Malayziya xalqaro islom universiteti

Malayziya Xalqaro Islom Universiteti (; Javi: اونيۏرسيتي اسلام انتارابڠسا مليسيا; ), IIUM nomi bilan ham tanilgan, Malayziyadagi davlat universitetidir. Bosh qarorgohi Selengor shahrining Gombak hududida joylashgan IIUMning butun Malayziya boʻylab yana oltita kampusi bor. Bulardan ikkitasi tibbiy markazlashtirilgan kampusi va Gambang, Pahang shahridagi Fond tadqiqotlari markazi, Kuala-Lumpurdagi ikkita shahar kampusi va Johordagi Pagoh hududidagi til va sayyohlik kampusi.

Universitetga sakkizta hukumat va Islom hamkorlik tashkiloti (IHT) homiylik qiladi. U Pokistonning Islomobod xalqaro islom universiteti va Bangladeshning Chittagong xalqaro islom universitetidan farq qiladi.

Universitet 1983-yil 23-mayda tashkil etilgan va islom tamoyillari asosida tashkil etilgan. Islomiy qadriyatlar barcha fanlarga singdirilgan. IIUM oʻzining 14 ta fakultetida bakalavr, magistratura va doktorantura kurslarida oʻqishlikni taklif etadi, bu „Kulliyya“ („Kulliyyat“, koʻplik) deb ham ataladi.

1987-yildan buyon IIUM dunyoning 100 dan ortiq mamlakatidan 70 000 dan ortiq bitiruvchilar va bakalavrlarni tayyorlagan. Ularning aksariyati Malayziyalik talabalar hisoblanadi.

Tarixi 

Oʻsha paytdagi 4-Bosh vazir Mahathir Mohamad 1982-yilda IHT yetakchilari oʻrtasida bilimlarni islomlashtirish boʻyicha boʻlib oʻtgan uchrashuvda xalqaro islom taʼlimi instituti gʻoyasini ilgari surgan. Bu fikrni oʻsha paytdagi taʼlim vaziri Sulaymon Dovud taʼlim bosh direktori Murod Muhammad Nor va yana ikkita davlat arboblari bilan boʻlishgan. Malayziya Milliy universitetining oʻsha paytdagi professori Muhammad Kamol Hassan yigʻilishda ishtirok etgan yuqori martabali ilmiy xodim bilan birgalikda universitet kontseptsiyasi boʻyicha birinchi ishchi hujjatni tayyorlagan.

IIUM bir vaqtlar xususiy universitet boʻlgan. Universitetning taʼlim tili Malayziya emas, balki ingliz va arab tillarida boʻlishi kerak boʻlganligi sababli, dastlab Malayziya qonunlari tomonidan taqiqlangan. IIUM dastlab 1965-yilda bekor qilingan Kompaniyalar toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq faoliyat boshlagan. Biroq, IIUM 1983-yil 23-mayda 1971-yildagi Universitetlar va kollejlar toʻgʻrisidagi qonunning 5A (2) boʻlimiga koʻra, oʻsha paytdagi Malayziya qirol Ahmadshoh Paxangdan tashkil etish buyrugʻini olganida, rasmiy ravishda davlat universitetiga aylantirilgan. Malayziya hukumati, yettita boshqa hukumat va IHT oʻrtasidagi hamkorlik toʻgʻrisidagi diplomatik aloqalarni yoʻlga qoʻygan.

1983-yil 8-iyulda boshlangan birinchi akademik sessiyaga Malayziya va chet eldan jami 153 nafar talaba roʻyxatga olingan. Kurslar Iqtisodiyot fakulteti, Yuridik fakultet, Fundamental bilimlar markazi va Tillar markazi qoshida olib borilgan. Ushbu birinchi partiya aʼzolari 1987-yil 10-oktyabrda boʻlib oʻtgan ilk bitiruv kunida oʻz darajalari va diplomlarini olganlar. 68 nafar bitiruvchiga iqtisod bakalavri, 56 nafar bitiruvchilarga huquq bakalavriati va 29 nafar qozilarga Islom sud hokimiyati huquqi va boshqaruvi diplomi taqdim etilgan.

Boshqaruv tizimi 
Pahanglik Ahmad Shoh 1983-yil 1-iyuldan beri konstitutsiyaning asoschisi boʻlgan. Oʻlimidan oldin uning oʻrnini kelini, hozirgi malika Tunku Aziza Aminah Maymunah Iskandariyo egallagan. U 2019-yil 12-aprelda besh yillik muddatga konstitutsiyaviy rahbar etib tayinlangan, qaynotasi IIUMda 36 yillik kanslerlik lavozimini bajargan, ammo tayinlash toʻgʻrisidagi hujjat unga faqat 2019-yil 17-iyun kuni federal hukumat tomonidan taqdim etilgan.

Mohd. Daud Bakar, Malayziyadagi islomiy moliya mutaxassisi boʻlib, 2019-yil 1-iyuldan buyon faoliyat yuritayotgan sakkizinchi va amaldagi prezident hisoblanadi.

1983-yildan beri rahbarlik qilganlar

Kampus 

IIUM shtab-kvartirasi Selengor shahrining Gombak hududida 700 akr (2.8 km²) maydonda joylashgan. Uning yana oltita kampusi ham faoliyat olib boradi. Kampuslarning uchtasi Kuantan, Pahang shahrida joylashgan boʻlib, Gambangda joylashgan Fond tadqiqotlari markazi, Bandar Indera Mahkota shahrida joylashgan tibbiy markaz va Tengku Ampuan Afzan kasalxonasi yaqinida joylashgan klinik kampuslari faoliyat olib boradi. Ikkita shahar kampuslari Persiaran Duta va Jalan Damansara, Kuala-Lumpurda, boshqa kampus esa Bandar Universiti Pagoh, Johorda joylashgan.

Oʻquv markazlari 
IIUMda 14 ta fakultet mavjud. Ularning har biri arab tilida „Kulliya“ („Kulliyat“ koʻplik) deb nomlanadi:

 Ahmad Ibrohim Kulliyah Qonunlar (AIKOL) – Gombak
 Iqtisodiyot va boshqaruv fanlari kulliyasi (KENMS) – Gombak
 AbdulHamid AbuSulaymon Kulliya Islom nozil ilm va inson fanlari (AHAS KIRKHS) – Gombak
 Arxitektura va atrof-muhit dizayni kulliyasi (KAED) – Gombak
 Muhandislik kulliyasi (KOE) – Gombak
 Taʼlim Kulliyasi (KOE) – Gombak
 Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari kulliyasi (KICT) – Gombak
 Tibbiyot kulliyasi (KOM) – Kuantan
 Stomatologiya kulliyasi (KOD) – Kuantan
 Ittifoqdosh sogʻliqni saqlash fanlari kulliyasi (KAHS) – Kuantan
 Ilm kulliyasi (KOS) – Kuantan
 Hamshiralik kulliyasi (KON) – Kuantan
 Barqaror turizm va zamonaviy til kulliyasi (KSTCL) – Pagoh

Akademiklar

Usra 
IIUM Malayziyadagi yagona davlat universiteti boʻlib, uning barcha taʼsis va bakalavriat talabalari Usraga, yaʼni ijtimoiy, maʼnaviy va intellektual yuksalish maqsadida har hafta oʻtkaziladigan islomiy oʻquv toʻgaragiga borishi majburiydir. IIUM tashkil etilganidan beri Usra talabalar uchun IIUMni bitirish uchun talabi boʻlib kelgan. 2014-yildan boshlab turar joy kollejlarida markazlashtirilgan Usradan tashqari alohida Usra oʻtkazilib kelinmoqda, bu kampusda yashovchi oʻrta bosqich talabalari uchun ham majburiy qilib belgilangan.

Yutuqlar

Mukofotlar va eʼtirof 
2014-yilda IIUM 35-jahon universitetlari oʻrtasida bahs-munozaralar chempionatida ishtirok etgan 440 jamoa ichida oʻninchi oʻrinni egallagan. 2016-yilda IIUM Birlashgan Osiyo munozaralar chempionatida, Avstraliya intervaritsial munozaralar chempionatida va Britaniya parlamenti boʻyicha Osiyo chempionatida gʻolib boʻlgani. 2017-yilda IIUM jahon universitetlari arabcha bahs-munozaralar chempionatida ikkinchi oʻrinni egallagan.

Tadqiqotlar sohasida IIUM PENCIPTA, INPEX, ITEX Jeneva va KIPA kabi koʻrgazmalarda oltin, kumush va bronza medallarini qoʻlga kiritishi bilan mintaqaviy va xalqaro miqyosda eʼtirofga sazovor boʻlgan. IIUM Proton Green Mobility Challenge 2012 (PGMC) da ishtirok etgan, „Smart Mobility“ nomli elektr quvvati bilan ishlaydigan Proton Saga BLM tanlovida umumiy chempion boʻlgan, shuningdek, „Farthest Distance“ va „Fastest Two Laps Challenge“ mukofotini qoʻlga kiritgan.

IIUM JAKIM va YADIM hamkorligida Malayziya Shariat indeksini yaratishda ishtirok etgan. Indeks sakkizta soha – sud-huquq, siyosat, iqtisod, sogʻliqni saqlash, taʼlim, madaniyat, infratuzilma va atrof-muhit hamda ijtimoiy – „maqasid shariat“ yoki shariat niyatlariga muvofiqligini oʻlchaydi. Malayziya shariat indeksi 2015-yil 10-fevralda Malayziya Bosh vaziri tomonidan rasman ishga tushirilgan.

Taniqli bitiruvchilar 
IIUM mamlakatdagi eng nufuzli islom oliy taʼlim muassasasi hamda musulmon dunyosidagi yetakchi islom universitetlaridan biri sifatida tanilgan.

Fakultetning taniqli professor-oʻqituvchilari

Hozirgi professor-oʻqituvchilar 

 Abdul Rashid Moten, KIRKHS professori, siyosatshunos
 Abdulla al-Ahsan, KIRKHS professori, zamonaviy musulmon tarixchisi
 Shamrahayu Abdul Aziz, AIKOL dotsenti, konstitutsiyaviy ekspert
 Syed Arabi Syed Abdulloh Idid, KIRKHS katta professori, media va aloqa eksperti va IIUM rektori (2006-2011)
 Zaleha Kamarudin, AIKOL professori, oilaviy huquq eksperti va IIUM rektori (2011-2018)

Fakultetning sobiq professor-oʻqituvchilari 

 Abdul Aziz Bari, AIKOL oʻqituvchisi va professori (1989-2011), Tebing Tinggi uchun MLA, Perak va Perak Davlat Ijroiya Kengashi aʼzosi, Malayziya (2018-yildan)
 Abdul Hamid Ahmad Abu Sulaymon, IIUM rektori (1988-1998)
 Ahmad Mohamed Ibrohim, AIKOL asoschisi dekani, Singapur Bosh prokurori (1959-1967)
 Ahmad Davutoʻgʻli, KIRKHS siyosiy fanlar oʻqituvchisi (1993-1996), Turkiya Bosh vaziri (2014-2016)
 Maszlee Malik, KIRKHS oʻqituvchisi (2002-2018), Simpang Renggam deputati, IIUM prezidenti va Malayziya Taʼlim vaziri (2018-yildan beri)
 Mohammad Hoshim Kamali, AIKOL va ISTAC islom huquqi professori (1985-2007), Xalqaro ilgʻor islom tadqiqotlari instituti bosh direktori (2007-yildan)
 Mohd. Kamol Hasan , IIUM rektori (1999-2006)
 Sayid Muhammad Naqib al-Attas, ISTAC asoschisi, keyin UTMga tashrif buyurgan professor
 Ismavi bin Zen, sobiq rektor oʻrinbosari (1999-2005), MasjidilHaramni kengaytirish boʻyicha bosh panelist, Tokoh Maal Hijrah Saravak 2010

Yana qarang 

 Islom taʼlim muassasalari roʻyxati

Manbalar

Havolalar 

 

Webarxiv andozasi wayback havolalari
Selangordagi universitet va kollejlar
Malayziyadagi islomiy universitet va kollejlar
Malayziya xalqaro islom universiteti