MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Muqaddas zamin

"Muqaddas zamin"  (Kingdom of Heaven) — 2005-yilda rejissor Ridley Scott tomonidan suratga olingan epik tarixiy drama. Filmda bosh rollarni Orlando Bloom, Eva Green, Gʻasson Masʼud, Jeremy Irons, David Thewlis, Brendan Gleeson, Iain Glen, Marton Csokas, Liam Neeson, Edward Norton, Nikolaj Coster-Waldau va Alexander Siddig ijro etishgan. Filmda 12-asrdagi salib yurishlari va Quddusning shoh Salohuddin al-Ayyubiy (Saladin) tomonidan fath etilishi hikoya qilinadi.

Film bosh qahramoni fransuz qishloqlaridan boʻlgan temirchi Balian (Orlando Bloom) Quddus Podshohligini musulmon sulton Salohiddin Ayyubiy (Gʻasson Masʼud)dan himoya qilishda Quddus qiroli (Iain Glen)ga yordam beradi.

Suratga olish ishlari Marokashning Ouarzazate vodiysi, Ispaniyada Loarre qal’asida, Segovia, Avila va Sevilyada boʻlib oʻtgan.

Rollarda 
 Orlando Bloom Balian Ibelin rolida
 Gʻasson Masʼud Salohuddin al-Ayyubiy rolida
 Eva Green Sibylla rolida
 Jeremy Irons Raymond III of Tripoli („Tiberias“) rolida
 David Thewlis The Hospitaller rolida
 Brendan Gleeson Raynald of Châtillon („Reynald“) rolida
 Marton Csokas Lusignanning oʻgʻli rolida
 Edward Norton qirol Baldwin IV rolida
 Michael Sheen Priest rolida
 Liam Neeson Barisan Ibelin rolida
 Velibor Topić Amalric rolida
 Alexander Siddig Imad ad-Din al-Isfahani rolida
 Khaled El Nabawy Mulla rolida
 Jon Finch Patriarch Heraclius of Jerusalem rolida
 Ulrich Thomsen Gerard de Ridefort rolida
 Nikolaj Coster-Waldau Village Sheriff rolida
 Martin Hancock Gravedigger rolida
 Nathalie Cox Balianʼs Wife rolida
 Eriq Ebouaney Firuz rolida
 Jouko Ahola Odo rolida
 Giannina Facio Salohiddinning singlisi rolida
 Philip Glenister Squire rolida
 Bronson Webb Apprentice rolida
 Steven Robertson Angelic Priest rolida
 Iain Glen Angliya qiroliRichard I rolida
 Angus Wright Richardning ritrasi rolida

Manbalar

Havolalar 

Ingliz tilidagi filmlar
AQSh filmlari
AQSh dramatik filmlari
AQSh jangari filmlari
Ridley Scott

Sir Ridley Scott (1937-yil 30-noyabrda tugʻilgan) — ingliz kinorejissori va produseri. Toʻrt karra Oscar, besh karra BAFTA va Oltin globus mukfotlari nomzodi. BAFTA va Saturn mukofotlari sovrindori. Britaniya Imperiyasi Ordeni sohibi.

Scott 55 yillik faoliyati davomida „Alien“ (1979), „Blade Runner“ (1982), „Thelma & Louise“ (1991), "Gladiator " (2000), „ Black Hawk Down“ (2001), „Muqaddas zamin“ (2005) va "Marslik" (2015) kabi koʻplab filmlarni suratga olgan.

2003-yilda u Britaniya kinoindustriyasidagi xizmatlari uchun unga ritsarlik unvoni berildi. 2004-yilda oʻtkazilgan BBC soʻrovnomasiga koʻra Britaniya madaniyatidagi eng nufuzli odamlar roʻyxatida 10-oʻrinni egalladi.

U 2015-yilda Londondagi Qirollik sanʼat kollejining faxriy doktori unvoniga, 2018-yilda umrbod BAFTA stipendiyasiga sazovor boʻldi.

Filmografiya

Ridley Scottning filmlari olgan mukofot va nominatsiyalar

Manbalar

Havolalar 

 
 Ridley Scott Associates (RSA)
 They Shoot Pictures, Donʼt They?
  
 
 

Britaniya imperiyasi ordeni sohiblari
Amerikalik erkak aktyorlar
Angliyalik erkak aktyorlar
Yashayotgan insonlar
Gladiator (film)

Gladiator 2000-yilda katta ekranlarga chiqqan, rejissor Ridley Scott tomonidan suratga olingan epik janridagi Amerika tarixiy dramasidir. Film DreamWorks Pictures va Universal Pictures tomonidan birgalikda ishlab chiqarilgan va tarqatilgan. Bosh rollarni Russell Crowe, Joaquin Phoenix, Connie Nielsen, Oliver Reed, Djimon Hounsou va Richard Harris ijro etishgan.

Rim imperiyasi generali Maximus Decimus Meridius (Russel Crowe) imperator hurmati va askarlar mehrini qozongan qoʻmondon.

Imperator Marcus Aureliusning oʻgʻli Commodus otasini oʻldirib Rim taxtni egallab oladi va Maximusni oʻldirishni buyuradi. Maxsimus tirik qolgach uning oilasini oʻldirtiradi. Maximus esa qullikka tushib gladiatorga aylanadi va oʻzining oilasi va imperatori qotillaridan qasos olish uchun gladiatorlar bilan jang qiladi.

Manbalar

Havolalar 
 

2000-yil filmlari
AQSh filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
AQSh dramatik filmlari
AQSh jangari filmlari
Ike Barinholtz

Isaac "Ike" Barinholtz (; 18-fevral, 1977) amerikalik aktyor va stendap qiziqchi boʻlgan.

Manbalar

Havolalar 
 

Amerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Amir Temurning Gruziyaga bosqini

Amir Temurning Gruziyaga bosqini – Amir Temur boshchiligidagi Temuriylar imperiyasining Gruziya qirolligi hududiga 1386-1403-yillarda olib borilgan qator bosqini.

Kavkazdagi nasroniylar qirolligi boʻlgan Gruziya 1386-1403-yillarda  Amir Temur qoʻshinlari tomonidan bir nechta halokatli bosqinlarga uchradi, Temuriylar imperiyasi hududi Hindistondan Onadoʻligacha yetdi. Ushbu toʻqnashuvlar Amir Temur va Oltin Oʻrdaning soʻnggi xoni va Temurning islom dunyosini boshqarish uchun asosiy raqiblaridan biri boʻlgan Toʻxtamish oʻrtasidagi urushlar bilan chambarchas bogʻliq edi. Temur oʻzining bosqinlarini mintaqadagi musulmon boʻlmaganlarga qarshi jihod deb eʼlon qildi. Garchi u Gruziyaga bostirib kirsa-da, u hech qachon mamlakatni musulmon qila olmadi va hatto Gruziyani nasroniy davlati sifatida tan oldi.

Sakkiz bosqining birinchisida Amir Temur Gruziya poytaxti Tbilisini qamal qildi va 1386-yilda qirol Bagrat V ni qoʻlga oldi. Gruziya qarshiligi Temuriylar qoʻshinlari tomonidan yangi hujum uyushtirilishiga sabab boʻldi. Bagratning oʻgʻli va vorisi George VII qattiq qarshilik koʻrsatdi va hukmronligining koʻp qismini (1395-1405) temuriylar bosqiniga qarshi kurashishga sarfladi. Amir Temur bosqinlarning aksariyatini Gruziya monarxini boʻysundirish uchun shaxsan oʻzi boshqargan. Garchi u Gruziya ustidan qatʼiy nazorat o'rnatolmagan boʻlsa-da, mamlakat hech qachon tiklana olmaydigan zarbani oldi. George VII Amir Temurning tinchlik shartlari va oʻlpon toʻlashga rozi boʻlgan vaqtga kelib, Gruziyaning koʻplab shahar, qishloqlari vayron boʻlgan edi.

Tarix 
Amir Temurning Kavkazda birinchi koʻrinishi 1385-yilda To'xtamishning Shimoliy Eronga Kavkaz yerlari orqali kirib borgan talon-tarojiga javob boʻldi. Bu ikki Islom monarxlari oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri dushmanlikning boshlanishini koʻrsatdi. Temur bunga javoban oʻzining paydo boʻlgan imperiyasining gʻarbiy chegarasi va Toʻxtamish xonligi oʻrtasida joylashgan kichik chegara mamlakatlariga keng koʻlamli hujumlar boshladi. Ozarbayjon va Karsni bosib olgach, Temur Gruziyaga yurish qildi. Uning hokimiyatining rasmiy tarixiy manbasi Zafarnoma, Gruziyadagi ushbu hujumni jihod sifatida ifodalaydi. Temur Karsdan yoʻl oldi va keyinchalik 1386-yilda Gruziya qirolligi tarkibidagi janubiy knyazlik Samtsxega hujum qildi. U yerdan u Gruziya shohi Bagrat V boshchiligida mustahkamlagan Tbilisiga qarshi yurish qildi. Shahar 1386-yil 21-noyabrda qulab tushdi va qirol Bagrat V asirga olindi va oʻlim qoʻrquvidan Islomni qabul qildi. Gruziya xronikasi va Metsoflik Tomas shohning murtadligini eslatib oʻtadilar, ammo buni Temurning ishonchini qozonishga imkon beradigan aqlli hiyla sifatida ko'rsatadilar. Bagratga Gruziyada oʻzini tiklash uchun 12,000 ga yaqin qoʻshin berildi, Bagrat yoʻqligida saroyni oʻgʻli George VII boshqargan. Eski qirol George bilan yashirin aloqa qildi va otasini ozod qildi.

Manbalar 

Amir Temurning janglari
Ozarbayjon — Gruziya munosabatlari

Ozarbayjon — Gruziya munosabatlari — Ozarbayjon va Gruziya oʻrtasidagi tashqi aloqalarga ishora qiladi. Ozarbayjonning Tbilisida, Gruziyaning Bokuda elchixonasi bor. Ikkala mamlakat ham Sovet Ittifoqining sobiq respublikalari boʻlgan va Yevropa Kengashi, Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkiloti va Qora Dengiz Iqtisodiy Hamkorlik Tashkilotining toʻliq aʼzolari. Ikkala mamlakat ham GUAM tashkilotining asoschilaridandir.

Gruziyaning sobiq prezidenti Mixail Saakashvili oʻzaro munosabatlarni „kimki Ozarbayjonga yoki Gruziyaga qarshi boʻlsa, u ikkala davlatimizning dushmani“ deb taʼriflagan.

Qiyosiy tavsif

Tarix 
Gruziya va Ozarbayjon 1918-yilda mustaqil davlatchiliklari birinchi barpo etilganidan beri samimiy munosabatlarni davom ettirmoqdalar. 1919-yil 16-iyunda Ozarbayjon Demokratik Respublikasi va Gruziya Demokratik Respublikasi o'z chegaralarida hujum boshlash bilan tahdid qilayotgan general Anton Denikinning koʻngilli armiyasining oq qoʻshinlariga qarshi birinchi mudofaa shartnomasini imzolaganlar. Zaqatala okrugi boʻyicha hududiy mojaro va Gruziyaning Ozarbayjonning qisqa muddatli Janubiy Gʻarbiy Kavkaz Respublikasini qoʻllab-quvvatlashidan xavotirlanishiga qaramay, Rossiya fuqarolik urushi boshlangan yillarda ikki mamlakat tinch munosabatlarni saqlab qolishdi. 1920-yil aprel oyida Ozarbayjon bolshevik kuchlari tomonidan ishgʻol qilinganda, Ozarbayjon siyosiy elitasining bir nechta aʼzolari Gruziyaga koʻchib oʻtdilar va ular 1921-yil boshida kuchayib borayotgan Sovetlar qoʻliga oʻtdilar. Ikkala davlat ham 1922-yilda SSSRning ittifoq respublikalariga aylandi va yaxshi munosabatlarni davom ettirdilar.

1991-yilda Ozarbayjon ham, Gruziya ham oʻz mustaqilligini tikladilar va ular oʻrtasida 1992-yil 18-noyabrda diplomatik aloqalar oʻrnatildi. Mintaqaviy manfaatlarni muvozanatlash maqsadida 1997-yil 10-oktabrda Ozarbayjon va Gruziya GUAM Demokratiya va Iqtisodiy Rivojlanish Tashkilotining asoschilaridan biriga aylandilar. Mamlakatlar mintaqaviy energetikani rivojlantirish, transport va iqtisodiy sheriklik loyihalari, masalan, Boku-Tbilisi-Jayhon quvur liniyasi, Kars-Tbilisi-Boku temir yoʻli, TRACECA, BDEC kabi sohalarda keng hamkorlik qilmoqdalar. Gruziya va Ozarbayjonning mintaqaviy harbiy va xavfsizlik ittifoqi NATOning „Tinchlik uchun sheriklik“ dasturi va Turkiya bilan Boku-Tbilisi-Jayhon quvurining umumiy himoyasi asosida rivojlanib bormoqda.

Savdo 
Gruziyaning Ozarbayjonga eksporti tarkibiga sement, lokomotivlar va boshqa temir yoʻl transport vositalari, mineral va kimyoviy oʻgʻitlar, mineral suvlar, kuchli ichimliklar, shisha va shisha buyumlar va farmatsevtika kiradi. Ozarbayjonning Gruziyaga eksporti tarkibiga neft va neft mahsulotlari, tabiiy gaz, plastik buyumlar, oziq-ovqat chiqindilari, mebel va qurilish inshootlari kiradi.

Diplomatiya 

Ozarbayjon Respublikasi
Tbilisi (Elchixona)
Batumi (Bosh konsullik)

Gruziya Respublikasi
Boku (Elchixona)
Ganja (Bosh konsullik)

Manbalar 

Ozarbayjonning ikki tomonlama aloqalari
Gruziyaning ikki tomonlama aloqalari
Partsxisi jangi

Partsxisi jangi  () – Gruziya qirolligi va Saljuqiylar imperiyasi qoʻshinlari oʻrtasidagi tahminan milodiy 1075-yilning sentabr oyida boʻlib oʻtgan jang. Bir necha soat davom etgan shiddatli janglardan soʻng, saljuqiy turklarning son boʻyicha ustun boʻlishiga qaramay gruzinlar turklar ustidan irodali gʻalabaga erishganlar. Ushbu urush haqida tarixdan bizga qadar yetarli maʼlumotlar yetib kelmagan. Ammo bir qancha tarixchi olimlarning asarlarida kichik-kichik urush tavfsilotlari uchraydi.

Taʼrif 
Oʻrta Osiyodan janubga harakatlanib, Old Osiyo mamlakatlarini istilo qilgandan soʻng, saljuqiy turklar Onadoʻli hududiga kirib borishdi. Onadoʻli zabt etilgach, Saljuqiylar yon atrofdagi qoʻshni oʻlkalarga yurish qilishni boshladilar. Saljuqiylar imperiyasining sultoni Malikshoh Gruziya qirolligining janubiy yerlarini istilo qilishga kirishdi. Janubiy Gruziya istilo qilingandan soʻng, Malikshoh imperator Samshvilde va Arran knyazliklarini arab manbalarida Savtxang deb nomlangan "Ganja Sarangiga" topshirdi. Ganja saranggiga 48,000 otliq askar berildi. Unga alohida vazifa yuklatdi va bu vazifa Gruziyani toʻliq Saljuqiylar imperiyasi hukmronligi ostiga olish uchun yana bir hujum uyushtirishni amalga oshirish edi. Arran hukmdori qoʻlidagi qoʻshin bilan hamda Dmanisi, Dvin va Ganjaning musulmon boʻlgan va saljuqiylarga sodiq hukmdorlari yordamida Gruziyaga yurish qilishni boshladi.. Jangning qaysi sanada sodir boʻlganligi zamonaviy gruzin olimlari oʻrtasida bahsli mavzudir. Jang asosan 1074-yilda (Lortkipanidze, Berdzenishvili, Papaskiri) oʻtkazilgan degan fikrga toʻxtalgan boʻlsa, professor Ivane Javaxishvili boshqa vaqtni, 1073-1074-yillarda boʻlib oʻtganligini aytadi. XIX asrda yashab oʻtgan gruzin tarixchisi Tedo Jordaniya bu jangni 1077-yilda boʻlganligi haqidagi fikrni olgʻa suradi. Soʻnggi tadqiqotlarga koʻra, jang avgust oyida yoki milodiy 1075-yil sentabr oyida sodir boʻlgan. Giorgi II, Kaxeti Agsartan I ning harbiy koʻmagi bilan, Partsxisi qalʼasi yonida bosqinchilar bilan toʻqnash keladi. Jang tafsilotlari deyarli oʻrganilmagan boʻlsa ham, maʼlumki, eng kuchli gruzin zodagonlaridan biri Kldekaridan Ivane Baguashi Saljuqiylarga ittifoqchilik qilib, ularga oʻgʻli Liparitni sadoqat garovi sifatida siyosiy mahbus sifatida topshirgan. Jang kun bo'yi davom etdi va nihoyat Giorgi II ning gʻalabasi bilan yakunlandi. Partsxisida olib borilgan muhim jang gʻalabasidan keyin paydo boʻlgan gʻayrat Gruziyaliklarga Saljuqiylar imperiyasidan (Kars, Samshvilde) hamda Vizantiya imperiyasidan (Anakopiya, Klarjeti, Shavsheti, Ardaxan, Javaxeti) yoʻqolgan barcha hududlarni qaytarib olishga imkon berdi.

Manbalar
Gʻasson Masʼud

Gʻasson Masʼud (; 1958-yil 20-sentabrda tugʻilgan) - Suriyalik aktyor va kinorejissor. Ridley Scottning Muqaddas zamin (Kindgom of Heaven 2005) filmidagi musulmon hukmdor Salohuddin al-Ayyubiy va "Umar ibn Xattob" serialidagi Abu Bakr Siddiq roli bilan tanilgan. Shuningdek Qashqirlar makoni: Iroq (2006),  Karib dengizi qaroqchilari: Dunyolar chegarasida  (2007),  Exodus: Gods and Kings (2014), Baron (2016) va boshqa filmlarda rollar ijro etgan.

Filmografiya

Manbalar

Havolalar 

Yashayotgan insonlar
Suriyalik erkak aktyorlar
Tamar Chugoshvili

Tamar Chugoshvili (; 11-avgust 1984-yilda tugʻilgan) — gruziyalik siyosatchi, 2016-yil noyabridan esa Gruziya parlamentining birinchi vitse-spikeri. U „Gruziya orzusi — Demokratik Gruziya“ partiyasining tashqi ishlar kotibi hamda siyosiy kengashi aʼzosi hisoblanadi.

Taʼlimi 
2006-yilda Chugoshvili Ivane Javakhishvili nomidagi Tbilisi davlat universitetida huquqshunoslik boʻyicha magistr darajasini oldi. 2014-2015-yillarda u Harvard universitetining Kennedy nomidagi maktabda tahsil olgan.

Shuningdek, u bir qator stipendiyalar va maxsus kurslarda qatnashgan, bularga quyidagilarni kiritish mumkin: Ayollarning siyosatdagi ishtiroki, „Harvard maydonidan Oval ofisgacha“ (2014-yil oktyabr — 2015-yil may) va hokazo.

Ish faoliyati 

2010-yildan 2012-yilgacha Chugoshvili Gruziya yosh huquqshunoslar assotsiatsiyasining raisi vazifasini bajargan. Xuddi shu yilda, u 32 ta nodavlat notijorat tashkilotlaridan tashkil topgan Mustaqil va shaffof sud hokimiyati koalitsiyasining raisi hamda dan oshiq nodavlat tashkilotlardan tashkil topgan Fuqarolik jamiyati milliy platformasi boshqaruv kengashining aʼzosi edi.

2013-2014-yillarda Chugoshvili Gruziya Bosh vazirining inson huquqlari va gender tengligi masalalari boʻyicha yordamchisi vazifasini oʻtadi. Xuddi shu yilida u Yevropa Ittifoqining Gruziyadagi huquqiy va konstitutsiyaviy islohotlar va inson huquqlari boʻyicha maxsus vakili Thomas Hammarberg uchun koordinator sifatida xizmat qildi.

Chugoshvili Gruziya inson huquqlari siyosati, inson huquqlari strategiyasi va harakatlar rejasiga doir ilk hujjat muallifi ham hisoblanadi.
2016-yildan buyon Chugoshvili „Gruziya orzusi — Demokratik Gruziya“ partiyasining tashqi ishlar kotibi. U 2016-yil noyabr oyida Gruziya parlamentining aʼzosi va birinchi vitse-spikeri etib saylandi hamda shu vaqtdan buyon parlamentning gender tenglik kengashi raisi, parlamentdagi Amerika Qoʻshma Shatlari va Isroilning parlamentdagi fraksiyalari raisi, gʻaznachilar kengashining raisi, Yevropa Kengashi Parlament Assambleyasidagi doimiy parlament delegatsiyasi rahbari, EKPA Sotsialistlar, Demokratlar va Yashillar guruhi raisining oʻrinbosari va Ayollar global siyosiy
liderlar forumining elchisi boʻlib ham faoliyat yuritgan.

Eʼtirof etilishi 
Transparency International Georgia — Chugoshvili Gruziyada gender tengligini yaxshilash yoʻllariga qoʻshgan ulkan hissasi uchun 2018-yilda Transparency International Georgia tomonidan eʼtirof etildi.

USAID — Chugoshvili 2019-yil mart oyida „Amerika Qoʻshma Shtatlari xalqaro taraqqiyot agentligi“ (; USAID) tomonidan Gruziyada gender tengligini yaxshilash tashabbuslariga qoʻshgan ulkan hissasi uchun faxriy yorliqqa sazovor boʻldi.

Manbalar 

1984-yilda tugʻilganlar
Gruziyalik siyosatchilar
Yashayotgan insonlar
Siyosatchi ayollar
Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi

Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi yoki Kavkaz Rivierasi — Qora dengizning sharqiy qirgʻogʻi boʻylab Kavkaz togʻlari ostida joylashgan. Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi Rossiyaning Novorossiysk shahridan Gruziyaning Sarpi shahrigacha boradi. Hudud beshta mintaqaga boʻlingan, ulardan toʻrttasi (Adjara, Guriya, Samegrelo va Abxaziya) Gruziyada, bittasi (Krasnodar oʻlkasining Qora dengiz qirgʻogʻi) esa Rossiyada joylashgan. Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻining uzunligi 600 km (370 mil), shundan 350 km (220 mil) Rossiyaga, 250 km (160 mil) esa Gruziyaga toʻgʻri keladi. Qirgʻoq Fransiya Rivierasi, Italiya Rivierasi, New York shahri va Koreya yarimoroli bilan bir xil kenglikda joylashgan.

Tarixi 

Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi qadim zamonlardan beri mavjud boʻlgan. Mintaqa klassik antik davrda Kolxida deb nomlangan.

19-asr oxirida rus zodagonlari orasida mashhurligi oshganidan keyin Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi sayyohlar uchun turistik markazga aylandi. Sovet davrida, uning SSSR aholisi orasida turistik joy sifatida mashhurligi sababli Sovet Rivierasi deb ham nomlangan. Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin esa Kavkaz Rivierasi (Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻi) Abxaziyadagi urush va mintaqadagi umumiy iqtisodiy beqarorlik tufayli oʻz mashhurligini yoʻqotdi. Bugungi kunda esa Qora dengizning Sharqiy qirgʻogʻi asta-sekinlik bilan tiklanayotganiga guvoh boʻlishimiz mumkin. Batumini yangilanishi hamda 2014-yil Sochida boʻlib oʻtgan Qishki Olimpiya oʻyinlari Kavkazning Qora dengiz qirgʻogʻining mashhurligi oshishiga katta yordam berdi.

Iqlimi 

Novorossiyskdan Tuapsegacha yanvarning oʻrtacha harorati 3 °C (37 °F), iyulniki esa 23 °C (73 °F). Tuapse janubida togʻlar dengiz sathidan 1 000 metrdan baland koʻtarilganligi sababli iqlim nam subtropik hisoblanadi. Togʻlar Qora dengiz namligining sharqqa siljishiga yoʻl qoʻymaydi, bu esa yanvarda oʻrtacha harorat 5 °C (41 °F), iyulda esa 28 °C (82 °F) boʻlgan mikroiqlimni yaratadi. Tuapsening shimolida oʻrtacha yogʻingarchilik yiliga 500 mm (20 dyuym) ni tashkil etadi. Oʻrtacha quyosh nuri 2200-2400 soatni tashkil etadi hamda yoz davomida oʻrtacha 12 kun yomgʻirli boʻladi.

Gallereya

Manbalar

Havolalar 
 Андреева, О. Анализ рекреационного потенциала Черноморского побережья. — Владивосток: ВГУЭС. — 1999.

Qora dengiz qirgʻoqlari
Kavkaz geografiyasi
Xunan jangi

Xunan jangi 1222-yil sentyabr oyida Gruziya qiroli George IV boshchiligidagi Gruziya qirolligi va Subutay va Jebe boshchiligidagi moʻgʻul qoʻshinlari oʻrtasida boʻlib oʻtgan jang. Jangda moʻgʻullar gʻalabaga erishganlar. Qoʻshimcha maʼlumot uchun Moʻgʻullarning Gruziyaga bosqiniga qarang.

Jangdan oldin 
Moʻgʻullar Arranda bahorgacha qolishadi deb oʻylab, gruzinlar Axlatlik Malik Ashraf va Ozarbayjonning otabagi Oʻzbekdan yordam soʻrab, qoʻshin yigʻishni boshladilar. Kavkazni zabt etish Subutoyning vakolatida emas edi, ammo moʻgʻul razvedkasi Gruziya va ularning vassallari tomonidan urush rejalarini toʻxtatdi va moʻgʻullar 1221-yil yanvar oyida sovuq va qorli dovonlardan kutilmaganda hujum qilishdi. Subotoy va Jebe Chingizxondan yordam olib, otabag Oʻzbekning sotqin qarindoshi Akush boshchiligida mahalliy turk va kurd kuchlarini jalb qildilar. Keyin Subutoy va Jebe Gruziya poytaxti Tibilisi tomon yurishni boshlashdi. Tbilisiga yaqin joyda moʻgʻullar gruzin qoʻshiniga hujum qilishdi. Gruzinlar Akushning turkmanlarini magʻlub etishga muvaffaq boʻldilar, ammo moʻgʻullarning orqa qoʻriqchisi tomonidan zarbaga uchradilar.

Bahorda, Janubi-sharqiy Gruziyani vayron qilganidan soʻng, moʻgʻullar Qorabogʻ tomon chekindi, Kirakos Gandzaketsining soʻzlariga koʻra, ushbu jangdan soʻng Jebe va Subutoy Berde va Beylagan shaharlari orasida boʻlgan juda xavfsiz joyda yashagan. Ular hujum qilish uchun tayanch sifatida ishlatishdi. Keyin ular Tabrizga bostirib kirdilar, uning hokimi Shams Tabriziy shaharni ozod qilish uchun katta pul toʻladi. 1221-yil avgustda moʻgʻullar Xamadan aholisini qirgʻin qildilar, soʻngra shimolga burilib, Naxichevan, Ardabil va Ganjani yoʻq qilishdi va u yerdan yana Sharqiy Gruziyaga borishdi.

Jang 
Bu safar qirol George IV va otabeg Ivane Mxargrdzeli taxminan 70 ming kishilik qoʻshin toʻplashdi, ammo bu raqamlar haddan tashqari oshirib yuborilgan boʻlishi mumkin: Ikki qoʻshin sentyabr oyida Kxanan tekisligida uchrashdi. 5000 kishi bilan Jebe pistirma uyushtirdi, Subutoy esa qolgan qoʻshinlari bilan oldinga yurdi. Moʻgʻullar taktikasi asosiy qoʻshin qismi bilan hujum qilish va keyin chekinishni reja qilishgan edi, shundan keyin ikkinchi moʻgʻul qoʻshini dushmanni oʻrab olish va yoʻq qilish uchun tushdi. Ushbu taktikaga tayyor boʻlmagan gruzinlar ularni Jebening pistirmasidan toʻsatdan chiqib ketishi bilan jangni tugatguncha ularni Kotman daryosigacha quvib chiqdilar. Qirol va Ivane qochib qutulishdi va knyaz Vahram Gageli oʻng qanotda kurash olib borishdi, u omon qoldi va keyinchalik qirolicha Rusudan hukmronligi ostida xizmat qiladi.

Oqibati 
George IV  koʻkragidan qattiq yaralangan va 1223-yil 18-yanvarda u olgan jarohatlaridan vafot etadi. Subutoy oʻz qoʻshini bilan shimol tomon yurishda davom etib, Polovtian xonligini zabt etishga buyruq beradi.

Manbalar

Bibliografiya 

 
 Rayfield, Donald. 2012. Edge of Empires: A History of Georgia. London, UNITED KINGDOM: Reaktion Books, Limited.
Gyulli Chokheli

Gyulli Nikolayevna Chokheli (, ; 12-fevral 1935-yilda Gruziyaning Tbilisi shahrida tugʻilgan) — sovet hamda gruziyalik pop qoʻshiqchi. U Gruziya Sovet Sotsialistik Respublikasiga xizmat koʻrsatgan artist (1967) hisobalandi.

Biografiyasi 
Gyulli Chokheli 1935-yil 12-fevralda Gruziyaning Tbilisi shahrida tugʻilgan. Onasi — Gruziya xalq artisti Yelena Chokheli.

U maktab yillari paytidanoq qoʻshiq kuylashni boshlagan, Tbilisi davlat konservatoriyasidagi musiqa maktabida tahsil olgan. Chokheli qoʻshiqchilik faoliyatini 1950-yillarning oʻrtalarida boshlagan hisoblanadi. 1953-yildan buyon Filarmoniyaning vokal triosida professional sahnada qoʻshiqchi boʻlgan.

50-yillarning oxirlarida Gyulli Chokheli Oleg Lundstrem, Konstantin Orbelyan, Yuri Saulsky orkestrlarida faoliyat yuritgan. 1961-yildan buyon Eddie Rosnerning yakkaxon konsertlari va katta guruhi bilan chiqish qilgan. U qisqa fursat ichida Sovet Ittifoqidagi yetakchi jazz janrida ijod qiluvchi ayol qoʻshiqchilaridan biriga aylandi.

Chokhelining repertuarida asosan jahon xalqlarining qoʻshiqlari hamda sovet bastakorlarining koʻplab qoʻshiqlari mavjud:

 „Tbiliso“ — Revaza Lagidze
 „Muzika“ — Mikaela Tariverdieva
 „Jyoltie listya“ — Murada Kajlaeva

U, shuningdek, Tallin, Moskva hamda Praga (barchasi 1967-yilda) da oʻtkazilgan xalqaro jazz musiqasi festivallari laureati hisoblanadi.

1980-yilda u Gruziyada olingan „Poyot Gyulli Choxeli“ nomli televizion filmda ham chiqish qilgan.

Chokheli 1967-yilda Sopot xalqaro qoʻshiq festivalida birinchi oʻrin bilan taqdirlangan.

Mukofotlari 
2015-yil 28-martda Tbilisidagi Event Hallda Gyulli Chokhelining yubiley kechasi boʻlib oʻtdi hamda uning nomidagi yulduz ochildi. Shu kuni Gruziya madaniyat va yodgorliklarni muhofaza qilish vaziri Mixail Giorgadze vazirlikning maxsus mukofotini — Gyulli Chokheliga topshirdi. Tbilisi meri Kaxi Kaladze Gyulli Chokhelini Tbilisining faxriy fuqarosi unvoni bilan taqdirladi.

Manbalar

Havolalar 
 გიული ჩოხელი — ქართველი ჯაზდივა
 Pevsi sovetskoy estradi
 Gyulli Chokheli last.fm saytida
 საიტი 
 დოკუმენტური ფილმი გიული ჩოხელის შესახებ
 გიული ჩოხელის კონცერტი
 გიული ჩოხელი გადაცემაში „წითელი ზონა“
 გიული ჩოხელი — ქართველი ჯაზდივა

Yashayotgan insonlar