Muğla viloyati

Muğla viloyati  — Turkiyaning viloyati, mamlakatning janubi-gʻarbiy burchagida, Egey dengizi soxilida joylashgan.

Etimologiya 
Muğlaning asl nomi munozarali. Turli manbalar shaharni Mogola, Mobella yoki Mobolia deb atashadi.

Geografiya 
 da, Muğlaaning qirg'oq chizig'i Turkiya viloyatlari orasida eng uzun va ko'plab mamlakatlar qirg'oq chizig'idan uzunroqdir (hatto kichik orollarni hisobga olmasa ham).  Dengiz bilan bir qatorda Muğlada ikkita katta ko'l bor, Milas tumanidagi Bafa ko'li va Köycegiz ko'li. Landshaft neogen davridagi chuqurliklar natijasida hosil bo'lgan tog'lar bilan o'ralgan qozon shaklidagi kichik tekisliklardan iborat. Bularga Muğla shahrining tekisliklari Yeşilyurt, Ula, Gulagzi, Yerkesik, Akkaya va Yenice. Yaqinda avtomobil yo'llari qurilgunga qadar, bu tekisliklardan qirg'oqqa yoki ichki qismga tashish juda mashaqqatli edi va shuning uchun har bir aholi punkti o'ziga xos madaniyat bo'lib qoldi. Tashqi dunyo bilan aloqa uchta qiyin dovondan biri orqali amalga oshirildi: shimoli-g'arbiy Milasga, shimoldan Menderes tekisligiga Go'kbel orqali yoki shimoli-sharqdan Tavasga .

Muğla iqtisodiyoti asosan turizm (dengiz qirg'og'ida) va ichki qismdagi qishloq xo'jaligi, o'rmon xo'jaligi va marmar karerlariga tayanadi.

Muğlaning qishloq xo'jaligi boy va xilma-xil, Viloyat Turkiyaning eng yirik asal ishlab chiqaruvchilardan biri bo'lib, ayniqsa, qarag'ay o'rmon asali va sitrus mevalari O'rtaja, Fethiye, Dalaman va Dalyanda etishtiriladi.

Viloyat, son, xilma-xillik va sifat jihatidan Turkiyaning marmar sanoatining Afyonkarahisardan keyin ikkinchi markazi hisoblanadi. Boshqa foydali qazilmalarga Yatag'andagi ko'mir va Fethiyedagi xrom qazib olish kiradi. Viloyatning boshqa sanoati Dalamandagi SEKA qog'oz fabrikasini o'z ichiga oladi, ammo Muğla sanoatlashgan viloyat emas.

Tarix 
Qadim zamonlarda Anadoluda janubdagi Menderes ( Meander ) va Dalaman ( Hind ) daryolari orasidagi hudud Kariya deb atalgan. Aholisi Karianlar va Leleglar edi. Gomer o'zining " Iliada " asarida kariyaliklarni Anadoluda tug'ilganlar, troyanlar bilan hamkorlikda o'z yurtlarini yunonlardan himoya qilganlar deb ta'riflaydi.

Qadimgi Kariyaning yirik shahri bo'lgan Muğla Misr, Ossuriya va Skiflarning bosqinchilari tomonidan bosib olingani ma'lum bo'lib, oxir-oqibat bu hudud qadimgi yunon mustamlakachilari tomonidan egallanguniga qadar. Yunonlar uzoq vaqt davomida bu qirg'oqda yashab, Knidos ( Datcha yarim orolining oxirida) va Bodrum ( Galikarnassos ) kabi mashhur shaharlarni, shuningdek, qirg'oq bo'ylab, Bodrum yarim orolida va ichki qismdagi ko'plab kichik shaharlarni, shu jumladan Fethiye tumani Telmessos, Xanthos, Patara va Tlos shaharlari . Oxir-oqibat, qirg'oq forslar tomonidan bosib olindi, ular o'z navbatida Makedoniyalik Iskandar tomonidan olib tashlandi va Kariya satrapiyasiga chek qo'ydi.

Arxeologiya 
Ushbu uzoq tarixga ega Muğla qadimiy xarobalarga boy, 100 dan ortiq qazilgan joylar, jumladan, Fethiye yaqinidagi Letun .YuNESKOning Butunjahon merosi ro'yxatiga kiritilgan.

2018-yilda arxeologlar Marmarisning Muğla viloyati, Turgut qishlog‘idagi tepalikdan Rodosning Diagorasi deb nomlangan qadimgi yunon bokschisining 2300 yillik toshqabrini topdilar. Bu g'ayrioddiy piramida maqbarasi mahalliy xalq tomonidan muqaddas shaxsga tegishli deb hisoblangan. 1970-yillarga qadar mahalliy aholi tomonidan ziyoratgoh sifatida foydalanilgan ziyoratgoh Turkiyadagi yagona piramidali qabr bo'lishi mumkin. Shuningdek, qazish guruhi quyidagi so‘zlar yozilgan yozuvni topdi: “Hech bir qo‘rqoq kelib bu qabrni vayron qilmasligi uchun men eng tepada hushyor bo‘laman”.

2021-yil iyul oyida Abuzer Qizil boshchiligidagi arxeologlar Euromusdagi Zevs Lepsinos ibodatxonasida olib borilgan qazishmalar paytida 2500 yillik ikki marmar haykal va yozuv topilganini eʼlon qildi. Abuzer Qizilning so‘zlariga ko‘ra, haykallardan biri yalang‘och, ikkinchisi esa charmdan yasalgan zirh va kalta yubka kiygan. Har ikkala haykal ham qo'llarida sher bilan tasvirlangan.

Tumanlar

Siyosat 
Turkiyaning asosiy soʻl-markaziy partiyasi boʻlgan Respublika Xalq partiyasi (CHP) Muğla viloyatining siyosiy manzarasida anʼanaviy ravishda kuchli taʼsirga ega boʻlib, Turkiya siyosatida Demokratik partiya (DP) vakili boʻlgan anʼanaviy oʻng markaz yaqindan ergashdi, garchi amaldagi prezident boʻlsa ham. Adolat va taraqqiyot partiyasi (AKP) 2004-yilgi mahalliy saylovlar bo'lgan milliy miqyosdagi oxirgi saylovlarda 31,25% ovoz bilan birinchi o'rinni egalladi. Xuddi shu saylovlarda viloyat bo'yicha umumiy foiz CHP uchun 26,3% va DP uchun 20,98% edi. Turk milliyatchiligini targ'ib qilgan o'ngchi Millatchi Harakat partiyasi (MHP) yana 9,5% (ayniqsa, Fethiye tumanida) ovoz oldi. Boshqa partiyalar kamroq muhim foizlarni qayd etdi.

Manbalar 

Turkiya
Turkiya viloyatlari