Birjand

Birjand (, shuningdek, Bīrjand va Birdjand nomi bilan romanizatsiya qilingan) — Eronning Janubiy Xuroson viloyatining markazi. Shahar oʻzining zaʼfaron, zirk, jujube va qoʻlda toʻqilgan gilam eksporti bilan mashhur. Birjand 2013-yilda 187 020 aholiga ega edi.

Tarixi 

Tarixiy adabiyotlarda shahar haqidagi ilk maʼlumot Yoqut Homaviyning (XIII asr) mashhur „Mojem Alboldan“ kitobida uchraydi. Unda Birjand Qohistondagi eng goʻzal shahar sifatida keltirilgan. Bundan oldin Birjand shahar sifatida emas, balki qishloq birlashmasi sifatida katta va muhim oʻringa ega boʻlgan. Biroq Birjand geografik hududi Birjand shahri paydo boʻlishidan ancha oldin oʻzining tarixiy va siyosiy ahamiyatiga ega edi.

Iqlimi 
Birjand sovuq yarim qurgʻoqchil iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi BSk). Kunduzgi va tungi harorat oʻrtasida sezilarli farq bor. Yogʻingarchilik asosan qish va bahor oylarida kuzatiladi.

Davlat xizmatlari

Munitsipalitet 
1310-yilda Hakim Nazariy maqbarasi yonida Birjand munitsipaliteti ochilib, 12 nafar xodim bilan faoliyatini boshlagan. Birjandning birinchi hokimi janob Afshar bo‘lib, olti yil hokimlik qilgan.

Universiteti 
1975-yilda doktor Muhammad Hasan Ganjidan soʻng Assadolloh Alam vaqf soligʻidan toʻplangan pulga Birjand oliy taʼlim instituti tashkil etildi. Ushbu universitet matematika, fizika va kimyo yoʻnalishlari boʻyicha 120 talabani qabul qilish bilan boshlangan va hozirda rasman Birjand universiteti sifatida tanilgan.

Aeroporti 
Birjand shahri va mamlakat sharqidagi siyosiy va harbiy vaziyat tufayli shahar shimolidagi 150 gektar maydonda Birjand aeroporti tashkil etilgan.

Bojxona 
Hindiston va Afgʻoniston subkontinentiga tovarlarni tashish, eksport qilish va import qilishni osonlashtirish uchun Birjand bojxona boshqarmasi tashkil etilgan. Bu bojxona oʻz faoliyatini Dareh va Gezik bojxona boʻlinmalari bilan boshlagan.

Imom Rizo kasalxonasi 
Bog‘i Anoriy nomi bilan mashhur bo‘lgan Alam oilasiga tegishli yer va vaqflardan birida Imom Rizo kasalxonasi tashkil etilgan. Bu shifoxona Birjand shahridagi bemorlardan tashqari, Xuroson viloyatining janubiy shaharlaridagi boshqa bemorlarni ham qabul qilgan.

Taʼlim 
Ayrim manbalarda XIX asr oʻrtalarida Birjanddagi Shokatiya maktabi Tehrondagi Dorilfunun bilan birga Erondagi birinchi zamonaviy davlat oliy taʼlim maktablari boʻlgan.

Shaharda quyidagi universitetlar va ilmiy muassasalar mavjud:

 Birjand universiteti 
 Birjand Texnologiya Universiteti 
 Birjand tibbiyot fanlari universiteti 
 Payame Nur universiteti 
 Birjand Islomiy Azad universiteti 
 Amaliy fan va texnologiya universiteti (janubiy Xuroson filiali)
 Tarbiati Muallim akademiyasi
 Amuzeshi Ali akademiyasi
 Amuzeshi Mudiriat Dolaty akademiyasi

Taniqli odamlar 

 Abd al-Ali al-Birjoniy XVI asr falakshunos olimi
 Hakim Nezari Quhestoniy
 Ibn Hessam Xusfiy
 Amir Shokat Ul-Molk Alam
 Amir Ali Xon Sheybani PhD, Zob Ahan Esfahan (Esfahan Steel Company) asoschisi va birinchi bosh direktori
 Sayid Muhammad Tadayyon
 Asadolloh Alam Pahlaviylar sulolasi davrida Eron bosh vaziri
 Sayyid G‘ulom Rizo Saidiy yozuvchi
 Muhammad Xaggou bastakor
 Sima Bina Eron milliy musiqasi xonandasi
 Ahmad Kamyabi Mask yozuvchi va taniqli teatr olimi
 Murtazo Hassanpur birinchi eronlik erkak hamshira
 Muhammad Hasan Ganji geograf
 Muhammad Ismoil Rezvoniy tarixchi
 Muhammad Rizo Hafizniya
 Gʻulom Husayn Shokouey

 Kazem Motamadnejad
 Shoh Sayid Ali Kazimi Pahlaviylar sulolasi davrida Moud va Birjanddagi rahbar
 Muhammad Husayn Oyatiy
 Sayid Hasan Tahamiy
 Ardalan Shoja Kaveh aktyor

Manbalar 

Eron shaharlari