MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vakuumdagi elektromagnit toʻlqinlar

Zaryadlar harakati oʻzgarishi bilan ular hosil qilgan elektromagnit maydonlar ham oʻzgaradi. Maydon oʻzgarishi shu maydonning gʻalayoni deb ataladi. Biror nuqtada paydo boʻlgan elektromagnit maydon gʻalayoni vaqt oʻtishi bilan atrof fazoga tarqaladi, yaʼni elektromagnit to'lqin hosil boʻladi.

Vakuum uchun Maksvell-Lorentz tenglamalari quyidagicha yoziladi:
 
 
 
 

Birinchi ifodani vaqt boʻyicha differensiallab, soʻngra (2) ifodadan foydalansak,
 

boʻladi. Endi (4) ifoda nazarga olinsa,
 

formula kelib chiqadi. Xuddi shunga oʻxshash tarzda
 

Vakuumdagi elektromagnit maydon kuchlanganliklari boʻysungan soʻnggi tenglamalar toʻlqin tenglamalar deb ataladi.

Vakuumdagi elektromagnit maydon faqat oʻzgaruvchan maydondir. Agar vakuumdagi elektromagnit maydon oʻzgarmas, yaʼni
 

boʻlganda, (1) va (2) ifodalardan koʻrinib turibdiki,
 

boʻladi. Demak,  va , chunki har qanday vektor oʻzining uyurmasi va divergensiyasi bilan aniqlanadi;
Yuqoridagilardan quyidagicha xulosa qilish mumkin:
Modomiki, tekshirilayotgan kuchlanganliklarning uyurmalari bilan divergensiyalari nolga teng ekan, demak, ularning oʻzlari nolga tengdir, yaʼni vakuumdagi elektromagnit maydon oʻzgarmas boʻlishi mumkin emas

Yana qarang 
 Yassi elektromagnit to'lqin
 Garmonik elektromagnit to'lqin
 To'lqin paket
 To'lqin paket uchun aniqsizlik munosabatlari

Adabiyotlar 
 R.X.Mallin, Klassik elektrodinamika, Oʻqituvchi, T., 1974
Osetiya meʼmorchiligi

Osetiya meʼmorchiligi — asrlar davomida yaratilgan osetin xalqining noyob moddiy madaniyati dalillari.

Osetinlar hududida koʻplab meʼmoriy yodgorliklar mavjud boʻlib, ularning eng koʻzga koʻringanlari togʻli hududda keng tarqalgan oʻrta asr minoralari va qalʼalaridir. Osetinlarning mudofaa tuzilmalari jangovar („мæсыг“) va yarim jangovar turar joy minoralari („гæнах“), qalʼalar („галуан“), tosh va gʻor qalʼalari, toʻsiq devorlariga boʻlinadi. Ushbu turdagi yodgorliklarning har biri maʼlum qurilish usullari, maxsus rejasi va aniq maqsadi bilan tavsiflanadi. Osetiyada har xil darajadagi saqlanib qolgan uch yuzdan ortiq minoralar qayd etilgan, jangovar minoralar eng yaxshi saqlanib qolgan, turar joylar esa juda yomon ahvolda. 1830-yilda general Abxazovning Osetiyaga jazo ekspeditsiyasi paytida koʻplab minoralar va boshqa istehkomlar vayron qilingan. Dargavs qishlogʻidagi Shanaevlar minorasining, Lamardondagi Karsanovlar oilasining, Chmi qishlogʻidagi uchta minoraning, Barzikau, Lats, Xidikus, Ualasix qishloqlarining vayron qilinishi hujjatlashtirilgan, 10 ta aholi punkti yoqib yuborilgan va yoʻq qilingan. Shuningdek, Janubiy Osetiyaga turli xil jazo ekspeditsiyalari paytida Osetiya minoralari va qalʼalari katta darajada vayron qilingan.

Minoralar 
Yarim jangovar turar joy minoralari („"гæнах"“) - bu ham uy-joy, ham mudofaa maqsadlari uchun moʻljallangan binolar, yaʼni mustahkam uylar boʻlgan. Odatda ular uch yoki toʻrt qavatli boʻlgan. Birinchi qavat omborxona sifatida ishlatilgan. Ikkinchi qavatda pechka va yotoqxona bor edi. Uchinchi va to'rtinchi qavatlar mehmonxonalar („уазæгдон“) va omborxonalar (къæбиц) boʻlgan. Turarjoy minorasining markazida, odatda qayta ishlangan toshdan yasalgan tayanch ustun mavjud edi. Tayanch ustunlar zamin toʻsinlar ustida turardi.

Qalʼalar 
Qalʼa („галуан“) - baland devorlar bilan himoyalangan harbiy, turar joy va xizmat binolarining mustahkamlangan majmuasi. Umuman olganda, bunday qasrlarda buyuk feodallar va yirik patriarxal oilalar yashagan. Qalʼalar vodiyning goʻzal manzarasiga qarash mumkin boʻlgan toshlar yoki ularning tepaliklari ustiga qurilgan. Bunday qudratli inshootlar atrofda hukmronlik qildi va jangovar minoralar bilan birgalikda hudud mudofaasining muhim qismini tashkil etdi. Koʻpincha qishloqlar qalʼalar yonida qurilgan, agar xavf tugʻilsa, aholi binoda boshpana olishlari mumkin edi. Bunday komplekslar uchun eng keng tarqalgan davr Oʻrta asrlardir.

Manbalar 

Osetiya
Shimoliy Kavkaz
Ozarbayjonda vinochilik

Ozarbayjonda vinochilik — Ozarbayjon hududida vino ishlab chiqarish va uzum yetishtirish.

Ozarbayjonda vinochilik tarixi 
1962-yilda Oqstafa mintaqasida, Shomutepe (miloddan avvalgi 5-4 ming yilga oid tarixiy yodgorlik) atrofida olib borilgan arxeologik qazishmalar paytida uzum urugʻlari topilgan. Kaspiy mintaqalarini, shu jumladan Ozarbayjonning yovvoyi florasini oʻrgangan arxeolog Lorenzo Konstantin bu haqiqatni tasdiqlagan. Uzerliktepe, Kultape, Gʻazaxdagi arxeologik topilmalar qadimgi uzum va vinochilik madaniyati (miloddan avvalgi III mingyillik oxiri - II mingyillik boshlari) haqida dalolat beradi. Keyinchalik, islom diniga oʻtkazilgan Ozarbayjonda, shuningdek Markaziy Osiyoda sharob isteʼmol qilish taqiq qilindi va bu mayiz va uzum navlarining yoʻqolishiga va vinochilikning pasayishiga olib keldi.

Mahalliy uzum navlari har bir yirik aholi punktida alohida tanlab olinishi natijasida yaratilgan. Ozarbayjonda mahalliy uzum navlarining aksariyati yovvoyi uzumdan, uy sharoitida yetishtirish orqali paydo boʻlgan. Tabiiy va sunʼiy seleksiya natijasida turli xil iqtisodiy ahamiyatga ega mahalliy navlarning boy fondi yaratilgan.

Sovet davri 
1980-yillarda Ozarbayjonning Davlat uzumchilik qoʻmitasi valyuta miqdori boʻyicha SSSRda birinchi oʻrinni egallab, neft sanoatidan ustun kelgan. 1985-yilda alkogolga qarshi kampaniya natijasida Ozarbayjon nafaqat texnik navlari boʻlgan plantatsiyalarni, balki uzumning noyob navlari bilan ham kesishga majbur boʻldi. 1985-yildan keyin 130 ming gektardan ziyod uzumzorlar yetishtirildi.

Zamonaviy davr 
2008-yilga kelib uzumzorlar uchun 7 ming gektar maydon ajratildi. Sovet ittifoqi davridagi kabi arzon navlarda emas, balki sifatli uzum navlarini yetishtirila boshlandi va natijada markali vinolarni ishlab chiqarish yaxshi yoʻlga qoʻyildi.

2019-yil 30-avgustda Shamaxi viloyatining Meisari qishlogʻida Haydar Aliyev jamgʻarmasi koʻmagi bilan tashkil etilgan birinchi Ozarbayjon uzum va sharob festivali boshlandi. Festival 2 kun davom etdi, unda mahalliy vinolarni tatib koʻrish ishlari olib borildi.

Yetishtirilgan uzum navlari 
Ozarbayjonda hammasi boʻlib 450 mahalliy uzum navlari maʼlum. Ularning aksariyati MDH va Boltiqboʻyi mamlakatlarida keng tarqalgan.
 Mədrəsə 
Bayanşirə 
Şirvanşahı 
Təbrizi  
Arazbarı
Beyləqani
Şabranı
Dərbəndi
Ordubadi
Tatlı
Mərəndi
Şahtaxtı
aq shani
 qara shani
 kishmish

va boshqalar.

Vinolar roʻyxati

Oq 
 Akstafa
 Sadili
 Shomoxi
 Qara-Chanax
 Agdam

Qizil 
 Alabashli
 Matrasa
 Martuni
 Kurdamir
 Madrasa
 Akstafa
 Shohdagʻ
 Shomoxi
 Gabala
 Leyla
 Dervish
 hinar
 Ogni Baku
 Sultan

Manbalar
Ismailiye saroyi

Ismailiye saroyi () — Ozarbayjon Fanlar akademiyasining qarorgohi vazifasini bajaradigan tarixiy bino. U Boku shahridagi Istiglaliyot koʻchasida joylashgan. 

Saroy Józef Plośko tomonidan millioner Musa Nagiyev nomidan Musulmonlarning xayriya jamiyati uchun vafot etgan oʻgʻli Ismail xotirasi uchun qurilgan boʻlib, unga Ismail nomi berilgan. Binoning qurilish ishlari 1918-yilda boshlanib 1913-yilda yakunlangan.

Manzili 
Masjid qurilishi shaharning markazida „Gapan Dibi“ deb nomlangan joyda ekanligi aytilgan. Dastlab masjidni wrab turgan favvoralar bilan bogʻ qurish rejalashtirilgan boʻlsa-da, Rossiya imperiyasi davrida katta taʼsirga ega boʻlgan nasroniy ruhoniylari Oltin cherkov deb nomlangan Aleksandr Nevski cherkovi (Qizil cherkov) yaqinida bunday masjidning qurilishiga toʻsqinlik qilganlar. 

Ushbu maydon asta-sekin tabiiy bozorga aylandi, chunki muammoning yechimi hokimiyat qarorini kutib uzoq vaqt talab etadi. Oziq-ovqat va boshqa tovarlar, hatto sotiladigan hayvonlar ham keltirila boshlandi. Iblis chorsusi (Iblis bozori) nomi bilan mashhur boʻlgan bu joy XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Bokudagi eng katta aholi punkti hisoblangan.

Meʼmori 
Shveytsariyadagi davolanishi paytida oʻgʻli Ismoilning yoniga tashrif buyurganida, u har doim gotika uslubida qurilgan Palazzo Contarini degli Scrigni e Corfuga qoyil qolgan va Bokuda oʻgʻli uchun xuddi shunday inshoot qurishni xohlagan edi. 

1905-yilda u polshalik meʼmor Plochkoni kelajakdagi Ismoiliy binosini qurish uchun Shveytsariyadagi saroy loyihasini tayyorlash uchun Bokuga yubordi. Arxitektor Shveytsariyada uch yil turishi kerak edi, chunki loyihalash ishlab chiqish jarayoni koʻp vaqtni talab qilar edi.

Meʼmor Ploshko Venetsiya arxitekturasidagi bino loyihasini Ogʻa Musaga taqdim etdi va Ismailiye binosi qurilishi imomning 1908-yil 21-dekabrdagi rasmiy marosimi bilan boshlandi. Saroy 1913-yil 7-aprelda ishga tushirildi.

Bino Venetsiya gotika uslubida qurilgan. Binoning old va yon jabhalarida quyidagi soʻzlar oltin harflar bilan yozilgan boʻlib, bu bino Musulmonlarning xayriya jamiyati uchun moʻljallanganligini bildiradi.

Binoning tosh va plastmassa detallari gips ishlatmasdan qurilganligi qiziq.

Keyingi yillarda Ozarbayjon ilmiy tadqiqot va izlanish uyushmasi (1923-1929), Ozarbayjon Davlat ilmiy tadqiqot instituti (1929-1932), SSSR Fanlar akademiyasining Kavkazorti filiali (1932-1935), SSSR Ozarbayjon Milliy Fanlar akademiyasining Ozarbayjon boʻlimi (1933-1945) va Ozarbayjon Fanlar akademiyasi binosi sifatida 1945-yil mart oyidan beri faoliyat yuritib kelmoqda.

Manbalar 

Ozarbayjon
Mixail Ixilov

Ixilov Mixail Matotovich (7-noyabr 1917-yil, Kuba — 1998-yil) — sovet tarixchisi va etnografi.

Biografiyasi 
Mixail Ixilov 1917-yil 7-noyabrda Kuba shahrida (hozirgi Ozarbayjon) togʻ yahudiylari oilasida tugʻilgan. U bolaligi va yoshligining koʻp qismini Dogʻistonning Derbent shahrida oʻtkazgan. Ixilov rus va ozarbayjon tillaridan tashqari lezgin tilini ham yaxshi bilgan.

Pedagogika institutining tarix fakultetini oʻqib tamomlagandan soʻng, Sharqiy front (Ikkinchi jahon urushi) urushida qatnashgan. U, shuningdek, boltiqboʻyi va Leningrad frontidagi janglarda ham qatnashgan. Bir necha marta u ogʻir jarohatlangan. Urushdan keyin Ixilov tarix va etnografiyani oʻrganishni boshladi. U SSSR Fanlar akademiyasining Dogʻiston filialidagi tarix, ona tili va adabiyot institutida ishlagan. SSSR Fanlar Akademiyasining Moskva etnografiya institutida aspiranturani tamomlagN. 1949-yilda u togʻ yahudiylari tarixi, madaniyati va hayoti boʻyicha nomzodlik dissertatsiyasini himoya qildi. Uning togʻ yahudiylari haqidagi maqolalari „Kavkaz xalqlari“ va „SSSR xalqlari“ umumittifoq toʻplamlariga kiritilgan.

Ixilov Dogʻiston xalqlari etnografiyasini oʻrganish boʻyicha uzoq muddatli ekspeditsiyalarda qatnashgan va u shu vaqt davomida koʻplab maʼlumotlar toʻplagan. U, asosan, ozarbayjonning lezgin qishloqlari boʻylab sayohat qilib, kubalik lezginlar toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplagan. 1957-yilda uning „Kubalik lezginlar“ ilmiy maqolasi „SSSR Fanlar akademiyasi Dogʻiston boʻlimi Yadro fizikasi institutining ilmiy eslatmalari“ da nashr etilgan va bir muncha vaqt oʻtgach shu nomdagi kitob chop etilgan.

U Kavkaz, Turkiya, Yaqin Sharq, Eron, qadimgi Arabiston tarixini yaxshi bilar edi. Ixilov qalamiga mansub asarlar, „Derbent tarixi“, „Togʻ yahudiylari tarixi“ va „Dogʻiston xalqlari“ etnografiyasiga bagʻishlangan.

Uning „Lezgin xalqlari“ nomli monografiyasida, lezginlar, tabasaran, rutullar, tsaxurlar va agullarning qadimgi davrlardan to 20-asr boshlarigacha boʻlgan tarixiy-etnografik tavsifi bayon etilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 

1917-yilda tugʻilganlar
1998-yilda vafot etganlar
Dogʻiston davlat universiteti

Dogʻiston davlat universiteti — Dogʻistondagi eng yirik oliy oʻquv yurtlaridan biri hamda yirik ilmiy va madaniy markaz hisoblanadi. 1931-yilda Dogʻiston davlat pedagogika instituti sifatida ish yurita boshlagan, budan oldin yaʼni 1957-yilgacha Dogʻiston xalq shoiri Sulaymon Stalskiy nomi bilan atalgan.

Tarixi 
1931-yil 8 oktyabrda DASSR Xalq Komissialar Kengashi „Dogʻiston Agro-pedagogika Institutini ochish toʻgʻrisida“gi qaror qabul qildi. Institutning ochilish marosimi Oktabr inqilobining 14 yilligiga toʻgʻri keldi.
1931-yilning noyabr oyida pedagogika institutida darslar boshlandi. Institutning birinchi yilida 75 nafar talaba qabul qilindi, ularga 10 nafar doimiy oʻqituvchilar dars bera boshladi.
1931 yilda institutda 3 ta kafedra ochildi:
ijtimoiy-adabiy,
kimyoviy-biologiya
jismoniy-  texnik.
Qiyin moddiy sharoitlarda, oʻquv joylari va yotoqxonalarning etishmasligiga qaramay, talabalarning aksariyati birinchi oʻquv yilini muvaffaqiyatli yakunladilar. Talabalar institutga yangi ishga qabul qilish boʻyicha qishloqlarda faol ish olib borish uchun aniq topshiriq bilan imtihonlarni topshirdilar va respublika tumanlariga tarqaldilar.
1935-yilda ilk bitiruvchilar institutni tamomladilar. Dogʻiston intitutiga 39 nafar oliy maʼlumotli oʻqituvchilarni qabul qildi. Keyingi yili universitetda 260 talaba tahsil ola boshladi.
1954-yilda institut 6 ming kvadrat metrdan ziyod binoga majlis va sport zallari, yengil auditoriyalar va idoralar bilan taminlandigan boʻldi. Darslar bir smenada oʻtkazila boshlandi. Eski oʻquv binosi yotoqxona sifatida ishlatila boshladi.
1957-yilda pedagogika instituti Dogʻiston davlat universitetiga aylantirildi. Statsionar boʻlimda 5 ta fakultet tasdiqlandi:
tarixiy va filologik,
fizik-matematik,
Tabiiy fanlar fakulteti,
Chet tillar fakulteti,
muhandislik-texnik fakulteti.
1964 yilda fakultetlarning koʻpchiligining tarkibi oʻzgartirildi, yangi kafedralar tashkil etildi. Besh oʻrniga 8 ta fakultet mavjud edi:
Talabalar kontingenti 4691 kishini tashkil etdi,
31 boʻlimda ishlagan,
287 oʻqituvchi, shu jumladan:
6 ta professor, fan doktori va
93 ta fan nomzodi, dotsent.
1967-yil viloyat partiya maktabi binosi universitet tasarrufiga oʻtkazildi, katta sport zali va yotoqxona qurilishi tugallandi.
1971-yilda universitet planetari qurilishi tugallandi.
1970-yilda Dogʻiston Politexnika Instituti Universitetining muhandislik fakultetlari asosida Dogʻistondagi tashkilot toʻgʻrisida farmon chiqarildi.
1972-yilda universitet 1973-yilda boʻlingan Iqtisodiyot va yuridik fakultetini tashkil qildi:
Iqtisodiyot fakulteti va
Yuridik fakulteti,
1974-yil — Sovet savdo fakulteti. Yangi bino foydalanishga topshirildi.
1980-yil universitetda 7487 nafar talaba tahsil olgan. Bu vaqtga kelib, universitet kutubxonasining kitob fondi 993,864 jildni tashkil etdi va universitetda allaqachon mavjud edi
11 fakultet va 49 ta boʻlim.

Manbalar
Grigori Narekatsi

Gregori Narekatsi, (armancha Գրիգոր Նարեկացի; taxminan 951 — 1003-yil ) — arman shoiri, faylasufi va ilohiyotchisi, ilk arman Uygʻonish davri vakili hisoblanadi . Katolik cherkovi „cherkov oʻqituvchilari“ ning oʻttiz oltitasidan biri hisoblanadi.

Biogrfiya 
Shahzoda Xusrav Andzevatsi oilasida tugʻilgan, ilohiyotshunos, mutafakkir va koʻplab diniy asarlar muallifi. Xusrav xotinining vafotidan keyin Sahak, Xovannes va Grigor oʻgʻillarini Narek monastirida tarbiyalashga berdi. Keyinchalik Xusrav episkop etib tayinlandi. Monastirning ruhoniysi bobosi Grigorning onasining ukasi Ananiya Narekatsi edi. Grigori deyarli butun hayotda boy kutubxonasi boʻladi Narek monastirida oʻtkazdi, u yerda qadimgi faylasuflarning asarlarini asl nusxada va cherkov otalarining asarlarini oʻqish imkoniyati mavjud edi. Grigor kechalari koʻp ibodat qilgan, shuning uchun uni „hushyor“ deb atashgan. U arximandrit („vardapet“, qadimgi arman tilidan tarjima qilinganda — „oʻqituvchi“) unvonini oldi. U monastirning maktabida dars bergan. „Qoʻshiqlar qoʻshigʻi“ (977) ning eng yaxshi talqinlaridan biri va koʻplab sheʼriy asarlar (shu jumladan „Havoriylarga panegrik“) muallifi.

Narekatsi sheʼriyati chuqur „Injilga oid“, muqaddas diniy haqiqatlarni singdirgan singdirilgan. Shu bilan birga, Narekatsi shaxsiy xarakteri bilan barchani oldida ajralib turadi. Kritlik Endryu tomonidan yozilgan „Buyuk Kanon“ da boʻlgani kabi „Qaygʻuli hayqiriqlar kitobi“ (1002-yil)da ham, Ahdning hodisalari va shaxslari hayot haqida, insonning nomukammalligi va gunohkorligi haqida oʻylash uchun boshlangʻich nuqta boʻlib xizmat qiladi. Bu tavba va poklikka chanqoq qalb Xudo bilan olib boradigan sirli suhbatdir. Injilga oid syujetlar va asoslardan tashqari, Gregori ijodining kelib chiqishi Neoplatonizm falsafasini, shuningdek Grigoriy,Nissa, Origen, Gippolit, Kipr Epifanius, Buyuk Bazil, Gregori Nazianzin, Jon Xrizostom asarlarini qamrab oladi .

Grigor Narekatsining bizning davrimizgacha yetib kelgan dastlabki obrazlari Grigor Mlichetsining toʻrtta miniaturasidir (1173). Baʼzi tadqiqotchilar ularni shoir bilan portret oʻxshashligi boʻlishi mumkinligini taxmin qilishadi .
Ganja jangi (1826)

Ganja jangi — 1826-yil 13 (25)-sentyabr kunida boʻlib oʻtgan va rus-fors urushlari (1826-1828) qismiga kiruvchi rus va fors qoʻshinlari oʻrtasidagi asosiy jang.

Jangdan oldin 
Shamxor jangidagi magʻlubiyatdan soʻng, fors qoʻshinlari shoshilinch ravishda Yelisavetpolga chekinishgan. Abbos Mirzo Shushi shahri qamalini bekor qilib, qoʻshinini Yelisavetpolga olib bordi. 10-sentyabr kuni Paskevich otryadi 8 ming rus birlashgan otryadiga qoʻmondonlik qilgan general-mayor knyaz Madatovga yordamga keldi. 13-sentyabr kuni tong otganda rus qoʻshinlari lagerni tark etib, forslar ustiga hujum boshladi.

Jang 
Rossiya qoʻshinlari zaxira bilan uchta chiziqga joylashtirilgan. Birinchi chiziq: oʻng qanotda 41-yeger polkining ikkita yarim batalyoni, markazda - Kavkaz Grenaderlar brigadasining 12 ta qurollari, chap qanotda - Shirvon polkining ikkita yarim batalyonlari joylashgan. Oʻng qanotni kazaklar, chap tomonini gruzin va tatar (ozarbayjon) otliqlari qoplagan. Ikkinchi chiziq: oʻng qanotda - 7-karabinieri polkining ikki yarim batalyonlari, markazda - ikkita qurolli karabinaer maydoni, chap qanotda - Gruziya Grenadier polkining uchta yarim batalyonlari. General-mayor knyaz Madatov ikkala chiziqni boshqargan. Uchinchi chiziqda Nijniy Novgorod dragun polki joylashgan edi.

Forslar qoʻmondoni Abbos Mirzoning qoʻshinlari soni 15 mingtagacha doimiy piyoda (sarboz), 20 ming otliq, 25 qurol va tuya ustidagi zambaraklarning koʻp sonini tashkil qilgan. Piyodalar qismi markazga uchta chiziqda joylashtirilgan. Yon tomonda otliqlar va oltita batalyon sarbozalar boʻlgan. Fors artilleriyasi butun jangovar chiziq boʻylab joylashgan, ammo 18 ta qurol markazga joylashtirilgan. Markazning piyoda askarlari va oʻng qanotdagi otliqlar ortida tuyalar joylashgan. Abbos Mirzo butun qoʻshinni va markazni, katta oʻgʻli Muhammad oʻng qanotni, Buyuk Vazir va shohning kuyovi boʻlgan Allayarxon chap qanotni boshqargan.

Jang boshida har ikkala tomondan artileriyalarni bir-biriga otish boshlangan. Fors piyoda batalyonlari artilleriya ustunligi ostida ilgarilab, rus qoʻshinlariga yaqinlashib, Gruziya Grenadier polkining ikkita rota tomoniga oʻt ochgan. Yaqin atrofda boʻlgan gruzin va tatar (ozarbayjon) askarlari dushmanning oʻqi ostida chekinishga majbur boʻlganlar. Fors qoʻshinlarining yanada oldinga siljishini kichik boʻlgan, ammo tik jarlik sekinlashtirdi. Paskevich tartibsiz otliq askarlarni shaxsan tartibga solib, Shirvan, Gruziya Grenadiyeri va 41-yeger polklari batalyonlariga qarshi hujum boshlashni buyurdi. Keyin Paskevich Xerson Grenadier polkining batalyonini va Nijniy Novgorod ajdarholarining 2 va 3-eskadronlarini jangga yubordi. Koʻp vaqt oʻtmay fors bayrogʻi ruslar tomonidan egallandi. Bayroq uchun chap qanotda shiddatli jang boshlandi. Forslar rus piyoda batalyonlari hujumi ostida chekinishga majbur boʻldilar.
Kingsman: Maxfiy xizmat

Kingsman: Maxfiy xizmat () — 2015-yilda rejissor Matthew Vaughn tomonidan suratga olingan josuslik, komediya va fantastikani uygʻunlashtirgan Britaniya filmi. Film Mark Willarning „The Secter Service“ hajviy asariga asoslangan. Bosh rollarni Taron Egerton, Colin Firth, Samuel L. Jackson, Mark Strong va Michael Caine ijro etishgan. Film premyerasi 2015-yil 29-yanvarda Buyuk Britaniyada, 13-fevralda AQShda , 12-fevralda Rossiyada boʻlib oʻtdi.

Rollarda 
 Taron Egerton — Gary „Eggsy“ Unwin
 Colin Firth — Harry Hart / Galahad
 Samuel L. Jackson — Richmond Valentine
 Mark Strong — Merlin
 Michael Caine — Chester King / Arthur
 Sophie Cookson — Roxanne „Roxy“ Morton
 Sofia Boutella — Gazelle
 Samantha Womack — Michelle Unwin
 Geoff Bell — Dean
 Edward Holcroft — Charlie Hesketh
 Mark Hamill — James Arnold
 Jack Davenport - Lancelot
 Jack Cutmore-Scott — Rufus Saville
 Lily Travers — Lady Sophie
 Richard Brake — tergovchi

Manbalar

Havolalar 
 
 

2015-yil filmlari
20th Century Fox filmlari
AQSh filmlari
Buyuk Britaniya filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
Coming-of-age janridagi filmlar
AQSh komediya filmlari
TSG Entertainment filmlari
AQSh jangari filmlari
Kingsman: The Golden Circle

Kingsman: Oltin halqa () — 2017-yilda rejissor Matthew Vaughn tomonidan suratga olingan fantastika janridagi Britaniya filmi. Film Mark Millarning Kingsman komikslar turkumiga asoslangan Kingsman: Maxfiy xizmat (2014) filmining davomi hisoblanadi. Filmda bosh rollarni Colin Firth, Taron Egerton, Mark Strong, Julianne Moore, Pedro Pascal, Elton John va Jeff Bridges ijro etishgan.

Filmda Kingsman aʼzolari amerikalik hamkasblari Statmenlar bilan dunyoni Poppy Adams va uning „Oltin halqa“ giyohvandlik kartelini yoʻq qilish yoʻlida birlashishi tasvirlangan.

Kingsman prekvelining „The King's Man“ filmi 2021-yil 12-martda chiqishi rejalashtirilgan.

Manbalar

Havolalar 

 

AQSh filmlari
Buyuk Britaniya filmlari
20th Century Fox filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
Intiqom haqidagi filmlar
AQSh komediya filmlari
TSG Entertainment filmlari
AQSh jangari filmlari
AQSh sarguzasht filmlari
Shamxor jangi

Shamxor jangi — general V.G.Madatov boshchiligidagi rus qoʻshinlari va Abbos Mirzoning oʻgʻli Shahzoda Muhammad va Erivan sardori Amirxon boshchiligidagi 60 minginchi Eron qoʻshinlarining avangardlari bilan 1826-yil 3 (15)-sentabrda 1826-1828-yillardagi rus-fors urushi paytida Shamxor qishlogʻi yaqinida boʻlib oʻtgan jang.

Jangdan oldin 
1826-yil iyul oyining oʻrtalarida Qorabogʻga bostirib kirgandan soʻng, Abbos Mirzoning 40 ming kishilik Eron qoʻshini Shusha qalʼasi qamalida hibsga olingan. 22-avgustda (3-sentabr) Madatovning otryadi Yermolovning buyrugʻi bilan Taus daryosi irmoqlaridan birida joylashgan Zurabxon qoʻmondonligi ostida 3000 kishilik fors otryadini pistirma bilan kutib olishga kirishdi. Biroq, fors otryadi oldindan chekinib, togʻ choʻqqilarining birida oʻz pozitsiyasini egalladi. Kichik jang paytida forslar Yelisavetpolga chekinishdi va Shamshadil tatarlari (ozarbayjonliklar) oʻz qishloqlariga tarqalib ketishdi. Bundan xabar topgan Yermolov Madatovga Xerson Grenadier polkining batalyonini yuborib, Yelisavetpolni egallashga buyruq berdi. 25-avgustda (6-sentabr) Madatov Yelisavetpol tomon yoʻl oldi. Uning otryadi Gruziya polkining beshta rota, Xerson grenader polkining batalyoni, 41-polk qoʻriqchilarining uchta rotasi, kazaklar va politsiyadan iborat edi, bundan tashqari 12 ta quroli ham bor edi. Forslar Yelisabetpolga oldinroq yetib borishgan edi. Abbos Mirzo oʻgʻli Muhammad 10 ming kishilik otryad bilan Shamxor qishlogʻida rus qoʻshinlariga duch keldi. 1 (13)-sentabrda unga 4000 kishilik otryad va 2 ta qurol bilan Erivan sardori Amirxon qoʻshilgan. 3 (15)-sentabrda kazaklar va Kavkaz tatarlari (ozarbayjonlar) fors otryadining avangardiga hujum qilib, ularni Shamxordan ortga chekinishga majbur qilganlar.

Jang 
Eron qoʻshinlarining jangovar shakllanishi hilol shaklida boʻlgan boʻlib, dushman tomonga egilgan holda tashkil etilgan, uning markazida oddiy piyoda askarlar (sarboz), yonboshlarida esa tartibsiz otliqlar (gulyamlar) boʻlgan. Orqa tomonda qurol va zambaraklar bor edi. Madatov, dushmanning kuchlardagi katta ustunligiga qaramay, jang vaqtida oʻz pozitsiyasini toʻgʻri tanlay oldi. Artilleriya koʻmagi bilan otliqlar qanotlarda jang boshladilar va piyoda askarlar kuchli zarba bilan Eron qoʻshinlarining markazini yorib oʻtdilar. Oʻz chizigʻidan ajralgan dushmanni magʻlub etish Gruziya va Tatar (Ozarbayjon) militsiyalari tomonidan uyushtirilgan ot hujumi bilan yakunlandi. Eronliklar 2 ming talofat koʻrgan, Madatov otryadida esa atigi 27 kishi boʻlgan.

Manbalar