Irfan Xon

Irfan Xon (, , , , 7-yanvar 1967-yil — 2020-yil 29-aprel) — Irfan nomi bilan ham tanilgan, hind kinosida, Britaniya va Amerika filmlarida ham faoliyat olib borgan hind aktyori. Hind kinosining eng yaxshi aktyorlaridan biri sifatida keng eʼtirof etilgan. Xonning faoliyati 30 yildan ortiq davom etgan va unga koʻplab mukofotlar, jumladan, Milliy kino mukofoti, Osiyo kino mukofoti va oltita Filmfare mukofoti berilgan. 2011-yilda u Hindistonning toʻrtinchi eng yuqori fuqarolik sharafi — Padma Shri bilan taqdirlangan. 2021-yilda u vafotidan keyin Filmfare Lifetime Achievement Award mukofotiga sazovor boʻldi. Xon kinodagi debyutini Salaam Bombay! (1988) filmidagi kichik rol bilan qilgan. U Sandeep Chattopadhyay rejissyori boʻlgan „Reconnaissance“ (1990) filmida Hindiston kino va televideniye instituti talabalari uchun bir nechta filmlarda rol ijro etgan. Britaniyaning Jangchi (The Warrior 2001) filmida bosh rolni ijro etganidan soʻng, u Haasil (2003) va „Maqbul“ (Maqbool 2004) dramalarida bosh rollarni ijro etish orqali oʻzining muvaffaqiyatiga erishgan. U The Namesake (2006), Life in a…Metro (2007) va Paan Singx Tomar (2011) filmlaridagi rollari uchun tanqidchilarning eʼtirofiga sazovor boʻldi, buning uchun u Independent Spirit mukofotiga Eng yaxshi yordamchi erkak nominatsiyasida nomzod boʻldi. Ularning oxirgisida bosh qahramonni tasvirlagani uchun u eng yaxshi aktyor uchun Milliy kino mukofotiga sazovor boʻldi. Keyingi muvaffaqiyat uning „Tushlik qutisi“ (The Lunchbox 2013), „Piku“ (2015) va „Talvar“ (2015) filmlaridagi bosh rollari uchun keldi va u Hollywoodning Yangi oʻrgimchak odam (The Amazing Spider-Man 2012), Pi hayoti (Life of Pi 2012), Yura olami (Jurassic World 2015) va Inferno (2016) filmlarida ikkinchi darajali rollarni ijro etdi. Uning boshqa muhim rollari Slumdog Millionaire (2008), Nyu-York (2009), Haider (2014), Gunday (2014) va „In Treatment“ (2010) teleseriallarida edi. Uning eng yuqori daromad keltirgan hind filmi komediya-drama Hind Medium (2017) filmi bilan chiqdi va uning soʻnggi filmdagi chiqishi oʻzining davomi Angrezi Medium (2020)da boʻldi, har ikkisi ham unga 2018-yilda va 2021-yil eng yaxshi aktyor uchun Filmfare mukofotini qoʻlga kiritdi.
2017-yil holatiga koʻra, uning filmlari butun dunyo boʻylab  toʻplagan. 2018-yilda Xonga neyroendokrin saraton tashxisi qoʻyilgan. U 2020-yil 29-aprelda 53 yoshida oʻsimta sabab boʻlgan yoʻgʻon ichak infeksiyasining qaytalanishi tufayli vafot etdi. Xonni The Guardian jurnalisti Piter Bredshou „hind va ingliz tilidagi filmlardagi taniqli va xarizmatik yulduz, uning mehnatkash faoliyati Janubiy Osiyo va Hollywood kinosi oʻrtasida juda qimmatli koʻprik boʻlgan“ deb taʼriflagan.

Erta hayoti va taʼlimi 
Xon 1967-yil 7-yanvarda Rajastan shtatining Tonk shahrida nasl-nasabi Patani boʻlgan musulmon oilasida tugʻilgan. Xonning onasi Saida Begum Xon Tonkdan, otasi Yasin Ali Xon esa Rajastanning Tonk tumanidagi Xajuriya qishlogʻidan edi va ular shinalar savdosi bilan shugʻullangan. U bolaligini Tonkda, keyin esa Jaypurda oʻtkazgan. Irfan kriketni yaxshi oʻynay olardi va 23 yoshgacha boʻlgan toifadagi yangi oʻyinchilar uchun CK Nayudu Trophy musobaqasida oʻynash uchun tanlangan, bu turnir Hindistonda birinchi darajali kriketga qadam sifatida koʻriladi. Biroq yoʻl xarajatlarini koʻtara olmagani uchun qatnasha olmagan. U oʻzi Jodxpurda teatr rassomi boʻlgan amakisining taʼsiri ostida aktyorlikka qiziqish bildirgan. Jaypurda Xon taniqli teatr sanʼatkorlari bilan tanishdi va shaharda bir nechta sahna koʻrinishlarini namoyish etdi. Xon 1984-yilda Nyu-Dehlidagi Milliy drama maktabiga (NSD) aktyorlik mahoratini oʻrganish uchun qoʻshilishdi. U dramma maktabiga kirishidan oldin Jaypurda magistr darajasini tugatgan.
Mumbaydagi dastlabki kunlarida u konditsionerni taʼmirlash boʻyicha ish boshladi va 1984-yilda oʻzining aktyorlik ilhomi boʻlgan Rajesh Xanna uyiga tashrif buyurdi. Keyinchalik intervyuda Irfan shunday dedi:

Aktyorlik faoliyati

Faoliyatining boshlanishi (1987—1990) 
1987-yilda NSDni tugatgandan soʻng, Xan Mira Nairning Salaam Bombay filmida debyut qildi! u yerda kichik rol taklif qilindi. Biroq, uning sahnalari oxirgi kesimda qisqartirildi. U Leninni Doordarshan telekanalida Mixail Shatrovning rus pyesasini Uday Prakash tarjimasi asosida Laal Ghaas Par Neele Ghode nomli teleoʻyinda ishtirok etdi. Keyin u Darr serialida shouning asosiy antagonisti boʻlgan psixo qotil rolini ijro etdi. U shuningdek, Ali Sardor Jafri tomonidan ishlab chiqarilgan Kahkashonda taniqli inqilobchi, urdu shoiri va Hindistonning marksist siyosiy faoli Maxdum Mohiuddin rolini ijro etgan. U „Star Bestsellers“ning baʼzi epizodlarida rol ijro etgan (Star-Plusda namoyish etilgan). U shuningdek, SET India seriali Bhanvarning ikkita epizodida paydo boʻlgan. U 1990-yillarda koʻplab teleseriallarda rol oʻynagan, jumladan Chanakya, Bharat Ek Khoj, Sara Jahan Hamara, Banegi Apni Baat, Chandrakanta, Shrikant, AnooGoonj on Doordarshan, Star Bestsellers (Star Plus), Sparsh va The Great Maratha DD. Milliy. U shuningdek, 1888-yilda Devki Nandan Xatri tomonidan yozilgan roman asosida yaratilgan 90-yillarning mashhur gʻayritabiiy fantaziya davri dramasi „Chandrakanta“da ikki tomonlama rol ijro etgan.

Televizion ishlari va kinodagi faoliyati (1990—2008) 
U Basu Chatterjining tanqidiy eʼtirofga sazovor boʻlgan Kamla Ki Maut (1989) drama filmida Roopa Ganguli bilan juftlik rol ijro etgan. 1990-yillarda u tanqidiy eʼtirofga sazovor boʻlgan „Ek Doktor Ki Maut“ (1990) va Bunday uzoq sayohat (Such a Long Journey 1998) filmlarida, shuningdek, eʼtibordan chetda qolgan turli filmlarda suratga tushgan. 1998-yilda u Sanjay Xonning Jai Hanuman serialida Valmiki rolini ijro etgan. U shuningdek, Ssshhhh…Koi Hai 2001-yilda qoʻrqinchli telekoʻrsatuvida „Gʻaltakdan Realga“ nomli epizodni ijro etgan.

Asif Kapadia uni Himachal-Pradesh va Rajastanda 11 haftada yakunlangan tarixiy film Jangchi (The Warrior) filmida bosh rolni ijro etdi. 2001-yilda "Jangchi" xalqaro kinofestivallarda ochildi.
2003—2004-yillarda u Ashvin Kumarning „Ladaxga yoʻl“ qisqa metrajli filmida rol ijro etdi; film xalqaro festivallarda yuqori baholarga sazovor boʻldi. Oʻsha yili u Shekspirning „Makbet“ asaridan ishlangan „Maqbul“ filmida bosh rolni ijro etdi.
Uning Bollywooddagi birinchi bosh roli 2005-yilda Rog filmi bilan boʻlgan. Uning ijrosi tanqidchilar tomonidan yuqori baholandi; biri shunday deb yozgan edi: Shundan soʻng u bir nechta filmlarda bosh rolni yoki salbiy qahramon rolini ijro etdi. 2004-yilda u Haasil filmidagi roli uchun Filmfare eng yaxshi yovuz qahramon mukofotini qoʻlga kiritdi. U shuningdek, Telugu filmi Sainikududa antagonist rolini ham ijro etgan. 2007-yilda u The Namesake va Life… Metro filmlari muhlislarga taqdim etildi Uning Konkana Sen bilan boʻlgan kimyosi ikkinchisining eng muhimlaridan biri edi; Filmfare eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor mukofotini ham qoʻlga kiritdi. Bu rollarni uning xalqaro filmlar, A Mighty Heart va The Darjeeling Limited filmlaridagi chiqishlari yaqindan kuzatib bordi. Bollywooddagi muvaffaqiyatiga qaramay, u televizorda ishlashda davom etdi. U Mano Ya Na Manoga filmida ham rol ijro etdi (STAR Oneda efirga uzatiladi) va Kyaa Kaheinni mezbonlik qildi.

Xalqaro muvaffaqiyatlari (2008—2020) 
Xon 2008-yilda „Slumdog Millionaire“ filmida politsiya inspektori rolini ijro etdi, buning uchun u va filmning aktyorlari „Kinofilmdagi aktyorlar gildiyasi“ mukofotiga sazovor boʻlgan. U haqida Denni Boyl shunday dedi: 
2009-yilda u „Acid Factory“ filmida ishtirok etdi. U Nyu-Yorkda (2009) FBI agenti sifatida paydo boʻldi va Natali Portman qarshisida gujarati olmos sotuvchisi sifatida Mira Nair oʻn ikki qismdan iborat Nyu-York, men seni sevaman (New York, I Love You) filmining boshqariladigan segmentida paydo boʻldi. 2010-yilda u Nyu-York shahri Bruklin tumaniga koʻchib oʻtgandan keyin xotinining oʻlimi va yolgʻizligi bilan kelishish qiyin boʻlgan Sunil rolini ijro etib, HBO serialining uchinchi mavsumida ishladi.
Xon 2012-yilda Yangi oʻrgimchak odam filmida doktor Rajit Rata rolini ijro etgan. U Ang Lining „Pi hayoti“ filmiga moslashtirilgan Piscine „Pi“ Molitor Patelning kattalar versiyasini oʻynadi, bu butun dunyo boʻylab tanqidiy va tijorat muvaffaqiyatiga aylandi. Uning „Paan Singx Tomar“ (2012) filmidagi bosh roli, xuddi shu nomdagi haqiqiy sportchi dakoitga aylanib, unga „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida Milliy kino mukofotiga sazovor boʻldi. 2013-yilda u Kann kinofestivalida Grand Rail d’Orni qoʻlga kiritgan va BAFTA nominatsiyasini olgan The Lunchbox filmida rol oʻynadi va shu kungacha uning eng yuqori daromad keltirgan hind filmiga aylandi. 2014-yilda Xon Gunday filmidagi roli muvaffaqiyatli boʻldi. U shuningdek, The Xpose va Haider filmlarida mehmon boʻlib, ikkinchisida muhim rol ijro etdi. 2015-yilda u Dipika Padukone va Amitabh Bachchan bilan birga Piku filmida bosh rolni ijro etdi. Xon 2015-yilda suratga olingan „Yura davri dunyosi“ filmida ishtirok etgan. Oʻsha yili u mashhur „Talvar“ trillerida ham rol ijro etgan, unda uning ijrosi maqtovga sazovor boʻldi. U 2015-yil oktyabr oyida Jazbaada Aishvarya Rai bilan birga rol ijro etishdi, bu tanqidchilar tomonidan juda yaxshi qabul qilindi. U keyinchalik Tom Xenks bilan birga 2016-yilda Den Braunning Robert Lengdon trilleri Inferno filmining moslashuvida koʻrilgan. Oʻsha yili u Nishikant Kamat tomonidan 2016-yilda suratga olingan hind ijtimoiy triller filmi Madaari filmida ham rol ijro etdi.
2017-yilda Xon ikkita filmda: Hind Medium tijoriy va tanqidiy jihatdan muvaffaqiyatli boʻldi. Xonning hind tilidagi Raj Batra rolini ijro etishi unga bir nechta maqtovlarga sazovor boʻldi, ulardan biri eng yaxshi aktyor uchun Filmfare mukofoti edi. Hindi Medium Hindiston va Xitoyda The Lunchbox filmini ortda qoldirib, eng koʻp daromad keltirgan hindcha nashriga aylandi. U shuningdek, Atirgullar yoʻq (No Bed of Roses 2017) filmida ham rol ijro etdi. 2017-yil holatiga koʻra, uning filmlari butun dunyo boʻylab  toʻplagan. Uning keyingi chiqishi Hind kinosida debyut qilayotgan Parvati Tiruvotuning qarshisida Qarib Qarib Singl filmi edi. Film hikoya va bosh ijrochining oʻyinlari uchun maqtovga sazovor boʻldi. 2018-yilda Xon Dulquer Salmaan, Mithila Palkar va Kriti Xarbanda bilan Karwaan filmida paydo boʻldi. U shuningdek, oʻsha yili Kirti Kulhari qarshisida Blackmail filmida ham rol ijro etdi. Uning Hollywood filmi Puzzle ham 2018-yilda chiqdi.
Xonning soʻnggi filmi 2020-yil 13-martda chiqqan, rejissyor Homi Adajania tomonidan suratga olingan Angrezi Medium filmida boʻldi.

Boshqa ishlari 
2015-yil sentabr oyida u Rajasthan shtat hukumati tomonidan oʻtkazilayotgan „Resurgent Rajasthan“ kampaniyasining brend elchisi etib tayinlandi. U Jaypurdagi Vidhan Sabha yoʻlidagi Hindiston armiyasi uchun urush yodgorligidagi yorugʻlik va ovozli shouga ovozini berdi. Koʻrgazmada Rajasthanlik askarlarning jasorati va jasorati, ularning jangdagi tarixiy va zamonaviy gʻalabalari tasvirlangan.

Shaxsiy hayoti 
1995-yil 23-fevralda Xon yozuvchi va NSD bitiruvchisi Sutapa Sikdarga uylandi. Ularning Bobil va Ayan ismli oʻgʻillari bor.
2012-yilda oʻz ismining imlosini „Irfon“dan „Irfan“ga oʻzgartirdi; nomidagi qoʻshimcha „r“ tovushini yoqtirishini aytdi. Keyinchalik u oʻz nomidan „Xon“ ni olib tashladi, chunki 2016-yilgi intervyuga koʻra, u oʻzining nasl-nasabi emas, balki uning ishini aniqlashni xohlagan.

Oʻlimi 
2018-yil mart oyida Xon Twitter orqali unga neyroendokrin saraton tashxisi qoʻyilganini maʼlum qildi. U bir yil davomida Buyuk Britaniyada davolanib, 2019-yil fevral oyida Hindistonga qaytib keldi.
U 2020-yil 28-aprelda Mumbaydagi Kokilaben Dhirubhai Ambani kasalxonasiga yotqizilgan va u yerda oʻsimta sabab boʻlgan nomaʼlum yoʻgʻon ichak infeksiyasi uchun davolanishni boshlagan va bir kundan keyin 53 yoshida vafot etgan. Uning onasi Saida Begum 93 yoshli Jaypurda toʻrt kun oldin vafot etgan edi. Oʻlimidan 24 soatdan kamroq vaqt oʻtgach, D-Day filmidagi hamkasbi, aktyor Rishi Kapur vafot etdi.
Dunyo boʻylab kino arboblari va adabiyot arboblari uning oʻlimi haqidagi xabarni onlayn tarzda namoish qilishdi. Xon Mumbaydagi Versova Kabristoniga dafn qilindi va uning soʻnggi marosimlarini oʻgʻillari oʻtkazdilar.

Filmografiyasi

Mukofotlari

Manbalar

Havolalar 
 
 
 
 Irrfan Khan at Bollywood Hungama

Hindistonlik erkak aktyorlar
Hindistonlik televidenie aktyorlari
Hindistonlik sahna aktyorlari
Screen Awards g'oliblari
Filmfare mukofoti sohiblari
Eng yaxshi erkak roli uchun Milliy kino mukofoti sovrindorlari
XXI asr hind kino aktyorlari
XX asr Hindistonlik aktyorlar
2020-yilda vafot etganlar
1967-yilda tugʻilganlar