Qatʼiy qoʻllab-quvvatlash missiyasi

Qatʼiy qoʻllab-quvvatlash missiyasi (RSM) yoki "Qatʼiy yordam" operatsiyasi NATOning Afgʻonistondagi koʻp millatli missiyasi edi. U 2015-yilning 1-yanvarida 2014-yil 28-dekabrda yakunlangan Xalqaro xavfsizlik kuchlari (ISAF) vorisi sifatida boshlangan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashining 2014-yildagi 2189-sonli rezolyutsiyasiga muvofiq, RSM Afgʻoniston xavfsizlik kuchlarini mamlakatga uzoq muddatli xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha maslahat va taʼlim berishga qaratilgan jangovar boʻlmagan missiya edi. Amerika Qoʻshma Shtatlari va Afgʻoniston oʻrtasida bu kelishuvlar 2015-yil 1-yanvardan amal qilishi kerak edi va agar ikki yil avvaldan ogohlantirish berib, eʼlon qilinmasa, „2024-yil oxirigacha va undan keyin ham amalda qoladi“ deb rozilik berilgan edi.

2019-yil oktabr oyida RSM oʻzining eng katta qoʻshiniga ega boʻldi, bu armiya soni 17 178 kishi edi. Bundan tashqari, RSMga 2015-yilda 42 ta davlat hissa qoʻshdi va bu uning eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Eng katta kontingent AQSH hissasiga toʻgʻri keldi, Italiya, Germaniya va Turkiya esa yetakchi rol oʻynadi. Vaqtinchalik va oʻtish rolini oʻynashni maqsad qilgan missiya 2021-yil boshida 10 000 atrofida boʻlgan oʻz kuchlarini bosqichma-bosqich olib chiqdi. 2021-yil 14-aprelda Shimoliy Atlantika Kengashining Vazirlar bayonoti orqali NATO 1-maygacha RSM qoʻshinlarini qisqartirishini eʼlon qildi va missiya 2021-yil 12-iyulda rasman tarqatib yuborildi. Qolgan baʼzi kuchlar 2021-yil 31-avgustga qadar tartibsiz holda olib chiqilgunga qadar mamlakatda harbiy mavjudligini davom ettirdilar.

Huquqiy asos 
Qatʼiy qoʻllab-quvvatlash missiyasi (RSM) operatsiya rejasi 2014-yil iyun oyi oxirida NATOga aʼzo davlatlar tashqi ishlar vazirlari tomonidan tasdiqlangan va tegishli kuchlar maqomi toʻgʻrisidagi bitim Afgʻoniston Prezidenti Ashraf Gʻani va NATOning Afgʻonistondagi Oliy fuqarolik vakili Maurits Yoxems tomonidan Kobulda imzolangan. 2014-yil 30-sentabrda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi Afgʻonistondagi yangi xalqaro missiyani qoʻllab-quvvatlash maqsadida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashining 2189-rezolyutsiyasini bir ovozdan qabul qildi.

Maqsadlar va joylashtirish 
Missiyaning maqsadi Afg‘oniston xavfsizlik kuchlari va muassasalarini Tolibon, Haqqoniy tarmog‘i va IShID-K kabi ekstremistik guruhlar bilan to‘qnashuvlarida o‘qitish, maslahat va yordam ko‘rsatishdan iborat edi.

Qatʼiy qoʻllab-quvvatlash missiyasi NATO va Afgʻonistondagi hamkor davlatlardan taxminan 17 000 nafar xodimdan iborat edi. Operatsiya rahbari Afgʻonistondagi Amerika Qoʻshma Shtatlari kuchlari qoʻmondoni bilan har doim bir xil mavqega boʻlgan.

Kuchlar Kobuldagi markaz va Bagram aerodromi va toʻrtta qoʻllab-quvvatlovchi spiker oʻrtasida taqsimlangan. Spikerlar Afgʻoniston milliy armiyasining oltita korpusidan toʻrttasini bevosita qoʻllab-quvvatlagan Train Advise Assist Commands (TAACs) tomonidan tuzilgan. Train Advise Assist Command — Poytaxt sobiq mintaqaviy qoʻmondonlik poytaxti oʻrnini egalladi. TAAC East Lagmon shahridagi FOB Gamberi kompaniyasining 201-korpusiga, TAAC janubi Qandahor xalqaro aeroportidan 205 -korpusga, TAAC West Hirotdagi 207-korpusga va TAAC Shimoliy Mozori Sharifdagi 209-korpusga yordam berdi.

Mamlakatning janubi-sharqiy qismida joylashgan 203-korpus vaqti-vaqti bilan Sharqiy TAAC maslahatchilariga duch keldi (bir manba buni „maslahat berish uchun uchish“ deb taʼriflagan). Janubi-gʻarbiy qismdagi 215-korpus Janubiy TAAC tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi.

AQSh prezidenti Barak Obama 2016-yil 6-iyulda Oq uydan eʼlon qilingan yangilanishda, general Jon V.Nikolson, Birlashgan shtab boshliqlari raisi general Jozef Danford va AQSh Mudofaa vazirligi kotibi Eshton Karterning oʻzaro tavsiyalaridan soʻng, 2016-yil dekabrida oʻz maʼmuriyatining oxirigacha Afgʻonistonda 8400 ga yaqin askar qolishini maʼlum qildi.

2016-yil 31-dekabrda 9800 nafar qo‘shinning qolgan qismi olib chiqilib, 8400 askar to‘rtta garnizonda (Kobul, Qandahor, Bagrom va Jalolobod) joylashgan edi.

Afgʻonistonni qayta tiklash boʻyicha maxsus bosh inspektor (SIGAR) AQSh Kongressi tomonidan Afgʻonistonda qayta qurish dasturlarini amalga oshirish uchun Kongress ajratgan 117,26 milliard dollarni nazorat qilish uchun tayinlangan. SIGARning „Kongressga 2018-yil 30-apreldagi choraklik hisoboti“da shunday deyiladi: "[2018-yil 31-yanvar holatiga koʻra] mamlakatning jami tumanlarining 14,5 foizi isyonchilar nazorati yoki taʼsiri ostida [va qoʻshimcha 29,2 foizi] bahsli hududlar.

Nihoya va parchalanish 
Vaqtinchalik va oʻtish rolini oʻynashni maqsad qilgan missiya 2021-yil boshida 10 000 atrofida boʻlgan oʻz kuchlarini bosqichma-bosqich olib chiqdi. 2021-yil 14-aprelda Shimoliy Atlantika Kengashining Vazirlar bayonoti orqali NATO 1-maygacha RSM qoʻshinlarini qisqartirishini eʼlon qildi va missiya 2021-yil 12-iyulda rasman tarqatib yuborildi.

AQSh Mudofaa vaziri Lloyd Ostin tomonidan berilgan nom AQSh kuchlarining Afgʻoniston boʻylab barcha kuchlari 2021-yil 31-avgustga qadar olib chiqilgunga qadar mamlakatda harbiy mavjudligini davom ettiradi.

2021-yil noyabr oyida NATO „Afgʻonistondagi saboqlar jarayoni“ haqidagi maʼlumot hisobotini eʼlon qildi. NATO davlat xizmatchilari qoʻmitasining yettita yigʻilishi boʻlib oʻtdi va natija „har tomonlama koʻrib chiqish“ deb nomlandi. Qoʻmita raisi va Bosh kotibning operatsiyalar boʻyicha zamonaviy yordamchisi Jon Manza MAK doimiy vakillari va MAK tashqi ishlar vazirlari tomonidan koʻrib chiqilgan va muhokama qilingan xulosani taqdim etdi. NATO shtab-kvartirasi „Hududdan hisobot berishning oʻz vaqtida va dolzarbligini yaxshilash hamda Kengashda koʻproq interaktiv muhokamalar oʻtkazish mexanizmlarini koʻrib chiqishi kerak“ deb hisobladi.

SIGAR 2022-yil may oyida Kongressga „Afgʻon milliy mudofaa va xavfsizlik kuchlarining qulashi: uning yoʻq qilinishiga olib kelgan omillarni baholash“ sarlavhasi bilan hisobot berdi.

Taxminan 2010-yilda Afgʻonistondagi ISAF missiyasiga qoʻmondonlik qilgan general Devid Petreus oʻz intervyusida „Afgʻoniston qorongʻu asrlarga qaytdi“, deya taʼkidlaganidek, Buyuk Britaniya parlamentining tashqi ishlar qoʻmitasining ushbu masala boʻyicha hisobotini eʼlon qilish haqida missiya tugashini „yurakni ezuvchi, fojiali va halokatli“ deb taʼrifladi.

2022-yil iyun holatiga koʻra Afgʻoniston urushi komissiyasi hali hisobot bermagan.

Hissa qoʻshayotgan davlatlar 

2019-yil holatiga koʻra, missiyaga hissa qoʻshayotgan kuchlar orasida 8475 nafar amerikalik afgʻon kuchlarini oʻqitgan va ularga yordam bergan, 5500 ga yaqin amerikalik terrorizmga qarshi missiyalarda qatnashgan, 8673 ittifoqchi askar va 27000 harbiy pudratchi bor.

2018-yil fevral oyida missiyani qoʻllab-quvvatlash uchun AQShning yangi turdagi boʻlinmasi — Xavfsizlik kuchlariga koʻmak brigadalari Afgʻonistonga joʻnatishni boshladi.

Birlashgan Qirollik 2018-yil iyul oyida Afg‘onistonga yana 440 nafar britaniyalik xodimini jo‘natmoqchi ekanligini eʼlon qildi. Qo‘shimcha xodimlarning qariyb yarmi 2018-yil avgust oyida, qolgan yarmi esa 2019-yilning fevralida joylashtirildi. Bu 2019-yil boshiga kelib mamlakatdagi britaniyalik xodimlarning umumiy sonini 650 dan 1090 gacha oshirdi.

2021-yil fevral holatiga koʻra Afgʻonistonda xodimlari boʻlgan davlatlar (toʻliq statistik maʼlumotlar oxirgi marta olib chiqilgunga qadar eʼlon qilingan) quyidagilar. Missiya 2021-yil 12-iyulda tugatildi va bir qancha mamlakatlarda xodimlar mavjud edi, ularning hammasi 2021-yil 31-avgustgacha olib ketildi.

Komandirlar roʻyxati 

USFOR-A qoʻmondoni bevosita Mudofaa vaziriga boʻysunadigan Qoʻshma Shtatlar Markaziy qoʻmondonligiga (CENTCOM) boʻysunadi. Ushbu hisobotning huquqiy asosi 10 USC 164 (d) (1) boʻlimida belgilangan. Qatʼiy qoʻllab-quvvatlash missiyasi qoʻmondoni (COMRS) Mudofaa vaziriga bevosita hisobot berishi shart emas. Aksincha, u AQSh CENTCOM qoʻmondoni orqali hisobot beradi. COMRS NATO qoʻmondonlik zanjiriga Birlashgan kuchlar qoʻmondonligi — Brunssum orqali boʻysunadi, u NATO Yevropa Ittifoqi Oliy Bosh Qoʻmondoni (SACEUR) ga boʻysunadi.

Manbalar

Havolalar 

 
Afgʻonistonning tashqi siyosati
Chet davlatlarning Afg'onistondagi harbiy harakatlari