MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kvantun armiyasi

Kvantun armiyasi - Yaponiya va Manjuriyaning 1919—45 yillardagi birlashgan qurolli kuchlari. Kvantun (Guandun) viloyati hududiga joylashtirilgan yapon qoʻshinlari negizida tuzilgan. K.a. son jihatdan ham (1 mln.ga yaqin), qurollar jihatdan ham asta-sekinlik bilan oʻsib, kengayib borgan. 1945-yilda uning tarkibida 1-front (3 va 5-armiyalar), 3—front (30 va 44-armiyalar), 17-front (34 va 59-armiyalar), alohida (4 armiya) armiya, 2 ta harbiy havo (2 va 5-armiyalar) armiyasi va Sungari harbiy flotiliyasi boʻlgan. Xitoyga qarshi tajovuzkorona hujumlar qilib Manjuriyani bosib oladi (1932), Manjou-Yao qoʻgʻirchoq davlatini tuzadi (1932-yil 9 mart). 1938— 39 yillar sobiq SSSR, Mongoliya Xalq Respublikasi hududiga bosqinchilik yurishlari qilgan. K.a. (bosh qoʻmondon general O. Yamada) 1945-yil sobiq shoʻro Qurolli kuchlari hamda Moʻgʻuliston harbiy qoʻshinlari tomonidan tor-mor qilingan (qarang Manjuriya operatsiyasi).

Manbalar
Kvarta

Kvarta (lot. quarta (pars) — chorak, toʻrtdan bir, ing . va nem. Quart — gallonning toʻrtdan bir qismi) — 1) suyuqlik va sochiluvchan jismlar hajmining metrik tizimga kirmagan oʻlchov birligi. AQSH, Buyuk Britaniya va b. davlatlarda qoʻllanadi. Buyuk Britaniyada temperaturasi 16,67° va bosimi 762 mm sim. ust.ga teng sharoitda 2,5 funt massali distillangan suvning hajmiga teng , yaʼni 1 K= 1,13652-10~3 m3. Ammo vinoning hajmini oʻlchashda 1K=9,46358 ■10~4 m3, spirt uchun esa 1K=6,4910~4 m3 ga. AQSH da vino va neftning miqdorini oʻlchashda 1K=9,463581O~4 m3 ga, quruq sochiluvchan jismlar hajmini oʻlchashda 1K=1,1012310~3 m3 ga. Ilgari Rossiyada suyuqlikning oʻlchov birligi sifatida krujkadan foydalanilgan. U baʼzida K. deb ham atalgan. Ukraina, Polshada 1 K taxminan 1l ga teng boʻlgan; 2) Lotin Amerikasidagi davlatlarda uzunlik oʻlchov birligi; taxminan 20 sm ga teng; 3) 16—18-asrlarda Polshada va u bosib olgan Ukraina yerlarida yerga egalik soligʻi. Qirollar yer-mulkidan olinadigan daromadning -% qismini tashkil etgan; 4) K. musiqada — 4 pogashali interval.

Manbalar
Kvarteronlar

Kvarteronlar (ispancha — cuarteron, cuarto — chorak) — Amerikada mulatlar bilan yevropeoid irq vakillari oʻrtasidagi nikohdan tarqalgan avlod.

Ular terisining rangi mulatlarga nisbatan ancha oqishroq boʻladi.

Manbalar
Kvars

Kvars (olm. Quarz) — silikatlar sinfiga mansub eng koʻp tarqalgan jins hosil qiluvchi mineral. Kimyoviy formulasi SiO2. Kvarsning kristalli 2 ta modifikatsiyasi maʼlum: geksagonal Kvars (yoki a-K.) 870—573° temperatura oraligʻida turgʻun va trigonal Kvars (R-K.) 573° dan pastda turgʻun. r-K. tabiatda eng koʻp tarqalgan. Qoʻshaloqlari koʻp, kristall donacha, agregat va zich massalar holida uchraydi. Kvarsning kristallari, donalari, agregatlarining rangi har hil: shaffof — togʻ billuri, binafsha — ametist (safsar), kulrang — rauxtopaz, qora — morion, tillarang — sitrin va boshqa. Rangining har hil boʻlishi strukturaviy defektiga bogʻliq. Murakkab ranglilari ham uchraydi, ularga boshqa minerallarning mayda zarralari qoʻshilgan boʻladi. Kvarsning yashirin kristall hillari agat va xalsedon nihoyatda ingichka tolasimon tuzilmalardan iborat. K. optik jihatdan bir oʻkli, musbat. Ultrabinafsha va qisman infraqizil nurlarni oʻtkazadi. Sunʼiy Kvarsni SiO2 ning suvli eritmasidan yuqori bosim va temperaturada olinadi. Kvars turli togʻ jinslarining asosiy tarkibiy qismi hisoblanadi. Kvars pyezoelektrik hossaga ega. Qattikligi 7. Zichligi 2,65 g/sm3. Erish harorati 1710°C, soviganda kvars oynasi deb ataluvchi jismga aylanadi. Monokristallari kam uchraydi va juda yuqori baholanadi. Kvars Oʻrta Osiyo (Pomirda), Rossiya (Uralda), Ukraina (Volinda), Braziliya va Madagaskarda uchraydi. Kvars qumi va uning metamorflashgan turlari — kvarsitlar keramika va shisha sanoatida, monokristallari (pyezokvars) optika va radiotexnikada, shaffof va chiroyli ranglilari yarim qimmatbaho tosh sifatida zargarlikda ishlatiladi.
Sun'iy kvarts Gidrotermik usul bilan sun'iy kvartsni sintez qilish usuli ishlab chiqilgan. Sintetik kvartsning sanoat uchun afzalligi - aralashmalarning tarqalishining bir xilligi, yuqori kimyoviy tozaligi. O'sish natijasi tabiatda keng tarqalgan egizak kristallariga qaraganda piezo-optik kvarts sifatida foydalanish uchun ko'proq mos bo'lgan yagona kristallar bo'lishi juda muhimdir. Zargarlik sanoati uchun sintez usuli ham muhimdir, chunki u har qanday rangdagi kvartsni va kerakli to'yinganlikni, agar kerak bo'lsa, hatto bitta rangdan ikkinchisiga o'tishda ham olish imkonini beradi. Sun'iy kristallarga yashil (tabiatda juda kam) va ko'k (tabiiy analoglari yo'q) ranglar beriladi, hattoki tabiatda mavjud bo'lmagan ko'k kvarts ham o'stiriladi. Sintetik kvarts kristallarini ishlab chiqarish Guj-Xrustalniy, Shilovo-Ryazan viloyati, Yujnouralskda rivojlanmoqda. Kvartsning sanoat sintezi 1957-yildan beri yo'lga qo'yilgan.

Manbalar 

Minerallar
Alabama shtati ramzlari
Kvars lampasi

Kvars lampasi — elektr yordamida ultrabinafsha nurlar hosil qiladigan yorugʻlik manbai. K.l.ning balloni kvars shishasi (suyultirilgan kvars) dan yasaladi. Ballon trubkasining oxiriga kontaktlar oʻrnatilib, ballonga simob bugʻlari va inert gaz — argon toʻldiriladi. Argondan elektr razryadi oʻtganda simob bugʻlari ultrabinafsha nurlar chiqaradi. Bu nurlar baʼzi kasalliklar (mas, raxit) ni davolashda, inkubatorlarda, oʻsimliklar oʻstirishda, shuningdek, operatsiya zallaridagi havoni tozalashda, suv va sutni zararsizlantirishda hamda lyuminessent analizda ishlatiladi. Past, yuqori, oʻta yuqori bosimli K. l. boʻladi.

Manbalar
Kvars soati

Kvars soati — vaqtni katta aniqlik bilan oʻlchash va astronomik kuzatishlar uchun moʻljallangan soat. K.s.ning yurayotganligini kvars generatorining tebranishi bilan aniqlanadi. Ishlashi kvars kristalli plastinka halqa yoki brusok (rezonator)ning pyezoelektr xususiyatiga asoslangan. Rezonator bukilsa yoki qisilsa, ustki qatlamida elektr razryadlari hosil boʻladi va, aksincha, unga oʻzgaruvchan tok keltirilsa tebranib turadi. Pyezoelektr tebranish chastotasidan vaqt aniqlanadi. Tebranish chastotasi yuzlab KGs dan oʻnlab MGs gacha boradi. K.s.ning sutkalik xatosi 0,001 sek. dan oshmaydi. K.s.da ikki pogʻonali termostat ishlatiladi. U temperaturani 0,001° aniqlikda ushlab turadi. Vaqtni bilish xizmatida kamida 2 ta K. s. dan foydalaniladi. Bunda ularning tebranish chastotalari bir-biriga hamda astronomik kuzatish natijalariga solishtiriladi. K.s. yordamida Yerning oʻz oʻqi atrofida notekis aylanishi aniqlandi. Oʻzbekiston FA Astronomiya institutida 4 K. s. yordamida astronomik kuzatishlar olib boriladi.

Manbalar
Kvars shisha

Kvars shisha - sintetik yoki ta biiy (togʻ billuri, kvars qumi va b.) kremniy ikki oksidini eritib olinadigan shisha. Shaffof (optik, juda toza, texnik) va xiraroq xillari boʻladi. Oʻtga chidamliligi, issiqbardoshligi, kislotabardoshligi, dielektrik xossasi bilan ajralib turadi. K. sh.dan laboratoriya idishlari, tigellar, optik asboblar, izolyatorlar va b. tayyorlanadi.

Manbalar
Kvarsit

Kvarsit — metamorfik togʻ jinsi, tarkibi, asosan, kvarsdan iborat. Zich, donador. K.da kvarsyaan boshqa slyuda, rogovaya obmanka, xlorit, temir minerallari (magnetit, gematit, martit) va b. boʻladi. Slyudali, rogovaya obmankali, xlorit va temirli K. mavjud. K. kvarsli qumtosh va kremniyli jinslarning regional metamorfizmi jarayonida qayta kristallanishidan hosil buladi. Koʻproq proterozoy yotqiziqlari uchun xos. K. katta masofaga choʻzilgan uzluksiz qatlam koʻrinishida turli metamorfik togʻ jinslari orasida yotadi. K.dan dekorativ qoplama, oʻtga chidamli gisht (dinas), kislotabardosh materiallar tayyorlanadi. K.ning koʻp turlari muhim foydali qazilmalardir. Temirli (magnetitli) K. eng muhim temir rudasi hisoblanadi. Mas, Krivoy Rog va Kursk magnit anomaliyasi (RF), Yuqori koʻl (AKSH), Labrador (Kanada) temir konlarida SiO ning miqdori 98—99% ga yetadi. K. ning baʼzi bir turlari abraziv material. KVAS (rus.) — javdar yoki arpa solodi (undirib yanchilgan doni), javdar uni, qand va yalpizdan tayyorlanadigan chanqovbosar ichimlik. Oldin kvas suslosi (atalasi) tayyorlanadi, kvas achitqisi va sut kislota bakteriyalari aralashmasi, qand va yalpiz qoʻshib achitiladi. 20—25° haroratda 6—12 soatdan keyin susloning bijgʻishi tamom boʻladi. Soʻng 10—15° gacha sovitiladi, filtrlanadi, bochka yoki shishalarga quyiladi. Hozir uy sharoitida osongina tayyorlasa boʻladigan konsentratlar ishlab chiqariladi. Shuningdek, olma, limon va b. mevalardan tayyorlanadigan K.lar ham bor.

Manbalar 

Bezak toshlari
Petrologiya
Kvaternion

Kvaternion (lot. quaterni — toʻrttadan) — kompleks sonlar tushunchasining umumlashmasi. Kvaternion a+bi+cj+dk koʻrinishiga ega, a, b, c, d — haqiqiy sonlar, /’, J, k — uchta mavhum birlik. Kvaternion uchun amallarning barcha asosiy qonunlari (koʻpaytirishning kommutativligidan tashqari) oʻrinli.

Manbalar
Kvebek (shahar)

Kvebek (, talaffuzi: ; , talaffuzi:  yoki ) – Kanadaning janubi-sharqiy qismidagi shahar; Kvebek provinsiyasining maʼmuriy markazi. San-Lavrentiy daryosining quyilish yerida. Aholisi 549,5 ming kishi (2021); koʻpchiligi kanadalik fransuzlar. Kvebek muhim temir yoʻl tuguni. Yirik dengiz porti (yillik kj ortib-tushirish 1,5 million tonna). Kvebek orqali chetga yogʻoch-taxta, qogʻoz, gʻalla, sut mahsulotlari, asbest chiqariladi. Yogʻoch tilish, sellyuloza-qogʻoz, kemasozlik, koʻn poyabzal, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Turistlar koʻp keladi. Laval universiteti, institutlar, Kvebek provinsiyasi muzeyi, universitet muzeyi bor. Meʼmoriy yodgorliklardan XVII–XIX asrlarga oid binolar, San-Lavrentiy daryosiga qurilgan koʻprik va boshqa saqlangan. Shaharga 1608-yilda asos solingan.

Aholisi

Manbalar

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Havolalar 

  (inglizcha)

Kvebek
Kanada shaharlari
Kvebek (maʼnolari)

Kvebek:

Joylar

AQSh 
 Kvebek (Connecticut)
 Kvebek (Montana)

Birlashgan Qirollik 
 Kvebek (County Durham)
 Kvebek (West Sussex)

Kanada 
 Kvebek – Kanadaning sharqiy qismidagi provinsiya.
 Kvebek (shahar) – Kanadaning janubi-sharqiy qismidagi shahar.
Kvebek

Kvebek (, talaffuzi: ; , talaffuzi:  yoki ) – Kanadaning sharqiy qismidagi provinsiya. Maydoni 1540,7 ming km. Aholisi 9 million kishi (2023), asosan, kanadalik fransuzlar. Maʼmuriy markazi – Kvebek shahri, eng katta shahri – Monreal. Kvebekning koʻp qismi Labrador yarim orolda joylashgan, janubda Appalachi togʻlarining tarmoqlari (balandligi 1 311 m gacha) joylashgan, San-Lavrentiy daryo vodiysi pasttekislikdan iborat. Kvebekning shimoli tundra, oʻrta va janubiy qismi oʻrmon. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi shim. da –24 °C dan jan.da –10 °C gacha, iyulniki 11–21 °C, yillik yogʻin 500–1 000 mm.

Kvebek – iqtisodiy jihatdan rivojlangan provinsiya, elektr stansiyalarining umumiy quvvati jihatdan va alyuminiy i.ch.da mamlakatda yetakchi oʻrinda. Temir, mis, polimetall, oltin, kumush, nikel, asbest konlari bor. Kanadada olinayotgan asbestning aksari qismi Kvebekda qazib olinadi. Neftni qayta ishlash, mashinasozlik, toʻqimachilik, moʻyna, koʻn poyabzal, oziq-ovqat, sellyuloza-qogʻoz sanoati rivojlangan.

Qishloq xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi – sut chorvachiligi. Parrandachilik ham rivojlangan. Ichki va tashqi suv havzalarida baliq ovlanadi. Sanoat markazlari va portlari: Monreal va Kvebek. Kvebekning hozirgi hududida yevropaliklar kelgunga qadar indeys va eskimos (shimoliy qismida) qabilalari yashagan. Kvebekni dastlab (1608) fransuzlar egallagan. Yetti yillik urush (1756–1763) dan soʻng Buyuk Britaniya qoʻliga oʻtdi. 1774-yilda „Kvebek“ nomini oldi. 1867-yildan Kanada provinsiyasi. Kvebekning chegarasi 1898- va 1912-yillarda shimolga tomon ancha kengaydi.

Aholisi

Manbalar

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Havolalar 

  (inglizcha)
 

 
Kanada provinsiyalari
Kvetta

Kvetta — Pokistondagi shahar. Balujiston viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 560,3 ming kishi (1998). Bolan togʻ yoʻlagi yaqinida joylashgan. Qadimdan Eron va Afgʻonistondan Hind vodiysiga boriladigan muhim transport yoʻllari tuguni. Bogʻdorchilik rayonining savdo markazi. Mashinasozlik, metallsozlik, sement, yogʻochsozlik, jun gazlama, oziq-ovqat, kimyo sanoati korxonalari, taʼmirlash ustaxonalari, issiqlik elektr st-yasi bor. Hunarmandchilik (qoʻlda gilam toʻqish, yogʻochga oʻyib ishlov berish va b.) rivojlangan. K. atrofidan koʻmir qazib chiqariladi. Yozgi kurort. Geologiya ilmiy tadqiqot instituti, geol. muzeyi, harbiy akademiya, aeroport bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Miri qad. qalʼasi, jome masjidi (18-asr) saqlangan.

Manbalar
Kvetta madaniyati

Kvetta madaniyati - Shim. Balujistondan topilgan eneolit va jez davriga mansub arxeologik yodgorliklar. Ingliz arxeologlari V. Ferservis va S. Piggotlar tomonidan oʻrganilgan (20-asrning 20-y.lari). Kil-Gul-Muhammad, Damb-Sodot va Sur-Jangalda olib borilgan arxeologik kazishmalar natijasida mahalliy madaniyatning tadrijiy taraqqiyot yoʻli aniqlandi. Qad. manzilgoxlar mil. av. 4-ming yillikka doir (radiouglerodli tekshirishga koʻra, mil. av. 3500—3100 y.larga toʻgʻri keladi). Qoʻlda yasalgan chaqmoqtosh qurollar, sopol buyumlar hamda paxsadan qurilgan turar joylarning koʻp ekanligi qayd etildi. Qoʻy, echki va buqa suyaklarining topilganligi yovvoyi hayvonlar xonakilashtirilganini isbotladi. Mil. av. 3—2-ming yillikda sopol idishlar kulolchilik dastgohlarida tayyorlana boshlagan, idishlarning aksariyati geometrik shakllar bilan bezatilgan. Shuningdek, sopol haykalchalar va mis buyumlar yasash ham keng yoʻlga qoʻyilgan. Aholi, asosan, dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullangan. K.m.da Eron, Jan. Balujiston, Hindiston va Oʻrta Osiyo madaniyatlari bilan bogʻliqlik yaqqol koʻzga tashlanadi.

Manbalar
Kvinslend

Kvinslend — Avstraliya Ittifoqidagi shtat. Materikning shim.sharqiy qismida va qirgʻoqqa yondosh orollarda. Mayd. 1730,6 ming km. Aholisi 3,6 mln. kishi (2001); 80% shaharlarda yashaydi. Maʼmuriy markazi — Brisben sh.

K.ning sharqiy qismida Katta Suvayirgʻich tizmaning shim. qismi joylashgan. Gʻarbiy qismi esa pasttekislik. Iqlimi shtatning shim.da subekvatorial, jan.da tropik. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi 20—25°, iyulniki 15— 25°. Yillik yogʻin K.ning sharqida 2000 mm, ayrim joylarda 2500 mm gacha, gʻarbi savanna va choʻllardan iborat.

K. hududining 2% dan koʻprogʻi ishlanadi. Dehqonchilikka yaroqli yerlar, asosan, Tinch okean sohilidagi kambar tekislikda. Q.x.da chorvachilik yetakchi tarmoq. Shtat mamlakatda tayyorlanadigan jun, goʻsht, sariyogʻ, pishloqning katta qismini yetkazib beradi. Sohilda ananas, banan, mango va b. tropik mevalar, shakarqamish yetishtiriladi. Gʻarbiy qismida bugʻdoy va makkajoʻxori ekiladi, sut chorvachiligi rivojlangan. K. mis, boksit, rux va qoʻrgʻoshin, rutil, sirkon, toshkoʻmir, volfram qazib chiqarishda hamda oltin, neft va tabiiy gaz olishda mamlakatda oldingi oʻrinlarda. Mamlakatda qazib olinadigan misning yarmidan ortigʻi shtat gʻarbidagi Maunt-Ayza konlaridan olinadi. Uran, kalay, temir rudasi ham qazib olinadi. Mashinasozlik, kemasozlik, kimyo, oziq-ovqat va b. sanoat tarmoklari rivojlangan. Yirik sanoat shaharlari: Brisben, Gladston, Taunsvill, Makkay, Kerns.

Manbalar
Kvintet

Kvintet (lot. guintus — beshinchi) — 1) 5 sozanda (yoki xonanda)dan iborat ansambl. K. tarkibi jihatidan bir xil (torli kamonli yoki puflama sozlar) hamda aralash cholgʻulardan iborat boʻlishi mumkin. 4 torli soz va fortepianodan iborat ansambl fortepiano K.i deb ataladi; 2) 5 sozanda, baʼzan xonanda uchun yozilgan kamer musiqa asari. Oʻzbekiston kompozitorlari G. Mushel, S. Yudakov, B. Giyenko, F. Yanov-Yanovskiy va b.ning turli K.lari mavjud.

Manbalar
Kvorum

Kvorum (lot. quorum — qatnashuvchilar) — yigʻilish, majlis qatnashchilarining qonuniy huquqqa, huquqiy kuchga, vakolatga ega boʻlgan, qarorlar qabul qilish uchun qonunda yoxud jamoat tashkilotlarining ustavlarida belgilangan zarur soni.

Manbalar
Kvota

Kvota (lot. quota — qism, hissa) — 1) umumiy ishda ishtirok etuvchilarning har biriga toʻgʻri keladigan hissa, qism, pay; 2) muayyan davr uchun tovarlarni i.ch., isteʼmol, sotish, eksport, import va b. iqtisodiy faoliyat sohalarida joriy qilinadigan miqdoriy cheklashlar. Davlat organlari tomonidan oʻtkaziladigan tashqi iqtisodiy faoliyatni tartibga solish tadbirlari tarzida muayyan tovarlar turlari eksporti va importiga miqdoriy cheklashlar kvotalash deb ataladi. Davlatlararo shartnomalarga koʻra, ayrim yoki bir guruh tovarlar yuzasidan K. oʻrnatiladi. Unga muvofiq, mamlakatlar yoki mamlakatlar guruhlari faqat belgilangan miqdordagi tovarlarni i.ch. va eksport qilishi mumkin (davlatlararo kartel bitimlari). K. shartini buzgan mamlakat yoki korxona iqtisodiy jixdtdan jazolanadi. Yevropa Ittifoqi, turli xalqaro iqtisodiy birlashmalar (mas, OPEK)ning iqtisodiy faoliyatida, xalqaro iqtisodiy munosabatlarda keng qoʻllaniladi. K. oʻrnatishdan maqsad bozordagi narxga turlicha taʼsir koʻrsatish, ichki bozorni himoya qilish, tovar taklifini chegaralash, narxni muayyan darajada saqlab turish va b.dan iborat.

Manbalar
Kebin zilzilasi

Kebin zilzilasi - 1911 y. 4 yanvar da Qozogʻistonning Verniy (hoz. Olma-ota) sh. yonida yuz bergan. Dunyodagi eng kuchli zilzilalardan biri hisoblanadi. Zilzila kuchi epitsentrida 10—11 ball, magnitudasi 8,2, chuq. 2,5 km boʻlgan. Qozogʻistonning Verniy, Uytol, Jilariq kabi bir qancha shahar va qishloqlarida zilzila kuchi 9 ballga yetgan. K.z. kuchi va tebranishining tevarakatrofga tarqalishi jihatidan ham juda kuchli ekanligi tan olingan.

Yer silkinishi vaqtida hosil boʻlgan toʻlqin butun Yer kurrasini 3 marta aylanib chiqqan. Epitsentr zonasida hosil boʻlgan yer yoriqlarining uz. 40— 50 km ga yetgan. Ayniqsa, Sazonovka— Oqsu qishloqlari oraligʻidagi yoriqlar boʻylab togʻ jinslari keskin siljigan, katta-kichik oʻpirilma va surilmalar sodir boʻlgan.

Zilzila oqibatida halok boʻlganlar soni 450 dan ortgan. Verniy sh.ning oʻzida pishiq gʻishtdan qurilgan 776 imorat butunlay buzilib ketgan. K.z. taʼsiri Rossiyaning zilzila oʻchogʻidan 1000 km uzoqlikdagi Omsk, Tomsk hamda Qozogʻistonning Koʻkchatov sh.larida ham sezilgan. Yer silkinishlari 6 oygacha takrorlanib turgan. Shu davr ichida 300 dan ortiq tebranishlar qayd etilgan. Zilzila markazida kuchli qayta silkinishlar oʻsha yilning 9,12,14 yanvar kunlari sodir boʻlgan.

Manbalar 

Zilzilalar
Qozogʻiston tarixi
Kebnekayse

Kebnekayse — Shim. Skandinaviya togʻlaridagi choʻqqi, Shvetsiya hududining eng baland joyi (2123 m). Gabbro, kvarsli siyenitlardan tuzilgan.

Bir nechta alohida ajralgan muzliklar bor. Muzlik va baland togʻlarni oʻrganuvchi ilmiy stansiya ishlab turibdi.

Manbalar
Kegeyli

Kegeyli —  Qoraqalpogʻiston Respublikasi Kegeyli tumanidagi shaharcha (1978 yildan). Tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Nukus (41 km). Aholisi 13,0 ming kishi (2000). Shaharcha hududidan Jilvonyop kanali oqib oʻtadi. Kegeylida hokimiyat binosi, 2 bank, madaniyat saroyi, markaziy kasalxona, maʼmuriy idoralar, 2 dehqon bozori, "Paraxat" xususiy korxonasi, maishiy xizmat uyi, avtokorxona va boshqa mavjud. Shaharchada 4 oʻrta maktab, kasb-hunar va oʻrta taʼlim litseylari, 2 madaniyat va istirohat bogʻi, "Doʻstlik" guzari "Tuyamoʻyin" suv saqlagichi bor.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Qoraqalpogʻiston shaharlari
Kegeyli tumani
Kegeyli kanali

Kegeyli kanali - Qoraqalpogʻiston Respublikasida qurilgan irrigatsiya inshooti. Amudaryodan boshlangan Hizketgen kanalinish chap tarmogʻi (Qizketgen kanali 25 km da Quvanish-jarma va Kegeyli kanaliga ajraladi). Uz. 56 km. Suv oʻtkazish imkoniyati 115 m³/sek. 1935 yilda ishga tushirilgan. Keyingi yillarda kanal toʻliq rekonstruksiya qilinib, 1963 yilda kanalning 36-kmda Mayyob va 55-kmda Beshyob gidrouzellari qurildi. Kegeyli kanalidan Yestekjap, Qorasiyroq, Shohariq va boshqalar kichik kanallarga suv beriladi. Suv kamayib ketgan yillarda Kegeyli kanaliga Qattiqoqar kanalining eski oʻzani orqali Amudaryoda qurilgan nasos stansiyasi yordamida suv uzatiladi (5–6 m³/s). Kanal suvi bilan Kegeyli va Chimboy tumanlarida 30 ming ga yer sugʻoriladi, yangi yerlarni oʻzlashtirish imkoniyatini beradi.

Manbalar 

Oʻzbekiston geografiyasi
Qoraqalpogʻiston
Kanallar
Kegl

Kegl (kegel) — matbaada — shrift oʻlchami. Harf balandligi (ochko) va yelkachalar (ochko usti va tagidagi boʻsh joy) ni oʻz ichiga oladi. Punktlarda oʻlchanadi (1 punkt = 0,376 mm). K.lar oʻlchamiga qarab turli nomlar bilan ataladi: brilliant, diamant, perl, nonparel, minon, petit, borges, korpus, sitsero, mittel, tersiya, tekst (mas, nonparelning oʻlchami 6 punktga, yaʼni taxminan 2,25 mm ga, petitning oʻlchami 8 punktga, yaʼni taxminan 3 mm ga teng).

Manbalar
Kedr

Kedr () — qaragʻaydoshlar oilasiga mansub doim yashil daraxtlar turkumi. Boʻyi 30—50 m gacha, tanasining diametri 40—50 sm gacha (baʼzan 1,5 m gacha) boradi, 4 turi — Livan K.i (Kichik Osiyo togʻlarida), kalta ignabargli K. (Kipr orolida), Atlas K.i (Shimoliy Afrikada) va Himolay K.i (Markaziy Osiyoda) bor. Yogʻochi qizgʻish yoki sargʻish, xushboʻy. Suv inshootlari qurishda va mebelchilikda ishlatiladi. Kavkaz, Qrim va Oʻrta Osiyoning jan. qismida Livan, Atlas va Himolay K.lari oʻstiriladi. Atlas K.ining ignabargi qisqa — 2,5 sm cha, qubbasi silindrsimon, tuxumsimon (5—7 sm). Himolay K.ining ignabargi ingichka (uz. 2,5—5 sm), qubbasi tuxumsimon (7—10 sm). Livan K.ining ignabargi 15—35 mm, qubbasi bochkasimon (8—10 sm). K. yongʻogʻidan yogʻ, yogʻoch qismining shirasidan skipidar olinadi. Ignabarglaridan lavshaga qarshi konsentrat tayyorlanadi.

Manbalar 

Oʻsimliklar
Yog‘och
Bonsai uchun ishlatiladigan o‘simliklar
Manzarali daraxtlar
Aleksandr Kedrin

Aleksandr Veniaminovich Kedrin (1940.11.5, Toshkent) — rassom, keramika ustasi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1984). P.Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1965). 1965-yildan meʼmorlar bilan ijodiy hamkorlik qilgan; u yaratgan sopol buyumlar, namoyonlar turli jamoat binolari ("Moviy gumbazlar" choyxonasi, "Chorsu" mehmonxonasi va boshqalar) bilan uygʻunlashgan. Sharq miniatyuralari ruhida ishlangan "Bahrom Goʻr ovda", "Umar Xayyom sheʼrlari" namoyonlari, "Sirli olam", "Zangori togʻlar", "Tuman" kabi devoriy rasmlari va b., oʻzbek kulolligi anʼanalarida yaratilgan roʻzgʻor buyumlari (piyola, lagan, kosa va boshqalar) ranglar harakati, mazmuni va dadil uslubiy izlanishlari bilan diqqatni tortadi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
John Maynard Keynes

John Maynard Keynes (talaffuzi: Jon Meynard Keynes;1883.5.6, Kembrij — 1946.21.4, Suseks grafligi, Tilton qishlogʻi) — ingliz iqtisodchisi, davlat arbobi, keynechilik asoschisi. Cambridge universitetini tugatgan (1906). 1908-yildan to umrining oxirigacha shu universitetda dars berdi (1920-yildan professor), ayni paytda bir qator maʼmuriy lavozimlarda ishladi. Britaniya xazinasi xodimi (1915—19), Angliya banki direktorlaridan biri (1942-yildan), Bretton—Vuds konferensiyasida Angliyaning bosh vakili (1944). 1912-yildan nazariy „Economic journal“ („Iqtisodiyot jurnali“) muharriri boʻlgan.

Pul muomalasi va moliya, iqtisodiy oʻsish, bandlik sohalarida bir qator asarlar yaratdi („Versal shartnomasining iqtisodiy oqibatlari“, 1919; „Mister Cherchill siyosatining iqtisodiy oqibatlari“, 1925; „Pul toʻgʻrisida risola“, 1930 va boshqalar). Keynesning asosiy gʻoyalari „Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi“ (1936) asarida bayon etilgan. K. bozor iqtisodiyotini davlat tomonidan tartibga solishning zarurligi va davlat iqtisodiy siyosatining asosiy tamoyillarini asoslab berdi. Keynes qarashlari 2-jahon urushi va undan keyingi davrda koʻpgina Gʻarb mamlakatlari (ayniqsa, AQSH va Buyuk Britaniya)da davlat iqtisodiy siyosatining nazariy asosiga aylandi (qarang Keynschilik, Neokeynschilik).

Manbalar 

1883-yilda tugʻilganlar
1946-yilda vafot etganlar
Iqtisodchilar
Keyp-york

Keyp-york — Avstraliyaning shim.-sharqiy qismidagi yarim orol. Marjon dengizi bilan Karpentariya qoʻltigʻi oraligʻida. Uzunligi 600 km dan ziyod. Mayd. 300 ming km. Gʻarbiy qismi pasttekislik, sharqi yassitogʻlik (bal. 555 m gacha). Iqlimi subekvatorial. Evkalipt oʻrmonlari, gʻarbiy sohillarida mangra oʻrmonlari, sharqida doim yashil sernam tropik oʻrmonlar bor. Boksitning katta konlari topilgan, oltin, qoʻrgʻoshin qazib olinadi. Milliy parklar bor.

Manbalar