MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Haydar Sabuhiy

Haydar Sabuhiy (15-asr - Hirot -1498) — shoir. Alisher Navoiyning jiyani, togʻasi Mir Said Kobuliyning oʻgʻli. Toju taxt uchun kurashda Husayn Boyqaro tomonida turib urushgani sababli Abusaid Mirzo otasini tutib qatl etgach, uning tarbiyasi bilan Navoiy shugʻullangan. "Sabuhiy" (ta-savvufiy maʼnoda poklik, haqiqat nuri) taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. Navoiy koʻpincha uni yonida olib yurgan. Astrobodda ham u Navoiyning xos mulozimlaridan boʻlgan. Navoiy uni baʼzi rasmiy topshiriqlar bilan Hirotga yuborganida, bir davrada Navoiyga suiqasd qilingani, oshpaz unga zahar qoʻshilgan taom bermoqchi boʻlgani, bundan xabar topgan shoir gʻazabga minib, Husayn Bayqaroga qarshi isyon koʻtarmoqchi ekanligini aytadi. Bu gap Hirotda ovoza boʻlib ketadi. Husayn Boyqaro darhol Navoiyga maktub yoʻllab, bu ishdan mutlaqo xabari yoʻqligini maʼlum qiladi. Shu voqeadan keyin Husayn Boyqaro Navoiyning Hirotga qaytishiga ruxsat beradi. Navoiy oʻz javobida bu gapni rad etadi va jiyanining xatosini kechirishini iltimos qiladi. Husayn Boyqaro garchi kechirganligini aytib, doʻstini xotirjam qilsada, oʻz xonadoni shaʼniga qilingan bu tuhmatni unutmaydi. Haydar Sabuhiy barcha xizmatlardan chetlatiladi. U Badaxshonga ketib, bir necha yil oʻsha yerda xizmat qiladi. 1498-yilda Badaxshondan Hirotga elchi boʻlib kelganida, Husayn Boyqaro uni tutib, qatl ettiradi.

Haydar Sabuhiy sheʼrlarining taqdiri maʼlum emas. "Majolis un-nafois"da Navoiy uning bir baytini misol tariqasida keltirgan: May ast laʼli tu yo shahdi nob: az in du kadom ast? Xay ast bar ruxi tu yo gulob: az in du kadom ast? Mazmuni: Laʼli labing maymi, yo toza asalmi — bu ikkisidan qaysi biri? Yuzingdagi termu yo gulobmi: bu ikkisidan qaysi biri?

Adabiyotlar 
 Alisher Navoiy, Majolis unnafois [MAT, 13-asr], T, 1997; Oʻzbek adabiyoti tarixi, 2-j., T, 1977.
Haydar Xorazmiy

Haydar Xorazmiy (14-asrning oxiri — Xorazm — 15-asrning 1-yarmi) — shoir. Oʻzbek mumtoz adabiyoti namoyandalaridan biri. Hayoti va ijodi haqida maʼlumot Davlatshoh Samarqandiyning "Tazkirat ush-shuaro", Alisher Navoiyning "Majolis un-nafois", "Muhokamat ul-lugʻatayn" asarlari hamda oʻzining "Mahzan ul-asror" dos-tonida berilgan. H.X. asosan Xorazmda yashagan va ogʻir hayot kechirgan. Birmuncha vaqt Hirotda temuriylardan Umarshayxning oʻgʻli Sulton Iskandar (15-asr) saroyida yashagan. Turkiy va forsiyda sheʼrlar yozgan, devon tuzgan. Ni-zomiy Ganjaviyning "Mahzan ul-asror" asariga "Gulshan ul-asror" nomi bilan turkiy tilda javob yozib (1409—14), Sulton Iskandarga bagʻishlagan. Asar syujeti va gʻoyaviy yoʻnalishi jihatidan ham Nizomiy dostoniga yaqin, vazni ham bir xil — aruzning sareʼ bahrida yozilgan. Hajmi 639 bayt. Asar Nizomiynikidan farq qilib, avval hikoya, soʻng shu hikoyadan kelib chiqadigan xulosa va fikrlarni umumlashtiruvchi bob bilan taʼminlangan. H.X. bu asari bilan oʻzbek adabiyotida sheʼriy hikoyani rivojlantirgan. Koʻpchilik hikoyalarida oliyjanob insoniy fazilatlar targʻib qilingan, mehnat va mehnat ahli ulugʻlangan. Dostonda markazlashgan davlat va odil hukmdor gʻoyasi ilgari surilgan; axloq-odob, mehnatsevarlik, saxiylik, rostgoʻylik targʻib etilgan.

"Gulshan ul-asror" oʻzbek epik sheʼriyati tarixida muhim hodisa va turkiy tildagi axloqiy-falsafiy dostonchilikning yirik namunasi boʻlib, turkiy tilning boyligi, qudrati va koʻrkini namoyish qildi hamda oʻzbekozarbayjon adabiy aloqalari rivojiga munosib hissa boʻlib qoʻshildi. Asarning qoʻlyozma nusxalari London, Parij, Vena, Qozon kutubxonalari-da, fotonusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Adabiyot 
 Bertels Ye.S., Nizami i Fizu-li, M, 1962; Oʻzbek adabiyoti tarixi [5 j.li], 1-j., T., 1977.

Shoirlar
Haydarobod

Haydarobod - Pokistonning janubi-sharqiy qismidagi shahar. Aholisi 1,16 mln. kishi (1998). Transport yoʻllari chorrahasi. Hind daryosi boʻyidagi port. Mamlakatning muhim sav-do-sanoat markazlaridan. Ip gazlama, tikuvchilik, sement, koʻn-poyabzal, kimyo, oyna-shisha, oziq-ovqat, tamaki sanoati korxonalari mavjud. mashinasozlik va metallsozlik korxonalari ishlab turibdi. Qishloq xoʻjaligi va elektro-texnika buyumlari ishlab chiqariladi. Hunarmandchilik rivojlangan: qoʻlda gilam, matolar toʻqiladi. Qimmatbaho toshlardan zargarlik buyumlari tayyorlanadi. Sindh universiteti bor.

Pokiston shaharlari
Haydarobod (shahar)

Haydarobod — Hindistondagi shahar, Dekan yassitogʻligining markaziy qismida, Musi va Usi daryolari qoʻshilgan yerda joylashgan. And-hra-Pradesh shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 3,04 mln. kishi (2001). Hindiston janubiy qismining muhim iqtisodiy, tarixiy va madaniy markazi. Toʻqimachilik, oziqovqat, kimyo-farmatsevtika, tamaki, qogʻoz, oyna-shisha sanoati korxonalari mavjud. Transport, energetika, elektrotexnika mashinasozligi rivojlangan. Aviatsiya jixrzlari, qurol-yarogʻlar ishlab chiqariladi. Hunarmandchilik rivojlangan, qoʻlda uy-roʻzgʻor buyumlari, badiiy buyumlar tayyorlanadi, matolar toʻqiladi. Markaziy geofizika boshqarmasi, muzeylar (arxeologiya, Yevropa va Sharq sanʼati) bor.

Shaharga 16-asr oxirlarida asos solingan. 1924—56 yillarda Haydarobod rojaligining poytaxti, keyinchalik Haydarobod shtati, 1956-yildan AndhraPradesh shtatining maʼmuriy markazi. Meʼmoriy yodgorliklaridan Chor-Minor Zafar arki (1591), Makka Masjid (17-asr), Golkonda qalʼasi qoldiqlari (16—17-asrlar), Usmoniya universiteti majmuasi (20-asr) bor.

Hindiston shaharlari
Haydarobod sultonligi

Haydarobod sultonligi - Hindistondagi sultonlik (1724—1950). Unga telugu, maratha, kannara va boshqa xalqlar yashaydigan hududlar kirgan. Boburiylar davlati tanazzulga uchrab, mayda sultonlik, knyazlik va boshqalarga boʻlinib ketgach, vujudga kelgan. 1724-yil Boburiylarning Bijopur va Gol-kondadagi nizomulmulk unvoniga ega boʻlgan noibi Asaf Jah oʻzini mustaqil hukmdor deb eʼlon etgan va Haydarobod sultonligiga asos solgan. Sultonlikning keyingi hukmdorlari ham nizomulmulk deb atatgan. Angliyaning Ost-Indiya kom-paniyasi 1798-yil Haydarobod sultonligini teng huquqli boʻlmagan shartnoma tuzishga majbur etgan. Natijada sultonlik oʻzini himoya qilish, mustaqil diplomatik aloqalar olib borish huquqidan mahrum boʻlgan. Sultonlikka ingliz rezidenti tayinlangan. 1947-yil Hindistonda mus-taqillik eʼlon qilingach, nizomul-mulk Haydarobod sultonligining Hindiston ittifoqiga qoʻshilishiga qarshilik koʻrsatgan, ammo sultonlik aholisining tazyiqi ostida (Telingana qoʻzgʻoloni) itti-foqqa qoʻshilish toʻgʻrisidagi shartno-maga imzo chekkan. 1950-yilda Haydarobod sultonligi shtatga aylantirilgan. Nizomulmulk hokimiyati cheklangan; ammo u rajpramukh (ij-roiya hokimiyat boshligʻi) sifatida shtatni boshqargan. 1956-yilgi maʼmuriy islohotdan soʻng Haydarobod shtati tugatilib, uning hududi Andhra-Pra-desh, Maysur va Bombey (1960-yildan Gujarot va Maharashtra shtatlariga boʻlingan) shtatlariga qoʻshilgan. Ni-zomulmulk qoʻlida faqat unga tegishli koʻchmas mol-mulk, xazina qolgan; unga nafaqa tayinlangan.
Akbar Haydarov

Akbar Haydarov, Akbarqori hofiz (1893.1.5, Margʻilon – 1964.13.2, Toshkent) – xonanda va sozanda (tanbur, dutor), Oʻzbekiston xalq hofizi (1939). Dastlab xonandalik yoʻllarini hamda dutor chertishni otasi Haydar hofizdan oʻrgangan; qorixonada qiroatni oʻzlashtirgan, keyinchalik katta ashula yoʻllarini tanbur chalish sirlarini oʻrgangan. Toshkentda yashab, Toʻychi hofiz, Shorahim Shoumarov, Abdusoat Vahobov, Ryzqi va Yunus rajabiylar va boshqa bilan birga "Sharqiya" kechalari, turli konsertlarda qatnashgan. 1927-yildan Oʻzbekiston radioqoʻmitasida ashulachi va sozanda. Moskvada oʻtkazilgan oʻzbek sanʼati dekadasi qatnashchisi, Katta Fargʻona kanali, Farhod GES, Chirchiq, Angren shaharlari, Kattaqoʻrgʻon suv ombori quruvchilariga, Ikkinchi jahon urushi davrida jangchilarga madaniy xizmat qilgan. 1930-yillarda Qayum Shobaratov bilan Toshkent Oʻrdasida "Nafosat" choyxonasini tashkil qilib, bu yerda mashhur hofiz, sozanda va qiziqchilarning chiqishlarini uyushtirgan.

Haydarov keng diapazonli, baland, nafis va tiniq "tenor" ovozga, ravon ijro uslubiga ega boʻlib, repertuaridan katta ashula ("Bir kelib ketsun", "Yovvoyi Ushshoq", "Adashganman", "Ey, chehrasi tobonim" va boshqalar), ashula ("YO, hayot annabi", "Suvora", "Girya"), Fargʻona-Toshkent maqom yoʻllari ("Bayot", "Ushshoq", "Fargʻonacha Shahnoz") va boshqa oʻrin olgan I.Ikromov H. uchun "Munojot", "Choʻli Iroq" kabi ashula yoʻllarini yaratgan. U koʻp yillar davomida Turgʻun Karimov bilan hamnafaslik qilgan. 1919-yil H. ijrosidagi "Poyezdingni jildirgan" qoʻshigʻi, 1930–50 yillarda ashula va yallalari gramplastinkaga, 1940-yillarda katta ashulalari V. Uspenskiy tomonidan notaga yozib olingan.

Manbalar

 

1893-yilda tugʻilganlar
1964-yilda vafot etganlar
13-fevralda vafot etganlar
Ahad Haydarov

Ahad Xoliqovich Haydarov (1911.20.4,Samarqand - 1971.11.11) — xirurg. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1950). Tibbiyot fanlari doktori (1960), professor (1960). SamTIni tugatgach (1936), Buxoro viloyati Kiziltepa tuman kasalxonasida vrach (1936—37), Samarqand viloyati Urgut tuman kasalxonasida bosh vrach (1937—39), SamTI operativ xirurgiya kafedrasida assistent (1940— 41), urush qatnashchisi (1941—45), SamTI gospital xirurgiya kafedrasida assistent (1946—50), umumiy xirurgiya klinikasida dotsent (1950—55). SamTI gospital xirurgiya kafedrasi mudiri (1958—71). Ilmiy ishlari aortaning koarktatsiyasiga va kuyishni operatsiya yoʻli bilan davolashga oid.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1911-yilda tugʻilganlar
1971-yilda vafot etganlar
20-aprelda tugʻilganlar
11-noyabrda vafot etganlar
Boriy Haydarov

Boriy Azizovich Haydarov (1909.23.12 - Toshkent — 1986.21.5) — aktyor, dublyaj rejissyori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969). Leningrad sahna sanʼati institutini tugatgan (1932). Faoliyatini "Oʻzbekkino"da boshlab (1928—29), soʻngra "Lenfilm", "Oʻzbekfilm", "Turkmanfilm", "Tojikfilm" studiyalari filmlarida aktyor sifatida qatnashgan. 1946-yildan "Oʻzbekfilm"da dublyaj rejissyori boʻlgan. "Mening Vatanim", "Yer qoni", "Um-bar", "Volochayev kunlari", "Azamat", "Uning nomi Suxe-Bator", "Oʻlim qudugʻi", "Jarroh", "Doʻstlar qayta uchrashadilar" kabi filmlarda turli xarakterdagi rollar ijro etgan. "Razvedkachi jasorati", "Qishloq oʻqituvchisi", "Bir yilning toʻqqiz kuni", "Tinch okar Don", "Ona Hindiston", "Ochilgan qoʻriq" singari 250 dan ortiq filmning dublyaj rejissyori boʻlgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Nuriddin Haydarov

Nuriddin Usmonovich Haydarov (1957.1.8, Oqqoʻrgʻon tumani – 2004.3.10, Toshkent) – estrada xonandasi. Oʻzbekiston xalq artisti (2003). Shirali va jozibador ovoz sohibi. Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1978). Fargʻona viloyati (1980-1986) va Oʻzbek davlat (1986—1993) filarmoniyalarida yakkaxon xonanda. Toshkent Harbiy texnik bilim yurti qoshidagi ansamblning badiiy rahbari (1994—2002), Toshkent shahri Ichki ishlar Bosh boshqarmasida Maʼnaviyat markazining direktori (2002—04).

Repertuaridan oʻzbek mumtoz va estrada qoʻshiqlari („Yulduzim“, „Nasibam“) hamda oʻzi bastalagan qoʻshiqlar („Oʻzbekiston polvonlari“, „Ona“, „Senga“, „Qizlar“, „Sehri bor“ kabi) oʻrin olgan. „Doʻlana“, „Yur, muhabbat“, „Davlatim“ singari qoʻshiqlari ham ommalashgan. H. ijrolari Oʻzteleradiokompaniyasining fonotekasiga yozilgan. Yevropa, Osiyo va Amerika mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. H. xotirasiga bagʻishlab „SE—Profi“ kompaniyasi „Ayronchi qiz“, „Doʻlana“, „Yur, muhabbat“ audio albomlari va „Kuzgi kayfiyat“ video albomini chiqargan (2004).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1957-yilda tugʻilganlar
1-avgustda tugʻilganlar
2004-yilda vafot etganlar
3-oktyabrda vafot etganlar
Xoliqul Haydarov

Xoliqul Haydarovich Haydarov (1933.16.3, Sariogʻoch, Chimkent viloyati) — Oʻzbekiston xalq rassomi (1977). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1954). Toshkent viloyati Kalinin (hozirgi Zangiota) tumanidagi 15-oʻrta maktabda rasm oʻqituvchisi (1954—60), Oʻzbekiston KP MK Birlashgan nashriyo-tining bosmaxonasida rassom (1960— 67), Toshkent chinni zavodining badiiy lab.da yetakchi rassom (1967—93). H.gaz. va jur.larda asarlari bilan qatnashgan. H. Toshkent chinni zavodida samarali ijod qildi: "Oʻzbekiston", "Oq olma", "Namanganning olmasi" kabi chinnilar toʻplamlarini yaratgan; birinchilardan boʻlib chinni buyumlar (asosan koʻza, lagan va boshqalar)ga tasvir (por-tret)lar ishlashni boshlab bergan. beruniy, Ulugʻbek, Navoiy kabi mutafak-kirlar, turli ilm-fan, davlat arboblari vakillarining siymolarini chin-niga ishlagan. Haykaltaroshlik asarlari ham yaratdi (jumladan, "Toʻlebiy", mis, 2002, Sariogʻoch shahrida). "Haydarov hayoti va ijodi" nomli hujjatli film ishlangan (1991). H. ishlaridan namunalar respublika va chet el koʻrgazmalarida namoyish etiladi, muzey va xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Eshmat Haydarov

Haydarov Eshmat (1897, Qoʻqon - ?) — xonanda, Oʻzbekiston xalq hofizi (1944). Kuchli va jozibali ovoz sohibi. 12 yoshidan katta ashula yoʻllarini Hamroqulqorivyan oʻrgangan. Keyinchalik Qoʻqon, Fargʻona, Toshkent toʻysayillarida qatnashgan. 1927-yildan Toshkentda. Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1936—45), Oʻzbek radiosi (1946-yildan), Oʻzbek davlat estradasi (1947—53) da yakkaxon xonanda. Repertuaridan Fargʻona —Toshkent maqom yoʻllari, katta ashula, ashula va ayrim yal-lalar oʻrin olgan.
Oʻtkirbek Haydarov

Oʻtkirbek Abdujalilovich Haydarov (; 25-yanvar 1974-yil Andijonda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik bokschi. Haydarov 2005-yilgi jahon chempionatining bronza medali, 2001-yil kumush medali va 1999-yil oltin medali, 2002-yilgi Osiyo o‘yinlari oltin medali, 2005-yilgi Osiyo chempionatining kumush medali va 2004-yilgi Olimpiya o‘yinlarining sovrindori bo‘ldi. U 2000-yilgi Olimpiya oʻyinlarida ham ishtirok etgan.

Faoliyati 
1999-yilda Haydarov oʻrta vazn (75 kg) toifasidagi jahon chempionatlarida ishtirok etib, venesuelalik Jim Rodriguez (11:4), italiyalik Salvatore Munno (6:4) va rossiyalik Yevgeniy Kazansev (18:3) ustidan qozonilgan gʻalabadan soʻng finalga chiqdi va unda ruminiyalik Adrian Diaconu (6:1) ustidan gʻalaba qozondi va shu tariqa jahon chempioni boʻldi.

2000-yilgi Olimpiada oʻyinlarida Haydarov birinchi jangida jahon chempionatida ishtirok etmagan kumush medal sovrindori, rossiyalik Gaydarbek Gaydarbekov bilan uchrashgan va qiyinchilik bilan (11:10) magʻlub boʻlgan. Keyingi yili u Brisbendagi yaxshi niyat oʻyinlarida qatnashdi, ammo Gaydarbekovga qarshi (RSC 1.) oʻyinni erta tark etdi.

Haydarov 2001-yilgi jahon chempionatida Trinidad va Tobagolik Anthony St. Clair, ruminiyalik Lucian Bute (23:18), ukrainalik Oleg Mashkin (37:23), kubalik Yordanis Despaigneni (29:28) mag‘lub etib, finalda rossiyalik Andrey Gogolevga (36:29) imkoniyatni boy berib, kumush medalni qo‘lga kiritdi.

2002-yilda Haydarov yarim ogʻir vazn toifasiga oʻtib, Osiyo o'yinlari va keyingi yili Jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritdi, Janubiy Afrikaning Xotso Motau (17:3), Tailandning Suriya Prasathinpimai (21:16) va Ozarbayjonning Javid Tagiyev (25:14) ustidan qozonilgan gʻalabasidan soʻng chorak finalga chiqdi. U chorak finalga chiqdi, ammo u kubalik Yordanis Despaignga (33:13) yutqazdi.

Haydarov 2004-yilgi Olimpiya oʻyinlarida bronza medalini qoʻlga kiritgan. U nigeriyalik Isaac Ekpo (21:11), jazoirlik Abdelhani Kinzi (31:19) va turkiyalik Ihsan Yildirim Tarxonni (16:11) mag‘lub etib, yarim finalda bo‘lajak Olimpiya chempioni amerikalik Andre Wardga (17:15) mag‘lub bo‘ldi va shu tariqa Olimpiada bronza medalini qo‘lga kiritdi.

2005-yilda Haydarov yana jahon chempionatida qatnashdi va oʻtgan yilgi Olimpiya oʻyinlaridagi muvaffaqiyatini tasdiqladi. Bolgariyalik Tervel Pulev (30:15), jazoirlik Mohamed Akli Amari (RSC) va rossiyalik Yegor Mexontsev (39:29) ustidan qozonilgan g‘alabadan so‘ng, u yana yarim finalda qozog‘istonlik Yerdos Janabergenovga imkoniyatni boy berib, uchinchi o‘rinni egalladi. Oʻsha yili Osiyo chempionati finalida Janabergenov bilan ham uchrashgan va u yerda ham magʻlubiyatni tan olishga majbur boʻlgan.

2006-yilgi Osiyo o‘yinlarida Haydarov so‘nggi xalqaro chempionligini o‘tkazgan va chorak finalda eronlik Mehdi G‘orbaniga (31:18) qarshi o‘yinda mag‘lub bo‘ldi.

Mukofotlar va unvonlari 
„Oʻzbekiston iftixori“

Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi (2000)

„Mehnat shuhrati“ ordeni (2001)

„Fidokorona xizmatlari uchun“ ordeni (2004)

„El-yurt hurmati“ ordeni (2016).

Manbalar 

Oʻzbekiston bokschilari
Qodirjon Haydarov

Qodirjon Haydarov (1899, Qoʻqon — 1983.15.12) — yogʻoch oʻymakori, Qoʻqon yogʻoch oʻymakorlik maktabining yirik vakili, ustazoda. Oʻzbekiston xalqrassomi (1963). Oʻymakor usta Hai-dar Najmiddinovning oʻgʻli. Hunarni otasi bilan birga ishlab oʻrgangan. Otasi bilan Qoʻqon hunarmandlik maktabida dars bergan (1919—20-yillar), 1923-yilda Moskvadagi xalq xoʻjaligi koʻrgazmasida ishladi; 1925—29 yillarda Qoʻqondagi Narimonov nomidagi instituternatda, 1929—31 yillarda Qoʻqon shahridagi yosh duradgorlar toʻgaraklariga boshchilik qildi. 1931—33 yillarda rab-fakda oʻqidi. "Yangi maʼdan" artelida usta (1936—54), Qoʻqon muzeyida taʼmirlovchi usta (1954—57). H. ustun, kursi, stol, xontaxta, quti, eshik, panjara, karavot va boshqa buyumlarni jo-zibador bezab shuhrat qozondi. 1958-yildan Toshkentdagi Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyi va Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi Markaziy koʻrgazmalar zali eshiklari, Toshkent sirki binosi uchun namoyonlar va boshqa koʻpgina oʻymakori asarlar yaratdi, anʼanaviy naqsh mujas-samotlarini yangi ohanglar bilan boyitdi. H.ning Qoʻqon yogʻoch oʻymakorligi maktabining milliy anʼanalarini saqlab qolish va uni rivojlantirishda xizmatlari katta; koʻplab shogirdlar (X. Umarov, S. Ergashev, U. Umarov, A. Abdullayev va boshqalar) tayyorlagan.

H. asarlaridan namunalar respublika va chet mamlakatlar muzeylari va xususiy toʻplamlarda saqlanadi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1970). Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi Qoʻqon tasviriy va amaliy sanʼat kollejiga H. nomi berilgan.

Adabiyot 
 Toqtosh R., Us t a Qodirjon Haydarov. T., 2003.

 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Umiya Haydarova

Umiya Kamolovna Haydarova (1946.9.4, Forish tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2001). Sirdaryo pedagogika institutini tugatgan (1978). 1978-yildan Nurota tuma-nidagi 32-maktabda, 1983—2003-yillarda Bekobod tumanidagi 31-maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi.

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Abduqodir Hayitmetov

Abduqodir Hojimetovich Hayitmetov (1926.27.5, Dangʻara tumani Qiyoliqum qishlogʻi — 2005.7.5, Toshkent) — adabiyotshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978), Filol. Fanlari doktori (1965), professor (1970). Oʻrta Osiyo universitetining sharqshunoslik fakultetini tugatgan (1949). Oʻzbekistan Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida kichik (1953-57), katta ilmiy xodim (1957—67), direktorning ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari va boʻlim mudiri (1967—70; 1971—98), ilmiy maslahatchi (1998—2003), yetakchi ilmiy xodim (2003 ydan). Hayitmetovning adabiy-ilmiy faoliyati 50-yillarda hikoya va maqolalar yozish bilan boshlangan. Keyinchalik u faqati. t. ishlari bilan shugʻullangan va uning ilmiy faoliyati, asosan, buyuk oʻzbek shoiri Alisher Navoiy ijodini oʻrganishga bagʻishlangan. Hayitmetov "Alisher Navoiyning adabiy-tanqidiy qarashlari" (1959), "Navoiy lirikasi" (1961), "Navoiyning ijodiy metodi" (1963), "Sharq adabiyotining ijodiy metodi tarixidan", "Navoiy dahosi" (1970), "Hayot-baxsh chashma" (1974), "Navoiyxonlik suhbatlari" (1993) kabi asarlari bilan navoiyshunoslik fanini yangi bos-qichga koʻtargan.

Hayitmetov ilmiy faoliyatining muhim qismini oʻzbek mumtoz adabiyoti tarixini yaratish bilan bogʻlits ishlar tashkil etadi. Uning ilmiy rahbarligi va bevosita ishtirokida oʻzbek tilida 5 j.li (1977—80), rus tilida 2 j.li (1991-92) "Oʻzbek adabiyoti tarixi" yaratilgan. Bundan tashqari, olim 4 j.li "Uzbek adabiyoti" majmuasi, 3 j.li "Uzbek poeziyasi antologiyasi", Ali-sher Navoiyning 15 va 20 j.li asarlar toʻplamlarini tuzishda faol ishtirok etgan. Navoiyning "Hayrat ul-abror" hamda "Farhod va Shirin" dos-tonlarining nasriy variantlarini tayyorlab nashr etgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti la-ureati (1967, 1992). "Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan taqdirlangan (2003).

Manbalar 
 Tabarruk izlar izidan, T., 1979; meros va ixlos, T., 1985; Navoiyxonlik suhbatlari, T., 1993; Temuriylar davri oʻzbek adabiyoti, T., 1996.

Adabiyot 
 Abduqodir Hojimetovich Hayitmetov (biobibliografiya), T., 1986; Vohidov R., Navoiy qalbila sirlashgan inson, T., 1999.

Adabiyotshunoslar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Haykal

Haykal - arabcha soʻz boʻlib, „Ulugʻ shakl“ degan maʼnoni anglatadi.

 tasviriy sanʼat asari; haykal-taroshlikt tosh, yogʻoch, suyakni yoʻnib, oʻyib, metall (asosan, bronza, zanglamaydigan poʻlat), beton, gipsni qolipga quyib, qotirib, sopol, chinni haykalchalar tayyorlashda loyga shakl berib, keyin qizdirib ishlanadi. Monumental (ochiq havoda), dast-gohli (bino ichida), bezak (meʼmorlik, bogʻ-parkda), juda kichik hajmda ishlanadigan (uy ichida bezak vazifasini oʻtovchi) xillari bor;
 zargarlik buyumi; qoraqalpoq ayollarining murakkab koʻkrak taqinchogʻi. Haykel deb ham ataladi. Zebigardonnint eng qad. va aniq nomi. H. asosiy turunj va boʻyinga osiladigan zanjirli qismlardan iborat: yuzasi bosma naqshlar bilan bezatilgan turunj qismi hajmdor boʻlib, yirik marjonli koʻzlar qadalgan yapaloq naycha va uning ustki va ostki tomoniga kungurador ("ona — maʼbuda" tasvirini ifoda-lovchi) shakllar ishlangan qismlardan iborat; quyi qismi yaproqcha, du-maloq qubbachalar, zigʻiraklar osilgan zanjirli shokilalar bilan hoshiyalanadi. Qad.dan hosildorlik homiysi (tumor) sifatida qadrlangan. H.ni raqqosalar milliy kiyimning tarkibiy qismi sifatida taqadilar.

Yana q. 

 Haykaltaroshlik
Muhammad Husayn Haykal

Muhammad Husayn Haykal (1888. 10.8, Kafrgannam — 1956.8.12, Qohira) — arab yozuvchisi, adabiyotshunos va davlat arbobi (Misr). Qohira huquqshunoslik bilim yurtini tugatgan (1909). Fransiyada siyosiy iqtisod va huquq fanlarini oʻrgangan (1909—12). Konsti-tutsionliberalistlar partiyasi muas-sisi — "Siyosat" jur.ni boshqargan (1922—33). 1943—52-yillarda shu parti-yaning raisi. Maorif vaziri (1937— 44), davlat vaziri va senat raisi (1945-50). Dastlabki "Zaynab" (1914) romani bilan misr nasri rivojida yangi bosqichni boshlab bergan. "Muhammadning hayoti" (1929), "Misr siyosati haqida xotiralar" (1—2j., 1951—53), "U shunday yaratilgan" (1955) kabi asarlarida mamlakat tarixi, adabiyotning taraqqiyoti, siyosiy hayot va boshqa mavzularga murojaat qilgan.

Adabiyotshunoslar
Haykaltarosh

Haykaltarosh () - osmonning Janubiy yarim sharidagi yulduz turkumi. Eng yorugʻ yulduzi 4-yulduz kattaligida. Galaktikaning janubiy qutbi H.da joylashgan. Oʻzbekistonda sentyabr, oktyabr oylarida yaxshi koʻrinadi. 

 

Yulduz turkumlari