MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Aleksandr Kostin

Aleksandr Vasilyevich Kostin (; 1939-yil 22-sentyabr Samarqand – 2022-yil 9-noyabr Kiyev) – sovet va ukrain bastakori. Ukraina xalq artisti (1996).

Hayoti 
1939-yil 22-sentyabrda Samarqand shahrida tugʻilgan. Nijindagi musiqa maktabini tamomlagan. 1971-yilda P. I. Chaykovskiy nomidagi Davlat konservatoriyasida A. Ya. Shtogarenko kompozitorlik sinfida tahsil oldi. 1973–1978-yillarda Rus drama teatri musiqa boʻlimi boshligʻi, 1978–1981-yillarda „Musiqiy Ukraina“ nashriyot-matbaa ijodiy uyi tahririyati mudiri, 1987–1997-yillarda „Rus drama teatri“ning badiiy rahbari boʻlib faoliyat yuritadi. Kiyev organ va kamera musiqasi uyi, 1997-yildan NMAU opera rejissyorligi kafedrasi mudiri boʻlgan. NSKU aʼzosi.

Ijodi 
U T. G. Shevchenko nomidagi KUGATOBda sahnalashtirilgan „Rusalonka“, „Demon“, „Zaproshennya do strati“, „Pushkіn“ baletlari bilan mashhur. Bundan tashqari, Kostinning ijodiy faoliyatiga 4 ta opera, simfonik, kamera-instrumental va kamera-vokal asarlari kiradi.

Operalar, teatr tomoshalari uchun musiqalar, filmlar muallifi: D.Pavlychka sheʼri asosidagi „Zolotorogiy olen“ za poemoyu D. Pavlichka (1982), „Dobrі namіri“ (1984), „Priz“, „Sіm mam Semena Sineborodka“ (1992), „Lesi Ukrainka“ dramasi asosida „Orgiya“ (1993), „Suleyman і Roksolana“ (1995); musiqiy „Grafinya Sofiya Pototska“ (1994); V.Nabokov (1984) romani asosida „Zaproshennya do strati“ baletlari, „Rusalonka“ (1988), M.Lermontov sheʼri boʻyicha „Demon“ (1992); I. Franko sheʼriga asoslangan „Ivan Vishenskiy“ simfonik sheʼri (1993), qoʻshiqlar.

2022-yil 9-noyabrda vafot etgan.

Mukofotlari 
Kostin 1990-yilda Ukraina SSRda xizmat koʻrsatgan artist, 1996-yilda Ukraina xalq artisti, 2004-yilda Ukraina Vazirlar Mahkamasining Faxriy yorligʻi, 1992-yilda „Zolotorogiy olen“ ertak operasi, „Rusalonka“ baleti uchun T. G. Shevchenko nomidagi Ukraina Davlat mukofoti bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Opera bastakorlari
Kiyevda vafot etganlar
2022-yilda vafot etganlar
9-noyabrda vafot etganlar
Samarqandda tugʻilganlar
1939-yilda tugʻilganlar
22-sentyabrda tugʻilganlar
Najmiddin Mavlyanov

Najmiddin Jalodinovich Mavlyanov (; 1979-yil 3-dekabrda Samarqand) – rus va oʻzbek opera xonandasi (tenor), Stanislavskiy va Nemirovich-Danchenko nomidagi Moskva akademik musiqali teatrining yetakchi solisti, Bolshoy teatri, Mariinskiy teatri, Royal Covent Garden teatrining mehmon solisti, Metropolitan operasi, „La Skala“ teatri, Vena davlat operasi, Bavariya davlat operasi, Drezden operasi (Semperoper), Flamand operasi, Reyndagi nemis operasi, Tel-Avivdagi Isroil operasi mehmon solisti.

Biografiyasi va ijodiy faoliyati 
Najmiddin Mavlyanov Samarqandda tugʻilgan. Dastlabki musiqiy taʼlimni Samarqand sanʼat bilim yurtida (vokal oʻqituvchisi – A. V. Shchetynin) olgan, 1998–2002-yillarda shu yerda tahsil olgan. Oʻqishni tamomlagandan soʻng 2002–2006-yillarda Toshkent shahridagi Oʻzbekiston Davlat konservatoriyasiga imtihonsiz oʻqishga qabul qilish huquqiga ega boʻldi. U yerda bakalavriat yoʻnalishi boʻyicha oʻqigan, soʻngra 2006–2008-yillarda O. A. Aleksandrova sinfida magistraturada malaka oshirishni davom ettirgan va 2003-yilda Toshkent Davlat Akademik Opera va Balet Teatriga taklif qilingan. Shu vaqt ichida Najmiddin Mavlyanov u yerda Xose (Bizening „Karmen“), Likov („Sarskaya nevesta“ Rimskiy-Korsakov), Lenskiy („Yevgeniy Onegin“) partiyalarini ijro etgan.

Mukofotlari 
Vokal tanlovi laureati – 2011-yilda Saratovdagi L. Sobinov festivali doirasidagi Butunrossiya va xalqaro tanlovlar gʻoliblari (1-oʻrin va maxsus mukofot).

2017-yil dekabr oyida madaniyat rivojiga qoʻshgan ulkan hissasi va samarali mehnati uchun Moskva merining tashakkurnomasi bilan taqdirlangan.

2021-yil mart oyida Rossiyaning Kasta Diva opera mukofoti 2020-yil natijalariga koʻra „Yil qoʻshiqchisi“ nominatsiyasida taqdirlandi (Bolshoy teatr spektaklidagi Rimskiy-Korsakovning shu nomli operasida Sadko roli uchun).

2021-yilda „Sadko“ (Bolshoy teatr) spektaklidagi bosh roli uchun „Operadagi eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida Rossiya Milliy Teatrining „Oltin niqob“ mukofotiga sazovor boʻldi.

2022-yilda „Eng yaxshi klassik erkak vokalchi“ nominatsiyasida „BraVo“ xalqaro professional musiqa mukofoti laureati boʻldi.

Manbalar 

Samarqandda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
1979-yilda tugʻilganlar
3-dekabrda tugʻilganlar
Muso Minsis

Muso Yakovlevich Minsis (1928-yil 25-aprel, Samarqand) – sovet va rus metallurgi, ixtirochi, olim, oʻqituvchi, yozuvchi. Texnika fanlari nomzodi.

Hayoti

Yoshligi 
Muso 1928-yil 25-aprelda Oʻzbekiston SSR Samarqand shahrida elektromontyor va farmatsevt oilasida tugʻilgan. 15 yoshida Stalingrad jangi paytida komsomolga qoʻshildi. 9-sinfdan keyin Harbiy-havo kuchlari maktabiga bordi, ammo urush tugashidan oldin ham uni tarqatib yuborish toʻgʻrisida buyruq keldi. Minsis maktabga qaytishi kerak edi, uni tugatib, Toshkentdagi Oʻrta Osiyo politexnika institutining energetika fakultetiga oʻqishga kirdi.

Stalinskda 
1952-yil 6-fevralda sanoat instituti bitiruvchisi Stalin (Novokuznetsk) alyuminiy zavodiga davlat topshirigʻi bilan Kemerovo viloyati Stalinsk (Novokuznetsk) shahriga keldi. Xuddi shu poyezdda Olmaota fronti askari Vladimir Nikonovich Yekimov bor edi, u keyinchalik alyuminiy zavodining direktori boʻldi (Novokuznetskdagi koʻchalardan biri Yekimov nomi bilan ham ataladi). Yosh metallurglar shaharga kelgach, zavod mehmonxonasiga joylashtirildi, ikki oydan keyin esa ularga ikki xonali kvartiradan alohida xona berildi.

Ratsionalizatsiya va ixtirochilik faoliyati 
Novokuznetsk alyuminiy zavodida ishlagan yillar davomida Muso Yakovlevich jismoniy mehnatni sezilarli darajada osonlashtirgan, mehnat unumdorligini oshirish va ishlab chiqarishning ekologik tozaligini taʼminlovchi koʻplab yaxshilanishlar va yangiliklarni kiritdi. Uning koʻplab ixtirolari nafaqat oʻz zavodida, balki bugungi kungacha talabga ega. 1976-yilda ishlab chiqarishni takomillashtirish boʻyicha bir qator ishlar uchun M. Ya. Minsis Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan, 1989-yilda esa „RSFSRda xizmat koʻrsatgan novator“ unvoniga sazovor boʻldi. Minsis ishtirokida 39 ta ixtiro yaratilib, ularning salmoqli qismi ishlab chiqarishga kiritildi.

Manbalar 

Toshkent davlat texnika universiteti bitiruvchilari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Samarqandda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
1928-yilda tugʻilganlar
25-aprelda tugʻilganlar
Panjob madrasasi

<sub>

Panjob madrasasi, shuningdek, panjiob variantini ham uchreatish mumkin - hozirda faoliyat ko'rsatmayotgan shia musulmon madrasasi Samarqand shahrida, Firdavsiy ko'chasida, 1889-yilda qurilgan. U Samarqandning sharqiy qismida, Panjob deb atalmish tarixiy-geografik shahar hududining markazida joylashgan boʻlib, u yerda Markaziy Osiyo eronliklarining katta diasporasi ixcham yashaydi, ular Samarqandning boshqa hududlarida ham, undan tashqarida ham yashaydilar. Panjob nomi fors va tojik tillaridan kelib chiqqan va besh suv yoki besh daryo ( panj - besh + ob - suv / daryo) deb tarjima qilingan. Madrasa shia Juma masjidi Panjobga tutash joylashgan. Madrasadan bir necha metr sharqda xuddi shu nomdagi katta Eron shia qabristoni joylashgan. O'z davridagi sanoqli shia masjid-madrasalardan biri hisoblanadi.

Panjob madrasasi 1889-yilda mahalliy arxitektor va savdogar Xo‘ja Abdurayim tomonidan qurilgan. Madrasa qurilganidan to o'tgan asrning 1920-yillarigacha islomiy ilmlar bilan bir qatorda dunyoviy ilmlar ham o‘qitilgan. Xo'ja Abdurayim madrasa bilan bir vaqtda eski masjid oʻrniga Panjob masjidini ham qurdirdi. Shunday qilib, Xo'ja Abdurayim butun bir majmua qurib, uni Panjob deb atagan. Xuddi shu majmua Dovuti Panjob hamamini ham o'z ichiga olgan bo'lib, u ham Xo'ja Abdurayim tomonidan Eronning Mashhad, Nishopur, Isfahon, Sheroz, Yazd va Qum shaharlariga ziyoratdan qaytganidan keyin qurilgan. Bu majmuaning chizma va rejasini Mashhaddan olib keldi. Majmua choyxona va hauz bilan ham bezatilgan. Uzoq vaqt mobaynida qurilgan va o'z davridagi muhtasham masjid-madrasalaridan biriga aylangan

Madrasa fors uslubdagi bir qavatli bino bo‘lib, to‘rtburchak hovli atrofida ayvon va yotoqxonalar joylashgan. Madrasa ichkarisiga ko'plab daraxtlar o'tkazilgan hovli, hovli markazida hovuz va hovli markazida esa ulug‘ fors shoiri Firdavsiy haykali ham o‘rnatilgan.

Sovet davrida madrasa ishlamay, ayanchli ahvolga kelib qolgan. 1990-yillar boshida madrasa va masjid hukumatning saʼy-harakatlari bilan islomning shia mazhabiga eʼtiqod qiluvchi markaziy osiyolik eronliklarning mahalliy hamjamiyati tashabbusi bilan toʻliq tiklandi. Keyingi yillarda masjidda kichik restavratsiya ishlari ham olib borildi. Qayta tiklash ishlarida Erondan taklif etilgan ustalar ham ishtirok etishdi. Masjid tiklanishida mahalliy aholi ham qatnashgan. Keyinchalik, shia musulmonlariga topshirilgan.

Samarqandning boshqa meʼmoriy, arxeologik, diniy va madaniy yodgorliklari bilan birgalikda “Samarqand – madaniyatlar chorrahasi” nomi bilan YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Yana qarang 

 Masjid Panjob

Havolalar

Manbalar 
 samuzinfo.net — Медресе, мечеть «Панджаб» в Самарканде. 
 cyberleninka.ru — Краткая история самаркандских и бухарских «ирани»
 rifat.livejournal.com — Район Панжоб и иранцы
 varandej.livejournal.com — Самарканд. Часть 9: окраины
 Медресе Панджоб на Яндекс Картах
Samarqand madrasalari
Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Nikolay Mixeyev

Nikolay Aleksandrovich Mixeyev (1923-yil 12-fevral Samarqand – 1993-yil 29-sentyabr) – Sovet rus teatr va kino aktyori. SSSR xalq artisti (1985). K. S. Stanislavskiy nomidagi RSFSR Davlat mukofoti laureati (1976).

Hayoti 
Mixeyev 1923-yil 12-fevralda (boshqa maʼlumotlarga koʻra – 12-dekabr) Samarqandda, harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan.

1941–1942-yillarda Irkutsk universitetida tahsil olgan.

1942-yildan Qizil Armiyada urush qatnashchisi – texnik xizmat brigadiri, GUGVFning Krasnoyarsk-Uelkal havo yoʻlida C-47 transport samolyotlariga xizmat koʻrsatuvchi aviatexnik bo'lib faoliyat yuritadi.

1948-yilda Saratov yosh tomoshabinlar teatri (hozirgi Yu. P. Kiselyov nomidagi) qoshidagi teatr studiyasini tamomlagan. Mixeyev 1947-yildan 1958-yilgacha ushbu teatr sahnasida oʻynadi. Tomsk teatrida (1958–1960), A. S. Pushkin nomidagi Krasnoyarsk viloyat drama teatrida (1960–1962), Vladivostok drama teatrida (hozirgi Gorkiy nomidagi Primorskiy drama teatri) (1962–1970) va teatrlarda ishlagan.

1970-yildan M.Gorkiy nomidagi Kuybishev (Samara) viloyat drama teatri aktyori boʻlgan.

1980-yillarning ikkinchi yarmida u teatrni tark etdi. Rejissor V. Muravets bilan u dekabrist M. S. Lunin haqida bir kishilik spektakl tayyorladi.

1989–1993-yillarda – rejissyor A. N. Drozninning taklifiga binoan Samara „SamArt“ yosh tomoshabinlar teatr markazining aktyori bo'lgan. Oʻsha paytda rejissyor Sholom Aleyxem asosida G. I. Gorinning „Janoza namozi“ spektaklini sahnalashtirgan edi. Aktyor bosh rolga maʼqullandi. Teatr bu spektaklni nafaqat Samarada, balki Moskvada ham namoyish etdi. Professional tanqid ularning „Janoza namozi“ ni M. A. Zaxarovning ijrosiga teng deb tan oldi va N. Mixeyevni E. P. Leonov bilan taqqoslab, bu buyuk rus aktyorlarining ikkita oʻxshash, ammo bir xil isteʼdodli asarlari ekanligini taʼkidladi.

Uning kinodagi debyuti 1969-yilda boʻlib oʻtdi. Aktyorning eng mashhur kino roli – „Abadiy qoʻngʻiroq“ (1973) teleserialidagi Demyan Inyutin rolidir.

1952-yildan KPSS aʼzosi bo'lgan.

1993-yil 29-sentyabrda yurak xurujidan vafot etdi. Mixeyev Samara shahar qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar 

Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari
SSSR xalq artistlari
Jangovar xizmatlari uchun medali sohiblari
Rossiyalik aktyorlar
Sovet aktyorlari
1993-yilda vafot etganlar
29-sentyabrda vafot etganlar
Samarqandda tugʻilganlar
1923-yilda tugʻilganlar
12-fevralda tugʻilganlar
Ko‘ksaroy (saroy)

Koʻksaroy – Amir Temur saroyi boʻlib turkiy tilidan Moviy saroy deb tarjima qilingan. Ayrim maʼlumotlarga koʻra, Koʻksaroy Amir Temurning Samarqanddagi bosh saroyi boʻlgan.

Saroy xarobalarining qazib olinmagan qoldiqlari Samarqandning tarixiy markazida, ehtimol Koʻksaroy maydonining sharqiy qismida, Samarqand viloyati hokimligi bosh binosi (baland 15 qavatli bino) yonida, koʻprik yonida joylashgan.

Koʻksaroy saroyi Amir Temur tomonidan 1370-yilda taxtga oʻtirgandan soʻng qurilgan. Koʻksaroy oʻz davri uchun ahamiyatli oʻlchamlarga ega boʻlgan toʻrt qavatli bino boʻlgan. Saroy devorlari sirlangan koshinlar bilan qoplangan. Saroyning oʻzi tepalikda joylashgan. Biroz vaqt oʻtgach, saroy yonida yana bir saroy – Bustansaroy („Saroy gulzori“) qurilgan. Koʻksaroy saroyi Amir Temurning Samarqand atrofida bir necha oʻnlab saroylari boʻlgan sevimli saroylaridan biri boʻlgan. 1404-yilning kuzida Amir Temur Xitoyga (Ming imperiyasi) qarshi yurishi oldidan oxirgi marta Koʻksaroyda toʻxtadi. 1497-yilning noyabrida Bobur yaqin atrofdagi Bustonsaroyda qoldi. Imperator Temur vafotidan keyin saroydan uning avlodlari foydalanishgan.

1868-yilgacha Koʻktosh taxti toshi (turk tilidan tarjima qilingan koʻk tosh) Temurning taxt xonasida joylashgan boʻlib, keyinchalik qayta tiklangan. Butun XV-XIX asrlar davomida saroyda joylashgan temuriylar taxti – Koʻktoshda temuriylardan tortib mangʻitlargacha boʻlgan turli sulolalardan boʻlgan Oʻrta Osiyo hukmdorlarining taxtga oʻtirish marosimlari boʻlib oʻtgan. Buxoro amirligining poytaxti Buxoro shahri boʻlsa-da, Buxoroning oʻzbek amirlari Haydar, Nasrullo va Muzaffarlar Samarqandda, Koʻktoshda toj kiyish marosimini oʻtkazdilar. Oxirgi marta 1861-yilda amir Muzaffar taxtiga oʻtirish marosimi boʻlib oʻtgan.

Saroyning asosiy binolari 18-asrning birinchi yarmidagi siyosiy qarama-qarshilik va inqiroz davrida vayron qilingan. 19-asrda mangʻitlar sulolasining Buxoro amirlari saroyni qisman tikladilar. Saroy va uning eshiklari manzaralari rus rassomi Vasiliy Vereshchagin tomonidan Turkiston serialida suratga olingan.

1868-yilda Buxoro amirligining sharqiy qismi mustaqilligidan mahrum boʻlgach, Samarqand bosib olinib, Rossiya imperiyasi tarkibiga kiritilgach, hokimiyat saroyni butunlay vayron qilishga qaror qildi. Bugungi kunga qadar Goʻriamir maqbarasi hovlisida koʻrsatilgan Koʻktosh taxti toshigina saqlanib qolgan. Saroyning oʻzi (Bustansaroy saroyi kabi) butunlay vayron boʻlganidan keyin tuproq bilan qoplangan va hali ham oʻrganilmagan.

Samarqand shahri va uning tarixiy, madaniy, diniy, meʼmoriy va arxeologik yodgorliklari, jumladan, Koʻksaroy saroyi qoldiqlari „Samarqand – madaniyatlar chorrahasi“ nomi bilan UNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar 
Samarqand tarixi
Oʻzbekiston saroylari
Temuriylar arxitekturasi
Oʻzbekiston tarixi
Samarqand bino va inshootlari
Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Samarqanddagi jome masjidi

Samarqanddagi jome masjid — VIII asr oʻrtalarida barpo etilgan va 1220-yil mart oyida moʻgʻullar tomonidan shaharga bostirib kirish paytida vayron qilingan masjid, moʻgʻullarga qarshilik qilgan shahar himoyachilarining soʻnggi qalʻasi. Abu Hafs an-Nasafiyning maʼlumoticha, jome masjidi moʻgʻullar bosqinigacha Samarqandda mavjud boʻlgan 15 ta masjidlardan biri boʻlgan. Olimlarning fikricha, Samarqandning jome masjidi Markaziy Osiyodagi arab masjidining ilk namunasi bo‘lgan yagona shakli boʻlgan.

Masjid shahristonning qadimiy qismi, shimolda qalʼaning gʻarbidagi maydonda barpo etilgan. X asr oxirida masjid oʻzining asl koʻrinishida mavjud boʻlgan davrda sayohatchi, geograf Ibn Havqal masjidni shahristonda qalʼa ostida joylashganligini va uni qalʼadan katta yoʻl bilan ajratilganligini qayd etgan. Abu Hafs as-Samarqandiyning XII asrdagi asarida shunday yozilgan: „... Samarqandda joylashgan jome masjidi kofirlar davrida ularning ibodatxonasi va sajdagohi boʻlgan. Xulafoi roshidinning biri amir Usmon xalifaligi davrida Samarqand bosib olinib, o‘sha joydagi butlar boshi yerga qaratilib, sindirildi, ibodatxona shaharning jome masjidiga aylantirildi.“.

XI asrda masjidning ayniqsa, hashamatli g'arbiy devori deyarli butun uzunligi boʻylab vayron qilingan. Bu devorga qaralgan koʻp sonli neflar borligi, bu yerda geometrik hisob-kitoblarga koʻra bir emas, balki bir necha mehroblar boʻlganini faraz qilish imkonini bergan, lekin bu Oʻrta Osiyo masjidlari uchun xos boʻlmagan, biroq bunday qurilishlar gʻarbiy islom meʼmorchiligida uchraydi.  Masalan, Damashqdagi Umaviylar masjidi. Mo‘g‘ullar masjidni vayron qilgandan so‘ng, Amir Temur farmoni bilan Samarqandda dunyodagi eng katta masjidlardan biri bo‘lgan yangi jome masjidi qurilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 

Masjidlar
Tarixiy yodgorliklar
Samarqand tarixi
Ko‘ksaroy (maydon)

Koʻksaroy maydoni – Samarqand va Oʻzbekistondagi eng yirik maydonlardan biri. U shaharning tarixiy markazida, qadimdan XX asr boshlarigacha Samarqand qalʼasi deb ataladigan tepalikda joylashgan.

Maydoni taxminan 2,0 km² yoki deyarli 30 gektar hududni egallaydi. Maydon hududi qisman davlat idoralari va tashkilotlari binolari, shuningdek, boshqa binolar bilan qurilgan. Xususan, maydonda Samarqand viloyati hokimligi binosi, shuningdek, ikkita koʻp qavatli uy – „Markaziy“ mehmonxona va Samarqand viloyati hokimligining koʻp qavatli binosi – mamlakatimizdagi eng baland binolardan biri joylashgan. Maydon hududida 2018-yil dekabr oyida balandligi 60 metr (bayroq oʻlchamlari 20 dan 10 metrga) Oʻzbekiston bayrogʻi tushirilgan bayroq ustuni oʻrnatilgan katta maydon mavjud. Bu Toshkentdagi 65 metrlik bayroq ustunidan keyin Oʻzbekistondagi ikkinchi eng baland bayroq ustunidir.

Maydonning sharqiy tomonida Dagbitskaya koʻchasi, gʻarbiy tomonida Boʻstonsaroy koʻchasi, janubida Registon koʻchasi, shimolda mahallalar maydonga tutashgan.

Koʻksaroy maydoni egallagan hudud kichik tepalikda, dengiz sathidan oʻrtacha 725 metr balandlikda, shaharning oʻzi esa dengiz sathidan oʻrtacha 715 metr balandlikda joylashgan. Bu koʻtarilish ayniqsa, Samarqandning hozir saqlanib qolgan meʼmoriy yodgorliklarining aksariyati joylashgan sharqiy va janubiy tomonlarda yaqqol seziladi. Aynan shu tepalik hududidan qadimgi Novadon kanalining bir qismi oqib oʻtgan. Oʻrta asrlardan beri bu joy qoʻshinlar joylashgan joylardan biri boʻlgan shaharni kuzatish uchun ajoyib joy hisoblangan.

Butun Samarqand shahri kabi Koʻksaray maydoni ham boshqa arxeologik, madaniy, diniy va meʼmoriy yodgorliklar qatori „Samarqand – madaniyatlar chorrahasi“ nomi bilan UNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar 
Oʻzbekistondagi maydonlar
Samarqand arxitekturasi
Samarqand tarixi
Rus Samarqandi

Rus Samarqandi – Samarqand shahrining arxitektura va tarixda keng tarqalgan gʻarbiy qismining nomi. Ayrim manbalarda „Yevropa“ yoki „Yangi“ Samarqand, shuningdek, „Janubiy Peterburg“ deb ham yuritiladi. 1870-yildan boshlab shakllana boshlagan.

Hayoti 
1868-yilda Samarqand Rossiya imperiyasi qoʻshinlari tomonidan bosib olinib, dastlab Zarafshon tumani, 1887-yildan esa Samarqand viloyati Turkiston general-gubernatorligining markazi deb eʼlon qilindi. Oʻsha yili shahar aholisi oʻrtasida norozilik boshlanib, ular shaharda davlat toʻntarishini amalga oshirishga harakat qilishdi, ammo baron Fridrix Karlovich fon Stempel qoʻmondonligi ostida Samarqand garnizoni samarqandliklarning agʻdarishga urinishini qaytardi. Ruslar oʻzlarini mustahkamlab, Samarqandning gʻarbiy qismida yangi shahar qurishni davom ettirdilar va 1888-yilda unga Kaspiy dengizi temir yoʻli tutashdi.Ruscha Samarqandning asoschisi Zarafshon okrugi boshligʻi, keyinroq Samarqand gubernatori Aleksandr Konstantinovich Abramov boʻlgan. Qoʻshinlar tomonidan bosib olingan Samarqand ham boshqa barcha qoʻlga kiritilgan aholi punktlari singari mahalliy aholi va Yevropa (rus) qismiga boʻlingan. Samarqand koʻchalarining birinchi topografik surati va maketi meʼmor I. G. Sexanovich tomonidan amalga oshirilgan. Yangi shaharda dastlab yevropaliklarning begona yurtda yashashi uchun eng zarur narsalar yaratilgan: hujumlardan himoyalanish uchun mustahkam qal’a, harbiylar uchun kazarmalar, 19 ta hukumat binolari, bitta shahar binosi va 476 ta xususiy uylar. 1892-yilda Samarqandning Yevropa qismida 10115 nafar turli millat va din vakillari istiqomat qilgan. Aksariyati pravoslav xristianlar – 7 446 kishi va sunniy musulmonlar – 1 054. Shuningdek, shaharda 68 katolik, 75 protestant, 485 yahudiy va arman-grigoriy diniga eʼtiqod qiluvchi 71 kishi istiqomat qiladi. Bu barcha yangi aholi uchun cherkovlar, ibodat uylari va ibodatxonalar qurilgan. Katolik dinidagilarning iltimoslariga qaramay, cherkov qurilishi qoldirildi. Katolik cherkovi (Yohanno Baptist) 1915-yilda qurilgan.

Hozirda Ruscha Samarqand va eski shahar deb ataladigan shaharni Universitet xiyoboni ajratib turadi. Xiyobonning sharqiy tomonida, asosan, qadimiy oʻrta asr tarixiy binolari va yodgorliklari jamlangan eski shahar boshlanadi. Bulvarning gʻarbiy va shimoliy tomonida Yevropa va Sovet tipidagi binolar ustunlik qiladigan yangi shahar boshlanadi. Bugungi kunda Rossiya Samarqandining koʻplab binolari saqlanib qolgan. 2010-yillarda Ruscha Samarqandni rekonstruksiya qilishga qaror qilindi.

Manbalar 

Samarqand tarixi
Samarqand arxitekturasi
Siyob

Siyob – Samarqand viloyati hududidan, xususan, Samarqand shahri hududidan oqib oʻtuvchi kichik daryo.

Siyob daryosi Oʻzbekistonning Samarqand viloyatining Samarqand va Pastdargʻom tumanlari hududidan, xususan, Samarqand shahri hududidan oqib oʻtadi. Daryoning uzunligi, turli hisob-kitoblarga koʻra, 20 dan 23 kilometrgacha. Siyob manbai Samarqand shahrining chekka sharqiy qismida joylashgan Samarqand eshkak eshish kanalida joylashgan. Keyinchalik, daryo shaharning shimoliy va qisman markaziy qismlaridan oqib oʻtadi va shimoli-gʻarbga – Zarafshon daryosining janubiy tarmogʻiga – Siyobning ogʻzi joylashgan Qoradaryoga boradi. Samarqand shahri hududida daryo sharqdan shimoli-gʻarbga Chupan ota tepaligi yaqinida (janubiy), soʻngra Afrasiyob aholi punktining shimoliy chekkasi orqali, Samarqand xalqaro aeroportidan janubda oqib oʻtadi. Keyinchalik, daryo Samarqand viloyati hududidan oqib oʻtib, Pastdargʻom viloyati hududidan atigi bir necha kilometr oqib oʻtib, ogʻziga yetib boradi. Siyob daryosidan bir qancha soy va kanallar boshlanib, Samarqand shahri hududidan oqib oʻtadi. Xullas, Afrasiyob manzilgohi yaqinida Obimashat (baʼzan Obimashhad) Siyobdan, biroz shimolda Obirahmatdan, undan keyin esa Obisiyodan kelib chiqadi. Siyob daryosi shahar va Samarqand viloyati iqtisodiyotida muhim ahamiyatga ega. Tumanning shimoliy va shimoli-gʻarbiy qismidagi qishloq yerlari ham Siyob va boshqa daryo va kanallar orqali sugʻoriladi.

Manbalar 
Samarqand viloyati kanallari
Samarqand viloyatidagi daryolari