MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ahmad

Ahmad, Ahmed, Ahmat, Axmat ( ‎ — arabcha ism), rus tiliga tarjima qilinganda „doimiy ravishda Xudoga shukur qiluvchi“, „koʻproq maqtovga sazovor“ degan maʼnoni anglatadi.

Ahmad soʻzi transliteratsiya qilish uchun eng oson ismlardan biridir. Barcha musulmon mamlakatlarida qoʻllaniladi. Shuningdek, soʻnggi paytlarda Amerika Qoʻshma Shtatlarida bu ismning afro-amerikaliklar orasida mashhurligi tufayli, shu ismli insonlar sonining koʻpayishi kuzatilmoqda. Ahmad ismining bir turi Usmonlilar imperiyasi davrida Usmonli tilida ishlatilgan. Zamonaviy turk tilida asosan Ahmet ismini qoʻllashadi. Musulmon xalqlar orasida familiya sifatida ham foydalanish mumkin.

Mazkur ismning egalari 

 Ahmad — Qur’onga koʻra, Injilda Muhammad paygʻambarning ism.
 Ahmad ibn Hanbal — islom ilohiyotchisi, muhaddis, huquqshunos, sunnatning toʻrt imomining toʻrtinchisi.
 Ahmad Ibn Taymiya arab-musulmon ilohiyotchisi, hanbaliy mazhabining huquqshunosi.
 Ahmad Sanjar — Saljuqiylar imperiyasining sultoni.
 Usmonlilar imperiyasining sultoni Ahmad I musulmon meʼmorchiligining durdona asari boʻlgan Moviy masjidni qurdirdi.
 Ahmad Jibril Falastinni ozod qilishning yetakchisi.
 Ahmadshoh Mas’ud Afg‘onistonning sobiq mudofaa vaziri.

Manbalar 

 Arab kelib chiqishi nomlari
Arab nomlari
Ahmad baxshi

Ahmad baxshi Matnazar oʻgʻli (1891-yil, Xorazm — 1937-yil, Mangʻit qishlogʻi, Amudaryo tumani, Qoraqalpogʻiston ASSR, SSSR) — oʻzbek xalq dostonchisi. Xorazm dostonchilik maktabi vakili. Suyav baxshining shogirdi, oʻzi ham shogirdlar yetishtirgan. Xorazm „Goʻroʻgʻli“ turkumi, „Oshiq Gʻarib“, „Sayodxon va Hamro“ dostonlarini kuylab kelgan. Nashr etilgan „Qirq ming“ dostoni undan yozib olingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahmad Bogʻishamoliy

Ahmad Bogʻishamoliy, Pir Ahmad Bogʻishamoliy (15-asr) — Amir Temur saroyida xizmat qilgan ras-som. Samarqanddagi Bogʻi Shamol va boshqa saroylarni mohirona bezagan. A. B. Abdulhayning zamondoshi boʻlib, uning ijodiy uslubini davom ettirgan. Ras-somning miniatyura asarlari bizgacha yetib kelmagan. Mutaxassislarning fikricha, Jomiyning „Silsilat uz-zahab“ („Oltin zanjir“) asari oxirida be-rilgan ikki betli diptixni A. B. ba-jargan (Sankt-Peterburgdagi Saltikov-Shchedrin nomidagi kutubxonada saqlanmoqda).
Ahmad Ziyoiy

Ahmad Ziyoiy (1906, Qashqar - ?) -uygʻur shoiri, dramaturg, tarjimon, navoiyshunos. Ijodida Navoiy an’a-nalarini davom ettirib, uning ilgʻor gʻoyalarini oʻz asarlariga tatbiq qilgan. "Xasta dillar" (1936), "Taqdir" (1940), "Muhammaslar" (1943), "Toʻzimas checha-klar" (1945) she’riy toʻplamlarida yuk-sak insoniy tuygʻularni tarannum etgan. "Vadoq yoʻlida karvon" romani (1948) va A. Nizoriyning "Robiya va Sa’din" dostoni asosida shu nomda musiqaviy drama yaratgan. Navoiy va Nizoriy gʻazallariga muhammaslar bogʻlagan. "Hazrat Navoiy va Abdurahim Nizoriy" asarida Navo-iy adabiy merosining Abdurahim Nizoriy ijodiga va umuman uygʻur adabi-yotiga ta’sirini taxlil etgan. Mahmud Koshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk" asarini uygʻurchaga tarjima qilgan (1950 — 53).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Uygʻur shoirlari
Ahmad ibn Saʼdiddin Oʻzgandiy

Ahmad ibn sa’diddin oʻzgandiy (10-asr) — tarixchi olim. U, asosan, bizgacha yetib kelgan "Tazki-rai Bugʻroxon" nomli asari bilan mashhur. Bu asar uvaysiya tariqati muridlaridan biri boʻlgan birinchi qoraxoniy Abdul-karim Sotuq Bugʻroxonta bagʻishlangan. Asar uvaysiya tariqatidagi shayxlarning tarjimai holini aks ettirgan. 30 bobdan iborat bu asarning 7- bobida Bugʻroxon tarjimai holi keltiriladi. Asar fors tilida yozilgan. Keyinchalik Muhammad Niyoz Koshgʻariy tomonidan turkiy tilga tarjima qilingan. Asarning fors tilidagi asl nusxasidan va turkiy tilga qilingan tarjimasidan koʻchirilib, bizgacha yetib kelgan 5 ta qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Tarixchilar
Ahmad Midhat

Ahmad Midhat (1844-1913) - turk yozuvchisi, ma’rifatparvar. Turk adabiyotida kichik hikoya va romanchilik asoschisi. Ilk hikoyalar toʻplami ("Qissadan hissa") 1870 yilda bosilgan. Bagʻdodda (1868), Istanbulda (1871) bos-maxona tashkil etib, gaz. va jurnallar chi-kargan. Tarix, falsafa, din, jugʻrofiyaga oid asarlar yozgan. "Dunyoga ikkinchi ke-lish" (1874), "Hasan Malloh" (1874), "Husayn Falloh" (1875), "Parijda bir turk" (1876), "Raqqosa" (1877), "Yosh turk" (1908) kabi asarlar muallifi. Ah. M. fransuz yozuvchilari asarlarini turk tiliga tarjima qilgan..

Manbalar 

Adiblar
1844-yilda tugʻilganlar
1913-yilda vafot etganlar
Ahmad Mirzo

Ahmad Mirzo (1388—1425) — Temuriylar sulolasining vakili. Umarshayx mirzo bahodirning ukasi. Amir Temurning Xitoyga qilgan yurishida qoʻshinning oʻng qanotiga Xalil Sulton bilan birgalikda rahbarlik qilgan. Amir Temur vafotidan soʻng Shohrux saroyida boʻlgan. 1409-yil Shohrux farmoniga koʻra amir Xudoydod va Saydi Ahmad mirzolar bilan birgalikda Hisor viloyatidagi isyonni bostirishda qatnashgan. 1409-yil Movarounnahr Shohrux qoʻliga oʻtgach, Fargʻona viloyati Ahmad Mirzoga berilgan. U Fargʻonada obodonchilik ishlarini rivojlantirgan, istehkomlarni taʼmirlagan, shuningdek oʻz navkarlari bilan Shohruxning harbiy yurishlarida qatnashib turgan. 1413-yil Ulugʻbek harbiy kengash bahonasida Ahmad Mirzoni Samarqandga taklif qilgan, biroq u Ulugʻbekning feʼlidan hadiksirab Samarqandga kelmagan. Shundan soʻng Ulugʻbek Andijonga qoʻshin tortib Andijon, Axsilarni egallaydi. Ahmad Mirzo togʻga yashiringan va Moʻgʻulistondan madad uchun kelgan lashkar bilan Andijonga yurish qilib, Oʻsh atrofida Ulugʻbek amirlari ustidan gʻalaba qozonadi. Shundan soʻng Ahmad Mirzo Moʻgʻuliston xoni Muhammadxon huzuriga — Qashqarga ketgan. Shohrux 1415-yil 26-mayida Ahmad Mirzoga maktub yoʻllab uni oʻz huzuriga chaqirtirib oladi. Ahmad Mirzo 1416-yil Qashqardan Hirotga qaytib kelgan, uni Hirotdan tashqariga chiqarmasdan nazorat ostida saqlab turganlar. Saltanatni qoʻlga kiritish uchun tuzgan rejasi oshkor boʻlib qolgach, Ahmad Mirzoni Makkaga, Kaʼbatullo ziyoratiga joʻnatish borasida farmon berilgan. Ahmad Mirzo hajdan qaytib kelmagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1388-yilda tugʻilganlar
1425-yilda vafot etganlar
Ahmad polvon

Ahmad polvon (Tolibboyev) (1865 — Toshkent shahri Shayxontohur mav-zei — 1914) -mashhur oʻzbek polvoni. Yoshligidan kurashga qiziqdi. 1895-yil mashhur nemis polvoni Rippel (vazni 133 kg) Toshkentga kelganda u bilan sirkda bellashdi va yengdi. Kuragi yerga tegmay yurgan quvalik Xoʻja polvon ham Ahmad polvonga bas kelolmaydi (1904-yil). Ahmad polvon birinchi bor fransuzcha kurash musobaqasida ish-tirok etib, 1911-yil Germaniya chempioni Gyugner ustidan gʻalaba qozondi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahmadbekhoji mehmonxonasi

Ahmadbekhoji mehmonxonasi — Andijondagi meʼmoriy yodgorlik (1905-07). Andi-jonlik paxta zavodi egasi Ahmadbekhoji Temurbek oʻgʻli qurdirgan. Ahmadbekhoji oʻz davrida yirik savdogar, boy boʻlgan. Uning mehmonxonasi qurilishida mahalliy ustalardan Yu. Musayev, Usta Toshxon, Usta Yahyo va ularning shogirdlari, bezagida S. Norqoʻziyev qatnashgan.

Qurilish tarixi 
Ahmadbekhoji mehmonxonasi Alisher Navoiy nomidagi Andijon shahar madaniyat va istirohat bog‘ining sharqiy tomonida joylashgan. Ushbu meʼmoriy yodgorlik 1905-1907-yillarda andijonlik yirik boy, paxta zavodi egasi Ahmadbekhoji Temurbek o‘g‘li buyurtmasi bilan mehmonxona va ish yuritish joyi sifatida barpo etilgan. Bino qurilishida O‘zbekiston xalq meʼmori, Respublika Fanlar Akademiyasining faxriy aʼzosi Yusufali Musayev (1869 — 1947), usta Toshxon, usta Yahyo hamda ularning shogirdlari hissa qoʻshgan. Meʼmoriy obida O‘zbekiston xalq rassomi, usta Saidmahmud Norqo‘ziyev tomonidan xalq amaliy bezak sanʼatining sir naqqoshlik va ganch o‘ymakorligi turlari bilan yasatilgan. Mehmonxonaning pishiq g‘ishtdan hashamdor qilib urilgan bir dahliz va katta zaldan iborat  mehrob hamda tokchali xonasi o‘sha davrga xos „eklektika“ uslubida ganchkorlik sanʼati bilan bezatilgan.

Tuzilishi 
Bino tarhi P shaklida, ochiqtomoni Gʻarbga qaratib solingan. Shimoliy tomoni ikki qavatli. Shimoliy qanot chekkasida hammom bor. Bino pishiq va xom gʻishtdan, sinch asosida qurilgan. Xonalar 16 ta boʻlib, ularning oldi ayvonli. Ayvonlarning yassi tomini qator yogʻoch ustunlari koʻtarib turadi. Ayvon va boloxona shiftlari vassa juft uslubida yopilib, sir naqqoshligi bilan bezatilgan. Hamma darvoza va eshiklar an’anaviy holda hovli tomonga qaragan. Uy tarzi yalang devordan iborat. Idora vazifasini oʻtaydigan Shimoliy qismi Yev-ropacha uslubda pardozlangan. Shifti naqshinkor ganch bilan bezatilgan katta xonalarga pechlar qurilib, koshinlar bilan sirlangan. Devorlar moyboʻyoq bilan pardozlangan. Ayvon eshiklarining orasiga koʻk rangda islimiy va girih naqshlar ishlangan. Yogʻoch karniz jimjimador qilib oʻyilgan. Ahmadbekhoji mehmonxonasi hovlisi va bogʻi oʻrnida hozirgi Alisher Navoiy nomidagi madaniyat va istirohat bogʻi bunyod etilgan. Ahmadbekhoji mehmonxonasi istirohat bogʻining tashqarisida qolgan, boyning yozgi dam olish xonasi — shiyponi esa bogʻ markazida yangi qurilgan „amfiteatr“ mujassamotiga uygʻunlashtirilgan holda saqlanib qolingan. Shiyponning ichki bezagida sir naqqoshligidan foydalanilgan. Ahmadbekhoji mehmonxonasi bir necha bor taʼmirlangan (soʻnggi taʼmir 1999-2000-yillarda bajarilgan). Mehmonxonada Andijon viloyat adabiyot va sanat muzeyining ma’muriyati va san’at boʻlimi joylashgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari‎
Andijon meʼmoriy yodgorliklari
Ahmadjon Qoʻshnay

Ahmadjon Qoʻshnay (Umrzoqov) (1888, Qoʻqon – 1959.7.11, Toshkent) — xalq sozandasi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan san’at arbobi (1944). Mehnat Qahramoni (1930). Roʻzimat Mehtar, Hamroqul Surnaychi, Xoliq Qoʻshnaychilarning shogirdi. Bayot, 863Dugohi Husayniy, Ushshoq kabi maqom yoʻllarida Muhammad Umar, Abdukahhor Hofiz, Abdurahmon hoji, Nazirxon, Shobarot tanburchilarning joʻrnavozi. 1917-yildan soʻng Hamza Hakimzodaning "Sayyor truppa"sida ishlagan. Hamzaning "Zaharli hayot", "Fargʻona fojiasi", "Pochcham keldi", "Roʻziqul kal", "Qalampir Hoji", "Tuhmatchilar jazosi" asarlariga musiqa bastala-gan. 1926-yildan "Etnografik truppa"da, Musiqa va xoreografiya instituti (1928, Samarqand)da, keyinroq Oʻzbek musiqa teatri (Samarqand, 1927 – 30)da xiz-mat qilgan. 1935-yilda Kurd, Eshvoy, Karimqulbegi, Metro, Daromadi Ushshoq, Dugohi Husayniy, Bachavotir, Mirzadav-lat, Shodiyona kabi soz yoʻllarini ijro etib, gramplastinkalarga yozdirgan. U Muqimiy nomidagi musiqali drama va komediya teatrini tashkil etishda ish-tirok etgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida Yangiyoʻldagi musiqali drama va komediya teatrida ishlagan. Uning repertuarida 200 ga yaqin kuy boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
     

1888-yilda tugʻilganlar
1959-yilda vafot etganlar
7-noyabrda vafot etganlar
Muxtor Ahmadjonov

Ahmadjonov Muxtor Oripovich (1932.28.6-1998.29.10, Toshkent) - geolog olim, geol.-mineralogiya fanlari doktori (1969), professor (1972). Oʻrta Osiyo davlat universitetini tamomlagan (1955). Oʻzbekiston Geol. vazirligida geolog (1955 — 57). Oʻrta Osiyo mineral xom ashyo ilmiy tadqiqot institutida katta muhandis (1957 — 60). 1960-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Geol. va geofizika institutida katta ilmiy xo-dim, regional va dinamik geol. boʻlimi mudiri (1961-yildan). 1978-85 va 1991-yildan Toshkent texnika untida kafedra mudiri. Birinchi marta Oʻzbekistonning paleozoy fundamentining tektonik xa-ritasini tuzdi va yopiq maydonlar geo-logik tuzilishini mukammal oʻrgandi. Oʻzbekistonda tokembriy qatlamlari borligini birinchi boʻlib aniqladi va asosladi. Bu esa oltin izlashga keng yoʻl ochib berdi. Oʻzbekiston Respublikasida mineral xom ashyo bazasini rivojlanti-rishga hissa kushgan. Pragada (1968), Mo-skvada (1971, 1973, 1983) boʻlgan xalqaro geologik kongresslar qatnashchisi. Beru-niy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1977).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahmadi

Ahmadi (Al-Ahmadi) — Quvaytdagi shahar. Aholisi 105 ming kishi (1985). Neftni qayta ishlash va suvni chuchuklantirish zavodlari mavjud. A.da neft eksport qiliiadigan Mina-al-Ahmadi porti bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abduraim Ahmadiy

Abduraim Ahmadiy (1927.20.12, Qashqar shahri) — uygʻur xonandasi. Oʻzbekiston xalq artisti (1989). Urumchi shahri. Uygʻur musiqali drama teatri (1946 — 47), Gʻulja shahri teatri (1947 — 49), Chuchak shahri. teatri (1950 — 61), Urumchidagi Sinszyan-uygʻur muxtor rayonn filarmoniyasi (1950 — 61), Olmaota shahridagi Uygʻur teatri (1961 — 71), Oʻzbekiston radiosi qoshidagi Uygʻur ansambli (1971 — 86), Oʻzbekiston davlat filar-moniyasi (1986 — 90)da xonanda. Reper-tuaridan asosan uygʻur xalq qoʻshikdari (mas, „Yoru“, „Doday“, „Senga xushtor“), sanamlar, Qashqar va Dulon muqomlari, shu bilan birga zamonaviy bastakorlarning asarlari oʻrin olgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1927-yilda tugʻilganlar
20-dekabrda tugʻilganlar
Ahmadiya masjidi

Ahmadiya masjidi — Istanbulda qurilgan mahobatli meʼmoriy obidalarning eng kattasi (1609- 14). Me’mor Mehmed Ogʻa (1540- 1620) qurgan. Ahmadiya masjidi katta qubbali oldi tomoni baland mi-norali bino. Minoralar atrofida esa kichik peshayvonlar bor. Masjid ichidagi devorlar, yashil, oq va havo rangdagi koshinlar bilan bezalgan boʻlib, gila-mii eslatadi. Derazalardan tushgan nur rangdor bezaklarda jilolanib, kishi diliga orom bagʻishlaydi. Minoraning qubbalari koʻkka tutashib ketganday tuyu-ladi. Ahmadiya masjidi turk meʼmorchiligi tarixida alohida oʻrin egallaydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkiya meʼmoriy yodgorliklari
Masjidlar alfavit boʻyicha
Istanbul
Turkiyadagi masjidlar
Ahmadnagar

Ahmadnagar — Hindiston gʻarbidagi shahar, Maharashtra shtatida. Sina daryosi sohilida. Ahmadnagar stansiyasi. Aholisi 200 mingdan ziyod (1990). Paxta tozalash, ipgazlama, trikotaj, koʻn-teri sanoati korxonalari bor. Shaharga Bagʻ-maniylar sultonining voliysi Malik Ahmad tomonidan 1494-yil asos solingan va Ahmadnagar davlatining poytaxti, 1636-yildan Boburiylar saltanati tarki-bida boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Hindiston shaharlari
Ahmadnagar (davlat)

Ahmadnagar — Dekan (Markaziy Hindiston)da inqirozga yuz tutgan Bahmaniylar sultonligi harobalari oʻrnida vujudga kelgan oʻrta asr hind davlati. 1490-yilda Bahmaniy davlatining Jun-nor viloyatidagi noibi Malik Ahmad oʻzini nizomshoh unvoni bilan mustaqil hukmdor deb eʼlon qilgan. Ahmadnagar shahri (1494-yil asos solingan) A. davlatining poytaxti boʻlgan. 16-asr oxiri — 17-asr boshida A. Boburiylar bilan uzoq urushlar olib borgan. 1636-yil A.ni Shoh Jahon butunlay egallab, oʻgʻli Avrangzebni Dekanga noib etib tayinlagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahmadobod

Ahmadobod — Hindiston gʻarbidagi shahar. Gujarot shtatining maʼmuriy va iqtisodiy markazi. Aholisi 2,9 mln. kishi (1991, shahar atrofi bilan). Mamlakatning savdo va mo-liya markazlaridan biri; yirik transport yoʻllari tuguni. 1411-yilda Gujarot sultoni Ahmadshoh tomonidan barpo etilgan. 15 — 16-asrlarda A. Hindistonda muhim savdo va sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan, oʻz hunarmandchiligi va ajoy-ib meʼmoriy inshootlari bilan shuhrat qozongan. 15-asrda qurilgan katta Jome masjidi, zafar toqi — Tin Darvozasi (15-asr) va oʻymakorlik bilan ishlangan yogʻoch uylar (16 — 17-asrlar) saqlangan. A. il gazlama sanoatining (Bombaydan keyingi) yirik markazi; paxta tozalash, ipak (jumladan sunʼiy ipak) va boshqa yengil sano-at tarmoqlari taraqqiy qilgan. Kimyo sa-noati korxonalari bor. Hunarmandchilik (kimxob toʻqish, zargarlik, yogʻoch va su-yakdan oʻymakorlik buyumlari yasash) ri-vojlangan. Universitet bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Hindiston shaharlari
Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Saidbotir Ahmadxoʻjayev

Saidbotir Saidgʻaniyevich Ahmadxoʻjayev (1941.30.5, Toshkent) — operator va rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan san’at arbobi (1989). Ijo-di-ni 1966-yil "Oʻzbekfilm" kinostudiyasining "Nashtar" satirik kino-jurnalida boshlagan. 1969-yildan "Oʻzbektelefilm" studiyasida. Operator sifatida oso-ri atiqalar, milliy qadriyatlarimiz haqida hikoya qiluvchi "Sharqning man-gu obidalari", "Buxoro", "Hamro buvi 865ertaklari" hujjatli filmlarini yaratgan. 1972-yildan rejissyor sifatida ijod qilib, "Brigada", "Us t a Salimjon", "Xalq farzandi", "Mukarrama opa va qirq goʻzal", "Intizor", "Xotira", "Qalb saxovati", "Farzandlar qasamyod qildilar" kabi hujjatli, shuningdek "Aziz" televizion badiiy, "Oʻzbegim" badiiy-publitsistik filmlarni yarat-di.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ahmadshoh

Ahmadshoh (1897 — 1930) — Eronda hukm surgan Qojarlar sulolasining soʻnggi shohi (1909 — 25). Eron siyosiy hayotida sezilarli rol oʻynamagan. Harbiy vazir Rizoxon uni davlat ishlaridan chetlatib qoʻygani tufayli, koʻp vaqtini chet elda oʻtkazdi. Taxtdan tushirilgach (1925-yil oktabr), Qojorlar sulolasi oʻrniga Pahlaviylar sulolasi hokimiyat tepasiga keldi. A. Fransiyada vafot etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Qojarlar sulolasi
Ahmadshoh Durroniy

Ahmadshoh durroniy (taxminan 1721 — 1773) — afgʻon davlat arbobi va sarkarda, mustaqil afgʻon davlati asos-chisi, shoir. Afgʻonlarning durroniy qabilasining sadozay urugʻidan. 1738 y. Eron shohi Nodirshoh Afshar xizma-tiga kirgan. 1747 y. Nodirshoh vafot etgach, A. D. Eron armiyasidagi afgʻon qoʻshinlarini Afgʻonistonga olib ket-gan. 1747 y. Afganistan shohi deb e’lon qilingan. Oʻz hukmronligi ostiga barcha afgʻon qabilalari hamda xonlariii bir-lashtirib, ularni turli sovgʻalar, yerlar, mansablar bilan oʻziga tarafdor qilib olgan. Hindiston, Eron va Jan. Tur-kistonga qator harbiy yurishlar uyush-tirib, Panjob (1748 — 51), Kashmir (1752), Sirxind va Sind (1757), Balu-jiston (1750), Seyiston (1754), Xuro-son (1754) va Balxni (1752) bosib olgan. 1761 y. Panipat jangida marathalarni tor-mor keltirgan. Umrining soʻnggi dav-rida sikhlar bilan uncha muvaffaqiyatli boʻlmagan urushlar olib borgan.A. D. 17- a. afgon she’riyatining da-vomchisi sifatida pashtu tilida lirik she’rlar yaratgan. 1940 y. Kobulda A. D.ning 3000 baytdan iborat devoni nashr etildi. A. D. devonining koʻlyozmalaridan biri Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kishilar
Davlat yetakchilari
Tarixiy shaxslar
Afgʻoniston
1773-yilda vafot etganlar
Hirot kishilari
Afgʻoniston amirlari
18-asr afgʻon hukmdorlari
Qandahorliklar
Chingiz Ahmarov

Chingiz Gabdurahmonovich Ahmarov (1912.18.8, Troitsk shahri, hozirgi Chelyabinsk viloyati — 1995.13.5, Toshkent) — monumentalist rassom, Oʻzbekiston xalq rassomi (1964). Ijodida Sharq minia-tyu-rasi anʼanalarini davom ettirib, milliy musavvirlik maktabini yaratdi. Perm badiiy texnikumida (1927-30), V. Surikov nomidagi Moskva badiiy institutida (1935-42) taʼlim olgan. A. oʻzbek tasviriy sanʼatining milliy oʻziga xosligi borasida xalqning boy va goʻzal badiiy merosining ilgʻor anʼanalarini hozirgi zamon sanʼatiga ijodiy singdirishda faol xizmat qildi. Asarlarida ijodkorlik ruhi bilan yashayotgan zamon-doshlarining goʻzal va yoqimtoy, tabiati murakkab va nafis qiyofalari tasvirla-nadi. Ijodini 30- yillarda dastgoh ras-somligi va grafika sohasida asarlar yaratish bilan boshlagan (Sh. Sulaymonning „Li Chu“ kitobini bezagan, 1934; „Mushtum“, „Mash’ala“ jurnallari uchun rasmlar chizgan; „Qiz portreti“, „Bola portreti“, „Akam portreti“ va boshqalar). 2- jahon urushi yillarida vatanparvarlik ruhidagi asarlarni yaratdi („Oʻzbekiston qilichi“ triptixi, 1942). Dastlab Navo-iy teatri foyesiga Navoiy „Hamsa“si mavzulari asosida mahobatli devoriy rasmlarni (1944 — 47) ishladi. Shu davrdan boshlab Sharq mavzui A. ijodidan keng oʻrin oldi. Qozon opera va balet teatri (1959), Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyi (1968), Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti (1968 — 69), Samarqanddagi Ulugʻbek memorial mu-zeyi (1964), „Yulduz“ restorani (1970), Hamza nomidagi Sanʼatshunoslik instituti (1980) va boshqa binolarga (hammasi ham ale-bastrga tempera bilan) devoriy rasmlarni chizdi. 50- yillardan koʻp qirrali ijodkor sifatida koʻzga tashlandi: portretlar (M. Turgʻunboyeva, 1952; rassom R. Temu-rov, 1961; shoira Zulfiya, 1965; Halima Nosirova, „Yosh Navoiy“, 1968), teatr 866spektakllari va kinofilmlarga chizgilar (M. Shayxzodaning „Mirzo Ulugʻbek“ fojiasiga, Hamza teatri, 1964; „Ulugʻbek yulduzi“, „Ikki dil dostoni“ filmlariga), kitob bezaklari (Oybekning „Na-voiy“ romani, 1951; „Ravshan“ eposi, 1958 va boshqalar), maishiy lavhalar („Buxorocha raqs“, „Xorazmcha raqs“, „Xush kelibsiz“, hammasi ham 1971), rasmlar („Indoneziya taassurotlari“ turkumi, 1964), amaliy sanʼat buyumlari uchun chizgilar (chinni laganlar uchun rasmlar, 60 — 70- yillar) ham yaratdi. Toshkent metropolitenining „Alisher Navoiy“ bekati, Ama-liy sanʼat muzeyi binosi devorlariga ishlagan asarlari (80 — 90- yillar) ham jozibalidir. Soʻnggi yillarda „Amir Temur va Bibixonim“, „Amir Temur va darvish“, „Amir Temur va Boyazid“ kabi asarlarini yaratdi (1992 — 95). Asarlari Oʻzbekiston sanʼat muzeyida, Amaliy sanʼat muzeyida, Navoiy nomidagi Ada-biyot muzeyida, Qoʻqon adabiyot muzeyida va boshqa muzeylarda saqlanadi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1968).

Manbalar 

Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Berdiyor Ahmedov

Ahmedov Berdiyor Ahmedovich (19P.8.3, Sirdaryo viloyati) — huquqshunos. Oʻzbekistonda xiz-mat koʻrsatgan fan arbobi (1975), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yurist (1971), 3-toifa davlat adliya maslahatchisi (general). Toshkent yuridik institutini bitirgan (1939), Samarqand viloyati prokurorining 1-oʻrinbosari (1939), Namangan viloyati prokurori (1941 — 43). Respublika prokurorining oʻrinbosari (1943 — 51). Toshkent davlat universiteti yuridik fakultetida oʻqituvchi, dekan, jinoyat huquqi va kriminalistika ka-fedralari mudiri (1953 — 87). Respu-blika Oliy sudi ilmiymaslahat kenga-shi aʼzosi (1960-yildan). Ilmiy ishlari jinoyatchilik va axloq tuzatish-mehnat qonunlariga bagʻishlangan. As: Jinoyat huquqi, T., 1984.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Boʻri Ahmedov

Boʻri Ahmedov (1914, Sherobod tumani — 1981, Oltinsoy tumani) — oʻzbek xalq dostonchisi. Sherobod dostonchilik maktabining asoschilaridan biri — Shernaning oʻgʻli Normurod baxshining shogirdi. Undan „Alpomish“, „Oyparcha“, „Yusuf bilan Ahmad“, „Ollonazar Olchinbek“, „Avazxon“, „Nurali“ kabi dostonlarni oʻrgangan. Uzoq yillar Tojikistonda yashadi va oʻqituvchilik qildi. Undan „Alpomish“, „Nuralining yutilishi“, „Sanam gavhar“ kabi dostonlar yozib olingan. „Nuralining yutilishi“ dostoni nashr etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil