MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Shavkat Mavlonov

Shavkat Mavlonov(1952-yil 30-mart, Andijon viloyati Andijon shahri) – uzoq yillar davlat organlarida xizmat qilgan ichki ishlar organlari faxriysi, iste'fodagi polkovnik.

Hayoti va faoliyati 
Shavkat Mavlonov Andijon shahrida dunyoga keldi. Maktabni a'lo baholar bilan tamomlab, Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetiga o'qishga kiradi. 1978-yilda Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetini tamomlab harbiy xizmatni o'taydi.

Ichki ishlar organlaridagi xizmat faoliyati 
Shavkat Mavlonov ichki ishlar organlaridagi ilk xizmat faoliyatini 1982-yil Toshkentda, Ichki ishlar vazirligi inspeksiyasi inspektori lavozimida boshlaydi. 1984-yilda shu yerda katta inspektor lavozimiga ko'tariladi. 1985-yil Qoraqalpog'iston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi 2-maxsus bo'limi bo'linma boshlig'i lavozimida xizmatni davom ettiradi. Shavkat Mavlonov 1989-yilda Ichki ishlar vazirligi Akademiyasini tamomlab, Ichki ishar vaziri yordamchisi sifatida xizmat qiladi.
1995-yil Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vaziri oʻrinbosari – Shaxsiy tarkib bilan ishlash xizmati boshligʻi lavozimiga tayinlanadi. Bu lavozimda Shavkat Mavlonov 2001-yilga qadar faoliyat olib bordi.

Oilasi
Shavkat Mavlonov oilali.

Manbalar
 Ichki ishlar vazirligi
 Polkovnik
 Andijon shahri
Pyotr Yudin

Pyotr Borisovich Yudin (1892-yil 25-dekabr (1983-yil 6-yanvar) Fargʻona viloyati Yangi Margʻilon — 1977-yil 17-iyul, Boku) — sovet aktyori. Ozarbayjon SSR xalq artisti (1955), RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1941), Stalin mukofoti laureati (1951).

Biografiya 
1892-yil 25-dekabrda (baʼzi manbalarga koʻra 1893-yil 6-yanvar) Fargʻona viloyati Yangi Margʻalonda tugʻilgan. Pyotr o'zining aktyorlik, sahna faoliyatini 1915-yilda Fargʻonada xalq teatrida boshlagan. Toshkent, Ashxobod, Voronej, Yaroslavl, Arxangelsk, Qozon teatrlarida ishlagan. 1931—1946-yillarda Maksim Gorkiy nomidagi Gorkiy davlat bolalar teatri, 1946-yildan Samad Vurgun nomidagi Boku akademik rus drama teatri aktyori sifatida faoliyat olib borgan. Pyotr 1977-yil 17-iyulda, Boku shahrida vafot etgan. Aktyor Bokudagi II Faxriy xiyobonga dafn etilgan.

Teatrdagi rollar 

 „Oʻrmon“ A. Ostrovskiy — Gennadiy Demyanovich Neschastlivtsev
 „Maskarad“ Mixail Lermontov — Evgeniy Aleksandrovich Arbenin
 " Egor Bulychov va boshqalar " Maksim Gorkiy — Egor Bulychov
 "Pastda"  Maksim Gorkiy — atlas
 „Dushmanlar“ Maksim Gorkiy — Zaxar Bardin
 „Varvarlar“ Maksim Gorkiy — Tsyganov
 „Zikov“ Maksim Gorkiy — Antipa Zikov
 „Sutenyorlar“ Maksim Gorkiy — Teterev
 Shekspirning "Qish ertagi" — Leontes
 „Nora“ Henrik Ibsen — Gelmer
 „Petrarka soneti“ Nikolay Pogodin — Pavel Mixaylovich
 „Egasi“ L. Sobolev — Linkov
 „Kaspiy ustida tong“ A. Qosumova — Poladov
 „Front“ Aleksandr Korneychuk — Gorlov
 "Port Artur" A. Stepanova va F. Popova — S. HAQIDA. Makarov
 "Vogif" Samad Vurgʻun — Qajar

Filmografiya 

 1958-yil — Shadows creep — Britaniya razvedkasi

Unvonlar va mukofotlar 

 Ozarbayjon SSR xalq artisti (1955-yil 30-aprel)
 RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1941-yil 13-mart)
 Uchinchi darajali Stalin mukofoti (1951-yil 14-mart) — I. „Kaspiy dengizi ustida tong“ spektaklida Poladov rolini ijro etgani uchun. A. Qosumova nomidagi AzGTRD sahnasida Samad Vurgun
 Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1959-yil 9-iyun)

Manbalar 

1977-yilda vafot etganlar
17-iyulda vafot etganlar
Fargʻonada tugʻilganlar
1893-yilda tugʻilganlar
6-yanvarda tugʻilganlar
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Ozarbayjonlik aktyorlar
Bokuda vafot etganlar
Sentob

Sentob — Navoiy viloyatining Nurota tumaniga qarashli qishloq. Tuman markazidan 120 kilometr, Aydarko‘ldan 30 kilometr uzoqlikda joylashgan. Oʻsimlik va hayvonot dunyosiga ham boy. „Sintob“ so‘zi sanskrit tilidan olingan bo‘lib, „katta soy“ degan maʼnoni anglatadi. Aholisi 3000 dan ziyod. Ular asosan tojik tilida gapirishadi.

Diqqatga sazovor joylari 
Qishloqda Sentob suv ombori, Qadimiy karvonsaroylar, „Xo‘ja Porsho“, „Xo‘ja Maxmad Savrato“ ziyoratgohlari, Zardushtiylik dini oʻchoqlaridan biri boʻlgan qadimiy ibodatxona, „Chashmai ako“ bulog‘i, qadimiy qalʼalar mavjud. Qoya toshlarga ishlangan V-VI asrlarga oid petrogliflar, tog‘ tepasidagi ko‘hna qo‘rg‘on qoldiqlari, XI-XVIII asrlarga oid toshga o‘yilgan yozuvlar hamda qishloqning eng yuqori nuqtasida joylashgan Fozilmon ko‘li qishloqning diqqatga sazovor joylaridandir. Sentob qishlog‘idan 12 km uzoqlikdagi „Qora tog‘“ qoyatoshlarida ko‘plab ko‘hi uslubiga oid arab grafikasidagi yozuvlar, Qurʼon oyatlardan fragmentlar hamda qadimiy qo‘rg‘onlarni uchratish mumkin.

Turizm 
2023-yilning mart oyida qishloqqa rasman „turizm qishlogʻi“ maqomi berilgan. Sintobga ilk sayyoh 2006-yilda Niderlandiyadan kelgan. Keyinchalik yevropalik turistlar oqimi kuchaygan. Nurota tumani hokimi Azamat Fayziyevning maʼlumotiga koʻra qishloqqa muntazam ravishda Angliya, Fransiya, Avstriya, Rossiya va boshqa davlatlardan sayyohlar tashrif buyurishmoqda. Bir oyda qishloqqa 100 — 150 dan ortiq sayyoh tashrif buyuradi. Sentob qishlog‘ida 20 ta oilaviy mehmon uyi va 3 ta hostel faoliyat ko‘rsatmoqda. Shuningdek, 15 dan ortiq turistik xizmat yo‘lga qo‘yilgan.

Manbalar 

Navoiy viloyati loyihasi
Rajmund Kalpas

Rajmund Kalpas (1916-yil 19-aprelda Qoʻqonda tugʻilgan, 1940-yil 1-iyunda vafot etgan) — qiruvchi samalyot uchuvchisi, 1939-yil sentyabrda Varshava mudofaasida qatnashgan, Fransiyaning Lion uzra jang vaqtida urib tushirilgan.

Biografiya 
Antoni va Aldona Radziejovskilarning oʻgʻli, Ignasyning nabirasidir. Uning uch akasi bor edi (Ryszard, Roland va Jolantan)

Rajmund harbiylikda faoliyati 1939-yilda Deblin shahridagi Harbiy Aviatsiya maktabida boshladi. Maktabning 12-bosqich (42-oʻrin) bitiruvchisi hisoblanadi. 1939-yil sentyabr oyining birinchi kunlarida Varshavani himoya qilish uchun PZL P.11 samolyotida jang qilgan Pursuit Brigadasining 113-qiruvchi eskadronidagi kadet uchuvchisi boʻlgan. 4-sentyabr kuni Varshava ustida Germaniyaning Dornier Do 17 samolyotini yoʻq qildi. 1939-yil 13-sentyabrda havo kuchlari ofitserlar korpusida 1939-yil 1-avgustda harbiy tajribaga ega boʻlgan ikkinchi leytenant unvoniga koʻtarildi.

Sentyabr oyidagi magʻlubiyatdan soʻng u Ruminiya orqali Fransiyaga joʻnadi va u yerda leytenant Aleksandr Gabsshevichning parvozidagi sherigi sifatida birgalikda jang qiladi. 1940-yilning 1-iyunida Lion ustidagi jangida halok bo‘ldi.

Oʻlimidan soʻng leytenant unvoniga koʻtarilgan va uch marta Jasorat xochi va fransuz Krua de Gerr ordeni bilan taqdirlangan.

U Liondagi Gilyotyer qabristoniga dafn etilgan. 1954-yilda uning jasadi eksgumatsiya qilindi va Fransiyaning Villeurbann shahridagi La Doua qabristoniga koʻchirildi. Poshazki shahridagi qabristonda ramziy Rajmund uchun maxsus qabr toshi oʻrnatilgan. Uning barcha oila aʼzolari uchun, Radziejovskilar oilasining qabri uchun maxsus yodgorlik qilingan.

Mukofotlar 

 9631-sonli Virtuti Militari ordeni kumush xochi
 Jasorat xochi — uch marta
 Croix de Guerre

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 Irena Kalpas, Marcin Ludwicki, Czy tu jeszcze rosną róże? Wyd. Prodoks, Nowy Sącz 2007. 
 
 

1940-yilda vafot etganlar
1916-yilda tugʻilganlar
Kyonig teoremasi (Mexanika)



Kyonig teoremasi 
Bu teorema - Iogann Samuel Kyonig(1712-1757) tomonidan isbotlangan nazariya bo'lib, jismlar va zarralar tizimlarining inersiya markazlari va kinetik energiyalarini hisoblashda yordam beradi.

Moddiy nuqta va mexanik sistemaning kinetik energiyasi 
Moddiy nuqtaning kinetik energiyasi berilgan nuqta tezligi kvadrati bilan massasi ko'paytmasining yarmiga teng, ya’ni:

                 (1)

Sistemani tashkil etuvchi moddiy nuqtalar kinetik energiyalarining arifmetik yig‘indisiga sistemaning kinetik energiyasi deyiladi:

                   (2)

Kinetik energiyaning SI dagi o’lchov birligi  yoki N*m dan iborat. Nuqta va sistemaning kinetik energiyasi skalyar miqdor, u tezlik yo’nalishiga bog‘liq bo‘lmaydi. Sistema tinch holatda turganda uning kinetik energiyasi nolga teng bo‘ladi.

Kyonig teorimasi tarifi 
Mexanik sistema qo’zg’almas Oxyz koordinatalar sistemasiga nisbatan                   
harakatlanayotgan bo’lib, sistemaning ko‘chirma harakati ilgarilanma 
harakatdan iborat bo’lsin (rasm). Bu holda sistemaning absolut harakatini
inersiya markazi S bilan birgalikda ilgarilanma harakat hamda Sx'y'z' koordinatalar sistemasiga nisbatan aylanma harakatlardan tashkil topgan 
deb qarash mumkin. Tezliklarni qo’shish teoremasiga ko'ra:                        (3)

Bu yerda: -nuqtaning nisbiy tezligi. (3) ifodani (2) ifodaga qo’yamiz:

        yoki

        (4)

Bu tenglikda  sistema massasini,   esa sistemaning inersiya markaziga nisbatan nisbiy harakat kinetik energiyasini ifodalaydi.

Qo'zg’aluvchi koordinatalar sistemasining boshi inersiya markazida joylashgani sababli

, bunda  bo'ladi.

       (5)

(5) tenglik Kyonig teoremasini ifodalaydi: murakkab harakatdagi sistemaning kinetik energiyasi massasi inersiya markazida joylashgan deb olinuvchi sistema kinetik energiyasi bilan sistemaning inersiya markaziga nisbatan qilgan nisbiy harakati kinetik energiyasining yig‘indisiga teng.

Tekis parallel harakatdagi jismning kinetik energiyasi

Tekis parallel harakatdagi qattiq jismning kinetik energiyasini Kyonig teoremasiga asoslanib hisoblash mumkin. Bu holda nisbiy harakat inersiya markazi atrofidagi harakat aylanma harakatdan iborat bolgani uchun

      (6)

bunda — jismning harakat tekisligiga perpendikular bo’lgan va S inersiya markazidan o’tuvchi z o’qqa nisbatan inersiya momenti. Natijada (5) formuladan

      (7)

Demak, tekis parallel harakatdagi jismning kinetik energiyasi massasi inersiya markazida deb olingan jismning ilgarilama harakatidagi kinetik energiyasi bilan inersiya markazidan о‘tuvchi о‘q atrofidagi aylanma harakati kinetik energiyasining yig'indisiga teng.

Adabiyotlar 
1. Nazariy mexanika M.M.Mirsaidov, L.I. Boymurodova, N.T. G­‘iyosova "Ilm-ziyo" Toshkent - 2009. https://jdpu.uz/wp-content/uploads/2020/08/Nazariy-mexanika.Mirsaidov-M.M.pdf

2. Kyonig teoremasi (kinetika)
Olim Alixonov

Olim (Olim, Olimxon) Alixonov (1933-yil Fargʻona viloyati) — Sovet ittifoqning siyosat, iqtisod va davlat arbobi boʻlgan.

Biografiya 
1933-yilda Farg‘ona viloyatida tug‘ilgan. Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzosi boʻlgan.

Alixonov 1951-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faol qatnasha boshlagan. 1951—1990-yillarda Toshloq tumani Qumariq qishloq Sovetiga qarashli Sverdlov nomidagi kolxozida agronom, Fargʻona viloyatida partiya xodimi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Kirov tumani qoʻmitasining birinchi kotibi, keyinchalik esa partiyaning birinchi kotibi vazifalarida ishladi. Oʻzbekiston Kompartiyasi Quva tuman qoʻmitasi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Fargʻona viloyat komiteti kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Oxunboboyev tumani komitetining birinchi kotibi sifatida faoliyat olib borgan.

Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi Oliy Sovetining 8 va 11-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

Hayot yillari Oʻzbekistonda oʻtgan.

Mukofotlar 

 Lenin ordeni sohibi (04.08.1971)
 Oktyabr inqilobi ordeni sohibi (26.02.1981)
 Uch bor Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohibi (01.03.1965, 12.10.1973, 27.12.1976)

Manbalar 

1933-yilda tugʻilganlar
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Oktabr Inqilobi ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Fargʻona viloyatida tugʻilganlar
Soib Nazarov

Soib Nazarov (1911-yil Namangan viloyati, 1973-yil 14-fevral) — Sovet iqtisodiyoti,Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasia aʼzosi, davlat va siyosiy arbobi, 2 marta Mehnat Qizil Bayrogʻi Ordeni va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni sovrindori hisoblanadi.

Biografiyasi 
Soib Nazarov 1911-yilda Xonobod qishlogʻida tavallud topgan. U 1938-yildan Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzosi boʻlgan.

1933-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda ishlagan. 1933 — 1971-yillarda Namangan viloyati „Qizgii“ kolxozi raisi, Namangan viloyat yer boʻlimi boshligʻi, „Dehaqonobod“ va „Qizil bayroq“ jamoa xoʻjaliklari raisi, Guliston tumanidagi Molotov nomidagi kolxoz raisi sifatida faoliyat yuritgan. Toshkent viloyati, Sirdaryo viloyati „Guliston“ sovxozi direktori, Namangan viloyati Engels nomidagi kolxoz raisi, uchastka mudiri va Namangan viloyati Uychi tumanidagi „Uychi“ sovxozi direktori lavozimlarida ishlahan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 11-yanvardagi farmoni bilan unga Lenin ordeni,  O‘roq va Bolg‘a oltin medali va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvonilari bilan taqdirlangan.

Soib Nazarov O‘zbekiston SSR Oliy Sovetining 2 va 5-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

Soib Nazarov 1973-yilda vafot etgan.

Mufoatlari 
Sotsialistik Mehnat Qahramoni

Lenin ordeni

2 marta Mehnat Qizil Bayrogʻi Ordeni

O‘roq va Bolg‘a oltin medali

Adabiyotlar 

Nazarov Soibjon // O‘zbek Sovet Ensiklopediyasi [Matn, 14 jild]: 14 jild / tahrir. I. M. Mo‘minov. — Toshkent: Oʻzbek Ensiklopediya kengashi va Bosch nashri, 1980. — T. 7.

Manbalar 

Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1973-yilda vafot etganlar
14-fevralda vafot etganlar
1911-yilda tugʻilganlar
Yakov Smalxovskiy

Yakov Semyonovich Smalxovskiy (, Fargʻona, Oʻzbekiston SSRda tugʻilgan) — Belarus meʼmori.

Biografiya 
1960-yilda Minsk arxitektura-qurilish texnikumini meʼmor sifatida tamomladi. 1968-yilda Belarus politexnika institutini tamomlagan. 1964-yildan beri u texnik-arxitektor, Belgozproektda loyihalarning bosh meʼmori.

1971-yildan SSSR arxitektorlar uyushmasi aʼzosi. 1963-yildan Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzosiga aylangan. Bugungi kunda Minskda yashaydi.

Ijodkorlik 

Asosiy ishlari: Mogilev texnologiya instituti oshxonasi (1974), Shmit prospektidagi 9 qavatli turar-joy binolari (1975), Mogilevdagi Nepokornix (1977); mualliflar jamoasida: Lenin nomidagi „Ximvalakno“ MBA 1200 oʻrinli auditoriyaga ega madaniyat saroyi (1977), Pushkin shoh koʻchasidagi 7 qavatli turar joy binosi (1980), Pavlova koʻchasidagi viloyat dorixona ombori (1981) Mogilevda, Gorkiy koʻchasidagi 9 qavatli turar-joy binosi (1983), Markaziy namunaviy loyihalar instituti ishlab chiqarish binosi va BSSR Davlat binosining boshqa tashkilotlari (1987—1989), shahar dorixonasi ombori. Minskdagi Stebyaneva koʻchasi (1983), Brestdagi Moskva koʻchasidagi Brest viloyatining Nizomli maʼmuriyatining hisoblash markazi (1987).
 Manbalar

Adabiyot 

 Smolgovskiy Yakov Semenovich // Arxitektori Sovetskoy Belorussii: Biogr. spravochnik / Soyuz arxitektorov BSSR; Sost. V. I. Anikin i dr.. — Mn.: Belarus, 1991. — 262 s. — ISBN 5-338-00611-1. (rusk.)
1941-yilda tugʻilganlar
29-sentyabrda tugʻilganlar
Kishilar
Yashayotgan insonlar
Fargʻonada tugʻilganlar
Maten Sidiqov

Maten Sidiqov (1922-yil 30-dekabr, Farg‘ona viloyati, Yangi-Yoʻl (Axsi tumani) — 2002-yil) — sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi hisoblanadi.

Biografiyasi 
Maten Sidiqov 1922-yilda Jalolobod viloyati Yangi-Yoʻl (Axsi tumani) qishlogʻida tavallud topgan. 1947-yildan KPSS aʼzosi boʻlgan.

1939-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda ishlagan. 1939 — 1986-yillarda Toshkoʻmir viloyati „Oʻzgoʻrush“ kolxozining kolxozchisi, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Axsi tuman komsomol qoʻmitasi instruktori, Yangi-Yoʻl jamgʻarma kassasi boshligʻi, targʻibotchi, boʻlim boshligʻi. Yangi-Yoʻl tuman qoʻmitasining partiya boʻlimi kotibi boʻlgan. Qirgʻiziston Kommunistik partiyasi Yangi-Yoʻl tuman qoʻmitasining 2-kotibi, Yangi-Yoʻl tuman ijroiya qoʻmitasining raisi etib tayinlangan. „Kommunizm“ kolxozi raisi, Yangi-Yoʻl direktori sovxozi, Toʻqtoʻgʻul raykomi komiteti kotibi. Qirgʻiziston Kompartiyasi Qorasuv tuman qoʻmitasi 1-kotibi, Norin viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi va Qirgʻiziston KP Norin viloyat qoʻmitasi 1-kotibi lavozimlarida ishlagan.

Qirgʻiziston SSR Oliy Kengashining 4-, 6- va 11-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

1947 — 1991-yillarda KPSS aʼzosi.

1939—1941-yillarda Toshkoʻmir viloyati „Oʻzgoʻrush“ kolxozining kolxozchisi.

1941 — 1943-yillarda Sovet Armiyasi saflarida xizmat qilgan.

1943 — 1944-yillarda Yangi-Yoʻl tuman komsomol qoʻmitasida instruktor boʻlgan.

1945 — 49-yillarda Yangi-Yoʻl mintaqaviy jamgʻarmasida ishlagan.

1949 — 1951-yillarda targʻibotchi, rahbar. Qirg‘iziston Kommunistik partiyasi Yangi-Yoʻl tuman qo‘mitasining partiya kabineti.

1951 — 1954-yillarda Yangi-Yoʻl RK KCP kotibi.

1954 — 1960-yillarda Yangi-Yoʻl tuman ijroiya qoʻmitasi 2-kotibi.

1960 — 1968-yillarda „Kommunizm“ kolxozi raisi, „Yangi-Yoʻl“ sovxozi direktori.

1968—1975-yillarda Toʻqtoʻgʻul RK XKP kotibi.

1975—1976-yillarda Xitoy Kompartiyasi Qorasuv RK Oʻsh viloyati 1-kotibi.

1976—1980-yillarda Norin viloyat Sovetlari ijroiya qoʻmitasi raisi.

1980—1986-yillarda Xitoy Kompartiyasi Norin viloyat qoʻmitasining 1-kotibi.

Maten Sidiqov 2002-yilda vafot etgan.

Manbalar

Havolalar 

 Sidiqov
1922-yilda tugʻilganlar
30-dekabrda tugʻilganlar
Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
Oktabr Inqilobi ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Bosimli suvli reaktor

Bosimli suvli reaktor ( PWR ) yengil suvli yadro reaktorlarining bir turidir. PWRlar dunyodagi atom elektr stansiyalarining katta qismini tashkil qiladi (Buyuk Britaniya, Yaponiya va Kanadadan tashqari). PWRda asosiy sovutgich ( suv ) yuqori bosim ostida reaktor ishchi zonasiga nasos yordamida haydaladi, va u yerda yadrolarning bo'linishi natijasida ajralib chiqadigan energiya bilan isitiladi. Keyin isitiladigan, yuqori bosimli suv bug 'generatoriga oqib o'tadi va u yerda issiqlik energiyasini bug' hosil bo'ladigan ikkilamchi tizimning past bosimli suviga o'tkazadi. Keyin bug 'elektr generatorini aylantiradigan turbinalarni harakatga keltiradi. Qaynovchi suvli reaktorlaridan (BWR) farqli o'laroq, birinchi konturdagi yuqori bosim suvning reaktor ichida qaynashiga yo'l qo'ymaydi. Barcha yengil suv reaktorlari oddiy suvdan ham sovutish suvi, ham neytronlarni sekinlashtirgich sifatida foydalanadi. Ko'pchiligida vertikal ravishda o'rnatilgan ikkitadan to'rttagacha bug 'generatorlaridan foydalanadi; VVER reaktorlarida esa gorizontal bug 'generatorlari ishlatiladi.

PWRlar dastlab yadroviy suv osti kemalari uchun yadroviy dengiz harakatlantiruvchi vositasi sifatida xizmat qilish uchun mo'ljallangan va Shippingport Atom elektr stantsiyasida ikkinchi vazifasi elektr stantsiyasi asosi bo'lib loyihalangan.

Hozirda Qo'shma Shtatlarda ishlayotgan PWRlar II avlod reaktorlari hisoblanadi. Rossiyaning VVER reaktorlari AQSh PWRlariga o'xshaydi, ammo VVER-1200 II avlod hisoblanmaydi (pastga qarang). Fransiya elektr energiyasining asosiy qismini ishlab chiqarish uchun ko'plab PWRlarni ishlatadi .

Tarixi 

Bir necha yuz PWR samolyot tashuvchilar, yadroviy suv osti kemalari va muzyoroar kemalarida dengiz harakatlanishi uchun ishlatiladi. AQShda ular dastlab Oak Ridge milliy laboratoriyasida Aydaho milliy laboratoriyasida joylashgan to'liq ishlaydigan suv osti elektr stantsiyasi bilan atom suv osti elektr stantsiyasi sifatida foydalanish uchun ishlab chiqilgan. Keyingi ish Westinghouse Bettis Atom Power Laboratory tomonidan olib borildi.  Shipportport atom elektr stansiyasidagi birinchi sof tijorat atom elektr stansiyasi dastlab bosimli suv reaktori sifatida ishlab chiqilgan (garchi tarmoqqa ulangan birinchi elektr stansiya SSSRning Obninsk shahrida bo'lgan bo'lsa ham),  admiral Hayman G. Rikverning talabiga binoan yashovchi tijorat zavodi "hamma qurmoqchi bo'lgan aqldan ozgan termodinamik tsikllarning" hech birini o'z ichiga olmaydi.

Manbalar
Atajan Masaitov

Atajan Masaitov (; 1897-yil, Fargʻona viloyati, Oʻsh tumani Narimon qishlogʻi — 1972-yil, Oʻsh viloyati, Qorasuv, Nariman qishlogʻi) — Narimanov nomidagi, keyinchalik Oʻsh viloyati Oʻsh tumani (hozirgi Qorasuv) Lenin kolxozchisi, 1498-yili Qirgʻiziston SSR, Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Biografiyasi 
1897-yilda Oʻsh tumani Narimon qishlogʻida dehqon oilasida tavallud topgan, millati oʻzbek. 1931-yilda birinchilardan boʻlib kolxoz tarkibiga kirdi. 1932-yildan Atajan Masaitov Oʻsh viloyati, hozirgi Qorasuv, Narimanov nomidagi (keyinchalik Lenin nomidagi) kolxoz paxtakorlik brigadasida ishlaydi. Bu davrda u paxta yetishtirishda oʻz qobiliyati va mahoratini namoyon etdi. 1947-yilda A.Masaitov rahbarlik qilayotgan zvenoga biriktirilgan 3 gektar yerning har biridan hosildorlikni 85,5 sentnerga yetkazdi. Keyingi yillarda ham uning zvenosi mehnatkashlari 1960-yillar boshida Lenin nomi bilan atalgan o‘z ona kolxozida paxta ekinlaridn yuqori hosil olishda davom etdi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 26-martdagi farmoni bilan unga Lenin ordeni, O‘roq va Bolg‘a oltin medali va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvonilari bilan taqdirlandi.

Atajan Masaitov tashabbusi bilan O‘sh — Nariman, O‘sh — Kenjeko‘l yo‘nalishlarida muntazam jamoat transporti qatnovi yo‘lga qo‘yildi.

Masaitov Atajan 1968-yildan kasaba uyushma ahamiyatidagi shaxsiy nafaqaxoʻr.

Masaitov Atajan 1972-yilda 75 yoshida Oʻsh viloyati vafot etgan.

Mukofotlari 

Sotsialistik Mehnat Qahramoni (26.03.1948)

Lenin ordeni

Qirgʻiziston Sotsialistik Mehnat Qahramonlari

Adabiyotlar 

 „Qirgʻiziston“. Uluttuk ensiklopediyasi: 4 jild. Boshlar ed. Asanov Y. A., B.: Mamlekettik til jana ensiklopediya borboru, 2012, 832 b. ISBN 978 9967-14-104-9, Bishkek
 Geroi sotsialisticheskogo truda Kirgizstana / Chokoev S. Ch.. — Oʻsh: „Qirgʻiziston“, 1966 yil. — BILAN. 349-351. — 578 Bilan. (rus) va (qirgʻiz)
 Borbugulov M., Oʻsh tariyhi ensiklopediyasi, Frunze, 1989
 „Vo imya protsvetaniya Kirgizstana“ Ensiklopedicheskoe izdanie o vidayuщixsya uzbekax Kirgizstana / Qoʻl ostida Juraeva B. J. (Abdugafurov A., Raxmanov D. D. va boshqalar). — Oʻsh: „Rizvon“, 2017 yil. — 336 Bilan. — ISBN 978-9967-18-344-5 . UDC 351/354. BBK 66.3(2Ci). (oʻzbek), (rus) va (qirgʻ.)

Manbalar

Havolalar 

 
 Sotsialisttik emgektin baatirlari — Geroi Sotstruda
 Gazeta „Sovettik Kirgizstan“ № 166 ot 19.07.1969 g. str.1
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1972-yilda vafot etganlar
1897-yilda tugʻilganlar
23-martda tugʻilganlar