Simin Behbahoniy

Simin Behbahani, uning familiyasi ham Bihbahani deb ham aytiladi (née Siminbar Khalili ;    ; 1927 yil 20 iyul - 2014 yil 19 avgust) - taniqli eronlik zamonaviy, lirik shoira. U o'zining g'azal uslubidagi she'rlari bilan mashhur. U zamonaviy fors she'riyati, Eron ziyolilari va adabiyotshunoslarining  asl timsoli bo'lib, uni "Eronning sher ayoli "deb ataydi. U ikki marta adabiyot bo'yicha Nobel mukofotiga nomzod bo'lgan va "dunyo bo'ylab ko'plab adabiy mukofotlarga sazovor bo'lgan".

Erta hayot va oila 

Simin Behbahoniy, tug'ilganda ismi Siminbar Xaliliedi       (    )  asli iroqlik shoir, diplomat, gazeta noshiri va  gazetasi muharriri Abbos Xalilining qizi edi.  Abbos Xaliliy fors va arab tillarida sheʼrlar yozgan va Firdavsiyning “ Shohnoma ”sining 1100 ga yaqin misrasini arab tiliga tarjima qilgan. Fahr-O'zma Arg'un o'z davrining ilg'or ayollaridan biri va 1925-1929 yillar oralig'ida Kanun-e Nesvan-e Vatan'khah (Vatanparvar ayollar uyushmasi) a'zosi edi. Hizb-e Demokratik partiyasi (Demokratik partiya) va Kānun-e Zanān (Ayollar uyushmasi) a'zoligidan tashqari, u bir muddat (1932) " Ayandeh-ye Iran " (Eron kelajagi) gazetasining muharriri bo'lgan. U Tehrondagi Namus," Dār ol-Mo'allemmat" va "No'bavegan "o'rta maktablarida fransuz tilidan dars bergan.

Faoliyati 
Simin Behbahoniy o‘n ikki yoshida she’r yozishni boshlagan va o‘n to‘rt yoshida ilk she’rini nashr etgan. U Nima Yooshijning "Char Pareh " uslubidan foydalangan va keyinchalik g'azalg uslubiga murojaat qilgan. Behbahoniy she’riyatning g‘azal uslubidan foydalangan holda, teatr mavzulari ,kundalik voqealar va suhbatlarni she’riyatga qo‘shib, tarixiy taraqqiyotga hissa qo‘shgan. U an'anaviy fors she'riyatining shakllari doirasini kengaytirdi va XX asrda fors adabiyotining eng muhim asarlarini yaratdi.

U Eron Yozuvchilar uyushmasi Prezidenti bo‘lgan va 1999- va 2002-yillarda adabiyot bo‘yicha Nobel mukofotiga nomzod bo‘lgan. 2013-yilda u she'riyat uchun "Yanus Pannonius " bosh mukofotiga sazovor bo'ldi .

2010-yil mart oyi boshida u rasmiy taqiqlar tufayli mamlakatni tark eta olmadi. U Parijga samolyotga o‘tirmoqchi bo‘lganida, politsiya uni hibsga oldi va “tun bo‘yi” so‘roqqa tutdi. U ozod qilindi, lekin pasporti yo'q edi. Uning ingliz tilidagi tarjimoni (Farzaneh Milani) hibsga olinganidan hayratda qolgan, chunki Behbahoniy o'sha paytda 82- yoshda va deyarli ko'r bo'lib qolgan edi.

Shaxsiy hayot 
Uning ikki  marotaba turmush qurgan , birinchisi Hasan Behbahoniy edi va ajralish bilan yakunlandi.
. Uning birinchi turmushidan uchta farzandi, bir qizi va ikki o‘g‘li bor edi. Uning ikkinchi nikohi Manuchehr Kuushyorga boʻlgan va u 1984-yilda vafot etgan

Vafoti 
Behbahoniy 2014- yilning 6 avgustida kasalxonaga yotqizilgan. U 6- avgustdan 2014 yil 19- avgustgacha (vafotigacha) komada bo'ldi va Tehronning Pars o'pka - yurak kasalliklari kasalxonasida 87 yoshida vafot etdi Uning dafn marosimi minglab kishilar ishtirokida 22 avgust kuni Vahdat zalida bo'lib o'tdi va jasadi Behesht-e Zahrada ga dafn qilindi.

Ishlar 

 Buzilgan lyut [Seh-tar-e Shekasteh, 1951]
 Oyoq izi [Ja-ye Pa, 1954]
 Qandil [Chelcheragh, 1955]
 Marmar [Marmar, 1961]
 Tirilish [Rastaxiz, 1971]
 Tezlik va olov chizig'i [Xatti ze Sor'at va Atash, 1980]
 Arjon tekisligi [Dasht-e Arzhan, 1983]
 Qog'oz libos [Kaghazin Jameh, 1992]
 Ozodlik oynasi [Yek Daricheh Azadi, 1995]
 Toʻplangan sheʼrlar [Tehron 2003]
 Balki bu Masihdir [Shayad ke Masihast, Tehron 2003] Tanlangan she'rlar, Ali Salamiy tomonidan tarjima qilingan
 Gunoh kosasi, Tanlangan she’rlar, Farzaneh Milani va Kaveh Safo tarjima qilingan

Mukofot va unvonlar 

 1998 yil - Human Rights Watch Hellman-Hammet Grant
 1999 yil - Karl fon Ossetskiy medali
 2006 yil - Norvegiya Mualliflar Ittifoqining so'z erkinligi bo'yicha mukofoti
 2009 - mtvU shoir laureati
 2013 yil - Yanus Pannonius she'riyat mukofoti, Vengriya PEN klubidan

Yana qarang 

 Mina Assadi
 Parvin E'tesami
 Foruf Farroxzod
 Leyla Kasra

Ma'lumotnomalar

Havolalar 

 Simin Behbahoniyning tarjimai holi
 Simin Behbahoniy hayoti va she’riyati mavzusida xalqaro simpozium
 “Qalamini ham, jonini ham sotmagan” shoir
 Simin Behbahani ma'ruzasi va kitobga imzo qo'yish - UCLA
 Simin Behbahoniy SOASda she'r o'qiydi , London universiteti, 2005 yil 6 fevral, YouTube ( 1 - qism, 2 -qism).
 Sārā Ummat-e Ali, Simin Behbahani: Men tirikman, fors tilida, Sarmāyeh [Poytaxt] gazetasi ( Ruz'nameh-ye Sarmāyeh ). Qayta nashr etilgan: Eron ayollari uyushmasi ( Kānun-e Zanān-e Irani ), 2007 yil 5 dekabr, chorshanba.
 Shahob Mirzoi, Tezlik va olovdan yasalgan chiziq ( Xatti ze Sor'at va Atash ), Fors tilida, Jadid Online, 2008, [http://www.jadidonline.com/story/17072008/frnk/simin_behbahani .</br> Simin Behbahoniy tomonidan aytilgan matnli fotosuratlar slayd-shou, Jadid Online, 2008:] (3 min 56 sek).

2014-yilda vafot etganlar
1927-yilda tugʻilganlar