MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Alexander Fleming

Alexander Fleming (1881.6.8, Lokfild — 1955.11.3, London) — ingliz mikrobiologi, London Qirollik jamiyati (1943), Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1946), London universiteti krshidagi tibbiyot kollejini tugatgan (1906). Londondagi bakteriologiya institutida ishlagan (190814; 191848), shu institut professor (1928-yildan), direktori (1946— 54). London universitetida bakteriologiya boʻyicha professor (1948—55), Edinburg universiteti rektori (1951—54). Mikrobiologiya jamiyatining birinchi prezidenti. Asosiy ilmiy ishlari bakteriologiya, immunologiya va kimyoterapiyaga bagʻishlangan. 1922-yilda bakteriya hujayralarini parchalovchi ferment — lizotsimni kashf etgan. Mogʻor zamburugʻlaridan penitsillin antibiotigini olish usulini ishlab chiqqan (1929). Nobel mukofoti laureati (1945, X. Flori va E. Cheyn bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1881-yilda tugʻilganlar
6-avgustda tugʻilganlar
1955-yilda vafot etganlar
11-martda vafot etganlar
Flish

Flish (nem. ﬂ iessen — oqmoq) — dengiz choʻkindi togʻ jinslarining qalin qatlami (seriyasi), qalinligi 1000 m gacha boʻlgan geologik yotqiziq. Asosan, chaqiq jinslardan iborat. Dengizning muayyan chuqur joylarida bir turdagi ohaktosh, qumtosh, gil, mergel kabi choʻkindi jinslarning oʻzaro takrorlanishidan hosil boʻladi. F. bir qancha kichik (bir necha sm dan bir necha dm gacha) sikllar (siklotema, siklosoma, qavatlar)dan tuziladi. Siklosomalar 2— 4 qavat, yoki elementlardan iborat boʻlib, pastki qismi donador jinslar (qumtosh, alevrolit, chaqiq ohaktoshlar)dan, yuqorisi esa, pelitlardan tarkib topgan boʻladi. F. uchun shakli ham paydo boʻlishi turlicha giyerogliflar xosdir. F.ning shaklliligi (ritmliligi) choʻkindi hosil boʻlish xususiyati — asosan, loyqali oqimning takrorlanish davrlariga bogʻliq. F. tipik geosinklinal formatsiya (geogeneratsiya) boʻlib, evgeosinklinal yoki miogeosinklinal orogen oldi rivojlanishiga xos. F. mikrofaunaga kambagʻal, baʼzan plankton mikroorganizmlar chigʻanoqlari (foraminifera, radiolyariylar)ga boy, yuqori qismida bentos foraminiferalari koʻp. Eng tipik F. geosinklinal rivojlanishning oʻrta bosqichida tarkib topadi. F. bilan neft va mineral suvlar bogʻliqboʻladi. F. proterozoy, paleozoy (Ural), mezozoy (Karpat) yotqiziqlarida koʻp uchraydi; Oʻzbekistonda Janubiy Fargʻona (Krrachatir), Boʻkantov atroflarida bor.

Geologiya
Gyustav Flober

Gyustav Flober (Flaubert) (1821. 12.12, Ruan 1880.8.5, Kruasse, Ruan yaqinida) — fransuz yozuvchisi. Parij universitetining huquqshunoslik ftida oʻqigan. Yoshligidan hikoya, qissa yoza boshlagan. Asosan, "Bovari xonim" (1857) romani bilan shuhrat qozongan. "Salambo" (1862) romanida uzok. oʻtmishda (miloddan avvalgi 3-asrning 2yarmida) Qad. Rimning Karfagenga qarshi kurashlari tarixi tasvirlangan, pok muhabbatni tahqirlagan zoʻravonlik, nohaqlik fosh etilgan. "Avliyo Antoniyning aldanishi" (1874) falsafiy dramasida, xususan, xristian dinining gʻayritabiiy qonunlarini Antoniy obrazi orqali keng ochib bergan. "Hislar tarbiyasi" (1869) romani, "Buvar va Pekyushe" (1881, tugallanmagan) hajviy romani, "Siyqasi chiqqan haqiqat" parodiyasi (nashri — 1910) bor. F. rus yozuvchilari I. Turgenev, L. Tolstoy bilan yaqin ijodiy aloqada boʻlgan. Ijodi Rossiyadagi peshqadam adabiy jamoatchilik diqqatini oʻziga tortgan. M. P. Musorgskiy uning "Salambo" asari asosida opera yozgan. Isteʼdodli stilist boʻlgan F. jahon adabiyotida realizm taraqqiyotiga katta taʼsir koʻrsatgan.

Manbalar 
 Bovari xonim, T., 1976. Ad.: Reizov B. G., Tvorchestvo Flobera, M., 1955.
Flogopit

Flogopit (yun. phlogopos — olov rangli, qizgʻish) — varaqsimon silikatlar sinfiga mansub mineral, biotit — F. izomorf katoridagi magnezial kam temirli slyuda (Mg/Fe>2). Kimyoviy tarkibi K(Mg, Fe)3[AlSi3Ol0] (ON, F)2; aralashma holida Na2O (8% gacha), TiO2 (9% gacha), MnO (18% gacha — manganofillit), shuningdek, Rb, Cs, Va va boshqa boʻladi. Monoklin singoniyada kristallanadi. Agregatlari varaqsimon, plastinkasimon, tangasimon. Temirsiz F. rangeiz, temirlisi koʻk, qizgishqoʻngʻir. Qattikligi 2— 2,5; zichligi 2,8—3,0 g/sm3. Metamorfik jinslarning keng tarqalgan minerali, nurash jarayenida vermikulitga aylanadi. Pnevmatolitlar va kontakt metasomatik togʻ jinslarida, kristalli slanetslarda, ohaktosh va dolomitlarda uchraydi. Sanoat ahamiyatidagi konlari magnezial jinslar bilan alyuminiykremnezemli jinslar kontaktida metasomatoz jarayenida hosil boʻladi. F. — elektroizolyatsion material, u sunʼiy yoʻl bilan ham olinadi. F.dan elektrotexnikada elektroizolyatsion qistirmalar tayyorlash, sanoat pechlarining koʻrish oynalarini yasash, elektron asboblar detallarini tayyorlashda va rezina sanoatida toʻldirgich sifatida foydalaniladi. Konlari Sibir, Kanada sharqi, Madagaskar o., Kola yarim orol, Braziliya va AQShda mavjud. Oʻzbekistonda Qurama, Chatqol, Kuljuktogʻ togʻlarida uchraydi.

 

Minerallar
Flora

Flora (yangi lot. ﬂ ora, lot. Flora — gullar va bahor xudosi; lot. ﬂ os — urug, ﬂ oris — gul) — oʻsimliklarning muayyan hududda tarixan tarkib topgan taksonlari majmui. F. muayyan geografik joyga taalluqli boʻlib, uning hozirgi tabiiy sharoiti, oʻtmishi bilan bogʻliq va u yer yuzidagi boshqa F. bilan ozmi koʻpmi munosabatda boʻladi. Bu jihatdan F. muayyan hududdagi oʻsimliklar jamoasidan (oʻsimliklar qoplamidan) farq qiladi. "F." tushunchasi maʼlum hududdagi barcha oʻsimliklar taksonlarini oʻz ichiga oladi. Tuban va boshqa yuksak oʻsimlik turlari majmui, odatda, maʼlum sistematik birliklar bilan belgilanadi (mas, "sporali oʻsimliklar F.si", "suvoʻtlar F.si" va boshqalar). Florasi oʻrganilayotgan material hajmi maʼlum darajada ixtiyoriy boʻlib, tanlangan joyga bogʻliq (mas, Oʻzbekiston F.si, Kavkaz F.si, Zarafshon F.si va h.k.). Har bir F.ni bilish uning tur, turkum oila va boshqalarni aniqlashga, yaʼni F. inventarizatsiyasiga asoslangan. Inventarizatsiyaning barcha turlari maʼlum belgilariga koʻra F. elementlariga ajratiladi. Jumladan, geografik elementlar oʻzining geografik tarqalishiga koʻra oʻxshash, genetik elementlar esa genetik kelib chiqishi va joylashish tarixiga koʻra yaqin turlarni birlashtiradi. F. yoshini tahlil qilish uning progressiv (kelib chiqish, joylashish vaqtiga binoan yoshi), konservativ va relikt elementlarni aniqlashga imkon beradi. Har qaysi F.ning muhim belgisi uning sistematik strukturasi, yaʼni F. tarkibida turli sistematik guruhlarning birlashishidan iborat.

Biror hududdagi oʻsimliklar sistematik tarkibini yorituvchi yirik asarlar ham, odatda, "F." deb nomlanadi. Koʻpincha F.ga mazkur hududda keng tarqalgan madaniy oʻsimliklar ham kiritiladi, lekin botanika bogʻlari, oranjereyalarda oʻstiriladigan oʻsimliklar kiritilmaydi. Oʻsimliklar tushunchasi oʻrniga F. tushunchasining ishlatilishi notoʻgʻri.
Flora dunyolari

Flora dunyolari, Yer yuzi flora dunyolari — Yer yuzining muayyan hududlarida tarixan tarkib topgan, kelib chiqishi bilan oʻzaro oʻxshash floraparnit eng yirik birlashmalari. Flora dunyolarini bir-biridan farqlashda paleogeofafik omillar (asosan, boʻr davridan boshlab) hamda tuproq va iqlim sharoitlari muhim ahamiyatga ega. har bir Flora dunyolari tarixan uzok, geologik davr mobaynida muayyan hududda kelib chiqqan va tarqalgan endemik oʻsimlik oilalari va turkumlari kompleksiga ega. Flora dunyolari kichikrok, floristik birliklar (flora oblastlari, provinsiya, okrug, rn va boshqalar)ga boʻlinadi.

Golarktika Flora dunyolari (yoki Golarktika oblasti) Shimoliy yarim sharning tropikdan boshqa hamma qismini — janubda Yashil Burun o.lari, Sahroi Kabir va Arabiston yarim orolning shim. qismlari, Fors koʻrfazi sohillari, Hindukush va Himolay togʻlarining jan. yon bagʻirlari, Xitoyningjan. chekkasi, Shimoliy Amerikada Meksika togʻlarining shim. qismlari va Meksika koʻrfazi sohillarigacha boʻlgan juda katta hududni egallagan. Golarktika, oʻz navbatida, Arktika, Boreal, Oʻrta Yevropa, Oʻrta dengiz boʻyi, Markaziy Osiyo, Sharqiy Osiyo, Kaliforniya (Sonora), Appalachi Flora dunyolariga boʻlinadi. Oʻrta dengiz boʻyi va Sharqiy Osiyo oblastlarida endemik turlar koʻp.

Paleotropik Flora dunyolari (yoki Paleotropik oblast) Golarktika Flora dunyolaridan jan.da (Sharqiy yarim sharda) to Janubiy Afrika subtropiklarigacha (Hind va Tinch okeanlardagi orollar bn) boʻlgan hududni egallaydi. Oʻsimlik dunyosi boy. Endemik oʻsimliklar kam. Sahroi Kabir, Sudan, Zambiya, Gvineya, Kongo, Kalaxari, Kap, Madagaskar, Hindiston, Hindixitoy, Malayya, Papua, Gavayya, Polineziya oblastlarini oʻz ichiga oladi.

Neotropik flora dunyosi (yoki Neotropik oblast) Amerika qitʼasida Janubiy Kaliforniya va Bagama o.laridan boshlab, to 41° j.k.gacha boʻlgan qismini egallagan. Florasida kosmopolit oʻsimlik oilalari koʻp. hSernam va issiq ekvatorial zona oʻrmonlari turlarga boy. Karib, Orinoko, Amazonka, Braziliya, LaPlata, And flora oblastlariga boʻlinadi.

Jan. flora dunyosi Avstraliya materigi va Tasmaniya o., Yangi Zelandiya, Janubiy Amerikaning jan. chekkasi, Antarktida yoni o.lari va Antarktidani oʻz ichiga oladi. Avstraliya, Yangi Zelandiya, Yangi Kaledoniya va MagellanAntarktika flora oblastlariga boʻlinadi. Avstraliya florasi oʻziga xos oʻsimlik turlariga ega (evkaliptlar va boshqalar). Shuning uchun baʼzi botaniklar uni alohida Flora dunyolari hisoblashadi.
Florensiya

Florensiya — Italiyaning markaziy qismidagi shahar. Arno daryosi boʻyida. Toskana viloyati va Florensiya provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 352,2 ming kishi (2001). Mamlakatning muxim sanoat va madaniy markazi. Metallurgiya, mashinasozlik (xususan, ogʻir mashinasozlik, elektrotexnika, radioelektronika, fotoapparatlar, astronomiya priborlari ishlab chiqarish) sanoatlari rivojlangan. Kime, neftni qayta ishlash, toʻqimachilik, koʻnpoyabzal, yogʻochsozlik, oynashisha, oziq-ovqat, poligrafiya sanoati korxonalari mavjud. Zargarlik buyumlari ishlab chiqariladi. Hunarmandchilikda badiiy buyumlar tayyorlanadi. Universitet (1321), konservatoriya, badiiy akademiya, Toskana Fanlar va adabiyot akademiyasi, Yevropada eng qad. botanika bogʻi (1545), astrofizika rasadxonasi, mashhur kartinalar galereyalari (Uffitsi, Pitti va boshqalar), etrusskirim, fan tarixi, paleontologiya muzeylari, teatrlar bor. F. — dunyoga mashhur shaharmuzey.

Ulugʻvor binolari, asosan, Uygʻonish davrida bunyod etilgan. Oʻsha davrda qurilgan saroypalatssolar, Strotssi palatssosi, Pitti saroypalatssosi, SantaMariya del Fore cherkovi, serhasham baptisteriy, Uffitsi galereyasi, koʻpriklari F.ning eng muhim meʼmoriy yodgorliklari hisoblanadi. Zamonaviy binolar, asosan, shahar atrofida qurilmoqda.

F. qad. etrusski qishlogʻi oʻrnida rimliklar tomonidan miloddan avvalgi 1-asrda barpo etilgan. 10 —11-asrlarda Toskana markgrafligi tarkibiga kirgan. 11-asrda muhim savdo va hunarmandchilik markaziga aylangan. 13-asrning 2yarmidan F. Gʻarbiy Yevropa bank ishlari markaziga aylandi, 14-asrda shaharda jun sanoati ravnaq topdi. 1865 —71 yillarda birlashgan Italiya poytaxti. Shahar 1966-yil suv toshqinidan katta talafot koʻrgan.

F.da "Florensiya mayi" xalqaro musika festivali, badiiy kurgazmalar oʻtkaziladi. Turizm rivojlangan.

Fotogalereya

Manbalar 

Italiya
Florensiya maktabi

Florensiya maktabi - 13 16-asrlarda Italiyadagi asosiy badiiy maktablardan biri; Ilk Uygʻonish davridan boshlab to renessans madaniyati inqirozigacha boʻlgan davrni oʻzida aks ettiradi. Florensiya maktabi rangtasviri asoschisi Jotto bulib, uning ijodi Florensiyann protorenessans sanʼatining avangardiga aylantirgan; izdoshlari (Taddeo Gaddi, Mazo di Banko va boshqalar)ning ijodi koʻndalang qoʻyilgan masalalarni hal qilish jarayonida rivojlandi. Florensiya maktabida 14-asr 3choragida baynalmilal gotika gʻalaba qozondi (Anolo Gaddi, Lorenso Monako). Insonparvarlik gʻoyalari Ilk Uygʻonish davri Florensiya maktabi sanʼatining goyaviy asosiga aylandi. Meʼmor F. Brunelleski, haykaltarosh Donatello, rassom Mazachcho va boshqa ijodi Florensiya maktabi shakllanishida muhim rol oʻynadi. Florensiya maktabi rangtasviri realistik izlanishlarning davomiyligi, sanʼat va fan amaliyotlari (perspektiva va boshqa masalalar)ning nazariya va amaliyotlari bilan qiziqishi, sanʼat va amaliyotning oʻzaro aloqalari bilan ajralib turadi (Verrokko, P. Uchchello va boshqalar). 15-asr oxirida Florensiya maktabida demokratik anʼanalar (D. Girlandayo) saqlangani holda Lorenso Medichi saroyida shakllangan aristokratlar sanʼati anʼanalari xukmronligi ortib bordi (Bottichelli,Fillippino Lippi). Leonardo da Vinchi va Mikelanjelo ijodi Florensiya maktabi doirasidan chiqib Yuksak Uygʻonish davri sanʼatining choʻqqisiga aylandi. Florensiya maktabi uslubiy yaxlitligi bu yerda manyerizm tarqala boshlashi bilan barham topdi (J. Vazari va boshqalar).
Florensiya universiteti

Florensiya universiteti - Italiya va Yevropadagi qadimgi untlardan biri. 1321-yil Florensiya respublikasi mablagʻi hisobiga tashkil etilgan. 1472-yil universitet Piza shahriga koʻchirildi. Florensiyada filol., falsafa, teologiya kafedralari qoldi; keyinchalik bu yerda mat., astronomiya, fizika, zool., botanika, mineralogiya kafedralari tuzildi. Florensiya universitetida mashhur italyan olimlari A. Politsiano, L. Pacholi, A. Chezalpino, E. Torrichelli, F. Redi dare bergan. G. Galiley "untning birinchi matematigi" unvoniga sazovor boʻlgan. 1859-yil universitet Oliy amaliy tadqiqotlar va takomillashtirish institutiga aylantirilgan; 1924-yildan yana Florensiya universiteti Universitet yuridik, siyosiy, texnika, tabiiy fanlar, iqtisodiyot va tijorat, adabiyot va falsafa, ped., tibbiyot, meʼmorlik, qishloq xoʻjaligi va oʻrmonchilik boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Markaziy milliy kutubxona (1747-yil tashkil etilgan, 4 mln.dan ortiq asar) va Maruchelli kutubxonasi (1752-yil asos solingan, 0,5 mln.ga yaqin qad. qoʻlyozma va nashrlar)ni birlashtirgan kutubxonasi bor. 40 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.

Italiyadagi universitetlar
Paul Flory

Flori Pol Jon (1910.19.6, Sterling, Illinoys shtati — 1985.9.9) — amerikalik fizik-kimyogar. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1953-yildan). Kolumbusdagi Ogayo shtati Davlat universitetini tugatgan (falsafa doktori 1934). Kornell universiteti professor (1948 —56), Melonov universitetida ilmiy rahbar (1956 —61), Stanford universiteti professor (1961-yildan). Ilmiy ishlari polimerlar polikondensatsiyasi va fizikasiga oid. Polikondensatlanish jarayonlarida funksional guruhlarning reaksiyaga kirishish xususiyati oʻzaro taʼsir etuvchi molekulalar zanjiri uzunligiga bogʻliq emasligini aniklagan (Flori prinsipi). Nobel mukofoti laureata (1974).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1910-yilda tugʻilganlar
1985-yilda vafot etganlar
19-iyunda tugʻilganlar
9-sentabrda vafot etganlar
Amerikalik kimyogarlar
Howard Florey

FLORI (Florey) Xouard Uolter (1898. 24.9, Adelaida, Avstraliya — 1968.21.2, Oksford) — ingliz patologi; London qirollik jamiyati aʼzosi (1941), prezidenti (1960—65). Adelaida universitetini tugatgan (1921); Sheffild universiteti (1931 —34) va Oksford instituti (1935 —62) professor Oksford Qirollik kolleji rektori (1962—68). Ilmiy faoliyati kapillyar qon aylanishi patologiyasi, yalliglanish jarayonlari, limfotsitlar funksiyasi, lizotsim va antibiotiklarga oid. F. ilk bor penitsillinni odam va hayvonlarni davolashda qoʻllagan (1940). Nobel mukofoti laureati (1945, A. Fleming va E. Cheyn bilan hamkorliqda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1898-yilda tugʻilganlar
1968-yilda vafot etganlar
24-sentabrda tugʻilganlar
21-fevralda vafot etganlar
Florida (yarim orol)

Florida — Shimoliy Amerikaning jan.sharqiy qismidagi yarim orol, sharkda Atlantika okeani va garbda Meksika qoʻltigʻi bilan oʻralgan. Maydoni 115 ming km². Relyefi yassi tekislik, eng baland joyi 100 m. Asosan, ohaktoshlardan tuzilganligi uchun karst relyef shakli koʻp. Iklimi shim.da subtropik, jan.da tropik okean iklimi. Qishi iliq, yozi seryomgir. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi 14 —21°, iyulniki 27 — 29°. Yillik yogʻin 1200 –1400 mm. Kuchli toʻfonlar boʻlib turadi. Koʻl va botqoqlik koʻp. Daryolari qisqa va sersuv. Shimolida subtropik, jan.da tropik oʻsimliklar oʻsadi. Evergleys milliy bogʻi tashkil etilgan. Sharqiy sohil qismida kurort koʻp: Mayami, MayamiBich, UestPalmBich va boshqa Kanaveral burnida va Merritt o.da kosmik markazga ega Kennedi nomli Sharqiy sinov maydoni joylashgan.
Florida boʻgʻozi

Florida boʻgʻozi — Florida yarim orol bilan Kuba va Bagama orollari oraligidagi boʻgʻoz. Meksika qoʻltigʻini Atlantika okeani bilan tutashtiradi. Uzunligi 651 km, eng kambar joyining eni 80 km, farvatyorida chuq. 150 dan 2085 m gacha. Florida boʻgʻozidan Golfstrim oqimi boshlanadi. Yirik portlari: Gavana (Kuba) va Mayami (AQSH).

Alifbo boʻyicha boʻgʻozlar
Florida oqimi

Florida oqimi - Florida boʻgʻozidagi iliq oqim, Golfstrim oqimining boshlanish qismi.
Flot

Flot (frans.) — 1) muayyan vazifani bajaradigan (transport F.ti, ovchilik F.ti, harbiydengiz F.ti), biron turdagi (yelkanli F., galerali F., dizel F.) yoki dislokatsiya hududiga mansub (Kora dengiz F.ti) kemalar majmui; 2) yirik davlatlar harbiydengiz F.tining okean (dengiz), jang maydonida harbiy harakatlar olib borish uchun moʻljallangan operativ qoʻshilmasi. Turli kuchlar qoʻshilmasidan — suv osti va suv usti kemalari, dengiz aviatsiyasi, dengiz piyodalaridan tarkib topgan. F.ga qoʻmondan rahbarlik qiladi. F. tarkibiga F. shtabi va boshqa boshkaruv organlari, shuningdek, turli xizmatlar (front orti, aloqa, qurolyarogʻ, kemalarni taʼmirlash va boshqalar) kiradi.
Fluktuatsiyalar

Fluktuatsiyalar (lot. ﬂ uctuatio tebranish) — fizik kattaliklarning oʻz oʻrtacha qiymatlaridan tasodifiy ogʻishi. Tasodifiy omillarga bogʻliq boʻlgan har qanday kattaliklarda F. sodir boʻladi. Statistik fizikada F. tizim zarralarining issiklik harakati tufayli vujudga keladi. Broun harakati mayda zarralarga muhit molekulalari koʻrsatayotgan bosimning F.i natijasida sodir boʻladi. F. fizik oʻlchashlar anikligini chegaralab qoʻyadi, radiopriyomniklarda shovqin hosil qiladi. Shuning uchun statistik fizika, radiotexnika va h.k.larda F. hisobga olinadi. F. har qanday tasodifiy jarayonlarga tegishli.
Elektr kattaliklarning fluktuatsiyalarini oʻlchash nisbatan oson hususan,kuch qanday tok manbaiga oʻlchanmagan oʻtkazgichda kattaligi va yoʻnalishi tartibsiz oʻzgaruvchi fluktuatsion toj vujudga keladi.Fluktuatsion elektr yurituvchi kuchni hisoblash va oʻlchash mumkin.
Birorta fizik kattaliklarning uncha tartibli boʻlmagan tartibsiz oʻzgarishlari ham fluktuatsiyaga misol boʻla oladi.
Fluktuatsiya har qanday tasodifiy jarayonlarga tegishli.Temperatura va gaz bosimining fluktuatsiyalarini oʻlchash qiyin.
Flyuger

Flyuger (nem. Fluger, gollandcha vleugel — qanot) — shamol yoʻnalishi va tezligini aniklaydigan qurilma. U vertikal oʻqqa qoʻzgʻalmas qilib mahkamlangan shamol yoʻnalishi koʻrsatkichlari, sterjenda erkin aylanuvchi posangili flyugarka (qanotcha)lar, yoy va shtiftlar biriktirilgan metall plastinkadan iborat (rayem ga q.). Shamol yoʻnalishini 8 ta asosiy rumbdan belgilab olinadi. Shamol yoʻnalishini flyugarka boʻyicha aniqlanadi. Flyugarkaning posangisi hamisha shamolga teskari yoʻnalgan boʻladi. Shamol tezligini esa metall plastinaning vertikal vaziyatdan maʼlum burchakka ogʻishi (yoyga belgilangani) boʻyicha oʻlchanadi. Flyuger 10—12 m balandlikdagi minoraga oʻrnatiladi, flyuger bilan 40 m/s gacha boʻlgan shamol tezligini oʻlchash mumkin.
Flyuorit

Flyuorit (lot. ﬂuor — oqim), plavik shpati — ftoridlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi SaGʻ2;, baʼzan Sa, oz miqdorda Y ( i t troflyuorit), noyob yer elementlari (TR), Sr, Mn, Na, U bilan almashadi. F. kub singoniyada kristallanib, F.li struktura hosil qiladi. Kristallari kub va oktaedr shaklida, agregatlari yaxlit, yirik kristalli, donador, tuproqsimon (ratovkit). Rangsiz, pushti, yashil, sariq, havo rang, gunafsha rang xillari bor. F. qizdirilganda rangi yoʻqoladi va rentgen nurlari taʼsirida yana boʻyalib qoladi. Shishadek yaltiraydi, moʻrt. Qattikligi 4; zichligi 3,1 — 3,2 g/sm3, ittiroflyuoritniki 3,3 g/sm3 gacha; erish trasi 1360°. F. har xil sharoitda keng tarqalgan magmatik aksessor mineral boʻlib, pegmatit, greyzen, skarn, ikkilamchi kvarsitlar va choʻkindi jinslarda hosil boʻladi. Uning asosiy qismi gidrotermal jarayonda boʻshliklar va tomirlarni toʻldirgan holda metall rudasi hisoblangan minerallarga yoʻldosh sifatida uchraydi. Genetik mineralogiyaning muhim tipomorf minerali. F. metallurgiyada flyus sifatida ishlatiladi; kimyo sanoatida undan plavik kislota, kriolit olinadi; keramikada emal, glazur (sir) tayyorlanadi. F. sintetik kristallarni oʻstirish uchun xom ashyo hisoblanadi. Tiniq, shaffof, rangsiz yoki nim rang kristallaridan linza, obyektiv, teleskoplar, vakuum va rentgen spektrograflari uchun prizmalar tayyorlanadi. TR va U bilan faollashtirilgan F. lazer materialidir. Konlari RF (Primorye oʻlkasi, Baykalorti), Qozogʻiston, AQSH, Meksika, Fransiyada mavjud. F. konlari Oʻzbekistonda ChatqrlQurama regionida joylashgan: AgataChibargata, Navgiskon, Obirahmat, Kengutan, Qizilbaur va Navgarzonda qazib olingan; Suppatosh va Shabrez oʻzlashtirishga tayyorlangan.

 

Minerallar
Fob

Fob, franko bort (ing. FOB, free on board) — xalqaro savdoda tovarlarni yetkazib berish shartlaridan biri, aynan "kemada erkin" maʼnosini bildiradi. Bu shartga koʻra, sotuvchi oʻz hisobidan tovarni kema bortiga yetkazib (ortib) beradi va (FASdan farq qilgan xrlda) eksport bojlarini toʻlaydi; xaridor esa kemani oʻz hisobidan yollashi, tovar haqini toʻlashi, yetkazib berilganidan keyin tovarni tashib berishni taʼminlashi lozim....FOB,... FOBIYA (yun. phobos — qoʻrquv) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning asosan ikkinchi qismi; biron kishi yoki narsani yomon koʻruvchi, unga qarshi kishi; biron narsani yoqtirmaslik, undan qoʻrqish kabi maʼnolarni bildiradi (mas, anglofob; gidrofobiya).
Fobos

Fobos (, „qo‘rquv“) — yunon mifologiyasida qo‘rquvni ifodalagan xudo; urush xudosi Ares va Afroditaning, Garmoniyaning ukasi va Deymosning (dahshat) egizagi. Fobos otasiga janglarda hamrohlik qilgan. Eridaning aravakashi.

Kipsel qutisidagi Agamemnon qalqonida sherning boshi bilan tasvirlangan.

1877-yilda Marsning yo‘ldoshlarini kashf etgan Asaf Xoll ularga Fobos va Deymos sharafiga nom berdi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Мифология. Большой энциклопедический словарь (Москва, 1998).
 В цикле книг Рика Риордана «Перси Джексон».
 qadimgi Yunon xudolari
 alifbo tartibida xudolar
Nosir Fozilov

Fozilov Nosir (1929.10.6, Qozogʻiston Respublikasining Turkiston tumani) — yozuvchi, tarjimon. O‘zbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1990). O‘rta Osiyo universitetini tugatgan (1954). "Gulxan" jur.da masʼul kotib(1955-59), Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida boʻlim mudiri (1959-63; 1975-82), "Sharq yulduzi" jur.da masʼul kotib (1963-75; 1982-84; 1986-92). Birinchi toʻplami — "Irmoq" (1959). "Oqim" (1962), "Robinzonlar" (1964), "Qush qanoti bilan" (1965), "Qorxat" (1968), "Koʻklam qissalari" (1970), "Bolaligim — poshsholigim" (1989), "Bir otar toʻpponcha" (1995), "Shum bolaning nabiralari" (1995), "Toshkentning nosi" (1996) va boshqa asarlar muallifi. Hikoya va qissalari milliy boʻyoqlarining yorqinligi, tilining jozibadorligi, xalq turmushi manzaralarining, ayniqsa, bolalarning ichki dunyosi, oʻykechinmalarining jonli tasviri, koʻtarinki ruhi bilan ajralib turadi. Asarlarida choʻl tabiatiga xos manzaralar shoirona chizilgan. Qoraqalpoq va qozoq yozuvchilarining asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari