Kampanula

Kampanula — qoʻngʻiroqguldoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimliklarning bir necha avlodlaridan biri, odatda qoʻngʻiroq gullari sifatida tanilgan.Ularga qoʻngʻiroq shaklidagi gullari uchun shunday nom berilgan. Kampanula lotincha „kichik qoʻngʻiroq“ degan maʼnoni anglatadi.Jins Shimoliy yarim sharning moʻtadil va subtropik mintaqalarida tarqalgan 500 dan ortiq tur va bir nechta kichik turlarni oʻz ichiga oladi.Oʻrta yer dengizi mintaqasi sharqi, Kavkaz,Osiyo va Afrikaning tropik mintaqalaridagi togʻlarda keng tarqalgan.Kampanula bir yillik, ikki yillik va koʻp yillik oʻsimlik turlariga boʻlinadi va odatda 5 yillik boʻlgan mitti arktik va alp turlaridan farq qiladi.

Tavsifi 

Barglari navbatma-navbat joylashgan.Poyaning tagida kattaroq, kengroq barglari va yuqoriroqda kichikroq, torroq barglari bor; barg cheti butun yoki tishli (baʼzan ikkalasi ham bir oʻsimlikda) boʻlishi mumkin. Koʻpgina turlarning barglari va poyalarida oq lateks mavjud.

Gullar panikulalarda (baʼzan yolgʻiz) hosil boʻladi va besh boʻlakli gul tojiga ega, Gul bargi uzunligi 2-5 sm, rangi koʻkdan binafsha ranggacha, baʼzan oq yoki pushti rangda boʻladi.Toj tojidan pastda 5 bargga oʻxshash sepal kosacha hosil qiladi. Baʼzi turlarda har bir sepal oʻrtasida „qoʻshimcha“ deb ataladigan kichik qoʻshimcha bargga oʻxshash bargcha mavjud.Bu qoʻshimchaning mavjudligi yoki yoʻqligi hamda kattaligi koʻpincha yaqin turlarni ajratish uchun ishlatiladi.

Mevasi koʻplab mayda urugʻlarni oʻz ichiga olgan koʻsak hisoblanadi.

Kampanula turlaridan baʼzilari kapalak turlarining lichinkalari uchun oziq-ovqat oʻsimliklari sifatida ishlatiladi.

Oʻstirish va foydalanish 
Mashhur turlarga Campanula rotundifolia, Angliyada harebell va Shotlandiya va Irlandiyada koʻk qoʻngʻiroq (garchi u haqiqiy koʻk qoʻngʻiroqlar bilan chambarchas bogʻliq boʻlmasa ham) va janubiy Yevropa Campanula mediumi, Kenterberi qoʻngʻirogʻi, Buyuk Britaniyadagi mashhur bogʻ oʻsimligi kiradi. Shimoliy Yevropada uning abiatda uchraydigan bir nechta turlar bilan bir qatorda, koʻplab madaniy bog 'turlari mavjud.

Buyuk Britaniyada kampanulalar milliy kolleksiyasi Sharqiy Yorkshirdagi Burton Agnes zalida va Saffolkdagi Beri Sent-Edmundsda oʻtkaziladi.

Turlari 

Ularning 473 ta turi fanga maʼlum, shu jumladan:

 Campanula aghrica — Agrika qoʻngʻiroqguli
 Campanula alliariifolia — Kornish qoʻngʻiroqguli
 Campanula alaskana
 Campanula alpestris
 Campanula alpina
 Campanula americana — Amerika qoʻngʻiroqguli
 Campanula angustiflora — Yogʻoch qoʻngʻiroqguli
 Campanula balfourii — Sokotra qoʻngʻiroqguli
 Campanula barbata — Soqol qoʻngʻiroqgul
 Campanula betulifolia
 Campanula bononiensis
 Campanula bravensis
 Campanula californica — Botqoq qoʻngʻiroqguli
 Campanula carpatica — Karpat qoʻngʻiroqguli
 Campanula cervicaria — Ingichka qoʻngʻiroqgul
 Campanula cochleariifolia — Afsonaviy qoʻngʻiroqgul
 Campanula collina — Koʻk qoʻngʻiroqgul
 Campanula divaricata — Appalachina qoʻngʻiroqguli
 Campanula exigua — chaparral qoʻngʻiroqguli
 Campanula garganica — Adriatika qoʻngʻiroqguli
 Campanula gelida
 Campanula glomerata — Bogʻ qoʻngʻiroqguli
 Campanula griffinii — Griffin qoʻngʻiroqguli
 Campanula hercegovina
 Campanula isophylla — Italiya qoʻngʻiroqguli
 Campanula jacobaea
 Campanula lactiflora — Sut qoʻngʻiroqguli
 Campanula lanata
 Campanula lasiocarpa
 Campanula latifolia -Keng qoʻngʻiroqguli
 Campanula latiloba — Katta qoʻngʻiroqgul
 Campanula medium — KanterburI qoʻngʻiroqguli
 Campanula napuligera
 Campanula parryi
 Campanula patula — Yoyli qoʻngʻiroqgui
 Campanula pendula
 Campanula persicifolia -Sohibjamol qoʻngʻiroqgul
 Campanula piperi -Naychi qoʻngʻiroqgul
 Campanula portenschlagiana — Dalmatin qoʻngʻiroqgul
 Campanula poscharskyana — Serbiya qoʻngʻiroqguli
 Campanula primulifolia -Ispaniya qoʻngʻiroqguli
 Campanula punctata
 Campanula pyramidalis — chimney qoʻngʻiroqguli
 Campanula raineri — Rainer qoʻngʻiroqguli
 Campanula rapunculoides — yoqimsiz qoʻngʻiroqgul
 Campanula rapunculus — rampion qoʻngʻiroqguli
 Campanula robinsiae
 Campanula rotundifolia — quyon qoʻngʻiroqguli
 Campanula scabrella — qoʻpol qoʻngʻiroqgul
 Campanula scheuchzeri
 Campanula scouleri — Skouler qoʻngʻiroqguli
 Campanula sharsmithiae — Sharsmith yoki Hamilton qoʻngʻiroqguli
 Campanula shetleri -Qal’a qoʻngʻiroqguli
 Campanula spicata
 Campanula takesimana — Koreya qoʻngʻiroqguli
 Campanula thyrsoides
 Campanula trachelium — Qichitqi qoʻngʻiroqguli
 Campanula uniflora — Arktika qoʻngʻiroqguli
 Campanula wilkinsiana — Vilkin qoʻngʻiroqguli
 Campanula zoysii

Kimyo 
Violdelfin — antosiyanin, oʻsimlik pigmentining bir turi, Kampanula jinsidagi koʻk gullarda mavjud.

Qazilma qoldiqlari 
Campanula palaeopyramidalisning uchta qazilma urugʻi Gʻarbiy Karpat, Polshadagi Novy Saks havzasidagi Oʻrta Miosen chuchuk suv konlarining quduq namunalaridan olingan.

Havolalar 

 Media related to Campanula at Wikimedia Commons
 Data related to Campanula at Wikispecies

Manbalar