MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Qishloq xoʻjaligi yerlari

Qishloq xoʻjaligi yerlari - xoʻjaliklar tomonidan ishlab chiqarish vositasi sifatida rejali va uzluksiz foydalaniladigan yer uchastkalari va massivlari, ekinzorlar (haydalma yerlar), koʻp yillik ekinzorlar (bogʻlar, rezavor meva maydonlari), pichanzorlar, yaylovlar hamda qoʻriq-boʻz yerlar. Sugʻorma dehqonchilik mintaqalarida Qishloq xoʻjaligiye.ga haydalma yerlar, qoʻriq yerlar, tomorqa yerlari, ihota oʻrmon mintaqalari, koʻp yillik ekinzorlar, pichanzorlar, yaylovlar kiradi. Koʻp yillik ekinzorlar — ekilgan daraxtzorlar, butazorlar va oʻtsimon oʻsimliklar (bogʻlar, uzumzorlar, rezavor mevali maydonlar) bilan band boʻlgan yer uchastkalari. Pichanzorlar — oʻt-oʻlani pichan uchun oʻriladigan yer maydonlari. Pichanzorlar koʻlob, quruq va botqoqlangan turlarga boʻlinadi. Xoʻjaliklar yerlari doirasida pichanzorlarning boʻlishi va ularning turlari hududning tuzilishi va tabiiy sharoitlari bilan belgilanadi. Yaylovlar — mollar oʻtlatib boqiladigan yer maydonlari; shuningdek, pichani oʻrib olinmaydigan va qoʻriq hisoblanmaydigan yerlar ham yaylovga kiradi. Qishloq xoʻjaligi yerlarini intensivlash va xoʻjalikning ichki yer rezervlari oʻzlashtirilishi natijasida Qishloq xoʻjaligiye.ning tuzilmasi takomillashadi, foydalaniladigan yer hissasi oshadi. Shoʻrlangan yerlar melioratsiyasi, tuproq eroziyasiga qarshi kurash tadbirlari, sugʻoriladigan madaniy yaylovlar barpo etish va boshqa Qishloq xoʻjaligi yerlaridan foydalanishning yaxshilanishiga yordam beradi. Oʻzbekistonda jami Qishloq xoʻjaligiye. 26,7 mln. ga, shundan asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlarining umumiy maydoni 3785,1 ming ga ni tashkil qildi (2004; yana q. Yer fondi). Qosimjon Rahmonov.

Yana q. 

 Qishloq xoʻjaligi

    

Yerlari
Tuproqshunoslik
Qishloq xoʻjaligi xaritasi

Qishloq xoʻjaligi xaritasi — qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishining joylashuvi, holati va istiqbolini, shuningdek, qishloq xoʻjaligini boshqarishning iqtisodiy va tashkiliy-texnik sharoitlarini aks ettiruvchi maxsus geografik xarita. Qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini rejalashtirishda, qishloq xoʻjaligini boshqarishning amaliy masalalarini ishlab chiqishda, shuningdek, yerdan oqilona foydalanish, uning sifati va maydonini hisobga olishda maʼlumotnoma-qoʻllanma boʻlib xizmat qiladi. Melioratsiya, yer tuzish, tuproq eroziyasiga qarshi kurash va boshqa agrotexnik tadbirlarni ishlab chiqishda, oʻquv va ilmiy ishlarda, maʼlum bir hududping qishloq xoʻjaligi geografiyasi va iqtisodiyotini batafsil oʻrganishda qoʻllaniladi. Xari-tada qishloq xoʻjaligi yerlari, irriganiya va kollektor-drenaj tarmoqlari, maʼmuriy va xoʻjalik chegaralari, yoʻllari va boshqa elementlar tasvirlanadi. Xarita aerofotosʼyomka materiallari asosida tayyorlanadi. Masshtabi qishloq xoʻjaligi zonalariga qarab 1:25000 — 1:200000, sugoriladigan zonalar uchun 1:25000, lalmi yaylovlar uchun 1:50000 va undan kichik. Qishloq xoʻjaligix. seriyasi ham mavjud, bularga yerdan foydalanish, tuproq eroziyasiga qarshi kurash, yaylov tiplari, qishloq xoʻjaligini rayonlashtirish va ixtisoslashtirish, qishloq xoʻjaligi ekinlarining tarqalishi, qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash, agroiqlim va boshqa xaritalar kiradi.

Yana q. 

 Qishloq xoʻjaligi
 Qishloq xoʻjaligi entomologiyasi
Qishloq hayoti

Qishloq hayoti — ommaviy ijtimoiy-iqtisodiy gazeta. 1974-yil 1-yanvar dan "Qishloq haqiqati" (1974—89 yillarda ruschaga oʻgirilib "Selskaya pravda") nomi bilan oʻzbek va rus tillarida chop etilgan. 1993-yildan hozirgi nomda. Toshkent shahrida nashr etiladi. Respublika qishloklarining ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayoti, agrar siyosat, qishloqlarda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar, jahonda agrar sohadagi fan-texnika yutuqlari, dehqon va fermer hoʻjaliklarining hayoti, muammolari, urugʻchilik va seleksiya, dehqonchilik, chorvachilik masalalari yoritiladi. Tahririyatining "Nigoh", "Tahlil", "Buni hayot deydilar", "Qishloqsagi duv-duv gap", "Bunga nima deysiz", "Hangoma", "Gurung" va boshqa rukunlari omma-bopligi bilan ajralib turadi. 1999-yildan bosh muharrir Oʻtkir Rahmat. Adadi 18—25 ming nusxa.
Qobil va hobil

Qobil va hobil — yahudiy, xristian va islom dini rivoyatlariga koʻra, Odamatoning ikki oʻgʻli. Q. va H. Bibliyada Kain va Avel deb tilga olingan. Rivoyatga koʻra, Odamato har farzand koʻrganida 1 oʻgʻil va 1 qiz tugʻilar edi. Ilgari tugʻilgan oʻgʻil farzandiga 2-vaqtda tugʻilgan qizni olib berar, shu tarzda insonlar koʻpa-yar edi. Qobil 1 qiz bilan, Hobil ham 1 qiz bilan egiz tugʻildilar. Odamato qoidaga koʻra, Qobil bilan tugʻilgan qizni Hobilga bermoqchi boʻldi. Lekin Qobil eʼtiroz bildirdi. Shunda, Odamato, ikkovingiz Alloh yoʻlida qurbonlik qilinglar, qaysi biringizning qurbonligingiz qabul boʻlsa, qizni oʻshanga nikohlab beraman dedi. Qobil dehqonchilik kasbidan topgan arzimas narsasini xudo yoʻliga ataydi. Hobil esa qoʻylari orasidan eng yaxshi bir qoʻchqorni tanlab qurbonlik qiladi. Shunda Hobilning qurbonligi qabul qilingani maʼlum boʻladi. Bundan gʻazabga kelgan Qobil oʻz inisini oʻldiradi. Hobil oʻlimga yuz tutayotgan boʻlsa-da, akasiga qarshi qoʻl koʻtarmasligini, qotilni Alloh shubhasiz doʻzax bilan jazolashini aytadi. Voqea bayon etilgan "Moida" surasidagi oyatlarda (5:27/30 —32/35) bir kishini nohaq oʻldirish butun jamiyatni oʻldirish, bir kishini halokatdan saqlab qolish esa butun jamiyatni asrab qolishdir, deb taʼkidlanadi.
Qobiliyat

Qobiliyat — insonning individual salohiyati, imkoniyatlari. Qobiliyat bilimdan keskin farqlanadi, bilim mutolaa natijasi hisoblanadi, Qobiliyat shaxsning psixologik va fiziologik tuzilishining xususiyati sanaladi. Qobiliyat koʻnikma, malakadan farq qiladi. Qobiliyat insonga berilgan inʼom sifatida qaraladi. Aksariyat ilmiy manbalarda mohirlik bilan qobiliyat aynanlashtiriladi. Qobiliyat inson tomonidan koʻnikma va malakalarning egallanishi jarayonida takomillashib boradi. Har qanday qobiliyat turi shaxsga tegishli murakkab psixologik tushunchadan tashkil topgan boʻlib, u faoliyatning talablariga mutanosib xususiyatlar tizimini oʻz ichiga oladi. Shuning uchun qobiliyat deganda birorta xususiyatning oʻzini emas, balki shaxs faoliyatining talablariga javob bera oladigan va shu faoliyatda yuqori koʻrsatkichlarga erishishni taʼminlashga imkoniyat beradigan xususiyatlar sintezini tushunmoq lozim. Barcha qobiliyat uchun tayanch xususiyat — kuzatuvchanlikda, yaʼni insonni fahmlash, obyektdan u yoki bu alomatlarni koʻra bilish, ajrata olish koʻnikmasidir. Qobiliyatning yetakchi xususiyatlaridan biri — narsa va hodisalar mohiyatini ijodiy tasavvur qilishdir. U shaxsning shakllanishi va rivojlanishi natijasi boʻlishi bilan birga, tabiiy manbaga ham ega. Bu tabiiy manba koʻpincha zehn tushunchasi bilan yuritiladi. Zehn muayyan bir faoliyatga yoki koʻpgina narsalarga nisbatan ortiqcha qiziquvchanlikda, moyillikda, intilishda namoyon boʻladi. Zehn nishonalari deganda qobiliyat ichki imkoniyatlarining tabiiy asosini tushunish lozim. U ishtiyoq, moyillik, mehnatsevarlik, ishchanlik, talabchanlik kabilarning mahsulidir. Qobiliyat umumiy va maxsus turkumlarga ajratiladi. Umumiy qobiliyat deganda yuksak aqliy imkoniyat va taraqqiyot tushuniladi. Qobiliyat tabiiy ravishda shakllanishi va muayyan reja asosida rivojlantirilishi mumkin. Qobiliyatni maʼlum faoliyatga moyillik yoki intilish orqali, tabiiy zehn nishonalarini aniqlash, mutaxassis rahbarligida uzluksiz faoliyatga jalb etish, qobiliyatni takomillashtirishning maxsus vositalarini qoʻllash, shaxsning faollik alomatlarini maksimal darajada rivojlantirish, inson shaxsiga alohida yondashuvni umumiy talablar bilan uygʻunlikda olib borish va boshqa orqali rivojlantirish yoʻllari mavjud. Qobiliyatning yuqori darajasi isteʼdod va daholik (qarang Daho) namoyon boʻladi. Qobilyatlar, aslida, tug'ma bo'ladi.  Qobiliyat tug‘ma bo‘lsada uning rivojlanishi ijtimoiy muhitga ham bog‘liq bo‘ladi

Psixologik tushunchalar
Psixologiya
Fiziologiya
Bilim
Anatoliy Qobulov

Anatoliy Zuhurovich Qobulov (1934.14.2, Toshkent – 2003.29.7, Moskva) – rejissyor, aktyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1987). Toshkent davlat teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1957). 1958—63 yillar „musiqali drama“ kafedrasini boshqargan. Ayni vaqtda Oʻzbek davlat estradasi bosh rejissyori, Hamza teatrining sahnalashtiruvchi rejissyori sifatida faoliyat yuritgan. Hamza teatrida „Imon“ (I.Sulton), „Olma gullaganda“ (O.Yoqu-bov), „Shubha“ (Uygʻun), „Assalom, yulduzlar“, „Faust va oʻlim“ (Levada) kabi spektakllar, Oʻzbekiston rus drama teatrida „Tosh uy“, Berdaq nomidagi teatrda „Levyanixa orbitada“ spektakllarini sahnalashtirgan. 1964-88 yillar „Oʻzbekfilm“ da rejissyor, 1988-98 yillarda „Nashtar“ satirik kinojurnalida bosh muharrir, rejissyor, aktyor. 1986—2002-yillar Toshkent sanʼat instituti professor „Uyimga kir“, „Yoz yomgʻiri“, „Sen mening qoʻshigʻimsan“, „Boʻysunmas“, „Jontoy qasa-mi“ kabi badiiy, „Yangi yil bilan“ televizion, „Halima Nosirova“ kabi hujjatli filmlar yaratgan. „Rahim va qoʻngʻiz“, „Dovyurak musiqa“ kabi multiplikatsion filmlarning ssenariysini, „Folbin kim“, „Choʻpon va goʻzal malika haqida ertak“ va boshqa pyesalar yozgan. „Fidoiy“, „Oydin sahifa“, „Chinor“ kabi filmlarda suratga tushgan. Soʻz ustasi sifatida ham faoliyat yuritgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1983).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Vosil Qobulov

Vosil Qobulovich Qobulov (1921.5.9, Toshkent) — matematik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1966), fizikamat. fanlari doktori (1961), professor (1964). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1977). Toshkent temir yoʻl muhandislari institutini tugatgan (1949). Chorjoʻy — Qoʻngʻirot temir yoʻl qurilishida ishlagan (1949-50). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Inshootlar institutida aspirant, ilmiy xodim (1950-57). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Matematika institutining hisoblash texnikasi boʻlimi mudiri (1957—63). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mexanika instituti va hisoblash markazi direktori (1963—66). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kibernetika instituti direktori (1966—77), institut Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining "Kibernetika" ilmiy ishlab chiqarish birlashmasiga aylantirilgach, uning bosh direktori (1978—92).

Ilmiy ishlari hisoblash texnikasini fan, texnika va xalq xoʻjali-gining turli sohalariga joriy etish bilan bogʻliq.

Beruniy nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti laureati (1971). "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar 

Matematiklar
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan fan va texnika arboblari
Jabbor Qobulov

Jabbor Tillayevich Qobulov (1911-Samarqand — 1995) — botanik olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975), biol. fanlari doktori (1971), professor (1972). Oʻzbekiston Davlat Universitetini tugatgach (1937), Buxoro pedagogika institutida oʻqituvchi (1937—40), Oʻzbekiston Davlat Universiteti aspiranti (1940-41, 1945-48), urush yillarida oʻrta maktab direktori (1941 — 44), universitet botanika kafedrasida katta oʻqituvchi (1948—53), dotsent (1953— 60), 1960-yildan yuksak oʻsimliklar kafedrasi, 1986-yildan oʻsimliklar fiziologiyasi va mikrobiologiyasi kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari shumgʻiyadoshlar biologiyasini oʻrganishga oid.

Manbalar 
 Begona oʻtlar va ularga qarshi kurash choralari, T., 1976; Oʻrta Osiyo shumgʻiyadrshlari, T., 1978; Shumgiya va hrsi.1, T, 1981.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Qobusnoma

Qobusnoma - Sharq va Markaziy Osiyo xalqlari orasida keng tarqalgan axloqiy-taʼlimiy asar, fors-tojik badiiy nasrining birinchi va yirik yodgorligi (11-asr). Tabariston (Mozandaron) hukmdori Shams al-Maoliy Qobusning nabirasi Unsur al-Maoliy (Kaykovus, 1021—98) tomonidan fors tilida yozilgan (1082—83) va „Nasihatnomai Kaykovus“ deb atalgan. „Q.“ shu asarning oʻzbekcha tarjimasidir. muallif asarni oʻgʻli Gilonshohga bagʻishlagan.

„Qobusnoma“ asosini Qurʼoni karim suralari, Muhammad (sav)ning faoliyati va koʻrsatmalarini ifodalovchi hadislar, hikmatli hikoyatlar tashkil etadi. Asar 44 bobdan iborat. Dastlabki 4 bobi Haqni tanimoq, Paygʻambarlarning xilqati (yaratilishi), Alloh neʼmatiga shukur qilmoq haqida boʻlib, qolgan 40 bobi ota-onani hurmatlash, ilmiy bilimlarni, sanʼatni egallash, harb, savdo, dehqonchilik ishlari va hunarni oʻrganish, odob-axloq qoidalariga rioya etish, farzand tarbiyasi, saxovat va juvonmardlik kabi koʻplab masalalarni oʻz ichiga oladi. Asarda hunar va ilm jamiyat taraqqiyotining asosiy omillari deb qaraladi. Odamlar 3 guruhga boʻlinib, ularning jamiyatda tutgan oʻrni belgilanadi; odamlarning fazilatlari ham 3 guruhga boʻlinadi: aqllilik, haqgoʻylik, juvonmardlik.

Kaykovus dunyodagi mavjudotni birbiri bilan bogʻliq va murosasiz deb talqin qiladi. U kishi ruhiyatini ham 2 guruhga boʻladi: jismoniy sezgini modda, ruhiy hissiyotni esa „jon“ bilan bogʻlaydi va bularning birini moddiy, ikkinchisini ruhiy hayot mahsuli deb koʻrsatadi. Uning fikricha, dunyodagi hamma narsalar yaralishi va mohiyat eʼtibori bilan ilohiydir. Zero, inson Allohni tanimoq uchun avvalambor oʻzini bilmogʻi, yaʼni „sozga qarab sozandani tanimogʻi lozim“, deydi. Bu kabi masalalar kitobda ixcham hikoyatlar, rivoyatlar, sheʼr va latifalar, maqol va hikmatlar yordamida bayon qilinadi.

„Qobusnoma“ rus va Gʻarb sharqshunoslarining, Sharq olimlari va pedagoglarining diqqatini anchadan beri oʻziga tortib keladi. Asar turk (1432, 1705), uygʻur (178687), nemis (1811), oʻzbek (1860, Ogahiy tomonidan), tatar (1881), fransuz va rus (1886) tillariga tarjima qilingan. Ogahiy tarjimasining 2 qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida, yana bir qoʻlyozma nusxasi Sankt-Peterburgda Saltikov-Shchedrin nomidagi Xalq kutubxonasida saqlanadi. „Qobusnoma“ning Subutoy Dolimov tomonidan hozirgi oʻzbek tiliga oʻgirilgan nusxasi Toshkentda 3 marta nashr qilingan.

Nashri: Unsur al-Maoliy, Qobusnoma, T., 1973 (toʻldirilgan 3-nashri], T., 1994.

Habib Abdunazar.
Qovoq (oʻsimlik)

Qovoq — qovoqdoshlar oilasiga mansub bir va koʻp yillik oʻsimliklar turkumiga kiruvchi qishloq ho'jalik ekini. 13 turi maʼlum. Vatani — Shimoliy va Janubiy Amerika. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekistonda qadimdan ekib kelingan. Tuproqqalʼa arxeologik qazilmalarida topilgan qovoq qoldiqlari (miloddan avvalgi 7—8-asrlar) buni tasdiqlaydi. Qovoq - qattiq tanaga ega, ichi bo'sh dumaloqsimon hosil qiladi,  qadimdan uy ro'zg'or buyumi - turli narsalarni saqlovchi idhish sifatida foydanib kelingan, Qovoqning  mevali turi oshqovoq deb ataladi, Oshqovoqning muskatsimon q. va qattiq poʻstli kabi 3 turi koʻp tarqalgan. Ildizi oʻqildiz, uz. 2 m ga boradi. Poyasi yotib, chirmashib oʻsadi. Qovoq esa kupincha uzum kabi ishkom (so'ritok)larda yetishtiriladi.Barglari (turiga qarab) yirik, tukli, barg qoʻltigʻida jingalaklari bor. Guli ikki jinsli, yirik (mayda), sariq, chetdan changlanadi. Mevasi turli shakl va rangda, eti och sariqdan toʻq sariqqacha. Oshqovoq mevasi tarkibida 15—18% quruq modda, 4—11% qand, askorbin kislota, karotin, tiamin, riboflavin, azotli birikmalar, 0,7% biriktiruvchi toʻqima, 0,5% oqsil, 0,2% yogʻ, 0,6% kul moddasi, urugʻida 20—40% yogʻ bor. Q. qaynatib, dimlab, qovurib isteʼmol qilinadi, turli pishiriqlar, somsalar, nonlar, murabbo va sharbat tayyorlanadi. Xashaki oshqovoq mollarga dagʻal ozuqa bilan birga beriladi. 100 kg mevasida 12 ozuqa birligi va 1 kg hazm boʻladigan protein bor. Yuqori haroratga va qurgʻoqchilikka chidami past. Mevasi va urugʻi ateroskleroz, oshqozon-ichak, buyrak, podafa kasalliklarini davolashda, gijjalarni tushiruvchi (urugʻi) vosita sifatida ishlatiladi. Urugʻi aprel oxiri — may boshlarida gektariga 4–6 kg miqdorida ekiladi. 10—15° da unib chiqadi, 20—30° da normal rivojlanadi. Ekish sxemasi 2—2,5* I m. Oʻsuvdavrida palak uchlari chilpiladi, qator oralariga ishlov beriladi, sugʻoriladi. Navlariga qarab 110—140 kunda pishadi. Hosildorligi 200—450 s/ga. Saqlashga va tashishga chidamliligi har xil. 1 t mevasidan 0,8—12 s urugʻ olinadi. Oʻzbekistonda yirik mevali Oshqovoq  turining Ispan 73 (kartoshka oshqovoq), muskatsimon oshqovoq. turining Palov kadu 265, Qashqar 1644 (oyimqovoq), Non kadu navlari koʻp ekiladi va barcha viloyatlarda ekish uchun (Nonkadu faqat Samarqand viloyatida) rayonlashtirilgan. Haligacha ayrim hududlarda xonadon  xoʻjaliklarida qovoqning suvqovoq, nosqovoq, tomoshaqovoq kabi turlari ham yetishtiriladi.

Kasalliklari: soʻlish, oq palak va boshqa

Zararkunandalari: poliz shirasi, poliz qoʻngʻizi, tunlamlar.

Adabiyot 
 Ashirov I.M., Tikvi Uzbekistana, T., 1979.

Abdulaziz Abbosov.

....
Qovoqdoshlar

Qovoqdoshlar () — ikki urugʻpallali oʻsimliklar oilasi. Bir yillik va koʻp yillik oʻrmalabyoki ilashib oʻsuvchi, bir yoki ikki uyli oʻsimliklar. Bitta turkumi daraxtsimon. Barglari oddiy, navbatlashib oʻrnashgan, baʼzan boʻlaklarga boʻlingan yoki oʻyilgan. Yonbargchalari boʻlmaydi. Gullari barg qoʻltigʻida bittadan yoki toʻp boʻlib joylashadi, ayrim jinsli, koʻpincha tutash tojbargli. Mevasi rezavor yoki qovoq(tashqi qavati qattiq, dagʻal, ichi etli sersuv, serurugʻ),100 ga yaqin turkumi, 800 ga yaqin turi koʻpincha tropik va subtropiklarda oʻsadi. Koʻp turlarining mevasi ovqatga ishlatiladi. Shu sababdan bir qancha turlari(bodring, qovun, qovoq(o'simlik), tarrak, tarvuz va boshqalar) hamma qitʼalarda palakli ekin sifatida qadimdan ekiladi. Ayrim turlari(abujahl tarvuzi, sirtan) dorivor, manzarali turlari(eshakbodring,idish-qovoq,qozonyuvg'ich,itqovun, pechakqovun va boshqalar)ham bor.

Yana qarang

Manbalar 

 

Qovoqdoshlar
Qovogʻarilar

Qovogʻarilar - haqiqiy arilar oilasiga mansub urugʻ. Eng yirik (40 mm gacha boʻlgan) arilarni oʻz ichiga oladi. 20 ga yaqin turi Jan.-Sharqiy Osiyoda koʻp uchraydi. Oʻzbekiston hududida bir necha turi bor; ayniqsa, sharq qovogʻarisi keng tarqalgan. Daraxtlar kovagi, devorlar yorigʻiga uya quradi. Qurtlarini qogʻoz kataklarda boqadi; har xil hasharotlar, jumladan, asalarilar bilan oziqlanadi. Asalarilarni yeyishi bilan birmuncha zarar yetkazadi. Odamni chaqqanida ogʻriydi.
Qovun

(shuningdek, qovun tovasi, qovunli bulochka yoki qovun noni sifatida ham tanilgan) Yaponiyada, shuningdek, Tayvan va Xitoyda  ham birdek mashhur bo'lgan shirin bulochka turidir. Ular tiniq pechenye xamirining yupqa qatlami bilan qoplangan boyitilgan xamirdan tayyorlanadi. Ularning tashqi ko'rinishi qovunga o'xshaydi, masalan, tosh qovun ( qovun ). Ular an'anaviy qovundek xushbo'y emas,  , lekin oxirhi vaqtlarda ishlab chiqaruvchilar tomonidan qovunli nonga qovun ta'mini qo'shish ommamiy usul bo'lib qoldi. Turlari ham mavjud, jumladan, pechene qatlami va boyitilgan xamir qatlami o'rtasida bir nechta shokolad chiplari va karamel, chinor siropi, shokolad yoki boshqa lazzatlar, ba'zan sirop, ko'pirtirilgan yoki xushbo'y krem yoki muhallabi ta'mi bilan boyitilgan qovun bo'lmagan turlari mavjud. Bu kabi o'zgarishlar bo'lsa, ism "qovun" so'zini olib tashlashi mumkin, uning o'rniga uni tarkibi nomi bilan almashtirishi mumkin (masalan, zarang siropi ta'mli non uchun "zarang pan") yoki qovun ta'mi yo'qligiga qaramay, uni saqlab qolishi mumkin. (masalan, "shokoladli qovun pan").

Bu atab qo'ilgan nom ikki tilli etimologiyaga ega, chunki "qovun" ingliz tilidan olingan so'z bo'lib,   esa portugalcha non so'zidan olingan va shu sifatlari bilan ikki tilli etimologiyaga ega.

Kansai, Xitoy va Shikoku mintaqalarining bir qismida quyosh botish chizig'i naqshiga ega o'zgarish "quyosh chiqishi" deb nomlanadi va bu mintaqaning  ko'plab aholisi hattoki qovui nonni  ham "quyosh chiqishi" deb atashadi. 

Gonkonglik qovun va ananasli bulochka juda o'xshash. Taqqoslash uchun, yapon uslubi og'irligi va ta'mi jihatidan  yengilroq, bir oz quruqroq va qattiqroq tashqi qatlamga ega (shu jumladan pechenye qobig'ining yuqori qismi), gonkonglik turdoshidan farqli o'laroq, qobiqqa chidamli. Gonkong versiyasi ham namroq va odatda tashqi va ichki tomondan yumshoqroq, kuchliroq sariyog 'mazasi bilan maza qoldiradi.

Tarix 
Birinchi jahon urushidan ancha vaqt o'tibOkura Kixachiro Tokioga Ivan Sagoyan nomi bilan ham tanilgan arman novvoyi Ovannes Gevenyanni Yaponiyaga olib keldi. Sagoyan Tokiodagi Imperial mehmonxonasida ishlagan va qovunli nonni ixtiro qilgan.

Galereya

Yana qarang 

 Conchas
 Ananasli bulochka
 Soboro noni
 Bulochkalar ro'yxati

Ma'lumotnomalar

Havolalar 

Pages with unreviewed translations
Qovunchi madaniyati

Qovunchi madaniyati - mil. av 2-asr — milodiy 6-asrga oid arxeologik madaniyat. Oʻrganilgan joy dastlab qovunchitepa xarobasi boʻlgani uchun nomi shundan. Qovunchi madaniyati Toshkent vohasi, Sirdaryoning oʻrta oqimi va Fargʻonaning shim.-gʻarbiy qismida tarqalgan. arxeolog G.V.Grigoryev 1934—37 yillarda Qovunchi madaniyati majmualarida qazish ishlari olib borgan. Shoshtepani oʻrganish natijasida 1-marta madaniy qatlamlarning aniq stratigrafiyasi belgilandi. Bu esa Qovunchi madaniyatining aniq davrini (Qovunchi I miloddan avvalgi 2—1-asrlar: Qovunchi II 2 bosqichga boʻlinib, uning 1-bosqichi milodiy 1—4-asr

lar, 2-bosqichi 5—6-asrlar) belgilashga asos boʻlgan. Qovunchi madaniyati Toshkent vohasidagi qad. dehqonchilik bilan shugʻullangan tub aholi madaniyati (qarang Burganli madaniyati) asosida "xalqlarning buyuk koʻchishi" davrida Toshkent vohasiga kirib kelgan sarmatlar. hunlar va boshqa xalqlarning etnik madaniyati taʼsirida rivojlangan. Toshkent vohasi Qovunchi madaniyati shakllanishining asosiy markazi boʻlgan. Majmualarda meʼmorlik maktabining mahalliy anʼanalariga asoslangan, yuksak mudofaa inshootlariga ega boʻlgan shaharsozlik, sopol idishlar va haykalchalar shaklining oʻziga xos xususiyatlari tarkib topgan. Qovunchi madaniyati vohada shahar madaniyati paydo boʻlishi hamda irrigatsiya tizimining takomillashishi asosida dehqonchilikning yanada rivojlanish davrida tarqalgan. Qovunchi majmualari asosida Toshkent shahri madaniyati paydo boʻlgan va rivojlana boshlagan. Oʻsha davrdagi ark va uning atrofida 1 yoki 2 qishloqdan iborat aholi punktlari boʻlib, ularning ayrimlari mudofaa devorlari bilan oʻralgan. Shaharlar hunarmandchilikning va savdo-sotiqning asosiy tayanch punkti hisoblangan. Metallga ishlov berish (temirchilik, jez asboblar quy-ish) ancha rivojlangan. Kulolchilikda sopol idishlar yasash asosiy oʻrin egallagan, ularning turi, shakli koʻpaygan. Sopol idishlarning tagi tekis boʻlgan. Qovunchi I da koʻvacha, tovoq, qizgʻish yoki boʻgʻiq qoʻngʻir rang berilgan sopol idishlar, Qovunchi II da quloqli xurmachalar, bandlari hayvon shaklidagi turli idishlar va xurmachalar uchraydi. Qovunchi madaniyatiga xos idish qopqoqlari, koʻralar, diniy marosim buyumlari, 2 boshli qoʻchqor yoki shoxli hoʻkiz boshlari shaklida yasalgan oʻchoq poytagliklari topilgan, ulardan tutatqi solinadigan va qurbonlik qilinadigan idish sifatida ham foydalanilgan. Qovunchiliklar dehqonchilik va yaylov chorvachiligi bilan shugʻullanishgan. Ular dehqonchilik maʼbudalari, olov va ajdodlarga sigʻinishgan. Milodning dastlabki asrlarida Qovunchi madaniyati janubga tomon tarqalib, Sugʻd, Qashqadaryo hududidagi mahalliy madaniy majmualarga taʼsir eta boshlagan. 6-asrga kelib, Oʻrta Osiyoning markazidagi vohalar bilan iqtisodiy va savdo aloqalarining kuchayishi hamda umumsugʻd madaniyati taʼsirida Toshkent vohasida Qovunchi madaniyati oʻziga xos alomatlarini yoʻqotgan, sekin-asta butun Movarounnahrga xos yagona madaniyat vujudga kela boshlagan.

Abdulahad Muhammadjonov.

 

Arxeologiya
Osiyo tarixi