MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Jinchak

Jinchak [Lagonichium faretum (Banks et. Bobr.)] — dukkakdoshlarga mansub ildiz bachkili, sershox va sertikan buta. Poyasi 20—45 sm, eng asosidan shoxlanadi, barglari juft patsimon, murakkab, tuklar bilan qoplangan. Gullari sariq, toʻpguli shoda. Mevasi choʻzinchoqdukkak. Iyundan sent.gacha gullaydi va mevalaydi. Urugʻlari odatda 20—30° haroratda unib chiqadi. Maysalari kech bahorda koʻkaradi. Asosan ildiz bachkilaridan koʻpayadi. Ildizi kuchli usadi, asosiy ildizidan 1–3 m chuqurga kirib boradigan baquvvat yon ildizlar chiqadi, ildizida 8,11, poʻstlogʻida 12,09%, dukkagida 31,0% tanin bor. Oʻzbekistonning Buxoro, Qashqadaryo va Surxondaryo adirlari va togʻ etaklaridagi sur tuproqlarda oʻsadi. U tabiiy ravishda tarqalgan mintaqalarda hamma ekinlar orasida uchraydi, yangidan oʻzlashtirilgan yerlarda esa beda va gʻoʻza maydonlarida yoʻqotish qiyin begona oʻsimlik.

Manbalar
Jingʻarchalar

Jingʻarchalar (Sorex) - sut emizuvchi hayvonlarning yer qazuvchilar oilasiga mansub bir urugʻi. Hasharotxoʻrlar turkumiga kiradi. Tashqi koʻrinishi sichqonga oʻxshaydi, lekin tumshugʻining hartumsimon choʻziqligi bilan undan farq qiladi. Tanasining uz. 30– 80 mm. Tishlarining yuqori yarmi qizgʻish-qoʻngʻir. Yevropa va Osiyoning tundra, oʻrmon-dasht zonalarida koʻp uchraydi. Tanasining uz. 38–53 mm keladigan mitti J. — hozirgi eng kichik sut emizuvchilardandir.

Manbalar
Jingʻilsoy

Jingʻilsoy — Navoiy viloyati Nurota tumanidagi soy. Nurota togʻ tizmasining gʻarbiy tarmogʻi — Qoratogʻning shim. yon bagʻirlaridagi (880 m) buloqlardan boshlanib, asosan gʻarbiy va shim. yoʻnalishda oqadi. Uzunligi 30 km, havzasining mayd. 71 km boʻlib, Qizilqum choʻli bilan tutashib ketgan past togʻlarda joylashganligidan kam suvli. Kuchli jala quyganda va erta bahorda J. toʻlib oqadi, yozda suvi kamayadi va qurib qoladi. Yuqori oqimida, ayrim joylarida buloq, suvlari chiqib turadi.

Manbalar 

 

Oʻzbekistondagi daryolar
William Giauque

Jiok (Gianque) Uilyam Frensis [1895.12.5, Niagara-Fole (Kanada) — 1982.29.3] — amerikalik fizik-kimyogar, AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1936-yildan). Kaliforniya universiteti professor (1934-yildan). Asosiy ishlari moddalarning termodinamik xossalarini, shu jumladan kondensirlangan gazlarning oʻta past temperaturalardagi xossalarini tekshirishga bagʻishlangan. Termodinamikaning 3-boshlanishini amaliy tadqiqotlar oʻtkazish natijasida tekshirgan. D. Mak-Dugal bilan hamkorlikda IK dan past temperaturalar xreil qilish va oʻta past temperaturalarni oʻlchash maqsadida adiabatik magnitsizlanish usulini ishlab chiqqan (1927). 0,5 K temperatura hosil qilishga erishgan. G. Jonston bilan hamkorlikda kislorodning “O va |8O izotoplari mavjudligini isbotlagan (1929). Nobel mukofoti laureati (1949).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1895-yilda tugʻilganlar
12-mayda tugʻilganlar
1982-yilda vafot etganlar
29-martda vafot etganlar
Jir

Jir, yir — bir qancha turkiy xalqlarda qoʻshiq, sheʼr maʼnosini anglatuvchi tushuncha. Tatarlarda umuman xalq qoʻshiqlari, qozoq va qoraqalpoqlarda syujet asosiga qurilgan xalq sheʼriyati, koʻproq dostonlar J. deb ataladi.

Manbalar
Jiraf

Jiraf (lot. ) — yulduzlar osmonining Shim. qutbga yaqin joylashgan katta yulduzlar turkumi. Belgisi  Eng yorugʻ yulduzi 4,0 vizual yulduz kattaligida. Kursi, Sefey, Kichik ayiq, Ajdar, Katta ayiq, Silovsin, Aravakash va Persey yulduz turkumlari oralarida joylashgan. J.ni yil boʻyi koʻrish mumkin.

Manbalar 

Yulduz turkumlari
Jiraf (maʼnolari)

Jiraf:

 Jiraf (lot.
 Jiraf (hayvon), jirafa (Giraffa camelopardalis) — jirafalar oilasining bir turi.
Jiraf (hayvon)

Jiraf (Giraffa camelopardalis) — jirafalar oilasining bir turi. Tanasi kalta, boʻyni juda uzun, balandligi 5,5 m gacha, vazni 1000 kg gacha. Erkagi urgʻochisiga nisbatan yirik. Boshqa sut emizuvchilarga qaraganda qon bosimi yuqori (oʻrtacha 220/160 mm simob ustuni). Jiraf tez harakatlanganida boʻyin venasidagi klapanlar qon bosimining keskin koʻtarilib tushishiga imkon bermaydi. Oldingi oyoqlari orqa oyoqlariga nisbatan ancha uzun va kuchli. Urgʻochi va erkak jiraf boshida yungli teri bilan qoplangan 1—2 juft kalta suyak shoxlari bor. Rangi har xil, odatda ochiq sargʻish tusli yungida yirik qora xollari boʻladi. Afrika qitʼasining Sahroi Kabirdan janubdagi hududlarning savannalari va juda siyraklashgan oʻrmonlarida, koʻpincha 10—12 ta hayvondan iborat poda boʻlib yashaydi. Kunduzi faol hayot kechiradi. Daraxtlar, asosan, akatsiya barglari va novdalari bilan oziqlanadi. Bitta bola tugʻadi. Jiraflar, asosan, milliy bogʻlarda saqlanib qolgan. Tutqinlikda koʻpayadi.

Manbalar

Havolalar  
ARKive – (Giraffa camelopardalis) suratlari. 
 Jiraf
Jirish non

Jirish non - kepakdan yoki un va kepakdan pishiriladigan non. J. n. ning shifo va parhez xususiyati bor. Tayyorlash usuli — xamirturush iliq sut (suv)da iylanadi. Soʻng kepak yoki kepak aralashtirilgan un solib (0,5 kg un, 1,5 kg kepak, 0,5 l sut) xamir qoriladi. Xamir qalin dasturxonga oʻraladi, oshirish uchun iliqroq joyga qoʻyiladi. Soʻngra 200 g li zuvalachalar yasab, oʻrtasining qalinligi 0,5 sm, chekka hoshiyalarining qalinligi 2 sm keladigan toʻgarak non yasaladi. Yuziga chakich urilgach, tandirga yopiladi.

Manbalar
Jirm

Jirm, Jurm — Badaxshontdagi oʻrta asr shaharlaridan biri. Fayzobod (Afgʻoniston)dan 30 km jan.-sharqda joylashgan. Mahalliy rivoyatlarga koʻra, qadimda J. Golan deb atalib, Badaxshondagi qalʼalar ichida eng yirigi boʻlgan. Tarixiy manbalar ("Shohnoma")da ilk bor 5—6-asrlarga oid voqealar munosabati bilan qayd etilgan. 9-asrda J. Balx viloyatining Tibetga boradigan sharqdagi eng chekka shaqri hisoblanib, uning jome macjidi boʻlgan. Arab geografi Yoqut Hamaviyning taʼkidlashicha, J. Badaxshonning bosh shahri boʻlgan. 10-asrda somoniylar davrida J.da zarbxona mavjud boʻlib, unda kumush tangalar zarb qilingan. 20-asr bo-shida Koʻkcha daryosining har ikki sohilida joylashgan J.ning katta bozori va bir necha karvonsaroyi boʻlgan. Hozirda J. Afgʻoniston Badaxshonidagi keng tumanning maʼmuriy markazi hisoblanadi.

Adabiyot 
 Kamaliddinov Sh.S., Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996.

Manbalar
Viktor Jirmunskiy

Viktor Maksimovich Jirmunskiy [1891.21.7 (2.8), Peterburg – 1971.3.1, Leningrad] — rus tilshunosi, adabiyotshunos va folklorshunosi. 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1944), akademik (1966). Peterburg universitetini tamomlagan (1912), Leningrad universiteti professor (1919—41; 1945—49), U rta Osiyo davlat universiteti professor, shu universitet huzuridagi tarixfilologiya ilmiy tadqiqot instituta direktori, Toshkent davlat pedagogika institutida kafedra mudiri (1942—44), sobiq Ittifoq Fanlar akademiyasi Tilshunoslik instituti Leningrad boʻlimida hind-yevropa shoʻʼbasi mudiri (1957—71). Ilk asari nemis romantizmiga bagʻishlangan (1913), Sharq xalqlari eposi masalalariga oid "Oʻzbek xalq qaxramonlik eposi" (H. T. Zarifov bilan hamkorlikda, 1947), "Alpomish haqidagi rivoyat va bahodirlik ertaklari" (1960) kabi monografiyalar muallifi. Nemis tili tarixi va dialektologiyasi, turkiy tillar shevalarini qiyosiy oʻrganish masalalariga oid ilmiy ishlari bor.

Manbalar 

 Narodniy geroicheskiy epos, M. —L., 1962.

Adabiyotshunoslar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Olimlar
Turkologlar
Oʻzbekshunoslar
1891-yilda tugʻilganlar
2-avgustda tugʻilganlar
1971-yilda vafot etganlar
3-yanvarda vafot etganlar
Sovet yozuvchilari
Jiro

Jiro (ital. giro — muomala, oʻtkazma), jirocheklar — mijozning oʻz hisob varagʻidan muayyan pul miqdorini boshqa bir shaxc hisobvaragʻiga oʻtkazish toʻgʻrisida bankka bergan yozma buyrugʻi.

Manbalar
Jirobus

Jirobus, girobus (yun. geros — doyra va lot. (omni) bus — barcha uchun) — mexanik energiya akkumulyatori — zalvar massasi (maxovigi) boʻlgan relssiz oʻziyurar arava. Maxovik toʻplagan kinetik energiya hisobiga harakatlanadi. Qisqa masofalarda yordamchi transport vositasi hisoblanadi; J.dan portlash xavfi boʻlgan obʼyektlarga xizmat koʻrsatish uchun foydalaniladi. 1955 y.dan elektrobuslar ham amalda qisman qoʻllanilmoqda. Ular maxovikli asinxron dvigatel-generator va tortuvchi ele’tr dvigatellardan iborat harakatlantirish agregati bilan jihozlanadi. AQSH da 12 km uzunlikdagi yulovchilar trassasiga xizmat koʻrsatadigan J. tajriba nusxalari tayyorlangan.

Manbalar
Jirov

Jirov — qozoq, oʻzbek va qoraqalpoq xalqlarida doston, terma ijod etib kuylovchi xalq shoiri. Qadimda katta jamoat yigʻinlarida, toʻy-maʼrakalarda Jirovlar qoʻbiz joʻrligida termalar ijro etishgan. Xalq orasida katta obroʻ orttirgan ayrim (maye, 15—17-asrlarda Qiztuvgʻan, Doʻstpambet, Jiyenbatar kabi qozoq) Jirovlar oʻz urugʻi, ulusiga boshchilik ham qilgan, xalq botiri boʻlgan. Ular urush va b. notinch vaqtlarda oʻtkir soʻzi, taʼsirchan termalari bilan ommani birlashtirib oʻziga ergashtirgan. Qozoqlarda Jirov jirchi (tayyor folklor namunalarini ijro etuvchi)dan ijodkorligi bilan farq qiladi. Jirovlar oʻzbek baxshilari kabi ustoz-shogird munosabatlari asosida yetishib chiqqan. Qoraqalpoqlarda Yesemurat jirov, Jiyen jirov, Nurabulla jirov, Shanxay jirov (1814—84), qozoklarda Buhar jirov (18-asr), Musaboy jirov (18-asr)lar xalq orasida keng tanilgan.

Manbalar
Valéry Giscard dʻEstaing

JISKAR D’ESTEN (Giscard d’Estaing) Valeri (, Koblens, Germaniya, ) — Fransiya Prezidenti (1974—81), iqtisodiyot va moliya vaziri (1962—66, 1969—74). Fransuz demokratiyasi uchun ittifoq rahbarlaridan biri, raisi (1988 y.dan). 1989 y. iyundan Yevropa parlamenti deputati, liberallar, demokratlar va reformatorlar guruhi (oʻng oqim tarafdorlari uyushmasi) rahbari.

Manbalar 

2020-yilda vafot etganlar
Jism

Jism — 1) geometrik jism — fazoning yopiq sirt bilan chegaralangan qismi. Yevklid "Negizlari" kitobida uzunlikka, kenglikka va qalinlikka ega har qanday narsa J. deb atalgan; 2) tan, tana, vujud; 3) maʼlum joyni egallab, ishgʻol qilib turgan materiya, modda. Maye, qattiq J.lar, suyuq J.lar, gazeimon J.lar.

Manbalar
Jismlarning erkin tushishi

Jismlarning erkin tushishi — Yerning tortish kuchi maydonida jismlarning nolga teng boshlangʻich tezlikda harakatlanishi. J. e. t. tezligi v Yer markazigacha boʻlgan masofaga va muhit (havo,suv)ning qarshilik kuchiga bogʻliq. Agar havoning qarshiligi hisobga olinmasa, jism uncha baland boʻlmagan joydan tushganda tezlik v=(2gh)^1/2 ga teng boʻladi (bunda g — erkin tushish tezlanishi; u oʻrtacha  ga teng; h — jismlarning tushish balandligi; bu balandlik boshlangʻich vaziyatdan hisoblanadi). Barcha jismlar Yerning ayni bir nuqtasida bir xil tezlanishda Yerga tushadi. Amalda havo qarshiligi ham hisobga olinadi. Yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi tufayli J. e. t. tezlanishi ekvatorda qutblardagidan kichik boʻladi.<ref>OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000

Manbalar
Jismoniy madaniyat

Jismoniy madaniyat - umum insoniy madaniyatning bir qismi, inson salomatligini mustahkamlash, jismoniy qobiliyatini rivojlantirishga qaratilgan ijtimoiy faoliyat sohasi. Jamiyatdagi J. m. holatining asosiy koʻrsatkichlari: odamlarning sogʻlomligi va jismonan chiniqqanligi, J. m.ning tarbiya va taʼlim sohasida, i. ch.da, turmushda qay darajada tatbiq qilinayotganligi, sportdagi yutuqlar va h. k. J. m. xalq oʻyinlari, jismoniy mashqlar, sportni va turizmning faol harakat talab qiladigan koʻrinishlarini oʻz ichiga oladi. J. m. tibbiyot, ekologiya, ped., psixologiya kabi fanlar bilan bogʻliq holda shakllangan va rivojlangan. U jamiyat taraqqiyoti, odamlarning samarali mehnat qilishi, aqliy imkoniyatlarning ravnaq topishi, axloqiy poklanish, kelajak nasllarning jismoniy ahvoliga toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsir oʻtkazadi (yana q. Jismoniy tarbiya, Sport).

Manbalar
Jismoniy shaxs

Jismoniy shaxs (fuqarolik huquqida) — huquqiy munosabatlarning ishtirokchisi boʻlgan alohida fuqaro (chet el fuqarolari yoki fuqaroligi boʻlmagan shaxslar)ni ifodalovchi tushuncha. U jamoaviy tuzilma boʻlgan yuridik shaxstya farq qiladi: jismoniy shaxs bevosita oʻz nomidan ish yuritadi — faoliyat yurgizishi uchun jamoaviy tuzilma — tegishli firma yoki korxonani qonunda belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazishi shart emas, jismoniy shaxsning huquq va muomala layoqatining vujudga kelishi hamda barham topishi tartibi ham yuridik shaxslardan farqlanadi. Jismoniy shaxs mulk huquqi asosida mol-mulkka ega boʻlishi, uni meros qilib olishi va vasiyat etib qoldirishi; bankda oʻz jamgʻarmalarini saqlashi; tadbirkorlik, dehqon (fermer) xoʻjaligi bilan, qonunda taqiqlanmagan boshqa faoliyat bilan shugʻullanishi; yollanma mehnatdan foydalanishi; yuridik shaxc tashkil etishi; shartnoma, bitimlar tuzishi va majburiyatlarini bajarishi; oʻziga yetkazilgan moddiy va maʼnaviy zararning qoplanishini talab qilishi; mashgʻulot turini va yashash joyini tanlashi; fan, adabiyot va sanʼat asarlari, qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa intellektual faoliyat samaralarining muallifi huquqiga ega boʻlishi mumkin. Oʻzbekiston Respublikasida fuqarolar — jismoniy shaxslarning huquq va burchlariga oid qonun-qoidalar FK da belgilab berilgan (16—38-moddalar).

Manbalar
Konstantin Jitov

Konstantin Yevlampiyevich Jitov – Sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi.

Biografiyasi 
Konstantin Jitov 1904-yilda Gogan shahrida tugʻilgan. KPSS (Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi) a’zosi hisoblangan.

1920-yildan 1991-yilgacha iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy yoʻnalishlarda faoliyat olib borgan. Xususan:

 Irkutsk viloyati Verxolenskiy tumani RKSM (Inqilobiy kommunistik yoshlar ittifoqi (bolsheviklar)) okrug byurosining raisi va qoʻmita kotibi;
 Ishchilar fakulteti talabasi;
 Qizil professorlar instituti talabasi;
 Osiyo Kommunistik universiteti Markaziy SSSR tarixi kafedrasi mudiri;
 Oʻrta Osiyo Marksizm-Leninizm instituti direktor oʻrinbosari va tarix kafedrasi mudiri;
 Oʻrta Osiyo inqilob tarixi ilmiy-tadqiqot instituti direktorining oʻrinbosari;
 Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi huzuridagi Marksizm-leninizm instituti VKP (Butunittifoq kommunistik partiyasi) Kommunistik partiyasining Oʻzbekiston tarixi boʻlimi sektori mudiri;
 Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi;
 Fan boʻyicha direktor oʻrinbosari;
 Partiya tarixi instituti direktori;
 Bolsheviklar ittifoqi kommunistik partiyasi;
 Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti;
 Toshkent Oliy partiya maktabi KPSS tarixi kafedrasi mudiri lavozimlarida ishlagan.

1995-yilda Toshkent shahrida vafot etgan va Botkin qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar

Havolalar 

 ODN

Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Xalqlar doʻstligi ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Toshkentda vafot etganlar
1995-yilda vafot etganlar
21-aprelda vafot etganlar
1904-yilda tugʻilganlar
27-mayda tugʻilganlar
Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilganlar
Jitomir

Jitomir — Ukrainadagi shahar, Jitomir viloyatining markazi. Teterev daryosi (Dnepr irmogʻi) sohilida. Shosse va temir yoʻllar tuguni. Aeroport bor. Aholisi 302,3 ming kishi (1997). 9-asrda asos solingan. Mashinasozlik va metallsozlik (elektr oʻlchov asboblari ishlab chiqarish birlashmasi, stanok avtomatlar, uy-roʻzgʻor priborlari zavodlari), yengil sanoat (zigʻir tola kombinati), oziq-ovqat sanoati (un korxonalari, goʻsht va konserva kombinatlari), yogʻochsozlik (mebel kombinati, musiqa asboblari fabrikasi), kimyoviy tola, dorivor oʻsimliklar xom ashyolari zavodlari ishlab turibdi. 2 oliy oʻquv yurti, musiqali drama teatri, qoʻgʻirchoq teatri, filarmoniya, oʻlkashunoslik, tabiat muzeylari, yozuvchi V. G. Korolenko, akademik S. P. Korolyov uy-muzeylari bor.

Manbalar 

Ukraina shaharlari
Jitomir viloyati

Jitomir viloyati — Ukrainadagi viloyat. 1937-yil 22-sentabrda tuzilgan. Maydon 29,9 ming km. Aholisi 1467,9 ming kishi (1997), asosan ukrainlar, shuningdek, rus, polyak, yahudiy va b. ham yashaydi. Jitomir viloyatida 22 tuman, 9 shahar, 40 shaharcha bor. Markazi – Jitomir shahri.

Relyefi tepalik va pasttekisliklardan iborat. Foydali qazilmalari: granit, gneys, labradorit, yashma, topaz, kvarsit, marmar, pirofillit, ohaqtosh, mergel, oxra, kvars qumi, kaolin, oʻtga chidamli tuproq, temir va titan rudalari, qoʻngʻir kumir, torf. Iqlimi muʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha tempaturasi –5,7°, iyulniki 18,9°. Yillik yogʻin 570–600 mm. Vegetatsiya davri 240 kun. Daryolari Dnepr havzasiga mansub. Qoratuproq va kulrang oʻrmon tuprogʻi, chimli podzol va botqoq tuproqlar tarqalgan. Viloyat hududi aralash oʻrmonlar (Polesye) va oʻrmonli dasht zonalarida joylashgan.

Asosiy sanoat tarmoqlari: ruda va koʻmir qazib chiqarish, mashinasozlik, toʻqimachilik, avtomobilsozlik va boshqalar Oziq-ovqat sanoati (shakar-qand, spirt-araq, pivo, goʻsht, yogʻ-pishloq, sut, un, sabzavot konserva) rivojlangan. Toʻqimachilik, tikuvchilik, koʻn poyabzal, madaniy mollar ishlab chiqarish korxonalari bor. Elektr asboblari, kimyo sanoati uchun asbob-uskunalar ishlab chiqariladi. Yogʻochsozlik korxonalari va 4 qogʻoz fabrikasi, shu jumladan elektrotexnika sanoati uchun eksportga eng yupqa kondensator qogʻozi ishlab chiqaradigan Malin qogʻoz fabikasi bor. Oynashisha (Jitomir), chinni zavodlari va koʻzgu fabrikasi ishlab turibdi. Kon sanoatida qora metallurgiya sanoati uchun oʻtga chidamli dinas kvarsitlari, titanli ilmenit, pushtirang slanets-pirofillit ishlab chiqariladi.

Qishloq xoʻjaligida zigʻir tola, kartoshka, gʻalla, qand lavlagi yetishtiriladi, oʻrmonlidasht qismida sut-goʻsht chorvachiligi rivojlangan. Bogʻdorchilik va rezavormevachilik ham salmoqli oʻrin tutadi. Asalari boqiladi. Baliqxoʻjaligi bor. Asosiy temir yo'l magistrallari: Kiyev-Brest, Kiyev–Lvov. Asosiy avtomobil magistrali: Kiyev–Lvov. 3 oliy oʻquv yurti, musiqali drama, qoʻgʻirchoq teatrlari, filarmoniya, 8 muzey bor.

Manbalar 

 

Ukraina viloyatlari
Jiu-jitsu

Jiu-jitsu — yaponcha oʻzini oʻzi himoya etish va qurolsiz hujum qilish yoʻli. Unda raqibning eng nozik joylari — quyosh chigali (qorinda), uyqu arteriyasi, jigar va h. k.ga zarba berish; qoʻl va oyoq boʻgʻimlarini qayirish, turli tashlanish, bosib olish kabi usullar ishlatiladi. Bunday usullar jismoniy jihatdan baquvvat yoki qurollangan raqibga qarshi kurashda alohida ahamiyatga ega. J.-j. 13-asrda paydo boʻlgan. Uning asosida dzyudo kurashi kelib chiqqan (qarang Dzyudo, Karate).

Manbalar
Jish joʻja ochuvchi qushlar

Jish joʻja ochuvchi qushlar -tuxumdan kuchsiz, oyoq muskullari yaxshi rivojlanmagan, koʻzi yumuq, tana harorati barqaror boʻlmagan joʻja ochuvchi qushlar. J. j. o. q.da nasli toʻgʻrisida gʻamxoʻrlik yaxshi rivojlangan. Nari va modasi ancha mukammal in quradi, joʻjalarini boqadi, oʻz tanasi bilan isitadi, quyosh taftidan himoya qiladi. Joʻjalarini uyasida 10—14 kundan (mayda chumchuqsimonlar) 3 oygacha (yirik yirtqich qushlar) boqadi. J. j. o. q. koʻpincha daraxtlar va butalarda, binolarning boʻgʻotlarida in quradi (chumchuqsimonlar, qizilishtonsimonlar, kaptarsimonlar, kakkusimonlar, toʻtiqushlar). J. j. o. q. joʻjasining tanasi siyrak pat bilan qoplangan, tumshugʻi sargʻish. Ammo laylaksimonlar, nayburunlilar, lochinlar va boyqushlar joʻjasining tanasi qalin pat bilan qoplangan, koʻzi ochiq (boyqushlar joʻjasiniki yopiq) boʻladi. J. j. o. q. kam tuxum qoʻyadi.

Manbalar
Zeh

Zeh(  ) Eronning Kirmon viloyati, Kahnuj tumaniga qarashli Naxleston qishloq okrugi tarkibiga kiruvchi qishloq va uning markazi.

2006-yilgi Milliy aholini ro'yxatga olishda uning aholisi 225 xonadonda 1098 kishini tashkil etdi. 2011-yilgi aholini ro'yxatga olishda 241 xonadonda 976 kishi bor edi. 2016-yildagi so‘nggi aholini ro‘yxatga olishda 200 ta xonadonda 711 kishi istiqomat qilgan.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Jiq-jiq

Jiq-jiq () — chumchuqsimonlar turkumining moyqutlar oilasiga mansub kichkina qush, vazni 8—9 g . Choʻl va dashtlardagi past boʻyli butalar orasida yashaydi. Yulgʻun, baʼzan shuvoqlar orasiga in quradi. Oʻzbekistonda Qizilqumda uchraydi. Mart—iyunda 5—8 tadan tuxum qoʻyadi. Yozda hasharotlar, qishda oʻsimlik urugʻi bilan oziqlanadi.

Manbalar 

Qushlar
Jiqtoqlar

Jiqtoqlar () — baliqchilar turkumi urugʻiga mansub qushlar. Tanasining uz. 25 sm gacha. Tumshugʻi kalta, ogʻzining kattaligi bilan boshqa balchiqchilardan farq qiladi. 7 turi bor. Yevropa, Osiyo, Afrikada (qishda Avstraliyada ham) uchraydi. Oʻzbekistonda 2 turi yashaydi. Dalalar, choʻllar va oʻtloqlarda tarqalgan. Yozda uchib kelib, qishda uchib ketuvchi qushlardan. Odatda, toʻdalashib uya soladi. Hasharotlar bilan oziqlanadi. Chigirtka va b. zararkunandalarni qirib, foyda keltiradi.

Manbalar 

 

Hayvonlar
Jigʻa

Jigʻa — bosh kiyim (salla, doʻppi, toj) ustiga oʻrnatiladigan bezak, taqinchoq. Tuzilishi qirgʻoqlari oʻzaro jipslashtirilgan ikki palla yupqa kumushdan iborat boʻlib, yuqori qismida tovus, ukki patlari oʻrnatish uchun naychasi boʻlgan, sirtiga bosma naqshlar ishlanib, tilla suvi yugurtirilgan, marvarid, feruza va b. tosh va rangdor shishalar qadab bezatilgan. J. qadimiy boʻlib, yozma manbalarda u haqda maʼlumotlar, miniatyuralarda tasvirlari saqlangan. Qadimdan toʻy va tantanalarda, baʼzan "koʻz tegish"dan saqlanish niyatida ham tikilgan. Shox, shahzoda, bekzodalar taqqan yakka qadaluvchi J., asosan ayollar doʻppisining ikki chakkasiga qadaladigan qoʻshjigʻa (Xorazmda koʻproq uchraydi), bolalar bosh kiyimiga "yomon koʻzdan asrash" niyatida qadaladigan qatorjigʻa kabi turlari bor. Toshkentda, shuningdek, nikoh toʻyida kuyovlar (qizning otasi sovFa qilgan J.ni taqib, ularga koʻrinish bergan), bolalarning sunnat toʻyida ularning bosh kiyimlariga J. taqilgan.

Shuningdek, ot, tuya va b.ga taqiladigan J.lar ham boʻlgan, ular, odatda, hayvonlar noʻxtasiga qadalgan.

Manbalar 

 

Zargarlik
Kiyim
Jigʻatoy

Jigʻatoy - q. Kulon.

Manbalar
Jigʻildon

Jigʻildon — bir qancha umurtqasiz hayvonlar (koʻpchilik mollyuskalar, chuvalchanglar, hasharotlar) va qushlarda qiziloʻngachning kengaygan qismi. J. oziqni toʻplash va saqlash, baʼzan uni qisman qimyoviy qayta ishlash uchun xizmat qiladi. Hasharotlar J.ida nektar asalga aylanadi. Qushlarda J. oʻmrov suyagi oldida joylashgan, unda yirik bezlar boʻladi. J. muskullarining peristaltik qisqarishi tufayli undagi oziq meʼdaga tushadi yoki bolasini oziqlantirish uchun ogʻziga qaytariladi, hazm boʻlmagan oziq qoldigʻi chiqarib tashlanadi. Kaptarlarda tuxum bosishning 8-kunidan boshlab J. epiteliysi va J. bezlari oʻzgarib, oqish suyuqlik (J. suti) ishlab chiqara boshlaydi. Bu suyuqlik bilan kaptarlar oʻz joʻjalarini boqadi. Choʻl qushlari (oqbovur, qorabovur) J.ida joʻjalari uchun suv olib keladi. J. oziqni qiyinchilik bilan, lekin birdaniga koʻp topadigan yirtqich yoki nisbatan sekin hazm boʻladigan qattiq oziq bilan oziqlanadigan donxoʻr qushlarda ham rivojlangan.

Manbalar 

 

Anatomiya
Jigʻildon qaynashi

Jigʻildon qaynashi, meʼda qaynashi, zarda qaynashi — toʻsh ostida va qiziloʻngach boʻylab achishish sezgisi paydo boʻlishi, meʼda suyuqligʻi aralashgan ovqat qiziloʻngachga chiqib, uning shilliq pardasiga taʼsir etishi J. q.ga sabab boʻladi. Odatda, meʼda shirasida kislota koʻpayganda roʻy beradi. Qiziloʻngach va meʼda shilliq pardasining sezuvchanligi oshganda, meʼda shirasidagi kislota miqdori oʻzgarganda, dagʻal ovqat yeyilganda, meʼdadan shira chiqishini kuchaytiradigan moddalar isteʼmol qilinganda ham jigʻildon qaynaydi. Gastrit, meʼdaichak yarasi, xoletsistit, asabiy holatlar va b. kasalliklarda kuzatiladi.

J. q.da, albatta, vrach buyurgancha davolanish kerak, chunki turli dorilarni qadeb palapartish ichaverish meʼda va qiziloʻngach shilliq pardasiga yomon taʼsir etishi mumkin. Jigʻildon qaynaganda sabzi yeyish yoki uning suvini ichish va gazi chiqarilgan Toshkent mineral suvini ichish yaxshi naf beradi. Asosiysi J. q.ga sabab boʻlgan kasallikni davolash lozim.
Jig'ildon qaynaganda quyidagi mahsulotlardan voz kechgan ma’qul:

    Qovurilgan, sho’r, achchiq va yog’li taomlar;
    apelsin, limon va laym. Ular tarkibida kislota mavjud bo’lib, bu oshqozonning kislotalilik darajasini sezilarli darajada oshiradi;
    Pishiriqlar va qandolat mahsulotlari;
    Shokolad;
    Tomat pastasi;
    Achchiq qahva va choy;
    Spirtli ichimliklar;
    Gazlangan ichimliklar.

Manbalar 

https://mymedic.uz/kasalliklar/gastroenterologiya/jigildon-qaynashi/