Michael R. Clifford

Michael Richard Clifford (1952-yil 13-oktabr — 2021-yil 28-dekabr) AQSh armiyasi zobiti va NASA astronavti edi. Clifford armiyada malakali aviator boʻlgan va doimiy va aylanuvchi qanotli samolyotlarda 3400 soatdan koʻproq vaqt davomida uchgan. U podpolkovnik unvoni bilan AQSh armiyasidan nafaqaga chiqqan. U kosmik kemaning uchta missiyasi davomida olti soatlik kosmik yurish vaqtini yozib oldi. U, shuningdek, orbital kosmik stansiyaga uchirilganda birinchilardan boʻlib kosmik sayohatni amalga oshirdi: bu kosmik yurish STS-76 paytida, u Rossiyaning „Mir“ kosmik stansiyasiga uchirilganda amalga oshirildi.

Erta hayot va taʼlim 
U 1952-yil 13-oktabrda Kaliforniyaning San-Bernardino shahrida Lenore (née Chaffin) va uning birinchi eri Jon Maykl Uramning oilasida tugʻilgan. Uning onasi keyinchalik Gordon Cliffordga turmushga chiqqan. Rich Clifford 1970-yilda Yuta shtatining Ogden shahridagi Ben Lomond oʻrta maktabini tamomlagan. U Amerikaning Boy Skautlar guruhida birinchi darajali skaut edi. Yoshligida u avtomobil dvigatellarini tozalash uchun yogʻsizlantiruvchi vositalar yordamida yoqilgʻi quyish shoxobchasida ishlagan.

Clifford 1974-yilda Nyu-Yorkdagi Vest-Poyntdagi Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy Akademiyasida (USMA) fanlar bakalavr darajasini va 1982-yilda Jorjiya Texnologiya Institutida Aerokosmik muhandislik boʻyicha fan magistri darajasini oldi

Armiya karyerasi 
Clifford 1974-yil iyun oyida Vest-Poyntni tugatdi va AQSh armiyasida ikkinchi leytenant unvoniga koʻtarildi. U Kolorado shtatining Fort-Karson shahrida 10-otliq askarlari bilan gastrol safarida xizmat qilgan. AQSh armiyasi aviatsiya maktabida u oʻzining parvoz sinfining eng yaxshi bitiruvchisi boʻlgan va 1976-yilda armiya aviatori etib tayinlangan. Keyinchalik u Gʻarbiy Germaniyaning Nyurnberg shahridagi 2-zirhli otliq polkning hujumchi qoʻshiniga xizmat vzvod komandiri lavozimiga uch yil tayinlandi. 1982-yilda oʻqishni tamomlagandan soʻng, u USMA mexanika kafedrasiga oʻqituvchi va dotsent lavozimlariga tayinlangan. 1986-yil dekabr oyida u AQSh harbiy-dengiz kuchlari sinov uchuvchilar maktabini tamomladi va eksperimental sinov uchuvchisi etib tayinlandi. Armiya aviatori sifatida u 3400 dan ortiq parvoz soatlarini toʻpladi. 1995-yilda Clifford podpolkovnik unvoni bilan AQSh armiyasidan nafaqaga chiqdi.

NASA karyerasi 

Harbiy ofitser sifatida Clifford 1987-yil iyul oyida Jonson kosmik markaziga tayinlangan. Uning kosmik kemalarni integratsiyalash muhandisi sifatidagi vazifalari Space Shuttle dasturini ishga tushirish va qoʻnish operatsiyalari uchun muhandislik aloqalarini oʻz ichiga olgan. U dizayn sertifikatlash va Shuttle Crew Escape System integratsiyasi bilan shugʻullangan va Solid Rocket Booster Postflight Assessment Team ijroiya kengashi aʼzosi boʻlgan. Clifford 1990-yil iyul oyida NASA astronavtlar guruhi 13ga qoʻshilish uchun tanlangan. Shuningdek, u turli texnik vazifalarni bajargan. 1991-yilning aprelidan avgustigacha Clifford Astronavtlar ofisining Missiyani rivojlantirish boʻlimiga tayinlandi, u yerda u transportdan tashqari faollik (EVA) interfeyslariga ega boʻlgan Shuttle foydali yuklari va ekipaj uskunalarini loyihalash, ishlab chiqish va baholashda ishtirok etdi. 1994-yil may oyidan 1995-yil sentabrigacha u kosmik stansiyaning transport vositalari/yigʻish masalalari boʻyicha rahbar boʻlib ishlagan. Uchta kosmik parvozlar faxriysi boʻlgan Clifford 1992-yilda STS-53, 1994-yilda STS-59 va 1996-yilda STS-76 da missiya boʻyicha mutaxassis sifatida uchdi. U kosmosda 665 soat, shu jumladan 6 soatlik koinotda sayohat qilgan.

STS-53 
1992-yil 2-dekabrda Florida shtatining Kennedi kosmik markazidan uchirilgan STS-53 ekipajida, Space Shuttle bortida uchib Clifford 1990-yildagi astronavtlar sinfining birinchi aʼzosi boʻldi. Ushbu missiyada u bir qator eksperimentlar, jumladan, Guion Bluford va Jim Voss bilan birga bajargan suyuqlikni olish va qayta tiklash eksperimenti (FARE) uchun mas’ul edi U, shuningdek, roman boʻyicha Battlefield Laser Acquisition Sensor Test (BLAST) ni oʻtkazdi. Yerning 116 orbitasidan soʻng Clifford 1992-yil 9-dekabrda Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasiga qoʻngan STS-53 ekipajining qolgan qismi bilan qaytib keldi.

STS-59 
Keyingi kosmik parvozi uchun u 1994-yil 9-aprelda boshlangan STS-59 kosmik radar laboratoriyasi (SRL) missiyasida Space Shuttle Endeavour bortida xizmat qildi. Ushbu missiyada Klifford va boshqa beshta astronavt SRL tasvir radarlari, jumladan kosmik tasvirlash radarlari, sintetik diafragma radarlari va sunʼiy yoʻldosh havo ifloslanishini oʻlchash (MAPS) deb nomlangan karbon monoksit (CO) sensori yordamida tasvirlash loyihalarida kechayu kunduz ishladilar. Missiya 1994-yil 20-aprelda Yer atrofida 183 marta aylangandan soʻng Edvards havo kuchlari bazasiga qoʻnish bilan yakunlandi.

NASA tibbiyot xodimlari va Xyustondagi nevrolog doktor Jozef Yankovich tomonidan STS-59 dan bir necha oy oʻtgach, unga Parkinson kasalligi tashxisi qoʻyilgan. Oʻsha paytda alomatlar yengil va oʻng qoʻl bilan cheklangan edi.

STS-76 

Parkinson tashxisiga qaramay, Clifford 1996-yil 22-martda uchirilgan STS-76 kosmik kemasida   xizmat qilish uchun tanlangan. Rossiyaning „Mir“ kosmik stantsiyasiga joylashtirilganida, Clifford kosmonavt hamkasbi Linda M.Godvin bilan eksperimental paketlarni Mir oʻrnatish moduliga oʻrnatish uchun olti soatlik kosmik kemada sayohat qildi. Bu NASA ekipaji kosmik kema orbitadagi kosmik stansiyaga ulangan paytda amalga oshirilgan birinchi kosmik yurish edi. Kosmosga chiqishdan oldin u ikki oʻgʻli bastalagan musiqadan uygʻondi. Atlantis 1996-yil 31-martda Kaliforniyadagi Edvards havo kuchlari bazasiga qoʻnganida, u 145 marta Yer orbitasidan keyin qaytib keldi.

STS-76 missiyasidan soʻng Clifford uchmaslikka qaror qildi, chunki u Parkinson kasalligi qanchalik tez rivojlanishini bilmagan.

NASAdan keyingi martaba 
Clifford astronavtlar korpusidan isteʼfoga chiqdi va 1997-yil yanvar oyida NASAni tark etdi Boeing mudofaa va kosmik guruhiga Xalqaro kosmik stansiya dasturining parvoz operatsiyalari menejeri sifatida qoʻshildi. Keyinchalik u Boeingning shuttle dasturini tugatguncha nazorat qildi. Taxminan 13 yildan soʻng u 2011-yil sentabr oyida Boeingni tark etdi.

Rich o'zining keng faoliyati davomida o'z tashxisini maxfiy tutgan holda, 2011-yilda o'zining PDni ommaga baham ko'rishga qaror qildi va o'z hikoyasini baham ko'rish uchun mamlakat bo'ylab sayohat qilishni boshladi. U MJFFning Bemorlar Kengashiga qo'shildi, bemorlarning ustuvorliklari va ta'limi bo'yicha strategik ma'lumotlarni taqdim etuvchi maslahat organi va qo'llab-quvvatlash guruhlari va PD tashkilotlari bilan suhbatlashish orqali minglab odamlar va oilalarni ilhomlantirdi. Rich klinik tadqiqotlarda ishtirok etish muhimligini,  shu jumladan Fondning onlayn klinik sinovlarini moslashtirish vositasi Fox Trial Finder elchisi sifatida o'z sayohatini baham ko'rishni ishtiyoq bilan targ'ib qilgan.

Faxrlar 
U Mudofaadagi yuqori xizmatlari uchun medali, xizmatlari uchun legioni, Mudofaa xizmatlari uchun medali, Armiya maqtovi medali, bronza yulduz qurilmasi bilan milliy mudofaa xizmati medali, Armiya xizmati lentasi, Milliy razvedka yutuqlari medali va NASA kosmik parvoz medallari bilan taqdirlangan. U Koinot tadqiqotchilari uyushmasining aʼzosi edi. U 2012-yilda Amerika Nevrologiya Akademiyasining Nevrologiyada jamoat yetakchiligi mukofotini olgan.

Shaxsiy hayot va oʻlim 
Clifford Janubiy Karolina shtatining Darlington shahridan Nensi Elizabet Brunsonga uylandi, ularning Richard va Brandon ismli ikkita oʻgʻli bor edi. Cliffordlar 2012-yilda Janubiy Karolina shtatining Shimoliy Myrtl-Bich shahrida istiqomat qilishgan va Rich 2021-yilda vafotigacha shu yerda yashagan.

Unga 1994-yilda 42 yoshida Parkinson kasalligi tashxisi qoʻyilgan. U fermalarda ishlatiladigan pestitsidlar va avtomobil dvigatellarida ishlatiladigan boshqa kimyoviy moddalar uning kasalligi yoshligidanoq boshlanishiga yordam bergan deb gumon qildi. 1997-yilda kosmik faoliyatidan nafaqaga chiqqanidan soʻng, u Parkinson kasalligi haqida xabardorlik tarafdori boʻldi va kasallik bilan ogʻrigan boshqa bemorlarni toʻliq hayot kechirishga undadi. Cliffordga tashxis qoʻyishda yordam bergan doktor Jozef Yankovichning oʻgʻli kinorejissor Zak Yankovich Kliffordning kasallik bilan bogʻliq tajribalari haqida batafsil hujjatli film yaratdi, "Astronavtning siri " nomli qisqa metrajli film Amerika Nevrologiya akademiyasi jamgʻarmasining 2012-yilgi „Neyro filmlar festivali“ tanlovida gʻolib chiqdi va 2014-yilda chop etildi

Clifford 2021-yil 28-dekabrda 69 yoshida Parkinson kasalligi asoratidan vafot etdi

Manbalar

Havolalar 

 Maykl R. Kliffordning Spacefacts biografiyasi
 

2021-yilda vafot etganlar
1952-yilda tugʻilganlar