MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Gʻazalkent gidrouzeli

Gʻazalkent gidrouzeli — Chirchiq daryosidagi gidrotexnika inshooti. 1940-yilda qurilgan. Toʻgʻonning umumiy uz. 544 m. Toʻgʻon ostonasi daryo oʻzanidan 1,5 m yuqorida qurilgan. Toʻgʻon 115° burchak ostida qurilgan toʻsiqli va tuproqli qismlan iborat. Toʻsikli qismining uz. 94 m; har qaysisining eni 14 m dan boʻlgan 5 darvozadan iborat. Toʻgʻon darvozalari toʻliq ochilganda sekundiga 2300 m³suv oʻtadi. Uning oʻng qismida Tovoqsoy GES kanaliga suv chiqargich — rostlagich qurilgan. Rostlagichning maksimal suv sarfi 260 m’/sek. Kanalga ketadigan suvdagi oqiziqlarni ushlab qolish uchun uning bosh qismiga 125,8 × 130 m oʻlchamli 6 kamerali tindirgich qurilgan. Toʻgʻon ostonasi 2 pogʻonali boʻlib, yuqorigi pogʻona ochilsa, tindirgichga quyiladi, pastki pogʻona ochilsa, tindirgichga yigʻilib qolgan oqiziq choʻkin-dilar oʻlchami 1,7 × 3,5 m li 6 ta maxsus tuynuk orqali uz. 300 m, eni 10 m, qiyaligi 0,005 boʻlgan kanalga chiqarib tashlanadi. Suvning tezligi 7- 9 m/sek. boʻlganda tuynuklar sekundiga 280 m³suv oʻtkazadi. Toʻgʻonda daryoda suzib keladigan muz parchalarini oʻtka-zib yuborish uchun balandligi 7 m li darvoza bor. Tuproqli toʻgʻon toʻsiqli toʻgʻonning davomi boʻlib, uz. 450 m. Toʻgʻonning chap qismida yangi kanalga suv chiqaruvchi rostlagich qurilgan. Rostlagichning maksimal suv sarfi sekundiga 2,5 m³. Daryoning chap qirgʻogʻiga damba va toʻsiqlar qurilgan (qarang Gʻazalkent GES).

Manbalar 

Oʻzbekiston iqtisodiyoti
Energetika
Toshkent viloyati

Oʻzbekiston gidrotexnik inshootlari
Chirchiqdagi gidrotexnik inshootlar
Gʻazalkent
Gʻazalkent toshga ishlov berish kombinati aksiya-dorlik jamiyati

"GʻAZALKENT TOSHGA ISHLOV BERISH KOMBINATI" AKSIYA-DORLIK JAMIYATI - tabiiy toshlardan qurilishda ishlatiladigan qoplama pardozlash plitalari ishlab chiqaradigan yirik korxona. "Oʻzqurilishmateriallari" aksiyadorlik kompaniyasi tarkibiga kiradi. Toshkent viloyati Boʻston-liq tumanidagi Gʻazalkent shahrida joylashgan. 1946-yilda birinchi sex qurilib, mahsulot bera boshlagan. 1970-yil 5-iyulda zamonaviy kombinat kompleksi ishga tushirilgan. 1994-yildan ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. Oqsoqota marmarini qazib oladi va Sevasoy, Koʻksaroy, Langar, Miskinsoy graniti, Belovti gabbrosidan va Oqsoqota marmaridan turli xil oʻlchamdagi plitalar ishlab chiqaradi. Korxonaning yillik granit plitalari ishlab chiqarish quvvati 60 ming m2. 1999-yildan Italiyaning "Breton" firmasi dastgohlari bilan jihozlangan. Korxonada ishlab chiqarilgan granit plitalari Toshkent shahrida Alisher Navoiy nomidagi katta opera va balet teatri, Fargʻona shahrida Fargʻoniy maqbarasi, Samarqand shahrida Amir Temur majmuasi, Termiz shahrida at-Termiziy majmuasi, Toshkent shahrida Oliy Majlis binosi, metropoliten qurilishlarida ishlatilgan. Korxonada ishlab chiqarilgan granit mahsulotlari Rossiya, Qozogʻiston, Ukrainaga eksport qilinadi. Moskva shahrida korxonaning savdo uyi ochilgan.
Gʻazza

Gʻazza () — Oʻrta dengizning sharqiy sohilidagi qadimiy shahar. Gʻazo sektorida joylashgan boʻlib, Falastin Davlati tarkibidagi eng yirik shahardir.

Gaʻzza oʻrta asrlarda Arab xalifaligi tarkibiga kirgan. Keyinroq misrliklar qoʻl ostiga oʻtgan. 16-asr boshidan 1917-yilgacha Usmonli turklar imperiyasi, 1920—47 yillarda inglizlarning Falastin mandati tarkibida boʻlgan. BMTning 1947-yil 29-noyabrdagi qaroriga muvofiq Gʻazza va uning atrofidagi hududlar arab davlati tarkibiga kiritildi. 1948—49-yillardagi arab-isroil urushidan soʻng Gʻazo sektori (maydoni 258 km) Misr boshqaruvi ostiga oʻtdi. 1967-yil iyunda Isroil qoʻshinlari tomonidan bosib olindi.

Gʻazo sektoridagi shaharlar
Aleksandr asos solgan shaharlar
Gʻazzoliy

Gʻazzoliy, Abu Homid Muhammad ibn Muhammad al-Gʻazzoliy [1058 — Tus (Eron) — 1111] — islom ilohiyotchisi, faylasuf.

"Gʻazzoliy" taxallusi haqida turli fikr bor. Baʼzi olimlar gʻazzol (ip yigiruvchi) oilasida tugʻilgan, shu sababdan Gʻazzoliy taxallusini olgan desa, boshqalari esa Gʻazola (Tus yaqinidagi qishloq)da tugʻilgan, shuning uchun taxallusi Gʻazoliy deb hisoblaydilar. Nishopur (Sharqiy Eron) va Bagʻdodda taʼlim olgan. "Nizomiya" madrasasi (Bagʻdod)da islom huquqshunosligidan dars bergan. Mudarrislikdan voz kechib, 11 yil zohidlikda hayot kechirgan, ilm bilan mashgʻul boʻlgan. 1105-yilda Nishopurga kelib, yana madrasada mudarrislik qildi, ammo bu hol uzoqqa choʻzilmadi. Tusga koʻchib borib 300 ga yaqin talabaga xususiy tarzda dars berdi. Uning fiqhga doir "Bosit", "Vojiz", "Vosit", aqidaga doir "Qavoid al-Aqoid" ("Aqidalarning qoidalari"), "ar-Risolat al-qudsiya" ("Qudsiya risolasi"), mutasavviflar uchun "Ihya ulum ad-din" ("Diniy ilmlarni tiriltirish"), "Mukoshafat ul-qulub" ("Qalblar kashfiyoti") asarlari mashhur. Shuningdek, "Tahofut al-falasifa" ("Faylasuflarni rad etish"), "Kimyo-i-saodat" ("Saodat kimyosi"), "Maqosid al-falasifa" ("Faylasuflarning maqsadlari") asarlari olim ijodida muayyan oʻrinni egallaydi. Bu asarlarda Forobiy, Ibn Sino, Abu Hayyon atTavhidiy qarashlarining taʼsirini koʻrish mumkin.

Gʻazzoliy oʻz asarlarida islom ilohiyotini falsafiy jihatdan asoslashga harakat qilgan. Gʻazzoliy xudoni aql orqali anglash mumkin emas, uni maxsus ruhiy, jismoniy harakatlar — sigʻinish va ibodatlar orqali anglash mumkin deb hisobladi. Sunniylik aqidalarini tasavvuf ideallari bilan birga qoʻshib talqin qilgan. Gʻ. fikricha, insonning Alloh buyurgan amallardan oʻziga maqbulini tanlab olishi oʻz ixtiyo-ridadir, shu bois mazkur xatti-hara-katlari oldindan belgilab qoʻyili-shiga qaramay ular uchun aynan in-sonning oʻzi masʼuldir. Gʻazzoliyga koʻra, jon xudo singari fazodan tashqari-da, olam xudo tomonidan yaratilgan. Gʻ.ning diniy tizimi tasavvufni anʼanaviy islom bilan birlashtirdi. Gʻazzoliy gʻoyalari islom tafakkuriga va oʻrta asr Yevropa falsafasiga taʼsir koʻrsatdi. Gʻazzoliyni zamondoshlari "Hujjat ul-islom" ("Islom dalili") deb ulugʻlashgan.

Manbalar 
 Mukoshafat ul-qulub, T., 2002;
 Ixya ulum ad-din, T., 2004;
 Qiyomat va oxirat, T., 2004.

 

Tasavvuf namoyondalari
 go u kishi ning 100dan ortiq asarla ri bor va 50 tasi bizda otasi parvinaxon
Gʻaznaviylar

Gʻaznaviylar — Xuroson, Shimoliy Hindiston hamda qisman Movarounnahr va Xorazmda hukmronlik qilgan turkiy sulola (962—1186). Gʻaznaviylar davlatini boshqargan. Sulolaga somoniylar lashkarboshisi Alptekin asos solgan. Sulola nomi davlat poytaxti Gʻazna shahridan olingan.

Somoniylar davrida mamlakatning siyosiy hayoti va harbiy qoʻshinda turk gʻulomlari katta rol oʻynagan. Somoniy amirlari koʻplab turk gʻulomlarini saltanatga qilgan xizmatlari evaziga siylab, ularni turli viloyatlarga noib qilib tayinlashgan. Iqtidorli lashkarboshi Alptegin Gʻazna va Kobul viloyatlarini 962-yildan mustaqil boshqarishga intilgan. Alpteginning oʻlimi (963)dan soʻng oʻgʻli Ishoq va gʻulomi Bilgategin, shuningdek, Piritegin hukmronlik qilgan davr (963—977 yillar)da Gʻaznaviylar mulki kengaymay turgan. Alpteginning kuyovi va sobiq gʻulomi Sabuktegin hukmronligi davrida (977—997) esa Gʻaznaviylar sulolasi mustaqil siyosiy kuch sifatida Somoniylar tomonidan eʼtirof etilgan. Sulola shuhratini Sabukteginning oʻgʻli Mahmud Gʻaznaviy eng yuqori choʻqqiga koʻtargan. Sulola hukmdorlari avval amir, soʻngra sulton (Mahmud Gʻaznaviydan boshlab) va shoh (Bahromshohdan boshlab) deb atalganlar. Gʻaznaviylar hukmdorlari quyidagilardan iborat boʻlgan: Alptegin (962-963), Ishoq (963-966), Bilgategin (966—972), Piritegin (972— 977), Sabuktegin (977—997), Ismoil (997-998), Mahmud Gʻaznaviy (998-1030), Muhammad (1030), Masʼud Gʻaznaviy (1030-1041), Mavdud (1041-1048), Masʼud II (1048), Ali Abul Hasan (1048-1049), Abdur Rashid (1049-1053). Toʻgʻrul (1053), Farruxzod (1053-1059), Ibrohim (1059-1099), Masʼud III (1099-1114), Sherzod (1114-115), Arslon (1115-1118), Bahromshoh (1118-1152), Xusravshoh (1152—1160), Xusrav Malik (1160—1186).

Yana qarang 
Gʻaznaviylar davlati

Adabiyot 
 Bosvort K. E., Musulmanskiye dinastii, M., 1971; Stenli Len-Pul, Musulmanskiye dinastii, M.-T.-Bishkek, 1996.

Turkiy sulolalar
Turkiy davlatlar
Gʻaznaviylar
Eron imperiyalari va qirolliklari

Afgʻoniston sulolalari
Afgʻoniston tarixidagi davlatlar
Oʻrta asrlar Xurosoni
Pokiston tarixidagi davlatlar
Sunniy sulolalar
Gʻazni viloyati tarixi
Oʻrta asrlar Afgʻonistoni
Gʻaybulla as-Salom

Gʻaybulla as-Salom (taxallusi; asl nomi Salomov Gʻaybulla Tojiddinovich) (1932.11.12, Xatirchi tumani — 2000.12.05, Toshkent) — tarjimashunos olim, publitsist. Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1993), filologiya fanlari doktori (1982), professor (1984). 

Gʻaybulla Salomov Samarqand davlat universitetining filologiya fakultetini tugatgan (1956), „Fan va turmush“ jurnalida boʻlim mudiri, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida aspirant, ilmiy xodim, direktor oʻrinbosari (1956—1967). „Oʻzbek sovet ensiklopediyasi“da Bosh muharrir oʻrinbosari (1967—1969). Toshkent davlat universiteti tarjima nazariyasi kafedrasi mudiri (1969-yildan). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasida professori (1997—2000).

Gʻaybulla Salomovning ilmiy faoliyati badiiy tarjimashunoslik, maʼnaviyat, maʼrifat va madaniyat masalalariga bagʻishlangan. „Maqol va idiomalar tarjimasi“ (1961), „Til va tarjima“ (1966), „Tarjima nazariyasiga kirish“ (1978), „Doʻstlik koʻpriklari“ (1970, N. Komilov bilan hamkorlikda), „Adabiy anʼana va badiiy tarjima“ (1980), „Tarjima nazariyasi asoslari“ (1983) kabi kitoblar muallifi.

Adabiyotlar 
 Umirov S, Sollanib oqayotgan daryo, T., 1992; Gʻaybulloh as-Salom zamondoshlari xotirasida, T., 2002.
 Ey, umri aziz, T., 1997; Ezgulikka chogʻlan, odamzot, T., 1997.

 

Oʻzbek tarjimonlari

Adabiyotshunoslar
Gʻayratiy

Gʻayratiy (taxallusi; asl nomi Abdurahim Abdullayev) (1902.15.2 — Toshkent — 1976.17.1) — Oʻzbekiston xalq shoiri (1972). Dastlab "Namuna" maktabi (1917—18) va oʻqituvchilar tayyorlash 2 yillik kursida (1918—19) oʻqigan. Toshkentdagi toʻliqsiz oʻrta maktabda oʻqituvchilik qilgach (1919— 23), Bokuga borib, oʻqituvchilar seminariyasida tahsil olgan (1926). Toshkent qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodida ishchi va adabiyot toʻgaragi rahbari (1928—31), Oʻzbekiston davlat nashriyo-tida muharrir (1931 — 35), Alisher Navoiy nomidagi opera va balet teatrida adabiy emakdosh (1942), maktab oʻquvchilari saroyida adabiyot toʻgaragi rahbari (1946—76).

Ilk sheʼrlar toʻplami — "Er tovu-shi" (1927). Shundan soʻng Gʻ.ning "Yashash taronalari" (1928), "Temp" (1931), "Olov tanlar" (1932), "Tanlangan asarlar" (1934), "Sevgi" (1939), "Oltin yoshlik" (1940), "Asr sadosi" (1972) kabi sheʼrlar va "Qutulish" (1928), "Hashar" (1929), "Qora yuraklar" (1931), "Hikoyalar" (1957) kabi hikoyalar toʻplamlari, "Oqin hukmi" (1931), "Uzoqdagi yor" (1967), "Baxmal qirgʻoq" (1971) qissalari nashr etilgan. Gʻ. 30-yillar adabiy jarayonida faol ishtirok etib, shu davr gʻoyalari ifo-dalangan sheʼrlari, ayniqsa, uygʻur xalqining musibatli oʻtmishiga bagʻishlangan "Onamga xat" (1935) va "Jinasta" (1937) dostonlari bilan mashhur boʻlgan. Gʻ.ning Ikkinchi jahon urushi yillarida millatchilikda ayblanib, Yozuvchilar uyushmasidan chiqarilishi uning keyingi ijodiy taqdiriga salbiy taʼsir koʻrsatgan. U oʻzini gʻoyaviy jihatdan oqlash maqsadida Hamza, Furqat va Zavqiyga bagʻishlangan "Oʻlmas qoʻshiq", "Shoir" (1955), "Gʻurbatda Furqat" (1959), "Bizning Ham-za" (1966) kabi dostonlar hamda ate-istik mavzuda hikoyalar yozgan. Gʻ. bolalarga bagʻishlab "Yoʻqolgan bola" (1935), "Oʻrmon mushugi", "Tosh-soqa kanali" (1940) dostonlarini, "Mening yoshligim" (1935), "Unutil-mas kunlar" (1957), "Rustamning sar-guzashti" (1961) qissalarini yozgan. Shuningdek, Gʻ.ning bolalar hayotidan olingan "Omon", "Tinchlik oʻrmoni", "Uchrashuv", "Oʻrmonda", "Qanotli doʻstlar", "Ali kichkina", "Tugmacha-gul" kabi pyesa va inssenirovkalari mavjud. Ularning aksari respublika qoʻgʻirchoq teatrlarida sahnalashtirilgan.

Gʻ. respublika oʻquvchilar saroyidagi adabiyot toʻgaragiga rahbarlik qilgan. Bu toʻgarakdagi shogirdlari orasidan keyinchalik E.Vohidov, X.Sa-loh, Yu.Shomansur, Sayyor, A.Eshonov singari shoir va yozuvchilar yetishib chiqqan.

As.Tanlangan asarlar [2.j.li], 1—2j. T., 1973—75; Tarannum vatabassum [Sheʼrlar], T., 1975; Quyosh mehri [Sheʼrlar], T., 1978; Quyoshga muhabbat, T., 1980.

Ad.Sharipov M., Gʻayratiy [Adabiytanqidiy ocherk], T., 1961; Mamajonov S., Gʻayratiy [Adabiy portret], T., 1972.
Gʻayrishuuriylik

Gʻayrishuuriylik - subʼyekt ongida namoyon boʻlmaydigan psixik jarayonlar majmui. Bir qancha psixologik nazariyalarda ruhiyatning sifat jihatidan ongdan keskin farqlanuvchi alohida sohasi deb talq-in qilinadi. Nemis faylasufi E.Gartman (1842—1906)ning irratsi-onalistik "Gʻ. falsafasi"da Gʻ. bor-liqning universal asosidir. Z.Freydnit psixoanalizi va boshqa psi-xologik oqimlardagi asosiy tushun-chalardan biri. K.G.Yungning "Tax-miniy psixologiya" asarida shaxs gʻayrishuuriyligi bilan bir qatorda jamoa gʻayrishuuriyligi ham ajra-tib koʻrsatiladi.
Gʻalaba choʻqqisi

Gʻalaba choʻqqisi (, , ) - Tyanshan togʻlaridagi eng baland choʻqqi. Balandligi 7439 m. Qaqshaltov tizmasida, Xontangri choʻqqisidan 20 km janubida. Yon bagʻirlarida yirik muzliklar bor. Gʻalaba choʻqqisiga birinchi marta (1938-yilda) A.A. Letavet boshchiligidagi ekspeditsiya chiqqan. 1943-yilda P.N.Rapasov boshchiligidagi ekspeditsiya choʻqqining haqiqiy balandligini aniqladi va unga Gʻalaba choʻqqisi deb nom berildi.

 

Togʻlar
Qirgʻiziston geografiyasi
Qirgʻiziston va Xitoy chegarasi
Gʻalla poya burgasi

Gʻalla poya burgasi — gʻalla ekinlari (arpa, bugʻdoy, ayniqsa, bahori ekinlar) zararkunandasi. Boʻyi 1,6— 2,8 mm. Rangi qoramtir-bronza tusli, tuxumi bir oz choʻzinchoq. Lichinkasining boʻyi 5 mm ga yetadi, rangi oq. Tana boʻgʻimlari mayda xitin qalqon-chalar bilan qoplangan. Zararkunanda qoʻngʻizlik davrida xazon va begona oʻsimliklar qoldiklari orasida qishlab, mart oyida qishlovdan chiqadi va aprelning ikkinchi oʻn kunligidan tuxum qoʻyishga kirishadi. 5—7 kundan soʻng tuxumdan chiqqan lichinkalar ekinlar poyasini kemirib ichiga kiradi va uning ichki qismi eti bilan oziqlanadi. Bitta lichinka bir necha poyani shikastlaydi. Zararlangan oʻsimlik barglari sargʻayib, qurib qoladi. Oziqlanib boʻlgan lichin-kalar tuproqqa tushib, gʻumbakka aylanadi.

Kurash choralari: gʻallani er-taroq muddatlarda ekish, karate (0,2l/ga), sipi (0,2 l/ga) va boshqa kim-yeviy preparatlar eritmalarini purkash.
Gʻalla ekinlari

Gʻalla ekinlari — doni uchun ekiladigan boshoqli ekinlar (bugʻdoy, arpa, javdar, sholi, oq joʻxori, suli va boshqalar). Q. Don ekinlari.

!Galla elinlar
Gʻallabank

"GʻALLABANK" — Oʻzbekistondagi yirik aksiyadorlik tijorat banki. 1994-yil avgustda tashkil etilgan. Boshqa-ruvi Toshkent shahrida. Bankning asosiy yirik aksiyadorlari: "Oʻzdonmahsulot" aksiyadorlik kompaniyasi (32,5%), Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi (25,0%), Oʻzbekiston Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki (12,5%), "Paxtabank" (12,5%), shuningdek, don mahsulotlari hududiy (viloyat) aksiyadorlik jamiyatlari, sanoat korxonalari va boshqa Aksiyadorlari soni 5263 ta, ulardan 3 mingdan ortigʻi jismoniy shaxslar. Qoraqalpogʻiston Respublikasi va barcha viloyatlarda 13 mintaqaviy (viloyat) filiali, 18 ta tuman filiallari va 68 ta mini banki, 141 ta jam-gʻarma shoxobchalari mavjud (2005). Bank faoliyatining asosiy yoʻnalishlari — gʻalla va boshokli don mahsulotlari yetishtiruvchi xoʻjalik subʼyektlariga, un va non sanoati korxonalariga bank xizmatlari koʻrsatish, shu tarmoklarga chet el investitsiyalarini, ilgʻor texnologiyalarini jalb qilish, mamlakat don va un mahsulotlari eksportini rivojlantirishga, respublikaning gʻalla mustaqilli-giga erishishiga yordam koʻrsatish va boshqalardan iborat. Bank 1994-yil noyabrdan boshlab chet el valyu-tasida bank amaliyotlarini amalga oshirish huquqini beruvchi litsen-ziyaga ega, 1996-yildan qimmatli qogʻozlar bozorida ishtirok etadi. "Toshkent" fond birjasida oʻz bro-kerlik idorasini ochgan. 1999-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzuridagi Davlat ehtiyojlari uchun xarid qilinadigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari hisob-kitob jamgʻarmasining moliyaviy agenti sifatida faoliyat olib boradi. Loyihalarni moliyaviy taʼminlash va korporativ mijozlar bilan birga chakana mijozlarga ham barcha bank xizmatlarini koʻrsatadigan universal tijorat banki hisoblanadi. Aholiga valyuta ayirboshlash sohasida xizmat koʻrsatish boʻyicha 70 ta shoxobchaga ega (shundan 20 tasi Toshkent shahrida).

Bank Xalqaro tiklanish va taratskiyot bankining "Qishloq xoʻjaligi korxonalarini qoʻllab-quvvatlash" loy-ihasini amalga oshirishda faol ishtirok etadi. Bank dehqon va fermer xoʻjaliklariga minitexnologiyalar olish uchun moliyaviy lizing xizmatlari, xalqaro moliyaviy tashkilotlarning kredit liniyalari hisobidan kreditlar ajratish, eksportbop yoki import oʻrnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqarish boʻyicha investitsiya loyihalarini moliyalashtirish va boshqa yoʻnalishlarda ham xizmatlar koʻrsatadi.

2005-yilda turli mulkchilik shakllaridagi 58,0 mingdan ortiq mijozlarga xizmat koʻrsatdi (2001-yilda 23927 ta mijozga xizmat koʻrsatgan). Bankning (mln. soʻm) ustav kapitali - 4958,1 (1994-yilda 8,0 mln. soʻm boʻlgan); jami aktivlari — 100918,9; jami kapitali — 16258,2; jami kre-dit qoʻyilmalari — 56111,5; kichik va oʻrta biznesni rivojlantirishga ajratilgan kreditlar — 6225,4; sof foyda (balans boʻyicha) — 2616,5 (2005, 1-yanvar).

Oʻzbekiston banklari
Gʻallaorol

Gʻallaorol — Jizzax viloyati Gʻal-laorol tumanidat shahar (1973-yildan), tuman markazi. transport yoʻli stansiyasi. Viloyat markazi (Jizzax shahri) dan 30 km gʻarbda. Toshkent — Samarqand temir yoʻl, Katta Oʻzbekiston trakti yoqasida. Aholisi 23 ming kishi (2005). Paxta tozalash, gʻisht, qishloq xoʻjaligi texnikasini taʼmirlash, sutni qayta ishlash zavodlari, parran-dachilik fabikasi, MTP, qurilish tashkilotlari, avtokorxona, dehqon bozori, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. kichik, oʻrta biznes korxonalari, mikrofirmalar, qoʻshma korxonalar faoliyat koʻrsatadi.

Umumiy taʼlim, bolalar musiqa maktablari, kasb-hunar kollejlari, tuman markaziy kutubxonasi, madaniyat uyi, klub muassasalari, Xotira bogʻi bor. Stadion, sport zallari, sport maydonchalari va boshqa sport insho-otlari mavjud. Tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, tugʻruqxona, dorixona va boshqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Gʻ.dan Toshkent, Samarqand, Jizzax va boshqa shaharlarga avtobus va marshrutli taksilar qatnaydi. Toshkent — Samarqand elektr poyezdi shahar hududidan oʻtadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Gʻallaorol tumani
Gʻaltak nerv

Gʻaltak nerv (peguiv xgossheash) — bosh miya nervlarinit 4-jufti; hara-katlantiruvchi nerv. Gʻaltak nervning bir juft yadrosi oʻrta miyada kulrang modda markazida joylashgan, ildizi markaziy kulrang modda orqali miyaning old yelkaniga oʻtib, qarama-qarshi tomonidagi Gʻaltak nervning ildizi bilan kesishadi, miya oyoqchasini egib, miya qattiq qobi-gʻiga, soʻng koʻz kosasining ustki yorigʻi orqali koʻz kosasiga kirib, koʻz soq-qasining ustki qiyshiq muskuliga boradi. Koʻz kosasi, gʻovaksimon boʻshliq, miya asosi kasalliklari va miyacha oʻsmasida Gʻaltak nerv faoliyati buziladi. Gʻaltak nerv falajlanganda koʻz soqqasining pastga va tashqariga harakatlanishi qiyinlashib, koʻzda gʻilaylik va ikkita qilib koʻrish — diplopiya va boshqa kuzatiladi.

Manbalar 

 

Nerv sistemasi
Anatomiya
Nevrologiya
Tibbiyot
Periferik nerv tizimi
Gʻaltakchalar

Gʻaltakchalar (R1apogIs1aye) - barcha chuchuk suv havzalarida oʻtroq yashaydigan koʻzli mollyuskalar oilasi. Chigʻanogʻi yassilashgan, baʼzan spiral naysimon (diametri 1,5—40 sm); kamdan-kam holda qalpoqsimon; chapga buralgan. 50 ga yaqin urugʻi, bir necha yuz xil turi bor; barcha qitʼalarda tarqalgan, lekin suv havzalarining tez oqadigan joylarida uchramaydi. Det-rit va balchiq bilan oziqlanadi. Airim turlari shistosomatoz kasalligi gel-mintlarini tarqatadi.
Abduali Gʻaniyev

Abduali Gʻaniyev (1931.21.12 - Toshkent — 1999.8.10) — kimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995), kimyo fanlari doktori (1974), professor (1977). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1953). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida laboratoriya mudiri (1958-yildan). Ilmiy ishlari neytron aktivatsiyasi va ekstraksiyasi usullarini qoʻllab nodir metallarning mikrokonsentratsiyasini aniqlashga oid. Gʻ. Rahbarligida aktivatsion analizning radiokimyoviy uslublari, platinoidlar, oltin va kumushni jelatina hosil. qiluvchi, jumladan tio va ditiofosfat kislotalar hamda mahalliy xom ashyodan tayyorlangan reagentlar yordamida ekstratsion konsentrlash va ajratish usullari ishlab chiqilgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1982).

Manbalar 
 Metodm aktivatsionnogo analiza blagorodnnx i redkix metallov, T., 1977; Zako-nomernost transvliyaniya v kompleksnnx soyedineniyax kobalta, T., 1998.

Kimyogarlar
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Nabi Gʻaniyev

Gʻaniyev Nabi (1-may 1904 — Toshkent — 29-oktyabr 1953) — kinorejissor, oʻzbek kinosining asoschilaridan. 1944-yil Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. 1921-1925-yillarda Moskvadagi Oliy davlat badiiy-texnik ustaxonasining rabfakida oʻqigan. 1925-yil Toshkentda kinostudiya ishga tushirilgach, Nabi Gʻaniyev Toshkentga qaytadi va umrining oxirigacha shu kinostudiyada ishlaydi. Atrofiga iqtidorli yoshlarni toʻplab, ularga kino haqida koʻproq maʼlumot berish maqsadida „Kinoaktyor“ va „Kinossenariy“ kitoblarini yozadi. „Oʻzbekiston kino doʻstlari“ jamiyatini tuzadi, kinotexnikum (hozirgi Nabi Gʻaniyev nomida) ochilishida faollik koʻrsatadi. Avval aktyor, konsultant, rejissyor yordamchisi boʻlgan, asosiy rejissyorlik faoliyatini 30-yillarda boshlagan. Uning „Yuksalish“, „Ramazon“, „Yigit“ filmlari oʻzbek badiiy kinosining shakllanishida muayyan bosqich yoʻlini oʻtadi.

Ikkinchi jahon urushi yillari Nabi Gʻaniyev „Biz yengamiz“ filmini suratga olinishida qatnashdi va „Dovyurak doʻstlar“ filmini yaratdi. Keyinchalik unga katta shuhrat keltirgan va oʻzbek kinosining durdonalaridan boʻlgan „Tohir va Zuhra“ (1944), „Nasriddinning sarguzashtlari“ (1947), „Fargʻona qizi“ (1948) kabi filmlarni ekranlashtirdi.

1949–1952-yillar davomida yaratgan „Qoraqalpoq diyorida“, „Fargʻona vodiysi“, „Kanash“, „Oʻzbek raqsi ustalari“ kabi hujjatli filmlarida respublika mehnatkashlari hayoti, mehnati, sanʼatini ulugʻladi. Nabi Gʻaniyev ijodi oʻzbek kino sanʼati shakllanishi va taraqqiy etishida katta rol oʻynadi. Vafotidan soʻng „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni bilan mukofotlangan (2001). Toshkent koʻchalaridan biriga Nabi Gʻaniyev nomi berilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Gʻarbiy Avstraliya

Gʻarbiy Avstraliya - Avstraliya Ittifoqining gʻarbiy qismidagi shtat. Maydoni 2,53 ming km. Aholisi 1,9 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Pert shahri Yer yuzasining aksari qismi balandligi 400–500 m li choʻlli plato (Gibson, Katta Qumli, Katta Viktoriya choʻllari). Shoʻr koʻl koʻp. Shimolida savannalar bor. Gʻarbiy va shim.-gʻarbiy qismida togʻ tizmalari va massivlar uchraydi. Eng baland joyi 1226 m (Xamersli togʻi).

Xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — chorvachilik, asosan, jun uchun qoʻy boqiladi. Bugʻdoy, arpa, suli ekiladi. Jan.-gʻarbida tokchilik va bogʻdorchilik rivojlangan. Shim.-gʻarbiy qismida, Ord daryosi boʻyida sugʻorib dehqonchilik qilinadi: paxta, sholi, shakarqamish ekiladi. Foydali qazil-malardan oltin, temir rudalarining yirik konlari bor. Nikel, boksit, toshkoʻmir va qoʻngʻir koʻmir qazib olinadi. Qora va rangli metallurgiya sanoatlari rivojlangan. Mashinasozlik, neftni qayta ishlash, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Yirik sanoat markazlari: Frimantl, Kuinana, Kalgurli va boshqa
Gʻarbiy Avstraliya oqimi

Gʻarbiy Avstraliya oqimi - Hind okeanidagi sovuq yuza oqim. Gʻarbiy Shamollar oqimining Avstraliya gʻarbiy qirgʻoqlari yaqinidagi shim. tarmogʻi. Jan.dan shimolga yoʻnalgan. Suvining temperaturasi qishda 15—19° dan yozda 21—26° gacha. Tezligi yoz oylarida 0,9—1,8 km/soat, qishda sekinlashadi. Janubiy yarim sharning tropiklarida Janubiy passat oqimiga aylanadi.