MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Pueblo

Pueblo — indeys xalklari guruhi (xopi, zuni, keres, tano). AQShning jan.-gʻarbida (Nyu-Meksiko va Arizona shtatlari) yashaydi. 32 ming kishi (1987). Yuta-atstek til oilasiga mansub tillarda soʻzlashadi, kereslarniki xokaltek tillariga yaqin. P. nomi (ispancha — "qishloq") oʻziga xos qishloklar — xom gʻishtdan yoki kumlokdan ishlangan, ichki maydoni (sahni) va yalang devori boʻlgan koʻp xonalik uyqalʼalar (pueblo) nomidan olingan. Bunday uyning (1 —3 ming kishini sigʻ-dirgan) qavatlari (5—6 gacha) terrasalar bilan balandga boʻy choʻzgan.

Manbalar
Puent-nuar

Puent-nuar - Kongo Respublikasidagi shahar. Aholisi 576,2 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Mamlakatning Atlantika okeani sohilidagi eng muhim tashqi savdo porti (chetga marganets rudalari chiqariladi), portdan qisman Gabon, Chad va Markaziy Afrika Respublikasi ham foydalanadi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Taxta tilish va faner zavodlari, oziq-ovqat sanoati korxonalari, poyabzal fabrikasi, neftni qayta ishlash zavodlari, kema verfi bor. Issiklik elektr styasi qurilgan. Baliq ovlanadi. Shahar atrofida neft, kaliy tuzi konlari bor. Shahar 1883-yilda bunyod etilgan.

Manbalar
Puertorikanlar

Puertorikanlar - xalq. Puerto-Rikoning asosiy aholisi. 3,55 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). 2,22 mln. kishi AQSH da yashaydi. Asosan, kreollar, mulatlar va negrlar. Ispan tilining mahalliy lahjasida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, katoliklar.

Manbalar
Puerto-riko novi

Puerto-riko novi — Atlantika okeanidagi chuqur suv osti novi, Puerto-Riko o.laridan shim.da. Suv os-tidagi Antil tizmasining shim. yon bagʻirlari boʻylab 1070 km ga choʻzilgan. Oʻrtacha kengligi 87 km. Eng chukur joyi 8742 m (Atlantika okeanida eng chuqur).

Manbalar
Pxenyan

Pxenyan— Koreya Xalq Demokratik Respublikasi (KXDR) poytaxti. Tedongan daryosi boʻyida, 300 m balandlikda. Iqlimi mussonli moʻʼtadil iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —8,2°, iyulniki 24°. Yillik yogʻin 922 mm. Axrlisi 2,6 mln. (1990-yillar oxiri). Alohida maʼmuriy birlik qilib ajratilgan.

P. — Koreyaning qad. shaharlaridan. 4-asrda shahar oʻrnida qalʼa boʻlgan. 427— 668 yillarda Koguryo davlatining poytaxti. 10—14-asrlarda P. Sogyon deb atalgan. 1905—45 yillarda yaponlar qoʻl os-tida boʻlgan. 1948-yil 9-sentabrda P.da KXDR tuzilganligi eʼlon qilingan. 1950—53 yillardagi urush vaqtida bu-tunlay vayron boʻlgan. Urushdan keyin qayta tiklanib, zamonaviy shaharga aylangan.

P. mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Transport yoʻllarining muhim tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Atrofidagi shaharlar bilan yirik sanoat rayonini tashkil qiladi. Qora va rangli metallurgiya, koʻp tarmoqli mashinasozlik, elektrotexnika, toʻqimachilik (KXDR da eng yirik kombinat), oziq-ovqat, kimyo sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Poyabzal, farmatsevtika, chinni-fayans, yogʻochsozlik korxonalari ishlab turibdi. Is-siqlik elektr styasi, metropoliten qurilgan. Fanlar akademiyasi, universitet, teatrlar, konservatoriya, muzeylar, badiiy galereya bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan minora, qalʼa darvozalari, maqbaralar, pago-dalar saqlangan, bogʻ koʻp.

Manbalar 

 

Shimoliy Koreya
Pxenyan universiteti

Pxenyan universiteti, Kim Ir Sen nomidagi Pxenyan universiteti — KXDRdagi eng yirik oliy oʻquv yurti. 1946-yil tashkil etilgan. Universitetning bir nechta fakultetlari asosida 1948-yil Pxenyanda politexnika va tibbiyot institutlari, Sarivonda qishloq xoʻjaligi instituti tashkil etilgan. Tarix, falsafa, iqtisodiyot, huquq, filol., chet tillari va adabiyoti, geogr., geol., fizika, mat., kimyo, biol. boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 16 mingga yaqin talaba taʼlim oladi.

Manbalar 

KXDRdagi universitetlar‎
Pshart tizmasi

Pshart tizmasi - Sharqiy Po mirdagi tog tizmasi (Tojikiston). Murgʻob daryosining oʻng sohilida. Uz. 60 km, balandligi 5 ming m dan ziyod. Shim. yon bagʻrida muzliklar bor.

Manbalar 

 

Togʻlar
Tojikiston
Geografiya
Pyezogeofon

Pyezogeofon (yun. piezo — qisman va geofon) — togʻ jinslari orasida tarqaladigan tovush toʻlqinlarini qabul qilish uchun moʻljallangan as-bob. Unda qabul qiluvchi qurilma va-zifasini pyezoelektrik datchik baja-radi. P. biron bir metall narsa bilan togʻ jinslariga urilganda paydo boʻladigan toʻlqinlarni 70 m chamasi masofadan qabul qiladi. P. mas, shax-talarda togʻ jinslari toʻsatdan oʻpirilishi natijasida falokat yuz berganda, kon xizmatchilari signal yuborgan joyini aniklashda ishlatiladi. P. togʻkon qutqaruv xizma-ti qismlarining jihozlari jumlasiga kiradi.

Manbalar
Pyezokvars

Pyezokvars (yun. piezo — bosaman va kvars) — begona minerallar, gaz va suyuq qoʻshimchalar, darzlik va qoʻshalokliklardan holi rangsiz va rangli kvars kristallari, ularning bulaklari. P.ning qoʻllanishi uning pyezo-elektrik xossalari (toʻgʻri va teskari pyezoeffekt)ga asoslangan. Radiotexnika, ultratovush gidroakustikasi va defektoskopiyada, gaz, suyuklik va kat-tik jismlar xossalarini oʻrganishda, bosim, kuch tezlanishi va vibratsiyalarni oʻlchash uchun pyezometriya va boshqalarda keng qoʻllaniladi. P.dan tayyorlangan plastinkalar pyezoelektrik rezona-torlar — stabilizatorlar, radiochastota, telefon va telegraf filtrlari va boshqalarda ishlatiladi. Texnik talablari: kristallarda istalgan yunalishdagi kesmada ulchamlari 12x12x1,5 mm dan kam boʻlmagan P. plastinkalarini tayyorlash uchun yarokli nuqsonsiz monokristall joylarining mavjudligi (monoblastlar). Monoblastlarning foiz tarkibi boʻyicha P.larning navlari ajratiladi. Kvarsning ultrabi-nafsha nurlarida yuqori shaffoflik-ka ega boʻlgan toza, nuqsonsiz kristallari (togʻ billuri) optika sanoatida ishlatiladi. Kvarsning kam nuqsonli kristallaridan maxsus kvars oynasi ishlab chiqarish uchun xom ashyo sifatida foydalaniladi. P. kvars, kvars-dala shpati va kvars-karbonatli tomirlardagi boʻshliqlarda hamda kamerali turkumdagi granitli pegmatitlardagi kvars ajratmalarida eng koʻp uchraydi. P.ning yirik sochma konlari mavjud. Kristallarining hosil boʻlishi, asosan, gidrotermal va gidrotermal-metasomatik jarayonlar bilan bogʻliq.

Manbalar
Pyezomagnetizm

Pyezomagnetizm (yun. piezo — bosaman, qisaman va magnetizm), pyezomagnit effekt — tashqi bosim taʼsirida moddada magnitlanganlik xususiyatining hosil boʻlishi. P. moddalarning magnit strukturasiga bogʻliq. P. faqat antiferromagnit kristallar (MnF2, CoF2 va Gʻe2O3)da kuzatiladi. Bu kristallarda magnitlanganlik kattaligi elastik kuchlanishga proporsional-dir. P.ga teskari effekt — antiferromagnetiklarning chiziqli magnito-striksiya effekti ham mavjud. Bu effekt tashqi kuchlanishlar taʼsirida kristall oʻlchami oʻzgarishining magnit maydoniga proporsional boʻladi.

Manbalar
Pyezoelektr

Pyezoelektr (yun. piero — bosaman, qisaman va elektr), pyezoelektr effekt — baʼzi dielektriklarning mexanik kuchlanishlar taʼsirida qutblanishi (toʻgʻri pyezoelektr effekt) va elektr maydon taʼsirida mexanik deformatsiyalanishi (teskari pyezoelektr effekt) hodisasining yuzaga kelishi. Toʻgʻri va teskari pyezoelektr effektlar faqat pyezoelektriklarda mavjud. Pyezoelektr effektlar simmetriya markaziga ega boʻlmagan kristallarda kuzatiladi. P.ni 1817-yilda fransuz kristallografi va minerologi R. J. Gayui (1743—1822) kalsit kristallarida kuzatgan. P.ni har taraflama 1880-yilda akauka J. va P. Kyurilar kvars kristallida kuzatganlar. 1500 dan or-tiq moddada pyezoelektr hodisasi ku-zatilgan; ular ichida kvars (pyezo-kvars)dan tashqari segnet tuzi, bariy titanat, ammoniy digidrofosfat, litiy niobat va boshqa ham keng qoʻllaniladi. Koʻpincha yana maxsus texnologiya boʻyicha olingan baʼzi segnetoelektriklarning qattiq eritmalari — pyezokera-mikalardan ham foydalaniladi. Pye-zoelektriklar radiotexnika, akustika, radiofizika va boshqa sohalarda keng qoʻllaniladi.

Manbalar
Pyero della francheska

Pyero della francheska (Piero della Francesca) (taxminan 1420 — Toskana — 1492) — italyan rassomi, sanʼat nazariyotchisi, Umbriya maktabining yirik namoyandasi. Pyero della francheskaF. ijodiga obrazlarning ulugʻvorligi, shakllarning hajmdorligi, koloritning shaffofligi, makonni tadrijiy perspektivali qurilishi kabi badiiy xususiyatlar xos; asarlari rangdor va serjilva, nurga boyligi bilan ajralib turadi. Pyero della francheskaF. Aretssodagi San-Franchesko cher-kovi devorlariga ishlagan freskalar turkumi diqqatga sazovor ("Imperator Konstantinning tushi" va boshqa, 1452— 66), "Isoning choʻqintirilishi" (1450—55), "Federigo da Montefel-tro portreta" (1465) va boshqa Pyero della francheskaF. sanʼatning nazariy masalalariga bagʻishlangan asarlar ham yaratdi ("Rangtas-virda perspektiva" va boshqalar). Rassom ijo-di Italiya Uygʻonish davriga asos yaratdi hamda Venetsiya va Florensiya rangtasvir maktablarining shakllanishida muhim oʻrin egalladi.

Manbalar
Pyeron Anri

PYERON (Pieron) Anri (1881.18.7 -Parij — 1964.6.11) — fransuz psixologi va psixofiziologi. Sorbonnada T. Ribo va P. Jane (1859—1947) qoʻl ostida taʼlim olgan. 1923-yildan Kollej de Frans professor Psixologiya instituti (1921) va Mehnat va kasbga yoʻnal-tirish milliy markazi (1928) asoschi-si. Sezgilar psixologiyasiga doyr asarlar yozgan. Psixologiyadagi soxta ilmiy yoʻnalishlarga va psixik jarayonlarni buzib tushuntirishga qarshi kurashgan.

Manbalar 

    

Fransiya kolleji akademik xodimlari
Pyesa

Pyesa (frans. piece) — 1) teatr (shuningdek, radio va televideniye)da qoʻyish uchun moʻljallangan dramatik asar (qarang Drama); 2) yakkanavoz sozanda yoki cholgʻuchilar ansambli uchun kichik musiqa asari.

Manbalar
Pyarnu

Pyarnu (1917-yilgacha rasmiy nomi — Pernov) — Estoniyadagi shahar. Pyarnu daryosi Riga qoʻltigʻiga quyilish joy-ida. Dengiz porti va dare pristani. Dengiz boʻyi iqlim va balchiq kurorti. Yozi moʻʼtadil iliq (iyulning oʻrtacha temperaturasi 17°), qishi moʻʼtadil yumshoq (yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —5°); yiliga 540 mm yogʻin yogʻadi. Baliq konservalash, zigʻir tola toʻqimachilik kombinatlari, mashinasozlik, oziq-ovqat va oʻrmon sanoati korxonalari, drama teatri, oʻlkashunoslik muzeyi, shoira Lidiya Koydulaning memorial muzeyi (1945), turistik baza mavjud. Shahar 13-asrdan maʼlum, rus solnomalarida Pernava nomi bilan tilga olinadi.

Manbalar
Pyasina

Pyasina () — RF Krasnoyarsk oʻlkasining Taymir (Dolgan-Nenetslar) milliy okrugidagi daryo. Uzunligi 818 km, havza-sining maydoni 182 ming km². Pyasino kulidan boshlanib Kara dengizining Pyasina qoʻltigʻiga quyiladi. Pyasinaavzasida 60 mingdan ziyod koʻl (umumiy maydoni 10450 km²) bor. Asosan, qordan toʻyi-nadi. Quyilish joyida urtacha suv sar-fi 2600 m³/sek. Sentabr oxiri — oktabr boshlarida muzlab, iyunda muzdan bushaydi. Kema qatnaydi. Pyasina va uning irmoklarida baliq kup.

Manbalar 

 

Rossiyadagi daryolar
Pyatigorsk

Pyatigorsk — Rossiya Federatsiyasi Stavropol ulka-sidagi shahar (1830-yildan). Kavkaz Mineral Suvlari guruhidagi balneologik va balchiq kurorti. Podkumok daryosi boʻyida, Mashuk togʻi yon bagʻrida. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 133,3 ming kishi (1998). Sanoati, asosan, kurort ehtiyoji uchun xizmat qiladi (oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari), shuningdek, elektromexanika va qishloq xoʻjaligi mashinalari zavodlari bor. Ped. va farmatsevtika institutlari, teatr, oʻlkashunoslik muzeyi, M.Yu.Lermontov davlat muzey-qoʻriqxonasi mavjud.

Yozi iliq (iyulning temperaturasi 22°), qishi moʻʼtadil yumshoq (yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —4°); yillik yogʻin 475 mm. Harakat va tayanch organlari, mar-kaziy va periferik asab sistemasi, teri, ginekologik kasalliklar, shuningdek, yurak-tomir sistemasi, hazm organlari kasalliklari bilan ogʻrigan bemorlar davolanadi. Davolash vannalari bor. Tarixiy meʼmoriy yodgorliklardan "Eol arfasi" shiyponchasi (1828), "Diana groti" (1830—31) mavjud.

Manbalar
Poʻkak

Poʻkak, fellema — 1) oʻsimliklarning ikkilamchi qoplovchi oʻlik toʻqimasi; suberin (poʻkak modda) bilan toʻyingan, zich joylashgan poʻstli hujayralar majmui. Poʻkaksimon kambiy (fellogen) hujayralarining tangental boʻlinishidan hosil boʻladi. Po'kak daraxtsimon oʻsimliklar va aksari koʻp yillik oʻtlarning turli organlarida vujudga keladi: ayniqsa, poʻkakli emanning poya va shoxlarida qalin boʻladi. Po'kak suvni ortiqcha bugʻlanishdan, oʻsimlikni bakteriya, zamburugʻ va hasharotlar taʼsiridan saqlaydi. Eman poʻkagi shisha idishlarga tiqin, poyabzal tayyorlash va boshqa sohalarda ishlatiladi; 2) gimenomitsetlar turkumining poʻkaklar oilasiga mansub zam-burugʻlar guruhi (yana qarang Yogʻoch zamburugʻlari).

Manbalar 

 

Botanika
Mikologiya
Poʻlat Moʻmin

Poʻlat Moʻmin (taxallusi; asl ism-sharifi Poʻlat Moʻminov) (1922.24.12 – Toshkent – 2004.2.3) — bolalar shoiri. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1992). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1983). Dastlab pedagogika bilim yurtini (1939), soʻng Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika institutini tugatib (1944), oʻqituvchilik bilan shugʻullangan (1944–1947). "Lenin uchquni" gazetasida adabiy xodim (1948–50), Oʻzbekiston davlat nashriyotida boʻlim mudiri (1951–1952), respublika Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi (1954–60), Madaniyat vazirligi qoshidagi Sanʼat ishlari boshqarmasida dramaturgiya boʻyicha bosh muharrir (1962–64).

Ilk sheʼrlar toʻplami – "Sayrang, qushlar" (1949). Shundan keyin uning "Tong kuylari" (1949), "Oltin boshoqdor" (1951), "Tish choʻtkasi ertagi" (1955), "Hunardan unar" (1958), "Toʻgʻri oʻsgan gul boʻlur" (1960), "Aql qayerda boʻlar" (1962), "Oltin nay" (1967), "Yaxshilarga oʻxshasam" (1975), "Rahmatga rahmat!" (1969), "Eson va Omon" (1973), "Ertaqdan ertakka" (1989), "Ertaklar yaxshilikka yetaklar" (1984), "Yurak zavqu dardlarim, aytar baytu fardlarim" (1993), "Bugʻdoy bobo" (1995), "Bolajon, bolajonim" (2003) va boshqa bolalarga bagʻishlangan sheʼr va ertaklardan iborat toʻplamlari, "Kul-di xiyol" (1964), "Gul va piyoz" (1971), "Qoʻshiq aytib" (1985) singari qoʻshiqlardan tashkil topgan kitoblari nashr etilgan. Poʻlat Moʻmin mumtoz oʻzbek adabiyoti anʼanalarini davom ettirib, gʻazal, tuyuq, fard janrlarida ham koʻplab asarlar yaratgan. Uning 500 dan ziyod qoʻshiqlari gʻazal janrida yozilgan. Poʻlat Moʻminning bolalar hayotidan olingan "Qovoqvoy bilan Chanoqvoy", "Suqatoy va Konfetvoy" (1970), "Bahodirning botirligi" (1972), "Ona bolam deydi, bola onam deydi" (1975), "Oq fil yoʻqoldi" (1983), "Tuyakush-boyaqish" (1987) pyesalari respublika teatrlarida sahnalashtirilgan. A.S. Pushkin, V. V. Mayakovskiy, S. Marshak, S. Mixalkov, A. Barto va boshqa rus yozuvchilarining bolalarga bagʻishlangan asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar

Havolalar 
people.ziyonet.uz 

Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Poʻlatni toblash

Poʻlatni toblash - poʻlatni oldin qizdirish, keyin tez sovitish yoʻli bilan chiniqtirish. Qizdirish sharoitiga qarab, toʻla va chala toblash xillariga boʻlinadi. Toʻla toblashda poʻlat holat diagrammam GSE chizi-gʻidan yuqorigi temperaturagacha qizdirilgandan soʻng tez sovitiladi. Shunda poʻlat toʻliq austenit xrlatga oʻtadi. Chala toblashda metall PSK chizigʻidan yuqorigi temperaturalargacha qizdiriladi; sovitishdan keyin erimagan (ortiqcha) fazalar (ferrit yoki sementit va murakkabroq karbidlar) saqlanib qolishi mumkin. Temir-uglerodli qotishmalarning holat diagrammasiga muvofiq, shu di-agrammaning GSE chizigʻidan yuqorigi temperaturalarga poʻlatning termodinamik turgʻun xrlati — austenit, PSK chi-zigʻidan pastdagi temperaturalarga ferrit va sementit moye keladi. Austenit PSK chizigʻidan yuqorigi temperaturadan asta-sekin sovitilganda, holat diagrammasiga muvofiq, ferrit va sementitga parchalanadi. Juda past temperaturada austenit amalda parchalanmaydi, temperatura yana pasaytirilsa, martensitta aylanadi; Poʻlatni toblashdan maqsad — toʻliq martensit struktura hosil qilish. Poʻlatni toblash natija-sida poʻlatning qattiqligi keskin oshadi, mustahkamlanadi, plastikligi pasayadi.

Sovitish sharoitiga qarab, Poʻlatni toblash izo-termik, pogʻonali va boshqa usullarda amalga oshirilishi mumkin. Izotermik toblashda poʻlat GSE chizigʻidan yoki PSK chizigʻidan yuqorigi temperaturalargacha qizdiriladi, soʻngra PSK dan past temperaturalargacha tez sovitiladi va izotermik dam deb ataladigan xrlatda tutib turiladi, bunda austenit boshqa strukturalar (perlit, bey-nit)ga aylanadi. Pogonali toblashda poʻlat martensitga aylanadigan temperaturadan bir oz yuqori temperaturagacha katta tezlikda sovitiladi, shu temperatura butun qalinligiga birday tarqalguncha tutib turiladi, soʻngra martensit struktura hosil boʻlguncha asta-sekin sovitiladi. Tashqi omillar, asosan, toblash mu-hiti (suv, moy, erigan tuz) va bosim ham Poʻlatni toblashga taʼsir qiladi.

Toblangan poʻlat juda moʻrt boʻlgani uchun bir oz boʻshatiladi (qarang Boʻshapgish). Poʻlatni toblash texnikada keng ishlatiladigan, konstruksion xossalari yaxshi poʻlat olishga imkon beradi.

Manbalar
Valijon Poʻlatov

Valijon Poʻlatov (1939.24.6 — Dangʻara tumani — 2000.15.3) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1963). 1963-yildan Oʻzbekiston tumanidagi 54-, 48-, 53-, 1993-yildan Dangʻara tumanidagi 13maktabda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Bolalarga bilim berishda noanʼanaviy dare usullaridan unumli foydalangan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Surʼat Poʻlatov

Surʼat Obidovich Poʻlatov (1931. 23.10, Toshkent) — aktyor, xonanda (dramatik bariton). Oʻzbekiston xalq artisti (1991). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1952). 1952—56 yillar Qashqadaryo teatrida aktyor, bosh rejissor (1955—56), 1956-yildan Muqimiy teatrida aktyor. P. ijodi qaxramonlaridagi ezgu tuygʻular, kuchli psixologik talqini, ularning ichki kechinmalarini ochishda chiroyli musiqiy xonishlar bilan toʻldirishi, oʻziga xos ijrosi bilan ajralib turadi. Ravshan ("Ravshan va Zulxumor"), Haydar ("Nurxon"), Zafar ("Zafar"), Teshaboy ("Toshbolta oshiq"), Aziz ("Fargʻona hikoyasi"), Poʻlat ("Zarafshon qizi"), Nodir ("Guli siyoh"), Armon ("Qizbuloq"), Norqoʻzi ("Yoshlikda bergan koʻngil"), Usmonali ("Navoiy Astrobodda"), Otaizor ("Mangu mashʼal"), Kul ("Na malakman, na farishta"), Ota ("Devona") kabi 200 dan ortik, rol ijro etgan. Xonanda sifatida "Yangra sozim", "Sevgi niholi", "Ochil gulim", "Naʼmatak", ] "Bayet IV" "Parvona boʻlibman", "Aqli raso boʻlsin", "Yigit va qiz dueti", "Otma-gay tong", "Abduraxmonbegi" kabi qoʻshiq va ashula yoʻllari bilan tanilgan. P. televizion va videofilmlar, telepostanovka va telenovellalar ("Naʼmatak", "Gul va inson", "Qorakoʻz", "Koʻngil koʻchalari", "Sud davom etadi", "Bir goʻzal bormish" va boshqalar)da bir kancha rollar ijro etgan. Shuningdek, kinoda ("Gulistondan judo", "Koʻzlarim yoʻlingda", "Kim jin-ni" va boshqalar) ham suratga tushgan. 1960-yildan "Tabassum" radiojurnalining boshlovchilaridan, dublyaj sanʼatida ham barakali ijod qilgan. P. haqida "Sanʼatga baxshida umr" (rej. Sh. Xoʻjayev) filmi ishlangan. "Shuxrat" medali bilan mukofotlangan (1995).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Haydar Poʻlatov

Poʻlatov Haydar (1928.10.7, Chinoz qishlogʻi, Toshkent viloyati — 1993.19.5, Toshkent) — faylasuf olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978), falsafa fanlari doktori (1968), professor (1969). Toshkent yuridik institutini tugatgan (1949). Shu institutda davlat va huquq nazariyasi kafedrasining dotsenti (1953—55). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa kafedrasining mudiri (1958—64, 1984-yildan), Toshkent Oliy partiya maktabi (1970—71), Toshkent avtomobil yoʻllari instituti falsafa kafedrasining mudiri (1972—82), shu institut prorektori (1982—84). Ilmiy ishlari ijtimoiy falsafa, inson falsafasi, madaniyat falsafasi, dialektika va bilish nazariyasi, axloqshunoslik va siyosatshunoslikka bagʻishlangan, milliy mafku-ra masalalari boʻyicha maqolalar yozgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (1992).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Naima Poʻlatova

Naima Qudratovna Poʻlatova - aktrisa, xonanda (soprano) (1939-yil 4-iyun kuni Toshkent shahrida tugʻilgan). Oʻzbekiston xalq artisti (1997). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1963). 1958-yildan Muqimiy teatrida ishlaydi. Poʻlatova, asosan, lirik qahramonlar ijrochisi boʻlib, sevgi sanamlarining iztiroblari, ularning ichki kechinmalarini ham dramatik, ham musiqiy talqinda tomoshabinga mohirona yetkazish, onalarga xos mushfiqu-mehribonlik, bardoshlik, uning psixologik va dramatik holatini ifodalashda oʻziga xos ijrosi bilan ajralib turadi. Nurxon („Nurxon“), Alima („Momo yer“), Zulxumor („Ravshan va Zulxumor“), Oyparcha („No-dira“), Shirin („Farhod va Shirin“), Xolisxon („Paranji sirlari“), Gulruh („Navoiy Astrobod-da“), Obida („Mavlono Muqimiy“), Hayotxon („Fargʻona tong otguncha“), Amal („Guli siyoh“), Jamila („Devona“), ona („Mangu mashʼal“, „Toʻydan keyin tomosha“) kabi rollari bilan ta-nilgan. Xonanda sifatida „Munojot“, „Aylanay“, „Aqli raso boʻlsin“, „Fi-gʻonkim“, „Sevgi nidosi“, „Qarshi gullari“, „Otmagay tong“, „Abdurahmonbegi“ va boshqa mumtoz va zamonaviy qoʻshiklarni ijro etgan. Filmlar („Kelinlar qoʻzgʻoloni“, „Oʻzganing baxti“, „Toʻylar muborak“, „Karaxtlik“, „Mehrobdan chayon“ kabi)da ham suratga tushgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Poʻlatxon qoʻzgʻoloni

Poʻlatxon qoʻzgʻoloni — Qoʻqon xonligida xon va uning amaldorlari zulmiga va chor Rossiyasining mustamlakachilik siyosatiga qarshi koʻtarilgan xalq qoʻzgʻoloni (1873—76). Rahbari — Ishoq Hasan oʻgʻli (1844 — Margʻilon — 1876). Ishoq Hasan Qoʻqondagi Tunqator madrasasida oʻqigan. Andijondagi masjidda imomlik qilgan, savdogarlik bilan ham shugʻullangan. Toshkentga kelib, Abdulmoʻmin otaliq bilan tanishgach, shu yerda vaqtincha yashab qoladi. 1872-yil Sher Dodho boshliq bir guruh qoʻqonliklar Samarqandda istiqomat qilayotgan Poʻlatbekni (Olimxonnnng nevarasi) Qoʻqonga taklif qilib, uni xon qilib koʻtarishga vaʼda qilishadi. Lekin, Poʻlatbek bu taklifni rad etadi. Shundan soʻng qoʻqonliklar Toshkentga kelib, Abdulmoʻmin otaliq bilan uchrashganlar. Ularning iltimosiga koʻra, Ishoq Hasan "Poʻlatxon" nomi bilan qoʻzgʻolonga boshchilik qilishga rozi boʻlgan va Namanganga kelib qoʻzgʻolonga rahbarlik qila boshlagan. Uning tomoniga yirik boy va harbiylar, hatto Xudoyorxonntt oʻgʻli va boshqa qarindoshlari ham oʻtgan. 1875-yil 22-iyulda Xudoyorxon Toshkentga qochishga majbur boʻladi. Xon taxtiga Poʻlatxon va Xudoyorxonning katta oʻgʻli Nasriddinbeklar asosiy daʼvogarlar edi. 1873-yilda qirgʻizlar Poʻlatxonni Qoʻqon xoni deb eʼlon qilgan edilar. Ammo, Xudoyorxon Toshkentga qochgandan keyin Abdurahmon oftobachi Nasriddinbekni xon deb eʼlon qilib taxtga oʻtqizgan. Shu sababli "Poʻlatxon" Abdurahmon oftobachi va Nasriddinxonlarga qarshi kurashni boshlab yuboradi. Oqibatda, Qoʻqon xonligida ikki hokimiyatchilik paydo boʻladi. Buning oldini olib, kuchlarni birlashtirish maqsadida Abdurahmon oftobachi 1875-yil 7-avgustda Chor Rossiyasi mustamlakachilariga qarshi gʻazavot eʼlon qiladi va xalq ozodlik harakatini boshlab yuboradi. "Poʻlatxon" bu harakatni qoʻllab quvvatlaydi, ammo qoʻshinini jangga olib kirmaydi. 1875-yil 23-avgustda Maxram qalʼasi ostonasida ruslar bilan Abdurahmon oftobachining qoʻshini oʻrtasida qattiq jang boʻladi. Qoʻqonliklar magʻlubiyatga uch-raydi. K. P. Kaufman qoʻzgʻolonchilarni birin-ketin tor-mor etib, Qoʻqon, Margʻilon va Oʻsh shaharlarini jangsiz bosib olgan. 1875-yil 22-sentabrda Kaufman Margʻilon shahriga Nasriddinxonni taklif qilib, aholi uchun juda ogʻir boʻlgan shartnomaga imzo chektiradi. Na-tijada, aholi Nasriddinxonga qarshi qoʻzgʻolon koʻtaradi. Nasriddinxon Toshkentga qochishga majbur boʻladi. Poʻlatxon rasman Qoʻqon xoni deb eʼlon qilinadi. Abdurahmon oftobachi ham uni tan oladi, Poʻlatxon bilan yarashib harbiy kuchlarini birlashtiradi. Rus askarlari bilan boʻlgan janglarda kuchlar teng boʻlmagani natijasida Poʻlatxon magʻlubiyatga uchraydi. 1876-yil 1-martda Margʻilon shahrida dorga osib oʻldiriladi.

Yana qarang 

 Oʻrta Osiyoning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinishi

Adabiyot 
 Bobobekov H. N., Poʻlatxon qoʻzgʻoloni, T., 1996;
 Qoʻqon tarixi, T., 1996.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston tarixi
Qoʻqon