MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Popurri

Popurri (frans. pop-pourri — har xil narsalar) — biron opera, operetta, balet, kinofilm va boshqalardagi mashhur, ommaviylashgan kuylar yoki xalq qoʻshiqlari, raqs kuylari va h.k.dan tuzilgan cholgʻu asar. Odatda, foydalanilgan kuylar deyarli rivojlantirilmaydi, faqat ketmaket ijro etishga moʻljallanadi. "P." termini dastlab 1711-yili (fransuz noshiri K.Ballar nashr etgan pyesalar toʻpla-mida) ishlatilgan. P. 19-asrdan, asosan, puflama sozlar orkestri, estrada ansambli asari sifatida keng rivoj topgan. Uzbek kuylari asosida ilk P.larni F.Leysek ("Osiyocha popurri", 1890; "Oʻzbek qoʻshiklaridan popurri", 1924), keyinchalik Yu. Rajabiy, D. Zokirov va boshqa yaratgan.

Manbalar
Poraxoʻrlik

Poraxoʻrlik— pora olish, pora berish, bu ishda vositachilik qilish kabi mansabdorlik jinoyatlari. P. moddiy boylik yoki mulkiy manfaat evaziga muayyan harakatlarni bajarish yoki bajarmaslik bilan tavsiflanadi. Oʻzbekiston Respublikasi JK ga koʻra, u boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlar sirasiga kiradi. JK boʻyicha, pora olish deganda mansabdor shaxsning oʻz xizmat mavqeidan foydalangan holda sodir etishi lozim yoki mumkin boʻlgan muayyan harakatni pora berayotgan shaxsning manfaatini koʻzlab bajarishi yoki bajarmasligi evaziga shaxsan oʻzi, yoki vositachi orqali moddiy qimmatliklar olishi yoki mulkiy naf koʻrishi tushuniladi. Bunday jinoyat uchun — eng kam oylik ish haqining 50 baravaridan 100 baravarigacha miqdorda jarima yoki muayyan huquqdan maxrum etilgan holda 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi belgilangan. Ushbu jinoyat ogʻirlashtiruvchi holatlarda sodir etilganda 10 yildan 15 yilgacha ozodlikdan maxrum qilish jazosi ta-yinlanadi. (OʻzR Jinoyat kodeksi, 210modda). Pora berish deganda mansabdor shaxsning oʻz xizmat mavqeidan foydalangan holda sodir etishi lozim yoki mumkin boʻlgan muayyan harakatni pora bergan shaxsning manfaatlarini koʻzlab bajarishi yoki bajarmasligi evaziga unga bevosita yoki vositachi orkali moddiy qimmatliklar berish yoki uni mulkiy manfaatdor etish tushuniladi. Pora berish jinoyati uchun eng kam oylik ish haqining 50 baravarigacha miqdorda jarimadan 5 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilishtacha jazo tayinlanadi (OʻzR Jinoyat kodeksi, 211modda). Bashar-ti, shaxsga nisbatan pora soʻrab tovlamachilik qilingan boʻlsa yoki bu shaxs jinoiy harakatlar sodir etilgandan keyin bu haqda oʻz ixtiyori bilan arz kilsa, chin

Manbalar
Porolon

Porolon — elastik penoplastning savdodagi nomi. Kimyoviy tabiatiga kura, poliuretanlarga kiradi. Savdodagi boshqa nomlari: lakfoam, vibro-foam, foameks (AQSH), moltopren (Germaniya), allofoam (Kanada).

Manbalar
Poroplastlar

Poroplastlar, gʻovak plastmassalar — gaz bilan toʻldirilgan plastmassalar. P.da gaz oʻzaro tutashgan katakchalarni toʻldiradi (yana qarang Penoplastlar).

Manbalar
Porox

Porox — koʻp komponentli portlovchi moddalarning zichlashtirilgan qattiq (kondensirlangan) aralashmasi. P. havosiz muhitda barqaror yonib, katta miqdorda qizigan gazsimon mahsulotlar hosil qilish xususiyatiga ega. P.ning yonishi tashqi bosimning keng oraligʻida (0,1—1000 MPa) issiqlikni qavatdan qavatga oʻtkazishga asoslangan. 2 xil P. farqdanadi: 1) tutunsiz P. (nitrotsellyuloza asosidagi) piroksilinli P., karbitlar va ballistitlarga boʻlinadi; 2) aralashmali P. (yoqilgʻi va oksidlovchidan iborat), jumladan tutunli P. (qora P.) kon ishida dekorativ toshlar (marmar, diabaz va boshqalar)ning yirik boʻlaklarini ajratib olishda, tutunsiz P. karyerlarda portlash ishlarida, artilleriya va oʻqli qurollarning oʻqdorilari sifatida, pirotexnik qurilmalar va boshqalarda qoʻllanadi.

Manbalar
Portativ

Portativ (frans. orgues portatives, lot. porto — eltaman) — uncha katta boʻlmagan, koʻtarib yurish uchun qulay va ixcham, bir joydan ikkinchi joyga osongina suriladigan narsa, asbob, apparat (mas, P. radiopriyomnik, P. yozuv mashinkasi va boshqalar).

Manbalar
Portveyn

Portveyn (nem. Portwein, Portugaliyadagi Portu shahri nomidan va nem. wein — vino) — kuchli uzum vinosn. Tarkibida (hajmi boʻyicha) 17—20% spirt, 5—14% qand, 4—6 g/l vino kislotasi bor. Oq, pushti va kizil uzum navlaridan oxirigacha bijgʻimagan turp aralash sharbatni yoki yangi ezilgan gʻujumlarni etil spirti bilan spirtlash va muayyan muddat davomida yetiltirish yoʻli bilan tayerlanadi. P.ning oddiy va markali (3 yildan ortiq saqlab yetiltirilgan) xillari boʻladi.

Oʻzbekistondagi barcha vinochilik korxonalarida quvvati 18°, qandi 5% boʻlgan "Uzbekistan" P.i ishlab chiqariladi. Chet ellarda eng yaxshi P. Portugaliyada tayerlanadi (Porto Barros, Porto Dalva, Porto Kolxeyto va boshqalar)

Manbalar
Port-vila

Port-vila, Vila — Vanuatu davlati poytaxti, Efate o.da. Axrlisi 29,3 ming kishi (1999). Tinch okean sohilidagi port, chetga kopra, kakao, kofe chiqariladi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Oziq-ovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari bor. Xalqaro moliya markazi.

Manbalar
George Porter

George Porter (1920.6.12, Steynfort, Yorkshir) — ingliz fizikkimyogari, London Qirollik jamiyati aʼzosi (1960). Kime professor (1963), Buyuk Britaniya Qirollik instituti direktori (1966-yildan), fotobiologiya boʻyicha Xalqaro komitet (1968-yildan), Buyuk Britaniya kimyogarlar jamiyati (1970-yildan) prezidenti. Gaz fazasida tezkor fotokimyoviy reaksiyalar ustida tadqiqot olib borgan. Impuls fotoanaliz usulini ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1967, R. Norrish va M. Eygen bilan hamkorlikda)

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1920-yilda tugʻilganlar
6-dekabrda vafot etganlar
31-avgustda vafot etganlar
2002-yilda vafot etganlar
Rodney Robert Porter

Rodney Robert Porter (1917.8.10, Ashton — 1985.7.9) — ingliz immunologi va biokimyogari. London qirollik jamiyati aʼzosi (1964); Liverpul va Kembrij universitetlarini tugatgan (1939). Londondagi tibbiyot tadqiqotlari milliy instituti ilmiy xodimi (1949—60); Sent-Meri kasalxonasi qoshidagi tibbiyot oliy makta-bi (1960—67) va Oksford universiteti (1967) professor Asosiy ilmiy ishlari immunologiyaga oid. Antitelolar molekulasining tuzilish sxemasini taklif etgan (1962). Bu sxemaga koʻra, immunoglobulin molekulasi 4 ta — 2 ta "ogʻir" va 2 ta "engil" zanjirdan tashkil topgan; zanjirlar oʻzaro disulfid bogʻlar orqali birikadi. Nobel mukofoti laureati (1972, J.Edelman bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1917-yilda tugʻilganlar
8-oktabrda tugʻilganlar
1985-yilda vafot etganlar
7-sentabrda vafot etganlar
Port-jantil

Port-jantil — Gabondagi shahar. Ogave daryosi boʻyida. Dengiz boʻyi Oga-ve provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 80,8 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Mamlakatning Atlantika okeani sohilidagi asosiy porti, chetga neft va taxta chiqariladi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Neftni kay-ta ishlash, yogʻochsozlik (taxta tilish, faner ishlab chiqarish), oziq-ovqat sanoati korxonalari, kislorod-atsetilin zavodi, kema verfi bor. Issiklik elektr styasi kurilgan. P.-J. yakinidagi konlardan neft va tabiiy gaz olinadi.

Manbalar
Portik

Portik (lotincha: particus)— asosan, bino bosh tarziga, ayrim hollarda 2 yoki 3 tomoniga ishlangan qator ustun, kolonnalar. Qad. meʼmorlikda keng tarqalgan. Yunoniston sayrgohlarida P.lar boʻlgan. 18—19-asrlarda klassitsizm davri meʼmorligida, 20-asrda, asosan, jamoat binolari (oʻquv korpuslari, teatr binolari, madaniyat saroylari)da qoʻllanilgan. Toshkentdagi Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligi hamda Madaniyat vazirligi binosi, Toshkent axborot texnologiyalari universiteti va boshqa binolardagi P.lar oʻziga xos uslubda ishlangan.

Manbalar
Portland sement

Portland sement (Inglizcha: Portland – Birlashgan Qirollikadagi yarim orol nomidan), suvga chidamli bogʻlovchi modda; qurilish materiali. Tarkibi asosan kalsiy silikatlardan iborat. Sementning eng keng tarqalgan turi hisoblanadi. Klinker va gips (3—7%) aralashmasini juda mayin tuyib olinadi. Aralashmaga maʼlum miqdorda (10—15%)  faol mineral modda aralashtirilishi ham mumkin. Tarkibi, xossalari va qoʻllanish sohalariga koʻra, Portland sement oddiy, tez qotuvchan, gidrofob, sulfatga bardoshli, oq rangli, asbest-sement mahsulotlari ishlab chiqarishda ishlatiladigan va boshqalarga boʻlinadi. Portlandsementning tarkibi va sifati asosan klinkerning tarkibi va uning qanchalik mayin tuyilganligiga bogʻliq. Uning eng muhim xossasi suv bilan taʼsirlashganda qotish xususiyatidir. Bu xususiyati marka bilan belgilanadi, Oʻzbekistonda ishlab chiqariladigan Portland sementning markasi 300 dan 600 gacha (marka qancha yuqori boʻlsa, material shuncha sifatli hisoblanadi).

Manbalar
Portlatkich

Portlatkich — snaryad, mina, bom-balardagi portlovchi moddalari portlatish uchun ishlatiladigan mexanizm. Zarbiy P. (snaryad, bomba, mina va boshqalarning biron narsaga urilishi natijasida harakatga keladi), distan-sion P. yoki distansion naycha (snaryad, bomba va raketalarning uchish tra-yektoriyasida muayyan vaqt oʻtgach harakatga keladi), kontaktsiz P. (radiolokatsion, infraqizil, optik, akustik P. — snaryad, bomba, mina va boshqa nishonga tegmasdan, undan muayyan uzoqlikda harakatga keladi), ijrochi P. (kodlashtirilgan tashqi signalni qabul qilib, harakatga keladi) kabi turlarga boʻlinadi. Hamma turdagi P., umuman, detonatsiya zanjiri, portlatuvchi mexanizmlar (tepki, elektr kontakt va boshqalar) va saqlagich mexanizmlaridan iborat. P.da detonatsiya mexanik (alangalatuvchi piston yoki piston-detonator tepki urilishi yoki ishkalanish natijasida ishlaydi), elektr toki (elektr detonator elektr vositasida ishlaydi) va kimyoviy (singan ampuladan quyilgan reagent yonuvchi tarkibni alan-galantiradi) usulda hosil qilinadi. Nishonga tekkandan keyin portlash vaqtiga koʻra, P. oniy va sekin harakatga keladigan turlarga boʻlinadi. Artilleriya va aviatsiya P.ini oniy harakatga keltirish uchun snaryadni otishdan oldin uning saqlagich qopqogʻi buraladi yoki snaryad, bombaga oʻrnatilgan parrak aylanib, saqlagich qrpqogʻini buraydi. Muhandislik minalaridagi P.ni oniy harakatga keltirish siquvchi, tortuvchi, bosuvchi yoki yukni yengillashtiruvchi moslamalar yordamida amalga oshiriladi. P.ning harakatga kelishini sekinlatish uchun detonatsiya zanjiriga sekinlatkich qoʻyiladi yoki soat mexa-nizmi, kimyoviy reagent oʻrnatiladi.

Manbalar
Portlatuv ishlari

Portlatuv ishlari — tabiiy (tog jinsi, yogʻoch, muz) yoki sunʼiy (tosh, gʻisht, beton devor, metallar va boshqalar) materiallarni koʻporish, siljitish, ularning tuzilishi yoki shakl oʻzgarishini tekshirish maqsadida xalq xoʻjaligida bajariladigan ishlar. Portlatuv ishlari portlovchi moddalar va zaryad yordamida bajariladi. Portlovchi moddalarni qoʻporiladigan obyekt orasiga joylashtirish uchun unda, odatda, oldindan burgʻilab boʻshliq (shpur, kamera) qaziladi.

Portlatuv ishlari ning qoʻllanish sohasi keng. Ular konchilikda eng koʻp ishlatiladi: qazilma boyliklarni seysmik usulda qidirish, konlarni ochish, qattiq qazilma boyliklarni qazib olish va boshqa Qurilishda Portlatuv ishlaridan qurilish may-donchalarini tekislash, muzlik va qoyali zaminlarni yumshatish, harsang tosh va ildizlarni qoʻporish, toʻgʻonlar qurish, yoʻl va gidrotexnik tonnellar qurish va boshqalarda foydalaniladi. Su v xoʻjaligida Portlatuv ishlari yordamida suv havzalari tubini va daryoning kema qat-naydigan joyi (farvateri)ni chuqurlashtirish, koʻl ostiga tiqilib qolgan katta muz boʻlaklarini parchalash, inshootlarni bahorgi muz siljishlaridan saqlash va boshqa bajariladi. Sh i moliy qutb sharoitida Portlatuv ishlari bilan muz uyurmalari parchalanadi, muzlab qolgan kemalar muzlardan tozala-nadi va boshqa Metallurgiya sanoa-tida Portlatuv ishlaridan metallarni, poʻlatlistdan shtamplangan murakkab detallarni va metallarning payvandlangan joylarini mustahkamlashda, quymalarni kuyindi va zangdan tozalash va boshqalarda foydalaniladi. Neft va gaz sanoatida quduqlarda torpedalarni portlatish yoʻli bilan neft katla-midagi debit oshiriladi, suv ostidan neft qazib chiqarish uchun sunʼiy toʻgʻon va yer osti neft ombori quriladi. Portlatish yoʻli bilan neft va gaz quduqlaridagi yongʻin oʻchiriladi.

Elektr detonatorlarni portlatish portlatuv mashinasi bilan amalga oshiriladi. Portlatuv mashinasi elektromagnitli, kondensatorli va dinamo-elektrikli xillarga boʻlinadi. Kondensatorli portlatuv mashinasi koʻp tarqalgan, unda tok manbai sifatida kondensator ishlatiladi. Mashinaning ishlash tarzi kam quvvatli elektr toki manbaidan olingan elektr energiyani 10—20 sek kondensatorga yigib, yi-gʻilgan energiyani portlatish tarmogʻiga ulashdan iborat.

Portlovchi moddalardan tinch maqsadlarda foydalanish qadimdan maʼlum; birinchi marta 1448—72 yillarda Neman daryosini tosh va boshqa jinslardan tozalashda ishlatilgan. Keyinchalik poroxdan foydalanib ruda qazib chiqarish Rossiya (1617), Sileziya (1627), Chexiya (1629), Angliya (1670) va boshqa joylarda keng tarqala boshladi. Keyin elektr usuli bilan portlatish (1812) va dina-mitning (1860) ixtiro qilinishi, burgʻilash mashinalari (1861), kapsyul-detonatorlarning yaratilishi (1867) Portlatuv ishlarini keng rivojlantirishga olib keldi. Portlatuv ishlarida zaryadining kuchi 0,1 t dan bir necha ming t gacha boʻlgan portlovchi moddalar va yadroviy portlashdan foydalaniladi.

Manbalar
Portlend

Portlend — AQShning shim.-gʻarbiy qismidagi shahar, Oregon shtati-da. Aholisi 529,1 ming kishi (2000). Uillamett daryosining Kolumbiya daryo-siga quyilish joyida, okeandan 170 km ichkaridagi port (okean kemalari ham kira oladi), chetga oʻrmon mahsulotlari va gʻalla chiqariladi. Transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. P. — mamlakatning Tinch okean sohilidagi muhim sanoat va savdomoliya markazlaridan. Rangli va qora metallurgiya rivojlangan. Radioelektronika (EHM, aloqa vositalari va h.k.), priborsozlik sanoati, kemasozlik va kema taʼmirlash, metallsozlik korxonalari mavjud. Sanoat ji-hozlari, yuk mashinalari, temir yoʻl vagonlari ishlab chiqariladi. Yogʻochsozlik, oziq-ovqat, sellyulozaqogʻoz, kimyo, neftni qayta ishlash, poligrafiya sanoati korxonalari ishlab turibdi. Un-t bor. Bogʻ koʻp. Har yili atirgullar koʻrgazmasi oʻtkaziladi. Shaharga 1845-yilda asos solingan.

Manbalar
Portlovchi moddalar

Portlovchi moddalar - tashqi taʼsirlar (zarba, issiklik va boshqalar) natijasida katta tezlik bilan kimyoviy reaksiyaga kirishib, koʻp issiklik va gaz ajratib chiqaradigan kimyoviy bi-rikmalar yoki moddalar aralashmasi. Bu reaksiyalar Portlovchi moddalarning qizishi, unga berilgan zarb, ishqalanish, shuning-dek, boshqa Portlovchi moddalarning portlashi yoki qandaydir tashqi taʼsir natijasida sodir boʻladi va zaryad boʻylab issiqlik tashigich (yonish) yoki zarbiy toʻlqin (detonatsiya) yordamida energiya uzatish hisobiga tarqaladi. Kondensatlangan qattiq va suyuq moddalar, gazlar, shuningdek, gazlardagi qattiq yoki suyuq moddalarning muallaq zarralari Portlovchi moddalar boʻla oladi. Detonatsiyada reaksiya shid-datli boradi va gazsimon mahsulotning temperaturasi bir necha ming gradusgacha koʻtarilib, hajmi zaryadning dastlabki hajmigacha siqiladi, bosimi bir necha yuz ming kg.kuch/sm2 gacha koʻtariladi. Siqilgan gaz tez kengayib, tevarakka kuchli zarb bilan tarqaladi — portlash yuz beradi. Portlay oladigan koʻpgina moddalardan 20—30 ga yaqini Portlovchi moddalar si-fatida ishlatiladi. Shulardan asosiylari: trinitrotoluol, tetril, geksogen, oktogen, nitroglitserin, ten (tet-ranitropentaeritrin) va boshqa

Manbalar
Portlovchi yulduzlar

Portlovchi yulduzlar, eruptiv yulduzlar — fizik jihatdan oʻzgaruvchi yulduzlar sinfi. Ularda portlash jarayonlari (erupsiya) sodir boʻlishi natijasida ravshanligi gʻay-ritabiiy ravishda, koʻpincha kuchli oʻzgaradi. Portlovchi yulduzlarga oʻta yangi yulduzlar va boshqa oʻzgaruvchan yulduzlar taalluqli. Koʻpgina Portlovchi yulduzlarda chaqnash tashqi qatla-mini tashlash bilan va yulduzlarda gaz qobigʻi hosil boʻlishi hamda uning fa-zoda sochilishi bilan roʻy beradi. Bunday yulduzlarning ravshanligi 10—15 yul-duz kattaligigacha ortadi. Bunday hodisa fotosferaning katta (1000–2000 km/s) tezlikda toʻsatdan kengayishi bilan bogʻliq (yana qarang Yulduzlar).

Manbalar
Port-lui

Port-lui — Mavrikii davlati poytaxti. Mavrikiy o.ning shimoli.gʻarbiy qismida. Port-Lui okrugining maʼmuriy markazi. Iqlimi tropik, oʻrtacha temperatura fevralda 26°, avgustda 19°. Yillik yogʻin 2000 mm. Aholisi 128 ming kishi (2000). P.-L. — mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. hind okeani sohilidagi port. Shosse yoʻllar tuguni. Neftni qayta ishlovchi, oʻgʻitlar ishlab chiqaruvchi zavodlar, oziqovqat (shakarqand, yogʻmoy, tamaki) korxonalari mavjud. Universitet, institut, muzeylar, badiiy galereya, kutubxona bor. Qad. fort va qalʼa saqlangan. Shaharga 1736-yilda asos solingan. Suvaysh kanali ochilgunga qadar Hind okeanida yirik savdo porti boʻlgan.

Manbalar
Port-morsbi

Port-morsbi, Morsbi – Papua Yangi Gvineya davlati poytaxti. Yangi Gvineya orolning jan. sohilida. Aholisi 173,5 ming kishi (2000). Papua qoʻltigʻidagi port (chetga kofe, kopra, kakao, kauchuk chikariladi). universitet, aeroport bor.

Manbalar
Porto-Novo

Portonovo — Benin davlati poytaxti. Mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Iqlimi ekvatorial, oʻrtacha temperatura yanvarda 27,7°, iyulda 25,3°; yillik yogʻin 1590 mm. Aholisi 180 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Gvineya qoʻltigʻi sohilidagi port. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga ishlov beruvchi korxonalar, sement, yogʻmoy va sovun zavodlari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Shahar atroflarida palmazorlar, yer yongʻoq plantatsiyalari bor. Baliq ovlanadi. Etnografiya muzeyi ishlab turibdi. P.-N. 17-asrdan maʼlum, oʻsha davrda Ajache deb atalgan. 1893-yildan Fransiya mustamlakasining maʼmuriy markazi. 1960-yil 1 avgustdan mustaqil Benin (1975-yilgacha Dagomeya) poytaxti.

Manbalar
Port-o-prens

Port-o-prens — Gaiti davlati poytaxti. Mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Gaiti orolning gʻarbiy qismida joylashgan. Iqlimi tropik, oʻrtacha temperatura yanvarda 25°, iyulda 28°. Yillik yogʻin 1355 mm. Aholisi 846,2 ming kishi (1995). Mamlakatning Karib dengizi sohilidagi muhim porti. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Sha-karqand zavodlari, tamaki, toʻqimachilik, sement sanoati korxonalari mavjud. Rom ishlab chikariladi. Universitet, Gaiti xalqlari muzeyi, milliy muzey, konservatoriya vah.k. bor. Port-o-Prensga 1749-yilda asos solingan. 1770-yildan Fransiyaning San-Domingo mustamlakasining maʼmuriy markazi. 1804-yil 1-yanvardan mustaqil Gaiti poytaxti. Meʼmoriy yodgorliklaridan San-Susi saroyi va Ramyer tarixiy bogʻi saqlangan.

Manbalar 

Gaiti
Port-of-speyn

Port-of-speyn - Trinidad va Tobago davlati poytaxti. Mamlakatning muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Trinidad orolning shimoli-gʻarbiy qismida. Iqlimi subekvatorial, oʻrtacha temperatura yanvarda 25,8°, iyulda 26,7°; yillik yogʻin 1910 mm. Aholisi 49 ming kishidan ziyod (2000). Atlantika okeanining Pariya koʻltigʻi sohilidagi port. Metallsozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat, sement sanoat korxonalari, kema verfi mavjud. Qurilish materiallari ishlab chikariladi. Port orqali chetga neft mahsulotlari, shakarqamish, kofe, sitrus mevalar chiqariladi. Universitet, milliy muzey, badiiy galereya bor.

Ispanlar kelgunga qadar Port-of-speyn oʻrnida indeyslarning Konkerabiya qishlogʻi boʻlgan. 1783-yildan Ispaniyaning Trinidad o.dagi mustamlakasining maʼmuriy markazi, 1797-yildan Buyuk Britaniya qoʻl ostida. 1962-yildan mustaqil Trinidad va Tobago poytaxti.

Manbalar 

Trinidad va Tobago
Port-Said

Port-Said — Misrning shimoliy-sharqiy qismidagi shahar, Oʻrta dengiz sohilida, Suvaysh kanaliga shimol tomondan kiraverishda. Port-Said muhofazasining maʼmuriy markazi. Aholisi 470 ming kishidan ziyod (1990-yillar oxiri). Port-said — xalqaro ahamiyatga ega savdotransport markazi. Kemasozlik va kema taʼmirlash, oziq-ovqat, toʻqimachilik, koʻn-poyabzal sanoati korxonalari mavjud. Baliq ovlash markazi. Port-Saidga Suvaysh kanali qurilishi munosabati bilan 1859-yilda asos solingan va Misr hokimi Saidposhsho nomi bilan atalgan.

Manbalar 

 

Misr shaharlari
Nil deltasi
 
Suvaysh kanali
Sharqiy Port Said sanoat zonasi
Misrning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
Misrdagi Oʻrta yer dengizi port shaharlari va shaharchalari
Port franko
Port Said muhofaza aholi punktlari
Misrning metropolitan hududlari
Portsmut

Portsmut - Buyuk Britaniyaning jan. qismidagi shahar, Xempshir grafligida. Aholisi 182,2 ming kishi (1990-yillar oxiri). Lamansh boʻgʻozidagi port. Kemasozlik va kema taʼmirlash, radioelektronika, tikuvchilik sanoati korxonalari bor. Koʻprik orqali Gosport shahri bilan bogʻlangan. Harbiy dengiz bazasi. Shaharga 12-asrda asos solingan. 12— 18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Manbalar
Port-sudan

Port-sudan - Sudanning shim.sharqiy qismidagi shahar. Kassala viloyatida. Axrlisi 305 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). P. -S. mamlakatning Qizil dengiz boʻyidagi eng katta porti. Chetga paxta, yer yongʻoq, chorvachilik mahsulotlari chiqariladi. Metallsozlik, neftni kayta ishlash sanoatlari rivojlangan. Ip gazlama fabrikasi, kema taʼmirlash, paxta tozalash korxonalari, yirik elevator bor. Dengiz suvidan tuz olinadi. P. -S.ga 1908-yilda asos solingan.

Manbalar
Portu

Portu, Oporto — Portugaliyanknt shim.-gʻarbiy qismidagi shahar. Portu okrugining maʼmuriy markazi. Axoliyey 302 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari, shahar atrofi bilan 1,2 mln. kishi). Transport yoʻllarining yirik tuguni. Doru daryosining Atlantika okeaniga quyilish joyidagi yirik port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Aholisining soni va iqtisodiy ahamiyati jihatidan mamlakatda Lissabondan keyin 2-oʻrinda. Mashinasozlik (kemasozlik, elektrotexnika) sanoati rivojlangan. Toʻqimachilik, oziq-ovqat (vinochilik, baliq konservalash), tikuvchilik sanoati korxonalari mavjud. Shahar miloddan avvalgi 1-asrdarimliklarning Portus-Kale qishlogʻi oʻrnida vujudga kelgan. Portugaliya davlatining vujudga kelishida muhim rol oʻynagan, mamlakat nomi ham shu sha-har nomidan olingan. Universitet (1911) va boshqa oliy oʻquv yurtlari, muzey bor. Meʼmoriy yodgorliklardan 12—18-asrlarda qurilgan sobor va cherkovlar saqlangan.

Manbalar
Portualegri

Portualegri — Braziyaiyanish jyan. qismidagi shahar. Riugrandidu-Sul shtatining maʼmuriy markazi. Ahrlisi 1,3 mln. kishi (2000). Atlantika oke-anining Patus koʻl-qoʻltigʻi sohilidagi port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakat janubidagi yirik iqtisodiy markaz. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, neftni qayta ishlash, kimyo, mashinasozlik va metallsozlik sanoati korxonalari mavjud. Issiklik elektr styasi qurilgan. P.-A. orqali chetga goʻsht va boshqa chorvachilik mahsulotlari, tamaki, guruch chiqariladi. Un-tlar, muzey, teatr, hukumat saroyi bor. Shaharga 1742-yilda Portu-dus-Kasais nomi bilan asos solingan.

Manbalar
Portugallar

Portugallar (oʻzlarini portugezish deb ataydilar) — xalq, Portugaliyaning asosiy aholisi (10,27 mln. kishiga yaqin). Umumiy soni 13,67 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Portugal tilida soʻzlashadi. Dindorlari, asosan, ka-toliklar. Katta yevropeoid irqining hind-oʻrta dengiz irqiga mansub. P. etnosining asosini eng qad. iberiy qabilalaridan boʻlgan luzitanlar tashkil etgan. P.ning tili va madaniyatiga (ayniqsa, mamlakat janubidagi aholiga) arab-barbar hukmronligi (8—13-asrlar) katta taʼsir qilgan. 12-asr oʻrtasida mustaqil Portugaliya davlati tashkil topgan. Rekonkista jarayonida (arablar bosib olgan hududlarni qaytarib olinishi) asta-sekin P. elati shakllangan. Anʼanaviy mashgʻuloti — dehqonchilik, bogʻdorchilik, baliqchilik. Zamonaviy P. koʻp tarmokli sanoat va xizmat koʻrsatish sohasida band.

Manbalar
Port-harkort

Port-harkort — Nigeriyaning jan. qismidagi shahar. Rivers shtatining maʼmuriy markazi. Axrlisi 362 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Gvineya qoʻltigʻi sohilidagi port, yuk ortib-tushirish hajmi boʻyicha mamlakatda Lagosdan keyin 2-oʻrinda. Nigeriyaning ichki rayonlariga boruvchi temir yoʻl shu yerdan boshlanadi. Palma moyi, tamaki, un tortish, metallsozlik, sement, bitum korxonalari, neftni qayta ishlash va neft kimyosi zavodlari, neft saqlash omborlari bor. P.-X.ga neft konlardan quvurlar orqali keltiriladi. Port orqali chetga neft, kumir, qalay kon-sentrati, minerallar, palma mahsulotlari chiqariladi.

Manbalar