UEFA musobaqalari

UEFA musobaqalari () Ommaviy axborot vositalari tomonidan notoʻgʻri tarzda Yevropa futboli deb atalgan  Yevropa futbol assotsiatsiyalari ittifoqi (UEFA) tomonidan, odatda professional va havaskor futbol va futzal boʻyicha oʻtkaziladigan turnirlar toʻplamidir. Ushbu atama 1971-yilda konfederatsiya tomonidan oʻz boshqaruvi ostidagi erkaklar futbol musobaqalarini tarixda birinchi boʻlib umumevropa bosqichida.

Qitʼada 1960 va 1990 chi yillarda oʻtkazilgan boshqa xalqaro musobaqalardan farqlash maqsadida tashkil etilgan. Shaharlararo yarmarkalar kubogi, Xalqaro futbol kubogi va Karl Rappan kubogi, Alp togʻlari kubogi, Bolqon kubogiva qayta tuzilgan Mitropa kubogi (shuningdek,1950-yillarning oxirlarida toʻxtatilgan baʼzilari, misol uchun Lotin kubogi)kabi.Bu turnirlarning barchasi xususiy tashkilotlar yoki kamida ikkita milliy assotsiatsiya tomonidan tashkil etilgan va Yevropaning koʻproq mintaqaviy hududlaridan biriga tegishli, tarixiy-statistik maqsadlarda UEFA tomonidan tan olinmagan.

1961-yilda FIFA tomonidan tan olinib, boshqaruv organi sifatida oʻz vazifalarini belgilab qoʻygandan soʻng,UEFA boshqa xalqaro klub musobaqalariga ruxsat berish tamoyillarini belgilab berdi qitʼada xalqaro futbol boʻyicha qonuniy vakolatga ega yagona tashkilotga aylandi.Shu sababli, u faqat oʻz musobaqalaridagi natijalarni, umumiy maʼnoda va bitta turnir boʻyicha, konfederatsiya darajasidagi rasmiy rekordlar va statistik maʼlumotlarni hisoblash va etkazish uchun klublararo futbolda birlashtirilgan qiymatlarni belgilash uchun yagona toʻgʻri deb hisoblaydi.

2022-yilgi UEFA Yevropa konferensiya ligasining birinchi finaliga qadar erkaklar oʻrtasidagi professional klublar oʻrtasidagi har bir musobaqada gʻalaba qozongan yagona jamoa Italiyaning „Yuventus“i boʻlgan, Fransiya esa Yevropa/Janubiy Amerika Millatlar Kubogi,Millatlar kubogida gʻolib chiqqan yagona milliy jamoa boʻlgan.Liga va erkaklar oʻrtasidagi Yevropa chempionati. Ikkinchisining boshqaruv organi, Fransiya Futbol Federatsiyasi (FFF), erkaklar futbolidagi chexoslovakiya, nemis, italyan, sovet va ispaniyalik hamkasblari bilan bir qatorda;shuningdek,Germaniya futbol assotsiatsiyasi (DFB) ayollar variantida, shuningdek,UEFAga qarashli yagona assotsiatsiya boʻlib, unda vakillik jamoalari kamida bir marta kattalar Evro va barcha yosh toifalarida (17 yoshgacha, 19 yoshgacha va undan kichik) qitʼa turnirida gʻolib chiqgan (21).

Ispaniyaning „Barselona“ klubi 2021-yilgi Ayollar Chempionlar Ligasi finalida gʻalaba qozonib,Chempionlar ligasida gʻolib chiqqan erkaklar jamoasiga ergashgan birinchi ayollar klubi boʻldi. Klubning erkaklar jamoasi 1992-yilda birinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi. Finalda magʻlub boʻlgan Angliyaning „Chelsi“ jamoasi ham bu rekordni yangilashga intildi, chunki uning erkaklar jamoasi 2012-yilda gʻalaba qozondi. Ular oʻzlarining erkaklar va ayollar jamoalari bir mavsumda Chempionlar Ligasi finaliga chiqishgan va Chempionlar Ligasi finaliga yoʻl olgan birinchi klub edilar."Barselona" UEFA zonasida erkaklar va ayollar oʻrtasidagi Chempionlar Ligasi,Yoshlar ligasi va Futzal Chempionlar Ligasida gʻolib chiqqan yagona klub boʻlib, ular orasida faol boʻlimlari bilan ushbu turnirlarning barchasida qatnasha oladi.

UEFA tomonidan ruxsat etilgan turnirlar

Faol

Terma jamoalar uchun 

 UEFA Yevropa chempionati,1960-yilda tashkil etilgan Yevropa futbolining asosiy musobaqasi.
 21 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi Yevropa chempionati 1978-yilda tashkil etilgan.
 19 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi UEFA Yevropa chempionati, 1948-yilda 18 yoshgacha boʻlgan musobaqa sifatida tashkil etilgan va 2002-yilda hozirgi yosh toifasi uchun qayta tashkil etilgan.
 1982-yilda 16 yoshgacha boʻlganlar musobaqasi sifatida tashkil etilgan va 2002-yilda joriy yosh toifasi uchun qayta tashkil etilgan 17 yoshgacha boʻlgan UEFA Yevropa chempionati.
 UEFA Millatlar ligasi, 2018-yilda tashkil etilgan.
 1985 va 1993 chi yildan beri KONMEBOL bilan hamkorlikda oʻtkazilayotgan KONMEBOL — UEFA Chempionlar kubogi 2022-yilda rebrendingga ega.
 UEFA ayollar chempionati, ayollar terma jamoalari uchun asosiy musobaqa,1984-yilda tashkil etilgan.
 UEFA 19 yoshgacha boʻlgan ayollar chempionati, 1997-yilda 18 yoshgacha boʻlgan musobaqa sifatida tashkil etilgan va 2002-yilda hozirgi yosh guruhi uchun qayta tashkil etilgan.
 17 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi UEFA chempionati 2007-yilda tashkil etilgan.
 Futzal boʻyicha UEFA chempionati 1996-yilda tashkil etilgan.
 U-19 futzal boʻyicha UEFA chempionati 2019-yilda tashkil etilgan.
 UEFA ayollar futzal chempionati 2018-yilda tashkil etilgan.

Klublar uchun 

 UEFA Chempionlar Ligasi, Yevropa futbolining asosiy klub musobaqasi,1955-yilda Yevropa chempion klublari kubogi sifatida tashkil etilgan va 1992-yilda qayta tashkil etilgan.
 UEFA Yevropa Ligasi,Evropa futbolining ikkinchi futbol klub musobaqasi (dastlab uchinchi)UEFA kubogi sifatida 1971-yilda tashkil etilgan va 2009-yilda qayta tashkil etilgan.
 UEFA Yevropa Konferensiya Ligasi, 2021-yilda tashkil etilgan Yevropa futbolining uchinchi futbol klub musobaqasi.
 UEFA Superkubogi, oʻtgan mavsumda Yevropa Ligasi va Chempionlar Ligasi gʻoliblari. Ilgari Yevropa chempionlar kubogi va kubok egalari kubogi gʻoliblari oʻrtasida oʻynagan.
 UEFA Yoshlar ligasi,2013-yilda tashkil etilgan.
 UEFA mintaqalar kubogi, 1999-yilda tashkil etilgan.
 UEFA Ayollar Chempionlar Ligasi,Yevropaning birinchi ayollar futbol klublari musobaqasi,2001-yilda tashkil etilgan va 2009-yilda qayta tashkil etilgan.
 UEFA futzal chempionlar ligasi, futzal boʻyicha klublar oʻrtasidagi Yevropa chempionati oʻrniga 2001-yilda tashkil etilgan.

Faoliyatsiz

Milliy terma jamoalar uchun 

 UEFA havaskorlar kubogi 1967,1970,1974 va1978 yillarda tashkil etilgan.
 1972, 1974 va 1976 yillarda 23 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi Yevropa chempionati.
 UEFA-CAF Meridian kubogi (1997—2007), Afrika Futbol Konfederatsiyasi (CAF) bilan birgalikda tashkil etilgan.
 21 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi futzal boʻyicha UEFA chempionati,2008-yildagi yagona nashr.

Klublar uchun 

 UEFA Kubok Gʻoliblari Kubogi (1960—1999), ilgari Yevropa futbolining ikkinchi futbol klublari musobaqasi,1999-yilda saralash klublari UEFA Kubogiga oʻtkazilishi bilan tarqatib yuborildi, shundan beri faqat olti marta Ichki Kubok gʻoliblari UEFA Kubogi/Evropa Ligasida gʻalaba qozonishdi.
 UEFA Intertoto kubogi (1961—2008), saralash klublari 2009-yilda UEFA Yevropa ligasiga oʻtishi bilan tarqatib yuborildi.
 Confederación Sudamericana de Fútbol (CONMEBOL) bilan birgalikda tashkil etilgan Qitʼalararo kubok (1960—2004) 1980-yildan boshlab Toyota Yevropa/Janubiy Amerika kubogi nomini oldi.

Manbalar

Bibliografiya 

 
 {{Kitob manbasi|first=André|last=Vieli|url=https://editorial.uefa.com/resources/021f-0f842a4ba426-22bf135e36bc-
UEFA musobaqalari