MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Aleksey Kojevnikov

Aleksey Yakovlevich Kojevnikov () (1836-yil 5 mart — 1902-yil 23-oktabr) Rossiya imperiyasining nevrologi va psixiatri, Ryazan shahrida tugʻilgan.

Biografiya 
1853-yildan 1858-yilgacha u Moskva universitetida tibbiyot fakultetida tahsil oldi va Germaniya, Shveysariya, Angliya va Fransiyada taʼlim oldi. Jan Martin Charkoning Parijdagi laboratoriyasida u amyotrofik lateral sklerozni (ALS) oʻrganishda muhim patologik korrelyatsiyalarni amalga oshirdi. 1869-yilda u Moskvaga qaytib keldi va u erda Novo-Ekaterininskiy kasalxonasida ishladi va nevrologik va psixiatrik kasalliklar boʻyicha dars berdi. 1870-yildan 1884-yilgacha u nevrologik kasalliklar klinikasiga rahbarlik qildi, 1873-yilda ekstraordinar professor boʻldi.

1880-yilda Kojevnikov Moskva universitetida maxsus patologiya va terapiya kafedrasiga oʻtdi va 1886-yilda universitet psixiatriya klinikasiga asos soldi. 1890-yilda Moskva nevropatologlar va psixiatrlar jamiyatiga asos solgan.

Karyera 
Kojevnikov rus psixiatriyasining kashshofi boʻlgan va aqli zaiflarga insoniy munosabatda boʻlish tarafdori edi. Uning nomi bilan „Kojevnikov epilepsiyasi“ deb nomlanadi, bu epilepsiya davomi deb ham ataladi, bu epilepsiya tananing cheklangan qismiga taʼsir qiladigan deyarli doimiy, ritmik mushaklar qisqarishi bilan tavsiflanadi. U progressiv oilaviy spastik diplegiyaning keng qamrovli tavsifini taqdim etdi va yadro oftalmoplegiya va astenik bulbar falajlanishni nevropatologik yadroviy oʻrganishga hissa qoʻshdi.

Uning shogirdlari va yordamchilari orasida Sergey Korsako (1853-1900), Grigoriy Ivanovich Rossolimo (1860-1928), Liveriy Osipovich Darkshevich (1858-1925), Vladimir Karlovich Rot (1848-1916), Lazar Salomonovich Minor (1855-1942) bor edi. Edvard Flatau (1869-1932).

Maʼlumotnoma 

 

1902-yilda vafot etganlar
1836-yilda tugʻilganlar
Oxunjon Madaliyev

Oxunjon Madaliyev (21-may 1963-yil — 29-iyun 2000-yil) — oʻzbek qoʻshiqchisi va bastakori, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist. 1990-yillarda Oʻzbekistonda va qoʻshni respublikalarda shuhrat qozongan. 2000-yil 37 yoshida yurak xurujidan vafot etgan.

Madaliyev vafotiga qadar yuzlab qoʻshiq kuylagan. „Yolgʻiz ayol“, „Javohirim“, „Onamning duosi“, „Seni bugun koʻrmasam boʻlmas“, „Turkman qiz“, „Unutmoq osonmas bizlarni“ kabi qoʻshiqlari ommalashgan.

Hayoti 

Oxunjon Madaliyev 1963-yilning 21-may kuni Oʻzbekistonning Fargʻona viloyatidagi Oltiariq tumanida joylashgan Yangiarab qishlogʻida tugʻilgan. 1985-yil Fargʻona pedagogika institutining (hozirgi Fargʻona davlat universiteti) musiqa fakultetini tamomlagan. Habiba Madaliyevaga uylangan. 1990-yilning 14-yanvarida oʻgʻli Qilichbek Madaliyev dunyoga kelgan. Oʻgʻli Madaliyev ham qoʻshiqchilik bilan shugʻullanadi.

Madaliyev 2000-yilning 29-iyunida 37 yoshida navbatdagi toʻyni tugatib, haydovchisi bilan Tico mashinasida ketayotganida miokard infarktidan vafot etgan. Bevaqt oʻlgani uchun qoʻshiqchi giyohvand moddalar isteʼmol qilgan, degan asossiz daʼvolar tarqalgan. Shuningdek, vafotidan keyingi yillarda Madaliyevga suiqasd uyushtirilgan degan iddao ham tarqalgan.

Faoliyati 

Madaliyev institutni tamomlaganidan keyin Oltiariq tumanidagi 26-sonli oʻrta maktabda musiqa fani oʻqituvchisi oʻlaroq ishlay boshlagan. Keyinchalik Fargʻona Davlat filarmoniyasida yakkaxon qoʻshiqchi sifatida ishlagan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist Qilichbek Tojiyev Madaliyevning ustozi boʻlgan.

Madaliyev 1989-yili Toshkent shahrida „Kamolot — 89“ koʻrik tanlovida gʻoliblikni qoʻlga kiritib, oʻsha yilning dekabrida „Xalqlar doʻstligi“ saroyida ilk yakkaxon konsertini bergan. Umrining oxirigacha yuzdan oshiq qoʻshiqni ijro etgan. Qoʻshni mamlakatlarga, jumladan, Tojikiston va Qirgʻizistonda gastrol safarlariga borgan, oʻnlab shogird tayyorlagan.

Diskografiyasi 

Studiyaviy albomlari

 „Ziyodam“ (1983)
 „Seni asrasin“ (?)
 „Kimligini aytmayman“ (?)
 „Sendadir xayolim“ (?)
 „Yulduzim“ (?)
 „Navbahor“ (?)
 „Javohirim“ (?)
 „Oʻzbeklarim“ (?)
 „Yolgʻiz ayol“ (?)
 „Sogʻinch“ (?)
 „Yoshligim“ (?)
 „Unutmoq osonmas bizlarni“ (?)
 „Onamning duosi“ (1994)

Mukofotlari 

Madaliyev 1997-yil 26-avgustda „Shuhrat“ medali bilan taqdirlangan. 1999-yil 25-avgustda „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist“ unvonini olgan.

Manbalar

Havolalar 
 Oxujon Madaliyev bilan intervyu (1993-yil) 
 YouTube kanali

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar
Vagitan

Vagitan (Vagitanus) — qadimgi rimliklar inonchi boʻyicha, yangi tugʻilgan chaqaloq birinchi yigʻlaganida uning yonida turadigan xudo. U yigʻlayotgan chaqaloq sifatida tasvirlangan. Uning nomi lotinchadan tarjima qilinganida „yangi tugʻilgan chaqaloq faryodi“ maʼnosini bildiradi. Yakob Gronoviusning taʼkidlashicha, xudo nomlanishi va „yangi tugʻilgan chaqaloq yigʻisi“ iborasi oʻrtasida etimologik bogʻliqlik borligiga qaramay, ismning toʻgʻri shakli Vagitan emas, () balki Vatikan () boʻlishi kerak. Chunki, „Vagitan“ imlosi klassik lotin tili emas, mahalliy, yaʼni lotin shevasida yozilgan shaklidir. Odamlar, Vagitan yangi tugʻilgan chaqaloq uning ismining birinchi boʻgʻinini talaffuz etishi uchun chaqaloqning ogʻzini ochgan deb ishonishgan. Shunday qilib, Vagitan inson tugʻilganida unga nutq ato qilgan xudo sifatida tasvirlangan, ammo boshqa xudolarga xos boʻlgan birinchi qichqiriq va nutqning birinchi boʻgʻini oʻrtasini farqlash kerak boʻladi.

Yana qarang 

 Rim mifologiyasi
 Ilitiya
 Rim va yunon xudolarining yozishmalari

Manbalar

Havolalar 

 Vagitan // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona: v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
Bunos

Bunos (), shuningdek, Bun — qadimgi yunon afsonalaridagi qahramonlardan biri. Germes va Alkidamey oʻgʻli. Korinfning afsonaviy qiroli.

Qadimgi yunon yozuvchisi Pausanias korinflik Eumelning bizgacha yetib kelmagan asariga (miloddan avvalgi VIII asr) tayangan holda shunday yozadi: Helios Asopiya mamlakatini bir oʻgʻli Aloega, Efirni boshqa oʻgʻli Eetga bergan. Eet Kolxlar yeriga borganida podshohlikning bir qismini Bunosga taqdim etadi. Bu holatda, Germesning oʻgʻli vaqtinchalik hukmdor boʻladi. Chunki u qonuniy qirol yoʻqligida qirollikni Eet yoki merosxoʻrlariga saqlash majburiyatini zimmasiga olgandi. Bunos vafot etgach, Efir yoki Etherea yerlari (keyinchalik, Korinf va shahar atrofidagi hududlar bilan uygʻunlashib ketgan) Aloyeyaning oʻgʻli Epopeusga oʻtgan.

Qadim davrlarda Korinfdan Akrokorinfga boradigan yoʻl boʻyidagi tepalikda Hera Bunai ibodatxonasi boʻlgan. Afsonalarga koʻra, uni Bunos oʻzining vaqtinchalik hukmronligi davrida qurdirgan.

Qadimshunoslar „tepalik“, „uyum“ maʼnolarini anglatuvchi „Βουνός“ soʻzi Yer xudosi sifatida bilingan Germesga ishora qiladi, degan tahminlarni ilgari surdilar. Shu maʼnoda bu nomni „togʻ xoʻjayini“ sifatida ham qabul qilish mumkin

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 Escher. Bunos // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1897. — Bd. III, 1. — Kol. 1053.
Aeropa

Aeropa ( ) — qadimgi yunon afsonalarida Krit qiroli Katreyaning qizi. Otasi uni qul bilan ishqiy munosabatlariga guvoh boʻlgach, Naupliusga qizini dengizga choʻktirishni amr etadi. Boshqa bir rivoyatga koʻra, Katreya iltimosi bilan Aeropani sotish uchun Naupliusga berilgan va Mycenae qiroli Plisfenga erga berilgan. Boshqa rivoyatda yozilishicha, Mycenae qiroli Atreusning rafiqasi, Agamemnon va Menelausning onasidir.

U Fiesta bilan ishqiy munosabatlarga kirishib, unga oltin qoʻzichoqni taqdim etgan. Oltin qoʻzichoq kimda boʻlsa u qirollik hokimiyatini egallash huquqiga ega edi. Atreus hokimiyatni qaytarib olgach, Aeropadan qasos oladi (ammo qanday qilib oʻch olganiga doir aniq dalil saqlanib qolmagan).

Evripidning „Krit ayollari“ tragediyasining qahramoni, Agafon va Kichik Karkin qalamiga mansub „Aeropa“ bosh qahramoni.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Argolide Afsonalari
Bubona

Bubona ' () — Qadim rimliklar dinida uchraydigan yirik shoxli qoramollarning maʼbudasi-homiysi hisoblanuvchi personaj, ammo uning nomi faqat Avreliy Avgustin asarida uchraydi.

Avgustin ushbu maʼbuda nomi „Tangri shahri“ asarida ikki marta tilga oladi. Birinchi martasida Rim dinidagi teonimlari, yaʼni vazifalari mos keladigan kichik xudolarni masxara qilar ekan, Bubonni ham yodga oladi. U maʼbuda ismini lotincha bos (buqa) soʻzidan (koʻplik shakli bovis boʻlin har qanday qoramol maʼnosini bildiradi, qaratqich kelishikda esa bubus „Bubon“ ga oʻxshaydi), bu soʻz bilan Avgustin maʼbudani Bellona, Pomon va boshqalarga oʻxshatgan. Hozirgi zamon tadqiqotchilari ham boshqa dinlar, masalan, Gallic dinidagi otlar maʼbudasi Eponada oʻxshashliklarni topib, buni tasdiqlaydi. Leonard Shmitz, Yunon va Rim tarjimai hollari va mifologiyasi lugʻati maqolasida (1849-yildan buyon), Rim davrlardagi Bubon maʼbudasini Epona bilan bir xil deb baholagan. U keltirgan barcha parchalar Eponaga ishora qiladi. Bu fikr boshqa nashrlarda ham oʻz oʻrnini topgan.

Avgustin ikkinchi marta Bubonni rimliklarning turli vazifalarni bajaruvchi maʼbud va maʼbudalari sirasida yodga oladi, yahudiylarda esa bu vaqtda hamma narsa uchun faqat yagona Tangri kifoya edi.

Georg Vissovaning fikricha, oqsoqol Pliniy tomonidan aytilgan yirik shoxli qoramol bayrami (ludi boum causa) Bubonga bagʻishlangan boʻlishi lozim edi, chunki unda diniy marosimlarni tashkil etib, oʻtkazganlar Bubetiy deb atalgan (bu soʻz faqat Pliniydan maʼlum).

XVIII asrdagi parklarda koʻpincha oʻz vazifasiga koʻra ushbu hududga mos keladigan klassik xudolarning haykallari joylashtirilar edi: masalan, yaylov uchun Silvanas. Bubona esa „kichik qoʻyxonalar“ uchun tavsiya etilgan maʼbudalardan biri edi.

Manbalar
Xaminados

Xaminados (, ladino: haminadavos; shuningdek, chaminados) — sefard yahudiycha taomdir. Xaminados Isroil oshxonasining muhim elementi hisoblanib, ular mustaqil ravishda yoki shabbat uchun sefard va mizrahim cholntining bir qismi sifatida tayyorlanadi.

Umumiy tasavvur 

Xaminados — qobigʻidagi butun tovuq tuxumlari boʻlib, ular cholnt ustiga tovada dudlash uchun qoʻyiladi. Tuxum koʻp soat davomida, koʻpincha tunda qaynatiladi, pishirilish jarayonida u jigarrang rangga aylanadi. Jigarrangga aylangan tuxumlar dasturxonga tortilishidan oldin qobigʻidan tozalanadi, shundan soʻnggina u boshqa pishgan ingredientlar ustiga qoʻyiladi.

Tunis turiga koʻra jigarrang tuxum alohida, metall tovada, kechasi, pechda, suv va choy barglari yordamida pishiriladi. Retseptning ushbu turi „choy tuxumi“ deb nomlangan boʻlib, xitoycha gazakni eslatadi, unga koʻra, tuxum choy barglari sous va ziravorlar bilan qaynatiladi. Xaminadosni cholntdan alohida pishirishning mumkin boʻlgan boshqa usullari ham mavjud. Masalan, suvga choy barglari, maydalangan qahva yoki piyoz poʻstlogʻi qoʻshilsa, qobiq binafsha rangga aylanadi, tuxum oqi qoʻshilsa, och jigarrang rangga burkanib, tuxum silliq, qaymoqsimon tuzilishga keladi.

Isroilda jigarrang tuxumlar ful medames uchun mashhur boʻlgan qoʻshimcha hisoblanadi, ularni shuningdek, xumus va sabix sendvichlari bilan birga dasturxonga tortishingiz mumkin.

Manbalar
Xolera

"Vabo" ( — shveytsarcha Vale kantonidan kelib chiqqan mazali pirogning bir turi hisoblanadi. U uvadalanuvchi va qatlamali xamir va toʻldirmadan iborat: kartoshka, sabzavot, mevalar va pishgan pishloq.

Tarixi 
Uning noodatiy nomi, ehtimol, taomning tarixi va xalq etimologiyasi bilan bogʻliq. 18360-yilda vabo epidemiyasi davrida Vale aholisi infeksiya xavfi tufayli uyda qolishga majbur boʻlishadi va omborxonadan, bogʻdan topgan narsalari bilan yeguliklar tayyorlashadi. Epidemiya xavfi kamaygach esa oshpazlar ushbu mazali pirogga mintaqaviy ingredientlarni qoʻshish kontseptsiyasiga qaytishdi va „vabo“ pirogining retsepti oʻsha paytdan buyon saqlanib qolgan.

Boshqa turiga koʻra, uning nomi koʻmir bilan bogʻliq boʻlib, Vale lahjasida Chola yoki Cholu boʻlib, pishiriluvchi taom sifatida qoʻllanilgan. Dastlab, bunday taomning mahalliy ingredientlari tarkibiga: olma, nok, kartoshka, piyoz, porey-piyozi, raklet va bekon kirgan.

Tayyorlanishi 
Xamir taxminan 2 mm qalinlikda yoyilib, pechning maxsus pishirish idishiga solinadi. Mazkur idish kerakli toʻldirmalar bilan toʻldirilgandan so;'ng ikkinchi xamir bilan ustki qismi yopiladi. Boshqa retseptlarga koʻra esa, pirogning yuqori qismini yopish uchun qopqoq sifatida foydalanilagan oʻrama xamirning alohida qismini oʻz ichiga oladi.

Manbalar
Brioriya

Brioriya () — Parmeliya oilasigamansub temiratkilar turi hisoblanadi. Uning 50 ga yaqin turlari mavjud.

Biologik tavsifi 

Tallom butasimon, soqolli shaklda, osilgan yoki egilgan koʻrinishda. Shoxlari ingichka, uzun, ipsimon, butun uzunligi boʻylab yumaloqsimon, odatda yon shoxchalarisiz boʻladi. Rangi jigarrang, qizil-jigarrang, deyarli qora ranggacha, kamdan-kam holatlarda kulrang yoki oq rangga yaqinroq, yashil yoki sargʻish boʻladi. Sorediya asosida koʻpayadi. Soralii tekis yoki bukrsimon, baʼzida esa ular boʻlmasligi ham mumkin; apotetsiya kamdan-kam yuzaga keladi. Xaltalari ninatugma shaklida, rangsiz sakkizta ellipso turiladagi sporalardan iborat. Tallom tarkibida fumarprototsetrar kislotasi mavjud.

Hudud 
U barcha qitʼalarda uchraydi. U moʻtadil va koʻproq shimoliy hududlarda, asosan oʻrmon va togʻli hududlarda keng tarqalgan. Rossiyada uning 20ga yaqin turlari mavjud.

Yashash joyi 
Koʻpchilik brioriyalar — epifitlar hisoblanadi. Ular ignabargli daraxtlarning shoxlari va tanasida (archa, qaragʻay va b.), baʼzida bargli daraxtlarda, tuproqda, toshlarda, chirigan yogʻochlarda yashaydi. Ayrim turlar havoning ifloslanishiga nisbatan oʻta sezgir boʻladi.

Maʼnosi 
Brioria kiyik, uchuvchi-quyonlar, dalasichqon va boshqa kemiruvchilar uchun ozuqa sifatida xizmat qilishi ham mumkin. Uning turlardan biri, Brioria Fremonta (Rossiyaning Qizil kitoblari tarkibiga kiritilgan) boʻlib, u insonlar tomonidan tanovul qilinishi ham mumkin, asosan Shimoliy Amerika hindulari tomonidan isteʼmol qilinadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Sonorcha hot-dog

Sonorcha hot-dog (,  — 1980-yillarning oxirida shimoliy Meksikadagi Sonora shtatida paydo boʻlgan hot-dogning turlaridan biri hisoblanadi. Poytaxtning shtatlaridan birida joylashgan Ermosilyo shahri ushbu yegulikning vatani hisoblanadi. Ushbu turdagi hot-dog AQShning Arizona shtatining Sonoraga tutash janubiy hududlarida, xususan Tukson va Feniks ] shaharlarida ham keng tarqalgan..

Bekonga oʻralgan va grilda qovurilgan hot-dog, bugʻdoy unidan tayyorlangan bolilyo — anʼanaviy meksikancha bulochkaning ichiga qoʻyiladi, uning koʻrinishi kichik fransuzcha bagetga oʻxshaydi. Uning oʻzgarmas qoʻshimcha ingredientlari tarkibiga — qovurilgan mahalliy loviya, tugʻralgan piyoz va toʻrtburchak shaklda kesilgan pomidor. Koʻpincha xalapenyu qalampiri va maydalangan pishloq boʻlaklari ham qoʻshiladi. Bularning barchasi mayonez, xantal, guakamol yoki xalapenyo qoʻshilgan salsa bilan boyitilgan: baʼzida unga ziravorlardan biri qoʻshiladi yoki birdaniga barchasi qoʻshiladi.

Sonorcha hot-dog, hot-doglar „dogeros“ () deb nomlangan koʻcha sotuvchilari tomonidan maxsus jihozlangan aravalarda tayyorlanadi va sotiladi. 2009-yilda Tusonda 200 dan ortiq, Feniksda esa undan ham koʻproq nuqtalar mavjud boʻlgan.

Manbalar
Starlink

Starlink — Internet aloqasi beqaror, qimmat yoki umuman mavjud boʻlmagan hududlarda yuqori tezlikdagi Internet aloqasini taʼminlash maqsadida SpaceX shirkati tomonidan yoʻlga qoʻyilayotgan global sunʼiy yoʻldosh tizimi. SpaceX shirkatining sunʼiy yoʻldosh tadqiqotlari, ishlanmalari va ishlab chiqarish boʻlimi hisoblanuvchi shirkat qarorgohi Vashington shtatining Redmond shahrida joylashgan.

Loyihani ishlab chiqish 2015-yilda boshlangan. Sinov prototiplari 2018-yilning 22-fevralda muvaffaqiyatli ishga tushirilgan. 2017-yilga kelib, SpaceX 2020-yillarning oʻrtalariga borib Yer orbitasiga jami 12 000 ga yaqin sunʼiy yoʻldoshni chiqarish uchun normativ hujjatlarni taqdim etdi. 2019-yilning may oyida 60 ta prototip sunʼiy yoʻldoshlarning birinchi guruhi Yer orbitasiga chiqarildi.

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayt

SpaceX
Berry Good

Berry Good (, Beri Gut) Janubiy Koreyada tashkil topgan qizlardan iborat musiqiy guruhdir. 2014-yilda Asia Bridge Entertainment tomonidan asos solingan. Guruhning ilk ashulasi Love Letter boʻlib, 2014-yil 21-mayda ommaga havola etilgan. Guruh rasman 2021-yil 12-mayda tugatildi.

Aʼzolari

Sobiq aʼzolari 
 Subin (수빈) — reper
 Iera (이라) — reper
 Nayeon (나연) — vokalchi
 Daye (다예) — vokalchi, reper
 Taeha (태하) — leader, vokalchi
 Gowoon (고운) — vokalchi
 Seoyul (서율) — vokalchi
 Johyun (조현) — vokalchi, reper
 Sehyung (세형) — vokalchi, reper

Ostguruh
 Berry Good Heart Heart: Taeha, Sehyung, Gowoon

Diskografiyasi

Studiyaviy albomlari

Mini-albomlar

Singl albomlar

Singllar

Mukofot va nomzodliklari

Manbalar

Havolalar  

 Rasmiy sayti  

K-pop guruhlar
Janubiy Koreya musiqiy guruhlari
Suyurlitepa

Toshkent viloyati Ohangaron tumanidagi antik davrga tegishli tarixiy yodgorlik. Hozirgi kunda tarix fanlari doktori, professor, arxeolog olim Ahmadali Asqarov boshchiligida arxeologik ekspeditsiyalar olib borilmoqda. Suyurlitepa yodgorligi Ohangaron daryosining chap sohilida, Qurama tog`larining shimoliy etaklarida joylashgan tarixiy makon. O`tgan asrning 60-yillarida akademik Yahyo G'ulomov tashabbusi bilan Toshkent vohasini o`rganish maqsadida Toshkent arxeologik ekspeditsiyasi tashkil etilgan edi. Mazkur ekspeditsiya davomida qadimgi Choch va Iloq davlatlarining tarixiy shaharlari tadqiq etib, o`rganildi. Mazkur ekspeditsiya jarayonida Suyurlitepa yodgorligi e'tibordan chetda qoldi, shu sababli ham mazkur yodgorlik haqida ensiklopediyalardan ma'lumotlar topilmaydi. Yodgorlik haqida tadqiqotlarda Suyartepa, Munchoqtepa, Saviltepa, Suyritepa kabi nomlar ostida uchratish mumkin.

Tarixi 

Ushbu yodgorlik Buyuk Ipak yo`li ustida Farg`ona vodiysidan Toshkentga o`tishda ilk shahar hisoblanadi. Yodgorlik hududida ilk aholi yashash manzillarining aniqlanishi antik davrga to`g`ri keladi. Shahar-yodgorlikning janubiy qismlaridan Qovunchi II madaniyati izlari topilgan.

Antik davr

Manbalar
Xrayme

Xrayme ( haraime, chraime;  ‎ — Magʻrib va Isroil mamlakatlarida mashhur boʻlgan styu achchiq baligʻi hisoblanadi. Taom uchun sous sharmola deb nomlangan eski arab sousiga oʻxshash boʻlgan. ( Taomning nomi arabchadan „qaynoq“ soʻzidan kelib chiqqan.

Ushbu taomning oʻziga xos xususiyati — yangi non bilan isteʼmol qilinuvchi quyuq achchiq sousdir. Uning achchiqligini moʻtadillashtirish uchun nonni odatda sousga botirish maʼqul hisoblangan.Garnir sifatida esa kuskus eng yaxshi tanlovga aylanadi. Xraymening yagona retsepti yoʻqligi sababli, uning bir necha retseptlari mavjud. Marokancha baliqlar koʻplab shirin va achchiq qalampirdan tayyorlanadi va uning sousi tarkibida koʻplab yogʻ (baliq faqat yogʻda yaxshi pishadi) va pomidor bezak uchun xizmat qiladi. Retseptga koʻra, baliqning qanday turda boʻlishi muhim emas, faqatgina oq boʻlsa bas. Bayramona xrayme uchun eng mashhur baliq — nil olabugʻa boʻlib, ammo file sifatida istalgan boshqa har qanday baliqlar mos keladi: bass, dengiz olabugʻasi yoki treskalar.

Xrayme Tunis va Liviyadan kelib chiqqan boʻlib, aliyadan keyin Isroilda juda mashhur boʻlgan. U anʼanaviy ravishda Shabbat, shuningdek, seder uchun Rosh xa-Shana va Pesaxda isteʼmol qilishgan..Ushbu taom sefard yahudiylarining oshxonasida Kolumbning ekspeditsiyalarida ishtirok etgan va Eski Dunyoga pomidorni olib kelgan marranam (Ispaniya va Portugaliyaning majburiy suvga choʻmdirilgan yahudiylari) tufayli paydo boʻlgan degan fikr mavjud. Xrayme koʻpincha shanba kunlari tayyorlangan, chunki taomni ham sovuq, ham issiq holda isteʼmol qilish mumkin boʻlgan..

Manbalar 

Arab oshxonasi
Chchige

Chchige — koreys taomi hisoblanib, ragu taomiga oʻxshaydi. Chchigening koʻplab turlari mavjud boʻlib, uning klassik ingredientlari tarkibiga goʻsht, dengiz mahsulotlari yokikochxudjan, tvendjan, kandjang yoki seuchot bilan ziravorlanganshoʻrvadagi sabzavotlar kiradi. Chchige odatda dasturxonga umumiy taom sifatida issiq holatda tortiladi.

Koreys bayramlarida dasturxonda chchige yoki tang (탕 — shoʻrva) albatda boʻladi. Choson sulolasi davrida chchige qadimiy chochxi nomi bilan atalib, qirollik dasturxonida doimo ikki xil turi taqdim etilar edi.

Har xil turdagi chchigening asosiy tarkibiy qismlariga koʻra nomlandi, masalan, senson chchige (생선찌개), baliqdan yoki tofudan tayyorlangan tubu chchige (두부찌개), yoki aniq shoʻrva yoki ziravorlardan tayyorlangani, masalan, kochxudjan-chchige (고추장찌개) yoki tvendjanchchige (된장찌개).

Turlari

Ingredientlarga koʻra 

 Altxan-chchige (알탕찌개), sayd ikrasi tuxumidan tayyorlanadi
 Tubu-chchige (두부찌개), tofudan tayyorlanadi
 Ke-chchige (게찌개) qisqichbaqadan tayyorlanadi.
 Kimchxichchige (김치찌개) kimchi va boshqa masalliqlardan tayyorlanadi
 Kxonbi-chchige (콩비지 찌게) soyadan tayyorlangan
 Pude-chchige (부대찌개), ziravorli shoʻrva va saralangan goʻsht va boshqa ingredientlardan tayyorlangan
 Myeonrandjot-chchige (명란젓찌개) myongran chotdan tayyorlangan (tuzlangan ikra)
 Senson-chchige (생선찌개), baliqdan; tontxe-chchige (동태찌개) — muzlatilgan say turidan tayyorlangan
 Sundubu-chchige (순두부찌개) koagulyatsiyalanmagan yumshoq tofudan tayyorlangan

Ziravorlarga koʻra 

 Tvendjan-chchige (된장찌개), tvendjan shoʻrvasi bilan tayyorlangan
 Chxongukchang-chchige (청국장찌개), chxongukchan va boshqa ingredientlardan tayyorlangan
 Seuchot-chchige (새우젓찌개) krevetkali pasta bilan
 Kochxudjang-chchige (고추장찌개) „kochxudjang“ achchiq pasta bilan, odatda choʻchqa goʻshti bilan.

Yana qarang 

 Koreys oshxonasi

Manbalar
Shatobrian steyki

Shatobrian (steyk, file, shatobrian bifshteksi, shato-filesi; () — mol goʻshtli taomi, goʻshtli boʻlakning qalin qismidan tayyorlanadi.

Xususiyati 

Tana goʻshtidagi boʻlaklar umurtqa pogʻonasining har ikkala tomonida joylashgan. Boʻlak (katta bell suyagi) koʻpincha butun holda sotiladi va uzun, tor, vereten shaklidagi goʻsht boʻlagiga oʻxshaydi, bir tomoni qalin („boshi“), ikkinchisi esa ingichka („dumi“).Shatobrian uchun goʻsht mol goʻshtining qalin markaziy sohasidan kesiladi. Bolakning qalinligi kamida 5 sm boʻlishi kerak („ikki barmoqdek“) va odatda u ikki kishi uchun tortiladi. Shatobrian koʻpincha bir necha kishi uchun 1,5 kg gacha boʻlgan katta boʻlakdan tayyorlanadi. Pishirish paytida qovurilganidan keyin katta file boʻlaklariga boʻlinadi, ammo koʻpincha u butun holda beriladi va dasturxonning oʻzidanoq boʻlaklarga boʻlinadi.

Goʻsht boʻlagi juda yumshoq, ammo yogʻsiz va yorqin lazzatda boʻladi. Uning shiraliligini va taʼmini oshirish uchun retseptga koʻra, bekon goʻshti uzun boʻlaklar bilan oʻralib, koʻpincha goʻshtda uning taʼmi yetishmasligi sababli sous bilan yanada boyitiladi.

Tayyorlanishi 
Goʻsht zaytun moyi va har tomondan bir daqiqa davomida juda issiq grill yoki skovorodkada qalampir bilan qovuriladi, soʻngra qaynoq pechda pishiriladi. Katta goʻsht boʻlagi tartibsiz shaklda, toʻlaqonli qovurilishini taʼminlash maqsadida sekin pishiriladi: tovaning chuqurlikka qarab, u yaxshi pishgan qobiqdan „qonli“ holatga oʻzgaradi va deyarli xom, biroz isitilgan goʻsht parchasi boʻladi.  Shatobrianni kichik boʻlaklarda „qon bilan“ yoki biroz qovurilgan tarzda pishirish odatiy holatdir.

Shatobrian davrida, taomga oq sharob sousi, shalot-piyoz va estragon qoʻshilgan, shundan soʻng uning nomi „shâtobrian“ deb ham atashgan. XX-XXI asrlarda uni koʻpincha bearnez sousi bilan birga dasturxonga tortilgan.

Nomi 
Larousse Gastronomique ensiklopediyasining taʼkidlanishicha, bu taom mashhur yozuvchi Fransua-Rene de Shatobrian vikonti sharafiga nomlangan, uning shaxsiy oshpazi 1822-yilda Shatobrian Londonda elchi boʻlib xizmat qilganida uning retsepti chiqqan. Lugʻatning yana bir turi Dictionnaire de l’Académie des Gastronomes lugʻatini taklif etadi, ushbu taomning nomi Fransiyaning Atlantika Laura mintaqasidagi Shatobrian shahrida yetishtirilgan yuqori sifatli mol goʻshti nomiga berilganligini taxmin qiladi.

Manbalar