Gypsophila

Gypsophila () — chinnigullar oilasiga mansub gulli oʻsimliklar turkumi. Ularning vatani Yevroosiyo, Afrika, Avstraliya va Tinch okeani orollari. Turkiyada Gypsophila turkumiga 35 ga yaqin endemik tur mavjud. Baʼzi Gipsophila turlari boshqa mintaqalarda introduksiya qilingan.

Turkum nomi yunoncha gips („gips“) va philios („mehribon“) soʻzlaridan boʻlib, baʼzi turlar oʻsadigan gipsga boy tuproqlarni anglatadi. Turkum oʻsimliklari odatda chaqaloq nafasi sifatida tanilgan. Bu nom Gypsophila paniculataga ham tegishli.

Tavsif 
Gipsophyla — chinnigullar oilasining eng xilma-xil va eng katta guruhlaridan biri. Bu turkumga taxminan 150 turdagi bir yillik yoki koʻp yillik oʻt oʻsimliklari, sudraluvchi yoki yostiqsimon oʻsimliklar kiradi. Ular asosan Eski Dunyoning shimoliy moʻtadil qismidagi togʻli dashtlarda oʻsadi. Gullari roʻvak shaklidagi toʻpgullarda joylashadi. Har bir kichik gulda oq yoki pushti rangdagi beshta gulbargdan iborat oq qirrali yashil guloʻrinning chashkaga oʻxshash kosachasi bor. Mevasi yumaloq yoki ovalsimon koʻsak boʻlib, klapanlarda ochiladi. U koʻpincha buyrak yoki salyangoz qobigʻiga oʻxshash bir nechta jigarrang yoki qora urugʻlarni oʻz ichiga oladi.

Foydalanadi 
Bir nechta turlar turli maqsadlarda, jumladan, floristika, dori-darmonlar va oziq-ovqat uchun tijorat maqsadida yetishtiriladi.

Turkum saponinlarning manbai boʻlib, u koʻp maqsadlarda, jumladan, fotografik plyonka va gemolitik laboratoriya reagentlarini ishlab chiqarish uchun ishlatilishi mumkin.

G. rokejeka shirin holva tayyorlash uchun ishlatiladi. Turlar, shuningdek, likyor, pishloq va muzqaymoq tarkibidagi ingredientlar boʻlib, ovqatlarga taʼm, xushboʻylik va tiniqlikni beradi.

Bir nechta turlar borning giperakkumulyatorlari boʻlib, ular ifloslangan tuproqdan elementni oʻzlashtirish uchun ekilishi mumkin.

Ekologiya 
Baʼzi turlari begona oʻtlar sifatida tanilgan, jumladan, „tajovuzkor bezak“ G. paniculata, yashash joylarini bosib oladi va mahalliy florani siqib chiqaradi.

Tanlangan turlar 
Jinsda 150 ga yaqin tur mavjud.

 Gypsophila muralis (yillik gipsofila, chaqaloq nafasi) hozirda Psammophiliella turkumiga kiritilgan.

 Gypsophila acutifolia
 Gypsophila adenophora
 Gypsophila adenophylla
 Gypsophila albida
 Gypsophila altissima
 Gypsophila antari
 Gypsophila antoninae
 Gypsophila arabica
 Gypsophila aretioides
 Gypsophila arrostii
 Gypsophila aucheri
 Gypsophila aulieatensis
 Gypsophila australis
 Gypsophila bicolor
 Gypsophila capituliflora
 Gypsophila caricifolia
 Gypsophila cephalotes
 Gypsophila davurica
 Gypsophila desertorum
 Gypsophila elegans
 Gypsophila fastigiata
 Gypsophila glandulosa
 Gypsophila glomerata
 Gypsophila huashanensis
 Gypsophila imbricata
 Gypsophila intricata
 Gypsophila iranica
 Gypsophila krascheninnikovii
 Gypsophila libanotica
 Gypsophila licentiana
 Gypsophila litwinowii
 Gypsophila nana
 Gypsophila oldhamiana
 Gypsophila pacifica
 Gypsophila paniculata
 Gypsophila patrinii
 Gypsophila perfoliata
 Gypsophila petraea
 Gypsophila pilosa
 Gypsophila repens
 Gypsophila rokejeka
 Gypsophila ruscifolia
 Gypsophila scorzonerifolia
 Gypsophila sericea
 Gypsophila silenoides
 Gypsophila simonii
 Gypsophila spergulifolia
 Gypsophila spinosa
 Gypsophila stevenii —
 Gypsophila struthium
 Gypsophila tenuifolia
 Gypsophila tschiliensis
 Gypsophila uralensis
 Gypsophila venusta
 Gypsophila viscosa
 Gypsophila wendelboi
 Gypsophila wilhelminae
 Gypsophila xanthochlora
 Gypsophila achaia
 Gypsophila acutifolia
 Gypsophila adenophora
 Gypsophila adenophylla
 Gypsophila albida
 Gypsophila altissima
 Gypsophila antari
 Gypsophila antoninae
 Gypsophila arabica
 Gypsophila aretioides
 Gypsophila arrostii
 Gypsophila aucheri
 Gypsophila aulieatensis
 Gypsophila australis
 Gypsophila bicolor
 Gypsophila capituliflora
 Gypsophila caricifolia
 Gypsophila pacifica
 Gypsophila paniculata
 Gypsophila patrinii
 Gypsophila perfoliata
 Gypsophila petraea
 Gypsophila pilosa
 Gypsophila repens
 Gypsophila rokejeka
 Gypsophila ruscifolia
 Gypsophila scorzonerifolia
 Gypsophila sericea
 Gypsophila silenoides
 Gypsophila simonii
 Gypsophila spergulifolia
 Gypsophila spinosa
 Gypsophila stevenii
 Gypsophila struthium
 Gypsophila tenuifolia
 Gypsophila tschiliensis
 Gypsophila uralensis
 Gypsophila venusta
 Gypsophila viscosa
 Gypsophila wendelboi
 Gypsophila wilhelminae
 Gypsophila xanthochlora

Manbalar