MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Dzudzya

Dzudziya — Zyuzda daryosida yashagan Komi-Permyaklarning afsonaviy qahramon avlodi.

Tavsifi 
Bu mifologik syujet XX asr oʻrtalarida erining oʻlimi uchun yashagan malika Olganing Drevlyanlardan qasos olish haqidagi hikoyasiga oʻxshaydi.

Dzudzya bir vaqtning oʻzida oltita qahramonni tugʻdi va ularni boqish uchun yaxshi demiurge xudosi Yen unga yana toʻrtta koʻkrak berdi.

Ular ulgʻaygach uning oʻgʻillari Kama daryosi boʻyida 6 ta aholi punkti qurdilar, ularda yashab, hukmronlik qila boshladilar. Dzudzya bosh shaharda hukmronlik qila boshladi.

Bir marta dushmanlar Komiga hujum qilishdi, shaharlarni vayron qilishdi, barcha ayollar va qizlarni asirga olishdi.

Keyin Dzudzya oʻgʻillarini birlashishga chaqirdi. Ularning boshchiligidagi barcha Zyuzdinlar olti kun davomida qargʻalarni tutdilar, soʻngra qushlar bilan dushman shahriga borishdi va ularni aholi punktining mudofaa devori tomon qoʻyib yuborishdi.

Dushmanlar kamondan qargʻalarga oʻq otishni boshladilar va tez orada ularni ishlatishdi.

Dushmandan osonlik bilan ustun kelgan Dzudzya va uning oʻgʻillari aynan shu narsaga intilishardi.

Yana qarang 

 Gertsog Olga
 Zyuzdintsy

Manbalar

Havolalar 

 Komi mifologiyasi
 Mari skaldlari ordeni
 Komi mifologiyasi
 xalqlarning afsonaviy ajdodlari
 afsonaviy hukmdorlar
Gröstl

Gryostl ( — qovurilgan) — Avstriya oshxonasining anʼanaviy taomi. Tirolga xos taom. U qaynatilgan kartoshkani termik ishlov berilgan mol goʻshti, choʻchqa goʻshti (odatda yelka yoki boʻyin), toʻgʻralgan boshpiyoz, qoʻziqorin va ziravorlar (tuz, qalampir, mayoran, zira, maydanoz va boshqalar) bilan eritilgan saryogʻda qovurib tayyorlanadi.

Yakshanba kungi kechki issiq taomdan qolgan mahsulotlardan gryostl tayyorlanadi, deb hisoblanadi, shuning uchun u odatda dushanba kuni pishiriladi. Gryostl koʻpincha qovurilgan tuxum bilan tortiladi.

Shunga oʻxshash retseptlar orasida bluntsgryostl (mol goʻshti oʻrniga qora qonli kolbasa bilan), wurstgryostl (kolbasa bilan), erkakcha yoki Insbruk gryostl (buzoq goʻshti bilan), shuningdek, nemis dehqoncha nonushta taomlari mavjud.

Qiziq faktlar 
Taom nomi, shuningdek, avstriyalik va daniyalik olimlar tomonidan ishlab chiqilgan Grøstl (Groestl) iterativ kriptografik xesh funksiyasi uchun shablondir.

Manbalar

Havolalar 
 Slovar regionalnix spesialitetov: Gryostl
 Prigotovleniya gryostlya 
Alifbo boʻyicha taomlar
Kartoshkali taomlar
Avstriya oshxonasi
Graten dofinua

Gratin dofinua () — bu gratinlash texnologiyasidan foydalangan holda toʻgʻralgan kartoshkani sut yoki qaymoq bilan pishiriladigan fransuz taomidir, asli Fransiya janubi-sharqidagi Dofine mintaqasidan. Taom nomining koʻplab variantlari mavjud, jumladan, pommes de terre dauphinoise, potatoes à la dauphinoise va gratin de pommes à la dauphinoise. Amerika ingliz tilida u potatoes au gratin deb ataladi.

Tarixi 
Taom haqida birinchi eslatma 1788-yil 12-iyulga toʻgʻri keladi. Klermon-Tonner gertsogi Charlz-Anri va general-leytenant Daupin tomonidan Gap shahri munitsipal amaldorlari uchun, hozirda Hautes-Alpes departamenti tomonidan uyushtirilgan kechki ovqatda ortolanlar bilan birga taqdim etilgan.

Tayyorlanishi 
Graten dofinua yupqa toʻgʻralgan xom kartoshka, sut yoki qaymoq, baʼzan esa sarimsoq surtilgan moylangan idishda pishirilgan Gruyère pishlogʻidan tayyorlanadi. Kartoshka tozalanadi va odatda maydalagich bilan tangadek qalinlikda tilimchalarga boʻlinadi; sayoz loydan yasalgan yoki shisha pishirish idishida qatlam qilib yotqiziladi va past olovda pechda pishiriladi; pishirish vaqtining oxirgi 10 daqiqasida issiqlik oshiriladi. Ayrim oshpazlar graten dofinuada pishloq boʻlmasligi kerak, deb turib olishadi, aks holda bu Savoy graten (fr. Gratin savoyard) boʻladi deb hisoblashadi. Biroq, koʻplab oshpazlar, jumladan, Auguste Escoffier, Austin de Crozet, Robert Carrier va Constance Spry tomonidan berilgan retseptlarda pishloq va tuxum kiritilgan. Uning oddiy kartoshka gratenidan farqi shundaki, unda qaynatilgan kartoshkadan emas, balki xomidan foydalaniladi. Graten dofinuani Kartoshka Dofin (fr. Pommes dauphine) bilan adashtirmaslik kerak.

Graten dofinua koʻpincha garnir sifatida xizmat qiladi.

Manbalar

Havolalar  
  The website of gratin dauphinois
 Франция. Кулинарный вояж / Сара Ренделл, Мария Виллегас. – М.: Евробукс, 2012. – 296 с.: ил.
 Едим по-французски. Фёдор Евсевский. – М.: Евробукс, 2009. – 336 с.: ил.
 Запечённый картофель «Гратен Дофинуа»

Fransuz oshxonasi
Kartoshkali taomlar
Sutli taomlar
Gʻolib tank

„Gʻolib tank“ yodgorligi — Sankt-Peterburgda Krasnenkaya daryosi yaqinida oʻrnatilgan (Prospekt Stachek , 106-108). Kirovskiy Val yodgorlik majmuasiga kiritilgan.

Ulug Vatan urushi yillarida Chelyabinsk Kirov zavodi tomonidan ishlab chiqarilgan KV-85 tanki granit poydevorga oʻrnatilgan. Uning orqasida 1941-1945-yillar yozuvi bilan saqlanib qolgan uzoq muddatli otishma nuqtasi joylashgan.  Bu ushbu modelning saqlanib qolgan ikkita maʼlum namunalaridan biridir. Ikkinchi tank Chelyabinskda . Yana bir shunga oʻxshash tank " KV-1s " Kubinkada joylashgan. KV-85 tanki Kirov zavodida yaratilgan. 1941-1945-yillardagi Ulug Vatan urushi janglarida qatnashgan. Fashistik nemis qoʻshinlari Lenin shahriga shoshilishgan oʻlim xavfi vaqtida, artilleriya va havo bombardimonlari ostida jasur leningradliklar harbiy quruvchilar bilan birgalikda uzoq muddatli otishma nuqtalari bilan yengib boʻlmas mudofaani yaratganlar. Bu yerda 42 armiyaning tankga qarshi artilleriya qismlari himoyalangan.Ilgari kompozitsiyaga Leningrad shossesining ikkala tomoniga (hozirgi Stachek prospekti) oʻrnatilgan ikkita yodgorlik kiritilgan.

Kompozitsiya muallifi V. A. Kamenskiy, yodgorliklar dizayni muallifi G. F. VetutnevYodgorliklar bronzadan yasalgan besh qirrali yulduzlar bilan bezatilgan, sokollarning yuqori qismlarida bronza relyefli gulchambarlar, ramkalarda V. I. Lenin va I. V. Stalinning bronza barelyeflari, shuningdek, „Leningrad mudofaasi uchun“ medalining ikkala tomoni va „Leningrad“ yozuvi. . . . . Koelga marmari bilan qoplangan, balandligi (yulduzsiz) — 13,5 m.

„Gʻolib tank“ oʻrnatilgan poydevor oq marmar bilan qoplangan

Kompozitsiya 1949-1951-yillarda qurilgan.

1945-yilda bu joy yaqinida yaxshi saqlanib qolmagan Tantanali arka qurilgan boʻlib, unda 1945-yil 8-iyulda frontdan qaytgan qoʻshinlar tantanali ravishda kutib olingan.

2020-yilda tank oʻrnatilgan nomsiz maydonga „Leningrad maydoni“ nomi berilgan.

Galereya

Manbalar

Adabiyotlar 

 Poretskina E. N. Qahramonlarning jasorati va jasorati: Leningradning Ulug 'Vatan urushidagi gʻalabaga bagʻishlangan yodgorliklari va yodgorlik lavhalari: qoʻllanma. L.: Lenizdat, 1985 yil

Havolalar 
 TsAMO RF, 38-fond, 11355 inventar, 2245-sonli ish, 26-bet.
 Buyuk urush xotira kitobi
Ozod qiluvchi-tankchilar yodgorligi

Ozod qiluvchi-tankchilar — Sovet qoʻshinlari tomonidan Krivoy Rog shahrini nemis bosqinchilaridan ozod qilgani xotirasiga oʻrnatilgan tarixiy yodgorlikdir.

Tarixi 
Yodgorlik Krivoy Rog uchun boʻlgan janglar xotirasiga bagʻishlangan boʻlib, 1943-yil 23-oktabrdan 1944-yil 22-fevralgacha shaharni nemis bosqinchilaridan ozod qilgan sovet tankerlari sharafiga oʻrnatilgan. Janglarda 5-gvardiya tank armiyasi , 2-Ukraina frontining 18- va 29-tank korpuslari, 23-gvardiya korpusi, 4-gvardiya mexanizatsiyalashgan korpusi, 28-alohida gvardiya tank polki, Ukraina 3-sonli 6-alohida ogʻir tank polklari qatnashgan. Aynan tankerlar 1943-yil oktabr oyida birinchi boʻlib Krivoy Rogga bostirib kirib, hozirgi yodgorlik oʻrnatilgan tarixiy joyga yetib kelishgan.

Ural metallurglari tomonidan Krivoy Rog aholisi ishtirokida qurilgan 23-raqamli T-34-85 tanki jangda Pragagacha yetib kelgan.

1972-yilda Krivoy Rog shahar kengashi ijroiya qoʻmitasining iltimosiga binoan Kiyev harbiy okrugi qoʻmondonligi tankni muzey arsenallaridan shaharga oʻtkazgan. Krivoy Rog shahar Kengashi ijroiya qoʻmitasining 1972-yil 14-apreldagi 20/114-son qarori bilan Tinchlik maydoniga yodgorlik koʻrinishidagi tank oʻrnatilgan. Tantanali ochilish 1972-yil 8-mayda boʻlib oʻtgan. Dnepropetrovsk viloyat kengashi ijroiya qoʻmitasining 1972-yil 6-iyuldagi 453-sonli qarori bilan ob’ekt 1683-sonli xavfsizlik raqami ostida davlat hisobiga olingan.

Xarakteristikasi 
Tashabbuskor Krivoy Rog tarixiy oʻlkashunoslik muzeyi direktori Yakov Rakitindir.

Tank Krivoy Rog markaziy tumanidagi Ozodlik maydoni markazidagi poydevorga oʻrnatilgan. Loyiha muallifi arxitektor Boris Koxno.

Jangovar mashina yashil rangga boʻyalgan. Minoraning ikki tomonida oq boʻyoq bilan 23 raqamlari yozilgan. Temir-beton poydevori asosi 4,5x8x4,55 m, tepasi qiya kesilgan piramida koʻrinishida, kulrang rangga boʻyalgan (yuqori qismi oʻlchamlari 3,7x6,54x3,3 m, old tomonining balandligi 3,55 m, orqa tomoni — 2, 41 m). Tankning balandligi 2,6 m.

Manbalar

Adabiyotlar 

  Tankistam pamyatnik // Ensiklopediya Krivorojya. V 2 t. T. 2. L—Ya : [ukr.] / sost. V. F. Buxtiyarov. — Krivoy Rog : Yavva, 2005. — S. 563.
 Pamyatniki istorii i kulturi Ukrainskoy SSR: katalog-spravochnik [P. T. Tronko i dr.]. — K.: Institut istorii Akademii nauk Ukrainskoy SSR: Naukova dumka, 1987. — S. 115.
 Buxtiyarov V. Pomnim / Buxtiyarov V. — Krivoy Rog: Krasniy gornyak, 1994. — S. 97—100.

Havolalar 

 Krivoy Rog resurs markazidagi tanker-ozodchilar haykali )
 „Rudana“ SEC: poydevor ustidagi tarix: tankerlar uchun )
tanklar-yodgorliklar
 Egri Shox Yodgorliklari
1972-yilda Ukrainada qurilgan bino va inshootlar
Ukrainadagi Ulug ' Vatan urushi yodgorliklari
Pushkinning soyasi

"Pushkin soyasi" — Odessadagi yodgorlik belgisi boʻlib, Deribasovskaya va Rishelyevskaya koʻchalari chorrahasida shoir Aleksandr Pushkinning grotesk xususiyatlariga ega soya yoʻlakchadagi tasvir koʻrinishidagi badiiy ob’ektdir.

Art ob’ekt gʻoyasi yozuvchi Oleg Borushko va odessalik mahalliy tarixchi Oleg Gubarga tegishli. Chizma muallifi haykaltarosh Aleksandr Knyazik. Yodgorlik belgisining ochilishi 2013-yil 26-sentabrda boʻlib oʻtgan va Odessada oʻtkazilgan „Pushkinning kuzi“ yillik adabiy festivalining ochilishiga toʻgʻri kelgan.

Installatsiya taxminan 3 metr oʻlchamdagi inson qiyofasi silueti shaklida yaratilgan boʻlib, uning grotesk xususiyatlarida Aleksandr Pushkinning avtoportretlariga xos xususiyatlarni osongina tanib olish mumkin. Soya rangli klinkerdan (yuqori sifatli gʻishtdan, maxsus usulda pishirilgan) qilingan. Soyaning etagida zamonaviy yoʻlka XIX asr boshidagi Odessa koʻchalariga xos boʻlgan yoʻlka toshlarining parchasi bilan almashtirilgan.

Yodgorlik belgisini oʻrnatish uchun Deribasovskaya va Rishelyevskaya koʻchalari chorrahasi tanlangan. Bu yerda, XIX asrning boshlarida, „Reno uyi“ boʻlgan — 1823-1824-yillarda quvgʻinda boʻlgan Aleksandr Pushkin bir muddat shu mehmonxonada yashagan, shuningdek aynan shu chorraha haqiqiy shoirning soyasini „oʻzida olib yurgan“.

Shahar hokimiyati va Pushkinning kuzi festivali tashkiliy qoʻmitasining yodgorlik belgisini ochish boʻyicha eʼlon qilingan rejalari Odessa aholisi va shahar jamoat tashkilotlarining noroziligiga sabab boʻlgan, ular yodgorlik gʻoyasi oʻziga xos emas deb hisoblaganlar, „buyuk rus shoiri“ suratining yoʻlakda joylashishi uni vandal hujumlar nishoniga aylantirishi, piyodalarning shoir surati ustidan toʻgʻridan-toʻgʻri bosib oʻtishi uning xotirasini haqorat qilishdir deganlar.  Yodgorlik muxoliflarining tashabbuskor guruhi uning tashkilotchilariga ochilishiga halaqit berish bilan tahdid qilganlar. Qarama-qarshilikka yoʻl qoʻymaslik uchun ob’ektning tantanali ochilish marosimi aytilganidek, soat 15:00 da emas, balki raqiblardan hech biri joyida boʻlmaganida soat 10:00 da oʻtkazilgan.

Yana qarang 
 Primorskiy bulvaridagi Pushkin haykali
 Pushkinskaya ko'chasida Pushkin haykali

Manbalar

Havolalar 

 
Odessaning Diqqatga Sazovor Joylari
Odessada Aleksandr Pushkinning yodgorliklari
 2013-yilda paydo bo'lgan
Shunevka

Shunevka ("Fashizm laʼnati" yodgorlik majmuasi) — Vitebsk viloyati (Belarus) Dokshitskiy tumanidagi Shunevka qishlogʻi oʻrnida joylashgan yodgorlik majmuasi boʻlib, u yerda 1943-yil 22-mayda nemis bosqinchilari mahalliy aholini keksalar, ayollar va bolalarni yoqib yuborganlar.

Fojia 
Ulug Vatan urushi yillarida Dokshitsy viloyatida jami 20 mingdan ortiq odam halok boʻlgan; 97 qishloq butunlay yondirilib, uchta qishloq — Shunevka, Azartsi va Zolotuxi aholisi bilan birga yoqib yuborilgan.

Yodgorlik majmuasi 
Darvozaga XVIII asrga oid uchta qoʻngʻiroq oʻrnatilgan, ulardan biri buzilgan va jiringlamaydi — Dokshitsy viloyatining har uchinchi aholisi 1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi paytida halok boʻlganligining ramzidir.

Fashistik yirtqich hayvonlar Shunevka qishlogʻi bolalarini tiriklayin bu quduqqa tashlaganlar.

Ular hayotni sevardilar, lekin fashistik jallodlar qoʻlida urush alangasida yondilar. Odamlar, hushyor boʻlinglar, dunyoni asrang!Oʻng tarafdagi matnda halok boʻlgan aholi soni va Dokshitskiy tumanida yoqib yuborilgan 97 ta qishloqlar roʻyxati, shu jumladan uchta tiklanmagan qishloqlar — Shunevka, Azartsi va Zolotuxi va 94 tasi tiklangan.

Arxitektorlar 
Majmua meʼmorlari orasida Anatoliy Anikeychik va Leonid Levin bor.

Yana qarang 

 Fashistik davlat terrori
 Belarusiyada fashistlar tomonidan vayron qilingan aholi punktlari ro'yxati
 Xatin
 Dalva

Manbalar

Havolalar 

 „Praklen fashizmi“ memorial majmuasi
 Shunevka. Memorial majmua // ed. Muqaddima O. A. Egorova. — Minsk: Belarusiya, 1985. — 55 p.: kasal.
 „Shunyovka“ memorial majmuasi // Vitebsk viloyati. Tabiat, turizm, sport, dam olish = Vitebsk viloyati / Tabiat, turizm, sport, dam olish / umumiy. ed. L. L. Prokofyeva. — Vitebsk, 2005. — S. 124.
 „Fashizmga Praquel“ yodgorlik majmuasi // Belarus tarixi va madaniyati xotiralari toʻplami. Vitebsk viloyati / redkal. S. V. Martselev [i insh.]. — Mn., 1985. — S. 257.
 „Fashizmga praquel“ // Xotira: Dokshitska viloyatining tarixiy va hujjatli yilnomasi / tahririyati: G. P. Pashkov [i ynsh.]; Mast. E. E. Jakevich. — Mn., 2004. — S. 291.
 Shunyovka // Dokshitsam 600 : maʼlumotnoma-axborot materiallari / Dokshitsy viloyat ijroiya qoʻmitasining mafkuraviy ish boʻlimi; S. A. Vasko, Yu. A. Shulgat suratlari. — Novopolotsk, 2007. — S. 19.
 Shuneoʻka [Vyyaoʻlenchy materiallari] : albom / matn V. A. Yagoravay. — Mn., 1985. — 55 b.
 Natsistlar tomonidan vayron qilingan Belarus qishloqlari. Belarus Respublikasi Milliy arxivining elektron maʼlumotlar bazasi. Arxivnaya kopiya
Belorussiyaning vayron qilingan joylari
alifbo bo'yicha yodgorliklar
Belorussiyada Ulug ' Vatan urushi yodgorliklari
Belarus yodgorlik majmualari
Vitebsk viloyati muzeylari
Belarusiyadagi natsistlarning urush jinoyatlari
 ommaviy qatllar
SSSRda 1983-yilda qurilgan bino va inshootlar
1983-yilda Belarusda paydo bo'lgan
 1983-yilgi haykallar
Dian Kext

Dian Kecht (irl. Dían Cécht) — Irlandiya mifologiyasidagi shifo xudosi, Danu maʼbudasi qabilalarida yashagan. Ismning birinchi elementi „Tez yurish“, ikkinchisi, ehtimol — „kuch“ degan maʼnoni anglatadi.

Imkoniyatlari 
Dian Kext ogʻir yaralarni davolay olardi. U faqat boshi kesilganda, orqa miya yoki uning membranasi shikastlanganda tuzalmaydi. Boshqa hollarda shifo topganlar ertasi kuni ertalab kurashni davom ettirishlari mumkin. Mag Tuired jangi paytida Dian Kext oʻgʻillari Oktriuil va Miah, shuningdek uning qizi Airmed bilan maxsus afsunlar yordamida Slane bulogʻining suvini shu qadar shifobaxsh qilishdiki, u oʻlganlarni hayotga qaytaradi.

Dian Kext haqida afsonalar 
Dian Kext Irlandiyaning najot haqidagi afsonasi bilan bogʻliq, unga koʻra Morrigan dahshatli koʻrinishdagi oʻgʻil tugʻdi va Dian Kext nimadir notoʻgʻri ekanligini oldindan bilib, uni oʻldirishni maslahat berdi, bu amalga oshdi. Shundan soʻng shifobaxsh xudo chaqaloqning yuragini ochdi, unda uchta ilon topildi, ular katta hajmgacha oʻsib, Dian Kext aralashmaganida butun Irlandiyani yutib yuborishi mumkin edi. Xudo-shifokor ilonlarni oʻldirib, ularni yoqib yubordi, chunki u hatto ularning jasadlari ham zarar yetkazishi mumkinligidan qoʻrqdi. Keyin u barcha kullarni yigʻib, eng yaqin daryoga quydi, chunki u kullari xavfli boʻlishidan qoʻrqdi. Daryo qaynadi va unda barcha tirik mavjudotlar nobud boʻldi. Oʻshandan beri daryo Barrou deb ataladi, bu tarjimada „qaynoq“ degan maʼnoni anglatadi. Ushbu afsonaning yana bir versiyasi mavjud, unga koʻra faqat ikkita ilon darhol yoqib yuborilgan, uchinchisi esa qochishga muvaffaq boʻlgan va oxir-oqibat katta ilonga aylangan, keyinchalik u oʻsha Dian Kext tomonidan oʻldirilgan.

Dian Kext Mag Tuiredning ikkita jangida qatnashgan, u yerda Danu qabilasini yarador qilgan.

Dian Kextning bolalari va nabiralari 
Dian Kextning olti farzandi bor edi, ulardan ikkitasi, oʻgʻli Miax va qizi Airmed oʻz ishini davom ettirdilar va shifokor boʻlishdi. Dian Kextning nabirasi Lug xudosi eng muhim xudolardan biri edi.

Manbalar 

 Irlandiya mifologiyasi
xudolar alifbo tartibida
tibbiyot va sog'liq xudolari
Galatsdagi getman Mazepa yodgorligi

Galatsdagi getman Mazepa yodgorligi () — Ivan Stepanovich Mazepa haykali, 2004-yil 8-mayda Ruminiya Madaniyat va sanʼat vazirligi buyrugʻi bilan Ruminiyaning Galats shahrida oʻrnatilgan. Getman Mazepa yodgorligi shaharning Svoboda bogʻida, Bessarabskaya koʻchasida, Ruminiya-Moldova-Ukraina chegarasidan 5 kilometr uzoqlikda joylashgan. Haykaltarosh — Jorj Tenase.

Yodgorlikning tavsifi 
Mazepintsax qishlogʻidagi va Kergonksondagi (AQSh) Ivan Mazepa yodgorliklaridan farqli oʻlaroq, bu yerda getman figurasi yarim balandlikda tasvirlangan. Qolaversa, haykaltarosh tomonidan Mazepa obrazi shunday yaratilganki, u goʻyo tosh poydevordan koʻtarilganga oʻxshaydi. Poydevorda ikki tilda soʻzlar oʻyib yozilgan: „Ivan Mazepa — Ukraina getmani 20.03.1639 — 10.10.1709“. Yodgorlikning ochilishida Avliyo imperatorlar Konstantin va Yelena cherkovida Ivan Mazepa xotirasiga bagʻishlangan marosim boʻlib oʻtdi.

Getman haykali Galatsda oʻrnatilganiga sabab, Ivan Mazepa 1709-yilda shu yerda, Avliyo Yuriy cherkovida dafn etilganligidir.

Mazepa dafn etilgan cherkov 1962-yilda Ruminiya hukumati tomonidan buzib tashlangan.

2004-yil 26-noyabrda yodgorlik oʻrnatilgan joy yaqinida Ozodlik bogʻi deb nomlangan shahar bogʻi ochildi.

Yana qarang 
 Hetman Mazepa haykali (Chernigov)
 Hetman Mazepa haykali (Mazepintsy)
 Hetman Mazepa va Charlz XII haykali (Degtyarevka)
 Hetman Mazepa haykali (Kiyev)

Adabiyotlar 
 Ковалевська О. Іван Мазепа. - Київ:"Темпора". — 2008.

Havolalar 
 В Румынии открыт памятник гетману Мазепе
 В румынском Галаце открыли памятник гетману Мазепе 
 В Румынии продолжаются дискуссии вокруг установки памятника гетману Мазепе
 Это право принадлежит нам. Кто решит судьбу памятника гетману Ивану Мазепе?
Galats
Ivan Mazepa yodgorliklari
Galats yodgorliklari
O‘rta yer dengiz haykal

Oʻrta yer dengizi () — turk haykaltaroshi Ilhan Komanning monumental haykali boʻlib, dastlab 1980-yilda Levent tumanidagi (Istanbul, Turkiya) Buyukdere xiyobonida oʻrnatilgan. Endi u Istiqlol koʻchasidagi Yapı Kredi madaniyat markazi hududida joylashgan.

Haykaltaroshning oʻziga koʻra sevgining quchoqlash kabi koʻrinishlari haqida eshitganida, uning oldida Oʻrta yer dengizi tasviri paydo boʻlgan. Bu taassurot uning ijodi uchun ilhom manbai boʻldi. Qogʻozni kesish va yigʻish texnikasini aks ettiruvchi haykaltarosh kompozitsiyaning ogʻirligi 4,5 tonnani tashkil etadi. 1981-yilda Ilhan Koman ushbu asari uchun Sedat Simavi Tasviriy sanʼat fondi mukofotiga sazovor boʻldi.

Istanbuldagi eng mashhur haykallardan biri boʻlgan „Oʻrtayer dengizi“ning qalinligi 12 mm qalinlikdagi metall lavhadan bir tekisda joylashgan 112 ta chiziqdan tashkil topgan qoʻllarini choʻzgan ayol qiyofasi hisoblanadi.

Halk Sigorta sugʻurta kompaniyasi (keyinchalik nomini Yapı Kredi Sigorta deb oʻzgartirdi) tomonidan buyurtma qilingan haykal dastlab Istanbulning Levent tumanidagi Buyukdere xiyobonidagi shtab-kvartirasi oldida oʻrnatilgan. 2005-yilda Ilhan Koman koʻrgazmasida ishtirok etish uchun vaqtincha Galatasaroy maydoniga koʻchirildi va bir muncha vaqt oʻtgach, Halk Sigorta Yapı Kredi Sigorta tarkibiga kirgach, haykal Leventdagi Yapı Kredi Bank shtab kvartirasi oldida oʻrnatildi. 2014-yilda Isroilning Gʻazo sektoriga bostirib kirishiga qarshi namoyishchilar oʻrtasidagi mojaroda Isroilning Leventdagi konsulligi yonida joylashgan haykalga zarar yetkazgan. Ushbu voqealardan soʻng Edirne aholisi haykalni oʻz shaharlariga koʻchirishni talab qilib, ariza berishdi. Shu bilan birga Antaliyaning Muratpasha tumani hokimligi ham Koman ishini qabul qilish istagini bildirgan. Natijada haykal taʼmirlandi va 2017-yilda Istiqlol koʻchasidagi Yapı Kredi madaniyat markazi binosiga koʻchdi.

Manbalar 

 1980-yilgi haykallar
 metall haykallar
Istanbulning Diqqatga Sazovor Joylari
 allegorik haykallar
Kievdagi getman Mazepa yodgorligi

Kievdagi getman Mazepa yodgorligi ( Mazepa yodgorligi) — Ukrainadagi Getman Ivan Stepanovich Mazepaga bagʻishlangan birinchi aylanadigan yodgorlik, 2009-yil 19-yanvarda Kiev bolalar va oʻsmirlar saroyi yaqinidagi kuzatuv maydonchasida, Krut qahramonlari xiyobonidan oʻrnatilgan. Ilgari bu joy SSSR davrida portlatilgan Nikolaevskiy harbiy sobori edi. Yodgorlikning oʻrnatilishi Ukraina-Rossiya munosabatlari haqida munozaraga sabab boʻldi. Boshqa manbalarga koʻra, haykaltaroshlik kompozitsiyasi „Abadiy Kiev“ deb ataladi. Haykal butun dunyoga mashhur isroillik haykaltarosh Frank Meysler tomonidan yaratilgan.

Yodgorlikning tavsifi 
Yodgorlik shunday oʻrnatilganki, saroy tomondan qaralganda, u Kiev-Pechersk Lavra gumbazlari qarshisida joylashgan boʻlib, uning hududida Mazepa hisobidan qurilgan bir nechta cherkovlar bor.Yodgorlik toʻpga oʻrnatilgan uchayotgan kabutar boʻlib, u getman Mazepa hisobidan qurilgan soborlar va cherkovlarning releflari bilan bezatilgan. Kabutar Ukrainaning chap qirgʻogʻi va oʻng qirgʻogʻining birligini anglatuvchi tumshugʻi sohasida birlashgan ikki qismdan iborat. Kabutarning ikkita yarim dumi toʻpni va Mazepa cherkovini oʻrab oladi. Butun kompozitsiya granit poydevorga oʻrnatilgan va oʻz oʻqi atrofida aylanadi.

Manbalar

Yana qarang 
 Getman Mazepa haykali (Chernigov)
 Getman Mazepa haykali (Galati)
 Getman Mazepa va Charlz XII haykali (Degtyarevka)
 Getman Mazepa haykali (Mazepintsy)

Havolalar 
 В столице появился вращающийся памятник Мазепе
 В Киеве открылся памятник Ивану Мазепе
 В столице появился памятник «Вечный Киев»
Kiev yodgorliklari
Ivan Mazepa yodgorliklari