MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Katta Hisor kanali

Katta Hisor kanali - Hisor vodiysidagi kanal. Tojikiston va qisman Oʻzbekiston hududidan oʻtadi. 1938— 42 yillari qurilgan. Uz. 50 km. Suv sarfi 68 m1/s. Tojikistonda 9,4 ming ga, Oʻzbekistonning Surxondaryo viloyati Denov tumanida 10 ming ga yerni sugʻoradi. Kanal orqali Varzob daryosi suvi Qoratogʻ daryosiga oqadi. 70 ga yaqin gidrotexnika inshooti bor. Kanalning yirik shoxobchalari: suv sarfi 2 dan 6 m³/s gacha boʻlgan Govkush, Chorakoron, Kampirqalʼa, Hisor, Yangiobod, Oyim. Kanalga qurilgan toʻgʻondan bevosita Dushanba shoxobchasi (uz. 2,5 km, suv sarfi — 10 m³/s) boshlanadi, undan Alachabof kanaliga suv beriladi.

Manbalar 

 

Oʻrta Osiyo
Kanallar
Kattaich gʻori

Kattaich gʻori — Shimoliy Nurota tizmasining shimoliy yon bagʻrida (Jizzax viloyati, Forish tumani), 850 m balandlikda joylashgan. Toshkoʻmir davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻorning kirish qismi tuxumsimon shaklda (eni 1 m, balandligi 0,7 m). Ichkaridagi katta xonaga 7 m uzunlikdagi yoʻlak orqali kiriladi. Xonadan har tomonga yoʻlaklar ketgan, ular oxirida torayib tugaydi. Xona sahnida gʻor gillari, devor va shiplarda boksit rudasi belgilari mavjud. Gʻorning umumiy uz. 35 m, maydon 150 m2, qajmi 335 m2 dan ziyod.

Manbalar 

 

Gʻorlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Jizzax viloyati
Kattasoy

Kattasoy (boshlanishida Oqsuv) — Toshkent viloyati Ohangaron tumanidagi soy. Dukantsoyning eng katta chap irmogʻi. Chatqol togʻ tizmasining janubiy yon bagʻirlaridagi (2000 m) buloqlardan boshlanadi. Uz. 20 km, havzasining maydon 86 km, 46 ta kichik irmogʻi bor. K. yon bagʻirlari baland koʻtarilgan tor vodiyda, katta nishablikdagi serostona toshloq oʻzanda oqadi. Ancha sersuv, yillik oʻrtacha suv sarfi 1,0 — 1,5 m’/sek. K. bahorda toʻlib oqadi, yozning oxiri va kuz oylarida esa suvi kamayib ketadi. K.dan Yangiobod sh. suv oladi.shahar atrofidagi yerlar sugʻoriladi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Toshkent viloyati
Ohangaron tumani daryolari
Kattasoy (Tojikiston)

Kattasoy (boshlanishida Oqsuv, oʻrta oqimida Kengkoʻlsoy deb ham ataladi) — Tojikistondagi soy. Sirdaryoning chap irmogʻi. Uzunligi 58 km, havzasining mayd. 631 km. Oqsoy dovonidan 1,5 km jan.-sharqdan boshlanadi. K.ga Koʻktepa, Koʻrganoq togʻlarining shim. yon bagʻirlaridan oqib tushadigan 15 ta irmoq kelib qoʻshiladi. Shim.-sharqiy yoʻnalishda oqadi, Sirdaryogacha yetib bormaydi, Qushkent qishlogʻidan 5 km jan.sharqda qurib qoladi. K. qor, yomgʻir va yer osti suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 1,88 m3/sek. Toʻlinsuv davri aprel—avg . oylariga toʻgʻri keladi. K.da Kattasoy suv ombori qurilgan. K. suvi bilan Jizzax viloyati Zomin tumanining Tojikiston bilan chegaradosh yerlari ham sugʻoriladi.

Manbalar 

 

Tojikistondagi daryolar
Kattatepa

Kattatepa — oʻrta asr shahar harobasi (7—12-asrlar). Sherobod (Surxondaryo viloyati)dan 7 km. jan.-gʻarbda joylashgan. Mayd. 20 ga. Surxondaryo viloyatidagi ilk oʻrta asrlarga oid eng yirik shahar harobasi hisoblanadi. K. 3 qism va raboddan iborat boʻlib, ularning barchasi mudofaa devori bilan oʻrab olingan. Bu yerdan 7-asr oxiri — 8-asr 1-yarmiga oid sopol parchalari topilib, ularda Qurʼon oyatlari bitilgan. E. V. Rtveladzening fikricha, K. oʻrnida ilk oʻrta asrlarda Xushvarogʻ sh. joylashgan. Xushvarogʻ atrofi 3 qator mudofaa devorlari bilan oʻralgan yirik shahar boʻlib, arablar istilosidan avval Sheroboddaryo havzasidagi Kufton rustoqining markazi hisoblangan. 5—8-asrlarda shaharning oʻz zarbxonasi boʻlib, faqat Sheroboddaryo havzasida muomalada boʻlgan kumush va mis tangalar zarb etilgan. 8-asrning 1-yarmida Xushvarogʻ sh. arablar tomonidan vayron qilingan, lekin bir oz vaqtdan soʻng, Abu Muslim davrida Hoshimgird nomi bilan qayta tiklangan. 11 — 12-asr manbalarida Hoshimgird qayd etilmagan. K.dagi hayot bu davrga kelib soʻngan, uning aholisi esa Sherobod atrofidagi kushonlar davriga oid Kofirqalʼa shahar harobasi arki oʻrnida vujudga kelgan yangi qishloqqa koʻchgan.

Adabiyot 
 Kamaliddinov Sh. S., Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996.

Manbalar 

 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Oʻzbekiston tarixi
Surxondaryo viloyati
Oʻzbekistondagi arxeologiya yodgorliklari
Kattaungur gʻori

Kattaungur gʻori - Nurota tog tizmasining janubiy yon bagʻrida (Navoiy viloyati Xatirchi tumani), 950 m balandlikda, Krragʻoch daryosi (Zarafshonning oʻng irmogʻi) oʻzanidan 60 m yuqorida joylashgan. Toshkoʻmir davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻorning ravoqsimon shakldagi kirish qismi sharqqa qaragan. Gʻor ichkarisida 23 m masofada ohaqtoshli ustun (bal. 3 m) mavjud. Sahni gil bilan qoplangan, qush va hayvon qoldiqlari toʻplanib qolgan. Devor va shipida mumiyo belgilarini uchratish mumkin. Gʻorning umumiy uz. 40 m, maydon 990 m2, hajmi 558 m3.

Manbalar 

 

Gʻorlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Navoiy viloyati
Kattaqoʻrgʻon (uzum)

Kattaqoʻrgʻon — kechpishar xoʻraki, mayizbop uzum navi. Sharqiy ekologik-geografik navlar guruhiga kiradi. Vatani — Oʻrta Osiyo. Tupi kuchli oʻsadi. Bargi oʻrtacha va yirik, 3—5 boʻlakchali, oz kertikli, bir oz qabariqli, ustki sirti toʻq yashil, yaltiroq, ostki sirtida tuklari yoʻq. Guli funksional urgʻochi. Uzum boshi yirik (boʻyi 12—26 sm, eni 14—25 sm), gʻujumi yirik, ovalsimon yoki tuxumsimon och yashil, etdor, sershira, poʻsti yupqa’, urugʻi yirik. Hosili faol harorat yigʻindisi 3400—3800° da 150—160 kunda, sent. 2-yarmida pishib yetiladi. Hosildorligi 70—80 s/ga. K. funksional urgʻochi gulli boʻlganligi sababli unga Oq kishmish, Qora kishmish, Pushti Toifi, Saperavi, Sultoniy navlari eng yaxshi changlovchilar hisoblanadi. Sovuqqa va zamburugʻ kasalliklariga chidamsiz. Novdalarining 6—14-koʻzlaridan eng koʻp miqdorda hosilli novdalari shakllanadi va novdani uzun kesish talab qilinadi. Yangiligida yeyiladi, quritiladi, garmiyon mayi-zi tayyorlanadi. Uzoq yerlarga tashishga yaroqli. Oʻzbekistonning jan. viloyatlarida rayonlashtirilgan.

Manbalar 

Uzum navlari
Kattaqoʻrgʻon bentonit gili koni

Kattaqoʻrgʻon bentonit gili koni — Samarqand viloyatidagi kon. Kattaqoʻrgʻon sh.dan 15 km jan.-gʻarbda, Ingichka shaharchasiga olib boruvchi yoʻl yoqasida. Konning geologik tuzilishida boʻr, paleogen va neogen yotqiziqlari qatnashadi. Ular Zirabuloq togʻi paleozoy jinslari massivini jan.dan xalqasimon shaklida oʻrab turadi va jan.ga qarab 5—12° qiyalikda yotadi. Bentonit gillarining sanoatbop gorizonti eotsenning turkiston yarusi kesmasini tashkil etadi, olay yarusining qum-gilli yotqiziqlariga muvofiq yotadi va neogen yotqiziqlari bilan qoplangan. Bentonit gillari oraliq qatlam bilan ajralgan 2 qismdan iborat. Kulrangli pastki qismining qalinligi 18–20 m. Ustki qismi yashil rangli. Qalinligi 15–30 m. Oraliq qatlam sargʻish rangli ishqoriy bentonitlardan iborat, qalinligi 0,3—0,5 m. Kulrangli bentonit gillari montmorrillonit mineral tarkibiga ega. Qoʻshimchalar tarzida gidroslyuda, organik moddalar va tarqoq pirit minerallari uchraydi. Yashil gillarning pastki qismi karbonatli va qalinligi 2,5—3,0 m li mergel qatlamlariga ega. Gil tarkibida sezilarli miqdorda seolit uchraydi. Oraliq qatlam toza montmorillonitdan tarkib topgan va galmiroliz tufayli vulkan tuflarining oʻzgarishidan hosil boʻlgan. Gillar parma quduqdari uchun yuvuvchi suyuqliklar tayyorlashda, paxta yogʻi va vino mahsulotlarini tozalashda, keramzit i.ch.da qoʻllaniladi. Kon bazasida gil kukuni ishlab chiqaradigan zavod ishlab turibdi.

Manbalar
Kattaqoʻrgʻon suv ombori

Kattaqoʻrgʻon suv ombori — gidrotexnika inshooti, Oʻzbekistonda birinchi qurilgan suv ombori. Kattaqoʻrgʻon shahri yaqinida tabiiy chuqurlikda barpo etilgan. Kattaqoʻrgʻon suv omborio. Zarafshon vodiysidagi ekin maydonlarini suv bilan taʼminlaydi va Zarafshon (Qoradaryo) daryosi suv rejimini tartibga soladi, sel va toshqin suvlarini jamgʻaradi. 1940—1951 yillar davomida qurilib, foydalanishga topshirildi. Kattaqoʻrgʻon suv omborio.ning asosiy inshooti kompleksi suv chiqargichli toʻgʻon, suv keltiriladigan va suv oqib ketadigan kanallardan iborat. 1941-yilda uz. 4 km, balandligi 28 m tuproqtoʻgʻon koʻtarildi (keyinchalik toʻgʻon balandligi 31,5 m ga yetkazildi). Suv omborining hajmi yildan-yilga oshirib borildi va 1954-yilda loyihada koʻrsatilgan miqdor — 662 mln. m³ ga yetkazildi. Uzunligi 28 km, suv sarfi 45 m³/s suv keltiruvchi kanal va uz. 15,2 km, suv sarfi 123 m³/s suv chiqaruvchi kanal qurildi. 1956-yil suv keltiruvchi kanal rekonstruksiya qilinib, uning suv oʻtkazish imkoniyati 100 m³/s ga yetkazildi, oʻzani toʻgʻrilanib, kengaytirildi va oʻzanga beton toʻshama yotqizildi. Natijada kanal uz. 21,2 km ga yetdi. Toʻgʻon (maksimal balandligi 28,62 m, uz. 3915 m) va quloqlarning rekonstruksiya qilinishi natijasida (1968-yilda) Kattaqoʻrgʻon suv omborio. sigʻimi 900 mln. m³ ga yetkazildi, shundan foydali sigʻimi 840 mln. m³. Suv yuzasi maydoni 79,5 km². Uzunligi 15 km, maksimal eni 10 km, oʻrtacha eni 5,3 km, maksimal chuq. 25 m, oʻrtacha chuq. 11,3 m.

Kattaqoʻrgʻon suv omborio. suvi bilan Samarqand, Buxoro viloyatlaridagi 94 ming ga yer sugʻoriladi va 150 ming ga yerning suv taʼminoti yaxshilangan. Kattaqoʻrgʻon suv omborio. suvi kanal bilan Qoradaryoga quyiladi. Suv omborida baliqchilik tez rivojlandi, yiliga oʻrta hisobda 240—250 s baliq ovlanadi.

Ziyamiddin Artukmetov, Abdurahim Ermatov.

Manbalar 

Suv omborlari
Oʻzbekiston geografiyasi
TYPO3

TYPO3 bu 1998-yilda ilk marotaba dunyo yuzini koʻrgan Open-Source-Web-Content-Management-Systemasi boʻlib, oʻrta va katta Websahifalar uchun moʻjjallangan. TYPO3 PHPda yozilgan boʻlib, oʻz ma'limotlarini MySQL Ma'lumotlar Bazasida saqlaydi. Xozirgi kunda TYPO3 aktiv rivojlana bormoqda. Hozirda oxirgi versiyasi 6.0 Final.

Weblinks 
 TYPO3 haqida umumiy ma'lumot
 TYPO3 haaqidagi Wiki (ingliz tilida)
 TYPO3 haqida ruscha web sahifa 
 TYPO3 haqida ruscha web sahifa
 TYPO3 haqida ruscha web forum
 TYPO3 imkoniyatlari haqidagi Flash-demo  (ingliz tilida)

Internet
Kattafop

Kattafop — Chilustun togʻ tizmasining shim. yon bagʻrida (Andijon viloyati Xoʻjaobod tumani), 1025 m balandlikda joylashgan. Devon davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻorning ravoqsimon shakldagi ikkita kirish qismidan katta xonagʻa oʻtiladi. Bu xonaning toʻrida bir qancha yoʻlaklar va kichik xonalar (uz. 8 m, eni 2 m) bor. Gʻorning kirish qismidan to oxirigacha saqni koʻtarilib boradi, gil, tosh parchalari bilan qoplangan. Gʻorning umumiy uz. 70 m ga yaqin, mayd. 238 m2, hajmi 1824 m3. Gʻorda yovvoyi kaptarlar va koʻrshapalaklar yashaydi.

Manbalar
Kattegat

Kattegat — Boltiq va Shim. dengizlarni bogʻlab turuvchi boʻgʻozlardan biri. Yutlandiya yarim orolning sharqiy sohillari bilan Skandinaviya yarim orol oraligʻida. Uzunligi 270 km, eni 60–122 km, chuq. 17–30 m, shim. qismida 124 m gacha. Baʼzan sohilga yaqin qismi muzlaydi. Markaziy qismida 2 ta orol (Anxolt va Lese) bor. Baliq ovlanadi. Asosiy porti — Gyoteborg (Shvetsiya).

Manbalar
Katun (daryo)

Katun ( [Kadyn]) — Rossiya Federatsiyaning Oltoy oʻlkasidagi daryo. Biysk shahridan 19 km janubi-gʻarbda Biya daryosi bilan qoʻshilib, Ob daryosini hosil qiladi. Uzunligi 688 km, havzasining maydoni 60,9 ming km2. Beluxa togʻining janubiy yon bagʻridagi muzlikdan boshlanadi. Yuqori oqimi togʻlar orasidan oqadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 630 m3/ sek. Dekabrda muzlab aprelda muzdan boʻshaydi. Irmoqlari: Argut, Chuya, Koʻksuv, Sema. Yogʻoch oqiziladi.

Manbalar 

Rossiyadagi daryolar
Oltoy togʻlari
Katun tizmasi

Katun tizmasi - Rossiya Federatsiyasining Oltoy Respublikasidagi togʻ tizmasi. Katun, Argut va Berel daryolari suvayirgʻichi. Uzunligi 150 km., bal. 4506 m gacha (Beluxa togʻi). Metamorfik slanets va granitdan tarkib topgan. Muzliklar bor (umumiy maydon 279 km²). Yon bagʻirlari 2000—2200 m balandlikkacha tilogʻoch va kedr oʻrmonlari, undan yuqorilari alp oʻtloqlari bilan qoplangan.

Manbalar 

Togʻlar
Rossiya geografiyasi
Markaziy Osiyo
Katxiyavar

Katxiyavar — Hindiston gʻarbidagi yarim orol. Arabiston dengizining Kambey va Kach qoʻltiqlari oraligʻida (dengizga 200–250 km gacha kirib borgan). Mayd. 40 ming kmdan ziyod. Relyefining aksar qismi tekislik, markaziy qismida bazalt va gneysli plato va qator tepalar (eng baland joyi 1117 m) bor. Oʻsimlik dunyosi savanna va siyrak oʻrmonlardan iborat. Milliy park tashkil etilgan.

Manbalar
Kauzalgiya

Kauzalgiya (yun. kausus — achishuv, lovillashuv va algos — ogʻriq) — periferik nerv tolalari jarohatlanganda (xususan, oʻtkir narsa bilan qisman kesilgandan soʻng) chidab boʻlmaydigan darajada azob beruvchi ogʻriq. Ogʻriq zoʻridan kishi kechayu-kunduz tinim bilmaydi, jarohatlangan aʼzosini avaylab, oʻzini qoʻyarga joy topolmay bezovtalanadi. Oʻqtekkan jarohat (mas, quymich nervi va uning oyokdagi tarmoqlari, oʻrtalik nerv bilan tirsak nervining qoʻldagi tarmoqlari) chandiq-lanib bitganda, nevroma vujudga kelganda kuzatiladi. Shikastlangan qoʻl yoki oyoqning tomirdan oziqlanish faoliyatining izdan chiqishi bilan kechadi. D a v o s i . Ogʻriq qoldiruvchi dorilar, ganglioblokatorlar, shuningdek, fizioterapevtik muolajalar buyuriladi; bular naf bermasa, jarrohlik usuli qoʻllaniladi.

Manbalar
Kauka

Kauka () — Kolumbiyadagi daryo, Magdalena daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 1350 km, havzasining mayd. 80 ming km chamasida. Markaziy Kordilyera togʻlaridan boshlanib, shim.da Markaziy va Gʻarbiy Kordilyera togʻlari oraligʻidagi chuqur tektonik vodiydan oqadi. Antokii togʻ massivini kesib oʻtib, ostona va sharsharalar hosil qiladi, soʻngra Karib boʻyi pasttekisligidagi keng vodiydan oqadi. Oʻrtacha suv sarfi 2000 m3/sek. Kali sh.dan Kartago sh.gacha va Antokiidan quyilish joyigacha (jami 620 km masofada) kema qatnaydi.

Manbalar 

Kolumbiyadagi daryolar
Kaulerpa

Kaulerpa (Caulerpa) — yashil suvoʻtlar turkumi. Tropik va subtropik mintaqalarda dengizlarda oʻsadigan 60 ga yaqin turi bor. K.ning tallomi bitta koʻp yadroli diploid qujayra boʻlib, 1 m cha keladigan shoxlangan qism, 30 sm li rizoid va vertikal novdalardan iborat. Jinsiy (izogamiya) va vegetativ yoʻl bilan koʻpayadi.

Manbalar
Kaunas

Kaunas () — Litvadagi shahar. Nyaris daryosi Neman daryosiga quyiladigan joydagi port. Shahar yonida Kaunas suv ombori qurilgan. Kaunas respublikaning yirik sanoat markazi. Temir yoʻl va shosse yoʻllari tuguni. Aholisi 379 ming kishi (2001). Yozma manbalarda birinchi marta 11-asrda tilga olingan. Mashinasozlik (stanoksozlik, elektr motorlari, televizorlar va b.) va metallsozlik, yengil (toʻqimachiliktrikotaj va b.), oziq-ovqat, poligrafiya, kimyo (sunʼiy tola zavodi), yogʻochsozlik va b. sanoat tarmoqlari bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi, GES, 5 oliy oʻquv yurti, 9 muzey, shu jumladan, M.K. Chyurlenis nomidagi Badiiy muzey, Adabiyot muzeyi, Tarix muzeyi, "9-fort" muzeyi mavjud.

Manbalar
Kauravlar

Kauravlar — Kuru davlatidagi qad. hind qabilasi. (yashash joy nomi bilan atalgan). K.ning qoʻshni xalq— pandavlar bilan boʻlgan koʻp yillik kurashlari "Mahabharata" asarining asosiy syujetini tashkil qilgan. Kurukshetra yaqinida boʻlgan hal qiluvchi jangda K. magʻlubiyatga uchragan.

Manbalar
Kaustik soda

Kaustik soda (yun. kaystikos - kuydiruvchi) — oʻyuvchi ishqorlar — natriy gidroksid (NaOH) va kaliy gidroksid (KOH)ning texnik nomi (qarang Ishqorlar, Soda).

Manbalar 

kaustik sodani formulasi. Ishqorlar yani NaOH va KOH alashmasi
Kaustobiolitlar

Kaustobiolitlar (yun. kaustos -yonuvchi, bio... va lithos — tosh) — organik moddalardan hosil boʻlgan yonuvchi foydali qazilmalar. Geologik-geokimyoviy omillar taʼsirida oʻsimlik, hayvonot organizmlarining qayta oʻzgarishidan vujudga keladi. 2 guruhga: koʻmir (torf, qazilma koʻmir, yonuvchi slanetslar) va neft va naftoid (neft, asfalt va b.)ga boʻlinadi. K. terminini fanga nemis olimi G. Potonye kiritgan (1888) va ularni sapropelit, gumit valiptobiolitlarga boʻlishni taklif etgan. K.ningaralash tiplari (saprogumitlar, litisapropelit va b.) ham uchrab turadi. Oʻzbekiston jan. va gʻarbida, Ohangaron vodiysi va b. regionlarda mavjud.

Manbalar
Kautskiy Karl

KAUTSKIY (Kautsky) Karl (1854.16.10 — 1938.17.10) — Germaniya sotsial-demokratiyasi, 2-Internatsional yetakchilari va nazariyotchilaridan biri. 1883— 1917-yillarda Germaniya sotsialdemokratiyasi nazariy jurnal "Noye sayt" muharriri. 19-asr 80-y.larida va 20-asr boshlarida marksizm ruhida asarlar yozgan, 1885—90-yillarda F. Engels bilan hamkorlik qilgan. Ammo keyinchalik, 1905-yildan boshlab radikal markschilar (R.Lyuksemburg va b.)ga qarshi keskin kurash boshladi. Birinchi jahon urushi boshlanganidan soʻng marksizmdan tamoman voz kechdi. Qurolli kurashni emas, balki parlament usulidagi kurashni ijtimoiy inqilobning omili deb bildi. K. Rossiyadagi Oktyabr toʻntarishiga, proletariat diktaturasi oʻrnatilishiga qarshi chiqqan.

Manbalar
Konstantin Kaufman

Konstantin Petrovich Kaufman (; 1818-1882 Toshkent) —Turkistonni bosib olish maqsadida Rossiya uyushtirgan harbiy yurishlarning rahbari, Turkiston general-gubernatori (1867—82). Ruslashgan nemis dvoryani oilasida tugʻilgan. Rossiya imperatori xonadoniga yaqin oilada tarbiyalandi. Yettisuv kazak qoʻshinlarining atamani, general-adʼyutant (1864), muhandisgeneral (1874). Xalq oʻrtasida istehzo bilan "yarim podsho" deb atalgan. Rossiya Turkistonni bosib olishga kirishgach, Turkiston oʻlkasining 1-general-gubernatori va Turkiston harbiy okrugi qoʻmondoni. Kaufmanga Rossiya imperatori Aleksandr II juda katta vakolatlar bergan. Kaufman 1868-yil 1 yanvarda Toshkentga keldi. Kaufman Rossiya hukmron doiralarining shovinistik va bosqinchilik siyosatini Turkistonda izchillik bilan davom ettirdi. Buxoro amirligi (1868) va Xiva xonligi (1873) hududining katta qismini bosib oldi, Qoʻqon xonligini tugatdi (1876). Turkiston oʻlkasini boshqarish tartiblarini joriy qilib, oʻzi harbiy gubernatorlar, uyezd boshliqlari va politsiya faoliyatiga rahbarlik qilgan. Buxoro amirligi va Xiva xonligi bilan mustaqil aloqalar oʻrnatgan. Kaufman Turkistonni mustamlaka asoratida saqlashga, uni Rossiyaning xom ashyo bazasiga aylantirishga katta xizmat qilgan.

Adabiyot 
 Oʻzbekistonning yangi tarixi, 1-kitob [Turkiston chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida], T., 2000.

Manbalar 

Oʻzbekiston yetakchilari
1818-yilda tugʻilganlar
1882-yilda vafot etganlar
2-martda tugʻilganlar
1873-yilgi Xiva yurishi qatnashchilari
Kauchukli daraxtlar

Kauchukli daraxtlar - baʼzi qismlarida tabiiy kauchuk hosil boʻladigan daraxtlar. Kaysi toʻqimalarida kauchuk toʻplanishiga qarab, K.d. lateks l i (kauchuk sutshira — lateks tarkibida boʻladi), parenximali (kauchuk novda va ildiz parenximasida toʻplanadi), xlorenxi mal i (kauchuk yosh novda va barglarning yashil toʻqimalarida yigʻiladi) xillarga boʻlinadi. Lateksli daraxtlar sanoat ahamiyatiga ega boʻlib, ulardan oson yoʻl bilan koʻp miqdorda kauchuk olinadi. Mas, braziliya geveyasida dunyo boʻyicha olinadigan tabiiy kauchukning 95% boʻladi; qolgan 5%i tropiklardagi boshqa lateksli daraxtlar (sapium, maniok, fikus, landolfiya)dan olinadi. Oʻzbekistonda K.d.dan togʻ saqich oʻsadi.

Manbalar
Kaf

Kaf (ing . cust and freight — qiymat va kira haqi) — xalqaro savdo ishlarida tovar yetkazib berish va haqini toʻlashning asosiy shartlaridan biri. K.ga koʻra, tovar sotuvchi yuklarni kontrakt da koʻrsatilgan muddatda kemaga yuklab berish, dengizda yuk tashish boʻyicha shartnoma tuzishi va yukni manzilga yetkazib berishi uchun kira haqini toʻlashi lozim. Yuk yetib kelgan portda yuklarni tushirish harajatlarini haridor toʻlaydi.

Manbalar
Kafan

Kafan — dafn oldidan marhumning jasadi oʻraladigan oq mato. Islomiy aqidaga koʻra, musulmon erkak yoki ayol vafot etgach, eng kami 3 qavat Kafan bilan dafn etish tiriklar zimmasidagi muqaddas burchlardan (farzi kifoya) hisoblanadi. Kafanlashdan oldin mayit, albatta, yuviladi. Shahidlar yuvilmaydi va kafanlanmaydi, balki oʻz kiyimlari bilan dafn etiladi. K.siz koʻmib yuborilganlar uchun marhum emas, balki unga sababchi kishilar javobgar sanaladi

Manbalar
Kafedra

Kafedra (yun. kathedra — oʻrindiq, kursi) — 1) oʻqituvchi, maʼruzachi, notiq uchun moʻljallangan joy; 2) oliy oʻquv yurtlarida bir yoki bir-biriga yaqin bir necha fanlardan oʻquv, metodika va ilmiy tadqiqot ishlari olib boruvchi, shuningdek, ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlovchi, mutaxassislar malakasini oshiruvchi asosiy boʻlim. Kathedraga, odatda, professor, fan doktori rahbarlik qiladi (dotsent, fan nomzodi ham rahbarlik qilishi mumkin). Kathedra tarkibiga proferror, dotsent, assistent, katta oʻqituvchi, katta va kichik ilmiy xodim, aspirant va boshqalar kiradi. Kathedra oʻz laboratoriya va kabinetiga ega boʻladi. Unga leksiyalar, laboratoriya ishlari, amaliy va oʻquv mashgʻulotlari, seminarlar oʻtkazish, oʻquv va ishlab chiqarish amaliyoti, tadqiqot ishlari, kurs va diplom loyiha(ish)lariga rahbarlik qilish va boshqalar vazifalar yuklatilgan. Kathedralar umuminstitut (universitet) va fakultet K.lariga boʻlinadi. Umuminstitut (universitet) Kathedralar oliy oʻquv yurtining barcha yoki koʻpchilik fakultetlarida oʻqitiladigan umumiy ilmiy fanlar, fakultet Kathedralari muayyan fakultetda oʻtiladigan maxsus fanlar bilan shugʻullanadi; 3) xristianlik cherkovida vaʼz etiladigan baland minbar.

Manbalar
Kafel

Kafel (nem. Kachel) — kaminlar, pechlar va bino devorlariga qoplash uchun moʻljallangan keramik (sopol) taxtachalar (qarang Koshin).

Manbalar
Kafillik

Kafillik — jinoyat protsessida ehtiyot choralaridan biri. Surishtiriruvchi, tergovchi, prokuror yoxud sud tomonidan ayblanuvchiga va sudlanuvchiga nisbatan, ular surishtiruv, dastlabki tergov va suddan yashirinishi, haqiqatni aniqlashga toʻsqinlik qilishi yoki jinoiy faoliyat bilan shugʻullanishining oldini olish uchun qoʻllanadi. K.ni muayyan shaxs, jamoat birlashmasi yoki jamoa beradi. K.ka berilayotgan shaxs qanday jinoyat qilganlikda ayblanayotgani va qanday jazoga tortilishi qaqida K.ka oluvchiga tushuntiriladi va undan tilxat olinadi. K.ka oluvchi K.dan voz kechishga haqyai. K.ka olgan shaxs oʻz majburiyatini bajarmasa, qonun boʻyicha javobgarlikka tortiladi (Oʻzbekiston Respublikasi MJK, 208-modda).

Manbalar
Kafolat

Kafolat (fuqarolik huquqida) — 1) mulkiy majburiyatni bajarish, chunonchi qarzni toʻlash usullaridan biri. K. beruvchi oʻzga shaxsning majburiyatini toʻla yoki qisman bajarish masʼuliyatini oʻz zimmasiga olish haqida kreditor bilan yozma shartnoma tuzadi va qarzdor bilan teng javob beradi. U oʻz majburiyatini bajarish uchun qilgan sarflari va koʻrgan zararini qarzdordan undirib olishga haqli (Oʻzbekiston Respublikasi FK, 292— 298-moddalar); 2) K. — biror shaxsning murojaatiga koʻra, uning kreditori talab qilgan maʼlum miqdordagi pulni toʻlash haqida bank va b. kredit muassasasi yoki sugʻurta tashkiloti bergan yozma majburiyat. Buning uchun K. beruvchi haq olishi mumkin (Oʻzbekiston Respublikasi FK, 299—310-moddalar).

Manbalar
Kafolat sugʻurta kompaniyasi

"KAFOLAT" SUGʻURTA KOMPANIYASI — Oʻzbekistondagi ixtisoslashtirilgan davlat-aksiyadorlik sugʻurta kompaniyasi. OʻzR Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 14 martdagi qaroriga koʻra ochiq aksiyadorlik jamiyati shaklida tashkil etilgan. Boshqaruv direksiyasi Toshkent sh.da. Respublikaning barcha viloyatlari markazlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Toshkent sh.da14 filiali, respublika shaharlarida 56 boʻlimi faoliyat koʻrsatadi.

Bankning asosiy aksiyadorlari Oʻzbekiston Respublikasi Moliya vazirligi (hissasi 8,33%), "Oʻzagrosugʻurta" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi (50%), "Oʻzbekinvest" eksport-import milliy investitsiya kompaniyasi (8,33%), "Asakabank" (1,64%), "Ipak nuri" banki (1,67%) va b. Aksiyalarning 30% ochiq sotuvda joylashtirilgan. Respublikada 30 dan ortiq turdagi sugʻurta xizmatlari koʻrsatadi, jumladan, aholi va mulkchilikning barcha shakllaridagi korxonalar mulkini; garovga qoʻyilgan mulkni; fuqarolarning imoratlarini va uy mulki, ularning xoʻjaliklaridagi uy hayvonlarini; jismoniy va yuridik shaxslarning transport vositalarini; yuklarni; havo, temir yoʻl, ichki suv va avtomobil transporti yoʻlovchilarini; fuqarolar hayoti va salomatligini; sportchilarni yigʻinlar va musobaqalar davrida; birja brokerlari; notariuslarning kasb masʼuliyatini va b.ni sugʻurtalashni olib boradi. Kompaniyaning ustav kapitali (mln. soʻm) 600, javobgarlik hajmi summasi 150784,9, sugʻurta mukofotlari summasi 1089,9, toʻlangan qoplamalar hajmi 70,0 (2001).

Manbalar