MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Benzantron boʻyoqlar

Benzantron boʻyoqlar — benzantron asosida olinadigan boʻyoqlar. Benzantron molekulasi toʻrtta kondensatlangan olti aʼzolik halqali birikmadan iborat boʻlib, uning oʻzi boʻyash xossasiga ega emas. Benzantron boʻyoqlar ikki molekula benzantronni kondensatlab, turtta vodorod atomi ajratish va ikkita uglerod — uglerod bogli birikma hosil qilish yoʻli bilan olinadi. Kondensatsiya sharoitiga karab violantron yoki izoviolantron hosil boʻladi. Ikkala birikma oʻzining pishikligi, turli jilosi va ranglarining tiniqligi bilan ajralib turadi. Bularning baʼzi birlari pigment sifatida ham ishlatiladi.

Manbalar
Benzidin

Benzidin — (4,4diaminodifen i l ), H2NC,,H4CrH4NH2 organik birikma, aromatik diamin. Mol. m. 184,23. Rangsiz yaltiroq kristallar. Havoda va yorugʻlik taʼsirida qorayadi. Suyuqlanish temperaturasi 128°, qaynash temperaturasi 401,7°. Suvda 0,4% (12°da), efirda 2,2% (15°da), etanolda 1,0% (80°da) eriydi. Karbon va mineral kislotalar bilan tuz hosil qiladi. B.ni birinchi marta N. N. Zimin gidrazobenzolni anorganik kislotalar bilan qizdirib olgan (1845). Sanoatda nitrobenzolni ishqoriy muhitda pyx bilan gidrazobenzolgacha qaytarib, uni mineral kislotalar taʼsirida izomerlash yoʻli bilan olinadi. B. azoboʻyoqlar sanoatida xom ashyo sifatida, analitik kimyoda xrom, mis, oltin, qoʻrgʻoshin, simob va shahri k.ni aniqlashda ishlatiladi. Kanserogen xususiyati bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benzil spirt

Benzil spirt — (fenilkarbinol), C6H5CH2OH — oddiy aromatik spirt. Xushboʻy, rangsiz suyuklik. Mol. m. 108,14, zichligi 1045,5 kg/mgʻ kaynash temperaturasi 205,8°. Spirt, xloroform va boshqa organik erituvchilarda yaxshi, 100 g suvda 4 g eriydi. Benzil spirt tabiatda keng tarqalgan. Efir moylari tarkibida benzilatsetat, benzilbenzoat kabi murakkab birikma holida uchraydi. Benzil spirt benzil xloridga suv va ishqor taʼsir ettirib olinadi:Benzil spirt atirupa, sovun ishlab chiqarishda va loklarni erituvchi modda sifatida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benzil xlorid

Benzil xlorid (xlormetil benzol), S6NSN2S1 — organik birikma. Mol. m. 126,59. Oʻtkir gʻidli rangsiz suyuqlik. Zichligi 1100 kg/m3, suyuqlanish temperaturasi — 39°, qaynash temperaturasi 179°. Suvda erimaydi; spirt, xloroform va boshqa organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Suv qoʻshib qizdirilganda sekin-asta gidrolizlanib, benzil spirt hosil qiladi. Nukleofil va elektrofil almashinish reaksiyalariga oson kirishadi. Kuchsiz oksidlovchilar taʼsirida benzaldegidga aylanadi. Sanoatda tarkibida 1% RS13 boʻlgan toluolni katalizator ishtirokida 90 — 100° gacha qizdirib, undan xlor oʻtkazib olinadi. Benzil xlorid plastmassa, plyonka, elektr izolyatsion qoplama va lok ishlab chiqarishda foydalaniladigan benzil spirt, benzoy kislotaning murakkab efirlari, benzilsianid va ayniqsa benzilsellyuloza olish uchun ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benzilsellyuloza

Benzil-sellyuloza 1s6n7o, (OSN,S6N,)3]p — benzil spirt bilan sellyulozaning oddiy efiri: ishqoriy muhitda sellyulozaga benzil xlorid taʼsir ettirish yoʻli bilan olinadi. Benzil-sellyuloza 1s6n7omyoviy moddalar taʼsiriga chidamli, gidrofob, elektroizolyashyun xossalariga ega boʻlgan termoplastik polimerdir. B. plastmassa sanoatida, plyonka, elektroizolyatsiya, qoplamalar va lok olish uchun ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benzinli keskich

Benzinli keskich — yonilgi sifatida benzin yoki kerosin ishlatiladigan metall kesish apparata. Suyuq yonilgʻi idishi, keskich, yonilgʻi va kislorod uzatish shlanglaridan iborat. Bakda ortiqcha bosim hosil qiluvchi dastaki havo nasosi oʻrnatilgan; uning yordamida keskichga yonilgʻi beriladi. Kislorod ballonidan 3 atmosfera bosim bilan keladigan kislorod maxsus kamerada benzin (yoki kerosin) bugʻlariga qoʻshilib, yonuvchi aralashma hosil qiladi. Shu aralashma keskich teshigidan chiqib yoiadi va metallni kesadi. Benzinli keskich qalinligi 300 mm gacha boʻlgan metallarni kesishda ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benzoil peroksid

Benzoil peroksid, (C6H5CO2)2 — organik birikma. Mol. m. 242,23; rangeiz kristallar. Zichligi 1334 kg/m3, suyuqlanish temperaturasi 106 — 108°. Suvda, spirtda yomon, atseton (15,7%), metiletilketon (16,0%), benzol (15,8%) va stirolda (12,5%) yaxshi eriydi. Qizdirilganda va ultrabinafsha nurlar taʼsirida portlab parchalanadi. Benzoil peroksid gidrolizlanganda benzoy kislota va benzoil gidroperoksid hosil boʻladi. Benzoil peroksid benzoil xloridga ishqor ishtirokida vodorod peroksid taʼsir ettirib olinadi. Toʻyinmagan birikmalar (akrilonitril, stirol, vinilxlorid va boshqalar)ni polimerlashda foydalaniladi. Hidni ketkazish, shuningdek yogʻ, moy va boshqa oziq-ovqatni rangeizlantirish uchun Benzoil peroksid "lutsidol" degan nom bilan ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Peroksidlar
Benzoil xlorid

Benzoil xlorid (benzoy kislota xlorangidridi), С6Н5СОСl — organik birikma. Mol. m. 140,52; xavoda tutaydigan oʻtkir hidli rangeiz suyuqlik; qaynash temperaturasi 197,2°, zichligi 20° da 1212 kg/m1; efir, benzol va boshqa organik erituvchilarda eriydi. Suv bilan gidrolizlanganda benzoy kislota, qaytarilganda esa benzoy aldegid hosil boʻladi. Benzotrixlorid S6N5SS13 ni qisman gidrolizlab, shuningdek benzoy kislotaga mineral kislotalar xlor angidridlari (PCI5, PC13, SOC12, SO,CI2) ni taʼsir ettirib olinadi. Benzoil xlorid  aminlar, spirtlar, fenollarni benzoillash (S6N3SO guruhini kiritish)da, benzoil peroksid va indigoid rangdor moddalar ishlab chiqarishda keng qoʻllaniladi. Benzoil xlorid  bugʻlari pafas yoʻllari va terini yalligʻlantiradi, koʻzdan yosh oqizadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benzoy aldegid

Benzoy aldegid (benzaldegid), S6N5SNO — organik birikma, aromatik aldegidlarning dastlabki vakili. achchiq bolom gʻidi keladigan rangsiz moysimon suyuqlik; tabiatda achchiq bodom va shaftoli magʻzida amigdalin dsb ataluvchi glikozid holida uchraydi. Mol.m. 106,12; zichligi 1048 kg/m3. Qaynash temperaturasi 179°; suvda oz (0,3%) eriydi, spirt, benzol va dietilefirda yaxshi eriydi. Benzil xlorid, fenol va boshqa bilan azeotrop aralashmalar hosil qiladi. Uzoq saqlansa sargʻayadi. Havoda juda tez oksidlanib, benzoy kislota hosil qiladi. Aldegidlarga xoye hamma reaksiyalarga kirishadi. Fenol yoki aromatik aminlar bilan kondensatlanib, trifenilmetan hosilalarini beradi. Ishqor qoʻshib qizdirilsa, benzil spirt va benzoy kislota aralashmasi, KCN ishtirokida kondensatsiyalansa, benzoin hosil boʻladi. Benzoy aldegid nitrolanish, xlorlanish, sulfatlanish reaksiyalariga kirishib, asosan, lizomer birikmalar hosil qiladi. Toluolni katalizatorlar taʼsirida oksidlash yoʻli bilan olinadi Atirupa ishlab chiqarishda xushboʻy modda, oziq-ovqat essensiyalarining komponenti sifatida hamda turli organik moddalar (xushboʻy birikmalar, benzoin, boʻyoqlar)ni sintez qilishda ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benzoy kislota

Benzoy kislota (benzolkarbon kislota), C6H5COOH — aromatik kislotalarning dastlabki vakili. Matom massasi 122,05; oqtusli kristall modda. Zichligi 1316 kg/m3. Suyuqlanish temperaturasi 122,4°, qaynash temperaturasi 249,2°. Suvda yomon, etanol, efir va ben zol da yaxshi eriydi. Benzoy kislota qadimdan maʼlum organik kislotalardan biri, dastlab 17-asr boshida benzoy smolani quruq haydash yoʻli bilan olingan. Benzoy kislota toluan va peru balzami tarkibida erkin holda uchraydi. Yuqori tragacha qizdirilsa, benzol va karbonat angidrid hosil qiladi. Benzoy kislota va tuzlarida bakteritsid xossa bor. Sanoatda toluolni suyuq fazada 130—160° da va 308—790 kPa bosim ostida (katalizator — So va Mp benzoatlari) havo bilan oksidlab olinadi. Benzoy kislota fenol, kaprolaktam, benzil xlorid ishlab chiqarishda, alkid loklarga yaltirokdik, mustahkamlik va kimyovny barqarorlikni oshiruvchi qoʻshimcha sifatida ishlatiladi. Natriy benzoat oziq-ovqatni konservalashda, Benzoy kislota ning boshqa baʼzi Tuzlari esa farmatsevtik preparatlar olnshda, baʼzi efirlari xushboʻyligi tufayli parfyumeriyada ishlatiladi. Benzoy kislota ning turli hosilalari buyoq sanoatida keng qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Kislotalar
Benzol

Benzol, Bertlov_1825. C6H6 — aromatik uglevodorodlarning oddiy vakili. Molar massasi 78,11, rangsiz, tez yonuvchan, uchuvchan suyuqlik boʻlib, oʻziga xos hidi bor. Zichligi 879 kg/m3. Qaynash temperaturasi 80,1 °C. Yonganda is chiqadi. Benzol bugʻi havo bilan aralashganda portlovchi aralashma hosil boʻladi. Uglevodorodlar va koʻpchilik organik erituvchilar bilan yaxshi aralashadi. Suvda erimaydi.Gibridlabishi SP²

Tarixi 
Benzolni 1825-yilda ingliz olimi  yonuvchi gaz kondensatidan ajratib oldi. Toza benzolni 1833-yilda nemis olimi Eylgard Micherlix kalsiy benzoatni quruq haydab olgan. 1865-yilda nemis olimi Kekule benzol uchun 3 oddiy va 3 qoʻsh bogʻdan iborat 6 atomli halqa shaklidagi formula taklif qildi. Benzol molekulasida uglerod atomlari toʻgʻri yassi olti burchaklik hosil qiladi, lekin qulay boʻlishi uchun u choʻziqroq qilib chiziladi. Fransuz kimyogari Bertlo 1866-yilda atsetilenni 500—600° da qizdirib benzolni olib, sintez usuli yordamida alifatik birikmalardan aromatik birikmalarga oʻtish mumkinligini nazariy jihatdan isbotladi.

Xossalari 
Benzolning tavsifli xususiyatlaridan biri uning yuqori temperaturaga chidamligidir. Benzol kimyo sanoatining muhim mahsulotlaridan hisoblanadi. U toʻyinmagan uglevodorod boʻlishiga qaramay, asosan oʻrin almashinish reaksiyalariga kirishadi. Masalan, benzolni nitrolab nitrobenzol, sulfolab benzosulfokislota, xlorlab xlorbenzol va geksaxlorbenzol, oksidlab malein angidridi, alkillab etilbenzol va izopropilbenzol, degidrogenlab difenil olish mumkin. Benzol toʻyinmagan birikma xususiyatlarini namoyon qiladigan birikish reaksiyalariga juda qiyin kirishadi. Ularning sodir boʻlishi uchun maxsus sharoit: yuqori temperatura va bosim, katalizator, yorugʻlik nuri taʼsir ettirish talab qilinadi. Masalan, nikel yoki platina katalizatorligida benzol gidrogenlanib siklogeksan, yorugʻlik taʼsirida esa xlorni biriktirib olib geksaxlorsiklogeksan (geksaxloran) hosil qiladi. Benzol boʻyoqlar, portlovchi moddalar, dorivorlar, xushboʻy moddalar, plastik massalar va boshqa birikmalarni olishda hamda erituvchi sifatida ishlatiladi. Benzol katalizator ishtirokida gidrogenlanganda kaprolaktam sanoatining xom ashyosi boʻlmish siklogeksan hosil boʻladi. Kaprolaktam oʻz navbatida polimerlanib, sintetik tola boʻlgan „kapron“ni beradi. Benzol motor yonilgʻilariga ham ishlatiladi. Benzol bugʻi kishi organizmiga yomon taʼsir etadi, qon tarkibini buzadi, qattiq zaharlanganda odam oʻladi. Suyuq benzol teriga kuchli taʼsir qiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Aromatik uglevodorodlar
Benzofosfat

Benzofosfat — q. Fozalon.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benilyuks

Benilyuks — Belgiya, Niderlandiya va Lyuksemburshing iqtisodiy ittifoqi. Ittifoq haqidagi bitim 1958-yil imzolanib, 1960-yildan kuchga kirgan. Rahbar organlari qarorgohi — Bryussel shahrida joylashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benin-siti

Benin-siti — Nigeriya janubidagi shahar. Bendel shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 203 mingkishi (1991). Avtomobil yoʻllari tuguni. Tabiiy kauchukni qayta ishlash, shina ishlab chiqarish korxonalari, yogʻmoy, taxta tilish zavodlari, yogʻochsozlik, mebel fabrikalari bor. Sintetik gilamlar tayyorlanadi. Savdo markazi (palma magʻzi va moyi, kola yongʻogʻi, kakao, kauchuk, qimmatbaho yogʻoch). Hunarmandchilikda yogʻoch va fil suyagini oʻyib ishlash va boshqa rivojlangan. Unt bor. Shahar yaqinidan neft qazib oliiadi. Oʻrta asrlarda (Buyuk Benin) va 19-asr oxirigacha Benin davlati poytaxti bulgan. 15—17-asrlarda badiiy hunarmandchiligi, ayniqsa quyma bronza haykallari bilan mashhur boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Nigeriya
Benlat

Benlat, fundazol — oʻsimliklarni zamburugʻli kasalliklardan himoya qilishda ishlatiladigan kimyoviy preparat (singib taʼsir etuvchi fungitsid). Bir oz qoʻlansa hidli oq kristall modda, suvda va yogʻlarda erimaydi. 50% li gʻoʻllanuvchan kukun holida ishlab chiqariladi. Qand lavlagi, bodring, pomidor, bugʻdoy, olma, nok, tok va boshqalarlarning unshudring, antraknoz, askoxitoz, kalmaraz va boshqa kasalliklariga qarshi kurashda 0,5—0,8 kg/ga miqdorda suspenziyasi purkaladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Benoni

Benoni — JARdagi shahar, Transvaal provinsiyasida, Yoxannesburg shahri yonida. Aholisi 100 mingdan ziyod (1990). Benoni tuguni. Oltin qazib olish markazi. Elektrotexnika asboblari ishlab chimriladi. Qora metallurgiya, toʻqimachilik, metallsozlik va mashinasozlik sanoati rivojlangan. Shaharga 1904-yilda asos soliigan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bental

Bental (ing. benthal, yun. benthos — chuqurlik) — okean, dengiz, kul va suv omborlarining turli organizmlar yashaydigan tubi, suv tubidagi organizmlar makonn Suv ostida yashaydigan oʻsimlik va hayvonlar bentosortanizmlar deb ataladi. Suv havzalarining yoritilish sharoiti va suv bosimi turli chuqurliklarda bir xil boʻlmasligi tufayli okean va dengizlar B.i bir necha vertikal zonalarga boʻlinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bentam Iyeremiya

BENTAM (Bentham) Iyeremiya (1748.15.2 London 1832.6.6) -ingliz faylasufi, axloqshunosi. Utilitarizmnnt tanikli vakili. B. fikricha, axloq, shuningdek qonunchilik — inson xattiharakatlarini boshqarib turish sanatidan iboratki, ular kishilarga imkon qadar baxt keltirsin. Inson hayotining oliy maqsadi koʻp odamlarni iloji boricha baxtli qilishdir (altruizm). B. adabiyotga "internatsional" ("baynalmilal") tushunchasini kiritgan. Asosiy asarlari: "Axloq va qonunchilik asoslariga muqaddima" (1830), "Deontologiya yoki axloq haqidagi fan" (1834).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

LGBT huquqlari faollari
Britaniyalik yuristlar
Bentonitlar

Bentonitlar, bentonitli gillar — asosan montmorillonit guruhiga mansub minerallardan iborat gillar. Baʼzan tosheovun ham deyiladi. B. tarkibiga montmorillonitdan tashqari gidroslyuda, kaolinit, paligorskit, seolitlar va boshqa ham kiradi. B. vulkanik tuf va kullarning suvda, asosan dengiz havzaaarida digenetik oʻzgarishi natijasida (qarang diagenez) hosil boʻladi. B. kristall tuzilishi qatqat, koʻp suv shima oladigan bulganligi uchun suv taʼsirida koʻpchiydi. B. sanoatda burgʻi qorishmalarini tayyorlashda, metallurgiyada, shuningdek tibbist va boshqa sohalarda ishlatiladi. B. Oʻzbekistonda (Shoʻrsuv, Azkamar, Koʻkayti, Dehqonobod), shuningdek Gruziya, Ozarbayjon, Ukraina (Qrim ya. o.), Rossiya (Tatariston), Qozogʻistonda uchraydi. Qri.mda B.ni kil (gil) deb ataydilar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bentos

Bentos ( - benthos — chuqurlik) — dengiz va chuchuk suv havzalari tubidagi balchikda va uning ustida yashaydigan organizmlar. Bentos oʻsimliklar (fitobentos) va hayvonlar (zoobentos) Bentosga ajratiladi. Zoobentos oʻz navbatida loyqada yashaydigan hayvonlar — infauna (koʻp tuklilar. ikki pallali mollyuskalar, exiuridlar, sipunkulidlar, ayrim ignaterililar va boshqalar)ga, loyqa ustida oʻrmalab yuruvchilar — onfauna (koʻp tuklilar, mollyuskalar, ignaterililar, qisqichbaqasimonlar), substratga yopishib yashovchilar — epifauna (gʻovak tanlilar, gidroidlar, aktiniyalar. Korallar, mshankalar, dengiz yopgoqchalari, ayrim ikkipallalilar). suv tubi yaqinida suzib yuradigan, baʼzan suv tubiga tushib turashgan nsktobentos (krevetkalar. mizidlar, ayrim goloturiyalar, suv tubi baliklari va boshqalar)ga ajratiladi. Tanasining oʻlchami boʻyicha Bentos makrobentos (5 – 10 mm va undan yirikroq organpzmlar), meyobentos (0.5 mm dan 10 mm gacha) va mikrobeitosga (0.5 mm dan kichik) boʻlinadi. Dengizning sayoz qismida fitobentos asosan makrofitlar suvoʻtlaridan, chuqur qismida esa hayvonlar va bakteriyalardan iborat. Dengizlarda Bentos biomassasi chuqurlik ortishi bilan kamayib boradi. Dengiz tubining 8% ni tashkil etadigan sohil boʻyi suvlari (chuq. 200 m gacha) biomassasiga dengiz biomassasining 60%, aksincha suv tubining 3Gʻ4 qismiga teng boʻlgan abissal qismiga 10% biomassa toʻgʻri keladi. Okean Bentos yalpi biomassasi 10— 12 mlrd. t ga teng. Chuchuk suvlarda Bentos son va turlar jihatidan nisbatan xilmaxil boʻlmaydi. Zoobentos tarkibiga har xil umurtqasiz hayvonlar. fitobentosga suv oʻtlari va gulli oʻsimliklar kiradi. Bentos koʻpchilik baliklar va boshqa hayvonlar uchun oziq hisoblanadi.

Yana qara 

 Plankton

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pavel Benkov

Pavel Petrovich Benkov (1879.8(20).12, Qozon1949.16.1, Samarqand) — rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1939). Qozon Badiiy bilim yurtida (1896—1902), Peterburg Badiiyot akadimyasida (1901—06, D. N. Kardovskiydan), Parijda rassom R. Jyulianning xususiy akademiyasida (1906) taʼlim olgan. Italiya, Ispaniya, Fransiyaga safar qilgan. "Kovalevskiy bolalarining portreti", "Rassom ayol portreti" va boshqa asarlar, Qozon Katta teatrining "Ruslan va Lyudmila", "Karmen", "Aida" kabi mumtoz operalari, "Oliya Bonu". "Tohir va Zuhra" kabn spektakllariga dekoratsiya chizgilari yaratdi (1913—28). 1929-yildan Samarqandda. 1930-yildan Samarqand Badiny bilim yurtida oʻqituvchi. Asarlarida, ayniksa, 30-yillar oʻrtalarida yaratgan mavzuli mujassamotlarida Oʻzbskistonni, uning qad. shaharlari qiyofasi, oʻziga xos iqlimi, serkuyoshliligini, oʻzbek millati madaniyatini, kishilarini yorqin boʻyoqlarda gavdalantirdi ("Buxoro timi", 1929; "Xivalik qiz", 1931; "Dugonalar", 1940; "Qahramonning onasi", 1942; "Jangchiga sovgʻa", 1945; "Dutorchi qiz", 1947). "Buxoroda oshxona" (1929), "Eski Buxoro" (1931), "Minorai kalon" (30-yillar), "Koʻcha" (1943), "Registondagi choyxona" (1944) asarlari Oʻzbekistonning mumtoz meʼmoriy obidalari va manzaralariga bagʻishlangan. Portretlar, Samarqandning kucha va bogʻlari, bozor va hovlilari, maydon va choyxonalari, ulardagi hayotning oʻziga xos goʻzalligini yorqin va hayotiy ifodalovchi asarlar ham yaratgan. Oʻzbekistonda tasviriy sanʼatni shakllantirishda, milliy kadrlar yetishtirishda xizmati katta. 1949—97 yillarda Respublikarassomlik bilim yurti B. nomi bilan atalgan.

Ad:. Nikiforov B. M., Pavel Petrovich Benkov, M., 1967; Benkov P. P., Perepiska. Vospominaniya, T., 1981.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari

Rassomlar
1879-yilda tugʻilganlar
20-dekabrda tugʻilganlar
1949-yilda vafot etganlar
16-yanvarda vafot etganlar
Sason Benyaminov

Sason Gavrilovich Benyaminov (1929.23.4, Buxoro) — opera xonandasi (lirik bariton), Oʻzbekiston xalq artisti (1973). Toshkent konservatoriyasshsh tugatgach (1954), Navoiy nomidagi opera va balet teatri yakkaxoni (1962—85). 1960— 79 yillar Toshkent konservatoriyasida, 1979-yildan Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida pedagog va xonandalik (anʼanaviy ijrochilik) kafedrasi mudiri (198086). Oʻzbek, Gʻarbiy Yevropa, rus kompozitorlari operalarida 40 dan ortiqpartiya ijro etgan: Boʻron (M. Ashrafiy, S. Vasilenko, "Boʻron"), Hamza (S. Boboyev, "Hamza"), Shoh Bahrom, Nuʼmon (M. Ashrafiy, "Dilorom"), Hoji dargʻa (S. Yudakov, "Maysaraning ishi"), Robert, Onegin (P. Chaykovskiy, "Iolanta", "Yevgeniy Onegin"), Figaro (J. Rossini, "Sevilya sartaroshi") va boshqa Repertuaridan oʻzbek kompozitorlarining asarlari oʻrin olgan. Ijrochilik uslubida milliy va Gʻarb opera xonandalik anʼanalari uzviy ifodasini topgan. 1995-yildan Isroidda yashaydi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Beotiya ittifoqi

Beotiya ittifoqi — Fiva boshchiligidagi yunon davlatlarining Beotiyadagi (Oʻrta Yunonistondagi viloyat) federatsiyasi (miloddan avvalgi 6-asr — miloddan avvalgi 146 p.). 4-asrda Pelopid va Epaminond davrida — Yunonistondagi eng qudratli siyosiy kuch. 338 y. tarqatib yuborilgan, 3—2-asrlarda qayta tiklangan, miloddan avvalgi 146 y. Yunoniston Rim tomonidan bosib olingach, barham topgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Tarix
Beppu

Beppu — Yaponiyadagi shahar. Aholisi 130 ming kishi (1990). Kyusyu o.ning shim.sharqidagi port. Rangli metallurgiya, kimyo, toʻqimachilik sanoati korxonalari bor. Shahar va uning atrofida sulfidli, natriyxlorli va boshqa xil issiq (100°) mineral buloq koʻp. Balneologiya va vulkanologiya ilmiy tadqiqot institutlari mavjud. Turizm rivojlangan. Bemorlar issiq va nam qumga kumilib davolanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Yaponiya shaharlari
Bepushtlik

Bepushtlik, tugʻmaslik, tugʻdira olmaslik — voyaga yetgan organizmning nayel (avlod) qoldirishga ojizligi. Odamda — bir maromda (normal) jinsiy hayot kechirib, boʻyida boʻlishdan saqlanish vositalari (kontratsepiiya)dan foydalanmay, kamida 1 yil birga turib farzand koʻrmaslik "bepushtlik" hisoblanadi. Bepushtlik erkaklarda ham, ayollarda ham uchraydi. Erkaklardagi bepushtlik — tugʻdira olmaslikka jinsiy aʼzolarning tugʻma nuqsoni, yallig'lanish kasalliklari yoki ularning shikastlanishi (qarang Orxit, Epididimit), jinsiy maylning sustligi, shuningdek endokrin sistema faoliyatining oʻzgarishi, urugʻ suyuushgi (sperma)da spermatozoidlar (jinsiy hujayralar) boʻlmasligi yoki ularning urugʻlantira olish xususiyatining yoʻqligi sabab boʻladi. Ayollardagi bepushtlik — tugʻmaslikka bachadon, tuxum yoʻllari, tuxumdon va naylarning yalligʻlanishi, soʻzak, jinsiy aʼzolar sili; ichki sekresiya bezlari (tuxumdon, kalqonsimon bez, buirak usti bezi va boshqalar) faoliyatining buzilishi, balogʻatga yetish davrida infeksion kasalliklar bilan ogʻrish natijasida markaziy nerv sistemasida roʻy bergan jiddiy oʻzgarishlar, jinsiy aʼzolarning yetilmay qolishi — infantilizm sabab boʻlishi mumkin. Yalligʻlanishi tufayli bachadon naylarining bitib qolishi, teshigining juda torayib ketishi sababli ayol tuxum hujayrasi erkak jinsiy hujayrasi (spermatozoid) bilan uchrasha va uruglana olmaydi yoki uruglangan tuxum hujayraning bachadonga utishi kiyinlashadi. Bepushtlikda erxotin tibbiy koʻrikdan oʻtkaziladi. Bepushtlikni iloji boricha barvaqt aniqlab, sabablari bartaraf qilinsa yaxshi natijaga erishish mumkin. Bepushtlikni vrach davolaydi. Yalligʻlanish jarayoni bilan bogʻliq boʻlgan bepushtda fizioterapiya va kurortlarda davolanish ayn iksa muhim. Endokrin sistemasidagi oʻzgarishlar tufayli bepushtlik roʻy berganda fizioterapiya, kurortlarda davolanish bilan birga gormonal dori-darmonlar ham buyuriladi. Bepushtlikning oldini olishda jinsiy aʼzolarning yalliglanish kasalliklarini oʻz vaqtida aniqlab davolash, abortga yoʻl quymaslik, shaxsiy va jinsiy ozodalik tartiblariga katiy amal qilish lozim.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pierre-Jean de Béranger

Beranje Pyer Jan (1780.19.8 Parij—1857.16.7) — fransuz shoiri. Avval klassitsizm uslubida, keyinchalik xalq qo‘shiqlari yo‘lida ijod etgan. "Axloqiy qo‘shiqlar" (1816), "Qo‘shiqlar" (1821), "Nashr etilmagan qo‘shiqlar" (1828) she’riy to‘plamlari bor. Napoleon tuzumini hajv ostiga olgan ("Kirol Iveto", 1813). 1821 va 1828 ylarda din va jamiyat axloqini tahqirlashda ("Kaputsinlar", "Panoh farishtasi"), shuningdek kirolni mazax kilgani ("Navaurra shahzodasi" va b.) uchun ayblanib hibsga olingan. Xayoliy sotsializm goyasiga qo‘shilgan ("Telbalar"). She’rlari o‘zbek tilida e’lon qilingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Berar

Berar — Markaziy Xindistondagi tarixiy viloyat. 1490 i. bu hududda Bahmaniylar davlatidan ajralib chiqqan B. sultonligi vujudga kelgan. 1572-yil Axmadpagar sultonligi tomonidan bosib olingan. 17-asr B. Boburiylar davlatiga qoʻshib olingan. 18—19-asr boshida qisman Haydarobod, qisman marathalarga tobe boʻlgan. 1853-yil inglizlarning OstIndiya kompaniyasiga qaram boʻlib qolgan. Hindiston Respublikasida B. 1960-yilgacha Bombey shtati, 1960-yildan Maharashtra shtati tarkibiga kiritilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Berbera

Berbera — Somali shim.gʻarbidagi shahar. Aholisi 65 migʻtg kishi (1981). Mamlakatning Adan qoʻltigi sohilidagi yirik porti, B. orqali chorva mollari va teri xom ashyosi arab mamlakatlariga eksport qilinadi. Avtomobil yoʻllari tuguni. Baliq ovlanadi. Sement zavodi bor. B. atrofidan gips angidridi, qurilish sanoati xom ashyolari olinadi. B.dan jan.da niobiy rudalari topilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil