MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Veterinariya-sanitariya nazorati

Veterinariya-sanitariya nazorati — chorvachilik fermalari, parrandachilik f-kalari, goʻshtsut kombinatlari, hayvonot mahsulotlari va xom ashyosini tayyorlash, qayta ishlash, saqlash va tashish bilan shugʻullanadigan korxonalarning veterinariya-sanitariya holati ustidan davlat va i.ch. nazorati tizimi. Turli kasalliklarning oldini olishda, hayvon va parrandalarni soʻyishda, mahsulotlarni tashishda, hayvonlar, hayvonlardan olingan mahsulotlar va xom ashyoni eksport-import va ular bilan savdo qilishda V.-s.n. gʻoyat katta ahamiyatga ega. Nazorat tadbirlari aholini yuqadigan kasalliklardan asrash, hayvonlar oʻrtasida yuqumli kasallik paydo boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida oʻtkaziladi. V.-s. n.ning vazifasi goʻshtni qayta ishlash korxonalariga veterinariya xizmati koʻrsatish, dehqon bozorlarida mahsulotlarni tekshirib turish, hayvonlarni bir joydan ikkinchi joyga koʻchirish, ularning mahsulotlarini chetga chiqarish va keltirish ustidan nazorat oʻrnatishdan iborat. V.-s. n. mamlakatimizdagi hamma veterinariya muassasalari, jumladan goʻshtsut va b. oziq-ovqatlarni nazorat qilish st-yalari, teri, jun mahsulotlarini tekshirish lab.lari, davlat chegara punktlari, goʻsht mahsulotlarini qayta ishlash korxonalari qoshidagi i. ch.-veterinariya nazorat boʻlimi tomonidan olib boriladi. V.-s. n.ning asosiy tartibi Oʻzbekistan Respublikasining "Veterinariya toʻgʻrisida" qonunida (1993 y. 3 sent.) batafsil belgilangan. Oʻzbekistan Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi Veterinariya bosh boshqarmasi mamlakatda V.-s. n.ga rahbarlikni amalga oshiradigan markaziy organ boʻlib, uning koʻrsatmalari shu sohadagi idora va korxonalar uchun soʻzsiz bajarilishi lozim

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Veterinariya-sanitariya stansiyasi

Veterinariya-sanitariya stansiyasi — shahar, shahar atrofidagi jamoa, shirkat, aksionerlik va fermer xoʻjaliklarining chorvachilik obʼektlariga, shuningdek teri, jun mahsulotlarini qayta ishlaydigan korxonalar hamda oziq-ovqat korxonalariga xizmat qiluvchi muassasa. U maxsus mashinalar bilan jihozlangan boʻladi. Veterinariya-sanitariya stansiyasi xizmat qilayotgan hududdagi chorvachilik va b. binolarni, hayvon xom ashyolariii dezinfeksiya qiladi; oʻlgan hayvonlarni utilizatsiya korxonalariga, musodara qilingan mahsulotlarni, goʻshtni qayta ishlash korxonalariga eltib topshiradi. Shuningdek, Veterinariya-sanitariya stansiyasi.hayvonlar quturishiga qarshi kurash olib boradi, veterinariya idoralariga veterinariyasanitariyaning hamma masalalarida maslahatlar beradi, hayvon, parranda va chorvachilik mahsulotlarini qayta ishlash korxonalari, veterinariya-sanitariya zavodlari va utilizatsiya qurilmalari ustidan nazorat qilib turadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
     

Veterinariya
Veterinariya-sanitariya ekspertizasi

Veterinariya-sanitariya ekspertizasi — 1) hayvonot mahsulotlarini sanitariya-gigiyena jihatidan baholash usullarini oʻrganadigan fan. Veterinariya-sanitariya ekspertizasining asosiy vazifasi — hayvonlardan olinadigan, oziqovqat (goʻsht, sut, baliq, tuxum), ozuqayem, xom ashyo (teri, jun, momiq, patlar) mahsulotlari orqali qoʻzgʻatuvchilari odamlarga yuqadigan kasalliklarning oldini olishdan iborat. Mustaqil fan tarmogʻi sifatida 20-asrda shakllandi. Undan ilgari goʻshtshunoslik va ovqatlanish gigiyenasi fanlari tarkibida oʻrganilar edi. Veterinariya-sanitariya ekspertizasi mustaqil kafedralarga ega boʻlgan veterinariya institutlari va veterinariya fakultetlarida oʻqitiladi, tibbiyot intlarida ovqatlanish gigiyenasi kursiga kiradi. Veterinariya-sanitariya ekspertizasi boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari tegishli oliy oʻquv yurtlari kafedralarida, ilmiy tadqiqot institutlarining maxsus lab.larida olib boriladi.

2) Hayvonot mahsulotlarining isteʼmol talablariga javob berishini aniqlaydigan veterinariya mutaxassislarining amaliy faoliyati sohasi. Veterinariya-sanitariya ekspertizasining asosiy vazifasi odamlarni sifati buzilgan chorvachilik mahsulotlari orqali kasallanishdan asrash, hayvonlarni soʻyishgacha, soʻyishda va soʻyishdan keyin mahsulotlarni qayta ishlashda sanitariya qoidalariga rioya qilish, nimtalanmagan goʻsht va b. aʼzolarini tekshirish, goʻsht, sut, baliq mahsulotlarining isteʼmolga yaroqliligini aniqlash va b.dan iborat. Goʻsht sanoati korxonalarida, parrandachilik fabrikalari, sovuqxona, baza, omborlar, dehqon bozorlari, lab.larda Veterinariya-sanitariya ekspertizasini veterinariya vrachlari, veterinariya uchastkalari va kushxonalarda veterinariya feldsherlari oʻtkazadi. Veterinariya-sanitariya ekspertizasining toʻgʻri oʻtkazilishini davlat veterinariya inspeksiyalari nazorat qiladi.

Veterinariya-sanitariya ekspertizasi yaroqsiz deb topgan mahsulotlarni isteʼmolga chiqarish mumkin emas. Oʻzbekistonda 246 Veterinariya-sanitariya ekspertizasi laboratoriyasi ishlaydi

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
     

Veterinariya
Vetluga

Vetluga — Rossiya Federatsiyasining Yevropa qismi markazidagi daryo, Volganing yirik chap irmogʻi. Uzunligi 889 km, havzasining mayd. 39,4 ming km. Asosan qor suvlaridan toʻyinadi. Noyab. boshlaridan aprel oʻrtalarigacha muzlaydi. Vetelugada yogʻoch oqiziladi. Quyilish joyida oʻrtacha suv sarfi 255 m3/sek. Quyilish joyidan 700 km masofada kema qatnaydi. Sohilida Vetluga sh. joylashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiyadagi daryolar
Veto

Veto (lot. veto — taqiqlayman) — rivojlangan davlatlarda bironta organ, tashkilot qonuni yoki qarori-ning kuchga kirishini toʻxtatish yoki kuchga kirishiga yoʻl qoʻymaslik huquqi. Davlat boshligʻi qonun chiqaruvchi parlament, oliy majlis qabul qilgan qonunlar boʻyicha V. huquqiga ega. Mutlaq V.— davlat boshligʻining parlament qabul qilgan qonunni uzil-kesil rad qilish huquqi; nisbiy V.— davlat boshligʻining qonun kuchga kirishini faqat toʻxtatib qoʻyadigan rad javobi; bunda parlamentga mazkur qonunni 2-marta ovozga qoʻyish bilan qabul qilish huquqi beriladi; umumiy V.— butun hujjatni yaxlit holda rad etish imkoni; qisman V.— biron-bir hujjatning ayrim qismlari yoki moddasigina rad qilinishi. Baʼzan parlamentning yuqori palatasi ham quyi palataning qarorini taqiqlashda V. huquqidan foydalanadi. Xalqaro huquqda: BMT Ustavining 27-moddasiga binoan BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy aʼzolari V. huquqiga ega. Xavfsizlik Kengashida muhokama qilinadigan masalalar Kengash aʼzolarining bir fikrda boʻlishini talab qiladi. Ulardan birortasi muhokama qilinayotgan qarorning qabul qilinishiga rozilik bildirmasa, qaror rad qilingan hisoblanadi. 
Mana shunaqa gaplar...

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vexichilik

Vexichilik ("Vexi" toʻplami nomidan olingan) — rus diniy-falsafiy oqimi (20-asr boshlari). Uning namoyandalari — N. A. Berdyayev, S. N. Bulgakov, P. B. Struve, S. L. Frank, M. O. Gershenzon va b. "Vexi" ("Rus ziyolilari toʻgʻrisida maqolalar") toʻplamida (Moskva, 1909) inqilobiy-sotsialistik kayfiyatdagi ziyolilarning mafkurasi, jumladan ateistik materializm, siyosiy radikallik va narodniklik gʻoyalarini keskin tanqid qilib chiqdilar. Vexichilar maʼnaviyatni ijtimoiy gʻoyalardan ustun qoʻyib, shaxsning ichki (botiniy) hayoti insonning birdan-bir ijodiy kuch manbaidir, deb hisobladilar. 1917 y. oktyabr toʻntarishidan keyin "Vexi" mualliflari bolsheviklarning gʻoyaviy dushmanlari sifatida ular nazariyasi va amaliyotiga qarshi fikrlar bilan chikdilar. Lenin koʻrsatmasi bilan V. harakatining liderlari xorijga badargʻa qilindi (1922). Qayta qurish yillarida (1985—91) N. A. Berdyayev, S. N. Bulgakov, S. L. Frank va b. V. oqimi vakillarining asosiy asarlari, jumladan "Vexi" toʻplami qayta nashr etildi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Veche

Veche — qad. va oʻrta asr Rus davlatidagi Xalqmajlisi (10—14-asrlar). Unda muhim jamoat ishlari muhokama etilgan va hal qilingan. 11—12-asr 2-yarmida rus shaharlarida knyaz hokimiyati susayishi munosabati bilan V.ning faoliyati kuchaygan. V. urush va tinchlik masalalarini hal etgan, knyazlarni chaqirtirgan va haydagan, qonunlar qabul qilgan, boshqa mamlakatlar bilan bitimlar tuzgan va b. Novgorod, Pskov va Vyatka yerida 15-asr oxiri — 16-asr boshlarigacha saqlanib qolgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vecherniy tashkent

"VECHERNIY TASHKENT" ("Toshkent oqshomi") — Toshkent shahar hokimiyatining rus tilida chiqadigan ijtimoiy-siyosiy gazetasi (qarang "Toshkent oqshomi").

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vyorstka

Vyorstka- sahifalash yoki sahifa — 1) matbaada — bosma qolip tayyorlash jarayoni. Terilgan matn grankalari, bezash elementlari (rasmlar va h.k.) va boshqalardan gazeta, jurnal va kitobning muayyan tarh (format)li sahifalari (polosalari)ni hosil qilishdan iborat; 2) xatolarni tuzatish uchun sahifalangan matn nusxasi (korrektura).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vzvod

Vzvod (rus.) — rota, batareya tarkibiga kiradigan harbiy boʻlinma. Bir nechta (2—4) boʻlinma, raschyot yoki ekipajdan iborat. Dastlab 17-asr oxirida piyoda va otliq, keyinchalik artilleriya qoʻshinida tuzilgan. Yangi qoʻshin turlari paydo boʻlishi bilan vzvod ular tarkibiga ham kirgan. Oʻzbekiston Respublikasi harbiy xizmatida ham vzvod tuzilishi saqlanib qolgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Via

Via, vokal-instrumental ansambl — musiqiy estrada jamoasi. Ishtirokchilari oʻzlari chalayotgan soz (asosan elektrogitara)lar joʻrligida kuylashadi. 1960-y.larda chet elrok-musiqasi taʼsirida (sobiq Ittifoq respublikalarida) tashkil topgan. Dastlab yoshlar musiqa havaskorligi shaklida (oʻquv yurtlarida, madaniyat uylarida), keyinchalik professional, sahnaviy musiqa ijrochiligi tarzida rivojlangan. Repertuaridan yoshlar hayoti mavzuidagi qoʻshiq va ashulalar, kompozitorlarning estrada asarlari, qayta ishlangan xalq qoʻshiqlari oʻrin olgan. "Pesnyari" (Belarus), "Veselie rebyata" (Moskva), "Dos-Mukasan" (Olmaota), Oʻzbekistonda — "Yalla" (1971), "Navo" (1976), "Sado" (1981) kabi V.lar mashhur.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vidsuk

Vidsuk (lot. via — yoʻl va duco — oʻtka-zaman) — yoʻllar chukur jarlik, suvsiz dara, botqoqlik va b. bilan tutashadigan joylarga kuriladigan baland va uzun koʻpriksimon inshoot. V. metall, tosh, beton va temir-betondan ishlanadi; odatda, koʻp qulochli va shunga yarasha koʻp tayanchli boʻladi; ravoqsimon va toʻgʻri toʻrtburchak shaklda toʻsinli qilib quriladi. Jarlik, dara, botqoqliklarni tuproq bilan toʻldirish juda qimmatga tushadigan va zamin juda boʻsh boʻlgan hollarda V. qoʻl keladi. Tosh V. Kds. Rimda ham qurilgan va asosan ravoqsimon boʻlgan. Metall va temir-beton V.lar 19-asrdan boshlab kurila boshlagan. V. qurishda meʼmorlar va muhandislarning mahoratlari uygʻunlashib ketishi lozim. Tayanchlari (ustunlari) inshoot oʻrtasiga tomon balandlashib yoki kaltalashib borishi (yaʼni tayanchlarning balandligi har xil boʻlishi) bilan V. estakadadan farq qiladi. Oʻzbekiston hududida qadim zamonlardan beri akveduk (jarlik, dara, soy, anhor va b. ustidan suv oʻtkazish uchun quriladigan inshoot) qurilib kelinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Viborg

Viborg (, , ) — RF Leningrad viloyatidagi shahar. Fin qoʻltigʻi sohilidagi orol va yarim orollarda joylashgan. Saymen kanali yaqinidagi muhim dengiz porti, temir yoʻl tuguni. Aholisi 81 ming kishi (1999). 1293 yilda Viborgda shvedlar qalʼa kurgan, keyinchalik shu qalʼa atrofida shahar vujudga kelgan. 1721 y. Nishtadt sulh shartnomasiga muvofiq Viborgni Rossiya egallagan. 1918—40 yillarda Finlandiya (Viipuri deb atalgan) tarkibida. 1940 y. yana Rossiyaga qoʻshib olingan. Viborg atrofi dengiz boʻyi iklim kurorta. Viborgda elektr asboblari, baliq ovlash sanoati uskunalari, qurilish materiallari ishlab chiqariladi, oziq-ovqat va yengil sanoat korxonalari hamda tibbiy bilim yurti, oʻlkashunoslik muzeyi va b. muzeylar bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibrator

Vibrator (lotincha: vibro — tebranaman) — 1) mexanik V. — mexanik tebranish (titrash)lar hosil qiladigan qurilma; mustaqil ravishda yoki vibratsiya mashinalari va uskunalarning uzeli tarzida ishlatiladi. Materiallarni zichlash, mas., qurilishda gruntlarni shibbalash, beton krrishmalarni zichlash, quymalarni opokalardan chiqarish, inshoot, asbob va apparatlarning titrashga turgʻunligini sinash, qoziq qoqish va b. da qoʻllaniladi; 2) elektr V.— elektromagnit tebranishlarni vujudga keltiradigan (tebranish manbai boʻlgan) tok oʻtkazuvchi material yoki dielektrikdan iborat shtir, metall sim boʻlagi. V. oddiy yoki murakkab antennalarning elementa sifatida ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibrafon

Vibrafon (lot. vibro — tebranaman va yun. phone — tovush) — urma cholgʻu asbob, metallofon turi. Tovushlari muayyan balandlikka ega. 20-asr boshida ixtiro qilingan. Fortepiano klavishlariga oʻxshash ikki qator joylashgan turli uzunlikdagi metall plastinkalardan iborat. Uchi yumshoq choʻplar bilan chalinadi. Plastinkalar ostida silindrsimon rezonatorlar, ular ustida kichik elektr dvigateli yoki prujinali mexanizm aylantiradigan parraklari boʻladi. Tovushi mayin, ohangdor, tebranma (dirillama) xususiyatga ega. Odatda, estrada, opera, simfonik orkestrlarda ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibratsion burgʻilash

Vibratsion burgʻilash, titrama burgʻilash — quduqlarni burgʻilash usullaridan biri. Ishi vibratorning burgʻilash asbobini titrama (tebranma) harakatlantirishiga asoslanadi. V.b.da elektr-mexanik vibrator burgʻilash quvurlarining yuqori uchiga, gidravlik vibratorlar iskana ustiga, yaʼni quduqning ichiga oʻrnatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibratsion toʻqmoq

Vibratsion toʻqmoq, titrama toʻqmoq — yerga yogʻoch, metall va temir-beton qoziqlarni, qoziqoyoqlar, quvurlar, ustunlar va b.ni qoqish hamda sugʻurib olish uchun moʻljallangan zarbiy-titrama mashina. V.t.ning titrama ish organi qoqiladigan qoziqning kallagiga prujinali osma orqa-li bogʻlangan boʻladi, shuning uchun qoziqqa titrama taʼsir qilish bilan birga unga davriy zarb impulslarini berib, uning yerga botishini jadallashtiradi. Titrama ish organining muhrasi qoziqning kallagiga zarbiy taʼsir koʻrsatadi. V. t. bir dvigatelli va ikki dvigatelli boʻlishi mumkin. V. t.dan muzlagan materiallarni yum-shatishda, yerni shibbalash da ham foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibratsion oʻzgartirgich

Vibratsion oʻzgartirgich, titrama oʻzgartirgich — past kuchlanishli oʻzgarmas tokni elektr-mexanik vibrator yordamida yuqori kuchlanishli oʻzgarmas tokka aylantirib beradigan elektr apparat. Apparat oʻzgarmas tok manbai (mas., 2,5—24 V kuchlanishli elektr akkumulyator)ga ulanganda uning . elektr magniti yakor (poʻlat plastinka)ni titrashga majbur qiladi (nomi shundan). Shunda yakor qismasi (kontakti) tok manbaini navbatma-navbat transformator birlamchi chulgʻamining dam u yarmiga, dam bu yarmiga ulaydi, natijada ikkilamchi chulgʻamda bir xil ishorali pulslanuvchan yuqori kuchlanishli oʻzgarmas tok induksiyalanadi (vujudga keladi). Kuchlanishning pulslanuvchanligini elektr filtr bartaraf qiladi. Apparat chiqishida yuqori kuchlanishli oʻzgarmas tok hosil boʻladi. V. oʻ. avtomobil radiopriyomniklari, kichik uzatish-qabul qilish st-yalari va h. k.da ishlatiladi. Past kuchlanishli tok manbaida ishlaydigan tranzistor paydo boʻlganidan soʻng V. oʻ. kam qoʻllaniladigan boʻldi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibratsiya

Vibratsiya (lot. vibratio — tebranish, titrash), titrash — elastik jismlarning mexanik tebranishi, titrashi. Foydali va zararli xillari bor. Vibrator, vibratsiya mashinasi yordamida ataylab hosil qilinadigan foydali V. texnologik operatsiyalarda (vibratsion tashishda, vibratsion kesishda, betonni zichlashda), mashina va qurilmalar (vibrobolgʻalar, qoziq qoqqichlar)da foydalaniladi. Zararli V. transport harakatlanganda, mashina va asboblar ishlaganda paydo boʻladi; ular konstruksiyalarni buzishga olib keladi, inson sogʻligʻiga zararli taʼsir qiladi (qarang Vibratsiya kasalligi). Zararli V.ni kamaytirish uchun vibroizolyatsiya usuli qoʻllaniladi, dinamik soʻndirgichlar va b.dan foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibratsiya kasalligi

Vibratsiya kasalligi - kasb kasalliklaridan biri; vibratsiyanint odamga uzok, vakt taʼsir etishidan kelib chiqadi. Kasallikning kechishi va harakteri titrash taʼsirotining kuchi va zarbiga bogʻliq; bunday titrash gavdaning maʼlum qismiga (mas., qoʻlga, qisman vibratsiya) va butun organizmga (umumiy vibratsiya) taʼsir etadi. Ayrim kasbdagi kishilar ishlatayotgan qoʻl asboblarining zarbi yoki ulardan toʻgʻri foydalana olmaslik, gavdani notoʻgʻri tutish, sovuq, shovqin va b. V.k.ga sabab boʻlishi mumkin. Kasallikda qoʻl panjasining zirqirab ogʻrishi va toliqishi, sovuqqa taʼsirchanlik, bosh ogʻrigʻi, tez charchash, asabiylashish, yurak-tomir faoliyatida jiddiy oʻzgarishlar va b. kuzatiladi. Davosi kasallikka sabab boʻlgan omilni iloji boricha ertaroq bartaraf etishdan iborat. Turli dori-darmonlar, fizioterapevtik muolajalar, tegishli kurortlarda boʻlish kompleks davolanishning tarkibiga kiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Simptom:Bosh ogʻrigʻi
Vibratsiya mashinasi

Vibratsiya mashinasi, titrama mashina — ish organi tebranma (titrama) harakatlanadigan mashina. Tebranishlar (titrashlar) chastotasi Gs ning bir necha ulushidan 10 kGs gacha, amplitudasi 1 m dan mkm ulushlarigacha boʻlgan V. m. bor. Yuritmasining turiga koʻra mexanik, elektr, gidravlik, pnevmatik xillarga; energiyani mexanik tebranishlar energiyasiga aylantirish usuliga koʻra markazdan qochma, porshenli, kulachokli, krivoshin-shatunli, elektromagnitli, magnitostriksion, pezoelektrik va b. xillarga; titrash (vibratsiya) hosil qilinadigan spektral tarkibiga kura monogarmonik (sinusoidal), bigarmonik, poligarmonik tebranishli xillarga; ish organining nuqtalari trayektoriyasi shakliga koʻra toʻgʻri chiziqli, doiraviy, ellipis, vintsimon yoʻnalishli va b. xillarga boʻlinadi. V. m. qurilish, mashinasozlik, kon sanoati, oziq-ovqat sanoati, q. x., tibbiyot va b. sohalarda ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibratsiya texnikasi

Vibratsiya texnikasi - mexanik tebranishlar (titrashlar, vibratsiyalar)ni hosil qilish usullari va vositalari majmui; shuningdek titrashlarni boshqarish, ulchash, nazorat qilish va zararli titrashlar bilan kurashish usullari. V. t. vositalariga foydali ishlar (mas., grunt, beton qorishmalarni zichlash, inshoot va apparatlarni sinash ishlari)ni bajarish uchun ataylab hosil qiladigan vibratsiya mashinasi, vibratsiya stendlari, asboblar, apparaturalar, qurilmalar; titrashlarni boshqaradigan va ularni oʻlchaydigan apparatlar; titrashga qarshi texnika vositalari, yaʼni zararli titrashlarni soʻndirish, izolyatsiyalash qurilmalari kiradi.

V. t. vositalarining ish organlari yuritmasini titratishning eng keng tarqalgan turi markazdan qochma usulda, porshen, krivoshin-shatun yordamida titratish hisoblanadi. V. t.da vibratsiya parametrlari (siljishlar, tezliklar va tezlanishlar, chastota, faza, amplitudalar)ni oʻlchash bilan vibrometriya shugʻullanadi. U idya vibrometr va akselerometr kabi asboblardan foydalaniladi.

V. t.ning masalalaridan biri insonlar, asboblar, mashina va inshootlarni titrashning zararli taʼsirlaridan himoya qilish hisoblanadi. Buning uchun qoʻshimcha energiya manbalarini talab qilmaydigan odatdagi passiv vibro-izolyatsiyadan tashqari statik va dinamik muvozanatlash usullari, inersiyali hamda elastik parametrlar va b. qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibrioz

Vibrioz — qoramol va quylarda uchraydigan yuqumli kasallik (qarang Kampilobakterioz).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibrion

Vibrion (Vibrio) - Vibrionaceae oilasiga mansub urugʻ; spora hosil qilmaydigan vergulsimon bakteriyalar. Uzunligi 0,5—1,5, yugʻonligi 0,3—0,6 mkm. Xivchinlari bir yoki bir nechta hujayraning bir qutbida joylashadi. V. uchun polimorfizm xos. Suvda, tuprokda, odam va hayvonlar ichagida yashaydi. V. patogen va saprofit buladi. 100 dan ortiq turi maʼlum. Masalan, Vibrio cholera! asiaticae odamlarda vabo kasalligini qoʻzgʻatadi. Bu V.ni birinchi marta nemis olimi R. Kox 1883 yilda Misrdagi vabo epidemiyasi vaqtida bemorlarning axlati va nobud boʻlganlarning ichagini tekshirishda aniqpagan. Mikrobiolog N. F. Gamaleya kasallikdan ulgan tovuq va kaptarlarda odamda kasallik qoʻzgʻatish xususiyati boʻlmagan V.ni aniqlagan. Bundan tashqari, sellyulozani yemiruvchi, faqat hayvonlar yoki qushlarni, hasharot va baliqlarni kasallantiruvchi V. ham uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibroizolyatsiya

Vibroizolyatsiya - odamlar va inshoot, mashina, asboblarni titrash (vibratsiya)ning zararli taʼsiridan himoya qilish. Bunda titrash manbai bilan himoya qilinayotgan obyekt orasiga titrashlar energiyasini yutadigan, yaʼni titrashlarni yumshatadigan moslama yoki qurilma — dempferlar qoʻyish orqali amalga oshiriladi. Odatda, passiv V. qoʻllaniladi. Bunday hollarda titrash manbaI taʼsirida deformatsiyalanuvchi oraliq element vibroizolyator vazifasini bajaradi. Muhim hollarda past chastotali vibratsiyani (sekinroq titrashlarni) kamaytirish uchun aktiv V. qoʻllaniladi. Bunda elastik elementlarning deformatsiyalanishini avtomatik rostlash tizimi boshqaradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibrokatok

Vibrokatok, titrama gʻaltak — valik (juva)laridan biri tebranma (titrama) harakat qiladigan yer tekislash mashinasi. Bir va ikki seksiyali, silliq kulachokli, panjarasimon joʻvali (bir, ikki va uch joʻvali) oʻziyurar V.lar bor. Markazdan qochma vibrouygʻotgichi ichki yonuv dvigateli ham harakatlanadigan bir seksiyali V. va vibrouygʻotgichi va gʻaltagi mexanik tarzda harakatlanadigan ikki seksiyali oʻziyurar V. keng . ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibromaydon

Vibromaydon — qurilish maydonlari va zavodlar sharoitida beton va temir-beton buyumlar (mas., bloklar, plitalar, devor panellari, koʻp gʻovakli toʻshamalar, koʻpriklarning qulochlari elementlari) tayyorlashda beton qorishmalarni zichlovchi titrama mashina. Tebranish tarziga koʻra doiraviy, vertikal, gorizontal yoʻnalishda titraydigan va zarbiy xillarga, tuzilishiga koʻra romli va blokli xillarga boʻlinadi. Titrashlar V.dan unga mahkamlangan, ichiga beton qorishmasi solingan qolipga uzatiladi. Qolip V.ga elektromagnit, pnevmatik, gidravlik yoki mexanik qisuvchi moslamalar bilan mahkamlanadi (qarang Vibrator).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibrometr

Vibrometr (lotincha: vibro — tebrataman va ... metr) — tebranuvchi (titrovchi) jismlar (mashinalar, imorat va b. inshootlar)ning mexanik tebranishi va titrashini oʻlchaydigan asbob. Koʻrsatkichlarni qayd qiladigan V.vibrograf deb ataladi. V.ning korpusi tekshiriladigan obyekt (mas., samolyot)ga mahkam bogʻlanadi, korpus obyekt bilan birga titraganda V.dagi yuk oʻz inersiyasi taʼsirida dastlabki vaziyatini saqlashga intiladi. Shunda korpus va yukning bir-biriga nisbatan siljishi V. yordamida oʻlchanadi. V. 10 Gs dan 20 kGs gacha va undan ortiq chastotada 0,1 mkm dan 1 m gacha siljishlarni oʻlchaydi. V. turli qurilmalarning titrashini oʻlchashda, geofizika va seysmologiyada qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vibroplita

Vibroplita — qovushmaydigan gruntlar (tuproqlar) va chaqiq tosh shagʻallardan iborat yul zaminlarini zichlovchi titrama mashina. Siljish usuliga koʻra qoʻlda siljitiladigan, oʻzi siljiydigan, bir joydan ikkinchi joyga koʻchiriladigan xillarga, yuritmasining turiga koʻra elektrik, pnevmatik, gidravlik usullarda va tki yonuv dvigatelilgn harakatlanadigan xillarga bulinadi. Ichki yonuv dvigatelidan harakatlanadigan va oʻzi siljiydigan V. keng ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil