MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Exetl

Exetl yoki Exetley () — yunon mifologiyasi va Marafon jangi qahramoni.

U haqidagi hikoyalar Pavsaniy qaydlaridan bizgacha yetib kelgan. Marafon aholisi Exetlni bexad hurmat qilgan. Hikoyalarga koʻra, Marafon jangi davom etayotgan bir vaqtda nomaʼlum shaxs afinaliklarga yordamga kelgan, uning kiyim-kechaklari dehqonlarning liboslarini yodga solgan. U Fors armiyasidan boʻlgan koʻplab varvarlarni omoch tishi bilan oʻldirib, koʻzdan gʻoyib boʻlgan. Afinaliklar uni hech qayerdan topa olishmagan, keyin esa u haqidagi savollar bilan Orakulga murojaat qilishgan, Orakul ularga Exetliy-bahodirni qahramon sifatida hurmat qilishning oʻzi yetarli ekanligini aytgan. Uning odamlar qarshisida koʻrinish berishi afsonalarda tez-tez sodir boʻlganidek, xudolar yoki ularning qiyofasidagi qahramonlarning mojaroga aralashuvi deb hisoblangan.

Exetl koʻpincha soqolli, yalangʻoch va chorva tomonidan tortib ketilayotgan omochni ushlab turgan holda, Buzigga oʻxshash qiyofada tasvirlangan. Baʼzi olimlar ularning ikkisi orasidagi oʻxshashlik qishloq xoʻjaligi bilan bogʻliqligini taʼkidlaydilar. Buzig qishloq xoʻjaligining kashshofi hisoblangan qahramon boʻlib, uning ismi "hoʻkizning boʻyinturugʻi " degan maʼnoni bildirgan boʻlsa, Exetl ismi esa „εχέτλη“ dan olingan boʻlib, „omoch“ degan maʼnoni bergan. F. Pfister Exetl haqidagi afsonani Gomer qahramonlaridan yangi klassik xudolarga oʻtish davrining boshlanishi deb hisoblagan.

Exetlning jasorati miloddan avvalgi 5-asrda Afina agorasida yaratilgan oʻyma devor yodgorligida tasvirlangan. U jangning boshqa epizodlaridagi qahramonlar, masalan, Kallimax va Kichik Miltiad kabi jangchilar orasidan aniq ajralib turadi. Afinaliklar nazdida Exetlning afsonaviy maqomi uning Afina, Gerkules va Tesey siymosi aks ettirilgan bir qator suratlarga qoʻshilishi bilan namoyon boʻlgani taxmin qilinadi.

1880-yilda Robert Brauning u haqida „Echetlos“ deb nomlangan sheʼr yozgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Menuxin familiyasi

Menuxin (Minuxin, Mnuxin, Mnushkin) ( — yahudiy familiyasi.

Lotin alifbosiga asoslangan yozuvlarda Menuhin, Menuchin, Menukhin, Minuhin, Minuchin, Minukhin, Mnuhin, Mnuchin, Mnuxin koʻrinishida keladi.

Etimologiya 
Bibliyadan keyingi Menuxa ayollar ismidan kelib chiqqan matronomik familiya. „Menuxaning oʻgʻli“ degan maʼnoni anglatadi. „Menuxa“ ibroniy tilida „tinchlik“, „xotirjamlik“, „osudalik“, shuningdek, „hordiq“ degan maʼnoni anglatadi. Yevropada bu ismning qoʻllanilishi haqidagi birinchi qaydlar 15-asrga toʻgʻri keladi. Dastlabda ushbu ism faqatgina Yevropaning markaziy qismida — Bogemiya va Sileziyada ishlatilgan, keyin esa u yerdan Gʻarbiy va Sharqiy Yevropa hududlariga tarqalgan. Ukraina va Belorussiyada Menuxa ismi 17-asrdan qoʻllanila boshlagan. „-in“ qoʻshimchasi familiyaning Rossiya yoki Ukrainada shakllanganini koʻrsatadi. Ushbu familiya vakillari asosan Xerson (Menuxin, Minuxin), Gomel (Menuxin, Mnuxin), Yekaterinoslav (Menuxin), Bobruisk va Vitebsk (Mnuxin) okruglarida, oʻtroq chiziq chegaralarida yashagan.

Minuxin familiyasining barcha egalari qarindosh boʻlishi ehtimoli yuqori ekanligi haqida fikr bildirilgan, ammo bu shaxsiy ismlardan kelib chiqqan familiyalarga tegishli emas.

Shahar folklorida 
Tezisga qarshi, shuningdek, „Odessa Tili“ lugʻatida berilgan yahudiy latifasida familiyadan foydalanish konteksti ham aytiladi („gesheft“ soʻzidan foydalanish misoli (bitim, ish)):
Sudda:

— Guvoh, familiyangiz?

— Menuxin.

— Ismingiz?

— Isaak.

— Yashash joyingiz?

— Berdichev.

— Kasb-koringiz?

— Kichik savdogar.

— Eʼtiqodingiz?

— Janob sudya, ismim Isaak Menuxin boʻlsa, Berdichevda yashasam, savdogarlik bilan shugʻullansam, sizningcha kimman? Buddaviymi?

Manbalar

Yana qarang 

 Menuhin — familiya egalari

Alifbo boʻyicha familiyalar
 yahudiy nomlari
Katanayev familiyasi

Katanayev — Zabaykalye familiyasi.

Familiyaning kelib chiqishi odatda Gantimurning oʻgʻli Katanay (Katana) ismi bilan bogʻlanadi.

1667-yilda tungus qabilasining rahbari Gantimur oʻgʻli Katanay va uning oilasi bilan birga Rossiya fuqaroligini olish uchun Majuriyaning Naun daryosidan kechib Nerchinsk qal’a shahriga yetib borgan (yoki qaytib kelgan). Bu ekstraditsiya masalasida Rossiya va Sin Xitoyi oʻrtasida uzoq davom etgan diplomatik va keyinchalik qurolli qarama-qarshilikka sabab boʻldi. 1684-yilda Gantimur va uning oʻgʻli Nerchinskdachoʻqintirildi, ular Pyotr (Gantimur) va Pavel (Katanay) ismini oldilar, shundan keyin ular Moskvaga — podshohlar Ivan va Pyotr Alekseevich yoniga yuborildi. Ularning otasi Narimga ketayotgan vaqtda vafot etdi, Pavel Pyotrovich poytaxtga yetib bordi va bu yerda shohlar tomonidan „mehribonchilik bilan“ kutib olindi. Qirolning 1685-yil 16-martdagi farmoni bilan P.P.Gantimurovning knyazlik mavqei tan olindi, Nerchinsk gubernatori I.Vlasovga uning uchun Nerchinskda uy qurish, Gantimurovga esa choʻqinish uchun xotinlaridan birini tanlash, qolganlaridan voz kechish buyurildi. Taxminlarga koʻra, Katanayev familiyasining egalari Pavel Gantimurovning asli xitoylik boʻlgan va choʻqintirilmagan xotinlaridan birining oʻgʻillaridan tarqagan avlodlardir.

Shu bilan birga, evenkiy xos ismining egasi Katanayni yagona shaxs boʻlgan deb hisoblash uchun hech qanday sabab yoʻq. Gantimur va shunga koʻra uning oʻgʻli tunguslarning dulikagir oilasiga mansub. Shu bilan birga, 1926-1927-yillardagi qutb atrofidagi aholini roʻyxatga olish paytida oʻzlarini Badaragir sulolasiga tegishli deb hisoblovchi Latanayevlardan iborat 4 ta oila (23 kishi) aniqlandi.

Yana qarang 

 Gantimurovlar

Manbalar 

Alifbo boʻyicha familiyalar
Spastik tortikollis (Servikal distoniya)

Spastik tortikollis, servikal distoniya - distonik kasallik-tortikollisning bir turi bo'lib, unda boshning noto'g'ri pozitsiyasi bo'yin muskullarining patologik kuchlanishidan kelib chiqadi.

Statistika 
Statistikaga ko'ra, o'n mingdan birida uchraydi.

Etiologiya (kasallikning kelib chiqishi) 
Kasallikning aniq sababini kamdan-kam hollarda aniqlash mumkin. Ekstrapiramidal kasalliklarning bir qismi sifatida rivojlanishi mumkin, ayniqsa antipsikotiklarning haddan tashqari dozasi bilan.

Tasniflash 
Boshning holatiga qarab quyidagilar mavjud:

 tortikollis - boshni yon tomonga aylantirish bilan;
 antecollis - boshning oldinga egilishi yoki nominatsiyasi bilan;
 retrokollis - boshning orqaga og'ishi bilan;
 laterocollis - boshni yon tomonga burish bilan;
 servikal distoni birlashgan varianti.

Giperkinezning tabiatiga ko'ra quyidagilar mavjud:

 tonik;
 klonik;
 aralash shakl.

Klinik koʻrinishi 
Odatda, bo'yinning barcha mushaklari jarayonda ishtirok etadi, ko'pincha sternokleidomastoideus, trapezius, kamar mushaklari. 

Kasallikning boshida boshning mustaqil ravishda o'rta holatga qaytishi mumkin, tushida giperkinez yo'qoladi va yurish paytida, aksincha, kuchayadi.

Progressiya o'sib borishi bilan faqat qo'llar yordamida boshni o'rta holatga qaytarish mumkin, bu vaqtda tuzatish imo-ishoralarini qo'llash mumkin, masalan, ba'zi qismlarga teginishda giperkinezning pasayishi kuzatiladi. 

Keyinchalik rivojlanish bilan boshning oldingi holatiga qaytishi mumkin bo'lmaydi, ta'sirlangan mushaklarning gipertrofiyasi va radikulyar sindrom paydo bo'ladi.

Davolash 
Ushbu nevrologik kasallik odatda davolash qiyin. 

Patologik kuchlanishda bo'lgan mushaklarning denervatsiyasi ham yakuniy davolanishga olib kelmasligi mumkin. 

Bo'yin muskullarining ohangini normal holatga yaqin holatda ushlab turish uchun kasal mushaklarga A guruhi botulinum toksin preparatlarini kiritish qo'llaniladi. Agar konservativ terapiya samarasiz bo'lsa, jarrohlik davolash mumkin: suboksipital kraniotomiya va atlasning laminektomiyasi (laterokollis uchun ishlatilmaydi), stereotoksik talamotomiya, bu endi chuqur stimulyatsiya yoki yordamchi nervlarning mikrovaskulyar dekompressiyasi bilan almashtirildi.

Badiiy adabiyotda 

 Leonardo da Vinchi birinchi bo'lib spastik tortikollis bilan og'rigan yigitni tasvirlagan
.

Eslatmalar 

Asab tizimining kasalliklari
Zulfiya (ism)

Zulfiya () forscha ism boʻlib qizlar va ayollarga nisbatan ishlatiladi.  Musilmon (islom) dinida keng tarqalgan ismlardan biri sanaladi. Fors-tojik tilidan tarjima qilinganda jingalak soch, zulf ( zolf — zulf) degan maʼnoni anglatadi. Shu bilan birga,   „jozibali“, „goʻzal“, „jilvakor sochli qiz“, „jozibaga ega“ maʼnosini anglatadi.
 
Oʻrta Osiya davlartlarida ayollar va qizlarga Zulfiya ismiga hamohang ravishda: Zulya, Zulfira, Zulfijamal, Zulenka, Zulfat, Zulfinur va boshqalar ismlar ham qoʻyiladi.

Taniqli shaxslar 
Zulfiya ismi bilan taniqli shoira Zulfiya Isroilava va Zulfiya Moʻminova ijod qilishgan.

Havolalar  
 https://optolov.ru/uz/potolok-v-vannojj-komnate/zulfiya---znachenie-imeni-proishozhdenie-imeni-imeniny-znak-zodiaka.html 
 https://ismlar.com/name/Zulfiya

Manbalar 

 Ismlar
 Forscha ismlari
Tojikcha ismlar
Tatarcha ismlar
 Oʻzbekcha ismlar
Dzeta Aravakash yulduz tizimi

Dzeta Aravakash yulduz tizimi (ζ Aur/ζ Aurigae) — Aravakash yulduz turkumidagi tutilayotgan qoʻshaloq yulduz. Uning bir qancha tarixiy nomlari bor:  

 Xedus I , Xaedus I lotinchadan „uloqcha“ deb tarjima qilinadi , chunki qadim zamonlarda Echki uloqchalari bilan katasterizmiga kirgan.  
 Sadatoni, Saklateni arabchadan الساعد الثاني as-sācid aθ-θānī  „ikkinchi qoʻl (Aravakashning)“. Bu nom birinchi marta Alfons jadvallarida paydo boʻlgan va shuning uchun Aravakashning beta yulduz turkumi bilan adashtirishgan.

Koʻrinadigan diapazonga koʻra, Xedus Quyoshdan 1700 marta yorqinroq porlaydi biroq, spektral tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, Xedus bitta emas, balki qoʻshaloq yulduzdir, toʻq sariq rangli yorqin spektral K4 gigantini va issiq koʻk-oq asosiy ketma-ketlik yulduzidan B5dan iborat boʻlib, ular bir-birini atrofini 972,183 kun ichida (2,66 yilda) aylanadi.). Aylanish natijasida yulduzlar tutilishi sodir boʻladi. Har 2,66 yilda kichikroq, ammo yorqinroq B tipidagi yulduz kattaroq, sovuqroq K tipidagi yulduz orqasida butunlay koʻrinmay qoladi. Tutilishlar natijasida koʻrinadigan kattalik taxminan 15 foizga kamayadi.

Tutilish va yulduzlarning tezligini tahlil qilish ularning hayotining tafsilotlarini ochib beradi. Bir biridan oʻrtacha 4,2 a.e masofada joylashib, yaʼni yulduzlar bir-birining atrofida elliptik orbita boʻylab aylanadi, bunda bir-biridan 5,9 a.e ga uzoqlashadi soʻngra 2,5 a.e yaqinlashadi. K spektrli yulduzning massasi Quyoshnikidan 5,8 marta katta, radiusi Quyoshnikidan 148 marta (yaʼni Venera orbitasining oʻlchami), harorati 3950 K ga va yorqinligi 4800 quyosh yorugʻliligiga teng. B spektrli yulduzning massasi Quyoshnikidan 4,8 marta, radiusi quyoshnikidan 4,5 marta katta, harorati 15300 K, yorqinligi esa 1000 marta  katta. 5800 Quyosh tizimining bolometrik yorqinligi vizual yorugʻlikdan kattaroqdir, chunki B spektrli yulduz oʻz nurlanishining katta qismini ultrabinafsha nurida tarqatadi, K spektrli yulduz esa infraqizil nurida chiqaradi. Yulduzlar evolyutsiyasi nazariyasiga koʻra,  bu juftlik 80 million yil oldin paydo  boʻlgan. Har bir yulduz oxir-oqibat massiv oq karlikga aylanadi.

Manbalar 

Qoʻshaloq yulduzlar
 Algol tipidagi tutilish o'zgaruvchilari
Bayer Xususiyatlari
Flemstid Obyektlari
Alala (ma’buda)

Alala ( — „jangovar daʼvat“) — qadimgi yunon maʼbudasi, yunon mifologiyasida jangovar daʼvat timsoli.

Uning ismi onomatopik yunoncha  (alalḗ) soʻzidan, undan —  (alalázō), „jang daʼvatini koʻtarish“ feʼli kelib chiqqan.

Yunon jangchilari dushmanlarning saflarida qoʻrquv uygʻotish uchun ularga shu hayqiriq bilan hujum qilganlar. Gesiodning taʼkidlashicha, afinaliklar oʻzlarining homiy-maʼbudasi Afinaning qushi — boyoʻgʻlining ovoziga taqlid qilish uchun shunday qichqirganlar.

Pindarning soʻzlariga koʻra, Alala urush timsoli boʻlgan iblis Polemning qizi boʻlgan. Uni shoir shunday tasvirlagan:"Urush daʼvosi „alala!“,

 Urush bolasi,

 Nayzalarda oldingi nayzalar,

 Siz kim uchun

 Muqaddas oʻlim odamlar tomonidan qabul qilinadi,

 Vatan uchun fido boʻlib”.Uning xolasi shiddatli urush ma'budasi Enyio, amakisi esa urush xudosi Ares boʻlib, uning she'riy epiteti Alalaksios () boʻlgan. Shunday qilib, Alala Fobos va Deymos (uning oʻgʻillari); Erida, Androktasiya, Maxay, Hisminay va Fonoi (Erida bolalari), shuningdek Sparta va Keres bilan birga jang maydonida Aresning mulozimlari a'zolaridan biri.

Italiyada xuddi shunday urush daʼvosi („Eya-eya alala!“, Eja Eja Alala! deb oʻzgartirilgan) 1917-yil avgustda shoir Gabriele d’Annunsio tomonidan kiritilgan. U yunon daʼvosini oldingi sardiniyalik daʼvo bilan birlashtirishga qaror qildi. U „Gip! Gip! Ura!“ daʼvosini juda vahshiylik deb topdi. D’Annunsio daʼvosi aviatsiya korpusida keng tarqalgan: xavfli parvozga chiqishdan oldin uchuvchilar shunday baqirishardi. 1919-yilda u Fiumeni egallab olgan koʻngillilar orasida ham mashhur boʻlib, keyin fashistlar tomonidan qabul qilingan. Polsha shoiri Artur Mariya Svinarskiy (1900-1965) bu daʼvoni 1926-yilda nashr etilgan sheʼrlar toʻplamining nomi sifatida ishlatgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon mifologiyasining belgilar
 Rim mifologiyasi
 Rim mifologiyasidagi ma'buda
 qadimgi Yunon xudolari
urush xudosi
Feniks Dzetasi

Feniks Dzetasi (ζ Phoenicis, ζ Phe) ― Feniks yulduz turkumidagi asosiy ketma-ketlik B spektral turidagi yulduzdir. Oddiy koʻz bilan koʻrish mumkin. Giparkos sunʼiy yoʻldoshi tomonidan parallaks oʻlchovlari natijasida olingan yulduzdan Quyoshgacha boʻlgan masofa taxminan 300 yorugʻlik yiliga teng (92 parsek).

Feniks Dzetasi — bu Algol tipidagi tutilgan qoʻshaloq oʻzgaruvchan yulduz. Bir-birining atrofida aylanadigan ikkita yulduzdan iborat boʻlib; yulduzlardan biri ikkinchisining oldidan oʻtganda, ikkinchi yulduzning nurlanish qismining yoʻlini toʻsib qoʻyadi. Shunday qilib, koʻrinadigan yulduz kattaligi 1,66977 kun (orbital davr) bilan 3,9 dan 4,4 gacha oʻzgarib turadi.

Bu yulduz tizimi toʻrt komponentdan iborat boʻlishi ehtimoli yuqori: koʻrinadigan yulduz kattaligi 7,2 va 8,2 boʻlgan yana ikkita yulduz asosiy qoʻshaloq yulduzdan 0,8 va 6,4 yoy sekundlik burchak masofalarida joylashgan. 6,4 yoy soniya masofada joylashgan hamroh yulduz Feniks Dzetasi C deb ataladi va A yoki F spektral tipidagi asosiy ketma-ketlik yulduzidir. Dastlabki orbita aniqlandi, aylanish davri taxminan 210-yil, ekssentrisitet 0,35 ga teng.

Manbalar 

 Feniks yulduz turkumlari
 Algol tipidagi tutilish o'zgaruvchilari
Bayer Xususiyatlari
Hip obyektlari
 HD va hde obyektlari
Sigir lyambdasi

Sigir lyambdasi ( , qisqartma λ Tau) — Sigir yulduz turkumidagi qoʻsh yulduz boʻlib, koʻrinadigan kattaligi 3,41 m, Quyoshdan taxminan 370 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. Algol tipidagi tutiladigan qoʻsh yulduzlar sinfiga kiradi. Ikki yulduz tutilishida ikkala yulduzning orbitalari amalda kuzatish tekisligida boʻladi, shuning uchun birinchi yulduz ikkinchisini yopadi, keyin esa ikkinchi yulduz birinchisini toʻsib qoʻyadi. Har 3,952955 kunda (3 kun 22 soat 52 daqiqa) Sigir lyambdasi yorqinligi oʻzining yarmidan koʻprogʻiga pasayadi. Butun tutilish, shu jumladan qisman fazalar 1,1 kun davom etadi. λ Tau yorqinligini yaqin atrofdagi yulduzlar bilan taqqoslaganda, yorqinlikning pasayishi hatto oddiy koʻz bilan ham seziladi. Birlamchi tutilishlar orasidagi davrda ikkilamchi tutilish sodir boʻladi (yorqinroq yulduz xirarogʻini yopadi), bunda yorqinlikning pasayishi amplitudasi boʻyicha birlamchidan uch baravar zaifdir.  

Tutilishlar yorugʻlik oʻzgarishi va yulduzlarning aylanish tezligidagi oʻzgarishlarni tahlil qilish asosida tizimning tuzilishini ochishga imkon beradi. Tizim yaqin yulduzlar juftligidan, asosiy ketma-ketlik B3V spektral tipidagi yorqin koʻk-oq yulduzidan va A4IV spektral tipidagi oq subgigantdan iborat. Ular bir-biridan 0,1 astronomik birlik (21,9 quyosh radiusi) masofada joylashgan, bu Merkuriydan Quyoshgacha boʻlgan masofaning 27 % ni tashkil qiladi. Algol singari, tutilishlar qisman boʻlib, har bir yulduz bir-birining atrofidagi har bir aylanish paytida boshqasining faqat bir qismini yashiradi. Birlamchi tutilish kichikroq (5,5 quyosh radiusi) va xiraroq (Quyoshdan 95 marta yorqinroq) spektrli A tipidagi yulduz kattaroq (6,6 quyosh radiusi), ancha yorqinroq (4000 quyosh nuri) spektral turdagi B yulduzi oldidan oʻtganda sodir boʻladi, eng koʻp ultrabinafsha nur tarqatadi, buning natijasida birlamchi vizual tutilishlar ikkilamchidan atigi 3 baravar koʻp boʻladi

Ikki yulduz shunchalik yaqinki, hatto tutilish boʻlmasa ham yorqinligi biroz oʻzgaradi. Oʻzaro toʻlqin kuchlari yulduzlarning shaklini oʻzgartiradi va ular orbitada harakatlanar ekan, ular kuzatuvchiga, oldin kengroq, keyin esa torroq tomoni bilan buriladi. Bu yorqinroq B yulduzi xiraroq yulduz oldidan oʻtganda va B yulduzining yorugʻligining bir qismi hamroh yuzasida „akslanganda“ koʻproq seziladi. Shunday qilib, Sigir lyambdasi ikkilamchi tutilishdan oldin va keyin yana yorqin boʻladi.

Ikki yulduz oʻrtasida gaz oqimlari va moddalar almashinuvi mavjudligi haqida baʼzi dalillar mavjud. Massasi 6,8 va Quyoshnikidan 1,8 baravar katta boʻlgan bu ikki yulduzga 33 kunlik 0,4 a. e. masofada oʻz orbitasi boʻylab aylanadigan ancha yengilroq (1 quyosh massasi) uchinchi yulduz hamroh boʻlganligi haqida baʼzi dalillar ham mavjud. U haqida boshqa hech narsa maʼlum emas va bu maʼlumotlar juda noaniq. Turkumning yoshi 100 million yil deb baholanmoqda.

Manbalar 

 Algol tipidagi tutilish o'zgaruvchilari
Bayer Xususiyatlari
Flemstid Obyektlari
Mintaka

Mintaka (δ Ori / Orion deltasi) ― Orion yulduz turkumidagi koʻk supergigant boʻlib, „Orion kamari“ asterizmini tashkil etuvchi uchta yulduzning oʻng tomonida joylashgani tushuniladi. Bu nom arabcha منطقة‎ ‎ — „Kamar“ dan olingan. Mintaka yulduz turkumidagi yorqinligi boʻyicha 7-yulduz boʻlsa-da, Iogann Bayer unga Orion δsi belgisini berdi.

Orion δ si -  karrali yulduzdir. Eng yorqin komponentdan 52 ″ burchak masofasida hatto kichik teleskop bilan 7-chi yulduz kattalikidagi oq hamrohni koʻrishingiz mumkin. 14 chi yulduz kattalikidagi xira komponent undan ham yaqinroq. Asosiy komponent, oʻz navbatida, O9.5 va B0 sinflarining ikkita koʻk-oq gigantlaridan tashkil topgan spektroskopik qoʻshaloq yulduz hisoblanadi. Ikki yulduzning har biri Quyoshnikidan 20 marta ogʻirroq va 70-90 ming marta yorqinroq. 5,73 kunlik davr bilan umumiy massa markazi atrofida aylanib, yulduzlar bir-birini qisman yopib qoʻyishadi, bu esa Mintaka yorqinligining 2,26 m dan 2,14 m gacha oʻzgarishiga olib keladi.

1904-yilda nemis astronomi Iogan Xartman Mintaka spektrini oʻrganayotganda yulduzlararo fazoda gaz borligini aniqladi.

Manbalar

Havolalar 

 Bright Star Catalogue
 Mintaka
 Orion (turkum)
moviy supergigants
moviy yorqin gigantlar
Bayer Xususiyatlari
Flemstid Obyektlari
 O-sinf yulduzlari
 B-sinf yulduzlari
 spektral-juft yulduzlar
 Algol tipidagi tutilish o'zgaruvchilari
 uch yulduz
Aktor (Elida qiroli)

Aktor (). Qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Forbant (Lapifning oʻgʻli) va Girminaning oʻgʻli, Elida shohi (yoki Poseydonning oʻgʻli), Gesiodning soʻzlariga koʻra, Mirmidon va Pisidikaning oʻgʻli, Molionaning eri va Molionidlar Yevrit va Kteatning asrab olgan otasi. Iliadada (II 621) eslab oʻtilgan.

Augiyning ukasi. Yoki Avgiyning ittifoqchisi. Girminaga onasining ismidan asos solgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Elida Shohlari
İsfendiyar Bey

İsfendiyar Bey () — 1291-1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligining beki boʻlib, u ushbu beklikni 1392-1440-yillar orasida boshqargan.

Beklik taxtiga chiqishi 
Kötürüm Bayezid Isfendiyarning oldida vafot etishi ortidan beklik ikkiga boʻlindi. Kastamonuda Usmonli himoyasida Süleyman Paşa II oʻz bekligini eʼlon qildi. Sinopta esa Isfendiyar Bey bek boʻldi. 1392-yilda Boyazid I Yildirim tomonidan akasi Süleyman Paşa II oʻldirilgandan soʻng, beklik taxtining yagona vorisiga aylandi.

Isfendiyar davrida beklik otasining davriga nisbatan juda zaif edi. Ayniqsa, Boyazid Yildirimning Onadoʻliga hujumlari ortidan Usmonlilar va Candaroğulları koʻplab janglar oʻtkazib, katta hududlarini yoʻqotgan edi.

Anqara jangi 
Amir Temurning yoniga borgan beklar orasida beklar ham bor edi. Amir Temur Boyazid Yildirim bilan jang qilishidan oldin, Arzinjonda Isfendiyar Bey bilan koʻrishgan. Isfendiyar Bey bu uchrashuvdan soʻng, Sinopga qaytib ketgan.

Amir Temur va Yildirim orasida sovuqchilik bor edi. Beklarning Amir Temur huzuriga borishi ular orasidagi adovatni yanada kuchaytirdi. Amir Temur jang qilishga qaror bergan edi. Ammo beklarning ham fikrini olish maqsadida bir majlis uyushtirdi. Onadoʻlining hamma beklari Amir Temurga bu jangda gʻalaba qozonishi haqida aytdilar.

Amir Temur Anqara jangida gʻalaba qozondi va Isfendiyar Bey eski hududlarini Usmonlilar imperiyasidan qaytarib olishga muvaffaq boʻldi. Isfendiyar Bey Amir Temur bilan Izmir qal’asining egallanishi vaqtida birga boʻlgan.

Beklikning Anqara urushidan keyingi davrlari 
Amir Temur Samarqandga qaytganidan keyin, Usmonlilar imperiyasida taxt uchun kurashlar boshlanib ketdi. Bu kurashlarda Isfendiyar Bey shahzodalarga dastak berib, aktiv rol oʻynadi. Karamanoğullarıning Usmonlilar imperiyasiga qarshi uyushtirgan urushi (1415-1416) vaqtida, Isfendiyar Bey oʻgʻli Kasim boshchiligida qoʻshinni Usmonlilarga yordamga joʻnatdi.

Beklikning parchalanishi 
Isfendiyar Bey Çankırı, Kalecik, Tosya va Kastamonu hududlarini oʻgʻli Hizir Beyga bergan edi. Ammo boshqa oʻgʻli Kasim bunga norozi boʻldi va Usmonlilar yordami bilan otasi ustiga harbiy safar boshlatdi. Kastamonuga qilgan safarida, otasi Sinopga qochib ketdi. Chorasiz qolgan Isfendiyar Bey Kastamonu bilan Bakır hududlarini oʻziga qoldirishini, oʻgʻliga esa Çankırı bilan Kalecikni berdi. Shuningdek, usmonli sultoni Mehmed nomiga ham xutba oʻqitilishini ham qabul etdi.

1418-yilda musulmonlar Samsun shahrini Isfendiyar Bey qoʻlga kiritdi. Çelebi Mehmed Candaroğulları bekligi ustiga yurish qildi, ammo Samsun shahrini egallay olmadi. Ikki yil keyin, Usmonlilar shaharni egallashga muvaffaq boʻldilar.

Oxirgi yillari va vafoti 
Isfendiyar Beyning oxirgi yillari haqida maʼlumotlar juda oz. Ammo oʻgʻli Ibrohimni valiahd qilib, qolgan ikki oʻgʻli Hizir va Murodga akasiga itoat qilishini vasiyat qilgani haqida maʼlumot bor. Isfendiyar Bey 1440-yilda 70 yoshlarida vafot etgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 

Candaroğulları bekligi
Kastamonu tarixi
1440-yilda vafot etganlar