MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Shimoli-gʻarbiy federal okrug



Yirik shaharlar

Okruglar tarkibi

Iqtisodiyot

Aholisi va milliy tarkibi 

Rossiya federal okruglari
Shimoliy Kavkaz federal okrugi



Okrug tarkibi

Geografiyasi

Aholisi va millatlar tarkibi

Millatlar tarkibi

Yirik shaharlari 

Rossiya federal okruglari
Shuhrat Safin

Shuhrat Safin (1970, 3-aprel—2009, 20-sentabr) — oʻzbek xalqaro shaxmat grossmeysteri. U 1999-yilda FIDE tomonidan grossmeyster unvoniga sazovor bo'lgan. Safin Vlissingendagi Hogeschool Zeeland turnirida Mixail Gurevich va Viktor Mixalevski bilan birinchi o'rinni egalladi. U tiebreak hisobida uchinchi o'rinni egalladi. 2001-yilda Safin shaxmat bo'yicha O'zbekiston chempionatida g'olib chiqqan, shu yilning noyabr oyi oxirlarida FIDE Jahon chempionatida ishtirok etdi. Bu yerda u birinchi davrada Predrag Nikoli tomonidan mag'lubiyatga uchradi. 2002 yilda Safin 1–Abu-Dabi shaxmat festivalining Masters turnirida Mixail Ulibin va Yevgeniy Gleizerov bilan 3-o'rin uchun bellashgan. 2008-yilda u Kolkata ochiq chempionatida uchinchi o'rinni egalladi. 2009-yilda u Mumbay Meri Kubogida Chakkravarthy Deepan, Georgiy Timoshenko, Sundar Shyam, Saidali Yoʻldoshev va Andrey Devyatkin bilan 5-10 o'rinlarni egalladi. Safin 1996, 1998, 2000, 2002 va 2008 yillardagi shaxmat olimpiadalarida, 2001 yilgi jamoaviy shaxmat bo'yicha Jahon chempionatida va 1995, 2003 yillardagi jamoaviy shaxmat bo'yicha Osiyo chempionatida O'zbekiston terma jamoasida o'ynagan. 1995-yilgi tadbirda u ikkita medalni qo'lga kiritdi: jamoaviy bronza va to'rtinchi turda individual kumush. U Samarqand shahrida qon saratonidan vafot etdi.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaxmatchilari
Uzoq Sharq federal okrugi



Okruglar tarkibi 

Rossiya federal okruglari
Markaziy Yevropa yozgi vaqti

Markaziy Yevropa yozgi vaqti (CEST, ) — 2chi vaqt mintaqasining boshqa nomi.

Geografiya
Quyidagi davlatlar martning soʻnggi yakshanbasi (soat UTC 1:00dan) va oktabrning soʻnggi yakshanbasi (soat UTC 1:00gacha) orasida CESTdan foydalanishadi:

Manbalar 

Vaqt mintaqalari
Chukotka muxtor okrugi hududiy boʻlinishi

Chukotka muhtor okrugi
Germaniya yerlari



Yana qarang 
Germaniya hududiy boʻlinishi

Adabiyotlar 
 Werner Künzel/Werner Rellecke: Geschichte der deutschen Länder; Münster 2005, 
 Hans Geog Wehling: Die deutschen Länder. Geschichte, Politik, Wirtschaft; 2004, 
 Sven Leunig: Die Regierungssysteme der deutschen Länder, 2007, 3825228444

Germaniya yerlari
Kirov viloyati

Kirov viloyati - Rossiya Federatsiyasidagi viloyat. 1934-yil 7-dekabrda Kirov oʻlkasi nomi bilan tashkil etilib, 1936-yil 5-dekabrdan viloyatga aylantirilgan. Maydoni 120,8 ming km². Aholisi 1589,4 ming kishi (2000), asosan, ruslar; shuningdek, mari, tatar, udmurt, komilar ham yashaydi. Shaharliklar 71%. 39 tumanga boʻlingan; 18 shahar, 57 shaharcha bor. Markazi – Kirov shahri

Kirov viloyatining yer usti past-balandlik boʻlib, shimolidan jan.ga pasayib boradi. Foydali kazilmalari: temir rudasi, yonuvchi slanetslar, fosforit, torf. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi –14°, iyulniki 17°. Yillik yogʻin 500 mm. Vegetatsiya davri 155–170 kun. Asosiy daryosi – Vyatka. Tuproqlari podzol, chimli podzol, unumdor chimli-karbonatli, oʻtloqi, botqoq va kulrang tuproqlar.

Sanoat tarmoqlaridan mashinasozlik, yengil, oʻrmon, yogʻochsozlik va sellyuloza-qogʻoz sanoati yetakchi oʻrinda. Mashinasozlik sanoatida elektrotexnika buyumlari va koʻtarish-transport jihozlari ishlab chiqariladi. Kirov viloyati yogʻoch, taxta, standart uylar, mebel, changʻi yetkazib beradigan asosiy rayon. Yengil sanoatda mahalliy xom ashyo asosida moʻynali va teri buyumlari tayyorlanadi.

Kirov viloyati sut va goʻsht chorvachiligi, gʻalla, tolali zigʻir va kartoshka yetishtirishga ixtisoslashgan. Qoramol, choʻchqa, qoʻy, echki, parranda boqiladi. Kirov viloyati, avtomobil yoʻllari bor. Vyatka daryosida kema qatnaydi.

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
Saratov viloyati

Saratov viloyati - Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1934-yil10-yanvarda tashkil etilgan. Maydoni 100,2 ming km². Aholisi 2669,3 ming kishi (2002) asosan, ruslar (85,6%), shuningdek, ukrain, tatar, qozoq, mordva, chuvash, belorus, nemis va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Shahar aholisi – 73,2%. Saratov viloyatida 38 maʼmuriy tuman, 18 shahar, 30 shaharcha bor. Markazi – Saratov sh.

Saratov viloyati Sharqiy Yevropa tekisligining janubi-sharqida, Quyi Volga boʻyida, Volga daryosining har ikkala soxilida joylashgan. Eng baland joyi 370 m. Foydali qazilmalardan tabiiy gaz, neft, yonuvchi slanetslar, kurilish materiallari bor. Ikdimi kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi–12°, iyulniki 22°. Yiliga 250–450 mm yogʻin yogʻadi. Vegetatsiya davri 127–150 kun. Asosiy daryosi – Volga va uning irmoklari: Tereshka, Katta Irgaz; Volgograd va Saratov suv omborlari bor. Saratov viloyati oʻrmonli dasht va chala choʻl zonalarida joylashgan.

Tuproklari asosan, qoratuproq, toʻq kashtan va kashtan tuproklar. Hududining 5% oʻrmon (qayragʻoch, dub, qayin). Yovvoyi hayvonlardan yumronqoziq, dala sichqoni, qoʻshoyoq, olaxurjun, malla tovushqon, tulki, boʻri, sassiqkoʻzan, oʻrmonlarda los, dashtlarda saygʻoq yashaydi. Ondatra, yenotsimon it, bobr, vixuxol, qobon, norka, xoldor bugʻu iqlimlashtirilgan. Daryolarda laqqa, leshch, sudak va boshqa baliqlar bor. Viloyat hududida Xvalin milliy bogʻi joylashgan.

Sanoatining asosiy tarmoqlari: mashinasozlik va metallni qayta ishlash (aviatsiya zavodi; trolleybus, podshipnik zavodlari, avtotraktor pritseplari, sovitkich va muzlatkich, metall kesuvchi stanoklar, priborlar, avtomatlashtirish vositalari va ular uchun ehtiyot qismlar, yoʻl mashinalari ishlab chiqarish), oziq-ovqat, kimyo va neft kimyosi (mineral oʻgʻitlar, sulfat kislotasi, kimyo tolasi va iplari, "Balvisko" va "Ximvolokno" korxonasi), texnik rezina buyumlari ("Balakovorezinotexnika" korxonasi), yengil (tikuvchilik, trikotaj, poyabzal, ipak va ip gazlamalar) sanoatlari korxonalari ishlab turibdi. Qurilish materiallari, taxta tilish va yogʻochsozlik, toʻqimachilik sanoati tarmoqdari mavjud. Neft va gaz qazib olinadi. Saratov GES, Balakov AESlari qurilgan. Asosiy sanoat markazlari: Saratov, Balakovo, Balashov, Volsk shahlari.

Saratov viloyati – Rossiyaning muhim qishloq xoʻjaligi rayonlaridan biri. Gʻalla, texnika ekinlari (kungaboqar, qand lavlagi), kartoshka, sabzavot, poliz, yem-xashak ekinlari ekiladi. Chorvachiligi goʻsht va sut yetishtirishga ixtisoslashgan. Koramol, choʻchqa, qoʻy, parranda boqiladi. Volga daryosi va Volgograd suv omborida kemalar qatnaydi. Saratov – Moskva, Saratov –Penza, Nijniy Novgorod – Cherepovets, Oʻrta Osiyo – Markaz gaz quvurlari oʻtgan. Transport yoʻli uzunligi 2299 km, qattiq qoplamali avtomobil yoʻllari uzunligi 9998 km (2002). Saratov shahrida xalqaro aeroport bor. 12 oliy oʻquv yurti, 13 muzey, 7 teatr, filarmoniya, sirk faoliyat koʻrsatadi. Kurort bor.

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
Ulyanov viloyati

Ulyanovsk viloyati - Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1943-yil19 yanvardatashkil qilingan. Rossiya Yevropa qismining janubi-sharqida joylashgan. Maydoni 37,3 ming km². Aholisi 1382,3 ming kishi (2002), asosan, ruslar (73%), shuningdek, tatar, chuvash, mordva, ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Viloyat tarkibida 21 maʼmuriy tuman, 6 shahar, 33 shaharcha bor. Shahar aholisi 73%. Viloyat markazi – Ulyanovsk sh.

Ulyanovsk viloyati hududining 3/4 ga yaqin qismi Volga boʻyi qirlarining sharqida joylashgan. Volga daryosi Ulyanovsk viloyati hududini oʻng va chap (Zavoljye) soxillarga boʻladi. Zavoljye sohili qismi bir oz qiya tekislik. Oʻng sohilda Volga boʻyi qirlari (bal. 363 m gacha) joylashgan. Foydali qazilmalari: kvars, kumush, diatomitlar, qurilish materiallari xom ashyosi, neft, tabiiy gaz, yonuvchi slanetslar, torf, fosforitlar. Undori mineral suvi bor. Iqlimi moʻʼtadil kontinental, yanvarning oʻrtacha temperaturasi –13°, iyulniki 19°. Yiliga 400 mm ga yaqin yogʻin yogʻadi. Vegetatsiya davri 174 kun. Asosiy daryolari – Volga va uning irmoqlari (Sura, Sviyaga, Katta Cheremshan va boshqalar); Kuybishev suv ombori, kichik koʻllar bor. Viloyat oʻrmonli dasht va keng bargli oʻrmonlar (asosan, shim.garbi) zonasida, joylashgan. Zavoljyeda qaragʻayzorlar saqlangan. Oʻrmonlar viloyat hududining 25% ni egallaydi. Katta maydon unumdor qoratuproqlar bilan qoplangan. Yovvoyi hayvonlardan los, suvsar, tiyin, oq tovushqon, suv parrandalari va botqoqqirgʻoq qushlari yashaydi. Kuybishev suv omborida baliq ovlanadi.

Sanoatining asosiy tarmoqlari: mashinasozlik va metallsozlik (U.v,da Rossiya avtobuslarining 64%, yuk avtomobillarining 6%, shuningdek, samolyotlar, stanoklar, kimyo sanoati uchun jihozlar, qishloq xoʻjaligi mashinalari, elektrotexnika mahsulotlari ishlab chikariladi). Yengil (jun va zigir gazlamalar, paypoq) va oziq-ovqat (un, yorma va boshqalar) sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari, sement, termoizolyatsiya ishlab chiqarish, yogʻochsozlik sanoati korxonalari bor. Eng yirik korxonalari: "Ulyanovskiy avtozavod", "Voljskiye motori", "Avtodetalservis", "Aviastar", mexanika mashinasozlik zavodlari, Dimitrovgrad agregat zavodi. Asosiy sanoat markazlari Ulyanovsk, Dimitrovgrad. Qishloq xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi sutgoʻsht yoʻnalishidagi chorvachilik. Qoramol, choʻchqa, qoʻy boqiladi. Asalarichilik rivojlangan. Bugʻdoy, arpa, grechixa, texnika ekinlaridan kungaboqar va qand lavlagi, shuningdek, kartoshka, sabzavot ekinlari va boshqa ekiladi. Transport yoʻlilar uzunligi 709 km, avtomobil yoʻllari uzunligi 4615 km, Volgada kemalar qatnaydi. Havo transporti viloyatni Rossiya Federatsiyasining koʻpchilik rayonlari bilan boglaydi. 2 xalqaro aeroporti (shu jumladan, UlyanovskVostochniy) bor. 46 sanatoriykurort muassasasi faoliyat koʻrsatadi.

 

Rossiya viloyatlari
Penza viloyati

Penza viloyati - Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1939-yil 4-fevralda tashkil etilgan. Rossiya Yevropa qismining janubi-sharqida joylashgan. Volgaboʻyi federal okrugiga kiradi. Maydoni 43,2 ming km². Aholisi 1453,4 ming kishi (2002), asosan, ruslar, shuningdek, mordva, tatar, chuvash va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Shahar aholisi 64,4%. Penza viloyatida 28 maʼmuriy tuman, 11 shahar, 16 shaharcha bor. Markazi – Penza shahri Boshka yi-rik shaharlari – Kuznetsk, Serdobsk.

Viloyat hududining katta qismini Volgaboʻyi qirlari (eng baland joyi 331 m) egallaydi. Chekka gʻarbiy qismi Oka – Don tekisligida (balandligi 150–180 m) joylashgan. Ikdimi moʻʼtadil kon-tinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi –12°, iyulniki 19°. Yillik yogʻin 600 mm. Vegetatsiya davri 126–132 kun. Yirik da-ryolari – Sura, Moksha, Xopyor, Vorona. Penza viloyatining katta qismi oʻrmon dasht va qisman keng bargli oʻrmonlar zona-sida (sharqda) joylashgan. 65%dan or-tiq hududi krratuprokli. Hududining 23% oʻrmon. Tulki, suvsar, quyon, boʻrsiq, koʻrsichqon, qora sassiqkoʻzan, yumronqoziq, kiyik, vixuxol, los, oq sichqon, latcha yashaydi. Viloyat hudu-dida Volgaboʻyi oʻrmon-dasht qoʻriqxo-nasi tashkil etilgan.

Asosiy sanoat tarmoklari: mashinasozlik (kimyo uskunalari, quvur oʻtkazish sanoat apparaturam, toʻqimachilik mashinalari, kompressorlar, dizel va dizelli generatorlar, qishloq xoʻjaligi mashinalari, hisoblash texnikasi vositalari, velosipedlar ishlab chiqarish), yengil (poyabzal, toʻqimachilik), oziq-ovqat, kimyo-farmatsev-tika. Yuqori sifatli idish-tovoqlar ishlab chiqariladi. Asosiy sanoat markazlari: Penza, Kuznetsk, Serdobsk, Kamenka, Nijniy Lomov.

Viloyat qishloq xoʻjaligi donchilik va chorvachilikka ixtisoslashgan. Gʻalla, qand lavlagi, kungaboqar, sabzavot, kartoshka, yem-xashak ekinlari ekiladi. Qoramol, choʻchqa, qoʻy va echki, parranda boqiladi. Avtoyoʻllar zichligi 133 km/ming km² (1997). 5 oliy oʻquv yurti, 8 muzey, 2 teatr, botanika bogʻi, 7 sanatoriy, 56 dam olish uyi, Axunya kurorti mavjud.

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
Orenburg viloyati

Orenburg viloyati (1938—1957-yillarda Chkalov viloyati) – Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat, markazi Orenburg shahri. Ural iqtisodiy rayoniga kiradi. Maydoni 124 ming km². Aholisi 2229,6 ming kishi (1998), asosan, ruslar (72,3%), shuningdek, tatar, ukrain, qozoq, mordva, boshqird, nemis, chuvash, belorus va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Shahar aholisi 64,1%. Markazi — Orenburg shahri Tarkibida 35 maʼmuriy rayon, 12 shahar, 26 shaharcha bor. Boshqa yirik shaharlari – Orsk, Novotroitsk.

Orenburg viloyati hududining koʻp qismi Janubiy Ural togʻlari etagida. Foydali qazilmalari: neft, gaz, toshtuz, slanets, fosforit, qoʻngʻir kumir, nikel, kobalt, mis kolchedani, oltin, asbest, oʻtga chidamli gillar, yashma. Iklimi keskin kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi – 14° dan –19° gacha, iyulniki 19–22°. Yillik yogʻin 300–450 mm. Vegetatsiya davri 180 kungacha. Asosiy daryosi – Ural va uning irmoklari: Janubi-sharqda oqmas koʻllar bor. Orenburg viloyati, asosan, choʻl zonasida joylashgan. Tuproqlari kora, kashtan tuproklar. Har xil oʻt-betaga chalov dasht oʻsimliklari oʻsadi. Hududining 4% oʻrmon (oq qayin, qaragʻay). Tulki, oq tovushqrn, malla tovushqon, yumronqoziq, sugʻur, oʻrdak, gʻoz, baliqchi bor. Viloyat hudu-dida Orenburg qoʻriqxonasi tashkil etilgan.

Sanoatining asosiy tarmoklari: yoqilgʻi, qora va rangli (nikel, mis, xromli birikmalar) metallurgiya, mashinasozlik va metallsozlik (konchilik, metallurgiya sanoati uchun jihozlar, sovitqich asbob-uskunalar, temirchilik-presslash mashinalari, metall kesuvchi stanoklar, elektrodvigatellar, qishloq xoʻjaligi mashinalari uchun ehtiyot qismlar va boshqa ishlab chiqariladi), kimyo, neft kimyosi, oziqovqat (goʻsht mahsulotlari, un, yorma, osh tuzi, oʻsimlik yogʻi) sanoatlari. Eng yirik korxonalari: "Orenburgneft", "Orenburggazprom", "Orenburgnefteorgsintez", "Orenburgasbest", "Nosta" (Novotroitsk), "Yujural nikel" (Orsk), Orsk yengil metallkonstruksiyalar zavodi, "Orenteks" (Orenburg), Medno-gorsk mis-oltingugurt kombinati, Gay ruda boyitish kombinati, "Yujuralmash" (Orsk), "Gidropress" stanoksozlik zavodlari (Orenburg). Gaz (Orenburg gaz kondensat koni), neft (Uraloldi rayoni), temir (Xalilov koni), mis (Gay koni) va nikel rudalari (Kiyemboy koni), tosh tuzi (Iletsk koni), qoʻngʻir koʻmir (Tyulgan kumir razrezi) va boshqa kazib olinadi. Iriklin GRES ishlab turibdi. Asosiy sanoat markazlari – Orenburg, Orsk, Buzuluk, Mednogorsk, Novotroitsk, Gay, Buguruslan, Quvondiq shaharlari. Qishloq xoʻjaligida don-chorvachilik yoʻnalishlari rivojlangan. Bugʻdoy, suli, tariq, mosh, kungaboqar, kartoshka, sabzavot, ozuqa ekinlari ekiladi. Qoramol (sut-goʻsht zotlari), choʻchqa, qoʻy, echki, parranda boqiladi. Avtoyoʻllar zichligi 101 km/ming km². 5 oliy oʻquv yurti, kutubxona va klublar, kasalxonalar bor. Gay balneobalchiq kurorti ishlab turibdi.

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
Arxangelsk viloyati

Arxangelsk viloyati – Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. Neneslar muxtor okrugi hamda Kolguyev, Vaygach, Novaya Zemlya, Frans-Iosif Yeri va Solovki olarini oʻz ichiga oladi. Viloyat shimoliyda Oq, Barens va Kara dengizlarga tutash. Arxangelsk viloyati Rossiyaning aholisi eng siyrak joy-lashgan yerlaridan biri. Aholisi 1 mln. 500 mingdan ortiq (1999), shundan shahar aholisi 1205 ming, qishloq aholisi 419 ming, asosan ruslar, neneslar va komilar. 1937-yil 23-sentabrda tashkil etilgan. Maydoni 587,4 ming km². Arxangelsk viloyatida 20 ma’muriy tuman, 13 shahar, 40 shaharcha bor. Markazi – Arxangelsk shahriViloyatning markaziy qismi bir necha daryo vodiylari (Shimoliy Dvina va uning irmoqlari) kesib oʻtgan tekislikdan iborat. Uning kattagina qismi botqoqlik, gʻarbiy qismida pastroq qirlar, markazidagi tekislikda Timan kryaji bor. Foydali qazilmalari – koʻmir, torf va gips. Iqlimi sovuq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi gʻarbda –12°, sharqda –18*. Iyuliing oʻrtacha temperaturasi viloyat janubida 16°, shimolida 8°. Tez-tez shamol boʻlib turadi; 350–550 mm yogʻin yogʻadi. Muhim daryolari: Shimoliy Dvina, Onega, Pechora; koʻl koʻp (Lacha, Kenozero, Kojo-zero va boshqalar). Tuproqlari gleyli tundra, podzol va botqoqtuproqpar. Igna bargli 658oʻrmonlar bor. Tyulen, tiyin, quyon, oq tulki, suvsar va boshqa yashaydi.Arxangelsk viloyati yogʻoch tayyorlash, yogʻoch-kimyo sanoatini rivojlantirish va yogʻoch-taxta eksport qilishda Rossiyaning muhim rayoni hisoblanadi. Arxangelsk, One-ga, Mezen, Naryan-Mar shaharlarida taxta tilish sanoati rivojlangan. Sanoatining sellyuloza-qogʻoz, gidroliz (Arxangelsk) tarmoqlari, sulfat-spirt olish, yogʻochdan standart uylar tayyor-lash taraqqiy etgan. Kotlasda yirik sellyuloza-qogʻoz kombinati bor. Mashinasozlik, xususan, transport mashinasozli-gi muhim oʻrin tutadi. Arxangelsk va Kotlas shaharlarida kemasozlik va kema tuzatish sanoati rivojlangan. Arxan-gelskda yirik baliq kombinati, Shoyna, In-digi, Naryan-Mar shaharlarida baliq kon-serva zavodlari ishlab turibdi. Boksit zaxiralari asosida rangli metallurgiya rivojlanmoqda.Arxangelsk viloyatida sut chorvachiligi katta urin tutadi. Xolmogori sersut sigirlar zoti Arxangelsk viloyatida yaratilgan. Bugʻuchilik bilan shugʻullaniladi, baliq va dengiz hayvonlari, tiyin va qutb tulkisi ov-lanadi. Gʻalla ekinlaridan suli, arpa, bugʻdoy ekiladi. Asosiy temir yoʻllari: Moskva – Arxangelsk, Konosha – Kotlas, Obozerskaya – Belomorsk. Shimoliy Dvinada kema qatnaydi. Arxangelsk, Onega, Me-zen, Naryan-Mar dengiz portlari bor. Arxangelsk viloyatida umumiy ta’lim maktablari, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, oliy oʻquv yurtlari, ommaviy kutubxona, klub bor.

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
Rafael Correa

Rafael Correa Delgado; (6-aprel, 1963) Ekvador prezidentidir. Demokratik sotsializm tarafdori va aksilimperialist. 2019-yilda norozilik tufayli mamlakatdan qochib ketgan. 2020-yil 8-aprelda sirtdan 8 yil qamoq jazosiga hukm qilingan

Manbalar

Havolalar 
 Web Oficial de Rafael Correa 

Ekvador prezidentlari
Yashayotgan insonlar
Çankaya Universiteti

Çankaya Universiteti, Turkiya oliy o'quv yurtlaridan biri.

Linkler 

 Çankaya Universiteti (en)
 Çankaya Universiteti (tr)
 Kutuphane 

Turkiyadagi universitetlar
Rostov viloyati

Rostov viloyati – Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1937-yil 13 sentabrda tuzilgan. Janubiy federal okrugiga kiradi. Maydoni 100,8 ming km². Aholisi 4406,7 ming kishi (2002), asosan, ruslar, shuningdek, ukrain, arman, belorus va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Shahar aholisi – 67,6%. Viloyat tarkibida 43 maʼmuriy tuman, 23 shahar, 25 shaharcha bor. Markazi – Rostov Don shahri. Boshqa yirik shaharlari: Taganrog, Shaxti, Novocherkassk, Volgodonsk, Novoshaxtinsk.

Rostov viloyati Rossiya Yevropa qismining janubida joylashgan. Janubi-gʻarbda Azov dengizining Taganrog qoʻltigʻiga tutash. Relyefi, asosan, tekislik. Gʻarbida Donetsk kryajining sharqiy etaklari (eng baland joyi – 253 m), shimolida Don gryadasi, janubi-sharqda Yergeni qirlari, janubida KumaManich botigʻi joylashgan. Foydali qazilmalari: temir rudasi, antratsit, kokslanuvchi kumir, kvarsit, ohaktosh, qurilish materiallari, osh tuzi, tabiiy gaz va boshqa

Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi –9° dan (shimolida) – 5°gacha (janubida), iyulniki 22°, 24°. Oʻrtacha yillik yogʻin 400–650 mm. Vegetatsiya davri 165–180 kun. Asosiy daryolari – Don va uning irmoqlari (Severe kiy Donets, Sal, Manich va boshqalar).

Qoratuproq, kashtan, shoʻrtob tuproqlar tarqalgan. Har xil boshoklilar, betagachalov, shuvoq oʻsadi. Tulki, saygʻoq, sassiqkoʻzan, yumronqoziq, qoʻshoyoq, bedana, kaklik yashaydi. Viloyat hududida Rostov qoʻriqxonasi joylashgan.

Sanoatining yetakchi tarmoqlari: mashinasozlik va metallsozlik, shu jumladan, qishloq xoʻjaligi (kombaynlar, kultivatorlar va boshqa – "Rostselmash" ishlab chiqarish birlashmasi), energetika; temirchilikpresslash ("Donpressmash" ishlab chiqarish birlashmasi), metallurgiya, neft, savdo jihozlari, metallsozlik stanoklari, asboblar, elektrovozlar (Novocherkassk elektrovoz zavodi), ekskavatorlar, optikamexanika, uyroʻzgʻor elektr asboblari, neftgazni qayta ishlaydigan jihozlar va boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarish. Qora va rangli metallurgiya, kimyo va neft kimyosi (kimyo tolasi, plastmassa, texnik rezina, lokboʻyoq mahsulotlari), oziq-ovqat (goʻsht, yogʻmoy, konserva va boshqalar) sanoatlari ham rivojlangan. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Toshkoʻmir qazib olinadi (Donetsk havzasi). Novocherkassk va boshqa issiqlik elektr stansiyalari, Simlyansk GES bor. Qishloq xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi – dehqonchilik. Bugʻdoy, arpa, sholi, kungaboqar, poliz, sabzavot, kartoshka, yemxashak ekinlari ekiladi. Tokchilik va mevachilik rivojlangan. Chorvachiligi goʻshtsutga ixtisoslashgan. Qoramol, qoʻy va echki, choʻchqa, parranda boqiladi. Azov dengizi, Don, Severskiy Donets, Gʻarbiy Manich daryolarida kema qatnaydi. Dengiz porti – Taganrog; daryo portlari – RostovDon, UstDonetskiy. Transport yoʻlilar uz. 1865 km, kattik qoplamali avtomobil yoʻllar uz. 10988 km (2002). 16 oliy oʻquv yurti, 8 muzey, 7 teatr, filarmoniya, sirk, kimiz bilan davolaydigan Manich iklim kurorti, Vyoshenskaya kurorti va 12 sanatoriy mavjud.

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
Volgograd viloyati

Volgograd viloyati - Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1936 yil 5 dekabrda tashkil etilgan. Maydon 113,9 ming km. Aholisi 2645 ming kishi (1999), shaharliklar 76%. Volgograd viloyatida 19 shahar, 32 shaharcha bor (1991). Markazi – Volgograd shahri.

Volgograd viloyati Quyi Volga boʻyida dasht va chala choʻl zonasida. Volga daryosi vodiysi viloyat hududini 2 qismga: gʻarbiy – oʻng sohil va sharqiy (Zavolje) qismlarga ajratadi. Volgograd viloyatida neft, tabiiy gaz, osh tuzi va magniy tuzi (Elton koʻlida), fosforit konlari topilgan. Mineral buloqlar mavjud. Volgograd viloyatining iqlimi kontinental, quruq. Yanvarning oʻrtacha tempaturasi – 8 dan – 12" gacha, iyulniki 23°. Yiliga 350 mm yogʻin yogʻadi. Asosiy daryolari: Volga va Don. Yirik koʻllari: Elton, Gorkosolyonos; Simlyansk va Volgograd suv omborlari bor. Volgograd viloyati energetika asosini Volga GES, Volgograd GRESlari va b. issiqlik elektr markazlari tashkil qiladi. Metallurgiya (poʻlat sim-kanat, quvur, alyuminiy zavodlari), mashinasozlik (traktorsozlik, minora kranlari, podshipniklar, elektrotexnika, neft, oziq-ovqat sanoatlari uchun jihozlar) sanoatlari rivojlangan. Viloyatda kimyo va neft kimyosi (sintetik tola, sintetik kauchuk, shina, texnik rezina, azot-kislorod zavodlari) sanoatlari katta oʻrin egallaydi. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Yengil (asosan toʻqimachilik), yogʻochsozlik va oziq-ovqat (goʻsht, sut, un-yorma, yogʻ-moy, konserva) sanoati tarmoqlari rivojlanmoqda. Asosiy sanoat markazlari – Volgograd, Voljskiy, Kamishii, Uryupinsk, Mixaylovka. Volgograd viloyatida gʻalla ekinlaridan burdoy, tariq, texnika ekinlaridan xantal (gorchitsa) ekiladi, polizchilik (tarvuz), sabzavotchilik rivojlangan. Chorvachilikda koʻproqqoramol, qoʻy va choʻchqa boqiladi. Bogʻdorchilik rivojlangan. Transportida temir yoʻl, suv yoʻli va avtomobil yoʻllari katta oʻrin tutadi. V.v.da 8 oliy oʻquv yurti, 4 teatr, 5 muzey bor (1999).

Hududiy boʻlinishi

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
UTair 120 reysi halokati

UTair 120 reysi halokati 2012-yil 2-aprelida mahalliy vaqt bilan soat 05:35 da Rossiyaning Tyumen shahri yaqinida sodir boʻldi. Tyumen-Surgut reysini bajarayotgan ATR72-200 uchogʻi bortida 43 kishi bor edi, ulardan 31 nafari halok boʻldi.

Manbalar

Havolalar 
 UTair
"Официальное сообщение ОАО «Авиакомпания «ЮТэйр»." ( ) 
"UTair Aviation Official Statement." ( ) 
 Davlatlararo aviatsiya qoʻmitasi: "2 апреля ATR-72 № VP-BYZ ." 
Bureau d'Enquêtes et d'Analyses pour la Sécurité de l'Aviation Civile
"Accident on 2 April to the Flight UT 120 ATR 72-201 registered VP-BYZ." ( ) 
"Vol UT 120 du 2 avril 2012 ATR 72-201, immatriculé VP-BYZ." ( ) 

Aviahalokatlar
2012-yil voqealari