Yevropa modasi 1400–1500

Yevropa iqtisodiy jihatdan o'sib borayotgan paytda, shahar o'rta sinflari, malakali ishchilar, uzoqdagi elitalar tomonidan  modaga aylantirilgan murakkab kiyimlarni kiyishni boshladilar. Huddi shu paytda moda vaqtinchalik jihatga ega bo'ldi. Endi odamlar o'z kiyimlari orqali tanishish mumkin edi va "eski modada bo'lgan" kiyimda bo'lish yangi ijtimoiy tashvishga aylandi. XV asrga kelib esa kiyimdagi  milliy o'zgarishlar kuchayganga o'xshaydi.

Daniya aholisi orasida yangi tendentsiyalar paydo bo'lishi 
Lyubeklik yilnomachi Arnold Daniyaliklar libosidagidagi o'zgarishlarni kulgi ostiga oladi, bunga sababni esa daniyaliklarning iqtisodiy kuchi bilan bog'laydi:

Tarixchilarning farazlariga ko'ra, kiyim-kechak ishlab chiqarish uchun foydalaniladigan xom ashyo jundan gazlamaga, shuningdek, to'qimachilik ranglari va to'quv turlari, uyda tayyorlangan kulrang jundan import qilingan qizil va to'q rangli matolargacha o'zgargan.

Angliya va Fransiya yuz yillik urush va uning oqibatlari, so'ngra 15-asrning katta qismida inglizlarning atirgullar urushi botqog'iga tushib qolganda, Alp tog'larining shimolidagi Yevropa modasi Burgundiya gersogligining mashxur sudi tomonidan hukmronlik qildi, ayniqsa modaga e'tibor beradigon kuch vositachisi Filipp Good (1419–1469 yillarda hukmronlik qilgan). Gollandiya va Flandriyani o'z hukmronligiga qo'shib, Burgundiya gersoglari Italiya va Sharqning eng so'nggi matolariga va Buyuk savdo shaharlari Bryugge va Antverpen orqali ingliz jun eksportiga ega chiqdilar. Jovanni Arnolfini ismli ikki amakivachchalar kabi italiyalik savdogarlar orqali mato sotib olish barcha davlat xarajatlarining kattagina qismini tashkil etdi. Ayniqsa, shahar boyliklari qurilgan Florensiyada eng hashamatli kiyimlarni kiyishga to'siq bo'lgan, ayniqsa, erkaklar kiyimi materiallari rasmlarda sodda va hunuk ko'rinadi, ammo mato navlaridagi farqni juda yaxshi bilgan zamondoshlar bunday go'zallik va katta xarajatlarni qadriga yetdilar.

Jun barcha sinflar uchun eng mashhur mato edi, undan keyin esa zig'ir va kanop . Jun matolar turli xil sifatlarda mavjud edi: qo'pol bo'yalmagan matodan tortib, nozik, qalin, duxobasi bilan qoplanganigacha. Qimmatbaho mato ingliz iqtisodiyotining negizi bo'lib, butun Yevropaga eksport qilindi. Jun matolar boy ranglarda, xususan, qizil, yashil, tilla va ko'k ranglarda bo'yalgan, garchi asl ko'k rang yurgizilgan qo'lyozmalarda tasvirlangan o'ziga xos boy lapis lazuli pigmentli ko'k rangga mos kelmas edi. Très Riches Heures du duc de Berry sifatida.

Ipak to'qish O'rta yer dengizi atrofida 15-asrning boshlarida yaxshi yo'lga qo'yilgan va figurali ipaklar, ko'pincha kumush zarhal to'quvli ipak baxmallar Italiya kiyimlarida va Yevropadagi boylarning liboslarida ko'proq ko'zga tashlangan. Anor yoki artishok tasvirlangan ajoyib gul naqshlari 14-asrda Xitoydan Yevropaga yetib kelgan va Usmonli ipak ishlab chiqaradigan Istanbul va Bursa shaharlarida asosiy dizaynga aylangan va Florensiya, Genuya, Venetsiya, Valensiya va Sevilya kabi ipak to'quvchilariga tarqalgan.

Mo'ynali kiyimlarni, asosan, astar sifatida, faqatgina qurbi yetganlar kiya olishgan. O'rta asrlardagi kulrang va oq olmaxon mo'ynalari, vair va miniver, suddan mustasno tariqasida avval erkaklar, keyin esa ayollar uchun modadan chiqib ketdi; yangi moda mo'ynalar quyuq jigarrang sable (Kamchatka suvsari) va marten edi. 15-asrning oxiriga kelib, silovsin kabi yovvoyi hayvonlarning mo'ynalari mashhur bo'ldi. Ermine qirollik oilasi a'zosi o'ziga xos belgisi bo'lib qoldi.

Kesish 
Slashing - bu bezak turi bo'lib, u libosning tashqi matosida ba'zan yorqin rangdagi ichki kiyim yoki astarni ochish uchun kichik kesiklar qilishdan iborat. U erkaklar va ayollar kiyadigon barcha kiyimlarda amalga oshirilgan. Zamonaviy yilnomachilar 1476-yilda Nabira jangidan keyin shveytsariyalik askarlarning harakatlaridagi ust-boshlarni kesish modasining manbasini aniqlaydilar  Taxminlarga ko'ra, shveytsariyaliklar Burgundiyalik matoga boy bo'lgan zodagonlarni talon-taroj qilishgan va ularning parcha-parcha kiyimlarini yamoqqa ishlatishgan. Darhaqiqat,Nemis modasining "ko'plab mayda tirqishlar" bu yerlarda boshlanganiga qaramasdan, 15-asrning o'rtalaridayoq bir qirrali ochilgan yenglarning tasvirlari paydo bo'ladi. Kelib chiqishi qanday bo'lishidan qat'iy nazar, bir nechta kesish modasi Germaniya Landsknechtsga, keyin esa Fransiya, Italiya va Angliyaga tarqaldi va u yerda 17-asrning o'rtalarida moda liboslarida kuchli oqim bo'lib qolaadi.

Nabiradagi mag'lubiyatning ikkinchi natijasi bu Burgundiyaning madaniyat va moda manbayidagi tanazzulga uchrash edi. Burgundiya merosxo'ri Meri Muqaddas Rim imperatori Maksimilian Iga uylandi, ammo erta vafot etdi. XV asrning so'nggi o'n yilligida fransiyalik Karl VIII Italiyaga bostirib kiradi va qisqa vaqt ichida Neapol qiroli deb e'lon qilinadi. Bu esa, fransuz zodagonlarini Italiya matolari va uslublari bilan tanishishlariga sabab bo'ladi, ular Germaniya ta'siri orqali birlashib , 16-asrning birinchi yarmida Fransiyadagi zodagonlarning asosiy modasiga aylanadi (keyinchalik Angliyaga tarqaldi).