Mardiya jangi

Mardiya jangi, shuningdek , Campo Mardiense jangi ) deb ataladi.) yoki Campo Ardiense jangi (), 316-yil oxiri yoki 317-yil boshida Rim imperatorlari Buyuk Konstantin (r. 306-337) va Licinius (r. 308-324) qo'shinlari o'rtasida, sodir bo'lgan qurolli to'qnashuv edi. Hozirda bu hudud Bolgariyaning Harmanli shahriga toʻgʻri keladi. Ushbu jang avgust oyida Konstantin va Licinius o'rtasidagi bir qator to'qnashuvlarning bir qismi bo'lib, bu tetrarxiya deb ataladigan boshqaruv tizimining tanazzuliga olib keldi va Rim imperiyasida yagona imperatorning tiklanishi bilan yakunlandi. 

Mardiya jangi Konstantinning Sibalis jangidagi g'alabasidan ko'p o'tmay sodir bo'ldi va uning Frakiyadan tashqari deyarli barcha Bolqon yarim orolini zabt etganligini tan olishga imkon berdi.

Tarix 
Imperator Konstantin 312-yil 28-oktabrda Milvian koʻprigidagi jangda Maxentiyni    magʻlub etgan boʻlsa, Licinius 313-yilda Tzirallum jangida Maximinus Dayani magʻlub etgan;  Natijada gʻoliblar Rim imperiyasini ikki qismga boʻlishdi, har birida imperatorlardan biri hukmronlik qildi. Konstantin Maksiminus bilan urush paytida Liciniusning ittifoqchisi bo'lib qoldi, ammo u raqobatdosh imperatorlardan xalos bo'lgach, bu ittifoq buzildi. 

Ikki imperator o'rtasidagi tinchlik uzoq davom etmadi. Konstantinga suyuqasd boʻlgandan soʻng Konstantin tomonidan Basianoning ukasi Senecio, Liciniusdan fitnachini topshirishni talab qildi, lekin uning rad etishiga duch kelgandan soʻng 314 yil 8-oktabrda   yoki 316,   Cibalis jangida  bir-birlariga qarshi turishga qaror qilishdi.   Bu janrda  Konstantin g'alaba qozongan.

Licinius musobaqada mag'lubiyatga uchraganini ko'rib, Sirmiumga qochib, Adrianopolda (bugungi Edirne) boshpana topdi va u yerda Avgust sha'niga ko'tarilgan Doge Valerius Valens yordamida ikkinchi qo'shinni to'pladi. Shu bilan birga, Licinius tinchlik muzokaralarini olib borishga harakat qildi, lekin uning g'alabasiga ishongan Konstantin Valensni tayinlash uchun uni haqorat qildi va taklifni rad etdi. 

Konstantin markaziy Sirmiyga bostirib kirdi va Sava daryosi ustidagi ko'prikni tikladi, uning raqibi yurishini kechiktirish uchun koʻprikni vayron qildi.  Ko'p o'tmay u Bolqon tog'lari bo'ylab yurishini davom ettirdi va Filippi yoki Filippopolisda o'z bazasini o'rnatdi.  Tarixchilar bu harbiy istehgomni Adrianopolning janubi-gʻarbida , Arda daryosi (eski Harpeso) havzasida joylashgan boʻlardi, deb taxmin qilishadi.  U yerdan u oʻz qoʻshinining asosiy qismi bilan Frakiyada boʻlgan raqibiga qarshi yoʻlga chiqdi va u Bolgariyadagi Mardiya oldidagi tekislikka yetib bordi.

Jang va oqibatlari 

Konstantin qo'shini tunda jang bo'ladigan joyga etib keldi. Keyingi tongda, Konstantin o'z qo'shinlariga jangga tayyorgarlik ko'rishni buyurganida, Licinius raqibini o'z kuchlarini uyushtirganini ko'rdi va o'z odamlarini ham safga qo'ydi. Birinchi hujum boshida ikkala qo'shin ham ma'lum masofani ushlab, kamonchilardan foydalanishdi, lekin barcha o'qlar tugagach, ular nayza, qilich va xanjar bilan qo'l urishdi. 

Konstantin 5000 askardan iborat guruhga yaqin atrofdagi tepalikni zabt etishga buyruq berib, jangda gʻalaba qozondi  bu manevr bu kishilarga Licinius qoʻshinlariga orqa tomondan hujum qilish imkonini berdi va unga katta talofatlar yetkazdi. Litsiniya qoʻshini ikki jabhada tezkorlik bilan tashkillashtirib, falokatning oldini olishga muvaffaq boʻldi va kechgacha jangni davom ettirdi, shunda ular dushmandan qochib, togʻlarda panoh topishga muvaffaq boʻlishdi. Taxminlarga ko'ra, ikkala tomonda ham ko'p o'lik bo'lgan. 

Licinius o'z qo'shinlari bilan shimolga, Augusta Trajana shahriga (hozirgi Stara Zagora) yo'l oldi. O'z navbatida, Konstantin o'z dushmani Vizantiyaga qochib ketishiga ko'proq ishondi, shuning uchun u Kichik Osiyoga yo'l oldi, lekin o'zini o'zi bilmagan holda juda zaif ahvolga solib qo'ydi, chunki Litsiniyalik kuchlar uning G'arb bilan aloqa liniyalariga xalaqit berishdi.. Ushbu vaziyat tufayli ikkalasida ham tinchlikka chaqirish uchun sabablar bor edi, ammo mag'lubiyatdan hali ham o'ziga kelmagan Licinius Mestrianusni Konstantin bilan muzokaralar olib borish maqsadida elchi sifatida yubordi , ammo imperator uni kechiktirishga qaror qildi. jangovar harakatlar qayta boshlanmasligiga ishonch hosil qilmaguncha muzokaralar olib boradi. Muzokaralarni qabul qilishning mumkin bo'lgan sababi dushmanning to'satdan hujumi tufayli uning ta'minoti va uning imperator atrofi qo'lga olingani haqidagi xabar bo'lishi mumkin edi. 

Serdikada kelishilgan tinchlikka muvofiq, 317-yilning 1-martida, Konstantin ataylab otasining koʻtarilgan yilligi sifatida tanlagan sanada  Licinius gʻolib Konstantinni oliy hukmdor deb tan oldi va Frakiyadan tashqari barcha Yevropa viloyatlarini unga berdi va o'zining imperatori Valeriy Valensni taxtdan ag'dardi, u ko'p o'tmay qatl qilindi. Konstantin va Licinius konsul etib tayinlandi va birinchisining oʻgʻillari Krisp (h.k. 317—326) va Konstantin II (317—340) va uning oʻgʻillari Litsiniy II (317—324) sezarlar etib tayinlandilar.

Yana qarang 

 Sibalis jangi
 Milvian ko'prigi jangi

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 Grant, Michael (1985). The Roman Emperors: A biographical Guide to the Rulers of Imperial Rome 31 BC-AD 476 (en inglés). Londres: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 0-297-78555-9.

 The Emperor Constantine (en inglés). Weidenfeld & Nicolson. ISBN 9780297821380.

 Odahl, Charles Matson (2004). Constantine and the Christian Empire (en inglés). Nueva York: Routledge. ISBN 0-415-38655-1.

 Curran, John (2000). Pagan City and Christian Capital (en inglés). Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-815278-7.

 Cameron, Averil; Hall, Stuart G. (1999). Eusebius: Life of Constantine (en inglés). Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-814917-4.

 Christensen, Arne Søby (1980). Lactantius the Historian: An Analysis of the De Mortibus Persecutorum (en inglés). Museum Tusculanum Press. ISBN 8772891882.

 DiMaio, Michael (1997). «Licinius (308-324 A.D.)» (en inglés). Universidad Salve Regina.

 «Maximinus Daia (305-313 A.D.)» (en inglés). Universidad Salve Regina.(1996)

 Jones, Arnold Hugh Martin (1962). Constantine and the Conversion of Europe (en inglés). Collier Books. ISBN 0802063691.

 Lenski, Noel Emmanuel (2006). The Cambridge companion to the Age of Constantine (en inglés). Cambridge University Press. ISBN 0-521-52157-2.

 Lieu, Samuel N. C.; Montserrat, Dominic (1996). From Constantine to Julian: Pagan and Byzantine views: a source history (en inglés). Londres y Nueva York: Routledge. ISBN 0-415-09335-X.

 MacMullen, Ramsey (1987). Constantine (en inglés). Londres: Routledge. ISBN 0709946856.

 Potter, David Stone (2014). The Roman Empire at Bay AD 180–395 (en inglés). Routledge. ISBN 1134694776.

 Ridley, Ronald T., ed. (2017). Zosimus, New History. A Translation with Commentary (en inglés). Brill. ISBN 9780959362602.

 Stephenson, Paul (2011). Constantine: Unconquered Emperor, Christian Victor (en inglés). Londres: Quercus Publishing. ISBN 1849166447.
 
Tarix