Fransiya — Serbiya munosabatlari

Fransiya — Serbiya munosabatlari Fransiya va Serbiya oʻrtasidagi tashqi aloqalardir. Har ikki davlat 1879-yil 18-yanvarda Fransiya Uchinchi Respublikasi va Serbiya Qirolligi oʻrtasida diplomatik munosabatlar oʻrnatgan. Ikkala davlat ham Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Kengashi, Tinchlik yoʻlida sheriklik va Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotiga (EXHT) aʼzodir. 1999-yilda NATOning Yugoslaviyani bombardimon qilishi natijasida qisqa muddatli uzilishdan so‘ng Fransiyaning Serbiya (o‘sha paytdagi Yugoslaviya Federativ Respublikasi) bilan diplomatik munosabatlari 2000-yil 16-noyabrda tiklandi. 2006-yildan beri Serbiya Frankofoniya boʻyicha kuzatuvchi hisoblanadi. Shuningdek, Fransiya Yevropa Ittifoqi aʼzosi va Serbiya Yevropa Ittifoqiga a‘zoligiga nomzoddir. Fransiyada serb millatiga mansub 70-100 ming kishi istiqomat qiladi.

Fransiya prezidentining Serbiyaga so‘nggi rasmiy tashrifi 2019-yil iyul oyida, Fransiya davlati rahbari Emmanuel Makron Serbiyaga borganida bo‘lib o‘tgan.

Mamlakatni taqqoslash

Tarixi 
Serbiya va Fransiya o‘rtasida yaqin munosabatlar mavjud. Aloqalar Fransiyaning 1999-yilda Yugoslaviyani va Kosovo urushidagi NATO bombardimonidagi ishtiroki bilan jiddiy larzaga kelgan, ammo 2000-yildan beri yaxshilanib bormoqda.

Ikki tomon oʻrtasidagi eng qadimgi hujjatlashtirilgan mumkin boʻlgan aloqa bu serbiyalik Stiven Uroš I va Anjudan Xelenning nikohi edi. fransuz va serblarning birinchi muhim aloqalari faqat XIX asrda fransuz sayyohlari ushbu Bolqon mamlakati haqida birinchi marta yozganlarida paydo boʻldi XIX asrda Serbiya inqilobi yetakchisi Karadorje Petrovich Napoleonga maktub yoʻllab, oʻzining hayratini bildirgan, Fransiya parlamentida esa Viktor Gyugo Fransiyadan Serbiyaga yordam berishni va serb aholisini Usmonli jinoyatlaridan himoya qilishni soʻrab nutq soʻzlagan. Ikki tomonlama munosabatlarning jadal rivojlanishi natijasida Serbiya xalqi „qudratli Fransiyada“ ularni Usmonlilar va Gabsburglardan himoya qila oladigan ajoyib yangi doʻstni koʻrdi. Serbiya va Fransiya oʻrtasidagi munosabatlar Birinchi jahon urushigacha, umumiy dushmanga qarshi „kurash“ning eng yuqori choʻqqisiga chiqquncha yaxshilanishda davom etdi. Urushdan oldin Fransiya temir yoʻllar qurish, fransuz maktablari, konsullik va fransuz bankini ochish orqali serb aholisining mehrini qozondi. Bu davrdagi bir qancha serb qirollari Parijdagi universitetlarda tahsil olishgan, shuningdek, boʻlajak diplomatlarning katta qismi universitetlarda o‘qishgan. Serblarda frankofillik tuygʻusi paydo boʻldi, chunki bularning barchasi ularni Usmonli va Gabsburg imperiyalaridan uzoqlashtirdi. 1914-yilgacha boʻlgan Serbiya — Fransiya ittifoqi hatto Rossiyaga boʻlgan anʼanaviy moyillik bilan tahdid qildi. Birinchi jahon urushi davrida Fransiya tomonidan Serbiyaga katta gumanitar va harbiy yordam, jumladan, urush oxirida bolalar, tinch aholi va harbiylarni evakuatsiya qilishda yordam, fransuz gazetalarining sarlavhalarida Serb xalqi qoʻllab-quvvatlandi. Urushlararo davrda raqobatdosh nemis siyosiy taʼsiri ahamiyatsiz boʻlib qoldi va Fransiya Yugoslaviya Qirolligida asosiy taʼsirga aylandi, fransuz madaniyati serb elitalari tomonidan maʼqullandi.

„Parijliklar“ deb nomlanuvchi milliy elitaning toʻrt avlodi vakillari zamonaviy Serbiyaning siyosiy hayotida muhim rol oʻynagan. Liberallar, progressivlar, radikallar va mustaqil radikallar XIX asr Serbiyada zamonaviy siyosiy tamoyillar va qadriyatlarni davom ettirdilar va shakllantirdilar. Fransuz modellari va taʼlimotlarini amalga oshirish va ijodiy tarzda moslashtirish, shuningdek, „parijliklar“ Serbiyaning demokratlashuvi va yevropalashuviga hissa qoʻshdilar hamda fransuz taʼsiri Birinchi jahon urushidan oldin uning siyosati va madaniyatida muhim oʻrin egalladi. Shuningdek, bir qator taniqli serb rassomlari Fransiyada, asosan Parijda taʼlim olgan va ishlagan. Fransuz tili butun urushlararo davrda maktablarda ikkinchi til boʻlgan va Serbiya Qirolligida ikkinchi til sifatida oʻrganilgan.

Fransuz modellariga asoslangan adabiy asarda fransuz taʼsiri koʻzga tashlangan. Bu taʼsir „fransuz va serb mentaliteti hamda fransuz, serb tillari oʻrtasidagi kuchli maʼnaviy oʻxshashlik“ bilan izohlangan va „Belgrad uslubi“ning yaratilishida asosiy rol oʻynagan.

Baʼzi fransuz sayohatchilari „Serbiya dunyodagi eng frankofil mamlakat“ deb yozishgan.

Bugungi kunda ham, Birinchi Jahon urushi davridagi harakatlar va ittifoq koʻp sonli serblarning jamoaviy ongiga chuqur singib ketgan. 1964-yilda Yugoslaviya Sotsialistik Federativ Respublikasi va Fransiya oʻrtasida 6 yillik ikki tomonlama savdo bitimi imzolandi, bu esa Yugoslaviyaga Fransiya Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotiga aʼzo mamlakatlar uchun taʼminlagan bir xil savdo sharoitlarini taʼminladi, bu esa Yugoslaviyaning Yevropa Iqtisodiy Hamjamiyati bilan munosabatlarini yanada rivojlantirishga yordam berdi.

Kosovo 
2008-yil 17-fevralda Kosovo Serbiyadan mustaqilligini eʼlon qilganida, Fransiya uning mustaqilligini birinchilardan boʻlib tan olgan. WikiLeaks hisobotida aytilishicha, Fransiya Serbiya Kosovo mustaqilligini tan olmay turib, Yevropa Ittifoqiga kira olmasligini aniq ko‘rsatgan. Fransiya 1999-yilda NATO tomonidan Yugoslaviyani bombardimon qilishda ishtirok etgan, natijada Kosovoning Serbiya tan olmaydigan mustaqilligiga erishildi. Hozirda Fransiyaning 1368 nafar harbiysi Kosovoda NATO boshchiligidagi Kosovo kuchlarida tinchlikparvar harbiylar sifatida xizmat qilmoqda. Dastlab KFORda 7000 fransuz askari boʻlgan.

Hamkorlik 
2003-yil 26-martda Davlatlararo shartnomalarning vorisligi toʻgʻrisidagi Bitim imzolanishi bilan ikki davlat oʻrtasida shartnoma maqomini mustahkamlash jarayoni yakunlandi. Shartnomalar orasida eng muhimlari quyidagilardir: Sarmoyalarni himoya qilish toʻgʻrisidagi bitim (1974); Ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish toʻgʻrisidagi bitim (1974); Ijtimoiy taʼminot toʻgʻrisidagi konvensiya (1950); Madaniy hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim (1964); Avtomobil transporti toʻgʻrisidagi shartnoma (1964). 2005-yilda ikki davlat oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 453 827 million AQSH dollarini tashkil etgan. Serbiya va Fransiya prezidentlari Boris Tadich va Nikolya Sarkozi 2011-yil aprelida Parijda Serbiyaning Yevropa Ittifoqiga qo‘shilishini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan siyosiy deklaratsiyani imzolagan.

Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik 
Fransiya — Serbiya bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan:

Doimiy diplomatik vakolatxonalar 

 Fransiyaning Belgradda elchixonasi bor.
 Serbiyaning Parijda elchixonasi va Strasburgda bosh konsulligi bor.

Manbalar

Havolalar 

 Fransiya Tashqi ishlar vazirligi Serbiya bilan munosabatlari haqida  -da Archived
 Belgraddagi Fransiya elchixonasi (faqat fransuz va serb tillarida)
 Serbiya Tashqi ishlar vazirligi Fransiya bilan munosabatlar haqida
 Serbiyaning Parijdagi elchixonasi (faqat fransuz va serb tillarida)
 Fransiyadagi serblar nodavlat tashkiloti
 Fransuz-serb doʻstligi sayti (faqat fransuz va serb tillarida)
 Fransiyadagi serb pravoslav cherkovi (faqat fransuz va serb tillarida) 
 Serb-fransuz assotsiatsiyasi (faqat fransuz va serb tillarida)
 Serb-fransuz madaniyat va sport assotsiatsiyasi (faqat fransuz va serb tillarida)

Adabiyotlar 

 
 
Serbiyaning ikki tomonlama aloqalari
Fransiyaning ikki tomonlama aloqalari
Serbiyaning tashqi siyosati
Fransiyaning tashqi siyosati
Xalqaro munosabatlar