MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ergash Fozilov

Fozilov Ergash Ismoilovich (1933.10.3, Yangiyoʻl shahri — 12.05.2014) — tilshunos, turkiyshunos olim. 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), filol. fanlari doktori (1967), professor (1976). Moskva universiteti filol. fakultetini va ayni paytda shu universitet qoshidagi Sharq tillari intstitutini tugatgan (1957). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida kichik va katta ilmiy xodim (196068), tarixiyetimologik lugʻatlar boʻlimi mudiri (1968 — 82), ayni paytda direktor oʻrinbosari (1974—82), Berlin universiteti sharq tillari fakulteti professor (1982—86), Toshkent viloyati partiya komiteti kotibi (1987—89), Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirining oʻrinbosari (1990—92). F.ning ilmiy ishlari turkiy tillar, jumladan, oʻzbek tilining shakllanish tarixi, taraqqiyot yoʻllari, eski oʻzbek tili grammatikasi, leksikasi tadqiqiga, 14— 15-asr yozma yodgorliklarini oʻrganishga bagishlangan. F. 4 jidsli "Alisher Navoiy asarlari tilining izoxli lugʻati" (1983— 85) tuzuvchilaridan biri.

Manbalar 
 Oʻzbek tilining tarixiy morfologiyasi, T., 1966; Eski oʻzbek tili. 14asr Xorazm yodnomalari, 13 j.lar, T., 1996, 1971, 1973; Xoʻjandiy. Latofatnoma, T., 1976.

Olimlar
Turkologlar
Oʻzbekshunoslar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Hosil Fozilov

Hosil Fozilovich Fozilov (1909.28.8 Toshkent — 2003.8.3) — oʻzbekistonlik energetik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1956). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1959); Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan energetik (1989). Texnika fanlari doktori (1953), professor (1954). Fozilov elektr tizimlari rejimlarini tahlil qilish nazariyasining asoschilaridan biridir.

Fozilov Oʻrta Osiyo industrial institutini tugatgan (1934). Toshkent politexnika institutida assistent (1935—37), ToshPIda katta oʻqituvchi, dotsent (1940—47), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi katta ilmiy xodimi (1947—56), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Energetika instituti direktori (1956—62), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi bosh ilmiy kotibi (1956—62), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi texnika boʻlimi boshligʻi (1962—63), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Energetika va avtomatika instituti laboratosiyasi boshligʻi (1963— 69), ToshTU kafedra mudiri (1969—93), kafedra professori (1993-yildan).

Ilmiy ishlari elektr energiyasini uzoq, masofaga uzatish muammolarini hal etish, elektr energetikasini rivojlantirish muammolariga bagʻishlangan. Uning rahbarligida respublikaning elektr energetika resurslarini oʻzlashtirish loyihalari ilmiy jihatdan asoslab berildi, elektr tizimlarini hisoblash algoritmi yaratiddi. Fozilov respublikaning energetika va suv muammolarini yechishga katta hissa qoʻshgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Optimizatsiya rejimov elektroenergeticheskix sistem, T., 1987; Us t anovivshiyesya rejimi elektroenergeticheskix sistem i ix optimizatsiya (v soavtorstve). T., 1999.
 Hosil Fozilovich Fozilov (bibliografiya), T., 1984.

1909-yilda tugʻilganlar
2003-yilda vafot etganlar
28-avgustda tugʻilganlar
8-martda vafot etganlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Oltinoy Fozilova

Oltinoy Fozilova (1947.25.10, Jizzax tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1994). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Jizzax tumanidagi 5, 1981-yildan 4maktabda kimyobiol. oʻqituvchisi.

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Hakima Fozilova

Hakima Fozilova (1952.4.2, Toshkent shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1988). 1971—97 yillarda Toshkent shahridagi maktablarda boshlangʻich sinf uqituvchisi, 1997-yildan Sergeli tumanidagi 318ixtisoslashgan maktabbogʻcha majmuasi direktori oʻrinbosari.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Foziltepa

Foziltepa (Qangʻli qoʻrgʻoni) — ilk oʻrta asrlarga oid arxeologik yodgorlik (V asr oxiri — XII-asr). Toshkentning janubi gʻarbida, Izzasoy vodiysida joylashgan. Yodgorlik oʻz vaqtida qangʻlilarning kuzatuv joyi boʻlgan, degan taxminlar bor. Aslida ilk oʻrta asrlardagi badavlat dehqon qasrkoʻshki xarobasi. Ya.Gʻ.Gʻulomov rahbarligidagi Toshkent arxeologiya otryadi tomonidan tekshirilgan (1967—68). F.ning saqlanib krlgan bal. 20 m ga yaqin, uning shim.sharqida qishloq boʻlib, uning izlari 250 m gacha masofada qayd etilgan. Tepalik maydoni 41×35 m.

F.da oʻtkazilgan stratigrafik tadqiqotlar ilk oʻrta asrlarda hayot 2 bosqichda davom etganligini kursatdi: 1) xoʻjalik chiqindilari toʻplangan qatlam va paxsa devor qurilgan davri (5-asr oxiri — 7-asrboshi); 2) paxsa supa ustiga qurilgan mustahkam bino (qasrkushk) mavjud boʻlgan davr (VII asrning 2 yarmi — VIII asr). Foziltepada yashagan ilk odamlar soʻnggi Qovunchi madaniyatiga mansub boʻlganlari, shubhasiz. Foziltepa etagida olib borilgan qazishmalar natijasida tepalik atrofida paydo boʻlgan qishloqning yoshi aniqlangan. Tadqiqotlarga koʻra, qishloq nisbatan tekis yerda (har 2 yerdagi materik qatlam orasidagi farq 0,3 m dan oshmaydi) vujudga kelgan. Qishloq ancha katta hududni qamrab olgan, VI-asrning 2 yarmida uning xarobalarining bir qismida qasr yoki ark binosi bunyod etilgan. Foziltepadan sirlanmagan sopol idishlar: xumlar, xumchalar, dastali koʻzalar, kichik koʻzachalar (VI—VII-asr) topilgan.

Adabiyot 
 Drevniy Tashkent, T., 1973.

 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Toshkent tarixi
Qodir Fozilxoʻjayev

Qodir Fozilovich Fozilxoʻjayev (1930.5.7 Toshkent 2001.20.5) - tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980). Tarix fanlari doktori (1969), professor (1974). Oʻrta Osiyo universitetining tarix fakultetini tugatgan (1950). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutida katta ilmiy xodim (1956—59), "Bilim" jamiyati boshqaruvi raisining 1oʻrinbosari (1958—76), Oʻzbekiston kompartiyasi MK huzuridagi Partiya tarixi instituti direktorining oʻrinbosari (1976—89), Qori-Niyoziy nomidagi pedagogika ilmiy instituti direktori (1989—92), Respublika oʻqituvchilar uyining direktori (1992—96). Ilmiy ishlari oʻzbek xalqining qardosh xalqlar bilan aloqalari va kasaba uyushmalari tarixini oʻrganishga bagʻishlangan.

Oʻzbek tarixchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1930-yilda tugʻilganlar
5-iyulda tugʻilganlar
2001-yilda vafot etganlar
20-mayda vafot etganlar
Foydali qazilma zaxiralari

Foydali qazilma zaxiralari — foydali qazilma konlari tuzilishini oʻrganish, geol. qidiruv ishlari, razvedka qilish, ularni qazib odish va foydalanish jarayonida olingan maʼlumotlarga koʻra yer ostida, ustida, havzalar ostida aniqlangan foydali qazilma miqdori. Ushbu maʼlumotlar foydali jism hajmini hisoblab chiqishga imkon beradi, bu hajmni zichlikka koʻpaytirganda Foydali qazilma zaxiralariz. ogʻirligini xisoblash mumkin. Suyuq va gazsimon (neft, yer osti suvlari, yonuvchi gazlar) Foydali qazilma zaxiralariz. burgʻi quduqlaridagi oqimni hisoblash usuli bilan aniklanadi. Baʼzi konlar uchun undan tashqari, ulardan qimmatbaho komponentlarning zaxiralari, mas, rudalardagi metall miqdori xisoblab chiqiladi. Zaxiralar m3 (qurilish materiallari, yonuvchi gazlar va boshqalar), t (neft, kumir, rudalar), kg (nodir metallar) va karatda (olmoslar) oʻlchanadi. Foydali qazilma zaxiralariz. ularni aniklanganlik darajasiga qarab, A, V, S va S2 toifalarga boʻlinadi. Oʻzlashtirishning iktisodiy jihatdan samaradorligiga qarab zaxiralar balans va balansdan tashqari turlarga ajratiladi. Foydali qazilma zaxiralariz. konlarni sanoatbop toifaga ajratishda muhim omillardan hisoblanadi.
Foydali qazilma konlari razvedkasi

Foydali qazilma konlari razvedkasi — yer osti mineral xom ashyolari zaxirasini geologikiqtisodiy baholash hamda geol. razvedka ishlari jamlanmasi va ular bilan boglik boʻlgan izlanishlar. Razvedka natijasida konning geologik tuzilishi, fazoviy joylanish qonuniyatlari, foydali qazilma uyumlarining tuzilishi, oʻlchami, shakli, yotish sharoitlari, yer osti mineral xom ashyolarining miqdori va sifati, kelajakda olib boriladigan oʻzlashtirish ishlari sharoitlarini aniklaydigan texnologik xususiyatlari va omillari belgilanadi. Foydali qazilma konlari razvedkasik.r. geologik sʼyomka, geologik qidirish ishlaridan keyin 2 boskichda — dastlabki va mufassal razvedka olib boriladi. Dastlabki razvedka maydonning geologik tuzilish sxemasi, sanoat mineralizatsiyasining umumiy koʻlami, yer osti mineral xom ashyolarining oʻrtacha sifati, konning sanoatda oʻzlashtirilishi navbati va maqsadga muvofiqligi aniklanadi. Mufassal razvedka birinchi oʻrinda oʻzlashtirishga moʻljallangan konlarda bajariladi. Dastlabki razvedkadan farkli ravishda, mufassal razvedka qilinadigan maydon butun konga taalluqli boʻlmay, foydali qazilmalarning maʼlum uyumlarigagina tegishli boʻladi. Geol. razvedka ishlari burgʻi quduqlari va kon inshootlari oʻtkazish yoʻli bilan amalga oshiriladi. Burgi quduqlari chuqurlikda joylashgan konlar uchun, yer osti kon inshootlari murakkab tuzilishga ega boʻlgan qattiq foydali qazilma konlari uchun qoʻllaniladi. Ularda geologik, geokimyoviy, geofizik, gidrogeologik va muhandislik geol.si boʻyicha izlanishlar amalga oshiriladi. Ushbu izlanishlar va namunalash natijalariga qarab, geologik rejalar va kesimlar tuzilib, chegaralanadi va foydali qazilma zaxiralari hisoblab chiqiladi.
Foydali qazilma konlarini oʻzlashtirish

Foydali qazilma konlarini oʻzlashtirish - Yer qaʼridan qattiq, suyuq va gazsimon foydali qazilmalarni chiqarib olishning oʻzaro boglangan kon ishlari jarayoni majmui. Foydali qazilma konlarini oʻzlashtirishk.oʻ.ning ochiq (karyer), yer osti (shaxta), burgʻi quduqlari va dengiz tubidan olish (dengiz sathidan pastdagi ishlar) usullari mavjud. Ochiq va yer osti usullaridan qattiq foydali qazilmalarni, burgʻi quduqlaridan esa, asosan, suyuq va gazsimon foydali qazilmalarni chiqarib olishda foydalaniladi. Yer osti usuli bilan katta chukurlikda yotgan foydali qazilmalar qazib olinadi. Foydali qazilma konlarini oʻzlashtirishk.oʻ.da Dunyo okeanida konlarni oʻzlashtirish va dengiz tubidan foydali qazilmalarni chiqarib olish aloxida urin egallaydi. Dunyo boʻyicha ochiq usul bilan 60% ga yaqin metall rudalari, 85% nometall rudalar, 100% noruda foydali kazilmalar va 35% ga yaqin kumir qazib olinadi.
Foydali qazilmalar koni

Foydali qazilmalar koni - geologik jarayenlar natijasida yer osti va ustida yigʻilgan mineral moddalarning miqdori, sifati va sanoatda foydalanishga yaroqli sharoitda toʻplanib yotishi. Gaz (uglevodorod tarkibli yonuvchi gazlar va geliy, neon, argon, kripton — yonmaydigan gazlar), suyuq (neft va yer osti suvlari) va qattiq (qimmatbaho elementlar, kristallar, minerallar, togʻ jinslari) foydali kazilmalardan iborat konlar mavjud. Sanoatda foydalanishiga koʻra, Foydali qazilmalar konik. rudali, noruda, yonuvchi va gidrominerallilarga boʻlinadi. Undan tashqari, yer osti suvlari (ichimlik, texnik, balneologik yoki mineral suvlar hamda neftli, brom, yod, radiy tarkibli va boshqa suvlar) konlari mavjud. Foydali qazilmalar konik. yer ustida (ochiq konlar) yoki yer ostida (yopiq konlar) boʻlishi mumkin. Foydali qazilmalar konik. Yer pusti rivojlanishining hamma davrlarida hosil boʻlgan. Paydo boʻlish joylariga qarab geosinklinal va platforma Foydali qazilmalar konik.ga ajratiladi. Konlarninghosil boʻlish sharoitiga qarab seriyalarga [sedimentogen (gipergen), magmat o gen (gipogen) va metamorfogen], seriyalar oʻz navbatida, guruh, sinf va kichik sinflarga boʻlinadi (qarang Gipergen konlar, Gipogen konlar, Metamorfogen konlar).
Foydali qazilmalar havzasi

Foydali qazilmalar havzasi — togʻ jinslarining maʼlum formatsiyasi bilan bogʻliq, qatlamli choʻkindi foydali qazilmalarining uzluksiz yoki deyarli uzluksiz tarqalgan berk oblasti. Foydali qazilmalar havzasih. kumir (Kuznetsk, Donetsk, Moskva yoni va boshqalar), neft va yonuvchi gaz (Amudaryo, Buxoro neftgaz oblasti bilan birga, Fargona, Fors qoʻltigʻi, Perm — AQShda, Gʻarbiy Sibir, Meksika qoʻltigʻi va boshqalar), noruda foydali kazilmalari (tuz havzalari — ArtyomovskSlavyansk, Irkutsk va boshqalar), rudali (Krivoy Rog temir rudasi, Nikopolsk marganets rudasi va boshqalar) konlar uchun xos. Foydali qazilmalar havzasih maydoni bir necha yuz km² dan bir necha yuz ming km² gacha boʻlib, uning hududida yirik konchilik sanoati majmualari mavjud.
Foydali hasharotlar

Foydali hasharotlar - qishloq xoʻjaligi ekinlari zararkunandalari miqdorini kamaytiradigan, shuningdek, odamga bevosita yoki bilvosita foyda keltiradigan hasharotlar. Foydali hasharotlar oʻsimlik gullarini changlatuvchi, oziq-ovqat mahsulotlari va sanoat uchun xom ashyo beruvchi, ekinlar zararkunandalari va boshqa zarar beruvchi hayvonlar hamda begona oʻtlarning tabiiy kushandalari, tabiiy jarayonlarda ishtirok etuvchilar kabi guruxlarga ajratiladi. Hasharotlarning, ayniqsa, ari va asalarilarning oʻsimlik gullarini changlatishdagi ahamiyati qadimdan maʼlum. Oziq-ovqat mahsulotlari va texnika materiallari beruvchi Foydali hasharotlarga asalarilar (asal va mum beradi), tut ipak qurti (pilla), ayrim chervetslar (lok ishlab chiqaradi) va boshqa kiradi. Zararkunanda hasharotlar kushandasi yoki ularda parazitlik qiluvchi koʻpgina Foydali hasharotlar maʼlum. Masalan, oltinkoʻzlar, sirfidlar, xonqizi qoʻngʻizlari, kanaxoʻr, tripslar, yirtqich qandala — oriuslar, afididlar va boshqa Oʻsimliklarni himoya qilishning biologik usulida parazit entomofaglardan trixogramma, gabrabrakondsh (tunlamlar tuxumi va qurtiga qarshi) foydalaniladi. Shumgʻiyap qarshi mahalliy gerbifag — fitomiza pashshasi muvaffaqiyatli qoʻllaniladi.

Hasharotlar tuproq paydo boʻlishida ham ishtirok etadi (mas, birlamchi qanotsiz hasharotlardan oyoqdumlilar). Koʻpgina hasharotlar tuproq qatlamini organik moddalar bilan boyitadi (tuproqda yashovchi chumolilar, termitlar, chuvalchanglar va baʼzi qoʻngʻizlar).

Adabiyot 
 Davletshina A.G., Yeremenko T.S., Poleznie i vrednie nasekomie xlopchatnika, T., 1979; Murodov S.A., Umumiy entomologiya kursi, T., 1986.

Sulton Alimuxamedov.
Vicente Fox

Foks Kesada Visente (1942.2.7, Mexiko) — Meksika davlat arbobi. Mexikodagi Iberoamerika universiteti va Garvard universiteti (AQSH) aspiranturasini tugatgan. 1987-yil Milliy harakat partiyasi, 1988 yil Kongress aʼzosi, 1995 yildan Guanaxuato shtati gubernatori. 2000-yildan 2006-yilgacha Meksika Qoʻshma Shtatlari prezidenti.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Fokstrot

Fokstrot (ing. fox — tulki va trot — yoʻrtish, tez yurish) — salon raqsi. 20-asr boshida AQShda jaz raqslari asosida paydo boʻlib, Birinchi jahon urushidan soʻng ommaviylashgan Yevropa raqsi. Oʻzbekistonda 1930—40-yillardan kinoteatr, bogʻpark konsert hamda raqs maydonchalari va boshqalarda faoliyat koʻrsatgan harbiy, estrada orkestr va ansambllari repertuaridan kengoʻrin olgan. F. kuylari 4/4 oʻlchovida, marshsimon, bir oz sinkopalashgan ritmi bilan ajralib turadi ("tulki qadamlari"). 2 turi mavjud — shoshmasdan ijro etiladigan "slow" F. va tez surʼatli "quickstep". F. ritm va ohanglaridan kompozitorlar ham keng foydalanishgan (J.Puchchini, F.Pulenk, I.Stravinskiy, D.Miyo, D. Shostakovich, Oʻzbekistonda V.Saparov va boshqalar).
Fokus

Fokus (lot. focus — oʻchoq, olov), optikada — nurlarning parallel dastasi optik tizimdan oʻtganidan soʻng dasta nurlari kesishadigan (yoki, agar tizim parallel dastani yoyiluvchi dastaga aylantirsa, nurlarning davomi kesishadigan nuqtadir. Agar nurlar tizimning optik oʻqiga parallel boʻlsa, fokus shu oʻqda joylashadi; bu holda u bosh fokus deb ataladi. Har qaysi optik tizim ikkita bosh fokusga ega: predmet joylashgan fazodagi old bosh fokus va tasvir hosil boʻlgan fazodagi orqa fokus (yana qarang: Linza). Ideal optik tizimda hamma fokuslar tizimning optik oʻqiga perpendikulyar boʻlgan vafokal tekislik deb ataladigan tekislikda yotadi. Real tizimda esa fokus boshqa bir fokal sirtda joylashishi mumkin.

Manbalar
Fokus (maʼnolari)

Fokus, optikada nurlarning davomi kesishadigan nuqta.

Fokus atamasining boshqa maʼnolariga qarang:

Fan
 Fokus (matematika)

Film
 Fokus (film, 2015)

Boshqa
Fokus (matematika)

Fokus (matematikada) — 1) ikkinchi tartibli egri chiziq (ellips, giperbola, parabola) ning fokusi ushbu egri chiziq tekisligidagi shunday Gʻ nuqtaki, unda egri chiziqdagi har qanday nuqta bilan Gʻ orasidagi masofaning direktrisagacha boʻlgan masofaga nisbati oʻzgarmas va bu nisbat ekssentrisitetiga teng; F. ikkinchi tartibli chiziklarning optik xossalarini ifodalashda muhim oʻrin tutadigan nuqta. "F." terminini 1609-yil nemis olimi I.Kepler kiritgan; 2) differensial tenglamalar nazariyasida F. differensial tenglamalar maxsus nuqtalarining bir turi. Bu nuqtadan oʻtuvchi integral egri chiziqlar oʻramlari soni cheksiz boʻlgan spirallardan iborat.
Folat kislota

Folat kislota ( Vitamin B9 yoki Bc) Asl nomi -Pteroilglutamin. 1941- yil oʻsimliklar yashil bargidan topilgan. Uchta tarkibiy qismdan iborat: ptetidin, paraaminibenzoy va glutamin kislota.

Uchraydi: yashil oʻsimliklar, xamirturush, jigar, buyrak, goʻsht va boshqa maxsulotlar.

Bir kecha kunduzda 1-2 mg isteʼmol qilish kerak. 

 

Kislotalar
Folklend orollari

Folklend orollari (, ) — Atlantika okeanining jan.gʻarbiy qismidagi arxipelag, Argentina qirgʻoklari yaqinida, Buyuk Britaniya mulki. Maydoni 12,2 ming km². 2 yirik orol — Sharqiy (Soledad) va Gʻarbiy Folklend (GranMalvin) o.laridan va 200 ga yaqin mayda orol va qoyalardan iborat. Orollar, asosan, metamorfik va choʻkindi jinslardan tuzilgan. Eng baland joyi 706 m. Iklimi sovuqroq okean iqlimi. Yillik yogʻin 600–700 mm, kuchli shamollar esadi, teztez tuman tushadi. Oʻtloq va vereskzorlar, torfli botkrkliklar bor. Dengiz parrandasi koʻp. Baliq va dengiz hayvonlari ovlanadi, qoʻychilik rivojlangan. Maʼmuriy markazi — PortStenli. Folklend orollariga yevropaliklardan birinchi boʻlib ingliz dengizchi sayyohi J. Deyvis 1592-yilda yetib borgan. 1765-yildan Ispaniya mulki. 19-asrning 20-yillarida orollar Argentina nazorati ostiga oʻtdi. 1833-yilda inglizlar bosib oldi. Argentina orollarni oʻz hududining tarkibiy qismi deb hisoblab, orollar ustidan Britaniya suverenitetini tan olmaydi. 1982-yilgi Argentina bilan Buyuk Britaniya oʻrtasidagi qurolli toʻqnashuvdan soʻng inglizlar orolda mulkchilik maqomini oʻrnatdi. 1995-yilda Argentina bilan Buyuk Britaniya oʻrtasida orol hududida joylashgan netfgaz konlarini birgalikda oʻzlashtirish va qazib olish sohasida hamkorlik qilish toʻgʻrisida deklaratsiya imzolandi.

 

Orollar
William Faulkner

William Faulkner (25-sentyabr 1897-yil, NyuOlbani – 6-iyul 1962-yil, Oksford, Missisipi shtati) – amerikalik yozuvchi. XX asr jahon adabiyoti klassiklaridan. Birinchi jahon urushi yillari (1914—1918)da Kanada aviatsiyasida xizmat qilgan, lekin harbiy harakatlarda qatnashmagan. Missisipi universitetida oʻqigan (1919). 1920-yil universitetni tashlab, NyuYorkka ketgan. U yerdagi kitob doʻkonida sotuvchilik qilgan. Bir oz vaqtdan soʻng Oksfordga qaytib, universitetda pochtachi boʻlib ishlagan. 1925-yil NyuOrleanga kelgan. Shundan keyin F.ning „Askar mukofoti“ (1926) va „Chivinlar“ (1927) romani chop etilgan, birok, bu asarlar muvaffaqiyat qozonmagan. F. umidsizlanmay, „Sartoris“ (1929) romanini yozgan. Asar voqealari Amerika janubida joylashgan xayoliy Yoknapatora shahrida kechadi. Ushbu roman tanqidchilar eʼtiborini tortgan boʻlishiga karamay, F. „Shovqin va gʻazab“ (1929) romanidan keyingina tan olingan. „Oʻlim toʻshagida“ (1930) romani 59 ta ichki monologdan iborat. „Ibodatxona“ (1931) asari gangster tomonidan zoʻrlangan ayolning fohishaxonadan boshpana topishi haqida hikoya qiladi. Roman tez orada mashhur boʻlib ketgan. „Avgust yogʻdusi“ (1932) romanida irqchilik va puritanlik prinsiplarining salbiy oqibatlari ochib tashlangan. „Avessalom, Avessalom“ (1936) romanida janubida plantatorlarning „yangi dinastiya“ sini yaratish uchun boʻlgan harakatlarning oqibatsizligi koʻrsatilgan. F. „Qishloqcha“ (1940), „Shahar“ (1957), „Qoʻrgʻoncha“ trilogiyasi, „Bu, oʻn uchlar“ (1931), „Kel, Muso“ (1942) hikoya va novellalar toʻplamlari muallifi. „Tanlangan asarlar“ toʻplami chop etilgach, F. asarlariga qiziqish birmuncha oshgan. 1962-yilda soʻnggi romani – „Olibqocharlar“ni yoza boshlagan. Ammo asar tugallanmagan. Nobel mukofoti laureati (1949).

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
1897-yilda tugʻilganlar
25-sentabrda tugʻilganlar
1962-yilda vafot etganlar
6-iyulda vafot etganlar
Follikulalar

Follikulalar (lot. folliculus xaltacha) — hayvonlarning turli organlarida joylashgan yumshoq, oval yoki noksimon koʻp qavatli kovak tuzilmalar; har xil funksiyani bajaradi. Sut emizuvchilar tuxumdonidagi F.da tuxum hujayra yetiladi. Qalqonsimon bez F.ida tireoid gormonlar sintezlanishi uchun lozim boʻlgan sekret ishlab chiqariladi. Soch follikulasi (soch xaltasi) ga yogʻ bezlarining chiqarish yoʻli ochiladi. Ovqat hazm qilish, nafas olish, ayirish organlari shilimshiq qavatlarida juda koʻp F. joylashgan.
Folklor

Folklor (inglizchadan folk — „xalq“, lore — „bilim“, „donolik“) — xalq ijodini ifodalovchi termin. Fanga 1846-yilda ingliz arxeologi William Thoms olib kirgan. 1880—1990-yillarda „folklor“ termini koʻplab mamlakatlarda, jumladan, Rossiyada ham qoʻllana boshlagan. Oʻzbekistonda dastlab, „ogʻzaki adabiyot“, „ogʻiz adabiyoti“ atamalari qoʻllangan. „Folklor“ termini 30-yillarning oʻrtalaridan ishlatila boshlagan. 1939-yilda Hodi Zarifning „Oʻzbek folklori“ xrestomatiyasi nashr etilgach, bu termin oʻzbek folklorshunosligida mustahkam oʻrin oldi (qarang Xalq ijodi, Folklorshunoslik).
Folklorizm

Folklorizm — yozma adabiyotda qoʻllangan ogʻzaki poetik ijod materiali. Ilmiy adabiyotlarda F. "ikkinchi shakl" (K.Chistov) atamasi bilan ham yuritiladi. Yozma adabiyotda muallif yoki personaj nutqida qoʻllangan xalq maqollari, matal hamda iboralar odd i y F. sanaladi. Ijodkorning folklorga xos tasvir uslubiga ergashishi, folklor materialidan oʻz asarida foydalanishi, folklorga mansub syujet yoki motivni asariga olib kirishi va boshqa murakkab F. hisoblanadi. Asqad Muxtorning "Chinor", Turob Toʻlaning "Suyuk momo", Erkin Vohidovning "Ruxlar isyoni", Abdulla Oripovning "Kasam dara", Oʻtkir Hoshimovning "Parvona kuni" kabi asarlarida F.ning yorqin namunalari bor. F.lar madaniy hayot rivojining hozirgi bosqichida adabiyot va sanʼatning gʻoyaviybadiiy jihatdan uzluksiz taraqqiyotini taʼminlovchi bosh omilga aylandi.
Foma Akvinskiy

Thomas Aguinas yoki Foma Akvinskiy (Foma Akvinat) (,; 1225 yoki 1226, Akuino yaqinidagi Rokkasekka qalʼasi — 1274.7.3, Janubiy Italiya, Fossanuova monastiri) — oʻrta asr faylasufi va sxolastteolog, tomizm asoschisi. Otasi uni kelajakda cherkovda ishlashini xohlardi. Onasi neapollik badavlat xonadon farzandi edi. 1244-yildan dominikochilar ordeni monaxi. 1257-yili drlik darajasini olgan. F.A.ning obʼyektividealistik falsafiy tizimi din va aql uygunligi tamoyiliga asoslangan boʻlib, Aristotel taʼlimotini ilohiy jihatdan talqin qilish natijasida vujudga kelgan. F.A. tabiiy borliqning va inson aqlidrokining nisbiy mustaqilligini eʼtirof qilib (tabiiy huquq konsepsiyasi va boshqalar), tabiat xudoning marhamatida, aiyiidrok eʼtiqodda, falsafiy bilish va tabiiy ilohiyot esa gʻayritabiiy vahiyda yakunlanadi, deb hisoblagan. 1323-yili F.A. avliyolar katoriga qoʻshilgan, 1879 i. esa uning taʼlimoti katolitsizmnint birdan bir chin falsafasi deb eʼlon qilingan. Asosiy asarlari: "Majusiylarga qarshi toʻplam" (1261—64), "Ilohiyot toʻplami" (1265—73) va b (yana qarang Neotomizm).
Ivan Fomenko

Ivan Ivanovich Fomenko (1904.13.4, Samara 1985.1.3, Toshkent) — pianinochikonsertmeyster, pedagog. Oʻzbekiston xalq artista (1967). Toshkent davlat musiqa bilim yurtini tugatgan (1931). 1920-yildan Toshkentda. Dastlab kinoteatrlar (ovozsiz kino seanslari)da, keyinchalik Oʻzbek davlat estrada va sirk birlashmasida (1924—36) pianinochi, Oʻzbek davlat filarmoniyasida konsertmeyster (1936—72), Toshkent konservatoriyasida dotsent (1972-yildan). 2 jahon urushi davrida Tamaraxonim ansambli konsertlarida qatnashgan. Oʻzbek adabiyoti va sanʼati dekadalari (Moskva, 1937, 1951) ishtirokchisi. Chet el gastrollarida boʻlgan.

Manbalar