MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mehnatga qobiliyatsizlik

Mehnatga qobiliyatsizlik - mehnat qilish qobiliyatining yoʻqolishi yoki mehnatga yaroqsizlik. Odatda, kasallik, baxtsiz hodisa, uy-roʻzgʻor yumushlari, ishlab chiqarish (qarang Kasb kasalliklari), homiladorlik, tugʻish, keksalik va boshqa sabablarga koʻra, kishi mehnat qobiliyatini yoʻqotadi. Doimiy va vaqtincha Mehnatga qobiliyatsizlik tafovut qilinadi. Doimiy Mehnatga qobiliyatsizlik

— nogironlikdir- Vaqtincha Mehnatga qobiliyatsizlik toʻliq yoki qisman boʻlib, qisqa muddatda mehnat qobiliyati tiklanishi mumkin. Vaqtincha toʻliq Mehnatga qobiliyatsizlikda biror ishga qobiliyat yoʻqoladi va bemor uyda davolanadi. Sogʻaygach, yana ishini davom ettiraveradi. Qisman vaqtincha Mehnatga qobiliyatsizlikda bemor odatdagi ishni bajara olmaydi, ammo sogʻligiga putur yetmagan holda boshqa ishni bajarishi mumkin. Vaqtincha Mehnatga qobiliyatsizlikni vrach belgilaydi va mehnatga qobiliyatsizlik varaqasi (ishdan ozod qilish va vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik boʻyicha nafaqa olish huquqini beradi) yoki ishdan va oʻqishdan ozod qiladigan maʼlumotnoma berib rasmiylashtiradi. Kasallik yoki ishlab chiqarish va turmushda yuz beradigan baxtsiz hodisalar oqibatida Mehnatga qobiliyatsizlik nafaqa ta-yinlashda, ish sharoitini belgilash, soliq toʻlash, maishiy va tibbiy xizmat koʻrsatish yuzasidan turli imtiyozlar berishda (qarang Sugʻurta) asosiy omil hisoblanadi.

Manbalar
Mehnatga qobiliyatsizlik varaqasi

Mehnatga qobiliyatsizlik varaqasi, kasallik varaqasi (byulleten) — ishchi yoki xizmatchi vaqtincha mehnatga qobiliyatsiz boʻlganda ishlamay turib nafaqa olish huquqini beradigan hujjat. Davlat su-gʻurtasi (qarangSugʻurta) toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq barcha ishchi va xizmatchilarga kasal boʻlganda, baxtsiz hrdisa yuz berganda, homiladorlikda, tugʻishdan keyin, bemor bola yoki boshqa oila aʼzolarini parvarish qilganda, baʼzan sanatoriy va kurortlarda davolanganda ishlamay turib nafaqa olish huquqini beradi. Dastlab Mehnatga qobiliyatsizlik varaqasiv. maʼlum muddatga (6 kungacha) beriladi. Uni ana shu muddatidan ortiq kunga vrachlar konsultatsiya komissiyasi (VKK) uzaytiradi. Homiladorlik va tugʻish boʻyicha Mehnatga qobiliyatsizlik varaqasiv.ni ayollar maslahatxonasi yoki tugʻruqxona vrachi beradi, mudsatini ham oʻzi belgilaydi.

Manbalar
Mehnatni normalashtirish

Mehnatni normalashtirish — maʼlum tashkiliytexnik sharoitlarda muayyan ish hajmini bajarish yoki mahsulot birligini tayyorlash uchun sarflanadigan mehnat hajmini, mex,nat harajatlarini belgilash.

Tor maʼnoda Mehnatni normalashtirish ishlab chiqarish topshiriqlarini yoki aniq operatsiyalarni bajarish uchun zarur boʻlgan vaqt normasini aniqlashdan iborat.

Bozor iktisodiyoti sharoitida korxona va firmalar miqyosida Mehnatni normalashtirish yanada chuqurlashib, rivojlanib boradi. Mehnat borasidagi xizmatlarning oldisotdi jarayonida xodim va ishga yollovchi oʻrtasida ishning vaqti, mazmuni, mavsumiyligi va hajmini aniqlab olish imkonini beradi. Mehnatni normalashtirish eng tejamli mehnat usullarini tanlashda, mehnat taqsimoti va kooperatsiyasining eng maqbul shakllarini, ish joylarini tashkil etish va ularga xizmat koʻrsatishning oqilona tizimini belgilashda qoʻllaniladi. Korxonada Mehnatni normalashtirish ishlab chiqarish jarayonida ishlab chiqarish vositalaridan foydalanib alohida ish va operatsiyalarni bajarishda mehnat harajatlarining optimal darajasini belgilash va shunga amal qilishdir.

Oʻzbekistonda Mehnatni normalashtirish masalalari bilan bevosita Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi shugʻullanadi.

Adabiyot 
 Abdurahmonov Q.X. va boshqa, Mehnat iqtisodiyoti va sotsiologiyasi, T., 2001; Nazarov A.Sh., Normirovaniye truda, T., 1987;Qalandar Abdurahmonov.

Manbalar
Mehrjon

Mehrjon, Mehrgon — kuzgi teng kunlikda kuz bayrami sifatida oʻtkazilgan bayram. Miloddan avvalgi 1 ming yillik boshida bunday kuzgi bayramlar turli joylarda, mas, Eronda va boshqa joylarda M., koʻhna Xorazmda — Chiriruj, Sugʻ-dda esa Nimsarda nomi bilan mashhur boʻlgan. Oʻrta ayerlarda Mehrgon (M.) muhim bayramlardan biri sifatida nishonlanib kelingan. Baʼzi mamlakatlarda Mehrgon davlatning rasmiy bayrami sifatida oʻtkazilgan. Shu maqsadda davlat xazinasidan mablagʻ ajratilgan, sovgʻalar tarqatilgan, yurtga osh berilgan, sayillar, musobakalar, tomoshalar uyushtirilgan. M. qad. dehqonchilik madaniyati bilan bogʻliq bayramdir. Musulmon ulamolari bu bayramni zardushtiylikka daxldor udumlar deb, oʻtkazilishiga qarshilik koʻrsatishgan. Shu boisdan boʻlsa kerak, M. bayramini nishonlash asta-sekin toʻxtagan.

20-asrning 90-yillarqsan M. dastlab Tojikistonda, soʻng Oʻzbekistonda qayta nishonlana boshlandi.

Manbalar 

    

Forscha soʻzlar va iboralar
Mehribonlik uylari

Mehribonlik uylari - yetim va ota-onalarining yoki boshqa qonuniy vakillarining vasiyligisiz qolgan bolalar uchun davlat tomonidan ochilgan taʼlim tarbiya muassasasi. Yetim yoki qonuniy vasiylar qaramogʻida boʻlmagan bolalar, ota-onalari sud hukmi bilan otaonalik huquqidan mahrum qilingan, otaonalari voz kechgan bolalar uchun tashkil qilingan. Mehribonlik uylarida 3 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan sogʻlom bolalar yashashi va tarbiyalanishi uchun zarur sharoitlar yaratiladi. Mehribonlik uylarida tarbiyalanuvchilarni oʻqitish va boqish toʻla davlat taʼminoti asosida belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Mehribonlik uylari 3—7 yoshli bolalar uchun bolalar botasi tartibida, 7—16 yoshli bolalar uchun umumiy oʻrta taʼlim maktabi tartibida ishlaydi hamda maktab taʼlimtarbiyaviy dasturiga muvofiq ish olib boradi. Mehribonlik uylarida tarbiyalanuvchilarning maktab oʻquv dasturini toʻliq oʻzlashtirishlari, ularning mehnat koʻnikmalarini shakllantirish va mustahkamlash, jismoniy kamol topishlari, axloqiy hamda estetik tarbiya olgan barkamol shaxslar boʻlib yetishishlari taʼminlanadi. Shuningdek, yuqoridagi maqsadlarga qaratilgan maʼnaviymaʼrifiy, madaniy-ommaviy tadbirlar olib boriladi. 

Mehribonlik uylari Oʻzbekistonda dastlab 1918-yil yetimxonalar asosida bolalar uyi nomi bilan tashkil etilgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida jangchilarning bolalari uchun maxsus bolalar uylari ochilib, ularda Ukraina, Belarus, Litva, Latviya, Estoniya, Moskva, Leningrad va boshqa shaharlardan keltirilgan bolalar tarbiyalandi. Mustaqillik yillarida Xalq ta'limi vazirligi tomonidan "Bolalar uylari" Mehribonlik uylari deb nomlana boshlandi. 2002-yil Oʻzbekistonda 27 Mehribonlik uylari ishladi, ularda 3650 bola tarbiyalandi. O'zbekiston Respublikasi Farg'ona  viloyati Marg'ilon shahrida joylashgan 1-sonli Mehribonlik uyi ham 1924-yilda tashkil topgan.

Manbalar
Mehr-narse

Mehr-narse (5-asr) — Sosoniylar vaziri. M.-N. Erondagi Fors viloyatining Feruzobod shahrida tugʻilgan, qad. fors shohlari avlodidan. Sosoniy shoh^ar (Yazdigard I, 399—420; Bahrom Goʻr (Varaxran) V, 421—438; Yazdigard II, 439—457) davrlarida vazirlik qilgan. Tabariyiint maʼlumot berishicha: M.N. Zardushtga oʻxshab 1-ko-hin, 1jangchi, 1dehqon boʻlgan, u 3 oʻgʻlidan birini ruhoniylar, 2sini harbiy zodagonlar, 3sini dehqonlar tabaqalarining tepasiga qoʻygan. U xazorapat (shoh gvardiyasi boshligʻi) si-fatida, gvardiyani boshqargan, faqat davlatni boshqaruvchi emas, balki qoʻmondon ham boʻlib ulkan rol oʻynagan. M.-N. oʻz vatanida bir necha bogʻi va otashkadasi bor (oʻzi va oʻgʻillariga atab) qishloqpar qurdirgan. Keyinchalik Fors shahrining gʻarbiy tumanlaridan birida qasr qurdirgan, unda avlodsan-avlodga oʻtib kelgan epik rivoyatlar saqlangan.

Adabiyot 
 Bartold V. V., Sochineniya, t. 7, M., 1971; Lukonin V. G., Drevniy i rannesrednevekoviy Iran, M., 1987.

Manbalar
Mehrob

Mehrob (arab. — harb joyi, janggoh; bu yerda namoz paytida shayton bilan imom oʻrtasidagi urush joyi maʼnosida) — masjidning Makka (Kaba)ga qarata yoʻnaltirib devor ichiga ishlangan ravoq shaklli joy, sajdagoh. yarim aylana, koʻp qirrali, toʻgʻri toʻrtburchak shaklda ishlanib, tepasi ravoq yoki yarim aylana shaklida bezaladi, atrofi hoshiyalangan boʻladi. Ayrim M.lar yogʻoch, ganch, naqshinkor marmar va koshinlar bilan qoplangan, badiiy bezakli ustunlar va ravokdi hoshiyalar bilan bezatilgan. M. islom dinining dastlabki davrlaridan mavjud. Namoz vaqtida imom M.ga oʻtib, kiblaga yuzlanadi va uning orqasidan jamoa boʻlib namoz oʻqiladi.

Manbalar 

Arxitektura
Mehrob (maʼnolari)

Mehrob:

 Mehrob (arab. — harb joyi; bu yerda namoz paytida shayton bilan imom oʻrtasidagi urush joyi maʼnosida) — masjidning Makka (Kaba)ga qarata yoʻnaltirib devor ichiga ishlangan ravoq shaklli joy, sajdagoh.
 Mehrob (yulduzlar turkumi) (lot. Aga) — osmon sferasining Jan.
Mehrobi

Mehrobi — mehrob shaklidagi naqsh turi; amaliy bezak sanʼati (kashtadoʻzlik, kandakorlik, kulollik, yogʻoch oʻymakorligi va boshqalar) va meʼmorlikda keng tarqalgan.

Manbalar 

Arxitektura
Mehtar

Mehtar (fors. — ulugʻ, janob) — saroy mansablaridan biri. Somoniylar davlatida boobroʻ shaxslar, davlat arkonlari. Baʼzi manbalarda M. "qishloq oqsoqoli" yoki "otboqar, sayis" — maʼnolarida ham qoʻllanilgan. Buxoro xonligida M. hukmdorga yaqin 4 davlat mansabdorlaridan ikkinchisi boʻlib, baʼzan u oliy farmonga muvofiq, saroyga otdan tushmagan holda kirishga haqli hisoblangan. M. zimmasiga zakotdan, shuningdek, tovar, aqcha, don, chorva singari tushumlarning qonunga binoan, zarur oʻrinlarda ishlatishni nazorat qilish vazi-fasi yuklatilgan; 2) Qoʻqon va Xiva xonliklarida davlat xazinachisi; 3) oʻtmishda xon saroyida xizmat qiluvchi surnaychi, karnaychi, nogʻorachi va doirachilardan iborat sozandalar guruhining yetakchisi va boshligʻi. M.lar eng mohir, tajribali, maxsus surnay yoʻllarini va nogʻora usullarini puxta egallagan ustoz surnaychi yoki nogʻorachilardan tayinlangan. Xalq orasida tarqalgan qoʻgʻirchoq oʻyinlari tomoshalariga joʻr boʻluvchi, shuningdek, toʻybazmlarda, milliy bayramlarda, sayillarda ishtirok etuvchi surnaykarnay-nogʻora dastasining boshligʻi ham M. deb yuritilgan.

Manbalar
Mehtar Qosim koʻprigi

Mehtar Qosim koʻprigi — 16-asrning 2-yarmiga oid gidrotexnika inshooti — gʻisht koʻprik; 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida vayron boʻlgan. Qoldiqlari Buxorodan 22 km shim.sharqda, Buxoro—Gʻijduvon—Samarqand yoʻli orqasida (Qavola va Chorbogʻ qishlokdari oraligʻida Qorakoʻldaryoning eski oʻzani tubida) saqlanib qolgan. Bunday qad. suv inshootlari manbalarda „Qantara“, „Sari pul“, „Puli sangin“, „Tosh koʻprik“, „Gʻisht koʻprik“, „Taxta pul“, „Pul sirot“ nomlari ostida tilga olinadi. Bu tarixiy inshoot Buxoro aholisi oʻrtasida Sari puli Mehtar Qosim nomi bilan mashhur boʻlgan. Nomlanishicha, dare ustida bino qilingan bu koʻprik Buxoro amirligi zakotchisi Mehtar Qosim mablagʻiga qurilgan. 18-asr muallifi Mirza Badiʼ devonning yozishicha, bu inshoot 11 ravoqli boʻlgan. 1962-yil akad. Ya. Gʻulomov boshliq Mohondaryo arxeologik ekspeditsiyasi tomonidan uning 2 ravogʻi poydevorlarining qoldiqlari Qorakoʻl daryo oʻzani tubidan topib tekshirilgan. Ravoq poydevorlari oraligʻi 6 m, ravoq poydevori har birining eni 3 m, uz. esa 8 m ga teng boʻlib, suvga chidamli qurilish qorishmasi — qir bilan toʻrtburchak shaklida pishiq gʻishtlardan ishlangan. Qurilish qorishmasi ohak, pista koʻmir va ganch aralashmasidan tayyorlangan. 26—26*27—27— 5 sm hajmdagi pishiq gʻishtlarning mu-stahkamligi oʻrtacha 150 kg/sm² ni tashkil etadi. Saqdanib qolgan qismlarining oʻlchamlariga qarab hisoblaganda, koʻprikning uz. 120 m, eni 6 m boʻlgan. Bu inshootdan oʻz davrida aholi va transportlar qatnovi bilan bir qatorda Zarafshon daryosi oqimini oʻlchash va uni dehqonchilik tumanlariaro taqsimlashda ham foydalanilgan. Mirza Badiʼ devonning „Majmaʼ ul-arqom“ asarida koʻrsatilishicha, Zarafshon oqimining 11 ravoqqa teng suvi sugʻorish mavsumida Buxoro miroblari tomonidan M.Mehtar qosim koʻprigidan oʻtkazilib, Romitan, Jondor va Qorakoʻl tumanlariga taqsimlanib berilgan.

Adabiyot 
 Mirza Badi’divan, Madjmaʼ al arkam („Predpisaniya fiska“) (Priyomi dokumentatsii v Buhare XVIII v.), Faksimile rukopisi [Vvedeniye, perevod, primechaniye, prilojeniye A. B. Vildanovoy], M., 1981;Muhammadjonov A., Oʻzbekistonning qadimgi gidrotexnika inshootlari, T., 1997.

Abdulahad Muhammadjonov.

Manbalar 

Binolar
Arxeologiya
Buxoro viloyati
Myobius yaprogʻi

Myobius yaprogʻi - eng sodda bir tomonli sirt; AVVA’ toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi qogʻoz Tasmanii g AV va A’ V" tomonlarini, A va V nuqtalar mos ravishda V" va A’ nuqtalar bilan ustma-ust tushadigan qilib yopishtirish natijasida hosil boʻladi. Agar Myobius yaprogʻi ni oʻrta chizigʻi boʻyicha kesilsa, u 2 boʻlakka ajralib ketmaydi, balki chegaraviy chiziqlari ikkita boʻlgan 2 tomonli sirt hosil boʻladi. Myobius yaprogʻini birinchi boʻlib bir-birlaridan mustaqil ravishda nemis matematiklari A. Myobius va I. Listinglar kashf qilishgan.

Manbalar
Myoziya

Myoziya — Quyi Dunay va Bolqon togʻlari oraligʻidagi tarixiy viloyat. Da-stlab frakiy qabilalar (myozlar, getlar, besslar va boshqalar) joylashgan. Miloddan avvalgi 7—6-asrlarda M. hududini yunonlar oʻzlashtirganlar, miloddan avvalgi 1-asr oxiridan Rim hukmronligi ostida boʻlgan. 4-asrda gotlar, 6—7-asrlarda slavyan qabilalari joylashib olgan.

Manbalar 

Tarixiy viloyatlar
Yevropa
Hermann Joseph Muller

Hermann Joseph Muller (1890.21.12, Nyu-York — 1967.5.4, Indianapolis, Indiana shtati) — amerikalik genetik. Radiatsion genetika asoschilaridan. 1933—37 yillarda SSSRda ishlagan. Texas (1925-32), 1945-yildan Indiana shtatidagi universitet professor Rentgen nuri taʼsirida sunʼiy mutatsiyalar paydo qilish mumkinligini tajribada isbotlagan (1927). Irsiyatning xromosoma nazariyasi kashfiyotchilaridan. Nobel mukofoti laureata (1946).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1890-yilda tugʻilganlar
1967-yilda vafot etganlar
21-dekabrda tugʻilganlar
5-aprelda vafot etganlar
Amerikalik ateistlar
Amerikalik olimlar
William P. Murphy

William Parry Murphy (1892.6.2,—1987.9.10) — amerikalik vrach va patolog. Oregona universiteti va Bostondagi Garvard tibbiyot maktabini tugatgan; shu maktabda professor (1940—50). Ilmiy ishlari qandli diabet va qon kasalliklari, jumladan, anemiyaga bagʻishlangan. Pernitsioz anemiyani davolashda "jigarli parhez"ni kashf qilgan. Nobel mukofoti laureati (1934, J. Maynot va J. Uipl bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
6-fevralda tugʻilganlar
1892-yilda tugʻilganlar
9-oktyabrda vafot etganlar
1987-yilda vafot etganlar
Rudolf Mössbauer

Rudolf Lyudwig Mössbauer (1929.31.1, Myunxen) — nemis fizigi. Myunxen oliy texnika bilim yurtini tugatgan (1955) dan soʻng, Geydelbergdagi M. Plat nomli institutda, Myunxen oliy texnika bilim yurtida (1977-58, 1964-yildan), AQSHdagi Kaliforniya texnologiya institutida (1960— 64) ishlagan. Ilmiy ishlari gamma spektroskopiya, yadro fizikasi va qattiq jism fizikasiga oid. 1958-yilda qattiq jismning atom yadrolari tomonidan u-kvantning rezonans yutilishi hodisasini ochdi, bu Myossbauer effekti nomini olgan. Nobel mukofoti laureati (1961).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
	

Nemis fiziklari
Mialgiya

Mialgiya (yunoncha: mys — muskul va algos — ogʻriq) — muskullardagi ogʻriq. U oʻtkir va kucheiz boʻlib, koʻpincha, boʻyin, koʻkrak qafasi, tana, bel, oyoq-qoʻl muskullarida kuzatiladi. Kasallik keskin harakat qilganda, sovuq kotganda, muskullar zoʻriqqanda, shikastlanishda va boshqa hollarda paydo boʻladi. Bemor harakatlanganda yoki ogʻir yuk koʻtarganda ogʻriq zoʻrayadi.

Davosi M.ga sabab boʻlgan omilni aniqlash va bartaraf etishdan iborat. Asosan, quruq issiq qilinadi. MIASS — Rossiya Federatsiyasi Chelyabinsk viloyatidagi shahar. Miass daryosi sohilida. Aholisi 166,9 mingkishi (1998). M. 1773-yilda mis zavodi qurilishi munosabati bilan vujudga kelgan (19-asr boshida yopilgan), shuningdek, oltin qazib olish markazi sifatida ham mashxur. Ikkinchi jahon urushi yillarida (1941—45) Moskvadan evakuatsiya qilingan uskunalardan birinchi Ural avtomobilsozligi — yuk avtomobillari zavodi qurilgan. Shuningdek, "Miasselektroapparat", yogʻochsozlik va boshqa zavodlar bor. Shahar atrofidan oltin, talk, marmar qazib chiqariladi. Chelyabinsk politexnika institutining kechki fakulteti, geologiyaqidiruv va avtomexanika texnikumlari, ped. va musiqa bilim yurtlari, oʻlkashunoslik va mineralogiya muzeylari hamda M. yaqinida Ilmen mineralogiya qoʻriqxonasi mavjud.

Manbalar
Migmatit

Migmatit (migma — qorishma) — granit tomirchalari bor metamorfik togʻ jinsi. Granit tarkibli magmaning suyuq qatlamlari metamorfik jins (slanets)lar qatlamlari orasiga kirib qolishidan hosil boʻladi. M.ni oʻrganish magmatik jinslarning tarkibi va ular bilan bogʻliq konlarni qidirib topishda muhim ahamiyatga ega.

Manbalar
Migratsiya

Migratsiya ( — koʻchaman, joyimni oʻzgartiraman):

 aholining bir joydan ikkinchi joyga koʻchishi (qarang Aholi migratsiyasi);
 hayvonlarning yashash muhiti sharoiti yoki rivojlanish sikli oʻzgarishi bilan bir geografik hududdan ikkinchisiga koʻchishi (qarang Hayvonlar migratsiyasi);
 kimyoviy elementlarning yer qobigʻida yoki yer yuzasida oʻz joyini oʻzgartirishi (qarang Elementlar migratsiyasi);
 energiyaning bir zarrachadan boshqasiga oʻtishi (qarang Energiya migratsiyasi);
 kapitalning qoʻshimcha qiymat olish va siyosiy maqsadlarda bir mamlakatdan boshqasiga muntazam chiqib turishi.

Manbalar
Migren

Migren (), miya ogʻrigʻi yoki gemikraniya – oʻqtin-oʻqtin tutadigan bosh ogʻrigʻi. Aksari ayollarda uchraydi. Kasallikka, asosan, qon tomir tonusini boshqarib turadigan nerv ishining buzilishi, koʻpincha, oilada va naslda qon tomir kasalligiga beriluvchanlik sabab boʻladi. Migren aksari balogʻatga yetish davrida kuzatiladi. Kasallik xuruji, odatda, asabiylashish natijasida yoki oʻta charchash oqibatida roʻy beradi. Xurujning tutish muddati, uning ogʻirengilligi yosh ulgʻayishi bilan oʻzgaradi. Bu – turmush tarziga, mehnat va dam olish rejimiga rioya etmaslik, muntazam ovqatlanmaslik, chekish, shovqin, ravshan yorugʻlikka, xotinqizlarda esa hayz sikliga bogʻliq. Xuruj oldidan bemor, koʻpincha, tashnalik, ochiqish sezadi, kayfiyati oʻzgaradi, mudroq bosadi va h.k. Ogʻriq tutganda koʻz oldi jivirlab, har xil narsalar koʻrinadi.

Migrenda, odatda, har doim boshning oʻng yoki chap yarmi (koʻpincha, chakka qismi) ogʻriydi, bosh aylanadi, yoruqqa qaray olmaydi, bemorning koʻngli aynib, qayt qiladi, shundan keyin ogʻriq bir oz bosiladi.

Migren xuruji 2–3 soatdan bir necha sutkagacha choʻzilishi mumkin. Xurujlar oʻrtasidagi davrda bemor butunlay sogʻlom boʻladi. Migrenning miyacha (asinergiya va boshqalar) va koʻzga aloqador (diplopiya, ptoz) xillari bor.

Davosi 
Qon tomirlarni kengaytiruvchi, ogʻriq qoldiruvchi preparatlar, shuningdek, fizioterapiya va yena sanchib davolash buyuriladi. Bemor vrach nazorati ostida davolanishi lozim.

Yana qarang 
 Ishias
 Nevralgiya
 Radikulit
 Polinevrit
 Miningit
 Leptomeningit
 Insult

Manbalar 

Simptom:Bosh ogʻrigʻi
James Meade

MID (Meade) Jeyms Eduard (1907.23.6, Suonije, Dorset grafligi, Buyuk Britaniya — 1995.22.12) — ingliz iqtisodchisi. 1937-yilda Millatlar Ligasi kotibiyatida "Jahon iqtisodiy sharhi" nashri muharriri. 1940-yilda Angliyaga qaytib kelib, J. M. Keyns guruhida Xalqaro valyuta fondini tashkil etish orqali xalqaro moliyaviy va savdo tizimini qayta qurish muammolari bilan shugʻullandi. Buyuk Britaniya Vazirlar Mahkamasi Kotibiyatining iqtisodiy boʻlimi direktori (1940—45), London iqtisodiy maktabi professor (1947—57), Kembrijunti siyosiy iqtisod professor (1957—1969).

Asosiy asarlari: "Iqtisodiy siyosat nazariyasi I. Toʻlov balansi" (1951), "Xalqaro savdo geometriyasi" (1952), "Iqtisodiy siyosat nazariyasi P. Savdo va farovonlik" (1955), "Bojxona ittifoqlari nazariyasi" (1955),"Iqtisodiy oʻsishning neoklassik nazariyasi" (1961), shuningdek, siyosiy iqtisod tamoyillari tadqiq etilgan "Oʻsayotgan iqtisodiyot" (1968), "Boshqariladigan iqtisodiyot" (1970), "Barqaror iqgisodiyot" (1971), "Adolatli iqtisodiyot" (1975), "Talabni boshqarish" (1983) va boshqa

M. xalqaro savdo nazariyasini yaratdi, ichki iqtisodiyot va tashqi savdo operatsiyalari oʻrtasidagi muvozanat shartlarini, iqtisodiy siyosatning samarali vositalarini tahlil etdi. Xalqaro savdoning raqobatbardosh ichki bozorlarga ega boʻlmagan mamlakatlar aholisining turmush darajasiga taʼsirini asoslab berdi, ichki iqtisodiy siyosat va daromadlarning taqsimlanishi, kapital jamgʻarish muammolarini tadqiq qildi. Nobel mukofoti laureati (1977, B. Olin bilan birgalikda).

Manbalar 

Olimlar
Aleksandr Middendorf

Aleksandr Fedorovich Middendorf (1815.6.8, Peterburg - 1894.16.1, Xellenurme, Estoniya) — rus tabiat-shunosi va sayyoh. Peterburg Fanlar akademiyasi akademik (1850). Derpt (Tartu) universitetini tugatgan (1837). 1842-45 yillarda Shimoliy va Sharqiy Sibir hamda Uzoq Sharqqa sayohat qilgan. Middendorfning toʻplagan maʼlumotlari oʻsha davrda Sibirning tabiiytarixiy tavsifiga oid eng mukammal hisobot boʻlgan; ayniqsa, Sibirda abadiy muzloq yerlarning tarqalishi va oʻsimlik qoplamining zonal taqsimlanishi haqidagi xulosalari muhim hisoblangan. 1870-yilda Baraba dashtini tadqiq qilgan, 1877—78 yillarda Fargʻona vodiysini oʻrgangan. Middendorf nomiga Novaya Zemlya arxipelagidagi burun, Taymir yarim oroldagi qoʻltiq qoʻyilgan. Asosiy ilmiy ishlari: "Sibirning shimoli va sharqiga sayohat" va "Fargʻona vodiysi ocherklari" dir.

Adabiyot 
 Leonov N. I., Aleksandr Fedorovich Middendorf, M., 1967.

Manbalar 

 

Sayyohlar
1815-yilda tugʻilganlar
1894-yilda vafot etganlar
Midzoguti Kendzi

Midzoguti Kendzi (1898.16.5, Tokio — 1956.24.8, Kioto) — yapon kinosining eng yirik vakillaridan. "Sevgi qaytgan kun" uning birinchi filmidir (1922). 20-yillar anʼanaviy hayot bilan zamonaviy dunyoqarashning toʻqnashuvi M. ijodining asosiy mav-zusiga aylandi. "Elegiya Naniva", "Yokixi", "Saykaku", "Gionlik opasingillar", "Tuman ichra oy", "San-syo" boshqaruvchisi", "Qizil fonarlar rayoni" kabi filmlari yapon kinosida realizm choʻqqisiga koʻtarildi.

Manbalar
Midiya

Midiya — Eron togʻligining shim.-gʻarbiy qismidagi tarixiy viloyat; qadimda qabilalar ittifoqi nomi, soʻngra poytaxti Ekbatona (hozirgi Hamadon) boʻlgan podsholik (miloddan avvalgi 7-asr 70-yillari — 6-asr oʻrtalari). Dastlab M.liklar miloddan avvalgi 9-asrning 2-yarmiga oid ossuriy yilnomalarida qayd etilgan. Aftidan, qabila ittifoqi mahalliy tub qabilalar uyushmasidan tashkil topgan; biroqmil. av. 9—8-asrdayoqyangi qabilalar kelishi bilan bu ittifoqda M.dagi forsiyzabon qabilalar ustunlik qila boshlagan. M.liklar 9—8-asrlarda harbiy demokratiya sharoitida yashaganlar. Bu ibtidoiy jamiyatdan ilk qulchilikka oʻtish davri edi. Jamiyatning iqtisodiy asosini dehqonchilik va chorvachilik (ayniqsa, yilqichilik) tashkil qilgan, shuningdek, hunarman-dchilik turlari ham taraqqiy etgan. Miloddan avvalgi 9—8-asrlarda M.liklar ularning bir qism yerlarini bosib olgan Ossuriyaga qarshi ayovsiz kurash olib borganlar. Ossuriya asoratidan xalos boʻlgach, Gerodotning maʼlumotiga koʻra, M. podsholigi barpo etilib uning birinchi podshosi Deyok (miloddan avvalgi 727—675) boʻlgan. Ossuriy manbalariga koʻra, esa, M. podsholigi miloddan avvalgi 7-asrning 70-yillarida vujudga kelgan, bunda Ossuriyaga qarshi kurashda M.liklarni kelgindi qabilalar — kimmeriylar va skiflar qoʻllab-quvvatlashgan. Kiaksar M.ning eng buyuk podshosi boʻlgan. Uning davri (625/4— 584)da harbiy islohot oʻtkazilib, qabilalardan toʻplanadigan qoʻshin oʻrniga muntazam qoʻshin barpo etilgan. M. kichik bir podsholikdan qad. Sharqning qudratli saltanatiga aylangan. Qisqa vaqt ichida M. Manani egallab,  Bobil bilan ittifoqlikda Ossuriya davlatini tormor etgan, Urartu va boshqalarni bosib olgan. M. saltanatining hududi Gʻarbda — Galis daryosi (hozirgi Kizil irmoq), Sharqsa — Oʻrta Osiyo va ehtimol Afgʻonistonni qamrab olgan. Miloddan avvalgi 6-asr oʻrtalarida M.da ichki siyosiy vaziyat keskinlashgan. Miloddan avvalgi 550 yilda M. forslar tomonidan bosib olinib, satrapiya sifatida Axomaniylar davlati tarkibiga kiritilgan. Mustaqil M. davlati faqat miloddan avvalgi 4-asrning soʻnggi choragida, sobiq M.ning bir qismida, Jan. Ozarbayjon (ilgarigi Mana)da tiklangan. U keyinchalik M. yoxud Kichik M., M. Atropatenasi, Atropatena deb atala boshlagan.

M. qad. davrning siyosiy, iqtisodiy va madaniy tarixida muhim oʻrin egallagan. M.da zardushtiylik keng tarqalgan. Atropatenadagi M.liklarning bir qismi mahalliy kutiy — lullu-bey va manney — matiyen qabilalari bilan aralashib qad. Ozarbayjon (ozariy) xalqining etnogenezida muhim rol oʻynagan.

Manbalar 

Tarixiy viloyatlar
Eron tarixi
Ozarbayjon tarixi