MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Xandaq jangi

Xandaq jangi — Muhammad tarafdorlari (3000 kishi) tomonidan Madinani makkaliklardan himoya qilish janglaridan (627 y.) biri. Makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10 mingga yaqin askari bilan Madinani qamal qilgan. Sahobalardan biri eronlik Salmon alForsiy (655 y.v.e.)ning maslahatiga koʻra Muhammad paygʻambar shu paytgacha arablarga nomaʼlum boʻlgan, biroq forslarga maʼlum boʻlgan jang usullaridan biri — xandaq qazishga buyurgan. 3 haftalik qamaldan soʻng Abu Sufyon qoʻshini chekinishga majbur boʻlgan. Bu jang islom tarixida Xandaq jangi deb nom olgan. 

Xandaq jangi (arab. — chuqur) - Muhammad rahbarliklaridagi musulmonlar
bilan makkalik mushriklar oʻrtasidaga jang. 627 yilda makkaliklar rahbari Abu Sufyon 10
mingga yaqin askar bilan kelib Madinani qamal qiladi. Muhammad tarafdorlari
Madina atrofiga Salmon al-Forisiy tavsiyasi bilan xandaq qazib, shaharni himoya etadi. 3 haftalik qamaldan keyin Abu Sufyon qoʻshinlari Madinani ololmay orqaga qaytadi,
musulmonlar gʻolib chiqadi. Bu islom tarixida Xandaq jangi deb nom oladi.

Xandaq jangi haqida Qur’onda 
Ahzob surasida bayon qilinga oyatlar.

 10. Oʻshanda ular sizlarning yuqori tomoningizdan xam, sizlardan quyiroq tomondan ham (bostirib) kelgan edilar. Oʻshanda koʻzlar tinib, yuraklar boʻgʻizlarga tiqilib qolgan va sizlar Alloh haqida (turli) gumonlar qila boshlagan edinglar.
 11. Ana oʻsha joyda moʻminlar (yana bir bor) imtihon qilindilar va (bu dahshatdan) qattiq larzaga tushdilar.
 12. Oʻshanda munofiqlar va dillarida maraz boʻlgan (yaʼni eʼtiqodlari zaif boʻlgan) kimsalar: „Alloh va Uning paygʻambari bizlarga faqat yolgʻon vaʼda qilgan ekanlar“, deya boshladilar.
 13. Oʻshanda ulardan bir toifa odam dedi: „Ey Yasrib (yaʼni Madina) ahli, sizlar uchun (bu qadar koʻp sonli yovga qarshi) turish imkoni yoʻqdir, bas (oʻz uylaringizga) qaytib ketinglar“. Ulardan yana bir guruh esa "Uylarimiz ochiqsochiq (qolgan edi), " deb paygʻambardan izn soʻrardilar. Holbuki (uylari) ochiq-sochiq emas edi. Ular faqat (jang maydonidan) qochishnigina istardilar.
 14. Agar ularning (munofiqlarning) ustiga (Madinaning turli) tomonlaridan (bostirib) kirilsa-da, soʻngra ulardan fitna (yaʼni musulmonlarga xiyonat qilish) talab qilinsa, shak-shubhasiz ular koʻp (ikkilanib) turmasdan (xiyonatga rozilik) bergan boʻlur edilar.
 15. Holbuki, ular ilgari ortga chekinmasliklari haqida Allohga axdu paymon bergan, Allohga berilgan ahdu paymon esa (qiyomat kunida) soʻralguvchi edi.
 16. (Ey Muhammad), ayting: "Agar sizlar oʻlishdan yo oʻldirilishdan qochsangizlar, bu qochish sizlarga biron foyda bermas, demak sizlar juda oz (yaʼni ajallaringiz yetguncha) foydalanursizlar, xolos.
 17. Ayting: „Agar Alloh sizlarga yomonlikni iroda qilsa, qay bir kimsa sizlarni undan asray olur, yoki U zot sizlarga marhamatni iroda qilsa (kim uni toʻsa olur)?!“ Ular oʻzlari uchun Allohdan oʻzga biron doʻst, biron yordamchi topa olmaslar.

Manbalar 
Ahzob surasi 

Janglar
Muhammad boshchiligidagi yurishlar
Salmon al-Forisiy

Salmon al-Forisiy - (Arabcha: سلمان الفارسي‎ Salmān al-Fārsi, Forscha: سلمان فارسی Salmān-e Fārsi, d. ? - ö. 656) Abu Abdulloh Salmon al-Forisiy  - sahoba; Rasululloh (sav)ning mavlolaridan. Asli isfahonlik. Din qidirib safarga chiqqan. Majusiy dinidagi otasidan qochgan. Avval nasroniy diniga kirib, bir necha vaqtdan keyin Madinaga borib, islom dinini qabul qilgan. 627 yildagi Xandaq jangida aynan Salmon al-Forisiy Muhammad (sav)ga Madina shahri atrofiga xandaq qazishni va unga kamonchilarni joylashtirishni maslahat bergan. Arabistonda ilgari koʻrilmagan bu yangi taktik usul makkaliklar harbiy kuchining asosiy zarbdor qismini tashkil etgan badaviylar otliq qoʻshinining jangovarlik imkoniyatlarini ancha pasaytirgan. Bu ular uchun kutilmagan hol boʻlib, sarosimaga solgan, natijada musulmon qoʻshini zafar qozongan. Salmon al-Forisiy tasavvufning asoschilaridan biri hisoblanadi. Shialar Salmon al-Forisiyni Alining sodiq safdoshi sifatida juda qadrlaydilar. 
Madoin shahri (Iroq)ga hokim boʻlganda, boʻyra toʻqib sotib, oʻz mehnati evaziga tirikchilik oʻtkazgan; maoshini muhtojlarga sadaqa qilgan. Rasuli Akram (sav)dan koʻplab hadislar rivoyat qilgan.

Salmon al-Forisiy, Abu Abdulloh Salmon alForisiy (?, Isfahon — 658) — sahoba; Muhammad (sav)ning mavlolaridan. Otasi majusiy dinida boʻlgani uchun undan ketib qolgan. Avval nasroniy diniga kirib, bir necha vaqtdan keyin Madinaga borib, islom dinini qabul qilgan. 627 yildagi Xandaq jangida aynan S alF. Muhammad (sav)ga Madina sh. atrofida xandaq kazishni va unga kamonchilarni joylashtirishni maslahat bergan. Arabistonda ilgari koʻrilmagan bu yangi taktik usul makkaliklar harbiy kuchining asosiy zarbdor qismini tashkil etgan badaviylar otliq qoʻshinining jangovarlik imkoniyatlarini ancha pasaytirgan. Bu kutilmagan hol boʻlib, ularni sarosimaga solgan, natijada musulmon qoʻshini zafar qozongan. S. alF. tasavvufttt asoschilaridan biri hisoblanadi. Shialar S alF.ni Alining sodiq safdoshi sifatida juda qadrlaydilar. S. alF. Madoin sh. (Iroq)ga hokim boʻlganda, boʻyra toʻqib, sotib, oʻz mehnati evaziga tirikchilik oʻtkazgan; maoshini esa muhtojlarga tarqatgan. Koʻplab hadislar rivoyat qilgan.

Manbalar

Manbalar 

Sahobalar
Abu Sufyon

Abu Sufyon () (565–653) – sahoba, toʻliq ismi Abu Sufyon Saxr ibn Harb ibn Umayya ibn Abdushshams boʻlib, yirik savdogar, qurayshiylar zodagoni boʻlgan. Makkada Muhammadga va ularning diniy targʻibotiga qarshi kurashib, uni taʼqib qilgan. Mushriklarning musulmonlarga qarshi olib borgan Uhud va Xandaq janglaridagi boshliqlaridan biri. Muhammad Makkani fath qilishi arafasida islomni qabul qilgan. Keyinchalik Madinaning mavqei kuchaya boshlagach, oʻz xonadoni vakillarining islom davlatida taʼsirli oʻrin egallashini taʼminlash maqsadida Muhammad paygʻambar bilan yarashgan. 630-yilda Makkani musulmonlarga jangsiz topshirgan. Islom himoyasi uchun Hunayn va Toif janglarida qatnashib, bir koʻzidan judo boʻlgan. Soʻngra paygʻambar uni Najron viloyatiga hokim etib tayinlagan. Nabiullohning vafotidan keyin Shom fathida qatnashgan. Yarmuk jangida jasorat koʻrsatib, ikkinchi koʻzidan ham ajralgan. Xalifa Usmon davrida Abu Sufyonning oʻgli Muoviya Suriya hokimi etib tayinlangan. Keyinchalik, Alining vafotidan keyin (661) xalifalik hokimiyatini qoʻlga olgan Muoviya Umaviylar sulolasiga asos solgan.

Manbalar 

565-yilda tugʻilganlar
653-yilda vafot etganlar
Quraysh

Quraysh, qurayshiylar — arab qabilasi. Makka shahri aholisining asosiy qismini tashkil etgan. 10 ta urugʻdan iborat boʻlgan; ulardan eng mashhurlari umayya (bani umayya) va hoshim hisoblangan. Umayya urugʻidan chiqqan quldorlar va savdogarlar johiliyat davrida Makkada hukmronlik qilishgan boʻlsa, Muhammad hoshimiylarga mansub boʻlgan Quraysh qabilasidan umaviylar, abbosiylar va makkalik shariflar sulolasi chiqqan. Soʻnggi davrda Hoshimiylar sulolasi hukmdorlari (Iroqda 1958-yilgacha va Iordaniyada) oʻzlarining shajaralarini Qurayshga bogʻlashadi. Qurʼonning 106-surasi Quraysh nomi bilan ataladi. 

Muhammadning hayoti
Mushrik

Mushrik (arab. sheriklik, xudoning sheriklari bor, degan tushunchadan) — koʻpxudolikning arab qabilalari oʻrtasida islom vujudga kelishidan oldin keng tarqalgan sodda shakli. Mushrikiy qabilalar turli sanam, tosh va hokazolarga, shuningdek, bir qancha erkak va ayol xudolarga eʼtiqod qilgan. Mushrik tushunchasi Qur’onda xudoni yakka deb eʼtirof etmay, uning sheriklari bor, yaʼni xudolar koʻp, deb tasavvur qilinadigan qabilaviy dinlar taʼlimotiga nisbatan ishlatilgan. Muhammad (sav) yakkaxudolik taʼlimotini targʻib qilib, mushriklikni qoralaganlar, islom taʼlimoti mushrikka qarshi kurash jarayonida shakllangan.

Oʻxshash maqola 
 Shirk

Islom
Loreen

Loreen (; asl ismi لورين زينب نورا طلحاوي (); 16-oktyabr, 1983-yili tugʻilgan) kelib chiqishi marokashlik boʻlgan shved qoʻshiqchisidir. Loreen Bokuda oʻtkazilgan 2012-yilgi Eurovision qoʻshiq tanlovida Shvetsiya nomidan „Euphoria“ (Eyforia) ashulasini ijro etib, 372 ball bilan birinchilikni qoʻlga kiritdi. 2023-yilgi Eurovision qoʻshiq tanlovida esa Shvetsiya nomidan „Tattoo“ ashulasini ijro etib, 583 ball bilan birinchilikni qoʻlga kiritdi.

Manbalar

Havolalar 

 

Shved qoʻshiqchilari
Yashayotgan insonlar
MTV Europe Music Award sovrindorlari
James Franco

James Edward Franco (; 19-aprel, 1978-yili tugʻilgan) amerikalik aktyor, produser, rejissor, ssenariynavisdir. Uning ilk mashhur roli Freaks and Geeks serialidagi bosh qahramon edi; keyinchalik u James Dean biografik filmida (2001) asosiy rolni oʻynab, Oltin globus mukofotini oldi. Xalqaro shuhrat unga Oʻrgimchak-odam filmidagi Harry Osborn rolidan keyin keldi. James Edward Franconing onasi yahudiy.

Franco qator mukofotlarga nomzod qilib koʻrsatildi, ulardan baʼzilarini yutdi. U ham dramatik, ham komik loyihalarda qatnashdi, 2000-yillardan beri eklektik rollarda: tarixiy asarlardan to zamonaviy filmlargacha, Hollywood kinolaridan to mustaqil filmlargacha ishlarda qatnashmoqda, fentezidan tortib sentimental rollargacha oʻynab kelmoqda. Uning boshqa taniqli filmlari orasiga Pineapple Express, 2008-yilgi bangi komediya; Milk (2008) biografik filmi; 127 soat (2010) voqeiy drama filmi kiradi. 127 soat orqali u Oscar mukofotiga nomzod etildi. 2011-yili u Rise of the Planet of the Apes filmida suratga tushdi. 2009-yildan beri u General Hospital serialida oʻynamoqda.

Filmografiyasi

Produser sifatida

Aktyor sifatida

Manbalar

Havolalar  

 

Amerikalik erkak aktyorlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
LGBT huquqlari faollari
Bangi

Bangi yoki Bangui — Markaziy Afrika Respublikasi poytaxti, mamlakatning eng yirik shahri. Ubangi daryosidagi port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Aholisi 790 ming kishi (2014). Bangi fransuz mustamlakachilarining harbiy istehkomi (1894) boʻlgan. Bangi dastlab Ubangi-Shari hududining maʼmuriy markazi (1958 — 60 yillarda muxtor Markaziy Afrika Respublikasining poytaxti). Mamlakatning asosiy savdo va sanoat markazi, toʻqimachilik, oziq-ovqat, metallsozlik, taxta tilish sanoati korxonalari mavjud; avtomobil yoʻllari tuguni. Sanʼat va hunarmandchilik milliy markazi. Shahar markazida zamonaviy binolar qurilgan, chekkalarida esa mahalliy kulbalar saqlangan. Geofizika st-yasi, kinoteatrlar, universitet va muzeylar bor. Bangiga 1889-yilda asos solingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Markaziy Afrika Respublikasi
Melis Abzalov

Melis Abzalov — oʻzbek aktyori, rejissori va ssenariychisi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1987). Abzalav oʻzbek kinosining asoschilaridan va eng yorqin namoyondalaridan biri hisoblanadi. Melis Abzalovning eng mashhur filmlari „Suyunchi“ (1982), „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ (1984), „Armon“ (1986) va „Oʻtgan kunlar“ (1997) filmlaridir.

Hayoti va ijodi 
Melis Oripovich Abzalov 1938-yil 18-noyabrda Yangiyoʻlda tavallud topgan. U 1961-yil Toshkentdagi Ostrovskiy Teatr Institutini bitirgan. 1962-yil „Oʻzbekfilm“da ishlashni boshlagan. Abzalov 1961-yil Toshkent davlat sanʼat institutini tugatgan. 1961-1962-yillar Yosh tomoshabinlar teatrida aktyor boʻlib ishlagan. 1962-1965-yillar „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida rejissor assistenti, keyinchalik rejissor va aktyor, 1989-yildan „Vatan“ kinostudiyasining badiiy rahbari boʻlib faoliyat yuritgan.

Abzalov ijodiga komediya janridagi filmlar yaqin boʻlib, ular oʻziga xos milliy boʻyoqlarga boyligi, xarakterlarning toʻliq ochilganligi bilan ajralib turadi. Filmlarida yengil lirika oʻtkir satirik epizodlar bilan uygʻunlashib ketadi.

Abzalov aktyor sifatida Abdulla („Yettinchi oʻq“), Olloyorboy („Inson qushlar ortidan boradi“), Eshon Zaynullo („Qoʻqon voqeasi“), Qorashoh („Arslonning sarguzashtlari“) va boshqa obrazlarni yaratgan. Rejissor sifatida „Chinor ostidagi duel“, „Suyunchi“, „Kelinlar qoʻzgʻoloni“, „Armon“, „Maysaraning ishi“, „Koʻzlarim yoʻlingda“, „Oʻtgan kunlar“ kabi filmlarni ishlagan.

Filmografiyasi

Rejissor sifatida 
 „Chinor ostidagi duel“ (Ruscha: „Duel pod chinaroy“) (1979)
 „Suyunchi“ (Ruscha: „Babushka-general“) (1982)
 „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ (Ruscha: „Bunt nevestok“) (1985)
 „Armon“ (Ruscha: „Uxodya, ostayutsya“) (1986)
 Ruscha: „Vostochnaya plutovka“ (1989)
 „Oʻtgan kunlar“ (Ruscha: „Minuvshie dni“) (1997)

Aktyor sifatida 
 Ruscha: „Belie, belie aisti“ (1966)
 Ruscha: „Vlyublennie“ (1969)
 Ruscha: „Sedmaya pulya“ (1972)
 Ruscha: „Vstrechi i rasstavaniya“ (1973)
 Ruscha: „Poklonnik“ (kinoalmanax) (1973)
 Ruscha: „Ti, pesnya moya“ (1975)
 Ruscha: „Chelovek uxodit za ptitsami“ (1975)
 Ruscha: „Dalekie blizkie godi“ (1976)
 Ruscha: "Ptitsi nashix nadejd) (1976)
 Ruscha: "Buyniy „Lebed“" (1977)
 Ruscha: „Eto bilo v Kokande“ (1977)
 „Olovli yoʻllar“ (Ruscha: „Ognennie dorogi“) (1978) (Serial)
 Ruscha: „Lyubov moya“ (1981)
 Ruscha: „Uroki na zavtra“ (1983)
 Ruscha: „Ya tebya pomnyu“ (1985)
 Ruscha: „Klinika“ (1987)
 Ruscha: „Priklyucheniya Arslana“ (1988)
 Ruscha: „Chudoviщe ili kto-to drugoy“ (1988)
 Ruscha: „Vostochnaya plutovka“ (1989)
 Ruscha: „Kodeks molchaniya“ (1989)
 Ruscha: „Shok“ (1989)
 Ruscha: „Bitva trex koroley“ (1989)
 Ruscha: „Makler“ (1992)
 „Alpomish“ (Ruscha: „Alpomish“) (2000)
 „Drongo“ (Ruscha: „Drongo“) (2002)
 Ruscha: „Zastava“ (2007)

Ssenariy muallifi sifatida 
 „Oʻtgan kunlar“ (Ruscha: „Minuvshie dni“) (1997)

Manbalar

Havolalar 
 Melis Abzalov IMDbda
 Abzalov oʻynagan, rejissorlik qilgan va ssenariy yozgan filmlar roʻyxati 

Oʻzbek rejissyorlari
Sovet erkak aktyorlari
Yaʼqub alayhis-salom

Yaʼqub alayhis-salom - Qurʼonda tilga olingan paygambarlardan biri. Ishoq alayhis-salomning oʻgʻli, Yusuf alayhis-salomning otasi Yoqub alayhis-salom Allohning birligiga, ibodatiga daʻvat etuvchi paygʻambarlardan boʻlgan. Qurʼonda uning taqvodorligi va paygʻambarligi Allohning Ibrohim alayhis-salom avlodlariga koʻrsatgan marhamati sifatida ifodalangan (2:136/130, 140/134; 6:84). Yaʼqub alayhis-salom oʻgʻillari orasida Yusufga nihoyatda mehr qoʻygan edi. Bundan ranjigan boshqa oʻgʻillar Yusufdan qutulish yoʻlini izlaydilar. Uning joniga jabr qilib, quduqqa tashlaydilar. Yaʼqub alayhis-salom sevimli farzandi dardida yigʻlayverib koʻzi koʻr boʻlib qoladi. Qurʼonda aytilishicha, Yusufning koʻylagi Yoqub alayhis-salomning yuziga tekkach, uning koʻzlari ochiladi. Rivoyatlarga koʻra, yer yuzidagi barcha yahudiylar Yoqub alayhis-salomning oʻn ikki farzandlaridan tarqalgan.  

Paygʻambarlar
Sulaymon alayhis-salom

Dovud alayhissalomning farzandi, otasidan soʻng qavmiga paygʻambar boʻlgan. Butun yer yuziga egalik qilgan 4 podshohdan biri. Barcha jonzotlar ( qushlar, hayvonlar va mavjudotlar) tilini bilgan. Mulki va saltanati juda ulkan boʻlgan. Qurʼoni Karimda Bilqiys malikasi va Sulaymon alayhissalom haqida qissa keltirilgan.
Al-Yasa alayhis-salom

Al-Yasa (arab. اليسع‎) alayhissalom Qur'onda keltirilgan 25 payg'ambardan biri bo'lib u zot Qur'onda 2 bora zikr qilinadi. (Sad surasi, 48-oyat va An'om surasi, 86-oyat)  U Bani Isroilning payg'ambarlaridan biri bo'lib, u Yusuf ibn Ya'qub ibn Is'hoq ibn Ibrohim al-Xalil avlodlaridan bo'lgan.
 |Arabcha            = اليسع
 |Boshqa tillarda        = 
 |Boshqa dinlar            = Xristyanlik — Yelisey

 Yahudiylik — Elisha
 |Turkum          = Payg'ambar
 |Eslanishi          = 2 marta: ,
Islomda Yahyo

Yahyo alayhis-salom - ma'nosi, "yashatuvchi", "lutf qiluvchi". Qurʼonda zikri kelgan paygʻambarlardan biri. Zakariyo alayhis-salomning oʻgʻli. Yahyo alayhis-salom yoshlikdan ibodatga berilgan, Tavrotdaga hukmlarga astoydil amal qiladigan, nihoyatda halim va kamtar boʻlgan. Iso alayhis-salom xudoning elchisi ekanligani birinchi boʻlib  oldindan aytgan, unga ishongan va yordam bergan. Voyaga yetgach, Shomga borib u yerdagilarni Allohning birligiga ishonishga, yolgiz Ungagina ibodat qilishga daʻvat etgan. 
Yahyo alayhis-salomning shahid boʻlishi haqida bir qancha rivoyatlar bor. Shulardan birida 
aytilishicha, u nihoyatda kelishganchiroyli boʻlgan. Podshohning xotinlaridan biri uni 
yaxshi koʻrib qolib, oʻz muhabbatini izhor etadi. Lekin Yahyo alayhis-salom ayollarga shahvoniy 
munosabatda boʻlmasligini aytib, malikaga hech qachon eriga xiyonat etmaslikni nasihat 
qiladi. Yahyo alayhis-salomning bu harakatidan jaxli chiqqan ayol oʻzining siri oshkor boʻlib qolishidan qoʻrqib, podshoxdan uni oʻldirishni talab etadi. Yahyo alayhis-salom mehrobda ibodat qilib turganida oʻldiriladi. U shahid boʻlgach, bu ishga Parvardigorning qahri kelib, podshohning butun xonadoni bilan yer yutgani rivoyat qilinadi. Damashqdagi umaviylar masjidida 
joylashgan Yahyo alayhis-salom sagʻanasi musulmonlar ziyoratgohi sanaladi.  

Islom paygʻambarlari
Yunus surasi

Yunus surasi (, nomining maʼnosi — ) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

Asosiy maʼnosi 
Ushbu surada islomiy aqidaning asl mohiyati: Allohga iymon keltirish, Uning kitoblariga, paygʻambarlariga, qayta tirilishga 
va qiyomat kunidagi jazo-mukofotga ishonish haqida soʻz boradi. U ilohiy kitoblarga, xususan Qurʼoni Karimga iymon keltirishga qizgʻin daʼvat qilishi bilan boshqa suralardan ajralib turadi.  
 
Bu sura boshlab paygʻambarlik va paygʻambarlar haqida soʻzlab, Alloh avvalu oxir 
hamma bandalariga Oʻz paygʻambarini yuborganini, binobarin, oxirgi paygʻambar 
Muhammad alayhis-salomning kelishlaridan ajablanishga oʻrin yoʻqligini uqtiradi. Keyin 
xudo va bandaning haqiqati bayon qilinib, yaratgan bilan yaralgan orasidagi aloqa 
qanday boʻlishi lozimligi aytiladi va odamlarga haqiqiy Parvardigorlari qanday zot 
ekanligi tanitilib, faqat Ungagina ibodat qilishlari durust va zarur ekanligi taʼkidlanadi. 
Yana bu surada mushriklarning Qurʼonga boʻlgan munosabatlari haqida hikoya qilinib, bu Kitob haqiqiy ilohiy moʻʻjiza ekani aytiladi, Va “uni Muhammad oʻzi toʻqib yozgan”, deb unga oʻxshash birgina sura yozib bersinlar, asossiz ekanligi oshkor etiladi.  
 
Surada Nuh, Muso, Yunus kabi paygʻambarlarning qissalari zikr qilinadiki, suraning nomi 
ham ulardan biri — Yunus paygʻambar ismlari bilan atalgandir. Sura nihoyasida esa paygʻambar alayhis-salomga faqat Allohning koʻrsatma-vahiylariga amal qilish va Alloh yoʻlida chekiladigan ozor-mashaqqatlarga sabru toqat qilish amr etiladi.

Manbalar 

YUNUS SURASI
Hud surasi

Hud surasi (, nomining maʼnosi — ) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

Asosiy mazmuni 
Bu surada ham yolgʻiz Allohga, u zot yuborgan paygʻambarlarga va ular keltirgan dinlarning haq ekaniga iymon keltirish, qiyomat kunida qayta tirilib, bu dunyoda qilib oʻtgan barcha yaxshi-yomon amallariga yarasha mukofot-jazo olishga ishonish islomiy aqidaning mohiyat-haqiqati ekani borasida soʻzlanadi. Bu surada Nuh, Hud, Solih, Lut, Shuʼayb, Muso va boshqa paygʻambarlarning qissalari ancha mufassal hikoya qilinadiki, bundan 
murod birinchidan, barcha moʻminlarga ilgari oʻtgan paygʻambarlar va ularni yolgʻonchi 
qilishlari sababli halokatga uchragan qavmlar haqida maʼlumot berish boʻlsa, 
ikkinchidan, yaqinda ikki aziz kishisidan — amakisi — Abu Tolib hamda jufti haloli 
Hadichadan ajralib qolgan va mudom Makka mushriklari tomonidan ozor-aziyatlarga 
roʻbaroʻ boʻlayotgan Muhammad alayhissalomga oʻtmishdoshlarining hayotlari va 
ularning Haqqa daʼvat qilish yoʻlida chekkan mashaqqatlarini bayon qilish bilan taskin-
tasalli berishdir.  
 
Bu sura Qurʼoni Karimning aybu nuqsonlardan pok va nazmu magʻziga hech qachon, 
hech kim tomonidan xalal yetmaydigan ilohiy Kitob ekanini taʼriflash bilan boshlanib, 
Alloh taoloning bandalariga paygʻambarlar yuborishdan koʻzlagan hikmatini bayon etish 
bilan tugallanadi. Bu sura Alloh taolo tomonidan Od Qavmiga yuborilgan Hud paygʻambar nomi bilan atalgandir.

Manbalar 

HUD SURASI
Yusuf surasi

Yusuf surasi (, nomining maʼnosi — ) — Qurʼonning -surasi.  suralardan biri,  oyatdan iborat. Bu sura Qurʼonning -sahifasida va -juzida joylashgan. -boʻlib nozil boʻlgan.

Asosiy maʼnosi 
Ushbu surada asosan Allohning paygʻambarlaridan Yusuf ibn Yaʼqubning hayoti zikr qilinib, u zotning boshiga tushgan balolar, ogʻa-inilari va 
begonalardan koʻrgan kulfatlari — chohga tashlanganlari, tuhmatga yoʻliqqanlari, 
zindonband boʻlganlari... haqida va bunday ogʻir koʻrgiliklarga sabr-toqat qilishlari 
natijasida oxir-oqibat zindon azobidan xalos qilinib, butun Misr zaminining mulku 
xazinasiga ega boʻlganlari xususida soʻz boradi.  
 
Bu sura Hud surasidan keyin — Muhammad alayhis-salom hayotlarining eng qora 
kunlarida — yaqinlari Hadicha va Abu Tolibdan ajragan, mushriklar tomonidan ozor-
aziyatlar chekib qiynalib yurgan kezlarida nozil boʻlgandir. Goʻyo Alloh taolo Oʻzining 
suyukli paygʻambariga va qolaversa, u zotning barcha ummatlariga agar boshlariga 
tushgan baloyu kulfatlarga va diyonatsiz kimsalarning zulmu zoʻravonliklariga sabr-
qanoat qilib oʻzlarining Haq yoʻlidagi kurashlaridan tolmay, Allohning dinidan qolmay 
sobitqadam boʻlsalar, Parvardigori olam ularni zulmatlardan va toru tanglikdan xalos 
qilib, nurli, baxt-saodatli kunlarga yetkazajagini uqtirayotgandek. Bu suraning nazmu 
uslubida oʻzgacha latofat, ayricha joziba mavjudki, islom olamidagi eng buyuk qalam 
ahllari undan mutaassir boʻlib, sheʼru dostonlar bitganlar, ulamolar esa, bu sura 
xususida jild-jild kitoblar tasnif etganlar. Shunday asarlardan birida «Yusuf surasi jannat 
ahllari jannatda ham rohat bilan tilovat qilib yuradigan suralardandir», deyilgan boʻlsa, 
yana birida: «Har Qanday gʻam-tashvishga botgan mahzun kishi Yusuf surasini eshitishi 
bilan orom-osoyish topur», deyiladi.

Manbalar 

 YUSUF SURASI 
 ЮСУФ СУРАСИНИНГ ТАФСИРИ 
 Қуръони карим, Сура Юсуф
Vodorod koʻrsatkichi (pH)

Kimyoda pH (; ingl. potential Hydrogen – „potensial vodorod“) suvli eritmaning kislota yoki asosligi oʻlchovidir.
pH eritmadagi gidroksoniy ionlarining (H3O+) molyar konsentratsiyasi manfiy logarifmi (10 asosda) p[H] ga yaqindir, biroq teng emas; past pH gidroksoniy ionlari konsentratsiya yuqoriligini, baland pH esa past konsentratsiya pastligini bildiradi. Bu manfiy logarifm oʻnlik nuqtadan keyingi xonalar soniga mos keladi, masalan, 0.1 molyar HCl pHi 1 atrofida, 0.0001 molar HCl pHi esa 4 ga yaqin boʻlishi kerak (chunki 0.1 va 0.0001 larning 10 asosli logarifmlari mos ravishda −1 va −4 ga teng). Sof (ionsizlashgan) suv neytral boʻlib, juda kuchsiz kislota yoki asos, deb qaralishi mumkin, zero uning pHi 25 °C da 7, yoki 0.0000001 M H+ dir. pH chegarasi yoʻq, u 0 dan past yoki 14 dan baland boʻla oladi, biroq suvli eritmada u suvning kislotaligi va asosligi bilan cheklanadi. Suvli eritma pHi baland boʻlishi uchun unda siyrak vodorod ionlarini bogʻlab oluvchi asos eritilishi lozim. Suvdagi vodorod ionlari solvatatsiyani hisobga olish uchun oddiygina H+ yoki gidroksoniy (H3O+) yoki yuqoriroq turlar (msl., H9O4+) deb yozilish mumkin, biroq bularning bari bir xil maʼnoni bildiradi. Yer sirtidagi aksariyat chuchuk suv havzalari karbonat angidrid erishi tufayli ozgina kislotalidir; va ularning pHi 7 dan past.

pHning p[H]dan farqi faollik faktoridadir. Bu vodorod ionlarining eritmaning boshqa komponentlari bilan aloqa qilish tendensiyasini bildiradi, qaysiki boshqa hodisalar bilan birgalikda pH metr ishlatishda elektr potensialga taʼsir etadi. Natijada pH eritmaning ionli kuchliligi tufayli oʻzgaradi: masalan, 0.05 M KHP eritmasi qoʻshilgan kaliy xlorid (bu tuz na kislotali, na asosli ekanligiga qaramay) tufayli pHi ±0.5 birlikka oʻzgarishi mumkin.

Vodorod ioni faollik koeffitsientini oʻlchash uchun termodinamik jihatdan soz metod mavjud emas, shuning uchun bu koʻrsatkich nazariy hisoblashga asoslanadi. Shuning uchun pH shkalasi amaliyotda pHlari xalqaro kelishuv bilan aniqlangan standart eritmalar majmuiga bogʻlab qoʻyilgan. Asosiy pH standart qiymatlari Bates-Guggenheim konvensiyasidan () foydalanib, vodorod gaz elektrodi yordamida aniqlangan.

Manbalar