MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Xayrulla Saʼdiyev

Xayrulla Habibovich Saʼdiyev - (Toshkent) — Oʻzbekiston rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1963). 1963—86 yillarda Yosh tomoshabinlar teatrida, 1986-yildan Satira teatrida aktyor. S, asosan, komik aktyor boʻlib, dramatik, harakterli rollarni ham meʼyoriga yetkazib ijro etishi, oʻtkir satirik va lirik portretlar ustasi sifatida ajralib turadi. Maneko ("Polizdagi voqea") uning sahnada yaratgan ilk obrazidir. Keyinchalik Xlestakov ("Revizor"), Dartanʼyan ("Uch mushketyor"), Konfetvoy ("Suqatoy Konfetvoy"), Ali ("Ali va Vali"), Mushuk ("Etik kiygan mushuk"), Mishka Dadone ("Toshkent — non shahri"), Shum bola ("Shum bola"), Afandi ("Afandining yoshligi"), Yusuf ("Tobutdan tovush") kabi rollarni ijro etib shuxrat qozondi. Kino ("Akmalning sarguzashtlari"da ertakchi chol; "Shiddat"da Mamat; "Xorazm afsonasi"da masharaboz; "Toʻylar muborak"da kuyovning doʻsti; "Arslonning sarguzashtlari"da Qoʻrqinch; "Xumcha"da choyxonachi; "Margʻiyona"da masharaboz; "Alpomish"da Toychaxon; "Meshpolvon"da Rayhon qiziq va boshqalar), televizion spektakl va filmlarda (Shum bola, "Shum bola"; Anvar, "Izlayman"; Sobir, "Uchrashuv", Jalil, "Shaytanat" kabi) ham suratga tushgan. Maxsus teatrlashgan dasturlarda Afandi, asabiy odam, lektor kabi obrazlar yaratgan. S, shuningdek, televizion miniatyuralar teatrining doimiy qatnashchisi.

Filmografiya 
 1969 — Возвращайся с солнцем — Jingalak
 1971 — Shiddat — Mamat
 1972 — Возраст тревог — qahvaxonadagi yigit
 1970 — Semurgʻ — Navoi
 1973 — Chinor — Anvar, Said
 1975 — Как Хашим был большим — Hoshim
 1976 — Koʻrinmaslar
 1978 — Xorazm afsonasi — masharaboz
 1978 — Toʻylar muborak (film) — kuyovning doʻsti
 1981 — Akmalning sarguzashtlari — ertakchi chol
 1984 — Новые приключения Акмаля — волшебный садовник
 1988 — Arslonning sarguzashtlari — Qoʻrqinch
 1990 — Xumcha — choyxonachi
 1996 — Margʻiyona — masharaboz
 1998-2003 — Shaytanat — Jalil
 1999-2000 — Alpomish — Toychaxon
 2004 — Близнецы — Muxtor
 2006 — Suiqasd
 2006 — Osmon yaqin
 2007 — Yoʻqolgan odam
 2007 — Shima — Yapon kapitani
 2007 — Oʻtov — uchastkoviy
 2008 — Iblis devori
 2008 — Jannat qaydadir?
 2009 — Arosat
 2010 — 24 soat — doktor
 2011 — Uchar otlar — Ibn Al Jabbor
 2011 — Qoʻrgʻoshin — Abdurahmon
 2011 — Hayot jilgʻalari — Toshkenboy aka
 2012 — Qovun
 2012 — Xazina
 2014 — Gumrohlar
 2016 — Xazonrezgi

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Lutfulla Saʼdullayev

Lutfulla Saʼdullayev (1940.18.12, Toshkent - 2022.10.04, Toshkent) — aktyor, rejissyor Oʻzbekiston xalq artisti (2001). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1965). 1963-yildan Yosh tomoshabinlar teatri aktyori. S. ijro etgan rollari inson qalbiga yaqin boʻlib, tomoshabinni oʻziga hamdard qila olishi, obrazlar harakteri, dunyoqarashi, qahramonlar ichki dunyosining rangbarangligi, boy va kengligi bilan ajralib turadi. Muso Jalil ("Muso Jalil"), Bunyod ("Semurgʻ"), Ibn Sino ("Donishmandning yoshligi"), Hamza ("Qaldirgochlar"), Qori ("Tobutdan tovush"), Shogʻulom ("Janjal"), Omon ("Shum bola"), Mirqosim ("Zaharli tomchilar"), Ibn Malʼun ("Ming bir kecha") kabi rollari bilan tanilgan. U koʻpgina telefilm, videofilm va telepostanovkalarda ham koʻplab rollar oʻynagan: Berdi ("Qismat"), Abdulla ("Odam boʻlish qiyin"), Alimardon Toʻrayev ("Bahor qaytmaydi"), Mahkam ("Uch ildiz") va boshqa Shuningdek, S. "Otalar soʻzi — aqlning koʻzi" koʻrsatuvining faol ishtirokchilaridan. Rej. sifatida ham ijod qilib, "Adashganlar" (T. Qozoqboyev), "Tinibtinchimas buvijon" (L. Saʼdullayev), "Gap yoʻq, qoʻzichoq" (S. Sirojiddinov), "Bolalar SHOU", "Zumrasha", "Rivoyat" (h. Nizomitdinov) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. 2003-yil u kinorejissyor sifatida "Munis onam" filmini ekranlashtirdi.

Oilasi 

 Turmush oʻrtogʻi "Gulchehra Saʼdullayeva" – aktrisa. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist.
 katta qizi "Guliraʼno Saʼdullayeva (Maʼsudova) Lutfullayevna".
 qizi "Muqaddas Saʼdullayeva (Gʻaniyeva) Lutfullayevna" – aktrisa.
 kuyovi "Fatxulla Maʼsudov" – kino va teatr aktyori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist.
 sobiq kuyovi "Sanjar Gʻaniyev"
 nabirasi "Saʼdiyaxon Gʻaniyeva Sanjarovna"
 nabirasi "Ulugʻbek Maʼsudov Fatxullayevich"
 nabirasi "Habibulloh Maʼsudov Fatxullayevich"
 kelini "Barno Maʼsudova'''

Filmografiya 

 «Hayot tunda oʻtib ketdi» (1968)
 «Караван» —  Afzal (1973)
 «Дом под жарким солнцем» (1977)
 «Osmondagi bolalar» (2002)
 «Osmondagi bolalar-2» (2003)
 «Munis onam» 2003
 «Fotima va Zuhra» — Homid aka (2005)
 «Sunami» — Toʻlqin aka (2006)
 «Jazo» (2007)
 «Amakivachchalar» (2008)
 «Achchiq hayot» (2009)
 «Qovun» (2012)
 «Sadoqat» (2015)
 «Bebahoginam» (2016)
 «Qismat» — Berdi
 «Odam boʻlish qiyin — Abdulla
 «Bahor qaytmaydi» — Alimardon Toʻrayev
 «Uch ildiz» — Mahkam
 «Mehribonginam»
 «Shaytanat» — Qilich Sulaymonov (1998-2001)
 «Otalar soʻzi — aqlning koʻzi»

Teatr 

Rej.
 «Adashganlar» (T. Qozoqboyev)
 «Tinibtinchimas buvijon» (L. Saʼdullayev)
 «Gap yoʻq, qoʻzichoq» (S. Sirojiddinov)
 «Bolalar Shou»
 «Zumrasha»
 «Rivoyat» (H. Nizomiddinov)

Rol
 «Muso Jalil» ("Muso Jalil")
 «Bunyod» ("Semurgʻ")
 «Ibn Sino» ("Donishmandning yoshligi")
 «Hamza» ("Qaldirgochlar")
 «Qori» ("Tobutdan tovush")
 «Shogʻulom» ("Janjal")
 «Omon» ("Shum bola")
 «Mirqosim» ("Zaharli tomchilar")
 «Ibn Malʼun» ("Ming bir kecha")

Filmografiyasi

Manbalar
Mansur Saʼdullayev

Mansur Muhammadjonovich Saʼdullayev (1931.14.1, Kogon shahri) — rejissyor, pedagog. Qoraqalpogʻiston (1981) va Oʻzbekiston xalq artisti (1985). Toshkent konservatoriyasida taʼlim olgan (1953—58), Moskva teatr institutini tugatgan (1967). Oʻzbek davlat estradasi uyushmasida sozanda (195455), Navoiy teatrida xonanda (1951—61), postanovkachirej. (1967—72).Toshkent konservatoriyasida oʻqituvchi (1964-yildan), opera tayyorgarligi kafedrasi mudiri (1972—85), professor (1985—96). Navoiy teatrida B. Zeydman ("Oʻn ikkinchi kecha", 1968), I. Hamroyev ("Oyjamol", 1969), S. Boboyev ("Yoriltosh", 1971), R. Hamroyev ("Tong oldidan", 1972) va boshqa Oʻzbekiston kompozitorlari operalarini sahnalashtirgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1931-yilda tugʻilganlar
14-yanvarda tugʻilganlar
Rahmon Saʼdullayev

Rahmon Saʼdullayev (1934.1.5, Hazorasp tumani). — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2003). Turkmaniston pedagogika institutini tugatgan (1956). 1956-yildan Turkmanistondagi maktabda kimyo fani oʻqituvchisi. 1963-yildan Hazorasp tumanidagi 1maktabda oʻquv boʻlimi mudiri, 1994-yildan liqtidorli bolalar litseyida kimyo fani oʻqituvchisi. Darsda yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Sayan togʻlari

Sayan togʻlari - Janubiy Sibir togʻlarining oʻrta qismida joylashgan togʻ oʻlkasi. S. 2 togʻ sistemasi: Gʻarbiy Sayan va Sharqiy Sayanga boʻlinadi. Krasnoyarsk oʻlkasi, Irkutsk viloyatining janubiy, Tuva va Buryatiya Respublikasining shimolidagi hududni egallaydi. Oʻzaro parallel choʻzilgan bir necha tizmadan iborat. Tizmalar orasida botiqlar mavjud. Tizmalarning balandligi shimolida 500 m, janubida 900 m va oʻrta qismida 2500–3000 m va undan ham baland (Munku—Sardik togʻlarining eng baland joyi 3491 m).

Gʻarbiy Sayan shimoli-sharqiy yoʻnalishda taxminan 650 km ga choʻzilgan va Kazir va Ud a daryolari boshlanadigan joyda Sharqiy Sayanga tutashadi. Sharqiy Sayan Yenisey daryosining chap sohili, Krasnoyarsk sh.dan janubi-gʻarbroqdan boshlanadi va 1000 km uzunlikdan janubi-sharq tomonga choʻziladi va Tunka botigʻi orqali Baykalboʻyi va Baykalorti togʻlaridan ajraladi. Gʻarbiy Sayan va Sharqiy Sayan tutashgan joydan gʻarbda ChulimYenisey va Minusinsk, janubida esa Tuva va Tojin soyliklari joylashgan. 2000 m balandlikda togʻ taygasi tarqalgan va chuqur daralar bilan kesilgan. 25003000 m balandliklarda togʻ yon bagʻirlari juda tik, kuchli parchalangan va kad. muzliklar qoldiqlari (karr, morena yotqiziqlari, troglar) mavjud. Sharqiy Sayanning gʻarbiy qismi tekis yuzalardan (Man, Kan va boshqalar) iborat boʻlib, ularni yezda ham qor qoplab turganligi sababli "Belogorye" deb ataladi.

St. Gʻarbiy Sibir kaledon burmalanishi davrida shakllangan va, asosan, paleozoy davri slanetslari, qumtoshlar va vulkanogen togʻ jinslaridan tashkil topgan. St. hozirgi balandligiga neogenning oxiri va toʻrtlamchi davrda sodir boʻlayotgan yangi tektonik harakatlar natijasida koʻtarilgan. Bu davrda Sharqiy Sayanda vulkanlar otilgan va ularning konuslari (Kropotkin, Peretolchin) saqlanib krlgan. Toʻrtlamchi davrda St.ning katta qismi 2 marta muzlik bilan krplangan. Hozirgi zamon muzliklari ham uchraydi.

Sayan togʻlarida temirli kvarsit, temir va mis rudalari, boksit, oltin, grafit, asbest, mineral va termal suvlar kabi foydali qazilmalar bor. Ikdimi keskin kontinental, kishi sovuq, uzoq davom etadi, yozi qisqa. Togʻlarning yon bagʻirlarida yanvarning oʻrtacha temperaturasi —20° ga yaqin, tog oraligʻidagi botiqlarda —30°, iyulning oʻrtacha temperaturasi togʻlarda 10—12°, botiklarda 20—27°. Yillik yogʻin togʻlarning shimoliy yon bagirlarida 700–1200 mm, botiklarda esa 250– 300 mm. S.tda koʻp yillik muzloklar keng tarqalgan. Asosiy daryolari: Yenisey, uning irmoklari (Abakan, Guba, Kantegir, Kazir, Man, Kan, Biryusa va boshqalar).

St.ning 60% hududida tog taygasi oʻsimliklari, togʻ oraligʻidagi botiklarda dasht oʻsimliklari oʻsadi. Baland qismida alp, subalp oʻtloklari vatogʻ tundrasi uchraydi. Oʻrmonlarda los, maral, yelik, qoʻngʻir ayiq, olmaxon, qobon, quyon, tulki; qushlardan bulduruq, karqur va boshqa, soyliklarda kemiruvchi (uzun dumli yumronqoziq, sassiqkoʻzan va boshqalar) koʻp, daryolarida baliqlar (harius, taymen va boshqalar) bor. St. tabiiy resurslar (gidroenergiya, oʻrmon, yaylov va boshqalar)ga boy.

Manbalar 

Togʻlar
Rossiya geografiyasi
Sayan-Shushensk GES

Yenisey

Sayan-shushensk - GES Rossiyadagi eng yirik gidroelektr stansiya. Yenisey daryosi vodiysining yuqori qismida, Krasnoyarsk oʻlkasi, Shushenskoye posyolkasi yaqinida qurilgan. GES qurilishi 1968-yilda boshlanib, birinchi agregati 1978-yilda ishga tushirilgan. Oʻrnatilgan quvvati 6,4 mln. MVt. 640 ming MVt elektr energiya ishlab chiqaradigan 10 ta agregat oʻrnatilgan. Oʻrtacha yillik elektr energiya ishlab chiqarish quvvati 23,3 mlrd. kVt.soat. GES qurilishi bilan mavsumiy boshkarib turiladigan suv ombori qosil boʻlgan. GES ishlab chiqargan elektr energiyasi yuqori kuchlanishli uzatkichlar orqali Birlashgan Sibir energiya tizimiga yuboriladi hamda Sayan hududiy i. ch. majmuini va Kuzbassni elektr energiyasi bilan taʼminlaydi.

Manbalar
Sayat Nova

Sayat Nova (taxallusi; asl ismsharifi Arutyun Sayadyan) (1712, Tiflis — 1795, Tiflis) — arman shoiri, oʻrta asr arman dunyoviy adabiyotining yirik vakillaridan biri. Arman, gruzin va ozarbayjon tillarida qoʻshiqlar yozgan. "Sevgingdan betobman", "Kamoncha", "Xohlamayman shunday yashashni", "Bulbulga" va boshqa bir qancha asarlarida mazlumlarni himoya qilgan, nohaqlikka qarshi kurashgan. Sevgi va muhabbatga toʻla Sayat Nova lirikasi ijtimoiylik bilan qamohang boʻlib, xalq hayotiga singib ketgan. Shoir ijodi arman, gruzin va ozarbayjon sheʼriyati taraqqiyotiga kuchli taʼsir etgan.

Manbalar 

Armaniston:Shoir‎
Saqil

Saqil (arab. — ogʻir, vazmin) — 1) Sharq musiqa nazariyasida past (yoʻgʻon) tovushning ifodasi (qarang Asmoʼunnagʻam); 2) qad. mashhur doira usullarining nomi (mas, Saqili avval, Saqili soniy va boshqalar); 3) Shashmaqom tarkibidagi maqomlarning mushkilot boʻlimi yakuniy qismi (mas, Buzruq maqomida S i Islimxon, S. i Sulton, Rostda Si vazmin, Si Rakrak va boshqalar). Shashmaqomdagi S.larning doira usullari juda murakkab va keng hajmli boʻlib, 2/4 oʻlchovda 24 takt davomida ijro etiladi. Shunga qaramay, S.lar jozibali va yoqimli kuylardan tashkil topib, tinglovchiga oson yetib boradi.

Manbalar
Saqlanish qonunlari

Saqlanish qonunlari — baʼzi bir fizik kattaliklarning son qiymatlari istalgan jarayonlarda vaqt oʻtishi bilan oʻzgarmay qoladigan fizik qonuniyatlar. Saqlanish qonunlaridan eng muximi massa, energiya, impuls, harakat miqdori momenti, elektr va barion zaryadlarning Saqlanish qonunlaridir. Bunday qatʼiy Saqlanish qonunlaridan tashqari, taqribiy Saqlanish qonunlari ham mavjud. Bular faqat maʼlum doiradagi jarayonlar uchungina oʻrinli, mas, juftlikning saqlanishi faqat zaif oʻzaro taʼsirlarda buzilishi mumkin.

Manbalar
Saqmon

Saqmon, saqmol — qoʻzilarining yoshi va rivojlanishi bir xil boʻlgan emizikli ona qoʻylar guruhi. S.lar, odatda, yangi qoʻzilarni but saqlash, parvarishlash masqadida tuziladi. Qoʻzilarning yoshiga, yaʼni tugʻilgan kuniga koʻra kichik, oʻrta va katta S.larga boʻlinadi. 1 —10 kunlik qoʻzisi boʻlgan ona qoʻylar guruhi kichik, qoʻzisi 11—20 kunliklari oʻrta; qoʻzisi 21 — 30 kunliklari katta S.ga kiradi. Har bir Sga choʻpon vazifasini bajaruvchi "saqmonchi" tayinlanadi. Qoʻzilarning chiniqishi, rivojlanishi va boshqa belgilariga qarab toʻl mavsumi davrida qoʻzili qoʻylar kichik Sdan katta Sga koʻchiriladi. Tul mavsumi tugagach, S.lar yagona suruvga biriktiriladi va qoʻzilar oʻz onalari bilan 4—5 oygacha birga parvarishlanadi.

Abdusattor Achirov.

Manbalar
Saqoqushlar

Saqoqushlar, meshkobchi qushlar, bir qozonlar () — kurakoyoqlilar turkumiga mansub qushlar oilasi. Tumshugʻi uzun, pastki qismida choʻziluvchan teri xaltasi (meshkobi) bor. Tanasining uz. 130—180 sm, qanotlari yoyilganda 2,7 m gacha, vazni 10— 13 kg. Patlari oq, pushti yoki kulrang tusda tovlanadi. Yirik patlari toʻq qoʻngʻir, baʼzan qora. Havo xaltasi hamda skeleti govak boʻlishi tufayli yaxshi suzadi va uchadi. Koloniya boʻlib dengiz, dare va koʻl orollaridagi qamishzorlarda toʻplanadi. Daraxt va yerga uya quradi. Odatda, 2—3 ta tuxumini nari va modasi 35—40 kun navbatlashib bosadi. Bolalari 70—75 kunda uchurma boʻladi. Fatsat baliklar bilan oziqlanadi. 1 urugi, 7 turi maʼlum; yer sharining issiq va iliq zonalarida tarqalgan. Oʻzbekistonda 2 turi — pushti va jingalak saqoqush uchraydi. Soni qisqarib borayotgan turlar maqomi bilan Oʻzbekiston Kizil kitobiga kiritilgan. Jingalak saqoqush Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqining qizil roʻyxatiga va "Yoʻq boʻlib ketish xavfi ostidagi yovvoyi fauna va flora turlarining xalqaro savdosi toʻgʻrisida"gi Konvensiyaning (CITES) 1 ilovasiga kiritilgan.

Manbalar 

 

Hayvonlar
Cafaha

Cafaha, sogʻona — Oʻrta Osiyo xalqlarida marhumlarni dafn etish bilan bogʻliq dafn inshooti; 1) yer osti suvlari yer betiga yaqin, toshloq joylarda yer ustiga pishiq gʻisht yoki toshdan ishlangan, shakli beshikka oʻxshash, ichiga bir, baʼzan bir necha (birinketin) jasad qoʻyilgan qabr; 2) qabr ustiga oʻrnatiladigan yodgorlik turi.

Oʻrta Osiyoda 14—15-asrlarda qabr ustiga S qoʻyish rayem boʻlgan, naqsh oʻyib, kitobalar yozilgan. S.lar pishiq gʻishtdan, toshdan, qora yoki kulrang marmardan ishlanib, baʼzan usti sirkori koshin, oʻyma naqshlar bilan bezatilgan, 2 yoni ravoqsimon boʻlgan. Temuriylar qabrlariga qoʻyilgan S.lar badiiy ishlangani bilan diqqatga sazovor.

Manbalar
Sagʻanaqsoy

Sagʻanaqsoy (Qoraqushsoy) -Samarqand viloyatidagi soy, Korasuv daryosi irmogʻi. Uz. 30 km, havzasining maydoni 100 km². Qoʻytosh tizmasining janubiy yon bagʻridagi buloqdan (bal. 1700 m) boshlanadi. Yuqori oqimida Ugat qishlogʻigacha Nuchkalisoy deb ataladi. Kiykim qishlogʻidan pastda yozda qurib qoladi. Qoryomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi 0,258 m³/sek., oqim moduli 5,8 l/sek.km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,609 m³/sek. dan (sersuv yilda) 0,047 m³/sek.gacha (kamsuvli yilda). Bahorda sersuv, baʼzan toshadi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Samarqand viloyati
Ismail Sagʻitov

Ismail Tanatarovich Sagʻitov (1908.2.8, Qoraqalpogʻiston, Xoʻjayli tumani — 1993, Nukus) — qoraqalpoq adabiyotshunosi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1966). Filol. fanlari doktori (1963), professor (1965). Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969). "Qizil Qoraqalpogʻiston" gaz.da boʻlim mudiri (1935), muharrir (1936—37). Qoraqalpogʻiston davlat nashriyotida boʻlim mudiri (1941), direktor (1943) va bosh muharrir (1952—55). Qoraqalpogʻiston Vazirlar Kengashi qoshidagi sanʼat ishlari boshqarmasi boshligʻi (1943—46). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻistondagi Kompleks iqtisod va madaniyat ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1946—52), direktor oʻrinbosari (1955— 58), N. Davqarayev nomidagi Tarix, til va adabiyot institutida boʻlim mudiri. Ilmiy faoliyati Qoraqalpoq qahramonlik eposi mavzuiga bagʻishlangan.

Ac: Berdaq — buyuk shoir—vatanparvar, Nukus, 1943; Berdaq ijodi, Nukus, 1958; Qoraqalpoq xalq qahramonlik eposi, T., 1963; Zamon va adabiyot, Nukus, 1969.

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
Sagʻron

Sagʻron, Sugʻron — Pomir shim.gʻarbidagi muzlik. Pyotr I tizmasining shim. yon bagʻrida. Uz. 24 km. Maydoni 48 km², 2880 m balandlikda tugaydi va undan Muksuvning chap irmogʻi Sagʻron (Sugʻron) daryosi boshlanadi.

Manbalar 

    

Muzliklar
Tojikiston
Sahih

Sahih (arab. — toʻgʻri, chin, sogʻlom) — eng ishonchli deb hisoblangan hadis toʻplamlarining nomi. Muhaddislar hadislarni haqiqiy va nohaqiqiyga ajratish (yaʼni, kodifikatsiya qilish) bilan shugʻullanib, isnodni tekshirish yoʻli bilan S. (ishonchli), hasan (yaxshi) va daif (zaif, kuchsiz)dan iborat 3 toifaga boʻlganlar, ulardan asosan S.larini toʻplashga intilganlar. Shu munosabat bilan baʼzi toʻplamlarning nomi ham S. deb atalgan (mas, "Sahihi Buxoriy", "Sahihi Termiziy").

Manbalar
Sahihi Termiziy

"SAHIHI TERMIZIY", "Sunani Termiziy" — 6 ta ishonchli hadis toʻplamidan biri. Abu Iso Muhammad Termiziy yozgan. "alJomiʼ assaqih" ("Ishonarli toʻplam"), "alJomiʼ ulkabir" ("Katta toʻplam") nomlari bilan ham yuritiladi. "S.T." Termiziyning 20 y. davomida oʻzga yurtlarda hadislarni oʻrganib, yigʻib, soʻng ustozi va zamondoshi Buxoriy bilan maslahatlashib yiqqan toʻplamidir. U tartibi eng ixchamligi, takrori eng ozligi bilan ajralib turadi. Unda boshqa hadis kitoblarida uchramaydigan xususiyatlar bor. Chunonchi, har bir bobning hadisi zikr qilingandan keyin, xuddi shu bobga tegishli hadis rivoyat qilganlarning ismlari sanab oʻtiladi; fiqhiy masalalarda faqixlarning fikrqarashlari zikr qilinadi; har bir hadisning ishonarlilik va zaiflik darajasi aniqlab beriladi va "sahih" ustiga "hasan" belgisi ("juda sahih", "beshak sahih" maʼnosida) kiritiladi. "S.T." kitobida Imomi Aʼzam mazhabi jihatlari eʼtiborga olingan. 6 jilddan iborat "S.T." 1jildining oʻzbekcha tarjimasi 1999-yil Toshkentda nashr etildi.

Manbalar 

 

Kutub al-Sittah
Sahna

Sahna — 1) teatr binosining tomosha koʻrsatiladigan qismi. Birinchi teatr binolari, jumladan, Qad. Xitoy, Hindiston, Turon, Yunonistonda paydo boʻlib, asrlar davomida oʻzgarib borgan. Hozirgi teatrlar, odatda, uch qavatli qutisimon shaklda quriladi. 1-qavati S. osti (tryum)dan iborat. Oʻrta qavati tomoshabinlarga yaqqol koʻrinib, asosiy voqealar shu yerda aks ettiriladi. Bu joy "sahna oynasi" deb yuritiladi. S. maydoni (plansheti), odatda, tomosha zalidan 0,8—1,1 m baland boʻladi.

S.ning asosiy chegarasi — pardadan tomosha zaliga turtib chiqqan old S. (qarang Avanssena) oldida yoki ostida orkestr yoki cholgʻuchilar joylashadi. Drama teatrlarida bu yerdan ham ayrim voqealarni koʻrsatish, qahramonlarni chohdan chiqarish yoki unga kiritib yuborish maqsadida foydalaniladi. Yuqori S oʻrta S. peshtokidan boshlanadi. Uning shipi panjaralangan boʻlib, bu yerda dekoratsiyalarni tushiribkoʻtaradigan texnik moslamalar oʻrnatilgan. S. tepasida maxsus joylarga S. ishchilari, yorituvchilarning bir qismi oʻrnashadi. S yonida yoki orqa tomonida dekoratsiyalar turadigan "S.choʻntagi" deb ataluvchi xonalar ham boʻladi.

Oʻzbekiston hududidagi Xorazm, Baqtriya, Kushon, Sugʻd, Parkana davlatlarida qad. yunon teatriga oʻxshash yoki boʻlmasa shohsupa shaklida oʻrtada kurilgan tomoshagohlar boʻlganligi maʼlum. Oʻrta asrlarda sozanda, xonanda, raqs va kulgi ustalari — mashara va muqallidlar tomosha koʻrsatuvchi tarabxonalar, ayvonlar va koʻshklar paydo boʻlib, ular S vazifasini oʻtashi ham koʻzda tutilgan. 20-asrga kelib, zamonaviy shakldagi oʻzbek teatri uchun qishki va yozgi teatr binolari qurildi. Astasekin S.ning texnik jixrzlari, pardalari murakkablasha bordi. Shu kunlarda davlat tasarrufidagi 36 teatr turli koʻrinishdagi binolar va Sta ega. Oʻzbek milliy akademik drama teatri binosi oʻz joyida qayta qurildi va S.si eng zamonaviy texnik vositalar bilan jihozlandi; 2) keng maʼnoda — teatr.

Muhsin Qodirov.

Manbalar
Sahna nutqi

Sahna nutqi - teatrda badiiy obraz yaratish, qahramon xatti-harakatlari, histuygʻularini tomoshabinga yetkazishda asosiy ifoda vositalaridan biri. Sahna nutqi texnikasi aktyorlik mahoratining muhim unsurlaridan boʻlib, unda aktyor ovozining yoqimliligi, jarangdorligi, talaffuzining toʻgʻri va anikligiga amal qilgan holda, turli davr, turli kasb kishilarining til xususiyatlarini, harakterlarning ijtimoiypsixologik, milliy, maishiy hislatlarini ifodalaydi. Sahna nutqining talaffuzi va ohangi ijro etilayotgan asarning janri va uslubiga bogʻliq. Teatr taraqqiyoti tarixida turli aktyorlik maktablari va yoʻnalishlarida Sahna nutqi uslubi va xususiyatlari qam oʻzgarib, rivojlanib kelgan.

Oʻzbekistonda oʻtmishda xalq aktyorlarimasharalar, muqallidlar, qissagoʻylar, voizlar, maddoxlar; qoʻgʻirchoq teatri ustalari aksariyat hollarda ochiq maydonlarda tomosha koʻrsatganlari sababli harakatlari kabi nutqlari ham baland ovozda, boʻrttirilgan boʻlgan. Har joyda oʻz shevalarida faoliyat koʻrsatishgan. Yangi shakldagi oʻzbek professional teatri 20-asr avvalidan eʼtiboran yozma drama asosida, bino ichida, maxsus sahnalarda tomosha koʻrsatilar ekan, Sahna nutqining dramaturg matni, voqealari obrazlariga mos bosiq jaranglashi, harakterlarni psixologik jihatdan asoslanishiga eʼtibor berildi. Milliy teatrimiz shakllanishi davrida (1916—27) rejissyor Mannon Uygʻur aktyorlar ijodida yagonaadabiy tilni oʻrnatish uchun kurash olib bordi. Obraz harakteri talab qilgan oʻrinlardagina sheva va laxjalardan foydalanish mumkin. Milliy teatrning S.n sohasidagi tajribasi uning keyingi rivojlanish bosqichlaridan davom ettirilgan va boshqa teatr truppalari tomonidan oʻzlashtirilgan. Sanʼat institutiaya fan sifatida oʻqitiladi. "Sahna nutqi" kafedrasi bor. 

Muhsin Qodirov.

Manbalar
Sahobalar

Sahobalar (arab. — hamroh, doʻst) — Muhammadning safdoshlari, yaqin yordamchilari. Keyinchalik Muhammadni loaqal bir marotaba, garchi goʻdaklik chogʻida boʻlsa ham koʻrgan barcha kishilar S. deb atala boshlagan. S. Arabistondan tashqaridagi oʻlkalarni fath etishga kirishgan ilk musulmon qoʻshinining oʻzagini tashkil etgan. S.ning oliy qatlamini muhojirlar va ansorlar tashkil qilgan, ular dastlabki xalifalarni saylashga taʼsir koʻrsatganlar, ularni noiblik va oliy darajadagi lashkarboshilik mansablariga tayinlashgan. S.ning islom tarixidagi alohida ahamiyati shundaki, Muhammad vafot etganidan soʻng, uning taʼlimotini hammalari bir boʻlib saqladilar. S.ning Paygʻambar soʻzlari va ishlari haqidagi hikoyalari (hadislar), shuningdek, shaxsiy oʻrnagi va fikri islom axloqiy taʼlimoti — sunnaning eng muhim tarkibiy qismini tashkil etdi. S.ga boʻlgan hurmat, ehtirom keyinchalik ularning qabrlarini eʼzozlashga va fazilatlari haqida asarlar paydo boʻlishiga olib keldi.

Manbalar
Siroj Sahobiddinov

Siroj Sahobiddinovich Sahobiddinov (1906 — Toshkent — 1994) — botanik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1970), professor (1958). Leningrad universitetini tugatgan (1932). Oʻrta Osiyo universiteti biologiya fakulteti assistenta (1932—36), dotsenti (1936-yildan). Oʻzbekistonning oʻsimlik boyliklarini qidiruv ekspeditsiyasi boshligʻi (1932—49), Andijon oʻqituvchilar instituti tabiiyot kafedrasi mudiri (1940—46), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika institutida katta ilmiy xodim (1946—50), Fargʻona pedagogika instituti botanika kafedrasi mudiri (1950— 1984). Ilmiy ishlari Oʻrta Osiyo yovvoyi dorivor oʻsimlari hamda oʻsimliklar sistematikasiga oid. Botanika germinlarini ilmiy asosda ishlab chiqishga muayyan hissa qoʻshgan.

Manbalar 
 Dikorastushiye lekarstvennie rasteniya Sredney Azii, T., 1948; Oʻrta Osiyo foydali va zararli oʻsimliklarining ilmiy va mahalliy nomlari lugʻati T., 1953; Oʻsimliklar sistematikasi [2nashri|, 1—2 j.lar, T., 1957-66.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Sahro chigirtkasi

Sahro chigirtkasi – q. Choʻl chigirtkasi.

Manbalar