MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
NGC 2498

NGC 2498 Egizaklar yulduz turkumidagi SBa tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Edouard Stephan  1885-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 2498 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 2498 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 2498 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 2498 SIMBAD omborida 
 NGC 2498 Vizier omborida 
 NGC 2498 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 2498
NGC 2499

NGC 2499 Kichik It yulduz turkumidagi SB? tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Albert Marth  1864-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 2499 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 2499 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 2499 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 2499 SIMBAD omborida 
 NGC 2499 Vizier omborida 
 NGC 2499 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 2499
NGC 2500

NGC 2500 Silovsin yulduz turkumidagi SBcd tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni William Herschel  1788-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 2500 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 2500 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 2500 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 2500 SIMBAD omborida 
 NGC 2500 Vizier omborida 
 NGC 2500 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 2500
NGC 1344

NGC 1344 Fornax yulduz turkumidagi E5 tipli galaktikadir.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 1344 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1344 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1344 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 1344 SIMBAD omborida 
 NGC 1344 Vizier omborida 
 NGC 1344 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 1344
Oʻzbekiston kinosi

Oʻzbekiston kinosining tarixini ikkiga boʻlish mumkin: Oʻzbekiston SSR kinosi (1924—1991) va mustaqil Oʻzbekiston kinosi (1991—hozirgi kungacha). Sovet davrida olingan filmlarning koʻpchiligi ham oʻzbek, ham rus tillarida olingan. Ayrimlari boʻlsa faqat oʻzbek yoki faqat rus tilida olingan.

Sovet davrida olingan eng sara filmlar sifatida „Maftuningman“ (1958), „Mahallada duv-duv gap“ (1960) va „Shum Bola“ (1977) kabi filmlar tilga olinadi.

Oʻzbekistonda koʻp film studiyalari bor. Oʻzbekfilm kinostudiyasiga 1925-yil asos solingan. U mamalkatdagi eng katta va eng eski kinostudiyadir.

Oʻzbekiston mustaqil boʻlganidan keyin chiqarilgan juda oz film xalqaro miqyosda shuhrat qozona olgan. Film tanqidchilariga koʻra, zamonaviy oʻzbek filmlarining aksari arzon, past sifatli filmlardir. Hozirgi kunda Oʻzbekistonda yuzlagan kino studiya bor va ular yiliga ellikka yaqin film chiqaradi. Film tanqidchilari fikriga koʻra, oʻzbek filmlari soni oshayotgan boʻlsa ham ularning sifati oʻsgani yoʻq. Baʼzilar bu holatni „oʻzbek kinosining Bollivudlashishi“ deb ataydi."

Oʻzbekistonlik rejissorlar 
 Ayub Shahobiddinov
 Ali Hamroyev
 Anvar Toʻrayev
 Boris Konunov
 Eduard Xachaturov
 Elyor Ishmuhamedov
 Eldor Oʻrozboyev
 Gyorgi Yungvald-Khilkevich
 Husayin Erkinov
 Jahongir Qosimov
 Komil Yormatov
 Latif Fayziyev
 Melis Abzalov
 Nabi Gʻaniev
 Rashid Malikov
 Shavkat Karimov
 Shuhrat Abbosov
 Yusuf Razykov
 Yoʻldosh Aʼzamov
 Zulfiqor Musoqov
 Muhammad Ali Iskandarov

Oʻzbekistonlik aktyorlar va aktrisalar 

Oʻzbekistonlik muvaffaqiyatli aktyor va aktrisalar qatoriga quyidagilarni kiritish mumkin:
 Aleksandr Abdulov
 Ali Hamroyev
 Alisher Uzoqov
 Asal Shodiyeva
 Bobur Yoʻldoshev
 Dilnoza Kubayeva
 Ergash Karimov
 Erkin Komilov
 Jamshid Zokirov
 Kaniza
 Lola Yoʻldosheva
 Madina Mumtoz
 Melis Abzalov
 Muhammad Ali Iskandarov
 Murod Rajabov
 Raʼno Shodiyeva
 Rayhon Gʻaniyeva
 Sardor Rahimxon
 Shahzoda
 Shahzoda Matchonova
 Shahzoda Muhammedova
 Shuhrat Abbosov
 Sitora Farmonova
 Tohir Sodiqov
 Ulugʻbek Qodirov
 Ulugʻbek Rahmatullayev
 Umid Iskandarov
 Yoʻldosh Aʼzamov
 Zarina Nizomiddinova
 Ziyoda Qobilova

Oʻzbekistonda chiqarilgan filmlar roʻyxati 

Eng yuqori baholangan filmlar qatoriga quyidagi fimlarni kiritish mukin:
 Abdullajon (1991)
 Armon (1986)
 Kelinlar qoʻzgʻoloni (1984)
 Maftuningman (1958)
 Mahallada duv-duv gap (1960)
 Shum bola (1977)
 Suyunchi (1982)
 Toʻylar muborak  (1978)
 Yor-yor (1964)
 Scorpion (2018)
 Maqsad (2018)
 Men Terrorchi Emasman (2021)

Manbalar 

Oʻzbek kinosi
Dilnoza Kubayeva

Dilnoza Kubayeva Oqilbekovna (1986-yil 22-noyabrda tugʻilgan) — oʻzbek aktrisasi va qoʻshiqchisi. Kubayeva zamonaviy oʻzbek kinolarida rol oʻynab shuhrat qozondi. Kubayeva Kelgindi kelin, Telba Kechikkan hayot, Farzandim, Hijron va Koʻrgim keladi filmlarida oʻynagan rollari bilan koʻpchilikning eʼtiboriga tushdi. 2008-yildan 2010-yilgacha oilaviy muammolar sabab Kubayeva aktrisalikni toʻxtatdi. 2011-yil yana kinoga qaytdi. O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist.

Biografiyasi 
Dilnoza Kubayeva Oqilbekovna 1986-yil 22-noyabrda Toshkent shahrida ziyoli oilada dunyoga kelgan. 1993-1996-yillarda u Toshkent shahar Yashnabod tumanidagi 255-oʻrta maktabning, 1996-2000-yillari Sirgʻali tumanidagi 3-oʻrta maktabning, 2000-2003-yillarda Alisher Navoiy Nomidagi Respublika „Nafis sanʼat“ lisseyining oʻquvchisi boʻlgan. 2003-2007-yillari Mannon Uygʻur nomidagi Toshkent davlat sanʼat institutining (dramatik teatr va kino aktyorligi sanʼati boʻlimi) talabasi. Bakalavr darajasi berilgan. 2007-yildan Oʻzbek milliy akademik drama teatrida aktyorlik vazifasida ishlab keladi. 2010-yil „Ozbekiston belgisi“ koʻkrak nishoni, shu yilning oʻzida „Eng ulugʻ, eng aziz“ Respublika koʻrik tanlovida 2-oʻrin bilan, 2012-yil „Shuhrat“ medali" va 2021-yil „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 30 yilligi“ kabi mukofotlar va estalik nishonlari bilan taqdirlandi. 2009-yili turmush oʻrtogʻi vafot etgan. Farzandi — Ahmadaliyev Muhammadamin 2009-yil 28-martda Toshkent shahrida tugʻilgan. Dilnoza Kubayeva nufuzli davlat tadbirlarida, taqdirlash marosimlari, madaniy-maʼrifiy kechalar hamda taniqli xonandalarning konsert dasturlarida davrani olib boruvchi sifatida ham faol ishtirok etib keladi.

Faoliyati 
Teatrdagi debyut roli 2004-yilda sahna yuzini koʻrgan „Andishali kelinchak“ spektakli boʻlsa, kinodagi debyuti 2005-yilda katta ekranlarda namoyish etilgan Taqdir charxpalagi filmidir.

Filmografiyasi

Filmlar

Teleseriallar

Kliplar

Spektakllar

Manbalar

Havolalar 

 

1986-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik aktrisalar
Oʻzbekistonlik ayol qoʻshiqchilar
Ergash Karimov

Ergash Karimov (26-oktabr, 1935—4-avgust, 2009) oʻzbek kino aktyori va qiziqchisi. Oʻzbek SSRda Ergash Karimovni „oʻzbek komediyasining qiroli“ deb atashgan. Karimovga 1990-yil Oʻzbekiston xalq artisti unvoni berilgan. Aktyor 1999-yil „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan. 1970-yillar Ergash Karimov ishtirokida olingan filmlar oʻzbek sovet komediyasining klassik namunalari hisoblanadi. Hayoti davomida Karimov bir nechta TV programmalarda ham ishtirok etgan.

Hayoti 
Ergash Karimov 1934-yil 26-oktabrda Toshkentda tugʻilgan. 1958-yil Toshkentdagi sanʼat institutini tugatgan.

Sovet davrida katta shuhrat qozongan boʻlsa ham, SSSR parchalanganidan keyin Ergash Karimov ishsiz qoldi. Doʻsti Ali Hamroyevning aytishicha, Karimov umrining soʻnggi yillarini oz maosh olib Toshkentda kechirgan. Ergash Karimov 2009-yil 4-avgustda 74 yoshda vafot etdi.

Ijodi 
Karimov 1958-1959-yillar Surxondaryo teatrida ishlagan. 1959-yildan Oʻzbekiston teleradiokompaniyasining „Yoshlik“ telestudiyasida teleminiatura teatrida rejissor assistenti, 1965-yildan rejassori, 1997-yildan badiiy rahbari boʻlgan.

Karimov sanʼati oʻtkir satira va koʻtarinki ruh bilan sugʻorilgan boʻlib, plastik, mimik harakatlar ustasi sifatida tanilgan. U baʼzan bir spektaklda bir nechta rollarda chiqqan. Topqirlik, mubolagʻa bilan boʻrttirib koʻrsatish, ijrodagi tabiiylik, hazil ohangidagi soddalik Karimov ijodining asosini tashkil etadi.

Karimovning eng mashhur rollariga quyidagilar kiradi: Sovchi (Said Ahmad, „Oliq-soliq“), Gʻizgʻizon (Alp Jamol, „Gʻizgʻizon“), Sinovchi-ichuvchi (Said Ahmad, „Sinovchi-ichuvchi“), direktor (Said Axmad, „Lampashisha“), Muqimjon (Said Ahmad, „Birinchi muhabbat“), Ishqiboz (Alp Jamol, „Paxtakor yutganda va yutqizganda“), talaba (E. Musayev, „H2O“), Qiyomov (Alp Jamol, „Toʻzgʻigan pat“), Sottivoy (Alp Jamol, „Yozaman“), mudir (Alp Jamol, „Noshud mudir“), Koyilxoʻjayev (Alp Jamol, „Xurrak“), telemuxbir (Said Ahmad, „Qizlar brigadasi“), Chol (Said Ahmad, „Qirchillama chol“), er (E. Usmanov, „Tushingni suvga ayt“), Sudya (E. Raimov, „Quyoshxon“), Ota (E. Usmanov, „Gudbay“) va boshqalar.

Karimov oʻynagan eng mashhur film 1972-yil olingan „Uchrashuv“ deb nomlangan teleminiaturalar toʻplamidir. Bu filmda Karimov suvning formulasini tushuntirib bera olmagan sodda talaba rolini oʻynagan. Talaba suvda atom yoʻqligini, atom bomba yasash uchun qoʻllanilishini aytadi. Ergash Karimov yana „Shum Bola“ filmida qoʻli egri domla rolini oʻynagan.

Filmografiyasi 
 „Tohir va Zuhra“ (1945)
 Ruscha: «Круг» (1966)
 Ruscha: «Без страха» (1971)
 „Yettinchi oʻq“ (Ruscha: «Седьмая пуля») (1972)
 „Abu Rahyon Beruniy“ (1974)
 „Shum Bola“ (Ruscha: Озорник«») (1977)
 Ruscha: «Наедине» (1984)
 „Vodiylik kelin“ (Ruscha: «Невеста из Вуадиля») (1984)
. “Kim jinni” (1991)

Manbalar

Havolalar 
 
 Ergash Karimovning filmografiyasi 

Oʻzbekistonlik erkak aktyorlar
Sovet erkak aktyorlari
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Toshkentlik aktyorlar
Oʻzbekistonlik komediyachilar
Oʻzbekistonlik erkak kino aktyorlari
Katta Kavkaz

Katta Kavkaz — Qora dengiz bilan Kaspiy dengizi oraligʻida shimoly-gʻarbdan janubiy-sharqqa choʻzilgan togʻ sistemasi. Uzunligi 1100 km dan ziyod, eni 180 km gacha. Oʻq qismida — Bosh tizma, yaʼni Suvayirgʻich va Yon tizmalar joylashgan; bu tizmalardan yana bir qancha tarmoqlar ajralib chiqqan. Eng baland joyi — 5642 m (Elbrus). Katta kazkaz 3 qismga boʻlinadi: Gʻarbiy Kavkaz (Anapa shahridan Elbrus togʻigacha), Markaziy Kavkaz (Elbrusdan Kazbek choʻqqisigacha) va Sharqiy Kavkaz (Kazbekdan Sumgait shahrigacha). Togʻ yon bagʻirlarida togʻ-oʻrmon va togʻ-oʻtloq landshafti hukmron. Muzliklar (1780 km²) bor.

Manbalar 

Togʻlar
Yevrosiyo
Sirot

Sirot (arab. — yoʻl) — islom manbalarida Sirotul Mustaqim — qiyomat kuni jahannam uzra tortilgan qilkoʻprik; fors va turkiyzabon xalqlarda Pulsirot („Sirot koʻprigi“) deb yuritiladi. Diniy manbalarga koʻra, jannatga eltuvchi yagona yoʻl mazkur („soch tolasidan yupqa, shamshirdan oʻtkir“) Pulsirot boʻlib har bir banda undan yurib oʻtishga majbur

Sirot (arab. — yoʻl) — islom manbalarida qiyomat kuni jahannam uzra tortiladigan qilkoʻprik; fors va turkiyzabon xalqlarda Pulsirot („Sirot koʻprigi“) deb yuritiladi. Diniy eʼtiqodga koʻra, jannatga eltuvchi yagona yoʻl mazkur („soch tolasidan ingichka, shamshirdan oʻtkir“) Pulsirot boʻlib, har bir banda undan yurib oʻtishga majbur etiladi. Baʼzilar tez, baʼzilar sekinroq oʻtsa, baʼzilar qulab, jahannamga ravona boʻladi.

Baʼzilar chaqmoq uchqunidek tez, baʼzilar uchkur otdek, baʼzilar sekinroq oʻtsa,
baʼzilar qulab jahannamga ravona boʻladi.

Manbalar 

Islom
Sura

Sura ( — tizma, qator, qoʻrgʻon, manzil va sharaf maʼnosida) — faqat Qurʼonga xos tushuncha, uning boʻlimlari Sura deyiladi, uni shartli ravishda bob bilan taqqoslash mumkin. Islom Ulamolari istilohida esa, Sura — Qurʼon oyatlarining boshlanish va tugashi belgilangan mustaqil toifasidir. Boshqacha qilib aytganda, Qurʼon oyatlarining qoʻrgʻon ila oʻralgandek bir toifasiga sura, deyiladi. Qurʼon suralardan iboratdir, sura Qurʼonning bir boʻlagi boʻlib, uch yoki undan koʻp oyatni oʻz ichiga oladi.

Qurʼonda 114 ta sura boʻlib, ulardan har birining oʻz nomi bor. Baʼzi suralarning ismi suraning avvalidagi soʻzdan olingan. Baʼzilariniki esa, oʻsha surada zikri koʻproq kelgan narsalarning nomiga qoʻyilgan. Qurʼoni karimdagi eng qisqa Sura Kavsar surasi boʻlib, uch oyatdan, eng uzun sura Baqara surasi boʻlib, 286 oyatdan iboratdir. Qurʼon suralari ikki qismga boʻlinadi: 1. Hijratdan oldin tushgan suralar — „Makka suralari“ ((yoki Makkiy suralar) Makkada tushgan) deyiladi. 2. Hijratdan keyin tushgan suralar — „Madina suralari“ ((yoki Madaniy suralar) Madinada tushgan) deyiladi.

Havolalar 
 HolyQuranAcademy

Manba'

Qurʼon
Idda

Idda, i d d a t a l-m a r ʻ a (arab. -maʻlum vaqt, ayollar uchun belgilangan muxdat) - shariat boʻyicha eri oʻlgan yoki eridan ajralishgan xotinlar boshqa erga chiqishi uchun 
oʻtishi shart boʻlgan muddat. Bunday ayollarga idda oʻtmaguncha erga chiqish taqiqlangan: 
beva uchun idda 4 oy-u 10 kun, eridan ajralishgan hayz koʻrmaydigan ayol uchun 3 oy, 
hayz koʻradigan ayolning iddasi uch hayz belgilangan. Muddatning belgilanishi Qurʼonga 
asoslangan holda shariatga kiritilgan boʻlib, ayolning ajralgan yoki oʻlgan eridan homilasi bor yoki yoʻqdigani aniqlash bilan bogʻliq boʻlgan. Eridan taloq ila ajragan ayol, iddani eri ila yashagan uyda oʻtkazishi lozim. Chunki bu, yana qayta yarashish uchun berilgan imkoniyatdir. Homilador ayolning eri vafot etsa yoki taloq qilgan boʻlsa, iddasi tugʻguncha boʻlib, tugʻsa iddadan chiqadi. 

Idda, iddat al-marʼa (arab. — maʼlum vaqt, ayollar uchun belgilangan muxlat) — shariat boʻyicha eri oʻlgan yoki eridan ajrashgan xotinlar boshqa erga chiqishi uchun oʻtishi shart boʻlgan muhlat. Bunday ayollarga I. oʻtmaguncha erga chiqish taqiklangan: beva uchun I. 4 oy-u 10 kun, eridan ajralishgan ayol uchun 3 oy belgilangan. Muxlatning belgilanishi Qurʼonga asoslangan holda shariatga kiritilgan boʻlib, ayolning ajralgan yoki oʻlgan eridan homilasi bor yoki yoʻkligini aniqlash bilan boglik boʻlgan.

Islom

Manbalar
Gunoh

Gunoh – (fors – jinoyat, ayb; asli shu maʼnodagi arab. „junoh“ soʻzidan olingan) diniy axloqiy tushuncha. Diniy aqidalarga xilof ish yoki xatti-harakatni bildiradi. Gunoh tushunchasi qadimda turli taqiqlarni buzuvchi, axloqsiz odamning harakati maʼnosida qoʻllanilgan. Gunoh tushunchasi barcha dinlarga xos. Ularning hammasida gunoh ishlar qoralanadi.

Islomda 
Islom dinida shirk, yaʼni Allohni butunlay inkor etish yoki unga teng keladigan boshqa ilohiy kuchlar bor deb eʼtiqod qilish eng katta gunoh hisoblanadi. Shirkni Alloh kechirmaydi. Ammo undan boshqa katta va kichik gunohlarni xohlaganicha kechirishi yoki maʼlum meʼyorda jazolashi mumkin. Katta gunohlarning adadi toʻgʻrisida islom manbalarida turlicha fikrlar aytilgan. Ota-ona qargʻishini olish, sehr-jodu bilan shugʻullanish, qotillik, zino, yolgʻon guvoxlik berish, oʻgʻrilik, chaqimchilik, qimorbozlik, riyokorlik, firibgarlik, harom qilingan narsalarni isteʼmol qilish, dilozorlik va h. k. katta Gunoh hisoblanadi. Baʼzi islom ulamolari katta gunohlar sonini 300 tagacha sanab oʻtishgan. Kichik gunohlar esa behisobdir.

Manbalar 

Islom
Fosiq

Fosiq (arab. - yoʻldan adashgan, axloqsiz) - 1) islom anʻanasida diniy majburiyatlarni 
ado etmagan gunohkor; 2) axloqiy maʻnoda -fahsh, buzuq odam. "Fosiq" kalimasi johiliyat davrida qoʻllanilmagan. Qurʼoni karimda oʻzak holida yetti, tuslangan feʻl sifatida oʻn va "fosiq" shaklida esa (ikkitasi birlikda, boshqalari koʻplikda) oʻttiz yetti joyda keladi. Baʻzi oyatlarda yahudiylar, xristianlar, mushriklar va munofiqlar haqida soʻz borar ekan, koʻplarining fosiq ekanlari bildiriladi (mas., Baqara, 99; Oli Imron, 110; Moida, 47, 59; Tavba, 67); boshqa ayrim oyatlarda esa, fisq va fusuq moʻminlarga nisbatan ham ishlatiladi (Baqara, 197, 282; Nur, 4). Oyatlarda maʻlum qilishiga koʻra, Alloh fosiqlardan rozi boʻlmaydi, moliy ehsonlarini qabul etmaydi va oʻzlarini hidoyatga erishtirmaydi. Ularni dunyoda jazolagani kabi, oxiratda ham jahannamga tashlaydi.

Manbalar 

Islom
Baygʻanin (tuman)

Baygʻanin tumani — Aqtoʻbe viloyatining janubi-gʻarbiy qismidagi maʼmuriy hudud. Yer maydoni 61,000 km2. Aholisi 22,6 ming kishi, oʻrtacha zichligi 1 km2-ga 0,4 kishidan toʻgʻri keladi (2012). Tuman markazi — Qoravulkeldi qishlogʻi.

Tarix 
1928-yil Aday okrugi tarkibidagi Tabin tumani nomi bilan tashkil topdi. 1929-yili tuman Aktyubinsk okrugiga tarkibiga qoʻshildi. 1940-yilda tuman nomi Baygʻanin tumani deb oʻzgartirildi. 1963-yil yanvar oyida tuman parchalandi va 1964-yil dekabr oyida qaytadan tashkillashtirildi.

Iqlimi 
Iqlimi keskin kontinental, qishi ancha sovuq, yozi issiq va qurgʻoq. Yanvar oyining oʻrtacha yillik harorati –10 °С, iyul oyining yillik oʻrtacha harorati 25°С. Yogʻingarchilikning oʻrtacha yillik miqdori janubiy hududlarida 150 mm, shimolida 250 mm.

Madaniyat 
Tumanda 20 kutubxona, 15 klub mahkamlari, 2 xalq hunar jamaosi xizmat koʻrsatadi. Tuman markazida muzey ham ochilgan.

Manbalar 

Aqtoʻbe viloyati
Qozogʻiston tumanlari
Abu Lahab

Abu Lahab () – „oʻtda kuyuvchi“, „alangalanuvchi“; asl ismi Abd al-Uzzo ibn Abdulmuttalib (6-asr oʻrtalari – 624) – Muhammad sollallohu alayhi vasallamning amakilari va yovuz dushmani. Abu Lahabning Ataba va Utayba ismli ikki oʻgʻli paygʻambarning qiziga uylangan. Abu Tolib oʻlimidan soʻng (619 yili) u bani Hoshim qabilasining boshligʻi boʻlgan. Dastlab Abu Tolib kabi Muhammad sollallohu alayhi vasallamga homiylik qilgan. Ammo Muhammad sollallohu alayhi vasallam Makka ahli sigʻingan uch maʼbudni tan olishdan bosh tortganlaridan soʻng, qaynogʻasi Abu Sufyon taʼsirida Muhammad sollallohu alayhi vasallamni himoya qilishdan bosh tortganlar. Paygʻambarni masxaralab, xotini bilan birgalikda u zotga qarshi har xil makrlar ishlatgan. Muhammad sallallohu alayhi vasallamning dushmanlari ichida Qurʼonda ismi keltirilgan yagona shaxsdir. Qurʼonning 111-surasida Abu Lahab laʼnatlanadi. Bu sura Masad surasidir.

Oilasi 
Makkada tugʻilgan. 549, Abdul Muttalibning oʻgʻli, Hoshim urugʻining boshligʻi va Muhammad sollallohu alayhi vasallamning amakisi. Shunday qilib, u Muhammad sallallohu alayhi vasallamning otaslari Abdullohning oʻgay ukasi edi. Uning onasi Lubna binti Hajar. Xuzoa qabilasidan edi. Qurayshlar ajdodlari Qusay ibn Kilab orqali mas’uliyatni oʻz zimmalariga olishlaridan oldin, Xuzoa qabilasidan boʻlgan odamlar bir necha asrlar davomida Kaʼbaning qoʻriqchisi boʻlgan. Abu Lahab ham Muhammad alayhissalomga tugʻma amaki sifatida qarindosh edi, chunki Muhammad sollallohu alayhi vasallamning buvisi Banu Maxzum qabilasidan Fotima binti Amr edi.

Uning asl ismi Abduluzzo edi, lekin otasi qizargan (yalligʻlangan) yonoqlari tufayli uni „oʻzining goʻzalligi va jozibasi uchun“ Abu Lahab („Olov otasi“) deb atagan. U „ikki oʻrim sochli“va „juda saxiy“deb taʼriflanadi.

U Abu Sufyonning (Saxr) singlisi Arvo Ummu Jamil binti Harbga uylandi, uning otasi Harb Umayya qabilasining boshligʻi edi. Ularning farzandlari: Utba, Muattab,Durra (Faxita), Uzzo va Xolida. Abu Lahabning Durra ismli yana bir oʻgʻli bor edi, u boshqa ayoldan tugʻilgan boʻlishi mumkin. U oʻzining quli Tuvaybadan tugʻilgan Masruhning otasi boʻlishi mumkin.

Qizi Durra islomni qabul qilib, hadis roviyi boʻldi. Ulardan biri Ahmadning „Musnad“ida boʻlib, u yerda bir kishi oʻrnidan turib Islom paygʻambari Muhammad sollallohu alayhi vasallamdan: „Odamlarning eng yaxshisi kim?“ deb soʻragani haqida xabar beradi. U zot: „Odamlarning eng yaxshisi ilmlisi, eng taqvodori, yaxshilikka buyuruvchisi, yomonlikdan qaytaruvchisi va qarindosh-urugʻiga qoʻshilishidir“, deb javob berdilar.

Utba ham Makka fath qilinganidan keyin Islomni qabul qildi va Muhammad sollallohu alayhi vasallamga bay’at qildi.

Manbalar 

Muhammad alayhis-salom dushmanlari
Muhammadning muxoliflari
Shaʼbon

Shaʼbon () (Hindiston va Pokistonda — shabi barot) — musulmon qamariy taqvimidagi 8-oy. Islomga qadar shaʼbon — 4 muqaddas oydan biri (Qurʼon, 9:36), chunki qadshpsh arab taqvimiga koʻra, yozgi tengkunlik Shaʼbonga toʻgʻri kelgan. Shaʼbonda qoʻshimcha roʻza tutish (va boshqa solih amallar qilish) keng tarqalgan, Shaʼbonning 15-kuni esa (u johiliyat davrida ham eʼzozlangan), islomda eng ommaviy xalq bayrami — laylat al-baroʻa („yaratish kechasi“, odatda „xalos boʻlish kechasi“ deb tushuntiradilar, yaʼni gunoxlarni kechirish) xuddi laylat al-qadr kabi qadimgi yangi yil bayrami belgilarini saqpab qolgan. Shu kechada Alloh „eng pastki osmon“ga tushib, gunohlarini afv etishni soʻraganlarning iltijosini ijobatga olar ekan. Laylat al-baroʼada Yosin surasi oʻqiladi, oʻlganlar yodga olinib, ular ruhiga duolar qilinadi. Hindiston va Pokistonda qashshoqlarga taom tarqatiladi, shirinliklar tanovul qilinadi, bayram charogʻbonligi oʻtkaziladi. Shaʼbonning 13-15-kunlari „Oq tunlar“ (kunlar) deb atalib, bir qator mamlakatlarda bu kunlarda roʻza tutiladi. Shaʼbon oyining 3-kunida Rasululloh (sav)ning nabiralari Husayn tugʻilgan, 5-kuni — boshqa nabiralari Hasan tugʻilgan boʻlishi mumkin deb hisoblangan sanalardan biri deb aytiladi. Shaʼbonning 15-kuni — qibla Quddusdan Makkaga oʻzgartirilgan kun deb hisoblanadi. Oy nomiga al-muʻazzam — „izzatli“ sifatini qoʻshish bilan islomda Shaʼbonning ahamiyati uqtirib koʻrsatiladi.

Shaʼbon (arab.) — qamariy yil hisobida (Oy taqvimida), shuningdek, musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida sakkizinchi oy; 29 kunga teng.

Havolalar 
 Shaʼbon oyi  

Islom taqvimi
Yil oylari

tt:Şäğbän
Chishtiya

Chishtiya - soʻfiylik tariqatlaridan biri. 12-asrda Sharqiy Xurosonda shakllanib, 12-13-asrda Hindistonda uzil-kesil rasmiy tus olgan. Oʻrta asrda Chishtiya suxravardiylik bilan birga Hindistonda eng ommaviy va keng tarqalgan tariqatlardan hisoblangan. Chishtiya asoschisi Xoʻja Abu Ishoq ash-Shomiy (1097 yilda vafot etgan) boʻlib, Iroqdan Chisht qishlogʻiga (Hirot yaqinida) koʻchib kelgan (tariqatning nomi shundan) va u yerda xonaqoh qurgan. Uning 9-(yoki 8-) vorisi shayx Muʻiniddin Hasan Sijzi Chishtiy (1142-1236) Chishtiyani Hindistonga tarqatdi. Chishtiya shayxlari oʻz silsilalarini Ibrohim Adham va Hasan al-Basriy orqali Ali ibn Abu Tolibga bogʻlaydi. Chishtiya tariqati Nizomiddin Avliyo (1325 yilda Dehlida vafot etgan) davrida oʻzining yuksak choʻqqisiga yetib, soʻfiylik Shimimoliy Hindistonda ommaviy tus olgan hamda janub va sharq tomon keng yoyilgan. U Chishtiya tarmogi -Nizomiyaga asos solgan. Chishtiya taʻlimotining asosini vahdati vujud gʻoyasi tashkil etgan. Chishtiya vakillari hokim-amaldorlar bilan har qanday aloqa bogʻlashni inkor qilgan. Allohga tavakkul qilib, oʻz mehnati bilan tirikchilik oʻtkazishni targʻib etgan. Soʻfiy och kishining qornini toʻygazish, mazlumlar iltimosini albatta bajarish, kambagʻal-qashshoqlarga baholi qudrat koʻmak berish yoʻli bilan Alloh marhamatiga sazovor boʻlishga intilishi shart, deb hisoblangan. Shuningdek, muridlarga pulga mukkasidan ketish, gadoychilik bilan shugʻullanish, aroq ichish, giyohvandlik qilish, tamaki chekish taqiqlangan. Chishtiya yoʻli shariat, tariqat, haqiqat kabi 3 bosqichdan iborat boʻlib, muridlik davri 1000 kun davom etgan. Zikr bilan birga 40 kun roʻza tutish rasm boʻlgan. Chishtiya tariqati aʻzosi kigazdan qilingan choʻqqi kuloh kiyishi bilan boshqalardan ajralib turgan.

Manbalar 

Soʻfiylik