MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Yami (mifologiya)

Yami yoki Yamini (sanskrit. यमी, IAST: yamini, „tun“) — hind mifologiyasining qahramoni, Vivasvat va Saranyuning qizi, Yamaning egizak singlisi va oʻlmas Ashvinlar, otasi tomonida — Manu, Tapati va Shani singlisi. Yamini — muqaddas Yamuna daryosining maʼbudasi, Yamuna daryosi hindlarning xudosi Krishna bilan ham bogʻliq, u koʻpincha qora rangda tasvirlangan, uning vahana toshbaqadir.

Rig-Vedada faqat bitta Gandharva eslatib oʻtiladi — Soma qoʻriqchisi, baʼzida „suv ayoli“ Apsaraning eri Soma bilan taʼriflanadi, undan va Apsaradan odamlarning birinchi ajdodlari — Yama va Yami egizaklari tugʻiladi.

Eron mifologiyasida Yimak, Yimaning singlisi. Tibet eʼtiqodlarida Yami oʻlim maʼbudasi boʻlib, Naraka yer osti dunyosidan ayol ruhlarni boshqaradi. U yer osti dunyosining xoʻjayini Yamaning turmush oʻrtogʻi. Bhagavata Puranaga koʻra, Yami Daksha va uning rafiqasi Asiknining qizi.

Adabiyotlar 
 Dunyo xalqlarining afsonalari / Ed. S. A. Tokarev. — M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1991. — T. 1, s. 264.
 Yami / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tomda (82 tom va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
Mifologik qahramonlar alifbo tartibida
Mifologik qahramonlar
Qahramonlar alfavit boʻyicha
Tafiy

Tafiy, baʼzan Tafos (), Argos turkumidagi yunon mifologiyasining qahramoni, Tafi yoki Teleboy qabilasining boshligʻi, Tafos orolining eponimi. Miken podsholigiga daʼvo qilgan.

Mifologiyada 

Afsonaning klassik versiyasiga koʻra, Tafiy Miken malikasi, Perseyningnabirasi boʻlgan Gippofoyning va Gippofoyni oʻgʻirlab, Exinad orollariga olib kelgan dengiz xudosi Poseydonlar oʻgʻli boʻlgan. Tafiy Mikenda tugʻilgan. Voyaga yetganida, u Akarnaniya sohilidagi Ion dengizida joylashgan Tafos orolini mustamlaka qildi. Tafiy bu yer aholisini teleboylar deb atagan, chunki Psevdo-Apollodorning soʻzlariga koʻra, „u oʻz vatanidan uzoqqa ketgan“ (tadqiqotchilar bu aniq yolgʻon etimologiya ekanligini taʼkidlaydilar). Keyinchalik, qahramon Mikenga qaytib keldi va oʻzining qarindoshi Elektrionga tegishli qirol hokimiyatiga boʻlgan huquqlarini talab qildi. Rad etilganidan soʻng, u Elektrion sigirlarini oʻgʻirlay boshladi va tezda urush boshlandi. Likimniydan tashqari qirolning deyarli barcha oʻgʻillari jangda halok boʻldi. Shundan soʻng, Elektrionning oʻzi teleboylar bilan urushga kirdi, ammo bu yurishda u tasodifan kuyovi Amfitrion qoʻlida halok boʻldi. Shunga qaramay, Tafiy Miken hokimiyatiga erisha olmadi.

Tafiyning oʻgʻli Pterelay edi, uning koʻplab oʻgʻillari Elektrion bilan urushda qatnashgan. Koʻpgina qadimshunoslar Psevdo-Apollodorning saqlanib qolgan qoʻlyozmalarida „Pterelay oʻgʻillari Tafiy bilan birga kelgan“ soʻzlari xato deb hisoblashadi; aslida muallif „tafiyaliklar bilan“ yozmoqchi boʻlgan va bu holatda Tafiy, aftidan, Miken taxti uchun kurashda qatnashmagan.

Muqobil nasabnomaga koʻra, Tafiyning otasi Gippofoning oʻgʻli Pterelay edi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 Kolf. Taphios 1 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1932. — Bd. IV, 2. — Kol. 2257.
 Kolf. Taphios 2 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1932. — Bd. IV, 2. — Kol. 2257.
Yunon mifologiyasi
Argolide Afsonalari
Kameyn

Kameyn (birm: Kaman) nomi bilan ham tanilgan, Myanmaning Rakxayn shtatida joylashgan, asosan musulmon hind-aryan etnik guruhdir. Kaman nomi fors tilidan olingan boʻlib, "kamon" degan maʼnoni bildiradi. Kamanlar Myanma hukumati tomonidan rasman tan olingan va Arakan xalqini tashkil etuvchi 7 nafar etnik guruhdan biri sifatida tasniflangan. Ular mahalliy deb hisoblanadi va odatda milliy guvohnomaga ega Myanma fuqarolari sifatida tanilgan.

Kamanlar Rakxaynda davom etayotgan tartibsizliklardan qattiq taʼsir koʻrsatdi.

Tasiri 
1660-yilda Mugʻal shahzodasi Shoh Shuja Mugʻallar imperiyasi taxtini egallashga muvaffaqiyatsiz urinishdan soʻng Arakanga (hozirgi Rakxayn shtati) qochib ketadi. Shahzoda oilasi va izdoshlari bilan Arakan hukmdori Makkaga ziyorat qilish uchun uni boshpana va kemalar bilan taʼminlash niyatida Myau-Uga koʻchib oʻtadi. Uning qochishi Mugʻallar imperiyasidan Arakanga qochib ketgan musulmon muhojirlar toʻlqini bilan birga boʻladi.

Arakan hukmdori Sanda Tudamma shahzodani avvaliga iliq kutib oldi, lekin tez orada munosabatlari buziladi. 200 nafar izdoshlari va mahalliy musulmonlar qurshovida boʻlgan shahzoda oʻzining oldingi vaʼdalaridan voz kechgan Arakan hukmdorini agʻdarishga qaror qiladi. 1661-yil fevral oyida Shoh Shuja va uning bir qancha sheriklari Arakan askarlari tomonidan oʻldirildi. 1663-yilda Shoh Shujaning bolalari, jumladan Arakan hukmdorining haramiga yuborilgan qizlari ham oʻldiriladi. Shoh Shujaning omon qolgan askarlari Arakan saroyining maxsus qoʻriqlash boʻlimiga, Kaman kiritiladi.

Kaman askarlari Shimoliy Hindistondan kelgan afgʻon yollanma askarlari bilan birga Arakan qirolligining siyosiy oʻyinlarida katta taʼsir oʻtkazdilar. Bu 1710-yilgacha davom etdi, qirol Sanda Vizaya I ularning kuchini bostirishga va kamanlarning koʻp qismini Ramri (Yanbi) oroliga yuborishga muvaffaq boʻladi. Kaman askarlarining avlodlari hozirgacha Ramrida va Akyob (Stue) yaqinidagi qishloqlarda istiqomat qilishadi.

1931-yilda Arakanda 2686 kamanlar yashagan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 
Myanma Xalqlari
Kanzya

Kanzya (xitoycha: línjia) — Xitoyda yashovchi kichik moʻgʻul etnik guruhi. Madaniyat va til jihatidan ular Baoan va Dongxiangga yaqin. Ularning aholi soni 2 mingga yaqin. Hui xalqi tarkibiga kiritilgan.

Til 
Fanda kanzya tili nisbatan yaqinda tasvirlangan. Bu tilning kashf etilishi ilm-fan tomonidan taʼriflanmagan boshqa moʻgʻul dialektlarining mavjudligini koʻrsatishi mumkin.

Kanjia tili janubiy moʻgʻul tillari guruhiga kiradi va Baon hamda Dongxiang tillariga eng yaqin hisoblanadi. Janubiy moʻgʻul tillari guruhiga moʻgʻul tilini ham oʻz ichiga olgan shirongol tillari tarmogʻiga kiradi.

Shirongol tillarini G. N. Potanin. Biroq, u kanzya tilining mavjudligi haqida bilmas edi.

Kanjia xalqining 2000 nafar vakilidan 1000ga yaqini oʻz ona tilida soʻzlashadi.

Joylashuvi 
Ular Xuannan-Tibet avtonom prefekturasi, Tongren okrugidagi Xitoyning Tsinxay provinsiyasida yashaydi.

Yana qarang 

 Moʻgʻul xalqlari

Manbalar 

 mo'g'ul xalqlari
Mo'g'ullar
Xitoy Xalqlari
Karatay

Karatay (qoz. Qoratay) — Oʻrta Juzdagi nayman qabilasining yirik qozoq urugʻi.

Tarixi 
Nayman Belgibaydan, Belgibay Okireshdan, Okiresh Ergenektadan. Nasabnomaga koʻra, Sarijomart Soybolat botirning ukasi erta vafot etgan, uning uch farzandi koʻkjarli, qoratoy, bura akasi Sarijomartning bagʻrida voyaga yetgan.

Shejire Shakarim Kudaiberdieva. Sarjoʻmartning katta xotinidan Qoratoy, kichik xotinidan esa Bidala, Jansariy, Shaygʻoz, Barjaksi oʻgi`llari bor. Sarjomartning ukasidan Boʻra, Balta va Bagonali, Koʻkjarlidan asrab olingan oʻgʻillari ham bor edi.

Joylashishi 

1824-yilda tashkil etilgan, 1868-yilda Qarqarali okrugiga aylantirilgan Qarqarali tashqi okrugida qoratoy-naymanlar yashagan. 1897-yilda Qarqarali okrugi aholisi 171655 kishi edi. 1926-yilda — 250 ming kishi. Aholi punkti: Qarqarali (koʻpchilik), Atbasar, Semipalatinsk, Pavlodar tumanlari. Hududi taxminan 300 ming km2.

Chuy choʻlida Qoratay — Daulet kenja naymanlari yashagan.

Klan birinchilardan boʻlib Chuy oʻlkasiga yoʻl ochgan odamlar orasida mashhur. Buning hikoyasi: 1860-yillarda, Shimoliy Qozogʻistonda katta jut bilan, koʻplab chorva mollari oʻlib va odamlar kasallik tufayli nobud boʻlgan. Daulet urugʻiga mansub Kebenek turkumining boshligʻi Chuy choʻlidagi boy choʻl yerlariga ega Ust-Kamenogorsk tumanidagi Koʻk-Terek hududidan, koʻplab xalqlarga „Ipak yoʻli“ nomi bilan maʼlum boʻlgan, juta kasalligi yoʻq va odamlar oʻlmaydigan, yaxshi bepul yaylovlar va erkin dashtlar bor joyga koʻchib oʻtishgan.

Volostlar 
Semipalatinskning yuqori qismiga joylashib, Oktabr inqilobidan oldin qoratoylarning avlodlari Ust-Kamenogorsk viloyatidagi Janubiy Oltoy deltasida yashagan. Asosiy kasbi chorvachilik edi.

Manbalar

Havolalar 
 ФАЗЛАЛЛАХ РАШИД-АД-ДИН->СБОРНИК ЛЕТОПИСЕЙ->ПУБЛИКАЦИЯ 1946—1952 ГГ.->ТОМ I->КНИГА 1->РАЗДЕЛ 3
 УКАЗАТЕЛЬ названий тюркских кочевых народов, которые все происходят от потомства четырёх сыновей Диб-Якуя
 Э. Хара-Даван. Объединение отдельных племён в монгольский народ 
 Современное шежире (родословная) казахов — Шежире казахов
 Найман шежіресі. Т. А. Енсебаев
Oʻzbek qabilalari
mo'g'ul tug'ilishi
 mo'g'ul xalqlari
qozoq qabilalari
Kaftoritlar

Kaftoritlar ()‎ — Sharqiy Oʻrta er dengizi aholisi "kaftorimlar" nomi bilan Muqaddas Kitob tarjimasida aytilgan.

Kaftoritlarning kelib chiqishi manbalari 
Minoan Kritining zamonaviy tadqiqotchilari va sharqshunoslar orasida „Kaftor“ Minoan Kriti bilan bir xil boʻlgan va Misr matnlarida Keftiu (kftw) sifatida ham tilga olingan degan gipoteza keng tarqalgan.

Ilgari boshqa versiyalar surilgan edi, endi ular deyarli yoʻq:

 Ueynrayt 1931-yilda Kafto/Kaftiu Anadoluning janubi-sharqiy qismidagi (Kilikiya yoki Kapadokiya) ehtimol Misr nazorati ostidagi hudud ekanligini taklif qildi. Bu gipoteza anʼanaviy gipotezaga zid emas, chunki Kritning Milet mustamlakasi Kichik Osiyoning janubi-sharqida joylashgan edi (Xet matnlarining Milavanda). Bu taxmin bilan bogʻliq asosiy muammolardan biri shundaki, Kilikiya Rexmir davrida Mino maxsulotlarni tarqatish markazi boʻlishi qiyin edi.
 Injil olimi J. Strange (1980) fikriga koʻra, Semit Kaphtor va Misr Keftiu geografik Kipr oroli bilan bogʻliq. Bu nazariya tadqiqotchilar tomonidan koʻrib chiqilmagan.

Manbalar

Havolalar 
 Библия
 Strange, J. Caphtor/Keftiu: A New Investigation (Leiden: Brill) 1980.
Dengiz xalqlari
Kedayanlar

Kedayanlar — Borneo orolidagi Bruney, Labuan, Sabah va Saravakda yashovchi etnik guruh.

Qisqacha tavsifi 
Ular Dayak-Klementanlarning kichik guruhiga kiradi. Ular Islom diniga amal qiladilar. Ular kedayan tilida gaplashadilar. Bruneyda 30 000 ga yaqin, Sabahda 46 500 va Saravakda 37 000 kishi istiqomat qiladi. Sabahda ular asosan Sipitang, Bofort, Kuala Penyu va Papar shaharlarida, Saravakda — Lavas, Limbang, Miri shaharlarida yashaydilar.

Kelib chiqishi 
Kedayanlarning kelib chiqishi toʻliq aniq emas. Eng keng tarqalgan taxmin — bu XV-XVI-asrlarda koʻchib kelgan Yava aholisining avlodlari degan gipoteza. Borneo shimolida va oʻsha paytda Borneo shimolida keng hududlarga egalik qilgan Bruney malaylari bilan nikoh orqali yangi etnik jamoani yaratdi.

Kedayan tili 
Kedayan Bruney Malay tilining lahjasi hisoblanadi: bu ikki tildagi lugʻatning 94% ga yaqini oʻxshashdir. Talaffuzdagi asosiy farq shundaki, Kedayan tili boshlangʻichga ega, ammo Bruney Malay tilida yoʻq, shuning uchun Bruney Malay tilidagi Kedayan soʻzi hutan (oʻrmon) utanga mos keladi. Kedayan tilida ham tovushi yoʻq, shuning uchun Bruney malay tilidagi rumah (uy) soʻzi Kedayan umahiga mos keladi.

Manbalar 

 Malayziya Xalqlari
Bruney Xalqlari
Kalimantan
Gruziya garmoni

Gruziya garmoni (yuk. ქართული გარმონი) — Gruziya xalq musiqa asbobidir. Mashhur oʻyinchilar: Lela Tataraidze, Repko Alhanaidze, Pro Torgvaidze, Tornike Shiereli va boshqalar. Gruziya garmonining uch turi mavjud: "Tsiko-tsiko" va „Buzika“ (miniatyura),  ''Tushinskiy" va „Basgarmoni“.

Tarix 
XIX-asrda Tbilisida yaratilgan.

Adabiyotlar 
 
 Gruziya musiqa asboblari
Garmon
Peperoni

Peperoni (,  — italyan-amerika salyamisining achchiq turi, shuningdek, amerikancha pitsa nomi. Asosan choʻchqa goʻshtidan tayyorlanadi, shu bilan birga tovuq, mol va boshqa goʻsht turlari bilan tayyorlangan amerikancha variantlari ham bor. Peperoni quritilgan kolbasa boʻlib, achchiqligi jihatidan janubiy Italiya salyamisiga, xususan „Salsiccia Napoletana piccante“ga, Neapolning achchiq kolbasasi yoki Kalabriya Sopressatasiga oʻxshaydi. Ularning asosiy farq shundaki, pepperoni asosini tashkil qiluvchi massa mayinroq boʻladi (Milanning ziravorsiz salyamisi kabi) va odatda sunʼiy qobiqdan foydalangan holda tayyorlanadi.

Peperoni (peperoni) soʻzi italyancha peperone soʻzining koʻplikda aytilishi boʻlib, qalampir degan maʼnoni anglatadi, italyan-amerika oshxonasida esa achchiq kolbasa maʼnosini beradi. Italiyada pepperoning amerikancha turiga buyurtma berish uchun salame piccante yoki salamino piccante (Kalabriyada keng tarqalgan achchiq salyami) olib kelishlarini soʻrashingiz kerak. Peperoni qoʻshilgan pitsaning italyancha nomi — pizza alla diavola (achchiq kolbasa bilan) tarzida aytiladi.

Shu bilan birga, pepperoni kontinental Yevropada qalampirning turli navlari, jumladan qizil va mayda achchiq, koʻp hollarda tuzlangan qalampir, Italiyada „paprika, achchiq qizil qalampir“ () yoki „shirin nordon qalampir“ () ni anglatadi. AQShda esa ular pepperoncini yoki banan qalampirlari deb ataladi.

Manbalar

Havolalar 
 nytimes.com: Pepperoni: On Top
Italiya kolbasa
Guan

Guan (xitoycha mashq shín, pinyin guǎn) — xitoycha puflab chalinadigan asbob, goyoning bir turi.  Asbob 8 yoki 9 oʻyin teshiklari boʻlgan, silindrsimon tayoqdan iborat. Xitoyning shimolida u yogʻochdan, janubda — baʼzan qamish yoki bambukdan ham qilingan. Guan kanaliga tor qismida sim bilan bogʻlangan qoʻsh qamish  kiritiladi. Asbobning har ikki uchida, baʼzan esa kalay yoki mis uzuklari oʻyin teshiklari orasiga joylashtiriladi. Guanning umumiy uzunligi 200 dan 450 mm gacha; eng kattasida mis qoʻngʻiroq bor.

Asbob uzunligi-18-33 santimetr. Zamonaviy guanining ovozi kromatikdir, diapazoni Es1—A3 (Big Guan) yoki as1—C4 (kichik Guan). Ansambllarda, orkestrlarda va yakka holda ishlatiladi.

Asbobning qadimgi kelib chiqishi bor. Miloddan avvalgi XIV asrning folbin suyaklaridagi  fleytalarda allaqachon quyidagi Yan va Guan  eslatmalari mavjud; miloddan avvalgi III-II asr klassik Xitoy adabiyoti yodgorliklarida(„Chjou marosimlari“ kabi) Di va Guanning eslatmalari mavjud.

Xitoyda Guan Xitoyning Shinjon Uygʻur avtonom hududida keng tarqalgan. Janubiy, Guangdong, guan, shuningdek, houguan (xitoycha: chàngān) nomi bilan ham tanilgan.

Bili 
Bu cholgʻuning anʼanaviy xitoycha nomi bili (xitoycha trad. 筚篥, 篳篥); anʼanaviy imloda u koreys va yapon tillariga oʻtgan.

Bili guanning peshvosi hisoblanadi. Billy Xitoyning Markaziy Osiyo mamlakati Kuchadan Tang sulolasining hukmronligi davri boshlangunga qadar, miloddan avvalgi V asrga toʻgʻri keldi.

Guandan (bili) VIII asrda yapon madaniyatiga kirib kelgan yapon xitirika asbobi paydo boʻldi. Bili bambukdan yasalar edi. Uning uzunligi 15 sm; uning yettita barmoq uchun teshigi va ikkita bosh barmoq uchun teshigi bor edi. Tang sulolasi (618-907) qoshidagi saroy ansambllarida asosiy asbobga aylandi. Keyinchalik bili  Yaponiyada paydo boʻldi (uning  Xitoy iyerogliflari „xitiriki“ deb nomlangan) va Gagakda ishlatilgan.

XIV asrda u ibodatxona musiqasida mashhur boʻlgan (Shandi va NUJ bilan birga) (ingliz) rus zarbli cholgʻu  asboblaribilan  bir qatorda, Shuningdek  xalq marosimlarida ham mashhur boʻldi.

Tegishli asboblar 

 Xitiriki — guan avlodidan boʻlgan goʻyo guruhidan boʻlgan qadimgi yapon puflama asbobi.
 Xiao — anʼanaviy xitoycha yogʻoch nafasli asbob.
  koreys tiliga tegishli asbobdir.
 Pile — Vetnamcha asbob.
 Pi a — kxmer asbobi.

Yana qarang 
 Xitoy musiqa asboblari

Adabiyotlar 
 Музыкальные инструменты Китая, под ред. И. Алендера, М., 1958.
 Li Yuanqing: ʻGuanzi yanjiu’ (Study of the guanzi), Minzu yinyue wenti de tansuo (Exploring issues in Chinese music) (Beijing, 1983), 18-52
 Yuan Jingfang: Minzu qiyue xinshang shouce [Handbook for the appreciation of Chinese instrumental music] (Beijing, 1986), 60-62
 Liu Dongsheng and Yuan Quanyou, eds.: Zhongguo yinyue shi tujian [Pictorial guide to the history of Chinese music] (Beijing, 1988)
 Liu Dongsheng, ed.: Zhongguo yueqi tujian (Pictorial guide to Chinese musical instruments) (Ji′nan, 1992), 148-51
 S. Jones: Folk Music of China: Living Instrumental Traditions (Oxford, 1995/R, 2/1998 with CD), 181—225

Manbalar 

Puflama asboblar
Ikkita Qamishli musiqa asboblari
Aerofonlar
Yog'och nafasli musiqa asboblari
Xitoy musiqa asboblari
Norvegiyadagi armanlar

Norvegiyadagi armanlar (, ) — Norvegiyada yashovchi etnik armanlar jamoasi. Mamlakatdagi armanlarning aniq soni nomaʼlum, ammo norasmiy maʼlumotlarga koʻra, taxminan 1000-2500 kishi. Norvegiyaga arman migratsiyasi asosan Yaqin Sharq davlatlaridan keladi, ammo soʻnggi yillarda Armanistondan migrantlar oqimining koʻpayishi kuzatilmoqda. Etnik armanlarning aksariyati Norvegiya poytaxti Osloda istiqomat qiladi. Asosan xizmat koʻrsatish sohasida band, shuningdek hunarmandlar va mayda savdogarlar.

Tarixi 
Armanlar Norvegiyaga 1970-yildan boshlab koʻchib kela boshladilar, dastlab ular asosan Livan va Eronlik armanlar edi, 1990-yildan boshlab Armanistondan migrantlar oqimi boshlandi.

Armanlar jamoasi 
Norvegiyada bitta arman yakshanba maktabi mavjud boʻlib, unda arman tili va Armaniston tarixi oʻrgatiladi.

Norvegiyadagi arman jamiyatining vakillik organi Arman-Norvegiya ittifoqi (rahbari Fred Iskandaryan), shuningdek, etnik armanlarning bir qancha hududiy fuqarolik birlashmalari ham mavjud. 2001 va 2012-yillarda Arman-Norvegiya ittifoqi Norvegiya hukumatiga Arman genotsidini rasman tan olish talabi bilan murojaat qilgan. Biroq Norvegiya hozircha armanlar genotsidini rasman tan olmagan. 2007-yil 21-aprelda norvegiyalik qutb tadqiqotchisi, olim, diplomat, 1922-yilgi Nobel tinchlik mukofoti sovrindori, arman diasporasi rivojiga katta hissa qoʻshgan Fridtyof Nansen, shuningdek, 1915-yildagi arman genotsidi qurbonlariga Bergen shahrida xachkar oʻrnatilgan.

Din 
Armanlarning aksariyati Muqaddas Echmiadzin Arman Apostol cherkoviga mansub, shuningdek, Arman katolik cherkoviga mansub katolik armanlar ham oz sonli.

Yana qarang 
 Arman diasporasi

Manbalar

Adabiyotlar 
 Доктор Фритьоф Нансен. «Армения и Ближний Восток». Издатель: И. С. И А. Л. Фосетт, Инк., Нью-Йорк, 1928, стр. 170—179
 «Энциклопедия Армянская диаспора» глав.ред Ов. Айвазян. Ереван, 2003.

Havolalar  
 Институт арменоведческих исследований ЕГУ «Диаспора»
Norvegiya Xalqlari
Zaks

Zaks, boshqa transkripsiyada Saks () — nemis familiyasi.

U Germaniyadagi hudud nomidan kelib chiqqan — (Quyi) Saksoniya (), bu oʻz navbatida sakslarning (), qadimgi german saks qabilalarining shimoli-sharqiy guruhining nomlaridan kelib chiqqan (). „Sakslar“ soʻzining etimologiyasi hali toʻliq aniqlanmagan, soʻzni (Sax) birinchi marta ishlatgan qadimgi mualliflar, uni sakslarning odatiy quroli — xanjarning bir turi — skramasaksdan kelib chiqib talaffuz qilgan. III asrdan boshlab Rim manbalarida saks dengiz qaroqchilari haqida qaydlar mavjud. 810-811 yillarda "Limes Saxoniae" — Buyuk Karl Sakson va Obodrit yerlarini boʻlish uchun belgilagan „Sakson chegarasi“ deb tanilgan. Sakson manbalarida toʻgʻridan-toʻgʻri qaydlar XI asrda yaratilgan Anno II Kyoln () arxiyepiskopi haqidagi eposga kiritilgan: "von den mezzerin alsô wahsin, wurdin si geheizzin Sahsi" (Juda oʻtkir boʻlgan pichoqlardan kelib chiqib, ular sakslar deb atala boshlandi).

Germaniyadagi qadimgi german qabilalari va yerlarining nomlaridan olingan shunga oʻxshash familiyalar keng tarqalgan va turli xil versiyalarda, quyida koʻrib chiqishingiz mumkin. Bayer (), Shvabe (), Franke (), Proys, Prus ().

Yana qarang 
 Saks
 Zaks (yahudiy familiyasi)

Manbalar 

Alifbo boʻyicha familiyalar
Nemis familiyalari
Yogʻoch baliq

Yogʻoch baliq (xitoycha mùyú , pinyin mùyú , pall. muyui,  , moktak, mogi kor. míngínhì, mo (vyet . mõ), mokugyo (yap.mìnìmokugyo:) — buddistmonastirlarida marosimlar va ibodatlar vaqtida ritmni saqlash uchun ishlatiladigan baliq shaklidagi yogʻoch tirqishli nogʻora. Xitoy va yapon talqinlarida u bezatilgan boʻlishi mumkin, supaga, yostiqlarga joylashtirilishi mumkin; koreyscha varianti soddaroq shaklga ega. Yogʻoch baliqlarning kelib chiqishi haqida bir qator afsonalarda hikoya qilinadi. Xitoy va yapon talqinlarida u bezatilgan boʻlishi mumkin, supaga, yostiqlarga joylashtirilishi mumkin; koreyscha varianti soddaroq shaklga ega.  Yogʻoch baliqlarning kelib chiqishi haqida bir qator afsonalarda hikoya qilinadi.

 Bir paytlar qoʻrs bir rohib yashar edi, u oʻlimidan keyin orqasida daraxt oʻsib turgan, baliq boʻlib qayta tugʻildi. Bir kuni bu baliqni daryoda, oʻsha rohibning ustozi boʻlgan, bir kishi koʻrib qoldi. U baliq shogirdi ekanligini bildi. Baliq ustozidandan uni daraxtdan xalos qilib, baliq shaklidagi asbob yasashni so‘radi va o‘qituvchi vaʼdasini bajardi.

 Koreyalik rohib Chxun San Pvep Sa „Yurak sutrasi“ tarjimasi va qo‘shiq aytishdagi mahorati bilan mashhur bo‘lgan. Rohib yashagan shahar yaqinida chiroyli koʻk koʻl bor edi. Bir kuni hukumat vakillari rasmiy tashrif bilan u yerdan suzib oʻtayotganda qayiqda boʻlgan bola suvga tushib ketadi; qayiqda hech kim suza olmaganligi uchun uni hech kim qutqara olmaydi. Qaygʻuga botgan amaldor baliqchilarga jasadni topishni buyurdi; uch kun davomida izlash ishlari muvaffaqiyatsiz tugaydi. Shundan so‘ng amaldor jasad topilmaganiga qaramay, dafn marosimini o‘tkazishni so‘rash uchun Chxun San Pvep Sa huzuriga borgan. Rohib qoʻshiq aytishni boshlaganida maʼrifatni his qiladi: bolaga nima boʻlganligi unga ayon boʻladi. U amaldorga baliq bozoriga borib, u yerdagi eng katta baliqni sotib olishni aytadi. Baliq kesilganda, ular ichida mo''jizaviy tarzda omon qolgan bolani topdilar. Xursand bo‘lgan amaldor buning sharafiga, Chxun San uchun maxsus baliq shaklidagi musiqa asbobini buyurtma qiladi; va shundan buyon bu asbob ogʻzi ochiq, oshqozoni boʻsh baliq shaklida yasaladi.

Maʼlumki, yogʻoch baliq eramizdan avvalgi III asrning birinchi oʻn yilligi oxirida ishlatilgan.

Manbalar

Havolalar 

 
shock musiqa asboblari
 Idiofonlar
buddist ibodat ob'ektlari
Jura musiqa asbobi

Jura (turkcha talaffuzi: [dʒuˈɾa] tinglash) Turkiya torli xalq cholgʻu asbobi. Baglama cholgʻu asboblari oilasida eng kichik oʻlchamli (uzunligi 55-60 sm) va eng baland ovozli asbobdir. U mamlakatning deyarli har bir mintaqasida turli oʻlchamlar, sozlash mexanizmlari, oʻynash texnikasi va turli nomlar bilan uchraydi, jumladan dede sazi, parmak cura, uch telli cura, baglama curasi, tanbura curasi, balkan tambura va divan sazi. Oxirgi ikkitasi odatdagi juradan kattaroq, shuningdek, mos ravishda bir-ikki oktava pastroq.

Tuzilishi 
Asbob uchta asosiy qismdan iborat: kosasi (tekne), qopqoq (göğüs) va grif (sap). Kosasi tut, qora archa, buka, archa yoki yongʻoq daraxtidan, qopqogʻi archadan, grif esa buka yoki qora archadan yasaladi. Pardalar ip bilan bogʻlangan, bu ularni sozlash imkonini beradi.

Ijro 
Jura odatda mızrap yoki tezene, olcha poʻstlogʻi yoki plastmassadan yasalgan mediator bilan oʻynaladi, lekin baʼzi hududlarda Shelpe yoki Sherpe deb nomlanuvchi uslubda barmoqlar bilan chalinadi.

Yana qarang 

 Tsuras
 Saz musiqa asbobi
 Buzuki
 Tanbur
musiqa asboblari
Turk musiqa asboblari