MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Muqom

Muqom (maqom soʻzidan) — uygʻur mumtoz musiqasining asosiy janri. Rok, Chabbiyat, Mushovirak, Charigyah (Chorgoh), Panjigyax, Oʻzhol (Uz zol), Ajam, Ushshak, Bayot, Nava, Sigyah va Iroq deb nomlanuvchi 19-asrda shakl topgan 12 M. turkumi mavjud. M.larning har biri muayyan mavzu bilan bogʻliq cholgʻu, ashula va raqs kuylari turkumidan iborat yirik shakldagi asarlardir. Har bir M. oʻziga xos pardada ijro etilib, muqom boshi, choʻng nagʻma, doston nagʻma (doston margʻuli bilan) vamashrap nagʻma qismlaridan tashkil topgan. M. boshi va choʻng nagʻmadagi ashula yoʻllari, asosan, mumtoz (Navoiy, Zaliliy, Nozimiy, Huvaydo, Mashrab va boshqalar) sho-irlarning gʻazallari bilan aytiladi. Doston nagʻmalarning ashula yoʻllari uy-gʻur dostonlari qoʻshiklariga hamohang boʻlib, uygʻur xalq lirik-epik asarlari matnlari bilan ijro etiladi. Mashrap nagʻmalarning kuy-ohanglari toʻysayil, davra (mashrap)larda ijro etiladigan raqsbop qoʻshiklardan iborat. M.lar ijrosida hofiz (M.boshi), ashulachi va sozandalar guruhi (qolgan qismlarda) hamda raqqosalar guruhi (Mashrap nagʻma) qatnashadi, asosan, tanbur, sato, dutor, rubob, chang, dap (doira), nay kabi musiqa cholgʻu asboblaridan foydalaniladi. Uygʻur 12 M.ining Doʻlan, Qashqar, Turfon, Xoʻtan, Ili M.lari kabi mahalliy turlari mavjud. Ular bir-biridan parda tuzilmalari, kuy-ohanglari, ichki tarkibi bilan farqlanadi. M.larning bizgacha yetib kelishida Halim va Salim (19-asr), Muhammad Ahmad Boqi oʻgʻli (Oxunim Korushong, 1849—1926), Turdi Oxun (1881—1956), Roʻzi tanburlarning xizmati katta. Turdi Oxun rahbarligidagi M. chilar ijrosida 1951—54 yil lari Sharqiy Turkiston (Sinszyan)da 12 Mlarning Qashqar varianti yozib olingan va Pekinda nota yozuvida nashr etilgan. Oʻzbekiston teleradiosida Roʻzi tanburning shogirdlari M. Hasanov, N.Nosirov, Q.Rozi (Muhammedov), F. Qodirxoʻjayev, S. Rozamovlardan 12 M.larning Ili varianti yozib olingan (1968—72) va grammplastinkada chiqarilgan. Uygʻur M.larini A.Hoshimov tadqiq etib kelgan.

Manbalar
Sobit Muqonov

Sobit Muqonovich Muqonov (1900.13.4, hozirgi Shimoliy Qozogʻiston viloyati Jambul tumani — 1973.18.4, Olmaota) — qozoq yozuvchisi va jamoat arbobi. Qozogʻiston FAakad. (1954). Fuqarolar urushi qatnashchisi (1918— 20). 1930—1935-yillarda Moskvadagi Kizil professura institutidaoʻqigan. Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasi raisi (1936-37; 1943-1952). „Boy oʻgʻli“ (1928), „Sof sevgi“ (1931), „Temirtas“ (1935), „Boʻtakoʻz“ (1938) romanlarida qozoq xalqining bosib oʻtgan tarixiy yoʻli aks etgan. „Boʻtakoʻz“ romani asosida pyesa va kinossenariylar yaratilgan. „Mening maktabim“ (1939—1953) avtobiografii: qissasida yozuvchining bolaligi tasvirlangan. „Sirdaryo“ roman i (1947—1948) 2-jahon urushiga bagʻishlangan. „Mening maktabim“ qissasi asosida „hayot maktabi“ trilogiyasini yaratgan (1949—1953). Muqonov „Choʻqon Valixonov“ (1954), „Saken Sayfullin“ (1970) dramalari, „Boʻz toʻlqinlari“ (1956) romani, „Zamondoshlar haqida afsona“ qissasi (1962) va boshqa asarlar muallifi. U 3 kitobdan iborat „Oqqan yulduz“ asarini (1967—1970) yozgan. Oybek, Hamid Olimjon, Abdulla Qaxdor, Zulfiya asarlaridan namunalarni qozoq tiliga tarjima qilgan. Asarlari oʻzbek tilida chop etilgan. Abay nomidagi Qozogʻiston Davlat mukofoti laureata (1967).

Manbalar

Adabiyotlar 
Hayot maktabi, T., 1954; Choʻpon bola, T., 1961; Boʻtakoʻz, T., 1962; Choʻloq polvon. Hikoyalar, qissalar, T., 1970.

Qozogʻistonlik yozuvchilar
Sovet yozuvchilari
Mugʻ

Mugʻ (fors.) — zardushtiylikka eʼtiqod qilgan kishining musulmonlarda atalishi. Mumtoz sheʼriyatda "M." soʻzi mayxona egasi, soqiy maʼnolarida ishlatilgan.

Manbalar
Mugʻ qalʼa

Mugʻ qalʼa, Qalʼai Mugʻ — istehqom qalʼa xarobasi (V—VI-asrlar). Qum daryosining Zarafshon daryosiga kelib quyilish qismidagi (Tojikiston) togʻ choʻqqisi ustiga qurilgan 2 qavatli qasr-qoʻrgʻon. Bu qurilish undan avvalgi inshoot oʻrnida amalga oshirilgan boʻlishi ehtimol. Chunki, qad. yunon manbalarida zabt etish mushkul boʻlgan „sugʻd qoyalari“ haqida maʼlumotlar uchraydi. Olimlarning fikricha, Mugʻ qalʼa shunday istehkom „qoya“lardan biri boʻlgan. Oʻrta asr yozma manbalarida Mugʻ qalʼaga nisbatan abargar nomi ishlatilgani ham maʼlum. Bu sugʻdcha atamaning maʼnosi „togʻ ustidagi“ demakdir. Mugʻ qalʼada 1932-yilda tasodifan bir sugʻdcha hujjat topilishi uning haroba qoldiklarida arxeologik qazish ishlari boshlanishiga sabab boʻldi. 1932—33 yillarda A. V. Vasilyev, 1947-yilda V. A. Voronin oʻrgangan. Mugʻ qalʼada oʻtkazilgan qazishmalar natijasida mustahkam devor bilan oʻralgan ixcham hovli yuzasi hamda qamal holatda yashashga moʻljallangan xoʻjalik va turar joy binolari majmuidan iborat qoʻsh qavatli inshoot qoldiklari namoyon boʻldi. Yuzlab moddiy ashyoviy topilmalar bilan bir qatorda Mugʻ qalʼa harobalarida sugʻd, qadimiy turkiy, xitoy va arab yozuvlari bilan bitilgan 80 ta hujjatdan iborat qad. arxiv qoʻlga kiritildi (yana qarang Mugʻ qalʼa hujjatlari). Mugʻ qalʼa yozma yodgorliklarining guvoxdik berishicha, qalʼa arab istilosi davrida (722-yil) vayronaga aylantirilgan. Mugʻ qalʼada Panch (ilk oʻrta asr Panjikenti) qokimi Devashtich oʻz yaqinlari va arkoni davlati bilan qamal qilinib asir olingan, keyinchalik qatl etilgan. Inshoot esa buzib tashlangan.

Adabiyot 
 Sogdiyskiy sbornik. Sbornik statey o pamyatnikax sogdiyskogo yazika i kulturi, naydennix na gore Mug, L., 1934; Sogdiyskiye dokumenti s gori Mug, M., 1962— 1963; Ishoqov M., Soʻgʻdiyona tarix chorrahasida, T., 1990; Unutilgan podsholikdan xatlar, T., 1992.

Manbalar 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Tojikiston tarixi
Mugʻ qalʼa (arxeologik yodgorlik)

Mugʻ qalʼa, Mugʻtepa, Mugʻ qoʻrgʻon — arxeologik yodgorlik (milodiy 1—13-asr

boshi). Namangan viloyatining Kosonsoy shahri yaqinida joylashgan. Mugʻ qalʼa (arxeologik yodgorlik) 2 qismdan iborat: ark va shahriston; qoʻrgʻon (maydoni 4 ga). Har 2 qism kuzatuv minoralari boʻlgan mudofaa devori bilan oʻralgan. Ark shahristonning jan.-gʻarb tomonida, Kosonsoy daryosining tik yon bagʻrida joylashgan. Undan milodning boshlari va oʻrta asrlarga oid topilmalar chiqqan. Tarixiy manbalarga koʻra, arkda quyosh ibodatxonasi boʻlgan. Ushbu ibodatxona, Shahristoniynchnt yozishicha, xalifa Muʼtasim davrida (833—842) buzib yuborilgan. 1983-yilgi tekshirishlar natijasida Shahristondan ilk oʻrta asrlarga oid arxeologik majmua ochilgan. Tadqiqotchilar fikricha, shahriston dushmandan ustalik bilan himoya qilingan: dushman hujumi kutiladigan tomon qoʻshimcha devor bilan mustahkamlangan. Bu holat gʻanim hujumini har 2 mudofaa devoridan turib qaytarish imkonini bergan, chunki shahar darvozasi shu yerda joylashgan boʻlib, agar dushman darvozadan kirgan taqdirda ham ichkariga oʻta olmasdi va oʻziga xos „qopqon“ga tu-shardi. Mugʻ qalʼa (arxeologik yodgorlik)ning qoʻrgʻon qismi ark va shahristondan keyin qurilgan, undan notinch davrlarda oʻziga xos panagoh sifatida foydalanganlar. Qoʻrgʻonning alohida darvozasi boʻlgan. Tadqiqotchilar fikricha, Mugʻ qalʼa (arxeologik yodgorlik) Fargʻonaning „harbiy poytaxti“ hisoblangan. Yozma manbalar ehtimol aynan shu shaharni Fargʻonaning 8-asroxiri — 9-asr boshlaridagi poytaxti sifatida qayd etgan boʻlsalar kerak.

Adabiyot 
 Bernshtam A. N., Drevnyaya Fergana, T., 1951; Matboboyev B. X., Shamsutdinov R. T., Mamajonov A., Buyuk ipak yoʻlidagi Fargʻona shaharlari, Andijon, 1994.

Boqijpn Matboboyev.

Manbalar 

Oʻzbekiston arxeologiyasi
Oʻzbekiston tarixi
Namangan viloyati
Mugʻ qalʼa hujjatlari

Mugʻ qalʼa hujjatlari – Mugʻ qalʼa harobalaridan topilgan hujjatlar majmuidan iborat oʻziga xos arxiv qoldigʻi (milodiy 7-asr oxiri — 8-asr boshi). Uning tarkibidagi jami 80 hujjatdan 74 tasi fanda shartli ravishda "milliy sugʻd yozuvi" yoki Samarqand sugʻd yozuvi deb nomlangan yozuvda bitilgan. 3 ta hujjat xitoy yozuvida boʻlib, mazkur arxiv mazmuniga daxldor emas. Xitoycha matn bitilgan qogʻozning orqa toza yuzasidan yozuv materi-ali sifatida foydalanilgan. 2 ta hujjat arab yozuvini kufa usulida bitilgan va arxiv mazmuniga aloqador. 1 ta hujjat teri yuzasiga qad. turkruniy yozuvda bitilgan. Hujjatlar bitilgan materiallar turlicha. 20 dan ortiqhujjat toldan kesilgan tayokchalarda, 20 dan ortiqroq hujjat oshlangan teri yuzasida va bir qancha hujjat xitoy qogʻozlarda yetib kelgan.

Hujjatlarning mazmun doirasi xilma-xil, ularning bir turkumi huquqiy (nikoh va bu munosabat bilan oila mulkiy munosabatlari haqidagi masalalarni aks ettiradi) munosabatlarga oid. Hujjatlarning yana biri tegirmon ijarasi, ikkinchisi yer mulkchiligi haqidagi hujjatlardir.

Bir turkum hujjatlar diplomatik yozishmalar toifasiga kiradi. Hujjat mazmun eʼtibori bilan arab boskinchiligi voqealari bilan bevosita aloqador, unda xalifalik noibining Movarounnaxrdagi omili Abdurrahmon binni Subhning Panch hokimi Devashtichp ogohlantirish va doʻq-poʻpisasi ifoda topgan. Yana biri diplomatik maktub Devashtich tomonidan Rust xrkimi Afarunga yozilgan boʻlib arablarga qarshi harbiy kuchlarni birlashtirish masalasiga ishorat qiladi.

Arxiv hujjatlarning kattagina guruhi framandar (xoʻjalik ishlari boʻyicha nozir) nomiga yozilgan Devashtichning buyruqlaridir. Yana bir qancha hujjatlar Sugʻd davlatining xoʻjalik munosabatlarini aks ettiradi. Ular orasida teri oshlash, charmgarlik, ziroatchilik, bogʻdorchilik va boshqa xoʻjalik sohalarining arab istilosi kunlaridagi ahvolini koʻrsatuvchi bir qancha hujjat namunalari bor. Yana bir guruh hujjatlarda moliyaviy munosabatlar aks etgan boʻlib, avvalo saroy ehtiyojlari uchun harajatlar roʻyxati, turli xil toʻlovlar haqidagi axborotlar, soliq va boj yigʻmalari kabi bevosita moliya iqtisod munosabatlari aks etgan.

Mugʻ qalʼa hujjatlarih.ning tarixiy manbalik ahamiyati gʻoyat darajada yuksak baholanadi.

Mugʻ qalʼa hujjatlarih. bugunga qadar toʻliq ilmiy nashr etilgan. Ularning dastlabki ilmiy nashrlari rus olimlari A. A. Freyman, M. N. Bogolyubov, V. A. Livshits, O. I. Smirnovalar tomonidan 1960-yillarning boshlarida amalga oshirilgan.

1990—92 yillarda sugʻdshunos olim M. Ishoqov soʻnggi davrlarda sugʻdshunoslik sohasidagi yangi natija va xulosalar asosida Mugʻ qalʼa hujjatlarih- katta turkumini oʻzbek tiliga tarjima qilib, ilmiy izoxlar bilan nashr ettirdi.

Adabiyot 
 Sogdiyskiy sbornik. Sbornik statey o pamyatnikax sogdiyskogo yazika i kulturi, naydennix na gore Mug, L., 1934; Sogdiyskiye dokumenti s gori Mug, M., 1962—63.

Mirsodiq Ishoqov.

Manbalar
Mugʻanniy Safo

Mugʻanniy Safo (taxallusi; asl ism-sharifi Olloberganov Safo; 1882, Xiva yaqinidagi Gandimiyon qishlogʻi — 1940) — shoir, bastakorsozanda, jamoat arbobi. Mehnat Qahramoni (1936). XXSR maorif nozirligida madaniyat boshqarmasi boshligʻi (1920—22), yersuv islohotini oʻtkazish davrida yer shoʻʼbasi raisi (1925—26), Urganch tumani ijroiya qoʻmitasi raisi (1927—28), Xorazm okrug teatrida rejissyor (1929—37); ayni paytda oʻqituvchilik bilan shugʻullangan (1935— 37). Yoshlik kezlarida musiqa sanʼatiga qiziqib, zamonasining koʻzga koʻringan sozanda va xonandalaridan tanbur, dutor va boshqa musiqa asboblarida kuy chalish hamda ashula aytishni oʻrgangan. Komil Xorazmiyaan taʼlim olgan. Sozandalik va xonandalik mahoratini oshirish bilan birga ustozi taʼsirida sheʼrlar ham yozgan. Xorazm shoirlarining, shuningdek, oʻzining sheʼrlariga kuy bastalagan. M.ning bizga qadar yetib kelgan sheʼrlarida maʼrifatni ulugʻlash, Xorazm axlining nurli kelajagiga umid, yoshlarni millat va vatan baxtsaodati yoʻlida ishlashga daʼ-vat ohanglari ustuvorlik qiladi. M. 1937-yil 28 avgustda "xalq dushmani" sifatida qamoqqa olinib, oʻsha yilning 28-noyabrda 10 yillik qamoq jazosiga hukm qilingan va mustabid tuzumning lagerlaridan birida vafot etgan.

Naim Karimov.

Manbalar 

  

Shoirlar
Mugʻlon

Mugʻlon — Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyati Kasbi tumanida joylashgan shaharcha.

Shuningdek Mugʻlon Kasbi tumaning markazi hamdir. 2009-yil 13-martda Vazirlar Mahkamasining 68-sonli qaroriga binoan shahrcha maqomi berilgan.

Etimologiyasi 
Tilshunos D.Abdurahmonovning izlanishlariga koʻra, mugʻlon yoki moʻgʻlon etnonimidan Muglon qishlogʻining nomi yuzaga kelgan. Tarixshunos olimlar qadimda moʻgʻul, mugʻol, mogʻol, mugʻul etnonimi boʻlganligini aniqlashgan. Lekin ayni mugʻlon yoki moʻgʻlon shaklidagi etnonim mavjud ekanligi haqida dalillar mavjud emas. Sart moʻgʻal, cherikchi moʻgʻul, ali moʻgal, yakka mugal, hafiz moʻgal, qora moʻgʻal singari urugʻ va qabillari, ularning tarmoqlari avvaldan mavjud. Bu urugʻ vakillari Oʻzbekiston, Tojikiston hamda Afgʻon Badaxshonida istiqomat qilishgan. Etnolog tarixchilarning izlanishlariga koʻra, moʻgʻol, moʻgil, mogal urugʻlari bu moʻgʻulistonlik turkiy qabilalar hisoblanadi. Mugal soʻziga -on koʻplik qoʻshimchasining qoʻshilishi natijasida hudud nomi hozil boʻlgan va u moʻgʻullar degan maʼnoni bildiradi. V. P. Yudin, B. X. Karmishevalarning yozishicha mugʻollar bu qadimgi turkiy qabilalardan biri hisoblanadi. Lekin bu qabila Mogʻuliston (hozirgi Mangoliya)dagi moʻgʻul xalqiga aloqasi yoʻq

Shunday qilib, Mugʻlon bu qadimiy turkiy moʻgʻul qabilasi jamoasi joylashgan qishloq, hudud nomi hisoblanadi.

Joylashuvi 
Mugʻlon shaharchasiga eng yaqin temir yoʻl stansiyasi — Koson (20 km) shahrida joylashgan. Mugʻlondan viloyat markazi (Qarshi shahri) gacha boʻlgan masofa 45 km ni tashkil etadi.

Aholisi 
Shaharch aholisi 7 ming kishini tashkil etgan (2003-yil). Shaharchada oʻzbeklar, qozoqlar, qoraqalpoq va tojiklar koʻp yillardan buyon yashab kelmoqda.

Aholini roʻyhatga olish maʼlumotlarida qayd etilishicha, Mugʻlon shaharchasida 2013-yil 1-yanvarda 6465 nafar, 2016-yilda esa 6.6 ming nafar aholi istiqomat qilgan.

Iqlimi
Shaharchaning iqlimi keskin kontinental.

Suv taʼminoti 
Mugʻlon shaharchasi Obihayot va Kasbi kanallaridan suv oladi.

Ijtimoiy soha 
Shaharcha hududida maʼmuriy idoralar, aloqa boʻlimi, avtostansiya, Oʻzbekiston—Turkiya qoʻshma korxonasi, dehqon bozori, 2 umumiy taʼlim maktabi, litsey-internat, madaniyat saroyi, stadion, markaziy kasalxona, dorixona va boshqa tibbiy muassasalar, madaniy, savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari faoliya olib boradi. Mugʻlon— Qarshi, Mugʻlon—Koson yoʻnalishlarida avtobus qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Kasbi tumani
Qashqadaryo viloyatining shahar tipidagi aholi punktlari
Kasbi tumani shaharchalari
Mugʻojar togʻi

Mugʻojar togʻi (qozoqcha Moʻgʻaljar) — Qozogʻiston Respublikasining Oq-toʻba viloyatidagi togʻ. Kaspiyboʻyi pasttekisligi bilan Toʻrgʻay soyligi orasida joylashgan. U shimolida Ural daryosi vodiysidan janubida Turon tekisligidagi Shagʻiray balandligigacha davom etadi. Uzunligi 200 km, eni 30 km gacha. Eng baland joyi 657 m (Katta Baxtiboy togʻi). Togʻ geologik tuzilishi jihatidan Ural togʻlarining davomi hisoblanib, asosan, ohaktosh, koʻmirli slanets, qumtosh, kristalli slanets kabi jinslardan tuzilgan. Gʻarbiy va sharqiy Mugʻojar togʻiga boʻlinadi.

Iqlimi keskin kontinental, yozi issiq va quruq, kishi sovuq, qor kam yogʻadi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —16, —17°, iyulniki 23—25°. Yillik yogʻin 200–250 mm. Yogʻin asosan, bahorda tushadi. Mugʻojar togʻining gʻarbiy yon bagʻridan Emba, Oʻr (Kaspiy dengizi havzasi), sharqiy yon bagʻridan Irgʻiz daryosining oʻng irmoklari boshlanadi. Asosan, dasht va chala choʻl landshafta mavjud boʻlib, janubiy qoratuproq va kashtan tuproqdan iborat. Asosiy oʻsimliklari: chalov, betaga, shuvoq, burgan, daryo vodiylarida terak, tol, qa-yin oʻsadi. Bahorgi-yozgi yaylovlar bor. Xrom rudasi, fosforit, mis, nikel, koʻmir konlari zaminida konchilik sa-noati rivojlangan.

Manbalar 

Togʻlar
Qozogʻiston geografiyasi
Mugʻom

Mugʻom — 1) Ozarbayjon xalq musiqasida lad. Jami 70 dan ortiq M.lar maʼlum boʻlib, asosiylari — rast, shur, segoh, shushter, chargyah, bayati shiraz, humayun. Qolganlari shular zaminida tashkil topgan. M. tovushqatorlarida orttirilgan sekunda intervali uchraydi; koʻplarining diapazoni oktavadan keng boʻlib, ayrim tovushlar turlicha variantlarda kelishi mumkin. M.larda tonika ularning past qismidagina emas, balki oʻrta qismlarida ham uchraydi; 2) Ozarbayjon va Togʻli Qorabogʻda tarqalgan turkumli vokal-cholgʻu asar. M.lar muayyan ladga asoslanib, odatda, shu lad (mas, rast, shur va h.k.) nomi bilan ataladi. Ular badiha uslubiga asoslangan ashula, raqs va cholgʻu kuylaridan iborat. 19-asrdan boshlab M.lardan A. Magomayev, U. Hojibekov, N. Tigranov, R. Glier va boshqa kompozitorlar turli janrlardagi asarlarida foydalanishgan. A. Ter-Gevondyan ("Rast"), F. Amirov ("Shur", "Kyurdi Ovshar", "Bayati Gulistan"), Niyoziy ("Rast"), S. Aleskerov ("Bayati Shiraz") va boshqa M.larni orkestr uchun, J. Jangirov ("Chargyah"), A. Aliverdibekov ("Bayati Shiraz") a kapella xori uchun qayta ishlaganlar.

Manbalar
Mugʻon

Mugʻon, Muqon (?—572) — Turk xoqonligi xoqonlaridan biri. Bumin xoqonning oʻgʻli. 

Asli ismi Qushu boʻlib, M. unvoni bilan taxtga oʻtirgan. M.ning bir necha ismlari boʻlgan — Qush, Yegin — nevara, jiyan; Yandi — gʻolib; unvoni — M.; M. qahrli, jasur, aqlli boʻlib, uni jangu jadaldan boshqa hech narsa qiziqtirmagan. 553 yil kuzida u jujanlarni qayta tormor etgan. Jujanlar Si imperatoridan boshpana topganlar. 555 yil Si imperatori oʻz yeridan jujanlarni haydab chiqargan, chunki ular qaroqchilik qilishga oʻtgandilar. Bundan foydalangan M. va kidanlar jujanlarni tormor kilganlar. 554 yil M. davlati kichik bir mulkdan imperiyaga aylangan. Shimolida Sigu davlati ham zabt etilgan. Chjou imperiyasi bilan tuzilgan shartnomaga koʻra, Chjou M.ga har yili 100 ming parcha ipak mato soligʻi toʻlab turgan. 572 yil M. vafot etgan. Taxtga oʻtirgan ukasi Taspar xoqon Si imperiyasi bilan sulh tuzgan. Chjou soliqlan bosh tortganda unga hujum qilgan va Chjou yana soliq toʻlashga majbur boʻlgan.

Manbalar 

 

Turkiy hukmdorlar
Ashina sulolasi
Mugʻxona

Mugʻxona, qurum, mugʻtosh — 1) otashparastlar qarorgohi; 2) oʻtov shaklida toshdan yasalgan qabr inshooti (miloddan avvalgi III—II, milodiy V—VI-asrlar). Namangan viloyatidagi Kosonsoy yaqinidan topilgan Mugʻxona Shimoliy Fargʻonaning yarim oʻtroq qabilalariga mansub. Inshoot devorlari siniq va yupqa toshlardan qorishma ishlatilmay oval shaklida (5x8,5 m) qurilgan. Ichki xonaning chiqish tuynugi boʻlib, toshtaxta bilan berkitib qoʻyilgan. M.dan odam suyaklari, tuvak, koʻza, dastali piyola, qilich, pi-choq, jez va temir oʻq uchi, jez koʻzgu, zirak, uzuk, munchoq, nafis moʻychinak va boshqa topilgan. Idishlar qizil, qora angob bilan tirnab hoshiyalangan.

Manbalar
Muhabbat (maʼnolari)

Muhabbat quyidagilardan birini anglatishi mumkin:

 Muhabbat — biror shaxsga yoki kishilar guruhiga, gʻoyaga yoki amaliy faoliyatga nisbatan intim va kuchli tuygʻu;
 Muhabbat (tasavvuf) — tasavvufda Allohga yetishish („haqiqatga erishish“)ning asosiy vositasi;
 Muhabbat (Vohidov asari) — oʻzbek shoiri Erkin Vohidov qalamiga mansub sheʼriy toʻplam.
 Muhabbat (Qahhor asari) — oʻzbek yozuvchisi Abdulla Qahhor qalamiga mansub qissa.
Muhayyir

Muhayyir (taxallusi; asl ismi Muhammadqul Muhammadrasul oʻgʻli) (1842, Koʻqon — 1918, Rishton tumani) — shoir, tarjimon va xattot. Oʻzbek va forstojik tillarida ijod qilgan. 1875—85 yillarda Buxoro madrasalarida oʻqigan. M.ning oʻz qoʻli bilan koʻchirgan mukammal devonining 2 nusxasi mavjud. Devonida 350 gʻazal, 35 muhammas, 3 musaddas, 6 murabba, 2 tarjeʼband, 73 ruboiy va "Qirq hadis"ning sheʼriy yoʻl bilan qilingan tarjimasi bor. M., shuningdek, "Saloti Masʼudiy" nomli fiqh ilmiga oid forscha kitobni oʻzbek tiliga tarjima qilgan. 1870-yilda Alisher Navoiyning terma devonini ham nastaʼliq xatida koʻchirgan. Muqimiy, Furqat, Muhyi, Zavkiy, Nodim Namangoniy va Muntazirlar bilan yaqin ijodiy munosabatda boʻlgan. Lutfiy, Jomiy, Hofiz Sheroziy va Alisher Navoiy gʻazallariga muhammaslar bogʻlagan, naziralar yozgan. Sheʼriyatida tasavvufiy ohanglar, ramz va ishoralar ham bor. Ijodiy merosining umumiy hajmi 10000 misradan oshiqroq. 3 qoʻlyozma devoni Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti (inv. №7493, 19111) va Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Davlat adabiyot muzeyida saqlanadi (inv. №241). Ad.: Tanlangan sheʼrlar, T., 1967; Devon, T., 2000.

Akram Dehqonov.

Manbalar 

  

Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Abdurahim Muhamedov

Abdurahim Muhamedov (1923.10.7 -Toshkent — 1980.10.2) — kompozitor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1975). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1955). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1942—43). Oʻzbek davlat filarmoniyasida sozanda (1945—52), musiqa rahbari (1965—71 va 1975—77), Madaniyat vazirligida yoʻriqchi, boshqarma boshligʻi (1955—56, 1960—64), Oʻzbekiston televideniyesi (1958—60) va Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida (1972—74) musiqa muharriri. Ijodida musiqali komediya va qoʻshiq janrlari asosiy oʻrin egallagan. Kuylari oʻzbek musiqa merosi anʼanalariga tayangan, oʻziga xos intonatsionritmik uslubi bilan ajralib turadi. M. "Jon qizlar" (K. Shangʻitboyev, K. Boyseitov pyesasi, 1963), "Gavhari shamchiroq" (S. Ulugʻzoda, 1967), "Togʻ goʻzali" (S. Saidmurodov, 1972), "Olifta" (F. Musajonov; N. Xalilov bilan hamkorlikda, 1974) kabi musiqali drama va komediyalar yozgan. M.ning "Jon kizlar", "Yetti qiz", "Jon Oʻzbekiston", "Shohi soʻzana", "Alla", shuningdek, bolalar qoʻshiqlari ("Kapalak", "Archa qoʻshigʻi", "Qoʻgʻirchogʻim, alla-yo" va boshqalar) ommaviylashgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1923-yilda tugʻilganlar
1980-yilda vafot etganlar
10-iyulda tugʻilganlar
10-fevralda vafot etganlar
Muzaffar Muhamedov

Muzaffar Muhamedov (1902.1.1 -Toshkent — 1995.18.11) — aktyor, rejissyor, teatr tashkilotchilaridan biri. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1937), Oʻzbekiston xalq artisti (1959). Moskva oʻzbek drama studiyasini tugatgan (1927). Ijodiy faoliyatini Hamza rahbarligidagi "Turk kuchi" truppasida aktyorlikdan boshlagan (1918). 1919-24 yillar Oʻzbek davlat namuna drama truppasida aktyor. Andijon teatrida bosh rejissyor (1928—30), Oʻzbek davlat musiqali teatrida (1930—39), Navoiy teatrida (1939—43 va 1950-yildan) rejissyor, Mukimiy teatrida bosh rejissyor (1943—50). Mahmudxon ("Zaharli hayot"), Muslim ("Halima"), Ulma s Botir ("Yorkinoy"), Mirzaboshi ("Arslon") va boshqa uning sahnada yaratgan eng yaxshi rollaridir. Muhamedov rejissyorlik faoliyatining dastlabki davrlarida V. Meyerxold yoʻlidan bordi, keyinchalik Muhamedov rejissurasi oʻziga xos rivoj topdi. U musiqali teatr rejissyori sifatida shakllandi va bu sohada oʻziga xos rejissyorlik maktabini yaratdi. "Halima" (F. Zafariy), "Gulsara" (K. Yashin, M. Muhamedov; T. Jalilov), "Layli va Majnun" (Xurshid; R. Glier, T. Sodiqov), "Davron ota" (K. Yashin, S. Abdulla, Chustiy; T. Sodiqov, A. Kozlovskiy), "Tohir va Zuhra", "Alpomish" (S. Abdulla; T. Jalilov), "KIMga" (Roslavets, T. Jalilov), "Gʻunchalar" (Z. Fatxullin; T. Jalilov), "Oftobxon" (K. Yashin; T. Jalilov) kabi spektakllarni saxnalashtirdi. "Ichkarida" pyesasini, "Gulsara", "Dilorom", S. Abdulla bilan "Maysaraning ishi" operalarining librettosini yozgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1902-yilda tugʻilganlar
1995-yilda vafot etganlar
18-noyabrda vafot etganlar
Aktyorlar
Rejissyor
Safo Muhamedov

Safo Muhamedov (1914.24.6 - Toshkent — 1990.19.3) — rangtasvir ustasi, pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1971). Toshkent rassomlik bilim yurtini (1938), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini (1960) tugatgan. 1940-yildan Respublika rassomlik bilim yurtida pedagog; Toshkent politexnika instituti (meʼmorlik fakulteti)da dotsent (1963), professor (1988), 1968-yildan kafedra mudiri. M. asarlarida mexnat axli va ziyolilar, ularning qiyofalari, mexnati va kayfiyatlari jonli hayotiy tasvirlangan: "Eski maktab" (1940), "Mehnat Qahramoni S. Nuriddinov" (1956); "Tunggi sugorish" (1963), "Professor R. Q. Islombekov" (1968), "Alisher Navoiyning sultan Husayn Boyqaro bilan soʻngti uchrashuvi" (1972) va boshqa M. rassomlik sanʼati va haykaltaroshlik sohasidan ilmiy asar, dastur, qoʻllanmalar va uslubiy tavsiyanomalar yozgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1914-yilda tugʻilganlar
24-iyunda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
19-martda vafot etganlar