MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vladimir viloyati

Vladimir viloyati – Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1944-yil 14 avgustda tuzilgan. Maydon 29,0 ming km. Aholisi 1660 ming kishi (1995), 80% shaharlik. Viloyat tarkibida 21 shahar, 36 shaharcha bor. Markazi – Vladimir shahri. Vladimir viloyati Sharqiy Yevropa tekisligida joylashgan. Yer usti bir oz past-baland tekislik (eng baland joyi 236 m). Iklimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha yoki haroratsi – 1G, iyulniki 17°. Yiliga 480–580 mm yogʻin yogʻadi. Vegetatsiya davri 160–180 kun. Asosiy daryolari: Oka va Klyazma. Tuproqlari asosan, turli xil mexanik tarkibdagi chimli podzol tuproqlar. Meshchera pasttekisligida botqoq tuproqlar, Oka va Klyazma vodiylarida chimli allyuvial tuproqlar.

Energetikasi chetdan keltirilgan yoqilgʻi asosida ishlaydi, torf qazib chiqariladi. Issiqlik elektr stansiyasi bor. Asosiy sanoat tarmoqlari – mashinasozlik va metallsozlik. Traktor, elektr motorlari, avtopribor (Vladimir), ekskavator, mototsikl (Kovrov), teplovoz, muzlatgich (Murom), radioapparatura va televizorlar (Aleksandrov), kabel (Kolchugino) va b. ishlab chiqariladi. Yengil sanoat (asosan zigʻir tolasidan gazlama ishlab chiqarish va trikotaj buyumlar) korxonalari ham bor. Oyna-shisha, jumladan texnik oyna, billur idishlar (GusXrustalniy va boshqalar) ishlab chikariladi. Yogochsozlik sanoati rivojlangan. Badiiy buyumlar sanoati – kashtachilik, zargarlik korxonalari, miniatyuralari (Mstyora) bilan ham mashhur.

Qishloq xoʻjaligida asosan kartoshka, zigʻir ekiladi. Shaharlar atrofida – sabzavotchilik, Opoleda bogʻdorchilik rivojlangan. Chorvachiligi sut-goʻsht yetishtirishga ixtisoslashgan. Qoramol, choʻchqa, qoʻy va echki boqiladi. Temir yoʻl zich joylashgan. Avtomobil yoʻllari rivojlangan. Oka va Klyazma daryolarida kema qatnaydi. 1992-yilda 11 oʻrta maxsus oʻquv yurti, 2 oliy oʻquv yurti, 2 teatr, muzey faoliyat koʻrsatadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Rossiya viloyatlari
Vladimir ot zoti

Vladimir ot zoti — ogʻir yuk tortuvchi ot zoti. Rossiyaning Vladimir va Ivanovo viloyatlari xoʻjaliklarida 20-asrning 30-y.larida mahalliy yirik yuk tortuvchi ot zotlarini kleydestal, tayr va suffolok kabi Angliya ot zotlari bilan chatishtirib yaratilgan. 1946 yilda zot sifatida tasdiqlangan. V. o.z.ning tuyey toʻriq, peshonasi va oyoqlarida oq belgilari bor. Aygʻirlarining vazni 700 kg , biyalariniki 550 kg , toychalari tugʻilganida 50–60 kg . Mashhur aygʻirlari si nov paytida 16 t dan ortiq yuk tortgan. V.o.z. Rossiyaning oʻrta mintaqalarida boqiladi. Bu zot Oʻzbekistonda ham uchraydi. V. o. z.dan koʻpchilik mamlakatlar va mintaqalarda mahalliy ot zotlarini yaxshilashda foydalanilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
     

Otlar
Ot zotlari
Vladimir (knyazlik)

Vladimir - VOLIN KNYAZLIGI — qad. rus knyazligi. Gʻarbiy Bug va Pripyat daryolarining oʻng irmoqlarida joylashgan. 12-asrning 1-yarmida Qad. Rus davlatidan mustaqil boʻlib ajralib chiqqan. 1199-yil oʻz hukmronligi ostiga Galich va Volin yerlarini birlashtirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Georgiy Vladimirov

Vladimirov Georgiy Petrovich Georgiy Petrovich Vladimirov (7-aprel 1914-yil, Kanadey qishlogʻi, Simbirsk viloyati – 27-iyul 1996-yil, Toshkent shahri, Oʻzbekiston) – sovet adabiyotshunosi, filologiya fanlari doktori (1964), professor (1955), „Zvezda Vostoka“ jurnali bosh muharriri. 1960-yilda Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi hamda 1973-yilda Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti laureati boʻlgan.

Biografiyasi 
Georgiy Petrovich 1914-yil 7-aprelda Kanadey qishlogʻida (hozirgi Ulyanovsk viloyati Novospasskiy tumani) tavallud topgan.

Petrov 1934-yilda Oʻrta Osiyo davlat universitetining ishchilar fakultetini tamomlagan. Keyin, 1939-yilda esa Toshkent pedagogika institutining filologiya fakultetini bitirgan.

1939–1945-yillarda maxsus maktablarda o‘qituvchi boʻlib ishlagan.

Petrov 1943-yilda nomzodlik dissertatsiyasini, 1953-yilda esa Jahon adabiyoti institutida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Georgiy 1945-yildan Lenin nomidagi Oʻrta Osiyo davlat universitetida (SADU) oʻqituvchi, dotsent lavozimlarida faoliyat olib borgan. 1953-yildan rus adabiyoti kafedrasi mudiri hamda 1953–1958-yillarda SADU filologiya fakulteti dekani boʻlib ishlagan.

U 1952-yildan hay’at va prezidium aʻzosi, 1963–1965-yillarda esa Oʻzbekiston SSR Yozuvchilar uyushmasining ikkinchi kotibi boʻlgan.

1968-yildan „Zvezda Vostoka“ jurnalida bosh muharriri lavozimida faoliyat olib borgan.

Georgiy 1963–1965-yillar va 1967–1969-yillar oraligʻida ikki marta Toshkent shahar ijroiya qoʻmitasining deputati etib saylangan.

Deputat Petrov 1996-yil 27-iyulda Toshkent shahrida vafot etgan va Doʻmbirobod qabristoniga dafn etilgan.

Ijodi 
Petrov 1940-yillarning oʻrtalaridan boshlab ijodini boshlagan. Georgiy XIX-XX asrlarda koʻpmillatli adabiyot taraqqiyoti muammolari, shuningdek, oʻzbek adiblari ijodiga bagʻishlangan 100 dan ortiq nashr va maqolalar muallifi.

Georgiy yozuvchi D. A. Furmanov va shoir Sergey Borodin ijodi boʻyicha mutaxassis, 1958–1960-yillarda uning muharrirligida shoirning besh jildlik asarlari toʻplami nashr etilgan.

1975-yilda G. P. Vladimirovning ikki jildlik tanlangan asarlari toʻplami nashr etilgan.

Mukofotlari 
Petrov „Velikoye yedinstvo“ tanqidiy maqolalar toʻplami uchun 1973-yilda Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti sohibi boʻlgan. Bundan tashqari, „Mehnat Qizil Bayroq“ ordeni, „Hurmat Belgisi“ ordeni, medallar va toʻrt marta OʻzSSR Oliy Kengashi Prezidiumining Faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Adabiyotshunoslar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Ninel Vladimirova

Ninel Vladimirova (1928, Nikolayev,Ukraina) — sharqshunos, tarjimashunos, tarjimon. Filologiya fanlari doktori, professor. 1950-yilda Toshkent davlat universitetini (hozirgi OʻzMU) bitirgan. O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan fan arbobi (1982). Beruniy nomidagi O‘zbekiston davlat mukofoti sohibasi.

Faoliyat 
1950-yildan OʻzFA TAIda laborant, kichik ilmiy xodim, ilmiy xodim

1958-yildan katta ilmiy xodim

1981 — 1985-yillarda institutning ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari
1985-yildan (umrining oxirigacha) yetakchi ilmiy xodim

Ilmiy yoʻnalishi 
Hozirgi zamon oʻzbek adabiyoti, tarjima nazariyasi. 15 monografiya va koʻpgina ilmiy ishlar muallifi. Ilmiy maqolalari Moskva, Leningrad, Tbilisi, Boku hamda Markaziy Osiyo respublikalari jurnallarida chop etilgan. Bir qancha Xalqaro ilmiy konferensiya va simpoziumlar ishtirokchisi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983), Beruniy nomidagi Davlat mukofoti (1985) va „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni (1991) sohibasi.

Ilmiy ishlari 
 Nomz. diss. mavzusi: „Nekotorie problemi xudojestvennogo perevoda s russkogo na uzbekskiy yazik“. — Tashkent, 1958.
 Dokt. diss. mavzusi: „Razvitiye janra rasskaza v uzbekskoy literature“. — Tashkent, 1980.

 Nekotorie voprosi xudojestvennogo perevoda s russkogo na uzbekskiy yazik. — Tashkent, 1957. — 185 s.
 Formirovaniye geroya. — Tashkent: Fan, 1965. — 180 b.
 Ideya i obrazi v uzbekskom rasskaze. — Tashkent: Fan, 1969. −170 s.
 Milliylikni tarjimada aks ettirish muammosi // Tarjima sanʼati. — Toshkent: Adabiyot va sanʼat, 1973. — B.153 — 163.
 Said Ahmad. — Toshkent, 1975. — 87 b.
 Razvitiye janra rasskaza. — Tashkent, 1977. — 191 s.
 Sherali Turdiyev // Oʻzbek tili va adabiyoti. — Toshkent, 1983. — № 6. — B.66 — 67. — hammualliflikda.
 Tarjima va hozirgi adabiy jarayon // Hozirgi adabiy jarayonning aktual problemalari. — Toshkent: Fan, 1984.
 Antologiya uzbekskoy poezii. Polsha, 1986. — 550 b.
 Antologiya uzbekskogo rasskaza „Tisyacha i odna jizn“. — Tashkent, 1988.
 Istoriya uzbekskoy sovetskoy literaturi, v pyati tomax, t. 3. — Tashkent: Fan, 1988.
 Iskusstvo perevoda. — Tashkent: Oʻzbekiston, 1989. — 230 b.
 Xudojestvenniy perevod kak proyavleniye literaturnix vzaimosvyazey // Osobie mejliteraturnie obщnosti. — Bratislava, 1992. −15 b.
 Choʻlpon — novellist // Adabiy meros. — Toshkent, 1994.
 Chulpan rasskazchik // Xudojestvenniy mir Chulpana. — Tashkent, 1994. — S. 95 — 115.
 Iz istorii perevoda na uzbekskiy yazik Pushkina // Pushkin v Uzbekistane. — Tashkent, 1999. — S. 34 — 64.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Oʻzbekistonlik sharqshunoslar

Adabiyotshunoslar
Oʻzbek tarjimonlari
Vladimir (davlat)

Vladimir — SUZDAL KNYAZLIGI — Shim.-Sharqiy Rusdagi yirik kad. rus davlati. 10—12-asr oʻrtalarida Kiyev Rusi tarkibidagi Rostov-Suzdal udel knyazligi boʻlgan. Poytaxtlari — Rostov, Suzdal, 12-asr oʻrtalaridan ulugʻ knyazlik. Poytaxti — Klyazma daryosi boʻyidagi Vladimir sh. (1157). Moʻgʻullar tomonidan 1238-yil vayron qilingan. Vladimirning ulugʻ knyazi unvoni 13—14-yillarda Shim.-Sharqiy Rusda bosh unvon sanalgan. V.-S. k. yerlari Rus davlati tarkibiga kirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vladislav II Yagellon

VLADISLAV II (Vladislav II) Yagellon (1456—1516) — Chexiya (1471-yildan) va Vengriya (1490-yildan) qiroli. Kazimir IV ning oʻgʻli. Shaharlar huquqi hisobiga chex dvoryanlarining imtiyozlarini mustaxkamlagan (1500).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vladimir Vlasov

Vlasov Vladimir Aleksandrovich (1902.25.12-Moskva-1986) — rus kompozitori va dirijyor. Qirgʻiziston (1946) va Rossiya (1973) xalq artista. Qirgʻiz musikali teatri asoschilaridan. 1936—1942-yillarda Qirgʻiz musiqali drama teatri (hoz. opera va balet teatri)ning rahbari. V. Fere va A. Maldibayev bilan birgalikda birinchi qirgʻiz musiqali drama („Oltin qiz“), opera („Aychurek“) va balet („Anar“)larini yaratgan. 10 opera („Manas“, „Toʻxtagʻul“, „Oltin qiz“ va b.), 5 balet („Selkinchek“, „Asal“ va b.), simfonik va kamer asarlar muallifi. Qirgʻiziston Davlat mukofoti laureati (1970).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Bastakorlar
1902-yilda tugʻilganlar
1986-yilda vafot etganlar
Nina Vlasova

Vlasova Nina Aleksandrovna (1930.5.5, Voronej viloyati, RF) — biolog-botanik. Oʻzbekistan FA akad. (2000), biol. fanlari d-ri (1975). Oʻrta Osiyo universitetining biol.-tuproqshunoslik fakultetini tamomlagan (1951). Oʻzbekiston FA Oʻsimliklar eksperimental biol.si institutida ilmiy xodim, katta ilmiy xodim (1957-82), paxta tolasining rivojlanish biol.si laboratoriyasi rahbari (1982—95). Ilmiy ishlari seleksiya maqsadlarida turli genomli guza navlarini embriologik, sitologik va anatomik tadqiq etish, chigitda tola va tuklarning hosil boʻlishi va rivojlanishi masalalariga bagʻishlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vobkent

Vobkent — Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyatidagi shahar (1981 yildan). Vobkent tumanining maʼmuriy markazi. Vobkent — koʻhna shaharlardan biri.

Etimologiyasi 
Vobkent — (oʻgʻuz shevasidagi „vob“ yoki „vahobkent“ — „boʻz, qoʻriqdagi qishloq“ maʼnosida). Oʻrta asrlarda Vobkent atrofida bir necha qishloq-qoʻrgʻonlar boʻlgan. Vobkentning gʻarbida joylashgan Narshax qishlogʻi shulardan biri.

Tarixi 
10-asrda yashagan tarixchi olim Narshaxiy shu qishloqda tavallud topgan. Narshax qishlogʻi Muqanna qoʻzgʻoloni markazlaridan biri boʻlgan.

Vobkent 14-asr hujjatlarida oʻz qozisiga ega boʻlgan qasaba, yaʼni shahar sifatida Vobkana nomi bilan tilga olinadi. 16-asrdan boshlab Vobkent ikki nom — Vobkana va Komot deb yuritila boshlagan. 17-asrning tarixchi olimi Mahmud ibn Valining („Bahr ul-asror“; 1634—41) kitobida Vobkent tumani nomi Komot shaklida keltiriladi. Vobkent haqida Mirzo Badening „Majmaʼ al-arqom“ („Raqamlar majmui“; 18-asr) kitobida ham maʼlumotlar uchraydi. 19-asr 2-yarmiga oid vaqf hujjatlarida keltirilishicha, Komot tumani (hoz. Vobkent tumani)dagi Narchoq (Narshax) qishlogʻida hunarmandlar koʻp boʻlgan. Vobkentda qadimda Madrasa, hammom, bozor masjidi, Koʻhna Vobkand, Vobkand Qoʻrgʻoni kabi tarixiy obidalar boʻlib, hozirda saqlanmagan.

Joylashuvi 
Vobkent Buxoroni Samarqand va Toshkent bilan bogʻlovchi avtomobil magistral yoʻli yoqasida joylashgan. Vobkentning oʻrtasidan Zarafshon daryosining irmogʻi Vobkent daryosi kesib oʻtgan. Yaqin temir yoʻl stapsiyasi — Buxorodan 28 km. Aholisi qariyb 16 ming kishi (2001), asosan oʻzbeklar; shuningdek rus, tojik, tatar, ozarbayjon va b. ham yashaydi. Tuman tashkilotlari, paxta lunkti, hunarmandchilik va badiiy buyuml ar sexi faoliyat koʻrsatadi. Meʼmoriy yodgorliklardan Vobkent minorasi bor.

Infrastrukturasi 
Vobkentda 1993 yil 120 oʻrinli viloyat sogʻlomlashtirish markazi ishga tushirildi. Qishloq xoʻjaligi kasb-hunar kolleji (600 oʻrinli), umumiy taʼlim maktablari, stadion, dorixona, davolash muassasalari, maishiy xizmat va jamoat ovqatlanish punktlari, novvoyxona, sanoat mollari va bolalar dunyosi magazini, bozor, kutubxona, madaniyat uyi, mehmonxona, yozgi va kishki kinoteatrlar, aloqa boʻlimi, maishiy xizmat punktlari mavjud.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Vobkent tumani
Vobkent minorasi

Vobkent minorasi — Buxoro viloyati Vobkent shahardagi meʼmoriy yodgorlik (XII-asr). Qoraxoniylar davrida Abdulaziz Sadr  tomonidan 1198-yilda bunyod etilgan. Hozirgi kunda Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi 
Vobkent minorasi Buxoro viloyatining Vobkent tumanida Qoraxoniylar davrida 1198-yilda sadrlar avlodidan boʻlgan Abdulaziz Sadr tomonidan qurilgan. Mazkur minoraning oldida madrasa va masjid boʻlgan va hozirgi kunda ayrim qismlari saqlanib qolgan. Vobkent monorasi yuqori qismi alohida koshin havo rangdan iborat boʻlib, har birida bir nechta harf mavjud. 1989-yil minorada olib borilgan izlanishlar natijasida minora qurilishida tepadagi yozuv bloklar joylari almashtirib terilgan boʻlgan. Mazkur tepadagi yozuvda hadis keltirilgan boʻlib, Paygʻambar (unga salomlar boʻlsin!) aytdi, soʻzi bilan boshlangan. Naqshlar kufiy xatida yozilgan. Bundan tashqari yuqoridagi yozuvida 1198-yil minora qurib bitkazilganligi qayd etilgan. Vobkent minorasining pastki qismida ham yozuvlar mavjud boʻlib, shunday yozilgan edi: „Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman). Bu minora Parvardigorning rahmatidan umidvor sadr, buyuk imom, shahid, baxtli, (millat va din hujjati) Abdulaziz ibn Muhammad ibn Sadr, buyuk imom, shahid (millat va din qilichi) Umar ibn Sadr, buyuk imom, bagʻrikeng (millat va din hujjati) Abdulaziz Umar farmoni bilan 593-yilning jumodul avval (1196-yil mart-aprel) oyida bunyod etilldi. Alloh uni qabul aylasin“. Mustaqillik yillarida Vobkent minorasida taʼmirlash ishlari olib borilgan.

Meʼmorchiligi 

Vobkent minorasi pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan bunyod etilgan. Minora oʻn ikki qirrali supa asosga oʻrnatilgan gʻoʻla (quyi qismining diametri 6,19 metr, yuqori qisminiki — 2,81 m) shaklida rangdor, pishiq gʻishtlardan qurilgan. Bir paytlar yonida mavjud boʻlgan masjid tomonidan kirib, yuqoriga aylanma zinapoya orqali chiqilgan. Boʻrtma naqshli 10 belbogʻ bilan qismlarga ajratilgan, har bir qismi bir-biriga oʻxshamaydigan qilib gʻisht terib naqshlangan, quyisidagi naqshlar orasida qurilgan yili va qurdirgan shaxs (Sadr Burhoniddin Abdulaziz II) ning nomi kufiy uslubida yozilgan. Minoraning uchi kengaytirilib, qafasa ishlangan (diametri 3,66 m), gʻisht terib ishlangan 10 ravoq orasida 10 darcha hosil qilingan, darchalarning quyisi gʻisht panjara bilan toʻsilgan. Minoraning tashqi koʻrinishi koʻp jihatdan Minorai Kalonga oʻxshaydi, lekin muqarnaslari ancha sodda. Minora supasi tuproq ostida qolgan, qurilgan paytida uning baladligi 2,3 m boʻlganini arxeologik tadqiqotlar koʻrsatadi. Minoraning umumiy balandligi esa 40,3 metrni tashkil etadi.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar 
 
 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Oʻzbekiston minoralari
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Buxoro viloyati
Buxoro arxitekturasi
Vodevil

Vodevil (frans. Vaudeville) - 1) naqarotli qoʻshiq (kuplet) va musiqa joʻrligida ijro etiladigan yengil hajviy pesa (komediya). Odatda, latifasimon mazmunga asoslanadi, baʼzan raqs bilan ijro etiladi. V. 18-asrning oxiridan boshlab Fransiya professional teatrining ommabop janri boʻlib qolgan, 19-asrda butun Yevropaga tarqalgan. Keyinchalik V. oʻrnini operetta, varete, myuzikxoll va b. janrlar egallagan; 2) hajviy opera, pesalar oxirida spektakl ishtirokchilarining tomoshabinlarga murojaat qilib aytadigan qoʻshigʻi. Unda shu asarning pand-nasihatomuz xulosasi hajv yoki hazil-mutoyiba shaklida ifodalanadi. Mas., S. Yudakovning "Maysaraning ishi" hajviy operasidagy V.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vodiy

Vodiy — relefning uzunasiga choʻzilgan botiq shakli. Hosil boʻlishiga koʻra erozion va tektonik vodiy boʻladi. Vodiylarning dastlabki shakli, asosan eroziya natijasida, vaqtincha oqar suvlar hosil qilgan jarliklardir. Bir qancha shunday jarliklar birlashib suvi havzaga quyilgungacha kattalasha boradi. Vodiy yon bagʻri baland yoki past, tik yoki qiya, yondan qaraganda (profili) botiq, toʻgʻri qavariq yoki zina shaklida (terrasalar) boʻlishi mumkin. Tub jinslarning yotishiga (strukturasiga) qarab sinklinal, antiklinal, monoklinal, uzilma va graben vodiylar boʻladi. Shakliga qarab vodiy quyidagilarga boʻlinadi: 1) dara — togʻ vodiy, yon bagʻirlari tik boʻladi, togʻli joylarda uchraydi. Tojikiston va Oʻzbekistonning bir qancha tumanlarida tangi deyiladi; 2) kanon — tagi ancha tor, yon bashrlari juda tik, chuqur vodiy, togʻ va platolarda uchraydi. Oʻrta Osiyoda qopchigʻay deyiladi; 3) koʻndalang kesimi vodiysimon vodiy, asosan togʻlarda boʻladi; 4) tagi tekis vodiy, tekisliklarda koʻp uchraydi; 5) togʻorasimon vodiy — troglar; togʻlarda muzliklarning harakati natijasida vujudga keladi. Vodiyning yon bagʻirlarida terrasalar boʻladi. Tektonik choʻkish natijasida paydo boʻlgan baʼzi bir botiqlar — vodiylarga Oʻrta Osiyodagi Zarafshon vodiysi, Olay vodiysi, Fargʻona vodiysi, Shimoliy Amerikadagi Kaliforniya vodiysi va boshqalar bunga misol boʻla oladi. Bunday vodiylarda aholi koʻpincha zich yashaydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Geografik terminlar
Vodiy muzligi

Vodiy muzligi - togʻ daryosi vodiysi boʻylab joylashgan muzlik. Muzlik shakli, harakteri va harakat yoʻnalishi vodiy bilan bogʻliq. V. m. morfologik jihatdan 2 qismga boʻlinadi: yuqori — toʻyinish qismi yoki firn havzasi, unda moddalar akkumulyatsiyasi ablyatsiyadan ortiqcha boʻladi va quyi qism — unda ablyatsiya akkumulyatsiyadan koʻproq boʻladi. V. m.ning ablyatsiya qismi muzlik tili deyiladi. Muzlik vodiyning qaysi qismini egallashiga qarab sirk (kar) tipidagi, alp tipidagi murakkab (yoki polisintetik) tip va qadimgi yoki dendrit tipidagi V. m.lari boʻladi. Firn havzasi boʻlmagan va qor koʻchkisi hamda yon bagʻirlardan qulab tushadigan muzlikdan toʻyinadigan V. m. turkiston tipi, dovondagi firp dalasidan togʻ tizmasining ikkala tomoniga oqib tushadigan muzlik qarmoq muzlik deyiladi.

V. m.ning togʻ muzliklari va muzlik qoplamlari oraligʻidagi oʻtkinchi shakllari, toʻrsimon muzlik yoki Shpitsbergen tipi, togʻ oldi yoki alyaska tipi ham buladi. Muzlik qoplamlari orasidagi V. m. t a -shqariga chiqadigan muzlik deyiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Geografik terminlar
 Vodiy
Vodiy shamoli

Vodiy shamoli — togʻli oʻlkalardagi vodiylarda kunduzi vodiy boʻylab yuqoriga, kechasi yuqoridan pastga esadigan shamol. V. sh. kunduzi siyrak atmosferadan oʻtib tushadigan quyosh nurlari togʻ yon bagʻirlarini tez qizitib yuborishi natijasida togʻda erkin atmosferadagi shu balandlikdagi bosimga nisbatan bosimning kamayib ketishi natijasida vujudga keladi. Tunda togʻlarda uzun toʻlqinli nur (issiqlik) tarqalishi kuchli boʻlganidan havo tez sovib, ogʻir havo vodiy boʻylab pastga yoʻnaladi. V. sh. togʻ brizi deb ham ataladi.

VODIY-al-ARABA — Gʻarbiy Osiyodagi uzilma vodiy, Iordaniya va Isroil davlatlari chegarasida. Hor (Al-Hor) botigʻini (Ulik dengizdan jan. ga tomon) Qizil dengizning Aqaba qoʻltigʻi botigʻi bilan bogʻlaydi. Uzunligi 125 km chamasida, kengligi 10–20 km. Choʻl landshafti ustun; yogʻin 100 mm dan kam, mavsumiy daryolar bor. Xurmozorli vohalar uchraydi. Vodiy boʻylab Eylat — Tel-Aviv neft quvuri oʻtgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vodiy-madoni

Vodiy-madoni — Sudandagi shahar, Markazpy regionning maʼmuriy markazi. Aholisi 145 ming kishidan ziyod. Koʻk Nil boʻyidagi daryo porti. Mamlakatning asosiy sugʻoriladigan dehqonchilik hududining transport tuguni va savdo markazi. Paxta tozalash, oziq-ovqat sanoati korxonalari, avtomobil taʼmirlash ustaxonalari, universitet bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vodil qabristoni

Vodil qabristoni — jez davrida yashagan chorvador qabilalarga mansub qabriston (mil. av. 2-ming yillikning oxiri va 1-ming yillikning boshlari). 1956-yil Olay togʻi etaklarining Vodil tumani (Fargʻona vodiysi) qismidan arxeologlar— N. G. Gorbunova va B. 3. Gamburglar topgan. V. q. hududida 273 mozor qoldigʻi bor. V. q.dagi qabrlarning 32 tasi tekshirilganda ular kimlarningdir tomonidan oldin ham ochilganligi, murda suyaklari joyidan qoʻzgʻatilganligi va ulardagi koʻp buyumlar oʻgʻirlanganligi aniqlandi. Tekshirilgan goʻrlardan faqat naqshli sopol idish parchalari, jezdan ishlangan bir necha bilaguzuk, isirgʻalar, bargsimon oʻq uchlari va b. buyumlar topildi. V. q.dagi topilmalar andronovo madaniyatigg koʻp jihatdan oʻxshab ketadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Arxeologiya
Oʻzbekiston tarixi
Fargʻona viloyati
Vodiliy

Vodiliy (taxallusi; asl ismi Soʻfiyev Abdurahmon) (1893, Fargʻona, Vodil qishlogʻi — 1965, Toshkent) — oʻzbek shoiri. Erkin fikrlilikda ayblanib quvgʻin va taʼqiblarda yashagan. V.ning „Devon“i (1963), farzandlariga yozgan oʻgitlari bor. Abdurahmon Jomiyning tasavvufga oid kitobi, Fariduddin Attorning „Mantiq ut-tayr“, Alisher Navoiyning „Lison ut-tayr“ dostonlarining qiyosiy, nasriy bayonlari hamda Muhammad Hodiyning „Alvohi intiboh“ asarlariiing oʻzbekcha tabdili V. qalamiga mansub. Sheʼrlarida ozodlik yoʻlida kurashgan erksevar vatandoshlarining fikri, niyatlari aks ettirilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vodnik

Vodnik — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Xoʻjayli tumaniaya™ shaharcha (1958-yildan). Amudaryoning chap sohilida, yaqin temir yoʻl stansiyasi — Xoʻjaylidan 11 km shim.-sharqda. Aholisi 6 ming kishi (2000). V.da paxta tozalash zavodi, maktab, kutubxona bor. V. bilan Taxiyatosh, Xoʻjayli va b. shaharlar orasida avtomobil qatnovi mavjud.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Xoʻjayli tumani
Vodoprovod tarmogʻi

Vodoprovod tarmogʻi (rus. vodoprovod suv quvurlari), suv quvurlari tarmogʻi — suv taminotining asosiy qismlaridan biri; isteʼmolchilarga suv yetkazib beriladigan suv quvurlari va qurilmalari majmui. V. t. tashqi va ichki qismlarga boʻlinadi. Tashqi V. t. koʻcha (hovli) tarmogʻi deb ataladi; bu tarmoq quvurlari koʻchalar, yoʻllar, hovlilarda zovur qazib koʻmiladi. Ichki V. t. tashqi tarmoqdan tortib ketiladi. Ichki tarmoqqa koʻp qavatli turar joylar, xususiy uylar, jamoat binolari, korxonalarning i. ch. binolari quvurlari va b. kiradi. V. t. magistral va tarmoqlanuvchi xillarga ham boʻlinadi. Magistral V. t. suv bilan taʼminlanadigan hududning uzoqroq joylariga suv olib ketish uchun moʻljallanadi. Tarmoqlanuvchi V. t.dan ayrim mahalliy tarmoqdarga (uylar, hovlilar, jamoat binolariga) suv beri lad i. Aholi yashaydigan punktlarda yotqiziladigan V. tdagi suv bosimi 6 at dan oshmasligi lozim.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vodorod bombasi

Vodorod bombasi - vayron qilish kuchi katta boʻlgan portlovchi bomba. Taʼsiri termoyadro reaksiyasigya asoslangan (qarang Yadro quroli). 1952-yilda AQSHda yaratilgan ommaviy qirgʼin quroli.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil