Norvegiya — AQSh munosabatlari

Amerika Qoʻshma Shtatlari va Norvegiya oʻrtasidagi ijobiy munosabatlar juda uzoq tarixga ega.

1776-yilgi Amerika inqilobi Norvegiyaga katta taʼsir koʻrsatgan va Qoʻshma Shtatlar Konstitutsiyasining demokratik gʻoyalari Norvegiyaning 1814-yilgi Konstitutsiyasi mualliflari uchun namuna boʻlib xizmat qilgan. Ikki xalq oʻrtasidagi yaqin munosabatlar 1825-1940-yillar oraligʻida 850 000 dan ortiq norvegiyaliklar Qoʻshma Shtatlarda yangi uylar qurib, mamlakatni qurishga yordam bergan Norvegiyaning AQShga ommaviy emigratsiyasi bilan mustahkamlandi.

1945-yilda nemis istilosidan ozod boʻlgach, Norvegiya oʻzining betaraflik huquqidan voz kechdi. Britaniya va AQSh bilan harbiy ittifoq hamda iqtisodiy hamkorlikni taʼkidlab, NATOga qoʻshildi. Marshall rejasi Norvegiyaga iqtisodiyotini modernizatsiya qilish va jahon bozoriga koʻproq integratsiyalashishga yordam berdi. Mamlakat shimoliy qoʻshnisi Sovet Ittifoqini xafa qilishi mumkin boʻlgan har qanday provokatsiyadan qochadi. 1960-yillardan boshlab Norvegiya Yevropa siyosiy hayotiga tobora koʻproq jalb qilingan. Ayni paytda Buyuk Britaniya va Qoʻshma Shtatlar bilan aloqalarning ahamiyati pasaygan. Norvegiya Yevropa Ittifoqiga qoʻshilishdan bosh tortadi va asosan mustaqil tashqi siyosat yuritadi.

Ikki tomonlama munosabatlarning doʻstona holati 1999-yilda bir pog‘ona koʻtarildi. Shu yilning noyabr oyida Norvegiya qiroli Harald V AQSh Prezidenti Bill Klintonning tashrifiga mezbonlik qildi, bu AQSh prezidentining Norvegiyaga birinchi tashrifi sifatida mustahkamlandi. Norvegiya va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasidagi do‘stona munosabatlar asosanOslodagi oʻzaro manfaatlarga xizmat qiladigan loyihalarga asoslanadi. Ular orasida NATOning transatlantik xavfsizlikni taʼminlashdagi muvaffaqiyatini kengaytirish, ikki davlat oʻrtasida yangi biznes imkoniyatlarini ilgari surish, Arktika kengashi bilan Arktika muhitini va Rossiya bilan, xususan, Barens dengizini boʻyicha hamkorlik qilish, Boltiqboʻyi davlatlariga oʻz siyosiy yo‘llarini topishda yordam berish kabilar bor. Hamkorlik Yevropa siyosatida o‘z o‘rniga ega bo‘lish hamda inson ehtiyojlari uchun axborot texnologiyalaridan foydalanish yo‘nalishlarida davom etmoqda.

AQShning 2012-yilgi Global yetakchilik hisobotiga koʻra, norvegiyaliklarning 46 foizi AQSh yetakchiligini maʼqullaydi, 21 foizi norozi va 33 foizi noaniq.

Elchixonalar 
Qoʻshma Shtatlar Osloda elchixonasiga ega. Qoʻshma Shtatlarning Norvegiyadagi elchisi AQShning Oslodagi elchixonasiga mas’uldir.

AQShning asosiy rasmiylari:

 Elchi — Mark Natanson
 Muvaqqat ishlar vakili, Missiya rahbari o‘rinbosari — Richard Rayli
 Siyosiy va iqtisodiy masalalar boʻyicha maslahatchi -Erik J. Karlson
 Jamoatchilik bilan aloqalar boʻlimi xodimi - Enn Barrouz MakKonnell
 Konsullik boshligʻi - William Whitaker
 Mudofaa va dengiz attashesi - kapitan Gari A. Rogeness, USN
 Armiya attashesi - polkovnik Rene Underwood, AQSh
 Havo attashesi - polkovnik Aaron V. Steffens
 Mudofaa bilan hamkorlik boshqarmasi boshligʻi -podpolkovnik Richard Rozenshteyn
 Boshqaruv xodimi - Tom Kanaxuate
 Tijorat boʻlimi boshligʻi / AQSh tijorat xizmati - Vidar Keyn
 Mintaqaviy xavfsizlik xodimi - Kennet D. Lindberg

Norvegiya Vashingtonda, AQShda elchixonasi va uchta konsulligiga ega; Nyu-York shahrida, Hyustonda (Norvegiya Bosh konsulligi, Hyuston) va San-Fransiskoda.

Norvegiyadagi amerikaliklar 

Bugungi kunda Qoʻshma Shtatlarda 4,5 milliondan ortiq ajdodlar norvegiyalik boʻlgan odamlar yashaydi.

 Qoʻshma Shtatlardagi oq tanlilarning 2% dan bir oz koʻprogʻi norvegiyaliklardir. Yuqori Oʻrta Gʻarbda, ayniqsa Minnesota, gʻarbiy Viskonsin, shimoliy Ayova va Dakotada oq tanlilarning 15% dan ortigʻi Norvegiya millatiga mansub. Shimoliy Dakotan aholisining deyarli uchdan bir qismi norvegiyaliklarni oʻzlarining ajdodlari deb bilishadi.
 Norvegiyalik amerikaliklarning 55% Oʻrta Gʻarbda yashaydi, lekin ularning katta qismi (21%) Tinch okeani sohilidagi Vashington, Oregon va Kaliforniya shtatlarida istiqomat qiladi.
 Kelib chiqishi norvegiyadan boʻlgan amerikaliklar oʻz meroslarini faol saqlab kelmoqdalar. Ularning aksariyati ayni paytda pazandalik urf-odatlari (lutefisk va lefse), kostyumlar (bunad) va Norvegiya bayramlari (Syttende May, 17-may) mashhur. Qoʻshma Shtatlardagi bir qator shaharlar, ayniqsa Yuqori Oʻrta Gʻarbda, Norvegiya taʼsiri juda kuchli.
 Norvegiyaliklar barcha Skandinaviya immigratsion guruhlari ichida eng koʻp boʻlgan boʻlsa-da, boshqa Skandinaviyaliklar ham xuddi shu davrda Amerikaga koʻchib oʻtishgan. Bugungi kunda 11-12 million Skandinaviyadan ajdodlari boʻlgan amerikaliklar mavjud. Skandinaviya avlodlari butun Qoʻshma Shtatlardagi oq tanli aholining taxminan 6% va Yuqori Oʻrta Gʻarbdagi oq tanli aholining 25% dan ortigʻini tashkil qiladi.
 Kelib chiqishi Norvegiyadan boʻlgan amerikaliklar odatda lyuteran (Norvegiya-Amerika lyuteranligi), ozroq qismi Rim-katolik yoki boshqa protestant mazhablariga mansub.
 Norvegiyalik amerikaliklar orasida soʻnggi yuz yil ichida tarixan yuqori tugʻilish koʻrsatkichlari ularning sonining dastlabki 850 000 immigrantdan toʻrt baravar koʻpayishiga olib keldi.

Norvegiyaning Qoʻshma Shtatlardagi konsulliklari

Minneapolis 
1906-yilda Norvegiya Minnesota shtatining Minneapolis shahrida konsullik ochdi. 1946-yilda u bosh konsullikka aylandi. 2001-yilda Norvegiya hukumati konsullikni yopishni rejalashtirgan edi, ammo Norvegiyadagi amerikalik guruhlari uni ochiq saqlashga harakat qilganidan keyin ochiq qoldi. 2007-yilda Norvegiya hukumati yana konsullikni yopish va uning oʻrniga faxriy konsullik tashkil etish rejalarini eʼlon qildi; rejalar yana Norvegiyadagi amerikaliklar tomonidan tanqid qilindi.

Minneapolis konsulligi Minnesota, Ayova, Michigan, Montana, Nebraska, Shimoliy Dakota, Janubiy Dakota va Viskonsin shtatlariga xizmat koʻrsatgan. 2007-yilda Minnesota shtatida kelib chiqishi norvegiyalik 850 000 kishi yashagan. 2007-yilda konsullikda toʻrtta doimiy xodim va stajyor boʻlgan.

2007-yilda AQShning sobiq vitse-prezidenti Valter Mondeyl faxriy bosh konsul lavozimida ishlashga rozi boʻldi. Uning oʻrnini Gari Gandrud egalladi, uning bobosi PA Gandrud Minnesota qonun chiqaruvchi organida ham Vakillar palatasida, ham Senatda ishlagan. 2015-yil holatiga koʻra, oʻgʻillari Norvegiyada CEO bosh direktori boʻlgan Eyvind Xeyberg Minneapolisda faxriy konsul hisoblanadi.

Mayami 
Ilgari Mayamida Norvegiya konsulligi bor edi, u Florida, Alabama, Jorjiya, Shimoliy Karolina, Janubiy Karolina va Karib dengiziga xizmat koʻrsatgan. Konsullik 2003-yil 1-aprelda yopildi. Kosullik yopilgandan soʻng uning hududi Hyuston, Nyu-York, Karakas va Mexikodagi konsulliklar oʻrtasida boʻlingan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Koul, Ueyn S. (1989) Norvegiya va Amerika Qoʻshma Shtatlari, 1905-1955: Tinchlik va urushda ikki demokratiya . Ames: Ayova shtati universiteti nashriyoti.ISBN 0813803217 .
 Danielsen, Xelge. „Harbiy yordam, tashqi siyosat va milliy xavfsizlik: AQShning Norvegiyaga harbiy yordamining maqsadlari, 1950-1965“. Skandinaviya tarix jurnali 45.1 (2020): 71-94.

 Lundestad, Geir. „Qoʻshma Shtatlar va Norvegiya, 1905-2006 yillardagi ittifoqchilar: juda oʻxshash, juda boshqacha.“ Transatlantika tadqiqotlari jurnali 4.2 (2006): 187-209.
 Lundestad, Geir. „Norvegiya xavfsizlik siyosatining evolyutsiyasi: Gʻarb bilan ittifoq va Sharqda ishonch“. Skandinaviya tarixi jurnali 17.2-3 (1992): 227-256.
 Lundestad, Geir. Amerika, Skandinaviya va Sovuq urush, 1945-1949 (1980),

Havolalar 

 Norvegiya tarixi — AQSh munosabatlari Tarixchilar idorasi sayti
 AQShning Norvegiya bilan aloqalari AQSh Davlat departamenti veb-sayti
 Siyosat va tarix  AQSh-Norvegiya munosabatlari boʻyicha veb-sayt , Oslodagi Qoʻshma Shtatlar elchixonasi
 Norvegiyaning Norvegiya hukumatining AQSh sayti bilan aloqasi
 Norvegiya va Qoʻshma Shtatlar Vashingtondagi Norvegiya Qirollik elchixonasi veb-sayti
 Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosining Norvegiya veb-sayti bilan tovarlar savdosi
 Norvegiya Qoʻshma Shtatlarda ish oʻrinlari yaratmoqda  Norvegiya Qirolligining Vashingtondagi elchixonasi pdf fayli, 2017 yil.
AQSHning ikki tomonlama aloqalari
Norvegiyaning ikki tomonlama aloqalari
AQShning tashqi siyosati
Norvegiyaning tashqi siyosati
Xalqaro munosabatlar