MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Zenker

Zenker (nem. Senker) — silindrik teshiklarning devorlariga va ularning shakldor qismlariga ishlov berish (zenkerlash) uchun qoʻllaniladigan koʻp tigʻli metall kesish quroli. Parmadan 3—6 kesuvchi qirrasi borligi bilan farq qiladi. Yaxlit, oʻrnatma, aralash va ikki peroli 3. lar bor. 3. parmalash va tokarlik stanoklariga oʻrnatib ishlatiladi.

Manbalar
Zenon Kitionlik

ZENON (Zenon) Kitionlik (mil. av. taxminan 336—264) — yunon faylasufi, stoitsizm falsafiy maktabining asoschisi. Kipr o. dagi Kition sh. da savdogar oilasida tugʻilgan. U falsafani 3 qismga — mantiq, etika va fizikaga boʻlgan. U Geraklit izidan borib, borliqning asosida olov yotadi; barcha narsalar olovdan paydo boʻlgan, asrlar oʻtgach, yana olovga aylanadi, olovning quyuqlashuvi va siyraklashuvidan havo, suv va tuproq paydo boʻladi, deb hisoblagan. 3. fikricha, jamiyatdagi illatlarning boisi faqat bilimlar yetarli emasligidir. Jamiyat toʻgʻrisidagi taʼlimotida 3. kosmopolitik karashlarni rivojlantirdi, borabora jahon davlati qaror topadi, barchaning farogʻati ayrim shaxslar farogʻatidan yuqori turadi, deb hisobladi. Uningcha, hamma xalklar uchun umumiy boʻlgan va butun dunyoni qamrovchi qonun davlatga ham taalluqdi boʻladi. 3. gʻoyalari psixologiya va etikaning rivojlanishiga muayyan taʼsir koʻrsatgan. Uning asarlaridan ayrim parchalar yetib kelgan.

Manbalar
Zenon Eleyalik

Zenon Eleyalik - (mil. av. taxminan 490—430, Eleya, Jan. Italiya) — yunon faylasufi. Eleya maktabi namoyandasi. Parmenidning oʻzgarmas, boʻlinmas borliq haqidagi taʼlimotini rivojlantirdi, oʻzining 45 paradoksi (aporiya) ni olgʻa surdi. Harakatning mumkin emasligi, narsalarning koʻpligi va h.k. ni asoslamoqchi boʻldi. Aristotel Zenonni dialektika asoschisi deb hisobladi. Zenonning fikricha, haqiqatga bahs yuritish yoki qarama-qarshi fikrlarni talqin etish orqali erishiladi (u oʻz taʼlimotini suhbat shaklida ifoda etgan). U "Axilles", "Oʻq" kabi paradokslari bilan mashhur boʻlgan.

Qarang 
 Zenon aporiyalari

Manbalar
Zeru bam

Zeru bam, Zir (zil) u bam (fors. — past va baland) — 1) oʻrta asrlarda Turkiston, Eron, Ozarbayjon xalklari musika amaliyoti va nazariyasida eng ingichka (zer) va yoʻgʻon (bamm) tovush beradigan torlar; 2) musika tovushqatorining baland va past qismlari ifodasi; 3) ayrim sozlar (mis va yogʻoch naylar; koʻs nogʻora, rez nogʻora bilan doʻl nogʻora) ham 3. b. deyilgan. Oʻzbek mumtoz sheʼriyatida 3. b. atamasi va ayni musiqiy maʼnosidan keng foydalanilgan: Navoiy :Mugʻanniy, Navoiy figʻonin eshitKi, sozing aro zer ila bamda yoʻq.

Manbalar
Zercha

Zercha — har xil buyumlarni teshish uchun ishlatiladigan ostlik moslama. Poʻlat yoki temirdan oʻrtasi teshik qilib doyra yoki toʻrtqirra shaklda yasaladi. Buyumlarga teshik ochishda ularning ostiga qoʻyiladi. Chunonchi taqagar 3. si takani teshishda, tunukasoz 3. si tunukani teshishda, nahalgar 3. si etik va kavushga qoqiladigan nahalni teshishda, miskar 3. si buyumning mis qismi yoki mis buyumni teshishda, pichoqsoz 3. si pichoq dumi (sopi) ni teshishda ishlatiladi va h. k.

Manbalar
Zefir

Zefir — 1) Ensiz boʻylama yoʻllari boʻlgan, yupqa va nafis ip gazlama. Boʻylama yoʻllarni yoʻgʻon tanda iplari yoki rangli iplar hosil qiladi. Zefirdan, asosan, erkaklar koʻylaklari tikiladi;

2) Meva sharbatiga shakar qoʻshib pishirilgan quyuq shirinlik; meva qiyomi. Turli hoʻl mevalarga qiyom, pektin moddalar, ovqatga ishlatiladigan kislotalar, xushboʻy va rang beruvchi moddalar qoʻshib tayyorlanadi.

Manbalar
Zeya

Zeya — RF Amur viloyatidagi daryo, Amur daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 1242 km, havzasining mayd. 233 ming km. Stanovoy tizmasining jan. yon bagʻirlaridan boshlanadi. Oʻrtacha suv sarfi 1910 m3/sek. Oʻngdan Bryanta, Gilyuy, Urkan, chapdan Dep, Selemja, Tom kabi irmoqlar quyiladi. Koʻproq yomgʻirdan suv oladi. Noyab. boshlarida muzlab may boshlarida muzdan boʻshaydi. Suvi keskin koʻpayganda toshadi. Zeya GES dan quyiroqda va suv omborida kema qatnaydi. 3. boʻyida Blagoveshchensk, Zeya, Svobodniy sh. lari bor.

Manbalar 

Rossiyadagi daryolar
Muhamed Ziangirov

Muhamed Sultangirovich Ziangirov (1923, Yangiyoʻl tumani — 1943.30.9, Dnepropetrovsk viloyati Solyonoye tumani Voyskovoye qishlogʻi) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1942 yildan frontda. 198alohida oʻqchi otryadi (Janubiy Gʻarbiy frontning 6-armiyasi)ning avtomatchisi, yefreytor. Dnepr daryosini kechib oʻtishda jasorat koʻrsatgan. 1944 yil 19 martda (vafotidan soʻng) Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1923-yilda tugʻilganlar
1943-yilda vafot etganlar
30-sentabrda vafot etganlar
Ziviye

Ziviye — Eronning shim.gʻarbidagi qad. manzilgoh (mil. av. 8-asr oxiri — 7-asr oʻrtasi). 3. dan oltin, kumush, jezdan yasalgan buyumlar xazinasi topilgan (1947). Fransuz arxeologi R. Girshman tomonidan 1950—60-yil larda tadqiq etilgan. 341 ta buyumdan 43 tasi oltin, 71 tasi kumush, 103 tasi fil suyagidan ishlangan. 3. tepaligi ustida kichik qalʼa harobalari saqlangan (mil. av. 8-asr oxiri — 7 a. oʻrtasi). R. Girshmanning fikricha, 3. tepaligi skiflar podshosi (Partatuy) ning oʻgʻli, skiflar yoʻlboshchisi Madiyning qabri boʻlgan (mil. av. taxminan 624-yil vafot etgan). Koʻplab qurolaslaha, hokimiyat belgisi sanalgan diadema, oltin kamar, pektoral — koʻkrakka taqiladigan bezak va b. topilgan. Oltin buyumlardan birida podiyu oʻziga hamla qilayotgan sherga shamshir urayotgani, sopol buyumlarda oyoqlarini yigʻishtirib olgan shoxli bugʻu, qoplon, togʻ echkisi, grif (afsonaviy yirtqich qush), quyon va b. tasviri skiflarning "hayvoniy uslubida" ishlangan.

Koʻchmanchilarning jangovar qoʻshinlari dastlab mil. av. 8-asr ga oid Yaqin Sharq yozma manbalar (bizga maʼlum boʻlgan eng kadimiysi — ossuriyalik josuslarni Urartudan 720y. larda yozgan xabarnomasi)ida: "umman manda (manda qabilasi)", "gummaru" (kimmeriylar), "ashkuzay", "ishkuzay" (skiflar), "saka" (saklar) uchraydi. 7-asr ning 70y. lari bu qabilalar Old Osiyo tashqi siyosatida faol qatnasha boshlaydilar va keyinchalik hatto Jan. Ozarbayjonda, Mana davlatining yaqin atrofida uzoq mavjud boʻlmagan (28 yil) "skif podsholigi" ni barpo etganlar. == Adabiyot ==
 Lukonin V. G., Drevniy i rannesrednevekoviy Iran, M., 1987.

Manbalar
Zigmashina

Zigmashina, zikmashina (nem. Sieskenmaschine) — yupqa list materiallarda chuqurcha va chiqiqlar (ziglar), ariqchalar hosil qiladigan, shuningdek, ularni tekislaydigan va kalibrlaydigan mashina; dastaki va mexanik xillari bor. 3. da profillangan aylanuvchi ikkita rolik mavjud; roliklar orasida material bukiladi.

Manbalar
Richard Adolf Zsigmondy

Richard Adolf Zsigmondy (1865.1.4, Vena — 1929.23.9, Gyottingen) — avstriyalik fizikkimyogar. Gyottingen universiteti organik va kolloid kimyo kafedrasi professor (1903—07), Gyottingen universiteti Anorganik kimyo instituti direktori (1908—29). Immersion ultramikroskopni ixtiro qilgan (1913), kolloid eritmalarning mikrogeterogen tabiatini aniqlagan. Adsorbent gʻovaklarida suv bugʻi kapillyar kondensatsiyasi nazariyasini olgʻa surgan (1911). Yorugʻlik nuri analizatori, membranali (1918) va oʻta mayda filtrlar (1922) ixtiro qilgan. Boʻyagichlar va rangli shishalar olish usullarini ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1925).

Manbalar 

1865-yilda tugʻilganlar
1-aprelda tugʻilganlar
1929-yilda vafot etganlar
23-sentabrda vafot etganlar
Zigomitsetlar

Zigomitsetlar (Zygomycetes) -zamburugʻlar sinfi. Tanasi yaxshi rivojlangan koʻp yadroli mitseliy. Hujayra devori xitin va xitozan, baʼzan glyukandan iborat. Jinsiy jarayoni — zigosporalar hosil qiladigan zigogamiya (nomi shundan olingan). 75% turi geteratillik. Jinssiz koʻpayish organlari morfologik jihatdan xilmaxil. Sporalari harakatsiz, endogen usulda sporangiylarda yoki ekzogen usulda konidiylarda rivojlanadi. 4 tartib: mogʻorlar (Mucorales), endogonallar (Endogonales), entomoftorlar (Entomophtorales), zoopagallar (Zoopagales) ga 500 dan ortiq tur kiradi. Keng Tapkalgan. Tuproq va goʻngda saprotrof yashaydi, bir qancha turlari yuksak oʻsimliklar, boʻgʻimoyoqlilar va b. hayvonlar, odamlar paraziti; oziqovqat mahsulotlarida koʻpincha oq mogʻor shaklida uchraydi. Mogʻor, fikomitses va b. urugʻlarning ayrim turlaridan mikrobiologiya va oziqovqat sanoatida, entomoftoral turlaridan esa zararkunanda hasharotlarga qarshi biologik kurashda foydalaniladi.

Manbalar
Zigomorf gul

Zigomorf gul (yun. zugon — juft, morphe — shakl) — faqat bitta chiziq bilan simmetrik qismlarga boʻlinadigan gul (qarang Gul).

Manbalar
Zigota

Zigota ( - zigotos — birgalikda qoʻshilgan) — har xil jinsli gametalarning qoʻshilishi natijasida hosil boʻlgan hujayra; urugʻlangan tuxum. "Zigota" tushunchasini fanga nemis botanigi E. Strasburger (1844—1912) kiritgan. Zigotaning vujudga kelishi qoʻsh urugʻlanish bilan bogʻliq. Oʻsimliklarda chang nayi orqali murtak xaltasiga kirgan ikki spermaning biri tuxumhujayrani, ikkinchisi esa murtak xaltasining markaziy hujayrasini urugʻlantiradi. Zigotadan keyinchalik murtak, urugʻlangan markaziy xujayradan esa endosperm rivojlanadi. Gaploid ikki hujayra qoʻshilganida Zigotada oʻsha tur uchun xos boʻlgan xromosomalarning diploid toʻplami (2 ya) (biri onalik, biri otalik xromosomalari toʻplami) paydo boʻladi. Ayrim oʻsimliklar (mas, baʼzi suv oʻtlari va zamburugʻlar) va hayvonlarda (mas, koloniyali bir hujayralilar, boʻshli_qichlilar) Zigotaqalin poʻst bilan oʻralib noqulay sharoitni oʻtkazadi. Zigota orqali avlodlar oʻrtasidagi bogʻlanish taʼminlanadi.

Yana q. 

 Embrion

Manbalar
Ziddiyat qonuni

Ziddiyat qonuni (mantiqda) — ikki qaramaqarshi fikr ayni bir vaqtda va ayni bir nisbatda toʻgʻri boʻlishi mumkin emasligini koʻrsatuvchi qonun. Predmetlar va hodisalar oʻrtasidagi obyektiv munosabat toʻgʻri fikrlash jarayonida inson miyasida bir fikr bir vaqtning oʻzida ikki maʼnoda ishlatilmasligini taqozo qiladi. Bu toʻgʻri fikrlash va chin muhokamalarning ajralmas xossalaridan biridir. 3. q. tafakkur rivojida qaramaqarshi fikrlar toʻqnashuvini inkor etmasdan, bir vaqtning oʻzida bir predmet xaqida ikki zid fikrga yoʻl qoʻymaslikni talab qiladi, yaʼni vaqt, predmet, nisbat jihatdan birlikni nazarda tutadi. Maye, yomgʻirni umuman zararli yoki foydali deb boʻlmaydi, u maʼlum davrda maʼlum oʻsimliklar uchun zararli, boshqa bir davrda foydali boʻlishi mumkin. 3. q. ning buzilishi tafakkurda chalkashliklarga va notoʻgʻri xulosalarga olib keladi.

Yana q. 

 Mantiq
 Aksioma

Manbalar
Ziddiyatsizlik

Ziddiyatsizlik - tafakkur, mu hokama, isbot va nazariyada mantiqiy qarama-qarshilik boʻlmasligi. 3. ningmohiyatini tafakkur qonuni ochib beradi. Misol: "Chirchiq — dare" va "Chirchiq — dare emas". Bu zid fikrlarning har ikkalasi ham bir vaqtda toʻgʻri boʻlishi mumkin emas. Birinchi fikrning toʻgʻriligi ayon. Buning isboti uz navbatida ikkinchisining xatoligiga dalildir. 3. ning buzilishi mantiqiy ziddiyatga olib keladi. Mantiqiy ziddiyat muqokama, isbot, nazariyaning asosiga putur yetkazadi. Mantiqiy ziddiyatni dialektik ziddiyatdan farq qilishi lozim (yana q. Ziddiyat).

Manbalar
Ziyo

Ziyo (taxallusi; asl ismsharifi Mirza Muham mal Sharif Sadr ibn Abdishukur) (1867—Buxoro—1932) — shoir, olim. Buxoro madrasalarida tahsil koʻrgan. Arab va fors tili grammatikasi, mumtoz adabiyot, tarix fanlarini, xattotlik sanʼatini puxta egallagan. "Tazkor ulashʼor" ("Sheʼriyat xotiranomasi", OʻzFASHI, inv. №1304) tazkirasini tuzgan. Asar nazmda yozilgan. Unda Ahmad Donish, Shamsuddin Mahmud Shoqin kabi shoir va olimlarning hayoti, ijodiga keng oʻrin berilgan. Asar Oʻrta Osiyo, xususan, 19-asr 2yarmi — 20-asr boshlaridagi Buxoro adabiy muhitini oʻrganishda muhim manba hisoblangan. 3. "Tazkirat ushshuaroi mutaqaddimin va salatini maosirin va buzurgoni mutavarrin" ("Oʻtmish va hozirgi zamon shoirlari, sultonlari tazkirasi"), "Shuaroi mutaaxxirin va fuzaloi maosirin" ("Soʻnggi davr shoirlari va zamondosh fozillar"), "Tazkirat ulhukamo" ("Hokimlar tazkirasi"), "Navodiri ziyoiya" ("Ziyo nodirliklari") kabi adabiyot, tarix, geogr.ga oid asarlar muallifi.

Manbalar 

    

Shoirlar
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Ziya Gökalp

Mehmet Ziya Gökalp (; 1876-yil 23-mart, Diyorbakir – 1924-yil 25-oktyabr, Istanbul) – turkiyalik faylasuf va sotsiolog. Turkiya Respublikasida milliy mafkura va sotsiologiya faniga asos solgan. Yoshligidan boshlab Turkiyada sultonlik tuzumiga qarshi kurashdi. „Yosh qalamlar“ jurnaliini nashr qildirdi (1908-yildan). Gökalp barcha turkiy xalklarni turkchilik asosida birlashtirish tarafdori, turkiy dunyo birligi gʻoyalarini nazariy jihatdan ishlab chiqdi. Buning uchun Usmonlilar sultonligi tomonidan taʼqib va quvgʻinga uchradi, surgun qilindi va qamoqqa tashlandi (1918). Keyinchalik Mustafa Kemal Atatürk tomonidan Turkiya Respublikasining masʼul lavozimlariga tayinlandi. Yosh Turkiyaning milliy mafkurasini ishlab chikdi. Turkiyada 9 jildlik kulliyoti chop qilindi (1952—1982). Gökalpning tarixga oid asarlarida Turkiya va turkiy xalqlarning demokratik va milliy mustaqillik, taraqqiyot yoʻliga oʻtishining tarixiy, siyosiy tafsilotlari, nazariy muammolari, tajribasi va eng muhimi, turkiy tamaddunning kelgusi taraqqiyot yoʻllari bayon etilgan.

Adabiyotlar 
 Zohidiy A., Umumbashariy turkiy sivilizatsiya: muammolar va yechimlar, Toshkent, 1994-yil.
 Oʻzbekistonning yangi tarixi, 2-kitob (Oʻzbekiston sovet mustamlakachiligi davrida), Toshkent, 2000-yil.
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Manbalar 

1876-yilda tugʻilganlar
1924-yilda vafot etganlar
Faylasuflar
Ziyo Naxshabiy

Ziyo naxshabiy, Ziyouddin Naxshabiy (13a, oxiri, Qarshi yaqinidagi Naxshab sh.; hozirgi Shulliktepa — 1350, Hindiston, Badoyun sh.) — shoir. Fors va turkiy tilida ijod qilgan. Asarlarida insonparvarlik gʻoyalari talqin etilgan. Hindlar orasida mashhur boʻlgan "Toʻtining yetmish hikoyasi" asarini qayta ishlab, "Toʻtinoma" dostonini yaratgan (1330). Unda soflik, ezgulik, odoblilik, vafodorlik kabi insoniy fazilatlar ulugʻlangan, tubanlik kabi xususiyatlar qoralangan. (Asarning bir necha qoʻlyozma nusxalari OʻzFASHIda saqlanadi, inv. № 4666/4395). 3. N. "Lazzat unniso" ("Ayol lazzati"), "Juzviyot va kulliyot" ("Butun va boʻlaklar"), "Gulrez", "Silk ussuluk" ("Izlovchilar yoʻli"), "Sharhi surai Zabur" ("Zabur suralarining sharhi") va b. asarlar muallifi.

Manbalar 

Shoirlar
1350-yilda vafot etganlar
Ziyo Saidov

Ziyo said (taxallusi; asl ism-sharifi: Qosim Solihov) (1902, Toshkent - 1938) — oʻzbek jurnalisti, dramaturgi va tanqidchisi.

Taʼlimi 

Eski usul maktabida savod chiqargan.

Mehnat faoliyati 

Dastlab „Ishtirokiyun“ (1918 - 20), „Yosh Sharq“ (1920 - 22) gazetalarida, „Oʻzgarishchi yoshlar“ (1922 - 24) jurnalida ishlagan. „Qizil Oʻzbekiston“ gazetasida sarkotib (1926 - 27), „Mushtum“ jurnalining muharriri (1927 - 31), Oʻzbekiston radioeshittirish qoʻmitasi raisi (1937 - 38).

Ijodi 

Ijodi 1922-yildan boshlangan. „Qonli kun“ (1926, Moʻminjon Muhammadjonov bilan hamkorlikda) dramasi 1916-yildagi Toshkent qoʻzgʻoloni haqida. „Tarix tilga kirdi“ (1931, Nazir Safarov bilan hamkorlikda) dramasida 30-yillardagi keskin mafkuraviy kurashlar tasvirlangan. „Toʻralik sirtmogʻi“ (1935) pyesasida xalqning dardu tashvishlaridan yiroq amaldorlar qiyofasi aks ettirilgan. Z. Said ijodining asosiy qismini hajviyalar tashkil etadi. Bundan tashqari, u oʻzbek dramaturgiyasi va kino sanʼati muammolari tahlil etilgan koʻplab maqolalar muallifi.

Z. Said ijodiy merosida 1927-yilda nashr etilgan „Oʻzbek vaqtli matbuoti tarixiga oid materiallar“ (1870 - 1927) risolasi alohida ahamiyatga molik. Risola oʻzbek matbuotining shakllanish tarixini oʻrganishda muhim manbadir.

Vafoti 

Qatagʻon qurboni boʻlgan. 1938-yil 4-oktyabr kuni Bo‘zsuv kanali yonida “xalq dushmani” ayblovi bilan otib tashlangan.

Nomini abadiylashtirilishi 

Toshkent shahrining Uchtepa tumani xududida joylashgan hozirgi Beshqayragʻoch koʻchasi 1972-yil 15-dekabrdan 2009-yil 21-aprelga qadar „Ziyo Said“ nomi bilan atalgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Tanlangan asarlar, T., 1974.
Ziyo Samadiy

Ziyo Samadiy (1914.15.4, Toldiqoʻrgʻon viloyati Panfilov qishlogʻi) — uygʻur yozuvchisi, davlat va jamoat arbobi, zamonaviy uygʻur adabiyoti asoschilaridan. Qozogʻiston xalq yozuvchisi (1986). Sharqiy Turkistonda yashagan (1931—60). Gomindan hukumatiga qarshi ozodlik kurashida qatnashgan, qamalgan (1937—44). XXR Shinjon (Sinszyan) uygʻur muxtor respublikasi madaniyat ishlari vaziri, yozuvchilar uyushmasi raisi (1950—57). 1957 yil Xitoy Kompartiyasi rahbarlarining siyosatiga qarshi chiqqani uchun hamma lavozimlardan boʻshatilgan va Qurla viloyatiga ogʻir jismoniy mehnat jabhasiga yuborilgan. 1961 yil Qozogʻistonga qaytgan. Sheʼrlari 1934 yildan "Ili gazeti" da bosilgan. Pyesalari ("Qonli dogʻ", 1934; "Xitoy zindonlarida", 1947; "Loshmon", 1950; "Zulmga zavol", 1952), tarixiy romanlari ("Moyimxon", 1965; "Yillar siri", toʻrt kitobdan iborat, 1967—96; "Gʻani botir", 1979; "Ahmad afandi", 1977) da uygʻur xalqining milliy ozodlik kurashi oʻz ifodasini topgan.

Manbalar 

 Moyimxon, T., 1972; Yillar siri, roman, T., 1986.

    
Uygʻur yozuvchilari
Ziyovuddin togʻlari

Ziyovuddin togʻlari - Samarqand va Navoiy viloyatlaridagi togʻlar. Zarafshon tizma togʻlarining eng chekka gʻarbiy qismi. Kenglik boʻyicha yoʻnalgan. Eng baland joyi 866 m. 3. t.ning ayrim qismlari sharqda Katarmaya (807 m), Qoratov (723 m), Qizbibi (818 m), markaziy qismida Tusitov (866 m), Turekbobo (841 m), Qirtov, gʻarbda Qoratov, Xoʻja Boltatogʻ (740 m), Azkamar platosi deb ataladi. 3. t. sharqda Qarnob beli orqali Zirabuloq togʻlari, shimoli-gʻarbda Azkamar platosi orqali Zarafshon vodiysi, shimolida Malik choʻli va janubida Qarnob choʻli bilan chegaradosh.

3. t. shimoliy va nisbatan balandroq (670–860 m) janubiy tizimlardan iborat. Janubiy yon bagʻirlari tik koʻtarilgan va qisqa soy va oʻzanlar bilan kuchli parchalangan. Qoyali, yalangʻoch tub jinslar qatlamlari Qarnob choʻliga tik tushgan. Tor va chuqur togʻ daralari jinslar qatlamlarini kesib oʻtgan. Suvayirgʻich qismlarida kuesta relyef shakllari uchraydi. Togʻlarning suvayirgʻich kismi oʻtkir qirrali va nayzasimon shaklda. 3. t. yirik antiklinaldan iborat, uning zamini quyi silurning kristalli slanets, oqaktosh, gilli qumtoshli slanetslaridan iborat. Yogʻin miqdorining kamligi (yiliga oʻrtacha 200–225 mm) va togʻlar baland boʻlmaganligidan soylarda faqat baxrr va yoz boshlarida suv oqadi. Togʻ etaklari va yon bagʻirlari nuragan jinslarning parchalari bilan band. Tuproqlar yaxshi rivojlangan yon bagʻirlarda efemerlar (rang, qoʻngʻirbosh), togʻ shuvogʻi, toshlok tuproqlarda turli oʻt butalar (tikanli bodom) tarqalgan. 3. t.ning shimoliy etaklarida Navoiy va Ziyovuddin sh. lari, janubiy etagida Qarnob qishlogʻi joylashgan. 3. t.da sement ishlab chiqarish uchun xom ashyo, qurilish materiallari manbalari mavjud.

Manbalar 

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Ziyod zirasi

Ziyod zirasi (arab. Azzira alZiyadiya) — qad. uzunlik oʻlchov birligi. Musulmon mamlakatlarining koʻpchiligida qoʻllanilgan. Qiymati 66,5 sm ga teng boʻlgan.

Manbalar
Ziyod ibn solih al Xuzaʼiy

Ziyod ibn solih al Xuzaʼiy (? taxminan 754) — Abu Muslimning yaqin safdosh (naqib)laridan biri va sarkardasi. Arablarning xuzaʼa qabilasidan. Abu Muslim uni 10 ming kishilik qoʻshin bilan Buxorodagi Sharik ibn alMaxriy harakatini bostirish uchun yuborgan (750/751). Sharik bilan Z.i.S. qoʻshinlari oʻrtasidagi urush 37 kun davom qilgan. Sharik jangda halok boʻlgan. Buxoro amiri Abdujabbor ibn Shuayb shaharni qattiq mudofaa etgan. Z.i.S. Buxoroni ololmay shaharga oʻt qoʻyishni buyurgan: 3 kun ichida shaharning katta qismi kuyib kul boʻlgan. Oxiri jang shaharning jan. qismidagi Attoron darvozasi oldida boʻlgan, juda koʻp aholi qirilib ketgan. Qolgan mudofaachilarni shahar darvozasiga osishgan. Z.i.S. Samarqanddagi gʻalayonni ham bostirgan. 751-yil Talas jangada Oʻrta Osiyoda oʻz mavqeini kuchaytirmoqchi boʻlgan xitoy qoʻshinini butkul tormor keltirgan. 754-yil xalifa Mansur buyrugʻi bilan Abu Muslimga qarshi chiqqan. Z.i.S.ga qarshi boʻlgan Buxoro hokimlari Abu Muslimni qoʻllabquvvatlashgan. Z.i.S. Samarqand atrofidagi Barkas qishlogʻida yashovchi zodagon dehqon uyiga yashiringan, lekin dehqon uni oʻldirib, boshini barkashga solib Abu Muslim oldiga olib kelgan.

Manba: Istoriya atTabari, T., 1987. Abu Sayd Gard izi, Zayn alaxbor. Ukrasheniye izvestiy, T., 1991; Bartol d V. V., Sochineniya, t. II (I), M, 1963; Oʻzbekiston xalklari tarixi, 1j., T., 1992.

Faxriddin Hasanov.

Manbalar
Hamid Ziyoyev

Hamid Ziyoyev (15-iyun 1923, Toshkent -  15.7.2015, Toshkent) — tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), tarix fanlari doktori, professor (1968), Toshkent pedagogika institutining tarix fakultetini tugatgan (1946). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutiilmiy xodimi (1950—63), yangi tarix shoʼbasi mudiri (1964—65), ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (1965–85). 1996 yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix institutida  yetakchi ilmiy xodim. Ziyoyevning ilmiy ishlari Urta Osiyo, Rossiya va Sharkiy Turkiston tarixi, 14–20-asrlardagi Oʻzbekiston tarixini oʻrganishga oid. Ziyoyev Turkiston mustamlaka davri tarixi muammolari bilan bogʻliq tadqiqotlar olib bormoqda. "Jasorat" medali bilan mukofotlangan (1994).

Manbalar 

 Turkistonda Rossiya tajovuzi va hukmronligiga qarshi kurash (18—20-asr boshlari), T., 1998; Istiqlol maʼnaviyat negizi, T., 1999; Tarix — oʻtmish va kelajak, T., 2000; Oʻzbekiston mustaqilligi uchun kurashlarning tarixi, T., 2001.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbek tarixchilari
1923-yilda tugʻilganlar
15-iyunda tugʻilganlar
Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Ziyolilar

Intellektuallar -quyidagilarga murojaat qilishlari mumkin:

Aholi punktlari 

 Tillo - Siirt tumani, hozirgi nomi Tillo.
 Aydinlar, Adıyaman - Adıyaman viloyati markaziy tumanidagi qishloq.
 Aydinlar, Bartin - Bartin viloyati markaziy tumanidagi qishloq.
 Aydinlar, Yayladere - Bingoʻl viloyatining Yayladere tumaniga qarashli qishloq.
 Aydinlar, Gerede - Bolu viloyati Gerede shaharchasiga qarashli qishloq.
 Aydinlar, Iznik - Bursa viloyatining Iznik tumanidagi mahalla
 Aydinlar, Cherkes  Chanqiri viloyati Cherkes tumaniga qarashli qishloq
 Aydinlar, Xonaz - Denizli viloyatining Xonaz tumanidagi mahalla
 Aydinlar, Elazigʻ - Elazigʻning markaziy tumanidagi qishloq
 Aydinlar, Mihalichjik - Eskishehir viloyatining Mihalichchiq tumanidagi mahalla
 Aydinlar, Espiye - Giresun viloyati Espiye tumaniga qarashli qishloq.
 Aydinlar, Goʻrala - Giresun viloyatining Goʻrala tumaniga qarashli qishloq.
 Aydinlar, Chatalja - Istanbul viloyatining Chatalja tumanidagi mahalla
 Aydinlar, Kaman - Qirshehir viloyatining Kaman tumanidagi qishloq.
 Aydinlar, Oltintosh - Kütahya viloyatining Oltintosh tumaniga qarashli qishloq.
 Aydinlar, Tavshanli - Kütahya viloyati Tavsanli tumaniga qarashli qishloq.
 Aydinlar, Saruhanli - Manisa viloyati Saruhanli tumanidagi mahalla
 Aydinlar, Derik - Mardin viloyati Derik tumani mahallasi
 Aydinlar, Erdemli - Mersin viloyati Erdemli tumanidagi mahalla
 Aydinlar, Ulubey - Ordu viloyatining Ulubey tumanidagi mahalla
 Aydinlar, Kadirli - Usmoniy viloyatining Kadirli tumaniga qarashli qishloq.
 Aydinlar, Erfelek - Sinop viloyati Erfelek tumanidagi qishloq.
 Aydinlar, Qoʻyʻulhisor - Sivas viloyatining Koʻyulhisor tumaniga qarashli qishloq.
 Aydinlar, Harran - Shanliurfa viloyatining Harran tumanidagi mahalla
 Aydinlar, Hayrabolu - Tekirdagʻ viloyatining Hayrabolu tumanidagi mahalla
 Aydinlar, Karadeniz Ereğli - Zonguldak viloyatining Qoradengiz sohilidagi Ereğli tumanidagi qishloq.
 Aydinlar Goʻkçebey - Zonguldak viloyatining Goʻkçebey tumaniga qarashli qishloq.
 Aydinlar, Chankaya - Anqara viloyatining Chankaya tumanidagi mahalla

Shaxslar