MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Xoy

Xoy(;  — Eronning shim.gʻarbiy qismidagi shahar. Gʻarbiy Ozarbayjon ostonida. Aholisi 200,985 & 354,309 ming kishi(2012). Tabriz, Urmiya va Arzirum shahriga boradigan avtomobil yoʻllari chorrahasi. Savdo markazi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Gilam toʻqiladi. Hunarmandchilikda uyroʻzgʻor buyumlari ishlab chikariladi.

Hoy miloddan tarixi 3000-4000 yillar boshlanadi. Arrata Schumer viloyatida manbalarini keltirilgan, bugungi Van ko'li shaharlari o'rtasida viloyati tarixchilar tomonidan tasdiqlanadi. Bu mintaqada hal etish, uning tasdiqlash ham o'sha yillarda deb topdik. Ozarbayjon hududida Manna davlat birinchi navbatda, Khoy shahri chegaralari ichida tashkil etilgan, keyin van va Urartu davlatining hududlarini o'z ichiga oladi atrofidagi maydonlarni, qo'shildi. Xalifalik Islom va musulmonlarga tarqalishi va o'tmishda va ko'p yillar davomida viloyat nazorat qo'lga uchun shahar turli bekliklari bir qismi edi. Buyuk Saljuqiylar Alparslon davrida Khoy yangiliklar manbalari tarixida yunon qo'shini kelishi paytida. Xoydan Anaduli olish bir boyitish sifatida ishlatilgan. Shoh Ismoil Yavuz Sulton Salim o'rtasida urush jiringlay Hoy (1514) yaqin yuz berdi. Eron urushi, Usmonli imperiyasi shahar bir necha marta Usmoniy imperiyasining qo'lida edi. oxirida esa, Eron hududiga egasi. Xalq afsonalari va nomi turli hikoyalar Xoyun chizilgan. qadimiy Ozarbayjon shahar.

etimologiyasi
Hoy 844-yil Ibn Hordatbehin "Meshal va məmaliki" o'z ish topish mumkin birinchi marta. O'shandan beri shahar har qanday o'zgarishlar yo'q. Nomi kelib chiqishi haqida turli xil fikrlar mavjud. Arab manbalarga ko'ra, "Hovayy" nomi "keng vodiy", "Momo Havo" va so'z ildizi bir xil ildizi nomini anglatadi. Hoy Hoy nomidan 2700 yil oldin Eron tarixchisi Muhammad Amin Riyahi Urartu va uning filiallari Ulhu Sardorihort (Sardorixort) shahri yaqinida tashkil etilgan bu qal'a nomi qilgani ehtimolini taklif. Hoy arman manbalar, Hey Hoy'a anglatadi va so'zlar bilan belgilanadi, Turk-tili "kuyu" va "çukur", "çöl". Ozarbayjon manbalar, so'zning versiyada "qo'y" nomi Konvertatsiya qilish aytiladi.

mashhur tug'ilgan shaxslar

rasmlar

Hamdoʻst shaharlar 
  konya, Turkiya (2011)

 

Aholi punktlari
Eron shaharlari
Xok xazinasi

Xok xazinasi - hozirgi Namangan viloyati Xok qishlogʻidan 1894-yilda topilgan metall buyumlar (mil. av. 2ming yillikning 1-yarmi). Jami 6 ta buyumdan iborat boʻlib, 5 tasi jezdan va bittasi kumushdan tayyorlangan. Bular: koʻza, pichoq boʻlagi, 3 ta toʻgʻnogʻich (bittasi kumushdan yasalgan), iskana boʻlagi. Toʻgʻnogʻichlar juda mayda ishlangan boʻlib, uning bir tomoniga buzoqcha hamda sigir sogʻayotgan ayol juda ustalik bilan tasvirlangan. Xok xazinasi Fargʻona vodiysi arxeologiyasida noyob hisoblanadi. Xok xazinasi Sankt-Peterburgdagi Davlat ermitajining Sharq boʻlimida saqlanadi.

    

Oʻzbekiston arxeologiyasi
Xokkaydo

Xokkaydo — Yaponiyaning shimoliy qismidagi orol, kattaligi boʻyicha 2oʻrinda (Xonsyu o.dan keyin). Tinch okean va uning Yapon va Oxota dengizlari oʻrab turadi. Maydoni 77,7 ming km² (atrofidagi orollar bilan 78,5 ming km²). X. murakkab shaklga ega. Relyefi, asosan, togʻli, eng baland joyi 2290 m (Asaxi choʻqqisi). Harakatdagi vulkanlar bor. Teztez kuchli zilzilalar boʻlib turadi. Toshkoʻmir, oltingugurt, temir rudasi konlari bor. Iqlimi moʻʼtadil, mussonli iklim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —3° dan Ggacha, iyulniki 17—21°. Yillik yogʻin 800–1500 mm. Kuzda tayfunlar boʻladi. Daryolari sersuv, gidroenergiyaga boy. X. maydonining 60% oʻrmon. Yirik shaharlari — Sapporo, Xakodate. Xoʻjaligi haqida Yaponiya maqolasiga qaralsin.
Xoksor

Xoksor (taxallusi; ismi Muhammad Rizo) (taxminan 1760 — Xiva — 19-asrning 1-yarmi) — oʻzbek tilshunosi, shoir. Xiva va Buxoro madrasalarida tahsil olib, arab va fors tillarini mukammal oʻrgangan. X. "Muntaxab ullugʻot" ("Tanlangan soʻzlar", 1799) va "Zubd ullugʻot" ("Sara, tanlab olingan soʻzlar", 1840) kabi ilmiy lugʻatlar yaratgan, lirik sheʼrlar yozgan. X.ning "Muntaxab ullugʻot" asarini shartli ravishda "Arabcha—forscha— oʻzbekcha lugʻat" deb aytish mumkin, chunki unda asosan Navoiy asarlarida, shuningdek, Navoiydan oldin yoki keyin oʻtgan, fors va turkiy tillarda ijod qilgan baʼzi mumtoz shoirlarning asarlarida uchrovchi arabcha, forscha va tushunilishi qiyin boʻlgan turkiy soʻzlar izohlangan. Bunday soʻzlarning maʼnosini oydinlashtirish uchun turli uslublarda yozilgan turkiy va forsiy adabiyot namunalaridan misollar keltirilgan. Ushbu lugatdan turli kasb-hunarlarga, ijtimoiyiqtisodiy va tabiiy fanlarga doir koʻplab soʻz va terminlar ham oʻrin olgan. Shu jihatdan "Muntaxab ullugʻot" 18-asr ilmiy terminologiyasini oʻrganishda muhim manba qisoblanadi. X.ning 2asari "Zubd ullugot"da fors, oʻzbek tillaridagi tushunilishi qiyin soʻzlarning izohi berilib, ularning qaysi tilga mansubligi koʻrsatilgan.

X.ning 2 sheʼri — "Muntaxab ullugot"ga va bir muxammasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanayotgan (inv. № 1157) bayozga kiritilgan.

X. asarlarining 10 dan ortiq nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti (inv. №275, 427, 428, 1203, 1681, 3852, 4010, 4367), Sankt-Peterburgdagi Sharqshunoslik instituti (inv. №1818) qoʻlyozmalar fondida saqlanadi.

Adabiyot 
 Abdullayev V.A., Xoksor va Nishotiy, Samarqand, 1960; Sherbak A.M., Grammatika starouzbekskogo yazika, M.—L., 1962; Tursunov U., Oʻrinboyev B., Oʻzbek adabiy tili tarixi, T., 1982.
Xol

Xol — zargarlik buyumi; ayollar yuzi (peshona va chakkasi)ga taqadigan bezak, taqinchoq. Mastika (yumshoq mum) dan kichkina hajmda doyra shaklida yasalib, hallangan. X. yuzga qiyom yoki asal bilan 1 donadan yopishtiriladi; xuddi shunday shakldagi buloqi ham X. (xolbini) deb atalgan. X. oʻtmishda yomonlikdan saqlovchi, asraguvchi maʼnosiga ega boʻlgan; shuning uchun X. avval himoyalovchi, soʻng bezak vazifasini bajargan. Baqtriya (2-asr), Dalvarzintepa (3-asr) va boshqalardan topilgan peshonasida yasama X. boʻlgan haykallar X.ning qad.ligidan darak beradi.

    

Kiyim
Zargarlik
Xolangit

Xolangit (yun. chole — oʻt va anderon — tomir), angioxolit — oʻt yoʻllarining yalligʻlanishi. X.ni, odatda, ichak tayoqchasi va boshqa mikroblar qoʻzgʻatadi. Koʻpincha xoletsistit, oʻttosh kasalligi bilan birga kechadi. Infeksiya oʻt yoʻllariga oʻt pufagi, meʼdaichak yoʻli, meʼda osti bezidan va limfa, qon orqali tushishi mumkin. Shuningdek, oʻt yoʻli motor funksiyasining buzilishi yoki tosh paydo boʻlib, oʻt toʻxtab qolishi ham X.ga sabab boʻladi. X. kataral, yiringli va nekrotik boʻlishi mumkin. Kechishiga koʻra, oʻtkir va surunkali X. farqlanadi.

Oʻtkir X.da bemorning eti uvishib vaqtvaqti bilan isitmalaydi, koʻp terlaydi, ogʻzi taxirlashib, qusadi, oʻng qovurgʻa osti ogʻriydi. Jigari shishib, terisi sargʻayadi, kichishadi. Surunkali X. koʻpincha oʻtkir X.dan soʻng vujudga kelib, belgilari xoletsistitga oʻxshaydi. Bunda koʻz oqlari sargʻayib, oʻng qovurgʻa osti doim ogʻrib turadi, bemorni darmoni qurib vaqtvakti bilan eti uvishadi, tez charchaydi. Koʻpincha jigar va taloq shishadi. Baʼzan X. oqibatida peritonit, jigar sirrozi, pankreatit va boshqa kelib chikishi mumkin.

Davo bemorning umumiy ahvoli va kasallik belgilariga qarab olib boriladi, parhez buyuriladi.

Kasalliklar
Mansurbek Xolboboyev

Mansurbek Maxkamovich Xolboboyev (1958.1.1, Boʻz shahrichasi) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Andijon pedagogika institutini tugatgan (1980). 1980—2002-yillarda Boʻz tumanidagi 18, 11, 22maktablarda kimyobiol. oʻqituvchisi.

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Holding

Holding, holding kompaniya ( – egalik) – asosiy faoliyati korxonalarning aksiyalarini oʻz tasarrufiga olish orqali ularning ishini nazorat qilish va boshqarishdan iborat boʻlgan kompaniya, bosh korxona. Holding tarkibida asosiy korxona va shoʻba korxona yoki bir necha shoʻba korxonalar mavjud boʻladi. Xolding kompaniyaning oʻzi ishlab chiqarish faoliyati bilan shugʻullanmasligi mumkin, lekin koʻp hollarda Holdinglar aksiyalarni boshqarish bilan bir qatorda moliya-kredit, savdo, transport va boshqa faoliyat turlari sohasida tadbirkorlik bilan shugʻullanadi. Ish oqilona tashkil etilganda holding yagona ilmiy-texnika, investitsiya, tashqi iqtisodiy siyosatni oʻtkazish, ayrim xizmatlarni markazlashtirish imkoniyatini yaratadi. Holding boshqa korxonalar aksiyalarining paketlariga egalik qilish orqali nazoratidagi korxonalarning direktorlar kengashi, boshqaruvi va boshqa rahbar organlariga oʻzi taklif etadigan nomzodlarning saylanishini taʼminlash imkoniyatiga ega boʻladi. Holdingning asosiy belgisi bir korxona (bosh korxona) boshqa korxona yoki korxonalar (shoʻba korxonalar) tomonidan qabul qilinadigan qarorlarni nazorat qilish imkoniyatiga egaligida. Bir qancha korxonalarni boshqarishning Holding shakli ularning mustaqilligini bekor qilish bilan bir korxonaga birlashtirish, bir markazga toʻliq boʻysundirish va oʻzaro faoliyatni muvofiqlashtirish uchun teng huquqli korxonalar assotsiatsiyasini tashkil etish oʻrtasidagi oraliq shakl hisoblanadi. Oʻzining tashkiliy huquqiy shakliga koʻra, Holding, odatda, aksiyadorlik jamiyati qatoriga kiradi. Oʻz navbatida, aksariyat hollarda, Holding aksiyalariga uning oʻzi nazorat qiladigan korxonalar egalik qiladi, bu esa korxonalarning manfaatlarini oʻzaro va Holding kompaniya manfaatlari bilan uygʻunlashtirish imkoniyatini yaratadi.

Oʻzbekistonda XX asrning 90-yillari oʻrtalaridan yoqilgʻi sanoatida „Oʻzneftgaz“ milliy xolding kompaniyasi, mebel sanoatida „Fayz“ xolding kompaniyasi; oziq-ovqat sanoatida „Oʻzmevasabzavotuzumsanoat xolding“ kompaniyasi, qishloq xoʻjaligi mashinasozligida „Oʻzqishloqxoʻjalikmashxolding“ kompaniyasi muvaffaqiyatli faoliyat olib boradi. Koʻp hollarda boshqa korxonalar faoliyatini nazorat qiladigan (ularning aksiyalariga egalik qilish orqali) kompaniyaning oʻzigina emas, balki Holding orqali oʻzaro bogʻlangan yuridik shaxslar majmui ham Holding deb ataladi.

Manbalar
Olimjon Xoldorov

Olimjon Xoldorov (taxallusi Olimjon Xoddor; 1932.18.9, Andijon viloyati Buloqboshi tumani Kulla qishlogʻi) — shoir va yozuvchi, dramaturg. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1992), professor (2002). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1952). Andijon radiosida muharrir (I960), "Kommunist" (1965) va "Yosh leninchi" (1966— 68) gaz.larida muxbir. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining Andijon boʻlimi boshligʻi (1968—83). Dastlabki sheʼrlar toʻplami — "Argʻuvon tagida" (1965). X. "Andijon suluvlari" (1968), "Kaftimdagi tuproq" (1970), "Oshiqona" (1972), "Andijon bahori" (1976), "Subhidam qoʻshiqlari" (1977), "Kumush kosa" (1979), "Toʻyonatoʻyona" (1982), "Yer farzandi" (1986), "Senga intilaman" (1986), "Davrani keng oling" (1990), "Koʻz tegmasin" (1992) kabi toʻplamlar muallifi. Shuningdek, u "Men — Andijonman", "Andijon samosi", "Kelajakdan bir sado", "Roz", "Karvon qoʻngʻirogʻi" kabi liroepik asarlar ham yozgan. 100 dan ortiq gʻazallariga kuylar bastalangan.

X. dramaturgiya sohasida xam bir qancha asarlar yozgan ("Qotil kim", 1992; "Sevgi afsonasi", 1992; "Anda jon qoldi", 1999). Asarlarida inson goʻzalligi, maʼnaviy olami, mehrmuhabbat va sadoqat haqida bahs yuritiladi. X.ning soʻnggi yillarda yirik epik janrlarga mansub "Koʻngil" (1992) qissasi, "Arosat" (1993), "Mirkomilboy" (1998) romanlari va boshqa asarlari eʼlon kilindi. Bolalarga bagʻishlangan "Boboruh" (2000) pyesasi ham bor.

Adabiyot 
 Vodiy kuychisi, T., 1992; Olimjon Xoldor, T., 2002.

Manbalar 

 Saylanma, 3 j.li, T., 2001; Pyesalar, T., 2002.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Xoldorxon

"XOLDORXON" — "Goʻroʻgʻli" turkumidagi dostonlardan eng yirigi. Sheʼriy qismining oʻzi 11 ming misraga yaqin. Ergash Jumanbulbul uiadan yozib olingan (1927) va nashr etilgan (1972). Dostonda Qrim xoni Xoldorxonning Goʻroʻgʻliga gʻarazi, Goʻroʻgʻlining Qrimga borishi va jangu jadallardan keyin Xoldorxon bilan yarashishi, Goʻroʻgʻlining togʻasi Ahmad Sardorning Chambil elini talashi kabi voqealar tasvirlangan. Asarda oʻz yurtini tashqi va ichki dushmanlardan mardlarcha himoya qilgan xalq qahramonlari — Goʻroʻgʻli va uning 40 yigiti (Avaz, Beksara, Asqar, Berdiyor, Hasan Koʻlbar, Hasan Chopson kabi bahodirlar) shijoati, Yunus pari boshchiligidagi Chambil ayollari jasorati kuylanadi. Doston voqeahodisalar koʻlamining kengligi, tasvirning boyligi, nasr qismining sanʼatkorona ishlanganligi jihatidan oʻziga xos roman darajasiga koʻtarilgan.

Adabiyot 
 Bulbul taronalari, 4j. T., 1972.

Adabiyot
Folklor
Xolerik

Xolerik (yunoncha: chole — safro, oʻt) — mizoj turlaridan biri (qarang Mizoj).
Rasul Xolid

Rasul Xolid (asl nomi Rasulov Xolid) (1911.20.6 — Toshkent — 1991.11.3) — adabiyotshunos, shoir va dramaturg. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1991), filol. fanlari doktori (1972). Toshkentdagi ishchilar fakultetini (1932), Madaniy qurilish institutini (1934), Til va adabiyot instituti aspiranturasini (1937) tugatgan. Respublika gaz. va jurnallarida ishlagan (1931— 49). Ped. fanlari ilmiy tadqiqot instituti ilmiy xodimi (194143; 194750), Adabiyot muzeyi ilmiy xodimi (1950—54) va direktori (1955—57), Til va adabiyot instituti sektor mudiri (1957—67). 1967 yildan Adabiyot muzeyi, 1978 yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoʻlyozmalar instituti boʻlim mudiri. Ilk sheʼriy toʻgshami — "Qalb qoʻshigʻi" (1931). "Rayhon" (1938) va "Taras" (1939) dostonlari muallifi. Sheʼrlarida tabiat manzaralari, inson ichki kechinmalari, oʻzbek xalqining fidokorona mehnati ulugʻlangan. Bastakor I. Xamroyev bilan hamkorlikda "Shoirning orzusi" musiqali dramasini yaratgan (1962).

X.R. Furqat ijodining ilk tadqiqotchisi hisoblanadi: "Zokirjon Furqat ijodi" (1954), "Furqat" monografiyalari, Furqat asarlari 2 jildligi (1991; nashrga tayyorlovchi va xattot) va boshqa Folklorshunos sifatida "Oʻzbek xalq ertaklari" (1960, 2 j.li),"Balogardon" va "Murodxon" dostonlarini (1965) nashr ettirgan. "Kattalar alifbosi" (195258; 1964), "Vatan adabiyoti" (1950—55), "Oʻzbek adabiyoti tarixi" (1962) darsliklarining mualliflaridan. "Qozoq sheʼriyati antologiyasi"ni oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Manbalar 
 Hayot ilhomlari, T., 1949; Baxtnashʼasi, T., 1960; Inson madhi, T., 1968; Oʻzbek epik sheʼriyatida xalqchillik (18—19-asrning 1-yarmi), T., 1973.

Ad.:Imomxoʻjayev T., Xolid Rasul ijodi, T., 1973.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Adabiyotshunoslar
Shoirlar
Xoliqiy Muhammadjon

Xoliqiy Muhammadjon (1890-yil, Qoʻqon — 1938-yil 18-noyabr, Buxoro viloyati) — maʼrifatparvar pedagog.

Biografiyasi 
Muhammadjon Xoliqiy 1890-yilda Qo‘qonda tug‘ilgan, dastlab Qo‘qon madrasalaridan birida tahsil olgan, so‘ngra Buxoro madrasasida o‘qishni davom ettirgan. Buxoroda jadidchilik g‘oyalari bilan tanishgan, mashhur jadidchilar bilan yuzma-yuz suhbat qurgan. 1910 yil oʻz uyida yangi usul maktabini ochgan va bolalarni oʻqitgan; shoir Charxiy shu maktabda oʻqigan. 1917 yil Koʻqondagi „Taʼlimi maorif“ („Maorif tarqatish“) jadidlar tashkilotida sarkotib boʻlgan. 1917—26 yillarda Qoʻqondagi dorilmuallimin (1920-yildan taʼlimtarbiya texnikumi)da husnixat, ona tili va adabiyotdan dare bergan; dorilmualliminda yozuvchi Abdulla Qahhor, akad.lar T. Zohidov, J. Saidov oʻqigan. Ayni paytda 1918—28 yillarda Qoʻqondagi 11maktabda oʻqituvchi. 1929—30 yillarda va 1937-yildan millatchilikda ayblanib, hibsda boʻlgan. Turmada vafot etgan. 1913-yildan jadid matbuotida ilmmaʼrifatga doir maqolalarini eʼlon qilgan. „Turkiy alifbo“ darsligi (1916), „Jumhuriyat nima?“ (1917) risolasi muallifi.

Manbalar
Nizomiddin Xoliqov

Xoliqov Nizomiddin (1939.1.9, Andijon) — grafik rassom, Oʻzbekiston xalq rassomi (2001). Lvov poligrafiya intini tugatgan (1967). 1967-yildan Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyotda rassom — badiiy muharrir (1967— 78; 1969—71 ylarda bosh rassom), 1978-yildan Andijon "Rassom" ijodiy ktida rassom (1981—83 ylar rahbar). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida pedagog (1972—73). X. linogravyura, ksilografiya, litografiya, ofort, monotipiyada ijod kiladi, asarlarida tasviriy shakl va badiiy mazmun uygʻunligiga erishadi. Xalq ogʻzaki ijodi namunalaridan "Gulpari", "Oyjamol", "Gulshanbogʻ" kabi dostonlar, oʻzbek mumtoz adabiyoti ("Saddi Iskandariy", Alisher Navoiy; "Saylanma", Muqimiy va boshqalar) hamda oʻzbek adabiyoti ("Nurli choʻqqilar", A. Qahhor; "Chinor", Asqad Muxtor va boshqalar)dan chop etilgan kitoblarni badiiy bezadi.

Keyingi yillarda moyboʻyoq rangtasvirida samarali ijod qilmoqda ("Bahor", "Nuroniylar", "Hunarmandchilik", "Yoshlik", "Alpomish", "Ummon", "Harorat" va boshqalar); portretlarida inson ruhiyati teran ifodalangan ("Mirtemir", "Muhammad Ali", "Brigadir", "Ona" va boshqalar).

    

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Rassomlar
Xoll

Xoll (ing. Holl) — jamoatxona, dahliz; Yevropada ilk oʻrta asrda baland tom bilan berkitilgan joy. Bu joyda inglizsakson qabilalarining aʼzolari yigʻilgan, keyinchalik ingliz turar joylarining jamoatxonasiga aylangan. Zamonaviy jamoat binolari (mas, teatr, yotoqxona, mehmonxonalar)da dam olish yoki biror shaxsni kutish, suhbatlashish maqsadida foydalaniladi (ular divan, kreslo, televizor kabilar bilan jihozlanadi, xona gullari qoʻyiladi).

Manbalar
Robert W. Holley

XOLLI (Holley) Robert Uilyam (1922.28.1, Erbana, Illinoys shtati, AQSH) — amerikalik biokimyogar. Illinoys shtati universitetini tugatgan (1942). Kornell universitetining turli ilmiy markazlarida, Dyu Vino laboratoriyada (1943—47), qishloq xoʻjalik tajriba styasida (1948—57), oʻsimliklar, tuproq va oʻgʻitlar laboratoriyada (1957—64), molekulyar biologiya va biokimyo boʻlimida (1965—66), Solka institutida ishlagan (1966-yildan). Nuklein ktalar tuzilishini oʻrgangan. Alaninning tashuvchi RNKsida nukleotidlarning toʻliq ketmaketligini birinchi boʻlib aniqlagan. Nobel mukofoti laureati (1968, M. U. Nirenberg va X. G. Korana bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1922-yilda tugʻilganlar
28-yanvarda tugʻilganlar
11-fevralda vafot etganlar
1993-yilda vafot etganlar
Ahmadjon Xolmatov

Ahmadjon Alimatovich Xolmatov (1948.22.3, Yangiqoʻrgʻon sh.chasi) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2002). Kuban universitetini tugatgan (1972). 1973 yildan Yangikurgon tumanidagi 16maktabda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi, 1978—94 ylarda 1 va 50maktablarda, 1994 yildan litseyinternatda chaqiriqqacha yoshlarni tayyorlash oʻqituvchisi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Niyozali Xolmatov

Niyozali Xolmatov (1947.20.2, Qoʻrgʻontepa tumani) — miniatyurachi rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalq ustasi (2000). Moskva badiiy sanoat bilim yurtini tugatgan (miniatyura boʻyicha, 1973). Xolmatov ish faoliyatini Moskva badiiy gravyura korxonasining tajriba lab.da boshladi (1973—80), 1980 yildan "Us to" birlashmasi qoshidagi maktabda mutaxassislar tayyorlash bilan shugʻullanadi; Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi ning akad.kotibi (1998— 99), Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn institutida pedagog. Xolmatov bir nechta jamoat binolarini mahobatli asarlar bilan bezadi. Firdavsiyning "Shohnoma" asari va boshqa badiiy asarlarga miniatyuralar turkumlarini yaratdi.

Xolmatov asarlari respublika va xalqaro koʻrgazmalar (Germaniya va boshqalar)da namoyish etilgan, muzeylar va xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq ustalari
Hamid Xolmatov

Xolmatov Hamid Xolmatovich (1923.4.5, Qozogʻiston Respublikasi Jambul viloyati) — provizor olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan tibbiyot xodimi (1983). Farmatsevtika fanlari doktori (1976), professor (1976). Toshkent farmatsevtika institutini tugatgach (1944), shu institut farmakognoziya kafedrasida aspirant (1944—47), assistent (1947—57), dotsent (1957—76), ayni vaqtda institut dekani (1953—59), oʻquv va ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (195970), rektor (197085); 1985-yildan farmakognoziya kafedrasi professor Ilmiy ishlari, asosan, Oʻzbekiston xalq tabobatida qoʻllaniladigan, xususan, Ibn Sino ishlatgan dorivor oʻsimliklarni farmakognostik oʻrganish va tibbiyotga tadbiq etishdan iborat.

Manbalar 
 Farmakognoziya T., 1995.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Asqar Xolmurodov

Asqar Gʻaniyevich Xolmurodov (1939.10.5, Yakkabogʻ tumani — 1997.16.1, Toshkent) — biotexnolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1989), biol, fanlari doktori (1976), professor (1980). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1960), Ukraina Fanlar akademiyasi Biokimyo institutida a.spirant (1961—64), kichik va katta ilmiy xodim, boʻlim boshligʻi (1965— 86), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mikrobiologiya instituti direktori (1986-yildan), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi bosh ilmiy kotibi (1988—90), vitseprezidenti (1990-yildan). Ilmiy ishlari hayvon organizmi hujayralarida vitaminlar va kofermentlar almashinuviga oid. "Kornik" deb ataladigan biologik preparatni kashf etgan. X. birinchi chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputata. Oliy Majlisning Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi raisi (1995— 1997).

Manbalar 
 Eksperimentalnaya vitaminologiya (v soavtorstve), Minsk, 1979; Membranniy transport kofermentnix vitaminov i kofermentov (v soavtorstve), Kiyev, 1982.

    

1939-yilda tugʻilganlar
1997-yilda vafot etganlar
10-mayda tugʻilganlar
16-yanvarda vafot etganlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Muhiba Xolova

Xolova Muhiba Sobirovna (1952. 2.11. Kogon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1979). 1973-yildan Kogon tumanidagi 10maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. "Testlar toʻplami" va "Diktantlar toʻplami"ni tuzgan.

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Murodilla Xolqoʻziyev

Murodilla Nurmatovich Xolqoʻziyev (1899.27.5., Toʻraqoʻrgʻon tumani — 1966.22.2, Samarqand) — anatom. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1959), tibbiyot fanlari doktori (1944), professor (1949). Qozon tibbiyot institutini tugatgach (1931), shu institut normal anatomiya kafedrasida aspirant (1931-35), assistent (1935-42), dotsent (1942—45). 1948-yildan SamTI normal anatomiya kafedrasining mudiri. Ilmiy ishlari anatomiyaning turli masalalari, nerv sistemasining morfologiyasiga oid.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1899-yilda tugʻilganlar
1966-yilda vafot etganlar
22-fevralda vafot etganlar
Xom ashyo

Xomashyo — konlardan olingan foydali qazilmalar va boshqa tabiiy resurslar, ulardan ishlab chiqarilgan va yana ishlov talab etadigan mahsulotlar. Keng maʼnoda xom ashyo mehnat taʼsirida oʻzgargan va yanada ishlanishi lozim boʻlgan mehnat predmetinn anglatadi. Ishlab chiqarish jarayonida xom ashyodan tayyor mahsulot yoki yarim fabrikat paydo boʻladi. Xom ashyoning jami xilmaxil koʻrinishlari kelib chiqishiga koʻra sanoat va qishloq xoʻjaligi xom ashyosiga boʻlinadi. Sanoat xom ashyosi, oʻz navbatida, mineral va sunʼiy xom ashyoga boʻlinadi. Ishlatilishiga koʻra, mineral xom ashyo yoqilgʻienergetika (neft, tabiiy gaz, kumir, uran, yonuvchi slanetslar), metallurgiya (qora, rangli, nodir va asl metallar rudalari), konkimyo (agronomiya rudalari, bariy, kaltsiy ftorid, oltingugurt), texnika (olmos, grafit, slyuda), qurilish materiallari (sement, keramika) ishlab chiqarish xom ashyolari va boshqalarga boʻlinadi. Sunʼiy xom ashyoga sintetik smolalar, plastmassalar, sintetik kauchuk, sunʼiy teri, sintetik yuvish vositalari va b. kiradi. Qishloq xoʻjaligi xom ashyosi va oʻrmon xoʻjaligi, baliq ovlash va tayyorlov tarmogʻining ishlov berilmagan (xom) mahsulotlari oʻsimlik xom ashyosi (don va texnika ekinlari, yogʻoch, yovvoyi va shifobaxsh oʻsimliklar) va hayvonot xom ashyosi (goʻsht, baliq, sut, teri, jun) ga boʻlinadi. Ayrim sanoat tarmoqlarida xom ashyoni birlamchi (metallurgiyada rudalar, qogʻoz sanoatida sellyuloza) va ikkilamchi (metall parchalari, makulatura) turlarga boʻlish muhim amaliy ahamiyatga ega. Ikkilamchi xom ashyodsh toʻgʻri foydalanish ijtimoiy mehnatni tejashni taʼminlaydi. Birlamchi xom ashyoni kompleks qayta ishlash sanoatning xom ashyo bazasini kengaytirish va iqtisodiy samaradorligini oshirishda muhim manba xisoblanadi.