MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Gepard

Gepard (Acinonyx jubatus) — mushuksimonlar oilasiga mansub yirtqich sut emizuvchi, gepardlar (Acinonyx) urugʻining yagona turi. Tanasining uzunligi 123— 150 sm, dumi 63—75 sm. Oyoqlari uzun va ingichka, tirnoqlari ichkariga tortilmasligi bilan boshqa mushuksimonlardan farq qiladi. Yungi sargʻish qum rangda, mayda qora dogʻlar bilan tekis qoplangan. Bolalari tanasining ustki tomonidagi uzun tik yunglari paxmoq mantiya (yopingʻich) hosil qiladi. Afrika, Jan.-gʻarbiy Osiyo (Eron, Afgʻoniston, Balujiston) va Oʻrta Osiyoda tarqalgan. 1972-yilgacha onda-sonda Turkmanistonning jan.da uchrab turardi. Kunduzi hayot kechiradi. Homiladorligi 84-95 soʻtka. 2-4 ta bola tugʻadi. Toʻqay, dasht, choʻl va togʻ etaklarida yashaydi. Tuyoqli hayvonlar (kiyiklar, qoʻylar)ni ov qiladi. Oʻljasiga pana joydan tashlanadi va qisqa masofada quvib yetadi (tezligi soatiga 110 km gacha). Qadimda qoʻlga oʻrgatilgan G. dan ov qilishda foydalanilgan. Hozir soni juda kamayib ketgan, tabiatda butun dunyo boʻyicha bir necha yuzta saqlanib qolgan. Oʻzbekistan Respublikasi va Xalqaro Kizil kitobga kiritilgan. Tutqunlikda yaxshi koʻpayadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Mushuksimonlar
Gepatargiya

Gepatargiya (yun. hepar — jigar, argia — faoliyatsizlik) — jigar yetishmovchiligi yoki uning zaharlanishidan kelib chiqadigan kasallik holati. G. termini nemis vrachi G. Kvinke va E. Toppe-Zeyler tomonidan taklif etilgan (1912). G. gepatitlar (oʻtkir va surunkali), homiladorlar eklampsiyasi, jigar venalarining oʻtkir trombozi, jigar sirrozi yoki xolestazi, shuningdek organizmning gepatotrop zaharlar (benzol, zaharli zamburugʻlar) va baʼzi bir dori moddalari bilan zaharlanishi oqibatida kelib chiqadi. Jigar hujayralari nekrozga uchraydi, ruhiy-asabiy faoliyat izdan chiqadi. Bemor alahsiraydi, terisi sargayib ketadi, koʻz qorachigʻi kengayadi, koʻrish qobiliyati pasayadi va es-hush oʻzgaradi, bora-bora bemorning ahvoli ogʻirlashib, jigar komasi rivojlanishi mumkin. Davo kasallikning kechishi va klinik belgilariga qarab olib boriladi. Bemorni tinch qoʻyish, ovqat tarkibidan hayvon oqsillarini cheklash, vrach koʻrsatmasi boʻyicha doridarmonlar berish lozim. G.ning oldini olish uchun jigar kasalliklari, xususan virusli gepatitdan saqlanish, meʼda-ichak yoʻllaridan qon ketishi yoki infeksiya kirishiga yoʻl qoʻymaslik, dorilarni, ayniqsa, narkotik, diuretik va sedativ dorilarni suiisteʼmol qilmaslik talab etiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gepatit

Gepatit (yun. hepar; hepatos — jigar) — jigar yalligʻlanishi bilan kechadigan kasalliklar guruhi. Infeksion (virusli gepatit A, V, S, Ye, D) yoki noinfeksion G. (mas, ovqatdan zaharlanish) hamda birlamchi va ikkilamchi infeksion G. boʻladi. G. brutsellyoz, bezgak, zaxm va b. infeksion kasalliklar, shuningdek surunkali meʼda-ichak kasalliklarida kuzatiladi. Mishyak, zaharli zamburugʻlar, kampirchopon (geliotrop), sanoatda, qishloq xoʻjaligi va roʻzgʻorda ishlatiladigan zaharlar (dixlofos, xlorofos, karbofos, alkogol)dan zaharlanish ham G.ga sabab boʻlishi mumkin. Alkogolizmda G. ogʻir oʻtib, jigar irib ketishi (nekroz) mumkin. G. oʻtkir va surunkali boʻladi. Utkir G.da koʻz oqi va badan sargayadi, jigar kattalashadi, jigar sohasida ogʻirlik va ogʻriq paydo boʻladi, bemorning koʻngli aynib, qusadi, ishtahasi yoʻqoladi, ogʻzi taxir boʻladi. Baʼzan homiladorlik toksikozlarida ham oʻtkir G. roʻy beradi. Oʻtkir Gepatit. oʻz vaqtida davolanmasa, bemor parhez qilmasa, jigarning maxsus (parenximatoz) toʻqimasi biriktiruvchi toʻqima bilan almashinadi (qarang Jigar sirrozi). Oʻtkir Gepayit. baʼzan 2-3 oyga choʻzilib, surunkali Gepatet.ga aylanadi. Kasallikning boshlanish davrida bemorning ahvoli deyarli oʻzgarmaydi, hatto ishlayveradi, kasallik esa zoʻraya boradi. Bemorning koʻz oqi va badani sargʻayganida, temperaturasi normal boʻlsa ham, oʻringa yotqizib, vrach chaqirish kerak. G. zaharlanish oqibati boʻlsa, bemorni darhol kasalxonaga joylashtirish lozim. G. boʻlgan bemor yotishi, jigar sohasini issiq tutishi kerak. Bemor ovqatida oson hazm boʻladigan uglevod, oqsil va vitaminlar yetarli, yogʻ kam boʻlishi zarur. Koʻproq hoʻl meva, sabzavot sharbati, qand-shakar, murabbo, asal, oq non, shuningdek, yengil hazm boʻladigan ovqatlar — shirguruch, shovla, sut, qatiq, pishloq va tvorog buyuriladi (sutli ovqatlar va, ayniqsa, tvorogda jigar hujayralarini yemirilishdan saqdaydigan moddalar bor). Jigar funksiyasi kasallikdan keyin juda sekin asliga keladi. Surunkali G.ning oldini olish uchun bemor uzoq vaqt (baʼzan bir-ikki yilgacha) sabrtoqat bilan oilaviy vrach nazoratida davolanishi, maʼlum tartib (ovqatlanish va dam olish)ga rioya qilishi kerak.

Erkin Qosimov.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Tibbiyot
Gepatit
Kasalliklar
Virusologiya
Yuqumli kasalliklar
Alifbo boʻyicha kasalliklar
Viruslar
Gepatologiya
Gepatoz

Gepatoz (yun. hepar — jigar va osis — kasallik) — bir qator jigar kasalliklarining umumiy nomi; yalligʻlanish alomatlari ozgina boʻlgani yoki umuman boʻlmagani holda jigar parenximasining distrofik oʻzgarishi bilan ifodalanadi. Yogʻli, pigmentli va xolestatik xillari bor. Yogʻli G.da jigarni yogʻ bosadi, bu — ovqatlanish tarzi buzilganda, jigar toʻqimasiga zaharli, ayniqsa spirtli moddalar taʼsir etganda, shuningdek gipoksiya va endokrin buzilishlar, xususan kandli diabetda kuzatiladi. Pigment almashinuvi buzilganda pigmentli G. roʻy beradi. Xolesterin va oʻt kislotasi almashinuvining buzilishi natijasida jigar ichida oʻt turib qolganda yoki ayrim dori moddalari, mas, aminazin, gormonalkortikosteroid preparatlar suiisteʼmol qilinganda xolestati k G. paydo boʻladi. Davo hamda kasallikning oldini olishda eng muhimi G.ga sabab boʻlgan omilni bartaraf etishdan iborat. G.ning hamma xillarida ovqatlanish tartibi, parhezga rioya qilish, agar kasallik biror dori qabul qilinganida roʻy bersa, uni darhol tuxtatish kerak.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gepatologiya

Gepatologiya (yun. hepar — jigar va ...yaogiya) — gastroenterologiya fanining bir boʻlimi; jigar va oʻt yoʻllari kasalliklarining kelib chiqish sabablari, klinik kechishi, diagnostikasi hamda davolash va oldini olish usullarini oʻrganadi. Xususiy va umumiy G. farq qilinadi. G. jigarning tuzilishi va faoliyatini oʻrganish borasida elektron mikroskopiya, gistokimyo, ultratsentrifugalash, xromatografiya, radioizotop tekshirish, EHM va b. tadqiqotlarga asoslanadi. Tibbiyot texnikasining takomillashganligi (mas, punksion nina va zondlar, laparoskopiya, angiografiya oʻtkaziladigan apparatlar) G.ning jadal rivojlanishiga im kon berdi. Hoz. G. oldida turgan eng muhim muammolardan biri gepatit, virusli gepatit, gepatoz, jigar sirrozi kabi jiddiy kasalliklarning oldini olish va davolashga qaratilgan. G. oʻz amaliyotida jigarni punksiya qilish, radioizotop skanirlash, ultratovush tashhisi (UTT), immunologik, kompyuter tomografiya kabi tekshirish usullaridan foydalanadi.

GEPIDLAR(lot. Gepidae) — gotlartya qardosh boʻlgan german qabilalari guruhi. 2-asrda Skandinaviyadan Boltiq dengizining sharqiy sohiliga koʻchib oʻtishgan. 2-asrning oxirida gotlar ortidan jan.-sharqqa qarab siljishgan. 4-asrning oxirida gunnlarning qabilalar ittifoqiga kirgan. 6-asrning 2-yarmida langobardlar va avarlarnint birlashgan kuchlari tomonidan boʻysundirilgan. G.ning qolganlari 9-asrda venger elatining shakllanishida qatnashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Maria Goeppert-Mayer

Maria Goeppert-Mayer (1906.28.6, Katovitse, Polsha — 1972.20.2) — amerikalik nazariyotchi fizik. AKD1 milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi. 1931-yildan AQSH da ishlagan. Ilmiy ishlari kvant mexanika, kristall panjaralar nazariyasi, statistik mexanika va yadro fizikasiga oid. Ikkilamchi beta-yemiriliiat oldindan aytib bergan va nazariyasini ishlab chiqqan (1935). Y. Yensendan mustaqil ravishda atom yadrosi elektron qobigʻi modelini yaratgan (1951). Nobel mukofoti laureati (1963, Y. Yensen bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
1906-yilda tugʻilganlar
28-iyunda tugʻilganlar
1972-yilda vafot etganlar
20-fevralda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Geptan

Geptan, C7H16 — toʻyingan uglevodorod. Mol. m. 100,21.9 ta izomeri malum. Normal G. CH3(CH2)5—CH3 kuchsiz oʻziga xos hidli rangsiz suyuqlik. Suyuqlanish temperaturasi — 90,61°, qaynash temperaturasi 98,43°, suvda erimaydi, efir va organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Toʻyingan uglevodorodlarning barcha kimyoviy xossalariga ega. Havo bilan portlovchi aralashma hosil qiladi. Neftning benzin fraksiyalari va gaz kondensatlari tarkibida boʻladi, katalitik reforming jarayonida izomerlanib izogeptanlarga va degidrotsillanib toluolga aylanadi. G.ni benzin fraksiyalaridan seolitlarda absorbsiyalab ajratib olish mumkin. Karbyurator yoqilgʻilarining detonatsion barqarorligini aniqlashda etalon sifatida qoʻllaniladi (G.ning oktan soni 0 ga teng deb qabul qilingan). Izomerlaridan 2,2,3-trimetilbutan (triptan) amaliy ahamiyatga ega boʻlib, motor yoqilgʻilariga qoʻshimcha sifatida ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Geptod

Geptod (yun. hepta — yetti va elektrod), pentagrid — yetti elektrodli, yaʼni katod, anod va beshta toʻrli elektron lampa. Toʻrlaridan ikkitasi boshqaruvchi, ikkitasi ekranlovchi va bittasi himoyalovchi hisoblanadi. G. triod-geptod lampasi tarkibiga kiradi. G. supergeterodin radiopriyomniklarda yuqori chastota elektr tebranishlarni oʻzgartirish va siljitish uchun ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gera (maʼnolari)

Gera:

 Gera - {{Bilgiquti aholi punkti
| oʻzbekcha nomi = Gera
| mavqe = shahar
| mamlakat = Olmoniya
| mintaqa turi = Olmoniya yerlariYer
| mintaqa = Turingiya
| jadvalda mintaqa = Turingiya
| tuman turi = tuman
| tuman = 
| jadvalda tuman = 
| jamoat turi =
| jamoat = 
| jadvalda jamoat = 
| qaram = 
| gerb = Wappen Gera.
 Gera (mif) — yunon mifologiyasida xudolar malikasi, Zevsning singlisi va xotini.
 Gera (shahar) — Germaniyadagi shahar, Tyuringiya yerida.
Gera (mif)

Gera — yunon mifologiyasida xudolar malikasi, Zevsning singlisi va xotini. Nikoh homiysi. Shafqatsizlik, qahr-gʻazab va rashk qilishi bilan ajralib turgan. Qad. Rim mifologiyasidagi Yunonaty mos keladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Mifologik qahramonlar
Gerakl

Gerakl (lot. Hercules, sharq adabiyotlarida Xirakl) — yunon afsonalaridagi qahramon, Zevs bilan oddiy ayol Alkmenaning oʻgʻli. Afsonalarga koʻra, beqiyos kuchga ega boʻlgan. U mislsiz 12 jasorat koʻrsatgan. G. nemey sherini va koʻp boshli lerney ajdahosini oʻldirgan, erimanf toʻngʻizini tirik tutgan, stimfol jodu qushlarini qirib tashlagan, amazonkalar malikasi Ippolitaning kamarini olgan, podshoh Diomedni yengib, yiqitgan va b. mardliklar koʻrsatgan. Shuningdek, Anteyni yenggan, Prometeyni ozod qilgan. Xotini Deyanira uni bilmay zaharlagan. Zevs uni oʻlmaydigan qilgan. Yunonistonning koʻpgina joylarida, keyinchalik Italiyada G.ga eʼtiqod qilingan. G. haqidagi afsonalarda insonning tabiatning dahshatli kuchlariga qarshi kurashi aks etgan. G. Gerkules nomi bilan ham mashhur.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Mifologik qahramonlar
Gerakliy

Gerakliy — Bospor podsholiginiit Azov dengizi boʻylarida joylashgan shahri. Yunon geograflari Strabon, Ptolemey asarlarida qayd etilgan. Koʻpchilik olimlarning fikricha, G.ning qoldiqlari Kazantip burnidagi (hoz. Qrim yarim orolning Misovo qishlogʻi yaqinida) shahar harobasi oʻrnida boʻlgan. Qazishmalar natijasida milodning dastlabki asrlariga oid imoratlar qoldiqlari va yongʻin qatlami ochilgan. Aftidan G. taxminan 270 yilda gotlar tomonidan vayron etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Geraklit Efeslik

Geraklit Efeslik () (mil. av. taxminan 544–483) – yunon faylasufi, Ioniya faylasuflaridan biri. Oliy aristokratlar oilasida tugʻilgan. Falsafa tarixida birinchi boʻlib obyektiv dialektika tamoyillarini koʻrsatib bergan. Uning dunyoqarashiga Sharq falsafasi, xususan zardushtiylik falsafasi jiddiy taʼsir koʻrsatgan.

Geraklitning asarlarida zardushtiylik, „Avesto“ga bayon etilgan gʻoyalarga, qadimgi hind upanishadlariga oid lavhalar uchraydi.

Geraklitning „Tabiat haqida“ asaridan bizgacha 130 parcha (fragment) yetib kelgan. U bu kitobni juda murakkab tilda, ilmning magʻzini chaqa oladigan, farosatli va dono kitobxonlarga moʻljallab yozganligini aytadi.

Geraklit olamni toʻxtovsiz alangalanib va soʻnib turuvchi olovdan iborat deb bildi. Uning fikricha, hamma narsalar olovdan paydo boʻlgan va hamma narsa olovga aylanadi. Geraklit olovni olamning asosida yotuvchi birlamchi element, jonli va aqlli kuch deb hisoblaydi, boshqa narsalar esa olovning turli shakllariga aylangan koʻrinishlaridir. Barcha narsalar olovning quyuqlashuvi va siyraklashuvi oqibatida vujudga keladi. Geraklit dunyodagi hamma narsa abadiy harakat jarayonida, hamma narsa tabiat qonuniyati – „logos“ga boʻysunib, oqib, oʻzgarib turadi, deydi (masalan, „ayni bir daryoga 2 marta tushib boʻlmaydi“, „biz koʻrib turgan har kungi Quyosh yangi Quyosh“, „biz oʻzimiz ham har bir lahzada yangilanamiz“).

Geraklitning eng muhim falsafiy gʻoyasi – qarama-qarshiliklarning kurashi va uygʻunligidir. Uning fikricha, oʻzgarishlar qarama-qarshi kuchlarning taʼsiri natijasidir, qarama-qarshiliklar abadiy kurashda, hamma narsa kurash va zaruriyat oqibatida vujudga keladi. Geraklit taʼkidlashicha, urush – hamma narsaning otasi va podshosidir; u ayrimlarga xudolar, boshqalarga odamlar sifatida namoyon boʻladi, ayrimlarni u qulga aylantiradi, ayrimlarni esa qullikdan ozod qiladi. Geraklit fikricha, olamni bilishning asosida sezgilar yotadi. Faqat tafakkurgina donolikka olib boradi. Sezgilar bilan idrok etiladigan har qanday mohiyat aqldan yashirina olmaydi. U olamdagi roʻy beruvchi jarayonlarning ichki mohiyatini stixiyali dialektika vositasida chuqur tahlil etib bera oldi. Geraklit taʼlimoti yunon falsafiy tafakkuriga katta taʼsir koʻrsatdi. Bu taʼlimotni stoiklar qabul qilib oldilar va ular orqali xristianlik va gʻarb falsafasiga tarqaldi. Yangi davrda asosan Gegel, Shleyermaxer, Lassal, Nitsshe rivojlantirdilar.

Adabiyotlar 
 Toʻrayev, Baxtiyor. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Geraklit
Qadimgi Efesliklar
Qadimgi Yunoniston metafiziklari
Qadimgi Yunoniston fiziklari
Kosmologlar
Epistemologlar
Falsafiy anʼanalarning asoschilari
Metafiziklar
Metafizika
Ontologlar
Qadimgi Ioniya faylasuflari
Din faylasuflari
Siyosiy faylasuflar
Suqrotgacha boʻlgan faylasuflar
Geraldika

Geraldika ( — jarchi, gerold) — gerbshunoslik. 19-asrning 2-yarmidan gerblarni oʻrganuvchi yordamchi tarix fani; Dastlab 13-19-asrning l-yarmigacha dvoryan, sex va yer mulklarining gerblarini tuzish bilan geroldlar shugʻullanganlar (Geraldika atamasi shundan olingan). 14-asrdan boshlab gerbchilar ustaxonasi tashkil topgan, unda murakkab va rangli gerblar yaratilgan. Bora-bora uylar, tarixiy yodgorliklar, davlat bayroqlari, pullar va harbiy qurollarga gerb suratlarini tushirish odat tusiga kirgan. Geraldika moddiy madaniyat yodgorliklarini hamda gerbli va ramzli yozma manbalarni oʻrganadi, milliy anʼanalar, ijtimoiy xususiyatlar, mamlakatlararo iqtisodiy va madaniy aloqalarni oʻrganishda yordam beradi va b. Arxeologik qazishlar Oʻzbekistonda ham qadimdan muhrlar, tangalar va buyumlarga shahar, davlat, urugʻ yoki hunarmandchilik uyushmalarining gerb suratlarini tushirish keng tarqalganini koʻrsatadi. Ular ajdodlarimizning iqtisodiy va ijtimoiy hayotini, turmush madaniyati va sanʼatini oʻrganishga, davlatlar va sulolalar tarixini oydinlashtirishga xizmat qiluvchi manbalardan biridir. Geraldika genealogiya, numizmatika, paleografiya va sfragistika kabilar bilan aloqador. Geraldika maʼlumotlari tarix fanining boshqa sohalarida ham qoʻllaniladi.

Yana qara 

 Davlat gerbi

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Geraniol

Geraniol, S,0N18O — organik birikma, rangsiz yoki och-sariq rangli atir-gul hidli suyuqlik. Mol.m. 154,26. Suyuqlanish temperaturasi — 15°, qaynash temperaturasi 229-230°, zichligi 889 kg/m3. Suvda yomon eriydi, etanolda va propilenglikolda yaxshi eriydi. Geraniy, atirgul, sitronella va b. efir moylari tartibida a- va r\-shakllari aralashmasi holida boʻladi; murakkab efir koʻrinishida yovvoyi sabzi mevasidan olinadigan efir moy i da ham mavjud. Olinish usullari: efir moylaridan ajratib olish: sitralni selektiv gidridlash; linaloolani vanadiy katalizatorlari ishtirokida izomerlash; mirsenni gidroxlorlash; xloridlarni CHjCOONa bilan birga qizdirish va hosil boʻlgan atsetatlarni gidrolizlash; izopren bilan xlorid kislotani SnCl, ishtirokida telomerizatsiyalash va olingan xloridlarni gidrolizlash. G.ning sisizomeri (nerol) ham a- va R-shakllari aralashmasi holida mavjud boʻlib, G.ga nisbatan xushboʻyroq (atirgul hidli) rangsiz suyuqlik. Qaynash temperaturasi 229230°, zichligi 876 kg/m3. Suvda erimaydi, etanolda yaxshi eriydi. Nerol, atirgul va b. efir moylaridan ajratib olinadi. G. va nerol murakkab efirlar, xushboʻy moddalar olishda, xushboʻy hidli atirypa, sovun va yuvish vositalari i.ch. da qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kimyoviy birikmalar
Sergey Gerasimov

Sergey Apollinariyevich Gerasimov (1906.21.5, Yekaterinburg - 1985.28.11, Moskva) — rus kino rejissyori, kino nazariyotchisi. Sanʼatshunoslik fanlari doktori. 1946-yildan kinematografiya institutining prof. (hoz. institut G. nomida) G. obrazlarni aniq va oʻtkir shtrixlarda gavdalantirish ustasi. Voqealarni real, ishonarli tasvirlashga intilish, qahramonning oʻziga xos xususiyatlarini, uning psixologik kechinmalarini teran ochib berishga qiziqish zamona-viy mavzuda yaratgan filmlarida oʻz aksini topdi. Filmlari: "Yetti botir", "Oʻqituvchi", "Maskarad", "Yosh gvardiya", "Tinch oqar Don", "Koʻl boʻyida", "Insonni sevmoq", "Pyotrning yoshligi", "Kizil va kora", "Ezgu ishlar boshida", "Lev Tolstoy" va b. G. rej. — ustoz sifatida aktyorlar bilan ishlashga, yoshlar dunyoqarashining badiiy tahliliga alohida eʼtibor qaratgan. Rej. ayniqsa kinoroman shakllariga suyanib ijod qilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1906-yilda tugʻilganlar
1985-yilda vafot etganlar
28-noyabrda vafot etganlar
3-iyunda tugʻilganlar
Rossiyalik erkak aktyorlar
Sovet erkak aktyorlari
Svetlana Gerasimova

Svetlana Ivanovna Gerasimova (1951.2.2, Toshkent) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1974). 1974-yildan Toshkent shahridagi 187-, 64-, 50maktablarda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi, 50maktab direktori oʻrinbosari, 1987-yildan direktori. Gerasimova gimnaziya uchun tayyorlangan alohida oʻquv metodik rejalari va boshlangʻich sinflar uchun tayyorlangan kun tartibi qoʻllanmalari muallifidir. Fizika, mat., kimyo, biol. yoʻnalishidagi maxsus rejalar ham uning bevosita rahbarligida ishlab chiqilgan. Gerasimova maktab moddiy texnika bazasini mustahkamlashda faol harakat qildi; maktabni pedagogik kadrlar bilan taʼminlash ishini yaxshi yoʻlga qoʻyish maqsdida ped. oʻquv yurtlari bilan uzviy aloqa oʻrnatgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Gerb

Gerb (,  — "meros" soʻzidan olingan) — bironbir mamlakat yoki hududiing siyosiy va tarixiy harakterdagi gʻoyalari majmuasini, oʻziga xos tabiiy va xoʻjalik xususiyatlari, tabaqaviy tafovutlarini, shaxs, urugʻ va b.ning shajaralarini ifodalovchi alohida ramziy belgi. Gerblar quyidagi tur va toifalarga boʻlinadi: davlat gerblari; shahar, viloyat, tumani va b.ning gerblari; korporatsiya (oʻrta ayerlardagi sex, gildiya va birodarlik)larning gerblari; urugʻlarning ferblari. Gerblar rangi, shakllari, rasmlari bilan oʻzaro farqlanib, maxsus qoidalarga binoan ishlanadi va maxsus terminlar bilan tavsiflanadi. Gerb antik davrlarda paydo boʻlgan. Shumer davlatining gerbida sher boshli burgut, Qadimgi Rim davlati gerbida burgut tasvirlangan. Amir Temir davlatining ham gerbi boʻlgan. Bu gerbda 3 halqa tasvir etilgan boʻlib, bu Amir Temurning 3 iqlimda, yaʼni Shim., Jan. va Gʻarbda hukmron ekaniga ishoradir. Oʻrta asrlarda koʻpgina shaharlar oʻz gerbiga ega boʻlgan. Venetsiya gerbida qanotli sher tasvir etilgan. Gʻarbiy Yevropada gerblar urugʻ, merosxoʻrlik belgilari sifatida salb yurishlari davri (11-12-asrlar)da yuzaga kelgan. Keyinchalik bayroqlar, qogʻoz pullar, muhrlar, qogʻozlarda gerblarning tasviri tushirila boshlandi. Gerb va ularning tarixi bilan geraldika fani shugʻullanadi.

Yana qara 

 Davlat gerbi
 Geraldika
 O‘zbekiston gerblari

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Davlat ramzlari
Gerbariy

Gerbariy (lot. herba — oʻt, oʻsimlik) — 1) maʼlum maqsadlar (flora, sistematika, geobotanika, geografiyaga oid tadqiqotlar olib borish va b.) uchun maxsus usullar asosida yigʻib quritilgan oʻsimliklar kolleksiyasi. Dunyoda oʻsimliklarning 300000 dan ziyod turi saqlanadigan 500 ga yaqin yirik G. bor. Bunday kolleksiyalarning eng kattalari Parij, Praga, London (Linney G.si), Jeneva (Dekamdol va Buasye G.si), Vashington, London, SanktPeterburg , Moskva, Toshkent, Tomsk, Kiyev kabi shaharlarda toʻplangan. Toshkent (Oʻzbekistan FA Botanika instituti va botanika bogi) da bir mln.dan ziyod oʻsimlik nusxalari saqlanadi.

Umumiy G. (muayyan hudud oʻsimliklari kolleksiyasi) va maxsus G. (ovqatga ishlatiladigan, texnik, dorivor va b. oʻsimliklar kolleksiyasi) boʻladi. Yigʻilgan oʻsimliklar tikiladigan yoki yopishtiriladigan qogʻoz 42x30 sm hajmda boʻlishi lozim. Maxsus qogʻozlarga tikilib yorliqlari yopishtirilgan oʻsimlik nusxalari dunyo boʻyicha qabul qilingan yagona tizim (Engler tizimi) asosida G.lar uchun maxsus tayyorlangan shkaf yoki qutilarda saqlanadi. 2) tayyor kolleksiyalar (G.lar) saqlanadigan va ular ustida ilmiy ishlar olib boriladigan maxsus muassasalar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gerbart Iogann Fridrix

GERBART (Herbart) Iogann Fridrix (1776.4.5, Oldenburg - 1841.14.8, Gyottingen) — nemis faylasufi, psixologi, pedagogi. Plyuralizm namoyandasi. Uning fikricha, dunyo oʻzgarmas eng oddiy mohiyatlar — "reallar" dan tuzilgan. G. assotsiativ psixologiya tarafdorlaridan. G. talqinida falsafa — tushunchalarni ishlab chiqish bilan shugʻullanadi. U bolalar tarbiyasi jarayonini 3 qismga boʻladi: bolalarni boshqarish, tarbiyaviy taʼlim va axloqiy tarbiya. Uning pedagogik karashlarida tarbiyaviy taʼlim asosiy oʻrinni egallaydi. Psixologiyani metafizika, tajriba va mat. ga asoslangan sistematik fan deb hisoblagan. U mavhum tafakkur, hissiy faoliyat, iroda kabi muammolarning psixologik jihatlarini tadqiq etdi. Toʻrt bosqich (aniqlik, assotsiatsiya, tizim, uslub)li taʼlim nazariyasini ilgari surgan. Formal estetika deb atalmish fan asoschisi (goʻzallik manbai — simmetriya, mutanosiblik, marom (ritm) va b.).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Nemis psixologlari
Gerbert mayatnigi

Gerbert mayatnigi - metallarning qattiqligini aniqlaydigan asbob. 1923-yilda ingliz konstruktori Gerbert yasagan (nomi shundan). Ishi tayanch nuqtasi sinaladigan namuna sirtiga oʻrnatilgan maxsus yoysimon mayatnikning har 10 marta tebranish davrini yoki birinchi erkin tebranish burchagini oʻlchashga asoslangan. Mayatnikning ogʻirligi 2—4 kg, tayanch nuqtasi uchiga diametri 1 mm li sharcha oʻrnatiladi. Sinaladigan metall qancha qattiq boʻlsa, mayatnikning tebranish davri (yoki burchagi) shuncha katta boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil