MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Adirna (musiqa asbobi)

Adirna — qadimgi qozoq koʻp torli cholgʻu asbobi. Qadimgi turklar va qipchoqlar tomonidan ishlatilgan. Asbobning tanasi ichi boʻsh, old tomoni dagʻal teri bilan qoplangan. U dastlab yogʻoch va teridan kamon shaklida yasalgan. Baʼzan cholgʻu shoxli hayvonlar (kiyik, bugʻu, echki) tarzida ifoda qilingan. Adirnaning torlari tuya yoki pay ipidan. Asbobning uzunligi 48-50 sm, qalinligi 8-10 sm, torlari 7 tadan 13 tagacha. D. Shokparuli, A. Kumarov yasagan adirnaning bir qancha namunalari Yqilas nomidagi musiqa asboblari muzeyida saqlanmoqda.

Asbobni chalish texnikasi barmoqlar bilan torlarni tortishdir.

 1985-yilda Suyunbay nomidagi Olmaota viloyat filarmoniyasida folklor-etnografik ansambl tuzilib, unga saklar davriga oid Issik qoʻrgʻonlarida olib borilgan arxeologik qazishmalar paytida topilgan „Adirna“ qadimiy cholgʻu asbobi nomi berilgan.
 2004-yilda „Kazpochta“ Tojikiston pochtasi bilan birgalikda „Adirna“ (qozoq) va „Gijjak“ (tojik) xalq cholgʻu asboblari tasvirlangan markalarni chiqardi.
 2005-yilda Qozogʻiston Respublikasi Milliy banki „Amaliy sanʼat“ turkumida ushbu qadimiy xalq cholgʻu asbobi tasvirlangan nominal qiymati 500 tanga boʻlgan kumush tanga chiqardi.

Manbalar

Havolalar 
 Адырна — музыкальный инструмент | Великая музыка

Turkiy musiqa asboblari
Xordofonlar
Qozoq musiqa asboblari
Torli musiqa asboblar
Cite web (til koʻrsatilmagan)
Kora (musiqiy asbob)

Kora — Gʻarbiy Afrikada tarqalgan 21 torli cholgʻu asbobdir. Tuzilishi va ovozi boʻyicha kora lyut va arfaga yaqin.

Tavsifi 

Kora yarmidan boʻlingan va sigir terisi bilan bogʻlangan katta kalabasdan qilingan. Bu rezonator; uning orqa tomoni ham ritmni saqlash uchun ishlatilishi mumkin. Rezonator kichik teshikka ega. Rezonatorga tishchalari boʻlgan boʻyin biriktirilgan. Kora tovushi arfa tovushiga oʻxshaydi, lekin anʼanaviy uslubda chalinganda u koʻproq flamenko yoki blyuz gitara texnikasini eslatadi. Sozanda asbobni qolgan barmoqlari bilan ushlab turgan holda, bosh va koʻrsatkich barmogʻi bilan torlarni tortadi.

Anʼanaviy kora 21 torli boʻlib, chap qoʻl uchun oʻn bitta va oʻng qoʻl uchun oʻnta. Zamonaviy koralar qoʻshimcha bas torlariga ega boʻlishi mumkin (toʻrttagacha) — masalan, Senegal janubida shunday qilishadi. Anʼanaga koʻra, torlar antilopa yoki boshqa hayvon terisining yupqa tasmalaridan qilingan. Hozirda torlar neylon ipdan yoki arfa uchun torlardan foydalaniladi. Baʼzan bu torlar qalinroq boʻlishi uchun toʻqiladi.

Kora boʻynidagi maxsus charm halqalarni siljitish orqali sozlanadi. Shunday qilib, asbobni toʻrtta yetti notali gammalardan biriga sozlash mumkin. Bu gammalar gʻarbiy major, minor va lidiya ladlariga yaqin.

Anʼanaga koʻra, griotlar — sargardon qoʻshiqchilar, hikoyachilar va afsona aytuvchilar kora chaladilar. Ular asosan Gvineya, Mali, Senegal, Gvineya-Bisau va Gambiya aholisi. Kora chaluvchi ustalar jali deb ataladi. Kora chalishda mahoratga erishgan jali oʻz asbobini oʻzi yasashi kerak.

Foydalanish 
Kora — Mandinka xalqining musiqiy anʼanalarida markaziy asbobdir. Koʻpincha djembe va balafon bilan birgalikda ishlatiladi.

Manbalar

Havolalar 

 Cora Connection 
 Kora Music 
 Kumbengo Koras 

Xordofonlar
Torli musiqa cholgʻu asboblari
Afrika musiqa asboblari
Cite web (til koʻrsatilmagan)
Erkin Vohidov uy-muzeyi

Oʻzbekiston xalq shoiri Erkin Vohidov tavalludining 80 yilligini keng nishonlash toʻgʻrisida Fargʻona viloyati hokimining 2016-yil qaroriga asosan Erkin Vohidov uy-muzeyi tashkil etilgan. Ushbu muzey binosi 1996-yilda maxsus qurilgan.  

Bu muzeyda Oʻzbekiston xalq shoiri Erkin Vohidovning hayoti va ijodiga bag’ishlangan. Mazkur ekspozitsiyasi Erkin Voxodovning tugʻilgan joyi, bolaligi, oʻsmirlik davri, ilk asari, shoirning faoliyati, yozuvchilik, dramaturg sifatida, hajviy asarlar va tarjimonlik ishlarini aks etirilishi xronologik tartibda ko’rsatilgan.

Muzeyda 500 tadan ziyod eksponatlar mavjud. Erkin Vohidovning hayoti davomida oʻzi qo’llagan shaxsiy nodir buyumlar bilan ekspozitsiya boyitilgan. Muzeydagi eksponatlar Erkin Vohidov muxlislari tomonidan taqdim etilgan kitoblar, buyumlar, oilaviy fotosuratlar, kiyim-kechaklar va suvinirlar shular jumlasidandir.

Havolar
Musiqiy kamon

Musiqiy kamon (, ) — cholgʻu asbobi, xordofonlarning eng qadimgisi hisoblanadi.

U yoy shaklida egilgan egiluvchan yogʻoch asos va uchlari orasiga choʻzilgan tordan (odatda oʻsimlik tolasidan) iborat. Yogʻoch qismning uzunligi 0,5 dan 3 m gacha boʻlishi mumkin.

Musiqiy kamon koʻpincha ov kamonidan yaratilgan deb taxmin qilinadi, chunki ular bir xil shaklga ega. Taxminlarga koʻra, ovchilar choʻzilgan kamonning ovozini eshitib, kamonlarini musiqa chalish uchun ishlata boshlaganlar. Biroq, Kurt Zaks oʻzining „Musiqa asboblari tarixi“ asarida maʼlum boʻlgan eng qadimgi musiqiy kamonlarning ov kamonlariga umuman oʻxshamasligini taʼkidlaydi: xususan, „tor“ yogʻoch asosning ajralib chiqqan qismi boʻlib, otish uchun mutlaqo yaroqsiz. Bundan tashqari, musiqiy kamon hali ham mavjud boʻlgan madaniyatlarda ularning ovchilik marosimlari va eʼtiqodlari bilan hech qanday aloqasi yoʻq.

Zaks musiqiy kamonlarning uch turini ajratib koʻrsatadi: alohida rezonatorlilar, biriktirilgan rezonatorlilar va sozandaning ogʻzi rezonator boʻlib xizmat qiladiganlar. Birinchi turdagi kamon odatda katta; ular ichi boʻsh idishga — sopol idish yoki kalebasga qoʻyiladi va tovush torga va idishga zarbalar orqali chiqariladi. Ikkinchi turdagi kamon uchun tepasi kesilgan quritilgan ichi boʻsh qovoq odatda rezonator boʻlib xizmat qiladi: sozanda uni koʻkragiga bosib tutib turadi. Nihoyat, uchinchi turdagi kamonlarni chalganda yo yogʻoch qismi tishlarga bosib turiladi yoki tor sozandaning ogʻziga solinadi va u yerda tebranish hosil qilinadi. Asosiy ohangning balandligini oʻzgartirishga imkon beruvchi maxsus texnika va qurilmalar mavjud. Shuningdek, ikki va uch torli musiqiy kamon ham bor, uni chalganda kamonchadan foydalanish mumkin. Musiqiy kamonning maxsus koʻp torli turi pluriark deb ataladi. Musiqiy kamon ham yakkaxon, ham joʻr asbob boʻlishi mumkin; u koʻpincha diniy marosimlarda va jodu marosimlarda qoʻllaniladi.

Musiqiy kamon Afrika, Amerika, Okeaniya, Osiyoning ayrim qismlarida keng tarqalgan; ilgari Yevropada ham uchragan. Ushbu asbob hali ham mashhur boʻlgan Afrikada uning juda koʻp turlari mavjud. Musiqiy kamon Janubiy Amerika hindulari orasida Ispaniya istilosidan oldin mavjud boʻlgan yagona torli asbob boʻlib, keyinchalik Appalachida, oq koʻchmanchilar avlodlari orasida musiqali kamon keng tarqalgan. G. N. Bratilov tomonidan tahrir qilingan „Dunyo xalqlarining musiqa asboblari“ ensiklopedik lugʻatida musiqiy kamonlarning quyidagi turlari keltirilgan: bogen (Germaniya), bou-fiddles (Angliya), bumbas (Yevropa), villadi vadyam (Hindiston), zeza-i-uta (Keniya), itono (Uganda), kihombo (Salvador), kon-kon (Mari El), mtangala (Zambiya), ndonga (Tanzaniya), siels (Latviya), timbirimba (Lotin Amerikasi), urukungu va berimbau (Braziliya), yauramid (Estoniya) va boshqalar.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 

Amerika musiqa asboblari
Lotin Amerikasi musiqa asboblari
Hindu musiqa asboblari
Afrika musiqa asboblari
Xordofonlar
Cite web (til koʻrsatilmagan)
Yorugʻlik kuchi

Yorugʻlik kuchi  — fizik kattalik boʻlib, asosiy yorugʻlik fotometrik kattaliklaridan biri. U maʼlum bir yoʻnalishda vaqt birligiga uzatiladigan yorugʻlik energiyasi miqdorini tavsiflaydi. Miqdoriy jihatdan elementar qattiq burchak ichida tarqaladigan yorugʻlik oqimining bu burchakka nisbatiga teng.

 

Uning oʻlchov birligi- Xalqaro oʻlchov birliklar tizimida (SI) "kandela" (ruscha belgi: kd xalqaro: cd) deb kiritilgan

Yorugʻlik kuchi tushunchasi faqat yorugʻlik manbasidan uning chiziqli oʻlchamlaridan sezilarli darajada ortib ketadigan masofalar uchun qoʻllanilishi mumkin.

Nurlanish kuchi bilan bogʻliqlik 

Energiya fotometrik kattaliklari tizimida yorugʻlik kuchining muqobili- nurlanish kuchi hisoblanadi. . Nurlanish kuchiga nisbatan yorugʻlik kuchi — bu kunduzgi koʻrish uchun monoxromatik nurlanishning nisbiy spektral yorugʻlik samaradorligi qiymatlari yordamida olingan kichraytirilgan fotometrik kattalikdir.  :

 

Bu yerda  — monoxromatik nurlanishning spektral yorugʻlik samaradorligining maksimal qiymati (nurlanishning fotometrik ekvivalenti), 683 lm / Vt ga teng va  nurlanish kuchining spektral zichligi boʻlib, kattalikka aniqlangan nisbiylik va oʻrtasidagi kichik spektral intervalga tushadi va bu intervalning kengligiga:

Misollar 
Turli manbalarning yorugʻlik kuchi:

Manbalar 

Yorugʻlik
Optika
Difenilsiyanarsin

Difenilsiyanarsin (Clark II, DC) 1918-yilda italiyaliklar Sturniolo va Bellitsioni tomonidan kashf etilgan sternitlar guruhiga mansub jangovar kimyoviy zaharlovchi moddadir. Oʻsha yilning mart oyidayoq nemislar uni Birinchi Jahon urushi maydonlarida qoʻllashdi.

Xususiyatlari 
Difenilsiyanarsin kimyoviy xossalari va odamlarga taʼsiri boʻyicha difenilxlorarsinga oʻxshash, ammo ikkala koʻrsatkichda ham ikkinchisidan past. Kimyoviy jihatdan kamroq chidamli va zaharililik xususiyati nisbatan kamroq. 0,00001 mg / l konsentratsiyada difenilsiyanarsinning taʼsiri sezila boshlaydi. 0,0005-0,001 mg / l konsentratsiyada esa odam uni gazga qarshi niqobisiz koʻtara olmaydi. Teri bilan aloqa qilganda kuyishga olib keladi.

Yana qarang 

 Difenilxlorarsin
 Adamsit
 Birinchi jahon urushidagi jangovar zaharlovchi moddalar

Manbalar

Adabiyot

Havolalar 

 Difenilsiyanarsin „Pubmed Compound“ (ingl.) (
Shaqildoq

Shaqildoq, treskotux - rus xalqining zarbli musiqiy cholg'u asbobi, idiofon.

Tarixi 
1992-yilda Novgoroddagi arxeologik qazilmalar paytida ikkita yupqa taxta topilgan, ular V.I.Povetkin, XII asrdagi qadimiy Novgorod shaqildoqlari to'plamiga kiritiladi.

Tuzilmasi 
Rossiyaning janubi-g'arbiy qismida (Kursk, Tula va Kaluj viloyatlarida) to'y, ulug' marosimlar yoki raqsbop qo'shiqlarga, ba'zida garmojkali livenka ansamblida hamrohlik qilish uchun qo'llanilgan.

Uning bir uchi arqonga tortilgan 14-20 dona kichik (uzunligi 130-150, eni 50-70 mm) eman, yongʻoq yoki chinor taxtalardan iborat toʻplam hisoblanadi. Taxtalar o'rtasida bo'shliqlar mavjud bo'lib, ular ba'zida 4-8 qo'ng'iroqchalar bilan jihozlangan bo'ladi. Shaqildoqlar arqonning uchlaridagi ilmoqlar tomonidan ushlab turiladi va o'tkir yoki silliq harakatlar bilan bir maromli novdalar ustiga bosiladi.

Rossiyaning shimoli-g'arbiy qismida qo'llanilgan shaqildoq 200×100 mm o'lchamdagi to'rtburchak ramkadan iborat bo'lib, uning qisqa tomoniga mahkamlangan 1-4 ta tarang novda hisoblanib, uning uzunligi taxminan ramka uzunligiga teng. Ramka qo'lda aylanadi, uning bo'sh uchlari elastik chiziqlar bu tutqichning tishli qismi bilan aloqa qiladi. Natijada paydo bo'lgan shitirlash pulemyotning uzluksiz otishmasini eslatadi.

Leningrad va Novgorod viloyatlarida u ov va bolalar asbobi sifatida saqlanib qolgan.

Yana qarang 

 Shaqildoq pochtasi
 Pxachich

Manbalar

Adabiyot 

 
 
 
 
 
 Povetkin V.I. Novgorod shitirlashlarining kashfiyoti (Qayta tiklash ishlari tajribasidan) // Madaniyat yodgorliklari. Yangi kashfiyotlar: Yozish. Art. Arxeologiya. Yilnoma - 2000. - M .: Nauka, 2001. - S. 160-166.

Havolalar 

 Rus asboblari
 Shaqildoqlar
Uchburchak (musiqa asbobi)

Uchburchak (, va , ) —  metall tayoqchadan (odatda, poʻlat yoki alyuminiydan) uchburchak shaklida egib ishlangan zarbli musiqa asbobi. Burchaklaridan biri ochiq qoldiriladi (tayoqning uchlari deyarli tegadi).

Uchburchak nomaʼlum balandlikdagi sozlarga tegishli, yorqin va tiniq tembrga ega, hatto kuchli orkestr tuttisini ham bezashga qodir. Odatda, unga yengilroq ritmik figuralar va tremolo topshiriladi. Qoʻlda tutib turish yoki taglikka biriktirish uchun uchburchak burchaklardan biriga ingichka sim yoki tasmacha osilgan boʻladi. Uchburchak metall (kamdan-kam hollarda yogʻoch) tayoqcha bilan uriladi (musiqachilar jargonida bu tayoq „mixchoʻp“ deb ataladi).

Cholgʻuning kelib chiqishi aniqlanmagan, ammo Brockhaus va Efron ensiklopedik lugʻatida uchburchak birinchi marta Sharqda paydo boʻlganligi aytiladi.

XVIII-asr oxiridan boshlab uchburchak simfonik orkestrning asosiy zarbli cholgʻu asboblaridan biri boʻlib kelgan. Gaydn, Motsart va Betxovenning kompozitsiyalarida u „Yanichar musiqasi“ deb nomlangan musiqaga taqlid qilish uchun ishlatilgan. Uchburchakka juda masʼuliyatli mustaqil qism ishonib topshirilgan birinchi asarlardan biri List orkestri bilan 1-sonli fortepiano konsertidir. Musiqachilar orasida bu asar baʼzan hazilomuz „uchburchak uchun konsert“ deb ataladi.

Rossinining „Vilgelm Tell“ operasi, Grigning „Pier Gyunt“ dramasi uchun musiqasi (Anitra raqsi, arab raqsi) va boshqa kompozitsiyalarning oʻrta qismida uchburchakning oʻziga xos ovozi eshitiladi. Uchburchak Braziliya shimoli-sharqidagi forro, samba va boshqa mashhur musiqa turlarida keng qoʻllaniladi. Shuningdek, jaz va rok musiqalarida ham uning ovozi yangraydi.

Adabiyotlar 

 Treugolniki orkestrovie // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1960. — T. VIII. — Stb. 974

Havolalar 
 

 Ivanov V. D. Slovar muzikanta-duxovika: — M.; Muzika,2007. — 128 s. (nedostupnaya ssilka) (nedostupnaya ssilka s 14-06-2016 [2143 dnya])
 Solovyov N. F. Treugolnik, muzikalniy instrument // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
 Treugolnik // Muzikalniy slovar : v 3 t. / sost. X. Riman; dop. russkim otdelom pri sotrud. P. Veymarna i dr.; per. i vse dop. pod red. Yu. D. Engelya. — per. s 5-go nem. izd. — Moskva—Leypsig : izd. B. P. Yurgensona, 1904.

Musiqa asboblari
Agir

Agir () — Boshqirdistonning Tuymazin tumani hududidan oqib oʻtadigan Rossiyadagi daryo. Usen daryosining oʻng irmogʻi.

Daryo nomi, ehtimol, aygʻir — „aygʻir“ dan kelib chiqqan.

Daryoning uzunligi 15 km, suv havzasi 75,5 km² tashkil etadi.

Agir Tyumenyak qishlogʻi yaqinida boshlanadi. Asosan janubi-gʻarbiy tomonga oqib oʻtadi. Usenga 21 km uzoqlikda, Tuymazi shahri ichida oqib tushadi.

Suv reestri maʼlumotlari 
Rossiya davlat suv reestriga koʻra, u Kama havzasi okrugiga tegishli boʻlib, daryoning suv xoʻjaligi qismi Ik manbasiga qadar, daryoning pastki havzasi — Kama irmoqlarining havzalari Belaya daryosining oqimlari qoʻshilishigacha. Daryoning daryo havzasi — Kama.

Davlat suv reestrining obyektidagi maxsus kodi — 10010101312111100028404.

Manbalar
Aglinruchey

Aglinruchey — Rossiyada joylashgan soy boʻlib, Arxangelsk viloyatining Onega tumani hududidan oqib oʻtadi. Soyning uzunligi 12 km.

Oqim Ortomoh botqogʻidan boshlanib, soʻngra asosan shimoliy yoʻnalishda botqoq yerlardan oqib oʻtadi.

Daryoning umumiy uzunligi 44 km boʻlgan jami 14 irmogʻi mavjud.

Dengiz sathidan 50 m balandlikda Sulasrucheyga oqib borib, Leveshka daryosiga oqib oʻtadi, u oʻz navbatida Oq dengizning Onega koʻrfaziga (Pomorskiy qirgʻogʻi)-ga quyiladigan Kusherekaga quyiladi.

Daryoda aholi punktlari mavjud emas.

Davlat suv reestrining obyektidagi kodi — 03010000212202000007633.

Manbalar 

 Kushereki Havzasi
Onega tumanining daryolari
Bakanka

Bakanka (Bakan, Bekken) — Rossiyaning Krasnodar oʻlkasidagi daryo. Neberjay daryosi bilan birgalikda u Adagum daryosining tarkibiy qismidir.

Daryo Verxnebakanskiy qishlogʻidan 8 km janubi-sharqda boshlanadi. Daryoning uzunligi 29 km, suv havzasi maydoni 179 km². Sayoz, ammo togʻlarda kuchli yomgʻirlardan soʻng u loyqa suvning notinch koʻchkisiga aylanadi. Daryodagi suv minerallashuvning ortishi bilan ajralib turadi.

Irmoqlari: Atakay, Barabashka, Chuqur boʻshliq, Toʻgʻri boʻshliq, Temryuchki, Chubukova boʻshligʻi.

Daryo nomi, ehtimol, bzybsning oʻziga xos nomidan kelib chiqqan. Keyinchalik „l“ harfining yoʻqolishi bilan turkiy „Bolqon“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlishi ham mumkin.

Tabiiy ofatlar 
Bir necha yilda bir marta, kuchli yomgʻirdan soʻng, daryoning oqimi juda kengayib, qirgʻoqlaridan sezilarli darajada toshib ketadi va Nijnebakanskaya qishlogʻining yaqin atrofdagi koʻchalari va uy xoʻjaliklarini suv bosadi.

Daryoning oxirgi yirik toshqini 2012-yil 7-iyulga oʻtar kechasi, Nijnebakanskaya qishlogʻiga oqib kelgan Bakanka daryosi beton koʻprikni qisman shikastlagan, bir nechta uylarni qisman vayron qilgan va qirgʻoq boʻylab joylashgan uy xoʻjaliklarini suv bosgan, keyin Neberjay daryosi bilan Adagumga qoʻshilib, Krimsk shahrini suv bosgan.

Manbalar

Havolalar 

 Лотышев И. П. География Кубани. Энциклопедический словарь. Майкоп, 2006.

Krasnodar oʻlkasining daryolari
Adagum havzasi
Murat Jioyev

Murat Kuzmich Jioyev (1955-yil 1 oktyabrda tugʻilgan, Gruziya SSR, SSSR Janubiy Osetiya Avtonom viloyati, Djavskiy tumani, Buzala qishlogʻi) — Janubiy Osetiya davlat arbobi va diplomati.

Biografiya

Taʼlim 

 1977 yil — Janubiy Osetiya davlat pedagogika institutining tarix fakultetini tamomlagan.
 1977-1981 — M. V. Lomonosov NOMLI Moskva davlat universitetining aspiranturasida tahsil olgan.
 1982 yildan — tarix fanlari nomzodi.
 1995 yildan — dotsent.

Karyera 

1981 yildan 1998 yilgacha — Janubiy Osetiya ilmiy-tadqiqot institutining kichik ilmiy xodimi, katta ilmiy xodimi, ilmiy kotibi.

1990 yildan 1993 yilgacha — Janubiy Osetiya Oliy Kengashining deputati.

1993 yildan buyon Janubiy Osetiya davlat universitetida tarix fanlari boʻyicha dars beradi.

20 dan ortiq ilmiy ishlar muallifi. Ilmiy manfaatlar doirasi-Kavkaz xalqlarining oʻrta asr tarixi, yangi va zamonaviy Osetiya tarixi.

1998 yildan 2002 yilgacha-Janubiy Osetiya Respublikasi tashqi aloqalar vaziri.

2002 yildan 2012 yilgacha va 2016 yildan Janubiy Osetiya Respublikasi tashqi ishlar vaziri.

Oila 
Uylangan, ikki o‘g‘li bor.

Mukofotlar 

 III darajali „Shon-sharaf va shon-sharaf“ ordeni (Abxaziya, 2006 yil 15 iyun) — Abxaziya va Janubiy Osetiya xalqlari oʻrtasidagi doʻstlikni mustahkamlashdagi ulkan xizmatlari uchun.
 II darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni (Dnestryanı, 2006-yil 7 iyun).
 Pridnestroviya Moldova Respublikasi Diplomatik xizmatining xizmat ko‘rsatgan xodimi (2009-yil 15 iyun) — Janubiy Osetiya Respublikasi va Pridnestroviya Moldaviya Respublikasi o‘rtasidagi do‘stlik va hamkorlikni rivojlantirishga qo‘shgan shaxsiy hissasi, respublika manfaatlarini himoya qilishdagi faol saʼy-harakatlari uchun. Janubiy Osetiya va Pridnestro Moldaviya Respublikasining xalqaro maydonda diplomatik yoʻllar bilan.

Manbalar

Havolalar 
 Биография на сайте ИА «Рес»
 Министром иностранных дел Южной Осетии вновь назначен Мурат Джиоев
Yashayotgan insonlar
1955-yilda tugʻilganlar
1-oktyabrda tugʻilganlar
Ruvozero

Ruvozero — Kareliya Respublikasi, Loux tumani, Kestenga qishloq aholi punkti hududidagi chuchuk suvli koʻl.

Iovskoye suv ombori tarkibiga kiradi.

Umumiy maʼlumotlar 
Koʻlning maydoni 42,6 km², suv sigʻimi maydoni 14,600 km² . Dengiz sathidan 72,0 m balandlikda joylashgan .

Koʻl shakli parraksimon, choʻziqsimon. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa . choʻzilgan. Qirgʻoqlari egri-bugri, asosan, baland, qoyasimon, ayrim joylari botqoqli.

Kovda daryosi koʻl orqali oqadi va Oq dengizga quyiladi . Gʻarb tomondan Pat daryosi ham oqib oʻtadi.

Koʻlda turli oʻlchamdagi oʻttizdan ortiq nomsiz orollar mavjud.

Suv ombori yaqinida aholi punktlari va yoʻllar mavjud emas.

Davlat suv reestridagi obyekt kodi — 02020000511102000000987 .

Manbalar
Tutekton

Tutekton (udmurtchadan tarjimada „quvur“, yoki tuygumi, tuy gumi udmurtchada „mis (latun) quvurcha“) — udmurtlarning kichkina choʻpon surnayiga oʻxshash puflama musiqa asbobi.

Tavsifi 
Tutekton 250–300 mm. uzunlikdagi konussimon naydan iborat boʻlib, qayin poʻstlogʻi, qalay yoki misdan yasaladi. Asbobning yuqori qismiga yogʻoch mushtuk oʻrnatiladi. Tutektonda chalish teshiklari yoʻq, lekin ikkita chalish teshigi boʻlgan sozlar ham uchrab turadi. Tutekton puflab chalinadi; kuchli va biroz keskin ovozga ega.

Tayyorlanishi 
Qalay yoki mis tutektonni temirchilar yasagan: olovda yumshatilgan metall konus shaklidagi trubkaga oʻralgan. Mushtuk ip oʻraladigan yogʻoch gʻaltakdan yasalgan: uning yarmi kesilgan, ikkinchisining ustiga rezina tasma tortilib, ip bilan mahkamlangan. Gʻaltak va rezina tasma orasiga rezinaning kengligiga mos somon choʻpi yoki gugurtchoʻp qistirilgan.

Tutektonning keyingi versiyalari shisha butilkalardan tayyorlangan. Buning uchun shishaning pastki qismi ip bilan oʻralgan, soʻng gugurt chaqib qizitilgan. Bir necha daqiqadan soʻng sovuq suvga solinganda tortilgan ip boʻylab butilkaning tubi ajralib tushib, oʻziga xos quvurcha hosil boʻlgan.

Tutekton ijrosining anʼanaviy turlaridan tashqari, xalq amaliyotida somon tilchali yogʻoch va qamish naychalar ham qayd etilgan. Bunday cholgʻu asboblarining birinchi kitobiy taʼrifini Mari musiqashunos-folklorshunosi Yakov Andreevich Eshpay 1937-yilgi ekspeditsiyasidan soʻng bergan.

Foydalanish 
Tutekton asosan kommunikativ vazifani bajargan: uning yordamida chorvaning yaylovga chiqish va qaytish vaqti haqida signallar berilgan, dalada podani boshqarishda foydalanilgan. Choʻponlar ham xuddi shunday tarzda bir-birlariga biror maʼlumot uzatgan boʻlishi mumkin.

Tutekton udmurt vokal va cholgʻu ansambllarida joʻr boʻluvchi, gohida yakkaxon cholgʻu asbobi sifatida qoʻllanib kelingan.

Hozirgi paytda ishlatilmaydi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Tutekton // Udmurtskaya Respublika: Ensiklopediya / gl. red. V. V. Tuganaev. — 2-e izd., ispr. i dop. — Ijevsk: Izdatelstvo „Udmurtiya“, 2008. — 768 s. — 2200 ekz. — ISBN 978-5-7659-0486-2.
 Tutekton/tuy gumi// Udmurtskaya Respublika: Kultura i iskusstvo: Ensiklopediya/ gl. red. A. Ye. Zagrebin. — Ijevsk: Udmurtskiy institut istorii, yazika i literaturi UrO RAN, 2012. — 540 s. — 300 ekz. — ISBN 978-5-901304-62-4.
 Muzikalnaya kultura Sovetskoy Udmurtii. 1917—1967 // A. N. Golubkova. — Ijevsk: Udmurtiya, 1978. — 156 s.
 Pchelovodova Irina Vyacheslavovna. Aerofoni v sisteme traditsionnoy instrumentalnoy kulturi udmurtov // Yejegodnik finno-ugorskix issledovaniy. — 2010. — № 1. — S. 95—108.

Musiqa asboblari
Bakarasyevka

Bakarasyevka — Rossiyaning Primorsk oʻlkasining Mixaylov tumanidagi daryo, Mixaylovkaning chap irmogʻi.

Jismoniy va geografik xususiyatlari 

U Ostraya togʻining gʻarbiy yonbagʻridan boshlanib, gʻarbiy yoʻnalishda oqadi, Ussuri avtomobil yoʻlini ikki marta kesib oʻtadi va Mixaylovka tuman markazida Mixaylovka daryosiga (Rakovka daryosining irmogʻi) quyiladi.

Daryoning uzunligi 15 km. Bakarasyevkaning kengligi 5 m dan 10 m gacha.Yozda suv toshqinlari tez-tez boʻlib, asosan kuchli uzoq muddatli yomgʻirlar tufayli yuzaga keladi, buning natijasida kanalning kengligi 40 m gacha oshadi. Qishda daryo har yili muzlaydi. Ochilish mart oyining oxiri — aprel oyining boshlarida boʻlib oʻtadi.

Daryodagi aholi punktlari 
Yashil Yar, Nekruglovo (Bakarasyevkaning oʻng irmogʻi, soy ustida), Mixaylovka.

Suv reestri maʼlumotlari 
Davlat suv reestridagi obyekt kodi — 20040000412118200010822.

Manbalar 

Razdolnaya havzasi
Primorsk oʻlkasining Mixaylov tumani daryolari
Suluv pizaura

Suluv Pizaura () — oʻrgimchaklar oilasiga mansub oʻrgimchaklar turi.

Erkaklari 10 – 13 mm, urgʻochilari esa 12 – 15 mm gacha boʻladi. Turning ruscha aniq nomi yoʻq. Ommabop maqolalarda baʼzan „suluv pizaura“- lotin tilidan tahminiy tarjimasi qoʻllaniladi. Urgʻochilar birinchi navbatda pilla va yosh oʻrgimchaklarga gʻamxoʻrlik qilishadi, shuning uchun ham bu tur inglizcha „Nursery Web spider“ nomini olgan. Faol ovchilar guruhiga mansub. Tur oʻzining reproduktiv xatti-harakati bilan mashhur boʻlgan. Erkaklar urgʻochilarga pillaga oʻralgan „sovgʻalarni“ taklif qiladilar. Ularni orasida baʼzan yeb boʻlmaydiganlari ham mavjud. Bu haqida urgʻochi oʻrgimchak faqatgina kopulyatsiya vaqtida pillani yechgach bilib oladi. „Sovgʻa“siz erkaklarining „uchrashuv imkoniyati“ 50% ga kamroqdir.

Turmush tarzi

Pizauralar asosan suv havzalari yaqinidagi baland oʻtlarda yashaydi. Muntazam ovqatlanishi tufayli pizauralar maksimal oʻlchamlarga erisha oladilar. Tanasiga nisbatan uzun oyoqlari bilan ular juda salobatli oʻrgimchaklarga oʻxshaydi. Oʻrgimchak yil boʻyi oʻsadi, avgust oyining oʻrtalarida — sentabr oyining boshlarida jinsiy yetuklikka erishadi. Agar urgʻochi pizaura kuzdan omon oʻtsa, qishki uyquga ketadi. Oʻrgimchaklarning kam foizi yana bir yil yashashi va takroriy nasl berishii mumkin, ammo holda toʻygan bu hasharot oʻsha zahoti vafot etadi.

Tasvirlar

Manbalar