MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mali (qadimgi davlat)

Mali — oʻrta asrlarda Gʻarbiy Sudanda Senegal va Niger daryolari yuqori havzasida mavjud boʻlgan davlat (taxminan 8—17-asrlar). Ilk bor al-Yaʼqubiy (9-asr) tomonidan Mallal nomi bilan qayd etilgan. 13-asr 1 -choragigacha Gana davlatiga qaram boʻlgan. 14-asr 1-choragida (M. davlatining eng ravnaq topgan davri) M. hududi Atlantika okeanidan AdrarIforas platosigacha choʻzilgan. Bu davr uchun M. davlatining batafeil bayonini arab tarixchilari ul-Umariy va Ibn Battuta asarlarida uchratish mumkin. M.da ilk mulkdorlik munosabatlari hukmron boʻlgan; qulchilik ham mavjud edi. M. iqtisodida Shimoliy Afrika va Misr bilan karvon savdosi muhim oʻrin egallagan; asosan, oltin va qullar chiqarilgan, chetdan esa tuz va hunarmandlik buyumlari keltirilgan. Yirik markazlari (Jenis, Tombuktu, Gao)da Gʻarbiy Sudanning madaniy rivojida muhim rol oʻynagan musulmonlar manzilgohlari (koloniyalari) mavjud boʻlgan, 14-asrning 60-yillaridan oʻzaro ichki nizolar natijasida M. tanazzulga uchray boshlagan, 16-asrda M. Songan davlatiga qaram boʻlib qolgan.

Manbalar
Vasiliy Maligin

Vasiliy Stepanovich Maligin (1882.25.1, hozirgi Rossiya Federatsiyasi Kirov viloyati – 1951.2.9, Toshkent) — meliorator, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi muxbir aʼzosi (1947), professor (1933). Moskva qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1911). Mirzachoʻl tajriba dalasida. labratoriya mudiri (1911 – 13), Zarafshon tajriba dalasi boshligi (1913–17), Turkiston ASSR Davlat reja qoʻmitasida qishloq xoʻjaligi seksiyasi raisi (1922–24). Yoʻlagan tajriba stansiyasi (Turkmaniston)da boʻlim boshligi, direktor (1924–27), Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash inje-nerlari institutida dotsent (1931–33), Toshkent qishloq xoʻjaligi institutida kafedra mudiri (1933–51). Oʻzbekistonda oliy qishloq xoʻjaligi taʼlimini rivojlantirishga katta hissa qoʻshgan.

Manbalar 

1882-yilda tugʻilganlar
1951-yilda vafot etganlar
2-sentabrda vafot etganlar
Malik

Malik (arab.— ega, hukmron) — islomgacha boʻlgan arab davlatlari (Facsoniylar, Lahmiylar)da hukmdor, Markaziy Arabistondagi qabilalar konfederatsiyasi va Jan.-Sharqiy Arabistonning baʼzi qabilalari boshliqlari, shuningdek, Xadramavt hududidagi kinda qabilasi zodagonlari vakili. Islom vujudga kelishi bilan "M." atamasi musulmon boʻlmagan hukmdorlarga (monarx maʼnosida) nisbatan qoʻllanildi. Arab xalifaligi parchalanib ketgach, xalifalik hududida vujudga kelgan mustaqil davlatlarning hukmdorlari M. deb atala boshlandi.

Qurʼoni karimda "M." istilohi podshoh, shuningdek, Alloxning si-fatlaridan biri maʼnosida qoʻllaniladi.

Sosoniylar davriga oid "Tansara maktublari" asari (260 yil)da aytilishicha, M. unvoni shohanshoh tomonidan faqat shox, xonadoni aʼzolari va chegara hududlaridagi "alanlar, gʻarbiy viloyatlar, Xorazm va Kobul hokimlari"ga berilgan. Xorazmshohlar davlatida M. harbiy unvoni 10 ming kishilik otliq qoʻshinga qoʻmondonlik qilgan kishilarga berilgan (mas, Aʼzam M., Temur M. va boshqalar). Bu unvonga kamdan kam hollarda aholining quyi qatlamiga mansub kishilar sazovor boʻlishgan. Janglarda alohida jasorat koʻrsatgan M.larga xon unvoni berilgan.

Moʻgʻullar bosib olgan baʼzi mamlakatlarda (13—14-asrlar) mahalliy hukmdorlar M. deb atalgan. Moʻgʻullar hukmronligi davrida Armaniston va Ozarbayjon, Safaviylar davlatidagi yarim mustaqil davlatlarda M. — yirik mulkdor, mahalliy qad. musulmon va xristian zodagonlarining ajdodi.

Afgʻon qabilalarida M. — qabila yoki urugʻ boshligʻi; qishloq yoki mahalla oqsoqoli. Hozir M. — baʼzi arab davlatlari (Iordaniya, Marokash)ning qiroli (podshohi). Musulmonlar ismlarida M. soʻzi ism (yoki familiya)ning tarkibiy boʻlagi sifatida uchraydi.

Adabiyot 
 Lukonin V., Drevniy i rannesrednevekoviy Iran, M., 1987; Buniyodov 3., Anushtagin Xorazmshoxlar davlati, T., 1998; Shixab addin Muhammad anNasavi, Jizneopisaniye sultana Djalal ad-Dina Mankburni, Baku, 1973.

Manbalar
Malik ul-kalom

Malik ul-kalom (arab. — soʻz pod-shosi) — ijodkorning yuksak krbiliyati, badiiy-poetik mahorati va shuhratini eʼtirof etish, uning oʻz davri, zamondoshlari adabiy muhitida tutgan yetakchi mavqei, obroʻ-eʼtiborini koʻrsatish uchun qoʻllangan unvon. M. ulk. soʻz sanʼatida oʻta yuksak marralarga, ijod choʻqqilariga koʻtarilgan, oʻziga zamondosh va halaf ijodkorlar uchun ustoz darajasiga yetgan soʻz sanʼ-atkorlaridir. Shu maʼnoda Alisher Navoiy keksa zamondoshi Mavlono Lutfiyni shu unvonga loyiq koʻrgan va "Majolis unnafois" tazkirasida "Mavlono Lutfiy oʻz zamonasining malik ulkalomi erdi. Forsiy va turkiyda benazir erdi", deb qayd qilgan edi.

Manbalar
Malik ush-shuaro

Malik ush-SHUARO (arab. — shoirlar shohi) — Sharqda muayyan adabiy doiraga mansub shoirlar va yozuvchilarning eng peshqadamlariga podsholarning saroylarida berilgan rasmiy faxriy unvon. Mas, Eronda Bahor, Afgʻonistonda Betobga M. ush-shahri unvoni berilgan.

Manbalar
Malikai Husnobod

"MALIKAI HUSNOBOD" - oʻzbek xalq, ertaklaridan. "Malikai Xubon", "Malikai Jahon", "Donoxon", "Yetim qiz" kabi ertaklar "M.H."ning vari-antlaridir. Bu asarlarning bosh qahramoni ayol boʻlib, unda goʻzallik, mardlik, vafodorlik hislatlari mujassamlashgan. "M.H." syujeti ijtimoiy konflikt asosiga qurilgan. Xalqning ozod oʻlka va baxtiyor hayot haqidagi orzu-umidlari ertak gʻoyasini tashkil etadi. H. Olimjonning "Oygul va Baxtiyor" dostoni shu ertak asosida yozilgan.

Manbalar
Erkli Malikboyeva

Erkli Vohidovna Malikboyeva (1928.16.12, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1971). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1950). 1949-yildan Hamza teatri (hozirgi Oʻzbek milliy akademik drama teatri)da. Ijodining dastlabki yillari mumtoz va zamonaviy dramaturgiyada chuqur lirik obrazlar — Ofeliya ("Gamlet"), Sarvinoz ("Sevgi afsonasi"), Nazira ("Ogʻriq tishlar"), Xannyan ("Sabr kosasi") va boshqalarni mahorat bilan ijro etdi. Umesh ("Gang daryosining qizi"), Umar ("Jazoir mening Vatanim") kabi oʻgʻil bolalar obrazida M. ijodining yangi qirralari ochildi. Qahramonlarining oʻziga xos ichki dunyosi, his-tuygʻularini turli harakatlar, mimika, oʻziga xos talaffuz orqali ishonarli talqin etdi. Shuningdek, Anorxon ("Hurriyat"), Xadicha ("Sarvqomat dilbarim"), Yelizaveta ("Mariya Styuart"), Silviya ("Zamon dramasi"), Oysha ("Imon"), Anna ("Tirik murda"), Sottixon ("Kelinlar qoʻzgʻoloni") singari obrazlari toʻlaqonliligi, badiiy yetukligi bilan ajralib turadi. Qahramonning ichki yoki tashki qiyofasini ochishda unga xos asosiy hislatni asos qilib olgan holda uning tabiatiga moslab betakror talqin tafsilotlarini topishi va natijada bir-biriga oʻxshamagan inson qiyofalarini namoyon qilish M. ijodiga xos.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston xalq artistlari
Malikrabot

Malikrabot — Navoiy viloyatidagi shaharcha. Navoiy tumanining markazi (1999-yil 27-maydan). Viloyat markazi Navoiydan 20 km janubi-gʻarbda, Zarafshon daryosining chap sohilida, Toshkent — Buxoro — Urganch avtomobil yoʻlining oʻng tomonida, 475 metr balandlikda.

Aholisi 7500 kishidan ziyod (2003). Asosan oʻzbeklar; shuningdek, tojik, tatar, rus va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholisining aksariyat qismi Navoiy shahridagi sanoat korxonalarida ishlaydi. Malikrabot Buyuk Ipak yoʻli ustida joylashgan qadimiy aholi maskanlaridan biri. X—XVI asrlarda u yirik kasaba. Bobur va Ubaydullaxon oʻrtasida 1512-yil 28-aprelda boʻlib oʻtgan Koʻli Malik jangi Malikrabot yonida boʻlgan. Shaharchada Navoiy konchilik metallurgiya kombinatiga qarashli "Doʻstlik" agrofirmasi, "Sardobaparranda" fabrikasi, Buyuk Britaniya va Oʻzbekistonning "Massey Fergusson" qoʻshma korxonasi faoliyat koʻrsatadi. Malikrabot yonida Navoiy xalqaro aeroporti joylashgan. Shaharchada tuman hokimiyati binosi, 2 umumiy taʼlim maktabi (1442 oʻquvchi), tuman markaziy kutubxonasi, madaniyat uyi, klub, madaniyat va istirohat bogi, savdo, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalaribor. Malikrabotda tarixiy-meʼmoriy yodgorliklardan Raboti Malik va Sardoba Malik (XI asr) saqlanib qolgan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Navoiy viloyati
Navoiy tumani
Malikchoʻl

Malikchoʻl — Buxoro viloyatidagi choʻl. Zarafshon daryosining quyi oqimida. Daryoning yuqori koʻhna qayiri (terrasasi)da joylashgan. Gʻarbdan sharqqa 65 km choʻzilgan. Maydoni 58,2 ming ga. Relyefi tekis, Zarafshon daryosi tomon qiya. Iqlimi keskin, kontinental, iyulning oʻrtacha temperaturasi 27—29°, yanvarniki 1,7—3,5°. Yillik yogʻin miqdori 180 mm. Tuprogʻi har xil darajada shoʻrlangan va gipslashgan boʻz tuproq. Oʻsimliklardan shuvoq, gulsafsar, pechakgul va boshqa oʻsadi. Hayvonlardan kalamush, uzunoyoq, yumronqoziq, qora ilon va boshqa bor. AmuBuxoro mashina kapali suvini choʻlga keltirilishi yangi yerlarni ochish, M.da bogʻdorchilik, tokchilik, sabzavotchilik va polizchilik bilan birga paxtachilikni rivojlantirishga imkoniyat yaratdi.

Manbalar
Malikshoh

Malikshoh, Abulfath Jaloliddin (1055—1092) — saljuqiylar sultoni (1072—92). M. 1072-yil otasi Alp Arslon oʻrniga taxtga oʻtirgan va davlatni vazir Nizomulmulkni kuchli taʼsiri ostida boshqargan. Nizomulmulk uning otasi davrida ham vazir boʻlib, yosh M.ga murabbiylik ham qilgan, M. uni oʻz homiysi — otabek deb atagan. M. otasi kabi iqtidorli sarkarda boʻlgan. Uning hukmronligi davrida Saljuqiylar davlati hududi juda ham kengaygan (Qashqardan Oʻrta dengizgacha, Kavkaz va Orol dengizidan Fors qoʻltigʻigacha), davlatning kuch-qudrati oʻzining yuqori choʻqqisiga yetgan. M.ga harbiy jasoratlardan koʻra, Nizomulmulkning mamlakat ichki siyosatida olib borgan faoliyati koʻproq shuhrat keltirgan: vayron boʻlgan shahar, qishloqlar tiklangan, aloqa yoʻllari yaxshilangan, koʻplab xonaqohlar, masjidlar, karvonsaroylar, rasadxonalar qurilgan. Umar Xayyom M. topshirigʻiga koʻra, sosoniylarning shamsiy taqvimini isloh etib, yangi taqvim tayyorlagan (u "Malikiy yil hisobi" yoxud "Jalol erasi" nomi bilan mashhur). Nishopur, Basra, Isfahon, Hirotda madrasalar qurilgan, xususan, Bagʻdoddagi "Nizomiya" madrasasi butun jahonga mashhur boʻlgan. Olimlarga homiylik qilingan. Saroyda muntazam suratda shoirlar anjumani boʻlib turgan. Mamlakatda diniy tolerantlik ustun boʻlgan; M. garchi sunniy boʻlsada, shia imomlari maqbaralarini ziyorat qilgan. Saltanatdagi tartibni shaxsan nazorat qilish uchun M. hayoti chogʻida davlat hududini 10-marta kezib chiqqan. U saltanatni 12 ta viloyat — mulkka ajratib, ularni saljuqiy amirlar va lashkar boshilarga iqto tariqasida bergan. M. hukmronligining soʻnggi davrida hashshoshiylar siyosat maydoniga chiqqanlar.

Manbalar 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
1055-yilda tugʻilganlar
1092-yilda vafot etganlar
Malina

Malina, xo'jag'at, buldurgʻun (Rubus) — raʼnoguldoshlar oilasi rubus turkumiga mansub koʻp yillik chala butalar; rezavor meva. Malinaning 120 yovvoyi turi boʻlib, Yevrosiyoning moʻʼtadil va subtropik mintaqalarida keng tarqalgan. Malinaning madaniy navlari oddiy yoki qizil (Rubus idaeus), dagʻal tukli yoki amerika Malinasi (Rubus strigosus), gʻarbiy yoki maymunjonsimon Malina (Rubus occidentalis) va boshqa turlari uchraydi. Oʻrta Osiyo, Sharqiy Sibir, Uzoq Sharq, AQSH va Yevropa mamlakatlarida oʻstiriladi. Ildizi koʻp yillik, poyasi ikki yillik. Butasi balandligi 1 — 1,5 m, barglari toq patsimon, murakkab, ketma-ket joylashgan. Gullari ikki jinsli, oʻzidan changlanadi. Mevasi qizil, baʼzan sariq. Oʻzbekistonda may oxiri — iyun boshidan pisha boshlaydi, remontantli (bir mavsumda qayta yoki koʻp marta gullab, hosil beradigan) navlari avgustning 2-yarmida ikkinchi marta meva tugadi. Mevasi tarkibida 5,7—11,5% qand, 1—2% organik kislotalar, 9,1 – 44 mg% S vitamini hamda V guruhi vitaminlari, karotin, xushboʻy moddalar mavjud. Mevasi, asosan, yangiligida yeyiladi, konserva sanoatida qiyom, jem, sharbatlartayyorlanadi. Quritilgan mevasi (damlamasi) tibbiyotda terlatuvchi dori sifatida, sharbati suyuq dorilar taʼmini yaxshilashda ishlatiladi.

Malina ildiz bachkilari, ildizi va qalamchalaridan koʻpaytiriladi. Koʻchati oʻtqazilgach, 2-yili hosilga kiradi. Oʻzbekistonda Malina simbagʻazlarga koʻtarib oʻstiriladi. Hosili tugagach, bir yillik novdalari qoldirilib, ikki yilliklari qirqib tashlanadi. Malina oziq moddalarga boy, sernam, suvni yaxshi oʻtkazadigan, yer osti suvlari kamida 1,5 m chuqurlikda boʻlgan yerlarda yaxshi oʻsadi. Malina koʻchatlari erta bahorda yoki kech kuzda qator oraligʻi 1,5 m, tup oraligʻi 50—70 sm sxemada ekiladi. Yoz davomida qator oralari yumshatiladi. 10—12-marta sugʻoriladi. Hosildorligi oʻrtacha 80—120 s/ga. Oʻzbekistonda Malinaning Barnaul, Visluxa, Progress, Malboro navlari ekiladi. Kasalliklari: oq dogʻlanish, makrosporioz, vilt va boshqa Zararkunandalari: qoʻngʻizlar, bargxoʻrlar, shilliqqurt, oʻrgimchakkana, qalqondorlar.

Kurash choralari: agrotexnika tadbirlarini oʻz vaqtida oʻtkazish, gʻunchalash davrida va hosil yigʻishtirilganidan keyin 1% li kolloidli oltingugurt eritmasini purkash.

Adabiyot 
 Kazakov I.V.,Kichina VV., Malina, 3 izd., M., 1985; Abdullayev R., Yagudina S., Tomorqada yetishtiriladigan rezavor mevalar, T., 1989.

Jamoliddin Fayziyev.

Manbalar
Malinke

Malinke, maninka — Gʻarbiy Afrikada tarqalgan mande tillaridan biri, bamana va diula tillari bilan birgalikda mandingo til birligini tashkil etadi. Senegal, Gvineyada, qisman Mali, Liberiya, Syerra-Leoneda tarqalgan; unda 4 mln. ga yaqin kishi soʻzlashadi. Anchagina laxjalari bor: konya, koranko, manya, mau sinya va boshqa M.da unlilar tizimi rivojlangan: ochiq, choʻziq va burun fonemalar; bu uch belgi-xususiyat bir fonemaning oʻzidan namoyon boʻla oladi. Morfologiyasi yaxshi rivojlanmagan analitik til boʻlganligi sababli, M.da sintaktik vositalar, xususan, gapda qatiy belgilangan soʻz tartibi, koʻmakchilarning alohida oʻrni katta ahamiyatga ega.

Manbalar
Nikolay Malinkin

Nikolay Petrovich Malinkin (1895.9.5, Tver gubernyasi, Rossiya — 1968.1.7, Toshkent) — agronom olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1966), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1959), professor (1961). Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1925). SoyuzNIXIning Oʻgʻitlar va agrotuproqshunoslik markaziy stansiyasida agronom (1925—26), katta ilmiy xodim (1926—52; 1941—45 yillarda ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari). Toshkent Davlat Universitetida dotsent, kafedra mudiri (1955—66). Ilmiy ishlari paxtachilikni kimyolashtirish, oʻgʻitlarning gʻoʻza va bedaga taʼsiri masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Malich qoʻy zoti

Malich qoʻy zoti - terisi va suti uchun boqiladigan dagʻal junli qoʻy zoti. Asl vatani Osiyo boʻlgan bu qoʻy zoti Qrim va Kubanda keng tarqalgan (chorvadorlar dumli qoʻylarni "malish qoʻylar" deb ataydilar). Dumining shakli, yogʻliligi qorakoʻl qoʻylarinikja oʻxshaydi va dumli qoʻylar guruhiga kiradi. Qoʻchqorlarining oʻrtacha tirik vazni 55–60 kg , sovliqlariniki — 40 kg . Sogʻish mavsumida 35–40 kg sut, yiliga 2—2,5 kg jun beradi. Qoʻzilari teri olish uchun 2—3 kunligida soʻyiladi. Koʻproq oq, qora va kamroq kulrang tusda. Qoʻzilari terisi qorakoʻl qoʻzilar terisiga oʻxshamasa ham lekin terisi yuqori baholanadi. Malich qoʻy zotiz. togʻ va choʻldasht sharoitiga moslashgan.

Manbalar
Natan Mallayev

Natan Murodovich Mallayev (1922.22.1 — Toshkent — 1996) — adabiyotshunos, tarjimon. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973). Filol. fanlari doktori (1978), professor (1980). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1942). "Qardosh xalqlar adabiyoti" (hozirgi oʻzbek klassik adabiyoti) kafedrasi mudiri (1965—91). M. "Oʻzbek adabiyoti tarixi" (oʻrta maktablar uchun, 1953—72), "Oʻzbek adabiyoti tarixi" (un-t va pedagogika institutlari uchun, 1963—65) kabi darsliklar mu-allifi. Asosiy ilmiy tadqiqotlari Navoiy ijodini oʻrganish va mumtoz adabiyot bilan xalqogʻzaki ijodining uzaro taʼsirini tadqiq etishga karatilgan ("Ulugʻ shoir va mutafakkir", 1969; "Navoiy ijodining xalqchil negizi", 1973; "Soʻz sanʼatining gultoji", 1991 va boshqalar). M. "Abulqosim Firdavsiy" (1962) monografiyasini yozgan. S. Ayniyning "Qisqacha tarjimai holim" asarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Firdavsiy "Shohnomasining 2 jilddan iborat nasriy tarjimasini, Majlisiy ("Qissai Sayfulmulk" dostoni), Navoiy (ruboiy, tuyuq, lirika) asarlarini nashrga tayyorlagan. M. Navoiy asarlarining ruscha 10 jildli nashrini (5- va 10-j.lar, 1968) tay-yorlashda qatnashgan. Oliy oʻquv yurtlari va oʻrta maktablar uchun dastur va xrestomatiyalar tuzgan (1952—74).

Manbalar 

Adabiyotshunoslar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1922-yilda tugʻilganlar
1996-yilda vafot etganlar
22-yanvarda tugʻilganlar
Robert S. Mulliken

Robert S. Mulliken (1896.7.6, Nyubernport — 1986. 31.10) — amerikalik fizik-kimyogar. Massachuset texnologiya institutini tugatgan (1917). Chikago universiteti (1925-yilgacha), Garvard va Nyu-York universitetlarida (1926—28), 1928-yildan yana Chikago universitetida (1931-yildan professor) ishlagan. Kimyoviy bogʻlar va molekulalarning elektron struktura tuzilishlarini molekulyar orbitallar usulida aniqlagan. Nobel mukofoti laureati (1966).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1896-yilda tugʻilganlar
1986-yilda vafot etganlar
7-iyunda tugʻilganlar
31-oktyabrda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Rahmatulla Mallin

Rahmatulla Xolmurodovich Mallin (1906, Oqmachit, Hozirgi Qiziloʻrda — 1990.4.3, Toshkent) — fizik olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1965). Leningrad universitetni (1927), Leningrad politexnika institutini tugatgan (1931). Oʻzbekiston Davlat Universitetida dekan (1931—41), Oʻrta Osiyo universitetida dotsent (1941—48), Toshkent pedagogika institutida kafedra mudiri (1948—67, 1972—86), prorektor (1957—59). Toshkent Davlat Universitetida dekan va nazariy fizika kafedrasi mudiri (1967—72). Ilmiy ishlari elektrodinamika, maydon nazariyasi, terminologiya va boshqalarga oid. M. fizikadan oʻquv qoʻllanmalari, darslik va lugʻatlar muallifi.

Adabiyotlar 
 Fizikadan ruscha-oʻzbekcha terminlar lugʻati, T., 1974; Klassik mikroelektrodinamika, T., 1974; Klassik makroelektrodinamika, T., 1978.

Havolalar  
 https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-mar-12-1990-3639881/

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Sergey Malov

Sergey Yefimovich Malov (1880.4.1, Qozon — 1957.6.9, Leningrad) — turkiyshunos olim.

FA muxbir aʼzosi (1939), Sankt Peterburg universitetining sharqshunoslik fakultetida oʻqigan (1904—09), N.F.Katanov va V.V.Radlovlarning shogirdi sifatida turkiy xalqlarning tarixi, tili, ogʻzaki ijodiyoti hamda etnografiyasi bilan jiddiy shugʻullangan. Gʻarbiy va Markaziy Xitoy (Sinszyan va Gansu viloyatlari)da yashovchi uygurlar tili va shevalari ustida olib borgan tadqiqotlari (1909—11; 1913—15) diqqatga sazovor.

M. "Qadimgi turkiy yozuvi yodgorliklari. Matnlar va tarjimalar" (1952), "Uygʻur tili. Homiy lahjasi. Matnlar, tarjimalar, lugat" (1954), "Sinszyan viloyatining uygʻur lahjalari. Matnlar, tarjimalar, lugʻat" (1961), "Lobnor tili, Matnlar, tarjimalar, lugat" (1955), "Sariq uygurlar tili. Lugʻat va grammatika" (1957), "Sariq uygʻurlar tili. Matnlar va tarjimalar" (1967) kabi asarlar muallifi. M. V.V.Radlov bilan hamkorlikda qad. uygʻur qoʻlyozmasi "Oltin yoruq" ("Suvarrahhasa")HH topdi va eʼlon qildi. Uning "Turklarning Yenisey yozuvi" (1952) nomli kitobi xalqlarimiz oʻtmishi, tillari tarixini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.

Manbalar 

28-yanvarda tugʻilganlar
1957-yilda vafot etganlar
6-sentabrda vafot etganlar
Turkologlar
Malomatiylar

Malomatiylar (arab. - taʼna axli, taʼnaga qoluvchilar) — sufiylik tarikatlaridan birining tarafdorlari. M. taʼlimotining asosiy qoidalarini Hamdun alkassor (884 yilv.e.) ishlab chiqqan. Al-Muhosibiy (857 yilv.e.), Boyazid Bistomiy va Saxl at-Tustariy (taxminan 818—896) kabi Iroq zohidlarining qarashlari mazkur taʼlimotning shakllanishida muhim rol oʻynagan. M. harakati umuman yagona tashkiliy tuzilmaga ega boʻlmay, mustaqil mahalliy toʻgaraklar shaklida edi. Dastlab Nishopurda yuzaga kelib, gʻarbga — Iroq va Suriyaga, sharqqa — Movaro-unnahr va Turkistonga tarqalgan. M. fikricha, sufiy ezgu amallarini boshqalarga oshkor etmasligi, ular maqtovga emas, balki zarur boʻlsa, taʼnamalomatga ham sabab boʻladigan xatti-harakat qilishi, oʻziga nisbatan gʻazabnafrat uygʻotadigan tarzda hayot kechirishi ayb sanalmaydi. Bu yoʻldan borgan sufiylar odamlar orasida be-odobligi, xunuk qiliqlari, oʻzini yomon tutishi bilan malomat orttirib yurgan. Tariqatning nomi shundan olingan. M. ayrim ruhoniylarning oʻz taqvodorligini boshqalarga pesh qilib, ibodat va marosimlarni yuzaki, namoyishkorona bajo etishiga eʼtiroz bildirishgan. Vaqt oʻtishi bilan M. tariqati yoʻqolib, uning tarafdorlari qolmadi. Bu taʼlimotning baʼzi jihatlari naqshbandiylik tariqatida namoyon boʻlgan.

Manbalar
Maloyaroslavets jangi

Maloyaroslavets jangi - Fransiya-Rossiya urushi (1812) davrida Maloyaroslavets shahri (RF) ostonasida rus va fransuz qoʻshinlari oʻrtasida boʻlgan jang[1812-yil 12(24) oktabr]. 1812-yil 6-oktabrda marshal Myurat avangardini Chernishnya daryosi boʻyida yengilishi Napoleon I armiyasini Moskvadan chekinishini tezlatdi. Napoleon Kaluga orqali Smolensk shahriga chekinishni rejalashtirib, oziqovqat omborlarini egallash maqsadida va kelgusida Gʻarbiy Dvina va Dnepr daryo qirgʻoklarida mudofaa chizigʻi barpo etib, u yerda mustahkam joylashib olib, shu yerdan 1813-yil yangi hujumni boshlash niyatida boʻlgan. Napoleon rejasidan xabar topgan M.I.Kutuzov 10-oktabrda general D.S. Doxturovning 6-piyoda korpusi va l-otliq korpusni Napoleon armiyasi yoʻlini toʻsishga joʻnatgan. 12-oktabrda ruslar Maloyaroslavetsdan fransuzlarni quvib chiqarishgan. Biroq, fransuzlarning Ye. Bogorne qoʻmondonligi ostidagi 1korpusi M.ni kaytadan egallab olgan. Yangi kuchlar yordamga kelishi bilan jang keng tus olgan. Unda har ikki tomondan 25000 askar qatnashgan. Maloyaroslavets 8-marta qoʻldan qoʻlga oʻtgan. Kechga borib shahar fran-suzlar qoʻlida qolgan. Fransuzlar 5000, ruslar 3000 askarini yoʻqotgan. 13-oktabrda ikki tomon hal qiluvchi jangga tay-yorgarlik koʻra boshlagan edi, lekin Napoleon 14-oktabrda qoʻshiniga Smolensk yoʻli boʻylab chekinishga buyruq bergan. Maloyaroslavets jangi, ruslarning strategik gʻalabasi boʻlib, tashabbus ruslar qoʻliga oʻtgan. Moskva jangi (1941—42) vaqtida Maloyaroslavets rayonida shiddatli janglar boʻlgan. Shaharni 1941-yil 18-oktabrda nemis fashistlar egallagan edi. Shoʻrolar armiyasi 1942-yil 2-yanvarda shaharni ozod etgan. Maloyaroslavetsda 1812-yilgi Vatan urushi muzeyi mavjud.

Manbalar
Maldivlar

Maldivlar (oʻzlarini — divexi deb ataydilar) — Maldiv Respublikasining asosiy aholisi (220 ming kishi, 1990-yillar oʻrtalari). Shuningdek, Hindistonda x.am (5 ming kishi) yashaydi. Hind-eron til guruhiga mansub maldiv tilida soʻzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmon.

Manbalar
Malmö

Malmö (; ) — Shvetsiyaning janubidagi shahar. Aholisi 303 873 kishi (2012). Lund, Trelleborg, Vellinge va boshqa shaharlar bilan Katta Malmö shahar aglomeratsiyasini tashkil etadi. Eresunn boʻgʻozidagi port. Avtomobil paromi orqali Kopengagen shahri (Daniya) bilan bogʻlangan; Trelleborg — Zasnits (Germaniya) temir yoʻl paromi bor. Malmö — mamlakatning muhim sanoat markazlaridan biri. Mashinasozlik (jumladan, kemasozlik), kimyo (rezina buyumlari ishlab chiqarish), trikotaj, oziq-ovqat, sement sanoati korxonalari mavjud. Tarixiy-badiiy muzeyi bor. Shahar ilk bor qoʻlyozmalarda 13-asrdan tilga olingan. 14—16-asrlarda qurilgan meʼmoriy yodgorliklardan ratusha, qasr va boshqa binolar saqlangan.

Manbalar

Havolalar
Malpigi Marchello

MALPIGI (Malpighi) Marchello (1628.10.3, Krevalkore - 1694.30.11, Rim) — italiyalik biolog va vrach. London Qirollik jamiyati aʼzosi. Tibbiyot d-ri (1653-yildan), prof. (1656—91). Mikroskopda oʻsimlik va hayvonlar anatomiyasini oʻrganib, ularning hujayradan tuzilganligini taʼriflab berdi. Oʻrgimchaksimonlar, koʻpoyoqlilar va hasharotlar talogʻining limfa tanachalari, buyrak chigallarini, chiqarish organlarini (qarang Malpigi naychalari), terining oʻsish qavatini, shuningdek, oʻpka alveolalari, tildagi taʼm bilish soʻrgʻichlarini tavsifladi. Kapillyarlarda qon aylanishini aniqladi.

Manbalar