James Q. Wilson

Jeyms Quinn Uilson (1931-yil 27-may - 2012-yil 2-mart) amerikalik siyosatshunos va davlat boshqaruvi boʻyicha vakolatli shaxs edi. Faoliyatining katta qismi UCLA va Garvard universitetida professor sifatida o'tdi. U “American Enterprise Institute” akademik  maslahatchilar Kengashi raisi, Prezident huzuridagi Tashqi razvedka boʻyicha maslahat kengashi aʼzosi (1985–1990) va Prezident huzuridagi Bioetika boʻyicha kengash aʼzosi boʻlgan . U Garvard - MIT qo'shma shahar tadqiqotlari markazi direktori bo'lgan.

U Amerika siyosat fanlari assotsiatsiyasining sobiq prezidenti va Amerika san'at va fanlar akademiyasi, Amerika falsafiy jamiyati va inson huquqlari jamg'armasi a'zosi edi. U, shuningdek, “Amerika hukumati” nomli yetakchi universitet darsligining hammuallifi boʻlgan va koʻplab ilmiy kitoblar va maqolalar hamda insholar yozgan. U 1982-yilda Atlantika jurnalidagi singan derazalar nazariyasini taqdim etgan maqolasi bilan butun mamlakat e'tiborini qozongan. 2003-yilda u AQSh prezidenti Jorj Bush tomonidan Prezidentning Ozodlik medali bilan taqdirlangan.

Faoliyati 
U 1952-yilda Redlands universitetida bakalavr darajasini tamomlagan va 1951-yildan 1952-yillargacha uning milliy kollegial debat chempioni bo'lgan. Magistratura (1957) va fan nomzodi ilmiy darajasini tugatgan. (1959) Chikago universitetida siyosatshunoslik bo'yicha . 1961-yildan 1987-yilgacha Garvard universitetining Shattuk hukumati professori bo'lgan.

Uning 1975-yilda chop etilgan " Jinoyat haqida o'ylash " kitobi uzoqroq qamoq jazosi normasi bo'lgan joylarda kuzatilgan jinoyatlar darajasining qisqarishini eng samarali tushuntirish sifatida mehnatga layoqatsizlikning yangi nazariyasini ilgari surdi. Jinoyatchilarni uzoqroq qamoq jazosi bilan tahdid qilish to'sqinlik qilmasligi mumkin, ammo takroriy jinoyatchilar ko'chada emas, balki qamoqxonada bo'lganligi sababli ularni keyingi jinoyatlarning oldini olish mumkin edi. 

Uilson va Jorj L. Kelling singan oynalar nazariyasini 1982-yil mart oyida Atlantic Monthly jurnalida taqdim etdilar. “Buzilgan derazalar” sarlavhali maqolada ular past darajadagi jinoyat va tartibsizlik alomatlari (masalan, oynaning sinishi) ko‘proq jinoyatlarni, jumladan, og‘ir jinoyatlarni sodir etishga undaydigan muhitni yaratishini ta’kidladilar. 

1987-yildan 1997-yilgacha u UCLA Anderson menejment maktabida Jeyms Kollinz nomidagi boshqaruv va davlat siyosati professori bo'lgan. 1998-yildan 2009-yilgacha u Pepperdin universiteti Davlat siyosati maktabida Ronald Reygan nomidagi davlat siyosati professori bo‘lgan. 

Uilson universitet matni Amerika hukumati muallifi va Jon J. DiIulio, Jr bilan birgalikda keyingi nashrlar mualliflik. Matn keng sotilgan bo'lsa-da, universitetlar noto'g'ri va "o'ng qanot tarafkashlik" bor da'vo keyin keyingi yillarda undan foydalanish bahsli bo'ldi. 

Uilson Oq uyning jinoyatchilik bo‘yicha ishchi guruhining sobiq raisi (1966), Giyohvandlikning oldini olish bo‘yicha Milliy maslahat komissiyasining (1972–1973) va Bosh prokurorning zo‘ravonlik jinoyati bo‘yicha ishchi guruhining (1981) a’zosi, Prezidentning xorijiy Razvedka bo'yicha maslahat kengashi (1985–1990) va Prezident huzuridagi bioetika kengashi . U Amerika siyosiy fanlar assotsiatsiyasining sobiq prezidenti edi. U New England Electric System (hozirgi National Grid USA ), Protection One, RAND va State Farm Mutual Insurance kompaniyalari direktorlar kengashida ishlagan .

U American Enterprise Institute Akademik maslahatchilar kengashining raisi bo'lgan. Amerika san'at va fanlar akademiyasi, Amerika falsafiy jamiyati va Nyu-Yorkda joylashgan Inson huquqlari jamg'armasining Xalqaro kengashi a'zosi edi.

Siyosiy qarashlari 
Garchi yosh professor sifatida u " Jon Kennedi, Lindon Jonson va Xubert Xamfriga ovoz bergan va oxirgi prezidentlik kampaniyasida ishlagan" bo'lsa-da,  Uilson keyinchalik Amerika Korxonalar institutidagi maslahatchi lavozimida ko'rsatilgandek, yetakchi konservativ olim sifatida tan olingan. .

Uilson Giyohvandlikka qarshi urushda qat'iyatlilik tarafdori edi:Giyohvand moddalarni iste'mol qilish xavfi yaxshi tushunilgan bo'lsa ham, ko'plab ma'lumotli odamlar giyohvand moddalar muammosini to'g'ri yo'ldan tashqari deyarli har tomonlama muhokama qilishadi. Ular giyohvand moddalarni iste'mol qilishning "xarajatlari" va ulardan foydalanishni shakllantiradigan "ijtimoiy-iqtisodiy omillar" haqida gapirishadi. Ular kamdan-kam hollarda ochiq-oydin gapiradilar - giyohvand moddalarni iste'mol qilish noto'g'ri, chunki bu axloqsizlik va axloqsizlikdir, chunki u ongni qulga aylantiradi va ruhni yo'q qiladi. Uilson, shuningdek, davlat boshqaruvi siyosiy hisob-kitoblar va xavotirlar bilan to'lib borayotgani haqidagi g'oyani ham yaratdi:Chunki bizning konstitutsiyaviy tuzilmamiz va urf-odatlarimiz shaxslarga nafaqat o‘zlarining alohida manfaatlarini davlat amaldorlari e’tiboriga havola etish, balki, eng muhimi, mansabdor shaxslarni savdolashishga va murosa qilishga majburlash uchun ko‘p imkoniyatlarni taqdim etadi. Hukumat tizimining tabiati xususiy manfaatlarga davlat qarorlarini qabul qilishda ishtirok etish uchun shunday yaxshi imkoniyatlar beradiki, siyosatdan tashqari “boshqaruv” sohasi deyarli yo'q. Uilson siyosatdagi “havaskor” va “professional” ishtirokchilar o‘rtasidagi ziddiyatni, ayniqsa 1960-yillarda Demokratik partiyada o‘rgangan. Uning ta'kidlashicha, professional siyosatchilar, partiyalar, siyosiy mashinalar va norasmiy kuch tuzilmalari hukumat va uning rasmiy hokimiyat tuzilmalari faoliyati uchun zarurdir. 1962 yilda u shunday deb yozgan edi: "Agar huquqiy hokimiyat ko'plab mustaqil saylangan amaldorlar o'rtasida yomon taqsimlangan bo'lsa va hukumatning ko'p darajalari orasida keng markazsizlashtirilsa, hokimiyatni yig'ishning norasmiy usullariga ehtiyoj katta bo'ladi".

Shaxsiyati 
Uilson xushmuomala va muloyim, ammo intellektual jihatdan qattiq va o'z fikrlari bilan qat'iy edi. Uilsonning sobiq talabasi sifatida, American Enterprise Institute sobiq prezidenti Kristofer Demut shunday degan edi: “U xushmuomala, xushmuomala edi, Red Soxni yaxshi ko'rardi. U NCAA qavslarida davom etdi. U bularning barchasi haqida hamma narsani bilardi. U musiqaga, pazandalikka, ovqatga qiziqardi, juda hamroh edi. Ammo... u aqliy jihatdan tirnoq kabi qattiq edi va u sizga biror narsa haqidagi sezgilaringiz haqiqatda to'g'ri emasligini tushuntirishga juda rozi bo'lardi."

O'limi 
Uilson 2012-yil 2-martda Bostonda (Massachusets shtati ) leykemiya asoratlaridan vafot etdi.

Mukofotlari 

 Brigham Young universitetining faxriy doktori, 1994-yil
 Garvard universitetining faxriy doktori
 Hayot bo'yi muvaffaqiyat mukofoti, Amerika siyosatshunoslik assotsiatsiyasi, 2001-yil
 Prezident Jorj Bush tomonidan 2003-yildagi Prezidentning Ozodlik medali

Kitoblari 

 Amerika siyosati, keyin va hozir (2010)
 Amerika hukumati, 12-nashr. (2010, Jon J. DiIulio, Jr. bilan. )
 Amerikani tushunish: Istisno millat anatomiyasi (2008, Piter Shuk bilan birga)
 Nikoh muammosi: bizning madaniyatimiz oilalarga qanday zarar etkazadi (2002)
 Axloqiy hukm (1997)
 Axloqiy tuyg'u (1993)
 Xarakter haqida: Jeyms Q. Uilsonning insholari (1991)
 Byurokratiya (1989) - "uning mahorati" 
 Jinoyat va inson tabiati (1985, Richard Herrnshteyn bilan)
 Baliqlarni tomosha qilish: Marjon riflarida hayot va xatti-harakatlar (1985, Roberta Uilson bilan)
 Tartibga solish siyosati (1980)
 Tergovchilar (1978)
 Jinoyat haqida o'ylash (1975)
 Siyosiy tashkilotlar (1973)
 Politsiya xulq-atvorining xilma-xilligi (1968)
 Shahar siyosati (1963, Edvard C. Banfild bilan)
 Havaskor demokrat (1962)
 Negro siyosati (1960)

Filmlari 

 Vigilante Vigilante: ifoda uchun kurash (2011)

Manbalar

Tashqi havolalari 

 Boston kollejidagi tarjimai holi
 Uilsonning Pepperdine veb-saytidagi sahifasi
 C   Appearances
 PBS da intervyu
 RAND kutubxonasida Jeyms Q. Uilson to'plami
 Oson javoblar yo'q, Wilson in Reason bilan suhbat
 Tadqiqot markazining Darsliklarning toʻgʻriligi toʻgʻrisidagi hisoboti [PDF]
 Uilsonning   Wilson's rebuttal to textbook criticisms (arxiv indeksi)

2012-yilda vafot etganlar
1931-yilda tugʻilganlar