Matn korpusi

Tilshunoslikda korpus (koʻplikda corpora) yoki matn korpusi katta va tizimlangan matnlar toʻplamidan (hozirgi kunda odatda elektron saqlanadi va qayta ishlanadi) iborat til manbayidir. Korpus tilshunosligida ular muayyan til doirasida statistik tahlillarni amalga oshirish va gipotezani tekshirish, tildagi hodisalarni kuzatish yoki nazariy lingvistik qoidalarni tekshirish uchun foydalaniladi.

Umumiy tasavvur 
Korpusda bir tildagi (bir tilli korpus yoki monolingvistik korpus) yoki bir nechta tildagi (koʻp tilli korpus yoki multilingvistik korpus) matnli maʼlumotlar boʻlishi mumkin.

Korpuslarni lingvistik tadqiqotlar uchun yanada foydali qilish uchun, ular koʻpincha annotatsiya deb nomlanadigan jarayondan oʻtkaziladi. Korpusga izoh berishning misoli soʻz turkumlarini yorliqlash (teglash) yoki POS-yorliqlashdir, unda har bir soʻzning turkumi va shu turkumga tegishli kategoriyalari (feʼl, ot, sifatlar va boshqalar) haqidagi maʼlumotlar teglar (yorliqlar) koʻrinishida korpusga qoʻshiladi. Yana bir misol, har bir soʻzning lemma (oʻzak) shaklini koʻrsatish. Agar korpusning tili uni ishlatadigan tadqiqotchilar ishlaydigan til boʻlmasa, izohni ikki tilli qilish uchun chiziqlararo nashrlash qoʻllaniladi.

Baʼzi korpuslar tahlilning keyingi tizimlangan (strukturalangan) darajalariga ega. Xususan, bir qator kichik korpuslar ham toʻliq tahlil jarayonini amalga oshirishi mumkin. Bunday korpuslar odatda Treebanks yoki Parsed Corpora deb ataladai. Agar korpus toʻliq tizimlangan va toʻliq annotatsiyalangan boʻlsa, katta ehtimol bilan bu korpus kichik hajmga ega — 1-3 million atrofidagi soʻzdan iborat. Chunki korpusni toʻlaqonli tahlil qilib chiqish, hamma annotatsiyalarni amalga oshirish judayam qiyin jarayon hisoblanadi. Morfologiya, semantika va pragmatikaning tahlillarini ham oʻz ichiga olgan korpus yanada rivojlangan va soʻnggi bosqichga yetib kelgan korpus hisoblanadi.

Ilovalar 
Korpora korpus tilshunosligining asosiy bilim va maʼlumot omboridir. Korpus quyidagi muhim sohalarda ham qoʻllaniladi:

 Til texnologiyasi, tabiiy tilni qayta ishlash, kompyuter tilshunosligi
 Turli korpuslarni qayta ishlash va tahlil qilish jarayoni, shuningdek, kompyuter tilshunosligi, nutqni aniqlash va mashina tarjimasida ham koʻplab mavzularni oʻz ichiga oladi, bu yerda koʻpincha nutq yorligʻi (nutqiy teglash) va boshqa maqsadlar uchun yashirin Markov modellarini yaratishda foydalaniladi. Korpus va ulardan olingan chastotalar roʻyxati tilni oʻqitish uchun foydalidir. Korpus chet tilida yozish ishlarida yordam berishning bir turi sifatida qaralishi mumkin, chunki foydalanuvchining ona tilisi boʻlmagan tillarning korpuslari asl matnlar orqali olingan kontekstual grammatik bilimlar manbayidir. Ulardan maqsadli foydalanib jumlalarni tuzish, matnlarni shakllantirishda samarali foydalanish mumkin.
 Mashina tarjimasi
 Yonma-yon taqqoslash uchun maxsus formatlangan koʻp tilli korpuslar tizimlangan parallel korpus deyiladi. Ikki tildagi matnlarni oʻz ichiga olgan parallel korpusning ikki asosiy turi mavjud. Tarjima korpusi - bir tildagi matnlar boshqa tilga tarjima qilingan matnlar korpusi. Taqqoslanadigan korpus - matnlar janri va tarkibiga koʻra bir xil, ammo ular bir-birlarining tarjimalari emas. Parallel matnlardan foydalanish uchun matn segmentlarini (iboralar, yoki jumlalarni) identifikatsiyalash va matn turlari va janrlarini oʻzari moslashtirish, muvofiqlashtirish eng birinchi shartlardan hisoblanadi. Ikki til oʻrtasida Ikki til oʻrtasida tarjima qilish ishlarini amalga oshirish uchun mashina tarjimasi algoritmlari koʻpincha birinchi til korpusining elementli tarjimasi boʻlgan birinchi til korpusi va ikkinchi til korpusidan tashkil topgan parallel qismlar yordamida amalga oshiriladi.
 Filologiya
 Matn korpusi tarixiy hujjatlarni (tarixiy matnlarni) oʻrganishda, masalan, qadimiy yozuvlarni ochishda yoki kotiblik fanida ham qoʻllaniladi. Baʼzi arxeologik korpuslar qisqa muddat davomida yashashi mumkin, ular oʻz vaqtida suratga olishni taʼminlaydi. 15-30 yillik Amarna harflari matnlari (mil . Avv . 1350), eng qisqa korpuslardan biri boʻlishi mumkin. Qadimgi shaharning korpusi (masalan, Turkiyaning „ Kültepe matnlari“), ularning topilgan joy sanasi boʻyicha saralanadigan bir nechta korpus orqali paydo boʻlishi mumkin.

Baʼzi taniqli matn korpuslari

Shuningdek koʻrishingiz mumkin 

 Konkordans
 Korpus tilshunosligi
 Lingvistik maʼlumotlar konsorsiumi
 Tabiiy tilni qayta ishlash
 Tabiiy tillar uchun vositalar toʻplami
 Matnni parallel ravishda tizimlash
 Qidiruv tizimlari: ular „veb-korpus“ ga kirishadi.
 Nutq korpusi
 Tarjima xotirasi
 Daraxtsimon tizim
 Zipf qonuni

Manbalar

Havolalar 

 ACL SIGLEX manba havolalari: Matn korpuslari 
 Lingvistik korpuslarni rivonlantirish: amaliy ishlar uchun qoʻllanma
 Bepul namunalar (bepul emas), veb-korpus (har biri 45-425 million soʻz): Amerika (COCA, COHA, TIME), Britaniya (BNC), ispan, portugal
 Charlz universitetining sanʼat fakultetida oʻqitiladigan tillarning sinxron parallel korpuslarini yaratishga qaratilgan Interkorp
 Sketch Engine: bepul kirish imkoniyati va foydalanish imkoni boʻlgan ochiq korpus
 TS Corpus — akademik tadqiqotlar olib borish uchun moʻljallangan Turk Korpus.
 Turkiya milliy korpusi — zamonaviy turk tilining umumiy korpusi 
 Gonkong Baptistlar Universiteti Kutubxonasi tomonidan taqdim etilgan AQSh, Gonkong, Tayvan va Xitoyning nutqlari bilan ommaga tanishtiriladigan siyosiy nutqlar korpusi.
 Rossiya milliy korpusi

Tilshunoslik
Kompyuter
Kompyuter tilshunosligi
Korpus tilshunosligi
Diskurs tahlil