Vaziyat usuli

Keys-stadi usuli- (- vaziyat usuli, holat usuli, vaziyatni tahlil qilish usuli) – real iqtisodiy, ijtimoiy va biznes vaziyatlarning tavsifidan foydalanadigan oʻqitish usuli. Talabalar vaziyatni oʻrganishlari, muammolarning mohiyatini tushunishlari, mumkin boʻlgan yechimlarni taklif qilishlari va eng yaxshisini tanlashlari kerak. Ishlar haqiqiy faktik materiallarga asoslangan yoki real vaziyatga yaqin boʻlishi zarur.

Tarixi 
Bu usul birinchi marta 1924-yilda Garvard biznes maktabida qoʻllanilgan , uning professor-oʻqituvchilari aspirantura dasturi uchun mos darsliklar yoʻqligini tezda angladilar. Ularning ushbu muammoni hal qilishning birinchi yechimi yetakchi biznes amaliyotchilari bilan suhbatlashish va bu menejerlar nima qilgani va ularning faoliyatiga taʼsir etuvchi omillar haqida batafsil hisobot yozish edi. Tinglovchilarga muammo bilan tanishish va mustaqil ravishda va jamoaviy muhokama orqali yechim topish uchun haqiqiy tashkilot oʻz faoliyatida duch kelgan muayyan vaziyatning tavsifi berildi.

Ishlarning tasnifi 

 Strukturaviy holatlar (yuqori tuzilgan holatlar)  aniq raqamlar va maʼlumotlar bilan vaziyatning qisqa va aniq bayoni. Ushbu turdagi holatlar uchun maʼlum miqdordagi toʻgʻri javoblar mavjud. Ular bilim yoki bilimning maʼlum bir sohasida bitta formula, koʻnikma, texnikadan foydalanish qobiliyatini baholash uchun moʻljallangan.
 Tarkibi boʻlmagan holatlar katta hajmdagi maʼlumotlarga ega va fikrlash uslubi va tezligini, asosiyni ikkinchi darajalidan ajratish qobiliyatini va maʼlum bir sohada ishlash koʻnikmalarini baholash uchun moʻljallangan. Ular uchun bir nechta toʻgʻri javob variantlari mavjud va odatda nostandart yechimni topish imkoniyati istisno qilinmaydi.
 Asosiy buzilish holatlari  – juda qisqa yoki uzun boʻlishi mumkin. Bunday ishning yechimini kuzatish insonning oʻz chegarasidan tashqarida fikr yurita oladimi yoki yoʻqmi, unga ajratilgan vaqt ichida qancha ijodiy gʻoyalar paydo boʻlishi mumkinligini koʻrish imkonini beradi. Agar guruh qarori boʻlsa, u boshqa birovning gʻoyasini olib, uni rivojlantirib, amalda qoʻllash kerak.

Loyiha (kashfiyotchisi) ishining matritsasi quyidagilarni oʻz ichiga oladi  :

 Tadqiqot savoli
 Hozirgi tadqiqot muammolari
 Oddiy vazifalar maydoni
 Yoʻnaltiruvchi boshqaruv yechimlari

Keysning mohiyati 
Biznes keys – bu kompaniya rahbariyatidan boshqaruv qarorlarini talab qiladigan muayyan muammoli biznes vaziyatni aks ettiruvchi maxsus tayyorlangan oʻquv materialidir. Mashgʻulotlar davomida oʻqituvchi oʻquvchilarga bunday yechimlarni topishga rahbarlik qiladi.

Biznes taʼlimida keys usullarini ishlab chiqish va rivojlantirishga ixtisoslashgan  notijorat tashkiloti tomonidan olib borilgan tadqiqotlarga koʻra, dala tadqiqotlariga asoslangan holatlar (nashr etilgan maʼlumotlarga asoslangan holatlardan farqli oʻlaroq) oʻqituvchilar va talabalar orasida eng mashhurdir. Anʼanaga koʻra, biznes ishi akademik oʻqituvchilar va kompaniya menejerlari oʻrtasida hamkorlikda yoziladi.

Hozirgi vaqtda Shimoliy Amerika kompaniyalari uchun yozilgan biznes-keyslar eng keng tarqalgan, chunki vaziyatni tahlil qilish madaniyati shu erda paydo boʻlgan. Biroq, 90-yillarning oxiridan boshlab, Yevropa maktablari professorlari biznes muammolari uchun milliy illyustratsiyalar yoʻqligini his qilib, ishlarni yozishda faol ishtirok eta boshladilar. Xalqaro aloqalar tufayli Osiyo maktablari ham bu jarayonda faol ishtirok etmoqda. Misol uchun, Fransiya va Singapurda joylashgan INSEAD Yevropa biznes maktabi xalqaro bozorlarda biznes keyslarini yozishda tan olingan yetakchi hisoblanadi. 2008 yilda INSEAD ECCH European Case Award toʻqqizta toifasidan yettitasida gʻolib chiqdi.

Nima uchun biznesda keys metodi kerak? 
Keys -bu kompaniyaning reklama sarlavhalari va vaʼdalari koʻrinishida emas, balki haqiqiy voqea shaklida, yaʼni buni iloji boricha vizual tarzda amalga oshirishi mumkin boʻlgan va qila oladigan narsalarni koʻrsatishning yaxshi usuli.

Holatlar quyidagi eʼtirozlarni bartaraf etishga yordam beradi:

 Bunday muammolarni hal qilishda tajribangiz bormi?
 Sizning kompaniyangiz mening muammomni tushunish uchun yetarli darajada malakalimi?
 Siz qanchalik professionalsiz?
 Bu masalani tushunyapsizmi?
 Sizga ishonish mumkinmi?
 Nima uchun men sizning kompaniyangizni tanlashim kerak?
 Siz bilan ishlashdan nimani olishim mumkin?

Manbalar

Adabiyot 

 Derkach A. M. Oʻqitishda keys usuli // Mutaxassis. – 2010 yil. – N 4. – 22-23-betlar.

Havolalar 

 Case Study tadqiqot usuli sifatida
 Microsoft Case Competition – Microsoft Case Yechish chempionati
 Oʻqituvchilar uchun Garvard Business Publishers – Garvard amaliy tadqiqot resursi
 ECCH taʼlim holati
Metodologiya