Olga Ladijenskaya

Olga Aleksandrovna Ladijenskaya (1922-yil 7-mart, Kologriv, Kostroma viloyati, RSFSR –  2004-yil 12-yanvar, Sankt-Peterburg) – sovet va rus matematigi, matematik fizika, nazariy gidrodinamika tenglamalari sohasidagi mutaxassis, differensial tenglamalar, SSSR FA akademigi (1990-yil), Rossiya Fanlar akademiyasi akademigi (1991-yil).

Ikki yuzdan ortiq ilmiy ishlar va oltita monografiya muallifi.

Tarjimai holi 
OLga Aleksandrovna Ladijenskaya 1922-yil 7-mart kuni matematika oʻqituvchisi, sobiq rus armiyasi ofitseri oilasida tugʻilgan. Uning otasi tomonidan bobosi Ivan Aleksandrovich Ladijenskiy taniqli rus rassomi, akademik G. A. Ladijenskiyning ukasi boʻlgan.

Olga 1939-yilda Leningrad universitetining (LDU) matematika va mexanika fakultetiga oʻqishga kirishga harakat qilgan, lekin qatagʻon qilingan shaxsning qizi boʻlgani uchun qabul qilinmagan (otasi A.I. Ladijenskiy 1937-yilda otib oʻldirilgan). U keyinchalik Pedagogika institutiga oʻqishga kirgan va u yerda urush boshida (1941-yil) ikkita kursni tamomlagan.

1943-yilda Moskva davlat universitetining mexanika-matematika fakultetiga oqishga qabul qilingan va uni 1947-yilda imtiyozli diplom bilan tamomlagan (ilmiy rahbari - I. G. Petrovskiy). U Moskva davlat universitetida  matematika boʻyicha qoʻshimcha dars bergan. Oʻsha yili  turmushga chiqqan va Leningradga koʻchib oʻtgan. U yerda S. L. Sobolev rahbarligida Leningrad davlat universitetida aspiranturani tamomlagan. 1949-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1950-yilda  Leningrad davlat universitetining fizika fakultetiga ishga qabul qilingan. 1954-yilda V. A. Steklova nomidagi SSSR Fanlar akademiyasi matematika instituti Leningrad filialining xodimi bo'lgan (LOMI). Shu yili  fizika-matematika fanlari doktori unvonini olgan.

1955-yildan umrining oxirigacha Leningrad davlat universiteti fizika fakulteti oliy matematika va matematik fizika kafedrasi professori lavozimida faoliyat olib borgan. „Chegaraviy qiymat muammolari nazariyasi“ maxsus kursidan va „Chiziqsiz chegaraviy muammolar“ maxsus seminarida dars bergan. 1962-yildan POMI RAS matematik fizika laboratoriyasi mudiri bosh ilmiy xodimi lavozimida faoliyat yuritgan.

1981-yil 29-dekabrdan SSSR Fanlar akademiyasi matematika boʻlimining muxbir aʼzosi boʻlgan. 1990-yil 15-dekabrdan SSSR Fanlar akademiyasi akademigi boʻlgan. 

1990–1998-yillarda Sankt-Peterburg matematika jamiyati prezidenti. Sankt-Peterburg matematika jamiyatining faxriy aʼzosi etib saylangan.

Yevropa akademiyasi aʼzosi. Nazionale dei Lincei akademiyasi aʼzosi (Italiya, 1989-yil). Germaniya tabiiy fanlar akademiyasi xorijiy aʼzosi Leopoldina (1985-yil) va Bostondagi Amerika sanʼat va fanlar akademiyasi  aʼzosi (2001-yil). Bonn universitetining faxriy doktori boʻlgan.
Uning turmush oʻrtogʻi A. A. Kiselyev.

Ilmiy faoliyati 
Olga Ladijenskayaning asarlari xorijda ham keng tanilgan va yuqori baholangan. Uning matematik ishlari koʻpincha qisman differensial tenglamalar nazariyasi va matematik fizika boʻyicha ingliz tilidagi matematik adabiyotlarda keltiriladi. 250 dan ortiq ishlar, shu oʻrinda 6 monografiya va „Matematik fizikaning chegaraviy-qiymatli masalalari“ darsligi muallifi.

A. I. Soljenitsin asarda ijodida tilga olingani 
Gulag arxipelagida Aleksandr Soljenitsin Olga Aleksandrovna Ladijenskayani 257 ta guvohlar roʻyxatiga kiritgan „Ularning hikoyalari, xatlari, xotiralari va tuzatishlari ushbu kitobni yaratishda ishlatilgan“. Uning soʻzlaridan Olganing otasi, Kologriv oʻqituvchisi A.I. Ladijenskiyning taqdiri tasvirlangan, uni nomaʼlum shaxs ogohlantirgan: „Aleksandr Ivanovich, siz roʻyxatdasiz“, lekin u ishonmagan va bir necha kundan keyin hibsga olingan, va uning amakisi, Ijevsk harbiy zavodlar bosh muhandisi Nikolay Ivanovich Ladijenskiyning taqdiri, u zavodga ajratilgan mablagʻlarni yetarli emas deb hisoblagani uchun dastlab hibsga olingan, keyin ishlayotgan hech kim yoʻqligi sababli uy qamogʻiga chiqqan keyinchalik „mablagʻlardan notoʻgʻri foydalanganlik uchun“ hibsga olingan .

Mukofotlari 

 P. L. Chebishev nomidagi mukofot (Nina Nikolayevna Uraltseva bilan birgalikda) (1966-yil) - „Eliptik tipdagi chiziqli tenglamalar“ ishi uchun
 SSSR Davlat mukofoti (1969-yil)
 S. V. Kovalevskaya nomidagi mukofot (1992-yil) - „Yarimguruhlar va evolyutsiya tenglamalari“ asarlari uchun
 Jon fon Neymanning maʼruzasi (1998-yil)
 Doʻstlik ordeni (1999-yil)
 M.V.Lomonosov nomidagi katta oltin medal (2002-yil) qisman differensial tenglamalar nazariyasi va matematik fizika sohasidagi ulkan yutuqlari uchun
 Sankt-Peterburg hukumati va Rossiya Fanlar akademiyasi Sankt-Peterburg ilmiy markazining A.F.Ioffe nomidagi mukofotlari bilan taqdirlangan.

Xotirasi 

 Komarovskoye qabristoniga dafn etilgan.
 Sankt-Peterburg matematika jamiyatida O. A. Ladijenskaya nomidagi stipendiya tashkil etildi.
 Rossiya matematiklar milliy qoʻmitasi Sankt-Peterburg davlat universiteti va Xalqaro matematika kongressi tashkiliy qoʻmita bilan birgalikda 2021-yil noyabr oyida (tavalludining 100 yilligi sharafiga) Ladijenskaya medalini taʼsis etdi.

Manbalar 

SSSR Davlat mukofoti laureatlari
Rossiyaning Doʻstlik ordeni sohiblari
Rossiya fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzolari
Fizika-matematika fanlari doktorlari
Sankt-Peterburgda vafot etganlar
2004-yilda vafot etganlar
12-yanvarda vafot etganlar
1922-yilda tugʻilganlar
7-martda tugʻilganlar