MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oshlovchi moddalar

Oshlovchi moddalar — teri va moʻynani oshlashda ishlatiladigan moddalar. Oshlovchi moddalar mineral va organik turlarga boʻlinadi. Xrom, alyuminiy, sirkoniy, titan, kremniy, temir birikmalari mineral Oshlovchi moddalarga kiradi. Bu birikmalarning koʻpchiligi sulfat kislota tuzlari boʻlib, suvli eritmalar holida ishlatiladi. Xrom birik-malari teri va moʻynalarning barcha turini oshlashda keng qoʻllanadi. Sirkoniy birikmalari terini chidamli va sirtini silliq qiladi.

Organik. Oshlovchi moddalar hayvon, sunʼiy va sintetik turlarga boʻlinadi. Turli baliqlar va dengiz hayvonlarining yuqori toʻyinmagan yogʻlari hayvon Oshlovchi moddalariga mansubdir. Ular zamshani oshlashda qoʻllanadi. Oʻsimlik Oshlovchi moddalariga kiradigan tannidlar oʻsimlik organlarida boʻladi. Turli oʻsimliklardan olingan tannidlarning tarkibi turlicha, ular gidrolizlanadigan, kondensirla-nadigan va aralash xillarga boʻlinadi. Tannidlar eritmasini har qanday turdagi terini oshlashda ishlatish mumkin.

Sunʼiy Oshlovchi moddalar yuqori molekulali moddalar boʻlib, organik xom ashyolarni qayta ishlovchi sanoat chiqindilaridan iborat. Sunʼiy Oshlovchi moddalar ishlatish oson boʻlishi uchun konsentrlanadi, baʼzida esa tozalanadi. Sellyulozani qayta ishlashda hosil boʻlgan sulfit-sellyuloza ekstrakti sunʼiy Oshlovchi moddalarning yaqkrl vakilidir. Bu xil Oshlovchi moddalar teri yarim fabrikatiga tannidlarga Karaganda tez singadi.

Sintetik Oshlovchi moddalar yoki sintanlar turli organik birikmalardan olinadigan Oshlovchi moddalardir. Fenol va uning xreilalari, aromatik uglevodorodlar, naftollar, sulfonlar, lignosulfon kislotalar, formalin, mochevina va boshqa sintanlarning asosiy xom ashyosi hisoblanadi. Sintanlarning oʻsimlik Oshlovchi moddalar bilan birga ishlatiladigan xili ham bor. Yukrri sifatli sintetik Oshlovchi moddalar olini-shi natijasida qimmatbaho eman da-raxti ekstrakti ishlab chiqarish keskin ravishda kamaydi. Oshlovchi moddalarning turi koʻpaydi, xos-salari va sifati yaxshilandi va teri ishlab chiqarish jarayoni tezlashdi.

Xinon va formaldegid ham oshlash xossasiga ega boʻlgan oddiy organik birikmalardir. Ular tannidlar va xrom birikmalari bilan birgalikda oshlashda ishlatiladi.

Manbalar
Oshogbo

Oshogbo — Nigeriyaning jan.garbiy qismidagi shahar, Oshun daryosi boʻyida. Aholisi 650 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻli va avtomobil yoʻllari tuguni. Kakao, moyli palma mevasi, paxta, tamaki yetishtiriladigan qishloq xoʻjaligi rayonining yirik markazi. Tamaki va paxta tozalash korxonalari bor. Shaharga 17-asrda asos solingan.

Manbalar
Oshxona (tosh davri manzilgohi)

Oshxona — soʻnggi mezolit davri manzilgohi. Sharqiy Pomirdagi Mirkansuv daryosining oʻng irmogʻi havzasida, Uysu muzligi (Tojikiston)dan 12 km uzoqlikda (dengiz sathidan 4100 m balandlikda) joylashgan. Tosh qurol ishlaydigan ustaxona va manzilgoxdan iborat. 1957-yil V. A. Ranov boshchiligidagi Tojikiston FA arxeologik otryadi oʻrgangan.

O.dan mezolitdan ilk neolitga oʻtish davrini kamrab oluvchi 4 ta madaniy qatlam ochilgan. O. materiallari kvars va chaqmoqtosh qurollarga arxaik paleolit usuli bilan ishlov berilganli-gini va mikrolitlgf, nukleuslar paydo boʻlayotganligini koʻrsatadi.

Manbalar 

    

Arxeologiya
Tojikiston tarixi
Oshhalol

Oshhalol, oshiqalol, oshalol — Oʻrta Osiyo xalklarida, jumladan, oʻzbeklarda podachilarga taom berish odati. Oʻtmishda qishloqlarda moli kam oilalar oʻz mollarini (koʻpincha qoramollarini) birlashtirib poda tashkil etganlar. Erta bahorda jamoa yigʻinida qishloq podasini boqish uchun kam-bagʻalroq va tajribali bir kishi podachi qilib tanlangan. Podachi oʻz mehnati evaziga (mol boshi va katta-kichikligiga qarab) har oyning oxirida kelishuvga koʻra, natura (don) yoki pul olishdan tashqari mol egalaridan har chorshanba kuni bitta non (mol soniga qarab), juma yoki yakshanba — bozor oqshomi kunlarida esa pishirilgan taom olgan. Odatda kechqurun poda kayt-ganda podachining oʻgʻillari xonadonma xonadon yurib O. yiqqanlar. Mol egalari O. sifatida ularga goʻja, ayron yoki non berishgan. Podachi taomlarni oilasi bilan tanovul qilib ortganini esa yaylovga olib chiqqan. Shu boisdan ham podachiga beriladigan bu taom O. (yaʼni, podachining halol mehnati uchun berilgan osh, taom), deb atalgan.

Manbalar
Oyat

Oyat (arab. — ilohiy belgi, moʻʼjiza) — Qurʼon suralarining bandi. Islomga koʻra, O. Allohning oʻz elchisi Muhammadga vahiy qilib, bandalarga qoʻllanma sifatida yuborgan farmoyishi, moʻʼjizasi. Qurʼonning 7-asrga oid ilk nusxalaridayoq suralar O. larga boʻlingan va har sura doirasida tartib bilan raqamlangan. O.larning ayrimlari qisqa iboradan, baʼzilari bir necha jumladan tashkil topgan. Qurʼon O.larining soni 6236 ta ekani koʻproq manbalarda qayd etilgan. Ayrim O.lardan masjidlar, islom mamlakatlaridagi rasmiy idoralar va xususiy uylarning ichki va tashqi bezagi sifatida foydalaniladi. Qabrtoshlarga ham O. yozish uchrab turadi. Bir kancha O.lar va ularning qismlariga moʻʼjizakor, sexrli kuch sifatida qaralib, ulardan tumor qilingan; bunday O.lar oyat-ul hafz (himoyalovchi O.), oyat-ush shifo (shifo O.) deb ataladi.

Manbalar
Oyatulloh

Oyatulloh (arab. — Alloh moʻʼjiza-si) — shialikda mustaqil fatvo berish huquqiga ega boʻlgan diniy olim (mujtahid)larining unvoni. O. istilohi shu maʼnoda 19-asrning 2-yarmida ishlatila boshlagan. 20-asrning 40-yillaridan esa keng qoʻllanilmoqda. O.lar dindorlar orasida katta obroʻga, shialik tarqalgan davlatlarda (Eron, Iroq) siyosiy taʼsirga ham ega. O. unvoni yuzlab ulamolarda bor. Ulardan bir nechasi "Oyatullohi uzmo" ("Buyuk O."), eng yuksak obroʻga ega boʻlgan bittasi "Marjai taqlid" ("Taqlid qilinadigan inson") deb ataladi va u barcha shialarning oliy rahnamosi deb taniladi (yana qarang Ruhulloh Xumayniy).

Manbalar
Oq ayiq

Oq ayiq () — ayiqsimonlar oilasiga mansub sut emizuvchi; baʼzan alohida Thalarctos urugʻiga ajratiladi. Gavdasining uzunligi 2—2,5 m, baʼzan 3 m gacha, balandligi (yagʻrinidan) 1,5 m gacha, vazni 800 kg gacha. Yungi oq, baʼzan limon yoki kulrang tusda. Tovoni va panjalarining osti yung bilan qoplangan. Arktika faunasining tipik vakili, suzuvchi muzliklar va Shimoliy Muz okeani sohalari yaqinida yashaydi. Yaxshi suzadi va shoʻngʻiydi. Asosiy ozigʻi — tyulenlar.

Past haroratga yaxshi moslashgan, gavdasi massasining 40 % ini yogʻ tashkil etadi. Atrof muhit harorati —50° gacha pasayganida ham tanasidagi gaz almashinuvi kuchaymaydi, yaʼni termoregulyasiya uchun qoʻshimcha energiya sarflamaydi. Mart—aprel oylarida urchiydi. Urgʻochisi 2 yilda bir marta (dekabr—yanvarda) 1—3 ta koʻzi yumuq bola tugʻadi. Boʻgʻoz urgʻochisi qor ostidagi inida qishki uyquga ketadi va faqat mart—aprelda bolalari bilan inidan chiqadi va kezib hayot kechiradi. Bolalari 1,5 yilgacha onasiga ergashib yuradi. Oq ayiqni terisi va goʻshti uchun koʻp ovlanadi. 1956-yildan ovlash man qilingan. 1976-yildan xalqaro muhofazaga olingan, Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Sinonimlari 
 Ursus eogroenlandicus
 Ursus groenlandicus
 Ursus jenaensis
 Ursus labradorensis
 Ursus marinus
 Ursus polaris
 Ursus spitzbergensis
 Ursus ungavensis
 Thalarctos maritimus

Galereya

Adabiyotlar

Manbalar

Havolalar 

 Milliy yovvoyi hayot federatsiyasi: Oq ayiq 
 ARKive — Oq ayiq (Ursus maritimus) suratlari va u toʻgʻrisidagi filmlar 
 BBC Nature: Oq ayiq toʻgʻrisida yangiliklar va video kliplar 
 Oq ayiqlar populyatsiyasi, saqlanishi va DNK tadqiqotlarini moliyalashtiruvchi „Polar Bears International“ shirkati tarafidan olingan fotosuratlar va videolar 

Oq ayiqlar
Hayvonlar
Ayiqsimonlar
Ayiqlar
Oq akatsiya

Oq akatsiya, soxta akatsiya (Robinia pseudoacacaia L.) — dukkakdoshlar oilasiga mansub daraxt turi. Boʻyi 20—30 m. Bargi uzun bandli, uz. 10—25 sm, patsimon murakkab; har bir bargi 5—12 juftgacha yaproqchali. Gullari oq, hidli, shirali, toʻpguli shingilsi-mon. Dukkagi tuksiz, uz. 5—7 sm. Aprelning oxiri — mayning boshida gullaydi, oktabrda meva tugadi. Oʻrta Osiyoda manza-rali (asalli) daraxt sifatida park va xiyobonlarga ekiladi, qurgʻoqchilik-ka va shoʻrga chidamli boʻlgani bois togʻ yonbagʻirlarini va adirlarni oʻrmonlashtirish uchun koʻpaytiriladi. Yogʻochi pishiq. Duradgorlikda ishlatiladi.

Manbalar
Oq dengiz (Shimoliy muz okeani)

Oq dengiz (; ; ) — Shimoliy Muz okeanining ichki dengizi. Rossiya Federatsiyasi Yevropa qismining shim. qirgʻoqlarigatutash. Shimolida Gorlo boʻgʻozi orqali Barens dengizi bilan bogʻlangan. Maydoni 90 ming km². Oʻrtacha chuq. 67 m, eng chuqur joyi 350 m. Yirik qoʻltiqlari: Kandalaksha, Onega, Dvina, Mezen. Yirik orollari: Solovki, Morjovets, Mudyuga. Oq dengiz Shimoliy muz okeaniga Shimoliy Dvina, Mezen, Onega, Vig, Umba, Varzuga, Ponoy daryolari quyiladi. Iklimi dengiz qutb iklimi bilan kontinental moʻʼtadil iklim orasida. Yanvarda havoning oʻrtacha temperaturasi —9° dan — 13° gacha, iyulda 8° —15°. Yillikyogʻin janubida 529 mm, shim.-sharkda 282 mm. Suvining temperaturasi dengiz yuzasida yezda 6,9° dan 15° gacha, qishda markaziy qismida —1,3° dan —1,7° gacha va qoʻltiqlarda 0,5° dan 0,7° gacha. Suvining shoʻrligi 24 %i gacha. Oq dengiz (Shimoliy muz okeani) oktabr—noyab.dan boshlab may—iyungacha muzlab yotadi. Suv koʻtarilishi 10 m gacha. Dengiz tubida yashaydigan 720 tur hayvon, 60 turdan ortiq baliq, 5 tur dengiz sut emizuvchilari bor. Portlari: Arxangelsk, Onega, Belomorsk, Kandalaksha, Kem, Mezen, Umba. Oq dengiz (Shimoliy muz okeani) Oq dengiz — Boltiq kanali orqali Boltiq dengizi va Volga — Boltik suv yoʻli orqali esa Azov, Kaspiy va Qora dengizlar bilan tutashgan.

Manbalar 

    

Dengizlar
Oq joʻxori

Oq joʻxori, qoʻqon joʻxori () — boshokdoshlar oilasiga mansub bir yillik usimlik. Joʻxorinint bir turi.

Manbalar 

Bugʻdoydoshlar
Xona oʻsimliklari
Oq idil

Oq idil, Belaya — Boshqirdiston Respublikasidagi daryo. Kamaning chap irmogʻi. Uzunligi 1430 km, havzasining maydoni 142 ming km². Iremel shahri sharqidan (Janubiy Ural) boshlanadi. Yuqori oqimida Janubiy Ural togʻlari orasidan, Ufa daryosi quyiladigan joydan quyirokda tekislikda oqadi. Asosan, qordan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi Birsk yaqinida 858 m³/sek. Noyab.da muzlab, aprelda muzdan boʻshaydi. Asosiy irmoqlari: oʻngda — Nugush, Sim, Bir, Tanip, Ufa; chapda — Ashkadar, Urshak, Karmasan, Chermasan, Baza, Syun, Dyoma. Ufa shahridan boshlab kema qatnaydi. O.I. boʻyida Beloretsk, Salavat, Shimbay, Sterlitamak, Ufa, Birsk shaharlari joylashgan.

Manbalar 

 

Rossiyadagi daryolar
Oq ilon

Oq ilon yoki chipor ilon () – suvilonsimonlar oilasiga mansub tur. Gavdasining uzunligi 1–1,5 m. Terisi kulrang, baʼzan sargʻish, yashil tusda tovlanadi. Kaltakesaklar, qushlar va kemiruvchilar bilan oziqlanadi. Kunduzi devor yoriqlarida, toshlar tagida, turli kemiruvchilar inida, baʼzan odam yashaydigan binolarda yashirinib yotadi, ertalab va kechqurun faol. Urgʻochisi iyun–iyul oylarida 5–20 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumdan bolasi avgust–sentyabrda chiqadi. Oq ilon aprel–may oyida poʻst tashlaydi. Misr, Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekiston, Kavkazorti, shimoli-gʻarbiy Hindistonda tarqalgan. Oʻzbekistonda tipik kenja turi uchraydi. Zaharsiz, bezovta qilinsa, tishlaydi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Ilonlar
Oq kapalaklar

Oq kapalaklar (Pieridae) - kunduzgi kapalaklar oilasi. Yozilgan qanotlarining uz. 8 sm gacha, koʻpincha oq, sariq yoki alvon rangli qora doglari bor. Qurtlari yashil yoki olachi-por rangli, tanasi qalin va kalta tuklar bilan qoplangan. Gʻumbagi ipak bel-bog yordamida substratga yopishgan boʻladi. 500 ga yaqin, jumladan, Oʻzbekistonda 10 ga yaqin turi maʼlum. Qurtlari, asosan, karamdoshlar va burchoqdoshlarda rivojlanadi. Bir qancha turlari (karam, turp, doʻlana kapalaklari) oʻsimliklarga jiddiy ziyon kel-tiradi. Ayrim vakillari noyob tur si-fatida muxrfaza qilinadi.

Manbalar
Oq kishmish

Oq kishmish — oʻrtapishar, mayizbop uzum navi. Vatani — Markaziy Osiyo va Yaqin Sharq. Uning Kishmishi Safed, Bedona mayiz, Kishmish, Sultonina (Fransiya), Tompsson Sidlesse (AQSH) nomlari bor. Sharqiy ekologik-geografik navlar guruhiga kiradi. Tupi kuchli oʻsadi. Bargi oʻrtacha kattalikda, dumaloq, 3—5 boʻlakchali, guli ikki jinsli.

Uzum bo-shi oʻrtacha kattal i kda (boʻyi 17, eni 10 sm), shakli silindrkonussimon, shingillari zich. Gʻujumi urugʻsiz, yuma-rangi och sariq, yupqa, karsillaydi. Sentabr boshlarida toʻliq pishadi. Tarkibida 25—26% qand, 4—4,5 g/l kislota bor. O. navi qurgʻoqchilikka chidamli, sovuqqa chidamsiz. Kul, atrakioz, barg oʻrovchilardan zararlanadi. Hosildorligi 200—250 s/ga. Uzumi yangiligida yeyiladi, mayiz qilinadi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida rayonlashtirilgan. Samarqand viloyatida koʻp ekiladi.

Manbalar 

    

Uzum navlari
Oq masjid

Oq masjid — Samarqand viloyati Tim qishlogʻidagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr 2-yarmi — 16-asr boshlari). Oq masjid peshtoq-ravoqli, bir xonali, gumbaz tomli. Devorlari ganch bilan qoplangan (nomi ham shundan). Bosh tarzi peshtoqli, ravoqli eshik orqali kiriladi. Eshik tepasidagi tobadon ganch panjara bilan bezatilgan, uning tepasiga darcha ishlangan. Peshtoqining oʻng qanoti tekis devorli, chap qanotida tomga chiqiladigan zina bor. Ikki yon tarzida eshik boʻlib, uning tepasidagi tobadonlar ham ganchkori panjaralar bilan bezatilgan. Ichki xonaning gumbaz osti bagʻallari 16 qirrali, ravoqsi-mon bezakli. Jan.gʻarbiy devoriga mehrob ishlangan. Umumiy tarhi 14,78x12,41 m, xonaqoh 7,10x7,10 m, pishik, gʻisht (27x27x5—6 sm) ganch qorishmasida terilgan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Oq masjid (maʼnolari)

Oq masjid:

 Oq masjid — Samarkand viloyati Tim qishlogʻidagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr
 Oq masjid (meʼmoriy yodgorlik) — Xivadagi meʼmoriy yodgorlik (18— 19-asr
Oq masjid (meʼmoriy yodgorlik)

Oq masjid – Xivadagi meʼmoriy yodgorlik (18— 19-asrlar). Masjid Butunjahon merosi obyekti boʻlgan Ichan qal’a tarkibiga kiradi va uning sharqiy qismidagi Polvon darvoza yaqinida joylashgan.

Tarixi 
Oq masjidning poydevori 1657-yili Shayboniylar sulolasi vakili boʻlgan Xiva xoni Anushaxon davrida qoʻyilgan. Xiva hukmdori Abulgʻozixon bu masjidni xuddi Anushaxon hammomi singari uni Buxoro amirining qoʻlidan qutqargan oʻninchi farzandi Anushaxon sharafiga barpo etishni boshlaydi. Abulgʻozi davrida bunyod etilgan hammomlardan tushgan daromadlar Oq masjidni moliyalashtirishga sarflanadi.

Binoning oʻzi esa ikki asrdan soʻng, 1838—1842-yillarda Xiva xonligining Qoʻngʻirotlar sulolasi hukmdorlari tomonidan qurib tugatiladi. Xuddi shu davrga kelib majmua atrofidagi barcha binolar asosan bitgan boʻlib, endi ustalarning vazifasi qolgan kichik bir sahnda kichikroq bino qurishlari kerak edi.

Bu binoning meʼmorchiligi maydonning mahobatini tasvirlashi, yaqinidagi uy-joy imoratlaridan katta tafovut etmaydigan boʻlishi kerak edi, xivalik ustalar va meʼmorlar bu vazifani aʼlo darjada bajarganlar. Haji kichikroq boʻlishiga qaramay, Oq masjid oʻrta asr Xiva meʼmorchiligining munosib namunalaridan biridir.

Meʼmorchiligi 
Masjidning tashqi qiyofasi, uch tomondan aylantirib oʻrab olingan soya-salqinli ayvoni, bir gumbazli binoning uch eshigi masjidning jamoat yigʻilish joyi ekanligini anglatadi. Yaʼni uch tomoni ayvonli, bir xonali guzar masjidi. Pishgan gʻishtdan qurilgan. Masjidning zali uchburchak nayzali gumbazga ega va uch galereya hamda mehrob mavjud – bular Makka shahriga ishora etuvchi maxsus tokchalardir. Devorlariga arabcha jumlalar bilan qoʻshilib ketgan geometrik naqshlar bilan bezak berilgan. Oq masjid har doim namoz oʻqiladigan oddiy masjid boʻlgani sababli nafis bezaklarsiz qurilgan. Faqat deraza va eshiklariga yogʻoch oʻymakorligi bilan bezak berilgan. Bu bezaklar sababli masjid klassik dekorativ koʻrinishga ega. Tar-hi 25,5x 13,5 m. Xonaqoh(6,3x6,3 m)ning gumbazi chorsi asosga oʻrnatilgan. Gumbazi va asosi uzokdan oppoq boʻlib koʻrinadi (nomi ham shundan). Xonaqox. ichiga ishlangan chuqur ravoklar hisobiga keng koʻrinadi. Jan. devorida meh-rob bor. Gumbaz osti bagʻallari 4 pogʻo-nali muqarnaslar bilan toʻldirilgan. Panjaralar va 3 eshik girih naqshlar bilan oʻziga xos uslubda bezatilgan. Eshiklardagi yozuvlarda xivalik yogʻoch oʻymakorligi ustalarining nomlari ham tilga olingan (naqshlarni ota-bola Nurmuhammad Odina Qalandar oʻgʻli va Qalandar Saidmuhammad oʻgʻli bezagan). Eshiklardagi islimiy naqshlar bir xil uslubda ishlangan. Shimol tomonga yoʻnalgan eshik orqasidagi devorda turli xil yozuvlarga oʻxshash naqshlar zoʻrgʻa koʻrinadi. Yogochustunlar oddiy, fa-qat ustunlarning yuqori qismi xotam-kori piliklardan terib bezatilgan. Oq masjid (meʼmoriy yodgorlik) taʼmirlangan, ayvon sufasi tiklangan, tomi va devorlari tuzatilgan.

1956—1960-yillarda masjid qayta taʼmirlangan boʻlib, hozirgi kungacha oʻz faoliyatini davom ettirmoqda.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Xiva
Oʻzbekistondagi masjidlar
Oq mitti yulduzlar

Oq mitti yulduzlar (White Dwarf), aynigan gazlardan iborat kichik oʻlchamli juda zich qaynoq yulduzlar. Massalari Quyosh massasiga yaqin, lekin oʻlchamlari Quyoshga nisbatan taxminan 100-marta kichik boʻladi. Shu tufayli Oq mitti yulduzlar yuzining zichliklari juda katta —10* —109 kg/m3. Radiusi bir necha ming km, sirtidagi temperatura 10 ming K. temperaturasi va spektri oq rangli yulduzlarga mos ekani qamda oʻlchamlari kichikligi sababli shu nom bilan ataladi. Galaktikamizdagi yulduzlarning 10% ga yaqini Oq mitti yulduzlaryu. tashkil qiladi. Ushbu fizik holat yulduzlar evolyusiyasining eng oxirgi bosqichlaridan birigatoʻgʻri keladi. Oq mitti yulduzlar yuzi massasi yukrridan 1,4 quyosh massasi bilan chegaralanganligini birinchi boʻlib hind astronomi S. Chandrasekar koʻrsatgan. Hisob-kitoblarga koʻra, Oq mitti yulduzlaryu. normal yulduzlarning portlab, tashqi qobiqlarining fazoga tarqab ketishi natijasida vujudga kelgan.

Sh. qarang
 Qora mitti

Manbalar

Havolalar

General

Fizika 
 Black holes, white dwarfs, and neutron stars: the physics of compact objects, Stuart L. Shapiro and Saul A. Teukolsky, New York: Wiley, 1983. .
 
 White dwarf stars and the Chandrasekhar limit, Dave Gentile, Master's thesis, DePaul University, 1995.
 Estimating Stellar Parameters from Energy Equipartition, sciencebits.com. Discusses how to find mass-radius relations and mass limits for white dwarfs using simple energy arguments.
 Villanova University White Dwarf Catalogue WD, G. P. McCook and E. M. Sion.

Tasvirlar 
 Astronomik Tasvir Kuni
 NGC 2440: Cocoon of a New White Dwarf 2010 February 21
 Dust and the Helix Nebula 2009 December 31
 The Helix Nebula from La Silla Observatory 2009 March 3
 IC 4406: A Seemingly Square Nebula 2008 July 27
 A Nearby Supernova in Spiral Galaxy M100 2006 March 7
 Astronomy Picture of the Day: White Dwarf Star Spiral 2005 June 1
Oq mushak kasalligi

Oq mushak kasalligi - chorva mollari, parrandalarda uchraydigan kasallik. Moddalar almashinuvining buzilishi, miokard-yurak mushagi va skelet mushaklaridagi funksional hamda morfologik oʻzgarishlari bilan kechadi. Koʻproq buzoklar va qoʻzilarda, kamroq choʻchqa bolalarida, moʻynali hayvonlarda, joʻjalar va boshqalarda kuzatiladi. Ozuqa tarkibida oqsil, fosfor, mikroelementlar va vitaminlar yetishmaganda, qayvonlar va parrandalar surunkali bir xil va toʻyimsiz ozuqa bilan oziqlantirilganda yuzaga keladi.

Buzoklar va qoʻzilarda kasallikning boshlanishida holsizlik, koʻp yotish; skelet mushaklari zararlanganda — harakat muvozanatining buzilishi, paralich, miokard zararlanganda — yurak urishi ritmining buzilishi, taxikardiya, nafas olishning tezlashishi kuzatiladi. Kasallik rivoj olsa, oyoklar, koʻkraklarda, krrinda shish paydo boʻladi. Siydikda shakar, atseton tanalari paydo boʻladi. Kasallik oʻtkir va yarim oʻtkir, baʼzan surunkali kechadi. Kasallik klinik belgilari paydo boʻlgandan keyin, odatda, 3—7 kun davom etadi, ayrim hollarda kasallik belgilari namoyon boʻlgandan keyin hayvon bir necha soat ichida nobud boʻladi.

Davolash. Hayvonlarni yaxshi sharoitlarda saqlash va toʻyimli ozuqalar bilan boqish. Teri ostiga natriy selenit tuzining 0,5% eritmasi (1 kg tana massasiga 0,1—0,15 mg quruq modda yuboriladi), vitamin Ye beriladi. Asorat paydo boʻlsa antibiotiklar qoʻllaniladi.

Oldini olish. Oq mushak kasalligik. boʻyicha nosogʻlom xujaliklarda x.ayvonlarni bogʻlab boqish paytida ratsionga silos, beda, suyak uni, mikroelementlar qoʻshiladi. Boʻgʻoz mollarga (tugʻishgacha 20—30 kun qolganda) va yangi tugʻilgan buzoq va qoʻzilarga natriy selenitlarning 0,5% eritmasidan teri ostiga yuborish tavsiya etiladi. Joʻjalarga I kg ozuqaga 1 mg selen qoʻshib, 5—7 kun davomida beriladi.

Hoshim Nurmamatov.

Manbalar
Oq Nil

Oq Nil () yoki Bahr ul-Abʼyaz (arab, bahr — daryo, abʼyaz — oq) — Nil daryosining chap irmogʻi, Al-Gʻazal daryosi quyilgan joydan Koʻk Nil daryosi quyiladigan joygacha boʻlgan qismining nomi. Uzunligi 957 km. Eng katta ir-mogʻi (oʻngdan) Sabat (u toʻlib oqqan vaqtlarda koʻplab oqish rangdagi mu-allaq oqiziqlar keltiradi; daryo nomi ham shundan). Sabat qoʻshilgan joydan Koʻk Nil quyiladigan joygacha juda sekin oqadi. Yuqori qismida yillik oʻrtacha suv sarfi 453 m³/sek., Hartum shahri yonida esa 800 m³/sek. Nil suvini tartibga solish uchun Hartum shahridan 40 km yuqorigatoʻgʻon qurilgan. O.N.dan sugʻorishda foydalaniladi, baliq ovlanadi. Kema qatnaydi.

Manbalar 

Ruandadagi daryolar
Kongo Demokratik Respublikasidagi daryolar
Sudandagi daryolar
Janubiy Sudandagi daryolar
Tanzaniyadagi daryolar
Ugandadagi daryolar
Oq tanga

Oq tanga — ibtidoiy odamlar yashagan ungur. Turkiston tizma togʻining Zarafshon daryosi vohasida joylashgan. 1954—63 yillarda Tojikiston FA Tarix institutining arxeologiya otryadi (B. A. Litvinskiy, V.A.Ranov) tekshirgan. 80 m2 maydon ochilib, turli davrga oid 11 ta madaniy qatlam topilgan. Bulardan eng qad.si mezolit, neolit, eneolit, jez davri, antik va oʻrta asrlarga oiddir. Oq tangadan koʻplab mehnat va ov qurollari topilgan, ular Oʻrta Osiyo xalklarining qad. tarixi va madaniyatini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega.

Manbalar 

    

Gʻorlar
Arxeologiya
Tojikiston tarixi
Oq terakmi, koʻk terak?

Oq terakmi, koʻk terak? – bolalar oʻyini. Bu oʻyinda ishtirokchilar boʻyi, kuchi va chaqqonligiga qarab teng 2 jamoaga boʻlinib (har jamoada 10 dan 20 tagacha bola qatnashadi), 15– 20 m oralikdagi masofada qoʻl ushlashib saflanib turadilar. Birinchi jamoa sardori 2-jamoadan birining otini aytib chaqiradi:Oq terakmi, koʻk terak!Bizdan sizga kim kerak?Sizdan bizga, „falonchi“ kerak.

Shundan soʻng oʻsha chaqirilgan bola yugurib kelib, raqib jamoa aʼzolarining qoʻl ushlashib turgan yerini koʻkragi bilan uzishga urinadi. Agar qoʻllar ushlangan joyidan uzilib ketsa, raqib tomondagi bolalardan xohlaganini oʻz jamoasiga olib ketadi, uzolmasa, oʻzi oʻsha jamoada qoladi. Oʻyin shu tariqa navbat bilan davom etadi. Qaysi jamoada oʻyinchilar qolmasa, oʻsha jamoa yut-qazgan boʻladi.

Manbalar
Oq tol

Oq tol (Salix alba L.) — toldoshlar oilasiga mansub manzarali daraxt. Novdalari toʻgʻri, egiluvchan, bargi ingichka (1—3 sm), uzun (5—15 sm), cheti arra tishli, ikkala tomoni kumush-rang tuklar bilan qoplangan. Kuchalasi 3—5 sm, bargi bilan bir vaqtda chiqadi. Apr,—mayda gullab mevalaydi. Kanallar, ariqlar va hovuzlar boʻyiga ekiladi. Novdasidan qalamcha qilib koʻpay-tiriladi. Bir yillik novdalaridan savat va boshqa anjom toʻqiladi, 3—4 yilliklari esa soʻri, ishkom qilishda ishlatiladi (qarang Tol).

Manbalar
Oq tunlar

Oq tunlar — yozning boshida ikkala yarim sharning 60° dan naridagi kengliklarida kuzatiladigan yorugʻ kechalar. Oqshom gʻira-shiraligi tong 6-n qoʻshilib ketadigan davrda sodir boʻladi. Oqshom (qosh qorayishi) botayotgan Quyosh gardishi markaziy nuqtasi ufqdan 7° ogʻguncha (hO = — 7° boʻlguncha), ertalabki gʻirashiralik (tongyorishishi) esa chiqayotgan Quyosh gardishi markaziy nuqtasi ufqqa 7° yetmasdan boshlanadi. Astronomik gʻira-shiralik hO=—18° gacha davom etadi. Oq tunlar Shimoliy yarim sharning 59,5° shahrik. va Janubiy yarim sharning 59,5° j.k. oraligidagi joylarda sodir boʻladi. Oq tunlar davomiyligi joyning geografik kengligiga bogʻliq, mas, Sankt-Peterburgda (Rossiya) 11-iyundan 2-iyulgacha davom etadi va h.k.

Manbalar