Orimattila

Orimattila (fincha talaffuzi: [ˈoriˌmɑtːilɑ]) — Finlandiyaning Päijänne-Tavastia mintaqasidagi shaharcha. Laxtining janubiy qismi Pennala viloyatida joylashgan Orimattila qishlog'i bilan bog'langan. Shuningdek, hududda Iitti, Kärkölä, Lahti, Mäntsala va Pukkila kabi bir nechta munitsipalitetlar mavjud.

Orimattilaning aholisi 15 743 kishi (2023 yil 28 fevral) va maydoni 310,29 kvadrat kilometr. Uning maydonining 28,87 km² qismi suv bilan qoplangan. Munitsipalitet Fin tilida bir tilli hisoblanadi. Aholi jon boshiga taxminan 20,14 kishini tashkil qiladi.

Orimattilaning gerbidagi “o‘roqli ayg‘ir” tasviri ham munitsipalitet nomiga, ham mahalliy qishloq xo‘jaligiga tegishli. Ismning o'zi Geynrix Mattsson Orchimattilaga tegishli bo'lgan Orchimattila nomli uydan kelib chiqqan bo'lib, u allaqachon 1573 yilgi sud kitobida yozilgan. Gerb Axti Hammar tomonidan ishlab chiqilgan va Orimattila shahar kengashi tomonidan 1956 yil 15 sentyabrdagi yig'ilishida tasdiqlangan. O‘sha yilning 17 dekabrida Ichki ishlar vazirligi gerbdan foydalanishga ruxsat bergan.

2021 yilgi Finlandiya munitsipal saylovlari natijalari shuni ko'rsatdiki, haqiqiy finlar Orimattiladagi Orimattila kengashidagi eng katta guruhga aylandi.

Tarix 
Orimattila mintaqasida Finlandiyaning eng qadimgi aholi punkti joylashgan.

Orimattila o'z nomini 1539 yilda Matti Laurinpoika tomonidan asos solingan mahalliy fermadan oldi. Uning mulki Orih-Mattila nomi bilan tanilgan. Qishloq sifatida Orimattila birinchi marta 1561 yilda Orihmattila nomi bilan tilga olingan. Chapel 1500-yillarning oxirida tashkil etilgan va 1636 yilda qo'shni Xollola cherkovidan ajralib chiqqandan so'ng mustaqil cherkovga aylandi. 19-asrgacha cherkov va uning asosiy aholi punkti hali ham Orihmattila deb nomlangan. Oʻrih oʻri soʻzining eskiroq talaffuzi boʻlib, “aygʻir” maʼnosini bildiradi, garchi oʻrin nomlaridagi h ning yoʻqolishiga undan keyingi –mattila elementi toʻsqinlik qilgan boʻlsa-da (qarang. Orivesi, 19-asrgacha Orixvesi deb ham ataladi).

Finlandiyaning ruslar tomonidan bosib olinishi natijasida yuzaga kelgan Buyuk Shimoliy urush davrida Orimattila va Xollola cherkovlari vaqtincha birlashtirilgan. Keyingi yili Orimattila episkopi qo'shni Hollola cherkovidan soliq yig'ishga majbur bo'lgan edi, keyinchalik u Stokgolm episkopiga o'tgan.

Kirvu hududidan ko'plab muhojirlar davom etish urushi natijasida Orimattilaga joylashdilar. Orimattila 1992 yilda shaharga aylantirildi. 2009 yilda munitsipalitet Artjärvi va Orimattila munitsipalitetlari o'rtasidagi birlashish bo'yicha muzokaralarda qatnashmaslikka qaror qildi va 2010 yil 22 mart sanasida ikki munitsipalitet birlashishi kuzatildi.

Populyatsiya tendentsiyalari 
Quyidagi jadvalda so‘nggi besh yil ichida shahar aholisining rivojlanishi ko‘rsatilgan. Shahar joylashgan hudud 2017 yil 1 yanvardan foydalanishda.

Taniqli odamlar 
Madaniyat

 Selma Antila, yozuvchi
 Roni Back, YouTuber
 Miklu, sobiq YouTuber, musiqachi, yozuvchi
 Kaj Chydenius, bastakor, qishloqda yashab kelmoqda
 Eero Erkko, 1907–1918 yillardagi parlament deputati, gazetachi
 JH Erkko, shoir
 Eki Jantunen, musiqachi
 Aki Kaurismäki, rejissyor
 Mika Kaurismäki, rejissyor
 Jukka Lehtinen, haykaltarosh
 Paavo Melander, bastakor/shoir
 Pentti Papinaxo, haykaltarosh
 Annika Siltaniemi, Tenavatähti g'olibi
 Helmi Vuorelma, to'qimachilik kompaniyasi asoschisi

Sportchilar

 Taito Haara, og'ir atletikachi
 Kristiina Mäkelä, uzunlikka sakrovchi
 Satu Mäkelä-Nummela, otish bo'yicha Olimpiya oltin medali sovrindori (ayollar o'rtasida)
 Jaakko Tuominen,  yuguruvchi

Boshqa mashhur odamlar

 Ivonne de Bruyn, Miss Finlandiya
 Vesa-Matti Peltola, sport mutaxassisi
 Oskari Rajanen, savdo bo'yicha maslahatchi

Egizak shaharlar - qardosh shaharlar 
Orimattilaning quyidagi qo'shnilari bor:

  Weißenburg-Gunzenhausen, Germaniya
  Östhammar, Shvetsiya
  Jõgeva, Estoniya
  Valka, Latviya

Yana qarang 

 Artjärvi
 Myrskylä
 Pukkila

Ma'lumotnomalar 
Media related to Orimattila at Wikimedia Commons

 Orimattila Wikivoyage dan sayohat 
 Orimattila munitsipaliteti – Rasmiy veb-sayt, fin, shved, ingliz, nemis va rus