MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
IPadOS 16

iPadOS 16 — bu Apple tomonidan iPad planshet kompyuterlari uchun ishlab chiqilgan iPadOS operatsion tizimining toʻrtinchi va yaqinlashib kelayotgan yirik versiyasidir. IPadOS 15 ning vorisi ekani kompaniyaning 2022-yil 6-iyun kuni boʻlib oʻtgan Butunjahon dasturchilar konferensiyasida (WWDC) iOS 16, macOS Ventura, watchOS 9 va tvOS 16 bilan birga eʼlon qilindi. U koʻp vazifalarni va operatsion tizimning boshqa koʻplab jihatlarini takomillashtirish, koʻplab yangi xususiyatlarni oldi.

IPadOS 16 ning ommaviy versiyasi 2022-yil oxirida, ommaviy beta-versiyasi esa iyul oyida chiqarilishi kutilmoqda.

Tarix

Yangilanishlar 
iPadOS 16 ning birinchi ishlab chiquvchi beta-versiyasi 2022-yil 6-iyun kuni chiqarilgan.

Afsona:

Xususiyatlari

Ob-havo 
Ob- havo ilovasining versiyasi qoʻshildi.

Qoʻllab-quvvatlanadigan qurilmalar 
iPadOS 16 2015-yil oxirida yoki undan keyin chiqarilgan va A9 yoki A9X yoki undan yangiroq chiplari bilan, 2014-yil oxiri va 2015-yil oxirida chiqarilgan iPad-lar hamda A8 yoki A8X chiplari, ayniqsa iPad Air 2 va iPad Mini 4 -da qoʻllab-quvvatlanadi. Bu, shuningdek, Apple ikkinchi marta eski 64-bitli iPad-larni qoʻllab-quvvatlashni toʻxtatganini anglatadi. Roʻyxatga quyidagilar kiradi:

 iPad Air (3-avlod)
 iPad Air (4-avlod)
 iPad Air (5-avlod)
 iPad (5-avlod)
 iPad (6-avlod)
 iPad (7-avlod)
 iPad (8-avlod)
 iPad (9-avlod)
 iPad Mini (5-avlod)
 iPad Mini (6-avlod)
 iPad Pro (1-avlod)
 iPad Pro (2-avlod)
 iPad Pro (3-avlod)
 iPad Pro (4-avlod)
 iPad Pro (5-avlod)

Yana qarang 

 iOS 16
 macOS Ventura
 watchOS 9

Manbalar 

IPad
Mobil operatsion tizimlar
Tretyakov Galereyasi oldidagi Stalin haykali

S. D. Merkurov tomonidan yaratilgan Moskvadagi Stalin yodgorliklaridan biri. Mazkur haykal 1939-yildan 1958-yilgacha Tretyakov galereyasining kirish eshigi oldida turgan.

KPSS Markaziy Komiteti Bosh kotibi I. V. Stalinning haykaltaroshlik tasviri uning 60 yilligi munosabati bilan Tretyakov galereyasi oldidagi maydonga oʻrnatilgan edi. Ilgari bu joyda Leninning byusti boʻlgan.

„Eritish“ davridagi destalinizatsiya davrida yodgorlikni buzishga qaror qilindi. 1958-yilda demontaj qilinganidan keyin u Davlat Tretyakov galereyasi hovlisiga koʻchirildi, 1980-yilda esa shu joyda Tretyakov haykali oʻrnatildi.

Haykal hali ham Tretyakov galereyasining asosiy binosi hovlisida devorga suyantirib qoʻyilgan va yuqori darajada saqlanib qolgan. Bunga juda oʻxshash haykal Sanʼat bogʻida ham bor.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 Merkurov S. D. Moy Stalin // Vechernyaya Moskva : gazeta. — 1939. — 21-dekabrya (№ 290 (4819)). — S. 4.

Havolalar 

 Tretyakov galereyasi oldidagi Stalin haykali (1953-yil otkritka) Arxivnaya kopiya
 alfavit haykallari
 haykallar 1939-yil
Stalin
Moskva, Tretyakov galereyasi
S
Muqaddas ruh monastiridagi Nikolay ikonasi

„Moʻjizakor Nikolay“ — 13-asrga oid Novgoroddan kelib chiqqan rus ikonasi. U Rossiya davlat muzeyi kolleksiyasida kolleksiyasida saqlanadi.

Tarix 
Ikona haqidagi xabarlar 1162-yildan buyon xronikalardan maʼlum boʻlgan. U Novgoroddagi Muqaddas ruh monastiri da saqlangan. 1920-yillarda u Novgorod muzeyi kolleksiyasiga berildi, u yerda 1926-1928-yillarda restavratsiya qilindi. 1929-1932-yillarda RSFSR Xalq Maorif Komissarligi tomonidan tashkil etilgan Germaniya, Avstriya, Angliya va AQShda qadimiy rus yodgorliklari koʻrgazmasida ishtirok etdi. 1933-yilda ikona Rossiya muzeyiga berildi.

Restavratsiyadan oldin, 18-asrda piktogrammani taʼmirlash paytida qilingan yozuv tufayli 1500-yilga tegishli deb hisoblangan: „ … Xudoning Kalomi 1500 mujassamlanishidan boshlab, bu buyuk muqaddas ierarx Nikolay Mirlikiysikiy Moʻjizakorning tasviri yozilgan, bu rasm Yovvoyi dalalardan olingan…“. Qayta tiklanganidan keyin ikona birinchi marta 12-asrga tegishli ekanligi maʼlum boʻldi. 1937-yilda sanʼatshunos A. I. Nekrasov ikonani 12-13-asrlar oxiriga oidligini ilgari surdi. Sanʼatshunoslar V. N. Lazarev va G. S. Kolpakovalar uni 13-asr oʻrtalariga mansub deb hisoblaydi.

Ikonografiya 
Ikona joʻka taxtasida tuvalsiz boʻyalgan. Taxta uch qismdan iborat, asl yon dublonlar yoʻqolgan (ombir tishi izlari saqlanib qolgan), taxtalar keyinchalik kesilgan dublonlar bilan mahkamlangan.

Muqaddas Nikolay beligacha tasvirlangan, u oʻng qoʻli bilan duo qiladi va chap qoʻlida Injilni ushlab turibdi. Avliyoning yuzi Vizantiyaga xos, ammo akademik Lazarev taʼkidlaganidek, shakllar Vizantiya ustasining ishi emas — „chiziqlar taxta yuzasiga kesilganga oʻxshaydi, ichida nimadir oʻyib ishlangan“.

Ikonaning chetida Novgorodda uzoq vaqtdan beri umumiy shafoatchilar sifatida hurmatga sazovor boʻlgan aziz avliyolar suratlari joylashgan:

 yuqorida — bosh farishtalar Maykl (Mikoil) va Gabriel (Jabroil);
 chap taraf — Stolpnik Simeon, Boris va nomaʼlum shahid ayol;
 oʻng taraf — shahida Yevdokia, Gleb, shahid Flor;
 pastki maydon shahidlarning yarim uzunlikdagi tasvirining qoldiqlari.

Manbalar 

 XIII asr belgilar
 Davlat rus muzeyining yig'ilishlaridan belgilar
Nicholas Wonderworker Belgilar
 azizlarning pravoslav ikonografiyasi
Lionel Scaloni

Lionel Sebastian Scaloni ( ispancha talaffuzi: [ljoˈnel eskaˈloni]; 1978-yil 16-mayda tugʻilgan) — argentinalik professional futbol menejeri va Argentina terma jamoasining sobiq futbolchisi. Keng doiradagi oʻyinchi, u oʻng qanot himoya yoki oʻng yarim himoyachi sifatida harakat qilgan.

U oʻzining professional faoliyatining koʻp qismini Ispaniyaning Deportivo jamoasida oʻtkazdi va La Ligada uchta jamoa bilan 12 mavsum davomida jami 258 oʻyin va 15 gol urdi. U Italiyaning Latsio va Atalanta klublarida ham bir necha yil oʻynagan. Scaloni 2003-2006-yillar oraligʻida Argentina terma jamoasi safida 7 ta oʻyinda gʻalaba qozongan va 2006-yilgi  Jahon chempionatida ishtirok etgan. Keyinchalik u murabbiy boʻldi, ayniqsa terma jamoani 2021-yilgi Copa America chempioniga aylantirdi.

Manbalar
Oltin soch qutqaruvchisi

"Oltin soch qutqaruvchisi"—XIII asrning birinchi choragida yaratilgan ikona boʻlib, (bir qator sanalarda — taxminan 1200-yil) Masih Xalki ikonografiyasida Iso Masihning mantiya bilan tasviri.

Tarixi 
Ikonaning kelib chiqishi maʼlum emas. Turli mualliflar buni Novgorod, Rostov-Suzdal, Yaroslavl piktogramma maktablari bilan bogʻlashadi. Akademik V. N. Lazarevga koʻra, bu provinsial Vizantiya namunalariga taqlid va Yaroslavl yodgorliklari doirasiga kiradi.

Ikona Moskva Kremlining Uspenskiy soborida joylashgan. Uning u yerga qachon va qayerdan kelgani nomaʼlum. V. N. Lazarev uni Ivan IV Grozniy olib kelgan boʻlishi mumkinligini taxmin qiladi. Sobor inventarlarida u faqat 18-asrning boshlaridan boshlab tilga olinadi, oldingi hujjatlarda uni boshqa „osmilistik piktogrammalar“ orasida aniqlab boʻlmaydi.

Ikonografiya 
Ikona yomon holatda saqlangan: koʻp sonli yoʻqotishlar va fonning va Iso yuzining tirnalishi.

Iso Masih ikonada yelka kengligida va halosiz tasvirlangan va uning yelkalari ikki tomondan deyarli butunlay kesilgan. Isoning boshi orqasida yashil xoch bor. U kiyim va fon kabi oltin medalyonlar bilan bezatilgan. Isoning sochlari oltin assist bilan ishlangan (ikona oʻz nomini shundan olgan). Masihning boshi yengil burilib turibdi, nigoh yuqoriga va yon tomonga qaratilgan.

Ikonaning chetiga yozuvlar yozilgan boʻlib, ulardan baʼzilari saqlanib qolgan:

 chap chetida — „TINCHLIK SIZGA“; qoʻshimcha oʻqib boʻlmaydigan: … „V“ … „IAN“ … „TVO“ …;
 yuqori va oʻng chetlarida Yuhanno Xushxabaridan iqtibos (8:12): Men dunyoning nuriman. Kim menga ergashsa, u zulmatda yurmaydi, balki hayot nuriga ega boʻladi;
 pastki chetidagi yozuvni oʻqib boʻlmaydi.

Manbalar 

 Moskva Kreml muzeylari yig'ilishlaridan belgilar
 Iso Masihning Belgilar
 XIII asr belgilar
Assumption sobori (Moskva Kreml)
Yevropa iqtisodiy hamjamiyati bilan Turkiya uyushmasi toʻgʻrisidagi bitim

Yevropa iqtisodiy hamjamiyati bilan Turkiya uyushmasi toʻgʻrisidagi bitim(, ) Turkiya va Yevropa Ittifoqi oʻrtasida hamkorlikni amalga oshiradigan xalqaro shartnoma. Shartnomani imzolashdan maqsad Turkiya bilan oʻsha paytda Yevropa iqtisodiy hamjamiyati (YEC) oʻrtasida siyosat, savdo, madaniyat va xavfsizlikni mustahkamlash sohasidagi integratsiyani chuqurlashtirish edi.chuqurlashtirish edi.

Turkiya,  1959-yil iyul oyida YEC tashkil etilgandan soʻng,  1958-yilda Yevropa iqtisodiy hamjamiyatiga aʼzo boʻlish uchun murojaat qildi.

Shartnoma Ankarada 1963-yil 12-sentyabrda imzolandi. Unga koʻra, YEC va Turkiya oʻrtasida bojxona ittifoqini tashkil etishning uch bosqichli jarayoni boshlandi.

1970-yilda, Turkiya va Yevropa Ittifoqi shartnoma uchun qoʻshimcha protokol kelishib oldilar.

1995-yil 6-martda , Yevropa Ittifoqi-Turkiya uyushmasi Kengashi, bitimga muvofiq tashkil etilgan, Yevropa Ittifoqi va Turkiya oʻrtasida bojxona ittifoqini tashkil etish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. 1995-yil 31-dekabrda bojxona Ittifoqi kuchga kirdi.

Yana qarang 

 Turkiyaning Yevropa Ittifoqiga kirishi masalasi

Manbalar

Havolalar 

 Shartnoma matni )
 1977 yilgi kelishuvga qoʻshimcha protokol matni )
 Turkiya Iqtisodiyoti
 Evropa Ittifoqi tomonidan tuzilgan yoki ratifikatsiya qilingan shartnomalar
 uchinchi mamlakatlar bilan Evropa Ittifoqi shartnomalari
 Turkiyaning xalqaro shartnomalari
 Turkiyada 1963 yil
 Evropada 1963 yil
Tsvetkovich-Machek kelishuvi

1939-yil 26-avgustdagi Tsvetkovich-Machek kelishuvi (serb. Sporazum Cvetković-Machek, xorvatcha Sporazum Cvetković-Machek) — Yugoslaviya Qirolligining Bosh vaziri Dragish Tsvetkovich va Xorvatiya xristiyan partiyasi raisi Vladko Machek oʻrtasida tuzilgan Xorvatiya avtonomiyasini taqdim etish toʻgʻrisidagi bitim. Shartnoma boʻyicha muzokaralar olti oy davom etdi.

Shartnomaning asosiy nuqtalari 
Ushbu shartnomaga koʻra, Yugoslaviya hududida eng yirik milliy-hududiy taʼlimga aylangan avtonom Xorvatiya banovinasi yaratildi. Banovina hududi zamonaviy Xorvatiyani (Istria va Italiyaning bir qismi boʻlgan boshqa qirgʻoq hududlaridan tashqari), shuningdek, Bosniya va Gertsegovinaning 40 % qismini oʻz ichiga olgan. Xorvatiya banovinaga keng oʻzini oʻzi boshqarish huquqiga ega boʻldi.

Xorvatiya banovinasining banom (hokimi) Xorvatiya xristian partiyasi raisi oʻrinbosari Ivan Shubashich edi. Ban Yugoslaviya podshohi etib tayinlandi va  ikki mas’uliyatga ega edi — unga va Xorvatiya Saborga. Soborning oʻzi umumiy, toʻgʻridan-toʻgʻri va teng yashirin ovoz berish yoʻli bilan tanlanishi kerak edi.

Vlad Machek, shartnoma natijalariga koʻra, Tsvetkovichning ofisida Yugoslaviya Qirolligi bosh vazirining birinchi oʻrinbosari lavozimini oldi. Tsvetkovichning hukumatini agʻdarib tashlaganidan soʻng, Macheka Simovichning idorasida xuddi shu lavozimga tayinlandi, ammo uni qabul qilishga rozilik bermadi.

Shartnomaning oqibatlari 
Xorvatiya banovinasining yaratilishi milliy masalalarni hal qilmadi. Mustaqil Xorvatiya chegaralarida 850 ming kishilik Serb aholisining umumiy soni bilan muhim Serbiya hududlari bor edi. Bu millatlararo toʻqnashuvlarning kuchayishiga olib keldi.

Banovinaning tashkil etilishi Xorvatiya separatizmining oʻsishini toʻxtatmadi. Xorvatiya millatchilari shartnomani toʻliq mustaqillikni eʼlon qilish uchun qadam sifatida koʻrib chiqdilar.

Ushbu kelishuv bilan hal qilinmagan muammolar Yugoslaviya qirolligining yanada zaiflashishiga olib keldi, bu tez orada yagona davlat sifatida mavjud boʻlishni toʻxtatdi.

Natijada Yugoslaviya fashistlarning ishgʻoli boshlanganidan koʻp oʻtmay, 941-yil 10-aprelda Xorvatiya mustaqil davlatining ustashlari tomonidan eʼlon qilindi.

Adabiyotlar 

 Tsvetkovich-Machek shartnomasini tuzish va Banovina Xorvatiyaning shakllanishi uchun ichki siyosiy shartlar (1934-1939) // Bolqondagi odam: hokimiyat va jamiyat: oʻzaro taʼsir tajribasi (19-asr oxiri — 20-asr boshlari): Maqolalar toʻplami. — Sankt-Peterburg: Aletheya, 2009. — 336 p. — ISBN 978-5-91419-154-9

Havolalar 

 Gruzdev I. S. Yugoslaviya Sotsialistik Federativ Respublikasining qulashi sabablari va sabablari. Tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya. — M.: Moskva pedagogika universiteti, 2001-yil.
 Nosov V., Nosov V., Stefanovich S. Aprel urushi tarixi. 1918-1941-yillarda Yugoslaviya
Xorvatiya Tarixi
 Bosniya va Gertsegovina tarixi
Sochi kelishuvi

Sochi shartnomasi („gruzin-Osetiya mojarosini tinch yoʻl bilan hal qilish tamoyillari toʻgʻrisida bitim“) — Sochi shahrida (Rossiya) 1992-yil 24-iyunda , Rossiya Prezidenti Boris Yeltsin va Davlat kengashi raisi (Gruziya rahbari) Eduard Shevardnadze tomonidan imzolangan hujjat.

Shartnomaning asosiy qoidalari:

 qarama-qarshi tomonlar oʻt ochishni toʻxtatishga va oʻzlarining qurolli tuzilmalarini toʻqnashuv zonasidan olib chiqishga vaʼda berishdi;
 Rossiya Janubiy Osetiyadan u yerda joylashgan muhandis-saper va vertolyot polklarini olib chiqish majburiyatini oldi;
 Aralash nazorat komissiyasi (JCC) tuzildi, u oʻt ochishni toʻxtatish, qurolli tuzilmalarni olib chiqish, oʻzini-oʻzi mudofaa kuchlarini tarqatib yuborish va aloqa zonasida xavfsizlik rejimini taʼminlash ustidan nazoratni amalga oshirishi kerak edi;
 Birlashgan nazorat komissiyasi harbiy kuzatuvchilar guruhlari va tinchlikparvar qoʻshma kuchlarga biriktirilgan;
 tomonlar mintaqaning iqtisodiy tiklanishi va qochqinlarning qaytishi uchun shart-sharoit yaratish boʻyicha muzokaralarni zudlik bilan boshlashga vaʼda berdi. Blokalar va iqtisodiy sanktsiyalardan foydalanish nomaqbul deb topildi.

2008-yil avgust oyida Janubiy Osetiya urushdan soʻng, aslida, kuch-qudrati yoʻqoldi, bu davrda ular qoʻpol ravishda buzildi.

Baʼzan notoʻgʻri Dagomis kelishuvi deb ataladi  - Dagomis kelishuvlari))

Manbalar

Havolalar 

 Gruziya-osetin mojarosini hal qilish tamoyillari toʻgʻrisidagi bitim / 1992-yil 24-iyun
 Harbiy kontingentlar va harbiy kuzatuvchilar guruhlari faoliyatining asosiy tamoyillari toʻgʻrisidagi nizom Gruziya-osetin mojarosi zonasida vaziyatni normallashtirishga qaratilgan. 1994-yil 6-iyun (  mavjud havola)
 Gruziya-osetin mojarosini tinch yoʻl bilan hal qilish jarayonini yanada rivojlantirish va Qoʻshma nazorat komissiyasi (JCC) toʻgʻrisidagi bitim. 1994-yil 31-oktabr  (  mavjud havola)
 Gruziya xalqaro shartnomalar
 Rossiya Federatsiyasi xalqaro shartnomalari
 Sochi Tarixi
Janubiy Xitoy urushi (1991-1992)
 1992-yil Rossiyada
 tadbirlar 24-iyun
 iyun 1992-yil
Rossiya-Gruziya munosabatlari
Rossiya-Abxaziya munosabatlari
Rossiya-Janubiy Osetiya munosabatlari
Syu Silvester

Susan „Sue“ Sylvester () — Amerikaning „Xor“ musiqiy teleserialidagi qahramon. Jane Linch tomonidan ijro etilgan. Serialda Sue-futbol jamoasini qoʻllab-quvvatlash guruhining murabbiyi va MakKinli maktabining oʻqituvchilari va talabalariga nisbatan shafqatsiz beadab „bezori“ hisoblanadi.U va uning quvnoqlar  guruhi oʻrtasidagi raqobat tufayli xor klubining ishtirokchilariga nafrathis qiladi. Sue Sylvester-bu seriyaning asosiy antagonisti hisoblanadi.

Dastlab Jane Linch boshqa seriyalarni suratga olish bilan shugʻullanishi kerakligi sababli, uning qahramoni faqat vaqti-vaqti bilan paydo boʻlishi kerak edi. Uchinchi tomon loyihasining uchuvchi epizodida Linch muvaffaqiyatsizlikka uchraganida, u „xor“ da ikkinchi darajali rolda otish uchun shartnoma tuzdi. Qahramonlar haqidagi tanqidchilarning fikri asosan ijobiy boʻldi. Los-Anjeles Times gazetasi Mariya Maknamara" „serialni faqat Linch“ oʻyinlari tufayli koʻrishga arziydi " deb izoh berdi, Entertainment Weekly’dan Ken Taker Sueni „televizion seriallarda rol oʻynagan eng buyuk Brodvey musiqiy yovuz qahramoni“ deb atadi. 2011-yil yanvar oyida Sue Sylvester Jeyn Linch „eng yaxshi yordamchi ayol roli — mini-seriallar, teleseriallar yoki televizion filmlar“ nominatsiyasi boʻyicha „Oltin globus“ mukofoti sovrindori boʻldi va bir yil avval „komediya teleserialida eng yaxshi yordamchi ayol roli“ nominatsiyasida „Emmy“ mukofotiga sazovor boʻldi.

Hikoya chiziqlari

Manbalar

Havolalar 

 Fox.com saytida Sue Sylvester

 "xor" telekanalining belgilar
badiiy sportchilar
AQShning badiiy vitse-prezidentlari
Sxeney

Sxeney (Sxeney ) ― Qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Afamant va Femistoning oʻgʻli. Arkadiyaga koʻchib kelgan Boeotian, undan joy va Sxeynunt daryosi Atalanta otasi (Gesiod, Diodorus, Pavsaniya va Ovidiyaga koʻra). Arkadiyadan. Qiziga boʻlajak turmush oʻrtogʻini topish uchun tanlov tashkil etdi. Dromos Atalanta Sxeynuntning yonida namoyish etildi. Cxen aholisi ajdodlari (yunon.).

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 Arcadia Afsonalari
Perseyning oʻgʻli Sfenel

Sfenel (boshqa Sθένελος) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Miken qiroli. Iliadada (XIX 116) eslatib oʻtilgan. Persey va Andromedaning oʻgʻli.

Uning rafiqasi Nikippa, bolalari Alkion, Medus va Yevresif edi. Boshqa mualliflarga koʻra, Amfibiyaning rafiqasi (Pelopning qizi) yoki Antibiya (Amfidamantning qizi).

Elektrion vafot etgandan soʻng, Amfitrionni chiqarib tashladi va Mikena va Tirinf ustidan hukumronlikni qoʻlga kiritdi. Gill Tomonidan Oʻldirilgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Argolide Afsonalari
Shohlari Myken
Perseus (mifologiya)
Summan

Summan yoki Summanus (lotin. Summanus) — Rim mifologiyasida tungi osmon xudosi.

Mark Terentius Varroning soʻzlariga koʻra, Summan Sabinlarning afsonaviy qiroli, Kures shahri hukmdori Titus Tatsiyning Sabine xudolariga tegishli edi.

Rimda Summan Kapitol tepaligida oʻz ziyoratgohi va Yupiter ibodadxonasi oldida loy tasvirini olgan. Miloddan avvalgi 278-yilda, bu tasvir chaqmoq bilan boshiga urildi va Yupiterning ibodatxonada boshqa Xudoga sigʻinishning paydo boʻlishi bilan noroziligi deb talqin qilingan. Yupiter ibodatxonasida boshqa Xudoga sigʻinishning paydo boʻlishi. Tsitseronga koʻra, ular boshini uzoq vaqt qidirishgan, ammo muvaffaqiyatsiz va keyin garuspiklar Tiber daryosiga tashlanganini eʼlon qilgan (u keyinroq topilgan).

Xudodan qoʻrqqan rimliklar Summanga sigʻinishdan voz kechishga jur’at eta olmadilar, shuning uchun xudo sharafiga Katta sirk yonida yangi ibodadxona qurildi, u yerda har yili uning sharafiga qurbonlik keltirildi. Xuddi shu kuni, Summan uchun, momaqaldiroq xudosining aravasini tasvirlaydigan gʻildirak shaklidagi maxsus pishiriqlar pishirildi.

Rimliklar tungi momaqaldiroqlarni (lot. fulgura nocturna) Summanga, kunduzgi momaqaldiroqlarni (lot. diurna fulgura) Yupiterga nisbatlagan; Agar ruhoniylar kecha yoki kunduz momaqaldiroqni koʻrib chiqishga shubha qilsalar, har qanday holatda ikkala xudoga ham keltirilar edi. Fridrix Lubkerning" klassik antikalarning haqiqiy lugʻati "ga koʻra, Summanning mohiyati "…rimliklar oʻzlari uchun sirli edi. U odatda tungi chaqmoq va chaqmoq xudosi deb hisoblangan va Plutoga oʻxshatilgan. Ehtimol, dastlab u Yupiterning oʻziga xos sifatini ifodalagan, keyin esa u mustaqil xudoga aylantirilgan.

Plavt Summanni tungi Xudo deb ataydi va uni oʻgʻrilarning himoyachisi deb hisoblaydi: shuning uchun u „oʻgʻirlash“ maʼnosida „summanare“feʼliga ega. Avreliy Avgustin, Summan Yupiterdan koʻra balandroq deb hisoblangan vaqt borligini taʼkidladi, ammo Yupiterning yangi ajoyib ibodatxonasi qurilishi bilan vaziyat ikkinchi darajali kult foydasiga oʻzgara boshladi.

Vaqt oʻtishi bilan Summan Yupiterning foydasiga deyarli unutildi; ehtimol, rimliklar Yupiterning kuchliroq ekanini, oʻzini Summan haykalini yoʻq qilishga ruxsat berganini yoki bu Yupiterning ruhoniylarining juda koʻp sonli qabilasi taʼsiri ostida sodir boʻlgan, rimliklarning chaqmoqni oldini olish uchun  barcha qurbonliklarni faqat qurbongohlariga olib kelishgan.

1990-yil 25-sentabrda Kitt Peak observatoriyasida Apollon guruhining yaqin yer osti asteroidini Summan nomi bilan atashdi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Summanus // Realniy slovar klassicheskix drevnostey / avt.-sost. F. Lyubker ; Pod redaksiey chlenov Obщestva klassicheskoy filologii i pedagogiki F. Gelbke, L. Georgievskogo, F. Zelinskogo, V. Kanskogo, M. Kutorgi i P. Nikitina. — SPb., 1885.
 Summanus // Encyclopædia Britannica .
 alifbo tartibida xudolar
 Rim mifologiyasidagi xudolar
 Rim mifologiyasining xudolari
Gavshinka qutqaruvchisi

„Qudratli Qutqaruvchi“ — bu „Kechki Komnina Mannerizmi“ ikona rasmlari yodgorligi boʻlib, u eng qadimiy eksponat sifatida Andronikov monastiridagi Andrey Rublev muzeyi ekspozitsiyasini ochib beradi. Uni 1976-yilda Vasiliy Sitnikov kolleksiyaga sovgʻa qilgan. Tasvirning oʻziga xos xususiyatlari — Najotkorning qoʻllari va tanasining aniq koʻringan mushaklari, u jasur „olam yaratuvchisi, ulkan ijodiy kuchga ega“ sifatida talqin etiladi. Ikonaning oʻlchami 123×83 sm.

Ikonaning sanasi va yasalgan joyi bahsli. Qadimgi rus sanʼatida stilistik yozishmalarning yoʻqligi („shaklning ichki bosimi, qarash energiyasi“) uning 11-12-asrlarda Vizantiyadan kelib chiqqanligini koʻrsatadi. Engelina Smirnova tasvirni 13-asrning oʻrtalariga tegishli deb hisoblaydi va uni Korinning „Belgi“ asari bilan bogʻlaydi.

Ikona 1773-yilda Yaroslavl yaqinidagi Volga boʻyidagi Songa (Songoba) daryosi boʻyida joylashgan Gavshinka qishlogʻida qurilgan Najotkor cherkovidan kelib chiqqan. Yangi vaqtda qishloq Tolgskiy monastiriga tegishli edi, ammo Qiyinchiliklar davriga qadar bu Dolgovo -Saburov boyarlarining merosi edi, ular XIII asrda Yaroslavlda choʻqintirilgan Murza Oʻrdasidan kelib chiqqan va goʻyoki Aleksandr Nevskiy xizmatida boʻlgan.

Yodgorlikning saqlanishi qoniqarli, faqat nimb shikastlangan va kiyimda keyinchalik yozilgan yozuv izlari qolgan. Najotkor cherkovining ikonostazasida Najotkor tasviri (ehtimol maʼbad) mavjud boʻlgan Tolga Xudoning onasi (XVIII asr) ikonasining nusxasi mavjud boʻlib, uni hozirda Tolgadagi monastir cherkovida koʻrish mumkin.

Manbalar 

Yaroslavl viloyatidan kelgan belgilar
 Iso Masihning Belgilar
Qo‘l bilan yaratilmagan najotkor

„Qoʻl bilan yaratilmagan najotkor“ — Davlat Tretyakov galereyasi toʻplamidagi 12-asrga oid Novgorod ikonasi (inv. No 14245). Bu ikki tomonlama koʻchma piktogramma boʻlib, uning old tomonida „bosh suyagida“ qoʻlda yaratilmagan Najotkor ikonografiyasida Iso Masihning surati chizilgan, orqa tomonida esa Provaslav xoch joylashgan.

Asar Moskva Kremlidagi Uspenskiy soboridan olingan. Lekin dastlab, Herold Vzdornov taʼkidlaganidek, u 1191-yilda Vnezd Nezdinich tomonidan qurilgan Novogoroddagi Muqaddas tasvir cherkovidan keladi. Tadqiqotchilar ikonani XII asrning oʻrtalari va ikkinchi yarmi dan XIII asr boshlarigacha boʻlgan davrga oid deb hisoblashadi.

Ikona 1919-yilda komissiyada restavratsiya qilingan va 1930-yilda Davlat tarix muzeyidan Davlat Tretyakov galereyasiga keltirilgan.

Yana qarang 

 Olisey Grechin

Havolalar 

 Muzey veb-saytida
 Google Art saytida

Manbalar