Qirol kobra

Qirol kobra(Ophiophagus hannah) — Janubiy va Janubi-Sharqiy Osiyodagi junglilarga xos boʻlgan elapidlarning zaharli ilon turi. Ophiophagus jinsining yagona aʼzosi boʻlib, u boshqa kobralardan ajralib turadi, ayniqsa kattaligi va boʻyin naqshlari bilan. Qirol kobra dunyodagi eng uzun zaharli ilon boʻlib, oʻrtacha uzunligi 3,18 dan 4 m gacha (10,4 dan 13,1 futgacha), maksimal uzunligi 5,85 m (19,2 fut) ga yetadi. Uning teri rangi yashash joylari boʻylab oq chiziqlar bilan qora rangdan toʻliq jigarrang kulranggacha oʻzgarib turadi. U asosan boshqa ilonlarni, shu jumladan oʻz turlarini ovlaydi. Boshqa ilonlardan farqli oʻlaroq, u kamdan-kam hollarda boshqa umurtqali hayvonlarni, masalan, kemiruvchilar va kaltakesaklarni ovlaydi.

Aksariyat kobralar va mambalar singari, qirol kobrasining tahdid koʻrinishida boʻyin qopqogʻini yoyish, boshini tik koʻtarish, puflash va past shovqin chiqarish kabi signal beradi. Oʻzining dahshatli obroʻsiga qaramay, qirol kobra iloji boricha odamlar bilan toʻqnashuvdan qochadi. Biroq, qoʻzgʻatilganda, u uzoq masofadan nishonga va yerdan ancha yuqori zarba berishga qodir. Tishlash va orqaga chekinishdan koʻra, u tishlashni davom ettirishi va koʻp miqdorda zaharni yuborishi mumkin, bunda shoshilinch tibbiy yordam berilmasa inson oʻlimiga sabab boʻladi.

Hindistonning milliy sudraluvchisi sifatida bu tur Hindiston, Bangladesh, Shri-Lanka va Myanma mifologiyasi va xalq anʼanalarida muhim oʻrin tutadi. Yashash joyini yoʻq qilish tahdidi ostida boʻlgan qirol kobra 2010-yildan beri IUCN Qizil roʻyxatida zaiflar roʻyxatiga kiritilgan.

Taksonomiya 

Qirol kobra, ayniqsa, qadimgi adabiyotlarda „hamadryad“ umumiy nomi bilan ham ataladi. Hamadryas xanna daniyalik tabiatshunos Teodor Edvard Kantor tomonidan 1836-yilda qoʻllanilgan ilmiy ism boʻlib, u toʻrtta qirol kobra namunasini tasvirlab bergan, uchtasi Sundarbanda va bittasi Kalkutta yaqinida. Naja bungarus 1837-yilda Yavadan qirol kobra zoologik namunasini tasvirlagan Hermann Shlegel tomonidan taklif qilingan. 1838-yilda Kantor qirol kobrasi uchun Hamadryas ofhiophagus nomini taklif qildi va uning Naja va Bungarus avlodlari oʻrtasida oraliq tish xususiyatlariga ega ekanligini tushuntirdi. Uolter Elliot tomonidan 1840-yilda taklif qilingan Naia vittata savatda suzib yurgan Chennay yaqinida offshorda tutilgan qirol kobrasi edi. 1858-yilda Albert Gyunter tomonidan taklif qilingan Hamadryas elaps Filippin va Borneodagi qirol kobra namunalari edi. Gyunter N. bungarusni ham, N. vittatani ham turli H. elaps deb hisoblagan. Ophiophag jinsi Gyunter tomonidan 1864-yilda taklif qilingan. Bu nom ilonlarni eyishga moyilligidan olingan.

1882-yilda Aleksandr Villem Mishel van Xasselt tomonidan taklif qilingan Naja ingens Sumatra shimolidagi Tebing Tinggi yaqinida qoʻlga olingan qirol kobrasi edi.

Ophiophagus hannah 1945-yilda Charlz Mitchil Bogert tomonidan qirol kobrasining haqiqiy nomi sifatida qabul qilingan va u Naja turlaridan sezilarli darajada farq qilishini taʼkidlagan. Sitokrom b yordamida genetik tahlil va multigen tahlili shuni koʻrsatdiki, qirol kobrasi Naja kobralarini emas, balki mambalarni keltirib chiqaradigan genetik naslning dastlabki novdasi boʻlgan.

Mitoxondriyal DNKning filogenetik tahlili shuni koʻrsatdiki, janubiy Tailanddagi Surattani va Nakxon Si Thammarat provintsiyalaridagi namunalar shimoliy Tailanddan, janubiy Xitoydagi Myanma va Guangdong namunalaridan bir-biridan chuqur farq qiluvchi toʻdani tashkil qiladi.

Zaxari 

Qirol kobraning zahari sitotoksinlar va neyrotoksinlardan, jumladan alfa-neyrotoksinlar va uch barmoqli toksinlardan iborat. Boshqa komponentlar kardiotoksik taʼsirga ega.[52] Uning zahari postorbital zaharli bezlar deb ataladigan anatomik bezlarda ishlab chiqariladi.

Bir tishlashda quruq vaznda 420 mg gacha (umumiy 400-600 mg) zaharni yuborishi mumkin, sichqonlarda LD50 toksikligi 1,28 mg/kg vena ichiga yuborish orqali, teri ostiga 1,5-1,7 mg/kg. inʼektsiya va intraperitoneal inʼektsiya orqali 1,644 mg/kg. Tadqiqot maqsadida sogʻish orqali 1 g gacha zahar olingan.

Toksinlar jabrlanuvchining markaziy asab tizimiga taʼsir qiladi, natijada kuchli ogʻriq, koʻrishning xiralashishi, bosh aylanishi, uyquchanlik va oxir-oqibat falaj boʻladi. Agar zaharlanish jiddiy boʻlsa, u yurak-qon tomir kollapsiga oʻtadi va jabrlanuvchi komaga tushadi. Tez orada oʻlim nafas etishmovchiligi tufayli sodir boʻladi. Jabrlangan odam zaharlanishdan keyin 30 daqiqa ichida oʻlishi mumkin. Zaharning oqsil komponenti boʻlgan Ohanin sut emizuvchilarda gipolokomotsiya va giperalgeziyani keltirib chiqaradi. Semptomlarning rivojlanishini qaytarish uchun koʻp miqdorda antivenom kerak boʻlishi mumkin.

Manbalar

Havolalar 

 „qirol kobra“
 „qirol kobra hayoti“
 „King kobra“