MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Xonim

Xonim (, , , , , , , , , ) — asosan zodagon boʻlgan ayollar unvoni boʻlib, dastlab Markaziy Osiyo hududida keng foydalanigan, keyinchalik esa Yaqin Sharq va Janubiy Osiyoda mamlakatlariga qadar kirib borgan. Bu Osiyo va Yevropada yashovchi oʻrta asrlardagi koʻchmanchi turkiy xalqlar, shuningdek, hozirgi Xitoyning shimoli va shimoli-gʻarbiy qismida yashovchi moʻgʻul qabilalari tomonidan keng qoʻllaniladigan harbiy hukmdor — Xon unvonining ayollarga nisbatan ishlatilgan shaklidir. Turkiy tillardagi soʻzlarning yasalishida „- um / -im“ qoʻshimchasi „mening xonim“ qoʻshimchasini qoʻshilib, „Xonim“ shaklini olgan. Bir rivoyatga koʻra xon oʻz xalqiga men sizning xoningizman va u (radiqasiga qarata) mening xonim (Xonimim) deb aytgan. Xonim 283 — 289 yillarda Xianbe davlati uchun bir unvon sifatida qabul qilingan. Dastlab Jujanlar oʻz imperatorlariga nisbatan Xoqon va Xon unvonlarini ishlatganlar.

Hozirgi turk tilida Hanım shaklida keng qoʻllanilib kelinadi. Hanımefendi unvoni Xonim (tr. Hanım) va afandi soʻzlarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Bugungi kunda bu atama har qanday ijtimoiy darajadagi ayollarga nisbatan hurmat bilan murojaat qilish usuli sifatida ishlatib kelinadi. „Madam“ — „maʼam“ soʻzining sharqiy ekvivalenti yoki soʻzlashuv tilidagi koʻrinishi „xonim“dir.

Janubiy Osiyoda, xususan Afgʻoniston, Xaybar Paxtunxva, Sind, Balujiston va Shimoliy Hindistonda Xanum yuqori ijtimoiy mavqega ega boʻlgan musulmon ayollarga nisbatan ishlatib kelinadi.

Yana qarang 

 Begim
 Xatun

Manbalar 

Atamalar
Ayollar
Ayol
Ibrohim Qassor

Ibrohim bin Dovud Qassor Raqqiy (vaf. 327 h.q./939 m.) – “Naso­yim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Isʼhoq. Suriyaning Raqqa shahrida tugʻilgan. Zunnun Misriy, Junayd Bagʻdodiy, Abu Abdulloh Jallo, Abdulloh bin Muhammad Murtaʼish, Ibrohim bin Ahmad Muvallid Soʻfiy Raqqiy bilan suhbatdosh boʻlgan. Oʻttiz yillik safari davomida tasavvuf ahliga nisbatan boʻlgan mavjud notoʻgʻri qarashni yaxshi tomonga oʻzgartirgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʻliq bobni aynan kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Ibrohim bin Iso

Ibrohim bin Iso (vaf. 247 h.q./861 m., Isfahon) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Maʼruf Karxiyning shogirdi. Ibrohim Xavvos bilan suhbatda boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʻliq bobni aynan kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Ibrohim bin Miʼsor Jaʼbariy

Ibrohim bin Miʼsor Jaʼbariy (vaf. 697 h.q./1298 m.) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilgan olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Isʼhoq. Oʻzidagi nuqsonni mazammat qilgan va Mutlaq Qudrat oldida hech narsaga arzimasligini anglagan orif boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Ibrohim bin Saʼd Alaviy

Ibrohim bin Saʼd Alaviy – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abulisʼhoq. Imom Hasan bin Ali bin Abu Tolib avlodidan. Bagʻdodda tugʻilib, Shomda yashagan. Abulhoris Avlosiyning tariqatdagi ustozi. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Ayollar tengligi kuni

Xotin-qizlar tengligi kuni — Amerika Qoʻshma Shtatlarida 1920-yilda shtatlar va federal hukumatga ayol jinsli fuqarolarga ovoz berish huquqini rad etishni taqiqlovchi, Konstitutsiyaga oʻn toʻqqizinchi tuzatish (XIX tuzatish) qabul qilinganligi munosabati bilan 26-avgust kuni nishonlanadi. Mazkur kun birinchi marta 1971-yilda nishonlangan. 1973-yilda Kongress tomonidan belgilangan va endilkda har yili Amerika Qoʻshma Shtatlari Prezidenti tomonidan eʼlon qilinadi.

Tarixi 
Bu sana 1920-yilda Davlat kotibi Bainbridge Colby amerikalik ayollarga konstitutsiyaviy ovoz berish huquqini beruvchi deklaratsiyani imzolagan kunni nishonlash uchun tanlangan. 1971-yilda, 1970-yilda boʻlib oʻtgan ayollarning tenglik uchun milliy ish tashlashidan soʻng va yana 1973-yilda Teng huquqlarga tuzatishlar uchun kurashlar davom etar ekan, Nyu-Yorklik kongressmen Bella Abzug 26-avgustni Ayollar tengligi kuni deb belgilash toʻgʻrisida rezolyutsiyani taqdim etdi.

1972-yilda Prezident Richard Nikson 1972-yil 26-avgustni „Ayollar huquqlari kuni“ deb belgilagan 4147-sonli deklaratsiyani eʼlon qildi. 1973-yil 16-avgustda Kongress HJ Res. 52-sonli qarorda 26-avgust ayollar tengligi kuni sifatida belgilanishi va „Prezidentga 1920-yilda Amerikada ayollarga birinchi marta ovoz berish huquqi kafolatlangan oʻsha kunni nishonlash uchun eʼlon chiqarishga vakolat berilgan“ligi belgilangan. Oʻsha kuni Prezident Nikson Ayollar tengligi kuni uchun 4236-sonli deklaratsiyani eʼlon qildi, u qisman shunday boshlandi: „Ayollarning saylov huquqi uchun kurash ayollarning xalqimiz hayotida toʻliq va teng ishtirok etishi uchun birinchi qadam edi. Soʻnggi yillarda biz qonunlarimiz orqali jinsiy kamsitishlarga qarshi kurashish va ayollar uchun teng iqtisodiy imkoniyatlarni yaratish uchun yangi yoʻllarni ochish orqali boshqa ulkan yutuqlarga erishdik. Bugungi kunda jamiyatimizning deyarli barcha sohalarida ayollar Amerika hayoti sifatiga muhim hissa qoʻshmoqda. Va shunga qaramay, hali qilinishi kerak boʻlgan koʻp narsa bor“.

2021-yil holatiga koʻra Richard Nikson prezidentlik davridan beri har bir prezident har yili 26-avgustni Ayollar tengligi kuni deb eʼlon qiladi.

Yana qarang 

 Jinsiy tenglik
 Gender tengsizligi

Ayollarni sharaflaydigan boshqa bayramlar 

 Rosa Parks kuni (4-fevral / 1-dekabr)
 Milliy qizlar va ayollar sporti kuni (fevral oyining birinchi haftasining bir kuni)
 Syuzan B. Entoni kuni (15-fevral)
 Xalqaro xotin-qizlar kuni (8-mart)
 Harriet Tubman kuni (10-mart)
 Helen Keller kuni (27-iyun)
 Janubiy Afrikada Milliy Xotin-qizlar kuni (9-avgust)

Manbalar

Havolalar

Oʻn yilliklar boʻyicha Prezidentning Ayollar tengligi kuni eʼlonlari 

 1970-yillar: 1972 (Ayollar huquqlari kuni deb ataladi), 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979, 1980
 1980-yillar: 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990
 1990-yillar: 1991, 1992 , 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000
 2000-yillar: 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010
 2010-yillar: 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 , , 2018 yil

19-tuzatish 

 Milliy arxivlar — 19-tuzatish
Ayollar huquqlari
Nodir Salifov

Nodir Nariman oʻgʻli Salifov (; 28-avgust 1972-yil — 19-avgust 2020-yil) — ozarbayjonlik jinoyatchilar boshligʻi. U Ozarbayjon jinoyat olamidagi eng boy jinoyatchilardan biri hisoblangan.

Hayoti 
Nodir Salifov 1972-yil 28-avgustda Gruziyaning Dmanisi shahrida katta ozarbayjon oilasida tugʻilgan. Uning Namiq va Mushfig ismli ukalari, Leyla ismli singlisi bor. Keyinchalik oila doimiy yashash uchun Ozarbayjonga koʻchib oʻtgan.

Qotillik 
Nodir Salifov 2020-yil 20-avgustga oʻtar kechasi Antaliya (Turkiya) shahrida oʻldirilgan. Qotillik mehmonxona xonasida sodir etilgan. Qotillikda gumon qilingan Salifovning qoʻriqchisi, „Xon Axmedli“ laqabli Xoqon Zeynalov Salifovni boshiga otib, qochib ketgan. Lotu Guli eng yaqin tibbiy markazga yetkazilgan, biroq uning hayotini saqlab qolishning iloji boʻlmagan. Qotil Antaliya-Denizli trassasida hibsga olingan.

Manbalar 

Jinoyat
Qotillik qurbonlari
Ibrohim bin Shaybon Kirmonshohiy

Ibrohim bin Shaybon Kirmonshohiy – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Isʼhoq. Abu Abdulloh Magʻribiyning shogirdi. Ibrohim Xavvos, Abu Abdulloh Manoziliy bilan hamsuhbat boʻlgan. Abu Zayd Margʻaziy Xurosoniy va Abubakr Tarsusiyning ustozi. Oʻz davrida taqvo va parhezkorlikda ibrat va namuna boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Grand Theft Auto: Vice City

Grand Theft Auto: Vice City 2002-yilda chiqarilgan jangari-sarguzasht janridagi videooʻyindir.  Rockstar North kompaniyasi tomonidan ishlangan va Rockstar Games kompaniyasi tomonidan tarqatilgan.

Manbalar 

Grand Theft Auto
Chafteh Darreh-ye Olya

Chafteh Darreh-ye Olya (, shuningdek, Chafteh Darreh-ye 'Olyā) — Eron, Loriston viloyati, Delfan tumani, Kakavand tumani, Kakavand-e Sharqi qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 58 nafar kishi va 12 ta oiladan iborat.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Siah Peleh-ye Olya

Siah Peleh-ye Olya (, Roman tilidan ham Sīāh Peleh-ye 'Olyā) — Eron, Kirmonshoh viloyati, Eslamabad-e Gʻarb tumani, Xomil tumani, Mansuri qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 46 nafar kishi hamda 9 ta oiladan iborat.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Abu Hafs Afrankadiy

Abu Hafs Afrankadiy (arabcha: ابو حفص الافرنكادي — Abu Hafs Umar ibn Usmon ibn Abdussalom ibn Abdulmalik Afrankadiy) — Muhaddis va roviy.

Abu Hafs Afrankadiy hijriy 462 yili rajab oyi (milodiy 1070-yil aprel oyi)da Samarqanddagi Ishtixon shahriga qarashli Afrankad qishlogʻida Usmon ibn Abdussalom xonadonida tavallud topgan.

Ustozi 
Abu Hafs Afrankadiy boshlangʻich taʼlimni tugʻilib oʻsgan qishlogʻida olagan. Keyinchalik, Samarqand shahriga borib, Abu Muhammad Abdurahmon ibn Abdurahmon ibn Solih qoziy Buxoriy Samarqandiydan hadis ilmining sir-asrorlarini oʻrgangan va hadislar rivoyat qilgan.

Rivoyat qilgan hadis 
Najmiddin Umar Nasafiyning „Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand“ kitobida Abu Hafs Afrankadiyning Abu Muhammad Abdurahmon ibn Abdurahmon ibn Solih Buxoriydan rivoyat qilgan quyidagi hadis keltirilgan: Abu Hafs Afrankadiy: Bizga Abu Muhammad Abdurahmon ibn Abdurahmon ibn Solih qoziy Buxoriy Samarqandiy hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Shayx Abu Ishoq Ibrohim ibn Muhammad Rayvarsuni xabar berdi, — dedi. U: Bizga Abu Muhammad ibn Ishoq Karobisiy xabar berdi, — dedi. U: Bizga Abu Muhammad Muzniy hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Umar ibn Muhammad ibn Nasr Karxiy hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Xolid ibn Aslam hadis aytdi, — dedi. U: Bizga Abdulmajid ibn Abdulaziz ibn Abu Ravod, u esa Ibn Jurayxdan, u esa Abu Zubayrdan, u esa Jobir roziyallohu anhudan hadis aytdi, — dedi. U aytadi: Rasululloh solallohu alayhi vasallam: „Albatta Alloh taologa taomlarning yaxshirogʻi uning ustida koʻp qoʻl boʻlganidir, — dedilar“.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Najmiddin Umar Nasafiy. Al-qand fi zikri ulamoi Samarqand. 487-488.

Muhaddis
Roviylar
Samarqandlik allomalar
Ahmad Ifrankadiy

Ahmad Ifrankadiy (arabcha: احمد الافرنكادي — Ahmad ibn Abdulvohid ibn Mansur ibn Nasr ibn Mutayin Ifrankadiy) — Muhaddis, roviy va faqih.

Ahmad Ifrankadiy muhaddis, faqihi, roviy va fozil kishi boʻlgan. U XI asrning oxiri, XII asrning boshlarida „Ifrankad“ qishlogʻida muftiylik qilgan. Shu bilan birga qishloq ahliga fiqh — islom shariatidan saboq bergan. Ahmad Ifrankadiy nafaqat fiqh borasida, balki hadis rivoyat qilish boʻyicha ham ishonchli roviy boʻlgan.

Ustozi 
Ahmad Ifrankadiy hadis ilmi sir-asrorlarin ustozi Muhammad ibn Ahmad Humayjakasiydan oʻrgangan va hadis rivoyat qilgan.

Shogirdi 
Ahmad Ifrankadiy tarixchi, faqih, mutakallim, tilshunos, muhaddis, mufassir Abu Hafs Najmiddin Umar Nasafiy (1069-1142 y.)ga ustozlik qilgan. Kezi kelganda Abu Hafs Najmiddin Umar Nasafiydan hadislar rivoyat qilgan.

Vafoti 
Ahmad Ifrankadiy hijriy yil hisobida 527 yil shaʼbon oyi, milodiy 1133-yil iyun oyida vafot etgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
Isaev Y., Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. 65.

Muhaddis
Roviylar
Samarqandlik allomalar
Abu Mansur Qontariy

Abu Mansur Qontariy (arabcha: أبو منصور القنطاري — Abu Mansur Jaʼfar ibn Sodiq ibn Junayd Qontariy) — Muhaddis va roviy.
(vaf. 927 y.)

Abu Mansur Qontariy IX asr oxirida Samarqanddagi Ishtixon shahriga qarashli Roʻs al-qontara qishlogʻida Sodiq ibn Junayd xonadonida tavallud topgan. Bu qishloq XII asrgacha Xushufagʻon, XIII asrgacha arabcha "Roʻs al-qontara" ("Koʻprik boshi"), XIII asrdan XVI asrgacha esa forscha "Saripul" deb atalgan. Abu Mansur Jaʼfar ibn Sodiq ibn Junaydga "Roʻs al-qontariy" deb emas, balki "Qontariy" deb nisba berilgan. Shu bois xalq orasida Abu Mansur Qontariy nomi bilan tanilgan.

Ustozlari 
Abu Abdulloh Yoqut Hamaviyning "Muʼjam al-buldon" kitobida keltirilishicha Abu Mansur Qontariy hadis ilmi sir-asrorlarin Xalaf ibn Oʻmir Buxoriy va Muhammad ibn Ishoq ibn Xuzayma kabi allomalardan oʻrgangan va ulardan hadislar rivoyat qilgan.

Vafoti 
Abu Mansur Qontariy 315/927 yilda vafot etgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
Isaev Y., Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. 62.

Muhaddis
Roviylar
Samarqandlik allomalar
Abu Bakr Alouddin Kosoniy

Abu Bakr Alouddin Kosoniy. Toʻliq ismi — Abu Bakr ibn Masʼud ibn Ahmad Alouddin Kosoniy - faqih.

Abu Bakr Alouddin Kosoniy faqih Alouddin Muhammad Samarqandiyning shogirdidir.
Rum podshohining elchisi sifatida Halabga Nuriddin Mahmud huzuriga yuborilgan. Shu podshohning hukmronlik davrida Damashqda hanafiylik mazhabi imomi mansabida turgan. U Maliku-l-ulamo laqabi bin mashhur boʻlgan.

Asarlari 
"Tuhfatu-l-fuqaho" ("Faqihlar tuhfasi") asariga "Badoiʼu-s-sanoiʼ fi tartibi-sh-sharoiʼ" ("Shariat tartibida ajoyib sanʼatlar") nomli sharh bitgan.

Vafoti 
Abu Bakr Alouddin Kosoniy hijriy 587 yil rajab oyining 10-kuni (mil. 3 avg. 1191 y.)da Halab shahrida vafot etgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
Oʻrta asr Sharq allomalari va mutafakkirlari ensiklopediyasi. Masʼul muharrirlar Sh. Ziyodov, O.Muhammadiev. Samarqand: Imom Buxoriy xalqaro markazi nashriyoti, 2016.

Faqih
Islom:Shaxslar
Gerdu-ye Olya

Gerdu-ye Olya (, shuningdek, Gerdū-ye 'Olya va Gerdū 'Olya sifatida rimlashtirilgan; Gerdū Bālā va Gerdū Qal'eh nomi bilan ham tanilgan) — Eron, Chaharmahal va Baxtiyor viloyati, Kuhrang tumani markaziy tumanidagi Dasht-e Zarrin qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 230 nafar kishi hamda 40 ta oiladan iborat.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Sijil

Sijil –  1. Mahkamada hukm, farmon kabi asosiy hujjatlar yoziladigan daftar.  2. Mahkamada hukmnomalar yozilgan qog‘oz; qozi muhri bosilgan hujjat. 
Koʻplik shakli sijillot.  Sijillot – qozixonada qozi tomonidan berilgan vasiqa, hukmnoma kabi hujjatlarning mazmuni yozilib qoldiriladigan maxsus daftar.  
Sijil koʻproq amaliy ahamiyatga ega boʻlgan uchun  bayonnoma, qayd va ro‘yxat, reyestr, arxiv hujjatlarini tuzish haqidagi fan sifatida Shurut ilmi tarkibiga kiradi. 
Imom at-Tahoviyning toʻrt juzdan iborat asarining biri “as-silijjot” deb ataladi.

Manbalar 
 
 https://fiqh.uz/roza-va-ramazon/rozada-makruh-amallar/481-masalalar.html
 https://islom.uz/view/-702

Adabiyotlar  
“Navoiy asarlari lugʻati”. A. Navoiy asarlarining oʻn besh tomligiga ilova – Toshkent, 1972-yil.

 atamalar
Shurut ilmi

Shurut ilmi – huquqiy shartnomalar va ularni tuzishni oʻrgatadigan fan sohasi. Shartnomalarni qonuniy rasmiylashtirish boʻyicha ishlab chiqilgan, aniq bir oʻzgarmas nizomga solingan qoidalar majmuasi. Keng ma’noda fiqhda keltiriladigan barcha turdagi aqdlar, kelishuvlar, vasiqalar, vaqf va boshqa rasmiy qozi hujjatlarini rasmiylashtirish qonun-qoidalaridir. Atama va nazariya sifatida ilk bor Muhammad ash-Shayboniyning “as-Siyar al-kabir” ("Katta siyrat") asarida tilga olingan.  Imomi A’zamning «Kitob ash-shurut» («Shartnomalar haqida kitob») asarida ham mavjud.

Manbalar

Adabiyotlar 
Muhammad ash-Shayboniyning “as-Siyar al-kabir” ("Katta siyrat") kitobi.  
Imomi A’zamning «Kitob ash-shurut» («Shartnomalar haqida kitob») kitobi.
https://fiqh.uz/roza-va-ramazon/rozada-makruh-amallar/481-masalalar.html

 atamalar
Muhammad ibn Jibril Xarqoniy

Abu Bakr Muhammad ibn Jibril ibn Yahyo ibn Jibril ibn Solih ibn Yusuf Xarqoniy — muhaddis.

AAbu Bakr Muhammad ibn Jibril ibn Yahyo ibn Jibril ibn Solih ibn Yusuf Xarqoniy 452/1060-yili Xarqona qishlogʻida tavallud topgan boʻlib, dastlabki ilmni oʻz qishlogʻida olib, keyinchalik ilm talabi bilan Samarqandga kelib muqim yashagan.
Alloma hadislarni Abulqosim Mahmud ibn Ahmad Zahriy Xarqoniydan rivoyat qilgan. Undan esa Najmuddin Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy rivoyat qilgan. Alloma 522/1128-yili Samarqand shahrida vafot etgan va Chokardiza qabristoniga dafn etilgan.

Adabiyotlar 

 Samarqandlik allomalar

Manbalar
Mahmud ibn Husayn ibn Ahmad Ustrushaniy

Mahmud ibn Husayn ibn Ahmad Ustrushaniy — faqih.
(vaf. 1128-yildan keyin).

Mahmud ibn Husayn ibn Ahmad Ustrushaniy oʻz davrida „Jaloluddin“ („Dinning ulugʻ kishisi“) degan sharafli unvonga ega boʻlgan hanafiy mazhabi faqihlaridan biri. Mavjud manbalarda alloma-ning nomi „Sohibu-l-fusul“ning otasi yoki Burhoniddin Margʻinoniyning shogirdi sifatida zikr etilishi, boz ustiga, uning shaʼniga qisqacha madh bitish qonuniyatga aylangani, uning ilm ahli orasida katta obroʻ-eʼtibor va hurmatga sazovor boʻlganidan darak beradi. Mahmud ibn Husayn Ustrushaniyning „Al-favoid“ („Foydalar“) nomli fiqhiy asari maʼlum.
Alloma haqidagi muhim maʼlumotni Hoji Xalifa (vaf. 1657 y.) oʻzining „Kashfu-z-zunun“ asarida shunday keltiradi: "Shayx imom ajal mutaqqiy Jalolul milla va-d-din Mahmud Nosiriddin Muhammad ibn Yusuf Husayniy Samarqandiy (vaf. 1161 y.)ning „Multaqot fi-l-fatovo“ („Fatvolardagi saylanmalar“) asarini 1207-yilda Ustrushanada tajnis qilib, (yaʼni tartibga solib, qismga ajratmoq) 1219-yilda Samarqandda imlo qilgan".
Bu maʼlumotlardan koʻrinib turibdiki, Ustru­­sha­niylar oilasi 1207-1219 yillar orasi­da Ustrushanadan Samarqandga koʻchib oʻtgan. Shuning­dek, allomaning oʻgʻli Muhammad ibn Mahmud ibn Husayn Ustrushaniy „Jomiʼ ahkomi-s-sigʻor“ („Kichik hukmlar toʻplami“) asarining xotimasida otasi va bobosi haqida shunday yozadi: „Otam Shayxul imom muttaqiy Jalolu-l-milla va-d-din muftiu-l-umma Mahmud ibn shayxul imom ajal kabir majidu-l-milla va-d-din Husayn ibn Ahmad, otamni umrini uzoq qilsin va otasini rahmat qilsin…. va kitobni 1228-yilning 28 iyul kuni kechasi tugatdim“.
Yuqoridagi maʼlumotga koʻra, Ustrushaniyning bobosi Husayn ibn Ahmad Ustrushaniy 1228-yildan oldin vafot etgan va otasi Mahmud esa 1228-yilda hayot boʻlgan. Shunga tayanib, Mahmud ibn Husayn Ustrushaniyning vafot sanasini 1228-yildan keyin, deb belgilasak boʻladi.

Adabiyotlar 

 Samarqandlik allomalar

Manbalar 

Samarqandlik allomalar
Abdulkarim Andoqiy

Abdulkarim Andoqiy (arabcha: عبد الكريم الأنداقي) — faqih, roviy va soʻfiy.

Abdulkarim Andoqiy 400/1009 yili Samarqandga qarashli Andoq qishlogʻida tavallud topgan.

Faoliyati 
Abdulkarim Andoqiy hadis va fiqh boʻlish bilan birga, komil insoniylik fazilatlarini oʻzida mujassam etgan. U nafaqat faqih sifatida, balki tasavvufning yirik namoyandasi va yirik olimi sifatida tanilgan. U katta-kichchik yoshdagi ilmu toliblarga turlicha taʼlim-tarbiya berish usulini qoʻllagan. Bu usul tariqatda katta maʼno-mazmunga ega hisoblangan.

Ustozi va ilmiy safarlari 
Abdulkarim Andoqiy yirik tasavvuf olimi Imom Yusuf Hamadoniyning izdoshi boʻlgan. U Yusuf Hamadoniyning Xorazm va Bagʻdod safarlarida unga hamrohlik qilgan. Abdulkarim Andoqiyning nabirasi Hasan Andoqiy (460/1068-552/1157) ham tasavvuf olimi boʻlgan.

Vafoti 
Abdulkarim Andoqiy 481/1088-yilda vafot etgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
Isaev Y., Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. 73.

Soʻfiy
Roviylar
Samarqandlik allomalar
Husayn ibn Abu Shahob Xarqoniy

Husayn ibn Abu Shahob Xarqoniy (1054-1130) — faqih.

Husayn ibn Abu Shahob ibn Ahmad ibn Hamza ibn Husayn ibn Qosim ibn Hamza ibn Hasan ibn Ali ibn Ubaydulloh ibn Hasan ibn Ubaydulloh ibn Abbos ibn Ali ibn Abu Tolib Alaviy Xarqoniy hijriy 446/milodiy1054-yili Ustrushananing Xarqona qishlogʻida tavallud topgan. Asli xalifa Ali ibn Abi Tolib (k.v.) avlodlaridandir.
Dastlabki ilmlarni oʻz qishlogʻi Xarqonada olib, keyinchalik ilm-maʼrifat talabi bilan Samarqandga boradi va shu yerda muqim yashab qoladi. Uning amakisi mashhur hanafiy faqih­lari­dan biri, zamonasida imomlar sayyidi nomiga musharraf boʻlgan Abu Shujo Muhammad ibn Ahmad ibn Hamza ibn Husayn edi. Husayn ibn Abu Shahob Xarqoniy hadislarni Abulqosim Mahmud ibn Ahmad Zahriydan rivoyat qilgan. Undan hadislarni Najmuddin Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Nasafiy rivoyat qilgan. Husayn ibn Abu Shahob Xarqoniy 76 yoshida 524/1130-yili Samarqand shahrida vafot etgan.

Adabiyotlar 

 Samarqandlik allomalar

Manbalar 

Samarqandlik allomalar
Abulhasan Isbiyjobiy Samarqandiy

Abulhasan Isbiyjobiy Samarqandiy (1062-1141)— faqih.

Abulhasan Ali ibn Muhammad ibn Ismoil ibn Ali ibn Muhammad ibn Ishoq Bahouddin Isbiyjobiy Samarqandiy Isbiyjobga nisbat berilgan boʻlib, 454/1062-yil Isbiyjobda, jumadul avval (may) oyida tugʻilgan.
Alloma Samarqandda yashab ijod qilgan. Oʻsha davrda Abu Hanifa mazhabi yoʻl-yoʻriqlarini allomachalik biladigan kishi Movarounnahrda boʻlmagan. U muftiy boʻlgan va shayxulislom darajasiga koʻtarilgan. Allomaning mazhab boʻyicha fikrlarini quvvatlaydigan as’hoblari va shu bilan birga u kishiga muxolif chiqadiganlar ham boʻlgan.
Abulhasan Samarqandiy Samarqand imom­lari­dan biri boʻlgan ustozi Abulali Hasan ibn Ali ibn Ahmad ibn Robiʼ ibn Shofiʼ ibn Muʼmin Sankabosiydan hadis eshitib taʼlim olgan. Shu ustozi fatvo va boshqa masalarlarni chiqarishga ijozat bergan.

Alloma 535/1141-yil, 23 zulqaʼda/29-iyun kuni Samarqandda vafot etgan.

Asarlari 
Allomaning „Al-fatovo“ („Fatvolar“), „Sharh muxtasari-t-Tahoviy“ („Tahoviy muxtasariga sharh“), „Al-bahr muʼziy“ („Taskinlantiruvchi dengiz“), „Sharhu-l-mabsut“ („Mufassal sharh“) asarlari mashhur. Allomaning asarlaridan islom huquqining naqadar buyukligi, ulardan insonlar ibodat, muomala va hayot tarzini oʻtkazishda foydalanish yoʻllarini bilib olish mumkin. Allomaning tarixi va ilmiy meroslarini oʻrga­nish, islom fiqhiy masalalarini yanada teranroq oʻrganishlikda katta ahamiyat kasb etadi.

Adabiyotlar 

 Samarqandlik allomalar

Manbalar 

Samarqandlik allomalar
Muhammad ibn Mansur Navqadiy

Muhammad ibn Mansur Navqadiy — muhaddis. (vaf. 1141-yil.)

Abu Is’hoq Muhammad ibn Mansur ibn Muxlis ibn Ismoil Navqadiy faqih va muhaddis boʻlgan. Fiqh ilmidan saboqni Abulyusr Muhammad ibn Muhammad ibn Husayn Pazdaviydan olgan. Shuningdek, uning shogirdi alloma Abu Yoqub Yusuf ibn Mansur ibn Ibrohim Sayyoriy hisoblanadi. Samarqandda muftiy va mudarris boʻlgan.

Hijriy 535/milodiy 1141-yili aprel oyida vafot etgan.

Adabiyotlar 

 Samarqandlik allomalar

Manbalar 

Samarqandlik allomalar
Asotir

Asotir (b. ustura) — juda qadim zamonlarda koinot va hayotning paydo boʻlishi, tabiat hodisalari, dunyoning oxiri va tugashi haqidagi kishilarning aqidayu xayollarini, afsonaviy qahramonlarning muʼjizalarini bayon qiluvchi rivoyat va afsonalar. Asotirlar rus va Yevropa adabiyotshunosligida "mif", "mifologiya" deb yuritiladi. Oʻrta Osiyo va Eron xalqlarining eng qadimgi zamonlarda Kayumars, Hushang, Tahmuras, Jamshid va boshqa afsonaviy qahramonlar haqida yaratgan asotiriy rivoyatlari paydo boʻlgan va ular hozirgi kungacha etib kelgan. Oʻrta asr tarixchilarining umumiy tarix boʻyicha yozgan asarlarining boshlangʻich anʼanaviy qismlari, koʻpincha, asotirlardan iborat boʻlgan. Asotirlar yozma adabiyotga ham oʻtib, gʻoyaviy jihatdan qayta ishlandi. Ular Abulqosim Firdavsiy, Nizomiy Ganjaviy, Xisrav Dehlaviy, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy ijodlariga katta taʼsir koʻrsatdi. Zardushtiylik dinining kitobi "Avesto" Turkiston va Eron xalqlari yaratgan qadimgi asotirlarning oʻziga xos qomusi hisoblanadi.

Manbalar 

 Atamalar
Abu Mansur Andoqiy

Abu Mansur Andoqiy (arabcha: أبو منصور الأنداقي — Abu Mansur Muhammad ibn Hasan ibn Muhammad ibn Nasr ibn Siboʻ Dehqoniy Andoqiy) — roviy.

	Abu Mansur Andoqiy X asr boshida Samarqandga qarashli Andoq qishlogʻida tavallud topgan. Abdulkarim Samʼoniyning „Ansob“ kitobida kltirilishicha Abu Mansur Andoqiyning eshitish qobiliyati va xotirasi juda kuchli boʻlgan. Hadislarni mukammal oʻrgangan va ularni xalq oʻrtasida keng targʻib qilgan.

Ustozi 
Abu Mansur Andoqiydan hadis ilmining sir-asrorlarini Abu Lays Ishtixoniydan oʻrgangan va hadislar rivoyat qilgan.

Vafoti 
Manbalarda Abu Mansur Andoqiy 370/980 yil vafot etgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
Isaev Y., Abbosov A. Ishtixoniy allomalar. Imom Buxoriy xalqaro markazi. 2016. 72.

Muhaddis
Roviylar
Samarqandlik allomalar