Ommaviy harakat

Ommaviy ijtimoiy harakat — bu oʻz oldiga aniq maqsad qoʻygan, odatda ijtimoiy voqelikning qandaydir oʻzgarishi bilan bogʻliq boʻlgan odamlarning etarlicha uyushgan birligi (G. M. Andreeva)

Terminning tarixi 
Ommaviy harakatlarni umumiy ijtimoiy ahamiyatga ega maqsad va unga erishishda birdamlik bilan birlashtirgan ixtiyoriy va anonim, son jihatdan noaniq va vaqtinchalik koʻp odamlar deb taʼriflash mumkin.

Harakatlar nomidagi „ommaviy“ atamasi tarafdorlar sonini emas, balki jamoalar sifatini, ushbu turdagi guruhlarni tashkil etishning oʻziga xos usulini bildiradi.

Ommaviy harakat ommaviy jamiyatlar uchun odamlar oʻrtasidagi ijtimoiy oʻzini oʻzi tashkil etishning yagona shakli emas, balki eng oʻziga xos shaklidir. Bunday harakatlar zamonaviy jamiyatda ham, boshqa turdagi (oʻtmish jamiyatlari) jamiyatlarida ham shakllanadi. Ommaviy harakatlar mamlakatlarda ommaviy tipdagi tsivilizatsiya tomon tarixiy burilish koʻrsatkichi boʻlib xizmat qiladi. Shuning uchun ham 19—20-asrlar boʻsagʻasida sanoati rivojlangan mamlakatlarda ommaviy harakatlar soni juda koʻpaydi.

Ommaviy harakatlar mavjud ijtimoiy vaziyatdan norozilikka javoban paydo boʻladi. Shuningdek, ommaviy harakatlar muayyan ijtimoiy holatlar fuqarolar tomonidan chidab boʻlmas deb qabul qilinganda yuzaga keladi.

Ommaviy harakatlarning maqsadlari juda turli-tuman boʻladi. Harakatlar davlat boshqaruvi sohasidagi institutsional oʻzgarishlarga yoʻnaltirilgan hollarda (maqsad siyosiy), unda bunday harakatlar „ijtimoiy harakatlar“ dir. Ijtimoiy harakatga misol sifatida „suffragizm“ (19-asrning 2-yarmida mavjud boʻlgan ayollarga erkaklar bilan teng ovoz berish huquqini berish harakati) misol boʻla oladi. Ommaviy harakat oʻz maqsadlariga erishgach, oʻz mavjudligini tugatadi.

Asosiy xususiyatlar

Ijtimoiy harakatning asosiy belgilari 
P. Shtompka ijtimoiy harakatning quyidagi asosiy tavsiflarini belgilaydi :

 Birgalikda harakat qiladigan odamlarning toʻliqligi
 Kollektiv harakat maqsadiga yagona va aniq munosabat (jamiyatdagi oʻzgarish)
 Kollektivlik tarqoq, shuningdek, rasmiy tashkilotning past darajasida.

Ommaviy harakatning „tashqi“ va „ichki“ nuqtai nazardan xususiyatlari ham taʼkidlangan:

Har qanday harakat „tashqi nuqtai nazardan“ toʻrtta asosiy xususiyatga ega:

 ijtimoiy asos . Butun harakat tayanadigan odamlarning katta qismi. Misollar: jins, yosh, ijtimoiy tabaqa, din, millat va boshqalar. d.
 Harakatning maqsadlari va harakatlarni qoʻllashning asosiy sohasi . Qoida tariqasida, ijtimoiy harakatlarning maqsadlari ijtimoiy xususiyatga ega. Misollar: madaniy, maʼnaviy, kasbiy, siyosiy va boshqalar.
 Tashkiliy darajasi . Ommaviy harakatlar tashkiliy darajasiga koʻra ikki sinfga boʻlinadi: oʻz-oʻzidan va yaratilgan. Yangi aʼzolar oqimi ham maqsadli yoki oʻz-oʻzidan boʻlishi mumkin. Shuningdek, harakatda meʼyor va qoidalar, etakchilik tamoyillari va boshqalar boʻlishi yoki boʻlmasligi mumkin. Bundan kelib chiqadiki, ommaviy harakatlar, xuddi spontan guruhlar kabi, sunʼiy yoki tabiiy boʻlishi mumkin.
 Mafkuraning yoʻnalishi . Maqsadlarga, shuningdek, nazariy va oqilona gʻoyalarga boʻlgan ishtiyoqning maʼlum darajadagi hissiy darajasi.

Deyarli har qanday ommaviy harakat „ichki nuqtai nazardan“ uchta asosiy xususiyatga ega:

 Mafkura
 Tashkilot
 Ijtimoiy psixologiya

Ijtimoiy harakatlarning darajalari 
G. M. Andreeva Ijtimoiy harakatlarning bir necha darajalari mavjudligini aytadi :

 Global maqsadlarga ega keng harakatlar . Bu darajada harakat global maqsadlarni belgilaydi, masalan: atom quroliga qarshi kurash, atrof-muhit uchun kurash, gender tengligi uchun kurash. Harakatlarga misollar: Greenpeace, LGBT hamjamiyati va boshqalar.
 Mahalliy harakatlar . Bu darajada harakatning maqsadlari global emas, balki aniqroq, masalan, maʼlum bir hududiy joylashuv bilan bogʻliq. Harakatlarga misollar: " Rossiya geografiya jamiyati ".
 Juda cheklangan hududda pragmatik maqsadlarga ega harakatlar . Bu harakatlar muayyan va aniq hodisa, joy bilan bogʻliq. Harakatlarga misollar: qirgʻoqni taʼmirlash harakati.

Odamlarning ommaviy harakatlarga birlashishining asosiy sabablari 
E. Hoffer) odamlarning ommaviy harakatlarga birlashishining quyidagi asosiy sabablarini ajratib koʻrsatdi:

 Hayotdan va hozirgi ijtimoiy vaziyatdan norozilik.
 Har bir shaxs oladigan maʼlumotlarning etishmasligi va natijada mustaqil harakat qila olmaslik.
 Kelajakning imkoniyatlari va istiqbollari haqida boʻrttirilgan fikrlar

Guruhning uyushgan xatti-harakatlardan farqi 
Ommaviy harakatda axborotni tanqidiy idrok etish yoʻq. Shuning uchun, tashqaridan har qanday etarlicha kuchli signal massaga kirganda, u harakat uchun signal sifatida qabul qilinadi. Spontan guruhlar odamlarning ommaviy xatti-harakatlarini qoʻzgʻatadigan oʻziga xos mexanizmlar asosida paydo boʻladi. Bundan tashqari, maʼlumki, tashkilot darajasi har doim ommaviy harakat darajasiga teskari proportsionaldir.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Andreeva G. M., Bogomolova N. N., Petrovskaya L. A. Gʻarbdagi zamonaviy ijtimoiy psixologiya. — M., 1978-yil.
 Belinskaya E. P., Tixomandritskaya O. A. Ijtimoiy psixologiya. Oʻquvchi. — M., 2003-yil.
 Moskovisi S. Jamiyat va ijtimoiy psixologiya nazariyalari. Per. fr dan. // Zamonaviy xorijiy ijtimoiy psixologiya. Matnlar. — M., 1984-yil.
 Parygin B.D. Ijtimoiy-psixologik nazariya asoslari. — M., 1971-yil.
 Grushin B. A. Dunyo va fikr dunyosi haqidagi fikrlar. — M., 1967-yil.
 Sztompka P. Ijtimoiy oʻzgarishlar sotsiologiyasi. — M., 1996-yil.
 Naydorf M.I. Ommaviy jamiyatlardagi ommaviy harakatlar. — Sankt-Peterburg, 2010-yil
 Hoffer E. Haqiqiy imonli. Ommaviy harakatlarning tabiati haqidagi fikrlar. — Minsk., 2001-yil
Ijtimoiy psixologiya