Shahzoda Bayazid

Shahzoda Bayazid (1525-yil, Istanbul — 1561-yil 25-sentabr, Qazvin) — Sulaymon podshohning qonuniy rafiqasi Aleksandra Anastasiya Lisovskadan toʻrtinchi oʻgʻli va beshinchi farzandi. Konya, Kutahya va Amasiyadagi Sanjak bey.

Biografiya 
Shahzoda Bayazid 1525-yilda Sulton Sulaymon va Aleksandra Anastasiya Lisovska Sulton oilasida tugʻilgan. 1541-yilda Vengriyaga qarshi yurishda qatnashdi. 1546-yilda Koniya sanjakbeyi etib tayinlanadi. 1548-yilda akasi Mustafa bilan birga Forsga qarshi ikkinchi yurishda qatnashdi. Mustafa 1553-yilda Forsga qarshi uchinchi yurish paytida qatl etilgan. Shahzoda Selim merosxoʻr deb eʼlon qilindi, Bayazid ikkinchi merosxoʻr boʻldi. Oʻsha yili Bayazidning ukasi Jihangir Halabda vafot etadi. Mustafaning qatl etilgani haqidagi xabar butun mamlakat boʻylab tartibsizliklarga sabab boʻldi. Qoʻzgʻolonlardan biri Mehmed Sokollu tomonidan bostirildi. Bayazid tashkilotchilikda ayblandi.

Isyon 
1558-yilda, Aleksandra Anastasiya Lisovska vafotidan soʻng, aka-uka oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi. Bu masalada Lala Mustafa Posho (har ikki shahzodaning ustozi) muhim rol oʻynadi. Sulton Sulaymon Kanuniy toʻntarishdan qoʻrqib, ikkala oʻgʻlini ham imperiyaning Istanbuldan olisdagi viloyatlarini boshqarishga yuboradi. Selim Manisadan Konyaga, Bayazid esa Amasiyaga koʻchirildi. Bayazid bunday qarorga qarshi chiqdi, chunki Mustafa vafotidan keyingi xalq gʻalayonlari uning xotirasida saqlanib qolgan va Kutahyada qolgan, ammo otasining talabiga binoan 1558-yil 21-dekabrda Amasiyaga kelgan. Bayazid oʻz tarafdorlarini yigʻdi, uning akasi ham shunday qildi. Bayazid yanicharlarning sevimlisi boʻlib, u otasiga oʻxshardi va ularning fikricha, u tabiatning eng yaxshi fazilatlarini meros qilib olgan. Selim tomonida Sokollu bor edi. Sulaymon kenja oʻgʻlining qilmishlarini isyon deb baholadi va Selimni qoʻllab-quvvatladi. 1559-yil 29-mayda Bayazid qoʻshini Koʻniya hududida Selim qoʻshini bilan toʻqnashadi. Armiyaning son jihatdan ustunligi Selimning gʻalabasini taʼminladi. Bayazid Amasiyaga qaytib keldi, u yerdan muftiy Muhyiddin Jurjoniy sultonga maktub yoʻllab, kechirim soʻradi.

ijro 
Sulaymon kechirim soʻrashni rad etdi. 7-iyul kuni Bayazid toʻrt oʻgʻli bilan Amasiyani tark etdi. Avgust oyining oʻrtalarida Bayazid Shoh Tahmasp saroyidan boshpana izlashga majbur boʻldi. Sulton elchilari Bayazidni topshirish yoki qatl etish uchun Tahmasp bilan muzokara olib bordilar. Tahmasp „qirollik garovi“ evaziga ilgari Mesopotamiyadagi Usmonlilar tomonidan bosib olingan yerlarni talab qildi. Sulaymon urush bilan tahdid qilib, Tahmaspga 400 000 oltin tangani hadya qilib yubordi. Yana 100 mingni Selim yubordi. 1561-yilda forslar Bayazidni otasiga topshirdilar va uning saroyda boʻlgan tarafdorlari oʻldirildi. 1561-yil 25-sentabrda Bayazid boʻgʻilib oʻldirilgan. Oʻzidan tashqari besh oʻgʻli ham qatl etilgan. Ularning eng kichigi — uch yoshli Murod Sulaymonning buyrugʻi bilan Bursada boʻgʻilib oʻldirilgan. Shahzoda Bayazid uch oʻgʻli bilan Sivasda Melike-e Ajem turbasiga dafn qilindi. Bayazidning kenja oʻgʻli Bursada Shahzoda Mustafaning yoniga dafn etilgan. Bu yillarda Tahmaspga xizmat qilgan Sharafxon (1543-1603) bu haqda shunday yozadi: „…Sulton Bayazidni oʻgʻillari bilan Xusrav posho va uning sheriklariga topshirdi. Ular Sulton Bayazid va uning oʻgʻillarini Qazvindagi otliq stadionda yashirincha oʻldirishdi. Ularning jasadlari tobutga solingan va aravada Vanga olib ketilgan. U yerdan Istanbulga olib kelinib, oʻsha yerda dafn qilmoqchi boʻlgan edi, birdan gʻolib Sultondan ularni Sivasga dafn etish va Istanbulga olib kelmaslik haqida buyruq chiqdi. Buyurtmaga koʻra, ular Sivas yaqinida, shaharning gʻarbida, yoʻl boʻyida dafn etilganlar“.

Bir oila 
Bayazidning jami 9 nafar farzandi bor edi :
 Shahzoda Orxon (1543 — 23-iyul 1562, Qazvin)
 Shahzoda Usmon (1545 — 23-iyul 1562, Qazvin)
 Mihruma Sulton (1547, Konya — 1593, Istanbul)
 Shahzoda Abdulloh (1548, Konya — 23-iyul 1562, Qazvin)
 Hatice Sulton (1550-yilda Kutahyada tugʻilgan va vafot etgan)
 Hatice Sulton (1552, Konya — 23-iyul 1562, Qazvin)
 Oysha Sulton (1553, Konya — 1572, Tokat)
 Xanzade Sulton (1556-yilda Kutahyada tugʻilgan va vafot etgan)
 Shekhzade Murod yoki Mehmed (1559, Amasya — 1-avgust 1562, Bursa)

Shohi 
Shahzoda Bayazid Usmonli turk va fors tillarida „Shohi“ nomi bilan sheʼrlar yozgan. Qoʻlyozmalarning nusxalari Ali Amiriy kutubxonasida fondida saqlanadi (turkcha: Millet Kütüphanesi Ali Amiriy). Bayazid sheʼrlari turkiy tilga tarjima qilingan, lekin ayrim tarjimalari tanqid qilingan.

Manbalar

Havolalar 
 http://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com/index.php?sayfa=detay&detay=1365