MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mingyilqi tizmasi

Mingyilqi tizmasi — Chatqol togʻlari tarkibidagi (Toshkent viloyati) tizma. Qoraarcha, Katta Maydontol, Berkota, Nurakota soylari havzalarida joylashgan. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa yoʻnalgan. Uzunligi 10 km. Eng baland joyi (Qoraungur togʻi) 2942 m. Tizmada uchta balandlik: Qoraungur (2942m), Jar (2936 m) va nomsiz (2842 m) yaqqol ifodalangan. Mingyilqi tizmasi oʻrtacha, baʼzi joylarda kuchli parchalangan. Suv-ayirgʻich qismi esa kam parchalangan. Yalangʻoch qoyali qirralar uncha yaxshi ifodalanmagan. Shimolida Katta Chimyon (3309 m) togʻiga tutashib ketadi. Mingyilqi tizmasi quyi karbon davrining metamorfik va choʻkindi jinslaridan tashkil topgan. Quyi qismida jigarrang tuproklarda siyrak archazorlar bilan turli oʻtli bugʻdoyiqzorlar uchraydi. 2600-2800 m balandlikda subalp oʻtloqlari mavjud. Yozgi yaylov sifatida foydalaniladi. Yaylovlarning oʻrtacha mahsuldorligi gektariga 6—10 s.

Manbalar 

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Toshkent viloyati
Mingtepa

Mingtepa — koʻhna shahar harobasi (miloddan avvalgi 3 — milodiy 5-asr). Andijon viloyati, Marhamat tumani markaziga tutashib ketgan yodgorlik. Xitoy yozma manbalaridagi Ershi shahri bilan aynan deb taxmin etiladi.

1940—50 yillarda A. N. Bernshtam, Yu. A. Zadneprovskiy, keyinchalik (90-yillarda) Oʻzbekiston FA Arxeologiya institutining Fargʻona otryadi (B. Matboboyev) arxeologik tekshirish ishlari olib borgan.

Mingtepa ichki va tashki shahardan iborat boʻlib, mustahkam mudofaa devorlari bilan oʻrab olingan. Hozir faqat ichki shaharni (38 ga) toʻrt tomondan qurshagan mudofaa devori saqlanib qolgan. Mingtepadagi tepaliklar soni 52 ta. Ichki shaharning shimoliy-gʻarbiy tomonidagi markaziy tepalikning madaniy qatlami 10 m dan ortiq. Eng quyi qatlam miloddan avvalgi 3—2-asrlarga oid. Tepalikdan 5 m qalinlikdagi platforma (tagkursi) ustida qurilgan inshoot qoldiqlari chiqqan. Mutaxassislar fikricha, bu tepalik shahar arki boʻlgan. Mingtepa mudofaa devorining har 38-40 m masofasida kuzatuv minorasi oʻrnatilib, uning uzunligi 18 m, eni 9 m, balandligi 3-4 m ga yetgan. Minora oʻrtasida shinaklar bilan taʼminlangan xona joylashib, unda soqchilar yashagan. Burjlarni oʻzaro tutashtirib turgan mudofaa devorining qalinligi quyi qismida 7 m, yuqorida 4 m, balandligi 4 m ga yetgan. Devor va burj, asosan, yaxshi pishirilgan paxsa va xom gʻishtlardan tiklangan. Devor tashqarisida xandaqlar qazilgan.

Qadimda Mingtepa oʻrnida boʻlgan Ershi shahrini xitoyliklar bir necha marta qamal qilib, ishgʻol eta olmaganlar (qarang Ershi mudofaasi).

Adabiyot 
 Bernshtam A. N., Istoriko-arxeologicheskiye ocherki Tyan-Shana i Pamiro-Alaya, M.— L., 1952; Oʻzbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari, T., 2001.

Manbalar 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Andijon viloyati
Marhamat tumani
Mingtepa (inshoot)

Mingtepa — dafn inshooti qoddigʻi. Toshkent viloyati Ohangaron voyaiysida joylashgan. 2-3 km² maydonni egallagan 1000 ga yaqin doʻnglik (diametri 2,5 m dan 30 m gacha, balandligi 0,5—3,5 m) dan iborat. M.ning 7 guruhi mavjud: Toʻytepa qishlogʻi jan.dagi Toʻytepa, Pskent qishlogʻining jan.-sharqidagi Pskent, jan.-sharqiy Alimkent, Boʻka qishlogʻidan 4,5 km uzoklikdagi Boʻka, Olmaliqsoy va Noqpoy oʻrtasidagi Noqpoy, Qoraxitoy qishlogʻining shim.gʻarbidagi Qoraxitoy, Oqcha qishlogʻining sharqidagi Okcha M.ning asosini gumbazli hujralar va pastbaland yertoʻlalar tashkil etadi. Qabrlardan har xil qurol, ziynat buyumlari, dastasi hayvon shaklida ishlangan idishlar topilgan. Topilmalar miloddan avvalgi 1-asrdan milodiy 5—7-asrlargacha boʻlgan davrlarda yashagan koʻchmanchi va yarim koʻchmanchi xalqlarga mansub.

Adabiyot 
 Masson M. Ye., Axangeran. Arxeolo-gotopograficheskiy ocherk, T., 1953.

Manbalar 

Oʻzbekiston arxeologiyasi
Oʻzbekiston tarixi
Toshkent viloyati
Mingchuqur gʻori

Mingchuqur gʻori — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi gʻor. Boysun tizmasi tarkibidagi Hojibuzbarak togʻining shimoli-gʻarbiy yon bagʻrida, Machay daryosi vodiysida joylashgan. Yura davri gips qatlamlarida hosil boʻlgan. Gʻorga kirish qismining eni 27 m dan ziyod, balandligi 12 m. Bir qancha xonalar va yoʻlaklardan tashkil topgan gʻorning ichki tuzilishi murakkab. Ularning eni 6-8 m dan 10-18 m gacha, balandligi 1-2 m dan 10-12 m gacha. Sahnida shipi va devorlaridan qulab tushgan turli kattaliqdagi tosh parchalari uchraydi. Gʻorning umumiy uz. 230 m, maydoni 680 m2, hajmi 1350 m3 dan ziyod.

Manbalar 

Gʻorlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Surxondaryo viloyati
Mingchuqur gʻori (gʻor)

Mingchuqur gʻori — Surxondaryo viloyatining Shoʻrchi tumanidagi gʻor. Gulbair togʻining shimoli-gʻarbiy yon bagʻrida, 2390 m balandlikda joylashgan. Yura davri ohaktoshlarida hosil boʻlgan. Gʻorning ogʻzi janubi-sharq tomonga uchburchak shaklida ochilgan (eni 0,6 m, balandligi 1,3 m). Gʻor bir qancha yoʻlak va yoʻlakchalardan iborat (eni 0,6—2,5 m dan 3—4,8 m gacha, balandligi 1-2 m dan 3-4 m gacha). Ichida suv sarfi 4 l/sek va suv temperaturasi 27° boʻlgan jilgʻa oqadi. Suvining tarkibi sulfatkalsiyli. Fop ichkarisida nisbiy namlik iyun oyida 98% ga yetadi. Gʻorning umumiy uz. 86 m, maydoni 130 m2, hajmi 330 m3 dan ziyod.

Manbalar 

Gʻorlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Surxondaryo viloyati
Mindanao

Mindanao — Filippin arxipelaginingjandagi orol. Kattaligi boʻyicha Luson o.dan keyin 2-oʻrinda. Maydoni 94,6 ming km². Relyefida eng baland joyi 2954 m boʻlgan vulkan massivlari bilan pasttekisliklar almashinib keladi. M. murakkab konfiguratsiyam ega, yirik qoʻltiqlar va tor, okean ichiga uzoq kirib borgan yarim orol koʻp. Zamini slanets, qumtosh, ohaktosh, bazalt jinslaridan tuzilgan. Seysmik faol, harakatdagi vulkanlar bor. So-hilboʻyi pasttekisliklari va yirik togʻ oraligʻidagi vodiylar botqoqlashgan. Koʻmir, temir rudasi va rangli metall konlari topilgan. Iklimi subekvatorial, mussonli, jan.da ekvatorial iqlim, havo temperaturasi yil boʻyi tekisliklarda 25—28°. Yillik yogʻin 1000 mm dan 4000 mm gacha. Asosiy da-ryolari — Mindanao, Pulangi va Agusan. Tropik va mussonli oʻrmonlar, sohil qismida mangra oʻrmonlari usadi. Kokos palmasi plantatsiyalari bor, sholi ekiladi, ananas yetishtiriladi. M.da Davao, Zamboanga shaharlari joylashgan.

Manbalar 

 

Osiyo orollari
Mineral koʻllar

Mineral koʻllar, shoʻr koʻllar — suvining tarkibida koʻp miqdorda tuz boʻlgan koʻllar. Mineral koʻllar toifasiga tuz miqdori okeandagi (35 g/kg)dan yuqori boʻlgan koʻllar kiradi. Boshqa tasnif boʻyicha Mineral koʻllar toifasiga tarkibidagi eritma moddalar 25g/kg dan ortiq boʻlgan koʻllar kiradi. Tarkibida tuz miqdori 1%o dan 35%o gacha (yoki 25%o) boʻlgan Mineral koʻllar kam mineralli yoki shoʻr koʻllar deyiladi. Yuqori konsentratsi-yadagi Mineral koʻllarning tuzli suvi tagida tuzlar konsentratsiyasi va choʻkmasini hosil qilgan toʻyingan eritmani vujudga keltiradi. Oddiy koʻl suvi oqmasdan turib qolishi va bugʻlanishi natijasida undagi tuz miqdori orta borib, Mineral koʻllar ni paydo qiladi. Mineral koʻllar ikki xil yoʻl bilan: dengizning ayrim qismi ajralib qolishi natijasida (mas, limanlar, baʼzi bugozlar va boshqalar); chul va dashtlardagi pastqam joylarga oqar suvlar nuragan togʻ jinslaridagi oson eriydigan tuzlarini oqizib keltirishidan hosil buladi (mas, Qoraqal-pogʻiston Respublikasining Qungʻirot shahridan 60 km shim.-gʻarbda joylashgan Qoraumbat kuli). Mineral koʻllar suvidagi tuzlarning xili va miqdoriga qarab karbonatli, sulfatli va xloridli boʻladi. Mineral koʻllardan soda, mirabilit, xlorli magniy, tuz, yod, brom birikmalari va h.k. olinadi. Tibbiyotda Mineral koʻllardan revmatizm va boshqa kasalliklarni davolashda foydalaniladi.

Manbalar 

Geografik terminlar
Mineral ozuqalar

Mineral ozuqalar - chorva mollarining ozuqa ratsionida baʼzi ki-myoviy elementlar yetishmaganda yemxa-shakka qoʻshib beriladigan qoʻshimcha mineral ozuqalar. Chorva mollari tanasida turli mineral elementlar uchraydi. Ulardan 15 tasining hayvonlar organizmidagi fiziologik ahamiyati aniqlangan. Ftor, bariy, brom va stronsiy elementlari esa ehtimol zarur boʻlgan elementlar qatoriga kiritilgan.

Hayvon tanasida koʻp yoki kam miqdorda uchrashiga qarab mineral elementlar 2 guruhga ajratiladi; makroelementlar (ularning 1 kg ozuqadagi miqdori g da ifoda etiladi). Chorva mollari ozuqalarida makroelementlardan kalsiy, fosfor, natriy, kaliy, xlor, magniy va oltingugurt ele-mentlarining miqdori nazorat qilinadi; 2) mikroelementlar (ularning 1 kg ozuqadagi miqdori mg da oʻlchanadi).

Hayvonlar isteʼmol qiladigan oʻsimlik mahsulotlaridan olingan ozuqalarning mineral tarkibi tuproq va iqlim sharoitiga hamda agrotexnik sharoitlarga, oʻgʻitlarning qoʻllanishiga ham bogʻliq. Koʻpchilik oʻsimlik ozuqalarda natriy va xlor yetishmaydi. Shuning uchun hayvonlar yem-xashagiga osh tuzi qoʻshiladi. Kalsiyli ozuqa sifatida tuyilgan boʻr va temperaturavertinlar, ohaktoshlar hamda oʻtin kulidan foydalaniladi. Hayvonlarning mineral elementlarga boʻlgan talabini aniqlashda baʼzi elementlarning oʻzaro nisbatini ham hisobga olish kerak. Chunonchi, kalsiy va molibdenning ratsionda ortib ketishi boshqa elementlarning hazm boʻlishini susaytiradi. Temir, mis, kobalt elementlarining maʼlum bir nisbatda boʻlishi juda ham zarur. Chunki, qondagi gemoglobin oqsilning sintezi yuqoridagi elementlarning oʻzaro nisbatiga bogʻliq boʻlib, ulardan birontasining yetishmasligi anemiya (kamqonlik) kasalligiga olib keladi. Yod elementi qalqonsimon bez ajratadigan tiroksin gormoni tarkibida boʻlib, shu bezning bir meʼyorda faoliyat koʻrsatishini taʼminlaydi. Parrandachilikda kalsiyli oziqlantirishda tuxum poʻchogʻi va chuchuk suv mollyuskalari, dengiz chiganoklaridan tayyorlangan ozuqa yormalari keng qoʻllaniladi. Kalsiy va fos-forli elementlar yetishmaganda ratsi-onga fosfatli ozuqalar qoʻshiladi. Mineral ozuqalarga turli konsentratlar, silos va maydalangan ildizmevalar aralashtiriladi. Mineral ozuqalar har qanday aralash yemlarga qoʻshilishi shart. 3-dlarda Mineral ozuqalardan tuzlar aralashmalari, yalanadigan bri-ketlar va tabletkalar tayyorlanadi. Hayvonlar ratsionini mineral ozuqalar bilan boyitishda, ayniqsa, mis, ftor, selen va molibdenning ratsionda meʼ-yordan ortib ketishi hayvonlarni zaharlashi mumkin. Organizmdagi ishqoriy kislotali muhit muvozanatining saqlanishida ham mineral moddalarning ahamiyati katta.

Roʻzimat Hamroqulov.

Manbalar
Mineral resurslar

Mineral resurslar - alohida region (hududlar)da geologik izlanish va razvedka natijasida aniqlangan foydali qazilmalar majmui. Mineral resurslar qayta tiklanmaydigan tabiiy resurslardir. Ularning oʻzlashtirishga tayyorlangan qismi mineral xom ashyo bazasi hisoblanadi. Konchilik va geol.da Mineral resurslar deb Yer qaʼrida foydali qazilmalar sifatida aniqlangan va sanoat ahamiyatiga ega boʻla oladigan boyliklarga aytiladi.

Mineral resurslar ishlatilishiga qarab turlarga ajratiladi: yoqilgʻi va energetika (neft, tabiiy gaz, kumir, slanetslar, torf, uran rudalari); kora metallar rudasi (temir, marganets, xrom va boshqalar); rangli va legirlovchi metallar rudasi (alyuminiy, mis, qoʻrgʻoshin, pyx, nikel, kobalt, volfram, molibden, qalay, surma, simob va boshqalar); noyob va nodir metallar rudasi; konchilikkimyo sanoati xom ashyosi (fosforitlar, apatitlar, kaliy va boshqa tuzlar, oltingugurt va uning birikmalari, brom va yod tarkibli eritmalar, barit, flyuorit va boshqalar); zebu ziynat buyumlari yasashga ishlatiladigan qimmatbaho toshlar; noruda sanoat xom ashyosi (slyuda, grafit, asbest, talk, kvars va boshqalar); noruda qurilish materiallari (sement va shisha sanoati xom ashyosi, marmar, granit, shifer slanetslar, tuf, bazalt, gillar); mineral suvlar (yer osti tuzli, chuchuk, minerallashgan, shu jumladan, balneologik va termal va boshqa suvlar). Baʼzi Mineral resurslar turlari bir nechta sanoat sohasida qoʻllanilishi mumkin. Jamiyatning ehtiyoji, texnika va tex-nologiyalarni rivojlanish darajasiga qarab Mineral resurslar tarkibi va miqdori oʻzgaruvchan boʻladi. Mineral resurslar miqdori aniqlangan va bashorat qilingan foydali kazilmalar zaxiralari bilan baholanadi.

Oʻzbekiston Mineral resurslarga boy. Oltin va boshqa rangli va nodir metallar rudasi, neft va tabiiy gaz, kumir, marmar, granit, mineral suvlar va h.k. zaxiralarini sanoat miqyosida oʻzlashtirishi mamlakat ehtiyojini koʻp yillar mobaynida taʼminlaydi. Mineral resurslarning kayta tiklanmaslik xususiyati ulardan ratsi-onal foydalanishni, qazib olib kayta ishlash jarayonlarida nobudgarchilikni kamaytirishni taqozo etadi.

Manbalar
Mineral resurslar instituti

Mineral resurslar instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Geologiya va mineral resurslar Davlat qoʻmitasi tarkibidagi ilmiy tadqiqotlar instituti — geologik ishlab chiqarish boʻyicha respublikada yetakchi ilmiy metodik markaz. Oʻrta Osiyo yer osti qazilmalarini keng koʻlamda oʻrganish markazi sifatida 1957-yilda Toshkentda tashkil etilgan. 1994-yilgacha Oʻrta Osiyo mineral resurslari ilmiy tadqiqot instituti, 1994-yil apreldan hozirgi nomda. Oʻzbekistonning alohida regionlarining geologik oʻrganish, mineral xom ashyo resurslariga boʻlgan ehti-yojni qondirish, import monitorin-gni hamda import oʻrnini bosadigan xom ashyo ishlab chiqarish uchun tavsiyalar berish kabi vazifalarni bajaradi.

Oʻzbekiston hududi va uning ayrim regionlari geologik tuzilishini, asosiy foydali qazilmalarning joylanishi qonuniyatlarini oʻrganish; Mamlakat mineral xom ashyo bazasini kengaytirish maqsadida muayyan bashoratlar berish; geologiyarazvedka ishlarining ilmiy asoslangan metodlarini ishlab chiqish, ruda va noruda qazilma konlarini baholash va razvedka qilish; geol.razvedka ishlarining samaradorligini oshirish, mineral xom ashyodan foydalanish boʻyicha tavsiyalar berish; turli foydali qazilmalarni boyitish va ajratib olishning takom illashgan texnologiyasini ishlab chiqish va h.k. institutning asosiy ilmiy yoʻnalishlaridir.

Institut qoshida ilmiy texnika axboroti bilan taʼminlovchi guruh faoliyat koʻrsatadi, ilmiy texnika kutubxonasi, tajriba-metodik partiyalar, ilmiy ishlab chiqarish tajriba uchastkalari mavjud.

Institut tuzilgandan buyen 20 dan ortiq ilmiy asar nashr qilingan, tarmoqqa oid 80 dan ziyod qoʻllanma ishlab chiqilgan. Institut qoshida malaka oshirish kursi, aspirantura, doktorantura faoliyat koʻrsatadi.

Manbalar 

  

Institutlar
Mineral turi

Mineral turi — mineral individlarning majmui, bir xil yoki bir tipli kristallik struktura va tarkibga ega; minerallarning asosiy tasnif birligi. Mineral turi doimiy va oʻzgaruvchan tarkibli boʻlishi mumkin. Mineral turi ning kimyoviy tarkibi muayyan oralikda kristallik panjarasi tugunida bir atomlar va ionlarining boshqalari, ularning analoglari bilan izomorf oʻrin almashinuvi natijasida (qarang Izomorfizm kimyoda, fizikada, mineralogi-yada) oʻzgarishi mumkin (yana qarang Mineral).

Manbalar
Mineral xom ashyo

Mineral xom ashyo - konchilik tovar mahsuloti. Mineral xom ashyoa.ga mineral resurslarni oʻzlashtirish jarayonida yer qaʼrida qazib olingan va ishlov berilgan foydali qazilmalar kiradi (qarang Foydali kazilmalar koni).

Manbalar
Mineral qoʻshimchalar

Mineral qoʻshimchalar - hayvonlar ratsionini minerallar tarkibi boʻyicha meʼyorlashtirish uchun ozuqa ratsioniga qoʻshiladigan sunʼiy tayyorlangan yoki tabiiy mahsulotlar. Koʻpincha oʻsimlik va yem-xashakda natriy va xlor kam boʻladi. Shuning uchun, asosan, oʻsimliklardan iborat ozuqalar bilan boqiladigan hayvonlarga mineral qoʻshimcha sifatida tarkibida natriy va xlor boʻlgan osh tuzi beriladi. Shuningdek, kalsiy qoʻshimchalari sifatida boʻr, temperaturavertin (ohaktosh), sapropel, suyak uni, ohak, yogʻoch kuli, gips va boshqa qoʻshiladi (mas, boʻr tarkibida 37% kalsiy, 0,5% kaliy, 0,18% fosfor, 0,3% natriy, 5% kremniy mavjud). Parrandachilikda kalsiy qoʻshimchalar sifatida maydalangan tu-xum poʻchogʻi va chigʻanoqlardan foydalaniladi. Ratsionda kalsiy va fosfor yetishmasa ozuqabop fosfatlar qoʻshiladi. Mineral qoʻshimchalar konsentratlar, silos, mayda qilib toʻgʻralgan ildizmevalar bilan aralashtirib beriladi. Mineral qoʻshimchalar aralash yemlarga qoʻshilishi zarur boʻlgan komponentlardir. Mineral ozuqalardan zavodlarda tuz aralashmalari, yalama tuzlar, bri-ketlar, tabletkalar tayyorlanadi.

Mineral qoʻshimchalar faqat yirik mollarga emas, buzok/iapra ham beriladi. Buzoqlar 2—3 kunligidan yalab turishi uchun ular saqlanadigan joydagi oxurga osh tuzi, boʻr solib qoʻyiladi.

Roʻzimat Hamroqulov.

Manbalar
Minerallar oqiq agregatlari

Minerallar agregatlari — mineral massalarining shakli; karbonat, nordon sulfatli, nordon fosforli va boshqa kimyoviy birikmalar yuza katlami yoki gidrotermal eritmalarining choʻkishidan hosil boʻladi. Minerallar oqiq agregatlaria. kolloid eritmalar, shuningdek, asl eritmalardan hosil boʻlishi mumkin. Agregatlar sumalak shaklida (stalaktit va stalagmit), gʻudda, kurtaksimon pust, shakleiz oqma koʻrinishida boʻladi. Yer pusti va yer yuzasida harakatda boʻlgan suv bir qancha minerallar, ayniqsa, ishqoriy-yer elementlari karbonatlarini anchagina qismini eritadi. Suvning bugʻlanishi, sharoit, temperatura va bosimning oʻzgarishi yoki almashinuv reaksiyasi eritmadagi moddani Minerallar oqiq agregatlaria. koʻrinishida ajralib chiqishiga olib keladi. Minerallar oqiq agregatlaria. yer ustida Yer pustining yuza qatlamida: geyzerlar, mineral buloqlar yotqiziklarida, gʻorlar, togʻ jinslaridagi yorikdar, boʻshliklarda, ruda konlari oksidlanish zonalarida, shuningdek, tashlandiq ruda konlarida hosil boʻladi. Biroq ruda minerallari kollomorf "regatlari (pirit, sfalerit, kassiterit va boshqalar) chuqurda joylashgan gidrotermal eritmalarda ham vujudga keladi. Kalsit, malaxit, qoʻngʻir temirtosh, mis fos-fati kabi Minerallar oqiq agregatlaria. keng tarqalgan.

Manbalar
Mineralogik qattiqlik shkalasi

Mineralogik qattiqlik shkalasi — minerallar nisbiy kattiqligining 10 balli shkalasi, minerallarning mexanik mustahkamligini oʻzaro tirnash metodi bilan taxminiy aniqlashda qoʻllaniladigan etalonmineral (qarang Moos shkalasi).

Manbalar
Miniatyura (maʼnolari)

Miniatyura:

 Miniatyura (frans.
 Miniatyura (asar) (adabiyot, teatr, estrada, sirkda) — kichik hajmli badiiy asar, janr.
Miniatyura (asar)

Miniatyura (adabiyot, teatr, estrada, sirkda) — kichik hajmli badiiy asar, janr. Unga kichik hikoya, intermediya, vodevil, kulki-hikoya, xoreografik yoki musiqaviy sahna, monolog, qiziqchilik va boshqa kiradi. Yana q. Miniatyuralar teatri.

Manbalar
Miniatyuralar teatri

Miniatyuralar teatri - teatr turi. Repertuari ixcham asarlar (bir pardali pyesa, intermediya, mukallid, monolog, kulki-hikoya, hajviya va boshqalar) dan iborat boʻlib, baʼzan umumiy bir mazmun (syujet)ga boʻysundiriladi. Hayotda uchrab turadigan kamchiliklar, kulgili voqealar, kundalik muammolar hamda dolzarb mavzular satira va yumor orkali ifodalanadi. Yevropa uslubidagi zamonaviy Miniatyuralar teatri 19-asrning 2-yarmida Fransiyada paydo boʻlgan. Oʻzbekistonda bu janrdagi tomosha ildizlari qadim zamonlarda paydo boʻlgan masharabozlik teatrita taqaladi. Milliy uslubdagi Miniatyuralar teatri masharabozlik, qiziqchilik sanʼatining juda koʻpkoʻrinishlarini oʻzlashtirgan, davr ruhiga moslab rivojlantirilgan. 1962-yildan Oʻzbekiston televideniyesi "Yoshlik" studiyasi qoshida "Televizion miniatyuralar teatri" ishlab turibdi.

Muhsin Qodirov.

Manbalar
Minimalizm

Minimalizm (ing. Minimal Art — minimal sanʼat) — ijodiy yoʻnalish. 1950—60 yillarda Sharq (ayniqsa, dzenbuddizm) falsafasi taʼsiri ostida AQSH sanʼatida yuzaga kelgan. Rassomlardan K. Andre, D. Jads, R. Morris, T. Smit, F. Stella va boshqa, musiqada (Stasis — holat, Systematic music — tartibli musiqa nomi bilan) S. Rayx, T. Rayli, M. Yang, F. Gless, J. Adams va boshqa ijodida rivoj topgan. "Minimum vositalari bilan maksimum natijalarga erishish" M.ning asosiy mezoni boʻlib, sanʼatning turli koʻrinish (rangtasvir, nasr, nazm, kino, musiqa)larida, madaniy hayotning turli jabha (moda, dizayn va boshqalar)larida oʻz aksini topgan. Kino ustalaridan J. M. Shtraub (Germaniya), K. Dreyer (Daniya), R. Bresson (Fransiya), yozuvchi va shoirlardan A. Voznesenskiy, Yu. Bondarev shu uslubda ijod qilgan. M.ga meditatsiya (oʻylarga choʻmib xayol surish), sehrli, turgʻun holatlar xos. Oʻzbekiston kompozitorlaridan D. Saydaminova, D. Yanov-Yanovskiy, P. Medyulyanova, A. Kim, N. Gʻiyosov va boshqa M. uslubiga murojaat qilgan.

Aida Gabitova.

Manbalar
Minimetr

Minimetr (lot. minimus — eng kichik va ... metr) — mashina detallari, kalibr va boshqalarning chiziqli oʻlchamlarini oʻlchashda qoʻllaniladigan asbob. Asosan, richag va mil (strelka)dan iborat. M.dagi xatolik ± 0,0005 yoki 0,0001 mm dan oshmaydi. Hozir M. oʻrniga mikrokator va boshqa takomillashgan oʻlcham vositalari ishlatiladi.

Manbalar
Minimum

Minimum (lot. minimum — eng kam, eng kichik) — eng kam (kichik) miqdor (kattalik)ni, eng kichik hajm, eng past chegara, quyi darajani ifodalaydigan tushuncha; maksimum tushunchasining aksi (qarang Ekstremum).

Manbalar
Kuzma Minin

Kuzma Minich Minin (? - 1616) — rus xalqining polyaklar bosqiniga (17-asr boshi) qarshi milliy ozodlik kurashi tashkilotchisi, 1611 — 12 yillardagi xalq koʻngilli lashkarlari rahbarlaridan biri, milliy qahramon; D. M. Pojarskiyning safdoshi. Nijniy Novgorod posadidan. 1611-yil sentabrdan zemstvo oqsoqoli. Moskva uchun janglarda shaxsiy jasorat koʻrsatgan. 1612— 13 yillarda zemstvo hukumati aʼzosi, 1613-yildan Duma dvoryani.

Manbalar
Minneapolis

Minneapolis - AKShning shim. qismidagi shahar. Minnesota shtatida. Aholisi 382,6 ming kishi (2000). Transport yoʻllarining yirik tuguni. Missisipi daryosi boʻyidagi port (yiliga 15 mln. t yuk ortib-tushiriladi). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Michigan va Qoyali togʻlar oraligʻidagi qishloq xoʻjaligi rayonining muhim savdomoliya markazi. Ja-honda yirik gʻalla birjasi. Asosiy sanoat tarmoqlari: mashinasozlik va metallsozlik. Radioelektronika (jumladan, EHM, aloqa vositalari, elek-trontarkibiy qismlar, maishiy radio va televizor aparaturalari ishlab chiqarish), elektrotexnika, priborsozlik sanoatlari rivojlangan. Yoʻl qurilishi va qishloq xoʻjaligi mashinalari, turli sanoat jihozlari ishlab chiqariladi. Harbiy, neftni qayta ishlash, kimyo, qogʻoz, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari, universitet bor.

Manbalar

 

Minnesota shaharlari
Minnesota universiteti

Minnesota universiteti — AQShdagi eng yirik oliy oʻquv yurtlari va ilmiy tadqiqotlar markazlaridan biri. 1851-yil tashkil etilgan. Mashgʻulotlar 1869-yildan boshlangan. Minneapolis, Sent-Pol, Dulut va Morris shaharlaridagi 4 kampus (shaxdrcha) larda joylashgan. Veterinariya, pedagog, farmakologiya, biol., tibbiyot, stomatologiya, jismoniy tarbiya, huquq va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 55 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasida 3 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

Manbalar 

AQShdagi universitetlar
Minogalar

Minogalar (Petromyzoniformes) — toʻgarak ogizlilar sinfiga mansub umurtqali hayvonlar turkumi (boshqa sistemaga koʻra, kenja sinfi). Gavdasining uzunligi 15—100 sm, vazni 3 kg gacha, skeleti togʻaydan iborat. Burun teshigi bitta, boshining yuqori qismida joylashgan, halqumi bilan tutashmagan. Orka suzgichlari 1 yoki 2 ta. Jabra teshiklari tanasi ikki yonida 7 tadan joylashgan. Voronkasimon ogʻzini teri disk oʻrab turadi. Koʻzi rivojlangan. Qon aylanish sistemasi tutash. Yuragi 2 kamerali. 1 oila, 7 urugʻ, 20 dan ortiq turi moʻʼtadil iqlim suvlarida tarqalgan. Chuchuk suvlarda va dengizlarda yashaydi. Suv tubidagi in (chuqurcha)ga 800 tadan 200 mingtagacha tuxum qoʻyib, haloq boʻladi. Lichinkasi 3—4 yil daryoda yashaydi. Oʻtkinchi turlari koʻpayish davrida daryolarga koʻtariladi va 5—6 yil hayot kechiradi. Koʻpchilik turlari yirik baliklar (jumladan, losossimonlar)ning ektoparaziti. Tili va ogʻizoldi diskidagi muguz tishchalari yordamida baliq tanasiga yopishib olib, uning qonini soʻradi; muskullari va ichki organlarini yeydi. M. goʻshti isteʼmol qilinadi. Boltiq dengizi havzasida dengiz minogasi va dare minogasi, Kaspiy dengizi havzasida Kaspiy minogasi; Oq dengiz, Barens dengizi, Oxota, Yapon dengizlari havzalarida tinch okean minogasi tarqalgan. Balikchilikka ziyon keltiradi. Oziq-ovqat sifatida katta ahamiyatga ega emas. Oz miqdorda ovlanadi.

Manbalar