MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kinofestival

Kinofestival (kino… va frans. festival — bayram) — kino sanʼati asarlarining turli shaklda oʻtkaziladigan koʻrigi. Kinematografiyasi rivojlangan koʻpgina davlatlar milliy kino sanʼatining eng yaxshi yutuqlarini namoyish etish, keyingi rivojlanish yoʻnalishini belgilab olish, xalqlarning oʻzaro yaqinlashuvi, sanʼat rivojiga oʻz hissalarini qoʻshish maqsadida kinofestivallar uyushtiradi.

Kinofestivalning anʼanaviy turi — xalqaro kinofestivallardir. Ular konkursli yoki konkurssiz, ixtisoslashgan va ixtisoslashmagan boʻladi. Konkursli xalqaro kinofestivallarda hakamlar hayʼati film yaratuvchilari (rejissyor, aktyor, operator, rassom va boshqalar)ni mukofot, sovrin, diplom va boshqa bilan takdirlaydilar. Konkurssiz festivalda koʻrsatilgan har bir film „festival katnashchisi“ degan diplom, shuningdek, turli tashkilotlar taʼsis etgan mukofot va sovrinlarga ega boʻladilar.

Maxsus xalqaro kinofestivallar janrlar (hujjatli, multiplikatsion, ilmiy-ommaviy, reklama filmlar va boshqalar), regionlararo (Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi, Boltiq boʻyi va MDH, arab mamlakatlari va boshqalar), boshqa ajratib turuvchi jihatlar (yosh rejissyorlar filmi, festivallar festivali, ayol rejissyor kabi) asosida oʻtkaziladi. Har bir kinofestivalning aniq belgilangan vaqti („kun“, „dekada“, „turkum“, „oylik“, „haftalik“ kabi) hamda koʻrsatiladigan filmlar soni (konkursga kiritilgan yoki informatsion filmlar) oldindan maʼlum boʻladi. Reglamentga asosan ilgari biror kinofestivalda mukofotlangan filmlar konkursga kiritilmaydi.

Jahonda oʻtkaziladigan eng yirik kinofestivallardan qad.si Venetsiya (Italiya) kinofestivalidir (1932). Bu festivalning Bosh. sovrini „Avliyo Markning oltin sheri“ (eng yaxshi filmga, eng yaxshi debyutga, eng yaxshi ayol va erkak roliga). Cannes xalqaro kinofestivali 1946-yil dan har yili aprel—may oylarida oʻtkaziladi. Bosh sovrini „Oltin palma shoxi“, Katta maxsus sovrin „Oltin kamera“ (eng yaxshi ayol va erkak roli, eng yaxshi rejissura, eng yaxshi operatorlik ishi, eng yaxshi debyut uchun).

Berlin xalqaro kinofestivali 1951-yildan mavjud. Eng katta sovrin „Oltin ayiq“, keyingisi „Kumush ayiq“. Har yili SanSebastyan (Ispaniya)da oʻtkaziladigan xalqaro kinofestival 1953-yildan faoliyat koʻrsatadi. Sovrinlari: „Katta oltin chigʻanoq“, „Oltin chiganoq“, „Kumush chigʻanoq“.

Moskva xalqaro kinofestivali 1959-yildan oʻtkaziladi. Bosh sovrini „Avliyo Georgiy“.

Birinchi Toshkent xalqaro kinofestivali 1968-yilda oʻtkazilgan. Shundan buyon Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi mamlakatlari festivali sifatida faoliyat koʻrsatadi. Bosh sovrini: „Oltin semurgʻ“ (eng yaxshi film uchun), „Xoʻja Nasriddin“ (eng yaxshi rejissura uchun), „Kumush semurgʻ“ (eng yaxshi debyut uchun), „Oltin archa“ (eng yaxshi erkak roli uchun), „Oltin lola“ (eng yaxshi ayol roli uchun) (yana qarang Toshkent xalqaro kinofestivali).

Manbalar
Kinochilar uyi

Kinochilar uyi - kino sanʼati arboblarining ijodiy uyi. Teatr va kino xodimlari uyi bazasida 1966-yil ochilgan. Yangi binosi (meʼmorlari R. A. Xayrutdinov, V. N. Breusenko; binoni bezashda rassom V. Gan, haykaltarosh R. Avakyan qatnashgan) 1982-yil Toshkentda ochilgan kinofestival arafasida ishga tushirilgan. Bosh tomosha zali (1810 oʻrinli), 320 va 60 oʻrinli yana 2 kichik tomosha zali bor. Bino meʼmorligida quyosh nuridan asraydigan konstruksiyalar va milliy meʼmoriy elementlardan foydalanilgan; boʻlar bino loyihasi va shakli, oʻrnida oʻz aksini topgan. Bosh zal ellips shaklda, 4 ustunga tayangan, chapdan maʼmuriy bino, oʻngdan klub bilan tutash. Loyihalashda tashqi koʻrinishi bilan ichki koʻrinishi oʻzaro bogʻlangan. Umumiy yechimi binoga mutanosib boʻlgan restoran (zali — 100 oʻrinli) hovli orqali bosh tomosha zaliga tutashgan. Bino milliy meʼmoriy qismlar, kichik meʼmoriy shakllar va favvoralar bilan jozibalashtirilgan. Bezagida Gʻozgʻon marmari, granit, ganch oʻymakorligidan foydalanilgan. Interyeridagi B. Jalolov ishlagan devoriy rasmlarda oʻzbek kino sanʼati rivoji aks ettirilgan. Kinochilar uyi da yangi filmlar koʻrigi, yubileylar, tomoshabinlar bilan ijodiy uchrashuvlar va boshqa oʻtkazib turiladi. Kinochilar uyi Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi huzuridagi Kinematografiya agentligiga qaraydi.

Manbalar
Kinoya

Kinoya — uslubiy vosita; maʼqullagandek yoki rizo bergandek boʻlib, rad etish, istehzoli kulish. K.da soʻz yoki ifoda nutkda asl maʼnosiga teskari, hatto uni rad etuvchi mazmun kasb etadi. Kinoya uslubiy vosita sifatida majoziy soʻzlar orqali piching va istehzoni ifodalaydi. Komiklikning bir turi boʻlgan Kinoyada kulgililik jiddiylik niqobi ostiga yashirinib, oʻzida soʻzlovchidagi ustunlik yoxud gumonsirash tuygʻusini aks ettiradi. Kinoya xalq ogʻzaki ijodida ham, yozma adabiyot namunalarida ham keng qoʻllanadi. Alisher Navoiyning "Lison ut-tayr", Gulxaniyning "Zarbulmasal", Abdulla Qahhorning "Mayiz yemagan xotin" va boshqa asarlarda K. jonli va konkret badiiylik yaratishga xizmat qilgan.

Manbalar 

 

 Kinoyaga Misollar: "Nyuton" bo'lsang ham mayli edi, Fizikadan gap Ochishga
Kintana-Roo

Kintana-roo — Meksika shtati, Yukatan yarim orolda. Maydoni 50,4 ming km². Aholisi 873,8 ming kishi (2000), asosan, mayya indeyslari. Maʼmuriy markazi — Chetumal shahri Yer yuzasi tekislik, ohaktoshlardan tuzilgan, karst hodisasi keng tarqalgan. Oʻrtacha oylik temperatura 24°, yiliga oʻrtacha 1350 mm yogin yogʻadi. Tropik sernam urmonlar bilan qoplangan. Meksikaning alohida ajralgan olis shtatlaridan. Aholining katta qismi oʻrmonchilik bilan shugʻullanadi. Chikle sharbati yigʻish uchun qoʻshni shtatlardan ham indeyslar keladi. Rio-Ondo daryosi xavzasida yogʻoch-taxta tayyorlanadi. Katta maydonlardagi oʻrmonlarni yoqib dehqonchilik qilinadi. Muhim transport aloqalari Merida — Chetumal shosse yoʻli orqali amalga oshiriladi.

Manbalar
Kinshasa

Kinshasa (1966-yilgacha Leopoldvil) — Kongo Demokratik Respublikasining poytaxti. Kongo daryosining soʻl sohili buylab 15 km ga choʻzilgan. K. — provinsiya huquqiga tenglashtirilgan alohida maʼmuriy birlik. Aholisi 4,8 mln. kishi (1998). Iqlimi subekvatorial iqlim. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 22°, aprelniki 27°. Yillik yogʻin 1359 mm.

Shahar 1881-yildan qurila boshlagan va Belgiya qiroli Leopold II nomiga qoʻyilgan. 1926—60 yillarda Belgiya mustamlakasining maʼmuriy markazi. 1960-yil dan Kongo Respublikasi (1964-yildan Kongo Demokratik Respublikasi), 1971—97 yillar Zair Respublikasi poytaxti.

K. — mamlakatning asosiy savdotransport, sanoat, moliya va madaniyat markazi. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakat tashqi savdosining koʻp qismi K. orqali oʻtadi. K. portida yillik yuk ortib-tushirish 2 mln. t atrofida. Kinshasa orqali Kongo daryosi quyi qismidagi Matadi dengiz porti bilan bogʻlangan. K.dan Brazzavil shahriga parom qatnaydi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, tikuvchilik, koʻn poyabzal, kimyo, mashinasozlik, yogʻochsozlik, kemasozlik sanoati, kema remonti, elektr priborlari ishlab chiqarish, qurilish materiallari korxonalari, oyna va shisha idishlar zavodi bor. Maluku rayonida yirik metallurgiya kompleksi qurilgan. Milliy universitet, institutlar, Nafis sanʼat milliy akademiyasi, Geogr. ilmiy tadqiqot instituti, Geol. xizmati ilmiy muassasasi, Tropik tibbiyot instituti (1899), Afrika sanʼati muzeyi, hayvonot bogʻi va boshqa bor.

Manbalar
Kio

Kio - koʻzboyloqchi (illyuziyachi) sirk artistlari oilasi. Emil Teodorovich (asl fam. Girshfeld — Renard) [1894.30.3 (11.4), Moskva — 1965. 19.12, Kiyev; Moskvada dafn etilgan] — Rossiya xalq artisti (1958). Koʻzboyloqchilik tomoshalarining yaratuvchisi, sirk apparaturalari (asboblari)ning konstruktori. Uning oʻgʻillari: Emil Emilovich (1938.12.7) — Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (1972). Sirkda 1961-yildan otasi bilan, 1966-yildan mustaqil ishlaydi. Igor Emilovich (1944.13.3) — Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist (1980). Sirkda 1956-yildan otasi bilan, 1966-yildan mustaqil ishlaydi. 1977-yilda Oskar mukofotini olgan.

Manbalar
Kiodo susin

Kiodo susin — yapon axborot agentligi. 1945-yil Tokioda tashkil etilgan. Yetakchi milliy gazetalar va En-EychKey radiotelevideniye korporatsiyasi kooperativ birlashmasi. Gazetalar, radio va telekoʻrsatuvlarni ichki va xalqaro miqyosdagi axborotlar bilan taʼmin etadi. Jahonning koʻp mamlakatlarida muxbirlik boʻlimlariga ega.

Manbalar
Kioto universiteti

Kioto universiteti () — Yaponiyadagi yetakchi va kad. milliy untlardan biri. 1897-yil Yaponiya imperatori farmoniga muvofiq, fizika-mat va muhandislik kolleji sifatida tashkil etilgan. Filol., ped., huquq, iqtisod, tabiiy fanlar, tibbiyot, farmatsevtika, qishloq xoʻjaligi, muhandislik boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 16 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.

Manbalar 

Yaponiyadagi universitetlar
Kipr

Kipr:

 Kipr oroli
 Kipr Respublikasi
Turkiy Shimoliy Kipr Respublikasi

Qadimiy hududlar 
 Kipr (Rim provintsiyasi)
 Kipr Qirolligi
Kiprikli chuvalchanglar

Kiprikli chuvalchanglar, tur bellyariyalar (Turbellaria) — yassi chuvalchanglar sinfi. Tuban tuzilgan ikki tomonlama simmetriyali hayvonlar. Tanasi kiprikli epiteliy bilan qoplangan. Ogʻzi tanasining oldingi uchida yoki qorin tomonida. Ichagi xaltasimon, baʼzan yosh shoxchalarga ega, anal teshigi boʻlmaydi. Tuban Kiprikli chuvalchanglarda oziq parenximada hazm boʻladi. Ayirish organi protonefridiylar (tuban tuzilgan Kiprikli chuvalchanglarda boʻlmaydi). Tuban Kiprikli chuvalchanglar nerv sistemasi teri ostida tarqoqjoylashgan nerv hujayralaridan, boshqalarda bosh gangliylar va koʻndalang nerv tolalari bilan oʻzaro bogʻlangan bir necha juft boʻylama nerv stvollaridan iborat. Germafrodit. Kiprikli chuvalchanglar gnatostomulidlar, temnotsefallar, udonellidlar, se-relatlar kabi 11 ta turkumga boʻlinadigan 3000 ga yaqin turni oʻz ichiga oladi. Koʻpchiligi yirtqich, erkin yashaydi. Dengiz va chuchuk suv havzalarida, koʻpincha, suv tubida uchraydi; ayrim.turlari ignaterililar, mollyuskalar, qisqichbaqasimonlar va boshqa hayvonlarda parazitlik qiladi. Nam tropik oʻrmonlarda quruqlikda yashaydigan turlari ham bor.

Manbalar
Kir

Kir, Kichik Kir (miloddan avvalgi 401-yil) — Kichik Osiyodagi Lidiya, Buyuk Frigiya, Kappadokiyanit noibi (satrapi) (408 yoki 407—401). Doro II ning oʻgli. 404-yil birodari Artakserks II Ahomaniylar davlatiga podshoh boʻlgach, hokimiyatni qoʻlga olishga harakat qilgan. Kir 401-yil katta qoʻshin toʻplab, Artakserks II ga qarshi Sarddan Bobil tomon yurish boshlagan. Ammo Kunaks boʻsagʻasidagi jangda halok boʻlib, qoʻshini magʻlubiyatga uchragan. Bu voqealar Ksenofontning „Anabasis“ida bayon etilgan.

Manbalar
Kir II Buyuk

Kir II Buyuk, Kurush, Kirauava-uxsh (? — miloddan avvalgi 530) — qadimgi Eron shohi (miloddan avvalgi 558—530). Ahamaniylar sulolasidan. Miloddan avvalgi 558-yil Midiyaga tobe fors qabilalari ittifoqini boshqargan va miloddan avvalgi 553-yil qoʻzgʻolon koʻtarib Midiya taxtini egʻallagan (miloddan avvalgi 550) va Midiya podsholarining rasmiy unvonlarini qabul qilib, bu bilan axomaniylar sulolasiga asos solgan. Shundan soʻng Parfiyani, miloddan avvalgi 546-yil esa Lidiya va Kichik Osiyodagi yunon davlatlarini bosib olgan. Miloddan avvalgi 545—539-yillarda Dra-ngʻiyona, Margʻiyona, Xorazm, Sugʻdiyona, Baqtriya, Areyya, Gedrosiya, xaumavarg saklari yashaydigan hududni, Sattagidiya, Araxosiya va Gandharani istilo qilgan. 539 yil K. II qoʻshinlari Bobilni bosib olgan. Bobildan gʻarbda, Misr chegaralarigacha joylashgan mamlakatlar forslarga oʻz ixtiyorlari bilan boʻysunishgan. Kir II Bobil, Ossuriya, Elam va Iudeya (Yahudiya)dagi ibodatxonalarni, shuningdek, Bobil shahri devorini tiklagan. Bobil shoxlari tomonidan Mesopotamiyaga zoʻrlab koʻchirilgan xalqlarga Kir II oʻz yurtlariga qaytishlariga ruxsat bergan. Bobil podshoh qarorgohlaridan biriga aylangan va Kir II "Bobil podshohi, mamlakatlar shohi" unvonini olgan. Miloddan avvalgi 530-yil iyulida Kir II Oʻrta Osiyodagi massagetlar ustiga yurish qilgan, biroq, Toʻmaris rahbarlik qilgan massagetlar bilan boʻlgan jangda uning qoʻshini butkul tor-mor keltirilib, Kir II halok boʻlgan. Kir II obrazi qadimgi sharq va antik adabiyotda chuqur iz qoldirgan. Masalan, Ksenofontnit "Kiropediya" asari oʻnga bagʻishlangan.

Xalq ogʻzaki ijodining baʼzi namunalarida Kir II ni kayoniylar sulolasiga mansub Kayxusrav bilan chalkashtirish hollari ham uchraydi.

Adabiyot 
 Gerodot, Istoriya v devyati knigax, L., 1972.<ref>OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref

Manbalar
Kirakos Gandzaketsi

Kirakos Gandzaketsi (1200-1271) — arman tarixchisi. Moʻgʻullarda asirlikda boʻlgan. Asosiy asari "Armaniston tarixi" (4-asr boshlaridan — 1265-yilgacha, arman tilida 1961-yil nashr etilgan). Moʻgʻullar tomonidan Armanistonning bosib olinishi, Jaloliddin Xorazmshohning yurishlari va boshqa ni tasvirlagan.

Manbalar 

Armaniston
Kirena maktabi

Kirena maktabi — yunon falsafasidagi Sokrat maktablaridan biri (miloddan avvalgi 4-asr). Kirenalik Aristipp asos solgan. Sokratning qarashlarini izchil gedonizm tomon rivojlantirgan.

Manbalar
Kirenaika

Kirenaika, Barka — Liviyaning shim.-sharqidagi plato. Oʻrta dengiz sohillari tomon tik tushgan. Eng baland joyi 876 m. Ohaqtoshlardan iborat. Karst keng tarqalgan. Iqlimi Oʻrta dengizga xos, nisbatan quruq iqlim, yiliga oʻrtacha 450 mm yogʻin yogʻadi. Shimoliy yon bagʻirlari doim yashil chakalakzor va dafna, dub, halab qaragʻayi oʻrmonlari bilan qoplangan, landshafti chala choʻlga xos.

Manbalar
Kirenaika (Liviya)

Kirenaika — Liviyadagi tarixiy viloyat. Miloddan avvalgi 7-asrda bu yerda bir necha yunon shaharlari (eng yirigi — Kirena)ga asos solingan. K. miloddan avvalgi 6-asr dan milodiy 7-asrgacha Sharqning qad. davlatlari, Rim, Vizantiya tarkibida, 7-asrdan arablar, 16-asrdan — 1911-yilgacha Usmonli turk imperiyasi qoʻl ostida; 19-asr oʻrtasi — 20-asr boshida sanusiyya diniy harakati (1837-yil tashkil etilgan) ning asosiy markazita aylangan. 1912-yildan Italiya mustamlakasi — Liviya tarkibida. 1942-yil ingliz qoʻshinlari tomonidan bosib olingan; ingliz harbiy bazasi bu yerda 1969-yilgacha saqlangan. Liviya qirolligi (1951—69)dagi 3 viloyatdan biri boʻlgan K., 1963-yil mamlakatda yangicha maʼmuriyhududiy boʻlinish joriy etilgach, bekor qilingan.

Manbalar
Kirim

Kirim (buxgalteriyada) — muayyan davr mobaynida maʼlum manbalardan tovarlar, materiallar, pul vositalari tushumi miqdorini tavsiflaydigan umumlashtiruvchi atama. Aksariyat hollarda pul va moddiy boyliklarni hisobga olish amaliyotida qoʻllaniladi.

Manbalar
Kirisima

Kirisima — Yaponiyadagi harakatdagi vulkanlar guruhi, Kyusyu o.ning jan.da. Bir-biri bilan tutashib ketgan 23 ta lava gumbazi bazaltandezitli, diametri 15 km li qalqon hosil qilgan. Eng baland joyi 1700 m. 742 yildan hozirgacha 60-marta otilgan. Koʻl va issiq buloqlar bor. Kirisima-Yaku milliy parki (1934-yil tashkil etilgan, maydoni 55,2 ming ga) tarkibida.

Manbalar
Kirish gap

Kirish gap — asosiy gapda qoʻshimcha fikr bildiruvchi gap. Nutq paytida tugilgan ehtiyoj, zaruriyat natijasida kiritiladi. K.g. ogʻzaki nutqt asosiy gapdan pauza bilan, yozma nutqla esa qavs yoki tire bilan ajratiladi: Oʻsha yigit (men uni ilgaridan tanir edim) musobaqada birinchilikni oldi. Uning gulzori — mana biz hozir aylanib chikdik — yetti iqlimda ham topilmasa kerak.

Manbalar
Kirish soʻzlar

Kirish soʻzlar — gap bilan sintaktik bogʻlanmagan soʻzlar. Soʻzlovchining bayon qilinayotgan fikrga munosabatini („baxtimga“, „afsuski“, "menimcha"), fikrning umumiy bahosini („ehtimol“, „albatta“, "shubhasiz"), kimga qarashli ekanligini („menimcha“, „aytishlaricha“) yoki oldingi fikr bilan aloqasini („xullas“, „nihoyat“) bildiradi. Kirish soʻzlar gapda vergul bilan ajratiladi..

Manbalar
Kirishish

Kirishish (toʻqimachilikda) — gazlamalarni saqlash, hoʻllash, kiyim-kechaklarni kiyib yurish, yuvish va kimyoviy tozalash jarayonida turli omillar (mas, nam, kimyoviy eritmalar) taʼsirida ularning boʻyiga yoki eniga qisqarishi. Gazlamalarning asosiy xossalaridan biri. K. darajasi tanda va arqoq iplarining qanday tolalardan tayyorlanganligiga, xossalariga, toʻqimaning toʻzilishi (zichligi) va pardozlash xillariga bogʻliq. Ip-gazlamalarning K. darajasi (kirishuvchanligi) jun va ipak tolalaridan toʻqilgan gazlamalarnikiga qaraganda, keyingilariniki esa sunʼiy tolalardan tuqilgan gazlamalarnikiga nisbatan yuqoriroq boʻladi. Agar tanda va arqoq iplarining K. darajasi bir xil boʻlsa, gazlama boʻyiga ham, eniga ham birday, agar qar xil boʻlsa — har xil kirishadi. Umuman, gazlamalar va ulardan tikilgan kiyim-boshlarning K. darajasi tanda boʻyicha 1,5—5%, arqoq boʻyicha 1,5—3,5% ni tashkil etadi. Shuning uchun ayrim kirishuvchan gazlamalardan biror narsa tikishdan oldin ularni yuvib yoki kimyoviy ishlov berib "kirishtirib" olinadi.

Manbalar
Kirkik

Kirkik — bedana ovlashda ishlatiladigan asbob. Shakli kichik yogʻoch qoshiqqa oʻxshaydi, dastasi va qorin qismi oʻyilib, dastasiga ovoz chiqaradigan tilchali naycha oʻrnatiladi, qorin qismiga yupqa rezina yoki yumshoq (oshlangan) teri parda tortiladi. Naychaning qoringa tutash joyi mum bilan mahkamlanadi. Ovchi K.ni barmoqlari bilan bir-ikki taktida uradi (kichikroq K. ni parda tortmay lunjga solib ishlatish ham mumkin), natijada makiyon bedana sayrogʻiga monand ovoz chiqadi (K.ning nomi shundan). Makiyon ovozi nar bedanalarni jalb etadi, ular makiyonni izlab, yoyib qoʻyilgan yoyma toʻr ostiga yoki toʻzoq qoʻyilgan maydonga kirib keladi. K. bilan bedana bahor va yoz oylarida ovlanadi.

Manbalar
Sergey Kirov

Sergey Mironovich Kirov (Kostrikov)  (1886-yil 15(27)-mart, Urjum, hozirgi Kirov viloyati — 1934-yil 1-dekabr, Leningrad, RSFSR)— Rossiyada inqilobiy harakat va Fuqarolar urushi qatnashchisi. 1921-yildan Ozarbayjon kommunistik partiyasi Markaziy komiteti 1-kotibi. 1926-yildan partiya Leningrad gubkomi (obkomi) va shahar komiteti hamda Butunittifoq kommunistik partiyasi (bolsheviklar) Markaziy komiteti Shimoli-Gʻarbiy byurosining 1-kotibi, ayni vaqtda 1934-yilda Butunittifoq kommunistik partiyasi(bolsheviklar) Markaziy komiteti kotibi. Terrorchi tomonidan Smolniyda otib oʻldirilgan.

Manbalar
Kirov

Kirov (1781-yilgacha Xlinov, 1934-yilgacha Vyatka) — Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Kirov viloyati markazi, Vyatka daryosidagi port. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 499,2 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Mashinasozlik va metall hamda yogʻochga ishlov berish mashinalari ishlab chiqarish (stanoksozlik, priborsozlik, elektrotexnika va radioelektronika sanoati va boshqalar), mikrobiologiya, yogʻochsozlik, yengil, oziq-ovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari, gugurt fabrikasi bor. Kir yuvish mashinalari ishlab chiqariladi. Loydan oʻyinchoqlar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan. 3 oliy oʻquv yurti, 3 teatr, Badiiy, oʻlkashunoslik muzeylari, Vyatka badiiy qunarmandchilik muzeyi, A.S.Grin, M.Ye. Saltikov-Shchedrin muzeylari faoliyat koʻrsatadi. Shahar 1374-yildan maʼlum. Tarixiy, meʼmoriy yodgorliklaridan Trifon monastirining Uspeniye sobori (17 a.), klassitsizm stilidagi turar joylar (18—19-asrlar) saqlangan. SM. Kirov nomi bilan atalgan.

Manbalar
Kirov choʻqqisi

Kirov choʻqqisi — Pomir togʻlarining Petr 1 tizmasidagi choʻqqi (Tojikiston). Balandligi 6372 m. Mangu qor va muzliklar bilan qoplangan. 1932-yilda S.M.Kirov nomiga qoʻyilgan.

Manbalar 

 

Togʻlar
Tojikiston
Kropivnitskiy

Kropivnitskiy (1924-yil gacha Yelizavetgrad, 1934-yil gacha Zinovyevsk, 1939-yil gacha Kirovo, 2016-yil gacha Kirovograd) — Ukrainadagi shahar, Kirovograd viloyati markazi, Ingul daryosi sohilida. Kropivnitskiy stansiyasi. Aholisi 273 ming kishi (1997). Mashinasozlik (seyalka ishlab chikaradigan ishlab chiqarish birlashmasi, gidravlika kuchlanish mashinalari, teplovoz dizellari, radio buyumlari zavodlari, oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari, 3 oliy oʻquv yurti, 2 teatr, oʻlkashunoslik va badiiy muzeylar bor. K.ga 1754-yil Yelizaveta qalʼasi sifatida asos solingan.

Manbalar
Kirovograd viloyati

Kirovograd viloyati — Ukrainadagi viloyat. 1939-yil 10-yanvarda tashkil etilgan. Maydoni 24,6 ming km². Aholisi 1211,2 ming kishi (1997), asosan, ukrainlar; shuningdek, rus, belorus, yaxudiy, moddavanlar ham yashaydi. Shaharliklar 52%. 21 tumanga boʻlingan, 12 shahar, 26 shaharcha bor. Markazi — Kirovograd shahri.

Kirovograd viloyati Dnepr boʻyi qirlarining janubiy qismida, Yer yuzasi daryo vodiylari va jarlar oʻyib yuborgan toʻlqinsimon tekislik. Foydali qazilmalari: qoʻngʻir koʻmir, grafit, nikel rudasi, qurilish materiallari, torf, temir rudasi. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi −5,4° dan −5,6° gacha, iyulniki 20-21,4°. Yillik yogʻin 450 mm. Vegetatsiya davri 200-210 kun. Daryolari: Dnepr, Ingul, Sinyuxa va Janubiy Bug. Kirovograd viloyati hududida Kremenchug, Dneprodzerjinsk va boshqa suv omborlari bor. Tuprogʻi, asosan, qoratuproq. Oʻrmon va butazorlar mavjud.

Kirovograd viloyati sanoatining yetakchi tarmoqlari: oziq-ovqat, mashinasozlik, yonilgʻi va rangli metallurgiya. Energetika xujaligini bir qancha GES va issiqlik elektr stansiyasi tashkil etgan. Oziq-ovqat sanoatida shakarqand, yogʻ-moy, spirt, goʻsht, un, moy-sir, meva-sabzavot konservalari ishlab chiqariladi. Mashinasozlik va metallsozlik sanoati, asosan, qishloq xoʻjaligi mashinalari va ji-hozlar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. Yoqilgʻi sanoatida qoʻngʻir koʻmir qazib olinadi va qayta ishlanadi. Rangli metallurgiya rivojlanmokda. Yengil sanoat korxonalari (tikuvchilik, poyabzal, paypoq, koʻn zavodi, yogʻochsozlik, mebel kombinatlari) bor. Qurilish materiallari ishlab chiqaradigan yirik korxonalar mavjud.

Qishloq xoʻjaligida gʻalla, qand lavlagi, koriandr, koʻngaboqar ekiladi, chorvachiligi goʻsht-sut yetishtirishga ixtisoslashgan. Bogʻdorchilik va rezavor mevachilik salmoqli oʻrin tutadi. Hovoʻz baliqchiligi rivojlangan. Kirovograd viloyati, avtomobil yoʻllari zich, aeroport bor. Dnepr daryosida kema qatnaydi.

Manbalar 

Ukraina viloyatlari
Kirpech

Kirpech —- badiiy bezak buyumi; uyning toʻriga 2 taxmon oʻrtasiga (tokchadagi taxlab qoʻyilgan kiyim-kechak, kirlarni toʻsish uchun) tutiladi. Choyshab, dorpech bilan birgalikda bir butun ansambl hosil qiladi. Satin, shoyi, baxmal kabi matolarga qoʻlda yoki popop mashinada kashta tikib tayyorlanadi. Hoshiyali bezak mujassamoti, asosan, islimiy naqshlardan iborat boʻlib, baʼzan tasvir va yozuvlar ham kiritiladi. K. kelinchaklarning sepiga kiritilgan. Oʻzbekiston va xorijdagi eng yirik amaliy sanʼat muzeylarida, xususiy toʻplamlarda kashtadoʻzlikning noyob turi sifatida qadrlanadi. Qad. Namunalaridan idoralar bezagida, zamonaviy interyer dizaynida keng qoʻllanilmoqda.

Manbalar
Kirthar

Kirthar — Pokistondagi togʻ tizmasi, Eron togʻligining janubi-sharqiy chekkasida. Oʻz. 300 km gacha, eng baland joyi 2171 m. Oʻtkir qirrali qoyalarni yuzaga keltirgan ohaktosh va qumtoshlardan tuzilgan. Mussonlar taʼsiridagi gʻarbiy va Shimoli-sharqiy yon bagʻirlari siyrak daraxt-buta oʻsimliklari bilan qoplangan, qolgan qismining landshafti togʻ choʻli va chala choʻldan iborat. Togʻ oldi vohalarida sugʻorib dehqonchilik qilinadi.

Manbalar 

 

Togʻlar
Pokiston
Gustav Kirchhoff

Gustav Robert Kirchhoff (1824.12.3, Kenigsberg – 1887.17.10, Berlin) — nemis fizigi, Berlin fanlar akademiyasi aʼzosi (1874-yildan). Kenigsberg universitetini tugatgan (1846). Ilmiy ishlari elektr. optika va mexanikaga oid. Tarmoqlangan zanjirlar boʻylab oquvchi elektr tokining taqsimlanish qonuniyatlari (qarang Kirxgof qoidalari)ni yaratgan va elektr potensiali tushunchasini fizikaga birinchi boʻlib kiritgan (1845–49), deformatsiya nazariyasi, elastik jismlarning harakati va muvozanati hamda suyuqliklar oqimi masalalari bilan shugʻullangan (1849–58). Nemis kimyogari R.V.Bunzen bilan hamkorlikda spektral tahlil usuliga asos solgan (1854–59) va kimyoviy elementlardan seziy (1860) va rubidiy (1861)ni topgan. Mutlaq qora jism tushunchasini fanga kiritgan va oʻz nomi bilan atalgan nurlanish qonuni (qarang Kirxgof nurlanish qonuni)ni yaratgan.

Manbalar 

Nemis fiziklari