MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Dolgaya qalʼasi

Dolgaya (shuningdek, Dlinnaya , Mangʻush qishlogʻi) — XIV-XV asrlarga oid oʻrta asrdagi mustahkam shahar xarobalari. Ular janubi-sharqiy — shimoli-gʻarbiy yoʻnalishda choʻzilgan Dlinnaya togʻining qoyali choʻqqisida, Mangush qishlogʻidan 1 km sharqda joylashgan. Tik, baʼzi joylarda choʻqqining tik jarlik chekkalari, but devorlari qurilgan, istehkom 0,5 gektar maydonga ega, koʻplab binolar qoldiqlari va sezilarli kul qatlamini kuzatish mumkin — ehtimol aholi punkti halok boʻlgan XV asrdagi yongʻin oqibati boʻlishi mumkin. Aholi punktining janubi-sharqiy qismida, qal’ani oʻrab turgan boshqa, ichki devor qoldiqlari bor. Arxeologik materiallar (XIV-XV asrlarga oid qizil-gil sirlangan kulolchilik buyumlarining oz sonli parchalari) asosida istehkomda qazish ishlari olib borilmagan, istehkom shu davrga toʻgʻri keladi, shu bilan birga, yon bagʻirlarida II-III asrlarga oid amfora parchalari topilgan.

Yodgorlikni birinchi boʻlib F.Dyubua de Monpere tomonidan  1834-yil tavsiflangan. . Sayohatchi torflangan qoʻrgʻon va tepaliklarga oʻxshash istehkomlar va binolar izlarini topgan, bu tosh devor va ichki binolar qoldiqlari haqida xulosa chiqarishga imkon bergan. Monper tomonidan tuzilgan rejaga koʻra, plato chetidagi aholi punktining shimoliy va markaziy qismlari devorlar bilan himoyalangan, janubiy qismida qal’a oʻrtasida alohida devor bilan ajratilgan kichik qal’a boʻlgan, bu qal’aning shimoli-gʻarbiy qismida yana bir devor boʻlib, uning orqasida binolar joylashgan. Tik jarlik yerlarda istehkomlar boʻlmagan, turar-joyning eng shimoliy qismi toʻrtburchak shaklga ega boʻlib, bir necha qismlarga boʻlingan. XX asrda plato shudgor qilingan va hamma narsa vayron qilingan. 1990-yillardagi kashfiyotlardan olingan koʻtarma arxeologik materiallar II — III asrlarga tegishli (oʻrta asr idishlarining parchalari ham boʻlgan), buning asosida qal’a poydevorining soʻnggi skif davriga tegishliligi haqida taxmin qilingan.

Veymarn E.V. qal’a ikkinchi va uchinchi tog 'tizmalari orasida joylashgan vodiy boʻylab qadimgi savdo yoʻli yaqinida, dashtlardan Xersones va Kalamitagacha boʻlganligiga ishongan. Dlinnaya togʻidagi qadimiy aholi punkti VII — XV asrlarga tegishli degan bayonotlar ham mavjud . Qrim viloyat ijroiya qoʻmitasining 1980-yil 15-yanvardagi 698-son qarori bilan Dlinnaya togʻidagi VII — XV asrlarga oid qadimiy aholi punkti mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy yodgorlik deb eʼlon qilingan.

Manbalar 

Qrim Arxeologiyasi
Qrimning O'rta asr tarixi
Qrim Qal'alari
Bakhchisaroy tumani
Xek uyi

Xek uyi (nem. Haus Heck) — Germaniyaning Essen (Shimoliy Reyn — Vestfaliya federal yeri) shahrining Verden tumanidagi tarixiy bino. Bino Heckstraße koʻchasida joylashgan.

Xek uyi — bu janubi-sharqiy tomonidan dumaloq 11,85 × 11,85 m maydoni boʻlgan deyarli kvadrat bino.

Tarixi 
Xek uyi qurilishining aniq sanasi nomaʼlum. Bu haqda birinchi yozma eslatma 1390-yilga toʻgʻri keladi, u yerda Xek uyi ritsar Xege (nemischa: Hecghe) (nemis) uyi sifatida tilga olinadi. Ritsar Genrix fon Xege haqida birinchi eslatma 1259-yilga toʻgʻri keladi.

1412-yilda Verdun abbatligi katalogida Xek uyi yana eslatib oʻtilgan. Shu bilan birga, hujjatda Verdun mudofaa devorining bir qismi sifatida binoning vazifasi aniq tasvirlangan.

1498-yilda Xek uyi, Verdundagi boshqa inshootlar singari, yongʻin natijasida vayron boʻlgan. 1581-yildagi xaritada Xek uyi Xege qal’asi xarobasi sifatida koʻrinadi. 1599-yilda Ditrix fon Xoven va uning rafiqasi Margaret fon Yofte binoni qayta tiklashni boshlaganlar. Biroq, 1647-yilda Matteus Merian tomonidan oʻyilgan oʻymakorlik ishlarida binoning hali ham vayronaligini koʻrsatadi.

1669-yilda abbot Adolf fon Borken binoni monastir ehtiyojlari uchun sotib olgan.

1803-yilda Napoleon vaziri Taleyran boshchiligidagi vositachilik jarayonida Verdun Abbotligi sekulyarizatsiya qilingan va Xek uyi 1805-yildan 1829-yilgacha Rurdagi bojxona binosi sifatida xizmat qilgan.

1829-yilda toʻqimachilik ishlab chiqaruvchisi Matias Vize Prussiya hukumatidan Xek uyini 3000 talerga sotib olgan. Xek uyi 1960-yilgacha Vize oilasiga tegishli boʻlib, uni Verdun katolik cherkovi sotib olgan va u oʻz navbatida uni 1966-yilda Yevangeliya cherkoviga sotgan.

1980 — 1981-yillarda Xek uyida restavratsiya ishlari olib borilgan, shundan soʻng u Yevangelist jamoat markazi sifatida foydalanilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Justus Boving: Burgen und Schlösser an der Ruhr. Scholz, Myulheim-Heißen 1990 (Heimatkundliche Hefte. 4-band), 34-bet. )
 Ingo Gutenberger: Essendagi Herrenxauzer. Tosch, Essen 1978 (Essener Heimatbücher. 2-band). )
 Detlef Xopp: Verdendagi Burgen. In: Kai Niederhöfer (Qizil.): Burgen AufRuhr. Unterwegs zu 100 Burgen, Schlössern va Herrensitzen in der Ruhrregion. Klartext Verlag, Essen 2010, ISBN 978-3-8375-0234-3, 204-bet. )
 Gerbert Shmits: Ritter, Ritter … va Burgning doch keine. Die Geschichte des Adelssitzes Haus Heck. In: Historischer Verein Werden (Hrsg.): Geschichten aus der Werdener Geschichte. 3-band. 2005-yil, 9-26-betlar. )
 Ruhra Qulflari
 binolar va inshootlar insho
Donnington qalʼasi

Donnington (ingliz. Donnington qal’asi) — Nyuberi shahridan shimolda joylashgan Buyuk Britaniyaning Berkshir grafligidagi Donnington aholi punkti hududida joylashgan vayron boʻlgan oʻrta asr qal’asi. 1386-yilda ser Richard Abbenbari buyrugʻi bilan qurilgan, keyinchalik Jamoat palatasi spikeri Tomas Chaucer tomonidan sotib olingan. Birinchi ingliz fuqarolar urushi paytida royalist Jon Boys tomonidan qal’a 18 oylik qamalda boʻlgan. Oxir-oqibat, garnizon taslim boʻlgan va qal’a, qoʻriqchi minorasidan tashqari, vayron qilingan. Xarobalar hozirda Angliya tarixiy binolar va yodgorliklar komissiyasi himoyasida.

Tarixi 
Donnington posyolkasi 1292-yildan beri Abbenberi oilasi tasarrufida. Qal’aning oʻzi qirol Richard II ning ruxsati bilan 1386-yilda Richard Abbenberi tomonidan qurilgan. 1398-yilda bino Tomas Choser tomonidan uning qizi, boʻlajak Saffolk gertsoginyasi Alisa uchun turar joy sifatida sotib olingan. Saffolk gertsoginyasi va gersogi joylashgandan soʻng, qal’a qayta obodonlashtirilgan.

Keyinchalik, Saffolk va Tyudorlar oʻrtasidagi ziddiyat tufayli qal’a qirollik mulkiga aylangan . Charlz Brandon, Saffolkning 1-gersogi 1514-yildan 1516-yilgacha Donningtonda yashagan. 1539-yilda Genrix VIII qal’aga tashrif buyurgan va 1568-yilda u yerda uning ikkinchi qizi Yelizaveta qolgan.

1600-yilda Elizabeth qal’ani Nottingemning 1-grafi Charlz Xovardgataqdim qilgan . Angliya fuqarolar urushi boshlanishi bilan qal’a Jon Pakerning mulkiga aylangan, ammo 1643-yilda Nyuberi jangidan soʻng qal’a Jon Boys tomonidan bosib olingan. 1644-yil oktyabr oyida Boys oʻz sheriklari bilan qal’ani qamal qilgan. 1646-yilda qamal bekor qilingan, qal’aning oʻzi esa oʻsha yili vayron qilingan.

Yana qarang 

 Angliyadagi qal'alar ro'yxati

Eslatmalar

Havolalar 

 Donnington qal’asidagi ingliz merosi sahifasi
 Donnington qal’asi uchun Gatehouse Gazetteer rekordi
 Investitsiyalar tarixi
 Berkshir Qulflari
XIV asrda qurilgan qulflar
Angliyada I toifali qulflar
Dornox qalʼasi

Dornox qal’asi () — Shotlandiya qal’asi , tarixiy Saterlend okrugidagi Dornox shahridagi Dornox sobori roʻparasida joylashgan. Qal’a B toifali bino hisoblanadi.

Dornox qal’asi Kaytness yepiskoplari qarorgohi sifatida 1500-yil atrofida qurilgan. Yepiskop Robert Styuart qal’ani 1557-yilda Sazerlendning 11-grafi Jon Gordonga sovgʻa qilgan. 1570-yilda Makkay klani va Myurrey klani oʻrtasidagi ichki nizo paytida qal’aga oʻt qoʻyilgan. Keyingi qayta qurish paytida minoraning yuqori qismi qoʻshilgan. Qal’a XVII asrda vayronaga aylangan, ammo 1813-1814-yillarda qayta tiklangan va maktab va qamoqxona sifatida ishlatilgan. 1859-1860-yillarda, Uilyam Fauler tomonidan keng koʻlamli taʼmirdan soʻng, binoda Saterlend sherifining mahkamasi va shtab-kvartirasi joylashgan.

Keyingi ishlar taxminan 1880-yilda amalga oshirilgan, jumladan, binoning janubi-gʻarbiy qismini mustahkamlash va uch qavatli sharqiy minorani qoʻshishni oʻz ichiga olgan. Qayta tiklashdan soʻng qal’a sportchilar uchun ov uyiga aylangan. 1922-yilda bino shaxsiy mulkka aylangan va 1947-yilda unda mehmonxona tashkil etilgan. Dornoch Castle Hotel da 1970-yillarda qoʻshilgan lyuks xona va bogʻga qaragan xonalari bilan umumiy 24 ta xona mavjud boʻlgan. Bundan tashqari, bir nechta moslashtirilgan xonalar va restoran mavjud. Bu qal’a qoʻy oʻgʻirlagani uchun osilgan Endryu Makkornishning sharpasi tomonidan taʼqib qilingan deb ishoniladi.

Yana qarang 

 Shotlandiyadagi qal'alar ro'yxati

Manbalar

Havolalar 

 Dornoch Castle mehmonxonasi
XV asrda qurilgan qulflar
 Highland Qal'alari
Dirleton qalʼasi

Dirleton qal’asi () — Sharqiy Lotianda, Shotlandiyaning Dirleton shahri yaqinida joylashgan.

XIII asrda qurilgan va uchta zodagon oilalarning qarorgohi boʻlib xizmat qilgan: De Vo, Haliburton va Rutven. Qal’a kichik maydonni egallagan, uning oʻlchamlari 40 dan 28 metrga teng. Qal’ani kengaytirishning iloji yoʻq, Dirleton qoya ustida joylashgan. Qal’aning oldidagi xandaq ancha keng (15 metr). Shotlandiyaning Angliyadan mustaqil chiqishi uchun urushlar paytida qal’a tez-tez qoʻldan qoʻlga oʻtgan va harbiy voqealar paytida qattiq shikastlangan va hatto Robert Bryusning buyrugʻi bilan ataylab qisman vayron qilingan.

Hozirgi vaqtda qal’a va unga tutash park, bogʻ va kaptarxona Buyuk Britaniyaning tarixiy yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

Havolalar

Yana qarang 

 Shotlandiyadagi qal'alar ro'yxati
 Delgati qal'asi
alifbo tartibida qulflar
 East Lothiana Qal'alari
Dram, qalʼasi

Dram qal’asi () ― Shotlandiyaning Aberdinshir shahrida joylashgan oʻrta asr Shotlandiya qal’asi

Qal’aning nomi gael tilidan kelib chiqqan — druim (ruscha toj).

XIII asrda qurilgan qal’a minorasi Shotlandiyadagi uchta eng qadimiy minoralardan biri hisoblanadi va oʻzgarishsiz saqlanib qolgan. 1619-yilda katta qanoti qoʻshilgan. Viktoriya davrida qoʻshimcha oʻzgarishlar amalga oshirilgan.

2013-yilda qoʻriqchi minorasini tiklash paytida arxitektorlar yashirin xonalarni va asosiy zalga yashirin oʻtish joyini topganlar.

Qal’a hozirda Shotlandiya Milliy Fondiga tegishli. Qal’a yoz oylarida jamoatchilik uchun ochiq.

Yana qarang 

 Shotlandiyadagi qal'alar ro'yxati

Manbalar 

 Aberdeenshire Qal'alari
Drisvyatsk qalʼasi

Drisvyatsk qal’asi ( ) ― XIV-XVII asrlarda Drisvyati koʻli Qal’asi orolidagi (hozirgi Vitebsk viloyatining Braslav tumani hududida) qal’a.

Tavsifi 
Qal’a Dnepr-Dvina madaniyati va Kiyev Rusi davrida qadimgi aholi punkti oʻrnida qurilgan. Uning 75x50 metr oʻlchamdagi platformasi devor bilan oʻralgan: koʻl tomondan balandligi 1-1,5 metr, orol tomondan esa taxminan 5 metr. X-XVI asrlarda qal’aning qadimiy oʻzagi bir vaqtning oʻzida yon bagʻirlarini toshlar bilan yotqizish bilan toʻrt marta quyilgan. Qal’a qirgʻoq bilan ikkita koʻprik orqali bogʻlangan. Oroldagi qal’a yonida bozor va uchta koʻchaga ega Drisvyati degan joy boʻlgan.

XIV asr oxiri — XV asr boshlarida orolda Litva Buyuk Gertsogi Vitovtning, keyinroq Buyuk Gertsog Aleksandrning saroyi joylashgan. 1542-yildan boshlab u Yan Yuriyevich Glebovichga tegishli boʻlgan. Qal’aning 1662-yildagi tavsifi saqlanib qolgan: "Drisvyatskiy koʻli ustidagi togʻda tomsiz 3 ta minora bor, chirigan, folvark tomonidan bir nechta devorlar bor, lekin ular ham chirigan va vayron boʻlmoqda".

Qal’a XVII asrning ikkinchi yarmida yoʻq boʻlgan. Yongʻindan koʻp oʻtmay, aholi bu joyni oroldan koʻlning sharqiy qirgʻogʻiga koʻchirishgan.

Bugungi kunga qadar qal’adan faqat qal’acha saqlanib qolgan. Uning arxeologik tadqiqotlari 1955-1956-yillarda Leonid Alekseyev, 1970- 1976- va 1980-yillarda Mixail Tkachev tomonidan olib borilgan.

Galereya

Manbalar

Adabiyotlar 

 Drisvyáskі zámak // Belaruskaya ensiklapediya: U 18 t. T. 6: Dadaіzm — Zastava (belor.) / Redkal.: G. P. Pashkooʻ і іnsh. — Mn.: BelEn, 1998. — S. 228. — 10 000 ekz. — ISBN 985-11-0106-0.
 
Belarus Qal'alari
Litva buyuk duchyasining qal'alari
 Braslav tumani
Drogo qalʼasi

Drogo qal’asi () ― Dryusteynton yaqinidagi Revayvalizm uslubida qurilgan qoʻrgʻon va qal’adir, Devon grafligi, Angliya . 1911-1930-yillarda muvaffaqiyatli tadbirkor Julius Drewe (Julius Dryu) uchun qurilgan va Angliyada qurilgan soʻnggi qal’adir. Drew (Dryu) bu joyni, oʻzining ajdodlari Drogo de Tenyening oʻrta asrlarda bu yerda mulki borligiga ishonib tanlagan. U oʻz orzusini roʻyobga chiqarish uchun oʻz karerasining choʻqqisiga Edwin Lutyensni (Edvin Lachens) meʼmor sifatida tanlagan. Lutyens Drewning qal’a qurish gʻoyasini yoqlamagan, ammo shunga qaramay, u oʻzining eng yaxshi binolaridan birini loyihalashtirgan. Arxitektura tanqidchisi Christopher Hussain (Kristofer Hassi) natijani quyidagicha izohlagan: „Oxir-oqibat, Drogo oʻzini qal’adek koʻrsatmasdan oʻzini oqladi. Bu XX asrda tog‘da granitdan qurilgan shakli va mazmunan qasrdir“.

Qal’a 1974-yilda Milliy Fondga topshirilgan va XX asrda qurilgan vaqfga qarashli birinchi binodir. Birinchi toifadagi meʼmoriy yodgorlik. Qal’a atrofidagi bogʻlar tarixiy bogʻlar va bogʻlar milliy reyestrining ikkinchi toifasiga kiritilgan.

Yana qarang 

 Angliyadagi qal'alar ro'yxati

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 

 Drogo qal’asi haqida maʼlumot ) Milliy jamgʻarma veb-saytida
 Devon Qal'alari
 Buyuk Britaniya Manors
 1911 yilda qurilgan bino va inshootlar
1930 yilda Buyuk Britaniyada qurilgan bino va inshootlar
Angliyada I toifali qulflar
Drutsk qalʼasi

Drutsk qal’asi () — XIV-XVII asrlarda Drut daryosining oʻng qirgʻogʻida, Belarusiyaning Vitebsk viloyati, Tolochin tumanidagi Drutsk zamonaviy qishloq xoʻjaligi shaharchasi oʻrnida mavjud boʻlgan qal’adir.

Qal’aning tavsifi 
U baland qo‘rg‘on va chuqur xandaq bilan o‘ralgan. Qal’a haqidagi maʼlumotlar 1544-, 1545- va 1549-yillardagi hujjatlarda, „Yevropa Sarmatiyasi yilnomasida“ (1578, 1581) Gvaninida mavjud . Drutsk qal’asi doimiy ravishda 1562-1589-1595 va 1613-yillar davomida Yevropa xaritalarida qayd etilgan. Ehtimol, XVII asrning oʻrtalarida gʻoyib boʻlgan. 1654-67-yillardagi Rossiya va Hamdoʻstlik oʻrtasidagi urush davri hujjatlarida Drutsk qal’asi haqida maʼlumot berilmagan.

Manbalar

Adabiyotlar 

  (belor.) Tkachooʻ, M. A. Drutskі zamak // Vyalіkae Knyastva Lіtooʻskae. Ensiklapediya u 3 t. — Mn.: BelEn, 2005. — T. 2: Kadetskі korpus — Yaskevіch. — S. 599-600. — 788 s. — ISBN 985-11-0378-0.
 Drúskі zámak // Belaruskaya ensiklapediya: U 18 t. T. 6: Dadaіzm — Zastava (belor.) / Redkal.: G. P. Pashkooʻ і іnsh. — Mn.: BelEn, 1998. — S. 223. — 10 000 ekz. — ISBN 985-11-0106-0.
Belarus Qal'alari
Litva buyuk duchyasining qal'alari
Provans karami

Provans karami — yangi rezavorlar va namlangan, tuzlangan yoki quritilgan mevalar bilan butun boshli tuzlangan karamning sabzavotli salati, sovet oshxonasining taomidir. Sovet oshxonasida mayonez bilan bogʻliq boʻlgan salatlardan farqli oʻlaroq, Provans karam salatiga oʻsimlik yogʻi solinadi. Sovet oshxonasida Provans karam maydalangan, toʻgʻralgan va butun boshli karam bilan birga tuzlangan karamning toʻrtta asosiy turidan biri sifatida qaraladi. SSSRda Provans karami meva-sabzavot sanoati tomonidan aholi talabiga koʻra doʻkonlar buyurtmasi asosida yetishtirilgan.

Provans karamini tayyorlash uchun butun boshli achitilgan oq karam katta kvadrat shaklida kesiladi, yangi klyukva yoki brusnika, tuzlangan olxoʻri, gilos yoki uzum va yangi yoki tuzlangan olma poʻsti bilan qoʻshiladi. Salat quruq xantal va sirka qoʻshilgan oʻsimlik moyi, shakar qoʻshib, sovuq joyda yoki muz ustida 24-48 soat davomida marinadlanadi. Provans karamini uzoq muddat saqlab boʻlmaydi. V.V.Poxlyobkinning soʻzlariga koʻra, Provans karami aslida Gʻarbiy Evropa turi boʻlib, quruq sharob, olma, olxoʻri va kizil bilan tuzlangan qaynoq suvda chayilgan karam, besh kundan keyin foydalanishga tayyor boʻlgan.

1927-yildagi „Murtad“ („Otstupnik“) romanida V. G. Lidin quyidagicha tasvirlaydi katta amfora — piyolalarda gazak qoʻyilgan ziyofatni tasvirlaydi — klyukva solingan yogʻli sariq Provans karami, vilkalar ustiga tikilgan va stol boʻylab ogʻizga olib borilgan. L. E. Ulitskayaning „Sumkachi Genele“ („Genele-sumochnitsa“) hikoyasi bosh qahramoni qarindoshlar uchun „havaskor sovgʻasi“ Provans karamini pishirishning mayiz va limon qobigʻini oʻz ichiga olgan oʻn yetti komponentdan iborat „aqlga sigʻmaydigan retsept“ boʻlgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 

 GOST R 55463-2013. Provans tuzlangan karam. Umumiy spetsifikatsiyalar
Alifbo boʻyicha taomlar
 Salatlar
 Sovet oshxonasi
Ubaydulla

Ubaydulla, Ubaydulloh, Ubaydulla ( ‎ Allohning bandasi) — arabcha ism boʻlib, Abdulla ismiga oʻxshash, «Ubayd» — «Abd» (qul) ning kichraytiruvchi shaklidir.

 Ubaydulloh al-Ahrariy
 Ubaydulloh al-Mahdiy
 Abu Zura Ubaydulloh ar-Roziy musulmon olimi, hadis ilmining mutaxassisi, asli Raydan (Shimoliy Eron).
 Ubaydullaxon (1487 — 1540) — Buxoro xonligidagi Shayboniylar sulolasidan boʻlgan beshinchi oʻzbek xoni.
 Ubaydullaxon II (1675 — 1711) — joniylar sulolasidan chiqqan Buxoro xonligining yettinchi xoni.
 Ubaydulla Yamanqulov (1963) — oʻzbek oʻqituvchisi.
 Ubaydulla Abdurazzoqov (1932 — 2014) — Oʻzbekiston davlat arbobi, diplomat, 1992–1993-yillarda tashqi ishlar vaziri boʻlgan. 
 Ubaydulla Saydaliyev (1950) — teatr rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi.
 Ubaydulla Burhonov (1921 — 1998) — aktyor, rejissor, badiiy soʻz ustasi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi.
 Ubaydulla Omon (1948) — aktyor va rejissor. Oʻzbekiston xalq artisti. Ubaydulla Omon nomi bilan mashxur.
 Ubaydulla Uvatov (1940 — 2020) — atoqli oʻzbek sharqshunos olimi, tarixchi, tarix fanlari doktori, professor.
Melba (shirinlik)

Melba () — opera divasi Nelli Melba sharafiga 1892 yoki 1893-yillarda Auguste Escoffier (Londondagi Savoy mehmonxonasining fransuz oshpazi) tomonidan yaratilgan klassik muzqaymoq shirinligi. Shirinlik tozalangan shaftoli yarmi, malina sousi va vanilli muzqaymoq bilan tayyorlanadi.

Shirinlik Qoʻshma Shtatlarda XX-asrning boshidan beri mashhur boʻlib, u yerda eng mashhur shaftoli shirinligi hisoblanadi. 13-yanvar Amerika Qoʻshma Shtatlarida Milliy „Melba shaftoli“ kuni.

Yaratilish tarixi 
1892-yilda Nelli Melba Kovent Gardenda Richard Vagnerning Lohengrin asarida chiqqan. Orlean gertsogi Filipp gʻalabasini nishonlash uchun uning sharafiga kechki ovqat marxamat qiladi. Shu munosabat bilan Ogyust Escoffie yangi shirinlik yaratdi. Shirinlikni tanishtirar ekan, Ogyust Escoffie uni vanil muzqaymoq asosida shaftoli boʻlgan oqqushning muz haykali bilan bezatadi. Mish-mishlarga koʻra, xonanda muzqaymoqni juda yaxshi koʻrar, lekin tomogʻiga shamollab, ovozini buzmaslik uchun uni tez-tez yeyishga jur’at etmasdi. Muzqaymoq shrinlikning masalliqgʻidan biri edi, shuning uchun bunday shirinlik qoʻshiqchining vokal kordlariga bunday zararli taʼsir koʻrsatmadi. Shirinlikni bezash uchun oqqush tasvirini tanlash tasodifiy emas edi. Aynan oqqush tortgan qayiqda (jodugar kichkina shahzoda Gotfridni unga aylantirgan) operaning birinchi va uchinchi qismlarida ritsar „Lohengrin“ ikki marta suzib yuradi. Lohengrin operasi oqqush ritsarining afsonalari asosida yaratilgan.

1900-yilda Escoffier shirinlikning yangi versiyasini yaratadi. Oʻzi bosh oshpaz boʻlgan „Karlton“ mehmonxonasining ochilishi munosabati bilan Escoffier endi muz oqqushidan foydalanmay, shaftoli ustiga malina pyuresini qoʻydi. Ushbu shirinlikning boshqa manbalarga shaftoli yoki malina sousi oʻrniga nok, oʻrik yoki qulupnay ishlatiladi. Yana bir variant — malina pyuresi oʻrniga eritilgan qizil smorodina jelesi.

Yana qarang 
 Pavlova (pirojnoe) — teatr yulduzi nomi bilan atalgan yana bir belle époque delikatesidir.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Charles Sinclair. peach Melba // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 429—430. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.
 meva pishiriqlar
 Shaftoli
 1892-yilda paydo bo'lgan
Muzqaymoqlar
Gavle qalʼasi

Gavle qal’asi (shved. Gävle slott) — Gavle (Yestrikland) shahridagi Qal’a maydonida Gavleone daryosining janubiy qirgʻogʻida joylashgan qal’a. Bugungi kunda u Gavleborg okrugi gubernatorining qarorgohi boʻlib xizmat qiladi.

Tarixi 
1583-1593-yillarda qirol Ioxan III „cherkov-qal’a“ binosini qurishni boshlagan: cherkov markaziy oʻrinni egallagan. Qal’aning koʻrinishi bugungidan butunlay boshqacha boʻlgan. Vasa sulolasining boshqa qal’alari singari, u gumbazli minoralar va hashamdor bezatilgan tomlarga ega. Uning meʼmori saroy ustasi Villem Boy boʻlgan va bino 1597-yilda qurib bitkazilgan. 1600-yilda gubernator Ibrohim Brahe va uning oilasi qal’aga joylashgan. Bir necha yillik eʼtiborsizlikdan soʻng, qal’a 1650-va 1660-yillarda qayta tiklangan va bino okrug gubernatorining qarorgohiga aylangan.

1726-yilda mahalliy aholi Shvetsiya qirolidan qal’ani cherkovga aylantirishni soʻrashgan, ammo 1727-yil Pasxa arafasida qal’ada yongʻin sodir boʻlgan. Qal’a cherkovi vayronaga aylangan va uning yuqori qavati butunlay vayron boʻlgan. 1741-yilda uni taʼmirlash va okrug gubernatorining qarorgohi sifatida tiklash toʻgʻrisida qaror qabul qilinishidan oldin qal’a bir necha yilga tark etilishi kerak boʻlgan. Ushbu loyihaga arxitektor Karl Xorleman rahbarlik qilgan. Barcha ishlar tugallangandan soʻng, Gavle qal’asi oʻzining hozirgi koʻrinishiga ega boʻlgan, aksariyat qismi bugungi kungacha saqlanib qolgan. 1754-yilda birinchi gubernator Axel Johan Griepenhjelm (Aksel Yoxan Gripenxelm) u yerga koʻchib oʻtishga muvaffaq boʻlgan.

Qal’a devorlari ichida, janubi-sharqiy burchagida qamoqxona boʻlgan. Ehtimol, dastlab oziq-ovqat ombori boʻlgan, ammo XVII asrda u qamoqxona sifatida ishlatila boshlangan. U 1727-yilda yongʻin paytida qal’a ham yonib ketgan, ammo 1732-yilda qayta qurilgan. Bugungi kunda u yerda Shvetsiya qamoqxona muzeyi joylashgan.

Adabiyotlar

Manbalar

Havolalar 

 Gävle slott slottsguiden.info saytida
 Gävle slott
 Gävle slott sfv.se saytida
XVI asrda qurilgan bino va inshootlar
Shvetsiya Qulflari