Alba okrugi

Alba okrugi ([ˈalba]) Ruminiyaning Transilvaniya mintaqasida joylashgan okrug (județ)dir. Markazi — Alba Iulia, aholisi 63 536 kishi.

Etimologiyasi 
Lotin va rumin tillarida „oq“ degan maʼnoni anglatuvchi „Alba“ Alba Iulia shahri nomidan olingan. Vengriyada okrug nomi Fehér megye (fehér, shuningdek, oq degan maʼnoni anglatadi) va nemis tilida Kreis Karlsburg sifatida tanilgan.

Demografiyasi 
2011-yil 31-oktabrda 327,224 nafar aholi istiqomat qiladi, aholi zichligi esa  nafar edi.

 Ruminlar — 89,9% 
 Vengerlar — 4,8%
 Roman loʻlilar- 4,7%
 Nemislar (Transilvaniya sakslari) — 0,2%

Geografiyasi 
Bu okrugning umumiy maydoni 6242 ni tashkil qiladi km 2, togʻlar uning yuzasining taxminan 59% ni egallaydi.

Shimoli-gʻarbda Apuseni togʻlari; janubdaParang tizmasi shimoli-sharqiy guruhi — Řureanu va Cindrel togʻlari, sharqda chuqur, lekin keng vodiylarga ega Transilvaniya platosi joylashgan. Bu ich asosiy tarkibni Mureş daryosi vodiysi ajratib turadi.

Asosiy daryolari — Mureş daryosi va uning irmoqlari Tarnava, Sebeş va Arieşlardir.

Tutash hududlar 

 Sharqda Sibiu va Mures okrugi.
 Gʻarbda Bihor va Arad okrugi.
 Shimolda Kluj okrugi.
 Janubi-gʻarbda Hunedoara okrugi.
 Janubda Valcea okrugi.

Iqtisodiyoti 
Okrugda sanoatning asosiy tarmoqlari quyidagilardir:

 Oziq-ovqat
 Toʻqimachilik
 Yogʻoch
 Mexanik
 Qogʻoz va qadoqlash materiallari
 Kimyo

Alba okrugida minerallar (oltin, kumush, mis), tuz va qurilish materiallari, shu jumladan marmar va granit qazib olinadi.

Turistik diqqatga sazovor joylar 

Okrugn

ning asosiy diqqatga sazovor joylari:

 Alba Iulia shahri
 Apuseni togʻlari
 Scărisoara karst majmuasi
 Găina togʻi
 Dealul cu melci („Salyangoz tepaligi“) Vidra gʻarbida
 Barren Detunata va Shaggy Detunata (Detunatele)
 Câlnic va Gârbova qal’asi
 Sebeş va Aiud shaharlari va cherkovlari
 Ocna Mureş kurorti
 Taara Moților etnografik hududi. Apuseni togʻlarida joylashgan Țara Moților Ruminiyaning kuchli va oʻziga xos anʼanalariga ega mintaqadir.
 Roșia Montană konchilik madaniy landshafti — yaxshi saqlangan Rim galereyalari mavjud va Kirnik (Cârnic) togʻida qazib olish 2000 yil oldin boshlangan. Kanada kompaniyasi ochiq usulda kon ochishga urindi, ammo 2007-yilda loyihadan voz kechdi. Roșia Montană — nozik oltin namunalari mineral kollektorlari orasida mashhur joy hisoblanadi

Siyosatda 
2020-yilgi mahalliy saylovlarda yangilangan Alba okrugi kengashi quyidagi partiyaviy tarkibga ega 32 okrug maslahatchisidan iborat:

Maʼmuriy boʻlinmalari 

Alba okrugida 4 ta munitsipalitet, 7 ta shahar va 67 ta kommuna mavjud.

 Munitsipalitetlar:
 Aiud
 Alba Iulia — okrug markazi; 58 761 kishi (2011-yil holati)
 Blaj
 Sebeş

 Shaharlar:
 Abrud
 Baia de Aries
 Campeni
 Cugir
 Ocna Mures
 Teius
 Zlatna

Tarixiy okrugi 

Tarixiy jihatdan, Alba de Jos okrugi Buyuk Ruminiyaning markaziy-gʻarbiy, Transilvaniyaning janubi-gʻarbiy, Vengriyaning eski Alsó-Feher okrugi bilan bir xil hududda joylashgan. 1925-yilda maʼmuriy birlashish toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingandan soʻng okrug nomi Alba okrugiga oʻzgartirildi va hudud qayta tashkil etildi. Gʻarbda Xunedoara okrugi, shimolda Turda okrugi, sharqda Sibiu va Târnava-Mică okruglari bilan chegaradosh edi. Uning hududiga hozirgi Alba okrugining markaziy qismi kirgan.

Maʼmuriyati 

Okrug dastlab etti tumandan (plăși) iborat edi : 

 Plasa Abrud (shtab-kvartirasi Abrudda)
 Plasa Aiud (shtab-kvartirasi Aiudda)
 Plasa Ighiu (shtab-kvartirasi Ighiuda)
 Plasa Ocna Mureş (shtab-kvartirasi Ocna Mureş)
 Plasa Sebeş (shtab-kvartirasi Sebeş)
 Plasa Teiuș (shtab-kvartirasi Teiushda)
 Plasa Vintu de Jos (shtab-kvartirasi Vintu de Josda)

Keyinchalik, Plasa Ighiu tugatildi va yana ikkita tuman tashkil etildi, ulardan:

 Plasa Abrud (etti qishloq, bosh qarorgohi Abrudda)
 Plasa Aiud (oʻttiz uchta qishloq, Aiuddagi shtab-kvartirasi)
 Plasa Alba Iulia (oʻn sakkiz qishloq, bosh qarorgohi Alba Iulia)
 Plasa Ocna Mureş (yigirma bir qishloq, Ocna Mureşdagi shtab-kvartirasi)
 Plasa Sebeş (yigirma bir qishloq, shtab-kvartirasi Sebeşda)
 Plasa Teiush (yigirmata qishloq, shtab-kvartirasi Teiushda)
 Plasa Vintu de Jos (oʻn uchta qishloq, shtab-kvartirasi Vintu de Josda)
 Plaza Zlatna (oʻn sakkiz qishloq, Zlatnadagi shtab-kvartirasi)

Okrugda toʻrtta shahar bor edi: Alba-Iulia, Abrud, Aiud va Sebeş.

Aholisi 
1930-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, okrug aholisi 212 749 kishi boʻlib, ulardan 81,5% ruminlar, 11,3% vengerlar, 3,6% nemislar, 1,8% ruminlar, 1,4% yahudiylar, shuningdek, boshqa ozchiliklar. Diniy jihatdan aholining 50,1% sharqiy pravoslavlar, 31,6% yunon katoliklari, 7,5% kalvinistlar, 3,4% rim katoliklari, 3,3% yevangelistlar (lyuteranlar), 1,2% unitarlar va boshqa ozchiliklardan iborat edi.

Shahar aholisi 
1930-yilda okrugning shahar aholisi 33 365 kishini tashkil etdi, shundan 58,8% ruminlar, 23,0% vengerlar, 8,2% nemislar, 6,2% yahudiylar, 1,6% ruminlar, shuningdek, boshqa ozchiliklar. Diniy nuqtai nazardan shahar aholisi 38,3% sharqiy pravoslav, 21,4% yunon katolik, 14,7% kalvinist, 7,2% yevangelist (lyuteran), 6,5% yahudiy, shuningdek, boshqa ozchiliklardan tashkil topgan.

1938-yildan keyin 
1938-yildagi maʼmuriy va konstitutsiyaviy islohotdan soʻng bu okrug Ciuc, Odorhei, Sibiu, Târnava Mare, Târnava Micǎ okruglari bilan birlashib, Ținutul Mureșni tashkil qildi. Okrug 1940-yilda qayta tashkil etilgan, ammo 1950-yilda yana tarqatib yuborilgan. 1968-yilda hozirgi chegaralarida qayta tashkil etilgan.

Taniqli shaxslari 
Mashhur mahalliy aholi vakillariga quyidagi kishilar kiradi:

 Ion Agarbiceanu
 Lucian Blaga
 Avram Ianku
 Cioaralik Sofroni
 Ioan Suciu

Manbalar 
 ↑  ↑ 

 ↑  ↑ 
 ↑  ↑ 
 ↑  ↑ 
 ↑  1 2 
 1 2  Recensământul general al populației României din 29 decemvrie 1930, Vol. II, pp. 522-524

Havolalar 

  Alba okrugi memoria.ro da