MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Abdurrahmon an-Naysoburiy

Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn al-Husayn an-Naysoburiy al-Xaraqiy — faqih. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilgan. Milodiy 1158-yil (hijriy 553-yil, 16-zulqaʼda) tugʻilib, milodiy 1158-yil (hijriy 553-yil, 16-zulqaʼda) vafot etgan.

Manbalar
Abdurrahmon al-Abhariy

Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Alaviya al-Abhariy – qozi bo‘lgan. Shoshda qozilik qilgan, Buxoroda yashagan. Xurosondagi jabrdiy-dalarning shikoyatlari bilan bog‘liq ishlarni boshqargan. Yolg‘onchi bo‘lgan, mansabini suiisteʼmol qilgan. Milodiy 953-yil (hijriy 342-yil) Toshkent darvozasining tashqarisida vafot etgan.

Manbalar
Abdurrahmon ad-Dandonqoniy

Abdurrahmon ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Solih al-Xatib ad-Dandonqoniy (Abu Bakr) — hadisshunos. Movarounnahr o‘lkalariga safarga chiqqan va u yerlarda hadis aytgan. U ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilganlar.
Abdurrahmon ad-Dandonqoniy hijriy 400-yildan ilgari vafot etgan.

Manbalar
Abdussayyid al-Yorkasiy

Abdussayyid ibn Abdussalom ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Kandar ibn Abi Shujoʻ al-Yorkasiy — muhaddis. U Ustrushananing Yorkas qishlog‘ida tugʻilgan. U ilm talabi bilan Samarqandga, so‘ng Qoshg‘arga boradi. U 1126-yili (hijriy 520-yil) Samarqandga qaytib kelib, yetti yil shu yerda muqim yashagan. Milodiy 1133-yilda (hijriy 527-yil) vafot etgan.

Manbalar
Abdurrahmon al-Ammiy

Abdurrahmon ibn Mahmud ibn Ahmad ibn Abdulloh ibn Abu Bakr ibn Abu Rayhon al-Ammiy as-Sukkariy — o‘z adolatligi bilan Marvda mashhur bo‘lganlardan biri, o‘ta fazilatli, go‘zal siyratli kishi edi. So‘ngra aqlidan ozib, xayolchan bo‘lib qoladi. U Ibn al-Amm ismi bilan tanilgan bo‘lib, o‘ziga „al-Ammiy“ nisbasini olib, kitoblar yozgan. Abdurrahmon al-Ammiy milodiy 1144-yil (hijriy 539-yil)da vafot etgan.

Manbalar
Abdusayyid al-Vasijiy

Abdusayyid ibn Muhammad ibn Ato ibn Ibrohim ibn Muso ibn Imron ibn Isʼhoq ibn Hamduvayh Abravayh al-Afroniy an-Nasafiy al-Vasijiy („Saʼd al-Malik“ laqabini olgan) — u ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan. Milodiy 1120-yilda (hijriy 514-yil, muharram oyida) vafot etgan.

Manbalar
Abdurrahmon al-Marvaziy

Abdurrahmon ibn Yusuf ibn Xarrosh al-Marvaziy, al-Bag‘dodiy (Abu Muhammad) — muhaddis, usulchi va hadis ilmida hofiz bo‘lgan.
Abdurrahmon al-Marvaziy milodiy 852-yil (hijriy 283-yil) vafot etgan.

Asarlari 
 „Jarh va-t-taʼdil“ („Roviylarni bilish kitobi“)
 „Muntaqo mina-l-masmuʼ bi Marv an mashoyixi Buxoro“ („Marvda buxorolik roviylardan eshitilgan rivoyatlarning saralangan to‘plami“)

Manbalar
Abdussalom al-Ofironiy

Abu Tamom Abdussalom ibn Isʼhoq ibn al-Muhtadiy al-Homidiy al-Ofironiy — shofiʼiy faqih, adib va shoir bo‘lgan. Hijriy 400-yilning shavvol oyida vafot etgan.

Manbalar
Abdurrahmon al-Mattay

Abdurrahmon ibn Abul Husayn Ali ibn al-Hasan ibn Uhayd ibn Mat ibn Jibril al-Iskof al-Buxoriy al-Mattay (Abu Muhammad) — solih inson bo‘lgan. Hadis eshitib rivoyat qilish darajasi yomon emas. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.
Abdurrahmon al-Mattay hijriy 431-yil rajab oyining 13-sanasi shanba kunida vafot etgan.

Manbalar
Abdussamad al-Buxoriy

Abdussamad ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Hayyuvayh al-Buxoriy — tilshunos, adib. U milodiy 979-yilda (hijriy 368-yilda) vafot etgan.

Manbalar
Abdurrahmon al-Mohiyoniy

Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Hafs al-Mohiyoniy (Abu Muhammad) — Abul Fazl al-Mohiyoniyning o‘g‘li, fozil faqih, taqvoli zohid va Alloh taoloning yerdagi solih bandalaridan bo‘lgan. U hijriy 492-yil rajab oyida tugʻilgan. Hadislar eshitib, ularni rivoyat qilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.
Abdurrahmon al-Mohiyoniy hijriy 549-yilning shavvol oyida vafot etgan.

Manbalar
Abdulloh ibn Ubay

Abdulloh ibn Ubay (arabcha: عبد الله بن أبي — Abdulloh ibn Ubay al-Xorazmiy, taxminan 200/,? — taxminan 290/903,?) — hadis hofizi, muhaddis.

Tavalludi 
Manbalarda Abdulloh ibn Ubay al-Xo­razmiyning tug‘ilgan sanasi haqida maʼlumotlar mavjud bo‘lmasa-da, olim 90 yoshdan oshiqroq umr ko‘rgani va 290/903-yillar boshlarida hayot bo‘lgani haqida aytilgan. Mazkur maʼlumotdan kelib chiqib, Abdulloh ibn Ubay hijriy 200-yillar atrofida tavallud topganini taxmin qilish mumkin.

Faoliyati 
Abdulloh ibn Ubay Xorazm qozisi lavozimida faoliyat olib borgan.

Ilm talabida dunyo kezib, Ahmad ibn Yunus al-Yarbuv’iy, Sulaymon ibn Abdurrahmon ad-Dimashqiy, Sa’id ibn Mansur, Ishoq ibn Rohavayh, Qutayba ibn Sa’id, Ishoq ibn Ibrohim al-Hanzaliy, Ishoq ibn Xotam al-Allof, al-Hasan ibn Quz’a, Xallod ibn Aslam, Abdula’lo ibn Hammod an-Narsiy, Ali ibn al-Husayn ibn Ashkob, Ali ibn Salama al-Labaqiy, Amr ibn Zarora, Abu Komil al-Jahdariy, Muhammad ibn Abu Rajo, Muhammad ibn Ya’la al-Hiraviy, Haryam ibn Abd al-Asdiy, Yahyo ibn Ayyub al-Maqobiriydan hadis eshitgan.

O‘z navbatida, Abdulloh ibn Ubaydan Imom Muhammad ibn Ismoil al-Buxoriy, Muhammad ibn Ali as-Soniy al-Hassoniy al-Xorazmiy, Abu-l-Abbos ibn Hamdon al-Hiriylar hadis rivoyat qilganlar.

Imom al-Buxoriy u haqida 
Imom al-Buxoriy Xorazmga borganida Abdulloh ibn Ubayning uyida mehmon bo‘lgan, uning kitoblari bilan tanishgan va undan baʼzi narsalarni yozib olgan. O‘zining „Az-Zu’a­fā al-kabӣr“ kitobida hadislarni sanad bilan ham, taʼliq holatda ham Abdulloh ibn Ubaydan rivoyat qilgan. Imom al-Buxoriy shuningdek, „Al-Jāmi’ as-sahӣh“ asarida: „Bizga Abdulloh, unga Sulaymon ibn Abdurrahmon … hadis aytdi“, deb hadisni zikr qilgan. Zikr qilingan Abdullohdan murod Abdulloh ibn Ubaydir.

Adabiyotlar 

 Az-Zahabiy. Siyar. „Muassasa ar-risola“. 1985. XIII, 503; 
 Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. — Bayrut: „Dor kutub al-’ilmiyya“, 1998. II, 168; 
 Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. „Doira al-maʼorif an-nizomiyya“, 1910. V, 139; 
 Imom Shamsiddin Zahabiy. Mashhur daholar siyrati. — T.: „Hilol-nashr“, 2017. 47.

Manbalar
Abdulgʻafur al-Kardariy

Abdulg‘afur ibn Luqmon ibn Muhammad (Tojuddin) al-Kardariy (Abulmafoxir) – usuliyotchi faqih bo‘lgan. Halabda qozilik mansabini egallagan va shu shaharda vafot etgan. Halabdagi “Madrasatu-l-haddodiyn” – „Temirchilar madrasasi“da mudarrislik ham qilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. 
Abdulgʻafur al-Kardariy hijriy 562-yilda vafot etgan.

Asarlari
 „al-Intisor li-Abi Hanifa fi axborihi va aqvolihi“ („Abu Hanifaning g‘alabasi yo‘lidagi uning xabarlari va so‘zlari haqida kitob“)
 „al-Mufiyd fi sharhi-t-tajriyd“ (“at-Tajrid” asarining sharhi haqida foydali kitob)
 “Sharhu-l-jomiʼi-s sag‘iyr” („Muhammad ibn al-Hasan ash-Shayboniyning „Kichik to‘plami“ga sharh“)
 „Sharh ala-t-tajriyd“ (“at-Tajrid”ga sharh, muallif uni al-Mufiyd va-l-maziyd („Foydali va Ziyoda izohli kitob“), deb nomlagan) – mazkur ikkala asar ham hanafiy fiqhning sohalariga oiddir
 „Kitob fi usuli-l-fiqh“ („Fiqh usuli haqida kitob“)
 “Hayratu-l-fuqaho” („Faqihlarning hayratlanishi“)

Manbalar
Abdussamad at-Tabriziy

Abdussamad at-Tabriziy — qori bo‘lgan. Iroqqa kelib, shu yerda muqim istiqomat qilgan.

Asarlari 
 „Muxtasaru-sh-shotibiya fi-l-qiroʻoti-s-sabʼi“ („Yetti xil qiroat xususidagi „ash-Shotibiya“ kitobining qisqartmasi“).

Manbalar
Abdulhay al-Bagʻdxazarqandiy

Abdulhay ibn Abdulloh ibn Muso ibn al-Husayn… as-Salomiy al-Bag‘dxazarqandiy (Abu Ruh) — hofiz bo‘lgan. Uning padari buzrukvori doimo shunday der edi: „O‘g‘limni al-Bag‘dxazarqandiy deyishlarining boisi shuki, uning otasi — Bag‘dodiy (bag‘dodlik), onasi — Xazariya (xazariyalik) bo‘lib, o‘zi esa Samarqandda tug‘ilgan“. U padari buzrukvori aytgan hadislarni tinglagan.
Abdulhay al-Bagʻdxazarqandiy hijriy 421-yil safar oyining 9-sanasi Nasafda vafot etgan va ertasi kuni Keshdagi mozorga dafn qilingan.

Manbalar
Abduniy

Ahmad ibn Abdun al-Abduniy (Abu Mansur) — As-Saolibiy soʻzlariga ko‘ra, al-Abduniy Buxoroning eng ko‘zga ko‘ringan shoirlari qatorida turgan. O‘z davrining Abu Ahmad al-Kotib, Abu Tayyib at-Tohiriy, al-Musʼabiy, al-Xazrajiy kabi shoirlar bilan suhbatdosh bo‘lgan. Uning asosan hajv mazmunidagi 25 bayt sheʼri saqlangan, xolos
Abduniy milodiy 970-yilda vafot etgan.

Manbalar
Abdulhaqq al-Abivardiy

Abdulhaqq ibn al-Fazl ibn Muhammad ibn Ahmad al-Abivardiy — attor, muhaddis va hofiz bo‘lgan. Uning Qurʼoni karimga bitgan tafsir kitobi bor.
Abdulhaqq al-Abivardiy milodiy 1148-yil (hijriy 542-yil) vafot etgan.

Manbalar
Abu Abdulloh an-Naysoburiy

Al-Husayn ibn Abdulloh ibn Abu Zayd an-Naysoburiy (Abu Abdulloh) — faqih. Xurosondagi hanafiy mazhabining eng yirik faqihlaridan biri. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilganlar.
Abu Abdulloh an-Naysoburiy milodiy 905-yil (hijriy 292-yil) vafot etgan.

Manbalar
Abis ash-Shavkoniy

Abis (Anis) ibn Muhammad ibn Abis (Anis) ibn Usmon ash-Shavkoniy (Abulalo) - mazkur Abu Tohirning akasi. Olim, shayx bo‘lgan. Marvga borib, fiqh o‘rgangan va o‘sha yerda hadis tinglagan. O‘z yurtida bir muddat qozilik qilgan va yana hijriy 520-yildan keyin Marvga qaytib kelgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Manbalar
Abdulloh ibn Amajur at-Turkiy

Abul Qosim Abdulloh ibn Amajur al-Xaraviy at-Turkiy (9-10-asrda yashagan) — fargʻonalik falakiyotchi olim. Xaraviy nisbasidan Hirotda ham yashaganligi aniqlashadi. Abdulloh ibn Amajurning oʻgʻli Abul Hasan Ali ibn Abdulloh ibn Amajur ham astronom olim boʻlgan. Abdulloh ibn Amajur at-Turkiyning tavallud topgan va vafot etgan yili haqida maʼlumotlar saqlanmagan.

Shogirdlari 
Abdulloh ibn Amajurning shogirdi Muflih ibn Yusuf quyosh tutilish jarayoniga taalluqli tajribalar oʻtkazgan. Muflih ibn Yusuf quyidagi asarlar muallifi:

  Ushbu risola Parij va Leidenda saqlanadi.

Asarlari 

Abdulloh ibn Amajurning asrlari quyidagilar:

 
 
 
 
 
 
  nomli kitoblari bor.

Manbalar
Abu Abdulloh al-Kotiy

Jobir ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Abdulaziz ibn Yusuf al-Xorazmiy al-Kotiy (Abu Abdulloh) — faqih. O‘z zamonasida Iftixoriddin laqabi bilan tanilgan imom. U milodiy 1269-yil (hijriy 667-yil)ning shavvol oyining 10-sanasida tavallud topgan. Ilm talabi bilan dunyo kezgan olim.
Abu Abdulloh al-Kotiy milodiy 1341-yil (hijriy 741-yil)ning muharram oyida Qohirada vafot etib, o‘sha yerga dafn etilgan.

Manbalar
Abu Abdulloh ad-Dalqaoniy

Muhammad ibn al-Hasan ibn Muhammad ibn al-Hasan ad-Dalqaoniy (Abu Abdulloh) — Samarqandlik faqih. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilganlar. Haj safariga hijriy 576-yil (milodiy 1181-yil) borib, Bag‘dodda bo‘lgan. Uning tavallud va vafot sanasi maʼlum emas. Agarda uning hijriy 576-yil (milodiy 1181-yil) haj safariga borganligini inobatga olinsa, uning vafot sanasini taxminan milodiy 1181-yil (hijriy 576-yil) dan keyin deb xulosa qilish mumkin.

Manbalar
Abu Abdulloh ad-Daxstoniy

Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad as-Samarqandiy ad-Daxstoniy (Abu Abdulloh) — faqih. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilganlar. U milodiy 1105-yil (hijriy 498-yil) muqaddas haj safariga borib, Bag‘dodda ham bo‘lgan. Uning tavallud yoki vafot sanasi nomaʼlum. Agarda haj safariga borgan sanasi eʼtiborga olinsa, uning vafot sanasini milodiy 1105-yil (hijriy 498-yil)dan keyin deb xulosa qilsa bo‘ladi.

Manbalar
Abu Abdulloh al-Buxoriy

Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Xoqon ibn Abu Hafs al-Buxoriy — faqih. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilganlar. U Abu Hafs al-kabirning bobosining bobosi.
Muhammad ibn Ahmad milodiy 984-yil (hijriy 373-yil) vafot etgan.

Manbalar
Abdulloh at-Tabriziy

Abdulloh ibn Ali ibn Muhammad — „Alou-t-Tabriziy“ nomi bilan maʼlum boʻlgan nahvshunos olim.

Asarlari 

  Muallif ushbu asarni taxminan hijriy 700-yilda amir vazir Hoji ibn Muhammad as-Sovajiyga hadya qilgan. 
 .

Manbalar
Abu Abdulloh az-Zanjoniy

Abu Abdulloh ibn Abul Qosim al-Musoviy, az-Zanjoniy — faqih bo‘lgan. U milodiy 1846-yil (hijriy 1262-yil) safar oyining 5-sanasida tug‘ilgan. Zanjon, Qazvin, Sabzavor va Najaf shaharlarida tahsil olgan.
Abu Abdulloh az-Zanjoniy milodiy 1895-yil (hijriy 1313-yil) rajab oyining 24-sanasida vafot etgan.

Asarlari 
 „Matoliʼu-sh-shumus fi sharhi-d-durus“ („Darslarning sharhida quyoshning chiqishi“)
 „al-Insoq fi-l-hasan va-l-qabh“ („Yaxshi va yomon narsalarni farqlash“)
 „Masobihu-d-Dajiy fi-l-mavoʻiz“ („Mavʼizalarda ad-Dajiyning nurli chiroqlari“)
 „Rashahotu-l-malakut“ („Farishtalar rashahoti“)
 „Taqsimu-l-ilm“ („Ilm taqsimi“)

Manbalar
Abu Abdulloh al-Bozaniy

Abu Abdulloh al-Bozaniy — solih, navqiron yigit, Mayhanadagi eng mohir xattot bo‘lgan. Ko‘p hadis tinglagan. O‘g‘uzlar (Mamluklar) uni hijriy 549-yil ramazon oyida qatl qilganlar.

Manbalar
Abu Abdulloh al-Xorazmiy

Muhammad ibn Ahmad ibn Yusuf al-Xorazmiy (Abu Abdulloh) — tilshunos olim. Zamonasida al-Kitob al-Xorazmiy nomi bilan tanilagan. Uning yoshligi Xorazmning Xiva, Zamaxshar va Qiyot shaharlarida o‘tgan. Uning „Mafotih al-ulum“ („Ilmlar kalitlari“) nomli ilmlar tasnifiga bag‘ishlangan qomusiy asari bo‘lib, o‘sha davrdagi deyarli hamma asosiy fan sohalarini o‘z ichiga qamrab olgan.
Olim milodiy 997-yil (hijriy 387-yil) vafot etgan.

Manbalar
Abdulloh ibn Usmon ibn Affon

Abdulloh ibn Usmon ibn Affon (arabcha: عبد الله بن عثمان بن عفان), (6/627 —?) — Payg‘ambarning nabiralari.

Hayoti 
Payg‘ambarning qizlari Ruqiya va Usmonning o‘g‘li bo‘lgan Abdulloh ibn Usmon ibn Affon, balog‘at yoshiga yetmasidan Payg‘ambarni ko‘rgan musulmonlarning farzandlari ham sahoba hisoblanadi, deydiganlar so‘ziga ko‘ra, sahobalardandir. Otasi Usmon bilan onasi Ruqiya Payg‘ambarning tavsiyalariga ko‘ra, payg‘ambarlikning beshinchi yili, rajab oyida Habashistonga hij­rat qilishgan. Abdulloh ibn Usmon ibn Affonning mana shu safar chog‘ida dunyoga kelgani rivoyat qilinsa-da, bu maʼlumotlar aniq emas.

Vafoti 
Hijratning to‘rtinchi yili (625—626-yillar) olti yoshda vafot etgani haqidagi maʼlumotga tayaniladigan bo‘lsa, u hijratdan ikki yil oldin tug‘ilgan bo‘lishi kerak. Ismini shaxsan Payg‘ambarning o‘zlari qo‘yganlari rivoyat qilinadi. Otasi Usmon unga nisbat qilinib, Abu Abdulloh kunyasini olgan. Abdulloh ibn Usmon ibn Affon yuzini xo‘roz cho‘qigani sababli yuzi hamda ko‘zi shishib kasal bo‘ladi va shu kasallik tufayli olamdan o‘tadi. Janozasini Payg‘ambar o‘qiganlar, qabrga otasi Usmon qo‘ygan. Baʼzi manbalarda esa, Rasulullohning o‘zlari uni qabrga qo‘yganlari rivoyat qilinadi. Shuningdek, qabr toshini ham Payg‘ambarning o‘zlari o‘rnatganlari va nabiralari o‘limiga ko‘zyosh to‘kkanlari manbalarda aytiladi.

Adabiyotlar 

 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. II, 54; VII, 36;
 Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 335;
 Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1970-72. V, 20;
 M. Asım Köksal. İslâm Tarihi. — İstanbul: 1981. IV, 133;
 Mücteba Uğur. „Abdullah b. Osman b. Affân“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 126.

Manbalar
Abdulloh al-Buxoriy (ulamo)

Tojuddin Abdulloh al-Buxoriy hijriy 799-yilda vafot etgan. „Al-Bahr al-joriy fi-l-fatovo“ (Fatvolar haqidagi oqar daryo) nomli asar yozgan.

Manbalar
Abu Abdulloh al-Bazdaygʻaziy

Muhammad ibn Ziyod ibn Yazid an-Naysoburiy al-Bazdayg‘aziy (Abu Abdulloh) — hanafiy mazhabining yirik faqihlaridan biri. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilganlar.
Abu Abdulloh al-Bazdaygʻaziy milodiy 908-yil (hijriy 295-yil) ramazon oyi payshanba kuni vafot etgan.

Manbalar
Abdulloh al-Budayliy

Abu Bakr Abdulloh ibn Muhammad ibn Budayl al-Ashqar al-Budayliy — oʻz davridagi ahli raʼyga mansub shayx, ularning Buxorodagi peshvosi, oʻz mazhabida oʻta mataassib inson boʻlgan. Koʻp hadislarni bilgan, ularni aniq tiniq eshitgan va aytib bera olgan. Abdulloh al-Budayliy Buxoro, Marv va Rayda hadis tinglagan. U hijriy 343-yilda vafot etgan.

Manbalar
Abdulloh ibn Utba

Abdulloh ibn Utba (arabcha: عبد الله بن عتبة — Abu Ubaydulloh Abdulloh ibn Utba ibn Mas’ud al-Huzaliy al-Madaniy al-Kufiy,? — 74/693, Kufa) — sahoba, faqih, muhaddis.

Hayoti 
Mashhur sahoba Abdulloh ibn Mas’udning jiyani Abdulloh ibn Utba Payg‘ambarning vafotlari vaqtida juda kichik yoshda bo‘lgani manbalarda zikr qilingan. Baʼzi olimlar tomonidan tobeʼin deb hisoblangan Abdulloh ibn Utba Kufaning peshvo olimlaridan bo‘lgan.

Hadislari 
Undan ko‘p­lab hadis va fatvolar naql qilingan. Hadis rivoyatida siqa bo‘lgani xususida maʼlumotlar bor. Rasulullohdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri rivoyati bo‘lmagan Abdulloh ibn Utba, ko‘proq amakisi Ibn Mas’ud, Umar, Ammor va Abu Hurayralardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa Madinaning mashhur yetti faqihidan (fuqahoi sab’a) biri bo‘lgan o‘g‘li Ubaydulloh, Omir ash-Sha’biy, Abu Ishoq as-Sabiiy va Muhammad ibn Siriynlar hadis rivoyat qilganlar.

Vafoti 
Abdulloh ibn Utba Umarning xalifaligi davrida Madinada bozor nazoratchisi etib tayinlangan. U 66/685-yilda Kufada isyon chiqarib shaharni qo‘lga kiritgan Muxtor as-Saqafiy tomonidan Shurayhning o‘rniga qozi etib ta­yinlangan. Biroq qisqa vaqtdan so‘ng xastaligi sababli vazifadan ozod qilingan. Mus’ab ibn Zubayrning hokimligi davrida ham ikki yil (686-687-yillar) Kufada qozilik qilgan Abdulloh
ibn Utba o‘sha yerda vafot etgan.

Adabiyotlar 

 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. V, 58-59; 
 At-Tabariy. Tarӣx. — Qohira: 1960-70. VI, 35, 118, 139; 
 Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 305-306; 
 Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1328. II, 340; 
 Ibn Hajar. Al-Isāba. Tahzӣb at-tahzӣb. V, 311; 
 Vecdi Akyüz. „Abdullah b. Utbe“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 139.

Manbalar
Abu Abdulloh az-Zanjoniy (faylasuf)

Abu Abdulloh ibn Abdurrahim ibn Nasrulloh az-Zanjoniy — faylasuf va mufassir bo‘lgan. Baʼzi ilmlarni bilgan. U milodiy 1891-yil (hijriy 1309-yil) ribiʼu-l-avval oyi Zanjonda tug‘ilgan. Zanjon ulamolaridan islom fiqhi asoslari, arab tili va adabiyotidan saboq olgan. So‘ngra 1326-yildan 1329-yilgacha Eronning hakimlaridan biri — al-Mirzo Ibrohim az-Zanjoniydan falsafa va falakiyot ilmidan tahsil olgan. So‘ngra Tehronga borib, u yerda bir qancha muddat fransuz maktablaridan birida o‘qigan. So‘ng Zanjonga qaytib kelgan va Najafga borgan. Muhammad Kozim al-Yazdiy va Shayxushshariʼa al-Isfahoniydan fiqh va usulni o‘rgangan. Islom dinining ulug‘ peshvolari bo‘lgan Ibn al-Hasan al-Isfahoniy, al-Og‘a Mirzo Husayn an-Noiyniy, al-Og‘a Ziyouddin al-Iroqiylarning darslariga qatnashgan. U yerda to‘qqiz yil yashab, ijtihodda yuksak darajaga erishgan. 1338-yilning oxirlarida Zanjonga qaytgan. Yana Eronning baʼzi shaharlariga safar qilgan. So‘ngra Suriya, Falastin, Qohira va Makkaga ziyorat qilgan. Ushbu ziyorati davomida ko‘plab ilm ahillari bilan tanishgan. So‘ngra yana Zanjonga qaytib kelgan va shariat qozisi bo‘lib ishlash bilan bir qatorda fiqh, falsafa, tafsir va hadis ilmlaridan dars bergan. Hijriy 1347-yil muharram oyining 7-sanasida Damashqdagi arab akademiyasiga aʼzo etib yuborilgan. Uni Eron maorif vazirligi Tehron universitetining professori etib tayinlagan va o‘sha yerda tafsir, axloq, falsafa tarixidan taʼlim bergan.
U hijriy 1360-yil (milodiy 1941-yil) jumaduloxir oyining 7-sanasi Zanjonda vafot etgan.

Asarlari

Nashr etilgan arab tilidagi asarlari 
 „Tarixu-l-Qurʼon“ („Qurʼon tarixi“)
 „Tarixu-l-faylasufi-l-forisiyi-l-kabiyr Sadriddin ash-Sheroziy“ („Zabardast fors faylasufi Sadruddin Sheroziyning tarjimai holi“)
 „Sharhu risolati baqoi-nnafs baʼda fanoi jasad Nasiriddin at-Tusiy“ ("Nasiruddin at-Tusiy qalamiga mansub „Jasadning vafotidan keyin nafsning boqiylig“i risolasiga sharh")
 „Tahoratu ahli-l-kitob“ („Ahli kitob tahorati“)

Arab tilidagi qo‘lyozma asarlari 
 „Usulu-l-Qurʼoni-l-ijtimoʻiya“ („Qurʼonning ijtimoiy usullari“)
 „al-Vohid la yasduru anhu illa alvohid“ („Birdan faqat bir chiqadi“)
 „at-Tasavvuf fi-t-tarix“ („Tarixda tasavvuf“)
 „al-Islom va-l-uvrubiyyun“ („Islom va yevropaliklar“)
 „Siyaru-l-Imom al-Husayn ibn Ali alayhimi-s-salom“ („Imom al-Husayn ibn Ali (a.s.)ning siyratlari“)
 „Sirru intishori-l-islom“ („Islom yoyilishining siri“)
 „Dinu-l-fitra“ („Fitrat dini“)
 „al-Maʼorif fi Eron qabla-l-islom“ („Eronda islomdan oldin mavjud bo‘lgan maorif“)

Manbalar
Abdulloh al-Bagʻviy

Abul Qosim Abdulloh ibn Muhammad ibn Abdulaziz ibn al-Marziyon ibn Shobur ibn Shahanshoh al-Bagʻviy — hadislarni yaxshi bilgan inson boʻlgan. Oʻz davrida Iroqning peshvo muhaddisi boʻlgan. U hijriy 213-yilda tugʻilib, hijriy 317-yilda vafot etgan.

Asarlari

Manbalar
Abdulloh ibn Sharif

Abdulloh ibn Muhammad at-Tabriziy — „Sharif“ laqabi bilan mashhur boʻlgan shoir. Hirotga kelib, qolib ketgan. 1548-yilda (hijriy 955) vafot etgan. Sheʼrlaridan devon tuzgan.

Manbalar
Abu Abdulloh an-Naysoburiy (Abu Abdulloh)

Ahmad ibn Joj an-Naysoburiy (Abu Abdulloh) — faqih. Muhammad ibn al-Hasan ash-Shayboniy va Ibn al-Muborak hamda Sufyon ibn Uyaynalardan fiqh ilmidan saboq olgan.
Abu Abdulloh an-Naysoburiy milodiy 852-yil (hijriy 237-yil) vafot etgan.

Manbalar
Abdulloh ibn Shaddod

Abdulloh ibn Shaddod (arabcha: عبد الله بن شداد — Abu-l-Valid Abdulloh ibn Shaddod ibn Usoma ibn Amr al-Hodiy,? — 82/701) — muhaddis, tobe’in.

Hayoti 
Eski davr arablarida odat bo‘lganidek, musofir va yo‘lovchilar yorug‘likni ko‘rib kelishlari va ularni mehmon qilish maqsadida kechalari olov yoqqani uchun al-Hodiy ismini olgan. Katta bobosi Amrga nisbat qilinib, Ibn al-Hodiy degan nom bilan ham mashhur bo‘lgan. Onasi Sulmo bint Umays Hamzaning xotini bo‘lib, Hamza Uhudda shahid bo‘lganidan ke­yin Shaddodga turmushga chiqqan. Abdulloh ibn Shaddod otasi Shaddod, Umar, Ali, Muoz ibn Jabal, Ibn Mas’ud, Asmo bint Umays, Oysha, Ummu Salama va boshqa sahobalardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa Abu Ishoq ash-Shayboniy, Abdulloh ibn Shub­ruma va Hakam ibn Utayba singari allomalar rivoyat qilganlar. Abdulloh ibn Shaddod ishonchli muhaddislardan bo‘lib, rivoyatlari „Kutubi sitta“da keltirilgan.

Vafoti 
Abdulloh ibn Shaddod Ali uchun jonini ham berishga tayyor tarafdorlaridan bo‘lgani rivoyat qilingan. U Hajjojga qarshi jangda Ibn al-Ash’as tomonida kurashgan, jangda Dujayl daryosiga tushib cho‘kib o‘lgan.

Adabiyotlar 

 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. V, 61; VI, 126; 
 At-Tabariy. Tarӣx. — Qohira: 1960-70. IV, 382-383; 
 Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 275-276; 
 Az-Zahabiy. Siyar. III, 488-489; 
 Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1328. V, 1314; 
 Nevzat Aşık. „Abdullah b. Şeddâd“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 136.

Manbalar
Zeygarnik effekti

Zeigarnik effekti — bu psixologik effekt boʻlib, unda inson tugallanganidan koʻra uzilib qolgan harakatlarini yaxshiroq eslab qoladi. Bluma Zeigarnik xotiraning motivatsion komponentining buzilishi doirasida ushbu naqshni oʻrganib chiqdi, keyinchalik taʼsir uning nomi bilan bogʻliq nomga ega boʻldi. Ushbu sohadagi tadqiqotlar uning dissertatsiyasining mavzusi edi.

Tugallanmagan harakatlarni takrorlash fenomeni Kurt Lewin tomonidan ham oʻrganilgan. Uning dala nazariyasiga koʻra, xotira izlariga kirish harakatning boshida paydo boʻladigan keskinlikni saqlab turish bilan osonlashadi va u toʻliq bajarilmaganda toʻliq zaryadsizlanadi. Uning tajribalarida bolalarning ijodiy faoliyati uzilib, ularga boshqa faoliyat taklif qilingan. Qolgan potentsial amalga oshirilmagan taqdirda, bolalar birinchi imkoniyatda tugallanmagan ishni bajarishga intilishdi.

Tajribalarda sogʻlom ishtirokchilarning tugallanmagan harakatlari oʻrtacha bajarilganlarga qaraganda 90% yaxshi esga olingan. Shizofreniya (oddiy shakl) bilan ogʻrigan bemorlarda 10% ga, epilepsiya bilan ogʻrigan bemorlarda 80% ga, astenik sindromli bemorlarda esa 20% ga.

Zeigarnik effektidan kelib chiqadigan boʻlib, birinchi marta nemis psixologi Mariya Ovsyankina tomonidan tasvirlangan uzilgan harakatning keyingi taʼsiri (Ovsyankina effekti).

Yana qarang 

 Kvazi-ehtiyoj
 Ovsyankina effekti

Manbalar 

Effektlar haqidagi maqolalar
Psixologiya
Psixologik effektlar
Psixologiya qonunlari
Xotira
Sapaq (Almati viloyati)

Sapaq (, 2010-yilgacha — Gerasimovka) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Alakoʻl tumanidagi qishloq. Gerasimovskiy qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 193441100.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1526 kishini (771 erkak va 755 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 799 kishi (399 erkak va 400 ayol) yashagan.

Manbalar 

Qozogʻiston aholi punktlari
Alakoʻl tumani aholi punktlari
Çaltılıbük (Mustafakemalpaşa)

Çaltılıbük (Turkiya) — Turkiyaning Bursa viloyati Mustafakemalpaşa tunanidagi qishloq.

Manbalar 

Turkiya aholi punktlari