MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Jarqaldirgʻochlar

Jarqaldirgʻochlar () — uzunqanotlilar turkumiga mansub qushlarning kenja turkumi. 86 turi bor. Chekka shimol bilan chet janubdan boshqa hamma joyda, tekislik va togʻ yalangliklarida uchraydi. Daraxt kovaklariga, uylarga, tik qoyalardagi yoriqlar va b. joylarga uya soladi. Qora jarqaldirgʻochlar Hindiston va Afrikada qishlaydi. Oʻzbekystonda 5 turi yashaydi, shundan 3 turi uya quradi. Qora jarqaldirgʻochlar martning oʻrtalarida uchib keladi, 2—3 hafta oʻtgandan keyin uya qurishga kirishadi. 4 tagacha tuxum qoʻyadi. 11 — 16 kunda tuxumdan joʻja chiqadi. Joʻjasi 38—40 kunda uchirma boʻladi. Ob-xavo noqulay yillari uyada 56 kungacha qolib ketadi. Jarqaldirgʻochlar hasharotlar, oʻrgimchaklar bilan oziqlanadi. Hashoratlarni qirib, xoʻjalikka foyda keltiradi.

Manbalar
Jarqanotlar

Jarqanotlar, qizilqanotlar (Tichodroma muraria)— chumchuqsimonlar turkumining bir turi. Jan. va Oʻrta Yevropa hamda Osiyoning janubidagi togʻlarda uchraydi. Oʻzbekiston togʻlarining oʻrmonsiz tik jarliklari va qoyalarida uzoq yashaydi. 3—4 ta tuxum qoʻyadi. Qishda vodiylarga tushadi. Mayda xasharotlar, ularning lichinka va gʻumbaklari bilan oziqlanadi.

Manbalar
Jarqoq neftgaz koni

Jarqoq neftgaz koni - Buxoro viloyatidagi Qorovulbozor sh. ning shim.-sharqida joylashgan kon. Neft va gaz Jarqoq strukturasida toʻplangan. 1955-yilda burgʻi qudugʻi qazilgan. 1956-yilda quyi bur yotqiziqlarining 12-gorizontidan gaz olingan. Konning geologik tuzilishida paleozoy, yura, boʻr va paleogen yotqiziqlari ishtirok etgan. Tektonik jihatdan Jarqoq strukturasi Kogon tepaligining jan.-sharq qismida joylashgan, uz. 17 km, kengligi 7 km, bal. 100 m.

Struktura 3 gumbazdan iborat. Ularning oʻlchami minus 570 m izogipsi boʻyicha: shim. gumbaz 2,6 km x 0,7 km, bal. 10 m, markaziy gumbaz — 6,7 km x 3,3 km, bal. 50 m, jan. gumbaz 2,3 km x 1,0 km, bal. 20 m. 1955—57-yillarda konda 13 burgi qudugʻi kavlangan. Ularning bittasida neft, 6 tasida gaz, 1 tasida gaz bilan neft, 1 tasida suv bilan neft, 4 tasida suv bilan gaz, qolganlarida suv borligi aniqlangan.

12-, 13-, 15-gorizontda gaz, 13-, 15-va 15a-gorizontda neft va gaz bor. Kondagi gazning havoga nisbatan zichligi 0,580—0,612 kg/m3, karbonat angidridi 0,09—1,08%, azot va kamyob gazlar 0,24—0,5%, metan 94-96%, nefti yengil (0,823 g/sm3), oltingugurt miqdori 0,7%, parafin 1,42%, qatron 10%. Kondan neft va gaz olinadi.

Manbalar
Jarqoq platosi

Jarqoq platosi — Buxoro viloyatidagi plato. Amu-Buxoro mashina kanalining oʻng sohilida joylashgan. Eng baland joyi 393 m, uz. 12 km, eni 3-4 km. Plato atrofdagi tekislikka nisbatan gumbazeimon koʻtarilgan. Yon bagʻirlari, ayniqsa, janubi-sharqi va shimoli-gʻarbi ancha tik. Shimoli-gʻarbiy yon bari tekislikka zinapoyasimon pasayib boradi, suvayirgʻich qismi yassi. Yon bagʻirlari tub jinslar (ohaktosh, qumtosh, konglomerat)dan iborat qatlamlardan tashkil topgan. Etaklarida mayda shagʻal va qum aralash dagʻal jinslardan iborat prolyuvial shleyf bor. Boʻzqoʻngʻir tuproqlarda asosan shuvoq, biyurgʻun, boyalich, keyreuk tarqalgan.

Manbalar 

Buxoro viloyati
Oʻzbekiston geografiyasi
Jarquduqsoy

Jarquduqsoy - Samarqand viloyati Nurobod tumanidagi soy. Zirabuloq togʻlaridagi buloqlardan boshlanib, shim-sharqiy yoʻnalishda oqadi. Uzunligi 23 km. Havzasi yogʻin kam yogʻadigan past togʻlarda joylashganidan faqat erta bahorda va jala yoqqanda suv oqadi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Jarqoʻrgʻon (shahar)

Jarqoʻrgʻon — Surxondaryo viloyati Jarqoʻrgʻon tumanidagi shahar (1973). Tuman markazi. 1951-yilda shaharcha sifatida tashkil etilgan. Viloyat markazi — Termizdan 42 km shim.da. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Jarqoʻrgʻondan 2 km. Surxon daryosining oʻng sohilida, 350 m balandlikda joylashgan. Shahar orqali Zang kanali oqib oʻtadi. Aholisi 20,5 ming kishi (2000). J. nomi qadimda jar yoqasida joylashgan qoʻrgʻon nomidan kelib chiqqan. 8—12-asrlarda J. oʻrnida Charmangan (Sarmangan) sh. boʻlib, arab-fors geografik adabiyotlarida koʻp tilga olingan. 8-asrda arablar, 10-asrda gʻaznaviylar, 11-asrda saljuqiylar, 12-asr 1-yarmida Bomiyon gʻuriylari, 13-asr boshlarida xorazmshohlar qoʻlida, 13-asr oʻrtalarida Chigʻatoy ulusiga kirgan. Oʻsha davrlarda J. (Charmangan) mavqei jihatidan Termiz sh.dan keyin 2-oʻrinda boʻlgan. Geografik oʻrnining qulayligidan J. qadimdan muhim xoʻjalik markazi boʻlib kelgan. 1929-yildat. y. oʻtkazilishi, 30-y.larda bir necha neft konining ochilishi J. xoʻjaligining tez oʻsishiga sabab boʻldi. Shahar atrofidan neft qazib olinadi. Paxta tozalash, qurilish materiallari zavodlari, "Jarqoʻrgʻon-neft" kon boshqarmasi, neft-kon mashinalarini taʼmirlash ustaxonalari, tikuvchilik f-kasi, avtotransport korxonasi, yoqilgʻi saqlash, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qabul qilish omborxonalari mavjud. J.da maʼmuriy, savdo va madaniy muassasalar, kasalxona, ambulatoriya, oʻrta maktablar, xalq teatri, kutubxona, aloqa boʻlimi, stadion, istirohat va madaniyat bogʻi faoliyat koʻrsatadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Jarqoʻrgʻon tumani
Jarqoʻton otashkadasi

Jarqoʻton otashkadasi — Surxondaryo viloyati Jarqoʻton shahri. harobasidagi otashparastlar ibodatxonasi. Oʻrta Osiyo va Oʻrta Sharqdagi eng qad. otashkada hisoblanadi. Jarqoʻton otashkadasida A. Asqarov rahbarligidagi arxeologik ekspeditsiya tadqiqot ishlari olib borgan (1973-yildan). Jarqoʻton otashkadasi.ning tarhi toʻgʻri toʻrtburchak (44x64 m) boʻlib, devor (qalinligi 4,5 m) bilan oʻralgan. Unda doira shaklidagi 6 sajdagoh, 5 muqaddas quduq, tabarruk ashyolar saqlanadigan maxsus xona va b. xoʻjalik xonalari boʻlgan. Ibodatxona markazida katta supa (ochiq platforma) boʻlib, uning markazida chor minor qoldiqlari va katta sajdagoh topilgan. Kohinlar yashaydigan supali xonalar, muqaddas olov va kul saqlanadigan otashgoxlar, muqaddas ichimlik (saoma — xaoma) tayyorlanadigan xonalar ochilgan. Jarqoʻton otashkadasidan sirlangan, bezakli sopol idishlar, loydan ishlangan odam haykalchalari, afsonaviy qush Geruda — Humo tasvirlangan idish, sopol quvurlar va b. topilgan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston arxeologiyasi
Oʻzbekiston tarixi
Surxondaryo viloyati
Jasliq

Jasliq (Yoshlik) – Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qoʻngʻirot tumanidagi shaharcha (1975-yildan). Aholisi 4,1 ming kishi (2000), qoraqalpoq, oʻzbek, qozoq, rus, tatar, turkman va boshqalar millat vakillari yashaydi. Temir yoʻl stansiyasi. Jasliqda „Tuley“ gaz kompressor stansiyasi, lokomotiv deposi, temir yoʻlni taʼmirlash korxonasi mavjud. Jasliq orqali yoʻlovchilar tashuvchi xalqaro poyezdlar qatnaydi. Umumiy taʼlim maktabi, klub, madaniy sport majmuasi, kutubxona, kasalxona, dorixona, hammom, nonvoyxona bor. Jasliq yonida qad. ipak yoʻli boʻyidagi „Belevli“ karvonsaroyining qoldiqlari saqlangan.

Infratuzilmasi 
Jasliq qishlogʻidan 9 km shimoli-sharqda sobiq harbiy aerodrom mavjud. Qishloq yaqinida 1980-yillarda kimyoviy qurol va ulardan himoya vositalarini sinovdan oʻtkazish uchun moʻljallangan sakkizinchi kimyoviy mudofaa stansiyasi harbiy poligoni joylashtirilgan. Poligonning asosiy hududi Beyneu-Nukus avtomagistralidan sharqda, avtomagistral va Orol dengizi oraligʻida joylashgan. Maydoni taxminan 30x40 km oʻlchamdagi beshburchak shaklida. Poligonda Nukus shahrida joylashgan harbiy qismlar: kimyoviy sinov polki (44105-harbiy qism) va kimyoviy quroldan himoya vositalarini ishlab chiqish markazi (26382-harbiy qism) harbiy xizmatchilari tomonidan boshqarilgan. Poligonni aviatsiya bilan taʼminlash uchun Nukus aerodromida joylashgan 101-alohida sinov aviatsiya eskadroni (An-26 samolyoti, Mi-8 vertolyotlari) ishlatilgan. Poligon va aerodrom qurilishi harbiy quruvchilar tomonidan amalga oshirilgan. 11708 va 01528-sonli harbiy qismlar Jasliq qishlogʻida joylashgan. Jasliq qishlogʻidagi harbiy qismlar 43177 (Nukus) harbiy qismiga boʻysunadi.

1991-yil oxiri – 1992-yil boshida „Jasliq“ aerodromi, poligon va ikkita harbiy qurilish boʻlinmasi yopilgan. Harbiy xizmatchilar Rossiyaga olib ketilgan edi.

1999-yilda sobiq harbiy shaharcha va aerodrom oʻrnida diniy ekstremistik guruhlar faoliyatiga aloqador boʻlgan mahkumlar uchun qattiq tartibli „Jasliq“ (UYA 64/71) koloniyasi tashkil etilgan. Oʻsha yili Oʻzbekiston Islomiy Harakati va boshqa diniy ekstremistik guruhlar faoliyatiga aloqador boʻlganlar orasidan birinchi mahkumlarni qabul qilgan. 2008-yilda Oʻzbekistonda oʻlim jazosi bekor qilingach „Jasliq“da oʻlim jazosi toʻliq qamoq jazosiga almashtirilgan mahbuslar saqlangan. Oʻzbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2019-yil 2-avgust kungi „Qoraqalpogʻiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining 19-son ixtisoslashtirilgan Jazoni ijro etish koloniyasini tugatish toʻgʻrisida“gi qarori bilan Qoraqalpogʻiston Jasliq qoʻrgʻonida joylashgan 19-son ixtisoslashtirilgan jazoni ijro etish koloniyasini tugatish belgilangan.

Diqqatga sazovor joylar 
Jasliq temir yoʻl vokzalidan 67 km shimoli-gʻarbda Ustyurt platosida oʻrta asr meʼmorchiligi yodgorligi Beleuli karvonsaroyi joylashgan

Aholisi 
Jasliq shaharchasi aholisi 1979-yilda 2275 kishiga yetgan. 1989-yilda 3791 kishini, 2011-yilda 3968 kishini tashkil etgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Qoʻngʻirot tumani
Jatlar

Jatlar — milodning boshlarida Panjobning gʻarbiy tumanlarida yashagan qabilalarning yirik guruhi. Keyinchalik ular Shim. Hindistonga tarqalib ketib, panjobilarning etnik asosini tashkil qilganlar va sikhlar jamoasi tarkibiga kirganlar. Hindistonda J.ning koʻpchiligi J. deb ataluvchi dehqonlar tabaqasiga aylangan. Dehli sultonligi va Boburiylar davlatida J.dan yollanma askar sifatida xam foydalanilgan. 17-asr oxirida J. boburiylarga qarshi bir necha marta (1669, 1672, 1686—91) qoʻzgʻolon koʻtargan. Masalan, 1669-yil Matxura viloyatida Gokla rahbarligida koʻtarilgan qoʻzgʻolon tarixda ayniqsa mashhur. Ularning shundan keyingi (18-asrdagi) qoʻzgʻolonlari natijasida mustaqil J. sultonligi tuzildi. 1763-yil boburiylar armiyasi zarbasidan soʻng sultonlik parchalanib ketib, undan faqat kichik Bharatpur knyazligini saqlab qolgan.

Hoz. J. (10 ming kishi, 1990-yillar oʻrtalari) Hindiston respublikasi shim.da va Pokistonda yashaydi.

Manbalar
Jafna

Jafna, Vapanaya, Yapanaya — Shri Lankadagi shahar va port, Jafna yarim orolda. Shimoliy provinsiyaning maʼmuriy markazi. Qadimgi Tamil davlatining poytaxti boʻlgan. Aholisi 130 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari; aholisining soni jihatidan mamlakatda 2-oʻrinda). Savdo markazi. Jafnadan mamlakat janubiga boruvchi temir yo'l va avtomobil magistral yoʻli boshlanadi. Mamlakatning Hindiston va Myanma bilan iqtisodiy aloqalarining ancha qismi Jafna orqali olib boriladi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati hamda qishloq xoʻjaligi xom ashyosini qayta ishlaydigan korxonalar bor. Baliq ovlanadi.

Manbalar 

Shri Lanka
Jaʼfar as-Sodiq

Jaʼfar as-Sodiq, Jaʼfar ibn Muhammad Abu Abdulloh (taxminan 700— Madina — 765) — shialikdagi jaʼfariylik mazhabi asoschisi, shialarning 6-imomi. "Sodiq" laqabini toʻgʻri soʻz boʻlganligi uchun olgan. J. S shajarasi ota tomondan hazrat Aliga, ona tomondan hazrat Abu Bakr Siddiqqa borib taqaladi. J. S. siyosiy faoliyatda mutlaqo qatnashmadi, imomlikka daʼvogarlik ham qilmadi. U hokimiyat uchun qurolli kurash olib borishning dushmani edi, oʻz qarindoshlarining chiqishlarini (739—740-yillarda Zayd ibn Alining Kufada, 762-yil Muhammad anNafs az-Zakiyning Xijozda) qoraladi. Lekin diniy fanlar (hadislar, tafsir, fiqh)ni oʻrganishda oilaviy anʼanani davom ettirdi va "moʻtadil" shialarning maʼnaviy rahbari boʻlib qoldi. U fiqx va ilohiyot masalalari muhokama qilinadigan majlislar tashkil etardi. Rasululloh avlodlari (axli bayt)ning eng koʻzga koʻringan olimlaridan biriga aylanadi.

J. S. din usullarini ishlab chiqqan, uning kimyoga oid bir necha risolalari boʻlgan.

Hoz. baʼzi musulmon ulamolari J. S. "arab ilmiy anʼanasining otasi" degan fikr bildiradilar.

Manbalar
Jaʼfar ibn Muhammad al-Husayniy

Jaʼfar ibn Muhammad al-Husayniy (15-asr) — xurosonlik tarixchi. Temuriylardan Boysungʻurta bagʻishlab "Muntaxab ut-tavorix" ("Tanlangan solnomalar kitobi") nomli asar yozgan (1416). U fors tilida bitilgan boʻlib, dastlabki odamning yaratilishidan to Shohrux hukmdorligi davrigacha boʻlgan voqealarni bayon qiladi.

Manbalar
Jaʼfariy Ali Sardor

Jaʼfariy Ali Sardor (1913.29.2, Balrampur, Ganda okrugi) — hind yozuvchisi, jamoat arbobi. Urdu tilida ijod qiladi. Dexlidagi universitetni tamomlagan. "Hind xalq teatrlari Assotsiatsiyasi"ning asoschilaridan biri. "Yangi dunyoga salom!" (1947), "Olamning quyoshi" (1950), "Osiyo uygʻondi" (1950), "Yana bitta orzu" (1965), "Qon daʼvati" (1978) kabi sheʼriy toʻplamlar va dostonlar muallifi. "Bu kimning qoni?" (1943) pyesasi fashizmga qarshi ruxda yozilgan. Urdu adabiyoti uchun yangilik boʻlgan "oq sheʼr" va b. uslubiy yoʻnalishlarda samarali ijod qilgan. "Taraqqiyparvar adabiyot" (1951) nomli kitobida hind adabiyoti tarixini ilgʻor ijtimoiy-estetik nuqtai nazardan tahlil etgan. Mirzo Gʻolib, Mir Toqi Mir kabi urdu adabiyotining yirik namoyandalari asarlarini toʻplab, nashr ettirgan.

Manbalar
Jaʼfariylik

Jaʼfariylik — shialikaat diniy-huquqiy tizim. Unga Jaʼfar asSodiq asos solgan deb hisoblasalarda, aslida 9— 10-asrlarda bir qator mujtahid va ilohiyotchilar tomonidan ishlab chiqilgan. J. sunniylikdagi 4 mazhab (hanafiylik, molikiylik, shofiʼiylik va hanbaliylik) qatori islomda 5-diniy-huquqiy mazhab (imomiylar) deb tan olingan. J. mazhabining sunniylikdagi mazhablardan asosiy farqi: jaʼfariylar qiyosni Qurʼon, sunna, ijmoʼdan keyingi shariat manbai ekanligini rad qiladilar. Shialikdagi imomlar naqllarinigina tan oladilar, vaqtinchalik nikoh (mutʼa)ga yoʻl qoʻyadilar, xavf paydo boʻlgan chogʻda oʻz eʼtiqodlarini yashiradilar, ijtihodga imkon yaratadilar. J. 16-asr boshlarida Eronda hukmron diniy-huquqiy tizimga aylangan.

Manbalar
Tursunxon Jaʼfarova

Tursunxon Yoʻldoshevna Jaʼfarova (1915.15.8, Namangan - 1997.17.3, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1952). 1931—40 yillarda Namangan viloyat musiqali drama va komediya teatrida, 1941-yildan Muqimiy teatrida aktrisa. Eng yaxshi rollari: Halima ("Halima"), Layli ("Layli va Majnun"), Gulsara ("Gulsara"), Nurxon ("Nurxon"), Oftobxon ("Oftobxon"), In Sen ("38-parallel janubrogʻida"), Risolat ("Toshbolta oshiq"), Nodira ("Nodira"), Toʻlgʻanoy ("Momo yer"), Lutfi xoda ("Ona qizim"), Zuhra, Mastura satan g, ("Paranji sirlari"), Bibi ("Guli siyoh") va boshqalar. Jaʼfarova ijodi kuchli dramatizm, aniq sahna harakati, yorqin ifodaviylik, badiiy tugal talqini bilan, qaxramonlarining maʼnan boyligi, ayollik nazokati-yu, fikru mulohazasining teranligi, oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. Jaʼfarova bir qancha filmlarda ham suratga tushgan: Xola ("Uchrashuv"), ona ("Oʻn uch terak koʻchasi"), Buvi ("Shashmaqom"; "Buvimni qaytaring"), Farmonbibi ("Kelinlar qoʻzgʻoloni") va b. shular jumlasidan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1915-yilda tugʻilganlar
1997-yilda vafot etganlar
17-martda vafot etganlar
Jagʻ

Jagʻ — 1) hayvonlarda oziqni tutib turish va maydalash funksiyasini bajaradigan aʼzo. Boʻgʻimoyoqlilarda J. funksiyasini shaklan oʻzgargan bosh oʻsimtalari: oyoqjagʻlar, mandibulalar, maksillalar, xemitseralar, pedipalpalar (oyoqpaypaslagichlar) bajaradi. 2) Jagʻogʻizli hayvonlar va odamda — yuz skeletining bir qismi. J. evolyusiya jarayonida dastlab baliqlarda hosil boʻlgan. Togʻayli baliqlarning togʻaydan iborat birlamchi J.i plakoid tangachalardan vujudga keladi. Suyakli balikdar, suvda va quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar hamda qushlarda yuqori va pastki J.ning keyingi qismida ikkilamchi J. hosil boʻladi. Suyakli baliqlardan boshlab yuqori J. ikkilamchi hisoblanadi. Birlamchi yuqori J. bosh skeletining tanglay qismiga siljiydi; sudralib yuruvchilar, qushlar va sut emizuvchilarda tishlarini yoʻqotadi. Ayrim hayvonlar J.ida tishlar boʻlmaydi; ular oʻrniga muguz tumshuq hosil boʻladi (qushlar). Odamda yuz skeletidagi eng yirik suyak. Yuqori va pastki J.larga boʻlinadi. Yuqori J.ning alveolyar oʻsigʻida va pastki J. tanasining tepa qirralarida tishlar turadigan katakchalar bor. Yuqori J. (bir juft) murakkab tuzilgan burun, koʻz kosasi va ogʻiz boʻshliqlarini hosil qilishda faol qatnashadi. Uning tanasi va 4 ta oʻsigʻi bor, chakka osti va qanottanglay chuqurlarining tuzilishida ishtirok etib, yuzning hamma suyaklari bilan birlashadi.

Pastki J. (toq) — juda qattiq va yoʻgʻon suyak. U chakka suyagi bilan boʻgʻim tuzib birlashadi, ogʻizni ochib-yumish va yon tomonga harakat shu boʻgʻimda bajariladi. Pastki J. suyagi bagʻrida kanal boʻlib, undan tomir va nervlar oʻtadi. Yuqori J. kasalliklaridan gaymorit, pastki J.da esa osteomiyelit va suyak sinishi koʻproq uchraydi (yana q. Tish).

Manbalar 

Zoologiya
Jagʻ osti bezi

Jagʻ osti bezi — soʻlak bezlari sistemasiga kiradigan juft bez, pastki jagʻda. Bez yoʻli til yuganchasi yaqinidagi ogʻiz boʻshligʻiga ochiladi. Sekreti (soʻlak)da ptialin fermenti bor, u uglevodlarni parchalashda qatnashadi. Soʻlak ovqatni hoʻllab, yutishni osonlashtiradi.

Manbalar
Jagʻalbayli

Jagʻalbayli, jagʻalboy - 1) oʻzbek urugʻlaridan biri. 19-asrning boshida oʻzbeklarning qipchoqlar, nayman, qurama va b. qabilalari tarkibida uchraydi. Oʻrta asrlarda aslida qabila boʻlgan. J. oʻzaro kurashlar natijasida yemirilib, kichik-kichik guruhlarga boʻlinib ketgan. Keyinchalik J.ga mansub kishilar bir qancha qabila va xalqlar tarkibiga qoʻshilib, oʻz nomini saqlab kelganlar. J.ning katta bir qismi qipchoqlar tarkibida qolib, Amir Temur va uning vorislari davrida (14—15-asrlar) Dashti Hipchoqdan Movarounnahrga va Shim. Afgʻonistonga koʻchib kelib oʻrnashgan. 19-asrning 70-y.larida J.ning katta bir guruhi Afgʻonistondan Samarqand viloyatining hozirgi Pastdargʻom tumaniga kelib oʻrnashdi. Oʻzbekiston hududidagi J.lar oʻzbek xalqi tarkibiga singib ketgan; 2) qozoqlarning Kichik juz tarkibiga kirgan urugʻ nomi.

Manbalar
Jagʻ-jagʻ

Jagʻ-jagʻ, oddiy jagʻ-jagʻ, ochambiti () — karamdoshlarga mansub bir yillik begona oʻt. 6 turi maʼlum. Oʻzbekistonda 1 turi —  uchraydi. Tukli, baʼzan tuksiz poyasi oddiy yoki shoxlangan, boʻyi 10—50 sm. Tupbargdagi barglari bandli, oddiy, koʻpchiligi patsimon. Gullari mayda, siyrak shingilga toʻplangan. Tojbargi oq. Mevasi teskari yuraksimon uchburchak shaklli yoki ponasimon qoʻzoq. Bir oʻsimlik 70 minggacha yashovchan urugʻ beradi. Oʻsimlik erta baxorda una boshlaydi va kech kuzgacha rivojlanishi davom etadi. Maysalari yer betida toʻpbarg hosil qiladi. J.-j. qor ostida qishlab, erta bahorda yana rivojlanishni davom ettiradi. Hamma yerda tarqalgan. Koʻpgina ekinzorlarda, begona oʻt sifatida oʻsadi. Shuningdek, yoʻl yoqalari, ariq boʻylarida oʻsadi.

Kurash choralari: kuzgi shudgor, ekishdan oldin tuproqqa ishlov berish, qator oralarini kultivatsiya qilish. Boronalashdan avval treflanning (4—6 kg/ga) suvli emulsiyasini purkash va tezda borona qilish. Shuningdek, kotoran (1,0—1,6 kg/ga), kotofor (0,8—1,3 kg/ga), prometrin (1,3— 2,5 kg/ga) sepiladi.

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Yevropa dorivor oʻsimliklari
Osiyo dorivor o‘simliklari
Dorivor oʻsimliklar
Jahm ibn Safvon

Abu Muxriz al-Jahm ibn Safvon at-Termiziy (, Samarqand — 745, Marv) – islom jabriy ilohiyotchisi, jahmizlik maktabining asoschisi.

Hayoti 
Jahm ibn Safvon arablarning banu rasib qabilasidan boʻlib, Samarqandda tugʻilgan, Termizda, keyin esa Kufada yashagan . U Kufada ilohiyot olimi Jad ibn Dirham bilan uchrashdi va keyinchalik uning gʻoyalari targʻibotchisi boʻldi. Vataniga qaytib, Jahm ibn Safvon ilohiyot olimlari bilan munozalar qildi. Ular orasida Qur’onning taniqli sharhlovchisi Muqotil ibn Sulaymon ham bor edi. Ularning har biri bir-birini inkor etib kitoblar yozgan. Jahm ibn Safvon 734-736-yillardagi Xuroson umaviylar hokimi Nasr ibn Sayyorga qarshi qoʻzgʻolonda qatnashgan va qoʻzgʻolon rahbari al-Horis ibn Surayjning kotibi boʻlgan. Keyinchalik u umaviylar tomonidan asirga olinadi va 745/746-yili (hijriy 128-yil) Marvda qatl etiladi.

Taʼlim 
Jahm ibn Safvon taʼlimoti moʻtazilizmga asoslangan. Jahm ibn Safvon ham moʻtaziliylar singari ilohiy sifatlarning abadiy mavjudligini va Allohni koʻrish imkoniyatini inkor etgan. U oʻzining ustozi al-Jad ibn Dirham singari qurʼonning yaratilganlig va Allohga qandaydir antropomorfik xususiyatlarni berish mumkin emasligi pozitsiyasini himoya qilgan. Jahmiylarning muxoliflari Alloh haqidagi taʼlimotni oʻzlarining panteistik moyilliklari bilan bogʻlaydilar. Jahm ibn Safvon ham kelajakdagi voqealar (harakatlar) cheksiz boʻlishi mumkin emas deb hisoblagan.

Jabrizm 
Jahm ibn Safvon jabrizm-fatalizmning ekstremal shaklini ishlab chiqqan.

Murjiylik 
Jahm ibn Safvon iymon har xil odamlar uchun har xil kuchga ega boʻlishi mumkin emas.

Shogirdlari 
XI asr boshlarida Nehavendda jahmitlar maktabi faoliyat koʻrsatgan boʻlib, u asosan koʻp sonli talabalari bilan mashhur (Ahmad ibn Hanbal, Ibn Qutayba, Ad-Dorimiy va boshqalar). Jahm ibn Safvon shogirdlari orasida Diror ibn Amr (815- vafot etgan), Bishr al-Mariyiy (833-yil vafot etgan) va uning shogirdi al-Husayn an-Najjarni alohida taʼkidlash joiz. Jahm ibn Safvon va uning izdoshlarining asarlari bizgacha yetib kelmagan. Jahmitlarning bir qismi keyinchalik ash’ariylarga qoʻshilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Джахм ибн Сафван / Рощин М. Ю. // Григорьев — Динамика [Электронный ресурс]. — 2007. — С. 639. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 8). — ISBN 978-5-85270-338-5.
 Али-заде А. А. Джабриты // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — С. 219. — ISBN 978-5-98443-025-8. (CC BY-SA 3.0)
 Джахм ибн Сафван  // Новая философская энциклопедия: В 4 тт. М.: Мысль. Под редакцией В. С. Стёпина. 2001.
 ДЖАХМ ибн САФВАН Абу Мухриз / Словарь по исламу А. Колодина
745-yilda vafot etganlar
Samarqandda tugʻilganlar
Jahon adabiyoti

Jahon adabiyoti - adabiy-badiiy, ijtimoiy-publitsistik jurnal. Muassislari: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat matbuot qoʻmitasi hamda Oʻzbekiston Respublikasi Maʼnaviyat va maʼrifat kengashi. Toshkent shahrida har oyda bir marta chiqadi. "Jahon adabiyoti" Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997-yil 27-fevraldagi qaroriga asosan tashkil etilgan. Unda jahon adabiyotidagi istiqlol mafkurasiga  vatanparvarlik, insonparvarlik kabi yuksak gʻoyalarni ulugʻlovchi, turli millatlarning serqirra hayotini teran obrazlarda aks ettiruvchi badiiy barkamol asarlar oʻzbek tilida chop qilinadi. Muharriri Ozod Sharafiddinov. Adadi 1500 ga yaqin (2002).

Manbalar 

Jurnallar
Adabiyot
Madaniyat
Jahon merosi

Umumjahon merosi — butun insoniyat mulkini tashkil etuvchi buyuk madaniy va tabiiy yodgorliklar (boyliklar). 1972-yili YUNESKO Umumjahon madaniy va tabiiy yodgorliklarini saqlash toʻgʻrisidagi konvensiyani qabul qilgan (1975-yildan kuchga kirgan). Konvensiyani ratifikatsiya qilishda (1992-yil boshlari) 123 mamlakat qatnashgan. Umumjahon merosi roʻyxatida 80 mamlakatning 358 qurilish maydoni (1992-yil boshlari): alohida meʼmoriy inshoot va ansambllar — Akropol, Amiens va Shartrdagi soborlar (Fransiya), Misr ehromlari, Toj Mahal, Borobudur qasri, Varshavaning tarixiy markazi, Moskva Kremli va Qizil maydoni (Rossiya) va boshqa; shaharlar — Braziliya, Venetsiya (qoʻltiklari bilan birga) va boshqa; arxeologik qoʻriqxonalar — Delfa va boshqa; milliy bogʻlari va boshqa Hududlarida Umumjahon merosi joylashgan davlat yodgorliklarni saqlashga javobgardir. Umumjahon merosi oʻz nishoni (emblema, 1978-yil tasdiqlangan) va jamgʻarmasiga ega. YUNESKOning Umumjahon merosi roʻyxatiga dunyo boʻyicha 1054 ta madaniy va tabiiy yodgorliklar kiritilgan (2021). Bular ichida Oʻzbekistondan madaniy yodgorlik sifatida Xivadagi Ichan qalʼa (1990), Buxoro tarixiy markazi (1993), Shahrisabz tarixiy markazi (2000), Samarqand — Madaniyatlar chorraxasi (2001) hamda tabiat yodgorligi sifatida Gʻarbiy Tyan-Shyan (Ugom-Chotqol qoʻriqxonasi, Qirgʻiziston va Qozogʻiston birgalikdagi tranchegaraviy obyekt) kiritilgan.

Manbalar 

Umumjahon merosi