MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Alisa (ovoz yordamchisi)

Alisa - Yandex tomonidan ishlab chiqilgan virtual ovoz yordamchisi. Mahsus algoritmi tufayli qurilma bilan bog'liq turli vazifalarni bajarishi, tabiiy ovozni tushunishi, savollarga javob berishi, jonli ovozni taqlid qilishi mumkin. Alisa smartfonlarda, kompyuter va avtomobillarda ishlaydi. 2019-yil dekabr oyi holatiga 45 mln foydalanuvchiga ega

Tarixi
Alisa o'z raqobatchilari: Siri, Google Assistant, Amazon Alexa, Cortanalardan kech 2016-yilda ishlab chiqila boshlandi. Rasmiy nashr 2017-yil 10-oktabr sanasiga to'g'ri keladi: Yandexning Android va IOS uchun ishlab chiqilgan qidiruv tizimlarida hamda sinov talqinida Microsoft Windowsda ishlay boshladi.

2018-yil holatiga ko'ra Alisa Rosiyadagi smartfonlarning 53%da hamda 20 mlndan ortiq avtomobillarda o'rnatilgan

«Alisa»ning shakllanishi
Vladimir Guriyev boshchiligidagi jamoaning «Alisa»ning shakllanishidagi o'rni beqiyos hisoblanadi. Alisaning ovozi dublyaj aktrisasi Tatyana Shitova'ga tegishli. Bundan avval u OS1 operatsion tizimi obrazi uchun ovoz bergan edi.

Ovoz yordamchisi uchun ism tanlash bir necha bosqichda amalga oshirildi. Misol uchun bolalar talaffuz qilishi qiyin bo'lgan "R" bo'lmasligi kerak edi.

Texnologiyalar
Alisa Yandexning bir nechta dasturlariga biriktirilgan bo'lib, bular: qidiruv dasturi, Yandex.Navigator va Yandex.Browser'ning mobil hamda desktop talqinlari.

Asisstent bilan aloqa ovoz yoki klaviatura orqali amalga oshiriladi. Alisa javobni muloqot oynasida ko'rsatishi yoki kerakli havolani, dasturni ochib beradi. Bundan tashqari musiqani yoqish, uyg'otgich hamda taymer o'rnatishi, har-hil o'yinlar o'ynashi mumkin.

Alisa  bugungi kunda faqat Rus tilini tushunadi. Uning Turk tilini tushunuvchi talqini Yandex.Navigator'dagina mavjud.

Alisa uchun eng yaxshi buyruqlar
Quyida dastur tomonidan yaxshi javob beriluvchi buyruqlar ro'yhati keltirilgan:
 Musiqa - "Включи бодрый рок", "Включи радио" , "Давай музыку для романтического свидания";
 Video - "Найди видео с котиками", "Поищи сериал про викингов", "Включи мелодраму";
 Ob-havo - "Расскажи погоду на три дня", "Будет ли дождь?";
 Taymer - "Поставь таймер на 7 минут", "Сколько до конца таймера?";
 Joylashuv - "Где поесть борщ?", "Найди аптеку рядом", "Построй маршрут до ближайшего супермаркета";
 Muloqot - "Давай поболтаем", "О чем ты думаешь?";
 Taksi - "Вызови такси".
Bundan tashqari Alisa uchun yana ko'plab mahsus buyruqlar ishlab chiqilgan

Manbalar
Under Armour

Under Armour Inc. - poyabzal, sport va kundalik kiyimlar ishlab chiqaradigan Amerika sport uskunalari kompaniyasi. Under Armour kompaniyasining global shtab-kvartirasi Merilend shtati Baltimor shahrida joylashgan bo'lib, qo'shimcha ofislari Amsterdamda (Yevropa shtab-kvartirasi), Ostin, Guanchjou, Gonkong, Xyuston, Jakarta, London, Mexiko, Myunxen, Nyu-York, Panama Siti (xalqaro shtab-kvartira)da joylashgan. , Parij, Pitsburg, Portlend, San-Fransisko, San-Paulu, Santyago, Seul, Shanxay (Buyuk Xitoy bosh qarorgohi) va Toronto.[3]
Write once, run anywhere

Bir marta yozing, istalgan joyda ishga tushiring (WORA) yoki baʼzan bir marta yozing, hamma joyda ishga tushiring (WORE) Java tilining platformalararo afzalliklarini koʻrsatish uchun Sun Microsystems tomonidan 1995-yilda yaratilgan shiori edi. Ideal holda, bu Java dasturi har qanday qurilmada ishlab chiqilishi, standart bayt kodiga kompilyatsiya qilinishi va Java virtual mashinasi (JVM) bilan jihozlangan har qanday qurilmada ishlashi kutilishi mumkinligini anglatadi. JVM yoki Java interpreyeterini chiplar, qurilmalar yoki dasturiy taʼminot paketlariga oʻrnatish sanoat standartiga aylandi.

Dasturchi kompyuterda kod yozadi va uni Javani qoʻllab-quvvatlaydigan mobil telefonlarda, shuningdek, Java oʻrnatilgan boshqa qurilmalarda hech qanday tuzatishlarsiz ishlatishi mumkin. Bu dasturiy taʼminotni ishlab chiquvchilarni oʻzlari joylashtirmoqchi boʻlgan har bir platforma yoki operatsion tizim uchun ishlab chiqayotgan dasturlarining boshqa shu platformaga mos versiyasini yozish uchun ketadigan vaqtni tejash uchun chiqarilgan.

Ushbu gʻoya 1960-yillarda IBM M44/44X bilan paydo boʻlgan va 1970-yillarning oxirida p-kodni ishlab chiqarish va kompilyatsiya qilish uchun UCSD Paskal tizimi ishlab chiqilgan. UCSD Paskal (Smalltalk virtual mashinasi bilan birga) Jeyms Gosling tomonidan taʼkidlanganidek, JVM dizayniga asosiy taʼsir koʻrsatdi. 

Shunisi eʼtiborga loyiqki, turli xil operatsion tizimlar bilan bir qatorda bir nechta JVM ilovalari mavjud boʻlganligi sababli, dasturning har bir JVM/OS kombinatsiyasida qanday bajarilishida nozik farqlar boʻlishi mumkin, bu esa har bir platformada dasturni avval sinab koʻrishni talab qiladi. Va bu holat Java dasturchilari orasida „bir marta yozing, hamma joyda tekshirib koʻring(Write Once, Debug Everywhere)“ degan hazil tarqalishiga sabab boʻladi.

Taqqoslash uchun, Squeak Smalltalk dasturlash tili va muhiti haqiqiy har qanday joyda bir marta ishga tushirish qobiliyatiga egaligi bilan maqtanadi, chunki u barcha bazasida bir xil kodlarni ishga tushiradi.

Anʼanaviy dasturlash tili boʻlgan C yoki C++ dasturni kompilyatsiya qilinganda maʼlum bir operatsion sistema tushunadigan kodga aylantiradi. Agar biz bir xil kodni operatsion sistemaga ega boʻlgan boshqa kompyuterda ishga tushirishimiz kerak boʻlsa, yangi operatsion sistema tushunishi uchun kodni qayta kompilyatsiya qilish kerak. Aks holda, bu xatolikka olib keladi.

Manbalar

Havolalar 
 WORA konseptsiyasi haqida maqola
 GeekForGeeks platformasidagi WORA ga oid maqola
 W3Schools dagi ushbu mavzuga oid maqola
 WORA ga oid ingliz tilidagi foydali manba

Java
Obyektga asoslangan dasturlash
Dasturlash
Dasturlash tillari
Informatika
Amandine Buchard

Amandine Buchard (tugʻ. 1995-yil 12-iyul, Noisy-le-Sec, Seine-Saint-Denis, Il-de-Frans, Fransiya) — fransiyalik dzudochi, 48 kg gacha, 52 kg gacha va 57 kg gacha vazn toifasida, Fransiya terma jamoasi aʼzosi. Ikki karra Yevropa chempioni va Yevropa chempionatlari sovrindori, ikki karra Jahon chempionatlari sovrindori. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori.

Faoliyati 
Amandine Buchard dzudo bilan 2001-yil sentyabrda „Noisean“ dzudo klubida shugʻullanadi. Dzudo oʻzi uchun katta ahamiyatga ega ekanini tushunib, oʻz omadini yuqori saviyada sinab koʻrishga qaror qildi.

2010-yilda u professional karyerasi Parij turnirida uchinchi oʻrindan boshlaydi.

2014-yilda Chelyabinskdagi (Rossiya) ilk Jahon chempionatida u amaldagi Olimpiada chempioni braziliyalik Sarah Menezesni birinchi bosqichda magʻlub etdi. Bu yerda u 3-oʻrin uchun kechgan bahsda rossiyalik Alesya Kuznetsovani magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili u Fort Lauderdaleda (AQSh) boʻlib oʻtgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida qatnashib, 52 kg vazn toifasida oltin, keyin esa umumjamoa hisobida kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2016-yil 21-fevralda yangi tarozidan soʻng u toifasini oʻzgartirishga qaror qiladi (57 kg gacha), lekin Rio-de-Janeyrodagi Yozgi Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanma ololmaydi. 2017-yilgi mavsumda Amandine Buchard 52 kg gacha vazn toifasida ishtirok etish uchun yana toifasini oʻzgartirdi. U Tbilisida (Gruziya) Gran-prini oltin medali qoʻlga kiritdi, ammo Varshavadagi (Polsha) Yevropa chempionatining birinchi bosqichida qatnashmadi. U umumjamoa hisobida Yevropa chempionligini qoʻlga kiritdi, oʻshanda Fransiya Polshani 5:0 hisobida magʻlub etdi. Oʻsha yili Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Jahon kuboknida u chorak finalga yoʻllanma oldi.

2018-yilda u Parijdagi turnirda ikkinchi oʻrinni egalladi va u yaponiyalik Uta Abega qarshi uchta jarimadan mahrum boʻldi. Keyingi oyda u Tbilisidagi turnirda gʻolib chiqadi. Tel-Avivdagi (Isroil) Yevropa chempionatida u birinchi bosqichda ruminiyalik sportchi Andrea Chitsudan ustun kela olmadi. 2018-yilda Bokuda (Ozarbayjon) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida u bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Lissabonda (Portugaliya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida fransiyalik sportchi finalda italiyalik Odette Giuffridani magʻlub etib, qitʼa chempioniga aylangandi. 2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u 52 kg gacha vazn toifasida finalda yaponiyalik Uta Abega yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

2022-yilda Sofiyada (Bolgariya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 52 kg gacha boʻlgan vazn toifasida u finalda angliyalik sportchi Chelsie Gilesga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

Manbalar 

12-iyulda tugʻilganlar
1995-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
Kastamonu

Kastamonu — Turkiya Respublikasining Kastamonu viloyatining markazi hisoblanadi. 2000-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shahr aholisi 102,059 kishi boʻlib, shundan 64,606 nafari shahar markazida istiqomat qiladi. (2010-yilda shahar markazi aholisi — 91,012 kishi boʻlgan.) Shahar 1,834 km2-maydonni egallaydi va 904 m balandlikda joylashgan.

Tarix 

Shaharga miloddan avvalgi XVIII asrda asos solingan deb taxmin qilinadi. Shahar Rim imperiyasi davrida Timonion (yunonchada: Τιμόνιον) nomi bilan atalgan.

Shahar nomining oʻzgarishi X asrga toʻgʻri keladi. Vizantiya imperatori Isaak I Komnenosning otasi boʻlgan mashhur sarkarda Manuel Erotikos Komnenosga imperator Vasiliy II Kastamonu atrofidagi yerlarni bergan. Keyin Manuel Erotikos Komnenos u yerda Kastra Komnenon (Κάστρα Κομνηνῶν) nomli qalʼa qurdirdi. Kastra Komnenon nomi Kastamone deb qisqartirilgan, keyin esa Kastamoni va Kastamonu nomi bilan turkiylashgan.

Ibn Battuta shaharga tashrif buyurib, uni „eng katta va eng yaxshi shaharlardan biri, bu yerda tovarlar koʻp va narxlar past“ deb yozib qoldirgan. U bu yerda qirq kun yashagan.

Shaharning mashhur soʻfiy avliyosi Shayx Shabon Veliy boʻlgan.

Shahar oʻrta asrlarda Candaroğulları bekligi va Çobanoğulları bekligining poytaxti vazifasini bajargan.

Iqtisodiy tarixi 
XX asr boshlarida Kastamonu atrofida nikel qazib olingan.

Taʼlim 
Kastamonuda 2006-yilda oldin Anqara universiteti va Gazi universiteti qoshida boʻlgan mavjud kollejlar, maktablar va institutlarni oʻz ichiga olgan Kastamonu universiteti tashkil etilgan. Kastamonudagi taniqli oʻrta maktabl: Abdurrahmon Pasa Lisesi boʻlib, shuningdek, Kastamonu Lisesi sifatida ham tanilgan. Ushbu ltsey Usmonlilar imperiyasining oxirida Onadoʻlida tashkil etilgan birinchi zamonaviy oʻrta maktab hisoblanadi. Kastamonu Mustafo Kaya Lisesi Istanbul, Anqara va Izmirdan soʻngra Turkiyadagi eng muvaffaqiyatli oʻrta maktablardan biri sanaladi.

Aholisi 

Izoh: 1987-yilda İhsangazi shaharchasining ajralib chqishi ortidan, shahar aholisi kamaygan<noinclude>

Iqlim 
Kastamonu qishi sovuq va yozi iliq boʻlgan nam kontinental iqlimga ega. Yogʻingarchilik yil davomida bir tekis taqsimlanib, bahor oylarida sezilarli oʻsish kuzatiladi.

Transport 

Kastamonu asosiy avtovokzali Turkiyaning koʻpgina yirik shaharlariga avtobus qatnoviga ega. Kastamonu aeroporti faol xizmat koʻrsatadi. Kastamonu, shuningdek, Gʻarbiy Qora dengiz mintaqasi uchun asosiy temir yoʻl punkti hisoblanadi.

Taniqli mahalliy insonlar 
 Latifî (1491-1582), Usmonli yozuvchisi
 Iovan Tsaous (Yiannis Eitziridis) (1893-1942), yunon musiqachi va kompozitor
 Oğuz Atay (1934-1977), romannavis
 Rıfat Ilgaz (1911-1993), romannavis
 Halit Akmansü (1883-1923), Usmonli va Turkiya qoʻshinlarida harbiy ofitser

Galireya

Manbalar 

Kastamonu tarixi
Uta Abe

Uta Abe (; tugʻ. 2000-yil 14-iyul, Kobe, Yaponiya) — yaponiyalik dzudochi, 52 kg gacha vazn toifasida, Yaponiya terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlari chempioni va kumush medali sovrindori, ikki karra Jahon chempioni.

Faoliyati 
Uta Abe dzyudochi, Yozgi Olimpida va ikki karra Jahon chempioni Hifumi Abening singlisi.

2016-yil fevral oyida Dusseldorfda (Germaniya) Gran-prisida Abe birinchi oʻrinni egallab, IJF (Xalqaro dzudo federatsiyasi) Gran-prisini yutgan eng yosh ayol dzudochi boʻldi.

2018-yilda Bokuda (Ozarbayjon) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida u 52 kg gacha vazn toifasida ishtirok etdi va 18 yoshida birinchi Jahon chempionligini qoʻlga kiritdi. Uta Abe tarixda sayyoramizning eng yaxshi dzudochi unvonini qoʻlga kiritgan uchinchi eng yosh dzudochiga aylandi. Avvaliga Abe polshalik dzudochi Karolina Penkovskani, keyin esa shveysariyalik Fabien Kocherni magʻlub etdi. U yarim finalda fransiyalik Amandine Buchardni 40 soniyadan kamroq vaqt ichida magʻlub etishdan oldin braziliyalik Jessica Pereyrani magʻlub etdi. Finalda Abe hamyurti, amaldagi Jahon chempioni Ai Shishime bilan toʻqnash keldi va oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u finalda rossiyalik sportchi Natalya Kuzyutinani magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi. Keyingi yili u Toshkentda (Oʻzbekiston) va Qozonda (Rossiya) boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa“ turnirlarida gʻolib chiqdi. U 2021-yilgi Jahon chempionatida ishtirok etmayapti, bu yerda hamyurti Ai Shishime chempionlikni qoʻlga kiritadi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u 52 kg gacha vazn toifasida final bahsida fransiyalik Amandine Buchardni magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

Manbalar 

14-iyulda tugʻilganlar
2000-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
Woods–Saxon potensiali

Woods-Saxon potensiali atom yadrosi ichidagi nuklonlar (protonlar va neytronlar) uchun asosiy maydon potentsiali bo'lib, yadro qobig'i modelida har bir nuklonga ta'sir qiluvchi kuchlarni taxminan tasvirlash uchun ishlatiladi. Potensial Rojer D. Vuds va Devid S. Sakson sharafiga nomlangan.

Potensialning yadro markazidan r masofaga bog'liqlik ifodasi quyidagicha:

Bu erda V 0 (energiya o'lchamiga ega) potensial o'ra chuqurligi, a - yadroning "sirt zichligini" ifodalovchi uzunlik va -yadro radiusi,   va A - massa soni.

Parametrlar uchun odatiy qiymatlar: , .

Katta atom raqamli yadrolar uchun uchun bu potentsial potentsial o'raga o'xshaydi. U quyidagi xususiyatlarga ega:

 U masofa bilan monoton ravishda ortib boradi.
 Katta yadro massalari uchun uning shakli markazda taqribiy tekislik bo'ladi.
 Yadro yuzasiga yaqin joylashgan nuklonlarga ta'sir kuchi (ya'ni a tartibli masofada,   bo'lganda) markazga yo'nalgan va  katta qiymatga ega.
 r cheksizlikka () intilganda potensial qiymati tez nolga yaqinlashadi, bu kuchli yadro ta'sirining qisqa masofali tabiatini aks ettiradi.

Ushbu potentsialning Shredinger tenglamasini analitik tarzda, uni gipergeometrik differensial tenglamaga aylantirish orqali yechish mumkin. To'lqin funksiyasi radial qismi quyidagicha bilan berilgan:

buyerda , , ,  va . Bu yerda  gipergeometrik funktsiyadir.

Yana qarang 
 Chekli potentsial oʻra
 Kvant garmonik ossilyator
 Yukava potensiali
 Yadroviy kuchlar
 Yadro tuzilishi
 Qobiq modeli

Manbalar

Havolalar 
 http://nucracker.volya.net/ Woods-Saxon Solver

Fizika
Majlinda Kelmendi

Majlinda Kelmendi (tugʻ. 1991-yil 9-may, Peja, Kosovo) — kosovolik dzudochi, 52 kg gacha vazn toifasida, Kosovo terma jamoasi aʼzosi. 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari va 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchi, 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari chempioni, 2019-yilgi Yevropa oʻyinlari gʻolibi, ikki karra Jahon chempioni (2013 va 2014), toʻrt karra Yevropa chempioni (2014, 2016, 2017, 2019). Kosovo tarixidagi birinchi Olimpiada medali sovrindori.

Faoliyati 
1991-yil 9-mayda Majlinda Kelmendi Peja shahrida tugʻilgan.

2009-yilda Kelmendi Parijda (Fransiya) oʻtkazilgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2010-yilda u Rabotda (Marokash) boʻlib oʻtgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida beshinchi oʻrinni egalladi va 2010-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida 52 kg gacha vazn toifasida toʻqqizinchi oʻrinni egalladi. Albaniya sharafini himoya qilgan Majlinda Kelmendi 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarining birinchi bosqichda Jaana Sundberg, ammo keyin ikkinchi bosqichda Christianne Legentil yutqazdi.

2013-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida Kelmendi finalda braziliyalik Érika Miranda magʻlubiyatga uchratib, oʻz mamlakati tarixidagi birinchi Jahon chempioni boʻldi. 2014-yilda Chelyabinskdagi (Rossiya) Jahon chempionatida u chempionlik unvonini himoya qildi. Xuddi shu yili, Olimpiada oʻyinlaridan ikki yil oldin, u Riodagi oʻyinlarning ochilish marosimida mamlakat bayroqdori etib tayinlandi. Oʻsha yili Kelmendi ham Yevropa chempioni boʻldi va ikki yildan soʻng yana bu unvonni qoʻlga kiritdi. U shuningdek, ketma-ket uchinchi „Katta dubulgʻa“ chempionligini qoʻlga kiritdi.

2016-yil 8-avgustda Kelmendi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida finalda italiyalik Odette Giuffrida bilan raqobatlashdi. Kelmendi eng kam ball (yuko) bilan gʻalaba qozondi, uni hakamlar uchi mata sukashi tashladi. Shu tariqa, dzudochi oʻz mamlakati tarixidagi birinchi Olimpiada chempioni boʻldi. 2017-yilda u Alesya Kuznetsovani magʻlub etib, Yevropa chempioni unvonini himoya qildi. Lekin Jahon chempionatida u beshinchi boʻldi.

2019-yil 22-iyunda u Minskdagi (Belarus) Yozgi Yevropa oʻyinlari chempioni boʻldi. Bu musobaqalar, shuningdek, Yevropa chempionati edi, buning natijasida Kelmendi oʻzining toʻrtinchi chempionligini qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u bronza medali uchun bahsda portugaliyalik sportchi Joana Ramosni ortda qoldirib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 52 kg gacha vazn toifasida u birinchi raund vengriyalik Réka Puppga yutqazib qoʻydi.

Manbalar 

9-mayda tugʻilganlar
1991-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2012-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
2016-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
Airbus A380

Airbus A380 - bu Airbus shirkati tomonidan ishlab chiqilgan keng fyuzelyajli katta samolyot. Bu dunyodagi eng yirik yoʻlovchi layneridir. Airbus tadqiqotlarni 1988-yilda boshlangan va loyiha 1990-yilda Boeing 747 ning  bozordagi uzoq muddatli hukmronligiga qarshi chiqish uchun eʼlon qilingan. Oʻsha paytda tayinlangan A3XX loyihasi 1994-yilda taqdim etilgan; Airbus shirkati 9.5 milliard yevronilik (10,7 milliard dollar) A380 dasturini 2000-yil 19-dekabrda ishga tushirdi. Birinchi prototip 2005-yil 18-yanvarda Tuluzada taqdim etilgan, birinchi parvozi 2005-yil 27-aprelda boʻlgan. Keyin u 2006-yil 12-dekabrda Yevropa Aviatsiya xavfsizligi agentligi (EASA) va AQSh Federal Aviatsiya maʼmuriyatidan (FAA) oʻzining turdagi sertifikatini oldi. Elektr simlari bilan bogʻliq qiyinchiliklar tufayli dastlabki ishlab chiqarish ikki yilga kechiktirildi va ishlab chiqarish xarajatlari deyarli ikki baravar oshdi.

U birinchi marta 2007-yil 15-oktyabrda Singapore Airlines aviakompaniyasiga yetkazilgan berilgan va 25-oktyabrda xizmat koʻrsatgan. Ishlab chiqarish 2012 va 2014-yillarda yiliga 30 donaga yetdi. Biroq, eng yirik mijoz Emirates 2019-yil fevral oyidagi soʻnggi buyurtmasini qisqartirganidan soʻng, 2021-yilda Airbus A380ni ishlab chiqarishni yakunlanishini eʼlon qildi. 2021-yil 16-dekabrda Emirates oʻzining 123 - samolyoti A380 ni qabul qildi, Airbus tomonidan oxirgi yetkazib berilgan 251 - samolyot. 25 milliard dollar sarmoya qoplanmagan.

Airbus A380
Helsinki kelishuvlari

Helsinki kelishuvlari, yoki Helsinki Yakuniy akti va Helsinki deklaratsiyasi deb ham ataladigan hujjat 1975-yil 30-iyuldan 1-avgustgacha Finlandiyaning Helsinki shahrida boʻlib oʻtgan Yevropada xavfsizlik va hamkorlik boʻyicha konferensiyaning uchinchi bosqichining yakuniy yigʻilishida imzolangan hujjatdir. Helsinki jarayoni deb nomlanuvchi ikki yillik muzokaralardan soʻng boʻlgan voqeadir. Oʻsha paytda mavjud boʻlgan barcha Yevropa mamlakatlari (Xitoyparast Albaniya va yarim suveren Andorra hisoblamaganda), shuningdek, AQSh va Kanada, yaʼni jami 35ta ishtirokchi davlatlar, toʻgʻrirogʻi etganda Sharq va Gʻarb oʻrtasidagi Sovuq urushni pasayishni yaxshilash maqsadida Yakuniy hujjatni imzolaydilar. Biroq, Helsinki kelishuvlari majburiy emas edi, chunki ular parlamentlar tomonidan ratifikatsiya qilinishi kerak boʻlgan shartnoma maqomiga ega emas edi. Baʼzan „Helsinki pakti(lar)i“ atamasi norasmiy ravishda ham qoʻllanilgan.

Hujjat 

Yevropa xavfsizlik va hamkorlik komissiyasi terminologiyasida toʻrtta guruh yoki savat mavjud edi. Birinchi savatda „Ishtirokchi davlatlar oʻrtasidagi munosabatlarni boshqaradigan tamoyillar toʻgʻrisidagi deklaratsiya“ (shuningdek, „Dekalog“ deb ham atalgan) quyidagi 10 banddan iborat edi:

I. Suveren tenglik, suverenitetga xos boʻlgan huquqlarni hurmat qilish

II. Doʻq-poʻpisa qilish yoki kuch ishlatishdan voz kechish

III. Chegaralarning daxlsizligi

IV. Davlatlarning hududiy yaxlitligi

V. Nizolarni tinch yoʻl bilan hal qilish

VI. Ichki ishlarga aralashmaslik

VII. Inson huquqlari va asosiy erkinliklarini, shu jumladan fikr, vijdon, din yoki eʼtiqod erkinligini hurmat qilish

VIII. Teng huquqlar va xalqlarning oʻz taqdirini oʻzi belgilashligi

IX. Davlatlar oʻrtasidagi hamkorlik

X. Xalqaro huquq boʻyicha majburiyatlarni vijdonan bajarish

Ikkinchi savat iqtisodiy, ilmiy va texnologik hamkorlikni vaʼda qildi; ishbilarmonlik aloqalari va sanoat kooperatsiyasini rivojlantirish; transport tarmoqlarini bir-biriga ulash; va axborot oqimini oshirish. Uchinchi savatga oilaviy birlashish, nikoh va sayohat kabi insoniy kontekstni yaxshilash boʻyicha majburiyatlar kiritilgan. Shuningdek, jurnalistlar sharoitini yaxshilash va madaniy aloqalarni kengaytirishga intildi. Toʻrtinchi savat ijroni nazorat qilish va kelajakdagi uchrashuvlarni rejalashtirish tartib-qoidalari bilan bogʻliq boʻldi.

Kelishgan tomonlar 

 
 
  Bolgariya
 
 
  Czexoslovakiya 
 
  Sharqiy Germaniya
 
 
 
 
  Mojariston
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  Polsha
 
  Ruminiya
 
 
  Ispaniya
 
 
 
 
 
  Gʻarbiy Germaniya

Manbalar 

Sovuq urush
Chekli xato

Chekli Xato.Tasodifiy xatolar belgilangan miqdordan oshmasligi shart. Bu miqdor xatoning chegarasi yoki chekli xato deyiladi. Ehtimollik nazariyasiga koʻra, normal sharoitda obyektni 1000 marta oʻlchanganda 3 martasidagina tasodifiy xato qiymati yoʻl qoʻyiladigan oʻrtacha kvadratik xato qiymatidan oshishi mumkin. Shunga koʻra oʻrtacha kvadratik xatoning oʻlchangan qiymati chekli xato deb qabul qilinadi.

Hozirgi kunda oʻlchash natijalariga katta talab qoʻyilishi munosabati bilan chekli xato qilib oʻrtacha kvadratik xatoni ikkilangan miqdori qabul qilinadi.
Agar oʻlchashda roʻy bergan tasodifiy xato yoʻl qoʻyiladigan eng chekka miqdorga teng yoki undan kichik boʻlsa — oʻlchash qoniqarli hisoblanadi, katta boʻlsa — oʻlchash qoniqarsiz hisoblanadi.

Manbalar
O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi

Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi — Oʻzbekiston SSR faxriy unvoni, xizmat koʻrsatgan fuqarolar va jamoalarning davlat va jamiyat tomonidan eʼtirof etilish shakllaridan biri sanaladi. 1966-yil 27-sentabrda Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining „Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan muhandis“, „Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“, „Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“ faxriy unvonlarini taʼsis etish toʻgʻrisida"gi Farmoni bilan asoslangan. Oʻzbekiston SSR aloqachisi", „Oʻzbekiston SSR avtomobil transportida xizmat koʻrsatgan xodim“ va „Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan savdo xodimi“ faxriy unvonlari davlat va jamiyat tomonidan belgilandi.

Madaniyat, sanʼat, taʼlim, matbaa, matbuot, radio va televideniye muassasalari, tashkilotlari va organlarining yuqori malakali xodimlari, badiiy havaskorlik ishtirokchilari hamda tashkilot, muassasalar va madaniyat organlari ishida ixtiyoriy ravishda ishtirok etayotgan shaxslar madaniyat rivojidagi xizmatlari uchun taqdirlanishdi.

Faxriy unvonga sazovor boʻlgan shaxslar Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining yorliqlari va kumush bilan qoplangan rangli metalldan yasalgan tegishli koʻkrak nishoni bilan taqdirlanishgan. Nishon koʻkrakning oʻng tomoniga taqilgan. Bu unvon Oʻzbekiston SSR davlat mukofotlari tizimiga kiritilgan. SSSR parchalanishi bilan mazkur unvon bilan taqdirlanish yoʻqqa chiqarildi.

Manbalar 

Oʻzbekiston SSRning faxriy unvonlari