MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Banbury qatlamasi

Banberi qatlamasi — odatda smorodinali boʻlgan, oval shaklidagi ingliz pishirigʻi. 1800-yillarning oʻrtalaridan boshlab, Banberi qatlamalari Ekles qatlamalariga koʻproq oʻxshash edi, ammo qatlama xamirlarning oldingi versiyalari zamonaviy pishiriqlardan ancha farq qiladi. Smorodina bilan bir qatorda, nachinkaga odatda sedra, jigarrang shakar, rom va muskat yongʻogʻi kiradi. Ular anʼanaviy ravishda tushdan keyin choy bilan tortiladi.

Qachonlardir faqat Banberida ishlab chiqarilgan va sotilgan, Banberi qatlamalari 1586-yildan beri maxfiy retseptlar boʻyicha ishlab chiqarilgan va hali ham u yerda tayyorlanadi, garchi unchalik koʻp miqdorda boʻlmasa ham. Qartlamalar bir vaqtlar Avstraliya, Sharqiy Hindiston va Amerikaga, odatda mahalliy ishlab chiqarilgan toʻqilgan savatlarda yuborilgan. Ular Angliyadagi temir yoʻl stantsiyalaridagi tamaddixonalarda sotilgan. Banberi qatlamalari birinchi boʻlib, Parsons koʻchasida joylashgan doʻkon egasi Edvard Uelchman tomonidan ishlab chiqarilgan. Retseptlar XVII asrda Jerveys Markhogo (The English Huswife (1615), 75-76-betlar) va boshqalar tomonidan nashr etilgan. Ushbu retseptlar odatda zamonaviy qatlamalardan ancha farq qiladi; ayniqsa, soʻnggi retseptlar qatlamadan koʻra tart yoki pirogga oʻxshaydi. Elizabet davri retsepti zamonaviy pazandachilikda qoʻllanilmaydigan mushk va atirgul suvi kabi taʼm beruvchilarni oʻz ichiga oladi.

Qirolicha Viktoriya har yili avgust oyida Osborn-xausdan Balmoral qasriga sayohati davrida Banberi qatlamalarini olar edi.

Manbalar 

Qatlama xamirli taomlar
Pishiriqlar
Desertlar
Ingliz oshxonasi
Aleksey Ivanov

Ivanov Aleksey Alekseyevich (taxallusi: A. Ivin, 16-sentyabr 1885-yil – 10-fevral 1942-yil) – rus va sovet sinologi.

Biografiyasi 
Aleksey Alekseyevich 16-sentyabr 1885-yilda Orlov viloyati, Livni shahrida tavallud topgan. 1904–1905-yillarda rus universiteti deb ataladigan M. M. Kovalevskiy asos solgan oliy ijtimoiy fanlar maktabida tahsil olgan. Aleksey Fransiyada oʻqigan va ishlagan (1909–1917). 1917-yilda Parijdagi Sharq tillari maktabini tamomlagan. 1936-yilda tarix fanlari doktori, 1935-yilda katta ilmiy xodim unvonini olgan. 1917-yilgacha Collège de France aʼzosi boʻlgan. Aleksey „Journal de Reckt“ jurnalida muharrir, „Pravda“ gazetasida muxbir lavozimida faoliyat olib borgan. 1917–1927-yillarda Pekin universitetida oʻqituvchi boʻlib ishlagan. 1920-yillarning ikkinchi yarmida Xitoy jamiyatining mohiyatini muhokama qilishda faol ishtirok etgan va Xitoyda xususiy mulk yoʻqligini taʼkidlagan sinologlarni tanqid qilgan. Bu haqida chet el muxbiri sifatida „New East“ jurnalida nashr etgan.

Ivanov 30-yillarning boshlarida Moskvaga qaytib keldi. 1932–1942-yillarda Moskvadagi Kimyo institutida ishlagan.

Xitoyda 
Ivanov Fevral inqilobidan keyin 1917-yil may oyida boshqa siyosiy muhojirlar bilan birga yana Rossiyaga qaytib kelgan.

Ivinning 1922–1923-yillarda yangi „Noviy Vostok“ jurnalida chop etilgan bir qator maqolalari Xitoyning siyosiy hayotidan chuqur xabardorligini namoyish etdi. 1925-yilda Xitoy jamiyatining tabiati haqidagi munozaraga aralashdi hamda „Bolshevik“ jurnali sahifalarida Pekin universitetidagi hamkasbi Jodorovning Xitoyda xususiy mulk mavjud emasligi haqidagi konsepsiyasini keskin tanqid qildi.

Xitoydan keyin 
Ivanov 1920-yillarning oxirida bir nechta kitoblar nashr etdi – „Pismo iz Kitaya“, „Ot Xankou do Shanxaya“, „Krasniye piki“.

Ulugʻ Vatan urushi boshlangandan soʻng Aleksey Toshkentga evakuatsiya qilingan. Aleksey Alekseevich Ivanov u yerda, 1942-yil 10-fevralda 57 yoshida vafot etgan.
Toshkentda vafot etganlar
1942-yilda vafot etganlar
10-fevralda vafot etganlar
David Edward Hughes

David Edward Hughes (; 16-may 1831-yil, London — 21-yanvar 1900-yil) — ingliz fizigi; elektrotexnika sohasidagi ixtirochi. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1880). AQShda yashagan va ishlagan (1838—65). Bardstown (Kentucky shtati) kolleji professori. (1851-yildan). Rossiyada ishlagan (1865—67). Londonga 1867-yili qaytgan. Ilmiy ishlari elektromagnetizm va elektrotexnikaga oid. Harf bosuvchi telegraf apparatni (1854), koʻmirli mikrofonni (1878), induksion tarozini va tovush oʻlchagichni ixtiro qilgan, elektromagnit toʻlqinlarni kuzatgan (1879).

Manbalar 

    

1831-yilda tugʻilganlar
1900-yilda vafot etganlar
Never Gonna Give You Up

„Never Gonna Give You Up“ ingliz qoʻshiqchisi va qoʻshiqnavisi Rick Astley ijrosidagi qoʻshiqdir. Bu qoʻshiq xonandaning ilk singli boʻlib, 1987-yilning 27-iyulida ommaga havola etilgan. Astleyning eng mashhur ashulalaridan biridir. Qoʻshiq soʻzlarini Stock Aitken Waterman yozgan. Ashula Astleyning debyut albomi boʻlmish Whenever You Need Somebody (1987) ning ilk singli oʻlaroq chiqarilgan. Qoʻshiq umumjahon boʻylab hitga aylandi, dastlab 1987-yili UK Singles Chartda choʻqqiga erishdi va oʻsha yilning eng koʻp sotilgan singli ham boʻldi. Oxirida, 25 mamlakat hit-paradlarida, jumladan AQSh va Germaniya hit-paradlarida choʻqqiga erishdi. 1988-yilda „Eng yaxshi Britaniya Singli“ nominatsiyasida Brit Awardsni qoʻlga kiritdi.

Trek-list 
7" single
"Never Gonna Give You Up" (7" Vocal mix) – 3:32
"Never Gonna Give You Up" (Instrumental) – 3:30

12" maxi
"Never Gonna Give You Up" (Cake mix) – 5:46
"Never Gonna Give You Up" (Instrumental) – 6:19
"Never Gonna Give You Up" – 3:32
"Never Gonna Give You Up" (Escape to New York mix) – 7:01
"Never Gonna Give You Up" (Escape from Newton mix) – 6:23

12" maxi
"Never Gonna Give You Up" (Cake mix) – 5:48
"Never Gonna Give You Up" (Instrumental) – 6:21
"Never Gonna Give You Up" – 3:32

12" single
"Never Gonna Give You Up" (Escape from Newton mix) – 6:30
"Never Gonna Give You Up" (Escape to New York mix) – 7:00

"Never Gonna Give You Up" (7" Vocal mix) – 3:32
"Never Gonna Give You Up" (Pianoforte) – 3:30

Manbalar

Havolalar 
 

Ingliz tilidagi qoʻshiqlar
Braguy tili

BRAGUY TILI (braxun tili) — Pokiston (Balujiston va Sind viloyati)da yashovchi xalq tili, dravid shillari guruhiga kiradi. Bu tilda taxminan 1 mln.ga yaqin kishi soʻzlashadi (1997). Bir nechta dialektlarga ega. Yozuvi arab alifbosi asosida.

Tillar
Bigaradiya

Bigaradiya, achchiq apelsin, poʻrtaxol (Citrus aurantium L.) — toshbaqatoldoshlar oilasiga mansub doim yashil oʻsimlik. B.ning vatani — Jan.Sharqiy Osiyo. Kavkazning Qora dengiz boʻyida tarqalgan. B.ning guli yirik, oq, qoʻsh jinsli. Mevasi dumaloq, uchi bir oz yassi, oʻrtacha ogʻirligi 100 — 150 g, qobigʻi qalin, gʻadirbudur, och qizil, goyat xushboʻi, 10 — 20 pallalik, jigarrang, urugʻi koʻp. Mevasi yeyishga yaramaydi, murabbo, kompot qilinadi. Bargidan turli efir moylari olinadi. B. urugʻi va qalamchasidan koʻpaytiriladi. Oʻzbekistonda B. apelsin, limon va mandarin kabi sitrus oʻsimliklar uchun payvandtag sifatida ishlatiladi yoki manzarali daraxt sifatida tuvaklarda oʻstiriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Dorivor oʻsimliklar
Ziravorlar
Manzarali daraxtlar
Mevali daraxtlar
O‘simlik va qo‘ziqorin stimulyatorlari
MMFI Toshkent filiali

Toshkent shahridagi MMFI „Milliy tadqiqot yadro universiteti“ — „Milliy tadqiqot yadro universiteti“ federal davlat avtonom OTMning Toshkent filiali hisoblanadi.

Tarix 
MMFI „Milliy tadqiqot yadro universiteti“ Toshkent shahridagi filiali Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yilning 20 iyuldagi "Toshkent shahrida „MMFI“ Milliy tadqiqot yadro universiteti federal davlat avtonom oliy taʼlim muassasasining filialini tashkil etish va uning faoliyatini tashkillashtirish toʻgʻrisida"gi PQ-3875 sonli qarori asosida tashkil etilgan. Toshkentdagi MMFI „Milliy tadqiqot yadro universiteti“ oʻz faoliyatini 2019 yilning 3 sentyabr kuni Oʻzbekistonning kelajakdagi Atom elektr stansiyasiga kadrlar tayyorlash dasturi doirasida birinchi kursga 100 ta talaba qabul qilish bilan boshlagan edi.

Tarkibi 
Hozirgi kunda filialda bakalavrlarga kunduzgi taʼlim dasturi asosida „Yadro energetikasi va issiqlik fizikasi“, „Yadro fizikasi va texnologiyalar“, „Issiqlik energiyasi va issiqlik fizikasi“ va „Elektr energetikasi va elektrotexnika“ taʼlim yoʻnalishlari bor.

Taʼlim 
Filialga abiturientlar quyidagi imtihonlar asosida qabul qilinadi: Barcha taʼlim yoʻnalishlari uchun matematika, fizika va rus tili fanlaridan anʼanaviy yozma shaklda oʻtkaziladi. Har bir imtihon yozma ravishda olinib, bilimlar saviyasi 100 ballik mezonda baholanadi. Shu jumladan, har bir imtihonda 40 ballik quyi chegara qoʻyilgan boʻlib, undan past ball olgan abiturientlar keyingi imtihonga qoʻyilmaydi va tanlovda ham qatnashmaydi. Kirish imtihoni natijalari Oliy oʻquv yurtining saytida eʼlon qilib boriladi. Barcha taʼlim yoʻnalishlarida oʻqish muddati: bakalavrlar uchun — 4 yil. 2019 yildan boshlab har bir taʼlim yoʻnalishlarida bakalavrlar uchun 100 ta toʻliq davlat granti asosida oʻqish tashkil etilgan. Taʼlim xizmatlari talabalar uchun davlat buyurtmasiga muvofiq toʻliq davlat granti asosida Oʻzbekiston va Rossiya Federatsiyasi professor-oʻqituvchilari tomonidan rus tilida olib boriladi. Filial bitiruvchilariga oʻqish tamomlanganidan soʻng bosh muassasaning belgilangan namunadagi diplomi beriladi va bu diplom Oʻzbekiston Respublikasida oliy taʼlim toʻgʻrisidagi hujjat sifatida tan olinadi. Filialning barcha bitiruvchilari respublikaning energetika tarmogʻida ish bilan taʼminlanadi. 2021-yilga kelib filialda 268 nafar talaba tahsil olmoqda.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi universitetlar
Botir Qodirov

Botir Sheraliyevich Qodirov (1981-yil 6-may, Andijon, Oʻzbekiston SSR) — taniqli oʻzbek qoʻshiqchisi. Shou-biznes sohasida 2005-yildan buyon professional san'atkor sifatida faoliyat yuritadi. Pop va folklor janrida ijod qiladi. Madaniyat va sanʼat fidokori koʻkrak nishoni sohibi (2020).

2019-yilda Xitoyda oʻtgan XVIII Xalqaro Pekin festivalida Oʻzbekiston vakillari, yaʼni Botir Qodirov ijodiy jamoasi oliy mukofotni qoʻlga kiritgan.

Kelib chiqishi va yoshlik yillari 
Botir Qodirov sanʼatkorlar oilasida tugʻilib oʻsgan. Bolaligidanoq qoʻshiq kuylashga ishtiyoqmand boʻlgan va sanʼat taʼsiri ostida ulgʻaygan. Oilasining deyarli barcha vakillari sanʼatkor boʻlishgan. Ona bobosi Nabijon Qodirov bastakor hamda changchi sozanda boʻlgan. Ona buvisi Tojixon Axmedjonova Andijondagi Oxunboboyev nomli teatrda aktrisa boʻlib ishlagan. U Botir Qodirovning sanʼat sohasidagi ilk ustozi edi. Kichkinaligida sanʼat haqida ilk tushunchalarni buvisidan olgan. Onasi Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan aktrisa Zulxumor Qodirovadir. 

Koʻp yillar mobaynida Botir Qodirov otasining ismi muhlislariga nomaʼlumligicha qolib keldi. Manbalarga koʻra, Zulxumor Qodirova Sherali Joʻrayevning raqqosasi sifatida faoliyat koʻrsatgan. Botir Qodirov xonandaning oʻgʻli boʻlishi mumkinligi haqidagi mish-mishlar tarqalgan. Lekin Zohirshoh Joʻrayev 2019-yilda Milliy telekanalining „Nishondasiz“ koʻrsatuvida ishtirok etib, quyidagi gaplarni aytib oʻtdi:

Botir Qodirov maktabni tamomlagandan soʻng 2000-yil Toʻxtasin Jalilov nomidagi Andijon davlat sanʼat bilim yurtida tahsil olgan. U yerda andijonlik, maqom yoʻnalishidagi qoʻshiqlar ijrochisi Azizbek Zaynobiddinovga shogird tushgan. Keyin esa, Toshkent davlat madaniyat institutining anʼanaviy xonandalik fakultetiga oʻqishga kirgan. Ashula va raqs estrada boʻlimida tahsil olgan. Institutda Orolmirzo Safarov, Rahmatjon Tursunov kabi ustozlardan tahsil olgan. Keyinchalik taniqli oʻzbek bastakori Musaxon Nurmatovdan milliy estrada yoʻnalishidagi qoʻshiqchilik sirlarini oʻrgangan. Institutni 2005-yil bitirgan.

Sanʼat sohasidagi faoliyati 
Botir Qodirov 2005-yildan boshlab professional sanʼatkor sifatida televideniye va radioda oʻzining ilk qoʻshiqlarini ijro eta boshlagan. Qoʻshiqchi ilk yakkaxon kontsertini 2006-yilda bergan va keyinchalik koʻplab musiqiy albomlar chiqargan. Xit taronalari „Seni oʻylayman“ va „Adashdim“ qoʻshiqlaridir.

2019-yilda Xitoyda oʻtgan XVIII Xalqaro Pekin festivalida Oʻzbekiston vakillari, yaʼni Botir Qodirov ijodiy jamoasi oliy mukofotni qoʻlga kiritdi. Botir Qodirov 2020-yilda Madaniyat va sanʼat fidokori koʻkrak nishoni bilan taqdirlandi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik erkak qoʻshiqchilar
Kuluar

Kuluar (frans. couloir — qoridor, yoʻlak) — parlament, hukumat tashqi-lotlari, shuningdek, teatr va konsert zallarida antrakt hamda majlislar oraligʻidagi tanaffuslarda dam olish joyi, norasmiy uchrashuvlar, suhbatlar oʻtkazish uchun moʻljallangan yordamchi xona.

Manbalar
Cassoeula

Kassyola () — Italiyaning shimolida, asosan, Lombardiyada mashhur taom. Odatda, qishda tayyorlanadi. U „kuchli, keskin“ taʼmga ega. Bu taom dirijyor Arturo Toskaninining sevimli taomi edi. Yozuvchilardan biri uni „qadimiy Milanning muqaddas taomi“ deb ataydi va „ayniqsa, qish kunida jon bagʻishlaydigan taʼriflab boʻlmas lazzat“ haqida gapiradi.

Kelib chiqishi 
Bir versiyaga koʻra, taomning kelib chiqishi avliyo Antoniy kunini nishonlash (17-yanvar) bilan bogʻliq. Bayram choʻchqa soʻyish paytining oxiriga toʻgʻri keladi. Shuning uchun taomda, odatda, hayvon tanasining darhol isteʼmolga tayyor boʻlgan qismlarigina ishlatiladi. Goʻshtning eng yaxshi boʻlaklari taʼmi yaxshilanishi uchun bir muddat qoldiriladi.

Boshqa versiyaga koʻra, taomning paydo boʻlishi Ispaniya Milanni boshqargan XVI-asr voqealari bilan bogʻliq. Ushbu versiyaga koʻra, ispan armiyasi zobiti milanlik aslzoda oilaga ovqat pishirgan sevimli ayoliga retseptni aytib beradi. Oila aʼzolariga taom manzur boʻladi va ommalashib ketadi.

Ingrediyentlari 
Ovqatga choʻchqa goʻshti odatda qovurgʻasi, terisi, boshi, quloqlari, tumshugʻi va dumi kabi eng arzon qismlari, kolbasa, baʼzan tovuq yoki gʻoz goʻshti qoʻshiladi. Idish casserole deb ataladigan kastrulkada pishiriladi hamda piyoz, sabzi, selderey va qora murch ishlatiladi. Ovqat 3 soat davomida pishiriladi va pishirish tugashidan 30 daqiqa oldin karam solinadi.

Kassyola, odatda, polenta yoki kuchli qizil vino bilan dasturxonga tortiladi. Karami yumshoqroq va mazaliroq boʻlishi uchun sovitilgandan keyin taomni isteʼmol qilish anʼanasi bor.

Taomning boshqa variantlari 
Kassyolaning koʻplab variantlari uchraydi, lekin ularning barchasida karam bor. Masalan, Komo provinsiyasida choʻchqa kallasi ishlatiladi; Pavia provinsiyasida — qovurgʻasi; Novara provinsiyasida gʻoz qoʻshiladi.

Yana qarang 

 Kasuela — Lotin Amerikasi oshxonasining taomi
 Lombardiya oshxonasi

Manbalar 

Oziq-ovqat
Taomlar
Diples

ʻʻʻDiplesʻʻʻ yoki ʻʻʻtiplesʻʻʻ () — yupqa qatlamli xamirdan tayyorlangan Peloponnesdan kelib chiqqan yunon shirinligi. Xvorost yoki Ukraina vergunlarini yoki oʻzbek toʻylari pishiriqlarini eslatadi, faqat dipleslar quruq holda emas, balki sirop yoki asalga shimitib beriladi. Diples koʻpincha toʻy va Yangi yil bayramlarida dasturxonga tortiladi.

Tayyorlanishi 
Xamir uchun un yoki manniy krupa ishlatiladi, unga tuxum va apelsin sharbati qoʻshib qoriladi. Xamir uzun tasmasimon yoyilib, qizdirilgan yogʻda qovuriladi, soʻngra shakar yoki asal siropi shimdiriladi. Dipleslar turli-tuman shaklda boʻlishi mumkin, ulardan eng keng tarqalgani kapalak, bantik va spiralsimondir.

Diples pishirishning yana bir usulida maxsus temir qolipdan foydalaniladi. Bunda dipleslar qolipdan ajragunicha oʻsimlik yogʻida qovuriladi. Soʻng ustiga sirop quyib, maydalangan yongʻoq va dolchin sepiladi.

Manbalar 

Oziq-ovqat
Taomlar
Dob

ʻʻʻDobʻʻʻ () — klassik Provence (yoki kengroq aytganda, fransuzcha) ragu boʻlib, vinoda dimlangan arzon mol goʻshti, qoʻy goʻshti, sabzavotlar, sarimsoq va Provans oʻtlaridan tayyorlanib, anʼanaviy ravishda maxsus koʻza dobyerda pishiriladi. Anʼanaviy daubière — bu qopqogʻi egik koʻzaga oʻxshash qizgʻish xumchadir. Qopqoq ustiga suv quyiladi, u ichkaridagi namlikni kondensatsiya qilib, goʻshtning kichik boʻlaklari uzoq vaqt yumshab pishishini taʼminlaydi. Dobga solinadigan goʻsht novvos yelkasi va orqa qismidan kesiladi, baʼzilar esa bu taomni uchta goʻsht boʻlagidan tayyorlash kerak, deb hisoblaydi: „dildiroq boldir tana uchun, qovurgʻalari taʼm uchun va pushti magʻiz qattiqligi uchun“. Eng qadimgi yozilgan dob retseptlaridagidek, koʻpgina zamonaviy retseptlar uchun qizil vino zarur boʻlsa, ozginasiga oq vino kerak boʻladi. Qoʻy goʻshti bilan dob anʼanaviy ravishda oq vinoda tayyorlanadi.

Provans lahjasidagi adobar (adouba) soʻzi „pishirish, tayyorlash“ degan maʼnoni anglatadi va provanscha „dòba“ („dimlangan goʻsht“) soʻzidan olingan.

Bundan tashqari, zaytun, olxoʻri va oʻrdak yogʻi, sirka, konyak, lavanda, muskat yongʻogʻi, dolchin, qalampirmunchoq, archa mevalari yoki apelsin qobigʻi bilan ziravorlangan turlari bor. Mazasi eng yaxshi boʻlishi uchun u bir necha bosqichda pishiriladi va har bir bosqichdan keyin bir kun sovutiladi, shunda hidlari uygʻunlashadi. Anʼanaga koʻra, ragu uzoq qaynatiladi va kechki paytdan oldinroq tayyor boʻlishi kerak.

Dobyer 
Dob anʼanaga koʻra dobyerda tayyorlanadi, dobyer qorindor sopol koʻza boʻlib, tubi torroq va qopqog‘ida suv quyadigan kichkina chuqurcha (nov) bo‘ladi. Koʻza toʻldiriladi va koʻmir yoki pechkaga qoʻyiladi, qopqogʻining kanalidan suv quyiladi va masalliqlar asta-sekin pishiriladi. Iloji boricha kamroq suyuqlik ishlatiladi, sopol idish esa ichidagilarni qurib qolishdan saqlaydi. Goʻsht tarkibidagi biriktiruvchi toʻqimalar erimaydi, quyuqlashib qoladi. Qopqoqdagi suv haroratni qaynab turgan darajadan past ushlab turadi, bu esa masalliqlarning pishib oʻtib ketishiga yoʻl qoʻymaydi. Idishning yuqori qismidagi harorat pastidagidan koʻra kamroq boʻlib, bugʻ aylanishi va siropni hosil qiladi.

Manbalar 

Oziq-ovqat
Taomlar
Dovgʻa

ʻʻʻDovgʻaʼʻʻ (, tal. duđnā ash) — ozarbayjon va talishlarning nordon sutli oshi issiq va sovuq holda isteʼmol qilish mumkin.

Dovgʻa yogurt va oʻtlar asosidagi vegetarian shoʻrvasi hisoblanadi.

Dovgʻa ovqat hazm qilish uchun foydali boʻlgan goʻshtli taomlar orasida bayram dasturxoniga tortiladi. Dovgʻaning asosini matsoni, ayron va kefir kabi bir necha turdagi qatiqli ichimliklar aralashmasi tashkil etadi. Dovgʻa pishirgandan soʻng darhol issigʻida yoki sovuq holda tortilishi mumkin. Ovqat sovigandan keyin qayta isitish tavsiya etilmaydi.

Tayyorlash usuli 
Matsoni boʻlmasa, kefir, yogurt yoki ikkalasining aralashmasidan foydalanish mumkin. Koʻkatlarni taʼbga koʻra tanlash mumkin. Tuxum qoʻshish shoʻrvaga kremsimon tus beradi, suyuqlik ajralishini oldini oladi. Dovgʻa tayyorlash uchun ismaloq, kashnich, petrushka, shivit, yashil piyoz, yalpiz, rayhon, zardob, kefir va yogurt aralashmasi yoki kefirning oʻzi, qaynatilgan guruch, koʻpchitilgan tuxum, noʻxat, taʼbga qarab dengiz tuzi ishlatiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Dovga // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 82. — 540 s. — ISBN 5-85700-122-6.

Oziq-ovqat
Taomlar
Dodol

Dodol — kokos suti, palma shakari va guruch unidan tayyorlangan irisga oʻxshash shirinlik boʻlib, u Janubi-Sharqiy va Janubiy Osiyoda, xususan, Indoneziya, Malayziya, Singapur, Bruney, Filippin, Janubiy Hindiston, Tailand, Shri-Lanka va Myanmada ommalashgandir. U yerlarda mont kalama deb ataladi. Dodol shirin, choʻziluvcha va yopishqoq boʻladi. Anʼanaviy jigarrang dodol bilan bir qatorda mango sharbati yoki pandan barglarining essensiyasi (Pandanus amaryllifolius) bilan tayyorlangan rangdor va xushboʻy konfetlar mashhur.

Mintaqaviy xususiyatlari 
Asosan musulmonlar yashaydigan mamlakatlarda, masalan, Indoneziya yoki Malayziyada dodol bolalarga Ramazon hayiti va Qurbon hayiti bayramlarida beriladi.

Baʼzi mamlakatlarda dodolga durian taʼmi beriladi. Bu taʼmga lempuk, deyiladi bu konfetlar, odatda, sariq boʻladi. Lempuk dodol Tailand, Kelantan, Terengganuda, Medan shahrida va Sumatraning boshqa shaharlarida mashhur. Hindistonning gʻarbiy qirgʻoqlarida (Portugaliya Hindistoni deyiladi), xususan, Goa shtatida dodol Rojdestvo bayramida yeyiladi.

Balida dodol quruq makkajoʻxori barglariga oʻralgan holda sotiladi.

Shri-Lankada sovishidan oldin tayyor qorishmaga hind yongʻogʻi va kardamon qoʻshiladi. Qorishma sovishi uchun tovada qoldiriladi, ortiqcha kokos moyi silqib ketishi uchun tova qiyshaytirib qoʻyiladi. Bu variant kalu-dodol deb ataladi.

Tayyorlanishi 
Asosiy ingrediyentlar: kokos suti, yopishqoq guruch uni, oddiy guruch uni va tozalanmagan palma shakari. Anʼanaga koʻra, yopishqoq guruch uni va oddiy guruch uni 6:1 nisbatda olinadi. Iris tayyorlash jarayoni oddiy, ammo 6 soatcha davom etadi.

2 kg un aralashmasi uchun taxminan 2 litr kokos suti va 1,5 litr shakar siropi olinadi. Un va sirop aralashtiriladi va qorishma teng yarmigacha kamayguncha doimiy aralashtirilib oʻrtacha olovda pishiriladi. Keyin qorishmaga kokos suti qoʻshiladi va quyuq jigarrang boʻlgunga qadar doimo aralashtirib, past olovda pishirishda davom etiladi. Qorishma juda choʻziluvchan, aralashtirish qiyin, yaltiroq va tova devorlaridan oson ajraladigan, barmoqqa yopishmaydigan boʻlib qoladi. Keyin unga turli qoʻshimchalar qoʻshiladi (yongʻoq, ziravorlar v.b.) va sovitiladi. Dodol sovigach, gelga oʻxshab qoladi va uni kesib boʻlaklasa boʻladi.

Manbalar

Havolalar 
 
Desertlar
Qandolatchilik
Met-tipratikan

Met-tipratikan () Germaniya bufetlarining anʼanaviy yaxna yeguligi, tuxumli muxomor, pomidorli muxomor va pishloqli tipratikan bilan bir qatorda, ayniqsa, 1950-1970-yillarda va hozir ham ommalashgan. Met bu nemislarning piyoz va ziravorlar qoʻshilgan, yashil oshkoʻklar va piyoz halqalari bilan bezatilgan, tipratikan ignasi shaklida piyoz eti yoki tuzlangan tayoqchalar va zaytun donalari bilan bezatilgan sevimli choʻchqa goʻshtidan qiymali taomidir. Baʼzida tipratikanga tuzlangan bodring boʻlaklaridan quloqchalar qadaladi. Baʼzan metdan choʻchqacha yasaladi (). Met pashtet kabi oq bulkaning yoki yogʻli kulrang nonning yarmiga surtib, buterbrod qilinadi. Germaniya oziq-ovqat qoidalariga koʻra, metni faqat tayyorlangan kuni isteʼmol qilish mumkin.

Tipratikan shaklida issiq taomni bezash () XIX-asrdan beri maʼlum. Vilgelm Xaynz ichiga masalliq toʻldirilgan behini tipratikanga qiyoslagan. Shtutgart bosh oshpazi Vinsent Klinkning soʻzlariga koʻra, birinchi televizion oshpaz Klemens Vilmenrod met-tipratikanning ommalashishiga katta hissa qoʻshgan, ammo Vilmenrodning oʻzining va 1960-1980-yillardagi boshqa oshpazlik nashrlarining kitoblarida met-tipratikanning retsepti topilmagan. Biroq „yasama quyon“ qiymali ruletcha varianti bor, Vilmenrod nomi bilan aytganda „havayicha met-tipratikan“ ananas tilimlari va shoʻr tayoqchalar bilan bezatiladi. Erix Lostning 1987-yilda nashr etilgan „Qurbaqa konserti“ romanida kirpi shaklidagi met uyumi salmonbaliq va gulmohi, valdorf salati, qovurilgan pishloq, qora ikra bilan tuxum va vetchina ruletlari bilan birga tasvirlanadi. Met-tipratikan bir nechta teledasturlarda, jumladan Xape Kerkelingning 70-yillar shousida rekvizit sifatida paydo boʻldi.

Goʻshtni xomicha, ayniqsa qiymani xomicha isteʼmol qilish patogen bakteriyalar, xususan, iyersiniya, salmonella, ichak tayoqchalari va kampilobakteriyalar, listeriyalar, shuningdek, parazitlar va viruslar yuqtirish xavfini oshiradi. Metni faqat tayyorlangan kuni isteʼmol qilish tavsiya etiladi. 2012-yilda Federal xavfni baholash instituti va Robert Kox Instituti tomonidan oʻtkazilgan besh yoshgacha boʻlgan bolalar oʻrtasida iyersiniozni oʻrganish maʼlumotlariga koʻra, kasal boʻlganlarning taxminan 30 foizi bir kun oldin met isteʼmol qilgan. Nemislar bolaligidanoq met yeyishni oʻrganadilar, Germaniyada bu taomning mashhurligi shundandir. Bugungi Germaniyada vegeratiancha met-tipratikan goʻshtsiz guruch qarsildoqlari, piyoz va tomat pastasidan tayyorlanadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Kox G., Fuks M. Yojik iz farsha // Proizvodstvo i resepturi myasnix izdeliy / per. s nem.. — SPb.: Professiya, 2005. — S. 545. — 656 s. — (Nauchnie osnovi i texnologii). — ISBN 5-93913-074-7.
 Wolfgang Herles. Gehacktes // Vorwiegend festkochend. Kultur und Seele der deutschen Küche. — Random House, 2019. — 416 S. — ISBN 9783641216085.
 Peter Peter: Kulturgeschichte der deutschen Küche. Verlag C. H. Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-57224-1, S. 182.

Oziq-ovqat
Taomlar