MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Nurmuxammet Nigmatullin

Nurmohammet Nigamtullin (, 1946-yil, 8 dekabr, SSSR, RSFSR, BASR, Sibay — 2019-yil 26-iyun, RF, BR, Ufa) — Boshqirdiston musulmonlari diniy nazorati raisi, muftiy (1992—2019).

Biografiyasi 
Nurmuxammet Nigmatullin 1946-yil 8-dekabrda Boshqirdiston ASSR Baymak viloyati Sibay ishchilar posyolkasida (1955-yildan shahar) mulla Magafur oʻgʻli mulla Magafur Gabdelganining oilasida tavallud topgan. 1971—1975-yillarda Buxorodagi Mir Arab madrasasi tahsil olgan. Toshkent shahar Imom al-Buxoriy nomidagi Islom institutini „Imom-xatib“ ixtisosligi boʻyicha tamomlagan (qizil diplom, 1980). 1980—1982-yillarda Islomiy daʼvat institutida (Damashq, Suriya) diniy taʼlim olgan.

U 1979-yildan 1982-yilgacha SSSRning Yevropa qismi va Sibir musulmonlarining diniy nazorati mas’ul xodimi boʻlgan. 1982-yildan 1992-yilgacha Ufa jamoat masjidida imomlik qilgan.

1992-yil 21-avgustdan 2019-yil 29-aprelgacha Boshqirdiston Respublika musulmonlari diniy nazorati raisi va respublika muftiysi boʻlgan. 2019-yil 29-apreldan boshlab Boshqirdiston musulmonlari diniy nazorati raisining maslahatchisi sifatida faoliyat koʻrsatgan.

Oilasi 
Uning rafiqasi Noila Abistoyi (ular 1972-yilda Buxoroda oʻqib yurganlarida turmush qurishgan).

Bolalar: toʻrt qiz farzandi bor.

Tanqid 
2018-yil 14-mart kuni Neftekamada Boshqirdiston musulmonlari diniy nazorat plenumi faoliyatidan noroziliklarini bildirdilar. Iqtisodiy masalalar hal etilmagani, yoshlarni jalb etmayotgani, nazorat faoliyatida rivojlanmagani tanqid qilindi.

Vafoti 
Nurmuxammet Nigmatullin 2019-yil 26-iyun kuni 72 yoshida uzoq davom etgan ogʻir xastalikdan soʻng vafot etgan (ichakning keyingi operatsiyasi). Ufa musulmon qabristoniga dafn etilgan.

Nashrlari 
Din — bu koʻrsatma. Qozon, 2012 (hammuallif)

Iymon — qalb koʻzgusi: vaʼzlar, savollarga javoblar. Ufa, 2014-yil.

Mukofot va unvonlari 
 2006-yil 2-darajali „Al-Fahr“ ordeni.
 2016-yil — Xalqlar doʻstligi ordeni (BR)

Manbalar

Havolalar 
 Boshqirdiston musulmonlari diniy nazoratining rasmiy sayti 
 Galina Baxshieva . DUM RB sobiq rahbari Nurmuxamet-hazrat Nigʻmatullin hayotdan . „Bashinform“ IA, 26.06.2019 
Mir Arab madrasasi bitiruvchilari
Muftiylar
2019-yilda vafot etganlar
26-iyunda vafot etganlar
1946-yilda tugʻilganlar
8-dekabrda tugʻilganlar
Mirzaahmad Qurbonov

Mirzaahmad Qurbonov (1949-yil 1-yanvar, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2012), professor (2016).

Biografiyasi 
Mirzaahmad Qurbonov 1949-yil 1-yanvar Toshkent shahrida ziyoli oilasida tugʻilgan. 1972-yilda Toshkent davlat universiteti fizika fakultetini tugatgan. 1972—1981-yillarda ushbu universitetning „Umumiy fizika“ kafedrasi assistenti, 1988—2013-yillarda „Fizika oʻqitish uslubi va tarixi“ kafedrasi assistenti, dotsenti vazifasida faoliayt koʻrsatgan. 2013-yildan „Umumiy fizika“ kafedrasi professori.

Ilmiy faoliyati
Mirzaahmad Qurbonov 1991-yilda nomzodlik ishini himoya qilgan, 1994-yilda dotsent ilmiy unvonini olgan. 2012-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari doktori ilmiy darajasini, 2016-yilda professor ilmiy unvonini olgan. 300 dan ortiq ilmiy ishlar, shu jumladan, 30 dan ortiq monografiya, darslik va oʻquv qoʻllanmalar muallifi.Turon fanlar akademiyasi prezidiumining qarori bilan 2023 yil 26 fevralda Akademik ilmiy unvoni va koʻkrak nishoni medali bilan mukofotlandi.

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Fan doktorlari
Professorlar
Xazrataliy Dzasejev

Xazrataliy Olievich Dzasejev (1964-yil 9-aprelda, SSSR, Kabardin-Balkar ASSR, Zolskiy tumani, Zalukodes qishlogʻi) — rus diniy va jamoat arbobi. Muftiy, 2010-yil 20-dekabrdan Kabardin-Balkar Respublikasi musulmonlari diniy boshqarmasi raisi.

Biografiyasi 
Xazrataliy Dzasejev 1964-yil 9-aprelda KBASSR Zolskiy tumani Zalukodes qishlogʻida tavallud topgan. 1979-yilda tugʻilib oʻsgan qishlogʻidagi oʻrta maktabni tugatib, Nalchik tibbiyot bilim yurtiga oʻqishga kirdi.

1984-yilda oʻqishni tugatib, 1986-yilgacha Sovet Armiyasi safida xizmat qilgan. 1986-yildan 1989-yilgacha Nalchikdagi ZCRB tez tibbiy yordam stansiyasida ishlagan. 1989—1992-yillarda Buxorodagi Mir Arab madrasasida tahsil olgan. U 1992-yilda oʻzi tugʻilgan Zalukodes qishlogʻiga imom etib saylangan. 1993-yilda Zolskiy tumani rais-imomi etib saylangan. 1998-yilda Dogʻistonning Dilim qishlogʻidagi Imom Shomil nomidagi Islom institutiga oʻqishga kirib, 2003-yilda oʻqishni muvaffaqiyatli tamomlagan. 2004-yilda KBR SAM raisining diniy tashkilotlar bilan aloqalar boʻyicha oʻrinbosari etib saylangan.

2004—2009-yillarda DUM KBR (hozirgi Abu Hanifa nomidagi Shimoliy Kavkaz islom universiteti) qoshidagi Islom institutida tahsil olgan. Keyin PSLU davlat xizmati va boshqaruv fakultetida tahsil oldi. 2010-yil 20-dekabrda muftiy Anas Pshixachev oʻldirilganidan keyin KBR SAM raisi vazifasini bajaruvchi etib saylandi.

2011-yil 15-martda DUMning VI qurultoyida  Kabardin-Balkar Respublikasi musulmonlari diniy boshqarmasi raisi (muftiysi) etib saylandi.

Oilasi 
Xazrataliy Dzasejev uylangan ikki oʻgʻli farzandi bor.

Xotini: Radima Ismailovna Dzasejeva — 1966-yilda tugʻilgan.

Oʻgʻli: Anzor Xazratalievich Dzasejev — 1987-yilda tugʻilgan.

Oʻgʻli: Aslan Xazratalievich Dzasejev — 1990-yilda tugʻilgan.

Otasi: Oli Muxamedovich Dzasejev — 1938-yilda tugʻilgan.

Manbalar

Havolalar 
 Dzasejev Xazrataliy Oliyevich 
 DUM KBRning tuzilishi
Mir Arab madrasasida tahsil olganlar
Yashayotgan insonlar
1964-yilda tugʻilganlar
9-aprelda tugʻilganlar
Shaxnoza Xolmaxamatova

Shaxnoza Baxtiyor qizi Xolmaxmatova (tugʻ. 12-iyul 1990-yil, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek tili oʻqituvchisi va siyosatchisi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati. Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi aʼzosi.

Biografiyasi 
Shahnoza Xolmaxamatova Toshkent davlat pedagogika universitetini tamomlagan. 

2020 yilda IV-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga saylandi, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi aʼzosi lavozimiga tayinlandi.

Manbalar 
Telegram: https://t.me/deputat_shbaxtiyorovna
instagram: https://www.instagram.com/shaxnoz_baxtiyorovna/
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining deputatlari
Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi a’zolari
Muhammad Rahimov

Muhammad Sagitovich Rachimov (; 1956-yil 18-mart, Qirgʻiziston SSR, Sovet Ittifoqi, Chuy viloyati, Sretenka qishlogʻida) — Rossiya muftiysi. 2010-yildan buyon u Qorachay-Cherkesiya va Stavropol musulmonlari diniy tashkiloti Stavropol oʻlkasi musulmonlari diniy boshqarmasining raisi va shu tariqa muftiysi boʻlib kelgan.

Muhammad Rahimov Rossiyadagi toʻrtta musulmon tashkilotidan birining rahbari boʻlgan. 2010-yil „hukumat iltimosiga koʻra“ Rossiya islom konsensus assotsiatsiyasini tashkil qilgan 2013-yil.

Muhammad Rahimov qorachay — tatar nikohidan chiqqan. 1990—2006-yillarda Karachay-Cherkesiyaning Ust-Dscheguta tumanida imom boʻlib ishlagan. 2006-yilda Pyatigorskdagi bosh masjidni boshqargan. U dastlab muhandislik yoʻnalishida tahsil olgan. 1983—1988-yillarda Oʻzbekiston SSRning Buxoro shahridagi Mir Arab madrasasida tahsil olib, u yerda Checheniston muftiysi Ahmad Qodirov (1951—2004) bilan birga tahsil olgan.

Manbalar

Havolalar 
 Muxammad Sagitovich Rahimovning qisqacha tarjimai holi  Rossiya Federatsiyasi musulmonlari diniy boshqarmasi saytida
 interfax-religion.ru:Muhammad Rahimov, Stavropol oʻlkasi musulmonlari diniy boshqarmasi, Rossiya islom ittifoqi (Umumrossiya muftiyati) raisi
 fedpress.ru: Eng muhim yangiliklar Stavropol oʻlkasi: Shimoliy Kavkaz kurortlari, Viktor Shurupov 25-31 mart 
  (dan)
1956-yilda tugʻilganlar
Rossiya kishilari
Muftiylar
Nafigulla Ashirov

Nafigulla Xudchatovich Ashirov (1954-yil 10-sentyabr, Tyumen viloyati Tobolsk tumani) — sovet va rus musulmon arbobi, muftiy, Rossiyaning Osiyo qismi musulmonlari diniy boshqarmasi raisi.

Biografiyasi 
Nafigulla Ashirov 1954-yil 10-sentyabrda Tyumen viloyatining Tobolsk tumanidagi Yurtiy Tachimovskie (Ovul Shulgun) qishlogʻida Sibir tatarlari oilasida tugʻilgan. Viloyat madaniyat kollejini tamomlagan. Dastlabki yillarida u talonchilik, bezorilik va badanga ogʻir shikast yetkazish (RSFSR Jinoyat kodeksining 206-moddasi va 145-moddasi) uchun jinoiy javobgarlikka tortilgan.

1979-yilda Tobolskda masjid ochilgandan soʻng diniy faoliyat bilan shugʻullana boshlaydi. Boshlangʻich diniy taʼlimni masjidning mahalliy imom-xatibidan olgan. Keyinchalik Musulmon jamoati masjidga imom-xatib (rektor) etib saylandi. 1980-yilda musulmonlar jamoasining iltimosiga koʻra, u butun SSSR musulmonlari diniy taʼlim olgan yagona islom taʼlim muassasasi boʻlgan Buxorodagi Mir Arab madrasasiga oʻqishga yuboriladi.

1987-yilda SSSR va Sibirning Yevropa qismidagi musulmonlar diniy boshqarmasiga (DUMES) ishga kirdi. DUMESning kotibi, keyin — ishlar boʻyicha menejeri, Ulamolar kengashi aʼzosi va DUMES prezidiumi aʼzosi boʻldi. 1990-yilda Jazoirga yuborilib, Qusantina shahrida Amir Abdel-Qodir nomidagi Islom universitetida „Islom daʼvati“ ixtisosligi boʻyicha tahsil oldi. Biroq, 1992-yil iyun oyida, ikki yillik oʻqishdan soʻng, u universitetni tark etishga majbur boʻldi, chunki DUMES uning vizasini uzaytirishga toʻsqinlik qildi.

1992-yil avgust oyida Talgʻat Tojuddin 9 nafar muxtasib imomni, jumladan Ashirovni ishdan boʻshatildi. Talgʻat Tojuddin uni Tobolskda ishlash uchun surgun qilish bilan tahdid qildi.

Oʻsha yilning 21-avgustida u DUMESdan mustaqil Boshqirdiston Respublikasi musulmonlari diniy boshqarmasi (SUM RB) taʼsis qurultoyi rahbarlaridan biri boʻlib, raisning birinchi oʻrinbosari boʻldi. 1993—1994-yillarda Boshqirdiston musulmonlari diniy idorasi va „Davat“ islom markazi gazetasiga muharrirlik qilgan.

1993—1994-yillarda Gabdulla Galiullin DUMR VCC doirasidagi faoliyatdan haqiqatda voz kechdi, N. Ashirov 1995-yilda VCC DUMR ijroiya qoʻmitasining yangi raisi etib saylandi. 1995-yilda N. Ashirov Rossiya musulmonlari ittifoqini (SMR) tashkil etishda ham qatnashgan, uning kengashiga aʼzo boʻlgan. 1998-yilda Nafigulla Ashirov Ravil Gaynutdin bilan yarashib, DUMR Umumrossiya madaniyat markazi ijroiya qoʻmitasining raisi boʻldi.

Oilasi 
Nafigulla Ashirov oilali, yetti nafar farzandi bor.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Averyanov V. V. Identichnost Rossii: „iudeoxristanstvo“ ili „xrislam“?//Jurnal „Politicheskiy klass“ 5 dekabrya 2006 g. kopiya stati

Havolalar 

 „Vahhommunizm“ // Interfaks -Din, 2008 yil 24 mart
Mir Arab madrasasida tahsil olganlar
10-sentyabrda tugʻilganlar
1954-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Сhilustun masjidi

Chilustun masjidi — Navoiy viloyati, Nurota shahri, Chashma majmuasida joylashgan yodgorlik.

Tarixi 
Masjid XVI asrda Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Shayboniylar sulolasi davrida bunyod etilgan.
Chilustun masjidi Nurotadagi Chashma majmuasida qurilgan boʻlib, jome masjididir. Masjidda 16 ustun mavjud boʻlsada, Chilustun yaʼni qirq ustun sifatida xalq tomonidan nomlangan. Masjid 25 ta gumbazchadan iborat. Markaziy gumbazi sakkiz qirrali boʻlib, gumbazlari ganchkor panchalar bilan bezatilgan. Masjid gumbazlarida tuynuklar mavjud boʻlib, ular masjid ichkarisiga yorugʻlik tushurib turgan. Masjid yon tomonlarida miyonxona boʻlib, eshiklar orqali ularga yorugʻlik tushadi. Masjid ustida balandligi 6 metr boʻlgan minoracha boʻlib, unda azon aytilgan.

Hozirgi kunda XVI asrda qurilgan masjidning faqatgina toʻsini saqlanib qolgan. Masjid peshtoqida 1903—1904-yillar qayd etilgan. Aynan shu yillarda masjid qayta tubdan taʼmirlangan. Uning qurilishida buxorolik meʼmor Usta Abdushukur va sarkorlik Tursunxoʻja Eshon, mahalliy ustalardan Ustod Shams, Ustod Rustam, Ustod Xoʻja, Ustod Qalandar va Ustod Rahmonqullar ishtirok etgan. Masjidning ustunli marmarlarini bezash va tayyorlashda Abdurahim Turdiyev va Abdurahmon Turdiyevlar qatnashganlar.

Masjidda 2010-yilda taʼmirlash ishlari olib borilgan. Masjid peshtoqida Qur’oni Karimning „Tavba“ surasining 108-oyati keltirilgan. Peshtoq suls xatida boʻlib, kitobani toshkentlik xattot Bahodir Solihov bitgan. Kirish eshigida esa suls xatida duo yozilgan. Masjid shimol tomonidan kirish peshtoqida ham Qur’oni Karimning „Tavba“ surasi 112-oyati keltirilgan. 2010-yilgi taʼmirlash natijasida kitobani suls xatida Bahodir Solihov bitgan. 2009—2010-yillardagi olib borilgan taʼmirlash natijasida Chilustun masjidida 7 mlrd soʻmdan ortiq mablagʻ sarflangan.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar

Havolalar 
 
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy masjidlari
Panjvaqta masjidi

Panjvaqta masjidi — Navoiy viloyati, Nurota shahri, Chashma majmuasida joylashgan yodgorlik. Masjid 1570—1571-yillarda Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Shayboniy Abdullaxon II davrida bunyod etilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi 
Panjvaqta masjidi Buxoro xonligida hukmronlik qilgan Shayboniylar sulolasi davrida XVI asrda bunyod etilgan va bir necha marotaba qayta qurilgan. Masjid gumbaz bilan qoplangan boʻlib, xonaqoh vazifasini ham bajargan. XIX asrga kelib masjid ayvonli qilib qurilgan.
Panjara masjid oldida qora marmar toshda arab tilida nasxi buxoriy xatida Muhammad paygʻambarga aytilgan Tojiya ismli salovati yozilgan. Mazkur toshda yozilgan bitik tasavvuf ahlida risqni koʻpaytirish va gʻamlarni ketgazish maqsadida oʻqiladigan salovatdir. Asosan bunday salovatlar Muhammad al-Jazuliyning „Daloil al-hayot“ asarida keltirilgan. Ushbu bitik Kotib Xatloniy tomonidan 1918—1919-yillarda yozilgan. Masjiddagi marmartoshda nastaʼliq xatida sheʼriy taʼrix yozilgan. Sheʼriy taʼrix fors tilida yozilgan: „Istasa har neki, Ahmad (Muhammad (s.a.v)) hurmati, Oʻshani unga ato etgay Xudo. Toshga Xatloniy kotib bitdi raqam, Sangtarosh oʻydi burudi Mustafo. Bir ming yuz oʻttizzu yetti edi, Taʼrixi hijrati sayyidbino“.

Meʼmorchiligi 
Panjvaqta masjidi Oʻrta Osiyo uslubida bunyod etilgan. Masjid qurilishida pishgan gʻisht, yogʻoch, ganch va boshqa materiallardan foydalanilgan. Hozirgi kunda masjid ikki yoqlama ayvonli va katta gumbazdan iborat. Masjid gumbazining ichkarisi qadama naqshlar bilan bezatilgan. Hozirgi kunda naqshlarning faqatgina geometrik shakli mavjud

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar

Havolalar 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy masjidlari
Somoniylar qo‘shini

Somoniylar qo‘shini — somoniylar sulolasi boshqaruvi davrida tuzilgan muntazam yollanma qo‘shin. U muntazam xos qism va muvaqqat lashkarlarga bo‘lingan. Viloyat va tumanlardagi mahalliy hokimlarga tegishli lashkarlar ham ancha vaqtlargacha mavjud bo‘lgan.

Tarixi 
Somoniylar davrida mulkchilikning rivojlanishi, shaharlarning o‘sishi, davlat boshqaruvining markazlashuvi bilan saroydagi ko‘p sonli xos qism (gvardiya) asosida muntazam yollanma qo‘shin tashkil etilgan. Barcha harbiy ishlarni sohib ash-shurat devoni boshqargan. Sohib ash-shuratning yordamchisi — ariz o‘zining maxsus devoni arzi orqali qo‘shin xazinasini boshqarib, yiliga to‘rt marotaba jangchilarga maosh tarqatgan, qo‘shindagi intizom, qurol-yarog‘ va oziq-ovqat ustidan nazorat qilgan. 

Xos qism bilan bir qatorda, lozim bo‘lganda yana Movarounnahr va Xurosonning ayrim mahalliy viloyat hokimlaridan ko‘p sonli lashkarlar to‘plangan. Istaxriyning xabar berishiga qaraganda, mamlakat ayrim okruglarga (kulob) ajratilgan bo‘lib, ular lashkar uchun ma’lum miqdorda jangchilar ajratishgan. Lashkarlarning harbiy qobiliyati yuqori bo‘lgan. Lashkar tashqi harbiy xavf tug‘ilganda, ichki nizolar, isyonlar paytida va ko‘chmanchilarga qarshi yurish tashkil etilayotganda to‘plangan. Lashkarlar o‘z hisoblaridan, mahalliy hokimlar hisoblaridan ta’minlangan va davlat qaramog‘ida bo‘lgan. Qurol-aslaha va oziq-ovqat bilan ta’minlash bevosita ma’lum vazifaga bog‘liq edi.

Qo‘shin tarkibida turkiy ko‘chmanchi qabilalardan tuzilgan yollanma qismlar ham bo‘lgan. Chegarani mahalliy hokimlar lashkarlari va g‘oziylar harbiy bo‘linmalari himoya qilgan. Davlat hokimiyatining asosiy tayanchini somoniylarning ko‘p sonli turkiy gvardiyasi tashkil qilgan. Zarurat tug‘ilganda somoniy amirlari viloyat va tumanlardan ko‘ngilli lashkarlardan katta qo‘shin to‘plashgan. Biroq keyinchalik somoniylar mehnatkash xalq ommasining ko‘magidan mahrum bo‘la borishlari va mulkdorlar separatik harakatlarining kuchayishi bilan mahalliy lashkarlar markaziy hokimiyatga xavf tug‘dira boshlagan. Shu sababli hokimiyat endilikda to‘liq ravishda jangovar turkiylardan olinadigan gvardiyaga tayana boshlagan.

Gvardiya bilan bir qatorda boshqa xil qo‘shin ham bor edi. Ibn Havqalning yozishicha, bu qo‘shin ozod mehnatkash dehqonlardan tashkil qilingan. Lashkarlar harbiy xizmatni o‘tash chog‘ida oziq-ovqat bilan yaxshi ta’minlangan, hukumat ularga g‘amxo‘rlik qilib turgan. Mamlakat urush xavfi ostida qolganda yoki mamlakatda urush boshlanganida shu lashkarlar hukumat ta’minotidan tashqari ma’lum darajada o‘z mablag‘lari bilan ham o‘zlarini ta’minlab turganlar. Somoniylarga yarim qaram bo‘lgan Chag‘oniyon viloyati o‘z hisobidan o‘zini ta’minlay oladigan, o‘z otlariga ega bo‘lgan 10 ming askar yetkazib bergan. Yurishlar vaqtida ko‘ngillilar qo‘shini asosan markaziy hukumat hisobidan ta’minlangan.

Manbalar 

Somoniylar harbiy san’ati
Harbiy tarix
Somoniylar davlati
Oʻtkurbiy

Oʻtkurbiy (Oʻtkur soʻfiy ; 1743-yil, Buxoro, Buxoro xonligi — 1812-yil, Buxoro, Buxoro amirligi) — davlat arbobi va lashkarboshi, Buxoro amirligining oliy qoʻshbegi — bosh vaziri (1790—1812).

Kelib chiqishi 
Oʻtkurbiy 1743-yil Buxoroda (Buxoro xonligi) tavallud topgan.

Amir Shohmurod (1785—1800) davrida oliy qoʻshbegi Oʻtkurbiy katta taʼsirga ega boʻldi. Amir Shohmurod betoblik paytida taxtni koʻp oʻgʻillaridan biri Haydarga (1800—1826) topshirishni taklif qilgan. Amir Haydar hukmronligi davrida Oʻtkur qoʻshbegi qoʻshbegilik mavqeini saqlab qolgan va hatto bu lavozimga oʻz oʻgʻli Muhammad Hakimbiyning tayinlanishini ham taʼminlay olgan.

Siyosiy va harbiy faoliyati 
Amir Shohmurod (1785—1800) davrida oliy qushbegi Oʻtkurbiy katta taʼsirga ega boʻldi. Amir Shohmurod betoblik paytida taxtni koʻp oʻgʻillaridan biri Haydarga (1800—1826) topshirishni taklif qilgan. Amir Haydar hukmronligi davrida Oʻtkur qushbegi qushbegilik mavqeini saqlab qoldi va hatto bu lavozimga oʻz oʻgʻli Muhammad Hakim-biyning tayinlanishini ham taʼminlay oldi.

Buxoroning Ravgangaron mahallasida (boshqa maʼlumotlarga koʻra, Musurmon-enaga mahallasida) Oʻtkur qoʻshbegi madrasasi nomi bilan mashhur boʻlgan ikki qavatli katta madrasa boʻlgan.

Vafoti 
Oʻtkur qoʻshbegi 1812-yil Buxoro amirligida (Buxoro) vafot etgan.

Oilasi 
Ikki oʻgʻil farzandi bor. Muhammad Hakimbiy qoʻshbegi va Abdurasulbek.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Anke fon Kyugelgen. Legitimizatsiya sredneaziatskoy dinastii mangitov v proizvedeniyax ix istorikov (XVIII—XIX vv.). — Almati: Dayk press, 2004
 Ахмад Дониш. Istoriya mangitskoy dinastii. — Dushanbe: Donish, 1967

Qarshi beklari
Mangʻitlar
Buxoro qoʻshbegilari
Buxoroda vafot etganlar
1812-yilda vafot etganlar
Buxoroda tugʻilganlar
1742-yilda tugʻilganlar
Askar Xolliyev

Askar Ergashovich Xolliyev (1959-yil 27-oktyabr, Qorakoʻl tumani, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik biolog olim, biologiya fanlari doktori (2016), professor (2020).

Biografiyasi
Askar Xolliyev 1959-yil 27-oktyabr Buxoro viloyati, Qorakoʻl tumanida tugʻilgan. 1981—1985-yillarda Samarqand davlat universiteti biologiya fakultetini tugatgan. 2001-yildan Buxoro davlat universiteti botanika va oʻsimliklar fiziologiyasi kafedrasi mudiri.

Ilmiy faoliyati
Askar Xolliyev 1988—1991-yillarda Samarqand davlat universiteti aspiranturasida oʻqigan, 1991-yilda nomzodlik ishini, 2016-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1998-yilda dotsent, 2020-yilda professor ilmiy unvonini olgan. 6 ta monografiya, 2 ta darslik va 5 ta o‘quv qo‘llanma, 200 ga yaqin ilmiy maqolalar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Biolog olimlar
Fan doktorlari
Oʻzbekiston professorlari
Somoniylar saroy gvardiyasi

Somoniylar saroy gvardiyasi — somoniylar hukmronligi davrida tashkil etilgan, turk g‘ulomlaridan tuzilgan muntazam xos qo‘shin. U Markaziy Osiyo viloyatlarining harbiy jihatdan yaxshi ta’lim olgan yoshlaridan tarkib topgan. Somoniylarning ko‘p sonli turkiy gvardiyasi davlat hokimiyatining asosiy tayanchini tashkil qilgan. Gvardiya maoshni markaziy xazinadan olgan. Jangchilarga yiliga to‘rt marotaba maosh tarqatilgan. Gvardiyaning ta’minotini sohib ash-shurat devoni boshqargan.

Boshqaruvi 
Saroy gvardiyasida vusoqboshi (3 g‘ulomga boshliq kichik komandir), hojib (gvardiyachi g‘ulomlarning oliy mansabi), xaylboshi (xojibdan quyi, vusoqboshidan yuqori) mansablari mavjud edi. Hojib saroy lashkarboshisi bo‘lgan, unga saroy va hukumat muassasalarini qo‘riqlash bo‘yicha xizmat qiluvchi va harbiy harakatlar davrida o‘ta mas’uliyatli vazifalarni bajaruvchi gvardiyachi-g‘ulomlarning katta otryadi bo‘ysungan. Buzurgi hojib — bosh hojib somoniylar davlatining eng oliy mansabli amaldorlaridan biri bo‘lgan. Hojiblar va bosh hojib davlat ishlarida katta rol o‘ynaganlar.

Turk g‘ulomlari 
Saroy gvardiyasi asosini tashkil etgan g‘ulomlarning mansablari xizmatining katta-kichikligi, obro‘-e’tiboriga qarab asta-sekin, darajama-daraja oshirib borilgan. G‘ulomni sotib olgach, unga bir yil mobaynida piyoda askar bo‘lib xizmat qilish buyurilgan va u zandonachidan tayyorlangan qabo kiyib mulozimlar safida yurgan. Bu g‘ulomlarga yashirin yoki oshkora suratda shu yil ichida otga minishga ruxsat etilmagan. Agarda bilib qolinsa, ular jazolanganlar. Shunday suratda bir yil xizmatni o‘tagach, hojib g‘ulomga yugan va oddiy tasma berish haqida ko‘rsatma bergan.

G‘ulom ot va qamchi bilan yana bir yil xizmat qilgach, kelgusi yili unga beliga o‘rash uchun qorajo‘r (qiyiqcha) berilgan. Beshinchi yilga kelib unga yaxshi egar, yulduzlar shakli bilan naqshlangan yugan, doroyi qabo va gurzi berilgan, gurzini u halqaga ilib qo‘ygan. Oltinchi yili u anvoyi kiyim, yettinchi yili bir qubbali, 16 qoziqli chodir ilgan, uning ixtiyoriga uch g‘ulom berilgan va u vusoqboshi deyilgan. U qora kigizga nuqra (kumush) bezaklar tikilgan qalpoq va ganja qabosi kiygan. Yil sayin g‘ulomlarning obro‘-e’tibori, bezagi, qo‘shini, unvonlari oshib xaylboshi, so‘ng hojib bo‘lgan. O‘ttiz yetti yoshga yetgunga qadar ularga amirlik mansabi hamda yer-mulk ajratib berilmagan.

Mashhur vakillari 
Somoniylarning g‘ulomlaridan biri bo‘lgan Alptegin o‘ttiz besh yoshida Xurosondagi sipohsolorlikni olgan. U 2700 jangchi-g‘ulomga qo‘mondonlik qilib, Movarounnahr va Xurosonda ulkan boylikka egalik qilgan. Shu davrda turk g‘ulomlari orasidan yetishib chiqqan Sabuktegin (940—997) esa xizmat pog‘onalaridan o‘sib borib, katta mavqega erishadi va kelajakda g‘aznaviylar sulolasiga asos soladi.

Manbalar 

Somoniylar harbiy san’ati
Harbiy tarix
Somoniylar davlati