MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Upton Sinclair

SINKLER (Sinclair) Epton Bil (1878.20.9, Merilend shtati Baltimor sh. — 1968.26.11, BraundBruk) — amerikalik yozuvchi. Kolumbiya universitetida oʻqigan. Ilk romani — "Shoh Midas" (1901). "Bahor va pishiqchilik" (1901) romani, "Artur Stirlingning kundaligi" va "Shahzoda Xagen" pyesasi (1903)da balandparvoz patetika mavjud boʻlishiga qaramay, ulardagi ijtimoiytanqidiy ohanglar keyinchalik S. ijodida yetakchilik qilgan. S.ning "Jungli" (1906) romani yozuvchi ijodida yetuklik davri boshlanganidan darak beradi. S. 20-asr boshlarida ijtimoiy mavzudagi "Poytaxt" va "Sarroflar" (1908) romanlaridan tashqari, "Sevgi sinovi" (1911), "Silviya" (1913), "Silviyaning turmushga chiqishi" (1914) singari oila va muxabbat mavzuida ham asarlar yozgan. Rossiyadagi 1917-yil inqilobi taʼsirida S. "Jimmi Xiggins" (1919) romanini yozib, unda intervensiya yillarida Amerika qoʻshinlari orasida Sovet davlati foydasiga targʻibot ishlarini olib borgan proletar, "Neft" (1927) romanida esa amerikalik fashistlar qoʻlida halok boʻlgan kommunist obrazlarini yaratgan. S.ning bolshevizmga xayrixoxlik ruhi bilan sugʻorilgan va amerikacha hayot tarzini fosh etuvchi ["Boston", 1928; "Matlubot", 1936; "No pasapan!" ("Ular oʻtmaydi!", 1937); "Avtomobil qiroli", 1938 va boshqa] asarlari sovet davrida Amerikadagi tanqidiy realizm adabiyotiga qoʻshilgan ulkan hissa sifatida baholanib kelingan.
Sinklinal

Sinklinal (yun. synklino — egilaman), sinklinal burma — choʻkindi va vulkanogenchoʻkindi katlamlarning botiq burmali strukturasi; egilgan qatlamlarning qabariq tomoni pastga qaragan boʻladi. S. strukturalar togʻ hosil boʻlish jarayonida tektonik harakatlar natijasida tok jinslari qatlamlarining burmalanishidan hosil boʻladi. S. yadrosi (markazi), asosan yosh qatlamlardan iborat. Strukturaning qaramaqarshi qanotlaridagi qatlamlarning yotishi S. markaziga yoʻnalgan boʻladi. S.ning botiqlik darajasi mazkur strukturani toʻldirib turuvchi togʻ jinslari katlamlarining qalinligiga muvofiqdir. Koʻpgina qazilma boyliklar S. bilan boglik. Qavariq tomoni pastga qaragan S. burmalar antiklinallar bilan almashinib keladi.

    

Geologiya
Sinov

Sinov — Oʻzbekistonda oliy oʻquv yurti talabalari va kasb-hunar kolleji, akademik litsey oʻquvchilarining laboratoriya ishlari, kurs loyihalarini bajarishlarini, shuningdek, amaliy va seminar mashgʻulotlarida, oʻquv hamda ishlab chiqarish amaliyotlari jarayonida olgan bilim va malakalarini aniqlash hamda baholash usuli. Muayyan semestr davomida oʻquv rejasida koʻzda tutilgan barcha S.larni topshirish talaba va oʻquvchilarning imtihrn sessiyasiga qoʻyilishidagi muhim shart hisoblanadi. Oliy oʻquv yurti, kasbhunar kollejlari va akademik litseylarda oʻqitiladigan barcha fanlar boʻyicha olinadigan sinovlarga reyting baholari qoʻyiladi. Bu hol S.ning differensial oʻtkazilishini, har bir talabaning oʻzlashtirish darajasini aniq hisobga olish imkonini beradi.
Sinodik aylanish davri

Sinodik aylanish davri (yun. synodos — birikish, yaqinlashish) — Quyosh sistemasidagi biror sayyoraning oʻz orbitasi boʻylab harakatlanib, Yerdan kuzatilayotganda Quyoshga nisbatan avvalgi holatiga qaytishigacha oʻtgan S vaqt. Siderik aylanish davri yoki yulduz davri T, Yerning Quyosh atrofini bir marta toʻla aylanib chiqishida oʻtgan vaqt (yulduz yili) (Gk) va Sinodik aylanish davri d. orasidagi oddiy matematik bogʻlanishni quyidagicha keltirib chiqarish mumkin. Sayyoraning sutkalik burchak siljishi 360°/T ga, Yerniki esa 360°/’Gʻ ga teng.

Sayyora va Yer (yoki Yer va sayyora)ning burchak siljishlari farqi sayyoraning sutkalik koʻrinma burchak siljishini beradi. Bundan tashki sayyoralar uchun harakat tenglamalar topiladi. Bevosita kuzatishlardan sayyoraning faqat sinodik davrigina topilishi mumkin. Uning siderik davri esa yukrridagi tenglamalar yordamida topiladi.
Sinonimlar

Sinonimlar ( va  — bir nomli) — bir umumiy maʼnoga ega boʻlgan (denotativ maʼnosi bir xil), qoʻshimcha (konnotativ) maʼnosi (ekspressiv,) uslubiy va boshqa munosabat kabilarni ifodalovchi xususiyatlari) bilan oʻzaro farqlanadigan til birliklari — soʻz, ibora, sintaktik birlik va boshqa, boshqatdan, qayta, qaytadan, yangidan, yana, takror kabi soʻzlari sinonim soʻzlar hisoblanadi.

Til birliklari bir xil maʼnoga ega boʻlish hodisasi sinonimiya deyiladi. Bu hodisa qanday til birliklariga xosligiga qarab, lugaviy (leksik) sinonimiya, frazeologik sinonimiya, sintaktik sinonimiya kabilarga boʻlinadi. Oʻzaro sinonim boʻlgan soʻzlar guruhi sinonimik qator deyiladi. Sinonimik qator 2 va undan ortiq soʻzlardan tashkil topadi. Mas, buloq — chashma sinonimik qator 2 soʻzdan, yuz, aft,  bashara, bet sinonimik qator esa koʻp soʻzlardan tuzilgan. Koʻp maʼnoli soʻzlar muayyan maʼnosi yoki maʼnolari bilan bir yoki birdan ortiq sinonimik qatorga kirishi mumkin. Bitirmoq soʻzi bir maʼnosi bilan tugatmoq, tugallamoq, tamomlamoq soʻzlari qatoriga, boshqa maʼnosi bilan esa ado qilmoq, yoʻqotmoq, yoʻq qilmoq so'zlari qatoriga kiradi.

Sinonimik qatordagi birinchi soʻz bosh soʻz (asosiy soʻz) hisoblanadi. Bosh soʻz, odatda, hozirgi adabiy tilga mansubligi, emotsional boʻyoq, uslubga koʻra betarafligi va shu kabi xususiyatlari bilan shu qatordagi boshqa soʻzlardan farqlanadi, hamda, xuddi shu xususiyatlariga koʻra tilda boshqalariga nisbatan keng qoʻllaniladi. Chiroyli, goʻzal, husnli, husndor, xushroʻy, koʻhli, zebo, suluv, sohibjamol sinonimik qatorda chiroyli soʻzi shunday belgilarga ega va bosh soʻz hisoblanadi. Qolgan soʻzlar esa har biri oʻziga xos belgi-xususiyati bilan boshqalaridan farqlanadi: goʻzal soʻzi belgini kuchli (yuqori) daraja bilan ifodalaydi; barno, zebo soʻzlari koʻproq kitobiy uslubga ega, suluv soʻzi esa nisbatan kam qoʻllanadi va hokazo. Nutqda sinonimlarning har biridan ularga xos belgi, xususiyatlarni hisobga olgan holda foydalanish muhim ahamiyatga ega.

Yana qarang 

 Antonimlar
Sintaktika

Sintaktika (yun. syntaktikos — tartib bilan tuzuvchi, tartibga soluvchi) — semiotikatlng turli belgi tizimlari sintaksisini, yaʼni belgi birikmalari tuzilishini, bu tizimlarning shakllanish va oʻzgarish qoidalarini ularning maʼnolariga hamda belgi tizimlarining har qanday vazifalariga qiyoslamay oʻrganuvchi boʻlimi. Semiotik boʻlinishda S, asosan, nutq zanjirida va umuman vaqt (zamon) izchilligida belgilar orasidagi munosabat sifatida taʼriflanadi.
Sintez

Sintez (  „birlashmoq, bukmoq, bogʻlamoq“;  „qoʻshma harakat, ishtirok“ +  „tartibga solish, joylashtirish, taqsimlash, <joy> pozitsiyasi“) — ilgari bir-biridan farq qiladigan narsa yoki tushunchalarni bir butun yoki toʻplamga bogʻlash yoki birlashtirish jarayoni.

Sintez — bu tahlildan farqli oʻlaroq, funktsional qismlardan bir butunni yigʻish usuli, yaxlitni funktsional qismlarga ajratish usuli.

Eritmalarni sintez qilish mumkin. Kibernetikada sintez jarayoni oldingi tahlil jarayoni bilan chambarchas bogʻliq. Sintez — har xil turdagi oldindan tayyorlangan bloklar yoki modullardan murakkab tizimlarning muhandislik qurilishi. Har xil turdagi komponentlarning past darajadagi, chuqur tarkibiy birlashuvi.

Avtomatlashtirishda avtomatik boshqaruv tizimining sintezi boshqariladigan oʻzgaruvchilarning joriy va belgilangan qiymatlari oʻrtasidagi eng kichik nomuvofiqlikni va shunga mos ravishda eng yaxshi boshqaruv sifatini taʼminlaydigan optimal avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarini yaratish muammosini hal qilishdir.

Bilim nazariyasi nuqtai nazaridan sintez ongning kognitiv faoliyati namoyon boʻlishining zaruriy bosqichidir. Tahlil bilan birgalikda sintez usuli oʻrganilayotgan mavzuning tarkibiy qismlari oʻrtasidagi munosabatlar haqida tasavvurga ega boʻlishga imkon beradi.

Yana qarang 

 Integratsiya
 Induksiya
 krossover
 Eklektizm
 Tezis
 Antiteza

Eslatmalar 

Epistemologiya
Fan falsafasi
Tizimlar nazariyasi
Sintez (maʼnolari)

Sintez:

 Sintez (yunoncha: synthesis — birikish) (kimyoda) — oddiyroq birikmalardan murakkab birikmalar olish; ayniqsa, organik kimyoda katta ahamiyatga ega.
 Sintez (analiz) — q. Analiz va sintez.
Sintez (analiz)

Sintez — q. Analiz va sintez.
Sintezator

Sintezator — murakkab elektron musiqa cholgʻu asbobi. Sintezator boshqa (jumladan, elektro) musiqa cholgʻularidan farqli oʻlaroq tovushlarni chiqarish boʻyicha cheklanmagan imkoniyatlariga ega: unda barcha kuy va usullar, turli musiqa sozlari va tabiat tovushlari (masalan, shamol gʻuvillashi, qushlar sayrashi), shuningdek yangi, tabiatda mavjud boʻlmagan tovush, shovqin va tembrlarni chiqarish mumkin.

Birinchi mukammal namunalari 20-asrning 2-yarmida kashf etilgan (Ye. Murzin, R. Mug va boshqalar). Ular faqat maxsus studiyalarda, asosan, kompozitorlar tomonidan ishlatilgan (X. Veding, E. Denisov, E. Artemyev va boshqalar). Keyinchalik ixcham shaklidagi konsert va boshqa sintezatorlar paydo boʻlib, estrada va pop musiqa (masalan, Pol Maria orkestri, "Bony M" ansambli), rok musiqa ("Space", "Pink Floyd", "Zodiak" kabi guruhlar), kino musiqa, radio va telespektakllarda keng foydalanilgan. 

Oʻzbekistonda turli rusumdagi sintezatorlar 1980-yillarning boshlarida paydo boʻlib ("Yalla" ansambli, Sherali Joʻrayevga joʻrnavoz guruh va boshqalar), hozirda radio va televideniye, kinostudiya va teatrlarda, musiqa studiyalarida fonogramma tayyorlashda, konsert jarayonida va to‘ylarda keng foydalaniladi.
Sintetik kristallar

Sintetik kristallar - lab. yoki zavod sharoitida sunʼiy oʻstirilgan kristallar. Sintetik kristallar ning 10 mingga yaqini — anorganik moddalar. Ulardan baʼzilari tabiatda uchramaydi. Tabiatda uchraydigan 3 mingdan ortiq turlituman kristshtlardan hozircha faqat bir necha yuztasini sunʼiy yoʻl bilan hosil qilish mumkin. Ulardan kvars (SiO2), korund (A12O.|), germaniy (Ge), kremniy (Si), ishqoriy metallar galogenidlari (KS1, NaCl), segnet tuzi (KNaC4H4O64H2O), kaliy digidrofosfat (KN2RO4), alyumo ittriyli granat (Y(A15O|2), ittriytemirli fanat (Y,Fe5O|2), gadoliniygalliyli granat (Gd3Ga50I2), olmos (S), litiy niobat (LiNbO,), naftalin (SYUN8), kaliy biftalat (CgH5O4K), kalsit (SaSO3), kadmiy sulfid (CdS), pyx sulfid (ZnS), galliy arsenid (GaAs), galliy fosfid (GaP), nodir elementlar molibdatlari [U2(MoO4)va boshqa], sirkoniy dioksid (ZrO2), gafniy dioksid (NGO2), kalsiy volframat (CaWO4), ittriy alyuminat (YA10,), alyuminiy (AI) muhim ahamiyatga ega.

Kvarsning sintetik kristali gidrotermal sharoitda olinadi. Kvars tabiatda keng tarqalgan boʻlsa ham, uning tabiatdagi zaxirasi texnika ehtiyojini qoplay olmaydi va unda turli kirishmalar koʻp. Massasi 15 kg gacha boʻlgan kvars kristallari avtoklavlarda bir necha oy mobaynida, oʻta toza kristallar (optik kvars) esa bir necha yil davomida oʻstiriladi.

20-asr boshida rubinnnit sintetik kristali hosil qilindi, lazerlar uchun diametri 20–40 mm va uz. 2 m gacha boʻlgan tayoqcha shaklidagi rubinning Sintetik kristallarini olish uchun maxsus qurilma ixtiro etildi, keyinchalik u takomillashtirildi.

50y.da Ni aralashgan grafit kukunidan olmos kristallari olindi. Aralashma 2—3 sm li disklar koʻrinishida presslanadi, soʻngra 100—200 ming atm bosimida 2000—3000° gacha qizdiriladi. Shunday sharoitda grafit olmosga aylanadi.

50y.dan naftalin, stilben, tolan, antratsen va boshqa organik Sintetik kristallar sanoati rivojlandi. Keng qoʻllanadigan yarimoʻtkazgich kristallar (Ge, Si, Ga, As va boshqalar) ham tabiatda uchramaydi. Ular sunʼiy yoʻl bilan diametri 10—20 sm va uz. 30—50 sm boʻlgan silindr shaklida oʻstiriladi.

Alyuminiy oksidiga titan, kobalt, nikel tuzlarini qoʻshib sapfir, topaz va boshqa qimmatbaho toshlar koʻrinishidagi Sintetik kristallar oʻstirish mumkin. Lab. sharoitida ferromagnetiklar va zumradlarning Sintetik kristallari oʻstiriladi. Sanoat mikyosida olmosning Sintetik kristallar ini i.ch. ham rivojlanmoqda.
Sintetik seleksiya

Sintetik seleksiya - seleksiyada tanlash uchun duragaylash yoʻli bilan chiqarilgan (sintezlangan) boshlangʻich materialdan foydalanishga asoslangan usul. Seda ota-ona juftlarini ularning kelib chiqish joyi va muhit sharoitlari boʻyicha uzokligiga qarab tanlash muhim oʻrinni egallaydi. Birbiriga yaqin navlarni chatishtirish ham qoʻllaniladi, shuningdek, poliploidiya, amaliy mutagenez, liniyalararo duragaylarni yaratishda qoʻllaniladigan oʻzidan changlantirish va boshqalardan ham foydalaniladi. Sintetik seleksiya oʻsimliklar seleksiyasidagi asosiy usul. Hozirgi ekinlarning juda kup yangi navlari shu usulda yaratilgan (qarang Inbriding).
Sintetik tillar

Sintetik tillar (yun. synthetikos — qoʻshiluvchi, birikuvchi) — tillarning tipologik sinfi; bunda bir so'z tarkibida bir qancha morfemalar (leksik, soʻz yasovchi va soʻz oʻzgartiruvchi), binobarin, leksik va grammatik maʼnolar birlashadigan, qoʻshiladigan tillar. Ularda sintetizmni — soʻz ichidagi grammatikani ifodalovchi usullarga ichki fleksiya, affiksatsiya, soʻz takrori, soʻz qoʻshish va urguni kiritish mumkin. Mas, oʻzbek tilidagi "ishchilarga" soʻz shakli sintetik holatda boʻlib, unda ham leksik (ish va chi), ham grammatik (lar va ga) maʼnolar ifodalangan. St. sintetizmning boryoʻqligi jihatidan analitik tillarga, ortiqkamligi jihatidan polisintetik tillarta. qarshi qoʻyiladi. Pekin St. bilan analitik tillar orasiga katʼiy chegara quyib boʻlmaydi, chunki St. maʼlum darajada analitik usul vositalaridan, analitik tillar esa sintetik usul vositalaridan foydalanadi. St. flektiv va agglyutinativ tillarnm oʻz ichiga oladi. Qad. yozuvli hindevropa tillaridan sanskrit, qad. yunon, lotin, kad. slavyan tillari, hozirgi rus, litva, nemis tillari sof, namunali St. hisoblanadi; turkiy, moʻgʻul, som, fin-ugor tillari ham koʻplab sintetik shakllarga ega boʻlsada, ularda bir qator analitizm belgilari ham uchraydi.

Isroil Poʻlatov.

Yana qarang 

 Analitil tillar
Sintob oltin koni

Sintob oltin koni - Nurota togʻlarining shimolida Sintobsoyning chap sohilida joylashgan. 1934—35 yillarda ochilgan. 2000-yildan keyin keng qamrovli qidiruv ishlari boshlangan. Kon maydoni gersin davrida hosil boʻlgan Shimoliy Nurota braxiantiklinalining markaziy qismida, besapan svitasining qumtoshslanetsli yotqiziqlaridan, quyi karbonning qora uglerodli qumtosh va alevrolitli qalin qatlami bilan qoplangan quyi devonning karbonatli jinslaridan tuzilgan va bu yotqiziqlar oʻrta karbonning ohaktoshlari bilan yopilgan. Oltinsulfidli mineralizatsiya gidrotermal genezisga mansubdir. Rudalar hosil boʻlishi kvarslanish, seritsitlanish, karbonatlanish kabi oʻzgarishlar bilan bogʻliq. Rudalari qatlamlar orasida tomirlar shaklida joylashgan. Rudaning mahsuliy tarkibi: galenit, sfalerit, xira rudalar, kuprit, oltin, argentit, sof kumush, xalkopirit, pirit, limonit, malaxit, azurit, kovelin, xalkozin, serussit, rux oxrasi, sof mis, bulanjerit, arsenopirit, sheyelit. Asosiy foydali komponentlar — Ai (oʻrtacha tarkibi 4,0 g/t), Ag( 200 g/t), WO,(0,011,2%). Kon qadimdan maʼlum boʻlib, 5—7 va 9— 12-asrlarda rudaning yer yuzasiga yaqin qismlari butunlay qazib olingan.
Sintobkoʻl

Sintobkoʻl yoki Fozilmon — Oʻzbekistonning Navoiy viloyati Nurota tumanidagi koʻl. Bosh shtabning topografik xaritalariga koʻra, 1643 metr balandlikda (OʻzMEga koʻra, 1615 m). Uzunligi 300 m, eni 150 m, chuqurligi 1,5 metr. Suvi chuchuk. Ushbu koʻl faqatgina buloq hamda mavsumiy yomgʻir va qor suvlari bilan toʻladi.

Manzili 
Sintobkoʻl koʻli Nurotov togʻlarida, tizma choʻqqisida, Kichik-Fozilman choʻqqisining shimoli-gʻarbida, yassitogʻlikda joylashgan. Sintobkoʻl aholi punktining eng baland nuqtasi boʻlgan Sentob qishlogʻi (Navoiy viloyati Nurota tumani) yerlarida joylashgan (koʻlning sharqiy qirgʻogʻiga yaqin joyda letnik va qabr, janubiy qirgʻoq qismida xarobalar mavjud). Koʻlning janubiy qirgʻogʻi boʻylab yoʻl oʻtadi. Yoʻl sharqdan Sentyab qishlogʻidan, gʻarbdan Sap qishlogʻidan chiqadi.

Koʻlning janubiy qirgʻogʻi Navoiy va Jizzax viloyatlarining maʼmuriy chegarasi bilan tutashgan.

Xususiyatlari 
Fozilman oval shaklga ega, shimoli-gʻarbdan janubi-sharqqa choʻzilgan. Koʻlning uzunligi 300 m, kengligi 150 m. Chuqurligi esa 1,5 metrni tashkil qiladi. Bosh shtabning topografik xaritalariga koʻra, suv qirgʻogʻining balandligi 1643,0 m; O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi maʼlumotlariga ko‘ra 1615 m.

Minerallanish turiga koʻra yangi. Yuzaki suv oqimi yoʻq. Yozning issiq kunlarida esa ko‘lning suv sathi biroz pasayadi.

Faunasi 
Koʻl qurbaqasi ushbu koʻlda yashaydi. Koʻl hayot tarzi yovvoyilashgan kulrang gʻoz, ot, koʻl baqasi, yumronqoziq hamda shirmohi baliqlardan iborat.

Qishlash va mavsumiy koʻchish paytida, bir necha oʻnlab boshdan iborat kulrang gʻozlar suruvlari Fozilmon yaqinidagi yassitogʻlikda toʻxtaydi. Bu yerda ular dam olishadi va ovqatlanadilar.

Turizm 
Sintobkoʻl koʻli goʻzal manzaraga ega. Nurotaning boshqa tabiiy va tarixiy diqqatga sazovor joylari qatori Sentobga kelayotgan sayyohlar uchun doimiy qiziqish uyg‘otadi.

Manbalar 

Ўзбекистон кўллар
Navoiy viloyati geografiyasi
Sintoizm

Shintoizm, shintoizm ( Shintō) (yaponcha shinto, aynan — Xudolar yoʻli, Xudolar taʼlimoti) — Yaponiyada tarqalgan dinlardan biri boʻlib, 6-7-asrlarda vujudga kelgan. Bu din Buddizm Yaponiyada tarqala boshlagan davrda hali aniq bir nom bilan atalmas edi. Birinchi marta „shinto“ atamasi 18-asrda Buddizmdan farq qilish uchun ishlatila boshlangan. 1868-1945-yillarda Yaponiyaning davlat diniga aylangan.

Shintoizm asosida tabiatga va ajdodlar ruhiga eʼtiqod yotadi. Uning taʼlimotiga koʻra, odamlar qandaydir ruhlar yoki Xudo (shin yoki kami)lardan tarqalgan. Oliy Xudo nomi — Amaterasu (quyosh Homiysi) hisoblanadi. Shintoizm taʼlimotining asosini imperator hokimiyatining ilohiyligi (imperatorga soʻzsiz itoat etish) toʻgʻrisidagi aqida tashkil etadi. Imperator Amaterasuning avlodi hisoblanadi. Ushbu din koʻp xudolikka asoslangan. Unda asosiy eʼtibor yer yuzidagi hayotga qaratilgan, narigi dunyo masalalariga eʼtibor kam.

Shintoizmning keyinchalik Buddizm, Konfutsiychilik hamda Xristianlik taʼsiriga uchrashi uning nufuzi pasayishiga olib keldi. Lekin, 20-asrning 50yillaridan Shintoizmga boʻlgan rasmiy munosabat yana oʻzgarib, uning yapon davlatchiligi bilan bogʻliq udum, bayram va anʼanalari tiklana boshladi.

Din
Sintoizm
Yaponiya
Sinus

Sinus ( — „egrilik“) 1) trigonometrik funksiyalardan biri  bilan belgilanadi;
2) toʻgʻri burchakli uchburchakning oʻtkir burchaklari uchun  — burchak qarshisida yotgan katet uzunligining gipotenuza uzunligiga nisbatiga teng.

Maxsus qiymatlar

Manbalar

Oʻqish uchun

Havolalar 
Matematika
Sinuslar teoremasi

Sinuslar teoremasi — uchburchakning tomonlari, burchaklari va uchburchakka tashqi chizilgan aylana radiusi orasidagi bogʻlanishni ifodalovchi teorema, a, b, c — ixtiyoriy uchburchak tomonlari uzunliklari; A, B, C — shu tomonlar qarshisidagi burchaklar; R — uchburchakka tashqi chizilgan aylana radiusi boʻlsa, u holda ushbu

munosabatlar oʻrinli. Bu munosabatlar sinuslar teoremasini ifodalaydi.

Isbot 
Odatiy teoremaning isboti

Uchburchak yuzini burchak sinusi orqali topish formulasiga koʻra,
S=ab sinC, S=bc sinA, S=ac sinB. Bu tengliklarning dastlabki ikkitasiga koʻra,
ab sinC=bc sina, demak a/sinA=c/sinC. Shuningdek, tengliklarning birinchi hosil qilamiz. Shunday qilib,

Manbalar
Sinf

Sinf (biologiyada) — sistematikada yirik taksonomik kategoriyalardan biri. S. oʻzaro qarindosh turkumlar (hayvonlar) yoki tartiblarni (oʻsimliklar) birlashtiradi. Mas, kemiruvchilar, juft tuyoqlilar, toq tuyoqlilar, yirtqichlar, primatlar turkumlari sut emizuvchilar S.ni tashkil etadi. Umumiy tuzilishga ega boʻlgan va bitta umumiy ajdoddan kelib chiqqan S. bir tip (hayvonlar) yoki boʻlimga (oʻsimliklar) kiritiladi, mas, sut emizuvchilar, qushlar, yeudralib yuruvchilar va boshqa S. xordalilar tipiga, ikki urugʻpallalilar va bir urugʻpallalilar S. i yopiq urugʻlilar boʻlimiga kiradi. S. tushunchasini fransuz botanigi Turnifor 17-asr oxirida taklif etgan; keyinchalik K. Linneyning "Tabiat sistemasi"da S. eng yuqori sistematik kategoriya sifatida asoslab berilgan. SINF, oʻquv sinfi — 1) oʻquv yili davomida yagona oʻquv dasturi boʻyicha shugʻullanuvchi oʻquvchilar jamoasi; 2) badiiy oʻquv yurtlarida oʻquvchilarning biror oʻquv predmeti boʻyicha ixtisoslashtirilgan guruhi (mas, kompozitsiya Si); 3) maktabda oʻquvchilar shugullanadigan xona.

Manbalar 

Taksonlar
Sinfdan tashqari ishlar

Sinfdan tashqari ishlar — umumiy oʻrta taʼlim maktabi oʻquv tarbiyaviy ishining tarkibiy qismi, oʻquvchilarning boʻsh vaqtini tashkil etish shakllaridan biri. Sinfdan tashqari ishlar oʻquvchilarni barkamol shaxs sifatida shakllantirish va ularni hayotga tayyorlashda keng imkoniyatlar yaratadi. Sinfdan tashqari ishlarga oʻquvchilar bilan oʻtkaziladigan va ularga tarbiya hamda bilim berishga qaratilgan turli xil mashgʻulotlar tizimi kiradi. Bunday mashgʻulotlar pedagogik jamoa, sinf rahbari, yoshlar tashkilotlari rahbarligi va bolalarning oʻz-oʻzini boshqarish tashkilotlari tomonidan darsdan tashqari vaqtda uyushtiriladi. Oʻquvchilarning sinfdan tashqari ishlarni tashkil etishda oʻquvchilar saroylari, yosh texniklar, yosh tabiatshunoslar, yosh sayyohlar klubi va maktabdan tashqari boshqa muassasalar katta yordam beradi. Sinfdan tashqari ishlarning asosiy shakllari sifatida ommaviy ishlar (maktab klublaridagi tadbirlar, kecha, munozara va tanlovlar oʻtkazish, viktorina va koʻrgazmalar uyushtirish, tabiat qoʻyniga, maktab va muzeylarga ekskursiyalarga chiqish), toʻgarak ishlari (oʻquvchilarning turli toʻgaraklar, sport seksiyalari, ansambllardagi qatnashishlari), mustaqil ishlar (oʻquvchilarning sinfdan tashqari oʻqishi, kolleksiya toʻplashi, texnika, musiqa, tasviriy sanʼat, chizmachilik va sh.k. bilan mustaqil shugʻullanishi)ni koʻrsatish mumkin.

„“== Manbalar ==
Sinflar

Sinflar, ijtimoiy sinflar — nisbatan barqaror katta ijtimoiy qatlam, guruhlar (masalan, dehqonlar, ishchilar, burjuaziya, oʻrta sinf). "Sinf", "Sinfiy kurash" toʻgʻrisidagi qarashlarning paydo boʻlishi nisbatan uzoq oʻtmishga ega, lekin sinflar konsepsiyasi XIX asrda Yevropada keng yoyilgan (K.A. Sen-Simon, O. Tyerri, F. Gizo va boshqalar). Karl Marks va Fridrix Engels sinflar mavjudligini muayyan ishlab chiqarish usuli, mehnat taqsimoti va xususiy mulk bilan bogʻladi, sinflar kurashini tarixni harakatlantiruvchi kuch deb hisobladi (qarang Marksizm, Sotsializm). Ular jamiyatni mulkdorlar (ekspluatatorlar) va yoʻqsillar (ekspluatatsiya qilinuvchilar) sinfiga ajratib tushuntirgan. Bu ikki sinf oʻrtasida doimo kurash boʻladi deb hisoblab, jamiyat tarixiga sinflar kurashi tarixi sifatida qaragan. Ular sinflarning mavjudligini jamiyat taraqqiyotining muayyan bosqichi bilan bogʻliq, sinfiy kurash proletariat diktaturasiga olib keladi, uning maqsadi sinfsiz jamiyat qurishdan iborat, deb tushuntirishgan. Jamiyat tarixini bunday tushunish, ijtimoiy sinflarga bunday yondashuv tarixda urushlarga, inqilobiy toʻntarishlarga, jamiyatning ichdan boʻlinib ketishiga, guruhlarning bir-biriga yovuzlarcha munosabatda boʻlishiga olib keldi. Ijtimoiy taraqqiyot bu taʼlimotning ilmiy asosi yoʻqligini, maʼrifiy rivojlanishga zid ekanligini koʻrsatdi. Hozirgi sotsiologiyada jamiyatni sinflarga va boshqa ijtimoiy guruhlarga boʻlishning turli mezonlari ilgari surilmoqda. Oʻzbekistonda sinflarni ikkiga boʻlib oʻrganishga barham berildi. Mulkning xilma-xilligi yoki xilma-xil shakllardagi mulk eʼtirof etiddi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida "har bir shaxs mulkdor boʻlishga haqli..." (36-modda), "...Xususiy mulk boshqa mulk shakllari kabi daxlsiz va davlat himoyasidadir..." (53-modda), deb belgilab qoʻyilgan. Bu ijtimoiy sinf tushunchasini yangicha tushunish va unga yangicha yondoshishdir. Oʻzbekistonda fuqarolarga mulkdor boʻlish huquqining berilishi jamiyatni qarama-qarshi sinflarga boʻlish va boʻlib oʻrganish gʻoyasini ham inkor etadi. "Oʻrta mulkdorlar sinfi", "oʻrta mulkdorlar qatlami", "mulkdorlar sinfi" degan tushunchalar sinflarni anʼanaviy tushunishdan tubdan farq qiladi. Oʻzbekistonda qurilayotgan demokratik, fuqarolik jamiyati fuqarolar oʻrtasida ijtimoiy hamjihatlik gʻoyasiga tayanadi. Jamiyatda hammaga bir xil imkoniyat yaratiladi, lekin undan har kim oʻz qobiliyati, qiziqishiga koʻra foydalanadi. Bu tabiiy jarayon boʻlib, kishilarning mulkdorlik darajasi hamda jamiyatda mulkdorlar qatlamining shakllanishida oʻz ifodasini topadi.

Manbalar  

Jamiyat

Sotsiologiya
Sotsializm
Marksizm
Karl Marks
Oʻzbekiston
Mulk