MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Linkoln qoʻy zoti

Linkoln qoʻy zoti - goʻshti va juni uchun boqiladigan yarim mayin junli toʻqol qoʻylar. 18—19-asrlarda Angliyaning Linkoln grafligida jaydari qoʻylarni leyster qoʻchqorlari bilan chatishtirib chiqarilgan. Qoʻchqorlari 130–190 kg , sovliqlari 80– 90 kg . Qoʻchqorlari yiliga 9–10 kg , sovliklari 6—6,5 kg jun beradi. Junining uz. 20—30 sm, bir xil, rangi oq, ipakdek tovlanuvchan, pishiq, 55—65% sof jun chiqadi. Tolasining ingichkalik sifati 36—44. 100 sovlikdan oʻrtacha 120 qoʻzi olinadi. 20-asrning 60-yillarida Oʻzbekistonda Parkent va Ohangaron tumani xoʻjaliklarida Linkoln qoʻy zotiz. ishtirokida jaydari qoʻylar negizida goʻsht-jun yoʻnalishidagi duragay va mu-rakkab duragay (Linkoln qoʻy zotiz.ni merinoslar bilan chatishtirishdan olingan duragaylardan foydalanib) qoʻylar olindi va koʻpaytirildi, goʻshtdor-jundor Oʻzbekiston qoʻy zotini yaratish va uni takomillashtirish ishlari boshlandi. Bu duragay qoʻy jaydari qoʻylarga Karaganda 2—2,5-marta koʻp jun beradi, uz. 13—16 sm (qarang Mayin junli qoʻylar).

Ad.; Tapilskiy I.A., Toshkent viloyatida goʻshtdor-jundor qoʻylarni koʻpaytirish, T., 1969; Kiyatkin P.F., Protsess porodoobrazovaniya ovets, T., 1964.

Manbalar
Yuriy Linnik

Yuriy Vladimirovich Linnik [(1914.26.12 (1915.8.1), Belaya Serkov — 1972.30.6, Leningrad] — rus matematigi, akademik (1964), Leningrad universitetini tugatgan (1938), shu universitetda professor (1944). Asosiy ishlari ehtimollar nazariyasi ustunlarining sonlar nazariyasiga tatbiqi, analitik sonlar nazariyasi va matematik statistikaga oid. U sonlarni kvadratik formalar orqali ifodalagan, Berej — Fisher mu-ammosi va boshqa qiyin masalalarni tek-shirgan. Uning katta turlar usuli tub sonlarning arifmetik progressiyalardagi taqsimoti va sonlar nazariyasining boshqa additiv masalalarini yechishga imkon berdi. L. oʻzi yaratgan dispersion usul bilan Hardi — Litlvud muammosini hal qilib, yetarlicha katta butun son tub son bilan ikki aniq kvadrat yigʻindisi shaklida ifodalanishini koʻrsatdi.

Manbalar
Linogravyura

Linogravyura {linoleum va gravyura) — linoleumga boʻrttirib ishlangan gravyura (ksilografiya usuliga oʻxshash). 20-asr boshlarida yuzaga keldi. Badiiy ifodaning aniqligi, tasvir bajarilayotgan materialning yumshoqligi tufayli oq va kora rangning keskin kontrastligiga, chiziqlarning aniq va ifodaliligiga erishilishi, tezkor ishlanish imkoniyati, katta hajmdagi qogʻozlardan foydalanish mumkinligi, tirajining koʻpligi kabi badiiy xususiyatlari bilan bosma grafikada keng oʻrin egalladi. Rangli bosmada koʻp qoʻllaniladi. Ksilografiyaga uslub jihatdan yaqin boʻlsa ham mustaqil rivojlandi. 20-asr oʻrtalarida bir necha L. maktablari shakllandi. Lotin Amerikasi ("Xalq grafikasi ustaxonasi", Meksika; "Gravyura doʻstlari klubi", Braziliya va boshqalar), AQSH, Fransiya, Daniya, Rossiyada keng taraqqiy etdi.

Oʻzbekistonda rassomlardan G. Chiganov, K. Basharov, A. Siglinsev, V. Parshin va boshqa birinchilardan boʻlib L.ga murojaat qildilar. Dastgoh rasmlari va kitob bezaklarida L. usulidan keng foydalaniladi.

Manbalar
Linol kislota

Linol kislota — ikki qoʻsh bogʻli bir asosli karbon kislota, CH3(CH2)3-(CH2CH=CH)2(CH2)7COOH. Molar massasi 280,5. Suyuqlanish temperaturasi — 5°, qaynash temperaturasi 149°, zichligi 903 kg/m3 (20°da). Linol kislota normal hayot faoliyat uchun zarur, almashtirib boʻlmaydigan yogʻ kislotalari jumlasiga kiradi. Odam va hayvon organizmiga oziq-ovqat orqali, asosan, murakkab lipidlar — triglitseridlar va fosfatidlar holida oʻtadi . Triglitserid holida koʻpgina oʻsimliklar moyi va hayvonlar yogʻida, mas, soya, paxta, kungabo-qar, zigʻir, nasha urugʻi moyi, kit yogʻida 40—60 % gacha boʻladi.

Yana qarang 
 Yogʻ

Manbalar 

Kislotalar
Linolen kislota

Linolen kislota — uch qoʻsh bogʻli bir asosli karbon kislota, CH3(CH2CH=CH)3(CH2)7COOH. Molar massasi 278,4. Suyuqlanish temperaturasi — 11,3°, qaynash temperaturasi 184°, zichligi 916 kg/m3 (20° da). Linolen kislota almashtirib boʻlmaydigan yogʻ kislotalariga mansub. Linolen kislota triglitserid holida koʻpgina oʻsimlik moylarida, mas, zigʻir (30 % gacha), perilla (55 % gacha) va soya moyida boʻladi.

Manbalar 

 

Kislotalar
Linoleum

Linoleum ( — zigʻir mato, polotno va oleum — moy) — polimer rulon (oʻram) material. Asosli (zigʻir toladan toʻqilgan matoli, pergalinli yoki issiqlik-tovush izolyasiyali) hamda asossiz (bir va koʻp qavatli), polivinilxloridli, gliftalli (alkidli), kolloksinli (nitrolinoleum) va rezinali (relin) xillarga boʻlinadi. Linoleum 1,5—4 mm qalinlikda, eni 2 m gacha, uzunligi 6—20 m boʻlgan rulon (oʻram) va koʻp rangli qilib ishlab chiqariladi. Bino va avtomobil pollariga qoplash va b. maqsadlarda ishlatiladi.

Linoleum dastlab 1864-yil Angliyada ishlab chiqarilgan. U jut matoga (asosga) oʻsimlik (zigʻir, kungaboqar va b.) moyi, poʻkak kukuni va b. qoplangan gliftalli materialdan iborat boʻlgan.

Linoleum tekis asosga (taxta yoki sement polga, shpaklepkalab tekislangan avtomobil poliga) polimer mastika yoki maxsus yelim yordamida yopishtiriladi. Standart oʻlchamli xonalarga moʻljallab muayyan oʻlchamda ishlab chikariladigan yaxlit polivinilxlorid linoleum gilamlari ham bor.

Manbalar 

Pardozlash materiallari
Linotip

Linotip ( — chiziq va yun. typos — nusxa) — matnning tutash satrlarini terib, quyish uchun moʻljallangan harf terish mashinasi. Linotipning yarim avtomat, dasturli boshqariladigan linotip avtomat xillari bor. Linotip 3 ta asosiy apparat: harf terish, quyish va matritsalarni joyiga tarqatish apparatlaridan iborat. Linotipdan bosmaxonalarda deyarli foydalanilmayapti.

Manbalar
Kenigsbergni ozod qilganlik uchun medali

Kenigsbergni ozod qilganlik uchun medali — bu medal SSSRning yuqori hukumat prezidiumi ko‘rsatmasi tomonidan 1945-yil 9-iyunda taʼsis etilgan. Medal Germaniyaga qarashli Kenigsbergni ishg‘ol qilinishida bevosita ishtirok etganlarga, ishg‘olning tashkilotchilariga va jang operatsiyalari rahbarlariga berilgan. SSSR nishonlari orasida Budapesht olinganligi uchun medalidan keyingi o‘rinni egallaydi. 1987-yilgi maʼlumotlarga ko‘ra, ushbu medal bilan taqdirlanganlar soni deyarli 760 000 nafarni tashkil etgan.

Medal haqida 
„Kenigsberg ishg‘ol qilingani uchun medali“ 32 mm diametrli to‘g‘ri doira shaklida latun metalidan tayyorlanadi. Medalning tashqi yuzi tomonida, o‘rtaga „Kenigsberg ishg‘ol qilingani uchun“ yozuv tushirilgan va yozuv ustida besh qirralik yulduz nur sochib turganligi tasvirlangan. Medalning orqa tomonida Kenigsberg shahri ishg‘ol qilinish sanasi „10-aprel 1945-yil“ yozilib, uning ustida besh qirrali yulduzcha aks etgan.

Manbalar 

Sovet Ittifoqi medallari
«Sovet armiyasi va flotining 30 yilligi» yubiley medali

Sovet armiyasi va flotining 30 yilligi yubiley medali ()-Sovet Ittifoqi Yuqori Kengash prezidiumi koʻrsatmasiga binoan 1948-yil 22-fevralda taʼsis etilgan. Ushbu medal bilan oʻsha davrda SSSR Qurolli Kuchlari kadrlari tarkibidagi barcha harbiy xizmatchilar, askarlar, Ichki ishlar vazirligidagilar, Sovet Itttifoqi Davlat havfsizligida ishlaydigan shaxslar mukofotlangan. Sovet armiyasi va flotining 30 yilligi medali koʻkrakning chap yoniga Sovet Ittifoqi medallarining boshqa nishonlari orasida „"Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasi XX yilligi" yubiley medalidan keyin joy egallaydi.

Havolalar 

 Medali i ordena SSSR

Medallar
BBC



BBC 
British Broadcasting Corporation (inglizchadan tarjimasi: Britan Tarqatuv Korporatsiyasi), qisqartmasi: BBC (), Buyuk Britaniya ijtimoiy tarqatuv korporatsiyasidir. Birlashgan Qirollikda radioeshittirish olib borish uchun tuzilgan. 23 ming nafar xodimi bilan jahondagi eng yirik tarqatuvchi boʻlib turipti. BBC shtab-kvartirasi Londondagi Broadcasting House binosida joylashgan.

BBC 
1927-yil Londonda tashkil etilgan. 5 dastur (siyosat, iqtisod, biznes, madaniyat va sport) boʻyicha radioeshittirishlar berib boriladi; 1936-yildan 2 kanal boʻyicha teleeshittirish ham (umumiyommabop va madaniy-maʼrifiy sohalarda) beriladi. Chet elga eshittirishlar (BiBiSi Umumjahon xizmati) kechayu kunduz (24 soat) ingliz va 40 dan ortiq xorijiy tilda berib, BBC Oʻzbek tahririyati 1994-yil noyabr oyida tashkil etilgan, eshittirishlar oʻzbek tilida olib boriladi. 1996-yil mart oyigacha faqat qisqa toʻlqinda eshittirishlar berilgan boʻlsa, keyinchalik oʻrta va oʻrta qisqa toʻlqinlarda berilmoqda. BBCʼning Oʻzbekiston tahririyati Oʻrta Osiyo va Kavkaz xizmati tarkibiga kiradi, mazkur xizmat oʻzbek tilidan tashqari qozoq, qirgʻiz, ozarbayjon va rus tillarida eshittirishlar beradi. BBC jahondagi koʻpchilik davlatlarda keng yoyilgan muxbirlik tarmogʻiga ega.

Amerikaliklar orasida so'rov otkazilganida BBC ga koproq ishonishi aytilgan.

Logolari

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar 

 
 BBC oʻzbekcha xizmati
Lint

Lint (ing. lint), momiq — jinlangan (tolasi ajratilgan) chigitda krlgan kalta tola. Oʻrta tolali gʻoʻza chigitida (seleksion navi va paxtasining sanoat naviga koʻra) dastlabki vaznining 11—17% miqdorida, uzun tolali gʻoʻza chigitida esa 2,4—5,0% miqdorida kalta tolalar boʻladi. Paxta tozalash zavodlarida L. maxsus arrali linter (mo-miq ajratgich) mashinalarda ajratib olinadi va bu jarayon linterlash deb ataladi.

Oʻrta tolali gʻoʻza chigitlari 1 —2-marta linterlanadi va jami ajratilgan tola 3,8—6,3%ga boradi, uzun tolali gʻoʻza chigitlaridan 1-marta L. ajratib olinadi. 1997-yildan chigitdan 2-marta L. ajratish texnologiyasi qabul qilingan (birinchisida 2,7—4,2%, ikkinchisida 1,2—2,3% L. olinadi). L. shtapel uzunligiga koʻra, A (uz. 6–7 mm va undan ortiq), B (6–7 mm dan kam) tiplarga boʻlinadi. Yetilgan L.da 90% gacha sellyuloza, shuningdek, pektin, pektozanlar, moy-mumli, azotli moddalar va oqsillar boʻladi. Sellyuloza, sunʼiy tola, plastmassa, plyonka, lok, portlovchi modsalar va boshqa tayyorlash uchun ishlatiladi. Tabiiy xrlda undan notoʻ-qima mato, momiq, paxta vatin va boshqa ishlab chikariladi.

Manbalar
Lins

Lins — Avstriyadagi shahar. Yuqori Avstriya yerining maʼmuriy markazi, yirik sanoat shahri. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni, Dunay daryosidagi port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Aholisi 188 ming kishi (2000). L.da mamlakatda eng yirik "Fyost" metallurgiya kti qurilgan. Mashinasozlik, elektronika, kimyo, oyna-shisha, qogʻoz, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Oliy oʻquv yurtlari, konservatoriya, muzeylar bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan 16—20-asrlarda qurilgan Yangi va Eski soborlar, imperator saroyi va boshqa saqlangan.

Manbalar 

Avstriya shaharlari
Linchyoping

Linchyoping - Shvetsiyaning jan. qismidagi shahar, Vettern va Venern koʻllarini mamlakatning sharqiy sohillari bilan bogʻlovchi Gyotakanal boʻyida. Estergyotland lenining maʼmuriy markazi. Aholisi 126,2 ming kishi (2000). Mashinasozlik, asosan, aviasozlik, radioelektronika, harbiy sanoat korxonalari ("SAAB" konserni), universitet bor. Shaharga 12-asrda asos solingan.

Manbalar
Lion

Lion — Fransiyadagi shahar. Rona departamentining maʼmuriy markazi va Lionne tarixiy viloyatining bosh shahri. Rona va Sena daryolarining quyilish joyidagi port. Transport yoʻli va avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xa-lqaro ahamiyatga ega. Axrlisi 453,1 ming kishi (1999).

Lion qadimda gallar manzilgohi sifatida yuzaga kelgan. Miloddan avvalgi 43 yildan rimliklar koloniyasi, 5—6-asrlarda Burgundiya qirolligi poytaxti. 6-asrda franklar tomonidan ishgʻol qilingan, 11 —13-asrlarda "Muqaddas Rim imperiyasi" tarkibida boʻlgan. 14-asrda Lion Fransiya qiroli mulkiga oʻtgan va Kommuna maqomini olgan. 1942-yilda nemis fashistlari bosib olgan. 1944-yilda ulardan ozod qilingan.

Lion — mamlakatning muxim sanoat, savdo, moliya va madaniy markazi. Asosiy sanoat tarmoqlari — mashinasozlik va stanoksozlik; elektrotexnika, toʻqimachilik, kimyo (mineral oʻgʻitlar, boʻyoq, sintetik kauchuk, plastmassa ishlab chiqarish, farmatsevtika) sanoati korxonalari mavjud. Shahar chetida neftni qayta ishlash zavodi qurilgan. Ipakchilik va ipak matolar, trikotaj va boʻyoqlar ishlab chiqarishning Yevropadagi qad. markazlaridan (15-asrdan). Un-tlar, muzeylar, jumladan, tarix, arxeologiya, matolar mu-zeylari, qad. rim davri teatri bor.

Metropoliten qurilgan. 15—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari sakdangan. Har yili Yevropa savdo-moliya yarmarkalari oʻtkaziladi (15-asrdan).

Manbalar 

 

Rhône shaharlari
Liotrop qatorlar

Liotrop qatorlar (yun.luo - eritaman va trope — burilish, oʻzgarish), Gofmeyster qatorlari — biror erituvchida eritilganida oʻsha eri-tuvchi muhitida oʻtadigan kimyoviy re-aksiyalar tezligi va chuqurligiga, shuningdek, erituvchining xossalariga qarab muayyan tartib bilan joylashtirilgan ionlar qatori. Suvdagi eritmalarda faollashtirilgan koʻmir yoki boshqa ad-sorbentlar bilan adsorbsiyalana olish xususiyatining kuchayib borishiga qarab qator qilib joylashtiriladigan, zaryadi birga teng anorganik anionlar F-, SN3SOO , NSOO , S1 , Br-, NO,-, I-, CNS- va ishqoriy hamda ishqoriy - yer metallarning zaryadi bir va ikkiga teng kationlari Li+, Na+, NH+4, K+, Rb+, Cs+; IT, Ag+, UO2+2, Be2+, Mg2+, Cd2+, Ca2+, Sr2+, Ba2+ ning Liotrop qatorlari tavsifli. Turli kimyoviy-texnologik va biokimyoviy jarayonlarni tushunish va yoʻnalishli boshqarishda Liotrop qatorlar tushunchasi muhim ahamiyatga ega.

Manbalar
Liotropiya

Liotropiya (yun. 1uo - eritaman va trope — burilish, oʻzgarish) — erigan moddalarning erituvchining xossalari (yopishqokligi, sirt tarangligi, eritish qobiliyati va boshqalar)ga koʻrsatadigan taʼsiri.

Manbalar
Liofil va liofob kolloidlar

Liofil va liofob kolloidlar (yun. 1uo — eritaman, phileo — yaxshi koʻraman, phobos — qoʻrquv) — dispersion muhiti suyukdikdan iborat boʻlgan dispers sistemalar. Dispers faza zarrachalari bilan dispersion muhit zarrachalari orasidagi bogʻlanishga qarab, L. va l.k. farq qilinadi. Agar dispersion muhit suv boʻlsa, "liofil" va "liofob" terminlari oʻrnida "gidrofil" va "gidrofob" soʻzlari ishlatiladi.

Liofil kolloidlarga mol. m.lari juda katta boʻlgan yuqori mole-kulyar moddalar hamda oqsil, jelatina, pepsin kabi birikmalarning eritmalari misol boʻla oladi. Rus olimi P. A. Rebinder taklifiga koʻra, dispers fazasi maʼlum sharoitda oʻz-oʻzicha kolloid zarrachalari darajasigacha (1 — 100 nm) parchalangan muvozanat holatdagi kolloid sistemaga liofil kolloid deb aytiladi. Bu sistemada dispers faza zarrachalari kolloid kat-taligida boʻlib, dispersion muxit mo-lekulalari bilan mustahkam bogʻlanib, muhitga nisbatan liofil xususiyatga egadir.

Liofob kolloidlarda dispers faza dispersion muhit bilan kuchsiz bogʻlanganligi sababli ularning zarrachalari alohida molekulalardan iborat boʻlmay, bir qancha molekulalar agregatini tashkil qiladi. Bu sistemalarda kolloid zarrachalarining oʻlchami dispersion muhit molekulalarining oʻlchamiga nisbatan bir necha marta katta boʻlganligi uchun kolloid zarracha bilan suyuklik orasida chegara sirti hosil boʻladi. Shu sababli bun-day mikrogeterogen sistemalar tipik kolloidlar deb ataladi. Tipik, yaʼni chegara sirtlarga ega boʻlgan liofob kolloidlar faqat molekulyar yoki elektrolit-stabilizatorlar ishtirok etganda hosil boʻladi. Katta miqdorda dispers faza saklovchi liofob kolloidlarini olish ancha murakkab. Liofob kolloidlarga oltin, platina, kumush zollari, metall sulfidlarning gidrolizlari va boshqa misol boʻla oladi (yana qarang Dispers sistemalar, Kolloidlar).

Hozirgi kolloid sistemalar L. va l.k. deb ajratilmaydi, lekin dispers faza va dispersion muhit zarrachalari orasidagi bogʻlanishlarni tavsiflash maqsadida "liofil", "liofob" terminlari saqlab qolingan.

Sayfullo Hamroyev.

Manbalar
Lipa

Lipa — joʻkadoshlar oilasiga mansub daraxtlar turkumi.

Manbalar
Lipaza

Lipaza, lipazalar (yun. lipos — yogʻ) — gidrolazalarga mansub fermentlar; glitserin va erkin yogʻ kislotalariga qadar triglitseridlarning parchalanishini katalizlaydi. Hayvon va odam ichagi devorida (ichak L.si), meʼda osti bezi shirasida (pankreatik L.), qon plazmasida (lipoproteidlipaza), shuningdek, baʼzi oʻsimliklarning urugʻlarida va vegetativ organlarkda, mikroorganizmlarda boʻladi. Farmakologiyada, oziq-ovqat sanoati va koʻnchilikda L.dan foydalaniladi.

Manbalar
Lipari orollari

Lipari orollari - Tirren dengizidagi bir guruh vulkan orollari. Italiya hududi, Sitsiliya o.dan shimolda. 7 ta yirik (Lipari, Salina, Vulkano, Filikudi, Stromboli, Aliku-di, Panarea) va 10 kichik orollardan iborat. Umumiy maydoni 117 km². Asosan, bazalt va tuflardan tashkil topgan. Vulkano va Stromboli o.larida harakatdagi vulkanlar (balandligi 926 m) bor. Iklimi va oʻsimliklari Oʻrta dengiz tipli. Zaytun, tok, anjir oʻstiriladi. Oltingugurt konlari bor. Vino eksport qilinadi.

Manbalar
Liparit

Liparit (Italiyaning Lipari o.lari nomidan) — kaynotip effuziv togʻ jinsi. Kimyoviy tarkibi granitga oʻxshash. L. lava oqimi, vulkan gumbazi, vulkan kuli yigʻindisi va ignimbrit qatlamlari koʻrinishida uchraydi. L.ning shishaga boy, deyarli toʻla kristallangan, porfir xolli xillari bor. Rangi kulrang, oqish-kulrang, baʼzi bir turlari qizgʻishroq. L. qattiq, zichligi 2140—2590 kg/m3. Mineralogik tarkibi — 42% kaliy shpati (sandi-na), 23% — plagioklaz (ortoklaz), 33% — kvars, 2% — biotit. Aksessor mi-nerallardan apatit uchraydi.

Italiya (Lipari va Sardiniya o.lari), AQSH (San-Fransisko, Arizona, Janubiy Kolorado, Alyaska), Meksika, Fransiya (Overn), Yangi Zelandiyada tarqalgan. Oʻzbekistonda Qurama, Boysun togʻlarida uchraydi. Yoʻllarni asfaltlash va qurilish materiali sifatida ishlatiladi.

Manbalar 

 

Petrologiya
Irena Lipene

Irena Yuozo Lipiene (1939.25.12, Kaunas) — rassom, vitrajchi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Vilnyus badiiy institutini tugatgan (1965). Oʻz ijodi bilan respublika mahobatli bezak sanʼati rivojiga hissa qoʻshdi. "Shamollar guli" (1984, Toshkent teleminorasidagi "Koinot" restoranining sharq zalida), "Yonish" (1986, Qoʻqon musiqali drama teatri-da) va boshqa kompozitsiyali vitrajlar, chiroqdonlar, qandillar (Toshkent metropolitenining "Mustaqillik maydoni", "Hamid Olimjon", "Pushkin" bekatlarida), "Quyoshga madhiya", "Oy", "Sayyoralar paradi" (1987, Toshkent viloyati "Kuyosh" ilmiy ishlab chiqarish bir-lashmasida) va boshqa asarlar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Lipetsk

Lipetsk - Rossiya Federatsiyasidagi shahar (1779-yildan), Lipetsk viloyati markazi. Voronej daryosi sohilida. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 477,7 ming kishi (1998). Kora metallurgiya (Novolipetsk metallurgiya kombinati, quvur zavodlari), mashina-sozlik (traktorsozlik, metall qirq-uvchi stanoklar ishlab chiqarish), kimyo (mineral oʻgʻitlar), oziqovqat sanoati korxonalari bor. Kurilish materiallari ishlab chikariladi. 2 oliy oʻquv yurti, 2 teatr, 2 muzey (jumladan, oʻlkashunoslik muzeyi) mavjud. Balneobalchiq kurorti (1803-yil asos solingan) joylashgan. Lipetsk 13-asr solnomalarida tilga olingan.

Manbalar 

  

Rossiya shaharlari
Lipetsk viloyati

Lipetsk viloyati – Rossiya Federatsiyasidagi viloyat. 1954-yil 6-yanvarda tashkil etilgan. Maydoni 24,1 ming km². Aholisi 1247,8 ming kishi (1998), asosan, ruslar yashaydi. Shaharliklar 64%. 18 tumanga boʻlingan, 8 shahar, 5 shaharcha bor (2001). Markazi – Lipetsk shahri.

Lipetsk viloyati Sharqiy Yevropa tekisligining markazida. Don daryosining yuqori havzasida joylashgan. Yer yuzasi toʻlqinsimon tekislik. Daryo vodiylari va jarliklar bilan oʻyilgan. Foydali kazil-malari: temir rudasi, flyus va texnologik ohaktoshlar, oʻtga chidamli gil, kvars qumlari, torf. Lipetsk yaqinida mineral buloklar va shifobaxsh balchiqlar bor. Iklimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi – 10°, iyulniki 19°. Yillik yogʻin 500 mm. Vegetatsiya davri 180–185 kun. Asosiy daryosi Don va uning irmoklari: (Sosna, Krasivaya Mecha, Voronej). Tuproqlari qoratuproq, sur va toʻq sur oʻrmon tuproqlari, botqoq va torf tuproqlar.

Lipetsk viloyati sanoatining asosiy tarmoqlari: qora metallurgiya (choʻyan, poʻlat, prokat), mashinasozlik va metallsozlik (metall qirquvchi stanoklar, traktorlar, sanitariya-texnika jihozlari), kimyo (smola, lok, azot oʻgʻitlari), oziq-ovqat (shakarqand, spirt, kraxmal, konserva, oziqovqat konsentratlari, sabzavot quritish, sut-yogʻ, goʻsht-parrandachilik kombinatlari) sanoatlari. Kurilish materiallari ishlab chiqariladi. Temir-beton buyumlari zavodi (Yelets, Lipetsk, Dankov, Gryazi) va boshqa bor. Mebel (Yelets), poyabzal (Lipetsk), tikuvchilik (Yelets, Lipetsk, Usman) korxonalari va boshqa mavjud.

Qishloq xoʻjaligi gʻalla ekinlari, kungaboqar, qand lavlagi, kartoshka yetishtirishga va sut-goʻsht chorvachiligiga ixtisoslashgan. Bugdoy, javdar, grechixa, maxorka, sabzavot ekinlari ekiladi. Koramol, choʻchqa, qoʻy, parranda boqiladi. Transport yoʻli, avtomobil transporti bor.

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
Lipidlar

Lipidlar (yunoncha:lipos — yogʻ) — barcha tirik hujayralar tarkibida boʻladigan yogʻsimon moddalar. Tirik organizm hayot faoliyatida lipidlar muhim ahamiyatga ega. Lipidlar biologik membrananing asosiy komponentlaridan biri boʻlib, hujayralarning oʻtkazuvchanligiga, koʻpgina fermentlarning faolligiga taʼsir koʻrsatadi, nerv impulsini uzatishda, muskullar qisqarishida, hujjatlararo kontaktlarni yuzaga keltirishda va immunokimeviy jarayenlarda qat-nashadi. Lipidlarning yana bir funksiyasi energiya rezervi, hayvon va oʻsimliklarda suv qochiruvchi himoya va termoizolyasiya qoplamasi hosil qilish, shuningdek, turli organlarni mexanik taʼsirlardan saqlashdan iborat.

Koʻpchilik lipidlar yuqori yogʻ kislotalari, spirtlar yoki aldegidlarning hosilalaridir. Kimyoviy tarkibiga koʻra, Lipidlar bir necha sinfga boʻlinadi. Oddiy Lipidlar yogʻ kislotalari (yoki aldegidlar) va spirtlar qoldigʻidan tarkib topgan moddalardan iborat. Bularga yegʻlar (triglitseridlar va boshqa tabiiy glitseridlar), mum (yogʻ kislotalari va yogʻ spirtlari efirlari) va diol Lipidlar (yogʻ kislotalari va etilenglikol yoki b. ikki atomli spirtlar efirlari) kiradi. Murakkab Lipidlar ortofosfat kislota hosilalari (fosfolipidlar) hamda qand qoldiqlari (glikolipidlar)dan tarkib toptan moddalardan iborat. Murakkab Lipidlar molekulalarida koʻp atomli spirtlar — glitserin (glitserin-fosfatidlar) yoki sfingozin (sfingolipidlar) ham boʻladi. Koʻpchilik Lipidlar sirt faol moddalar hisoblanadi. Lipidlar organizmda lipazalar taʼsirida fermentativ gidrolizga uchraydi. Bu jarayonda ajralib chiqayotgan yogʻ kislotalar (adenozintrifosfat kislotalar — ATF) va koferment A bilan taʼsirlashib faollashadi, soʻngra oksidlanadi. Koʻpchilik Lipidlar hujayralarda oqsillar bilan kompleks murakkab moddalar (lipoproteidlar) holida boʻladi.

Lipidlar ekstraksiya usuli bilan olinadi. Oziq-ovqat sifatida, tibbiyotda kasallarni davolashda hamda turli sanoat tarmoqlarida ishlatiladi (yana qarang Yogʻ).

Manbalar
Semyon Lipkin

Semyon Izrailovich Lipkin [1911.6(19).9, Odessa] — rus shoiri, tarjimon. Qalmogʻiston xalq shoiri (1968). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1968). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Ijodi 1920-yillarda boshlangan. Dastlab sheʼrlar yozgan. 1934-yildan, asosan, tarjima bilan shugʻullangan. U qalmoq xalq eposi "Jangar" (1940), qirgʻiz eposlari "Manas" (1941), "Rahmdil Manas" (1947), kabardin xalq eposi "Nartlar" (1951), hind xalq eposi "Mahabharata" (1969), Navoiyning "Layli va Majnun", "Sabʼai sayyor", Firdavsiyning "Shohnoma", Haydar Xorazmiyning "Gul va Navroʻz" dostonlarini, shuningdek, Oybek, Gʻ. Gʻulom, H. Olimjon, Mirtemir, Shayxzoda, Zulfiya kabi oʻzbek adabiyeti namoyandalarining baʼzi asarlarini rus tiliga tarjima qilgan. "Kabardin epik poeziyasi" (1956), "Olti asr ovozi" (1960), "Oltin zanjir. Sharq poemalari" kabi toʻplamlar L. tarjimasida nashr etilgan. (1967), "Bahodir Shovshurning sar-guzashtlari" (1947), "Zulmat shahri malikasi" (1961) kabi qissalar, "Sho-hid" sheʼrlar toʻplami (1967) va bir qancha ocherklar muallifi.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1911-yilda tugʻilganlar
19-sentabrda tugʻilganlar
31-martda vafot etganlar
2003-yilda vafot etganlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Sovet yozuvchilari