MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Diniy oʻquv yurtlari

Diniy oʻquv yurtlari - ruhoniylar tayyorlovchi maktablar. Diniy marosim va odatlar xilma-xil tusga kirib koʻpayib ketgach, ularni bilib olishga ehtiyoj tugʻilganligi munosa-bati bilan paydo boʻlgan.

Dastlabki D.oʻ.yu. mil. av. 2-ming yillikda qad. Misr va Bobil ibodatxonalarida (kohinlar tayyorlash uchun) ochildi. Mil. av. 1-ming yillikning oʻrtalarida Hindistonda va Markaziy Osiyo quldorlik davlatlarida budda monastirlarida paydo boʻldi. Hindistonda monastirlar bilan bir qatorda brahman maktablari tashkil topdi. Xristianlik paydo boʻlgach, Iskandariyada birinchi katolik maktabi (2-asr oxiri), Quddusda, Rim va Rim imperiyasining shaharlarida yepiskop maktablari, ekzegetlar ("Qadimgi ahd" va "Yangi ahd" kitoblarini sharhlovchi) maktablari va b. yuzaga kela boshladi. Un-tlar vujudga kelishi (11 —12-asrlar) bilan ularda ilohiyot fakultetlari ochildi. Keyinroq maxsus diniy universitetlar, akademiyalar, seminariyalar, kollej va kollegiumlar paydo boʻldi.

Islom dinida madrasalar ilk D.oʻ.yu. qisoblanib, ular diniy va tarixiy asarlarda 9-asrdan tilga olina boshlagan. Ularda koʻp asrlar mobaynida ilohiyot, til va shariat darslari bilan bir katorda falsafa, amaliy fanlar ham oʻqitilgan. Keyinchalik madrasalarda asosan diniy taʼlimgina beriladigan boʻldi. Faqat ayrim musulmon dorilfununlarida taʼlim avvalgicha qoldi.

Jahondagi koʻp mamlakatlarda oliy, oʻrta va boshlangʻich maʼlumot beruvchi koʻplab D.oʻ.yu. mavjud. Islom mamlakatlarida madrasalar asosiy D.oʻ.yu. hisoblanadi. Misrda al-Azhar, Tunisda Zaytun, Hindistonda Aligarx, Pokistonda Panjob, Turkiyada Anqara diniy dorilfununlari va b. mavjud. Oʻzbekistonda ham D.oʻ.yu. faoliyat koʻrsatadi. Bular: Toshkentdagi Imom al-Buxoriy nomidagi islom instituti, Buxorodagi Mir Arab madrasasi, shuningdek, Toshkentdagi Xadichai Kubro, Buxorodagi Joʻybori Kalon ayol-qizlar islom oʻrta maxsus bilim yurtlari, Namangandagi Mulla Qirgʻiz, Urganchdagi Faxriddin ar-Roziy, Nukusdagi Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy, Andijondagi Sayd Muhiddin Maxdum islom oʻrta maxsus bilim yurtlari, Toshkent pravoslav diniy seminariyasidir. Diniy mutaxassislarning malakasini oshirib borish maqsadida Oʻzbekiston musulmonlari idorasi Toshkent islom universiteteti bilan hamkorlikda maxsus kurslar tashkil qilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dinitroortokrezol

Dinitroortokrezol, DNOK (dinok), sinoks, xedolit (C7H6N,O5) — qishloq xoʻjaligi ekinlarini kasalliklar, zararkunandalardan himoya qilishda, shuningdek, begona oʻtlarga qarshi kurashda qoʻllaniladigan kimyoviy preparat. Hidsiz, sariq rangli kristall modda. 40% li kukun qolida ishlab chiqariladi. Suvda yaxshi eriydi. Insektitsid va fungitsid sifatida D. ihota daraxtzorlari, bogʻ, tokzorlarda qalqondorlar, shira tuxumlari, kana, kapalak gʻumbaklari, shuningdek, antraknozlar, ragʻa, kalmaraz qoʻzgʻatuvchi zamburugʻlar va b.ga qarshi kuzda (qishlashdan oldin) yoki erta baxrrda, kurtak paydo boʻlmasdan 1% li eritmasi purkaladi. Sarf normasi 4— 8 kg/ga (taʼsir etuvchi modda hisobida). Odam va hayvonlar uchun zahari kuchli; foydalanganda xavfsizlik texnikasiga qatiy rioya qilish kerak. Sirtdan taʼsir etadigan gerbitsid sifatida bedazorlarda zarpechakka qarshi qoʻllaniladi (beda oʻrimidan 2—3 kun keyin sepiladi). Sarf normasi 35—50 kg/ga, ish suyukushgi — 400—500 l/ga. D.ni shu normada yoʻl boʻylari va uvatlardagi, sanoat inshootlari atrofidagi begona oʻt va zarpechakka qarshi ham sepish mumkin.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dinka

Dinka (oʻzlarini djeng deb atashadi) — Sudandagi nilot guruhiga mansub xalq, 3 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Dinka tilida soʻzlashadi. Asosan, anʼanaviy diniy eʼtiqodlarga amal qilishadi, musulmon-sunniylar ham bor. Chorvachilik, qisman dehqonchilik bilan shugʻullanadilar.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dinovariy

Dinovariy (taxallusi; asl ism-sharifi Abulqosim Abdulloh ibn Abdurahmon) (7—1000, Buxoro) — shoir. Hayoti va ijodi haqida maʼlumot, sheʼrlaridan namunalar Saolibiy tazkirasida uchraydi. Dinovariy qasida, hajviya, vasf, chistoy janrlarida ijod etgan. Vasflarda majoziy iboralar, sifatlash mohirlik bilan ishlatilgan. Sheʼrlarida odob, axloq mavzui ustunlik qiladi, hajvlarida xasislik tanqid qilingan, oʻz moddiy ahvolidan, zamona zulmidan shikoyat aks etgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Abdullayev I., Buxoroning arabiynavis shoirlari. T., 1965.

Shoirlar
Dinozavrlar

Dinozavrlar (Dinosauria) — qirilib ketgan sudralib yuruvchilar. Tanasining uzunligi 20 sm dan 30 m gacha. Antarktidadan tashqari hamma qitʼalarda, jumladan Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda triasboʻr davrlari qatlamlaridan maʼlum. Yura davrida keng tarqalgan, oxirgi dinozavrlar boʻr davrida (65 million yil oldin) qirilib ketgan. Olimlar ayrim dinozavrlarning qirilib ketishini global katastrofa (asteroidning tushishi va boshqalar), boshqalari yer yuzida oʻsimliklar qoplami va iqlimning asta-sekin oʻzgarishi (masalan, aridizatsiya — quruqlashishi) yoki ular yashaydigan muhitdagi boshqa noqulay oʻzgarishlar bilan bogʻlashadi. 600 ga yaqin turi maʼlum.

Dinozavrlar 2 turkum: kaltakesaksimon va qushsimon dinozavrlarga ajratiladi. Ikki turkum ham bir-biridan mustaqil holda har xil psevdozuxiylardan kelib chiqqanligi, ikki oyoqda harakatlanish psevdozuxiylardan ularga oʻtganligi taxmin qilinadi. Keyinroq ikki oyoqda yurish yirtqich dinozavrlar va ornitopodlarda kuchaygan, boshqalari (stegozavrlar, zauropodlar, ankilozavrlar, shoxdor dinozavrlar)da yoʻqolib ketgan. Dinozavrlar morfologik va ekologik jihatdan xilma-xil boʻlib, yirtqichlar ajdodidan kelib chiqqan. Qushsimon dinozavrlar hamda kaltakesaksimon dinozavrlardan zauropodlar oʻsimlik bilan oziqlanishga oʻtgan va yirik suv havzalari yoki dengiz sohiliga yaqin joyda yashashga moslashgan. Ornitopodlardan boshqa barcha qushsimon dinozavrlarda yirtqichlarga qarshi himoya vositalari (stigozavrlar va ankilozavrlarda — ggixlar va suyak qalqonlar, shoxdor dinozavrlarda — shoxlar) rivojlangan. Dinozavrlar tuxum qoʻyib koʻpaygan. Ayrim olimlar Dinozavrlar issiq qonli boʻlgan, lekin ularning issiqni saqlaydigan teri qoplami boʻlmaganligini taxmin qilishadi. Turlarining keng tarqalganligi va tez almashinganligi ulardan Yer qatlamlari yoshini aniqlashda keng foydalanish imkonini beradi.

Adabiyotlar 

 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 .
 
 
  

Dinozavrlar
Dinsun

Dinsun — Shimoliy Xitoyning Shanʼsi viloyatiga qarashli qishlogʻi (Fenxe daryosi yoqasida) yaqinidan topilgan quyi paleolit davri qarorgohi. 1953-yilda ochilgan. D.dan qazilma odamning 3 ta tishi (1 ta ustki va 2 ta pastki) va 2 mingga yaqin tosh qurol topilgan. Tosh qurollar orasida qirgʻich, nukleuslar, uch burchakli yoʻgʻon ponalar, yupqa pichoq, yumaloq tosh bolgʻalar koʻp uchraydi. D. odami sinantrop bilan hozirgi odamlar oʻrtasidagi taraqqiyot bosqichida turgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Diogen

Diogen (), Diogen Sinoplik () yoki Diogen Kinik () (miloddan avvalgi 412- yoki 404-yil, Sinop – miloddan avvalgi 323-yil, Korinf) – yunon faylasufi. Kiniklar maktabining yirik vakili. Antisfen shogirdi. Sivilizatsiyani, xususan davlatni inkor etgan, jamiyatni, insoniyatni ibtidoiy holatiga qaytishga daʼvat qilgan. Oʻzini dunyo fuqarosi („kosmopolit“) deb atagan, odamlarning tabaqaga boʻlinishini tanqid qilgan. Turmushda har qanday ortiqchaliklarni rad etib, faqat zaruriy ehtiyojlarni qondirish bilangina cheklanishni oʻz burchi deb bilgan; u xotinlar va bolalar umumiy boʻlishini talab qilgan va biron axloq ustun boʻlib turishini tan olmagan. Diogen kinik sharm-hayosizlik va beboshlik timsoliga aylandi. Diogen toʻgʻrisida turli-tuman latifalar bor. Rivoyatlarga koʻra, u bochka ichida yashagan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi, 1-jild, Toshkent, 2000-yil.

Qadimgi Yunoniston metafiziklari
Qadimgi Trakiyalik yunonlar
Suqrotgacha boʻlgan faylasuflar
Sozopollik odamlar
Ijtimoiy faylasuflar
Ijtimoiy tanqidchilar
Ijtimoiy sharhlovchilar
Madaniyat faylasuflari
Astsetika
Diod

Diod-(yunoncha di-ikki martalikni bildiruvchi old qoʻshimcha va elektr od) — bir tomonlama elektr oʻtkazuvchanlik xossasiga ega boʻlgan ikki elektrodi asbob. Yelektrvakuumli, yarim oʻtkazgichli diod, gazotron xillari bor. Radiotexnika, elektronika, enetgetika va texnikaning boshqa sohalarida asosan, oʻzgaruvchan tokni toʻgʻrilash, detektrlash, chastotani qayta oʻzgartirish, elektr zanjirlarni almashlab ulashda ishlatiladi.

Manbalar
Diodor Sitsiliyalik

Diodor Sitsiliyalik (mil.av. taxminan 90—21) — yunon tarixchisi. "Tarix kutubxonasi" asari (40 kitob; 1—5 va 11—20 kitoblargina saqlanib qolgan, qolganlari — parchalar holda) muallifi. D.ning bu asarida Qad. Sharq, Yunoniston va Rim tarixi afsonaviy davrlardan to mil.av. 1-asr oʻrtalarigacha tadrijiy suratda bayon etilgan. Filipp I va Aleksandrning hukmronligi davri bayoni diqqatga sazovor. Asar Sitsiliyadagi qullar qoʻzgʻoloni (mil. av. 2-asr) haqida bosh manba hisoblanadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Diodot

Diodot (Diodotos) (? — mil.av. 230) — Yunon-Baqtriya podsholigi asoschisi. Mil. av. 3-asr oʻrtalarigacha Antiox II ning Baqtriyadagi noibi boʻlgan. Salavkiylarning Oʻrta Osiyodagi noibi. Mil. av. 250-yilda Baqtriyani mustaqil deb eʼlon qilib, podshoh unvonini qabul qilgan (D. I) D. davrida saltanat hududiga Soʻgʻdiyona, Areyya, Margʻiyona va ehtimol Paropamisad viloyatlari ham kirgan. D. vafotidan so'ng o'g'li Yevtidem taxtga o'tirdi.U davlatda na iz na nom qoldirgan.
Diokletian

Diokletian (Diocletianus) (243— 313/316) — qad. Rim imperatori (284— 305). Imperiyadagi ahvolni yaxshilashga olib kelgan bir qancha islohotlarni oʻtkazgan (oʻziga uchta taxtdosh tayinlagan, imperiyani 4 ta qismga, bu qismlarni esa 12 diotsezlarga taqsim etgan; armiyani kuchaytirib, uning sonini 450 ming askarga yetkazgan; soliklarni tartibga solgan va b.). Dominat (cheklanmagan monarxiya) tuzumining oʻrnatilishi D. nomi bilan bogʻliq. 303—304 yillarda xristianlarni quvgʻin qilgan. Bu voqea keyinchalik xristian va islom dini muqaddas kitoblarida aks etgan (mas, Qurʼoni karimdagi "Kahf" surasi). D. nomi Sharq xalqlari orasida Daqyonus shaklida ham mashhur.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Taxtdan voz kechgan hukmdorlar
Dioksanlar

Dioksanlar — oddiy siklik efirlar. Mol. m. 88,10, rangeiz yonuvchan suyuqlik. Suv, spirt va efirga yaxshi aralashadi. Suv bilan azeotrop aralashma hosil qiladi. Kuchsiz oksidlovchilar, suyultirilgan kislota va ishqorlar, ammiak taʼsiriga chidamli. Barkaror komplekslar, mas, Br2, SO,, fosfat kislota bilan bromlash, sulfidlash, fosforillashda qoʻllaniladigan birik-malar olishda ishlatiladi. Kimyoviy xossalari jihatidan oddiy alifatik efirlarga oʻxshaydi. Etilenglikolni sulfat kislota bilan haydab olinadi. Atsetilsellyuloza, smola, kauchuklar, mineral va oʻsimlik moylarini yaxshi eritadi. Koʻpgina boʻyoq va detergentlarga erituvchi sifatida qoʻshiladi. Neft moylarini tozalashda ishlatiladi. Uchta izomeri mavjud: 1,2 D; 1,3 D va 1,4 D. 1,2 D piroksid, gidrogenlanganda 1,4-butandiol, kislotali yoki ishqoriy mu-xitda gidrolizga uchratilsa, 4-gidroksi-moy aldegid hosil qiladi. Qaynash temperaturasi 116—117°, zichligi 1000,9 kg/m3. 1,2 D bis-metilsulfonat 1,4-butandiolga vodorod peroksid taʼsir ettirib olinadi. 1,3 D — kimyoviy xossalari jihatidan siklik atsetal. Suyuqlanish temperaturasi 42°, qaynash temperaturasi 105°, zichligi 1034,2 kg/m3. SNO bilan 1,3-propandiolni oʻzaro taʼsir ettirish usuli bilan olinadi. 1,3 D yelim (elastiklik xususiyatini oshiradi), boʻyoq (saqlanganda boʻyoq yuzasida parda hosil boʻlishini kamaytiradi) i. ch.da qoʻllaniladi. 1,4 D (dietilendioksid) — oʻta gigroskopik modda. Suyuqlanish temperaturasi 11,3°, qaynash temperaturasi 101,32°, zichligi 1033,6 kg/m3.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Diona

Diona — Saturnning toʻrtinchi tabiiy yoʻldoshi. Fransuz astronomi J. Kassini 1684-yilda kashf etgan. Diametri 1120 km, yulduz kattaligi 5,2 ga teng . Saturndan oʻrtacha uzokligi 377400 km, D.ni oddiy koʻz bilan koʻrib boʻladi. Saturn atrofini 2 sutka 17 soat 41 min.da aylanib chiqadi. D. nomi berilgan kichik sayyora ham bor.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dionis

Dionis (yunoncha: Διόνυσος) — yunon mifologiyasidagi uzumchilik hamda vinochilik xudosi. Zevs bilan fivalik malika Semelaning oʻgʻli. Dionis sharafiga bagʻishlangan bayramlar oʻta xushchaqchaklik va kayf-safo bilan oʻtgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Mifologik qahramonlar
Dionisiy

Dionisiy — mil.av. 1-asrning 2-yarmida yashagan galikarnaslik yunon tarixchisi va notigʻi. Mil.av. 30-y.dan Rimda yashagan va grek tilida asarlar yozgan. "Rim qadimiyotlari" asari [Rim tarixining afsonaviy davridan mil. av. 264 y.gacha; 20 kitob, 1—9 kitoblar (mil.av. 442 y.gacha) toʻliq saqlangan] va ritorika (notiqchilik) haqida toʻplamlarning muallifi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Diopsid

Diopsid (di... va yun. opsis — koʻrinish) — jins hosil qiluvchi mineral. Monoklin piroksenlar guruhining silikata. Monoklin singoniyali. Kimyoviy formulasi CaMg[Si2O6]. Och yashil, kulrang , shishadek yaltiroq. Qattiqligi 5,5—6,0. Zichligi 3,3—3,4 g/sm3. Odatda notoʻgʻri shaklli kristallar holida piroksenit, peridotit, gabbro, diabaz, diorit, siyenit, kontakt skarnlarida va b. otqindi va metamorfik jinslarda uchraydi. Oʻzbekistonning deyarli hamma toglaridagi intruziv jinslarda bor. Avstriya, Italiya (Alp togʻlari), Shvetsiya (Nordmark), AQSH (Konnektikut shtati), RF (Slyudyanka)da maʼlum.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dioptrika

Dioptrika (yun. dioptrika, dia — orqali va opteuo — koʻraman) — geometrik optikstit sindiruvchi sirtlar va ulardan iborat sistemalardan oʻtayotgan yorugʻlikning sinishini oʻrganish bilan shugʻullanadigan sohasi. D. atamasi koʻpincha koʻzga nisbatan qoʻllaniladi. Koʻz D.si koʻzni optik jism sifatida qarab, uning xossalarini oʻrganadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dioptrimetr

Dioptrimetr (dioptriya va ... metr) — optik (koʻzoynakka ishlatiladigan) shishaning sindirish kuchini oʻlchaydigan hamda astigmatik (tas-virni buzib koʻrsatadigan) koʻzoynak shishasining asosiy meridianlari oʻrnini aniklaydigan asbob. Sindirish kuchi dioptriya [D] da belgilanadi. Kollimator, koʻrish trubasi, sanash mikroskopi, oʻlchanayotgan linzaga ish-lov berish mexanizmi, uning diametrini oʻlchash, linzani markazlash va belgilash mexanizmidan iborat. D. optik shishalarning sindirish kuchini ±0,12 Agacha aniqlikda oʻlchash imkonini beradi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dioptriya

Dioptriya (yun. dioptra — ichitashini koʻrish) — linzalar yoki sferik koʻzgular optik kuchining birliklar tizimiga kirmaydigan birligi; qisqacha D bilan belgilanadi. D da ifodalangan optik kuch m larda ifodalangan bosh fokus masofasining teskari qiymatiga teng . 1 D. bosh fokus masofasi 1 m boʻlgan linza yoki sferik koʻzguning optik kuchiga teng . Nurni yigʻuvchi linzalar musbat (+), sochuvchi linzalar manfiy (—) D.li boʻladi. Koʻzoynaklarning optik kuchi ham D bilan oʻlchanadi. Yaqindan koʻruvchilar uchun D (—) manfiy, uzokdan koʻruvchilar uchun D (+) musbat koʻzoynaklar tavsiya etiladi. Bunda koʻzoynak linzalarining nur sindirishini anikdab beradigan asbob — dioptrimetrsan foydalaniladi. Dioptrimetr yordamida linzalarning tuzilishi, asosiy astigmatik meridianlari, optik markazi aniqlanadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Diorama

Diorama - 1996-yilda Torben Wendt tomonidan Reutlingen shahrida tashkil etilgan nemis synthpop darkwave guruhi.

Tarix 
Diorama 1996-yilda uning doimiy rahbari, musiqa va matnlar muallifi, klaviaturachi Torben Vendt tomonidan asos solingan. 1996-1998-yillarda Torben tovush bilan tajriba o'tkazdi va qorong'u to'lqinda o'zining birinchi qadamlarini qo'ydi, buning natijasida 1999-yilda Pale nomli debyut disk paydo bo'ldi. O'sha davr musiqasi klaviatura qismlarining ustunligi bilan kichik melankolik tovush bilan ajralib turadi. Torbenga Pale qo'shig'ini yozishda Diary of Dreams solisti Adrian Xates yordam berdi, uning yorlig'i Accession Records keyinchalik Dioramaning barcha albomlarini chiqaradi.

2001-yilda uzoq do'st Feliks Mark Torbenga qo'shildi va guruhning ovozi yanada elektronlashdi. 2002-2006-yillarda guruh bilan bas gitarist va bek-vokalchi Bernard Le Siguet o'ynadi va 2005 yildan beri guruh jonli barabanchi Markus Halterni sotib oldi. Bundan tashqari, 2002-yildan beri gitarachi Zash Fiddler 2005-yilda Amaroid albomining yozilishidan boshlab guruhning to'liq huquqli a'zosi bo'lgan sessiya musiqachisi sifatida ishtirok etmoqda. Ushbu tarkibda jamoa Zash Fiddler guruhni tark etgan 2005-yildan 2014-yilgacha mavjud edi. 2015-yilda uning o'rnini ilgari Feliks Markning yakkaxon loyihalarida ishtirok etgan gruziyalik gitarachi Zurab Dzagnidze egalladi. Guruh u bilan birga "Zero Soldier Army" albomini yozgan.

Diorama quyidagi asarni faqat 2010-yil mart oyida taqdim etdi. Bu Cubed nomli ettinchi studiya albomi edi. Mavzu kvartirada, cheklangan makonda hayot bilan bog'langan. 2013-yilga kelib, cheklangan nashrda tarqatilgan Even The Devil Does't Care CD-albomi nashr etiladi. Eng mashhur treklar - "Umid" va "Vays Und Antrazit" .

2020-yil 23-oktabrda to‘qqizinchi raqamli Tiny Missing Fragments albomi chiqdi.

Hozirgi tarkib 

 Thorben Wendt - vokal, klaviatura, qo'shiq matni
 Feliks Mark - bek-vokal, klaviatura (Frozen Plasma loyihasining vokalisti);
 Markus Halter - barabanlar
 Zurab Dzagnidze - gitara

Sobiq a'zolar 

 Zash Fiddler - gitara (2003-2014)
 Bernard Le Siguet (2002-2006) - vokal, bas

Diskografiya

To'liq metrajli albomlar 

 1999-yil Ochiq
 2001-yil Uning suyuq qurollari
 2002 yil Chalkash ruhlarni yaratish san'ati
 2005-yil Amaroid
 2007-yil Boshqa hayot
 2010-yil kub
 2013-yil Hatto shayton ham parvo qilmaydi
 2016-yil Nolinchi askar armiyasi
 2020-yil Kichkina etishmayotgan parchalar

Bo'ydoqlar va boshqalar 

 2001-yil «Device» (CD, Maxi)
 2005-yil Pale (Re-Release)
 2005-yil Repale
 2007-yil «Synthesize Me» (CD, Maxi)
 2010-yil «Child of Entertainment» (CD, Maxi)

Manbalar 

Pages with unreviewed translations
Diorit

Diorit (yun. diorizo — ajrataman, farq qilaman) — oʻrta asosli (SiO2 55—65%) magmatik togʻ jinsi. Aksessor minerallardan apatit, sirkon, ortit, turmalin, sfen qatnashadi. Kvarsli, kvarseiz, rogovaya obmankali, avgit va biotitli turlari mavjud. Rangi kulrangdan yashilsimon — kulranggacha. D. kam tarqalgan va odatda granit, granodiorit, baʼzan boshqa jinslar bilan birga uchraydi. Bulardan tashqari D. shtok, yertomir, lakkolit va b. intruziv massivlar shaklida ham uchraydi. D.dan turli xil yoʻl toshlari tayyorlanadi. Yaxshi jilolanadigan, rango-rang turlari imoratlarning poydevorlarini bezashda, turli vazalar tayyorlashda, arxitektura va haykaltaroshlikda qoʻllaniladi. Qad. Misr va Mesopotamiyada D.dan turli haykallar ishlangan. Toshkent metrosining koʻp joylarida D. ishlatilgan. Oʻzbekistonda Qurama, Chatqol, Nurota, Molguzar va b. togʻlarda tarqalgan. D. bilan temir, mis, oltin konlari genetik bogʻliq (Ural, Sibir, Qozogʻiston).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Petrologiya
Dioskuriada

Dioskuriada, Dioskuriya - Qora dengiz qirgʻogʻidagi (hozirgi Suxumi shahri oʻrnida) antik shahar. Miletlik yunonlar tomonidan miloddan avvalgi 6-asrda qurilgan. D. Kavkaz kabilalari bilan tuz, qoramol, mum, bugʻdoy, qullar bilan yirik savdo aloqalari olib borgan. Savdo markazi boʻlgan. Mil. 1-asrning boshlarida Rimga tobe boʻlib, unda Rim garnizoni oʻrnashgan; shahar Sebasto-polis deb atalgan. Mil. 2—3-asrlarda taraqqiy etgan, 4-asrdan tanazzulga yuz tuta boshlagan. 6-asrgacha qalʼa. D. joylashgan yerning choʻkishi natijasida D. harobalari Suxumi buxtasining tubida qolgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Osiyo tarixi
Diofant

Diofant (taxminan 3-asr) — yunon matematigi. Aleksandriyada yashagan. "Arifmetika" nomli risolasining bir qismi (13 kitobdan 6 tasi) va koʻp bur-chakli sonlar haqidagi kitobining baʼzi qismlari bizgacha saqlangan. "Arifmetika"da Diofant, asosan, darajasi toʻrtgacha boʻlgan tenglamalarga oid masalalarning , keyinchalik, oʻz nomi bilan atalgan anikmas tenglamalarning yechilishini topgan. Diofant tenglama yechimini butun sonlarda qidiradi. Manbaalarda Diofant nomi bilan yuritiladigan yaqinlashtirishlar, tenglamalar bor (qarang Diofant tenglamalari). Diofant algebraik va nazariy-sonli masalalarni umumiy yechish usullarini bermagan holda ularni ustalik bilan yechgan. Diofant asarlari P.Ferma, L.Eyler, K.Gauss va b. olimlarning tadqiqotlari uchun asos boʻlgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Diofant tenglamalari

Diofant tenglamalari - ikki yoki undan koʻp nomaʼlum qatnashgan, koeffitsiyentlari butun sonlar boʻlgan algebraik tenglamalar; bunda butun yoki ratsional sonlardan iborat yechimlari izlanadi. Birinchi darajali Diofant tenglamalarining umumiy nazariyasini 17-asrda yashagan fransuz matematigi Bashe yaratgan. Ferma, Eyler, Lagranj va Gauss tadqiqotlari natijasida 19-asr boshlarida ikkinchi darajali Diofant tenlamalari asosan tekshirilgan edi. Diofant tenglamalarini tekshirish usullari uzluksiz kasrlar nazariyasiga asoslangan. Diofant tenglamalari deganda nomaʼlumlari soni tenglamalari sonidan koʻp bulgan butun koeffitsiyentli algebraik tenglamalar sistemalari ham tushuniladi. Diofant tenglamalari, baʼzan, aniqmas tenglamalar deb yuritiladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dipeptidlar

Dipeptidlar — ikki aminokislota qoldigʻining amid (peptid) bogʻi (—SO—NH—) orqali birikishidan xreil bulgan organik birikmalar. D.-200—300°da parchalanuvchi kristall moddalar. Suvda, suyultirilgan kislota va ishkrrlarda yaxshi, organik erituvchilarda esa oz eriydi. Oqsillar parchalanganda (gidrolizlanganda) hosil boʻladi. D. oʻz tarkibidagi aminokislotalarga xos rangli reaksiyalarni beradi. Tabiiy D., mas, karno-zin va anzerin jonivorlar tuqimalarida uchraydi. D. molekulasi kislotalar, ishqorlar yoki fermentlar taʼsirida gidrolizlanib ikkita aminokislotaga ajralishi mumkin.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dipiramida

Dipiramida — umumiy asosga ega bulgan teng piramidalardan iborat kupyoklik. D. uchburchakli (trigonal), turtburchakli (tetragonal) va b. bulishi mumkin. Tabiatdagi baʼzi kristallar D. shaklida buladi (rasmga k,.). Kristallarda romb, trigonal, tetragonal, geksagonal (beshburchakli) va b. shakldagi D.lar uchraydi. D., baʼzan bipiramilm deb ham ataladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dipleurula

Dipleurula (di... va yun. pleura — tomon, yon) — ninaterililar va ichak bilan nafas oluvchilarning ikki tomonlama simmetriyali pelagik lichinkasi. Tanasi oval, orqa tomoni boʻrtiq, qorin tomoni botib kirgan. Tanasining ogʻizoldi qismida kipriklari, egilgan boshlangʻich ichagi, ogʻiz va anal teshiklari boʻladi. Selomik xaltachalari 3 juft. Ninaterililar D. lichinkasi rivojlanib exinopluteus (dengiz tipratikanlarila), ofiopluteus (ofiuralarda) bipinnariya, soʻngra braxiolyariya (dengiz yulduzlaripa), aurikulyariya va deliolyariya (goloturiyalarda), bochkasimon lichinka (dengiz nilufarlaripya) yoki tornariyaga (ichak bilan nafas oluvchilarda) aylanadi (yana qarang Lichinka).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Diplodok

Diplodok (Diplodocus) — qazilma holida topilgan sudralib yuruvchilar urugʻi. Dinozavrlar guruhiga kiradi. Shim. Amerikaning yura qatlamidan topilgan. Boʻyi 25 m ga yaqin, boshi kichkina, gavdasi kalta, dumi va boʻyni uzun boʻlgan. Oʻsimliklar bilan oziqlangan bir qancha turlari maʼlum.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil