MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Salat

Salat (pazandachilikda) — turli sabzavotlar va mevalardan, tuxum, goʻsht va boshqa qoʻshib tayyorlanadigan yaxna taom. Salatning alohida turlariga goʻsht, qazi, tuxum, qaymoq, qatiq, ziravor, oshkoʻki va boshqa ham qoʻshiladi. Salat taom xazmini yengillashtiradi, uni vitaminlar bilan boyitadi. Oʻzbek pazandachiligida maxsus texnologiya bilan tayyorlanadigan turlari — goʻshtli, sabzavotli, pishlokli, mevali va boshqa Salatlar bor. Bulardan eng ommalashgani: achchshchuchuk (shakarob). 

Toshkent Salati — oʻsimlik moyi dogʻlanib piyoz jazlanadi va xona haroratigacha sovitiladi, turp somoncha usulida nafis toʻgʻralib, issiq suvda bir chaykab yuboriladi va 1—2 soatcha suvga solib koʻyiladi. Qaynatib pishirilgan mol goʻshti somoncha usulida toʻgʻraladi. Goʻshtni va piyozdogʻni turpga aralashtirib tuz va murch sepib, taʼmi rostlanadi. Dasturxonga salat idishlarida ustidan qaymoq quyib, yuzini goʻsht, turp va tuxum boʻlaklari bilan bezab, chakilgan oshkoʻklar sepib tortiladi; suzmali Salat— barra piyoz, rayhon, kashnich, ukrop sovuq suvda yuvilib, mayda qirqiladi, suzmaga bir oz qoʻshib, yaxshilab eziladi; ustidan tuz, tuyilgan zira, qalampir sepiladi va suzmaga aralashtiriladi.

Manbalar

Tashqi aloqalar 

 Salata Cheshiter

Taomlar
Salatlar
Salat (ekin)

Salat, salat latuk ( L.) — murakkabguldoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻsimliklar turi, sabzavot ekini, 5 xili: barg S, uziladigan S, boshli S, romen yoki rim Sti va sarsabil S. bor. Jahondagi barcha dehqonchilik mintaqalarida ekiladi. Yosh barglari, poyasi, boshchasi isteʼmol qilinadi. Bargi vitaminlar (V, S, RR), karotin, kaliy, fosfor, temir tuzlariga boy. Ildizi oʻq ildiz. Avval toʻpbarg, gul, soʻng 60—120 sm uzunlikda sershox gulpoya hosil qiladi. Gullari ikki jinsli, mayda, sariq, roʻvaksimon toʻpgulga yigʻilgan, oʻzidan changlanadi. Sovuqqa chidamli, yorugʻsevar, suvga talabchan. Urugʻi 2—4° da unib chiqadi. S bir yilda 2 marta fevr.— mart va sent.— okt.da sepiladi. Namgarchilik yuqori boʻlsa chirib ketadi. Gektariga 3–5 kg urugʻ sarflanadi. Oʻzbekistonda, asosan, barg S.ning Yirik boshli va 2002-yilda Oʻzbekiston sabzavot, poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy tadqiqot institutida chiqarilgan Koʻk shox navlari ekiladi.

Kasalliklari: soxta unshudring, qora, oqchirish. Zararkunandalari: sabzavot shirasi.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Sabzavotlar
Bargli sabzavotlar
Salvador (shahar)

Salvador () — Braziliyaning shim.sharqiy qismidagi shahar, ToduzusSantus qoʻltigʻi sohilida. Baiya provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 2,4 mln. kishi (2000). Transport yoʻllarining yirik tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Atlantika okeani soxilidagi port (chetga kakao, kofe, tamaki, shakarkand, texnik olmos va boshqa chikariladi). Kime, oziq-ovqat, toʻqimachilik, koʻnpoyabzal, yogʻochsozlik, sement sanoati korxonalari mavjud. Shahar yaqinidan texnik olmos, neft va gaz qazib olinadi. Sdan shimolroqda neftni qayta ishlash, neft kimyosi, qora metallurgiya, mashinasozlik sanoati korxonalari ishlab turibdi. 2 universitet, badiiy va boshqa muzeylar bor. Shaharga 1549-yilda asos solingan va 1763-yilgacha Braziliya poytaxti boʻlgan. Meʼmoriy yodgorliklardan 16—18-asrlarga oid saroy, sobor va monastirlar saqlangan.

Manbalar
Sale (maʼnolari)

Sale:

 Sale - {{Bilgiquti aholi punkti
| ozbekcha nomi = Sale
| mavqe = kommuna
| mamlakat = Italiya
| mintaqa turi = Italiya maʼmuriy boʻlinishiViloyat
| mintaqa = Piemont
| jadvalda mintaqa = Piemont
| tuman turi = Provinsiya
| tuman = Alessandria (provinsiya)Alessandria
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = 
| bayroq = 
 | lat_dir = N | lat_deg = 44 | lat_min = 58 | lat_sec = 54
 | lon_dir = E | lon_deg = 8 | lon_min = 48 | lon_sec = 37
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| mamlakat xaritasi olchami = 280
| mintaqa xaritasi olchami = 
| tuman xaritasi olchami = 
| mamlakat xaritasi = 
| mintaqa xaritasi = 
| tuman xaritasi = 
| ichki bolinishi = 
| rahbar turi = 
| rahbar = 
| asos solingan = 
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari = 
| qachondan beri = 
| maydon = 45
| balandlik turi = 
| AP markazi balandligi = 83
| iqlim = 
| rasmiy til = 
| aholi = 4269
| sanalgan yil = 2008
| zichlik = 95
| aglomeratsiya = 
| milliy tarkib = 
| konfessiyaviy tarkib = 
| etnoxronim = 
| vaqt mintaqasi = +1
| DST = bor
| telefon kodi = 0131
| pochta indeksi = 15045
| pochta indekslari = 
| avtomobil kodi = 
| identifikator turi = ISTAT kodi
| raqamli identifikator = 06151
| Commons turkumi = Sale
| sayt = http://www.
 Sale (shahar) (arab. Sla, Sala) — Marokashdagi shahar, Atlantika okeani sohilida.
Sale (shahar)

Sale (arab. Sla, Sala) — Marokashdagi shahar, Atlantika okeani sohilida. Poytaxt aglomeratsiyasi (RabotSale prefekturasi) tarkibida. Aholisi 300 ming kishidan ziyod (1990y.lar oʻrtalari). Temir yoʻl stansiyasi. Transport va savdohunarmandchilik markazi. Oziqovqat, yoyuchsozlik sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilikda gilam toʻqiladi va kulolchilik buyumlari tayyorlanadi. Shaharga 11-asrda asos solingan. Meʼmoriy yodgorliklardan 11 —14-asrlarda qurilgan Katta masjid, bir nechta Madrasa, oʻrta asrlarda qurilgan devor darvozalari bilan saqlangan. S. yaqinida xalqaro ahamiyatga ega aeroport bor.

Manbalar
Salerno

Salerno — Italiyaning jan. qismidagi shahar. Tirren dengizining Salerno qoʻltigʻi sohilidagi port. Salerno provinsiyasi va Kataniya viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 144 ming kishi (2001). Dengiz kurorti. Mashinasozlik, kimyo, oziq-ovqat, tamaki, toʻqimachilik sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. universitet bor. Shahar qoʻlyozmalarda mil.av. 197 yildan tilga olingan. Shahar 11—13-asrlarda oʻzining tibbiyot maktabi (9-asr, Yevropada birinchi dunyoviy tibbiyot maktabi) bilan mashhur boʻlgan. 12—13-asrlarda savdo va hunarmandchilik markaziga aylangan.

Manbalar
Salehard

Salehard (1933-yilgacha Obdorsk) — shahar, Rossiya Federatsiyasi Tyumen viloyati Yamal Nenetslari muxtor okrugi markazi. Poluy daryosi Ob daryosiga quyiladigan joydagi dare porti, Shimoliy kutbiy doira yaqinida. Obning qaramaqarshi sohilida Labitnangi temir yoʻl stansiyasi bor. Aholisi 30,5 ming kishi (1998). Baliq konserva, sut zavodlari, uysozlik kombinati mavjud. Kurilish detallari ishlab chiqariladi. Yogʻoch ortishtushirish bazasi, zooveterinariya texnikumi, tibbiyot va ped. bilim yurtlari, madaniyatmaʼrifat bilim yurti, oʻlkashunoslik muzeyi ishlab turibdi. Shaharga 1595-yilda asos solingan. S.ning avvalgi nomi Obdorsk — Ob daryosi va komi tilida „dor“ — yoni soʻzlaridan kelib chiqqan; lekin, nenetslar shaharni azaldan „Salehard“, yaʼni, suv yoqasidagi manzilgoh deb atab keladilar.

Manbalar
Saljuq

Saljuq, Saljuqbek ibn Doʻkak (taxminan 9-asr oxiri —10-asr oxiri, Jand) — harbiy sarkarda, saljuqiylar sulolasi bobokaloni; oʻgʻuzlarning qiniq urugʻidan. Otasi amir Doʻkak (turkcha Toʻkak — temir oʻq) xazarlar xoqoni harbiy xizmatida boʻlgan.

S. yoshligidan jasur sarkarda boʻlgan. Rashiduddinning yozishicha, S.ning 5 ta oʻgʻli: Isroil (Arslon yabgʻu), Mikoil, Muso yabgʻu, Yusuf va Yunus boʻlgan. S oʻgʻillari va oʻziga tobe urugʻdoshlari (jami 100 jangchi) bilan 1500 tuya, 50000 qoʻy va koʻplab otlarni olib, Jand atroflariga koʻchib oʻtgan (985) va chorvadorlik bilan shugʻullangan. 992 yilda Jand hukmdori bilan ittifoq tuzib, oʻz urugʻdoshlari bilan birgalikda islom dinini qabul qilgan va oʻgʻuz yabgʻulariga qarshi kurashgan. Chorvadorlar oʻrtasida islom dinini tarqatganligi uchun S.qa "Malik alGʻoziy" unvoni berilgan. U Yangikent va Jand atroflarini Ali yabgʻu hukmronligidan xalos qilib, oʻz hokimiyatini oʻrnatgan.

Ibn alAsirning yozyshicha, S. 107 (baʼzi manbalarda 100) yoshga kirib vafot etgan. Uning vafotidan soʻng oʻgʻillari: Mikoil, Muso, Arslon (Isroil) kabi amirlar boshchiligidagi saljuqiylar somoniylarning ijozati bilan Zarafshon vodiysidagi Nuri Buxoro (Nurota) atroflarida koʻchib yurganlar (10-asr oxirlari). Gardiziy (11-asr) oʻz asarida soʻnggi somoniy Muntasi/shing qoraxoniylaraan Nasr Ilekxonga qarshi olib borgan kurashiga 1003—04 yillarda saljuqiylar yordam berganligini taʼkidlaydi. S. avlodlari — Mikoilning oʻgʻillari: Toʻgʻrulbek va Chagʻribek 11-asr 30y.larida saljuqlar — oʻgʻuzlarning harakatiga boshchilik qilib, Saljuqiylar davlatini tuzishgan.

Manba: Mahmud Koshgʻariy, Devonu lugʻotit turk, 1j., T., 1960; Sadriddin Ali alXusayni, Axbar addaulat asseldjukiyya (Zubdat attavorix), M., 1980; AbulFazl Bayhaqi, Istoriya Ma’suda (1030—1041), M., 1969.

Manbalar
Saljuqiylar

Saljuqiylar (1038-1308) — Xuroson, Yaqin va Oʻrta Sharq, Kichik Osiyo, qisman Movarounnahrdagi bir necha davlatlarda hukmronlik qilgan turkiy sulola. Sulola nomi chorvador turkiy qavm oʻgʻuzlar boshligʻi Saljufek ibn Doʻkak nomidan olingan. Sulolaga Saljuqning nevarasi sulton Toʻgʻrulbek asos solgan.

Sirdaryoning quyi oqimi – Jand shahri atroflari (hozirgi Navoiy viloyati hududi)da yashagan oʻgʻuzlar Saljuq boshchiligida islom dinini qabul qilishgan (992). Saljuqning vafotidan soʻng ular Nurota atroflarida joylashgan. Mahmud Gʻaznaviy Amudaryodan oʻtib, Buxoroga borayotganda saljuqlarning yoʻlboshchisi amir Arslon (Isroil)ni chaqirib, ularga Buxorodan Xurosonga koʻchishni buyurgan (1025). Tarixchi Juzjoniynkt yozishicha, 4000 oʻtovli saljuqlar Yagʻmur, Bugʻ, Koʻktosh, Qizil, Mansur, Anas oʻgʻli kabi amirlar boshchiligida Amudaryodan oʻtib, Xurosonning Saraxs, Obivard, Farova, Niso, Dandanakon kabi turli mavzelarida qoʻnim topganlar. Qoraxoniylar bilan gʻaznaviylar oʻrtasidagi kurashdan foydalangan Saljuqiylar harbiy kuchlarini birlashtirib, asta-sekin Xurosonni egallab, Saljuqiylar davlatini barpo etganlar. Keyinchalik bu davlat jahondagi eng qudratli saltanatlardan biriga aylangan. Sulola vakillari (hukmdorlari) sulton deb atalgan va ular quyidagilardan iborat:

Adabiyot 
 Bosvort K. E., Musulmanskiye dinastii, M., 1971; Stenli L e nPul, Musulmanskiye dinastii, M. — T. — Bishkek, 1996.

Manbalar 

 

Musulmon sulolalari
Turkiy sulolalar
Salim III

Salim III (1761.24.12 1808.28.6) — Turkiya sultoni (1789—1807). Mamlakatni parchalanishdan saqlash uchun islohotlar oʻtkazgan. Uning topshirigʻiga binoan, "Nizomi jadid" ("Yangi nizom") ishlab chiqilgan va qisman amalga oshirilgan. 1792—96 yillarda Salim harbiy majburiyatlarini ado etishdan bosh tortgan iqtodorlarning yerlarini tortib olish va qoʻshinlarning yevropacha yangi korpusini vujudga keltirish haqida farmon chiqargan. Harbiy muhandislar oʻquv yurti ochilgan, yangi harbiy flot tuzilgan. Mulkdorlar va ulamolarning aksariyati, shuningdek, yanicharlar bu islohotlarga qattiq qarshilik koʻrsatgan. Yanicharlar gʻalayonlari boshlanganda S. III oʻz maslakdoshlarini faol quvvatlashda ojizlik qilgan. Natijada 1807-yil 28-mayda S. III taxtdan agʻdarilgan va bir yildan soʻng saroy toʻdasi yollagan qotillar tomonidan oʻldirilgan.

Adabiyot 
 Miller A.F., Краткая история Турции, M., 1948;
 Novichev A.D., История Турции (17921839), M., 1968.

Manbalar 

Usmonlilar imperiyasi hukmdorlari

Usmonli sulolasi
Davron Salimov

Davron Ismoilovich Salimov (1941.17.3, Toshkent) — operator, rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981). VGIK (Butunittifoq Davlat kinematografiya instituti)ni tugatgan (1965). 1961-yildan Hujjatli filmlar kinostudiyasida operator (1986—93 yillar direktor). "Toshkentda shunday qiz yashaydi", "13 qaldirgʻoch", "Us toz, senga taʼzim qilamiz" kabi qisqa metrajli, "Yoʻlda va ona yurtda", "Toshkent, Zilzila", "Sanʼatga baxshida umr", "Oltin Bengaliya" kabi toʻlametrajli publitsistik hujjatli filmlarni, "Olmos", "Komandirning qaytishi", "Umidimiz qushlari" kabi badiiy filmlarning operatori. "Bobo" ("Kumush ajdar" sovrinini olgan, Krakov), "Otaonalar uyi" kabi qisqa metrajli, "Suv keldi", "Qizilqumni dashtbiyobon demagil" kabi toʻla metrajli poetik, publitsistik hujjatli filmlarning muallif — rejissyor, operatori. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (2001).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Damir Salimov

Damir Ismoilovich Salimov (1937-yil 19-iyul, Samarqand – 2019-yil 28-mart, Toshkent) – sovet oʻzbek rejissyori, ssenariynavis, animatsion film operatori, badiiy film rejissyori. 1964-yildan KPSS aʼzosi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1983). Toshkent viloyati komsomol mukofoti laureati.

S. A. Gerasimov nomidagi Butunrossiya davlat kinematografiya institutini tamomlagan (1960, ustozi Mixail Romm). Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1983). 1959-yildan rejissyor boʻlib ishlagan va „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida koʻp bora ishlab chiqarish birlashmasiga rahbarlik qilgan. Birinchi oʻzbek multfilmlari yaratuvchisi („6x6 kvadratda“ va „Volshebniy sunduk“). Birinchi oʻzbek multfilmi „6x6 kvadratda“ qoʻgʻirchoq filmi edi. 70-yillarda qoʻlda chizilgan oʻzbek animatsiyasi rivojlanishida yetakchilardan biri boʻlgan. „Sovet Oʻzbekistoni“ jurnalida nashrlar yozgan.

Filmografiyasi

Badiiy filmlar 
1964 – „Nad pustiney neboy“ – rejissyor;

1968 – „Krug“ – rejissyor;

1969 – „Vozvrasheniye komandira“ – rejissyor;

1972 – „Gori zovut“ – rejissyor;

1976 – „“Eti besstrashnye rebyata na gonochnyx avtomobilyax" – rejissyor va ssenarist;

1977 – „Shum bola“ – rejissyor (1978-yilda Yerevanda boʻlib oʻtgan XI Butunittifoq kinofestivalida „bolalar va yoshlar uchun badiiy film“ nominatsiyasida hakamlar hay’ati mukofotiga sazovor boʻldi);

1980 – „Leningradsi, deti moi…“ – rejissyor va ssenarist;

1987 – „Smisl jizni“ – rejissyor;

1990 – „Oblava na odichavshix sobak“ – rejissyor va ssenarist (hammualliflikda).

Multfilmlar 
1965 – „6x6 kvadratda“ – rejissyor;

1966 – „Volshebniy sunduk“ – rejissyor va ssenarist (hammualliflikda);

1969 – „Balkon“ – rejissyor va ssenarist;

1971 – „Lisa va ptitsa“ – rejissyor;

1972 – „Tayna kukushki“ – rejissyor va ssenarist;

1977 – „Zolotoy arbuz“ – rejissyor va ssenarist;

1980 – „Kurash“ – ssenarist;

1983 – „Letayushchiy suslik“ – rejissyor (hammualliflikda) va ssenarist;

1984 – „Kaplya“ – rejissyor;

„Dlinnouxiy drug“ – ssenarist.

Hujjatli filmlar 
„Oderjimiy Isayev“;

„Tretiy semestr“;

„Xleb Uzbekistana“;

„Yoʻldosh Oxunboboyev“;

„Non, tuz va qoʻshiq“;

„Yorugʻ yoʻl“.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
1937-yilda tugʻilganlar
19-iyulda tugʻilganlar
2019-yilda vafot etganlar
28-martda vafot etganlar
Zokirjon Salimov

Salimov Zokirjon (31.12.1940, Oʻsh — 5.10.2015, Toshkent) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1987), Texnika fanlari doktori (1976), professor (1979). Toshkent politexnika institutini tugatgach (1962), aspirant (1964— 67), katta oʻqituvchi (1967—70), dotsent (1970—77), professor (1977—80), kafedra mudiri (1980—85). Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vaziri oʻrinbosari (1985—87), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti (1987—90), Kimyo instituti (hozirgi — Umumiy va noorganik kimyo instituti) direktori (1990-yildan). "Kimyoviy texnologiya jarayonlari va qurilmalari" laboratoriyasi mudiri (1989—2015). Asosiy ilmiy ishlari kimyoviy texnologiyaning gidrodinamik, issiqlik va moddalar almashinuvi, katalitik jarayonlarni turli omillar taʼsirida jadallashtirish nazariyasi va amaliyotiga oid. S. rahbarligida yuqori samarali mavhum qaynash qatlamli chang ushlagichlar, pnevmotransport va separatsion qurilmalar ixtiro qilingan, tabiiy yogʻ kislotalarini rektifikatsiya yoʻli bilan ajratish va plastinkali issiqlik almashinish qurilmalari yuzasini tozalash usullari ishlab chiqilgan.

Isteʼdodli olim oʻzining qariyb 50 yillik ilmiy-pedagogik faoliyati davomida samarali mehnat qildi va yurtimizda kimyo-texnologiya sohasidagi dolzarb ilmiy masalalarni tadqiq etish, yuqori malakali kadrlar tayyorlash ishiga munosib hissa qoʻshdi. Z.Salimovning kimyoviy texnologiya jarayonlari va qurilmalari sohasining nazariy va amaliy masalalariga bagʻishlangan darslik va oʻquv qoʻllanmalari, koʻplab maqola va risolalari ilmiy jamoatchilikka yaxshi maʼlum. Ayniqsa, uning rahbarligida yaratilgan neft-gaz kondensati aralashmalarini suvsiz haydash texnologiyasi hozirgi kunda mamlakatimiz neftni qayta ishlash zavodlarida samarali qoʻllanayotganini taʼkidlash joiz.

Olimning bevosita boshchiligida oʻnlab fan doktorlari va fan nomzodlari tayyorlangan.

Manbalar 
 Kimyoviy texnologiyaning asosiy jarayonlari va qurilmalari [2 j.li], T., 1994, 1995; Polifunksionalnie katalizatori i gidrogenizatsionnie protsessi neftepererabotki, (v soavtorstve) T., 2000.

Kimyogarlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Toshkent davlat texnika universiteti bitiruvchilari
Olimjon Salimov

Olimjon Salimov (1947.30.8, Namangan viloyati Kosonsoy shahri) — rejissyor, aktyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1990). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutining aktyorlik (1969), rejissyorlik (1993) fakultetlarini tugatgan. 1969—84 yillar Qoʻqon shahar musiqali drama teatrida aktyor, keyinchalik rejissyor 1984—93 yillar Fargʻona teatrida bosh rejissyor, 1993-yildan Yosh tomoshabinlar teatrida badiiy rahbar. Rejissyor sifatida "Bir xonada qoʻsh qangoma" (A. Vampilov), "Sohil yoqalab chopayotgan olapar" (Ch. Aytmatov), "Jafoga vafo" (Alp Jamol), "Temir xotin" (Sh. Boshbekov, "GranPri" mukofoti, 1988, 1989), "Toshkentga sayohat" (Hamza), "Ot yigʻlagan yumonda" (T. Murod), "Ufq" (S.Axmad), "Boz masharaboz" (O.Salimov), "Sohibqiron" (A. Oripov), "Turna patlari" (Dzuindzi Kinosito), "Ikki chuʼjiza" (K. Gotssi), "Dala sayli" ("Piknik", F. Arabbal), "Uchar tabib" (Molyer) kabi spektakllarni sahnashshtirgan. Uning spektakllari xalqchilligi, milliyligi, anʼanalarni yangicha, zamonaviy qarashlarga mos :foda vositalarida uygʻunlashtiriligi bilan ajralib turadi. Hamza nomini Oʻzbekiston Davlat mukofoti lareati (1990).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Oqil Salimov

Oqil Umrzoqovich Salimov (1928-yil 24-dekabr, Toshkent, OʻzSSR, SSSR) — texnika sohasidagi olim, davlat arbobi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978), Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi Fanlari Akademiyasi akademik (1990), texnika fanlari doktori (1978), professor (1978).

Mehnat faoliyati 
 Oʻrta Osiyo industrial institutini tugatgan (1950),
 Moskva avtomobil zavodi (ZIL) da muhandis-texnolog (1950—53).
 Toshkent universitetida assistent, dotsent, kafedra mudiri, dekan, prorektor (1953— 65), rektor (1992—94).
 Oʻzbekiston KP Markaziy Komiteti fan va oʻquv yurtlari boʻlimi mudiri oʻrinbosari, mudiri (1966—70),
 MK kotibi (1971 — 84),
 Oʻzbekiston Oliy Soveti Prezidiumi raisi (1984—87),
 Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutida rektor (1987—92),
 Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vaziri (1994—98).
Ilmiy ishlari avtomobilsozlikka doir. S. tadqiqotlari avtomobil dvigatelining quvvatini oshirib borish, yuqori foydalanish koeffitsiyentiga ega boʻlgan yangi generatorni ishlab chiqish, mashina detallarining koʻp yilga chidamliligini oshirish va boshqalarda muxim rol oʻynadi. Oʻzbekistonda oliy taʼlim tizimini rivojlantirishga taʼlim muassasalarining moddiy-texnika bazasini mustaxkamlashga malakali kadrlar yetishtirishga S. muayyan qissa qoʻshdi. S. „Doʻstlik“ (1996), „El-yurt hurmati“ (1999) ordenlari bilan mukofotlangan.

Manbalar

Havolalar 
 Gazeta

24-dekabrda tugʻilganlar
1928-yilda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari rektorlari
Toshkent davlat texnika universiteti bitiruvchilari
Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumi raislari
Ittifoq Kengashining Namangan viloyatidan saylangan deputatlari
Toshkent davlat texnika universiteti oʻqituvchilari
Oʻzbekistonda paxta ishi
Ravilya Salimova

Ravilya Najipovna Prokopenko (Qizlik familyasi Salimova) (1941-yil 8-sentyabr, Shoʻrchi, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR — 2019-yil 3-iyul, Toshkent) — sovet basketbolchisi, SSSRda xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1964). 2 karra jahon chempioni, 4 karra Yevropa chempioni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Biografiyasi 
Ravilya Salimova Sho‘rchi shahrida ishchi oilasida tugʻilgan. Otasi frontga ketgan, u yerda yarador boʻlgan va Tbilisida davolanib ortga qaytayotgan vaqtida vafot etgan, onasi ikki qizni yolgʻiz tarbiyalagan.
Ravilyaning bolaligi oʻz qishlogʻida oʻtgan, u yerda maktabga borgan tengdoshlari bilan paxta tergan, onasiga koʻmaklashgan.
Ravilyaning boʻyi baland boʻlgan. Uning oʻzidan besh-olti yosh katta boʻlgan sportchi tanishlaridan biri Yuriy Mineyev, Ravilyaga Toshkentga basketbol murabbiyi Leonid Velichkodan dars olgani borishni taklif qilgan. 1958-yilda 16 yoshida Salimova Toshkentga borgan va Velichko tomonidan darhol sport maktab-internatiga olingan. Bir necha mashgʻulotlardan soʻng u „Textilmash“ jamoasi bilan Tbilisiga „A“ toifasiga chiqish uchun turnirga borgan va bir necha yil oʻtgach, u jahon va Yevropa chempioni, shuningdek, SSSR basketbol tarixidagi birinchi ikki metrlik markaziy himoyachiga aylangan.
Milliy terma jamoadagi debyuti 1962-yilda Fransiyada boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida boʻlib oʻtgan va Salimova har bir oʻyinda oʻrtacha 7,7 ochko toʻplagan.
U toʻrt karra Yevropa chempioni (1962, 1964, 1966, 1968) boʻlgan. Prokopenko jahon chempionatida SSSR terma jamoasiga eng katta hissa qoʻshganlardan biri hisoblanadi. U jamoaning eng yaxshi oʻyinchisi boʻlgan: 1964-yil — 13,1 ball, 1967-yil — 16,3 ball.
Klub miqyosida u faqat Toshkentning „Mexnat“ va „SKIF“ jamoalarida oʻynagan.
Faoliyatini tugatgandan soʻng Oʻzbekiston SSR sport qoʻmitasida instruktor boʻlib ishlagan, oʻz nomidagi bolalar va oʻsmirlar sport maktabini boshqargan.
2006-yilda „Sport-Ekspress“ gazetasi SSSR basketbol tarixidagi eng yaxshi markaziy himoyachini aniqlash uchun oʻquvchilar va mutaxassislar oʻrtasida soʻrov oʻtkazgan. Gazeta oʻquvchilari Ravilyani 8-oʻringa qoʻyishgan. Ravilya soʻrovnomada 22 ta ovoz toʻplagan).
U turmushga chiqqan, qizi — Angela (Oʻzbekiston basketbol terma jamoasida oʻynagan) va oʻgʻli — Igor, kuyovi — qilichboz Valeriy Zaxarevich.
2019-yil 3-iyul kuni 78 yoshida Toshkent shahrida vafot etgan.

Manbalar 

SSSR basketbolchilari
Suluv Salimova

Suluv Salimova (1956.10.2, Baxmal tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Jizzax pedagogika institutini tugatgan (1979). 1975—2001-yillarda Baxmal tumanidagi 1maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Darslarni noanʼanaviy usulda, yangi pedagogik texnologiyalar asosida oʻtgan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1956-yilda tugʻilganlar
10-fevralda tugʻilganlar
Salitsil kislota

Salitsil kislota, o oksibenzoy kislota, o karboksifenol, C₇H₆O₃ — oddiy aromatik oksikislota, rangsiz kristall modda. Mol. m. 138,12. Suyuqlanish temperaturasi 159°, qaynash temperaturasi 211°, Suvda oz, organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Tabiatda glikozid sifatida keng tarqalgan. Salitsil kislotani spirtlar (fenollar) bilan qizdirib, Salitsil kislota efirlari olinadi. Anilin bilan reaksiyaga kirishganda salitsilanilid hosil boʻladi. Salitsil kislota sanoatda fenolni karboksillab sintez qilinadi. Antiseptik xossaga ega boʻlganligi uchun tibbiyotda va oziq-ovqat, mevalarni konservalashda koʻplab ishlatiladi. Analitik kimyoda ham qoʻllanadi. Salitsil kislotaning metil, izoamil, benzil, fenil kabi efirlari muhim ahamiyatga ega.

Tibbiyotda antiseptik, ogʻriqni qoldiruvchi vosita sifatida, sepma (2— 5%), surtma (1 — 10%), pasta va spirtdagi eritma (1 va 2%) holida ishlatiladi. Salitsil kislota va sirka kislotaning murakkab efiri — aspirin.

Manbalar 

    

Kislotalar