MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Bahodur tudun

Bahodur tudun (tutun) – Choch hokimlaridan biri. 713 yil Choch viloyati hokimi, Xitoy yilnomalarida Moxedu tutun deb berilgai. Qutayba ibn Muslim rahbarligidagi arab fotixlarining Chochga 713 yilda qilgan dastlabki hujumini qaytarishga muvaf(raq boʻlgan.

Sugʻd hujjatlaridan birida Panjikent hokimi Devashtichning elchisi Fatufarn 719 it. Chochda tudun va Choch hokimi bilan uchrashgani haqida ran boradi. Bunda tudun xoqonlik tayin etgan lavozim nomi xolos. Shunga koʻra, Moxedu tudunning Choch bi bogʻlanishi bir ilmiy taxmin deb qaralishi mumkin.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahor (shoir)

Bahor (taxallusi; asl ismi Muhammad Taqi) (1884, Mashhad - 1951, Tehron) — eronlik shoir, jamoat arbobi. 1903 - yil "Malik ush-shuaro" (Shoirlar sultoni) nomini olgan. Tehron universiteti professor (1953). Eron milliy majlisiga bir necha bor vakil boʻlib saylangan. Boshlangʻich saboqni B. otasi Xuroson shoiri, malik ush-shuaro Muhammad Kozim Saburiydan olgan. B. "Eronga xudo yordir", "Ser Eduard Grenga maktub" (1909) asarlari bilan shuhrat qozonadi. U "Nai-bahor" gazetasini nashr etadi (1905 — 11). Shoir adabiy jamiyat tuzib, "Donishkada" ("Ilmxona") jurnalini ham chiqaradi (1918). B. she’rlari ichki va teskarichi guruhlarga, ba’zi mutaassiblarga qarshi qaratilgan. U monarxiyaga qarshi yozgan she’rlari uchun Isfahonga badarg'a qilinadi (1932). Xalqning demokratiya uchun kurashini quvvatlovchi "Jahannam", "Zindon kundaliklari", "Tong qushi" kabi asarlari shu yerda yozilgan. B. 3 jildli "Stilistika" (1958) ilmiy asarini yaratgan. B. qadimgi pahlaviy tilidan "Yodgore Zariron" ("Zarirlar yodgorligi") dostonini fors tiliga tarjima qilgan. Uning fors she’riyatiga bagʻishlangan asarlari sharqshunoslik sohasida hanuz oʻz qimmatini saqpab qolgan.

Adabiyotlar 
 Shomuhamedov Sh., Bahor, T., 1965.

Manbalar 

Shoirlar
Bahor (tarixiy shahar)

Bahor — Toharistondagi o‘rta asr shaharlaridan biri. Arab tarixchisi Qu-doma ibn Ja’farning ma’lumotiga ko‘ra, B. shahri Xulmdan 7 farsax (45— 50 km) narida, cho‘lda joylashgan. B.da suv faqat bir qudukdagina bo‘lib, unga narvon bilan tushilgan. Sam’oniy (12-asr) Balx viloyatida Shobuxor qishlog‘ini, Yoqut Hamaviy shu viloyatda Bahoriza qishlog‘ini qayd etganlar, ularni B. bilan aynan bir deb hisoblash mumkin. "Bahor" atamasi bu yerda islom dinidan avval v i x a r a, ya’ni buddaviylar monastiri — ibodatxonasi bo‘lganidan dalolat beradi. "Narvon bilan tushiladigan kuduq", ya’ni sardoba bo‘lgan. Atamalardan biri tarkibidagi "sho" qad. "xsha" — "podshoh" so‘zidan, ya’ni "sho-hona vihara" turgan yer. Ikkinchisida — "za" qo‘shimchasi sug‘dcha "zay, zaya" — "joy, o‘rin, yer" ma’nosiga ega. Qiyos qiling: Toshkentda Novza mavzei — "yangi yer" deganidir.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahor (soʻz)

Bahor, ko‘klam — 1) yil fasli, mavsum. Yerning Shim. yarim sharida ba-horgi kecha-kunduz tengligi (20 yoki 21 mart)dan yozgi quyosh turg‘unligigacha, ya’ni kunduz eng uzun, kechasi eng qisqa bo‘lgan kelishi bilan kunlar tez isiy boshlaydi, daraxtlar barg yozadi, maysalar ko‘karadi, qushlar uchib kela boshlaydi va h. k. Bular turli joylarda har xil paytlarda ro‘y beradi, Qutb kengliklarida B. qiska bo‘ladi, tropiklarda sezilmay o‘tib ketadi (qarang Yil fasmari); 2) qad. og‘irlik o‘lchov birligi; musul-mon davlatlarida qo‘llanilgan. Klimata ishlatilish joyi va davriga qarab har xil bo‘lgan: a) vazni 229 kg ga teng bo‘lgan kichkina va vazni 422 kg ga teng bo‘lgan katta B.larga bo‘linadi. B.ning 207.4 kg li turi ham bor; b) Makkada 1 B. 183,7 kg ga teng bo‘lgan (16-a).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahor (gilos navi)

Bahor — ertapishar gilos navi. R. R. Shreder nomidagi bogdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida Fransis va Savri Surxon navlarini chatishtirish yoʻli bilan chiqarilgan (1952). Daraxti kuchli oʻsadi, keng shox-shabbali, shakli piramidasimon, bir yillik novdalari yoʻgʻon, toʻgʻri, jigarrang . Bargi yirik, qizgʻish-yashil, choʻzinchoq, uchiga tomon ingichkalashib boradi. Guli oq, hushboʻy, kattaligi bilan boshqa navlardan farqlanadi. Mevasi yirik (8 g), dumaloq, yaltiroq, toʻq-qizil yoki qoramtir-qizil rangda, seret, sersuv, shirin (13,8% qand). Koʻchati eqilgandan keyin 3 — 4-yili hosilga kiradi. Apr.ning birinchi yarmida gullaydi, mayning oʻrtalarida pishadi. Mevasi 30 kungacha sifati buzilmay daraxtda turishi mumkin. Kompot, murabbo tayyorlanadi. Oʻzbekistonning barcha zonalarida ekiladi (qarang Gilos).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahor katari

Bahor katari – konʼyunktivitning oʻziga xos bir turi; bot-bot qoʻziydi va yillab davom etadi. Bahorda qoʻziganligi uchun "bahor katari" deb ataladi. Asosan 6 – 20 yoshdagi oʻgʻil bolalarda uchraydi. Bunda erta bahorda kuyesh nuri, koʻkat va gullar hidi taʼsirida ikkala koʻz qizaradi, achishib qichishadi, qovoqlar qirrasi shishib, yuqori qovoq bir oz salqib turadi. Surunkali kechadi. Koʻproq allergiyaga sabab boʻladi. Bahor katari ni oldini olishda koʻzni kuchli yorugʻlik va changdan ehtiyot qilish; koʻzning kichishishini yoʻqotish uchun vrach buyurgan dorilarni qoʻllash tavsiya etiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahorgi teng kunlik

Bahorgi teng kunlik – Quyosh osmon sferasining Janubiy yarim sharidan Shimoliy yarim shariga oʻtishida osmon ekvatorini kesish nuqtasi. Quyosh Bahorgi teng kunlik k.da boʻlganda Yer yuzidagi hamma geografik kenglamalarda sharq nuktasida chiqib, gʻarb nuqtasida botadi. Bu har yili 21-mart atrofida sodir boʻladi. Bunda ufq tekisligi osmon ekvatorini teng ikkiga boʻladi. Shuning uchun Bahorgi teng kunlik k. paytida Quyoshning ufq ustidagi va ostidagi yoʻllari bir-biriga teng boʻladi, yaʼni kun bilan tunning uzunligi (davomiyligi) tenglashadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahorgi shudgor

Bahorgi shudgor – tuproqqa ishlov berish usullaridan biri, bahorda haydalgan yer. Oʻzbekistonda shamol ero-ziyasiga uchraydigan yengil tuproqlarda hamda tuproq-iqlim sharoitlari ba-horda haydashni talab qiladigan yerlar (Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Xorazm viloyati)da oʻtkaziladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahori ekinlar

Bahori ekinlar – bahorda ekiladigan va shu yilning oʻzida hosil beradigan bir yillik ekinlar. Bir vegetatsiya davri (bahorgi-yozgi) bilan kuzgi ekinlardan farqlanadi. Bahori ekinlar ga donli, don-dukkakli, moyli, tola beradigan oʻsimliklar, bir yillik ozuqabop dukkakli oʻsimliklar, gʻalladoshlar va boshqa kiradi. Baʼzi ekinlar shartli ravishda bahorgi va kuzgi xillarga boʻlinadi, ularning orasida kech kuz va erta ba-horda eqilganda xrsil beradigan oraliqformalar –duobalari hambor. Baʼzi ikki yillik oʻsimliklar (bahorda eqilganida shu yilning oʻzida hosil beradigan oʻsimliklar) va koʻp yillik oʻsimliklar (bir yillik ekinlar tariqasida ekiladigan pomidor, tamaki singari ekinlar) ham Bahori ekinlar ga kiradi.

Qurgʻoqchil joylarda Bahori ekinlar ni yetishtirishda tuproqda namni saqlab qolishga imkon beradigan agrotexnika usullari – erta shudgorlash, qor toʻplash, ekinni optimal muddatlarda ekish va boshqa muhim ahamiyatga ega.==========================

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahorikorlik

Bahorikorlik – qarang Lalmikorlik.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahoriston tumani

Bahoriston tumani – Qashqadaryo viloyatidagi tuman. 1979-yil 10-aprelda tashkil etilgan. Viloyatning janubiy-gʻarbida joylashgan. Muborak, Kasbi, Usmon Yusupov tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 1,93 ming km². Aholisi 30 mingdan ortiq kishi (2000). Bahoriston tumanida 3 qishloq fuqarolari yigʻini (Pomuq, Chamanzor, Chandir) bor. Markazi – Pomuq qishlogʻi.

Tabiati. Bahoriston tumani Qarshi choʻli zonasida joylashgan. Yer usti tekislik, qir va adirlardan iborat. Mutlaq balandligi 400 – 500 m. Yozi uzoq va issiq. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 28 – 29,5°, yanvarniki tekisliklarda –0,2° dan 1,9° gacha. Yiliga 190 – 200 mm yogʻin tushadi.

Aholisi, asosan oʻzbeklar; rus, tatar, arman, gruzin, ukrain va boshqa ham yashaydi. 1 km- ga oʻrtacha 16 kishi toʻgʻri keladi.

Xoʻjaligi. Bahoriston tumanida 8 kichik korxona mahsulotlar tayyorlash, taʼmirlash, sav-do-sotiq va ishlab chiqarish bilan shugʻullanadi. Bahoriston tumanida sugʻoriladigan yerlar 26,1 ming ga, ekinzorlar 21,6 ming ga, shu jumladan 10,6 ming ga yerga paxta, 0,3 ming ga yerga sabzavot, 1,4 ming ga yerga beda, 0,2 ming ga yerga makkajoʻxori, 9,0 ming ga yerga gʻalla ekinlari ekiladi. Bahoriston tumanida 7 jamoa shirkat xoʻjaligi, 43 fermer xoʻjaligi bor. Shuningdek chorvachilik ham rivojlangan. "Oʻzbekiston" qorakoʻl-naslchilik xoʻjaligi (40 mingdan ortiq qoʻy-qoʻzi) mavjud. Tuman jamoa va shaxsiy xujaliklarida 13,9 ming qoramol, 129,5 ming qoʻy va echki, 16,5 ming parranda, 96 tuya bor (2000).

1999/2000 oʻquv yilida 14 umumiy taʼlim maktabi, 1 biznes maktabi, 1 sport maktabi va 1 akademik litseyda 8 mingga yaqin oʻquvchi taʼlim oldi. 31 omma-viy kutubxona, 4 klub, 4 kinoteatr bor; 2 kasalxona, 5 feldsher-akusherlik punkti, 3 konsultativ diagnostika ambulatoriyasida 40 vrach, 200 oʻrta maʼ-lumotli tibbiy xodim ishlaydi. Key-ingi yillarda 600 oʻrinli tennis korti binosi, 5000 oʻrinli stadion, nu-roniylar choyxonasi, "Supermarket" savdo doʻkoni, 422 oʻrinli maktab binosi, 150 oʻrinli dehqon bozori va boshqa qurildi. 1980-yildan "Bahoriston haqiqati" tuman gazetasi chiqa boshladi. 
2003-yilga kelib Bahoriston tumani va Usmon Yusupov tumani birlashtirilib Mirishkor tumani tashkil etildi va Bahoriston tumani tugatildi.
Xozirgi kunda (2016) ushbu hududda "Qishloqxo'jalikkimyo" AJ Pomuq filiali, Bahoriston ETK, tuman Shifoxonasi, Mini Agro-bank, Mini Xalq banki, Yong'in Xavfsizligi qismi, Obodonlashtirish bo'limi, 2 ta to'yxona, Pomuq shaxarchasi o'yingoxi va boshqalar bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahouddin Muhammad ibn Muayyad al-Bogʻdodiy

Bahouddin Muhammad ibn Muayyad al-Bogʻdodiy (12-asr) — tarixchi olim. Xorazmning Bogʻdod qishlogʻida tugʻilib, Xurosonning Niso sh.da yashagan. Xorazmshoh Takash (1172 — 1200) uni saroy xizmatiga taklif qiladi va munshiylar devoniga boshliq qilib tayinlaydi. B. M. devon boshilik davrida yiqqan turli vasiqa va hujjatlar, boshqa davlatlar bilan boʻlgan yozishmalarni doʻstlarining iltimosi va podshohning buyrugʻi bilan toʻplab, ularga "Attavassul ilattarassul" ("Yozishmalarni qoʻlga kiritish") nomini beradi. Bu asarda 1182 va 1184 yillardagi voqealar, davlat va devon ishlariga oid muhim tarixiy maʼlumotlar bor. Leyden va Parij kutubxonasidagi bu asar qoʻlyozmasini 1936 yil Tehronda Ahmad Baxmanyor birinchi marta nashr etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Tarixchilar
Bahr ul-azraq

Bahr ul-azraq (arab, bahr – daryo, dengiz; azraq – koʻk) – Koʻk Nilning Sudan hududidagi tekislikdan oʻtgan qismining arabcha nomi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahrali nam

Bahrali nam, foydali nam – tuproqdagi namning oʻsimliklar oʻzlashtira oladigan qismi. Bahrali nam koʻpincha tuproq dala nam sigʻimining 65 – 70% ga teng boʻladi. Bu miqdor oʻsimlik xiliga va tuproqning mexanik tarkibiga qaraboʻzgaradi. Mas, poliz ekinlari uchun 75 – 80%, gʻoʻza va boshokli oʻsimliklar uchun 65 – 70%, shuningdek yengil tuproqlarda ozroq, ogʻir tuproqlarda koʻproq. Tuproqdagi namning oʻsimlik oʻzlashtira olmaydigan qismi bahrasiz nam deyiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahri bayt

Bahri bayt (arab, bahr – vazn va bayt soʻzidan) – ijodiy musobaqa. Bu avvaldan Sharq ijodkorlari o‘rtasida mavjud bo‘lgan ijodiy musobaqa hisoblanadi. Ushbu ijodiy musobaqa uchun maxsus qoidalar ishlab chiqilgan bo‘lib, bunda qatnashuvchilar navbatma-navbat bayt aytib tortishishadi.

Turlari 
Bahri baytning 2 turi bor: 

1) qatnashuvchilardan biri aytgan baytning oxirgi soʻzi qaysi harf bilan tugagan boʻlsa, ikkinchisi birinchi soʻzni xuddi shu harf bilan bosh-lab bayt aytadi. Masalan: 

Kimga qildim bir vafo, kim yuz jafosin koʻrmadim,

Koʻrguzub yuz mehrkim, dardu balosin koʻrmadim.

Men vafosi vaʼdasidin shodmen.

Ul vafo, bilmonki, qilmas yo qilur.

Bahri baytda mavzu va mazmun birligi shart emas, ammo aytilgan bayt yoki misra takrorlanmasligi kerak; 2) qatnashuvchilardan biri ikkinchisiga qayerga borgani, kimnikiga qoʻngani, qoʻnoq joyda kimni koʻrgani. qanday ovqat yegani va qanday qoʻshiq aytgaii yoki eshitgani haqida soʻroq beradi. Javob beruvchi soʻroqqa biror joyning nomini aytadi. Keyingi har bir soʻroqqa oʻsha joy nomining oxirgi harfi bilan boshlanadigan jumla yoki qoʻshiq bilan javob qaytaradi. Tortishuv tomonlardan biri yengilgunga qadar yoki muayyan vaqt mobaynida shu tartibda davom etadi.

Mavzu 
Bahri baytda mavzu va mazmun birligi shart emas, ammo aytilgan bayt yoki misra takrorlanmasligi kerak. Qolaversa, o‘yinni ma’lum bir ijodkor she’riyati yuzasidan yoki umumiy tarzda ham o‘ynash mumkin. Ushbu o‘yindan ko‘zlangan asosiy maqsad ishtirokchining quvvai hofizasi va adabiy didini sinovdan o‘tkazish hisoblanadi. 

Bahribayt so‘zining bir-biridan go‘zal, bir-biridan qolishmaydigan kabi ma’nosi ham bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahriylar

Bahriylar – Misrda hukmronlik qilgan ikki mamluklar sulolasidan birinchisi (1250 – 1390). Ayyubiylarni taxtdan tushirib, hokimiyatni egʻallagan. B. 1249 yil Misr sultoni Najmiddin Ayyub (1208 – 50) saroy quriqchilari qilish maqsadida sotib olgan turk asirlari boʻlib, dastlabki vaqtlarda Bahr annil (Nil daryosi)dagi orollardan birida yashaganlari uchun shunday deb atalganlar. Sulola vakillari: Al-Malik al-Muʼizz OybekOybek (1250 – 57), Al- Malik al-Mansur Ali I (1257 – 59), Al-Malik al-Muzaffar Qutuz (1259 – 60), Al-Malik az-Zohir Baybars (1260 – 77), Al-Malik as-Saʼiyd Barakaxon (1277 – 79), Al-Malik al-Odil Salomish (1279), Al-Malik al-Mansur Qalovun (1279 – 90), Al-Malik al-Ash-raf Xalil (1290 – 93), Al-Malik annosir Muhammad (1293 – 94, 1298 – 1308 va 1310 – 41), Al-Malik al-Odil Katbugo (1294 – 96), Al-Malik al-Mansur Lojin (1296 – 98), Al-Malik al-Muzaffar Beybars I (1308 – 10), Al-Malik al-Mansur Abu Bakr (1341), Al-Malik al-Ashraf Kuchuk (1341 – 42), Al-Malik annosir Ahmad 1 (1342), Al-Malik as-Solih Ismoil (1342 – 45), Al-Malik al-Komil Shaʼbon I (1345 – 46), Al-Malik al-Muzaffar Hajiy I (1346 – 47), Al-Malik annosir Hasan (1347 – 51, 1354 – 61), Al-Malik as-Solih (1351 – 54), Al-Malik al-Mansur Muhammad II (1361 – 63), Al-Malik al-Ashraf Shaʼbon II (1363 – 77), Al-Malik al-Mansur Ali II (1377 – 81), Al-Malik as-Solih Hajiy II (1381 – 82), (1382 – 89 yillarda burjiylar sulo-lasi vakili Al-Malik az-Zohir Barquq sultonlik qilgan), Al-Malik al-Mansur Hajiy II (1389 – 90).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Misr tarixi
Turkiy sulolalar
Turkiy davlatlar
Musulmon sulolalari
Bahrin

Bahrin (Barin) – oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan birining nomi.
Bahrin (lochin), tundra lochini, oq yuz lochin (Falco peregrinus leuco-genys) — lochinlar kenja turidan biri maʼnolarida.
Bahrinlar moʻgʻullar istilosi davrida Dashti Qipchoqqa kelib oʻrnashgan. Abulgʻoziy Bahodirxonning "Shajarai turk" asaridagi maʼlumotlarga koʻra, moʻgʻul xoni Bichinkayonning Barin ismli oʻgʻli boʻlib, bahrinlar oʻshaning nayeli ekan. Etnograf V. V. Radlovnit taʼkidlashicha, mangʻit sulolasiga mansub har bir boʻlajak Buxoro xonini toʻrt qabila – ming, alat (arlot), bahrin va batash vakillari kigizga oʻtqazishib, toʻrt uchidan baland kutarishgan. Bahrinlar xonlikning ijtimoiy-siyosiy hayotida muhim rol oʻynaganlar, yuqori davlat mansablariga tayinlaiganlar. 16–17-asrlarda bahrinlarning katta bir qismi Dashti Qipchoqdan Toshkent vohasi, Fargʻona vodiysi, Buxoro xonligi hududiga kuchib oʻtgan, koʻpchiligi oʻtroqlashib, qabila va urugʻlarini unutib yuborishgan. Qashqadaryo viloyatida ham hozirgi kunda bahrinlar istiqomat qilmoqda. 1924-yil maʼlumotiga binoan, Oʻzbekistonda 9 mingga yaqin (Zarafshon vohasida – 2300 kishi, Buxoro viloyatida – 3770 kishi, Qamashi tumanida 3000 kishi, Jizzax tumanida – 2000 kishi) bahrin boʻlgan. Bahrinlar bir qancha urugʻlarga boʻlingan, eng yiriklari – bagonali, qoraqalpoq, uali.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahrin (lochin)

Bahrin, tundra lochini, oq yuz lochin (Falco peregrinus leuco-genys) – lochinlar kenja turidan biri. Yirtqich qushlar turkumining lochinsi-monlar oilasiga mansub. Sharqiy yarim shardagi tundrada va Shimoliy Muz okeanidagi orollarda uya quradi. Qishlash uchun janubiga uchib ketadi. Oʻzbekistonda Toshkent vohasi va Fargona vodiysida bahor va kuzda (uchib oʻtayotganda), baʼzan qishda ham uchraydi. Dare qirgoklarining baland joylariga uya kurib, mayning oxiri va iyuniing boshida bola ochadi. Qushlarni tutib yeydi. Tundra sharoitida baʼzan kemiruvchilar bilan ham oziqlanadi. Ovchilar B.ni qoʻlta oʻrgatib, qush ovlashga olib chiqishadi. Bir qator mamlakatlarning Qizil kitobiga kiritilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahromgoʻr

BAHROMGOʻR yoki Varaxran V(shohlik yillari 421 – 438) – Eronda xukm-ronlik qilgan sosoniylardan Yazdigar-dning oʻgʻli. Yaman podshohi Nuʼmon va uning oʻgʻli Munzir tarbiyasida oʻsgan. Yazdigard zulmidan bezor boʻlgan xalq u va-fot qilgandan soʻng Ardasher nasliga mansub Kisro (baʼzi manbalarda Hisrav, Xusrav)ni taxtga koʻtaradi. Bu voqeadan xabar topgan Baxrom lashkar tortib Eronga keladi. U otasining xatolarini takrorla-maslik va mamlakatda adolat, tinchlik oʻrnatishga oʻz aʼyonlari va xalq oldida kdeamyod qiladi. Anʼanaviy shartga muvo-fiq ikkita sherni oʻldirib, ular oʻrtasidagi tojni oladi va podshoxlik taxtiga oʻtiradi. Uning sevgan mashgʻuloti goʻr (qulon) ovi boʻlganligi uchun ham u Goʻr laqabini olgan. B. G. davrida Eronda zar-dushtishshk dinini mustahkamlash va keng yoyish maqsadida yangi-yangi otashkadalar kurildi. Nasturiylik (xristianlikdagi oqimlardan biri) qattiq taʼqib ostiga olindi. Bu harakat Eron-Vizantiya uru-shini keltirib chiqardi (423 – 424). Urushda Vizantiyaning gʻalabasi nasturiylikka qarshi qaratilgan siyosatni bir oz su-saytirdi. B. G. Turon bilan ham urush olib borgan. 5-asrning 30-yillarida Ozarbayjon va Xuroson sosoniylar davlatiga kushib olindi. B. G. shoir va bastakor-sozanda ham boʻlgan. U sosoniylar orasida birinchi boʻlib sheʼr va musika vaznini ijod etgan. Sharqning mashhur olti musika usuli (Shodiyona, Duyan, Axloqiy, Nanreziy, Ravona, Ulusiy)dan eng shoʻx va quvnogʻi – Shodiyonaning bastakori. Firdavsiyning "Shohnoma", Nizomiyning "Haft paykar", Hisrav Dehpaviytmt "Hasht bigʻisht" vaAlisher Shvoiynnng "Sabʼai say-yor" dostoshgarida B. G. adolatli shogʻ, ja-sur sarkarda, ayni vaqtda maishatparast, xudbin shaxs sifatida tasvirlangan. Maʼ-lumotlarga koʻra, B. G. 63 yil (baʼzi manbalarda 70 yil) umr koʻrgan. Yozma adabiyotda uiing shaxsi badiiy obraz darajasiga koʻtarilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Eron tarixi
Bahrom Jaloyir

Bahrom jaloyir (7-1373) - chigʻatoy ulusi beklaridan, jaloyir urugʻidan. 1361-yil oxirida Amudaryo boʻyida Amir Temur qoʻshini safiga kelib qoʻshilgan. Lekin Jeta xoni Tugʻluq Temurdan hayiqib Hindistonga qochgan. 1362-yil Badaxshonda yana Amir Temurga kelib qoʻshilgan va bir muddat moʻgʻullarga qarshi kurashlarda qatnashgan, biroq 1365-yil oxirida butun urugʻini olib Jetaga ketgan. U yerda bir yilcha turgach, yana Amir Temur huzuriga qaytib u bilan birga amir Husaynga qarshi kurashgan. 1373-yil Xorazmga qilingan ikkinchi yurish chogʻida halok boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Shaxsiyatlar
Tarixiy shaxslar
1373-yilda vafot etganlar
Bahromshoh

Bahromshoh (? – 1152) – Gʻaznaviylar hukmdori (1118–1152). Masʼud Sh (1099–1114)ning oʻgʻli. 1118-yil birodari Arslonshoh (1115–1118)ni oʻldirib, taxtga oʻtirgan. 1152-yil gʻuriylardan Alouddin Xusayn (Xasan) bilan boʻlgan jangda magʻlub boʻlib, Hindistonga qochishga majbur boʻlgan va shu yili vafot etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beatrix

Beatriks Vilgelmina Armgard (1938.31.1) — Niderlandiya qirolichasi. Qirolicha Juliana bilan shahzoda Bernardning qizi. Niderlandiyaning Leyden universitetida nazariy va amaliy jamiyatshunoslikni, iqtisodiyot, davlat huquqini oʻrgangan. Yuridik fanlari doktori. Qirolicha Juliana taxtdan voz kechgach, 1980-yil 30-aprelda taxtga oʻtirgan. 2013-yil taxtdan voz kechgan.

Manbalar

Yashayotgan insonlar
Taxtdan voz kechgan hukmdorlar
Bebokcha

Bebokcha, Beboqcha (fors— shoʻx, shaddod, dadil) — maqom yoʻllarida yaratilgan oʻzbek mumtoz ashulasi. Kuy-ohang va parda tuzilishi boʻyicha BOʻzRuk maqomiga mos keladi. Xalq orasida bir necha xillari tarqalgan boʻlib, ular usul (ufar yoki surʼati tezlashtirilgan saraxbor) va avjlar koʻlami bilan farqlanadi. B.ning mukammal kui yoʻlini Xoji Abdulaziz Abdurasulov qayta bastalagan; Avji turkni kiritib, Navoiyning "Chashmi ohularmidur" va Zebunnisoning "nashud" radifli gʻazallari bilan aytgan. T. Jalilov va G. Sobitovlarnnng "Nurxon" musiqali dramasidagi "Yorimni derman" dueti B. ashulasi asosida yaratilgan. Unda Turk avji oʻrnida Uz zol na-mudi ishlatilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bevatan

Bevatan — Xiva xonligida davlat (podsholik) yerini ijaraga olib ish-laydigan dehqon. B. oʻzi ishlatib turgan yerni sotishga haqi boʻlmagan. B. vafot etsa, yerdan foydalanish huquqi uning bolalariga oʻtgan. B. yerga hech qanday huquqi boʻlmasada, butun hosilga, shuningdek oʻzlari qurgan imoratlarga toʻla egalik qilgan. Yerning sifatiga qarab hosilning 1/3 dan tortib 1/2 gacha ijara haqi toʻlashdan tashqari, B. 5 tanobga 1 tilla hiso-bidan masjidga oʻndan bir soliq, yaʼni ushr toʻlagan va boshqa majburiyatlarni bajargan. B. oʻrtacha 5—7 tanob yerni ijaraga olib, har 5 tanobga 1 tilladan solgʻut toʻlagan. 19-asr 90- yillarida birgina Xiva viloyatida B.lar barcha dehqonlarning 1/3 qismini tashkil etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bevatanlik

Bevatanlik — vatansiz, oʻz yurtiga, oʻz xalqiga, milliy madaniyatiga befarq qarash (qarang Kosmopolitizm).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil