Bhairava

Bhairava — (sanskrit): भैरव, qoʻrqinchli deya tarjima qilinadi) yoki Kala Bhairava — hindular va buddistlar sigʻinadigan shaivit va vajrayana xudosi. Aptening sanskrit lugʻatida Bhairava uchun devanagiri tilida ॠः zikr qilinadi. Shaivizmda u yoʻq qilish bilan bogʻliq boʻlgan Shivaning kuchli namoyon boʻlishi yoki avataridir. Trika tizimida Bhairava Para Brahmanning sinonimi boʻlgan Oliy haqiqatni ifodalab beradi. Odatda hinduizmda Bhairava gunohkorlarni jazolash uchun tayogʻi yoki Danda tutgani uchun Dandapani („qoʻlida Dandani ushlab turgan“) deb ham ataladi va Svasva, yaʼni „avtomobili it“ degan maʼnoni anglatadi. Vajrayana buddizmida u boddhisatva Manjusrining shiddatli emanatsiyasi hisoblanadi va uni Heruka, Vajrabxairava va Yamantaka deb ham atashadi.

Unga butun Hindiston, Nepal va Shri-Lankada, shuningdek, Tibet buddizmida sigʻinadilar.

Hinduizmda 

Bhairava bhīru soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „qoʻrqinchli“ degan maʼnoni anglatadi. Bhairava „dahshatli dahshatli shakl“ degan maʼnoni anglatadi. U qoʻrquvni yoʻq qiladigan yoki qoʻrquvdan tashqarida boʻlgan kishi sifatida ham tanilgan. Talqinlardan biri shundaki, u oʻz bandalarini dahshatli dushmanlardan, ochkoʻzlikdan, shahvat va gʻazabdan himoya qiladi. Bu dushmanlar xavflidir, chunki ular hech qachon odamlarga Xudoni ichlarida izlashlariga yoʻl qoʻymaydilar. Yana bir talqin ham bor: Bha — yaratish, ra — rizq, va — halokat. Demak, Bhairava hayotning uch bosqichini yaratuvchi, qoʻllab-quvvatlovchi va erituvchidir. Shuning uchun u eng oliy yoki oliy boʻladi deya ishongan holda sigʻinishar ekan.

Trika tizimi 
Trika va Kashmir shaivizmi mutlaq haqiqatni (Para Brahman) Bhairava deb ataydi. Vijñāna Bhairava Tantra Trika tizimining asosiy Tantra matnidir. Xudo Bhairava va uning turmush oʻrtogʻi Bhairavi oʻrtasidagi nutq sifatida 112 ta tantrik meditatsiya usullari yoki markazlashtirish usullari (Dharana) qisqacha taqdim etiladi. Matn Rudrayamala Tantra, Bhairava Agamaning bobidir. Bhairavi, maʼbuda, Bhairavadan oliy haqiqatni amalga oshirish yoʻlining mohiyatini ochib berishni soʻraydi. Bhairava oʻz javobida ongning universal va transsendental holatiga kirishning 112 usulini tavsiflaydi. Trika, Kashmir shaivizmi adabiyotida unga havolalar mavjud boʻlib, u Kashmir Shaiva falsafasi va Trika maktablarida muhim matn hisoblanganligini koʻrsatadi.

Bhairavalar roʻyxati 
Shiva namoyon boʻlish roʻyxati quyidagilardan iborat:

 Trisandxyeshvar

 Vishvesh
 Bhiruk
 Vakranath
 Lambkarna
 Vamana
 Pachali bhairav
 Bagh Bhairav
 Varaha (Baraha)
 Rudra Mahadev
 Bhoothnath Vetal / Betal Bhairav
 Chakrapani
 Vikritaksh
 Bhimlochan
 Kramadishvar
 Chanda
 Unmatta Bhairav
 Nakuleshvar
 Umananda yoki Bhayaanand
 Ruru
 Nimish
 Abhiru
 Sanvart
 Ghanteshvar
 Ambar
 Amar
 Sarvanand
 Mahodar
 Rakshaseshvar (Nayanair)
 Kapali
 Chandrashexar
 Maxarudra
 Vakratund
 Bhava
 Sthanu
 Nandikeshvar
 Vatsnabh yoki Dandpani
 Krodxish
 Bhadrasen
 Sambaranand
 Sanhar
 Trayambak
 Tripuresh
 Kapilambar
 Martanda
 Kaal Bhairav
 Sarvanand
 Amritaksha
 Bhishan
 Baidyanath
 Ksheer Kantak
 Batuk Bhairav
 Kapalbhairav
 Tumbesvar
 Jogesh
 Shri Xutkuni Bhairav
 Shay Bhairav
 Matang bhairav
 Svarnakarshan Bhairav
 Akshobhya bhairav
 Asitanga Bhairav
 Samhaar Bhairav
 Kshetrapaala Bhairav
 Vikrant Bhairav
 Patal Bhairav

Buddizmda 

Buddizm ham Bxairavani (tibetcha: 'Jigs byed, xitoycha: Buwei) xudo va dxarmapala yoki dxarma himoyachisi sifatida qabul qilgan. Bhairavaning turli xil buddist shakllari (har xil nomlar Herukas, Vajrabhairava, Mahakala va Yamantaka) Tibet buddizmida shafqatsiz xudolar va yidamlar (tantrik meditatsion xudo) hisoblanadi. Ular, shuningdek, oʻzlarining buddist tantralari, Vajrabhairava tantralariga ega. Tibet anʼanalariga koʻra, bu tantralar X asrda Oddiyanada Lalitavajraga nozil qilingan. Ushbu matnlar Tibet buddizmining Sarma (yangi tarjima) anʼanalarida, ayniqsa Gelug maktabida muhim rol oʻynaydi, bu yerda Vajrabhairava naslning uchta markaziy eng yuqori yoga tantra amaliyotlaridan biri hisoblanadi. Shu sababli, u Moʻgʻulistonda himoyachi xudo sifatida mashhur va manchular orasida ham mashhur edi. Bu xudo Nyuar buddizmida ham markaziy oʻrin tutadi. Bhairava bilan bogʻliq tantrik amaliyotlar gʻazab va nafratni tushunishga aylantirishga qaratilgan.

Ibodat qilish 

Bhairava ibodatxonalari yoki ziyoratgohlari koʻpchilik Jyotirlinga ibodatxonalari ichida yoki yaqinida mavjud. Shuningdek, Shivaga bagʻishlangan muqaddas oʻn ikkita ziyoratgoh mavjud boʻlib, ularni butun Hindiston boʻylab topish mumkin, shu jumladan Kashi Vishvanath ibodatxonasi, Varanasi va Kal Bhairav ibodatxonasi, Ujjain. Patal Bhairav va Vikrant Bhairav ziyoratgohlari Ujjainda ham joylashgan.

Yana qarang 

 Adichunchanagiri tepaliklari
 Akash Bhairav
 Bhairab Naach
 Muthappan
 Sirkazhi

Manbalar