MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Zirkdoshlar

Zirkdoshlar (Berberidaceae) - ikki urugʻpallalilar yoki magnoliyasimonlar sinfiga mansub oʻsimliklar oilasi. Koʻp yillik oʻt, buta yoki daraxtlar. Guli ikki jinsli, gulqoʻrgʻoni sariq, bir necha (4—5) qator boʻlib joylashgan, har bir qatorda 3 tadan gultojbarg bor. Koʻpchilik Z.ning gulida tojbarg bilan changchisi orasida shiradon — staminodiy boʻladi. Mevasi rezavor, baʼzan koʻsakcha yoki yongʻoqcha shaklida. Yer yuzida 14 turkumcha mansub 650 turi bor. Asosan, Shim. yarim sharning moʻʼtadil hududlarida usadi. Z.ning bargi tarkibida alkaloidlar, ayniqsa, berberin koʻp. Oʻzbekistonda 3 turkumga mansub 11 turi usadi.

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Ziro

Ziro — qad. uzunlik oʻlchov birligi; koʻpgina sharq mamlakatlarida qoʻllanilgan. Forsiylarning gaziga, turkiylarning qarisita toʻgʻri keladi; oʻrtacha qiymati 54,04 sm. Ishlatilish joyiga qarab har xil qiymatga ega boʻlgan. Eronda 3. = 1 gaz boʻlsa, Turkiyada (hoz. vaqtda) 1 3. = 65 sm. Boburiylar davlatida shoh Z.si mavjud boʻlib, u 81,28 sm ga teng boʻlgan. Akbarshoh 1 Z.ni 83,31 sm deb belgilagan. Agrada 1647 yilda rasmiy ravishda 1 3. = 81,28 sm deb kabul qilingan. Musulmon mamlakatlarida qoʻllanilgan Z.ning yana 48,9 sm dan 145,608 sm gacha kiymatlarga ega 20 dan ortiq turi mavjud boʻlgan.

Manbalar
Zirh

Zirh — 1) odamlarni, harbiy texnikani, qurolyarogʻ, turli mudofaa inshootlarini oʻq, snaryad, aviatsiya bombalari va yadro portlashlarning shikayet beruvchi taʼsirlaridan himoya qiluvchi vosita. Asosan, zirh poʻlatidan qilinadi. 3. oʻq va snaryadlarning taʼsiriga qarshilik koʻrsatadigan chidamli va snaryadlar koʻp martalab tekkanda yemirilmaydigan boʻlishi lozim. Bu xususiyatlar poʻlatning kimyoviy tarkibini, eritish texnologiyasini, termik ishlov berishni, ulardan tayyorlanadigan detal va buyumlarning texnologik jarayonlarini tanlab taʼminlanadi. Vazifasiga kura, 3. oʻqqa va snaryad parchalariga karshi, snaryadga qarshi, tayyorlash xususiyatiga koʻra prokatlangan va quyma; tuzilishiga kura, monolit (yaxlit), kombinatsiya lashgan; ichki tuzilishiga kura, gomogen (bir jinsli), geterogen (kesimi boʻyicha xossalari bir xil boʻlmagan) xillariga boʻlinadi. 3. alyuminiyplastmassa yoki poʻlatalyuminiyplastmassa aralashmasidan ham tayyorlanishi mumkin. Qadim zamonlarda ham Z.dan foydalanishgan (mas, oʻq va qilich zarbidan badanni himoya qiladigan vositalar). Harbiy avtomobil va bronepoyezdlar, tank, kema, samolyotlar Z.langan; 2) zirhli mollyuskalarning chigʻanogʻi va zirxlilarning teri skeletini anglatuvchi tushuncha.

Manbalar
Zirh poʻlati

Zirh poʻlati — harbiy mashinalar va obʼyektlarni himoya qilish uchun ishlatiladigan poʻlat. Legirlangan poʻlat jumlasiga kiradi. Tarkibida 2,5% gacha xrom, 3% gacha nikel, 0,6% gacha molibden, 0,2% gacha vanadiy, 1,5% gacha marganets va 2% gacha kremniy boʻladi. Harbiy obʼyektlar uchun koʻpincha 20–200 mm qalinlikdagi prokatlangan, prokatlangan bolgʻalangan yoki quyma plitalar koʻrinishidagi 3. p.dan foydalaniladi. 3. p. texnika maqsadlarida, mas, elektr kabellarini turli zarblardan himoya qilish uchun ham ishlatiladi.

Manbalar
Zirhlilar

Zirhlilar (Dasypodidae) — chalatishlilar turkumi oilasi. Jan. Amerikada yuqori paleotsendan va Shim. Amerikada pleystotsendan maʼlum. Tanasining uz. 12 sm dan 100 sm, dumi 2,5 sm dan 50 sm, ogʻirligi 0,3 dan 55 kg gacha. Tanasining orqa tomoni kamar boʻlib joylashgan suya k va muguz plastinkalardan iborat zirh (qalqon) bilan qoplangan. Oldingi panjasi 4 yoki 5 panjali, oʻtkir tirnokli. Tishlari bir xilda, silindrsimon, 28 dan 100 tagacha. Ular soni bir tur individlarida ham oʻzgarib turadi. 3. hozirgi chalatishlilar orasida eng koʻp sonli hayvonlar, 9 urugi, 20—25 turi bor. AQShning jan.dan Chili va Argentinagacha boʻlgan hududlarda tarqalgan. Ochiq maydonlarda yashaydi. Ayrim turlari xavf tugʻilganida buralib, sharsimon shaklga kiradi. 2 dan 12 tagacha bolalaydi, odatda, bolalari bitta tuxumdan rivojlanadi (poliembrioniya). 3. tungi hayvon, mayda umurtqasizlar, baʼzan hayvonlar murdasi bilan oziqlanadi. Goʻshti va qalqoni uchun ovlanadi. Soni kamayib ketgan, 4 turi Xalqaro Kizil kitobga kiritilgan.

Manbalar
Parda Ziyatov

Parda Ziyatov (1947.14.1, Jizzax tumani) — Oʻzbekiston Qahramoni (1998). Samarqand mevasabzavot texnikumini tugatgan (1967). Mehnat faoliyatini 1958-yilda Jizzax tumanidagi "Moskva" (hoz. H. Nosirov nomli) jamoa xoʻjaligida kolxozchi boʻlib boshlagan. 1972-yildan shu xoʻjaliqsa paxtachilik brigadasi boshligʻi. 3. rahbarlik qilgan brigada dehqonchilikda ilgor texnologiyalarni qoʻllagan holda uzoq yillar davomida paxtadan moʻl hosil yetishtirib, yuqori koʻrsatkichlarga erishdi (1998-yilda 38 ga mMdondan 43,5 s/ga hosil olindi). 3. paxtachilik ilmini oʻz tajrabalari bilan boyitib bormoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi deputati (1990—94).

Manbalar 

    
Oʻzbekiston qahramonlari
Zigʻir kombayni uzun tolali zigʻir poyasini yigʻadigan

Zigʻir kombayni uzun tolali zigʻir poyasini yigʻadigan qishloq xoʻjaligi mashinasi. Asosiy qismlari: shkiv, 4 seksiyali poya sugʻurish apparati, poyalarni boʻlgich, koʻndalang transportyor, urugʻni poyadan sidirib olish apparatiga uzatuvchi transportyor, sidirish apparati, panjarali sidirish barabani va kamerasi, uzatish mexanizmlari va bogʻ bogʻlagich. Mashina gʻildirakli ramaga oʻrnatilgan. Traktorlarga tirkab ishlatiladi. Mashina yurganda poya ajratkich zigʻirpoyani yulish apparati seksiyalariga yoʻnaltiradi. Yulingan poya ignali transportyorga, undan qisish transportyori yordamida sidirish kamerasiga tushadi. Sidiruvchi apparat panjali baraban bilan poyadagi urugʻlarni sidirib transportyorga tashlaydi, urugʻ undan qopga tushadi, bogʻ bogʻlagich urugʻi sidirilgan poyani bogʻbogʻ qilib bogʻlaydi. Sidirish apparati ishlatilmaganda 3. k.dan zigʻirpoya yulgich sifatida foydalanish mumkin. Mashinaning ish unumi soatiga 0,5—0,7 ga.

Manbalar
Zigʻir moyi

Zigʻir moyi — zigʻir urugʻidan presslab yoki ekstraksiya usulida olinadigan yogʻ. Ilgari juvozpya olingan. Tarkibida toʻyingan yogʻ kislotalari — palmitin kislota 7% gacha, toʻyinmagan yogʻ kislotalari — olein kislota 5— 20%, linol kislota 25—50%, linolen kislota 21—45% va oksikislotalar 6,5% gacha. Qotish temperaturasi — 18° bilan — 27" orasida, rangi sariq, yod soni 174—183, kislota soni 0,55—3,5, zichligi 0,933—0,935. Z.m. alif tayyorlashda, linoleum, kleyonka ishlab chiqarishda, oziqovqat tayyorlashda ishlatiladi.

Manbalar
Zigʻir tola sanoati

Zigʻir tola sanoati - k, Toʻkimachilik sanoati.

Manbalar
Zigʻir tolasi

Zigʻir tolasi — zigir poyasidan olinadigan mahsulot. Mayin, uzun (0,5—0,1 m), pishiqtola; chiroyli tovlanib turadi. Zigʻir poyasidan ajratib olish uchun poya ivitiladi (qarang Ivitshi). Ivitilgan poya ochiq havoda yoki maxsus quritgichda quritiladi. Soʻngra ezish mashinasining tishli joʻvalari (valetslari) orasidan oʻtkazilib, yogʻochlik qismi sindiriladi. Savash mashinasida tola chiqindilar (kalta tola va yogʻochlik)dan tozalanadi. Soʻngra tarash mashinalarida taralganda uzun va kalta (tarandi) tolaga ajraladi. Yigiruv mashinalarida uzun 3. t.dan yuqori raqamli ip, tarandi toladan past raqamli ip olinadi. 3. t.ni yigirib olingan ipdan turli buyumlar toʻqiladi. 3. t.dan mato toʻqish ip gazlama toʻqishdan farq qilmaydi (qarang Toʻquvchilik).

Manbalar
Zigʻir tunlami

Zigʻir tunlami —q. Beda tushami.

Manbalar
Zigʻirak

Zigʻirak () — yalpizdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Boʻyi 60—80 sm. Bargi nashtarsimon. Guli qisqa bandchalarda 2—3 tadan joylashgan. Gultojbarglari binafsha rangli, uz. 11–12 mm. Mevasi yumaloquchburchak, qora. May—avgustda gullab, iyun—sentabrda urugʻlaydi. Toshkent, Fargʻona, Surxondaryo viloyatlarining bogʻlarida, togʻ yon bagʻirlarida, vohalarida koʻp tarqalgan. Yuqori sifatli qimmatbaho efir moyi olish uchun ekiladi.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Zigʻirak (zargarlik)

Zigʻirak — zargarlikda bezak yaratish usuli. Isirgʻa (jumladan qashqarboldoq) panjarasi oraligʻiga, uzuk va b.da bezak hosil qilib oʻrnatiladigan tilla yoki kumushdan ishlangan mayda dumaloq donachalar.

Manbalar 

    

Zargarlik
Zigʻirdoshlar

Zigʻirdoshlar (Linaceae) - ikki urugʻpallalilar yoki magnoliyasimonlar sinfiga mansub bir yillik yoki koʻp yillik oʻsimliklar oilasi. Yer yuzida 6 turkumga mansub 250, Oʻzbekistonda 200 turi oʻsadi. Gullari toʻgʻri, ikki jinsli. Gultoj barglari ayri, baʼzan uchki qismi tutashgan. Tojbarglari, kosabarglari, urugʻchisi, changchilari 4— 5 tadan. Mevasi dumaloq koʻsakcha. Barglari yakka joylashgan. 3. turlari poyasining uzunligi, gullarining kattakichikligi va rangi, tukli va tuksiz boʻlishi, tarqalishi bilan birbiridan farq qiladi. 3. moy va tolasi uchun oʻstiriladi. Yovvoyi turlari Fargʻona vodiysida, Toshkent, Samarqand, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlaridagi togʻlarda usadi.

Manbalar
Zlatoust

Zlatoust — RF Chelyabinsk viloyatidagi shahar (1865-yildan). Ai daryosi sohilida. Jan. Uradda. T.-yil stansiyasi. Aholisi 205,5 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Zlatoust mexanikatemir zdi qurilishi munosabati bilan vujudga kelgan. Qora metallurgiya va mashinasozlik korxonalari, soatsozlik zdi bor. 19-asr boshidan metall oʻymakorligi rivojlangan. Teatr, ulkashunoslik muzeyi bor. Z.ga 1754-yil asos solingan. Oʻsha davrdan 3. oʻzining mashxur poʻlat qilichlari bilan nom qozongan.

Manbalar
Yevgeniy Zlobin

Yevgeniy Konstantinovich Zlobin (1898.21.1, Saratov sh.— 1959.7.12, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1955). Sahna faoliyatini 1918-yil Saratov teatrida boshlagan. Tbilisi, Boku, Kozon, Samara teatrlarida ishlagan. 1938-yildan Gorkiy nomidagi Toshkent teatri aktyori. Zlobin komediya janridagi va dramatik rollarning mohir ijrochisi sifatida tanilgan. Eng yaxshi rollari: Firs ("Olchazor"), Mamayev ("Har toʻkisda bir ayb"), Karaulov ("Begona bola"), Zemlyanika ("Revizor"), Shmaga ("Aybsiz aybdorlar"), Ivan Ivanovich ("Katta muhabbat") va boshqa.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1898-yilda tugʻilganlar
1959-yilda vafot etganlar
7-dekabrda vafot etganlar
Zlotiy

Zlotiy (zloty) — Polsha pul birligi. 1995 y. yanvarda 10000:1 nisbatda denominatsiyalangan 3. muomalaga kiritilgan. 1 3.=100 grosha. Xalkaro ifodasi PLZ. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari = 4,14 3., 1 Z.= 165,73 soʻm (2002, 5 fevral).

Manbalar
Zmay Yovan

ZMAY (Zmai; asl ism sharifi Yovanovich, Jobanobuch) Yovan (1833.24.11, NoviSad, 1904.3.6, Kamenitsa, Voyevodina) — serb shoiri. Ijodida milliyvatanparvarlik mavzui asosiy oʻrinni egallaydi ("Vila", 1858; "Uch gayduk", 1866; "Baxtsiz ona", 1871 va b.). 3. hajviy sheʼrlar ustasi ("Yogʻoch qasidasi", 1878; "Serbiyadagi yangi saylovlar", 1884 va b.). Serb sheʼriyatida birinchilardan boʻlib serb dehqonlari va shahar qashshoqlarining nochor hayotini tasvirlagan ("Uchinchi ulush", 1880; "Sudxoʻr", 1881 va b.). Z.ning "Atirgullar" (1864), "Soʻlgʻin atirgullar" (1882) toʻplamlariga kirgan sheʼrlari serb romantik sheʼriyatining eng yaxshi namunalari sanaladi. Z.ning ayrim sheʼrlari Xurshid Davron tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1989).

Manbalar
Zmeyevik

Zmeyevik (rus— ilon poʻstiga oʻxshash) — silikatlar sinfiga mansub mineral (qarang Serpentin).

Manbalar
Zobuliy

Zobuliy — Oʻn ikki makom tizimidagi Segoh va Dugoh shoʻʼbalari asosida yaratilgan kuy; 24 murakkabotniig biri. Eronning Zobul sh.ga nisbat berib shunday atalgan.

Manbalar
Zobuliston

Zobuliston — oʻrta asrlarda Afgʻonistonning jan. kismi bilan Balujistonning shim. qismidan iborat hudud nomi. Kobuliston, Xuroson, Seyiston, Makron va Sind bilan chegaradosh bulgan. 3. togʻli, oqar suvlari koʻp bir bahavo yer boʻlib, aholisi shijoatkorligi bilan dong chiqargandi. Oʻsha kezlarda Gʻazna, Maymand va Kalot uning maʼmuriy markazlaridan bulgan. "Shohnoma" da juda kup tilga olingan 3. nomi hozirgi kunda isteʼmoldan chiqqan bulib, uning hududi Afgʻoniston bilan Balujistonga qoʻshib yuborilgan.

Manbalar 

Tarixiy viloyatlar
Osiyo tarixi
Zovur

Zovur — yer osti va sizot suvlari sathini pasaytirish, toʻqayzor va zax yerlarni quritish maqsadlarida zax suvlarni chiqarib tashlash uchun kazilgan ariq yoki kanal. Kollektor va drenajning melioratsiya inshootlari bilan jihozlanmagan ibtidoiy shakli. Oʻrta Osiyo dehqonchiligida 3. mil. av. 2—1ming yilliklarda qurila boshlangan.

Yana q. 

 kanal. 
 Kollektor 
 Transheya

Manbalar 

    

Texnika
Gidrologiya
Zodiak

Zodiak, zodiakal aylana (yun. zodiakos, zoon — hayvon) — Quyoshning yillik koʻrinma harakatida bosib oʻtadigan yoʻli — ekliptikadagi 12 burj: Hamal (Qoʻzi), Savr (Buzoq), Javzo (Egizaklar), Saraton (Qisqichbaqa), Asad (Arslon), Sunbula (Bugʻdoyboshi), Mezon (Tarozi), Aqrab (Chayon), Qavs (Oʻqchi), Jadiy (Togʻtaka), Dalv (Suvchi) va Hut (Baliq) joylashgan aylana. "3." atamasi juda qadim zamonlar-dayoq zodiakal yulduzlarning koʻpchiligi hayvonlar nomlari bilan atalishiga boglik. Zodiakal yulduz turkumlari orqali Quyosh sistemasining hamda Oyning koʻrinma harakat yoʻli ham oʻtadi. Qad. Yunonistonda zodiakal yulduz turkumlari alohida guruxdarga ajratilib, har biri oʻz belgisiga ega edi (qarang Astronomik belgilar). Yulduz turkumlarining belgilari bilan bahorgi (Hamal) va kuzgi (Mezon) teng kunliklar, yozgi (Saraton) va qishki (Jadiy) Quyosh turishi nuqtalari ham belgilangan. Pretsessiya natijasida bu nuqtalar oʻtgan 2 ming yil davomida yuqoridagi yulduz turkumlaridan siljib ketgan boʻlsa ham yunonlar bergan nomlar saqlanib qolgan. Zodiakal yulduz turkumlarining hammasi Oʻzbekistonda toʻliq koʻrinadi (qarang Burjlar).

Manbalar 

Astronomiya
Astrologiya
Zodiak yorugʻligi

Zodiak yorugʻligi - ekliptika boʻylab joylashgan xira yorugʻlik. Ekliptika ufqqa tikroq boʻlgan paytlarda kechqurun qorongʻilik tushishi bilan gʻarbda yoki tong otmasdan avval sharqda koʻrinadi. Bu yorugʻlik aslida Quyosh atrofida aylanib yurgan changlarni Quyosh nuri yoritishi natijasi boʻlib, sent. — noyab oylarida ertalab, yanvar— mart oylarida kechqurun yaxshi koʻrinadi. Yozda ufqning shim. tomonida diffuz nurlanish boʻlib koʻrinadi. 3. yo. ekvatorga yaqin joylarda yaxshi koʻrinadi va umuman tungi osmon yorugʻligining 15° ni tashkil etadi. U qisman qutblangan; kugblanish darajasi Kuyosh-dan burchakli uzoqligiga bogʻliq. Spektri Quyosh spektriga yaqin, undagi kabi yutilish chiziqlari ham bor. 3. yo.ni kuzatish natijasida sayyoralararo chang gaz moddalari taqsimoti oʻrganiladi.

Manbalar
Zokir eshon Rustam Mehtar oʻgʻli

ZOKIR ESHON (laqabi Zokirgov) Rustam Mehtar oʻgʻli (1824, Qoʻqon — 1898, Oʻsh) — qad. oʻzbek xalq teatri namoyandalaridan. Bidiyorshumning shogirdi. 19 a. 2 yarmida Qoʻqon oʻzbek professional aktyorlar toʻdasi ("Kasabai sozanda" uyushmasi)ning koror farmoni. Xalq ogʻzaki komediyalari ijodkori. "Xon hajvi", "Zarkokil", "Mozor" ("Avliyo"), "Sirkataroq azizlar", "Hoji kampir", "Farzand duosi", "Qalandarlar", "Kigiz oʻgʻrisi", "Xatna", "Attorlik" kabi 50 dan ortiq ogʻzaki komediya yaratgan. Komediyalarida kuchli ijtimoiy mavzu koʻtarilib, hayotning salbiy jihatlari fosh qilingan. Bosh qahramonlar obrazini koʻpincha oʻzi ijro etgan. Ya na q. Zokir eshon toʻdasi.

Manbalar
Zokir eshon toʻdasi

Zokir eshon toʻdasi - 19 a 2 yarmida Qoʻqonda ijod qilgan oʻzbek professional aktyorlar toʻdasi ("Kasabai sozanda"). Korfarmoni — Zokir eshon. Rizo qiyiq, Saʼdi maxsum, Normat qiziq, Boybuva qiziq, Moʻmin qishloqi, Bahrom qiziq, Usmon qiziq, Roʻzi gov, Davlat qiziq, Kal sariq qiziq, Avliyoxon qiziq kabi 30 dan ortiq qiziqchi aktyor, hofiz, sozanda va raqqoslardan iborat boʻlgan. Aktyorlik sanʼatidagi asosiy badiiy ifoda quroli improvizatsiya, maʼnoli imo-ishora, harakat va oʻtkir soʻzlik hamda taklidchilikka katta eʼtibor berilgan. Qoʻqon xonligining hamma shaharlarida tomoshalar koʻrsatgan. Repertuari "Xon hajvi", "Zarkokil", "Sirkataroq azizlar", "Farzand duosi", "Kigiz oʻgʻrisi", "Attorlik" kabi satirik sahnalar, hajviya, askiya, musiqa, ashula va raqslardan iborat boʻlgan.

Adabiyot 
 Rahmonov M., Oʻzbek teatri tarixi, T., 1968.

Mamajon Rahmonov.

Manbalar
Zokirjon qiziq Ovulov

Zokirjon qiziq Ovulov (1886 Andijon — 1975) — xalq qiziqchisi. 12 yoshidan Azim choʻkindining qiziqchilar toʻpida jarchilik, soʻng masharabozlik qilgan. M. Mansurovning sirk truppasida (1904—05) Yusufjon qiziq Shakarjonovdan saboq olgan. Sobir qori, Ortiq, Rafiq, Karim kabi qiziqchilar bilan birga "Bola oʻqitish", "Ketmon tilash", "Oʻlik sotdi" kabi xalq komediyalarida oʻynagan. 1918—25 yillarda Mayramxon sirkida, A. Makarov, E. Xolmirzayev toʻplarida ishlagan. Keyinchalik turli sozanda toʻplarida, koʻpincha Ibrohim qiziq Teshaboyev bilan qiziqchilik qilgan. "Mamayusuf", "Kelin tushirdi", "Xoji kampir", "Toʻrt jinni" kabi qad. ogʻzaki komediyalarni tiklab, xalq orasida namoyish qilgan.

Adabiyot 
 Qodirov M., Masharaboz va qiziqchilar sanʼati, T., 1971.

Manbalar 

1886-yilda tugʻilganlar
1975-yilda vafot etganlar
Zokirkoʻl

Zokirkoʻl — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Moʻynoq tumanidagi qurib qolgan koʻl. Amudaryoning quyi oqimida, Qipchokdaryodan ajralib chiqadigan Madalioʻzak tarmogʻining bogllanishidan 3 km janubiy gʻarbda boʻlgan. Maydon 50-yillarning boshida 10 km², oʻrtacha chuq. 0,5 m boʻlgan. Shimolidan jan.ga choʻzilgan boʻlib, Qipchoqdaryoni Moʻynoq qoʻltigʻi bilan tutashtirib turgan. 3. daryo, kollektorzovur suvlaridan toʻyingan. Oʻsha davrlarda koʻl qirgʻoklari yassi, atrofi qalin toʻqayzor boʻlgan. Koʻldan choʻrtan, qizilqanot, zogʻora, laqqa baliqlar ovlangan, koʻplab boqilgan. Amudaryo suvining kamayishi natijasida koʻl ham kichraya borgan: mayd. 1955-yilda 6,6 km², 1960-yilda 5 km², 1965-yilda esa qurib qolgan. Yogʻin koʻp boʻlgan 1969-yil 3. botigʻi yana suvga toʻla boshlagan: 1972-yil mayd. 2,73 km² ga yetgan. 3. 1980-yillarda butunlay qurib qoldi.

Manbalar 

Oʻzbekiston koʻllar‎
Qoraqalpogʻiston
Akmal Boqijonovich Zokirov

Akmal Boqijonovich Zokirov (1971.7.5, Toshkent) — kikboksing boʻyicha jahon chempioni, xalqaro toifadagi sport ustasi (1996). 1993-yildan Toshkentdagi "Billur" sport klubida kikboksing bilan shugʻullana boshladi. Murabbiysi — B. Sh. Zokirov. 3. 1994 — 98 yillarda Oʻzbekiston chempioni, 1994-yil Osiyo chempionatida 1-oʻrin, 1995-yil jahon chempionatida (Kiyev) 2-oʻrinni egalladi. 9 jahon chempionatida (Praga, 1996) 55 kg vaznda gʻolib boʻldi. Birmingem (Angliya), Dubrovnik (Xorvatiya), Gdansk (Polsha)da boʻlib oʻtgan jahon chempionatlari sovrindori. Zokirov yosh kikboksingchilar bilan munta-zam mashgʻulot olib boradi.

Manbalar
Doni Zokirov

Doni Zokirov (1914.28.12, Samarqand — 1985.26.11, Toshkent) — kompozitor, sozanda (gʻijjak), dirijyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1969). Toshkent konservatoriyasining kompozitsiya sinfini (B. Nadejdinda) tugatgan (1953). 1930-yildan Samarqand viloyat musiqali drama teatri xalq cholgʻulari orkestrida gʻijjakchi, 1933-yildan musiqa rahbari. Oʻzbek davlat musi-qali teatrida sozanda (1936-37), Oʻzbek davlat filarmoniyasida xalq cholgʻulari orkestrining bosh sozandasi (1937—40), Muqimiy nomidagi teatrda (1940—47), Oʻzbek davlat filarmoniyasi ashula va raqs ansamblida (1953—57) badiiy rahbar. Oʻzbekiston televideniyesi va radiosi oʻzbek xalq cholgʻu asboblari orkestrining dirijyori (1948—53), 1957-yildan bosh dirijyori va 1960-yildan badiiy rahbari (1989-yildan orkestr 3. nomida). Ijodi oʻzbek musiqa merosiga ohangdosh va usuldosh, lirikdramatik va epik obrazlarga boy. „Oynisa“ baleti (T. Litvinova librettosi, 1957, B. Giyenko bilan hamkorlikda), „Zaynab va Omon“ operasi, (Zulfiya, 1958, T. Sodiqov, Yu. Rajabiy, B. Zeydman bilan), „Dalada bayram“ musiqali komediyasi (Sh. Saʼ-dulla, 1954, S. Boboyev bilan), „Yoshlikda bergan koʻngil“ (3. Fatxullin, 1965), „Mening Jannatim“ (S. Abdulla, 1970, K. Jabborov bilan), „Shahzoda va yetim qiz“ musiqali dramalari, 2 ta simfonik (1947—50) va „Qarshi choʻli gullari“ (1972) vokalsimfonik syuitalari, „Davrim sadosi“ (B. Umidjonov bilan, 1970) kantatasi, „Hamza“ poemauvertyurasi, „Lirik poema“, „Koʻrmadim“, „Boʻlmasa“, „Ayb etmangiz“, „Urtanur“, „Ey, sabo“ (Navoiy gʻazallari) kabi romanslar, „Ona diyor“, „Koʻchalar“, „Beqiyos diyor“, „Samarqandim“ kabi qoʻshiqlar muallifi. „Amirlikning yemirilishi“, „Qutlugʻ qon“, „Ulugʻbek yulduzi“ kabi kino-filmlarga (hammasi M. Ziv bilan) musiqa yozgan. 3. oʻnlab xalq („Qaytarma“, „Sharob“, „Fargʻonacha“ kabi) va mumtoz („Choʻli Iroq“, „Yovvoyi Ushshoq“, „Nasrulloyi“, „Rajabiy“, „Navo“, „Savti Navo“ va boshqalar) kuylarni oʻzbek cholgʻu asboblari orkestri uchun yuksak darajada moslashtirgan. Shu bois, kompozitorning ijodiy uslubi ham oʻzbek musiqa merosi anʼanalarini badiiy ishonarli tarzda mujassam etgan.

Adabiyot 
 Ahmedov M., Doni Zokirov, T., 1995.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Islom Zokirov

Islom Zohidovich Zokirov (1928.27.1 — Samarqand — 2000.21.1) — akusher-ginekolog, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), tibbiyot fanlari doktori (1965), professor (1967), SamTIni tugatgan (1948), shu institutda klinik ordinator (1948—51), akusherlik va ginekologiya kafedrasi assistenti, dotsenti (1951-59), mudiri (1959-yildan). Zokirovning ilmiy ishlari homiladorlik va ekstragenital patologiya, gestozlar, perinatologiya, jinsiy aʼzolar oʻsmalarining klinikasi va epidemiologiyasi; homiladorlik, tugʻruq va homilaga tegishli noxush omillarni barvaqt aniklash, homiladorlikning muddatidan ilgari barham topish patogezida immunologik, gormonal, fetoplatsentar sistemalar yetishmovchiligini zamonaviy usullar bilan oʻrganishga bagʻishlangan. "Normal akusherlik", "Patologik akusherlik" oʻquv qoʻllanmalari, "Akusherlik terminlarining ruschaoʻzbekcha izohli lugʻati" muallifi. "Shuxrat" medali (1994) bilan mukofotlangan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1928-yilda tugʻilganlar
2000-yilda vafot etganlar
27-yanvarda tugʻilganlar
21-yanvarda vafot etganlar
Marat Zokirov

Marat Zokirov  (1939-2020-yil) — ilgʻor oʻqituvchi, Oʻzbekiston Qahramoni (2002).

Tarjimai holi 
Marat Zokirov 1939 yil 21 martda Jizzax viloyati Jizzax tumanida tugʼilgan. Samarqand davlat universitetining fizika-matematika fakulteti (1961), Samarqand qishloq xoʻjalik institutining agronomiya fakultetini (1981, sirtdan) tugatgan. 1961-yildan Jizzax tumanidagi 16-maktabda fizika oʻqituvchisi, 1976—1984 yillarda Paxtakor tumanidagi “Navbahor” xo'jaligida partiya tashkilotining kotibi sifatida ishlagan. 1984-yildan Jizzax tumanidagi 36-maktab, 1995-yil sentabrdan Jizzax pedagogika instituti qoshidagi iqtidorli bolalar litseyi direktori lavozimlarida faoliyat yuritgan. 

Мarat Zokirov Respublika taʼlim markazi bilan hamkorlikda "Sogʻlom avlod — millat koʻrki", "Hech kimga bermaymiz seni, Oʻzbekiston!", "Oʻzligini anglagan xalq" kabi qoʻllanmalar, "Maʼrifiy saboqlar", "Umumtaʼlim maktablarida oʻqituvchilarning boʻsh vaqtini taʼminlash" kitoblari muallifi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston qahramonlari
1939-yilda tugʻilganlar
21-martda tugʻilganlar
Poʻlat Zokirov

Poʻlat Qodirovich Zokirov (1932.15.1, Jalolobod – 1993.21.10, Toshkent) — geobotanik, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1989), biol. fanlari doktori (1971), prof. (1983), Q. Zokirovning oʻgʻli. Urta Osiyo universitetini tugatgan (1954). Oʻzbekiston FA Botanika institutida ilmiy xodim (1957–68), labratoriya mudiri (1969–82), ToshDU yuksak oʻsimliklar kafedrasi prof. (1983–85), Oʻzbekiston FA Botanika bogʻi direktori (1985–93). Oʻsimlik xom ashyolari, oʻtloklardan oqilona foydalanish va ularni muhofaza qilish, geobotanik rayonlashtirish va haritalar tuzish ustida tadqiqot olib borgan.

Manbalar 

    

Olimlar
1932-yilda tugʻilganlar
15-yanvarda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
21-oktabrda vafot etganlar