Al-Qassim viloyati

Al-Qassim viloyati (   Minṭaqat al-Qaṣīm [alqɑˈsˤiːm], najdiy arabcha : [elgəˈsˤiːm]), Qassim viloyati sifatida ham tanilgan va rasmiy ravishda Al-Qassim viloyati amirligi Saudiya Arabistonining 13 viloyatidan biri. Mamlakatning markazida Arabiston yarim orolining geografik markazi yaqinida joylashgan bo'lib, aholisi 1,370,727 kiahi va maydoni 58,046 km² ni tashkil etadi. Bu mamlakatning qishloq xo'jaligi aktivlari uchun "oziq-ovqat savati" ekanligi ma'lum.

Al-Qassim Saudiya Arabistonida mahalliy qashshoqlik chegarasidan pastda yashaydigan aholining eng past ulushiga ega. Bu viloyat mamlakatda Jizandan keyin yettinchi va aholi zichligi bo'yicha beshinchi mintaqadir. Unda 400 dan ortiq shaharlar, qishloqlar va badaviy aholi punktlari mavjud bo'lib, ulardan o'ntasi gubernatorlik sifatida tan olingan. Uning poytaxti Burayda shahri bo'lib, unda mintaqa umumiy aholisining taxminan 60% istiqomat qiladi. Viloyat gubernatori 1992-yildan 2015-yil 29-yanvarigacha shahzoda Faysal bin Bandar bo'lib, uning o'rniga shahzoda Faysal bin Mishal keldi.

Etimologiya 
Al-Qassim – "Al Gassim" "Gassim" "Qassimah" so'zidan olingan (  ), qṣạạạm ạlgẖạạ ga ishora, bu mintaqadagi oq saksovul daraxtlari o'sadigan qumtepalarni anglatadi . Mintaqada Calligonum komosum o'simliklari ko'p, arta deb nomlanuvchi yog'ochli buta hisoblanadi.

Joylashuv 
Viloyat Saudiya Arabistonining markazida joylashgan  poytaxt - Ar-Riyoddan shimoli-g'arbda joylashgan. Janub va sharqda Riyod viloyati, shimolda Xayl viloyati va g'arbda Madina viloyati bilan chegaradosh. Mintaqa Saudiya Arabistonining deyarli barcha qismi bilan juda murakkab avtomobil yo'llari tarmog'i bilan bog'langan. Mintaqaviy aeroport, Shahzoda Nayif bin Abdulaziz mintaqaviy aeroporti Al-Qosimni (Gassim) mamlakatning boshqa viloyatlari bilan bog'laydi.

Tarix

Islomdan oldingi Arabiston 

Islomdan oldingi Arabiston davridagi Al-Qassim viloyati haqida ko'p ma'lumot yo'q. Imru al-Qais (mashhur arab shoiri) she'rlarida Unaiza bir necha bor cho'l qudugʻi sifatida tilga olingan. Bundan tashqari, Al Jiva taxminan Unayza shahridan 60 km shimolda, qahramon absi shoiri Antara bin Shaddod tomonidan tilga olingan.

Abbosiylar davri 
Al-Qassim viloyatida Abbosiylar imperiyasi davrida sharqdan (asosan Fors va Iroqdan) kelayotgan ziyoratchilar va savdogarlar yo'lida muhim karvon saroylar bo'lgan.

Zubayda yo'li Iroqning Kufa shahridan boshlanib, Arabistonning Makka shahriga boradigan uzoq ziyoratchilar yo'li edi. Yoʻl Horun ar-Rashid davrida qurilgan va uning rafiqasi Zubayda nomi bilan atalgan. U mintaqaning ko'plab shaharlarida, shu jumladan Unaizada ziyoratchilar uchun karvon saroylarga ega edi.

Qabilalar mojarosi (1600-1907) 
Al Abu Olayan - Banu Tamim qabilasidan bo'lgan sulola Burayda amirligini XVI asr oxirida uning rahbari Rashid Al Duraybiy tomonidan tashkil etgan. Buraydani qurib, viloyat markaziga aylantirdi. Biroq, Unaiza Subay qabilasidan bo'lgan Al Sulaym sulolasi tomonidan boshqarilgan. Burayda amirligi keyinchalik Anazza qabilasidan Muhanna bin Solih ibn Husayn Abaalxayl tomonidan bosib olinadi. 1890-yilda Xaylda joylashgan Rashidiylar sulolasi viloyatni qoʻshib oldi. 1904-yilda Abaalxayl viloyatni qaytarib oldi. 1907-yilda viloyat Saudiya Arabistoni podshohligi ostiga birlashtirildi.

Iqtisodiyot va savdo davri "Al Aqilat" (1850-yil oxiri va 1900-yil boshi) 
 
Ular Najd shahridan, xususan Saudiya Arabistonidagi Al-Qassimlik madaniyatli qabilalar va oilalarni ifodalaydi. Aqilatning eng muhim oilalari orasida "Aba Alxayl, Al Rumaih, Al Arfaj, Al Sugair, Al Rabdiy, Al Fuzan Alsabig, Al Jarbou, Al Otayshan, Al Ravof, Al Botiy, Al Musalam, Al Sharayda, Al Assaf va Al Tuvajiriy” . Ular Arabiston yarim orolidan asosan oltin, otlar, ayniqsa arab otlari, tuyalari, kiyim-kechak va oziq-ovqat savdosi bilan mashhur edilar. Ular Quvayt, Iroq, Shom "hozirgi Iordaniya, Suriya" va boshqalarda savdo qilishgan. Bu taxallus ularning oqal kiyishdagi va boshqa odamlardan o'ziga xos kiyim-kechaklari bilan ajralib turardi. ular Arabiston yarim oroli va arab dunyosi xalqlari orasida o'zlarining jasorati, saxovatliligi, halolligi va uzoq safarlarning qiyinchiliklariga sabr-toqati bilan mashhur edilar, chunki ular mintaqada iqtisodiyot va biznesning gullab-yashnashiga katta ta'sir ko'rsatdi. Ular qirol Abdulaziz hazratlarining birinchi elchisi bo'lganlaridayoq Arab mintaqasining qahramonlari sifatida tanilgan. Ikki Muqaddas masjid qo'riqchisi qirol Abdulloh ibn Abdulazizning aytishicha, Al Aqilat Saudiya Arabistoni Qirolligidagi arab xalqlaridagi eng yaxshi va birinchi elchilardir. Bundan tashqari, valiahd shahzoda Sulton ibn Abdul Aziz Al Aqilat erkaklarini maqtab, ular Saudiya Arabistoni Podshohligiga birinchi bo'lib savdo-sotiqni  olib kelganliklarini aytdi.

Saudiya Arabistoni 
Bu viloyat Najd viloyatining yuragi va salafiylar harakatining markazi. Viloyat Al-Riyod viloyati, Xail viloyati va Al-Javf provinsiyasi bilan bir qatorda Al Saud oilasining asosiy tayanch bazalaridan biri hisoblanadi. Bu viloyat salafiy ulamolari va shayxlari bilan ham hissa qo'shgan.

Aholi 

Al-Qassim viloyati Vodi Al-Rumma (Rumma vodiysi) bilan bo'linadi. Vodiy butun mintaqani g'arbdan shimoli-sharqqa kesib o'tadi. Bu butun Arabiston yarim orolidagi eng uzun vodiy bo'lib, taxminan  ga cho'zilgan. Madina yaqinidan, sharqdagi Tuayrat qumtepalarigacha va mintaqaning shimoli-sharqida joylashgan. Al-Qassimdagi yerning balandligi dengiz sathidan 600–750 metr balandlikda boʻlib, u umuman gʻarbdan sharqqa siljiydi.

Iqlim 

Al-Qassim mintaqasi o'zining salqin, yomg'irli qishi va issiq, kamroq nam yozi bilan mashhur bo'lgan odatiy cho'l iqlimiga ega.

Gubernatorliklar ro'yxati

Qishloq xo'jaligi 

Al-Qassim mintaqasida sakkiz milliondan ortiq palma daraxtlari mavjud bo'lib, uni Yaqin Sharqdagi eng yirik xurmo ishlab chiqaruvchilardan biriga aylantiradi, yiliga 205 ming tonna turli xil hashamatli xurmolarni ishlab chiqaradi, bu mintaqaga yirik eksport qilish orqali yuqori iqtisodiy qiymat beradi. Mintaqadagi ko'plab shaharlar asosan sentyabr oyida boshlanadigan xurmo festivallari bilan o'z xurmolarini sotadilar,  Burayda (viloyat markazi) esa dunyodagi eng katta festivalga mezbonlik qiladi, bu festivalda dunyoning turli burchaklaridan ko'plab odamlar o'zlariga xurmolarini sotib olishadi.

Turizm bilan bir qatorda qishloq xo'jaligi hamon mintaqa iqtisodiyotining asosi hisoblanadi. Viloyat o'zining qishloq xo'jaligi boyliklari bilan uzoq vaqtdan beri tanilgan bo'lsa-da, yaqin vaqtgacha bug'doy yetishtirish mahalliy qishloq xo'jaligi sanoatiga joriy qilingan va bu Saudiya Arabistonini boshoqli eksport qiluvchiga aylantirgan. Viloyatda xurmo, uzum, limon, greyfurt, mandarin, apelsin, anor va katta guruh sabzavotlar yetishtiriladi. Aldahna va cho'llar bilan o'ralgan markaziy joylashuvi tufayli mintaqa dunyodagi eng yirik tuya bozoriga mezbonlik qiladi.

Umuman olganda, qishloq xo'jaligi mintaqaning tub aholisi madaniyatining juda muhim qismi hisoblanadi, har bir shaharga maxsus sabzavotlar bog'langan, masalan, pirasa (kurrat) iste'mol qilish Unayza aholisi bilan bog'liq, ovqatga chili qalampiri qo'shish bilan Rass shahri aholisi mashhurdir.

Transport

Havo 

 Shahzoda Nayif bin Abdulaziz mintaqaviy aeroporti (IATA: ELQ, ICAO: OEGS), aeroport xalqaro aeroport boʻlib, GCC, Misr va Turkiya yoʻnalishlarga xizmat koʻrsatadi. Ilgari Al-Qassim mintaqaviy aeroporti va havo-sayohat sanoatida "Gassim" nomi bilan mashhur (Al-Qassim viloyatidan). Aeroport 1964-yilda tashkil etilgan bo'lib, u Fuqaro aviatsiyasi bosh boshqarmasiga (GACA) tegishli va boshqariladi. Aeroport Al-Mulieda shahrida joylashgan bo'lib, u  Buraydadan 30 km g'arbiy va Unaiza dan 40 km shimoli-g'arbiy uzoqlikda . (GACA) ma'lumotlariga ko'ra, sayohatchilar soni 2011-yildagi 595 170 nafar sayohatchidan 2014-yilda 1 150 000 nafar sayohatchiga ko'paygan.

Temir yo'l transporti 
Shimoliy janubiy temir yo'l liniyasi 2750 kilometrni tashkil etadi (1709 mi) Saudiya Arabistonida Saudi Railway Company (SAR) tomonidan qurilgan temir yo'l liniyasidir.  

Al-Qassim temir yo'l stantsiyasi Sharqiy Burayda   Qirol Fahad yo'lining 10 kmda joylashgan.

Stansiya jihozlari : ATM, Business Lounge, Bagaj aravachalari, Kafelar, Mijozlarga xizmat ko'rsatish, Yo'qolgan mulk, Masjid, Namoz xonasi, Restoranlar, O'tiradigan joy, Do'konlar, Avtoturargoh, Bolalar almashtirish, Hojatxonalar va Wi-Fi.

Al-Qassimdan Ar-Riyodga (yakshanba, dushanba, seshanba, chorshanba, juma) 17:45 dan 20:16 gacha Majmaah stantsiyasidan o'tadi. Qassimdan Ar-Riyodga (payshanba, shanba) soat 21:00 dan 23:26 gacha Majmaah stantsiyasidan o'tadi.

Aviakompaniyalar va yo'nalishlar

Yo'llar 

 65-magistral (Saudiya Arabistoni) (Janubiy) Ar-Riyod, Sharqiy viloyat va GCC mamlakatlari bilan bog'lanadi.
 65-magistral (Saudiya Arabistoni) (Shimoliy) Hail, Al-Juuf, Qurayyat va Iordaniya chegaralariga ulanadi.
 60-magistral (Saudiya Arabistoni) (G'arbiy) Jidda va Makkaga yo'lda Madina, Yanbu, Rabig'ga ulanadi.
 60-magistral (Saudiya Arabistoni) (Sharq) Al Zulfiga ulanadi.

Ta'lim

Maktablar 
Mintaqa shaharda uchta ta'lim darajasi uchun (boshlang'ich, o'rta va o'rta) maktablar tomonidan xizmat ko'rsatadi va xalqaro va xususiy maktablar bilan har xil turdagi maktablarni (davlat, xususiy, Qur'on, xalqaro) o'z ichiga oladi.

Viloyatda 263 379 nafar ayol va erkak oʻquvchilar, 33 061 nafar ayol va erkak oʻqituvchilar hamda 2.533 ta maktab mavjud.

Universitetlar 
Qassim universiteti 2004-yilda Imom Muhammad Ibn Saud Islom universiteti va Qirol Saud universitetining ikkita Qassim filialini birlashtirib tashkil etilgan. Universitet tashkil etilganidan beri u qabul qilishning o'sishini va professor-o'qituvchilar va uning ma'muriy xodimlarining sezilarli darajada kengayishini boshdan kechirdi. 2010—2011-yillar davomida universitetda ro'yxatdan o'tgan yigit va qiz talabalar soni 50 000 ga yaqinlashdi va professor-o'qituvchilar va xodimlar soni 4 000 dan oshdi. Hozirda universitetda erkak va qiz talabalar uchun 28 ta kollej mavjud.

Texnik va kasbiy ta'lim korporatsiyasi 

 Saudiya Arabistoni Qirolligida Texnik va kasbiy taʼlim boʻyicha yangi TVET paradigmasining bir qismi sifatida Qassim xalqaro oʻquv provayderlari (ITP) tomonidan boshqariladigan bir qator texnik kollejlarga ega va ular Unaizah, Ar Rass va Buraydada joylashgan. Xertfordshir London kollejlari Unaizah shahridagi erkak va ayol kollejlarini boshqaradi va ular talabalarga Buyuk Britaniyadan kelgan ingliz tilida so'zlashuvchilar tomonidan o'rgatilgan ingliz va IT tillari bilan muloqot qilishni va tushunishni o'rganadigan ta'sis yilini taqdim etadi. Ikkinchi va uchinchi kurs talabalarga avtomobilsozlik, elektronika, mexatronika, ishlab chiqarish, biznes, IT va chakana savdoni o'z ichiga olgan keng ko'lamli texnik va kasbiy fanlar bo'yicha ixtisoslashish imkonini beradi, bu esa diplom malakasini beradi. Talabalarga, shuningdek, ishlayotgan vaqtda bir daraja malakasiga erishish uchun o'qishni davom ettirishga ruxsat beriladi.
 Texnik va kasbiy ta'lim korporatsiyasining Burayda, Onizah, Ar Rass va Al Badayea shaharlarida joylashgan kollejlari mavjud. Kollejlar talabalarni turli sohalarda (sanoat, qishloq xo'jaligi, savdo va davlat xizmatlari), fan va texnologiya sohalariga e'tibor qaratgan holda malakali va ishga tayyor bo'lishga tayyorlaydi va tayyorlaydi va kompyuter fanlari, elektronika, payvandlash, elektr energiyasi, mexanika bo'yicha turli ixtisosliklarni taklif qiladi., sovutish va konditsionerlik, avtotransport vositalari, kimyo, texnik va ma'muriy, aloqa, kosmik boshqaruv, sanitariya-tesisat, duradgorlik, fotografiya, marketing, arxitektura qurilishi, poligrafiya, sanitariya-tesisat va bo'yoq.
 TVTC ning xalqaro sho'ba korxonasi Excellence kollejlari Buraydada hukumat homiyligidagi yangi kollej ochdi. Kollej kasb-hunar kolleji bo'lib, biznes, texnologiya va elektronika yo'nalishlari va kasbiy yo'nalishlarga qaratilgan.

Xususiy kollejlar 

 Qassim xususiy kollejlari
 Al-Ghad xalqaro tibbiyot fanlari kollejlari
 Burayda kollejlari
 Sulaymon Alrajhi kollejlari
 Unaizah kollejlari

Shaharlar 

 Burayda viloyatning rasmiy poytaxti, viloyatdagi eng yirik shahar boʻlib, viloyat aholisining yarmidan koʻpi unda istiqomat qiladi. Viloyat shahzodasi saroyi boshqa davlat markazlari qatori shaharda joylashgan. Burayda viloyatda sodir bo'ladigan eng muhim madaniy, sport, san'at va rasmiy tadbirlarga mezbonlik qiladi. Bu mamlakatdagi ettinchi yirik shahar (aholi bo'yicha) umumiy aholisi 609 000 kishi (2010-yil aholi ro'yxati).
 Unaizah mintaqaning ikkinchi shahri bo'lib, umumiy aholisi 163 000 kishi (2010-yil aholini ro'yxatga olish). Shaharni ular va Saudiya qirollik oilasi o'rtasidagi yozma shartnomaga ko'ra, Al Sulaim sulolasi boshqaradi. Shahar o'zining sayyohlik joylari va festivallari bilan mashhur.
 Ar Rass aholi soni boʻyicha Al-Qassim viloyatidagi uchinchi shahar boʻlib, umumiy aholisi 133 000 kishi (2010-yil aholini roʻyxatga olish). Shuningdek, u Al-Qassm viloyatining hududi boʻyicha eng yirik shahri hisoblanadi. Uning maydoni 60 km² ga yaqin. 

Bundan tashqari, Dulay Rashid, Almethnab, Al-Bukairiya, Badaya'a, Riyad Al-Khabra, Al-Xabra va Nabhaniya kabi boshqa qishloq shaharlari ham bor.

Sog'liqni saqlash 
Al-Qassimda mintaqada fuqarolar va tashrif buyuruvchilarga tibbiy xizmat ko'rsatadigan ko'plab shifoxonalar mavjud, kasalxonalar Sog'liqni saqlash vazirligi, Mudofaa vazirligi boshqaruvi ostida, shuningdek, ko'plab xususiy shifoxonalar mavjud:

 Qirol Fahd maxsus kasalxonasi, Burayda - 500 oʻrindan ortiq 
 Qirol Saud kasalxonasi, Unaizah - 310 o'rinli
 Bolalar kasalxonasi, Burayda - 245 o'rinli
 Burayda markaziy kasalxonasi, Burayda - 215 o'rinli
 Ruhiy salomatlik shifoxonasi, Burayda - 145 o'rinli
 Shahzoda Sulton yurak markazi PSCCQ - 50 o'rinli
 Shahzoda Faysal saraton markazi PFCCQ
 Shahzoda Faysal Bin Mishaal tug'ilish markazi
 Ar Rass umumiy kasalxonasi, Ar Rass - 250 o'rinli
 Al Badayea umumiy kasalxonasi, Al Badayea 130 o'rinli
 Al Mothnab umumiy kasalxonasi, Al Mothnab - 130 o'rinli
 Al Bukairiyah umumiy kasalxonasi, Al Bukairiyah - 130 o'rinli
 Uyun Al Jiva umumiy kasalxonasi, Uyun Al Jiva - 50 o'rinli
 Al-Quvarah umumiy kasalxonasi, Al-Quvara - 50 o'rinli
 Al Assiyah umumiy kasalxonasi, Al Assiyah 50 o'rinli
 Riyad Al Xabra umumiy kasalxonasi, Riyod Al Xabra - 50 o'rinli
 Al-Vafa kasalxonasi, Unaizah
 Doktor Sulaymon Al-Habib kasalxonasi, Burayda
 Qosim milliy kasalxonasi, Burayda
 Xavfsizlik kuchlari kasalxonasi, Burayda

Sport 

 King Abdullah Sport City Stadium Al-Qassim viloyatidagi yirik stadion boʻlib, poytaxt Burayda shahrida joylashgan. Stadion sig'imi 25 000 kishi bo'lib, turli sport va ko'ngilochar tadbirlarga mezbonlik qiladi. Bu, shuningdek, Al-Raed va Al-Taavon FK uchun uy maydoni.
 Al-Raed Al-Qassim mintaqasida tashkil etilgan birinchi sport klubi va Saudiya Arabistonidagi 12-klub bo'lib, 1954-yilda tashkil etilgan. Al-Raed hozirda Saudiya Arabistoni Professional ligasida o'ynamoqda, bu mamlakatdagi eng yuqori futbol musobaqasi.
 Al-Taavon FK Al-Qassim mintaqasida tashkil etilgan ikkinchi va Saudiya Arabistonidagi 14-sport klubi bo'lib, 1956-yilda tashkil etilgan. "Al-Taavon" FK "Al-Qassim" jamoasining Osiyodagi eng yuqori futbol musobaqasi bo'lgan OFK chempionlar ligasida o'ynagan birinchi jamoasi bo'lib, birinchi marta 2017-yilda paydo bo'lgan. Ular ayni paytda mamlakatdagi eng yuqori futbol musobaqasi bo'lgan Saudiya Arabistoni Professional ligasida ham o'ynashmoqda.
 Al-Qassimning ko'plab klublari birinchi ligada yaxshi natijalarga erishgan, Saudiya Professional ligasida yoki ilgari (Birinchi liga) o'ynagan klublar: Al-Raed, Al-Taoun, Al-Najma, Al-Arabi va Al-Hazim.
 Quyida Al-Qassim viloyatidagi barcha klublar ro'yxati keltirilgan.

Turizm 
Saudiya Arabistonining Turizm va Milliy meros komissiyasi (SCTH) maʼlumotlariga koʻra, Al-Qassim 2014-yilda har yili 173 ta tadbir oʻtkazgan holda festivallar va tadbirlarni tashkil qilish boʻyicha Qirollikning birinchi raqamli viloyati sifatida tan olingan. Al-Qassim viloyati madaniy meros, tabiat va an'anaviy hunarmandchilikka boy va geografik joylashuvi uni turli madaniyatlar va turli festivallar markaziga aylantiradi. Al Qassimdagi har bir faslda ma'lum bir bayram va o'sha faslning muhim xususiyatlarini ta'kidlaydigan o'ziga xos voqea bor. Yozgi ta’tilda, qariyb bir oy davomida Al Qassim va uning viloyatlarida turli tadbirlar va festivallar uyushtirilib, bozorlar, muzeylar, jamoat bogʻlari va tadbirning tabiatiga koʻra boshqa joylarda oʻtkaziladi. Bunday festivallar butun jamiyat tomonidan mashhur,  va ayollar, erkaklar va bolalar ishtirok etadi. Al Qassimda o'tkaziladigan eng mashhur tadbirlar - Burayda dam olish festivali, Unaizah turizm festivali va Al-Mithnib yozgi festivali.

Bundan tashqari, Al Qassimda xurmo festivallari o'tkaziladi, bu viloyat o'zining fermer xo'jaliklari va xurmolari bilan ajralib turadi. Al Qassim xurmo bozorida xarid qilish, ayniqsa, avgust va sentyabr oylarida o'rim-yig'im mavsumida noyob tajribadir. Al-Qassimning cho'l bog'lari qish va bahor fasllarida yanada qulayroq bo'lib, cho'lni sevuvchilarni, shuningdek, ochiq joylarda va tabiiy muhitda yoshartirish va zavqlanishni izlayotgan mahalliy aholi va mehmonlarni o'ziga jalb qiladi. Ushbu bog'larda odatda yilning o'rtalarida ta'til davrida tashkil etiladigan bahor festivallari o'tkaziladi. Festivalda festivalning tabiati va joylashuvini ta'kidlaydigan ko'plab tadbirlar mavjud.

Al-Qassimda shahar merosini tan olish uchun turli davrlarda turli joylarda bir qancha festivallar tashkil etiladi. Eng koʻzga koʻringan festivallar qatoriga Buraydadagi Al-Xelija va anʼanaviy mahsulotlar festivali, Unayzadagi Entajee festivali, Unayzadagi Al-Musavkaf anʼanaviy festivali, Iyd al-Xabra festivali, Rif al-Avshaziya festivali va Al-Rass merosi festivali kiradi.

Mintaqada Buraydadagi Movenpick mehmonxonasi, Burayda va Unaizahdagi Golden Tulip, Buraydadagi Radisson blue, Burayda va Unaizahdagi Boudl Resort and Apartments va Al-Bukariyadagi Ramada mehmonxonasi kabi ko'plab mehmonxonalar, kvartiralar va dam olish maskanlari mavjud.Unaizahdagi Al-Malfa qishloq kurortlari kabi turli xil kurortlar, chaletlar va fermer xo'jaliklari taklif etiladi.

Manbalar 

Sharqiy viloyati, Saudiya Arabistoni
Saudiya Arabistoni
Arabiston yarim oroli