Xronologiya fani

Xronologiya hodisalarni vaqt boʻyicha sodir boʻlish tartibiga koʻra joylashtiradigan fan hisoblanadi. Masalan, vaqt jadvalidan yoki voqealar ketma-ketligidan foydalanib ko'rib chiqish xronika janriga mansubdir. "Xronika o'tmishdagi voqealarning haqiqiy vaqt ketma - ketligini aniqlaydi".

Xronologiya davriylashtirishning bir qismi bo'lib, yer tarixi, yer haqidagi fanlar va geologik vaqt shkalasini o'rgananadigan tarix fanining bir qismidir.

Tegishli maydonlar 
Xronologiya - tarixiy voqealarni o'z vaqtida aniqlash haqidagi fan. Uxronometriyaga tayanadi. Xronometriya vaqtni hisoblash deb ham ataladi. U tarixni yozish va tarixiy usullardan foydalanishni o'rganadi.Radiokarbonli tanishuv uglerod tarkibidagi uglerod-14 izotopiningulushini o'lchash orqali ilgari tirik mavjudotlarning yoshini baholaydi. Dendroxronologiya daraxtlarning yoshini ularning yog'ochlaridagi turli xil o'sish halqalarini mintaqadagi ma'lum yilga mos yozuvlar ketma - ketliklari bilan bog'lash orqali yil sayin iqlim o'zgarishini aks ettiradi. Dendroxronologiya o'z navbatida radiokarbonli egri chiziqlar uchun kalibrlash ma'lumotnomasi sifatida ishlatiladi.

Kalendar va davr 
Tanish atamalar kalendar va davr xronologiyaning ikkita bir-birini to'ldiruvchi asosiy tushunchalaridir. Masalan, sakkiz asr davomida nasroniylik davriga oid taqvim 8 - asrda Bede tomonidan qo'llanilgan Julian taqvimi bo'lgan, ammo 1582 yildan keyin Grigorian taqvimiga o'tilgan. Dionisiy Exiguus o'sha davrning asoschisi bo'lib, bugungi kunda er yuzida eng keng tarqalgan tanishish tizimi hisoblanadi. Davr - bu davr boshlangan sana (odatda yil).

Astronomik davr 
Dionisiy Eksigusning Anno Domini davri Bede tomonidan to'liq nasroniylik davriga qadar uzaytirilgan. Bededan o'n asr o'tgach, fransuz astronomlari Filipp de la Hire (1702 yilda) va Jak Kassini (1740 yilda) faqat ma'lum hisob-kitoblarni soddalashtirish uchun Julian Tanishuv tizimini qo'ydilar (1583 yilda Jozef Skaliger tomonidan taklif qilingan) va u bilan astronomik davr foydalanishga kirdi, unda 1-yildan (milodiy) oldingi kabisa yil nolni o'z ichiga oladi.

Tarixdan oldin 
Tarixdan oldingi tarix tarixchi uchun juda muhim ahamiyatga ega bo'lib, xronologiyani aniqlash usullari fanning aksariyat fanlarida, ayniqsa astronomiya, geologiya, paleontologiya va arxeologiyada qo'llaniladi.

19 - asr oxiridagi arxeologlar tarixdan oldingi tarixning xronikalari va qirollar ro'yxati bilan yozma tarix mavjud bo'lmagan vaqtda kulolchilik texnika va uslublariga asoslangan nisbiy xronologiyani ishlab chiqishlari mumkinligini aniqladilar. Misrologiya sohasida Uilyam Flinders Petri suloladan oldingi neolit davriga kirib borish uchun kashshof bo'lib, bir vaqtning o'zida qabrlarga qo'yilgan zamonaviy artefaktlar guruhlarini  ishlatib, Misrning eng dastlabki tarixiy bosqichlaridan metodik ravishda orqaga qarab ishladi.

Savdo mahsuloti ba'zan ancha uzoq joylardagi qatlamlarda topilgan taniqli buyumlar xronologiyalar tarmog'ini kengaytirishga yordam berdi. Ba'zi madaniyatlar o'zlarini nima deb ataganlari haqida tasavvurga ega bo'lmagani uchun xarakterli shakllarga nisbatan qo'llaniladigan nomni saqlab qolishgan. Tasniflash tavsiflash maqsadida toifalarni yaratadi, tipologiya esa artefaktlarni joylashtirish imkonini beruvchi o‘zgarishlarni aniqlash va tahlil qilishga intiladi. ketma-ketliklar.

Ayniqsa, 20 - asr o'rtalaridan keyin ishlab chiqilgan laboratoriya texnikasi muayyan madaniy sohalar uchun xronologiyalarni doimiy ravishda qayta ko'rib chiqish va takomillashtirishga yordam bergan. Bir - biriga bog'liq bo'lmagan tanishuv usullari xronologiyani, tasdiqlovchi dalillar aksiomasini mustahkamlashga yordam beradi. Ideal holda, saytni aniqlash uchun ishlatiladigan arxeologik materiallar bir - birini to'ldirishi va o'zaro tekshirish vositasini ta'minlashi kerak. Faqat bitta qo'llab-quvvatlanmaydigan texnikadan olingan xulosalar odatda ishonchsiz deb hisoblanadi.

Yana qarang

Examples
 Parian Chronicle
 List of timelines – specific chronologies
 Timelines of world history – overall historical chronology

Christian chronology
 Dionysius Exiguus' Easter table
 Easter
 Lunar cycle
 Millennium question
 Paschal full moon
 Solar cycle

General
 Annals
 French revolutionary era
 Historiography
 Traditional Jewish chronology

Fiction writing
Aspects and examples of non-chronological story-telling:
 Flashback
 Flashforward
 Linearity (writing)
 Reverse chronology

Eslatmalar

Manbalar 

Vaqt
Yer haqidagi fanlar
Xronologiya