Oʻzbek familiyalari

Oʻzbeklar orasida zamonaviy antroponimik model uchta qismdan iborat: shaxsiy (individual) ism, otasining ismi, familiyasi.

30-yillariga qadar 
Oʻzbeklar anʼanaviy ravishda faqat ismga ega boʻlgan, faqat baʼzan unga qandaydir soʻz qoʻshilgan, koʻpincha bu otaning ismi yoki u boʻlgan hududning nomi edi. Shoirlar va olimlar oʻzlariga taxallus kabi nomlarni olishlari mumkin edi, masalan, Alisher Navoiy (Alisher ohangdor). Biroq, bu taxalluslar meros boʻlmagan va soʻzning qatʼiy maʼnosida umumiy nomlar emas edi. Agar ismga otaning ismi qoʻshilgan boʻlsa, undan keyin qoʻshimcha ravishda — oʻgʻli yoki — qizi qoʻshib yoziladi. Masalan: Ahmad Fozil-oʻgʻli. Sovet tuzumi davridagi ziyolilar orasida eroniycha -zoda yoki -zada, yaʼni „tugʻilgan bola“ maʼnosini anglatadi (Hamza Hakimzoda, Turgʻun Sharifzoda), -i , - vi , -iya , - via (Abdulla Qodiriy, Abdulla Alaviy, Mirzakalon Ismoiliya, Muzayana Alaviya) qoʻshimchlari qoʻshilgan, arabcha urf-odatlarga muvofiq taxalluslar (laqab) qoʻyish ham odat edi.

XX asr 30-yillaridan buyon 
XX-asrning 30-yillari oʻrtalaridan boshlab vaziyat keskin oʻzgargan. Oʻzbekistonning sovetlashuvi davrida SSSR tarkibiga kirgan baʼzi boshqa xalqlarning familiyalari singari ota ismiga ruscha -ov, -yev qoʻshimchalarini qoʻshish orqali ruslashtirilgan familiyalar kiritilgan. Ayollarning familiyalari -a qoʻshimchasi bilan tugaydi. Oʻzbek familiyalarining kamayishi ruscha familiyalarning bunday tugallanishga toʻla mos keladi. Etnologlarning maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston aholisining 99% familiyalari shu tarzda shakllangan. Vaziyatlarga koʻra, familiyalarning erkak va ayol variantlari oʻzgaradi. Qizigʻi shundaki, xuddi shu printsipga koʻra, oʻsha hududlarda yashovchi buxorolik yahudiylarga faqat yahudiy erkak ismlaridan familiyalar berilgan: Pinxasov, Mordexayev. Bu, birinchi navbatda, aholini pasportlashtirish va roʻyxatga olish bilan bogʻliq edi.

Chastotasi 
Familii.com sayti maʼlumotlariga koʻra 2022-yil uchun Oʻzbekistonda eng koʻp tarqalgan familiyalar roʻyxati. Oʻzbekcha boʻlmagan familiyalar kursivda belgilangan.

 Kim — 415 484
 Karimov — 210 408
 Abdullayeva — 176 984
 Abdullayev — 173 512
 Ibrohimov — 147 276
 Li — 142 226
 Rahimova — 139 728
 Rahimov — 138 346
 Umarova — 135 804
 Yusupov — 135 192
 Pak — 134 927
 Umarov — 134 460
 Ahmedov — 128 615
 Ahmedova — 128 615
 Karimova — 122 070
 Usmonova — 120 142
 Sultonov — 119 897
 Usmonov — 118 950
 Sultonov — 117 546
 Ibrohimov — 116 133

Yana qarang 

 Oʻzbek ismlari
 Qozoq familiyasi

Manbalar

Adabiyot 

 Nikonov V. A. Ismingiz nima? — M., 1991 yil.
 Gofurov A. Turklarning nomi va tarixi. — M., 1997 yil.
 Juraeva, I. A. Oʻzbek antroponimlari millatlararo muloqot aspektida / I. A. Juraeva. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2017. — No 29 (163). — 110-114-betlar. — URL: https://moluch.ru/archive/163/45226/ (kirish sanasi: 19.09.2022).
 Dospanova, D. U. XX asr oxiri — XXI asr boshlarida o‘zbek va qoraqalpoq tillaridagi antroponimlar tizimidagi o‘zgarishlar / D. U. Do‘spanova. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2017. — No 14 (148). — S. 710-712. — URL: https://moluch.ru/archive/148/41557/ (kirish sanasi: 19.09.2022).
 Hamdam-zoda, L. X. Oʻzbek va rus tillarida salomlashish va odob-axloq qoidalariga murojaat qilish shakllari / L. X. Hamdam-Zade. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2016. — No 3 (107). — S. 932-934. — URL: https://moluch.ru/archive/107/25701/ (kirish sanasi: 19.09.2022).
 Dospanova, D. U. O‘zbek va qoraqalpoq tillaridagi antroponimlar tizimi va faoliyatining o‘ziga xos xususiyatlari / D. U. Dospanova. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2015. — 2-son (82). — S. 582-585. — URL: https://moluch.ru/archive/82/14745/ (kirish sanasi: 19.09.2022).
 Xudoyberganov, R.Yu. Qo‘sh otlar, ko‘phadlar va onomastik o‘zgarishlar / R. Yu. Xudoyberganov. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2017. — No 12 (146). — S. 663-664. — URL: https://moluch.ru/archive/146/40882/ (kirish sanasi: 19.09.2022).
 Allabergenov, B. K. Hozirgi o‘zbek tilida otlarning hol kategoriyasi haqida / B. K. Allabergenov. — Matn : bevosita // Yosh olim. — 2015. — No 8 (88). — S. 1087-1089 yillar. — URL: https://moluch.ru/archive/88/17390/ (kirish sanasi: 19.09.2022).
Oʻzbekiston madaniyati