MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Toshkent astronomiya muzeyi

Toshkent astronomiya muzeyi – Butun Markaziy Osiyoda ilk bor tashkil etilgan astronomiya muzeyi sanaladi. U 2009-yil Oʻzbekiston fanlari Akademiyasi, Mirzo Ulugʻbek nomidagi Astronomiya instituti bazasida taʼsis etilgan. Ushbu muzey ochilishi 2009-yil BMT tomonidan eʼlon qilingan. Shuningdek, bu muzeyga asos solinishi Oʻzbekistonning atoqli falakiyot olimi Mirzo Ulugʻbek tavalludining 615 yilligiga borib taqaladi.

Astronomiya muzeyining yangi ekspozitsiyasi YUNESKO tashkiloti yordamida amalga oshirilib, unga tashrif buyurgan sayohatchilarda yaxshi taassurot qoldiradi. Ulugʻbek rasadxonasining asosiy eʼtiborli jihati meridian kvadranti maketi hisoblanadi. Unda oʻquvchi-talabalar Ulugʻbek rasadxonasida olib borilayotgan falakiyot kuzatishlarini koʻrishlari mumkin. Muzeyda falakiyotshunosni «Ziji-Koʻragoniy» jadvallarining maketi boʻlib, 1018 ta yulduzning koordinatlari aniqlangan.

Jahon ilm-faniga rivojiga hissa qoʻshgan falakiyot fanini paydo boʻlish tarixi shu muzeyning boʻlimlaridan joy olgan. Muzeyning boshqa noyob buyumlari qatorida XVIII asrda yashagan angliyalik usta Jeyms Short teleskopi ham mavjud. Aynan bu asbob mashhur fizika olimi Isaak Nyuton tomonidan ixtiro qilingan.

Antikvar buyumlarni xush koʻruvchilarni eʼtiborini XVIII asr londonlik soatsoz Garrison ixtiro qilgan dengiz xronometri tortadi. Oʻzining bu kashfiyoti uchun soatsoz Nyuton taklifi bilan Angliya parlamenti mukofoti bilan taqdirlangan.

Shuningdek, muzey ekspozitsiyasida XVIII asrga oid olmon teleskopi, XIX asr oxiri XX asr boshlaridagi fransuz teleskopi, XIX asrga oid Muhammad Sharif Buxoriyning osmon globusi ham mavjud.

1936-1939-yillarda Tinch okeani astronomiya jamiyati va mamlakat Fanlari akademiyasi ikkita kometani kashf etgan toshkentlik astronom Stefan Kozikka taqdim etilgan nominal medallar muzey ekspozitsiyasidan qatoridan joy olgan.

Ushbu muzeyda barcha zamonning buyuk falakiyotshunos olimlarining portretlari, yulduz va sayyoralar suratlari, bundan tashqari Astronomiya institutining asosiy ilmiy negizida – Maydanak rasadxonasi va Kitob stansiyasi mavjud.

Oʻzbek astronom olimlari amerikalik va olmon astronomlari bilan birga olamshumul ishni: Tadqiqot ishlari jahondagi eng yirik rasadxonalar, jumladan Samarqandning 120 kilometr janubda joylashgan Maydanak rasadxonasida amalga oshirishmoqda.

Havolar 

Muzeylar
Oʻzbekistondagi muzeylar
Oʻzbekistonda astronomiya
Kolotushka (musiqa asbobi)

Kolotushka (; ) ― zarbli idiofon, signalli asboblardan biri. Ilgari, shaharlarda qorovullar va qoʻriqchilar tomonidan hududni aylanishda oʻgʻrilarni choʻchitish uchun foydalanilgan.

Kolotushkaning asosi ― bu dastasi boʻlgan kichik taxta yo teri yoki buqa pufagi bilan qoplangan yogʻoch karkas quti. Kolotushkaning yuqori uchiga koʻpincha toʻp shaklida boʻladigan yogʻoch boʻlakchasi ip bilan bogʻlangan. Kolotushka silkitilganda yogʻoch boʻlakchasi karkas yoki qoplamaning sirtiga uriladi.

Belaruslar va polyaklarning kolotushkasi yogʻoch dasta kiritilgan teshikli toʻrtburchak taxtadan boʻlgan. Tutqichning yuqori qismiga qattiq yogʻochdan yasalgan bolgʻa biriktirilgan (odatda eman). Keskin qoʻl harakati bilan bolgʻa oʻz oʻqi atrofida harakatga keltirilgan va taxtaga urilgan. Katolik cherkovlarida u post vaqtida organlar va qoʻngʻiroqlardan foydalanish taqiqlangan paytda ishlatilgan.

Kolotushka oʻzbek mahallalarida Ramazon oyida roʻzadorlarni saharlikka uygʻotish uchun chalinadigan shaqildoqqa juda oʻxshaydi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Levan Yu. V. Udarno-shumovoy instrument „Kolotushka“ // „Shkola i proizvodstvo“, № 7, 2012 —  — ISSN: 0037-4024eISSN: 2409-9104

Havolalar 

 Beater (muzikavseh.ru)
 Beater (slavyarmarka.ru)
 Beater (detsad-yar.ru)

Idiofonlar
Rus xalq cholgʻulari
Zaxira jamg‘armasi

Zaxira jamg‘armasi — kompaniyaning asosiy kapitalni toʻldirish va qayta tiklash maqsadida maʼlum majburiyatlar va kutilmagan xarajatlar yuzaga kelganda foydalanish uchun yillik sof foydadan ajratilgan summalardan tashkil topgan maxsus pul jamg‘armasi. Ajratmalarning miqdori baʼzan korxonalarning ustavlari bilan belgilanadi.

Odatda, zaxira jamg‘armasi umidsiz qarzlarni qoplash uchun, amortizatsiya uchun va foyda yetarli bo‘lmagan taqdirda dividendlar uchun yaratiladi. Rossiyada aksiyadorlik jamiyatlari uchun zaxira jamg‘armasi uning ustav kapitalining kamida 5 foizini tashkil qilishi kerak. Shu bilan birga, zaxira jamg‘armasiga yillik ajratmalar miqdori sof foydaning 5 %dan kam boʻlmasligi kerak.

Rossiya qonunchiligi ijro etuvchi hokimiyat va mahalliy hokimiyat organlarining zaxira jamg‘armalarini yaratishni tartibga soladi, bu mamlakatning byudjet tizimining barcha darajalaridagi byudjetlarning xarajat qismlari uchun nazarda tutilgan. 2008-yilda Rossiya Federatsiyasining Zaxira jamg‘armasi tashkil etilgan (2018-yilda Milliy farovonlik jamg‘armasiga biriktirilgan).

Sug‘urtada 
Sug‘urtada odatda sug‘urta zaxiralari deb ataladigan va maqsadi va shakllantirish usuli bilan farq qiluvchi bir necha turdagi zaxira jamg‘armalari yaratiladi. Sug‘urta jamiyatlarida quyidagilar mavjud:

 ishlab topilmagan mukofot zaxirasi;
 xabar qilingan, ammo bartaraf etilmagan zararlar zaxirasi;
 sodir bo‘lgan, ammo xabar qilinmagan zararlar zaxirasi;
 barqarorlashtirish zaxirasi;
 boshqa turdagi zaxiralar.

Yana qarang 
 Zaxira kapitali
 Sugʻurta

Manbalar
Payoneer

Payoneer ― bu moliyaviy xizmatlar va onlayn pul oʻtkazmalarini taqdim etadigan toʻlov tizimidir. Payoneer MasterCard ning butun dunyo miqyosidagi provayderidir. Faqat Rossiya davlati bundan mustasno. Kompaniyaning bosh qarorgohi Nyu-Yorkda joylashgan.

Tarixi 
Payoneer 2005-yilda tashkil etilgan. Venchur kapitali tufayli ushbu kompaniya rivojlanib borib, oʻz daromadiga ega boʻldi. Hamda Inc.5000 ning moliyaviy xizmatlar sohasida eng tez rivojlanayotgan kompaniyalar top 100 taligiga kirdi. 2015-2016-yillardagi maʼlumotlarga koʻra, kompaniyaning dunyoning turli burchaklarida joylashgan oltita ofisida 600 dan ortiq kishi ishlagan.

Faoliyat va xizmatlar turlari 
Payoneer tadbirkorlar, savdo maydonlari va frilanserlarni xalqaro pul oʻtkazmalari, onlayn toʻlovlar va toʻldirish debet kartalarini taqdim etish orqali bogʻlaydi. Kompaniya oʻz mijozlariga bank hisob varaqlarini ochmasdan toʻlovlarni qabul qilish orqali yangi bozorlarga chiqish imkonini beradi. Payoneer foydalanuvchilari mablagʻlarni mahalliy bank orqali hisoblariga yoki elektron hamyonini toʻldirish orqali, shuningdek, bankomatlarda yoki savdo nuqtalarida foydalanish mumkin boʻlgan oldindan toʻlangan MasterCard debet kartasi orqali olish imkoniyatiga ega.

Rossiyadagi cheklashlar 
2015-yilda xizmat Qrimdagi faoliyatini toʻxtatdi. Uning qrimlik mijozlari 1 fevraldan boshlab tizimga kirish bloklanishi munosabati bilan (PayPal, Visa va Mastercard ham Qrim aholisiga xizmatni toʻxtatgan) oʻz hisoblaridagi pul sarflash taklif etilgan bildirishnoma olganlar. 2020-yil 27-maydan boshlab Payoneer Rossiyalik foydalanuvchilarning ham kartalari bilan ishlashni toʻxtatdi. Faqatgina cheklovdan hayiqqan Belarus bozorida uning aholisiga xizmat koʻrastishni davom ettirdi.

Karta muammosi 
Toʻlov tizimi Wirecard (Payoneer uchun sobiq karta ishlab chiqaruvchisi) kompaniyasining firibgarlik mojarosidan soʻng mustaqil Prepaid Mastercard kartalarini chiqarishni boshladi, barcha mijozlar mablagʻlari va tranzaksiyalari tarixini Wirecard Card Solutionsdan Payoneer Europe Limited kompaniyasi tizimiga oʻtkazdi.

Birjaga chiqarish uchun tayyorgarlik jarayonlari 
Payoneer SPAC bilan birlashish orqali ommaviy kompaniyaga aylanadi. 2021-yilning birinchi yarmida yopilishi rejalashtirilgan bitimni fintech startapi 3,3 milliard dollarga baholaydi

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayt )
 Mastercard® va Payoneer tijorat bank kartasidan foydalanish shartlari va nizomi (rasmiy qoidalari asosida oʻzbek tilidagi tarjimasi)
Manikuagan (krater)

Manikuagan krateri Kanadaning Kvebek viloyati markaziy qismidagi zarba krateri boʻlib, diametri 5 km boʻlgan asteroid bilan toʻqnashuv natijasida hosil boʻlgan. Asteroid zarbasi diametri taxminan 100 km boʻlgan kraterni paydo qildi, ammo choʻkindi jinslarning eroziyasi va choʻkishi natijasida koʻrinadigan oʻlcham 71 km gacha kamaydi. Bu Yerdagi eng katta beshinchi kraterdir. Bobil togʻi ("Bobil") kraterning markaziy choʻqqisi ekanligi taxmin qilinadi. Kraterda hozirda Manikuagan suv ombori joylashgan.

M. S. Markov va V. S. Fedorovskiylar Manikuagan krateri paydo boʻlganda 1023 J energiya ajralib chiqqanligini va 1000 km 3 togʻ jinslari eriganligini koʻrsatdilar. Oxirgi tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, toʻqnashuv natijasida erigan jinslar 214 ± 1 million yoshda. Shunday qilib, bu toʻqnashuv Trias davri tugashidan 13 ± 1 million yil oldin sodir boʻlgan (zamonaviy shkala boʻyicha 201,3 ± 0,2 million yil oldin) va trias-yura davrining yoʻqolishiga sabab boʻlishi mumkin emas edi.

Manbalar

Havolalar 

 Manikuagan tuzilishini havodan o'rganish, fotosurat

Geography of Quebec
Triassic period
Beton muzeyi

Beton muzeyi — Ukrainadagi beton mahsulotiga bagʻishlangan birinchi muzey hisoblanadi. Mazkur muzey,Odessa shahridagi qurilish materiallarini ishlab chiqaruvchi korxona hududida joylashgan. 2017-yilning 5-dekabr kuni ushbu muzeyning ochilish marosimi boʻlib oʻtgan. Ochilish marosimi vaqtida ikkita tematik zal tashkil etilgan. 2018-yilning yanvar oyida qoʻshimcha ravishda yana ikkita bino barpo etilgan.

Eksponatlar 
2017-yilning dekabr holatiga koʻra, muzey kolleksiyasida 150 ta eksponatlar oʻrin olgan.

2018-yilning may holatiga koʻra, muzey kolleksiyasida beton va uni ishlab chiqarish texnologiyasi bilan bevosita bogʻliq boʻlgan 2500 ga yaqin eksponatlar qoʻyilgan. Eksponatlar orasida — Odessa viloyatida taxminan 100 yil muqaddam olib borilgan geologik qazishmalarga oid hujjatlar, turli asboblar, jumladan, „Tuproqning namlik potentsialining kapillyar tarkibi“ni aniqlashda qoʻllanilgan Aistov tizimining tanziometri, Koʻtarma qurilish kranlarining koʻchma modellari, 1890-yilgi Avstriya ruletkasi, 1938-yilgi qaydnomalar jurnali va boshqa noyob narsalar mavjud boʻlgan.

Oʻsha yilning noyabr oyida Avstriyadan 1893-yilda chiqarilgan 19 tonnalik asfalt katok uskunasi keltirilib, muzey kolleksiyasining tarkibini toʻldirildi.

Jihozlash 

Birinchi xona betonning paydo boʻlish tarixi, uning shisha betonga qadar Qadimgi Rimdagi (Rim beton qarang.) qurilish materiali sifatida rivojlanishi haqidagi ekspozitsiyasi mavjud. Zamonaviy beton buyumlar ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan reaktivlarning keng assortimenti: gidrofobiz qoʻshimchalar, plastifikatorlar va boshqa mahsulotlar alohida taqdim etilgan.

Ikkinchi zal SSSR davridagi muhitni qayta tiklab,  (TBM) ishlab chiqaradigan sanoat korxonasi muhandisining ish sharoitini namoyish etadi. Zalda shuningdek, qurilish mavzulari va temir-beton buyumlariga oid texnik kutubxona ham oʻrin olgan.

Interaktiv xona 

Zalda qurilish mavzulariga, masalan, Xrushchev uslubida qurilgan uylarni barpo etishda foydalanilgan temir-beton panellarni ishlab chiqarish va saqlash bilan bogʻliq interaktiv stendlar ham mavjud.

Metall va metall shakllar uchun laboratoriya oʻlchami uskunalari alohida ekspozitsiya sifatida namoyish etilgan. Ekspozitsiya ushbu materialning beton buyumlar va  (TBM) ishlab chiqarish jarayonida bevosita ishtirok etishini koʻrsatadi.

Manbalar

Havolalar 

 
  — 7-kanal, Odessa, 2017-12-05.
  —  , 2017-12-05.
 Xaritalarda joylashuv 2gis.ua, Yandex .

Qurilish materiallari
Muzeylar
Ukraina
SSSR
Medigenay oqsoqolligi

Medingenai oqsoqolligi () — Litvaning Telsiay okrugi, Retava oʻzini-oʻzi boshqarish organining 5 ta oqsoqolligidan biri. Maʼmuriy markazi — Medingenay qishlogʻi.

Geografiyasi 
Hudud Litvaning gʻarbiy qismida, Retava oʻzini oʻzi boshqarish organining gʻarbiy qismidagi Jemayt tepaligida joylashgan. Oqsoqollikning gʻarbiy qismi Gʻarbiy Jemait platosida, sharqiy qismi — Jemayt suv taqsimlash qatorida joylashgan.

Gʻarbda Daugeday Oqsoqolligi, janubi-gʻarbda va janubda Retava Oqsoqolligi, sharqda va janubda Tveray Oqsoqolligi, sharqda va shimoli-sharqda Telsiay viloyatida Jarenai Oqsoqolligi, sharq va shimoli-sharqda Plunges tumanida Jlibinai Oqsoqolligi va shimoli — gʻarbdagi Plunge mintaqasida Stalgenay Oqsoqolligi bilan chegaradosh.

Oqsoqolliklar maydoni 6069 gektarni tashkil etadi, shundan: 38,2 % oʻrmonlar, 53,4 % qishloq xoʻjaligi yerlari va 8,4 % suv havzalari va boshqalardan tashkil etilgan.

Aholi 
Medingenay oqsoqoligi tarkibiga 14 qishloq kiradi.

Manbalar

Havolalar 

 Wikimapia.org saytida Medingenai oqsoqolligi
Monolit tuzilmalar

Monolit tuzilmalar — bu temir-beton va fibrobeton mahsulotlaridan tashkil topgan qurilish tuzilmalari boʻlib, ularning asosiy qismi, qurilish maydonida beton aralashmalari va temirlar yordamida, oldindan tayyorlangan qolip ga yoki koʻchmas joyga toʻgʻridan-toʻgʻri yotqizilishi orqali amalga oshiriladi.

Qurilish jarayonida monolit tuzilmalardan foydalanish — odatiy, rejaviy toʻgʻri burchakli va standart profil shakldagi binolarni hamda har qanday konfiguratsiyaga ega boʻlgan noyob tuzilmalarni ham qurish imkonini beradi.

Monolit tuzilmalar, asosan boʻlinmaydigan tuzilmalarni yaratishda samarali qoʻllaniladi (masalan, yuqori dinamik yuklamalarga ega boʻlgan uskunalar uchun kuchli poydevorlar).

Monolit tuzilmalarining asosiy afzalliklaridan biri shundaki, alohida tuzilmaviy elementlarning yoʻqolishi uni darhol oʻzgaruvchan tuzilishga aylantirmaydi; boshqacha qilib aytganda, darhol buzilishiga olib kelmaydi.

Monolit tuzilmalarni qurishda elementlarni bogʻlash, ularning muhrlash bilan bogʻliq boʻlgan muammolar oson hal etiladi. Bu, oʻz navbatida, tuzilmaning gidroizolyatsiyasiga, ovoz va issiqlik izolatsiyasiga ijobiy taʼsir etadi.

Monolit tuzilmalar metro (tunnellar , platformalar , majmualar) , koʻp qavatli binolar, harbiy obyektlar (bunkerlar, tunnellar, qurol sinov maydonchalari obyektlari, shu jumladan raketa va fuqarolar qurilishida)  va kosmodromlar (bunkerlar, start maydonchalari) barpo etilishida keng qoʻllaniladi.

Manbalar
Manikuagan suv ombori

Manikuagan yoki Manikuagan suv ombori () — Kanadaning Kvebek viloyati markazidagi Laurentian tog‘larida joylashgan halqa shaklidagi ko‘l. U xuddi shu nomdagi meteorit kraterida joylashgan bo‘lib, 1942 km² maydonga ega. Ko‘lning markazida Bobil tog‘i (952 m) joylashgan Rene-Levasser oroli mavjud. Ko‘l, orol bilan birga, kosmosdan aniq ko‘rinadi, shuning uchun uni "Kvebekning ko‘zi" deb ham atashadi. 2007 yilda Manikuagan ko‘li CBC telekanalining "Kanadaning yetti mo‘jizasi" tanloviga nomzod bo‘ldi.

Gidroelektr stansiyasi 

Ko‘lning maydoni 1960-yillarda Hydro-Quebec kompaniyasi bir qator to‘g‘onlarni (Manik-1, Manik-2 va boshqalar) gidroelektr stansiyalar bilan qurganida kattalashdi. To‘g‘on majmuasi Manik-Utard loyihasi deb ham ataladi, chunki u Manikuagan va Rivier-oz-Utard daryolarida joylashgan.

Manikuagan ko‘li gidravlik akkumulyator vazifasini bajaradi - qishning sovuq kunlarida ko‘l sathi pasayadi, chunki elektr stansiyalarining turbinalari doimiy ravishda viloyat aholisini isitish uchun ishlaydi. Yangi Angliyada yozgi jazirama paytida ham ko‘lning suv sathi pasayadi, chunki Hydro-Quebec bu vaqtda AQShga elektr energiyasini sotadi.

Manbalar

Havolalar 

 
Alfavit boʻyicha koʻllar
Tamaraxonim memorial muzeyi

Tamaraxonim memorial muzeyi — oʻzbek raqqosasi, xonanda, aktrisa va xoreografi Tamaraxonimga bagʻishlangan.

U 1994-yil 1986-yilda tashkil etilgan aktrisa liboslari koʻrgazmasi asosida ochilgan. Mazkur muzey Tamaraxonim umrining oxirgi yillarini oʻtkazgan uyda, Toshkent markazida, Hamid Olimjon metro bekatidan uncha uzoq boʻlmagan joyda joylashgan. .

Tarix 
Tamaraxonim — oʻzbek ayollar raqsi uslubi reformatori, folklor qoʻshiq va raqslar ijrochisi, qoʻshiq-raqs miniatyura janri yaratuvchisi sanaladi. 86 tilda 500 dan ortiq qoʻshiqlar, xoreograf kompozitsiyalar, dunyo xalqlarining koʻpgina milliy raqslar aktrisa repertuaridan joy olgan.

Muzey ekspozitsiyasining asosiy qismi Tamaraxonim gastrol safarida toʻplagan, butun dunyodan uning isteʼdodini olqishlagan muxlislari tomonidan hadya sifatida berilgan bir qancha konsert liboslari tashkil etadi. Aynan shu muzey kolleksiyasida raqqosaga Mao Szedun va Javoharlal Nerular taqdim etgan eksponatlar, shuningdek, Oʻzbekiston, Rossiya, Ozarbayjon, Armaniston, Misr, Hindiston, Koreya, Xitoy, Litva, Indoneziya va boshqa davlatlarning milliy xalq liboslari oʻrin olgan.

Muzey direktorining taʼkidlashicha, Har bir mamlakatni kezgan Tamaraxonim oʻsha yurtning milliy kiyimida raqs tushish taklifini bergan. Ana shunday qilib, milliy liboslar soni koʻpaygan va kolleksiyasi toʻplangan. Muzeyning yana bir qimmatbaho eksponatlaridan biri dastlab Buxoro amiri rafiqasiga tegishli libos hisoblanadi.

Bundan tashqari, muzeyda raqqosani sahna hayotini yorituvchi koʻplab fotomateriallar, fotohujjatlar, oʻsha davrni yodga soluvchi bir qancha afishalar, gastrol konserti dasturlari mavjud. Barcha fotosuratlardagi yozishmalar oʻzbek, rus va ingliz tillarida bitilgan. Shuningdek, muzey eksponatidan joy olgan Tamaroxonimning qoʻshiq audioyozuv va qoʻlyozmalari ham saqlanadi.

2008-yilda AQSH elchisining Madaniy merosni saqlash jamgʻarmasi mablagʻi hisobidan juda keng koʻlamda muzeyda taʼmirlash ishlari olib borildi. Taʼmirlash jarayonida 75 ta sahna liboslari qayta tiklandi, tarixiy fotomateriallar yangilandi. Tamaraxonim hayoti va ijodi haqida bir qancha audioturlar yozib olindi. Muzey xodimlari esa aktrisa tarjimai holini nashrga tayyorlashdi va muzey saytini yaratishdi.

Koʻrgazmalar zalida shu vaqtgacha oʻzbek dizaynerlari yaratgan milliy liboslar namoyishi oʻtkazib kelinadi.

Havolar 

Muzeylar
Oʻzbekistondagi muzeylar
Manyinskoye (ko‘l)

Manyinskoye — Sverdlovsk viloyatining shimoli-gʻarbidagi Ivdel shahar okrugidagi uncha katta bo‘lmagan koʻl. U xuddi shu nomdagi botqoqning janubi-sharqiy qismida, Lozva daryosining oʻng irmogʻi — Manya daryosining oʻng qirgʻogʻidagi tayga hududining o‘rtasida joylashgan. Ivdel shahridan 6 km shimolda va Talaya qo‘rgʻonidan 4 km janubi- sharqda joylashgan.

Manyinskiy koʻlining maydoni 0,7 (0,75) km². Ko‘l sathi dengiz sathidan 89,2 m balandlikda. U janubi-gʻarbiy — shimoli-sharqiy yoʻnalishida betartib oval shakliga ega. Eng uzun qismi (janubiy-gʻarbiy ↔ shimoli-sharqiy) ≈ 980 metr, eng yirik yuzasi (shimoli-gʻarbiy ↔ janubi-sharqiy) ≈ 730 metr .

Ko‘lda cho‘rtan baliq, okun, chebak, tangabaliq, karp uchraydi. Suvda suzuvchi qushlar yashaydi.

Ko‘ldan bir kilometr gʻarbda Ivdel — Polunochnoe temir yoʻl liniyasi o‘tadi.

Manbalar
Yiriklik moduli

Yiriklik moduli deb, qum, shagʻal (graviy) va ularning aralashmalari kabi donli materiallarning yiriklilik darajasini tavsiflovchi empirik oʻlchamsiz koʻrsatkichga nisbatan aytiladi.

Yiriklik modulini hisoblashda, standart elaklar orqali elaklangan materialning fraksion tarkibini aniqlash yoʻli bilan olingan maʼlumotlardan foydalaniladi, ularga koʻra yuqoriroqdan pastki elakka oʻtganda teshiklarning oʻlchami yarmiga kamayadi.

D.A.Abrams tomonidan, beton aralashmalari toʻldirmasini yiriklik va mayda modulli toʻldirma aralashmasiga koʻra tanlash uslubi taklif qilingan  . Donli materialning fraksion tarkibini bitta raqamli qiymat bilan tasvirlash, koʻp maqsadlar uchun foydali ekanligini isbotlandi.

Yetishmovchi koʻrsatichining ahamiyati shundaki, yiriklik modulining bir xil qiymati, turli fraksion tarkiblarga ega boʻlgan materiallar uchun ham hisoblanishi mumkin. Umuman olganda, koʻrsatgichning past qiymati mayda donali material ekanligini koʻrsatadi.

Koʻpincha yuriklik moduli tushunchasi mayda donali materiallar uchun ishlatiladi. RFda yiriklik moduli faqatgina qumlarning tavsifi uchun qoʻllaniladi. Qurilish ishlarida foydalaniluvchi qum 0 — 3,5  oraligʻida modul qiymatga, yoʻl ishlari uchun ezilgan qum esa 3,8  dan ortiq modulga ega boʻlishi mumkin.

Yiriklik modulini hisoblash ishlari, foydalaniluvchi standart elaklardagi umumiy qoldiqlarning yigʻindisini 100 ga boʻlish yoʻli orqali amalga oshiriladi  .

Yiriklik moduli aralashmasidagi materialning maʼlum yiriklik moduli belgisini har bir materialning oʻlcham moduli va aralashmadagi massa ulushining yigʻindisi sifatida hisoblash orqali topish mumkin .

Manbalar
Qoʻngʻiroqchalar

Glokenshpil, shuningdek, karillon deb ataladi.

Qoʻngʻiroqchalar (, , , baʼzan nemischa glokenshpil deb ataladi) muayyan balandlikdagi zarbli musiqa asbobidir. Asbob pianoda yengil jiringlash tembriga ega, forteda zoʻr va yorqin. Qoʻngʻiroqchalar ikki xil boʻladi: oddiy va klaviaturali.

Oddiy (odatiy) qoʻngʻiroqchalar ― trapetsiyasimon yogʻoch ramkada ikki qatorga joylashtirilgan xromatik sozlangan metall plastinkalar toʻplami. Ulardagi plastinkalarning joylashishi pianino oq va qora tugmachalarining joylashishiga oʻxshaydi. Qoʻngʻiroqlarning qoʻllaniladigan diapazoni c2 до c5 gacha (ikkinchi oktavagacha — beshinchi oktavagacha), baʼzi asboblarda u kengroqdir. Oddiy qoʻngʻiroqchalarda ikkita kichik metall bolgʻacha yoki yogʻoch (baʼzan, ayniqsa, bolalar qoʻngʻiroqchasida — plastmassa) tayoqchalar — mallet bilan chalishadi.

Klaviaturali qoʻngʻiroqchalarda plastinkalar kichik pianino kabi korpusga oʻralgan boʻlib, u yerda tugmachalar zarbasini plastinkalarga uzatuvchi oddiy bolgʻa mexanizmi mavjud (bu mexanizm chelesta mexanizmiga oʻxshaydi). Klaviaturali qoʻngʻiroqchalar texnik jihatdan oddiylarga qaraganda ixchamroq, ammo tembrning sofligi boʻyicha yutqazadi.

XIX asrdan beri qoʻngʻiroqchalar, koʻpincha, simfonik orkestrda ishlatilgan. Qoʻngʻiroqchalar uchun notalar haqiqiy tovushdan ikki oktava pastroqda yoziladi, partiturada ularning partiyasi qoʻngʻiroqchalar qismi ostida, ksilofon partiyasining tepasida yoziladi.

Qoʻngʻiroqchalar ishlatiladigan baʼzi asarlar:

 Motsart — „Sehrli nay“ operasi;
 Delibes — „Lakme“ operasi („Qoʻngʻiroqchali ariya“);
 Chaykovskiy — Italyancha Kaprichchio;
 Dukas — „Sehrgarning shogirdi“ simfonik skersosi;
 Prokofyev — 1-sonli Des-dur orkestri bilan fortepiano uchun konsert;
 Hindemit — Klarnet va orkestr uchun konsert;
 Mayk Oldfild — "https://ru.wikipedia.org/wiki/Tubular_Bells".

Manbalar

Adabiyotlar 

 Glokenshpil // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1957. — T. II. — Stb. 238—239 — 567 s.

Havolalar 

 Vena simfonik kutubxonasidagi qoʻngʻiroqchalar haqida maʼlumot
 Qoʻngʻiroqchalar // Katta Sovet Ensiklopediyasi : [30-jild] / Bosh. muh. A. M. Proxorov . — 3-nashr. — M. : Sovet ensiklopediyasi, 1969-1978.
 Qoʻngʻiroqchalar  (nomaʼlum havola) (nomaʼlum havola 14.06.2016 dan [2139 kunlar]) — Qisqacha musiqiy lugʻatdan maqola