MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Motel

Motel (lotincha: motel, motor — motor harakatlanmoq va hotel — mehmonxona, otel soʻzlaridan) — avtoturistlar uchun mehmonxona. M.lar katta avtomagistral boʻylarida, yirik shaharlar atrofida, kurortlarda va turistlar eʼtiborini jalb qiladigan xushmanzara joylarda quriladi. M. koʻproq yil boʻyi ishlaydigan va 100— 200 kishiga moʻljallangan bir necha boʻlinmalar (mehmonxona, restoran, texnik xizmat koʻrsatish st-yasi, yonilgʻi shoxobchasi, garajlar va boshqa yordamchi xonalar)dan iborat boʻladi.

Manbalar
Motiv

Motiv (lotincha: moveo — harakatlantiraman soʻzidan) — q. Ohang.

Manbalar
Motiv (maʼnolari)

Motiv:

 Motiv (lot. moveo — harakatlantiraman soʻzidan) — q.
 Motiv (psixologiyada) (psixologiyada) — inson faoliyatida muayyan maqsadni bajarishga sabab boʻluvchi omil, vaj.
Motiv (psixologiyada)

Motiv (psixologiyada) — inson faoliyatida muayyan maqsadni bajarishga sabab boʻluvchi omil, vaj motiv shaxsni harakatga va faoliyatga undovchi, ehtiyojning yuksak shakli sifatida paydo boʻluvchi ichki turtki hisoblanadi. Ehtiyoj va instinkt, mayl va hissiyot, ideal va boshqa motivlar jumlasiga kiradi. Hozirgi zamon psixologiyasida Motiv atamasi subʼyektni faollashtiruvchi turli hodisa va holatlarni ifodalash uchun qoʻllanadi. Xatti-harakat va faoliyat motivlarining majmuasi motivatsiya deyiladi. Motiv ehtiyoj negizida vujudga keladi va shakllanadi. Ehtiyojning barqarorlashuvi motivatsiyaning samarali shakllanishini taʼminlaydi. Harakat faoliyatning tarkibi boʻlganligi tufayli u faoliyatning maqsadi va Motivatsiya  orqali boshqariladi. Baʼzan "Motivatsiya" tu-shunchasini "emotsiya", "maqsad", "ustanovka" atamalari bilan almashtirish hollari uchraydi. Goho turtki, qoʻzgʻovchi, undovchi tushunchalari bilan aynanlashtiriladi.

Manbalar
Moto...

Moto... (lotincha: motor — harakatga keltiruvchi) — qoʻshma soʻzlar boʻlagi. Motorga aloqadorlikni, shuningdek, motorlashtirilgan maʼnosini anglatadi (mas, motovoz, motodrom, motokolonna).

Manbalar
Mototsikl

Mototsikl (moto... - yun. syklos — doyra, gʻildirak) — ichki yonuv dvigateli bilan taʼminlangan 2 yoki 3 gʻildirakli transport vositasi. Ichki yonuv dvigateli oʻrnatilgan birinchi M.ni nemis ixtirochisi G. Daymler 1885-yil yasagan. Transport, sport va maxsus (oʻt oʻchirish, sanitariya, harbiy va boshqalar) M.lar bor. Asosiy qismlari: dvigatel, kuch uzatmasi (transmissiya), yurish qismi, elektr jihozlari tizimi, rul boshkarmasi, tormoz tizimi. M.ga 2 yoki 4 taktli karbyuratorli dvigatel oʻrnatiladi. Dvigatel tabiiy havo oqimi bilan (baʼzi M.lar, mas, sport M.larida suyuklik bilan) sovitiladi. Transport M.lariga oʻrnatiladigan 2 taktli dvigatelning litr quvvati 51,5— 98,2 kVt/l (70—130 o. k./l), 4 taktli dvigatelniki 37 — 66 kVt/l (50—90 o. k./l), sport M.lariniki 146—220 kVt/l (200—300 o. k./l). Transport M.larining tezligi 215 km/soat gacha, sport M.lariniki — 300 km/ soatgacha (rekord — 513 km/soat, 1978) yetadi.

Manbalar
Mototsikl sporti

Mototsikl sporti - sportning texnik turi, mototsikl bilan oʻtkaziladigan musobakalar. Motodrom, shosse, trek, otchoparlarda tezlikka erishish (poyga), pastbaland joylarda hayday bilish (kross), yonilgʻini tejash, sunʼiy gʻov qoʻyilgan joylar va shahar harakati sharoitida rul boshqarish, turli oʻyinlar namoyish qilish, tepalikka koʻtarilish, chuqurlikka shoʻngʻish kabilardan iborat. Dastlab 1895-yil Parij—Bordo—Parij yoʻnalishi boʻyicha avtomobil poygasi bilan birgalikda tosh yoʻlda birinchi bor mototsikl poygasi ham oʻtkazilgan. Xalqaro federatsiya — FIM (1904-yil asos solingan, Oʻzbekiston sportning texnik turlari respublika markazi unga 1994-yil qabul qilingan) 60 dan ortiq mamlakatni birlashtiradi. 1924-yildan jahon, 1936-yildan Yevropa chempionatlari oʻtkazib kelinadi.

Oʻzbekistonda Mototsikl sporti 20-asr 40-yillarining oxiri — 50-yillarining boshida ommalasha boshladi. Oʻzbekiston sportning texnik turlari respublika markazi mamlakatda Mototsikl sportiga boshchilik qiladi. Mototsikl sporti uchun koʻplab sport inshoootlari bunyod etilgan. Jizzaxdagi „Navroʻz bulok” avtomotodromi, Surxondaryo viloyatidagi "Qizil mozor" (Jarqoʻrgʻon), Navoiy togʻmetallurgiya kombinatining „NGMK”, Olmaliqdagi „Qalmoqqir”, Zarafshon shahridagi „Zolotinka”, Samarqanddagi „Motodrom-Ulugʻbek”, Toshkent shahridagi „Yunusobod”, Fargʻona shahridagi sport majmui motodromlari va boshqa moto temperaturassalar Mototsikl sporti turlariga ixtisoslashtirilgan. 25 dan ortiq sport klubjamoalari Oʻzbekiston chem-pionati va kubok musobaqalarida qatnashadi. Mototsikl sportini bolalar oʻrtasida keng yoyishga alox.ida eʼtibor beriladi. Bolalar 9 yoshdan boshlab Mototsikl sporti bilan shugʻullanishi va musobaqalarda qatnashishi mumkin. Oʻzbekiston sportchilari xalqaro musobaqalarda, Rossiya, Qozogʻi-ston, Turkmaniston, Tojikiston va Qirgʻiziston chempionatlarida muntazam ishtirok etadi. 1992-yildan buyen Oʻzbekistonda har yil i motokross boʻyicha koʻp bosqichli respublika chem-pionati, „Enduro” boʻyicha Oʻzbekiston chempionati, Oʻzbekiston va Markaziy Osiyo kubogi musobaqalari oʻtkaziladi. Sportning texnik turlari respublika markazi har yili oʻzining „Supermotokross” sovrini uchun kross tashkil qilish bilan sport mavsumini ochadi.

Manbalar
Motooʻqchi qoʻshinlar

Motooʻqchi qoʻshinlar - quruqlikdagi qoʻshinlar turi. Motooʻqchi birlashmalar, qismlar va boʻlinmalardan tashkil topgan boʻlib, ularning tarkibiga motooʻqchi, artilleriya, tank va boshqa qism hamda boʻlinmalari kiradi. Xorijiy armiyalarda piyoda, motopiyoda, mexanizatsiyalashgan qoʻshinlar deb ataladi. Oʻzbekiston Qurolli Kuchlari, asosan, Motooʻqchi qoʻshinlardan iborat.

Manbalar
Nevill Francis Mott

Nevill Francis Mott () (1905.30.9, Lids-1996.8.8, Milton Keynes, Bekingemshir grafligi) — ingliz fizigi, London qirollik jamiyati aʼzosi (1936). Kembrij universitetni tugatgan (1927). Bristol universiteti professor (1933—54), Kavendish laboratoriya direktori (1954—71). Ilmiy ishlari agomlar toʻqnashishlari nazariyasi va qattiq jism fizikasiga oid. Tartiblanmagan tizimlarning elektr oʻtkazuvchanligi nazariyasini yaratgan. Shaffof boʻlmagan (amorf) yarimoʻtkazgichlarning magnit va elektr xossalarini oʻrgangan. Nobel mukofoti laureati (F. Anderson va J. Van Flek bilan hamkorlikda; 1977).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
Ben Roy Mottelson

Ben Roy Mottelson (1926.9.7, Chikago) — kelib chiqishi amerikalik boʻlgan daniyalik fizik. Perdyu universitetni (Indiana shtati) tugatgan (1947). 1951-yilda Daniyaga koʻchib kelgan. Yevropa yadro tadkikotlari markazida ishlagan (1953—57). Kopengagendagi Nordit nazariy atom fizikasi instituti professor (1957-yildan), 1981-yildan direktori. Ilmiy ishlari yadro fizikasiga, asosan, yadro nazariyasiga bagʻishlangan. O. Bor bilan hamkorlikda yadroning kollektiv modelini ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (O. Bor va D. Repnuoter bilan hamkorlikda; 1975).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
Daniyalik fiziklar
2022-yilda vafot etganlar
21-asr amerikalik olimlari
Moturidiy yodgorlik majmui

Moturidiy yodgorlik majmui — Oʻzbekiston Respublikasining Samarqand viloyati markazidagi meʼmorlik yodgorlik. Imom al-Moturidiy tavalludining 1130-yilligi (2000) munosabati, Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti I. A. Karimov tashabbusi bilan Samarqand shahri markazida bunyod etilib, ramziy maqbarasi oʻrnatilgan (hududi 4 gektarga yaqin). Yodgorlik Registon ansambli yaqinida, Vobkent, Gʻijduvon va Buxoro koʻchalari oraligʻida joylashgan. Bosh kirish qismi Vobkent koʻchasidagi xiyobon orqali. Loyihaga koʻra, 3 qismga (markaziy, bogʻ va xoʻjalik inshootlariga) boʻlingan, ular oʻzaro bir-biri bilan xiyobonli yoʻlka orqali bogʻlangan. Loyiha oʻqi manzarali mujassamotda yaratilib, ramziy maqbara binosiga tutashgan. Sharsharali favvoralar xiyobonli yoʻlka markazida qurilib, atrofi obodonlashtirilgan. Yodgorlik meʼmoriy loyihasi va badiiy yechimida oʻzbek milliy mahobatli sanʼatining eng yaxshi anʼanalari qoʻllangan. Maqbara pishiq gʻishtdan, murabba tarxli (12x12 metr), shifti gumbazli (balandligi 15 metr), poygumbazi 24 kichik ravoqchalarga boʻlinib, ganchkori panjaralar bilan bezatilgan. Panjaralar yuqorisi murakkab tuzilishdagi muqarnaslar bilan toʻldirilgan. Xona markaziga qoʻyilgan sagʻanada arab yozuvida buyuk olimning hadis soʻzlari bitilgan.

Manbalar 

  

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Samarqand
Moxora

Moxora, noʻxat shoʻrva — suyuq taom. Qoʻy yoki mol goʻshtini boʻlaklarga boʻlib, suyaklari chopiladi, qozonga sovuq suv quyib, ivitib qoʻyilgan noʻxat bilan birga 1,5 soat davomida mildiratib qaynatiladi. Qaynab chiqqach, yuzidagi koʻpigini olib, toʻgʻralgan piyoz, butun yoki boʻlaklarga boʻlingan sabzi bilan kartoshka solinadi, qaynatish sust olovda davom ettiriladi. Tuzini rostlab, har bir kosaga bir boʻlakdan goʻsht, sabzi va kartoshka solib, yuziga mayda toʻgʻralgan ukrop sepib, dasturxonga tortiladi.

Manbalar 

Taomlar
Oʻzbek oshxonasi
Chexiya oshxonasi
Moxorovichich yuzasi

Moxorovichich yuzasi - Yer poʻsti bilan mantiyasi orasidagi chegara. Moxorovichich yuzasi dastlab 1909-yilda Bolkrn zilzilalaridan tarqalgan seysmik toʻlqinlarni oʻrganish natijasida aniqlangan. Boʻylama seysmik toʻlqinlar tezligi Moxorovichich yuzasini kesib oʻtganda (yuqoridan pastga) sakrab boradi. Moxorovichich yuzasida boʻylama seysmik toʻlqinlar tezligi Moxorovichich yuzasi ustida 6,9—7,5 km/sek., ostida 8,0—8,2 km/ sek.ga teng. Koʻndalang toʻlqinlarning tezligi Moxorovichich yuzasi ustida 3,6—4,2 km/sek., ostida 4,4—4,7 km/sek. Moxorovichich yuzasi okeanlar tubida 10–12 km, togʻlik joylarda 60– 70 km chuqurlikda joylashgan. Oʻzbeki-stonning Fargʻona vodiysida 55 km, Toshkent vohasida 40–45 km, Qizilqumda 35 km ga yetadi. Pomir togʻlarida esa 80–85 km. Moxorovichich yuzasining tabiati haqida seysmolog olimlar orasida hanuzgacha yagona fikr yoʻq. Bu sohada amaliy va nazariy izlanishlar davom etmoqda. Moxorovichich yuzasini ilmiy oʻrganish Yer pusti evo-lyusiyasini aniqlash va qazilma boyliklarning paydo boʻlishi jarayonini bilish, ularni qidirib topishda ahamiyati katta. Moxorovichich yuzasi uni kashf qilgan xorvatiyalik seysmolog A. Moxorovichich (1857—1936) nomi bilan atalgan. Yana qarang Yer.

Manbalar
Mo-szi

Mo-szi, Mo Di (miloddan avvalgi 479400) — kad. Xitoy faylasufi va siyosiy ar-bobi, mochilar maktabi (mo-szya)ning asoschisi. M. va uning shogirdlari qarashlari "Mo-szi" (miloddan avvalgi 3-asr oxiri — miloddan avvalgi 2-asr boshi) kitobida jamlangan. M. taʼlimotining asosida "umumiy muhabbat va oʻzaro foyda" toʻgrisidagi gʻoya yotadi. Bu gʻoya barcha kishilarning tengligini oʻziga xos axloqiy asoslashga urinishdan iborat. Uning fikricha, bu taʼlimot ideal davlatdagi ijtimoiy hayotning mezoni boʻlib xizmat qilishi kerak. M. va uning tarafdorlari konfutsiychilikka qarshi gʻoyaviy kurash olib bordilar. M.ning mazkur taʼlimoti konfutsiychilarning jamiyatni "oddiy odamlar" bilan "aslzodalar"ga, boshqaruvchi bilan boshqariluvchiga boʻlish qoidalariga qarama-qarshi qoʻyilgan. M. urushlar davlatlar uchun zararli va foydasiz ekanligi haqidagi fikrni bildirib, oʻzaro nizolarni tinchlik yoʻli bilan yechishga chaqirgan. M. fikricha, dabdabali marosimlar isrofgarchilikka olib keladi, bu esa davlatning zaiflashishi sabablaridan biridir. M. oʻtmishga koʻrkoʻrona ergashishga qarshi va utmishdagi narsalardan real voqelikni yaxshilashda oqilona foydalanish tarafdori boʻlib chiqdi. U xalq baxtsaodati va kishilar ehtiyojlarini qondirish davlat boshqaruvining oliy maqsadi boʻlishi kerak, deb hisoblagan. M. qadimgi Xitoy falsafiy va ijtimoiysiyosiy tafakkuri rivojiga katta hissa qoʻshdi.

Manbalar
Mochevina-formaldegid smolalar

Mochevina-formaldegid smolalar, karbamid smolalar — mochevinaning formaldegid bilan oʻzaro polikondensatlanishidan hosil boʻlgan sintetik termoreaktiv oligomer mahsulotlar. Issiqqa chidamli, elektroizolyasion xossalari yaxshi, yorugʻlik nuriga bardoshli, rangsiz, boshqa yorqin ranglarga oson boʻyaladi. M.-f.s. aminoplastlar, karbamid yelimlar, penoplastlar, loklar ishlab chiqarishda qoʻllanadi.

Manbalar
Mochevina-formaldegid oʻgʻitlar

Mochevina-formaldegid oʻgʻitlar — sekin taʼsir etuvchi azotli oʻgʻitlar. Zarralariningdiametri 0,5 mm dan kichik boʻlgan oq kukun; uncha nam tortmaydi, mushtlanib qolmaydi. Tarkibida 37—40%, shu jumladan, suvda eriydigan 4—12% azot boʻladi. M.-f.oʻ. azoti boshqa azotli oʻgʻitlarning azotidan tuproqsa sekin minerallashuvi bilan farq qiladi, shu sababli ularni katta dozalarda solish mumkin. Sugʻorma dehqonchilik mintaqalarida turli ekinlar (gʻoʻza, choy, mevali daraxtlar)ga asosiy oʻgʻit tarzida qoʻllaniladi (bir necha yil uchun bir marta solinadi).

Manbalar
Mochika

Mochika — Peruning shimolidagi so-hilboʻyi indeyslar madaniyati (taxminan miloddan avvalgi 1ming yillikning 2-yarmi — milodiy 1ming yillik oʻrtalari). Uning markazi Moche daryosi quyi oqimida joylashgan (nomi shundan). M. uchun badiiy jihatdan yuksak darajada ishlangan sopol buyumlar xos (ular inson va hayvon shaklida yasalgan). M. indeyslarining asosiy mashgʻuloti — sugʻorma dehqonchilik, baliq ovlash, ovchilik; ular oltin, kumush va mis qotishmasidan xabardor boʻlishgan. Kanallar va yoʻllarning qoldiklari hozirgacha saqlanib qolgan. Binolar xom gʻisht (adobe) dan qurilgan, jamoat binolari — zinasimon piramida yoki supa (platforma) koʻrinishida bunyod etilgan. Oʻliklar mumiyolab dafn etilgan.

Manbalar
Mochin

Mochin (Ulugʻ Chin, Buyuk Chin) -qadimda Xitoyning shim. va shim.gʻarbida yashagan xalqlar nomidan kelib chiqqan joy nomi. M.ning oʻrni ijtimoiysiyosiy vaziyat yoxud xalqlarning koʻchishi natijasida oʻzgarib turgan. Mahmud Koshgʻariy "Devonu lugʻotit turk"da 20 ona turk qabilasidan biri, Yuqori Chinda istiqomat qilgan tabgʻachlarni keyingi davrda "Mochin" deb atalganligini aytib oʻtib, jumladan, "Chin va Mochin xalqlarining alo-hida tillari boʻlsa ham, shaharliklar turkiychani yaxshi biladi. Bizga yozgan xatlarini turkiy yozuv bilan yozadi", deb xabar bergan. Mahmud Koshgʻariy chizgan haritada M.ning 3 tomoni dengiz bilan oʻralgan boʻlib, uning Yaponiya (Jabrqa) bilan dengiz orqali ajralib turganligi koʻrsatilgan. Bundan M. deb Manjuriya hududi nazarda tutilganligi ayon boʻladi. Shuningdek, asarda "Rum oʻlkasidan M.gacha boʻlgan turk ellari yashagan qududning uz. 5 ming farsang, eni 3 ming farsang" boʻlganligi aytilgan. 19-asrda NM.Prjevalskiy bergan maʼlumotga koʻra, M.liklar Sharqiy Turkistonning qad. tub joy qabilasi boʻlib, ushbu mamlakatning jan.-sharqiy qismida, Xoʻtandan Keriyya orqali Charchanga boradigan qad. karvon yoʻlidagi Qorongʻutogʻ etaklarida yashaganlar. 19-asrda togʻlik M.liklar 2000 ga yaqin oilani tashkil etib, ular mongoloid va yevropeoid irqiga mansub boʻlganlar.

A).:Mahmud Kosh gʻari y, Devonu lugʻotit turk, 1-j., T., 1960.

Abduxoliq Aytboyev.

Manbalar
Moshaklar

Moshaklar (Calidris) - balchiqchilar turkumiga mansub qushlarning bir urugʻi. M. barmoqlarining orasida suzgich parda boʻlmasligi bilan boshqa balchiqchilardan farq qiladi. Shim. yarim sharda keng tarqalgan. Dengiz, dare va koʻl qirgʻoqdariga uya yasaydi. 3—4 ta tuxum qoʻyadi. Qishlash uchun kuzda Afrikaga uchib ketadi. Oʻzbekistonda M.ning qiziltomoq, qoratomoq, oqdum turlari uchraydi. M. hasharotlar va ularning lichinkalari, mollyuskalar, chuvalchanglar bilan oziqlanadi. Goʻshti uchun ovlanadi.

Manbalar
Moshesh I

Moshesh I (Moshesh), Msheshve (taxminan 1786—1870) — basuto (suto) qabilasining oliy (bosh) sardori. Basuto qoʻshini 1852-yilda M.1 qoʻmondonligi ostida ingliz harbiy otryadini tormor etgan. M.I 1868-yilda burlar Basutoning hamma hududini bosib olishi xavfi ostida Buyuk Britaniya protektoratini oʻrnatilishiga rozi boʻlgan.

Manbalar
William Somerset Maugham

William Somerset Maugham (; 1874-yil 25-yanvar, Parij – 1965-yil 16-dekabr, Nice) – ingliz yozuvchisi. Fransiyadagi Britaniya elchixonasida xizmat qilgan. Heidelberg universitetida, keyin Londondagi tibbiyot institutida tahsil koʻrgan. Maughamning shu yillarda kechirgan hayoti materiallari asosida yozilgan „“ („Lambetlik Liza“) (1897) romani mashhur. Shundan keyin Maugham vrachlik ixtisosidan voz kechib, yozuvchilik bilan shugʻullangan. U asosan Fransiyaning janubiy tomonlarida yashab, 60 yillik adabiy faoliyati davomida koʻplab roman, hikoya, pyesa, adabiy-tanqidiy etyud va memuar asarlar yozgan.

Maugham Birinchi jahon urushi yillarida Britaniya razvedkasining xodimi sifatida bir qancha mamlakatlar, shu jumladan, Rossiyada ham boʻlgan va „“ („Ashenden yoki Britaniya agenti“) (1928) hikoyalar toʻplamida shu haqda naql qiladi. Maugham birinchi pyesasi – „“ („Ledi Frederick“) (1907) ning katta muvaffaqiyat qozonganidan ragʻbatlanib, „“ („Nomaʼlumlik“) (1920), „“ („Sadoqatli xizmati uchun“) (1932) va „“ (1933) pyesalarini yozgan. Maugham pyesalarida XX asrning 1-yarmidagi ingliz jamiyati hayoti manzaralari aks etgan. Adibning Yomgʻir nomi ostida hikoyalar toplami  Akademnashr nashryotida oʻzbekchaga oʻgirilib chop etildi. „“ („Oy va choychaqa“) (1919), „“ („Shirin kulcha va pivo“) (1930), „“ („Teatr“) (1937) va boshqa asarlar muallifi. Maughamning „“ („Insoniy ehtiroslar zalvori“) (1915) avtobiografiy romani, ayniqsa, mashhur boʻlib, unda roman qahramoni – yosh yigit va u bilan toʻqnashgan kishilar talqinidagi nozik psixologizm hayot manzaralarining keng tasviri bilan tutashgan holda asarga oʻzgacha badiiy latofat bagʻishlagan. „Notanish odam Parijda“ romani oʻzbek tiliga tarjima qilingan (2002).

Manbalar

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

1874-yilda tugʻilganlar
1965-yilda vafot etganlar
Ingliz yozuvchilari
Moyak

Moyak, urugdon — erkaklar jinsiy bezi; yorgoq ichida joylashgan. M.da organizmdagi bir qancha funksiyalarga taʼsir koʻrsatadigan erkaklar jinsiy gormoni ishlanib, qonga oʻtadi. Balogʻatga yetgan davrda M. toʻliq yetiladi, yosh utishi bilan bir oz kichrayib boradi. Embrionda M. qorin boʻshligʻida belning yuqoridagi ikkita umurtqasi sohasida paydo boʻladi va tugʻilish davriga kelib yorgʻoqqa tushadi.

Yana qarang 

 Jinsiy aʼzolar
 Jinsiy bezlari

Manbalar
Mofop zamburugʻlar

Mofop zamburugʻlar - oziqovqat mahsulotlari, mevalar, oʻsimlik qoldiqlari, charm va boshqa narsalar, baʼzan tirik oʻsimliklarda oʻziga xos gʻubor (mogʻor) hosil qiladigan zamburugʻlar guruhi. Turli sistematik guruhlarga mansub boʻlgan fikomitsetlar, askomitsetlar va shakllanmagan zamburugʻlardan iborat. Koʻp Mofop zamburugʻlar sabzavot, meva va donga katga zarar yetkazadi. Baʼzilari foydali, mas, bir turi antibiotik — penitsillin hosil qiladi, ikkita boshqa turi sir (pishloq)ning ayrim xillarini ishlab chiqarishda, aspergill limon kislota olishda ishlatiladi.

Manbalar
Mohenjo-daro

Mohenjo-daro (sindxi tilida — oʻliklar tepaligi) — Harappa madani-yati (Pokiston)ning asosiy markazlaridan birining harobasi (miloddan avvalgi 3— 2-ming yilliklar). Sindning markaziy shahri. 1922-yilda hind arxeologi R. Ba-nerji ochgan. Keyinchalik ingliz arxeologlari J. Marshall, E. Makkey va R. Uiller tomonidan tekshirilgan.

M.-D. yirik hunarmandchilik va savdo markazi boʻlgan, metall va toshga ishlov berish, kulolchilik taraqqiy etgan. Unda umumshahar kanalizatsiyasi va suv taʼminoti tizimi boʻlgan. Uylari pishiq gʻishtdan 2—3 qavat qilib qurilgan. Qazishlar M.-D. Qad. Hindiston, Misr, Mesopotamiya bilan bir qatorda qad. madaniyat oʻchogʻi boʻlganligini tasdiqlaydi. M.-D.ni oʻrganish asosida Harappa madaniyatining asosiy bosqichlari va uning harakterli belgilari aniqlandi.

Adabiyot 
 Makkey E., Drevneyshaya kultura dolini Inda, per. s angl., M., 1951

Manbalar
Mohiyat

"MOHIYAT" — Toshkentda haftada bir marta nashr etiladigan ijtimoiysiyosiy yoʻnalishdagi gaz. 2000-yil 25-iyuldan chiqa boshlagan. Muassisi — "Turkiston-press" nodavlat axborot agentligi. Gaz.ning asosiy maqsad va vazi-falari mamlakatimizda hamda xorijda roʻy berayotgan siyosiy, ijtimoiyiqtisodiy jarayonlar haqida xolisona maʼlumotlar tarqatish, yurtimizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islo-hotlar toʻgʻrisida axborot berishni takomillashtirish, Markaziy Osiyo va, umuman, dunyo miqyosidagi iqtisodiy hamkorlikni keng yoritish, Oʻzbekiston Respublikasining axborot tizimini rivojlantirishga hissa qoʻshishdan iborat.

Manbalar
Mohiyat va hodisa

Mohiyat va hodisa - falsafiy tushunchalar. Mohiyat narsalarning ichki mazmuni boʻlib, ularning turli tuman xossalari va munosabatlarini yaxlit aks ettiradi. Hodisa narsaning biror tarzda zohir boʻlishi, tashqi mavjudlik shaklidir. Insonning bilishi dastlab hodisalarni bilishdan boshlanadi, soʻng uning mohiyatini tushuna boshlaydi. Mohiyat narsalarni chuqur tahlil qilish natijasida, amaliyot jarayonida bilib boriladi. Fanning vazifasi borliqdagi hodisalarni ularning belgi va xususiyatlari ostida yotgan mohiyatni izlab topishdan iborat. M. va h. tushunchalari inson bilimlari tizimining hamma sohalariga tegishli boʻlib, dunyoni bilishning metodologik vositasi hisoblanadi. Narsalarning doimo oʻzgarib va rivojlanib turishi jarayonida ularning mohiyati, shunga mos tarzda hodisalar ham oʻzgarib turadi. Mohiyatdagi har qanday juzʼiy oʻzgarish muqarrar ravishda hodisada ifodalanadi.

Manbalar
Mohondaryo

Mohondaryo — Buxoro viloyatidagi quruq oʻzan. Uz. 58 km (kum bosgan sorili bilan hisoblaganda 150 km), eni 25- 250 m. Zarafshon daryosi qadimda shu oʻzandan oqib, Amudaryoga quyilgan. M. Yakkatut qishlogʻidan boshlanib, shim,-gʻarbiy, soʻng janubi-gʻarbiy yoʻnalishda davom etgan va Chuqurkoʻl, Mohonkoʻl, Oʻrtakoʻl va Chandirkoʻllarni hosil qilgan. Mohonkoʻldan soʻng ikkiga boʻlinib, shim.dagisi M. va janubidagisi Gujayli (Bu joyli) yoki Gurdush deb atalgan. Shimoliy tarmoq, oʻz navbatida, ikkiga ajralib yana bir qancha mayda koʻllardan oʻtib, Chorjoʻy (hozirgi Turkmanobod) shahridan 100 km kuyida Amudaryo bilan tutashgan.

1950—64-yillarda akademik Ya. Gʻ.Gʻulomov rahbarligida arxeologik ekspeditsiya M. vodiysida tekshirishlar olib bordi. 1960—61 va 63 yillarda M. boʻylab Loʻhlikoʻl, Echkiqiron, Kichiktuzkon va Kattatuzkon koʻllari atrofida 4—3 ming yillikka oid 40 dan ortiq neolit davri makonlarining qoldiklari, shuningdek, Zamonbobo va Kichiktuzkon atrofida miloddan avvalgi 2-ming yillikka taalluqli 20 dan ortiq jez davri yodgorliklari topib tekshirildi. Arxeologi k tadqiqotlardan maʼlum boʻlishicha miloddan avvalgi 4—3ming yilliklarda M. va Gujayli oʻzanlari orqali Zarafshon daryosining oqimi uzluksiz ravishda Amudaryoga quyilib turgan. Miloddan avvalgi 2-ming yillik boshlarida M.ning oqimi susayib, quyi qismi suvsizlikdan qurib qolgan va Zarafshon Amudaryoga quyilishdan toʻxtagan. Ammo uning yuqori qismiga suv kelib turgan. Zarafshon daryosidan yirik sugʻorish kanallari chiqarilib, daryo suvining ekin dalalariga taralishi natijasida qadimgi M. tamoman suvsizlikdan qurib qolgan.

Ad.h Muqammadjonov A. R., Quyi Zarafshon vodiysining sugʻorilish tarixi (qadim davrdan to XX asr boshlarigacha), T., 1972.

Manbalar 

Oʻzbekiston geografiyasi
Oʻzbekiston arxeologiyasi
Buxoro viloyati
Mohtobi

Mohtobi — ertapishar oʻrik navi. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida chiqarilgan. Daraxti boʻyi va shoxlanishi oʻrtacha. Mart oxiri — aprel boshlarida gullaydi. Arzami va Koʻrsodiq navlari bilan yaxshi changlanadi. Iyunning oxirlarida pishadi. Mevasi vazni 30—40 g. Meva choki sezilmaydi. Poʻsti yaltiroq, yupqa, tusi sargʻish, meva yuzasida pushti nuqtalar uchraydi. Etining rangi och sariq, shirali, sersuv, xushboʻy, bir oz nordonroq. Qurgʻoqchilikka chidamli. Koʻchati ekilgach, 7—8-yili hosilga kiradi, 15—16 yoshida yaxshi hosil beradi. Bir tupidan 150 kg hosil olinadi. Mevalari barobar pishmaydi. Yangiligida isteʼmol qilinadi, povidlo yoki jem tayyorlanadi. Zarafshon vodiysida koʻp ekiladi.

Manbalar
Mohur

Mohur (fors.) — oʻtmishda Oʻn ikki maqom tarkibidagi shoʻʼba; mungli, taʼsirchan va nozik ashula yoʻllaridan. Hozirda Ozarbayjon va Eron xalqlari anʼanaviy musiqasida M., Oʻrta M., M.i hindi kabi cholgʻu va ashula yoʻllari (mugʻom va dastgohdar) mavjud.

Manbalar
Muavr formulasi

Muavr formulasi - trigonometrik shaklda tasvirlangan kompleks sonni l darajaga koʻtarish formulasi. Ingliz matematigi I. Muavr 1707 yilda topgan. Muavr formulasi kompleks sondan ildiz chiqarishga asos boʻldi.

Manbalar