Arend Lijphart

Arend d'Angremond Lijphart (1936-yil 17-avgustda tug'ilgan) - qiyosiy siyosat, saylovlar va ovoz berish tizimlari, demokratik institutlar, etnik kelib chiqishi va siyosatiga ixtisoslashgan golland-amerikalik siyosatshunos . U San-Diegodagi Kaliforniya universitetining siyosiy fanlar bo'yicha faxriy tadqiqotchi professori .  U konsotsiatsiyaviy demokratiya bo'yicha ishi va siyosatshunoslikdagi yangi institutsionalizmga qo'shgan hissasi uchun ta'sirli.

Biografiyasi 
Lijphart 1936-yilda Niderlandiyaning Apeldoorn shahrida tug'ilgan.  Yoshligida u Ikkinchi Jahon urushini boshidan kechirgan va u "zo'ravonlik" va "tinchlik va demokratiya masalalariga" qiziqishini bu tajriba bilan bog'lagan. 

U 1958-yilda Principia kollejida bakalavr darajasiga ega va Ph.D. 1963-yilda Yel universitetida siyosatshunoslik boʻyicha.  Lijphart Elmira kollejida (1961–63), Kaliforniya universitetida, Berklida (1963–68), Leyden universitetida (1968–78) va Kaliforniya universitetida, San-Diegoda (UCSD) (1978–2000) dars bergan. U 2000-yilda UCSDda faxriy professor unvoniga sazovor bo'ldi. 

Tug'ilganligi bo'yicha golland, u ish hayotining ko'p qismini Qo'shma Shtatlarda o'tkazdi va Amerika fuqarosi bo'ldi. O'shandan beri u Gollandiya fuqaroligini qaytarib oldi va hozirda Gollandiya va AQShning ikki fuqarosi .

Mukofot va unvonlari 
O'z faoliyati davomida Lijphart ko'plab mukofot va mukofotlarga sazovor bo'lgan: 

 1984-85 Guggenxaym a'zosi
 1989 yil Amerika san'at va fanlar akademiyasiga saylangan
 1995-yildan 1996-yilgacha Amerika siyosiy fanlar assotsiatsiyasi prezidenti lavozimida ishlagan. 
 1993-yilda Niderlandiya Qirollik san'at va fanlar akademiyasining xorijiy a'zosi bo'ldi. 
 1997-1997-yilda siyosiy fanlar bo'yicha nufuzli Yoxan Skayt mukofoti bilan taqdirlangan 
 1998-yil Britaniya akademiyasiga saylangan
 2010-yil Konstantin Panunzio faxriy mukofotiga sazovor bo'ldi

Lijphart shuningdek, Leyden universiteti (2001), Belfast Queen's universiteti (2004) va Gent universitetining (2009) faxriy doktori unvoniga sazovor bo'lgan.

Asosiy ishlari

Konsotsiatsionizm va konsensus demokratiyasi 
Lijphart konsotsiatsionizm  yoki segmentlangan jamiyatlar hokimiyatni taqsimlash orqali demokratiyani qoʻllab-quvvatlash usullari boʻyicha yetakchi organ hisoblanadi. Lijphart ushbu kontseptsiyani o'zining birinchi yirik asari "Tarkib siyosati: Gollandiyadagi plyuralizm va demokratiya" (1968), Gollandiya siyosiy tizimini o'rganishda ishlab chiqdi va "Ko'plik jamiyatlarida demokratiya: qiyosiy tadqiqot" (1977) asarida o'zining argumentlarini yanada rivojlantirdi. .

Lijfart “Tur joy siyosati” (1968) asarida nufuzli plyuralistik nazariyaga qarshi chiqadi va kuchli bo‘lingan jamiyatda yashovchan demokratiyaga ega bo‘lishning asosiy omili turli guruhlar elitalari o‘rtasida uyg‘unlik ruhi ekanligini ta’kidlaydi. 

Ko‘plik jamiyatlarida demokratiya (1977) asarida Lijphart, agar elitalar konsotsiatsion demokratiyaga xos bo‘lgan institutlar to‘plamini tanlasa, chuqur diniy, mafkuraviy, til, madaniy yoki etnik tafovutlarga ega bo‘lgan mamlakatlarda demokratiyaga erishish va uni saqlab qolish mumkinligini ko‘rsatadi. Ushbu kitobda Lijphart konsotsiatsion demokratiyani to'rt xususiyatga ko'ra belgilaydi: (1) "ko'plik jamiyatining barcha muhim qatlamlari siyosiy liderlarining katta koalitsiyasi tomonidan hukumat", (2) "o'zaro veto", (3) mutanosiblik. va (4) "har bir segmentning o'z ichki ishlarini boshqarish uchun yuqori darajadagi avtonomiyasi".  Lijfartning ishi o'sha paytdagi nufuzli qarashga qarshi chiqdi: demokratiya faqat bir xil siyosiy madaniyatga ega mamlakatlarda barqaror bo'lishi mumkin.

Lijphart o'zining " Demokratiyalar: Yigirma bir mamlakatda ko'pchilik va konsensus hukumati namunalari" (1984) kitobidan boshlab, asosiy e'tiborni majoritar demokratiya va konsensus demokratiyasi o'rtasidagi kengroq qarama-qarshilikka qaratdi. Lijphart konsotsiatsionizmni birinchi navbatda etnik, diniy, mafkuraviy yoki boshqa bo'linishlarga bo'lingan jamiyatlar uchun himoya qilgan bo'lsa-da, konsensusli siyosiy madaniyatga ega har qanday jamiyat uchun konsensus demokratiyasini mos deb biladi.  Majoritar demokratiyalardan farqli o'laroq, konsensusli demokratiyalarda ko'ppartiyaviy tizimlar, vazirlar mahkamasining katta (va shuning uchun inklyuziv) koalitsiyalariga ega parlamentarizm, proportsional saylov tizimlari, korporativ (ierarxik) manfaatlar guruhlari tuzilmalari, federal tuzilmalar, ikki palatalilik, qattiq konstitutsiyalar, markaziy nazorat va mustaqil sud nazorati mavjud. banklar . Bu institutlar, birinchidan, siyosatni faqat keng ko'lamli ko'pchilik nazorat qila olishini ta'minlaydi, ikkinchidan, koalitsiya hokimiyatni qo'lga kiritgandan so'ng, uning ozchilik huquqlarini poymol qilish imkoniyati cheklanadi.

Demokratiya namunalari (1999, 2-nashr, 2012) asarida Lijphart ushbu atributlardan foydalangan holda o'ttiz oltita demokratiyani tasniflaydi. Uning fikricha, konsensus demokratik davlatlar “mehribonroq, yumshoqroq” davlatlar bo‘lib, qamoqqa olishlar darajasi past, o‘lim jazosi kamroq qo‘llaniladi, atrof- muhitga yaxshi g‘amxo‘rlik, ko‘proq chet el yordami va farovonlik xarajatlari ko‘proq bo‘ladi – bu sifatlar “barcha demokratlarga yoqishi kerak”. ".  U, shuningdek, konsensus demokratiyalari kamroq abraziv siyosiy madaniyatga, biznesga o'xshash ko'proq funktsional jarayonlarga va natijalarga yo'naltirilgan axloqqa ega ekanligini aniqlaydi. 2012-yil nashri 2010-yilgacha bo'lgan ma'lumotlarni o'z ichiga olgan va proportsional vakillik (PR) "demokratiya sifati" bo'yicha ancha ustun ekanligini va 19 ko'rsatkichdan 19 tasi bo'yicha statistik jihatdan sezilarli darajada yaxshiroq ekanligini aniqladi. “Samarali hukumat” masalasi bo'yicha 17 ko'rsatkichdan 16 tasi PRni yuqori, 17 tadan 9 tasi statistik ahamiyatga ega ekanligini ko'rsatdi. Rivojlanish darajasi va aholi sonini nazorat qilishda bu natijalar saqlanib qoldi.

Piter Gourevich va Gari Jeykobsonning ta'kidlashicha, Lijfartning demokratiya bo'yicha ishi uni "keskin bo'lingan jamiyatlarda demokratiya bo'yicha dunyodagi yetakchi nazariyotchi"ga aylantiradi.  Nils-Kristian Bormanning ta'kidlashicha, "Arend Lijphartning demokratik tizimlar tipologiyasi so'nggi o'n yilliklarda qiyosiy siyosatshunoslikka qo'shgan asosiy hissalaridan biri bo'ldi".  Gerardo L. Munk va Richard Snayderning fikricha, “Arend Lijfart xulq-atvor inqilobidan so‘ng qiyosiy siyosatga siyosiy institutlarni o‘rganishni qaytadan kiritgan yetakchi empirik demokratik nazariyotchidir”.

Metodologiyasi 
Lijphart, shuningdek, qiyosiy siyosat doirasidagi uslubiy munozaralarga, xususan, 1971-yilda American Political Science Review jurnalida chop etilgan "Qiyosiy siyosat va qiyosiy metod" maqolasi orqali ta'sirchan hissa qo'shgan. 

Ushbu maqolada Lijphart qiyosiy usulni eksperimental va statistik usullardan farqli ravishda tushunish mumkinligini ta'kidlaydi va qiyosiy usul duch keladigan asosiy qiyinchilik "nisbatan kam empirik holatlar asosida umumlashtirishi kerak" deb ta'kidlaydi.  Ushbu muammoni hal qilish uchun Lijphart to'rtta echimni taklif qiladi: 

 (1) "uzunlamasına kengaytma va tahlilning global diapazoni yordamida holatlar sonini iloji boricha ko'paytirish"
 (2) "Tahlilning mulkiy maydonini qisqartirish"
 (3) "Qiyosiy tahlilni "qiyoslanadigan" holatlarga qaratish"
 (4) "Asosiy o'zgaruvchilarga e'tibor qaratish"

Lijphart, shuningdek, amaliy tadqiqotlar usulini muhokama qiladi va olti turdagi amaliy tadqiqotlarni aniqlaydi: 

 (1) Nazariy
 (2) sharhlovchi
 (3) Gipoteza yaratish
 (4) Nazariyani tasdiqlovchi
 (5) Nazariyani tasdiqlovchi
 (6) Deviant holatlarni tahlil qilish

Lijphartning metodologiya bo'yicha ishi Nil Smelser tomonidan ishlab chiqilgan g'oyalarga asoslangan.  Bu, shuningdek, Devid Kollierning qiyosiy metod bo'yicha ishining boshlanish nuqtasi edi.

Nashrlari

Kitoblari 

 Lijfart, Arend. 1966-yil. Dekolonizatsiya jarohati: Gollandiya va G'arbiy Yangi Gvineya . Nyu-Xeyven: Yel universiteti nashriyoti.
 Lijfart, Arend. 1968-yil. Turar joy siyosati. Niderlandiyada plyuralizm va demokratiya , Berkli, Kaliforniya: Kaliforniya universiteti matbuoti.
 Lijfart, Arend. 1977-yil. Ko'plik jamiyatlarida demokratiya: qiyosiy tadqiqot . Nyu-Xeyven: Yel universiteti nashriyoti. .
 Lijfart, Arend. 1984-yil. Demokratik davlatlar: Yigirma bir mamlakatda majoritar va konsensus hukumatining namunalari . Nyu-Xeyven: Yel universiteti nashriyoti.ISBN 978-0-300-03182-9 .
 Liyfart, Arend. 1985-yil. "Janubiy Afrikada hokimiyatni taqsimlash . Berkli: Xalqaro tadqiqotlar instituti, Kaliforniya universiteti.ISBN 978-0-87725-524-6 .
 Grofman, Bernard va Lijphart, Arend (tahrirlar). 1986-yil. Saylov qonunlari va ularning siyosiy oqibatlari . Nyu-York: Agathon Press.ISBN 978-0-87586-074-9 .
 Lijfart, Arend. 1994-yil. Saylov tizimlari va partiya tizimlari: 1945-1990-yillardagi yigirma yetti demokratik davlatni o'rganish . Oksford: Oksford universiteti nashriyoti.ISBN 978-0-19-828054-5 .
 Lijphart, Arend va Waisman, Carlos H. (tahrirlar). 1996-yil. Yangi demokratik davlatlarda institutsional dizayn . Boulder, Kolorado: Westview.ISBN 978-0-8133-2109-7 .
 Lijfart, Arend. 1999-yil. Demokratiya namunalari: o'ttiz oltita davlatda hukumat shakllari va faoliyati . Nyu-Xeyven: Yel universiteti nashriyoti.ISBN 978-0-300-07893-0
 Grofman, Bernard va Lijphart, Arend (tahrirlar). 2002-yil. Shimoliy mamlakatlarda saylov va partiya tizimlarining evolyutsiyasi . Nyu-York: Agathon Press.ISBN 978-0-87586-138-8 .
 Lijfart, Arend. 2008-yil. Demokratiya haqida o'ylash. Nazariya va amaliyotda hokimiyatni taqsimlash va ko'pchilik qoidasi . Nyu-York, Nyu-York: Routledge.
 Lijfart, Arend. 2012-yil. Demokratiya namunalari: o'ttiz oltita davlatda hukumat shakllari va faoliyati, ikkinchi nashr. Nyu-Xeyven: Yel universiteti nashriyoti.ISBN 978-0-300-17202-7
 Teylor, Stiven L., Metyu S. Shugart, Arend Lijphart va Bernard Grofman. 2014-yil. Turli demokratiya: Amerika hukumati 31 mamlakat istiqbolida . Nyu-Xeyven: Yel universiteti nashriyoti.

Maqolalari va bo'limlari 

 Lijphart, Arend. 1968-yil. “Demokratik tizimlar tipologiyalari. “ Qiyosiy siyosiy tadqiqotlar 1(1): 3-44.
 Lijphart, Arend. 1969-yil. "Konsotsiatsiyaviy demokratiya". Jahon siyosati 21(2): 207-25.
 Lijphart, Arend. 1971-yil. “Qiyosiy siyosat va qiyosiy metod”. Amerika siyosatshunosligi sharhi 65(3):682-93.
 Lijphart, Arend. 1972-yil. “Empirik demokratik nazariya sari: tadqiqot strategiyasi va taktikasi”. Qiyosiy siyosat 4(3): 417-32.
 Lijphart, Arend. 1975-yil. "Qiyosiy tadqiqotlarda taqqoslanadigan holatlar strategiyasi". Qiyosiy siyosiy tadqiqotlar 8(2): 158-77.
 Lijphart, Arend. 1997-yil. "Demokratiya o'lchovlari".Yevropa siyosiy tadqiqotlar jurnali 31: 193–204/
 Lijphart, Arend. 1998-yil. "Konsensus va konsensus: Demokratiyaning madaniy, tarkibiy, funktsional va oqilona tanlov tushuntirishlari". Skandinaviya siyosiy tadqiqotlari 21(2): 99-108. (Siyosat fanlari bo'yicha Yoxan Skayt mukofoti sovrindori, Uppsala, 1997-yil 4-oktyabr ma'ruzasi. )
 Lijphart, Arend. 2000. "Konsensus demokratiyasining ijobiy va salbiy tomonlari, lekin asosan ijobiy tomonlari". Acta Politica 36(2): 129-39.
 Lijphart, Arend. 2000. "Demokratiya kelajagi: pessimizm sabablari, lekin ayni paytda biroz optimizm". Skandinaviya siyosiy tadqiqotlari 23(3): 245–283.
 Lijphart, Arend. 2001-yil. "XXI asrda demokratiya: optimistik bo'la olamizmi?" Yevropa sharhi 9(2), 169-184.
 Lijphart, Arend. 2002-yil. “Muzokaralar demokratiyasiga qarshi konsensus demokratiyasi: parallel xulosalar va tavsiyalar”. Yevropa siyosiy tadqiqotlar jurnali 41(1):107-113.
 Lijphart, Arend. 2004-yil. "Bo'lingan jamiyatlar uchun konstitutsiyaviy dizayn". Demokratiya jurnali 15,2: 96-109. 
 Lijphart, Arend. 2013. "Mening tadqiqotimdagi qadamlar va hokimiyatni taqsimlash va demokratik institutlar haqida o'ylash". Tayvan Demokratiya jurnali maxsus soni, 1–7. 
 Lijphart, Arend. 2018. "Yarim asrdan keyin konsotsiatsionizm", 1-9-betlar, Michaelina Jakala, Durukan Kuzu va Mett Qvortrup (tahrirlar. ). Evropada konsotsiatsionizm va hokimiyat almashish. Arend Lijphartning siyosiy moslashuv nazariyasi . Cham: Palgrave Makmillan.

Qo'shimcha o'qish uchun 

 Lijphartning asosiy asarlarining qisqacha mazmuni   Archived 
 Andeveg, Rudi. 2001-yil. "Lijphartga qarshi Lijphart: Bir jinsli jamiyatlarda konsensus demokratiyasining kamchiliklari". Acta Politica 36(2): 117-28.
 Bormann, Nils-Kristian. 2010. “Demokratiya namunalari va uning tanqidchilari”. Demokratiyadagi jonli sharhlar . 
 Crepaz, Markus ML, Tomas A. Koelble va David Wilsford (tahrirlar). 2000. Demokratiya va institutlar: Arend Lijphartning hayotiy ishi . Ann Arbor: Michigan universiteti matbuoti.
 Jakala, Michaelina, Durukan Kuzu va Mett Qvortrup (tahrirlar). 2018. Evropada konsotsiatsionizm va hokimiyat almashish. Arend Lijphartning siyosiy moslashuv nazariyasi . Cham: Palgrave Makmillan.
 Lustik, Ian S. 1997-yil. "Lijphart, Lakatos va Konsotsiatsionizm". Jahon siyosati jild. 50, № 1: 88-117.
 Gourevich, Piter va Gari Jeykobson. 1995-yil. "Arend Lijphart, profil." PS: Siyosatshunoslik va siyosat 28(4): 751-754.
 Grofman, Bernard. 1997-yil. "Arend Lijphart va "Yangi institutsionalizm". UC Irvine, CSD ishchi hujjatlari. 
 Hadenius, Axel. 2002-yil. “Hokimiyatni taqsimlash va demokratiya: Rustou-Lijphart yondashuvining ijobiy va salbiy tomonlari”, 65-86-betlar, Ole Elgstryom va Goran Xayden (tahrirlar. ), Taraqqiyot va demokratiya: Biz nimani o'rgandik va qanday? Nyu-York: Routledge va ECPR.
 Munk, Gerardo L. va Richard Snayder. 2007-yil. "Arend Lijphart: siyosiy institutlar, bo'lingan jamiyatlar va konsotsiatsion demokratiya", 234-272-betlar, Gerardo L. Munk va Richard Snayder, Qiyosiy siyosatda ehtiros, hunarmandchilik va usul . Baltimor, MD: Jons Xopkins universiteti nashriyoti. [Arend Lijphart bilan suhbat]
 Schouten, Tengdosh. 2008-yil. "Nazariya suhbati №8: Arend Lijphart Afrikada hokimiyatni taqsimlash va demokratiya kelajagi haqida", nazariya suhbatlari (26-05-2008). 
 Taagepera, Reyn. 2003-yil. "Arend Lijphartning demokratiya o'lchovlari: mantiqiy aloqalar va institutsional dizayn". Siyosiy tadqiqotlar 51(1): 1-19.
 Tayvan Demokratiya jamg'armasi. 2013-yil. Arend Lijphart sharafiga Tayvan Demokratiya jurnalining maxsus soni (2013-yil may).

Manbalar

Havolalar 

 Arend Lijphart UCSDda
 Lijphart saylovlar arxivi

Yashayotgan insonlar
1936-yilda tugʻilganlar