MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kievdagi Anna Axmatova haykali

Kievdagi Anna Axmatova haykali — Kievdagi rus shoirasi Axmatova Anna Andreevna (1889-1966) haykali. 2017-yil 23-iyunda Shahar bogʻida oʻrnatildi. Yodgorlik muallifi haykaltarosh Aleksandr Stelmashenko.

Ochilish marosimi 
Yodgorlikning tantanali ochilishi 2017-yil 23-iyun kuni Kiev shahar bogʻida shoiraning tugʻilgan kunida boʻlib oʻtdi. Yodgorlikni oʻrnatish tashabbusi bilan Kievlik bir guruh odamlar, jumladan Inter Media Group rahbari Anna Bezlyudnaya va „Inter“ telekanali bosh muharriri Anton Nikitin chiqdilar. Yodgorlik ochilishida Anna Axmatova ijodini biluvchilar — aktyorlar, teleboshlovchilar, adabiyotshunoslar yigʻildi.

Tavsifi 
Yodgorlik muallifi kievlik haykaltarosh Aleksandr Stelmashenko. Haykalni yaratish uchun taxminan ikki yil vaqt sarflandi. Yodgorlik Axmatovaning mashhur profilini, uning taniqli peshanagajagi va nafisligi aks ettiradi. Yodgorlik bronzadan yasalgan, balandligi deyarli 4,5 m. Poydevorga rus tilida quyidagi soʻzlar oʻyib yozilgan: „Anna Axmatova. Buyuk shoira. Abadiy“.
Yodgorlikning joylashuvi tasodifan tanlanmagan. Bir kuni, singlisi va enagasi bilan Mariinskiy saroyi yonida sayr qilib yurib, kichkina Anya lira shaklidagi toʻgʻnagʻichni topib oladi. Shunda enaga Anyaga: „Bu sen shoir boʻlasan degani“, dedi… Bashorat roʻyobga chiqib, Anna 11 yoshida sheʼr yoza boshladi. „Inter“ telekanali bosh muharriri Anton Nikitin shunday dedi: “Yodgorlik Anna Axmatova bilan bevosita bogʻliq boʻlgan joyda ochilgani oʻrinlidir. Bu daraxtlar, bu yoʻllar, bu zamin Axmatovani yaxshi eslaydi. Axir, yodgorlik "yodga olish" soʻzidan kelib chiqqan. Shuni esda tutish va tushunish kerakki, biz bugun Kievda shunchaki yashamayapmiz. Kiev poytaxtdan ham muhimroqdir - u uzoq tarixga ega shahar, unda buyuk voqealar sodir boʻlgan, buyuk insonlar dunyoga kelgan. Buyuk shaxslar yetishib chiqqan shahar. Anna Axmatova ham Kievda shoir boʻlib yetishib chiqqan. Shuni yodda tutish kerakki, biz ham Anna Axmatova shahrida yashayapmiz”.

Manbalar

Havolalar 
  „Novosti Pervogo kanala“, 23-iyun. 2017  (rus.)
  „Inter“, 26-iyun. 2017 g.  (rus.)
Bronza haykallar
2017-yil haykallari
Anna Axmatova yodgorlilari
Kiev yodgorliklari
Kievdagi byust haykallar
Sovet askarlarining ommaviy qabri, Ishimbayda

Sovet askarlarining ommaviy qabri — Ishimbay shahridagi 1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi paytida ogʻir jarohatlardan halok boʻlgan Sovet armiyasi askarlariga bagʻishlangan yodgorlik joyi (inshooti). Rossiyaning mintaqaviy ahamiyatga ega madaniy merosi obʻekti, reg. No 021610456230005.

Yodgorlikning tavsifi 
Yodgorlik Zelenaya, Gubkin, Vaxitov va Chkalov koʻchalari oʻrtasida joylashgan sobiq qabristonning chetida joylashgan.

Yodgorlik betonli va gipslangan: perimetri 8 metrli metall panjaradan yasalgan.

Tarix 
Ulugʻ Vatan urushi yillarida Ishimboy shahridagi Geologiya koʻchasi, 10/3 manzilida, ikkita evakuatsiya kasalxonasi joylashgan edi — 2606 va 5920. Oʻlgan askarlar oʻsha paytda shahar chetidagi qabristonga dafn etilgan.

1949-yilda, Ishimboy shahar mehnatkashlar deputatlari kengashi ijroiya qoʻmitasi raisi Gabdrahman Gabidovich Xismatullin, barcha halok boʻlgan askarlar xotirasiga yodgorlik oʻrnatish tashabbusi bilan chiqdi.

Uzoq vaqt davomida bino yomon ahvolda edi. 2014-yilda bir tomoniga dafn etilgan askarlar roʻyxati yozilgan yodgorlik lavhasi oʻrnatildi, 2015-yilda esa yodgorlik qayta tiklandi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Nikulochkin, D. V. Xraniteli istorii Ishimbaya : ch. VI-I // Podmetki+ : gaz. / red. G. R. Yamalova. — Ishimbay : RIK „Aspekt“, 2018. — № 19 (9-may). — S. 2. — ISSN 2220-8348.
 Ishimboy Yodgorliklari
 Rossiyada ommaviy qabrlar
Sovet askarlarining ommaviy qabr, Ramenskoyeda

Sovet askarlarining ommaviy qabri — Moskva viloyatining, Ramenskoye shahrida markaziy qabristonidagi ommaviy qabr.

VICdagi dafn raqami (Harbiy yodgorlik markazi): 50-701/2014.

Tarix

Qabriston 
Markaziy Ramenskoye shahri, Krasnoarmeyskaya koʻchasida joylashgan va 1871-yilda ochilgan. Qabriston hududida 1871-yilda qurilgan Assotsiatsiyaning tosh ibodatxonasi saqlanib qolgan. 2013-yildan beri bepul dafn qilish uchun rasman yopiq.

Memorial 
Ulugʻ Vatan urushi yillarida qabriston hududida Ramenskoye shahri va Staxanovo qishlogʻi (hozirgi Jukovskiy shahri) kasalxonalarida jangda halok boʻlgan va jarohatlardan vafot etgan harbiy xizmatchilarni birodarlik va yakka tartibda dafn etish marosimi oʻtkazilgani, Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligi Markaziy arxivining hujjatlarida tasdiqlangan. Ramenskiy tumani hududida 10 ta kasalxona tashkil etildi.

Ommaviy qabr ustiga uzun beton stela oʻrnatilgan boʻlib, unda katta harflar bilan: „Sening isming oʻlmas, jasorating unutilmas“ deb yozilgan. Stelaning boshqa qismida, 1941-1942-yillar qishida dafn etilgan 255 nafar sovet askarining ismlari yozilgan yettita yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan. Yodgorlik markazida poydevor ustida „Motam tutgan ona“ haykali oʻrnatilgan.

Qardoshlar yodgorligidan tashqari, undan unchalik uzoq boʻlmagan joyda ikki Sovet Ittifoqi Qahramoni — N. A. Ischenko va I. F. Shukin qabrlari joylashgan.

Manbalar

Havolalar 

 Ramenskoye shahar okrugining qabristonlari
 Rossiyada ommaviy qabrlar
 Ramenskoe
Moskva viloyati yodgorliklari
Sovet askarlarining ommaviy qabri, Kamenkada

Sovet askarlarining ommaviy qabri — Moskva viloyatining, Dmitrovskiy shahar tumanida, Kamenka qishlogʻidagi ommaviy qabr.

U qishloqning shimoliy chekkasida, R-113 avtomagistralining kesishmasi yaqinida joylashgan.

Tarix 
1941-yilda qabrga 16-armiyaning 133-oʻqchilar diviziyasi, shuningdek , 1-zarba armiyasining 55-oʻqchilar brigadasi askarlari dafn etilgan. Dafn etilgan sana — 1941-yil, 1968-yilda Svistuxa, Staro va Udinodan kelgan sovet askarlarining qoldiqlari bilan birga qayta dafn etilgan.

Dastlab, 1969-yilda Sovet askarlari ommaviy dafn etilgan joyda 1 metr balandlikdagi beton poydevorga  gips haykal oʻrnatildi. Muallif nomaʼlum.  oʻlchamdagi qabriston atrofi metall panjara bilan oʻralgan edi. Bu dafnga homiylik qilgan: Dmitrov shahrining „Mosenergo“ tashkiloti va Moskva viloyati Dmitrovskiy tumanidagi Kamenskaya maktabi.

1994-yilda arxitektura boʻlimi va Dmitrovskiy shahar harbiy xizmat koʻrsatish boshqarmasi bilan kelishilgan holda, Sovet askarlarining ommaviy qabri yoniga qoʻyilgan qishloqdoshlariga haykal qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. Kamenka, Udino, Dmitrovka, Nefedix, Svistuxa, Staro, Axotkino, Levkovo, Rojdestvenno, Redkino, Fedotovo, Podgornaya qishloqlarining 310 nafar halok boʻlgan aholisining roʻyxati ommaviy qabrga dafn etilgan. Hozirgi vaqtda qishloqdoshlar yodgorligi ommaviy qabr bilan birgalikda mintaqaviy ahamiyatga ega yodgorlik boʻlgan yagona yodgorlik majmuasini tashkil etadi (Moskva viloyati hukumatining 2002-yil 15-martdagi 84/9-sonli qarori).

2010-yilda yodgorlik majmuasi qayta tiklandi, kengaytirildi va obodonlashtirildi.

Manbalar

Havolalar 

 Sovet askarlarining ommaviy qabri, 1941-yil
 Rossiyada ommaviy qabrlar
 Dmitrov shahar okrugi
 1969-yilda Rossiyada paydo bo'lgan
Moskva viloyatida 1969-yil
Xmelnitskiydagi baron Myunxauzen haykali

Xmelnitskiydagi baron Myunxauzen haykali — tarixiy shaxs va adabiy qahramon Ieronim Karl Fridrix fon Myunxauzenning haykali, uning nomi aql bovar qilmaydigan voqealarni aytib beradigan shaxs nomi sifatida mashhur boʻlgan. Yodgorlik Xmelnitskiy shahrining markaziy qismida, Kamenetskaya koʻchasi, 48-uydagi turar-joy binosi hovlisida joylashgan. Sanʼatshunoslik nuqtai nazaridan, yodgorlikni „bogʻ haykali“ deb atash toʻgʻriroq. SSSRdagi baron Myunxauzenning birinchi yodgorligi sifatida tanilgan.

Tavsifi 
Haykal hovli hududini tashkil qilish uchun betondan yasalgan. Baron haqidagi hikoyalardan biriga koʻra, Litvada u oʻzlashtirgan va sovgʻa sifatida olgan ot Ochakovga hujum paytida orqa qismini yoʻqotadi (eʼtiborga loyiqki, haqiqiy fon Myunxauzen bu jangda haqiqatan ham qatnashgan). Keyin baron uni oʻtloqdan yosh baytallar orasidan topib oladi va bunga hayron boʻlmay, otni yosh dafna nihollari bilan tikadi, natijada u birikib ketadi va dafna nihollari ildiz beradi. Ushbu hikoyaga asoslanib, baron Myunxauzen otda chavandoz sifatida tasvirlangan, ammo uning faqat old qismi bor. Haykal shunday yaratilganki, favvora ishlayotgan paytda ot bochkadan suv ichadi va u bir vaqtning oʻzida orqasidan quyiladi, baron hayrat bilan orqasiga qaraydi. Baron figurasi kompozitsiyaning faqat bir qismi boʻlib, orqa tarafdagi idish bolalar uchun hovuz sifatida oʻylab topilgan, bundan tashqari kompozitsiyada qal’a ham bor edi. Baronning oyoqlarida shunday yozilgan: „“ (Qirq yetti oʻrdakni bir urgan shudir).

Yodgorlikning qurilish tarixi 
Yodgorlik 1970-yilda oʻrnatilgan va oʻsha paytda SSSRda birinchisi edi. Yodgorlik mualliflari Grigoriy Mamona va M. E. Andriychuk (1987-yildan — Ukraina SSR xizmat koʻrsatgan rassomi), haykaltarosh — Valentina Lyashko. Oʻshanda ular rassomlar uchun maxsus qurilgan idoraviy uyga joylashgan edilar va oʻz tashabbuslari bilan uning hovlisini bezashga qaror qilishgan.

2008-yildan boshlab shahar hokimiyati yodgorlikni qulayroq joyga koʻchirish va uni qayta tiklashni rejalashtirgan edi, ammo texnik (suv taʼminoti zarurati), iqtisodiy va boshqa sabablarga koʻra loyiha amalga oshirilmagan. 2013-yil holatiga koʻra, haykal qoniqarsiz holatda va taʼmirlashga muhtoj, favvora ishlamayapti. Yodgorlikning joylashuvi hatto Xmelnitskiy ichida ham uning shuhratiga hissa qoʻshmayapti.

Yana qarang 
 Myunxauzen, Ieronim Karl Fridrix fon #Yodgorliklar

Adabiyotlar

Manbalar 

Munchausen
 adabiy belgilar yodgorliklari / Munchausen
Ukraina Favvoralari
1970-yilda Ukrainada qurilgan bino va inshootlar
 Xmelnitskiy viloyati tarixi
 1970-yilgi haykallar
Eski sanoat ishchilarining ommaviy qabri

Grozniy viloyatida 1907-yil 19-iyunda (2-iyul) qatl paytida halok boʻlgan Eski sanoat ishchilarining ommaviy qabriga haykal 1977-yilda oʻrnatilgan.

Tarix 
1907-yil 19-iyun (2-iyul) Grozniyning politsiyasi va kazaklarda inqilobiy tashviqot uchun hibsga olingan oʻrtoqlarning ozod qilinishini talab qilgan ishchilar mitingi otib tashlandi. Joyda 11 kishi halok boʻldi, yana 23 kishi jiddiy jarohatlandi. Oʻlganlar, ommaviy qabrga dafn qilindi. 1977-yilda tuman Madaniyat uyi yaqinida vafot etganlar qayta dafn qilindi. Qabrga uch bosqichli beton stella qoʻyilgan. Stelning old tomoni marmar plitalar bilan qoplangan. Stelda, ishchi zanjirni yirtib tashlayotgan holat tasvirlangan metall barelf, mavjud. Barelf ostida, „Sovetlarning kuchi uchun kurashchilar“ yozuvi oʻyilgan. oʻyilgan Yozuvda asosida (oʻliklarning ismlari saqlanmagan).

Stella, 1977-yil 4-noyabrda ochilgan. Yodgorlik madaniy meros obyekti sifatida tan olingan.

Manbalar

Havolalar

Adabiyotlar 

 
 Dahshatli Yodgorliklar
 1977-yilda Rossiyada qurilgan bino va inshootlar
Chechenistonda 1977-yil
 Grozniy tumani
 Rossiyada ommaviy qabrlar
M.I.Kalinin haykali (Sankt-Peterburg)

M. I. Kalinin yodgorligi — Sankt-Peterburgdagi haykaltaroshlik yodgorligi, 1955-yilda Kalinin maydonida oʻrnatilgan. Haykaltarosh M.G.Manizer, meʼmorlar A.K. Barutchev va Y.O.Rubanchik loyihasiga koʻra ishlab chiqilgan. Yodgorlik sovet davlat va partiya arbobi, „Umumittifoq rahbari“ M.I. Kalininga bagʻishlangan. Yodgorlik federal ahamiyatga ega boʻlgan monumental sanʼat yodgorligi maqomiga ega.

Tarixi 
1946-yilda M.I.Kalinin vafotidan keyin SSSR Vazirlar Kengashining farmoni chiqdi, unga koʻra Leningradda yodgorlik oʻrnatilishi kerak edi. Haykal ustida M.I.Kalininni shaxsan tanigan va uning naturasidan ikkita haykaltarosh portretini yaratgan M.G.Manizer ishlagan. Haykaltarosh oʻz ishi haqida quyidagicha gapirdi: „M.I.Kalinin yirik davlat arbobi… sobit bolshevik, kommunizm gʻoyalarining tinimsiz targʻibotchisi, hayotda juda dilbar shaxs. Men intilgan narsa davlat arbobining qatʼiyati va matonatini cheksiz maʼnaviy joziba bilan uygʻunlashtirib bera olish“. Yodgorlikning meʼmoriy qismini A. K. Barutchev va Y.O.Rubanchik bajargan.

Bronza haykal 1950-yilda Monumentskulptura zavodida ishlangan. Poydevor uchun granit Putsaari orolidan keltirilib, „Krasnaya Zarya“ zavodida qayta ishlangan. Yodgorlik oʻrnatilishidan biroz oldin Kondratyevskiy va Polyustrovskiy kesishmasidagi hudud obodonlashtirilib, Kalinin nomi bilan atalgan. Yodgorlikning tantanali ochilishi 1955-yil 20-noyabrda boʻlib oʻtdi.

M.I.Kalinin maʼruza qilayotgan koʻrinishda sifatida taqdim etilgan. Chap qoʻlida buklangan qogʻoz bor, u shu qogʻoz bilan ustiga mato tashlangan kichik minbarga suyanib turibdi. Silliqlangan pushti granitdan yasalgan toʻrtburchak shakldagi poydevor eman bargli bronza gulchambar bilan oʻralgan. Poydevor pogʻonali stilobat ustida joylashgan. Haykalning balandligi 5 m, poydevorining balandligi 4,5 m.

Manbalar 

Sankt-Peterburg
Kalinina
 1955-yilda Sankt-Peterburgda qurilgan bino va inshootlar
 1955-yilgi haykallar
Elektron yo‘l chiptasi

Elektron yoʻl chiptasi — kontaktsiz elektron plastik kartaga asoslangan yoʻl chiptasi turidir. Ushbu turdagi chiptalar koʻplab shaharlarda joriy qilib ulgurilgan. Bunday yoʻl hujjatini har oyda sotib olish shart emas, uni kassa yoki oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish terminalida toʻldirib olish kifoya. Koʻpgina shaharlarda maʼlum transport turlari uchun chiptalar mavjud. Biroq, elektron chipta bilan transport turlari toʻplamini oʻzgartirish mumkin, biroq nu imkoniyat kartada yozilgan oldingi chiptaning amal qilish muddati tugagandan keyingina mavjud boʻladi.

Qogʻoz chiptadan farqli oʻlaroq, elektron chipta bir qator afzalliklarga ega:

 yoʻl chiptasining amal qilish muddati (30 kun) oyning istalgan kunida boshlanishi mumkin,
 jamoat transportida yoʻlovchilar sonining eng aniq hisobini yuritish imkonini beradi.

Elektron yoʻl hujjatidan maʼlumotlarni oʻqish chipta kassir-kontrollyor (nazoratchi)ining mobil terminali yoki statsionar validator yordamida amalga oshiriladi.

Yana qarang 

 Shahar jamoat transportida elektron yoʻl haqi uchun toʻlov tizimlari va transport kartalari:
 „Troyka“ — Moskva, Moskva viloyati, Tula viloyati
 „Omka“ — Omsk
 „Strelka“ — Moskva viloyati
 „Podorojnik“ — Sankt-Peterburg
 „Alga“ — Boshqirdiston
 „Ekarta“ — Yekaterinburg *
 „Ivolga“ — Tver
 „Umka“ — Ryazan
 „Prostor“ — Rostov viloyati
 „SPRINT-Transport“ — Krasnoyarsk
 „Elektron yo'l chiptasi - Chelyabinsk“ - Chelyabinsk
 „Elektron yo'l chiptasi" transport tizimi“ — „Orlov viloyati HAM“ AJ — Orlov viloyati va Bryansk shahri, Bryansk viloyati

Manbalar 

 RFID
 Smart Card
Goluboy vagon

„Goluboy vagon“ (, yaʼni „Moviy vagon“) — Cheburashka va Timsoh Gena personajlari haqidagi „Shapoklyak“ sovet multfilmi uchun yozilgan qoʻshiq. 1974-yil yozib olingan. Qoʻshiq matnini shoir va teleboshlovchi Eduard Uspenskiy yozgan, kuyini esa Vladimir Shainskiy bastalagan. Multfilmda Timsoh Gena personaji ovozini Vasiliy Livanov yozgan boʻlsa-da, „Goluboy vagon“ qoʻshigʻini Vladimir Ferapontov ijro etgan. Ferapontov Shapoklyak va bolalardan tashqari multfilmdagi barcha qahramon ovozini yozgan.

Gena va Cheburashkaning sarguzashtlari haqidagi multfilm Shainskiy uchun animatsiyadagi ilk ishi boʻlgan. Uspenskiy qoʻshiq yozilgan paytga kelib ancha tanilgan boʻlgan, garchi u oʻz personajlarida „pionerlik fazilatlari yoʻqligi“ uchun tanqidga uchrab kelgan boʻlsa-da. Uspenskiy „Goluboy vagon“ qoʻshigʻi matniga katta eʼtibor qaratgan hamda matn ustida uzoq ishlagan. Shuningdek, u multfilmni hozirlash bosqichlarini ehtiyotkorlik bilan nazorat qilgan.

1970-yillarda Sovet Ittifoqida koʻplab istirohat bogʻlarida bolalar temir yoʻllarining vagonlari moviy rangga boʻyalgan. 1980-yillarda Moskva-Rostov va Irkutsk-Moskva poyezdlarining vagonlari belidan qizil chiziq oʻtgan koʻk rangga boʻyalgan. Moskva-Kiyev va Moskva-Minsk yoʻnalishidagi poyezdlar esa moviy rangga boʻyalgan.

„Goluboy vagon“ qoʻshigʻi matni ijobiy boʻlishiga qaramay, uning ohangi unga gʻamgin tus bagʻishlaydi. Ashulada muallif orta qolayotgan yoqimli lahzalar haqida qaygʻuradi. Hozirgi kunni yana bir yilga uzaytirish istagi haqidagi satr esa muallifning hayot tez suratda oʻtib borayotganidan qaygʻuda ekanligini ifodalaydi. Ayni damda, qoʻshiq oʻtmishni oʻtmishda qoldirib, kelajakka umid bilan qarashga chorlaydi.

Manbalar 

.

Havolalar 
 

Vladimir Ferapontov qoʻshiqlari
1974-yil qoʻshiqlari
Rus tilidagi qoʻshiqlar
26-otilmasin

26-otilmasin — 1966-yilda „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida Eduard Arbenov va Lev Nikolayevning „Feniks“ romani asosida rejissor Ravil Botirov tomonidan suratga olingan sovet badiiy filmi.

Filmning premerasi 1967-yil 2-iyunda boʻlib oʻtadi.

1960-yillarning eng mashhur sovet filmlaridan biri razvedkachilar haqida edi. 1967-yilda 32 million 900 ming tomoshabin sabab ushbu film Sovet prokatining yetakchisiga aylanadi.

Mazmuni 
1943-yil, Berlin. Sovet josusi Turkiston muhojirining yaqinda vafot etgan rahbari M.Shokayaning jiyani Said Islombek deb oʻzini tanishtiradi. Shundan keyin josus idoraviy kelishmovchiliklardan foydalanib, u maxfiy razvedka maktabining instruktori boʻlishga va Sovet qoʻmondonligiga qoʻporuvchilik guruhining vaqti va joyi toʻgʻrisida xabar berishga muvaffaq boʻladi. U koʻngilli yordamchisi Nadiya Islombek orqali keng koʻlamli operasiya haqidagi maxfiy hujjatlarga ega boʻladi. Dushman razvedkasi defektorlar orasida agent borligini taxmin qilmoqda. Buni sezib qolgan Nadiya (quvgʻindan qochib) derazadan sakrab oʻz joniga qasd qiladi. Shunda Said Islombek dushman qoʻshinini yoʻlini adashtirib oʻzini fosh qilishga majbur boʻladi va buning oqibatida u hayotiga zomin boʻladi.

Rollarda 

 Toʻgʻon Rejimatov — Said Islombek
 Svetlana Norboyeva — Nadiya
 Aleksandr Popov — Alisher
 Kaarel Karm — Ditrix
 Igor Klass — Brext
 Ada Lundver — Rut
 Javlon Hamroyev — Anvar
 Garri Liyepinsh — Berg
 Uldis Dumpis — rezident
 Styaponas Kosmauskas — Gundt, qoʻporuvchilik maktabi direktori
 Imantz Crenberg
 Valentins Skulme — Gestapochi soʻroqda
 A. Akabirov — Turkiston qoʻmitasi prezidenti

Suratga olish guruhida: 

 Ssenariy mualliflari: Eduard Arbenov, Lev Nikolaev, Ravil Botirov
 Rejissor — Ravil Botirov
 Operator — Traiko Eftimovskiy
 Bastakor — Rumil Vildanov
 Rassom — Vadim Dobrin

Adabiyotlar 

 Jurnal „Sputnik kinozritelya“, iyun 1967 goda. Avtor Tatyana Vasilevna Ivanova.

Mukofotlar 
Rejissor Ravil Botirov „26-otilmasin“ filmi uchun, aktyor Toʻgʻon Rejimatov Said Islombek roli uchun 1967-yilda Oʻzbekiston Lenin komsomol mukofoti sovrindori boʻlishadi.

Manbalar 
1966-yil filmlari
Sovet Ittifoqi filmlari
Rus tilidagi filmlar

Havolar
M.M.Raskova haykali

M.M.Raskova haykali — mashhur uchuvchi, Sovet Ittifoqi Qahramoni Marina Mixaylovna Raskova haykaltaroshlik yodgorligi. Saratov shahri, Aronova koʻchasida, 93-sonli oʻrta maktab roʻparasida joylashgan. Yodgorlik 1968-yil 9-mayda haykaltaroshlar R.P. Xaritonov, V. N. Oshshepkovaning loyihasi boʻyicha ochilgan. Mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti hisoblanadi.

Tavsifi 

Marina Mixaylovna Raskova — Sovet uchuvchi-shturmani, Qizil Armiya Harbiy-havo kuchlari mayori, Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgan birinchi ayollardan biri.

Marina Raskovaning Saratovdagi haykali uchuvchi-qahramon Aronova nomidagi koʻchada, Osipov va Jukovskiy koʻchalari oʻrtasida, 93-sonli shahar oʻrta maktabi qarshisida joylashgan.

1960-yillarning oʻrtalarida 93-sonli maktab oʻqituvchilari va oʻquvchilari tashabbusi bilan mashhur uchuvchi Marina Raskova sharafiga haykal oʻrnatishga mablagʻ toʻplash boshlandi. Oʻsha paytda oʻquvchilarning ota-onalari, shuningdek, Saratov korxonalarining bir qator jamoalari: Lizyukov nomidagi SVVKIU, „Korpus“ zavodi va tuman hokimligi katta yordam koʻrsatgan. Raskova haykali 1968-yil 9-mayda tantanali ochilgan. Ushbu monumental ob’ektning ochilishiga Marina Mixaylovna tomonidan yaratilgan ayollar aviatsiya polklaridan 300 dan ortiq uchuvchi ayol keldi. Shuningdek, marosimda Qahramonning qizi va ukasi ham boʻlgan.

Haykaltaroshlik kompozitsiyasining mualliflari Moskva arxitektura institutining diplomantlari R. P. Xaritonov va Saratovlik V. N. Oshshepkovlar boʻldi. Yodgorlik 14 metrli steladan iborat boʻlib, uning tepasida poʻlat lochinlar, markazda esa Raskovaning haykaltarosh portreti joylashgan. Uning yonida Maksim Gorkiyning „Lochin qoʻshigʻi“ dan olingan quyidagi soʻzlar yozilgan plitalar oʻrnatilgan: „Oh, jasur lochin! Dushmanlar bilan jangda sening qoning toʻkildi“.

Oʻshandan beri yodgorlik yonidagi maydon mikrorayon va maktabning tantanali tadbirlari oʻtkaziladigan joyga aylandi. Gʻalabaning 65-yilligi nishonlanadigan yilda haykaltaroshlik kompozitsiyasi qayta tiklandi, yodgorlik atrofi obodonlashtirildi.

Manbalar

Havolalar 
 Саратов. Памятник М. М. Расковой 
 Саратовская энциклопедия. Памятник М. М. Расковой в Саратове
Saratov Yodgorliklari Raskova
 harbiy uchuvchilar yodgorliklari Raskova, Saratov
 1968-yilda Rossiyada qurilgan bino va inshootlar
Saratov viloyatida 1960-lar
 1968-yilgi haykallar
Ona haykali (Yakutsk)

Ona haykali — 2012-yilda Yakutsk shahridagi Saysari koʻli boʻyida Ulugʻ Vatan urushi qiyinchiliklarini yengib oʻtgan onalarga hurmat sifatida oʻrnatilgan.

Yodgorlikning ramziy maʼnosi 
Yodgorlik Ulugʻ Vatan urushi yillarida omon qolgan onalarga bagʻishlangan. Yodgorlikning prototipi Tattinskiy ulusi Bayaga tayga qishlogʻidan Fevroniya Nikolaevna Malgina edi. Fevroniya Nikolaevna Malginaning urushga chaqirilgan beshta oʻgʻli boʻlgan va ularning hech biri uyga qaytolmadi. Bronzadan yasalgan va maydon markaziga oʻrnatilgan haykal Vatan timsoli boʻlgan bolali ayol kompozitsiyasidir. Uchta lochin uchib ketayotgani — bu qaytmas boʻlib urushga ketgan oʻgʻillarning ramzi. Yodgorlik Gʻalabani, yaxshilikning yomonlik ustidan hukmronligini va hayotning davom etishini anglatadi.

Onaning bosh kiyimi dubulgʻaga oʻxshaydi. Ayolning oyogʻi ostidagi quyon minglab yakut oilalariga ovqat va hayot beradi.

Tarixi 
2010-yil mart oyida Yakutsk meri Yuriy Zabolev Yakut onalari sharafiga yodgorlik loyihalash toʻgʻrisidagi buyruqni tasdiqladi. Tanlov loyihasi Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabaning 65-yilligiga bagʻishlangan boʻlib, ochilish 2010-yil 9-mayga belgilangan edi. Haqiqatda, qurilish ikki yarim yil davom etdi. Dastlab, maydonni Ona haykali bilan obodonlashtirish rejalashtirilgan edi. Ammo munozaralar jarayonida kamtarona istirohat bogʻi oʻgʻillari Ikkinchi Jahon urushida qatnashgan Yakutiyaning barcha ayollariga minnatdorchilik belgisi sifatida maydonga aylandi. Maydon qurilishi 2011-yilning bahorida boshlangan. Maydon ikki qismga boʻlingan: haykaltaroshlik kompozitsiyasi va xiyobonlar va meʼmoriy guruhlarga ega maydon. Ona maydonining ochilishi 2012-yil 15-sentabrda Yakutsk shahrining kunida boʻlib oʻtdi.

Onaning bronza haykali haykaltarosh Afanasiy Romanov tomonidan yaratilgan. Afanasiy Romanovning soʻzlariga koʻra: „Ushbu yuksak ulugʻvor onada barcha ayollar — onalarning timsoli bor. Unda ruhning mustahkamligi va yengilmasligi bor. Uning jiddiy qiyofasi uning xarakteri va iroda kuchining qatʼiyligini ifodalaydi. Ona haykali Ulugʻ Vatan urushida omon qolgan va gʻalaba qozongan, yurtni tiklagan keksa avlod vakillariga ehtiromdir“.

Yana qarang 
 Ulugʻ Vatan Urushi
 Bell P-39 "Aerokobra" samolyotiga yodgorlik

Manbalar 

 Yakutsk Yodgorliklari
 ona yodgorliklari