Banu Qurayza qamali

Banu Qurayza qamali milodiy 627-yil yanvar oyida (hijriy 5-yilning zulqaʼda oyi) boʻlib oʻtgan va Xandaq jangidan keyin ham davom etgan.

Bir paytlar Madinada yashagan yahudiy qabilasi Banu Qurayza musulmonlar bilan ittifoq tuzgan va hatto Xandaq jangida ham ularga xandaq qazish uchun asbob-uskunalar yetkazib berishda yordam bergan boʻlsa-da, Muhammadning yahudiylarga qilgan hujumlaridan ranjiganliklari sababli jangda qatnashishdan bosh tortishgan. Norman Stillman va William Montgomery Wattning fikricha, bunday shartnomaning mavjudligi shubhali boʻlgan, Watt Banu Qurayza Muhammadning dushmanlariga unga qarshi yordam bermaslikka rozi boʻlganligini ham aytib oʻtgan. Safiur Rahmon Muborakpuriy bergan maʼlumotlarga koʻra, makkaliklar chekinish kuni Muhammad oʻz qoʻshinlarini Banu Qurayzaga qarshi boshqargan.

Banu Qurayza qabilasi taslim boʻlgunga qadar 25 kun qamalda edi. Madinadagi ikki arab qabilasidan biri hamda Muhammadga ergashgan ansorlarning bir qismi boʻlgan Banu Avs qabilasidagilar Muhammaddan Banu Qurayzaga yumshoq munosabatda boʻlishni iltimos qilishgan. Keyin Muhammad Banu Avs qabilasidan bir kishi ushbu masalada hukm chiqarishini taklif qilgan va ular ham rozi boʻlishgan. Keyinchalik qaror qabul qilish Saʼd ibn Muozga topshirilgan. Shunda Saʼd: „Erkaklar oʻldirilsin, mol-mulki boʻlinsin, ayollar va bolalar qul qilib olinsin“, deya qaror qilgan. Paygʻambar Muhammad ushbu hukmni maʼqullagan. Shundan soʻng, qabilaning balogʻatga yetgan deyarli barcha erkak aʼzolarining boshi kesilgan. Musulmon huquqshunosi Tabariy ushbu qarordan keyin 600–900 kishining oʻldirilganini haqida maʼlumot bergan. Sunniy hadislarda oʻldirilganlar soni aniq koʻrsatilmagan, lekin 1 nafar ayol va barcha balogʻatga yetgan erkaklar oʻldirilgani aytilgan.

Banu Qurayza 
Banu Qurayza (), shuningdek, Quraiza, Qurayzah, Qurayza va Koreiza – Arabistonning shimolida, Yasrib vohasida (hozirgi kunda Madina) yashagan yahudiy qabilasi.

Manbalarga koʻra, yahudiy qabilalari Hijozga yahudiy-rim urushlari ortidan kelgan va qishloq xoʻjaligini joriy qilgan boʻlishi mumkin, bu esa ularga madaniy, iqtisodiy va siyosiy jihatdan ustunlik bergan boʻlishi mumkin. Banu Qurayza qabilasi vakillari hech qanday yerga egalik qilishmagan.

Tavsifi

Muhammad bilan kelishuv 
Manbalarga koʻra, Banu Qurayza Muhammad bilan shartnoma imzolagan. Bu haqida Watt keltirib oʻtgan maʼlumotlar qabilaning Muhammad bilan tuzgan bitimi Banu Qurayzani Madinani himoya qilishga yordam berishga majbur qilgan yoki shunchaki betaraflikni saqlab qolganligi aniq emas. Yana bir olim Ramazon qabilaning Muhammad bilan oʻzaro yordam shartnomasi imzolaganini aytib oʻtgan. Ushbu maʼlumot, shuningdek, Ibn Is’hoq, Ibn Hishom va al-Voqidiy kabi olimlar tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi. Watt ham, Stillman ham Muhammad va Qurayza oʻrtasida hech qanday maxsus kelishuv mavjud boʻlmaganligiga ishonishadi.

627-yilda Abu Sufyon Xandaq jangida Madinaga hujum qilgan. David Norcliffening soʻzlariga koʻra, Banu Qurayza janglarda ishtirok etmagan, ammo ular Madinada oʻzlarini himoya qilish uchun musulmonlarga qurol-yarogʻ berishgan. Al-Voqidiyning yozishicha, Banu Qurayza vakillari Madina himoyachilari tayyorlanayotgan mudofaa xandaqini qazish uchun belkurak, nayza va savat yetkazib berish orqali Madinaning mudofaa harakatlariga yordam bergan.

Shibli Noʻmoniyning yozishicha, Ibn Is’hoq qamal paytida Muhammad surgun qilgan Banu Nodir qabilasi boshligʻi Huyay ibn Axtab (Banu Nodir bosqinida) Banu Qurayzani qayta qabul qilgan.

Ittifoqni tugatish toʻgʻrisida daʼvo qilingan qaror 
Al-Voqidiy bergan maʼlumotlarga koʻra, Huyay ibn Axtab Kaʼb bilan paygʻambar Muhammad oʻrtasidagi kelishuvning buzilishiga sabab boʻlgan. Qurayzaliklar Muhammad bilan tuzilgan shartnomani bekor qilishga qaror qilishgan degan mish-mishlar tarqata boshlagan. Ushbu maʼlumotni tasdiqlash uchun Muhammad oʻzining bir necha odamlarini u yerga yuborgan. William Muirning soʻzlariga koʻra, Banu Qurayza odamlarga: „Muhammad kim, biz itoat qilishimiz kerak boʻlgan Allohning Rasuli kim? Biz bilan uning oʻrtasida hech qanday rishta yoki kelishuv yoʻq“, deb aytgan. Norman Stillman al-Voqidiy tomonidan berilgan koʻrsatmalarni inkor etgan holda qabila va Muhammad oʻrtasida hech qachon kelishuv boʻlmaganini aytgan. Shuningdek, Watt ham bunday maxsus kelishuvning mavjudligini rad etgan, lekin Banu Qurayza 2 musulmon qabilasiga (Banu Avs va Banu Xazraj) ittifoq boʻlganligi sababli Muhammad bilan umumiy kelishuvga ega boʻlganligini qayd etgan.

Hujum sababi 
Peters va Stillmanning soʻzlariga koʻra, makkaliklar chekinadigan kun Muhammad oʻz qoʻshinlarini Banu Qurayza mahallasiga qarshi olib borgan. Islomiy manbalarda qayd etilishicha, paygʻambarga Jabroil farishta tomonidan shunday xabar berilgan.

Shundan soʻng Muhammad Banu Qurayza tomon borgan va Ibn Ummu Maktumni Madinaga hokim qilib tayinlagan. Urush bayrogʻini esa Ali ibn Abu Tolibga topshirgan. Ansor va muhojirlardan iborat 3000 nafar piyoda va 30 otliq askar bilan Banu Qurayza tomon yoʻlga otlangan.

Banu Qurayza qamali 
Musulmonlar Banu Qurayza qoʻrgʻonini 25 kun qamal qilgan. Qamalda qolgan qabila aʼzolarining ruhiy holati pasayib ketgach, qabila boshligʻi Kaʼb ibn Asad bunday ogʻir ahvoldan chiqishning 3 ta muqobil yoʻlini taklif qilgan: Islomni qabul qilish, dushmanning hujumini kutish va ularga qarshi jangga kirish yoki Shabbat kuni kutilmaganda hujum boshlash. Banu Qurayza vakillari bu muqobillarning hech birini qabul qilmagan va buning oʻrniga Banu Avs qabilasidan boʻlgan ittifoqchilaridan biri Abu Luboba ibn Abdulmunzir bilan maslahatlashishni soʻraganlar. Ibn Is’hoqning yozishicha, Abu Luboba yigʻlab, faryod chekayotgan yotgan qabila ayollari va bolalariga rahmi kelib, qabilaning Muhammadga taslim boʻlishini maslahat bergan. Muborakpuriyning soʻzlariga koʻra, Abu Luboba Muhammaddan Qurayza nomidan kechirim soʻragan. Ertasi kuni ertalab Banu Qurayza Muhammadga taslim boʻlgan. 400 dan 900 nafargacha erkaklar Kaʼb ibn al-Ashrafni oʻldirgan Muhammad ibn Maslamaning, 1000 ga yaqin ayollar va bolalar esa – Islomni qabul qilgan sobiq ravvin Abdulloh ibn Sallamga topshirilgan.

Banu Qurayza aʼzolarining qatl etilishi

Taslim boʻlish va qatlni ijro etish 

Banu Qurayza qal’alari Ali tomonidan bosib olinganidan keyin ularning Muhammadning hukmiga amal qilishdan boshqa iloji qolmaydi. Erkaklarning qoʻllariga kishan solingan. Banu Avs qabilasi shafoat qilib, Muhammaddan oʻzlariga yengilroq jazo berishini iltimos qilganlar. Muhammad ularning taqdirini hal qilishni qabilaning sobiq ittifoqchisi boʻlgan musulmon Saʼd ibn Mu’ozga topshirgan.

Ijrochilar 
Bir qancha rivoyatlarda Muhammadning sahobalari, xususan, Ali va Zubayr ibn Avvomga Banu Qurazya erkaklarini oʻldirish buyurilgan, shuningdek, Avs qabilasining har bir urugʻi ham bir guruh Qurayza erkaklarini oʻldirgani aytilgan.

Yana qarang 
 Muhammadning janglari roʻyxati
 Muhammadning harbiy faoliyati

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 Peters, Francis E., Muhammad and the Origins of Islam. State University of New York Press, 1994. ISBN 0-7914-1875-8.
  . Note: This is the free version available on Google Books
 Encyclopaedia of Islam. Ed. P. Bearman et al., Leiden: Brill, 1960-2005.
 Encyclopedia Judaica (CD-ROM Edition Version 1.0). Ed. Cecil Roth. Keter Publishing House, 1997. ISBN 965-07-0665-8
 Kister, Meir J., „The Massacre of the Banu Quraiza. A re-examination of a tradition“, in: Jerusalem Studies in Arabic and Islam 8 (1986). [<span title="The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (July 2011)">clarification needed</span>]
 Stillman, Norman. The Jews of Arab Lands: A History and Source Book. Philadelphia: Jewish Publication Society of America, 1979. ISBN 0-8276-0198-0
 
 Nomani, Shibli, Sirat al-Nabi. Karachi: Pakistan Historical Society, 1970.
 Norcliffe, David, Islam: Faith and Practice. Sussex Academic Press, 1999.
 
 
Muhammad boshchiligidagi yurishlar
627
Webarxiv andozasi wayback havolalari