MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Uch shoxli nerv

Uch shoxli nerv — bosh miya nervlarining V jufti. Varoliy koʻprigi bilan miyachaning oʻrta oyogʻi oraligʻida joylashgan (qarang Bosh miya). Sezuvchi, harakatlantiruvchi va vegetativ nerv tolalaridan iborat. Uch shoxli nervn.ning sezuvchi tolalari uch tarmoqqa boʻlinadi. 1shoxi yuzning peshona qismini, boshning oldingi sochli qismini, yuqori qovoqni va burunning tepa qismidagi terini, 2shoxi chakka, burun, yuqori labning shilliq qavatlarini, yuqori jagʻdagi tishlar va milklarni, 3shoxi pastki jagʻ kanali boʻylab yoʻnalib, pastki lab, lunj, engak, tilning shilliq qavatlarini, pastki jagʻ tishlarini va milklarini innervatsiya qiladi. Uch shoxli nervn.ning harakatlantiruvchi tolalari Varoliy koʻprigida joylashgan harakatlantiruvchi yadro hujayralaridan boshlanadi. Harakatlantiruvchi nerv tolalar chakka, chaynov muskullarini innervatsiyalaydi. Uch shoxli nervn.ning koʻp uchraydigan kasalliklaridan nevralgiya kuchli ogʻriq bilan kechadi.

Nerv sistemasi
Uchar Baliq (yulduz turkumi)

Uchar Baliq (lot. ) — osmonning Janubiy yarim sharida joylashgan uncha katta boʻlmagan yulduz turkumi. Rassom va Kil yulduz turkumlari orasida joylashgan; eng ravshan yulduzlari 3 —4 yulduz kattalikda koʻrinadi. Oʻzbekiston hududida koʻrinmaydi.

 

Yulduz turkumlari
Uchar baliqlar

Uchar baliqlar (Exocoetidae) -sargansimonlar turkumiga mansub baliqlar oilasi. Uzunligi 15—50 sm. Jagʻlari qisqa, koʻkrak va ayrimlarida qorin suzgichlari uzun. 7 urugʻi, 60 dan ortiq turi tropik va subtropik dengizlarda tarqalgan. Baʼzan toʻda hosil qiladi. Suv ustida uchish xususiyatiga ega (nomi shundan). Xavf sezganda suvdan 10m gacha balandlikda ucha oladi, baʼzan 400m masofaga uchib boradi. Atlantika, Hind va Tinch okeanlarining tropik xamda subtropik qismida yashaydi. Yapon uchar baligʻi, oddiy uzunqanot kabi turlari bor. Planktonxoʻr. Uvildiriqlarini suvoʻtlar yoki boshqa narsalarga yopishtirib qoʻyadi. 1—24 ming uvildiriq tashlaydi. Ovlanadi.
Uchburchak (yulduz turkumi)

Uchburchak (lot. Triangulum) — osmonning Shimoliy yarim sharida joylashgan kichikroq yulduz turkumi. Yer sharining oʻrta kengliklarida yozda, kuzda va qishda yaxshi koʻrinadi. Eng yorugʻ yudduzlari 3,0 va 3,4 yudduz kattalikda.

 

Yulduz turkumlari
Uchinchisi istisno qonuni

Uchinchisi istisno qonuni — formal mantiqning asosiy qonunlaridan biri. Dastlab Aristotel ifodalab bergan. Bu qonunga koʻra, birbiriga zid boʻlgan ikki fikrdan biri chin, ikkinchisi xato, uchinchi fikrga oʻrin boʻlishi mumkin emas. Bu qonun qaysi fikrning chinligini koʻrsatib bera olmaydi, lekin qaysi fikrdan biri toʻgʻri boʻlsa, keyingisi albatta notoʻgʻriligini bildiradi. Uchinchisi istisno qonuniq. "A yoki V yoki V emas" formulasi orqali ifodalanadi. Uchinchisi istisno qonuniq. bilish va muhokama yuritish jarayonida toʻgʻri xulosa chiqarish uchun muhim boʻlib, oʻzaro zid qarashlarni aralashtirib yuborishga yoʻl qoʻymaydi.

Yarimi yoʻq 

 Mantiq
 Aksioma
 Ayniyat qonuni
Uchkoʻprik

Uchkoʻprik — Fargʻona viloyati Uchkoʻprik tumanidagi qishloq. Tuman markazi, yakin temir yoʻl stansiyasi — Quqon (8 km). Aholisi 6 ming kishidan ziyod (2004). Xoʻjaliklari Katta Fargʻona kanalidan suv oladi. Asfaltbeton, paxta tozalash, meva sabzavot konserva zavodlari, qurilish tashkilotlari, MTP, non kti, avtokorxona, qoʻshma korxonalar, kichik va xususiy firma va korxonalar faoliyat koʻrsatadi. Umumiy taʼlim maktablari, litsey, bolalar musiqa va sport maktablari bor. Madaniyat saroyi va boshqa madaniyat muassasalari, markaziy kutubxona va uning shoxobchalari ishlab turibdi. Stadion, sport zallari, bir qancha sport va futbol maydonlari mavjud. Markaziy kasalxona, tugʻruqxona, tez tibbiy yordam st-yasi faoliyat koʻrsatadi. U.dan Qoʻqon va Fargʻona sh.lariga avtobuslar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

Manbalar
Uchlamchi sistema

Uchlamchi sistema (davr) - Yer geologik tarixida kaynozoy erotemasining birinchi davri. "Uchlamchi sistema" terminini 1759-yil italyan geologi Arduino taklif etgan. Uchlamchi sistema yotqiziklari mezozoy erasining boʻr davri jinslari ustida joylashgan boʻlib, antropogen (toʻrtlamchi) davri jinslari bilan qoplangan. Hozirgi vaqtda 2 mustaqil — neogen va paleogen sistemalariga ajratilgan; ilgari bu davrlar Uchlamchi sistemaning boʻlimlari hisoblanardi. Yana q. Neogen sistemasi), Paleogen sistemasi (davri).

 

Geologiya
Uchtepa (maʼnolari)

Uchtepa:

Oʻzbekiston 
 Uchtepa tumani — Toshkent shahridagi tuman.
 Uchtepa (qishloq) — Jizzax viloyati Jizzax tumanidagi qishloq, tuman markazi.
 Uchtepa (meʼros obyekti) — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi.

Qozogʻiston 

 Uchtepa (Almati viloyati) — Qozogʻiston Respublikasi Almati viloyatidagi shahar
Uchtepa (qishloq)

Uchtepa — Jizzax viloyati Sharof Rashidov tumanidati qishloq, tuman markazi. Tumanning shimolida. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Jizzax (15 km). Aholisi 10 ming kishiga yaqin (2004). Uchtepada 3 avtokorxona, „Jizzax don mahsulotlari“, qurilish, mahsulotlarni qadoqdash korxonalari, non kombinati va boshqa bor. Umumiy taʼlim, bolalar musiqa, sport maktablari, litsey, 2 kasbhunar kolleji, markaziy kutubxona va uning tarmoqlari, klub muassasalari, madaniyat uylari, muzey, madaniyat va istirohat bogʻi mavjud. Stadion, tennis korti faoliyati koʻrsatadi. Markaziy kasalxona, tibbiy dispanser ishlab turibdi. Uchtepa — Jizzax yoʻnalishida avtobuslar qatnaydi.

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Sharof Rashidov tumani
Uchtut chaqmoqtosh konlari

Uchtut chaqmoqtosh konlari — ashel, mustye va yuqori paleolit davrlarida tayyorlangan tosh qurollar uchun xom ashyo manbalari. Uchtut chaqmoqtosh konlarik. mil. av. 5—4 ming yilliklarga oid. 1958-yil Buxoro viloyati Navoiy tumanining Uchtut qishlogʻi yaqinidan Ya. Gʻulomov rahbarligidagi Mohrndaryo ekspeditsiyasi aʼzolari tomonidan topilgan va shu qishloq nomi bilan atalgan. 1961—67 yillari M. R. Qosimov va 1967—80 yillar T.Mirsoatov tomonidan oʻrganilgan. Konning umumiy maydoni 8000 m2 boʻlib, shundan 1000 m2 qazib oʻrganilgan va 32 ta chaqmoktosh koni ochilgan. Uchtut chaqmoqtosh konlarik. voronka yoki oval shaklida (eni 95—110 sm dan 4— 5,5 m gacha, chuq. 5—5,5 m gacha) boʻlgan. Togʻ jinsiga 1-2 m qolganda konlar 3— 4 martagacha kengayib borgan. Uchtut chaqmoqtosh konlarik.ning tuproq qatlamidan saqlanib qolgan qurol izlari shaxtalar qanday qurollar yordamida qazilganligini aniqlash imkonini beradi. Uchtut chaqmoqtosh konlarik.ning tuproq qatlamidan bugʻuning kurak suyagi, yogʻoch qurollarning izlari, shaxtalar ichidan uchi silliqlangan hayvon shoxlari topilgan. Chaqmoqtoshlarni tosh qurollar bilan kavlab togʻ jinsidan ajratib, soʻngra ogʻir vazndagi qayroq toshlar bilan urib, bir necha boʻlaklarga boʻlganlar. Nam tortgan chaqmoqtosh moʻrtroq boʻlib, qurol yasash oson boʻlgan. Odamlar kon yaqinida chaqmoqtoshlardan qurollar yasab, ibtidoiy ustaxonalar vujudga keltirishgan. Bunday toshga ishlov berish joylari Qizilqumning boshqa rayonlaridan ham topilgan. Bunga Amudaryo boʻgʻozi yaqinidagi Sultonuizdogʻ toshkon makoni misol boʻla oladi. Hozirgacha Uchtut chaqmoqtosh konlarik.dan 35 xil tosh hamda hayvon shoxidan yasalgan qurollar topildi. Bular qad. odamlarning Uchtut chaqmoqtosh konlarik.dan uzoq muddat davomida xom ashyo manbai sifatida foydalanganini koʻrsatadi.

Arxeologiya
Oʻzbekiston tarixi
Buxoro viloyati
Uchur

Uchur — RF Xabarovsk oʻlkasi va Saxa (Yakutiya)dagi daryo, Aldanniit oʻng irmogʻi (Lena havzasi). Uz. 812 km, havzasining maydoni 113 ming km². Stanovoy tizmasining sharqiy chekkasidan boshlanib, Aldan togʻligining sharqiy chekkasi boʻylab, koʻpincha tor vodiydan oqadi. Yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi 1345 m³/sek. Eng yirik irmoqlari: Uyan, Tirkan, Gonam, Ginim. Noyab.da muzlab, mayda muzdan boʻshaydi. Quyilish joyidan 159 km gacha kema qatnaydi.

UCHUQ — labga toshadigan gerpes.

 

Rossiyadagi daryolar
Uchchello Paola

UCHCHELLO (Uccello) (asli di Dono, di Dono) Paola (1397 — Florensiya — 1475.10.12) — italyan rassomi, Florensiya maktabining yirik namoyandasi. U. Donatello, F. Brunelleski, Mazachcho va 1407—14 yillarda L. Giberti ustaxonasida taʼlim olgan va undan ilhomlangan. Asosan, Florensiyada, shuningdek, Venetsiya (1425—30), Paduya (taxminan 1447), Urbino (1465—68)da ham ishlagan. U. ijodida gotika shakllariga moyillik yangi, realistik sanʼat masalalariga boʻlgan qiziqish bilan gʻaroyib uygʻunlikka erishgan; portretlari ("Kondotyera J.Akuto", Florensiyadagi sobor devoriga ishlangan freska, 1436), jang lavhalari ("SanRomano yaqinidagi jang", taxminan 1450-yillar oʻrtasi, nusxalari Uffitsida, Luvrda, Londondagi Milliy galereyada) va boshqa asarlari saqlangan.
Uchoʻchoq choʻqqisi

Uchoʻchoq choʻqqisi — Surxondaryo viloyati Shoʻrchi tumanidagi togʻ choʻqqisi. Bobotogʻning davomi — Oqtogʻning eng baland joyi (751 m). Surxondaryo va Kofarnihon daryolari oraligʻida. Atrofi soyliklardan iborat. Neogen jinslaridan tuzilgan. Uchoʻchoq choʻqqisi yaqinidan neft va gaz konlari topilgan. Choʻqqi yonidan marmartosh tayyorlanadi.

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Surxondaryo viloyati
Uchqizil

Uchqizil — Surxondaryo viloyati Termiz tumanidagi qishloq, tuman markazi. Temir yoʻl stansiyasi, Termiz shahridan 20 km uzoqlikda, Uchqizil suv ombori sohilida. Aholisi 13,8 ming kishi (2004). Paxta tozalash zavodi, 4 qoʻshma, 6 kichik korxona, avtokorxona va boshqa sanoat va qurilish tashkilotlari, MTP, dehqon bozori bor. Umumiy taʼlim, bolalar musiqa va sport maktablari, kasb-hunar kollejlari, litsey faoliyat koʻrsatadi. Markaziy kutubxona va uning shoxobchalari, madaniyat uylari aholiga xizmat qilmoqda. Stadion va boshqa sport inshootlari, sayyohlik maskani mavjud. Markaziy kasalxona, poliklinika, tez tibbiy yordam stansiyasi, dorixona, Tibbiy tiklanish va fizioterapiya ilmiy tadqiqot instituti (Toshkent sh.)ning "Uchqizil" filiali ishlab turibdi. Uchqizil — Termiz yoʻnalishida avtobuslar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

 

Termiz tumani
Uchqizil suv ombori

Uchqizil suv ombori — Surxondaryo viloyati Termiz shahridan shimol tomonda, 20 km uzoklikda, Uchqizil razʼyezdi yaqinidagi suv ombori. Atrofi tepaliklar bilan oʻralgan taqasimon tabiiy chuqurlikda barpo etilib, 1957-yilda foydalanishga toʻliq topshirilgan. Umumiy hajmi 160 mln. m3, foydali xajmi 80 mln. m3. Zang kanali va uning Janubiy Zang suv keltirish kanali orqali Surxondaryo suvi bilan toʻldiriladi.

Suv omborining asosiy inshootlari: mayda donador qum bilan koʻtarilgan janubiy va gʻarbiy dambalar; minora koʻrinishidagi suv chiqargich va bosh rostlagich dambalar; 1150 m uzunlikdagi janubiy dambaning balandligi 11,5 m, tepa qismining kengligi 6 m, devorlari qiyaligining yuqori qismiga armobeton plitalar yotqizilgan. 2260 m uzunlikdagi gʻarbiy dambaning balandligi 5,2 m. Suv chiqargichdan 70 m masofada ochiq suv boʻlgich — bosh rostlagich qurilgan boʻlib, u suvni sharqiy va gʻarbiy taqsimlash kanallariga boʻlib beradi.

    

Suv omborlari
Uchqir gaz koni

Uchqir gaz koni - Buxoro viloyati Jondor tumanidagi kon, Gazli shahridan 40 km gʻarbda. 1960-yilda ochilgan, 1968-yilda foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi choʻl tekisligidan iborat. U.g.k. Uchqir strukturasi — shim.garbiy yoʻnalishda choʻzilgan braxiantiklinalda joylashgan. Strukturaning geologik tuzilishi uning yakinidan oʻtgan Buxoro yorigi taʼsirida murakkablashgan. Yuqori boʻr davrining senon yarusi gil qatlamlarining tagidagi burma gumbazi ikkita: shim.gʻarbiy va jan.sharqiy qubbalardan tarkib topgan. Ikkala qubbadagi gaz uyumlarining tashqi gazlilik tuzilishida chegarasi umumiy. U.g.k. koʻp qatlamli boʻlib, uning geologik tuzilishida paleozoy, mezozoy va kaynozoy jinslari mavjud. Gaz uyumlari quyi boʻr va yuqori yura davri yotqiziqlarida ajratilgan gorizontlarda topilgan. Gaz uyumida neft xoshiyasi mavjud. Uyumlar oʻlchami moye holda 25x11 km, bal. PO m va 14,5x7 km, bal. 28,0 m. Uyumlari qatlamli, gumbazsimon, 1530–1660 m va 1680–1770 m chuqurlikda ochilgan. Gazlilik may. 1630 ming m2. Gorizontlar kumli alevrolit, zich ohaktosh; dolomit, gil, alevrolit va qumtoshlar bilan qavatlangan ohaktoshlardan tarkib topgan. Ularning umumiy qalinligi 10–25 m. Uyumlar qatlamli, gumbazsimon, oʻlchami moye holda 17x5 km, bal. 46 m; 6,5X3,2 km, bal. 15 m va 22x 14 km, bal. 46 m. Hamma gorizontlardagi qatlam suvlari yuqori darajada minerallashgan boʻlib, namakob turiga mansub. Kimyoviy tarkibiga koʻra, xlorkaltsiyli. Mikrokomponentlardan: yod, brom, bor uchraydi. Kondan hozirgi kunda foydalanilmokda.
Uchquduq tumani

Uchquduq tumani — Navoiy viloyatidagi tuman. 1982-yil 25-martda tashkil etilgan. Shim.dan Qozogʻiston Respublikasi, gʻarbdan Qoraqalpogʻiston Respublikasi, jan.dan Buxoro viloyati va sharqdan Tomdi, Konimex tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 46,63 ming km². Aholisi 38,8 ming kishi (2004). Tumanda 5 qishloq fuqarolar yigʻini (Avangard, Boʻzdoʻngi, Mingbuloq, Oltintov, Uzunquduq) bor. Markazi — Uchquduq sh.

Tabiati. Tuman hududi viloyatning gʻarbida, Qizilqum choʻlida joylashgan. Relyefi, asosan, tekislik. Qizilqum choʻli qoʻylar uchun asosiy yaylov hisoblanadi. Iqlimi keskin kontinental. Yozi issiq, qishi sovuq. Yillik oʻrtacha tra 1 G, yanvarning oʻrtacha temperaturasi —6°, eng past tra —35°. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 27°, eng yuqori tra 45°. Vegetatsiya davri 190 kun. Yiliga 45-46 mm yogʻin tushadi. Yogʻin, asosan, qish va bahorda yogʻadi. Tuproqlari taqirli, sur qoʻngʻir va qumli tuproqlardan iborat. Yovvoyi oʻsimliklardan Qizilqum yaylovlarida saksovul, yantoq, adrasman, tuyaqorin, selin, quyonsuyak, qizilcha, tekisliklarda turangʻil, jiyda, yulgʻun, tol va boshqa bor. Beltov qirlarida oqshuvoq va shoʻralar oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan, togʻlarda qobon, quyon, jayran, boʻri, tulki, chiyaboʻri, yovvoyi mushuk, boʻrsiq, qoʻshoyoq, koʻrsichqon; sudraluvchilardan toshbaqa, ilonlar, har xil kaltakesaklar; qushlardan tuvaloq, toʻrgʻay, burgut yashaydi. Uchquduq tumani hududida Muruntov oltin koni joylashgan.

Aholisi, asosan, oʻzbek va qozoqlar, shuningdek, rus, ukrain, qoraqalpoq, tojik, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi.

Aholining oʻrtacha zichligi 1 km² ga 0,8 kishi. Shahar aholisi 25,3 ming kishi, qishloq aholisi 13,5 ming kishi (2004).

Xoʻjaligi. Tumanda 279 korxona, shu jumladan, 226 mikrofirma, 13 kichik, 13 oʻrta, 27 yirik korxona faoliyat koʻrsatadi. Undan tashqari, Uzbekistan—Rossiya „Promelektro“ qoʻshma korxonasi mavjud. Qishloq xoʻjaligida yaylov chorvachiligi (qoramol, qoʻy, jumladan, qorakoʻl qoʻylari va echki, yilqi, tuya boqiladi) rivojlangan. Uchquduq tumanidagi jamoa va shaxsiy xoʻjaliklarida 2,2 ming qoramol (shu jumladan, 1714 sigir), 137,3 ming qoʻy va echki, 1,7 ming yilqi, 1,2 ming tuya boqiladi. Parrandachilik bilan ham shugʻullaniladi (2004).

Tumandagi 22 umumiy taʼlim maktabi, shu jumladan, 1 gimnaziyada 8 mingdan ziyod oʻquvchi taʼlim oladi. Konchilik kasbhunar kolleji faoliyat koʻrsatadi (2004). 2 madaniyat uyi, 8 kutubxona, bolalar musiqa va sanʼat maktabi, stadion, sogʻlomlashtirish punkti, suzish xavzasi va boshqa sport inshootlari bor. Markaziy kasalxona, tibbiy sanitariya kismi, davlat sanitariya epidemiologiya nazorat markazi, sil kasalligiga karshi dispanser, poliklinika, ayollar va bolalar konsultatsiyasi, dorixona, 2 qishloq vrachlik punkti, 4 kasalxona faoliyat koʻrsatadi. Tuman markazi (Uchquduq) bilan ovullar oʻrtasida va Navoiy shahriga avtobuslar katnaydi. Tumanda „Dostik—Drujba“ gaz. chikariladi.

 

Navoiy viloyati tumanlari
Uchquloch

Uchquloch — Jizzax viloyati Forish tumanidagi shaharcha (1983-yildan). Shim.sharqdan Aydarkoʻl sohillariga yondosh. Tuman markazi (Forish)dan 12 km shim. da. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Jizzax (64 km). Axoliyey 4,7 ming kishi (2004).

Shaharchaning tarixiy nomi "Xonbandi" 10-asrda qoraxoniylar tomonidan qurilgan katta suv inshooti — toʻgʻondan olingan (hozirgacha saqlangan). Toʻgʻon tarashlangan granit va chidamli maxsus qorishmadan bunyod etilgan. Uning yonida suv ombori boʻlgan. Vaqt oʻtib soylardan oqib kelgan choʻkindilar, loyqa suv omborini toʻldirib, toʻgʻonni yaroqsiz ahvolga keltirgan. Shundan soʻng odamlar bu yerdan koʻchib ketgach, yashnagan voha dasht, choʻlga aylangan.

1930-yillarda Pistali togʻ tizmasida qoʻrgʻoshin, rux konlari topilishi munosabati bilan Uchquloch yaylovida 1960— 70 yillarda Uchquloch konchilar posyolkasi barpo etilgan. Xonbandi toʻgʻonidan 1,5 km janubida shaharcha qurildi. Unga Uchquloch nomi berildi. Konchilar posyolkasi ham U.ga ham qoʻshildi.

U.da, asosan, kon sanoati rivojlangan. Olmaliq konmetallurgiya ktining ruda koni, Gʻallaorol geologiyarazvedka ekspeditsiyasining guruhi, "Devon" korxonasi (marmar qazib olinadi), "Forteks" xususiy korxonasi (junni qayta ishlaydi), 2 umumiy taʼlim maktabi, kasalxona, poliklinika, tugʻruqxona, savdo, aloqa va kommunal xizmat koʻrsatish korxonalari va boshqa faoliyat koʻrsatadi. Shaharchaga Olmaliq — U., Jizzax — U., Yangiqishloq —U. yoʻnalishlari boʻyicha avtobuslar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Forish tumani
Uchquloch qoʻrgʻoshinrux koni

Uchquloch qoʻrgʻoshinrux koni — Jizzax viloyatining Forish tumanida, Nurota togʻlarining shim. togʻ oldi qismidajoylashgan. Jan.dan Xonbandi va shim.dan Shimoliy Uchquloch yoriqlari bilan chegaralangan. Kon geol. si 1951-yilda kompleks oʻrganilgan. Konning 2 ta uchastkasida mufassal qidiruv ishlari olib borilgan, bu uchastkalar baritpiritgalenitsfalerit rudali maydonlardan iboratligi maʼlum boʻldi. Uchquloch qoʻrgʻoshinrux konir.k. maydonida, asosan, devon, karbon (toshkoʻmir) davrlariga oid jinslar tarqalgan. Magmatik togʻ jinslaridan diabaz, gabbro, albitofir, kvarsli porfir va tuflar uchraydi. Uchquloch qoʻrgʻoshinrux konir.k.da ruda jismlari 50– 100 m dan 1100–1300 m gacha boʻlgan chuqurlikda joylashgan. Kondagi asosiy foydali qazilmalar — qoʻrgʻoshin, rux, mis. Uchquloch ruda maydoni Xonbanditogʻ gorst — antiklinalida joylashgan. Uchquloch qoʻrgʻoshinrux konir.k. sanoatbop kon, asosiy minerallari: galenit PbS (86,7% Pb), sfalerit ZnS (67% Zn), ikkinchi darajali minerallari xalkopirit, pirrotin, karrolit, kumush, oltin va boshqa Uchquloch qoʻrgʻoshinrux konir. k.ning zaxiralari S, toifasi boʻyicha: qoʻrgʻoshin — 2862,1 ming t, rux — 3140,8 ming t; S2 toifasi boʻyicha: qoʻrgʻoshin — 431,6 ming t va rux 214,07 ming t.
Uchqoʻrgʻon gidrouzeli

Uchqoʻrgʻon gidrouzeli - Norin daryosi quyi oqimida, Qirgʻiziston Respublikasida barpo etilgan yirik gidrotexnika inshooti; Kamma Namangan kapali va Chapqirgʻoq Uchqoʻrgʻon kanallariga suv olishni taʼminlaydi, elektr energiyasi ishlab chiqarishda foydalaniladi. Gidrouzel toʻgʻoni 1964—66 yillarda hozirgi koʻrinishda qurib bitkazilgan. Ombordagi suv bosimi 35,7 m dan 18,5 m gacha oʻzgarib turadi. Toʻgʻon jami 3300 m³/s gacha, shu jumladan, GES turbinasi orqali 760 m³/s suv oʻtkazish qobiliyatiga ega. Toʻgʻonning umumiy uz. 100 m, balandligi 56 m.

Uchqoʻrgʻon gidrouzeli tarkibiga suv tushirgichli beton toʻgʻon, chap qirgʻoq tuproq toʻgʻon, Katta Namangan va Chapqirgʻok, Uchqoʻrgʻon kanallarining bosh suv olish rostlagichlari, GES binosi va ochiq suv taqsimlash qurilmalari kiradi. GES oʻzanli tipga mansub boʻlib, uning binosi toʻgʻonning chap qirgʻogʻida joylashgan ikki agregatli blokdan iborat. Turbinalarga suv toʻgʻon tanasining yuqori qismida joylashgan suv olgichlar vositasida uzatiladi, ulardan pastrokda umumiy suv sarfi 2320 m³/s boʻlgan 8 ta tubidan suv tashlagichlar qurilgan. Suv olgich va tubidan suv tashlagichlarni bunday holatda qoʻllash turbinalarga turli oqiziqlarning tushishiga yoʻl qoʻymaydi.

 

Qirgʻiziston geografiyasi
Energetika
Qirgʻiziston gidroelektr stansiyalari
SSSR gidroelektr stansiyalari
Norin-Sirdaryo trakti
Elektr stansiyalar (kompaniya)
Diodor Ushakov

Diodor Vladimirovich Ushakov (1907, Xarkov gubernyasi — 1971.12.4, Toshkent) — teatr rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1965). Leningrad oliy badiiy texnika institutida taʼlim olgan (1926—30). 1937-yildan Oʻzbekistonda yashagan. Uning ijodi oʻzbek teatri dekoratsiyasi sanʼatida naturalistik holatlarga barham berishda muhim rol oʻynadi; I. Valdenberg bilan ijodiy hamkorlikda ishlab Toshkent shahri teatrlari uchun dekoratsiya va libos eskizlari tayyorladi. Hamza teatrining "Otello" (1941), "Romeo va Julyetta" (1956), "Hamlet" (1957), "Qonli sarob" (1964), "Sarvqomat dilbarim" (1964), "Qirol Lir" (1966) va boshqa spektakllari qamda Gorkiy teatrining "Soʻnggilar" (1939), "Dushmanlar" (1948), "Chin inson" (1954), "Qonli sarob" (1967) kabi spektakllari shular jumlasidan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1907-yilda tugʻilganlar
1971-yilda vafot etganlar
12-aprelda vafot etganlar
Konstantin Ushinskiy

Konstantin Dmitriyevich Ushinskiy (1823-yil 19-fevral (2-mart), Tula – 1870-yil 22-dekabr (3.01.1871), Odessa, Kiyevda dafn etilgan) – rus klassik pedagogi, Rossiyada ilmiy pedagogika va xalq maktabi asoschisi. Moskva universitetining yuridik fakultetini tugatgan (1844). Rossiyadagi turli maorif shoxobchalarida, jurnallarda ishlagan.

Ushinskiy pedagogik sistemasining negizi taʼlim va oʻqitish tizimida demokratlashtirishni talab qilishdan iborat boʻlgan. U birinchi boʻlib, pedagogika tarbiyaning ilmiy nazariyasi, degan fikrni ilgari surgan va buni isbot etgan. Ushinskiy pedagogika nazariyasining asosini tarbiyaning xalqchillik gʻoyasi – tarixiy jarayonda mehnatkash xalqning yaratuvchilik kuchini eʼtirof etish tashkil qilgan. Ushinskiy pedagogikani keng maʼnoda bir fan, tor maʼnoda tarbiya sanʼati deb hisoblagan. Ushinskiy tarbiyani shaxsni aqliy, axloqiy, estetik va jismoniy shakllantirishga qaratilgan yaxlit jarayon deb bilgan va bunda axloqiy tarbiya asosiy oʻrinni egallashi lozim deb hisoblagan. Maktabda oʻquvchilar mehnatiga taʼlim va tarbiyaning muhim omillaridan biri sifatida qaragan. Ushinskiy ning axloq va axloqiy tarbiya toʻgʻrisidagi qarashlarida xalqchillik gʻoyalari aks etgan. Ushinskiy yaxlit didaktik tizimni ishlab chiqqan. Unda taʼlim mazmunini tanlash hamda uni bolalarning yosh xususiyatlariga moslashtirish masalalari ochib berilgan. Ushinskiy oʻqitishning psixofizik tabiatini tadqiq etdi, diqqat, qiziqish, xotira, xayol, hissiyot, tafakkur kabi psixologik mexanizmlarni tahlil qildi. Oʻzining „Inson tarbiya predmeti sifatida“ degan asarida psixologiyani tajriba maʼlumotlariga asoslanib tuzishga harakat qildi. U bolalar psixologiyasi bilan taʼlimtarbiya psixologiyasini ishlab chiqqan. Maktabda ona tili darsiga katta ahamiyat berdi. Uning „Bolalar dunyosi va xrestomatiya“, (1861), „Ona tili“ (1864) kabi darsliklari mazmunining boyligi, tili va metodikasi jihatdan oʻz davrining eng namunali oʻquv kitoblaridir.

Manbalar 

1824-yilda tugʻilganlar
1871-yilda vafot etganlar
2-martda tugʻilganlar
3-yanvarda vafot etganlar
Ushr

Ushr, ashur, ashar (arab.) —1) oʻndan bir ulush; 2) daromadning oʻndan biri hisobidan olinadigan soliq turi. Musulmon mamlakatlarida natura shaklida (baʼzan pul bn) undirilgan. U. soligʻi har yili dehqonchilik, chorvachilik, baliqchilik mahsulotlari va boshqalardan olingan. Dastlabki davrlarda sayyidlar, yirik musulmon ulamolari, shuningdek, ayrim amirlar hamda "islom lashkariga oʻz ixtiyori bilan taslim boʻlgan" hududlar aholisidan undirilgan. U. olingan yersuv "mulki ushuriya" deb atalgan. Turli davrlarda U. shakli mahalliy shartsharoitga koʻra oʻzgargan. Masalan, Usmonli turk saltanatida — iqtoʻ, dimos, oʻnli, oʻntalik, salariyʼa, Eron, Buxoro amirligi va boshqa joylarda — daxyak deb yuritilgan. Oʻrta asrlarda (qisman yangi davrda). U. miqdori ba/zan dehqon daromadining 10% dan yarmigacha qismini tashkil etgan. Keyinchalik yangicha daromad soligʻi joriy etila boshlagach, U. deyarli hamma joyda (1918 y. Jazoirda, 1925 y. Turkiyada, 1935 y. Tunisda) bekor kilingan. Ammo ayrim musulmon davlatlari (Saudiya Arabistoni, Yaman Arab Respublikasi va boshqalar)da hozir ham mavjud. Oʻrta Osiyoda 20-asr boshigacha boʻlgan.

Soliqlar
Islom