MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kuzatish

Kuzatish (psixologiyada) — voqelikdagi narsa va hodisalarni rejali, uzluksiz, batartib, mukammal idrok qilish; voqelikni hissiy bilish uslubi. K. Aristotel zamonidan hozirgi davrgacha kuzatuvchilarning asosiy tadqiqot vositalaridan biri sanaladi. U hissiy bilishning omillari, xususiyatlari, qonuniyatlari toʻgʻrisida dastlabki tasavvurlar hosil qilishga qaratilgan inson faoliyati shaklidir. K.ning qay darajada boʻlishi qoʻyilgan maqsadning aniqligiga, kuzatilayotgan narsa va voqealar haqida oldindan bilimga ega boʻlishga, kuchli, barqaror diqqat bilan faol fikrlashga va h.k. ga bogʻliq. K.da idrok va tafakkur uzviy bogʻlanadi. K.da tegishli xulosalar chiqariladi, fakt, voqealar nazariy tahlil etiladi, farazlar olgʻa suriladi. K.ning obyektiv (tashqi K.) va subyektiv (ichki, oʻzinioʻzi K.) turlari mavjud. K. orqali odamlarning diqqati, his-tuygʻulari, imoishoralari, sezgirligi, xulq-atvori, nutqi, faoliyati, muomala maromi va boshqa oʻrganiladi. Oʻzini-oʻzi K. (introspeksiya)dan foidalangan psixolog oʻzining xulqi, muomalasi toʻgʻrisida ilmiy, haqqoniy xulosa chiqara biladi. Vyursburg psixologiya maktabi (Germaniya) namoyandalari K. Byuler (1879— 1922), A. Messer (1867-1937), O. Kyulpe (1862—1915) psixologik tajribalarni dastavval oʻzini-oʻzi K. metodi yordamida oʻzlari ustida oʻtkazganlar.

K. voqelik sodir boʻlishini, atrof muhitni, inson shaxsini muayyan qismlarga, yoʻnalishlarga fikran ajratish; K.ning koʻlami, xususiyati va oʻziga xosligini aniqyaash; barcha holat, alomat, tashqi koʻrinishning oʻziga xosligini qayd qilish; toʻplangan materiallarni matematik statistik hisoblash yoʻli bilan amalga oshiriladi.

K.ning sistemali, epizodli, dala sharoitli, laboratoriyaviy, tabiiy, davriy (bir martali) koʻrinishlari, shuningdek, turli vositalari va shakllari mavjud. K.da R. Beylzaning interaksiya (oʻzaro taʼsir) uslubini (bahs, munozara chogʻida oʻzaro taʼsir imkonini aniqlash maqsadida) qoʻllash ijobiy natijalar beradi.

Ergash Gʻoziyev.

Manbalar
Kuzatuv qudugʻi

Kuzatuv qudugʻi — yer osti suvlari va sugʻoriladigan yerdarda sizot suvlar rejimi (joylashgan chuqurligi, minerallashganlik darajasi, kimyoviy tarkibi)ni oʻrganishga moʻljallangan vertikal quduq. Chuqurligi bir necha metrdan 100 m gacha va undan chuqur, diametri 25–98 mm. Quduqqa quyi qismida suv tushishi uchun 3–4 mm li te-shikchalari (filtr) boʻlgan temirbeton, asbotsement, poʻlat, polietilen quvurlari oʻrvatiladi. Quvurga loyqa tushmasligi uchun filtr balandligida quvur va quduq devori orasi shagʻal (antifiltr) bilan toʻldiriladi. Quvur asosiga 10—15 sm qalinlikda shagʻal toʻshaladi. Quvur yer yuzasidan 60—70 sm chiqib turadi va u metall qopqoq bilan yopiladi. Sugʻoriladigan yerning yuqori, oʻrta va quyi qismlarida oʻrvatiladi va ularning soni xoʻjalikning yer maydoni va meliorativ sharoitidan kelib chiqqan holda aniqlanadi. Barcha quduqlar xoʻjalik yer tarhida belgilanib, ularning tartib soni koʻrsatiladi. Kuzatish jadalligi qoʻyilgan vazifadan kelyb chiqqan holda belgilanadi: sizot suv balansini aniqlash uchun yil davomida har oyda 2—3-marta, sugʻorishning sizot suv sathi oʻzgarishiga taʼsirini aniqlash uchun sugʻorish vaqtida har kuni yoki har 3 kunda 1-marta, nomavsumiy davrda har 10 kunda 1-marta kuzatiladi. Sizot suvlar minerallashganlik darajasi va kimyoviy tarkibini aniqlash uchun kuzatish ishlari bahorda, sugʻorish davrining oʻrtasida va koʻzda olib boriladi. Buning uchun quduqdagi suv 2—3-marta olib tashlangandan soʻng, unga yangi tushgan suvdan namuna olinadi. Quduqlardan 3–5 m uzoqlikda yangi kavlangan quduqdan namuna olish sizot suvlar minerallashganligi boʻyicha aniq maʼlumot olishga imkon beradi. Suv namunasi vasoslar yoki ingichka shlanglar yordamida olinadi. Sizot suv namunasi tarkibidagi quruq qoldiq, xlorion, sulfation va umumiy ishqoriylik (NSO,), ayrim holdarda Sa, Mg va Na aniqlanadi.

Shuningdek, Kuzatuv qudugʻilari sugʻorish kanallari, kollektor-zovur tarmoqlari, suv omborlari va boshqa suv manbalarida gidrostatik bosimni oʻrganishda ham qoʻllaniladi. Kuzatuv natijalari sugʻoriladigan dalalar suv-tuz balansini tuzish, meliorativ tadbirlar ishlab chiqish (gorizontal, vertikal va kombivaiiyalangan drenajlar hisobini qilishda), ekinlarning sugorish rejimini aniqlash va boshqarish, subirrigatsiya imkoniyatlarini aniqlashda qoʻllaniladi. Kuzatuv ishlari suv xoʻjaligi muassasalari, Geologiya va mineral resurslar davlat koʻmitasi ilmiy tadqiqot intining gidrorejim st-yalari tomonidan olib boriladi.

Ziyomiddin Lrtukmvtov.

Manbalar
Kuzatuvchilar

Kuzatuvchilar (diplomatiyada) — xalqaro konferensiyalar, tashkshitlar va organlar ishida qatvashish uchun davlat yoki xalqaro tashqilot tomonidan yuboriladigan vakil. Ularning mazkur anjumanlarda qatnashuviga oid tartib va huquq meʼyorlari rasmiy qoidalarga binoan belgilanadi. Odatda, K. ovoz berish, hujjatlarni imzolash va h.k. huquqlarga ega boʻlmaydi.

Manbalar
Kuzgi soʻlish

Kuzgi soʻlish - ekinlarda uchraydigan noinfeksion kasallik. Kasallikning oʻziga xos xususiyati ekinning egilib qolishi va tezkorlik (2—3 kun) bilan oʻtishidir. Kasallik asosiy hosilni toʻplash davriga toʻgʻri keladi. Mas, gʻoʻzada kasallangan oʻsimlikning bargi qizgʻish tusga kiradi, biroq dogʻlar hosil boʻlmaydi, poyasi va ildizining koʻndalang kesimi sogʻlom oʻsimliknikidan farq qilmaydi, poyaning oʻtkazuvchi vay qismida vilt kasaligiga xos boʻlgan (traxeomikoz soʻlish) qorayish belgilari boʻlmaydi. Kuzgi soʻlishga sugʻoriladigan oʻtloqibotqoqi tuproqdagi grunt suvlarining yaqinligi (chunki bunda anaerob mikroorganizmlar hayot faoliyati jarayonida gidromorf tuproqlarda ekin uchun zaharli temirning chala oksid formalari, vodorod sulfid va metan vujudga keladi) va koʻllatib sugʻorish sabab boʻladi. Kasallangan oʻsimlikdagi yetilgan va yetilmagan koʻsaqlar 5—6 kun ichida ochiladi, biroq muddatidan oldin ochilgani uchun tola sifati past boʻladi. K. sdan hosil Zs/ga yoki 10% gacha kamayadi.

Kurash choralari: sugoriladigan gidromorf tuproqlarda yuqori normada tez-tez sugormaslik; vegetatsiya davrida grunt suvlar sathini ildiz taraladigan qatlamdan pastroqda, yaʼni tuproq yuzasidan kamida 1 m chuqurlikda boʻlishini taʼminlash.

Madiva Rasulova.

Manbalar
Kuzgi teng kunlik

Kuzgi teng kunlik -  Quyosh osmon sferasining Shimoliy yarim sharidan Janubiy yarim shariga oʻtishida osmon ekvatorini kesish nuqtasi. Bu har yili 23-sentabrda sodir boʻladi. Bunda ufq tekisligi osmon ekvatorini teng ikkiga boʻladi. Bu kuni tun uzunligi bilan kunduzning uzunligi bir-biriga teng boʻladi.

Manbalar
Kuzgi tunlam

Kuzgi tunlam (Agrotis segetum Schiff.), koʻk qurt tunlami —tunlamlar turkumiga mansub zararkunanda kapalak. Koʻzgi ekinlar, gʻoʻza, qand lavlagi, kungaboqar, makkajoʻxori va boshqa (150 turdagi oʻsimliklar) maysalarini zararlaydigan xavfli zararkunanda.

Afrika, Yevrosiyo, shu jumladan, Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Oʻrta Osiyoda gʻoʻza (35% gacha), makkajoʻxori maysalariga (12—18%), beda, kungaboqarga, begona oʻtlardan shoʻra, pechakoʻt va boshqa ga katta zarar yetkazadi. Qanotlari yoyilganda 34–45 mm. oldingi qanotlari och-qoʻngʻirdan qoramtir tusgacha. Tuxumi sutsimon oq; 2—3 kun oʻtgach, ularda qizgʻish doirachalar paydo boʻladi, qurtlari chiqishidan oldin esa tuxumi qorayadi. Qurtlari tuproqning 10—25 sm chuqurligida qishlaydi. Yiliga 3— 4 avlod beradi. Kishlab qolgan avlod kapalaqlari samarali harorat yigʻindisi 550° boʻlganda (gʻumbagining rivojlanishi uchun harorat 10° dan kam boʻlmasligi kerak) uchib chiqadi. Kapalaklarning eng koʻp uchib chiqishi va juda koʻp miqdorda tuxum qoʻyishi havo harorati 12—20° boʻlganida kuzatiladi. Tuxumlarini tarqoq holda oʻsimlik bargining orqasiga qoʻyadi. 4—15 kundan keyin tuxumdan chiqadi, ular kunduzi tuproqda yashirinib yotadi, tunda yuzaga chiqib, maysa va yosh niholdar tanasi, kurtagi, nishini kemiradi, barglarini tyoshib tashlaydi.

Kurash choralari : begona oʻtlarni yoʻqotish; koʻzgi shudgor; kapalaklar uchishi boshlanishi koʻzatilgan dalalarga trixogramma tarqatiladi, feromon tutqichlar qoʻyiladi, 1 feromon tutqichga bir kechada 15—20 kapalak tushsa kimyoviy preparatlardan zolon — 2,5—3 l/ga, detsis — 0,7 l/ga va boshqa insektitsidlar eritmalari purkaladi.

Sulton Apimuhamedov.

Manbalar
Kuzgi ekinlar

Kuzgi ekinlar - kuzda ekilib, qishlaydigan va keyingi yili hosil beradigan bir yillik ekinlar. Kuzgi ekinlar ning 2 faol: koʻzgi (45—50 kun; ildiz tarmogʻi va yer ustki vegetativ organlari shakllanadi) va bahorgi — yozgi (75— 100 kun; generativ organlari rivojlanadi) vegetatsiya davri boʻladi. Kuzgi ekinlar bahorda ekilganda unib, bachki poyalari oʻsib chiqadi, lekin meva tugmaydi (don bermaydi). Kuzgi ekinlarga boshoqli don oʻsimliklaridan bugʻdoy, javdar, arpa; butguldoshlardan koʻzgi raps, surepka va boshqa; dukkakdoshlardan kuzgi vika va boshqa kiradi. Yevropa va AQShda Kuzgi ekinlardan eng koʻp ekiladigani koʻzgi bugʻdoydir. Sugʻorma dehqonchilik mintaqalarida Kuzgi ekinlar birinchi yoki oralik ekinlar sifatida jadallashgan almashlab ekish tizimlarida qoʻllaniladi. 1:4:1:4 sxemali almashlab ekishda 1- va 6-da-lalarda 1 yilda 2-marta don hosil olivadi, shunda 1-ekin Kuzgi ekinlar, 2-ekin sifatida makkajoʻxori ekiladi. Kuzgi ekinlar bahori ekinlarga qaraganda serhosil boʻladi (qarang Lalmikorlik).

Manbalar
Simon Kuznets

KUZNETS (Kuznets) Saymon Smit (1901.30.4, Harkov - 1985.9.7, AQSH) — amerikalik iqtisodchi. Ukrainada statistika boʻlimining boshligʻi lavozimida qisqa muddat ishlagach, AQShga muhojir boʻlib ketgan. Kolumbiya universiteti doktori (1926X, Iqtisodiy tadqiqotlar Milliy byurosi aʼzosi (1927—61). Pensilvaniya (1930—54), J.Gopkins (1954—60), Garvard (1960—71) universitetlari professor AQSH statistika assotsiatsiyasi (1949) va AQSH iqtisodiy asso-siatsiyasi (1954) prezidenti etib saylangan. K. iqtisodiy oʻsish nazariyasiga katta hissa qoʻshdi. Oʻsishning uzoq sikllari aholi oʻsishi surʼatlari oʻzgarishlariga bogʻliqligini tadqiq qildi, koʻpgiva sanoati rivojlangan mamlakatlarda isteʼmolning daromadga nisbati bir necha oʻn yilliklar davomida barqarorligini va belgilangan mahsulot hajmini ishlab chiqarish uchun zarur boʻlgan real kapital pasayish tendensiyasiga ega ekanligini aniqladi. K. pirovard mahsulot ishlab chiqarish, kapital va jamgʻarishning shakllanishi, aholining turli tabaqalari oʻrtasida daromadning taqsimlanishini aniq baholadi. Uning ishlari jahonning barcha mamlakatlari uchun yalpi milliy mahsulot, milliy daromadni hisoblashning yagona uslubini ishlab chiqishga imkon berdi. Nobel mukofoti laureati (1971).

Manbalar 

Olimlar
Azov-Don banki
Kuznetsk koʻmir havzasi

Kuznetsk koʻmir havzasi, Kuzbass — Rossiyadagi yirik koʻmir havzalaridan biri. Rossiya Federatsiyasining Kemerovo viloyatida Kuznetsk soyligi hududida joylashgan. Umumiy maydoni 70 ming km², shundan koʻmir qatlamliligi 26,7 ming, km². Geologik tuzilishiga koʻra, yuqori paleozoy, mezozoy va kaynozoy erasi choʻkindi jinslaridan tashqil topgan. Koʻmirli yotqiziqlar toshkoʻmir, perm, trias, yura, boʻr davrlarida hosil boʻlib, qavatmaqavat joylashgan qumtosh, alevrolit, argillit va koʻmir qatlamlaridan iborat. Yuqori toshkoʻmir davri yotqiziqlari ostrogek svitasi deb atalib, unda 3 ta koʻmir qatlami, quyi perm balaxonsk svitasida 64 ta koʻmir qatlami bor. Yuqori perm yotqiziqlari esa 3 svitaga boʻlinadi (pastdan yuqoriga): Kuznetsk svitasida 6 koʻmir qatlami, ilinsk svitasida 64 koʻmir qatlami va yeruvakovsk svitasida 105 koʻmir katlami bor. Quyi yura — konglomerat svitasida 19 koʻmir qatlami mavjud.

Sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan koʻmir qatlamlari faqat balaxonsk, yeruvakovsk va konglomerat svitalarida (qalinligi 10–15 m) uchraydi. Koʻmirning tarkibida 4—9% kul, 0,3—0,65% oltingugurt, 4—45% uchuvchi gazlar bor. Balaxonsk svitasidagi koʻmir koks sanoati va energetikada ishlatiladi. Konglomerat svitasidagi koʻmirdan esa energetika va kimyo sanoatida foydalaniladi. Kuznetsk havzasini qurshab olgan togʻ tizmalarida temir va polimetall konlari bor.

Manbalar 

 

Rossiya geografiyasi
Kuznetsk Olatovi

Kuznetsk olatovi -Sibirning janubidagi togʻ tizmasi. Rossiya Federatsiyasi Kemerovo viloyati va Krasnoyarsk oʻlkasi xududida. Oʻz. 300 km. Gʻarbda Kuznetsk soyligiga tik tushgan, sharqiy yon bagʻri Minusinsk soyligi tomon pasaya boradi. Jan.da Abakan tizmasidan shim.da Sibir temir yoʻl gacha davom etgan. Eng baland qismi jan.da (Tegir-Tiz tizmasidagi Verxniy Zub togʻi —2178 m). Asosan, ohaktosh, kvarsit va slanetslardan tarkib topgan. Gabbro, diorit, granit va siyenit introʻziyalari uchraydi. Iqlimi sovuq va nam. 400–800 mm yogʻin yogʻadi. Yon bagʻirlari oʻrmonlar bilan qoplangan. Foydali qazilmalari: temir va marganets rudalari, oltin, xromit, boksit. Ohaktosh, gabbro, granit va shahrik. qurilish materiallari sifatida ishlatiladi.

Manbalar
Kuznetsk soyligi

Kuznetsk soyligi - Rossiya Federatsiyasi Kemerovo viloyatidagi soylik. Kuznetsk Olatovi, Salair qirlari va Togʻli Shoriya massivi orasida. Maydoni 70 ming km². Oʻz. 400 km, kengligi 100–120 km. Oʻrtacha balandligi 200–500 m. Iqlimi kontinental. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 18—20°, yanvarniki —18°, yillik yogʻin 350–500 mm. Koʻproq oʻrmon va oʻrmonli dasht oʻsimliklari oʻsadi. Kuznetsk soyligi hududida Kuznetsk koʻmir havzasi joylashgan.

Manbalar
Nikolay Kuznetsov

Nikolay Dmitriyevich Kuznetsov (1911.10(23). 6, Aktyubinsk — 1995] — reaktiv aviatsiya dvigatellari boʻyicha rus konstruktori, akademik (1974), ikki marta Mehnat Qahramoni (1957, 1981). N. Ye. Jukovskiy nomidagi Harbiy-havo muhandislari akademiyasini tugatgan (1938). 1956-yildan Bosh konstruktor (1956). K.ning rahbarligida Tu-114, Tu144, An-22, Il-62, Il-86 va boshqa samolyotlar uchun dvigatellar yaratgan.

Manbalar 

Kishilar
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1911-yilda tugʻilganlar
23-iyunda tugʻilganlar
1995-yilda vafot etganlar
30-iyulda vafot etganlar
Nikolay Ivanovich Kuznetsov

Nikolay Ivanovich Kuznetsov (1911.14.7, Sverdlovsk viloyati — 1944.9.3, Lvov viloyati) — razvedkami, Ikkinchi jahon urushi Qahramoni (1944, vafotidan soʻng). Nemis tilini mukammal bilganligi tufayli, nemis fashist bosqinchilari bosib olgan Rovno va Lvov shaharlarida oʻzini nemis ofitseri deb koʻrsatib, muhim maʼlumotlarni qoʻlga kiritgan va qoʻporuvchilik operatsiyalarini bajargan. Kuznetsov nemis generalini oʻgʻirlab, bir necha taniqli gitlerchi arboblarni oʻldirgan. Kuznetsov ukrain millatchilari tomonidan yoʻq qilingan. Rovno, Lvov, Boratin qishlogʻi va tugʻilgan yerida K.ning haykali oʻrnatilgan. Rovno shahrida Kuznetsov uy-muzeyi bor.

Manbalar 

 

Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1911-yilda tugʻilganlar
1944-yilda vafot etganlar
Kuzupchi

Kuzupchi — Xitoydagi qumlik. Ordos platosining shim. chekkasi va Xuanxe daryosining oʻng sohilida, 1100– 1700 m balandlikdagi terrasalarni egallaydi. Oʻz. 370 km, kengligi 40 km gacha. Qumning qalinligi 100 m gacha. 15–30 m balandlikdagi harakatlanuvchi barxanlar yarim koʻchmas qumlar bilan almashinadi. Shoʻrxok, koʻl, taqirlar uchraydi. K.ning sharqiy chekkasida "kuylovchi" qumlar bor. KUY (qad. turkcha koʻch, xitoycha syuy — ohang soʻzidan), melodiya — 1) musiqa sanʼatida asosiy ifoda vositasi, bir ovozli, badiiy tugʻallangan musiqiy fikr; turli balandlik va choʻzimdagi musiqiy tovush (toi)larning oʻzaro uyushib tugal shaklga tushgan birikmasi. Musiqiy jumla va ibo-ralarga boʻlinadi. K. bir ovozli musiqa tizimiga asoslangan monodiyada., shuningdek, koʻp ovozli polifoniya (boshqa ovozdagi kuylar bilan birgalikda) hamda gomofoniya (akkordlar yoki boshqa ovozlar joʻrligida) uslublarida namoyon boʻladi. Monodik musiqada K. tugal badiiy obrazning yagona musiqiy ifodasi hisoblanadi, koʻp ovozli musiqada esa badiiy mazmun bosh ovoz yoki bir necha ovozlar, shuningdek, garmoniya va kontrapunkt vositalari orqali ham ifodalanadi.

K. musiqaning koʻp boʻgʻinli ifodaviy vositasidir, unda aksariyat musiqa unsurlari — tovushqator, lad, ritm (vazn-usul), ijro surʼati, cholgʻu to-vushi va inson ovozining tusy (tembr) va boshqa mujassamlashgan. K. anʼanaviy hamda kompozitorlik musiqa ijodining eng qimmatli badiiy vositasi hisoblanib, unda tarixiy va mahalliy uslublar, milliy ohang hamda musi-qiy tushunchalar oʻz aksini topadi. Oʻrta asrlar turkiy adabiyotida Abdulqodir Marogʻiy, Navoiy K.ni koʻg (baʼzan — koʻk) deb atashgan:Dedim tarovaye jonbaxsh mutribo, sen xud Firoq sozi tuzub ulturur koʻgi cholding.

(Navoiy, "Xazoyin ul-maoniy")Shu bilan birga, Xusayn Boyqaro va Bo-bur asarlarida ayvan K. tarzi va K. maʼnosida uchraydi. Oʻrta asr musiqa ri-solalarida K. masalalari keng yoritilgan (yava q. Alhon); 2) turkiy tilli xalqdar (oʻzbek, qozoq, qirgʻiz, turk va boshqalar) da har xil shaklli cholgʻu musiqa asari.

Manbalar
Valerian Kuybishev

Valerian Vladimirovich Kuybishev (25.05.1885, Omsk – 25.01.1935, Moskva) — Turkistonda bolshevikcha rejimni oʻrnatgan sovet siyosatchilaridan biri. 1919-yil oktabrdan Butun Rossiya MIK va XKSning Turkiston Komissiyasi (qarang Turkkomissiya) raisining oʻrinbosari va raisi sifatida Turkistonda bolsheviklar hukmronligini qaror toptirishda gʻoyaviy-siyosiy rahbarlik qildi. 1920–1921-yillarda M. V. Frunzenit yaqin yordamchisi boʻlib, Turkiston fronti siyosiy boshqarmasining boshligʻi, RSFSR va RKP(b) MKning BXSRdagi muxtor vakili. Keyingi yillarda ittifoq partiya, kasaba uyushmasi, sovet va xoʻjalik ishlarida ishladi. Butunittifoq KP(b) MK Siyosiy byurosi aʼzosi (1927-yildan). Kuybishev Buxoro Xalq Respublikasini Buxoro Xalq Sovet Respublikasiga aylantirish tashabbuskori (1920-yil 6-oktabr). 1934-yil noyabrda Oʻzbekiston, Tojikiston va Turkmaniston SSRda boʻlib, faqat Oʻzbekistonning oʻzida koʻplab okrug va tumanlarning rahbarlari, shuningdek, 30 ta tumandagi yuzdan ortiq kolxoz raislari hamda oʻziga toʻq dehqon xoʻjaliklarini qatagʻon qildirdi.

Manbalar 

 

1885-yilda tugʻilganlar
1935-yilda vafot etganlar
Kuyganyor

Kuyganyor — Andijon viloyatining Andijon tumanida joylashgan shaharcha (1978-yildan). Andijon tumanining maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi. Aholisi 9,2 ming kishi (2001). Aholisining asosiy qismi oʻzbeklar, aksari ruslar, tojiklar, qirgʻizlar va boshqa millat vakillaridan iborat. Viloyat markazigacha 7 km. Kuyganyor shaharchasi tumanning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Shaharcha nomining kelib chiqishi haqida turli fikrlar bor. Katta Fargʻona kanalidan suv oladi, Qoradaryo daryosi oqib oʻtadi. Kuyganyor shaharchasida Andijon qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalar instituti joylashgan. Taʼlim muassasasi 1964-yil iyun oyida sobiq Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash injenerlari institutining Andijon filiali bazasida Andijon paxtachilik instituti nomi bilan tashkil etilgan. Oʻz vaqtida Oʻrta Osiyodagi eng ilgʻor institutlardan biri hisoblangan. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi Andijon (tuman) ilmiy ishlab chiqarish markazining sugʻoriladigan yerlarda gʻalla va dukkakli oʻsimliklar yetishtirish ilmiy tadqiqot instituti (1999) joylashgan boʻlib, institutda 11 ta boʻlim (don ekinlari seleksiyasi; don ekinlari agrotexnikasi; urugʻchilik; agrokimyo; dukkakli va yem-xashak ekinlari seleksiya va agrotexnikasi; birlamchi seleksiya materiallarini yaratish va ularni baholash; oʻsimliklarni himoya qilish; oʻsimliklar fiziologiyasi, biokimyosi va sifat tahlili; mexanizatsiya; iqtisodiyot; filiallar faoliyatini muvofiqlashtirish va fan yutuqlarini ishlab chiqarishga joriy etish) faoliyat koʻrsatadi. Bundan tashqari, shaharchada tuman maʼmuriy organlari, shifoxonalar, ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalari, maktabgacha taʼlim tashkilotlari, umumiy oʻrta taʼlim maktablari, kasb-hunar maktablari, Kuyganyor nasos stansiyasi, Aloqa uyi, „Xotira maydoni“, Ikkinchi jahon urushi qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik, Yoshlar madaniyat va istirohat bogʻi va boshqa turli xil obyektlar mavjud. Avvallari Andijon shahridan Kuyganyor shaharchasiga trolleybus qatnovi mavjud boʻlgan, ayni damda 394 hamda 77 jamoat transportlari qatnab kelmoqda.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Andijon viloyati
AQSh kompyuterli animatsion filmlari
Andijon tumani
Kuydirish

Kuydirish (tibbiyotda), kau-terizatsiya — kasallangan yumshoq yuzadagi toʻqimalarni yuqori temperatura va kimyoviy moddalar (kumush nitrat, qoʻrgʻoshin sulfat, azot, xrom, uch-xlorsirka kislota) taʼsirida yemirish. Soʻgal, kondiloma, qadoqni yoʻqotish, bachadon boʻyni eroziyasi, xavfsiz oʻsmalar (angioma, papilloma, poliplar) va boshqa ogʻriqli joylarni kuydirib davolash. Baʼzan ilon chaqqanda, quturgan hayvon tishlaganda, shuningdek, qon toʻxtatishda va jarohatlarni davo-lashda K. usuli qoʻllanadi. Toʻqimalar maxsus apparatlar va har xil kuydi-ruvchi moddalar bilan kuydiriladi. K.ning termokaustika (Paqlen appa-rati), lazer nuri, elektrskalpel, diatermokoagulyasiya kabi turlari mavjud.

Manbalar
Kuyikish

Kuyikish — jinsiy jarayon bosqichi, urgʻochi hayvonlarning jinsiy faollik davri. K. davrida hayvonlar bezovtalanadi, jinsiy sikllar — jinsiy aʼzodan shilimshiq suyuqlik ajralib chiqishi va ovulyasiya (tuxum hujayraning yetilib, tuxumdondan chiqish) hodisasi roʻy beradi, qin va ba-chadonda morfologik oʻzgarishlar sodir boʻladi. Jumladan, sigirlar jinsiy aʼzosidan suyuqlik kelishi 2—3 kun, juftlashishga xohishi 12—18 soat davom etadi. Qoʻylarda jinsiy aʼzodan suyuqlik kelishi 24—36 soat va juftlashishga xohish jarayoni 38 soat davom etadi. K.ning 2 xili mavjud: fiziologik K. va jinsiy K. Fiziologik K. urgʻochi buzoqdarda 6—8 oyligidan boshlab kuzatiladi. Lekin ularni bu davrda qochirish man etiladi. Jinsiy K. muddati gʻunajin uchun 16—18 oylik deb belgilangan va ular shu davrdan boshlab urugʻlantiriladi. Sigirlarda jinsiy sikl tuqqanidan soʻng har 18—45 kunda qaytariladi. Mol qochirilganda urugʻlanmasa, oradan maʼlum vaqt (mas, biyalar va sigirlar 20—21 kun, sovliqlar 12—20 kun) oʻtgach, qayta qochiriladi (qarang:qochirish).

Ubaydulla Nosirov.

Manbalar
Kuyindi tizmasi

Kuyindi tizmasi — Qurama togʻlarining shimoli-gʻarbiy tarmogʻi. Namangan viloyatida. Shimoliy-gʻarbdan janubi-sharqqa yoʻnalgan. Oʻz. 12 km, eng baland joyi 2229 m. Kuyindi tizmasining janubi-sharqdagi davomi Sulyukatogʻ tizmasi (2334 m) deb ataladi. Ikkala tizma tutashgan joyda Kamchik dovoni bor. Kuyindi tizmasi Ohangaron daryosi havzasiga qarashli Kuyindi va Kamchiq soylarining suvayirgʻichidir. Kuyindi tizmasining shimoli-sharqiy yon bagʻri ancha tik va kambar, soylar bilan kuchli parchalangan. Suvayirgʻich qismida alp tipidagi relyef shakllari, baʼzan chogʻroq supasimon yassi sirtlar mavjud.

Kuyindi tizmasi quyi triasning qizilnura svitasi jinslaridan tashqil topgan. Yon bagʻri konglomerat, qumtosh, alevrolit, tuf qatlamlaridan tuzilgan, ular, oʻz navbatida, qalin kvarsli porfir qatlami bilan qoplangan. Quyi qismida toʻq boʻz, yuqoriroqda nisba-tan qalin jigarrang tuproqlar mavjud. Oʻt oʻsimliklardan, asosan, bugʻ-doyiq, daraxtlardan archa oʻsadi. Yozgi yaylov sifatida foydalaniladi, yaylovlar mahsuldorligi gektariga 5—6 s. Togʻyon bagʻridan Kamchiqdovoni (tun-nellari) yoʻli oʻtgan. Kelajakda Toshkent—Andijon—Irkishtom magistral avtomobil yoʻli toʻliq foydalanishga topshirilganidan soʻng qadimgi Buyuk Ipak yoʻli eng serqatnov yoʻlga aylanadi.

Manbalar 

 

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Namangan viloyati