MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Jazo

Jazo (huquqda) — huquqbuzarlik sodir etishda ayblangan shaxslarga nisbatan qoʻllanadigan maʼnaviy, moddiy yoki jismoniy cheklashlar bilan bogʻliq boʻlgan majburlov chorasi. J. huquqiy tartibot sifatida davlat va huquq, shuningdek, bunday huquqni qoʻllash vakolati boʻlgan maxsus organlar vujudga kelgan paytdan boshlab paydo boʻlgan. J. ijtimoiy adolatni tiklash, jinoyat sodir etgan shaxsni axloqan tuzatish, huquqbuzarlik va jinoiy faoliyat davom etishiga toʻsqinlik qilish, yangi huquqbuzarliklar sodir etilishining oldini olish maqsadida qoʻllaniladi. Sodir etilgan huquqbuzarlikning xususiyati va ijtimoiy xavflilik darajasiga qarab, J.lar intizomiy, maʼmuriy va jinoiy boʻlishi mumkin. Ana shu J.lardan qaysi biri qoʻllanilmasin, huquq buzishda ayblanayotgan shaxsga nisbatan qonun va normativ hujjatlarda belgilangan tartibda maʼnaviy, moddiy yoki jismoniy harakterdagi cheklash qoʻllaniladi. Shu bilan birga huquq buzish sodir etishda foydalanilgan qurol, vosita, huquq buzish orqali qoʻlga kiritilgan narsalar musodara qilinishi mumkin. Intizomiy J. — mulkchilik shaklidan qatʼi nazar har qanday yuridik shaxs maqomiga ega boʻlgan korxona, muassasa, tashkilotda belgilangan ichki mehnat intizominn buzgan shaxsga nisbatan ish beruvchilar tomonidan qoʻllanadigan majburlov chorasi boʻlib, xayfsan berish, jarima solish, mehnat shartnomasini bekor qilish (ishdan boʻshatish) tarzida boʻlishi mumkin. Intizomiy J. shaxslarni ishga qabul qilish huquqi berilgan shaxs (organ) tomonidan, maʼmuriy jazo — maʼmuriy ishlar boʻyicha tuman (shahar) sudyasi, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qoshidagi maʼmuriy komissiyalar, voyaga yetmaganlar ishlari bilan shugʻullanuvchi tuman (shahar) komissiyalari, ichki ishlar (militsiya) organlarining , davlat inspeksiyasi organlarining mansabdor shaxslari, shuningdek, maʼmuriy J. qoʻllash vakolati berilgan boshqa organlarning mansabdor shaxslari tomonidan, jinoiy jazo esa — davlat nomidan sud hukmi bilan beriladi.

Mamajon Usmonaliyev.

Manbalar
Jazodan ozod qilish

Jazodan ozod qilish — baʼzi jinoyat qilganlarga jazo tayinlamaslik, tayinlangan jazoni oʻtashdan batamom yoki qisman ozod qilish. Jazodan ozod qilish jinoyat huquqining muhim insonparvarlik tamoyillaridan biri boʻlib, shaxsga nisbatan tayinlangan jinoiy jazoni ijro etmasdan ham uni tarbiyalash mumkin, u jamiyat uchun hech qanday xavf tugʻdirmaydi yoki jazoning qolgan qismini real ravishda oʻtashi maqsadga muvofiq emas, degan qatʼiy xulosaga kelinsa qoʻllaniladi. Oʻzbekisto Respublikasi jinoyat huquqiga koʻra, jazodan ozod qilish, sud tomonidan ayblov hukmi chiqarilib jazo tayinlanganidan keyingina qoʻllaniladi. Jinoiy jazodan faqat sud ozod qiladi. Shuningdek, Oʻzbekisto Respublikasining prezidentiga afv etish va amnistiya akti orqali jazodan ozod qilish vakolati berilgan. Jazodan ozod qilish 2 guruhga boʻlinadi: 1) jazodan toʻla ozod etish; 2) jazodan qisman ozod etish. Jazodan toʻla ozod etishda sud ayblov hukmini chiqargan va jazo tayinlangan holda jinoiy jazoni ijro etmaslik haqida qaror qabul qiladi. Bu guruhga jazodan ozod qilishning quyidagi turlari kiradi: jazoni ijro etish muddati oʻtib ketganligi; shaxsning ijtimoiy xavflilik xususiyatini yoʻqotishi; aybdorning chin koʻngildan pushaymon boʻlganligi; shartli hukm qilish. Jazodan qisman ozod etishda mahkum sud tomonidan tayinlangan jazoning bir qismini oʻtaydi hamda jazoning oʻtalmagan qismidan ozod etiladi yoxud ushbu jazo yengilrogʻi bilan almashtiriladi. Bu guruhga quyidagilar kiradi: jazoni oʻtashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish; jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish. Kasallik yoki mehnat qobiliyatini yoʻqotish oqibatida jazodan ozod qilish, amnistiya akti yoki afv etish asosida jazodan ozod qilish xususiyatiga koʻra, toʻla yoki qisman jazodan ozod qilishga misol boʻlishi mumkin. Bulardan tashqari voyaga yetmaganlarga nisbatan tarbiyaviy xususiyatdagi majburlov choralarini qoʻllagan holda jazodan ozod qilish ham bor. Jazodan ozod qilishning har bir turini qoʻllash asoslari Oʻzbekiston Respublikasi jinoyat kodeksining tegishli moddalarida koʻrsatilgan.

Manbalar
Jazoir (shahar)

Jazoir (, Madīnat al-Jazā'ir, ) —  Jazoir Xalq Demokratik Respublikasining poytaxti. Jazoir viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 2,5 mln. kishi (1998).

Oʻrta dengiz boʻyida joylashgan. Iqlimi subtropik, oʻrta dengiz iqlimi, qishi iliq, yozi quruq va issiq. Oʻrtacha temperatura yanvarda 12°, iyulda 25°; yiliga 700 mm yogʻin yogʻadi.

Jazoirga finikiyaliklar tomonidan mil. av. 9-asr oxirida Ey-Qozi bandargohi sifatida asos solingan, keyinchalik rimliklar tomonidan Ikozium deb nomlangan. Ikozium vayronalari oʻrnida 935 yilda barbar amiri Bologgin ibn Ziri yangi shahar bunyod qildi va keyinchalik bu shahar Jazoir deb ataldi. 11-asrdan Jazoir Oʻrta dengizning yirik savdo porti, 13-asrdan Ispaniyadan quvgʻin qilingan mavr muhojirlari markazi boʻldi. 16-asrgacha turli davlatlar tarkibida boʻlib kelgan. 16-asrdan Usmonli turklar saltanatiga qaram boʻlgan Jazoirning markazi. 1830-yilda fransuzlar bosib olgach, 130 yil davomida Fransiyaning Jazoir mustamlakasining maʼmuriy markazi boʻldi. Jazoirda Ikkinchi jahon urushi davrida ittifoqchi davlatlar qoʻmondonliginingOʻrta dengizdagi shtab kvartirasi joylashgan. Jazoir 1962-yildan mustaqil Jazoir davlatining poytaxti.

Jazoir — transport yoʻllari tuguni, xalqaro aeroport bor. Oʻrta dengiz boʻyidagi yirik port (yillik yuk ortib tushirish 5,8 mln. t). Mamlakatning iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi. Mashinasozlik (avtomobil va qishloq xoʻjaligi mashinalari), metallsozlik, oziq-ovqat (vinochilik, yogʻ, tamaki, un tortish), kimyo, neftni qayta ishlash, sement, sellyuloza-qogʻoz, toʻqimachilik korxonalari, oyna zavodi, yogʻochsozlik fabrikalari, issiqlik elektr stansiyalari, metropoliten bor.

Jazoir Jazoir qoʻltigʻi boʻylab 15 km ga choʻzilgan, bogʻ va parklar koʻp. Jazoirning qad. qismida qalʼa, Katta masjid (1096), Sidi Abdurahmon masjid-maqbarasi (1611), Jome ul-Jadid masjidi (1660), Jazoirning Yevropacha uslubda qurilgan qismida Hukumat uyi (1930) bor. 1960-yillardan yangi turar joy binolari qurilgan. Universitet, institutlar, maxsus oʻrta oliy oʻquv yurtlari, Sahroi Kabir instituti, rasadxona, botanika bogʻi, Milliy drama teatri va b. bor. Har yili xalqaro yarmarka oʻtkaziladi.

Manbalar 

Jazoir shaharlari
Jazoirlar

Jazoirlar, Jazoir arablari — xalq, Jazoir Xalq Demokratik Respublikasining asosiy aholisi. Umumiy soni 22,2 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Jazoirda 21,2 mln. kishi, Fransiyada 820 ming kishi yashaydi. Arab tilida gaplashadilar. Dindorlari — sunniy musulmonlar.

Manbalar 

Millatlar
Jazoni yengillashtiruvchi holatlar

Jazoni yengillashtiruvchi holatlar — sodir etilgan jinoyatning va jinoyat sodir etgan shaxsning ijtimoiy xavflilik darajasini kamaytiruvchi hamda yengilroq jazo tayinlash uchun asos boʻladigan holatlar. Oʻzbekiston JK (55-modda)da J.ye.h.ning roʻyxati berilgan, u qatʼiy boʻlmay, sud aybdorga jazo tayinlash vaqtida mazkur moddada koʻrsatilmagan boshqa holatlarni ham yengillashtiruvchi holat deb hisoblashi mumkin. Mac. aybdorning qaramogʻida yosh bolalari, qari yoki nogiron ota-onalari borligi J.ye.h. hisoblanadi. J.ye.h. jinoyattarkibiga kiruvchi belgi boʻlmay, balki undan tashqarida boʻlgan qolat hisoblanadi. Shu boisdan J.ye.h. jinoyatni kvalifikatsiya qilishga taʼsir etmaydi, aybdorning qilmishi kvalifikatsiya etilgan moddada nazarda tutilgan jazoning yengilroq turini yoki kamroq qismini tayinlashga asos boʻladi.

Manbalar
Jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish

Jazoni yengilrogʻi bilan almashtirish — tayinlangan jinoiy jazoning muayyan qismi oʻtab boʻlingandan keyin qolgan qismini yengilroq turdagi boshqa jinoiy jazo bilan almashtirish. J.ye.b.a. jinoyat konunining insonparvarlik prinsipiga asoslangan boʻlib, u ozodlikdan mahrum qilish va axloq tuzatish ishlariga hukm qilingan shaxslarga nisbatan qoʻllaniladi. Yengilroq turdagi jazoni tanlash masalasi ish holatlariga qarab hal qshshnadi. Oʻzbekiston Respublikasining JK J.ye.b.a.da hisobga olinadigan talablar, qonun-qoidalarni belgilab bergan.

Manbalar
Jazoni ijro etish muassasasi

Jazoni ijro etish muassasasi — sud hukmiga binoan belgilangan jazolarni ijro etuvchi muassasalar va organlar. Jazolarning turlariga qarab bu jazolarni ijro etuvchi organ va muassasalar bir-biridan farq qiladi. Oʻzbekiston Respublikasi JIKga binoan, jarima tariqasidagi jazo sud tomonidan, ozodlikdan mahrum qilish, qamoq, axloq tuzatish ishlari, oʻlim jazosi ichki ishlar organlari tomonidan ijro etiladi. Ozodlikdan mahrum qilish — Ichki ishlar vazirligi qoshidagi jazolarni ijro etishning bosh boshqarmasi tashkil qiladigan jazolarni ijro etish koloniyalari, turma qamogʻi va tarbiya koloniyalari tomonidan, qamoq jazosi — qamoq uylari va tergov izolyatorlari tomonidan, axloq tuzatish ishlari — ichki ishlar organlarining inspeksiyalari tomonidan ijro etiladi. Axloq tuzatish ishlarini ijro etishda korxona va tashkilotlar maʼmuriyati yordam beradi. Muayyan huquqdan mahrum qilish toʻgʻrisidagi hukm talabi — mahkumning ish joyidagi maʼmuriyat tomonidan, shuningdek, tegishli faoliyat turlari bilan shugʻullanishga berilgan ruxsatnomani bekor qilishga vakolatli organlar tomonidan ijro etiladi. Harbiy xizmatchilarga nisbatan: xizmat boʻyicha cheklash tariqasidagi jazo — ular xizmatni oʻtayotgan joydagi harbiy qismlar (muassasalar)ning qoʻmondonligi tomonidan; qamoq tariqasidagi jazo — garnizon gaupvaxtalari tomonidan; intizomiy qismga joʻnatish tariqasidagi jazo — maxsus tashkil etilgan harbiy qismlar tomonidan; harbiy yoki maxsus unvondan maxrum qilish — mazkur unvonni bergan organ tomonidan ijro etiladi. Bundan tashqari tibbiy yoʻsindagi majburlov choralarini, shuningdek, voyaga yetmaganlarga nisbatan majburlov choralarini qaysi muassasalar qay yoʻsinda ijro etishi ham belgilab qoʻyilgan (Oʻzbekiston Respublikasi JIK, 15-modda).

Bahrom Ahrorov.

Manbalar
Jazoni ogʻirlashtiruvchi holatlar

Jazoni ogʻirlashtiruvchi holatlar — sodir etilgan jinoyatning va jinoyat sodir etgan shaxsning ijtimoiy xavflilik darajasini oshiruvchi hamda ogʻirroq jazo tayinlashga asos boʻladigan holatlar. Oʻzbekiston JK (56-modda)da J. o.h.ning qatʼiy roʻyxati berilgan, sud jazo tayinlash vaqtida mazkur moddada koʻrsatilgan holatlardan boshqa holatlarni J.o.h. deb hisoblashga hakli emas, lekin jinoyat xususiyatini eʼtiborga olib, shu holatlarni J.o.h. deb topmasligi ham mumkin. J.o.h. jinoyat tarkibiga kiruvchi belgi boʻlmay, jinoyat tarkibidan tashqaridagi holat hisoblanadi. Shu sababli bunday holatlar jinoyatni kvalifikatsiya qilishga taʼsir etmaydi, balki aybdor qilmishi kvalifikatsiya qilingan moddada koʻzda tutilgan jazoning ogʻirroq turini yoki koʻproq qismini tayinlashga asos boʻladi.

Manbalar
Jaydari zot

Jaydari zot — biror mamlakat yoki oʻlkada qadimdan boqib kelinayotgan, shu joyning sharoitiga yaxshi moslashgan mahalliy mol zotlari. Maye, mahalliy zebusimon qoramol zoti Oʻzbekistonning issiq va quruq iklim sharoitiga yaxshi moslashgan, qon parazita kasalliklariga chidamli; mahalliy ozuqalarni yaxshi hazm qiladi. Oʻzbekistonda boqiladigan hisori,qorakoʻl, dagʻal junli dumbali qoʻy zotlari, krrabayir va laqay ot zotlari ham J. z. boʻlib, xalq seleksionerlari tomonidan yaratilgan yoki tabiiy populyasiyalardir. J.z.lar, odatda, birorbir xoʻjalik belgilariga koʻra uncha mahsuldor boʻlmaydi (maye, Oʻzbekiston dumbali jaydari va hisori qoʻylari yaxshi goʻsht-yogʻ beradi, jun miqsori kam va sifati zamonaviy talablarga javob bermaydi; ularning junidan namatlar tayyorlanadi), lekin ularning toza nasllari qimmatli genofond hisoblanadi va seleksiya ishlarida foydalaniladi. Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda jaydari qoramol sigirlarini qoʻngʻir va qora-ola zot buqalaridan chatishtirib mahalliy qoramolning yangi Oʻzbekiston qoʻngʻir va qora-ola xili yaratilmokda.

Suyendik Hojibekov.

Manbalar
Jaydari gʻoʻza

Jaydari gʻoʻza - Oʻzbekistonda qadimdan ekib kelingan gʻoʻza. Mahalliy sharoitlarga yaxshi moslashgan. Koʻsaklari mayda va oʻrtacha, dumaloq, uchi suyri, yaxshi ochilmaydi, koʻsak bandida osilib turadi. J. gʻ. joyning nomi yoki biror muhim belgisi bilan atalgan. Masalan, "qoʻqon gʻoʻzasi", "xorazm gʻoʻzasi", "xiva gʻoʻzasi", "malla gʻoʻza", "qizil gʻoʻza" va b. Keyinchalik serhosil yangi gʻoʻza navlari yaratilganidan keyin J. gʻ. 1929 y.dan boshlab Oʻzbekistonda butunlay ekilmaydigan boʻldi (yana q. Afrika — Osiyo gʻoʻzasi, Gʻoʻza).

Manbalar
Ivar Giaever

Ivar Giaever (1929.5.6, Bergen, Norvegiya) — amerikalik fizik. Ilmiy ishlari tunnel effekti va oʻta oʻtkazuvchanlikka oid. 1960-yilda birinchi boʻlib oʻta oʻtkazgichlarda tunnel effektini, yaʼni elektronlar bir oʻta oʻtkazgichdan boshqasiga oʻta boshlashini kuzatgan. B. Jozefson nomi bilan ataluvchi nostatsionar effektni kashf etgan. Tunnel effekti yordamida temperaturani oʻlchash mumkinligini birinchi marta koʻrib chiqqan. 1965-yilda tunnel oʻtishning boshqa oʻtish yordamida nurlanishini qayd etgan. Nobel mukofoti laureata (1973, Brian Josephson va Leo Esaki bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
1929-yilda tugʻilganlar
5-iyunda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik ateistlar
Jaypur

Jaypur — Hindistonning shim.gʻarbidagi shahar, Aravali togʻlari etagida. Rojastqon shtatining maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi. Aholisi 1,5 mln.dan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). J.ga 1728 yilda asos solingan. 18-asrda ravnaq topgan rojput madaniyatining markazi boʻlgan. Shahar markazidagi qoʻrgʻonda 18-asrda qurilgan saroy kompleksi boʻlib, unda Chandra Mahal saroyi, badiy muzey, Jantar-Mantar rasadxonasi, Havo Mahal (Shamollar Saroyi; 1751—68) va b. meʼmoriy yodgorliklari saqlangan. Shahar devoridan tashqarida, jan.da 19-asr oʻrtalari va 20-asrda J.ning yangi qismi qurilgan.

J.—savdo markazi, transport yoʻllari tuguni. Ip gazlama, koʻn poyabzal, keramika, elektrotexnika, oziqovqat sanoati korxonalari, temir yoʻl va avtomobil taʼmirlash ustaxonalari bor. Qoʻlda fil suyagi, marmar, metalldan badiiy buyumlar, zargarlik buyumlari tayyorlanadi, har xil gazlama toʻqiladi. Un-t bor. Turizm rivojlangan.

Manbalar
Jayralar

Jayralar () — kemiruvchi sut emizuvchilar turkumining bir oilasi. Tanasining uz. 90 sm gacha, ogʻirligi 15 kg cha. Usti va yonlari uz. 40 sm gacha boʻlgan uzun, qattiq jun, qorin tomoni qattiq qillar bilan qoplangan. 10 ga yaqin turni oʻz ichiga olgan 4 urugʻdan iborat. Afrika, Jan. Yevropa, Jan. va Gʻarbiy Osiyoda uchraydi.  Kavkaz, Qozogʻiston va Oʻrta Osiyoda yashaydi. J. togʻ va togʻ etaklarida, tekisliklardagi soy va jarliklarda, aholi punktlariga yaqin joylarda chuqur uya qazib yashaydi. Bahorda uchpaydi, 2—4 ta bola tugʻadi. Qishda oʻsimliklarning piyozi, ildizpoyasi va urugʻi, koʻklamda oʻt, yozda makkajoʻxori, tarvuz, qovun, uzum, toʻkilgan mevalar bilan oziqlanadi. J. ekinlar zararkunandasi hisoblanadi. J.ning goʻshti yeyiladi.

Manbalar 

Hayvonlar
Jayranxona qiri

Jayranxona qiri — Surxondaryo viloyatidagi qir. Bobotogʻ tizmasining janubi-gʻarbida joylashgan. Eng baland joyi 479 m (Qizilmozor choʻqqisi).

Nisbiy balandligi 40—100 m, quruq oʻzanlar bilan parchalangan. Jayranxona qiri neogenning gil, karbonatli va sulfatli jinslaridan tashkil topgan. Yon bagʻirlari eol kumlari bilan qoplangan. Etaklaridagi prolyuvial shleyflarda boʻz qoʻngʻir tuproklar, ayrim joylarda choʻl kum tuproqlari va qumliklar tarqalgan. Boʻzqoʻngʻir tuproqlarda shuvoq, qumliklarda efemer va efemeroidlar, shuningdek, juzgʻun, selin, taroqbosh, astragal oʻsadi.

Manbalar 

 

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Surxondaryo viloyati
Jayranoʻt

Jayranoʻt (Frankenia hirsutra) — uchchanoqdoshlar (frankeniyadoshlar)ga mansub chala buta. Boʻyi 8—20 sm. Barglari nashtarsimon. Gullari mayda, tojbargi 5 ta, qoʻngʻir-pushti, kosachasi 5 tishli. Koʻsakchasi tuxumsimon, uz. 3 mm, eni 163 mm cha. May—sent.da gullab, urugʻlaydi. Oʻzbekistonning koʻpgina viloyatlari va Qoraqalpogʻiston Resggublikasida tarqalgan. Erta bahorda yosh novdalari va barglarini jayranlar xush koʻrib yeydi, nomi ham shundan.

Manbalar
Jayxun

Jayxun — hozirgi Amudaryoning qadimgi nomlaridan biri. Qadimgi turk tilidan „Joy“ va „Xun“ soʻzlaridan kelib chiqqan, Xunlar yashaydigan joy degan maʼnoni anglatadi. Eftaliylar(Oq Xunlar) davlati va Turk Xoqonligi davrida keng qoʻllanilgan nom sanaladi.

Manbalar
Jakarta

Jakarta — Indoneziyaning poytaxti. Java orolning shimoli-gʻarbiy sohilida, Chilivung daryosining Java dengiziga quyilish joyida. Iutimi tropik ekvatorial; yillik oʻrtacha temperatura 27°. Yiliga 1800 mm yogʻin yogʻadi; havoning namligi 80%. Aholisi 9,5 mln. kishi (1996). 16-asr boshida hozirgi Jakarka oʻrnida Tajajdaran knyazligining Sundakelapa port shahri boʻlgan. 1527 yilda uni Bantam knyazligi egallagan va shahar Jayakerta (ulkan qalʼa) deb atalgan. 17-asrda gollandlarning Ost-Indiya kompaniyasi bosib olib vayron qilgan. 1619 yilda gollandlar shahar oʻrnida Bataviya qalʼasini qurganlar. Keyinchalik uning atrofida shahar vujudga kelib, 1945 yilgacha general gubernator karorgohi va mustamlaka markazi boʻlgan. 1945 yil 17 avgustdan mustaqil Indoneziya davlatining poytaxti. Gollandiya agressiyasi vaqtida (1946—49) poytaxt vaqtincha Jokyakartaga koʻchirildi; 1949 yildan Bataviya yana Jakarta deb atala boshladi.

Jakarta — mamlakatning yirik iqtisodiy markazi. Oziq-ovqat (choy, kofeni qayta ishlash, sholi oklash, un tortish, yogʻ, baliq konservalash va b.), kauchukka ishlov berish, rezina va koʻn poyabzal, toʻqimachilik, metallsozlik va mashinasozlik korxonalari, mexanika ustaxonalari, kema verfi, avtomobil yiguv zavodi va boshqa bor. Hunarmandchilik kadimdan rivojlangan.

Jakarta — xalqaro dengiz va havo yoʻllarining tuguni. Xalqaro Kemayoran aeroporti bor. Jakarta porti (Tanjungpriok avanporti) orqali chetga kauchuk, choy, kofe, xinin, shakarqand va b. chiqariladi; chetdan koʻproq sanoat uskunalari keltiriladi. Meʼmoriy yodgorliklardan Penang darvozasi (1671), cherkov (1695), shahar boshqarmasi binosi (1710—12), 17—18-asrlarda qurilgan binolar, kanal va koʻpriklar va boshqalar saqlangan. Zamonaviy binolardan sport majmuasi (1956—62), markaziy gospital (1962—63), Prezident saroyi (19—20-asrlar), Mustaqillik monumenta (1964) Jakartaning yangi qurilgan qismida joylashgan. Jakartada davlat universiteti, bir necha xususiy universitetlar, Milliy texnika instituti, Fanlar instituti, Madaniyat instituti, kutubxonalar, muzeylar, Kartinalar galereyasi, teatrlar va bodhqa bor.

Manbalar
Jakeriya

Jakeriya (Jacquerie, "Jacques Bonhomme" soʻzidan — "Jak Goʻl" — dvoryanlar tomonidan dehqonlarga berilgan kamsituvchi laqab) — Fransiyada 1358-yil mulkdorlarga qarshi koʻtarilgan dehqonlar qoʻzgʻoloni. J. Yuz yillik urush (1337—1453) natijasida vujudga kelgan iqtisodiy tanglik, yollangan askarlarning talon-toroji va yangi soliqlar solinishi tufayli kelib chiqqan. Qoʻzgʻolon 28 mayda Bovezi viloyatidan boshlandi. J. ishtirokchilari, asosan, dehqonlardan iborat boʻlib, aholining boshqa tabaqalari ham qatnashgan. Qoʻzgʻolonchilarga Gilom Kal boshchilik qilgan. Navarra qiroli Karl 10 iyunda J. rahbarlarini muzokaraga chaqiradi. Muzokara paytida G. Kal xiyonatkorona qoʻlga olinib, qattiq qiynoqlardan soʻng boshi tanasidan judo qilinadi. Karl qoʻshinlari toʻsatdan qoʻzgʻolonchi dehqonlarga hujum qilib ularni tor-mor keltiradi. 20 mingdan ziyod dehqonlar qirib tashlangan. Rahbarsiz, uyushmagan va aniq rejasi boʻlmagan J. yengiladi. U dehqonlarni shaxsiy qaramlikdan ozod boʻlishlariga imkon yaratgan.

Manbalar 

 

Fransiya yagona davlatga birlashtirishni tugallash oson vazifa emas edi.Chunki birlashtirish siyosati nafaqat ichki,ayni paytda,tashqi tosiqlarga uchragan.Eng katta tashqi to'siq Angliya edi.Fransiyaning Akvitaniya viloyati Angliya qo'l ostida edi.U bu viloyatni Fransiyaga qaytarib berishni istamagan.Buning ustiga,markaziy hokimiyatga bo'ysunmaslik uchun kurashayotgan Flandriya viloyati Angliya tomonidan qo'llab-quvvatlangan.Angliya qiroli Eduard-3 Fransiya qiroli Filipp-6 (1328-1350) (qizining o'g'li)ning nabirasi bo'la turib, Fransiyaga qarshi siyosat yurita boshladi.Bu omillar Fransiya-Angliya munosabatlarini tobora keskinlashtirgan.Endi bu ikki davlat o'rtasida urush chiqishi muqarrar edi. Urushning boshlanishi uchun bir bahona kerak edi,xolos.Filipp-6 vafotidan so'ng Eduard-3 Fransiya taxtiga da'vogarlik qilib chiqdi.Biroq Fransiya qonunshunoslari ayol tomonidan bo'lgan avlod qirollik taxtiga o'tira olmaydi,degan xulosani berdi.Bu esa urush boshlashga bahona boldi.Urush 1337-yilda Angliyaning hujumi bilan boshlandi.Flandriya urushda Angliyaning yaqin ittifoqchisiga aylandi.
Jakkard mashinasi

Jakkard mashinasi - toʻquv sta nogining homuza (zev) ochish mexanizmi. Yirik gulli va katta rapportli gazlamalar (maye, dasturxon, adyol, choyshab, deraza parda va b.) toʻqishda qoʻllaniladi. Fransuz mexanigi J. M. Jakkard kashf etgan(1808).J.m. asosan ikki qism: koʻtarish mexanizmi va gul (naqsh) mexanizmidan iborat. Har qaysi tanda ipini yoki tanda iplar dastasini alohida yoʻnaltirishga imkon beradi. Unda arqoq ipi bir-biridan mustaqil harakatlanadigan ilmoqlar yordamida koʻtariladi. J. m.ning boshqa homuza ochish mashinalaridan farqi shundaki, uning yordamida tanda iplari qismlar boʻyicha emas, balki har biri alohida koʻtariladi va tushiriladi. J. m. bir koʻtarilmali va ikki koʻtarilmali boʻlishi mumkin. Bir koʻtarilmalisida ochiq yoki yopiq, ikki koʻtarilmalisida ochiq yoki yarim ochiq homuza, yaʼni gazlama toʻqish uchun tanda iplarining bir qismi koʻtarilib, ikkinchi qismi pastga tushib turganda boʻshliq hosil boʻladi. Unga moki yordamida arqoq iplari tashlanadi. Koʻtarish mexanizmi asosan pichoq va ilgaklardan iborat boʻladi. J. m. asosan 400, 600, 800, 1320 va undan koʻp ilgakli boʻlishi mumkin (qarang Toʻquvchilik).

Manbalar
Jako

Jako yoki boʻz toʻti () — toʻtilar turkumiga mansub qush. Tanasining uz. 40 sm gacha. Tumshugʻi baquvvat, pastga qayrilgan. Oyoklari daraxtda oʻrmalab yurishga moslashgan. Dumi qizil, har xil tovlanadigan pati boʻz tusda, shuning uchun boʻz toʻti deb ham ataladi. Afrikaning tropik oʻrmonlarida tarqalgan. Gvineyadan to Angolagacha va Nyasa koʻllarigacha uchraydi. Uyasini daraxt kovaklariga soladi. 2 ta tuxum qoʻyadi. Kechasi 100—200 tadan boʻlib, baland daraxtlarda tunaydi. Makkajoʻxori donini juda yaxshi koʻradi. J. qafasda saqlanadi va soʻzlashga oʻrgatiladi. Qoʻlda 70 yiddan ortiq yashagani maʼlum. Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqining Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar 

Afrika qushlar
François Jacob

François Jacob (1920.17.6, Nansi) — fransuz mikrobiologi, genetigi. Bakteriya xujayralarida genetik axborotning tashilishi va oqsil sintezining boshqarilishi (operon konsepsiya) gipotezasi mualliflaridan biri. Asarlari lizogeniyaga (episom konsepsiya, 1958) oid, Nobel mukofoti laureati (1965, A. Lvov va J. Mono bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1920-yilda tugʻilganlar
17-iyunda tugʻilganlar
19-aprelda vafot etganlar
2013-yilda vafot etganlar
Fransiya kolleji akademik xodimlari
Jakubek barlos

Jakubek barlos, amir Joku, (toʻliq ismi) Jakubek ibn Muborak ibn Toʻgʻon ibn Qodon ibn Sharʼa ibn Qarochor noʻyon (7—1384) — barlos urugining yirik beklaridan. Amir Temurning karindoshi, safdoshi va qaynotasi, xos kishisi. U 1371 y. Zinda Chashmning Amir Temurga karshi uyushtirgan fitnasini bostirgan. Shu vokeadan bir oz keyin Amir Temur uni Kobul sh. va viloyatining hokimi etib tayinlaydi. 1384 y. boshida u Kobulda vafot etganidan soʻng sohibqiron unga taalluqli Kobuliston mulkini oʻgʻli Jahonshoh bahodurta va keyingi avlodlariga mul qilib beradi.

Manbalar
Jala

Jala — shiddat bilan yogʻadigan qisqa muddatli atmosfera yogʻini; kuchli yomgʻir. Baʼzan, xoʻl qor, qor uchqunlari aralash yogʻadi. J.ning yogʻish jadalligi har soatda 100 mm gacha yetadi. J. bulutdan emas, balki atmosferadagi sovuq frontda (qarang Atmosfera frontlari) joylashgan nobarqaror havo massalaridan yoki konveksiya natijasida yogʻadi. Xalq xoʻjaligiga, ayniqsa qishloq xoʻjaligiga zarar yetkazishi, suv toshqinlariga sabab boʻlishi mumkin.

Manbalar