MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Aleksandr Tkachev

Aleksandr Illarionovich Tkachev (6-avgust 1907-yil Orenburg — 10-mart Denov, Surxondaryo) — Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. Katta serjant boʻlgan paytda  1-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

Tarjimai holi 
Aleksandr Illarionovich Tkachev 1907-yil 6 (19)-avgustda Orenburg viloyati, Novo-Troitskoye qishlogʻida dunyoga kelgan.
1929—1931-yillarda Qizil Armiya safida xizmat qilgan. 1938-yilda Toshkentdagi buxgalterlik kurslarini tamomlab, Termiz shahridagi daryo portida ishlagan.

Ulugʻ Vatan urushi 
Nijniy Tagil RVK tomonidan 1944-yilda Ulugʻ Vatan urushiga chaqirilgan. Aleksandr Tkachev uchta „Shon-sharaf“ ordeni, Qizil Yulduz ordeni va „Jasorat uchun“ medali bilan taqdirlangan.

1944-yilda 23-iyulda 1-Ukraina fronti 172-oʻqchi  diviziyasining buyrugʻi bilan №: 63/n 368-alohida armiya jazo kompaniyasining kotibi, katta serjant Tkachev dushmanning pulemyot oʻqlari ostida jang  maydoniga oʻq-dorilarni yetkazib berganligi uchun „Jasorat uchun“ medali bilan mukofotlangan.

1944-yil 30-sentyabrda 1-Ukraina fronti 13-armiyasi Qurolli Kuchlarining buyrugʻi bilan №: 259/n, 368-alohida armiya jazo kompaniyasi boʻlimi komandiri, katta serjant Tkachev 1944-yil 17-iyuldan 22-iyulgacha boʻlgan janglarda dushmanning 11 ta askarini va 1 ta ofitserini granata bilan yoʻq qilgani uchun „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

1944-yil 19-oktyabrdagi buyrugʻi bilan №: 49/n 368-alohida armiya jazo otryadi boshligʻi, katta serjant Tkachev 1944-yil 14-sentyabrda birinchi boʻlib dushman tarafga oʻtib, ularning oʻt otishiga toʻsqinlik qilib oʻz avtomatining oʻqlari bilan dushmanni qoʻlga olganligi uchun 3-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan mukofotlangan.

1944-yildan KPSS (b) aʼzosi etib tayinlangan.

1945-yil 14-martda 1-Ukraina frontining 13-armiyasi Qurolli Kuchlarining buyrugʻi bilan № 77/n, 395-Taman oʻqchi diviziyasining 368-alohida armiya jazo otryadi komandiri, katta serjant Tkachev oʻz boʻlinmasi kuchlari bilan 4 ta xonadondan dushmanni qoʻlga olgani, 8 ta hujumni qaytargani va shu bilan birga 28 ta askarni yoʻq qilgani uchun  2-darajali „Shon-sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

1945-yil 29-aprelda 395-oʻqchilar diviziyasining buyrugʻi bilan №: 20/n 395-Taman oʻqchi  diviziyasining 368-alohida armiya otryadining komandiri, katta serjant Tkachev jang paytida dushmanni granata bilan yoʻq qilib birinchi boʻlib ular tarafga oʻtib avtomat oʻqi bilan 13 ta nemis askari va 1 ta zobitini yoʻq qilib 6 ta nemis qabilasi askarini asirga olgani uchun Qizil Yulduz ordeni bilan mukofotlangan.

Urushdan keyin 

1945-yil oktyabr oyida urushdan keyin Tkachev Oʻzbekistonning Denov shahridagi „Selxozkimyo“da bosh hisobchi boʻlib ishlagan. 1976-yil 10-martda Surxondaryo viloyati Denov tumanida vafot etgan.

Manbalar 

Shuhrat ordeni bilan mukofotlanganlar
Surxondaryo viloyatida vafot etganlar
1976-yilda vafot etganlar
10-martda vafot etganlar
1907-yilda tugʻilganlar
19-avgustda tugʻilganlar
Jasurlik uchun medali bilan mukofotlanganlar
Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Venera Sharipova

Venera Gareevna Sharipova (; 1932-yil 23-fevral — 1989-yil 8-sentyabr) — opera xonandasi (lirik-koloratura soprano). Tatar ASSRda xizmat koʻrsatgan artist (1956). Tatar ASSR xalq artisti (1976). RSFSR xalq artisti (1988). M. Jalil nomidagi Tatar opera va balet teatri yakkaxon ijrochisi.

Tarjimai holi 
Sharipova Venera Gareevna 1932-yil 23-fevralda Oʻzbekiston SSR Sherobod tumanida dunyoga kelgan.
1952-yilda P. I. Chaykovskiy nomidagi Moskva konservatoriyasini tamomlagan.
1952—1977-yillarda M.Jalil nomidagi  Tatar opera va balet teatrining yakkaxon ijrochisi boʻlgan.

1977—1989-yillarda esa G. Toʻqay nomidagi Tatar filarmoniyasining yakkaxon ijrochisi boʻlgan.

1981—1989-yillarda u oʻz brigadasi bilan SSSR shaharlarida (Moskva, Leningrad, Riga, Sember, Sverdlovsk, Gorkiy, Naberejnye Chelni va boshqalar) gastrollarda boʻldi.
Venera Sharipova ko‘p yillar davomida M. Jalil nomidagi Tatar opera teatrining yetakchi ijrochilaridan biri bo‘lgan. Teatrdagi faoliyati davomida u rus, xorijiy, shuningdek, sovet va tatar kompozitorlarining operalarida lirik-koloratura sopranoning ko‘plab qismlarini ijro etgan. Klassik opera sanʼatining yuksak talablarini egallash Venera Sharipova ijodiga katta taʼsir koʻrsatdi. U o‘zlashtirgan mutanosiblik hissi, yuksak professional opera anʼanalari unga milliy to‘xtamlarni(intonatsiya) klassik opera uslubiga  moslashtirish imkonini berdi.
Xonandaning repertuaridan tatar xalq qo‘shiqlari, rus, xorijiy va tatar bastakorlarining kamerali vokal asarlari ham bor.

Asosiy guruhlari 

 Tatyana, Masha („Dubrovskiy“, E. F. Napravnik)
 Snegurochka, Marta („Tsarskaya nevesta“, N. A. Rimskiy-Korsakov)
 Margarita („Faust“ , Sh. Guno)
 Leonora („Trubadur“ , G. Verdi)
 Violetta („Traviata“, G. Verdi)
 Chio-chio-san („Madam Batterflay“, G. Puchchini)
 Sarvar („Bashmachki“, J. Fayzi)
 Iolanta („Iolanta“ P. I. Chaykovskiy)
 Oltinchech („Oltinchech“ N. G. Jiganova)
 Gulyuzum („Nayemshik“, S. Saydasheva) va boshqalar.

Qiziqarli faktlar  
Qozon shahrida opera va balet teatri binosi ochilganda binoning ovozi birinchi marta Venera Sharipova va Faxri Nasretdinovalarning chiqishlarida o‘rganilgan.
Venera Sharipova Qozondagi organ musiqasining birinchi solisti edi.
Venera Sharipova birinchi bo‘lib Oleg Lundstryom orkestrida tatar qo‘shiqlarini kuyladi.

Unvoni va mukofotlari 

 Tatar ASSRda xizmat koʻrsatgan artist (1956)
 Tatar ASSR xalq artisti (1976)
 RSFSR xalq artisti (1988)
 „Shon-sharaf belgisi“ ordeni kavalyeri (1957-yil 7-may).

Adabiyotlar 

 Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999 — C. 662.
 Егорова О. Шарипова Венера Гарипова //Народные артисты: Очерки.— Казань, 1980. С. 438—443

Manbalar 

Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
1989-yilda vafot etganlar
8-sentyabrda vafot etganlar
Sherobodda tugʻilganlar
1932-yilda tugʻilganlar
23-fevralda tugʻilganlar
Vladimir Verxovtsev

Vladimir Nikolayevich Verxovtsev (1955-yil 27-yanvarda tavallud topgan) — Sovet va Rossiya harbiy rahbari, general-polkovnik, Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligining 12-bosh boshqarmasi boshligʻi, texnika fanlari nomzodi.

Tarjimai holi 
1955-yil 27-yanvarda Oʻzbekiston SSR Surxondaryo viloyati Jarqoʻrgʻon tumanida tavallud topgan. Dushanbedagi maktabda tahsil olgan, 10-sinfni ham oʻsha yerda tamomlagan.
1972-yilda F. E. Dzerjinskiy nomidagi harbiy akademiyada oʻqishni boshladi. U aʼlo baholarga oʻqigan. VVUZning basketbol kadetlar jamoasi aʼzosi edi. 1977-yilda akademiyani imtiyozli diplom bilan tamomlagan.
Akademiyani tamomlagach, u Sibir harbiy okrugida xizmat qildi.
1984-yilda F. E. Dzerjinskiy  nomidagi va qoʻmondonlik fakultetini tamomlagan, keyin Moskva harbiy okrugidagi boʻlinmalardan birida xizmat qilgan.
1987-yilda 12-bosh boshqarma markaziy apparatida xizmat qila boshladi.
1989-yildan beri u Rossiya Qurolli Kuchlari bosh shtabining bosh operativ boshqarmasida turli lavozimlarda oʻz faoliyatini olib borgan.
1999-yilda Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari bosh shtabining Harbiy akademiyasini tamomlagan.
1997-yildan yana Rossiya Mudofaa vazirligining 12-bosh boshqarmasida faoliyat yuritdi. U shtab boshligʻi va boshliqning birinchi oʻrinbosari boʻlgan.
2005-yil dekabr oyida u Rossiya Mudofaa vazirligining 12-bosh boshqarmasi boshligʻi etib tayinlandi va shu boʻlinmaning 7-boshligʻi boʻldi.
2010-yil 24-dekabrda Rossiya Federatsiyasi Prezidentining farmoni bilan general-polkovnik Aleksandr Verxovtsev Rossiya Qurolli Kuchlari safidan boʻshatildi.

U „Rosatom“ davlat korporatsiyasining kuzatuv kengashi aʼzosi safida boʻldi.

2013-yil may oyida Aleksandr Verxovtsev „Atomredmetzoloto“ uran xoldingining „Rosatom“ davlat korporatsiyasining konchilik boʻlimi bosh direktori etib tayinlandi.

Mukofotlari 

 III darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni
 IV darajali „Vatanga xizmatlari uchun ordeni“
 Aleksandr Nevskiy ordeni
 Harbiy xizmatlari uchun ordeni (Rossiya)
 „Moskvaning 850 yilligi xotirasiga“ medali
 „SSSR Qurolli Kuchlariga 60 yilligi“ yubiley medali
 „SSSR Qurolli Kuchlariga 70 yilligi“ yubiley medali
 I darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ medali
 II darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ medali
 III darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ medali
 „Rosatom“ davlat korporatsiyasining „Atom energetikasi va sanoat faxriysi“ nishoni
 „Rosatom“ davlat korporatsiyasining nishoni E. P. Slavskiy
 „Rosatom“ davlat korporatsiyasining koʻkrak  nishoni Akademik I.V. Kurchatov 1-darajali
 „Rosatom“ davlat korporatsiyasining 1-darajali „Atom sanoatidagi xizmatlari uchun“ koʻkrak nishoni
 „Rosatom“ davlat korporatsiyasining 1-darajali „Atom sanoatini rivojlantirishga qoʻshgan hissasi uchun“ koʻkrak nishoni.

Manbalar 

SSSR Qurolli Kuchlarining 70 yilligi yubiley medali sohiblari
Rossiyaning Aleksandr Nevskiy ordeni sohiblari
Vatan oldidagi xizmatlari uchun 4-darajali ordeni sohiblari
Vatan oldidagi xizmatlari uchun 3-darajali ordeni sohiblari
Surxondaryoda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
1955-yilda tugʻilganlar
27-yanvarda tugʻilganlar
Abul Muin an-Nasafiy

Abul Muin an-Nasafiy (1027-1114) — kalom ilmi allomasi, mutafakkir olim.

Hayoti 
Abul Muin an-Nasafiy milodiy 1027-yilda Qarshi (Nasaf) shahrida tugʻilgan. Ayrim oʻrinlarda alloma ismiga Ibsoniy qoʻshimchasi ham qoʻshilganligi sababli, uning Ibson qishlogʻida tugʻilganligi haqida taxminlar mavjud.

Taʼlimi 
Abul Muin an-Nasafiyning katta bobosi Makhul Nasafiy Imom Moturidiyning shogirtlaridan boʻlgan. Bobosi Moʻtamid ibn Makhul Nasafiy ham oʻz davrida mashhur hanafiy olimlaridan biri boʻlgan. Lekin kichik Nasafiyning bilimga boʻlga qiziqishi otasi Muhammad ibn Moʻtamid sababli yuzaga kelgan. Mazkur shaxs shaharning peshvo ulamolaridan biri boʻlgan. Abul Muin an-Nasafiy boshlangʻich taʼlimni avval bobosidan, soʻngra otasidan oladi. Keyinchalik esa Abul Yusr Pazdaviyga shogirt boʻlib unda saboq oladi.

Ijodi 
Imom Nasafiy Abbosiylar xalifaligi davrida Samarqand va Buxoro shaharlarda isteqomat qilgan va shu yerda qolib ijod qilgan. U bu shaharlarda tarqalgan notoʻgʻri mazhablarga raddiya bergan hamda shu asnoda koʻplab kitoblarni taʼsnif qilgan. Olimning bugungi kungacha yetib kelgan asari „Tabsirtul adilla fi usuliddin“ kitobi boʻlib, mazkur asar moturidiylik taʼlimotida „Tavhid“ asaridan keyingi ikkinchi oʻrinni egallaydi. Bu kitob moturidiya taʼlimotining dunyo boʻylab tarqalishiga ulkan hissa qoʻshgan.

Shu bilan birgalikda olimning yana koʻplab qoʻlyozma asarlari mavjud boʻlib, ularning hozirgi davrdagi ilmiy amaliy ahamiyati beqiyosdir. Shunday kitoblar orasiga: „At-Tamhid li qovaidit tavhid fi ilmil kalom“, „Moʻtaqidot“, „al-Umda fi usuli fiqh“, „al-Olim val mutaalim“ singari asarlari kiradi.

Shogirdlari 
Abul Muin an-Nasafiyning Samarqand va Buxoroda koʻplab shogirdlari boʻlib, ular ham hanafiy olimlari orasida mashhurlikka erishgan. Shulardan biri Muhammad ibn Ahmad ibn Abu Ahmad Abu Bakr Alouddin Samarqandiy boʻlib, uning „Tuhfatul fuqiho“ nomli kitobi juda katta mashhurlikka erishgan.

Vafoti 
Abul Muin Nasafiy umri davomida mol-dunyoga qiziqmadi. Oʻz davrida yuzaga kelgan muholif firqalarga qarshi turdi va ularning botil ekanligini manbalar bilan isbot etdi. Alloma milodiy 1114-yilda Samarqand shahrida vafot etdi. Uning qabri Qarshi tumanidagi Mu’in an-Nasafiy yodgorlik majmuasi tarkibidagi sagʻanaga dafn etilgan.

Xotirasiga hurmat 
2019-yilning 25-dekabr sanasida Qashqadaryo viloyati hokimlik binosida Abul Muin Nasafiyning maʼrifiy faoliyatiga bagʻishlangan „Jaholatga qarshi maʼrifat bilan kurashgan buyuk alloma“ mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya boʻlib oʻtdi.

Ushbu ilmiy-amaliy konferensiyada Rossiya, Turkiya, Misr, Bangladesh, Tojikiston va Qirg‘iziston singari mamlakatlarning kuchli bilim va salohiyatga ega olimlari hamda yurtimizdagi yetakchi soha mutaxassislari ishtirok etdi. Konferensiya ishtirokchilari Abul Muin Nasafiyning diniy, ilmiy va maʼrifiy faoliyatiga aloqador boʻlgan maʼruzalarini keng ommaga havola etishdi.

Yana qarang 
 Mu’in an-Nasafiy yodgorlik majmuasi

Manbalar 

Qashqadaryoda tugʻilganlar
Qunduzak masjidi

Qunduzak masjidi — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida barpo etilgan masjid. Masjid Koʻk Gumbaz masjidi qarama-qarshi tomonida joy olgan.

Tarixi 
Mazkur masjid hijriy 1345-yil (milodiy 1926-yil) da qurib bitkazilgan. Masjidning qurilishiga aloqador qoʻlyozmalarda yozilishicha, masjid qurilishida usta Mulla Joʻra Soʻfi, duradgor ustalardan esa usta Almardon va usta Saidxoʻjalar ishtirok etgan.

Tuzilishi 
Masjid old tomoni chiroyli, naqshinkor koshin bezaklar bilan bezaklangan.

Taʼmirlash ishlari 
Masjidning bir qismi 2002-yilda qisman taʼmirdan chiqqan. Bugungi kunga kelib masjid jom’e masjidi sifatida faoliyat olib boradi. Masjidda nomozxonlar besh vaqt namoz oʻqishlari mumkin.

Muhofaza qilinishi 
Qunduzak masjidi Davlat yodgorliklarini saqlash roʻyxatiga kiritilgan. Shuningdek, mazkur obyekt UNESCOning umuinsoniy qadriyatlar kitobidan ham joy egallagan.

Manbalar 

Qashqadaryo viloyati
Oʻzbekistondagi masjidlar
Chubin madrasasi

Chubin madrasasi — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida joylashgan tarixiy yodgorlik. U shaharning shimolida joy olgan. Bugungi kunda bu hududda Shahrisabz tarix muzeyi faoliat yuritadi.

Joylashuvi 
Chubin madrasasi shaharning shimoliy qismida, Oqsaroy qarshisida joylashgan.
Madrasa yogʻochga ishlov beruvchi hunarmandlar mahallasida joylashgan.

Tarixi 
Mazkur inshoot kim tomonidan barpo etilganligi aniqlanmagan. Xalq orasida ayrim taxminlar va rivoyatlar mavjud xolos. Bu madrasa „yogʻoch bozori“ yaqinida joylashganligi sababli ham chub — „yogʻoch“ soʻzi asnosida Chubin deya nomlanib ketilgan.

Madrasa XVI asrda bunyod etilgan boʻlib, oʻz davrida insonlarga diniy taʼlimdan saboq beruvchi darsgoh vazifasini oʻtagan. Shu sababli ham, mazkur hududda xonaqoh, oʻquv xonalari vatalabalar yashashi uchun hujralar ham bunyod etilgan.

Oʻrta asrlarga oid qoʻlyozma maʼlumotlariga koʻra, Shahrisabzda oʻsha davrda jami qirqdan ziyod madrasa faoliyat yuritgan. Ilmi toliblar bu yerga uzoq yurtlardan kelib taʼlim olganliklari sababli ham madrasa hovlisidagi hujralardan yotoqxona sifatida foydalanishgan.

Tuzilishi
Masjid tarkibi darsxona, hujralar va kirish darvozalaridan tashkil topgan. Madrasa binolari keng hovli atrofini o‘rab turadi. Darsxona devorlari va masjidning ichkari qismi ganch bezaklar bilan bezatilgan, tom qismi katta gumbazlar bilan yopilgan. Hujralar esa oddiy toqilar bilan yopilgan. Ular XVII asrning oxirida, qadimiy poydevorlar ustiga qurib bitkazilgan.

Taʼmirlash ishlari 
1993—1996-yillarda madrasa hududida taʼmirlash ishlari amalga oshirilgan va muzeyga moslab qayta rekonstruksiya qilingan. Bugungi kunda bu yerda Shahrisabz tarix muzeyi faoliyat yuritib kelmoqda.

Muhofazaga olinishi 
Oʻzbekiston Respublikasi vazirlar mahkamasining 2019-yil 30-maydagi qaroriga koʻra, Shahrisabzda birinchi muzey-qoʻriqxona barpo etilgan. Uning qamroviga Shahrisabz shahrida joylashgan 7 ta tarixiy yodgorlik obyeklari kirilgan boʻlib, Chubin madrasasi, Shahrisabz shahrining tarixiy qal’asi, Maliki Ashtar masjidi, Kunchiqar masjidi, Chorsu savdo gumbazi shular sirasiga kiradi.

Manbalar

Havolalar  
 Chubin manzarasi haqidagi you tube videosi

Qashqadaryo madrasalari
Rauf Qodirov

Rauf Gʻofurovich Qodirov (1952-yil 27-sentyabr, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari nomzodi, professor.

Biografiyasi 
Rauf Gʻofurovich Qodirov 1952-yil 27-sentyabrda Toshkent shahrida tugʻilgan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi, kompozitor Gʻafur Qodirovning farzandi. 1975-yilda Toshkent davlat konservatoriyasi, 1999-yilda Toshkent pedagogika universiteti amaliy psixologiya fakultetini tamomlagan. 1975—1989-yillarda Toshkent pedagogika instituti xor dirijyorligi kafedrasi oʻqituvchisi, 1989—2000 yillarda musiqa pedagogikasi kafedrasi mudiri, 1999—2000 yillarda musiqa fakulteti dekani, 1991—2000-yillardan Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi musiqa pedagogikasi kafedrasi dotsenti, 2000—2009-yillarda Ilmiy kengashi ilmiy kotibi, 2002—2004-yillarda musiqa pedagogikasi kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2006-yildan Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi professori.  2017-yilda Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi unvoni bilan taqdirlangan.

Ilmiy faoliyati 
1982—1985-yillarda Moskvada Butunittifoq Pedagogika fanlari akademiyasi Badiiy tarbiya ilmiy tadqiqot institutining musiqa boʻlimi aspiranturasida tahsil olgan va 1986-yilda  mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yoqlagan. 1992—1995-yillarda Toshkent pedagogika instituti pedagogika kafedrasi doktoranturasida oʻqigan. Rauf Qodirovning oʻquv, ilmiy va ijodiy tadqiqoti asosan musiqa pedagogikasi va psixologiyasi masalalariga oid. 400 dan ortiq  ilmiy-ijodiy ishlar, jumladan, „Boshlangʻich maktabda koʻp ovozli kuylash“ (1997), „Oʻzbekiston bolalar qoʻshiqlari antologiyasi“ (2002), „Musiqa psixologiyasi“ (oʻzbek va rus tillarida, 2005), „Muzikalnaya pedagogika“ (2009), „Musiqa pedagogikasi“ (2011), „Ommabop musiqiy glossariy“ (2014, 2016), „Kompozitor Gʻafur Qodirov: hayoti va ijodi — godi jizni i tvorchetstvo“ (Monografiyasi, konserti va DVD yozuvi, 2017), „Musiqa pedagogikasi“ (2018) kabi asarlar, bolalar uchun „Ayiqcham“, „Quyon“, „Mehribon oyijon“, „Aks sado“, „Eski shahar“ kabi qoʻshiqlar muallifi. Olim Abdurauf Fitratning „Oʻzbek klassik musiqasi va uning tarixi“, Abdurahmon Jomiyning „Kitob“, Abdulla Avloniyning „Musiqa“ kitoblarini ilmiy va sheʼriy tarjima qilgan, xalq ijodiyotiga mansub boʻlgan va kompozitorlarning bolalar qoʻshiqlarini sheʼriy tarjima qilgan va jamoa boʻlib kuylash uchun qayta ishlagan. 1999-yildan UNESCOning xalqaro musiqa ta’limi jamiyati (ISME) a’zosi.

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Fan doktorlari
Professorlar
Musiqachilar
Bastakorlar
Maliki Ashtar masjidi

Maliki Ashtar masjidi (yoki Hazrati Malik Ajdar, Maliki Ajdar nomlari bilan ham mashxur)  — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida bunyod etilgan tarixiy meʼmoriy yodgorlik. Shuningdek, bu yodgorlik „Malik Ashtar“ va keyinroq esa „Malik Ajdar“ nomi bilan atala boshlangan. Asl nomi arab tilidan olingan.

Etimologiyasi 
„Malik Ashtar“ masjidining bu nomi arab tilidan kelib chiqqan boʻlib, u „Moliki ushtur“ soʻzidan olingan. Bu soʻz „tuyador“ degan maʼnoni anglatadi. Yaʼni masjid oʻz davrida savdo karvonlarida qatnaydigan koʻplab tuyalarga ega boʻlgan boy tomonidan barpo etilgan.
Maliki Ashtar masjidining nomlanishi (xalq orasida „Gumbaz“ masjidi deb ham ataladi) Maliki Ashtar ismli arab sarkardasining qabri, boshqa manbalarda esa „gʻilay“ Ashtar haqidagi afsonalar bilan ham bogʻliq deya hisoblaniladi.

Tarixi 
Masjid binosi 19-asr oxirida toʻliq shakllangan hozirgi koʻrinishga kelgan.
Baʼzi manbalarda qayd etilishicha avvallari bu yerda karvonsaroy ham faoliyat yuritgan boʻlishi mumkin. Masjid xonaqosi atrofidagi yigirmaga yaqin hujralar va qadimiy supalar shundan dalolat beradi.
Ayrim taxminlarga koʻra, 7-10-asrda bu hududda qandaydir ziyoratgoh va unda dafina-qabr ham mavjud boʻlgan.

Tuzilishi 
Mazkur obyekt sinchkorlik tipidagi mavze masjidlar sirasiga kiradi. Masjidning oʻlchamlari 8x8 va 8x8.5 metrni tashkil etadi. Asosiy, katta yopiq xonaqosining yuqori qismi gumbaz bilan yopilgan. Bu gumbaz askasimon bagʻallar koʻrinishida shakllantirilgan boʻlib, musammaga asosiy zalvorini tashlab turadi. Xonaqoning har toʻrt tomoni ayvon shiyponlari bilan oʻrab olingan. Asosiy eltuvchi yoʻlak esa peshtoq koʻrinishida bunyod etilgan.

Muhofazaga olinishi 
Malik Ashtar masjidi 2000-yilda UNESCOning „Umumjahon madaniy merosi“ roʻyxatiga kiritilgan. Shahrisabzda bunday yodgorliklardan 19 tasi mavjud. Bugungi kunda bu hudud jom’e masjidi sifatida foydalaniladi.

Manbalar 

Qashqadaryo masjidlari
Qashqadaryo viloyati
Gulnora Ernazarova

Gulnora Oblaqulovna Ernazarova (1967-yil 8-yanvar, Paxtachi tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori, professor.

Biografiyasi 
Gulnora Ernazarova 1967-yil 8-yanvar Paxtachi tumanida tugʻilgan. 1989-yilda Toshkent irrigasiya va qishloq xoʻjaligini mexanizasiyalashtirish muhandislari instituti energetika va avtomatika fakultetini bitirgan. 1989—1999-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti „Energetika“ kafedrasi assistenti, 1999—2005-yillarda Muborak sanoat kasb-hunar kolleji oʻqituvchisi, boʻlim mudiri, 2005—2009-yillarda Toshkent moliya instituti „Informatika“ kafedrasi katta oʻqituvchisi, 2009—2012-yillarda Paxtachi xizmat koʻrsatish va servis kasb-hunar kolleji direktori, 2012—2017-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti Olmaliq kon-metallurgiya fakulteti „Ijtimoiy-gumanitar fanlar“ kafedrasi dotsenti, 2017—2019-yillarda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti Termiz filiali „Boshlangʻich taʼlim va aniq fanlar“ kafedrasi mudiri vazifasida ishlagan. 2019-yildan Chirchiq davlat pedagogika universiteti pedagogika fakulteti „Umumiy pedagogika“ kafedrasi mudiri.

Ilmiy faoliyati 
Gulnora Ernazarova 2009-yil „Kasb — hunar kollejlarida umumkasbiy fanlarni oʻqitishda kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning uslubiy asoslari („Elektrotexnika“ fani misolida)“ mavzusida nomzodlik dissertasiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan diplomi berilgan. 180 dan ziyod ilmiy va uslubiy ishlar, shu jumladan 4 ta monografiya, 6 ta o‘quv qo‘llanma, 20 dan ortiq o‘quv-uslubiy qo‘llanmalar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik olim ayollar
Fan doktorlari
Professorlar
Vitr namozi

Vitr ()‎ — xufton namozidan keyin oʻqiladigan va toq sonli rakaatlardan iborat namoz turi. Oxirgi rakatda qunut duosi oʻqiladi. Faqatgina ramazon oyida, tarovih namozidan keyin jamoat boʻlib oʻqiladi. Boshqa payti yakka tartibda oʻqiladi. Ayrim islom ulamolari (asosan hanafiylar) buni vojib namozlardan biri deb bilishadi.

Namozni ado etish 
Vitr namozi xufton namozining sunnatidan keyin oʻqiladi. Uning oʻziga xos xususiyati qunut namozning uchinchi rakaatida oʻqilishidir. Buxoriy, Muslim, Nasoiy, Termiziy, Abu Dovud va boshqalarning hadis toʻplamlarida Muhammad bu namozni oʻqiganligi haqida maʼlumotlar bor. Imom Abu Hanifa vitr namozini oʻqishni vojib deb hisoblagan, lekin uning shogirdlari Abu Yusuf, Muhammad ash-Shayboniy, shuningdek, yana uchta mazhab asoschilari — Imom Molik, imom Shofiy va Imom Ahmad ushbu namozni sunnati muakkada deb hisoblashadi.

Hanafiy mazhabida vitr namozi 3 rakat, qolgan uchta sunniy mazhabda esa 1 rakatdan iborat. Muayyan sharoitlarda vitr namozini koʻp rakat bilan oʻqish mumkin. Namoz yakka tartibda oʻqiladi, lekin Ramazon oyida jamoat bilan oʻqish mumkin. Hanafiy mazhabida vitr vojib amal boʻlganligi sababli, agar tark qilingan boʻlsa, qazo qilib oʻqishi kerak. Molikiy, Shofi’iy, Hanbaliy mazhablarida vitr namozining qazosi oʻqilmaydi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
Namoz
Namoz terminalogiyasi
Dilorom Karimova (olima)

Dilorom Amonovna Karimova (1968-yil, Qiziltepa tumani, Navoiy viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, kimyo fanlari nomzodi, professor.

Biografiyasi 
Dilorom Karimova 1968-yil Qiziltepa tumani Zarmetan qishlogʻida tugʻilgan. 1990-yilda Samarqand davlat universiteti kimyo fakultetini tamomlab, kimyo oʻqituvchisi ixtisosligini olgan. 1999-yilda Navoiy davlat konchilik institutini tugatib, muhandis-ekolog ixtisosligini olgan. 1990—1995-yillarda Qiziltepa tumani 13-umumiy oʻrta taʼlim maktabi oʻqituvchisi, 1995—2001-yillarda „Navoiyazot“ ishlab chiqarish birlashmasida smena boshligʻi, texnika xavfsizligi muhandisi, 2001—2004-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti „Kimyoviy texnologiya“ kafedrasida assistent, 2004—2007-yillarda Navoiy davlat pedagogika instituti „Kimyo“ kafedrasi oʻqituvchisi, 2007—2010-yillarda katta oʻqituvchi, 2010—2012-yillarda „Kimyo va ekologiya“ kafedrasida dotsent vazifasini bajaruvchi, 2012—2013-yillarda „Kimyo va ekologiya“ kafedrasi dotsenti, 2013—2019-yillarda „Kimyo va ekologiya“ kafedrasi mudiri vazifasida ishlagan. 2019-yildan „Kimyo“ kafedrasi professori.

Ilmiy faoliyati 
2010-yilda „Kompozitsion polimer sorbitlar ishlab chiqarish, undan sanoatning zararli gazlarini tozalashda foydalanish“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yoqlagan. 300 dan ortiq ilmiy, oʻquv-uslubiy maqola va tezis hamda qoʻllanmalar muallifi.

Manbalar 

1968-yilda tugʻilganlar
Oʻzbekistonlik olim ayollar
Kimyogarlar
Fan nomzodlari
Professorlar