MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Dustlar

Dustlar (ing. dust — chang) — kukun shaklidagi pestitsidlar. Ekinlarga tushgan zararkunandalar, begona oʻtlarga qarshi sepiladi, urugʻlarni upalashda ishlatiladi. Insektitsid, fungitsid, akaritsid yoki gerbitsidning inert toʻldirgich bilan oddiy aralashmasidan iborat. Toʻldirgich sifatida talk, pirofilit, boʻr, kaolin, trepel, sili-kagel va har xil tarkibli tuproqdan foydalaniladi. Koʻpincha pirofilit va talk qoʻshiladi, chunki ular oʻsimlikka yaxshi yopishadi. D. changining uchib ketishini kamaytirish uchun 3—5% li mineral moy aralashtiriladi (qarang Mineral moylar). Sugʻorma dehqonchilik mintaqalarida kemiruvchi zararkunandalar (kuzgi tunlam, simqurtlar va b.), oʻrgimchakkanaga qarshi (oltingugurt kukuni) kurashda yaxshi natija beradi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aleksandr Dutov

Dutov Aleksandr Ilich (1879—1921) — rus general-leytenanti (1919). 1917-yil sentabrdan Orenburg kazaklari atamani, 1917-yil noyabrda Orenburgdagi shoʻrolar hokimiyatiga qarshi qurolli chiqishga rahbarlik qilgan. 1918—19 yillarda Orenburg armiyasi qoʻmondoni. 1919-yil sentabrda Turkiston fronti (qoʻmondon — M. V. Frunze) koʻshinlaridan yengilgach, Xitoyga qochgan va oʻsha yerda oʻldirilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dutorchi qizlar ansambli

Dutorchi qizlar ansambli, Oʻzbekiston Teleradiokompaniyasi qoshida G'anijon Toshmatov nomidagi dutorchi qizlar ansambli — xonanda va sozanda xotin-qizlardan tashkil topgan ansambl. Dastlab Oʻzbek davlat filarmoniyasi qoshida "Dutorchi qiz-juvonlar" ansambli (1939 yil) tashkil etilgan. Badiiy rahbari — L. Sarimsoqova, musiqa rahbari — Y. Rajabiy, baletmeyster — G. Rahimova. Repertuaridan oʻzbek xalq va bastakorlarining kuy va qoʻshiqlari oʻrin olgan: "Oʻzgancha", "Quling", "Tanavor", "Hakkalakam oʻynasam man", "Yorginam" va b. Ikkinchi jahon urushi yillarida ansambl aʼzolari front konsert brigadalari tarkibida konsertlar bergan. Repertuaridan oʻzbek, rus, qozoq, tatar, tojik, uygʻur va b. xalqlarning qoʻshiqlari oʻrin olgan. Keyinchalik u "Ashula va raqs ansambli" deb nomlangan. Ansamblda R. Bogdanova, K. Ismoilova, Oʻzbekis-tonda xizmat koʻrsatgan artist M. Abdullayeva va b. xizmat qilgan. 1958 yil yangidan "Dutorchi xotin-qizlar ansambli" tashkil etilgan (badiiy rahbari — M. Abdullayeva). 1964 yilda tarqalgan.

1977 yilda Toshkent shahar Madaniyat uyida A. Ilyosov boshchiligida "Dutorchi qizlar ansambli" tuzildi. Mazkur ansambl ishtirokchilari 1979 yil Oʻzbekiston radiosi va televideniyesi qoshida tashkil etilgan D.q.a. tarkibiga kirgan. Bad. rahbari va tashkilotchisi Gʻ. Toshmatov, musiqa rahbarlari — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist 3. Rahmatullayeva (1979—84 va 1990 yildan), 3. Suyunova (1985—90); 1994 yildan badiiy rahbari — 3. Suyunova. 1996 yildan — Gʻanijon Toshmatov no-mida, 30 kishidan iborat (2002). Yetakchi xonanda va sozandalar: Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar 3. Rah-matullayeva, S. Karimova va Q. Esonova; artistlar O. Madrahimova, R. Hojiyeva, D. Muhamedova, M. Qurbonova, X. Shorahmedova va b. Ansambl Fargʻona-Toshkent milliy qoʻshiqchilik anʼanalarini davom ettirmoqda. Repertuaridan yuzlab oʻzbek xalq qoʻshiqlari ("Chamannor", "Yoryoraxon-Gulyoraxon", "Simsim oralab", "Yoʻl boʻlsin", "Yor-yor" lar, laparlar, oʻlanlar), bastakor va kompozitor (G'. Toshmatov, K. Jabborov, S. Kalonov, F. Sodiqov, M. Murtazoyev, Q. Iskandarov, A. Ismoilov, R. Tursunov, T. Otaboyev, Q. Komilov, Sayfi Jalil va b.)lar asarlari ("Qoshing qarosi balo", "Baxtimdan", "Diyorimsan", "Uyolaman", "Kelasan", "Tamanno", "Humo", "Avval Vatan, keyin jon", "Sevgi"), shuningdek, ansambl ishtirokchilari (Z. Suyunova, Z. Rahmatullayeva, Q. Esonova) bastalagan qoʻshiqlar ("Boy qaynona", "Ayol", "Gul ochilsa", "Uzoq kutdim" va b.) va turli xalqlar (afgʻon, hind, uygʻur, qoraqalpoq, ispan) qoʻshiqlari oʻrin olgan. Ansambl Tojikiston, Rossiya, Fransiya, Germaniya, Turkiya mamlakatlarida gastrolda boʻlgan.

Oʻzbekiston viloyatlari va oʻquv yurtlarida ham D.q.a.lari (mas, Nukus sh. 1-Madaniyat uyi qoshida "Qirq qiz" D.q.a., 1967; Fargʻona davlat ped. institutining "Nihol" D.q.a., 1977) tashkil etilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Duchava

Duchava, duchoʻba (fors— ikki choʻp) — 1) anʼanaviy oʻzbek nogʻora va doyra usullaridan. Ayrim turlarini Usta Olim Komilovdan Ilyos Akbarov notaga yozib olgan. "Katta oʻyin" raqslar turkumidagi asosiy raqslardan boʻlib, unda nogʻora choʻplari dambadam urilgani uchun shu nomni olgan; 2) dorbozlar oʻyinlari joʻrligida foydalaniladigan kuy va usul; 3) "Shodiyona" usullar turkumining 9-qismi; 4) surnay yoʻllaridagi albat qismlaridan biri; 5) oʻzbek xalq ashulalaridan (D. usulidan ijodiy foydalangan holda, Hamid Olimjon sheʼri bilan O. Alimah-sumov va b. aytadigan "Na boʻlgʻay..." mashhur).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dush

Dush (ital. doccia — suv quvuri) — suvning badanga zarb bilan urilishidan iborat suv muolajasi; gigiyenik va davolash maqsadida qoʻllaniladi. Suv oqimining shakliga koʻra yomgʻirsimon (suv 1—2 ml li mayda naylardan otilib chiqadi), sirkulyar (bunda birtalay ingichka suv oqimlari hamma tomondan bir tekis badanga uriladi), oqimli (Sharko D., 1—4 at. bosimdagi suv oqimi navbatma-navbat badanning turli qismiga yoʻnaltiriladi) va b. D. farq qilinadi. Suv temperaturasi sovuk, (20°dan past), salqin (20—33°), iliq (34—38°), issiq (40° atrofida va undan yuqori) boʻlishi mumkin. Bir-biriga zid boʻlgan, yaʼni goh issiq, goh sovuq oqimli D. shotland dushi deyiladi. Suv oqimining yoʻnalishiga qarab bir tekis, koʻtariluvchi, tushuvchi, shuningdek, suv bosimiga kura past (0,3—1 at.), oʻrtacha (1,5—2 at.) va yuqori (3—4 at.) bosimli D.lar ajratiladi.

Suv ichida oʻtkaziladigan massaj-D. ham muhim muolaja hisoblanadi. Bunda vannadagi issiq suvda yotgan kishining badani qoʻl bilan emas, balki maxsus apparat orqali bosim ostida yuboriladigan suv oqimi bilan massaj qili-nadi. Suvning temperaturasi va badanga urilishi D.ning fiziologik taʼsir etish negizidir.

Nerv sistemasi va moddalar almashinuvining buzilishi bilan bogʻliq funksional kasalliklarda D. dan davo maqsadida foydalaniladi (yana q. Suv bilan davolash).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dushoxasoy

Dushoxasoy — Navoiy viloyati Konimex tumanidagi soy. Uzunligi 20 km. Mavsumiy qor va yomgʻirlardan toʻyinadi. Bahorda kuchli jala paytlarida suvi koʻpayadi. D.ning suvi quyi oqimida qumga singib ketadi. Umumiy uz. 72 km boʻlgan 25 ta irmogi bor.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  
Oʻzbekistondagi daryolar
Duero

Duero (portugalcha — Doru) — Pirenei ya. o.dagi dare. Ispaniyadagi Iberiya togʻlaridan boshlanib, Portugaliyaning Portu sh. yonida Atlantika okeaniga quyiladi. Uzunligi 925 km, havzasining mayd. 95 ming km. Eski Kastiliya yassitogʻligini kesib oʻtgan qismida chuq. 30–40 m li kanon hosil qilgan. Portugaliya hududida keng vodiydan oqadi. Qish va bahorda sersuv, bu mavsumlarda suv sathi daralardan oʻtgan joyida 15–20 m gacha koʻtariladi. Quyilish joyida oʻrtacha suv sarfi 700 m3/sek. Quyilish joyidan boshlab 200 km masofada kema qatnaydi. Suv ombori va GES qurilgan. D.dan sugʻorishda foydalaniladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Alfavit boʻyicha daryolar
Ispaniyadagi daryolar
Portugaliyadagi daryolar
Duet

Duet (DUET sifatida stilize qilingan) — Bu Kumobius tomonidan ishlab chiqilgan va nashr etilgan jangovar videooʻyin. Oʻyin 2013-yil 10-oktabrda iOS va Android platformalarida, 2015-yil 3-avgustda esa Windows, macOS va Linux platformalarida chiqarilgan.

Oʻyin jarayoni 
Oʻyinchi bir xil halqaga biriktirilgan ikkita (koʻk va qizil) toʻpning yoʻnalishini boshqaradi. Oʻyinchining maqsadi — toʻplarni aylantirish orqali oʻyinda ikki oʻlchovli geometrik shakllar shaklida taqdim etilgan toʻsiqlardan qochishdir. Har qanday toʻsiqni urgandan soʻng, unda iz qoladi va daraja eng boshidan boshlanadi.

Har bir darajaning boshida (cheksiz oʻyin bilan bogʻliq darajalar bundan mustasno) ekranda savol yoki matn paydo boʻladi, u toʻrtinchi devorni buzadigan ayol ovozi bilan aytiladi, chunki u oʻyinchiga toʻgʻridan-toʻgʻri gapiradi. Masalan, Hikoya rejimida „Depressiya“ bobida ayol ovozi savol beradi: "Siz aniq nimani isbotlamoqchisiz? " . Agar oʻyinchi matnni oʻqishga ulgurmagan boʻlsa, bu matn pauzada ham paydo boʻladi.

Oʻyindagi darajalarning nomlari Kyubler-Ross modelidan olingan.

Soundtrack 
Saundtrek avstraliyalik radio boshlovchisi va elektron musiqachi Tim Sheel tomonidan yaratilgan. Soundtrack Bandcamp va Spotify -da translatsiya qilish uchun mavjud.

Sharhlar va tanqidlar 
Duet oʻyin tanqidchilaridan asosan ijobiy sharhlarni oldi; oʻyin iOS uchun Metacritic boʻyicha 10 ta sharhga asoslanib 100 dan 79 ballga ega boʻldi. Jurnalistlar o‘yin boshqaruvi va dizayni haqida ijobiy fikr bildirdi. Kamchiliklar orasida haddan tashqari murakkablik qayd etildi.

Manbalar
Vera Duyunova

Vera Illarionovna Duyunova (1945.11.4, Krasnodar - 2012.2.3, Toshkent) — voleybolchi, ikki karra olimpiada chempioni. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi (1995), xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1968). ToshDU jurnalistika fakultetini tugatgan (1975). 1965—78 yillarda "Avtomobilist" (Toshkent) voleybol jamoasi hamda Oʻzbekiston voleybol terma jamoasi oʻyinchisi. Olimpiada oʻyinlarida 2 marta oltin medal bilan taqdirlangan (1968, Mexiko; 1972, Myunxen). Jahon chempioni (1970, Bolgariya), Jahon kubogining (Urugvay) va Butunjahon universiadasining gʻolibi (Moskva, 1973). Jahon birinchiligining kumush medal sovrindori (Meksika, 1974). 1982 y.dan Toshkentdagi 6-bolalar va oʻsmirlar olimpiya oʻrinbosarlari sport maktabi direktori. I darajali "Sogʻlom avlod uchun" ordeni bilan mukofotlangan (1997).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Duyak

Duyak (fors— ikki-bir) — qad. nogʻora-doira usullaridan. Doirai D. deb ham ataladi. Ikki kiska va bir uzun boʻgʻinli "baka-bum" usuliga muvofiq keladi. Bu usul tuzilishining oddiyligi, koʻtarinki, shodiyona kayfiyat uygʻotishi bilan taʼriflanadi. Shu sababli nogʻora bazmlari qadimdan D. usuli bilan boshlangan. Xalq qoʻshiqlarining joʻrlik usuli sifatida ham keng qoʻllaniladi, maqomlarda saraxbor usuliga yaqin.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dugʻlat

Dugʻlat — qad. turkiy qavmlardan biri. Bular 13-asrda Chigʻatoy ulusining sharqiy mintaqalarida yashovchi yetakchi qabilalardan boʻlgan. D.lar Sharqiy Turkistonda, Issiqkoʻlning jan.da, Fargʻona vodiysining shim. rayonlarida koʻchib yurganlar. Asosiy mashgʻuloti chorvachilik boʻlgan. Moʻgʻuliston davlatiga itoat qilmagan D.lar oʻz mustaqilliklari uchun betinim kurashib, 1427— 28 yillarda Qashqarni egallaydi va bu viloyatni to 16-asrning 1-choragigacha mustaqil idora qiladi. Zahiriddin Muhammad Boburshtt onasi Qutlugʻ Nigor xonim va "Tarixiy Rashidiy" muallifi Mirzo Muhammad Haydar D.dan boʻlganlar. 15—16-asrlar davomida D.lar bir qancha guruhlarga boʻlinib ketgan. Ular Fargʻona, Toshkent, Samarqand, Qorategin va Hisor viloyatlariga kelib joylashgan. D.lar hozirda oʻzbek, qozoq va qirgʻiz xalqlari tarkibiga singib ketgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Duhul

Duhul (urducha — katta nogʻora) — qad. doʻl nogʻora, Turkiston va Hindiston xalqlari orasida harbiy yurishlardan, ovga chiqishdan va jazolash paytidan darak berish uchun chalingan. Qorovul almashuvida, lashkar yigʻishda ham D. qoʻllangan (yana qarang Dovul).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dharma

Dharma (sanskritcha) — 1) hind falsafasi va koʻpgina dinlaridagi bir necha maʼnoga ega boʻlgan asosiy tushunchalardan biri; abadiy axloqiy qonun; toʻgʻri yashash uchun belgilangan axloqiyijtimoiy qoida (burch) — bu maʼnoda har qaysi odam oʻz D. siga ega. 2) Budda diniy taʼlimotiga koʻra, — butun mavjudot va odam hayoti psixofizik belgilarining birlamchi unsurlari. D. abadiydir, doimo paydo boʻlib, yoʻqolib turadi; ularning tugʻyoni azob-uqubatlar manbai boʻlib, nirvana holatida toʻxtaydi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dyor

Dyor — Vengriyaning shim.garbidagi shahar, Raba daryosi boʻyida, Dyor-Shopre medyesining maʼmuriy markazi. Aholisi 127,4 ming kishi (1997). Muhim temir yoʻl tuguni, dare porti. Budapesht va Mishkolsdan keyin 3-oʻrindagi sanoat markazi. Asosiy sanoat tarmogʻi — mashinasozlik (vagonsozlik va stanoksozlik). Toʻqimachilik, oziq-ovqat, kimyo sanoati korxonalari bor. Lok, boʻsq, sunʼiy charm, mebel, qurilish materiallari ham ishlab chiqariladi. Ped. instituti, teatr, muzey va b. bor. Oʻrta asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Vengriya shaharlari
Dyakovo madaniyati

Dyakovo madaniyati - yuqori Volga va Oka daryosi havzalarida yashagan qad. (mil.av. 1-ming yillikning 2-yarmi — milodning boshlari) finoʻgʻur qabilalaridan qolgan arxeologik yodgorliklar. Birinchi marta Dyakovskoye qishlogʻi (Moskva viloyati) da topilgani uchun shu nom bilan yuritiladi. Dastlab 19-asr oxirlarida oʻrganilgan. D. m. devor va xandaklar bilan oʻralgan kichik-kichik turar joylardan iborat. Ular patriarxal urugʻchilik jamoa qishloqlari boʻlib, asosan, daryolarning tik qirgʻoqlarida qurilgan. Aholisi ovchilik va baliqchilikdan dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullanishga oʻtgan. Jez va temirchilikdan tashqari toʻqimachilik va oʻymakorlik (suyak va shoxlarga naqsh solish) ham rivojlangan. Sopol idishlar qoʻlda yasalib, katak naqshlar bilan bezatilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Arxeologiya
Ivan Dyachkov

Ivan Nikitich Dyachkov (1905.23.8, hozirgi Rossiya Federatsiyasi Voronej viloyati Ternovka tumani Novo-Troitskoye qishlogʻi — 1985.18.8, Samarqand) — zootexnik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan zootexnik (1959), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1969) professor (1971). Moskva qoʻychilik institutini tamomlagan (1932). Samarqanddagi qorakoʻlchilik ilmiy tadqiqot institutida katta ilmiy xodim, laboratoriya va boʻlim mudiri (1935—60), institut direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari (1943—54 va 1970—75). Ilmiy ishlari qorakoʻlchilikda seleksiya va naslchilik masalalariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofti laureati (1970).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Clinton Davisson

Clinton Davisson () (1881.22.10, Blumington — 1958.1.2, Sharlotsvill)— amerikalik fizik, AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi. Chikago (1908) va Prinston (1911) universitetlarini tugatgan. Ilmiy ishlari termoelektron va termoion emissiya, termoelektron mikroskop, issiqlik nurlanish, kristallar fizikasi, Borning atom nazariyasiga bagʻishlangan. Amerikalik fizik L. Jermer (1896— 1971) bilan hamkorlikda va J. P. Tomsondan mustaqil ravishda nikel monokristallida elektronlar difraksiyasi hodisasini ochgan (D. va Jermer tajribasi, 1927) va L. de Broylvint materiyaning toʻlqin xususiyati toʻgʻrisidagi gipotezasini amadda tasdiklagan. Nobel mukofoti laureati (J. P. Tomson bilan hamkorliqda, 1937).

Manbalar 

1881-yilda tugʻilganlar
1958-yilda vafot etganlar
22-oktabrda tugʻilganlar
1-fevralda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Den Syaopin

Den Syaopin (22-avgust 1904, Sichuan – 19-fevral 1997, Pekin) — Xitoy davlat va siyosat arbobi, Xitoy Kompartiyam (XKP) maslahatchilar Markaziy komissiyasining raisi (1982—1987). XXR Markaziy harbiy kengashi raisi (1983—1990). 1975–76 va 1977—1982-yillarda XKP Markaziy Komiteti raisining oʻrinbosari. XKP MK bosh kotibi (1956—1966). XXR Davlat maʼmuriy kengashi bosh vazirining oʻrinbosari (1952—1954), XXR Davlat kengashi bosh vazirining oʻrinbosari (1954—1966). XKP MK Harbiy kengashining raisi (1981—1989). „Madaniy inqilob“ davrida (1966—1976) „Mao Szedunga qarshi qaratilgan yoʻlni oʻtkazganligi“ uchun Den Syaopin taʼqibga uchragan va surgun qilingan. Mao Szedun oʻlimidan keyin (1976-yil sentabr) rahbarlik ishiga qaytarildi va avvalgi hamma lavozimlariga tiklandi (1977). XKP MK ll-chaqiriq 3-plenumida (1978-yil dekabr) Den Syaopin tashabbusi bilan mamlakat miqyosida tub iqtisodiy islohotlar oʻtkazish, bozor tizimini yaratish, xorijiy mamlakatlar bilan savdo, sanoat, moliya sohalarida hamkorlikni keng yoʻlga qoʻyish va boshqalar yirik tadbirlar majmui ishlab chiqildi va muvaffaqiyatli amalga oshirila boshlandi. Den Syaopin butun dunyoda „Xitoyni qayta qurish meʼmori“, „Xitoy islohotining otasi“ sifatida tan olindi. Uning Xitoyda bozor munosabatlarini karor toptirishga oid fikrlari „Hozirgi Xitoyning asosiy masalalari“ kitobida (1988) bayon qilingan.

Manbalar

Havolalar 

1904-yilda tugʻilganlar
1997-yilda vafot etganlar
19-fevralda vafot etganlar
22-avgustda tugʻilganlar
Xitoy
Daewoo

"DEU" KORPORATSIYASI (DAEWOO Corporation( ; Hangul: , Hanja: , ; ) — Janubiy Koreyaning yirik sanoat kompaniyalari guruhi, jahondagi eng yirik korporatsiyalardan biri. Asosan avtomobillar, shuningdek, qurilish, kemasozlik, ogʻir sanoat jihozlari, stanoksozlik, as-bobsozlik, telekommunikatsiya jihozlari, elektrotexnika, maishiy asbob-uskunalar ishlab chiqarish, savdo, moliyaviy xizmat koʻrsatish, telekommunikatsiya xizmati, mehmonxona biznesi vab. bilan shugʻullanadi. "DEU"ning toʻqimachilik mahsulotlari i. ch. va uni eksport qilish bilan shugullanadigan birinchi kompaniyasi — "Daewoo industrial Co.Ltd." 1967-yilda tashkil qilingan. 1975-yilda umumiy savdo kompaniyasi maqomini oldi. 1976—80 yillarda qurilish, moliyaviy xizmat, kemasozlik, ogir sanoat, avtomobilsozlik (1978-yildan), aloqa, elektronika va b. tarmoklarda faoliyat boshladi. 1982-yildan transmilliy korporatsiyaga aylandi. 1995-yilda chet ellarda 102 vakolatxonasi ochildi, unga qarashli 155 kompaniya ishladi. 1990—95 yillarda "DEU" oʻzining umumiy menejment rejasiga muvofiq yengil avtomobillari bilan Yevropa bo-zorida savdo qila boshladi. 1995-yilda korporatsiya dunyo boʻyicha 636 ming dona avtomobillarini sotdi. Shu davr mo-baynida "DEU" Polsha, Ruminiya, Chexiya, Oʻzbekistan, Vyetnam, Meksika va Lotin Amerikasi davlatlariga asosiy investitsiyalarini kiritdi.

1992-yilda Oʻzbekiston Respublikasi va "DEU" korporatsiyasi oʻrtasida "OʻzDEUavto" qoʻshma korxonasini tuzish boʻyicha bitim imzolandi va 1996-yil martga kelib zavod ishga tushiriddi (qarang Asaka avtomobil zavodi). Bundan tashqari "DEU" Oʻzbekistonda kommunikatsiya sohasida ham faoliyat yuritadi (mas, "DEU yunitel" uyali aloqa vositalari kompaniyasi). "DEU" Afrika, Osiyo, Sharqiy Yevropa, Lotin Amerikasi, Shim. Amerikadagi 85 dan ortiq mamlakatda 380 investitsiya loyihalarida katnashdi, jami savdo hajmi 72 mlrd. AQSH dollariga yetdi (1998). 1997—98 yillarda Jan.-Sharqiy Osiyo mamlakatlarida yuz bergan moliyaviy inqiroz "DEU"ni ham chetlab oʻtmadi. 2001-yilda avtomobilsozlik sohasida "DEU motor" aksiyalarining 35 foizini AQShning "Jeneral Motors" kompaniyasi sotib oldi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Janubiy Koreya shirkatlari
Vincent du Vigneaud

Dyu Vinyu Vinset (1901.18.5, Chikago — 1978.11.12) — amerikalik biokimyogar. Sent Luisdagi J. Vashington universiteti (1932-yildan) va Kornell universiteti Tibbiyot kolleji professor (1938-yildan). Ilmiy ishlari asosan gormonlar, vitaminlar, antibiotiklar kimyosiga oid. D. insulinning kimyoviy tuzilishini tekshirgan, oksitotsin (1932) va vazopressinlarning har biri yopiq qalqa shaklidagi S—S bogʻlar hosil qiluvchi 8 ta aminokislotadan tashkil topganligini aniklagan. Avstriyalik biokimyogar E. Tuppiga bogʻliq boʻlmagan holda oksitotsinni kristall holatda ajratib olgan (1953). Penitsillinni sintez qilish mumkinligini koʻrsatib bergan, V guruhi vitaminlarining olinish usullarini ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureata (1955).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1901-yilda tugʻilganlar
1978-yilda vafot etganlar
18-mayda tugʻilganlar
11-dekabrda vafot etganlar
Amerikalik kimyogarlar
Dyuba

Dyuba, William Edward Burghardt Du Bois (; 1868. 23.2, Greyt-Barrington, AQSH,— 1963.27.8, Akkra, Gana) — amerika yozuvchisi, tarixchisi, jamoat arbobi, AQSH dagi zamonaviy negr adabiyotining asoschilaridan. 1895 yilda falsafa d-ri unvonini olgan. Atlantadagi universitet iqtisodiyot va tarix prof. (1897—1910), ijtimoiy fakultet dekani (1933—44). 1961 yilda Ganaga koʻchib kelib, "Afrika ensiklopediyasi" ("Encyclopedia Africana") nashriga rahbarlik qilgan. Dyuba butun Afrika xalqlarini birlashtirishga bagʻishlangan bir nechta kongresslarning (1si — 1919, oxirgisi — 1945) tashabbuskori boʻlgan. Negr xalqi haqidagi tarixiy va ijtimoiy asarlar muallifi. "Qora kishilar qalbi" (1903) ocherklar toʻplami, "Kumushrang teri izlab" (1911) romani, "Tim qora suv" (1920) hikoyalar, ocherklar va sheʼrlar toʻplami, "Qora alanga" ("Mansart sinovda", 1957; "Mansart maktab qurmoqda", 1959; "Qora alanga", 1961) trilogiyasi va b. asarlarida negr xalqining soʻnggi bir yarim asrdan ortiq vaqt mobaynidagi mehnati, irqchilikka va ijtimoiy adolatsizliklarga qarshi kurashi oʻz badiiy ifodasini topgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dyugon

Dyugon, dyugonlar (Dugong dugong) — sirenalar turkumiga mansub sut emizuvchi hayvon. Suvda yashaydi. Bitta turi bor. Gavdasi duksimon, uz. 3,5 m cha, ogirligi 140–170 kg gacha, tanasining oxirida koʻndalang joylashgan ikki boʻlakli suzgʻich qanoti bor. Oldingi oyoqlari kurakka aylangan, orqa oyoklari skeletidan faqat rudiment holdagi chanoq suyaklari saqlanib qolgan. Erkagining uz. 7 sm gacha boʻlgan kurak tishi filnikiga oʻxshash tashqariga chiqib turadi. Homiladorlik davri 1 yilgacha. Bitta bola tugʻadi. Qizil dengiz, Afrikaning sharqiy qirgʻoqlari, Hindiston yarim oroli, Hind-Malayya va Filippin arxipelagida, Tayvan, Yangi Gvineya, Shim. Avstraliya, Solomon, Yangi Kaledoniya orollarida tarqalgan. Goʻshti yeyiladi, terisidan tagcharm tayyorladi. D. hozir kam qolgan. Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dyuker

Dyuker (), qaynama — kanal suvini daryo yoki boshqa kanal oʻzani, chuqur vodiy, yoʻl va shartli toʻsiqlar bilan kesishgan joydan oʻtkazish uchun yotqiziladigan quvur shaklidagi bosimli suv oʻtkazgich. Kanaldagi suv satx,i kesib oʻtiladigan toʻsiq sathiga yaqin boʻlgan va akveduk orqali suvni oʻtkazish mumkin boʻlmagan hollarda qoʻllaniladi. Dyuker beton, temir-beton, poʻlat, yogʻochdan qilingan boʻlishi mumkin. Material suv bosimi kuchiga qarab tanlanadi. Bosim 30–50 m boʻlganda betondan, 50–100 m boʻlganda oldindan kuchlantirilgan temir-betondan, 100 m va undan ortiq boʻlgan hollarda va bosimi past boʻlsada, daryo oʻzani ostidan oʻtkazilsa, metalldan quriladi. Yogoch D. uzoq chidamasligi uchun kamdan-kam qoʻllaniladi. D. konstruksiyasi boʻyicha bir quvurli yoki koʻp quvurli; shakli (koʻndalang kesimi) toʻgʻri burchakli yoki aylana boʻladi. D. uzunligi kesib oʻtiladigan joyning katta-kichikligiga qarab bir necha oʻn m dan bir necha km gacha boʻlishi mumkin. D. daryo va kanal ostidan oʻtkazilganda maxsus oʻyilgan chuqurlikka yotqizilib, 1 m dan kam boʻlmagan qalinlikda tuproq bilan koʻmiladi. D. suvsiz soyliklarni kesib oʻtganda koʻmilmay, ochiq qoldiriladi. Kanal D. boshi va qaynama uchastkasi bilan ravon birlashtiriladi. Kuvurning loyqa bosishiga yoʻl qoʻymaslik uchun D.da koʻpincha oqim tezligi 1,5—4,0 m/s oraligʻida qabul qilinadi. Oqiziqlar choʻkib toʻplanishini bartaraf qilish maqsadida qum ushlagich va balchiq toʻsgich quduqlar quriladi. D. boshida choʻp-xaslarni ushlab qoladigan panjara oʻrnatiladi. D.ning suv oʻtkazish quvvati muayyan material (yogʻoch, temir-beton, metall)dan yasalgan bosimli quvurlar kabi maxsus gidravlik hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi. D. konstruksiyasi ekspluatatsiya qilish davrida inshootni muntazam kuzatib turish, tuzatish va tozalashni; quvurlar ulangan va D. boshi kanal bilan tutashtirilgan choklardan suv sizmasligini; kanal tozalanayotgan yoki suv bogʻlanmagan davrlarda uni suvdan boʻshatishni taʼminlashi lozim.

Manbalar
Charles Dullin

Charles Dullin (1885.12.5, Yen, Savoyya — 1949.12.12, Parij) — fransuz rejissyor, aktyor, pedagog. 1922-yil "Atelye" Parij teatriga asos solgan (1940-yilgacha ishlagan). 1940-yildan "de Pari teatri", "Sara Bernar teatri" kabi teatrlarda rejissyor va aktyor. Oʻzi sahnalashtirgan spektakllarda bosh rollarni ijro etgan. "Mariya Magdalina", "Hayot shirasi", "Ishbilarmon", "Arxipelag Lenuar" va b. eng yaxshi spektakllaridan. Milliy teatrning tanilgan aktyor va rejissyorlari sulolasini yetishtirdi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Fransiya kishilari
Fransiyalik erkak aktyorlar