Roberta Bondar

Roberta Lynn Bondar CC OOnt FRCPC FRSC (1945-yil 4-dekabrda tugʻilgan) — kanadalik astronavt, nevrolog va maslahatchi hisoblanadi. U Kanadadagi birinchi ayol kosmonavt va koinotdagi birinchi nevrologdir. NASA bilan hamkorlik qilgan xalqaro kosmik tibbiyot tadqiqot guruhi rahbari sifatida oʻn yildan koʻproq vaqt oʻtgach, Bondar biznes, ilmiy va tibbiyot hamjamiyatlarida maslahatchi va maʼruzachiga aylandi.

Bondar koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan, jumladan Kanada ordeni va Ontario ordeni, NASA kosmik parvoz medali, 28 dan ortiq faxriy unvonlar, Kanada tibbiyot shon-shuhrat zali, Xalqaro ayollar forumi shon-sharaf zali va Kanada zaliga kirish huquqi, Shuhrat, Yulduz ordenlari bilan taqdirlangan

Erta hayot va taʼlim 
Bondar Sault Ste shahrida tugʻilgan. Mari Ontario, 1945-yil 4-dekabr U otasi Sault Ste bilan ishlagan. Mari Kommunal xizmatlar komissiyasi asli ukrainalik, onasi esa oʻqituvchi boʻlib ingliz millatiga mansub.

Bondarning fanga muhabbati bolalikdan boshlangan. Uning otasi yertoʻlada laboratoriya qurgan, u yerda tez-tez tajribalar oʻtkazgan. Bondar kosmonavt boʻlishni orzu qilgan.

Bondar keng qamrovli taʼlim oldi, chunki u ayol sifatida oʻz qobiliyatini isbotlashga qaror qildi. Bondar Sault Ste shahridagi ser Jeyms Dann oʻrta maktabini tamomlagan. U Guelf universitetida zoologiya va qishloq xoʻjaligi fanlari boʻyicha bakalavr darajasini (1968), Gʻarbiy Ontario universitetida eksperimental patologiya boʻyicha magistr darajasini (1971) va Toronto universitetida (1974) nevrologiya boʻyicha doktorlik darajasini olgan va Makmaster universitetida tibbiyot fanlari doktori (1977) unvonini ham olgan. Bondarning bakalavriat tadqiqot tajribasining bir qismi Kanada baliqchilik va oʻrmon xoʻjaligi departamenti bilan ishlashni oʻz ichiga oladi.

Karyera 
1983-yilda tanlangan Kanada astronavt korpusining birinchi olti aʼzosidan biri sifatida Bondar 1984-yilda astronavtlarni tayyorlashni boshladi va 1992-yilda u birinchi Xalqaro mikrogravitatsiya laboratoriyasi missiyasi (IML-1) uchun yuk boʻyicha mutaxassis etib tayinlandi. Bondar 1992-yil 22-30-yanvar kunlari STS-42 missiyasi davomida NASA Space Shuttle Discovery kemasida uchgan va shu vaqt ichida Spacelab-da 40 dan ortiq tajriba oʻtkazgan. Uning past tortishish sharoitlarining inson tanasiga taʼsirini oʻrganish boʻyicha ishi NASAga astronavtlarni kosmik stantsiyada uzoq vaqt qolish uchun tayyorlashga imkon berdi.

Astronavt karerasidan soʻng Bondar oʻn yildan ortiq vaqt davomida NASAda xalqaro tadqiqotchilar guruhini boshqargan va tananing kosmik taʼsirdan tiklanish qobiliyatini yaxshilaydigan mexanizmlarni yaxshiroq tushunish uchun kosmonavtlarning kosmik missiyalar haqidagi maʼlumotlarini oʻrgangan. Bondarning kosmik tiklash boʻyicha tadqiqotlari boshqa nevrologik taʼsirlar qatorida Parkinson kasalligi bilan bogʻliqlikni koʻrib chiqdi.

Bondar tabiiy muhitga eʼtibor qaratib, fotografiyaga qiziqishini davom ettirdi. U Santa-Barbara, Kaliforniya, Bruks fotosuratlar institutida Professional tabiat fotosuratlari boʻyicha faxriy talaba boʻlgan. U Yerni suratga olgan toʻrtta fotoinsho kitobining muallifidir. Ushbu nashr etilgan kitoblar orasida „Orzular manzarasi“, „Ehtirosli qarash: Kanada milliy bogʻlarini kashf qilish“, „Yerning quruq chekkasi“ va „Yerga tegish“ kiradi. Bondar shuningdek, sertifikatlangan parashyutchi, suv osti shoʻngʻichi va shaxsiy uchuvchi edi.

Bondar, shuningdek, kosmonavt, shifokor, tadqiqotchi, fotograf, muallif, atrof-muhit tarjimoni va guruh rahbari sifatidagi tajribasidan foydalanib, turli tashkilotlarda maslahatchi va maʼruzachi boʻlgan. Bondar nafaqat radio va televideniyeda intervyu olishi mumkin, balki u „Kosmosdagi taqdir“ filmida ham rol oʻynagan. Bundan tashqari, Bondarning tajribasi fanning soʻzma-soʻz va majoziy maʼnosini, yaʼni kosmik kemani aks ettiruvchi dasturlarda maslahatlashdi.

2009-yilda Bondar Roberta Bondar fondini notijorat xayriya tashkiloti sifatida roʻyxatdan oʻtkazdi. Jamgʻarma atrof-muhitni muhofaza qilishga eʼtibor qaratadi.

Mukofotlar, unvonlar va mukofotlar 
Bondar Kanadadagi tashkilotlar va universitetlarning koʻplab faxriy unvonlari va mukofotlari sohibidir. Bu unvonlarga 1985-yilda Vanier mukofoti va 1985-yilda FW (Keysi) Bolduin mukofoti kiradi.

Bondar Kanada shon-shuhrat zalida yulduz olgan birinchi kosmonavt edi. U 2011-yil 1-oktabrda Torontodagi Elgin teatrida taqdim etilgan.

Roberta Bondar bogʻi va chodir paviloni Bondarning tugʻilgan shahrida (Sault Ste Marie) birinchi ayol kosmonavt sharafiga joylashgan. Bondarda uning nomi bilan atalgan bir qancha davlat maktablari ham bor.

Bondar 2003-yildan 2009-yilgacha Trent universiteti rektori lavozimida ikki muddat ishlagan.

2009-yilda Konkordiya universiteti Bondarni nufuzli Loyola medali bilan taqdirladi.

2017-yilda Kanada Qirollik zarbxonasi Kanadaning Kosmosdan koʻrinishining 25 yilligini nishonlash uchun cheklangan miqdordagi 25 dollarlik tanga chiqardi. Ushbu sharafning ochilishi uning tugʻilgan shahri Sault Stedada boʻlib oʻtdi.

2018-yilda Thebacha va Vud Buffalo Astronomiya Jamiyati oʻz rasadxonasi nomini doktor Roberta Bondar Shimoliy rasadxonasiga oʻzgartirdi.

Tashkilotlar

Manbalar

Qoʻshimcha oʻqish 

 
 Joyal, Serge, and A. Kim Campbell. „A Personal Reflection on Gender Equality in Canada.“ Reflecting on Our Past and Embracing Our Future: A Senate Initiative for Canada, edited by Serge Joyal and Judith Seidman, McGill-Queenʼs University Press, Montreal; Kingston; London; Chicago, 2018, pp. 261-272. JSTOR, www.jstor.org/stable/j.ctvcj2m2z.24. Accessed February 25, 2020
 Hampson, Sarah. „In the Ever-Changing Orbit of the Passionate Earthling.“ The Globe and Mail, April 30, 2018, www.theglobeandmail.com/technology/science/final-shuttle-launch/in-the-ever-changing-orbit-of-the-passionate-earthling/article585608/
 „4 Space Veterans and 3 Novices Make Trip.“ The New York Times, The New York Times, January 23, 1992, www.nytimes.com/1992/01/23/us/4-space-veterans-and-3-novices-make-trip.html?searchResultPosition=1.

Havolalar 

 CSA biografiyasi
 Bondarning bosh sahifasi
 Video: Roberta Bondar Olimpiadadan keyingi vatanparvarlik va uning sevimli texnologiyasi haqida (NAITning techlife jurnalidan)
 Tangalar Bondarni hurmat qiladi
 Roberta Bondar jamgʻarmasi
Yashayotgan insonlar
1945-yilda tugʻilganlar