Angiografiya

Angiografiya (angio va grafiya) – qon va limfa tomirlariga kontrast (soya tushiradigan va organizm uchun bezarar) modda yuborib, rentgenologik usul bilan ular suratini olish. Angiografiya qon va limfa tomirlari kasalliklarini, shuningdek baʼzi aʼzolar (miya, yurak, oʻpka va b.)dagi kasalliklarni qon tomirlaridagi oʻzgarishlarga qarab aniqlashda qoʻllaniladi. Angiografiyaning angiokardiografiya, angiopulmonografiya, aortografiya, vazografiya, limfografiya va boshqa turlari mavjud.

Angiografiya yoki arteriografiya – arteriyalar, tomirlar, yurak kameralari va tana aʼzolarining ichki qismini yoki lümenini koʻrish uchun ishlatiladigan tibbiy tasvirlash usuli. Zamonaviy angiografiya qon tomiriga radio-shaffof kontrast moddani kiritish va rentgenografiyaga asoslangan flyuroskopiya kabi usullardan foydalangan holda tasvirlash orqali amalga oshiriladi.

Bu soʻzning oʻzi yunoncha ἀggéῖon angeion „tomir“ va grfén graphein „yozmoq, yozib olmoq“ soʻzlaridan kelib chiqqan. Qon tomirlarining koʻrinishi yoki tasviri angiografiya yoki odatda angiogramma deb ataladi. Bu soʻz ham arteriogramma, ham venogrammani ifodalashi mumkin boʻlsa-da, kundalik foydalanishda angiogramma va arteriogramma atamalari koʻpincha sinonim sifatida ishlatiladi, venogramma atamasi esa aniqroq ishlatiladi.

Angiografiya atamasi radionuklid angiografiyasi va CO angiografiyasi, KT angiografiyasi va MR angiografiyasi kabi yangi tomirlarni koʻrish usullariga nisbatan qoʻllanilgan. Izotop angiografiyasi atamasi ham ishlatilgan, ammo bu toʻgʻriroq izotop perfuzion skanerlash deb ataladi.

Tarixi 

Usul birinchi marta 1927-yilda portugaliyalik shifokor va nevrolog Egas Moniz tomonidan Lissabon universitetida oʻsmalar, arteriya kasalliklari va arteriovenoz malformatsiyalar kabi turli xil asab kasalliklarini tashxislash uchun kontrastli rentgen- miya angiografiyasini taʼminlash uchun ishlab chiqilgan. Moniz bu sohada kashshof sifatida tan olingan. U 1927-yilda Lissabonda birinchi miya angiogrammasini oʻtkazgan, Reynaldo dos Santos esa 1929-yilda xuddi shu shaharda birinchi aortogrammani oʻtkazgan. Darhaqiqat, koʻplab zamonaviy angiografiya usullari Lissabon universitetida portugaliyaliklar tomonidan ishlab chiqilgan. Masalan, 1932-yilda Lopo de Karvalyo birinchi oʻpka angiogrammasini yuqori aʼzoning venoz ponksiyoni orqali amalga oshirdi. 1948-yilda birinchi kavogramma Sousa Pereyra tomonidan amalga oshirildi. Angiografiya uchun radial kirish texnikasi 1953-yilda kuzatilishi mumkin, u yerda Eduardo Pereyra birinchi marta koronar angiografiya qilish uchun radial arteriyani kanulyatsiya qilgan. 1953-yilda Seldinger texnikasining kiritilishi bilan protsedura sezilarli darajada xavfsizroq boʻldi, chunki tomir lümeninde qolishi uchun oʻtkir kirish moslamalari kerak emas edi.

Texnikasi 
Angiogramma turiga qarab, qon tomirlariga kirish koʻpincha femoral arteriya orqali, yurakning chap tomoniga va arterial tizimga qarash uchun erishiladi; yoki boʻyinbogʻ yoki femoral vena, yurakning oʻng tomoniga va venoz tizimga qarash uchun. Qoʻllanma simlari va kateterlar tizimidan foydalanib, rentgen tasvirlarida koʻrinadigan qilish uchun qonga kontrast moddaning bir turi (rentgen nurlarini yutish orqali paydo boʻladi) qoʻshiladi.

Olingan rentgen tasvirlari harakatsiz boʻlishi mumkin, tasvir kuchaytirgich yoki plyonkada yoki harakatlanuvchi tasvirlarda koʻrsatilishi mumkin. Yurakdan tashqari barcha tuzilmalar uchun tasvirlar odatda raqamli ayirma angiografiyasi yoki DSA deb ataladigan usul yordamida olinadi. Bunday holda tasvirlar odatda sekundiga 2-3 kadr tezlikda olinadi, bu interventsion rentgenologga tomir yoki tomirlar orqali qon oqimini baholash imkonini beradi. Ushbu usul suyaklar va boshqa organlarni „olib tashlaydi“, shuning uchun faqat kontrast modda bilan toʻldirilgan tomirlarni koʻrish mumkin. Yurak tasvirlari sekundiga 15-30 kadr tezlikda olinadi, ayirish usulidan foydalanmaydi. DSA bemorning harakatsiz qolishini talab qilganligi sababli, uni yurakda qoʻllash mumkin emas. Ushbu ikkala usul ham interventsion rentgenolog yoki kardiologga tomir ichidagi stenozni (toʻsiqlar yoki torayishlar) koʻrishga imkon beradi, bu qon oqimiga toʻsqinlik qilishi va ogʻriq keltirishi mumkin.

Jarayon tugagandan soʻng, agar femoral texnika qoʻllanilsa, kirish joyidagi asoratlarni oldini olish uchun arterial kirish joyi qoʻlda siqiladi, shtapel bilan yopiladi yoki tikiladi.

Foydalanadi

Koronar angiografiya 
Amalga oshirilgan eng keng tarqalgan angiogramlardan biri koronar arteriyalarni ingl. Kateter deb ataladigan uzun, yupqa, egiluvchan trubka rentgen kontrast agentini koʻrish uchun kerakli hududga yuborish uchun ishlatiladi. Kateter bilakdagi arteriyaga oʻraladi va uchi arterial tizim orqali katta koronar arteriyaga uzatiladi. Koronar arteriyalar ichida oqayotgan qon ichidagi vaqtinchalik radiokontrast taqsimotining rentgen tasvirlari arteriya teshiklarining oʻlchamini koʻrishga imkon beradi. Arteriyalarning devorlarida ateroskleroz yoki atzeroma mavjudligi yoki yoʻqligi aniq belgilanishi mumkin emas.

Odatda kateter katakka kiritiladi va protsedura boshlanishidan oldin bu joy tozalanadi va sochiladi. Shu bilan birga, har bir bemorga qarab, uni qoʻlga qoʻyish mumkin. Bemor rentgen stoliga yotadi va unga lokal behushlik beriladi. Toʻgʻri tasvirlarni olish uchun, bemorni harakatsiz ushlab turish uchun kamar ishlatilishi mumkin. Keyin kateter chanoqqa yoki qoʻlga kiritiladi va qon tomirlari orqali boshqariladi.

Boʻyoq kateter orqali qon tomiriga oʻtkaziladi. Boʻyoq tarqalgandan soʻng, bu joy rentgen nuriga oʻtkaziladi. Bir nechta rasm olinadi va protsedura davomida bemor juda harakatsiz yotishi kerak. Rasmlarni olgandan soʻng, kateter olib tashlanadi va qon ketishini toʻxtatish uchun bu joyga bosim oʻtkaziladi. Keyin bu joy bandaj bilan oʻraladi va bemorga ogʻriqli dorilar berilishi mumkin. Yod boʻyoqlari uchun materiallar. Anesteziya Mahalliy ogʻriqsizlantirish.

Koronar angiografiya koronar arteriya stenozini yoki qon tomirining torayganligini koʻrishi mumkin. Stenoz darajasini qon tomirlarining toraygan segmentlari lümeni kengligini qoʻshni tomirning kengroq segmentlari bilan solishtirish orqali aniqlash mumkin.

Miya angiografiyasi 
Miya angiografiyasi anomalliklarni, shu jumladan arteriovenoz malformatsiyalar va anevrizmalarni aniqlash uchun miya ichidagi va uning atrofidagi qon tomirlarining tasvirini beradi. Miya angiografiyasining keng tarqalgan usullaridan biri bu neyro-tomir raqamli olib tashlash angiografiyasi.

Oʻpka angiografiyasi 
Oʻpka angiografiyasi oʻpka tomirlarining anatomiyasini koʻrish uchun ishlatiladi.

Periferik angiografiya 
Angiografiya, shuningdek, oyoq va oyoqlarda qon oqimining kamayishi natijasida paydo boʻlgan oyoq kramplari yoki kramplari boʻlgan bemorlarda toraygan tomirlarni aniqlash uchun ham amalga oshiriladi; buyrak stenozi boʻlgan bemorlarda (odatda yuqori qon bosimiga olib keladi) va insultni topish va tuzatish uchun boshda qoʻllanilishi mumkin. Bularning barchasi muntazam ravishda femoral arteriya orqali amalga oshiriladi, ammo brokial yoki aksillar (qoʻl) arteriyasi orqali ham amalga oshirilishi mumkin. Topilgan har qanday stenozlar balonli angioplastika, stentlash yoki atzerektomiya yordamida davolash mumkin.

Flyuroessen angiografiyasi 
Flyuroessen angiografiyasi – bu qon oqimiga flyuroessen boʻyoq yuboriladigan tibbiy protsedura. Boʻyoq koʻzning orqa qismidagi qon tomirlarini taʼkidlaydi, shuning uchun ularni suratga olish mumkin. Ushbu test koʻpincha koʻz kasalliklarini davolash uchun ishlatiladi.

OKT angiografiyasi 
Optik kogerent tomografiya (OCT) – bu koʻzni tasvirlash uchun yaqin infraqizil nurlardan foydalanadigan texnologiya, xususan, retinaning orqasidagi mikro tuzilmani koʻrish uchun toʻr pardaga kirib boradi. koʻzning OKT angiografiyasi (OCTA) – bu retinaning qon tomir sogʻligʻini baholash uchun OKT texnologiyasidan foydalanadigan usul.

Mikroangiografiya 
Mikroangiografiya odatda mayda qon tomirlarini koʻrish uchun ishlatiladi.

Oʻlimdan keyingi KT angiografiyasi 
Tibbiy-huquqiy holatlar uchun oʻlimdan keyingi KT angiografiyasi dastlab Virtopsy guruhi tomonidan ishlab chiqilgan usuldir. Ushbu loyihadan kelib chiqqan holda, suvli va yogʻli eritmalar baholanadi.

Yogʻli eritmalar chiqindi suvni yigʻish uchun maxsus choʻktiruvchi uskunani talab qilsada, suvli eritmalar kamroq muammoli deb hisoblanadi. Suvli eritmalar, shuningdek, oʻlimdan keyingi KT toʻqimalarining differentsiatsiyasini yaxshilash uchun hujjatlashtirilgan, yogʻli eritmalar esa yoʻq. Aksincha, yogʻli eritmalar keyingi toksikologik tahlilni minimal darajada bezovta qiladi, suvli eritmalar esa toksikologik tahlilga sezilarli darajada toʻsqinlik qilishi mumkin, shuning uchun oʻlimdan keyingi KT angiografiyasidan oldin qon namunasini saqlashni talab qiladi.

Murakkabliklar 
Angiografiya nisbatan xavfsiz protsedura hisoblanadi. Ammo uning kichik va juda kam jiddiy asoratlari bor. Angiogrammadan soʻng, toʻsatdan zarba jarrohlik sohasida ozgina ogʻriq keltirishi mumkin, ammo yurak xuruji va insult odatda sodir boʻlmaydi, chunki ular bypass operatsiyasida boʻlishi mumkin.

Miya angiografiyasi 
Raqamli ayirma angiografiyasi yoki kontrastli MRI kabi miya angiografiyasining asosiy asoratlari ham kam uchraydi, ammo insult, anestetik boshqa dori yoki kontrast moddaga allergik reaktsiya, oyoqdagi kirish venalaridan birining tiqilib qolishi yoki shikastlanishi, psevdoanevrizma kiradi. ponksion joyi; yoki tromboz va emboliya shakllanishi. Kontrastli preparat kiritilgan joyda qon ketish yoki koʻkarishlar kichik asoratlar boʻlib, kechiktirilgan qon ketish ham sodir boʻlishi mumkin, ammo kamdan-kam uchraydi.

Qoʻshimcha xavflar 
Qoʻllaniladigan kontrast vosita odatda bir necha soniya davom etadigan issiqlik hissi yaratadi, lekin u inʼektsiya sohasida koʻproq sezilishi mumkin. Agar bemorda kontrastli vositaga allergiya boʻlsa, juda jiddiy yon taʼsiri muqarrar; ammo, yangi kontrastli vositalar bilan ogʻir reaktsiya xavfi 80 000 ta tekshiruvdan bittadan kam. Bundan tashqari, ponksion/inʼektsiya joyida va kateter oʻtishi paytida tomir boʻylab har qanday joyda qon tomirlari shikastlanishi mumkin. Agar uning oʻrniga raqamli ayirma angiografiyasi qoʻllanilsa, xavflar sezilarli darajada kamayadi, chunki kateterni qon tomirlariga oʻtkazish kerak emas. Shunday qilib, zarar yoki blokirovka ehtimolini kamaytiradi.

INFEKTSION 
Antibiotik profilaktikasi toza boʻlmagan muolajalarda yoki infarkt yoki nekrotik toʻqimalarning paydo boʻlishiga olib keladigan toza muolajalarda, masalan, embolizatsiya sifatida berilishi mumkin. Muntazam diagnostik angiografiya koʻpincha toza protsedura hisoblanadi. Profilaktika, shuningdek, infektsiyalangan boʻshliqdan qon oqimiga infektsiyani oldini olish uchun ham beriladi.

Tromboz 
Arterial ponksiondan keyin trombozni keltirib chiqaradigan oltita xavf omili mavjud: past qon bosimi, kichik arterial diametr, koʻp marta ponksiyon urinishlari, kanulyatsiyaning uzoq davom etishi, vazopressor/inotrop moddalarni kiritish va yon teshiklari boʻlgan kateterlardan foydalanish.

Manbalar 

 Ushbu maqola Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universitieti Fizika fakulteti talabasi Abbos Jonishev tomonidan Wikitaʼlim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.