MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Pilla

Pilla — 1) koʻpgina hasharotlar gʻum-bagining himoya qobigʻi. Odatda, P.ni lichinka gʻumbakka aylanishdan oldin ajratgan ipakdan toʻqiydi. Masalan, pisha oʻrovchilar, kuyalar va boshqa Pilla Talaygina qoʻngʻizlar (mas, uzuntumshuq qoʻngʻiz)ning lichinkasi P.ni oʻzi ajratgan shilimshiqdan yasaydi. Baʼzi hasharotlar (mas, xaltachali kapalaklar) gʻum-bagining rivojlanishi lichinka yashagan gʻilofda davom etadi. Koʻpchilik pashshalarning soxta P.si lichinka tashlagan poʻstdan iborat.

Yomgʻir chuvalchangi, zuluklar, oʻrgimchaklar va ayrim mollyuskalar tuxumi tuxum-P. ichida rivojlanadi;2) ipak qurtining gʻumbakka aylanishidan oldin hosil qiladigan qobigʻi; tabiiy ipak olinadigan xom ashyo. Tut ipak kurti P.sining sanoat ahamiyati katta, shuningdek, xitoy eman ipak qurti, aylant ipak qurti P.laridan ham xom ashyo sifatida foy-dalaniladi. Ipak qurtlari oʻzidan fibroin, seritsin (yopishqoq modda), pigment va boshqa moddalardan iborat ipak chiqarib, oʻz tanasi atrofida kavatmaqavat qilib (40 qavatgacha) P. oʻraydi. P., asosan, qobiq, gʻumbak va gʻumbak-ka aylanish davrida qurt tashlagan teridan iborat. Tirik gʻumbakli P. ogʻirligining 14—24%ni P. qobigʻi, 75— 85% ni gʻumbak, 0,5%ni qurt tashlagan pust tashkil etadi. Bir dona P.dan oʻrtacha 600–800 m ipak tolasi olinadi. Kurt zoti va u ni boqish sharoitlariga qarab P. uzunligi 16 mm dan 46 mm gacha, eni 12 mm dan 24 mm gacha, tirik (gʻumbagi oʻldirilmagan) P. ogʻirligi 1,2—3 g, quruq P. ogʻirligi 0,3— 1,3 g boʻlishi mumkin.

Tut ipak qurti P.si tuxumsimon, silindrsimon yoki urchuqsimon: oq, oqkulrang, sariq, pushti va koʻkish boʻladi, suv oʻtkazmaydi. Tortiladigan P. kapalak ochmasligi uchun issiq havo yoki bugʻ bilan ishlanib, gʻumbagi oʻldiriladi, saqlashda buzilmasligi uchun kuri-tiladi. Tirik va quruq P. saralanmagan navli P. aralashmasiga (1, 2-navli va 10% dan ortiq boʻlmagan navsiz P.lar), navsiz P.larga va qorapachoqqa ajratiladi va alohidaalohida qabul qilinadi. 1, 2- navli P.dan kalava holidagi xom ipak, navsiz P.dan ipak ip olinadi. P. gʻumbagi moʻynachilik fermalaridan hayvonlarga ozuqa sifatida beriladi.

Naslchilik ishlari uchun P. ipak kurti tuxumi zavodigy yuboriladi. P.ni mexanik apparatlarda issiq havo bilan dimlash va quritish keng tarqalgan. Ipak tolaning oz yoki koʻp chiqishi ipak kurti zotiga va P. sifatiga bogʻliq (qarang Ipak).

Zohidjon Obidjonov.

Manbalar
Pilla (kasallik)

Pilla, flyus — tish milkining shishib, yiring boylashi. Oqibatda lunj ham shishadi. Tish chirishi (kariyes) asorati hisoblanadi. Bunda yiring tish kanali orqali atrofidagi toʻqimalarga oʻtadi, natijada tish qat-tiq ogʻriydi. Bemorni mutaxassis vrach-stomatolog davolaydi.

Manbalar
Pilla losi

Pilla losi, pillaning paxta losi — ipak kurti pillaning tashqi yuzasini va asosini hosil qilish uchun ajratib chikargan va sa-ralashda pilla yuzasidan sidirib olinadigan chigal ipak massasi; Pilla losi xoʻjaliklarda, pillaga dastlabki ishlov berish bazalarida yoki ularning qabul qilish punktlarida tayyorlanadigan pilladan va dastadan terib olish davrida hosil boʻladigan Pilla losi har yilgi mavsumda 100—110 t ni tashkil qiladi. Tozalangan Pilla losini kanop, jun va paxta tolasi bilan qoʻshib yangi turdagi mahsulot olish imkoni yaratilgan.

Manbalar
Pilla naslchilik xoʻjaligi

Pilla naslchilik xoʻjaligi — naslli va sanoatbop tut ipak qurti tuxumlari olishga moʻljallangan pilla yetishtiradigan xoʻjaliklar. Pilla naslchilik xoʻjaligix.da pilladan tashqari tut urugʻi, tut ni-holi va koʻchatlari ham yetishtiriladi. Pilla naslchilik xoʻjaligix.da yetarli ozuqa bazasiga ega boʻlish uchun tutzorlar, maxsus zarur asbob-uskuna va isitish vositalari bilan jihozlangan inkubatoriy va kurtxonalar tashkil etiladi, ipak kurtining pebrina kasalligidan xoli boʻlishiga alohida eʼtibor beriladi, taj-ribali mutaxassislar va qurt boquvchilar bilan taʼminlanadi. Pilla naslchilik xoʻjaligix.ga ipak kurti zavodlari (qarang Ipak kurti tuxumi zavodi) va naslchilik styalari agronomlari va mutaxassislari agrozootexnika xizmati koʻrsatadi. Bunday xoʻjaliklarda yetishtiriladigan pilladan pilla naslchilik styalarida (qarang Ipakchilik stansiyasi) superelita va elita tuxumlari, urutchilik zavodlarida esa sanoatbop duragay tuxumlar tayyorlanadi.

Oʻzbekistonda 10 ta Pilla naslchilik xoʻjaligix. (shirkatlar) bor (2003).

Manbalar
Pilla tortish

Pilla tortish, pilla chuvish, — pilla qobigʻidan xom ipak olish jarayoni. Bir necha bosqichni oʻz ichiga oladi. Dastlab pilla kapalak ochmasligi uchun issiq havo yoki bugʻda unga ishlov berilib, gʻumbagi oʻldiriladi; buzilmasligi uchun maxsus apparatlarda quritiladi; sifati boʻyicha sarala-nadi (sortlarga ajratiladi); nihoyat, Pilla tortishda pilla sirtidagi chulgʻamlar, ipak tolasi va pilla ichidagi chulgʻanmaydigan parda olinadi. Pillalardan yakka tolalarini chuvitib tortib olish uchun tozalanib, saralanib va quritilgan pillalar maxsus idishda maxsus suyuk,lik va muayyan temperaturada bugʻlanib ivitiladi. Har bir ivigan pillaning yakka tola uchi topilib tortiladi (nomi shundan), bir necha yakka tolalar qoʻshilib kalava qilib oʻraladi. Ana shu mahsulot xom ipak deb ataladi. Xom ipakni yigirib va pishitib, shoyi toʻqish uchun tayyor ipak (ipak tola) olinadi.

Pilla tortish (pillakashlik) xunarmandchilikning qad. turlaridan. Oʻzbekistonda ilgari (4-asrda ) Samarqand, Buxoro Xiva, Margʻilon, Andijon, Qoʻqon kabi shaharlarda Pilla tortish asosan, qoʻlda bajarilgan, ipak tolalari kul charxida yigirilgan, endi bu ishlar Pilla tortish avtomati yordamida, yigirish mashinalarida amalga oshiriladi.

Pilla tortish avtomatida bir nechta (mas, 12 ta) stanok-tos, har qaysi stanok-tosda bir nechta (mas, 10 ta) dan tutqich va ipak kalavasini oʻraydigan charx boʻladi. Har bir tutqich qarshisiga oʻrna-tilgan tos ichida uchi topilgan pillalar (mas, 67—70 ta pilla) boʻladi. Taʼminlovchi vilka yordamida taranglovchi valik orqali uchi bogʻlangan pillalar tosga donalab tashlab turiladi va tut-qich asosidagi diyekka ilashtiriladi. Disk aylanganda ipak tortilib, kalavaga oʻralaveradi. Maboda tolalar uzilsa, avtomat mashina yuk va richag taʼsirida oʻz-oʻzidan toʻxtaydi. Pilla tortish avtomatida maʼlum ingichka-yoʻgʻonlik va pishiklikdagi texnika ipagi yoki xom ipak olinadi (qarang Ipakchshshk sanoati, Pillachilik).

Manbalar 
 Abduqodirov, Pillachiligimiz tarixidan lavhalar, T., 2000.
Pilla oʻrovchilar

Pilla oʻrovchilar (Lasiocampidae) — tunlam kapalaklar oilasi. Gavdasi yoʻgʻon, qanotlari keng, yoyilganda 90 mm gacha (urgʻochisi yirikroq); hartumi rivojlanmagan. Qurtlarining gavdasi qalin tuk bilan qoplangan, daraxt va butalar, baʼzan oʻtlar bargi bilan oziqlanadi. Tuxumlarini toʻp-toʻp qilib qoʻyadi. Gʻum-bagi pilla ichida. Yosh yoki oʻrta yoshdagi qurtlari, baʼzan tuxumlari qishlaydi. 1000 ga yaqin turi bor, tropikada ay-niqsa xilma-xil. Oʻrta Osiyoda 20, Oʻzbekistonda 10 ga yaqin turi tarqalgan. Mevali daraxtlarga ziyon keltiradi.

Manbalar
Pilla-xolding

"PILLA-XOLDING" — pillachilik sohasidagi xolding kompaniya. "Pilla-xolding" Oʻzbekistondagi pilla xom ashyosi, ipak kalava ishlab chiqariladigan pillachilik korxonalari, ipak qurti tuxumi tayyorlanadigan zavodlar, ipak qurti naslchilik xoʻjaliklari, xom pillani qabul qilish va dastlabki ishlov berish korxonalari, tutchilik xoʻjaliklari, ipakchilik institutinj oʻz ichiga olgan. Oʻzbekiston Respublikasi Preziden-tining "Respublika pillachilik soha-sini boshqarish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida"gi farmoni (1998-yil 30-mart) va Vazirlar Mahkamasining "Respublikada pillachilik sohasini boshqarishni takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi qaroriga (1998-yil 3-aprel) koʻra tashkil etilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2003-yil 22 dekabrdagi farmoni bilan vazi-falari "Uzbek ipagi" uyushmasiga oʻtka-zilib, tugatildi..Endilikda pillachilikni,innavatsion ģoyalar asosida yanada takomillawtiri asosiy vazifa etib qőyildi.

Manbalar
Pillaxona

Pillaxona — pillachilik xoʻjaliklarida yetishtiriladigan pillalarni amaldagi davlat standartlari asosida qabul qilib olish, dastlabki ishlov berish, ularni saqlash va belgilangan sharoitda pillakashlik korxonalari va boshqa sotish vazifalarini bajaradigan muassasa. Oʻzbekistonda har bir tumanda yoki tumanlararo tartibda tashkil etilgan. Tuman P.si mutaxassislari xoʻjaliklarda ipak qurti tuxumlarini inkubatsiya qilish, qurt boqish, tutzor va yakka qator tutlarni parvarishlashda agrotexnikaviy jihatdan yordam koʻrsatadilar.

Yetishtirilgan pillalar sifatini baholash va bir meʼyorda qabul qilib olishni tashkil etish maqsadida tuman hududida bir necha qabul punktlari tashkil etilishi mumkin. P.larda va joylardagi kabul punktlarida pillachilardan tirik (gʻumbagi jonsizlan-tirilmagan) pillalarni qabul qilish, topshirilayotgan pillalar vaz-nini va sifat koʻrsatkichlarini aniqlash va ularni vaqtincha saqlash, qabul qilingan pillalar gʻumbaklarini jon-sizlantirish (xom pilla) va uni koʻp qavatli soʻkchaklarda 8—10 sm qalinlikda yoyib quritish (xom pilla tarkibida 70° gacha namlik boʻladi; quri-tish davomida tirik pilla vaznining 35% qoladi) va boshqa ishlar bajariladi. Quritilgan pillalar davlat standartlari asosida pillakashlik korxonalariga sotiladi. Oʻzbekistonda 122 ta P. (tuman "Pilla" aksiyadorlik jamiyatlari) ishlaydi (2003).

Ubaydulla Nasrillayev.

Manbalar
Pilorospazm

Pilorospazm (yun. pyloros — meʼdaning chiqish qismi va spasmos— qisilish) — meʼda chiqish qismi (pilorus)ning qisilishi (spazmi). Meʼda-ichak yoʻli funksiyasining buzilishi natijasida paydo boʻladi. Nevrozlarda, meʼda yarasida kuzatiladi. Koʻproq emadigan bolalarda uchraydi. Bunday bola emgan zahoti qusadi yoki hiqichoq tutadi, kam siyadi, bezovtalanadi, koʻp yigʻlaydi, qabziyat boʻla-di, ozib ketadi. Bemorni mutaxassis vrach davolaydi. Meʼda yarasidagi P. davolanmasa, pilorostenozga aylanib, qisilish doimiy boʻlib qoladi. Bunda bemorni fakat operatsiya qilib davolanadi.

Manbalar
Pilos

Pilos (Pylos) — Messeniya soxili (Peloponnes)dagi qad. yunon shahri (miloddan avvalgi 16—13-asrlar); hozirgi Pilos shahridan 17 km shimolidagi Ano-Englianos tepaligida joylashgan shahar harobasi. Miloddan avvalgi 3-ming yillik oxiri — 2-ming yillikda bu yerda manzilgoh boʻlgan. Miloddan avvalgi 16— 13-asrlarda P. mahalliy axey hukmdorlari qarorgohi. P.dan devoriy rasmlar solingan saroy, podshoh maqbaralari qoldiqlari, qad. bitiklar tushirilgan 600 dan ortiq sopol jadvalchalar, nekropol va boshqa topilgan.

Manbalar
Pilta

Pilta — 1) chiviq kabi ingichka boʻrtma bezak yoʻl. Amaliy bezak sanʼati (miskarlik, doʻppidoʻzlik va boshqalar)da keng qoʻllanadi. Jumladan, doʻppidoʻzlikda doʻppining tepa va kizak qavilmalari, yaktak, toʻnning yoqasiga max-sus sim (piltakach)lar yordamida qogʻoz yoki paxtani piliksimon tiqib boʻrtma hosil qilinadi. P. doʻppiga maʼlum shakl beradi, toʻn va yaktakning yoqasini qattiq qiladi. Miskarlikda qum-gʻon, choydish va boshqalarning yelka va qornidagi bezak nov ham P. deb ataladi; 2) paxta, jun, ipak, zigʻir tolalarini boʻshgina himarib, choʻzib, tekislab va toʻgʻrilab hosil qilinadigan toʻqimachilik mahsuloti (lenta); pilik olishdagi xom ashyo; 3) zaryadlarni oʻt oldirish uchun ishlatiladigan shnur; pilta miltiqda ishlatilgan.

Manbalar
Pilta mashina

Pilta mashina — bir necha piltadan unga qaraganda ancha yuqori va tekis mahsulot — pilik olinadigan mashina; yigirish jarayonining asosiy mashinasi. Choʻzish asbobi, urchuq va gʻal-takdan iborat. Pilta gʻaltakdan boʻshalib, choʻzish asbobiga keladi. Odatda, choʻzish asbobi 3—4 ta valiklar juftidan iborat boʻladi. Har qaysi juft ol-dingisidan tezroq aylangani uchun ular orasidan oʻtayotgan pilta choʻzilib ingich-kalashadi va tekislanadi. Keyin urchuq dugida pishitilib, pilik tarzida gʻal-takka oʻraladi. Qoʻshiladigan piltalar soni qancha koʻp boʻlsa, olinadigan mah-sulot (pilik) shuncha tekis va sifatli chiqadi. Uzun tolalar — jun, ipak, zi-gʻir tolalarini yigirishda choʻzish valiklaridan tashqari taroqlar ham boʻladi. Odatda, mahsulot (pilta, pilik) Pilta mashinadan bir necha marta oʻtkaziladi.

Manbalar
Pilta miltiq

Pilta miltiq — porox zaryadi pilta bilan alanga oldiriladigan silliq stvolli miltiq. Dastlab arablarda paydo boʻlgan (12-asr). Pilta miltiq yogʻoch qoʻndoqqa mahkamlangan metall quvurdan iborat boʻlib, dumaloq oʻq bilan oʻqlangan. Nishonga olish va otish qulay boʻlishi uchun ayrim tirkagichlardan foydalanilgan. Otish uchun stvoldagi maxsus teshikchaga pilta tiqib yondiriladi, pilta yonib, teshikchadan stvol ichiga alanga beradi va oʻq otiladi. 15-asr oʻrtalarida piltali zatvor ixtiro etilgach, Pilta miltiqni otish birmuncha osonlashdi. Pilta miltiq tepkili miltiq yaratilguncha keng qoʻllanilgan. Pilta miltiqdan Oʻrta Osiyoda 19-asr 2yarmigacha jang va ov kuroli sifatida foydalanilgan.

Manbalar
Piltadoʻzi

Piltadoʻzi— pilta urib bezak hosil qilish usuli; shu usulda be-zab tayyorlangan buyum ham P. deb ataladi. Samarqand, Boysun kashtadoʻzligi (ayniqsa, doʻppidoʻzlik)ga xos.

Manbalar
Pilyastra

Pilyastra (shuningdek, pilaster, lat dan   - "ustun", "ustun") - odatda ( elka pichog'i yoki lisenadan farqli o'laroq) taglik va kapitalga ega bo'lgan to'rtburchaklar kesimning tekis vertikal qirrasi; Shunday qilib, pilaster ustunga o'xshaydi, lekin to'rtburchaklar kesimdagi yumaloq ustun yoki yarim ustundan farq qiladi. Ustunga o'xshab, boshi va poydevori bo'lgan pilaster antablatura bilan bog'langan va shuning uchun arxitektura tartibining bir qismidir. Bunday hollarda, pilasterlar, ustunlar kabi, turli me'moriy buyurtmalarning mutanosib va stilistik xususiyatlarini aks ettiradi, naylar va murakkab profilli asoslarga ega.

Pilaster konstruktiv element emas, uning vazifasi metaforik va dekorativdir : u faqat devor yuzasida tayanchni tasvirlaydi. Kvadrat yoki to'rtburchaklar kesimning qo'llab-quvvatlovchi, strukturaviy elementlari deyiladi pylon yoki tayanch . Rudolf Vittkower, Leon Battista Albertining "Arxitektura bo'yicha o'nta kitob" (1452) risolasida pilasterlarning roli talqiniga ishora qilib, shunday deb yozgan edi: "Pilaster - bu ustunning bezakka mantiqiy o'zgarishi. Uni uch oʻlchamliligi va taktil qiymatini yoʻqotgan tekislangan ustun deb hisoblash mumkin” .

Uyg'onish davrida mebel dizaynida miniatyura dekorativ pilasterlar ishlatilgan: kabinetlar, kotiblar yoki byurolarning burchaklarida  . Mannerizm va barokko me'morchiligida pilasterlar ko'pincha ustunlar yoki yarim ustunlar bilan birlashtirildi va ikki barobar ko'paydi: bu holda me'morlar rafters deb ataladigan narsalardan foydalanganlar. E'tiborga molik pilasterlar katta tartibda bo'lib, ular binoning bir necha qavatlarini vizual ravishda birlashtiradi .

XVIII-asrning birinchi choragida Sankt-Peterburgdagi "Petrin Barokko" davrida "bir-birining ustiga yopishgan" g'isht ishlari ishlatilgan, bu esa past relyefli klassik va barokko pilasterlariga taqlid qilib, tartibni ikki barok bilan ta'kidlagan. ton rangi. Ushbu uslub shu qadar xarakterli bo'ldiki, arxitektura tarixchisi A. VA. Nekrasov rus arxitekturasining rivojlanishidagi bu davrni "pilaster" deb atagan .

Galereya

Eslatmalar
Pingvinlar

Pingvinlar (Sphenisciformes) -qushlarning bir turkumi. Suzuvchi, shoʻngʻuvchi, lekin ucha olmaydi. 16 turni birlashtiruvchi 6 urugʻi mavjud. Gavdasining uzunligi 30—120 sm, vazni 1–40 kg. Qorni va koʻkragi oq, orqasi toʻq koʻk yoki qora. Teri ostidagi qalin yogʻ qavati P.ni sovuqsan saqlaydi. Koʻkrak muskullari yaxshi rivojlangan. Qanotlari tangachasimon patlar bilan qoplangan kurakoyoqqa aylangan. Suzganda va shoʻngʻiganda ulardan eshkak sifatida foydalanadi. Muz va qor ustida sekin qadamlab yuradi. Pati mayin. Antarktida va Janubiy yarim sharning oʻrta min-taqalarida Tapkalgan. Baliq, boshoyokli mol-lyuskalar, qis-qichbaqasimonlar bilan oziqlanadi. Koloniya boʻlib uya kuradi. 1 — 2 ta tuxum qoʻyib, nari va modasi navbatlashib bosadi (adeli turi 35 kun), kirol P.i nari tuxumini (bitta) panjasida ushlab, qornidagi teri burma bilan oʻrab, isitadi (65 kun davomida). Goʻshti qat-tiq, mazasiz. Terisi ishlatiladi. Xalq-aro tabiatni muhofaza qilish ittifo-qining Qizil kitobiga 3 turi kiritilgan.

Manbalar
Pinotsitoz

Pinotsitoz (yun. pino — ichaman, shi-mib olaman va ...sit) — suyuklikning hujayra membranasi tomonidan qamrab olinishi va hujayraga soʻrilishi (qarang Fagotsitoz). Pinotsitozda suyuklikni plazmatik membrana qamrab olib, mayda tomchilar holida hujayra ichiga oʻtkazadi. Pinotsioz orqali suvda eriydigan makromolekulalar (oqsillar, lipidlar, glikoproteidlar) hujayra ichiga oʻtadi (bevosita P., yaʼni endotsitoz) va hujayradan chiqariladi (teskari Pinotsioz, yaʼni ekzotsitoz). Birinchi holda Pinotsioz pufakcha hujayraning bir (ichki) yuzasidan ikkinchi (tashqi) yuza-siga oʻtib, uning ichidagi moddasi atrof muhit (sitoplazma)ga chiqariladi. Ikkinchi holda Pinotsioz pufakcha ichidagi modda — sitoplazmada mezosomalar bilan qoʻshilib, fermentlar taʼsiriga uchraydi. Pinotsiozda amyobalarda, ichak va buyrak epiteliysi hujayralari, qon tomirlari endoteliysi, oʻsayotgan ootsitlarda ayniqsa faol kechadi.

Manbalar
Augusto Pinochet

PINOCHET UGARTE (Pinochet Ugarte) Augusto (1915-2006.10.12) — Chili prezidenti (1974—89), general. 1973 yil sentabrda harbiy toʻntarish natijasida hokimiyatni egallab olgan harbiy xunta raisi (1973—74); diktatorlik rejimini oʻrnatgan. Qurolli kuchlar bosh qoʻmondoni. 1990-yillar oxirida Ispaniya hukumati P.U.ni insoniyatga nisbatan jynoyatlari uchun sudga berish talabi bilan chiqqan. Salomatligi yomonlashgani tufayli qamoqdan qutulib qolgan.

Manbalar 

Prezidentlar
Pinsk

Pinsk — Belarusning Brest viloyatidagi shahar, Pina daryosining Pripyatga quyiladigan joyida. Temir yoʻl stansiyasi. Dare porti. Aholisi 132,6 ming kishi (1998). P.da yengil (trikotaj kombinati, sunʼiy charm, zigʻir tola zavodlari), yogʻochsozlik, oziq-ovqat sanoatlari rivojlangan. Kema taʼmirlash, temir-beton buyumlari zavodlari ishlab turibdi. Belarus melioratsiya va suv xoʻjaligi ilmiy tadqiqot institutining Polesye kompleks boʻlimi, drama teatri, tarixiy-meʼmoriy qoʻriqxona mavjud. Shahar 1097-yildan maʼlum. 1318-yildan Litva va Polsha tarkibida, 1793— 1917-yillarda Rossiya imperiyasi, 1921— 39 yillarda Polsha tarkibida. Fran-siskan kostyoli (16-asr boshlari), But-rimovich saroyi (18-asr) bor.

Manbalar 

Belarus shaharlari
Pinta

Pinta (ing. pint) — ingliz oʻlchovlar birligi tizimida hajm oʻlchov birligi. Angliyada 1 P =1/3 gallon =0,5687261 dm3, AQSH da suyuqlik uchun 1 P. =1/8 amerika galloni yoki 0,473170 dm3, toʻkiluvchan modda uchun 1 P.=1/64 amerika busheli yoki 0,550614 dm3.

Manbalar
Pinset

Pinset ( — qisqich) — jarrohlik amaliyoti vaqtida toʻqimalarni yoki laborotoriya ishlarida turli mayda asboblarni qisib ushlash uchun ishlatiladigan qisqich. Anatomik, xirurgik va boshqa P.lar bor.

Manbalar 

Jarrohlik asboblari
Piodermiya

Piodermiya (yun. pion — yiring va  δέρμα — teri) — terining yiringli kasalligi. Teriga yiring paydo qiluvchi mikroblar — stafilokokk va streptokokklar, goho ayrim mikroorganizmlar — pnevmokokklar, koʻk yiring ta-yokchasi va boshqalarning tushishi sabab boʻladi. Baʼzan bir nechta mikroorganizm bir-galikda uchrashi ham mumkin. Tabiatda stafilokokk va streptokokklarning doimiy mavjudligi P.ning tez-tez uchrashiga olib keladi. Sanitariyagigiyena qonunqoidalarini bilmaslik yoki uni qoʻpol ravishda buzish, tur-mush va mehnat sharoitlaridagi kam-koʻst holatlar (ayrim kasb kishilarida kumir, sement va boshqa bilan terining muntazam ifloslanishi), meʼda-ichak, nerv sistemasi faoliyatining, shuningdek, moddalar almashinuvining buzilishi, intoksikatsiya va boshqa P. tarqalishiga imkon beradi. P.ning oʻtkir va surunkali, shuningdek, yuza va chuqur, streptokokkli, stafilokokkli va aralash xillari tafovut qilinadi. Stafilokokkli P.ga (stafilodermiyalar — bunda, asosan, soch follikullari va apokrin bez sohasi zararla-nadi) follikulit, chipqon, xoʻppoz, gidrodenit, sikoz va boshqa kiradi. Streptokokkli P.dan (strepto-dermiyada — teri yuzasi chakalanadi, no-zik pufakchalar paydo boʻladi, yiringlaydi; yiring tezda qurib, qora qoʻtirga aylanadi) sachratki, saramas, lab bichilishi, xasmol va boshqa uchraydi. P.ning barcha turlarini davolash deyarli bir xil. Antibiotiklar, sulfanilamidlar, vitaminlar, spetsifik va nospetsifik immunobiologik terapiya hamda fizi-oterapevtik davo usullari qoʻllanadi. Yosh bolalar P.ga koʻproq moyil boʻlganligi uchun bemorlarning sogʻlom bolalar bilan yurishiga yoʻl qoʻyilmaydi. P.ning oldini olishda unga sabab boʻladigan omilni bartaraf etish muxim.

Manbalar
Pinch-effekt

Pinch-effekt (ing. pinch — torayish, kisilish) — kuchli tok oʻtayetgan gazlarda razryadning torayishi. Bu hodisani 1934-yilda amerikalik olim U. Bennet gaz-razryadli plazmadati za-ryadlangan tez zarralar oqimi uchun tad-biq qilgan. "P.-e" terminini fanga ingliz fizigi L. Tonks kiritgan (1937). Tok oʻtkazuvchi modda toʻldirilgan silindr shaklidagi razryad kame-rasining oʻqi boʻylab tok / oʻtayotganda u vujudga keltiradigan magnit maydo-nining kuch chiziqlari konsentrik aylanalar koʻrinishini oladi (aylanalar tekisligi silindr oʻqiga perpendikulyar boʻladi). Zichligi tokning zichligiga teng boʻlgan oʻtkazuvchi muhitga (moddaga) taʼsir qiladigan elektrodinamik kuch muhitni siqishga intiladi. Vujudga kelgan holat P.-e. deyiladi. P.-e.ni aloxida parallel toklarning magnit tortishishi natijasi deb ham qarash mumkin. Oʻtkazuvchi muhitning gazkinetik bosimi magnit si-qishga toʻsqinlik qiladi. Lekin tok yetarli darajada katta boʻlganda magnit bosimi gazkinetik bosimdan katta boʻladi va tok kanalini siqadi, nati-jada P.-e. vujudga keladi.

P.-e. vujudga kelishi uchun muxitdagi qaramaqarshi ishorali zaryadlarning konsentratsiyasi taxminan teng boʻlishi kerak. Fazoviy zaryadlar elektr maydoni bir xil ishorali zaryadlar oqimida tokning siqilishiga qarshilik koʻrsatadi. Gaz orqali yetarli darajada katta tok oʻtganda gaz ikki xil ishorali zaryadlangan zarralardan ibo-rat ionlashgan plazma holatiga oʻtadi. Bu holda P.-e. plazma shnuri (tok ka-nali) ni razryad hosil boʻlgan kamera devoridan siqib chiqaradi. Shunday qilib, plazmaning magnit termoizo-lyasiyasi uchun sharoit yaratiladi. Oʻz-oʻzidan qisiladigan kuchli razryadlar (pinchlar)ning bu xossasidan boshqariladigan termoyadro sintezi (BTS) da yuqori temperaturali plazmani saqlab turish uchun keng foydalaniladi.

P.-e. faqat gaz rayaryadli emas, balki qattiq jismlar plazmasida, ayniqsa, yarimoʻtkazgichlarning kuchli gʻalayonlangan elektron-kovak plazmasida ham vujudga keladi.

Manbalar 

Effektlar haqidagi maqolalar
Piperazin

Piperazin (geksagidropera-zin, dietilendiamin), C4H10N2 — rangsiz kristall modda. Mol. m. 86,14; suyukdanish temperaturasi 112°, kaynash temperaturasi 146°, suvda, spirtda yaxshi eriydi, efirda erimaydi; havodagi S02ni yutadi. P. — 2 kislotali kuchli organik asos. Dixloretan bilan ammiakdan etilendiamin ishlab chiqarishda oraliq mahsulot. Pirazinni gidrogenlab, etilen bromidga ammiak taʼsir ettirib va boshqa usullarda olinadi. P. — karroziya ingibitori, xloropren polimerlanishi jarayonida katalizator. Analitik kimyoda va tibbiyotda adilin, limon, fosfat, sulfat kislotalar tuzlari koʻrinishida qoʻllanadi.

Manbalar
Piperidin

Piperidin (geksagidropiridin, pentametilenimin), C5H,,N — rangsiz suyuklik. Mol.m. 85,15. Suyuqlanish temperaturasi —9°, qaynash temperaturasi 106,4° (760 mm sim. ust.). Suv va koʻpchilik organik erituvchilarga yaxshi aralashadi. Suv bilan azeotrop aralashma (qaynash temperaturasi 92,8°, massasiga nis-batan 35% suv) hosil qiladi. Kuchli asos, yogʻ aminlari xossalarini namoyon qiladi. Degidrogenlanib piridinta aylanadi. Piridinni katalitik gidrogenlab yoki elektr kimyoviy qaytarib olinadi. Katalizator, vulkanizatsiyani tezlatuvchi sifatida, tibbiyotda qoʻllanadi.

Manbalar
Piramida (maʼnolari)

Piramida (yun. pyramidos):
 Piramida (matematika) — bitta koʻpburchak (asos) va umumiy uchga ega boʻlgan uchburchaklar (yon yoqlar) bilan chegaralangan jism.
 meʼmorlikda — piramida shaklida, zinapoya yoki minorasimon qilib quriladigan monumental inshoot. Masalan, qadimgi Misrda firʼavnlarning qabrini piramida shaklida qurganlar (qarang Ehrom).

Manbalar