MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Shlitsa

Shlitsa (nem. §eg|1S2 — qirqim) — 1) tishli birikmalarla valning birikmadagi detallar tishi kirib turadigan oʻyigʻi. Sh.lar soni toʻrt va undan ortiq boʻladi; 2) vint yoki shuroʻp kallagida buragich (otvyortka)larga moʻljallab qilingan koʻndalang oʻyiq.
Otto Shmidt

Otto Yulyevich Shmidt [1891.18 (30).9, Mogilyov — 1956.7.9, Moskva] — rus matematigi, astronomi va geofizigi, akademik (1935). Kiyev universitetini tugatgan. (1913). "Katpediyasi"ning bosh tashkilotchisi va birinchi direktori (1937—49). "Georgiy Sedov" (1929—30), "Sibiryakov" (1932), "Chelyuskin" (1933—34) muzyorar kemalarida arktikani tadqiq qiluvchi ekspeditsiyalarga rahbarlik qilgan. Quyosh sistemasidagi sayyoralarning kelib chiqishi haqidagi yangi kosmogonik gipotezani ishlab chiqqan.

 

1891-yilda tugʻilganlar
1956-yilda vafot etganlar
30-sentabrda tugʻilganlar
7-sentabrda vafot etganlar
Alfred Shnitke

Alfred Garriyevich Shnitke (1934.21.11, Engels shahri 1998.3.8, Gamburg shahri. Moskvada dafn etilgan) — kompozitor, 20-asr musiqa namoyandasi, simfonizmnint yirik ustasi. Rossiyada xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1987). Berlin (1981) va Bavariya (1986) sanʼat akademiyalari. Shvetsiya Qirol akademiyasi (1987), Gamburg akademiyasi (1989) aʼzosi. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1958). Moskva (1961-yildan) va Gamburg (1990-yildan) konservatoriyalarida dars bergan. Deyarli barcha musiqa janrlarida ijod qilgan Sh. 3 opera ("Jezualdo", 1993; "Doktor Iogann Faustning tarixi", 1994 va boshqalar), 4 balet ("Sariq tovush", 1974; "Per Gyunt", 1987 va boshqalar). 9 simfoniya (1972—98), orkestr (6 koncherto grosso), yakka (skripka, fortepiano, alt, violonchel va boshqalar) sozlar va orkestr, shuningdek, xor uchun konsertlar, kamer asarlar, kantata ("Rekviyem", 1975 va boshqalar), 30 ga yaqin kinofilm, multfilm, spektakllar uchun musiqa yaratgan. Ijodida mumtoz musiqa anʼanalari bilan eng zamonaviy kompozitsiya texnikasi (atonal musiqa, kollaj va boshqalar)ni uygʻunlashtirib, musiqiy polistilistika uslubiga asos solgan. Asarlari teran falsafiy mazmun, koʻlami keng badiiy obrazlar, taʼsirchan ifodaviy vositalar, keskin dramaturgiyasi bilan ajralib turadi. Rossiya davlat mukofotlari (1986, 1995), Yaponiya va Germaniya (1992) mukofotlari bilan takdirlangan. Moskvadagi Musiqa akademiyasining biriga Shnitke nomi berilgan (1999).

Manbalar
Shonazar Shoabdurahmonov

Shoabdurahmonov Shonazar (1923.5.5, Toshkent shahri) — tilshunos olim, turkolog. 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1974), filol. fanlari doktori (1964), professor (1967). Toshkent pedagogika institutining oʻzbek tili va adabiyoti fakultetini tugatgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi til va adabiyot i-tida oʻzbek dialektologiyasi sektorining mudiri (1954—91), bosh ilmiy xodim (1991-98). 1971-74 yillarda mazkur institut direktori, 1974—76 yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix, tilshunoslik va adabiyotshunoslik boʻlimining akademik kotibi.

Asosiy ilmiy faoliyati badiiy asarlar, xalq dostonlari tili, oʻzbek dialektologiyasi masalalariga oid. Shoabdurahmonov hozirgi oʻzbek adabiy tili imlosi, punktuatsiyasi, fonetikasi, morfologiyasi, leksikologiyasi va leksikografiyasiga oid yirik ilmiy tadqiqotlarning, oliy va oʻrta maktablar uchun darslik va oʻquv qoʻllanmalarining hammualliflaridan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1973).

Manbalar 
 Punktuatsiya qoidalari, T., 1953; Oʻzbek dialektologiyasi (hamkorlikda), T., 1959 (keyingi toʻldirilgan nashrlari: 1962; 1977); Oʻzbek adabiy tili va oʻzbek xalq shevalari, T., 1962; Oʻzbektili grammatikasi, 1j., Morfologiya (hamkorlikda), T., 1975; Oʻzbek tili darsligi, 9sinf uchun (hamkorlikda), T., 1977 (keyingi nashrlar: 1978, 1980, 1982); Hozirgi oʻzbek adabiy tili, 1-qism (hamkorlikda), T., 1980.

    

Olimlar
Turkologlar
Oʻzbekshunoslar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Shoberdi baxshi

Shoberdi baxshi (taxallusi; asl nomi Boltayev Shoberdi) (1944.9.4, Boysun tumani) — Oʻzbekiston xalq baxshisi (2000). Termiz universitetining pedagogika fakultetini tugatgan (1972). Oʻzbekiston yozuvchilar uyushmasi aʼzosi (1999). Dostonchilikni Xushboqbaxshidan oʻrgangan, asosan doʻmbira joʻrligida kuylaydi. Ilk ijodini termalar aytishdan boshlagan ("Oypari", "Ogʻajon", "Nima yomon — shu yomon" va boshqalar). Uning repertuaridan "Alpomish", "Kuntugʻmish", "Oyparcha", "Sanam gavhar", "Oltin qaboq", "Suluvxon", "Malla savdogar" kabi dostonlar oʻrin olgan. "Alpomish" dostonining 1000-yilligi oldidan boʻlib oʻtgan Oʻrta Osiyo baxshilari koʻriktanlovining sovrindory (Termiz, 1999).
Shoburhon ota koʻshkmaqbarasi

Shoburhon ota koʻshkmaqbarasi — Buxoro viloyatidagi meʼmoriy yodgorlik (11-asr). Tarhi 8 qirrali. Ichki va tashqi tomoni chuqur ravoqli, ustiga gumbaz boglangan. Peshtoq qanosi va hoshiyalari turli yozuvlar va oʻyma sopol, girih naqshlar bilan bezatilgan. Maqbara bizgacha ancha vayrona holda saqlangan. Bino dastlab oromgoh koʻshk sifatida qad koʻtargan, keyinroq maqbaraga aylangan.

    
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Shoburhon ota masjidi

Shoburhon ota masjidi — Buxoro viloyati (Qorakoʻl tumani)dagi meʼmoriy yodgorlik (14-asr). Maqbara va katta xonaqohli masjid, gʻarbdan masjidga tutashgan 2 binodan tashkil topgan. Shimolida goʻrxona, janubida chillaxona bor. Tarzlari peshtoqli, besh ravoqli uzun ayvon boʻlib, yon tomonlariga keyinroq tepasi fonusli qilib minora — guldasta ishlangan. Masjid bezaksiz.

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Shovva

Shovva, shalola — daryo va kanallarda suvning yuqoridan tik pastlikka shiddat bilan quyilib tushadigan joyi. Kanalparda suvning yemiruvchilik taʼsirini pasaytirish maqsadlarida imkoni boricha nishablik keskin ortadigan uchastkalarda suv energiyasini qisqa masofada soʻndirishga va bu bilan oʻzanni yuvilishidan saqlashga xizmat qiladigan bir va koʻp pogʻonali sharsharalar quriladi (qarang Tezoqar).
Shovodxoʻja bobo maqbarasi

Shovodxoʻja bobo maqbarasi — Xorazm viloyati Urganch tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (17— 18-asrlar). Maqbara toʻrtburchak tarhli (8,4x7,33 m), peshtoqgumbazli, bir xona (goʻrxona, tarhi 5,22x5,20 m)dan iborat; bezaksiz. Goʻrxona va peshtoq binoning yaxlit shaklini hosil qilgan. Peshtoq yuqori tomon ingichkalashib borib, gʻishtin sharafalar bilan yakunlangan, yuzasining ikki yonlari yassi tokchalarga boʻlingan. 2 pogʻonali asosga oʻrnatilgan mahobatli gumbaz peshtoq bilan mutanosib. Goʻrxona ichi oddiy, xona devorlari ravoqli bagʻallar bilan birikib, yarimgumbazlar hosil qilgan, ularga muqarnaslar ishlangan. Maqbaraning tashqi tomonidagi gʻisht choklari pardozlangan, yagona bezagi — yon tomonlaridagi derazalariga oʻrnatilgan ganch panjaralar.

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Shovot kanali

Shovot kanali — Xorazm viloyati va Turkmanistonning Toshhovuz viloyatidagi respublikalararo magistral kanal. Dastlab 17-asr oxirida qurilgan. Toshsoqa kanali tizimiga knradi. Toshsoqa kanalining 34 km da qurilgan uzeldan boshlanadi. Uz. 150 km (Oʻzbekistonda 78 km, Turkmanistonda 72 km). Suv oʻtkazish imkoniyati 210 m³/s (Bayramsoqa, Mashinyorgan va Qoramazisoqa kanallaridan olingan suv bilan birga). Xorazm viloyatining Xonqa, Urganch, Shovot tumanlarida 37 ming ga va Toshhovuz viloyatida 75 ming ga yer sugʻoriladi. 1940-yilgacha kanal Amudaryoning chap sohilida oʻzining bosh suv olgichiga ega boʻlgan. 1940 da uz. 14,6 km boʻlgan tutashtiruvchi kanal orqali Toshsoqa kanaliga ulandi. 1939— 40 yillarda rekonstruksiya qilingan. Shovot kanali 3 toʻgʻon inshoot, 1 oxirgi taqsimlagich uzeliga ega. Kanal Urganch shahridan oqib oʻtadi.

Tavsifi 
Shovot kanalining uzunligi 150 km, suv oqimi 210 m³/s. Sugʻoriladigan yerlarning umumiy maydoni 112 ming gektarni tashkil etadi. Oʻzbekistonga kanalning 78 km uznlikdagi qismi va 37 ming gektar sugʻoriladigan maydonlar, Turkmanistonga 72 km va 75 ming gektar yerlar tegishli. Asosan sharqiy-gʻarbiy yoʻnalishda shimolga bir oz qiyalik bilan oqadi.

Amudaryoning bu bosh tarmoqli kanali XVII asrda qazilgan. Maydonlarni sugʻorish uchun dastavval kanalda chigʻirdan foydalanilgan. 1939—1940-yillarda kanal rekonstruksiya qilingan. 

 

Oʻrta Osiyo
Xorazm viloyati
Kanallar

Amudaryo havzasi
Turkmaniston kanallari
Oʻzbekiston suv kanallari
Xorazm viloyati bino va inshootlari
Toshhovuz viloyatining bino va inshootlari
Shovul

Shovul — torondoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt oʻsimlik turi; sabzavot ekini. Boʻyi 30—75 sm. Ildizi sershox. Ildiz oldidagi barg plastinkasining tubi yuraksimon, yumaloq yoki ponasimon. Gullari ikki jinsli, barglari ingichka, nashtarsimon, tubi ponasimon. Iyun—iyul oylarida gullab urugʻlaydi. Urugʻi 2—3° da unib chiqadi. Bargi tez oʻsadi, birinchi yili 2 marta, keyingi yillarda 3—4 marta terib olinadi. Tarkibida oqsil, mineral tuzlar, A, S, V vitaminlari bor. Sh. sovuqqa chidamli, namsevar oʻsimlik.

    
Ikki pallali oʻsimliklar
Davron Shodiyev

Davron Shodiyevich Shodiyev (1938-yil 20-iyul, Qarshi tumani, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR – 2008-yil 28-dekabr, Qarshi tumani, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston) – oʻzbekistonlik olim, pedagog, Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1998), pedagogika fanlari doktori (1986), professor (1989), Rossiya pedagogika va ijtimoiy fanlar akademiyasining haqiqiy aʼzosi (1995).

Biografiyasi 
Davron Shodiyev 1938-yil 20-iyul Qarshi tumanidagi Lagandi qishlogʻida tugʻilgan. 1960-yilda Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika instituti fizika-matematika fakultetini tugatgan. 1961—1967-yillarda Qarshi pedagogika instituti oʻqituvchisi, 1972—1974-yillarda institutning „Fizika oʻqitish metodikasi va oʻqitishda texnika vositalaridan foydalanish“ kafedrasi mudiri, 1974—1975-yillarda fizika-matematika fakulteti dekani, 1975—1985-yillarda prorektor, 1987—1991-yillarda institut professori, 1991—1993-yillarda kafedra mudiri, 1993—1998-yillarda Oʻzbekiston Pedagogika fanlari ilmiy tekshirish instituti direktori, 1998—2002-yillarda direktor oʻrinbosari. Davron Shodiyev 2008-yil 28-dekabrda Qarshi tumanidagi Lagandi qishlogʻida vafot etgan.

Ilmiy faoliyati 
Asosiy ilmiy ishlari fizika fanini oʻqitish metodikasining metodologik muammolari va umumiy oʻrta taʼlim maktablari uchun fizika boʻyicha darsliklar yaratishga oid. Olim hammuallifligida 7—11-sinflar uchun yozilgan „Fizika“ darsliklari 1987-yildan Oʻzbekiston, Rossiya Federatsiyasi va boshqa MDH davlatlari maktablarida qoʻllanilib kelingan. 1987-yilda „Umumtaʼlim maktablarida tabiiy fan asoslarini oʻrganishda nazariya va tajribaning mutanosibligi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. „Oʻquv jarayoni empirik va nazariy bilimlar darajasining metodologik muammolari“ (, 1982), „Oʻrta maktab fizika taʼlimida nazariya va tajribaning mutanosibligi“ (, 1985), „Fizika oʻqitish jarayonida fikriy tajribalar“ (, 1987) kabi kitoblar muallifi.

Mukofotlari 
1984-yilda Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi, 1998-yilda Oʻzbekiston fan arbobi unvoni bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston fiziklari
Fan doktorlari
Professorlar
Dekanlar
Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Sulaymon Shodmonov

Sulaymon Nurillayevich Shodmonov (1938.15.9, Buxoro) — dirijyor, Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Toshkent konservatoriyasini xor dirijyorligi (1960) hamda operasimfonik dirijyorligi (1975) ixtisosliklari boʻyicha tugatgan. Navoiy teatrida xormeyster (1960—66), bosh xormeyster (1966-80), Leningrad opera va balet teatrida dirijyor-stajer (1980—82), Toshkent operetta teatrida dirijyor (1982—91), Navoiy teatrida bosh xormeyster va dirijyor (1991-yildan). Musiqali teatr sahnasida bir necha operetta ("Bayadera", I.Kalman; "Gusar uylanishi", G.Gladkov va boshqalar), oʻzbek ("Buyuk Temur", A.Ikromov; "AlFargʻoniy", M.Bafoyev; "Soʻgʻd elining qoploni", Ik. Akbarov) hamda Yevropa mumtoz ("Lyuchiya di Lammermur", "Tungi qoʻngʻiroqcha", G.Donitsetti; Oʻzbekistonda ilk marta) operalarini dirijyor sifatida sahnalashtirgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Maqsuda Shodmonova

Maqsuda Shodmonova (1931.25.12, Fargʻona shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1954). 1954-yildan Fargʻona shahridagi 1-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi, maktab direktori, oʻquv boʻlimi mudiri. Viloyatda birinchilardan boʻlib fanlar boʻyicha kabinet usulida dars oʻtishni tashkil etdi.

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Shodmulk begim

Shodmulk begim — (? 1411) temuriy malikalardan. Xalil Sultonning xotini. Sharafuddin Ali Yazdiyning yozishicha, Shodmulk begim Samarqandda oddiy hunarmand oilasida tugʻilgan. Xalil Sulton Shodmulk begimni sevib qolib, oʻz zamonasi taomiliga zid ravishda unga uylangan. Sohibqiron vafotidan soʻng taxtga chiqqan Xalil Sultonning saltanatni boshqarishida Shodmulk begim faol qatnashgan. Shodmulk begimning xazina va saltanat ishlaridagi faoliyati ayniqsa noxush oqibatlarga olib kelgan. Shodmulk begimning irodasi bilan ayrim noloyiq kishilar yuqori lavozimlarga tayinlangan. Shodmulk begim Sohibqironning barcha bevalari va kanizaklarini harbiy boshliqlar va amaldorlarga inʼom qilishga Xalil Sultonni koʻndiradi. 1411-yil Xalil Sulton vafot etgach, eridan soʻng yashashni istamagan Shodmulk begim zahar ichib oʻlgan.

Ad. Fayziyev T., Temuriylar shajarasi, T" 1995.

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Temuriylar
1411-yilda vafot etganlar
Shojalilovlar

Shojalilovlar — aka-uka xonanda va sozandalar, oʻzbek anʼanaviy ijrochiligiga katta hissa qoʻshgan sanʼatkorlar. Shojalilov Shoqosim (1909.9.9 — Toshkent — 1984.9.7) — xonanda va sozanda (tanbur), Oʻzbekiston xalq hofizi (1950). Toshkent musiqa texnikumini tugatgan (1927), Oʻzbekiston radiosining xalq cholgʻulari ansamblida sozanda va xonanda (1930—73). Shojalilov Shoolim (1921.21.5 Toshkent 1989.29.9) hofiz va sozanda (tanbur, dutor). Oʻzbekiston radiosining xalq cholgʻulari ansamblida xonanda (1942—53). Shojalilov Shoakbar (1926.3.2 — Toshkent —1987.3.9) — hofiz va sozanda (tanbur, tor). Sh. sanʼatkorlar oilasidan boʻlib, otasi Shojalil hofiz, amakisi Sh.Shoumarov, togʻasi Toʻychi hofiz, shuningdek, Yu.Rajabiy, A.Vahobov, A.Haydarov, J.Sultonov, Domla Halim va boshqalardan maqom, ashula va cholgʻu yoʻllarini oʻzlashtirganlar. Sh. lirik, diapazoni keng ovoz sohiblari boʻlib, hamnafaslik ijro uslubida oʻziga xos samimiylik va shiradorlikka erishgan. shahrining ashula va maqom yoʻllarini talqin etilishi ovozlar va joʻrnavoz sozlar hamohangligi, jumlalarning maromiga yetkazib aytilishi, milliy xonandalik anʼanalariga xos boʻlgan sayqal va qochirimlardan mohirona foydalanish, joziba va joʻshqinlik, mumtoz ijro uslubi bilan ajralib turadi. Repertuaridan FargʻonaToshkent maqom yoʻllari ("Bayot", "Chorgoh", "Ushshoq", "GulyorShahnoz", "Toshkent Irogʻi"), ashula ("Koʻcha bogʻi — 12", "Ilgʻor", "Girya", "Suvora", "Munojot", "Eshvoy", "Naylaram") va yalla ("Figʻondur", "Hajringda", "Jonon jamoling") oʻrin olgan. Sh. ijro etgan maqom va ashula yoʻllari Oʻzbekiston teleradiokompaniyasi fonotekasiga, bir necha gramplastinkaga yozilgan.

Rustam Abdullayev.
Shodi Shoimov

Shodi Shoimov (1925, Shahrisabz tumani — 1944.24.3, Mogilev viloyati) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, oddiy askar. Urushga qadar kzda ishlagan. 1942-yil fevraldan armiya safida. 1944-yildan frontda. 1266-oʻqchi polki (2-Belorussiya fronti, 50-armiyaning 385-oʻqchi diviziyasi) avtomatchisi boʻlgan. 1944-yil 27 iyunda Mogilev viloyatining Dashkova qishlogʻi yaqinidagi jangda jasorat koʻrsatgani uchun vafotidan soʻng Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan (1945). Aravon qishlogʻidagi maktabga, Shahrisabz shahridagi koʻchalardan biriga va kinoteatrga uning nomi berilgan. Shahrisabzning markaziy maydoniga haykali qoʻyilgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1925-yilda tugʻilganlar
1944-yilda vafot etganlar
24-martda vafot etganlar
Shoyi

Shoyi, shohi — ipak mato; 19— 20-asr oʻrtalarida Oʻrta Osiyoda barcha ipakchilik rivojlangan yirik markaz (Fargʻona, Buxoro va boshqalar)larda ishlab chiqarilgan. shahrining arqoq va tanda iplari bir xil ingichka ipak iplardan iborat boʻlib, sodda toʻqilgan: har bir arqoq ip orasiga tanda iplar tushgan, yuzasi silliq, oʻngtersi bir xilda boʻlgan; eni 33—35 sm, 20-asr 30-yillaridan 50—54 sm ga kengaygan. shahrining gulsiz sidirgʻa va gulli (abr gulli), yoʻlyoʻl, katak gulli xillari maʼlum. Turli ipakchilik markazlarining Sh.lari qalinyupqaligi, gullari, rangi (koloriti) bilan farqlangan. Fargʻona Sh.si yupqa va pishiqligi, yumshoq va mayinligi bilan boshqa Sh.lardan ajralib turgan; abr gullari toʻlqinsimon yoki uslublashtirilgan novda, gul shaklida, rangi binafsha, sariq, feruza, kulrang. Buxoro Sh.si qalin toʻqilgan, tanda iplari zichligi tufayli qattiq, gʻijimlanmaydigan hamda suv oʻtkazmaydigan boʻlgan; gullari katta doira, tuxumsimon shakllarda, ikki chetlari qator yoʻllar, 8 yoki toʻlqinsimon chiziqlar bilan hoshiyalangan; rangi koʻproq qizil va sariq, oq, nafarmon, och nastarin, feruza ranglar.

20-asr boshida Samarqand, Toshkentda Fargʻonadan keltirilgan yoʻlyoʻl Sh. keng tarqalgan; binafsha, qora, oq va tilla rang — sariq yoʻlli shahridan kiyim kiyish urf boʻlgan. shahridan kishilik koʻylaklar, belbogʻ va boshqalar tayyorlangan, erkak hamda xotinlarning zar chopon va baxmal toʻnlari astarlariga, badiiy buyumlar (soʻzana, choyshab va boshqalar)ga ishlatilgan. Sh. Buxoroda 20-asr boshlarigacha, Fargʻona vodiysida 60-yillargacha ishlab chiqarilgan.

Sayyora Mahkamova.

Matolar
Shoyi instituti

"SHOYI" INSTITUTI, Oʻzbekiston "Shoyi" ilmiy tadqiqot instituti — ipakchilik sohasidagi ilmiy muassasa. "Oʻzbek ipagi" uyushmasi tarkibiga kiradi. Margʻilon shahrida joylashgan. Pilladan ajratib olingan ipak xom ashyosini, ipak mahsulotlari va ipakni qayta ishlash jarayonidagi chiqindilarni qayta ishlashning texnologik, iqtisodiy, meʼyoriy va tashkiliy muammolarini oʻrganadi. 1937-yil 29 iyulda Toshkent shahrida tashkil etilgan. 1958-yilda hukumat qarori bilan ipakchilik rivojlangan Margʻilon shahriga koʻchirildi. institut tarkibida 5 ilmiy laboratoriya (pillakashlik, iqtisodiy, meʼyoriy izlanishlar, chiqindilarni qayta ishlash, texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish, tabiiy tolalarga dastlabki ishlov berish) va ipak mahsulotlarini sertifikatsiyalash markazi faoliyat koʻrsatadi (2005). Toshkent shahrida filiali bor. institut olimlari tomonidan Toshkent toʻqimachilik mashinalari maxsus konstruktorlik byurosi bilan hamkorlikda bir qator pillakashlik mashinalari tizimi (SKE4VU; KZ150SHL va boshqalar), texnologik uskunalar (SMM6, MK1, RKU va boshqalar) yaratildi va ishlab chiqarishga joriy etildi, 42 ixtiro uchun mualliflik guvohnomalari olingan. institut faoliyati E.B.Rubinov, M.Mirzaraxmetov, A.B.Novikov, M.Sh.Mirqosimov, F.QQoʻqonboyev, O.AOxunboboyev, G.A. Rahimjonov, G.N.Valiyev, G.G. Asrorov kabi olimlar faoliyati bilan bogʻliq. institut ilmiy toʻplamlar nashr etadi. Pillachilik va ipakchilik boʻyicha boy ilmiy kutubxonaga ega.

    

Institutlar
Shoyigul

Shoyigul (Саппа) — shoyiguldoshlarga mansub koʻp yillik oʻsimliklar turkumi; manzarali oʻsimlik. Osiyo va Amerikaning subtropik mintaqalarida keng tarqalgan. 50 dan ortiq turi maʼlum. 1000 dan ortiq navi chiqarilgan. Oʻzbekistonda bogʻ Sh.ivahind Sh.i koʻproq oʻstiriladi. Boʻyi 0,5–2 m, poyasi tik, yon shoxlari yoʻq. Barglari yirik, yassi yumaloq, uz. 30—35 sm, kengligi 13—15 sm, asosi poyaga oʻralib qin hosil qiladi, rangi yashil, qizgʻishmalla rang. Poyaning har 10—15 sm da bittadan barg oʻsib chiqadi. Gullari qizil, pushti, sariq, oq, gultojbarglari yirik, poya uchida roʻvaksimon toʻpgul hosil qiladi. Iyun—sent.da gullab mevalaydi. Mevasi koʻsakcha. Sh. ildiz tuganagini boʻlish yoʻli bilan koʻpaytiriladi. Kech kuzda iddiz tuganagi kavlab olinadi va quritilib, issiqroq joyda saqlanadi. Erta bahorda ekiladi. Tuganagi tarkibida kraxmal bor. Bogʻxiyobonlar, gulzorlarga, hovlilarga ekiladi. Oʻzbekistonda Krouz va Luiza fon Retitor navlari 1997-yildan barcha viloyatlar uchun rayonlashtirilgan.

Bir pallali oʻsimliklar
Gullar
Wole Soyinka

Wole Soyinka (1934.13.7, Abeokuta) — nigeriyalik dramaturg va yozuvchi. "Sher va sohibjamol" (1963) va "Oʻrmon raqsi" (1963) hajviy pyesalarida Sh. grotesk vositasi orqali Afrikadagi anʼanaviy va zamonaviy oqimlar oʻrtasidagi toʻqnashuvlarni aks ettiradi; tarixiy oʻtmishni bilishga chaqiradi. "Monax Iyeronimning sinovlari" (1964) komediyasi, urushga qarshi qaratilgan "Telbalar va professionallar" masali (1971) va "Sharhlovchilar" (1965) romanining muallifi. Bu asarlarda Sh. Nigeriya amaldorlarining poraxoʻrligini qoralaydi. Sheʼrlarida oʻz davri muhitidan norozilik ohanglari sezilib turadi ("Qamoqdagi sheʼrlar", 1969). Nobel mukofoti laureati (1986)..

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
Yashayotgan insonlar
Ahmad Shoymurodov

Ahmad Shoymurodov (1936.25.3, Samarqand) — haykaltarosh, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1975). Moskva badiiy sanoat bilim yurti (1959) va Surikov nomidagi Moskva badiiy instituti (1964)ni tugatgan. Sh. ijodi bilan oʻzbek tasviriy sanʼatida monumental haykaltaroshlik rivojiga katta hissa qoʻshdi; ayniqsa, portret janrida samarali ijod qilib, tarixiy shaxslar obrazlarining yorqin qiyofalarini yaratdi: Navoiy byusti (marmar, 1968, Toshkentdagi Adabiyot muzeyida; nusxalari Samarqand universiteti va Samarqand badiiy muzey qoʻriqxonasida), "Mirzo Ulugʻbek" (mis, 1965), "AlXorazmiy" (gips, 1985); xalq baxshilari Fozil Yoʻldosh oʻgʻli (mis, 1974), Ergash Jumanbulbul oʻgʻli (mis, 1974), Islom shoir Nazar oʻgʻli (mis, 1975) portret haykallari; Shoymardon Qudratov (bronza, 1977), Enver Aliyev (bronza, 1986), yapon rassomi Chexiro Okubo (bronza, 1986) va boshqalar; shuningdek, haykaltaroshlik kompozitsiyalari ("Jarroh", gips, 1964.; "Mutafakkir", beton, 1968; "Ilhom parisi", mis, 1980 va boshqalar) hamda Toshkent metropolitenining "Alisher Navoiy" bekatining rangli koshinkori bezaklari muallifidir (1980—85, Ch.Ahmarov bilan hamkorlikda). 80—90-yillarda Amir Temur (bronza, 1994; beton, 1995 va boshqalar) hamda Alisher Navoiy (bronza, 1991 va boshqalar) va boshqalar siymolarni yaratdi. Sh. asarlari respublika va xorijiy mamlakatlar muzeylarida saqlanadi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Shokila

Shokila, shovqila (tovush chiqaruvchi) — zargarlik buyumi; Xorazm ayollarining murakkab, koʻp qismli taqinchogʻi. Sh. peshonani yopib turuvchi osmatuzi, chakkalik (yarimtirnoq)ka ulanadi hamda ular birgalikda ansambl hosil qiladi. Sh. halqachalardan tuzilgan turlicha uzunlikdagi zanjirlarga yaproqcha, marjon, gʻuncha, zigʻiraklardan iborat osilmachoqlar biriktirib hosil qilinadi hamda 2 ta halqali chakka taqinchogʻining har biriga sershokilali oʻzaro ketmaket ulangan 3—4 ta qubbalar qatori osiladi (baʼzan ular uchburchak tumor bilan tugaydi). Qimmatbaho turlarida zanjirlar markaziga koʻpincha oval shaklidagi yuzasi ziynatlangan turunjlar oʻrnatiladi, ayrimlariga 5—6 tadan dur, laʼllar qadaladi. Sh. taqilganda, turli uzunlikdagi marjon qatorlari iyak, boʻyin, koʻkrak uzra ketmaket bir tekis yotadi. Ayollar Sh. taqib yurganida tana harakatiga qarab tovush chiqarib, jaranglaydi (nomi shundan).

Quloq yoki chakkaga taqiladigan taqinchoqlarga biriktiriladigan Sh. kabi marjonlar Oʻzbekiston hududidan topilgan kushonlar davriga oid haykallarda uchraydi. Sh. 19-asr 1-yarmida kunda, 19-asr 2-yarmida toʻyhashamlarda taqilgan. 19-asr oxiridan Sh. qismlarga boʻlinib ketgan, ular ham Sh. deb ataladi.

Kiyim
Zargarlik