MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ibn hayyon

Ibn Hayyon nomi bilan mashhur bo‘lgan Abu Marvon Hayyon ibn Xalaf ibn Husayn ibn Hayyon al-Qurtubiy (arab. ابن حيَّان القرطبي) (987–1075) andaluslik barbar musulmon tarixchisi edi. Kordovada tug‘ilgan otasi Andalusiya hukmdori al-Mansur saroyida muhim amaldor bo‘lgan va tarixga oid bir qancha asarlar yozgan, ular qisman saqlanib qolgan. Ibn Hayyonning kitoblari Andalusiya tarixi, ayniqsa Kordova tarixi va toifalar podshohliklarini o‘rganish uchun eng muhim manbalardan biri hisoblanadi. Uning asari, shuningdek, o‘zi “Majus”  deb atagan Viking bosqinchilari haqida dastlabki ma’lumotlarni beradi. i

bn Hazm singari u ham Umaviylar sulolasini qo‘llab-quvvatlagan. 1075-yilda Kordovada vafot etgan.

Asarlari 
Ibn Hayyonga quyidagi asarlar nisbat berilgan:
“Tarix Fuqaho Qurtuba”.

“Al-Kitob allazi juma’a fihi bayna Qoytboy al-Qabboshiy va Ibn Afif”.

“Intijob al-jamil li maʼosir Banu Xattob”.

“Al-Axbar fid-davla al-Omiriyya”. (100 jild)

“Al-Batsha al-kubro”. (10 jild)

“Al-Muqtabis fi tarix al-Andalus” (10 jild)

“Kitob al-matin”

Uning eng mashhur asarlari “al-Muqtabis” va “al-Matin”dir.

Manbalar 

 Abd al-Rahman al-Hajji (ed.), Al-Muqtabis. Beirut: 1965. Partial Spanish translation in F. Corriente and M.J. Viguera, Cronica del Califa Abdurrahmen III entre les anos 912 y 942 (Zaragoza, 1981)
 David J. Wasserstein. The Caliphate in the West: An Islamic Political Institution in the Iberian Peninsula.
Tarixiy shaxslar
Ibn izoriy

Abul-Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn Izoriy al-Marokashiy (arab. أبو العباس أحمد ابن عذاري المراكشي) XIII asr oxiri – XIV asr boshlarida yashab o‘tgan mag‘riblik tarixchi, Magʻrib va Andalusning oʻrta asrlardagi tarixi bayon qilingan “al-Bayon al-mugʻrib” asarining muallifidir.

Ibn Izoriy hozirgi Marokashda tug‘ilgan va Fosda qoid (qo‘mondon) bo‘lgan. Uning hayoti haqida kam narsa ma’lum. Saqlanib qolgan yagona asari “al-Bayon al-mug‘rib” milodiy 640/1-yilda Misrning zabt etilishidan to milodiy 1205/6-yillardagi Muvahhidlar istilosigacha bo‘lgan Shimoliy Afrika tarixini o‘z ichiga oladi. Asarning bugungi kun uchun ahamiyati yoʻqolgan eski asarlardan parchalar keltirilgani va IX asrda Andalusga birinchi viking hujumlari haqidagi qaydlari bilan izohlanadi. U islom olamidagi xalifalar, imomlar va amirlar haqidagi haligacha yetib kelmagan yana bir biografik asarni tilga oladi.

Ibn Izoriy 712/1312-yildan keyin vafot etgan.

manbalar 

 Ahmed Siraj: L'Image de la Tingitane. L'historiographie arabe médiévale et l'Antiquité nord-africaine. École Française de Rome, 1995. . Short biographical note.
 N. Levtzion & J.F.P. Hopkins, Corpus of early Arabic sources for West African history, Cambridge University Press, 1981,  (reprint: Markus Wiener, Princeton, 2000, ). Short biographical note and English translation of extracts from Al-Bayan al-Mughrib.

Kitoblar
Al-Bayon al-mug‘rib

“Kitob al-bayon al-mugʻrib fi axbor muluk al-Andalus val-Magʻrib”) (“Andalus va Magʻrib podshohlari tarixining hayratlanarli hikoyasi” kitobi) marokashlik tarixchi Ibn Izoriy tomonidan 712/1312-yilda yozilgan asardir. Asar odatda qisqaroq “al-Bayon al-mugʻrib” yoki “al-Bayon” nomi bilan mashhur boʻlib, u zamonaviy tadqiqotchilar tomonidan noyob maʼlumotlar manbai sifatida va yoʻqolgan asarlardan parchalarni oʻzida saqlanib qolgani uchun qadrlanadi.

Ibn Izoriy asarni uch qismga ajratadi:

Islom kelishidan XII asrgacha boʻlgan Magʻrib tarixi;

Xuddi shu davrdagi Andalus (Musulmon Iberiyasi) tarixi;

Murobitlar va Muvahhidlar tarixi.

Dastlabki ikki qismning arabcha matni birinchi marta Reynxart Dozi tomonidan 1848-52 yillarda lotinchada nashr etilgan; bu ikki qismning ikkinchi tuzatilgan nashri 1948-yilda Kolin va Levi-Provansal tomonidan amalga oshirilgan.

Bir nechta ispancha tarjimalar Ambrosio Huici Mirandaning diqqatga sazovor versiyasini oʻz ichiga oladi. U dastlab matnning bir qismini Madrid va Kopengagen qoʻlyozmalari asosida anonim asar sifatida nashr etgan va keyinchalik toʻliq matnni Ibn Izoriy nomi bilan nashr etgan. Dozi nashri asosida amalga oshirilgan Fagnanning fransuzcha tarjimasi (1901) salbiy baholar qozongan. Biroq hozirgacha bu asarning bir nechta tarjimalari nashr etilgan.

Uchinchi qismning toʻliq boʻlmagan va hasharotlar tomonidan shikastlangan qoʻlyozma qismlari XX asrda topilgan. Asarning Ehson Abbos tomonidan chop etilgan arabcha nashri (Bayrut, 1983) toʻliq boʻlmagan 3-qismni ham oʻz ichiga oladi.

foydalanilgan adabiyotlar 

 Spanish Translation of Parts 1 and 2: A. Huici Miranda, Colección de crónicas árabes de la Reconquista vols. 2 and 3, Tetuan, 1953-4.
 Spanish Translation of Part 3: A. Huici Miranda, Al-Bayán al-Mugrib. Nuevos fragmentos almorávides y almohades. Anubar Ediciones, Valencia, 1963.
 N. Levtzion & J.F.P. Hopkins, Corpus of early Arabic sources for West African history, Cambridge University Press, 1981,  (reprint: Markus Wiener, Princeton, 2000, ). English translation of extracts dealing with the Almoravids.
 Comparative notes (in English) on sources of Moroccan history during the Almoravid period by French historian Lagadère
Talxis al-adilla

“Talxis al-adilla li-qavoid at-tavhid” (arab. تلخيص الأدلة لقواعد التوحيد, Tavhid asoslari bo‘yicha dalillarning qisqacha mazmuni) kitobi Ahli sunna aqidasiga oid risola bo‘lib, moturidiy olimi Saffor Buxoriy (vaf. 534/1139) tomonidan karromiylar (karromiyya), xorijiylar (xavorija), qadariylar (qadariyya) va jahmiylar (jahmiyya) kabi bid’atchilarga qarshi sunniy ta’limotlarini himoya qilish uchun yozilga

Mazmuni

Saffor Buxoriy Allohning go‘zal ismlari (al-asmo al-husno) asosida ko‘plab aqidaviy masalalarni, xususan, Allohning borligi, birligi va sifatlari bilan bog‘liq masalalarni izohlaydi.

Manbalar

 The Understanding of Kalām Based on al-Asmāʾ al-Husnā: The Case of Abū Isḥāq al-Ṣaffār
 Talkhis al-Adilla by as-Ṣaffār al-Bukhārī (ed. by Angelika Brodersen) on Academia.edu

Kitoblar
Al-Milal van-nihal

“Kitob al-milal van-nihal” (arab. كتاب الملل والنحل, Mazhablar va aqidalar kitobi) islom olimi Muhammad Shahristoniy (vaf. 1153 y.)
 Islamic scholar Muhammad al-Shahrastani
tomonidan yozilgan, o‘z davrigacha mavjud bo‘lgan diniy jamoalar va falsafalar haqidagi nopolemik tadqiqotdir. Asar taxminan 1127-1128 yillarda yozilgan bo‘lib, unda dinlar yozma ta’limoti mavjud bo‘lgan mazhablar va yozma ta’limoti yo‘q bo‘lgan aqidalar sifatida ikkiga ajratilgan.

Gimaret, Monnot va Jolivet tomonidan kitobning fransuz tiliga qilingan tarjimasiga YUNESKO (UNESCO) homiylik qilgan (Livre des dins et des sectes. Leuven, Peeters: jild I, 1986, II jild, 1993).

qo'shimchalar 

 Al-Farq bayn al-Firaq
 List of Sunni books(sunniy kitoblar ro'yhati)

foydalanilgan adabiyotlar
Ta’rifot

Mashhur faylasuf, astronom, ilohiyotchi va tilshunos Ali muhammad ibn jurjoniy (1339–1414)
tomonidan yozilgan “at-Taʼrifat” (التعريفات "Ta'riflar") kitobi falsafa, mantiq, fan, sanʼat va dindagi eng muhim arabcha atamalarning lugʻati tarzida yozilgan. Unda 2100 ga yaqin atamalar, atamalar roʻyxati va har bir atama uchun bir necha qatorli taʼriflar mavjud. Ushbu kitobning bir nechta versiyalari mavjud, ular orasida eng keng tarqalgan versiyasi 1983-yilda Livanda Dor al-kutub al-ilmiyya tomonidan nashr etilgan.

Manbalar 

Kitoblar
Haq dini Qur’on tili

Muallifi – Muhammad Hamdi Yazir

Mamlakati – Turkiya

Tili – Turk

Janri – Tafsir

Sahifalar soni – 5500

Haq dini Qur’on tili (Hak Dini Kur'an Dili) – Turkiyaning Antalya shahrida tug‘ilgan turk islom dinshunosi Muhammad Hamdi Yazir tomonidan yozilgan tafsir kitobi. Mazkur kitob Mustafo Kamol Otaturk buyrug‘i bilan yozilgan. Muallif uni 1926-yilda yozishni boshlagan va 1938-yilda tamomlagan. Bu Qur’onning zamonaviy turk tilidagi birinchi tarjimasidir.

\

foydalnilgan adabiyotlar

qo'shimcha 

 Quran
 Islam
Ta’vil muxtalif al-hadis

Ixtilofli rivoyatlar talqini” yoki “Hadis tafovutlari haqida risola” (arabcha: Ta’vil muxtalif al-hadis) - oltin asrning taniqli islom ulamosi Ibn Qutayba (828 – 885 milodiy / 213 – 276 hijriy) tomonidan yozilgan kitob bo‘lib, unda u mo‘taziliylar va qur’onchilar qarama-qarshi yoki mantiqsiz deb rad etgan hadislarni himoya qiladi va murosaga keltiradi.

Nasroniy muallif Bulus ibn Raja’ o‘zining “Kitob al-vazih bil-haqq” kitobida hadislarning ziddiyatlarini ko‘rsatish uchun taxminan 1010-yilda mazkur kitobdan iqtibos keltirgan. Asar Jerar Lekomte tomonidan “Le traité des divergences du hadit d'Ibn Qutayba” nomi bilan tarjima va tahrir qilingan (Damashq: Institut Français du Damas, 1962, xlviii, 460 p. 25 sm.).

Foydalanilgan adabiyotlar
Tafsir as-Sa’labiy

“Al-Kashf va-l-bayon ‘an tafsir al-Qur’on” (arab. الكشف والبيان عن تفسير القرآن) Ahmad ibn Muhammad as-Sa’labiy qalamiga mansub asar bo‘lib, u klassik sunniy tafsir kitoblaridan biridir. Asar “Tafsir as-Sa’labiy” nomi bilan keng tanilgan. U 10 jilddan iborat bo‘lib, hajmi 3425 sahifadan ortiq.

Kitoblar
Al-Mavzuot al-kubro

“Al-Mavzuot al-kubro” (arab. الموضوعات الكبرى, to‘qima hadislarning buyuk toʻplami) – Abul-Faraj ibn al-Javziy (vaf. 1201) tanqid qilish uchun toʻplagan uydirma hadislar toʻplami.

Tavsif 
Kitob hadis sifatida keltirilgan, muallif tomonidan toʻqima (mavzu) deb e’lon qilingan rivoyatlardan iborat boʻlib, mavzu boʻyicha tartiblangan. U soʻnggi nashrda berilgan raqamlash boʻyicha taxminan 1847 rivoyatdan iborat boʻlib, hozirda qoʻshimcha ma’lumot beruvchi koʻplab izohlar bilan toʻrt jildda nashr etilgan.

Tanqidlar
Navaviy (vaf. 1277) kitobni mavzu deb e’lon qilib boʻlmaydigan koʻplab hadislarni oʻz ichiga olganligi uchun tanqid qilgan. Ulardan ba’zilari, Suyutiyga koʻra, zaif, hasan va hatto sahihdir.
Ibn Hajar Asqaloniy (vaf. 1449) esa, bu kitobda aslida, uydirma ekanligi aniq boʻlgan va haqiqatda toʻqima deb tanqid qilingan rivoyatlar nisbatan juda kam, deb taʼkidlaydi.

Manbalar 

 Kitoblar
 Hadislar
Al-Isoba fi tamyiz as-sahoba

“Al-Isoba fi tamyiz as-sahoba” (arab. الإصابة في تمييز الصحابة) – Ibn Hajar Asqaloniyning sahobalar hayotiga doir asari. Kitob Muhammad alayhissalom bilan uchrashgan va o‘sha davrda yashagan sahobalarning hikoyalarini bayon qiladi. 

Xuddi shu mavzuda ilgari yozilgan ba’zi kitoblar mazmun jihatidan yetarli emasligini aytgan Ibn Hajar 809 (1406) yilda asarni yozishga kirishgan. Qoralama ustida uch marta ishlab, bu kitobni qirq yil ichida yozib tugatgan. Asar muqaddimasida sahobalar haqida ma’lumot berilib, kimlarni sahoba deb atash mavzusiga alohida to‘xtalib o‘tilgan. Kitobda takrorlar bilan birga jami 12 mingdan ortiq tarjimai hol mavjud..

Manbalar 

Kitoblar
Fadak sariyyasi

Fadak sariyyasi - hijriy 627-yilning dekabrida, islom taqvimining 8-oyida bo‘lib o‘tgan.

Ali ibn Abu Tolib guruh qo‘mondoni sifatida Bani Sa’d ibn Bakr qabilasiga qarshi Fadak degan joyga jo’natildi. Muhammad alayhissalom Bani Bakrning Xaybar yahudiylarini qo‘llab-quvvatlash uchun saf to‘plagani haqida ma’lumot olgan edilar.

Musulmon jangchilari kunduzi harakatlanib, kechasi yashirinib yurishardi. Ular yo‘lda Xaybar qabilasiga xurmo evaziga yordam taklifi bilan yuborilgan dushman razvedkachini qo‘lga oldilar. Ali va uning hamrohlari ularning qarorgohiga bostirib kirib, 500 ta tuya va 2000 ta echkini o‘lja oldilar. Ammo Banu Sa’d ibn Bakr qabilasi boshliqlari Vabr ibn Alim bilan qochib ketishdi.

Manbalar 

 Tarixiy voqealar
Buhron gʻazoti

Buhron gʻazoti hijriy 3-yilda sodir boʻlgan. Musulmonlarga Buhrondan Banu Sulaymning katta qoʻshinlari Madinaga yaqinlashayotgani haqida xabar yetib keladi. Muhammad alayhissalom 300 kishini olib, Hijozga - Buhronga yetib boradilar, Banu Sulaym vahima ichida qochib ketadi.
Ekspeditsiya davomida ular hech qanday dushmanga duch kelmaydilar va janglar ham boʻlmaydi.

Bu voqea Ibn Hishomning “as-Siyra an-nabaviyya” asari va Muborakfuriyning “ar-Rahiq al-maxtum” kabi zamonaviy islom manbalarida qayd etilgan.

Manbalar

Tarixiy voqealar
Jumona bint Abu Tolib

Jumona bint Abu Tolib (arab. جمانة بنت أبي طالب) Muhammad  alayhissalomning sahobalari va amakivachchalari edi.

U Abu Tolib ibn Abdulmuttalib va Fotima binti Asadning qizi bo‘lgan. Amakivachchasi Abu Sufyon ibn Horisga turmushga chiqib, ular Ja’far ismli o‘g‘il ko‘rganlar.

Abu Sufyon uzoq vaqt islomga dushmanlik qilgan . 630-yilda u Jumonaga dinini qabul qilish niyatida ekanligini aytgan. U esa: “Nihoyat, ko‘rdingizmi, badaviylar va boshqalar Muhammadga ergashdi, siz esa uning dushmani bo‘ldingiz! Unga birinchi bo‘lib yordam berishingiz kerak edi!” degan. Jumona Muhammad alayhissalomni Al-Abvoda qarshilash uchun safarida eriga hamrohlik qildi. Lekin Muhammad alayhissalom uni ko‘rishdan bosh tortdilar. Ular Muhammad alayhissalomga ergashib Makkaga qaytib kelishdi. Fathdan keyin Jumona Muhammad alayhissalomni ziyorat qilishda Muttalib urug‘idan bo‘lgan ba’zi ayollarga hamroh bo‘ldi. U eri borasida u zotni “yumshatishga urindi”. Lekin Hunayn jangidan keyingina Abu Sufyonning dinga kirgani haqiqiy deb qabul qilindi.

Muhammad alayhissalom Jumonaga Xaybardan 30 ta xurmo (yaʼni 30 tuya koʻtara oladigan xurmo) berganlar.

Jumonaning Muhammad alayhissalomdan biror hadis rivoyat qilgani ma’lum emas.

Manbalar 

Islom tarixi
Baxtiyor Umarov (senator)

Baxtiyor Umarov Ganiyevich — O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati a'zosi, senator, iqtisodchi, tadbirkor. Baxtiyor Umarov 1979-yilning 1-iyunida Namangan viloyati Namangan tumanida tavalud topgan, millati o'zbek.

Faoliyati 
Baxtiyor Umarov 2016-yil Namangan viloyati Namangan tumanida ro'yxatdan o'tkazilgan "IDEAL BUSINESS CENTER" mas’uliyati cheklangan jamiyatining ta'sischilaridan biri hisoblanadi. Baxtiyor Umarov ustav fondi 600 mln so'm bo'lgan MCHJning 50% iga egalik qiladi va jamiyatning bosh direktori lavozimida faoliyat yuritadi. MCHJning asosiy faoliyat turi Ixtisoslаshgаn do'konlаrdа kiyimlаr chаkаnа sаvdosi (trikotаj vа pаypoq-noski buyumlаridаn tаshqаri).

Shuningdek, Baxtiyor Umarov Xalq deputatlari Namangan viloyat kengashi a'zosi, O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Budjet va iqtisodiy islohotlar masalalari qo‘mitasi a'zosi.

Baxtiyor Umarov Xalq deputatlari Namangan viloyat Kengashining 2021-yil 29-yanvardagi 100/17-06-sonli  qaroriga asosan Xalq deputatlari viloyat Kengashining mahalliy budjetni shakllantirish va ijro etish, iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish hamda tadbirkorlikni rivojlantirish masalalari doimiy komissiyasi a'zosi (27-Kurashxona saylov okrugidan deputat) ham hisoblanadi.

Ma'lumoti va mutaxassisligi 
Baxtiyor Umarov ma'lumoti bo'yicha oliy ma'lumotli iqtisodchi.

Mukofotlari 
Baxtiyor Umarov O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2015-yildagi tegishli qaroriga asosan "Do'stlik" ordeni bilan mukofotlangan.

Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirish, ishbilarmonlik muhitini yaxshilash, respublika eksport salohiyatini oshirish, yangi ish o‘rinlari yaratish, budjet barqarorligini ta’minlashga hissa qo‘shayotgan 100 nafar tadbirkorga minnatdorlik bildirdi. Shular qatorida o'sha paytda “Istiqlol tekstil dizayn” MCHJ direktori bo'lgan Baxtiyor Umarov “Eng yaxshi soliq to‘lovchi” sifatida taqdirlandi.

Manbalar

Havolalar 

 Xalq deputatlari Namangan viloyat kengashi
 O‘zbekisron Respublikasi Oliy Majlisi Senati
Abu Huzayfa ibn Utba

Abu Huzayfa ibn Utba (), toʻliq ismi Abu Huzayfa ibn Utba ibn Rabi’a Muhammadning ilk sahobalaridan. U Banu Abdushams amirlaridan Utba ibn Rabiyaning oʻgʻli boʻlgan. U Valid ibn Utba va Abu Sufyon ibn Harbning xotini Hind binti Utbaning ukasi edi.

Muhammad alayhissalomning mashhur sahobasi va Qur’on olimi Solim (Mavlo Abu Huzayfa) uning quli edi. Abu Huzayfa uni ozod qildi va asrandi oʻgʻli deb eʼlon qildi, ammo bu ishini qoralovchi Qur’on oyatlari nozil boʻlgach, Solim uning yaqin doʻsti boʻlib qoldi. 

Abu Huzayfa Salim Mavla Abu Huzayfa xalifa Abu Bakr davrida Musaylimaga Musaylima qarshi jangda birodari Solim bilan birga halok boʻlgan.

Manbalar

Havolalar 
 https://web.archive.org/web/20041119195654/http://dictionary.al-islam.com/Arb/Dicts/SelDict.asp?TL=1
 

Badr jangida ishtirok etgan sahobalar
As-savoiq al-muhriqa

“As-Savoiq al-muhriqa” – sunniy musulmon olimi Ibn Hajar Haysamiy tomonidan yozilgan kitob. U Muhammad alayhissalomga salovat aytish kabi ko‘plab sohalarni qamrab oladi. Kitobda, shuningdek, shialikning islomdagi o‘rni, ularning da’volarini fosh qilish va rad etishga urinishlar haqida so‘z boradi. Kitob imomat haqidagi shia ta’limotiga qarshi chiqib, dastlabki uchta xalifani himoya qilish uchun yozilgan eng muhim polemikalardan biri deb ta’riflangan".

Ibn Hajar asariga ikkita raddiya yozilgan: Ahmad bin Muhammad Murtazoning “Al-bahor al-murg‘aqa” va Qozi Nurulloh Shustariyning “As-Savorim al-muharraq” asarlari

Manbalar 

kitoblar
Maolim at-tanzil

“Maolim at-Tanzil” nomi bilan ham tanilgan “Tafsir al-Bagʻaviy” (arab. تفسير البغوي) Husayn ibn Mas’ud al-Bagʻaviy (vaf. 1122) tomonidan Sa’labiyning (vaf. 1035) “Tafsir at-Sa’labiy” asari qisqartmasi sifatida yozilgan.

U, odatda, rivoyatga asoslangan tafsir kitoblaridan biri sifatida tasniflanadi, chunki unda sahoba va tobeinlarning koʻplab rivoyatlari jamlangan. Kitob birinchi navbatda 11 ishonchli rivoyat zanjiriga tayanadi va Bag‘aviy o‘z asarining muqaddimasida ularni zikr qilib oʻtgan. Hozirda asarning toʻrt va sakkiz jildlik Livan va Qohira nashrlari mavjud.

Manbalar 

Kitoblar
Qizil silovsin

Qizil silovsin  ( lotincha: Lynx rufus ) - Shimoliy Amerikada yashovchi silovsin turi.

Tashqi ko‘rinishi
Tashqi tomondan, silovsinga, o‘xshaydi lekin o‘lchami kichikroq. Oyoqlari juda uzun va keng oyoqli emas, chunki uning tarqalish joylarida chuqur qorda yurish kerak emas, u qisqaroq dumli. Quloqlari qora uchlari bilan ishora qilingan, kalta qora tasmalar bilan.

Manbalar
Al-Bayan al-Mughrib

“Kitob al-bayon al-mug‘rib fi ahbar muluk al-andalus val-mag‘rib” (“Andalus va Mag‘rib podshohlari tarixining hayratlanarli hikoyasi” kitobi)[1][2] Ibn Izoriy (var. Ibn). Athari) Magribdagi Marrakech (hozirgi Marokash); Mag'rib va ​​Iberiyaning o'rta asrlardagi muhim arab tarixi, Marrakechda yozilgan. 1312/712 hijriy. Odatda oʻzining qisqaroq nomi “al-Bayan al-mugʻrib” (“Ajoyib hikoya; ạlbyạn ạlmgẖrb”) yoki hatto “Bayon” nomi bilan mashhur boʻlib, u zamonaviy tadqiqotchilar tomonidan noyob maʼlumot manbai sifatida va yoʻqolgan asarlardan parchalar saqlanib qolgani uchun qadrlanadi. .

Ibn Izoriy asarni uch qismga ajratadi:

Islom kelishidan XII asrgacha Mag'rib tarixi
Xuddi shu davrdagi Al-Andalus (Musulmon Iberiya) tarixi
Almoravidlar va Almohadlar tarixi
Kardiomiotsit

Kardiomiotsit — yurak mushak qavatining miotsit hujayrasi boʻlib, faqat yurakda uchraganligi sababli shunday nom berilgan.
Hozirgi vaqtda 3 xil kardiomiotsitlarni farq qilish mumkin.
 Qisqaruvchi-tipik,
 Impuls oʻtkazuvchi atipik
 Sekretor.

Yana qarang 
Inson yuragi
Gistologiya

Manbalar 

Odam anatomiyasi
Tibbiyot
Yurak qon-tomir sistemasi
Anatomiya
Kardiologiya
Gistologiya
Sitologiya
Mavlaviy Namangoniy ziyoratgohi

Mavlaviy Namangoniy ziyoratgohi — maqbara peshtoqida arabcha yozuvlar bilan yozilgan ma'lumotkarga ko'ra hijriy 1222-yil milodiy 1806-yillarda XVIII asrning ikkinchi yarmida yashagan mashhur shoir va olim Mavlaviy Mullaxo'ja xotirasiga atab qurilgan, Namangan viloyatida joylashgan ziyoratgoh.

Mavlaviy Mullaxo'ja haqida ma'lumot 
Mavlaviy Namangoniy haqida ilk ma'lumotlar Muhammad Aziz Namangoniy qalamiga mansub hamda shaxsiy kutubxonasidan o'rin olgan «Majzubi Namangoniy» qo'lyozma devonida va marg'ilonlik kotib Usmonxo'ja binni Muhammad Alixo'ja Marg'iloniyning «Risol ul-fuzalo» (Farg'ona vodiysining fozil kishilari haqida ma'lumot beruvchi kitob)da uchraydi.

Mavlaviy Namangoniy Namanganda Naqshbandiya tariqatining piri komili bo'lgan, shoir va olim sifatida tanilgan Abdulaziz Hasanxo'ja o'g'li Majzub Namangoniyning ustozi ham hisoblanadi.

Maqbara qurilish tarixi 
Mavlaviy Namangoniy maqbarasining qurilish tarixi bo'yicha asl yozma manbalar mavjud emas. Lekin maqbaraning ilk ta'miridan boshlab hozirgi kunga qadar o'tkazilgan me'morchilik ishlari va naqqoshlar haqida ayrim ma'lumotlar uchraydi. Xususan, namanganlik shoir Otaxon Nisoriy tomonidan maqbara ichki qismidagi devorlarga bitilgan yozuvlar shular jumlasidan.

Arxitekturasi 
Mavlon buva majmuasida qabrdan janubroqda peshtoq — gumpazli ziyoratxona binosi qad rostlagan. Panjarali darchadan oddiy sag'ana ko'rinib turadi.

Teng tomonli tarhdagi ziyoratxona (7x7 m), peshtoq janub tomonga qaragan. Peshtoqning ikki yoniga bezaklari g'oyat hashamdor bo'lgan ikkita minora qad rostlagan, an'anaviy mezanalar o'rniga uch boshqichli konus ishlangan.

Bosh fasad juda ham ta'sirchan ishlangan bo'lib, bu yerda mehrobiy va to'g'ri burchakli tanchalar ishlangan. Peshtoqning yuqorisiga terilgan tokchalar bezak vazifasini o'taydi. Boshqa fasadlar tekis bo'lib g'ishtlar suvoqsiz qoldirilgan.

Bino ichi ganch suvoq qilinib, unga moybo'yoq bilan gul solingan. G'arbiy devorda tekis chiqib ishlangan mehrob mavjud. Izofalarida gulli guldon va chiroylik naqshlar tasvirlangan, arab imlosida she'rlar bitilgan

Joylashgan joyi 
Ziyoratgoh Namangan shahrining shimoliy-sharqiy qismida, shimoliy Farg'ona kanalining qirg'og'ida joylashgan.

Bugungi kunda 
110 gektar maydonni egallagan "Mavlono" qabristoni Namangan shahrining eng katta va ko‘plab ulug‘larimiz dafn etilgan tabarruk joyi hisoblanadi. Bu yerni obod qilish ham savob, ham ma'naviyat, ham tarbiya bo‘ladi – deydi viloyat hokimi. Hozirgi kunda ushbu hududni obodonlashtirish bo'yicha hukumatimiz tomonidan salmoqli ishlar qilinmoqda.

Manbalar

Havolalar 
Mavlono qabristoni va Mavlaviy Namangoniy maqbarasi
Ark ichi madrasasi

Ark ichi madrasasi — Andijon viloyati tarixi va madaniyati davlat muzeyi bo‘limi sifatida foydalaniladi.

Tarixi 
Andijon viloyatidagi Jom’ye meʼmoriy majmuasi, Ark ichi madrasasi (Zahiriddin Muhammad Bobur uy-muzeyi), Xovuskon ota ziyoratgohi, Buxoro viloyatidagi Chor Bakr majmuasi, Abduxoliq G‘ijduvoniy maqbarasi, Qashqadaryo viloyatidagi Bahovuddin Naqshbandiy, Imom Muyin an-Nasafiy, Husam ota majmualari, Mahmud ibn Aminboy uyi, Shahrisabz qal’a devori hamda Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi Dovud ota majmuasi, Fil qal’a devori, Qizil qal’a qo‘rg‘oni, Hakim ota (Sulaymon Baqirg‘oniy) maqbarasi, Buraxon ota maqbarasi, Katta Guldursun arxeologik obektlarida taʼmirlash-tiklash ishlari amalga oshirildi.

Manbalar
Hovmeh qishloq okrugi (Behbaxon okrugi)

Hovmeh qishloq okrugi () — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagiga qarashli qishloq okrugi. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholisi 16969 nafar (3521 oila)dan iborat.

Manbalar 

Eron qishloq okruglari
Bagh Baba

Bagh Baba (; Bāgh Bābā sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Hovmeh qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 17 nafar (4 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Bahmanobod (Behbaxon)

Bahmanobod (;  Bahmanābād sifatida romanizatsiya qilingan; Hajī Bahman nomi bilan ham mashhur) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Hovmeh qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 15 nafar (4 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Behzodiy

Behzodiy (;  Behzādī sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Hovmeh qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 151 nafar (27 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Boneh Anbar

Boneh Anbar (;  Boneh Ānbār sifatida romanizatsiya qilingan; Bonehānbār nomi bilan ham mashhur) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Hovmeh qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 23 nafar (4 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Burji Bemuni Aqa

Burji Bemuni Aqa (; Borj-e Bemūnī Āqā sifatida romanizatsiya qilingan; Borj-e Mollā Valī Khān va Būbūnī Āqā nomi bilan ham mashhur) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Hovmeh qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 180 nafar (35 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Chahar Asiab

Chahar Asiab (; Chahār Āsīāb sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Hovmeh qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 128 nafar (31 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar