MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Midiyalar

Midiyalar () — dengiz ikki pallali mollyuskalari urugʻi. Chigʻanogʻining uz. 20 sm gacha, shakli ovalponasimon, silliq, qoramtirbinafsha yoki sargʻish-yashil tusda. Chigʻanogʻining ichki yuzasi yaltiroq sadaf qavat bilan qoplangan. Voyaga yetgan davrida harakatlanmaydi. Oyogʻidagi maxsus bisus iplari yordamida suv tubidagi narsalarga yopishib yashaydi. 3 turi maʼlum. Deyarli barcha moʻʼtadil suvlarda tarqalgan, bir qancha joylarda midiya banklari (katta toʻplamlari) hosil qiladi. Juda serpusht, 5—12 mln. (baʼzan 25 mln.) gacha tuxum qoʻyadi. Mayda plankton va detrit bilan oziqlanadi. M. suvni faol filtrlab, sanitarlik vazifasini bajaradi. Ular tanasida ogʻir metallar va yuksak hayvonlar uchun xavfli mikroorganizmlarni toʻplaydi. Ayrim turlari marvarid hosil qilishi mumkin. M. dengiz hayvonlari, asosan, baliklar uchun oziq. Yiliga 0,6 mln. t ga yaqin ovlanadi. Sunʼiy boqiladi. Dengiz akvakulturasining asosiy qismini tashkil etadi. M. goʻshti (yopuvchi muskullari) isteʼmol qilinadi; ichki organlari chorva mollari uchun qoʻshimcha oziq (yem uchun) (qarang Ikki pallalilar).

Manbalar 

Hayvonlar
Miyeloleykoz

Miyeloleykoz (yun. myelos — koʻmik va leykoz) — kon sistemasining ley-kozlar guruhiga kiradigan kasalligi (qarang Leykoz).

Manbalar
Miyeloma

Miyeloma (yun. myelos — koʻmik va ota (lat.) — oʻsma), miyelomatoz — kon sistemasi kasalligi; leikozlarning bir turi. Kasallik koʻmikning genetik oʻzgargan plazmatik (miyelom) hujayralari koʻpayib ketishi, oqsil va mineral almashinuvining buzilishi, shuningdek, suyak, kon yaratish, siydik ajratish sistemalarida oʻziga xos oʻzgarishlar roʻy berishi bilan kechadi. Kon zardobida gamma-globulin — paraprotein oqsili hosil boʻladi. Miyelomada koʻkrak qafasi suyaklari, umurtqalar, chanoqson boʻgʻimida ogʻriq, baʼzan suyaklarning oʻzoʻzidan sinishi kuzatiladi. Gipoxrom anemiya, leykopeniya, trombotsitopeniya; oqsil almashinuvining izdan chiqishi buyraklar zararlanishiga, bu esa, oʻz navbatida, uremiyata olib kelishi mumkin.

Manbalar
Miyelotsitlar

Miyelotsitlar (yun. myelos — koʻmik va kytos — hujayra) — umurtqali hayvonlar va odamning qizil koʻmigidan qon hosil qiladigan toʻqima hujayralaridan. Promiyelotsit bosqichini oʻtib, gemotsitoblastlarda hosil boʻladi. Normal holatda qon oʻzanida M. boʻlmaydi, baʼzi kasalliklar (mas, leykoz)aa qonda M. paydo boʻlishi mumkin. M.dan granulotsitlar vujudga keladi.

Manbalar
Miyon Hazrat madrasasi

Miyon Hazrat (Ahad) madrasasi (Sohibzoda Hazrat madrasasi) – Qoʻqondagi meʼmoriy yodgorlik. Madrasa 1827-1860-yillarda oʻzbek Minlar sulolasi davrida xalq orasida Sohibzoda Hazratning hurmatli nomini olgan atoqli olim va davlat arbobi Miyon Fazliy Ahadning iltimosiga binoan barpo etilgan. Miyon Ahad asli Peshovar (Pokiston)lik boʻlib, evarasi Abdurahmonning hikoya qilishicha, u Abdusamadboy degan savdogar bilan tanishib, oʻz oilasi bilan 1825-yilda Qoʻqonga koʻchib kelgan. Ahad oʻzining oʻtkir zehni, diniy bilimlarga boyligi bilan mahalliy aholi oʻrtasida katta eʼtibor qozongan hamda xon huzurida maslahatchi darajasiga koʻtarilgan. U Pokistondan olgan meros mulkiga shu madrasani qurdirgan.

Madrasa tarhiga koʻra, murakkab, 3 hovlili; 2 hovli sharq-gʻarb oʻqi boʻylab, 3-hovli esa jan.dan yondashgan. Hovlilarning har biri taʼlimning turli darajalari uchun moʻljallangan: birinchisi adno, oʻrtasi avsat, eng balandi alo edi. Madrasaga kiriladigan asosiy yoʻl jan. hovlining gʻarbidan peshtoq gumbazli darvozaxona orqali kiriladi. Yogʻochdan ishlangan darvozani mahalliy usta Iskandarxoʻja oʻyma naqshlar bilan bezagan. Jan. hovli (32x26) atrofida xujralar joylashgan, uning jan. tomonidagi masjid koʻp ustunli, tarhi toʻgʻri toʻrtburchak, tekis tomli. Madrasa hovlisining jan.sharqida uncha katta boʻlmagan minora saqlangan. Sharqiy hovli (35x20 m) va gʻarbiy qovli (23 x 11 m) atrofida ham hujralar joylashgan. Sharqida ayvon (saqlanmagan), gʻarbida esa darexona bor. Madrasa tomlari kulohiy, qubbali va toʻsinli usullarda qoplangan. Tashqarisi sirkor pishiq gʻishtdan ishlangan, ichi esa ganch qorishmasida suvalgan. Uning bunday hovlilar tizimiga ajratilishi oʻqitiladigan fanlarning guruxlantirilishi bilan bogʻliq deb taxminan qilinadi. Madrasada diniy bilimlardan tashqari boshqa fanlar qam oʻqitilgan. Jami madrasa 24 hujradan iborat edi. Muqimiy ham shu madrasada taʼlim olgan.

Hozirgi kunda bu madrasada Muqimiy hujra-muzeyi faoliyat yuritadi.

Adabiyot 
 Azimov I., Fargʻona vodiysining arxitektura yodgorliklari, T., 1986.

Manbalar 

Qoʻqon meʼmoriy yodgorliklari
Qoʻqon madrasalari
XIX asrda qurilgan madrasalar
1861-yilda qurilgan madrasalar
Miyonbuzruk Solihov

Miyonbuzruk Solihov (1891—Toshkent—1938.4.10) — adabiyotshunos, folklorshunos va sanʼatshunos olim. Istanbul universitetini tugatgan (1927). Oʻzbekistonga qaytgach (1927), Oʻrta Osiyo universiteti sharq fakultetida oʻzbek tili va adabiyotidan dare bergan (1927—31). M. Avezov, A. K. Borovkov, M. Shayxzoda, Mirzakalon Ismoiliy kabi tanikli yozuvchi va olimlarga ustozlik qilgan. Tojikiston davlat ma-orif institutida oʻqituvchi (1931—32), Oʻzbekiston Madaniy qurilish ilmiy tadqiqot instituti (1932—33) va Oʻzbekiston Fan qoʻmitasi qoshidagi Til va adabiyot institutida (1934—35) ilmiy xodim, Toshkent pedagogika instituti, SamDU (1936) va Buxoro pedagogika instituti (1936, aprel)da oʻqituvchi. M. — oʻzbek adabiyoti va sanʼatiga oid maqolalar ("Oʻzbek", "Bedil", "Mehrobdan chayon" haqida va boshqalar), shuningdek, "Oʻrta Osiyo va oʻzbek adabiyoti tarixiga umumiy karash" (1930), "Soʻfizoda va uning ijodi haqida" 1934), "Oʻzbek teatri tarixi uchun materiallar" (1935) kabi risola va monografiyalar muallifi. S. Ayniyning "Doxunda" romanini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. M. 1937-yil 7-avgustda hibsga olinib, 1938-yil 5-oktabrda "xalq dushmani" sifatida otib tashlangan.

Manbalar 

  

Adabiyotshunoslar
1891-yilda tugʻilganlar
1938-yilda vafot etganlar
4-oktyabrda vafot etganlar
Miyon-rudon

Miyon-rudon, ikki suv orasi — Fargʻona vodiysidagi tarixiy hudud. Oʻrta asrdagi yozma manbalarda tilga olingan, unga Norin va Qoradaryo oraligʻidagi yerlar kiritiladi. Ilk bor Ibn Havqal va Istaxriy asarlarida M. alohida viloyat deb keltirilgan. "Bo-burnoma" asarida ushbu hudud Rabotax oʻrchini yoki Ikki suv orasi deb nomlangan. Manbalardan uning Oʻzgan, Biskend, Sekat, Yettiqishloq, Xaylam, Shikit kabi shahar va qishloklari qayd etilgan. Bulardan Xaylam asosiy markaziy shahar boʻlib, hozirgi Ketmontepa bilan taqqoslanadi. Shikit — bu hozirgi Arslonbob, Biskend — Iz-boskan qishlogʻi, Sekat — Qoʻqonqishloq (Paxtaobod) deb taxmin etiladi. M. qadimdan dehqonchilik markazlaridan hisoblanib, aholi zich joylashgan. Bu hududdan Sharqiy Turkistonga savdo-sotiq va aloqa yoʻli oʻtgan. 10-asrda islom dini qabul qilingan. M.da Ismoil Somoniynnng akasi Abul Hasan Nasr ibn Ahmad tugʻilgan.

Manbalar
Miyonsaroy

Miyonsaroy — 1) markaziy xona, oʻrta xona, vestibyul; 2) masjid, madrasalarga kiraverishdagi dalon. Madrasalar qurilishida oʻziga xos turli shaklda 1, 2 va 9 gumbazli, bir necha qismlarga ajratilgan, tarhi xochsimon, murabba yoki uzunasiga koʻvdalang joylashgan boʻladi.

Manbalar 

Arxitektura
Miyonxat

Miyonxat — oʻzbek, tojik, uygʻur mumtoz musiqa shakllarining tarkibiy kuy tuzilmasi. M. Sarxat (Daromad, Sarxona)dan keyin keladigan kuy boʻlagi sifatida gavdalanib, odatda, Dunasrp ulanib boradi. Maqom shoʻʼbalari M.larida musiqa bayoni yangi, yuqoriroq darajaga koʻtarilib, kuy rivoji oʻrta (asosiyga nisbatan kvarta, kvinta balandligidagi) pardalarda taʼminlanadi. Hajmi jihatidan 1—2 kuy davri (yaʼni, 2—4 kuy jumlasi)dan tashkil topdi. Ashula yoʻllarida bir yoki ikki sheʼriy baytni oʻz ichiga oladi. M. kuy rivoji vositasi sifatida zamonaviy bastakorlarning chrlgʻu va ashula asarlarida ham mu-him ahamiyat kasb etadi. Koʻpincha, cholgʻu asarlarida miyonxona deb yuritiladi.

Manbalar
Miyoncha

Miyoncha, patnis (fors, miyon — oʻrta) — 

1) mehmonlar (ayollar) tomonidan toʻyga dasturxon ichida, patnisda olib boriladigan shirinlik, sovgʻa. Asosan, nikoh va sunnat toʻylarida rayem boʻlib, faqat bir turdagi shirinlik (qand, pashmak, mayiz va boshqalar) lardan iborat boʻladi. M. ustiga kiyimlik qoʻyiladi; 

2) toʻyga kelgan mehmonlar oldiga patnisda qoʻyiladigan qand-qurs, non, qatlama, meva va boshqa (Oʻzbekistonning ayrim joylarida taksimchalarda qoʻyiladigan mayiz-parvarda). Toʻylarni oʻtkazishda yangi odatlar rasm boʻlishi bilan bu turdagi M. taomildan qolib bormoqda (endilikda mehmonlar oldindan tuzab qoʻyilgan dasturxonga taklif etiladi).

Manbalar 

Buyumlar
Miyonchi

Miyonchi — oʻtmishda oʻzaro nizolashib qolgan kishilar oʻrtasiga tushib, yarashtirib qoʻyuvchi shaxs. M., koʻpincha, nufuzli din arboblaridan boʻlgan. Maye., 1485-yil temuriylardan Sulton Ahmad (Samarqand hokimi) va Umar-shayx (Boburning otasi — Fargʻona hokimi) Toshkent va Shohruxiyani talashib urush boshlaganlarida, Xoja Ubaydullo Ahror ular oʻrtasida M. boʻlgan. Fiqh (diniy huquq) ilmida "miyoncha shariat" lavozimi (xolis sudya) ham boʻlgan.

Manbalar
Miyonqol

Miyonqol, Miyonkol, Miyonkolot – Oʻzbekistondagi Oqdaryo va Qoradaryo oraligʻidagi orol. Qadimda Samarqand Sugʻdi, Nim Sugʻd (yarim Sugʻd), Sugʻdi Xurd (Kichik Sugʻd) nomlari bilan mashhur boʻlgan. Xonliklar davrida Buxoro bilan Samarqand oʻrtasida uzunligi 12 farsang keladigan devor olingan. Miyonqol dehqonchilik uchun qulay boʻlib, Xatirchi, Payshanba, Qalʼai Dabus (Dabusiya) va boshqa shahar, qishloqlarni oʻz ichiga olgan. Keyinchalik Zarafshon vodiysining Samarqand bilan Xatirchi oraligʻidagi yerlar Miyonqol deb atalgan.

Tarixi 
Arablar Movarounnahr shaharlarini bosib olishlari chogʻida Soʻgʻdni Xurosondagi ummaviylar hokimi Qutayba egallaydi. Soʻgʻd ixshidi va uning qoʻl ostidagilar Qutaybaning buyrugʻi bilan Samarqandni tark etishga majbur boʻlganlar. Soʻgʻdning keyingi hukmdorlari qarorgoh sifatida Balazuriy – Samarqanddan 7 farsax uzoqlikdagi Zarafshon daryosi shimolidagi Ishtixon shahrini tanlaydi. Bu nomdagi viloyat va shahar hozirgacha Oʻzbekistonning Samarqand viloyatida mavjud. Nasafiy aytadiki, ixshid Samarqandni tark etib, Samarqanddan 4 farsax uzoqlikda yangi shahar qurdirib, uni ukasi Afarun sharafiga Ferenkent deb nomlagan. Manbalarda Ofarunkent va Ofarinkent nomlari ham bor. Manbalarda Farankent shahrida turklar yashashi va uning aholisi qisman dualistlar, qisman xristianlar ekanligi aytiladi. Temuriylar davrida Ofarinkent shahri Miyonqolning markazi boʻlgan.

Shayboniyxonning Movarounnahrga qarshi yurishlaridan keyin Samarqand viloyati yoki viloyatining Ofarinkent hududi butunlay Shayboniylar qoʻl ostiga oʻtadi. Ofarikentdan mashhur hokimlar qatorida keyinchalik Buxoro xonligining xoni etib saylangan Iskandarxon va Abdullaxon II boʻlgan. Abdullaxon II ning bobosi Jonibek sulton Karmana va Miyonqol hokimi boʻlgan. Otasi Iskandar sulton oʻgʻli tugʻilgan paytda Ofarinkentni, keyinchalik, aftidan aka-ukalaridan biri vafot etgach, Karmanani boshqargan.

Buxoro xoni Abulfayzxon davrida bu yerda qoʻzgʻolon koʻtarilib, keyinchalik bu qoʻzgʻolon Buxorogacha yetib boradi. Qoʻzgʻolonni Buxoroda oʻzbek mangʻitlar sulolasiga asos solgan Muhammad Rahimxon boshchiligidagi qoʻshin tomonidan bostirildi. U Miyonqoldan ayirmachilarga, oʻzbek zodagonlari Baxrin, Qipchoq, Keneges va Yetti-Urugʻlarga qarshi kurash olib bordi. Qoʻzgʻolonchi urugʻlarning yerlari tortib olindi, xalq Buxoroga yaqinroq joyga koʻchirildi.

Buxoro amirligi davrida Miyonqol mamlakatning eng zich joylashgan va iqtisodiy rivojlangan hududi boʻlib, aholisi sugʻorma dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullangan.

Miyonqol qoʻzgʻoloni 
1821-yilda Buxoro amiri siyosatiga qarshi oʻzbek qabilalari va qoraqalpoqlar ishtirokida XIX asrdagi eng yirik qoʻzgʻolon Miyonqol shahrida boshlandi. 1825-yilda amir Haydar va shahzoda Nasrulloning koʻp urinishlaridan soʻng qoʻzgʻolonni bostirishga muvaffaq boʻlingan. Shundan soʻng, Muhammad Mir Olim Buxoriyning yozishicha, „amir xotirjamlik bilan hukmronlik qila boshlagan“.

Manbalar 

Oʻzbekiston geografiyasi
Oʻzbekiston tarixi
Samarqand tarixi
Mijoz

Mijoz — muassasa, tashkilot, korxona xizmatlaridan foydalanadigan (mas, bankning M.i) shaxs, doimiy haridorlar, buyurtmachilar. Baʼzi bir sotuvchilarning doimiy haridorlari va shu haridorlarga nisbatan sotuvchi ham M. deyiladi.

Manbalar
Mizansahna

Mizansahna, mizanssena (frans. mise en scene — sahnada joylashish) — spektakl davomida (muay-yan vaqtda) sahnada aktyorlarni joylashtirish, harakatlantirish va oʻzgartirish tartibi. M. voqea ishtirokchilari harakatlarini, ular oʻrtasidagi munosabatlarni va asarning gʻoyaviybadiiy yechimini hal qilishda muhim vosita hisoblanadi. M. rejissyor tomonidan toʻgʻri hal etilsa, spektaklda uygʻunlik, yaxlitlik hosil boʻladi. M. orqali tomosha uslubi, janr xususiyatlari, davr ruhi, tarixiy sharoit hamda asarning rejissyorlik talqini oʻz ifodasini topadi. Aniq M. tanlash jarayoni rassom ishi bilan bogʻliq boʻlib, u rejissyor bilan birgalikda spektaklning maqbul, toʻgʻri yechimini topib, sahna harakati uchun sharoit yaratadi. Har bir M. aktyor tomonidan psixologik asoslangan boʻlib, tabiiy, uzviy holda ifoda etilishi lozim. M. rejissyorlik sanʼatida muhim oʻringa ega, rejissyor uslubini, mahoratini namoyish etuvchi amaliysahnaviy kompozitsiya turidir. Mannon Uygʻur, Toshxoʻja Xoʻjayev, Bahodir Yoʻldoshev, Mansur Rav-shanov, Olimjon Salimoye kabi rejissyorlar M. ustalaridir.

Kinoda M. teatrdagidan farqli oʻlaroq, kinokamera orqali mizankadr (yaʼni kadrlar montaj zanjiriga kiritilib, ekran yuzasida kompozitsiya holatiga keltirilgan tomosha) yaratishning dastlabki sharti boʻlib xizmat qiladi. Kinoda M. ishlab chiqishda rejissyor, rassom va operator hamkorlikda faqat aktyorlarning joylashishi va harakatinigina emas, balki kinoka-meraning harakatdagi yoki turgʻun holati, ishlatilayotgan koʻzgu (obyektiv) turi, suratga olish rakursi, yerugʻlik dinamikasi va boshqalarni hisobga oladi. M. rejissuraning eng muhim unsurlaridan boʻlib, kinoda ham filmning uslubi va janrini belgilovchi asosiy omildir.

Muhsin Krdirov.

Manbalar
Mizidlar

Mizidlar () — oliy qisqichbaqasimonlar turkumi. Gavdasining uz. 0,5 sm dan 2,5 sm gacha; suvning chu-qur qatlamlarida yashovchi Mizidlar 37 sm gacha. Tashqi koʻrinishi krevetkalarga oʻxshaydi. Karapaksi 3-juft koʻkrak oyoqlari bilan birga qoʻshilib oʻsgan. Oyoqjagʻlari bir juft; koʻkrak oyoqlari ikki shoxli; koʻzlari yirik po-yacha ustida joylashgan. Muvozanat organlari uropodlarning ichki shoxlarida oʻrnashgan. Tuxumlari koʻkrak ostidagi maxsus xaltada turadi. 500 ga yaqin turi maʼlum. Asosan, dengizlarda, qisman chuchuk suvlarda, suv yuzasida va suv ostida, ayrim turlari gʻorlarda yashaydi. Mizidlar — koʻpchilik baliqlar, jumladan, ovlanadigan va sunʼiy koʻpaytiriladigan baliqlarning asosiy ozigʻi.

Manbalar 

 

Hayvonlar
Mizoj

Mizoj yoki temperament — shaxs faoliyatining individual xususiyatlari, yaʼni alohida psixik jarayon va holatidagi tempi, ritmi, intensivligi tavsifi, fiziologik jihatdan nerv sistemasi faoliyatining tiplariga bogʻliq. Bu kishidagi hissi-yotning qoʻzgʻalishi va uning umumiy harakatchanligida namoyon boʻladi. Har qaysi kishidagi hissiyotning qoʻzgʻalish tezligi, kuchi va barqarorligi har xil. Bu organizmning atrof muhit taʼsiriga javoban koʻrsatadigan ixtiyorsiz reaksiyalarida ayniqsa yaqqol koʻrinadi. Bu xususiyatlar tashqi tomondan kishining imo-ishoralari (mimikasi)da ifodalanadi. Kishi hissiyotining bunday qoʻzgʻaluvchanlik xususiyatlari diqqatyaing kuchi va barqarorligida, iroda sifatlarida, aqliy jarayonlar, jumladan, nutq tezligida aks etadi. Ixtiyorsiz faollikning qanday yuz berishiga qarab kishilar sustkash, lapashang yoki tezkor, betoqat, sergʻayrat kabi sifatlarga ajratiladi. Shu xildagi individual xususiyatlardan kishining mizoji tarkib topadi. Mizoj tushunchasi Gippokrat davridayoq maʼlum boʻlgan. Mizoj haqida 2 xil nazariya — gumoral va morfologik nazariya muvjud. Gumoral nazariya eng qad. boʻlib, unga koʻra, mizoj organizmdagi muayyan suyuqlik (xilt)lar xususiyatlari bilan bogʻliqdir. Bu nazariyada Gippokrat taʼlimoti asosiy oʻrinda turadi. Unga koʻra, odam mizojining turlicha boʻlishi organizmdagi 4 suyuqlik — qon, safro, balgʻam, qora oʻtning nisbati bilan bogʻliq. Organizmdagi qaysi suyuqlikning ustun boʻlishiga qarab, odam mizoji jihatdan 4 tipga: sangvinik, xolerik, melanxolik va flegmatik mizojlarga boʻlinadi. Bu tiplarning psixologik tavsifini I. Kant sistemalashtirgan. Shunga muvofiq, sangvinik mizoj chaqqon, ildam, har xil voqealarga hozirjavob, gʻam-gʻussa va muvaffaqiyatsizliklarga bardoshli, taassurotlarni joʻngina oʻzgartira oladigan xususiyatlarga ega shaxs Mizoj. Xolerik mizojlilar joʻshqin, qiziqqon, serjaxl, serzarda, kayfiyati tez oʻzgaradigan kishilardir. Melanxolik mizoj egalari jurʼatsiz, hadiksiraydigan, arzimagan narsadan juda tashvishlanadigan, yuvvosh, sustkash boʻladilar. Flegmatik mizoj —sust harakat, vazmin, sovuqqon, turgʻun kayfiyatli, ruhiy holati tashqaridan yaxshi sezilmaydigan xususiyatli shaxs Mizoj Morfologik nazariya (E. Krechmer va U. Sheldon) mizojni tana tuzilishiga va tashqi qiyofasiga qarab belgilaydi. Mizojning markaziy nerv sistemasi bilan bogʻliq ilmiy nazariyasini I. P. Pavlov ishlab chiqqan. U nerv sistemasini 3 asosiy xususiyatga: qoʻzgʻalish va tormozlanish kuchi, bu jarayonlarning muvozanati va ularning ildamlik darajasiga qarab bir-biridan farq qilishini aniqladi. Fanning hozirgi taraqqiyot bosqichida psixologlar mizojning oliy nerv faoliyati xususiyatlari bilan bogʻliqligi toʻgʻrisidagi gʻoyalarni ishlab chiqishdi.

Manbalar
Mizrob mashara

Mizrob mashara (1848-1918, Shahrisabz tumani Vordon qishlogʻi) — oʻzbek anʼanaviy teatrining atoqli namoyandasi. Boboyor masharabozga ergashgan. 1878-yilda oʻz toʻdasini tuzgan. Toʻdada Muhammad Diyor, Muhammad Nazar, Buta daroz, Turdiali masharabozlar, Mavloncha, Muhammadali degan raqqoslar, Avazmurod (doirachi), Ergash surnaychi, Roʻzi karnaychi kabi mashshoqlar uyushgan. Mizrob mashara usta badihagoʻy boʻlib, koʻplab ogʻzaki komediyalar, muqallidlar yaratgan. "Xirmon koʻtarish" komediyasi shu jumladandir. Unda dehqon undirgan hosilning amaldorlar tomonidan talontoroj qilinishi temperaturagikomediya vositalarida fosh qilinadi. Eshoni rais (shu nomli asar), qashshoq dehqon ("Xirmon koʻtarish"), sartarosh (shu nomli asar), aqlli xizmatkor ("Navcha va ogʻolik") va boshqa rollari bilan tanilgan. Shuningdek, kuldiruvchi, baʼzan yigʻlatuvchi hajviy ashula va oʻyinlari ham mashhur. Qahramonlari xulq-atvorini boʻrttirma soʻz va harakatlar vositasida aks ettirib, hayotiy tiplar yaratish, baʼzi oʻrinlarda psixologik his-tuygʻularni ishga solish Mizrob mashara ijodiga xosdir. Berdiyor Diyorov (1884—1968), Tursunbobo Xoliqov (1893—1966) kabi masharabozlar Mizrob mashara anʼanalarini davom ettirdilar.

Muhsin Qodirov.

Manbalar
Valentina Mizyakova

Valentina Stepanovna Mizyakova (1935.9.10, Volgograd viloyati — 2018) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Stavropol pedagogika institutining biol. fakultetini tugatgan (1965). 1946—78 yillarda Qorachoy-Cherkasiyada boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. 1978-yildan Uch-quduq shahridagi 2maktabda, 1989-yildan 9maktabda biol. oʻqituvchisi. M.ning oʻquvchilarni biol. faniga boʻlgan qiziqishlarini oʻstirish, ularni onatabiatni sevishga oʻrgatish, biol. fanini hayot bilan bogʻlab oʻqitish, taʼlim jarayonida ilgʻor pedagogik texnologi-yalardan samarali foydalanish sohasidagi tajribasi tuman va viloyat miqyosida keng ommalashtirilgan. Viloyatda eng yaxshi deb tan olingan biol. kabi-netini jihozlagan. Maktabda bogʻ yaratgan va sinfda qishki paytda turli mevalar yetishtirishni yoʻlga qoʻygan. Sinfda 200 dan ortiq turli koʻrgazmali qurol va eksponat toʻplagan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1935-yilda tugʻilganlar
9-oktabrda tugʻilganlar
Miken

Miken, Mikeni — Argolida (Jan. Gretsiya)dagi qad. shahar. Egey madaniyatining yirik markazi. Miloddan avvalgi 3ming yillikda manzilgoh. 17-asrdan axeylar davlatlaridan birining poytaxti. Ravnaq topgan davri miloddan avvalgi 1400—1200-yillarga toʻgʻri keladi. Miloddan avvalgi 1200-yilda yongʻindan harobaga aylangan. Qazishmalar (1876-yildan) natijasida saroy, daxmalar, ulkan devorlar, hunarmandlar uylari va boshqa ochilgan.

Manbalar 

 

Tarix
Nikolay Mikluxo-Maklay

Nikolay Nikolayevich Mikluxo-Maklay [1846.5.(17).7, Rojdestvenskoye selosi, Novgorod viloyati — 1888.2(14).4, Peterburg] — rus sayyohi, antropolog va etnograf. 

Yevropa universitetlarida oʻqigan. 1866—67 yillarda Kanar orollari va Marokashga sayohat qilgan. Dastlabki ilmiy tadqiqot ishlari dengiz hayvonlarini oʻrganishga bagʻishlangan. Malay arxipelagi, Malakka yarim orol, Okeaniya orollari va Avstrali-yaga qilgan sayohatlarida oʻsha joylarning relyefi, meteorologiyasi, dengizlarini tavsiflagan. Jan,-Sharqiy Osiyo, Avstraliya, Tinch okeandagi orollarda yashovchi tub joy aholisining madaniyati, turmushi, antropologiyasi va etnografiyasini oʻrgangan. Bir necha yil Yangi Gvineya orol sohilida va Avstrali-yaning Sidney shahrida yashab ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan. 1886-yil Avstraliyadan Rossiyaga qaytgan.

Mikluxo-Maklay antropologiya va etnografiya tadqiqotlariga asoslanib, inson zotining birligi va odam irqlarining oʻzaro qardosh ekanligi gʻoyasini ilgari surdi. U oʻsha vaqtda Yangi Gvineya aholisi (papuaslar)ning boshqa irqlardan farq qiladi degan qarashni inkor etdi. Mikluxo-Maklayning sayohat kundaligi 1923-yil nashr etilgan. M.-M. nomi 1947-yil Rossiya Fanlar akademiyasi Etnografiya institutiga berilgan.

Adabiyotlar 
 Sobr. soch., t. 1-5, M.-L., 19501954.

Manbalar 

 

Rossiya kishilari
Olimlar
Etnologlar
Miknas

Miknas, Meknes, Miknas ulzaytun— Marokashning shim,-gʻarbiy qismidagi shahar, Oʻrta Atlas togʻlari etagidagi platoda joylashgan. Miknas viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 460 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Temir yoʻl stansiyasi, shosse yoʻllari tutuni. Mamlakat shim.gʻarbiy qismining muhim iqtisodiy va qishloq xoʻjaligi rayonining savdo markazi. Oziqovqat, toʻqimachilik, yogʻochsozlik sanoati korxonalari, sement zavodi mavjud. Hunarmandchilikda quyma sopol va teridan turli buyumlar tayyorlanadi. Musulmonlar sanʼati, xalq sanʼati muzeylari bor. Shaharga 11-asrda barbarlar qabilasi tomonidan asos solingan. 17—18-asrlarda mamlakat poytaxti boʻlgan. Meʼmoriy yodgorliklardan 13— 18-asrlarda qurilgan Katta masjid va Madrasa, saroy saqlangan.

Manbalar
Mikobakteriyalar

Mikobakteriyalar (Mycobacteriaceae) — aktinomitsetlar oilasi. Mikobakterium turkumini oʻz ichiga oladi. Koʻndalang kesimi 0,2—0,6 mk, uz. 1,0—10 mkm, koʻpincha, bir oz egilgan yoki shoxlangan tayoqchalar. Ayrim turlari giflar hosil qiladi, lekin ular yana tayoqcha va kokklarga ajralib ketadi. Gramm musbat, kislotaga chidamli, harakatsiz. Hujayraning boʻlinishi orqali koʻpayadi; spora hosil qilmaydi. Tuproqsa keng tarqalgan. Saprofit M. organik moddalarni minerallashtirishda ishtirok etadi; ayrim turlari parafinlar va boshqa uglevodlarni oksidlashda qatnashadi. M.dan biosferani neft qoldigʻidan tozalashda foydalanish mumkin. Patogen turlari odam, hayvon va oʻsimliklarda kasallik paydo qiladi (oʻpka sili, prokaza).

Manbalar 

 

Bakteriyalar
Mikozlar

Mikozlar (yun. mykes — zamburugʻ) — odam va hayvonlarda parazit zamburugʻlar qoʻzgʻatadigan kasalliklar. M.da patogen zamburugʻlar sporasi yoki mi-seliyttg bir qismi qulay sharoitda toʻqimaga tushib, uning ichiga kirib koʻpayadi. Kasallikning yashirin davri bir necha kundan bir necha oygacha boʻlishi mumkin. Koʻpincha, teri, soch tolalari, tirnoq shikastlanadi — dermatomikozlar (trixofitiya, mikrosporiya, epidermofitiya va boshqalar); oʻpka jarohatlanganda — kandidoz, blastomikoz, mogʻorli mikozlar; shilliq qavatlar shikastlanganda — kandidoz, rinosporidoz; limfoidmakrofagal tizim, ichki aʼzolar jarohatlanganda — gistoplazmoz, limfa bezlarida va terida — sporotrixoz kasalliklari kelib chiqadi.

M.ning paydo boʻlishida unga moyillik muhim ahamiyatga ega. Masalan, maktabgacha va maktab yoshidagi bolalar, asosan, dermatofitiya bilan; 3—5 yashar bolalar esa koʻpincha kandidoz bilan ogʻriydi. M.ning rivojlanishiga gipo-va avitaminoz, disbakterioz, kup terlash, xavfli oʻsma, qon kasalliklari, OITS, oʻtkir va surunkali kasalliklar, antibiotiklardan notoʻgʻri foydalanish, shaxsiy gigiyena kridalariga amal qilmaslik va boshqa omillar sabab boʻladi.

Manbalar