MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kartoshka kavlagich

Kartoshka kavlagich - kartoshkani kavlab, uni tuproq va palaklardan ajratib, qoʻlda terib olish uchun dalaga uyumlab tashlab ketadigan mashina. Elevatorli, gʻalvirli va rotorli xillari bor. Elevatorli K. k. ikki qatordagi kartoshkani kavlash uchun lemex (kavlagich) dan kovlagan kartoshka bilan chiqqan tuproq va kesaklarni maydalab elaydigan chiviq-kaskadli elevatordan iborat. Elevatordan oʻtgan massa titrama panjaraga tushadi. Unda kartoshka tugunaklari qolgan mayda kesak, tuproqlardan tozalanadi. Mashina tugunak, palak va qolgan aralashmalarni dala betiga tashlaydi. Tugunaklar qoʻlda terib olinadi. Gʻ a l v i r l i K. k.da chiviqli elevator oʻrniga ikki panjarali gʻalvir oʻrnatilgan. Bunda lemexlar panjara uchlariga mahkamlangan boʻlib, u bilan birgalikda tebranadi. Rotorli K. k. bir qatordagi hosilni yigʻishtirishda ishlatiladi; u lemex va aylanuvchi rotordan iborat boʻlib, lemex kavlagan massani rotor dalaga sochib turadi. Bu xildagi K. k. 40 — 70 kVt li traktorlarga osib ishlatiladi.

Manbalar
Kartoshka nematodasi

Kartoshka nematodasi (Hetero dea rostochiensis) — yumaloq chuvalchanglar oilasiga mansub parazit chuvalchang . Tanasi choʻziq, ikki uchi ingichka, avval oq, keyinroq sariq, oxiri jigarrang boʻladi. Voyaga yetgani 1,1 — 1,2 mm, erkagi urgʻochisidan kichikroq. Tuxumdan chiqqan lichinkasi 250 mk. Asosan, kartoshka tuganagini zararlaydi. Zararlangan urugʻlikdan koʻkarib chiqqan poyaning pastki qismi (yerdan 10 sm gacha boʻlgan qismi) yorilib, yaralanadi, ostki barglar sargʻayadi, soʻlib, toʻkiladi, hosili kamayadi. Kartoshka saqlanayotgan ombor harorati 5° dan oshib ketsa, kartoshkadan nematoda tuxum qoʻyib koʻpayadi, bunda kartoshka poʻsti yoriladi, lichinkalar sogʻlom kartoshkani zararlaydi, natijada koʻp kartoshka chirib ketadi. Kurash choralari: tashqi va ichki karantin; almashlab ekish; kuzda kartoshka ekiladigan maydonlarga nematitsidlar (geterofos, tiazon, karbation) solish.

Manbalar
Kartoshka ekkich

Kartoshka ekkich - unib chiqqan (kurtaklar chiqargan) va unmagan urugʻlik kartoshka donalarini oddiy usulda qatorlab ekishga, ayni vaqtda joʻyaklarni ochishga moʻljallangan mashina. Bunker, ekish apparatlari, kartoshkani tuproqqa koʻmuvchi va joʻyak ochuvchi ish organlari, tayanch gʻildiraklardan iborat. Ish vaqtida bunkerdagi urugʻlik kartoshkani choʻmichli apparat olib, soshnikka tashlaydi. Soshnikdan tushgan kartoshkani urugʻ koʻmuvchi apparatlar koʻmib, 70 yoki 90 sm li joʻyak ochib ketadi. K. e.ning kartoshkani ekish bilan bir vaqtda oʻgʻit solib ketadigan olti, sakkiz qatorli xillari ham bor. K. e. 40 — 70 kVt quvvatli traktorlarga agregatlanib ishlatiladi. Oʻzbekistonda "Oʻzqishlokxoʻjalikmashxolding" kompaniyasi 2 va 4 qatorlab ekadigan KS-2 va KS-4 rusumli mashinalarni ishlab chiqaradi. Ish unumdorligi: KS-2 — 0,63 ga/soat va KS-4 - 1,28 ga/soat.

Manbalar
Kartoshkagul

Kartoshkagul, georgina(Dahlia) — murakkabguldoshlarga mansub manzarali koʻp yillik oʻtsimon oʻsimlik. Barglari patsimon kertikli. Poyasi kovak, moʻrt, boʻyi 35—200 sm. Ildizi kartoshkali. Toʻpguli turli rangdagi juda koʻp tilsimon va naychasimon gullardan iborat. Meksika va Gvatemaladan tarqalgan. 15tacha yovvoyi turi maʼlum. Yevropada 18-asr oxirlarida oʻstirila boshlagan. 8000 dan ortiq navi bor. Ekiladigan xilma-xil K. (D. variabilis) gulining barcha mavjud tur-xillari shartli ravishda 3 guruhga (guli qat-qatmas, yarim qatqat va qat-qat) boʻlinadi. Toʻpgulining tashqi bir qatori tilsimon gullardan, qolgan qismii esa naychasimon gullardan iborat va pionsimon boʻlganlari yarim qat-qat K.ga, toʻpguli sharsimon va xrizantemasimon boʻlganlari qat-qat gulli K.ga kiradi. Toʻpgullari 3—35 sm kattalikda. K. qalamchalaridan, kartoshkasi boʻlakchalaridan va ahyonda urugʻidan koʻpaytiriladi. Erta bahorda ekiladi. K. iyul—sent.da gullaydi. Kuzgi qorasovuqlardan keyin kartoshkasi (tuganagi) qazib olinadi, quritiladi va quruq qorongʻi xonalarda 4—5° haroratda saqlanadi.

Manbalar
Enrico Caruso

Enriko Karuzo (; 24-fevral 1873-yil, Neapol — 2-avgust 1921-yil) — italyan xonandasi (tenor), belkanto sanʼatining yirik namoyandasi, jahon opera ijrochiligining atoqli vakillaridan. Yoshligida cherkov xoriga qatnashgan. 1894—1901-yillarda Italiya va Qohira opera teatrlarida ishlagan, 1903-yildan „Metropoliten-opera“ (Nyu-York) teatrining yakkaxoni. 1898-yildan Janubiy va Shimoliy Amerika hamda Yevropa mamlakatlarida gastrolda boʻlgan.

Ijrosi — dramatik joʻshqinligi, serzavqligi hamda oʻzigagina xos samimiyligi bilan ajralib turadi. Hajmdan keng va kuchli, nihoyatda jozibali ovoz sohibi Karuzo repertuaridan jami 80 dan optiq, opera partiyalari oʻrin olgan. Shu bilan birga Karuzo mumtoz cherkov musiqasi asarlari, mumtoz romanslar, neapolitan va boshqa xalq qoʻshiqlarini nozik did bilan talqin etgan.

Manbalar 

24-fevralda tugʻilganlar
1873-yilda tugʻilganlar
1921-yilda vafot etganlar
2-avgustda vafot etganlar
Xonandalar
Karusel stanok

Karusel stanok - katta (1500 t gacha) massali va katta (30 m gacha) diametrli (diametri uzunligidan ancha katta boʻlgan) buyumlarga ishlov berish uchun moʻljallangan, tokarlik stanoklari guruhiga kiruvchi metall qirqish stanogi. Shpindellari vertikal, planshaybasi (stoli) ning gorizontal joylashganligi bilan tokarlik stankolaridan farq qiladi. Bunda ishlov beriladigan buyum aylanma, supportga oʻrnatilgan asbob esa ilgarilanma harakatlanadi. Bir ustunchali va ikki ustunchali K. s.lar bor. Bir ustunchali K. yeda vertikal va 1 yoki 2 yon supportlar bor. K. yeda silindrik, konnussimon va shakldor yuzalar yoʻniladi, teshiklar yoʻnib kengaytiriladi, torets yuzalari yoʻniladi, revolver kallakli stanoklarda esa bulardan tashqari, parmalash, zenkerlash (teshiklarga toza ishlov berish) va razvyortkalash operatsiyalari bajariladi, maxsus moslamalar yordamida rezba qirqish, oʻyish, frezalash va silliqlash operatsiyalarini ham bajarish mumkin.

Manbalar
Karfagen

Karfagen (finikiycha Kartadasht — yangi shahar) — Shim. Afrikadagi qad. shahar-davlat (hrz. Tunis sh. atrofi). Finikiylar tomonidan mil.av. 825-yilda barpo qilingan. K. mil. av. 3-asrning boshiga kelib Shim. Afrika, Sitsiliya (Sirakuzadan tashqari), Sardiniya va Jan. Ispaniyani bosib olgach, Oʻrta dengiz boʻyidagi qudratli davlatga aylangan, bu esa u bilan Rim oʻrtasidagi toʻqnashuvni keltirib chiqargan. Puni urushlari (mil.av. 264—146-yil)dagi magʻlubiyatdan keyin K. rimliklar tomonidan vayron qilingan (146), uning asosiy hududi Rimning Afrika viloyati tarkibiga kiritilgan, qolgani Numidiyaga berilgan. K. sanʼati va madaniyatiga oid moddiy madaniyat yodgorliklari oz miqdorda saqlanib qolgan.

Manbalar
Karxemish

Karxemish, Karkamish, Gargamish (mil. av. 4-ming yillik oxiri—3-ming yillik — mil. av. 1-asr) — Yevfrat (Furot) daryosining oʻng qirgʻogʻida (Shim. Suriya, hozirgi Jerablus sh. yaqinida) joylashgan yirik qad. hunarmandchilik va savdo shahri. Shahar Mesopotamiya madaniyati taʼsirida boʻlgan. K. haqidagi dastlabki eslatma Hammurapi (mil.av. 18-asr) davriga oid. Keyinchalik K. mil.av. 15-asrda Misr vassaliga, mil.av, 12-asrgacha Xett podsholigi qaramligida boʻlgan. K. mil. av. 12-asr — 8-asrlarda mustaqil podsholik markazi boʻlgan; mil. av. 717 yilda Sargon II tomonidan zabt etilgan. K. boʻsagʻasida 605 y. mashhur jang boʻlib oʻtgan, unda Bobil podshosi Navuxodonosor I Misr firʼavni Nexo II va Ossuriya podshosi Ashshuruballit II ni yenggan, natijada Ossuriya davlati tugatilgan. K.dan mudofaa inshootlari (3 qator mudofaa devori, kalʼa), saroylar, ibodatxonalar va b. binolarning poydevori va meʼmoriy boʻlaklari topilgan. Ayniqsa, soʻnggi Xett davri topilmalari diqqatga sazovor. K. oʻziga xos xett-suriya madaniyati (meʼmorlik va haykaltaroshlik yodgorliklari, mixxat va iyeroglif yozuvlari) ning oʻziga xos markazi boʻlgan.

Manbalar 

 
Arxeologiya
Suriya tarixi
Turkiya
Georgiy Karsivadze

Georgiy Sergeyevich Karsivadze (1899.10.1, Batumi - 1951.27.2, Toshkent) — opera xonandasi (dramatik bariton), Oʻzbekiston xalq artisti (1945). Moskva konservatoriyasini tugatgan (1914). Tbilisi opera va balet teatrida (1918—29), Qozon, Perm, Gorkiy teatrlari (1929—34), 1934— 47 yillarda Toshkent Rus opera va balet teatri, 1948-yildan Navoiy nomidagi teatr yakkaxon xonandasi. Shu teatrda Grigoriy Jeleznoye (S. Vasilenko, M. Ashrafiy, "Boʻron"), Mazepa (P. Chaykovskiy, "Mazepa"), Mizgir (N. Rimskiy-Korsakov, "Qor qiz"), Knyaz Igor (A. Borodin, "Knyaz Igor"), Rigoletto (J. Verdi, "Rigoletto") kabi asosiy partiyalarni ijro etgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
27-fevralda vafot etganlar
1899-yilda tugʻilganlar
1951-yilda vafot etganlar
Karsinologiya

Karsinologiya (yun. karkinos -qisqichbaqa va ...logiya) — zoologiyaning boʻlimi. Qisqichbaqasimonlarni oʻrganadi.

Manbalar
Karsinoma

Karsinoma (yun. karkinoma — yemiruvchi yara) — xavfli oʻsma (qarang Rak).

Manbalar
Karyer

Karyer () — foydali qazilmalarni ochiq usulda qazib oladigan korxona; yer qaʼridan foydali qazilmalarni ochiq usulda qazib olishda hosil boʻladigan chuqurliklar majmui. K. bir nechta pogʻonaʻona tizimlaridan iborat boʻlib, odatda, yuqoridagi pogʻonalar puch togʻ jinslarida joylashadi, pastki pogʻonalarda foydali qazilma qazib olinadi. Foydali qazilmani qazib olish uchun puch (qoplama) togʻ jinslarini surib ochiladi.

Ochiq usulda foydali qazilmalarni qazib olish qad.dan maʼlum. Dastlabki katta Karyerlar Qad. Misrda ehromlar bunyod etilishi bilan bogʻliq boʻlgan, keyinchalik Karyerlarda bunyodkorlik va haykaltaroshlik ishlari uchun marmar toshlari katta hajmda qazib olingan. 20-asr boshigacha ochiq kon ishlari keng rivojlangan. Asrning oxiriga kelib dunyoda qurilish materiallari sifatida ishlatiladigan togʻ jinslarining qariyb 95%, foydali qazilmalarining 70%, qoʻngʻir koʻmirning 90%, toshkoʻmirning 20% Karyerlardan qazib olingan. Katta Karyerlarda yiliga oʻnlab million tonna foydali qazilma va puch togʻ jinslari qaziladi. Jahondagi eng katta Karyerlar: "Bogatir" (Qozogʻiston) — yiliga 50 mln.t dan ortiq toshkoʻmir va 25 mln.m3 qoplama togʻ jinslari, "Maunt-Rayt". (Kanada) — 45 mln. t temir rudasi va 25 mln.t qoplama togʻ jinslari, "Fortuna" (Germaniya) — 42,6 mln.t qoʻngʻir koʻmir va 89,2 mln.m3 qoplama togʻ jinslari qazib chiqariladi. Oʻzbekistonda "Muruntov" oltin qazib oladigan Karyer bor. Yillik unumdorligi 45 mln.m3. Uzunligi 3500 m, eni 2500 m, chuq. 300 m. Loyihada 600 m gacha chuqurlashtirish koʻrsatilgan. "Qalmoqqir" Karyerning yillik unumdorligi 24 mln.m3 boʻlib, tarkibida mis, oltin, kumush, qoʻrgʻoshin, pyx, reniy, osmiy mavjud boʻlgan ruda qazib olinadi. "Angren" Karyerida yiliga 3 mln. t atrofida qoʻngʻir koʻmir va kaolin qazib olinadi. Oʻzbekistondagi 36 marmar va 21 granit Karyer larda yiliga 2,3 mln.m3dan ortiq (2001) qoplama toshlar va millionlab m3 ohaktosh qazib olinadi. Marmar qazib olinadigan Gʻozgʻon, Jom, Zarband va Nurota Karyerlari, granit chiqadigan Langar va Sevasoy Karyerlari mashhur.

Manbalar
Karqurlar

Karqurlar () — tovuqsimonlar turkumiga mansub yirik qushlar urugʻi. Urchish davrida sayrayotgan narining qulogʻi bir necha sekund bitib, tamoman eshitmasdan qoladi (nomi shundan olingan). Uzunligi 56—85 sm, vazni 4—5,5 kg , baʼzan 6,5 kg gacha. 2 turi Yevrosiyo oʻrmonlarida: K. () Sharqiy Karpatdan Baykalgacha, tosh K. () — Baykaldan Kamchatkagacha tarqalgan. Poligam. Yerda, qishda daraxtda yashaydi. Qaragʻay, kedr, baʼzan qoraqaragʻay qubbalari, tilogʻoch va qayin kurtaklari bilan oziqlanadi. Ovlanadi. Oʻrmonlarning kesilishi tufayli soni kamayib bormokda.

Manbalar 

Qushlar
Kasablanka

Kasablanka (;  — Dor ul-Bayzo) — Marokash gʻarbidagi shahar, Atlantika okeani sohilida. Kasablanka prefekturasining maʼmuriy markazi. Aholisi 2,94 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Kasablanka — Afrikadagi eng katta shahar va portlardan biri (yillik yuk ortib-tushirish 17 mln. t). Shosse yoʻllarning yirik tuguni, temir yoʻl stansiyasi. Xalqaro ahamiyatga ega aeroport bor. Kasablanka — Marokashning muhim iqtisodiy markazi. Metallsozlik, mashinasozlik (jumladan, avtomobilsozlik), oziq-ovqat, toʻqimachilik, kimyo, sement, poligrafiya va boshqalar sanoat korxonalari bor. Kasablanka porti orkali chetga mineral xom ashyo (asosan, fosforit), marganets, sitrus mevalar va boshqalar chiqariladi.

Kasablankada koʻplab milliy va chet el moliya va savdo kompaniyalari vakolatxonalari joylashgan. Shaharning bunyod etilgan anik, vaqti maʼlum emas. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Kasablanka oʻrnida qadimda (7-asrdan) Anfa sh. boʻlgan, 1468-yilda uni portugallar bosib olib, buzib tashlagan. 18-asr 2-yarmida shahar qayta tiklanib, unga Dor ul-Bayzo — Oq Uy deb nom berilgan. 1907—56 yillarda Fransiya mustamlakasi tarkibida boʻlgan. Har yili xalqaro yarmarka oʻtkazilib turiladi. Qadimgi shahar atrofida yangi zamonaviy Kasablanka yarim aylana shaklida qad koʻtargan.

Manbalar 

Marokash shaharlari
Kasablanka konferensiyasi

Kasablanka konferensiyasi (1943) — AQSH prezidenti F. Ruzvelt, Buyuk Britaniya bosh vaziri U.Cherchill va shu davlatlar oliy harbiy boshliqlarining 1943 yil yanvar dagi anjumani. Gitlerchilarga karshi shu ittifoqchilarning 1943 yilga moʻljallangan harbiy amaliyotlari muhokama qilingan. Kasablanka konferensiyasida mazkur ittifoqchilarning qoʻshinlarini Sitsiliyaga kiritish yuzasidan qaror chiqarilgan. Shim. Fransiyada 2-frontni ochish tadbirlari keyingi muddatga qoldirilgan.

Manbalar
Kasai (daryo)

Kasai (, ; quyi oqimida Kva) — Markaziy Afrikadagi daryo, Angola va Kongo Demokratik Respublikasi xududida. Kongo daryosining yirik chap irmogʻi. Uzunligi 2000 km, havzasining mayd. 880,2 ming km. Lunda platosidan boshlanib, uning shim. yon bagʻirlari boʻylab ostona va sharsharalar hosil qilib, Kongo botigʻiga oqib tushadi. Quyi oqimida koʻlga oʻxshash shakllarni hosil qilgan. Yirik irmoqlari: oʻngdan — Lulua, Sankuru, Fimi; chapdan — Kvango. Sent—okt.dan aprelgacha toʻlib oqadi. Oʻrtacha suv sarfi 10 ming m3/sek. Baliq ovlanadi. Quyilish joyidan boshlab 790 km masofada kema qatnaydi. Yirik pristani — Ilebo. K. havzasida yirik olmos konlari bor.

Manbalar 

Angoladagi daryolar
Kongo Demokratik Respublikasidagi daryolar
Kasals Pablo

KASALS (Casals) Pablo (1876.29.12, Barselona yaqinidagi Vendrel qishlogʻi — 1973.22.10, PuertoRiko, San-Xuan sh.) — ispan sozandasi (violonchel), dirijyor, kompozitor, musiqa-jamoat arbobi; 20-asr jahon musiqasi namoyandalaridan. Barselona va Madrid konservatoriyalarida taʼlim olgan. Konsert faoliyatini 1890-y.larda Barselonada boshlagan. 1899-yildan Yevropa va Amerika mamlakatlarida, 1901-yildan jahon boʻylab gastrolda boʻlgan. K. zamonaviy violonchel ijrochiligida yangi davr ochdi, uning ijrosi sermazmunligi, oʻta ifodaviyligi, yuksak texnik va badiiy mahorati, turli musiqa uslublarini chuqur his etishi bilan ajralib turadi. Barselonada ilk simfonik orkestr (1920) va Ishchilar musiqa jamiyatini (1924), San-Xuanda simfonik orkestr (1959) va konservatoriyani (1960), Prad (Fransiya, 1950) va San-Xuanda (1957) musiqa festivallarini tashkil qilgan. Bir necha simfonik, xor, kamer-cholgʻu asarlar muallifi. BMT uchun "Tinchlik madhiyasi"ni yaratgan (1971). 1957-yildan K. nomidagi xalqaro tanlovlar (Parij va Budapeshtda) oʻtkaziladi.

Manbalar
Kasanachi

Kasanachi, uyda ishlovchi — ish beruvchilar bilan tuzilgan mehnat shartnomasi asosida oʻz mehnat vazifalarini uylarida bajaruvchi xodimlar toifasi. Kasanachilikka oid asosiy qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksida belgilab qoʻyilgan. Mehnatni tashkil etishning bu shakli Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 1998 i. 29-avgustda 486son bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan „Oʻzbekiston Respublikasida uyda ishlovchilar mehnatini tashkil qilish tartibi toʻgʻrisida nizom“ vositasida huquqiy jihatdan tartibga solinadi. K. ish beruvchining materiallari va asboblaridan foydalanib, oʻz uyida mehnat qiladi, oʻz mehnat qurollari va asbobuskunalaridan foydalangan taqdirda ularning eskirish harajatlari ish beruvchi tomonidan kompensatsiya qilinishi (qoplab berilishi) lozim. Ish beruvchi oʻz xohishi bilan kasanachilikni tashkil qilishi, har bir xodim bilan uyda ishlash boʻyicha mehnat shartnomasini tuzishi, amal qilib turgan shu mehnat shartnomasiga oʻzgartirish va qoʻshimcha kiritishi mumkin. Yuqoridagi nizomga koʻra, kasanachilik buyicha mehnat shartnomalari, asosan, voyaga yetmagan bolalari boʻlgan ayollar, nogironlar, pensionerlar, nogiron yoki boshqa bemor oila aʼzolarini parvarish qilayotgan shaxslar, mavsumiy ishlarda band boʻlgan, (mavsumlar oraligida) tegishli mehnat majburiyatlarini uyda ado etish uchun zarur uy-joy va maishiy sharoitga ega boʻlgan shaxslar b-ngina tuzilishi mumkin. K. lar mehnati, ish vaqti va dam olish vaqti ish beruvchi bilan kelishib olingan holda, ularning bevosita oʻzi tomonidan amaldagi mehnat qonunchiligi talablari doirasida belgilanadi. K. mehnatiga xodim va ish beruvchining oʻzaro kelishuvi asosida, bajarilgan ish miqdori hamda sifatiga mutanosib tarzda, eng kam oylik ish haqidan kam boʻlmagan va eng koʻp miqdori cheklanmagan hajmda ish haqi toʻlanadi. K.ga tovar va b. moddiy boyliklar ish jarayonida foydalanish uchun topshirilgan takdirda, ish beruvchi ular bilan qonunda belgilangan tartibda va shaklda toʻla moddiy javobgarlik toʻgʻrisida yozma shartnoma tuzish lozim.

K. ish vaqti, dam olish vaqti, mehnat sharoiti, mehnat muhofazasi va h.k. jihatidan boshqa sohalarda ishlovchi xodimlar bilan teng huquqlardan foydalanadi va oʻz majburiyatlariga ega boʻladi; har yili haq toʻlanadigan va ish joyi (lavozimi) saqlanadigan mehnat taʼtiliga chiqishi va b. imtiyozlardan foydalanishi mumkin.

Manbalar
Kasanachilik

Kasanachilik — hunarmandlarning mehnat shartnomalari asosida yollanib oʻz uyida ishlashi, yashash joyida i.ch. yoki xizmat koʻrsatish. K.da maxsus tashkilot va korxonalar bilan kelishuv, shartnoma asosida buyurtmalar bajariladi. Jamiyatda mehnat resurslaridan samarali foydalanish, qushimcha daromad topish, ish vaqtining qatʼiy belgilanmaganligi, maxsus binolarga ehtiyoj boʻlmasligi va b. K.ning iqtisodiy samaradorligini taʼminlaydi. Rivojlangan mamlakatlarda K. keng koʻllaniladi. AQShda K. usulida ishlaydiganlar soni 5mln. kishidan ortiq (2000). Yaponiyada hatto elektrotexnika, elektronika, turizm kabi tarmoqlarda ham keng qoʻllaniladi. K.da mehnat faoliyati toʻla boʻlmagan ish kuni turiga kiradi.

Oiladan, uy ishidan ajralib korxona, tashkilotlarda ishlash imkoniyati bulmaganlar va yordamchi daromadga muhtoj shaxslar uchun K. juda qulay hisoblanadi. K. oʻziga xos tashkil etishni talab etadi. Xom ashyo, materiallarni yetkazib berish, tayyor-mahsulotlarni olib ketish, hisob-kitobning belgilangan vaqtda olib borilishi zarur shart hisoblanadi.

K.ning , ayniqsa, qishloq joylarida uy-roʻzgʻor ishlari, oilada bola tarbiyasi bilan band boʻlgan va yordamchi daromadga muhtoj ayollar uchun tashkil etilishi ahamiyatlidir. Shu bilan birga bunga nogironlar ham jalb etilishi mumkin. Hunarmandchilikni rivojlantirish va oiladagi yoshlarni shogirdlikka jalb etishda qoʻl keladi.

Oʻzbekistonda mehnat resurslari, oila xoʻjaligi tuzilishi, i.ch. vositalari sharoitlari K. rivojini taʼminlaydi. Hunarmandchilik, ayniqsa, igna ishi talab etuvchi tikuvchilik, kashtachilik, mebelsozlik va b. uchun K. qulay. Oʻzbekistonda "Mahalla" jamgʻarmasi, respublika Tovarlar ishlab chiqarish va tadbirkorlar palatasi mahallalarda K.ni rivojlantirish dasturlarini amalga oshiradi.

Muxtor Rasulov.

Manbalar
Kasb kasalliklari

Kasb kasalliklari - yomon mehnat sharoitlari va kasbga aloqador zararlarning organizmga taʼsiri natijasida paydo boʻladigan kasalliklar. Kasb kasalliklarining kechishi unga sabab boʻlgan zararli omillarning oʻziga xosligi, kuchi, davomiyligi va ularning birgalikdagi taʼsiriga bogʻliq. Kasb kasalliklarining zararli omillarini hisobga olgan holda belgilanadi. Kasb kasalliklarining fizik (kasbga aloqador karlik, vibratsiya kasalligi, nur kasalligi, kesson kasalligi, balandlik kasalligi va boshqalar), biologik (infeksion va parazitar kasalliklar: brutsellyoz, kuydirgi) va kimyoviy omillar taʼsirida (qarang Zaharlanish), baʼzi changlar uzoq vaqt nafasga olinganda (pnevmokonioz, bronxit va boshqalar), shuningdek, jismoniy zoʻriqqanda yoki shikastlanganda (nevrit, bursit) vujudga keladigan turlari farq qilinadi. Kasb kasalliklarining kelib chiqishiga organizmning oʻta toliqishi va kasallikka qarshi kurasha olish faoliyatining pasayishi ham sabab boʻladi.

Oʻzbekistonda kasb kasalliklarining roʻyxati va tegishli tavsiyanomalar Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. I. ch. texnologiyasining takomillashtirilishi, i.ch. jarayonlarini kompleks mexanizatsiyalash va avtomatlashtirishning keng joriy etilishi, mehnat va dam olishning meʼyorida tashkil qilinishi, zararli korxonalarda qisqartirilgan ish kuni belgilanishi tufayli kasb kasalliklari kamayib bormoqda. Kasb kasalliklarini oldini olish, davolash, mexnat muhofazasini tashkil kilish ishlari bilan Oʻzbekiston Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy tadqiqot instituti shugʻullanadi.

Manbalar 

 

Tibbiyot
Kasalliklar
Kasb kasalliklari
Kasbga aloqador zararlar

Kasbga aloqador zararlar, ishlab chiqarish zararlari — odamning salomatligi va mehnat qobiliyatiga bevosita va bilvosita salbiy taʼsir koʻrsatadigan mehnat jarayoni va i. ch. omillari. K.a.z. maʼlum sharoitlarda kasb kasalliklarini paydo qilishi va umumiy kasalliklarni zoʻraytirib yuborishi mumkin. K.a.z. yangi texnologiyaning , baʼzan toksik va organizmning sezuvchanligini oʻzgartiradigan allergik xossaga ega moddalarning qoʻllanilishi, shuningdek, xom ashyolarning yangi turini sanitariya-gigiyenik jihatdan yaxshi bilmaslik hamda texnik vositalarning maʼlum darajada takomillashmaganligi yoki texnologik rejimning va sanitariyatexnologiya normativlarining buzilishi natijasi boʻlishi mumkin.

I.ch. texnologiyasi va jihozlarining nomukammalligiga bogʻliq K.a.z. ga chang , shovkin, vibratsiya, temperaturaning yuqori yoki pastligi, yorugʻlikning yetishmasligi, havo nisbiy namligining yuqoriligi, atmosfera bosimining yuqori yoki pastligi, zaharli va radioaktiv moddalar, qishloq xoʻjaligida ishlatiladigan pestitsidlar, plastmassalar i.ch.da qoʻllaniladigan reaktorlar, monomerlar, ionlashtiruvchi va ultrabinafsha nurlar, elektromagnit toʻlqini, mikroorganizmlar va b. kiradi. K.a.z. mehnat jarayoniga, uning tashkil qilinishiga, mehnatning ogʻirligi va davomligiga, biror aʼzoning yoki sistemasining haddan ortiq toliqishiga, transport harakati va konveyerda hadeb bir xildagi ishni bajarish tufayli koʻz va quloqqa zoʻr kelishiga, oʻtirib yoki turib ishlaydigan odamlarning uzoq vaqt davomida bir xil vaziyatda turishiga bogʻliq boʻlishi mumkin.

K.a.z. mehnat qobiliyatining pasayishiga, oʻtkir va surunkali zaharlanishniit avj olishiga, umumiy kasalliklarning koʻpayishiga, uzoq muddat oʻtgandan keyin paydo boʻladigan yomon asoratlarga sabab boʻlishi mumkin. K.a.z. organizmga teri, ogʻiz, meʼda-ichak yoʻllari, shilliq qavatlar, eshitish aʼzolari, nafas orqali, shuningdek, nur holida taʼsir etishi mumkin. Avtomatizatsiya va mexanizatsiya sohasida erishilgan ilmiy texnika yutuqlarining hayotga tatbiq qilinishi i. ch.da K.a.z.ni bartaraf etish yoki xavfsiz darajada kamaytirish imkonini beradi.

Manbalar
Kasbi namozgohi

Kasbi namozgohi - Qashqadaryo viloyati (qad. Kasbi qishlogʻi)dagi meʼmoriy yodgorlik (16—17-asrlar). Aholi sayil va diniy bayram vaqtida yigʻiladigan maydondagi namozgoh. masjid. Baland peshtoqli namozgoh (31x9,5 m) tarhi toʻgʻri toʻrtburchakli, bosh tarzi sharqqa (maydonga) qaragan. Oʻzaro ravoq orqali bir-biri bilan bogʻlangan xonalar (4,4x4,4 m) asosi bir xil boʻlib, 5 gumbazli, oʻrtada markaziy xonaqoh (5,8x5,8 m). Undagi mehrob 5 qirrali, chuqur ravoqli qilib ishlangan, mehrob tashqariga boʻrtib chiqqan. Markaziy xona ravoqlarga, atrofdagi xonalar esa qalqonsimon qanoslarga tayangan. Qashqadaryo mahalliy xalq meʼmorligi anʼanalarini oʻzida mujassamlantirgan K. n. hajmdor shakli, tuzilishi, oʻziga xos bezaklari bilan ajralib turadi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Qashqadaryo viloyati