Samarqand davlat muzey-qoʻriqxonasi

Samarqand davlat birlashgan tarixiy-meʼmoriy va badiiy muzey-qoʻriqxonasi Samarqand shahrida joylashgan (Oʻzbekiston).  

1982-yilda tashkil topgan. Muzey-qoʻriqxona fondida  mingdan ortiq eksponatlar mavjud. 

2018-yil Oʻzbekiston Respublikasi hukumati qarori bilan "Samarqand davlat birlashgan tarixiy-meʼmoriy va badiiy muzey-qo‘riqxonasi" — "Samarqand" davlat muzey-qo‘riqxonasi etib qayta nomlandi.

Tarixi 

Samarqand muzeyi Markaziy Osiyoda tashkil etilgan dastlabki muzeylardan biri hisoblanadi. Muzey avvalo, o‘sha vaqtda mustamlakachi Rossiya imperiyasi maʼmurlari uchun o‘lkani chuqurroq o‘rganish uchun tashkil etilgan bo‘lsa, Turkistondagi mahalliy ziyolilar va yevropalik aholining bir qismi uchun qadimiy asori-atiqalarning chetga chiqib ketmasligini taʼminlovchi, ularni bir joyga to‘plovchi vosita hisoblangan.

1868-yilda Samarqand ruslar tomonidan istilo etilgach, 1874-yilda qurib bitkazilgan Zarafshon okrugi boshqaruvi binosi(hozirgi Samarqand shahar hokimiyati binosi)da arxeologik muzey tashkil etildi. Qisqa fursatda muzeyda 5 mingdan ziyod arxeologik, numizmatik ashyolar va qo‘lyozmalar to‘plandi. 

Samarqand muzeyi ashyolari 1876-yilda Moskvadagi ko‘rgazmada, 1878-yilda Toshkentdagi ko‘rgazmalarda namoyish etildi. 1882-1883-yillarda Samarqand muzeyining jamgʻarmasi ham Toshkent muzeyiga olib ketildi.

Shundan keyin ham okrug kanselyariyasida qolgan baʼzi arxeologik ashyolar asosida muzey kolleksiyasi boyishda davom etdi. 1894-yilda Samarqandda o‘tkazilgan ko‘rgazmada Samarqand muzeyi ashyolari qatnashganligi buning dalilidir.

1896-yilda kapitan Barshyevskiy kolleksiyasini 1-gildiya savdogari Reshetnikov sotib oldi va Samarqand muzeyiga sovg‘a qildi. Shu yil 21-iyulda Georgiy cherkovi (hozirgi  Xalqlar do‘stligi va diniy bagʻrikenglik koʻrgazmalar zali (Oʻzbekiston madaniyat tarixi davlat muzeyi) joylashgan) binosida Samarqand muzeyi rasmiy ravishda qaytadan ochildi.

1911-yilda muzey uchun alohida bino qurildi (hozirgi Abu Rayhon Beruniy nomidagi yoshlar kutubxonasi binosi) va muzey shu binoga ko‘chib o‘tdi.

1933-yilda muzey kolleksiyasining bir qismi Registon ansamblidagi Ulug‘bek madrasasi ichiga ko‘chirildi.

1939-yilda savdogar Avram Kalontarovning uyi (hozirgi viloyat o‘lkashunoslik muzeyi binosi) muzey uchun foydalanishga topshirildi va muzey shu joyda faoliyat boshladi.

1979-yilda Registon maydonining sharqiy tomonida Samarqand muzeyi uchun yangi bino qurib bitkazildi va ushbu binoda 2009-yilgacha Samarqand muzeyi faoliyat olib bordi.

1982-yilda uning negizida Samarqand davlat birlashgan tarixiy-meʼmorchilik va sanʼat muzey-qo‘riqxonasi  tashkil etildi va viloyatdagi barcha yodgorliklar hamda muzeylar ushbu tuzilma tarkibiga kiritildi.

2009-yildan Samarqand muzeyi Samarqand shahridagi Mirzo Ulug‘bek ko‘chasi 148-uyda faoliyatini olib bormoqda.

Muzey-qoʻriqxonaning tarkibi 
Muzey-qo‘riqxona tarkibiga 11 ta muzey va 2 ta koʻrgazma, 3 ta tarixiy obidalar kiradi.  :

 Oʻzbekiston madaniyat tarixi davlat muzeyi
— Buyuk Ipak yoʻli koʻrgazmalar zali (Oʻzbekiston madaniyat tarixi davlat muzeyi);

— Xalqlar do‘stligi va diniy bagʻrikenglik koʻrgazmalar zali (Oʻzbekiston madaniyat tarixi davlat muzeyi).

 Samarqand viloyat oʻlkashunoslik muzeyi
 Samarqand shahar tarixi Afrosiyob muzey
 Mirzo Ulugʻbek muzey-majmuasi
 Sadriddin Ayniy memorial uy-muzeyi
 Mahmudxo‘ja Behbudiy uy-muzeyi
 Hoji Abdulaziz Abdurasulov uy-muzeyi
 Kattaqo‘rg‘on shahar tarixiy oʻlkashunoslik muzeyi
 Ishtixon tumani tarixi muzeyi
 Paxtachi tumani tarixi muzeyi
 Ergash Jumanbulbul oʻgʻli yodgorligi muzeyi
 Amir Temur maqbarasi
 Amir Temur(Bibixonim) majmuasi
 Nodir Devonbegi madrasasi

Manbalar

Yana qarang 
  YUNUSOV Mahmudxon, "Markaziy Osiyoning dastlabki muzeyi Samarqandda tashkil etilgan". zarnews.uz
 "Samarqand" davlat muzey-qoʻriqxonasi Rasmiy veb sayti

Muzeylar
Tarix
Madaniy meros
Samarqand
Koʻrgazma
Oʻzbekistondagi muzeylar