MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vertikal (kosmik zond)

"VERTIKAL" — kosmik zond. Yer atmosferasi yuqori qatlamlarini va Yer atrofi kosmik fazosini tadqiq qilish uchun uchirilgan kosmik apparat. 1967-yil 12 oktabrda uchiruvchi raketa yordamida 4400 km balandlikka chiqarilgan. Asosiy maqsadi: ionosfera (elektronlar va musbat zaryadlangan ionlar konsentratsiyasi, elektronlar temperaturasi)ning balandlik boʻyicha taqsimlanishini, kosmik nurlarning umumiy intensivligini, neytral vodo-> rodning zichligini hamda radiatsiya mintaqalaridan oʻtishda turli himoya qatlamlaridan oʻtgan radiatsiya dozasining pasayishini aniqlash boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vertikal (raketa)

"VERTIKAL" — yer atmosferasining yuqori qatlamlarini oʻrganish uchun moʻljallangan geofizik raketa. "V".ning asosiy qismi yerga qaytarib tushiriladigan boʻlma va asboblar boʻlmasidan iborat. Ikkala boʻlmaga ham apparatlar joylashtiriladi. Bu apparatlar yordamida quyosh atmosferasidagi hodisalar, Quyoshdan tarqaladigan ultrabinafsha va rentgen nurlarining yer atmosferasiga taʼsiri, mikrometeorit moddalarning yer atrofidagi boʻshliqqa tarqalishi, ionosfera va h.k. oʻrganiladi. "V." yordamida oʻtkazilgan tadqiqotlar natijalari "Interkosmos" dasturi boʻyicha oʻtkaziladigan tajribalar maʼlumotlarini toʻldiradi. 1970—78 yillar mobaynida 6 ta "V" uchirilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vertitsillyoz vilt

Vertitsillyoz vilt, oqpalak — oʻsimliklarda Verticillium dahliae Klebahn zamburugʻi qoʻzgʻatadigan kasallik. Deyarli barcha ekinlarni zararlaydi (qarang Vilt).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Qishloq xoʻjaligi
Tibbiyot
Zamburugʻlar
Vertolyot dvigateli

Vertolyot dvigateli — vertolyot vintini harakatga keltirish (aylantirish) uchun moʻljallangan aviatsiya dvigateli. U porshenli ichki yonuv dvigateli va havo reaktiv dvigateli boʻlishi mumkin. Vertolyot parvozga koʻtarilayotgan yoki pasayib qoʻnayotgan paytda quvvatni qisqa muddatga oshirish uchun qoʻshimcha ravkisha raketa dvigatelidan foydalanish mumkin. Baʼzi vertolyotlar (mas., ikki valli turbovintli dvigatellar oʻrnatiladigan koʻp dvigatelli vertolyotlar)da samolyotlarning turbovintli dvigatellari qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vertxeymer Maks

VERTXEYMER (Wertheimer) Maks (1880. 14. 4, Praga - 1943. 12. 10, NyuYork) — nemis psixologi, 1929 y.dan Frankfurt universitetida prof. 1933 ydan AQShda. K. Koffka va V. Kyoler bilan birgalikda psixologiyaga asos solgan. Harakatlarni idrok kilishni tadqiq etgan, unumli fikrlash toʻgʻrisida asarlar yozgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
     
Nemis psixologlari
Verharn Emil

VERHARN (Verhaeren) Emil (1855.21.5, Sent Aman — 1916.27.11, Ruan) — belgiyalik shoir, dramaturg , tanqidchi. Fransuz tilida ijod qilgan. Luven universiteti yuridik fakultetini tugatgan. "Rohiblar" (1886) toʻplamida oʻrta asrlardagi rohiblarning yorqin yigʻma obrazi berilgan. "Oqshomlar" (1887), "Halokat" (1888), "Qora mashʼallar" (1890) asarlari dekadentlik sheʼriyati ruhiga yaqin, bularda turmushni fojiaviy tasavvur etish kuchli. "Telba qishloqlar" (1893), "Gʻala-gʻovur shaharlar" (1895) toʻplamlarida ijtimoiy ziddiyatlarning (shu jumladan, shahar va qishloq oʻrtasidagi ziddiyatlarning ham) halokatli ekanligini anglash ifodalangan. "Turmush qirralari" (1899), "Bebosh kuchlar" (1902), "Rang-barang yogʻdu" (1906) va b. toʻplamlaridagi sheʼrlarida V. insonning yaratuvchilik faoliyatini, ijodni, sevgi va qatʼiyatni tarannum etadi. V.ning ishchilar hayotidan yozilgan "Shafaqlar" pesasi (1898), atoqli rassomlar (X. Rembrandt, 1904; P. Rubens, 1910) va yozuvchilar (U. Shekspir, J. Rasin, V. Gyugo) haqida ilmiy tadqiqotlari bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Shoirlar
Vershok

Vershok () — metrik oʻlchov tizimi (qarang Birliklar tizimi) joriy qilingan davrgacha Rossiyada ishlatib kelingan uzunlik birligi 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida Rossiyaga karam oʻlkalarda, jumladan Turkistonda ham qoʻllanilgan.

Yana qarang 

 Sarjin
 Versta

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻlchov birliklari
Nikolay Veselovskiy

Veselovskiy Nikolay Ivanovich (1848—1918.12.4) — rus arxeologi va sharqshunosi. 

1890-yildan Peterburg universiteti professor Peterburg Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi (1914). Turkiston tarixi va arxeologiyasini oʻrgangan. Turkiston tarixi, etn.siga oid bir qator maqolalar nashr ettirgan. 

1885-yil arxeologik qazishlar olib borish uchun Turkiston oʻlkasiga yuborilgan.Afrosiyobda arxeologik qazish ishlari olib borgan. Samarqanddagi 14—15-asr obidalari — masjid va yodgorliklar albomi va Amir Temur maqbarasi naqshlarining rangli jadvalini tuzib, nashr ettirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kishilar
Olimlar
Arxeologiya
1848-yilda tugʻilganlar
1918-yilda vafot etganlar
Turkologlar
Rossiyalik sharqshunoslar
Vesta

Vesta (belgisi: ) — kichik sayyora (asteroid)larning eng yiriklaridan biri (4-raqamli). Nemis astronomi Heinrich Wilhelm Matthias Olbers 29-mart 1807-yilda kashf qilgan. Vesta oddiy koʻz bilan koʻrish mumkin boʻlgan yagona kichik (ravshanligi 6’/2 yulduz kattaligida) sayyora, diametri 555 km. Quyoshdan oʻrtacha uzoqligi 2,2 dan 2,6 astronomik birlik gacha, Quyosh atrofida aylanish davri 504 kun. V. Toshkentda 1900-yildan boshlab kuzatiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Quyosh tizimi
Vestgotlar

Vestgotlar, vizigotlar, tervinglar — german qabilasi, gotlarning gʻarbiy tarmogʻi. Mil. 3—4-asrlarda Dnestr daryosining gʻarbiy tomonida yashagan V. 4-asrning 70-y.larida gunnlar siquvi ostida Dunay daryosidan oʻtib Myoziyaga oʻrnashganlar (qarang Xalqlarning buyuk koʻchishi). 418-yil Jan. Galliyada Gʻarbiy Rim imperiyasi hududida markazi Tuluza sh. boʻlgan ilk varvar qirolligini barpo etganlar. 5-asr 2-yarmida V. Ispaniyaning katta qismini egallab olganlar. 507-yil franklar tomonidan Jan. Galliya bosib olingach, bu yer V. qirolligining asosiy hududi boʻlib qolgan; 6-asr oʻrtasidan uning poytaxti Toledo sh. boʻlgan. V. ayrim mahalliy yer egalari qoʻlidagi haydaladigan yerlarning 2/3 qismini tortib olganlar. Rim tartiboti bilan yaqindan tanishish V.larga urugʻ-qabilachilik munosabatlaridan ilk mulkchilik tuzumiga oʻtish imkonini bergan. Vestgot qirolligida hukmron etnik guruh boʻlgan bosqinchi V. asta-sekin mahalliy ispan-rim aholisi bilan aralashib ketgan. 711—718-yillarda V. davlati arablar tomonidan zabt etilgan (yana q. Ispaniya).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vesti karakalpakstana

Vesti karakalpakstana ("Qoraqalpogʻiston xabarlari") — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Ken-gesi va Qoraqalpogʻiston Vazirlar Kengashining ijtimoiy-siyosiy gazetasi. Haftada 2 marta rus tilida chiqadi. Dastlab (1919 yilda) Toʻrtkoʻlda chiqqan, 1941 yil oktabrdan Nukusda chiqadi, nomi bir necha bor oʻzgargan. 1992 yildan hozirgi nomda. Gazetada respublika iqtisodi, madaniyati, tarixi va siyosatiga doyr maqolalar chop etiladi. Adadi 2265.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vestibulyar apparat

Vestibulyar apparat (lot. vestibulum — daxliz, yoʻlak) — umurtqali hayvonlar va odam ichki qulogʻining bir qismi; bosh bilan tananing fazodagi vaziyati oʻzgarishini va gavdaning qay tomonga harakatlanayotganligini sezadigan aʼzo. V.a. vestibulyar analizatorining periferik reseptorlaridir. Bu reseptorlar ichki quloq dahlizining sakkulus va utrikulus deb ataladigan parda xaltachalarida (otolit apparat) hamda yarim doira kanallarining kengaygan uchlarida (ampulyar apparat) joylashgan. Xaltachalar va yarim doyra kanallar toʻqima suyuqligi (endolimfa) bilan toʻla boʻladi. Muvozanat reseptorlaridan statik (gavdaning holati bilan bogʻlangan) va dinamik (tezlanish bilan bogʻlangan) signallar keladi. Bu signallar sezuvchan tolalar mexanik taʼsirlanganda roʻy beradi. Gavda holati oʻzgarganda sezuvchan tolalarga otolit tomondan taʼsir etayotgan kuch yoʻnalishi ham oʻzgaradi. Shuning uchun V.a. qattiq taʼsirlanganda (mas., dengiz kasalligida) koʻngil behuzur boʻlib, bosh aylanadi, rang oʻchadi, yurak urishi, nafas olish tezligi oʻzgaradi. Kuchli vestibulyar taʼsirot hadeb takrorlanaverganda unga nisbatan boʻladigan reaksiya kuchsizlanadi. Shuning uchun dengizchilar, uchuvchilar va kosmonavtlarni jismoniy chiniqtirishda vestibulyar mashq qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vestibyul

Vestibyul (frans. Vestibule) -maʼmuriy-maishiy va jamoat (teatr, kino, restoran, idora va sh.k.) binolarida va baʼzida katta uylarda eshik (tashqari)dan kiraverishdagi keng xona boʻlib, eshikni foye bilan oʻzaro bogʻlaydi. V.dan koʻproq kiyim-kechak yechiladigan, gaz.-jur. sotiladigan joy sifatida foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Arxitektura
Vest-Indiya

Vest-indiya (,  — - aynan Gʻarbiy Hindiston) — Atlantika okeanining Karib dengizida joylashgan bir necha ming orolning umumiy nomi. Shim. va Jan. Amerika materiklari oraligʻida. Bagama orollarini, Katta va Kichik Antil orollari (qarang Anshil orolpari) va b. orollarni oʻz ichiga oladi. Shim. Amerikaga mansub. Umumiy mayd. 240 ming km ga yaqin. Aholisi 35 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari), koʻpchiligi negr, mulat va kreollar. Relefining aksari qismi togʻli, karstli joylar koʻp. V.-I.da tez-tez yer qimirlab turadi. Kichik Antil o.larida soʻnmagan vulkanlar bor. V.-I. orollari mezokaynozoy yoshidagi vulkanik va choʻkindi jinslardan tuzilgan. Eng baland choʻqqisi Gaiti o.dagi Truxilo togʻi — 3175 m. V.-I.da foydali qazilma koʻp. Kubada marganes, xromit va temir rudalari, Trinidad o.da tabiiy asfalt, neft, Yamayka o.da boksit konlari bor. V.-I.da tropik passat va ekvatorial musson iqlim hukmron. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi shim.da 21°, jan.da 26°. Oʻrtacha yillik yogʻin 1000–1500 mm. Daryolari qisqa, tez oqadi. Doim yashil oʻrmonlar, savannalar bor. V.-I. tropik boʻronlar paydo boʻladigan joy. Tekislik qismlarida shakarqamish, kofe, tamaki, paxta yetishtiriladi. V.-I.da Antigua va Barbuda, Bagama Orollari, Barbados, Gaiti, Grenada, Dominika, Dominikana Respublikasi, Kuba, SentVinsent va Grenadina, Sent-Kits va Nevis, Sent-Lyusiya, Trinidad va Tobago, Yamayka davlatlari hamda Buyuk Britaniya, Niderlandiya, Fransiya va AQSH mulklari bor. Orollarning koʻpchiligi Xristofor Kolumb tomonidan 1492—1502 yillarda Hindistonga dengiz orqali gʻarbdan boriladigan yoʻlni qidirish vaqtida kashf qilingan. Kolumb orollarni Hindistonning bir kismi deb hisoblagan va shu bois Hindiston deb atagan. Yevropaliklar haqiqiy Hindistonni kashf qilganlaridan soʻng undan farqlash uchun "Gʻarbiy" soʻzi qoʻshilgan.

Yana qarang 

 Markaziy Amerika

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Veston normal elementi

Veston normal elementi -kuchlanishni aniq oʻlchaydigan galvanik element. Uning elektr yurituvchi kuchi 20° da 1,0183 voltga teng . Elektrokimyoda turli sistemalarning elektr yurituvchi kuchlarini tenglashtirish usuli bilan oʻlchashda ishlatiladi. Elementning manfiy elektrodi kadmiy (kadmiy havoda oksidlanadi, shuning uchun 10% kadmiy bilan 90% simob qotishmasi ishlatiladi), musbat elektrodi simob (N)-sulfat bilan qoplangan simob, elektroliti esa kadmiy sulfatning toʻyingan eritmasi va kristallaridan iborat. V. n. e.ning elektr yurituvchi kuchi simob kationlarining qotishmadagi kadmiyning oksidlanishidan hosil boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vestfal sindromi

Vestfal sindromi - nasldan naslga oʻtadigan nerv kasalligi. Bunda qoʻl-oyoq vaqt-vaqti bilan falaj boʻlib qoladi. Baʼzi bemorlarda bosh miyaning harakatlantiruvchi nervlari ham zararlanishi mumkin. Lekin bosh miya nervlari, ayniqsa yuz nervi va koʻzni harakatlantiruvchi nervlar borgan muskullar normal ishlaydi. Falajlangan qoʻl-oyoqdagi pay reflekslari zaiflashadi yoki yoʻqoladi. Kasallik xuruji, odatda, bir necha soat davom etadi. Xurujlar boʻlmagan paytda bemor oʻzini yaxshi sezadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vestfal florasi

Vestfal florasi - Angliya, Fransiya, Germaniya, Belgiya va Dones havzasi hududlarida karbon davrida tarqalgan flora. Karbon davrida bu hududlar Yer sharining issiq va nam tropik qismi boʻlgan. Dastavval V. f., asosan, qad. paleozoy qirqquloqlilari, ponabarglilari va pteridospermlari kabi oʻsimliklardan iborat boʻlgan. Keyinchalik V.f.ning tarkibi va joylashgan maydoni kengaya borgan. Oʻzbekistonda Boʻkantov, Oloy va Turkiston togʻlarining oʻrta karbon qatlamlaridan V.f.ning qoldiqlari topilgan. Oʻzbekistondagi V.f.ning tarkibi lepidodendron, stigmariyalarga oʻxshash oʻsimliklar bilan boyigan. Demak V. f.iing qoldiqlari topilgan Oʻzbekiston hududi karbon davrida Yer sharining issiq va nam qismi boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vestfaliya

Vestfaliya (Westfalen) — Germaniyadagi Reyn va Vezer daryolari oraligʻidagi tarixiy viloyat. Ilk oʻrta asrlarda sakslarnnnt gʻarbiy tarmogʻi boʻlgan vestfal qabilalari yashagan hudud. 1807 yilda Napoleon I markazi Kassel sh. boʻlgan Vestfal qirolligini (1807— 13) tuzgan. 1815—1945 yillarda Prussiya viloyati (markazi — Myunster), 1946 yildan Shim. Reyn-Vestfaliya yerining bir qismi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vestfaliya sulhi

Vestfaliya sulhi - Germaniya, Shvesiya, Fransiya bilan Muqaddas Rim imperiyasi oʻrtasida Vestfaliya (Germaniya)ning Myunster sh.da 1648-yil 24 oktabr da imzolangan sulh. Yevropadagi 30-yillik urushga barham berdi, uning oqibatida Yevropada sodir boʻlgan hududiy oʻzgarishlar, imperiyadagi diniy munosabatlar va siyosiy tuzumga oid masalalarni hal etdi. Shvesiya va Fransiya imperiyaga qarashli ayrim yerlarni oʻz tasarrufiga oldi, Shveysariya va Gollandiya imperiya tarkibidan chiqib, mustaqillikka erishdi. Oqibatda Germaniya kuchsizlanib, parchalana boshladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Veteran

Veteran (lot. veteranus, vetus — keksa soʻzidan olingan) — 1) Qad. Rimda armiya xizmatini oʻtab boʻlgan soldat. V.larga yer ajratilgan (Italiya yoki uning provinsiyalarida) yoki pul mukofoti, shuningdek Rim fuqarosi huquqi berilgan, ular har xil majburiyatlardan ozod etilgan; 2) keksa jangchi, oʻtmishdagi urush qatnashchisi; 3) biror sohada uzoq yil ishlagan yoki xizmat qilgan kishi (mas., mehnat V. i, urush V. i).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Veterinariya (maʼnolari)

Veterinariya:

 Veterinariya, veterinariya tibbiyoti, baytariya (lot.
 Veterinariya (jurnal) - "VETERINARIYA" — veterinariya masalalariga oid ilmiy-i.
Veterinariya (jurnal)

"VETERINARIYA" — veterinariya masalalariga oid ilmiy-i.ch. jurnali. OʻzR Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi Davlat veterinariya bosh boshqarmasining nashri. 1996-yil mart oyidan Toshkentda chiqadi. Uch oyda bir marta oʻzbek va rus tillarida nashr kilinadi. Jurnalda veterinariyaning nazariy va amaliy masalalari, chorva hayvonlari kasalliklarining oldini olish va davolashda fan va ilgʻor tajribalar yutuklari, veterinariya-sanitariya ekspertizasi, veterinariya xizmatini tashkil etish, zoogigiyena mutaxassislar maslahatlari, Oʻzbekistonda veterinariya tarixi va b. oid maqolalar eʼlon qilinadi. Adadi 867 nusxa. Bosh muharriri Ziyodulla Yoʻldoshev.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
     

Veterinariya
Jurnallar
Veterinariya akusherligi

Veterinariya akusherligi -klinik fan, jinsiy jarayonning norma va patologiya masalalari bilan shugʻullanib (urugʻlantirish, otalanish, boʻgʻoz boʻlish, tugʻish va tuqqandan soʻnggi davr), shuningdek sut bezlari va yangi tugʻilgan hayvonlar kasalliklarini oʻrganadi. V. a. qishloqxoʻjaligi hayvonlarini sunʼiy qochirish nazariyasi va amaliyotini ishlab chiqadi, hayvonlarning tugʻishiga yordam berish va bosh sonini koʻpaytirish yoʻllarini oʻrgatadi. V.a. hayvonlar morfologiyasi, fiziologiyasi, biokimyosi, mikrobiologiyasi, zoogigiyenasi, xirurgiyasi va b. fanlarga tayanib ish olib boradi. Veterinariya sohasidagi olimlar hayvonlarning qisir qolishi, bola tashlashi va mastit kasalliklari tasnifini, boʻgʻoz mollar diagnostikasining turli usullarini, jinsiy aʼzo va tugʻruq yoʻllarida sodir boʻladigan kasalliklarni davolash yoʻllarini ishlab chiqib, hayotga tatbiq etdi. Akusherlik muammolarining ilmiy asoslari bilan Oʻzbekiston Respublikasi Veterinariya, Chorvachilik ilmiy tadqiqot institutlari, Samarqand qishloq xoʻjaligi instituti, shuningdek veterinariya lab.lari shugʻullanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Veterinariya dorixonasi

Veterinariya dorixonasi -veterinariya doktori resepti bilan dori tayyorlaydigan, uni saqlaydigan va tarkatadigan muassasa. Veterinariya dorixonasi ikki xil boʻladi: 1) qishloq xoʻjaligi hayvonlari kasalliklariga qarshi kurashadigan st-yalar qoshidagi V.d. faqat shu muassasaga qarashli hayvonlarni davolash uchun dori tayyorlaydi, dorini hayvon egalariga uyda davolash uchun tarqatadi. Bu xildagi V.d.sida veterinariya doktori yoki feldsheri xizmat kiladi; 2) zoovettaʼminot tizimidagi V.d. jamoa, shirkat, aksionerlik, fermerlik xoʻjaliklarini, shuningdek veterinariya shifoxonalarini dori hamda kerakli asboblar bilan taʼminlaydi. Bu xil V.d. dorini faqat veterinariya doktori va tashkilotlarning talabnomasiga muvofiq tarqatadi, oʻzida resept bilan dori tayyorlamaydi. Shaharlarda ham dorini aholi va tashkilotlarga sotadigan veterinariya dorixonalari bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Veterinariya
Veterinariya instituti

Akademik K. I. Skryabin nomidagi Oʻzbekiston veterinariya ilmiy tadqiqot instituti 
(OʻzVITI) — Markaziy Osiyodagi yirik ilmiy tadqiqotlar muassasasi. Samarqand viloyatining Toyloq tumanida joylashgan (1959-yildan). 
Dastlab Turkiston Yer ishlari xalq komissarligi veterinariya boshqarmasi qoshidagi oʻlka veterinariya-bakteriologiya laboratoriya tarzida 1924-yilda Toshkentda tashkil etilgan. 
1926-yilda Veterinariya-bakteriologiya institutiga aylantirildi. 
1934-yildan hozirgi nomda faoliyat olib bormoqda. 
Institutga 1978-yildan K. I. Skryabin nomi berilgan. 
Institut ilmiy tadqiqotlarning asosiy yoʻnalishlari: chorva mollari orasida tarqalgan yuqumli, invazion va yuqumsiz kasalliklarini oʻrganish hamda ularga qarshi kurash choralarini ishlab chiqish, turli vaksinalar va davolovchi preparatlarini yaratish, Oʻzbekistonning issiq iqlim sharoitida chorvachilikni rivojlantirish uchun muhim veterinariya-sanitariya tadbirlarini ishlab chiqish va boshqalardan iborat. 
Institutda 17 laboratoriya, Qarshi va Navoiy tayanch punktlari, xoʻjalik hisobidagi ishlab chiqarish boʻlimi bor (2000). 
Veterinariya ilmiy-tadqiqot instituti ilmiy ishlanmalari asosida mamlaktimiz hududida qoramollarning oʻlat va plevropnevmoniya, otlarda yuqumli pnevmoniya, manqa, yuqumli ensefalomiyelit, plevropnevmoniya kabi chorvachilikka juda katta ziyon keltiradigan kasalliklarni butunlay yoʻqotishga erishdi. 
Hayvonlarning kuydirgi, qorason, quturish, sargʻayma, qoʻtir, chechak va b. yuqumli kasalliklaridan keladigan zarar taʼsiri kamaytirildi. 
Chorva mollaridagi brutsellyoz (R. G. Yarayev, N. X. Shevchenko, M. S. Obidjonov, R. A. Ismatova), tuberkulyoz (G. V. Ni, M. A. Roʻzimurodov), quturish (N. M. Mamatov), teylorioz (I. X. Rasulov), bradzot (A. A. Volkova), echkilar plevropnevmoniyasi (F. D. Lukashenko), senuroz va exinokokkoz (M. A. Aminjonov), kolisalmonellyoz va pasterellyoz (I. D. Burlutskiy, A. K. Siddiqov, R. U. Bulxanov, A. Abdusattorov, T. B. Toʻraqulov, I. V. Ryasnyanskiy, J. Parmonov), parrandalar kolibakteriozi (O. Hoshimov, F. Niyozov) kasalliklariga qarshi yangi samarali vaksinalar, leykoz diagnostikumi (X. S. Salimov, M. K. Butayev), piroplazmidozlarning oldini olish va davolashda diamidin (A. Gʻofurov, T. X. Rahimov), gelmintozlarga qarshi taʼsiri keng boʻlgan atsetomizol (A. O. Oripov) kabi preparatlar yaratildi va ulardan amaliyotda samarali foydalanilmoqda. Institut faoliyati Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi I. X. Irgashev, Professorlar N. M. Matchonov, F. Ibodullayev, A. Roʻzimurodov, T. Boymurodov, M. Aminjonov, X. Salimov, A. Oripov, U. Ya. Uzoqov, G. S. Poʻlatov, N. X. Yenilleeva kabi olimlar nomi bilan bogʻliq. 
Institut yuqori malakali ilmiy mutaxassislar yetishtiruvchi markaz hisoblanadi. 
Institutda 85 ilmiy xodim, shu jumladan 12 fan doktori, 32 fan nomzodi ishlaydi. 
Institutda oliy taʼlimdan keyingi taʼlim shakllari tayanch doktorantura va doktorantura bor. 
Ilmiy asarlar, monografiyalar, uslubiy koʻrsatmalar, yoʻriqnomalar, qoʻllanmalar, tavsiyalar va b. nashr etadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi
Veterinariya
Veterinariya laboratoriyasi

Veterinariya laboratoriyasi — veterinariya xizmati tizimida hayvonlardagi kasalliklarni aniqlaydigan laboratoriya. Hayvonlarning kasalliklari va oʻlish sabablarini aniqlash maqsadida turli xil ilmiy tadqiqot va kuzatish ishlari olib boradi. Veterinariya laboratoriyasida bakteriologik, serologik va gemotologik tahlillar bajariladi, patologik material tekshiriladi, sut, goʻsht va b. chorvachilik mahsulotlari sanitariya jihatdan tahlil qilinadi, kimyoviy va toksikologik tahlillar oʻtkaziladi. Veterinariya laboratoriyasi kasalliklarning oldini olish va ularni davolash uchun antibiotiklar va b. preparatlar tayyorlaydi, veterinariya sohasidagi fan yutuqlari va ilgʻor tajribalarni targʻib qiladi. Veterinariya laboratoriyasi tekshirish va b. ishlarni oʻzi xizmat qilayotgan hududdagi fermer, shirkat, aksionerlik, jamoa xoʻjaliklar va davlat veterinariya muassasalarining buyurtmalariga muvofiq bajaradi. Tayyorlangan antibiotik va b. har turdagi preparatlarni xoʻjaliklarga sotadi. Goʻsht-sut va oziqovqat nazorat stansiyalari ular qaramogʻida boʻlib, dehqon bozorlarida goʻsht, sut va b. chorvachilik hamda dehqonchilik mahsulotlarini ekspertiza qiladi. Oʻzbekistonda 3 respublika Veterinariya laboratoriyasi (yuqumli kasalliklar diagnostikasi lab.; oʻta xavfli kasalliklar lab.; veterinariya preparatlari lab.), 13 viloyat, 126 tuman va tumanlararo, 246 veterinariya-sanitariya ekspertizasi lab.lari ishlaydi (2000).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
     

Veterinariya
Veterinariya shifoxonasi

Veterinariya shifoxonasi -kasal hayvon va parrandalarni davolaydigan muassasa. V. sh. kasal hayvon va parrandalarga dastlabki yordam koʻrsatish va kasallik oldini olish choralarini koʻradi, zoonozlar epidemiyasiga qarshi veterinariya-sanitariya va ayrim profilaktika tadbirlarini amalga oshiradi, aholi oʻrtasida veterinariya sohasida tushuntirish ishlarini olib boradi. Shahar, tuman va uchastka V. sh. bor. Uchastka V. sh. esa tuman veterinariya shifoxonasi qoshida tuziladi. Bulardan tashqari koʻchma veterinariya shifoxonasi ham boʻladi. Uning vazifasi yukrrida keltirilganlardan tashqari yaylovlarga va chorva mollari joylashgan yerlarga veterinariya mutaxassislarini zarur doridarmonlar va biologik preparatlar bilan birga tezlikda yetkazib borishdan iborat. Kuchma veterinariya shifoxonasida kerakli asbob-uskuna, jihoz, idish va doridarmonlar boʻlib, bularning hammasi maxsus avtomashinaga oʻrnatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil