Iskandar Salis ordeni

Iskandar Solis („Aleksandr quyoshi“) ordeni 1894-yil yoki 1898-yilda Buxoroda amir Abdulahadxon tomonidan taʼsis etilgan. Orden Rossiya imperiyasi ordenlari namunasi asosida yaratilgan. U Buxoro amirligining uchinchi eng yirik, yuqori darajali ordeni (Buxoroi Sharif, Buxoro davlati Toji ordenidan soʻng) hisoblangan. Bu orden imperator Aleksandr III xotirasi uchun taʼsis etilgan, shu sababdan orden bilan faqat yuqori martabali rus amaldorlari mukofotlangan. Amir Olimxon “Buxoro xalqining hasrati tarixi” asarida “Iskandar solis” nishoni eng muhim nishonligi va u bilan mansabdor shaxslar, harbiy zobitlar mukofotlanishini qayd etib o‘tgan.

Orden tavsifi 
1904-yilda Smolenskda nashr etilgan „Xotira kitobi“da  yozilishicha, orden toza oltindan tayyorlangan qisqa nurli sakkiz qirrali yulduz shaklida bo‘lib, emalli naqshga ega bo’lgan. Markazidagi doirada to‘rtta brilliant uchburchak shaklida joylashtirilgan bo’lib, “A” harfini anglatadi. Uning ichidagi kichik doirada brilliant bilan o‘ralgan arab raqamidagi “3” soni berilgan. Ordenga mayda arab yozuvida “Nishoni Iskandari solisi dorus-saltanati Buxoroyi Sharif” (Buxoroyi Sharif saltanatini Iskandar uchinchi nishoni) deb yozilgan.

Iskandar Solis ordeni qanday taqilishi, uning belgilari uzoq vaqt davomida fanga maʼlum emas edi, lekin oʻz tadqiqotlarida amirning fotosuratiga tayangan I. G. Spasskiyning taxminiga koʻra, orden koʻkrakning chap tomoniga taqilgan.

Rus falerist olimi I. V. Mojeyko Iskandar Salis ordeni belgilari haqida batafsilroq maʼlumot beradi: „nishonning oltin  ilgagi ham uchburchak shaklda bo‘lib, emal bilan naqshlangan. Orden lentasi qora-qizil rangda, o’rtasida oq chiziqli bo‘lgan. Ammo ayrim ma’lumotlarda lenta ko’k rangda bo’lganligi qayd etilgan. Biroq, tasmaning rangi haqida fikrlar turlicha. Baʼzi manbalarga koʻra, ordenning oʻrtasida oq chiziq yuritilgan koʻk rangda boʻlgan.

Iskandar Solis ordeni bilan taqdirlanganlar 
Buxoro ordenlari bilan taqdirlashda doimo amirning farmoni chiqarilgan. Farmon matni mazmuni ko‘pincha o‘xshashdir. Podsho hukumati Buxoro amirligida siyosiy agentlik tashkil etgach, amirning imperiya fuqorolarini mukofotlagani haqidagi farmonlari doimo siyosiy agent tomonidan tasdiqlangan va muhrlangan. Forsiy yozuvdagi farmonga rus tilida tarjimasi ilova qilingan. 
Amir Abdulahad Peterburgga 1897-yilgi sayohati davomida, Turkiston general-gubernatori S.Duxovskiyni brilliant bilan bezatilgan “Iskandar solis” ordeni bilan taqdirlagani ma'lum. Bu orden bilan taqdirlanganlar orasida quyidagi shaxslar bor:
 Nikolay II
 Knyaz Mixail Aleksandrovich (1898-yil 19-mayda)
 Graf Sergey Vitte (1902-yilda)
 Pyotr Stolipin (1906-yil 7-dekabr Buxoroda)
 Vladimir Suxomlinov (1909-yilda)
 Mixail Dragomirov (1898-yilda)
 Mixail Xilkov
 Aleksandr Mosolov
 Aleksandr Rediger
 Aleksandr Polivanov
 Georgiy Shervashidze
 Pavel Mishchenko

Shunigdek, Buxoro amirligi tomonidan orden va medallarning qancha miqdorlarda berilganligi masalasi hozirgacha aniq emas. Buxoro amirligining koʻplab ordenlari bugungi kunda Ermitaj, Buxoro davlat meʼmoriy-badiiy muzey qoʻriqxonasi  va  mashhur muzeylar fondlarida saqlanmoqda.

Manbalar 

Buxoro amirligi ordeni
O‘zbekiston tarixi
Buxoro amirligi
Ordenlar