Dilbat

Dilbat (zamonaviy Tell ed-Duleym yoki Tell al-Deylam, Iroq) — Bobildan janubi-sharqda, Gʻarbiy Furot daryosining sharqiy qirgʻogʻida, hozirgi Iroqning Al-Qadisiya shahrida joylashgan qadimgi shumer minorasi (tepalik shahri). U qadimiy Borsippa shahridan 15 km janubda joylashgan. Yer maʼbudasi Urashdan ajralib chiqqan kichik mahalliy xudo Urashga bagʻishlangan E-ibe-Anu zikkurati shahar markazida joylashgan boʻlib, bu joy  Gilgamish dostonida tilga olingan.

Tarixi 
Dilbat ilk Shumer sulolasi II davrida, miloddan avvalgi 2700-yillarda tashkil etilgan. Hudud kamida Akkad, Qadimgi Bobil, Kassit, Sosoniylar va Ilk Islom davrlarida ishgʻol qilingani maʼlum. Mazkur hudud bir boshoqli bugʻdoy yetishtiruvchi va qamish mahsulotlari ishlab chiqaradigan ilk qishloq xoʻjaligi markazi edi. U Arah6tum kanali boʻyida joylashgan.

Arxeologiyasi 
Tell al-Deylam oʻrni ikki tepalikdan iborat boʻlib, miloddan avvalgi 1-ming yillik va ilk islom davri qoldiqlari boʻlgan kichik gʻarbiy tepalik va aylanasi taxminan 500 metr boʻlgan, miloddan avvalgi 1-3-ming yillikka oid qoldiqlar boʻlgan kattaroq sharqiy tepalikdan iborat. Dilbatda Hormuzd Rassam tomonidan kichik qazishma amalga oshirilib, asosan Yangi Bobil davriga oid mixxat yozuvli lavhalar topilgan. Hududda 1989-yilda Chikago Sharq instituti xodimi J. A. Armstrong faoliyat yuritgan. Dilbatning oʻzida arxeologlar ozgina qazishma oʻtkazgan boʻlsa-da, u yerdagi koʻplab boyliklar ruxsatsiz qazish natijasida yillar davomida qadimiy buyumlar bozorida sotilib kelgan.

Bobil universitetining arxeologiya kafedrasi qazishmalarni qayta boshladi. Ishlar 2017-yilda boshlanib, kamida 2020-yil oxiriga qadar davom etgan. Kassitlar davriga oid shahar xudosining ibodatxonasi topilgan. Yozuvlar shohlardan biri Kurigalzuga tegishli boʻlib chiqqan.

Himoyachi xudo 

Dilbatda, boshqa Mesopotamiya aholi manzilgohlari singari, Anu bilan bogʻliq boʻlgan mashhur maʼbuda Urashdan ajralib chiqqan erkak xudo Urash kabi oʻziga xos vasiy xudo bor edi. U Ninurta kabi dehqonlar va jangchilar xudosi sifatida qabul qilingan. 

Urash Inanna bilan bogʻliq sevgi maʼbudasi Nanayaning otasi, shuningdek, Mesopotamiyaga qaraganda koʻproq Suza shahrida Inshushinakning moreso xizmatchisi sifatida sigʻiniladigan kichik yer osti xudosi Lagamalning ham otasi hisoblangan. Urash, shuningdek, Ninegalning („saroy xonimi“) eri boʻlib, ular qoʻshma maʼbadga egalik qilgan. Ushbu maʼbadda [Aššur-etil-ilāni]]ni buyrugʻi bilan amalga oshirilgan taʼmirlash haqidagi maʼlumotlar Ossuriya manbalari bilan tasdiqlangan.

Yana qarang 
 Qadimiy Yaqin Sharq shaharlari
 Tepa

Manbalar

Qoʻshimcha oʻqish uchun 

  Christine Lilyquist, The Dilbat Hoard, Metropolitan Museum Journal, vol. 29, pp. 5–36, 1994
 S. G. Koshurnikov and N. Yoffee, Old Babylonian Tablets from Dilbat in the Ashmolean Museum, Iraq, vol. 48, pp. 117–130, 1986
 Matthew W. Stolper, Late Achaemenid Texts from Dilbat, Iraq, vol. 54, pp. 119–139, 1992
Joseph Etienne Gautier, Archives d'une famille de Dilbat au temps de la premiere dynastie de Babylone, Le Caire, 1908
SG Koshurnikov,A Family Archive from Old Babylonian Dilbat, Vestnik Drevnii Istorii, vol. 168, pp. 123ff, 1984

Havolalar 
 Sumer Map with Dilbat labeled as T. ed Duleim

Al-Qadisiyya muhofazoti
Shumer shaharlari
Iroqdagi arxeologik obidalar
Iroqdagi sobiq aholi manzilgohlari