MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Hum (Xorvatiya)

Xum (italyancha. "Colmo"; nemischa. "Cholm:) — aholi punkti, maʼmuriy jihatdan Xorvatiya, Istriyaning markaziy qismidagi Buzet shahrida joylashgan.

Tarixi 
Uning g'arbiy tomonida shahar devorlar bilan o'ralgan, qolgan tomonlarida esa mudofaa devorlariga uylar qurilgan. U haqida ma'lumotlar dastlab 1102 - yildagi ba'zi hujjatlarda ko'rinish bergan, o'sha paytda bu aholi punkti Cholm deb atalgan. Bu nom esa Italiyaning Kolmo nomidan kelib chiqqan.

Shahardagi klassik fasadli Maryam Assopsiyasi cherkovi 1802 yilda mahalliy usta Yuraj Grjinich tomonidan qurilgan eski cherkov o'rnida qurilgan.

Mahalliy aholining glagolitning shakllanish davrida (12-asrning ikkinchi yarmi) yozilgan "Xum glagolit devori yozuvlari" ("Hum Glagolitic wall writings") saqlanib qolgan va ular o'rta asrlarda Xorvatiya glagolit adabiy madaniyatining eng qadimgi namunalaridan biridir.

XV-asrlarda Avliyo Jeronim tomonidan shahar qayta jonlantirildi va rangbaranglashtiridi.  XVII asrda Xum Venetsiya nazorati ostida bo'lgandan so'ng, mudofaa devorlari tiklandi, ikkita minora, qo'sh shahar eshiklari, shahar lojasi va boshqa ma'muriy binolar qurildi.

Tarix davomida Xum ko'pincha mojarolar, o'g'irliklar va urushlardam azob chekardi. Uning istehkom tizimi tez-tez buzilib, qayta tiklangan. Shaharning bugungi qiyofasi 19-asrda Sankt-Peter va Pavlus cherkovi qurilganidan so'ng paydo bo'ldi.

Demografiyasi 
2021 - yilgi ma'lumotlarga ko'ra Hum aholi punktining umumiy aholisi 52 tani tashkil qilgan. Bundan 10 yil oldin, ya'ni 2011 - yilda uning umumiy aholisi 30 ta edi.

Manbasi
Mariya Shrayver

Mariya Ovings Shriver (1955-yil 6-noyabrda tugʻilgan)  — amerikalik jurnalist, yozuvchi, Kennedilar oilasi aʼzolaridan biri, Kaliforniyaning sobiq birinchi xonimi va “Ayollar Altsgeymer harakati” MCHJsining asoschisi.  UKaliforniyaning sobiq gubernatori va aktyor Arnold Shvartseneggerga turmushga chiqqan va 2011 yilda ajrashish uchun ariza bergan va 2021 yilda  ish yakunlangan.

Shriver o'zining jurnalistik faoliyatini CBS KYW-TV radio stansiyasida boshlagan va 1986 yilda CBS Morning News   telekanalida qisqa fursat davimida  ishlagan, so'ngra faoliyatini NBC News telekanalida davom ettirgan   . Bugun shousi va NBC Nightly News- ning hafta oxiri nashrlarini olib borganidan so'ng, u siyosatni yoritib boruvchi  Dateline NBC muxbiri bo'ldi. Kaliforniyaning birinchi xonimi vazifasiga e'tibor qaratish uchun 2004 yilda NBC News telekanalini tark etgan va   2013 yilda maxsus  muxbir sifatida qaytdi. NBCdagi reportajlari uchun Shrayver 1998 yilda Peabodi mukofotiga sazovor bo'ldi va  1988 yilda NBCning   Yozgi Olimpiya o'yinlarida  Emmi mukofotiga sazovor bo'lganligini  yoritilishida ham mualliflik qildi. 

1955-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Asli Irlandiyalik amerikaliklar
Ftor-18

Ftor-18 ( 18F) pozitronlarning  manbai bo'lgan ftor radioizotopidir .  Massasi 18,0009380(6) ,  yarim yemirilish davri 109,771(20) minut. U 96% pozitron emissiyasi asosida  parchalanadi va u o'zida  4% elektroni ushlaydi . Parchalanishning  ikkala holida ham barqaror kislorod-18 hosil qiladi.

Tabiiy hodisa 
18F → 18O + e+ + νe.

Sintez 
Radiofarmatsevtika sanoatida ftor-18 siklotron yoki chiziqli zarracha tezlatgich yordamida nishonni bombardimon qilish uchun tayyorlanadi, odatda tabiiy yoki yuqori energiyali protonlar (odatda ~18 MeV ) bilan boyitilgan [ 18O] suvdan  . Ishlab chiqarilgan ftor [ 18F] ftoridning suvli eritmasi shaklida bo'lib, keyinchalik u turli radiofarmatsevtikalarning tez kimyoviy sintezida ishlatiladi.

Tarix 
Ftor-18 ning birinchi sintezi va xossalari haqidagi hisobot 1937 yilda Ernest O. Lourensning siklotron laboratoriyalarida 20 Ne(d,a) 18F yadro reaksiyasi natijasida ishlab chiqarilgan Artur X.

Kimyo 
Ftor-18 ko'pincha o'xshash sterik va elektrostatik xususiyatlar tufayli radiotraserning asosiy molekulasidagi gidroksil guruhi  bilan almashtiriladi.

Ilovalar 
Ftor-18 pozitron emissiya tomografiyasida (PET) qo'llaniladigan radiyonuklid periparatlardan biri bo'lib , 1960-yildan tibbiyotda  qo'llanilmoqda. Ftor-18ning  ahamiyatliligi shundaki  yarimparchalanish davrining qisqaligi va parchalanish vaqtida pozitronlarning chiqishi bilan bog'liq. Ftor-18 dan  tibbiyotda  foydalanish: miya va yurakni tasvirlash uchun pozitron emissiya tomografiyasida (PET); qalqonsimon bezni tasvirlash; tasvir suyaklari uchun radiotraser sifatida, tananing boshqa joylaridan metastazlangan saratonlarni qidirishda va ichki o'smalarni davolashda radiatsiya terapiyasida.

Tracerlar orasida skeletni tasvirlash uchun foydali bo'lishi mumkin bo'lgan natriy ftorid kiradi, chunki u suyakning yuqori va tez so'rilishini va juda tez qon klirensini ko'rsatadi, bu esa qisqa vaqt ichida suyakning fonga nisbati yuqori bo'lishiga olib keladi  va florodeoksiglyukoza (FDG), bu erda 18F gidroksilni almashtiradi. Yangi dioksaborolan kimyosi antikorlarni radioaktiv ftorid ( 18F) bilan belgilash imkonini beradi, bu esa saraton kasalligini pozitron emissiya tomografiyasini (PET) ko'rish imkonini beradi. Insoniy, Genetik, Pozitron chiqaradigan va F- lyuminestsent (HD-GPF) reportyor tizimi inson oqsili, PSMA va immunogen bo'lmagan va pozitron chiqaradigan ( 18F) va floresan kichik molekuladan foydalanadi. butun sichqonchada genom o'zgartirilgan hujayralarni, masalan, saraton, CRISPR/Cas9 yoki CAR T -hujayralarini ikki tomonlama PET va floresan tasvirlash uchun.

Ma'lumotnomalar
Siena

Siena ( ,  ) Italiyaning Toskana hududida joylashgan shahardir. Siena viloyatining poytaxti hisoblanadi. Siena aholisi soni boʻyicha mintaqada 12-oʻrinda turadi, 2022-yilda aholi soni 53 062 kishini tashkil qiladi

Shahar tarixiy jihatdan tijorat va bank faoliyati bilan bogʻliq boʻlib, 13—14-asrlargacha yirik bank markazi boʻlgan. Sienada, shuningdek, 1472-yildan beri uzluksiz faoliyat yuritib kelayotgan dunyodagi eng qadimgi bank Monte dei Paschi banki joylashgan. Uygʻonish davrining bir qancha mashhur rassomlari Sienada tugʻilib, ijod qilishgan, ular orasida Duccio, Ambrogio Lorenzetti, Simone Martini va Sassetta ham Italiya va Yevropa sanʼatining yoʻnalishiga taʼsir koʻrsatgan. Siena universiteti, dastlab Studium Senese deb nomlangan, 1240-yilda tashkil etilgan boʻlib, uni dunyodagi uzluksiz faoliyat yurituvchi eng qadimgi universitetlardan biriga aylantiradi.

Siena oʻrta asrlarda Yevropaning eng muhim shaharlaridan biri boʻlgan va uning tarixiy markazi YuNESKOning Butunjahon merosi ob’ekti boʻlib, u 13-14-asrlarga oid bir nechta binolarni oʻz ichiga oladi. Shahar oʻzining oshxonasi, sanʼati, muzeylari, oʻrta asr shahar manzarasi va Piazza del Campoʻda yiliga ikki marta oʻtkaziladigan Palio ot poygasi bilan mashhur.

Joylashuvi 
Siena Toskananing markaziy qismida, Arbia daryosi vodiysi (janubda), Merse vodiysi (janubiy-gʻarbiy), Elza vodiysi (shimolda), Chianti tepaliklari (shimoli-sharq) oʻrtasidagi keng tepalikli landshaftning oʻrtasida joylashgan. Montagnola Senese (gʻarbiy) va Krit Senesi (janubiy-sharq). Shahar dengiz sathidan  yuqorida joylashgan.

Madaniyat

Diqqatga sazovor joylar

Manbalar

Havolalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Italiya
Italiya shaharlari
Aleksandr Semerenko

Aleksandr Viktorovich Semerenko (1958-yil 2-mart, O‘zbekiston SSR Andijon viloyati Paxtaobod tumani Qo‘qonqishloq qishlog‘i — 1995-yil 1-yanvar, Rossiya) — rus askari, Shimoliy Kavkazdagi jangovar harakatlar ishtirokchisi, Rossiya Federatsiyasi Qahramoni, 129-motootish polki shtab boshligʻi oʻrinbosari, mayor.

Biografiyasi 
Aleksandr Semerenko 1958-yil 2 martda O‘zbekiston SSR Andijon viloyati Paxtaobod tumani Qo‘qonqishloq qishlog‘ida tavallud topgan.

1980-yilda S. M. Kirov nomidagi Leningrad oliy harbiy qoʻmondonlik bilim yurtini tamomlagan. Xizmat faoliyatini 120-gvardiya msp 39 msd GSVG motooʻqotar vzvod komandiri sifatida boshlagan. Keyinchalik 45-motooʻqchilar diviziyasida xizmat koʻrsatgan. Semerenko vzvod komandiridan polk shtab boshlig‘ining o‘rinbosarigacha bo‘lgan 129-motoo‘qchilar polkida ham xizmat qilgan.

1994-yilning oxirida Checheniston Respublikasidagi polk tarkibiga joʻnab ketadi. Semerenko ushbu polk tarkibida Grozniyga bostirib kirish janglarida ishtirok etgan.

1994-yil 31-dekabrda polk temir yoʻl boʻylab oldinga harakatlanadi va sharqiy tomondan shahar ichiga kiradi, ammo polk vayronalar va oʻq otish qurollari, granata otishmalari bilan toʻxtatiladi. 2-mikrorayon hududida polk pistirmaga uchrab, yoʻli toʻsib qoʻyiladi va 31-dekabrdan 1-yanvarga oʻtar kechasi jangarilarning hujumlarini qaytarish mobaynida kuchli talofat koʻradi. Shundan soʻng, polk buyruq boʻyicha avval bosib olingan hudud tomon chekinadi. Mayor Semerenko har doim polkning old qismida harakat olib borgan, ammo bu safar u xizmat olib borayotgan polk harakatlari muvaffaqiyatsizlik bilan yakun topadi. 1995-yil 1-yanvar kuni ertalab kassetali bomba polk joylashgan hududning bir qismiga tushadi. Kasseta parchalari koʻplab harbiy xizmatchilarning, shu jumladan, polk shtab boshligʻi oʻrinbosari mayor Aleksandr Semerenkoning ham oʻlimiga sabab boʻladi.

Mukofotlari 
Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 1995-yil 6-martdagi farmoni bilan harbiy burchini bajarishdagi jasorati va qahramonligi uchun mayor Aleksandr Viktorovich Semerenko vafotidan keyin Rossiya Federatsiyasi Qahramoni unvoni bilan taqdirlanadi.

Xotira 

 Leningrad viloyati, Sertolovo shahridagi koʻchalardan biriga Aleksandr Viktorovich Semerenko nomi berilgan.

Manbalar 

1995-yilda vafot etganlar
1-yanvarda vafot etganlar
1958-yilda tugʻilganlar
2-martda tugʻilganlar
Generatsiya shartlari



Generatsiya shartlari 
Fizikaviy tajribalar texnikasida va radioelektronikaning koʻp sohalarida elektr tebranishlarini xosil kiladigan qurilmalar katta ahamiyatga ega.

Oʻzgarmas tok manbai energiyasini biror shakl va  chastotali oʻzgaruvchan tok (kuchlanish) energiyasiga ay- lantirib beruvchi qurilma elektr signali generatori deb ataladi. Ayrim hollarda maxsus rejimda ishlovchi yukori chastotali katta quvvatli kuchaytirgichlar xam elektr signali generatori deyiladi. Qurilmada hosil qilinayotgan tebranishning chastotasi va shakli chiziq- li boʻlmagan element xususiyatlariga va qurilmaning sxemasiga bogʻliq boʻladi. Uygʻotilish- tebranish hosil qilish usuliga qarab generatorlar tashqi va ichki turtki taʼsirida ishlovchi generatorlarga ajratiladi. Tashki turtki taʼsirida uygonadigan generatorlar, asosan, rezonans kuchaytirgichdan iborat boʻlib, aslida tebranish manbai boʻlmay, balki kam quvvatli signalni kuchaytirib beradi, xolos. Ular yuqori chastotali generator hisoblanadi. Tebranish chastotasi nagruzka konturining rezonans chastotasiga teng boʻlib, amplituda tashki kuch bilan belgilanadi. Bunday generatorlarda tebranish chastotasi kvars kristali orqali berilishi mumkin (kvars generatorlari).

Ichki turtki taʼsirida uygonadigan generatorlar oʻz-oʻzidan  tebranish xosil qiluvchi generator bulib, ular avtogenerator deb xam ataladi. Ularda tebranish chastotasi va amplitudasi qurilmaning xususiy para metrlari orqali belgilanadi.

Tebranish shakliga qarab generatorlar garmonik va garmonik bulmagan relaksatsion tebranish generatorlariga ajratiladi. Tebranishining shakli sinuslar (kosinuslar) ko- kuni buyicha oʻzgaradigan tebranish ishlab chiqaradigan generatorlar garmonik tebranish generatori deb, aks xolda esa, garmonik boʻlmagan relaksasion tebranish generatori deb ataladi.

Garmonik tebranish generatorlari past va yuqori chastotali generatorlarga boʻlinadi. Ularga RC va LC -generatorlar misol boʻladi.

Qurilmada tebranish hosil boʻlish hodisasi generatsiya deb ataladi. Uning vujudga kelishi uchun maʼlum shartlar bajarilishi kerak. Ularni generasiya shartlari deb ataladi. Kuchaytirgichlarda musbat teskari bogʻlanish (φ=0) bulganda kuchaytirish koeffisientining teskari boglanish parametri Kβ ortishi bilan oʻsishini, kuchaytirish jarayoni stabilligi kamayishini aniqlagan edik. Ana shu nostabillik oʻz-oʻzidan tebranish xosil boʻlishining zarur sharti deb qabul qilinadi. Haqiqatan xam,

 

shartlar bajarilganda sistemaning natijaviy kuchaytirish koeffisienti   cheksizga aylanadi. Bu sistemaga chekli amplitudali signal taʼsir etganda uning chiqishida cheksiz amplitudali tebranish hosil boʻlishi kerakligini koʻrsatadi. Lekin cheksiz amplitudali tebranish fizikaviy maʼnoga ega emas.

Shuning uchun (1-rasm) ifoda qurilmaning chiqishida chekli amplitudali tebranish hosil boʻlishi uchun kirish signalinining hojati yoʻqligini koʻrsatadi. Bu sistemaning oʻz-oʻzidan uygʻonishidir.

Manbalar 
 X.Nigʻmatov „Radioelektronika asoslari“
 N.Sh. Turdiyev „Radioeletronika“

Havolalar 
 Generatsiya haqida
Oʻzbekiston Kompartiyasi Andijon viloyat qoʻmitasi

O‘zbekiston Kompartiyasi Andijon viloyat qoʻmitasi — Oʻzbekiston Kompartiyasi Andijon viloyat partiya tashkilotining rahbar organi (1941—1991).

Andijon viloyati Oʻzbekiston SSR tarkibida 1941-yil 6-martda Fargʻona viloyatidan, 1992-yil 8-dekabrda Andijon viloyati qoʻmitasi tarkibidan ajratilgan. Markazi — Andijon shahri.

1941-yildan Oʻzbekiston Kompartiyasi Andijon viloyat qoʻmitasi va shahar qoʻmitasi, mehnatkashlar xalq deputatlari viloyat va shahar Sovetlarining organi — „Andijanskaya pravda“ gazetasi nashr etiladi.

Viloyat qo‘mitasining birinchi kotiblari 

 1941—/.12.1941/ — Nikolay Trofimov
 1942—1946 — Aziz Toʻxtoboyev
 1946—1949 — Abdurazzoq Mavlonov
 1949—01.1956 — Mansur Mirzaahmedov
 01.1956—10.1961 — Qurbonov, Raxmanqul Qurbonovich
 1961—1963 — Ergash Ashurov
 1963—12.1964 — (qishloq) Ashur Haydarov
 1963—12.1964 — (sanoat) Akrom Xoʻjayev
 12.1964—/1966/ — Ashur Haydarov,
 1968—12.1974 — Bektosh Rahimov
 12.1974—12.1978 — Inomjon Usmonxoʻjayev
 12.1978—5.08.1985 — Solijon Mamarasulov
 08.05.1985—03.05.1990 — Mahmud Orifjonov
 03/05/1990—1991 — Qayum Xolmirzayev

Yana qarang 

 viloyat hokimi
Oʻzbekiston SSR
Oʻzbekiston Kompartiyasi viloyat va okrug qoʻmitalari
Andijon viloyatidagi tashkilotlar
Oʻzbekiston Kompartiyasi Namangan viloyat qoʻmitasi

O‘zbekiston Kompartiyasi Namangan viloyat qo‘mitasi 1941—1960 va 1967—1991-yillarda mavjud bo‘lgan O‘zbekiston Kompartiyasi Namangan viloyat partiya tashkilotining rahbar organi hisoblanadi.

Oʻzbekiston SSR ning Namangan viloyati 1941-yil 6-iyunda, 1960-yil 25-yanvargacha mavjud boʻlgan. 1960-yildan, 1967-yilgacha Andijon viloyati (Pop tumani — Fargʻona viloyati tarkibida) tarkibida tashkil etilgan, 1967-yil 18-dekabrda tiklangan, 1992-yil 8-dekabr Namangan viloyati sifatida yuritilmoqda.

Viloyat qo‘mitasining birinchi kotiblari 

 03.1941—1945 — Karim Mukumboev
 1945—10.1946 — Tursun Qambarov
 10.1946—10.1948 — Orif Alimov
 10.1948—1950 — Nuritdin Muxitdinov
 1952—1954 — Joʻraev, Xasan
 1954—1955-yillar — Sirodj Nurutdinov
 1955—25.01.1960 — Tairov, Abdulxay
 25.01.1960—12.18.1967 — Oʻzbekiston Kompartiyasi Andijon viloyat qoʻmitasi.
 1967—17.02.1973 — Asadilla Xodjaev
 17.02.1973—1976 — Mirzaolim Ibragimov
 1976—1984-yillar — Mahkam Kamolov
 1984— 5.10.1987 — Nazir Radjabov
 5.10.1987—08.7.1990 — Buri Allamuradov
 07.08.1990—14.09.1991 — Botirali Hakimov

Yana qarang 

 Oʻzbekiston viloyatlari hokimlari

Havolalar 

 1967-1991 yillarda Namangan viloyati rahbarlari Kommunistik partiya va Sovet Ittifoqi tarixi boʻyicha qoʻllanmada 1898 — 1991
Oʻzbekiston SSR
Oʻzbekiston Kompartiyasi viloyat va okrug qoʻmitalari
Namangan viloyatidagi tashkilotlar
Oʻzbekiston Kompartiyasi Fargʻona viloyat qoʻmitasi

Oʻzbekiston Kompartiyasi Fargʻona viloyat qoʻmitasi 1938—1991-yillarda mavjud boʻlgan Butunittifoq Bolsheviklar Kommunistik partiyasi/KPK Fargʻona viloyat hokimyatining boshqaruv organi hisoblangan.

Oʻzbekiston SSRning Fargʻona viloyati 1938-yil 15-yanvarda tashkil topgan. 1992-yildan mustaqil Oʻzbekiston Fargʻona viloyatiga aylangan.

Ilgari Fargʻona viloyati Rossiya imperiyasi tarkibida, keyin esa Turkiston Respublikasi tarkibida mavjud boʻlgan. 1925-yil 29-yanvargacha viloyat markazi Skobelev (1910-yildan Fargʻona nomi), keyin Skobelev shahri boʻlgan.

Viloyat qoʻmitasining masʼul kotiblari (1920-1927) 

 1920—1922 — Akmal Ikromov
 1922-yil — Abdulla Karimov
 1923-yil — Hanif Burnashev 
 1923—1924 — Sulton Segizboyev
 1924—1925 — Bogadir Maksulov
 1925-yil — Ishanbek Mavlenbekov (Mavlonbekov Ishanbek) (Qoʻqonda).
 1925—1926 — Mixail Efimovich Mixaylov (Katsenelenbogen) (vaqtincha)
 1926-yil — Abdulla Karimov
 1926—1927-yillar — Oʻrinboy Ashurov

Viloyat qo‘mitasining birinchi kotiblari (1938-1991) 

 1938-yil fevral—1938-yil iyul — Moʻminjon Azimov
 1938 yil—1939-yil yanvar — Sergey Yemsov
 19 …—1941 — Turtulov
 1941-yil — Qurbonov
 1941—1946 — Xalil Turdiyev
 1946—194 … — Abdurajab Abdurahmonov
 194 …—1949 — Aleksandr Koldayev
 1949-yil sentyabr—1950-yil aprel — Sobir Kamolov
 1950—1951 — Nosir Mahmudov
 1951—1952 — Komil Akramov
 1952—1954 — Fozil Qoʻqonboyev
 1954-yil — Ter-Ishxanov, Grigoriy Xasrovich (vaqtincha)
 1954—1962 — Tursun Qambarov
 1962—1963-yillar — Gayk Gabrielyans
 1963-yil — 1964-yil dekabr — (qishloq) Gayk Gabrielyans
 1963-yil dekabr—1964-yil — (sanoat) Rasulov, Solih Rashidovich
 1964 yil — 1965-yil dekabr — G. A. Gayk Gabrielyans
 1965—1978-yillar — F. Sh. Fahriddin Shamsiddinov
 1978-yil—1988-yil 22-oktyabr — Hamdam Umarov
 1988-yil 22-oktyabr —1990-yil 21-iyun — Shavkat Yoʻldoshev
 1990-yil 21-iyun—1991-yil 14-sentyabr — Gʻulomjon Fozilov

Yana qarang 

 Oʻzbekiston viloyatlari hokimlari

Manbalar 

Oʻzbekiston SSR
Oʻzbekiston Kompartiyasi viloyat va okrug qoʻmitalari
Fargʻona viloyatidagi tashkilotlar
Sulaymon Inoyatov

Sulaymon Inoyatov (1938-yil 12-mart; Buxoro, Oʻzbekiston SSR) — Buxoro davlat universitetining professori, tarix fanlari doktori va O‘zbekiston Respublikasi Turon fanlar akademiyasi akademigi va Doʻstlik ordeni sohibi (2002). Sulaymon Inoyatov Otaulla Xo‘jayevning nevarasi, Fayzulla Xo‘jayevning esa jiyan nevarasidir.

Hayoti va ilmiy faoliyati 
Inoyatov Sulaymon Inoyatovich 1938-yil 12-mart kuni Shexon qishlog‘ida Inoyatxo‘ja Atoullayev (1890—1987) va Supiya Inoyatova (1900—1983) oilasida tug‘ilgan. Oilaning kelib chiqishi Buxorodagi mashhur Xo‘jayevlar sulolasiga borib taqaladi.

Sulaymon Inoyatov 1956—1961-yillarda Buxoro davlat pedagogika institutida tarix-filologiya fakultetini tamomlagan. Sulaymon Inoyatov 1966—1969-yillarda Alisher Navoiy nomidagi Samarqand davlat universitetida aspirantura yoʻnalishida oʻqib, 1969-yil 9-oktyabrda Toshkent davlat universiteti tarix fakultetidagi Ilmiy kengashda tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya yoqlagan. Olim oʻz nomzodlik dissertatsiyasida O‘zbekiston qishloq xo‘jaligida 1929—1934-yillari amalga oshirilgan kollektivlashtirish jarayonida partiya-sovet matbuotining o‘rnini tahlil qilib bergan. Shu bilan birga Sulaymon Inoyatov „Mehnatkorlarni baynalmilallik ruhida tarbiyalashda matbuotning o‘rni“
(Oʻrta Osiyo respublikalari misolida. 1961—1985) nomli ilmiy ishini yoqlagan.

Sulaymomn Inoyatov 1969—1982-yillarda Buxoro davlat pedagogika institutida dars berishdan tashqari dekan muovini va dekan lavozimlarida ishlab kelgan. 1982—1984-yillarda katta ilmiy xodim lavozimida faoliyat koʻrsatish bilan birga doktorlik dissertatsiyasi ustida ishlagan. 1984—1989-yillarda shu institutda kafedra mudiri, 1989—1992-yillarda ilmiy ishlar bo‘yicha prorektor, 1992—1995-yillarda tarix fakulteti dekani lavozimlarida faoliyat ko‘rsatgan. 1987-yil 7-dekabrida O‘rta Osiyo respublikalarida faoliyat koʻrsatgan matbuotning 1961—1985-yillardagi ahvoli to‘g‘risidagi doktorlik dissertatsiyasini Moskva davlat pedagogika universiteti huzuridagi Ixtisoslashtirilgan Ilmiy kengashda himoya qilgan. Sulaymon Inoyatovning hozirga qadar nashr etilgan ilmiy maqolalar soni 360 ta boʻlib, olim, shuningdek, 10 ta monografiya, 15 dan ortiq darslik, 300 dan ortiq ilmiy maqola va dissertatsiya muallifi hamdir. Olim uzoq yillar Buxoro davlat universitetida faoliyat olib borgan. 

2023-yil 10-iyun kuni Sulaymon Inoyatovning 85 yillik yubiley tadbiri Buxoro davlat universitetida boʻlib oʻtgan.

Asarlari 
Sulaymon Inoyatov Buxoroning qadimiy davrlardan bugunga qadar bo‘lgan tarixini ochib beruvchi „Buxoro tarixi“ hamda Karmananing ijtimoiy, madaniy, maʼnaviy tarixi jihatlarini yoritib beruvchi „Karmana tarix ko‘zgusida“, „Qosim Shayx Azizon“, „Shayx Xudoydodi Vali-Karmana farzandi“, „Temur va temuriylar nazari tushgan diyor“, „Amir Temur Raboti Malikda“ „Temuriy sulton-Mirzo Ulug‘bek Buxoroda“ kabi kitoblar muallifidir.

Manbalar 

Tarixchi olimlar Olimlar
Frenel formulalari

Frenel formulalari singan va qaytgan elektromagnit toʻlqinlarning amplitudlerini turli xil sinishi indekslari boʻlgan ikki muhit oʻrtasidagi tekis chegarada toʻlqin hodisasining amplitudasi bilan bogʻlaydi. Ushbu formulalarni yaratgan fransuz fizigi August Frenel sharafiga nomlangan. Frenel formulalari bilan tasvirlangan yorugʻlikning qaytishi Frenel qaytishi deb ataladi.

Dastlabki maʼlumotlar 
Yassi chegaraga tushganda yorugʻlikning ikkita qutblanishi ajralib turadi:

1) S-qutblanish — elektromagnit toʻlqinning elektr maydonining kuchlanganligi vektori tushish tekisligiga perpendikulyar (hodisa ham, qaytgan nur ham yotadigan tekislik);

2) P-qutblanish — elektr maydonining kuchlanganligi vektori tushish tekisligida yotadi.

s-polyarizatsiya va p-polyarizatsiya uchun Frenel formulalari farqlanadi.

, ,  mos ravishda hodisa, qaytgan va singan toʻlqinlarning murakkab amplitudalari.  amplitudani qaytish koeffitsienti va  amplituda oʻtkazuvchanligi deb ataladi. , , ,  harflarda s- va p-qutblangan toʻlqinlar uchun mos keladigan amplituda koeffitsientlarini belgilaymiz.

Formulalar

Umumiy holat 

 

 bu yerda
  toʻlqin tushadigan muhitning sinishi koʻrsatkichi,
  toʻlqin oʻtadigan muhitning sinishi koʻrsatkichi,
  — tushish burchagi,
  — sinish burchagi

Snell qonuni boʻyicha tushish burchagi sinish burchagi bilan bogʻliq:

 

qaytgan yorugʻlik har doim qisman qutblangan hatto tushayotgan yorugʻlik qutblanmagan boʻlsa ham. Bu har xil boʻlgani uchun sodir boʻladi qutblangan yorugʻlik bir xil tarzda qaytmaydi Brewster burchagi deb ataladigan baʼzi bir tushish burchagida qaytgan nur butunlay qutblangan boʻlib chiqadi. Uning qutblanishi chiziqli, tushish tekisligiga perpendikulyar boʻlib chiqadi (yaʼni  shart bajariladi). Brewster burchagi boʻlim tarkibiy qismlarining muhitlarining sinishi koʻrsatkichlarining nisbatiga bogʻliq va uni quyidagi formula boʻyicha topish mumkin:Energiya boyicha qaytish va sinish koeffitsientlarini quyidagi formulalar yordamida hisoblash mumkin:

Normal tushish 
Yorugʻlikning normal tushishi holatida p- va s- qutblangan toʻlqinlar orasidagi farq yoʻqoladi. Amplituda koeffitsientlari quyidagilarga teng boʻladi:

 

 

 va  belgilaridagi farq elektr maydon kuchlanganligi vektorlarining yoʻnalishlarini tanlash bilan bogʻliq: normal tushish chegarasida p-qutblanish holatida tushayotgan va qaytgan toʻlqin vektorlari qarama-qarshi yoʻnalishlarga yoʻnaltiriladi, s-qutblanish holatida esa ular bir yoʻnalishda qoladi.

Energiyani qaytish va sinish koeffitsientlari:

Qoʻllash chegaralari 
Frenel formulalari ikkita muhit orasidagi interfeys silliq, muhit izotropik, qaytish burchagi tushish burchagiga teng boʻlganda va sinish burchagi Snell qonuni bilan aniqlanganda amal qiladi. Notekis sirt boʻlsa, ayniqsa toʻlqin uzunligi bilan bir xil darajadagi nosimmetrikliklarning xarakterli oʻlchamlari boʻlsa, sirtdagi yorugʻlikning diffuz qaytishi kuchli namoyon boʻladi.

Kompyuter grafikasida 
Shlakning yaqinlashishi frenel omilining qaytishga qoʻshgan hissasini baholash uchun ishlatiladi.

Manbalar 
 

 

 

 

Optika