Ahmad ar-Rifoiy

Ahmad ar-Rifoiy (arabcha:أَحْمَد ابْن عَلِي ٱلرِّفَاعِي) – sunniy musulmon voizi, zohid, tasavvuf olimi, huquqshunos va ilohiyot olimi, islomning „Rifoʼi tariqa“ (soʻfiylik tariqati) asoschisi sifatida tanilgan. Dushanba va payshanba kunlaridan tashqari har kuni hadis, fiqh va tafsir fanlaridan dars bergan. U va payshanba kunlari tushdan keyin minbarida oʻtirib, diniy va ijtimoiy muammolarning yachimlari haqida maruza qilgan. Rifoiylar Qodiriyyalar tomonidan bosib olinmaguncha eng koʻp tarafdorlarga ega xonadonlardan edi. Rifoiylar koʻpincha Arab Yaqin Sharqida, balki Turkiya, Bolqon va Janubiy Osiyoda ham istiqomat qilishgan. Uning maqbarasi Bag'dodning shimoliy Iroqning janubidagi Al-Rifoiy shahri yaqinida boʻlib, qabr uning nomi bilan atalgan masjidda joylashgan.

Biografiyasi 
Shayx Ahmad ar-Rifoyi Iroqning Vosit viloyatining Hasen qishlogʻida rajab oyining birinchi yarmida dunyoga keldi. Yetti yoshida otasi Sayyid Sulton Ali al-Batahiy Bag‘dodda vafot etdi. Shundan soʻng amakisi Shayx Mansur ar-Rabboniy al-Batahiy uni oʻz qaramogʻiga olib, taʼlim bergan. Shayx Ahmad ar-Rifoiy husayniy sayyid boʻlib, uning nasl-nasabi quyidagicha qayd etilgan: U Ahmad ibn Ali, ibn Yahyo, bin Sobit, bin Ali, bin Ahmad al-Murtado, bin Hasan al-Asg'ar, bin Mahdiy, bin Muhammad, bin Hasan al-Qosim, bin Husayn, bin Ahmad al-Solih al-Akbar, bin Muso al-Soniy, bin Ibrohim al-Murtado, bin Muso al-Kazim, bin Ja’far as-Sodiq, bin Muhammad al-Boqir, bin Ali Zayn al-Obidin, bin Husayn, bin Ali bin Abu Tolib va Muhammad paygʻambarning qizi Fotima az-Zahro.

U Qur’onni oʻzining tugʻilgan joyi Hasen shahrida Shayx Abdulsomiy al-Hurbuniydan oʻrgangan. U yetti yoshida Qur'onni yod olgan. Oʻsha yili otasi vafotidan soʻng amakisi Mansur al-Batahiy uni oilasi bilan Dikla viloyatiga koʻchirgan. U yerda amakisi uni Islom fiqhi mutaxassisi, Qur’on tafsiri olimi va voizi boʻlgan Abu al-Fadl Ali al-Vositiy huzuriga yubordi.
Shu bilan birga, u amakisi Shayx Mansur ar-Rabboniyning zikr majlislarida qatnashayotgan bir vaqtda, oʻsha paytdagi yirik ilmiy arbob boʻlgan boshqa amakisi Shayx Abu Bakrning darslrida ham qatnashgan. Imom Shofeiyning Shayxulislom Imom Abu Ishoq Ibrohim ibn Ali Sheroziyning fiqhiga oid “Tanbeh” kitobini yod olgan.
Yigirma yoshga toʻlganda, Vosit viloyati shayxi va ustozi Abu al-Fadl Ali uni “Sehadetnoma” (bu dalil yozuvlari, shu jumladan, kanonik qonun va darveshlik ilmlari tartibini ifodalovchi) bilan taqdirladi. Zohiriy va botiniy ilmlarni oʻrganib, unga xos ilmlarni ham oʻrgatgan.
U Nahr-i Diklada qisqa vaqt turdi va shundan soʻng u otasining Hasendagi sayohatchilar uchun umumiy mehmonxonasiga qaytib keldi va shu vaqt ichida u juda mashhur boʻlib ketdi.

Yigirma sakkiz yoshida amakisi Shayx Mansur vafotidan keyin darveshxonani boshqarishni unga vasiyat qildi. Shuningdek, unga ona tomondan bobosi boʻlgan Shayx Yahyo an-Najjoriyning darvesh uyida yashashini ham soʻragan. Aynan shu davrda u bu darveshxonada vaʼz qila boshladi. Oʻttiz besh yoshga toʻlganida muridlarining soni yetti yuz mingdan oshdi. U Muhammad paygʻambarning sunnatini va Qur’on tafsilotlarini ommaga oʻrgatishni ham eʼtibordan chetda qoldirmagan. Chunki uning etiqodida savdogarga faqatgina Alloh toʻgʻri yoʻl koʻrsatishi mumkin.
Imom Abu al-qosim Abdulkarim ar-Rofi’i al-Qavziniyning „Savad al-Aynayn“ nomli kitobida yozuvchi shunday deydi:

Manbalar 
Hadisshunoslar
Kalabod madrasasida tahsil olganlar
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar