MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Tolibjon Karimov

Tolibjon Raufovich Karimov (2-iyul, 1940-yil, Toshkent — 19-iyul, 2023-yil, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1987).

Biografiyasi 
Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1961). 1961—1963-yillar Qoʻqon teatrida, 1963-yildan Hamza teatrida aktyor. K.ning ijodi yorqin dramatizm va qahramonona romantizmga boyligi, joʻshqinligi bilan ajralib turadi. Eng yaxshi rollari: Yoʻlchi, Tantiboyvachcha („Quglugʻ qon“), Gʻofir („Boy ila xizmatchi“), Mirzo Ulugʻbek („Mirzo Ulugʻbek“), Temur („Sohibqiron Temur“), Shoh Maʼmun („Abu Rayhon Beruniy“), Azizboy („Istehkom“), Qosim („Gurung“), Jamol („Istanbul fojiasi“), professor („Yetti faryod“) va b. Televizion spektakllarda Joʻra („Yodgor“), Qalandar Qarnoqiy („Ulugʻbek xazinasi“), Shukurov („Diyonat“), Navoiy („Navoiy Astraobodda“), Gʻulomjon („Fargʻona tong otguncha“) kabi; videofilmlarda Jomiy („Navoiy“), Qosimbek („Bobur“), kinoda Oʻtkir („Sayyod qoʻngʻirogʻi“) va b. rollarni ijro etgan. K. hayoti va ijodiga bagʻishlangan „Chirogʻi yoniq uy“ telefilmi ishlangan (1997). Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1988). „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (1997). 2023-yil 19-iyul sanasida Toshkentda vafot etdi.

Manbalar 

7-fevralda tugʻilganlar
1940-yilda tugʻilganlar
Oʻzbekiston xalq artistlari
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Turgʻun Karimov

Turgʻun Aʼzam oʻgʻli Karimov (1916 — Toshkent — 1969.9.11) — xonanda, Oʻzbekiston xalq hofizi (1950). Ashula sanʼati yoʻllarini Yu. Rajabiy va A. Haydarovayan oʻrgangan. Oʻzbekiston radioqoʻmitasi (1935 — 42 va 1947—53), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1942—47) hamda Oʻzbek davlat estradasi (1953— 59)da xonanda. Katta Fargʻona kanali, Farhod GES, Kattaqoʻrgʻon suv ombori qurilishlarida qatnashgan. Repertuaridan oʻzbek mumtoz va xalq ashulalari — "Ushshoq", "Buxoro Irogʻi", "Oh kim, rahm aylamas", "Oromijon", "Ul parivash" hamda zamonaviy bastakorlar asarlari urin olgan: "Raʼnolanmasun", "Qadah" (Yu. Rajabiy), "Bormikin" (J. Sultonov), "Soʻlim" (I. Ikromov), "Qorabayir" (F. Sodiqov), "Istadim" (F. Toshmatov) va b. Shuningdek, A. Xay-darov, O. Imomxoʻjayevlar bilan hamnafaslikda "Fargʻonacha shahnoz", "Hanuz", "Fargʻonacha jonon", "Chaman yalla", "Oʻlmasun" (J. Sultonov) kabi ashulalarni mahorat bilan ijro etgan.

Manbalar 

1916-yilda tugʻilganlar
1969-yilda vafot etganlar
9-noyabrda vafot etganlar
Ubaydulla Karimov

Ubaydulla Isroilovich Karimov (1920.1.4 — Toshkent — 1997.11.10) — oʻzbek sharqshunos olimi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1995), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), filologiya fanlari doktori (1972). Oʻrta Osiyo industrial institutining kimyo-texnologiya fakulteti (1941) va Oʻrta Osiyo universitetining sharq fakultetini (1949) tugatgan. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—1942). Oʻrta Osiyo universiteti sharq fakultetida fors tilidan dars bergan (1949—1952). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida kichik, soʻng katta ilmiy xodim (1952—1958), Sharq qoʻlyozmalarini tavsiflash va kataloglashtirish (1959—1975), Sharq yozma yodgorliklarini oʻrganish va nashr etish (1976—1988) boʻlimlari mudiri, yetakchi ilmiy xodim (1988—1990), bosh ilmiy xodim (1990—1997).

Ilmiy faoliyati 
Karimovning asosiy ilmiy faoliyati Sharq kimyosi, dorishunosligi, tabobat tarixi kabi sohalarni oʻrganishga qaratilgan. U shu sohalarga oid arab va fors tillaridagi yirik qoʻlyozma manbalarini tarjima va tadqiq etgan. Karimov Sharqshunoslik institutining qoʻlyozmalar fondidagi Abu Bakr Muhammad ibn Zakariyo ar-Roziyning fanga nomaʼlum boʻlgan kimyoga doir asari — "Kitob sirr ul-asror" ("Sirlar siri kitobi") qoʻlyozmasini oʻrganib, bu haqda ilmiy asar yozdi. Karimov Abu Ali ibn Sino ilmiy merosining asosiy tadqiqotchisi va tarjimonidir. U Ibn Sino "Tib qonunlari" asarining oʻzbek va rus tillaridagi toʻliq nashrini tayyorlash va tarjima qilishda qatnashgan. Beruniyning "Kitob as-saydana fit-tibb" ("Farmakognoziya") asarini tarjima va tadqiq etgan. Beruniyning rus tilidagi 7 jildli Tanlangan asarlarini nashrga tayyorlash (1957—1987)da ishtirok etgan. Karimov Ibn Sino ijodini oʻrganishga bagʻishlangan xalqaro simpozium (Tehron, 1955)da ilmiy maʼruzalar qilgan. U Iordaniya kirollik akademiyasining faxriy aʼzoligiga saylangan (1984). Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1971).

Vafoti 
1997-yil 11-oktabrda vafot etgan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi, Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi 2-darajali orden sohibi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1920-yilda tugʻilganlar
1-aprelda tugʻilganlar
1997-yilda vafot etganlar
11-oktyabrda vafot etganlar
Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
Oʻzbek tarixchilari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Toshkent davlat texnika universiteti bitiruvchilari
Shavkat Ibrohimovich Karimov

Karimov Shavkat Ibrohimovich (1943.21.6, Toshkent) — xirurg olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1996), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1993), tibbiyot fanlari doktori (1981), professor (1983). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgan (1966). Toshkent tibbiyot akademiyasi xirurgiya kafedrasi izlanuvchisi, assistenti va dotsenti (1969— 76), Kardiologiya ilmiy tadqiqot instituti ilmiy ishlar boʻyicha direktor muovini (1976—79), 1979-yildan Toshkent tibbiyot akademiyasi gospital fakultet xirurgiyasi kafedrasi mudiri. Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vaziri (1991—98), "Oʻzbekiston tibbiyot jurnali" bosh muharriri (1991—98). K.ning ilmiy ishlari aorta va qon tomir kasalliklari, jigar sirrozi va mexanik sariklik, endovaskulyar va endobiliar jarrohlik, oʻtkir peritonitning ogʻir asoratlari, oʻpka va plevraning oʻtkir va surunkali, shuningdek, jadal jarrohlik kasalliklari, qandli diabetni xirurgik usulda davolashni takomillashtirishga oid. Nyu-York (1995), Kaliforniya (1996) akademiyasi, Rossiya tibbiyot Fanlar akademiyasi (2001) akademik Gepatopankreatoduodenal xirurgiya Yevropa assotsiatsiyasi (1987), N.I. Pirogov nomidagi xirurglar assotsiatsiyasi (1996), Rossiya Gepatologlar xirurgiyasi assotsiatsiyasi (2000) aʼzosi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekiston yetakchilari
Gʻulom Karimov

Karimov Gʻulom (1918.10.11, Toshkent viloyati, Yonariq qishlogʻi – 2014, ) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1943-yildan 132-gvardiyachi oʻqchi polki (2-Ukraina fronti 40-armiyaning 42-gvardiyachi oʻqchi divizioni) pulemyotchilar vzvodi komandiri, Karimov 1944-yil avgustda Ruminiyaning Pashkani shahridan janubi-gʻarbdagi Soch rayonida vzvodi bilan dushmanga qarshi jangda jasorat koʻrsatib bir qancha dot va dzotlarni yakson qilgan. 1945-yil 24 martda Qahramon unvoni berilgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1918-yilda tugʻilganlar
10-noyabrda tugʻilganlar
2014-yilda vafot etganlar

Toshkent viloyatida tugʻilganlar
Toshkent viloyati kishilari
Gʻulom Karimovich Karimov

Gʻulom Karimovich Karimov (1909.15.4 — Toshkent — 1991.2.1) — adabiyotshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969). Fi-lol. fanlari doktori (1962), professor (1963). Leningraddagi Tarix, falsafa va lingvistika institutini tugatgan (1935). Oʻzbekiston Fanlar qoʻmitasi (1943-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi) qoshidagi Til va adabiyot institutida ilmiy xodim (1938—48), Oʻzbekiston ped. fanlari ilmiy tadqiqot institutidirektori (1948—51), Oʻrta Osiyo universiteti (Toshkent Davlat Universiteti) oʻqituvchisi (1951—53), kafedra mudiri (1954—84), professor maslahatchisi (1984—91). Ilmiy faoliyati oʻzbek mumtoz adabiyotini oʻrganishga bagʻishlangan. K. "Layli va Majnun"ning ilmiytanqidiy matnini tayyorlagan (1945). Navoiy, Muqimiy, Furqat, Almaiy, Nodim Namangoniy va b.ning ijodiga oid maʼlumotlarni, hayoti va ijodiy merosini toʻplagan, tadqiq etgan. Oliy oʻquv yurtlari ("Oʻzbek adabiyoti tarixi", 1966) va oʻrta maktablar uchun ("Oʻzbek adabiyoti tarixi", 1974, 1985; N. Mallayev, S. I. Ismatov bilan hamkorlikda) darslik, metodik qoʻllanmalar tuzgan.

Manbalar 

 Muqimiy, T., 1970; Xalq, tarix, adabiyot, T., 1977.

Adabiyot 
 Qosimov B., Dolimov U., Fylom Karimov hayoti va ijodiy faoliyati boʻyicha filolog studentlar uchun biobibli-ografik koʻrsatma, T., 1989; Barkamollik, T., 1999.

Adabiyotshunoslar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1909-yilda tugʻilganlar
1991-yilda vafot etganlar
2-yanvarda vafot etganlar
Hamid Karimov

Hamid Yoqubovich Karimov (1941.7.1, Toshkent) — patofiziolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1998). Tibbiyot fanlari doktori (1979), professor (1980), Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1964). Patologik fiziologiya kafedrasi assistenta, dotsenti (1969—81), professor (1981—88), markaziy ilmiy tekshirish laboratoriya rahbari (1988—90), II Toshkent tibbiyot akademiyasi rektori (1990-yildan). Asosiy ilmiy ishlari toʻqima, hujayra, molekulyar bosqichlarda funksional-metabolik koʻrsatkichlar bilan bogʻliq muammolarni oʻrganishga bagʻishlangan. K. rahbarligida Markaziy Osiyo mintaqasida birinchi mikrotsirkulyasiya laboratoriya si tashkil etildi, unda qon tomir devori fiziologiyasi va patologiyasi oʻrganiladi. "Patologiya" jurnalning bosh muharriri (1998-yildan). Polsha Tibbiyot akademiyasi akademik (2000). "Albert Shveyser" nomli Xalqaro oltin medal bilan takdirlangan (2000).

Manbalar 

 Patofiziologicheskiye aspekti monooksigennoy sistemi, T., 1994; Urologik oʻtkir xastalik va shikastlanishlarda tez yordam. T., 1994; Nekotorie patologicheskiye aspekti ostrogo pankreatita. T., 1996; Ekzogenniy fibroziruyushiy alveolit v usloviyax jarkogo klimata, T., 1999.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1941-yilda tugʻilganlar
7-yanvarda tugʻilganlar
Zulfiya Karimova

Zulfiya Boʻronovna Karimova (1948.26.8, Bekobod) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000). Respublika rus tili va adabiyoti institutini tugatgan (1974). 1967-yildan Shirin shahridagi 2-maktab boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. K. darslarni zamonaviy usulda tashkil etadi, noanʼanaviy dars usullaridan, yangi pedagogik texnologiyalardan unumli foydalanadi.

Manbalar 

 
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1948-yilda tugʻilganlar
26-avgustda tugʻilganlar
Munisxon Karimova

Munisxon Karimova (1950.28.6, Bekobod tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent davlat universitetini tugatgan (1972). 1972-yildan Bekobod tumanidagi 11-, 1980-yildan 6-maktabda kimyo oʻqituvchisi. K.dars jarayonida yangi pedagogik texnologiyalar, xalq, ped.sidan unumli foydalanadi.

Manbalar 

 
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1950-yilda tugʻilganlar
28-iyunda tugʻilganlar
Roziya Karimova

Roziya Zaripovna Karimova (1916.18.3, Qozon – 15.03.2011, Toshkent) – raqqosa, balet artisti, xoreograf, pedagog, olima. Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Oʻzbek davlat musiqali teatri qoshidagi teatr studiyasini tugatgan (1932), shu teatr truppasida, 1939—57 yillar Oʻzbek davlat opera va balet teatri (hoz. Navoiy teatri)da yakka raqqosa. 1949-yildan Oʻzbek raqs va xoreografiya oliy bilim yurtida pedagog. 1964-yildan Hamza nomidagi Sanʼatshunoslik institutida katga ilmiy xodim. Spektakllarda lirik va qahramonlik harakteridagi raqslarni ijro etish bilan birga Anorxon („Oʻrtoqlar“), Asal („Gulsara“), Osiyo („Arshin mol olon“) kabi dramatik rollar ham ijro etgan. Balet partiyalarida oʻzbek xalq raqsi harakatlarini pantomima bilan uygʻunlashtirishga harakat qilgan. „Gulandom“ (Yevgeniy Brusilovskiy), „Oq bilak“ (S. Vasilenko), „Esmeralda“ (Ch. Puni) baletlarida Gulandom, Oq bilak, Ona; „Boʻron“ (M. Ashrafiy, S. Vasilenko), „Karmen“ (J. Bize) operalarida Kumushoy, Fraskita balet partiyalarini ijro etgan. 1957—60 yillar Muqimiy teatrida baletmeyster. „Ravshan va Zulxumor“, „Nurxon“ kabi spektakllarning raqslarini sahnalashtirgan. Oʻzbek raqsiga oid asarlar, uslubiy oʻquv qoʻllanmalari muallifi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1983). "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar 

Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Saboxon Karimova

Saboxon Karimova (1917.8.1, Qoʻqon — 1988.7.7, Toshkent) — aktrisa, rejissyor Oʻzbekiston xalq artisti (1950). 1932— 56 yillar Qoʻqon teatrida, 1957—80 yillar Hamza teatrida ishlagan. K. qajvkorlik qobiliyati bilan hazilkash, gʻayratli, jurʼatli ayollar, shuningdek, muhabbat sanamlari obrazini oʻziga xos mahorat bilan yaratgan. Eng yaxshi rollari: Shirin (Xurshid asari; Yu. Rajabiy musiqasi, "Farhod va Shirin"), Onaxon (Komil Yashin, "Nomus va muxabbat"), Oftobxon (Komil Yashin; X. Toʻxtasinov, "Oftobxon"), Oybarchin (S. Abdulla; T. Jalilov, "Alpomish"), Sanobar (Baxrom Rahmonov, "Yurak sirlari"), Netayxon (A. Qahxrr, "Tobutdan tovush"), Dilbar (R. Bobojon, "Togʻajiyanlar"), Huriniso (Erkin Vohidov, "Oltin devor") va b. Rej. sifatida U. Hojibekovning "Arshin mol olon", Uygʻunning "Qaltis hazil", Komil Yashinning "Gulsara", "Nurxon" kabi asarlarini sahnalashtirgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1917-yilda tugʻilganlar
1988-yilda vafot etganlar
7-iyulda vafot etganlar
Karimxon

Karimxon, Zand, Muhammad (1704/5 — 1779) — Erondagi zandlar sulolasi asoschisi. Uzoq davom etgan ichki nizolardan soʻng Eronni (Xurosondan tashqari) birlashtirgan va vakil nomi bilan hokimiyatni yolgʻiz oʻzi boshqargan (1760—79). Urushlarda vayron boʻlgan Eronni yuksaltirish maqsadida sugʻorish tizimlarini tiklagan, hunarmandchilik, ichki va tashqi savdoni (Ost-Indiya kompaniyasi bilan 1763 y.gi savdo bitimi) rivojlanishiga hmiylik qilgan; dehqonlardan oli-nadigan soliqarni kamaytirishga, mulkdorlarning zoʻravonligini cheklashga harakat qilgan. Sherozni mamlakat poytaxtiga aylantirgan (1760), bu yerda saroy, masjid, bozor, karvonsaroylar qurilgan. Hofiz va Saʼdiy Sheroziy maqbaralari qayta tiklangan.

Manbalar 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
Eron tarixi
1705-yilda tugʻilganlar
1779-yilda vafot etganlar
Karimqulbegi

Karimqulbegi - Shashmaqomdagi Segoh maqomining ikkinchi guruh shoʻʼbalariga kiradigan ashula yoʻllaridan biri. "Nimchoʻponiy" deb ham ataladi. K.ni Eski qovunchilik (hoz. Yangiyoʻl tumani) xonanda va bastakor Karimqulbek (1855—1910) yaratgan deb taxmin qilinadi. Chapandoz usulida ijro etiladi. Avjida Segoh va Ushshoq namudlari, yirik hofizlar esa Turk avjini ham ijro etishgan. K. yakka oʻqlganda unga Moʻgʻulchai Segoh Talqinchasi ulab kuylangan va bu K. II deb atalgan.

Manbalar
Kario

Kario (yunoncha: karion — „yadro“, „yongʻoq“)— qoʻshma soʻzlar boʻlagi; hujayra yadrosiga oidlikni bildiradi (masalan, kariogramma).

Manbalar
Kariogramma

Kariogramma (kario... va yun. gramma— ras, chiziq) — bitta hujayra xromosomalarining barcha tafsilotlari bilan aynan oʻziga oʻxshatib aks ettirilgan (foto yoki chizma rasm) va sistemalashtirilgan toʻplami (qarang Kariotip). Sistemalashtirish gomologik xromosomalar juftlarini yoki identifikatsiyalash mumkin boʻlmagan xromosomalar guruhini tanlash va mazkur juft (guruh)ning tur idiogrammasiga mos ravishda tartibini yoki harfini aniqlash orqali amalga oshiriladi. K. tahlilining asosiy vazifasi biror guruhga mansub, tashqi koʻrinishdan oʻxshash boʻlgan xromosomalar farqini aniqlashdan iborat.

Manbalar
Kariokinez

Kariokinez (kario... va yun. kinesis -harakat) — hujayra yadrosining boʻlinishi; mitoznit eskirgan sinonimi.

Manbalar
Kariologiya

Kariologiya (kario ... va ... logiya) — sitologiyaningir boʻlimi; hujayra yadrosi va uning tuzilmalari (yadrocha, xromosomalar, yadro membranasi va b.)ni optik va elektron mikroskopiya, sitokimyo, izotop indikatorlar usullari yordamida oʻrganadi. K. 19-asr oxiri 20-asr boshlarida hujayra yadrosining irsiyatdagiyetakchi roli aniqlanganidan soʻng paydo boʻldi. Yadro tuzilmalarining interfaza va hujayraning boʻlinishi (qarang Amitoz, Mitoz, Meyoz, Endomitoz) davrida mikroskopik va submikroskopik tuzilishi, ayniqsa, xromosomalar reduplikatsiyasi qonuniyatlarining aniqanishi K.ning asosiy yutugʻi hisoblanadi. Genetika va K. asosida sitogenetika paydo boʻlgan. K. sitogenetika, rivojlanish biologiyasi, molekulyar biologiya bilan birga hujayra tuzilmalarining rivojlanishi va ixtisoslashuvi jarayonida xromosomalar va ular ayrim qismlarining shakllanishi hamda funksiyasi qonuniyatlarini oʻrganadi. Xromosomalar va ularni tashkil etgan tuzilmalar tarkibini oʻrganish K.ning eng aktual muammosi hisoblanadi. Har xil yoki bitta turga mansub organizmlar kariotiplarini qiyoslash asosida tur doirasida kariotiplarning oʻzgarmasligi prinsipining aniklanishi kariosistematikaning paydo boʻlishiga olib keldi. 20-asrning 50-y.larida odam K.sining rivojlana boshlashi bilan bir qatorda irsiy kasalliklarnit xromosomalar bilan bogʻlikligi aniqlandi (qarang Tibbiyot genetikasi, Odam genetikasi). K., sitologiya, sitosistematika, sitogenetika sohasidagi maqolalar Florensiya universiteti tomonidan nashr etilayotgan "Caryologia" (1948-yildan) xalqaro jur.da chop etiladi.

Sharifjon Toʻrabekov

Manbalar
Karioplazma

Karioplazma (kario... va plazma) — kariolimfa, yadro suyuqligi — hujayra yadrosi ichidagi barcha xromatin, yadrochalar, shuningdek, har xil granulalar. Xromatin kimyoviy moddalar bilan ekstraksiya qilinganidan soʻng K.da qalinligi 2—3 nm boʻlgan oqsil fibrillaridan tuzilgan yadro matriksi saqlanib qoladi. Bu matriks yadrochalar, xromatin, yadro pusti porasi kompleks larini va b. tuzilmalarni birlashtiruvchi yadro sinchini hosil qiladi.

Manbalar
Kariota

Kariota (Caryota) — palmadoshlar oilasiga mansub palmalar turkumi. Boʻyi 25 m cha. Hindiston yarim oroli, Malayya arxipelagi va Hind okeanining baʼzi o.larida, tropik Avstraliyada 10 dan ortiq turi bor. Bargi juft patsimon, uz. 6,5 m. Guli juda yirik (uz. 3,5 m cha) shingilsimon toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi rezavor. K. hayotida bir marta gullaydi. Gullashdan oldin palmaning uchi kesilib, undan palma vinosi tayyorlashda ishlatiladigan va ichiladigan shira olinadi. Baʼzi turlari (S. urnens, S.mitis)HHHr toʻpguli shirasidan qand ishlab chiqariladi, vino tayyorlanadi; loyalarining oʻzagidan kraxmal olinadi; koʻp turlarining yogʻochi qurilishda ishlatiladi. Barg tolalaridan savat toʻqiladi va chutka tayyorlanadi.

Manbalar
Kariotip

Kariotip (kario… va yun. typos — namuna, shakl, tip), xromosomalar toʻplami — u yoki bu turga mansub organizmning maʼlum oʻlcham, shakl va songa ega xromosomalari toʻplami. K. tushunchasini fanga rus genetigi G.A.Levitskiy kiritgan (1924). Kariotip turning eng muhim genetik xususiyatlaridan boʻlib, har bir tur oʻz K.iga ega. Minglab oʻsimliklar, shuningdek, odam kariotipi oʻrganilgan. Masalan, yumshoqbugʻdoy Triticum aestivum ning somatik hujayralarida 42, qattiq bugʻdoy T. durum nikida 28 xromosoma, suli Avena sativa ning somatik hujayralarida 42 xromosoma bor. Oʻsimliklarning somatik (jinssiz) hujayralarida xromosomalar soni (diploid soni deb atalib, shartli ravishda 2p bilan belgilanadi), odatda, yetilgan jinsiy hujayralarinikiga (xromosomalarning sonining yarmi gaploid soni deb atalib, p bilan belgilanadi) nisbatan 2 marta koʻp boʻladi. Xromosomalarning diploid toʻplami urugʻlanish davrida ota-ona xromosomalarining qoʻshilishidan vujudga keladi. Biri ona, ikkinchisi esa ota organizmidan oʻtgan xromosomalar jufti gomologik hisoblanadi. Mazkur juftdagi gomologik xromosomalar morfologik jihatdan bir xil. Har bir tur uchun hujayradagi xromosomalar soni doimiy boʻlsada, baʼzan bundan chetlanishlar ham kuzatiladi. Masalan, gulli oʻsimliklar endospermasi hujayralaridagi xromosomalar toʻplami 3 hissa ortiq (triploidZp). Past yoki yuqori haroratlar taʼsirida xromosomalar kaltalashadi, ionlovchi radiatsiya va boshqalar taʼsirida esa qismlarga boʻlinib ketishi yoki toʻplamdan tushib qolishi mumkin. Ayrim xromosoma yoki uning biron qismining yoʻqolishi, koʻpincha, hujayrani halokatga olib keladi. K.ni qiyosiy oʻrganish oʻsimliklar sistematikasi (kariosistematika)da, shu jumladan, madaniy oʻsimliklarning kelib chiqishini oʻrganishda, seleksiyada keng qoʻllaniladi.

Manbalar
Vladimir Karitskiy

Vladimir Dmitriyevich Karitskiy (1930.27.1, Samarkand) — Oʻzbekistan Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent ped. institutini tugatgan (1959). 1956 yildan maktablarda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi, 1966 yildan Oʻzbekistan Maorif vazirligida metodist, tuman xalq maorifi boʻlimida yoʻriqchi, 1977 yildan Mirobod tumanidagi 31-, 1987 yildan 263-maktab direktori. U maktabda fizika, mat., EHM boʻyicha chukur oʻzlashtiradigan litsey sinflarini ochgan.

Manbalar 

1930-yilda tugʻilganlar
27-yanvarda tugʻilganlar
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Kariya

Kariya — Kichik Osiyoning Jan.Gʻarbi (hozirgi Turkiya hududi)dagi qad. viloyat. Mil. av. 2-ming yillikda shu hududga kelib joylashgan kariylar qabilasining nomi bilan atalgan. Miloddan avvalgi 6 — 4-asrlarda axomaniylar, 4-asrning oxirida makedoniyalik Aleksandr, 3-asrdan salavkiylar qoʻl ostida. Miloddan avvalgi 129 yilda Rimning Osiyo provinsiyasi tarkibida.

Manbalar 

 

Tarixiy viloyatlar
Turkiyadagi qadimgi yunon arxeologik yodgorliklari
Karkidon suv ombori

Karkidon suv ombori - Fargʻona viloyati Quvasoy daryosidagi gidrotexnika inshooti. Suv ombori Fargʻona viloyati Kuva tumani bilan Qirgʻiziston Respublikasi chegarasida, Nazarota togʻoldi bilan Quvasoy vodiysi adirlari oraligʻidagi tabiiy botiqda qurilgan. Birinchi navbati 1961—63 yillar oxirida, ikkinchi navbati 1967-yilda qurib bitirildi. Karkidon suv ombori toʻgʻoni balandligi 70 m, uz. 420 m. Umumiy hajmi 218,4 mln. m³, foydali hajmi 211,5 mln. m³; suv yuzasi mayd. 9,65 km²; maksimal uz. 5,5 km; oʻrtacha chuq. 36,7 m. Karkidon suv omboridan suv chiqarish inshooti (uz. 340 m) va maxsus kanal (uz. 2,7 km, chuq. 2,7 m, suv oʻtkazish imkoniyati 50 m3/s) orkali suv Janubiy Fargʻona kanalida oqib oʻtadi. Karkidon suv omboriga suv uz. 27 km boʻlgan kanal orqali beriladi. Suv ombori qurilishi Fargʻona viloyatining Quva, Oxunboboyev, Oltiariq, Fargʻona tumanlari ekin maydonlari suv taʼminotini yaxshiladi.
Karkidon suv ombori Janubiy Farg’ona kanalidan hamda Isfayramsoydan sug’oriladigan maydonlarni suv taminotini yaxshilash maqsadida qurilgan. Suv ombori qurilishi bilan Andijon va Farg’ona viloyatining JFK dan sug’oriladigan 69 ming ga maydonida suv tanqisligi  to’la xal qilinadi. Bundan tashqari O’zbekiston Respublikasi Farg’ona viloyati va Qirg’iziston Respublikasi O’sh viloyatining Isfayramsoydan sug’oriladigan 43 ming ga maydonida suv tanqisligi 192 mln. m³ dan 96 mln. m³ ga kamaydi , yani suv taminoti 70 %  dan 85% ga oshdi. Qirg’iziston Respublikasiga 13 % suv taqsimoti kafolatlangan. Karkidon suv ombori kurilishi “Uzdavsuvloyiha” instituti loyihasi asosida  “Fargona suv qurilish” tresti tomonidan  tugallangan.

Manbalar 

Suv omborlari
Oʻzbekiston geografiyasi
Karkidon qushlar

Karkidon qushlar () -popushaklar turkumining bir oilasi. Tumshugʻi keskin pastga egilganligi, uning ustida katta shoxsimon oʻsimta borligi uchun K.q. deb nom berilgan. Tanasining uz. 50 sm dan 165 sm gacha, vazni 150 g dan 4 kg gacha.

K.q. yirik, dumlari uzun, barmoqlari bir-biriga birikkan. Oilada 14 urugʻ, 45 tur mavjud. Afrika, Avstraliya va Hindistonda tarqalgan. Shoxli qargʻaturidan boshqa turlari oʻrmonlarda yashab, daraxtlarning tabiiy kovaklariga 1—5 tuxum qoʻyadi. Inkubatsiya davri 1,5 oy. Modasi tuxum bosayotganida nari kovak ogʻzini kichik teshik qoldirib shuvab tashlab, modasi va joʻjalarini oziqlantiradi. Joʻjalari uchurma boʻlgandan keyin uya ogʻzini ochadi. Ayrim turlar bolalari 2—3 haftaligida modasi uyadan chiqib, kovakni qaytadan shuvaydi, bolalarini nari va modasi oziqlantiradi. K.q. har xil mevalar, hasharotlar bilan oziqlanadi, ayrim hollarda kaltakesak, kushlarning bolalarini ham tutadi.

Manbalar 

 

Qushlar