MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Bahor (oʻsimlik)

Bahor – ertapishar gilos navi. R. R. Shreder nomidagi bogdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida Fransis va Savri Surxon navlarini chatishtirish yoʻli bilan chiqarilgan (1952). Daraxti kuchli oʻsadi, keng shox-shabbali, shakli piramidasimon, bir yillik novdalari yoʻgʻon, toʻgʻri, jigarrang. Bargi yirik, qizgʻish-yashil, choʻzinchoq, uchiga tomon ingichkalashib boradi. Guli oq, hushboʻy, kattaligi bilan boshqa navlardan farqlanadi. Mevasi yirik (8 g), dumaloq, yaltiroq, toʻq-qizil yoki qoramtir-qizil rangda, seret, sersuv, shirin (13,8% qand). Koʻchati eqilgandan keyin 3 – 4-yili hosilga kiradi. Aprelning birinchi yarmida gullaydi, mayning oʻrtalarida pishadi. Mevasi 30 kungacha sifati buzilmay daraxtda turishi mumkin. Kompot, murabbo tayyorlanadi. Oʻzbekistonning barcha zonalarida ekiladi (qarang Gilos).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bahr ul-abʼyaz

Bahr ul-abʼyaz (arab, bahr – daryo, dengiz; abyaz – oq) – Oq Nilning Al-Gʻazal daryosi quyilgan joydan bosh-lab Koʻk Nilga qoʻshilgungacha atalgan arabcha nomi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bezash sanʼati

Bezash sanʼati — bezak sanʼati sohasi. Koʻcha, maydon, korxonalar hududini, jamoat binolari, parklarni bayramlarda yoki biror munosabat bilan vaqtincha, maʼlum muddatga moʻljallab bezatish, namoyishlarga, sayillarga, turli xalq tantanalariga badiiy ruh berish; shuningdek ekspozitsiya, vitrina, stend va shahri k.ni bezatish. B. yeda meʼmorlik, tasviriy sanʼat, teatr sanʼati, fotografiya, yorugʻlik texnikasi vositalaridan foydalanib, sanʼatlar uygʻunligining eng ommaviy namunalari yaratiladi. Mahobatli sanʼatda bezak mustahkam xom ashyolar (tosh, metall, keramika, temir-beton)dan doimiy qilib ishlansa, B. yeda vaqtinchalik, lekin estetik taʼsir koʻrsatadigan darajada imkon boricha jozibali, be-jirim qilib tayyorlanadi. B. yeda har bir asar, har bir koʻrinish oʻziga xos tak-rorlanmas boʻlishi kerak.

Yevropa mamlakatlarida, Sharqning ayrim mamlakatlari (ayniqsa, Xitoy, Yaponiya)da Bezash sanʼati sanʼat sohasi sifatida xalq sayillari, diniy marosimlar, turli tantanalar va namoyishlar tari-xi bilan bogʻliq ravishda shakllandi, ri-voj topdi. Yevropada Uygʻonish da vridan bezatuvchilarning roli ortdi (Leonardo da Vinchi, P. Rubens kabi atoqli rassomlar Bezash sanʼati soxasida ham samarali ijod kdlganlar). Rossiyada Pyotr I davridan saroy tantanalariga maxsus bezatuvchi rassomlar jalb qilindi. Fransuz inqilobi va Parij kommunasi tantanalarida Bezash sanʼati siyosiy tashviqot vositasiga aylandi. 20-asrda B. yeda texnikaning roli ortdi, ayniqsa, elektrotexnikadan keng foydalaiiladigan boʻlindi, muzey va koʻrgazma eks-pozitsiyalarida bezash usullarini takomillashtirishga alohida eʼtibor qilindi. B. sdan koʻproq tijorat maq-sadlarida foydalaniladi, u tinchlik, ijtimoiy taraqqiyot va demokratiya uchun kurash vositasi sifatida xizmat qilmoqda.

Oʻzbekistonda Bezash sanʼati qadimdan mavjud. Tarixiy manbalar, qoʻlyozma kitoblardagi maʼlumotlarga koʻra, katta saroylar devorlari mahobatli rasmlar bilan bezatilgan boʻlib, bu rasmlar ham bezak, ham targibot vazifasini bajargan. Oʻrta asrlarda ham Oʻzbekiston hududida Bezash sanʼati yuksak taraqqiy etgan. Samarqand, Buxoro, Xiva va boshqa meʼmorlik yod-gorliklarida shu sanʼat ruhi saqpangan. Oʻzbekiston Bezash sanʼati ustalari milliy anʼanalarni rivojlantirib, zamonaviy bezash uslublaridan samarali foydalanmoqda (mas, Oʻzbekiston Mustaqilligi kuni, Navroʻz bayrami va boshqalar).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vissarion Belinskiy

Vissarion Grigoryevich Belinskiy (1811.30.5(11.6), Sveaborg 1848.26.5 (7.6), Peterburg) — rus munaqkidi, publitsist, faylasuf. Oilasi Penza gubernyasining Chembar (hozirgi Belinskiy) shahriga koʻchib kelgan (1816). Chembar uyezd bilim yurtida (1822 — 24), Penza gimnaziyasida (1825 — 28) oʻqidi (ammo tugatmadi). Moskva universitetining til va adabiyot boʻlimiga o‘qishga kiradi (1829). Un-t adabiy toʻgaragida qatnashgani, krepostnoylikka qarshi yozilgan "Dmitriy Kalinin" romantik dramasi uchun oʻqishdan haydaladi (1832). 1834-yilda "Molva" gaz.da B.ning "Adabiy xayolot" degan dastlabki falsafa va estetikaga doir maqolasi bosilib chikdi. Shundan keyin B.ning tanqid va publitsistika sohasidagi samarali faoliyati boshlandi. "Teleskop" (1833 — 36), "Moskovskiy nablyudatel" (1838 — 39), soʻngra Peterburgda chiqadigan "Otechestvennoʻe zapiski" (1839 — 46), "Sovremennik" (1847 48) jur.larida ishladi. 1839 48 yillarda B. fiqolari maʼrifatchilikdan inqilobiy demokratiyaga ("Tanqid haqidagi soʻz", 1842; "Parij sirlari", 1844). F. Shelling va G. Gegel ruhidagi idealizmdan Feyerbax materializmiga ("Borodino jangi yilligi", 1839; "Mensel — Gyotening tanqidchisi" 1840; "Aqllilik balosi", 1840) tomon oʻzgardi. B. rus adabiyotidagi reachistik oqimning rahnamosiga aylandi. Sanʼat hodisasini aniq tarixiy nuqtai nazardan taxlil qilishga asoslangan estetika va adabiy tanqid qoidalarini ishlab chiqdi. Natural maktab tamoyillarini belgilab berdi. "Sof sanʼatoga, realistik ruhdagi adabiyotga zid oqimga qarshi kurashdi.

Manbalar 
 Polnoye sobraniye sochineniy |t. 1 — 13J, M. L., 1953 59; Maqolalar, T., 1948; Tanlangan asarlar, T., 1955.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Polyakov M., Vissarion Belinskiy, Lichnost — idem — epoxa, M., I960; Gulyayev N. A., Belinskiy i sovremennost, M., 1964.
Bidʼat

Bidʼat (arab.— yangilik kiritmoq, yangitdan yaratmoq) — nomaʼqul yangilik; din aqidalariga xilof yangilik. Dastlab xalifa Usmon (hukmronlik yillari 644—656)dan norozi odamlar, asosan shialar va xorijiylar uni Muhammad(sav) soʻzlari va amallariga zid yangiliklar kiritganlikda, B.da ayblaganlar. Keyinroq islom dunyosida diniygʻoyaviy ixtiloflar va bahslar avj olgan paytda B. tushunchasi "notoʻgʻri yoki xato tasavvur", "yanglish fikr" degan maʼnolarni kasb etdi. B.ga nimani kiritishning aniq chegarasi boʻlmagan. Muayyan amal bir fiqhiy mazhab vakillari tomonidan "nojoyiz yangilik", yaʼni islom ahkomlariga xilof ish deb baholansa, boshqa mazhab tarafdorlari uni Qurʼon va sunnaga muvofiq keladigan "haq yoʻl" deb bilganlar. Bu xildagi bahslar hamon uchrab turadi. Aytaylik, Imom Aʼzam mazhabiga koʻra, otabobolar mozorlarini ziyorat kilish, olamdan oʻtgan ajdodlar ruhi poklariga duoi fotiha savob ish sanaladi va shunga rioya qilib kelinadi. Ammo^nbaliyamazhabining vaxxobiypik oqimi vakillari bularni asossiz ravishda B. deb hisoblaydilar. Shundan foydalanib odamlarni yoʻldan urmoqchi, jamiyatda beqarorlik vujudga keltirmoqchi boʻladilar.

B. bemaʼni ran, safsata maʼnolarini ham anglatgan. Adabiyotda B. — xurofot, uydirma maʼnolarida keng ishlatiladi.

Umar ibn al-Xattob bid'atni muhokama qila boshladi va unga jamoat uchun tavsiya etilgan tarovih namozini o'qishni buyurdi, shundan so'ng: "Bu qanday yaxshilik bid'ati", dedi. Vahhobiylik va takfiriylar shialarni bid'atchi deb bilishadi.
Muhammad Baqir Majlisi bid'at ta'rifida shunday deydi:
"Payg'ambarimizdan keyin diniy e'tiqod yoki urf -odatlar sifatida taqdim etilgan narsa, lekin bu haqda hech qanday aniq bayonot berilmagan va bu umumiy qoidaga misol sifatida qaralmagan yoki bu amaliyot aniq taqiqlangan." Bu ta'rif bid'at deb hisoblanishi uchun yangilikni din nomidan qilish kerakligini bildiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Toʻgarak chuvalchanglar

Toʻgarak chuvalchanglar (Nematoda) — birlamchi tana boʻshlikli chuvalchanglar sinfi. Tanasi ipsimon, duksimon, baʼzan limonsimon, bochkasimon; koʻndalang kesimi toʻgarak shaklda (nomi shundan). Erkin yashovchi Toʻgarak chuvalchanglar mayda (0,05 mm dan 5, baʼzan 50 mm gacha), parazit turlari, odatda, mayda, lekin bir qancha turlari 20 — 40 sm ga, baʼzan 8,4 m ga yetadi (kashalotlar bachadonidan topilgan gigant platsentonema).

Toʻgarak chuvalchanglar ayrim jinsli; tuxum qoʻyadi yoki ayrim turlari tirik tugʻib koʻpayadi. Erkin yashovchi Toʻgarak chuvalchanglar bakteriyalar, suvoʻtlar, detrit bilan, ayrim turlari yirtqichlik qilib oziqlanadi. Toʻgarak chuvalchanglar orasida koʻp turlari hayvonlar, oʻsimlik zamburugʻlari va odamda parazitlik kiladi. 20000 dan ortiq turi bor. Yer yuzida juda keng tarqalgan; tuproq, dengiz va chuchuk suvlarda xay von va oʻsimlik toʻqimalarida uchraydi. Odam va hayvonlarga askaridolar, rishta, trixina va boshqa, qishloq xoʻjaligi. ekinlariga boʻrtma nematodalar, kartoshka, sholi, bugʻdoy nematodalari va boshqa ziyon keltiradi. Oʻzbekistonda sabzavot va poliz ekinlari boʻrtma nematodalar bilan kuchli zararlanadi.

Manbalar
Bogʻi Bobur

BOGʻI BOBUR — Kobul shahrida Bobur barpo etgan bogʻ (1515—20). B. B. shaharning Sherdarvoza tepaligi yon bagʻridagi bir necha ga maydonni egallagan nihoyatda xushmanzara, obod, shahar aholisining oromgoh va ziyoratgoh joyi. Har yili 21-mart (Navroʻz kuni)da koʻchat oʻtqazish marosimi shu bogdan boshlanadi. Bogʻda Bobur makbarasi, uning yonida Boburning kichik oʻgʻli Hindol, nevaralari: Ruqiya Sulton begim, Hakim Mirzo va boshqa avlodlarining qabrlari joylashgan. Bogʻ ichida oq marmardan ishlangan kichik masjid, maktab, jismoniy mashq maydonchalari, hovuz, obod choyxona va supalar bor. Mevali daraxtlar va gullar hamda Bobur davridan qolgan azim chinorlar bogʻning koʻrki. B. B.ning atrofi kungurador devor bilan qurshalgan. Bobur B. B.dan tashqari Afgʻoniston va Hindistonda Oʻrta Osiyo anʼanalari asosida oʻnlab bogʻlar bunyod etgan (Bogʻi Kalon, Bogʻi Vafo, Zarafshon bogʻ, Dilorom bogʻ, Orom bogʻ va boshqalar). Bu bogʻlardagi ariqlar tekis va toʻgʻri olinib, daraxtlar tartib bilan oʻtqazilgan. Gullar ekilib, atrofiga mayda rangdor toshlar terilgan. Hindiston va Afgʻonistonda boʻlmagan oʻsimlik va daraxtlar Movarounnahrdan olib borilgan. Afgʻonistonda uzoq yillar davomida boʻlayotgan fuqarolar urushi tufayli B. B.ga birmuncha zarar yetdi.

Andijon shahrining jan.sharqida — Bogʻishamolda B.B.ning ramziy shaklida maxsus bogʻ bunyod etildi. Ushbu bogʻ ham Kobul shahridagi bogʻga taqlidan B.B. deb yuritiladi (qarang Bobur milliy bogʻi majmuasi).

 

Afgʻoniston meʼmoriy yodgorliklari
Temuriylar maqbaralari
Bozor islohotlari instituti (muassasa)

Bozor islohotlari instituti, Bozor islohotlarini chuqurlashtirish ilmiy tadqiqot instituti — ilmiy muassasa. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasiga qaraydi. Qoʻmitaning koʻp ukladli iqtisodiyotni shakllantirish muammolari ilmiy tadqiqotlar markazi negizida 1997-yilda Toshkentda tashkil etilgan. Institut ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishlari: Oʻzbekistonda bozor islohotlari jarayonlarini tahlil qilish, iqtisodiyotni isloh qilishning jahon tajribalarini oʻrganish, respublikada bozor islohotlarini yanada chuqurlashtirish boʻyicha ilmiy asoslangan takliflar tayyorlash; iqtisodiyot xususiy sektorining jadal rivojlanishini ragʻbatlantirish va mulkdorlar huquqlarining kafolatini kuchaytirish, qimmatli qogʻozlar va koʻchmas mulk bozorlarini rivojlantirish boʻyicha ilmiy tavsiyalar ishlab chiqish va b.dan iborat. Institut tarkibida quyidagi boʻlimlar bor (2000): institutsional oʻzgarishlar va bozor islohotlarini chuqurlashtirishning ilmiy asoslari; xususiylashtirish va xususiylashtirishdan keyin korxonalarni qoʻllab quvvatlash; kichik va oʻrta tadbirkorlikning rivojlanishini ragʻbatlantirish; bozor infratuzilmalarini rivojlantirish; qishloq xoʻjaligida institutsional oʻzgarishlar; xorijiy sarmoyalarni jalb etishni ragʻbatlantirish; davlat mulkini boshqarishni tashkil qilish; hisoblash va kompyuterlashtirish tizimlari; axborot taʼminoti. Institutda professor va fan dlari, 4 fan nomzodi va 50 dan ortiq yuqori malakali ilmiy xodim va mutaxassislar ishlaydi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Bozor konyunkturasi

Bozor konyunkturasi — muayyan davrdagi bozor holati; bozorda muvozanatning mavjudligi yoki buzilganligi bilan harakterlanadi. Shunga koʻra Bozor konyunkturasi ijobiy va salbiy, qulay yoki noqulay boʻlishi mumkin. Bozor konyunkturasi talabning oshishi bilan harakterlansa, sotuvchi uchun qulay, chunki u tovarini qimmatga sotib, ortiqcha daromad koʻradi. Agar bozorda taklif oshib ketsa, konyunktura xaridor uchun qulay boʻladi — tovarni arzonga olib, naf koʻradi.

Bozor konyunkturasini oʻrganishda tahlil etiladigan asosiy masalalar: ishlab chiqarish, talab va taklif; tovar va uni sotish; xalqaro savdo; narxlar holatlari; 1—1,5 yil uchun oldindan ayrim taxminlar. Bozor konyunkturasi ayrim tovar ishlab chiqarish miqyosiga va sotib oluvchilarning xarid qobiliyatiga, narx-navoga, modaning oʻzgarishiga qarab har xil boʻladi. Bozorning kelajakdagi holatini — tovarlar taklifini ishlab chiqarishning texnikaviy ahvoli, unga sarflangan qoʻshimcha resurslar va ularning qaytim berish muddatlari, tovar zaxiralari oʻsishi, eksport va import, shuningdek narx-navodagi oʻzgarishlar yoʻnalishiga qarab aniqlash mumkin, ikkinchi tomondan, investitsiya summasi va tarkibiga korxona, tashkilotlar pul sarfining yoʻnalishiga qarab, shuningdek aholi xarid qobiliyatini, uning tovarlar bilan taʼminlanishi darajasini hisobga olib tovarlar talabi oʻrganiladi. Bozor konyunkturasini oʻrganish marketingning zaruriy shartlaridan biridir. Buning uchun dastlab oʻrganilishi lozim boʻlgan obyekt aniqlanib, konyunktura maʼlumotlarini beruvchi manbalar va asosiy koʻrsatkichlar bilan tanishib chiqiladi, toʻplangan maʼlumotlarga tayanib bozor konyunkturasi ning haqiqiy holati aniqlanadi va istiqbollar belgilanadi.

Bozor konyunkturasi taxminlari milliy, mintaqaviy va jahon bozorlariga, ayrim tovarlarga nisbatan aniklanadi. Bozor konyunkturasini oldindan koʻra bilish iqtisodiy tanglikka yoʻliqmaslik, bozor muvozanatiga erishish sharti hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 Oʻlmasov, Ahmadjon. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Bozor (jurnal)

"BOZOR, PUL VA KREDIT" ("Rinok, dengi i kredit") — Oʻzbekistondagi bank xodimlari, tadbirkor va ishbilarmonlarning ilmiyamaliy oylik jurnali. Toshkent shahrida 1996-yil sentabrdan oʻzbek va rus tillarida nashr etiladi. Muassislari: Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, "Oʻzagrosanoatqurilishbank", "Paxtabank", "Tadbirkorbank", "Oʻzsavdogarbank", Oʻzbekiston Respublikasi Xalq banki, "Oʻzaviabank", "Trastbank", "Gʻallabank", "Turon" banki, "Aloqabank", "Zamin" banki va boshqa Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki va boshqa banklar hamda ularning mijozlari faoliyatini yoritadi. Asosan, Oʻzbekiston pulkredit tizimining shakllanishi, tijorat banklarini boshqarish, investitsiya faoliyatini faollashtirish, bank xizmatlarining yangi shakllarini joriy etish, kreditlardan samarali foydalanish, shuningdek soliq, xususiylashtirish, koʻchmas mulk kabi iqtisodiy masalalarda turli sharhlar va xabarlar, maslahatlar hamda boshqa material lar beradi. Adadi rus va oʻzbek tilida 4300 nusxa (2000).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bozorqalʼa

Bozorqalʼa — Beruniy shahridan 40 km sharkda, Amudaryoning oʻng sohilidagi shaharqalʼa harobasi (miloddan avvalgi 6— 4-asrlar). S. P. Tolstoyerahbarligidagi Xorazm arxeologiyaetnografiya ekspeditsiyam topib oʻrgangan (1938). Shahar toʻgʻri toʻrtburchak tarhli; binolar paxsa va xom gʻishtdan qurilgan, nishon tuynukli (tirkash) va burjli qoʻsh mudofaa devori bilan oʻralgan. Devorlar oraligʻidagi yoʻlakning eni 3 m. Gʻishtlar 40×10 sm hajmda, maxsus tamgʻali boʻlgan. Qalʼa (100×120 m) shaharning sharqiy burchagida joylashgan. B. hududidan turar joy va kulolchilik ustaxonalarining qoldiqlari, sirli sopol idishlar, ogʻzi keng, chambari jimjimador, tagi yassi xum, tosh yorgʻuchoqlar, ostodonlar, qad. Misr xudosi Bes, odam va hayvonlar haykalchalari, zebziynat buyumlari topilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Qoraqalpogʻiston
Maʼmur Boymurodov

Maʼmur Boymurodov (1942, Koson tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1993). Qarshi pedagogika institutining geografiya fakultetini tugatgan (1968). 1968-yildan Koson tumanidagi 62maktabning geogr. oʻqituvchisi. Boymurodov geogr. fanini chuqurlashtirilgan dastur asosida oʻqitib, oʻquvchilarning maʼnaviy tarbiyasiga alohida ahamiyat beradi, boy milliy qadriyatlarni ularga singdirishda dars va darsdan tashqari tadbirlardan unumli foydalanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Boysungʻur Mirzo

Boysungʻur, Boysunqur, Boysunqar (1477/78—1499) — Movarounnahr hukmdori (1495, 1497). Temuriylardan. Sulton Mahmud Mirzoning oʻgʻli, otasi hayotlik chogʻida Buxoro hokimi boʻlgan. U vafot etgach, ikki marta Samarqand taxtini egallagan, ammo tez orada akaukalar oʻrtasida taxt uchun kurashda halok boʻlgan. Bobur u ni jasur va adolatli hukmdor deb taʼriflaydi. B. „Odiliy“ taxallusida gʻazallar ham bitgan.
U Oʻzbekistinlik

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boychechak (qoʻshiq)

"BOYCHECHAK" — mavsumiy marosim qoʻshigʻi. Turkiy xalqlarda qadim zamonlardan kattalar, keyinchalik bolalar tomonidan kuylab kelingan. Bolalar erta bahorda dala va bogʻlardan boychechaklar terib, undan guldastalar yasaganlar, tol navdalaridan chambarlar qilib, boshlariga kiyganlar hamda guldastalar koʻtargan holda uymauy yurib, "B." qoʻshigʻini aytganlar, uy egalariga gullar ulashganlar. Bolalardan biri asosiy toʻrtliklarni kuylagan, qolganlari naqarotni joʻr boʻlib ijro etishgan. Shu tariqa uy egalaridan sovgʻasalomlar olishgan.

B. qushiqlarida dehqonlar ekintikin ishlarini boshlashga, chorvadorlar chorvasini qishlovdan yaylovga koʻchirishiga daʼvat qilingan. Koʻklamga xos tabiat hodisalari, xalq anʼanalari shavqzavq bilan tarannum etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boks (tushuncha)

Boks (ing . box — quti, xona, boʻlma) — 1) biol.da mikroorganizmlar va radioaktiv moddalar bilan ishlash uchun moʻljallangan, belgilangan tozalik, sterillash hamda muhofaza sharoitlari mavjud boʻlgan germetik yoki maxsus kamera; 2) tibbiyotda yuqumli kasallik bilan ogʻriganlikda gumon qilingan bemorlarni boshqalardan alohida yotqizish uchun kasalxonalar va klinikalarda ajratilgan maxsus xona. B.dan yuqumli kasalliklar tarqalishining oldini olish maqsadida foydalaniladi (yana q. Izolyator); 3) radioaktiv moddalar bilan ishlash uchun moʻljallangan zich berk xona (kamera); 4) qoʻllarni tiqib ishlashga imkon beradigan teshiklari (2 ta yoki 4 ta) bor zich berk shisha kamera. Uni koʻchirib yursa ham boʻladi; 5) garajlar va sanoat korxonalarida avtomobillar va sinov qurilmalari turishi uchun moʻljallangan boʻlma (xona); 6) telefon taqsimlash shkaflari yoki kabel yashiklarida simlar yoki kabellar kiritiladigan yoki chiqariladigan quti.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yuriy Bondarev

Yuriy Vasilyevich Bondarev (1924. 15. 3, Orsk) — rus yozuvchisi. Oddiy askarlarning qahramonligi, insonning urushdagi ruhiyati B. ijodining bosh mavzuidir ("Batalonlar oʻt ochishni soʻraydi" povesti, 1957; "Issiq qor" romani, 1969 va boshqalar). "Sukunat" romani (1962) tinch hayotga qaytish haqida, "Sohil" (1975), "Saylov" (1980), "Oʻyin" (1985) kabi romanlarida insonning oʻz davri, vatani bilan aloqalari haqidagi axloqiyfalsafiy mulohazalari aks etgan.

Manbalar 

Rossiyalik yozuvchilar
1924-yilda tugʻilganlar
15-martda tugʻilganlar
2020-yilda vafot etganlar
Sovet yozuvchilari
Bonlar (toʻsiqlar)

Bonlar (gollandcha boom — yogʻoch, xoda, shlagbaum) — suzuvchi hamda suv sirtida muallaq turuvchi toʻsiqlar; bir-biriga bogʻlangan xodalar sifatida yasalishi mumkin. Baʼzan, daryoning u qirgʻogʻidan bu qirgʻogʻiga tros (simarqon) tortib qoʻyiladi. B. harbiy kemalar turadigan joylar (gavan, reyd) ni yoki muhim inshootlar (mas, koʻpriklar, toʻgʻonlar va boshqalar) ni dushmanning suv osti kemalari, ulardan otiladigan torpedalar hamda suzuvchi minalardan mudofaa qiladi. "Oʻz" kemalarini oʻtkazib yuborish uchun B.da darvozalar boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aleksandr Porfiryevich Borodin

Aleksandr Porfiryevich Borodin [1833.31.10(12.11) —Peterburg 1887.15 (27).2 ] — rus kompozitori va kimyogar olim. Tibbiyot doktori (1858), professor (1864). Rossiya Tibbiyotjarrohlik akademiyasi akademik (1877). Peterburgda ochilgan shifokor ayollar kursi (1872—87)ning tashkilotchilaridan biri.

B.ning musiqa asarlarida ulugʻvorlik, vatanga muhabbat, erksevarlik gʻoyalari teran ifodalangan. Kamer— cholgʻu (2 ta kvartet, fortepiano kvinteti va boshqalar), kamer—vokal (romans, hajviy qoʻshiqlar kabi) va boshqa asarlar muallifi. "Bahodirlik" (Ikkinchi) simfoniyasi (1867), "Knyaz Igor" operasi (1890-yilda N. Rimskiy — Korsakov va A. Glazunovlar nihoyasiga yetkazgan) B. ijodining choʻqqisidir. B.ning ayrim asarlari (shu jumladan, "Oʻrta Osiyoda" simfonik manzarasi, "Knyaz Igor" operasi)da Sharq xalqlari musiqasining taʼsiri yaqqol sezilib turadi. "Knyaz Igor" operasi dastlab Toshkent rus opera teatri (1922-yildan), keyinchalik Navoiy nomidagi opera va balet teatri repertuaridan mustahkam oʻrin olgan.

B. kumush nitratlarga brom taʼsir ettirib, brom almashgan yog kislotalari olishning original usulini ishlab chiqqan (1861), birinchi boʻlib fakultetorli birikma — benzoil fakultetoridni olgan (1862). Aldegidlarni zichlashtirish sohasidagi tadqiqotlari (1863— 74) muhim ahamiyatga ega. U aldol kondensatlanish reaksiyasini kashf etgan; sirka aldegidni zichlashtirib, aldol olgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kimyogarlar
Klassik musiqa
Boston (jun gazlama)

Boston (frans. boston, Boston shahri nomidan) — jun gazlamalarning bir turi. Tovlanadigan mayin qoʻy junidan sarjali oʻrilish usulida toʻqiladi. Asosan, toʻq ranglar (koʻk, qora, jigarrang) ga sidirgʻa boʻyalgan holda ishlab chiqariladi. Odatda, B.dan kostyumshim, palto tikiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boshlangʻich taʼlim (jurnal)

Boshlangʻich ta’lim — 1-4-sinf oʻqituvchilari, ped. kollejlari, ped. institutlarining boshlangʻich taʼlim fakultetlari talabalariga moʻljallangan 2 oyda bir marta chiqadigan ilmiy metodik, axloqiy-taʼlimiy ommabop jurnal. Muassis: Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi. 1992-yil yanvardan nashr etiladi. Jur. koʻp rangli boʻlib, uning sahifalarida boshlangʻich taʼlim oʻquv rejasidagi oʻquv fanlarini oʻrganishga oid ilmiy metodik maqolalar, ilgʻor oʻqituvchilar tajribalari yoritilgan materiallar, iqgisodiy taʼlim va tarbiyaga oid maqolalar, boshlangʻich sinflarda sinfdan tashqi oʻqish uchun badiiy asarlardan parchalar berib boriladi. Adadi 22000 nusxadan ortiq (2000).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.