MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kamol Mambetov

Mambetov Kamol (1940-yil 14-may, Kegeyli tumani — 2001-yil 10-sentyabr, Nukus) — Qoraqalpoq xalq yozuvchisi (1995), Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990), Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1991), filologiya fanlari doktori (1985), professor (1990).

Hayoti
1940-yil 14-mayda Kegeyli tumanidagi Mateke Jumanazarov fermer xo‘jaligida tug‘ilgan. 1958-yilda maktabni tugatgach, Toshkent Oʻrta Osiyo davlat universitetiga oʻqishga kiradi.
ToshDUning filologiya fakulteti jurnalistika boʻlimini tugatgan (1963). 1964-yilda aspiranturaga o‘qishga kirib, professor N.Mallayev rahbarligida „XIX asr qoraqalpoq adabiyotida Sharq klassiklari an’analari“ mavzusida dissertatsiya yozib, 1968-yil 20-noyabrda dissertatsiya ishini himoya qilgan va filologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan. 

Qoraqalpoq davlat pedagogika institutida katta o‘qituvchi, dotsent, O‘zbekiston Respublikasi badiiy filmlar studiyasi Qoraqalpog‘iston bo‘limi direktori, „Erkin Qaraqalpaqstan“ gazetasida muharrir (1963–1964), universitet qoraqalpoq adabiyoti kafedrasi mudiri (1976-1981), filologiya fakulteti dekani (1984-1986), universitet rektori (1986-1988), kafedra mudiri (1988-yildan), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi ijtimoiy rivojlanish, fan va madaniyat qoʻmitasi raisi (1995-1996), 1996-yil noyabr oyidan umrining oxirigacha filologiya fakulteti zamonaviy qoraqalpoq adabiyoti va adabiyot nazariyasi kafedra mudiri lavozimlarida ishlab kelgan.

1984-yilda „Qoraqalpoq adabiyotining kelib chiqishi va uning shakllanish yo‘llari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Ijodi 
Kamal Mambetovning „Turnalar“ (1974) hikoyalar toʻplami, „Men uni sevaman“ (1982) qissasi, „Vijdon“ (1991), „Turkiston“ (1994) romanlarida qoraqalpoq xalqi turmush tarzi, muammolari, quvonchu tashvishlari aks etgan. Uning ilmiy faoliyati qoraqalpoq adabiyoti tarixi, shakllanish bosqichlari oʻzaro taʼsir va adabiy aloqalari masalalariga, shuningdek, adabiyot tarixi muammolariga bagʻishlangan. Darslik va qoʻllanmalar yozgan:

„Qadimgi qoraqalpoq adabiyoti“, 1991; 

„Adabiyot nazariyasi“, 1995; 

Lotin grafikasi asosida qoraqalpoq adabiyoti, 2000.

Adabiyotlar 
XX asr qoraqalpoq adabiyotida sharq klassik anʼanalari, T., 1968; Navoiy va qoraqalpoq adabiyoti, T., 1991.

Manbalar 

Qoraqalpogʻistonlik yozuvchilar
Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureatlari
Suluvxon Mambetova

Suluvxon Mambetova (1933.1.1, Chimboy) — qoraqalpoq aktrisasi va xonandasi. Qoraqalpogʻiston (1963), Oʻzbekiston (1969) xalq artisti. Nukus musiqaxoreografiya bilim yurtining vokal boʻlimini tugatgan (1967). Chimboy tuman teatri aktrisasi (1948— 50), Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston davlat filarmoniyasi (1950—67), Qoraqalpogʻiston radio va televideniyesining xalq cholgʻulari orkestri (1967-yildan) yakkaxon xonandasi. Shirali, ifodaviy imkoniyatlarga boy ovoz sohibasi. Repertuaridan qoraqal-poq xalq qoʻshiqlari, "Alpomish", "Gʻarib oshiq", "Sayotxon Hamro" kabi dostonlardan parchalar ("Miyan koʻl", "Bibisanam", "Tog orasida", "Eshboy", "Muxalles", "Sanam keldi" va boshqalar), zamonaviy qoʻshiqlar ("Quvontirar meni", "Yangajon", "Dutorim mening", "Oltin qoʻllar", "Intizoringman" va boshqalar), qoraqalpoq kompozitorlari asarlari (A. Sultonov, "Gong shamollari"; X. Turdikupov, "Doʻstimga", "Shodlik sozi"; "Qadringni bil", "Boʻlmasa" va boshqalar), shuningdek, oʻzbek (Sayfi Jalil, "Noz etma"; M. Mirzayev "Ey, Vatan", "Sochlarim tolimtolim" va boshqalar), turkman ("Avezim", "Goʻroʻgʻli" dostonidan) va boshqa xalqlar qoʻshiqlari oʻrin olgan.

Manbalar 

1933-yilda tugʻilganlar
1-yanvarda tugʻilganlar
Mame

Mame (oʻzlarini mam deb atashadi) — Gvatemala (250 ming kishi) va Meksika bilan qoʻshni tumanlarda (10 ming kishi) yashovchi indeys xalqi. Mayyakiche oilasiga mansub tillarda soʻzla-shadi. Dindorlari, asosan, katoliklar.

Manbalar 

 

Aborigenlar
Tursunoy Mamedova

Tursunoy Sotiboldiyevna Mamedova (1941.14.10, Uchqoʻrgʻon tumani — 1996.4.5, Namangan) — xonanda. Oʻzbekiston xalq artisti (1991). Namangan teatri (1957—62 va yana 1972-yildan) da, 1962—72 yillar Muqimiy teatrida ishlagan. "Singillar kissasi" spektaklidagi Iqbol uning sahnada yaratgan ilk obrazidir. M. murakkab obrazlarning eng nozik qirralarini, ichki kechinmalarini tomoshabinga taʼsirli kilib tasvirlagan. M.ning aktyorlik mahorati Omina ("Sindirilgan koʻza"), Mo-him ("Tohir va Zuxra"), Oftob ("Mashrab"), Sanobar ("Hamza"), Ajar ("Suymaganga suykanma"), Zebi ("Xolisxon"), Oqqiz ("Ravshan va Zulxumor"), Joʻraxon ("Fargʻona hikoyasi"), Gulshan ("Guli siyoh"), Oysuluv ("Jon qizlar"), Manzura ("Gavhari shamchiroq") va boshqalarda, ayniqsa, "Yusuf va Zulayho" musiqali dramasidagi Zulayhoda, dramatik mahorati esa I. Drutsening "Kase Mare" psixologik dramasidagi Vasilutseda alohida namoyon boʻldi. M.,shuningdek, "Bobur" videofilmida Bobur mirzoning onasi — Qutlugʻnigor, "Kecha va kunduz" videofilmida Xadicha kabi rollarni ijro etgan. U xalq qoʻshiklari, lapar va termalarni oʻz doirasi joʻrligida aytishda yetakchi ijrochilardan boʻlgan. "Ishqingni avayla", "Laylomisan san", "Dilda ishqing" kabi ashulalari bilan tanilgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1941-yilda tugʻilganlar
1996-yilda vafot etganlar
14-oktabrda tugʻilganlar
4-mayda vafot etganlar
Mamison dovoni

Mamison dovoni — Katta Kavkazning Bosh, yaʼni Suvayirgʻich tizmasining markaziy qismidan oʻtgan dovon. Ardon daryosi vodiysidan Rioni daryosi vodiysiga oʻtiladi. Bal. 2829 m. Mamison dovoni orqali Alagir shahridan Kutaisi shahri (Gruziya)gacha Osetiya harbiy yoʻli oʻtgan.

Manbalar 

 

Gruziya geografiyasi
Dovonlar
Mamlakatni havo hujumidan mudofaa qilish qoʻshinlari

Mamlakatni havo hujumidan mudofaa(HHM) qoʻshinlari — mamlakat hududini havo hujumidan mudofaa qilish maqsadida tuziladi. Qoʻshinning vujudga kelishi va rivojlanish tarixi aviatsiyaning paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Aviatsiyadan harbiy maqsadda foydalanish unga qarshi kurashuvchi maxsus qoʻshin tuzish zaruratini keltirib chiqardi. Natijada 1913-yil Fransiyada, 1914-yil Rossiya va Germaniyada havoga qarata otadigan qurollar paydo boʻldi. Keyinchalik dushman aviatsiyasiga qarshi aerostatlar, qiruvchi samolyotlar vujudga keldi. Masalan, Rossiyada (1917-yil oktabrda) bir necha zenit batareyalari tuzildi. Mamlakatning yirik markazlarini havo hujumidan mudofaa qilish prinsipi ishlab chiqildi.

1950-yillarning oʻrtalarida qurolli kuchlarda yadro qurolining paydo boʻlishi, raketasozlik va aviatsiyaning rivojlanishi natijasida Mamlakatni havo hujumidan mudofaa qilish qoʻshinlarih.m.q.q.ning taraqqiyotida yangi bosqich boshlandi. Qoʻshinlar yangi jangovar texnika bilan qurollantiriddi.

Oʻzbekiston Qurolli Kuchlarida bu qoʻshin 1992-yil 14-fevralda tuzildi. Bu qoʻshinlar oʻz jangovar vazifalarini Qurolli Kuchlarning boshqa turlari bilan mustahkam aloqada turib amalga oshiradilar. Mamlakatni havo hujumidan mudofaa qilish qoʻshinlarih.m.q.q. tarkibiga zenitraketa, aviatsiya va radiotexnika qoʻshinlari hamda turli maqsadda tuzilgan maxsus qoʻshinlar kiradi. Bu koʻshinlar tashkiliy jihatdan qoʻshilma, qism va boʻlinmalardan hamda front orqasi qismlaridan iboratdir. Mamlakatni havo hujumidan mudofaa qilish qoʻshinlarih.m.q.q. aviatsiyasi tovushdan tez uchadigan hamda raketa qurollari bilanjihozlangan qiruvchi samoletlarga ega. Radiotexnika qoʻshinlari esa zamonaviy radiolokatsion st-yalar bilan qurollangan.

Manbalar
Mamlakatshunoslik

Mamlakatshunoslik - geografiyaning aniq hududlar (materiklar, mamlakatlar, yirik rayonlar)ni oʻrganish bilan shugʻullanadigan tarmogʻi. Mamlakatshunos-geograf ushbu hududlarni oʻrganish natijalari asosida ularda koʻpchilik qududlarga xos boʻlgan va shunga mos ravishda tabiiy va iqtisodiy geogr. tomonidan belgilangan umumiy qonuniyatlarning qanday namoyon etilishini taxlil qiladi.

M. — antik dunyoda vujudga kelgan va odamlarning turli mamlakatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni bilib olish amaliy ehtiyojlari orqali shakllangan. Bir necha ming yilliklar davomida, Gerodotdan boshlab Strabongacha, u mamlakatlar tabiati va xalqlarining hayotini qamrab olgan holda, universal harakterga ega boʻlgan. Koʻpincha, bunday asarlarning mualliflari ushbu mamlakatlarda boʻlib kelgan sayohatchilarning oʻzlari edilar. Mualliflarning taʼrifida ularning diqqatini tortgan barcha hodisalar joy olgan, hikoya qilish tartibini esa odatda, sayohatning yoʻnalishi belgilar edi. Bu asarlarning koʻpchiligida yirik boʻlinmalarga ajratish (tabiat, aholi, xoʻjalik va h.k.)ning aniq sistemasi boʻlmagan.

Fanning ayniqsa, 20-asrdagi rivoji natijasida tabiiy va iqtisodiy geogr. bir-biridan keskin ajraldi. Ularning har qaysisining tarkibida tor yoʻnalishdagi geografik fanlar sistemasi (iqlimshunoslik, tuproq-shunoslik, geomorfologiya, aholishunoslik va h.k.) shakllandi. Bu boʻlinish, oʻz navbatida hududlar (mamlakatlar, rayonlar) boʻyicha maʼlumotlar sinteziga boʻlgan ehtiyojning kengay-ishiga olib keldi. Shuning uchun geo-graflarning tabiatning ayrim komponentlari va xoʻjalikning sohalari boʻyicha ixtisoslashuvi bilan birgalikda hududlar boʻyicha ham ixtisoslashuvning rivojlanishi kuzatiladi, kompleks M. harakteriga ega boʻlgan ehtiyoj vujudga keladi. Ayrim geografik fanlarning rivojlanishi M.ka oid asarlarni yanada balandroq darajaga koʻtarishga imkoniyat yaratdi. Bu esa M.ka doir yozilgan tavsiflarning tuzilishi va mazmuniga taʼsir qildi, oʻrganilayotgan mamlakatning oʻzaro bogʻliq voqea va hodisalarning asosiy toifalari boʻyicha sistematik taʼriflashga yordam berdi. Mustaqil ahamiyatga ega boʻlishi bilan birgalikda bundam M. taʼriflar tarmoqlar uchun ham qimmatlidir.

Shu bilan birga M. asarlari katta ahamiyatga ega. M.ningumumtaʼlim fanlaridan biri sifatidagi ahamiyati oʻrta va oliy maktabda katgadir.

Manbalar
Mamluklar

Mamluklar (arab tilida. — qul, xususan — oq qul) — Misrda hukmronlik qilgan Ayyubiylar sulolasi (1171—1250)ning soʻnggi hukmdorlari qoʻshinini tashkil qilgan, naslnasabi turkiy va Kavkaz xalqlari (gruzin, cherkas va boshqalar)dan boʻlgan quljangchilar. Ularni yoshligidan oʻgʻirlab olib ketishgan va maxsus harbiy ilmga oʻrgatishgan. Ular nihoyatda qahrli, jasur boʻlgan. Eng jasurlari oddiy M.dan sarkarda, podsho darajasigacha koʻtarilgan. Ulardan ayyubiylarning xos qoʻshini (gvardiya) tashkil etilgan. Mamluklar 1250-yildan Misrda (1517-yilgacha) va Suriyada (1516-yilgacha) davlatni mustaqil boshqarishgan. M.ning 2 sulolasi (Bahriylar va Burjiylar) mavjud boʻlgan.

Yana qarang 

 Mamluklar davlati

Manbalar
Mamluklar davlati

Mamluklar davlati — Misrda (1250—1517) va Suriyada (1516-yilgacha) oʻrta asrlarda mamluklar sulolasi boshqargan davlat. 1250-yil mamluk harbiy boshliqlari ayyubiylarni taxtdan agʻdarib hokimiyatni qoʻlga kiritgan. Mamluklarning 2 sulolasi maʼlum: Bahriylar (asosan, turkiy qavmlardan boʻlib 1250—1390-yillarda hukmronlik qilgan) va Burjiylar (asosan, kavkazliklar 1390—1517-yillarda hukmronlik qilgan). Mamluklar (ularning soni 9— 12 mingga yetgan) 24 ta bey qoʻmondonligi ostida xizmat qilishgan. Ushbu beylar yirik mulkdorlar boʻlib, eng yaxshi yerlar, davlatning hunarmandchilik korxonalari, bojxonalardan keladigan daromadlar va boshqa ga egalik qilganlar. Mamluklar davrida, 13—14-asrlarda davlat boshqaruvi tizimi isloh qilingan, sunʼiy sugʻorish tizimi yaxshilangan, madaniyatning yuksalishi kuzatilgan. Mamluklar ilgari davrlarda shakllangan harbiylen tizimini saqlab qolganlar.

13-asrda mamluklar qushini moʻgʻullarni tormor etadilar (1260-yil 3-sentabrdagi Ayn-Jolut jangi), salibchilarni Falastin va Suriyadan siqib chiqarganlar (1268), ismoiliilar — hashshoshiylarni tormor keltirganlar (1273). Mamluklar davlatining eng yirik sultonlari: Oybek (1250-57), Beybars I (1260-77), Qalovun (1279—90), Barsbey (1422—38), Gʻuriy (1501 — 16). 1516—17 yillarda turk sultoni Salim I qoʻshinlari Suriya, Misr va Falastinni bosib olib, Mamluklar davlatini tugatgan. Turklar bosqinidan keyin Misrdagi yerlarning bir qismimamluk zodagonlariga qoldirilgan, buni evaziga ular Qohiradagi turk poshosiga oʻlpon toʻlashlari lozim boʻlgan. 17-asr oxiridan Usmonli turk imperiyashning zaiflashuvi oqibatida mamluklar amalda oʻz hukmronliklarini tiklashgan. Faqat Misr poshosi Muhammad Ali (1805—48 yillarda hokimlik qilgan) davridagina mamluklardan yerlar tortib olingan, 1811-yil esa mamluk beylari yoppasiga qirib tashlangan.

Manbalar 

Turkiy davlatlar
Mamont

Mamont () — fillar oilasiga mansub qirilib ketgan sut emizuvchi xayvon. Pleyston 2-yarmida Yevropa, Shimoliy Osiyo va Janubiy Amerikada yashagan. Suyak qoldiklari Tosh davrida odamlar yashagan joylardan, yaxshi saqlangan jasadlari Sibir va Alyaskada muz qatlamlaridan topilgan. Mamontning boʻyi 2,5—3,5 m, ogʻirligi 7 t gacha, oyoqlari kalta, juni uzun boʻlgan. Ogʻzidan chiqib turadigan tishlarining uz. 4 m, ogʻirligi 100 kg gacha kelgan. Bu tishlar yordamida Mamont qishda qor ostidan ozigʻini kovlab olgan. Jagʻ tishlari yordamida dagʻal usimliklardan iborat ozigʻini maydalagan. Mamontning topilgan qismlaridan tiklangan tulumi va skeleti Rossiya Fanlar akademiyasi Zoologiya instituti muzeyiga (Sankt-Peterburg shahri) qoʻyilgan.

Manbalar
Mamont daraxti

Mamont daraxti, sekvoyya, sekvoyadendron (Sequoia, Sequoia-dendron) — taksodiydoshlar oilasiga mansub bir uyli daraxtlar turkumi. Boʻyi 100 m cha, tanasining diametri 6–10 m. 2 ming yilcha yashaydi. Shim. Amerikaning gʻarbiy sohillarida va Kaliforniyada usadi. Mamont daraxtining yogʻochi pishiq, binolar va gidrotexnik in-shootlar qurishda, temir yoʻl shpallari, telegraf ustunlari va mebel tayyorlashda ishlatiladi. Doim yashil Mamont daraxti va gigant Mamont daraxti degan turi bor. Oʻzbekistonda manzarali usimlik sifatida ustiriladi.

Manbalar
Mamont gʻori

Mamont gʻori () — dunyodagi eng katta karst gorlaridan biri. Appalachi togʻi etagidagi Kamberlend platosida, Luisvill shahri yaqinida (AQShning Kentukki shtatida) joylashgan. Murakkab 5 yarusli (qavatli) boʻshliqlar 300 m chuqurlikdagi ohaktoshli jinslar orasida hosil boʻlgan. Tekshirilgan qismida 225 yoʻlak, 47 tepasi gumbazsimon boʻshliq, 23 chuqur oʻra (shaxta) bor. Boʻshliqlarning umumiy uz. 74 km. M.gʻ.da yer osti daryolari bor, ular Grinri-ver dare sistemasi bilan bogʻlangan. Fop ichidatra doim 13°. Gʻorda qorongʻilikda yashashga moslashgan koʻr chigirtka va Urgimchaklar, suv havzalarida kur baliq va qisqichbaqalar yashaydi. 1973-yilda gʻorning qushni Flintrij gʻori bilan bogʻlanganligi aniqlandi. Ularning umumiy uz. 500 km ga yetadi. Turizm rivojlangan. Milliy park tashkil etilgan (1926).

Manbalar 

    

Gʻorlar
Yoʻldosh Mamutov

Yoʻldosh Mamutov (1914.2.11, Chimboy — 1991.12.5, Nukus) — qoraqalpoq aktyori. Oʻzbekiston xalq artisti (1957). Teatr sanʼati instituti (Moskva)ning Qoraqalpoq studiyasini tugatgach (1939), Qoraqalpoq teatrida aktyor va rejissyor M. koʻp qirrali aktyor boʻlib, ijodi tasviriy vositalarga boyligi bilan harakterlanadi. Aktyor sifatida Alpomish ("Alpomish"), Globa ("Rus kishilari"), Avaz ("Suymaganga suykanma"), Gʻarib ("Oshiq Gʻarib"), Berdaq ("Berdaq") kabi rollarni ijro etgan. "Oy-gul va Obod", "Berdaq" (J. Oymirzayev, J. Shomuratov), "Ipak qiz" ("Qizjibek", Gʻ. Musrepov), "Tugallanmagan portret" (S. Tojimurodov), "Yoshlikda bergan koʻngil" (3. Fatxullin), "Xotinimning eri" (G. Xugayev) kabi spektakllarga rejissyorlik qilgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureata (1974). ... MAH (yun. mania — shaydolik, ishqibozlik, qiziqish) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning ikkinchi qismi boʻlib, birinchi qismdan anglashilgan biror narsaning ashaddiy ishqibozi degan maʼnoni bildiradi.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Mana

Mana:

 Maná - 1978-yilda tashkil etilgan Meksika pop-rok guruhi.
 Mana- yaponcha videooʻyinlar seriyasidir.
 Mana — Nemesea simfonik metal guruhining albomi.
 Mana-Finlandiyaning Lordi og'ir metal guruhining barabanchisi.

Yana qarang 

 mana
Ensiklopediya
Managua

Managua — Nikaragua poytaxti, mamlakatning sanoat va madaniy markazi. Managua koʻlining janubi-sharqiy sohilida, 60 m balandliqda joylashgan. Iqlimi tropik iqlim, oʻrtacha yillik temperatura 27°. Yiliga oʻrtacha 1210 mm yogʻin yogʻadi. Atrofidagi shaharlar bilan mustaqil maʼmuriy birlik — milliy okrugni tashkil etadi. Aholisi 1,2 mln. kishidan ziyod (1990-yillar oxiri).

Managuaga ispanlar tomonidan indeyslar qishlogʻi oʻrnida asos solingan. 1846-yildan shahar maqomini olgan. 1858-yildan Nikaragua poytaxti. 1912—25 va 1926— 33 yillarda shaharni AQSH qoʻshinlari ishgʻol qilib turgan. Managua shahridagi zamonaviy binolar.

Managua— temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Panamerika shossesi shaharni Meksika shaharlari va Markaziy Amerika davlatlari poytaxtlari bilan bogʻlaydi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. M.da koʻn-poyabzal, toʻqimachilik, kimyo, oziqovqat, metallsozlik, mebel, sement sanoati korxonalari mavjud. Shahar yaqinida neftni qayta ishlash zavodi joylashgan. M.da Markaziy Amerika universiteti boʻlimi, Milliy universitet fakultetlari, texnika instituti, milliy arxiv, milliy muzey, milliy teatr bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan Milliy saroy, ratusha, sobor saqlangan. Zamonaviy binolardan Prezident saroyi, vakolatxonalar, hukumat bi-nolari, mehmonxona qurilgan. Shahardan 22 km sharqda Tipitapa balneologik kurorti joylashgan. Shahar 3 marotaba (1885, 1931, 1972) kuchli zil-zyladan vayron boʻlib, qayta tiklangan.

Manbalar 

Nikaragua
Manama

Manama (arab. المنامة Al-Manāmah) — Bahrayn davlatining poytaxti (1971-yildan). Bahrayn orolining shimoli-sharqiy qismidagi Ar-Rummon yarim orolida joylashgan. Aholisi shahar atrofi bilan 157,4 ming kishi (2010).

Tarixi 
Shahar bir necha bor bosqinchilikni boshidan kechirdi. 1521-yil shaharni portugallar bosib oldi. 1783-yildan boshlab Halifaxlar sulolalasining qoʻliga oʻtdi. 1971-yildan boshlab Bahraynning poytaxtiga aylandi.

Transporti 
Mamlakatning Fors qoʻltigʻidagi asosiy porti. Damba orqali Muharrak orolidagi Muharrak shahri bilan bogʻlangan. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega.

Sanoati 
Manamada neftni qayta ishlash zavodi, neft kimyosi kombinati, alyuminiy zavodi, kema taʼmirlash korxonasi, mayda va oʻrta yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari, universitet bor. Hunarmandchilik rivojlangan. Dengizdan baliq ovlanadi, marvarid va sadaf olinadi.

Iqlimi 
Iqlimi tropik iqlim. Yanvarning oʻrtacha harorati 16 °C, avgustniki 37 °C. Yiliga oʻrtacha 90 mm yogʻin yogʻadi.

Hamdoʻst shaharlar 
 , Al-Quvayt 
 , Doʻha
 , Tunis (1999)
 , Tripoli (1977)
  Chikago, (2004)
 , Dubay
 , Quddus
 , Chiangmay

Manbalar 

 

Bahrayn shaharlari
Manaplar

Manaplar — qirgʻiz qabilalari urugʻ zodagonlari (biylar, harbiy boshliqlar va boshqalar). 19-asr boshidan M.ning imti-yozlari meros boʻlib qoladigan boʻlgan. Ular ogʻa M. va ularga tobe boʻlgan kichik (chala) M.ga boʻlingan. M. koʻplab qoramol, keng yaylov va boshqalarga ega boʻlishgan. Chor xukumati Qirgʻizistonni bosib olgandan soʻng , M. uning ishonchli tayanchiga aylangan. 1919—24 yillarda shoʻro hukumatiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolonlarda faol qatnashganlar. Manap unvoni 20-yillarning oxirida bekor qilingan.

Manbalar
Manas maqbarasi

Manas maqbarasi - Qirgʻizistondagi meʼmoriy yodgorlik (1334). Talas shim.-sharqida joylashgan. Amir Abukning qizi Kanizakxotunga atab qurilgan. Xalq orasida qirgʻiz xalq eposi qahramoni Manas nomi bilan yuritiladi. Maqbara pishiq gʻishtdan qurilgan. Murabba tarxli, bir xonali, gumbazi 16 qirrali (qobirgʻali). Bosh tarzi chuqur ravoqli, ustungoʻshalar ishlangan. Peshtogʻi islimiy naqsh va nasx yozuvi bilan uygʻunlashtirib nafis bezatilgan, ikki yoniga guldastalar oʻrnatilgan. Oʻyma koshinlar bilan qoplangan bosh tarzi yaxshi saqlangan. Maqbaraning ichki va tashqi peshtoqlaridagi mujassamot birligi va uygʻunlik unga salobat bagʻishlagan.

Manbalar 

Qirgʻiziston meʼmoriy yodgorliklari‎
Manas choʻqqisi

Manas choʻqqisi - Talas Olatovi tizmasidagi choʻqqi. Tizmaning gʻarbiy qismida, Qirgʻiziston Respublikasi hududvda joylashgan. Balandligi 4484 m. Perm — trias davrining granitoidlari, porfirit va boshqalardan tashkil topgan. Choʻqqining yon bagʻirlari tik, muzliklar bilan qoplangan. Relyefi kuchli parchalangan. Muzliklar bilan qoplangan karr va sirklar choʻqqining relyefini murakkablashtiradi. Yon bagʻirlaridagi alp va subalp oʻtloqlardan yaylov sifatida foydalaniladi. Manas choʻqqisi kirgiz eposi qahramoni Manas nomiga qoʻyilgan.

Manbalar 

Togʻlar
Qirgʻiziston geografiyasi
Manat

Manat — 1) Turkmaniston Respublikasi pul birligi. 1993-yil 1-noyabrda muomalaga chiqarilgan 1 M.= 100 tenge. Xalqaro ifodasi TUM. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari = 5200 M. (2003, mart); 2) Ozarbayjon Respublikasi pul birligi. 1992-yil 1-yanvarda muomalaga chiqarilgan. 1 M.—100 gepik. Xalqaro ifodasi AZM.

Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari = 4881 M. (2003, mart).

Manbalar
Manaus

Manaus — Braziliyaning shimolidagi shahar, Riu-Negru daryosining Amazonka daryosiga quyilish joyida. Shahar tropik oʻrmonlar orasida joylashgan. Amazonas shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 1,4 mln. kishi (2000). Braziliya Amazoniyasining muhim iqtisodiy, madaniy va savdo markazi. Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. Amazonka daryosi boʻyida dengiz kemalari kira oladigan port mavjud, chetga kauchuk, braziliya yongʻogʻi, kakao, qimmatbaho yogʻoch va boshqa chiqariladi. Yogochsozlik, toʻqimachilik (jut), oziqovqat, tamaki sanoati korxonalari bor. Kauchuk qayta ishlanadi, qurilish materiallari tayyoralanadi. Neftni qayta ishlash va kimyo sanoati rivojlanmoqda. Geogr. va Amazoniya tarixini oʻrganish instituti, Filol. akademiyasi, universitet, botanika bosh, muzey bor. Shaharga 1669-yilda asos solingan.

Manbalar
Manba

Manba  so`zi arab tilidan kelib chiqgan منبع منابيع نبع— daryoning boshlanish (suv oladigan) joyi (muzlik, qorlik, buloq, botqoqlik). Koʻpincha, M. deb oqimning doimiy oʻzani boshlanadigan joyga aytiladi. Koʻp sonli manbalarga ega boʻlgan daryo tizimida uzoqroqdagisi va eng sersuvlisi bosh M. hisoblanadi. Baʼzida daryoning bosh oʻzani va uning manbasi turli nomlarda boʻlishi mumkin, masalan, Amudaryo — Panj va Vaxsh daryolari, Sirdaryo — Norin va Qoradaryo, Zaraf-shon — Mastchoh va Fondaryolarning qoʻshilishidan hosil boʻladi.

Manbalar
Manbalar

Manbalar, tarixiy manbalar — oʻtmishda odamzod qoʻli bilan bunyod etilgan tarixiy jarayon izlarini oʻzida aks ettiruvchi va kishilik jamiyati tarixini oʻrganish imkonini beruvchi hozirgi kungacha saqlangan har qanday osori atiqa, yozma manba, maʼnaviy (til, eʼtiqod, urf-odat) qadriyatlar. M. tarixiy tadqiqotlarning asosiy poydevori hisoblanadi. Ularni keng koʻlamda sinchiklab oʻrganmasdan turib kishilik jamiyatining tadrijiy taraqqiyoti tarixini tahlil qilib boʻlmaydi. M.ning xili nihoyatda koʻp, ammo maʼlum darajada aniq va toʻla maʼlumotlarga ega M. majmuasi cheklangan. Yozuv hali yuzaga kelmagan ibtidoiy jamoa davridan faqat moddiy madaniyat qoldiqlari (turar joy, makon, manzil, mehnat qurollari) saqlangan xolos. Ulardan, asosan, ibtidoiy jamiyat davri hayotini, qisman qad. dunyo va oʻrta ayerlar tarixini tadqiq etishda foydalaniladi.

Ishlab chiqaruvchi xoʻjaliklar (dehqonchilik, chorvachilik, hunarmandchilik), savdo-sotiq munosabatlari yuzaga kelib rivoj topgan sivilizatsiya davri tarixini oʻrganishda esa yozma manbalar birinchi darajali ahamiyat kasb etadi. Bu davr M.ining soni va sifati kishilik jamiyatining maʼnaviy kamoloti, xususan, yozuv va xatsavodning yuksakligiyu qanchalik tarq-algani va yozma M.ning saqlanish holatiga bogʻliq boʻlgan. Shu boisdan bizning davrimizgacha, ayniqsa, qad. yozma manbalar oz saqlangan boʻlsa, keyingi tarixiy davrlar uchun xos hisoblangan tosh, sopol, qayin poʻstlogʻi, pergament va qogʻozga bitilgan, shuningdek, bosma asarlar keng tarqalgan.

Yozma tarixiy M., shubhasiz, kishilik jamiyatining ijtimoiy va shaxsiy faoliyati natijasida yuzaga kelgan. M. shartli ravishda 8 turkumga boʻlinadi: yozma, ashyoviy, etnografik, lingvistik, toponimik, ogʻzaki (folklor), kino, fono va fotomateriallar. M.ni turkumlarga boʻlish, ularning yuzaga kelishi, tadqiqot qilish, mu-alliflarini aniqlash, haqqoniyligi va toʻlikligini belgilash kabi masalalar bilan manbashunoslik fan i shugʻullanadi.

Adabiyot 
 Arsixovskiy A. V., Arxeologiya asoslari, T., 1970; Kabi rov J., Sagdullayev A., Oʻrta Osiyo arxeologiyasi. T., 1990; Ahmedov B., Oʻzbekiston xalqlari tarixi manbalari, T., 1991.

Abdulahad Muhammadjonov.

Manbalar