MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Keru

Keru (, eski nomi — Novoaleksandrovka) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Korday tumanidagi qishloq. Qarakemer qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314839200.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 420 kishini (200 erkak va 220 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 304 kishi (152 erkak va 152 ayol) yashagan.

Manbalar 

Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Qorday tumani aholi punktlari
Koʻkadir

Koʻkadir () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Algin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314832400.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 196 kishini (92 erkak va 104 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 169 kishi (89 erkak va 80 ayol) yashagan.

Manbalar 

Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Qorday tumani aholi punktlari
Baxtiyor Subanov

Baxtiyor Subanov — oʻzbek davlat arbobi, 2002—2003-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vaziri.

Biografiyasi 
1955-yil 1-avgustda Namangan shahrida tugʻilgan.

1977-yilda Toshkent militsiya maktabini tugatgan.

1977-1981 — Toshkent shahar ichki ishlar boshqarmasi patrul-post xizmati epizootiya bilan kurashish, karantin tadbirlarini taʼminlash 3-sonli boʻlinmasi xodimi, keyinchalik komandiri.

1981-1994 — Toshkent shahar ichki ishlar boshqarmasi patrul-post xizmati inspektori, katta inspektori, boʻlinma boshligʻi, boshqarma boshligʻining oʻrinbosari.

1994-1997 — Namangan viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari.

1997-2002 — Namangan viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻi.

2002-2003 — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirining oʻrinbosari — jamoat xavfsizligi departamenti boshligʻi.

2003-2006 — Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vaziri.

2006-yildan nafaqada.

Mukofotlari 
1998-yilda 2-darajali Shon-sharaf ordeni, 2001-yilda 1-darajali Shon-sharaf ordeni bilan mukofotlangan

Manbalar 

Oʻzbekiston generallari
Oʻzbekiston yetakchilari
Oʻzbekiston kishilari
Koʻktoʻbe (Qorday tumani)

Koʻktoʻbe (, eski nomi — Gornonikolskoe) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Sulutor qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314856300.

Tarixi 
Gorno-Nikolskoye qishlogʻi 1911-yilda tashkil etilgan. 1913-yilda unda 80 ta xonadon boʻlgan. Qishloq Semirechensk viloyati, Pishpek tumani Pishpek uchastkasining Arxangelsk volosti tarkibiga kirgan.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 418 kishini (217 erkak va 201 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 317 kishi (153 erkak va 164 ayol) yashagan.

Manbalar 

Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Qorday tumani aholi punktlari
Kunbatis 1

Kunbatis 1 () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumaniga qarashli qishloq. Masanchin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314847200.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 178 kishini (98 erkak va 80 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 289 kishi (144 erkak va 145 ayol) yashagan.

Manbalar 

Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Qorday tumani aholi punktlari
Zuhhodxon

Zuhhodxon – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan turkistonlik tasavvuf shayxi. Sharqiy Turkistonda tugʻilib, voyaga yetgan. Buxoro madrasasida taʼlim olgan. Soʻng Xorazmga borib, Shayx Naj­middin Kubroga murid tushgan. Shayxdan ijozat olganidan keyin Xurosonga kelib, kubraviylik tariqatining yoyilishiga oʻz hissasini qoʻshgan. Qabri Chechaktu Hisor viloyatida. Ushbu shayx haqidagi faslni “Nasoyim ul-muhabbat”ga Alisher Navoiyning oʻzi yozib, kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Ibn Abulmakorim Abdulvahob al-Hijoziy

Ibn Abulmakorim Abdulvahob al-Hijoziy (16-asr) – Alisher Navoiy asarlarini koʻchirgan xattotlardan biri. Buxoro xattotlik maktabi namoyandalaridan. Uning “Xamsa” va “Lison ut-tayr”ni birgalikda koʻchirgan qoʻlyozmasi Toshkentda saqlanadi (ToshDSHI SHQM, 3-fond, in. raqami № 2630). Hajmi 309 varaq. Kotib qoʻlyozmada 1-doston soʻngida “Abdulvahhob al-Hijoziy”, 2-doston soʻngi­da esa “Ibn Abulmakorim Abdulvahhob”, 3-doston soʻngida “Abdulvahhob” deb imzo qoʻygan. 5-doston soʻngida kitobat sanasi sifatida 988-yil 11-rabiʼ ul-avval (milodiy 1580-yil 26-aprel) qayd etilgan. “Xamsa” dostonlari qoʻlyozmasiga oʻn sakkizta miniatyura ishlangan.

Sarlavha 
Navoiyshunoslik
Ibn al-Mutarrif Andalusiy

Ibn al-Mutarrif Andalusiy (vafoti 707-h.q./1308-m.) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Abdulloh. Makkaning ulugʻ shayxlaridan. Vafot etganida podshoh uning tobutkashi boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritadi.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Chala maqolalar
Yunus ibn Abu Bakr Shibliy

Yunus ibn Abu Bakr Shibliy ( — Yunus ibn Abu Bakr Shibliy – Toʻliq ismi Abulhasan Yunus ibn Abu Bakr
Shibliydir) — muhaddis.

Samʼoniy “Al-ansob” asarida yozishicha, Yunus Ibn Abu Bakr Shibliy hadislarni otasi Abu Bakr Shibliydan rivoyat qilgan. Allomadan hadislarni Abu Bakr Muhammad ibn Abdulvohid Hoshimiy rivoyat qilgan.

Adabiyotlar 
 As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: Dor al-fikr, 1998.

Manbalar 

Olimlar
Islom:Shaxslar
Muhaddis
Usmon ibn Ali Shibliy

Usmon ibn Ali Shibliy ( — Usmon ibn Ali Shibliy – Toʻliq ismi Usmon ibn Ali ibn Bashora ibn Abdulloh Sobiqiddin Solihiydir).

Usmon Ibn Ali Shibliy 1274-yili “Shibla” qishlogʻida tavallud topgan. Ibn Rofi uning nazmiy va nasriy asarlari boʻlganligi haqida shunday hikoya qiladi: “U oʻz sheʼrlari bilan (kishini) qanday zavqlantirsa, nasriy asarlari bilan ham shunday zavqlantirar edi”.

Vafoti

U 1354-yilda vafot etgan.

Adabiyotlar 
 As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: Dor al-fikr, 1998.

Manbalar 

Olimlar
Islom:Shaxslar
Muhammad ibn Husayn Shibliy

Muhammad ibn Husayn Shibliy ( — Muhammad ibn Husayn Shibliy – Toʻliq ismi Abu Ali Muhammad ibn Husayn ibn Abdulloh Shibliydir) — muhaddis.

Muhammad Ibn Husayn Shibliy “Shibla” qishlogʻida tavallud topgan va dastlabki ilmlarni shu yerda olgan. Keyinchalik ilm-maʼrifat istab, Bagʻdodga yoʻl oladi va u yerda Ibn Shibl nomi bilan taniladi. Muhammad Ibn Husayn Shibliy haqida Abulqosim Samarqandiy, Abulhasan ibn Abdulkarim Abu Saad ibn Zavzaniy kabi bagʻdodlik olimlar rivoyat qilganlar. 
Muhammad Ibn Husayn Shibliy 471/1078-yili vafot etgan.

Adabiyotlar 
 As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: Dor al-fikr, 1998.

Manbalar 

Olimlar
Islom:Shaxslar
Muhaddis
Siyəzən

Siyezan (shuningdek, Siazanʼ, Karasiyazen', Karasiazan' va Kafasiyazen) — Ozarbayjonning Siyozan tumanidagi qishloq. Qishloq Beshdam munitsipaliteti tarkibiga kiradi.

Manbalar 

 
Siyazan tumani aholi punktlari
Lestes barbarus



Lestes barbarus 
Lestes barbarus (Lestes barbarus) — qanotlilar turkumiga mansub tur.

Tarqalishi va yashash joyi 
Lestes barbarus — janubiy Yevropa turi boʻlib, tarqalish hududi tez oʻsib boradi. U janubiy Yevropada Ispaniya, Fransiya, Italiya va Gretsiya boʻylab Hindiston va Moʻgʻulistongacha boʻlgan guruhda joylashgan. Shimoliy Yevropada kamroq tarqalgan. U Gollandiyada qirgʻoq qumtepalarida koʻpayadi va soni ortib bormoqda. U 1995-yildan beri koʻpayib kelingan Kanal orollarida tarqaladi. U Shimoliy Afrikada ham uchraydi; U oʻzining lotincha nomini oldi, chunki birinchi namuna Shimoliy Afrikaning Barbarida topilgan. Bu turgʻun va ozgina shoʻr suvda boʻlishi mumkin.

Bu tur birinchi marta 2002-yil 30-iyulda Norfolk shtatidagi Uinterton Dunesda Britaniyada qayd etilgan. 2003 va 2004 yillarda u Sendvich koʻrfazida, Kentda qayd etilgan.2018-yilda u birinchi marta Britaniyadan kelib chiqgani isbotlangan.

Xulq-atvor 

Parvoz davri martdan oktyabrgacha boʻlgan hududning janubida, lekin shimolda u asosan iyundan avgustgacha uchadi. Uning xulq-atvori L. sponsanikiga oʻxshaydi, lekin uni suvdan uzoqroqda topish ehtimoli koʻproq. Juftlashgandan soʻng, juftlashish ketma ketlik orqali tuxum hujayralari oʻtkaziladi, urgʻochi esa suv boʻyidagi oʻsimliklarga tuxum qoʻyadi. Tuxumlari diapazonda qishlaydi, lichinkalari esa bahorda chiqadi. Lichinkalar ikki oy ichida rivojlanadi, kattalar bahor oxirida paydo boʻladi.

Manbalar
Glyukozaga bog'liq insulinotrop polipeptid

Glyukozaga bogʻliq insulinotrop polipeptid (sinonimlar: glyukozaga bogʻliq insulinotrop peptid, ilgari keng tarqalgan nomlar: gastroingibitor polipeptid, gastroingibitor peptid, oshqozon ingibitor peptidi ; umumiy qisqartmalar: GIP) — oʻn ikki barmoqli ichak shilliq qavatining K-hujayralari va ingichka ichakning proksimal qismi tomonidan ishlab chiqariladigan peptid gormon .

Tuzilishi 
Glyukozaga bogʻliq inson insulinotrop polipeptid 42 ta aminokislota qoldigʻidan iborat: H-Tyr-Ala-Glu-Gly-Thr-Phe-lle-Ser-Asp-Tyr-Ser-lle-Ala-Met-Asp-Lys-lle- His-Gla- Glii-Asp-Phe-Val-Asn-Trp-Leu-Leu-Ala-GIn-Lys-Gly-Lys-Lys-Asn-Asp-Trp-Lys-His-Asii-lle-Thr-GiD- OH. GIP molekulasining bir qismi sekretin molekulasi bilan, ikkinchisi glyukagon molekulasi bilan mos tushadi.

Funksiyalari 
Glyukozaga bogʻliq insulinotrop polipeptid inkretindir, yaʼni u ichakda ovqatni ogʻiz orqali qabul qilishga javoban ishlab chiqariladi. Oʻn ikki barmoqli ichakning kriptalarida va (kamroq darajada) ingichka ichakning proksimal qismida joylashgan K-hujayralari 153 aminokislotadan iborat proprotein ishlab chiqaradi, keyinchalik u GIPga aylanadi. GIPning yarimparchalanish davri 18 minut. GIP sekretsiya stimulyatorlari — oshqozonda hazmlangan oziq-ovqatning yogʻlari va uglevodlari ingichka ichakka tushishidir.

Boshqa gormonlar singari, GIP qon oqimi bilan tashiladi.

Glyukozaga bogʻliq insulinotrop polipeptidning asosiy vazifasi ovqatni isteʼmol qilishga javoban oshqozon osti bezi beta hujayralari tomonidan insulin sekretsiyasini ragʻbatlantirishdir. Bundan tashqari, GIP yogʻlarning soʻrilishini ingibirlaydi qiladi, ovqat hazm qilish traktida natriy va suvning reabsorbsiyasini kamaytiradi va lipoprotein lipazani ingibirlaydi qiladi.

Manbalar
Vladica Ćurčić

Vladica Ćurčić () - serbiyalik futbolchi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Futbol yarim himoyachilari
O‘zbekistondagi futbol legionerlari
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Traktor klubi futbolchilari
Maxsum mullo Jalil

Maxsum mullo Jalil (imom)

Toʻliq ismi Maxsum mullo Jalil ibn Vafo boʻlib, u 1890 yili Tojikistonning Kulob viloyatida tugʻilgan. U Mir Arab madrasasining mudarrisi Sayyid Ahmad qori Abulqosim oʻgʻli tomonidan madrasaga oʻqishga olib kelingan.

Maxsum mullo Jalil ibn Vafo madrasa tahsilidan soʻng Qorakoʻl tumanining Poykand mavzesidagi Qulonchi qishlogʻi masjidiga imom etib tayinlangan. Shu qishloqda turgʻun yashab, oila qurgan va olti farzandli boʻlagan.

Farzandlari 
Isomiddin, Hikmatoy, Hamidaoylar olamdan oʻtgan. Hanifa bibi, Ikromiddin va Shamsiddinlar esa 2016-yilda hayot boʻlgan. Ikromiddin Vafoev xalq taʼlimi tizimida koʻp yillar faoliyat yuritgan.

Vafoti 
Mullo Jalil 1953 yili 63 yoshda vafot etgan. Mast Ali qabristoniga dafn qilingan.

Manbalar 

Islom shaxsiyatlari haqidagi chala maqolalar
Niyozbosh

Niyozbosh — Toshkent viloyati, Yangiyoʻl tumanida joylashgan. Aholining doimiy daromad manbasi koʻkat maxsulotlarini yetishtirib chet davlatlarga eksport qilish orqali boʻladi.

Geografiyasi 
Niyozbosh qishlog'i dengiz sathidan 333 metr balandlikda joylashgan.

Arxeologik ahamiyati 
Shuningdek Niyzobosh hududida bir qancha tarixiy obyektlar mavjud: 

 Nishboshtepa
 Kultepa
 Yoʻgʻontepa 
 Shamatepa 
 Imom Sulton haykali
 Zargʻaldoqtepa.

Manbalar 

Oʻzbekiston aholi punktlari
Sam Altman

Samuel H. Altman (; 1985-yil 22-aprelda tugʻilgan) — amerikalik ishbilarmon, investor va dasturchi, OpenAI shirkati bosh ijrochi direktori, Y Combinator shirkatining sobiq prezidenti. Bundan tashqari, u Loopt (2005-yilda asos solingan) va Worldcoin (2020-yilda asos solingan) shirkatlari hamasoschisi hamdir.

Hayoti 

Altman 1985-yil 22-aprelda yahudiy oilasida dunyoga kelgan. Bolaligi Missuri shtatining Saint Louis shahrida oʻtgan; onasi — dermatolog. Altman hayotidagi birinchi kompyuterini sakkiz yoshida olgan. John Burroughs () maktabida tahsil olgan. Maktabni tamomlagach, oʻqishni Stanford universitetining informatika fakultetida davom ettirgan. 2005-yilda esa universitetni tashlab ketgan. 2017-yilda Waterloo universiteti faxriy unvonini olgan.

Ish faoliyati

OpenAI 

Altman OpenAI nomli cheklangan foyda keltiruvchi tadqiqot kompaniyasining bosh ijrochi direktoridir. Ushbu shirkat sunʼiy ongni butun insoniyatga foyda keltirishi mumkin boʻlgan tarzda rivojlantirishni maqsad qilgan. OpenAI avvalboshda Altman, Brockman, Elon Musk, Jessica Livingston, Peter Thiel, Amazon Web Services, Infosys va YCResearch tarafidan moliyalashtirilgan. Unga 2015-yilda jami $1milliarddan ortiq sarmoya bilan asos solingan.

Shaxsiy hayoti 

Altman bolaligidan beri vegetariandir. Bundan tashqari, u gey boʻlib, Loopt shirkati asoschilaridan biri boʻlgan Nick Sivo bilan toʻqqiz yil davomida munosabatda boʻlgan.

Altman 2024-yilning 11-yanvarida Oliver Mulherin bilan nikohdan oʻtdi. Juftlik ilk bor birgalikda Hindistonning bosh vaziri Narendra Modi xonadonidagi kechki ziyofatda koʻrinish bergan.

Manbalar

Havolalar  
 

1985-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik dasturchilar
Stanford universiteti bitiruvchilari
Xadicha masjidi

Xadicha masjidi () — Berlin, Pankov, Heinersdorf shahrida joylashgan masjid. U Ahmadiya Musulmon Jamoati mulki boʻlib, 2008-yil 16-oktabrda ochilgan sobiq Sharqiy Germaniyadagi birinchi masjid hisoblanadi. Masjid hududi oʻzida  lik minora va 500 namozxonni sigʻdira oladi. Masjid Ahmadiya ayollari tomonidan toʻplangan mablagʻlar hisobidan moliyalashtirilgan. Masjid dizayni meʼmor Mubashra Ilyos tomonidan amalga oshirilgan.

Yana bir masjid 1924—1928-yillarda Berlinda Lahor Ahmadiya Harakati tomonidan qurilgan.

Tarixi 
Ahmadiya musulmonlar jamoati 1920-yillardayoq Yevropadagi birinchi masjidini Berlinda qurishga harakat uringan edi. Ikkinchi xalifaning xohishiga koʻra, jamiyat ayollari masjid uchun barcha mablagʻni oʻz hisoblaridan yigʻishgan. Biroq, Germaniyadagi moliyaviy inqiroz tufayli rejadan voz kechishga toʻgʻri kelgan. Buning oʻrniga bu pul Londondagi Fazl masjidi qurilishiga sarflangan. Germaniyadagi jamoaning 100-masjid-rejasi doirasida loyiha qayta tiklangan va Berlinda yangi masjid qurilishi rejalashtirilgan. Xadicha masjidi Berlinning sharqiy qismidagi birinchi masjid hisoblanadi.

Qurilishi 
Masjidning tamal toshi jamiyatning 5-xalifasi Mirzo Masrur Ahmad tomonidan 2007-yil 2-yanvarda qoʻyilgan. Masjid 4790 m² lik katta maydonda qurilgan. U ikki qismdan iborat. Har birida 250 ayol va 250 erkak uchun ikkita namozxona mavjud. Masjid loyihasi jamiyat meʼmori Mubashra Ilyos tomonidan ishlab chiqilgan. Qurilishni Pakdel arxitektor kompaniyasi nazorat qilgan. Masjid gumbazining balandligi 4,5 metr, diametri esa 9 metrni tashkil qiladi. Masjid minorasining balandligi 13 metrga teng. Masjid, imom va „masjid xizmatchisi“ uchun turar joy binosi hamda idoralar qurilishiga sarflangan xarajatlar taxminan 1,7 million yevroni tashkil etgan.

Yana qarang 

 Germaniyada Islom
 Yevropadagi masjidlar roʻyxati

Manbalar

Havolalar 

 Up to 400 protesters, one of which holds up a sign which reads „Islam means and is submission“ took part in a demonstration against the building of the Ahmadiyya Mosque in the Heinersdorf district of Berlin 11 July 2007. 
 First Mosque in East Berlin Opens, CBN on October 20, 2008
 First mosque opens in Germany’s ex-communist east, The Malaysian Insider on October 17, 2008
 Europeʼs Mosques Move from Back Alleys to Boulevards, Spiegel, 15. October 2008
 28-Jährige ist Moschee-Architektin, Morgenpost, 5 January 2007
 Eastern Germany’s First Mosque Opens Amid Protests, Deutsche Welle, 17. October 2008
 Mobiles Beratungsteam „Ostkreuz“: Informationsseite zum Moscheebau in Heinersdorf
 Khadija Mosque at night, Khadija Mosque at day

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Berlindagi masjidlar
21-asrda qurilgan masjidlar
Pankowdagi binolar va inshootlar
2008-yilda ochilgan masjidlar
Germaniyadagi Ahmadiya masjidlari
Gumbazli masjidlar
Ash-Shifo

“Ash-Shifo bi ta’rifi huquq al-Mustafo” molikiy faqih Qozi Iyozning (vaf. 544/1149) shamoil mavzusida yozgan eng mashhur asaridir. Bu asar “oʻxshashi yozilmagan”, “oʻz bobida haligacha misli ta’lif etilmagan foydali asar”, “mashoyixlardan musibat kunlarida “ash-Shifo”ni oʻqimoqning manfaatli ish ekani eshitilgan” kabi madhlar qozongan

“Ash-Shifo” asari muqaddima va 4 qismdan iborat. Muqaddimada muallif asarning yozilish sababi haqida soʻz yuritadi. Birinchi qism Alloh taoloning Nabiy sollallohu alayhi vasallam sha’nini qavlan va fe’lan ulugʻlashligi xususida. Ikkinchi qism insonlarning Paygʻambar alayhissalom qarshisidagi vazifalari xususida. Uchinchi qism Paygʻambar alayhissalom haqlarida oʻylanishi va soʻzlanishi joiz va mustahil (mumkin boʻlmagan) boʻlgan ishlar haqida. Toʻrtinchi qism Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga til tekkizgan yoki u zot borasida xatolikka yoʻl qoʻyganlarning hukmlari borasida. 

“Ash-Shifo” kitobi musulmon olamida juda keng tarqalgan. Vaqt oʻtishi bilan esa unga yozilgan koʻplab sharh, muxtasar, talhis, taxrijlar dunyoga kelgan. Hoji Xalifa “Kashf azuz-zunun” asarida “ash-Shifo” xususida asar bitgan 22 ta muallif va ularning asarlari nomlarini keltiradi. Mashhur alloma Jaloliddin Suyutiy (vaf. 911/1505) “ash-Shifo”dagi xabar va hadislarning taxrijiga bagʻishlangan “Manohil as-safo fi taxriji ahodis ash-Shifo” nomli ta’lifotni amalga oshirgan. Unda jami 1326 ta hadis va xabar taxrij qilingan.
“Ash-Shifo” ga yozilgan sharhlar sirasida quyidagilarni sanab oʻtish mumkin:

1. Abdulloh ibn Ahmad Tijoniy – “Al-Vafo fi sharh ash-Shifo”.

2. Tojuddin Yamaniy – “Al-Iktifo fi sharhi alfoz ash-Shifo”.

3. Nuriddin Ali ibn Muhammad Oqbars – “Fath as-safo li sharhi ma’oni alfoz ash-Shifo”.

4. Abu Abdulloh ibn Muhammad Tilimsoniy – “Kunyatu ahl as-safo fi sharh ash-Shifo”.

5. Shummuniy – “Muzil al-hafo an alfoz ash-Shifo”. 

6. Abu Abdulloh Muhammad ibn Ali Hasaniy Tilimsoniy – “Al-Manhal al-asfo fi sharhi ma tamassul-hojatu ilayhi min alfoz ash-Shifo”. Xoja Xalifa bu asarni “ash-Shifo”ning eng goʻzal sharhlaridan biri ekanini qayd etgan. 

7. Shamsuddin Muhammad ibn Muhammad Dalajiy Usmoniy – “Al-Istifo li bayoni maoni ash-Shifo”. 

8. Mulla Aliy Qoriy – “Sharh ash-shifo fi shamoili Sohib al-istifo”. 

9. Shahobiddin al-Hafojiy – “Nasim ar-riyoz fi sharhi Shifo al-Qozi Iyoz”. 

10. Abulhasan Aliy ibn Ahmad Fosiy Hurayshiy – “Fathul-fayyoz fi sharh ash-Shifo li-l-Qozi Iyoz”.

“Ash-Shifo”ga yozilgan sharhlar orasida eng mashhuri va keng tarqalgani Mulla Ali Qoriy (vaf. 1014/1606)ning “Sharhush-shifo fi shamoili sohibil-istifo” asaridir. Ushbu sharhning soʻngi zamonaviy nashri Bayrutda 2001-yilda 2 mujalladda amalga oshirilgan. Zamonamizning taniqli olimlaridan Vahba Mustafo Zuhayliy “Ash-shifo” va Mulla Aliy Qoriyning sharhi asosida ba’zi oʻzgartirish va qoʻshimchalar bilan “Shamoil al-Mustafo” asarini yozgan. Mazkur asar 2017-yilda Toshkentda Abdulaziz Moʻmin qalami bilan oʻzbek tiliga tarjima qilindi. “Ash-Shifo” asarining toʻliq oʻzbekcha tarjimasi esa, Jaloliddin Hamroqulov tomonidan amalga oshirgan va ushbu tarjima 2022-yilda nashr qilingan.

Manbalar 

Tasavvuf adabiyoti
Molik

Islom e’tiqodida Molik (arabcha: مالك) do‘zaxni boshqaradigan, Zaboniya (arabcha: الزبانية) ismli 19 ta sirli qoʻriqchilari boʻlgan farishtani bildiradi. Zuxruf surasining 77-oyatida Molik doʻzax farishtalarining boshligʻi sifatida zikr qilingan.

Qur’onda Molik 
Qur’oni karimning Zuxruf surasi 74-78 oyatlarida Molikning jahannam ahliga aytadigan soʻzi tasvirlangan: “Albatta, jinoyatchilar jahannam azobida mangu qoluvchidirlar. U ulardan yengillatilmas va ular u (azob)da noumid holda qolurlar. Ularga zulm qilganimiz yoʻq. Lekin ular – oʻzlari zolim boʻldilar. Va ular: “Ey Molik! Robbing bizni bitirsin!” – deb nido qildilar. U: “Albatta, siz turib qoluvchisiz”, – dedi. Batahqiq, sizga haqni keltirdik. Lekin koʻplaringiz haqni yomon koʻruvchisiz”. Tahrim surasining 6-oyatida esa, farishtalar Allohning amriga binoan ish koʻrishlari aytiladi: “Ey iymon keltirganlar! Oʻzingizni va ahli ayolingizni yoqilgʻisi odamlaru toshdan boʻlgan olovdan saqlang. Uning tepasida qoʻpol, dargʻazab farishtalar boʻlib, ular Allohning amriga isyon qilmaslar va nimaga buyurilsalar, shuni qilurlar”.

Me’roj hodisasida Molik 
Islom an’analariga koʻra, Muhammad alayhissalom Me’rojga koʻtarilganlarida Molik bilan uchrashganlar. Paygʻambar alayhissalom jannatga yetib kelganlarida Molikdan boshqa barcha farishtalar u zotni tabassum bilan qarshi olgan. Muhammad alayhissalom Jabroildan nima uchun uning jim turganini soʻraganlarida, u Molik doʻzaxning qoʻriqchisi ekani, hech qachon tabassum qilmasligini aytgan. Shundan soʻng Paygʻambar alayhissalom undan jahannamni koʻrsatishini soʻraganlar. Molik uning eshiklarini ochgan va u zotga jinoyatchilar uchun tayyorlangan azob-uqubatlar koʻrsatilgan.

Manbalar

Yana qarang 
 Malik
 Rizvon

 Atamalar
 Islom
Shuayb Arnavutiy

Shuayb ibn Muharram al-Alboniy al-Arnavutiy (arab. شعيب بن محرم الألباني الأرناؤوطي) (2016—1928) – islom olamida taniqli alban hadis olimi. U “Hadis uslubiyati”, “Qoʻlyozmalar tahqiqi va tadqiqi”, “Hadis tanqidi” kabi asarlari bilan mashhur boʻlgan. Kunyasi – Abu Usoma.

Biografiyasi 
U 1928-yilda Suriyaning Damashq shahrida tugʻilgan. Uning oilasi asli Albaniyadan boʻlgan, lekin u tugʻilishidan oldin Suriyaga koʻchib kelgan. Arnavutiy fiqhda hanafiy mazhabiga ergashgan. U hadis sohasidagi ishlari bilan mashhur boʻlgan. Arnavutiy 2016-yil 27-oktyabrda vafot etgan.

Asarlari 
Uning eng koʻzga koʻringan ishi Ahmad ibn Hanbalning 45 jildlik “Musnad” asaridir. U asarning bosh muharriri sifatida uning turli qoʻlyozmalarini tadqiq qilgan, boshqa hadis kitoblari bilan oʻzaro bogʻlangan va 28 mingdan ortiq hadislarni tahlil qilgan. U Tahoviyning “Sharh Mushkil al-osor” va Ibn Qayyim Javziyyaning “Zod al-Maod” nomli asarlarini ham tahqiq qilgan. Bundan tashqari, u hadis metodologiyasi, qoʻlyozma tadqiqi va hadis tanqidi boʻyicha yana bir qator kitoblar yozgan.

Manbalar
Childuxtaron goʻrqudugʻi

Childuxtaron goʻrqudugʻi Ark yelkasida joylashgan. Manbalarda bu quduq ichi pishiq gʻishtdan ishlangan boʻlib borhoboriga tigʻ qadab chiqilgan. Chuqurligi yigirma quloch keladigan quduqqa tashlangan inson tanasi to pastga tushganga qadar nimta-nimta boʻlib, kesilib tusharkan. „Qassob amir“ laqabi bilan mashhur boʻlgan Amir Nasrullo oʻz rafiqasini ikki bolasi bilan amirni zaharlagani uchun ushbu quduqqa tashlaydi. Jon talvasasida boʻlgan amirning koʻziga hattoki, oʻz farzandi ham koʻrinmaydi.

Manbalar
Joʻybor dahasi

Buxoroning Shaharning janubi-gʻarbiy tarafida, Qorakoʻl va Shirgaron darvozasi oraligʻida edi. Bu jaribda Havzi nav, Urganchien (Chaqari Sultonon), Puxtabofon, Xonaqoh Pistashikanon (Kaltaxoja), Shoh Malik, Chaqar, Abdullaxoja, Shahri nav, Kozi Zohid, Janafaron, Dastorbandon, Joʻyzar (Havzi Boboniyoz), Charmgaron, Xalifa Xudoydod, Chuqur mahalla, Tayi chorbogʻ (Guzari nav), Oʻzbekxoja, Vaqf, Havzi baland guzarlari joylashgan.

Manbalar 
Бухоро таълим тизими тарихи [Матн] / А.Жуманазар. Тошкент: Акаdеmnashr, 2017. 592 б.
Finik

Finik — Turkiyaning janubi-sharqidagi arxeologik joy hisoblanadi. U Dajlaning sharqiy qirgʻogʻiga qaragan qoyali qoyalarda, Cizre shahridan 14 kilometr yuqorida joylashgan. Bu yerni oʻrta asr islom yozuvchilari al-Yaʼqubiy va Abul-Fidalar Fenek yoki Fanak deb atagan.

Finik XIX asr oxiri va XX asr boshlarida baʼzi olimlarning eʼtiborini tortgan, ammo keyinchalik oʻrganilmagan, ehtimol qisman unga kirish qiyinligi tufayli, faqat qoyalarning tubi boʻylab olib boruvchi soʻqmoqlargina kirish imkonini beradi.

Shuningdek, Dajlaga perpendikulyar koʻtarilgan qoya yuziga shimoli-sharqqa, eski qalʼani qoʻllab turgan qoyatosh shoxchaga qarab oʻyilgan parfiya qoyatosh relefi ham bor. Bu relyefni birinchi marta AH Layard 1849-yilda qayd etgan

Ikkinchi parfiya qoyatosh relefi ham mavjud boʻlib, u asosiy togʻ jinslarining shimoliy yuzidagi qoyaga oʻyilgan botiq devorda joylashgan boʻlsa-da, u ibtidoiy boʻlib, konturdan boshqa hech narsa sezilmaydi.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda