Mangifera indica

Mangifera indica, odatda mango nomi bilan tanilgan, pistadoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. Bu daraxtning boʻyi  gacha yetadi. Zamonaviy mangolarda ikki xil genetik populyatsiya mavjud — „Hind tipi“ va „Janubiy-Sharqiy Osiyo tipi“.

Tavsif 
Bu katta yashil daraxt boʻlib, asosan mevalari uchun qadrlanadi. Hindistonda 500 ga yaqin navlari borligi haqida xabar berilgan. U  balandlikda oʻsishi mumkin, toj kengligi bir xil va magistral aylanasi  dan ortiq. Barglari oddiy, yorqin va quyuq yashil rangga ega.

Qizil-sariq gullar qishning oxirida, shuningdek, bahorning boshida paydo boʻladi. Erkak va urgʻochi gullar bitta daraxtda ochiladi. Iqlim sharoitlari gullash vaqtiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi. Janubiy Osiyoda gullash janubda dekabrda, Bixar va Bengalda yanvarda, sharqiy Uttar-Pradeshda fevralda, Hindiston shimolida fevral-martda boshlanadi. Dasheri navi uchun gullashning davomiyligi 20-25 kunni tashkil qiladi, gullar dekabr oyining boshida sodir boʻladi. Gul ochilishi fevralgacha tugaydi. Neelum navi Kanyakumari, Tamilnadda yiliga ikki marta hosil beradi, oʻsimlik Shimoliy Hindiston sharoitida faqat bir marta gullaydi.

Mango tuxum shaklidagi tartibsiz meva boʻlib, meva eti dukkakli. Mangolar uzunligi odatda  yashil-sariq rangga ega. Mevalar yumaloq, oval, yurak yoki buyrak shaklida boʻlishi mumkin. Mango mevalari pishmaganida yashil boʻladi. Ichki eti yorqin toʻq sariq va yumshoq, oʻrtada katta, tekis chuqurchaga ega. Mangolar aprel va may oylarida pishib yetiladi. Xom mangodan tuzlangan bodring va chutneys tayyorlashda foydalanish mumkin. Pishgan mango butun dunyoda mashhur meva hisoblanadi. Teri va pulpa mango vaznining 85 % ni tashkil qiladi, qolgan 15 % esa toshdan (urugʻdan) keladi.

Kimyo 
Mangiferin (farmakologik faol gidroksillangan ksanton C-glikozid) mangodan yuqori konsentratsiyalarda yosh barglardan (172 g/kg), poʻstlogʻidan (107 g/kg) va eski barglardan (94 g/kg) olinadi. Meva qobigʻida allergik urushiollar mavjud.

Taksonomiya 
Mangolar Myanmaning shimoli-gʻarbiy qismi, Bangladesh va Hindiston shimoli-sharqidagi mintaqadan kelib chiqqan deb ishoniladi. M.indica asrlar davomida Janubiy Osiyo va Janubi-Sharqiy Osiyoda alohida xonakilashtirilgan, natijada zamonaviy mangolarda ikki xil genetik populyatsiya paydo boʻldi. — „Hind tipi“ va „Janubiy-Sharqiy Osiyo tipi“.

Bu tur birinchi marta 1753-yilda Linney tomonidan tasvirlangan.

Tarqalishi va oʻsish joyi 
Janubi-sharqiy Osiyoda xonakilashtirilgandan beri mangolar dunyoning boshqa issiq hududlariga olib kelingan.

Daraxt yaxshi qurigan qumli tuproqda yaxshi oʻsadi. Tuproqning optimal pH qiymati 5,2 dan 7,5 gacha boʻlishi kerak.

Toksiklik 
Meva qobigʻidagi moddalar sezgir odamlarda kontakt dermatitni qoʻzgʻatishi mumkin. Bu reaksiya Qoʻshma Shtatlarda keng tarqalgan zaharli eman va zaharli pechak kabi Anacardiaceae oilasining boshqa oʻsimliklariga duchor boʻlgan odamlarda koʻproq uchraydi.

Yogʻoch kontakt dermatitga olib kelishi mumkin boʻlgan fenolik moddalarni ishlab chiqaradi.

Foydalanadi 
Daraxt yogʻochdan koʻra koʻproq mevasi bilan mashhur. Meva berish muddati tugagandan soʻng, mango daraxtlari yogʻochga aylantirilishi mumkin. Yogʻoch zamburugʻlar va hasharotlardan zarar koʻradi. Yogʻochdan ukulele, fanera va arzon mebel, musiqa asboblari uchun foydalaniladi.

Madaniyat 
Mango Hindiston, Pokiston va Filippinning milliy mevasi, Bangladeshning milliy daraxti hisoblanadi.

Galereya

Manbalar 

Mevali daraxtlar