MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Hamidulla Hasanov

Hasanov Hamidulla (1919.19.01 -Toshkent — 1985.22.05) — geograf olim."O'zbek Magellan"i deya e'tirof etiladi.O‘zbekiston Milliy Universiteti Geografiya kafedrasidagi Relyefli globus muallifi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), geogr. fanlari dok-tori (1968), professor (1970). Oʻrta Osiyo davlat universiteti geol.-tuproqshunoslik-geografiya fakultetining geogr. boʻlimini tugatgan (1941). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—46). "Qizil Oʻzbekiston" gaz.da adabiy xodim (1946—47), Oʻzbekiston Ped. fanlari ilmiy tad-qiqot institutida geograf-metodist (1948—50). 1954-yildan Toshkent Davlat Universiteti geogra-fiya fakulteti dotsenti, 1968—70 yillarda fakultet dekani, 1970-yildan tabiiy geogr. kafedrasi professor, 1983 — 85 yillarda tabiiy geogr. kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari "Oʻrta Osiyo olimlarining geografik merosi", Oʻrta Osiyo toponimiyasi, geogr. tarixi, trans-kripsiya, terminologiya, dunyo tabiiy geogr.si, geogr. oʻqitish metodikasi, ilmiy asarlar tarjimasiga bagʻishlangan. Koʻpgina mamlakatlar (Afgʻoniston, Hindiston, Myanma, Yaponiya, AQSH, Yevropa mamlakatlari va boshqalar)ga sayohat qilgan. Toshkentdagi koʻcha va maktablardan biri H. nomi bilan ataladi.

Manbalar 
 Mahmud Qoshgʻariy, T., 1963; Geografik nomlar imlosi, T., 1964; Geografik terminlar lugʻati, T., 1964; Oʻrta Osiyelik geografva sayyoxlar, T., 1964; Oʻrta Osiyo joy nomlari tarixidan, T., 1965; Zahiriddin Muhammad Bobir, T., 1966; Yer tili, T., 1977; Sayyoh olimlar, T., 1979; Geografik nomlar siri, T., 1985.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1919-yilda tugʻilganlar
1985-yilda vafot etganlar
22-mayda vafot etganlar
Robiya Hasanova

Robiya Hasanova (1949.20.8, Jizzax sh.) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2001). Sirdaryo pedagogika institutini tugatgan (1970). 1968-yildan Zomin tumanidagi 25-, 50-, 56-, 15-, 39-, Jizzax tumanidagi 16-maktablar-da, 1992-yildan Zomin tumanidagi 65-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Shamsiroʻy Hasanova

Hasanova Shamsiroʻy (1917 - Toshkent — 1956) — ilk oʻzbek ayol rassomi. Toshkent rassomlik texnikumida taʼlim olgan (1933—38), A.Volkov, P.Gan va boshqalardan tasviriy sanʼat asoslarini oʻrgangan. Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyida dastlab ekskursovod, 1945-yildan direktor boʻlib ishlagan. H. ijodi davomida Sharq va Gʻarb sanʼ-ati uslublarining uygʻunligiga institutilgan, Oʻrta Osiyo mshshatyura maktablari va mahobatli rassomligi anʼ-analarini Yevropa realistik sanʼati anʼanalari bilan uygʻunlashtirib oʻziga xos yangi plastik yechimga erishgan. H. portret janrida asarlar yaratgan; "Bog-bon qiz", "Skripkachi qiz", "Avtoportret" va boshqa; oʻzbek tasviriy sanʼ-atida birinchilardan natyurmort jan-rini boshlab bergan: "Koptok gul", "Xitoy chinnisi", "Mevalar" va boshqa Alisher Navoiyning 500 yilligiga tayyorgarlik davrida turmush oʻrtogʻi Chingiz Ahmarov bilan Navoiy teatri binosining foyesi uchun ishlangan rasmlarda ishtirok etgan. Ayniqsa tarixiy portretlari ("Zebunniso begim", "No-dirabegim", "Uvaysiy", "Mutriba" va boshqalar)da uning nozik sharqona uslubi oʻz ifodasini topgan. H. asarlari respublika va chet mamlakatlardagi koʻrgazmalarda namoyish etilgan; asarlari respublika muzeylarida saqlanadi.
Ibrohim Hafizov

Hafizov Ibrohim (1870-1940) -buxorolik meʼmor. Hunarni otasi bilan birga ishlab, usta Xalilga shogird tushib (1880—88) oʻrgangan. 1888-yildan mustaqil usta. H. muqarnasli sharafa va namoyonlarga handasiy va islimiy uslubida naqsh ishlash sanʼatini puxta egallagan. Qoʻshmadrasa yaqinidagi Qozi Baqoxon uyi, Karmanadagi Abdulahadxon saroyi, Sarim Sulton, Xayro-bod, Chorbogʻ Charimgari, Chorbogʻgul saroylari va uylarini qurishda qatnashgan. Xon saroyida gilkorlik qilgan.Ark saroyini qayta tiklashda, Buxoro shahridan Sitorai Mohi Xosagacha boʻlgan yoʻlga tosh yotqizishda, fabrika qurishda (1928— 34) va boshqalarda ishtirok etgan. H.ning 100 dan ortiq loyihalari Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyida saqlanadi.
Nabi Hafizov

Nabi Hafizov (Us t a Nabi Hafizov, 1893— Buxoro — 1959) — naqqosh va musavvir, birinchi oʻzbek plakatchisi. Buxorodagi binolarni naqshlar bilan bezagan. Hfizov rassomlik bilan ham shugʻullangan, zamonaviy mavzularni tasvirlashda miniatyura sanʼati anʼanalarini keng qoʻlladi. Matbuotda faol ishtirok etdi, plakatlar yaratdi. Tosh-bosma usulida chop etilgan plakatlarida gʻoya va mazmun sodda, tushunarli hamda ommabop qilib ifodalangan. Hafizov plakatlaridan namunalar buxoro viloyat oʻlkashunoslik muzeyida saqlanadi.
Flyura Hafizova

Flyura Hafizova (1948.4.1, Chust shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Namangan pedagogika institutini tugatgan (1970). 1970-yildan Chust shahridagi 1-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1948-yilda tugʻilganlar
4-yanvarda tugʻilganlar
Haftiyak

Haftiyak (fors. — yettidan bir) — Qurʼonning yettidan bir qismi bitilgan kitob. Yosh qorilarga qulay boʻlsin uchun Qurʼon suralaridan bir nechtasi (13—14 tasi) tanlanib, qiroat kitobi shakliga keltirilgan. Oʻtmishda Turkistondagi maktablarda xrestomatiya vazifasini oʻtagan birinchi qoʻllanma hisoblanadi. Bolalar arab alifbosini oʻzlashtirganlaridan soʻng oʻrgatilgan. Odatda, haftiyak 1—2 yil oʻqitilgan. Haftiyakdan soʻng Qurʼoni karimni oʻqishga oʻtilgan. Yosh talaba kichik suralarni maʼlum miqdorda yod olgandan keyin haftiyakni oʻqishga kirishish marosimini oʻtkazish odatga aylangan. Keyingi paytda haftiyak oʻrniga bir yoʻla Qurʼoni karimning toʻliq nusxasini oʻqish va oʻqitish rasm boʻlgan.
Hashar

Hashar — nemislar, hindular, oʻzbeklar, ayrim boshqa turkiy xalqlar orasida udumga aylangan ijtimoiy hamkorlik va begʻaraz yordam shakllaridan biri. Asosan, tezkorlik bilan bajarish zarur boʻlgan ishlar (hosilni zudlik bilan yigʻib olish) va katta mehnat talab inshootlarni bunyod etish (kanal qazish, yoʻl va koʻpriklar qurish)da qoʻllangan. Hashar ariq qazish, imorat qurish kabi ishlarda bir necha kun ham davom etgan. Masalan, Oʻzbekistondagi Katta Fargʻona kanali umumxalq hashar vositasida bunyod etilgan. 1966-yil 26-aprelda Toshkentda roʻy bergan zilzila oqibatlari ham umumxalq hashar orqali tugatilgan. Oʻzbekiston istiqlolidan soʻng hashar yangicha mazmun kasb etib, Roʻza va Qurbon hayitlari, Navroʻz, Mustaqillik bayramlari yoki muhim sanalar oldidan umumxalq xayriya hashari oʻtkazish anʼanaga aylandi.
Hasharotxoʻrlar

Hasharotxoʻrlar () — sut emizuvchilar turkumi. Eng qad. va tuban tuzilgan yoʻldoshlilar. Boʻr davrida paydo boʻlgan. H. barcha yoʻldoshlilarning ajdodlari boʻlishi ham mumkin. Koʻpchilik H. besh barmoqda, tovonda yuradi. Tishlari yaxshi ixtisoslashmagan, bosh miyasining hidlov boʻlaklari kuchli rivojlangan. 6 oilasi: tipratikanlar, tenreklar, tilla krotlar, yoriqtishlilar, yerqazarlar, sakrovchilar mavjud. Ayrim zoologlar vixuxolsimonlar, vidrasimon yerqazarlar, tupayyasimonlarni ham ana shu turkumga kiritishadi. Avstraliya, Janubiy Amerikaning koʻp qismi, Antarktida va Grenlan-diyadan tashqari barcha qitʼalarda tarqalgan. Oʻzbekistonda tipratikanlar va yerqazarlar oilalariga mansub 6 turi: qora ignali tipratikan, quloqdor tipratikan, mitti oqtish, ola putarak, kichik oqtish, oq qorin oqtish tarqalgan. Koʻpchilik H. shomda faollashadi. H. oʻrmon xoʻjaligiga ziyon keltiradigan umurtqasiz hayvonlarni qirib foyda keltiradi. Ayrim turlari ovlanadi. 8 turi Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Hayvonlar
Xudoyberdi Haqberdiyev

Xudoyberdi Haqberdiyev (1949.1.6, Samarqand) — kulol, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997). Usta Umarqul Joʻraqulovga shogird tushib hunar oʻrgangan. 1968-yildan mustaqil usta: Badiiy fond ustaxonasida; 1978-yildan "Us to" birlashmasida. Haqberdiyev ijodi madaniy, tarixiy anʼanalar bilan uzviy bogʻliq, asarlarida oʻziga xos mavzuli mujassamotlarida nafis shakl yechimiga erishgan: "Ajdarho" (1972), "Bosim" (1990), "Soʻgʻdiyona" (1991—92), "Ur-gut—Samarqand" (1991—92), "Sara-ton" (1996), "Samarqand" (2002), "Buyuk ipak yoʻli" (2004) va boshqa

Haqberdiyev 1967-yildan asarlari bilan respublika va xalqaro koʻrgazmalarda ishtirok etadi. Jumladan, 2002-yildan Gollandiya shaharlarida yiliga 2-marta uyushtiriladigan kulollar assotsiatsiyasi koʻrgazmasi qatnashchisi. Asarlari respublika va xorijiy davlatlar muzeylari va toʻplamlarda saqlanadi.

Manbalar
Haqiq

Haqiq, aqiq — zargarlik buyumi, ayollar taqinchogʻi. Yirik hajmdagi H. va boshqa qimmatbaho toshlarga Buxorodagi hind, eronlik ustalar husnixat bilan arab yozuvida matnlar (muhr, Qurʼon oyatlari)ni oʻyib bitganlar. Yirik hajmdagi toshlar sayqallangan, turli mujassamotlar (asosiy maydon — turunj, hoshiya va boshqalar) hosil qilib oʻymakori bezatilgan hamda metall (kumush va boshqalar) gardishlarga oʻrnatilgan; gardish atrofi kungurador boʻlib, yuqorisiga ilgak ishlangan, quyi qismi bargak, marjonli shokilalar bilan bezatilgan. Baʼzan tayyor bezatilgan H.lar keltirilib, Buxoroda gardishga oʻrnatilgan. H. asosan koʻkrak, kurak va boshqa joylarga osilib, odatda tumor va zifasini bajargan.

 

Zargarlik
Kiyim
Xanifa Haqnazarova

Xanifa Haqnazarova (1944.11.6, Shahrisabz tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Qarshi pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Shahrisabz tumanidagi 32-maktabda ona tili va adabiyot, 1970—94 yillarda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1944-yilda tugʻilganlar
11-iyunda tugʻilganlar
Haqnazarxon

Haqnazarxon, Haqnazar Sulton (?—1580) — qozoqlar xoni (1538-yildan). Otasi Qosimxon kabi hokimiyatini mustahkamlash, xonlik hududini kengaytirishga harakat qilgan. Noʻgʻay oʻrdasidagi oʻzaro ichki nizolardan foydalanib oʻrdaga tobe qozoq urugʻlarining bir qismini oʻziga boʻysundirgan. Moʻuliston xonlari bilan uzoq muddat kurash olib borgan. 50-yillarning oxirida H. Sirdaryo boʻyidagi savdohunarmandchilik markazla-, ri va Toshkentni bosib olish uchun shayboniylardan Bobo sulton va Ab-dullaxon II bilan kurashgan. 1573-yil rus hukumati H. bilan oʻzaro aloqa bogʻlashga uringan. Rivoyatlarga koʻra, qozoqlarning 3 ta juzga ajralishi H. nomi bilan bogliq boʻlgan.

Adabiyot 
 Materialm po istorii kazaxskix xanstv XV-XVIII vekov, Alma-Ata, 1969.

 

Qozoq xonlari
Haqqush

Haqqush — qarqaralar oilasiga mansub qush. Janubiy Yevropa, Osiyo, Afrika, Shimoliy Va Janubiy Amerikada tarqalgan. Oʻzbekistonning Amudaryo va Sirdaryo vohalarida uchraydi. Tanasining uz. 60 sm ga yaqin. Kanoti 26—30 sm; qora-oqish yoki kulrang, metalldek yaltiraydi. Yetuk H.ning boshida 3—4 ta uzun, ingichka patdan iborat kokili bor. Daryo, koʻl va boshqa suv havzalarining qirgʻogʻida yashaydi. Asosan, tunda faol; koloniya boʻlib, daraxtlarga uya quradi. 4—5 ta tuxumni nari va modasi navbatlashib 21— 22 kun bosadi. Baliq, baqa, mayda umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi.
Hezlik

Hezlik, hezalaklik — erkaklarning endokrin kasalligi (qarang Yevnuxoidizm).
Hech narsa

Hech narsa, hech nima — har qanday sifatning , muayyan obʼyektning va umuman bor boʻlgan narsalarning yoʻqligini, mavjud emasligini ifo-dalovchi falsafiy tushuncha. U mavjudlik, borliq, nimadir degan tushun-chalarning qarama-qarshisi. U — yoʻqlikdir. Yoʻqlik — Hech narsadir. Borliq tushunchasi nimaningdir mavjudligini ifodalasa, yoʻqlik tushunchasi esa oʻsha joyda nimaningdir mavjud emasligini anglatib, nimaning aksi boʻlgan Hech narsani ifodalaydi. Yoʻqlikdeb oʻtmishdagi va kelajaqdagi hodisalarning hozirgi zamonda (aynan shu vaqt-da) yoʻq ekanligiga qoʻllash mumkin. Bugungi hodisa kecha yoʻq edi, ammo potensial (imkoniyatdagi) borliq sifatida mavjud edi. Ertangi hodisa ham hozircha yoʻqlik, ammo potensial borliqdir. Biz oʻtmishni bugungi kunda qoldirgan iziga qarab, kelajakni esa bugungi hodisalardagi oʻzgarish surʼatiga va tendensiyalariga qarab faraz qilamiz. Bugungi voqelik ertaga esa yoʻqlikka aylanadi, bugun tirik boʻlgan koʻpgina jonivorlar ertaga oʻlik boʻladi. Mutlaq yoʻqlikning oʻzi yoʻkdir. Hech narsa ni gnoseologik maʼnoda ham tushunish mumkin. Biz yoʻq deb hisoblagan obʼyektlar hozircha bizning fikr doiramizdan (bilish chegarasidan) chetda qolgan boʻlishi ham mumkin. Oʻtgan asrlarda elektromagnit may-donining , koʻpgina elementar zar-ralarning mavjudligi haqidagi tasavvurlar yoʻq edi. Aniqrogʻi, biz ularning mavjudligini bilmas edik. Ular biz uchun "yoʻqlik" hisoblanar edi.

Hech narsa tushunchasi haqida qadimdan mutafakkirlar fikr yuritib kelishadi. Demokrit harakat va oʻzgarishlar boʻlishi uchun borliq (atomlar) va boʻshliq (Hech narsa) boʻlishi lozim, deb taʼkidlagan. Sofist Gorgiy Hech narsa bor-liqning teskari tomonidir deydi. Platon va Aristotel fikricha, Hech narsa oʻz-oʻzicha imkoniyat, passiv bogʻliqlik boʻlib, bu sifatlar har bir konkret narsada mujassamlashgan boʻladi. Plo-tin falsafasida Hech narsa, yaʼni yoʻqlik yomonlik bilan aynanlashtiriladi. Sharq falsafasida, kalom taʼlimotida, Forobiy va Ibn Sino asarlarida Hech narsa azaliy borliqsan tashqaridagi iroda sifatida talqin etiladi va u hamma narsaning ibtidosi va intihosidir deb taʼkidlanadi. Hayopg falsafasitsa hamma balolar yoʻqlikdan kelib chiqadi, deyiladi.

Gegel "Mantiq fani" asarida Hech narsa sof borliqning qarama-qarshisi, kategoriyalar harakatining dastlabki bosqichidir deb hisoblagan. 19-asr oxiri — 20-asr boshlariga kelib anʼanaviy metafizika taʼlimotining susay-ishi tufayli Shopengauer, Nitsshe, Bergson tomonidan Hech narsa maʼnosiz tushuncha sifatida falsafiy isteʼmoldan chiqarib tashlandi. Ammo, zamonaviy kosmologik konsepsiyada hamma narsa oʻsha Hech narsadan vujudga kelgan deyiladi. Shunday ekan, Hech narsa aslida hamma narsaning ibtidosi va instituti-hosi, asosi va davomchisi, sababchisi va oqibati, yaratuvchisi va yoʻqotuvchisidir.

Adabiyot 
 Al -Farabi, Filosofskiye trak-tatn, Alma-Ata, 1970;Turayev B.O., soderjaniye prostranstva i vremeni v proshlom i nastoyashem, v kn. Klassicheskaya nauka Sred-ney Azii i sovremennaya mirovaya sivilizatsiya, T., 2000; Podolnny R., Hech ni-maningoʻzi nima?, T., 1987;Toʻrayev B.O., Karimov B.R., Hozirgi zamon fanlarida imkoniyat muammolari, T., 1993.
Hid bilish

Hid bilish — odam va hayvonlar burun boʻshligʻining yuqori qismida joylashgan maxsus sezgi aʼzolari (hid bilish retseptorlari) orqali hidlarni sezish. Hayvonlarda Hid bilish ovqat qidirish, yoʻl topish, aniq joyni belgilash, qaramaqarshi jinsni izlash, shuningdek, bilish vositalaridan biri hisoblanadi va h.k. Odamlarda Hid bilishning ahamiyati hayvonlardagiga qaraganda kamroq, biroq Hid bilishning yoʻqolishi odam uchun azob hisoblanadi (qattiq tumov boʻlganda ovqatning qanchalik bemaza tuyilishini eslab koʻraylik). Hid bilmaydigan odamlar koʻpincha ovqatdan zaharlanishi mumkin, chunki biror ovqatning sifatliligini hididan bila olmaydi. Har bir odamda koʻpgina hissiyotlar hidni sezishga bogʻliq boʻladi. Yomon hid kayfiyatni buzishi, yaxshisi koʻtarishi mumkin.

Hidlarni burunning shilliq pardasida joylashgan maxsus retseptorlar sezadi (qarang Burun), u yerda bor-yoʻgʻi 5— 10 sm2joyda taxminan 50 mln alohida hid sezuvchi retseptorlar boʻladi. Bunda har bir retseptor yuzasi nihoyatda mayda oʻsimtalar hisobiga koʻp marta ortadi.

Shilliq parda yuzasida joylashgan Hid bilish retseptorlari shu hujayralar ajratadigan shilliq modda bilan doimo namlanib turadi. Hidli moddalar havo bilan burun boʻshligʻiga tushadi, shilliqda eriydi va retseptorlarni taʼsirlaydi, u yerdan hid haqidagi ax-borot hid bilish nervi orqali bosh miyaga oʻtkaziladi, bosh miyada esa bizning hid haqidagi (uning oʻtkirligi, sifati va boshqalar) taassurotimiz shakllanadi. Hid bilish analizatorlari xil-ma-xil hidli moddalar turlarini farqlay oladi. Izquvar it, mas, hidga qarab koʻpchilik odamlar ichidan maʼlum bittasini topa oladi, yaʼni har bir odam, har bir hayvon faqat oʻziga xos hidga ega. Hid bilish xususan bahorda va yozda, ayniqsa issiq nam havoda, shuningdek, yorugʻlikda qorongʻidagiga qaraganda oʻtkir boʻladi. Retseptorlarning hidli moddalar bilan uzoq vaqt taʼsirlanib turishi shu hidga oʻrganib qolishga olib keladi, keyin odam bu hidni sezmaydigan boʻlib qoladi. Bir hidga boshqasi taʼsir qilgandan keyin hidlar aralashib, oʻzgacha hidga aylanishi natijasida odam hidga ortiqcha sezgir boʻlib qolishi mumkin.

Yosh oʻtishi bilan Hid bilish ham susayadi. Hid bilish ning buzilishi — hid bilmaslik (anosmiya), turli hidlarga sezuvchanlikning ortishi (giperosmiya), burun shilliq pardalari kasalliklari (tumov), bosh miya ayrim boʻlaklarining oʻsmasi va shikastlanishi baʼzi bir psixik kasalliklarda uch-raydi (bunday hollarda Hid bilishga odatda hidlarni sezish gallyutsinatsiyasi qoʻshiladi). Baʼzi homilador ayollarda ham hid bilmaslik holati kuzatiladi.

Hid bilish pasayganda yoki yoʻqolganda darhol vrachga murojaat qilish va saba-bini aniqlash zarur.
Hid bilish nervi

Hid bilish nervi [pegush o1Gʻas1ogsh8| — bosh miya nervlarinchng 1-jufti. Hidlov retseptor hujayralarining oʻsimtalari (aksonlar)dan hosil boʻladi (qarang Hid bilish azolari). Bu oʻsimtalar oʻta nozik nerv tolalariga kiradi. Sut emizuvchilarda (boshqa umurtqalilardan farqli) Hid bilish nervin. yaxlit bir tutam boʻlmay bir nechta hidlov ipchalarini hosil qiladi. Bu tolalar gʻalvirsimon suyak koʻndalang (ilma-teshik) plastinkasining teshiklaridan oʻtib, burun boʻshligʻiga kiradi va shilliq qavatga tarqaladi. Hid bilish nervin.ning hid qabul qiluvchi retsep-torlari burunning shilliq qavatida joylashgan.

Yana q. 

 Yuz nervi

 

Nerv sistemasi
Anatomiya
Nevrologiya
Tibbiyot
Otorinolaringologiya
Hidoya

"HIDOYA" (arab. — yoʻllanma; toʻla nomi "Hidoya fi furuʼ al-fiqh" — "Fiqh sohalari boʻyicha yoʻllanma") — hanafiylikyaa keng tarqalgan shariat qoʻllanmasi (kodeksi). Uni Burhoniddin Margʻinoniy 13 yil davomida yozgan. Qoʻllanmani yaratishda Qurʼon oyatlariga, dastlabki 4 xalifa, sahobalar va tobeʼinlarning rivoyatlari, hadislar, sunniylikdagi 4 mazhab asoschilarining asarlariga tayangan. "Hidoya." 4 jild, 57 kitob, 165 bob, 152 fasldan tarkib topgan. "H."ning 1-jildi 5 kitobdan iborat boʻlib taho-rat va amaliy ibodatlar (namoz, roʻza, zakot va haj)ga bagʻishlangan. 2-jildga nikoh, taloq, qulni ozod qilish, topib olingan bolalarning nasabini aniqlash, bedarak yoʻqolganlar, she-rikchilik, vaqf huquqi kabi masalalar kiritilgan. 3-jildda oldi-sotdi, pul muammolari, kafolat, qozilarning vazifalari, guvohlik, vakolat, daʼvo, sulh, qarz berish, sovgʻa, ijara, voliylik (patronat), homiylik kabi masalalar oʻrin olgan. 4-jildda merosni taqsimlash, vasiyat, shartno-ma, ovchilik, garovga berish, jinoyatlar xususida, xun haqi toʻlash kabi masalalar yoritilgan. Burhoniddin Margʻinoniyning "H." asari yozilish uslubi boʻyicha ajralib turadi. Unda huquqiy muammolarning yechimi dast-avval mashhur faqihlarning fikr-xulosalarini bayon qilish va unga boshqa fiqh olimlarining eʼtirozlari va qoʻshilishlarini izhor qilish yoʻli bilan berilgan. Xuddi shunday umumeʼtirof etgan obroʻli faqihlar nuqtai nazaridan kelib chiq-qan holda muayyan huquqiy muammoning eng maʼqul yechimini tanlab olish mumkin boʻlgan. Shu yoʻl bilan "H."da shariat qoidalarining aynan oʻzigina emas, balki ularning mukammal asos va dalillari ham asl ravishda berilgan. "H." bir necha asr davomida koʻp musulmon mamlakatlarida huquqshunoslik boʻyicha asosiy manba hisoblangan. "H." sudlov boʻyicha qoʻllanma sifatida Oʻzbekistonda 20-asrning 20-yillarigacha — qozilar sudi bekor qilinib, shoʻrolar sud tizimi joriy qilinguncha amalda boʻldi. U baʼzi musulmon mamlakatlari oliy oʻquv yurtlarida oʻqitiladi. "H." bir necha tilga tarjima qilingan. "H."ning 1-jildi oʻzbek tilida Toshkentda 2001-yilda chop etildi.
Hidoyat

Hidoyat (arab. — toʻgʻri yoʻl) — haqiqiy eʼtiqod yoʻlidan yurish. 

Hidoyatning qarama-qarshisi zalolat (toʻgʻri yoʻldan ozish)dir. 

Hidoyat Alloh oʻz bandalari uchun koʻrsatgan eng toʻgʻri yoʻl hisoblanadi.

Qurʼonning hidoyat toʻgʻrisidagi oyatlarida taʼkidlani-shicha, Alloh taolo hidoyat yoʻliga hammani ham boshlamaydi, balki oʻzi xohlagan, tanlagan kishilarnigina bu neʼmatga musharraf etadi. Alloh Muhammad sollallohu alayhi vasallam (sav) ga xitob qilib: "Sen xohlagan kishingni hidoyatga erishtira olmaysan, lekin Alloh oʻzi xohlaganiga hidoyat ato qilur" — degan mazmunda oyat nozil qilgan. 

Hidoyat haqida bir necha hadis ham rivoyat qilingan.
Hidoyat (jurnal)

„Hidoyat“ – oylik diniy-ijtimoiy, ilmiy-adabiy jurnal. Muassisi – Oʻzbekiston musulmonlari idorasi. 1999-yil avgustda tashkil etilgan. Avval „Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston musulmonlari“ (1946–1968), „Sovet Sharqi musulmonlari“ (1968–1991), „Movarounnahr musulmonlari“ (1991–1995), „Oʻzbekiston musulmonlari“ (1995–1999) nomlarida nashr etilgan. Jurnalda Qurʼon oyatlarining tafsirlari, hadisi sharif sharhlari, ibodat va kundalik turmushga oid turli masalalar, ilm egallash, oila va farzandlar tarbiyasi, masjid va madrasalar hayoti, maʼnaviy meros va tarixiy qadriyatlarni oʻrganishga oid mavzular, dunyo musulmonlari hayotidagi yangiliklar, xabarlar yoritiladi. „Aqida“, „Fiqh“, „Amri maʼruf“, „Nahyi munkar“, „Tafsir“, „Hadis ilmi“, „Olislarga sayohat“, „Imomlarimiz“, „Ilm maskanlarida“, „Tibbiyot burchagi“ kabi ruknlari bor. Jurnal 2001-yildan „Hidoyat kutubxonasi“ silsilasida kitoblar ham nashr etmoqda.

Manbalar 

Jurnallar
Abror Hidoyatov

Abror Hidoyatov (1900.31.12 – Toshkent – 1958.3.10) – Oʻzbekiston xalq artisti (1937). Dastlab eski maktabda oʻqigan. 1919-yildan Mannon Uygʻur boshchilik qilgan „Turon“ truppasida ishlagan. 1920—24 yillar Neʼmat (Gʻ.Zafariy, „Halima“), drama studiyasida oʻqiydi. Studiyada yaratilgan Garpagon (J.Molyer, „Xasis“), Bob (Bill-Be-lotserkovskiy, „Aks sado“), Nasrid-din (Choʻlpon, „Yana uylanaman“), shahar hokimi (N.Gogol, „Revizor“), Kalaf (K.Gotssi, „Malikai Turan-dot“) H. kamolotida muhim rol oʻynadi. 1927—35 yillarda milliy va tarjima asarlarda bir turkum ob-razlar yaratdi: Sarimsoq (K.Yashin, „Yondiramiz“), Rustam (U.Ismoilov, „Rustam“), Shopur (Xurshid, „Farhod va Shirin“), Frondoso (Lope de Vega, „Qoʻzibuloq qishlogʻi“) va boshqa Ijobiy qahramonlar obrazlarini yaratar ekan, asosan qahramonona ro-mantik vositalarni ishga soldi. Salbiy rollarda ham eʼtiborli ijodiy yutuqlarga erishdi: Kukumboy (D.Furmanov, S.Polivanov, „Isyon“), Oripov (Z.Said, N.Safarov, „Tarix tilga kirdi“) va boshqa H.ning aktyorlik mahorati Hamlet (Uilyam Shekspir, „Hamlet“, 1935), Gʻofur (Hamza, „Boy ila xizmatchi“, 1939) va Otello (Uilyam Shekspir, „Otello“, 1945) obrazlarida yorqin namoyon boʻldi.

H.ning oʻzbek tarixiy dramalarida yaratgan Muqanna (H.Olimjon, „Muqanna“), Temur Malik (M. Shayxzoda, „Jaloliddin“), Navoiy (Uygʻun, I.Sulton, „Alisher Navoiy“) obrazlari ham yetukdir.

H. nomi Oʻzbek davlat drama teatriga (1991) hamda Toshkent koʻchalaridan biriga (1986) berilgan. H. hayoti va ijodiga bagʻishlangan hujjatli film ishlangan (rej. Bobo Xoʻjayev, 1967). Vafotidan soʻng "Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan mukofotlangan (2000).

Adabiyot 
 Deych A., Abrar Xidoyatov, M.-L., 1948;
 Avdeyeva L., Abrar Xidoyatov, T., 1960;
 Qodirov M., Saqnamiz lochinlari, T., 1986;
 Rahmonon M., Hamza Oʻzbek Daalat akademik drama teatri tarixi, T" 2001;
 Muhsin Qodirov, OʻzME, Toshkent, 2000-2005.

Havolalar 
 Nekrolog
 Gazeta

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1900-yilda tugʻilganlar
1958-yilda vafot etganlar
3-oktyabrda vafot etganlar
Lenin ordeni sohiblari
SSSR xalq artistlari