Xitoy Xalq banki

Xitoy Xalq banki (xitoycha: 中国人民银行) - Xitoy Xalq Respublikasining markaziy banki boʻlib, Xitoy Xalq banki toʻgʻrisidagi qonun va Tijorat banki toʻgʻrisidagi qonun bilan belgilanadigan mamlakat hududida pul-kredit siyosatini yuritish va moliya institutlarini tartibga solish uchun javobgar organ hisoblanadi. U Xitoy Davlat Kengashining Vazirlar mahkamasi darajasidagi ijroiya organidir.

Tarixi 
Bank 1948-yil 1-dekabrda 3 ta bank Huabey bank, Beyhay bank va Sibey fermer banklarining birlashuvi natijasida tashkil etilgan. Bosh ofisi dastlab Xebey provinsiyasining Shijiazhuang shahrida joylashgan boʻlib, keyinroq 1949-yilda Pekinga koʻchirilgan. 1950-1978 yillarda Xitoy Xalq banki mamlakatdagi yagona bank boʻlib, markaziy bank va tijorat banklari operatsiyalari uchun javobgar edi. Xitoyning materik hududidagi boshqa barcha banklar, masalan, Xitoy Banki yoki Xalq banki boʻlinmalari sifatida tashkil etilgan yoki depozit qabul qilmaydigan agentliklar boʻlgan.

1952-yildan 1955-yilgacha davlat-xususiy sheriklik shaklidagi banklarni tashkil qilish uchun davlat aksiyalari xususiy banklarga qoʻshildi, birinchi besh yillik rejaga koʻra, 1955-yildan 1959-yilgacha boʻlgan davrda Xitoy Xalq banki xususiy banklarni toʻliq nazorat qilib, ularni oʻz filiallariga aylantirdi va bu Vladimir Leninning qarashlarga juda oʻxshaydi. Sovet Ittifoqining yordami bilan xususiy korxonalarning ulushi va ular bilan sanoat mahsuloti xuddi shunday yoʻldan borib, sovet uslubidagi rejali iqtisodiyotni shakllantirdi.

Qishloqni rivojlantirish uchun ajratilgan maxsus mablagʻlarni hisobga olmaganda monolit Xalq banki 1978-yilgacha barcha biznes tranzaksiyalari va kreditlarda yetakchilik qilgan, Xitoy iqtisodiy islohotlarining bir qismi sifatida Davlat kengashi Xalq bankining tijorat banki funksiyalarini toʻrtta mustaqil, biroq davlat banki sanaladigan banklarga ajratdi — Xitoy sanoat va tijorat banki (ICBC), Xitoy banki (BOC), Xitoy qishloq xoʻjaligi banki (ABC) va Xitoy qurilish banki (CCB). 1983-yilda Davlat kengashi Xalq bankini Xitoyning markaziy banki sifatida faoliyat yuritishini eʼlon qildi.

Chen Yuan 1990-yillar boshida bankni modernizatsiya qilishda muhim rol oʻynadi. Bankning markaziy banki maqomi 1995-yil 18-martda sakkizichi Butunxitoy xalq vakillari kongressining 3-plenumida qonuniy ravishda tasdiqlandi va oʻsha yilgi akt bilan Davlat kengashining boshqa vazirliklariga qaraganda yuqoriroq mustaqillik darajasi berildi. 1998-yilda Xitoy Xalq banki katta qayta qurishdan oʻtdi. Barcha viloyat va mahalliy boʻlimlar tugatilib, Xalq bankining chegaralari mahalliy maʼmuriy chegaralarga toʻgʻri kelmaydigan toʻqqizta hududiy boʻlimi ochildi. 2003-yilda Oʻninchi Butunxitoy Xalq vakillari Kongressining Doimiy qoʻmitasi umumiy moliyaviy barqarorlikni taʼminlash va moliyaviy xizmatlar koʻrsatish uchun pul-kredit siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirishda Xalq banki rolini kuchaytirish toʻgʻrisidagi qonunni maʼqulladi.

Boshqaruvi 
Xalq bankining yuqori rahbariyati rais va maʼlum miqdordagi rais oʻrinbosarlaridan iborat. Xalq banki raisi Butunxitoy xalq vakillari kongressi yoki uning Doimiy qoʻmitasi tomonidan tayinlanadi yoki lavozimidan ozod qilinadi. Bank raisligiga nomzod Xitoy Xalq Respublikasi Bosh vaziri tomonidan koʻrsatiladi va Butunxitoy xalq vakillari kengashi tomonidan tasdiqlanadi. Butunxitoy xalq vakillari kongressi tanaffusda boʻlganda, Doimiy qoʻmita Xalq banki raisligiga nomzodni sanksiya qiladi. Bank raisi oʻrinbosarlari Davlat kengashi Bosh vaziri tomonidan lavozimga tayinlanadi yoki lavozimidan ozod qilinadi.

Xitoy Xalq banki raisning javobgarligi tizimini qabul qiladi, unga koʻra rais bankning umumiy ishini nazorat qiladi, rais oʻrinbosarlari esa raisga masʼuliyatini bajarishda yordam beradi. Hozirgi rais - I Gan. Boshqaruv guruhining rais oʻrinbosarlariga quyidagilar kiradi: Van Huatsin, Pan Gunshen, Fan Ifey, Go Sinpin, Chjan Syaohuey va Yan Szitsyan. Yuqori darajadagi sobiq menejerlarga quyidagilar kiradi: Xu Syaolyan xonim, Liu Shiyu, Li Dunjun hamda Szin Si xonim.

Muayyan darajada mustaqil tarzda ishlagani bilan, Xitoy Xalq banki markaziy bank mustaqilligiga ega emas va siyosiy jihatdan Xitoy Kommunistik partiyasi siyosatini amalga oshirishi uchun talab qilinadi.

Tuzilmasi 

Xitoy Xalq bankining Tyantszin, Shenyan, Shanxay, Nankin, Szinan, Uxan, Guanchjou, Chendu va Sian shaharlarida bittadan 9 ta hududiy boʻlimi, Pekin va Chunsinda 2 ta operatsion idorasi, 303 ta munitsipal boʻlinmasi va 1809 ta tuman filiali darajasidagi kichik boʻlimlari tashkil qilindi.

Uning 6 ta xorijdagi vakolatxonasi mavjud. Amerika uchun Xitoy Xalq banki vakolatxonasi, Yevropa uchun XXB vakolatxonasi (London), XXB Tokio vakolatxonasi, XXB Frankfurt vakolatxonasi, XXBning Afrika boʻyicha vakolatxonasi, XXBning Karib Taraqqiyot bankidagi aloqa idorasi faoliyat olib bormoqda.

Xalq banki 18 ta funktsional boʻlimdan (byurolardan) iborat:

 Bosh boshqaruv boshqarmasi
 Huquqiy ishlar boshqarmasi
 Pul-kredit siyosati boshqarmasi
 Moliya bozori boshqarmasi
 Moliyaviy barqarorlik byurosi
 Moliyaviy tadqiqotlar va statistika boshqarmasi
 Buxgalteriya hisobi va gʻaznachilik boshqarmasi
 Toʻlov tizimi boshqarmasi
 Texnologiya boshqarmasi
 Valyuta, oltin va kumush byurosi
 Davlat gʻaznachilik byurosi
 Xalqaro boshqarma
 Ichki audit boshqarmasi
 Xodimlar boshqarmasi
 Tadqiqot byurosi
 Kredit axborot tizimi byurosi
 Pul yuvishga qarshi kurash byurosi (Xavfsizlik byurosi)
 XXBning CPC qoʻmitasining taʼlim boshqarmasi

Quyidagi korxona va muassasalar bevosita XXBga tegishli:

 Xitoyning Pul yuvishga qarshi monitoring va tahlil markazi
 XXB Oliy maktabi
 Xitoy moliya nashriyoti
 Moliyaviy yangiliklar
 Xitoy Milliy kliring markazi
 Xitoy banknotlarini chop etish va zarb qilish korporatsiyasi
 Xitoy oltin tanga korporatsiyasi
 Xitoyning moliyaviy kompyuterlashtirish korporatsiyasi
 Xitoy valyuta savdo tizimi

Mikromoliya 

 Qishloq kredit kooperativlari

Moliyaviy inklyuzivlik 
XXB moliyaviy inklyuzivlik siyosatini ilgari surishda faol va Moliyaviy inklyuziya alyansi aʼzosi.

Raislar roʻyxati

Foiz stavkalari 
Avvallari bank belgilaydigan foiz stavkalari dunyoning boshqa mamlakatlaridagi kabi 25 ga emas, har doim toʻqqizga boʻlinar edi. Lekin, 2010-yil 19-oktabrdan boshlab Xalq banki stavkalarni 0,25 foiz punktga oshirishni boshlaganligi sababli, hozirda bunday emas.

Xalq bankining soʻnggi foiz stavkasi oʻzgarishlari:

Majburiy zaxira stavkasi 

XXBning soʻnggi majburiy zaxira stavkasi oʻzgarishlari:

Valyuta zaxiralari 
2004-yildan boshlab valyuta zaxiralari:

Yana qarang 

 Xitoy banknotlarini chop etish va zarb qilish korporatsiyasi
 Renminbi, Xitoy milliy valyutasi
 Yuanning xalqarolashuvi
 Xitoy banki, davlat tijorat banki
 Gonkong pul maʼmuriyati
 Makao valyuta organi
 Tayvan Markaziy banki
 Eng yirik banklar roʻyxati
 Mikromoliya banklari roʻyxati

Manbalar

Qoʻshimcha oʻqish uchun 

 Stiven Bell va Xui Feng. Xitoy Xalq bankining yuksalishi: institutsional oʻzgarishlar siyosati (Garvard universiteti nashriyoti; 2013) 384 bet; Yaqin tarix; asosiy shaxslar bilan suhbatlardan foydalanadi

Havolalar 

 Xitoy Xalq banki rasmiy sayti
Markaziy banklar
Xitoy
Xitoy Iqtisodiyoti