MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Urugʻshunoslik

Urugʻshunoslik - urugʻlar toʻgʻrisidagi fan, urugʻchilikning nazariy asosi; agronomiyaning bir boʻlimi. Ekinlar urugʻlarining tuzilishi va rivojlanishini, urugʻlik materialni baholash va uni nazoratdan oʻtkazish usullarini ham ishlab chiqadi. Yovvoyi flora urugʻlarini oʻrganadigan botanik U. (karpologiya) va madaniy flora va unga yoʻldosh boʻlgan begona oʻtlar U.gi yoki agronomik U.ga boʻlinadi. U. botanika, biokimyo, genetika va boshqa fanlar bilan bogʻliq. U. boʻyicha yaratilgan birinchi muhim asar nemis botanigi F. Nobbening 1876-yilda eʼlon qilingan kitobi hisoblanadi.

Oʻrta Osiyoda U. Toshkentda Turkiston seleksiya st-yasi tashkil etilgan vaqtdan (1922) boshlab rivojlana boshladi. U. va urugʻchilik nazorati ishi birinchi marta shu muassasada mustaqil fan sifatida rivojlandi. A.I. Avtonomov, M.M. Bushuyev, G.S. Zaysev, F.M. Mauyer, I.A. Rodimsev, X. Raximov, S. Muhammadjonov, R. Rudenko va boshqa U. fani rivojiga katta hissa qoʻshdilar.

U. urugʻlik ekin maydonlarida aprobatsiya oʻtkazish, urutlarni saralash, zararkunandalardan saqlash, urugʻlik sifatini anikdash, unuvchanlik qobiliyatini oshirish va boshqalarni oʻrganadi. U.ning asosiy yoʻnalishlari: urugʻlarning hrsildorlik sifatlarini, ularning biologiyasini oʻrganish, urugʻlikni tahlil qilish usullarini ishlab chiqish (yana qarang Davlat urugʻchilik nazorati).

Adabiyot 
 Yigitaliyev M., Muhammadjonov S, Dala ekinlari seleksiyasi va urugʻchiligi, T., 1981.
Urchitish

Urchitish (chorvachilikda) — chorva hayvonlarini genetik takomillashtirish jarayonlarini boshqarish, mavjud hayvon zotlari, tiplari, liniyalarini yaxshilash va yangilarini chiqarish toʻgʻrisidagi fan; chorvachilikda seleksiyanayelchilik ishlarining nazariy asosi (qarang Zootexniya, Zot). URCHUQ, duk — tolalardan qoʻlda yoki mashinada ip yigirish va pishitish uchun muljallangan moslama yoki qurilma; yigirishpishitish mashinalarining asosiy ish organi. Sharq mamlakatlarida qoʻl U. qadimdan qoʻllanilgan, mashina U.lari 18-asr 2yarmida paydo boʻlgan (qarang Yigirish). Qoʻl U. yogʻochdan uzunchoq, oval shaklida yasalgan moslama boʻlib, ip yigiruvchi uni qoʻlda aylantirib turgan. Shunda tolalar (paxta, jun va boshqalar) birbiriga ilashib, choʻzilib va buralib ingichka ipga aylangan. Mashina U.lari patron, shpul va gʻaltak kiydirib qoʻyiladigan murakkab geometrik shaklli poʻlat shpindel. Kalava ip, pilta va iplarni pishitish (burash) hamda maʼlum oʻlcham va shaklda oʻramlar hosil qilishga muljallangan yigirish va pishitish mashinalarida qoʻllanadi. U.ning tabiiy tolalar (paxta, jun, zigʻir va boshqalar) va kimyoviy tolalar uchun muljallangan turlari bor.

Koʻpchilik U.lar egiluvchan (tasmali) uzatma, baʼzilari vintli gʻildiraklar bilan harakatlantiriladi. Kimyoviy tolalarni yigirish uchun muljallangan U.lar elektr dvigatel bilan aylantiriladi. Gilam toʻqish, arqon eshish uchun yaraydigan yoʻgʻon iplar tayyorlashda kush buramli U.lar qoʻllanadi.
Urchuq kaltakesaklar

Urchuq kaltakesaklar (Anguidae) — kaltakesaklar turkumi. Koʻrinishi kaltakesaklarga yoki ilonlarga uxshash oyoqsiz. Uzunligi 1,2 m gacha (sariq ilon). Tili kalta, ayri. Qovoklari harakatchan. 60 ga yaqin turi bor. Koʻpchiligi Markaziy Amerikada yashaydi. Urchuq kaltakesak va sovutli urchuq kaltakesaklar (7 tur) Yevrosiyo va Shimoliy Amerikada tarkalgan. Yer yuzasida, kupincha inda yashaydi. Oʻzbekiston hududida Urchuq kaltakesaklardan sariq ilon koʻp uchraydi. Mollyuskalar, yomgʻir chuvalchanglari, hasharotlar bilan oziqlanadi. Tuxumdan tirik tugʻadi.
Urgʻu

Urgʻu — turli fonetik vositalar (mas, nafas chiqarishning kuchi, ovozni kuchaytirish, boʻgʻin tarkibidagi unlining choʻziq talaffuzi, ton balandligini oʻzgartirish) orqali boʻgʻin yoki soʻzni ajratish, shu ajratishga xos kuchli talaffuz. Ajratish obʼyektiga koʻra, U.ning 2 turi farqlanadi: soʻz U.si (lugʻaviy U.) va fraza U.si (mantiqiy U.). Ikki va undan ortiq boʻgʻinli suzlarda shu bugʻinlardan birini ajratib, kuchli talaffuz etilishi suz U.si deyiladi. Suz U.si, oʻz navbatida, soʻzning qaysi boʻgʻinga tushishi, qaysi boʻgʻinga birkitilganligiga koʻra 2 turga ga boʻlinadi: bogʻliq U. va koʻchma (erkin) U. Bogʻliq U. suzda bugʻinlar soni oʻzgarishi (ortishi)ga qaramay, oʻrni oʻzgarmaydigan U.dir (mas, rus tilida). Kuchma U. affiksatsiya jarayonida soʻzda boʻgʻinlar soni orta borishi bilan oʻrnini oʻzgartira boradigan, yaʼni oxirgi boʻgʻinga siljib boradigan U.dir. Masalan, oʻzbek tilida soʻz U.si shunday: oʻqit — oʻqitoʻv — oʻqituvchi — oʻqituvchilik. Ayrim holatlarda soʻz U.si maʼno farqlash vazifasini ham bajaradi: olma (feʼl) — olma (ot: meva); osma (feʼl:biror narsani osib qoyishning, boʻlishsizlik shakli) — osma(ot:tibbiyot anjomi) yoki soʻz shaklini farqlaydi: ishchimiz (bizning ishchi) — ishchimiz (biz — ishchi), otingiz (sizning otingiz) — otingiz (miltiqni oting) kabi.

Soʻz oxiridagi baʼzi qoʻshimchalar, yuklamalar U. olmaydi, ularda U. oldingi boʻgʻinda qolaveradi. Albatta, umuman, baʼzan, doimo, hamisha, Kobil, Halima kabi oʻzlashma soʻzlarda U. soʻnggi boʻgʻinda emas, undan oldingi boʻgʻinlarda ham keladi. Koʻp boʻgʻinli soʻzlarda, bosh urgʻudan tashqari, ikkinchi darajali urgʻu ham boʻladi.

Fraza U.si (mantiqiy U.) sintaktik tuzilma tarkibidagi biror boʻlakni — maʼno jihatidan muhim boʻlgai nutq taktini (sintagma)ni boshqalaridan ajratib koʻrsatadi. Fraza U.si qaysi boʻlakka tushsa, oʻsha boʻlak axborot tashishdagi eng ahamiyatli boʻlak hisoblanadi. Masalan : Oʻzbek sportchilari olimpiada oʻyinlarida muvaffaqiyatli ishtiroketdilar. — Oʻzbek sportchilari olimpiada oʻyinlarida muvaffaqiyatli ishtirok etdilar. — Oʻzbek sportchilari olimpiada oʻyinlarida muvaffaqiyatli ishtirok etdilar.

Adabiyot 
 Gʻulomov A., Oʻzbek tilida urgʻu, T., 1947; Mahmudov A., Slovesnoye udareniye v uzbekskom yazike, T., 1960; N u r m o nov A. va boshqa; Oʻzbek tilining mazmuniy sintaksisi, T.
Usa (daryo)

Usa — Rossiya Yevropa kismining shim.sharqidagi daryo (Komi Respublikasida), Pechoraning oʻng irmogʻi. Uzunligi 565 km, havzasining maydoni 93,6 ming km². Qutbiy Ural togʻlarining shim.gʻarbiy yon bagʻirlaridan boshlanadi. Oʻrtacha suv sarfi 1310 m³/sek. Kor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oktabrda muzlab, may — iyunda muzdan boʻshaydi. Yogoch okiziladi. Kuyilish joyidan 325 km da kema katnaydi. Pristanlari: Abez, Petrun, Makarixa, UstUsa. U. havzasida toshkoʻmir koni (Pechora koʻmir havzasi) bor.

Rossiyadagi daryolar
Bernardo Houssay

Bernardo Houssay (1887.10.4, Buenos-Ayres — 1971.21.9) — argentinalik fiziolog. Argentina biol. jamiyatining prezidenti. Buenos-Ayres universitetini tugatgan, shu joyda professor (1910-yildan; tibbiyot doktori, 1911). Buenos-Ayresda biol. va eksperimental tibbiyot institutiga asos solgan va direktori boʻlgan (1943—55). Ilmiy faoliyati fiziologiya va endokrinologiyaga oid. Qalqonsimon bez, gipofiz, buyrak usti bezi poʻstlogʻi gormonlarining uglevodlar almashinuvidagi ahamiyatini, shuningdek, qandli diabet kasalligida uglevodlar almashinuvi izdan chiqishini aniqlagan. AQSH Milliy Fanlar akademiyasining xorijiy aʼzosi, London qirollik jamiyati va boshqa Fanlar akademiyasi hamda jamiyatlar aʼzosi. Nobel mukofoti laureati (1947).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1887-yilda tugʻilganlar
1971-yilda vafot etganlar
10-aprelda tugʻilganlar
21-sentabrda vafot etganlar
Usmon I

Usmon I, Usmon Gʻoziy, Usmonbey (1258, Sogʻut; Eskishahar yaqinida – 1323/24, Bursa) – turk sultoni (1299—1323), Usmonlilar sulolasi va Usmonli turk davlatining asoschisi.

Harbiy sarkarda va urugʻ boshligʻi oilasida tugʻilgan. Otasidan harbiy ishni puxta oʻrgangan. 1281-yilda otasi Ertugʻruldan saljuqiylarning Koʻniya sultonligida qarashli shimoli-gʻarbiy chegara hududidagi mulkga ega boʻldi. Bu paytda Koʻniya sultonligi tanazzulga uchrab, bir necha bekliklarga boʻlingan edi. 1289-yili Usmon I ning bey (bek) (arabcha: amir) unvoni Koʻniya sultoni tomonidan eʼtirof etilib, unga hokimiyat ramzi – nogʻora va bunchuk berilgan. 1291-yilda Usmon I Melangiyani zabt etgan va poytaxt (qarorgoh)ni bu yerga koʻchirgan.

1299-yildan U. I mustaqil beklik (beylik) hukmdori. Aynan ushbu yildan yangi mustaqil turkiy davlat tashkil topganligi tarixchilar tomonidan eʼtirof qilinadi. Keyinchalik bu beylik oʻz asoschisining nomi bilan Usmon beyligi (bekligi), Usmonlilar davlati deb atalgan. Usmonli turk imperiyasi xam shu nomdan olingan. Usmon I yunonlardan Yor Hisor qalʼasini ham tortib olgan (1299). Usmon I gʻarbda – Vizantiya imperiyasi yerlarini zabt etish evaziga oʻz davlati hududini tobora kengaytirib borgan. Bursani qamal qilib, uning atroflarini egallagan. U. I va uning vorisi (oʻgli) – Oʻrhan turkiy qabilalar boshliqlarining qurultoyida beklarbegi (bey) – hukmdorlik unvoniga sazovor boʻlgan. U. I davrida oʻgʻuz turklarining qay urugʻi, keyinchalik Usmonli turk sultonligidagi xalklar usmonlilar deb atalgan. U. I Bursada dafn etilgan. Undan 2 oʻgʻil: Alouddin va Oʻrhan qolgan.Afsonalarga ko'ra Usmon Gazi 1326-yil,bursaning fath xabarini eshitib vafot etadi.Ba'zi manbalarda 1ta,ba'zi manbalarda 2ta ayoli bor deb taxmin qilinadi.Kurulus Osman filmida uning roliga Burak Ozchivit qatnashgan.U tuzgan davlat 1922 yil Yosh turklarning Sulton Abdulhamidni taxtdan tushirgani sabab qulaydi

Adabiyotlar 

 Erop Gungoʻr, Tarixda turkiy davlatlar, T., 2003; Novichev A. D., Tursiya, Kratkaya istoriya, M., 1965.

Usmonlilar imperiyasi hukmdorlari
Usmonli sulolasi
Usmon Gʻoziy

Usmon Gʻoziy Afgʻoniston va Pokistonda joylashgan Oʻzbekiston islomiy harakati jangari guruhining amiri boʻlgan. Ushbu harakat yetakchisi Usmon Odil dronlar hujumida vafot etgach, Usmon Gʻoziy uning oʻrniga oʻrinbosar etib tayinlanadi.

Tarixi 
Tolibon Muhammad Umarning oʻlimini ikki yildan ortiq muddat davomida yashirib kelganini tan olganidan bir necha hafta oldin, Gʻoziy Tolibon yetakchisi mavqeini shubha ostiga oladi va Iroq va Shom Islom Davlatini maqtab bayonot beradi. Gʻoziy Tolibonning tan olinishiga hamma vaqt shubha bilan qarashga oʻzini haqli deb hisoblagan. 2015-yil 6-avgust kuni Oʻzbekiston islomoy harakati rahbari Usmon Gʻoziy va ushbu harakatning koʻplab jangarilari Abu Bakr al-Bagʻdodiyga qasamyod qilayotgani aks etgan videoni eʼlon qilinadi. Usmon Gʻoziy va Oʻzbekiston islomiy harakati rahbar Abu Bakr al-Bagʻdodiyga rasman bay’at qiladi va yangi tashkil topgan Xuroson viloyati bilan birlashadi.

Uning guruhi Karachidagi aeroportga hujum qilganidan keyin Pokiston armiyasi Oʻzbekiston islomiy harakati va boshqa Tolibon guruhlarini siqib chiqarish maqsadida Shimoliy Vaziristonda „Zarb-e-Azb“ operatsiyasini boshlaydi.

Koʻplab guruhlar Oʻzbekiston islomiy harakati rahbari Usmon Gʻoziy bilan birgalikda Afgʻonistonga oʻtadi. Gʻoziy birmuncha vaqt Afgʻonistonning Zobul viloyatida mulla Mansur Dadulloh yonidagi qoʻriqxonada boʻladi. Mansur Dadulloh Mulla Umar oʻlimidan soʻng paydo boʻlgan Tolibon rahbariyatiga qattiq qarshilik koʻrsatadi.

Afgʻoniston va Tolibon harakati bilan jiddiy kelishmovchiliklar yuzaga kelganidan soʻng, 2015-yil oxirida Mansur va Usmon Gʻoziyning qoʻshma bazasiga bosqin uyushtirilib, Mansurning barcha boʻlinmalari, jumladan, Oʻzbekiston islomiy harakati rahbari Usmon Gʻoziy ham oʻldirilgani xabar qilinadi.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik islomchilar
Pokistondagi oʻzbekistonlik muhojirlar
Oʻzbekiston islomiy harakati
Usmon Mamatqul oʻgʻli

Usmon Mamatqul oʻgʻli (1880-yil, Uchqoʻrgʻon tumani, Xoʻjaobod qishlogʻi — 1941-yil) — oʻzbek xalq dostonchisi. Undan „Boʻtakoʻz“, „Shoxdorxon“, „Qunduz bilan Yulduz“ dostonlari yozib olingan. „Shoxdorxon“, „Boʻtakoʻz“ dostonlari alohida kitob holida nashr etilgan (1968).

Manbalar 

1880-yilda tugʻilganlar
1941-yilda vafot etganlar
Usmonlilar sulolasi

Usmonlilar sulolasi – Kichik Osiyo, Bolqon, Sharqiy Yevropa, Yaqin Sharq, Shimoliy Afrika, qisman Kavkaz va Qrimda hukmronlik qilgan turk sultonlari sulolasi (1299—1922). Usmonli turk imperiyasi davlatini boshqargan. Sulola nomi uning asoschisi Usmon I ibn Ertoʻgʻrul nomidan olingan.

Movarounnahr va Xurosonda yashovchi oʻgʻuz turklarining qay (qayigʻ) urugʻiga mansub qavm Ertoʻgʻrul boshchiligida XIII a. 20-yillari – moʻgʻullar istilosi davrida Kichik Osiyoga borib, oʻrnashib qolishgan. Ular saljuqiylarning Koʻniya sultonligi hududida mustaqil beklik tashkil qilishgan. Ertoʻgʻrul beklik boshqaruvini 1281-yilda oʻgʻli Usmon I Gʻoziyga topshirgan. Bu beklik 1299-yilda uzini mustaqil davlat deb eʼlon qilgan. Keyinchalik bu davlat Usmonli turk sultonligi nomi bilan dunyoga tanilib, oʻrta asrlarda jahondagi eng qudratli davlatga aylangan.

Sulola vakillari oʻzlarini avval bek (bey), soʻngra sulton (Murod I dan boshlab) deb ataganlar, keyinchalik eng yuqori diniy unvon – xalifa unvonini ham oʻzlariga qoʻshib olganlar (Salim /dan boshlab). Usmonlilar sulolasi sultonlari quyidagilardan iborat:

Usmon I (1299—1324), Urxon (1324— 1359), Murod I (13591389), Boyazid I (1389—1402), Boyazid I oʻgʻillari Sulaymon Chalabey, Muso Chalabeylar, Mehmed Chalabeylarning taxt uchun kurashi (1402—13), Mexmed I (1413—21), Murod II (1421—44; 1446—51), Mehmed II Fotix (1444—46; 1451—81), Boyazid II (1481-1512), Salim I (1512—1520), Sulaymon I Qonuniy (1520—66), Salim II (1566—74), Murod III (1574-95), Mehmed III (1595— 1603), Ahmad I (1603—17), Mustafo(1617—18; 1622—23), Usmon II (1618— 22), Murod IV (1623—40), Ibrohim (164048), Mehmed IV (1648-87), Sulaymon II (1687—91), Ahmad II (1691-95), Mustafo II (1695-1703), Ahmad III (1703 – 30), Mahmud I (1730-54), Usmon III (1754-57), Mustafo III (1757—74), Abdulhamid I (1774-89), Salim III (1789-1807), Mustafo IV (1807—08), Mahmud II (1808 – 39), Abdulmajid (1839—61), Abdulaziz (1861-76), Murod V (1876), Abdulhamid II (1876-1909), Mehmed V Rashid (1909—18), Mehmed VI Vaqiduddin (1918—22), Mustafo Kamol (Otaturk) tashabbusi bilan Turkiyada sultonlik tugatilgach (1922-yil 1 noyabr), soʻnggi sulton Mehmed VI xorijga joʻnab ketishga majbur boʻlgan.

Adabiyot 
 Bosvort K. E., Musulmanskiye dinastii, M., 1971; Stenli Len —Pul, Musulmanskiye dinastii, Moskva—Tashkent—Bishkek, 1966.

 

Turkiy sulolalar
Islom Usmonov

Islom Usmonov [1922, Toshkent viloyati, Kalinin tumani (hozirgi Toshkent shahri, Chilonzor tumani hududi) — 1944.13.1, Zaporojye] —Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, kichik serjant. 1942-yildan frontda. 1118-oʻqchi polki (3-Ukraina fronti, 6-armiyaning 333-oʻqchi diviziyasi) boʻlinma komandiri. 1943-yil 26 noyabrga oʻtar kechasi birinchilardan boʻlib, Dneprning oʻng qirgʻogʻiga oʻtgan. Zaporojye viloyatidagi Kanavskoye qishlogʻi uchun boʻlgan janglarda jasorat koʻrsatgan. 1944-yil 2 fevralda (vafotidan soʻng) Qahramon unvoni berilgan. Toshkentdagi u yashagan mahallada byusti oʻrnatilgan hamda koʻchalardan biriga nomi qoʻyilgan.

Manbalar 

Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1922-yilda tugʻilganlar
1944-yilda vafot etganlar
13-yanvarda vafot etganlar
Mahmud Usmonov

Mahmud Usmonov (1910 — Toshkent — 1997.1.7) — ganchkor usta, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalq rassomi (1977). Hunarni otasi usta Usmon Ikromovaan, keyinchalik Us t a Shirin Murodovdan oʻrgangan. U. ijodida Toshkent ganchkorligi sanʼati anʼanalarini rivojlantirdi, uni yangi mazmun bilan boyitdi; islimiy va girih naqshlarni mahorat bilan qoʻllab jozibador naqsh mujassamotlari yaratli; u ishlagan naqshlar nafis, aniq va loʻnda, oʻymalari mukammalligi bilan diqqatga sazovor. U. Oʻzbekiston amaliy sanʼat muzeyi (sobiq Polovsev uyi)ni taʼmirlashda, Navoiy teatri va Muqimiy teatrini bezashda faol qatnashgan; Hamza teatri (1967—68), Alisher Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi (1968), Samarqand aeroporti (1969), Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyi (1969—70), Oʻzbekiston sanʼat muzeyi (1973), "Buyuk ipak yoʻli" metro bekati (1980) va boshqa, shuningdek, xorijdagi (Donetsk, Kiyev, Toshxrvuz, Chimkent va boshqalar) jamoat binolarini ganchkorlik bn bezashda ustalarga rahbarlik qilgan. U. pedagog sifatida faoliyatini bolalar uyida boshlagan (1935—48), Toshkentdagi bolalar va oʻquvchilar uylari, saroyida ganch oʻymakorligi toʻgaragiga rahbarlik qilgan (1948—68); Benkov nomidagi respublika rassomlik bilim yurtida dars bergan (1952—60). U. koʻplab shogirdlar tayyorlagan, ular (Abdurahim Umarov, A. Sultonov, M. Sultonov, farzandi Mirvohid Usmonov va boshqalar) ustozlarining ishlarini davom ettirmokda.

Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1970).

Ac: Sanʼatim — saodatim, T., 1983.

Havolalar  
 https://newspaperarchive.com/celebrity-clipping-sep-30-1980-3573645/

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Mirvohid Usmonov

Mirvohid Usmonov (1946.9.5, Toshkent) — ganchkor usta, Oʻzbekiston xalq ustasi (2001). Toshkent politexnika institutining meʼmorlik ftini tugatgai (1972). Us t a Maxmud Usmonovning oʻgʻli, sulola davomchisi. U ijodiy faoliyatini Navoiy teatri binosining ichki bezaklarini taʼmirlashdan boshlagan (1966); Oʻzbekiston tarixi muzeyi, Toshkent metropolitenining "Buyuk ipak yoʻli" va "Amir Temur" bekatlarini hamda Toshkent, Andijon, Samarqand, Buxoro, Termiz sh.laridagi yirik maʼmuriy binolarni bezatishda mualliflik ishlarini bajargan. Xorijiy mamlakatlarda ham yirik binolardagi bezaklarni oʻzbek amaliy bezak sanʼati anʼanalarida bajargan (mas, Malayziyadagi yirik muzey binosi).

    

1946-yilda tugʻilganlar
9-mayda tugʻilganlar
Oʻzbekiston xalq ustalari
Mutallib Usmonov

Mutallib Ahmedovich Usmonov (1924.10.12, Andijon viloyati, Izboskan tumani — 1994.18.12, Toshkent) — islomshunosfaylasuf olim. Falsafa fanlari doktori (1979), professor (1993). Urta Osiyo universitetining sharkshunoslik ftini (1952), Moskvadagi Ijtimoiy fanlar akademiyasini (1961) tugatgan. Andijondagi tuman va viloyat gazetalari muharriri, viloyat madaniyat ishlari boshkarmasi boshligʻi (195257). 1961—65 yillarda partiya organlarida ishlagan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa va huquq institutida boʻlim mudiri (196581; 198490), sobiq SSSRning Afgʻonistondagi elchixonasida maslahatchi (1981—84), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonida yetakchi konsultant (1991 — 1994). Ayni vaqtda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida Qurʼoni karimni tarjima qilish guruhining va shu intdagi islomshunoslik boʻlimining boshligʻi (1990—1994). U.ning ilmiy faoliyati islom dini, uning aqidalari, marosimlariga, Qurʼon sharhlariga bagʻishlangan. U. ateizm hukmronlik qilgan sovetlar tuzumi davrida Oʻzbekistonda birinchilardan boʻlib Qurʼoni karim tarjimasi va ilmiy sharhiga qoʻl urgan, bu borada koʻplab ilmiy ommabop kitoblar nashr etgan. U.ning masʼul muharrirligida "Islom" maʼlumotnomasi (1986; 1nashri), "K,urʼoni karimning oʻzbek tilidagi ilmiy izoxli tarjimasi"ning akademik nashri chop etilgan (2004).

Manbalar 
 Diniy aqidalar va ularning mohiyati, T., 1972; Islom aqidalari va marosimlari, T., 1975; Qurʼoni karim va janobi Rasulullohning amallari, T., 1992.
Saidmahmud Usmonov

Saidmahmud Nogʻmonovich Usmonov — sovet olimi, davlat va siyosat arbobi.

Biografiyadi 
1929-yilda tugʻilgan. 1955-yildan KPSS(b) aʼzosi.

1951-yildan ilmiy, ijtimoiy va siyosiy faoliyatda:

 Butunittifoq paxtachilik ilmiy-tadqiqot instituti aspiranti, iqtisodiyot kafedrasi texnigi, kichik, katta ilmiy xodimi,
 Surxondaryo viloyat partiya qoʻmitasi kotibi,
 Surxondaryo viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi,
 Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti kotibi,
 Oʻzbekiston SSR qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish va tayyorlash vazirining 1-oʻrinbosari
 KPSS Samarqand viloyat qoʻmitasining 1-kotibi,
 Oʻrta Osiyo qishloq xoʻjaligi iqtisodiyoti ilmiy-tadqiqot instituti direktori oʻrinbosari,
 Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi fanlari akademiyasining vitse-prezidenti, prezidenti, Oʻzbekiston Respublikasi Iqtisodchilar uyushmasi prezidenti.

VASXNIL iqtisod fanlari doktori (1980-yil), professor (1981-yil), muxbir aʼzosi (1983-yil) va akademigi (1988-yil).

SSSR Oliy Kengashining 7 va 8-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

Havolalar 

 centrasia.ru 
 knowbysight.info

1929-yilda tugʻilganlar
18-mayda tugʻilganlar
Chimkentda tugʻilganlar
2000-yilda vafot etganlar
18-martda vafot etganlar
Toshkentda vafot etganlar
Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Surxondaryo viloyat ijroiya qo‘mitasi raislari
Oʻzbekiston Kompartiyasi Samarqand viloyat qoʻmitasining birinchi kotiblari
Ittifoq kengashining Samarqand viloyatidan saylangan deputatlari
Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti kotiblari
Fayzulla Usmonov

Usmonov Fayzulla Asadullayevich (1935.30.4, Toshkent) — geolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995). Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1998). Geol. va mineralogiya fanlari doktori (1979). Oʻrta Osiyo politexnika institutini (1957), Toshkent universitetini tugatgan (1969). Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Geologiya va geofizika institutida ilmiy xodim va guruh rahbari (1957—84), boʻlim mudiri (19841992), institut direktori (1992—2001), shu intda matematik geologiya lab. mudiri (1992-yildan). Ilmiy faoliyati geologik tadqiqotlarni matematikalashtirish va kompyuterlashtirishta qaratilgan. U. Ye.E.Rahimova bilan hamkorlikda birinchi marta Yer yoʻldoshlaridan olingan maʼlumotlar boʻyicha geologik obʼyektlarda minerallarni miqdoriy aniqlashning nazariyasi va uslublarini yaratdi. U. statistik nazariy taxlil asoslarini va konlarni bashorat qilish uchun yangi matematik usullar tavsiya qildi va ular asosida kompyuter dasturlar majmuasini va "Geoanaliz" nomli kompyuter axborot tizimini yaratdi. U. Oʻzbekiston geologlari milliy qoʻmitasining vitse-prezidenta, "Geologiya va mineral resurslar" jurnali bosh muharriri.

Manbalar 
 Osnovi matematicheskogo analiza geologicheskix struktur, T., 1977; Matematicheskiye metodi v regionalnoy geologii i metallogenii, T., 1984.

 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Oʻktam Usmonov

Oʻktam Usmonov (25-iyul 1938 Qibray tumani Baytqoʻrgʻon qishlogi — 3-yanvar 1990) — yozuvchi, jurnalist. Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika institutining tarixfilol. ftini tugatgan (1959). "Lenin uchquni", "Sovet Oʻzbekistoni" gaz.larida adabiy xodim va boʻlim mudiri (1959—72). Respublika partiya MKda masʼul xodim (1972— 82), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida kotib (1983—86), "Sovet Oʻzbekistoni" gaz.da Bosh muharrir (1987—90). Dastlabki hikoyalari 50-yillarning oxirlarida eʼlon qilingan. Birinchi hikoyalar toʻplami — "Guldasta" (1964). Shundan keyin "Bas boylashgan bola" (1965), "Bahor chaqmoqlari" (1970), "Notinch kecha" (1976), "Sirli sohil" (1981), "Kishan" (1984), "Qismat" (1988) hikoyalar va qissalardan iborat kitoblari chop etilgan. U. ijodida "Girdob" (1979) romani muhim oʻrin tutadi. Roman asosida yaratilgan videofilm xalq orasida shuhrat qozongan. Asarda ziyolilarning mashaqqat va izlanishlarga toʻla hayoti, haqiqat va nohaqlik oʻrtasidagi shiddatli kurashlar, ziddiyatlar mahorat bilan tasvirlangan. Aziz, Mahamatchatoq obrazlari qayotiy, samimiy boʻyoqlarda chizilgan. T. Drayzerning "Amerika fojiasi" romanini, A. Shirvonzodaning "Nomus" qissasini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Manbalar 

1938-yilda tugʻilganlar
25-iyulda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
3-yanvarda vafot etganlar
Qahramon Usmonov

Qahramon Usmonov (1940.15.9. Buxoro viloyati Jondor tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1962). 1962-yildan Jondor tumanidagi maktablarda matematika oʻqituvchisi, tarbiyaviy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, direktor, 1999—2001-yillarda 20 - ixtisoslashgan iqtidorli bolalar internat maktabida matematika oʻqituvchisi sifatida faoliyat olib borgan.

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1940-yilda tugʻilganlar
15-sentabrda tugʻilganlar