MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Esenbuga (Chigʻatoy)

Esanbuqa — chingiziylardan. Chigʻatoy ulusidagi Duvaxonning oʻgʻli. Tugʻilgan yili hamda hayotining ilk yillari haqida maʼlumotlar mavjud emas. 1310-yilda qurultoyda ukasi Kebekxonning koʻmagi bilan ulusning yangi hukmdori boʻldi. Davlat qudratini tiklashga uringan. Buning uchun u avvalo oʻz harakatlarini Hulokuiylar davlatiga qarshi yoʻnaltirdi. 1312-1313-yillarda ukasi Kebekxon boshchiligida Xurosonni zabt etish uchun qoʻshin yubordi. Ular bu hududni talon-toroj qilishdi, lekin oʻz oʻrnini topa olishmadi. Bunga javoban, elxon Uljaytu janubiy Movarounnahrni talon-toroj qildi.

Keyin Esanbuqaga nikuderiylar qoʻshini bilan ittifoqni qayta tikladi (Qandahor va Gʻazna viloyatida joylashgan), uning yordami bilan 1314-yilda Hirot qoʻlga olindi va 1315-yilda Murgʻob daryosidagi jangda elxon qoʻshini magʻlubiyatga uchradi. Hulokuiylar qarshi yutuqlari bilan bir qatorda xon Yuan sulolasiga qaramlikdan qutulishga qaror qildi. Avvaliga u Xitoy va Moʻgʻulistondan kelgan savdogarlarning huquqlarini cheklay boshladi va 1314-yildan boshlab har yili oʻlpon toʻlashni toʻxtatdi.

Esanbuqaga Chuanur boshchiligidagi Yuan armiyasi qarshilik koʻrsatdi. Esanbuqaning Yebugan va Xubu-Temur boshchiligidagi qoʻshinlari Chimaygan va Chjairi janglarida magʻlubiyatga uchradi. Shundan soʻng, dushman Chagʻatoy ulusiga bostirib kirib, muhim hududlarni, xususan, Talas va Issiqkoʻl yaqinidagi Esenbuganing yozgi va qishki qarorgohlarini talon-toroj qildi.

1315-yilda ukasi Kepakxonga yordamga keladi. Esenbuganing oʻzi qoʻshinni boshqargan, u bilan Chuanurga qarshi harakat qilgan. Esenbuganing birlashgan qoʻshini Turfon soyligida yuan qoʻshinlari bilan toʻqnashdi. Hal qiluvchi jangda markazni boshqargan Inkarjak xonligining asosiy amiri dushmanning zarbasiga dosh bera olmadi va qochdi, natijada umumiy magʻlubiyatga uchradi. Esanbuqa zoʻrgʻa qochishga muvaffaq boʻldi. Natijada yuan Turfon vohasini va Moʻgʻuliston Oltoyining janubini egalladi. 1317-yilda u yana yuaning ustunligini tan olishga majbur boʻldi.

Yuan sulolasidan magʻlubiyatga uchrash mamlakatni iqtisodiy tanazzul yoqasiga olib keldi. Sharqiy Turkiston tinimsiz urushlar tufayli iqtisodiy taraqqiyotning tayanchi boʻlishni toʻxtatdi, bundan tashqari, uning bir qismi Yuan sulolasi nazorati ostida edi. Bu qaram qabilalar va moʻgʻullarning koʻplab qoʻzgʻolonlariga olib keldi. 1317-yilda chigʻatoylardan Yasavur Movarounnahrga bostirib kirib, Hulokuiylar tarafiga oʻtdi. Esanbuqada barcha dushmanlarni yengish qobiliyati yoʻq edi. 1318-yildagi kurash oʻrtasida u vafot etdi. Hokimiyat ukasi Kebekxonga meros boʻlib oʻtdi.

Manbalar 
 Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. — Бишкек, 1995.
 Reuven Amitai & Michael Biran, Mongols, Turks, and Others. Koninklijke Brill NV, 2005, ISBN 90-04-14096-4.

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Elchigedey (Chigʻatoy)

Elchigedey – Chigʻatoy ulusi hukmdori (1326). Chigʻatoylar sulolasidan.

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Duva-Temur (Chigʻatoy)

Duva-Temur – Chigʻatoy ulusi hukmdori (1326). Chigʻatoylar sulolasidan.

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Aladdin Tarmashirin (Chigʻatoy)

Aladdin Tarmashirin (Chigʻatoy) — Chigʻatoy ulusi hukmdori (1326 — 1334). Chigʻatoylar sulolasidan.

Tarmashirin, Alouddin Tarmashirin (? — 1334) — Movarounnahr sultoni (1326-34). Chigʻatoy xonlaridan oʻn toʻqizinchisi. T.

yoshligida buddaviycha Darmashila („dharma, yaʼni Budda qonuniga itoat etuvchi“) nomi bilan atalgan. Islomni qabul qilgach, Alouddin deb atala boshlagan. Islomni qabul qilgani, koʻchmanchilar anʼanalarini buzib, shaharda yashay boshlagani, bu saltanat sharqidagi (Yettisuv va Issiqkoʻl boʻyidagi) koʻchmanchi moʻgʻullarning noroziligiga va ularni qoʻzgʻolon koʻtarishiga sabab boʻlgan. Qoʻzgʻolonchilar T.ni oʻldirganlar, xonlar qarorgohi yana bir necha yilga Ili daryosi boʻylariga koʻchirilgan.

Tarmashirinning Hindistonga bostirib kirishi bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi.
Bosqinni Muhammad Tug‘loq hukmronligining boshiga qo‘ygan Ferishta Muhammad Tug‘loqni qo‘rqoq sifatida ko‘rsatadi.
Uning aytishicha, Tarmashirin katta qo‘shin bilan Hindistonga bostirib kirgan.
Sulton Muhammad dalada dushmanga dosh bera olmasligini ko‘rib, tinchlik so‘rab da’vo qila boshlaydi.
U mo'g'ul boshlig'ini yumshatish uchun oltin va zargarlik buyumlari bilan qimmatbaho sovg'alar yubordi, u nihoyat imperiyaning deyarli narxini olishga rozi bo'lib, Gujarat va Sind yo'li orqali o'z mamlakatiga qaytib, uni talon-taroj qilib, olib ketdi. aholisining ko'pchiligi.
Shuning uchun xon Dehlidan Gujarat tomon yo‘l oldi va Somnath va Suratni talon-taroj qildi va u yerdan o‘ljaga to‘la o‘z yurtiga eson-omon qaytib keldi.
Yahyo va Badauniyning yozishicha, bu bosqin 1328—29 yillarda sodir boʻlgan.
Tarmashirin ulkan qo'shin bilan Dehliga qarshi yurish qildi; u bir qancha qal'alarni egallab, Lahor, Samana va Indri aholisini Budaun chegaralarigacha qamab qo'ydi.
“Sirot-i-Firuz Shohi”ning anonim muallifi Sulton Firozshoh Tug‘loq tomonidan Topra Asoka ustunining (Minaro-i Zarin) ko‘chirilishini tasvirlar ekan, Tarmashirinni tilga oladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Tarmashirin ustun atrofida katta olov yoqib, ustunni bo‘lishga uringan, ammo ustun yorilib ketmagan.

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Buzan (Chigʻatoy)

Buzan (Chigʻatoy) - Chigʻatoy ulusi hukmdori (1334). Chigʻatoylar sulolasidan.

(1335-1338)

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Djenkshi (Chigʻatoy)

Djenkshi (Chigʻatoy) - Chigʻatoy ulusi hukmdori (1334 - 1338). Chigʻatoylar sulolasidan.

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Enus-Temur (Chigʻatoy)

Enus-Temur (Chigʻatoy) - Chigʻatoy ulusi hukmdori (1338 - 1339). Chigʻatoylar sulolasidan.

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Ali-sulton (Chigʻatoy)

Ali-sulton (Chigʻatoy) - Chigʻatoy ulusi hukmdori (1339 - 1345). Chigʻatoylar sulolasidan.

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Mohammed (Chigʻatoy)

Mohammed (Chig`atoy) - Chigʻatoy ulusi hukmdori (1345). Chig`atoylar sulolasidan.

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Kazan (Chigʻatoy)

Kazan (Chigʻatoy) - Chigʻatoy ulusi hukmdori (1343/5 - 1346). Chigʻatoylar sulolasidan.

Chigʻatoy ulusi hukmdorlari
Valyuta

Valyuta (ital. valuta, lot. valere — qadrlanmoq, qiymat) — 1) mamlakatning pul birligi va uning turi (oltin, kumush, qogʻoz); 2) chet mamlakatlarning xalqaro muomalada qoʻllanuvchi pullari, shuningdek shu mamlakatlarning pul birligida ifodalangan va xalqaro hisobkitoblarda foydalaniladigan kredit va toʻlov hujjatlari (veksellar, cheklar, banknotlar va b.).

19-asrgacha koʻpchilik mamlakatlarda kumush V. yoki bimetalizm pul tizimi keig tarkalgan edi. 19-asrdan boshlab, avvalo Angliyada, soʻng b. mamlakatlarda oltin V. koʻllanila boshladi. 20-asrning 70-y.laridan boshlab, qogʻoz V., yaʼni oltin va kumushga almashtirilmaydigan banknot va qogʻoz pullar harakterlidir. Ular inflyatsiyaga uchrab turadi, qadrsizlanadi, natijada davlat tomonidan devalvatsiya tadbirlari oʻtkaziladi (qarang Valyuta kursi). Kursi barqaror V.lar qadri baland V.lar deyiladi. V.lar erkin almashtiriladigan (har qanday chet el valyutasiga cheklanmagan miqdorda almashtiriladi, har qanday mamlakatga erkin oʻtkaziladi), qisman almashtiriladigan (V. almashuvi u yoki bu egalar, u yoki bu V. harakatlari bilan chegaralanadi), almashtirilmaydigan (bir mamlakat doirasida amal qiladigan) turlarga boʻlinadi. Xalqaro toʻlov muomalasi erkin almashtiriladigan yoki Xalqaro valyuta fondi belgilagan kurs boʻyicha erkin almashtiriladigan V. bilan bajariladi. Xalqaro valyuta fondi AQSH dollari, Kanada dollari, Yevropa Ittifoqiga aʼzo mamlakatlar V.lari, Shveysariya franki, Shvesiya, Yaponiya va b. bir qator davlatlarning V.larini har qanday mamlakatlar V.siga erkin almashtiriladigan V.ga kiritadi.

Oʻzbekistan Respublikasi milliy V. birligi — soʻm 1994-yil 1 iyuldan muomalaga kiritilgan.

Eson Egamov.

Valyuta atamasi quyidagilarga nisbatan qo'llanishi mumkin:
 Tovarlar qiymatini o'lchash uchun foydalaniladigan pul birligi; 
 Mamlakatda qabul qilingan pul birligi, xorijiy davlatlarning pul belgilari; 
 Muomala va to'lov ko'rinishidagi kredit vositasi (veksel, chek).

Havolalar 
xabar.cc.uz

Manbalar 

Moliya
Mikroneziya Federativ Shtatlari

Mikroneziya (Micronesia), Mikroneziya Federativ Davlatlari, Mikroneziya Federativ Shtatlari (MFSH) (The Federated States Micronesia) — Tinch okeanning gʻarbiy qismida, Karolina orollari arxipelagida joylashgan davlat. Maydoni 702 km². Aholisi 134,6 ming kishi (2001). Ular, asosan, mikronezlar boʻlib, xristian diniga eʼtiqod qiladi. Rasmiy til — ingliz tili. Poytaxti Palikir shahri. Maʼmuriy jihatdan 4 shtatga boʻlinadi. BMT aʼzosi

Davlat tuzumi 
Mikroneziya — AQSH bilan "erkin uyushgan" davlat. Amaldagi kon-stitutsiyasi 1979-yil 10-mayda qabul qilingan, keyinchalik oʻzgarishlar kiritilgan. Davlat va hukumat boshligʻi — prezident (1999-yildan Leo Folkam). U vitse-prezident bilan birga parlament tomonidan 4 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi organi — MFSH Kongressi (bir palatali parlament). Ijroiya hokimiyatni prezident va hukumat amalga oshiradi.

Tabiati 
Mikroneziya orollari kelib chiqishi jihatidan marjon orollariga va vulkan otilishidan paydo boʻlgan orollarga boʻlinadi. Boksit va fosforit konlari bor. Iqlimi ekvatorial va subekvatorial iqlim. Oylik oʻrtacha temperatura — yanvarda 26°, iyulda 28°. Yogʻin yil davomida bir meʼyorda (2000–6000 mm) yogʻadi. Karolina orollari atrofida kuchli tropik dovullar boʻlib turadi. Tabiiy oʻsimliklari vulkan orollarida doim yashil tropik oʻrmon (palma, daraxtsimon qirqquloq, bambuklar), qisman savannalardan iborat. Marjon orollarida oʻsimlik kam. Jonivorlardan kalamush, koʻrshapalak, timsoh, ilon, kaltakesak, dengiz kushlari uchraydi.

Tarixi 
Hozirgi Mikroneziya davlatining xududi 17—19-asrlarda Ispaniyaga qarashli boʻlgan. 1889-yilda Germaniya Karolina orollarini Ispaniyadan sotib oldi. 1914-yilda orollarni Yaponiya bosib oldi, Ikkinchi jahon urushida AQSH egalladi. 1947-yildan AQSH tomonidan boshqariladigan BMT vasiyligidagi hududga aylandi. 1978-yilda Karolina orollari AQSH bilan "erkin uyushgan" hudud maqomini oldi. Bu haqdagi shartnoma 1982-yilda imzolandi, 1986-yil 3-noyabrda kuchga kirdi va MFShga oʻzini oʻzi boshqarish huquqini berdi, ammo mudofaa, moliya va tashqi ishlar masalalarini AQSH ixtiyorida qoldirdi. Mikroneziya — 1991-yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami — 3-noyabr — Mustaqillik kuni (1991).

Iqtisodiyoti 
Iqtisodiyotining asosi — qishloq xoʻjaligi boʻlib, uning mahsuloti aholining oziq-ovqatga boʻlgan ehtiyojini qondirmaydi. Mahalliy aholi baliq ovlash, kokos palmasi, banan, sitrus mevalar, shakarqamish, sholi yetishtirish bilan shugʻullanadi. Non daraxti, batat, taro ham ekiladi. Chorvachiligida asosan qoramol, echki, choʻchqa boqiladi. Avtomobil yoʻllari uzunligi 226 km. Xorijiy sayyoxlik rivojlangan. Chetga kopra, hunarmandchilik buyumlari, baliq, kokos yogʻi chiqaradi. Savdo-sotiqdagi asosiy mijozlari — AQSH, Yaponiya. Pul birligi — AQSH dollari. "Neshnl yunion" ("Milliy igti-foq", 1980-yildan), "Chuuk nyus kronikl" ("Chuuk yangiliklari xronikasi", 1983-yildan) gaz.lari nashr etiladi. MFSH ijtimoiy axborot boshqarmasi hukumat mahkamasi boʻlib, u mintaqaviy radiostansiyaga ega. Har bir shtatda televideniye xizmati mavjud.

Manbalar 

Okeaniya mamlakatlari
Mikroneziya Federativ Shtatlari
BMT aʼzolari
Tuvalu

Tuvalu (Tuvalu) — Okeaniyada, Tinch okeanning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan davlat. BMT aʼzosi. Maydoni 26 km², aholisi 11,15 ming kishi (2002). Poytaxti Funafuti shahri. Aholisining koʻpchiligi tuvalular. Rasmiy til — ingliz tili, shuningdek, polineziya tillaridan biri — tuvalular tili ham qoʻllaniladi. Dindorlarning aksariyati protestantlar.

Davlat tuzumi 
T. — Buyuk Britaniya boshchiligidagi Hamdoʻstlik tarkibiga kiruvchi mustaqil davlat (Hamdoʻstlik mamlakatlari davlat va hukumat boshliklari anjumanlarida qatnashish huquqiga ega emas). Amaldagi konstitutsiyasi 1978-yil qabul qilingan. Davlat boshligʻi — Buyuk Britaniya qirolichasi, uning nomidan generalgubernator davlatni boshqaradi; u bosh vazir tavsiyasiga binoan, T. fuqarolari orasidan tayinlanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni 1 palatali parlament, ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi.

Tabiati 
T. marjonlardan hosil boʻlgan 9 ta orolda joylashgan. Yer yuzasi pasttekislik; faqat buta va mayda daraxtlar oʻsadi. Iqlimi iliq va nam, kuchli toʻfon boʻlib turadi. Oʻrtacha yillik temperatura 27°, yillik yogʻin miqdori 2500–3300 mm. Hayvonot dunyosi qushlar va hasharotlardan iborat.

Tarixi 
T. orollariga mil. 1ming y.lik oʻrtalaridan polinezlar koʻchib kela boshlagan. Orollarga yevropaliklardan dastlab 1568-yil ispanlar borgan.

1850—75 yillarda qul savdogarlari T. aholisining bir qismini Avstraliyada ishlatish uchun olib ketganlar. Qul savdosi va yuqumli kasalliklar sababli aholi 10 baravar kamayib ketgan. 1892-yil T. orollarini Buyuk Britaniya egallab olib, Gilbert o.lari bilan birga Britaniya protektoratiga birlashtirgan, 1916-yil Gilbert va Ellis o.lari nomi bilan mustamlakaga aylantirgan. Ikkinchi jahon urushi vaqtida T.da Amerika qoʻshinlari joylashib, Gilbert arxipelagini bosib olgan yaponlarga qarshi kurashgan. 1974-yil referendum natijasida T. aholisining koʻpchiligi Gilbert o.laridan ajralib chiqish uchun ovoz berdi. 1975-yil T. Britaniyaning alohida mustamlakasi boʻldi, 1978-yil 1 oktabrda Hamdoʻstlik tarkibidagi mustaqil davlat deb eʼlon kilindi. T.da siyosiy partiya va kasaba uyushmalari yoʻq. T. — 2000-yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami — 1 oktabr — Mustaqillik kuni (1978).

Xoʻjaligi 
T. agrar mamlakat. Iqtisodiyotining asosi — qishloq xoʻjaligi. Kokos palmasi, taro, pulaka (taroning bir turi), non daraxti, banan oʻstiriladi, sabzavot ekiladi. Choʻchqa va tovuq boqiladi. Baliq ovlash bilan shugʻullaniladi. Kokos yongʻogʻining bir qismidan kopra ajratib olinadi. Hunarmandchilik (chigʻanoqdan bezaklar yasash, savat toʻqish va boshqalar) rivojlangan. Yengil sanoat korxonalari bor. Transporti unchalik rivojlanmagan. Funafuti o.da dengiz prichali bor. 6 orol oʻrtasida aviatsiya katnovi yoʻlga qoʻyilgan. Chetga kiyim, poyabzal, kopra, meva va sabzavot chiqaradi. Chetdan mashina va uskuna, oziq-ovqat va sanoat mollari, energiya resurslari oladi. Tashqi savdoda Fiji, Avstraliya, JAR bilan hamkorlik qiladi. Pul birligi — avstraliya dollari. T. radiosi ishlaydi (1975-yil tashkil etilgan).Bundan tashqari

Okeaniya
Tuvalu
BMT aʼzolari
Al-Vakil

Al-Vakil oʻzbek hip hop guruhi boʻlgan. „Boʻm-boʻsh koʻchalar“, „Ajoyib Kun“, „Dam-dam“ (DJ Piligrim, New Angels bilan) kabi qoʻshiqlari hit boʻlgan.

Ayblovlar 
Guruh aʼzolari Laylo oʻlimiga aloqador, degan mish-mishlar mavjud. Bu mish-mishlar shuningdek guruh tarqalib ketishiga aynan shu qotillik sabab boʻlgan, deydi.

Ularni oʻzbek rap qirollari deyishadi. Ular Laylo ismli qoʻshiqchining qotili sifatida ayblangan. Arsen arman millatiga mansub, u qamoq muddatini oʻtagan va hozirda Moskvada Omar Axe nomi bilan ARS rap guruhi solisti. Danis tatar millatiga mansub, ular oʻlimga hukm etilgan, lekin hukm qayta koʻrib chiqilib ular qamoqda oʻtirib keyin ozodlikka chiqishgan. Hozir Danis Italiyada istiqomat qiladi. Muzaffar oʻzbek, u qamalmagan, lekin 2009-yil yurak xurujidan vafot etgan. Sudlanish vaqtida ular astral olam vakillari bilan muloqot qilshini daʼvo qilgan.

Manbalar
ARIS

ARIS (Architecture of Integrated Information Systems) Integratsion Informatsiya Sistemasi Arxitekturasi.

EPC modellashda grafik koʻrinishda tuzilmasini koʻrsatishda qoʻllaniladi.

Informatika
Temir xotin (film)

„Temir xotin“ — Sharof Boshbekovning shu nomli asari boʻyicha, rejissor Isamat Ergashevning 1990-yilda suratga olingan kinofilmi. Film qishloq hayotidagi tashvishlarni yoritadi.

Mazmuni 
Mexanizator Qoʻchqor aka oddiy qishloq hayoti kechiradi. Bir kuni uyga odatdagidek ichib kelib, toʻpolon qilganidan soʻng, uning xotini bolalarni koʻtarib, uydan ketadi („saboq“ boʻlsin, deya). Shu kuni Qoʻchqor akaning uyiga uning tanishi boʻlmish shaharlik muhandis-robotexnik Olimtoy keladi. Olimtoy shu qishloqqa paxta teruvchi ginoid-robotni olib kelib, sinov ishlarini boshlamoqchi boʻladi. Qoʻchqor akaga robot yoqib qoladi, unga „Alomat“ degan ism qoʻyadi. Hatto u bilan oila qurish uchun doʻsti Dasayevni olib kelib, unga nikoh oʻqittiradi. Bu orada Alomat qishloqlik odamlar hayotini tahlil qilib, kognitiv dissonansga uchraydi va yuqori kuchlanishli transformatorga ulanib, xudkushlik qiladi. Olimtoy buni Qoʻchqor akadan koʻradi, u robotni oʻta mushkul ishlar bilan qiynab yuborganini taʼkidlaydi. Qoʻchqor aka bu ayblovlarni rad etadi, Alomatga har oʻzbek ayoli qiladigan kundalik ishining yarmini ham yuklamaganini aytadi.

Rollarda

Tasviriy guruh 
Tasviriy guruh 
Abbos Toʻlaganov, Bobur Rahmonov

Saundtrek 
"Oq va qora", Farrux Zokirov va Yalla ansambli, Yulduz Usmonova.

Texnik maʼlumotlar 
 „Oʻzbekfilm“ davlat aksiyadorlik kompaniyasi tomonidan suratga olingan.
 Badiiy film, rangli.

Manbalar 

1990-yil filmlari
Oʻzbekiston filmlari
Oq va qora

«Oq va qora» — Yalla ansamblining qoʻshigʻi.

Muallif 

 Azim Suyun sheʼri
 Farrux Zokirov musiqasi

Ijrochi 

 «Yalla» guruhi

Qoʻshimcha 

 Bu qoʻshiq «Temir xotin» filmining saundtregidir. Sheʼr matni oʻrta maktab zamonaviy oʻzbek adabiyoti darsligiga kiritilgan.
YIM (nominal) ga koʻra davlatlar roʻyxati

Yalpi ichki mahsulot (YIM) – maʼlum bir yildagi mamlakatning barcha tayyor mahsulot va xizmatlarning bozor qiymati.  Mamlakatlar iqtisodiyoti hajmi moliya va statistika institutlarining bozor yoki davlat rasmiy kurslari boʻyicha hisoblanadigan YIMning nominal baholari boʻyicha saralanadi.

Amerika Qoʻshma Shtatlari jahondagi eng yirik iqtisodiyotga ega davlat hisoblanib, ushbu davlatning 2023-yildagi yalpi ichki mahsuloti $24,234 trillion hisoblanadi.

Roʻyxat

Yana qarang
 YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati

Eslatmalar

Manbalar

Yalpi ichki mahsulot
Aholi boʻyicha davlatlar roʻyxati

Aholi soni boʻyicha davlatlar roʻyxati. Bu yerda mustaqil davlatlardan tashqari baʻzi nomustaqil hududlar aholisi soni ham keltirilgan. Shuningdek, roʻyxatda har bir davlat (hudud) aholisi dunyo aholisining necha foizini tashkil qilishi ham koʻrsatilgan. Suveren davlat hududiga kiruvchi davlatlar (masalan, Birlashgan Qirollik hududiga kiruvchi davlatlar), davlatlar organizatsiyalari (masalan, Yevropa Ittifoqi) va muntazam aholisiga ega boʻlmagan hududlar (masalan, Antarktida) ushbu roʻyxatda koʻrsatilmagan.

Jadvaldagi raqamlar milliy aholini roʻyxatdan oʻtkazish muassasalarining soʻnggi maʼlumotlariga binoan va yaxlit holda keltirilgan. Bunday muassasasi mavjud boʻlmagan davlatlar uchun maʼlumot BMTning iqtisodiy va ijtimoiy muammolar boʻyicha departamenti bahosi asosida keltirilgan. 
Aholi roʻyxati har xil davlatlarda har xil vaqtda, har xil aniqlik bilan hisoblanishi sababli, davlatlarni ushbu jadvalda koʻrsatilgan aholi soni boʻyicha qiyoslash xato xulosalarga olib kelishi mumkin. Shuningdek, davlatlar aholisi sonining yigʻindisi dunyo aholisi soniga teng boʻlmasligi mumkin.

Roʻyxat

Izohlar 

Davlatlar: Statistika va Roʻyxatlar
Demografiya
Maydoniga koʻra mamlakatlar roʻyxati



Manbalar

Davlatlar
Mainz

Mainz (nem. Mainz , Pfalz Määnz / Meenz) — Olmoniyadagi shahar, Reynland-Pfalz yerida joylashgan.

Aholisi — 213528 kishi (2016).

Germaniya shaharlari

Germaniya shaharlari
Toʻraqoʻrgʻon

Toʻraqoʻrgʻon — Namangan viloyati Toʻraqoʻrgʻon tumanidagi shahar (1979-yildan). Tuman markazi. Viloyat markazi Namangan shahridan 12 km uzoqlikda joylashgan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Toʻraqoʻrgʻon (5 km). Aholisi 22,6 ming kishi (2004). Shahar yonidan Kosonsoy oqib oʻtadi.

Ijtimoiy soha 
Tumanda "OhangarIII", "Koopagrofirma" aksiyadorlik jamiyatlari, "Shirinlik" Oʻzbekiston—Gollandiya, "Axsikent" qoʻshma korxonalari faoliyat koʻrsatadi. 6 qurilish korxonasi, 55 savdo, 25 umumiy ovqatlanish, 62 maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, qishloq xoʻjaligi, qurilish va maishiy xizmat koʻrsatish, kasbhunar kollejlari va iqtidorli bolalar litseyi, 6 umumiy taʼlim maktabi, madaniyat saroyi, 2 muzey, 4 kutubxona, 7 tibbiyot muassasasi, shu jumladan, markaziy kasalxona, kattalar va bolalar poliklinikalari, tez yordam markazi boʻlimi faoliyat koʻrsatadi. Shahar yonidan Namangan — Toshkent avtomagistrali oʻtgan.

Toʻraqoʻrgʻon tumani
Oʻzbekiston aholi punktlari
Oʻzbekiston shaharlari
Stuttgart

Shtutgart — Germaniyaning jan.gʻarbiy qismidagi shahar. BadenVyurtemberg yerining maʼmuriy markazi. Aholisi 581,2 ming kishi (1999). Transport yoʻllari chorrahasi. Nekkar daryosi boʻyidagi port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning yirik sanoat, moliya, ilmiy va madaniyat markazi. Elektrotexnika, radioelektronika, avtomobil sanoati rivojlangan. Dvigatellar, stanoklar ishlab chiqarish, rangli metallurgiya, priborsozlik, kimyo, poligrafiya, toʻqimachilik, koʻnpoyabzal, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. Metropoliten qurilgan. Universitet, aviatsiya va kosmosga uchish sinov markazlari, galereyalar, muzey bor. Shahar ilk bor 12-asrdagi qoʻlyozmalarda tilga olingan. 12—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. Shahar yaqinidagi mineral buloqlar atrofida kurortlar barpo qilingan. 

Stuttgart Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan aholi punktidir. Maydoni — 207,36 km2. 606 588 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Daimler Crysler, Porsche va boshqa koʻplab katta firmalar makoni.

Geografiyasi

Hududi 
Stuttgartning hududi  kmdir. Dengiz sathidan oʻrtacha  m balandlikda joylashgan.

Demografiyasi

Mashhurlar
 Roland Emmerich
 Georg Wilhelm Friedrich Hegel
 Friedrich Schiller

Manbalar 

Germaniya shaharlari
Essen

Essen — Germaniyaning gʻarbiy qismidagi shahar, Shimoliy ReynVestfaliya yerida. Aholisi 601 ming kishi (1999). Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. ReynXerne kanali boʻyidagi port. Mamlakatning muhim sanoat markazlaridan. Qora metallurgiya, mashinasozlik (shu jumladan, elektrotexnika, ogʻir va transport mashinasozligi), toʻqimachilik, poligrafiya, sement, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. E.da yirik sanoat va moliya kompaniyalarining boshqarmalari joylashgan. Oliy oʻquv yurtlari, ilmiy tekshirish institutlari, muzeylar (xususan, Folkvang muzeyi, 19—20-asrlar sanʼati) bor. Shahar ilk bor 11-asrga oid yozma manbalarda tilga olingan. Meʼmoriy yodgorliklardan gotika cherkovi, sobor saqlangan. 

Essen — Germaniyaning Shimoliy Reyn-Vestfaliya federal yeridagi shahar. 2010-yili Yevropa madaniyat poytaxti deya topilgan.

Havolalar 

 Muntazam Essen Homepage (olmoncha) 

Germaniya shaharlari
Bonn

Olmoniya Federal Davlatining eski poytaxti

Bonn — Germaniyadagi shahar, Shimoliy ReynVestfaliya yeri hududida, Reyn daryosining chap sohilida. Aholisi 412 ming kishi (1995). B. ga 1-asrda rimliklar asos solgan. 1273—1794-yillarda Kyoln kurfyurstlari qarorgohi. 1814-yil dan Prussiya tarkibiga kirgan. 1945—49 yillarda Germaniyaning Angliya okkupatsiya qilgan zonasida boʻlgan. 1949-yildan GFR poytaxti. 1989-yildagi siyosiy oʻzgarishlar tufayli GFR va Germaniya Demokratik Respublikasi qoʻshilib, birlashgan Germaniyaning federal poytaxti statuyey B.dan Berlinga oʻtdi. Xorijiy davlatlar elchixonalari hozircha Bonn B. muhim transport yoʻllari tuguni. Reyn boʻyidagi port. Xalqero aeroport bor. Sanoat korxonalari juda kam. Mavjud sanoat tarmoqlarining aksariyati isteʼmol mollari ishlab chiqaradi; elektrotexnika, rangli metall buyumlari, aniq mexanika, optika, farmatsevtika, mebel, keramika, yozuv qogʻozi, oziq-ovqat, tamaki korxonalari bor. Poligrafiya sanoati rivojlangan. B.da GFR savdo-sanoat palatasi, sanoat va moliya konsernlarining koʻpdankoʻp idoralari, madaniyat muassasalari va boshqa joylashgan. B. atrofida qoʻngʻir kumir qazib chiqariladi.

B.da Germaniyadagi eng yirik oliy oʻquv yurti — Bonn universiteti, konservatoriya, Betxoven uymuzeyi, kutubxona bor. Roman sobori (11—13 a. lar), gotika uslubidagi SanRemigiy cherkovi (12741317), ratusha (1737) va boshqa meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Manbalar 

Germaniya shaharlari