MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oriks

Oriks, yoki sernobik() — Sharqiy va Janubiy Afrikada yashovchi shoxli antilopalar turi. Oriks nomi boshqa oriks turlariga ham tegishli boʻlishi mumkin.

Tashqi belgilar 
Yelkaning balandligi 1,20 m boʻlgan oddiy oriks jinsining eng katta aʼzosi boʻlib, u sernobiklar deb ham ataladi. Ikkala jins ham qalin boʻyni, uzun va oʻtkir shoxlari bor, ular baʼzan 1,5 m ga yetadi va otga oʻxshash quyruqga ega. Bolalar, boshqa orikslar singari, allaqachon shoxli tugʻiladi. Tananing pastki qismi bundan mustasno, ularning rangi jigarrang-bej, yon tomonlarida va oyoq-qoʻllarining yuqori qismlarida sezilarli qora chiziqlar mavjud. Oriksning ushbu turining oʻziga xos xususiyati niqobga oʻxshash qora va oq tumshugʻidir.

Tarqalishi 

Sernobiklar odatda qurgʻoqchil hududlarda (choʻl va yarim choʻllarda) yashaydi, ammo savannalarda ham uchraydi. Ularning diapazoni Efiopiya va Somalidan Namibiya va Janubiy Afrikagacha choʻzilgan. Nazariy jihatdan, ular arab va shamshir shoxli orikslarga qaraganda kengroq tarqalgan va ular yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida emas.

Xulq-atvor 
Oddiy orikslar oʻtlarni isteʼmol qilishni afzal koʻradilar, lekin ular ildizlarini qazishga qodir, shuningdek, yovvoyi mevalar bilan oziqlanadilar. Ular baʼzan suv ichishsa ham, ular hovuzlarsiz ham ancha yurishadi, chunki ular oziq-ovqatdan suv taʼminotini qoplaydilar.

Urgʻochilar qirqtagacha hayvonlardan iborat guruhlarda yashaydilar. Erkaklar yolgʻiz yashaydilar va oʻz hududlarini va undagi barcha urgʻochilarni raqiblardan himoya qiladilar. Ikki erkak oʻrtasidagi janglar maʼlum marosim harakatlariga amal qiladi va nazoratsiz qarama-qarshilikka oʻtmaydi, chunki bu holda ular bir-biriga jiddiy shikast etkazishi mumkin.

Kichik turlar 

Sharqiy Afrika oriksi yoki engil oyoqli beisa, baʼzan Oryx beisaning alohida turi sifatida qaraladi, lekin koʻpincha sernobikning kichik turi hisoblanadi. Efiopiyadan Shimoliy Keniyagacha tarqalgan. Yana bir kichik tur, Janubiy Afrika oriksi (Oryx gazella callotis) janubiy Keniya va Tanzaniyada joylashgan. U poydevordan yon tomonlardagi kengroq qora gorizontal chiziqlar bilan farqlanadi (ular birinchi kichik turlarda tor). Oq (arab, arab) oriks (Oryx leucoryx Pall.) Arabiston choʻllarida keng tarqalgan.

oddiy oriks va odam 

Oriks — chidamlilik va oddiylikning timsolidir. Shuning uchun u Namibiya gerbida tasvirlangan. Afrikaning koʻpgina mintaqalarida bu orikslar hali ham koʻp miqdorda mavjud. Qadim zamonlardan beri ular mahalliy aholi tomonidan ovlangan va terilarini kiyim-kechak uchun, shuningdek shoxlarini nayza uchlari sifatida ishlatishgan. Bugungi kunda Afrikada jami 300 000 oriks mavjud. Odamlar tomonidan kiritilgan kichik yarim yovvoyi populyatsiya AQShning Nyu-Meksiko shtatining janubiy qismida yashaydi.

Manbalar

Havolalar 

 Wilson D. E. & Reeder D. M. (eds). Mammal Species of the World. — 3rd ed. — Johns Hopkins University Press[en], 2005. — Vol. 1. — P. 743. — ISBN 0-8018-8221-4. OCLC 62265494.
Gohenzollern uyining ordeni

Harbiy va fuqarolik uchun Gohenzollern Qirollik uyining ordeni() — Prussiya mukofoti va Prussiya davlatining ordenidir.

Tarix 
Orden 1851-yil 16-yanvarda Prussiya qiroli Fridrix Vilgelm IV tomonidan taʼsis etilgan. Birinchi jahon urushi davrida Ghenzollern Qirollik ordenining qilichlari bilan ritsar xochi kichik ofitserlar uchun Prussiyaning eng yuqori jasorat ordeni edi. U Pour le Mérite ordenining peshvosi hisoblanadi.

1841-yil 5-dekabrda oilaning kichik sulolasi aʼzolari, Prussiya knyazlari Fridrix Konstantin Xohenzollern-Göchingen va Karl Anton Gohenzollern-Sigmaringen tomonidan Gohenzollern xonadonining Qirollik ordeni taʼsis etildi. Shahzoda ordeni shiori — „Sodiqlik va xizmat uchun“ (Für Treue und Verdienst).

1851-yilda qirol Fridrix Vilgelm IV bu ordenning mavjudligini toʻxtatmasdan, Gohenzollern Qirollik uyi ordeni taʼsis etilganligini eʼlon qildi. 1851-yil 18-yanvar, Fridrix I Prussiya qiroli sifatida toj kiyganining 150 yilligi Qirollik ordeni taʼsis etilgan kun sifatida tanlandi. Qirollik ordenining shiori — „Samodan dengizgacha“ (Vom Fels zum Meer). Bu Hohenzollern qal’asining tepasidan Boltiq dengizigacha boʻlgan hududiy miqyosga ishora qiladi.

1-darajali xoch yelka lentasida, 2-darajali — boʻyin lentasida, 3-, 4- va 5-chi darajalar — chap koʻkrak lentasida bogʻlanadi. Qirollik buyrugʻi buyruqlar zanjiriga bogʻlangan. Ordenning 1 va 2-darajalarida orden yulduzlari bor.

Orden darajalari 

 Gohenzollern uyining knyazlik — fuqarolik xizmatlari uchun mukofotlar
 Gohenzollern uyining qirollik Prussiya ordeni (qilichli va qilichsiz) — mos ravishda harbiy va fuqarolik xizmatlari uchun beriladi.

Orden sinflari 
Gohenzollern qirollik uyining ordeni dastlab toʻrt sinfga boʻlingan: Buyuk qoʻmondon, qoʻmondon, ritsar va ordenning „egasi“ va ikkita boʻlinma: harbiy va fuqarolik. Ikki boʻlinmadagi II, III va IV sinflar uchun belgilar butunlay boshqacha edi: harbiylarda — xoch shaklida, fuqarolikda — qora sulola burguti shaklida.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 

 Ikkinchi jahon urushidan oldin aviatsiya va aeronavtika
 Buyurtma
 Prussiya mukofotlari
Ordenlar
Prussiya
Mobius M. Mobius

Mobius M. Mobius (eng. Mobius Mobius Mobius) — Marvel komiks nashriyotining komiks qahramoni. Vaqtinchalik oʻzgarishlarni boshqarish aʼzosi (CVI). Fantastic Four #346 (1990)da birinchi marta chiqdi.

Disney+ da Marvel (kvm) „Loki“ (2021) kinematik koinotida Mobius rolini aktyor Ouen Uilson ijro etgan. Seriyadagi qahramon koʻrinishi Marvel komiks muharriri Mark Grunvaldni eslatishi kerak.

Manbalar 

Uolt Simonson tomonidan yaratilgan personajlar
Marvel Comics qahramonlari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan irrigator

„O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan irrigator“ faxriy unvoni — suv xo‘jaligi, qurilish, loyiha, ilmiy-tadqiqot va boshqa tashkilotlarning suv xo‘jaligi obyektlarini qurish hamda ulardan foydalanish bilan shug‘ullanadigan va suv xo‘jaligini hamda sug‘oriladigan dehqonchilikni rivojlantirishda, shuningdek respublika tabiatini muhofaza etishda alohida xizmat ko‘rsatgan xodimlariga beriladi.

Tavsifi 
 Ko‘krak nishoni diametri 30 millimetrli doira shaklida bo‘ladi va 925 probali kumushdan tayyorlanadi. Nishonning qalinligi 2,2 millimetr.
 Nishonning hoshiyalangan tekis yuz tomoni o‘rtarog‘ida gidrostansiyadan oqib tushib mavj urayotgan suv to‘lqini, chaprog‘ida g‘o‘za tupi, pastki o‘ng chekkasida dafna novdasi tasvirlangan. Nishonning aylanasi bo‘ylab „XIZMAT KOʻRSATGAN IRRIGATOR“ degan yozuv joy olgan.
 Nishonning orqa tomonida O‘zbekiston Respublikasining Davlat gerbi tasvirlangan. Tasvirlar va yozuvlar qabariq.
 Ko‘krak nishoni ichki qismiga O‘zbekiston Respublikasining Davlat bayrog‘i ranglaridagi shoyi lenta sirilgan qadag‘ichga halqa va ilmoqcha yordamida ulanadi.

Manbalar
Vatandosh jangchilarga yodgorlik Ulaxan-An

"Vatandosh jangchilar, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchilari yodgorligi" — Ulaxan-An qishlogʻida joylashgan yodgorlik. 1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida qatnashgan askarlar xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik majmuasi. 2-Maljagar nasleg, Xangalasskiy ulusi, Saxa Respublikasi (Yakutiya) manzili boʻyicha joylashgan. Mahalliy ahamiyatga ega tarixiy va madaniy yodgorlik hisoblanadi.

Umumiy maʼlumot 
Ulugʻ Vatan urushi gʻalaba bilan yakunlanganidan soʻng, Saxa (Yakutiya) Respublikasining shahar va qishloqlaridan urushga borib halok boʻlgan askarlar xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik va haykallar faol oʻrnatila boshlandi. Vatandoshlar haykali Xangalas ulusining Ulaxon-An qishlogʻining qoq markazida oʻrnatildi. 1980-yilda V. S. Pavlov loyihasiga koʻra, Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 35-yilligini nishonlash chogʻida yodgorlik oʻrnatilib, uning ochilish marosimi boʻlib oʻtdi.

Tarixi 
Arxivda saqlangan maʼlumotlar va hujjatlarga muvofiq, Ulugʻ Vatan urushi yillarida Ulaxon-An qishlogʻidan 123 fuqaro frontga chaqirilgan, ulardan 56 nafari jang maydonlarida halok boʻlgan va bedarak yoʻqolgan, 67 nafari tinch hayotga qaytgan, shu jumladan, faxriylar Guryev P. M., Ivanov I. D., Ivanov V. E., Prokopyev, I. A., Rojin F. P., Trofimov S. A., Sokolov I. G., Golokov I. G., Makedonov N. A. va boshqalar bor.

Yodgorlik tavsifi 
Yodgorlik balandligi 7,6 metrli stela va uning yaqinida joylashgan 9 ta kichik steladan iborat. Katta markaziy stelaning ehromsimon uchi bor. Uning ustiga qoʻllarida tutgan pulemyotni yuqoriga koʻtargan holda tasvirlangan sovet askarlarining betondan yasalgan barelyefi oʻrnatilgan. Jangchilarning temir bosh kiyimlarida qizil besh qirrali yulduzlar bor. Barelyef ostida „1941-1945“ sanasi yozilgan. Stelaning yuqori qismida betondan yasalgan uch oʻlchamli Vatan urushi ordeni quyilgan va mustahkamlangan. Stela toʻrtburchak platformada oʻrnatilgan. Stelaning etagida Mangu alanga joylashtirilgan. Chap va oʻng tomonda past beton platformalar mavjud boʻlib, ularda 9 ta kichik stela oʻrnatilgan. Ularga Ulugʻ Vatan urushi qatnashchilarining ismlari yozilgan duralumin lavhalar biriktirilgan. Yodgorlik perimetr boʻylab metall naqshli panjaralar bilan oʻralgan.

Yodgorlik Rossiya Federatsiyasi xalqlarining madaniy merosi obyektlari reestriga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Bu Saxa (Yakutiya) Respublikasi Madaniyat va maʼnaviy taraqqiyot vazirligining „Vatandosh jangchilar, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchilari“ yodgorligini aniqlangan madaniy meros obyektlar tarkibiga kiritish toʻgʻrisida"gi buyrugʻiga muvofiq amalga oshirilgan. Yodgorlik manzili: Saxa (Yakutiya), Xangalasskiy ulusi (tuman), Ulaxan-An qishlogʻi.

Manbalar

Havolalar 

 Askarlar-vatandoshlar haykali. Ulaxan-An Arxivnaya kopiya -da
 Hungalas ulus
Yakutiyadagi Ulug ' Vatan urushi yodgorliklari
 1980-yilda Rossiyada qurilgan bino va inshootlar
Yakutiyada 1980-yil
Berri (neft koni)

Berri — Saudiya Arabistonidagi neft koni, Fors koʻrfazi sohilida, Fors koʻrfazining neft va gaz havzasidagi Al Jubayl shahri yaqinida joylashgan. 1964-yilda kashf etilgan.

Neft va gaz salohiyati yura konlari bilan bogʻliq. Tuvayq togʻ shakllanishi, Hadriya, Hanifa shakllanishi ga ishora qiladi.

2,2-2,3 km chuqurlikdagi konlar. Neftning zichligi 0,876 g/sm³. Konning geologik zaxiralari 2 milliard tonna neftga baholanmoqda. Depozit zahiralarining turli baholari mavjud: 11 Gb USGS 1994, 8,2 Gb O&GJ 1973, 3,8 Gb O&GJ 1977. Taxminiy jami ishlab chiqarish: 1,7 Gb Simm 1991. Taxminiy kunlik ishlab chiqarish: 766 kt bbl kuniga AQSh GAO 1978, 807 ming rublgacha bbl kuniga O&GJ, 300 ming barrel. 1994-yilda kuniga. Berilgan kondagi kabi bir xil turdagi jinslarning tiklanish koeffitsienti odatda 20-45 % ga baholanadi.

Periferik suv quyish 1973-yilda boshlangan. Suv kesish 15-20 % deb baholanadi. 20-asrning oxirida u oʻnga yaqin oqadigan quduqlarni oʻz ichiga olgan. [ aniqlik ] Berrida mamlakatda birinchi marta gorizontal quduqlardan foydalanildi, bu esa har bir quduqdan ishlab chiqarishni vertikal burgʻulashga nisbatan 2-3 barobar oshirish imkonini berdi.

2016-yilda neft qazib olish 25 million tonnani tashkil etdi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Koepnik, RB, Louell, EW, Kompanick, GS, Al-Shammery, MJ va Al-Amoudi, MO, 1995, Sekans qatlam geometriyalari va dafn bilan bogʻliq mikrogʻovaklikning rivojlanishi — Hadriya suv ombori (yuqori yura) Berri maydonining ishlashini nazorat qilish, Saudiya Arabistoni, Al-Husseini, MI, ed., Geo-94, Middle East Petroleum Geosciences Conference: Gulf Petrolink, Manama, Bahrain, v. 2, p. 615-623.
 Kompanick, GS, Heil, RJ, and Al-Shammari, ZA, 1995, Hadriya suv omborini ketma-ket stratigrafiya va fasiya shablonlari yordamida geologik modellashtirish, Berri maydoni, Saudiya Arabistoni, Al-Hussayni, MI, ed., Geo-94, Yaqin Sharq neft geologiyalari konferensiyasi: Gulf Petrolink, Manama, Bahrayn, v. 2, p. 625-641.

Havolalar 

 BERRY — Entsiklopedik lugʻat. 2009-yil.
 OGPSS — Berrida ishlab chiqarishni kuchaytirish
Quddusdagi Xolokost qurbonlari yodgorligi

Quddusdagi Xolokost qurbonlari yodgorligi Rossiya va Gruziya xalq rassomi, Rossiya Badiiy akademiyasi prezidenti Zurab Tsereteli tomonidan yaratilgan yodgorlik majmuasidir.

Tarixi 
Konslagerlarning yahudiy mahbuslariga bagʻishlangan yodgorlik Rossiya prezidenti Vladimir Putin tomonidan Quddusga rasmiy tashrifi chogʻida Isroilga sovgʻa qilingan. 2005-yil 28-aprelda ochilgan.

Dastlab, yodgorlik Moskvada Poklonnaya tepaligida oʻrnatilishi rejalashtirilgan edi. Keyin Putinning Quddusga tashrifi kelishib olinib, uni Isroilga hadya qilishga qaror qilindi. Isroilda u dastlab Yad Vashem muzeyiga oʻrnatilishi kerak edi, ammo yodgorlikdagi yalangʻoch odamlar tasviri sababli u Isroil prezidenti qarorgohidagi bogʻga oʻrnatildi.

Yodgorlik oʻrnatilgandan soʻng, „Maariv“ gazetasi va undan keyin bir qator boshqa nashrlar, raqamlarda dastlab yahudiylar uchun majburiy sunnat belgilari yoʻqligi haqida yozdi va bu kamchilik oʻrnatishdan oldin shoshilinch ravishda tuzatildi, ammo Tsereteli matbuot xizmati bu maʼlumotni rad etdi.

Tavsifi 
Kompozitsiya bronzadan qilingan. U 6 ta haqiqiy oʻlchamdagi inson figuralarini ifodalaydi: 5 katta odam va bitta bola. Uch nafar voyaga yetgan mahbus oilasini — ota, ona va bolani toʻsib turibdi. Ona qoʻrqmasligi uchun bolaning koʻzlarini qoʻli bilan yopib olgan.

Poydevorli yodgorlikning balandligi 2 metr 70 santimetr, figuralarning balandligi 1 metr 80 santimetr.

Poydevorda uchta tilda — rus, ingliz va ibroniy tillarida „Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Vladimir Putin va butun rus xalqidan“ yozuvi oʻyib yozilgan.

Manbalar

Yana qarang 

 Isroil-Rossiya munosabatlari

Havolalar
Muhammad Ali (yozuvchi)

Muhammad Ali (, ‎1874–1951yillar) hind yozuvchisi, olimi va Lahor Ahmadiya harakatining yetakchi arbobi.

Biografiyasi 
Ali 1874-yilda Kapurthala shtatining Murar shahrida (hozirgi Ludhiana tumani, Panjob, Hindiston) tugʻilgan. U 1899-yilda ingliz tilida sanʼat magistri va huquq bakalavri darajasini oldi. U 1897-yilda Ahmadiya Harakatiga qoʻshildi va oʻz hayotini sof Islom sifatida koʻrgan narsaning bir qismi sifatida shu harakatga xizmat qilishga bagʻishladi. U 1951-yil 13-oktabrda Karachida vafot etdi va Lahorda dafn qilindi.

Britaniyalik musulmon va Qur’onning ingliz tiliga tarjimoni Marmaduke Pickthall Muhammad Alining „Islom dini“ kitobiga taqrizni Alining ushbu kitob 1936-yilda nashr etilganida yozgan. Ushbu taqriz muharriri Pickthall boʻlgan Hyderabad Deccan (Hindiston) Islom madaniyati jurnalida chop etilgan. Ushbu sharhda Pickthall shunday yozgan edi:

„Ehtimol, hech bir inson islom uygʻonishi yoʻlida Lahorlik Mavlana Muhammad Alidan koʻproq va qimmatroq xizmat qilmagandir. Uning adabiy asarlari marhum Xoja Kamoliddin asarlari bilan birga Ahmadiya Harakatiga shuhrat keltirdi. Bizningcha, hozirgi kitob uning eng yaxshi asaridir. …
Bu sunnatni yaxshi biluvchi bir kishining Al-Islomni taʼrifi boʻlib, uning xayolida oʻtgan besh asrdagi musulmonlarning tanazzulidan sharmandalik, qalbida esa tiklanish umidi bor, uning alomatlari hozir koʻrinib turibdi.
Koʻpgina musulmon mamlakatlarida islomni isloh qilish va qayta tiklashga ishtiyoqmand insonlar mana shu bilimga ega boʻlmagani uchun xatoga yoʻl qoʻyayotganini koʻrayotgan bir paytda bunday kitobga ehtiyoj juda katta. …Biz Muhammad Alining baʼzi fikrlariga har doim ham qoʻshilavermaymiz. Baʼzida ular bizga gʻayrioddiy koʻrinadi, lekin uning fikrlari doimo asosli, biz uning chuqur samimiyligini doimo his qilamiz. Muqaddas Qur’onga boʻlgan ehtiromining oʻzi uning barcha muhim masalalarda ishini kafolatlash uchun etarli. Shubhasiz, uning umumiy xulosalariga qoʻshilmaydiganlar ham bor, lekin ular Al-Islomning kelajagiga umid qiladiganlar boʻlmaydi“.

Asarlari

Yana qarang 

 Ahmadiya

Eslatmalar

Manbalar 

 Maulana Muhammad Ali, Maulana Muhammad Ali haqida batafsil maʼlumot sayti 
 Mavlana Muhammad Alining qudratli intilishlari, batafsil tarjimai holi

Havolalar 

 Muqaddas Qur’on, Lahor, Islomni tadqiq qilish idorasi, Surrey, 1917 (Birinchi nashr) Qur’on arxivi
 Lets Learn Quran  kitobida Maulana Muhammad Alining Qur’on tarjimasi mavjud
 quran-uthmani&format=rows&ver=1.00 Onlayn Qur’on loyihasi  Maulana Muhammad Ali tomonidan Qur’on tarjimasini oʻz ichiga oladi.
 Mavlana Muhammad Alining tanlovi Internetda mavjud 
 Mavlana Muhammad Ali kitoblari roʻyxati
1951-yilda vafot etganlar
1874-yilda tugʻilganlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan geolog

„Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan geolog“ faxriy unvoni — yer osti boyliklari geologiyasi va qidiruvi sohasini rivojlantirish, geologiya-qidiruvga oid ishlab chiqarishni kengaytirish, mineral-xomashyo bazasini yaratish va mustahkamlash, foydali qazilma konlarini ochish va sanoat yoʻsinida oʻzlashtirishga topshirish, geologiya-qidiruv ishlarini amalga oshirishda va foydali qazilmalarni qazib olishda ekologik jihatdan toza ilgʻor va innovatsion texnologiyalarni ishlab chiqish hamda joriy etish, soha uchun chuqur bilimga ega kadrlar tayyorlash borasidagi katta xizmatlari uchun geologiya, geofizika, gidrogeologiya, topografiya-geodeziya tarmogʻining yuqori malakali geologlari va muhandis-texnik xodimlariga hamda ilmiy-tadqiqot va ta’lim muassasalarining tajribali mutaxassislariga beriladi.

Tavsifi 
 Koʻkrak nishoni diametri 30 millimetrli doira shaklida boʻladi va 925 probali kumushdan tayyorlanadi. Nishonning qalinligi 2,2 millimetr.
 Nishonning yuz tomoni markazida, koʻtarilayotgan quyosh nurlari fonida, yurtimizning noyob tabiati va boy resurslarini aks ettiruvchi vodiy, daryo va togʻ choʻqqilari hamda uning yuqori qismida ikkita kesishgan geologik bolgʻa va kompas aks ettirilgan.
 Nishonning aylanasi boʻylab pastki oʻng qismida dafna novdasi va yuqori qismida “XIZMAT KO`RSATGAN GEOLOG” yozuvi joylashgan.
 Nishonning orqa tomonida Oʻzbekiston Respublikasining Davlat gerbi tasvirlangan.Tasvirlar va yozuv qabariq.
 Nishonning yuz va orqa tomonlari chekkalari qabariq hoshiya bilan oʻralgan.
 Koʻkrak nishoni ichki qismiga Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻi ranglaridagi shoyi lenta sirilgan qadagʻichga halqa va ilmoqcha yordamida ulanadi.Qadagʻichning boʻyi 16 millimetr, eni 25 millimetr.Qadagʻichning orqa tomoniga nishonni kiyimga taqib qoʻyish uchun toʻgʻnogʻich koʻrinishidagi moslama oʻrnatilgan.

Manbalar
Kishinyovdagi Chernobil halokati qurbonlari yodgorligi

Chernobil AESdagi halokat natijasida halok boʻlganlar xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik majmuasi — 2004-yilda tashkil etilgan. 3-mart kuni cherkov qurilishi boshlandi, u keyinchalik Chernobil halokati qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan boʻlajak yodgorlik majmuasining bir qismiga aylandi.

2013-yil 26-aprelda Kishinyov va butun Moldova mitropoliti Vladimir pravoslav cherkovini yodgorlikning bir qismi sifatida muqaddaslashtirdi.

Memorial hududi obodonlashtirilmagan. Qurilishi tugallanmagan inshoot xarobalari, oʻsgan maysazorlar va singan yoʻlaklarni uchratish mumkin. Hatto yodgorlik ham yakunlanmagan. Har yili 1986-yildagi fojiali voqealar munosabati bilan vaqtincha oʻrnatilgan yodgorlik toshiga gullar qoʻyiladi.

Chernobil halokati qurbonlari yodgorligi Kishinyovning Trandafirilor koʻchasida joylashgan.

Manbalar 

Kishinyov yodgorliklari Chernobil fojiasi qurbonlari
alifbo bo'yicha yodgorliklar
Chernobil fojiasi qurbonlari va tugatuvchilariga yodgorliklar
So‘z erkinligi yo‘lida halok bo‘lgan jurnalistlar yodgorligi

Soʻz erkinligi uchun halok boʻlgan jurnalistlarga atab oʻrnatilgan yodgorlik — Grozniy shahridagi Jurnalistlar maydonidagi yodgorlik. 1973-yil 30-aprelda Sovet hokimiyati uchun jasur kurashchilar haykali sifatida ochildi. 2007-yilda rekonstruksiya qilinib, zamonaviy qiyofa va nom oldi.

Yodgorlikning tavsifi va tarixi 
Yodgorlik Grozniy shahrida, 1973-yil 30-aprelda ochilgan Jurnalistlar maydonida joylashgan. Dastlab, yodgorlik Sovet hokimiyati uchun kurashchilarga bagʻishlangan edi.

Stela-yodgorlik oʻz shakliga koʻra bayroqni eslatadi (6 x 2,5 x 0,45 metr). Yodgorlik jilolangan qizil granit plitalari bilan qoplangan. Yodgorlikning poydevori kulrang granitdan yasalgan, uning oldida trapezoidal kulrang granit bloki joylashgan. Stellada „Sovet hokimiyati uchun jasur kurashchilarga abadiy shon-sharaf“ soʻzlari oʻyib yozilgan.

1990-yil 13-martda yodgorlik madaniy meros obyekti sifatida tan olinib, davlat muhofazasiga olingan.

1995 va 1999-yillarda janglar paytida yodgorlik shikastlangan.

2006-yil dekabr oyida Checheniston hududiga qoʻshinlar kiritilganining 15-yilligi munosabati bilan chechen jurnalistlari Checheniston hukumati raisi Ramzan Qodirovga qayta tiklanayotgan Matbuot uyi yonida xizmat vazifasini bajarishda halok boʻlgan jurnalistlarga haykal oʻrnatishni soʻrab murojaat qilishdi. 15-yil davomida respublika hududida 100 ga yaqin jurnalist halok boʻldi, ulardan 22 nafari mahalliy jurnalistlar edi.

Ramzan Qodirov topshirigʻiga koʻra, 2007-yil fevral oyida Sovet hokimiyati uchun kurashganlar haykali rekonstruksiya qilindi va jurnalistlarga bagʻishlandi. Yodgorlikning koʻrinishi oʻzgargan: „banner“ qora tosh bilan qoplangan, plintus oq tosh bilan qoplangan. Yodgorlikda kitob oʻyib chizilgan, rus tilida „Soʻz erkinligi uchun halok boʻlgan jurnalistlarga“ yozuvi, shuningdek, chechen tilida "Shain metta daha ash ditina dosh... („Sening oʻrniga soʻzlaring qoldi“) soʻzlari yozilgan. Yodgorlik oldidagi maydon koshinlar bilan qoplangan. Yodgorlikni rekonstruksiya qilish ishlari Rossiya Qahramoni Ahmat Qodirov nomidagi viloyat jamoat fondi mablagʻlari hisobidan amalga oshirildi.

2007-yil 22-mayda rekonstruksiya qilingan yodgorlikning tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi. Ochilish marosimida Checheniston Respublikasi Prezidenti Ramzan Qodirov, Checheniston Respublikasi hukumati aʼzolari, respublikaning barcha ommaviy axborot vositalari vakillari va respublikaning koʻplab aholisi ishtirok etdi.

Manbalar 

Fikr bildirish erkinligi
 1973-yilda Rossiyada qurilgan bino va inshootlar
Jurnalistlar
 jurnalistlar haqida
 so'z erkinligi
jurnalistlar
Chechenistonda 2007-yil
Chechenistonda 1973-yil
Vatandosh jangchilar yodgorligi (Peleduy)

"Ulugʻ Vatan urushi yillarida halok boʻlgan vatandoshlar sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik" — Saxa Respublikasi (Yakutiya) Lenskiy Ulusdagi shahar tipidagi Peleduy shaharchasida „Ulugʻ Vatan urushi yillarida halok boʻlgan askarlar xotirasiga“ bagʻishlab oʻrnatilgan yodgorlik. Mintaqaviy ahamiyatga ega tarixiy va madaniy yodgorlik hisoblanadi.

Umumiy maʼlumot 
Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabadan soʻng, Saxa (Yakutiya) Respublikasining shahar va qishloqlarida halok boʻlgan askarlar xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik va haykallar faol oʻrnatila boshlandi. Vatandosh askarlar haykali 1974-yilda Lenskiy Ulusdagi Peleduy qishlogʻining markazida, Panteleimon cherkovidan unchalik uzoq boʻlmagan Pobedi koʻchasi boʻylab, qishloq maktabi va shaharcha maʼmuriyati yonida oʻrnatilgan.

Tarixi 
Saqlanib qolgan arxiv maʼlumotlari va hujjatlariga muvofiq, Ulugʻ Vatan urushi yillarida frontga joʻnatish uchun koʻngillilar guruhlari tuzila boshlangan, iyul oyida qishloqning koʻplab aholisi Qizil Armiya safiga chaqirilgan. 1941-yilda Trans-Baykal harbiy okrugi Lenskiy tumanidan 893 kishini harbiy xizmatga chaqirgan. Keyingi yili — 791 kishi chaqilrilgan. Ulugʻ Vatan urushi yillarida Lenskiy tumanidan jami 3571 kishi safarbar qilingan; shundan 2873 kishi harbiy xizmatga jalb qilingan. 2563 nafari qaytgan, 1008 nafari vafot etgan yoki bedarak yo‘qolgan.

Yodgorlik tavsifi 
Peleduy qishlogʻidagi yodgorlik steladan iborat boʻlib, uning tepasida Sovet davlati ramzlari — oʻroq va bolgʻa joylashgan. Stelaning ostiga uch bosqichli poydevor qurilgan. Yodgorlikning butun majmuasi betondan yasalgan va toʻq jigarrangga boʻyalgan. Yodgorlikda oltin rangga boʻyalgan askar haykali markaziy oʻrin tutadi. Asosiy stendda Ulug‘ Vatan urushi qatnashchilarining ismlari va „Sening isming o‘lmas“, „Asrlar davomida yashab kelayotgan jasorat“ yozuvlari tushirilgan esdalik lavhalari o‘rnatilgan. Yodgorlik kompozitsiyasi atrofida archa, qaragʻay va qayin kabi daraxtlar oʻsgan.

Yodgorlik Rossiya Federatsiyasi xalqlarining madaniy merosi obyektlari roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Yoqutiston ASSR Vazirlar Kengashining 1976-yil 31-dekabrdagi 484-sonli „Yoqut ASSR tarixiy va madaniy yodgorliklarining holati va muhofazasini yaxshilash chora-tadbirlari to‘g‘risida“gi qaroriga muvofiq yodgorlik madaniy meros obyektlari reestriga kiritilgan.

Manbalar

Havolalar 

 Askarlar-vatandoshlar haykali. Peleduy Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
Yakutiyaning Lenskiy tumani
Yakutiyadagi Ulug ' Vatan urushi yodgorliklari
 1974 yilda Rossiyada qurilgan bino va inshootlar
Yakutiyada 1974 yil