MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Al-Musnad

«al-Musnad»(«al-Musnad al-Kabir») – Imom ash-Shosiyning toʻligʻicha hadislarga bagʻishlangan asaridir. Bu asarning yagona qoʻlyozma nusxasi yaqin vaqtgacha Suriyaning Damashq shahridagi «az-Zohiriya» kutubxonasida 277 raqam ostida saqlangan, keyinchalik Damashqdagi nodir qoʻlyozmalar saqlanadigan «Maktabat al-Asad» nomli kutubxonaga oʻtkazilgan. 192 varaqdan iborat ushbu qoʻlyozma hijriy 558 (milodiy 1163) yilda xattot al-Hofiz Ziyouddin al-Muqaddasiy tomonidan nasx xatida koʻchirilgan. Ushbu asar 1992-yilda Dubay shahrida yirik hadisshunos olim, doctor Mahfuz ar-Rahmon Zaynulloh tomonidan tadqiq etilib, bir necha jildda Madinai Munavvarada nashr etilgan.

Mazkur asar «Musnadi Shoshiy» deb ham yuritiladi.

Manbalar

Havolalar 
 I.Usmonov, Ilmiy maqolalar toʻplami. Tarix. 343 bet. Yosh olimlar ilmiy maqolalari toʻplami. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va Oʻrta Taʼlim Vazirligi Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti. 2014.
Oʻzbekistonning chuchuk suv hayvonlari

Chuchuk suv hayvonlari. Oʻzbekiston suv havzalarida 80 ga yaqin baliq turlari uchraydi, ulardan 20 ga yaqini (oq doʻngpeshona, ola-bula doʻngpeshona, oq amur, qora amur, ilonbosh, balxash olabulasi va b.) Uzoq Sharqdan; pelyal Sibirdan; gambuziya Amerikadan keltirilgan. Tekislikdagi suvlarga plotva, oqcha, soʻzanbaliq, oqqayroq, zogʻora, laqqa, oq sla, samarqand xramulyasi va xonbaliqlar, togʻ suvlari uchun qorabaliq, gulmohi va goles baliqlar xos. Shim.dagi suv havzalarida choʻrtan baliq, olabugʻa, koʻkboʻyin baliqlar uchraydi. Kam uchraydigan va yoʻqolib borayotgan turlardan Amudaryo va Sirdaryo kurak buruni, bakra baliq bor. Shuningdek, 600 ga yaqin tur umurtqasiz hayvonlar, jumladan 150 tur bir hujayralilar, 120 turdan ziyod kolovratkalar, 100 dan koʻproq tur chuvalchang va mollyuskalar, 120 turdan ortiq qisqichbasimonlar, 100 dan koʻp tur hasharotlar uchraydi. Oʻzbekiston suv havzalariga Uzoq Sharqdan baliqlar bilan birgalikda xitoy baqachanoq (tishsiz) mollyuskasi va uzoq sharq krevetkasi kelib qolgan va keng tarqalgan. Baliqlarning oziq bazasini oshirish uchun suv omborlarida mizid qisqichbaqasini iqlimlashtirish yaxshi natija berdi. Sirdaryo va uning irmoqlarida daryo qisqichbaqasi yashaydi.

Manbalar
Baron (film)

"Baron" „Baron“ oʻta yuqori aniqlikdagi 4K formatida suratga olingan birinchi oʻzbek filmidir. Bu filmning rejissor va ssenariy muallifi Rustam Saʼdiyev. Filmning bosh prodyuserlik ishlarini Oʻzbekiston Kinematografiya agentligi amalga oshirdi. „Baron“ filmining yopiq premyerasi esa 2016-yil 15-yanvar kuni Toshkentda boʻlib oʻtgan.

Kino gʻoyasi 
Film gʻoyasi shiddat bilan oʻzgarib borayotgan bu davrda dunyo tubsizlikka qarab ketayotganini koʻrsatishga harakat qilingan. Qonli urushlar, dahshatli terror xurujlari, geosiyosiy mojarolar, iqtisodiy inqiroz — bularning barchasi bizni beixtiyor jamiyatimiz kelajagi haqida jiddiyroq oʻylashga majbur qiladi. Boshqa global muammolar qatorida yillar davomida oʻz tarmoqlarini kengaytirib, yangi mamlakatlarga kirib borayotgan giyohvand moddalar savdosi ham nazarga olingan. Bu jangovar filmi giyohvand moddalar savdosiga qarshi kurash haqida hikoya qiladi shu bilan birgalikda bir vaqtning oʻzida sevgi va qasos, ota va farzand, oila, adolat va fidoyilik mavzularini koʻtargan.

Mazmuni 
Film bosh qahramoni bokschi Botir oddiy jang tufayli qamoqqa tushadi. Uning xotini, qamalgan erini qamoqdan chiqarishga urinib, giyohvand moddalarni yutib olib ketuvchi kurer rolini oʻynashga rozi boʻladi. Manashu topshiriqni bajarish uchun geroinni oshqozoniga yutib olib Moskvaga joʻnab ketayotganida, geroinning yirtilgan oʻrami tufayli oshqozoniga ziyon yetib Toshkent aeroportida vafot etadi. Qasos olishga chanqoq boʻlgan Botir Oʻzbekiston maxsus xizmatlari bilan hamkorlik qiladi, ular rossiyalik hamkasblari bilan birgalikda Afgʻonistondan dori vositalarining tranzit tarmogʻini yoʻq qilish boʻyicha kelishib oladi. Filmda nafaqat huquq-tartibot kuchlari va narkobiznes oʻrtasidagi kurash, balki turli qadriyat yoʻnalishlari qarama-qarshiligi ham koʻrsatilgan.

Rollarda

Suratga olish guruhi 

 Bosh prodyuser — Oʻzbekiston Kinematografiya agentligi (sobiq. „Oʻzbekkino“ Milliy agentligi)
 Ssenariy mualliflari — Shoira Gʻiyosova, Rustam Sagʻdiev, Nodir Qurbonov
 Bastakor — Doniyor Aʼzamov
 Sahna ustasi — Akmal Saidov
 Rejissyor — Rustam Sagdiev Prodyuserlar — Eduard Gorbatenko, Kristina Gorbatenko, Shahrizod Gʻulomova Kostyum dizaynerlari — Salomat Tojiyeva
 Pardozchi — Galina Ivanova
 Rejissyorlar — Xurshid Alixoʻjaev
 Rejissyor — Sayyora Xudayberdiyeva
 Rejissyor — Rustam Sagdiev.

Havolalar  
You tube
Rasmiy veb sayt

Manbalar 

Oʻzbekiston filmlari
Oʻzbekistonning sohil hayvonlari

Sohil hayvonlari. Oʻzbekistonning daryo sohillarida — hasharotlar (mas., suzuvchi qoʻzgʻizlar va ninachilar lichinkasi), koʻl baqasi, suv ilonlari, baliqchilar, chigirtchilar, qoravoylar, meshkopchiqushlar, qoʻngʻir va qanjirlar, koʻk qoʻtonlar, koʻlbuqalar, oʻrdaklar, suv burgutlar, koʻktargʻoq, skopa, suvsar yashaydi.

Qamishzor va toʻqaylarda yashaydigan hayvonlar suvga bevosita ehtiyoj sezmasa ham, hayot uchun zarur narsalarning hammasini suv havzalari qirgʻogʻidan topadi, uchraydi va dushmanlaridan saqlanish uchun ovloq joy axtaradi. Bunday sharoitda yashil qurbaqa va koʻl baqasi, sudralib yuruvchilardan sahro kaltakesagi, ildam kaltakesak, suvilon, guldor chipor ilon, choʻl qora iloni koʻp. Toʻqaylarda qirgʻovul, oddiy kakku, sariq jiblajibon, zagʻizgʻon, ola qargʻa, vahimaqush, gʻarb bulbuli uchrab turadi. Sut emizuvchilardan tovushqon, plastinka tishli kalamush, taroq tishli qumsichqon, kasbiy orti dala sichqoni, chiyaboʻri, toʻngʻiz, toʻqay mushugi va yoʻlbars bor. Qamishzorlarda moʻylovlar chiitak va toʻqay dehqon chumchugi ayniqsa koʻp.

Daryo atrofidagi lyoss tuproqli jarliklarda kulrang gekkon, turkiston gekkoni, chipor ilonlar uchraydi. Gʻorlari esa buxoro taqaburun koʻrshapalagi, oʻqquloqli tungi koʻrshapalagi, oʻqquloqli tungi koʻrshapalak uchun makon.

Manbalar
Fargʻona xalqaro aeroporti

Fargʻona xalqaro aeroporti Fargʻona viloyati, Fargʻona shahri yaqinida joylashgan aeroport. Bu aeroportdan horijga va mahalliy yoʻnalishlarda parvozlar amalga oshiriladi, u 1938 — yil tashkil etilgan va oʻsha yildan boshlab aeroportdan havo kemalari ucha boshlagan. Aeroport Oʻzbekiston havo yoʻllari milly aviakompaniyasini tarkibiga kiradi va shu aviakompaniya tomonidan uchiriladigan barcha turdagi havo kemalarini qabul qilish va uchurish imkoniyatiga ega. Bu aviakompaniyaning dastlabki yillarida havo kemalari faqat mahalliy yoʻnalishlarda harakatlana boshlagan kyinchalik esa uzoq masofaga uchuvchi Boing havo kemalari olib kelingandan keyin horijga boradigan reyslar amalga oshirila boshlagan.

Ishlash jarayoni 
Aeroportning geografik joylashuviga koʻra qulay maskanda qurilgan, havo kemalarining uchib ketish va qoʻnishi uchun katta qulayliklar yaratadi. Uchish qoʻnish maydoni tekis beton bilan qoplangan va uning raqami 18/36 va oʻlchamlari esa eniga 50 metrni boʻyiga esa 2862 metrni tashkil etadi. Aeorportning butunlay taʼmirdan chiqarilgandan keyin unda yana koʻplab havo kemalarini qabul qilish imkoniyati paydo boʻldi. Xalqaro talablarga javob berish darajasi bilan u ICAO ning II — darajasini qoʻlga kiritgan, bu esa xalqaro nomdagi aeroport nomiga toʻliq mos keladi. Oʻzbekiston havo yoʻllari kompaniyasi tarkibiga kiradigan barcha aeroportlarni ishlash tizimi va boshqarish menejmentini yanada rivojlantirish toʻgrisidagi qarorga muofiq Fargʻona viloyatidagi aeroportda sifat menejmentini yaxshilash tizimi joriy etilgan. Kompaniyani xizmat koʻrsatish jarayonini yanada yuksaltirish uchun 2015 -yilda yangi ish rejasi ishla chiqilgan kompaniya tomonidan. 2014 -yilda oʻtkazilgan kengashda aeroport Russkiy registr-Srednyaa Aziya sersifikatlashtirish kompaniyasing hulasalariga koʻra [ISO] ning barcha talablariga javob berishi aniqlandi va 3 yilga amal qiladigan sersifikat taqdim etildi. Oʻzbekiston havo yoʻllari kompaniyasining parvozlar havfsizligini taminlash va terminallarni yanada aniqroq ishlashini taminlash toʻgrisidagi qaroriga koʻra Fargʻona xalqaro aeroportiga yangi havfsizlikni taminlovchi moslamalar olib kelingan (2013). Aeroportni bosqichma bosqich rivojlantirish yoʻlida 2009 -yildan boshlab kompaniya hududida taʼmirlash va qayta jixozlash ishlari olib borilmoqda.

Havo yoʻnalishlari 
Hozirgi kunda aeroportda Rossiyaning bir nechta shaharlariga, Ukrainaga, Yoqutistonga va dunyoning boshqa joylariga parvozlar amalga oshirilmoqda masalan :Qozon shahriga, San-peterburgga , Krasnadarga havo kemalari uchirilmoqda. Aeroportning ichida katta kutish zali, valyuta almashtirish xonasi, bir nechta doʻkon, tibbiyot xanasi , Vip kutish xonalari aviakassa, ovqatlanish joylari va yoʻlovchilarga malumot ulashuvchi monitorlar joylashgan. Aeroportdan shahar markazigacha boʻlgan masofa esa 10 kmni tashkil etadi.

Avialinyalar va parvozlar

Manbalar 

Oʻzbekiston aeroportlari
Oʻzbekiston harbiy aerodromlari
SSSR harbiy aerodromlari
Oʻzbekistonning ovlanadigan baliqlari

Ovlanadigan baliqlar. Oʻzbekiston hududida ovlanadigan baliqlarning oʻndan ortiq turi tarqalgan. Zogʻora, oq sla, choʻrtan, laqqa, moʻylovdor baliq, oqcha, tanga baliq, qora baliq, mahalliy ovlanadigan oq amur, targʻil doʻng peshona, ilonbosh, balxash, olabugʻasi Uzoq Sharq daryolari va Balxash ko'lidan olib kelib iqlimlashtirilgan. Qora baliq, olabugʻa baliqlar sport maqsadida ovlanadi. Baliqlarni koʻpaytirish maqsadida baliqchilik xoʻjaliklarida qora, oq amur, doʻngpeshona va b. Baliqlar hovuzlarda koʻpaytiriladi. Moʻylovdor baliq, choʻrtan, bakra baliqlar soni keskin kamayib ketganligi tufayli hozir ovlanmaydi.

Manbalar
Oʻzbekistonning ovlanadigan qushlari

Ovlanadigan qushlar. Mamlakat hududida 60 turdan ortiq ovlanadigan qushlar yashaydi. Tovuqlar turkumiga mansub kaklik, bedana; g'ozsimonlardan - dala gʻozi; o'rdaksimonlardan - churrak, haydar kokil, olaqanot suqsur va suqsurlar, Oʻzbekistonda in qurib yashaydigan turlardan kulrang gʻoz, kulrang oʻrdak, qizil boʻyin oʻrdak, olmabosh oʻrdak, olaqanot (oqqanot, chagʻirqanot) ham ovlanadi. Bu qushlar sovuq qattiq kelmagan yillari bemalol qishlaydi, ammo sovuq kuchli boʻlsa, koʻpchiligi qirilib ketadi. Yirik baliqchi qushlardan - katta qiziloyoq baliqchi, qiziloyoq, suvtargʻoqlar, respublika hududidan uchib oʻtadigan o'tkinchi baliqchi qush - loyxoʻraklar, oxirgi yillarda oddiy hamda yirik gʻurraklar koʻplab, koʻk kaptar va b. turdagi kaptarlar kamroq miqdorda ovlanadi. Turnasimonlar turkumidan, ayniqsa, qashqaldoqlar koʻproq ovlanadi. Ular kichikroq koʻllarda in qoʻyib yashaydi, sovuq tushishi bilan koʻpchiligi issiq joylarga uchib ketadi, maʼlum bir qismi esa qishlab qoladi.

Manbalar
Oʻzbekistonning ovlanadigan ilonlari

Ovlanadigan ilonlar. Respublikada 60-yillardayoq har yili 3000 tagacha zaharli ilon ushlanar edi. Ular Toshkent va Termizdagi ilonxonalarda farmasevtika sanoati hamda ilmiy tadqiqot tashkilotlarida foydalanish uchun zahar yetkazib berish maqsadida boqiladi. Ovlanadigan ilonlarning 600-700 tasini-qoʻlborilon, qum charx iloni, qolgani koʻzoynakli ilon, choʻl qora iloni va qalqontumshuq ilon tashkil etadi. Oxirgi yillarda respublikada ko'lborilonga boʻlgan talab juda kuchayib ketganligi sababli ular koʻplab tutilishi natijasida soni keskin kamayib ketdi.

Manbalar
Neil Etheridge

Neil Leonard Dula Etheridge, talaffuzi: Nil Leonard Dula Eteridj (1990-yil, 7-fevral; Enfild, London, Buyuk Britaniya) — Angliyalik va Filippinlik futbolchi. Ampluasi darvozabon. Filippin milliy terma jamoasi va Angliyaning «Uolsoll» klubi futbolchisidir.

Manbalar 

 Profili
Jadid teatrlari

Jadid teatrlari XIX-XX asrlarda Oʻzbekiston hududida paydo boʻlgan, bu teatrlar o'zbek milliy teatrlarining koʻp jihatidan yuksalishida katta ahamiyatga ega.
1911-yil Turkiston hududida ilk drama asarlar sahnalashtirilgan. Misol qilib olganda Behbudiyning „Padarkush“ spektakli, „Mahramlar“ nomi bilan mashhur
boʻlgan A.Samadovning spektakllarini eʼtiborga loyiq asarlar sifatida olish mumkin. Bular ichida "Padarkush" spektaklini yaqqol ajratib olsa boʻladi, chunki oʻsha
davrda uning gʻoyaviy ahamiyati juda katta boʻlgan. Samarqand shahrida birinchilardan boʻlib yangi Oʻzbek jadid teatri ish boshladi, uning ochilishida va qurilishida
Mahmudxoʻja Behbudiyning xizmatlari juda katta boʻlgan.

Bu teatrda birinchilardan boʻlib uning mashhur  "Padarkush“ pyesasi namoyish etilgan. Jadidchilar harakatida
yana koʻplab atoqli namoyandalar va maʼrifatparvarlar bu kabi jadid teatrlarini vujudga kelishida juda katta xizmat qilganlar. Misol qilib olganda Abdulla Avloniy
va Hamza Hakimzoda Niyoziyning xizmatlari juda ham katta boʻlgan. Toshkent shahrida birinchi jadid teatri 1914-yilda oʻz ishini boshlagan. Bu teatrning ochilishida
Abdulla Avloniyning xizmatlari juda katta. U bu teatrni „ Turon teatri“ deb nomlagan. Bu teatrda ham birinichi spektakl „Padarkush“ pyesasi hisoblanadi.Shu jumladan
Turon teatri Turkiston boʻylab oʻzlarining gastrol safarlarini oʻtkazgan.Uning 1915-yildagi gastrol safari juda ham muvaffaqiyatli chiqadi.
Jadidchilarning yana bir yirik namoyondasi
hisoblangan Hamza Hakimzoda Niyoziy oʻzining havaskorlar teatrini 1916-yilda Qoʻqon shahrida tuzadi. Oʻzbek teatrini yuksalishida katta ahamiyatga ega boʻlgan Hamzaning
„Zaharli hayot yoxud Ishq qurbonlari“ pyesasi boʻlgan. Bu teatrda ushbu asar ilk bor 1917-yilda sahnalashtirilgan. Shunday qilib jadid teatrlari xalq orasida mashhur boʻlgan.
Toshkentdagi hozirgi Milliy teatr tashkilotchilaridan biri boʻlgan Mannon Uygʻur va Oʻzbek jadid teatrining ilk ayol aktrisasi Masuma Qoriyeva oʻz ish faoliyatini boshladilar.
Turkistonning boshqa hududlarida, Fargʻonada, Andijonda va Xivada yana shunga oʻxshash teatrlar ochildi. Mannon Uygʻur tashabbusi bilan Buxoro shahrida yana bir teatr ochildi.
Bu teatrlarda xalqning koʻngliga yaqin axloqiy va ijtimoiy jihatlarga aloqador mavzularda sahna koʻrinishlar koʻrsatildi.Bu sahna koʻrinishlarda zulmga qarshi kurash, odamiylik
kabi insoniy xislatlar koʻrsatildi. Shu tariqa jadidlar tomonidan birinchilardan boʻlib tashkil etilgan jadid teatrlari Oʻzbek milliy teatrini vujudga kelishiga asos boʻldi.

Yana qarang 
 Jadidchilik

Manbalar
Temuriylar shajarasi

Temuriylar shajarasi Oʻrta Osiyo va xususan Oʻzbekiston hududida XIV-XVII asrlarda hukumdorlik qilganlar. Buyuk sarkarda va hukumdor, markazlashgan davlat tuzishgan erishgan Amir Temurning avlodlari tarixda juda katta iz qoldirishgan. Amir Temurning 6 ta xotini boʻlgan, ularda eng kattasi Saroy Mulk Xonim boʻladi, Moʻguliy malika boʻlgan, Amir Temur Saroy Mulk Xonimga uylangandan keyin „Ko'ragon“ unvonini oladi, bu degani Moʻgʻul tilida kuyov ma'nosini beradi. Amir Temurning ikkinchi xotini
Choʻlpon Mulk Ogʻo begim boʻlgan. Temurning yana bir xotini bu Dilshod Ogʻo begim Sulton Hasan Jazoy tarafdan boʻlgan. Amir Temurning yana bir xarami Tuman Ogʻo begi hisoblanadi, u Saroy Mulki Xonimga qarindosh sanalgan. Amir Temurning yana ikki xotini boʻlgan ular Tukal Xonim va Rux Parvar Ogʻo boʻlganlar.Temurning ikki qizi boʻlgan Oʻgʻi Begi Xonim va Sulton Baxt Begim. Amir Temurning eng katta oʻgʻli bu Muhammad Jahongir Mirzo, uning tugʻilgan sanasi 1356-yil, onasi esa Turmish Ogʻo hisoblanadi. Umarshayx Mirzo Amir Temurning ikkinchi sevikli farzandi hisoblangan, 1356-yilda dunyoga kelgan Umarshayx Mirzo harbiy harakatlarda juda koʻp bor otasi bilan ishtirok etgan. Temurning 3 oʻgʻil farzandi Mironshoh Mirzo sanaladi va 1366-yil dunyoga kelgan. Amir Temurning soʻngi oʻgʻil farzandi bu Shohrux Mirzo 1377-yilda dunyoga kelgan.

Temuriylar shajarasi

Manbalar
Abu Nuaym

Abu Nuaym, toʻliq ismi Ahmad ibn Abdulloh al-Isfahoniy (944-1038, Isfahon) — tanikdi hadis imomlaridan biri. Fiqh va tasavvufda ham zamonasining yetakchi olimi boʻlgan. Tabaroniy kabi buyuk muhaddislardan hadis olgan, uning oʻzidan ham Xatib Bagʻdodiy kabi yuksak shaxslar hadislar rivoyat etgan. Eng mashhur asarlari: yigirma jildli „Hiltul-avliyo“, „Daloilun-nabaviyya“, „Kitobul-mustaxraj alal-Buxoriy“, „Al mustaxraj alo sahihi Muslim“, „Kitobut-taboqat“, „Maʼrifatus-sahoba“ va boshqalar.

Manbalar 

 

944-yilda tugʻilganlar
1038-yilda vafot etganlar
Abu Shayba

Abu Shayba, toʻliq ismi Abubakr Abdulloh ibn Muhammad ibn Abu Shayba (? — 849) -muhaddis, olim. Sufyon ibn Uyayna, Abdulloh ibn Muborak, Yahyo ibn Said kabi zotlardan qadis olgan, uning oʻzidan ham Buxoriy, Muslim, Abu Dovud kabi buyuk muhaddislar qadis nakd etganlar. Xalifa Mutavakkilning amri bilan xalqqa hadisdan dars bermogʻi uchun Bagʻdoddagi Rusofa yaqinida bir minbar hozirlatgan. Uni tinglagani 3000 kishi toʻplangan. Hadisga doir „Musnad“ va uch jildli „Almusannaf“ asarlari mashxurdir.

Manbalar 

 

849-yilda vafot etganlar
Abu Qatoda

Abu Qatoda, toʻliq ismi Abu Qatoda al-Haris ibn Rabʼiy al-Ansoriy as-Sulamiy (taxm. 604-674) — ansori kiromdan va Muhammad paygʻambarning suvoriylaridan biri. Muhammaddan 170 hadis rivoyat etgan. Bulardan 21 tasida Buxoriy va Muslim hamfikrdirlar. Faqat Buxoriyda 2, Muslimda 8 hadisi bor. Qolgani boshqa kitoblardadir. Madinai munavvara yoki Kufada vafot etgan.

Manbalar 

604-yilda tugʻilganlar
674-yilda vafot etganlar
Ajr

Ajr (arab. — toʻlanadigan haq, mukofot) -islomdagi tushuncha. Kurʼonga koʻra, odamlar bu dunyodagi yaxshi ishlari uchun oxiratda ajrini topadi, yaʼni nasib etgan moʻmin-musulmonlarga savobli ishlari evaziga turli maqom va martabalar, nozu neʼmatlar beriladi.

Manbalar
Koreya Xalq Demokratik Respublikasi madhiyasi

Koreys Xalq Demokratik Respublikasi madhiyasi «Egukka» () — KXDRning rasmiy davlat madhiyasi hisoblanadi. 1947-yilda qabul qilingan. Madhiya soʻzlari muallifi — Pak Se Yun, bastakori — Kim Von Gyun.

Madhiya matni

Manbalar 

 Гимн КНДР в исполнении Государственного Заслуженного хора Корейской Народной Армии
Oʻzbekistonning tuproq resurslari

Tuproq resurslari. Oʻzbekiston yer fondidan qishloq xoʻjaligida turli-tuman maqsadlarda foydalaniladi. Respublika ummumiy quruqlik maydoni (qariyb 40 mln.ga) ning 5-6 mln.ga dexqonchilikda foydalaniladi. Bu maydon sugʻoriladigan va lalmikor yerlardan iborat. Qolgan yerlar, asosan, yaylov va qisman togʻ oʻrmonzorlari bilan band.

Sugʻoriladigan yerlar 4,2 mln. gad an iborat, shunday 1,6 mln.ga choʻl zonasida, qolgan qismi boʻz tuproqli mintaqada. Avtomorf tuproqli maydonlar yirik daryolarning oʻzlashtirilgan vodiy va delʼtalari, shuningdek, togʻ etagidagi tekisliklar (mas., Mirzachoʻl) dan iborat. Sugʻorish natijasida bu yerlarda grunt suvlari koʻtarilgan.

Sugʻoriladigan tuproqlar maydoning yarmidan koʻprogʻI (2,4 mln.ga) shoʻrlangan va shoʻrlanishga moyil, shu sababdan shoʻrini muntazam yuvib turish va b. tadbirlarni koʻrish zarurati mavjud. Choʻl zonasi tekisliklaridagi (Mirzachoʻl, qisman Qarshi choʻli) boʻz tuproqlar sirasiga mansub.

Sugʻoriladigan tuproqlarning aksar qismi mexanik tarkibiga koʻra oʻrta va yengil qumoqli tuproqlardan iborat. Soz va ogʻir qumoqli mexanik tarkibli tuproqlar esa 22 % dan koʻproqni tashkil etadi.

Sugʻoriladigan tuproqlar Fargʻona vodiysi (900 ming ga), Zarafshon vodiysi (750 ming ga), Amudaryo quyi qismi (780 ming ga)da katta maydonlarni egallagan.

Lalmikor yerlar maydoni 6,6 mln ga dan ziyod. Ekin ekish uchun yetarli darajada foydalaniladi. Lalmikor yerlarning nisbatan katta maydonlari Qashqadaryo, Samarqand, Toshkent va Jizzax viloyatlarida joylashgan. Och boʻz tuproqli lalmikor yerlarning bir qismi sugʻorib ekiladi.

Choʻl yaylovlari Oʻzbekistonda eng katta maydon-26,5 mln.ga ni tashkil qiladi, shundan 11 mln.ga boʻz-qoʻngʻir tuproqli, qariyb 13 mln.ga qumli yerlar va qumli tuproqlar. Qolgan qismi oʻtloqi-taqir, taqir tuproqlar va taqirli hamda shoʻrxoklardan iborat. Choʻl-yaylov joylardagi sugʻorishga yaroqli yalpi maydon qariyb 12 mln.ga.

Amudaryo delʼtasining qurib borayotgan qismidagi oʻtloqi va oʻtloqi-taqir tuproqlar 600 ming ga dan ziyod maydonni tashkil qiladi. Taqir tuproqlar va taqirlar-2,3 mln.ga. Togʻ jigarrang va oʻrmon qoʻngʻir tuproqlar (1160 ming ga) oʻrtacha balandlikdagi togʻlarning past-baland togʻli relʼefli qismiga toʻgʻri keladi. Bu joylarda respublikada togʻ yon bagʻrilaridagi sel va tuproqlarni eroziyadan asrovchi yagona oʻrmon zonasidan yuqorida och-qoʻngʻir oʻtloqi-dasht baland togʻ tuproq xillari tarqalgan. U joylar yozgi yaylov sifatida foydalaniladi.

Manbalar
Vali Gʻafurov

Vali Gʻafurov (1922-1994) — Jangchi adib Vali Gʻafurov oʻzining ikki kitobdan iborat „Vafodor“ romani, „Soʻnggi pushaymon“, „Botirga oʻlim yoʻq“ kabi qissalari, „Shoxlardagi mezonlar“ kabi memuar va oʻnlab ajoyib hikoyalar muallifi. U 1922-yilda Toshkentda tugʻilgan. Tarjimai holi nihoyatda oddiy, ayni chogʻda hayajonli, jasoratga toʻla, sermazmun.

Oddiylik — u ayrim hamkasblari kabi lavozimlarda oʻtirmadi. Oʻqish, mehnat bilan mashgʻul boʻldi. Toshkent Davlat dorilfununida tahsil oldi, Samarqand viloyat maktablarida oʻqituvchilik dildi. 19 yoshga yetar-yetmas jangu jadalga yoʻl oldi. Stalingrad ostonalarida mardlik, qahramonlik namunalarini koʻrsatdi. Navbatdagi razvedka vaqtida bir yoʻla ikki koʻzidan ajraldi, bir oyogʻi nogiron boʻlib qoldi. Jangdan qaytgach tirishqoqligi, mehnatsevarligi va yaxshi odamlar koʻmagida brail-igna bilan yozish, oʻqish usulini tezda oʻzlashtirib oldi. Oʻqituvchilik qildi, koʻzi ojizlarga rahbarlik qildi. Va nihoyat, 60-yillar boshlariga kelib uning igna bilan yozilgan „Vafodor“ romanining birinchi kitobi nashr etildi. 1973 yilda „Vafodor“ romanining ikkinchi kitobi: paydo boʻldi. Asar kitobxon va adabiy jamoatchilik tomonidan iliq kutib olindi, rus va qardosh tillarga tarjima boʻldi. Romanda yozuvchining shaxsiy hayoti, Taqdiri orqali xalqimizga xos metin-mustahkam iroda, qahramonlik, birodarlik tuygʻulari ulugʻlandi.

Vali Gʻofurov „Vafodor“ romanidan soʻng „Soʻnggi pushaymon“, „Botirga oʻlim yoʻq“ kabi qissalar, „Shoxlardagi mezonlar“ kabi memuar xarakterdagi polotnolar va koʻplab hikoyalar yaratdi. Ular orasida „Soʻnggi pushaymon“ qissasi alohida ajrab turadi. Unda zamonamiz va zamondosh yoshlarning maʼnaviy-axloqiy barkamollashuviga toʻsiq boʻlayotgan ayrim eskicha urf-odatlar, nuqsonlarni bartaraf etish yoʻllari izlanadi. U Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi Vali Gʻafurov 1994 yilning 31 iyulida vafot etgan.

RASM 
https://saviya.uz/hayot/tarjimai-hol/vali-gafurov-1922-1995/

Manbalar

Havola 
 http://forum.ziyouz.com/index.php?topic=91.45
 http://n.ziyouz.com/adabiyot/ziyolilar/vali-g-afurov-1922 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari