MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Beti-pahuin

Beti-Pahuin — Kamerun, Kongo Respublikasi, Ekvatorial Gvineya, Gabon va San-Tome va Prinsipi tropik oʻrmonlari boʻylab tarqalib ketgan qarindosh xalqlar guruhi. Ular oʻzlarini bir necha alohida qabilalarga boʻlishsa-da, ularning barchasi bitta umumiy kelib chiqishi, tarixi va madaniyatiga ega. XXI-asrning boshlarida ularning soni 3 milliondan oshib, Markaziy Kamerun va uning poytaxti Yaunde, Gabon va Ekvatorial Gvineyadagi eng yirik etnik guruhni tashkil qiladi.

Tavsif 
Beti Pahuinlar 20 dan ortiq turli xalqlardan iborat. Ular shimolda Sanaga daryosidan janubda Ekvatorial Gvineya va shimoliy Gabon va Kongoga, gʻarbda Atlantika okeanidan sharqda Dya daryosigacha choʻzilgan oʻrmon va tepaliklarda yashaydi. Beti-pahuin qabilalariga Beti, Fang, Bulu va boshqa qabilalar kiradi.

Til 
Beti tili Bantu tillari oilasining Niger-Kongo kichik guruhiga kiradi.

Din 

Beti Pahuinning aholisi 1939-yilga kelib xristianlashtirilgan. Biroq, ularning aksariyati oʻzlarining anʼanaviy kultlarining marosimlarini bajarishda davom etmoqdalar. Fang- bieri anʼanaviy dini — bu ajdodlarga sigʻinishning bir turi. Bieri asta-sekin Fang mahalliy pigmey qabilalaridan qarz olgan Bwiti bilan almashtiriladi. Bwiti, alandan koʻra kuchliroq enteogen boʻlgan ibogainni olishga asoslangan. Ajdodlarga sigʻinish, animizm, evurning shaxssiz gʻayritabiiy kuchi haqidagi gʻoyalar (managa oʻxshagan) ham keng tarqalgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Ngoh, Victor Julius (1996) History of Cameroon Since 1800.
 Андрианов Б. В., Попов В. А. Фанг // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С.575-576.
 Андрианов Б. В., Попов В. А. Фанг // Народы мира. Историко-этнографический справочник / Глав. ред. Ю. В. Бромлей. М.: Советская Энциклопедия, 1988. С. 477—478

Havolalar 
 Народ фанг
bantu xalqlari
 Gabon Xalqlari
 Kamerun Xalqlari
Ekvatorial Afrika Xalqlari
Hedetet

Hedetet (shuningdek, Hededet; misr. ḥdd.t) — qadimgi Misr mifologiyasidagi chayon maʼbudasi. Baʼzi xususiyatlari bilan u Selket maʼbudasiga oʻxshaydi, ammo keyingi davrlarda u Isida (Isida-Hedetet) maʼbudasi bilan birlashtirilgan. Xedetet chayon boshli, chaqaloqni emizayotgan ayol sifatida tasvirlangan.

Mifologiya 
U birinchi marta „Piramida matnlari“da va keyinroq, XVIII-sulola davrida Edfudagi diniy markazda tilga olingan. Selket singari, maʼbuda, afsonaga koʻra, yovuz ruhlardan himoyalagan. Edfuda sinkretik maʼbuda Isida-Hedetetni mahalliy aholi hurmatlashi uni Horning onasiga aylantirgan.

Yana qarang 

 Selket
 Misr xudolari roʻyxati

Manbalar 

Misr xudolari
Angitsiya

Angitsiya (yoki Ankitsiya, lat. Angitia, Ancitia) — italyan mifologiyasida ilonlar bilan bogʻliq davolovchi maʼbuda. Vergiliy Angitiy bogʻi va Futsin toʻlqinlarini eslaydi, Marruviyadagi ilon sehrgar Umbron haqida hikoya qiladi. Eetaning qizi Angitiyani, shuningdek, Siliy Italik tilga oladi.

Seliy Antipatrning soʻzlariga koʻra, Angitsiya — Eetaning uchta qizidan biri, koʻl yaqinidagi bogʻda yashagan Medeya va Kirkining singlisi, sehrgarlik qilgan (ilonlarni sehr bilan oʻldirgan) va maʼbuda sifatida hurmatga sazovor boʻlgan. Serviy uni Medeyaning oʻzi bilan birxillashtiradi, u Kolxidaga sayohati paytida Yason bilan Italiyaga kelgan va Futsin koʻli yaqinida yashovchi mahalliy aholiga ilon zahriga qarshi dori-darmonlarni oʻrgatgan va uning ismi lotincha angerent (qisish, siqib chiqarish, yaʼni u oʻz qoʻshiqlari bilan ilonlarga xalaqit bergan) dan kelib chiqqan, ammo lotinchada anguis, „ilon“ bilan yaqinligi aniq-tiniq, shuning uchun u baʼzi qoʻlyozmalarda Anguitia deb ataladi. Uning ismi bir nechta lotin yozuvlarida (baʼzan koʻplikda — Angitii) qayd etilgan.

Manbalar

Manbalar 

 Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т.1. С.107
 Лексикон Рошера. Т.1. Стб. 351.
 
 Ангиция на mythindex.com (англ.)
Rim mifologiyasi
Italiya mifologiyasi
ilon xudolari
 sehr va sehrgarlik ma'budasi
Bisa

Bisa sa

Til 
Bisalar Niger-Kordofan oilasining Bantu tilida gaplashadi va lotin alifbosiga asoslangan oʻz alifbosini oʻz yozuvi sifatida ishlatadi. Ikki dialekt mavjud: Bisa va Lebir (janubiy-gʻarbiy). Bisular orasida dengiz tili ham keng tarqalgan (N. V. Kochakova, 1993).

Bisa tilida bir nechta iboralar 

 Xayrli tong ― Domireh ki;
 Xayrli kun — Sundare ki;
 Xayrli tun — Gundare ki;
 Rahmat — Barca.

Tarix 
Ogʻzaki anʼanaga koʻra, Bisuning ajdodlari Yendi (Hozirgi Gana hududi) hududidan kelgan. Soʻng bisuning bir qismi ajralib, gʻarbga yoʻl oldi va u yerda San (Sane) subetnik guruhini yaratdi.

Madaniyati va urf-odatlar 
Bisning asosiy kasbi — qishloq xoʻjaligi. Ularda makkajoʻxori, sholi, yeryongʻoq, loviya, tariq, dukkakli ekinlar, karite yongʻogʻi, yams yetishtiriladi. Bisa zotli qoramollarni koʻpaytirishadi. Hunarmandchilik: bronza va kumush quyish, zargarlik buyumlari yasash, toʻquvchilik, kulolchilik.

Anʼanaviy liboslar: erkaklar koʻylak va shim kiyishadi, ayollar uzun yubka kiyishadi.

Uylari toʻrtburchak shaklda boʻlib, oʻrtada dumaloq hovli hosil qilish maqsadida bir-biriga imkon qadar yaqin qurilgan. Odatda, bunday binolar majmuasida bir oila yashaydi.

Oilalar patriarxaldir, koʻpincha ular butun urugʻlarni (du) tashkil qiladi. Ayol toʻydan keyin erining oilasining uyiga koʻchib oʻtadi.

Bisaning anʼanaviy taomi — ziravorli guruch, tariq boʻtqasi, loviya noni va tariq pivosi (Yu. V. Bromley, 1988).

Yana qarang 
 Bantu tillari
 Niger-Kongo tillari

Adabiyotlar 
 Выдрин В. Ф. Биса // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999.
 Народы мира. Историко-этнографический справочник / Глав. ред. Ю. В. Бромлей. — М. : Советская энциклопедия, 1988.
 Атлас народов мира / Под.ред. С. И. Брук, В. С. Апенченко и др. — М. : Главное управление геодезии и картографии государственного геологического комитета СССР им. Миклухо-Маклая Академии Наук СССР, 1964.
 Нигерия (справочник) / Под. ред. Н. В. Кочаковой, П. И. Куприянова, А. М. Васильева. — М.: Восточная литература, 1993.

Manbalar 

Afrika Xalqlari
Burkino-Faso Aholisi
Gana Xalqlari
 Benin Xalqlari
Nigeriya Xalqlari
bantu xalqlari
Malinalshochi

Malinalshochi, Malinalshochitl (; ) — astek mifologiyasida Uitsilopochtlining singlisi; chayonlar, ilonlar hamda boshqa chaquvchi va tishlovchi choʻl jonivorlari ustidan hokimiyatga ega boʻlgan sehrgar.

U Astlandan Tenochtitlanga boradigan yoʻlda uxlayotgan vaqtida Uitsilopochtli tomonidan tashlab ketilgan va Malinalkoga asos solgan (boshqa maʼlumotlarga koʻra, u Malinalko hukmdoriga turmushga chiqqan va undan oʻgʻil tuqqan). Uning oʻgʻli Uitsilopochtlidan oʻch olishga urinib koʻrgan, ammo uddalayolmaganManuel Aguilar-Moreno Handbook to Life in the Aztec World, 2nd edition, Oxford, Oxford University Press, 2007 (ISBN 978-0-19-533083-0, LCCN 2007004316), str. 33.

Havolalar 

 Astek xudolarining panteoni

Manbalar 

Aztek xudolari
Sehrgarlar
 alifbo tartibida xudolar
ilon xudolari
Nagi

Nagi (sanskr. नाग ; nag — „ilon“) — hinduizm va buddizmdagi ilonga oʻxshash afsonaviy mavjudotlar. Ular tana va boshi odam, pasti ilon sifatida, gohida tepasi ilon boshli yelpigʻich bilan tasvirlangan. Ular gʻorlarda va suv havzalarida, quruqlikda, suvda yoki yer ostida yashaydi.

Kambodja sanʼatida nagalar toʻqqiz boshli etib tasvirlangan.

Mifologiya 
"Ilon odam" mifologiyasi qadimiy ildizlarga ega. Nagalar inson boshi bilan tasvirlangan. Naga — donolik ramzi. Ilon kulti va u bilan bogʻliq bayramlar mavjud. Ilon-naga qadimgi qudratli qabilalardan birining totemi boʻlib, ularning vakillari nagalar deb atalgan. Donishmand Patanjali naga koʻrinishida tasvirlangan, uning tepa qismi inson qiyofasiga ega. Aytishlaricha, nagalar haqiqatni odamlar tushunib yetgunga qadar sir saqlagan. Nagalar Mahatala va Patala (Nagaloka) sayyoralarida yashaydi. Kundalini ilon shaklida tasvirlangan, u ruhiy amaliyot paytida odamda eng past psixo-fiziologik markazdan (chakra) eng yuqori darajaga koʻtarilib, u yerda xudo bilan birlashadi. Nag Muchalinda ongi ochilishidan oldin meditatsiya paytida Buddani kapyushoni bilan jazirama quyoshdan himoya qildi. Xitoy mifologiyasida insoniyatning ajdodi, maʼbuda Nuyva hamda uning akasi va Fusining birinchi hukmdori boʻlgan eri nagalar sifatida tasvirlangan.

Ommaviy madaniyatda 

 Nagalar — Heroes of Might and Magic III dagi mavjudotlar. Unda ular tanasi odam, koʻp qoʻlli, qilich bilan qurollangan katta ilonlar koʻrinishida tasvirlangan.
 Kobralar Nag va Nagayna. R. Kiplingning „Rikki-tikki-tavi“ ertagidagi ilonlar.

Tabiat hodisalari 

 Naga olov sharlari Tailand va Laosdagi Mekong daryosi boʻyining noyob tabiat hodisasi boʻlib, mahalliy madaniy anʼanalar Naga bilan bogʻliq.

Yana qarang 

 Shesha
 Ilon (mifologiya)
 Ajdaho

Adabiyotlar 

 M. DA. de Visser, "Xitoy va Yaponiyadagi ajdaho" (Kitobning ruscha tarjimasi: Marinus Villem de Visser (1876-1930), Xitoy va Yaponiyadagi ajdaho. Amsterdam, J. Myuller, 1913 // Nagalar va Xitoy / Yapon ajdaholarining qiyosiy mifologiyasi).
Hinduizm
afsonaviy hayvonlar-duragaylar
Hind mifologiyasi
ilon xudolari
fantaziya ijodlari
Guerrilla Cambridge



Tarixi 
Guerrilla Cambridge (sobiq SCE Cambridge Studio) SCE Worldwide Studios tarkibiga kiradi va 1997-yil iyul oyida yaratilgan. Studiya, asosan, PlayStation va PlayStation Portable uchun MediEvil seriyali oʻyinlari bilan mashhur. 2013-yil 10-yanvarda Sony Computer Entertainment PlayStation Vita uchun Killzone: Mercenary qilish maqsadida Guerrilla Games bilan ishlash uchun studiyani qayta tuzdi. Sony Computer Entertainment SCE Cambridge Studio nomini Guerrilla Cambridge deb oʻzgartirdi va endi Guerrilla Games shoʻba korxonasi hisoblanadi.

2017-yil 12-yanvarda Sony Guerrilla Kembrij studiyasi yopilganini eʼlon qildi. Xodimlar boshqa studiyalarga yoʻnaltiriladi.

Qisqartirishlar 
2014-yil boshida Guerrilla Cambridge ish oʻrinlarini qisqartira boshladi. Rasmiy bayonotda aytilishicha, bu qisqartirish doimiy oʻzgarib turadigan bozor sharoitlariga javob boʻlib, raqobatbardoshlikni saqlab qolish, yuqori sifatli, innovatsion va tijorat nuqtai nazaridan foydali loyihalarni yaratish uchun noilojlikdan koʻrilgan chora hisoblanadi.

Ishlab chiqilgan oʻyinlar roʻyxati 

 MediEvil (PS, 1998)
 MediEvil 2 (PS, 2000)
 C-12: Final Resistance (PS, 2001)
 Primal (PS2, 2003)
 Ghosthunter (PS2, 2004)
 MediEvil: Tirilish (PSP, 2005)
 24: Oʻyin (PS2, 2006)
 PlayTV (PS3, 2008)
 LittleBigPlanet (PSP, 2009)
 TV Superstars (PS3, 2010)
 Killzone: Mercenary (PSVita, 2013)
 RIGS: Mechanized Combat League (PS4, 2016)

Manbalar 

Kompyuter oʻyinlari
 buyuk Britaniya kompyuter o'yinlari ishlab chiqaruvchilari
 alifbo tartibida kompyuter o'yinlari ishlab chiqaruvchilari
Killzone: Mercenary

Killzone: Mercenary (Rossiyada Killzone: Mercenary nomi bilan maʼlum) bu PlayStation Vita portativ konsoli uchun birinchi shaxs nomidan otishma videooʻyini. Oʻyin Guerrilla Cambridge tomonidan ishlab chiqilmoqda. Bu Killzone seriyasining beshinchi oʻyini va ikkinchi tarmogʻidir. Oʻyin 2013-yil sentabr oyida chiqarilgan. Bu seriyadagi Guerrilla Games tomonidan ishlab chiqilmagan birinchi oʻyin.

Syujeti 
Voqealar birinchi Killzone tugaganidan keyin sodir boʻladi. Bosh qahramon, Phantom Talon Corp xususiy harbiy kompaniyasi uchun ishlaydigan yollanma Arran Danner. (PTC) jangovar topshiriqlarni bajaradi, u, toʻsatdan, siyosiy daxlsizligini yoʻqotgan Vektan elchisining oilasini qutqarish vazifasini olmaguncha, Vektanning Hellganga bostirib kirishiga bor kuchi bilan yordam beradi. Danner elchi va uning xotinini qutqara olmaydi, ammo elchining oʻgʻli vayron boʻlgan elchixonadan evakuatsiya qilinadi, shundan soʻng qarama-qarshi ikkala tomon ham uni ovlashga kirishadi. Endi Danner jiddiyroq muammo bilan shugʻullanishga, ikkala irqni ham halokatdan qutqarishga majbur va eng muhimi, u bola nima uchun juda kerakligini, bu qanday dahshatli „virus“ ekanligini tushunishi kerak.

Oʻyin jarayoni 
Killzone kampaniyasida birinchi marta oʻyinchilar Helghast kuchlari va ISA mutaxassislari bilan oddiy askarlar qila olmaydigan missiyani bajarishadi. Yollanma askar sifatida, oʻyinchilar shartnoma boʻyicha oʻz missiyalarini bajarish uchun qanday taktikadan foydalanishlarini hal qilishadi. Agar missiya muvaffaqiyatli bajarilgan boʻlsa, ish beruvchilar oʻyinchilarni qurol va pul bilan taqdirlaydilar. Oʻyinda PS Vita sensorli ekrani va orqa sensorli paneldan foydalanadi.

Ishlab chiqilishi 
Gamescom 2012 koʻrgazmasida oʻyin nomi maʼlum boʻldi. Killzone: Mercenary Killzone 3 dvigatelining oʻzgartirilgan versiyasidan foydalanadi, u hajmli yoritish va tutun, yuqori aniqlikdagi atrof-muhit teksturalari, yarqiroq metall va real soyalar kabi yangi xususiyatlardan foydalanadi. Oʻyinning chiqarilishi 2013-yil sentabr oyiga rejalashtirilgan. Seriyadagi oldingi qismlardan farqli oʻlaroq, Mercenary Guerrilla Games tomonidan ishlab chiqilmagan; uning oʻrniga, oʻyin Guerrilla Cambridge tomonidan ishlab chiqilgan (ilgari SCE Cambridge Studio sifatida maʼlum). Oldingi qismlarga qaraganda, Mercenary seriyada koʻproq qurol-aslaha va anjomlarni taklif qiladi. Shu sababli, yaratuvchilarning fikriga koʻra, oʻyin jarayoni xilma-xil boʻladi. PlayStation Vita reklama kampaniyasida Sony ikkita oʻxshash tayoqqa urgʻu berdi, buning yordamida portativ konsol egalari „toʻliq otishma tajribasi“ ni boshdan oʻtkazishi mumkin.

Tanqid 
Oʻyin Metacritic sharhlar agregatorida 100 balldan 78 ball bilan „umuman ijobiy sharhlar“ oldi. Killzone juda salbiy baholar ollgan birinchi ikkita PS Vita birinchi shaxs otishmalaridan (Call of Duty: Black Ops: Declassified and Resistance: Burning Skies) ancha yuqori natijalarga erishdi. Oʻyin Yaponiyada chiqarilishining birinchi haftasida 11 053 nusxada sotilgan.

Manbalar

Havolalar 

 Рецензия на сайте «Игры@Mail.Ru»
 Killzone: Mercenary Absolute Games saytida

Videooʻyinlar
Sony
PlayStation
Muqaddas Yelena orolida Beliye

Muqaddas Yelena orolida Beliye () — Avliyo Yelenada yashovchi yevropalik odamlarning etnik guruhi Hozirgi vaqtda Yevropadan kelgan muhojirlar va ularning avlodlari mahalliy aholining 25%ni tashkil etuvchi etnik ozchilikni tashkil qiladi.

Tarixi 
Muqaddas Yelena 1502-yil 21-mayda Hindistondan uyga ketayotganda portugaliyalik dengizchi João da Nova tomonidan kashf etilgan. Portugallar orolni hayotsiz deb topdilar. Orolning birinchi doimiy rezidenti 1515-1545 yillarda orolda yolgʻiz yashagan portugaliyalik Fernand Lopes edi. Orollarga egalik qilish huquqi uchun kurashda Buyuk Britaniya Gollandiyani magʻlub etdi va 1659-yilda Sankt-Yelenada kemalar uchun suv va oziq-ovqat taʼminoti punkti hamda harbiy bazani joylashtirdi. Shundan soʻng orolga Yevropadan, asosan, Buyuk Britaniyadan kelgan muhojirlar joylasha boshladi. 1900-yildan 1901-yilgacha orol bur harbiy asirlari uchun surgun qilingan joy edi.

Joriy pozitsiyasi 
Hozirgi vaqtda oq tanlilar Sent-Yelena, Asension va Tristan da -Kunyada etnik ozchilik boʻlib, jami 1932 kishini tashkil etadi, bu orollarning umumiy aholisining 25%ni tashkil qiladi.

Yana qarang 

 Sankt-Yelenadagi xitoylar
 Sent-Yelenadagi afrikaliklar
 Avliyo Yelena, Koʻtarilish va Tristan da Kunyaning demografiyasi

Manbalar

Havolalar 
 The World Factbook — Central Intelligence Agency 
Muqaddas Elena, ko'tarilish va Tristan da Kunya
Soparnik

Soparnik (Cro - bu shveytsariya mongoldi(yapqoqli lavlagi) bilan toʻldirilgan mazali Xorvatiya pirogi. Boshqa nomlari — soparnjak, zeljanik yoki uljenjak. Bu Split va Omiš oʻrtasidagi Politsning Dalmatiya mintaqasidagi eng mashhur taomidir. Bu taom dastlab sovuq mavsumda eski va shirinroq mangold mavjud boʻlganda tayyorlangan.

Bu topilishi mushkul boʻlmagan mahalliy ingredientlardan tayyorlanadigan juda oddiy taom.Eng oddiy xamirning ikki qatlami orasiga piyoz, petrushka bilan lavlagi-mongold solib pishiriladi. Koʻpgina mahalliy variantlar orasida yongʻoq, quritilgan mevalar yoki karamel solinadigan desert koʻrinishidagilari ham uchraydi. 2016-yilda Yevropa Komissiyasi geografik kelib chiqishi maʼlum boʻlgan Soparnikni Xorvatiyaning nomoddiy milliy merosi roʻyxatiga kiritdi.

Tarixi 
Aytishlaricha, retseptning kelib chiqishi Usmonlilar imperiyasi (XV-XIX asrlar) davriga toʻgʻri kelar ekan. Mintaqa mazkur taomni rimliklar Italiyaga olib kelgan italyan pitsasining prototipi deb hisoblashadi. Bu taom goʻshtsiz tayyorlanadigan va muhtojlar taomi sifatida keng tarqalgan. Bugungi kunda u milliy madaniyat namunasi sifatida bozorlar va restoranlarda, shuningdek, tadbirlar va festivallarda tobora koʻproq sotilmoqda. 2005-yildan beri (2003) Dugi Rat munitsipalitetida soparniklarning maxsus festivali oʻtkaziladi. „Polits soparniklarii“ (Udruga 'Poljički soparnik) deb nomlangan jamiyat ham mavjud. Xorvatiya Madaniyat vazirligi hamjamiyat bilan hamkorlikda Soparnikni Xorvatiyaning nomoddiy madaniy merosi deb eʼlon qildi.

Tayyorlanishi 
Mongold yaproqlar suv bilan yuvilib, yaxshilab quritiladi. Buning uchun ularni yoyib, ustidan biroz un sepib, bir kechaga qoldirish mumkin. Mongoldni bandidan tozalab, somon shalida toʻgʻrash mumkin. Keyin esa toʻgʻralgan piyoz, petrushka zaytun moyi va tuz aralashtiriladi. Xamir yetarlicha un, tuz, zaytun moyi va suv bilan tayyorlanadi. U ikkita teng qismga boʻlinadi va bir muddat tindiriladi. Birinchi qism doira shaklida judayupqa qilib (2 dan 3 millimetrgacha) yoyiladi. Ustidan bir tekisda qiyma solinadi, chekkalaridan biroz boʻsh joy qoldiriladi. Ustiga ikkinchi qavat xamir yopib, chetlarini burab chiqiladi. Anʼanaga koʻra, soparnikni komin deb ataladigan qizib turgan pech pishiriladi va ustiga koʻmir sepiladi. Yuqori qatlam qaynayotgan qiymaning bugʻidan shishib ketganda, uni bir necha marta teshish kerak. Pirogni qiyma qaynagunicha taxminan 15-20 daqiqa davomida pishirish kerak (duxovkada 200 °C haroratda). Shundan soʻng pirogning yuzasi ishqalanganda (yoki xamir jigarrang boʻlib) kamindan shitirlagan ovoz chiqa boshlaydi. Vanihoyat taom pechdan olinib, koʻmirdan tozalanadi. Sovutilgach, ustidan zaytun moyi surtilib, mayda toʻgʻralgan sarimsoq sepiladi. Dasturxonga odatda romb shaklida boʻlaklarga boʻlib tortiladi.

Manbalar

Manbalar 

 
 

 
 Pirog
 Xorvatiya oshxona
Bauzi

Bauzi () — Indoneziyaning Papua (sobiq Irian Jaya) provinsiyasi shimoli-gʻarbida yashovchi papua qabilasi. Turli manbalarga koʻra ularning soni 1500, 2000 va 2200 kishi deb taxmin qilinadi.

Joylashtirilishi 
Bauzi xalqining tarqalish maydoni Mamberamo viloyatining shimoliy va markaziy qismlarida Papua provinsiyasining shimoli-gʻarbiy qismidagi Mamberamo daryosining gʻarbiy qismi va qirgʻoqlari oʻrtasida joylashgan. Ular Vakaid, Noyadi, Danau Bira, Solom, Kustara, Neao, Itaba qishloqlariga egalik qiladilar.

Hayot tarzi 
Bauzi xalqining asosiy kasbi ovchilik va terimchilikdir. 1980-yillarda qabila kashf etilganidan beri missionerlar Bauzi tsivilizatsiyasiga olib kirishga yordam berishdi. Ushbu ishning natijasi ibodat joyi sifatida ishlatilgan cherkov, shuningdek, Bauzi qabilasiga ijtimoiy xizmat koʻrsatish zali qurilishi boʻldi. Qabilalar jangi endi Bauzi madaniyatining muhim qismi emas.

Din 
Oʻtmishda Bauzi xalqi animi kultlari, tabiat va ruh kuchlariga boʻlgan eʼtiqodlarga amal qilgan. Hozirgi davrda bausiylarning 65% nasroniylikni qabul qilgan. Ulardan 10 % evangelistlar.

Til 
Bauzi bir xil tilda gaplashadi. Soʻnggi yillarda tilshunoslar tilni oʻrganib, turli adabiyotlarni, jumladan Injilni bauzi tiliga tarjima qilishmoqda.

Manbalar 

 Indoneziya Xalqlari
 Papuanlar
Bamum

Bamum, mum, mom, shupamen (oʻzining nomi), Kamerun hududida, Mbam va Nun daryolari qoʻshilishida yashovchi odamlar. Aholisi 140 mingga yaqin. Bamileks yaqin, baʼzi joylarda ular bilan aralashib ketgan. Tili — Bamum — Niger-Kordofan oilasiga mansub Benue-Kongoning Banthoid guruhi. Moʻminlar sunnit- musulmonlardir.

Tarixi 
XVII-XVIII-asrlarda bamumlar oʻz qoʻshnilarini boʻysundirib, ilk davlat shakllanishini yaratdilar. Bamum tilidagi tarixiy rivoyatlar va odat huquqiga oid yozuvlar XIX-asr oxiri — XX-asr boshlarida yaratilgan maxsus yozuv tizimi orqali saqlanib qolgan.

Anʼanaviy faoliyat 
Ular qoʻlda tropik dehqonchilik bilan shugʻullanadilar (kofe, yogʻli palma, makkajoʻxori, tariq, manok, yams va boshqalar). Ular qahva va banan plantatsiyalarida ham ishlaydi. Chorvachilik sust rivojlangan. Yogʻoch oʻymakorligi eng mashhur hunarmandchilik turlaridan biridir.

Ijtimoiy tashkilot 
Bu oqsoqol boshchiligidagi qishloq jamoasi. Katta qabila guruhlarini boshliqlar boshqaradi. Matrilineal qarindoshlik hisobiga koʻpxotinlilik keng tarqalgan.

Anʼanaviy turar joylar 
Bamum qishloqlari koʻcha tartibiga ega. Karkasli uylar ustunlik qiladi, toʻrtburchak, toʻqilgan devorlari loy bilan shuvalgan va piramidasimon baland somon tomli.

Anʼanaviy kiyim 
Kundalik ish kiyimi, bayramona kiyim-kechak uydan tikilgan boy bezakli (erkaklar uchun — keng tunika shaklidagi koʻylak, ayollar uchun — gavdaga oʻralgan mato boʻlagi).

Anʼanaviy taom 
Sabzavotli taomlar, yams, taro, shuningdek, boʻlqalar va yassi nonlar.

Manbalar

Adabiyotlar
 Африка, Советская энциклопедия том 1, с. 308. Москва: Советская энциклопедия, 1986.
 Народы Африки / Институт этнографии имени Н. Н. Миклухо-Маклая. — М.: Изд-во Академии Наук СССР, 1954. — С. 18, 128.
 Громыко А. А. Традиционные и синкретические религии Африки. — М.: Изд-во Наука, 1986. — С. 153.

Havolalar 
 Bamum Scripts and Archives Project
 University of Iowa on African Art
 упоминание о народе бамум и других
 Искусство племени бамум
bantoid xalqlar
 Kamerun Xalqlari
Balagan

Balagan yoki Ungin Buryatlari (bur. Balaganay Buryaaduud) — buryat etnik guruhi tarkibiga kiruvchi etnoterritorial guruh.

Ungi daryosi va uning irmoqlari vodiysida, Okaning oʻrta oqimida, shuningdek, Irkutsk viloyatidagi Angaraning gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan.

Tugʻma qabilalar tarkibi 
XX-asrda Balagan buryatlari tarkibiga Bukod (Buxed), Bulud (Bolod), Zungar, Noyod, Olzoy, Murui, Xulmenge (Xulmeenge), Hogoy (Hoogoy), Ongoy, Onxotoy, Ikinad, Baray kabi etnik guruhlar kiradi., Xoltubay, sharad (sharayd), boroldoy, haranood, hangin, ashibagad (ashabagad), terte, tagna (xor-tagna), zangi (zungi, zangei), yangud, solengud (solinguud, solongud), honhirad, gotol, sharanud, ehenud, boronud, zod, sholod, xongodor, hotogoid, sartul (sharga-sartul va zerde-sartul). Noets ichida ikkita boʻlinma maʼlum: tuman va zuman. Balagan (Ungin) buryatlari orasida A. A. Badiev quyidagi turkumlarni ham tilga oladi: zomod, buzagad, omog, shosholog (shoshoolog), xarbad, naimadai.

Shimoliy qismida XVII-asrda Ikinat qabila ittifoqi tarkibiga kirgan qabilalar oʻtroqlashgan.

XVIII-asrda bu yerga kelgan kech moʻgʻul qabilalari boʻlaklari tarqalib, asosiy mavzeda joylashgan.

Yana qarang 
 Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari

Adabiyotlar 
 Балдаев С. П. Родословные предания и легенды бурят. Ч. 1. Булагаты и эхириты. — Улан-Удэ, 1970. — 362 с.
 Цыдендамбаев Ц. Б. Бурятские исторические хроники и родословные, как источники по истории бурят. — Улан-Удэ: Респ. типогр., 2001. — 255 с.
 Нанзатов Б. З. Племенной состав бурят в XIX веке // Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации: Сборник статей. — Иркутск, 2003. — С. 15–27.
 Нанзатов Б. З. Этногенез западных бурят (VI - XIX вв.). — Иркутск, 2005. — 160 с.

Manbalar 

Buryat
 Irkutsk viloyati aholisi
 mo'g'ul xalqlari
Mo'g'ullar