MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Bering dengizi

Bering dengizi — Tinch okean shim.dagi yarim berk dengiz. Tinch okeanidan Aleut, Komandor orollari ajratib turadi. Maydoni 2315 ming km². Eng chuqur joyi 5500 m, shim.da 200 m.dan kam. Kirgʻoqlarining aksari qismi baland va tik yon bagʻirli qoyalardan iborat. Buxta va qoʻltiq koʻp. Eng katta qoʻltiqlari: Anadir, Olyutorka (RF sohilida), Norton, Bristol (Alaska, AQSH). Bering dengizi da SanLavrentiy, Karaga, Pribilov, Nunivak va boshqa juda koʻp orollar bor. Bering dengizi — Uzoq Sharqdagi eng yirik geosinklinal dengiz. Tubining qariyb yarmi kontinental shelfdan iborat. Bir necha tizma va ular orasida chuqur botiqlar bor. Materik yon bagʻri nisbatan tik. Suv osti kanʼonlari uchraydi. Tektonik parchalanish kuchli. Choʻkindilar materik yon bagʻrida asosan terrigen jinslardan iborat, shuningdek vulkanogen jinslar ham bor. Botiklarda choʻkindilar qalinligi 2,5 km ga stali. Bering dengizi ning chuqur qismi Yer poʻstining subokean tipiga mansub. Fevralda havoning urtacha temperaturasi shim.da —23°, jan. da 0° dan —4° gacha, avgustda shim.da 5°, jan.da 10°. Yiliga shim.da 200–400 mm, jan.da 1500 mm yogʻin tushadi. Anadir va Olyutorka qoʻltiqlari qariyb toʻqqiz oy muzlaydi. Anadir va Yukon daryolari quyiladi. Suvining shoʻrligi 30—33‰. Bering dengizi da baliq, morj, dengiz mushugi, tyulen ovlanadi. Qirgʻoqlari va orollarida qushlar bozori bor. Asosiy portlari: Provideniya (RF), Nom (AQSH). Dengiz V. Bering nomiga qoʻyilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Dengizlar
Bering oroli

Bering oroli — Bering dengizining Komandor orollari guruhidagi orol (RF). Maydoni 1,7 ming km². Jan.sharqiy qismi togʻli (eng baland kismi 751 m), paleogenneogenning tuf va antropogenning effuziv yotqiziqlaridan tuzilgan. Iqlimi okean subarktika iqlimi. Yiliga 500 mm yogʻin yogʻadi. Asosan, tundra oʻsimliklari, soyliklarda lakana kayin, tol, chetan (ryabina) oʻsadi. Sohilida dengiz mushugi, sivuch yashaydi. Aholisi — ruslar va aleutlar. V. Bering nomi bilan atalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Orollar
Rossiya geografiyasi
Ivan Beritashvili

Ivan Solomonovich Beritashvili (Beritov) (1884.29.12, Gruziyaning Vedjini qishlogʻi—1974.29.12, Tbilisi) — fiziolog, Gruziya fiziologlari maktabinn yaratgan, akademik (1939), Tibbiyot Fanlar akademiyasi akademik (1944). Ilmiy ishlari oliy nerv faoliyati va markaziy nerv sistemasi fiziologiyasiga oid. Xotiraning fiziologik, psixologik va fizikkimyoviy asoslarini oʻrgangan.

Manbalar
Berk koʻllar

Berk koʻllar — suvi oqib chiqmaydigan koʻllar. Berk koʻllar  suvlari, asosan, bugʻlanadi va qisman yer ostiga sizib ketadi. Dasht va chala choʻl zonalaridagi berk oʻlkalarda va abadiy muzloq yerlar keng tarqalgan joylarda koʻp uchraydi. Berk koʻllar Sharqiy Sibir va Saxada (Yakutiya), Oʻrta Osiyoda kup. Kaspiy va Orol dengizlari, Balxash, Lobnor, Ulik dengiz, Issiqkoʻl va boshqa koʻllar Berk koʻllardir. Qurgʻoqchil iqlimli joylardagi Berk koʻllar larning suvi shoʻr boʻladi.

Manbalar

Koʻllar
Berk oʻlka

Berk oʻlka () — oqar suvlari ichki dengiz yoki okeanga borib quyilmaydigan oʻlka. Iqlimi qurgʻoqboʻlganidan Berk oʻlkada suv kam boʻladi. Ayrim daryolargina kesib utib, okeanga quyiladi (mas. Nil daryosi). Berk oʻlkada bundam daryolarga odatda kuyi va oʻrta oqimida birorta ham irmoq kelib quyilmaydi, aksincha, sugʻorishga sarf boʻlishi, yer ostiga sizib ketishi va kuplab bugʻlanishi natijasida daryolarning suvi kamayib boradi. Yogʻinning hammasi bugʻlanib ketadi. Berk oʻlkadagi yirik daryolar (Idel, Ural, Kura, Amudaryo, Sirdaryo, Ili va boshqalar) maʼlum biron kulgagina quyiladi, kichikroq daryolar (Oʻrta Osiyodagi Zarafshon, Qashqadaryo, Chuy, Talas, Tajan, Murgʻob, Atrek kabi daryolar) esa sugʻorishga sarf boʻlishi, bugʻlanishi va yer ostiga sizib ketishi natijasida yoʻlyoʻlakay tugab ketadi. Eng katta Berk oʻlkalar Afrika va Osiyoda. Kaspiy dengizi havzasi va Oʻrta Osiyo (Orol dengizi va Balxash koʻli) havzalari eng katta Berk oʻlkalardan hisoblanadi.

Yana q. 

 Oqmas koʻl
 Daryo havzasi

Manbalar
Berk havza

Berk havza — suvi okean va dengizlarga oqib chiqmaydigan daryo yoki kul havzalari (qarang Berk oʻlka).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Berkaxon

Berkaxon (rus solnomalarida — Berkay) (1209—1266) — Oltin Oʻrda xoni (1255—1266). Chingizxonning nabirasi, Joʻjixonning uchinchi ugʻli, Botuxonning ukasi. Berkay oʻz davlatining harbiyi qtisodiy qudratini oshirish uchun hunarmandchilik va savdo-sotiqni rivojlantirishga katta ahamiyat bergan, shu maqsadda u 1257-yil bosqoqlik harbiysiyosiy tashkilotini tuzib, uning vositasi bilan Oltin Oʻrdaga tobe yerlarda, jumladan Rusda mahalliy hokimiyat ustidan nazorat oʻrnatgan, aholini yalpi roʻyxatga olib, soliq undirish sistemasini tartibga solgan. Moʻgʻullar Eronni bosib olib, Bagʻdodni zabt etgach (1258), Berkaxon Ozarbayjonni Oltin Oʻrdaga qoʻshib olish maqsadida Hulokuylarga qarshi kurash boshlagan, bu borada u oʻziga ittifoqchi izlab Misr sultoni Beybars bilan yaqin diplomatik aloqalar oʻrnatgan. 1264-yil Berkaxon Hulokuxonga qarshi qoʻshin tortib, uni Kura daryosi sohilida magʻlub etgan, ammo 1265-yil Ozarbayjonga yana yurish qilganda toʻsatdan vafot etgan. Berkaxon hukmronligi davrida Oltin Oʻrda aholisi islom diniga kiritila boshlagan, ikkinchi poytaxt — Saroy Berka qurilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

  

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
1209-yilda tugʻilganlar
1266-yilda vafot etganlar
Mongoliya
Oltin Oʻrda
Madrasa asoschilari
Oltin Oʻrda hukmdorlari
Berkli Jorj

BERKLI (Berkeley) Jorj (1684.12.3, DayzartKasl, Irlandiya—1753.23.1, Oksford) — ingliz ilohiyot olimi va faylasufi. Uning taʼlimotiga binoan, tashqi dunyo idrok va tafakkurdan mustaqil holda mavjud emas, aksincha narsalar qanday idrok qilinsa, shunday holdagina mavjuddir, inson tasavvuri undagi ilohiy ruhning inʼikosidir. Asosiy asarlari: "Inson bilimlarining prinsiplari haqida traktat" (1710), "Gilas va Filonus oʻrtasidagi uch suhbat" (1713), "Alsifron" (1732). "Ssyris" (1744).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Berkliy

Berkliy, berkeliy (Berkelium), Bk — davriy sistemaning III guruhiga mansub radioaktiv element, sunʼiy yoʻl bilan olnngan aktinoidlara&n biri, atom raqami 97. Barqaror nzotoplari yoʻq. Massa sonlar" 240—251 (241 bundan istisno) boʻlgan 10 ta izotopi olingan. Uzoqyashaydigan izotoplardan 247Vk ning yarim yemirilish davri T1Gʻ2 q 1380 y; anurlanuvchi, 249Vk ning yarim yemirilish davri T1Gʻ2q314 kun; (5nurlanuvchi. Amerikalik olimlar siklotronda ameritsiy oksidi 24|At,O3 ga apurlar tushirish yoʻli bilan sintez qilgan (1949). Lantanoidlar qatorida lantandan keyin 8urinda turadigan element Shvesiyadagi Itterbn shahrining nomi bilan terbiy deb atalganidek, aktinoidlar qatorida aktiniydan keyin 8urinda turadigan Berkliy ham AQSH dat Berkli shahrining nomidan olib atalgan. Berkliy kumusheimon oqmetatl. Ikki modifikaniyada mavjud; polimorf oʻzgarish temperaturasi 980° ga yaqin; suyuqlanish temperaturasi 1050° atrofida, qaynash temperaturasi 2630° atrofida; zichligi 14,8 gGʻsm3. Berkliy juda taʼsirchan. Berkliy xossalari kam oʻrgaiilgan. Berkliy izotoplari yadro fizikasi va radiokimyoda ilmiy tadqiqot ishlari uchun qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{Unsurlar davriy sistemasi}}

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Berkshir choʻchqa zoti

BERKSHIR CHOʻCHQA ZOTI — Angliyaning Berkshir grafligida 18-asr oxirida mahallin choʻchqa zotini Neapol, portugal, xitoy choʻchqa zotlari bilan chatishtirish natijasida yetishtirilgan. Goʻsht va yogi (sala) uchun boqiladi. Tana tuzilishining yirikligi va tez yetilishi bilan boshqa zotlardan ajralib turadi. Voyaga yetgan erkagining vazni 220– 250 kg. Ona choʻchqalarning vazni 180– 200 kg. Har gal 8—9, ayrimlari 10—13 bola tugʻadi. Yaylovda boqishga moslashgan. Berkshir choʻchqa zoti z. jahondagi koʻpgina mamlakatlarga tarqalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Berkqora qabristoni

Berkqora qabristoni — Qirgʻiziston Respublikasi Talas vodiysining Berkqora togʻi oraligʻida joylashgan chorvador qabilalar qabristoni (miloddan avvalgi 3-asr—milodiy 1-asr), 1938—39 yillarda A. N. Bernshtam tekshirgan. Berkqora qabristoni ikkita markaziy maqbaraga ega boʻlib, atrofi tosh fob bilan oʻralgan doira shaklidagi tepalikdan iborat. Yertoʻlaga oʻxshash qabrlardan tosh idishlar, qurolaslahalar, kumush va oltin bilan bezatilgan xilmaxil buyumlar: quloqli XHToii piyolachalari, arelon surati solingan kamar, halqalar topilgan. Skiflar (miloddan avvalgi 3-asr) sanʼatiga xos buyumlar bor. Berkqora qabristoni maqbaralari patriarxal uruglar xilxonasini tashkil etadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Berlin devori

Berlin devorining qulatilishi (1989) — Ikkinchi jahon urushi oqibatida ikkiga boʻlinib ketgan Germaniyaning qayta birlashishining boshlanishi. Sotsialistik jamiyat qurish yoʻlini tutgan Germaniya Demokratik Respublikasi (GDR)ning ijtimoiy turmush darajasi rivojlangan davlatlardagiga nisbatan ancha orqada qoldi. Gʻarbiy Germaniya esa urush asoratini tezda bartaraf etib, jahonning taraqqiy etgan mamlakatlari qatoridan oʻrin egalladi. Nemis xalqining bir lashish orzusi 1989-yilning soʻngida taqiq ramzi boʻlmish Berlin devorining buzilishi bilan ushaldi. Yer yuzida "sovuq urush" xavfi kamaygani, jahon tinch oʻzgarishlar davriga kirgani, bir-biriga zid tuzumlar oʻrtasidagi ixtilofning barham topishi, qurolsizlanish va iqtisodiy hamkorlik yoʻlidagi ilk qadamlar ikki Germaniya davlatining qoʻshilishiga zamin hozirladi. Bu harakat 1990-yil aprel—may oylarida GDR va Germaniya Federativ Respublikasi (GFR) hukumatlari tomonidan shartnomalarning imzolanishi hamda GDR xalq palatasining Germaniya Demokratik Respublikasi GFR tarkibiga qoʻshilishi haqidagi 1990 i. 3-noyabr qarori bilan muvaffaqiyatli yakunlandi.

Chegara toʻsiqlari
Berlin kongressi

Berlin kongressi (1878) - Berlinda chaqirilgan xalqaro kongress. Unda Buyuk Britaniya, AvstriyaVengriya, Rossiya, Germaniya, Fransiya, Italiya va Turkiya qatnashgan. Bolkrnda yirik slavyan davlati — Bolgariyaning paydo boʻlishi va u yerda Rossiya mavqeining oshishi AvstriyaVengriya va Angliyaga maqbul boʻlmadi. Shuning uchun ham kongress AvstriyaVengriya va Angliya tashabbusi bilan chaqirildi. RossiyaTurkiya urushida zaiflangan hamda Germaniya tomonidan qoʻllab-quvvatlanmagan Rossiya kongress chaqirilishiga rozi boʻldi. Buyuk davlat vakillari tomonidan kongreseda imzolangan Berlin traktati (bitimi) (1878-yil 13.7) Rossiya manfaatlariga zid edi. Bitimga muvofiq, Bolgariya Turkiyaning avtonom oʻlkasi, deb eʼlon qilindi. Chernogoriyaga tegishli qirgʻoqlar esa Avstriya-Vengriya nazorati ostiga olindi. Chernogoriya, Serbiya va Ruminiya mustaqil davlatlar boʻlmb qoldi. Botumi, Kare, Ardaxon Rossiyaga oʻtdi, Botumi barcha davlatlarning savdo kemalari uchun ochiq port deb eʼlon qilindi. Berlin kongressi traktati Bolqon urushlarigacha (1912—13) oʻz kuchini saqdadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Berlin konferensiyasi

Berlin konferensiyasi (Potsdam konferensiyasi) (1945-yil, 17-iyul — 2-avgust, Potsdam shahri) —ikkinchi jahon urushida gʻalaba qozongan davlatlarning boshliqlari — Iosif Stalin (SSSR), Harry Truman (AQSH) va Winston Churchill (28-iyuldan — Clement Attley, Buyuk Britaniya) ishtirok etgan konferensiya. Berlin konferensiyasi maqsadi urushdan keyingi dolzarb xalqaro muammolarni hal etishdan iborat edi.
Berlin konferensiyasi Yevropaning urushdan soʻnggi tuzilishi masalalari yuzasidan qaror qabul qildi. Germaniyani toʻla demilitarizatsiyalash, uning monopoliyalarini yoʻq qilish. fashistlar hujumiga uchragan davlatlarga urush natijasida yetkazilgan zararni qoplash uchun toʻlanadigan reparatsiya, Polshaning gʻarbiy chegaralari toʻgʻrisida qaror chiqardi.

Manbalar
Berlin operatsiyasi

Berlin operatsiyasi — Ikkinchi jahon urushi davrida amalga oshirilgan eng yirik harbiy operatsiyalardan biri (1945 i. 16.4.—8.5). 1-va 2-Belorussiya va 1-Ukraina (qoʻmondonlar — G. K. Jukov, K. K. Rokossovskiy, I. S. Konev) frontlari qoʻshinlari nemis qoʻshinlarining Oder, Neyse daryolari boʻylari va Zelov tepaliklaridagi mudofaasini yorib oʻtib. dushmanning Berlin va Berlinning jan.sharqrogʻidagi yirik guruhlarini qurshab oldi, soʻng qattiq janglarda ularni yoʻq qildi. Sobiq Ittifoq qoʻshinlari 30 aprda shturm bilan reyxstagni egalladi; 2-mayda Berlin garnizonining omon qolgan qismi taslim boʻldi. 8-mayda Germaniya qoʻmondonligi vakillari Berlinda fashistlar Germaniyasi qurolli kuchlarining soʻzsiz taslim boʻlgani xususidagi hujjatni imzoladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Berlin pakti

Berlin pakti (1940.7.9) - Germaniya, Italiya va Yaponiya davlatlari oʻrtasida tuzilgan harbiysiyosiy bitim. U 10 yillik muddatga moʻljallangan boʻlib, dunyoni uch davlat oʻrtasida qayta boʻlib olish uchun til biriktirish edi. Germaniya va Italiya Yevropada, Yaponiya esa Osiyoda "yangi tartib" oʻrnatmoqchi boʻldi. Berlin pakti ga keyinchalik Germaniya va Yaponiyaga tobe bir qator davlatlar: Vengriya, Ruminiya, Slovakiya, Bolgariya, Yugoslaviya (hukumat oʻzgarishidan keyin Yugoslaviya paktdan chiqqan), Finlandiya, Ispaniya, Tailand, Xorvatiya, ManchjouGo va Xitoyning yaponlar bosib olgan hududidagi Van Szinvey "hukumati" ham birinketin qoʻshildi. Berlin pakti agressiv rejalar bilan uzviy bogʻlangan edi. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Berlin pakti barham topdi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Berlin universiteti

Berlin universiteti, Gumboldt nomidagi Berlin universiteti — Germaniyadagi yirik oliy oʻquv yurtlaridan biri. 1809-yil tashkil etilgan. Dastlabki yillar unga Vilgelm fon Gumboldt bevosita ragʻbarlik qilgan. 1816-yil vntnomini olgan. 1946 i. A. va V. Gumbolltlar nomi berilgan. B. u.da falsafa, tabiiymat., huquq, nqtisod, ped., teologiya, tibbiyot. veterinariya, qishloq xoʻjaligi va boshqa fakultetlar bor. Untda 18 mingga yaqin talaba oʻqigan, 2 mpngga yaqin oʻqituvchi ishlagan (1990- yillar oxiri).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Olmoniyadagi universitetlar‎
Berlin-Rim oʻqi

"Berlin-Rim oʻqi" — 1936 yil 25 oktabrda Berlinda imzolanib, Germaniya bilan Italiya oʻrtasida tuzilgan harbiysiyosiy bitim. Bitimga muvofiq, Germaniya Efiopiyaning Italiya tomonidan bosib olinishini eʼtirof qildi. Har ikki tomon Ispaniyaning Franko hukumatini tan olganliklarini eʼtirof etishdi va unga harbiy yordam koʻrsatish boʻyicha choratadbirlar belgilashdi, Bolqon va Dunayboʻyi davlatlarpni iqtisodiy jihatdan asoratga solish rejalarini tuzishdi. 1936-yil 25-noyabrda "Kominternga qarshi pakt"ga Germaniya bilan Yaponiyaning imzo qoʻyishi "B.Berlin-Rim oʻqi"ning davomi boʻldi.

Yana qarang 

 Antanta

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Hector Berlioz

Hector Berlioz (; 1803.11.12, La Côte-Saint-André — 1869.8.3, Parij) — fransuz kompozitori, dirijyor, musiqa tanqidchisi, romantik programmali simfoniya ijodchisi. Parij konservatoriyasida oʻqigan (1826—30). 5 qismli "Fantastik simfoniya"ni ijod etgan. "Sardanapal" kantatasi uchun Katta Rim mukofotiga sazovor boʻlgan. 30-yil iyul inqilobi qurbonlarining yodnomasi boʻlgan "Tantanali motam simfoniyasi" (1840), "Troyaliklar" dulogiya ("Qoʻsh opera")si mashhur (1855—59). 1856-yildan Fransiya instituti (Akademiya) aʼzosi. Bayron asari boʻyicha alt va orkestr uchun yozgan "Garold Italiyada" simfoniyasi (1834), katta simfonik orkestr bilan toʻrtta mis damli sozlar orkestri uchun "Rekviyem"i (1837), "Benvenuto Chellini" romantik operasi (1838), "Faustning qoralanishi" (Gyote asari asosida) dramatik afsona opera — oratoriyasi (1846), "Beatriche va Benedikt" operasi (Shekspir asari asosida, 1862) B.ning harakterli asarlaridandir. B. ijodiy faoliyati bilan Yevropa musiqa sanʼati taraqqiyotiga katta hissa qoʻshgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

1803-yilda tugʻilganlar
1869-yilda vafot etganlar
Klassik musiqa
Bastakorlar
Bermamit

Bermamit — Katta Kavkazning shim. yon bagʻridagi plato. Kislovodskdan 30– 40 km chamasi jan.gʻarbda. Qoyali tizma sistemasida. Tepasi yuqori yura ohaktoshlaridan tarkib topgan. Asosiy plato — Katta Bermamitning balandligi 2591 m gacha. Kichik Bermamitning balandligi 2643 m. Karst rivojlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bermud oroli

Bermud oroli — Atlantika okeanining shim.gʻarbidagi bir tuda (150 tacha) marjon orollar, Shim. Amerikadan 900 km sharqda. Buyuk Britaniya mulki. Maydoni 53,3 km². Aholisi 61 ming kishi (1990). Maʼmuriy markazi — Gamilton shahri (Bermuda orolda). Orollardan eng kattasi — Bermuda orol soʻngan suv osti vulkani choʻqqisidan iborat (balandligi 79 m gacha). Iqlimi tropik sernam iqlim. Yogʻin 1350 mm chamasida. Eng salqin oy (mart)ning oʻrtacha temperaturasi 16,7°, eng issiq oy (avg.)ning temperaturasi 26,7°. Dam olish zonasi. Turizm rivojlangan. Banan, sitrus oʻsimliklari, erta pishar sabzavotlar va gullar (eksport uchun) yetishtiriladi. Ispan dengizchi sayyohi X. Bermudes tomonidan 1522-yilda kashf etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Arxipelaglar
Bern

Bern — Shveysariya poytaxti, Bern kantonining maʼmuriy markazi. Mamlakatning markaziy qismida, Aare daryosining har ikki sohilida joylashgan. Aholisi 140 ming kishi, shahar atrofi bilan birgalikda 300 ming (1995), kupchiligi nemis tilida soʻzlashadi.

B.ga 1191-yil asos solingan. 1218-yildan imperiyaning erkin shahri. 1353-yil Shveysariya konfederatsiyasiga qoʻshildi. 1848-yildan Shveysariya poytaxti.

B. asosan maʼmuriy shahar. Sanoattaraqqiyoti jihatidan Syurix. Bazel shaharlaridan keyinda turadi. B.da elektrotexnika va aniq mashinasozlik (telefon, priborlar, elektr apparaturalari, poligrafiya mashinalari va boshqalar), toʻqimachilik, trikotaj, oziq-ovqat sanoati: yogochsozlik, poligrafiya korxonalari mavjud. Muhim transport yoʻllari tuguni. Mamlakatni Gʻarbiy Yevropa shaharlari bilan bogʻlaydigan bir necha temir yoʻl va avtomobil yoʻllarn B.dan boshlanadi. Xalqaro aeroport bor. Shaharda bir qancha xalqaro tashkilotlarning markaziy organlari — Jahon pochta ittifoqi byurosi (1874-yildan), Xalqaro telealoqa ittifoqi, Mualliflik huquqini muhofaza qilish xalqaro ittifoqi, Xalqaro transport ittifoqi byurosi va boshqa joylashgan. Unt (1834-yildan), Shveysariya milliy kutubxonasi, konservatoriya, teatr (1903-yildan), ilmiy tadqiqot muassasalari, musiqa maktablari, kutubxonalar, muzeylar (Shveysariya, Alp togʻlari, Tarix, Badiiy va boshqalar) bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan gotika uslubida qurilgan shahar boshqarmasining binosi (ratusha, 1406—17), SanktVinsens sobori (1424—1588) va boshqa saqlangan. Turizm rivojlangan. B.ning mamlakatning boshqa shaharlari kabi moliyabaik faoliyati dunyo ahamiyatiga ega.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Charles XIV

Bernadot Jan Batist (1763-1844) — Fransiya marshali (1804), 1818—44 yillarda qirol Karl XIV Yuxan nomi bilan Shvesiya taxtini boshqarib, bernadotlar sulolasiga asos solgan. Fransiyaning inqilobiy urushlari davrida diviziya komandiri boʻlgan. Napoleon armiyasida korpus qoʻmondoni. Gollandiyada qoʻlga olingan shved asirlarini ozod etgani uchun Shvesiyada dovruq qozongan. 1810-yil Napoleon B.ni isteʼfoga chiqargan va 1810-yil avgustda Shvesiya riksdag" tomonidan taxt vorisligiga saylaigan. 1813-yil Napoleonga qarshi koalitsiyaga qoʻshilgan va shved armiyasining Fransiyaga qarshi urushida qatnashgan. Rossiyaga nisbatan doʻstona siyosat yurgizgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bernadotlar

Bernadotlar — hozirgi shved qirollari sulolasi. Sulola asoschisi — Fransiya marshali J. B. Bernadot boʻlib, u 1810-yilda shved riksdaga tomonidan Karl XIIJ niig shahzodavaliahdi qilib saylangan. Shvesiyada B. sulolasining qaror topishi mamlakatni burjua monarxiyasiga aylanishini tezlashtirgan. B. vakillari: Karl XIV Yuxan (1818—44 yillarda hukmronlik qilgan). Oskar I (1844—59), Karl XV (185972), Oskar II (18721907), Gustav V (1907—50) va Karl XVI Gustav (1973-yildan qirol).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bernal Jon Dosmond

BERNAL (Bernal) Jon Dosmond (1901 — 1971) — ingliz fizigi va jamoat arbobi. Ilmiy ishlari rentgen tuzilishi tahliliga oid; metallar, oqsillar, garmonlar, viruslar, suyuqliklar tuzilishini tekshirgan. Fanshunoslik boʻyicha ilmiy ishlar qilgan. Jahon Tinchlik Kengashi Prezidiumi prezident-ijrochisi (1959—65).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bernini Jovanni Lorenso

BERNINI Jovanni (Jan) Lorenso (1598.7.12, Neapol1680.12.11, Rim) — italiyalik meʼmor va haykaltarosh, barokko uslubining yirik vakili. B. yaratgan meʼmoriy obidalar oʻzining keng fazoviy makonni egallashi, dabdabali va serbezakligi, perspektiva imkoniyatlaridan erkin va dadil foydalanilgaii hamda sanʼatlar uygʻunligining yaxlitligi bilan ajralib turadi (Rimdagi Sant Andrea al Kvirinale cherkovi, 1653—58; Avliyo Pyotr maydoni majmuasi, 1657—63). Bular Rimning meʼmoriy qiyofasini shakllanishida muhim rol oʻynaydi. Oʻz ijodida meʼmorlik va haykaltaroshlikni oʻzaro uygʻunligiga intildi, shu maqsadda turli xom ashyo, rang berish, nur imkoniyatlaridan unumli foydalana oldi (Avliyo Pyotr sobori ichki bezaklari va undagi Avliyo Pyotr minbari, 1657—66), haykaltaroshlikda marmarga ishlov berib, silliqlab yaratilgan asar taʼsirchanligini oshirishga muyassar boʻldi, naturaga juda oʻxshashini taʼminlab, odam terisiga xos mayinlik va yaltiroqlik, matolarning oʻziga xos sifatini nihoyatda ustalik bilan koʻrsata oldi. B. ijodida barokko dabdabali portretining oʻziga xos turi shakllandi, u haqqoniyligi, oʻtkir ruhiy holati va bezaklarga boyligi bilan ajralib turadi ("Lyudovik XIV", marmar, 1665). B. ijodi 17—18-asrlar Yevropa sanʼatiga katta taʼsir koʻrsatdi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Leonard Bernstein

Leonard Bernstein () (1918-yil 25-avgust, Lawrence – 1990-yil 14-oktyabr, Nyu-York) – AQSh bastakori, pianinochisi, dirijyor, musiqa targʻibotchisi. 1943-yildan boshlab Nyu-Yorkdagi simfonik orkestrlarni boshqarib, Amerika, Yevropa va Osiyo mamlakatlarida gastrollarda boʻlgan. 1954-yildan teleekran orqali doimiy suhbatlar uyushtirib, jahon musiqasi durdonalarini izchil targʻib qilib kelgan. Bastakor sifatida Bernstein deyarli barcha janrlarda ijod qilgan. Bernsteinning mashhur myuzikllari orasida „Westside Story“ („Vestsayd voqeasi“) (1957) koʻp mamlakatlarda sahnalashtirilgan, uning asosida film yaratilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Grammy mukofoti sovrindorlari
1918-yilda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
Amerikalik bastakorlar
Harvard universiteti bitiruvchilari
Bernulli

Bernulli (Bernoulli) — shveysariyalik olimlar oilasi. Jahonga 11 olim yetkazib bergan. Fanga salmoqli hissa qoʻshgan vakillari:

 Yakob Bernulli (1654— 1705) — matematik, Bazel universiteti professor (1687). Ukasi Iogann Bernulli bilan birga variatsion hisobga asos solgan. Uning nomi bilan ataluvchi ehtimollar nazariyasi teoremasini isbot qilgan. Fizika sohasida ham tadqiqotlar olib bor gai;
 Iogann Bernulli (1667—1748) — matematik, Bazel universiteti professor (1705), Peterburg Fanlar akademiyasi faxriy aʼzosi. Differensial va integral hisobni yaratishda faol qatnashib, uni birinchi marta izchil bayon qilgan. Differensial tenglamalarni yechish usullarini ham ishlab chiqqan. I. Bernulli geodezik chiziqlar haqidagi klassik masalani taʼriflagan va ularning uziga xos geometrik xossasini topgan, keyinchalik ularning differensial tenglamalarini ham chiqargan. Mexanikada ham yirik kashfiyotlari bor (zarb nazariyasi, jismning toʻsiqli muhitdagi harakati, muvozalatning analitik qoidasi);
 Daniil Bernulli (1700—82) — Iogann Bernullining oʻgʻli, mat. va mexanika bilan shugullangan. Peterburg Fanlar akademiyasi faxriy aʼzosi. Algebraik tenglamalarni qaytma qatorlar yordamida yechish usulini ishlab chiqqan, xususiy hosilali diffenensial tenglamani yechish uchun trigonometrik qatorlarni qoʻllagan (qarang Furye qatorlari). Ideal suyukdiklar turgʻun harakatining asosiy tenglamasi uning nomi bilan ataladi. U Parij Fanlar akademiyasining mat. va fizikadan eng yaxshi asarlar uchun beriladigan mukofoti bilan 10-marta taqdirlangan.

Yana q. 

 Bernulli tenglamasi
 Bernoulli sonlari

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Matematiklar
Mexaniklar