MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Valadnoma

“Valadnoma” – Jaloliddin Rumiyning oʻgʻli Sulton Valadning asari. “Ibtidonoma” deb ham ataladi. Hakim Sanoiyning “Hadiqat ul-haqiqa” dostoni vaznida 1290-yilda masnaviy shaklida yozilgan. Hajman 10 ming baytdan iborat. Asarda muallif oʻzining jismoniy hayoti, otasining ruhoniy hayoti, Shams Tabriziy, Salohiddin Zarkub, Hisomiddin Chalabiy kabi oriflarning maqomotini bayon qiladi. Alisher Navoiy ushbu asarni “Nasoyim ul-muhabbat”da Sulton Valadga bagʻishlangan bobda tilga oladi.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Vali Qalandar

Vali Qalandar (15-asr) – Fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning ikkinchi majlisida tilga olingan. Alisher Navoiy uning Abulqosim Bobur xizmatida boʻlgani, betakalluf, qoʻrqmas va behayo kishi ekani, soʻzamol notiqlar orasida saviyasiz sheʼrlari bilan tanilganini taʼkidlaydi. Alisher Navoiyning maʼlumot berishicha, Pir Budogʻ Hiriy shoirlarni Sherozga olib borganida, Vali Qalandar ham ular safida boʻlgan. “Majolis un-nafois”da Navoiy “yaxshi voqeʼ boʻlubtur”, deb uning bir baytini keltiradi.

Vali Qalandar Sherozda vafot etgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Vali Musavvir

Vali Musavvir (15-asr) – Alisher Navoiyning zamondoshi, naqqosh va musavvir. Mullo Vali qalandar nomi bilan shuhrat topgan. Rassomlik va naqqoshlikdan tashqari, suls yozuvini ham yaxshi bilgan. Ziyoratgoh jome masjidining peshtoqidagi suls yozuvidagi katiba, Sulton Husayn Boyqaroning ikkita portreti, ov jarayoni tasvirlangan miniatyura, zanjirband tuyaning rasmi uning qalamiga mansub. Ruhulloh Mirak Hiraviy undan suls yozuvini oʻrgangan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Valid bin Abdulloh Saqqo

Valid bin Abdulloh Saqqo (vaf. 366 h.q./977 m.) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Zunnun Misriy bilan suhbatda boʻlgan. U faqr tushunchasiga shunday taʼrif beradi: “faqr ismi shunday kishigagina nisbat berilurkim, Haq taoloning yodidan oʻzga narsa xotirida boʻlmagay.” Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni aynan kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Abulhusayn Varroq

Abulhusayn Muhammad bin Saʼd Varroq (vaf. 320 h.q./932 m.) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Nishopurning ulugʻ shayxlaridan. Shayx Abu Usmon Hiriy bilan suhbatda boʻlgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni aynan kiritgan.

Manbalar 

Navoiyshunoslik
Abubakr Vositiy

Abubakr Muhammad bin Muso Vositiy (vaf. 320 h.q./932 m.) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Ibn ul-Fargʻoniy nomi bilan mashhur boʻlgan. Kufa, Bagʻdod va Ahvoz shaharlarining oʻrtasida joylashgan Vosit shahrida tugʻilgan. Junayd Bagʻdodiyning shogirdi. Abulabbos Sayyoriy uning yagona muridi boʻlgan. Tasavvufga tavhid nazariyasini tatbiq etgan. Iroq va Nishopurda yashab, umri oxirida Marvga kelib, oʻsha yerda vafot etgan. Qabri Abulhusayn Nuriyning yonida. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx bilan bogʻliq bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Oʻzbekiston Bodibilding va fitnes federatsiyasi

Oʻzbekiston bodibilding va fitnes federatsiyasi (uzb . Oʻzbekiston Bodibilding va Fitnes Federatsiyasi Oʻzbekistondagi havaskor va professional bodibildingning boshqaruv organi hisoblanadi. Rasmiy ravishda 2006-yilda Timur Sobirov, Odil Abdurahmonov va Dmitriy Adisman tomonidan tashkil etilgan va roʻyxatdan oʻtgan. O‘zbekiston bodibilding va fitnes federatsiyasi O‘zbekiston Milliy olimpiya qo‘mitasi tomonidan rasman tan olingan. Bosh qarorgohi Toshkentda. Federatsiya Osiyo bodibilding va fitnes federatsiyasi (AFBB) va Butunjahon bodibilding va fitnes federatsiyasi (WBPF) aʼzosi hisoblanadi. Federatsiya O‘zbekistonda bodibildingni ommalashtirish va rivojlantirish uchun mas’uldir.

Tarix 
UZFBF (O‘zbekiston bodibilding va fitnes federatsiyasi) tarixi 80-yillarga borib taqaladi. Aynan oʻsha paytda yengil atletika va gimnastikaga Toshkentda qiziqish toʻlqini paydo boʻldi, ammo rasmiy tashkilotlar uni qoʻllab-quvvatlashga shoshilmadi. Ammo ikki sportchi — N.Belavin va E.Bublik tufayli yengil atletika bilan shug‘ullanish istagida bo‘lganlar uchun birinchi sport klubi tashkil etildi. Ushbu voqea ushbu sport turining rivojlanishiga kuchli turtki berdi va tez orada, 1988 yilda hamyurtimiz Yuriy Dementiev bodibilding boʻyicha birinchi SSSR chempionati gʻolibiga aylandi. 1989-yilda Toshkentda birinchi ochiq chempionat o‘tkazildi. SSSR parchalanganidan so‘ng Daniil Plakida O‘zbekiston Respublikasi Bodibilding federatsiyasiga asos soldi, shundan so‘ng „Janob va xonim Toshkent“, „O‘zbekiston janoblari va xonimlari“ musobaqalari va respublikaning boshqa chempionatlari o‘tkazila boshlandi. 2006-yilda federatsiya asoschilari — Odil Abdurahmonov, Dmitriy Adisman va Timur Sobirovlar sharafiga u hozirgi UZFBF nomini oldi. 2012-yildan UZFBF unga rahbarlik qilgan ABBF va WBPF kabi federatsiyalarga aʼzo boʻldi. xalqaro musobaqalar darajasiga.

Federatsiya rahbarlari 
• O‘zFBF prezidenti — Odil Abdurahmonov

• OʻzFBF vitse-prezidenti — Dmitriy Adisman

• OʻzFBF vitse-prezidenti — Timur Sobirov

• Bosh kotib — Farhod Matkarimov

• Axborot boʻlimi boshligʻi — Daniil Plakida

• IFBB boʻlimi prezidenti — Xabibulla Nizomov

Manbalar 

Oʻzbekistonda Sport Federatsiyalari
Gandbol boʻyicha Oʻzbekiston erkaklar terma jamoasi

Gandbol bo‘yicha O‘zbekiston erkaklar terma jamoasi xalqaro musobaqalarda O‘zbekiston sharafini himoya qiluvchi milliy terma jamoa hisoblanadi. Oʻzbekiston gandbol federatsiyasi tomonidan boshqariladi.

Tarix 
Milliy terma jamoa 1992-yilda, Oʻzbekiston Xalqaro gandbol federatsiyasiga aʼzo boʻlgandan soʻng tashkil etilgan.

Osiyo chempionati 
Oʻzbekiston milliy terma jamoasi 2012-yilda gandbol boʻyicha Osiyo chempionatida debyut qilgan. Ismoil Matxoliqov shogirdlari guruh bosqichidagi barcha o‘yinlarda mag‘lub bo‘lishdi — Birlashgan Arab Amirliklari (20:40), Qatar (19:41), Saudiya Arabistoni (14:47) va Bahrayn (15:52). 9-10-oʻrinlar uchun kechgan bahsda Oʻzbekiston terma jamoasi Iordaniyaga imkoniyatni boy berdi (30:32).

2014-yilgi Osiyo chempionatida o‘zbekistonlik gandbolchilar yana barcha uchrashuvlarda mag‘lub bo‘lishdi. Guruh bosqichida Saudiya Arabistoni (21:43), Bahrayn (22:47), Janubiy Koreya (19:32), Eron (22:54) va Xitoy (22:39), yarim finalda esa Xitoy terma jamoalaridan ustun keldi. 9-12-oʻrinlar uchun final — Yaponiya (12:41) va Xitoy bilan 11-12-oʻrinlar uchun oʻyinda qatnashmadi va magʻlubiyatga uchradi (0:10).

2016-yilgi musobaqani oʻtkazib yuborgan Oʻzbekiston terma jamoasi 2018 yilgi Osiyo chempionatida yana ishtirok etdi. Birinchi guruh bosqichida Yaponiya (27:38) va Eronga (18:37) imkoniyatni boy bergan bo‘lsa, 9-14-o‘rinlar uchun o‘tkazilgan guruh bosqichida Yangi Zelandiya (33:19) va Hindistonni (33:19) mag‘lub etib, ilk g‘alabalarini qo‘lga kiritdi. 29:27). 9-10-o‘rinlar uchun kechgan bahsda o‘zbekistonliklar Xitoyga imkoniyatni boy berishdi (21:23).

Yozgi Osiyo oʻyinlari 
2006-yilda Oʻzbekiston terma jamoasi Dohada boʻlib oʻtgan yozgi Osiyo oʻyinlarining gandbol turnirida ishtirok etdi. Birinchi guruh bosqichida Yaponiya (30:56), BAA (27:46) va Saudiya Arabistoni (23:51) terma jamoalariga imkoniyatni boy berishdi. 13-16-o‘rinlar uchun o‘tkazilgan yarim finalda o‘zbekistonliklar Makaoni (46:35) mag‘lub etgan bo‘lsa, 13-14-o‘rinlar uchun kechgan bahsda Gonkongga imkoniyatni boy berdi (32:35).

Boshqa turnirlar 
2013-yilda O‘zbekiston terma jamoasi Tailandda bo‘lib o‘tgan Janubi-Sharqiy Osiyo chempionatida Gonkong, Tailand, Vetnam va Filippindan kelgan raqiblarini mag‘lub etib, g‘oliblikni qo‘lga kiritdi.

Ishlash natijalari

Osiyo chempionati 

 1993-2008 — qatnashmagan
 2012 yil — 10-oʻrin
 2014 yil — 12-oʻrin
 2016 yil — ishtirok etmadi
 2018 yil — 10-oʻrin

Yozgi Osiyo oʻyinlari 

 1994-2002 — qatnashmagan
 2006-yil — 14-oʻrin
 2010-2018 — qatnashmagan

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy sport terma jamoalari
Oʻzbekistonda gandbol
Regbi boʻyicha Oʻzbekiston milliy terma jamoasi

O‘zbekiston regbi jamoasi — regbi bo‘yicha xalqaro musobaqalarda O‘zbekiston sharafini himoya qiladigan jamoa. 2019-yilda terma jamoa Osiyo 3 °C divizionida oʻynadi. U oʻzining ilk oʻyinlarini 2008-yilda Osiyo Besh Millatlar Kubogida oʻtkazgan. Oʻyinlar Toshkent viloyatidagi „Doʻstlik“ stadionida boʻlib oʻtadi.

Tarkibi 
Vikipediyada maqolalari bor mashhur oʻyinchilar:

 Abduvoris Karimov

Manbalar 

Oʻzbekiston milliy sport terma jamoalari
Oʻzbekistonda regbi jamoalari
O‘zbekiston tennis terma jamoasi Federatsiya kubogida

Fed kubogidagi tennis boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi Oʻzbekistonning Fed kubogidagi rasmiy vakili hisoblanadi. Jamoa rahbariyatini O‘zbekiston tennis federatsiyasi belgilaydi.

Jamoa sardori Dmitriy Tomashevich (u bu lavozimda 2009-yildan beri ishlaydi).

Jamoa hozirda Osiyo/Okeaniya zonasi birinchi guruh turnirida ishtirok etmoqda.

Milliy ranglar yuqori koʻk va oq pastki.

Ishlash tarixi 
Milliy terma jamoa turnirda 1995-yilda debyut qilgan. Ushbu 21 yil ichida jamoa doimiy ravishda mintaqaviy zonada oʻynab, birinchi va ikkinchi guruhlar oʻrtasida harakat qildi va faqat bir marta 2-jahon guruhining pley-off bosqichiga chiqdi. (hozirda terma jamoa tarixidagi asosiy oʻyin hisoblanadi) Slovakiya jamoasiga 0-5 hisobida magʻlub boʻldi. Bu vaqt ichida 86 ta uchrashuv oʻtkazildi (44 ta gʻalaba).

1993-yilgacha milliy terma jamoaning eng yaxshi oʻyinchilari SSSR va MDH terma jamoalarida oʻynashgan.

Jamoa rekordchilari

Terma jamoaning soʻnggi 3 ta oʻyini

Jamoa rekordlari 

 2004-yilda O‘zbekiston terma jamoasining bir juftligi tay-breyk vaqtida o‘tkazilgan eng ko‘p yig‘inlar soni bo‘yicha turnir tarixidagi rekordning hammuallifiga aylandi: guruh bosqichining 1-tur uchrashuvining hal qiluvchi juftlik bahsida. Osiyo/Okeaniya zonasi guruhida o‘zbekistonlik juftlik birinchi setning tay-brekida Hindiston termasiga 19:21 hisobida imkoniyatni boy berdi. Ikkinchi set Janubiy Osiyo vakillarining aniqroq ustunligi bilan yakunlandi — 1:6. Oʻzbekiston terma jamoasidan oʻsha uchrashuvda Vlada Ekshibarova va Ivanna Izrailova ishtirok etishdi.

Eslatmalar

Yana qarang 

 Tennis bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi Devis kubogida

Havolalar 

 Profil na sayte turnira  (angl.)
Oʻzbekiston milliy sport terma jamoalari
Oʻzbekiston ayollar terma jamoalari
Oʻzbekistonda tennis
Argyle Pushti yubiley

Argyle Pushti yubiley - Avstraliyada topilgan eng katta ishlov berilmagan pushti olmos. U G'arbiy Avstraliyadagi Rio Tinto Argyle olmos konida topilgan.

Yubiley kabi yirik toshlar odatda muzeylarga joylashtiriladi yoki Christie's kabi yuqori darajadagi kim oshdi savdo uylarida sotiladi. Christie's o'zining 244 yillik tarixida atigi 10 karatdan katta bo'lgan 18 ta sayqallangan pushti olmosni kim oshdi savdosiga qo'ygan.

Dastlab og'irligi  bo‘lgan, och pushti olmosga 2012-yil fevral oyida Pertda Richard Xou Kim Kam tomonidan ishlov berilgan. Ishlov berish paytida olmosda "bitta asosiy ichki yoriq chizig'i" borligi aniqlandi. Olmosning li bo‘lagi  Melburn muzeyiga sovg'a qilingan.

Manbalar 

Pushti olmoslar
Pushti meros

Pushti meros 2018-yilda Harry Winston, Inc. tomonidan sotib olingan pushti rangdagi olmos. Unga bosh direktor Nayla Hayek tomonidan Winston Pink Legacy nomi berilgan. Olmos Christie kim oshdi savdosida 50,375 million Shveysariya frankiga (50 million dollar) sotilgan.

Pushti meros 1918-yilda Janubiy Afrikada topilgan va bir vaqtlar De Beersni boshqargan Oppengeymerlar oilasiga tegishli bo‘lgan. Olmos platina halqaga o'rnatilgan.

Yana qarang 

 Daryoi Nur
 Olmoslar ro‘yxati
 Pushti yulduz (olmos)

Manbalar 

Pushti olmoslar
Barbodhan

Barbodhan — Hindiston gʻarbidagi Surat tumanida joylashgan qishloq. U Tapti daryosining shimoliy qirgʻogʻida joy olgan. Bu Olpad Taluka yurisdiktsiyasi tarkibiga kiradi.

Etimologiyasi 
Mahalliy folklorga koʻra, Barbodhan nomi arabcha Bāb Aden yoki „Adan darvozasi“ nomidan kelib chiqqan. Maʼlumki, bir paytlar Makkaga haj ziyoratiga yo‘l olgan musulmonlar Surat dengiz portiga ketayotib, shu qishloq orqali o‘tib ketar ekanlar, shu sababli bu hudud shunday nom olgan. Baʼzi manbalarga koʻra, qishloq portugal olimi va sayohatchisi Duarte Barbosa sharafiga nomlangan, ammo bu ehtimoldan ancha yiroq, sababi u hech qachon bu hududda yashamagan. Yaqinda Barbodhan qishlogʻi „Oltin qishloq“ deb nomlana boshlandi. Qishloq ko‘p yillardan buyon mavjud bo‘lib, qabristondagi qabr toshlari bu yerga taxminan uch-to‘rt yuz yil avval musulmonlar dafn etilganidan dalolat beradi. Bir manbaga koʻra, bu yerga birinchi hind musulmonlari tashrif buyurgan boʻlib, Ravat familiyasi boʻlgan bir necha aka-uka Navsari yaqinidagi Nosirpur Bxattidan koʻchib kelgan boʻlishi mumkin.

Demografiyasi 
Qishloqda yashovchi barcha musulmon aholisi Surti sunniy, Vohra musulmonlari yoki Deobandi Tabligʻi Jamoat Harakatidan keyin Surti musulmonlari deb tasniflana bishlandi.

Qishloqqa tegishli baʼzi umumiy familiyalar quyidagilardir: (Atcha/Atchia/ATTCHA), ADIYA/Adia, NALLA, MULLA, KALLA (KALA), NANA, Ganchi, PATEL,/Esa/ISA, Ravat, RAJA, JEEVA//JIVA), JINA, Makda, ABU va … boshqa qishloq aholisi LIMALIYA (KAVAS), Attan (KOSAD), AHEMEDJI), NANI NAROLI, sushivala (surat) gangat, Shoh, Shayx, Gulzor, Rajjab va boshqa familiyaliklar bu hududda yashaydi.

Bir qator hindu oilalari Buyuk Britaniyada, xususan, Keniyadagi Prestonda istiqomat qiladilar.

Bizneslar 
Rama Newsprint and Papers Ltd Barbodhanda  dan ortiq maydonni egallagan yirik tegirmon majmuasiga ega. Bu Hindistonning eng yirik xususiy sektor kompaniyasi boʻlib, ushbu mahsulotni bitta joyda ishlab chiqaradi. Bu yerda qogʻoz fabrikasi, shisha zavodi, dehqonchilik qishloq xoʻjaligi, parrandachilik fermasi, baliqchilik va boshqalar faoliyat yuritadi.

Yana qarang 

 Suratning diqqatga sazovor joylari roʻyxati

Manbalar

Havolalar 

 Barbodhan hamjamiyatining tarixiy veb-sayti 
 Surti sunniy Vohra musulmon taʼlim jamiyati
  Surti sunniy Vohra veb-sayti

Surat tumanidagi qishloqlar
Surat shahar atrofidagi hududlar
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Barnala tumani

Barnala Hindistonning Panjob shtatidagi tumanlardan biridir. Sangrur tumanidan ajralib chiqqan. Bu shimolda Ludhiana tumani, shimoli-gʻarbda Moga tumani, gʻarbda Bathinda tumani va boshqa tomondan Sangrur tumani bilan chegaradosh markazda joylashgan tuman. 2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Barnala tumani aholisi 5,96,294 kishini tashkil etadi.  Barnala muhandislik, sanʼat, tibbiyot va tijorat sohasida yetarli taʼlim berish uchun yetarli miqdordagi kollejlarga ega. Shuningdek, Barnala sanoatlari bilan mashhur. Ushbu tumanda asosan jahon darajasidagi sochiqlari bilan mashhur boʻlgan ikkita asosiy Industries Trident Group tashkil etilgan. Ikkinchi yirik sanoat kombaynlari, standart kombaynlar ishlab chiqarish korxonasi ham shu yerda faoliyat yuritadi.

Bu shimolda Ludhiana tumani, shimoli-gʻarbda Moga tumani, gʻarbda Bathinda tumani va boshqa tomondan Sangrur tumani bilan chegaradosh hududda joylashgan tuman. Tumanning hozirgi deputati AAP vakili janob Meet Hayer hisoblanadi

2011-yil holatiga koʻra, bu Panjobning eng kam aholisi boʻlgan tumanidir (23 dan).

Demografiyasi 
2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Barnala tumani aholisi 595,527 kishini tashkil etadi, bu Solomon orollari yoki AQShning Vayoming shtatiga teng. Bu Hindistonda 527-oʻrinni egallaydi (jami 640 tadan). Aholi zichligi  ni tashkil etadi. 2001-2011-yillar davomida uning aholisining oʻsish sur’ati 13,16% ni tashkil etdi. Barnalada har 1000 ta erkakka 876 ta ayol toʻgʻri keladi va savodxonlik darajasi 68,9% ni tashkil qiladi. Rejalashtirilgan kastalar aholining 32,24% ni tashkil etdi.

Hudud telefon indeksi: 01679

Pochta indeksi: 148101

Avtomobil kodlari diapazoni: PB 19

2011-yilgi aholini roʻyxatga olish vaqtida aholining 95,14% panjobi va 4,30% hind tilini birinchi til sifatida bilganligi aniqlangan.

Taniqli odamlar 

 Ram Sarup Anxi — panjob yozuvchisi, yozuvchi va shoir
 Surjit Singx Barnala — siyosatchi, Panjob shtatining bosh vaziri boʻlib ishlagan
 Karam Singx — Param Vir Chakrasining birinchi tirik oluvchisi boʻlgan askar

Yana qarang 

 Chananval
 Farvohi
 Uppli

Manbalar

Havolalar 

 

Barnala
Barnala tumani
Panjobdagi tumanlar
Barnala tumanidagi shahar va shaharchalar
Abdurrahmon ibn Yazid

Abdurrahmon ibn Yazid ( —
Abu Muhammad Abdurrahmon ibn Yazid ibn Joriya al-Ansoriy,? — 98/716-17,?) — madinalik tobeʼin.

Oilasi 
Amr ibn Avf urug‘idan. Onasi — Jamila bint Sobit ibn Abu-l-Aqlah Umarning nikohida bo‘lgan, keyinchalik undan ajrashgan ayol sahobalardan. Otasi esa, Vado hajining bir bo‘limini rivoyat qilgani bilan tanilgan Yazid ibn Joriya­dir.

Hadislari 
Ishonchli roviy hisoblangan Abdurrahmon ibn Yazid ko‘proq Umar, Abu Ayyub al-Ansoriy, Abu Luboba ibn Abdulmunzir va amakisi Mujammi’ ibn Joriyalardan hadis rivoyat etgan. Undan Qosim ibn Muhammad ibn Abu Bakr va Ibn Shihob az-Zuhriy kabi tobeʼinlar hadis rivoyat qilganlar.

Faoliyati 
­Abdurrahmon ibn Yazid Umar ibn Abdulaziz Hijozda hokimlik qilgan davrda, bir muddat Madina qoziligi vazifasini ado etgan.

Adabiyotlar 

 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1388/1968. V, 84; 
 Xalifa ibn Xayyot. Tabaqāt. — Riyoz: 1402/1982. 237; 
 Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. — Haydarobod: 1360-80/1941-60. III/I, 363; 
 Ibn Abu Hotim. Al-Jarh va-t-taʼdӣl. — Haydar­obod: 1371-73/1952-53. II/II, 299; 
 Inb al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1390-93/1970-73. III, 500-501; 
 Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. VI, 298-299; 
 Mücteba Uğur. „Abdurrahman b. Yezîd“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 177.

Manbalar
Abdurrahmon ibn Gʻanm

Abdurrahmon ibn Gʻanm ( — Abdurrahmon ibn Gʻanm ibn Kurayz ibn Honiy al-Ash’ariy,?, Yaman — 78/697,?) — tobeʼin, faqih.

Hayoti va faoliyati 
Payg‘ambar hayotlik paytlarida tug‘ilgan. Asli yamanlik. Otasi sa­hobalardan bo‘lganligi haqida turli rivoyatlar bor. Muoz ibn Jabal Payg‘ambar tomonlaridan Yamanga yuborilganida (10/631-yil) unga hamrohlik qilgan va Muozning vafotiga qadar undan ayrilmasdan fiqh ilmini o‘rgangan. Shu bois „Sohibi Muoz“ (Muozning do‘sti) deb atalgan. Umar, Usmon, Ali, Abu Zarr, Abu Hurayra, Abu Dardo, Muoviya va boshqa ko‘p­lab sahobalardan hadis rivoyat qilgan. Hadis rivoyatida siqa deb qabul qilingan Abdurrahmon ibn Gʻanmdan o‘g‘li Muhammad, Abu Idris al-Xavloniy, Makhul va Atiyya ibn Qays kabi ko‘plab tobeʼinlar rivoyat qilganlar. Ahmad ibn Hanbal ham „Musnad“da undan mursal hadislar rivoyat qilgan. Abdurrahmon ibn Gʻanm fiqhni o‘rgatish uchun Umar, ayrim manbalarda Usmon tomonidan Shomga yuborilgan. Bir muddat Falas­tinda bo‘lib, Marvon bilan birga 684-yilda Misrga safar qilgan. Uning nomi Falastin, ayniqsa, Shom atrof­larida mashhur bo‘lgan. Manbalarda shomlik tobeʼin olimlarining barchasi undan fiqh ilmini o‘rganganlari zikr qilingan.

Adabiyotlar 

 Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1390-93/1970-73. III, 487; 
 Az-Zahabiy. Siyar. IV, 45-46; As-Suyutiy. Husn al-muhāzara. — Qohira: 1387/1967. I, 217; 
 Orhan Çeker. „Abdurrahman b. Ganm“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 162.

Manbalar
Abdurrahmon ibn al-Horis

Abdurrahmon ibn al-Horis ( — Abu Muhammad Abdurrahmon ibn al-Horis ibn Hishom ibn al-Mug‘iyra ibn Abdulloh ibn Umar al-Qurashiy al-Maxzumiy, 1/622,? — 43/663-64, Madina) — tobeʼin.

Hayoti va faoliyati 
Otasining vafotidan keyin onasi Fotima bint al-Valid Umar bilan turmush qurgach, Abdurrahmon ibn al-Horis Umarning himoyasida bo‘ladi. Oldin ismi Ibrohim bo‘lgan, biroq xalifaligi davrida payg‘ambarlar nomi bilan atalganlarning ismini o‘zgartirishni o‘ylagan Umar, uning ismini Abdurrahmonga almashtirgan.
Fotima bint al-Valid olimligi va saxiyligi bilan mashhur bo‘lgan. Xalifa Usmonning qiziga uylangan. Jamal voqeasida Oysha tomonida turib jang qilgan. Oysha uni maqtab „Abdurrahmon ibn al-Horisga o‘xshagan o‘nta farzandim bo‘lganida, uyim­da o‘tirib ularni tarbiyalashni hamma narsadan ustun tutgan bo‘lardim“, degan.

Usmon Mushaf nusxalarini ko‘paytirib, turli mintaqalarga tarqatishga qaror qilgach, bu ishni amalga oshirishni Zayd ibn Sobit, Saʼid ibn Os, Abdulloh ibn Zubayr va kuyovi Fotima bint al-Validga topshirgan. Usmon shahid qilinganida Fotima bint al-Valid o‘sha yerda bo‘lgani sababli yaralangan.

Hadislari 
Umar, Usmon, Abu Hurayra, Oysha, Ummu Salamalar kabi sahobalardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa fuqahoi sab’a­dan biri bo‘lgan o‘g‘li Abu Bakr, shuning­dek, Abu Qiloba, Shaʼbiy singari muhaddislar hadis rivoyat qilganlar. Rivoyat qilgan hadislari „Sahӣh al-Buxārӣ“ va to‘rtta buyuk „Sunan“ kitoblarida zikr qilingan. Fotima bint al-Valid Muoviya­ning xalifaligi davrida vafot etgan.

Adabiyotlar 

 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1388/1968. V, 5-6; 
 Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. — Haydarobod: 1360-80/1941-60. V, 272; 
 Ibn Abdulbar. Al-Istӣ’āb. — Qohira: 1328. II, 426; 
 Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1390-93/1970-73. III, 431-432; 
 Az-Zahabiy. Si­yar. III, 484-485; 
 Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1328. II, 394; III, 66.

Manbalar
Abdurrahmon ibn Hujayra

Abdurrahmon ibn Hujayra ( – Abu Abdulloh Abdurrahmon ibn Hujayra al-Xavloniy al-Misriy) – tobeʼin davri olimlaridan, Misr qozisi.

Hayoti va faoliyati 
Hayoti haqida maʼlumotlar koʻp emas. An-Nasoiy, ad-Doraqutniy va Ibn Hibbon kabi munaqqidlar tomonidan siqa deb qabul qilingan Abdurrahmon ibn Hujayra fiqh ilmini ham chuqur bilgan. Bunga dalil sifatida Ibn Abbos oʻzidan fatvo soʻragan bir kishiga, „Orangizda Ibn Hujayra bor boʻla turib mendan soʻraysanmi?“ – deb javob qilgani naql qilinadi. Abdurrahmon ibn Hujayra sahobalardan Abu Zarr, Ibn Mas’ud, Abu Hurayra, Uqba ibn Amr va Abdulloh ibn Amr ibn Oslardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa oʻgʻli Abdulloh, Horis ibn Yazid al-Hazramiy, Abdulloh ibn Saʼlaba al-Hazramiy va boshqalar rivoyat qilganlar. Umaviylar davrida Misr voliysi Abdulaziz ibn Marvon tomonidan qozi etib tayinlangan. Xazina ishlarini bosh­qargan, shuningdek, vaʼz va irshod ishlari bilan ham mashgʻul boʻlgan Abdurrahmon ibn Hujayraning yiliga 1000 dinor maosh olganligi haqida maʼlumotlar bor.

Vafoti 
Hijriy 80 yoki 83-yillarda vafot etgani haqida ikkita rivoyat mavjud.

Adabiyotlar 

 Abu Umar al-Kindiy. Kitāb al-vulāt va kitāb al-quzāt. – Leiden: 1912. 314-320;
 Ibn Kasir. Al-Bidāya. – Qohira: 1351-58/1932-39. IX, 51;
 Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. VI, 160;
 As-Suyutiy. Husn al-muhāzara. – Qohira: 1387/1967. I, 295; II, 137;
 Fahreddin Atar. İslâm Adliye Teşkilatı. – Anqara: 1979. 107, 115, 126, 224.

Manbalar