Zvenyhorodka

Zvenyhorodka (   [zwenɪɦoˈrɔdkɐ] ;  ; ) — Ukrainaning markaziy qismidagi Cherkas viloyatida (viloyat) Xniliy Tikich daryosida joylashgan shahar. Shahar Zvenyhorodka tumanining maʼmuriy markazi (tuman). Unda Ukrainaning hromadalaridan biri boʻlgan Zvenyhorodka urban hromada maʼmuriyati joylashgan. Shaharda 16 490 nafar aholi yashagan.

Tarix

oldingi tarix 
Zvenyhorodka Kiyev Rusi davridan kelib chiqqan va shahar haqida birinchi eslatma 1394-yilga toʻgʻri keladi, garchi uning asl kelib chiqishi juda qadimiy, chunki shahar ilgari Moʻgʻullar Kiev Rusiga bostirib kirganida vayron qilingan. Zamonaviy afsonaga koʻra, asl shahar hozirgi joyidan 3 km uzoqlikda, konussimon togʻni oʻrab olgan .

1504-yilda Zvenyhorodka Litva Buyuk Gertsogligi tarkibiga kirdi, keyin Meñli I Giray tomonidan voz kechgan. 1569-yilda Ukrainaning oʻng qirgʻogʻi bosib olingandan keyin u Polsha Qirolligi tojiga oʻtdi. Bundan keyin aholi turli soliqlar shaklida Polsha zodagonlari tomonidan sezilarli ijtimoiy-iqtisodiy zulmga uchradi. 1648-1654 yillardagi Xmelnitskiy qoʻzgʻoloni paytida shahar aholisi qoʻzgʻolon koʻtarib, Polsha zodagonlarini mintaqadan quvib chiqargan. Keyinchalik Zvenyhorodka, Andrusiv sulhiga koʻra,1667-yilda Polsha toji Ukrainaning oʻng qirgʻogʻi ustidan nazoratni qayta tiklamaguncha, Hetman davlatining harbiy-hududiy birligi boʻlgan Korsun polkining bir qismi boʻlib qolgan.

Polsha hukmronligi davrida aholi yana ijtimoiy-iqtisodiy zulm ostida qoldi, turli milliy va diniy adovatlar qurboni boʻldi. Katolik ruhoniylari Ukraina fuqarolarini kamsitish kampaniyasini zoʻravonlik bilan davom ettirdilar, bu esa 18-asrda bir nechta qoʻzgʻolonlarga olib kelgan. Kazaklar Gnat Goly boshchiligidagi Haydamak qoʻshinlari hududda faol boʻlib, ular 1737-1743 yillarda mahalliy qal’aga ikki marta bostirib kirishdi. Ushbu hujumlardan soʻng, Polsha hukumati qal’a atrofida istehkomlar, yangi minoralar va kazarmalar qurdi.

1768-yildagi Koliivshchina qoʻzgʻoloni paytida shaharning koʻp aholisi dehqonlar va ularning serfligi tufayli katolik cherkovi va Polsha zodagonlariga qarshi kurashda qoʻzgʻolonchilarga qoʻshildi. Qoʻzgʻolon muvaffaqiyatsiz tugadi va shahar Polsha nazorati ostida qoldi. 1792-yilda qirol Stanislav Avgust Ponyatovski Magdeburg qonuni boʻyicha Zvinogrodka shahriga huquqlar berdi va u Polshaning qirollik shahriga aylandi. Keyingi yili u Polshaning ikkinchi boʻlinishidan keyin Rossiyaga qoʻshildi.

Rossiya imperiyasi 
1798-yildan Zvenyhorodka Rossiya imperiyasining Kiev gubernatorligidagi uyezdning maʼmuriy markaziga aylandi. Zvenyhorodkaning Rossiya bozoriga qoʻshilishi tufayli savdoning jadal rivojlanishi sanoatning, xususan, sut va yogʻoch ishlab chiqarish, kulolchilik va hunarmandchilikning jadal rivojlangan edi. Shahar Chihyrin va Bila Tserkva bilan birga sut sanoati markazlaridan biriga aylandi. 1830-yillarda shahar sezilarli darajada rivojlandi, yaʼni, mahalliy kasalxona, pochta, telegraf aloqasi va Xnili Tikich daryosi ustidagi koʻprik qurilishi. Darslar 1833-yilda cherkov maktabida boshlangan, 20 dan ortiq oʻquvchi taʼlim olgan va oʻsha paytda aholining aksariyati savodsiz boʻlgan.

Urushdan keyingi

Yillardagi aholi soni 

 1850 -yil: 7, 501 
 1897-yil: 16, 972 
 1926-yil: 18, 020, 61% ukrainlar, 37% yahudiylar, 1% ruslar va 1% polyaklar 
 1989-yil: 22, 740 
 2013-yil: 17, 958

Taniqli shaxslar 

 Ahatanhel Krimskiy (1871-1942), ukrainalik filolog va sharqshunos.
 Devid Gyunzburg (1857-1910), rus sharqshunosi va yahudiy jamoasi rahbari.
 Horace Gyunzburg (1833-1909), rus filantropi .
 Grigoriy Petrovich Nikulin (1895-1965), rus bolsheviki va chekisti .

Yana qarang 

 Ukraina shaharlari roʻyxati

Suratlari

Manbalar 

Ukraina
Ukraina shaharlari
Ukraina hududiy bo'linishi