MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Stepan Xalturin yodgorligi

Stepan Nikolayevich Xalturin yodgorligi — monumental sanʼat yodgorligi, Rossiyada federal ahamiyatga ega madaniy meros obyekti. Yodgorlik birinchi rus inqilobiy ishchilaridan biri, 1880-yilda Qishki saroydagi terakt ishtirokchisi, „Rossiya ishchilarining Shimoliy ittifoqi“ tashkilotchisi Stepan Nikolayevich Xalturinga bagʻishlangan. Yodgorlik Moskvada Kirov koʻchasidagi parkda joylashgan. Kirovning eng qadimgi yodgorliklaridan biri — 1923-yil 7-noyabrda ochilgan. Yodgorlik Leninning monumental targʻibot rejasiga muvofiq qurilgan.

Yodgorlik mualliflari: haykaltarosh N.I. Shilnikov, arxitektor I. A. Charushin. Haykal Moskvada qilingan va qismlarga boʻlib Vyatkaga koʻchirilgan.

Yodgorlikning balandligi 8,2 m, haykalning balandligi 2,7 m, poydevori esa 5,5 m. Poydevorda „Stepan Xalturin. 1856-1882“ yozuvlari bor.

Manbalar 

 Kirova Yodgorliklari
 1923-yilda Rossiyada qurilgan bino va inshootlar
Halturin
 1923-yilgi haykallar
Taras Shevchenko haykali (Sokolov)

Taras Shevchenko haykali — Ternopil viloyati Buchatskiy tumani, Sokolov qishlogʻida ukrain shoiri Taras Grigoryevich Shevchenkoning byusti.

Mahalliy ahamiyatga ega monumental sanʼat yodgorligi, xavfsizlik raqami 3001.

1998-yilda oʻrnatilgan. Qishloqning markazida, Buchach yoʻlining ayrichasida joylashgan - Oltin oqim va Buchach - Buffonlar. Byust quvilgan misdan yasalgan, balandligi - 0,85 m, poydevor ― granit plitkalaridan, 2.6 m.

Haykaltarosh - Roman Vilgushinskiy.

Poydevorda ismi, otasining ismi va familiyasi, hayot va oʻlim sanalari hamda yozuv oʻyib yozilgan boʻlib, u Kobzarning mashhur „Ham oʻlik, ham tirik …“ sheʼridan iqtibosdir.

Adabiyotlar 
 Григоришин В. Соколов // Тернопольщина. История городов и сел
 Мацькевич В., Уніят В. Соколов // Тернопольский энциклопедический словарьГ. ЯворскийЗбруч
 В камне, бронзе, граните (иллюстрированный альманах). — Тернополь: Терно-граф, 2014. — С. 38. — ISBN 978-966-457-202-3.
Sokolov
Taras Shevchenko haykali (Slavyansk)

Taras Shevchenko haykali — Slavyansk shahrida (Ukraina) ukrain shoiri, nosiri, rassomi va etnografi Taras Grigoryevich Shevchenko sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik.

Ukraina shoiri Taras Grigoryevich Shevchenko (1814-1861) haykali 1992-yil mart oyida Shevchenko koʻchasida uning tavalludining 186-yilligi sharafiga oʻrnatilgan. Yodgorlik granit va temir-betondan qurilgan. Muallif gʻoyasiga koʻra, Taras Grigoryevichning oʻz Vatani — Ukrainaga mehr-muhabbati granitdek qudratli va buzilmas edi.

Adabiyotlar 
 Кучерук Олександр (письменник, директор Бібліотеки ім. О. Ольжича) Пам'ятники Шевченка на земній кулі… Від Мангишлаку до Вашингтона. // Черкаський край — земля Богдана і Тараса. Культурологічний збірник., К.: «Українські Пропілеї», 2002, стор. 67—80

Manbalar 

 Donetsk viloyati yodgorliklari
 Taras Shevchenko Yodgorliklari / Slavyansk
Slavyanskning Diqqatga Sazovor Joylari
 Slavyansk Yodgorliklari
Mendeleyev haykali

Mendeleyev haykali — rus kimyogari D. I. Mendeleyev haykaltaroshlik yodgorligi. Sankt-Peterburgda Moskovskiy prospektidagi Ogʻirlik va oʻlchovlar palatasi binosi yaqinida joylashgan. Yodgorlik 1932-yilda haykaltarosh loyihasi boʻyicha qurilgan. I. I.Gunzburg. Bu federal ahamiyatga ega madaniy meros ob’yekti.

Tarixi 
1890-yilda D.I.Mendeleyev hayoti davomida haykaltarosh I.Ya.Gintsburg uning hayotidan haykaltaroshlik portretini yaratdi. Bu asar keyinchalik bronzaga quyilib, olim tomonidan sotib olingan. Ushbu suratni asos qilib olgan Gunzburg 1930-yilda Mendeleev haykali maketini yasaydi va uni Fanlar akademiyasiga taqdim etadi. Tez orada Mendeleyev yashagan va vafot etgan Oʻlchovlar va vaznlar palatasining 6-uy („Qizil uy“ deb ataladigan) yonidagi maydonda yodgorlik oʻrnatishga qaror qilindi. Bu maydonda Mendeleyev dam olishni yaxshi koʻradigan gazebo bor edi.

Bronza haykal Badiiy akademiyadagi Bosh fanning badiiy va reproduksiya ustaxonalarida ishlangan. 1932-yil 2-fevralda olim vafotining 25-yilligiga bagʻishlangan yodgorlikning ochilishi boʻlib oʻtadi. 1935-yilda qoʻshni uyning oxirida davriy jadvalning tasviri bilan V.A. Frolovatomonidan mozaik paneli paydo boʻladi.

Yodgorlik joylashgan maydon dastlab devor bilan oʻralgan va Oʻlchovlar palatasi hududiga tegishli boʻlgan. Ulugʻ Vatan urushi paytida bu panjara vayron qilingan.

Tavsif 
D. I. Mendeleyev kresloda oʻychan oʻtirib, oyoqlarini chalishtirgan holda tasvirlangan. Tizlarida ochiq kitob, chap qoʻlida sigaret yotadi. Kreslo ostida qogʻozlar toʻplami joylashgan boʻlib, ulardan birida "Bosh oʻlchovlar va ogʻirliklar palatasining vaqtinchalik 1894" yozuvi bor. Olimning deyarli real oʻlchamdagi (1,8 m) qiyofasi metr uzunlikdagi granit poydevorida joylashgan.

Manbalar 

Mendeleev
Mendeleev Yodgorliklari / Sankt-Peterburg
 1932-yilda Sankt-Peterburgda qurilgan bino va inshootlar
 1932-yilgi haykallar
Yerevandagi Stepan Shaumyan yodgorligi

Stepan Shaumyan haykali ― 1931-yilda Yerevanda Shohumyan maydonida oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari — haykaltarosh S. D. Merkurov va meʼmor I. V. Joltovskiy. Yodgorlik inqilobchi va siyosatchi Stepan Shaumyan (1878-1918) ga bagʻishlangan. Bu Yerevanda rasman oʻrnatilgan birinchi yodgorlik. Kentron maʼmuriy okrugi tarixiy-madaniy yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

Yodgorlik Shaumyan maydoni kompozitsiyasida muhim oʻrin tutadi. Uning shimoli-sharqiy qismida, bulvar fonida joylashgan. Ilgari, Rus pravoslav cherkovining 1920-yillarda buzib tashlangan Aziz Nikolay sobori ushbu joyda turgan.

Pushti granitdan zinapoyada turgan Shaumyan figurasi toʻliq oʻyilgan. Stepan Shaumyan qatl qilingan paytda tasvirlangan. Haykal inqilobchining ifodali qiyofasini yaxshi ifodalaydi, u harakat bilan singib ketganga oʻxshaydi.

Haykalning orqasida arxitrav va jibdan iborat antablatura bilan birlashtirilgan yettita toʻrtburchak bazalt ustunlar joylashgan. Haykal va ustunlar umumiy pogʻonali stilobatda turadi. Ular bir-biriga organik qoʻshimchalardir.

Galereya

Manbalar

Havolalar 
Yerevan Yodgorliklari
 Sergey Merkurovning Asarlari
Ivan Joltovskiyning Binolari
 Armanistonda 1931-yil
SSSRda 1931-yilda qurilgan bino va inshootlar
 1931-yilgi haykallar
 Armanistonda 1930-larda paydo bo'lgan
Maxtunquli haykali

Maxtunquli haykali — Astraxan shahrida turkman shoiri, mutafakkiri, faylasufi, turkman adabiyoti klassigi Maxtumquli haykali. Leninskiy tumanidagi Astraxan davlat universiteti qarshisidagi „Studenchesky“ maydonida joylashgan.

Tarixi 
Yodgorlik Astraxan viloyati gubernatori Aleksandr Jilkin taklifi bilan oʻrnatilgan.

Yodgorlik loyihasi mashhur turkman haykaltaroshi Saragt Babaev tomonidan tayyorlangan va Astraxanga sovgʻa qilingan.

Yodgorlik 2009-yil 15-mayda Astraxan viloyati gubernatori Aleksandr Jilkin, Turkmaniston madaniyat vaziri Gulmirat Myradov boshchiligidagi delegatsiya, shuningdek, turkman diasporasi vakillari ishtirokida ochilgan.

Manbalar 

Astraxan
Maxtumquli
Dengizchilar-piyodachilar haykali

Dengizchilar-piyodachilar haykali ― Leningradni mudofaa qilish paytida suvda va quruqlikda oʻz harbiy burchlarini bajargan Qizil Bayroq Boltiq floti dengizchilari sharafiga oʻrnatilgan. Metallostroy qishlogʻida (Sankt-Peterburgning Kolpinskiy tumani) Polevaya koʻchasi, 5A (Lugovaya koʻchasi bilan kesishgan joyda).

Yodgorlik 2013-yil may oyida 26049 raqami bilan yagona Xotira kitobiga kiritilgan.

Leningradni himoya qilishda dengizchilar-piyoda askarlar muhim rol oʻynaydi. Quruqlikdagi jangovar harakatlar uchun Boltiq floti 125 000 dengizchi va ofitserni tayinladi. Ulardan 87635 nafari Leningrad frontiga yuborilgan.

Ladoga flotiliyasining dengiz piyodalari oʻzlarining brigadalari va batalonlari tarkibida ham, boshqa qoʻshinlarning harbiy tuzilmalari tarkibida ham jang qilishadi.

Xotira va motam sanalarida „Metallostroy“ yodgorliklari yonida mitinglar oʻtkazilib, gul qoʻyish marosimi oʻtkaziladi.

Yodgorlikning tavsifi 
Yodgorlik choʻyan langar boʻlib, bogʻlovchi ustunlardan yasalgan tayanchlarga oʻrnatilgan va kema langar zanjiri bilan mustahkamlangan. Ankrajga zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan esdalik plansheti yopishtirilgan boʻlib, unda matn qoʻllaniladi:

"Boltiq dengizi piyoda dengizchilari xotirasiga. 1941-yil sentabr".

Planshetdagi yozuv ostida ikkita sxematik tasvirlangan palma novdalari oʻyilgan.

Plastinka langarga dengiz perchinlari bilan biriktirilgan.

Manbalar 

Leningrad qamaliga bag'ishlangan yodgorliklar / dengizchilar-piyodalar
 Baltic Fleet
 harbiy dengizchilarning yodgorliklari
 Metallostroy
„Hayotni saqlab qolgani uchun“ medali (Ukraina)

"Hayotni saqlab qolgani uchun" medali (ukr. Medal „Vryatovanie Jittya uchun“) — Ukraina davlat mukofoti boʻlib, Ukraina Prezidentining 2008-yil 10-apreldagi farmoni bilan taʼsis etilgan.

Mukofotning tarixi 
2005-yil 18-avgustda Ukraina Prezidenti V.A.Yushchenko 1177/2005-sonli farmoni bilan Davlat mukofotlari va geraldika komissiyasining Ozodlik ordeni va „inson hayotini saqlab qolish uchun“ taʼsis etish taklifini qoʻllab-quvvatlashga qaror qildi, ikkinchisi fuqarolarning sogʻliqni saqlash sohasidagi faol xayriya, insonparvarlik, qahramonlik va boshqa faoliyati uchun mukofotlanadi. Davlat mukofotlari va geraldika komissiyasiga uch oy muddatda „Saqlangan hayot uchun“ medali uchun loyihalarni ishlab chiqish boʻyicha umumUkraina tanlovini oʻtkazish va uning natijalarini hisobga olgan holda qonun loyihasiga qoʻshimchalar kiritish uchun topshirildi. Ukraina „Ukrainaning Davlat mukofotlari toʻgʻrisida“ 2008-yil 10-aprelda Ukraina Oliy Radasi „Ukrainaning davlat mukofotlari toʻgʻrisida“gi Ukraina qonuniga oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida"gi 258-VI-sonli Ukraina qonunini qabul qildi, unda yangi davlat mukofoti — „Hayotni saqlab qolgani uchun“ medali taʼsis etildi".

2008-yil 20-mayda Ukraina Prezidentining Farmoni bilan V.A.Yushchenko No 461/2008 medal toʻgʻrisidagi Nizomni, shu jumladan uning tavsifini tasdiqladi.

Holati 
"Hayotni saqlab qolgani uchun" medali Ukraina Prezidentining farmoni bilan taqdirlanadi.

„Odamlar hayotini saqlab qolgani uchun“ medali bilan taqdirlash va ushbu medalni topshirish Ukraina Prezidentining 2003-yil 19-fevraldagi 138-son Farmoni bilan tasdiqlangan „Ukrainaning davlat mukofotlarini topshirish va topshirish tartibi“ ga muvofiq amalga oshiriladi..

„Vatan himoyachisi“ medali koʻkragining chap tomoniga taqiladi va agar u Ukrainaning boshqa davlat mukofotlariga ega boʻlsa, „Vatan himoyachisi“ medalidan keyin qoʻyiladi.

„Hayotni saqlab qolgan“ medali bilan taqdirlash oʻlimdan keyin ham amalga oshirilishi mumkin.

Tavsif 
„Hayotni saqlab qolgani uchun“ medali kumushdan yasalgan boʻlib, diametri 32 mm boʻlgan doira shakliga ega. Medalning old tomonida oʻrtada choʻzilgan ikki qoʻl insonning najotini anglatadi. Tasvir quyosh fonida insonning saqlanib qolgan hayotini anglatuvchi nurlar bilan joylashtirilgan. Medal atrofida „Najot uchun“ yozuvi bor. Qoʻllarning tasviri zarhal qilingan. Medalning chegarasi bor. Barcha tasvirlar va yozuvlar boʻrttirma qilingan. Medalning tasmasi toʻrtburchak shaklda, vertikal, balandligi 45 mm, eni 28 mm. Lentadagi ranglarning ketma-ketligi: yon tomonlarda nozik (3 mm), oq chiziq, keyin bir xil qizil, oʻrtada oq rang bilan toʻldirilgan. Mukofot bloki lentaning rangiga mos keladi. Blok balandligi 12 mm, kengligi 24 mm.

Yil boʻyicha medal bilan taqdirlash 
2022-yil davomida 258 ta mukofot berildi.

Adabiyotlar

Havolalar 

 „Davlat mukofotlari toʻgʻrisida“ Ukraina qonuni

Manbalar 

Pages with unreviewed translations
Ona haykali

Ona haykali — Ingushetiya Respublikasining poytaxti Magas shahridagi "Rossiyaning onasi" xiyobonida joylashgan yodgorlik. Onaga bagʻishlanadi. 2012 -yil 1-iyunda ochilgan.

Balandligi 3 metr, ogʻirligi 1,5 tonna boʻlgan yodgorlik bronzadan ishlangan boʻlib, uch farzandli ayolni ifodalaydi. U anʼanaviy ingush kiyimida kiyingan va ingush minoralari fonida turadi.

Yodgorlikning tantanali ochilishida haykal oʻrnatish tashabbuskori boʻlgan Ingushetiya rahbari Yunus-Bek Yevkurov, Rossiya Qahramonlari Ruslan Nalgiev va Abukar Kostoyev, viloyat jamoat va davlat arboblari, shuningdek, faxriy mehmonlar — A. Rossiya Federatsiyasi Federatsiya Kengashi Federal Majlisi aʼzosi, harakat raisi Valentina Petrenko boshchiligidagi „Rossiya onalari“ Butunrossiya jamoat harakati delegatsiyasi.

Manbalar

Havolalar 
 
Ingushetiya Yodgorliklari
 Magas
 ona yodgorliklari
Diyorbek O‘rozboyev

Diyorbek Baxtiyor oʻgʻli Oʻrozboyev (tugʻ. 1993-yil 17-avgust, Shovot tumani, Xorazm viloyati, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik dzudochi, 60 kg gacha vazn toifasida, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori, Osiyo chempionati kumush medali sovrindori, Yozgi Osiyo oʻyinlari chempioni.

Faoliyati 
2011-yilda 20 yoshgacha (U20) va Yevropa kubogi (U20) ishtirokchilari oʻrtasida oʻtkazilgan „Masters Bremen“ turnirida uchinchi oʻrinni egalladi va shu yosh toifasida Bayrutda (Livan) oʻtkazilgan Osiyo chempionatida gʻoliblikni qoʻlga kiritdi. 2012-yilda Toshkentda boʻlib oʻtgan Xalqaro dzyudo federatsiyasi kubogida ikkinchi, 20 yoshgacha boʻlgan oʻrtasidagi Osiyo chempionatida uchinchi, Abu-Dabi (BAA) Gran-prisi va Tokiodagi (Yaponiya) „Katta dubulgʻa“ turnirlarida beshinchi oʻrinni egalladi. 2013-yilda u 21 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa kubogida uchinchi, shu yosh toifasida Jahon chempionati kumush medali sovrindori boʻlgan. 2014-yilda u Toshkent Gran-prisida ikkinchi, Bokudagi (Ozarbayjon) „Katta dubulgʻa“ turkumiga kiruvchi turnirda esa yettinchi oʻrinni egalladi.

2015-yilda Varshavada (Polsha) boʻlib oʻtgan Yevropa ochiq kubogida ikkinchi, Tbilisida (Gruziya) Gran-prisida uchinchi, Toshkent Gran-prisi, Abu-Dabidagi „Katta dubulgʻa“ turnirida, Samsun Gran-prisida beshinchi, Rabotdagi „ World Masters“ turnirida uchinchi oʻrinni egalladi. Jahon chempionatida ettinchi boʻldi. 2016-yilda u Tbilisi Gran-prisida gʻolib chiqdi, Samsun Gran-prisida uchinchi, Olmaotada (Qozog'iston) Gran-prisida, Bokuda „Katta dubulgʻa“ turnirida va Gvadalaharada boʻlib oʻtgan „World Masters“ turnirida ettinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yili u Osiyo chempionati kumush medali qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻldi.

U 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 60 kg gacha boʻlgan vazn toifasida 35 dzyudochi ishtirok etgan. Sportchilar 4 guruhga boʻlingan boʻlib, chorak final natijalariga koʻra toʻrt nafar dzyudochi yarim finalga yoʻl oldi. Chorak finalda magʻlub boʻlganlar „tasalli“ bahslarida, keyin esa yarim finalda magʻlub boʻlganlar bilan toʻqnash kelishdi va shu natijalarga koʻra bronza medal sohiblari aniqlandi. Oʻrozboyev chorak finalda Yeldos Smetovga yutqazib qoʻydi, keyin javob oʻyinida va uchinchi oʻrin uchun Amiran Papinashvili bilan oʻtkazilgan bahsda gʻalaba qozonib, Olimpiya oʻyinlarining bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda dzyudochi Diyorbek Oʻrozboyevdan olingan doping-sinamada taqiqlangan modda aniqlangan. Sportchi 3 yil muddatga diskvalifikatsiya qilinib, xalqaro va milliy toifadagi musobaqalarda ishtirok etish huquqidan mahrum etildi.

Manbalar 

17-avgustda tugʻilganlar
1993-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2016-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
Oʻzbekiston dzyudochilari
Indradjit

Indradjit (sanskr. इन्द्रजीत, IAST: indrajīt) yoki Megxanada (sanskr. मेघनाद) — qadimgi hind eposidagi "Ramayana" qahramoni, iblis hukmdori Lanka Ravananing oʻgʻli. Soʻzma-soʻz tarjimada „Indradjit“ „Iindrani yutgan“ degan maʼnoni anglatadi.

Indradjit Rama va Ravana oʻrtasidagi urushda faol rol oʻynagan. Har bir jangdan oldin u yovuz ruhlarga yajna qilgan va bu uni yengilmas qilgan.

Jangda Meghanada Indrani qoʻlga oladi va asir qiladi, osmonda hukmdor yoʻqligi sababli tartibsizlik boshlanadi. Brahma Meghanadaga keladi, uni Indradjit deb chaqiradi va asirni ozod qilishni soʻraydi. Nikumbala maʼbudasiga yajna oʻtkazilganidan keyin Meghanadaga jangda oʻlmaslik berilishi sharti bilan rozilik olinadi.

Rama qoʻshinlari Lankaga kelganidan soʻng, Lakshman va Indradjit oʻrtasida jang boshlanadi, unda Lakshman yutqazadi. Meghanada birinchi marta hayotni soʻruvchi ilonlarni yuboradigan sehrli oʻqdan foydalanadi. Ikkinchi marta — shakti qurolidan. Ammo har safar, ertasigayoq raqibi tuzalib ketadi.

Uchinchi marta Indradjit oʻzining Nikumbala maʼbudasiga yajna qilish paytida olgan eng kuchli qurolidan foydalanishga qaror qiladi. Ammo Lakshmana, Vibhishana yordami bilan, bu marosimni bajarishga ruxsat bermaydi, shuningdek, jang paytida oʻzining ilohiy tabiatini isbotlaydi. Indrajit dushmanning kuchini tan olsa-da, vatan va otasini himoya qilish uning burchi, deb hisoblaydi. Jangni davom ettirib, vafot etadi.

Manbalar

Havolalar 
 Интарачит в тайской «Рамакияне» («Рамаяне»)
 Rakshasy
 "Ramayana" Belgilar
Mixail Voronsov haykali (Tiflis)

Mixail Voronsov haykali — 1867-yilda Tiflisda Kavkazning sobiq vakili knyaz M.S.Voronsovga oʻrnatilgan yodgorlik. Shahardagi birinchi haykal.

Tarixi 
1844-1854-yillarda Kavkazdagi Hazrati oliylari vakili knyaz M.S.Voronsovga haykal oʻrnatish tashabbusi gruzin zodagonlariga tegishli boʻlib, uni amaldagi vakil, knyaz Aleksandr Ivanovich Baryatinskiy qoʻllab-quvvatladi. Uning rahbarligida „jamiyatning barcha tabaqalarida obuna ochildi“, uning davomida 36 104 rubl miqdorida mablagʻ yigʻildi.

Yodgorlik haykaltarosh Nikolay Pimenovga buyurtma qilingan, ammo u yodgorlik maketini yasab boʻlib, vafot etgan, shuning uchun uning shogirdi Vasiliy Kreytan ishni tugatishga majbur boʻlgan. Yodgorlikning meʼmori oʻsha paytda Tiflisdagi mashhur meʼmor Otto Simonson boʻlgan.

Bronza haykal Sankt-Peterburgda, „Kogun i K°“ quyish zavodida quyilgan va 1866-yil oxirida Poti porti orqali Tiflisga kemada yetkazilgan.

Yodgorlik 1867-yil 25-martda, knyaz Voronsovning Tiflisga kelishining navbatdagi yubileyi kuni Mixaylovskiy koʻprigi yaqinidagi Voronsovskaya maydonida ochildi. Ochilish marosimida Kavkaz vakili Buyuk Knyaz Mixail Nikolaevich ishtirok etgan. Yigʻilgan koʻp sonli shahar aholisi va qoʻshinlar orasida baron Aleksandr Nikolay yodgorlik qurilishi toʻgʻrisidagi aktni oʻqib berdi, keyin u muqaddas qilindi. Marosimdan soʻng, odamlarga Iskandar bogʻining ayvonlarida taom taklif qilindi va vakil saroyida tushlik berildi.

Balandligi 3,5 metr boʻlgan knyaz M.S.Voronsov haykali baland poydevorda, boshi ochiq holda, yelkasiga shinel otgan holda turgan. Qoʻlida papax va feldmarshal tayoqchasini ushlab turgan. Alget toshidan yasalgan poydevorda „Knyaz Mixail Semenovich Voronsovga. 1845-1854“ yozuvi bor. Yodgorlik atrofida zanjirli zambaraklardan chiroyli panjara qilingan.

1922-yilda, 1918-yil 12-apreldagi „Respublika yodgorliklari toʻgʻrisida“ gi dekretga binoan Tiflisdagi Mixail Voronsov haykali buzildi, knyaz nomi bilan atalgan maydon ham Karl Marks deb oʻzgartirildi. 1990-yillarning boshlarida maydon Tbilisining qardosh shahri sharafiga Saarbryuken deb nomlandi.

Havolalar 
 
 Памятник Воронцову М. С.  на pastvu (фото 1880-х)

Manbalar 

alifbo bo'yicha yodgorliklar
 Davlat va siyosiy arboblarning yodgorliklari
Pterostylis nutans

Pterostylis nutans, odatda  yaxshilikka bosh eguvchi  yoki toʻtiqush  tumshugʻi orxideyasi sifatida tanilgan, Avstraliyaning sharqiy qismiga xos orxideya turidir. Boshini qimirlatib turuvchi koʻkatlar “boshini qimirlatib turadigan” yoki oldinga qattiq egilgan, chuqur tishli sinus va egri, tukli yorqin gullarga ega.

Tavsif 
Pterostylis nutans uchtadan  oltitagacha tuxumsimon barglardan iborat boʻlgan  boʻlgan barglarga  ega, har bir barg    uzunlikda  va  qalinlikda.Barglari toʻq yashil, toʻlqinsimon qirrasi va aniq tuklari  bor. Yashil chiziqlar va jigarrang rangga ega bitta shaffof oq gul  gulli boshoqda joylashgan baland, gul kuchli oldinga egilgan. Gullari   uzunlikda,  kenglikda boʻladi. Gul barglari va lateral sepals oʻrtasida gulning har ikki tomonida keng boʻshliq mavjud. Yon sepals oldinga egri, toraygan uchi bor,  uzun va ular orasida chuqur tishli sinus mavjud. Belgisi guldan chiqib turadi va  boʻladi uzun,  keng, kavisli, toʻmtoq, yashil va jigarrang va qisqa, tukli tuklar bilan qoplangan. Gullash martdan dekabrgacha davom etadi.

Taksonomiya va nomlash 
Pterostylis nutans birinchi marta 1810-yilda Robert Braun tomonidan tasvirlangan va tavsif Prodromus Florae Novae Hollandiae et Insulae Van Diemen jurnalida nashr etilgan. Muayyan epithet (nutans) lotincha soʻz boʻlib, „bosh silkitish“ yoki „choʻkish“ degan maʼnoni anglatadi.

Tarqalishi va o‘sish joyi 
Bu oʻsimliklar  koʻpincha nam, himoyalangan oʻrmon muhitida katta toʻplamlar hosil qilib oʻsadi. Vatani Avstraliyaning Janubiy Avstraliya shtatlari, Tasmaniya, Viktoriya, Yangi Janubiy Uels va Kvinslend, shuningdek, Avstraliya poytaxti hududidir. Kvinslendda u shimolda Atherton Tableland, Yangi Janubiy Uelsning sharqiy yarmida, Viktoriyaning janubiy yarmida, Janubiy Avstraliyaning janubi-sharqiy burchagida va Tasmaniyada, shu jumladan King va Flinders orollarida oʻsadi. U Yangi Zelandiyada ham topilgan, ammo u yerda migrant  deb hisoblanadi, chunki bu gulning changlatuvchi hasharotlar bu mamlakatda mavjud emas. Kaitaia va Kastor koʻrfazida qayd etilgan boʻlsa-da, Waihaha daryosi yaqinida ham  bitta pòpulatsiyasi topilgan.

Ekologiya 
Bu yashil rang gulning yorligʻi tomonidan ishlab chiqarilgan kairomone tomonidan jalb qilingan qoʻziqorin chivinlarining maʼlum bir turi tomonidan changlanadi. Labellum hasharotni gulga olib boradi va qochishga urinib, gulning changchilari bilan aloqa qiladi va changlanish sodir boʻladi.

Bogʻdorchilikda foydalanish 
Pterostylis nutans erkin drenajlangan, qumli aralashmani oʻz ichiga olgan tuvaklarda osongina oʻstiriladi. Oʻsimliklar oʻsish davrida muntazam sugʻorishni talab qiladi, uyqu paytida quruq holda saqlanishi va har yili yangi joyga  koʻchirilishi kerak.

Manbalar
Bryugge Madonnasi

"Bryugge Madonnasi" — 1498-1501-yillarda Mikelanjelo Buonarroti tomonidan Vatikandagi „Pieta“ ishi tugagandan soʻng, 128 sm balandlikdagi Madonna va Bola Masihning marmar haykalidir. Bu Mikelanjeloning hayoti davomida Bryugge shahridagi Notr Dam cherkovini bezash uchun Italiyadan olib kelingan yagona haykalidir.

Haykal, dastlab cherkov qurbongohi uchun moʻljallangan boʻlib, koʻp jihatdan cherkov qonunlaridan chetga chiqadi. Madonna oʻgʻlini bagʻriga bosmaydi va hatto unga qaramaydi, uning nigohi yon tomonga tikiladi, goʻyo u taqdirini oldidan bilgan va  Masih allaqachon onasini tashlab, odamlar dunyosiga kirishga tayyordek.

Haykal Bryuggendan  ikki marta — inqilobiy va Ikkinchi jahon urushlari yillarida bosqinchilarning buyrugʻi bilan olib ketilgan. Shunday qilib, 1944-yilda shahardan chekinayotgan nemislar „Qizil Xoch“ yuk mashinasida matras ostida „Madonna“ ni olib ketishgan.

1972-yilda bir mutaassibning Vatikan Pietaga hujumidan soʻng, Bryugge hukumati mahalliy haykalni profilaktika maqsadida oʻq oʻtkazmaydigan oyna ostida himoyaga oldi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 1504 asarlari
 Mikelanjelo Haykallari
marmar haykallar
 Bruges Madaniyati
 bizning xonimning katolik ikonografiyasi
 Tsvetaevskaya kastlar to'plami
 Xonimning Haykallari