MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Hekat

Hekat (qad.Misr ḥqt) — qadimgi Misr namlik va yomgʻir maʼbudasi, Nilning yillik toshqinlari, tugʻilish, unumdorlik bilan bogʻliq boʻlib, „qurbaqa“ belgisi bilan belgilangan.

Qurbaqa yoki boshi qurbaqali ayol, shuningdek, qurbaqa boshi bilan tasvirlangan. Nil daryosining toshqinlarini, moʻl hosilni vaʼda qilganligi sababli, maʼbuda farzand koʻrish va farovonlik bilan bogʻliq edi. Homilador ayollar lotusda oʻtirgan qurbaqa shaklida tumor kiyganlar. Doyalar oʻzlarini "Hekatning xizmatkorlari " deb atashgan (Hekat Vestkar papirusidagi „Qirol bolalarining tugʻilishi“ hikoyasida uchraydi).

Maʼbudaga sigʻinish erta sulola davriga borib taqaladi. Fila orolidagi Isis ibodatxonasi freskasida Xnumning kulol gʻildiragi yonida oʻtirgan Hekat tasviri saqlanib qolgan boʻlib, hozirgina u loydan yaratgan odamlarning haykalchalariga jon bagʻishlaydi. Hekat, eri Xnum va oʻgʻli Horus bilan birgalikda muqaddas triadani tashkil etdi.

Maʼbudaga sigʻinish butun Misr boʻylab, asosan janubda tarqalgan, garchi u Taurt yoki Tefnut kultidan ancha past toifada boʻlsa ham.

Manbalar

Havolalar 
 «Та-Кемет. Красная и Чёрная земля» 2004 г.
 « Мифы Древнего Египта» И. В. Рак 1993 г.
 «Древний Египет. Энциклопедия» под редакцией В. В. Солкина 2004 г.

Hosildorlik maʼbudasi
Qadimgi Misr xudolari
Mifologik qahramonlar
Merimutef

Merimutef, Mermutef (Mr-mwt.f — "onasi tomonidan sevilgan „yoki“ onasi sevadigan") — qadimgi Misr xudosi va osmon egasi, xudosi oʻlik.

Tavsif 
Ikki tojda Qoʻchqor yoki falak boshi boʻlgan odam tasvirlangan. Sokarning muqaddas uyi (Abidosdagi tarmoq ibodatxonasi) 54 xudoning 33-chi sifatida tasvirlangan, Edfu, Abu Simbele, lahit va haykallarning uchinchi gʻarbiy maʼbadida qayd etilgan. Merimutefning vazifasi Osirisni va oʻliklarni belgilash edi, shuningdek, otalarini sevadigan (Ḥḳʒ -ww) va ukasini ruhining hukmdori edi (Mr-it.f)  (Mr-snw.f).

Asyut va Kusay oʻrtasidagi Xait (Ḫejt) yoki Say (Ṥàj) shahrida 11-Yuqori Misr nomida hurmatga sazovor. Bu mintaqada Merimutef Xnum xudosining mahalliy varianti edi. Merimutef hurmatga sazovor boʻlgan shaharning zamonaviy chegaralari Mankobod (inglizcha) yoki Gebel Abu Fode etagidagi Maabde (nemis) nekropol yaqinida qadimiy shahar izlari topilgan. Bu xudoga sigʻinish uzoq vaqt davom etdi va bir yoki ikkita nom bilan cheklanib qolmadi.

Merimutef-em-taentem 
Yunon-rim davrida oʻliklarning xudosi Merimutef-em-talented (Mr mw.t = f-m — t3 htm-denderskiy Merimutef) Xemnis yoki Panopolisdagi togʻlarning timsolidir. U Horus singari yosh jingalak sochlar bilan tasvirlangan.

Manbalar 

Misr xudolari
Mifologik qahramonlar
Sirt sathi

Sirt sathi Geodeziyada ― bu har bir joyda osma chiziqlarga perpendikulyar boʻlgan sirt. Ushbu sirtlarda, taʼrifga koʻra, tangensial kuch komponentlari mavjud emas hamda ularda joylashgan massalar barqaror muvozanat holatidadir. Xususan, suyuqlikning oqib ketish jarayoni kuzatilmaydi.

Bu sirt tinch holatda hamda materiklar ostida davom etgancha dunyo okeani sathiga toʻgʻri kelishi mumkin. Mexanika nuqtai nazaridan, sirt sathi tortishish kuchi teng boʻlgan sirtdir va tortishish va markazdan qochma kuchlar taʼsirida hosil boʻlgan suyuqlik yoki yopishqoq aylanadigan jismning muvozanat figurasidir.

Agar boshidan hisoblash uchun sirt sathi olinadigan boʻlsa, u holda nuqtalarning balandliklari nisbiy deyiladi. Qurilishda turar-joy binosining birinchi qavatining yoki tashkilotning polini sirt sathi sifatida belgilab olinadi. Bu polning sof sirti deyiladi, undan boshlab oʻlchangan balandliklar esa shartli hisoblanadi.

Sirt sathi xususiyatlari 

Sirtlar sathi quyidagi xususiyatlarga ega:

 sirt sathlari turli balandliklarda amalga oshirilishi mumkin, ularning barchasi yopiq va deyarli bir-biriga parallel;
 bir nuqtadan faqat bitta sirt sathi oʻtadi;
 sirt sathining normal yoʻnalishi tortishish kuchi yoʻnalishiga yaʼni osma chizigʻi bilan. toʻgʻri keladi (lekin markazdan qochma kuchning taʼsirini hisobga olmaydigan tortishish kuchidan farq qiladi)

Sirt sathining shakli aniq matematik ifodaga ega emas. U Yer tanasida turli xil zichlikdagi massalarning taqsimlanishiga bogʻliq boʻlishi kerak.

Sirt sathiga misol qilib muvozanat holatidagi suyuqlik yuzasini keltirish mumkin. Yerning tortishish maydonining sirt sathlaridan biri — geoid — tahminan Dunyo okeanining oʻrtacha suv sathiga toʻgʻri keladi.

Yana qarang 

 Yer figurasi
 Geoid
 Kvazigeoid

Manbalar
Sarangi

Sarangi ( IAST:sarangi) — ud turidagi kamoncha bilan chalinadigan torli cholgʻu. Hind anʼanalariga koʻra, u tata-vadya guruhining cholgʻusi sifatida tasniflanadi; hindustan anʼanalarida mumtoz musiqa yaratish amaliyotida keng tarqalgan (Hindiston, Pokiston, Nepalning shimoliy hududlarida); shuningdek, bir qator mintaqaviy anʼanaviy navlarga ega.

Tavsif 
Korpus yaxlit yogʻoch boʻlagidan yasalgan boʻlib, yon tomonlarida keng boʻyincha va tirqishli, ustki qismi charmdan qilingan.

Kvartlar va kvintlarga koʻra sozlangan 3-4 oʻyin torlari va diatonik tovushlar ohanglariga koʻra sozlangan 11-15 rezonans torlari, boʻyinchadan oʻtib, yon tomondan qoziqlar bilan mahkamlangan. Oʻynaganda, ijrochi sarangini vertikal holda ushlaydi.

Asbobning ohang diapazoni ancha keng — ikki oktavgacha.

Ijro etish anʼanasi 
U joʻr va yakkaxon cholgʻu sifatida, raqslar va teatr tomoshalariga hamrohlik qilish uchun ishlatiladi. Sarangining hind-musulmon vokal va raqs anʼanalari bilan aloqasi borligi shubhasiz; Aslida, yakkaxon ijro vokal kompozitsiyalari (xayal, txumri) va katxak uslubidagi raqsning batafsil hamrohligidan kelib chiqqan. XX asrning taniqli sarangi ijrochilari orasida Bundu Xon (Pokiston) va Ram Narayyan (Hindiston) bor.

Bogʻliq asboblar 
Shuningdek, sarinda, dilruba, ravanahasta (ravanxattxa), esraj, chikara, kamaycha (kemancha) va boshqa cholgʻu asboblari ham sarangining anʼanaviy namunalari hisoblanadi. U bilan bogʻliq boʻlgan sarang asbobi Afgʻonistonda ham keng tarqalgan.

Manbalar

Adabiyotlar
Absent uchun qoshiq

Absent uchun qoshiq — absentni quyish uchun moʻljallangan maxsus teshikli qoshiq.

Tarixi 
Ilk absent qoshiqlari 1840-yillarda paydo boʻla boshlagan. Parafernal bilan bogʻliq boʻlgan boshqa atributlar singari, ular ham XIX asrning ikkinchi yarmida, shahar quyi tabaqalarida absentizm (absent alkogolizmi) muammosi paydo boʻlganda keng tarqaldi. Bunday nafis buyumlardan foydalanib, burjuaziya oʻzining ijtimoiy mavqeini taʼkidlashga intilgan.

XIX asrda antiqa absent qoshiqlari kollektsiya narsasiga aylandi, ushbu nodir buyumlarning narxi 4000 dollargacha yetdi. Bu esa ulkan soxta sanoatning paydo boʻlishiga olib keldi.

Absentni tayyorlashdagi roli 

Sof absentening taʼmi koʻpchilik ichuvchilar uchun juda achchiq hisoblanib, uni ichishdan oldin shakar qoʻshishadi (absent uchun maxsus shakar boʻlagi ham ishlab chiqariladi). Ammo, absentdagi kerakli miqdordagi shakarni eritib yuborish va uning kuchini kamaytirish uchun unga biroz suv qoʻshiladi. Shu sababli, absentni quyishda qoshiq, klassik marosimda muhim oʻrin tutadi: uning ustiga shakar boʻlagi qoʻyiladi, qoshiqning oʻzi esa absent stakanining chetiga tayantiriladi. Absent favvorasidan muzdek sovuq suv shakar kubigiga ingichka oqim bilan quyiladi va stakanda sargʻish sutli ichimlikni hosil qiladi ().

Tuzilmasi 

Oddiy qoshiq kumush bilan qoplangan metalldan yoki neyzilberdan shtamplash yoki yanada nozik qoshiqlar uchun quyish yoʻli bilan tayyorlanadi.

Qoshiq stakan ustiga qoʻyilganda barqaror boʻlishi kerak, shuning uchun stakanning chetlari uchun chuqurchalar qilinadi yoki — koʻpincha — tekis kurak shaklida amalga oshiriladi. Anʼanaviy teshik shakllari: uyalar, oʻqlar, yulduzlar, treflar va bubnalar, xochlar, doiralar, gullar. 1889-yildan boshlab Eyfel minorasi shaklidagi dizaynlar ham ommalasha boshladi.

Turli xil tuzilmalar mavjudligi, ular aynan absent qoshigʻi uchun qoʻllanilganligini koʻrsatmasdi, chunki ular boshqa ehtiyojlar uchun moʻljallangan boʻlishi mumkin.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Toʻplamlar: qoshiqlar // Betina Vittels, Robert Germesh. Absinthe, jozibali qultum: zamonaviy qoʻllanma. Fulcrum Publishing, 2008. 68-69-betlar. )
 Jad Adams. Jirkanch absinthe: shishadagi iblisning tarixi. Univ of Visconsin Press, 2004. 66-bet. )
 Absinthe qoshiqlari // R. Winston Guthrie, Jeyms F. Tompson. Absinthe uchun taʼm: Klassik va zamonaviy kokteyllar uchun 65 ta retsept. Potter/TenSpeed/Uygʻunlik, 2012, 21-bet. )
Demitas

Demitas yoki dmitas yoki demitasse ( — yarim chashka), — turk qahvasi, espresso yoki ristretto tortish uchun moʻljallangan kichik chashka; turk qahvasi tayyorlashda hajm standarti.

Bunday chashkalar, koʻpincha, kichik qahva qoshiqlari va likopchalar bilan ishlatiladi. Tayyor ichimlikni berishdan oldin chashka odatda isitiladi.

Tavsifi 
Demitas — hajmi 60-90 millilitr boʻlgan qalin devorli chashka, bu anʼanaviy qahva chashka hajmining yarmiga teng. Koʻpgina hollarda, chashka shakli teskari kesilgan konusga oʻxshaydi, lekin uning ichi tuxum shaklidagi shaklidadir. Devori qalinligi va idish tubi diametrining kamayib borishi ichimlik haroratini uzoqroq saqlashga imkon beradi.

Odatda, bu turdagi chashkalar chinnidan tayyorlanadi. Biroq ularni ishlab chiqarish uchun shisha, keramika yoki zanglamaydigan poʻlatdan ham foydalanish mumkin.

Demitasning ikkinchi turi — metall gardishli shishadan yasalgan stakanlar.

Kapuchino tortish uchun alohida turdagi demitaslar mavjud boʻlib, u katta hajmga ega — taxminan 150 mililitr.

Kolleksiyalash 
Demitaslar kolleksiya buyumi sifatida xizmat qilishi mumkin. Ushbu chashkalarning Ginnesning rekordlar kitobiga kiritilgan 650 donadan iborat eng katta kolleksiyasi Avstraliyaning Ipsvich shahrida joylashgan. Kolleksiya Ipsvich meri Pol Pisasale () tomonidan toʻplangan va 1993-yildan beri Ipsvich shahar kengashida turibdi.

Manbalar

Adabiyotlarr 

 Pershina S. Ye. Kofe. — M. : „AST“, 2013. — 158 s. — ISBN 987-5-17-080767-3.

Idishlar
Xentiamenti

Hentiamenti (Misr. Ḫntj-jmntjw) — qadimgi Misr xudolariga berilgan ilohiy ism yoki unvon. Gentiamenti nomi "Gʻarb hukmdori„ degan maʼnoni anglatadi, unda “Gʻarb" soʻzi oʻliklarning yeriga bevosita bogʻliqdir. Anubis va Osiris ham Xentiamenti deb nomlangan.

Ushbu Xudo sharafiga Abidosda bir xil nomdagi Ibodat qurilgan. Xentimanti ibodatxonasining asosi Ilk qirollikdavriga ishora qiladi. Bu fir’avnlarning I va II sulolalari hukmronligi davri. Xudoning nomi birinchi marta kashf etilgan 1-suloladagi fir’avnlarning Den va Kaa nekropollarining muhrlarida ham mavjud.

Qadimgi shohlik davrida Xentimenti Osiris, inpu (Anubis) va Upaut bilan bogʻliq edi. Xentiamenti nomi bitta xudoning nomi yoki unvoni boʻlganmi yoki u har doim bugungi kunda mashhurroq xudolarning epiteti boʻlganmi, hozirgacha nomaʼlumligicha qolmoqda.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Kristian Leitz: Lexikon der ägyptischen Götter va Götterbezeichnungen, 5. band. Peeters Publishers, Leuven 2002, ISBN 90-429-1150-6
 Hans Bonnet: Lexikon der ägyptischen Religionsgeschichte, Nikol, Gamburg 2000, ISBN 3-937872-08-6
 Adolf Erman, Herman Grapow: Wörterbuch der ägyptischen Sprache, Akademiya Verlag, Berlin, 1971-yil
 Wolfgang Helck: Untersuchungen zur Thinitenzeit. (Ägyptologische Abhandlungen, Bd. 45). Harrassowitz, Wiesbaden 1987, ISBN 3-447-02677-4. 117-bet.
 Edvard Brovarski: Gizadan ikkita Eski Qirollik yozuv taxtasi. In: Annales du Service des Antiquites de l´Egypte, 71. Ausgabe 1987, 29-52-betlar.
 Maykl Rays: Oʻqdan ham tez: qadimgi Misrning oltin ov itlari. IBTauris, 2006, ISBN 1-84511-116-8, 157 va 158-betlar.
 Maykl Rays: Qadimgi Misrda kim kim. Routledge, London 1999, ISBN 0-415-15448-0, Xli sahifa.
 Tobi Uilkinson: Misrning ilk sulolasi. Routledge, London 2001, ISBN 0-415-26011-6, 262 va 292-betlar.
 Volfgang Xelk, Eberxard Otto: Lexikon der Ägyptologie, 5. band. Harrassowitz, Wiesbaden 1984, ISBN 3-447-02489-5, 326-bet.

Misr xudolari
Mifologik qahramonlar
Balay (Ribnaya irmog‘i)

Balay — Rossiyaning Krasnoyarsk oʻlkasining Uyar viloyatidagi daryo, Ribnaya daryosining chap irmogʻi (Yenisey daryosi havzasi). Daryoning uzunligi 50 km, havzasi maydoni 660 km². Yuqori oqimida — Lugavka, Novomixaylovskiy toʻgʻonining orqasida — Balay joylashgan. Daryo Kansko-Ribinsk havzasining botqoqli oʻrmon-dashtli tepalikli tekisligidan oqib oʻtadi, quyilish joyga yaqinroq Yenisey tizmasining janubiy adirlarini kesib oʻtadi. Oziqlanishi, asosan, qor va yomgʻirlardan.

Daryoda aholi punktlari: Novomikhailovka qishlogʻi, Nikolskoye qishlogʻi, Rechka posyolkasi mavjud. Daryoning quyilish joyidan 41 km uzoqlikda R255 Sibir avtomobil yoʻlining 912-km ni kesib oʻtadi.

Suv reestri maʼlumotlari 
Rossiya davlat suv reestri maʼlumotlariga koʻra, u Yenisey havzasi okrugiga tegishli, daryoning suv xoʻjaligi qismi — Kan, Katta va Kichik Yeniseyning va Angara quyilishining qoʻshilishi orasidagi Yenisey daryosining pastki havzasi. Daryoning daryo havzasi — Yenisey hisoblanadi.

Davlat suv reestridagi obyekt kodi — 17010300412116100023690.

Irmoqlari 
(quyilish joyidan km)

 19 km: Tomna daryosi (chap);
 37 km: Karakchul daryosi (chap);
 49 km: Karabarixa daryosi (chap);
 Bezimyanny (chap);
 Lukovka (chap);
 Gryazny (chap).

Manbalar 

Uyar viloyati daryolari
Afotik hudud

Afotik zona („a“ dan ( ) — -emas, -siz inkor qoʻshimchalari, „fotos“ () — yorugʻlik) — suv havzasining quyosh nuri muqlaqo tushmaydigan va fotosintezning deyarli yoʻqligi bilan tavsiflanuvchi chuqur qatlami. Quyosh nurlarining taʼsir qilish darajasi va fotosintez mavjudligi yoki yoʻqligiga koʻra ajratilgan suv omborlarining uchta ekologik hududidan biri (evfotik zona va disfotik hudud bilan birga qatorda). Koʻpincha ushbu hududni „tungi zona“ deb ham atashadi. U ochiq okeanda, baʼzida kontinental suvlarda, misol uchun Baykal koʻlida uchrashi mumkin.

Afotik zona — ochiq okeanning 1000–11000 m chuqurlik oraligʻida (disfotik zona tagida) joylashgan eng katta hududi. U pelagial- batipelagial, abyssopelagial va gadopelagial chuqur suv zonalari va okean tubining chuqur zonalari (bentallar) — batial, psevdobatial, talassobatial, abissal, psevdoabissal va ultragabissal zonalarni qamrab oladi. Mazkur hudud evfotik va disfotik hududlar bilan taqqoslaganda biologik xilma-xillik va biomassa jihatidan oʻta qashshoqdir. Bu yerda asosan yirtqichlar va detritofaglar — pelagialning ustki qatlamlaridan tushib turadigan gidrobiontlarning yarim parchalangan qoldiqlaridan iborat „oʻlimtik yomgʻiri“ deb ataluvchi detrit hisobiga hayot kechirishadi. Dengizning qora kashandalar bilan bogʻliq boʻlgan chuqur ekologik zonasi — „hayot vodiylari“ bundan mustasno boʻlib, bu yerda evfotik zonadagi fotosintezdan farqli oʻlaroq, birlamchi mahsulotlar tufayli oziq-ovqat zanjiri mavjud boʻladi. Ular gidrotermal manbalar — gidrotermlardan oʻzlashtiradigan sulfidli minerallar -hemoautotrof bakteriyalarning hemosintezi asosida ishlab chiqariladi.

2005-yilda Meksika qirgʻoqlari yaqinidagi chuqur suvli gidrotermal guruhlarning birida ilk bor quyosh nuri ishtirokisiz ham boshqa gidrotermal organizmlardan taraluvchi zaif nurni oʻzlashtirib, fotosintez qilish qobiliyatiga ega boʻlgan maxsus fotosintetik yashil oltingugurt bakteriyasi (GSB1 deb nomlangan) kashf etilgan.

Afotik zonaning ixtiosenini pelagik va suv osti, suv tubi — suv osti baliqlari, jumladan, batipelagik, batibentik, talassobatibentik, abyssobentik va gadobentik baliqlar guruhlari tashkil etadi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Okean biologiyasi. T. 1. Okeanning biologik tuzilishi. M.: Fan. 1977. 398 b.
 Okean biologiyasi. V. 2. Okeanning biologik mahsuldorligi. M.: Fan. 1977. 399 b.
 Konstantinov A.S. Umumiy gidrobiologiya. Oliy maktablar uchun darslik. 4-nashr. M.: Oliy maktab. 1986. 472 b.
Shed (xudo)

Shed qadimgi Misr mifologiyasida Xudo. Odamlar uni „qutqaruvchi“ deb atashdi. Bu Amarna davridan keyin maʼlum boʻlgan birinchi xudolardan biridir Qutqaruvchini taqlid qilib, u Gorom bilan, xususan, „Gorom-bola“bilan aniqlandi. Shedda rasmiy ibodat va ibodat joylari yoʻq edi. Oddiy misrliklar nazarida u odamlardan kasallik, baxtsizlik va xavf-xatarni olib tashlaydigan Qutqaruvchini taqdim etdi. Metternich Stele (inglizcha) da u ilonlar, chayonlar va timsohlarning gʻolibi sifatida namoyon boʻladi.

„Qutqaruvchi“ soʻzi shaxsiy hurmatning nomi edi. Amarna davrida u oddiy odamlarning Akhenatonning qadimgi dinni taqiqlashga urinishlariga javob sifatida talqin qilindi. Shed shuningdek, semitik Xudo Reshefning shakli sifatida qaraldi. Shed ilonlarni, sherlarni va timsohlarni yengib chiqqan yosh Shahzoda sifatida tasvirlangan boʻlishi mumkin.

Sheda ham davlat xizmatchilari yoki Fir’avnning yordamiga muhtoj boʻlgan odamlarning yordamchisi va himoyachisi sifatida koʻrindi. Bu Xudoga odamlarning eʼtiqodi darajasi shunday ediki, misrliklar hatto oʻliklarning keyingi hayotda qolish vaqtini uzaytirishi mumkinligiga ishonishgan. Yangi Shohlik davrida Qutqaruvchi Shed son-sanoqsiz stelalarda tasvirlangan, ularda odamlar unga murojaat qilishadi yoki koʻrsatilgan yordam uchun uni maqtashadi.

Manbalar

Havolalar 
 Metropolitan Museum of Art, The Metternich Stela
 Male Child Deities of Ancient Egypt
 Mythology of Shed

Misr xudolari
Qadimgi Misr xudolari
Mifologik qahramonlar
Sansyan

Sansyan (xitoycha 三弦 pinyin sānxián — uch torli) — anʼanaviy xitoy torli cholgʻu asbobi boʻlib, xitoy operasi va sychju anʼanaviy tszyannan ansamblida, shuningdek, dagushu hikoya qoʻshiqlarini () va raqslarni (xit.) ijro etishda akkompanament sifatida foydalaniladi. Ikki xil: katta va kichik boʻladi.

Boshqa nomi — syantszi.

Tarix 

Yaqin vaqtgacha, sansyan Xitoyda moʻgʻullar istilosidan keyin, XIV asrda paydo boʻlgan deb hisoblangan, ammo zamonaviy tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, sansyan Tan sulolasi davrlaridayoq (VII—X asrlarda) maʼlum boʻlgan.

Sansyan tuzilishi jihatidan Oʻrta Osiyoning setar va tanbur kabi asboblariga oʻxshaydi, yapon syamisenining kelib chiqishi esa toʻgʻridan-toʻgʻri sansyandan boshlanadi (bu yerda, shuningdek, ryukyusk sansini ham oraliq bosqichga aylangan).

Pekin operasining toʻrtta asosiy musiqa asboblaridan biri Sansyan deb ataladi (qolgan uchtasi tszinxu, tszinerxu va yuetsin). Pekin operasi orkestrida chertib chalinadigan asboblardan sansyan va yuetsindan tashqari pipa ham boʻlishi mumkin.

Tavsif 
Katta sansyan Xitoyning shimolida koʻproq uchraydi, uning uzunligi 120 santimetrga yetadi, markaziy-sharqiy Xitoyda uzunligi taxminan 95 santimetrga yetadigan kichik sansyan keng tarqalgan, mamlakat janubida esa undan ham qisqaroq boʻlishi mumkin — 80 santimetrdan.

Dumaloqlangan toʻrtburchak deka old va orqa qismidan ilon terisi bilan qoplangan. Qoziqlar ushlagichi orqaga egilgan va kuyi yoʻq, asbobning boʻyinchasi uzun Sansyanning uchta choʻzilgan qoziqlari bor.

Anʼanaga koʻra, uchta tor ipakdan qilingan; hozirda odatda neylon bilan oʻralgan poʻlatdan qilinadi.

Oʻyin davomida sansyan qiya ushlanadi, deka musiqachining oʻng soniga tayanib turadi, unda tirnoq yoki kichik mediator bilan oʻynaladi.

Manbalar 

Xitoy musiqa asboblari
Musiqa asboblari
Pekin opera
Jebena

Jebena (ጀበና) — Efiopiya, Eritreya va boshqa mintaqalarda kofe tayyorlash uchun ishlatiladigan anʼanaviy keramika idish boʻlib, kofe marosimida ishlatiladigan mintaqalarda buna deb ataladi. Jebena, odatda, sharsimon asosga va tor boʻyinga ega.

Jebena Efiopiya va Eritreya qahva marosimida ishlatiladi. Jebenada tayyorlangan qahva bir harakatda ingichka oqim bilan quyiladi, shunda kofe quyqasi chashkalarga tushmaydi. Qahva damlash uch marta takrorlanadi, birinchi damlashda quyuq espresso bilan boshlanib, taʼmga boyligi kamayadi.

Efiopiya jebenasi Eritreyanikidan kofe quyish uchun alohida joʻmragi bilan farq qiladi.

Tarixi 
Mahalliy afsonalarga koʻra, qahvani efiopiyalik choʻpon tasodifan kashf etgan va u qahva donalarini yegan echkilarga taʼsirini payqagan. Oʻshandan beri Efiopiyada qahva qaynatiladi va jebenalarda ichiladi, bu, odatda, eramizning 1100-yillaridan boshlangan deb hisoblanadi.

Jebena va buna Somali yarimoroliga xos hisoblanib Efiopiya va Eritreya madaniyatida muhim oʻrin tutadi. Oilalarda jebenalar odatda oʻziga xos qimmatbaho yodgorlik, madaniy meros sifatida avloddan-avlodga oʻtib keladi.

Manbalar 

Idishlar
Termopot

Termopot — bu elektron maishiy texnika boʻlin, choynak va termosning gibrididir. U 2-6 litr hajmli suyuqlik uchun idish, elektr isitish elementlari va suv bilan taʼminlash uchun nasos (qoʻlda yoki elektr)ga ega. U qaynatadi va suvning haroratini maʼlum darajada ushlab turadi, kerak boʻlganda isitib ham beradi. Baʼzi modellarda suv filtrlari mavjud.

Tuzilma 
Termopot rezervuar, isitish elementi, termometr, nazorat elementi va issiqlik izolatsiyasidan iborat. Odatda, termopotda, termosdan farqli oʻlaroq, vakuumli idishdan foydalanilmaydi, shu sababli, undagi suv, termosga qaraganda tezroq soviydi. Termopotlar himoyaga ega boʻlib: suvsiz isitgich yoqilmaydi. Bugʻ chiqishi uchun esa maxsus klapanlar taqdim etiladi.

Ijobiy tomoni 

 Termopotda foydalanish uchun deyarli doimo issiq suv yoki qaynoq suv mavjud.
 Issiq suvni olish uchun termopotni koʻtarish yoki egish talab etilmaydi, bu ayniqsa keksalar uchun qulay.
 Termopotlarning aksariyat modellari suvni uzoq vaqt davomida issiq ushlab turishi mumkin.
 Termopotning ajralmas atributi keng ochiluvchi qopqoq boʻlib, u ichini toʻldirishni osonlashtiradi.

Salbiy tomoni 

 Suvni qayniq shaklda saqlash qoʻshimcha energiya harajatlarini talab qiladi, garchi odatda saqlash rejimida termopotni isteʼmol qilish choʻgʻlanma chiroqqa qaraganda kamroq quvvat talab etsa ham.
 Koʻpgina termopotlarning isitgichlarining quvvati choynaknikidan past boʻladi (700-900 Vt, 2000-2600 Vt), shu sababli, suvni qaynatish uchun koʻproqroq vaqt talab etiladi.

Manbalar

Havolalar 

 https://www.ixbt.com/home/thermopots-2015.shtml
Yax

YAH MISR XUDOSI/Tursunboyev Islam Yah (yoki Aah; masalan. Jˁḥ— oy) — qadimgi Misr oy xudosi va uning belgilanishi.

Ibodat 
Kechasi yerni yoritadigan oy quyoshga qarama-qarshi hisoblangan. U majoziy maʼnoda „oylar va yillar bilan oʻrtoqlashadigan“ vaqt oʻlchagichi "deb nomlangan. Oy va Quyosh Horusning chap va oʻng koʻzlari hisoblangan, ulardan hokimiyat uchun kurashda Set ularni yirtib tashlagan va koʻmgan; boshqa variantlarga koʻra — quyosh „Raning koʻzi“, oy esa „Horusning koʻzi“ deb nomlangan. Xnum, Tot va Ming ularni Yah bilan birlashtirgan Oyning uyini tark etishdi. Shuning uchun Yahning hurmati bu xudolarning anʼanaviy markazlarida — Fiva va Germopolda  keng tarqalgan. Montu buyuk ibodatxonasi joylashgan Madamudda „Yaha uyi“ saqlanib qolgan.

Rasm 
Fir’avnning kamarida tor bosh kiyimi va boshida oy diski bilan tasvirlangan. Baʼzan yoshlik qulflari bilan oʻsmir sifatida tasvirlangan.

Sinkretizm 

Qadimgi Qirollikda keyingi davrlarga qaraganda koʻproq hurmat bor edi, chunki oy davomida dehqonlar dala ishlarining vaqtini aniqlar edi.

Bir nuqtada, Amduat kitobiga koʻra, Osiris oy xudosi hisoblangan, garchi Diodor uni notoʻgʻri quyosh, Isis esa oy deb atagan. Yer osti xudosi Osiris oy xudosining vazifalarini majoziy maʼnoda „oʻliklarning quyoshi“deb qabul qilishi mumkin edi. Plutarxning soʻzlariga koʻra, Osiris uchun motam bayramida ruhoniylar yerdan marosim oy shaklidagi haykalcha yasaydilar, "bu xudolarni suv va yerning moddasi deb bilishlarini koʻrsatib, uni kiyintiradilar va bezatadilar".

Ahmosidlar davrida 17-sulolaning oxirida Yah muhim rol oʻynadi, ular Xudoning ismini oʻz ismlariga kiritdilar: Yahmos (Yah tugʻilgan), Yahxotep (Yah rozi), Yahmos-Nefertari. Shu bilan birga, Yah va Tot Yah-Tot nomi ostida birlashtirilgan, Tot yoki oʻzini oy shaklida majoziy taʼrifi sifatida. Natijada, mifologiyadagi muhim roli tufayli Totga sigʻinish ustunlik qiladi, bu keyingi XVIII sulolasining Tutmosidlar nomlarida oʻz aksini topadi.

Nil deltasidagi Tanis shahrida Yah yoki u bilan bogʻliq Misr maʼbudasi Hathor-Isis bilan timsollangan oy maʼbudasi Astartega sigʻinish keng tarqalgan edi.

Bularning barchasi Yahning umumiy funksiyalari bilan oy xudosi bilan bogʻliq boʻlgan turli xil ibodatlar bilan asta-sekin birlashishiga ishora qiladi. Biroq, Yahga sigʻinish butunlay yoʻqolmadi va XXVI suloladan Amasis davrida qisqa vaqt ichida qayta tiklandi.

Manbalar 

Misr xudolari
Oyning xudolari, Alifboda xudolar
Mifologik qahramonlar