MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Victorinox

Victorinox – Shveysariyaning Shvits okrugidagi Ibach shaharchasida joylashgan pichoq va soat ishlab chiqaruvchisi. Kompaniya Shveysariya harbiy pichoqlari bilan mashhur. 2005-yilda raqobatchisi hisoblangan yana bir pichoq ishlab chiqaruvchisi Venger kompaniyasini sotib olgach, Victorinox Shveysariya armiyasi uchun koʻp maqsadli pichoqlarning yagona yetkazib beruvchisiga aylanib oldi. Dunyodagi eng yirik choʻntak pichoqlari ishlab chiqaruvchisi boʻlish bilan bir qatorda, kompaniya oʻz logotipini soatlar, kiyim-kechak va sayohat anjomlari uchun litsenziyalagan.

Tarixi

Asos solinishi 
Kompaniya 1884-yilda Messerfabrik Carl Elsener, Karl Elsenerning Ibachdagi ustaxonasida tashkil etilgan. Elsener 1891-yilda Shveysariya pichoq ishlab chiqaruvchilari assotsiatsiyasi „Schweizerischer Messerschmiedverband“ga asos solgan va sheriklari bilan Shveysariya armiyasiga pichoq etkazib berishni boshlashgan. 1892-yilda Elsenerning pichoq ustalarini koʻpchiligi Solingen ishlab chiqaruvchilari arzonroq narxda pichoq yetkazib berishlari maʼlum boʻlgach, bu kompaniyani tark etishdi. Elsener esa Solingen bilan raqobat qilishda davom etdi va jiddiy moliyaviy qiyinchiliklarga duch keldi.

Elsenerning „Schweizer Offiziers- und Sportmesser“ pichogʻi 1897-yilda patentlangan, keyinchalik „Original Swiss Army Knife“ (asl Shveysariya Armiya Pichogʻi) sifatida xalqaro miqyosda sotilgan. Ushbu pichoq Shveysariya Qurolli Kuchlari tomonidan qurol sifatida qabul qilinmagan boʻlsada, uning tijoriy muvaffaqiyati kompaniyaga moliyaviy tiklanish imkonini berdi.

1909-yilda onasining vafotidan soʻng Elsener uning sharafiga brendni „Viktoriya“ deb nomladi. Shveysariya gerbidan kompaniya logotipi sifatida foydalanish oʻsha yili boshlangan. 1921-yilda kompaniya oʻzining savdo nomini hozirgi „Victorinox“ ga oʻzgartirdi. Uning qonuniy nomi esa 1979-yilga kelib rasman oʻzgartirildi.

Shveysariya armiyasi tomonidan 1890-2008 yillarda foydalanilgan pichoqlar

Manbalar 

Webarxiv andozasi wayback havolalari
Dima Ghawi

Dima Ghawi (1975-yil 18-iyulda tugʻilgan) – iordaniya-amerikalik mukofotga sazovor boʻlgan muallif, yetakchilik boʻyicha asosiy notiq va amaliy murabbiy. Dima Ghawi, LLC asoschisi hamda "Breaking Vases: Shattering Limitations &amp; Daring to Thrive – A Middle eastern Womanʼs Story" (2018) nomli kitobning muallifi hisoblanadi.

Tarjimai holi 
Ghawi Turkiyaning Anqara shahrida tugʻilib, Iordaniyaning Amman shahrida oʻsgan va keyinchalik 1996-yilda Kaliforniyaning San-Diego shahriga koʻchib kelgan. Yaqin Sharq madaniyati va qadriyatlari ichida oʻsgani uning dastlabki tanlovlariga katta taʼsir koʻrsatgan. Ghawi oʻzining hikoyasi bilan ilk marotaba 2014-yilda TEDxLSU sahnasida oʻrtoqlashgan.

Ghawi oʻzining qamoqdan qochish, toʻsiqlarni buzib oʻtish, qitʼalarni kesib oʻtish haqidagi hikoyasini boshqalarga kuch bagʻishlash, bundan tashqari oʻzgaruvchan hayotdagi maqsadlarini kashf qilish hamda yaratishga jur’at eta olishi uchun yordam beradi.

Faoliyati 
Ghawi uch karra TEDx nutq soʻzlovchisi va oʻzining „Breaking Vases: Shattering Limitations & Daring to Thrive – A Middle Eastern Womanʼs Story“ xotira kitobi bilan xalqaro eng koʻp sotilgan kitob muallifi boʻlgan.

Ghawi xizmatlari uchun 2014-yilgi Prezidentning koʻngillilar xizmati mukofoti, 2019-yilgi Baton Rouge Business Report ning „2019-yilda biznesdagi nufuzli ayollar“ mukofoti, 2014-yilgi Baton Rouge Business Report ning „Forty Under 40“ va 2016-yil Luiziana shtati universitetining „Esprit de Femme mukofoti“ nomli mukofotlar bilan taqdirlangan. Oʻzining professional va xayriya ishlari bilan koʻplab nashrlarda asosiy oʻrinni egallagan.

Kitoblari

Manbalar

Havolalar 

 
1975-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Motivatsion notiqlar
Motivatorlar
Apple A6

Apple A6 - bu 2012-yilning 12-sentabrda iPhone 5 taqdimotida taqdim etilgan hamda Apple Inc tomonidan ishlab chiqilgan chip (SoC)dagi 32 bitli paketli paket (PoP) tizimi. Apple ta'kidlashicha, u o'zidan oldingi Apple A5 bilan solishtirganda 2 baravar tezroq hamda  2 baravar yuqori grafik quvvatiga ega Ushbu chipdan foydalanadigan qurilmalar uchun dasturiy ta'minotni yangilash 2019-yilda to'xtatildi, iPhone 5 da iOS 10.3.4 versiyasi 2017-yilda iOS 11 ning chiqarilishi bilan to'xtatilgan edi.

Dizayn 
Apple A6 1.3 GHz dan foydalanishi aytiladi maxsus Apple tomonidan ishlab chiqilgan ARMv7-A arxitekturaasi asosidagi 2 yadroli protsessor, Swift deb ataladi, oldingi dizayndagi kabi ARM dan litsenziyalangan protsessor hamda oʻrnatilgan 266 MHz protsessor. 3 yadroli PowerVR SGX543MP3 grafik ishlov berish bloki (GPU). A6 dagi Swift yadrosi ARM Cortex-A15 ning ba'zi xususiyatlarini o'z ichiga olgan yangi o'zgartirilgan ko'rsatmalar to'plamidan foydalanadi. Masalan : Advanced SIMD v2 va VFPv4 ni qo'llab-quvvatlash . Tahlillar shunko'rsatadiki, Swift yadrosi Cortex-A9 asosidagi oldingi versiyada bitta FPUga ega 2 keng yadroli bilan solishtirganda 3 kenglikli old qismga va 2 ta FPUga ega.

A6 protsessor to'plami 1GB ni ham o'z ichiga oladi LPDDR2 1066  RAM operativ xotira Apple A5 dagi 512 MB LPDDR2-800 operativ  bilan solishtirganda xotira hajmini 2 baravar oshirib, nazariy xotira o‘tkazish qobiliyatini 6.4 GB/s dan 8.5 GB/s gacha oshiradi. A6 da takomillashtirilgan tasvir signali protsessorini (ISP) o'z ichiga oladi va bu A5 provayderi bilan solishtirganda tasvirni olish tezliginib va past yorug'lik ishlashini, shovqinni kamaytirishni hamda videoni barqarorlashtirishni yaxshilaydi

A6 Samsung tomonidan yuqori k- metall darvoza (HKMG) 32 nm da ishlab chiqarilgan va chip 96.71 mm 2 katta, bu A5 dan 22% kichikroq. A6 ham avvalgisiga qaraganda ancha kamroq energiya sarflaydi.

A6 ning yuqori chastotali va 4 ta grafik yadroli versiyasi Apple A6X deb ataladi va faqat 4-avlod iPad da mavjud.

Apple A6 ni o'z ichiga olgan mahsulotlar 
Apple A6 chipi iPad, iPod Touch, iPad mini hamda Apple televizorlarining har qanday avlodida emas, balki iPhone da qo'llaniladi.

 iPhone 5
 iPhone 5C

Galereya

Shuningdek qarang 

 Apple silicon, Apple tomonidan ishlab chiqilgan ARM-ga asoslangan protsessorlar qatori.
 Apple A6X

Manbalar 

IPhone
Apple Inc tomonidan ishlab chiqarilgan klassik Mac OS dasturlari
Artigas departamenti

Artigas departamenti () Urugvayning eng shimoliy departamenti boʻlib, mamlakatning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Uning poytaxti Artigas shahri hisoblanadi. Artigas departamenti 11,928 km². 2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholisi 73,378 kishini tashkil qiladi.
U shimolda va sharqda Braziliya bilan chegaradosh boʻlib, uni Kuareym daryosi ajratib turadi. Janubda Artigas departamenti Salto departamenti bilan chegaradosh, gʻarbda esa Argentina boʻlib, uni Urugvay daryosi ajratib turadi. Artigas Urugvayning boshqa ikki davlat bilan chegaradosh yagona departamentidir.
Departament va uning poytaxti Urugvayning mustaqillik urushlari davrida yetakchisi boʻlgan Xose Gervasio Artigas (1764–1850) sharafiga nomlangan.

Tarixi 

Artigas departamenti qonunan 1884-yil 1-oktyabrda tashkil etilgan boʻlib, ilgari Salto departamentiga qarashli hudud boʻlgan. U 1915-yilda shahar toifasiga oʻtdi va Urugvay milliy qahramoni Xose Gervasio Artigas sharafiga shu nom bilan nomlandi.

Uning poytaxti Artigas 1852-yil 12-sentyabrda Don Karlos Katala tomonidan tashkil etilgan boʻlib, u Kuareim daryosi boʻyida joylashgan. Keyinchalik harbiy aholi punkti boʻlib, undan keyin shaharga aylantirilgan.

Geografiyasi 

Departamentning Braziliya bilan chegarasining ikki qismi oʻrtada talash edi, lekin Lotin Amerikasi davlatlari oʻrtasidagi koʻplab chegaralar bahslaridan farqli oʻlaroq, bu masala Urugvayning Braziliya bilan munosabatlarini keskinlashtirmagandi. Ular doʻstona boʻlib qoldi.

Artigas chegaralarida ikkita asosiy geostruktura hududini uchratish mumkin:

 Markaziy va sharqiy hudud, unga bazalt kuestasi va Cuareim daryosi yaqinidagi baʼzi choʻkindi tekisliklari kiradi. Shuningdek, mintaqada Cuchilla de Belen kabi baʼzi tepaliklar mavjud.
 Tor allyuvial tekislikdan iborat gʻarbiy hudud.

Artigas departamentining oʻrtacha harorati butun mamlakat boʻylab eng yuqori hisoblanadi (19 °C dan 47 °C gacha koʻtariladi). Uning yogʻingarchilik darajasi ham shunday (yillik oʻrtacha 1400 mm).

Iqtisodiyoti 

Artigasning noyob iqlim sharoiti Bella-Union shahri atrofida muhim agrosanoat markazini rivojlantirishga imkon berdi. Bir qancha ekinlar, xususan, meva va sabzavotlar, shakarqamish va sholi ekiladi. Kafedraning qolgan qismlarida asosiy iqtisodiy faoliyat chorvachilikdan iborat.

Manbalar

Tashqi havolalar 

 Artigas boʻlimining INE xaritasi
 Nuestra Terra, Colección Los Departamentos, 17-jild „Artigas“
Aholi punktlari
S-47 aviahalokati

Molodechniy yaqinidagi S-47 halokati – 1944-yil 13-iyulda Avgustava (Vileysk viloyati, Belarus SSR) yaqinida Ikkinchi jahon urushi davrida Molodechniy yonida sodir boʻlgan samolyot halokati. Duglas S-47 harbiy samolyotining qulashi natijasida ekipajning barcha 6 aʼzosi halok boʻldi.

Voqealarning borishi 
1-ATD 3-havo transporti polkining ekipajlari oʻq-dorilar va oʻq-dorilarni tashish vazifasini bajarayotgan edilar. Vazifa Priamin aerodromidan (Borisovdan 25 km sharqda) Yankavtsi aerodromiga (Vitebskdan 50 km janubi-sharqda) oʻq-dorilar yuklangan samolyotni yetkazib berishdan iborat edi. 1-ATDning 9 ta Li-2 va Z-47 samolyotlari guruhi Yankavtsi aeroportiga yetib keldi va yuklarni yukladi. Birinchi havoga koʻtarilgan samolyot Kutsko aeroportiga 150 m balandlikda boʻlgan yoʻlda past bulutlarga duch keldi. Ekipaj aerodrom ustidagi past bulutlar orasidan ucha olmaganligi sababli Priamino aeroportiga qaytdi. Shu bilan birga, qoʻmondon qolgan samolyotlarga Priamino aerodromiga qaytishni buyurdi. Qaytishda ekipaj tomonidan kutib olingan ikkita samolyot Priamin aerodromiga qaytib keldi. 5 ta samolyot Molodechno aeroportiga qoʻndi va u yerda yuk tushirib, Priaminoga qaytib keldi. Yankavtsi aeroportidan soat 07:15 da havoga koʻtarilgan S-47 rusumli L-876 rusumli samolyot bazaga qaytmadi. Reysdan radiogramma kelgan edi: „Aerodrom topilmadi“. Shundan soʻng, S-47 bilan aloqa yoʻqoldi.

16-iyul kuni mahalliy aholi Avgustava qishlogʻidan 1,5 km shimolda (Maladzechnodan 25 km janubi-gʻarbda) oʻrmonda qulagan samolyot va 6 jasadni topdi. Katta chapga egilgan (40° gacha) samolyot oʻng qanoti bilan baland archani, chap qanoti bilan qaragʻay daraxtiga osilib qolgan va 40-45° burchak ostida oʻrmonga tushib, uzunligi 55 m. Boʻshliq yoʻl hosil qilib 5 ta qalin daraxtlarni sindirib yuborgandi. Yongʻin sodir boʻlmaganligi aniqlangan.

Halokat sabablari 

 3-havo transporti polki komandiri va uning parvoz xizmati boʻyicha oʻrinbosari tomonidan parvozlar jadvalining notʼgʻri tashkil etilishi.
 Ular Kutsko aeroportiga oʻzlari uchib, uning joylashgan joyini bilib olishlari va ob-havoni tekshirishlari kerak edi, shundan soʻng ular qolgan samolyotlar bilan aloqaga chiqishib ogohlantirishardi.
 Kema komandirining past balandlikda parvozi
 Yomon ob-havo prognozi. Prognoz qilingan ob-havodan ancha yomonroq vaziyat yuzaga kelgan.
 Samolyot bilan toʻgʻri aloqa yoʻqligi.

Havolalar 
http://www.airdisaster.ru/database.php?id=2374
S-47 falokati tasvirlari

Manbalar 

Aviahalokatlar
Samolyotlar
2-jahon urushi
Jafar Jabborli

Jafar Gafar oʻgʻli Jabbarli ( 1899-yil 20-mart, Xiziy — 1934-yil 31-dekabr, Boku) — ozarbayjon dramaturgi, shoiri, rejissyor va ssenariynavis ijodkorlardan biri hisoblanadi.

Hayoti 
1902-yilda otasi vafotidan keyin Jabbarlining onasi to‘rt farzandi bilan Bokuga ko‘chib o‘tgan. 1915-yilda Jabbarli o‘rta maktabni tugatib, keyingi 5 yil davomida Boku politexnikumida elektromexanika bo‘yicha o‘qishni davom ettirgan. 1920-yilda Ozarbayjon Davlat universitetining amaliy tibbiyot fakultetiga o'qishga qabul qilingan ammo bu sohaga qiziqishi yo'qligi sababli tez orada sharqshunoslik  oyo'nalishiga o'tdi. 1923-yilda Jafar Jabborli dramaga bo'lgan qiziqishini qondirish uchun mahalliy teatrda ma'ruzalarga qatnasha boshladi.

Jafar Jabbarli 35 yoshida yurak yetishmovchiligidan vafot etdi hamda uni Faxriy xiyobonga dafn qilindi. Bokudagi milliy kinostudiya, “Ozarbayjonfilm” kinostudiyasi, koʻcha va metro bekati Jafar Jabborlining nomi bilan ataladigan bo'ldi.

1985-yil 22-mayda “Jafar Jabbarli yodgorlik uyi” muzeyi ochildi. I.Gutgashinli ko‘chasi 44-uyda (sobiq G.Sultonov ko‘chasi) Jafar Jabbarli istiqomat qilgan edi.

Adabiyot, teatr va kino 
Jafar Jabbarli oʻsmirlik chogʻlaridayoq sheʼr yozishni boshlagan va ilk sheʼrlarini 1911-yilda Ozarbayjon “Hagigat-i Afkar” gazetasida chop etgani haqida xabar berilgan edi. Keyingi yillarda Jafar Jabborli 20 dan ortiq pyesalar, she’rlar, ocherklar, hikoyalar, maqolalar yozgan. Uning asarlari 1920-yillarda kommunistik shon-shuhrat tashviqotidan juda ta'sirlangan va tenglik, mehnat, ta'lim, kosmopolitizm, ayollarning ozodligi, madaniy siljishlar va boshqalar kabi tegishli mavzularni nishonlagan. Jabbarlining Yevropa spektakllarini o‘rtacha ozarbayjonliklarga tanitishdagi eng katta yutug‘i juda ham mashhur bo'lgan asari Uilyam Shekspirning “Gamlet” asarini ozarbayjon tiliga tarjima qilgani bo‘ldi. Hamda ushbu asar orqali juda ham katta muhlislarga ega bo'ldi.

Jafar Jabborli 1925-yilda va bir yildan keyin Ozarbayjon drama teatrida rejissyorlik qilgan.

Jafar Jabbarli Ozarbayjonda ssenariynavislikning asoschisi sanaladi. Uning 1928-yilda yozilgan ikkita pyesasi — Sevil va Olmaz, 1929 va 1936-yillarda filmlarga aylantirilgani bizga ma'lum va mashhurdir. Ikkalasi ham ayollarning roli, ularning zulmi, kurashi va pirovardida eski patriarxal an'analar ustidan qozonilgan g'alaba mavzusiga e'tibor qaratgan edi.

Yana qarang 

 Jafar Jabbarli uy-muzeyi (Boku)
 Ozod qilingan ayol haykali

Manbalar

Tashqi havolalar 

 Cafarcabbarli.com (arxivlangan)
 Jafar Jabbarlining qisqa hikoyalari va dramalari Azeri.org saytida
Ozarbayjon ateistlari
1934-yilda vafot etganlar
1899-yilda tugʻilganlar
Asalari Apis avlodi

Apis asalarining vatani Afro-Yevrosiyo materikidadir. Asalarilar butun Afrika va Yevroosiyoda tabiiy ravishda tarqalgach, odamlar asalarilarning hozirgi kosmopolit tarqalishiga mas'ul bo'lib, Janubiy Amerikaga (16-asr boshlari), Shimoliy Amerikaga (17-asr boshlari) va Avstraliyaga (19-asr boshlari) bir nechta kichik turlarni kiritganlar.
Asalarilarning Apis avlodi quyidagi 4 turga boʻlinadi:

Apis Dorzata 
1.Hindiston yirik asalarisi (Apis Dorzata) Hindistonda keng tarqalgan boʻlib, ishchi arilari tanasining uzunligi 18mm, erkak arisiniki esa 16mmga yetadi. Ona arilar tanasining kattaligi ishchi arilarnikiga oʻxshash boʻlib, ular daraxt daraxt shoxlarida tepadan pastga qarab tik tushgan uzunligi 2m, kengligi 0,6m keladigan bitta katta ikki yoqlama mumkatak in yasaydilar va bunday inchalarda 4-10kg gacha asal yigʻiladi. Bu asalarilar xoʻjalik ahamiyatiga ega emas, chunki odamlar tashlab ketgan asalari inlarini qidirib topib, asal oladilar.

Apis Florea 
2. Hindiston kichik asalarisi (Apis Florea) Hindistondan to Sumatra, Borneo, Yava orollarigacha tarqalgan. Bu Hindiston kichik asalarisi Apis avlodlari ichida eng kichigi boʻlib, ishchi arisi tanasining uzunligi 7-8mm, ona arisiniki 13mm, erkak arisiniki esa 12mmga yetadi. Ular ham daraxt shoxlarida uzunligi 26sm va kengligi 20smgacha boʻlgan mumkatak uncha quradi, oilasidagi arilar soni 4-5mingtagacha yetadi.

Apis Seranaindika 
3.Oʻrtacha kattalikdagi Hindiston asalarisi (Apis Sera­naindika) tanasining kattaligi va xulq-atvoriga koʻra Oʻrta
Osiyo asalarilariga oʻxshash, Hindistonda va Rossiya terri­toriyasining Uzoq Sharq oʻrmonlarida uchraydi. Ular uzunligi 30 sm va kengligi 25 sm boʻlgan bir nechta mumkatak inchani daraxt gʻovaklariga yoki qoyalardagi kovaklarga qurib yashaydilar. Mumkatak ramkali uyalarda ham yashaydilar, ammo ularning hayotiga odamlar aralashsa, ular uyani tash­lab uchib ketadilar. Oilani tashkil kiluvchi arilar soni va asal toʻplashi boʻyicha hozirgi asalari oilalari, yaʼni apis mellifera turlaridan keyinda turadi. Arilar soni jadal koʻpayganda ularning vazni 1,5 kg ga, bir mavsum davomida
toʻplagan asal miqdori esa 25-30 kg ga yetishi mumkin.

Apis Mellifera 
4.Arilarning Apis Mellifera avlodi va turi Antarkti­dadan tashqari hamma qitʼalarda yil davomida yirik oila
boʻlib yashaydi. Asalari oilasida butun hayoti davomida mum­katak inchalarga tuxum qoʻyuvchi urgʻochi ona ari boʻlib, ona ari qoʻygan tuxumdan minglab (bahor mavsumida 15-25 ming, yoz oʻrtalarida esa 50-60 ming), uya ichida ishlovchi, mumkatak inchalarni quruvchi, oʻsimlik gullaridan sharbat va gulchang
toʻplab uyaga keltiruvchi, yosh arilarni boqib, tarbiyalab yetish­tiruvchi, keltirilgan nektarni qayta ishlab qoʻriqlovchi, inchalarni tozalovchi ishchi arilar hamda faqat yoz davomida koʻpayib yashovchi bir nechta yuzlab erkak arilar yetishib chiqadi.

Manbalar 
1. „Asia’s biodiversity vanishing into the marketplace“  2012-yil;

Adabiyotlar 
1. "Hayvonot olami" ensiklopediyasi;

 
 arilar
Metall kukuni

Metall kukunlari — kukun holiga kelib parchalangan metal. Kukun shaklida boʻlishi mumkin boʻlgan metallarga alyuminiy kukuni, nikel kukuni, temir kukuni va boshqa mahsulotlarni kukuni kiradi. Metalllarni bu kukun shaklida parchalashning toʻrt xil usuli bor.

Bular quyidagicha:

 Toʻgʻridan-toʻgʻri qisqartirish
 Gaz atomizatsiyasi
 Suyuqlik atomizatsiyasi
 Santrifüj atomizatsiyasi

Jarayonlar 
Metall kukunini ishlab chiqarish uchun quyidagi jarayonlardan foydalanish mumkin.

 Toʻgʻridan-toʻgʻri pasayish uglerodni temir oksidi rudasi bilan aralashtirish, aralashmani isitish, shimgichni temirni ugleroddan olib tashlash, uni maydalash, tavlash va chang shaklini ishlab chiqarish uchun yaroqli holga keltirish uchun qayta maydalash natijasidir.
 Gaz atomizatsiyasi eritilgan metall metallni sovutadigan gaz bilan toʻldirilgan kameraga oʻtish yoʻli orqali oʻtkazilganda sodir boʻladi. U tushganda, u toʻplanadi va kukunga tavlanadi.
 Suyuq atomizatsiya gaz atomizatsiyasiga oʻxshaydi, lekin buning oʻrniga metall yuqori bosimli suyuqlik bilan püskürtülür, bu esa tomchilarni tezroq qattiqlashtiradi. Bu kukunning koʻproq gözenekli, kichikroq va toza boʻlishiga olib keladi.
 Santrifüj atomizatsiya metallni novda sifatida kameraga qoʻyish va elektr bilan eritilganda, novda oxirida, eritilgan tomchilarni hosil qilish uchun boshqa kameraga tushib, keyin qotib qolganda sodir boʻladi.

Turlari va foydalanishlari 

 Alyuminiy kukuni: Fireworks, metall boʻyoqlar, yashil energiya sohasida quyosh batareyalarida ishlab chiqarish
 Vismut kukuni: batareyalar ishlab chiqarish, payvandlash tayoqlari, qotishmalar yaratish
 Kadmiy kukuni: keramika, shaffof oʻtkazgichlar, nikel-kadmiy batareyalarida ishlatiladigan sirlangan.
 Temir kukuni: Magnit mahsulotlar, bosma, tormoz prokladkalari, maʼlum turdagi boʻyoqlar va dogʻlar
 Nikel kukuni: korroziyaga chidamlilik uchun ishlatiladi, masalan, dengiz sanoatida ishlatiladi.

 Raney nikel: katalizator sifatida ishlatiladi.

 Platina qora: katalizator sifatida ishlatiladi.
 Titan kukuni

Yana qarang 

 Metall qalpoq
 Chang metallurgiyasi
 Bosish
 Sinterlash

Manbalar 

Kukunlar
Haqqula Aliyev

Haqqula Aliyev (1912, hozirgi Tojikiston hududi – 1971) – sovet tojiki qishloq xoʻjaligi rahbari, Tojikiston kolxozi raisi. 1951-yilda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan, biroq 1964-yilda iqtisodiy jinoyatlarda ayblanib, 1974-yilda Qahramon unvonidan mahrum etilgan.

Tarjimai hol 
Haqqula Aliyev 1912 yilda tugʻilgan, aniq tugʻilgan joyi nomaʼlum. Biroq, u hozirgi Tojikiston hududida joylashgan. Millati – oʻzbek.

1950-yillarda Proletar viloyati paxtachilik boshqarmasi bosh agronomi lavozimida ishlagan. U oʻzining mohir rahbarligi tufayli tuman boʻyicha paxta yig‘im-terim rejasini 19,1 foizga ortigʻi bilan bajarilishini taʼminlab, davlat mukofotiga sazovor boʻlish omkoniyatini qo'lga kiritdi. 1951-yil 26-iyunda Haqqula Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi. Soʻngra Tojikistonning Proletar (hozirgi Jabbor-Rasulovskiy) viloyatida joylashgan „Tojikiston“ kolxozining raisi lavozimiga tayinlandi.

1961-1962 yillarda kolxoz aʼzosi boʻlmagan 25 nafar fuqaroga 32 gektar kolxoz yerini ijaraga bergan. Xuddi shu davrda u islohotdan keyingi 12 000 sovet rublini oʻzlashtirishga muvaffaq boʻlgan. Bu qilmishlari uchun 1964-yil 17-fevralda Tojikiston SSR Oliy sudining jinoyat ishlari boʻyicha sudlov hay’ati Haqqula Aliyevni 10 yilga ozodlikdan mahrum qildi. Sud, shuningdek, Haqqula Aliyevni davlat mukofotlaridan mahrum etish haqida iltimosnoma kiritgan. Biroq Aliyev mukofotlarni oʻz ixtiyori bilan topshirishdan bosh tortgani uchun bu iltimosnoma SSSR Oliy Soveti Prezidiumiga oʻz vaqtida kiritilmagan. 1971-yil 5-yanvarda Tojikiston SSR Oliy sudi Aliyevni mukofotlaridan mahrum qilish toʻgʻrisidagi ariza Moskvaga yuborilganligi toʻgʻrisida qaror qabul qildi. 1971-yil 4-fevralda SSSR Oliy Kengashi Prezidiumi Aliyevni Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni va Lenin ordenidan mahrum qildi.

Haqqula Aliyevning keyingi taqdiri haqida maʼlumot yoʻq.

Mukofotlari 
Haqqula Aliyev avval taqdirlandi, keyin quyidagi mukofot va unvonlardan mahrum qilindi:

 Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni (SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 26-iyundagi Farmoni, 1971-yil 4-fevraldan mahrum etilgan) – „1950-yilda sugʻoriladigan yerlarda yuqori paxta hosili olgani uchun“;
 "Oʻroq va bolgʻa" oltin medali (1951-yil 26-iyun – № 6011, 1971-yil 4-fevralda olib tashlangan);

 Lenin ordeni (1951-yil 26-iyun – 167918-son, 1971-yil 4-fevraldan mahrum etilgan).

Manbalar
Vikipediyani tahrir qilgani uchun qamoqqa olinganlar roʻyxati

Bir nechta Vikipediya tahrirchilari ensiklopediyaga hissa qoʻshganliklari uchun hukumat tomonidan qamoqqa olingan.

Belorussiya 

Mark Bernshteyn () — millati belarus boʻlgan ruscha Vikipediya foydalanuvchisi, 2022-yil 11-martda 2022-yilgi Rossiyaning Ukrainaga bosqini haqidagi Vikipediya maqolalarini tahrirlash orqali „Rossiyaning 2022-yilgi urush senzurasi haqidagi qonunlari“ni buzgani uchun hibsga olindi va avval 15 kun soʻngra uch yilga ozodlikni cheklashga hukm qilindi.

Pavel Pernikov () — belaruscha Vikipediya foydalanuvchisi. 2022-yil 7-aprelda „Belarus Respublikasini obroʻsizlantiradigan“ onlayn xabarlar, jumladan, Belarusdagi siyosiy repressiyalar haqida Vikipediyaga kiritilgan ikkita tahriri uchun ikki yilga ozodlikdan mahrum qilingan.

Saudiya Arabistoni 

Osama Xolid (), arabcha Vikipediyaning arabistonlik sobiq adminstratori. 2020-yil sentyabrida siyosiy taʼqiblar haqida tanqidiy tahrirlar kiritib, „jamoatchilik fikrini chalgʻitish“ va „jamoat axloqini buzganligi“ uchun besh yillik qamoq jazosiga hukm qilingan.  va SMEX nodavlat tashkiloti maʼlumotiga koʻra, 2022-yil sentyabrida siyosiy mahbuslarning qamoq muddatini uzaytirish kampaniyasi doirasida Xolidning jazo muddati 32 yilga oshirilgan.

Ziyad al-Sofiani (), yana bir Arabcha Vikipediyaning sobiq adminstratori, „davlatdagi siyosiy faollarning taʻqib qilinishini tanqid qiluvchi“ tahrirlar kiritish orqali „jamoat fikrini chalgʻitish“ va „jamoat axloqini buzish“da ayblangan. U 2020-yil sentyabrida sakkiz yillik qamoq jazosiga hukm qilingan.

Suriya 

Bassel Xartabil bir qator ochiq manbali loyihalarga, jumladan, Vikipediyaga hissa qoʻshgan; uning 2012-yilda hibsga olinishi uning onlayn faoliyati bilan bogʻliq boʻlishi mumkin degan shubhalar bor. U 2015-yilda Damashq yaqinidagi Adra qamoqxonasida qatl etilgan. Bir qancha tashkilotlar, jumladan, Vikimedia fondi 2017-yilda uning sharafiga Bassel Xartabil erkin madaniyat stipendiyasini uch yillik muddatga moʻljallab tashkil qilib bergan.

Manbalar