MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Pyotr I tizmasi

Pyotr I TIZMASI — Tojikistondagi togʻ tizmasi, Surxob va Obixingov daryolari oraligʻida. Gʻarbda Yafuch qishlogʻidan boshlanib, sharqda Somoniyon choʻqqisigacha 200 km ga choʻzilgan. Sharqda Darvoz va Fanlar akademiyasi tizmalari bilan tutashib, Garmo togʻ tugunini hosil qiladi. Tizmaning balandligi gʻarbda 5000 m dan sharkda 6000 m gacha (eng baland joyi 6785 m). Asosan, qumtosh va konglomeratlardan tarkib topgan. Qor chizigʻi ham shu yoʻnalishda 4000 m dan 4500 m gacha oʻzgaradi. Shimoliy yon bagʻrida 29 ta muzlik (umumiy maydoni 385 km²), jan. yon bagʻrida 16 muzlik (maydoni 123 km²) bor. Ulardan eng kat-talari Sagʻron, Gando muzliklari.

Vaxsh daryosining asosiy irmoqlari Surxob va Obixingov daryolari shu muzliklardan boshlanadi. 700–900 mm yogʻin tushadi. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —6°, —12°, iyulniki pastrokda 22°, togʻ tepalarida 10°.

Manbalar 

Togʻlar
Tojikiston
Pyotr II Alekseyevich

Pyotr II Alekseyevich [1715.12(23).10, Peterburg — 1730.18(29). 1, Moskva] — Rossiya imperatori (1727—30). Pyotr I ning nabirasi. Uning davrida davlatni amalda A.D.Mentikov, keyin Dolgorukovlar boshkargan. Pyotr I oʻtkazgan bir qancha islohotlarni bekor qilgan.Uning o'rniga Ketrin I

Manbalar
Pyotr III Fyodorovich

Pyotr III Fyodorovich, Karl Pyotr Ulrix [1728.10(21).2, Kil, Germaniya — 1762.7(18).7, Ropsha, Peterburg yaqinida] — Rossiya imperatori (1761—62). Nemis gersogi Karl Fridrix va Pyotr I ning qizi — Anna Petrovnaning oʻgʻli; Yekaterina II ning eri. Rossiyaning milliy manfaatlariga qarshi Prussiya bilan sulh tuzgan, bu sulh Yetti yillik urushda rus qoʻshinlarining gʻalabasi nati-jalarini yoʻqqa chiqargan. Armiyaga nemis tartiblarini joriy qilgan. Xo-tini Yekaterina tomonidan uyushtirilgan toʻntarish natijasida taxtdan tushirilgan va oʻldirilgan.

Manbalar
Piaje Jan

PIAJE (Piaget) Jan (1896.8.8, Nevshatel — 1980.16.9. Jeneva) — shveysar psixologi. Intellektning operatsional konsepsiyasi va genetik epistemologiyani yaratgan. Nevshatel (1926—29), Jeneva (1929-yildan), Lozanna (1937—54) universitetlari professor Parijdagi Xalqaro genetik epistemologiya markazi (1955) asoschisi. P. bolalar psixologiyasi, ayniqsa, ularning aqliy tarakqiyotini oʻrganish soxasida ilmiy maktab yaratdi ("Bolaning nutki va tafakkuri" asari, 1923). P. ishlab chiqkan intellektning operatsional konsepsiyasiga koʻra, psixika in-dividning muhitga moslashuvi doira-sida namoyon boʻladi va rivojlanadi. Subʼyekt bilan obyekt muvozanatlashuvining oliy shakli operatsional strukturalarning hosil boʻlishidir. Operatsional struktura, P. fikricha, subʼyektning "ichki harakati" boʻlib, bu harakat genetik jihatdan tashqi, predmet taʼsiridan kelib chikadi va boshqa harakatlar bilan muayyan sistema boʻlib birlashadi. Operatsional konsepsiya asosida P. idrok, hissiyot va boshqa psixik funksiyalarni taxlil qildi. P. tafakkur psixologiyasi, psixologiya va mantiqning oʻzaro munosabati masalalarini ishlab chiqishga katta hissa koʻshgan. Muhim asarlari: "Oddiy mantiqiy strukturalar genezisi" (1939—41), "Intellekt psixologiyasi" (1946), "Eksperimental psixologiya" (P.Fress bilan birgalikda).

Manbalar
Piay

Piay, Bulus — Malakka yarim orolning janubidagi burun, Yevrosiyo materik qismining eng jan. chekkasi.

Manbalar
Pianino

Pianino ( — kichik fortepiano) — torli urma-klavishli musiqa cholgʻusi, fortepiano turi. Royaldan torlari, dekasi (rezonans tax-tasi) va mexanikasining vertikal joylashganligi, tovushi uncha kuchli va rang-barang boʻlmaganligi bilan farqla-nadi. P.ning zamonaviy turi Amerikada J.I.Xokins (1800), Avstriyada M.Myuller (1801), Angliyada T.Laud (1802) yaratgan namunalari asosida yuzaga kelgan. 19-asr oʻrtalarida P. hozirgi shakli va konstruksiyasi (choʻyan rama, ustma-ust kesishib tortilgan torlar, pastki va yuqorigi dempferli mexanika, 7 oktavali diapazon)ga ega boʻldi. Bunday P.lar, asosan, xona (kabinet) ijrosiga moʻljallangan. Baʼzan konsert (7’/4 oktavali) P.lari ham uchraydi.

Manbalar
Piaui

Piaui — Braziliyaning shim.-sharqiy qismidagi shtat. Maydoni 252,3 ming km². Aholisi 2,8 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Terezina shahri P. Braziliya yassitogʻligining shim. yon bagʻirlarida joylashgan. Relyefining aksari qismi qumli plato boʻlib, balandligi 200– 500 m. Iqlimi tropik, qurgʻoqchil iqlim. Oʻrtacha oylik temperatura 24—28°. Yillik yogʻin 400 mm, shimolida 1500 mm gacha. Iqtisodiyotining yetakchi tarmoklari — oʻrmonchilik va qishloq xoʻjaligi Soxdl qismi va Parnaiba daryosi vodiylarida mak-kajoʻxori, dukkaklilar, paxta, sholi, maniok, shakarqamish, tamaki ekiladi. Chorvachilikda choʻchqa, echki, qoʻy bo-qiladi. Shtat palma moyi ishlab chiqarish boʻyicha yetakchi oʻrinda. Oziq-ovqat, koʻn-teri, paxta tozalash korxonalari mavjud. Dengiz suvidan tuz, gips olinadi. Mineral buloklar bor.

Manbalar
Giuseppe Piazzi

Giuseppe Piazzi (1746.16.7, Ponte-divaltellina — 1826.22.7, Neapol) — italiyalik astronom. Palermo universiteti professor (1780-yildan) va Palermo rasadxonasining birinchi direktori (1791-yildan). 1801-yil birinchi kichik sayyora — Sererani kashf qilgan. Yulduzlarning ikkita katalogini tuzgan (1803, 1814).

Manbalar 

 

1746-yilda tugʻilganlar
1826-yilda vafot etganlar
16-iyulda tugʻilganlar
22-iyulda vafot etganlar
Astronomlar
Pigmeylar

Pigmeylar (yunoncha: pygmaios — musht-dek) — negrilli irqiga mansub xalqlar guruhi, tropik Afrikaning past boʻyli tub joy aholisi. "Pigmey" nomi yunon. pigma — tirsakdan mushtgacha boʻlgan oraliq masofaga teng uzunlik oʻlchovidan olingan. Bantu (tva, 185 ming kishi, 1990-yillar oʻrtalari; Ruanda, Burundi, Kongo Demokratik Respublikasi), adamaua — sharkiy gurux. (aka, binga va boshqa, 35 ming kishi; Kongo, MAP) va shari-nil guruhi (asua, efe va boshqa, 60 ming kishi; Kongo Demokratik Respublikasi) ga mansub tillarda soʻzlashadi. Koʻpgina P. darbadar xayottar-zi, arxaik madaniyat, anʼanaviy diniy eʼtiqodlarini saqlab qolishgan.

Manbalar
Pigment hujayralar

Pigment hujayralar, xromotoforlar — neyroektodermadan hosil boʻladigan, erkin joylashgan yoki epiteliy tarkibiga kiruvchi hujayralar; koʻpchilik umurtqasizlar va barcha umurtqali hayvonlarda teri va uning hosilalari (pat, yung), koʻzning rangini belgilovchi pigmentlarni sintez qiladi. Pigment hujayralar organizmni ultrabinafsha nurlardan himoya qilish, termoregulyasiya funksiyasini bajaradi. Pigment hujayralar hayvonlar jinsni tanib olishi va ular rangining xilma-xil boʻlishida katta ahamiyatga ega. Oʻsimlik gullarining xilma-xilligi ham Pigment hujayralar bilan bogʻliq. Pigmentlar hujayra sitoplazmasida maxsus pigment donachalarida sintezlanadi. Pigment hujayralarningfunk-siyasi nerv va endokrin sistema orkali boshqariladi. Ularning funksiyasi mavsumiylik va endogen bioritmiklikka ham bogʻliq. Pigmentatsiya tirik organizmlarning tashqi muhitga moslashishida katta ahamiyatga ega. Odam te-risidagi tugʻma xollar melanoblastlarning notoʻgʻri taqsimlanishi natija-sida hosil boʻladi. Ayrim omillar taʼsirida tugʻma xollar baʼzan xavfli oʻsmalar, yaʼni melanomalarga aylanishi mumkin.

Manbalar
Pigmentatsiya

Pigmentatsiya (lot. pigmentum — boʻyoq, rang) — odam terisi, koʻz qorachigʻi, sochi va junining pigmentlar bilan boʻyalishi. Inson toʻqimalarining rangi undagi har xil pigmentlar miqdorita bogʻliq. Teri, soch va koʻz qorachigʻining rangi pigment — melanin bilan belgilanadi. Teri, koʻz qorachigʻi va soch tusining har xil boʻlishi bu aʼzolardagi melaninning miqdori va qanday joylashishiga bogʻliq. Ularda melaninning boʻlmasligi albinizm hodisasi-dir. Umr mobaynida P. bir necha bor oʻzgarib turadi. Melanin teriga jigarrang tuye beradi. Rang quyukligidagi farqlar melaninning miqdori va joylashishiga bogʻliq. Rang darajasidagi farqlarga turar joy sharoitining har xilligi (oʻrmon va ochiq joylarda yashash) ham sabab boʻladi. Tashqi taʼsirlar tu-fayli teri rangidagi individual ta-fovutlar qanchalik muhim boʻlmasin, gu-ruhlararo farqlar birinchi oʻrinda turadi va terining rangi irqiy sistematikada asosiy xususiyatlardan biri hisoblanadi.

Soch tusi qobiq qatlamidagi melanin moddasining miqdori va holati bilan belgilanadi. Qobiq qatlam hujayralarida donador pigment qancha koʻp boʻlsa, soch shuncha qora boʻladi: aralash pigment sochga kizil tuye beradi. Koʻz qorachigining sargʻish yoki qora tusda boʻlishi pigment miqdoriga va uning qanday teranlikda joylashganiga bogʻliq. Pigmentning old qatlamlarda joylashishi koʻz qorachigʻining sariq yoki och sariq tusda boʻlishini taʼminlaydi. Koʻz qorachigʻida pigment notekis joylashgan boʻlsa, turli xil ranglar kelib chiqadi.

Manbalar
Pigmentlar

Pigmentlar (lot. pigmentum— boʻyoq) — 1) (biologiyada) orga-nizmlar toʻqimalari tarkibiga kiradigan boʻyoq birikmalar. P. rangi ular molekulasi tarkibidagi quyosh spekt-rining koʻzga koʻrinadigan nurlarini (380—750 nm) tanlab yutadigan xromofor guruhi bilan bogʻliq. P. sitoxromlar, katalaza va boshqa fermentlar, membrana strukturam tarkibiga kiradi, oqsillar va lipidlar bilan birga kompleks hosil qiladi. Hujayrada P. max-sus tuzilmalar (xloroplastlar, xromoplastlar va boshqalar) ichida, baʼzan hujayra shirasida boʻladi. Koʻpchilik hayvonlarda maxsus P. hujayralari mavjud. P. fotobiol ochiq jarayonlarida (fotosintez, koʻrish, fotoregulyasiya) katta ahamiyatga ega; nafas olishda ishtirok etadi (gemoglobin, sitoxromlar, xromogenlar), organizmni ultrabi-nafsha nurlar taʼsiridan saqlaydi (oʻsimliklarda — karotinoidlar va flavonoidlar, hayvonlarda — mela-ninlar), hayvon va oʻsimliklar rangini belgilaydi. P.dan oziq-ovqat va farmatsevtika sanoatida foydalaniladi. 2) (kimyoda) — suvda, organik eri-tuvchilarda, parda hosil qiluvchi mod-dalarda va boshqa boʻyaladigan muhitlarda erimaydigan (boʻyagichlardan farqli oʻlaroq) yuqori dispers kukunsimon boʻyovchi moddalar. P. materiallarni korroziyadan saqlaydigan plyonkalarning xossalarini yaxshilaydi. Organik P. — kimyoviy tuzilishi turlicha boʻlgan sintetik boʻyoq moddalar. Monova disazopigment mahsulotlari muhim ahamiyatga ega. Bular yashilsariq rangdan toʻq qizil ranggacha boʻladi. Ftalo-sianin P.ning rangi och zangori, chidamligi bilan boshqa P. dan ajralib turadi. Sariq rangdan yashil ranggacha boʻlgan olovbardosh politsiklik P.ning ham ahamiyati katta. Anorganik P. — tarkibida koʻp miqdorda te-mir oksidlari, sintetik mahsulotlar, oz miqdorda sulfidlar, selenidlar, oksidlar va xromatlar boʻlgan tabiiy minerallar. Anorganik P. ning rangi boʻgʻiq, organik P.ga qaraganda kam tatimli, zichligi katta, yorugʻlik-ka chidamli. P., asosan, lok-boʻyoq ma-teriallar (mas, emallar, boʻyoqlar, jumladan, bosmaxona boʻyoqlari va badiiy boʻyoklar), shuningdek, plastmassalar, rezinalar, qurilish materiallari, silikat sirlar (faqat anorganik P.), kosmetik preparatlar va boshqa tayyorlashda, sunʼiy va sintetik tolalarni boʻyashda, sunʼiy charm va gazlamalarga bosma rang berishda koʻplab ishlatiladi.

Manbalar
Pigu Artur Sesil

PIGU (Pigou) Artur Sesil (1877.18.11, Rayd, Uayt o., -1959.7.3, Kembrij) — ingliz iqtisodchisi, siyosiy iktisodning Kembrij maktabi vakili. Kembrij universitetini tu-gatgan. 1908—43 yillardashuun-tdaA. Mar-shalldan keyin siyosiy iqtisod kaf. mudiri. "Farovonlik iqtisodiyoti" (1920) asarida iqtisodiyotda eng yuqori ijtimoiy farovonlik oʻsib borayotgan soliklar va subsidiyalar sharoitida davlat bozorlar faoliyatiga kuchli aralashgan holatdagina kuzatilishini koʻrsatib berdi.

P. A’eynsning iqtisodiy modeliga "boylik samarasi" tushunchasini kiritib, uni rivojlantirdi. Umumfarogʻat davlati nazariyasini asoslab berdi. "Bandlik nazariyasi" (1933), "Bandlik va muvozanat" (1941) asarlarida bandlik va daromadlar boʻyicha klassik qarashlarni bayon etdi, toʻliq boʻlmagan bandlik sharoitida narxlarning pasayishi qoʻlda boʻlgan nakd pullar miqdorini koʻpaytiradi, bu esa tovarlarga boʻlgan talab oʻsishi-ga, soʻngra bandlikning ortishiga olib keladi ("Pigu effekta") deb hisobladi.

Manbalar 
 Ekonomicheskaya teoriya blagosostoyaniya, M, 1985.
Piyelit

Piyelit (yun. pyelos — jom., itis — yalligʻlanish) — buyrak jomining yalligʻlanishi (qarang Piyelonefrit).

Manbalar
Piyelonefrit

Piyelonefrit (yunoncha: pyelos — jom va nephros — buyrak) — buyrak va buyrak jomining yalligʻlanishi (piyelit). P. mustaqil ravishda yoki siydik yurishini qiyinlashtiruvchi siydik-tanosil sistemasi kasalliklari (prostata bezi adenomasi, siydik toshi kasalligi va boshqalar) natijasida vujudga kelishi mumkin. P. turli infeksion kasalliklar oqibatida ham paydo boʻladi. Bolalarda koʻpincha gripp, zotiljam va nafas organlarining boshqa kasalliklari tufayli roʻy beradi. Ayollarda homiladorlik vaqtida kattalashgan bachadon siydik naylarini ezishi natijasida siydikning yurishi qiyinlashib, P. vujudga kelishi mumkin. Koʻpincha homiladorlik davrida ilgari sira bilinmasdan kechgan va vaqtida aniqlanmagan boʻlsa surunkali P. avj oladi.

P. buyrak toʻqimasiga kasallik mikroblari kirishi natijasida vujudga keladi. Mikroblar uretrit yoki sis-titda siydik nayi boʻylab yuqoriga koʻtariladi yoki organizmda yalligʻlangan joylar boʻlganida, shuningdek, angina, tonzillitda yoki tishlar chiriganida infeksiya qon tomirlaridan borib, buyrakka kiradi.

Birlamchi va ikkilamchi P. farq qilinadi. Birlamchi P.da mikroblar organizmdagi yiringli manba (tonzillit, chipqon va boshqalar)dan qon orqali buyrakka taʼsir etishi mumkin. Ikkilamchi P. siydik yoʻllari yalligʻlanganda vujudga keladi.

Oʻtkir va surunkali P. boʻladi. Et uvushib, kuchli titrash, isitmalash, qattiq terlash, belning bir tomonida yoki umurtqa pogʻonasining ikki yonida ogʻriq paydo boʻlishi, koʻngil aynishi, qayt qilish, ogʻiz qurishi, muskullarning bezillab turishi oʻtkir P.ga xos belgilardir. Siydik tekshirilganda undan leykotsitlar va mikroblar koʻp topiladi. Surunkali P. uzoq, yillar davomida hech qanday belgilarsiz kechishi mumkin, uni faqat siydikni tekshirgandagina bilinadi. Surunkali P.da bedda bir oz ogʻriq boʻladi, bosh tez-tez ogʻrib turadi. Baʼzan sal isitma chiqadi. Surunkali P. vaqti-vaqti bilan kuchayishi mumkin. Bunda oʻtkir P.ga xos belgilar paydo boʻladi. Surunkali P. oʻz vaqtida davolanmasa, buyrak toʻqimasi asta-sekin buziladi, buyrakning siydik ajratish funksiyasi oʻzgaradi, natijada (agar ikkala buyrak kasallangan boʻlsa) organizm azotli chiqindilar bilan zaharlanadi (qarang Uremiya). Oʻtkir P. bilan ogʻriganda bemor, odatda, faqat kasalxonada davolanadi. Vrach buyurgan rejimga rioya qilinmasa, kasallik surunkali shaklga oʻtadi. Surunkali P. bilan ogʻriganda bemorlar doimo vrach kuzatuvida boʻlishi va u buyurgan rejim hamda davo tadbirlariga toʻliq amal qilishlari lozim, jumladan, parhez buyuriladi, dudlangan, ziravorli, konservalangan mahsulotlar, achchiq narsalar, spirtli ichimliklar man etiladi. Osh tuzini kamroq isteʼmol qilish kerak.

Kasallikning oldini olish uchun turli yuqumli kasalliklarni oʻz vaqtida davolatish, organizmdagi infeksiya oʻchoqlarini yoʻqotish, organizmni chiniqtirish muhim ahamiyatga ega. Homiladorlar vaqti-vaqti bilan ayollar konsultatsiyasiga borib siydikni bot-bot tekshirtirib turishlari lozim.

Manbalar 

Tibbiyot
Terapiya
Urologiya
Kasalliklar
ichki kasalliklar
Nefrologiya
Piyozgul

Piyozgul (), liliya — loladoshlar oilasiga mansub koʻp yillik manzarali va efirmoyli oʻsimlik turkumi. Shimoliy yarim sharning moʻʼtadil mintaqalarida 90 dan ortiq turi, 2000 ortiq navi bor. Ayrim turlari hind va Filippin o.larida ham uchraydi. Xushboʻy oq gulli P. (), toʻq sariqgulli yoʻlbars P. (), qoramtir xolli toʻq qizil jingalak P. (^ap eng koʻp tarqalgan. P. manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Har 3—6 yilda uyadagi piyozchalarini poyachalari soniga qarab, boʻlib-boʻlib oʻtqazish yoʻli bilan koʻpaytiriladi. Mayda piyozchalari bahorda, barglar qoʻltigʻida paydo boʻlgan piyozchalar avgustda, urugʻi bahorda ochik joyga, kuzda issiqxonaga ekiladi. Baʼzi turlari ildizidan koʻpayadi. May-sentabrda gullaydi. Oq gulli P.dan efir moyi olinadi.

Manbalar 

Bir pallali oʻsimliklar
Bog‘ o‘simliklari
Ildizmevalar
Piyozli gʻori

Piyozli gʻori — Piyozli togʻining (Zirabuloq — Ziyovuddin togʻlari) janubiy yon bagʻrida (Samarqand viloyati, Nar-pay tumani Tim kishlogʻidan 0,5 km shimoli-sharqda), urtacha 1020 m, togʻ etagidan 200 m balandliqda joylashgan. Devon davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻor ogʻzi yarim doira shaklida, eni 3 m, balandligi 1 m dan ziyod. P.gʻ. tuzilishi murakkab, bir nechta yoʻlak, yoʻlakchalar, baʼzan eni 6 m gacha boʻlgan xonalardan iborat. Balandligi 1,2—2,0 m, baʼzi joylarda 21 m gacha. Yulak va xonalardan har tomonga odam kira olmaydigan kavaklar tarkalgan. Sahnida tosh parchalari uyumlari, hayvon suyaklari, shipi va devorlarida esa kalsit mi-neralidan tashkil topgan uzum boshini eslatuvchi oqiklar uchraydi. Gʻor ich-karisida suv tomchilari kuzatiladi. Gʻor ichidagi temperatura 12°, nisbiy namlik 89% (iyunda).

P.gʻ.ning umumiy uz. 98 m, maydoni 200 m2, hajmi 160 m3 dan ziyod.

Manbalar 

Gʻorlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Samarqand viloyati
Piyola

Piyola — uy-roʻzgʻor buyumi; tubidan yuqoriga tomon kengayib boradigan taglikli idish. Xosyadan kichik hajmda boʻladi, asosan choy ichiladi. Piyolaning katta (nimkosa), oʻrtacha va kichik xillari bor. Piyola chinni, sopol va boshqa xom ashyolardan tayyorlanadi, nafis jozi-bador islimiy naqshlar bilan (metall Piyola kandakori usulida) bezatiladi, hallanadi. Avvallari qaymoq, asal, mu-rabbo solishda katta Piyoladan foydala-nilgan, hozir kichik Piyola ishlatiladi. Arxeologax topilmalar Piyolaning kadimdan tayyorlanganligini koʻrsatadi.

Manbalar
Piza

Piza — Italiyaning markaziy qismidagi shahar, Arno daryosi boʻyida. Piza provinsiyasining maʼmuriy mar-kazi. Aholisi 85,3 ming kishi (2001). Transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Kema qatnaydigan kanal orkali Livorno porti bilan bogʻlangan. Mashinasozlik, kimyo, farmatsevtika, oynashisha, keramika,Piza shahri. "Qulayotgan minora". toʻqimachilik, koʻn-poyabzal sanoati korxonalari mavjud. Galiley taʼlim olgan universitet (1343), Sanmatteo muzeyi bor. Oʻrta asrlarda qurilgan meʼmoriy yodgorliklardan kampanella ("Qulayotgan minora"), cherkovlar saqlangan. Turistlar kup keladi.

Manbalar
Piknometr

Piknometr (yunoncha: pyknos — zich va ... metr) — gazeimon, suyuq va qattiq holatdagi moddalarning zichligini oʻlchash uchun moʻljallangan asbob; har xil shakl va hajmdagi shisha idish (kolba). P.ning suyuklik uchun moʻljallangan (kolbasimon), gazlar uchun moʻljallangan (Usimon, kapillyarli), qattiq jismlar uchun moʻljallangan (boʻgʻzi olinadigan) xillari bor. Suyuq holatdagi moddaning zichligini oʻlchash uchun P. boʻgʻzidagi belgigacha toʻldirilgan moddani tortib koʻriladi. Qattiq moddaning zichligini oʻlchash uchun u suyuklik toʻldirilgan P.ga botiriladi. Gazlarning zichligini oʻlchash uchun max-sus shaklli (mas, shar) P. qoʻlla-niladi. P.da zichlikni oʻlchashning afzalliklari: zichlik juda aniq (105 g/sm3 gacha) oʻlchanishi; kichik (0,5—100 sm3) hajmdagi moddalarning ham zichligini oʻlchash mumkinligi; moddalar (ayniqsa, gazeimon moddalar)ning bugʻlanib va nam yutib ulgurmasliga va boshqa

Manbalar
Piktografiya

Piktografiya (lot. pictus — chizilgan, tasvirlangan va ...grafiya) — yozuvning rivojlanish bosqichlaridan, fonetik yozuvdan oldingi yozuv turi: muayyan axborot mazmunini biron-bir rasm yoki qatʼiy ketma-ket kelgan rasmlarda aks ettirish usuli. Amerika indeyslari, Tropik Afrika xalkdari, Avstraliya va Okeaniya tub aholisi, Sibirdagi ayrim elatlar (yukagir, nanay va boshqalar) orasida tarqalgan va xatto 20-asr gacha amal qilib kelgan. P.ning kad. namunalari paleolitga (ayrim olimlarning fikricha — neolitga) mansubdir. Garchi, shuni aytish kerakki, paleolit davridagi suratlar bilan P. orasiga chega-ra qoʻyish mumkin emas. P. belgilari — piktogrammalar fonetik yozuv belgilaridan shu bilan farq qiladiki, ular aniq til birligiga bogʻliq emas va ular xohlagan tilda xohlagancha talqin qilina-di: bir piktogramma muayyan bir soʻz, uning sinonimi, soʻz birikmasi, bir necha maʼnoga ega boʻlgan ran yoki bir necha ran tarzida "oʻqilishi" mumkin.

Piktogrammalar tipologik jixatdan 2 ga: tasvirlanayotgan tushuncha yoki predmetlar bilan oʻxshash boʻlgan (mas, quyosh belgisi "quyosh", "kunduz" va "kun" tushunchalarini anglatadi) va ramziy, shartli (genetik jihatdan 1-turdagi piktogrammalardan kelib chiqqan, lekin obyekt bilan oʻxshashligi yoʻqolgan) piktogrammalarga ajraladi. Piktografik axborot birgina murakkab belgidan yoki bir necha sodda piktogrammalarning qatʼiy ketma-ketligidan iborat boʻlishi mumkin. P. keyinchalik iyeroglifik hamda fonetik yozuvlarning kelib chiqishiga asos boʻlgan.

Hozirgi madaniy jamiyatda ham P. yordamchi aloqa vositasi sifatida, mas, yoʻl belgilari tizimida, koʻrgazmalar va xalqaro musobaqalardagi koʻrsatkichlar sifatida qoʻllanadi (koʻp tillilik sharoitida yoki aksar aholi savodsiz boʻlgan hollarda bu narsa katta ahamiyatga egadir).

Anvar Ismoilov, Abduvahob Madvaliyev.

Manbalar
Mixail Pikulin

Mixail Grigoryevich Pikulin (1905.29.9, Ostrogojsk shahri, Voronej guberniyey — 1987.12.1, Toshkent) — tarixchi olim, sharqshunos, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969). Tarix fanlari doktori (1961), professor (1962). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1950—52 yillarda harbiy xizmatni davom ettirgan holda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti xorijiy Sharq boʻlimi mudiri, harbiy xizmatdan zaxiraga chiqqach, 1952—71 yillarda shu institutda xorijiy Sharq yangi va eng yangi tarixi boʻlimi mudiri va ilmiy ishlar boʻyicha institut direktori oʻrinbosari. Ilmiy faoliyati Afgoniston tarixi, etnografiyasi va iqgisodiyoti, shuning-dek, xorijiy Sharq mamlakatlarida siyosiy-iqtisodiy ahvol, mustamlakachilikka qarshi kurash va boshqalarga oid.

Manbalar 
 Razvitiye natsionalnoy ekonomiki i kulturi Afganistana (1955-1960), T., 1961; Voprosi istorii, ekonomiki i kulturi narodov Sredney Azii i zarubejnogo Vostoka, T., 1970.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Tarixchilar
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Pilik

Pilik — 1) toʻqimachilikda — paxta, jun, ipak va zigʻir tolalarini boʻshgina himarib, choʻzib, toʻgʻrilab hosil qilinadigan mahsulot. Piltat nisbatan birmuncha yupqaroq va tekisroq boʻladi. P. yigirish usuli (sistemasi) va tolalarning xiliga qarab, ingichka va yoʻgʻon P.larga boʻlinadi. Mas, ipakdan tayyorlangan P. paxta, jun yoki zigʻir tolalaridan olinadigan P.ga nisbatan ingichkaroq chiqadi.

P. ip yigirish uchun asosiy xom ashyo hisoblanadi. P., asosan, yigirish korxonalarida yigiruv mashinasida tayyorlanadi. Mashinaning asosiy qismi — choʻzuvchi asbob va pishitish-kalavalash mexanizmi; 2) kerosin lampa yoki kerogazning kerosin (yoki moy) ni shi-mib yonadigan qismi. Yoritish yoki kiz-dirish asbobining kattakichikligi (nomeri) ga qarab, P. ham ensizroq yoki enliroq boʻladi (mas, 7-pilik, 10-pilik va boshqalar); 3) soch oʻrami yechilib ketmasligi uchun uning uchiga qoʻshib oʻriladigan paxta tolalari; 4) qosh yoki kiprikni boʻyash uchun uchiga paxta oʻralgan choʻp.

Manbalar