MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Belugalar

Belugalar (Huso) — osyotrsimonlar oilasiga mansub baliqdar urugʻi. Yarimoy shaklidagi keng ogʻzi, pastki lablari oʻrtasidan kesik borligi va jabralarining tuzilishi bilan boshqa baliklardan farqqiladi. 2 turi: beluga (Huso huso) va kaluga (Huso dauricus) bor. Beluga Kaspiy, Qora, Azov va Adriatika dengizlarida va ularga quyiladigan daryolarda yashaydi. Tanasining uz. 4 – 5 m, ogʻirligi 1,5 t gacha keladi. B. baliklar bilan, yosh baliqchalar esa suv tubidagi mayda umurtqasizlar bilan oziqlanadi. B. oʻtkinchi baliqlardan. Bir necha yilda bir marta may—iyun oylarida tez oqar daryolarning toshloq joylariga kelib 200 000 dan 1 mln. gacha tuxum qoʻyadi. Erkaklari 12 — 14 yoshda, urgʻochilari 16—18 sshda voyaga yetadi. 100 yildan ortiqroq yashaydi. B. osyotrsimonlar, xususan sterlyad bilan, shuningdek sevryuga va tikondum baliklar bilan gibrid hosil qiladi. B.ning sterlyad bilan gibridi besterni sunʼiy chatishtirish orqali yetishtirilgan. Bester koʻpaytirish maqsadida reslublikamizning hovuz baliqchilik xoʻjaligiga keltirilgan. Qimmatbaho goʻshti va ikrasi uchun ovlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beluxa

Beluxa (Delphinapterus leucas) — delfinsimonlar oilasiga mansub sut emizuvchi hayvon urugʻining yagona vakili. Tanasining uzunligi 6 metrgacha, ogʻirligi 1,5 tonnagacha. Beluxalar Shimoliy Muz okeani va u bilan tutashgan dengizlarda tarqalgan boʻlib, muzlar orasida ham uchraydi. Boshining peshona qismidagi mustahkam qadogʻi yordamida muzlarni bemalol yorib suzib yuradi. Baliqlar, qisqichbaqasimonlar va boshqa mayda hayvonlar bilan oziqlanadi. Baliqlar galalarining orqasidan daryolarga ham oʻtadi. Beluxalar poda boʻlib yashaydi. Yirik (1,5 m keladigan) bola tugʻadi. Tutqinlikka yaxshi chidaydi. Goʻshti, terisi va yogʻi uchun cheklangan miqdorda ovlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beluxa (choʻqqi)

Beluxa — Oltoydagi eng baland choʻqqi, Katun tizmasida, 2 choʻqqidan iborat. Mutlaq bal. 4506 m. Yon bagʻirlari doimiy muz va qor bilan qoplangan. Katun, Berel, Mensu va boshqa muzliklar (umumiy maydoni qariyb 70 km) bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Togʻlar
Qozogʻiston va Rossiya chegarasi
Belfast

Belfast — Shimoliy Irlandiya Buyuk Britaniyaning yirik shahri. Belfast-Lox qoʻltigʻidagi katta port. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 304 ming kishi (1986). B. kanal va temir yoʻl orqali ichki rayonlar bilan bogʻlangan. Sanoatining asosiy tarmoqlari: kemasozlik (yirik harbiy va yoʻlovchilar tashuvchi kemalar). elektrotexnika, mashinasozlik (asosan kema va toʻqimachilik sanoati uchun mashinalar), samolyotsozlik, jun gazlama, gilam, sunʼiy tola ishlab chiqarish va boshqa Universitet (1845-yildan), texnologiya kolleji, rasmlar galereyasi bor. Shahar 12-asrdan maʼlum. Irlandiya boʻlib yuborilgach (1921), Shim. Irlandiyadagi liniy ixtiloflar natijasida yuzaga kelgan mojarolar markazlaridan biri boʻlib kelmoqda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belveder

Belveder (ital. belvedere — nazargoh, kurkam manzara) — 1) bino ustiga yoki baland joyga qurilgan xona. B. asosai doira targʻli, baʼzida gumbazli boʻlib, ustunlarining orasn oynavand qilinadi yoki ochiq qoldiriladi (park va xiyobonlarda); 2) saroylardagi ayrim inshootlar ham B. deb atapadi. Mas, Vatikan hovlisidagi B., Qobul shahridagi Bogʻi Bobur binolari (yuqori qismidagi shiypon) B.ning sharqdagi noyob va dastlabki namunasi hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belgiyaliklar

Belgiyaliklar - Belgiya davlatining aholisi. B., asosan, vallon va flamand millatlaridan tashkil topgan (qarang Vallonlar, Flamandlar).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beldyuga

Beldyuga (Zoarces viviparus) — beldyugasimonlar oilasiga mansub baliqlar turi. Boltiq, Barens, Oxota va Yapon dengizlarida yashaydi. Yelka va anal suzgich kanotlari gavdasining oxirigacha davom etadi. Dum suzgich qanoti rivojlanmagan. Tirik tugʻadi. Dek.— fevralda (300 — 400 donagacha) bolalaydi. Yosh baliqchalar, umurtqasiz jonivorlar, keyin mollyuskalar. mayda baliqlar bilan oziqlanadi. Boltiqbuyi davlatlarida ovlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belkanto

Belkanto (ital. bel canto — gUzal kuylash) — Italiya xonandaligi maktabi, yengil va nafis kuylash uslubi, keng maʼnoda — vokal ijrochiligining ravonligi, mukammalligi (qarang Kantilena). Ijrochidan bekamu kust mahoratni, virtuoz jklvalarni (qarang Koloratura) talab etadi. B. uslubi 17-asr urtasida Italiya operasida yuzaga kelib, milliy xonandalik maktabining shakllanishiga asos boʻlgan. B. yangi ijro uslublari bilan boynb, o'zga milliy opera xonandaligi maktablariga, xususan Oʻrta Osiyo xalqlari opera ijrochiligi shakllanishiga taʼsir qilgan.Bel kanto (italyancha "chiroyli qo'shiq") - 16-asr oxirida Italiyada paydo bo'lgan opera kuylash uslubi. Ovozning go'zalligiga, texnik mahoratga, ifodali iboralarga urg'u berilganligi bilan ajralib turadi.

Bel kanto qo'shig'ining o'ziga xos xususiyatlari:

Chiroyli ohang: Bel kanto qo'shiqchilari butun vokal diapazonida boy, jarangdor va yaxshi qo'llab-quvvatlanadigan ohangni ishlab chiqaradilar.

Texnik virtuozlik: Bel kanto qo'shiqchilari yuqori darajadagi ovoz nazorati va chaqqonlikka ega. Ular trillar, yugurishlar va messa di-voce kabi murakkab ovozli bezaklarni qulaylik va aniqlik bilan bajarishga qodir.

Ekspressiv iboralar: Bel kanto qo'shiqchilari o'z ovozlaridan ekspressiv va nozik musiqiy iboralarni yaratish uchun foydalanadilar. Ular opera matniga katta e’tibor berib, o‘zlari kuylayotgan rolning his-tuyg‘ulari va xarakterini ovozi bilan ifodalaydilar.

Bel kanto tarixi:

Bel kanto qo'shig'i 16-asr oxirida Italiyada paydo bo'lgan. Bu dramatik harakatlardan ko'ra vokal virtuozligini ta'kidlagan opera turi - opera seriyasining rivojlanishi bilan chambarchas bog'liq edi.

Eng mashhur bel kanto bastakorlaridan ba'zilari:

Klaudio Monteverdi

Joachino Rossini

Vinchenzo Bellini

Gaetano Donizetti

Bel kanto qoʻshiqchiligi 19-asr boshlarida, bel kanto davrida choʻqqisiga chiqdi. Bu davr barcha davrlarning eng buyuk opera qo'shiqchilarining paydo bo'lishi bilan tavsiflanadi, masalan:

Giuditta makaron

Mariya Malibran

Jovanni Battista Rubini

19-asr oxirida kompozitorlar dramatik harakat va realizmga koʻproq yoʻnaltirilgan operalar yozishni boshlaganligi sababli bel kanto qoʻshiq uslubining mashhurligi pasaydi. Biroq, bel kanto qo'shiqchiligi hech qachon yo'q bo'lib ketmagan va u bugungi kunda ham opera xonandalari tomonidan qo'llanilmoqda.

Mashhur bel kanto operalari:

Eng mashhur bel kanto operalaridan ba'zilari:

Joachino Rossini tomonidan "Sevilya sartaroshi"

Norma Vincenzo Bellini tomonidan

Gaetano Donizetti tomonidan Lucia di Lammermoor

Juzeppe Verdining traviata asari

Bugun Bel kanto qo'shiqchilari:

Bugungi kunda ko'plab ajoyib bel kanto qo'shiqchilari bor. Eng mashhurlaridan ba'zilari:

Sesiliya Bartoli

Xuan Diego Flores

Anna Netrebko

Rolando Villazon

Bel kanto qo'shig'i go'zal va qiyin san'at turidir. Bu o'zlashtirish uchun ko'p yillik mashg'ulotlar va fidoyilikni talab qiladi. Biroq, mukofotlar ajoyib bo'lishi mumkin, chunki bel kanto qo'shiqchilari operada eng sehrli va ta'sirchan daqiqalarni yaratishga qodir.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belmopan

Belmopan — Beliz davlati poytaxti. Aholisi 5,3 ming kishi (1990). 1970-yilda Belizning yangi maʼmuriy markazi sifatida asos solingan. Beliz daryosi sohilida joylashgan. Oziq-ovqat va yogʻochsozlik sanoati, qishloq xoʻjaligi va oʻrmon mahsulotlariii qayta ishlovchi korxonalar bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Beliz
Belo Anders

BELO (Bello) Anders (1781.29.11, Karakas — 1865.15.10, Chili) — Venesuela shoiri, filolog. 1829-yildan Chilida yashagan. Lotin Amerikasi filol.sining asoschisi. Epik dostonlari — "Nazmga murojaat" (1823), "Tropiklardagi dehqonchilik qasidasi" (1826) bor. Falsafiy qarashlari bilan maʼrifatparvar, ijodiy uslubi klassitsizmga moyil. Milliy ruhiyat va folklorga boʻlgan qiziqishi tufayli Lotin Amerikasi adabiyotida romantizmni boshqa ijodkorlarga nisbatan oldiproq payqagan. Ispan grammatikasi, fonetikasi va boshqa haqida asarlar yozgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belting

Belting (ing. belting — harakatlantirish tasmasi) — ogir, zich va pishiq texnik gazlama. Paxta ipi va kimyoviy tolalardan toʻqiladi. B.dan transporter, elevator lentalari va rezinalangan kayishlar (tasmalar) tayyorlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belflyor

Belflyor — kechpishar olma navi. AQShdan keltirilgan. Oʻzbekistonda 19-asr ning oxirlaridan keng tarqala boshlagan. Daraxti oʻrtacha oʻsadi, keng shoxshabbali (18 yillik B.ning boʻyi 5 – 7 m, eni 7,5 – 11 m ga yetadi), odatda, shoxlari yerga osilib tushadi. Guli yirik, oq, erta bahorda gullaydi (apr. boshlari). Mevasi yirik (oʻrtacha 150 g), chiroyli, shirin. Pusti yaltiroq, silliq, kUkishsariq yoki sariqrangda. Koʻplab qoramtir nuqtachalari B.ga oʻziga xos koʻrinish bsrib turadi. Eti och sariq, muloyim, sersuv. Tarkibida 14,4% qand, 0,5% kislota, 0,2% kul moddalar bor. Tuprogʻi unumdor yerlarda yaxshi oʻsadi. Koʻchati ekilganidan keyin 4yili hosilga kiradi. B. 12 — 35 yoshida uzluksiz va yaxshi hosil beradi, keyinchalik hosildorligi kamayadi. Oʻzbekistonningtogli va tog oldi rayonlarida (Namangan viloyatida) koʻp ekiladi. Sentabrda terilgan olmalari fevralgacha yaxshi saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bel-etaj

Bel-etaj (frans. bel — chiroyli, etagc — qavat) — odatda, amfiteatr bilan parter ustiga quriladigan, oʻrindiqlar qoʻyilgan aylana peshayvom. A. Navoiy nomli teatrda ham bor. Saroylarning hashamatli maxsus ikkinchi oshiyoni (qavati).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Viktor Belyayev

Viktor Mixaylovich Belyayev (1888.25.1, Uralsk — 1968.16.2, Moskva) — rus musikdshunosi, sanʼatshunoslik fanlari doktori, professor (1944). 1941 — 43 yillari Oʻzbekiston XKS huzuridagi Sanʼat ishlari boshqarmasi, Sanʼatshunoslik instituti va Toshkent konservatoriyasida ishlagan. Rus va ajnabiy kompozitorlar ijodi, rus, oʻzbek, turkman va boshqa sharq xalklari musiqasiga oid tadqiqotlar muallifi. Jumladan oʻzbek millim cholgʻu asboblari, Oʻzbekistonning qad. musiqa tarixi, Shashmaqom muammolari, usullar tizimini yoritish va Xorazm tanbur chizigʻini zamonaviy notaga koʻchirishga katta hissa qushgan.

Manbalar 
 Muzikalnie instrumenti Oʻzbekistana, M., 1933; Muzikalno-etnograficheskaya rabota A. F. Eyxgorna v Oʻzbekisane. Muzikalnaya folkloristika v Oʻzbekistane, T., 1963.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1888-yilda tugʻilganlar
1968-yilda vafot etganlar
Yevgeniy Belyayev

Yevgeniy Aleksandrovich Belyayev (1895.9(21).2 1964.5.9) - sharqshunos, islomshunos olim. Tarix fanlari doktori (1962). Misr Arab Respublikasi Fanlar akademiyasi faxriy aʼzosi (1964). Moskva sharqshunoslik institutini tugatgan (1922). Moskva sharqshunoslik iiti, Chet tillar harbiy instituti, Xalqaro munosabatlar instituti va Rossiya Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida ishlagan (1922 — 64). Asarlari islom tarixi va arab mamlakatlarining oʻrta asrlar tarixiga doir.

Manbalar 
 Arabi, islam i arabskiy xalifat v rannee srednevekovye, M., 1965.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dmitriy Belyankin

Belyankin Dmitriy Stepanovich (1876.11.(23)8, Vologda guberniyey — 1953.20.6. Moskva) — petrograf, texnik petrografiyaiing asoschisi, akademik (1943). Petrograd politexnika iiti professor (1920-yildan). 1930-yildan Petrografiya instituti, soʻngra Geologiya fanlari institutida ishlagan. 1949-yildan Fanlar akademiyasining Geol.geografiya fanlari boʻlimining akademik kotibi. Asosiy ishlari petrografiyaning umumiy, nazariy va texnik masalalariga, shuningdek mineralogiyaga bagʻishlangan. Jins hosil qiluvchi va noyob minerallarni, shuningdek "texnik toshlar" (olovbardosh, keramika buyumlari, qayroqtoshlar, oynashisha va boshqalar)ni oʻrgandi. B. nomiga belyankinit minerali qoʻyilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ivan Belyanskiy

Ivan Filippovich Belyanskiy (1907—1978) — televideniye ixtirochilaridan biri. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan ixtirochi (1965), Oʻrta Osiyo aloqa okrugnning Toshkentdagi tajribasiiov stansiyasida ishlagan (1927 — 30). B. P. Grabovskiy bilan hamkorlikda harakatdagi tasvirni elektron nur yordamida uzatadigan va qabul qiladigan "radiotelefot" apparatini yaratgan va lab. sharoitida sinab koʻrgan (1928). 1928-yil 4-avgustda Toshkentda jamoatchllikka oddiy "televizor" ishlab turgan holda koʻrsatildi. B. P. Grabovskiy va Belyanskiyga shu apparatlari uchun patent berilgan (1928).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Yefimov Ye.. Toshkent — televideniye vatani, T., 1966.
  

1907-yilda tugʻilganlar
1978-yilda vafot etganlar
Bemol

Bemol — q. Alteratsiya.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benavo Abdurauf

Benavo Abdurauf (1913 — Qandahor — 1987) — afgʻon shoiri, publitsisti, olim va jamoat arbobi. Ijodi 1934-yilda boshlangan. Afgʻon akademiyasining prezidenti (1947 — 51). "Parishon fiqolar" (1957), "Xushhol va Psarlay" (1958) kabi sheʼriy toʻplamlar, "Sariq gul", "Baxtsiz qiz" kabi hikoyalar muallifi. B. "Adabist nazariyasi" (1948), "Hozirgi zamon yozuvchilari" kabi adabiyotshunoslikka oid asarlar ham yozgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nikolay Benardos

Nikolay Nikolayevich Benardos (1842 — 1905) — rus ixtirochisi. Metallarni elektr yoyi bilan payvandlash usuli ("elektrogefest")ni kashf qilgan (1882). Payvandlash uchun zarur tok berib turadigan elektr akkumulyatorini yaratgan. Benardos turli sohalar (qishloq xoʻjaligi, transport, metallurgiya va boshqalar)ga oid 100 dan ortiq kashfiyoti uchun Rossiya va chet ellarda patent olgan.

Manbalar 

Rossiya kishilari
Bengal adabiyoti

Bengal adabiyoti — Hindistonning Gʻarbiy Bengaliya shtati va Bangladeshda yashaydigan bengallarning milliy adabiyoti. Bengal adabiyotining yozma ilk namunasi „Chorjapod“ („Diniy marosim qoʻshiqlari“, 12-asr) xalq sheʼriyatining yorqin namunasi hisoblanadi.

Bengal adabiyotida 10-asrda zarbulmasal, afsona kabi sheʼriy janrlar rivojlandi. Tibbiy falakiyot va boshqa ilmlar haqida maslahatlar toʻplami — „Dak hikmatlari“ va „Khon hikmatlari“ yaratildi. 12-asrda Jayadevaning „Gitagovinda“ („Choʻpon haqida qoʻshiq“) asari bengal adabiyoti taraqqiyotiga qoʻshilgan muhim hissa boʻldi. 13—14-asrlar bengal adabiyotida xudo Vishna, Monoshi (ilonlar maʼbudasi), Chondi (hayvonlar homiysi) kabilarga bagʻishlangan diniy mifologik asarlar („Monoshining shuhrati“, „Chondining shuhrati“) yaratildi. 14—15-asrlarda Vidyapati va Chondidash kabi yirik shoirlar yetishdi. 15—16-asrlarda qadimiy hind eposlari — „Ramayana“, „Mahabharata“ bengal tiliga tarjima qilindi.

15—17-asrlarda bhaktiy (xudoga muhabbat) diniy islohot oqimi rivojlana boshladi. Bu davrda Monoxor Dash, Gokulanondo Shen, Kritibash Ojha, Mukundoram Chokroborti, Krishnodash Kobiraj kabi shoirlarning asarlari keng tarqaldi. 18-asrga kelib inglizlar mustamlakachiligi bengal adabiyotiga salbiy taʼsir koʻrsatdi. 19-asrda Rammoxan Ray. Okxoykumar Dotto (1820—86), Ishshorchondro Biddashagor (1820—91), Ishshorchondro Gupto (1811—59) kabi yozuvchi, shoirlar samarali ijod qildilar. Bu yillarda koʻplab tarjima asarlar yaratildi, adabiy badiiy jurnallar nashr etildi. 1857-yilda Ramnarayon Tarkorotnoning „Ulugʻ zot“ degan birinchi bengal ijtimoiy dramasi yuzaga keldi. Bhudeb Mukxopaddhayya, Bonkimchondro Chottopaddhayya, Romeshchondro Dotto, Perichand Mittro, Kaliproshonno Shinxo, Okhoychondro Shorkar kabi yozuvchilarning vatanparvarlik ruhidagi tarixiy romanlari paydo boʻldi.

Realizmning buyuk namoyandasi Rabindranath Tagore ijodi 19—20-asrlar bengal adabiyotida katta voqea boʻldi. Shorotchondro Chottopaddhayya ijodi ham Rabindranath Tagore ijodiga hamnafas boʻldi, uning „Birajning xotini“, „Himoyasiz bechora“, „Yondirilgan uy“ kabi romanlarida mazlum xalqning erk uchun kurashi oʻz ifodasini topdi. Ikkinchi jahon urushi davrida bengal adabiyotida urushga qarshi ruhdagi asarlar yaratildi (Shudhindranath Dotto, Buddhodeb Boshu, Bishnu De, Jibonanondo Dash, Gopal Xaldar va boshqalar).

Hindistonning mustaqillikka erishuvi (1947-yil) tufayli bengal adabiyotida ham yangi davr boshlandi. Mustaqillik davrida Tarashonkor Bondopaddhayya, Abul Fazl, Manik Bogdopaddhayya, Narayon Bondopaddhayya, Nazrul Islom, Bimolchondro Gxosha kabi yozuvchi va shoirlar yetishib chiqdi. Mani Shankar asarlarida („Chaurani“ boshqalar) mustaqillikka erishgan Hindistondagi vatandoshlari hamda oddiy mehnatkash xalqning hayoti aks etgan.

Utpal Datt („Koʻtarilish“, 1965; „Olmos shamshir“, 1971), Badal Sarkor („Boshqacha yoʻsindagi tarix“, 1967) kabi bengal dramaturglari hind teatr sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdilar. Rabindranath Tagore, Manik Benerji, B. Ghosha va boshqa bir qator bengal yozuvchilarining asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Bengal tilidagi adabiyot
Bengal olovi

BENGAL (BANGOL) OLOVI - bariy nitrat (oksidlovchi), kukun holdagi alyuminiy yoki magniy (yoqilgʻi), dekstran yoki kraxmal (sementator) va temir yo poʻlat qipigʻidan tuzilgan pirotexnik aralashma. U temir sim boʻlaklariga surilib, bengal shamlari yasaladi. Bengal olovi yoqilganda sekin yonib, chaqnovchi ravshan uchqunlar (havoda yonib boʻladigan metall zarrachalari) sochadi. Qogʻoz gilzalarga toʻldirib tayyorlangan Bengal olovi mushakbozlikda, bayram tantanalarida va signalizatsiyada ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bengal tili

Bengal tili (bengal, bangla, banga, bxasha) — bengallar tili. Hindyevropa tillari oilasiga mansub, hind yoki hindoriy tillaridan iborat. Bangladesh Xalq Respublikasining va Hindistondagi Gʻarbiy Bengaliya shtatining rasmiy tili. 150 mln.dan optik, kishi gaplashadi. Bengal tili ikki — gʻarbiy va sharqiy lahjalar guruhiga boʻlinadi. Tuzilishi jihatidan analitik, biroq keyingi davrlarda fleksiya shakllari koʻpayib bormoqda. Bu asosan analitik shakldagi ot va feʼllarni tutashtirish va shu asosda agglyutinativ qoʻshimchalar yasalishi orqali amalga oshadi. Bengal tili da choʻziq unlilar yoʻq, soʻz oʻzagidagi unlilar almashinuvi soʻz yasalishi bilan bogʻliq unlilar uygʻunlashuvi tarzida kuzatiladi. Otlarda jins kategoriyasi, feʼllarda koʻplik shakli deyarli yoʻq. Adabiy til gʻarbiy lahjalarga va arxaik tizimga tayangan. Alifbosi brahmi yozuvidan kelib chiqqan, oʻziga xos koʻrinishga ega.

Manbalar

 

Tillar
Bengaliya

Bengaliya, Bangol (bengal tilida — Bangla) — Osiyo jan.dagi tarixiy viloyat. Gang daryosining quyi oqimi havzasi va Gang, Brahmaputra darslari deltasida. Qadimda B.ning turli qismlari Anga, Vanga, Gauda kabi nomlar bilan mashhur boʻlgan. Bu hudud 10 — 12-asrlardan B. deb atala boshlagan. 13-asr boshlarida Dehli sultonligita qoʻshib olingan. 14-asr oʻrtalarida mustaqil davlat boʻlib olgan. 1575-yil boburiylartomonidan zabt etilgan. 18-asr boshlarida B. hududida yana mustaqil davlat vujudga kelgan. 1757-yil B.ni Angliya oʻziga tobe qilgan. 1947-yil Hindiston ikkiga boʻlingandan soʻng, hindu bengʻallar yashaydigan Gʻarbiy B. Hindistonga, musulmon bengʻallar yashaydigan Sharqiy B. Pokistonga oʻtdi. Sharqiy B. 1971-yildan — Bangladesh davlati.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bengaliya tekisligi

Bengaliya tekisligi — Hindiston va Bangladeshdagi HiidGang tekisligining sharqiy qismi. Gang va Brahmaputra daryolarining quyi oqimida.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bengaliya qoʻltigʻi

Bengaliya qoʻltigʻi — Hind okeanidagi qoʻltiq. Hindiston va Hindixitoy yarim orollari hamda Andaman, Nikobar orolari oʻrtasida. Maydoni 2191 ming km². Oʻrtacha chuq. 2586 m, eng chuqur joyi 4519 m. Yirik daryolardan Gang va Brahmaputra quyiladi. Suvining oʻrtacha temperaturasi fevralda 25 — 27°, avgustda 28°. Shoʻrligi 30‰, Gang daryosi quyiladigan yerda bundan kamroq, janubida 34‰. Tez-tez tropik dovullar boʻlib turadi. Shim.da suv 11 m gacha koʻtariladi. Baliq, dengiz mollyuskalari va trepang ovlanadi. Asosiy portlari: Kalkutta — Gang daryosi deltasida, Madras (Hindiston), Chittagong (Bangladesh).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Dengizlar
Bengallar

Bengallar — xalq, Bangladeshning asosiy aholisi (109,5 mln. kishi). Shuningdek, Hindiston (80 mln. kishi). Nepal, Butan, Singapur va boshqa joylarda ham yashaydi. Umumiy soni 235 mln. kishi (2018). Bengal tilida soʻzlashadi. Dindorlari — Bangladeshda asosan islomga, Hindistonda esa asosan hinduizmga eʼtiqod qiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Etnomadaniy belgilar
Bengela oqimi

Bengela oqimi — Afrikaning gʻarbiy qirgʻoqlari yaqinidagi sovuq dengiz oqimi. Gʻarbiy Shamollar nomli dengiz oqimining shim. tarmogʻi. Jan.sharqdan shim.gʻarbgatomon harakatlanadi. Tezligi soatiga 1 – 2 km. Suvning temperaturasi jan.da yozda 19°, qishda 15°. shim.da yozda 26°, qishda 22°. Atlantika okeani jan. qismi okeanografiyasida muhim rol oʻynaydi, biogen elementlarga boy, chuqurlikdagi suvlarni koʻtarilishiga yordam beradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bender

Bender (Benderi) — Moldaviya Respublikasidagi shahar. Dnestr daryosi boʻyidagi pristan. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 133 ming kishi (1991). Bender— respublikaning sanoat markaparidan biri. Oziq-ovqat, yengil sanoat (goʻsht kombinati, yogʻ, vino, konserva zavodlari, shoyi kombinati, ip yigirish, poyabzal, tikuvchilik fabrikalari), mashinasozlik, "Moldgidrolizmash" ishlab chiqarish birlashmasi, "Elektroapparatura", kabel, kema tuzatish, kemasozlik zavodlari, yengil sanoat texnikumi, tibbiyot bilim yurti, tarixoʻlkashunoslik muzeyi suratlar galereyasi bor. Benderga 15-asrda qalʼa sifatida asos solingan. 1538-yilgacha va 1918 — 40 yillarda Tigina deb atalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Moldova
Bendzin

Bendzin — Polsha jan.dagi shahar, yuqori Sileziya aglomeratsiyasida. Aholisi 76,2 ming kishi (1990). Toshkoʻmir qazib olinadi. Mashinasozlik. rangli metallurgiya, sement, poyabzal sanoati korxonalari bor. Issiqlik elektr st-yasi ishlab turibdi. 14-asrda qurilgan qalʼa (hozirgi oʻlkashunoslik muzeyi) saqlanib qolgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benefis

Benefis (frans. beneﬁ ce — foyda) — tushumi toʻla yoki qisman teatr jamoasi yoki ayrim aktyorga toʻlanadigan spektakl. Birinchi B. Fransiyada 1735 i. oʻtkazilgan. Oʻzbekistonda birinchi B. 1924-yilda atoqli aktrisa Maʼsuma Qoriyevaning Halima (F. Zafariy, "Halima") rolini 100marta ijro etishi munosabati bilan oʻtkazildi. 1925-yildan sobiq Ittifokda, jumladan Oʻzbekistonda B. bekor qilinib, uning oʻrniga artistlarning ijodiy kechalarini uyushtirish rasm boʻlgan. 1958-yil Otello (U. Shekspir, "Otello") rolini 500-marta ijro etilishi munosabati bilan A. Hidoyatovning ijodiy kechasi (B.i) oʻtkazilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benefitsiar

Benefitsiar (ing. beneﬁciary imtiyozlardan foydalanadigan) — bankka pul qoʻygan omonat egasi yoki uning merosxoʻri, depozit yoki omonat (jamgarma) sertifikati egasi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benefitsiy

Benefitsiy (lot. beneﬁ cium — ehson, yaxshilik) — 1) ilk oʻrta ayerda Gʻarbiy Yevropada qirol yoki yirik feodal tomonidan vassalga muayyan ishni bajarish. koʻpincha harbiy xizmatni oʻtash sharti bilan umrbod inʼom qilinadigan yer; keyinchalik mulkiy meros — feodga aylangan; 2) katolik cherkovida daromadli lavozim yoki ruhoniy tomonidan mukofot sifatida olingan yer mulki.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Edvard Beneš

Benesh Eduard (1884 1948) — Chexoslovakiya davlat arbobi. 1918 — 35 yillarda tashqi ishlar vaziri. 1935-yil dekabrda respublika prezidenti qilib saylangan. 1936-yil Germaniya bilan maxfiy muzokara boshlab, Chexoslovakiyani parchalash haqidagi Myunxen bitimi imzolangach (1938 i.), isteʼfo berib, chet elga ketgan. 1940-yildan Londondagi chexoslovak muhojirlar hukumati va davlat kengashi raisi. 1946-yil iyunda Chexoslovakiya Demokratik Respublikasining prezidenti qilib saylangan (1948-yil iyunda isteʼfo bergan).

Manbalar 

1884-yilda tugʻilganlar
1948-yilda vafot etganlar