MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Samarqand–Qarshi avtomagistrali

Samarqand–Qarshi avtomagistrali (A378) — Oʻzbekiston hududidagi xalqaro ahamiyatli avtomobil yoʻli, umumiy uzunligi 138 km. Yoʻl I—III toifali, asfalt-beton qoplamali. Yilning kuz-qish fasllarida Toshkent—Termiz (M39) xalqaro avtomagistralining (qarang Katta Oʻzbekiston trakti) Samarqand va Qashqadaryo viloyatlari oraligʻidagi Taxtaqoracha dovonidan oʻtuvchi qismida ogʻir yukli avtopoyezdlarining qatnovini taʼminlash, Samarqand—Qashqadaryo viloyatlari oʻrtasida avtobus harakatini yoʻlga qoʻyish va xalq xoʻjalik yuklarini tashishda muhim oʻrin tutadi. Yoʻldagi transport harakati jadalligi 4000—6000 avtomobil/kunni tashkil kiladi (2003).

Manbalar
Sambitgul

Sambitgul (Nerium oleander) -kendirdoshlar oilasiga mansub doimyashil buta yoki kichikroq daraxt. Vatani — Kichik Osiyo. Oʻrta dengiz boʻyida va Osiyoning subtropiklarida 5 turi uchraydi. Qrim va Kavkazda, Qora dengiz boʻylarida, Oʻrta Osiyoda manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi. Boʻyi 2–5 m, bargi qalin, toʻq yoki och yashil nashtarsimon. Guli 3—7,5 sm kattalikda, yirik, qatmaqat boʻlib, ok, pushti yoki kizil, baʼzan sariq, xushboʻy, novda uchida toʻpgul hosil qiladi. Iyul—avgustda gullaydi. S.ning hamma qismi zaharli. Poʻstlogʻi va barglarida yurak kasalliklarida ishlatiladigan neriin, neriantin, oleandrin va boshqa glikozidlar bor. S. qadim zamonlardan beri koʻpgina mamlakatlarda uyda va parkxiyobonlarda manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Urugʻi va qalamchasidan oson koʻpayadi.

Manbalar
SamKochAvto

SamKochAvto — Samarqand shahrida joylashgan avtomobilsozlik sanoati korxonasi. „OʻzAvtoSanoat“ uyushmasi tarkibiga kiradi. „OʻzAvtoSanoat“ va Turkiyaning „Koch xolding A.Sh.“ kompaniyasining hamkorligida tashkil etilgan. Oʻrta hajmli avtobuslar va yuk mashinalari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. Oʻzbekiston va Turkiya oʻrtasidagi iqtisodiy munosabatlar asosida qoʻshma korxonani qurish toʻgʻrisida 1995-yilda bitim, 1996-yilda taʼsis hujjatlari imzolandi. Korxona qurilishini moliyalashtirishda Oʻzbekiston Respublikasi (50 %), Turkiya tomonidan „KochAvtoinvest LTD“ (40 %), „RamDish tijaret A.Sh.“ (5 %), „Koch xolding A.Sh.“ (5 %), kompaniyalari qatnashgan. 1999-yilning mart oyida zavodning dastlabki mahsulotlari — shahar ichida va shaharlararo yoʻlovchi tashishga moʻljallangan oʻrta hajmli avtobuslar, ishlab chiqarildi. 2000-yildan 2 tonnadan 5 tonnagacha yuk koʻtaradigan mashinalar ishlab chiqarish oʻzlashtirildi. 2002-yilda shaharlararo yoʻlovchi tashuvchi turbodizelli dvigatel oʻrnatilgan avtobuslar va 10 tonna yuk koʻtaradigan yuk mashinalari ishlab chiqarila boshladi. 2002-yilda, shuningdek, oʻt oʻchirish, assenizatsion, evakuator, yoqilgʻi, ichimlik suv, chiqindi, non va non mahsulotlari tashuvchi maxsus avtomobillar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. 2003-yilda shahar ichida 50 yoʻlovchi tashishga moʻljallangan avtobus, 20 tonna yuk koʻtaradigan „Ford“ rusumli yuk mashinasi ishlab chiqarish boshlandi. Korxonada Yaponiya, Olmoniya, Italiya, Buyuk Britaniya va Turkiyada ishlab chiqarilgan eng zamonaviy texnologik uskunalar oʻrnatilgan. Korxonada ishlab chiqarilayotgan avtomobillar tannarxini kamaytirish, ularning butlovchi va ehtiyoj qismlarini mahalliy korxonalarda ishlab chiqarish chora-tadbirlari koʻrilmoqda. Korxonada 2002-yilda 414 ta avtomobil ishlab chiqarildi. Hozirda ISUZU, SAZ NP 37, SAZ LE-60 modellaridagi avtobus va yuk mashinalari ishlab chiqariladi. Korxona mahsulotlari Oʻzbekiston ichki bozorida sotiladi, shuningdek, Rossiya, Ukraina, Armaniston, Ozarbayjon, Qozogʻiston, Turkmaniston, Afgʻoniston va boshqa mamlakatlarga eksport qilinadi. Eksport salmogʻini oshirish maqsadlarida shu davlatlarda korxonaning vakolatxonalari ochilgan.

Manbalar 

 

Oʻzbekistonning avtomobilsozlik kompaniyalari va korxonalari
Avtomobillar
Yuk mashinalari ishlab chiqaruvchilar
Avtobus ishlab chiqaruvchilar
Avtomobil kompaniyalari
Samarqanddagi kompaniyalar
Oʻzbekiston yuk avtomobillari ishlab chiqaruvchi zavodlari
Oʻzbekiston avtobus ishlab chiqaruvchi zavodlari
Avtomobil ishlab chiqaruvchilar
James B. Sumner

SAMNER (Sumner) Jeyms Betcheller (1887.19.11, Kapton, Ogayo shtati— 1955.12.8) — amerikalik biokimyogar. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1948-yildan). Garvard universitetini tugatgach (1910), assistent (1914—29), Kornell universiteti tibbiyot kolleji professor (1929-yildan). Asosiy ilmiy ishlari fermentlar yoki enzimlar kimyosiga oid. Ilk bor ureaza enzimini kristall shaklda ajratib olgan. Yuqori darajada faol fermentlar preparatlarini sintez qilgan va bu kristall fermentlarning sof oqsillar ekanligini isbotlagan. Nobel mukofoti laureati (1946).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1887-yilda tugʻilganlar
19-noyabrda tugʻilganlar
1955-yilda vafot etganlar
12-avgustda vafot etganlar
Samoa (orol)

Samoa, Dengizchilar orollari — Tinch okeandagi vulkan orollari, Polineziyada, 13—14° j.k.da. Eng yirik orollari — Savayi, Upolu, Tutuila. Mustaqil davlat — Samoa va AQSH mulki boʻlgan Sharqiy Samoaga boʻlingan. Kadimda S.ga polinezlar kelib oʻrnashgan. Yevropaliklardan orolga ilk bor (1722-yilda) gollandiyalik Ya. Roggeven borgan. 1768-yilda fransuz dengizchi sayyohi A. Bugenvil orolga kelib, unga Dengizchilar orollari deb nom bergan.

Manbalar 

 

Arxipelaglar
Okeaniya
Samoa (til)

Samoa, samoa tili — polinez tillariyaan biri. Gʻarbiy Samoaning rasmiy tili (ingliz tili bilan birga); Sharqiy Samoada rasmiy maqomga ega boʻlmasada, unda davriy matbuot nashr etiladi, radioeshittirish va telekoʻrsatuvlar olib boriladi. Unda 240 mingdan ortiqkishi soʻzlashadi. Bilinarbilinmas dialektal tafovutlari bor. Fonetikasida undoshlar tizimining 2 turi: adabiy va soʻzlashuv turlari farqlanadi. Leksika sohasida bir qator predmetlar, harakatholat va tana qismlari oddiy va "hurmatli" nomlarga ega. Yozuvi 1834-yilda missionerlar tomonidan lotin grafikam asosida ishlab chiqilgan.

Manbalar
Samoalar

Samoalar — Polineziya xalqi. Samoa o.ning asosiy aholisi (190 ming kishi). Yangi Zelandiya, Avstraliyada ham yashaydilar. Umumiy soni 335 ming kishi (1990y.lar oʻrtalari). Dindorlari, asosan, xristian protestantlar.

Manbalar
Samodiy tillari

Samodiy tillari, samoyed tillari — ural tillari oilasi tarkibidagi tillar guruhi; hozirgi nenets, enets, nganasan va selkup, shuningdek, aslida yoʻqolib ketgan, "ulik" kamasin, motor, karagas kabi tillarni qamrab oladi. Rossiya Federatsiyasining shim. Yevrosiyo qismida, Sibir gʻarbida Yenisey va Ob daryolarining oʻrta oqimida tarqalgan. Soʻzlashuvchilar sonining kamayib borishi kuzatiladi: ular 1970-yilda 34 ming kishidan ortiqroq, 1980-yil boshlarida 27 ming kishi bulgan. Sintaktik qurilishi, yaʼni ran bulaklarining tartibi koʻp jihatdan turkiy tillardagiga oʻxshaydi (ega — toʻldiruvchi — kesim; aniklovchi — aniklanmish kabi). Leksikasida tungusmanjur, moʻgʻul, turkiy va rus tillaridan oʻzlashgan soʻzlar koʻp uchraydi.

St. ning hammasi uchun ham yozuv yaratilmagan: rus grafikasi asosidagi yozuv nenets tilida oʻtgan asrning 30y.laridan mavjud; selkup tilida bir qancha muddat shunday yozuvda oʻquv adabiyotlari chop etilgan boʻlsada, boshqa St. oʻz yozuviga ega emas.

Manbalar
Samodiy xalqlari

Samodiy xalqlari (samodiylar; eski nomi — samoyedlar) — xalq. Nenetslar, enslar, nganasanlar, selkuplarning umumiy nomi. Samodiy tilida soʻzlashadi. Koʻpgina tadqiqotchilarning fikricha, Janubiy Sibir Sx.ning kad. vatani boʻlib, ular bu yerdan mil. 1 va 2ming yillikning boshida astasekin Shim.ga tarqalganlar. Bugʻuchilik, moʻynachilik, baliq ovlash rivojlangan.

Manbalar
Samoiy

Samoiy (arab, tinglashga oid), samo — 1) kad. doira va nogʻora usullaridan biri. Sokiynoma usulining jonliroq turi; 2) unga bogʻliq mumtoz kuy hamda ashula yoʻllari ("Andijon samosi" va boshqalar). Shashmaqomdagi Dugoh maqomida "Samoiy Dugoh" nomli cholgʻu qismi mavjud.

Manbalar
Aleksandr Samoylovich

Aleksandr Nikolayevich Samoylovich [1880.17(29).12, Nijniy Novgorod – 1938.13.2, Moskva] – turkiyshunos olim, akademik (1929). 

Sankt-Peterburg universiteti sharq ftini tugatgan (1903). Shu universitetda oʻqituvchi, privatdotsent (1907– 17), professor (1917–22). Leningrad Sharq tillari instituti professor (1920–37), rektori (192225). SSSR Fanlar Akademiyasi gumanitar fanlar boʻlimi akademik-kotibi (1929–33), Sharqshunoslik instituti direktori (1934–37). S. turkman, usmonli turk, oʻzbek, krimtatar tillari, folklori, etnografiyasi, adabiyoti boʻyicha tadqiqotlar olib borgan. Xususan, oʻzbek adabiy tili va mumtoz adabiyoti, folklori va etnografiyasiga oid 100 dan ortiq asar yozgan, oʻzbek adabiy tilining shakllanish yoʻllarini tadqiq etgan ("Chigʻatoy adabiy tilida "joʻqchilik" unsurlari", 1930; "Oʻzbek adabiy tilining qurilish yoʻllari haqida", 1932). Uning "Navoiy tuyuklari" (1917), "Chigʻatoylik Amiriy tuyuqlaridan" (1926), "Lutfiyning chigʻatoycha tuyuklari" (1926), "19 asr Xiva tuyuqlari" (1927) asarlarida oʻzbek adabiyotida tuyuq janri urganilib, uning uziga xos xususiyatlari ochib berilgan. Atoiy, Bobur asarlarini urganish va nashr etish boʻyicha ham bir qancha ishlarni amalga oshirgan. 1937-yilda nohaq qamoqqa olingan va otib tashlangan.

Manbalar 
 K istorii literaturi sredneaziatskoturetskogo yazika. – "Mir Alishir", L., 1928; Sobraniye stixotvoreniy imperatora Babura, ch. 1 Tekst, Petrograd 1917.

 

1880-yilda tugʻilganlar
1938-yilda vafot etganlar
29-dekabrda tugʻilganlar
13-fevralda vafot etganlar
Olimlar
Turkologlar
Oʻzbekshunoslar
Samolyot sporti

Samolyot sporti — sportning harbiytexnik turi; ogʻirligi va dvigateli turlicha boʻlgan samolyotlarda uchish tezligi, balandligi, uzoqligi, davomiyligi, tez koʻtarilishi va yuk koʻtarishi boʻyicha rekordlar oʻrnatish, shuningdek, sport samolyotlarida uchuvchilik mahorati boʻyicha musobaqalashish. Samolyot sporti 20-asrning boshlarida vujudga kelgan. Xalqaro aviatsiya federatsiyasi (FAI, 1905-yil tashkil etilgan) ga 80 ga yaqin mamlakat aʼzo. Jahon chempionatlari faqat uchuvchilik mahorati boʻyicha oʻtkaziladi (1960-yildan). Yana q. Aviatsiya sporti.

Manbalar
Samolyotsozlik

Samolyotsozlik - q. Aviatsiya.

Manbalar
Samori Ture

SAMORI (Samory) Type (taxminan 1840— 1900) — Afrika davlat va siyosat arbobi, lashkarboshi. Yuqori Niger havzasidagi malinka xalqining Uasulu davlati asoschisi (19-asrning 70—90y.lari). Gʻarbiy Afrika xalqlarini birlashtirishga harakat qilib, Yevropa mustamlakachilariga karshi kurashgan. Fransuzlar tomonidan 1898-yilda asirga olingan va Ndjole (Gabon) qishlogʻiga surgun qilingan, oʻsha yerda vafot etgan.

Manbalar 

    

1900-yilda vafot etganlar
Boboyi Samosiy

Boboyi Samosiy (arabcha: الجد ساموسي — Boboyi Samosiy — Toʻliq ismi: Xoja Muhammad Boboyi Samosiy (XIII asr oxiri 1354-yil)) — soʻfiy.

Hayoti 
Samosiy, Xoja Muhammad Boboyi Samosiy (13-asr oxiri, Romitan tumanidagi Samos qishlogʻi — 1354) — xojagon-naqshbandiya tariqatining yirik namoyandasi, Buxorolik 7 pirning beshinchisi.
Xoja Ali Romitaniydan tahsil olib, uning vafotidan soʻng xojagonlik tarikatini boshqargan. Bahouddin Naqshband tugʻilganda uni maʼnaviy farzandlikka qabul qilib, Sayyid Mir Kulolga Bahouddin tarbiyasi bilan shugʻullanishni topshirgan. S. bogʻbonlik bilan kun kechirgan. S. kulohini Bahouddinga hadya etib, unga murshidlik qilgan. Bahouddin Naqshband ana shu kuloh sharofatidan balogardonlik karomatiga ega boʻlgan, deydilar. S. tugʻilgan qishlogʻida dafn qilingan. Qabri ustidagi maqbara, atrofdagi masjid va toshquduq mustaqillik yillarida taʼmirlangan.

Adabiyot 
 Orif Usmon, Buxoroi sharifning yetti piri, T.,2003.

Manbalar 

 

Tasavvuf namoyondalari
Olimlar
Islom:Shaxslar
Samoʼ

Samoʼ (arab. — eshitmoq, tinglamoq) — 1) musulmon madaniyatida shogirdlarning hadis va boshqa diniy asarlarni oʻzlashtirish yoʻli, ularni yozuv matnga qarab emas, balkim murshidlardan eshitib olib yodlash usuli; 2) 9-asrdan sufiylarning diniy gʻazallarni ohangga solib oʻqish uslubi; 3) (zikru S.) — Oʻrta va Yaqin Sharqsa shasavvuf mazmunidagi asarlarni musiqiy, baʼzida esa (mas, Jaloliddin Rumiy asos solgan mavlaviya tariqatida va boshqalarda) tana harakatlari vositasida ham ijro etish anʼanasi. 9—10-asrlarda shakllangan boʻlib, keyinchalik deyarli barcha tariqat (qodiriya, kubroviya, yassaviya, naqshbandiya va boshqalar)da turli koʻrinishlarda keng tarqalgan. S. amaliyotida musiqiy cholgʻular (tanbur, dutor, rubob, nay, chang, ud va boshqalar) bilan birgalikda oʻyin usullari ("chorzarb", "samoiy", "yak qars", "besh qars" va h.k.) ham jalb qilingan. 18—19-asrlarda S anʼanalari zikr, kashta ashula (xonaqoiy, haqqoniy), katta oʻyin turkumlar tarkibiga, turk maqamlarchgg. ("Ogʻir Samoiy", "Yuruk Samoiy", "Soz Samoiysi"), arab mumtoz musiqasi ("Samoy darj", "Samoy bashraf" va boshqalar) ga singib ketgan. S. masalalari Gʻazoliy, Kalobodiy Buxoriy, Xujviriy va boshqa tasavvuf nazariyotchilari asarlarining alohida bob va fasllarida batafsil sharhlangan.

Abdumannon Nazarov.

Manbalar
Jorge Sampaio

SAMPAYYU (Sampaio) Jorje (1939.18.9, Lissabon) — Portugaliya davlat arbobi. Lissabon universitetining yuridik fakultetini tugatgan (1961). Portugaliya akademiyalararo uyushmasi kengashi bosh kotibi (1961—62), 1962—69 yillarda Lissabonda advokatlik bilan shugʻullangan. Soʻl sotsialistik kuchlar harakati asoschisi (1974), Portugaliya muvaqqat hukumatining davlat kotibi (1975—78), Yevropa Kengashida inson xuquqlari boʻyicha Yevropa komissiyasi aʼzosi (1979—84), Sotsialistik partiyada xalqaro munosabatlar uchun masʼul (1986—87), Parlamentda Sotsialistik partiya guruhining raisi (1987—88), Sotsialistik partiya bosh kotibi (1989—91), Lissabon sh. meri (1989— 95), 1996 y. Nyanv.dan Portugaliya Respublikasi prezidenti. 1979—95 yillarda Portugaliya parlamenti deputati.

Manbalar 

2021-yilda vafot etganlar
Samsun

Samsun — Turkiyaning shim. qismidagi shahar. Samsun elining maʼmuriy markazi. Aholisi 362,7 ming kishi (2000). Qora dengizning Samsun qoʻltigʻi sohilidagi port. Tamaki yetishtiriladigan rayonning savdotransport markazi. Oziqovqat, tamaki, kimyo sanoati korxonalari mavjud. Mineral oʻgʻitlar ishlab chiqariladi. Mis eritish zavodi, universitet bor. Baliq ovlanadi. Shahar mil.av. 6-asrda bunyod etilgan va Amisus deb atalgan.

Manbalar 

 

Turkiyadagi qadimgi yunon arxeologik yodgorliklari
Turkiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
Samum

Samum (arab. — issiq shamol) — Arabiston yarim orol va Shimoliy Afrika choʻllaridagi quruq issiq shamolning nomi. S. kuchli qumli boʻron, baʼzida momaqaldiroq bilan birga kuzatiladi.

Manbalar
Samuraylar

<div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner" style="width:204px;max-width:204px">samuraylar<div class="trow"><div class="tsingle" style="width:202px;max-width:202px"><div class="thumbimage">alt=|294x294px</div>Qurollangan samuray.</div></div></div></div>Bushi Yaponiyadagi jangchilarga ishora qilib, jangovar oila vakili bo'lganlargaxavfsizlik ta‘minotchisi sifatida qaralgan. Samuraylar 10-19 -asrlarda mavjud bo'lgan.

U oila boshlig'i ( oila boshlig'i , kenin gokenin, oila bolasi,  ayol ) bo'lgan oilaviy jamoani ( uy-ro'zg'or byurokratiyasi tizimi, davlat subpudrat tizimi ) tashkil etilishi bilan tavsiflanadi.

Samuraylar oilasining boshi tepada ta‘kidlab o‘tilgandek, bushi hisoblanadi. Samuraylar hukumati tashkil etildi va Taira klan hukumati ( Xeyan davri, Yamashiro provinsiyasida Rokuxara va Settsu provinsiyasida Fukuxara  va Muromachi bakufu (Yamashiro provinsiyasi Kioto shahridagi Gullar saroyi ) Kinayda joylashgan edi. syogunat ( Kamakura, Sagami viloyati ) va Edo syogunati (Edo, Musashi viloyati ) oʻz qarorgohlari Kanto viloyatida joylashgan va Muromachi syogunati Kanto hududida Kamakura syogunatini (keyinchalik Kamakurafu ) tashkil etgan.

Musha. Bu so‘z "samuray" so‘zi bilan sinonimdir, lekin "samuray" bilan solishtirganda, u ko'proq jangchi yoki o'zgartirish kuchiga ega va kuchli (masalan: jangchi rasmi, jangchi mashg'uloti, zirhli jangchi, jangchi ayol., yosh jangchi, halok bo'lgan jangchi va boshqalar). Boshqacha qilib aytadigan bo'lsak, samuraylar jangchi bo'lsa-da, ularni "jangchilar" deb atash mumkin emas, chunki ularning jangga aloqasi yo'q, ammo barcha jangchilar "bushi"dir. Samuraylar, askarlar / askarlar, bujin va musha kabi boshqa sinonimlar mavjud, ammo ular sinonim emas ("samuray" ga kelsak , tegishli bandga qarang). Askarlar va jangchilar nafaqat samuraylarda, balki Yaponiyaning boshqa hududlarida ham qo'llaniladi.) Garchi ``bushi`` jins haqida so`raydigan va genderga aloqasi yo`q so`z bo`lsa-da, ayol samuraylar kuchli jangovar xususiyatlarga ega bo`lgandagina ayol jangchilar deb ataladi.

Samuraylar Xeyan davrida paydo bo'lib, samuraylar o'zlarining harbiy kuchlari bilan amalda hukumatni boshqaradigan jamiyat qurdilar. Bundan tashqari, u Edo davrining so‘ngigacha Yaponiya tarixini boshqarishda markaziy rol o'ynadi. Zamonaviy davrda samuraylarning mavjudligi bekor qilindi, ammo Meidzi hukumatining ko'pchilik a'zolari sobiq samuraylar bo'lib, barobir boshqaruvda markaziy rol o'ynagan.
Samuraylar
Bengt I. Samuelsson

Bengt Ingemar Samuelsson (1934) — shved biokimyogari. Asosiy tadqiqotlari prostaglandinlarni ajratib olish, kimyoviy tuzilishi va biokimyoviy xususiyatlarini oʻrganishga oid. Nobel mukofoti laureati (1982, S. Bergstryom va J. R. Veyn bilan hamkorlikda).

Manbalar 

 

1934-yilda tugʻilganlar
21-mayda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Paul Samuelson

Paul Samuelson (1915.15.5, Geri, AQSH, Indiana shtati) — amerikalik iqtisodchi. 1940-yildan Massachusets texnologiya institutida profassistenti, 1966-yildan shu institut professor 1941-yildan boshlab oʻqituvchilik bilan birga davlat muassasalarida maslahatchilik ham qilgan (1961—68 yillarda Oq uyning iqtisodiyot boʻyicha maslahatchisi). Xalqaro iqtisodiy uyushma prezidenta (1965— 68). S.ning ilmiy ishlari hozirgi zamon iqtisodiyot fanining deyarli barcha sohalarini qamraydi. Iqtisodiy dinamika nazariyasi, iqtisodiy sikllar, isteʼmolchi talabi nazariyasi, farovonlikning iqtisodiy nazariyasi, xalqaro iqtisodiyot nazariyasiga muhim hissa qoʻshgan. S.ning iqtisodiy qarashlari qisqacha neoklassik sintez deb ataladi va daromadlarning taqsimlanish qonuni hozirgi zamon marjinalistik goyalarining "klassik" prinsiplar bilan birgalikda tahlil etiladi. S. aralash iqtisodiyot nazariyasi tarafdori, yaʼni davlatning iqtisodiyotga qisman aralashuvini maʼqullaydi. S.ning "Ekonomiks" darsligi (1945) va "Iqtisodiy tahlil asoslari" (1948) asari bir necha bor nashr etilgan. Nobel mukofoti laureati (1970).

Manbalar 

Olimlar
1915-yilda tugʻilganlar
15-mayda tugʻilganlar
2009-yilda vafot etganlar
13-dekabrda vafot etganlar
Samʼoniy

Samʼoniy (arabcha: السماني — Samʼoniy — Toʻliq ismi: Abu Saʼd Abdulkarim ibn Muhammad Sam’oniy) — muhaddis, tarixchi va
adabiyotshunos.

Hayoti 
Samʼoniy 1113-yil Marv shahrida tugʻulgan. [[[Ajdod]]lari butun islom olamida mashhur muhaddis, faqihlar bo‘lishgan. Marvdagi mashhur olimlardan saboq olgan. Dastlabki, sayohatini amakisi Ahmad ibn Mansur Sam’oniy bilan birga, Nishopurga qilgan. So‘ngra Xuroson, Movarounnahr, Iroq, Hijoz, Suriya va Tabariston shahri bo‘ylab
uzoq safarda bo‘lgan. 8 yil Bag‘dodda yashagan, u yerdan 2 marta Makkaga haj qilgan. Ray, Hamadon, Damashq, Kufa, Basra, Tus, Quddusda bo‘lgan. Sayohati davomida olimlar bilan uchrashib, ulardan saboq olgan, o‘z asarlari uchun manbalar to‘plagan. 1143-1144-yillarda Marvga qaytib, Amidiya madrasasida dars bergan. Keyingi yillarda o‘g‘li Abdurrahmon bilan O‘rta Osiyo shaharlari bo‘ylab sayohat qilgan.

Faoliyati 
Samʼoniy fiqh, hadis, arab tili tilshunosligi, grammatikasi, adabiyotiga doir 50 dan ziyod asar yozgan. Samʼoniyning ayniqsa tarix va geografiyaga doir asarlari qimmatlidir. Samʼoniyning 1156-yilda Samarqand shahrida yozib tugatgan „Al-ansob“ („Nisbalar kitobi“)da Xuroson va Movarounnahrda yashagan yuzlab muhaddislar, mufassirlar, faqihlar haqida noyob maʼlumotlar keltirilgan. Ushbu kitob 8 jilddan iborat boʻlib, muallifning Oʻrta Osiyodan to Arabistongacha boʻlgan koʻp yillik sayohati natijasida yozilgan. Kitobda tarixiy va geografik nomlar, qabila boshliqlari, tarixiy shaxslar, viloyatlar, shaharlar va qishloqlar, daryolar, koʻllar, togʻlar nomlari alifbo tartibida keltirilib, ularga ancha batafsil izohlar berilgan. Samʼoniy oʻz asarida Eron va Movarounnahrdagi shahar va qishloqlarning deyarli barchasi haqida qimmatli maʼlumotlar bergan. Masalan, Nasaf shahrining 3 mahallasi, 4 koʻchasi, 2 masjidi, 2 karvonsaroyi, 1 raboti haqida soʻz yuritadi. Shuningdek, allomaning „Ad-daʼvatu-n-nabaviyya“ („Payg‘ambar duolari“) asari ham musulmonlar orasida keng tarqalgan.

Asarlari 
“Kitobu-l-ansob”, “Ad-da’vatu-n-nabaviyya”

Manbalar 

 Nasabnoma (Al-Ansob) (arabchadan Abdulgʻafur Razzoq Buxoriy va Komiljon Rahimov tarjimasi), Buxoro, 2003.

Adabiyot 
 Kamaliddinov Sh. S, „Kitab al-ansab“ Abu Saʼda Abdalkarima ibn Muhammada as-Samʼani kak istochnik po istorii i istorii kulturi Sredney Azii, — T., 1993; Hasanov H., Oʻrta Osiyolik geograf va sayyohlar, — T., 1964.

Olimlar
Islom:Shaxslar
Tarixchilar
San (shahar)

San, Asan Samʼoqan — Afgʻonistonning shimolidagi Guzganon viloyatidagi urta asr shaharlaridan biri. 9-asrda S. kattaligi jihatidan viloyatda Anbar shahridan keyin turgan. 737/738 y. S. yaqinidagi chuqur soy boʻyida arablar bilan turk xoqoni qoʻshini oʻrtasida jang boʻlgan. 10-asrda S. togʻdagi kichik shahar (madina) ekanligi, unda koʻplab ariqlar va bogʻlar borligi, ayniqsa, yongʻoqzorlari bilan mashhurligi, 11-asrda S. yaqinida feruza koni borligi, uni xorijiy davlatlarga chiqarilganligi manbalarda qayd etilgan. 12-asrda S.da mis koni ham boʻlgan.

Manbalar
Sana oʻzgaradigan chiziq

Sana oʻzgaradigan chiziq - Yer yuzasida 180° li meridian orqali oʻtkazilgan shartli chiziq. Bu chizikdan gʻarbdan sharqqa oʻtilsa, ertasiga ham oʻsha sana (kun) hisoblana beradi. Agar sharqdan gʻarbga oʻtilsa, bir kun tashlab hisoblanadi. Masalan, 25 mart kuni gʻarbdan sharqqa oʻtilsa, ertasi kuni 26 mart emas, 25 mart boʻladi. Agar sharkdan gʻarbga oʻtilsa, 26 mart tashlab yuborilib, 27 mart deb hisoblanadi.

Manbalar
Sanam

Sanam — uygʻur mumtoz musiqasi janri. Anʼanaviy sozandalar — xonandalar ansambli hamda raqqos(a)lar tomonidan asosan toʻy, sayil va turli davralarda ijro etilgan. Sharqiy Turkistonning barcha hududlarida tarqalgan boʻlib, qashqar Si, ili Si, kumul Si, yorkand Si kabi turlarga boʻlinadi. S.lar bir necha qoʻshiq (mas, ili S.ida — "Chong sanam", "Yulan", "Mashugʻum", "Suvar", "Chimchim aytdim" kabi) va tezlashib borayotgan raqslardan tarkib topib, turkum tarzida ijro etiladi. S qoʻshiklari band—naqarot shaklida boʻlib, xalq toʻrtliklariga asoslanadi. Ular "sanam", "qashqarcha" kabi usullarga bogʻlanib jozibali yangraydi. Uygʻur Slarining cholgʻu (mas, surnay yoki urma sozlar tomonidan ijro etilgan) yoʻllari ham mavjud.

Manbalar
San-antonio

San-antonio – AQShning jan. qismidagi shahar, Texas shtatida. Aholisi 1,14 mln. kishi (2000). Transport yoʻllarining yirik tuguni. Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. Yirik chorvachilik rayonining savdomoliyamarkazi. Mashinasozlik, metallsozlik, oziq-ovqat, sement, kimyo, tikuvchilik, koʻnpoyabzal sanoati korxonalari mavjud. Balneologik iqlim kurorti. untlar, muzeylar bor. Shaharga 1718-yilda asos solingan. 18—19-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan. Shahar atrofida AQShning harbiy bazalari joylashgan.

Manbalar
Poʻlat Sanaxanov

Poʻlat Rahimovich Sanaxanov (1935.20.6, Samarqand) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Samarqand Davlat Universitetini tugatgan (1960). 1960-yildan Samarqand sh. dagi 10maktabda biol. oʻqituvchisi, 1966-yildan 20maktabda direktor oʻrinbosari, Samarqand sh. xalq taʼlimi boʻlimida nazoratchi, 1970—97 yillarda Samarqand sh. dagi 46, 29, 14, 6maktablarda direktor.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari