Çamardı

longmÇamardı
longEWÇamardı
longsÇamardı
longdÇamardı
latsÇamardı
harita2Çamardı
latdÇamardı
latNSÇamardı
latmÇamardı

Çamardı - Nig'de viloyatidagi tuman .

Nig'de olti tumanga ega, ulardan biri markazdir.

Markaziy tumanga 20 ta qishloq tutashgan. Maydoni 1204 km², aholi zichligi 14 kishi. Tuman hududi togʻli. Oʻrta Toros togʻlarining davomi boʻlgan Aladagʻlar tumanning butun hududini qamrab oladi. Eng baland joyi Demirkazik tepaligi boʻlib, balandligi 3756 metr. Uning asosiy oqimi Ecemish oqimidir. Tumanda tekisliklar deyarli yo'q.

Iqtisodiyoti chorvachilikka asoslangan. Qishloq xo'jaligi cheklangan miqyosda amalga oshiriladi. Asosiy qishloq xoʻjaligi mahsulotlari don va dukkakli ekinlardir . Mevachilik keng tarqalgan, asosan olma yetishtiriladi. Tuman hududida temir, rux, qoʻrgʻoshinli rux, surma konlari bor. Bu konlar xususiy va davlat muassasalari tomonidan boshqariladi. Bundan tashqari, Demirkazik tepaligi sayyohlarning diqqat markazida bo'lib, alpinizm rivojlangan. Tog‘ etagida sayyohlarga xizmat ko‘rsatadigan tog‘ mehmonxonasi joylashgan.

Tuman markazi Demirkazik tepaligi etagidagi tor vodiyda tashkil etilgan. Shahar markazidan 69 km uzoqlikda joylashgan. Dengiz sathidan 1250 m balandlikda joylashgan. Odamlar yozda havo juda chiroyli bo'lgan Uch Kapili platosiga boradilar. Uning sobiq nomi Bereketli Maden . 1948 yilda tumanga aylangan Chamardi munitsipaliteti 1927 yilda tashkil etilgan.

Tarixi 
Celaller qishlog'i atrofidagi Go'ltepe Kestel xarobalarida olib borilgan arxeologik qazishmalar so'ngida,  Çamardı va uning atrofi miloddan avvalgi 3000-2000 yillarni o'z ichiga olgan bronza davrida muhim turar-joy bo'lganligi ma'lum bo'ldi. Ma'lumki, Xettlar Nig'de va  Çamardı miloddan avvalgi 2000-700 yillar oralig'ida Markaziy Anadoluda Xet davridayoq tanilgan. Keyinchalik tuman Rim imperiyasi va Vizantiya imperiyasi (Sharqiy Rim) hukmronligi ostiga o'tdi va turklar bilan birinchi aloqa Melikshoh davrida bo'lgan. Saljuqiylar tomonidan hududning bosib olinishi (1166) va keyingi yillarda II. Kilicharslon davriga to'g'ri keladi. 1243 yildan keyin Ilxoniylar himoyasiga oʻtgan tuman, keyinchalik Eretna knyazligi va Karamanoʻgʻullari bekligining himoyasiga oʻtdi.

Usmonli imperiyasining mintaqa haqida birinchi munosabati Yildirim Beyazit davrida sodir bo'ladi. Beyazit jangsiz olgan Konya-Nigde hududini Karamanoʻgʻullariga qaytarib berdi.

Mintaqalar, jumladan,  Çamardı 1471 yilda Fotih Sulton Mehmet tomonidan Usmonli yerlariga qo'shildi. 1869 yilgi Konya viloyatining yilnomalarida hali ham Chamardi tumanining qismlari bo'lgan Fertil va Maden qishloqlari qayd etilgan. 1910 yildan 1948 yilgacha  Çamardı fuqarolik bo'linishiga ko'ra tuman tashkiloti sifatida qoldi va viloyat markazidan uzoqligi sababli xizmat ko'rsatishda qiyinchiliklar va yo'lning yopilishi sababli tuman tashkilotini tashkil etish zarur deb topildi. 

Tumanda hozirgacha qoʻllanilgan  Çamardı nomi, baʼzan Şamardı, baʼzan Maden va Bereketli sifatida ishlatilgan. Mish-mishlarga ko'ra, tuman aholi punkti tog'li va o'rmonli hududda tashkil etilgan bo'lib, bu Çamardı  nomini olishda samarali bo'lgan.

Geografik tuzilishi 
Çamardı  tumani Niğde  viloyatining janubi-sharqidagi Toros tog'lari etagida tashkil etilgan. Nig'de markaziy tumani Bor, Ulukishla va Adana viloyatlari chegaralari bilan o'ralgan. Maydoni 1204 km² boʻlgan tumanning oʻrtacha balandligi 1600 m. Tuman markazining balandligi 1250 m. Tumanning yer usti shakllari geografik jihatdan ancha chigal, 2/3 qismini togʻlar tashkil etadi. Toros tog'larining eng baland cho'qqisi Demirkazik 3756 m balandlikda va tuman chegaralarida joylashgan. Yerning 1/3 qismini plato tashkil etadi. Tumanning asosiy suv resurslari Merkez Karapınar Mevkii va Ecemish oqimidan chiqadigan daryodir. Bu manbalar tumanning janubida qoʻshilib, Adana hududidagi Seyhan daryosiga qoʻshiladi. Iqlim nuqtai nazaridan, Markaziy Anadolu mintaqasiga xos bo'lgan kontinental iqlim hukmronlik qiladi. Yozgi harorat 20-28 daraja atrofida ; Qishda u minus 5 dan 10 darajagacha sovuq bo'ladi. Qishda qor qalinligi ba'zan 40-50 sm ga yaqinlashadi. Qor va yomg'ir miqdori bo'yicha eng ko'p yog'ingarchilik bo'lgan oylar dekabr, mart, aprel va may. Bir kvadrat metrga tushadigan yog'ingarchilik miqdori 1 kg dan 1,6 kg gacha o'zgarib turadi. Tumandagi 19 ta qishloqning umumiy maydoni 879,411 m² ni tashkil qiladi.

Çukurbağ qishlog'i, Emli bo'g'ozi, Elekgölü va Yelatan qishloqlari bilan Demirkazik tog'i va Kayakevi atrofida bir oz o'rmonzorlashtirish ishlari olib borildi. Tuman chegaralarida katta daraxt ekish maydonlari mavjud.

Manba

Havolalar 

 Çamardı tumani arxivi 2008  6 Nisan 2008 tarihinde    
Turkiya tumanlari