MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Levkopis

Levkopis (Leucopis bona Rohd.) — Chamaemyidae-Ochthipilidae oilasiga mansub foydali pashsha-entomofag. Kumushdek oqish, tanasining uz. 2—5 mm. Boshida koʻzlarini ajratib turuvchi keng peshonasi bor. Boshining tepa qismida qilchalari yoʻq. Yilda 5—6 avlod beradi. Har avlodning rivojlanishi ob-havo sharoitiga qarab 20—30 kun davom etadi. Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Katta yoshdagi qurtlari past haroratga ancha chidamli boʻlsada, bahorda koʻpi oʻlib ketadi. Mart oʻrtalarida gʻumbakka aylanadi. Pashshalari esa mart oxiri — aprel boshlarida uchib chiqadi. Qurtlari oʻsimlik bitlari va chervetslarning yirtqichi (qishlayotgan komstok qurti)ning 80—90% ini yoʻq qiladi, bahorda esa unli chervets tuxumlari bilan oziqlanadi (qarang Foydali hasharotlar).

Manbalar
Leggorn

Leggorn — goʻsht-tuxum yoʻnalishidagi serpusht tovuq zoti. 19-asrda AQShda Italiya oq tovuqlarini minorka va ispan, urushqoq va boshqa zotlar bilan chatish-tirib chiqarilgan. Zot mahalliy tovuqlar olib kelingan Italiyadagi Livarno (ing. Leghorn) porti nomidan olingan. Boshi kichik, quloq solinchogʻi oq yoki sargʻish, toji katta. Pati, asosan, oq, qoʻngʻir, sariq, qora, koʻk. Yaxshi iqlimlashadigan, chidamli, tez yetiladigan oq L. Koʻproq tarqalgan. Tovuqlarining oʻrtacha vazni 1,6—1,8 kg, xoʻrozlari 2,3—2,5 kg. Tovugʻi yiliga oʻrtacha 240 va undan ortiq tuxum qiladi. Tuxumi vazni 57—60 g. Amerikadan, soʻngra Yevropa mamlakatlari va Yaponiyadan 1925-yilda SSSRga keltirilgan va oq rus tovuq zotlarini chiqarishda foylanilgan. L. koʻpgina mamlakatlarda keng tarqalgan. 1925-yildan Oʻzbekiston parrandachilik fabrikalarida boqiladi.

Manbalar
Legenda (xaritagrafiya)

Legenda ( — oʻqilishi kerak boʻlgan narsa), xaritagrafiyada — xarita mazmunini ochib beradigan barcha shartli belgilar va izohlar majmuasi. Legenda haritaga olingan obʼyektning mantiqiy asosini ifoda etadi. Belgilarning ketma-ket joylashtirilishi, ularning oʻzaro bir-biriga muvofiqligi, shtrixli elementlar uchun ranglar gammasini toʻgʻri tanlab olish haritada tasvirlanayotgan hodisa yoki jarayon tasnifiga mantiqan boʻysundirilgan boʻladi. Legenda asosiy harita bilan uning ramkalari orasidagi boʻsh qolgan joylarda va undan tashqarida maqsadga muvofiq joylashtiriladi. Geografik atlaslar va koʻp varaqli haritalarda Legenda alohida sahifada beriladi yoki risola holida ularga ilova qilinadi. Ad.: Salishev K. A., Kartografiya [3 izd.], M., 1990.

Manbalar
Legion

Legion (lot.) — Qad. Rim armiyasidagi asosiy tashkiliy va taktik birlik (4,5—10 ming kishi); manipula va turmalardan, miloddan avvalgi 1-asr oʻrtasidan esa kogortalardan tashkil topgan. 16—19-asrlarda Fransiya, Buyuk Britaniya, Germaniya, Rossiyada turli harbiy qismlar "L." deb yuritilgan (mas, Sezar legioni; temir legionlar va boshqalar). Ikkinchi jahon urushi davrida Germa-niyada harbiy asirlardan turli xalqlarning L.lari tashkil qilindi.

Manbalar
Legirlangan poʻlat

Legirlangan poʻlat - tarkibiga maʼlum xossa beradigan legirlovchi elementlar (xrom, nikel, molibden, volfram, vanadiy, marganets, kremniy, titan, bor) sunʼiy ravishda qoʻshilgan poʻlat. L, p. tarkibidagi legirlovchi elementlarga qarab nomlanadi. Mikrolegirlangan (elementlar mikrodozada kiritilgan), kam (legirlovchi elementlar 2,5% gacha), oʻrtacha (3,5 —10%), yuqori (10% dan yuqori) legirlangan xillarga boʻlinadi. Bulardan tashqari, Legirlangan poʻlat konstruksion (qarang Konstruksiyey materiallar), asbobsozlik (qarang Asbobsozlik poʻlati) va alohida kimyoviy-fizik xossaga ega boʻlgan poʻlatlarga (mas, issiqbardosh poʻlat, olovbardosh poʻlat, magnitli poʻlat va boshqalar) boʻlinadi. Legirlangan poʻlatdan mashina, mexanizm va qurilmalarning detallari, asboblar va boshqa tayyorlanadi (yana qarang Legirlash).

Manbalar
Legirlangan choʻyan

Legirlangan choʻyan — tarkibiga maʼlum xossa beradigan legirlovchi elementlar (xrom, alyuminiy, nikel, vanadiy, titan va boshqalar) sunʼiy ravishda qoʻshilgan choʻyan. Mikrolegirlangan (elementlar mikrodozada qoʻshiladi), kam (elementlar 3% gacha qoʻshiladi), oʻrtacha (3—10%), yuqori (10% dan yuqori) legirlangan xillarga boʻlinadi. Bundan tashkari, Legirlangan choʻyan xromli, alyu-miniyli, nikelli; konstruksion (qarang Konstruksion materiallar), antifriksion (qarang Antifriksion materiallar), korroziyabardosh (qarang Korroziyabardosh materiallar), issiqbardosh, olovbardosh, magnitmas, yeyilishga chidamli va boshqa turlari bor. Legirlangan choʻyandan silindr bloklari, porshenlar, tirsakli vallar, podshipniklar, ishqalanuvchi detallar va boshqa tayyorlanadi.

Manbalar
Legirlash

Legirlash (nem. Legieren — eritmoq) — metall qotishmalarga, maʼlum kimyoviy tarkibga, strukturaga va kerakli xossaga ega boʻlgan krtishmalar olishga imkon beruvchi legirlovchi elementlar (xrom, nikel, molibden va boshqalar) qoʻshish. Odatda, suyuq holatdagi, kamdan-kam qattiq holatdagi metall qotishmalar legirlanadi. L. yoʻli bilan qotishmalarning mustahkamligi va plastikligi oʻzgartiriladi, yeyilishga va korroziyaga chidamliligi, issiqbardoshligi, magnit xossalari va boshqa oshiriladi. L.ning hajm va yuza boʻyicha L., kompleks L. (qattiq jism sirtini ionlar bilan bombardimon qilib, shu jism ichiga atomlar kiritish) xillari ham bor.

Manbalar
Legnitsa jangi

Legnitsa jangi -Botuxon bilan salibchilar oʻrtasida Legnitsa shahri (Polsha) yaqinida boʻlib oʻtgan jang (1241 yil 9-aprel). Moʻgʻullarning Sharqiy Yevropaga bosqinchilik yurishi davrida Botuxon boshchiligidagi moʻgʻul qoʻshini Krakov shahrini egallab, unga oʻt qoʻygan, soʻngra Oder daryosidan oʻtib, Legnitsa yaqinida Sileziya gersogi Genrix boshchiligidagi nemis salibchilari, sileziyaliklar, Tevton ordeni ri-sarlari hamda polyaklardan iborat 30 ming kishilik lashkarlarga duch kelgan. 1241-yil 9-apreldagi jangda salibchilar moʻgʻullarning ataylab chekinayotgan avangʻoriga birinchi boʻlib hujum qiladilar. Qoʻpol qurollangan bu piyodalar asosiy qoʻshindan uzoqlashgandan soʻng moʻgʻullar ularni qurshab olib, qirib tashlaydi. Salibchilarga madad uchun borayotgan polyak va sileziyaliklar otryadi qochishga majbur boʻladi. Tevton ordeni ritsarlari jangni davom ettirishga urinib koʻradi, ammo boy berilgan jangni tiklash uchun kuchlar kamlik qiladi. Birlashgan xristian armiyasi katta talafot koʻrgan. Legnitsa atrofini vayron qilgan moʻgʻullar Ratibor shahriga qarab yurib, u yerdan Moraviyaga bostirib kiradilar.

Manbalar 

Janglar
Oltin Oʻrda
Lejandr Adriyen Mari

LEJANDR (Legendre) Adriyen Mari (1752.18.9 - Parij - 1833.10.1) -fransuz matematigi, Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1783). Geodezik oʻlchashlar nazariyasini ishlab chiqqan, eng kichik kvadratlar usulini ochgan, elliptik integrallar va variatsion hisob bilan shugʻullangan. Lejandr koʻphadlari va Lejandr almashtirishi deb ataladigan tushunchalarni kiritgan. L. elliptik integrallarning qatʼiy qoidaga aylanishini isbotlagan, ularning qatorlarga ajralishini topgan va qiymatlari jadvallarini tuzgan. Variatsion hisobda ekstremumning mavjudligini aniklagan.

Manbalar
Lejandr koʻphadlari

Lejandr koʻphadlari, sferik koʻphadlar — darajalari tobora ortib boradigan koʻphadlarning maxsus sistemasi. A. Lejandr kiritgan (1785). Lejandr koʻphadlari tenglama sferik koordinatalardagi Laplas tenglamasida oʻzgaruvchilarni ajratishda hosil boʻladi.

Manbalar
Lezgin tili

Lezgin tili - lezginlar tili. Kavkaz tillari oilasiga mansub. Jan. Dogʻiston va Shim. Ozarbayjon hududida tarqalgan. Bu tilda 347,6 ming kishi soʻzlashadi (1980). Lezgin tili gyuney, kurax, yarkin, axtin, kuzparin, kubin, fiy kabi shevalarga boʻlinadi. Fonematik tizimida 5 unli va taxminan 60 undosh fonema bor. Urgʻusi kuchli, koʻpincha soʻzning ikkinchi boʻgʻiniga tushadi. Otlar 18 kelishik, shu jumladan, 14 mahalliy kelishik boʻyicha turlanadi. Olmoshlarning barcha turlari mavjud. Feʼl shaxs va son boʻyicha tuslanmaydi. Feʼl zamoni va mayli murakkab shaklga ega. Yozuvi rus grafikasi asosida.
=

Manbalar 

 

Tillar
Lezginlar

Lezginlar (oʻzlarini lezgiyar deb atashadi) — xalq. Dogʻistonda (204 ming kishi), Ozarbayjonda (171 ming kishi), Rossiya Federatsiyasida (260 ming kishi), Qozogʻistonda (14 ming kishi), Turkmanistonda (10 ming kishi) yashaydi. Umumiy soni taxminan 470 ming kishi (1990- yillar oʻrtalari). Dogʻistonning togʻlik aholisini adabiyotlarda 19-asr va 20-asr boshlarida L. deb atashgan Lezgin tilida soʻzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmonlar, shialar ham bor. L., asosan, dehqonchilik, bogʻdorchilik, chorvachilik, hunarmandlik (gilam toʻqish, yogʻoch, temir va charmga ishlov berish) va kulollik bilan shugʻullanadi.

Manbalar
Le ivan

Le ivan (taxallusi, asl ismi — Ivan Leontyevich Moysya; 1895.9.3, Cherkass viloyati — 1948.9.10, Kiyev) — ukrain yozuvchisi. "Yuxim Kudrya" (1927), "Hayot oʻyini" (1928) qissa va hikoyalari, "Togʻ oraliqlari" (2 qism, 1929 — 34) roman-epopeyasi oʻzbek xalqining qoʻriq va boʻz yerlarni oʻzlashtirishda chekkan zahmatlari, oktabr toʻntarishidan keyingi ogʻir yillar haqida. "Integral" (1931) qissasi Donbass metallurglari hayotiga bagʻishlangan. "Quvonch tarixi" romani, "Muqaddas togʻlar" (1938), "Xatlarim" (1945) hikoyalar toʻplamlari, "Janubi — Gʻarb" (hamkorlikda, 1950) romani, "Jar yoqasida" (1958), "Zarang bargi" (1960) kabi asarlarida Ikkinchi jahon urushi yillarida xalq boshiga tushgan ogʻir fojialar, janggoxdagi kurash manzaralari aks ettirilgan. Tarixiy mavzudagi "Nalivayko" (1956), "Xmelnitskiy" (1965) romanlarida ukrain xalqining oʻtmishi, erk uchun kurashi tasvirlangan. Asarlari koʻplab tillarga, xususan, "Togʻ oraliqlari" romani oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1964).

Manbalar 

Ukrainalik yozuvchilar
Ley (pul birligi)

Ley () — 1) Ruminiya Respublikasi pul birligi. 1867-yildan muomalaga chiqarilgan (1890-yilgacha mamlakatda fransuz franki bilan birga muomalada boʻlgan), 1890-yildan yagona milliy valyuta. 1 L.=100 ban. Xalqaro ifodasi RON. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari=33261L. (2003, mart). 2) Moldova Respublikasi pul birligi. 1993-yil 29-noyabrda muomalaga chikarilgan. 1 L.= 100 ban. Xalqaro ifodasi MOL. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari= 14,38 L. (2003, mart).

Manbalar
Leyb-gvardiya

Leyb-gvardiya — baʼzi monarxik davlatlarda hukmdorning shaxsiy qoʻriqchilari va eng sara harbiy qismlarning faxriy nomi. Rossiyada Pyotr I tomonidan 17-asr oxirida taʼsis etilgan. Keyinchalik Rossiya armiyasining koʻpgina gvardiyachi qismlari L.-g. nomi bilan atalgan. Shuningdek, baʼzi armiyalar tarkibidagi polklarning nomiga ham "leyb" qoʻshimchasi qoʻshilgan.

Manbalar
Gottfried Leibniz

Gottfried Wilhelm Leibniz (1646.1.7, Leypsig- 1716.14.11, Gannover) — nemis faylasufi, fizik, matematik, [[tarixchi]. Berlin Fanlar akademiyasining asoschisi va prezidenti (1700). 1676-yildan Gannover gersoglari xizmatida. Petr I iltimosiga koʻra, Rossiyada maorif va davlatni boshqarishni rivojlantirish loyihalarini ishlab chiqqan. Leibniz fikricha, real dunyo oʻzaro boʻlinmas ruhiy substansiya — monadalardan iborat. Monadalar barcha narsalarning, hayotning asosini tashkil qiladi. Tabiat quyi darajadagi, inson esa oliy darajadagi monadalardan tashkil topgan. Bilish nazariyasida ratsionalizm mavqeida turgan. Lokk sensualizmiga qarshi chiqqan. Umumiy, zaruriy bilimning asosi faqat aql boʻlishi mumkin deb hisoblagan. Fizikada fazo va vaqt harakatining nisbiyligi toʻgʻrisidagi, mantiqda analiz va sintez toʻgʻrisidagi taʼlimotni rivojlantirdi, yetarli asos qonunini birinchi boʻlib izohlab berdi. U matematik mantiq asoschilaridan biridir. Leibniz differensial hisob va integral hisobni kashf qildi, katta sonlarni hisoblash mashinasini yaratdi. Tilshunoslikda tillarning paydo boʻlish tarixini, genealogik tasnifini yaratdi, nomlarning kelib chiqishi haqidagi taʼlimotni rivojlantirdi. Siyosat va huquq sohasida tabiiy huquq konsepsiyasi va ijtimoiy kelishuv haqidagi taʼlimotni himoya qilgan. U optik asboblar va gidravlik mashinalar loyihasini yaratgan. 1926-yildan Berlinda Leibniz jamiyati mavjud.

Manbalar 

Matematiklar
1-iyulda tugʻilganlar
Leiden

Leyden — Niderlandiyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Janubiy Gollandiya provinsiyasida. Reyn daryosi deltasidagi port. Aholisi 117,4 ming kishi (2001). Leyden yirik madaniy va ilmiy markaz. Jun tayyorlashning qadimiy markazi. Mashinasozlik, metallsozlik, kimyo, poligrafiya, tikuvchilik sanoati korxonalari mavjud. Universitet (1575), universitet kutubxonasi, tarix muzeyi, etnografiya muzeyi, mashhur rassom Rembrandt uy-muzeyi va boshqalar bor. Shahar qoʻlyozmalarda ilk bor 9-asrda qayd etilgan. 12—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Manbalar
Leyden universiteti

Leyden universiteti - Niderlandiyadagi eng kad. va yirik universitet, 1575-yil Leyden shahrida shahzoda Vilgelm I (Oranjlik) tomonidan tashkil etilgan. Ilohiyot, ququq, tibbiyot, tabiiy, ijtimoiy fanlar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 20-asrdan uning kriogen laboratoriya past temperaturali fizikaning jahon markaziga aylandi. Universitetda 17 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.

Manbalar
Leyko ...

Leyko ... (yun. leukos — oq) — qoʻshma soʻzlarning tarkibiy qismi boʻlib, oq rangga aloqadorlikni bildiradi (mas, leykotsitlar).

Manbalar
Leykobirikmalar

Leykobirikmalar - indigoid, xinoimin, antraxinon, oltingugurtli va boshqa boʻyagichlarning qaytaruvchi muhitda olingan shakllari. Boʻyagichlarning L.ga aylanish jarayonida ulardagi qoʻsh bogʻlar (S=O, C=NR, C=C) yoki oltingugurtli boʻyagichlarda disulfid S—S bogʻlarning qaytarilishi natijasida aromatik qoldiqlardagi bogʻlar tavsifi oʻzgaradi. Mas, xinoid halqalar benzoid koʻrinishiga oʻtadi. Bu jarayon pirovardida boʻyagichlarning rangi ham oʻzgaradi. L.ning aksariyati suvda yaxshi eriydi, odatda, rangsiz yoki och rangli boʻladi. Havodagi kislorod, RO2, S12, N2O2 taʼsirida L. oson oksidlanib boshlangʻich boʻyagichlarga aylanadi. Baʼzi L., mas, leykoxinizarin, leyko-1,4 diaminoantraxinon boshlangʻich boʻyagichlarga nisbatan reaksiyaga shiddatliroq kirishadi. Shu sababli kislotali va dispers boʻyagichlar ishlab chiqarishda oraliq mahsulot sifatida foydalaniladi.

Manbalar
Leykoderma

Leykoderma, leykopatiya — teri pigmenti (melanin)ning kamayishi yoki butunlay yoʻqolishi tufayli terining ayrim joilarida oq mayda doglar paydo boʻlishi. Ilgari boʻlib oʻtgan teri kasalliklari (ekzema, temiratkilar va boshqalar) oqibatida, baʼzi dorilar taʼsirida yoki umumiy kasalliklar (ikkilamchi zahm va boshqalar)ning belgilaridan biri sifatida paydo boʻlishi mumkin. Chin va soxta L. farq qilinadi. Davo kasallikning asosiy sababini bartaraf qilishga qaratiladi.

Manbalar
Leykoz

Leykoz (leyko…), — qon ishlab chiqaradigan toʻqimalarning oʻsma kasalligi, bunda koʻmik zararlanadi va normal qon hosil boʻlishi jarayoni buziladi; qon yaratuvchi aʼzolarda yosh patologik hujayra elementlari oʻsib ketadi, limfa tugunlari va talok, kattalashadi, qonda oʻziga xos oʻzgarish sodir boʻladi. Kasallik sababi toʻla-toʻkis aniqlanmagan. Leykozning kelib chiqishida virusli, endogen, kimyoviy va radiatsion nazariyalar mavjud. Oʻtkir leykoz, surunkali miyeloleykoz (miyeloid turkumidagi xujayralarning hosil boʻlishi buziladi) va boshqa shakllari farqlanadi. Oʻtkir leykozga intoksikatsiya xos boʻlib, asosan, temperatura koʻtariladi, ogʻiz boʻshligʻi va tomoqda yiringli-yarali jarayonlar, qonsirash kuzatiladi, asab sistemasi izdan chiqishi mumkin. Qon tarkibi oʻzgarib, bunda normo-, erito- va megaloblastlar koʻpayib ketadi. Periferik qonda anemiya, trobotsitopeniya, leykogramma oʻzgarishi, qon yaratilishining toʻsatdan toʻxtashi va boshqalar kuzatiladi. Surunkali leykoz dastlab sezilmasligi mumkin. Quvvatsizlik, bosh aylanishi, koʻp terlash, apatiya, bir oz harorat koʻtarilishi roʻy beradi. Bemorning suyaklari zirqirab ogʻriydi, meʼda-ichak faoliyati buziladi; jigar, talok va limfa tugunlari kattalashadi. Ogʻirroq (terminal) qollarda anemiya, trombotsitopeniya avj oladi. Leykotsitlar, xususan bazofil va eozinofillar soni ortadi. Qon va suyak punktatida yetilmagan yosh blastlar, koʻmik punktatida krnning limfoid elementlari giperplaziyasn roʻy beradi. Qonda donador leykotsitlar koʻpayadi, baʼzan gemolitik sindrom (qarang Gemoliz) kuzatiladi. Davosi. Oʻtkir Leykozda va surunkali Leykoz zoʻriqqanda bemor kasalxonada davolanadi. Rentgenoterapiya, quvvatga kiritadigan, kamqonlikka qarshi dorilar buyuriladi, qon quyiladi.

Hayvonlarda ham qon hujayralarining yetilish jarayoni buzilishi (anaplaziya) bilan kechadi. Leykoz bilan qoramol, qoʻy, echki, ot, choʻchqa, it, mushuk, parranda kasallanadi. Hayvonlardan koʻproq sigirlarda, parrandalardan tovuklarda uchraydi. Kasallikka radioaktiv nurlar, kimyoviy omillar, genetik buzilishlar, gormonlar balan-sining buzilishi va viruslar sabab boʻlishi mumkin. Kasallik hayvon sogʻligʻiga koʻrinarli zarar yetkazmasdan oylab va yillab davom etadi. Koʻpchilik hollarda bitta yoki bir qancha limfa tugunlari, taloq kattalashadi, shuningdek, ovqat hazm qilish buziladi, holsizlanish, oriqlash, sigirlarda sutining kamayishi va shishlar paydo boʻladi. Parrandalarda, koʻpincha, 4 oylikdan katta tovuqlar, baʼzan kurka, oʻrdak, gʻoz va boshqa kasallanadi. Qishloq xoʻjaligiga qoramollarda uchraydigan enzootik Leykoz (limfoleykoz) va Retraviridae oilasiga mansub viruslar qoʻzgʻatadigan turli Leykoz shakllari katta iqtisodiy zarar yetkazadi.

Tashhis klinik belgilarga va lab.da qon analizlariga qarab qoʻyiladi. Oldini olish: sogʻlom xoʻjaliklarda bu kasallikdan himoya choralari koʻriladi. Qoramollar klinik-gemotologik tekshiruvdan oʻtkaziladi. Kasallik aniklansa, sogʻlomlashtirish tadbirlari koʻriladi. Leykozga chidamli zotlar yaratiladi.

Manbalar 

 

Kasalliklar
Leykokrat jinslar

Leykokrat jinslar (leyko... va yun. kratio — ustunlik) — och rangli minerallarga boy magmatik togʻ jinslari. Jinsdagi rangli minerallarning miqdori meʼyordan kam boʻlsa, nomiga leykokrat soʻzi qoʻshib yoziladi. Masalan, gabbrotsa piroksenning miqdori 40— 50% ni tashkil etishi shart. Agar piroksenning miqdori 25% boʻlsa, u leykokratgabbro deb ataladi. Faqat och rangli minerallardan iborat togʻ jinsi gololeykokrat jinsi deb ataladi.

Manbalar 

    

Petrologiya
Leykoksen

Leykoksen (lepko... va yun. xenos — yot, boshqa) — polimineral agregat, ilmenit, kamroq sfen, perovskit va titanning boshqa minerallari oʻzgarishining mahsuli. Soxta rutil (Fe23+ T13O,)ning kristallik fazasida koʻp uchraydi. Tarkibi va xususiyatlari oʻzgaruvchan. Asosiy komponentlari: TiO2 (80-90% ga yaqin) va Fe2O3(6-15%). FeO miqdori 2% dan kam. Rangi och jigarrang , kulrang , sariqdan oqqacha. Zichligi 3600–4300 kg/m3. Magnitsiz va kam magnitli. Kelib chiqishi, asosan, gipergen. Nurash qatlamlari va sochmalarda keng tarqalgan. Baʼzida gidrotermal sharoit va metamorfizmda paydo boʻladi. Sanoat konlari — ekzogen, asosan, qad. (Ukrainadagi Malishev koni va boshqalar). L. titan xom ashyosining muhim turidir. Titanning ekzogen konlaridan foydalanishda oʻzgargan ilmenit va rutil bilan birga qazib olinadi. Koʻpincha, titanli gubka olishda foydalaniladi.

Manbalar 

    

Minerallar
Leykopeniya

Leykopeniya {leyko... va yun. penia — yetishmaslik) — periferik qonda leykotsitlar sonining kamayishi (1 mm3 qonda 4000 dan kam boʻlishi). Leykotsitlar soni yoki ular shakllarining bir-biriga boʻlgan nisbati oʻzgarishi organizmning umumiy holatiga bogʻliq. Chunki leykotsitlar sonining kamayishi (yoki koʻpayishi) sogʻlom kishilarda ham uchraydi. Mas, issiq vanna qabul qilgan yoki hammomdan chiqqan odamda, sportsmenlarda yoki muntazam ogʻir mehnat bilan shugʻullanuvchi shaxslarda (adashgan nerv tonusi oshib, parasimpatik nervniki pasayganda va boshqa, q. Vegetativ nerv sistemasi) qisqa muddatli L. kuzatiladi. Lekin baʼzi kasalliklar (ich terlama, brutsellyoz, gripp, bezgak)al kon yaratuvchi organlar faoliyatining susayishi natijasida patologik L. roʻy beradi. Amidopirin, butadion, sulfanilamid preparatlar kabi dorilar meʼyori bilan qabul qilinmaganda ham L. kuzatilishi mumkin. L.ga sabab boʻlgan zararli omillar bartaraf etilsa, leykotsitlar soni yana normallashadi.

Manbalar 

 
Kasalliklar
Leykoplastir

Leykoplastir, yopishqoq plastir — kanifol, sariq mum, rux oksid, lanolin, kauchuk va tozalangan benzindan iborat maxsus yopishqoq massa surtilgan yupqa mato (azifon). Eni 1 dan 8 sm gacha, uz. 5 m gacha boʻladi. Teriga jips yopishadi. Yaralarga va operatsiya qilingan joyga koʻyilgan bogʻlovni mahkam ushlab turish uchun ishlatiladi. Bakteritsid L. qam bor (qarang Bakteritsid kogʻoz).

Manbalar
Leykoplastlar

Leykoplastlar ( [leyko]... rangsiz va  [plastos] — yopishtirilgan) — oʻsimlik hujayralari sitoplazmasidagi rangsiz tanachalar, bular asosan oʻsimlikning rangsiz qismlarida boʻladi, ular monosaxarid va baʼzi disaxaridlardan kraxmal hosil qiladi, baʼzi oʻsimliklarda esa oqsil donachalari. (qarang Plastidalar).

Manbalar
Leykotsitlar

Leykotsitlar ( — oq va  — hujayra), oq qon tanachalari — odam va hayvonlar qonidagi rangsiz hujayralar; qonning yadroli shaklli elementlari. Yadrosining shakli har xil, shunga koʻra, tayoqcha yadroli, segment yadroli va monotsitlarga ajrati-ladi. Leykotsitlar suyak koʻmigi, limfa tugunlari va taloqda hosil boʻladi. Donali Leykotsitlar (granulotsitlar) va donasiz Leykotsitlar (agranulotsitlar) farq qilinadi. Qonni tekshirganda Leykotsitlarning boʻyalish xususiyatiga qarab, ularni eozinofillar (kislotali boʻyoq—eozin bilan boʻyaladi), bazofillar (asosli boʻyoq — metilen koʻki bilan boʻyaladi) va neytrofillarga (neytral boʻyoqlar bilan boʻyaladi) boʻlinadi, ularning har biri maʼlum bir funksiyani bajaradi. Leykotsitlar qon tomir oʻzanidan chiqib hujayralararo boʻshlikda oʻzicha harakat qila oladi. Ular organizmning yot jismlar kirgan joyiga yetib kelib, mikroorganizmga yaqinlashgach, soxta oyoqlar chiqarib, uni hamma tomondan oʻrab oladi va yutib yuboradi (qarang Fagotsitoz). Organizmni mikroorganizmlardan himoya qilishda qon yaratuvchi aʼzolarning roli katta, bu vaqtda ular koʻplab leykotsit ishlab chiqaradi. Fagotsitozda faqat Leykotsitlargina emas, balki organizmdagi boshqa hujayralar ham ishtirok etadi. Bunday hujayralar makrofaglar deyiladi. Leykotsitlar, makrofaglar, qon va toʻqimalardagi boshqa faol moddalar faqat bakteriyalar hamda kasallik qoʻzgʻatuvchi agentlarni yutib yubormay, balki organizmni jarohat yoki kasallik tufayli nobud boʻlgan hujayralardan, toksinlardan ham tozalaydi. Shuning uchun turli kasalliklarda qonda Leykotsitlar soni anchaoshib ketadi (qarang Qon yaratilishi). 1 mkl qonda, odatda, 4000—9000 leykotsit boʻladi. Ular soni kun boʻyi oʻzgarib turadi, masalan, ertalab Leykotsitlarkam boʻlsa, tushdan keyin koʻpayadi. Leykotsitlarning ayrim turlari protsent jihatdan muayyan nisbatda boʻladi (ahyonda oʻzgarishi ham mumkin), bu nisbat leykotsitar formula deb ataladi. Leykotsitlar sonining ortib ketishi (9000 dan ortiq) leykotsitoz, kamayishi (4000 dan kam) leykopeniya deyiladi. Limfotsitlar va monotsitlar ham Leykotsitlarning bir turi—agranulotsitlarga (donasiz Leykotsitlarga) kiradi. Immunitet vujudga kelishida limfotsitlarning roli katta; ular toksinlarni zararsizlantiradi va antitelolar hosil boʻlishida qatnashadi.

Manbalar
Leipzig jangi

Leypsig jangi (1813. 4-7. 10) -rus armiyasining xorijga yurishlari paytida (1813—14), Leypsig shahri yaqinida ittifoqchi Rossiya, Avstriya, Prussiya va Shvetsiya qoʻshinlari bilan Napoleon I armiyasi oʻrtasida boʻlgan jang ("xalqlar jangi"). Jangda ikkala tomondan 500 mingdan ortiq kishi qatnashgan. Napoleon I armiyasi tor-mor etilgan, fransuzlar taxminan 80 ming kishi yoʻqotgan. Bu Germaniya va Gollandiyaning ozod boʻlishiga va Reyn ittifoqining parchalanib ketishiga olib kelgan.

Manbalar
Leypsig universiteti

Leypsig universiteti - Germaniyadagi qad. va yirik universitetlardan biri. 1409-yil tashkil etilgan. Tibbiyot, siyosiy iqtisod, tarix, mat., fizika, kimyo, biol., ilohiyot va boshqa ixtisosliklar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 90 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasi (1543)da 3 mln.dan ziyod asar saqlanadi.

Manbalar