Ekzistensial nigilism

Ekzistensial nigilizm - bu hayotning ichki ma'nosi yoki qiymati yo'qligi haqidagi falsafiy nazariya. Koinotga nisbatan, ekzistensial nigilizm bitta odam yoki hatto butun inson turi ahamiyatga ega emas, maqsadsiz va mavjudlik umumiyligida o'zgarishi dargumon. Nazariyaga ko'ra, har bir shaxs koinotda "nima uchun"ni bilishdan mahrum bo'lgan tashqi ta'sirdan uzilgan mavjudotdir. Hayotning o'ziga xos ma'nosizligi asosan ekzistensializm falsafiy maktabida o'rganiladi, bu yerda inson o'zining sub'ektiv "ma'nosi" yoki "maqsadini" yaratishi mumkin. Nigilizmning barcha turlaridan ekzistensial nigilizm eng ko'p adabiy va falsafiy e'tibor tortgan.

Hayotning ma'nosi 
Ma'no va qadriyatlar asossiz ekanligi haqidagi g'oya nigilizmning bir shaklidir va bu g'oyaga ekzistensial javob ma'no "tafakkur nazariyasi masalasi" emas, balki "mashg'ul bo'lish va bag'ishlanishning natijasi" ekanligini ta'kidlaydi.

Jan-Pol Sartr o'zining "Ekzistensializm - bu gumanizm" inshosida "Borliq mohiyatdan oldinroq keladi, deganda nimani tushunamiz? Demoqchimizki, inson eng avvalo mavjud bo'ladi, o'zi bilan uchrashadi, dunyoda ko'tariladi va keyin o'zini ta'riflaydi. Agar inson ekzistensialist sifatida o'zini ta'riflab bo'lmaydigan deb hisoblasa, demak, u boshidanoq hech narsa emas. U keyinchaliuk o'zini o'zi yaratgunicha hech narsa hisoblanadi." Bu erda ekzistensialistlar ma'no "mashg'ul bo'lish va bag'ishlanishning oqibati" deganda nimani nazarda tutayotgani ravshanlashtirilgan.

Nazariya hayotga qarash va ma'no yaratish uchun insoniy vaziyatni tasvirlashni nazarda tutadi, bu quyidagicha umumlashtiriladi: "Biz qancha o'zimizni aldamaylik, xafa bo'laylik yoki adashtirmaylik, bizning hayotimiz hech qanday ahamiyatga ega emas va topib bo'lmaydigan ma'noni izlash yoki uni tirkash befoydadir." Ekzistensial nigilistlar, to'g'risini aytganda, kishi borliqning bema'niligini qabul qilishi kerak, oxir-oqibat u o'ladi va din ham, metafizika ham o'lim qo'rquvining natijasidir, deb da'vo qiladilar.

Donald A. Krosbining so'zlariga ko'ra, "Hayot uchun hech qanday oqlov yo'q, lekin yashamaslik uchun ham sabab yo'q. O'z hayotida ma'no topishga da'vo qilganlar yo aldagan yoki adashgan. Ikkala holatda ham ular insoniy holatlarning og'ir haqiqatiga tik boqa olmaydilar."

Tarix 
Ekzistensial nigilizm Kirenaiklardan beri G'arb intellektual an'analarining bir qismi bo'lib kelgan, masalan, Kirenelik Hegesias.  Uyg'onish davrida Uilyam Shekspir Makbetning  tafakkur doirasi orqali shu nomli pyesaning oxirida  ekzistensial nigilistning nuqtai nazarini ajoyib tarzda umumlashtirgan. Artur Shopengauer, Søren Kierkegaard va Fridrix Nitsshe bu g'oyalarni yanada kengaytirdilar va Nitsshe, ayniqsa, ekzistensial nigilizmning asosiy arbobiga aylandi.

1940-yillarda Fransiyada ateistik ekzistensialistik harakati tarqaldi. Jan-Pol Sartrning Borliq va Bo'shliq va Albert Kamyuning Sizif haqidagi afsona sida ushbu mavzu muhokama qilingan. Kamyu "Begona", " Kaligula ", "Vabo ", "Yiqilish" va "Isyonchi " kabi boshqa asarlar yozgan. Boshqa timsollar orasida Martin Heidegger va Jak Derrida bor. Bundan tashqari, Ernest Bekkerning Pulitser mukofoti sovrindori “Oʻlim inkori ” asari ekzistensial nigilizm haqidagi fikrlar toʻplamidir.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Veit, V. (2018). Ekzistensial nigilizm: yagona jiddiy falsafiy muammo - Camus tadqiqotlari jurnali 2018: 211-236. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.26965.24804
 Devid Stori (2011). "Nigilizm, tabiat va kosmosning qulashi". (Ingliz tilida) Kosmos va tarix: Tabiiy va ijtimoiy falsafa jurnali. 2012-yil 4-fevralda olindi.
 Donald A. Crosby (1988-yil 1-iyul). Absurd xayoloti: zamonaviy nigilizmning manbalari va tanqidlari. Nyu-York davlat universiteti matbuoti. ISBN 978-0-88706-719-8. 2012-yil 29-yanvarda olindi.
 "Nutq: "Ertaga, ertaga va ertaga" Uilyam Shekspir". 2021-yil 16-avgust.
 Alan Pratt (2001-yil 23-aprel). "Nigilizm". Internet falsafa ensiklopediyasi. Embri-Ridl universiteti. 2012-yil 4-fevralda olindi.

Ekzistensializm
Hayot falsafasi
Nigilizm