Senimi, shoshmay tur!

“Senimi, shoshmay tur!” - Yigirmata sondan iborat boʻri quyonni quvayotgan kulgili sovet va rus animatsion seriali. Har bir seriyada yirtqichning oʻljani tutishga boʻlgan barcha urinishlari muvaffaqiyatsiz tugaydi. Boʻri tahdidli iborani aytadi yoki qichqiradi: “Senimi, shoshmay tur!”.

Yaratilish tarixi 
1968-1969 yillarda “Союзмультфильм” kinostudiyasi direktori Mixail Valkov toʻrtta yosh hazil-mutoyiba yozuvchilariga: Aleksandr Kurlyandskiy, Feliks Kamov, Arkadiy Xait va Eduard Uspenskiyga “Bolalar uchun qiziqarli nimadir ishlab chiqing” degan soʻzi bilan boshlanadi.

Uning gʻoyasi 1-sonli “Quvnoq karusel” kinojurnalining syujetlaridan birida mujassamlanishi kerak edi. Eng koʻp hazillar quvgʻin multfilmida sodir boʻladi degan xulosaga kelgan ssenariy mualliflari taʼqibchi va taʼqib etuvchining variantlarini muhokama qilib, rus folklorining eng mashhur qahramonlari sifatida Boʻri va Quyonni tanladi. Ikki xil epizod o‘rtasidagi bog‘lovchi bo‘lishi kerak bo‘lgan Bo‘rining tahdidli iborasi haqida fikr yuritar ekanmiz, “Senimi, shoshmay tur!” iborasi hali keyingi qismlarning ham mavjudligiga ishora qiladi.

Multfilm chiqqandan soʻng, studiya rahbariyati ssenariy mualliflarini uzoqroq – 10 daqiqalik suratga olishni taklif qildi. Ammo, tajribali rejissyor kerak edi, chunki Gennadiy Sokolskiy oʻsha paytda bu biznesda hali ham yangi boshlovchi edi. Eduard Uspenskiyning ketishi tufayli qolgan ssenariy mualliflari uni uzoq vaqt qidirdilar, chunki hamma uning gʻoyasini kichik deb hisoblab, loyihadan voz kechdi. Faqat Vyacheslav Kotyonochkin yuz oʻgirmadi. Ssenariyni o‘qib, yozuvchilar bilan yana uchrashgandan soʻng: “Bunda nimadir bor”, dedi.

Dizayner Vyacheslav Kotyonochkin - Svetozar Rusakovning uzoq yillik hamrohi edi. Boʻrining ovozini “Meja” multfilmida rejissyor bilan birga ishlagan teatr va kino aktyori Anatoliy Papanov (Ilon Gorinich roli), quyonni esa u bilan birga ishlagan Klara Rumyanova bergan. “Asfaltdagi izlar” multfilmidagi rejissyor (qisman kuchukcha roli). Rasm “Senimi, shoshmay tur!” aktyorlari birinchi marta uchrashishmadi. Ilgari ular multfilmlarda birga ishlashgan edi.

Dastlab Vyacheslav Kotyonochkin Vladimir Visotskiyni Boʻri sifatida eshitishni xohlagan. Ssenariyni oʻqib chiqqan xonanda nafaqat personajni ovoz chiqarib, balki unga qoʻshiq yozish uchun ham oʻt oldi. Ammo, istalmagan sanʼatkorlar qatorida boʻlgan Vysotskiy bu rolga tasdiqlanmadi.

1969-yil oxirida multfilm tugallandi va 1970-yil 30-yanvarda unga ijara guvohnomasi berildi. Badiiy kengashda rasmni muhokama qilish, Vyacheslav Kotyonochkinning soʻzlariga koʻra, nisbatan muammosiz oʻtdi. Ammo, rejissyor Fyodor Xitrukning multfilmda anʼanalardan voz kechish, eng yaxshi Amerika kinosiga taqlid qilish va qoʻpol narsa borligini koʻrgan gapidan xafa boʻldi. Ssenariy mualliflari rasmni koʻrgandan soʻng, butunlay muvaffaqiyatsiz boʻlib tuyuldi, ammo tomoshabinlarning muvaffaqiyati kar edi. Vyacheslav Kotyonochkinning oʻgʻli, rejissyor Aleksey Kotyonochkin esladi: “Odamlar Boʻri kadrda biror narsa qilmasdan oldin ham kulib yigʻlashdi. Romantik, xushmuomala qahramon hammaga hayratlanarli darajada yaqin bo‘lib chiqdi... Men shaxsan o‘zim “Barrikadalar” kinoteatrida birinchi qatorda o‘tirgan xolaning kursidan yiqilib, kulib talvasaga tushganini kuzatganman.Hikoyada Boʻri Quyonni shahar boʻylab quvib yuradi. Ommabop multfilmlarning boshqa qahramonlari asta-sekin qahramonlarga qoʻshilishadi: Timsoh Gena va Cheburashka, Meteor va Vympel jamoalari sportchilari, emlashdan qoʻrqqan Begemot, shundan soʻng butun kompaniya Ostankino televizion markaziga yuguradi, u yerda ular televizor oldida oʻtirishadi. Bu holat boʻrining quyonni taʼqib qilishini vaqtincha toʻxtatadi.Ammo, Anatoliy Papanov oʻsha yili vafot etdi. Multfilmni tugatishga qaror qilindi. 1991-yil 26-dekabrda SSSR parchalanib ketdi, bu oʻn oltinchi sonni seriyaning soʻnggi sovet nashriga aylantirdi.

1993-yilda rejissyor Vladimir Tarasov Vyacheslav Kotyonochkinga serialni davom ettirishni taklif qildi. Uning prodyuserlari, oʻz navbatida, yubiley seriyasini yaratishni taklif qilishdi. Vyacheslav Kotyonochkin rozi bo‘ldi, biroq uning o‘g‘li Aleksey deyarli har bir kadrga logotip yoki homiylar reklamasini kiritish zarurligini ko‘rsatib, uzoq vaqt otasini fikridan qaytarishga urindi. Quyonni oʻsha Klara Rumyanova ijro etgan va Boʻri ovozi uchun Anatoliy Papanov ovozining yozuvlari ishlatilgan, sakkizinchidan oʻn sakkizinchigacha barcha seriyalarning muharriri Margarita Mixeeva tufayli saqlanib qolgan. Mashhur aktyorning qizi Elena Papanovaning soʻzlariga koʻra, kuryerdan multfilmning yangi relizlari uchun onasi bir vaqtning oʻzida pulli konvertni olgan, bu oila uchun toʻliq ajablanish boʻlgan.

Epizodlar ikkita studiya - “Soyuzmultfilm" va "13-studiya" tomonidan birgalikda suratga olingan. Oʻn yettinchi seriyani asosan Vyacheslav Kotyonochkin, oʻn sakkizinchini esa Vladimir Tarasov boshqargan. “Keksa” Boʻri va Quyon raqsi bilan epizod “ekler” usulida suratga olingan.

Boshqa loyihalarda xarakter koʻrinishlari

Video intro “Multfilm dasturi” 
1972-yil 13-iyulda Markaziy televideniyening kino dasturlari bosh tahririyatining buyrugʻi bilan oʻsha yilning 16-oktyabridan 2-noyabrigacha “Soyuzmultfilm” kinostudiyasida Markaziy televidenieda animatsion dasturlar uchun chizilgan doimiy kover video intro suratga olindi. U 57 soniya davom etadi. U Yuriy Butirinning birinchi rejissyorlik ishi boʻldi.

Ekran pardasi birinchi marta 1972-yil dekabr oyida “Qoʻshiq-72” konsertida namoyish etilgan (1973-yil 1-yanvarda efirga uzatilgan) va 1973-yil 11-yanvardan 1990-yillarning oʻrtalariga qadar u koʻpincha Markaziy televideniening barcha kanallarida multfilm dasturlari oldidan boʻlgan.

Televizion nashrlar 
1980 va 1981-yillarda Yuriy Butirin “Ekran” studiyasida uchta (aslida 2-3 televizion epizodlar bir butun) televizion relizni suratga oldi.

Multfilmlarning relizlariga asoslangan film lentalari “Senimi, shoshmay tur!” 

 1986-yil “Oyna” 1:09 (rejissyor - Yuriy Butirin )
 1986-yil “Kran” 1:19 (rejissyor - Yuriy Butirin)
 1986-yil “Bahor” 1:06 (rejissyor - Yuriy Butirin)
 1986-yil “Lift” 1:02 (rejissyor - Yuriy Butirin)
 1986-yil “Vanna” 01:00 (rejissyor - Yuriy Butirin)
 1987-yil “Kodni bilmaslik ...” 1:06 (rejissyor - Aleksandr Fedulov )
 1987-yil “Quyon uchun ataylab!” 1:02 (rejissyor - Aleksandr Fedulov)
 1987-yil “Bezovta tun” 1:04 (rejissyor - Aleksandr Fedulov)
 1987-yil “Issiqlik” 1:03 (rejissyor - Aleksandr Fedulov)
 1987-yil “Sovuq-issiq” 0:53 (rejissyor - Aleksandr Fedulov)
 1987-yil “Nur boʻlsin!” 1:17 (rejissyor - Vadim Medjibovskiy)
 1987-yil “Kuch” 0:50 (rejissyor - Vadim Medjibovskiy)
 1987-yil “Soʻz va ish” 1:08 (rejissyor - Vadim Medjibovskiy)
 1987-yil “Retsept” 1:23 (rejissyor - Vadim Medjibovskiy)
 1987-yil “Ketayotganda chiroqni oʻchiring” 0:59 (rejissyor - Vadim Medjibovskiy)

Ijtimoiy videolar 

 1983-yil 1-son “Sohildagi sarguzashtlar”
 1983-yil 2-son “Madaniyat va istirohat bogʻida”
 1983-yil 3-son “Yoʻlda”
 1984-yil 4-son “Stadionda”
 1984-yil 5-son “Shaharda”
 1984-yil 6-son “Shahardan tashqarida”
 1984-yil 7-son “Kemada”
 1985-yil 8-son “Archa daraxti ustida”
 1985-yil 9-son “Muzeyda”
 1983-yil 10-son “Olimpiadada”

Multfilmlarning nashrlari asosida kitob romanlari “Hali qarabtur” 

 2002-yil 1-son “Sabzi sharbatini iching”
 2002-yil 2-son “Bu hiyla ...”
 2002-yil 3-son “Yoʻlda tekshiruvlar”
 2002-yil 4-son “Diqqat, startga!”
 2003-yil 5-son “Oh, yagona mio! . .”
 2003-yil 6-son “Bogʻdagi qoʻrqoq”
 2003-yil 7-son “Hamma tepaga hushtak chaling”
 2003-yil 8-son “Qishki fantaziya”
 2004-yil 9-son “TV hikoyasi”
 2004-yil 10-son “Bir paytlar qurilish maydonchasida”
 2004-yil 11-son “Sirk gumbazi ostida”
 2004-yil 12-son “Muzeydagi uchrashuv”
 2004-yil 13-son “Sport”

Multfilm asosida oʻyinlar 

 Shoshmay tur! 1-son - Taʼqib (2002)
 Shoshmay tur! 2-son - Tur bahosi (2002)
 Shoshmay tur! 3-son - Quyon uchun qoʻshiq (2003)
 Shoshmay tur! 4-son - Tutqichlar (2005)
 Shoshmay tur! 5-son - Quyon izidan (2010)

Reyting va tanqid

Sharhlar 
“Ijtimoiy fikr” jamgʻarmasi tomonidan 2014-yil 8-9 fevral kunlari Rossiya aholisi oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovda “Senimi, shoshmay tur” animatsion seriali, mashhurlik boʻyicha birinchi oʻrinni egalladi; Shu bilan birga, respondentlarning 20 foizi uni sevimli multfilm deb atashgan (7 foiz ovoz bilan 2-o‘rinda “Masha va ayiq” animatsion seriali, 3-o‘rinni esa “Shrek” animatsion filmi bo‘lishdi. “Prostokvashinodan uchtasi” trilogiyasi, har biri 5% ovoz oldi).
2018-yil iyul oyida multfilmning 50 yilligi sharafiga Rossiya Banki esdalik tangalarini chiqardi. Nominal qiymati 3 rubl boʻlgan kumush tangalar va qimmatbaho metallardan yasalgan, rangli va oddiy variantdagi, nominal qiymati 25 rubl boʻlgan tangalar muomalaga kirdi. Tanganing bir tomonida quyon va boʻri, ikkinchi tomonida Rossiya gerbi tasvirlangan. Seriyaning umumiy tiraji 500 ming nusxadan ortiqni tashkil etdi.

Manbalar

Adabiyot 

 
  Архивная копия от 22 декабря 2021 на Wayback Machine

Havolalar