MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Bronxoektatik kasallik

Bronxoektatik kasallik, bronxoektazlar (bronx va yun. ektasis — choʻzilish) — nafas aʼzolari kasalligi, bronxlarning kengayishi (bronxoektaz) bilan kechadi. Tugʻma (kup bronxoektazlar) va bronxlar devorining yalligʻlanishi (oʻpka s ili, koʻkyoʻtal, surunkali bronxit, zotiljam, gripp va boshqalar) tufayli orttirilgan bronxoektazlar farq qilinadi. Bronxoektatik kasallik da bronxlardagi yalligʻlanish jarayoni oʻpka, yurak, buyrak va boshqa aʼzolar faoliyatiga ham taʼsir qiladi. Dastlab kasallik sezilmasligi mumkin, zoʻriqqanda bemorning eti uvishadi, isitmalaydi, yoʻtalib balgʻam tashlaydi, koʻpincha ertalab ogʻiz toʻla balgʻam keladi (sutkada 1 l gacha), u qoʻlansa va yiringli boʻladi. Bronxoektatik kasallik uzoq davom etib, koʻpincha avj olib boradi. Unga tashhis qoʻyish uchun bronxografiya oʻtkaziladi. Kasallikka xos dastlabki belgilar paydo boʻlganda, darhol vrachga murojaat etish kerak. Aks holda yuraktomir tizimi va buyrakda turli asoratlar yuzaga kelishi va bemorning ish qobiliyati pasayishi mumkin. Kasallik xuruj kilganda bemor kasalxonada davolanadi. Organizmning umumiy kuvvatini oshiruvchi dorilar buyuriladi, iqlim bilan davolash, zarur boʻlsa jarrohlik usuli qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Robert Broun

Robert Broun (Brown) (1773.21.12, Montroz — 1858.10.6, London) — ingliz botanigi. B.ning morfologik, embriologik tadqiqotlari oʻsimliklarning tabiiy sistemasini tuzishda katta ahamiyatga ega. B. urugʻkurtakda murtak xaltachasi boʻlishini kashf qilgan, igna bargli va sagovniklar urugkurtaklarida tuguncha boʻlmasligini koʻrsatgan (1825), yopiq urugʻli va ochiq urugʻli oʻsimliklar oʻrtasidagi asosiy farqlarni aniklagan; igna barglilarning urugʻkurtagida urgʻochilik koʻpayish organi (arxegoniy) boʻlishini aniqlagan. Oʻsimliklar hujayrasi yadrosini birinchi boʻlib toʻgʻri tavsiflagan. 1827-yil Broun harakatini kashf etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1773-yilda tugʻilganlar
1858-yilda vafot etganlar
21-dekabrda tugʻilganlar
10-iyunda vafot etganlar
Brown harakati

Brown harakati — muallaq zarralarning muhit molekulalari taʼsirida suyuqlik yoki gazlarda tartibsiz harakatlanishi. 1827-yilda Robert Brown kashf etgan. Brown harakati tezligi muhittrasi, qovushoqligi va zarra oʻlchamlariga bogʻliq. 1905—06-yillarda Albert Eyinshtein, polyak fizigi Marian Smoluchowski va fransuz fizigi Jean Baptiste Perrinning ishlari natijasida Brown harakati atom va molekulalarning issiqlik harakati ekanligi isbotlandi. Suyuqlik yoki gazdagi har bir Brown zarrasiga muhit molekulalari bir sekundda taxminan 1012-marta zarba berib turadi. Zarra oʻlchami katta boʻlsa, har tomonlama turtkilar taʼsirida u muvozanatlashadi va tinch holatda qoladi. Zarra oʻlchami kichik boʻlsa, statistik muvozanat buziladi, natijada Brown zarrasi tartibsiz harakatda boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Broshantit

Broshantit (fransuz mineralogi A. Broshan de Vilye nomidan) — mineral. Kimyoviy formulasi Si4[(ON6) [SO4]. Monoklin singoniyali. Prizma, ignasimon kristallar, donachalar va yupqa parda holida. Rangi yashil, toʻq yashil. Qattikligi 3,5—4. S. ogʻ. 3,84—4. Shishasimon yaltiraydi. B. mis konlarining nurash zonasida limonit, serussit, malaxit va boshqa minerallar bilan birga uchraydi. Oʻzbekistonda Qalmoqqir, Sarichoʻqqi, Qoʻrgʻoshinkon, Lashvas^Wv, Lochinxona polimetall konlarida uchraydi. B. konlari Rossiya Federatsiyasi (Ural togʻlari)da, Ispaniya (RioTinta), Italiya (LaDuchessa), AQSH (Biobi)da topilgan. Mis olinadigan ruda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Broshyura

Broshyura (frans. brochure), pisola — kichik hajmli (xalqaro amaliyotda 5—48 sahifali) bosma nashr.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bruder

Bruder (ing. brood — tuxum bosish) — inkubatoriya ochirilgan joʻjalarni dastlabki kunlarda issiq saqlovchi maxsus qurilma. Piramida shaklidagi zontdan iborat boʻlib, ichiga qizdirgich joylashtiriladi. Kuchma, muqim (statsionar) va batereyali xillari bor.

Kerosin, kumir, gaz yoki elektr toki bilan isitiladi. B.dagi haroratni maxsus vint yerdamida oʻzgartirib turish mumkin. Gaz B.da havo gorelka alangasi yoki uning keramik nurlatgichi yerdamida isitilib, termorostlagich yerdamida rostlanadi. Har bir elektr yoki gaz B. ostiga 500 gacha joʻjani joylashtirish mumkin. B. ostida tovuqjoʻjalari kechalari 28—29°, kurka joʻjalari 29—ZG, oʻrdak va gʻoz joʻjalari 27—28° issiqlikda saqlanadi. Kunduz kunlari haroratni 3—4° pasaytirish mumkin. Yosh joʻjalar oddiy pechka yerdamida va markaziy suv isitish quvurlarini tovuqxona orqali oʻtkazish yoʻli bilan ham isitiladi. Parrandachilik fkalarida batareyali B.dan foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brukit

Brukit [ing. mineralogi G. J. Bruk (1771—1857) nomidan] — sodda oksidlar kenja sinfiga mansub mineral, TiO2 ning uchta tabiiy polimorf modifikatsiyasidan biri. Baʼzan tarkibida temir va niobiy qoʻshimchasi boʻladi. TiO6 ning oktaedr guruhidan tuzilgan, umumiy bogʻlam bilan tutashgan varaqsimon hamda prizma shaklida. Romb sistemada kristallanadi. Rangi sargʻishqoʻngʻirdan qizgʻish koʻngʻirgacha. Olmos kabi yoki metallsimon yaltiraydi. Qattikligi 6—6,5; s ogʻ. 3,9—4. Kristallari oltin sochmalarida va alp tipidagi yertomirlarda, gidrotermal metamorfik jinslarda, baʼzan pegmatitlarda uchraydi. 700° gacha qizdirilganda rutilga aylanadi. Rossiya Federatsiyasi (Ural), Shveysariya, Fransiya, Avstriya, AQSH va boshqa joylarda konlari bor. Oʻzbekistonda Chatqol—Kurama togʻlaridagi oʻzgargan granitoidlarda topilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Minerallar
Brunelleski Filippo

BRUNELLESKI (Brunelleschi) Filippo (1377 — Florensiya — 1446.15.4) — italiyalik meʼmor, haykaltarosh, olim. Uygʻonish davri meʼmorligi va kelajak aks etgan meʼmoriy nazariya asoschilaridan. Ijodini haykaltaroshlikdan boshlagan. Qad. meʼmoriy anʼanalardan yangicha yondoshib foydalangan. 1420—36 yillari SantaMariya del Fore sobori (diametri 42 m ga yaqin) gumbazini yaratgan. B. kurgan Tarbiya uyi (loyihasi — 1419) va SanLorenso cherkovining sakristiyi (ibodat kiyimlari va asbobanjomlari saqlanadigan bino), Ospedale deli Innochenti (1421—44)da Uygʻonish davri meʼmorlik sanʼatining badiiy anʼanalari oʻz ifodasini topgan. B. 1429—30 yillarda SantaKroche cherkovi hovlisidagi Patssi kapellasini bunyod etdi, turli yillarda SanLorenso va SantoSpirito cherkovlarining interyerlarini qayta qurdi. B. asarlari obrazlarining garmonik yorqinligi, nisbatlarining qatʼiyligi, qurilish usullarining mukammalligi bilan ajralib turadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brusit

Brusit (amerikalik mineralog A. Brus nomidan) — gidroksidlar kichik sinfiga mansub mineral, kimyoviy formulasi Mg(OH)2. Magniy qisman Gʻeg+ yoki Mp2+ (ferro va manganobrusitlar) bilan almashishi mumkin. Trigonal sistemada kristallanadi, rangi oq, yashil, koʻk va qoʻngʻir (kamdankam havorang). Gugurt qutisisimon, ignasimon kristallar va varaqsimon, tolasimon agregatlar. Qatgiqligi 2,5; s. ogʻ. 2,4. Tolasimon B. nemalit deb ataladi. Metamorfizmga uchragan ohaktoshlar va dolomitlar tarkibidagi periklazni oʻzgarishidan vujudga keladi. Serpentinit massivlari va marmarlashgan dolomit va ohaktoshlarda uchraydi. Magniy olish uchun xom ashyo, keramika va qogʻoz sanoatida, oʻtga chidamli mahsulotlar ishlab chiqarishda foydalaniladi. Rossiya Federatsiyasi (Ural, Kavkaz, Sibir), Qozogʻiston, AQSH, Kanada, Italiya va boshqa joylarda konlari topilgan. Oʻzbekistonda Olmaliq, Kumushkon, Surenota, Zirabuloq, Quljuqtov, Sulton Uvays togʻlarida uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Minerallar
Brusnika

Brusnika (Vaccinium vitis-idaea) -brusnikadoshlar oilasiga mansub doim yashil chala buta. Boʻyi 25 sm. Bargi qalin, teskari tuxumsimon yoki ellipssimon, chetlari pastga qayrilgan. Gullari och pushti, qoʻngʻiroqsimon, mevasi qizil, dumaloq, serurugʻ va sershira. Rossiyaning oʻrmon va tundra zonalarida hamda Kavkaz togʻlarida oʻsadi. Oʻzbekistonda uchramaydi. Bargida 9% gacha arbutin glyukozidi, gidroxinon, giperozid, oshlovchi va boshqa moddalar; mevasida 10,3% gacha qand, organik kislotalar, vaksinin glyukozidi bor. Bargidan tayyorlangan ekstrakt va kaynatma buyrakda tosh paydo boʻlishi, revmatizm, podagra, mevasi esa avitaminoz kasalliklarini davolashda foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Yevropa o'simliklari
Dorivor oʻsimliklar
Shimoliy Amerika florasi
Brusya

Brusya — gimnastika asbobi, toʻrtta yogʻoch poyaga oshiqmoshiq bilan mustahkamlangan 2 gorizontal yogʻoch (metall yoki shisha plastikadan ishlangan sterjenli) jerdtayoqchadan iborat sport snaryadi. Erkaklar parallel B.da, ayollar esa pastbaland B.da musobaqalashadilar. B.da erkaklarning mashklari 1896-yildan, ayollarning mashklari esa 1952-yildan Olimpiya musobaqalari dasturiga kiritilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brut Mark Yuniy

Brut Mark Yuniy (miloddan avvalgi 85—42) — Rim siyosiy arbobi. Yuliy Sezarga qarshi miloddan avvalgi 44 yilda uyushtirilgan fitna (Kassiy bilan birga) rahbari. Rivoyatlarga koʻra, birinchi boʻlib Yu. Sezarga xanjar solgan. Sezarni oʻldirgandan keyin Rimdan ketgan. 2triumvirat (Oktavian, Antoniy va Lepid) ga qarshi kurashda respublikachilarga Kassiy bilan birga rahbarlik qilib, unda yengilgach, oʻzini oʻldirgan. Keyinchalik B. obrazi ideallashtirilib, zolimlikka qarshi respublika tarafdori deb koʻrsatilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brutalizm

Brutalizm, neobrutalizm (ing. brutal — dagʻal, qoʻpol) — Yevropa meʼmorligida 20-asr 3choragida yuzaga kelgan yoʻnalish. Meʼmorlik shakllarini dagʻal, nafosatsiz gavdalantirishga intilishdan iborat. Dastlab Buyuk Britaniyada (meʼmori A. va P. Smitsonlar), keyin Gʻarbiy Yevropa, AQSH va Yaponiyada tarqalgan. B. meʼmorlik massalarining iloji boricha sodda va dagʻal arxitektonikasini namoyon etadi. Ularning shiori qurilish materiallari (metall, temirbeton, alyuminiy, gʻisht, oyna va boshqalar)ning tabiiy holatini qanday boʻlsa shundayligicha saqdab qolishdir.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bruttiylar

Bruttiylar — Janubiy Italiya (hozirgi Kalabriya)dagi qad. italiy oskumbr qabilalaridan biri. Miloddan avvalgi 3-asr boshlarida Rim tomonidan boʻysundirilgan. 2Puni urushi (miloddan avvalgi 218—201) davrida B. Karfagen sarkardasi Gan"ibolning kuchli ittifoqchisi boʻlishgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brutto

Brutto (ital. brutto — qoʻpol) —1) tovarning idishi, oʻrovi bilan birgalikdagi yalpi ogirligi. Maye, guruch yoki unning qopi bilan birgalikdagi ogʻirligi; 2) korxona yoki tashkilotning sarfharajatlar chegirilmagan foydasi, yalpi daromadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bregg

Bregg (Bragg) — otabola ingliz fiziklari; rentgenstrukturaviy tahlil asoschilari. Qator kristallarning atom tuzilishlarini rentgen nurlari difraksiyalari yordamida birinchi boʻlib tushuntirib berishgan (1913). Nobel mukofoti laureatlari (1915): 1) Uilyam Genri (18621942), London Qirollik jamiyati aʼzosi (1806) va prezidenti (1935—40); 2) Uilyam Lorens (1890—1971), Kavendish lab. (1938—53) va Kembrijdagi Qirollik instituti (1954—60) direktori. Bregg — Vulf shartini tadqiq qilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Breila

Breila yoki Ibroil, Braila — Ruminiyaning jan.sharqidagi shahar. Dunay daryosining chap soxdlida. Breila judesining maʼmuriy markazi. Aholisi 235 ming kishi (1992). B. muhim transport yoʻllari tuguni, mamlakatdagi eng yirik portlardan, dengiz kemalari boradigan oxirgi punkt. Sanoatining asosiy tarmoklari: metallsozlik va mashinasozlik (kemasozlik, qurilish va yoʻl mashinalari hamda poʻlat prokat), oziq-ovqat sanoati (vino, un, spirtarak). Tikuvchilik, sement, yogʻochsozlik korxonalari bor. B. yaqinida qamishni qayta ishlovchi, sellyuloza, karton, sunʼiy tola, kord va boshqa ishlab chiqaruvchi 1st bor. Shahar 6-asrdan maʼlum.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brugge

Bryugge — Belgiya shim.gʻarbidagi shahar. Gʻarbiy Flandriya provinsiyasi maʼmuriy markazi. Aholisi 117 ming kishi (1992). Transport yoʻllari tuguni; dare va dengiz porti, kema katnaydigan kanallar tutashgan joyda. Metallsozlik, mashinasozlik (kemasozlik va kema taʼmirlash, tayyor qismlardan avtomobil yigʻish, televizorlar ishlab chiqarish), kimyo, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Toʻr toʻqiladi. Niderlandiya sanʼati muzeyi, Munitsipal badiiy galereya, 12—17-asrlar meʼmoriy yodgorliklari: OnzeliveVrauekerk sobori va boshqa saqlangan. Shahar 7-asrdan maʼlum.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Bryukva

Bryukva (Brassica napus rapifera) — krestguldoshlar oilasiga mansub ildizmevali ikkd.yillik oʻt oʻsimlik, xashaki ekin (qisman oziq-ovqatga ham ishlatiladi). Yevropa, Shim. Amerika, Avstraliya, Rossiyaning noqoratuproq zonasida yetishtiriladi. Ekilganidan keyin birinchi yili yirik ildizmeva va yirik (uz. 60 sm dan ortiq) savatcha barglar hosil qiladi, keyingi yili gulpoyalar chiqaradi. Mevasi — urugʻli qoʻzoq, urugʻi mayda. Naviga qarab ildizmevasi uzunchoqyumaloq, yumaloqkonussimon, silindrsimon. Pusti va eti sariq yoki sargʻimtiroq. Ildizmevasi tarkibida 5—10% qand, 0,6—2% oqsil, karotin, askorbin kislota, mineral moddalar, gorchitsa (xantal) moyi bor. 100 kg ildizmevasida 13 ozuqa birligi, 100 kg bargida 12,5 ozuqa birligi bor. Ildizmevasi xalq tabobatida turli kasalliklarni davolashda, shuningdek oziq-ovqatga ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ildizmevalar
Dorivor oʻsimliklar
Karl Bryullov

Karl Pavlovich Bryullov [1799. 12 (23). 12, Peterburg 1852.11(23).6, Marchano, Rim yaqinida] — rus rassomi. Peterburg Badiiyot akadimyasida taʼlim olgan (180921). 182335-yillar va 1850-yildan Italiyada yashagan. 1836-yildan Peterburg Badiiyot akadimyasida professor B. rus rangtasviridagi klassitsizm oqimiga romantizm va hayotdan zavqlanish kayfiyatini olib kirdi. Asarlari insonning goʻzal, nafis histuygʻularini kuylashi ("Virsaviya", 1812), obrazlarining dramatik qudrati ("Pompeyning soʻnggi kuni", 1830— 33), realistik anʼanalar, nozik psixologizmi (M. Lanchi portreti, 1851; avtoportret, 1848) bilan ajralib turadi.

B.ning mujassamot tuzish va bezash mahorati ayniqsa hashamdor portretlarda toʻla namoyon boʻlgan. "Chavandoz ayol" (1832), "N. V. Kukolnik" (1836), "I. A. Krilov" (1839) va boshqa asarlari rus realistik portretining katta yutugʻi boʻldi. B. akvarel va rasm ustasi hamdir (italiyaliklar maishiy hayotidan lavhalar, Gresiya va Turkiya safarlari chogʻidagi manzara va chizgilari, 1835).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bryus Robert

BRYUS (Bruce) Robert (1274.11.71329.7.6) — Shotlandiya qiroli (1306-yildan). Bannokbern burni yonida inglizlar armiyasini tormor keltirgan (1314). 1328-yil Angliya tomonidan Shotlandiyaning mustaqilligini tan olinishiga erishgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bruce Lee

Bruce Lee (; ; tugʻilgan paytidagi ismi Lee Jun-fan, ; 1940-yil 27-noyabr — 1973-yil 20-iyul) — jang sanʼati ustasi. AQShda safarda yurgan xitoylik teatr aktyorlari oilasida tugʻilgan. 11 yoshidan Shaolin maktabi ustasi Ip Mandan ushu, kung fu saboqlarini oldi. 17 yoshida San Franciscoga ketib, oshpazlik qildi, unversitetga oʻqishga kirdi, kung fu maktabini ochdi, yakkakurashning jitkundo deb atalgan maxsus yoʻnalishiga asos soldi. 1965-yilda sport mashgʻulotlari asosida olingan film unga shuhrat keltirdi, Hollywoodga taklif etildi. „Katta boss“, „Shiddatli musht“, „Ajdahoning chiqishi“, „Ajdaho yoʻli“, „Ajdaho bilan olishuv“ filmlarida suratga tushdi. Oʻzi ham Hong Kongda „Konkord“ kinostudiyasini ochib, „Oʻlim bilan oʻynashish“ filmi ustida ish boshladi. Ogʻir kasallikka chalingan Lee shifoxonada yakkakurashga bagʻishlangan „Yengilmas musht yoʻli“ kitobini yozib tugatdi. Sogʻaygach, filmning 20 daqiqasini suratga olishga ulgurdi. Oʻlimiga notoʻgʻri qabul qilingan dori sabab boʻlgan degan tashxis qoʻyilgan (Siettle shahridagi qabristonga dafn qilingan).

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Amerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik ateistlar
Xitoylik erkak aktyorlar
Amerikalik kinoprodyuserlar
Valeriy Bryusov

Valeriy Yakovlevich Bryusov [1873.1. (13). 12 Moskva 1924.9.10] — rus yozuvchisi, dramaturg. Moskva universitetini bitirgan (1899). Ilk sheʼrlari Gʻarb sheʼriyati taʼsirida yozilgan (1894—95). "Durdonalar" (1895), "Bu — men" (1897), "Uchinchi qorovul" (1900) toʻplamlari B. ijodi kamolotidan darak beradi. Mazkur asarlarda uning ijodiga xos ilgʻor xususiyatlar — obrazlarning maromiga yetganligi, har bir sheʼr va butun kitobning qatʼiy kompozitsiyaga egaligi, notiqlik sanʼatining kuchliligi sezilib turadi. "Odamovilar" (1900—01) dostonida oʻsha davr tuzumi keskin tanqid qilinadi. "Shaharlarga va jahonga" (1903) toʻplamiga kirgan asarlarida ishchi mehnati madh etiladi. Bryusov 20-asr boshlarida rus adabiyotidagi modern va simvolizm oqimi rahnamosi boʻldi. "Gulchambar" (1906) sheʼriy toʻplami shoirning romantik ruhdagi eng yaxshi asari sanaladi. "Barcha motivlar" (1909), "Soyalar koʻzgusi" (1912), "Kamalakning yetti rangi" (1916) sheʼriy toʻplamlarida rus jamiyatidagi, kishilar ruhiyatidagi oʻzgarishlar tasvirlanadi. "Olov farishta" (1908), "Zafar mehrobi" (1913) tarixiy romanlarida zamonaviy voqealarga monand mavzular topa bilgan. "Yer" dramasida kelajak haqida fikr yuritiladi. "Soʻnggi orzular" (1920), "Bunday kunlarda" (1921), "Daqiqa", "Yiroqyiroqlar" (1922), "Shoshil" (1924) sheʼriy toʻplamlarida B. davrga hamnafas shoir sifatida namoyon boʻladi. Bryusov adabiy tanqidchi sifatida ham ijod etgan ("Rus sheʼriyatida yangi oqimlar", 1913; "Sheʼr haqida fan", 1919 va boshqalar).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiyalik yozuvchilar
1873-yilda tugʻilganlar
1924-yilda vafot etganlar
13-dekabrda tugʻilganlar
9-oktyabrda vafot etganlar
Sovet yozuvchilari
Bryussel karami

Bryussel karami (Brassica oleracea var. Gemmifera) — krestguldoshlar oilasiga mansub ikki yillik sabzavot ekini. Gʻarbiy Yevropada, ayniqsa Buyuk Britaniyada koʻp ekiladi. Poyasi tik oʻsadi, yuqori qismida bandli sillits barglar chiqaradi, barg qoʻltigʻida (diametri 2—2,5 sm li 90 tagacha) mevaboshchalar hosil qiladi. Keyingi yili uchki kurtaklari va yon novdalaridan gul novdalar chiqaradi hamda urugʻli qoʻzoq meva tugadi. Bryussel karami bosh karamdan farqli namlikni, hosildor yerni kam talab qiladi, sovuqqa, kasalliklarga ancha chidamli boʻladi. Tarkibida yengil hazm boʻladigan moddalar, 2—5% qand, 5,5—7% oqsil, 70–290 mg vitamin S bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Brassica oleracea
Belgiya oshxonasi
Bargli sabzavotlar
Bryussel shartnomasi

Bryussel shartnomasi — Bryussel shartnomasi ning boshchalari azotli moddalarga boy boʻlib, ovqatga solinganda xushtaʼm maza beradi. Hoʻlligicha, qaynatib, qovurib isteʼmol etiladi, konservalar tayyorlanadi (yana qarang Karam).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bryussel shartnomasi (pakt)

Bryussel shartnomasi (1948) — Buyuk Britaniya, Fransiya, Belgiya, Niderlandiya va Lyuksemburg davlatlari tomonidan 50 yil muddatga tuzilgan pakt. Bryussel shartnomasi (pakt) Shimoliy Atlantika pakti (NATO)ning tuzilishida tayyorgarlik bosqichi boʻldi. Keyinchalik shartnoma qatnashchilari safiga GFR va Italiya aʼzo boʻldi (1954). Bryussel shartnomasi (pakt) asosida tuzilgan yangi harbiy guruh Gʻarbiy Yevropa ittifoqi deb atala boshladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bryuster Deyvid

Bryuster Deyvid (1781.11.12, Jedboro, Angliya — 1868.10.2, Allerbi, Melroz) — ingliz fizigi, London Qirollik jamiyati aʼzosi (1815). Yorugʻlikning doiraviy qutblanishi hodisasini ochgan (1815) va oʻz nomi bilan ataladigan qonun {Bryuster qonuni)ni topgan. Kristallardagi xromatik qutblanishni bayon qilgan (1813—14). Mayoqlar uchun linza yasagan, kaleydoskopni kashf qilgan (1817), stereoskopii takomillashtirgan. I. Nyutonntk mukammal tarjimai holi haqidagi asar muallifi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bryansk

Bryansk — Rossiyadagi shahar, Bryansk viloyatining maʼmuriy markazi. Desna sohilida. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 460,5 ming kishi (1997). Bryanskda stlab 1146-yilgi solnomada tilga olinadi. Bryansk yirik industrial va madaniy markaz. Bryanskda mashinasozlik, avtomobilsozlik, qishloq xoʻjalygi mashinasozligi zavodlari va metallsozlik yetakchi oʻrinda. Qurilish materiallari (silikat gʻisht, temirbeton buyumlari zavodlari, gʻishtohak kombinati va boshqalar), yengil (kamvol kombinati, kanoptola fabrikalari va boshqalar), oziq-ovqat (un va goʻsht kombinatlari, sut zavodi va boshqalar), kimyo sanoati korxonalari ishlab turibdi. Bryanskda 4 oliy oʻquv yurti, 3 teatr, 2 muzey bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiya shaharlari
Bryansk viloyati

Bryansk viloyati – Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1944-yil 5 iyudda tashkil etilgan. Bryansk viloyatida 27 tuman, 16 shahar va 31 shaharcha bor. Maydoni 34,9 ming km². Aholisi 1467 ming kishi (1999), asosan ruslar, shuningdek ukrainlar, beloruslar va boshqa yashaydi. Shaharliklar 60%. Markazi – Bryansk shahri.

Bryansk viloyati  Oʻrta Rossiya qirlarining gʻarbiy chekkasida, relyefi toʻlqinsimon tekislik. Sharqiy qismi bir oz baland (200–250 m). Torf, fosforit, gil, qum, mergellar bor. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi –7°–9°, iyulniki 18°–19,G. Yiliga 550–600 mm yogʻin yogʻadi. Daryolari Dnepr daryosi havzasiga mansub, eng yirigi – Desna. Asosan podzol tuproq uchraydi. Bryansk viloyatining kattagina qismi oʻrmon zonasida, janubi-sharqiy qismigina oʻrmonli dasht zonasida. Qaragʻay, qoraqaragʻay, qayin oʻsadi. Oʻtloq koʻp.

Bryansk viloyati  sanoatida mashinasozlik va metallsozlik yetakchi oʻrinda. Teplovozlar, temir yoʻl vagonlari, yuk avtomobillari, stanoklar, ekskavatorlar, avtogreyderlar, qishloq xoʻjaligi mashinalari, priborlar, yengil sanoat uchun texnologik jihozlar ishlab chiqariladi. Bryanskda "Bryansk mashinasozlik zavodi", "Bryansk elektromexanika zavodi", "Bryansk avtomobil zavodi", yoʻl mashinalari ishlab chiqarish birlashmalari ishlab turibdi. Yengil sanoat jun gazlama ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. Bryanskda kamvol kombinati, Klinsida movut kombinatlari, kanop yigiruv fabrikalari, "Krasniy gigant" koʻn birlashmasi bor. Qurilish materiallari sanoatida sement, shifer, asbestsement quvurlar, oynashisha, isitish radiatorlari ishlab chiqariladi. Oynashisha zavodlari, Dyatkovo billur zavodi, "Bryansksement" ishlab chiqarish birlashmasi bor. Oʻrmonkimyo kompleksida mineral oʻgʻitlar, qogʻoz va karton ishlab chiqariladi. Taxta tilish, fanera, mebel, yogmoy, konserva korxonalari ishlab turibdi. Mahalliy torf asosida energetika rivojlangan. Bryansk viloyati  gʻallakartoshka yetishtirish va sutgoʻsht chorvachiligiga ixtisoslashgan. Asosiy ekinlari: javdar, suli, grechixa, bugʻdoy, texnika ekinlaridan konoplya, zigʻir, qand lavlagi, tamaki. Qoramol, shu jumladan sigir, choʻchqa, qoʻyechki, parranda boqiladi. Asosiy transporti – temir yoʻl Avtomobil yoʻllari zich. Desna daryosida kema qatnaydi. 3 oliy oʻquv yurti, 26 oʻrta maxsus oʻquv yurti, oʻlkashunoslik muzeyi bor.

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
Bsisu Muin

Bsisu Muin (1928, Gʻazza 1984, London) — falastinlik arab shoiri, dramaturg, publitsist, jamoat arbobi. Ijodi, asosan, milliy ozodlik kurashi, xalqlar doʻstligi va tinchlik mavzulariga bagʻishlangan. 11 sheʼrlar toʻplami, 6 pyesa va 2 publitsistik asar muallifi. "Maktublar" (1952), "Vatan — qalbda" (1970), "Tashrif qogʻozi" (1974), "Falastin daftari" (1978), "Deraza oynasiga yozilgan sheʼrlar" (1980), "Qalbdagi Falastin bilan" (1983) kabi toʻplamlari bor. Toshkent va Samarqand haqida sheʼrlar yozgan, "Tashrif qogʻozi" sheʼrlar toʻplami oʻzbek tilida nashr etilgan (1984). Xalqaro Nilufar mukofoti laureati (1980).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil