MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Chiziqli zanjir

Chiziqli zanjir - bu superpozitsiya printsipiga bo'ysunadigan elektr zanjir . Bu shuni anglatadiki, F(x) zanjirining chiqishi unga ax 1 (t) + bx 2 (t) signallarining chiziqli kombinatsiyasi qo'llanilganda chiqishda shu x 1 (t) va x 2 (t) signallar alohida-alohida qo'llanilgandagi chiqish signallarining chiziqli kombinatsiyasidan iborat bo'ladi:

 

U chiziqli zanjir deb atalishining sababi, bunday zanjirning chiqish kuchlanishi va tok kuchi uning kirish kuchlanishi va tok kuchining chiziqli funktsiyalari hisoblanadi.    Bunday chiziqlilik to'g'ri chiziqli grafiklar bilan bir xil emas.
Fizika
Milliy Fizika
Tunnelli diod

Tunnelli diodi yoki Esaki diodi, tunnel effekti deb ataladigan kvanto mexanik effekt tufayli "manfiy qarshilik" ga ega bo'lgan yarimo'tkazgichli diod turidir. U 1957 yil avgust oyida Leo Esaki, Yuriko Kurose va Takashi Suzuki tomonidan, ular Sony nomi bilan mashhur Tokio Tsushin Kogyoda ishlayotganlarida ixtiro qilingan.   1973 yilda Esaki Brayan Jozefson bilan birgalikda ushbu diodlarda ishlovchi elektron tunnel effektini kashf etgani uchun fizika bo'yicha Nobel mukofotini oladi. Robert Noys Uilyam Shoklida uchun ishlayotganida mustaqil ravishda tunnel diodi g'oyasini o'ylab topadi, lekin uni amalga oshira olmaydi.  Tunnel diodlari birinchi marta Sony tomonidan 1957 yilda  ishlab chiqarilgan, keyin General Electric va boshqa kompaniyalar taxminan 1960 yillarda ishlab chiqariladi. Bugungi kunda ham kam hajmda ishlab chiqariladi. 

Tunnel diodlari 10  nm (100 Å ) kenglikga ega kuchli doping qilingan (PN) o'tishga dan iborat. Og'ir doping natijasida singan potensial to'siq paydo bo'ladi, bu erda N tomonidagi o'tkazuvchanlik zonasi elektronlar holatlari P tomonidagi valentlik diapazoni kovaklar holatlari bilan ko'proq yoki kamroq mos keladi. Ular odatda germaniydan tayyorlanadi, ammo galyum arsenid va kremniy materiallaridan ham tayyorlanishi mumkin.

Qo'llanilishi 
Ishlash diapazonining bir qismidagi "manfiy" differensial qarshilik ularga uzib ulovchi  histerezdan foydalangan holda osilatorlar va kuchaytirgichlar sifatida ishlashga imkon beradi. Ular, shuningdek, chastota konvertorlari va detektorlari sifatida ishlatiladi.  Ularning kichiksig'imi oddiy diodlar va tranzistorlar diapazonidan ancha yuqori bo'lgan mikroto'lqinli chastotalarda ishlashga imkon beradi.

Fizika
Milliy Fizika
Asllikni modulyatsiyalash

Asllikni modulyatsiyalash -impulsli nurlanishni generatsiyalashning eng keng tarqalgan va effektiv usullaridan biri (ingliz tilidagi adabiyotlarda Q-switching deb yuritiladi). Bu usulning mohiyati generatsiya jarayonini ikki bosqichga ajratishga asoslangan.

Birinchi bosqichda kam qiymatli asllikka ega boʻlgan rezonatorda aktiv muhitni damlash amalga oshiriladi:
 
 ning kichik qiymatlarida statsionar invers bandlik juda katta boʻladi va generatsiya roʻy bermaydi. Bu yerda ham  shart bajarilishi lozim.

Ikkinchi bosqichda asllik keskin ortadi va damlash toʻxtatiladi. Bunda xuddi, tajriba oʻtkazayotgan odam damlash vaqtida bitta koʻzguni olib qoʻyib, biroz vaqtdan keyin koʻzguni yana qaytarib joyiga qoʻygandek tasavvur qilish mumkin. Biroq amalda bu juda qiyin, chunki koʻzguni kamida 100 marta olib qoʻyib, keyin yana joyiga qoʻyish kerak.

Kinetik tenglamalar 
Asllikni modulyatsiyalashning birinchi bosiqichida uch sathli sistema uchun kinetik tenglama quyidagi koʻrinishda boʻladi:
 
Bu bosqich yetarlicha uzoq vaqt davom etganda sistemada statsionar holat vujudga keladi:
 
 
Shunday qilib, ikkinchi bosqich uchun boshlangʻich shartlar maʼlum. Endi ikkinchi bosqich uchun kinetik tenglamalarni yozib chiqamiz:
 
 
 
 vaqt momentida damlash toʻxtatildi () deb hisoblaymiz, shuningdek, bu bosqichda fotonlar soni juda koʻp boʻlgani uchun relaksatsiya natijasida hosil boʻladigan yoʻqotishlarni hisobga olmaymiz. U holda  uchun tenglama quyidagi koʻrinishga keladi:
 
Endi esa  oʻzining maksimal qiymatiga erishadigan nuqtani koʻrib chiqamiz:
 

Bu yerda  deganda  ning  maksimal boʻlgandagi qiymati tushuniladi. Uni  bilan adashtirib yubormaslik kerak.

 ni  ga boʻlib quyidagini hosil qilamiz:
 

Bu tenglamani integrallab, ikkita kattalik orasidagi bogʻlanishni topish mumkin. Biroq biz boshqacha yoʻl tutamiz. Boshlangʻich tenglamalarda normallovchi koeffitsiyentlar kiritamiz:
 
U holda quyidagini hosil qilamiz:
 
 
 
 

Lazer nurlanishining quvvati esa quyidagicha topiladi:

Shuningdek qarang 
Parametrik generatsiya

Ikkinchi garmonika generatsiyasi

Manbalar 

 Fizika
Modlar sinxronizatsiyasi

Modalar sinxronizatsiyasi usuli orqali asllikni modulyatsiyalash usulidagiga qaraganda qisqaroq impulsli lazerlarni generatsiyalash mumkin. Bunda bir vaqtning o`zida bir nechta modlardan foydalaniladi. Bir nechta modlar bo`lgan holda markaziy modga nisbatan  ga siljigan signallarning yig`indisi ko`rinishida tasvirlash mumkin:

Qaralayotgan modlar soni  aktiv muhitning kuchaytirish chizig`i bilan chegaralangan. Tasodifiy faza  esa bu yerda hal qiluvchi rol o`ynaydi. Agar  va   bo`lsa, quyidagicha yozish mumkin:

Ya'ni amplitudasi modulyatsiyalangan signal hosil bo`ladi. 

Impuls davomiyligi  orqali aniqlanadi. Impulslar orasidagi masofa esa  dan topiladi. 

Modalar sinxronizatsiyasi ham asllikni modulyatsiyalash kabi ikki xil bo`lishi mumkin, ya'ni aktiv va passiv. Buni amalga oshirishning bir necha yo`llari mavjud:

Elektro-optik modulyator (aktiv sinxronizatsiya)
Bu kabi sistemalarda Pokkels yacheykasidan foydalaniladi. Natijada generatsyalanayotgan signal amplitudasining garmonik modulyatsiyasi ro`y beradi. Bu usul amalga oshirish ancha qiyin usullardan biri. Chunki, modalar sinxronizatsiyalanganda, foydali impulsdan tashqari signalga xalaqit beruvchi shovqin impulslari ham sinxronizatsiyalanib, ko`payadi. Buni bartaraf qilish uchun impulsli modulyatsiyadan foydalaniladi.

Yacheykaning o`zini ham juda kichik o`lchamlarda tayyorlash kerak. Masalan, pikosekund impulslarni hosil qilish uchun uning qalinligi  bo`lishi kerak.

Akusto-optik modulyator (aktiv sinxronizatsiya) 
Bu usul bilan modlarni sinxronizatsiyalashda akustik to`lqinni modlar aro tebranish chastotasiga moslab o`zgartirish kerak.

To`yinuvchan yutgich usuli (passiv sinxronizatsiya)
Bu usulni qo`llash uchun yutgich modda juda keng yutilish polosasiga ega bo`lishi kerak. Ya'ni, ushbu modda keng to`lqinlar diapazonidagi nurlanishlarni yuta olishi lozim. 
	

Amaliyotda ushbu usullardan tashqari Kerr yacheykalari ham qo`llaniladi. Bu usulda rezonatorga nochiziqli xossaga ega bo`lgan kristall joylashtiriladi. Unda sindirish ko`rsatkichining qiymati tushayotgan nurlanish intensivligiga bog`liq bo`lib qoladi va nurlanishning o`zini  o`zi fokuslashi ro`y beradi. Natijada nur dastasining diametri kichrayib, tor diafragmadan o`tadi.

Shuningdek qarang
Ikkinchi garmonika generatsiyasi

Asllikni modulyatsiyalash

Invers bandlik

Manbalar

 Fizika
Ahmad Narzullayev

Ahmad Narzullayev (1956-yil 15-mart; Surxondaryo viloyati, Denov tumani) — Fermer, Oʻzbekiston qahramoni, Mehnat shuhrati ordeni sohibi.

Tarjimai holi
Ahmad Narzullayev 1956-yil 15-martda Surxondaryo viloyatining Denov tumanida tugʻilgan. 1979-yilda Toshkent politexnika institutini tamomlagan. Ahmad Narzullayev boshchiligidagi „Lochin“ fermer xoʻjaligi 2000-yilda Prezident sovrini uchun oʻtkazilgan „Tashabbus“ koʻrik-tanlovida faol ishtirok etgan. Shu yili „Lochin“ fermer xoʻjaligi viloyat bosqichida dehqon, fermer va tadbirkorlar oʻrtasida 1-oʻrinni egalladi. Ushbu koʻrik-tanlovning Respublika bosqichida esa 3-oʻrinni qoʻlga kiritgan. Ahmad Narzullayev esa koʻrik-tanlovning „Saxovatli tadbirkor“ laureatlik diplomi va esdalik sovgʻasi bilan taqdirlangan. „Tashabbus – 2001“ koʻrik-tanlovida Ahmad Narzullayevga „Intizomli soliq toʻlovchi“ laureatlik diplomi berilgan.

2020-yilning 14-dekabr kuni Ahmad Narzullayev qishloq xoʻjaligi xodimlari kuni munosabati bilan Surxondaryoda bo'lib o'tgan bayram yadbirida qatnashgan va tadbir davomida quyidagi fikrlarni bildirib o'tgan:

Mukofotlari 
2001-yilda Mehnat shuhrati ordeni bilan taqdirlangan. 
2003-yilda Oʻzbekiston qahramoni unvoni berilgan.

Manbalar

Adabiyotlar
Zener diod (Stabilitron)

Zener diodi - bu Zener kuchlanishi deb nomlanuvchi ma'lum bir o'rnatilgan teskari kuchlanishga erishilganda tok kuchining "teskari" tokning keskin ortishini ta'minlash uchun mo'ljallangan maxsus turdagi dioddir .

Zener diodlari juda ko'p turli xil Zener kuchlanishlari bilan ishlab chiqariladi va ba'zilari hatto o'zgaruvchan hisoblanadi. Ba'zi zener diodlari past Zener kuchlanishli kuchli doping qilingan p-n o'tish ga ega. Bu holda teskari tok p va n sohalar orasidagi qisqa masofada elektron tunnel effekti tufayli sodir bo'ladi - bu Klarens Zener sharafiga Zener effekti deb nomlanadi. Zener kuchlanishi yuqori bo'lgan diodlar kamroq dopping qilingan, bu esa ularning ish rejimida ko'chkisimon elektr buzilishiga olib keladi. Ikkala buzilish turi ham Zener diodlarida mavjud bo'lib, Zener effekti past kuchlanishlarda ustunlik qilsa, yuqori kuchlanishlarda ko'chkisimon elektr buzilishi ustunlik qiladi.

An'anaviy yarim o'tkazgichli diodlarda teskari kuchlanish  buzilish kuchlanishidan yuqori bo'lsa, katta kuchi oqishiga imkon beradi. Teskari kuchlanish chiziqli buzilish kuchlanishidan oshib ketganda, an'anaviy diodlarda katta miqdordagi tok kuchi ko'chkisimon elektr buzilishi tufayli sodir bo'ladi. Bu tok kuchi tashqi zanjir bilan chegaralanmagan bo'lsa, diodaning haddan tashqari qizib ketishi tufayli qaytmas buzilishiga olib kelishi mumkin. Zener diodi ham deyarli bir xil xususiyatlarni namoyish etadi, faqat qurilma Zener kuchlanishi deb ataladigan buzilish kuchlanishini kamaytirish uchun maxsus ishlab chiqilgan. An'anaviy qurilmadan farqli o'laroq, teskari ulangan Zener diodi boshqariladigan elektr buzilishni namoyish etadi va tok kuchi Zener diodidagi kuchlanishni Zenerning buzilishi kuchlanishiga yaqin saqlashga imkon beradi. Misol uchun, Zener buzilishi kuchlanishi 3,2 V bo'lgan diod, teskari toklarning keng diapazonida deyarli 3,2 V kuchlanish tushuvini ko'rsatadi. Shu sababli Zener diodi kuchlanish uchun hisob etalon kuchlanishini yaratish (masalan, kuchaytirgich holati uchun) yoki past tok kuchi qurilmalari uchun kuchlanish stabilizatori sifatida ishlatish uchun juda mos keladi.
Parametrik generatsiya

Parametrik generatsiya hodisasi haqida ilk marta 1962-yilda bir biridan bexabar ravishda Sovet olimlari Axmanov va Xoxlov hamda AQSh olimlari N.Kroll va N.Kingstonlar xabar berishgan. Eng birinchi parametrik generatsiyani 1965-yili J.Jorjmeyn va R.Millerlar olishga muvaffaq boʻlishgan.

Hodisaning fizik mohiyati 
Yorugʻlikning parametrik generatsiyasi damlash nurlanishi energiyasining ikkita yorugʻlik toʻlqiniga berishiga asoslangan. Bu hosil boʻlgan toʻlqinlar energiyalarining yigʻindisi dastlabki foton energiyasiga teng boʻlishi kerak. Ushbu toʻlqinlardan biri signal toʻlqini, ikkinchisi esa boʻsh toʻlqin deyiladi. Korpuskulyar nazariyaga binoan, dastlabki foton oʻzidan ikkita yangi foton hosil qilgan holda yoʻqolib qoladi. Bunda energiya va impulsning saqlanish qonunlari bajariladi.
 

Izotrop kristallarda bu ikkala shartni bir vaqtda qanoatlantirish imkonsiz. Buni tasdiqlash uchun uchala toʻlqin ham bir xil yoʻnalishda tarqalyapti deb qaraymiz. U holda (1)ifoda quyidagicha yozilishi mumkin:
 
bu yerda , ,  lar mos holda tarqalayotgan toʻlqinlar uchun muhit nur sindirish ko'rsatkichi.

Yuqoridagi ikkita ifodani hisobga olgan holda quyidagicha yozish mumkin:
 
Biroq izotrop kristallarda bu shartning bajarilishi imkonsiz. Chunki normal dispersiya holatida har doim yuqoriroq chastotali nurlanishga mos kelgan sindirish koʻrsatkichi, kichik toʻlqin uzunlikka mos kelgan sindirish koʻrsatkichidan katta boʻladi. Boshqacha aytganda,
 

Shunga qaramasdan, anizotrop kristallarda, oddiy va gʻayrioddiy nurlar orasida muvozanatni taʼminlash mumkin. Umuman olganda, anizotrop kristallarda quyidagi toʻrt oʻzaro taʼsirdan biri boʻlishi mumkin (bu yerda  — gʻayrioddiy nur,  esa oddiy nurga tegishli ekanligini bildiradi):

Parametrik generatsiyani hosil qilish 
Parametrik generatsiya hosil qilish uchun foydalanilgan optik sxemalardan biri Vang va Reyset tomonidan ishlab chiqilgan. Yoqut lazeri asllikni modulyatsiyalash rejimida ishlagan. U hosil qilgan nurlanish impulsi 30 MW ga teng, immpuls davomiyligi esa 30 ns ga teng boʻlgan. Ikkinchi garmonikani generatsiyalash uchun KDP (bariy borat) kristalidan foydalanilgan. Signal toʻlqini sifatida quvvati 2 MW boʻlgan He-Ne lazeri ishlatilgan.

Kalsit kristallidan tayyorlangan prizma yordamida damlash nurlanishi va signal toʻlqinlari ADP (ammoniy digidrogen fosfat) kristallida bir biriga qoʻshilgan. Ushbu kristallda hosil boʻlgan ikkinchi garmonika ) quvvati 2 MW ga yetgan. ADP kristalidagi nochiziqli oʻzaro taʼsir natijasida yangi nurlanish hosil boʻlgan. Uning toʻlqin uzunligi  ga teng boʻlgan.

Hozirda yorugʻlikning parametrik generatsiyasini hosil qilish uchun uchta rezonatordan iborat boʻlgan sistema ishlab chiqilgan. Bu sistemada uchala nur ham, yaʼni dastlabki toʻlqin, signal toʻlqini va boʻsh toʻlqin ham koʻzgulardan qaytadi va kristallda parametrik generatsiya hosil boʻladi.

Shuningdek qarang 
Asllikni modulyatsiyalash

Ikkinchi garmonika generatsiyasi

Modlar sinxronizatsiyasi

Manbalar
Yevkratid I

Yevkratid I (, Eukratídēs, miloddan avvalgi 172/171—145-yillarda hukmronlik qilgan) Yunon-baqtriya hukmdorlaridan biri. Yevkratid Yevtidemidlar sulolasini agʻdarib tashladi va Diodotidlarni hokimiyatga qaytardi. U Hindistonning sharqiy ellinistik hind hukmdorlariga qarshi kurashib, Hind daryosi va Barigazagacha boʻlgan hududni egallab, oʻz hududlarini kengaytirdi. Keyinchalik Menanderdan magʻlub boʻldi va hukmronligi faqat Baqtriya hududlari bilan chegaralandi. Yevkratid tangalar zarb qildirdi. Miloddan avvalgi 120-yilda yuechjilar mamlakatni bosib oldi. Uning oʻgʻli Geliokl I Baqtriyada hukmronlik qilgan oxirgi yunon shohi edi.

Tarixi

Hayotining boshlangʻich davri 
Yevkratid miloddan avvalgi 204-yil ellinistik shahar Oyxonimda tugʻilgan. Uning tasviri turli topilmalarida tasvirlangan. Uning ota-onasi, Diodotidlar sulolasining aʼzolari boʻlgan.

Davlat toʻntarishi 

Yevkratid Baqtriyadagi Yevtidemidlar sulolasini agʻdarib, taxtga oʻtirdi. Bu davrda Demetriy Hindistonning shimoli-gʻarbiy qismini bosib olgan edi. Yevkratid Baqtriyada taxtdan tushirgan podshoh Antimax I hisoblanadi. Yevkratid tangalarining baʼzilari uning ota-onasiga atab chiqarilgan. Tangalarda uning otasi Geliokl va onasi Laodik ismi qayd etilgan. Narain va boshqa zamonaviy mualliflar uni Diodot I ning qizi deb hisoblashadi. Yevtidemidlar sulolasini taxtdan tushirgandan soʻng Baqtriyaning hukmdori boʻlgan Yevkratid Parfiya bosqiniga duch keldi. Parfiya miloddan avvalgi 170-yillarda Demetriydan Tapuriya va Margʻiyonani qaytarib oldi.

Qadimgi yunon geograflari tomonidan Oks daryosi boʻyida joylashgan katta boyliklar shahri sifatida tilga olingan Yevkratideya (Oὐkadradikeya) shahri Yevkratid sharafiga nomlangan.

Oʻlimi 
Rim tarixchilarining manbalariga koʻra Yevkratid Hindistondan safaridan qaytayotganida oʻgʻli tomonidan oʻldirilgan.

Adabiyotlar 

 The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies by Thomas McEvilley (Allworth Press and the School of Visual Arts, 2002) 
 Buddhism in Central Asia by B. N. Puri (Motilal Banarsidass Pub, 1 January 2000) 
 The Greeks in Bactria and India, W. W. Tarn, Cambridge University Press.

Manbalar

Tashqi havolalar 

 Yevkratid tangalari
 Yevkratid I tangalari katalogi
Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Yunon-Baqtriya podsholigi
Tasodif bilan aldanganlar

Tasodif bilan aldanganlar () — Nassim Nikolas Talebning inson bilimlarining notoʻgʻriligiga haqidagi kitobidir. Birinchi marta 2001-yilda nashr etilgan. Yangilangan nashrlar bir necha yildan soʻng chiqarildi. Kitob Talebning noaniqlik haqidagi koʻp jildli falsafiy esselar guruhining „Incerto“ deb nomlangan birinchi qismi boʻlib, unga „Qora oqqush“ (2007—2010), „The Bed of Procrustes“ (2010—2016), „Antifragile“ (2012) va „Skin in“ kiradi. Oʻyin (2018).

Tezis 
Taleb zamonaviy insonlar koʻpincha tasodifiylikning mavjudligidan bexabar boʻlgan gʻoyani ilgari suradi. Ular tasodifiy natijalarni tasodifiy bo'lmagan deb tushuntirishga moyildirlar.

Odamzod:

 sababiy bogʻliqlikni ortiqcha baholaydilar, masalan, ular bulutlarda fillarni koʻrishadi, ular aslida tasodifiy shakldagi bulutlardir va ular bizning koʻzimizga fil (yoki boshqa narsa) kabi koʻrinadi;
 dunyoni haqiqatdan ham tushunarliroq deb bilishga moyil. Shuning uchun ular tushuntirishlar boʻlmasa ham izlaydilar.

Muhokama qilinadigan tasodifiylikning boshqa notoʻgʻri tushunchalari quyidagilardan iborat:

 Omon qolish tarafdorligi . Biz gʻoliblarni koʻramiz va yutqazganlarning koʻpligini unutib, ulardan oʻrganishga harakat qilamiz.
 Egri taqsimotlar. Haqiqiy hayotning koʻplab hodisalari 50:50 ga teng emas, balki tanga tashlashga oʻxshaydi, lekin turli xil gʻayrioddiy va intuitiv taqsimotlarga ega. Bunga misol 99:1 garovi boʻlib, unda siz deyarli har doim gʻalaba qozonasiz, lekin yutqazsangiz, barcha jamgʻarmalaringizni yoʻqotasiz. Odamlarni „men bu garovda 50 marta yutib oldim“ kabi gaplarga bemalol aldanishi mumkin. Talebning soʻzlariga koʻra: „Opsion sotuvchilari tovuqlar kabi ovqatlanadilar va fillar kabi hojatxonaga boradilar“, yaʼni opsion sotuvchilari opsionlarni sotishdan doimiy ravishda kichik daromad olishlari mumkin, ammo falokat yuz berganda ular oʻz daromadlarini yoʻqotadilar.

Reaksiyalar 
Kitob Fortune tomonidan „Smartest Books of All Time“ () qatoriga kiritilgan. USA Today nashrining taʼkidlashicha, moliya sanoatining ushbu kitobida koʻtarilgan koʻplab tanqidlar asosli boʻlib chiqdi.

Nashrlar 

 2001-yilda TEXERE kitobning birinchi nashrini chop etdi. (, London : Texere, 2001)
 2004-yilda TEXERE yangilangan ikkinchi nashrini chop etdi.
 2005-yilda Random House koʻproq oʻzgarishlar bilan softback nashrini chop etdi. (, Nyu-York : Random house, 2005)
 2005-yilda fransuzcha versiyasi paydo boʻldi, unda juda koʻp noyob oʻzgarishlar mavjud.
 Kitob 20 tilga tarjima qilingan va yarim milliondan ortiq nusxada sotilgani xabar qilingan.
 Keyingi nashrlar Penguin (softback, 2007-yil may) va Random House (qattiq muqova, 2008-yil oktyabr) tomonidan nashr etilgan.

Yana qarang 

 Pareidoliya — tasodifiylikdagi naqshlarni idrok etishning psixologik hodisasi

Manbalar

Havolalar 

 
 Google Books’da koʻrish
Random House kitoblari
Moliyavga doir kitoblar
Ilmiy kitoblar
Psixologik kitoblar
Nassim Nicholas Taleb kitoblari
2001-yilgi nobadiiy kitoblar
Differensiallovchi zanjir

Elektronikada differensiallovchi zanji- bu kirishning o'zgarish tezligiga (vaqt hosilasi ) taxminan proportsional chiqishni hosil qilish uchun mo'ljallangan sxema. Haqiqiy differensiallovchi zanjirni hosil qilish mumkin emas, chunki u cheksiz chastotada cheksiz kuchaytirish koeffitsientiga ega bo'ladi. Shunga o'xshash natijagaga, ba'zi bir chastota uchun kuchaytirish koeffitsientinini cheklash orqali erishish mumkin. Differensiallovchi zanjir asosan yuqori chastotani o'tkazuvchi filtrdir .

Aktiv differensiallovchi kuchaytirgichning qandaydir turini o'z ichiga oladi, passiv differensiallovchi esa faqat rezistorlar, kondansatörler va induktivliklardan iborat.

Passiv differensiallovchi zanjir 
Rasmda tasvirlangan rezistor va kondensator yoki muqobil ravishda rezistor va induktivlikdan iborat oddiy to'rt terminalli passiv sxemalar differensiallovchi zanjir sifatida ishlatiladi.
Integrator

Integrallovchi zanjir - bu chiqish signali kirish signalining vaqt bo'yicha integrali bo'lgan zanjir hisoblanadi. U chiqishda mos natija hosil qilish uchun ma'lum vaqt davomida kirish signalini to'playdi.

Integrallash ko'plab muhandislik va ilmiy dasturlarning muhim qismidir. Mexanik integrallovchilar eng qadimiy bo'lib, ular hali ham suv oqimi yoki elektr energiyasini o'lchash uchun ishlatiladi. Elektron analog integrallovchilar analog kompyuterlar va zaryad kuchaytirgichlarining asosidir. Integrallash raqamli kompyuterlarda algoritmlar yordamida ham amalga oshirilishi mumkin.
Fizika
Milliy Fizika
Integrallovchi zanjir

Integrallovchi zanjir - bu chiqish signali kirish signalining vaqt bo'yicha integrali bo'lgan zanjir hisoblanadi. U chiqishda mos natija hosil qilish uchun ma'lum vaqt davomida kirish signalini to'playdi.

Integrallash ko'plab muhandislik va ilmiy dasturlarning muhim qismidir. Mexanik integrallovchilar eng qadimiy bo'lib, ular hali ham suv oqimi yoki elektr energiyasini o'lchash uchun ishlatiladi. Elektron analog integrallovchilar analog kompyuterlar va zaryad kuchaytirgichlarining asosidir. Integrallash raqamli kompyuterlarda algoritmlar yordamida ham amalga oshirilishi mumkin. 
Fizika
Milliy Fizika
Past chastotali filtr

Past chastotali filtr - tanlangan kesish chastotasidan past chastotali signallarni o'tkazadigan va kesish chastotasidan yuqori chastotali signallarni susaytiradigan filtr . Filtrning aniq chastotaviy javob reaksiyasi filtr dizayniga bog'liq. Filtr ba'zan audio qurilmalarda yuqoridan kesuvchi filtr yoki treble-kesuvchi filtr deb ataladi. Past o'tkazuvchan filtr yuqori o'tkazuvchan filtrning to'ldiruvchisidir.

Past chastotali filtrlarning turli xil ko'rinishlarda mavjud, jumladan, elektron sxemalar, masalan, ovoz qurilmalarida shovqin filtrlari ishlatilsa , analogdan raqamliga o'tkazishdan oldin signallarni sozlash uchun anti-aliasing filtrlari, ma'lumotlar to'plamini tekislash, akustik to'siqlar, tasvirlarni xiralashtirish va boshqalar uchun raqamli filtrlar ishlatiladi.

Vaqt bo'yicha javob reaksiyasi 
Past chastotali filtrning vaqtga bo'lgan reaksiyasi oddiy past chastotali RC filtrning javob reaksiyasini hisoblash orqali topiladi.

Kirxgof qonunlaridan foydalanib, biz quyidagi differentsial tenglamaga kelamiz

To'rtburchaksimon kirish signaliga nisbatan javob reaksiyasi 
Agar  kirish signali to'rtburchak shaklda va uning "balandligi"  bo'lsin desak, u holda differensial tenglama quyidagi yechimga ega bo'ladi 

 

bu yerda  filtrning kesish chastotasi.

RC filtr 

Bitta oddiy past chastotali filtr sxemasi ketma-ket ulangan rezistor va kondensatordan iborat. Kondensator reaktivlikni namoyish etadi va past chastotali signallarni bloklaydi va ularni ulangan qurilmaning kirishi orqali o'tkazadi. Yuqori chastotalarda reaktivlik pasayadi va kondensator qisqa tutashtiruvchi sifatida samarali ishlaydi. Qarshilik va sig'imning kombinatsiyasi filtrning vaqt konstantasini beradi  (yunoncha tau harfi bilan ifodalanadi). Siklik chastotasi, burchak chastotasi yoki kesish chastotasi (gertsda) deb ham ataladigan kesish chastotasi vaqt konstantasi bilan aniqlanadi:

 

yoki shunga ekvivalent ( radian taqsim sekundlarda ):
Yuqori chastotali filtr

Yuqori chastotali filtr (HPF) maʼlum bir kesish chastotasidan yuqori chastotali signallarni oʻtkazuvchi va kesish chastotasidan pastroq chastotali signallarni susaytiradigan elektron filtrdir . Har bir chastota uchun susaytirish miqdori filtr dizayniga bogʻliq. Baʼzan audio muhandislik sohasida pastdan kesuvchi filtr yoki bass filtr deb ham ataladi.  Yuqori chastotali filtrlar koʻplab maqsadlarda ishlatiladi, masalan, nol boʻlmagan oʻrtacha kuchlanishga yoki radio chastotalarga sezgir qurilmalarga oʻzgarmas tok taʼsirini bloklash uchun. Ular, shuningdek, polasali oʻtkazuvchan filtr hosil qilish uchun past chastotali filtr bilan birgalikda ishlatilishi ham mumkin.

Sodda yuqori chastotali filtr 

1-rasmda koʻrsatilgan oddiy birinchi tartibli elektron yuqori chastotali filtr kondensator va rezistorning ketma-ket ulanishiga kirish kuchlanishini ulash va rezistordan chiqish kuchlanishini olish orqali amalga oshiriladi.

Qarshilik va sigʻimning koʻpaytmasi (R × C) yaʼni vaqt doimiysi (τ); u f c kesish chastotasiga teskari proportsionaldir, yaʼni

 

Bu erda f c — gertslarda, t — soniyalarda, R — ohmlarda va C — faradlarda .

Manbalar 

Milliy Fizika
Fizika