MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
O‘zbekiston SSR xalq artisti

“Oʻzbekiston SSR xalq artisti” — faxriy unvoni, 1940-yil 16-yanvarda ta’sis etilgan. Ushbu unvon Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumi tomonidan teatr, musiqa va kino san’ati rivojiga qoʻshgan alohida xizmat koʻrsatgan taniqli san’atkorlarga berilgan. Mazkur unvon qoidaga koʻra, “Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist” yoki “Oʻzbekiston SSR xizmat koʻrsatgan san’at arbobi” faxriy unvoni berilganidan keyin kamida besh yil oʻtgach beriladi. Keyingisi "SSSR xalq artisti" unvoni edi.

Birinchi 1932-yilda - raqqosa Tamaraxonim bu unvon sohibi boʻldi.

Soʻnggi unvon 1991-yilda aktyor Sharipov Xusan Ortiqovichga nasib qilgan.

Oʻzbekistonda Sovet Ittifoqi parchalanishi bilan “Oʻzbekiston SSR xalq artisti” unvoni “Oʻzbekiston xalq artisti” unvoni bilan almashtirildi, bu unvon esa sobiq SSSR va Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligida nazarda tutilgan huquq va majburiyatlarni oʻz ichida saqlab qoldi.

Havolalar 

 Звания почётные — статья из Большой советской энциклопедии. 
Oʻzbekiston SSRning faxriy unvonlari
Vasiliy Aleksandrov

Vasiliy Georgievich Aleksandrov 1887-yil 24-may, Sankt-Peterburg, Rossiya imperiyasida tavallud topgan. 1964-yil 16-yanvar, xuddi shu joyda (Leningrad) vafot etgan. Vasiliy sovet botaniki va o'simliklar anatomiyasi yo'nalishida yetuk shaxs bo'lgan.

Biografiya
1887-yil 24-mayda Sankt-Peterburgda tug'ilgan. Yoshligida u Imperator Sankt-Peterburg universitetiga o'qishga kiradi va u yerda, o'z bilimlarini yanada mustahkamlab o'qishini muvaffaqiyatli tarzda yakunlaydi.

1910-yillarning oxirida u professorlik dissertatsiyasini himoya qildi va 1920-yilda bir vaqtning o'zida ikkita universitetda - Tbilisi va Tomskda professorlik qiladi, u erda 1929-yilgacha ishladi. 1929-yilda Vasiliy Aleksandrov Butunittifoq o'simlikchilik institutiga ishga bordi va u yerda o'simlik anatomiyasi laboratoriyasining mudiri etib tayinlandi. 1942-yilda SSSR Fanlar akademiyasining Botanika institutida o'simliklar anatomiyasi va morfologiya kafedrasi mudiri bo'ldi.

1954-yilda u "O'simliklar anatomiyasi" darsligini nashr etdi, o'sha yilning boshida u o'simliklar anatomistlari maktablarini ochdi. 1964-yil 16-yanvarda Leningradda vafot etdi.

Mukofotlar 
Mehnat Qizil Bayroq ordeni (06.10.1945)

Ilmiy ishlar 
Asosiy ilmiy ishlari madaniy va yovvoyi o'simliklarning fiziologik anatomiyasiga: tolali, efirli, kauchuk, yog'li o'simliklar, kartoshka, dukkaklilar, kabi turlariga bag'ishlangan...

 U oʻsimliklarning oʻtkazuvchanlik tizimini, kalsiy oksalat kristallarining toʻplanishi va oʻzgarishini, yogʻochlanish va lignifikatsiya jarayonlarini, yashil plastidlarning tuzilishi va funksiyasini, mevalarning tuzilishi va rivojlanishini oʻrgangan.
 Fiziologik anatomiyaning asosiy tamoyillarini ishlab chiqadi hamda, anatomik xususiyatlardan filogenetik sistematika, genetika va seleksiyada foydalanadi.
 U barg izlari nazariyasiga katta hissa qo'shdi.
 Bast tolali oʻsimliklar poyasida tolani “grafik” aniqlash usullari ishlab chiqgan

Manbalar
Shamsi Qiyomov

Shamsi Qiyomov — sovet va oʻzbek aktyori, dramaturg va ssenariychi. SSSR Yozuvchilar uyushmasi a’zosi (1962—1991-yillarda), Tojikiston xalq artisti.

Tarjimai hol 
1920-yil 1-yanvarda Samarqandda dunyoga kelgan. 1947-yilda u Moskvaga koʻchib oʻtdi va Rossiya teatr va rassomchilik institutiga oʻqishga kiradi va uni 1952-yilda tamomlaydi. U talabalik davridan boshlab yozuvchilik ijodi bilan shugʻullana boshladi va umrining soʻnggi pallasigacha qissa, ocherklar yozishda davom etdi, shu bilan birga filmlar uchun ssenariylar yozdi.

U 2000-yil 17-yanvarda 80 yoshida bu yorugʻolamni tark etdi.

Filmografiyasi

Aktyorlik faoliyati 

 1947-yilda — Oddiy askar Aleksandr Matrosov — Abdurahmonov
 1960-yilda — „Kobra“ operasiyasi — Alimov
 1966-yilda — Kerakli odam
 1976-yilda — Siyovush haqida afsona — shoir.

Ssenariylik ishi
 1959-yil - Oʻgʻlimning uylantirish vaqti keldi

Havolalar 
 Batafsil biografiyasi.

Oʻzbekistonlik erkak aktyorlar
Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
2000-yilda vafot etganlar
17-yanvarda vafot etganlar
Samarqandda tugʻilganlar
1920-yilda tugʻilganlar
1-yanvarda tugʻilganlar
Xalqaro barmen kuni

Xalqaro barmen kuni () — 6-fevral kuni butun dunyoda nishonlanadigan kasb bayramdir.

Tarixi va nishonlanishi 
Xalqaro Barmenlar Uyushmasi (IBA) 1951-yil 24-fevral shanba kuni Buyuk Britaniyaning Torki shahridagi Grand-otel salonida tashkil etilgan. Bugungi kunga qadar ushbu tadbir butun dunyoda Xalqaro barmenlar kuni sifatida nishonlanadi.

Uyushmaning asosiy maqsadlari gildiya aʼzolari oʻrtasida xalqaro munosabatlarni rivojlantirish va qoʻllab-quvvatlash, shuningdek, barmenlik kasbining manfaati va rivojlanishi uchun yuqori malaka va xatti-harakatlar standartlarini ragʻbatlantirishdan iborat.

IBA ning qisqacha tarixi. 1951-yil 24-fevralda Buyuk Britaniyaning Torquay shahrida Xalqaro barmenlar assotsiatsiyasi 7 ta taʼsischi aʼzosi (gildiyalar) — Daniya, Fransiya, Italiya, Niderlandiya, Shvetsiya, Shveysariya va Buyuk Britaniya Birlashgan Qirolligi tomonidan tuzildi. 2021-yil 24-fevralda XBA tashkil topganiga 70-yil toʻldi. Birinchi prezident UKBG (Buyuk Britaniya) dan Bill Tarling janoblari, keyingi yili shveytsariyalik Jorj Sive, italiyalik Pietro Grandi va daniyalik Kurt Sorensen boʻldi.

1963-yildan 1976-yilgacha (14-yil) janob Anjelo Zola Italiyaga raislik qildi. Anjelo Zola ham IBA ni tashkil etishga bagʻishlangan davra suhbatining asoschilaridan biri boʻlgan.

IBA gullab-yashnadi va 1976-yilga kelib u 23 ta yangi aʼzoni qabul qildi, natijada IBA ga 30 mamlakat vakillarini jalb qildi. Bugungi kunga kelib IBA aʼzoligi 64 tadan iborat boʻlib, 3 tasi kuzatuvchi davlatdir.

6-fevral kuni Xalqaro barmenlar kunini keng miqyosda nishonlash anʼanasiga 2008-yilda Kievda Docker Pub rok-klubi va „Planet Z“ xalqaro barmenlik markazi qoʻshma tashabbusi bilan asos solingan. Ushbu gʻoya Rossiyada paydo boʻldi, bu yerda bayram 2009-yildan beri tobora ommalashib bormoqda. Xalqaro barmenlar kuni Avliyo Amand kunida oʻtkazilishiga qaramay, bu ikki xil bayram, birinchisi kasbiy, ikkinchisi katolik. Shuni taʼkidlash kerakki, Avliyo Amand rus pravoslav cherkovi tomonidan ehtiromga ega emas.

Amerika Qoʻshma Shtatlarida dekabr oyining birinchi juma kuni barmenlarni qadrlash kunidir.

Xalqaro barmenlar kunida barcha turdagi tematik tanlovlar, rasmlar, barmenlarning kasbiy mahorati boʻyicha tanlovlar, „vino“ viktorinalari va degustatsiyalar oʻtkaziladi.

Yana qarang 
 Amand

Manbalar 

6-fevral bayramlari
Xalqaro kunlar
Kasb bayramlari
Alifbo boʻyicha bayramlar
Belarus davlat statistikasi xodimlari kuni

Belarus davlat statistikasi xodimlari kuni har yili 23-avgustda Belarusda nishonlanadigan statistika xodimlarining milliy kasb bayramidir.

1998-yil 26-martda mamlakat poytaxti, qahramon shahar Minskda Belarus Respublikasi Prezidenti Aleksandr Grigoryevich Lukashenko 1998-yil 26-mart kuni 2009-yil 20-dekabrdagi № 31-sonli farmonni imzoladi. 157-sonli "Belarus Respublikasida davlat bayramlari, bayramlar va unutilmas sanalar toʻgʻrisida" gi Qonunda ushbu sanani har yili 23-avgustda nishonlash belgilangandan soʻng „Belarus davlat statistikasi xodimlari kuni“ respublikada rasmiy davlat maqomiga ega boʻldi.

Ushbu kasb bayrami sanasi davlat rahbari tomonidan tasodifan tanlanmagan. 1920-yilda, aynan shu kuni Belarus Harbiy inqilobiy qoʻmitasi Sovet respublikasida Markaziy statistika boshqarmasini tashkil etish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. 74-yildan soʻng ushbu tashkilot Belorussiya Statistika va tahlil vazirligiga aylantirildi. 2008-yilda tashkilot Belarus Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi deb oʻzgartirildi.

„Belarus davlat statistikasi xodimlari kuni“, agar yil kunlariga qarab, dam olish kuniga toʻgʻri kelmasa, ishlamaydigan kun emas.

Yana qarang 
 Belarusiyada dam olish kunlari
 Ukraina Statistika xodimlari kuni

Manbalar

Havolalar 
 Указ Президента Республики Беларусь N 157 от 26 марта 1998 года «О государственных праздниках, праздничных днях и памятных датах в Республике Беларусь»
Statistika
Belarus bayramlari
Kasb bayramlari
Alifbo boʻyicha bayramlar
23-avgust bayramlari
Chelsie Giles

Chelsie Giles (tugʻ. 1997-yil 25-yanvar, Coventry, Angliya, Birlashgan Qirollik) — britaniyalik dzudochi, 52 kg gacha vazn toifasida, Birlashgan Qirollik terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori, 2019-yilgi Yozgi Yevropa oʻyinlari bronza medali sovrindori, Yevropa chempioni.

Faoliyati 
Chelsi Giles 52 kg gacha vazn toifasida engil vazn toifasida ishtirok etadi. 2015-yilda u oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida beshinchi oʻrinni egalladi. 2018-yilda Abu-Dabidagi (BAA) „Katta dubulgʻa“ turnirida uchinchi oʻrinni egalladi.

2019-yilda Minskdagi Yevropa oʻyinlarida, shu jumladan Yevropa chempionatida, britaniyalik sportchi chorak finalda fransiyalik Amandine Buchardga yutqazdi, ammo javob janglarida turnirning bronza medaliga ega boʻldi. Ikki oy oʻtgach, Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida Giles chorak finalga chiqdi va u yerda yaponiyalik Uta Abega yutqazib, ettinchi oʻrinni egalladi. 2019-yil oktyabr oyida Chelsi Giles Abu-Dabidagi „Katta dubulgʻa“ musobaqasida yana uchinchi oʻrinni egalladi.

2021-yilda Tel-Avivdagi (Isroil) „Katta dubulgʻa“ turnirida Chelsi Giles finalga chiqdi va u yerda isroillik Gili Koenni magʻlub etdi. Bir oy oʻtgach, u Tbilisida (Gruziya) boʻlib oʻtgan „Katta dubulgʻa“ turnirining finaliga chiqdi va u italiyalik Odette Giuffridaga yutqazdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ikkinchi kunida 52 kg gacha vazn toifasida britaniyalik uchinchi oʻrin uchun kurashda shveysariyalik Fabienne Kocherni magʻlub etib, Olimpiadaning bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2022-yilda Sofiyada (Bolgariya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 52 kg gacha boʻlgan vazn toifasida u finalda fransiyalik sportchi Amandine Buchardga magʻlub etib, qitʼa chempioniga aylangandi.

Manbalar 

25-yanvarda tugʻilganlar
1997-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
Igdalen

Igdalen (), shuningdek, igdalan () va agdal () — Nigeraning shimoli-gʻarbiy qismida, shuningdek, Mali va Jazoirda istiqomat qiluvchi berber xalqi hisoblanadi.

Igdalenlar Malining sharqiy qismida istiqomat qiluvchi idaksaxaqlar xalqiga yaqin hisoblanadi. Madaniy nuqtai nazardan esa igdalenlar tuareglarning aʼzosidir. Kel-fervan, kel-tamat va boshqa qabilalar bilan birgalikda, igdalenlar Kel-Air konfederatsiyasini tashkil etadi.

Ular asosan islom diniga eʼtiqod qilishgan.

Tarixi 
Qadimda ular choʻponlar va murabitlar tabaqasidan boʻlishgan.

Igdalenlar berberlar orasida birinchilardan boʻlib, Sahroi Kabirdan janubga koʻchib oʻtishgan deb ishoniladi. Ular taxminan XI asrda Niger daryosi vodiysiga joʻnashgan. Hozirda ular Air platosida istiqomat qilishadi.

Tili 
Igdalenlar Tagdal tilida soʻzlashishadi. Y songay tillarining shimoliy qismiga kiradi, ammo ularga tuareg tillarining taʼsiri katta boʻlgan.

Hudud va aholi soni 
Igdalenlar asosan Nigeraning shimoli-gʻarbiy qismida, masalan Tanut va Tchintabaraden shaharlarida istiqomat qilishadi. Biroq, Mali va Jazoirning chegaradosh hududlarida ham igdalen aholi punktlarini uchratish mumkin. Chorvachilikning mavsumi vaqtida igdalenlar janubga, shimol tomondagi choʻlga borishadi.

Ethnologuening bahosiga koʻra, dunyoda taxminan 27 000 igdalen xalqining vakillari mavjud.

Yana qarang 

 Daussaxak
 Tuaregi

Manbalar
AQSh qirg‘oq xavfsizligini saqlash kuni

„AQSh qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni“ () har yili 4-avgustda Amerika Qoʻshma Shtatlarida nishonlanadigan qirgʻoq xavfsizligi xizmatining norasmiy kasbiy bayramidir. „AQSh qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni“ni nishonlash sanasi tasodifan tanlanmagan. Aynan shu kuni, 1790-yil 4-avgustda AQSh Kongressi moliya vaziri Aleksandr Hamilton raisligida Qoʻshma Shtatlar harbiy-dengiz flotini qurish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Ushbu qaror qabul qilingan vaqtda respublika dengiz kuchlari oʻnlab kichik va oʻrta kemalardan iborat edi.

Har yili „AQSh qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni“da Michigan shtatining norasmiy ravishda „Dengiz gvardiyasi shahri“ deb ataluvchi Grand-Xeyven shahrida (en: Grand Haven, Michigan) Qoʻshma Shtatlar harbiy-dengiz kuchlari qirgʻoq xavfsizligini saqlash xizmatining keng koʻlamli festivali oʻtkaziladi. Ushbu festival Gran-Heyven merligi tomonidan homiylik qilinadi.

„Qirgʻoq xavfsizligini saqlash kuni“, agar yil kunlariga qarab, dam olish kuniga toʻgʻri kelmasa, ishlamaydigan kun emas.

Yana qarang 
 Dengiz kuchlari kuni
 Dengiz va daryo floti xodimlari kuni

Manbalar

Havolalar 
 Официальная страница береговой охраны США
AQSh Harbiy-dengiz kuchlari
AQSh bayramlari
Norasmiy bayramlar
Kasb bayramlari
Alifbo boʻyicha bayramlar
4-avgust bayramlari
Si notasi

Si ― () solmizasyonda (solfejio) diatonik tovushqator yettinchi darajasi mnemonik belgisi. Lotincha „H“ harfi bilan belgilanadi. (Bir qator mamlakatlarda, xususan, Angliya, Gollandiya, AQShda lotincha „B“ harfi qoʻllaniladi; bunda klassik musiqa nazariyasida „B“ belgisi si-bemol notaga mos kelishini yodda tutish kerak). Si-diez — His. Si la dan butun ton va do dan yarim ton pastda.

Birinchi oktavada tovush chastotasi (teng temperament qatori): 494 gerts.

Nomining kelib chiqishi 
Notaning nomi (SI) suvga choʻmdiruvchi Yahyoga bagʻishlangan madhiyaning oxirgi qatoridagi soʻzlarning birinchi harflari bilan berilgan "Ut queant laxis" — S ancte I ohannes. Qolgan notalarning nomlaridan kechroq paydo boʻldi, chunki qolgan notalarning nomlarini ixtirochisi Gvido Aretinskiy dastlab olti bosqichli shkaladan foydalangan.

Musiqa yozuvi

Manbalar

Havolalar 

 Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
 Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi ).

musiqa shartlari
musiqa tovushlari
Bon Om Tuk

Bon Om Tuk yoki Suv festivali (, inglizcha: Bon Om Touk yoki Khmer Water Festival) noyabr oyida nishonlanadigan Kambodja bayramidir. Festival uch kun davom etadi. U musson mavsumining tugashiga va Tonlesap daryosi oqimining teskari oʻzgarishiga bagʻishlangan. Har yili millionlab insonlarni jalb etadigan eshkak eshish musobaqalari, kontsertlar va mushakbozliklarni oʻz ichiga oladi.

Barcha shaharlar va viloyatlar bayramga qoʻshilishadi, lekin eng katta bayramlar Pnompenda boʻlib oʻtadi, eshkak eshish musobaqalari bu yerda, Sisovat qirgʻogʻi boʻylab , Qirollik saroyi qarshisida oʻtkaziladi. Festival mamlakatning ikkinchi yirik shahri Siemreapda ham juda keng miqyosda nishonlanadi.

2010-yil 22-noyabrda Pnompendagi Bon Om Tuk bayrami chogʻida tiqilinchda 456 kishi halok boʻldi. Bundan avvalgi festivalda ham halokatli hodisalar boʻlgan. Shunday qilib, 2008-yilda qayiqning agʻdarilishi natijasida 5 ta singapurlik eshkakchi, 2009-yilda esa 1 kambodjalik eshkakchi choʻkib halok boʻlgan. 2010-yildagi fojiali voqealardan keyin festival keyingi uch yil davomida bekor qilindi va faqat 2014-yilda qayta tiklandi.

Yana qarang 

 Kambodja bayramlari

Manbalar 

 Kambodja Bayramlari
Luhya

Luhya (luya, abaluya) — luhya tilida gaplashadigan va asosan, Keniyada — 4 million kishi va Tanzaniyada — 750 ming kishi, yashovchi Bantuga mansub xalqlar guruhi Luhyada anʼanaviy eʼtiqodlar saqlab qolingan; ularning baʼzilari katoliklar, baʼzilari kvakerlar, baʼzilari afro-xristian kultlari tarafdorlaridir (Sapronov 2000: 213).

Luhya xalqlari orasida 0,5 Mb gacha neandertal aralashmasi aniqlangan.

Tili 
Ular Bantu guruhiga mansub Luhya (Luya) tillarida gaplashadilar (Olderogge, Potekhin 1954: 133).

Anʼanaviy mashgʻulotlari 
Luhya aholisi partov yer qishloq xoʻjaligi (joʻxori, elevsina, simsim, dukkakli ekinlar, shirin kartoshka, banan) va oʻrmondagi daraxtlarni yoqib oʻrnida qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullangan. Hozirgi vaqtda ular intensiv tovar qishloq xoʻjaligiga oʻtishgan. Paxta, yeryongʻoq, shakarqamish, kofe kabi ekinlarni yetishtirishadi. Yerni qayta ishlash usulining oʻzgarishi mustamlakachilik davrida yerlarning yoʻqotilishi natijasida sodir boʻlgan. Anʼanaviy ravishda ov va baliq ovlash bilan shugʻullanishadi. Luxyalar — mohir jangchilardir (Sapronov 2000: 213). Hunarmandchilik — muayyan oilalarning imtiyozlari hisoblanadi; teriga ishlov berish, temirchilik, baliq ovlash uchun toʻr toʻqish rivojlangan (Olderogge, Potexin 1954: 133).

Turmush tarzi 
Anʼanaga koʻra, luhyalar kulbalarini loy bilan birlashtirishgan tayoqlar yordamida qurishgan. Konussimon tom (odatda oʻtdan qilingan) devorlardan osilib, ayvon hosil qiladi. Kulbalar aylana shaklida joylashtirilgan, shuning uchun toʻsiqlar yoki devorlar bilan oʻralgan, aylana shaklidagi qishloqlarni hosil qiladi. Anʼanaviy kiyim — bu erkaklar uchun charm yopinchiq va ayollar uchun songa bogʻlanadigan bogʻich, metall va kauri chigʻanogʻidan yasalgan zargarlik buyumlari, erkaklar, baʼzan, kovri bilan bezatilgan charm bosh kiyishgan. Koʻpincha oʻsimlikdan tayyorlangan ovqatlar, shuningdek, yovvoyi hayvonlarning suti va goʻshtini isteʼmol qilishadi (Lvova 1984: 39).

Madaniyati 
Ajdodlarga sigʻinish, afsungarlik va sehr keng tarqalgan. Luhyalarda yomgʻirni chaqirish va shamolni daf qiliish uchun marosimlar boʻlgan. Musiqiy folklor saqlanib qolgan (Lvova 1984: 39).

Manbalar

Adabiyotlar 

 Olderogge D. A., Potexin I. I. / Ch. ed. Smirnov S. R. // Afrika xalqlari. — M.: SSSR Fanlar akademiyasi, 1954. — 341 b.
 Lvova E.S. Afrika etnografiyasi. / javob. ed. Lvova E. S. — M.: Nauka, 1984. — 213 p.
 Sapronov K. V. Luxya // Dunyo xalqlari va dinlari./ ch. ed. Tishkov V.A. ; Tahririyat hay’ati: Artemova O. Yu., Artyunov S. A., Kojanskiy A. N. — M. : Buyuk rus entsiklopediyasi, 2000. — 615 p.
bantu xalqlari
Keniya Xalqlari
Tanzaniya Xalqlari
Rajanyu

Rajanyu () Madeyra (Portugaliya) orolida paydo boʻlgan, xalq raqslariga hamrohlik qilish uchun ishlatiladigan, kichik besh torli gitara.

Tarixi 
Rajanyu koʻpincha Madeyra anʼanaviy folklor raqslari va ukulele bilan assotsiatsiyalanadi. Bu haqda birinchi eslatmalardan biri XVII asrga toʻgʻri keladi.

1879-yilda portugaliyalik muhojirlar (musiqa asboblari biznesiga ega boʻlganlar) rajanyuni (shuningdek, alt va bragani) Gavayaga olib kelishadi, u yerda keyinchalik „taro-patchli skripka“ nomini oladi. Rajanyuni „ukulele onasi“ deb ham atash mumkin.

1897-yilda rajanyu koʻp miqdorda Shimoliy Afrikaga eksport qilingan.

Tavsifi 
Rajanyu uzunligi 70 sm boʻlib, dizayni va chalish texnikasi boʻyicha gitaraga oʻxshaydi. Zamonaviy rajanyularda koʻpincha metall torlar ishlatiladi. Besh torli rajanyu qatori: D 4 -G 4 -C 4 -E 4 -A 4; olti torli rajanyu qatori: D 4 -G 4 -C 4 -E 4 -A 4 -A 4.

Torlar (besh qatorli) quyidagi tartibda joylashtirilgan:

 Birinchisi: La
 Ikkinchisi: Mi
 Uchinchisi: Do
 Toʻrtinchisi: Sol
 Beshinchisi: Re

Manbalar

Havolalar 

 Mestre Karlos Xorxe (fabricante de rajões) sayti.
 Associação Cultural Encontros da Eira sayti .
 Artigo de Manuel Morais, musiqashunos tadqiqotchi.
 Madeira-in-a-box sayti.
 Ukulele tarixi  Arxivnaya kopiya.
 Gavayi Ukulele gildiyasi.
 Verbete Rajão no Elucidário Madeirense On-line (Atlantiko tarixiy markazi).
 Verbete Braguinha no Elucidário Madeirense On-line (Centro de Estudos de História da Madeyra).

Bibliografiya 

 MORAIS, Manuel. Zamonaviy asboblar bilan mashhur ; Xarabanda Revista nº12, 1997, pág. 11.12 va 13.
 FRUTUOSO, Gaspar. Saudades da Terra (6 jild.). Ponta Delgada (Akores): Instituto Cultural de Ponta Delgada, 2005. 124p. ISBN 972-9216-70-3.
 SANTOS, Carlos M. Tocares va cantares da ilha: estudo do folclore da Madeyra. Funchal, 1937-yil.
 Gitara
 Portugal musiqa asboblari
Madeira Madaniyati
Raushpfayf

Raushpfayf ( — kapsulali kamerasi va qoʻsh trosti boʻlgan, yogʻochdan yasalgan puflab chalinadigan musiqa asbobi. U konussimon cholgʻu stvoliga ega (shalmey kabi). Puflab chalinganda — diapazoni ikki oktavagacha kengaytiriladi — (tin-vistldagi kabi). Cholgʻu asbobining nomi nemischa rausch (shovqin) yoki rusch (trost) va pfeife (dudka) soʻzlaridan kelib chiqqan. Italiyan „schreierpfeife“ nomi schreien (qichqirish) dan kelib chiqqan. Raushpfayf kuchli, qichqiruvchi ohangga ega. Bundan tashqari, ochiq havoda va volinka bilan birga chalish mumkin.

Qolgan tilchali musiqa asboblari singari, raushpfayf koʻndalang applikatura va teshiklarni yarim yopish yordamida xromatik ohanglarni ifodalashi mumkin. Bu baʼzi ohanglarning balandligini zaiflashtiradi va beqaror ohangga olib keladi, bu esa ijrochi uchun asosiy qiyinchilikni tashkil qiladi.

Raushpfayf turlari 
Xuddi blokfleytalar singari, raushpfayflarning bir nechta turlari bor. Bas va tenor turlari, kichkina barmoq va yuqori notalar uchun, klapanga ega. Sopranino, soprano, alt va tenor turlari tarixiy jihatdan ishonchli. Raushpfayf do qatoridagi soprano diapazoni birinchi oktava do sidan ikkinchi oktavaning sol igacha.

Havolalar 

 Nemis tilida Rauschpfeiff haqida maqola
Puflama asboblar
yog'och shamol musiqa asboblari
 tarixiy musiqa asboblari
Aerofonlar
Myuzet

Myuzet, myuzet de kur (, qad. fransuz tilidan muse — surnay) — musiqa asbobi hisoblanib, fransuzcha turlicha volinka boʻlib, XVII—XVIII asrlarda keng tarqalgan.

Myuzet — bu moʻynali kichik volinka mato boʻlib, havoni puflash moʻynasi hisoblanadi, ikkita ohangdor nayli (asosiy va qoʻshimcha, oʻynash uchun maxsus teshik va klapanlar hisoblanadi), asbobni qayta qurish uchun truba va bir nechta qamish va ovoz kanallari boʻlgan maxsus „burdon bochkasi“ hisoblanadi. Chalish davomida naychi tirsagi bilan moʻynani bosadi; ehtimol, mazkur asbob aristokratlar orasida mashhur boʻlib, chalish texnikasida yonoqlar shishishi kulgili koʻrinar edi. Shunga oʻxshash dizayndagi volnixilar, Fransiyadan tashqari, boshqa mamlakatlarda ham taniqli boʻlgan: Chexiya, Polsha, Vengriya, Irlandiya.

Fransuz myuzetasi haqidagi ilk eslatma 1636-1637-yillarda Mersenna shahrida uchragan. Unga Pyer Borjon de Seleri (Traité de la musette, 1672) alohida risolani bagʻishlangan. Mersenna va Borjon de Selleri tomonidan tasvirlangan asbobning diapazoni oktavadan biroz koʻp boʻlgan; keyinchalik u taxminan ikki yarim oktavagacha kengaygan. XVIII asrda myuzet va uni chalish texnikasini Jak-Marten Otteter (uning tuzilmasi yaxshilanishiga hissa qoʻshgan) batafsil tasvirlab bergan.

Myuzetalar asosan aristokrat muhitda tarqalganligi sababli, ular koʻpincha hashamatli buyumlari sifatida yaratilgan: moʻyna ipak yoki baxmal bilan qoplangan, naylar esa fil suyagidan yasalgan. Asbob uy sharoitida hamda professional musiqani yaratishda, jumladan, kamera va teatr musiqasida foydalanilgan. Boshqa narsalar qatorida, uning hamrohligida Lyudovik XIV va Lyudovik XV saroyida mashhur boʻlgan xalq raqsi ijro etilgan. Keyinchalik ushbu raqs „myuzet“ nomiga ham ega boʻlib, opera va balet divertismentlariga, shuningdek, musiqiy asarlariga (syuitalar, sonatalar va boshqalar) kiritila boshlangan.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar
Rebek

Rebek (fransuzcha rebec, lotincha rebeca, rubeba; arabcha rabāb ga borib taqaladi) — butun skripka oilasi cholgʻu asboblarining shakllanishiga taʼsir koʻrsatgan qadimiy kamonchali torli musiqa asbobi. Kelib chiqishi aniq maʼlum emas, ehtimol oʻrta asrlarning oxirlarida arablar Ispaniyaga olib kelishgan (qarang. Rebab) yoki arablar Ispaniyani bosib olgandan keyin toʻqnashishdi. XIII va XIV asrlarda Gʻarbiy Yevropa musiqasida keng tarqalgan.

Frantsisk qahramoni­ nist, ab­ baht boʻlsin­ emas­ Dik­ ting­ tez orada­ Aime monastiri­ Rik de pe­ 14-asrning oxirgi choragida saraton kasalligi, qarang.­ na­ mil ovozi rebeka xotinlari bilan­ suzmoq­ lo­ laqqa baliq Ehtimol, Rebeka ismining (lat. Rebeka) Rebab asbobiga oʻxshashligi „rebek“ terminining paydo boʻlishini belgiladi­.
Rebekning noksimon shaklidagi yogʻoch tanasi bor, uning yuqori toraygan qismi toʻgʻridan-toʻgʻri boʻyniga oʻtadi. Qopqogʻida 2 ta rezonator teshigi mavjud. Cholgʻuning ikki yoki uch torlari kvinta boʻyicha sozlanadi. Rebekning birinchi taʼrifini musiqa nazariyotchisi Ieronim Moravskiy (taxminan 1275-yil) bergan. Iyeronim rebekni kvintga sozlangan ikki torli asbob sifatida tasvirlaydi. Rebekning nazariy dalillari XVI asrgacha chiqishda davom etadi (Sebastyan Wirdung uni „klin Geigen“ deb ataydi).

Rebek qoʻlda ushlab turilib yoki skripka kabi yonoqqa bosilgan holda kamoncha bilan chalinadi.

Yana qarang 

 Chiwang

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
musiqa asboblari
Chordofonlar