MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Hakim Zohidov

Hakim Zohidovich Zohidov(1912. 18. 9 — Toshkent — 1978.7.10) — anatom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973), tibbiyot fanlari doktori (1959), professor (1961), SamTI ni tugatgan (1935). SamTI (1942—45), Toshkent tibbiyot akademiyasi (1945—47) rektori, Oʻzbekiston Sogʻ-liqni saqlash vaziri (1947—51). Toshkent tibbiyot akademiyasi anatomiya kafedrasi mudiri (1956— 61), professor 1972-yildan Urta Osiyo Tibbiyot pediatriya institutida  normal anatomiya kafedrasi mudiri. Markaziy nerv sistemasining ayrim sohalarini, odamning yoshiga xos tuzilishini oʻrgangan. Lotincha-oʻzbekcha-ruscha normal anatomiya lugʻati (T., 1964; A.A. Asqarov bilan birgalikda); Ruscha-oʻzbekchalotincha normal anatomiya lugʻatini (T., 1971; A. A. Asqarov bilan birgalikda) tuzgan. Gaz. va jurnallarda ocherk, hikoya, felyeton, sheʼrlari bilan qatnashgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Lutfi Zohidova

Lutfi Zohidova (1925.6.11, Koni-bodom — 1995) — 1-tojik balerinasi. 1941 yildan S. Ayniy nomidagi opera va balet teatrida. Eng yaxshi partiyalari: Mariya ("Boqchasaroy favvorasi"), Layli ("Layli va Majnun"), Zolushka ("Zolushka") va b. Shuningdek, tojik va b. xalqlar raqslarining ham mohir ijrochisi sifatida tanilgan.

Manbalar 

1925-yilda tugʻilganlar
1995-yilda vafot etganlar
Balerinalar
Zohidon

Zohidon — Eronning jan.sharqidagi shahar. Seyiston va Balujiston ostonining maʼmuriy markazi. Aholisi qariyb 420 ming kishi (1997). Temir yoʻl orqali Pokistonning temir yoʻl tarmoklariga tutashgan. Z.dan Mashhad va Ker-mon sh.lari orqali Tehronga va Hoʻr-muz qoʻltigʻidagi Bandar-Abbos portiga avtomobil yoʻli oʻtgan. Aeroport bor. Toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati kor-xonalari mavjud. Bodom va quritilgan mevalar bilan savdo qilinadi. Oʻsimlik moyi ishlab chiqariladi. Gilam toʻqiladi.

Manbalar 

 

Eron shaharlari
Aholi punktlari
Zohir Axmad

ZOHIR (Zoyir) Axmad (1947.6.4, Afgʻoniston, Lagʻmon viloyati — 1980.6.4, Kobul) — afgʻon xonandasi, bastakor va shoir, afgʻon musiqiy estradasi asoschilaridan. Ijodiy faoliyati aso-san Afgʻoniston davlat radiosi bilan bogʻliq boʻlgan (1961—80). Musiqa uslubida Sharq (ayniqsa, Hindiston) va Yevropa estrada musiqa yoʻnalishlari oʻziga xos tarzda uygʻunlashib ketgan. Shu jumladan, 3. oʻzining ansambli tarkibida hind anʼanaviy sozlaridan setor, tanpura, sarud, tabla, Yevropa sozlaridan truba, gitara va elektron klavishli cholgʻularni mohirona qoʻllagan. Bastakor sifatida 100 dan ortiq qoʻshiq yaratgan. Z.ning dilrabo asarlari oʻzbek sanʼatkorlari ijodiga ham katta taʼsir etgan. X. Lutfullayev, B. Hamdamov, Sh. Joʻrayev, N. Abdullayeva, H. Isroilova, S. Qoziyeva, M. Sattorova, U. Otajonov va b. 3. qoʻshiklari ("Layli, Layli, Laylijon", "Kaja-ke", "Boz omadi", "Mara, mara, may bideh", "Yorakiman", "Guli sangam" va b.)ni oʻziga xos uslubda ijro etganlar.

Manbalar
Zohir Qoʻchqor oʻgʻli

Zohir Qoʻchqor oʻgʻli (1920, Buxoro viloyati) — oʻzbek baxshisi. Doston va termalar kuylashni bobolari Rahmon va Quvvat baxshi (19—20-asr) lardan oʻrgangan. Islom shoirnint shogirdi. "Ernazarxon", "Nurali", "Goʻroʻgʻli" turkum dostonlari, "Tillo qiz" va b. dostonlarni mahorat bilan kuylagan. Undan "Goʻroʻgʻlining tugʻilishi", "Hasanxon", "Avazning Yulduzkoʻz pariga borishi", "Oytoʻra bilan Mastura", "Kunlarim" kabi 20 dan ortiq doston va koʻpgina termalar yozib olingan. Oʻzbekiston FA Qoʻlyozmalar instituti chiqargan "Oʻzbek xalq dostonlari katologi" (1986)da Z.ning 21 dostoni (va-riantlari bilan) tavsifi bor.

Manbalar 

 Hasanxon [nashrga tayyorlovchi M. Mir-zayeva]. T., 1969.
Zohiriylar

Zohiriylar (arab, zohir — tashqi, oshkor) — Dovud ibn Ali alIsfahoniy az-Zohiriy (883 y.v.e.) asos solgan islom huquqiy maktabi (mazhabi) izdoshlari. Dovud ibn Ali huquqiy amaliyotda Qurʼon va sunnani aynan tushunish va talqin qilishnigina tan olgan birinchi faqih edi. Uning ta-rafdorlari Qurʼon matnidagi yashirin (botiniy) maʼnoni rad etib, uni ma-joz.iy talqin etib boʻlmaydi, deb hisoblaganlar. 3. huquq uslubi masalalarida mantiqiy usullar (raʼy, istih-son va b.)dan foydalanishga keskin qarshi edilar. Keyinchalik, qiyos va ijmoni juda cheklangan darajada qoʻllashga rozi boʻlganlar. 3. mazhabi 10— 13-asrlarda musulmonlar olamida keng tarqaldi. Iroqda 3. oʻz mazhablarini oʻrganishni tashkil qildilar va bu taʼlimotni Iroqdan tashqarida ham faol targʻib qildilar. 3. 15-asrdan asta yoʻq boʻla boshladi.

Manbalar
Zohirshoh Muhammad

Zohirshoh Muhammad (191* 15.10, Kobul) — Afgʻoniston shohi (1933.8.11 — 1973.24.8) Muhammad Nodirshohning oʻgʻli. Fransiyada tahsil olgan (1924—30). Afgʻonistonga qaytgan va harbiy ofitserlar bilim yurtini tugatgan (1931). 1932—33-yillarda milliy mudofaa vaziri oʻrinbosari, 1933-yilda maorif vaziri vazifasini bajaruvchi. 1933-yil 8-noyabrda otasining oʻlimidan keyin taxtga oʻtirgan. Shoxlik davrida mamlakat mustaqilligini mustahkamlash va betaraflik siyosatini olib borgan, harbiy bloklarga qoʻshilmaslikka harakat qilgan. Milliy iqtisod, madaniyat va maorifning rivojlanishiga koʻp hissa qoʻshgan. 3. xorijda davolanayotganda jiyani Muhammad Dovud hokimiyatni qoʻlga oldi va unga tazyiq koʻrsatdi. 1973-yil 17-iyulda monarxiya tugatilib, Afgʻoniston respublika deb eʼlon qilingach, 24-avgustda taxtdan voz kechgan. Oilasi bilan Rim yaqinidagi shaharchada yashagan. Mamlakatda toliblar hukmronligi barham topgach, Hamid Qarzay boshchiligidagi Afgʻoniston muvaqqat hukumati taklifiga koʻra Afgʻonistonga qaytib kelgan (2002-yil 18-aprel).

Manbalar 

Barakzoilar sulolasi
20-asr afgʻon hukmdorlari
20-asr afgʻon siyosatchilari
Afgʻoniston podsholari
Zubayda

Zubayda (762—831) — Horun ar-Rashidning xotini, amakisining qizi, abbosiylar xalifasi Amin (? — 813) ning onasi. U xalqparvar, kambagʻalparvar, xayru ehson borasida behad qoʻli ochiq boʻlib, oʻz mablagʻiga koʻplab shahar, qalʼa, rabot, masjid, Madrasa, koʻprik, yoʻl, ariq, quduq, hovuz, sardoba, koriz qurdirgan, gʻoziylar uchun qurol-aslaha va otlar xarid qilgan, yeru mulklar sotib olib, ularni qalʼalarga vaqf etgan. Chunonchi, 3. Kufadan Makka va Madinagacha boʻlgan yoʻllarda quduklar va Makka axlini oqar suv bilan taʼminlash uchun uz. 16 km keladigan bir ariq qazdirgan. Makkaliklar hanuzgacha mazkur ariqni "Aynu Zubayda" ("Zubayda chashmasi") deb ataydi. Shosh kanalini (Toshkentdagi Boʻzsuv) tiklashga 2 mln. dirham aj-ratgan. Nizomulmumsning "Siyosatnoma" asarida aytilishicha, Erondagi Koshon va Tabriz, Qashqar va Balur chegarasidagi Badaxshon, Isfijobdagi Husan sh.larini hamda Erondagi Jilon, Xorazmdagi Afrofa va b. koʻpgina qalʼalarni 3. qurdirgan. Ad.: Nizomulmulk, Siyosatnoma, T., 1997.

Manbalar
Zubr

Zubr () — quvushshoxlilarga mansub sut emizuvchi hayvon. Tanasining uz. 3,5 m gacha, boʻynining yagʻrinidan balandligi 1,9 m gacha, vazni 900 kg gacha. Tanasi yoʻgʻon, boshi katta, koʻzi kosasidan chiqqan, yelkasida qalin, jingalak yoli bor. Moʻynasi qoramtir. Iyagida soqoli, boshida kokili, boʻynida shokilasi, dumining uchida bir tutam popugi bor. Juni qalin, tanasining oldingi qismida uzun, keyingi qismida kalta. 2 kenja turi: tekislik zubri (V. b. bonasus) va Kavkaz zubri (V. b. Caucasus) tarqalgan. Qadimda 3. Yevropa oʻrmonlari, Kavkaz va Rossiyaning Yevropa qismida tarqalgan. Avg . — sentabrda urchiydi. Podasida 1 erkagi va 2—6 urgʻochisi boʻladi. Boʻgʻozlik davri 9 oy. Bitta bola tugʻadi, bir yilgacha emizadi. 2—3 yoshda jinsiy yetiladi. 3. 30—40 yil yashaydi. 20-asrning 20-y.lariga kelib dunyo boʻyi-cha hammasi boʻlib 48 ta 3. qoʻrikxonalarda saqlanib qolgan. Muhofaza choralari koʻrilishi tufayli soni hozir birmuncha koʻpaygan (qarang Belaya Veziya pushchasi).

Yana q. 

 Qoramol
 Buyvollar
 Bizon
 Sigir

Manbalar
Zubturum

Zubturum () — zubturumdoshlar oilasiga mansub 1—2 va koʻp yillik oʻtlar turkumi. 260 tacha turi maʼlum. Oʻzbekistonda 6 turi uchraydi. 4 turidan dorivor oʻsimlik sifatida foydalaniladi. Barglari ildiz boʻgʻzida toʻp boʻlib joylashgan, bandli, keng tuxumsimon yoki keng ellipssimon, nashtarsimon va tasmasimon. Gullari poya va shoxlari uchida oddiy boshoq hosil qiladi. Me-vasi ikki yoki koʻp urugʻli. Bargi va urugʻi tarkibida S va K vitamin, karotin, shilimshiq oshlovchi va b. mod-dalar bor. Bargidan tayyorlangan damlama meʼda-ichak kasalliklarini, yaralarni davolashda, urugʻining shilimshiq eritmasi esa kuchsiz surgi sifatida ishlatiladi.

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Zubturum
Zubturumdoshlar
Dorivor oʻsimliklar
Bargli sabzavotlar
Zubturumdoshlar

Zubturumdoshlar () — ikki urugʻpallali yoki magnoliyasimonlar sinfiga mansub koʻp yillik va bir yillik oʻsimliklar oilasi. 260 turni oʻz ichiga olgan 3 turkumdan iborat. Oiladagi eng katta turkum zubturum () moʻʼtadil iqlimli mintaqalarda oʻsadi. Bir necha turdan tashkil topgan litorella () turkumi faqat Yevropa, Azor orollari va Janubiy Amerikada uchraydi. Bitta turdan iborat bouguyeria () turkumi esa Jan. Amerika uchun endemik hisoblanadi. Oʻzbekistonda Z.ning 6 turi usadi. Ularning gullari mayda, rangsiz, guldor poya uchi-dagi boshoqsimon toʻpgulga joylashgan. Gul boʻlaklari toʻrtta (kosabargi toʻrtta, tojbargi toʻrtta, changchisi toʻrtta, urugʻchisi ikkita), tojbarglari rangsiz yupqa pardachadan iborat. mevasi qopqoqchali koʻsakcha, chorva mollari uchun oziqlik qiymati kam, baʼzi turlari dorivor hisoblanadi.

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Zugdidi

Zugdidi () — Gruziyadagi shahar (1918 yildan). Kolxida pasttekisligida. Temil yo'l stansiyasi. Aholisi 42 998 kishi (2014). Sellyulozaqogʻoz kombinati, chinni-fayans zavodi, ipakchilik fabrikasi, oziq-ovqat sanoati korxonalari, drama teatri, tarix-etnografiya muzeyi bor.

Manbalar 

Gruziya shaharlari
Zudmurod masjidi

Zudmurod masjidi — Samarqanddagi meʼmoriy yodgorlik (19-asr). Xoʻja Zudmurod qabristonida, 3 tomoni ayvonli xonaqoh va minoradan iborat. Uchala tomonning har birida 2 tadan eshik bor. Ana shu 6 eshikdan ay-vonlar orqali xonaqohga kiriladi. Xonaqoh 4 (yogʻoch) ustunli. Gʻarbiy devor oʻrtasida mexrob bor. Ayvonning sharq va jan. qismida ustunlar bir qatorli, shim. da ikki qatorli qilib joylashgan. Ularning turli davrlarda qurilganligi bezagida ham koʻzga tashlanadi. Shim. ayvonda Xushkomilboy mablagʻiga qurilgani (1896) haqida maʼlumot saqlangan. 3. m. qurilishida ustalardan: najjor (Muxtor va Abdurauf), naqqosh (Mahmud, Naim, Sharif), gilkor (Saʼdulla va Kamol) lar qatnashgan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Samarqand
Vladimir Ilich Zuyev

Zuyev Vladimir Ilich (1930.27.7, Rossiya Federatsiyasi Orenburg viloyati) — sabzavotshunos olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1971), professor (1972), Rossiya Federatsiyasi Agrar taʼlim akademiyasi akademik (1995). Toshkent qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1955). Toshkent qishloq xoʻjaligi institutida sabzavotchilik kafedrasi assistenti, dotsent (1955—69), oʻquv ishlari boʻyicha (1969—76) va ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (1980—86), sabzavotchilik kafedrasi mudiri (1977-1992). 1992-yildan Toshkent agrar universiteti sabzavotchilik kafedrasida professor Ilmiy ishlari Oʻzbekistonda sabzavot-poliz va kartoshka yetishtirish, sabzavot va poliz ekinlari seleksiyasi va urugʻchiligi masalalariga bagʻishlangan. Oliy oʻquv yurtlari uchun sabzavotchilik boʻyicha darsliklar yaratgan. Respublikada rayon-lashtirilgan 1 tarvuz, 1 qovun, 4 bod-ring navini (2 tasi issikxonalarda yetishtirishga moʻljallangan) yaratgan. As: Shoʻr yerlarda sabzavot va kartoshka yetishtirish, T., 1961; Ovoshevodstvo, T., 1980.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Zulayho

Zulayho – Sharq xalqlari ogʻzaki va yozma adabiyotida keng tarkalgan afsonaviy qahramon. Firdavsiy (10-asr), Ali (13-asr)g Durbek (14-asr) va b. shoirlarning mashhur afsona, rivoyatlar va muqaddas kitoblar (Tavrot, Qurʼon) taʼsirida yaratilgan "Yusuf va Zulayho" dostonlarida oli-janob obraz sifatida gavdalanadi. Bu ishqiy-sarguzasht harakteridagi asarlarda 3. islom dini zaminida talqin etiladi. Qizning har bir xattihara-kati, nutqi, kishilar bilan munosabatida odob-axloqning yuksak namunalari oʻz ifodasini topgan. 3. matonatli, katʼiyatli, kuchli irodali ayollarning umumlashma obrazi, chin sevgisadoqatning yorkin timsoli sifatida kuylanib kelingan.

Manbalar 

 

Adabiy qahramonlar
Zulkifl

Zulkifl — Qurʼonda nomi zikr etilgan paygʻambarlardan biri. Asl ismi Bishr. Ayyub (as) ning oʻgʻli. Qaysi qavmga paygʻambar etib yuborilgani haqida Qurʼonda aniq oyat yoʻq. Lekin baʼzi rivoyatlarda rumliklar iymon keltirib unga ergashganliklari naql etiladi. Bu qavm 3. dan uzoq umr koʻrishni Allohdan soʻrashni iltimos qilgan, Parvardigor Z.ning duosini qabul etib, ular "oʻzlari xohlamaguncha oʻlmaslar, bunga sen ham kafil boʻlgin" degan vahiy keladi. Bishr oʻz qavmiga bu bashoratni yetkazdi. Iloxiy vahiyga oʻzi kafil boʻldi. Shu sababli uni Zulkifl (kafolat sohibi) deb atay boshlaganlar. Iroqda al-Xilla yaqinida odamlar 3. ning qabri deb hisoblaydigan ziyoratgoh bor. Boshqa joylarda ham 3. maqba-rasi mavjudligi, jumladan u Termiz yaqinida dafn etilganligi haqida rivoyat qiladilar (qarang Zulkifl maqbarasi).

Manbalar 

 

Islom paygʻambarlari
Zulkifl maqbarasi

Zulkifl maqbarasi — Termiz yaqinida joylashgan meʼmoriy yodgorlik (11 — 12-asrlar). Rivoyat qilinishicha, bu yerga paygʻambar Zulkifl dafn etilgan. Tarixiy manbalarda abbosiylarning atoqli lashkarboshlaridan Ishoq ibn Kunaja (992/993-yillarda vafot etgan) ham shu yerda dafn etilgani qayd qilingan. Maqbaraning ayni qurilgan yillari mavjud emas, lekin binolar 11-12-asrlarga tegishli boʻlib, Mahmud Gʻaznaviy davrida bunyod etilgan.

Nomlanishi 
Bu maqbarada paygʻambar Zul Kifl dafn etilgan degan taxminlar mavjud. Zul Kifl paygʻambar Ayyubning oʻgʻli hisoblanadi. Qur’on va hadisda bu zot haqida maʼlumotlar deyarli berilmagan. Paygʻambar Zul Kifl haqida Anbiyo (85-48-oyatlar) va Sod suralarida aytib oʻtiladi.

Zul Kifl soʻzi „kafolat egasi“ degan maʼnoni anglatadi.

Joylashuvi 
Zul Kifl maqbarasi Amudaryo boʻyidagi Paygʻambar oroli — Orol Paygʻambar qoʻriqxonasi hududida joylashgan. Paygʻambar Zul Kifl ayni shu yerda dafn etilganligi sababli ham orol Paygʻambar oroli deb nomlana boshlangan.

Tuzilishi 
Amudaryodagi Paygʻambar orolning janubiy qismida joylashgan masjid, goʻrxona va ularga tutash 2 xonadan tarkib topgan. Binolar turli davrlarda bunyod etilgan. Masjid murabba tarxli (maydoni 6,95 x 6,95 metr), gumbazli, oldi peshtoqli qilib qurilgan. Mehrobiga ganchkori giri naqsh ishlangan. Goʻrxona (maydoni 6 x 4 metr) masjid sathidan 1 metrcha baland qilib qurilgan, unda sagʻana saqlangan. Goʻrxonaning ikki eshigi orqali tutash qurilgan ikki xonaga oʻtish mumkin. Xonalar devoriga gʻishtlar mavjli shaklda terilgan.

Balxlik olim Muhammad ibn Valiy XVII asrda yozgan asari „Baxrul axror“ da paygʻambar Zul-Kiflning qabri haqida yozilgan.

Xalq orasida yurgan afsonalarda esa paygʻambar Zul-Kifl oʻz tanasini Amudaryoga tushirib, tobut qayerda toʻxtasa, oʻsha yerda dafn etishni vasiyat qilgan.

Paygʻambar oroli 
Paygʻambar oroli jami 4000 gektar maydonni egallaydi. Orolning uzunligi sakkiz kilometr, kengligi esa taxminan besh-olti kilometrga teng. Mutaxassislarning fikricha, Amudaryo ayni shu orol hududiga yaqinlashganda oʻz tabiatini oʻzgartiradi. 1971-yilda bu hududa qoʻriqxona tashkil etilgan. Hozirda hudud Surxon davlat qoʻriqxonasi tarkibiga kiradi. Orolning 970 gektar maydonini oʻrmonzorlar tashkil etadi.

Orol Paygʻambar qoʻriqxonasi 
Orol Paygʻambar qoʻriqxonasi Amudaryo sohilida joylashgan boʻlib, uning janubiy qismida kichik ansambl shaklida maqbara bunyod etilgan. Shuningdek, u yerda katta gumbazli masjid, janubiy qirgʻoqqa tutash hududda kichik ibodatxona, gʻarbiy qismda esa ikki xona barpo etilgan.

Taʼmirlanishi 
Zul Kifl maqbarasi 2018-yil boshida qayta taʼmir qilingan. Lekin hozirda mazkur hudud Afgʻoniston Oʻzbekiston chegarasida joylashganligi uchun ham ziyorat qilish imkoni mavjud emas.

Adabiyot 
 Termiz — Buyuk yoʻllar chorrahasidagi koʻhna va yangi shahar, Toshkent, 2001.

Manbalar 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Surxondaryo viloyati
Zulu

Zulu (zuluslar; oʻzlarini amazulu deb atashadi) — xalq. Janubiy Afrika Respublikasi (JAR) da, shuningdek, Lesoto, Mozambik va Svazilendda yashaydilar. Umumiy soni 8,3 mln. kishi, shundan JAR da 7,9 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Zulu tilida soʻzlashadilar. Anʼanaviy diniy eʼtiqodlarga rioya qilishadi, shuningdek, turli tabiat kuchlari, narsalarga topinuvchilar ham uchraydi.

Manbalar 

Millatlar
Zuluk solish

Zuluk solish — davolash choralaridan biri. Ayniqsa Sharq tabobatida keng qoʻllanilgan. Jagʻli zuluklarssh tibbiyot zulugi solinadi. U chuchuk suv xavzalarida yashaydi, shuningdek, lab. da urchitiladi. Tibbiyot zulugining boʻyi 8—12 sm, vazni 2 g, yashil rangli, orqasida uzunasiga ketgan zar-gʻaldoq yoʻllari, ogʻzida tishchali uchta jagʻi va soʻlak bezlari bor. Zuluk terini tishlari bilan teshib, soʻlak bezlaridan girudin degan modda chiqaradi, bu modda qonning ivishiga toʻskinlik qiladi. Och zuluk 30—60 min. da 10— 15 ml qon soʻra oladi. Har bir zuluk ozgina qon soʻradi, shuning uchun zuluk qon soʻrib tushgandan keyin jarohat picha qonab turgani maʼqul. Soʻngra jarohat va uning atrofiga steril material yopiladi. Gipertoniya kasalligining baʼzi shakllari, tromboflebit, miokard infarqta, stenokardiya, nevrit, radikulit, chipqon chiqqanda va b. kasalliklarda vrach zuluk solishni buyuradi. Zuluk chakkaga (yaxshisi quloq suprasining orqasiga), boʻyinning ensa ostidagi qismiga, yurak va jigar ustidagi teriga va b. aʼzolarga solinadi. 

GIRUDOTERAPIYA- TIBBIYOTDA ZULUK BILAN DAVOLASH TEXNOLOGIYALARI.
GIRUDOTERAPIYA SOHASINING RIVOJI:
Dastlab girudoterapiyaning foydasi faqat qon chiqarishda deb hisolangan. Uning foydasini qadimgi Misrda, Yunoniston va rimda bilishgan va keng foydalanishgan. Malika Kleopatra oʻz goʻzalligini saqlah maqsadida undan keng foydalangan. Zuluklarning tarixda keng qoʻllanganligidan hatto misr exromlariga ularning rasmlari tusgirilgan. u keyinchalik u juda omalashib ketdi va koʻplab foydalari topildi. zuluk soʻlagi tarkibida 200 dan ortiq moddalar boʻlib ulardan 15 ga yaqini biologik aktiv moddalar va odam organizmiga juda koʻp foydalari topilgan.

Manbalar
Zuluklar

Zuluklar (Hirudinea) — halqali chu-valchanglar tipining sinfi. Tanasining uz. bir necha sm dan 15 sm gacha, baʼzan undan ham uzunroq. Tanasi orqa va qorin tomondan yassilashgan, baʼzan silindrsimon, 33 ta tashqi hal-qadan iborat. 3. tanasining tashki hal-qalari soni ichki halqalari soniga teng boʻlmaydi, odatda, har bir ichki halqaga 3—5 ta tashqi (ikkilamchi) halqa toʻgʻri keladi. 400 ga yaqin turi chuchuk suv havzalari va dengizlarda tar-qalgan. Koʻpchilik 3. ning 2 soʻrgʻichi boʻlib, ulardan biri tanasining ol-dingi, ikkinchisi keyingi qismida joylashgan. Ogʻiz teshigi soʻrgʻich yoki Hartum bilan oʻralgan. 3. yirtqich (hartumli 3.) yoki parazit (jagʻli 3.) hayot kechiradi. Yirtqich 3. mayda umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi, parazit 3. turli umurtqali hayvonlar va odam qonini soʻradi. Jagʻli 3. ichagining yon tomonidagi juda keng xaltalariga koʻp qon soʻrib oladi. 3. soʻlagi tarkibidagi girudin qonni ivitmaydi. 3. terisi orqali nafas oladi. Ayirish sistema-si — metanefridiylar. Jagʻli 3. ning qon aylanish sistemasi kon tomirlari devori epiteliysi boʻlmasligi bilan boshqa halqali chuvalchanglardan farq qiladi, qon tomiri tana boʻshligʻi qol-digʻidan hosil boʻladi. 3. germafrodit, urugʻlangan tuxumlarini pilla ichiga qoʻyadi. Lichinkasi pilla ichida oʻzga-rishsiz rivojlanadi. 2 kenja sinf: qad. (Archihirudinea) va haqiqiy 3. (Euhiru-dinea) ga boʻlinadi. Haqiqiy 3. hartumli (Rhynchobdellida) va jagʻli 3. (Gna-tobdellida) turkumlariga boʻlinadi. Tibbiyot 3. (Hiruda medicinalis) dan tromb hosil boʻlishi bilan bogʻliq qon tomirlari kasalliklari (gipertoniya, sklerozning boshlangʻich davrlari, insult va b.) ni davolashda foydalaniladi. Tibbiyot 3. maxsus zavodlarda koʻpaytiriladi. Ayrim 3. baliklarga jiddiy zarar yetkazadi. Oʻrta Osiyo suv xavzalarida chigʻanokli 3.(Glossiphoniacomplanata), soxta ot 3. (Haemopis sanguisida), turkiston 3. i (Limnatus turkistanica) uchraydi. Seylon va Zond arxipelagi tropik oʻrmonlarida quruklikda yashov-chi 3.(Haemodipsaceylomca) odam va sut emizuvchilar qonini soʻradi.

Adabiyot 
 Mavlonov O., Xurramov Sh., Umurtqasizlar zoologiyasi, T., 1995.

Manbalar
Zulf

Zulf — 1) ayollarning ikki chakkasidan tushirib qoʻyilgan soch tutami, jamalagi; 2) ayollarning ziynat buyumi; gajak kabi chakkaga taqiladi. Tilla yoki tilla suvi yugurtirilgan kumush plastinkadan yasalgan taqinchoq. Uzunligi 8—9 sm, naqshlangan naychadan iborat boʻlib, ikki uchiga qubbacha, plastinka qirgʻogʻiga shokila (simlarga oʻtkazilgan marvarid) lar oʻrnatiladi. Qizlar, kelinchaklar ikki chakkadagi bir tutam sochlarini (baʼzan qirqib) 3. dan oʻtkazib, ilmogʻidan sochlariga osib qoʻyadilar.

Manbalar
Zulfi tilla

Zulfi tilla, zulfizar (tilla soch tutami, jingalasi) — ziynat buyumi, ayollar sochiga taqiladigan bezak. Markaziy turunj shaklidagi toʻgʻnogʻich va undan yon tomonlariga qora ipak ipdan chikarilgan ikki qator shokiladan iborat. Toʻgʻnogʻich qismi yupqa kumush yaproqchalaridan iborat boʻlib, gajaksimon uchli shakl va tana qismdan iborat, yuzasi bosma naqsh, kesma chiziqlar (baʼzan oʻsimliksimon naqshlar) bilan bezatilgan, yirik rangli shisha koʻzlar oʻrnatilgan, quyi qismiga shokilalar osilgan. Ikki qator ipak shokilasiga koʻplab qubbachali (qoʻngʻiroqcha shaklida) popuklar biriktirilgan, uning uchi band ("baxt bandi") bilan yakunlangan. Yurganda va harakatlanganda ular tovush chiqarib jaranglagan.

Manbalar 

    

Zargarlik
Kiyim
Zulfin

Zulfin — zanjirli ilmoq; darvoza, eshik, sandiq kabilarda qulf osish uchun moʻljallangan halqasimon mosla-ma. Temir va misdan kallakli va dumli qilib ishlanadi. Dumi kesakiga qoqiladi. Eshik, darvoza, sandiqni qulflashda 3. kallagiga zanjir ilinib, ustidan kulf uriladi.

Manbalar
Zulfiqor

Zulfiqor ( — „teshib oʻtuvchi“, „oʻtkir“) — Muhammad[SAV]ning ikki uchli qilichi. Badr jangida qoʻlga tushirgan. Arabistonda mashhur qilich boʻlgan. U Muhammad[SAV]dan oldin makkalik Munabbih ibn Hajjojga tegishli edi. Muhammad[SAV] vafotidan keyin hazrat Ali[RA]ga, soʻngra esa xalifalarga oʻtgan. Islom anʼanasida Zulfiqor sehrli deb hisoblanadi. Xususan u uzayishi yoki qisqarishi mumkin edi.

Manbalar 

Islom
Muhammadning hayoti
Zulfiqor (dara)

Zulfiqor, Zulfiqor yoʻlagi — Herirud (Tajan) daryosi vodiysidagi dara, Eron togʻligining shim. tarmoklarida. Paropamiz togʻlari bilan Turkmaniston-Xuroson togʻlari orasida. Uz. 14 km chamasida. 3. Turkmanistonning jan. qismlari bilan Eron va Afgʻonistonning chegaraga yaqin viloyatlarini bogʻlaydi.

Manbalar 

Vodiylar
Zulqarnayn

Zulqarnayn (arab. — ikki shoxli) — musulmonlar orasida tarqalgan qad. rivoyatlarga kura, dunyoning Chin (Xitoy) ga qadar yerlarini zabt etib, u yerda yaʼjuj va maʼjuj yoʻliga ulkan toʻsiq qurgan podshoh. Ayni vaqtda ham Sharq, ham Gʻarb hukmdori ekanligi yoki tojining ikki cheti shoxsimon boʻlganligidan shunday deb atalgan, deb taxmin qilinadi. Qurʼonda Z. ning yer yuzida haqni qaror toptirish uchun qilgan saʼyharakatlari bayon etilgan (18:83—102). Baʼzi islom tadqiqotchilari (mas, Ibn al-Asir) Qurʼoni karimda zikr qilingan Z. ni makedoniyalik Aleksandrning oʻzi deb va baʼzilari Hazrat Ibrohim (as) dan ilgari yashab oʻtgan butunlay boshqa bir shaxs deb talqin etishadi.
Baʼzi kishilar Aleksandr Makedonskiy bilan Iskandar Zulqarnaynni ikkalasi bitta shaxs deyishsa, ayrim kishilar esa Iskandar Zulqarnaynni Aleksandr Makedonskiyga hech qanday aloqasi yo‘q deyishadi.

Manbalar
Zulqaʼda

Zulqaʼda (arab.) — qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek musulmonlarning hijriy-qamariy yil hisobida oʻn birinchi oyning arabcha nomi; 30 kunga teng.

Manbalar 

Yil oylari
Islom
Zulhijja

Zulhijja (arab.) — qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek musulmonlarning hijriy-qamariy yil hisobida oʻn ikkinchi oyning arabcha nomi; 29 kunga teng.

Manbalar 

 

Yil oylari
Islom