MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Banokat

Banokat, Fanokat, Sharqiya, Shohruxiya — Sirdaryoning oʻng sohilida, Ohangaron (Iloq) daryosining Sirdaryoga qoʻshilish joyidagi karvon yoʻli yoqasida joylashgan qadimiy shahar harobasi (1 — 18- a.lar). Banokatni havaskor arxeolog D. K. Zatsepin (1876), Ye. T. Smirnov (1894, 1896) oʻrgangan. 1973-yildan Shosh-Iloq ekspeditsiyasi (Yu. F. Buryakov) tekshiradi. Tadqiqotlarga koʻra, dastlab (1-asr) uning mudofaa devori boʻlmay, atrofidagi daryo, shuningdek jarliklar tabiiy mudofaa vositasi rolini oʻtagan, ilk oʻrta asr (5 — 6- a.)da burjli mustahkam mudofaa devori bilan oʻralgan. Banokat hududi 22 ga boʻlib, arki taxminan 1 ga ni egallagan. 12 — 13- a. boshlarida kengaygan (140 ga); u ark, 3 shahriston va raboddan iborat boʻlgan. Qazishmalar natijasida turli sopol buyumlar (naqshinkor koʻza, kosa, sirlangan lagan va boshqalar), tanga pul va taqinchoqlar topilgan. B.da zargarlik, toʻqimachilik, kulolchilik, shishasozlik va boshqa rivojlangan, mis, kumush tangalar zarb etilgan. Moʻgʻullar istilosi davrida (1220) B. vayron boʻlgan. 1392 yilda Amir Temur Banokatni qayta tiklab, oʻgʻli Shohrux sharafiga Shohruxiya deb atagan. 18-asr boshlarida oʻzaro urushlar natijasida vayron boʻlgan. Banokat harobasining bir qismini Sirdaryo yuvib ketgan.

Banokat nomi Zahiriddin Muhammad Boburning „Boburnoma“ asarida „Fanokat“ deb nomlanadi.

Banokat nomining ikkinchi qismi, „kat“ soʻzi, sugʻdcha qoʻshimcha boʻlib, shahar maʼnosini bildiradi. Uning boshqa shakllari Samarqand, Xoʻjakand (Xoʻjand), Xoʻqand (Qoʻqon) va Chochkand (hozirgi Toshkent)dagi kabi kat, kant, qanddir. Bu forscha „-kada“ qo‘shimchasiga o‘xshaydi.

Banokatlik mashhur tarixiy shaxslar 

 Amir (vazir maʼnosida) Ahmad Banokatiy: (milodiy 1282 / hijriy 681-yilda oʻldirilgan), Xubilay xonning moliya vaziri va noziri.
 Muhammad Banokatiy (Tojiddin Abulfazl Muhammad ibn Muhammad Banokati, milodiy 1283-yilda vafot etgan / hijriy 682-yil): diniy alloma boʻlgan, Dovud va Ali Banokatiyning otasi.
 Ali Banokatiy (Said Nizomiddin Ali ibn Muhammad Banokatiy, 1299-yil / 699-hijriy vafot etgan): Tabrizda yashagan buyuk mutasavvif va soʻfiy, Dovud Banokatiyning ukasi.
 Abu Sulaymon Banokatiy (vafoti 1330): shoiri va tarixchi, „Ravzat al-Ulu al-Albob fi maʼrifat tavorix al-Akobir va al-Ansob“ (Buyuk odamlar tarixi va nasabnoma) asari muallifi. Bu kitob „Tarixi Banokatiy“ nomi bilan ham mashhur. Dovud Banokati bu kitobni hijriy 1317 / hijriy 717 yilda Abu Said Bahotur uchun yozgan. U Gʻazonxon saroyi shoiri (malik ul-shuaro) boʻlgan.
 Nosix Banokati (Abul-Muzaffar Qutbiddin Ahmad ibn Mahmud ibn Abu-Bakr, 1272-milodiy / 671-hijriy yil vafot etgan) Xoʻja Nosiriddin Tusiy bilan zamondosh boʻlgan va uning bir qancha asarlarini koʻchirgan taniqli va sifatli nusxachi va xattot.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 B u r ya k o v Yu. F., Genezis i etapi razvitiya gorodskoy kulturi Tashkentskogo oazisa, T., 1982.

Manbalar

Havolalar  

 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Oʻzbekiston tarixi
Toshkent viloyati
Banokatiy

Banokatiy (toʻliq ismi: Abu Sulaymon ibn Dovud ibn Abulfazl Muhammad ibn Dovud Banokatiy) (14-asr) — banokatlik tarixchi olim va shoir. Dastlab elxoniylardan Gʻozonxon va Sulton Abu Saʼid saroyida xizmat qilgan. Uning "Ravzat ul-albob fi tavorix il-akobir valansob" ("Akobirlar va asillar tarixi xususida oqillar bogʻchasi") tarixiy asari bizgacha yetib kelgan. Asarda dunyoning "yaratilishi"dan to elxon Abu Saʼid zamoni (1317 — 1335)gacha Eron, Hindiston, Movarounnahr, Xitoy va Yevropada boʻlib oʻtgan voqealar qisqacha hikoya qilingan. Davlatshoh Samarqandiyning soʻzlariga qaraganda, Banokatiy "shoirlikda ham oliy martabaga ega edi va qasidalar hamda pishiq qitʼalar aytgan...".

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Tarixchilar
Banoras (mato)

Banoras (Hindistondagi Banoras shahri nomidan) — tanda ipi shoyi, nimshoyi, arqogʻi ipdan toʻqiladigan pishiq mato, toʻqilishi beqasamga oʻxshash. Beqasamdan faqat gullari bilan farq qiladi. B., asosan, kumush rang oq tusli boʻlib, uni zoʻrgʻa koʻrinadigan qoramtir yoʻllar kesib oʻtadi.

B.ning asl vatani Hindiston, Buxoro, Qoʻqon, Samarqand, Namanganda ham qadimdan toʻqiladi. Namangan B.larining kumush rang oq tusdan tashqari och pushti, sariq, yashil tuslilari boʻlib, ular ham gʻoyat koʻrkam. B.dan toʻn, nimcha, kamzul kabi milliy kiyimlar tikiladi. Namangan shoyi toʻqish fabrikasida ham B. ishlab chiqariladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Matolar
Banska-bistritsa

Banska-bistritsa - Slovakiyadagi shahar, Gron daryosi boʻyida. Aholisi 73 ming kishi (1984). Banska-bistritsa  tuguni. Mashinasozlik (stanoksozlik), elektrotexnika, rangli metallurgiya, kimyo-farmatsevtika sanoati; yogʻochsozlik, sement, toʻqimachilik (asosan jun gazlama) va oziq-ovqat korxonalari bor. Gitler bosqinchilariga qarshi Slovakiya milliy qoʻzgʻoloni markazi (1944-yil) boʻlgan. Gotika cherkovi (13- a.), Ratusha (16 — 17-asrlar) saqlangan. Xalq teatri bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Banteng

Banteng (Bibos javanicus), zond hoʻkizi — yovvoyi qoramol. Juft tuyoqlilar turkumining quvushshoxlilar oilasiga mansub. Gʻarbiy Hindiston, Hindixitoy, Yava, Bali, Sumatra orollarida, Malakka yarim orolida tarqalgan. Zebu hamda Osiyo qoramolining ajdodi hisoblanadi. Togʻ va tekisliklardagi oʻrmonlarda kichikroq poda boʻlib yashaydi, lekin qarisi yakka yashaydi. Tanasining uz. 2 m gacha, balandligi 1,5 m cha. Buqasi malla, sigiri toʻq qoʻngʻir tusda. Buqasining ogʻirligi 300 – 350 kg keladi. Oysimon qayrilgan shoxining uz. 40 —50 sm ga yetadi. Soni kamayib ketgan. Qoʻlga oʻrgatilgan (bali qoramoli), asosan goʻshti uchun boqiladi. Xalqaro tabiatni muhofaza qilish Kengashi Qizil kitobiga kiritilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Frederick Banting

Frederik Grant Banting (1891.14.11, Allison, Ontario — 1941.22.2, Nyufaundlend) — kanadalik fiziolog. R. Makleod va boshqa bilan hamkorlikda meʼda osti bezining gormonal funksiyasi ustida tadqiqot olib borgan, birinchi boʻlib insulin gormonini kashf etgan. Nobel mukofoti laureati (1923, R. Makleod bilan birgalikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1891-yilda tugʻilganlar
1941-yilda vafot etganlar
14-noyabrda tugʻilganlar
22-fevralda vafot etganlar
Bantok Grenvill

Bantok Grenvill (1868.7.8— London — 1946.16.10) — ingliz kompozitori, dirijyor. Musiqiy oriyentalizm (Sharq mavzulariga murojaat qilish)ning yirik namoyandasi, ilk ijodiy qadamlaridan Sharqqa murojaat qilgan. 1938-yil dunyo (xususan Yaqin va Oʻrta Sharq) boʻylab qilgan safarida sharq mavzu va kuylarini toʻplagan va asarlarida ulardan foydalangan. Jumladan, "Eron durdonasi" operasi, "Misr", "Lalla Ruk" baletlari; xor va simfonik orkestr uchun "Umar Xayyom" (1906 — 09, uch turkumdan iborat), "Samarqandga oltin sayohat" (1922); ovoz va fortepiano uchun "Haram qoʻshiqlari", "Hofizning 5 ta gʻazali", "Saʼdiy bogʻi atir gullari" kabi turkumlar, boshqa sharq shoirlari sheʼrlariga asarlar yaratgan. Arab (Misr), hind, yapon va boshqa xalqlar kuylarini qayta ishlagan. Jami 4 opera, 3 balet, 3 simfoniya, 6 programmali simfonik poema; 2 torli kvartet, 4 skripka va fortepiano uchun sonata; xor uchun 3 simfoniya, spektakllarga musiqa, bolalar uchun turli janrlardagi asarlar muallifi. 1947-yil Angliyada B. jamiyati tashkil etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bantu

Bantu — Markaziy va Janubiy Afrikadagi xalqlar guruhi (eng yiriklari — ruanda, makua, shona, kongo, malavi, rundi, zulu, kosa va boshqalar). Umumiy soni 200 mln.ga yaqin kishi (1992). Bantu tillarit soʻzlashadi. Tub joy aholi (pigmeylar, koysan tillarida soʻzlashuvchi qabilalar) bilan assimilyatsiyalashib keng tarqalgan (miloddan avvalgi 1ming yillikdan boshlab 19-asrgacha).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bantu tillari

Bantu tillari - benuekongo (Markaziy va Jan. Afrika tub aholisi) tillari guruhi. Bu tillarda 150 mln.dan ortiq kishi soʻzlashadi (1997). Morfologiyasi, sintaksisi va leksikasida umumiylik bor. Bantu tillari da baʼzi fleksiya unsurlari boʻlsada, asosan agglyutinativdir. Tovush tizimida ohang semantik va grammatik maʼnolarga ega. Koʻpchiligida 5 —7 tadan unli bor, boʻgʻinlar ochiq. Faqat kamerun tillarida yopiq boʻgʻinlar uchraydi. Grammatik nomlar tizimi rivoj topgan. Bantu tillari ning qabul qilingan tasnifi yoʻq. Jan. afrikalik tilshunos K. Dok taklif etgan tasnif ("Afrika tillari maʼlumotnomasi") va ingliz tilshunosi M. Gatrining tasnifi muhim ilmiy ahamiyatga molik. Bantu tillari ning eng koʻp tarqalganlari: nyamvezi, sukuma (Tanzaniya), kikuyyu, kamba (Keniya), kongo, ngala (lingala), luba, mbundu (Kongo va Angola), rundi (Urundi), ruanda (Ruanda), ganda (Uganda), kosa va zulu (JAR), duala, evondo, bulu (Kamerun), suto (Lesoto), chuana (Botsvana), shona tillar guruhi (Mozambik) va boshqadir. Bantu tillari  ichida suaxili tili Markaziy va Jan. Afrikaning sharqiy qismidagi koʻpgina mamlakatlar aholisining aloqa tiliga aylanmoqda, Tanzaniyaning rasmiy tili deb eʼtirof etilgan.

Yana qarang 

 Bantu

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Banyan

Banyan, banian — fikuslar turkumiga kiradigan ikki tur daraxtning nomi; 1) bengal fikusi (Ficus bengaiensis) — yer bagʻirlab oʻsadigan bahaybat daraxt. Urugʻini, odatda, qushlar tarqatadi. Bunda biror boshqa daraxtga tushib qolgan urugʻdan epifit holda rivojlanadigan oʻsimlik paydo boʻladi. B.ning ingichka tanasi koʻpdan-koʻp havo ildizlari hosil qiladi. Ular pastga qarab tez oʻsadi va tuproqqa oʻrnashgan qismi shoxlanib ketadi. Bunday ildizlar yoʻgʻon ustunlarga aylanadi. Daraxtning shox-shabbasi ham juda oʻsib ketadi. Shunday qilib, bir dona urugʻdan katta chakalakzor paydo boʻladi. Kalkutta botanika bogʻida oʻsayotgan 150 yoshdagi B. shox-shabbasining aylanasi 300 m, ustunsimon ildizlarining soni 300 dan ortiq kelardi; 2) avliyo fikus (F. religiosa), bu ham bahaybat daraxt boʻlib, shoxlaridan chiqadigan havo ildizlaridan rivojlanadi. Ildizlari gʻoyat katta shox-shabba uchun tayanch boʻlib xizmat qiladi. Aksari epifit emas. B. Hindistonda oʻsadi. Mevasi yeyiladi. B.ning yosh novdalarida qimmatbaho smola — shellak hosil boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Fikus
Banya-luka

Banya-luka — Bosniya va Gersegovinadagi shahar, Vrbas daryosi boʻyida. Aholisi 195 ming kishi (1991). Mashinasozlik (jumladan elektrotexnika, radioelektronika), kimyo, yogʻochsozlik, kun poyabzal, oziq-ovqat (jumladan tamaki) sanoati korxonalari bor. B.-L. shahri yaqinida oltingugurtli shifobaxsh issiq buloqlar mavjud. Shahar 1969-yilda zilziladan zarar koʻrgan, keyinroq qayta tiklangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Baobab

Baobab (Adansonia digitata) — bombakdoshlar(gulxayridoshlar) oilasiga mansub daraxt. Afrika savannalarida oʻsadi. Panjasimon murakkab barglari yilning qurgʻoq issiq faslida toʻqiladi. Guli yirik (diametri 20 sm), oq. Bodringsimon mevalari yilning issiq paytida pishadi. B. boʻyi 10—12 m boʻlsada, shox-shabbasi katta (aylanasi 45 m) maydonni egallaydi. Tanasining diametri 4 — 10 m, 4 — 5 ming yil umr koʻradi. Poʻstlogʻi arqon eshish, dagʻal gazlama toʻqishda ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Baotou

Baotou — Xitoydagi shahar, Ichki Mongoliya muxtor rnida. Xuanxe daryosi boʻyida joylashgan. Aholisi 984 ming kishi (1991). Yirik transport yoʻllari tuguni. Xitoyning ogʻir sanoat, jumladan qora metallurgiya sanoati markazi. Yirik metallurgiya majmuasi toshkoʻmir va temir rudasining mahalliy zaxirasi hisobiga ishlaydi. Qurilish mashinasozligi, energetika va oziq-ovqat sanoati korxonalari bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Baptizm

Baptizm (yun. baptizo — suv bilan choʻqin-tirish) — protestant yo'nalishlaridan biri. Baptistlar fikricha, bolalar yoshligida emas, balki dinga nisbatan ongli munosabatda boʻlgandagina choʻqin-tirilishi, diniy eʼtiqodda erkinlik boʻlishi lozim. Iso Masihga ishonganlarning hammasini xudo xalos etadi. Baptizm ruhoniylarning dinga ishonuvchilar bilan xudo oʻrtasidagi vositachiligini rad etadi, xristianlikda muqaddas hisoblanadigan avliyolar, ikonalar, sirli marosimlar va kichik bayramlarni tan olmaydi, faqat Iso Masih nomi bilan bogʻliq boʻlgan bayramlarni, shuningdek baʼzi maxsus bayramlarni tan oladi. Bibliyani diniy taʼlimotning yagona manbai deb hisoblaydi, unga qatʼiy rioya qilishga chaqiradi.

Baptizmning dastlabki jamoasi 1609-yilda Gollandiyada ingliz muhojirlari orasida vujudga keldi. 1612-yilda Angliyada, 1639-yilda Shim. Amerikada paydo boʻldi. 19-asrda Yevropa, Osiyo, Afrikada, Lotin Amerikasidagi mustamlaka va qaram mamlakatlarda keng tarqaldi. Baptizm Rossiyaga 19- a.ning 60- yillarida Germaniyadan kirib kelgan. 1905-yilda Jahon baptistlari ittifoqi tuzildi, uning markazi AQShda. Jahondagi baptistlar soni 31 mln.dan ortiq. Oʻzbekistonda baptistlarning roʻyxatga olingan 14 ta jamoasi bor (1998).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Baptizm
Baptisteriy

Baptisteriy (yun. baptisterion — choʻmiladigan hovuz, choʻqin-tirish xonasi) — maxsus diniy marosim — choʻqin-tirish uchun tayyorlangan bino. Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida koʻpincha gumbazli alohida imorat, ichida choʻmiladigan hovuzi boʻladi, devorlari naqshdor, baʼzan hovuz atrofiga haykallar qoʻyiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bar

Bar (yun. baros — ogʻirlik) — bosimning MKS birliklar tizimidan tashqari birligi. 1 bar = 105 Pa = 0,986923 atm. Meteorologiyada — atmosfera bosimini oʻlchash uchun millibar (mbar) birligi ishlatiladi. 1 mbar = 100 Pa=1 g Pa.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bar (toʻsiq)

Bar (ing . bar — toʻsiq) — dengizning qirgʻoqqa yaqin qismida unga paralel choʻzilgan, qum yoki chigʻanoqlar toʻplamidan hosil boʻlgan kambar toʻsiq, quruqlik. Toʻlqin keltirmalaridan hosil boʻladi. Baʼzan yuzlab km.ga choʻziladi. B. koʻpincha egik marza shaklida boʻlib, qavariq qismi dengiz yoki qirgʻoq tomonga qaragan boʻladi. Dengizning chekka qismini ajratib qoʻyib, qoʻltiq va koʻllar hosil qiladi. Daryolar quyiladigan joydagi suv osti qum toʻsigʻi ham B. deyiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bar (restoran)

Bar (ing . bar) — 1) xoʻrandalar tik turib ovqatlanadigan kichik restoran; 2) vino va boshqa ichimliklar saqlanadigan kichik bufet (yoki servant, shkafning bir boʻlimi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Baraba pasttekisligi

Baraba pasttekisligi (Baraba dashti) — Gʻarbiy Sibir pasttekisligining jan. qismida. Maydoni 117 ming km² ga yaqin. Yer yuzasi bir oz oʻr-qir tekislik, balandligi 100 – 150 m. Baraba pasttekisligi da qator tepaliklar — "grivalar" uchraydi. Iqlimi keskin kontinental. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi — 19°, — 2G, minimal temperatura — 54°, yoz qisqa va issiq, iyulning oʻrtacha temperaturasi 17 — 19°, maksimal temperatura 38°. Vegetatsiya davri 150 — 160 kun. Daryolari Om daryo sistemasiga va Chana koʻllari havzasiga mansub; daryolarning koʻplari bahorda oqib, yozda deyarli qurib qoladi. Qator tepaliklar orasidagi chuqurliklarda 2000 dan ortiq kattakichik chuchuk hamda shoʻr koʻllar (Chana, Sartlan va h. k.), botqoqliklar bor. Baraba pasttekisligi da qora tuproq va botqoq tuproqlar keng tarqalgan; shoʻrxok va shoʻrtoblar koʻp. Dashtning shim. qayinzor va sfagnum botqoqlari bilan, jan. qayinzorlar va oʻtloqdasht oʻsimliklari bilan qoplangan. Baraba pasttekisligi ning koʻp yeri ekinzorlarga aylantirilgan. Baraba pasttekisligi  — Gʻarbiy Sibirning muhim sut chorvachiligi va dehqonchilik (bahori bugʻdoy, suli, javdar, arpa, makkajoʻxori, tolali zigʻir ekinlari) rayonlaridan biri.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Baraban (cholgʻu asbobi)

Baraban — urma cholgʻu asbob. Sadolari muayyan baland-pastlikka ega emas. Gardishi metall yoki yogʻochdan yasaladi. Bir yoki har ikki tomoniga teri qoplanadi. B. ikki xil boʻladi: 1) kichik B., tirillama-rez tovush hosil qilish uchun bir tomonidagi teri tagidan 2 — 3 (konsert B.da — 4 — 10) tor tortiladi. Yumaloq uchli ikkita choʻp bilan chalinadi; 2) katta B., tovushi gumburlaydi, yoʻgʻon, ya’ni past boʻladi. Uchiga yumaloq kigiz qoplangan choʻptayoqcha bilan chalinadi. B.lardan simfonik va puflama sozlar orkestrlarida, shuningdek jaz va estrada ansambllarida foydalaniladi. Oʻzbekistonda, ayniqsa, Fargʻona vodiysida dor oʻyinlari, turli tomoshalar hamda tantanali marosimlarda qatnashadigan surnay, karnay va nogʻoradan iborat an’anaviy ansambl tarkibidagi koʻs hamda qoʻsh nogʻora oʻrniga koʻproq 20- a. boshidan katta va kichik B.lar ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Urma asboblar
Bar a3

Bar a3 (sugʻdcha, fors. — balandlik) — Oʻrta Osiyoda, xususan qad. Sugʻd (Sugʻdiyona) hududida tepasi yassi baland qirlar. Oʻzbekiston bilan Tojikistonning togʻli rayonlarida, jumladan qad. Ustrushona hududida B. atamasidan tarkib topgan joy nomlari koʻp uchraydi: Katta B., Kichik B., Sebaroso va h. k. B. tepasi koʻpincha pichanzor boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻrta Osiyo
Baraka

Baraka — bir-biriga qoʻshilib oʻsgan ikki va undan ortiq qoʻshaloq meva. B. novdaning aynan bir boʻgʻimida hosil boʻlgan ikki yoki uch gulbandning bir-biriga toʻliq qoʻshilib rivojlanishi oqibatida sodir boʻladi. B. koʻpgina qishloq xoʻjaligi ekinlari, jumladan, paxta, pomidor, kartoshka, bodring , qovun va boshqa, shuningdek mevalarda ham koʻp uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Barakatxon ibn Davlat Malik

Barakatxon ibn Davlat Malik (? - 1246) — Jaloliddin xorazmshohning nufuzli amirlaridan biri va qarindoshi. Qipchoq qabilasidan boʻlgan sarkarda. Otasi — Davlat Malik Xorazmshoh Alouddin muhammad II ning oʻgʻli Gʻiyosiddin Pirshohning amiri boʻlgan. Davlat Malik Eron Ozarbayjonidagi Zanjon yaqinidagi jangda halok boʻlgach (1224), Barakatxon Ozarbayjondagi ildegiziylar hukmdori Ogʻabek Oʻzbek qoʻlida tarbiya topgan. Jaloliddin Hindistondan qaytib Tabrizni olgandan soʻng (1225), Barakatxon uning xizmatiga kirgan va tez orada yirik lashkarboshilaridan biriga aylangan. Jaloliddin halok boʻlganidan soʻng (1231-yil avgust), Barakatxon uning boshqa amirlari Qirxon, Ilon Bugʻo, Saruxon, Berdixon (Xonberdi) qatorida Alouddin Kayqubod qoʻshiniga kirgan. Ammo Kayqubodning vafotidan soʻng uning vorisi Kayxusrav xorazmiylar qoʻmondoni Barakatxonni oʻziga qarshi fitnada ishtirok etganlikda ayblab hibsga oladi. Shunda xorazmlik boshqa amirlar isyon koʻtarib, Barakatxonni ozod qiladilar va mamlakatni talon-toroj qilib ketadilar. 1237–1246-yillarda Barakatxon boshchiligidagi xorazmiylar Yaqin Sharq hukmdorlarining oʻzaro nizolarida ishtirok etganlar. 1246-yil Barakatxon Shom viloyatlari birlashgan qoʻshini tomonidan magʻlub etilib, jangda halok boʻlgan, qoʻshini tarqab ketgan. Bir qism qoʻshin Barakatxonning oʻgʻli qoʻmondonligida xalifa xizmatiga oʻtgan.

Manbalar
Baralgin

Baralgin (Baralgin) — murakkab dori; tarkibida analgin, pitofenon gidroxloridi va fenivergen bromidi boʻladi. Tabletka, ampula, shamcha shaklida chiqariladi, ogʻriqni qoldiruvchi hamda antiseptik vosita sifatida ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Róbert Bárány

Róbert Bárány (1876 -1936) — avstriyalik otorinolaringolog.  Ilmiy ishlari vestibulyar apparatning fiziologiyasi va kasalliklari, ularni aniqlash usullari hamda jarrohlik yoʻli bilan davolashga oid. Nobel mukofoti laureati (1914).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1876-yilda tugʻilganlar
1936-yilda vafot etganlar
22-aprelda tugʻilganlar
8-aprelda vafot etganlar
Pavel Baranov

Pavel Aleksandrovich Baranov (1892-yil 16-iyul, Moskva – 1962-yil 17-may, Leningrad viloyati) – sovet botaniki, oʻsimliklar morfologiyasi (embriologiyasi), anatomiyasi va biologiyasi sohasidagi mutaxassis, yovvoyi va madaniy oʻsimliklar tadqiqotchisi va botanika tarixchisi.

Biografiyasi 
Pavel Baranov 1892-yil 16 (28)-iyulda Moskvada Yaroslavl viloyati dehqonlari oilasida tavallud topgan. U cherkov maktabida, keyin savdo maktabida oʻqigan. Gimnaziya oʻqimgan va mustaqil ravishda imtihonga tayyorgarlik koʻrgan va 1910-yilda Moskva universiteti (1917-yil oxiridan „MSU“) yuridik fakultetga oʻqishga kirgan. Keyin 1911-yilda fizika-matematika fakultetining tabiiy fanlar boʻlimiga oʻtgan va uni 1917-yilda tugatgan. Pavel oʻqishni tugatgandan soʻng universitetda qolgan va bir vaqtning oʻzida Moskva gimnaziyasida, oʻrta maktabda (1917-1920), shuningdek, Moskvadagi RSFSR Xalq Maorif Komissarligining Yer tadqiqotlari institutida (1918) dars bergan.

1920—1944-yillarda Oʻrta Osiyo Davlat universitetida (1923-yilgacha – Turkiston davlat universiteti, TurkDU) ishlagan, shu universitetning asoschisilaridan biri boʻlgan. 1921-1930-yillarda SAGU Botanika instituti direktori va 1928-1944-yillarda asosiy kutubxonasi direktori lavozimlarida faoliyat olib borgan. 1928-yildan Oʻrta Osiyo Davlat universiteti oʻsimliklar morfologiyasi va anatomiyasi kafedrasi professori boʻlgan. 1930-1938-yillarda Butunittifoq paxtachilik ilmiy tadqiqot instituti Sitologiya-anatomik laboratoriyasi mudiri hamda Butunittifoq paxtachilik instituti Oʻrta Osiyo filiali direktori boʻlib ishlagan (1934-1935).

Baranov Oʻrta Osiyo boʻylab koʻplab botanika ekspeditsiyalarini boshqargan. Ulardan birinchisi 1921-yilda Talas Olatoviga, Gʻarbiy Tyan-Shanga (1923-1927), Darvazga (1927), Kopetdagga (1928-1929), Pomir ekspeditsiyasiga rahbarlik qilgan (1933-1943). Pomir biologik stansiyasi va Xorogdagi Pomir botanika bogʻi tashkilotchilaridan biri hisoblanadi. 1940-yilda SSSR FA Oʻzbekiston boʻlimining Toshkentdagi Botanika instituti direktori etib tayinlangan.

Pavel 150 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi boʻlib, ontogenez va oʻsimliklarning shakllanishi muammolari, gʻoʻza, uzumning kompleks botanikaviy tadqiqi, baland togʻli hududlarning qishloq xoʻjaligi rivojlanishi, botanika tarixi boʻyicha „Flora SSSR“ fundamental monografiyasini yaratishda ishtirok etgan.

Pavel Aleksandrovich Baranov 1962-yil 17-mayda kasallikdan tufayli 70 yoshida Komarovo qishlogʻida vafot etgan va Serafimovskoye qabristoniga dafn qilingan.

Mukofotlari 
Baranov Mehnat Qizil Bayroq ordeni, Qizil yulduz ordeni hamda Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Baranovichi

Baranovichi — Belarus Respublikasining Brest viloyatidagi shahar (1919-yildan). Yirik temir yoʻl tuguni. Aholisi 167 ming kishi (1999). Baranovichi 19-asrning 70-yillarida vujudga kelgan. Shaharda avtomobil agregatlari, avtomatik liniyalar, stanok jihozlari, ventilyatsiya asboblari, temir-beton konstruksiyalari, moy, sut va pivo zavodlari, goʻshtkonserva, un, non kombinatlari, ip gazlama ishlab chiqarish birlashmasi, tikuvchilik, poyabzal, trikotaj va mebel fabrikalari va boshqa korxonalar mavjud. Qurilish materiallari, uy-roʻzgʻor kimyosi mahsulotlari, oʻyinchoq, badiiy buyumlar ishlab chiqariladi. Texnologiya, yengil sanoat texnikumlari, musiqa, tibbiyot bilim yurtlari, oʻlkashunoslik muzeyi bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Belarus shaharlari‎
Yevgeniy Baranovskiy

Yevgeniy Nikolayevich Baranovskiy (1907.15(28).3, — 1981.5.9, Moskva] — balet artista, baletmeyster. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1955). Dastlab sirkda akrobatlik qilgan. 1929—39 yillarda Toshkent opera va balet teatrida raqqos, ayni vaqtda Ye. Obuxovadan mumtoz raqs, Usta Olim Komilov, M. Turgʻunboyevadan oʻzbek raqsini oʻrgangan. 1939—48 yillarda Navoiy teatri baletmeysteri. Baranovskiy Oʻzbek Davlat filarmoniyasi (1949—56) va Muqimiy teatrida (1956—68) bosh baletmeyster. Bir qancha balet va musiqali dramalar raqslarini sahnalashtirgan. Uning „Baliqchi“, „Oq oltin“, „Mirzachoʻl“, „Paxtakor“ kabi estrada raqslari ham mashhur. 1939—43 yillar M. Turgʻunboyeva bilan hamkorlikda „Paxta“, „Xorazm raqsi“, „Askarlar“, „Tanavor“ kabi raqslarni yaratgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

1907-yilda tugʻilganlar
1981-yilda vafot etganlar