Yamayka iqtisodiyoti

Yamayka iqtisodiyoti koʻp jihatdan xizmatlarga bogʻliq boʻlib, mamlakat yalpi ichki mahsulotining 70 foizini tashkil qiladi. Yamayka tabiiy resurslarga boy, qishloq xoʻjaligi va turizm uchun qulay iqlimga ega. 1940-yillarda boksitning kashf etilishi va keyinchalik boksit-alyuminiy oksidi sanoatining tashkil etilishi, asosan, shakar va bananlarni sotish bilan bogʻliq boʻlgan Yamayka iqtisodiyotini oʻzgartirdi.

Mamlakatdagi moliyaviy sektordagi zaiflik, chayqovchilik va investitsiyalar darajasining pastligi ishlab chiqarish sektoriga ishonchni yoʻqotadi. Hukumat AQSh dollari boʻyicha qarz majburiyatlarini bajarish, valyuta kursini ushlab turish uchun likvidlikni pasaytirish va joriy byudjet taqchilligini moliyalashtirishga koʻmaklashish maqsadida mahalliy hamda xalqaro moliya bozorlarida yangi suveren qarzlarni jalb qilish boʻyicha saʼy-harakatlarini davom ettirmoqda.

Yamayka hukumatining iqtisodiy siyosati xorijiy investitsiyalarni valyuta daromadini ishlab topadigan yoki tejaydigan, ish oʻrinlari yaratadigan va mahalliy xomashyodan foydalanadigan sohalarga ragʻbatlantiradi. Hukumat investorlarga ham keng koʻlamli imtiyozlar beradi.

Erkin savdo zonalari kiyim-kechaklarni tikish, xorijiy firmalar tomonidan maʼlumotlarni kiritish va yengil ishlab chiqarishga sarmoya kiritishni ragʻbatlantirdi. Biroq, soʻnggi 5 yil ichida tikuvchilik sanoati eksport daromadlarining qisqarishi, fabrikalar yopilishining davom etishi va ishsizlikning oʻsishidan aziyat chekdi. Yamayka hukumati xususiylashtirish, moliya sektorini qayta qurish, foiz stavkalarini pasaytirish, turizm va tegishli ishlab chiqarish faoliyatini kuchaytirish orqali iqtisodiy faollikni ragʻbatlantirishga umid qilmoqda.

Iqtisodiy tarixi 
Mustaqillikdan oldin Yamayka iqtisodiyoti asosan qishloq xoʻjaligiga qaratilgan boʻlib, ishchi kuchining katta qismi shakar, banan va tamaki ishlab chiqarish bilan shugʻullangan. Bir tadqiqotga koʻra, XVIII asrda Yamayka dunyodagi eng yuqori boylik tengsizligiga ega mamlakat edi, chunki undagi kichik, quldor elita juda badavlat, qolgan aholi esa tirikchilik chegarasidagi daromad bilangina yashagan.

Yamaykadagi shakar, banan va tamaki mahsulotlari asosan Buyuk Britaniya, Kanada va Amerika Qoʻshma Shtatlariga eksport qilindi. Yamaykaning savdo aloqalari 1938-yildan 1946-yilgacha sezilarli darajada kengaydi, umumiy import 6 485 000 funt sterlingdan 12 452 000 funt sterlinggacha deyarli ikki baravar koʻpaydi. 1962-yildan keyin Yamayka hukumati iqtisodiy oʻsishga intildi va 1998- hamda 1999-yillar orasida boksit/alyuminiy oksidi, energetika va turizmdan tashqari barcha tarmoqlar qisqardi. 2000-yilda Yamayka 1995-yildan beri davom etayotgan qatʼiy makroiqtisodiy siyosati tufayli birinchi ijobiy oʻsishni boshdan kechirdi.

Inflyatsiya 1995-yildagi 25 % dan 2000-yilda bir xonali raqamga tushib, 2004-yilda bir necha oʻn yillik eng past koʻrsatkichga, yaʼni 4,3 % ga yetdi. Markaziy bank bozorda davriy intervensiya orqali valyuta kursining keskin pasayishining oldini oldi. Yamayka dollari intervensiyaga qaramay, pasayib bormoqda, natijada oʻrtacha ayirboshlash kursi 1.00 AQSH dollari uchun J$ 73.40 va 1.00 € uchun J136.2 (2011-yil fevral)ni tashkil etdi. Bundan tashqari, inflyatsiya 2004-yildan beri oʻsish tendensiyasiga ega boʻlib, noqulay ob-havo sharoitining ekinlarga hamda qishloq xoʻjaligi importiga zarar yetkazishi va yuqori energiya narxlarining kombinatsiyasi tufayli 2008-yil davomida yana ikki xonali songa, 12-13 % darajasiga yetdi.

Soʻnggi 30 yil ichida aholi jon boshiga real YaIM yiliga oʻrtacha 1 % ga oshdi va Yamayka dunyodagi eng sekin rivojlanayotgan mamlakatlardan biriga aylandi.

Ushbu trayektoriyani orqaga qaytarish uchun Yamayka hukumati milliy va xalqaro yordamga ega boʻlgan keng qamrovli hamda ulkan islohotlar dasturini boshladi: Xalqaro valyuta jamgʻarmasi (XVJ) tomonidan toʻrt yillik Kengaytirilgan jamgʻarma imtiyozi (EFF) dasturi uchun 932 million AQSh dollari miqdorida qoʻllab-quvvatlash paketi taqdim etildi; Jahon banki guruhi va Amerika aro Taraqqiyot bankining (IDB) har biri iqtisodni barqarorlashtirish, qarzlarni qisqartirish hamda oʻsish va barqarorlik uchun shart-sharoitlar yaratish maqsadida Yamayka hukumatining iqtisodiy islohot dasturiga koʻmaklashish uchun 510 million AQSh dollari ajratdi. Bundan tashqari, Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC) va koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi (MIGA) xususiy sektor rivojlanishini qoʻllab-quvvatlashda davom etdi.

Islohotlar dasturi oʻz samarasini bera boshladi: institutsional islohotlar va xususiy sektor uchun muhitni yaxshilash boʻyicha chora-tadbirlar Yamayka iqtisodiyotini tiklashga kirishdi. Yamayka 2015-yilda „Biznes yuritish“ reytingida dunyoning 189 ta iqtisodiyoti orasida 27 pogʻona yuqorilab, 58-oʻringa koʻtarildi, mamlakatning kredit reytingi yaxshilandi va hukumat 2014- hamda 2015-yillarda bozorlarda 2 milliard AQSh dollaridan ortiq xalqaro kapitalni muvaffaqiyatli jalb qila oldi.

Baʼzi jonlanishlarga qaramay, iqtisodiy oʻsish hali ham past: Yamayka hukumati 2015/2016-moliyaviy yil uchun real yalpi ichki mahsulot (YaIM) 1,9 % ga oʻsishini prognoz qildi va mamlakat asosan jinoyat va zoʻravonlikning yuqori darajasi va yuqori ishsizlik kabi yoshlarga taʼsir qiladigan jiddiy ijtimoiy muammolarga duch kelishda davom etdi. Yamaykada qashshoqlik darajasi bir necha yil ichida 8 % ga oshgan va yigirma yil ichida deyarli 20 % ga kamaygan.

Yamaykadagi ishsizlik darajasi taxminan 6,0 % ni tashkil qiladi (2022-yil aprel, Yamayka statistika instituti), yoshlar oʻrtasidagi ishsizlik milliy koʻrsatkichdan ikki baravar koʻp, lekin pasayish tendensiyasiga (15 %) ega. Biroq, Yamaykaning aktivlari orasida malakali va kuchli ijtimoiy hamda boshqaruv koʻrsatkichlariga ega ishchi kuchi ham bor.

Birlamchi sanoat tarmoqlari

Qishloq xoʻjaligi 
Qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi Yamayka iqtisodiyotiga muhim hissa qoʻshmoqda. Biroq, u boʻronlar kabi ekstremal ob-havo sharoiti va AQSh kabi qoʻshni mamlakatlarning raqobati evaziga zaifdir. Fermerlar duch keladigan boshqa qiyinchiliklarga fermadagi oʻgʻirliklar kiradi, ular praedial oʻgʻirlik deb ataladi. Yamaykada qishloq xoʻjaligi mahsulotlari 1997-yilda yalpi ichki mahsulotning 7,4 % ini tashkil etib, mamlakat ishchi kuchining qariyb chorak qismini ish bilan taʼminladi. Yamayka qishloq xoʻjaligi oʻrmon va baliqchilik bilan birgalikda 1999-yilda YaIMning taxminan 6,6 % ini tashkil etdi. Shakar Yamaykada asrlar davomida ishlab chiqarilgan boʻlib, u mamlakatning asosiy qishloq xoʻjaligi eksport mahsulotidir. Shakar deyarli har bir okrugda ishlab chiqariladi. 2000-yilda xom qand ishlab chiqarish 1978-yildagi 290 ming tonnadan kamaygan holda 175 ming tonnaga baholandi.

Yamayka qishloq xoʻjaligi 2000-yillarda boshqa tarmoqlarga qaraganda yalpi ichki mahsulotda unchalik ahamiyatli boʻlmagan va 2004—2008-yillar orasida eng past koʻrsatkichga erishgan. Bu mamlakatdagi xalqaro savdo siyosatining kuchayishi natijasida kuchaygan raqobatga munosabat bilan ham bogʻliq boʻlishi mumkin. Misol uchun, NAFTA 1993-yilda qabul qilinganligi sababli, Karib dengizining AQShga qiladigan eksportining katta qismi Lotin Amerikasi eksporti bilan raqobatlasha olmadi. Yana bir misol banan importi rejimining 3-bosqichi boʻlib, unda Yevropa Ittifoqi davlatlari avval mustamlaka qilingan davlatlarga banan import qilishni birinchi oʻringa qoʻygan edi. Jahon savdo tashkiloti bosimi ostida Yevropa Ittifoqi siyosati oʻzgartirildi. Yamaykaning banan sanoati Lotin Amerikasi tovarlarini eksport qiluvchi Amerika kompaniyalari tomonidan koʻproq eksport qilina boshladi. Yamaykaning qishloq xoʻjaligi sanoati tiklanib, YaIM 6,6 % dan 7,2 % gacha oʻsdi.

1999-yilda shakar eksportning 7,1 % ini tashkil etdi va Yamayka Karib dengizidagi umumiy shakar ishlab chiqarishning taxminan 4,8 % ini tashkil etdi. Shakar, shuningdek, shinni, rom kabi qoʻshimcha mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun ishlatiladi.

1999-yilda mamlakatda banan ishlab chiqarish 130 ming tonnani tashkil etdi. 1999-yilda banan eksportning 2,4 % ini tashkil etdi va Yamayka Karib dengizidagi umumiy banan ishlab chiqarishning taxminan 7,5 % ini tashkil etdi. Yamayka banan eksportini 2008-yilda plantatsiyalarni vayron qilgan bir necha yillik boʻronlardan soʻng toʻxtatdi.

Qahva asosan Blue Mountains atrofida va tepalikli hududlarda yetishtiriladi. Xususan, Yamayka koʻk togʻ qahvasi dunyodagi eng yaxshi qahvalardan biri sanaladi, chunki Blue Mountainsdagi oʻsha balandliklarda salqin iqlim rezavorlarning koʻproq pishishiga olib keladi va qahva doni qovurilganda qahvaga oʻz taʼmini beradigan moddalarni koʻproq ishlab chiqaradi. Qahva 1999-yilda eksportning 1,9 % ini tashkil etdi. Qahva oʻrim-yigʻim mavsumi avgustdan martgacha davom etadi va Kingstondan eksport qilinadi.

Kakao Yamayka boʻylab yetishtiriladi, u mahalliy sotuvlarda eriydigan ichimliklar va qandolatchilikda tayyorlanadigan mahsulotlar uchun qoʻllanilib, mamlakatdagi jami ishlab chiqarilgan kakaoning 1/3 qismini tashkil etadi. Sitrus mevalari asosan Yamaykaning markaziy qismlarida, ayniqsa 1000—2500 fut balandliklarda yetishtiriladi va oʻrim-yigʻim mavsumi noyabrdan aprelgacha davom etadi. Bog Walkdagi ikkita zavod meva sharbatlari, meva konservalari, efir moylari va marmelad ishlab chiqaradi. Shimoliy va sharqiy qirgʻoqlarda kokos yetishtiriladi, bu esa zavodlarni sariyogʻ, margarin, choʻchqa yogʻi, oziq-ovqat yogʻi va kir sovunini ishlab chiqarish uchun yetarli miqdorda kopra bilan taʼminlaydi.

Yamaykada vanil ham yetishtiriladi.

Bu eksport mahsulotlaridan tashqari boshqa ekinlar — pimento, zanjabil, tamaki, sisal va boshqa mevalar eksport qilinadi. Guruch mahalliy isteʼmol uchun Qora daryo atrofidagi botqoqli hududlarda va Gannoverdagi Long Bay hamda Westmoreland okruglarida yetishtiriladi.

Yamaykada isteʼmol qilish koʻproq goʻsht va qadoqlangan oziq-ovqat hissasiga toʻgʻri kelganligi sababli, milliy oziq-ovqat importi toʻlovi iqtisodiyotning sogʻligʻiga tahdid soladigan darajada oʻsdi. Hukumat bunga nisbatan bogʻdorchilik va dehqonchilikni ragʻbatlantirish orqali javob berdi, ammo javob cheklangan darajadagina muvaffaqiyatga erishdi. Masalan, mahalliy sharoitda yetishtirilgan kartoshka ulushi oshgan, ammo kartoshka frisi importi yuqori darajada oʻsishda davom etgan.

Chorvachilik 
Yamaykadagi yerning eng katta qismini yaylovlar tashkil qiladi. Koʻpgina obyektlar chorvachilikka ixtisoslashgan. Chorvachilik 400 ming bosh qoramol, 440 ming echki, 180 ming choʻchqaga ega va 30 ming chorva mollari koʻpaymoqda, ammo bu mahalliy aholi sonining oʻsib borayotgan ehtiyojlarini qondirish uchun yetarli emas. 1940-yilda Bog Walkda quyultirilgan sut zavodi qurilganidan beri sut ishlab chiqarish koʻpaydi. Shunday boʻlsa-da, sut mahsulotlari bilan taʼminlanganlik mahalliy ehtiyojlarni qondirmaydi, shuningdek, quruq sut, sariyogʻ va pishloq importi katta hajmdaligicha qolmoqda.

Baliqchilik 
Baliqchilik sanoati 1900-yillarda, birinchi navbatda ichki baliq ovlashga eʼtibor qaratganligi sababli oʻsdi. Mamlakatda bir necha ming baliqchi baliqchilik orqali tirikchilik qiladi. Janubiy qirgʻoqdagi sayoz suvlar va koʻllar shimoliy suvlarga qaraganda koʻproq baliqqa ega. Janubdan boshqa yerdagi baliqchilar Pedro Caysda, Yamaykaning janubidan  uzoqlikda yashaydi.

Yamayka baliqchiligi mamlakatdagi baliq ehtiyojlarining yarmini taʼminlaydi. Muzlatilgan hamda tuzlangan baliqlarning asosiy importi AQSh va Kanadadan keltiriladi.

2000-yilda jami ovlangan baliq 5676 tonnani tashkil etdi, bu 1997-yildagi 11458 tonnadan kamaygan koʻrsatkichdir. Yamaykada baliq asosan dengizdan ovlanadi, chuchuk suvda esa sazan, barbel va boshqa baliqlar, qisqichbaqasimonlar hamda mollyuskalar ham bor.

Oʻrmon xoʻjaligi 
1890-yil oxiriga kelib, Yamaykaning 1,000,000 gektar (2,000,000 akr) oʻrmonidan faqat 185,000 gektar (460,000 akr) oʻrmon qoldi. 2000-yilda dumaloq yogʻoch ishlab chiqarish 881,000 kub metrni (31,1 million kub fut) tashkil etdi. 2000-yilda kesilgan yogʻochning qariyb 68 % i yoqilgʻi sifatida ishlatilgan, 32 % i sanoat maqsadlarida ishlatilgan. Bir paytlar Yamaykani qoplagan oʻrmonlar hozir faqat togʻli hududlardagina mavjud. Ular orol yogʻochga boʻlgan ehtiyojining atigi 20 % ini taʼminlaydi. Qolgan oʻrmon keyingi ekspluatatsiyadan himoyalangan. Boshqa kirish mumkin boʻlgan togʻli hududlarda, asosan, qaragʻay, mahoe va maun daraxti oʻrmonlari tiklanmoqda.

Konchilik 

Yamayka 1998-yilda boksit va alyuminiy oksidi ishlab chiqarish boʻyicha uchinchi oʻrinni egallagan boʻlib, 12,6 million tonna boksit ishlab chiqargan, bu jahon ishlab chiqarishining 10,4 % ini va 3,46 million tonna alyuminiy oksidi jahon ishlab chiqarishining 7,4 % ini tashkil etgan. 2012-yilda 8,540 million tonna boksit, 2011-yilda 10,200 million tonna boksit qazib olindi.

1999-yilda konchilik va karyer qazish mamlakat yalpi ichki mahsulotining 4,1 % ini tashkil etdi. Boksit va alyuminiy oksidi 1999-yilda eksportning 55,2 % ini tashkil etdi va turizmdan keyin ikkinchi oʻrinda turadi; Yamayka 2 milliard tonnadan ortiq zahiraga ega, ular 100 yilga yetishi kutilmoqda. Boksit St. Elizabeth, Manchester, Clarendon, St. Catherine, St. Ann va Trelawnyning markaziy okruglarida uchraydi. Bu yerda toʻrtta alyuminiy oksidi zavodi va oltita kon bor.

Yamaykada Blue Mountainsning janubiy yonbagʻirlarida bir necha million tonna gips konlari mavjud. Yamayka 2000-yilda 330,441 tonna gips ishlab chiqargan, uning bir qismi mahalliy sement sanoatida va qurilish materiallari ishlab chiqarishda ishlatilgan.

Yamaykada mavjud boʻlgan boshqa minerallar orasiga marmar, ohaktosh va kremniy oksidi, shuningdek, mis, qoʻrgʻoshin, rux, marganets va temir rudalari kiradi. Ulardan baʼzilari oz miqdorda ishlatiladi. Mamlakatda neft qidirildi, ammo hozircha topilmadi.

Ikkilamchi sanoat tarmoqlari

Ishlab chiqarish 
Ishlab chiqarish sektori Yamayka iqtisodiyotiga muhim hissa qoʻshmoqda. 1999-yilda ishlab chiqarish yalpi ichki mahsulotning 13,9 % ini tashkil qilgan. Yamayka kompaniyalari oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash, neftni qayta ishlash, kimyo, qurilish materiallari, plastmassa buyumlar, boʻyoqlar, farmatsevtika mahsulotlari, kartonlar, charm buyumlar va sigaretalar, yigʻilgan elektronika, toʻqimachilik va kiyim-kechak ishlab chiqarish kabi koʻplab ishlab chiqarishlarga hissa qoʻshadi. Tikuvchilik sanoati minglab-yuzlab mahalliy aholi uchun asosiy ish beruvchi hisoblanadi va 1999-yilda eksportning 12,9 % ini tashkil etib, 159 million AQSh dollari daromad keltirgan. 1999-yilda eksportning 3,3 % ini kimyoviy mahsulotlar tashkil etib, 40 million AQSh dollarini tashkil etdi.

Orolda qazib olingan boksitning bir qismi eksport qilishdan oldin alyuminiy oksidi olishga qayta ishlanadi.

Kingston yaqinida joylashgan neftni qayta ishlash zavodi Venesueladan olingan xom neftni benzin va boshqa mahsulotlarga aylantiradi. Ular asosan mahalliy foydalanish uchun moʻljallangan. Yamaykada yangi mehmonxonalar va sayyohlar uchun barpo etilayotgan attraksionlar hisobiga qurilish sanoati rivojlanmoqda. 1999-yilda qurilish va montaj yalpi ichki mahsulotning 10,4 % ini tashkil etdi.

Yamaykaga ishlab chiqarilgan mahsulotlar import qilingan boʻlib, jami importning 30,3 % ini tashkil etdi va 1999-yilda 877 million AQSh dollarini tashkil etdi.

Yamaykada Logistics Hub tashabbusi ishga tushirilgandan beri butun mamlakat boʻylab turli iqtisodiy zonalar Amerikaga tarqatish uchun dunyoning boshqa qismlarini tovarlarni yigʻish uchun taklif qilgan.

Uchinchi darajali sanoat tarmoqlari

Turizm 
Turizm Yamaykaning asosiy daromad manbai sifatida pul oʻtkazmalari bilan bogʻliq sanoatdir. Turizm sanoati mamlakat umumiy valyuta tushumining 50d an ortigʻini oqamrab ladi va Yamaykadagi barcha ish oʻrinlarining toʻrtdan bir qismini taʼminlaydi.. Aksariyat turistik faoliyat orolning shimoliy qirgʻogʻida, jumladan Montego koʻrfazi, Ocho Rios va Port Antonioda, shuningdek, orolning gʻarbiy uchidagi Negrilda joylashgan.

Yamaykadagi baʼzi sayyohlik yoʻnalishlariga Ocho Rios, Green Grotto gʻorlari, YS sharsharalari va Appleton maydoni kiradi. Sayyohlik joylarining aksariyati diqqatga sazovor joylar va koʻplab yamaykaliklar uchun uylardir. Eng koʻp tashrif buyuriladigan sayyohlik joylari asosan daryolar va plyajlar kabi suv boʻyida joylashgan boʻlib, ularda baliqchilar dengiz mahsulotlarini sotish bilan kun kechiradi. Yamaykaning eng mashhur plyaj shaharlaridan biri Ocho Rios, Yamaykaning shimoliy qirgʻogʻidagi Saint Ann okrugida joylashgan. Bu yer bir vaqtlar baliqchilar qishlogʻi boʻlgan, ammo hozir har yili millionlab sayyohlarni oʻziga jalb qiladi. Ocho Rios bugungi kunda taomlari va madaniyati tufayli mashhur.

Yamaykada har yili millionlab odamlarni jalb qiladigan yana bir mashhur joy Ocho Riosda joylashgan Dann daryosi sharsharasidir. Bu sharshara taxminan 600 fut balandlikdan dengizga oqadi va atrofida koʻplab mehmonxonalar hamda restoranlar mavjud boʻlib, u yerda koʻplab koʻcha sotuvchilari kechayu kunduz oziq-ovqat sotadilar. Yana bir taniqli plyaj shahri Negril hisoblanib, mamlakatdagi bazm poytaxtidir. Ushbu plyaj shaharchasi tungi hayoti bilan mashhur.

Logistika 
2014-yil aprel oyida Yamayka va Xitoy hukumatlari Yamayka logistika markazining (JLH) birinchi bosqichi boʻyicha dastlabki kelishuvlarni imzoladilar — bu tashabbus Kingstonni Rotterdam, Dubay hamda Singapurga qoʻshiladigan global logistika zanjirida toʻrtinchi tugun sifatida joylashtirishga qaratilgan va Amerikaga xizmat qiladi. Loyiha tugallangach, yamaykaliklar uchun koʻplab ish oʻrinlari, transmilliy kompaniyalar uchun iqtisodiy zonalar va mamlakat ogʻir qarzining YaIMga nisbatini yumshatish uchun zarur boʻlgan iqtisodiy oʻsishni taʼminlashi kutilmoqda. Xalqaro valyuta jamgʻarmasining qayta moliyalash dasturiga qatʼiy rioya qilish va JLHga tayyorgarlik koʻrish Yamayka uchta eng yirik reyting agentliklarining kredit reytingi hamda istiqboliga ijobiy taʼsir koʻrsatdi.

AKT/BJA 
Yamayka axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) infratuzilmasini rivojlantirishda muvaffaqiyatlarga erishdi.

Karib havzasidagi eng yirik ingliz tilida soʻzlashuvchi hudud sifatida Yamayka mintaqadagi yetakchi aloqa markazi boʻlib, mamlakatda 87 tadan ortiq axborot kommunikatsiya texnologiyalari/biznes jarayonlari autsorsingi (AKT/BJA) kompaniyalarida 44 000 nafar toʻliq vaqtli agentlar ishlaydi.

Soliq/soliq stavkalari 
Yamayka soliq stavkalari jahon standartlarida juda qulaydir, ular quyidagicha:

Chet el fuqarolari uchun alohida soliq stavkalari qoʻllaniladi.

Iqtisodiy maʼlumotlar 
Quyidagi jadvalda Yamaykada 1980—2018-yillardagi asosiy iqtisodiy koʻrsatkichlar keltirilgan va 5 % dan past inflyatsiya yashil rangda koʻrsatilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Bahl, R. va Wallace, S. (2007). Daromad soligʻidan isteʼmol soligʻiga? Yamayka ishi . FinanzArchiv/Davlat moliyasining tahlili, 396-414.

Havolalar 

 Jahon bankining savdo xulosasi Yamayka 2012-yil
 Tejamkorlik boʻyicha hamkorlar: Yamayka, Qoʻshma Shtatlar va Xalqaro valyuta jamgʻarmasi, Iqtisodiyot va siyosat tadqiqot markazidan, 2015-yil aprel
Yamayka
Davlatlarga koʻra iqtisodiyotlar