MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Aventino

Aventino (italyancha: Aventino) — Abrussoning janubiy qismida oqadigan daryo. Sangro daryosining chap irmogʻi. Daryoning boshlanishi Monte-Porrara tog'ida joylashgan  . Aventinoning manbai Kyeti provinsiyasidagi Palena shahridan boshlanadigan Kotyao daryosidir .

Aventino janubiy Abrusso hududidan oqib o'tadi. Daryo bo'ylab Taranta-Peligna kommunasi joylashgan. 1950-yillarda Torretta di Kasoli hududida daryo oqimi Sant-Anjelo suv omborini shakllantirish uchun qayta yo'naltirildi. Daryo oʻtgan asrning 90-yillarida muhofaza qilinadigan tabiiy resurs sifatida Majella milliy bog'i tizimiga kiritilgan.

Mintaqaga xos boy flora va fauna sayyohlarni ham, mahalliy aholini ham o'ziga jalb qiladi. Bu joy, ayniqsa, baliqchilar orasida mashhur.Civitella-Messer Raimondo hududida sayyohlik loyihasi doirasida daryo bo'ylab eshkak eshish va rafting yo'nalishlari ochildi .

Eslatmalar 

Italiyadagi daryolar
Abaete (daryo)

Abaete ( — Braziliya janubi-sharqidagi Minas-Jerays) shtatidagi daryo. Daryo San-Gottardo munitsipalitetining gʻarbiy qismidan boshlanadi, keyin shimolga oqib, San-Fransisko daryosiga quyiladi. Abaete daryosining mansabidagi hudud baliqlar uchun muhim urugʻlanish joyidir.

Geografiyasi 
Abaete daryosining uzunligi 270 kilometr, kengligi 61 metrdan 150 metrgacha. Bu baland togʻ daryosi boʻlib, tubi toshli, gil yotqiziqlari uchraydi, koʻp sonli sharsharalari bor. Daryo Minas-Jerays shtatining toʻqqizta munitsipaliteti hududidan oqib oʻtadi:

 San-Gotardu;
 Riu Paranaiba;
 Matutina;
 Arapua;
 Tirus;
 Karmu du Paranaiba;
 Patus di Minas;
 Varjan di Minas;
 San-Gonzalu-du-Abaete.

Geologiyasi 
Olmoslar daryoda birinchi marta 1780-1785-yillarda topilgan. Braziliyada topilgan eng yirik olmoslardan baʼzilari bu yerda topilgan, ammo oʻrta va past sifatli toshlar koʻproq uchraydi. 1791-yilda bir guruh oltin izlovchilat daryoda „Abaete olmosi“ deb nomlanuvchi olmos topgan.

Granat, oltin, iridiy, yashma, osmiy va platinadan tashqari daryo shagʻalida yana 30 ta mineral mavjud. Abaete daryosida joylashgan palladiysiz platina kuchli magnit xususiyatlarga ega va temirga boy.

Manbalar 

Braziliyadagi daryolar
Abasilax (Lena irmogʻi)

Abasilah  (устар. Абаасылаах — Yoqutistonning Kobyay ulusidagi daryo, Lena daryosining chap irmogʻi.

Tavsifi 
Abasilaxning uzunligi 39 km. Daryoning quyilgungacha boʻlgan kengligi 12 metr, chuqurligi 1,2 m, tubi qumli. Umumiy yoʻnalishda gʻarbdan sharqqa qarab, yuqori oqimida janubga bir oz qiyalik bilan oqadi, quyi oqimda shimolga qiyalik ortib boradi. Koʻpgina hududlarda oʻzani ilonizilashadi, ayniqsa, mansabidan oldin yaqqol koʻrinadi. Oqim boʻylab u bir nechta kichik koʻllarni hosil qiladi. Arzigulik irmoqlari yoʻq.

Abasilax Bililyax koʻlidan taxminan 5-6 kilometr sharqdagi botqoqdan boshlanadi, u erda ikkita yoʻqolib borayotgan manba dengiz sathidan 106 m balandlikda umumiy oʻzanga oqib tushadi. Oʻrmon (tilogʻoch, qurigan daraxt) va butalar orasidan, goh-goh botqoqli. Dyerlardan oʻtadi. Kungkabir irmogʻi orqali taxminan 50 m balandlikda Lenaga quyiladi. Quyilish nuqtasi Lenaning mansabidan 1086 km uzoqlikda, Vilyuy oʻtish yoʻlidan bir oz pastroqda joylashgan.

Suv reyestri maʼlumotlari 
Rossiya davlat suv reyestrining maʼlumotlariga koʻra, u Lena havzasi okrugiga, Lena daryosining Vilyuy daryosining quyilish joyidan Djarjan GMSgacha boʻlgan suv xoʻjaligi uchastkasiga, Lena daryosining daryo quyi havzasiga kiradi. Daryo oqimi havzasi — Lena.

Davlat suv reyestridagi obyekt kodi — 18030900112117500001369

Manbalar 

Rossiyadagi daryolar
Babarinka

Babarinka (daryoning qadimgi nomi Barim) — Rossiya Federasiyasining Tyumen viloyatidagi kichik daryo, Tura daryosining oʻng irmogʻi. U Tyumen shahridan oqib oʻtib, bir nechta koʻl va havzalarni hosil qiladi.

Etimologiyasi 
Ilgari daryo Barim deb atalgan. 1798-yil xaritasida Barim daryosi sifatida belgilangan.

Tatar tilining baʼzi dialektlarida „barym“ soʻzi „kuch“, „qudrat“ deb tarjima qilingan.

Babarinka koʻchasi va Tyumen shahrining tarixiy tumani daryo nomi bilan nomlangan.

Geografiyasi 
Daryo sobiq Roshchino qoʻrgʻoni (hozirda mikrotuman) hududidan boshlanadi. U Aylanma yoʻl-Yamskaya transport tarmogʻidan oʻtib, Olovyannikov (Kolokolnikov) hovuziga quyiladi. Soʻngra Barnaulskaya koʻchasi ostiga yotqizilgan quvur orqali oqib, katta Tsimlyanskoye koʻliga quyiladi va u yerda oʻz irmogʻi bilan birlashadi. Keyin sharqqa qarab oqadi va u yerda Polevaya koʻchasi oldida toʻgʻondan hosil boʻlgan hovuzga quyiladi. Shundan soʻng Melzavodskoy (Melnichniy) hovuziga quyiladi. Keyinroq u botqoqli pasttekislikka tushib, Kommunistlar koʻchasi ostidan oqib oʻtib, Tura ga quyiladi.

Daryo uzunligi manbasidan (daryoni toʻydiradigan kalitlar) etagigacha boʻlgan uzunligi taxminan 16-20 km.

Irmoqlari 
Jarliklarda hosil boʻladigan irmoqlar Babarinka daryosiga quyiladi. Eng yirik irmogʻi daryo bilan birga Tsimlyansk koʻlini hosil qiladi.

Tarixi 

Remezovning eski xaritasida Tyumenka va Babarinka daryolari Tura va Pishma daryolari vodiylari orasidagi botqoqliklar va koʻllardan oziqlanadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 A. S. Ivanenko Novie progulki po Tyumeni — izdatelstvo „Raduga-T“: 2008 g.
 Turlar Kollari
 Tyumen tumani daryolari
 Tyumen viloyati daryolari
Qanotsiz piyoda temirchak

Qanotsiz piyoda temirchak () — Catantopinae kenja oilasining toʻgʻri qanotli hasharoti.

Tavsifi 
Erkagining tana uzunligi 17–19 mm, urgʻochisiniki 24–30 mm. Tanasi qoʻngʻir-malla, sariq va qora naqshli dogʻ va chiziqlari bor. Heiko Bellmann: Der Kosmos Heuschreckenführer. Qanotlari kichik qoʻngʻir plastinkalargacha kichrayadi. Tananing old va pastki qismi sariq rangda.

Tarqalishi 
Rossiya (Yevropa qismi, Sibirning janubi, Buryatiya, Chita oblasti), Yevropa, Shimoliy va Gʻarbiy Qozogʻiston, Shimoliy Moʻgʻuliston.

Yashash tarzi 
Oʻt-oʻlanlarning yashil qismlari bilan oziqlanadi. Urgʻochisi tuxumlarini tuproqqa qoʻyadi. Tuxumxalta uzunligi 9 dan 16 mm gacha, qalinligi 4,5 dan 6,5 mm gacha boʻlib, 11 tadan 32 tagacha tuxumni oʻz ichiga oladi. Tuxum uzunligi 4,5-5,1 mm, qalinligi 1,2-1,5 mm.

Manbalar 

<ref name="Baur/Roesti">

<ref name="Bellman Heuschrecken">
Babol (daryo)

Babol  (sobiq Rudhaneye-Babol ;  — Eron shimolidagi suvga toʻyingan daryo, Mozandaron viloyati hududidan oqib oʻtadi. Elburs togʻlarining Savadkuh shahristonidagi manbadan boshlanib, Babol va Babolser shahristonlari hududidan oqib oʻtadi. Babolser shahrida Kaspiy dengiziga quyiladi  . Daryoning uzunligi 78 km.

Suv omborlari 

 Alburs toʻgʻoni

Daryoning manbai va etagi oʻrtasidagi sezilarli farq tufayli daryo va irmoqlarida koʻplab toʻgʻonlar barpo qilingan. Ulardan biri dahiston Lofur oʻrmonlarida joylashgan Alburs toʻgʻoni boʻlib, u Erondagi eng yirik tuproqli toʻgʻon hisoblanadi. Toʻgʻon uzunligi 838 m, balandligi 78 m. Suv ombori sigʻimi 150 mln m³.

Toʻgʻonni qurish boʻyicha dastlabki tayyorgarlik ishlari Pahlaviy davridayoq boshlangan, ammo bu ishlar Islom inqilobi bilan toʻxtab qolgan. Va nihoyat, 1996-yilda (Eron taqvimi boʻyicha 1374-yil) Rafsanjoniy hukumati toʻgʻonni qurishga qaror qildi, lekin toʻgʻon joyini yuqoriga koʻchirdi. Toʻgʻon 2001-yilda ishga tushirilgan (E. taqvimi b.1379-y).

 Shiyade tuproq toʻgʻoni

Babol  shahridan 31–32 km janubda, Babolrud daryosining irmoqlari boʻlgan Bazrud va Chalim daryolari boʻyida joylashgan. Tuproq va loy aralashmasidan qurilgan. Uzunligi 450 m, balandligi 33 m boʻlgan toʻgʻon 2001-yilda foydalanishga topshirilgan. Maydoni 480 ming m² boʻlgan suv omborida 5 million m³ suv toʻplanadi. Unda koʻpi bilan 8 million m³ suv toʻplash mumkin. Suv ombori 2 ming gektar sholi maydonlarini yil davomida bir xil sugʻorish imkonini beradi
 Sombolrud tuproq toʻgʻoni

Sombolrud toʻgʻoni Shirgoh shahridan 10 km gʻarbda Savadkuh shahristonidan oʻtuvchi Sombolrud daryosi boʻyida joylashgan ( , Bobolrudning irmogʻi). Tuproq va loy aralashmasidan qurilgan. Toʻgʻon uzunligi 889 m, balandligi 122,5 m  . 2000-yilda foydalanishga topshirilgan. Suv havzasi sigʻimi 250 ming m². Unda 2 100 000 m³ suv toʻplangan. Bu 1100 gektar qishloq xoʻjaligi maydonini yil davomida bir xil sugʻorishni taʼminlaydi  .

Manbalar
Bagut-Sala

Bagut-Sala — Qalmiq Respublikasining Iki-Burul tumanidan oʻtuvchi daryo . Sharin-Salu daryosiga quyiladi. Uzunligi — 12 km. Suv havzasining maydoni 57,8 km². Gʻarbiy Kaspiy havzasi okrugida joylashgan .

Fizik-geografik xususiyatlari 
Bagut-Sala daryosi Ergeninskiy tepaliklarida, Oran Bulg qoʻrgʻonidan shimolda shu nomdagi soydan boshlanadi. Gʻarbiy Kaspiy havzasining yopiq mintaqasidagi boshqa daryolar singari, Bagut-Sala daryosi oqimining shakllanishida yilning sovuq davrida boʻladigan yogʻingarchilik asosiy rol oʻynaydi. Bahor-yoz davrida sezilarli bugʻlanish tufayli yomgʻir suvlaridan toʻyinish unchalik ham sezilmaydi. Qoidaga koʻra, daryo suvlari bahorgi 30-50 kun ichida oqib oʻtadi, baʼzan bu muddat 10 kungacha qisqaradi

Daryoda ikkita tuproqli toʻgʻon bor.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Qalmoq Respublikasining atlasi, „Shimoliy Kavkaz aerogeodeziya korxonasi“ Federal davlat unitar korxonasi, Pyatigorsk, 2010-yil, 139, 140-betlar.

Havolalar 
 List karti L-38-XV Elista. Masshtab: 1 : 200 000. Ukazat datu vipuska/sostoyaniya mestnosti.
Maadim vodiysi

Maadim vodiysi () — Marsning eng katta vodiylaridan biri, daryoning quruq oʻzani uzunligi taxminan 700 km. Kengligi 20 km dan ortiq, chuqurligi baʼzi joylarda 2 km ga yetadi. U janubiy pasttekisliklardan boshlanadi, u yerda bir vaqtlar katta koʻllar guruhi boʻlgan deb hisoblanadi (qarang. Eridaniya). U sayyora ekvatori yaqinidagi Gusev kraterigacha boradi.

Maadim vodiysi Marsning erta tarixida oqar suv kesib oʻtishi orqali shakllangan deb hisoblanadi. Vodiy chegaralaridagi baʼzi qisqa, tor kanallar, aftidan, koʻmilib ketgan. Koʻmilish yer osti suvlari togʻ jinslarini qisman eritib, buzib yuborganda sodir boʻladi, ular qoʻporilib, qoldiqlari maydalanadi va eroziya jarayonida olib ketiladi.

„Maadim“ ( — Mars sayyorasining ivritcha atalishi. Vodiy nomi 1973-yilda Xalqaro Astronomiya Ittifoqi tomonidan tasdiqlangan.

Yana qarang 

 Mars gidrosferasi
 Mars kanallari

Manbalar

Havolalar 

 Google Mars xaritasida Maadim vodiysi )

Vodiylar
Baddon

Baddon (osetincha. Baddon) — Rossiyadagi daryo Shimoliy Osetiyaning Alagir tumanidan oqib oʻtadi. Ardonning oʻng irmogʻi (Terek havzasi).

Uzunligi 11 km, suv havzasining maydoni 42 km² . Umumiy quyilishi — 1880,1 m, qiyaligi — 170,91 m/km. Badikom darasi boʻylab oqib oʻtadi. Daryo boʻyida qadimgi Bad qishlogʻi joylashgan. Daryoning oʻrta oqimidagi vodiy (asosan chap qirgʻogʻida) yuqori togʻ qayinzor oʻrmondir. Daryo Shimoliy Osetiya davlat qoʻriqxonasi hududidan oqib oʻtadi.

Nomlanishi 
Daryo nomi Bad qishlogʻi (Badovlar qishlogʻi) nomiga borib taqaladi: Bad + Don (osetincha. Don — suv, daryo). Bad toponimi qishloq va daryodan tashqari Yuqori Bad togʻi va daryo oqib oʻtadigan Badikom darasi nomlarida ham bor.

Oqimi 
Daryo Tsmiakomxox togʻidan (4128 m) 3,2 km sharqdagi muzliklardan boshlanadi. Dastlab ayni muzlikdan oquvchi bir nechta irmoqlar bilan birlashib, shimolga oqadi. Keyinchalik shimoli-gʻarbiy tomonga buriladi. Bad qishlogʻidan bir oz pastroqda, yana shimolga buriladi. Ardon daryosiga, uning oʻng tomonidan, etagidan 58 km uzoqlikda, Mizur qishlogʻining yuqori qismiga qarama-qarshi tomondan quyiladi.

Suv tartibi 
Daryoda yozgi toshqin davriga ega boʻlib, bu togʻli hududlarda qor va muzliklarning kuchli erishi bilan bogʻliq.

Manbalar
Axtir

Axtir-Rossiyaning Krasnodar oʻlkasining Abinsk tumanidagi Daryo. Daryo Bondarev tepaligining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Daryoning oʻrta oqimida Axtir qishlogʻi joylashgan. Xabl fermasidan janubi-sharqda Nam Xabl daryosiga quyiladi. Uzunligi 32 km, drenaj havzasining maydoni 175 km².

Flora va fauna 
Daryoning yuqori qismida eman daraxti, kavkaz joʻka va sharq shoxlari hukmronlik qiladi. Oʻrta oqimda soqolli alder ustunlik qiladi. Pastki oqimlarda tol, aspen va boshqa pakana daraxtlar va butalar oʻsadi.Daryoning suvlarida golavl, peskar, karas vaqti-vaqti bilan alabalık yashaydi. Daryoning quyi oqimida tekislikdagi oʻrmonlarda yovvoyi choʻchqalar ham uchraydi.

Etimologiya 
Axtir gidronimi turkiy Aktura — „oq qal’a“ ga olib keladi, bu erda ak — „oq“, tura — „qal’a“.Avvalroq, daryo Qumatir deb atalgan, bu yerda kum — „qum“, adir — „togʻ etaklari“ yoki „tepalik“; bu holda gidronim nomi „togʻ etaklari qumi“ kabi koʻrinishga ega boʻladi (turk).

Manbalar

Adabiyotlar 
 Трофимов С. А. Путеводитель по Северо-Западному Кавказу. Абинск, 2006 г.

Abin tumani suv ob'ektlari
Kubani Havzasi
Alto fleyta

Alto fleyta (; ; ) zamonaviy nayning bir turi. Asosiy diapazon: kichik sol — uchinchi oktavada fa. Haqiqiy tovushning toʻrtinchi qismi bilan belgilanadi. Kamroq tarqalgan fa dagi alto fleyta boʻlib, yuqoridagi beshinchi sifatida qayd etilgan. Asbobning tembri toʻliq, keng, eng katta goʻzallik pastki registrda. Katta fleyta bilan solishtirganda, alto biroz uzunroq va qalinroq. Barmoqlar joylashuv tartibi bir xil. Katta va kichik fleyta bilan birgalikda simfonik orkestr tarkibiga kiradi.

Alto fleyta, asosan, orkestrda maxsus tembrning oʻziga xos past tovushlarini chiqarish uchun ishlatiladi, ammo XX-asrning ikkinchi yarmida u ansambl va yakkaxon cholgʻu sifatida ham qoʻllanila boshlandi. Uni birinchilardan boʻlib Rimskiy-Korsakov „Mlada“ opera-baletida ishlatgan (1890). Keyinchalik alto nay qismi A.K. Glazunov (Sakkizinchi simfoniya), M. Ravel („Dafnis va Xloya“), I.F. Stravinskiy („Muqaddas bahor“), G. Xolst („Sayyoralar“), D.D. Shostakovich (Yettinchi simfoniya) va boshqa bastakorlar asarlarida paydo boʻldi. Alto fleyta Pyer Bulezning „Ustasiz bolgʻa“ asari ansambliga kiritilgan. Alto fleyta uchun yakkaxon asarlar Mati Kuulberg, Egil Hovlann, Leonid Bashmakov, Aulis Sallinen, Erland fon Koh tomonidan yozilgan. Shuningdek, keksaligida uni afzal koʻrgan Theobald Böhm ham alto fleyta uchun yozgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Zamonaviy fleyta
Sergey Borodin davlat adabiy-memorial uy-muzeyi

Sergey Borodin uy-muzeyi 1981-yilda tashkil etilgan. Ushbu muzey XX asr oʻrtalarida yashagan va 1950-1974-yillarda bir qator yirik tarixiy prozaik janrlar muallifi rus yozuvchisi Sergey Borodin xotirasiga bagʻishlangan.

Muzey adabiy ekspozitsiyasining ikkita zali adib hayoti va ijodiy faoliyatining asosiy bosqichlarini oʻz ichiga oladi.

Birinchi xonada Sergey Borodinning bolalik va yoshlik haqidagi xotiralar mavjud. Rasmlar, xatlar, hujjatlardan anglash mumkinki, bu boʻlajak yozuvchining qiziqishlari erta shakllanganidan dalolat beradi.

Ikkinchi zalda Sergey Borodinning 1930-yillardagi hayotining soʻnggi kunlarigacha boʻlgan faoliyati haqida hikoya qiluvchi ekspozitsiya nazardan chetda qolmaydi.

Muzeyning memorial qismida yozuvchi hayot chogʻidagi uy jihozlari saqlanib qolgan. 10 mingdan ziyod kitoblar bilan boyitilgan kutubxona, rassom doʻstlari tomonidan taqdim etilgan devorlarda osilgan kartina mehmonxonaga zavq bashishlab turganini payqash mumkin. Adibning ijod xonasida esa  — qogʻoz uyumlari, oilaviy tushgan fotosuratlar ham joy olgan.

Havolalar 
Literaturno-memorialniy dom-muzey Sergeya Borodina 

Gosudarstvenniy literaturno-memorialniy dom-muzey Sergeya Borodina myday.uz
Garman (qishloq xo'jaligi asbobi)

Xersonda german — otlar yordamida chopish uchun moʻljallangan tok hisoblanadi. Bu kabi chopish usuli tejamkor ilgarilari hisoblanmas edi, chunki donning bir qismi oyoq osti boʻlib, parchalanib ketar, somon esa yaroqsiz holga kelar edi . Garman yordamida chopish usulining, umumiy nomi — gonba yoki hayvonlar tomonidan donni oyoq osti qilish boʻlib, unga koʻra harakatlanuvchi aravalarning gʻildiraklari bilan boshoqlar siqib chiqariladi .

Tarixi 

Garman olti yoki undan ortiq tishli gʻaltak koʻrinishidagi tosh boʻlib, Novorossiyaning janubiy xoʻjaliklarida don ekinlarini chopishda ishlatilgan; shuningdek, Donda ham keng qoʻllaniladi. U Kvarsitdan qoʻlda tayyorlanib — bardoshli va qayta ishlashda qiyin boʻlgan tabiiy tosh hisoblanadi.

Asbobning nomi „garmanda chopish“ umumiy nomidan kelib chiqqan boʻlib, uy hayvonlari tomonidan donni oyoq osti qilish (gonba) va harakatlanuvchi aravalarning gʻildiraklarini siqib chiqaradi. Toʻrlar tayyorlangan tekis tuproqli maydonga yotqizilib, ular boʻylab garmanni qoʻlda yoki otlar yordamida (koʻpincha qulaylik uchun — gir aylana) yurgazilgan. Ilgari, Rossiyada gʻalla oʻrish qoʻlda boʻgʻimlarni yiqitish yoʻli bilan amalga oshirilgan, shuning uchun garmanlar maʼlum darajada donni maydalashni mexanizatsiyalagan. Maydalagichdan foydalanish (ularning birinchisi bugʻli boʻlgan) donni qoʻlda maydalashni yoʻq qildi.

Hozirgi vaqtda Rostov tumanidagi qishloqlarda garmanlarning turli darajada saqlanib qolganini koʻrish mumkin. Ular oʻzining qadimiyligi va chiroyli koʻrinishi tufayli landshaft dizaynida va ochiq muzey ekspozitsiyalarini loyihalashda qoʻllaniladi. Koʻpincha ularni tegirmon toshiga oid deb hisoblashadi, ammo bu fikr notoʻgʻri .

Yana qarang 

 Gumno
 Tegirmon tosh

Manbalar

Adabiyot 

 Garman // Tirik buyuk rus tilining izohli lugʻati : 4 jildda / aut.-stat. V. I. Dal . — 2-nashr. — Sankt-Peterburg. : M. O. Wolf bosmaxonasi, 1880-1882.
 Garman / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
 Vitaptivanie zerna jivotnimi / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
 Garman / / Brokxaus va Efronning kichik ensiklopedik lugʻati : 4 jildda — Sankt-Peterburg., 1907-1909.
 V.I. Naulko (Kerivnik), L. F. Artyux, V. F. Gorlenko, T. V. Kosmina, O. V. Kurochkin, S. V. Mishanich, T. O. Nikolaeva, A. P. Ponomaryov, V. T Skurativskiy, M. L. Strunka, L. O. Tkachenko, G. S. Ukrainskiy pop va Sh .  — Doʻstimga koʻrgan, koʻproq qayta ishlangan. — K .: Libid, 1993-yil.

Havolalar 

 Guk muzeyining garmanlari
 Garman )
 Oʻgʻirlash. 40 asrlar.
 tosh tishli
 Thresher nima? Baytil kollejining ramziy tarixini tiklash )
Torban

Torban — ukrain xalq torli cholgʻu asbobi (30-40 torli), lyutnyalar oilasidan, teorba va bandura bilan turdosh boʻlib, bogʻlama pardalari bilan undan ajralib turadi.

Tavsifi 
Tashqi tomondan torban nemischa teorbo va angelikaga juda oʻxshaydi, lekin banduradagi kabi korpusida torlari koʻproq. Biror balandlikdagi tovushni chiqarish uchun torbanchi torni pardaga bosib taranglashtiradi va qisqartirilmaydigan torlarni paypaslab ovoz tanlaydi.

Tarixi 

Torban XVII-asrning birinchi yarmidan XX-asr boshlariga qadar Polsha, Ukraina va keyinroq Rossiyada tarqaldi. Torbanni Yasnaya Gora Tuliglovskiylik polyak monaxi Paulin ixtiro qilgan, ammo u asosan Ukrainada keng tarqalgan.

Torban yasash qimmatga tushgan, murakkab chalish texnikasini talab qilgan va faqat zodagonlar salonlari, kazak oqsoqollarida boʻlgan, ammo torban chaluvchilarning aksariyati past tabaqadan edi. Koʻpincha „Pan Bandurasi“ deb ataladigan ushbu cholgʻuning yetarli darajada yoʻqsilbop emasligi XX-asrning boshlarida turmushdan olib tashlanishining asosiy sababi boʻlishi mumkin.

Adabiyotlar 

 Ukraina tadqiqotlari entsiklopediyasi
 http://torban.org Torban tarixi (ing.)

Manbalar 

 UKRAINA TEATR, MUSIQA VA KINO MUZEYI
 Quvnoq Abetka. Oʻquvchi. Ukraina musiqa asboblari

Musiqa asboblari
Mirzo Ulugʻbek memorial muzeyi

Mirzo Ulugʻbek memorial muzeyi — Oʻrta asrlarda yashab oʻtgan atoqli Oʻrta Osiyo davlat arbobi, matematik, astronom va shoir Mirzo Ulugʻbek va mintaqaning tarixiy astronomiyasiga bagʻishlangan muzey. Samarqandda Ulugʻbek rasadxonasi roʻparasida joylashgan. Muzeyning oʻng tomonida, quyiroqda yulduzli osmon tasvirlangan Ulugʻbek haykali qad rostlab turibdi.

Muzey Oʻzbekistonda Sharof Rashidov davrida 1964-yilda ochilgan. Uning loyiha muallifi arxitektor A.Boboxonov sanaladi. 2010-yilda Ulugʻbek rasadxonasi, muzey va yaqin atrofdagi tarixiy obidalarni keng koʻlamli kapital taʼmirlash va qayta tiklash ishlari amalga oshirildi.

Muzey Mirzo Ulugʻbek hayoti va ijodi, ilmiy izlanishlari, oʻsha davr astronomiya va matematikasi haqida hikoya qiladi. Bundan tashqari muzeyda  tarixiy astronomiya va riyoziyot asbob-uskunalari, asboblarini koʻzdan kechirish mumkin. Mazkur muzeyda tarixiy kitoblar hamda qoʻlyozmalar, rasadxona va uning atrofidagi hududlar xarobalari, jumladan Afrosiyobdan topilgan eksponatlar, Samarqand va Oʻzbekistonning boshqa bir qator meʼmoriy yodgorliklarining kichraytirilgan maketlari, jumladan Buxoro va Shahrisabzning ayrim meʼmoriy yodgorliklari va boshqa eksponatlarni tomosha qilishingiz mumkin.

Galereya

Yana qarang 
 Ulugʻbek rasadxonasi

Manbalar 

Muzeylar
Madaniy meʼros obyektlari
Tarix muzeylari
Tarix
Oʻzbekistondagi muzeylar
Urganch suratlar galereyasi

Urganch suratlar galereyasi 1983 yilda  asos solindi. Galereyaning ikkita katta ko'rgazma zalida tasviriy san'at, grafika va haykaltaroshlikning mingga yaqin nodir namunalari namoyish etilgan. Galereya binosida 1910 — 1912-yillarda Xorazm milliy meʼmorchiligining oʻrnatilgan anʼanaviy usullari hisobga olingan holda maʼmuriy va boshqa muassasalar qurilgan. G'oyat nafis geometrik naqshlar toblangan g'ishtdan qilingan. Madirlik kulol Balta Vaisov xalq me’morchiligining milliy me’moriy merosi sifatida davlat muhofazasiga olingan binoning ikkala portal qismini moviy osmon rangi bilan bezatdi. Binoning qolgan qismlari zamonaviy texnologiyalar yordamida yangidan qayta ta'mirlandi. Binoni qayta tiklanish loyihasini Azamat Toʻxtayev ishlab chiqqan.

Bino P shakliga ega. Asosiy kirish qismi to'rtta katta qo'shaloq eshiklar o'ymakorlik naqshlar bilan bezatilgan. Ular «islim» oʻsimlik naqshlari bilan bezatilgan va unga Buxoroning xalq meʼmorlari, ganch va yogʻoch oʻymakorlik va rangtasvirning tajribali ustalari jalb etilgan.

Ayvon (taxminan 300 kvadrat metr maydon) Xiva kompozitsiyasining 12 ta ustuni bilan bezatilgan (XIX-XX asrlar) va ochiq ko'rgazmalar uchun mo'ljallangan. Ikki ustunning oʻyilgan naqshini xorazm uslubidagi yogʻoch oʻymakorligi usta Ota Polvonov tomonidan amalga oshirilgan.

Galereyaning asosiy maqsadi  mamlakatimizning boy badiiy va madaniy merosini asrab-avaylash, targʻib qilish, aholini san’at va madaniyat namunalari bilan yaqindan tanishtirishdir.

Mazkur galereyada 347 ta tasviriy sanʼat, 253 ta chizmachilik, 40 ta haykaltaroshlik, 9 tasi amaliy sanʼat asarlari mavjud. Ularning mualliflari milliy tasviriy san’at tarixida sezilarli iz qoldirgan usta hunarmandlar bo'lgan.

Eksponatlar orasida — taniqli rangtasvir ustalarusavvirlarii Chingiz Axmarov, Rahim Ahmedov, Ne’mat Qoʻziboyev, Yusuf Elizarov, Valentin Fadeyev, Evgeniy Melnikov, Ruza Charyev, Faim Madgazin, Safo Duschanovlarning qilgan mehnatlarini ko'rishingiz mumkin. Galereyada mamlakatimizning zamonaviy rassomlari Bahodir Jalalov Ulalovning eng qimmatli asarlari. Alisher Mirzaev, Akmal Nur, Rimma Gagloeva, Akmal Ikramjanov, Vladimir Burmakin, Jollibay Izentaevlar asarlari yaqqol ko'zga tashlanadi.

Mazkur suratlar galereyasida yana xorazmlik yetuk rassomlar Otaxon Allabergenov, Toʻra Kuryazov, Erkabay Masharipov, Quranbay Bekchanov, Davron Yoʻldoshev va boshqalarning asarlari mavjud.

Galereya faxri sanalgan haykaltarosh va grafik ustalari Qutlugʻ Basharov, Medat Kagarov, Marat Sadikov, Iskandar Vohidov, Lekim Ibrohimov, Telman Muhammedov, Georgiy Chiganov, Yuriy Strelnikov, Saitmamat Qalandarov va boshqa rassomlarning asarlari toʻplami san'at shaydolari tomonidan munosib baholandi.

Havolar 
Ургенчская картинная галереяuzor.uz 20.04.2019