MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Tangasoy

Tangasoy — Samarqand viloyatining jan.sharqidagi soy. Zarafshon tizmasining 2360 m balandlikdagi buloklardan boshlanadi. Uzunligi 25 km. Suv sarfi 1,10 m³/sek.dan 0,3 m³/sek.gacha. Urgut tumani ekin maydonlarini sugʻorishga sarflanadi.

    

Oʻzbekistondagi daryolar
Tangachalilar

Tangachalilar () — sudralib yuruvchilar turkumi. Gavdasi har xil shakldagi tangachalar va qalqonlar bilan krplangan. Tangachalar ostida suyak plastinkalar joylashgan. Kalla suyagi chakka qismidagi suyaklar reduksiyaga uchragan. Yuqori jagʻ kvadrat suyagi koʻpincha bosh qutisi bilan harakatchan birikkan. Kloakasi kundalang tirqishsimon. Erkagining kopulyativ organi bir juft. Koʻpchilik T. (kaltakesaklar, ilonlar) tuxumlari yumshoq pergamentsimon pust bilan krplangan; bu pust ostida oqsil parda boʻlmaydi.Z kenja turkum: kaltakesaklar, amfibiyasimonlar (amfisbenalar?) va ilonlarga boʻlinadi. 6600 turi bor. Antarktikadan boshqa barcha qitʼalarda tarqalgan. Oʻzbekistonda T.ning kaltakesaklar va ilonlar kenja turkumiga mansub 58 turi tarqalgan; 16 turi Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

 

Hayvonlar
Tangens

Tangens (lot. tangens — urinish) — trigonometrik funksiyalardan biri.
Matematika
Tanglay

Tanglay — burun va ogʻiz boʻshligʻini bir-biridan ajratib turadigan anatomik tuzilma. Kattiq va yumshoq T. boʻladi. Qattiq T. yuqori jagʻ suyagining tanglay oʻsigʻi bilan tanglay suyagi kundalang plastinkalarining birikuvidan vujudga keladi. Yumshoq T. shilliq parda bilan qoplangan muskullardan iborat. Yumshoq T.ning orqa uchida oʻsiqcha— tilcha bor. Yumshoq T. yon tomonlarida ravoqlar hosil qilib, til va halqum bilan birlashadi. Ravoqlar orasida har iyusi tomonda (uchburchak shaklida) murtak boʻshligʻi boʻlib, unda tanglay murtagi joylashgan. Qattiq va yumshoq T. shilliq qavati ostida mayda soʻlak bezlari, shilliq qavatida esa qon tomirlari va nervlar bor.

T. kasalliklari tugʻma va orttirilgan boʻladi. Yumshoq yoki qattiq T.ning tugʻma nuqsoni koʻp uchraydi. Bu embrional rivojlanish davri (homila)da tanglay oʻsiqlarining oʻzaro yoki yumshoq tanglayning muskulli tuzilmasi bilan jipslashmay qolishidan yuzaga keladi. Buni "boʻri tanglay" deyiladi. T. ning orttirilgan kasalliklariga uning shikastlanishi yoki kasallikdan zararlanishi, yalligʻlanishi (mas., stomatit), xavfli va xavfsiz oʻsmalar va boshqa kiradi.

 

Anatomiya
Tangutlar

Tangutlar 1) Tibet-Birma guruhiga mansub xalq. 10-asrda Shimoliy Xitoyda SiSya davlatini barpo etishgan. T. Xitoy bilan tez-tez urushib turgan. XoroXotodagi arxeologik qazishmalardan maʼlum boʻlishicha, T. oʻz yozuvi va madaniyatiga ega boʻlgan. Moʻgʻullar tomonidan SiSya davlati yakson etilgach (1227), ular bilan qoʻshilib ketgan, bir qism T. Sinxay viloyatidagi tibetliklar tarkibiga kirgan; 2) Dashti Kig|choq oʻzbeklari tarkibida ham T. qabilasi boʻlgan.
Tange kendzo

Kendzo Tange (1913.4.9, Imabari — 2005, Tokio) — yapon meʼmori. Tokio universitetini tugatgan (1938). Binolarni atrof muhit bilan uygʻunlashtirib, qulay, ixcham va chiroyli qurish yoʻllarini izlagay, milliy meʼmorlik anʼanalarini ijodiy rivojlantirgan. Anʼanaviy yogʻoch qurilmani zilzilabardosh temirbeton qurilmaga aylantirib, undan mahobatli, sirli, bezakdor, murakkab loyihadagi „zamonaviy arxitektura“ inshootlarini oʻziga xos koʻrinishda yaratdi: Xirosimadagi Tinchlik parki ansambli (1951—1952), Sidzuokedagi majlislar zali (1957), Tokiodagi Olimpiada oʻyinlari sport inshootlari majmui (1964), Xirosimadagi Xalkaro konferensiya markazi (1989), Iokogamedagi sanʼat muzeyi (1989) va boshqa Jeneva (1959), Skopye (1965), Bolonya (1970)dagi, shuningdek, Singapur, Tailand, Avstraliya, Bruney (1989) shaharlaridagi T.K.ning loyihasi asosida qurilgan binolar, shaharlarni zamonaviy davr talabida kurish yoʻlidagi ijodiy yutugʻi namunalaridir. Ijodining yangi qirralari Tokiodagi „Tokio uymehmonxonasi“ (2000), Tayvandagi Xalqaro prezident minorasi (2001) kabi zamonaviy inshootlarda oʻz aksini topmoqda. T. koʻpgina xorijiy mamlakatlar faxriy unvonlariga sazovor boʻlgan, shuningdek, orden va medallar sovrindori.

Adabiyotlar 
 Kendzo Tange, Arxitektura Yaponii. Traditsiya i sovremennost, M., 1976.

 

1913-yilda tugʻilganlar
2005-yilda vafot etganlar
Tanda

1)Tanda — gazlamadat boʻylama iplar. Toʻqish uchun tayyorlangan T. ipi maxsus katta gʻaltak (navoy)ga oʻralgan boʻladi, navoy toʻquv stanogining orqasiga oʻrnatiladi. T. paxta, ipak, zigʻir, jun tolalari, sunʼiy tolalar, baʼzan, bir necha xil tolalar aralashmasi, mas., jun va paxta tolalaridan tayyorlanadi (qarang Toʻquvchilik).

2)Tanda — to‘qima hosil bo‘lishida parallel bo‘ylama joylashgan iplar to‘plami.

Adabiyotlar 
 Milliy avrli gazlamala ishlab chiqarish texnologiyasi. Fargʻona, 2022-yil
 Texnologik jarayonlarni loyihalash. Toshkent, 2012-yil

Manbalar 

Toʻqimachilik sanoati
Tekstil
Tandir barra

Tandir barra — milliy taom turi. Tandir barra koʻproq toʻy, bayram va yigʻilishlarda ziyofat dasturxoniga tayyorlanadi. Asosan Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari, shuningdek Samarqand va Jizzax viloyatlarining ayrim tumanlariga (Urgut, Zomin, Forish) xos. Tandir barra tayyorlash uchun yonbagʻir yerdan diametri 1 m, chuq. 1,5 m keladigan oʻra qaziladi yoki tandir quriladi. Tandir ichi guvala kattaligidagi toshlar bilan aylantirib urib chiqiladi. Tandirga atrofidagi toshlar qiziguncha oʻt yoqiladi. Yangi soʻyilgan qoʻy goʻshtiga tuz va ziravorlar sepilib, archa shoxlari qadalib, tandir ichiga osiladi. Tandir ostida toʻplangan choʻgʻ ustiga goʻshtdan tomgan yogʻ yigʻiladigan katta mis togʻora qoʻyiladi. Togʻora atrofiga archaning yashil barglaridan tashlanadi. Tandir usti tunuka togʻora bilan yopilib, atrofi loy bilan suvaladi. Tandir barra 3 soat chamasi dimlanadi.

Manbalar 

Qashqadaryo
Oʻzbek oshxonasi
Taomlar
Tandir kabob

Tandir kabob - kabobning bir turi. Qadimiy tansiq taomlardan biri. Tayyorlash usuli: qoʻy va mol goʻshtining yogʻsizroq qismidan qalinligi 2—3 sm, eniboʻyi 5—10 sm li 100— 150 g li boʻlaklar kesilib 0,5% li namakobga 30 min. botirib qoʻyiladi. Betiga un, murch va tuyilgan zira aralashmasidan tayyorlangan urvoq sepiladi va tandirga yopib, qizarguncha pishiriladi. Goʻsht qizargach, choʻgʻni tandirning oʻrtasiga toʻplab, betiga kul tortiladi va tandirning qopqogʻi yopilib, 10—15 min. dimlanadi. 

 

Oʻzbek oshxonasi
Alifbo boʻyicha taomlar
Kaboblar
Tanjer

Tanjer (arab.Tanja) — Marokashning shim. qismidagi shahar, Gibraltar boʻgʻozi sohilidagi port. Tanjer provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 525 ming kishidan ziyod (1990y.lar oxiri). Shimoliy Marokashning savdotransport va tranzit markazi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Chetga sitrus mevalar, sabzavot, baliq va meva konservalari chiqariladi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, sement sanoati korxonalari mavjud.

T.ga mil. av. 2ming yillik oxirida finikiyaliklar tomonidan asos solingan. Mil. av. 1 a.dan boshlab Rim xukmronligi ostida boʻlgan. 5-asrda vandallar, 6-asrda Vizantiya egallagan. 8-asr boshlaridan arablar qoʻl ostiga utgan. Mamlakat shim. qismining muhim iqtisodiy va madaniy markazlaridan. 1471-yilda Portugaliya, 1661-yilda Angliya hukmronligi ostiga oʻtgan. 1684-yildan Marokash tarkibida boʻlib, Marokashning boʻlinib ketishi natijasida maxsus rejimdagi zona qilib ajratilgan. Marokash mustakillikka erishgach (1956), yana uning tarkibiga kirdi.
Tanzimot

Tanzimot (usman. تنظیمات — tartibga solish) — Usmonli turk sultonligida oʻtkazilgan ijtimoiysiyosiy islohotlar va shu islohotlar oʻtkazilgan davr (1839—70). T. 2 davrga boʻlinadi. Uning 1davri "Gulxona xatti sharifi" deb atalib, 1839—50y.larni oʻz ichiga oladi. 1839-yil 3 noyabrda Turkiya tashqi ishlar vaziri Rashid Posho Gulxona bogʻida Usmonli turk sultoni Abdulmajid (hukmronlik davri: 1839—61) dan barcha davlat zodagonlari ishtirokida islohotga ruxsat ("xatti sharif") oldi. Unda hamma fuqarolarning hayoti, vijdon erki va mulk daxlsizligi, qonunsizliklarga barham berilishi, soliqlarning kamaytirilishi va boshqa masalalar eʼlon qilingan. Shunga binoan, 10-yil davomida huquq va maʼmuriy, moliya, harbiy ish va maorif sohalariga oid bir nechta qonunlar qabul qilindi. Islohotlar natijasida Turkiya hayotida bir muncha yangiliklar yuz berdi. Birok, Turkiyadagi yirik zodagonlar unga qattiq qarshilik koʻrsatishgan.

T.ning 2davri Qrim urushida Turkiya qozongan gʻalabadan keyin boshlandi. 1856-yil 18 fevralda sulton Abdulmajid yangi T. toʻgʻrisida "xatti humoyun" eʼlon qilib, Turkiya sanoati va qishloq xoʻjaligi.ni Gʻarbiy Yevropa mamlakatlari uchun ochiqligini bildirdi. Musulmon boʻlmagan xorijiy sarmoyadorlarga maʼlum huquqlar berildi. Bu qonunlar, bir tomondan, sultonlikda davlat boshqaruvi, sud va maʼmuriy ishlarni tartibga keltirdi. Turkiyada yangi adabiyot, sanʼat, ilmfan. maorif taraqqiy topa boshladi, milliy ziyolilar paydo boʻddi. Ular orasidan keyinchalik yangi usmonlilar deb ataluvchi konstitutsion monarxiya tarafdorlari va yosh turklar oʻsib chikdi. 2tomondan, Turkiyada xorij kapitali taʼsirining oshishiga, uning gʻarb davlatlariga astasekin qaram boʻlib qolishiga zamin tayyorladi. T. yangi sulton Abdulhamid II (hukmronlik davri: 1876—1909) tomonidan bekor qilindi va Turkiyada istibdod ("zulm") davri boshlandi.

Adabiyot 
 Miller A. F., Kratkaya istoriya Tursii, M., 1948; Novichev A. D., Tursiya. Kratkaya istoriya, M., 1965.

Qahramon Rajabov.
Tank qoʻshinlari

Tank qoʻshinlari - kuruklikdagi qoʻshin turi. Tank, motooʻqchi (mexanizatsiyalashgan, motopiyoda), raketa, artilleriya va boshqa boʻlinma, qism, qoʻshilmalardan tarkib topgan. Tank qoʻshinlari qudratli oʻt ochish, kuchli zarba berish va tez harakat qilish imkoniyatiga hamda ishonchli zirxli himoyaga ega. Bu qoʻshinlar asosiy yoʻnalishlarda yalpi harakat kilib, mustakil va boshqa qoʻshinlar bilan hamkorlikda dushman mudofaasini yorib oʻtish, yuksak manyovrli jangovar xarakatlar olib borish, dushman mudofaasi ortida xarakat qilib, uning zahiralarini tormor etish, eng muxim marralarni egallash va uni himoya qilish hamda jang va operatsiya maqsadlariga tezkorlik bilan erishishni taʼminlash va boshqalarga qodir. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli kuchlarida Tank qoʻshinlari mavjud.
Tanlash

Tanlash — 1) chorvachilikda — nayelchilikdagi sunʼiy tanlash usullaridan biri; hayvonlarni poda va zot ichidan xoʻjalik va seleksion sifat (tashqi koʻrinish) va va miqdor (tirik vazni, jun va tivit chiqishi va boshqalar) belgilari boʻyicha baholab, nayel olish uchun ajratish; chorva hayvonlarini tanlashda ulardagi seleksion belgilarining asosiylari eʼtiborga olinadi. Mas., qorakoʻl qoʻylarida terining sifati, hisori qoʻylarda vazni, tana shakli, sigirlarda sut sogʻimi va tarkibi, yilqichilikda ot tanasining rivoji va shakli asosiy T. belgilari hisoblanadi.

T. ishlari mollarning yoshligidan olib boriladi va har bir guruh uchun oʻziga xos baholash va T. usullari qoʻllaniladi. Masalan, buqalarni baholash va T. 1bosqichda genotipi, 2bosqichda oʻsish quvvati, rivojlanishi, eksteryeri, urugʻlantirish qobiliyati, 3bosqichda avlodining sifati boʻyicha oʻtkaziladi. Sigirlar eksteryeri kompleks bahosining 40%ni yelin sifat koʻrsatkichlari, 25% ini oyoq va tuyoq shakli, mustahkamligi, 20%ini gavda tuzilishi shakli, 15% ini sutdorlik tipi tashkil etadi.

T.ning samaradorligi populyatsiya soni va uning arealiga, hayvonlarning serpushtligi va mahsuldorligiga, belgilarning nayeldannayelga oʻtish tarzi hamda oʻzgaruvchanligiga, T.ning jadalligi va yoʻnalishiga bogʻliq;2) oʻsimlikshunoslikda — seleksiyaning asosiy usullaridan biri; genetik (qarang Genetika) usullar bilan birga tegishli belgi va xususiyatlarga ega boʻlgan yangi navlar yaratish imkoniyatini beradi. T. oʻsimliklarning hosildorligi, kasalliklar hamda zararkunandalarga chidamlilik va boshqa belgilari boʻyicha tabiiy va sunʼiy usulda olib boriladi. Tabiiy tanlanishaa maʼlum oʻsish sharoitida koʻproq mukammallashgan va shu sharoitga yaxshiroq moslashgan oʻsimliklar yashab qoladi. Sunʼiy T. inson tomonidan olib boriladi. Oʻsimlikshunoslikda T., shuningdek, ekin turi, xoʻjalik belgilari va seleksiya maqsadlariga qarab, 3 xil — yalpi, yakka va klon usulda olib boriladi. Yalpi va yakka T. bir va koʻp martali hamda uzluksiz boʻladi. Yalpi (umumiy) T.da qator belgilari eng yaxshi va bir tipli usimliklar ajratib olinadi. Yakka T.da eng yaxshi oʻsimliklar ajratib olinadi va urugʻlari alohidaalohida paykallarga ekiladi. Har ikki usulda ham oʻsimliklar bir marta yoki koʻp marta ekilishi mumkin. Klon (qarang Klon tanlash) T.da tuganak, qalamcha, ildiz yoki piyozboshlardan foydalanib, yangi navlar yaratish ham mumkin.
Tanlash usuli

Tanlash usuli (matematik statistikada) — statistik kuzatishlar usuli. Bunda statistik toʻplamning umumiy xossalari toʻplamning hamma elementlari emas, balki undan tanlab olingan tanlanmaga kirgan elementlari orqali oʻrganiladi. Tanlash usuli matematik statistikaning 2 muhim boʻlimi: chekli toʻplamdan tanlash va cheksiz toʻplamdan tanlash nazariyasiga asoslanadi. Chekli toʻplam dan tanlama olish nazariyasi sifat boʻyicha statistik nazorat oʻtkazish usulining asosi boʻlib, koʻpgina sotsiologik tekshirishlarda qoʻllaniladi. Tanlash tasodifiy ravishda oʻtkazilsa, extimollar nazariyasiga koʻra, tanlab olingan tanlanma statistik toʻplam haqida toʻgʻri maʼlumot beradi. Bu holda statistik toʻplamning hajmi (elementlar soni)  tenglamaning hajmi  ga teng boʻlsa, tanlanmaning elementlariga bir xil ehtimollik yoziladi. Amalda, koʻpincha, tanlab olingan tanlanma (elementlar) statistik toʻplamga qaytarilmaydi (kaytarilmaydigan tanlanma). Agar tanlab olish har bir tanlanmani oʻrganilayotgan tuplamga qaytarish yuli bilan bajarilsa, u kaytariladigan tanlama deyiladi. Qaytariladigan tanlanma, asosan, nazariy tekshirishlarda qoʻllaniladi. Agar tanlanmaning hajmi  statistik toʻplamning hajmi  dan juda kichik (n"N) bulsa, bu ikki tur chekli tanlanmalar deyarli bir-biridan farq qilmaydi. Tanlash usuli bilan statistik tuplamning sifat yoki miqdor belgilari urganiladi. Masalan, statistik nazorat oʻtkazish masalalarida  ta element orasida nechta nuqsonli element borligini aniqlash shunday masalalardan biridir.

Statistik toʻplam cheksiz boʻlganda undan olingan tanlanmani kaytarish yoki qaytarilmasdan olinganligi ahamiyatga ega emas. Bu xrlda tanlanmaning %t, 52>…, gʻp elementlari uzaro bogliqsiz tasodifiy miqdorlar deb karalsa, statistik toʻplam belgilarini oʻrganish soddalashadi.
Tanlov (mehnat huquqida)

Tanlov (mehnat huquqida) — xodimlarni muayyan lavozimlarga tanlab olishning maxsus tartibi. Bunda xodim ish beruvchi tomonidan tanlab olinmaydi, balki kollegial organ (mas., oliy oʻquv yurtining ilmiy kengashi, ilmiy tadqiqot instituta ilmiy kengashi, teatrtomosha muassasalari badiiy kengashi)ning qarori asosida tanlab olinadi. Ushbu kengashlarning T.da golib chiqkan shaxeni tegishli lavozimga saylash toʻgʻrisidagi qarori ish beruvchi uchun majburiydir. T., asosan, vakant lavozimlarni: oliy ukuv yurtlarida kafedra mudiri, professoroʻqituvchi; ilmiy tadqiqot muassasalarida — lab., boʻlim, sektor mudiri, katta va kichik ilmiy xodim lavozimlarini; teatr, ansambl, filarmoniya va boshqa konsert tashkilotlarida — artist, rejissyor, dirijyor, baletmeyster, xormeyster va rassom lavozimlarini egallash uchun oʻtkaziladi. Odatda, oliy oʻquv yurtlarining assistent, oʻqituvchi lavozimlariga T. eʼlon qilinmaydi, bu vakant lavozimlarga aspirantura va magistraturani tamomlagan shaxslar qabul qilinadi. 2 yillik muddat oʻtgach, bu lavozimlar T. orqali egallanadi (OʻzR Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligining 1998-yil 30 oktabrdagi buyrugʻi bilan tasdiklangan "Oliy oʻquv yurtlariga pedagogik xodimlarni ishga kabul qilish tartibi haqidagi nizom"). Anvar Inoyatov.
Tannuoʻla

Tannuoʻla — Tiva Respublikasining jan.dagi togʻ tizmasi, Yenisey daryosi yuqori okimi bilan UbsuNur koʻli havzalari orasidagi suvayirgich. Uzunligi 300 km ga yaqin. Oʻrtachabal. 2500—2700 m. T.Oʻ. Fapbiy (eng baland joyi 3061 m) va Sharkiy (eng baland joyi 2591 m) qismlarga bulinadi. Paleozoy kontinental va dengiz yotqiziklari (qumtosh, ohaktosh, gilli slanets, granit va konglomeratlar)dan tashkil topgan. Togʻ etaklari va yon bagʻirlarida 2000 m gacha kashtan va qora tuproqda togʻ dashti oʻtlari, undan yuqorida togʻ sur va podzol tuproqlarda siyrak tayga, togʻ tepalarida qurum va baland togʻ tundra oʻsimliklari keng tarqalgan. 

 

Togʻlar
Rossiya geografiyasi
Tanob

Tanob (arab. — chilvir, arqon) — 1) Oʻrta Osiyo, xususan, Oʻzbekiston hududida qoʻllanilgan uzunlik oʻlchov birligi. 17-asrda qiymati 39,9 m ga teng boʻlgan; 2) Oʻrta Osiyo xonliklarida tomonlari 60 gaz dan iborat boʻlgan maydonga teng, yaʼni ekin maydonini oʻlchash uchun qoʻllanilgan yuza birligi. 1 T. 60x60 kv. gaz =3600 kv. gaz =0,08194 ga=900 kv. m (1 ga=12 tanob); 3) uzunlik oʻlchash, yer oʻlchash, chiziq tortish va shu kabi da ishlatiladigan uzun chilvir, reja ip, uzun arkrn; 4) naqshga shakl beruvchi va naqsh mujassamotining asosini tashkil etuvchi chiziq; tabiatdagi anhor hamda yoʻlning shartli tasviri. Naqsh mujassamotida T. turlicha koʻrinishga ega: uzluksiz davom etishi, baʼzan 2 nuqtadan boshlanib, bir-biriga qarab yoʻnalishi va bir-biriga chirmashib ketishi, baʼzan bir nuqtadan boshlanib, 2 tomonga yoʻnalishi va taqsim chetiga borib tugallanishi mumkin. Naqsh mujassamotida T. 2 ta boʻlsa, ular har xil rangga boʻyaladi, biri bosh T., boshkasi yordamchi T. hisoblanadi. T. 2 ta paratlel chizikdan tuzilsa, "kush T." deb ataladi. Naksh mujassamotida T. birinchi oʻrinda turadi, shuning uchun ish avvalo T.ni chizib olishdan boshlanadi, soʻng novdalar, novdalar yoʻnalishiga moslab gul, barg, kurtaklar shunday joylashtiriladiki, ular hech qachon T.ning ustidan kesib oʻtmasligi kerak. T. shuningdek, zamin ranglarini xam bir-biridan ajratib turadi.
Oʻrol Tansiqboyev

Oʻrol Tansiqboyev (1904.14.1 Toshkent — 1974.18.4) — manzarachi rassom, rangtasvir ustasi. Oʻzbekiston xalq rassomi (1944). Penza rassomlik bilim yurtini tugatgan (1924), Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyi qoshidagi tasviriy sanʼat studiyasida taʼlim olgan (1924— 28). T.ning izlanishlar davri boʻlgan 20—30 yillardagi ijodi uslub, janr, mavzu rangbarangligi bilan ajralib turadi. Dastgox. va monumental sanʼatda tarixiy, maishiy va portret janrlarida asarlar yaratdi. Gʻarbiy Yevropa yangi sanʼati, Meksika monumental rassomlari ijodi, Oʻrta Osiyo devoriy rassomligi va miniatyura sanʼati uslublarini oʻrgandi va shular taʼsirida ijod qildi ("Oʻzbek portreta", 1927; "Kurash", "Karvon", 1929; "Oʻtovda", 1931 va boshqalar). 30 yillardan obʼyektni aniq tasvirlash T. ijodining muhim belgisiga aylandi, unda manzara janri yetakchi oʻrin egalladi. T. manzaralar tasviriga hayotiy lavha, inson faoliyatini ifodalovchi unsurlar kiritishga intildi ("Moviy manzara", 1935; "Tungi sugʻorish", 1942). Ikkinchi jahon urushi yillarida (1942) Moskva yaqinidagi jang boʻlib oʻtgan yerlarni oʻz koʻzi bilan koʻrgan rassomning "Urush yoʻllarida" asarlar turkumi maydonga keldi. Urushdan keyin qishloq hayotiga bagʻishlangan asarlar yaratdi: "Togʻdagi kolxoz" (1949), "Sholikor kolxozda", "Gʻoʻza sugʻorish" (1949), "Oʻzbekistonda bahor" (1950). Ona yurtning umumlashma badiiy obrazini yaratish yoʻlidagi izlanishlari samarasi sifatida bir qancha asarlari yuzaga keldi ("Jonajon oʻlka", 1951; "Issiqkoʻlda oqshom", 1951; "Togʻdagi yaylov", 1953; "Togʻda kuz", 1954 va boshqalar), ular orasida industrial manzaralar ham uchraydi ("Qayroqqum GESi tongi", 1957 va boshqalar). "Togʻdagi qishloq", "Oqshom" (1962), "Angren — Qoʻqon yoʻli" (1962), "Chorvoq qurilishida" (1970), "Mirzachoʻl kanali" (1971) kabi liroepik asarlarida Oʻzbekistonning tabiati hamda inson mehnati tufayli oʻzgarib borayotgan qiyofasi oʻz aksini topgan. "Jonajon Uzbekistan" manzaralari turkumi ("Kuz tongi", 1972; "Oqshom", 1972; "Mening qoʻshigʻim", 1972 va boshqalar) va boshqa

T. asarlari respublika va xorijiy mamlakatlar muzeylari va xususiy toʻgshamlarda saqlanadi. Rassom 1967—74 yillar yashagan uyi T. uymuzeyiga aylantirilgan (1981). Uymuzeyda ijodiy ustaxona, mehmonxona va boshqa xonalar boʻlib, koʻplab hujjatli arxiv materiallari, rassomning koʻrgazmalarda namoyish qilingan mashhur asarlari saqlanadi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1973). Vafotidan soʻng "Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan mukofotlangan (2001).

Manbalar

Havolalar  
 Pravda Vostoka 26.04.1963
 Nekrolog
 Nekrolog

Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari

Oʻzbekiston qozoqlari
Tanto

Tanto () — Misrdagi shahar. Nil daryosi deltasining markaziy qismida. Gʻarbiya muhofazasining maʼmuriy markazi. Aholisi 371 ming kishi (1996). Transport yoʻllarining tuguni. Paxta tozalash, yogʻmoy zdlari, toʻqimachilik korxonalari bor. Hunarmandchilikda milliy kiyimlar, uyroʻzgʻor buyumlari tayyorlanadi.

 

Aholi punktlari
Misr shaharlari
Nil deltasi
Gʻarbiya muhofazasi aholi punktlari
Tantal

Tantal (yun. Tantalos) — yunon mifologiyasida Lidiya yoxud Frigiya podshosi; maʼbudlar tomonidan abadiy azobuqubatga mahkum etilgan ("tantal azoblari"); boʻynidan suvga botgan holda tepasidagi daraxtdan egilib turgan mevalarni koʻrib tursa ham T. na chanqoqlikdan va na ochlikdan xalos boʻla olgan, chunki suv uning lablari tagidan oʻtib ketgan, mevali shox esa unga tutqich bermagan.

Mifologiya
Mifologik qahramonlar
Tantal rudalari

Tantal rudalari - tarkibidagi Ta konsentratsiyasi sanoatda foydalanish uchun texnik imkoniyat yetarli va iqtisodiy jihatdan foydali boʻlgan birikma va miqdordagi tabiiy mineral hosilalar. Tantal rudalarida tantal tarkibli 50 dan ortiq mineral bor. Tantal rudalari haqiqiy Tantal rudalari va kompleksli tantalniobiy rudalariga (qarang Niobiy rudalari) boʻlinadi. Tantal rudalarining asosiy minerallari: kolumbittantalit, tantalit va man gantantalit, vojinit, mikrolit vab. Tantalniobiy rudalarining asosiy minerallari: kolumbit, gatchettolit, piroxlor, loparit, iksiolit. Bulardan Nb bilan birga nisbatan qimmatbaho Ta qazib olinadi. Tantal rudalarida Ta2O5 ning oʻrtacha miqdori 0,012 — 0,03%, baʼzan 0,24% (BernikLeyk, Kanada): tantalniobiy rudalari tarkibida T2O5 0,02— 0,05% boʻladi. Tantal rudalari konlarining bir necha xil asosiy sanoat va genetik konlari mavjud. Natrolitiy tipidagi nodir metalli pegmatitlarda (qarang Pegmatitlar) Tantal rudalari albit, mikroklin, kvars, kam darajada spodumen yoki petalitdan, bir necha yuz m dan 1–2 km gacha boʻlgan zonal tomirli tanalardan iborat. Tantalli minerallanish Ta2O5: Nb2O5 1:1 dan 3:1 gacha boʻlgan nisbatda boʻlib, kolumbittantalit, vojinit, iksiolit, mikrolit va boshqa guruhlar minerallaridan tarkib topgan. Nodir metalli tantalli granitlar (apogranitlar) katta boʻlmagan shtoklar va litiyli slyudalar hamda topaz bilan boyitilgan, oʻzida yupqa xolxolli kolumbittantalit, mikrolitlar boʻlgan mikroklinkvarsalbitli granitlar gumbazlaridan tuzilgan. Pegmatitlarning buzilishi natijasida yuzaga kelgan nurash pusti, dellyuvialallyuvial va allyuvial sochmalar oʻzida kassiterit va kolumbittantalit minerallar guruhini tashkil qiladi. Loparit tarkibli nefelinlisiyenitlar luyavirit, foyalitlardan tarkib topgan. Undan tashqari, karbonatitli va ular bilan assotsiatsiyadagi forsteritapatitmagnetitli jinslardan; mikroklinalbitli rebikit ishqorli granitlar va granosiyenitlardan iborat kompleksli tantalniobiy rudali konlardan sanoatda foydalaniladi. Ozroq miqdordagi tantallar greyzenli konlardagi volframitlardan olinadi. Tantal rudalari gravitatsion metod bilan boyitiladi; juda oz xolxollik boʻlganda flotatsiya metodi qoʻllaniladi. Konsentratlari 13—15% (3 nav) dan 26% (2 nav) gacha va 40% Ta2O5(1 nav); tantalniobiy rudalaridan olinadigan Ta2O50,4— 0,6% dan 1 — 4% gacha boʻladi. Tantal rudalari xorijda Manitoba, BernikLeyk (Kanada), Paraiba, RiuGrandiduNorti (Braziliya), Shaba (Kongo Demokratik Respublikasi) va boshqa konlarda mavjud.

Metallurgiya
Mineralogiya