Oqqovoq GES-1

Oqqovoq GES-1 (GES-10) – Oʻzbekistondagi gidroelektr stansiya, Toshkent shahrida. Chirchiq daryosida (Chirchiq GESlar Derivatsiya kanali) joylashgan, Chirchiq-Boʻzsuv suvenergetika trakti, Chirchiq GESlari guruhi tarkibiga kiradi. Oʻzbekistondagi eng qadimgi elektr stansiyalaridan biri, 1943-yilda ishga tushirilgan. Stansiyaga davlat nomidan „Oʻzbekgidroenergo“ AJ egalik qiladi.

Stansiya tuzilishi 
Oqqovoq GES-1 dervatsiya kanali shaklidagi tabiiy oqim bilan taʼminlangan burilishga ega, inshoot tarkibida toʻgʻon yoʻq. Elektr stansiyasining oʻrnatilgan quvvati 39,7 MVt, oʻrtacha yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish 213,8 ​​million kVt/soatni tashkil etadi. Stansiyaga quyidagilar kiradi:

 Chirchiq GESning chiqish kanalidagi shlyuz regulyatori (GES qurilayotgan vaqtida qurilgan), derivatsiya kanaliga suv olishni taʼminlovchi bosh inshoot funksiyalarini bajaradi. Segmentli klapanli ikkita suv oʻtkazgich bilan jihozlangan;
 Kirish kanali uzunligi 7595 m, pastki qismi boʻylab kengligi 12-19,73 m, oʻtkazuvchanligi 220 m³ / s boʻlgan trapezoid kesmaga ega. 4202 metr qismi qattiq qoplama bilan qoplanmagan, 3387 metr qismi esa betonlangan;
 Oqim tezligi 15 m³/s boʻlgan Xonim ariqning bosh regulyatori;
 65 m³/s oqim tezligidagi Zax ariqning bosh regulyatori;
 Oʻtkazish quvvati 50 m³/s boʻlgan GES birinchi bosqichining suv olish inshooti;
 GES birinchi navbatining bosimli suv havzasi, boʻsh turgan suv oʻtkazgichi bilan;
 GES birinchi navbati suv chiqargichi;
 GESning birinchi navbatining bosimli quvur liniyasi;
 Sifon tipidagi suv olish va tez oqimdan iborat boʻsh suv oqimi. Dastlabki qismida suv oʻtkazgichning quvvati 85 m³ / s ni tashkil qiladi, oxirgi qismida bosimli havzaning boʻsh turgan suv oqimi bilan birlashgandan keyin – 125 m³ / s. GESning birinchi va ikkinchi navbati suv olish joylari orasida joylashgan;
 GES ikkinchi bosqichining avankamerasi (suv olish);
 Uzunligi 160 m, diametri 5,4 m boʻlgan GESning ikkinchi navbatidagi metall derivatsiya truboprovodi;
 Diametri 12 m va balandligi 20 m boʻlgan metall tenglashtirgich;
 Uzunligi 65 m va diametri 5,4 m boʻlgan ikkinchi bosqichning metall suv chiqargichi;
 GES binosi (birinchi va ikkinchi bosqichlar uchun umumiy);
 Chiqish kanalining uzunligi 891 m, quvvati 125 m³/s boʻlib, Boʻzsuv kanaliga quyiladi.

GES binosida ikkita vertikal gidroagregat oʻrnatilgan. 2023-yilda tugallanadigan modernizatsiya jarayonida gidravlik agregatlari almashtirildi, ular quyidagi parametrlarga ega edi: birinchi nvabat gidroagregati 10,7 MVt quvvatga ega, 28,25 m balandlikda ishlagan va ishchi oʻqi diametri 2,5 metr, oʻtkazish quvvati 45 m³/s boʻlgan radial-oʻqli turbina bilan jihozlangan. Ikkinchi navbat gidroagregat bloki 24 MVt quvvatga ega boʻlib, 35,5 m balandlikda ishlagan va ishchi oʻqi diametri 3,875 metr, oʻtkazish quvvati 45 m³/s boʻlgan aylanadigan qanotli turbina bilan jihozlangan. GES binosiga yuk koʻtarish quvvati 75 tonna boʻlgan ikkita yuk koʻtaruvchi kran oʻrnatilgan. Birinchi bosqich gidroagregati TD-15000/35 quvvat transformatoriga 6,6 kV kuchlanishdagi elektr energiyasini, ikkinchi bosqich gidroagregati TD-31500/35 quvvat transformatoriga 10,4 kV kuchlanishli elektr energiyasini yetkazib bergan. Transformatorlardan elektr energiyasi energiya tizimiga 35 kV kuchlanishli ochiq kommutator orqali yetkazib beriladi.

Tarixi 
Ulugʻ Vatan urushi boshlangandan soʻng, Toshkentda beshta yangi GES qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi: Oqtepa, Oqqovoq-1, Qibray, Salor va Quyi Boʻzsuv-1. Stansiyalarni Rossiyaning shimoli-gʻarbidagi (Kondopoga, Quyi Tuloma, Niva-2) gidroelektr stansiyalaridan koʻchirilgan uskunalardan qisman foydalanish orqali imkon qadar tezroq qurish rejalashtirilgan edi. Chirchiq shahrining energiyadan foydalanish sxemasiga koʻra, Oqqovoq GES-1 qurilgan maydonda dastlab 40 m balandlikdagi va 260 m³/s suv oqimiga ega Troitsk GESni qurish rejalashtirilgan edi. Stansiyani tezroq foydalanishga topshirish zarurligini inobatga olib, GESni ikki bosqichda qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. Oqqovoq GES-1ning qurilishi 1941-yil oxirida (boshqa maʼlumotlarga koʻra, 1942-yilda) boshlangan, stansiyaning birinchi bosqichi 1943-yil mart oyida ishga tushirilgan va Quyi Tuloma GESdan evakuatsiya qilingan gidroagregat oʻrnatilgan. Shunday qilib, qurilish muddati, turli manbalarga koʻra, faqat 8 yoki 15 oy davom etgan. Birinchi navbatni qurishda mavjud Zax irrigatsiya kanalidan foydalanildi, bu esa birinchi bosqichdagi bosimni 28,25 m gacha cheklagan. Stansiyaning ikkinchi navbati 1951-yil iyulda foydalanishga topshirilgan, 1957-yil aprelda suv kelish kanalini kengaytirish ishlari nihoyasiga yetgach, Oqqovoq GES toʻliq quvvatga – 35,2 MVt quvvatga keltirildi. GESning loyiha quvvati (36,8 MVt) va ishlab chiqarish quvvatiga (232 million kVt/soat) erishilmagan. 2019-yil holatiga koʻra, gidroelektrostantsiyaning quvvati 34,7 MVtni, oʻrtacha yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish esa 172 million kVt/soatni tashkil etadi.

2019-yil aprel oyida stansiyani modernizatsiya qilish loyihasining texnik-iqtisodiy asoslari tasdiqlandi, loyihani Xitoyning Eksim banki krediti hamda „Oʻzbekgidroenergo“ aksiyadorlik jamiyati oʻz mablagʻlari hisobidan amalga oshirish rejalashtirilgan. Loyihaning umumiy qiymati 18,6 million dollarga baholanmoqda, ish 2020-yilda boshlanib, 2023-yilda yakunlanadi. Modernizatsiya natijasida stansiyaning quvvati va elektr energiyasi ishlab chiqarilishi oshiriladi.

Manbalar

Havolalar 
 
 
 

Chirchiq-Boʻzsuv suvenergetika trakti
Oʻzbekgidroenergo
Oʻzbekiston gidroelektr stansiyalari