MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Yusif Ziyo Tolibzoda

Yusif Oxund Mustafo oʻgʻli Tolibzoda yoki Yusif Tolibzoda Tbilisi (, 1877-yil 11-oktyabr, Tbilisi – 1923-yil 18-may, Xorazm) – oʻqituvchi, siyosatchi, dramaturg, harbiy xizmatchi.

„Armanusa“, „Amir Xolid bin Valid“ dramatik asarlarini yozgan. U gazeta va jurnallarda publitsistik maqolalar chop ettirgan.

Bolqon urushlarida va Birinchi jahon urushida qatnashgan. Bolqon urushlarida u ozarbayjon koʻngillilariga qoʻmondonlik qilgan. Usmonli qoʻshinida polkovnik darajasiga koʻtarilgan. 1918-yilda Yusif Ziyo Tolibzoda Bokuni ozod qilish uchun Kavkaz islom armiyasi safida Ozarbayjonga qaytib kelgan.

1921-yil fevralda Naxchievan inqilobiy qoʻmitasi aʼzosi etib tayinlangan. Keyinchalik General unvoni bilan Naxchevan harbiy komissari etib tayinlangan.

Bosmachilik harakatida qatnashib, bolsheviklarga qarshi kurashgan. 1923-yil 18-mayda bolsheviklar bilan boʻlgan janglardan birida halok boʻlgan.

Hayoti va ijodi 
Yusif Ziyo Tolibzoda 1877-yil 22-yanvarda Tbilisining Shaytonbozor kvartalida tugʻilgan. Boshlangʻich maʼlumotni Tbilisida „Rushdiya“ gimnaziyasida olgan. 1894-yilda oilasi bilan Xurosonga koʻchib oʻtgan. Bu yerda taʼlimni davom ettirgan Yusif, urmiylik ustozi Yusif Ziyoning kuchli taʼsiriga tushib, „Ziyo“ taxallusini olgan. Yusif Ziyo otasining iltimosiga koʻra maktabdan soʻng, Mirzo Jaʼfar madrasasiga oʻqishga kiradi va shu yerda diniy taʼlim oladi. Madrasani tamomlab, Bagʻdodda oʻqishni davom ettirgan. Yusif oʻqish davrida turk, arab, fors va rus tillarini mukammal oʻrgangan. 1899-yilda onasi bilan Tbilisiga qaytib kelgan. Yusif Shoh Abbos masjidida xizmat qilish uchun tayinlangan boʻlsa-da, u buni rad etgan va 1900-yilda Bokuga koʻchib oʻtgan.

Faoliyati 
1900-yil sentabrida imtihonni muvaffaqiyatli topshirib, Tolibzoda rus-tatar maktabiga shariat muallimi lavozimiga tayinlangan. Bokuda u Hoji Zeynalabdin Tagiyev, Narimon Narimanov, Habib-bek Mahmudbekov va boshqa ziyolilar vakillari bilan uchrashgan. 1901-yilda Yusif Ziyo Tolibzoda N.Narimanovning „Nodirshoh“ dramasini fors tiliga tarjima qilgan. 1902-yilda Tolibzodaning ozarbayjon tili grammatikasi haqidagi „Tehsili-gevaid“ kitobi, 1903-yilda Islom olamida ayol tarbiyasi haqida „Hediyavi-nisvon“ va „Janob Hojining tarjimai holi va hayotiy faoliyati“ kitoblari nashr etilgan. 1900–1910-yillarda Bokudagi turli nashriyotlarda Tolibzodaning islom diniga oid 10 dan ortiq kitob va risolalari nashr etilgan. 1904-yilda u „Islom tarixi va tarixiy ziyoratgohlar koʻrsatkichi hamda islom mamlakatlari xaritasi“ nomli noyob xaritani cop ettirgan.

Oilasi 
Otasi – Oxund Mustafo Tolibzoda Zaqafqaziya shayx ul-islomining noibi edi.

Akasi – Abdulla Shaig shoir, nosir, dramaturg, Ozarbayjon SSRda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi edi.

Manbalar 

Xorazmda vafot etganlar
1923-yilda vafot etganlar
18-mayda vafot etganlar
Tbilisida tugʻilganlar
1877-yilda tugʻilganlar
11-oktyabrda tugʻilganlar
Kunya-Uaz

Kunya-Uaz () – Turkmanistonning qadimiy shahri (qal’asi), Toshhovuz shahridan 40 km gʻarbda joylashgan. Qadimda Xorazm tarkibiga kirgan.

Tavsifi 
Qal’a IV-III asrlarda qurilgan. Uning balandligi 10 metrgacha boʻlgan kuchli devorlardan iborat. Shaharcha 307 m dan 307 m gacha boʻlgan kvadrat shakliga ega boʻlib, burchaklari asosiy nuqtalarga toʻgʻri yoʻnaltirilgan. Tashqi tomondan shahar xandaq va devorlar bilan oʻralgan Qal’aning ichkarisi boʻsh kuchli devor bilan ikki qismga boʻlinadi. Yodgorlikning umumiy maydoni 9,5 gektarni tashkil etadi.

Kunya-Uaz atrofi qadimiy kanallarning zich tarmogʻi, kichik ariqlar va sugʻorish maydonlari izlari bilan qoplangan. Qazib olingan arxeologik materiallar qishloq xoʻjaligining ushbu izlarini qadimgi davrga toʻgʻri kelishini isbotlaydi. Bu yerda ilk Afrigʻiylar davriga oid madaniy qatlam topilgan.

Aholi 
Qabrlarni oʻrganish shuni koʻrsatdiki, Kunya-Uazda ham, Turkmanistonning boshqa Xorazm qal’asi Kanga-Qal’ada ham IV asrda yashagan aholining antropologik tipi hozirgi turkmanlar tipiga mos keladi."… Qangʻoqali xalqining turi hozirgi turkmanlarga koʻproq oʻxshaydi. Xuddi shu antropologik tip, xuddi shu dafn marosimi bilan birga, Kunya-Uazning sinxron joyida ham qayd etilgan"

Manbalar 

Xorazm qalʼalari
Turkmanistonning Xorazm shaharlari
Xorazm shaharlari
Sulaymon Soʻfi

Sulaymon Soʻfi – Xorazmning shimoli-sharqiy qismida hukmronlik qilgan qoʻngʻirot-soʻfiylar sulolasidan boʻlgan hukmdor (1380—1388). Sulaymon Soʻfi Husayn Soʻfi asos solgan Xorazm hukmdorlaridan bir boʻlgan soʻfilar sulolasining soʻnggi vakili boʻlgan. 1379-yilda Amir Temur Urganchni egallaganidan keyin Sulaymon Soʻfi Xorazmning shimoli-sharqiy qismida hokimiyatni oʻzida saqlab qoladi.

Toʻxtamish bilan ittifoqi 
1379—1380-yillarda Sulaymon Soʻfi Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib, uning oliy hokimiyatini tan oladi. 1379—1387-yillarda Xorazmda Toʻxtamish nomidan tanga zarb qilgan.

Amir Temur mulkiga hujum qilishi 
Sulaymon Soʻfi 1387-yilda Toʻxtamish va Qamaraddinlarning Movarounnahrga yurishida qatnashgan. Natanziy maʼlumotiga koʻra, Xorazm qoʻshinlariga Aqcha oʻgʻlon va 1372-yilda Amir Temur tomonidan qatl etilgan xuttalonlik Kayxusravning oʻgʻli boshchilik qilgan. Amir Temur gʻarbga yurish bilan mashgʻul boʻlgan bir paytda unga dushman boʻlgan barcha kuchlar – Oltin Oʻrda, Moʻgʻuliston va Xorazm birlashib, Movarounnahrga yurish qilishadi. Bu yurishda Qarshi shahri va Zanjirsaroy saroyi yoqib yuborilgan, Samarqand va Buxoro qamal qilingan.

Amir Temurning Xorazmga yurishi 
Harbiy koalitsiya oʻz davlatiga haqiqiy xavf tugʻdirayotganini yaxshi anglagan Amir Temur darhol Movarounnahrga qaytib, qatʼiy chora koʻradi. 1388-yilda Amir Temur Xorazmga soʻnggi yurishini amalga oshiradi, bu yurishida Xorazm poytaxti Urganch (Gurganj) egallab olinadi va soʻfilar sulolasiga barham beriladi. Sulaymon Soʻfi shimolga, Toʻxtamish huzuriga qochib borib, unga tumanboshi sifatida xizmat qiladi. Xorazm nihoyat Temuriylar davlatiga tarkibiga kiradi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Б. А. Ахмедов. Государство кочевых узбеков. Москва, «Наука», 1965
 Р. Ю. Почекаев. «Цари ордынские» — Санкт-Петербург. Евразия. 2010

Oʻzbekiston tarixi
Xorazm hukmdorlari
Muhammadqodir Toshtemirov

Muhammadqodir Toshtemirov (2001-yil 17-sentyabrda tugʻilgan)  – oʻzbekistonlik ogʻir atletikachi. Muhammadqodir 81 kg vazndagi erkaklar oʻrtasidaSaudiya Arabistonining Ar-Riyod shahrida boʻlib oʻtgan 2023 yilgi ogʻir atletika boʻyicha jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Toshtemirov erkaklar oʻrtasida 81 kg vazn toifasidagi 2020-yilgi ogʻir atletika boʻyicha Oʻzbekiston poytaxti Toshkentda boʻlib oʻtadigan Osiyo chempionatda kumush medalni qoʻlga kiritadi. 2021-yilda Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida boʻlib oʻtgan ogʻir atletika boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritadi.

Faoliyati 
2018-yilda Toshtemirov 77 kg vazn toifasidagiArgentinaning Buenos-Ayres shahrida boʻlib oʻtgan yozgi oʻsmirlar Olimpiya oʻyinlarida kumush medalni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Turkmanistonning Ashxobod shahrida boʻlib oʻtgan ogʻir atletika boʻyicha 2018-yilgi jahon chempionatida 73 kg vazn toifasida ham ishtirok etgan. Muhammadqodir 81 kg vazn toifasida Tailandning Pattaya shahrida boʻlib oʻtgan 2019 yilgi ogʻir atletika boʻyicha jahon chempionatida oʻrinda ham ishtirok etadi.

Toshtemirov erkaklar oʻrtasidagi 81 kg vazn toifasida 2020-yilda Yaponiyaning Tokio shahrida boʻlib oʻtadigan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Oʻzbekiston sharafini himoya qiladi, biroq oʻtgan doping qoidabuzarliklari tufayli Oʻzbekiston Muhammadqodir Toshtemirovni tanlanmadi.

Manbalar
Nigina Oʻktamova

Nigina Oʻktamova (2003-yilda tavallud topgan) — Oʻzbekistonlik bokschi, yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida oltin medal sohibasi, „Yilning eng yaxshi yosh sportchisi“ (2021-yil), Shuhrat medali sohibasi.

Faoliyati 
2021-yilning aprelida Polshada oʻtkazilgan yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida 54 kg vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritadi va bu orqali oltin medalni qoʻlga kiritgan oʻzbekistonlik birinchi ayol bokschi boʻldi.

Manbalar 

Oʻzbekiston bokschilari
Valeriy Kapashin

Valeriy Kapashin Petrovich (1950-yil 26-sentyabrda tugʻilgan, Ukraina SSR, SSSR, Poltava viloyati, Runovshchina qishlogʻi) – Rossiya harbiy rahbari va davlat arbobi, general-polkovnik (22.02.2009).

Biografiyasi

Bolaligi 
1967-yilda oʻrta maktabni tamomlagan. Keyinchalik u A. M. Gorkiy nomidagi Xarkov davlat universitetiga oʻqishga kirgan.

Harbiy xizmat 
1967-yildan Sovet armiyasida xizmat qilib, 1971-yilda Saratov oliy harbiy muhandislik kimyoviy mudofaa maktabini imtiyozli diplom bilan tugatgan. Radiatsiya, kimyoviy va biologik mudofaa qoʻshinlarida vzvod komandiri boʻlgan. Shuningdek u alohida kimyoviy mudofaa bataloni komandiri lavozimlarida ham xizmat qilgan. U „katta leytenant“ va „kapitan“ harbiy unvonlarini muddatidan oldin olgan.

1982-yilda Sovet Ittifoqi marshali S. K. Timoshenko nomidagi Kimyoviy mudofaa harbiy akademiyasini tamomlagan. 1982-yildan – Ural harbiy okrugining (Zlatoust) 28-alohida kimyoviy mudofaa polkining shtab boshligʻi, 1983 yildan – ushbu polkning komandiri boʻlgan. Ushbu polkdagi faoliyatining boshida u Chernobil AESdagi avariya oqibatlarini bartaraf etishda ishtirok etgan va 6 oy davomida ofat zonasida jangovar topshiriqlarni bajargan. U Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangan.

1986-yildan – Ural harbiy okrugi kimyoviy qoʻshinlari boshligʻining oʻrinbosari, Janubiy kuchlar guruhi (Vengriya) kimyoviy qoʻshinlari shtab boshligʻi, Gʻarbiy strategik yoʻnalishning kimyoviy qoʻshinlari boshligʻi boʻlgan.

1991-yildan Turkiston harbiy okrugida Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududidagi Nukus shahrida joylashgan Davlat kimyo ilmiy-tadqiqot instituti-sinov poligoni boshligʻi lavozimida ishlagan. 1993-yil iyun oyidan – Uzoq Sharq harbiy okrugining radiatsiya, kimyoviy va biologik himoya kuchlari boshligʻi boʻlgan. U Ukraina Mudofaa vazirligining kimyoviy mudofaa qoʻshinlari boshligʻi boʻlish taklifini rad etgan. Shuningdek, u 1995-yildagi Neftegorsk zilzilasining oqibatlarini bartaraf etishda qatnashgan.

Manbalar

Havolalar 

 „Qambar tumani“ munitsipal tuzilmasi rasmiy veb-saytida maʼlumot
 Biografik maʼlumot va fotosurat RKhBZ qoʻshinlari faxriylari ittifoqi veb-saytida 
 Rossiyaning Spetsstroy rasmiy veb-saytida biografik maʼlumotlar va fotosuratlar bilan „Bu juda xavfli va qiyin ish edi“ maqolasi
 „ Rossiya harbiy sharhi “, № 1 (48), 2008 yil yanvar – P.46-49.

Qoraqalpogʻiston ASSR Oliy Kengashi deputatlari
SSSR Qurolli Kuchlarining 70 yilligi yubiley medali sohiblari
Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Hurmat ordeni sohiblari (Rossiya)
Vatan oldidagi xizmatlari uchun 4-darajali ordeni sohiblari
Vatan oldidagi xizmatlari uchun 3-darajali ordeni sohiblari
Yashayotgan insonlar
1950-yilda tugʻilganlar
26-sentyabrda tugʻilganlar
Qoraqalpogʻiston gerbi

Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat gerbi () — Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidagi suveren respublika — Qoraqalpogʻiston Respublikasining rasmiy ramzlaridan (bayrogʻi va madhiyasi bilan birga) biri. Qoraqalpogʻiston gerbi 1993-yil 9-aprelda respublika Joʻqorgʻi Kengeshining XII sessiyasida davlat gerbi toʻgʻrisidagi qonuni qabul qilinganda tasdiqlangan. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Davlat gerbi Qoraqalpogʻiston Respublikasining suveren davlat ekanligini bildiradi. Gerb mashhur sovet, qoraqalpoq va oʻzbek rassomi Jolliboy Izentayev chizmasi bilan Oʻzbekiston gerbi asosida yaratilgan.

Qoraqalpogʻiston gerbi Oʻzbekiston gerbiga juda oʻxshaydi va amalda uni qismlarga boʻlib, koʻchirib olgan. Bu esa ikki respublikaning birligidan dalolatdir. Qoraqalpogʻiston gerbida toʻq moviy togʻlar ustidan chiqayotgan quyosh va respublikaning qadimiy tarixi va madaniyati timsoli boʻlgan zardushtiylarning Chilpiq qal’asi, Amudaryo va Orol dengizi tasvirlangan boʻlib, ular oʻng tomonda sholi boshoqlari, chap tomonda esa ochiq paxta chanoqlaridan iborat gulchambar bilan oʻralgan. Gerbning yuqori qismida qirralari toʻq sariq rangda boʻlgan koʻk sakkizburchak, uning ichida oq rangdagi yulduz va yarim oy tasvirlangan. Gerbning markazida qanotlari ochiq afsonaviy qush Humo aks etgan. Gerbning pastki qismdagi gulchambarda respublika davlat bayrogʻi va markazida „QARAQALPAQSTAN“ (yoki „ҚАРАҚАЛПАҚСТАН“) yozuvi joylashgan. Paxta va sholidan iborat gulchambar Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston bayroqlari tushirilgan lentalar bilan bogʻlangan.

Manbalar

Havolalar

Yana qarang 
 Qoraqalpogʻiston bayrogʻi
 Oʻzbekiston gerbi
Qoraqalpogʻiston davlat ramzlari
Alifbo boʻyicha gerblar
Safardiz

Safardiz — Xorazmning janubi-sharqidagi shahar, shahar haqidagi maʼlumotlar oʻrta asr manbalarida qayd etilgan. Bu haqida maʼlumotlar Istaxriy, Abu Saʼd as-Samʼoniy va Yoqut al-Hamaviy tomonidan berilgan.

Joylashuvi 
Yahyo Gʻulomov Safardizning joylashuvini tahlil qilar ekan, oʻzining ushbu hududning joylashuvi haqida quyidagicha maʼlumot beradi:Istaxriy Xivadan Gurganchga boradigan yoʻldan tashqari Safardiz qishlogʻi orqali Katga boradigan boshqa yoʻlni ham qayd qilgan. Bu qishloq bilan Xiva oʻrtasidagi masofa 5 farsax, Katgacha esa 3 farsax boʻlgan. Bu yoʻl Abulgʼozi (XVII asr) koʻp marta tilga olgan yoʻlning oʻzidir. Ana shu yoʻl bilan Xonqa shahri orqali Xivadan Katga borganlar. Bu uch punkt oʻrtasidagi masofa haqida Istaxriy keltirgan raqamlar haqiqatga toʻgʻri keladi. Shuning uchun Safardizni Xonqa shahri oʻrnida boʻlgan deyish mumkin. Xonqa aholisi oʻz shaharlari tarixi haqida koʻpgina rivoyatlarni biladilar. Bu rivoyatlarga qaraganda, shahar qadim oʻtmishda boshqacha nom bilan atalgan, lekin ular bu nomni bilmaydilar.Bu shaharda mashhur yassviylik tariqati shayxi Sayyid otaning oʻgʻli yoki jiyani uchun qurilgan xonaqoh boʻlgan. Moʻgʻullar istilosi paytida shahar vayron boʻladi va faqat xonaqohlar saqlanib qolinadi, keyinchalik shahar hayoti ular atrofida qayta tiklanadi. Oʻshandan beri shahar Xon(a)qoh" (Xonqa) deb atala boshlandi. Bu afsona, shubhasiz, tarixiy haqiqatga mos keladi, Abulgʻozi va Xiva yilnomalari mualliflari orasida shahar nomi oddiygina Xonqa (حانقا) emas, balki Xonaqoh (حانقاه) transkripsiyasida yozilgan. Sam’oniy va Yoqut Hamaviy Safardizni tilga olib, uni Amul (Chorjoy) yaqinida bir joyda joylashgan deb qayd etishgan. Shu asosda de Guye Safardizni mashhur Sadvarga oʻxshatgan. Bunday oʻxshatish, albatta, notoʻgʻri, chunki birinchidan, Sadvar Maqdisiy davridan beri oʻz nomini va oʻrnini saqlab qolgan; ikkinchidan, Xiva bilan Sadvar orasidagi masofa 5 farsax (taxminan 35 km) emas, 10 farsaxga yaqin. Safardizning oʻrni hali aniqlanmagandi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 
 
Xorazm shaharlari
Qadimiy shaharlar
Qora Qalpoqliklar

Qora Qalpoqliklar yoki Qora Qalpoqlilar (rus.Чёрные клобуки, ukr. Чорні клобуки) Berendei, Torki kabi yarim koʻchmanchi turkiy qabilalar guruhining umumiy nomi hisoblanadi. 11-asr oxirida ular Kiyev va Pereyaslav knyazliklarining janubiy chegarasida joylashgan Ros daryosi vodiysi boʻylab koʻchib yurishgan.

Tarix 

Ular haqidagi dastlabki maʼlumotlar 1146-yildagi Kiyev knyazligining yilnomalarida qayd etilgan.

12-asrda Kiyev knyazligi tomonidan yerlarning katta qismining egallanishi tufayli qabilalarning koʻpchiligi oʻtroq hayotga oʻtishga majbur boʻlishgan va oʻzlari yashagan joylarda koʻplab shaharchalar barpo etishgan(hozirgi Cherkas va janubiy Kiyev viloyatlariga toʻgʻri keladi). Ularning poytaxt shahri Torchesk (hozirgi Qaharliq shahri bilan yonma-yon) boʻlgan va Kanev shahri bilan vaqti-vaqti bilan almashtirib turilgan. Ular rus knyazlari tomonidan janubiy chegaralarini qipchoqlardan himoya qilish uchun ham foydalanilgan va Kiyev Rusining tashqi aloqalarida asosiy ittifoqchilaridan bir boʻlgan. Moʻgʻullar istilosidan soʻng ular qisman qoʻshni xalqlar tomonidan bosib olingan va oʻsha xalq madaniyatiga singib ketishgan. Oʻzbekxon kabi Oltin Oʻrda hukmdorlari (1340—1390-yillar oraligʻida) tomonidan Oʻrta Osiyoga surgun qilingan.

Ularning nomi Qora Qalpoqlik yoki Qora Qalpoqli maʼnosini bildiradi, turkiy tillarda esa „Qoraqalpoq“ deb ataladi. Ularning milliy libosidan kelib chiqib bunday nom berilgan degan tahminlar mavjud. Qora Qalpoqliklarning hozirgi Qoraqalpoqlarning ajdodlari boʻlishi mumkinligi aniq emas.

15-asrning 1152-yilgacha boʻlgan Moskva arxividagi xronikalar toʻplamida Qora Qalpoqliklarni Shimoliy Kavkazdan kelgani uchun cherkaslar deb ham atalganligi yozilgan.

Havolalar 

 Qora Qalpoqliklar Ukraina ensklopediyasida
 Bijanaklar. Ukraina – Buyuk xalq tarixi

Manbalar 

Turkiy xalqlar
Qipchoqlar
Kiyev knyazligi
Farhod Matkarimov

Farhod Komilovich Matkarimov (17-iyun 1980-yil, Xorazm, Oʻzbekiston SSR, SSSR) – oʻzbek ogʻir atletikachisi va bodibildingchi. Oʻzbekiston Bodibilding va fitnes federatsiyasi va Osiyo Mas-restling federatsiyasi bosh kotibi.

Biografiyasi 
Farhod Matkarimov 1995-yildan 2014-yilgacha sport va bodibilding bilan shugʻullangan. 2009-yilda Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universitetini tamomlagan, shundan keyin ogʻir atletika boʻyicha murabbiy sifatida ish boshlagan.

2006-yilda Timur Sobirov va Odil Abdurahmonovlar bilan birgalikda Oʻzbekiston Bodibilding va fitnes federatsiyasiga asos solgan. 2006—2009-yillarda va 2013-yildan esa Oʻzbekiston bodibilding va fitnes federatsiyasi bosh kotibi

2022-yil 4-noyabrda Olmaliq shahrida boʻlib oʻtgan Xalqaro Mas-restling federatsiyasi Prezidiumining yigʻilishida Osiyo Mas-restling federatsiyasi bosh kotibi etib saylangan.

Mukofotlari 
Farhod Matkarimov 2021-yil 29-sentyabrda Sogʻlom turmush medali bilan taqdirlangan.

Manbalar 

1980-yilda tugʻilganlar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Xorazmda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
17-iyunda tugʻilganlar
Layloxon Sobirova

Layloxon Arslonbek qizi Sobirova (2003-yil 28-fevralda tugʻilgan) — oʻzbek erkin kurashchisi. Layloxon Sobirova 2022-yilgi jahon chempionatida sakkizinchi o'rinni egalladi.

Faoliyati 
2022-yil Bolat Turlykhanov musobaqasida 57 kg vazn toifasida uchinchi o'rin sohibasi. 2022-yilgi Osiyo o'yinlarining bronza medali sovrindori. 2023-yilgi Osiyo ikkinchi o'rin sohibasi. 2022-yilgi o‘smirlar o‘rtasidagi Osiyo chempioni.

Manbalar 

2003-yilda tugʻilganlar
Oʻzbekistonlik ayol kurashchilar
Elbek Tojiyev

Elbek Xudoynazarovich Tojiyev (, , 7-yanvar 1986-yil, Kenagas, Qoraqalpogʻiston, Oʻzbekiston) – Belarus klassik uslub kurashchisi, millati Oʻzbek. Yunon-rum kurashi boʻyicha Yevropa chempioni. Belarus Respublikasida xizmat koʻrsatgan sport ustasi (2012). Oʻtmishda O'zbekiston jamoasida (2003-2007) oʻynagan.

Hayoti 
Kenagas qishlogʻida tugʻilgan. 10 yoshida Samarqand sport maktabiga borgan. 2006-yilda u oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqdi va 17 yoshida Belarusga koʻchib oʻtib, fuqaroligini oʻzgartiradi. Dastlabki yillarda u Borisov shahridagi yotoqxonada yashagan va tez orada oʻz uyiga ega boʻlgan. Rafiqasi – Xolida Tojiyeva, oʻgʻillari Ramazon va Ali.

Sport karyerasi 
2003-2007-yillarda Oʻzbekiston sharafini himoya qilgan; 2005-yilda oʻsmirlar oʻrtasida jahon chempioni va 2006-yilgi Osiyo oʻyinlarida oʻninchi oʻrinni egallagan. Ammo u 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida erkaklar oʻrtasida −55 kg vazn toifasida Belorussiya nomidan ishtirok etib, 1/8 finalda 0:2 koʻrsatgich bilan yaponiyalik kurashchi Koxey Xasegavaga yutqazgan. 2013-yilgi Tbilisida boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 55 kg vazn toifasida final bahsida ozarbayjonlik Elchin Aliyevni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2011-yilda u jahon chempionatlarining kumush medali sovrindori boʻldi. 2010-yilda harbiylar oʻrtasidagi jahon chempionatida uchinchi, 2011-2012-yillarda oʻninchi, 2013-yilda oltinchi va 2016-yilgi Jahon chempionatida beshinchi oʻrinni qoʻlga kiritgan.
2014-yilda Xalqaro kurash federatsiyasi uning 55 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasini toʻxtatdi. 59 kilogrammgacha boʻlgan yangi vazn toifasida u xalqaro musobaqalarda oʻz oʻrniga ega emas.

Natijalar

Manbalar

Havolalar 
 
 
 2012-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari veb-saytidagi profil 

Qoraqalpogʻistonlik sportchilar
Aktenge Keunimjayeva

Aktenge Keunimjaeva – oʻzbekistonlik erkin kurashchi. Aktenge kurash boʻyicha Osiyo chempionatining uch karra bronza medali sovrindori. Shuningdek, 2021-yili Turkiyaning Konya shahrida boʻlib oʻtgan Islom birdamlik oʻyinlarining kumush medali sovrindori.

Faoliyati 
2019-yilda Keunimjaeva ayollar oʻrtasida 53kg vazn toifasida Qozogʻistonning Nur-Sulton shahrida kurash boʻyicha jahon chempionatida ishtirok etadi. U oʻzining ilk uchrashuvida kubalik Lianna Monteroga qarshi kurash olib boradi.

Keunimjaeva Qozogʻistonning Olmaota shahrida kurash boʻyicha 2021-yilgi Osiyo olimpiya saralash turnirida ishtirok etadi.

2022-yilda Keunimjaeva Turkiyaning Istanbul shahrida boʻlib oʻtgan Yasar Dogu turnirida ishtirok etadi. U2021-yilda Turkiyaning Konya shahrida boʻlib oʻtadigan Islom birdamlik oʻyinlarida 53 kg vazn toifasida kumush medalni qoʻlga kiritadi. Aktenge 53 kg vazn toifasida 2022-yil Serbiya poytaxti Belgrad shahrida boʻlib oʻtgan kurash boʻyicha jahon chempionatda ishtirok etadi.

Yutuqlari

Manbalar

Havolalar 

 Aktenge Keunimjaeva at the International Wrestling Database

Oʻzbekiston kurashchilari
Inayat Naurizbayev

Naurizboyev Inoyat () (10-sentyabr 1918-yil, Karl Marks qishlogʻi, hozirgi Qoraqalpogʻiston – 29-aprel 1999-yil) – Sovet harbiy xizmatchisi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1944), 933-piyoda polkining pulemyotchisi (254-piyodalar diviziyasi, 52-armiya, Voronej fronti).

Hayoti 
1918-yil 10-sentyabrda Karl Marks (hozirgi Toʻrtkoʻl tumani, Qoraqalpogʻiston) nomli ovul (oʻsha paytdagi qishloq Soveti)da dehqon oilasida tugʻilgan. Millati – Oʻzbek (boshqa maʼlumotlarga koʻra – qozoq). Maktabning 4-sinfini tamomlagach, Toʻrtkoʻldagi avtobazada ishlagan. 1943-yildan KPSS aʼzosi boʻlgan. 1941-yil sentyabrda Qoraqalpogʻiston ASSR Toʻrtkoʻl tuman harbiy komiteti tomonidan Qizil Armiya safiga chaqirilgan; keyin u frontda boʻldi.
U Dnepr jangida oʻzini namoyon qildi. 1943-yil 2-oktyabrda birinchilardan boʻlib Dneprni kesib oʻtdi va pulemyot ekipaji tarkibida ishgʻol qilingan pozitsiyalarni himoya qildi. 1943-yil 17-oktyabrda tungi jangda Xreshchatyk qishlogʻi uchun dushman postlarini yoʻq qilib, ekipaji bilan birga qishloqqa bostirib kirdi. Jang natijasiga koʻra, dushmanning muhim istehkom nuqtasi fashistlardan tezda tozalandi.
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 22-fevraldagi „Qizil Armiya generallari, ofitserlari, serjantlari va oddiy askarlariga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida“gi farmoni bilan „Dnepr daryosidan oʻtishda qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarish, daryoning oʻng qirgʻogʻida harbiy muvaffaqiyatlarni rivojlantirish va koʻrsatilgan jasorat va qahramonlik“ uchun Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni va Lenin ordeni va Oltin Yulduz medali bilan taqdirlangan.
1945-yilda Ofitserlar malakasini oshirish kurslarini tamomlagach, kichik leytenant Inoyat Naurizboyev zaxiraga oʻtadi. Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Ellikqal’a tumanidagi „Leningrad“ kolxozida yashagan. U 1999-yil 29-aprelda vafot etgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar