MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mirza Azizov

Mirza Azizov (1963-yil 22-dekabr, Namangan – 2021-yil 16-aprel, Toshkent) – sovet va oʻzbek aktyori va rejissori, Oʻzbekiston xalq artisti.

Tarjimai hol 
Mirza Azizov 1963-yil 22-dekabrda Oʻzbekistonning Namangan viloyati boʻlmish Chust shahrida dunyoga keladi. Oʻrta maktabni aʼlo baholarga tugatgach, Ostrovskiy nomidagi Toshkent davlat teatr va rassomchilik institutiga oʻqishga kirdi. Institutni tugatgach, 1989-yilda Muqimiy nomidagi Oʻzbekiston Davlat musiqali teatriga aktyor sifatida ishga qabul qilinadi.

Mirza Azizov 2016-yildan to 2021-yillargacha Muqimiy nomidagi Oʻzbek musiqali drama va komediya teatrining direktori boʻlib ishlab keldi.

Ijodiy faoliyati 
Mirza Azizov aktyorlik faoliyati davomida „Yusuf va Zulayxo“da Fir’avn, „Farhod va Shirin“da Baxrom, „Nodirabegim“ musiqali dramada Madalixon, „Alpomishning qaytishi“ spektaklida Alpomish, „Na malakman na farishta“da Mashrab, „Toʻptalgan tuygʻu“da Boysoat „Medeya“da Kreon kabi timsollarni mahorat bilan ijro etishi bilan tomoshabinlar qalbida muhim oʻrin egalladi.

Shuningdek aktyor Azizov oʻzini rejissor sifatida ham gʻoyaviy-badiiy jihatdan yetuk spektakllarni sahnalashtirishda ham isteʼdodini sinab koʻrdi. Uning „Toʻda“ spektakli 2005-yilda Qohirada boʻlib oʻtgan XVII Xalqaro eksperimental teatrlar festivalida 94 ta davlat ichida laureat boʻlgan. Mirza Azizov „Sinfdosh“, „Samolarga sigʻmaydigan qush“, „Baxil boy va xizmatkor“, „Toshkent malikasi“, „Uygʻonish“, „Layli va Majnun“, „Qalb dogʻiʻ“ kabi spektakllarda oʻzbek musiqali teatri rivojiga munosib hissa qoʻshdi.

Isteʼdodli aktyor koʻpgina filmlarda, jumladan, „Koʻngil koʻchalari“ serialida Sanjar, „Ostona“da mayor Moʻminov, „Imom Buxoriy“da habash, milliy serialimizdagi „Gulxan atrofida“da Hazrat Qorayevich va „Muhabbat sinovlari“ filmida Aziz Mirzayevich, „Tubanlik“da Turgʻun hoji, „Margʻiyona“da temirchi, „Muruvvat“da Qodir, „Muxabbatimsan“da Shuhratxoʻja, „Gumrohlar“da Mirza Mahmudov, „Novda“da bosh shifokor bosh rollarini oʻynagan.

Rejissorlik ishi 

 Banda
 Sinfdosh
 Samolarga boʻylagan qush
 Ochkoʻz boy va xizmatkor
 Toshkent malikasi
 Uygʻonish
 Layli va Majnun
 Koʻngil dogʻi

Mukofot va unvonlar 

 1999-yilda – "Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist" faxriy unvoni berilgan
 2015-yilda – "Oʻzbekiston Respublikasi xalq artisti"
 2014-yilda – Mirza Azizov „Yilning eng yaxshi aktyori“ Milliy kinomukofotiga nomzod boʻlgan
 2019-yil boshida – Oʻzbekiston xalq artisti Mirza Azizov Qirgʻiziston Respublikasida taʼsis etilgan adabiyot va sanʼat sohasidagi Chingiz Aytmatov nomidagi xalqaro mukofot sovrindori

Vafoti 
Oʻzbekiston xalq artisti Mirza Azizov 2021-yil 15-aprel kuni koronavirus xastaligidan soʻng 58 yoshida vafot etdi.

Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev el ardoqlagan aktyor vafoti munosabati bilan uning oila aʼzolariga chuqur hamdardlik bildirdi

Manbalar

Havolalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar
Kishilar
Oʻzbekistonlik erkak aktyorlar
Toshkentda vafot etganlar
1963-yilda tugʻilganlar
22-mayda tugʻilganlar
2014-yil 5-oktabrdagi Grozniy terakti

Grozniydagi terakt — 2014-yil 5-oktabrda sodir boʻlgan.

Yakshanba kuni kechqurun Rossiyaning Grozniy shahrida shahar kuniga bagʻishlangan konsert boʻlib oʻtishi kerak edi. Huquqni muhofaza qilish xizmati xodimlari konsert zali yaqinida oʻrnatilgan metall detektorlarda shubhali yigitni payqab qolgan. Ayrim maʼlumotlarga koʻra, u oʻzini huquq-tartibot organi xodimi sifatida tanishtirgan. Hujjatlarini koʻrsatish soʻralgan zahoti portlovchi qurilma ishga tushgan. Keyinchalik maʼlum boʻlishicha, portlovchi qurilma shahid kamariga tikilgan minomyot snaryadi boʻlgan. Toʻrt nafar politsiya xodimi voqea joyida halok boʻlgan. Beshinchisi esa tez yordam mashinasida vafot etgan. Yana 12 nafar politsiyachi yaralangan.

Xudkush-terrorchining shaxsi aniqlanganda maʼlum boʻlishicha, u ikki oy oldin uydan chiqib ketgan Grozniyning Staropromislovskiy tumanida tugʻilgan 19 yoshli Apti Mudarov boʻlib chiqqan. Qarindoshlari uning qayerda va nima ish qilayotganini bilmagan. Biroq huquq-tartibot idoralari Mudarovning jinoiy guruhga aʼzo boʻlgani haqidagi maʼlumotga ega boʻlib, uni faol ravishda qidirgan. Tergov maʼlumotlariga koʻra, xudkush-terrorchi shahar kuni munosabati bilan oʻtkazilayotgan konsertda oʻzini portlatib yubormoqchi boʻlgan, biroq bunga erisha olmagan va odamlarning oʻlimiga qaramay, konsert baribir oʻtkazilgan.

18-oktabr kuni esa terakt tashkilotchisi Aslan Alisxanov tezkor maʼlumotni amalga oshirish jarayonida yoʻq qilingan. Operatsiya paytida xavfsizlik kuchlari va tinch aholi vakillaridan hech kim jabrlanmagan.

Manbalar 

Grozniyda terroristik harakatlar
 2014-yil terroristik harakatlar
2014
5
 Chechenistonda 2014-yil
 Shimoliy Kavkazdagi terrorizmga qarshi kurash (2009-2017)
Katalina Lerkalo Arvohi

Katalina Lerkalo Arvohi (ital. Katalina Lerkaro; XVI-asrning ikkinchi yarmi, San-Kristobal-de-la-Laguna, Tenerife, Kanar orollari, Ispaniya — XVI-asr oxiri, xuddi shu yerda) — arvohi muzey zallarida aylanib yurgan italyan — kanariyalik qiz.

Katalina oilasi Tenerife oroli hududida joylashgan genuyalik savdogarlar Lerkaroning zodagon oilasiga mansub edi. Yosh Katalina badavlat keksa odamga turmushga chiqishga majbur boʻladi. Katalina toʻy kuni saroy hovlisida joylashgan quduqqa sakrab tushib, qulab tushadi. Afsonaga koʻra, qizning jasadi Lerkaro uyidagi xonalardan biriga dafn etilgan, chunki katolik cherkovi qoidalariga koʻra, oʻz joniga qasd qilganlarni xristian qabristonlariga dafn etishga ruxsat berilmagan. Shundan soʻng, Lerkaro oilasi La Orotavaga koʻchib oʻtadi va ularning sobiq uyi muzeyga aylandi. Oʻshandan beri koʻp odamlar Katalina arvohi muzey zallarida aylanib yurganini bir necha bor koʻrganini daʼvo qilishadi.

Odamlar, jumladan, muzey xodimlari, binoning yuqori qavatida gʻalati ovozlar va takrorlanuvchi qadam tovushlarini eshitganini daʼvo qilmoqda. Bu uy atrofida yurgan Katalina Lerkaroning ruhi ekanligiga ishoniladi. Bugungi kunda Katalina Lerkaro arvohi Kanar orollaridagi eng mashhur va Ispaniyadagi eng mashhur arvohlardan biri hisoblanadi. Lerkarolar oilasi yashagan saroy Kanaradagi eng mashhur "arvohlar uyi" hisoblanadi.

Manbalar

Havolalar 
 Призрак Леркаро 
shahar afsonalari belgilar
kanareykalar orollarida tug'ilgan
 XVI asrda tug'ilgan
 XVI asrda vafot etgan
o'lim sanasi noma'lum
Pratipa

Pratipa (sanskr. प्रतीप) — hind mifologiyasiga koʻra Oy sulolasidan boʻlgan afsonaviy shoh. U Shantanuning otasi va Bxishmaning bobosi edi. Bu hind eposi Mahabharatada qayd etilgan.

Kelib chiqishi va oilasi 
Bhagavata, Vishnu, Matsya, Bhavishya va Vayu Puranaslarga koʻra, Pratip Bhimasenaning nevarasi va Dilipaning oʻgʻli edi. Biroq, Mahabharataga koʻra, u qirol Bhimasena va Kaykeyi malikasi Sukumari oʻgʻli edi. U Devapi va Shantanuni dunyoga keltirgan Shibi Sunandaga uylanadi.

Gang bilan uchrashish 
Bir kuni qirol Pratip Gang daryosi boʻyida mulohaza yuritib, duolar oʻqiyotgan edi. Daryo maʼbudasi Svargaloka Brahmaʼdan laʼnat olgandan keyin paydo boʻldi. Ganga kelib, Pratipning oʻng tizzasiga oʻtiradi va uning meditatsiyasi toʻxtatiladi. Ganga Pratipni u bilan birga laʼnatlangan Mahibxish deb hisobladi. Va u Pratipdan unga turmushga chiqishni soʻraydi. Pratipaning soʻzlariga koʻra, Ganga qizi yoki oʻgʻlining xotini uchun moʻljallangan oʻng tizzasida oʻtirgani uchun Pratipaning oʻgʻil koʻrishini kutishi kerak deb. Shuning uchun u Ganga oʻgʻliga uylanishni taklif qiladi. Ganga kutishga rozi boʻladi va Pratipaning oʻgʻliga bir shart bilan turmushga chiqishini maʼlum qilishi kerakligini aytadi: Pratipaning oʻgʻli uning kimligini bilmasligi va uning xatti-harakatidan shubhalanadi, shundan soʻng Ganga gʻoyib boʻladi. Oʻsha paytda Pratipa va uning rafiqasida hali farzandlari yoʻq edi, biroq ular bir necha askez amaliyotini bajarganlaridan soʻng, ularning oʻgʻli Shantanu tugʻiladi. Keyinchalik u Ganga uylanadi va Devavrata yoki Bhishmaning otasi boʻladi.

Adabiyotlar 
 JAB van Buitenen, Mahabharata Book 1, Chicago 1973, стр. 214–220

Manbalar 

 "Mahabharata" Belgilar
hind mifologiyasi belgilar
Pers (Gelios oʻgʻli)

Pers (qadimgi yunoncha Πέρσης) — qadimgi yunon mifologiyasida, Taurida qiroli, Helios va Perseidning oʻgʻli.

Kolxida qiroli akasi Aeetdan ukmdorlikni olib tashlaydi.

Afsonaning birinchi manbasi: Fors — Kolxida taxtini egallab olgan Taurida shohi 
Shundan, afsona, bir nechta manbalarga ega deb hisoblanadi. Forsni Eetuga hokimiyatni qaytargan Midiya (Medeyaning oʻgʻli) yoki Midiya buyrugʻi bilan oʻldiradi.

Pers Eetni agʻdarib tashladilar va Kolxida hokimiyatini qoʻlga kiritdilar. Bir muncha vaqt oʻtgach, Tesey Afinaga qaytib kelgach, Medeya oʻgʻli Midiya bilan Kolxidaga qochadi. Med birinchi boʻlib keladi va darhol Pers tomonidan qamoqqa olinadi, chunki orakul Persga oʻz ukasining avlodidan oʻlimni bashorat qilgan. Bundan tashqari, Med oʻzini Korinf qiroli Kreonning oʻgʻli Hippo deb atab, aldashga harakat qiladi, ammo Pers unga ishonmaydi.

Nima boʻlganini bilib, sehrgar Medeya Kolxidaga qurgʻoqchilikni yuboradi, bu esa hosilning yetishmasligiga olib keladi. Keyin u Artemida maʼbudasining ruhoniysi qiyofasida keladi va qurgʻoqchilikni asirga olingan yoshni (yaʼni Meda) qurbon qilish orqali tugatish mumkinligini daʼvo qiladi. U murakkab qurbonlik marosimini tuzadi, unda u qilichni Medga topshiradi. U toʻsatdan Persga hujum qiladi va uni oʻldiradi.

Med yo taxtni Eetuga qaytaradi yoki oʻzi taxtga oʻtiradi.

Mediyaning hindlarga qarshi yurishida halok boʻlishi va Medning oʻzi Persni oʻldirishi va taxtni otasiga qaytarishi taxmini ham mavjud.

Yoki u argonavtlar kelganida ukasi Eet bilan jang qilgan, urush Valerius Flakkus sheʼrining VI-kitobida tasvirlangan.

Afsonaning ikkinchi manbasi: Fors — Taurida shohi va Gekatning otasi (Argonavtlar yurishidan oldin vafot etgan) 
Tarixchi Diodor Siculus tomonidan yozilgan afsonaning boshqa taxminiga koʻra, Pers Taurianlarning shohi edi. U qattiq feʼlga ega edi. Uning qizi Hekate, u hatto bu fazilatlari boʻyicha otasidan ham oshib ketgan, afsonalarda juda shafqatsiz shaxs sifatida tasvirlangan.
Ovga ketgach, muvaffaqiyatsiz kun boʻlsa, hayvonlar oʻrniga odamlarni kamondan oʻldirgan va oʻlimga olib keladigan ichimliklar tayyorlash bilan olib ketilgan, u akonit deb ataladigan narsani ixtiro qilgan va har bir ichimlik kuchini sinovdan oʻtkazgan. Bu masalalarda katta tajribaga ega boʻlgan Gekata, birinchi navbatda, otasiga zaxarlangan ichimlik ichirib, meros qilib hokimiyati oʻz qoʻliga kiritadi. Shunday qilib, bu manbada Pers Argonavtlar yurishidan oldin ham vafot etadi.

Biroq, u yurish bilan bogʻliq holda tilga olinadi, chunki Hekate Eetga turmushga chiqadi va undan ikkita qiz — Kirk va Medeya, shuningdek, Egialeusning oʻgʻli tugʻadi.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 qadimgi yunon mifologiyasida Skifiya va Kavkaz
2009-yilgi Nazran terakti

Nazrandagi terakt 2009 yil 17-avgust kuni ertalab soat 9 larda shahar Ichki ishlar boshqarmasi hovlisida sodir boʻlgan. „Gazel“ rusumli avtomashinada xudkush-terrochilar darvozadan respublika ichki ishlar boshqarmasi hovlisiga bostirib kirib, portlovchi qurilmani ishga tushirgan (200 kg boshqa maʼlumotlarga koʻra, trotil ekvivalentida 400 kg). Bu vaqtda tuman IIB hududida militsiya xodimlari saflanayotgan edi.

Portlash oqibatida ichki ishlar boʻlimi binosi va yaqin atrofdagi koʻp qavatli turar-joy binosiga zarar yetgan. Dastlabki maʼlumotlarga koʻra, 25 kishi halok boʻlgan, 136 kishi turli ogʻirlik darajasidagi tan jarohatlar olgan.

Teraktdan soʻng Rossiya prezidenti Dmitriy Medvedev Ingushetiya ichki ishlar vaziri Ruslan Meyriyevni lavozimidan chetlatib, uning oʻrniga respublikadagi huquqni muhofaza qilish organlarining barcha xizmatlari va boʻlimlari faoliyatini muvofiqlashtirish uchun Rossiya Federatsiyasi ichki ishlar vaziri oʻrinbosari, general-polkovnik Arkadiy Yedelevni tayinladi.

Voqealarning texnik tomoni 
Voqeaning deyarli barcha ishtirokchilarining soʻzlariga koʻra, yigirmaga yaqin maishiy propan ballonlari (ular erkin savdoda mavjud) portlatilgan. Ularni portlatish uchun bir nechta granatalardan foydalanilgan. Militsiya xodimlari ularga qarab kelayotgan terrorchilarga qarata oʻt ochgan, biroq portlash qurilmasi allaqachon ishga tushirilgan boʻlgan va terrorchilar oʻtirgan mashina toʻxtamagan. Nafaqat tuman boʻlimi binosi, balki unga tutash qolgan binolar ham jiddiy zarar koʻrgan.

Yana qarang 

 Ingushetiyada reyd (2004)

Manbalar 

Ingushetiyada terroristik harakatlar
2009-yil terroristik harakatlar
Ingushetiyada 2009-yil
Pers (titan)

Pers () — qadimgi yunon mifologiyasida kichik titan. Krius va Evribiyaning oʻgʻli. Asteriyaning eri, Hekatning otasi. Bu halokatning timsolidir.

Manbalar 

 alifbo tartibida xudolar
 Titans
Pelasg (Arkadiya podshohi)

Pelasg () — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaji. Hesiodga koʻra, avtoxton Arkadiyada tugʻilgan. Gaianing oʻgʻli Asiusga koʻra.

Zevs va Niobening oʻgʻli Akusilausning soʻzlariga koʻra (bu manbada nasl Argolis shohlari bilan bogʻliq). Undan Peloponnes aholisi pelasglar deb ataladi. Likaonning oʻgʻli Melibeyning (yoki Κυλλήνη (μυθολογία)) xotini.

Arkadiyaliklarning afsonalariga koʻra, bu yerda yashagan birinchi odam. U podshoh boʻladi, kulbalar qurish gʻoyasini oʻylab topadi, qoʻy terisidan xitonlarni ixtiro qiladi, unga akkordon yongʻoqlarini yeyishni oʻrgatdi. Mamlakat Pelasgia deb atalgan. Geneaologlarning hisob-kitoblariga koʻra, u Inahaga qaraganda 9 avlod kech yashagan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 Arcadia Afsonalari
 madaniy qahramonlar
Arcadia Shohlari
 Pelasgi
Pandar

Pandar () — qadimgi yunon mifologiyasida Likaonning oʻgʻli buyuk kamonchi sifatida mashhur boʻlgan.

Troyaning ittifoqchisi, asli Troasdagi Zeliyadan (Iliadaning II qoʻshigʻida) yoki likiyalik (V-qoʻshigʻiga koʻra). Iliadaning IV-kantosida Pandarus kamonini qanday yasaganligi batafsil tasvirlangan. II-qoʻshiqqa koʻra esa, u Apollondan sovgʻa sifatida kamon oladi. Sxoliastlar va Evstatiyning fikriga koʻra, Troyaning Likiyasidan. Uning ziyoratgohi Likiyadagi Pinare shahridadir.

Troya urushi paytida u Menelausni oʻq bilan yaraladi va shu bilan yunonlar bilan tinchlikni buzadi. Diomedes tomonidan oʻldirilgan.

Eneydada uning ukasi, kamonchi Evrition topiladi.

Shekspirning "Troil va Kressida" pyesasidagi qahramon.

Yana qarang 
 Qadimgi yunon mifologiyasi
 Troyan urushi

Manbalar 

 troyan urushi a'zolari
 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 qadimgi yunon mifologiyasida Troad
Uilyam Shekspirning Belgilar
Eneida Belgilar
Gurzilar urushi

Gurzilar urushi (fin. Nuijasota, nuija — gurzi, sota — urush; shved. Klubbekriget) — 1596 — 1597-yillarda Finlandiyada (oʻsha paytda Finlandiya Buyuk Knyazligi Shvetsiya tarkibida boʻlgan) antifeodal dehqonlar qoʻzgʻoaoni. „Gurzi“ nomi, aftidan, isyonkor dehqonlarning asosiy qurol turidan kelib chiqqan.

Qoʻzgʻalonning borishi 
Qoʻzgʻalonga 1590-1595-yillardagi rus-shved urushi paytida mamlakatning vayron boʻlishi, rekrut siyosati, dahshatli soliqlarning joriy etilishi va feodal majburiyatlarning ortib borishi sabab boʻldi. Gurzilar urushi gubernator Klas Fleming va Shvetsiya hukmdori gertsog Charlz boshchiligidagi shved zodagonlari oʻrtasidagi Finlandiyadagi kurash sharoitida boshlandi.

Ilk toʻqnashuvlar 1596-yil noyabr oyida Ostrobotniya viloyatining janubida boʻlib oʻtdi. Qoʻzgaʼlon rahbari Yaakko Ilkka (taxminan 1550-1597) edi. Dehqonlar Isokyuryoda hukumat qoʻshinlarini magʻlub etib, umumiy soni 35 ming kishidan iborat boʻlgan uchta otryad boʻlib Turkuga qarab yoʻl oldi. Yoʻl-yoʻlakay feodallarning mulklarini vayron qilib, zodagonlar va soliq yigʻuvchilarni taʼqib qildilar. Biroq, qoʻzgʻalonchilarning tarqoqligi oʻz muvaffaqiyatlarini mustahkamlashga imkon bermadi. 1596-yil dekabr-1597-yil fevral oylarida Fleming qoʻshinlari qoʻzgʻalonni bostirdi va uning rahbari Ilkka qoʻlga olinib, tanasi toʻrtga boʻlinib qatl etildi. Gurzilar urushi Finlandiyadagi eng yirik dehqonlar qoʻzgʻaloni boʻldi, uning xotirasi ogʻizdan ogʻizga oʻtib, Fin folklorida ham oʻz aksini topdi .

Gurzilar urushi natijasida uch mingdan ortiq dehqon halok boʻldi va qatl qilindi. Oʻlganlar sonining Finlandiya aholisining oʻsha paytdagi soniga nisbati juda katta koʻrsatkich: mamlakat umumiy aholisining taxminan 1 % .

Oqibatlar 
Klas Fleming Sigizmund III Vaza tarafdori edi, uning urushdagi magʻlubiyatidan soʻng, Shvetsiyaning boʻlajak qiroli gersog Karl urush sabab zaiflashib qolgan Finlandiyani osonlik bilan bosib oldi, Sigismund tarafdorlarini esa qatl qildi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 Yevseev V. Ya. Krestyanskoe vosstanie „Dubinnaya voyna“ i finskoe narodnoe tvorchestvo. // Skandinavskiy sbornik, v. 3, Tallin, 1958.
  — UDK 94(480)
 Yrjö-Koskinen, Nuijasota. Sen syyt ja tapaukset, 3 pain, Helsinki, 1929. (fin.)
Piyer

Piyer (, Tsitseron Pieronda) — qadimgi yunon mifologiyasidagi belgi. Magnetning oʻgʻli (yoki Eleutherusning oʻgʻli). Uchinchi manbaga koʻra esa, Linning oʻgʻli. Giatsin otasi (Kliodan). Antiopaning rafiqasi, Muzalar bilan raqobatlashgan 9 ta qizi bor edi.

U haqidagi afsonalar Muzaning umumiy epiteti — Piyeridaning kelib chiqishini tushuntiradi.

Afsonalardan biriga koʻra, u Makedoniyadan Tespiyaga kelgan, muzalar sonini 9 taga qoʻygan va ularga nom bergan. Mif talqiniga koʻra, u birinchi boʻlib muzalar haqida sheʼrlar yozgan.

Otoxton, Ematiya qiroli, uning 9 qizi bor edi.

 Piereyidlar Piyer va paeoniyalik Evippening qizlari. Bir talqinga koʻra, ular maʼbudalar bilan bir xil ismlarga ega boʻlib, Muzning bolalari deb atalganlar aslida Pyierning nabiralari edi.

Ovidning soʻzlariga koʻra, Pierning qizlari Muzalar bilan raqobatda yutqazib, qirqga aylanishgan. Antonin Liberalning hikoyasiga koʻra, ular Helikonda muzalar bilan raqobatlashdilar, yoʻqotdilar va qushlarga aylandilar: chomga, vertisheyka, kenhrida, zelenushka, shyogla, oʻrdak, yashil oʻrmonchi va drakontida.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 qadimgi yunon mifologiyasida Bolqon
Tanjer sulhi

Tanjer tinchlik shartnomasi ― 1844-yil 10-sentabrda Tanjer shahrida Fransiya va Marokash oʻrtasida imzolangan. Shartnoma Franko-Marokash urushini tugatdi.

Buyuk Britaniya Shimoliy Afrikada fransuz taʼsirining kuchayishiga yoʻl qoʻymaslik uchun mojaroni hal qilishda faol rol oʻynadi. Shunday qilib, Buyuk Britaniyaning Parijdagi elchisi Fransiya tashqi ishlar vaziriga uning mamlakati Marokash hududlarini anneksiya qilishga toqat qilmasligini aytdi. Fransuz manbalarining taʼkidlashicha, Britaniyaning Tanjerdagi konsuli ser Jon Drummond Xey Sulton Mulay Abdurrahmonni muzokaralarda fransuzlarga boʻysunmaslikka chaqirgan va unga Britaniya qoʻllab-quvvatlashini vaʼda qilgan. Diplomatik missiya arxivi bu bayonotni tasdiqlamaydi. Aksincha, ularning fikricha, Britaniya konsuli sultonni Fransiyaning qoʻshni Jazoirga ekspansiyasiga nisbatan betaraf boʻlishga va har qanday kuch qoʻllashdan tiyilishga chaqirgan.

Shartnoma Marokash va Fransiya Jazoiri oʻrtasidagi chegarani oʻrnatdi, yaʼni Sulton Fransiyaning qoʻshni hududga boʻlgan huquqini toʻliq tan oldi. Sulton, shuningdek, dastlab fransuzlar bilan harbiy mojaroga olib kelgan Jazoir amiri Abd al-Qodirga koʻproq yordam bermaslikka va endi uni jinoyatchi deb hisoblashga vaʼda berdi. Bundan tashqari, Marokash qoʻshinlari Jazoir chegarasidan olib chiqilishi kerak edi. Shuningdek, shartnoma asosida Fransiya Marokashda imtiyozli rejim oldi.

Manbalar 

1844
Xalqaro shartnomalar
Tinchlik shartnomalari

Marokashning xalqaro shartnomalari
 XIX asrning tinchlik shartnomalari
 Fransiya xalqaro shartnomalari
 sentabr 1844-yil
Tangier
1881-yilgi Tehron shartnomasi

1881-yilgi Tehron shartnomasi — Rossiya imperiyasi va Forsiya oʻrtasida 1881-yil 9-dekabrda imzolangan „Rossiya va Forsiya oʻrtasidagi Kaspiy dengizining sharqidagi chegaralarni belgilash toʻgʻrisidagi konventsiya“.

1881-yilda Axal-Tekin vohasi rus qoʻshinlari tomonidan bosib olingandan soʻng, Fors tomoni bilan Kaspiy dengizining sharqida delimitatsiya qilish boʻyicha muzokaralar boshlandi. Rossiya tomonidan Tehrondagi elchi I. A. Zinovyev, Forsiya — tashqi ishlar vaziri Mirza Saidxon Mutamin-al-Mulk muzokara qildi. Natijada Kaspiy dengizining sharqidagi rus-fors chegarasi belgilandi.

1893-yil 27-maydagi konvensiyaning imzolanishi bilan Oʻrta Osiyoda Rossiya va Fors oʻrtasidagi ohirgi demarkatsiya yakunlandi va 1894-yilda ikki tomonlama chegara masalalari toʻliq hal qilindi.

Tarkibi 
Muqaddima va 9 moddadan iborat.

Matn 

 Konvensiya matni.

Adabiyotlar 

 Turkmanistonning Rossiyaga qoʻshilishi: arxiv hujjatlari toʻplami. Ashxobod, 1960-yil.
 Mannanov B. XIX-asr oxiri — XX-asr boshlarida Rossiya-Eron munosabatlari tarixidan. Toshkent, 1964-yil.
 Kulagina L. M., Dunayeva E. V. Rossiya va Eron oʻrtasidagi chegara (shakllanish tarixi). M., 1998-yil.
 Kulagina L. M. Rossiya va Eron (XIX — XX-asr boshlari). M., 2010-yil.

Yana qarang 

 Axal shartnomasi
Xalqaro shartnomalar
Eron-Rossiya shartnomalari
Eron-Rossiya munosabatlari
Rossiyada 1881-yil
 alifbo tartibida shartnomalar
 Kadjar Eronning xalqaro shartnomalari
 hududiy o'zgarishlar bo'yicha xalqaro shartnomalar
 Rossiya imperiyasining xalqaro shartnomalari
 XIX asrning xalqaro shartnomalari
Eronda XIX asr
Tilzit akti

Tilzit akti (, ) — Tilzitda 1918-yil 30-noyabrda Kichik Litva Milliy Kengashining 24 aʼzosi tomonidan imzolangan akt (). Imzolovchilar Kichik Litva va Katta Litvani yagona Litva davlatiga birlashtirishni talab qilishdi. Bu Prussiya litvaliklari yashagan Sharqiy Prussiyaning shimoliy hududlarini Germaniya imperiyasidan ajratishni anglatar edi.

Sharqiy Prussiyaning Neman daryosining shimolidagi qismi, Memel shahri (Klaypeda)gacha boʻlgan qismi, Versal shartnomasi shartlariga koʻra Prussiyadan ajratilgan va Millatlar Ligasi tomonidan boshqariladi. Neman daryosining janubida joylashgan Sharqiy Prussiyaning qolgan qismi, shu jumladan, akt imzolangan Tilzit shahri Germaniyada qoldi.

Aktni litvaparast Prussiya Litvaliklari rahbarlari Vilgelm Storost va Vilgelm Gaygalat imzolamagan. Ikkinchisi Prussiya Litva kengashining raisi etib saylandi, ammo bu lavozimni qabul qilishdan bosh tortdi. Uning oʻrniga bosh kotib Erdmonas Simonaitis tayinlandi. Hujjat, nafaqat, Kichik Litvada, balki Litva Respublikasining hamma joyida nashr etilgan. Bu, boshqa faktlar qatorida, akt birinchi navbatda Kichik Litva Milliy Kengashining fikrini keng taqdim etish uchun moʻljallangan targʻibot hujjati rolini oʻynashi kerakligini koʻrsatdi.

Natijada, Tilzit akti 1923-yilgi Klaypeda qoʻzgʻoloniga tayyorgarlik koʻrishda muhim targʻibot vositasiga aylandi, shundan soʻng Memel viloyati (Klaypeda oʻlkasi) hududi Litvaga qoʻshildi. 1939-yil mart oyida Litva Klaypeda oʻlkasini fashistlar Germaniyasiga berishga majbur boʻldi. Tilzit qonunini imzolaganlarning baʼzilari keyinchalik fashistlar tomonidan xiyonat uchun taʼqib qilindi va Erdmonas Simonaytis fashistlarning kontslageriga yuborildi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 AA Gliožaitis „Tilžės akto reikšmė“ („Voruta“, 1998, 1999 No 43-47)
 Algis A. Regis, „Tilžės aktas“ („Lietuvių dienos“, No 1 (361), 1986)
 Petras Cidzikas „Tilžės aktas — vilties aktas“ („Voruta“, No 23 (521), 2002)
 Romualdas Ozolas „Tilžės aktas: alternatyvos ir imperatyvai“ („Donelaičio žemė“, № 1-2, 2004-yil)
Prussiya
1918-yil Litvada
Prussiya Siyosati
Sharqiy Prussiya Tarixi
Germaniyada 1918-yil