Vikipediya hamjamiyati

Vikipediya hamjamiyati Vikipediya onlayn ensiklopediyasini yaratuvchi va qoʻllab-quvvatlovchi koʻngillilar jamoasidir. Tahrirlovchilar Vikipediyachilar nomi bilan tanilgan boʻlishi mumkin, bu soʻz Oksford lugʻatiga 2012-yil avgust oyida kiritilgan. Vikipediyachilar kengroq Wikimedia harakatining bir qismi boʻlib, u boshqa Vikimedia loyihalariga  o'zida jamlaydi.

Demografiya 
2008-yil aprel oyida yozuvchi va o'qituvchi Kley Shirkiy va kompyuter olimi Martin Uottenberg Vikipediyani yaratish uchun sarflangan umumiy vaqtni taxminan 100 ga baholadilar. 2011-yil noyabr oyida barcha til nashrlarida taxminan 31,7 million foydalanuvchi hisobi roʻyxatdan oʻtgan boʻlib, ulardan 270 000 ga yaqini “faol” edi (har oy kamida bitta tahrir qilingan).

2010-yilda chop etilgan tadqiqot shuni ko'rsatdiki, Vikipediyaga hissa qo'shuvchilar bazasi "ayollarning 13 foizini tashkil qiladi; hissa qo'shuvchilarning o'rtacha yoshi 20-yillarning o'rtalarida edi". 2011-yilda Minnesota universiteti tadqiqotchilari tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, 2009-yilda Vikipediyani tahrirlashni boshlagan 38 497 muharrirning 16,1 foizini ayollar tashkil qiladi. 2011-yil yanvar oyida New-York Times gazetasida chop etilgan maqolada Noam Koen 2008-yilgi Wikimedia jamg'armasi so'roviga ko'ra, Vikipediyaga hissa qo'shuvchilarning 13 foizi ayollar ekanligini ta'kidladi. Vikimedia fondining sobiq ijrochi direktori Syu Gardner 2015-yilga kelib ayollar hissasi 25% gacha oshishiga umid qilgan.  Ayollar bo'yicha tadqiqotlar bo'yicha Milliy kengash prezidenti Linda Basch ushbu Vikipediya muharriri statistik ma'lumotlarida AQShda bakalavr, magistrlik va PhD dasturlarini tamomlayotgan ayollar ulushi (barchasi 50% yoki undan yuqori) bilan farqli ekanligini ta'kidladi.

Bunga javoban, turli universitetlar ko'proq ayollarni Vikipediya hamjamiyatida ishtirok etishga undash uchun  maxsus marosimlarini o'tkazdilar. 2013-yil kuzida 15 ta kollej va universitetlar, jumladan, Yel, Braun va Penn Shtati talabalarga Vikipediyaga texnologiya haqida “feministik fikrlashni yozish” uchun kollej kredit tartibini taklif qildi. 2008-yilda oʻtkazilgan eng yuqori maʼlumot darajasiga koʻra hissa qoʻshuvchilarning xilma-xilligi boʻyicha oʻtkazilgan  taqdqiqot shuni isbotlaydiki, javob bergan Vikipediya muharrirlarining 62 foizi oʻrta yoki bakalavriat kollejida ma'limoti bor hodimlar bo'lgan.

2014-yil avgust oyida Vikipediya hammuassisi Jimmy Wales BBCga bergan intervyusida Vikimedia jamgʻarmasi “... haqiqatan ham bizning sa’y-harakatlarimizni ikki baravar kamaytirmoqda...” ayol muharrirlarning 25 foizini (dastlab 2015-yilga borib maqsad qilib qoʻygan), chunki Fond yaratganini aytdi. hozirgacha "butunlay muvaffaqiyatsiz" edi. Uels "ko'p narsa sodir bo'lishi kerak ... juda ko'p targ'ibot ishlari, ko'plab dasturiy ta'minot o'zgarishlari" dedi. The New York Times gazetasida yozgan Endryu Lih 2016-yil dekabr oyida Bloomberg News tomonidan iqtibos keltirgan holda, Vikipediyaning ayol muharrirlar bilan aloqasidagi kamchiliklar haqidagi Uelsning izohlarini qo'llab-quvvatlagan. Lih o'z xavotirini quyidagi savol bilan izohlaydi: "Qanday qilib odamlarni o'zini ayol, feminist sifatida tanishtirish sizni xunuk va qo'rqituvchi xatti-harakatlarga yo'l qo'yishi mumkin bo'lgan xavfli muhitda qatnashishga undash mumkin".

Motivatsiya 

2003-yilda Vikipediyani hamjamiyat sifatida oʻrganishda iqtisod fanlari nomzodi. talaba Andrea Ciffolilli, wiki dasturiy ta'minotida ishtirok etishning past tranzaksiya xarajatlari hamkorlikni rivojlantirish uchun katalizator yaratishini va "ijodiy qurilish" yondashuvi ishtirok etishni rag'batlantirishini ta'kidladi. 2005-yilda Andrea Forte va Emi Brukman tomonidan yozilgan "Nima uchun odamlar Vikipediya uchun yozishadi?" Ochiq kontent nashriyotiga hissa qo'shish uchun rag'batlantirish", Vikipediya ishtirokchilarining mumkin bo'lgan motivatsiyasini muhokama qildi. U Latour va Vulgarning kredit sikli haqidagi tushunchasini Vikipediya ishtirokchilariga tatbiq etdi va bu odamlarning Vikipediya uchun yozishlarining sababi hamjamiyat ichida tan olinish ekanligini ko'rsatdi.

Oded Noyabr, 2007-yilgi "Vikipediyachilarni nima rag'batlantiradi" nomli maqolasida, umuman olganda, ko'ngillilarning motivatsiyasini Vikipediyaga hissa qo'shayotgan odamlarning motivatsiyasi bilan bog'lad. Noyabr oldingi maqolada aniqlangan ko'ngillilarning oltita motivatsiyasidan foydalangan holda so'rov o'tkazdi. U foydalangan oltita motivatsiya:

 Qadriyatlar - altruizm va boshqalarga yordam berish uchun qadriyatlarni ifodalash
 Ijtimoiy - do'stlar bilan muloqot qilish, boshqalar tomonidan yaxshi ko'rilgan tadbirlarda qatnashish
 Tushunish - faoliyat orqali bilimlarni kengaytirish
 Karyera - ish tajribasi va ko'nikmalarini olish
 Himoya - masalan, shaxsiy imtiyozlarga nisbatan aybdorlikni kamaytirish
 Rivojlantirish - bilimlarni boshqalarga ko'rsatish

Ushbu oltita motivatsiyaga u qo'shimcha qildi:

 Mafkura - faoliyatning asosiy mafkurasi sifatida qabul qilingan narsani qo'llab-quvvatlashni ifodalash (masalan, bilim erkin bo'lishi kerak degan ishonch).
 Qiziqarli - faoliyatdan zavqlanish

Olib borilgan so'rov natijalariga koʻra, eng koʻp koʻrsatilgan motivlar “qiziqarli”, “mafkura” va “qadriyatlar”, eng kam koʻrsatilgan motivlar esa “mansab”, “ijtimoiy” va “himoya” motivlaridir.

Wikimedia fondi Vikipediya mualliflari va foydalanuvchilari oʻrtasida baʼzi suhbat va so'rov tadqiqotlar oʻtkazdi. 2008-yilda Vikimedia jamg'armasi UNU-Merit qo'shma ijodiy guruhi bilan birgalikda Vikipediya o'quvchilari va muharrirlari o'rtasida so'rov o'tkazdi. Soʻrov natijalari ikki yildan soʻng 2010-yil 24-martda nashr etildi.  Vikipediya fondi 2011-yilda Vikipediya muharrirlarini koʻproq tushunish va ularning ehtiyojlarini yaxshiroq qondirish maqsadida yarim yillik soʻrovlar oʻtkazish jarayonini boshladi.

Xen-Li Yang va Cheng-Yu Lay tomonidan chop etilgan "Vikipediya tarkibidagi ishtirokchilarning motivatsiyasi" gipotezasi, Vikipediyaga hissa qo'shish ixtiyoriy bo'lganligi sababli, shaxsning ishtirok etishdan zavqlanishi eng yuqori motivator bo'ladi, deb faraz qildi. Biroq, ularning tadqiqoti shuni ko'rsatdiki, odamlar dastlab zavqlanish uchun Vikipediyani tahrirlashni boshlashlari mumkin bo'lsa-da, ishtirok etishni davom ettirish uchun eng ko'p motivatsiya o'z-o'zini anglashga asoslangan motivatsiyalardir, masalan, "menga shaxsiy muvaffaqiyat hissini beradigan bilimlarni baham ko'rishni yaxshi ko'raman".

2014-yilda Cheng-Yu Lai va Heng-Li Yang tomonidan olib borilgan navbatdagi tadqiqot odamlarning Vikipediya tarkibini tahrirlashda davom etishining sabablarini o'rganib chiqdi. Tadqiqotda saytning ingliz tilidagi versiyasi mualliflaridan foydalanilgan va 288 ta haqiqiy onlayn so'rov javoblari olingan. Ularning natijalari sub'ektiv vazifa qiymati, majburiyat va protsessual adolat vikipediyachilarning qoniqishiga ta'sir qilganligini ko'rsatdi va tasdiqladi; va qoniqish muallifning Vikipediya tarkibini tahrir qilish niyatida davom etishiga ta'sir qildi.

Vikipediya muharrirlari nima uchun Vikipediyaga hissa qoʻshganlari haqida shaxsiy guvohliklarini berdilar. Ushbu sharhlarning mavzusi muharrirlar Vikipediyaga hissa qo'shish va Vikipediya hamjamiyatining bir qismi bo'lishdan zavq olishlari mumkin. Vikipediyani tahrirlashning potentsial o'ziga qaramlik sifati ham aytib o'tilgan. " Layfxaker " xodimi Jina Trapani "Maqolani tahrirlash umuman qo'rqinchli emas ekan. Bu oson, hayratlanarli darajada qoniqarli va obsesif ravishda qaramlikka aylanishi mumkin" Jimmy Wales ham Vikipediyaning o'ziga qaramlik sifati haqida fikr bildirdi va "Vikipediya haqida asosiy narsa ... bu qiziqarli va o'ziga qaram bo'lishida" dedi. Vikipediyachilar ba'zan yaxshi ish uchun bir-birlarini " barnstars " bilan taqdirlashadi. Ushbu shaxsiylashtirilgan minnatdorchilik belgilari "oddiy tahrirlash" dan tashqari, ijtimoiy yordam, ma'muriy harakatlar va artikulyatsiya ishlari turlarini o'z ichiga olgan bir qator qimmatli ishlarni ochib beradi. Barnstar fenomeni tadqiqotchilar tomonidan tahlil qilingan, bu ba'zi hamkorlikda ishtirok etayotgan boshqa jamoalar uchun qanday oqibatlarga olib kelishi mumkinligini aniqlashga harakat qilgan.

OAV 
Vikipediya bir qator jamoat yangiliklari bo'yicha nashrlarini tadbiq etdi. 2005-yil 10-yanvardan beri The Signpost nomli onlayn axborot byulleteni nashr etilgan. Professional karikaturachi Greg Williams  2006-yildan 2008-yilgacha The Signpostda chop etilgan WikiWorld nomli veb-komiks yaratdi.

“ Wikipedia Weekly ” deb nomlangan podkast 2006-yildan 2009-yilgacha faol boʻlgan “Vikipediya haftaligi emas” deb nomlangan bir qator konferensiya qoʻngʻiroqlari 2008-yildan 2009-yilgacha davom etgan.

Ijtimoiylashish 
Oflayn faoliyat Wikimedia fondi yoki Vikipediya hamjamiyati tomonidan shakllantiriladi.

Vikimaniya 

Wikimania — Wikimedia fondi tomonidan boshqariladigan (masalan, Vikipediya va boshqa qardosh loyihalar) foydalanuvchilar uchun har yili oʻtkaziladigan xalqaro konferensiya. Taqdimotlar va munozaralar mavzulariga Wikimedia Foundation loyihalari, boshqa vikilar, ochiq manbali dasturiy ta'minot, bepul bilim va bepul kontent hamda ushbu mavzularga tegishli turli ijtimoiy va texnik jihatlar kiradi.

Vikniklar 

Har yili bo'lib o'tadigan Buyuk Amerika Wiknic ijtimoiy yig'in bo'lib, har yili yozda Qo'shma Shtatlarning ba'zi shaharlarida bo'lib o'tadi, 4-iyuldan avval bo'lishi mumkin. Wiknic kontseptsiyasi Vikipediyachilarga piknik taomlarini birlashtirish va shaxsiy tarzda o'zaro muloqot qilish vaziyatini shakllantirib beradi.

Bundan tashqari, Shimoliy Amerikada har yili WikiConference o'tkaziladi.

Tanqid 
Vikipediya ayrim turdagi tanqidlarga uchragan. Misol uchun, Seigenthaler va Essjay voqealari Vikipediyaning ishonchliligi va ma'lumotnoma sifatida foydaliligi tanqidiga sabab bo'ldi. Jamiyat bilan bog'liq shikoyatlar orasida foydalanuvchilarning anonimligining oqibatlari, yangi kelganlarga nisbatan munosabat, ma'murlar tomonidan imtiyozlarni suiiste'mol qilish, jamiyatning ijtimoiy tuzilishidagi tarafkashliklar, xususan, gender tarafkashligi va ayollar ishtirokchilarining etishmasligi va loyiha hammuassisi Jimmy Walesning jamiyatdagi roli. Vikipediyaga pulli hissa qoʻshuvchilar oʻrtasida bahs-munozaralar yuzaga keldi, bu esa Wikimedia jamgʻarmasini Wiki-PR agentligiga toʻxtatish va toʻxtatish xati yuborishga undadi.

Vikipediya hammuassisi, keyinchalik Citizendium raqib loyihasiga asos solgan Larri Sanger 2007-yilda Vikipediya hamjamiyatini samarasiz va suiisteʼmol deb taʼriflab, “Hamjamiyat oʻz qoidalarini samarali yoki doimiy ravishda qoʻllamaydi. Binobarin, ma'murlar ham, oddiy ishtirokchilar ham jazosiz qo'pollik qilishlari mumkin, bu esa cheksiz zo'ravonlik davrini keltirib chiqaradi." The Times muxbiri Oliver Kamm Vikipediyaning mazmunini shakllantirishda konsensusga tayanishiga shubha bildirdi: “Vikipediya haqiqatni emas, balki konsensusni qidiradi va yakuniy siyosiy uchrashuv kabi yakuniy natijada eng baland va eng qatʼiy ovozlar hukmronlik qiladi”.

Tan olish 

Vikipediya yodgorligi Vikipediya hamjamiyatini sharaflash maqsadidsa  2014-yilda Polshaning Slubitse shahrida o'rnatilgan.

2015-yilgi Erasmus mukofoti Vikipediya hamjamiyatiga “bilimlarni keng qamrovli va hamma uchun ochiq ensiklopediya orqali tarqatish maqsadida tashkil etilgan. Bunga erishish uchun Vikipediya tashabbuskorlari yangi va samarali demokratik platformani shakllantirb berdilar. Mukofot Vikipediyani butun dunyo boʻylab oʻn minglab koʻngillilarni o'zida jamlagan umumiy loyiha sifatida alohida eʼtirof etadi".

Yana qarang 

 Vikipediya:Maʼmuriyat – Vikipediyaning maʼmuriy tuzilishi haqidagi ichki Vikipediya sahifasi
 Vikipediya:Hamjamiyat – bu atama haqidagi ichki Vikipediya sahifasi
 Vikipediya: Uchrashuv – Vikipediyachilarning “muntazam” (yoki koʻproq spontan) yuzma-yuz uchrashuvlari
 Vikipediyadagi odamlar roʻyxati

Manbalar

Havolalar 

 "Vikipediya" so'zining ta'rifi   Archived  Oksford ingliz lug'atida
 "Dinamik ijtimoiy tarmoq tahlili orqali Vikipediya muharrirlarining ijodiy tahrirlash xatti-harakatlarini tahlil qilish"
 " Wikimania: Vikipediyachilar bilan tanishing. Sevimli internet-ma'lumot veb-saytingizni ma'lumotlar bilan to'ldiradigan o'sha "ayyor" texnik tiplar . 60 daqiqa : Morli Safer Jimmi Uels bilan suhbat. Birinchi marta 2015-yil 5-aprelda efirga uzatilgan. 2015-yil 26-iyulda qayta eshittirish.
 Vikipediyachilarning sayt tahrirlarini ular sodir bo'lganda tinglang va ko'ring
Wikipedia article titles
Pages with unreviewed translations