MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Rukn

Rukn (arab. — asos, ustun) — 1) aruzda qisqa, choʻziq va oʻta choʻziq hijo (boʻgʻin)larning misralarda muayyan tartibda guruhlanib takrorlanishi. R.lar juzv(qism)lardan, juzvlar esa qisqalikchoʻziqlik sifatlariga ega boʻlgan hijolardan iborat boʻladi. R.lardan vaznlar hosil boʻladi. Muayyan sheʼr vaznini aniqlashda baytdagi hijolarning qisqa (V), choʻziq (—) yoki oʻta choʻziq (—V yoki ~) ekanligi tegishli belgilar bilan chizib koʻrsatiladi (qarang Aruz); 2) gazeta, jurnal va sh.k.da biror boʻlimning, umumlashtiruvchi mavzuning sarlavhasi; rubrika.

Manbalar
Rukn (islom)

Rukn — islomda eng muhim sanalgan 5 ta vazifa. Unga kalimai shahodat, namoz, zakot, roʻza va haj ibodatlari kiradi. R. talablarini bajarish islomda har bir musulmon uchun farz hisoblanadi. Lekin baʼzi istisno holatlarda bu majburiyat zimmadan soqit boʻladi. Mas, boyligi shariat belgilagan maʼlum miqdor (nisob)ga yetmagan kishi zakot bermaydi yoki imkoni boʻlmagan musulmon uchun haj ibodatini amalga oshirish shart hisoblanmaydi.

Bazi musilmon ulamolari dinning ruknlarini boshqacha usulda tavsiflaydi. Yani, Islom ruknlari: imon, islom va ehson.

Manbalar 
2. Jabroyil hadisi Muslim 8, Termizi 2738, Nesei 4960 Jabroyill idi; Abu Davud 4695, Buxoriy, Tafsir 6/144, Muslim 8, Nesei 4993, Ibn Moja 63, Cibril’in imanı tarifi. Nesei 4957, Buxoriy 1/202
Rukniddin Samarqandiy

Rukniddin Samarqandiy(arabcha: ركن الدين سمرقندي — Rukniddin Samarqandiy — Toʻliq ismi: Abu Homid Muhammad Amidiy (vafoti 1218-yil)) — faylasuf va diniy arbob.

Hayoti 
Rukniddin Samarqandiy, Abu Homid Muhammad al-Amidiy (? — 1218.15.9, Buxoro) — faylasuf olim, diniy arbob. Bir necha vaqt Hindistonga ketib sulton Alouddin Mardon I (hukmronlik davri 1208— 1211) huzurida Bengaliyaning poytaxti Lahnati Gʻavrda qozilik qilgan. Umrining keyingi qismi Buxoroda oʻtgan. Rukniddin Samarqandiy dialektika sohasida bir qancha asarlar yozgan. Uning arab tilida yozilgan „Irshod fi ilm alxilof valjadal“ („Ixtilof va dialektika uchun qoʻllanma“), „annafois filjadal“ („Dialektika haqida nafis fikrlar“) asarlari Sharqda mashhur boʻlgan. Hoji Xalifaning yozishicha, Rukniddin Samarqandiy dialektika boʻyicha birinchi boʻlib asar yozgan olim hisoblanib, Sharqda uning kitoblariga koʻplab sharhlar bitilgan.

Asarlari 
 „Irshod fi ilmi-l-xilof va-l-jadal“,
 „An-nafois fi-l-jadal“

Adabiyot 
 Abdullayev I., Hikmatullayev H., Samarqandlik olimlar, T., 1969.

Manbalar 

1218-yilda vafot etganlar
Olimlar
Islom:Shaxslar
Rukniddin Gʻursanchti

Rukn ad-Din Gʻursanchti (  ; 1206 – 1222) – Xorazmshoh shahzodasi, Xorazmshoh Muhammadning oʻgʻli va Xorazmshoh Jaloliddinning ukasi.

Biografiyasi 
Xorazmshoh Muhammadning ikkinchi toʻngʻich oʻgʻli, onasi Xorazmshohning sevimli xotinlaridan biri edi. Gursanjti bu taxallusni Gʻoʻr fath qilingan kuni tugʻilgani uchun olgan. 1217-yilda u otasidan Iroq yerlariga egalik qiladi. Otasi unga Iroq viloyatini boshqarishni topshirgan. Xorazmshoh Muhammad Gʻur viloyati bosib olinganligi sharafiga unga „Gʻursanchti“ nomini bergan. Nasaviyning taʼkidlashicha, u oʻgʻillarining tashqi koʻrinishidan eng jozibalisi, qoʻl yozuvi zoʻr boʻlgan va hali yoshligida Qurʼonni oʻz qoʻlida koʻchirgan. U saxiy, adolatli va yaxshi xulq-atvorga ega edi. U husnixat sohibi boʻlib, oʻsmirlik chogʻidayoq Qurʼoni karimni oʻz qoʻli bilan qayta koʻchirgan.

Janglari 
Reyga tayinlanganidan keyin mahalliy amirlar unga qarshi isyon koʻtardilar. Otasi bilan birgalikda qoʻzgʻolonni bostirgandan soʻng, u fitnachilarni kechirdi va ularga yer uchastkalarini berib, tarafdorlari sonini koʻpaytirdi.

1220-yilda moʻgʻullar istilosi paytida u otasi bilan 30 minglik qoʻshin bilan Farrazin qalʼasida (Arok yaqinida) boʻlgan, otasi qochib, oʻgʻillari bilan Hamadonda yashiringan. Ruk-ad-Din magʻlubiyatga uchradi va Kirmonga qochib ketdi va u yerda 9 oy qolib, soliq yigʻib, yerlarni boshqargan.

1221-yilda Isfahonda Jamoliddin al-Farraziy oʻz yerlarini tortib olmoqchiligi va buning uchun qoʻshin yigʻayotgani haqida xabar oladi. Qoʻshin yigʻib, u shaharni egallab oldi va uni talon-taroj qilish uchun askarlarga berdi, bu esa qoʻzgʻolonga sabab boʻldi. Koʻp oʻtmay u Qarshibek boshchiligida dushmanga qarshi jang qilish uchun qoʻshin yubordi, ammo lashkarboshilardan biri oʻzgarib, dushman tomoniga oʻtib, qoʻshin orqaga chekindi.

Rukniddin Gʻursanchti oliyhimmat, adolatli boʻlgan. Moʻgʻullar istilosi davrida Subutoy bahodir va Jebe noʻyon qoʻshinlaridan qochayotgan otasiga yordam berish uchun 30 minglik qoʻshin bilan Farrozin qalʼasi yaqinida peshvoz chiqqan, soʻngra uni Qorun, Sarjahon qalʼalarigacha kuzatib borgan. Rukniddin Gʻursanchti Isfahon noibi Jamoliddin Muhammad ibn OyOba isyonini bostirish bilan band boʻlib turganida unga qarshi moʻgʻullar qoʻshini kelayotganidan xabar topgan. Rukniddin Gʻursanchti Ustunavand qalʼasiga oʻrnashib olgan. Moʻgʻullar qalʼani qamal qilib egallashgan.

Moʻgʻullarning yaqinlashayotganini bilib, u askarlari bilan 6 oy davomida oʻzini himoya qilgan Ustanavidni qamab qoʻydi. Qal’ani moʻgʻullar qoʻlga kiritgach, Rukn ad-Din va qolgan himoyachilar moʻgʻullar qarorgohiga keltirilib, tiz choʻkishdan bosh tortgani uchun oʻldirilgan.

Adabiyot 
 Shixabad-Din Muhammad anNasavi, Jizneopisaniye Sultana Djalal adDina Mankburni, Baku, 1973; Anushtagin xorazmshohlar davlati (1097— 1131), T., 1998.

Manbalar
Rul

Rul (gollandcha — goyeg) — kema, uchish apparati va relssiz gʻildirakli mashinalarni boshqarish qurilmasi: 1) kema ruli — vertikal oʻq atrofida aylanadigan suyri plastina. Kemani kursda ushlab turish va suzib ketayotgan paytda burish uchun xizmat qiladi. Kemaning kuyrugʻiga (baʼzan, old qismiga) oʻrnatiladi. Suv osti kemalarida bunday vertikal R.dan tashqari kemaning tumshugʻi va quyrugʻida gorizontal R.lar ham boʻladi; 2) uchish apparati ruli — havo va gaz R.lariga boʻlinadi. Havo ruli — havoda aerodinamik kuch va aerodinamik moment hosil qilib, uchish apparatini boshqaradigan harakatlanuvchi sirt. Gaz ruli — gaz oqimi vujudga keltiradigan tortish kuchi yoʻnalishini oʻzgartiradigan qurilma. Uchish davomida havo ruli ish bermagan joylarda gaz ruli ishlatiladi. U gaz oqimining tortish kuchi yoʻnalishini oʻzgartiradigan plastinalardan iborat boʻlishi, hatto murakkab soplo apparatini tashkil etishi mumkin. Tik koʻtariladigan va qoʻnadigan samolyotlarda gaz ruli koʻtarilish va qoʻnish rejimlarida, raketa va kosmik kemalarda esa uchishning bosh uchastkalarida va havosiz boʻshliqda ishlatiladi; 3) relssiz gʻildirakli mashinalar (avtomobil, traktor va boshqalar) da rulli boshqaruv (yoʻnalishni oʻzgartirish mexanizmi)ning burish elementi.

Manbalar
Rum

Rum — qadimda ayrim Sharq mamlakatlarida Rimning, keyinchalik Rim imperiyasining keng tarqalgan nomi. Rim imperiyasining boʻlinishidan keyin (mil. 4-asr) Rum nomi faqat Vizantiyaga nisbatan ishlatilgan. Kichik Osiyo saljuqiylar tomonidan bosib olingan davrda Rum nomi bilan atalgan (shundan Saljuqiylar yoki Koʻniya sultonliginpng boshqa nomi — Rum sultonligi olingan). Usmonli turklar Vizantiyani bosib olgach, Bolqon yarim oraldagi viloyat shu nom bilan atala boshlagan (qarang Rumeliya).

Manbalar
Rumb

Rumb (ing. rhumb — aylanma harakat) — dunyo tomonlari (gʻarb, sharq, shimol va janub)ga nisbatan koʻrinma ufq nuqtalariga qaragan yoʻnalish yoki shunday 2 yoʻnalish orasidagi burchak. Navigatsiyaia kemalar, samolyotlar va boshqa yoʻlini yoki mayoq, burun va h.k.ga tomon yoʻnalishni, meteorologiyada shamol yoʻnalishini, okeanografiyada dengiz oqimlari, toʻlqinlari va muzlarning suzib yurishi yoʻnalishini belgilash uchun ishlatiladi. Dengiz navigatsiyasida koʻrinma ufq aylanasi 32 R.ga (ikki R. orasidagi burchak 1G15’ga teng), meteorologiyada hamma ufq 16 R.ga boʻlinadi. Bundagi shimol, sharq, gʻarb va janub yoʻnalishiga mos kelgan R. bosh R.lar deyilib, lot. N, Ye, W, S harflar bilan belgilanadi. Geodezshda biror belgilangan yoʻnalishning geografik meridian bilan hosil qilgan va 0 dan 90° gacha boʻlgan burchagi ham R. deyiladi.

Manbalar
Rumeliya

Rumeliya (turkcha Rumeli) — 14—15-asrlarda Usmonli turk imperiyasi tomonidan Bolqon yarim oroldagi bosib olingan yerlarning umumiy nomi. 16-asr oxiridan 19-asrgacha markazi Sofiya boʻlgan turk viloyati (Bolgariya, Serbiya, Gersegovina, Albaniya, Makedoniya, Epir va Fessaliyani ham oʻz tarkibiga olgan). Turkiyaning, Istanbuldan tashqari, Yevropa qismining hozirgi nomi.

Manbalar
Ruminiya akademiyasi

Ruminiya akademiyasi — Ruminiyaning oliy ilmiy muassasasi. 1948-yil Buharest shahrida tashkil topgan. Oʻtmishdoshi 1866-yilda tashkil etilgan Ruminiya akademiyasidir. Turli fan sohalari boʻyicha bir nechta boʻlimi, 100 ga yaqin aʼzosi, 20 dan ortiq ilmiy tadqiqot instituta va ilmiy markazi, kutubxonasi mavjud. Ilmiy jur.lar nashr etadi.

Manbalar
Ruminiya zilzilasi

Ruminiya zilzilasi, Vrancha zilzilasi — 1977-yil 4 martda Sharqiy Karpat togʻlarining Vrancha massivi (Ruminiyaning Vrancha uyezdi)da roʻy bergan. Epitsentrda zilzila kuchi 8 ball boʻlgan. Zilzila oʻchogʻi 100–110 km chuqurlikda joylashganligi uchun silkinishlar juda katta maydonga tarqalgan. Seysmik tebranishlar Yevropaning bir qancha mamlakatlariga, jumladan, Finlandiyaga qadar yetib bordi. Ruminiya poytaxti Buharest shahridagi turar joy binolari va boshqa inshootlar jiddiy zarar koʻrdi. Birgina Buharest shahrining oʻzida 1600 ga yaqin kishi harobalar ostida qolib halok boʻldi. Zilziladan Moldaviya, Ukraina, Rossiya Federatsiyasi shaharlari ham shikastlandi. Seysmik tebranish Yassi shahrida 7—8 ball, Kishinevda 7 ball, Odessada 6 ball, Vinnitsada 5 ball, Kiyev va Lvovda 4 ball, Moskvada 2—3 ball boʻldi. Seysmik toʻlqinlarning yer ustida tarqalishini oʻrganish natijasida Ruminiya zilzilasiga Vrancha togʻ massividagi yoriqlar boʻylab togʻ jinslarining keskin siljishi sabab boʻlgan deyiladi.

Manbalar 

 

Ruminiyadagi zilzilalar
Leonid Rumshevich

Leonid Vladimirovich Rumshevich (1905-yil 13-may Sankt-Peterburg – 1953-yil 30-may Toshkent) – Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi.

Hayoti 
Leonid Rumshevich 1905-yil 13-mayda Sankt-Peterburgda tugʻilgan.

1929-yildan boshlab iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faol boʻla boshlagan. 1929-1953-yillarda Leningradda ishchi, Oʻrta Osiyo qishloq xoʻjaligi instituti talabasi, SoyuzNIHI seleksiya stansiyasining „Paxtalikul“ seleksiya punkti boshligʻi, Fargʻona paxta-beda tajriba stansiyasi direktori oʻrinbosari, 108F, 137F, 147F, 152F, 153F, 159F gʻoʻza navlarini yaratuvchisi boʻlgan.

Yangi ertapishar paxta navini ishlab chiqish va qishloq xoʻjaligiga joriy etish uchun u 1949-yilda ajoyib ixtirolari va ishlab chiqarish usullarini tubdan takomillashtirish uchun shaxsiy Stalin mukofoti bilan taqdirlangan.

Leonid Rumshevich 1953-yil 30-mayda Toshkentda vafot etgan.

Havolalar 
 Румшевич
 Энциклопедия хлопководства, Т. 2, стр. 201.

Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Toshkentda vafot etganlar
1953-yilda vafot etganlar
30-mayda vafot etganlar
Sankt-Peterburgda tugʻilganlar
1905-yilda tugʻilganlar
13-mayda tugʻilganlar
Rung

Rung, runglar — turkiy xalqlarning qad. xitoy manbalaridagi nomi. Dastlab mil. av. 2ming yillikka oid manbalarda qayd etilgan. R. etnonimini yozish uchun qoʻllanilgan iyeroglif "odam", "jangchilar" kabi maʼnoni anglatgan. Mil.av. 15—8-asrlarga oid xitoy manbalarida R. kuyrung (guyrung, kunrung yoki kun chiqar tomondagi P.), shurung (gʻarbiy R.) kabi qismlarga boʻlingan. Keyinchalik shimolidagi turklar rungdi yoki dirung (turk jangchilari) deb nomlana boshlangan.

Mil. av. 2-asrda yozilgan "Shiji" ("Tarixiy xotiralar") asarining Shiya xonlari (taxminan mil. av. 2197—1766-yil) tazkirasida gʻarbiy R.ning Kunlun, Shichji, Chusoʻv, Chjipi kabi 4 xonligi borligi koʻrsatilgan. Keyinchalik Dali, Yichu kabi gʻarbiy R. davlatlarining to 3-asrga qadar Gansu (Kengsu) oʻlkasida mavjud boʻlganligi aytilgan. R. di, (turk jangchilari) atamasi mil. av. 4-asrdan isteʼmoldan chiqib "xu" atamasi ishlatilgan. Hunlar xoqonligi tashkil topgach, shimolida yashagan xular, yaʼni R.dilar "hun" ("shyunnu", "syunnu") deb nomlangan.

Manbalar
Rundi

Rundi (oʻzlarini barundi deb atashadi) — bantu xalqlari guruhiga mansub xalq; Burundining asosiy aholisi (4,5 mln. kishi), shuningdek, Kongo, Uganda va Ruandada ham yashaydi. Umumiy soni 8 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Dindorlarining bir qismi anʼanaviy eʼtiqodlarni saqlab qolgan, qolgani — xristianlar (asosan, katoliklar).

Manbalar
Runik yozuv

Runik yozuv — germanlarda 2—3-asrlardan to oʻrta asrlar oxirigacha qoʻllangan alifbo; lotin yozuvi tarqalishi munosabati bilan isteʼmoldan qolgan. Runik yozuv belgilari, yaʼni runalar, asosan, metallga, toshga va yogʻochga oʻyib yozilgan, shuning uchun ular oʻziga xos uchli, nayzasimon koʻrinishga ega boʻlgan. Angliya, Islandiya va Grenlandiyada, Skandinaviyada, Shim. Yevropaning bir qancha hududlarida tarqalgan. Katta (umumgerman) runalari hamda kichik (skandinav) runalari oʻzaro farqlanadi. Katta Runik yozuvning tili biron-bir qad. german tiliga oʻxshamaydi, undagi bitiklar (150 ga yaqin), asosan, qurol va taqinchoklarga, shuningdek, toshlarga yozilgan. Kichik Runik yozuv esa qad, skandinav tillari yodgorliklari hisoblanadi, ularni, asosan, toshlardagi bir necha jumladan iborat xotira yozuvlari (yodnomalar) tashkil etadi. Katta runalar 24 ta, kichik runalar 16 ta boʻlgan.

Qad. turkiy yozuvlar, yaʼni urxunenisey yozuvlari ham fin va boshqa yevropalik olimlar tomonidan "Runik yozuv" deb atalgan.

Yana q. 

 Qadimgi turkiy yozuvi

Manbalar 

Yozuvlar
Rupiya

Rupiya —

1) Hindiston Respublikasi pul birligi. 16-asrdan boshlab muomalaga kiritilgan. 1Rupiya= 100 paysa. Xalqaro ifodasi 1NRupiya Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari = 46,89 Rupiya (2003, may); 

2) Pokiston Respublikasining pul birligi. 1948-yildan muomalaga kiritilgan. 1Rupiya=100 paysa. Xalqaro ifodasi PKRupiya 

3) Indoneziya pul birligi. 1950-yildan muomalaga kiritilgan. 1 Rupiya = 100 sen. Xalqaro ifodasi IDRupiya RUPOR (gollandcha georeg — baqirmoq) — tovush toʻlqinlarini maʼlum yoʻnalishda kuchaytirib tarqatadigan hamda tovush toʻlqinini qabul qiladigan karnay. Yumaloq yoki toʻgʻri toʻrtburchak (konussimon) shakdda, uchi tomonga kengayib boradigan qilib yasaladi. Rupiya radiotexnikada, tovush kuchaytirgichlar va boshqalarda qoʻllaniladi.

Manbalar
Rur koʻmir havzasi

Rur koʻmir havzasi, Quyi Reyn Vestfaliya koʻmir havzasi — Germaniyadagi Rur daryosi (Reyn daryosining oʻng irmogʻi) sohilida joylashgan koʻmir xavzasi. 13-asrdan maʼlum, 19-asrning oʻrtalaridan faol ravishdaoʻzlashtirilgan. Maydonitaxminan 6200 km². Koʻmir karbon davriga mansub 125 koʻmir qatlamlarini tashkil qilgan, ulardan 30—40 tasi sanoat ahamiyatiga ega (qalinligi 0,8 – 4 m). Koks boʻladigan koʻmirlari 65% ni tashkil etadi. Rur koʻmir havzasih.da koʻmir yer osti usulida qazib olinadi. Koʻmirning sifati yuqori: oʻrtacha kulliligi 3—8%, oltingugurt 0,5—1,5%, yonish issikligi 36,2 MJ/kg. Umumiy zaxiralari (2000 m chuqurlikkacha) taxminan 214 mlrd. t, sanoat zaxiralari (1500 m chuqurlikkacha) 20,3 mlrd. t miqdorida baholangan.

Manbalar
Rus alifbosi

Rus alifbosi — ruscha nutqning tovush tarkibini ifodalovchi hamda milliy rus tilining yozma va bosma shaklini hosil qiluvchi belgiharflarning izchil qatori. Rus alifbosi asta-sekin qad. slavyan yozuvi kirillitsa (qarang Kirill yozuvi)p,j kelib chiqqan. 1918-yilda hozirgi koʻrinishga ega boʻlgan. 33 harfdan iborat: ularning 21 tasi undosh tovushlarni (b, p, v, f, d, t, z, s, j, sh, ch, s, sh, g, k, x, m, n, l, r), 10 ta harf unlilarni — a, e, o, i, i, u sof unlilarni va "y+unli" (ya, ye, yo, yu) birikmalarini ifodalaydi. Y harfi "boʻgʻin hosil qilmaydigan i" ni yoki j undoshini bildirsa, ʼ,  — ayrish va yumshatish belgilari alohida tovushni biddirmaydi. Rus alifbosi sobiq SSSRdagi (va hozirgi Rossiya Federatsiyasidagi) koʻplab xalqlarning alifbolariga asos boʻlgan (Mas, 1940-yil may oyida kabul kilingan va hozirgacha amalda boʻlgan oʻzbek alifbosi Rus alifbosi asosida, unga muayyan oʻzgartishlar kiritish yoʻli bilan yaratilgan).

Dastlab (11-asr) qabul qilingan Rus alifbosi uzoq vaqt hozirgi koʻrinishidan harflar tarkibi va ularning nomlanishi bilan farqlanib turgan. Harflarning tarkibi esa koʻp asrlar mobaynida deyarli oʻzgarishsiz qolgan. Alifbo tarkibining dastlabki qonuniy oʻzgarishi Pyotr I ning (1708—10) va Fanlar akademiyasining (1735, 1738 va 1758) islohotlari bilan bogʻliq (bunda harflarning shakllari soddalashtirilib, bir necha eskirgan belgiharflar alifbodan chiqarilgan; ya, y singari harflar kiritilgan). Bunga qadar boʻlgan oʻzgarishlar haqida faqat rus tili yozma yodgorliklarini kuzatish orqaligina hukm chiqarish mumkin.

Manbalar
Rusa I

Rusa I — Urartu podshosi (mil. av. 730— 714). Sarduri II ning oʻgʻli. Ossuriya bilan boʻlgan urushda Urartu yengilgach, taxtga oʻtirgan. Davlatni mustahkamlagan, Sevan va Urmiya koʻllari atrofidagi yerlarni bosib olishi hisobiga uning hududini bir qadar kengaytirgan. Ossuriya va kimmeriylar bilan kurash olib borgan, ulardan yengilgan. P.I davrida Urartu zodagonlarining yirik qoʻzgʻolonlari sodir boʻlgan.

Manbalar
Fyodor Rusanov

Fyodor Nikolayevich Rusanov (1895.25.5, Chelyabinsk uyezdi — 1979, Toshkent) — botanik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1966), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1965), biol. fanlari doktori (1944), professor (1955). Omsk qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1927). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi botanika bogʻi asoschisi va direktori (1943—76), 1976-yildan ilmiy konsultant. Ilmiy ishlari Ustyurt, Mangʻishloq, Muyunqum, Kizilkum, ChuIli vodiylarining florasi, oʻsimliklar qoplami va xom ashyosini oʻrganishga bagʻishlangan. Rusanov maʼlum iqlim sharoitida oʻsadigan oʻsimliklarni iklimi boshqacha joyda oʻstirish (introduksiya) va iklimlashtirish usullarini ishlab chiqqan. "Turkum kompleksi" va "Umumflora introduksiyasi" usuli shular jumlasidandir. Rusanov chatishtirish yoʻli bilan gibiskus, gokk, piramidasimon dub singari manzarali oʻsimlik navlarini yaratgan. Rusanov rahbarligida 14 jiddli "Oʻzbekiston dendrologiyasi", "Oʻzbekiston introduksiyasi" nomli 27 toʻplam chop etilgan.

Manbalar 
 Gruntovoye svetovodstvo v Uzbekistane, T., 1948; Ozeleneniye v arxitekture gorodov Uzbekistana, T., 1951; Gibridnie gibiskusi, T., 1965; Teoriya i opit pereseleniya rasteniy v usloviyax Uzbekistana, T., 1974.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1895-yilda tugʻilganlar
1979-yilda vafot etganlar
Lenin ordeni sohiblari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Rusafiy

Rusafiy (arRusafiy), Maʼruf ibn Abd alGʻani (1875, Bagʻdod — 1945.16.4) — arab shoiri va adabiyotshunosi. Yangi arab sheʼriyatidagi "ijtimoiy maktab" asoschisi. Diniy maktabni tugatib (1899), Istanbul, Damashq, Quddusda arab adabiyotidan dare bergan. Ijodi 1910-yildan boshlangan. R.ning "Faqirlik va kasallik" (1915), "Yetim bayramda" (1928), "Yetimxona" (1932) sheʼrlari ijtimoiy-siyosiy mavzuda. "Urushga" (1911), "Tripolida" (1944) sheʼrlarida Tripoli xalqining italyan bosqinchilariga qarshi olib borgan kurashi aks etgan. "Biz va xalqaro ahvol" (1942), "AlJavohiriyga noma" (1944) dostonlarida vatanparvarlik motivlari ifodalangan. R. asarlari "Devoni arRusafiy" toʻplamiga jamlangan (1959). "Arab tili va adabiyotidan maʼruzalar" (1928), "Arab adabiyotidan maʼruzalar" (1932) kabi kitoblar muallifi.

Manbalar
Rus-afgʻon mojarosi

Rus-afgʻon mojarosi (1885 y 18 mart), Pandi vohasi yoxud Toshkoʻprikdagi qurolli toʻqnashuv — amalda 19-asrning 80-yillarida rusafgʻon chegarasi oʻtkazilishi munosabati bilan Buyuk Britaniya va Rossiya oʻrtasida kelib chiqqan mojaro. 19-asrning 80-yillari boshida Buyuk Britaniya Afgʻoniston bilan 1878—80 yillardagi urush (qarang Ingliz—afgʻon urushlari) natijasida bu davlatning tashqi siyosati ustidan nazorat qilishni oʻz koʻliga olib oʻz taʼsir doirasini Shimoliy Afgʻonistonga tarqatish va Rossiyani Oʻrta Osiyoda kuchayib, mustahkam oʻrnashib olmasligi uchun har qanday yoʻl bn harakat qilgan. Shu maqsadda Afgʻonistonni Rossiyaga qarshi gijgijlagan. 1884-yil yozidg..chngliz zobitlari bosh boʻlgan afgʻonlar otryadi Turkmaniston hududiga kirib Pandi vohasini egallagan. Toshkoʻprik (Toshkepri) yonidagi qurolli toʻqnashuv natijasida afgʻon qoʻshinlari bu yerni tark etgan. 1885-yil 10 sentabrdagi bitimga koʻra, EronAfganistan chegarasidan to Amudaryogacha boʻlgan oraliqdagi Rossiya va Afgʻoniston chegarasi belgilandi. RossiyaAfgʻoniston chegarasi haqidagi rusingliz protokolini imzolanishi bilan (1887) hal boʻlgan.

Manbalar
Ruse

Ruse — Bolgariyadagi shahar. Ruse okrugining maʼmuriy markazi. Aholisi 162,1 ming kishi (2001). Mamlakatning Dunay daryosi boʻyidagi yirik porti. Transport yoʻllari tuguni. Temir yoʻl va avtomobil yoʻli koʻprigi orqali Ruminiyaning Jurju shahri bilan bogʻlangan. Mashinasozlik (xususan, ogʻir, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, elektrotexnika), kemasozlik, priborsozlik, kimyo, oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari mavjud. Mebel ishlab chiqariladi. Opera va drama teatrlari, tarix muzeyi, qishloq xoʻjaligi instituti bor. Shaharga 1-asrda rimliklar asos solgan. 6-asrgacha harbiy markaz boʻlgan.

Manbalar 

Bolgariya
Vladimir Rusinov

Vladimir Alekseyevich Rusinov (1925.12.2, Rostov viloyati) — aktyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1985). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1950). 195061 va 1963-yildan Oʻzbekiston rus akademik drama teatrida. 1961—63 yillar Polsha teatrida ishlagan. R. keng diapazonli aktyor boʻlib, bu narsa unga komediyami, dramadami yoki fojiada rollarni ishonch bilan oʻynashiga keng yoʻl ochib berdi. Andrey ("Xayrli soatda"), Yakov, Alyosha, Aktyor ("Soʻnggilar", "Tubanliqsa"), Gerostrat ("Nomi oʻchsin"), shoh Fyodor ("Shoh Fyodor Ioannovich"), Gayev, Sorin ("Olchazor", "Chayka"), Qoʻziyev ("Shohi soʻzana"), Rikkardo ("Filumena Morturano"), Maxmud ("Katta sevgi"), Choʻpon, Mulladoʻst ("Maysaraning ishi"), Saidxon ("Qonli sarob"), Jadov ("Serdaromad joy"), Kontrolyor ("Oʻldir meni, jonginam!") kabi rollari ijodida alohida oʻrin tutadi. "Elyurt hurmati" ordeni (1998), "Shuhrat" medali (1995) bilan mukofotlangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Russkiy oroli

Russkiy oroli — Shimoliy Muz okeani va Tinch okeandagi bir necha orolning nomi. Eng yiriklari: 1) Kara dengizidagi Nordensheld arxipelagida (uz. 38 km, eni 14 km gacha). Maydoni 309 km². 1935-yildan qutb stansiyasi bor. Tundra oʻsimliklari bilan krplangan; 2) Yapon dengizidagi Buyuk Petr qoʻltigʻida, Vladivostok shahridan janubida (uz. 18 km, eni 13 km gacha), keng bargli oʻrmonlar bilan krplangan.

Manbalar