MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Magnit materiallar

Magnit materiallar - kuchsiz magnit maydonlarda magnitlanadigan va bu maydonlarning qiymatini jiddiy oʻzgartiradigan materiallar. Tabiiy magnitlangan mineral — magnetit (magnit temirtosh) qadimdan maʼlum boʻlgan. Xitoyda 2 ming yillar ilgariyoq undan magnit kompasining mili (strelkasi) yasalgan. Magnetit — kuchsiz magnetik. 19-asrdaX. K. Ersted, M. Faradey, E. X. Leni, elektr magnetizm qonunlarini ochishdi, B. S. Yakobi oʻzgarmas tok mashinalarini, P. N. Yablochkov oʻzgaruvchan tok generatori va transformatorini yaratishdi, M. O. Dolivo-Dobrovol-skiy uch fazali tokni kashf etdi. Shundan soʻng ancha kuchli magnetik — temir amadda Magnit materiallar sifatida ishlatila boshladi. 1990-yildan telektrotexnikada temir silitsiyli poʻlat, aloqa texnikasida temirnikelli qotishmalar keng tarqaldi. Ferromagnetizm nazariyasining taraqqiyoti yangidan-yangi Magnit materiallar ishlab chiqarishni ancha tezlashtirdi. 20-asr oʻrtalarida oksid Magnit materiallar — ferritlar paydo boʻldi. Magnitlanish va qayta magnitlanish xossalariga qarab Magnit materiallar ferromag-netiklar, ferritlar, magnit jihatdan yumshoq va magnit jihatdan qattiq materiallarga boʻlinadi. Magnit jihatdan yumshoq materi allarning boshlangʻich va maksimal magnit kirituvchanligi yuqori; toʻyinish magnit in-duksiyasi — 0,2 — 2,4 T, koersitiv kuchi — 0,5 — 10 A/m, solishtirma elektr qarshiligi 10~7 — 10~8 Om-m. Bularga molibden bilan legirlangan temir, temirnikelli qotishmalar, vanadiy qoʻshilmali temir-kobaltli qotishmalar, temirnikel-kobaltli qotishmalar, marganetsruxli, nikelruxli ferritlar, elektrotexnika poʻlati, shuningdek, magnit dielektriklar, magnitostriksion materiallar va boshqa kiradi. Ulardan magnit oʻtkazgichlar, drossellar, elektromagnit rele, transformator oʻzaklari, ferritlardan magnit antennalar va boshqa tayyorlanadi. Magnit jihatdan qattiq material l arning koersitiv kuchi (5-YU3 — 1 ■ 105 A/m), qoldiq magnit induksiyasi (0,2—1,2 T) va magnit energiyasi (103—105 T A/m)ning kattaligi bilan farq qiladi. Bularga magnitli poʻlat, temir-kobaltmolibdenvolfram, temirnikel-alyuminiykobalt asosidagi qotishmalar, platina-kobalt, berilliyli, stronsiyli va kobaltli ferritlar, magnit jihatdan qattiq dielektriklar kiradi. Magnit jihatdan qattiq materiallardan, asosan, oʻlchash asboblarida, mikrodvigatel va gisterezis elektr dvigatellarda, soat mexanizmlarida ishlatiladigan doimiy magnit tayyorlanadi.

Elektrotexnika poʻlatiga oltingururt bilan legirlangan temir asosidagi krtishmalar kiradi. Tarkibida 0,1—0,3% marganets ham boʻladi. Bulardan elektr toki generatorlari, transformatorlar, elektr dvigatellar va boshqa ishlab chiqariladi. Maxsus Magnit materiallarga termomagnit qotishmalar va magnitostriksion materiallar kiradi. Termomagnit qotishmalar temperatura taʼsirida asboblarning magnit tizimlarida magnit oqimlari oʻzgarishlarini sezdirmaslik uchun ishlatiladi. Magnitostriksion materiallar yordamida elektromagnit energiya mexanik energiyaga aylantiriladi.

Manbalar
Magnit meridiani

Magnit meridiani - muallaq va tinch holda turgan kompas magnit mili oʻqidan oʻtuvchi vertikal tekislikning Yer sirti bilan kesishishidan xrsil boʻladigan faraz qilinadigan chiziq. Kompas magnit mili doimo Magnit meridiani yoʻnalishini koʻrsatadi. Yer sirtining hamma Magnit meridianilari Yerning shim. va jan.magnit qutblari deb ataluvchi ikki nuqtasida oʻzaro tutashadi. Bu qutblar geografik qutblar bilan tutashmaydi. Demak, magnit meridianlari ham geografik meridianlar bilan tutashmaydi.

Manbalar
Magnit milining ogʻishi

Magnit milining ogʻishi - biror nuqtadan oʻtgan haqiqiy va magnit meridianlari orasida hosil boʻladigan burchak; Yerning geografik va magnit qutblari bir nuqtada yotmasligi tufayli sodir boʻladi. Magnit milining shim. uchi haqiqiy meridianga nisbatan sharqqa ogʻsa, Magnit milining ogʻishi o. musbat (sharqiy), gʻarbga ogʻsa Magnit milining ogʻishi o. manfiy (gʻarbiy) hisoblanadi.

Magnit milining ogʻishio. vaqt bilan bogʻliq oʻzgarib turadi. Oʻzgarish kunlik (15 min. atrofida), yillik (8 min. atrofida) va asriy boʻladi. Bunda ogʻishning toʻla oʻzgarishi 4 asrdan ortiqroq davrda amalga oshib, oʻnlab gradus qiymatni tashkil etadi. Topografik harita varagʻida tasvirlangan hudud uchun Magnit milining ogʻishio.ning oʻrtacha qiymati harita varagining jan. ramkasidan tashkarida yozib keltiriladi.

Manbalar
Magnit milining enkayishi

Magnit milining enkayishi — magnit mili oʻqi bilan gorizontal tekislik orasidagi vertikal burchak. Magnit milining enkayishi e. Yer magnit qutblarining Yer chuqurligida joylashishi bilan bogʻliq. Shimoliy yarim sharda magnit milining shim. uchi, jan. yarim sharda esa jan. uchi pastga enkayadi. Yer magnit qutblariga yaqinlashgan sari Magnit milining enkayishi e. oshib boradi va qutblarda 90° ga yetadi. Magnit kompasining aniq ishlashi uchun Magnit milining enkayishi e.ning salbiy taʼsirini kamaytirish kerak. Bunga magnit milida joylashgan maxsus yukchani surish bilan erishiladi. Yer sharining sirtida Magnit milining enkayishi e.ning tarqalish koʻrsatkichi maxsus izoklin haritalarda tasvirlanadi.

Manbalar
Magnit oqim

Magnit oqim — biror sirt orqali oʻtayotgan magnit induksiya vektori V oqimi (F).

Manbalar
Magnit potensialometr

Magnit potensialometr - magnit zanjirining ikki nuqtasi orasidagi "magnit potensiallari" farqini yoki magnit maydonining oʻrtacha kuchlanganligini va yopiq konturdagi toʻla magnit yurituvchi kuchni oʻlchashda ishlatiladigan asbob. U induksion, egiluvchan yoki qattiq oʻzak (karkas) ga ingichka sim chulgʻam bir tekis qilib oʻralgan induksion gʻaltak (maydon gʻaltagi) dan iborat. Turli shaklda (toʻgʻri, yarim halqa yoki halqa) boʻladi (rasm). Magnit potensialometr chulgʻamining uchlari oʻlchash asbobiga ulanadi. Oʻlchash asbobi sifatida ballistik galvanometr yoki mikrove-bermetr (doimiy magnit maydoni uchun), voltmetr yoki ossillograf (oʻzgaruvchan magnit maydoni uchun) dan foydalaniladi. Magnit potensialometr gʻaltagi oʻramining har bir qatlami va qadami bir xil qilib, har bir oʻrami magnitlanmaydigan materialdan (kichik oʻlchamda) yasaladi. Shunday shartlar kanoatlantirilgandagina Magnit potensialometr yordamida olingan natijalar aniq boʻlishi mumkin. Koʻpincha, Magnit potensialometr egiluvchan qilib yasaladi (shuning uchun katta yopiq halqa shaklida boʻladi). Bunday Magnit potensialometr bilan magnit zanjirining istalgan qismidagi "magnit potensiallari" farqini aniqlash mumkin. "Magnit potensiallari" tushunchasi shartlidir, yaʼni magnit maydoni potensial maydon emas (chunki magnit maydonining kuch chiziqlari yopiq, tabiatda magnit zaryad yoʻq).

Manbalar
Magnit rezonans

Magnit rezonans - moddaning maʼlum bir uzunlikdagi elektromagnit toʻlqinlarni tanlab yutishi. Bunga sabab — elektronlar yoki atom yadrolarining magnit momentlari oʻz yoʻnalishini oʻzgartiradi. Moddalarning turi va xususiyatlariga kura, Magnit rezonans hodisasi, asosan, 4 ga boʻlinadi: yadroviy Magnit rezonans (toʻlqinlar amplitudasining kuchli kattalashishi), elektron paramagnit rezonans, ferromagnit rezonans va antiferromagnit rezonans; a) yadroviy Magnit rezonansda elektromagnit toʻlqinlarning yutilishi (nisbatan juda kuchsiz yutilishi) radiochastotali magnit maydoni taʼsiridagi kuchli oʻzgarmas magnit maydonida kuzatiladi. Atom yadrosi magnit "tashuvchi" boʻlib xizmat qiladi va xossalari koʻrilayotgan hodisaning rezonansligini belgilaydi; b) radiochastotali elektromagnit maydon energiyasining paramagnit moddalarda tashqi magnit maydon taʼsirida rezonans yutilishi elektron paramagnit rezonansdir; v) turli chastotali ikki oʻzgaruvchi elektromagnit maydonning modsaga bir vaqtda rezonans taʼsirida juft rezonans hodisasi roʻy beradi. Paramagnit kvant kuchaytirgichlarning ishi shu hodisaga asoslangan, ferromagnit rezonans ferromagnitlardagi elektron Magnit rezonans deb ham ataladi. Ferromagnit modda oʻziga xos magnitlanish xususiyatiga ega, yaʼni ferromagnitda tashki magnit maydon yoʻq holda ham ichki magnit maydon boʻladi. Ferromagnit modda elektronlari oʻrtasidagi taʼsir kuchlari shunchalik katta boʻladiki, hatto issiklik harakati natijasida elek-tronlar spinining harakat yoʻnalishi ham oʻzgarmaydi. Bu hodisaga, asosan, oʻta yuksak chastotali asboblar (ferrit generatorlari va kuchaytirgichlari) yasaladi; g) antiferromagnit rezonans elektromagnit energiyaning antiferromagnitda rezonans yutilishidir. Bu hodisa yuksak chastota diapazoni (odatda, mm li toʻlqinlar diapazoni) da kuzatiladi. Antiferromagnit rezonans hodisasini kuzatishda radiospektroskoplardan foydalaniladi.

Manbalar
Magnit siyoh

MAGNIT "SIYOH" - oddiy yozuv qogʻoziga matn va grafik chizmalarni (magnit usulda) qayd qilish hamda oʻqish uchun moʻljallangan magnitli axborot eltuvchilar (magnit lentalar, perfokartalar, perfolentalar va boshqalar)ning bir turi. M. "s". karbonil temir va geptandan suspenziya (eritma) yoki mikroskopik magnit zarralar aralashtirilgan mastika tarzida tayyorlanadi. Bunday "siyoh" bilan tushirilgan yozuvni "oʻqish" oson boʻlishi uchun suspenziya yoki mastikaga rang qoʻshiladi. M. "s". bilan qogʻozga maxsus ruchkada, qoʻlda yoki yozuv mashinasida yozish mumkin. M. "s"., asosan, hujjatlar bilan ishlash (xillarga ajratish, hisobga olish, kodlash va boshqalar) jarayonini mexanizatsiyalashtirish uchun qoʻllaniladi.

Manbalar
Magnit singdiruvchanlik

Magnit singdiruvchanlik - magnit maydon N taʼsir qilganda muhit magnit induksiyasi V ning oʻzgarishini tavsiflovchi fizik kattalik; s bilan belgilanadi. Izotrop muhitlarda s=V/sa-N (Xalqaro birliklar tizimi SI da), u0 — magnit doimiysi; anizotrop kristallarda Magnit singdiruvchanlik — tenzor. Magnit singdiruvchanlik magnit kabulchanlik % bilan qu-yidagi munosabat orqali bogʻlangan: s =1+4 sh (SGS birliklar tizimida), u=l+Z (SI birliklar tizimida). Fizik vakuum uchun (modda yoʻkligida) %=0 va d=1. Diamagnetiklarda %<0 va s<1, para- va ferromagnetiklarda x>0 va d>1. s statik yoki oʻzgaruvchan magnit maydonda aniqlanishiga qarab, uni mos ravishda statik yoki dinamik Magnit singdiruvchanlik deyiladi. Muhitni oʻzgaruvchan maydonlarda magnitlanishiga uyurma toklar, magnit qovushoklik va rezonans hodisalar taʼsir qilishi sababli, ushbu Magnit singdiruvchanliklar qiymatlari oʻzaro mos kelmaydi.

Manbalar
Magnit strukturasi

Magnit strukturasi - kristallarda atom (ion) magnit momentlarning tartibli joylashishi. Atomli, domenli Magnit strukturasi mavjud. Atomli Magnit strukturasi kristallardagi atomlar (ionlar) magnit momentlarining oʻzaro yoʻnalishini koʻrsatadi. Bu ham yigʻindi magnit momentining qiymatiga qarab, oʻz navbatida yana ferromagnitli (yigʻindi magnit moment noldan farqli) va anti-ferromagnitli (yigʻindi magnit moment nolga teng) turlarga boʻlinadi (rasmga q.). Bundan tashqari, atom magnit momentining kristalldagi fazoviy taqsimlanish xususiyatlariga qarab, ularni maxsus guruhlarga ajratish mumkin: a) kollinear (magnit momentlari kristall panjaraning barcha tugunlarida kristallning maʼlum bir oʻqi boʻylab yoki unga karama-qarshi yoʻnalgan; b) kucheiz nokolli-near (nokollinearlik kucheiz magnit taʼsiri natijasidir); v) kuchli no-kollinear (bu holda nokollinearlik almashinuvi oʻzaro taʼsirning kattaligi va simmetriklik harakteriga asoslanadi); g) vintsimon kristallning maʼlum oʻqida joylashgan atomlarning magnit momentlari bir-biriga nisbatan burilgan boʻlib, bu moment vektorlarining uchi shu oʻq atrofida vintsimon chiziqni tasvirlaydi.

Domenli M. s oʻz-oʻzidan magnitlanadigan turlicha yoʻnalishdagi domenlarning jism hajmi boʻyicha taqsimlanishi bilan harakterlanadi. Maʼlum temperaturada ferromagnetikda domenlarning shakli, ularning kattaligi va namunaning qajmi boʻyicha taqsimlangan domenlarning yoʻnalishi / jismning shakli va oʻlchamiga, kristall yuzasiga, kristall panjaraning nuqsoniga va ichki kuchlanishlariga, yarim kristall jismlarda esa qoʻshni kristallarning Magnit strukturasiga bogʻliq.

Ferromagnetik magnit anizotro-piyasini oʻzgartiruvchi tashqi taʼsirlar (elastik kuchlanish, magnit maydoni, temperatura oʻzgarishi) natijasida Magnit strukturasi oʻzgaradi va u metastabil (oʻta turgʻun) holatda turib qolishi mumkin. Tashqi taʼsirlardan soʻng Magnit strukturasi asl holiga toʻla-toʻkis qaytmaydi; domenlarning shakli va oʻlchami oʻzgaradi, ferromagnit (jism) qoldiq magnitlanish holatiga oʻtib qoladi.

Manbalar
Magnit syomka

Magnit syomka — foydali qazilmalarni qidirish va razvedka qilish, geologik haritalashtirishda geomagnit maydon elementlari oʻlchamlarining majmui. Oʻlchashda magnitometrlar va magnit gradiyentometrlardan foydalaniladi. Magnit sʼyomkaning yer yuzasida, yerdan yuqorida, suv ostida, shuningdek, shaxta va burgʻi quduqlarida oʻlchash xillari mavjud. Geomagnit maydonlarining global qonuniyatlarini oʻrganishda qayd qilish punktlarining oraligʻi yuzlarcha km ni, geologik haritalashtirish, tektonik rayonlashtirish, konlarni qidirishda esa bir necha m dan bir necha km gacha boʻladi. Yer yuzasida olib borilgan Magnit sʼyomka 1:10 000 masshtabda va undan yirikroq, mayda masshtabdagi sʼyomka esa havodan turib bajariladi. Sʼyomka toʻri magnit anomaliyasining kutilayotgan oʻlchamlari bilan belgilanadi.

Manbalar
Magnit togʻi

Magnit togʻi - Janubiy Uralning sharqiy yon bagʻridagi togʻ (Rossiya Federatsiyasining Chelyabinsk viloyatida). Mutlaq balandligi 614 m. Asosan, granit, porfirit va marmarlardan tarkib topgan. M.dan qazib olinadigan temir rudasi Magnitogorsk metallurgiya kombinatining asosiy xom ashyosi. M. yaqinida 1929—34 yillarda Magnitogorsk shahri bunyod etilgan.

Manbalar
Magnit xaritalari

Magnit haritalari - Yer kurra sining Yer magnit maydon kuchlanganligini va uning tashkil etuvchilari taqsimlanishini izochiziqlar yordamida tasvirlangan haritalari. Bulardan Dunyo Magnit haritalari va anomal magnit maydoni haritalari eng koʻp tar kalgan. Dunyo Magnit haritalari Yer yadrosi elektr oʻtkazuvchan moddasining harakati tufayli hosil boʻlgan Bosh Yer magnit maydoni (normal maydon)ning asosiy tarkibiy xususiyatlarini tasvirlaydi (qarang Yer mag-netizmi). Bosh Yer magnit maydoni oʻziga xos tuzilmasining oʻlchamlari qitʼalar oʻlchamiga yaqin boʻlgani uchun, Dunyo Magnit haritalarining masshtabi, asosan, 1:10 000 000 va undan maydaroq boʻladi. Dunyo Magnit haritalarida Yer poʻsti tuzilishining xilma-xilligi, maʼdan konlarining joylashishi va boshqa mahalliy omillar taʼsiridan kelib chiqadigan magnit milining ogʻishi tuzatib beriladi. Anomal magnit maydoni haritalari Yer magnit maydonining Bosh Yer magnit maydonidan mahalliy ogʻishini tasvirlaydi. Bunday ogʻishlar, odatda, chiziqli oʻlchamlari oʻnlab km va undan kichik maydonlarda kuzatiladi. Shuning uchun ular nisbatan yirik masshtabga (1:200 000 atrofida) ega; bu haritalar, odatda, aeromagnit suratga olish materiallari asosida tuziladi. Yer magnit maydonining koʻrsatkichlari oʻzgarib turishi sababli, Magnit haritalari eskiradi, shuning uchun ular har 5—10 yilda qayta yangilanib turiladi.

Manbalar
Magnit yulduzlar

Magnit yulduzlar - katta oʻlcham li magnit maydonlari borligi aniqlangan yulduzlar; yuzasida spektral chiziqdarning Zeyeman effekti taʼsirida ajralishiga koʻra, oʻlchangan kuchlanganligi yuzdan oʻn ming erstedgacha boʻladi. Magnit yulduzlar Gersshprung — Ressel diagrammasining bosh ketma-ketligida joylashadi hamda V, A, F va M spektral sinfga mansub. Magnit yulduzlar spektrida Si, Mn, Sr, Sg kabi kimyoviy elementlarning kuchli emission chiziqlari kuzatiladi. Bu elementlar miqdori Magnit yulduzlar da Quyosh atmosferasidagidan bir necha marta kup. Magnit yulduzlar shunday spektral sinfdagi normal yulduzlarga nisbatan oʻz oʻqi atrofida oʻrtacha uch marta sekin aylanadi. Spektral chiziqdar intensivligi va ajralish miqdori Magnit yulduzlarning uz uki atrofida aylanish davri bilan bir xil davrda oʻzgarishi aniqlangan. Shunday davr bilan Magnit yulduzlarning yorugʻligi bir necha foizga oʻzgarib turadi.

Magnit yulduzlarning magnit maydoni yulduzni hosil qilgan gazchang bulutga qarashli boʻlgan va gazchang siqilishi natijasida oʻn minglab erstedgacha kuchaygan. Ogʻir elementlar Si, Mn, Sg va Sr Magnit yulduzlar atmosferasida ruy berayotgan chaqnashlar natijasida yadro reaksiyalarida hosil buladi.

Manbalar
Magnit qarshilik

Magnit qarshilik - magnit zan jir tavsifnomasi; Magnit qarshilik magnit zanjir Rm da taʼsir etuvchi magnit yurituvchi kuch F ning zanjirda hosil qilingan magnit oqim F ga nisbatiga teng.

Manbalar
Magnit qovushoqlik

Magnit qovushoqlik - 1) ferromagnetik magnitlanganligi uzgarishining tashqi muhit maydon kuchlanganligi oʻzgarishidan kechikibroq roʻy berishi. Magnit qovushoqlik omili ferromagnetik oʻzgaruvchan magnit maydonda magnitlanganda elektromagnit energiyaning yoʻqolishiga sabab boʻladi; 2) magnitogidrodinamikala elektr utkazuvchi suyukliklar va gazlar magnit maydonda harakatlanganda ularning xossalarini ifodalovchi kattalik (vm). SGS birliklar tizimida vm = s2/ 4ls, bunda s — yorugʻlikning vakuumdagi tezligi, a — muhitning elektr utkazuvchanligi.

Manbalar
Magnit qutblari

Magnit qutblari, Yerning magnit qutblari — Yer qatlamlaridagi nuqtalar; ularda Yer magnit maydonining vektor induksiyasi tik (vertikal) boʻlib, Shimol. qutbda pastga va Janub. qutbda esa yuqoriga qarab yoʻnalgan. Bu nuqtalarda magnit meridianlari oʻzaro kesishadi. Yer atrofida magnit maydonining mavjudligini bildiruvchi hodis Janub Yer magnetizm i deyiladi. Muallaq erkin holda oʻrnatilgan magnit mili magnit maydoni taʼsirida Yerning har qanday nuqtasida ushbu magnit maydonining kuch chiziqlari yoʻnalishi boʻyicha yoʻnaladi. Magnit qutblari geofafik qutblar bilan tutashmaydi va ular Yer qaʼrida joylashgan. Magnit qutblari davriy oʻzgarishlarni — bir kecha-kunduz, yillik va yildan yilga (asriy) oʻzgarishlarni kechadi. Yerning Magnit qutblari oʻzgarib turishini Yer magnetizmi xizmati kuzatib boradi.

Manbalar
Magnitik antenna

Magnitik antenna - oʻzagi magnit materiallaryaan yasaladigan koʻp oʻramli ramkali antenna. Magnit material sifatida, koʻpincha, magnitodielektriklar yoki ferritlar ishlatiladi. Asosan, gektometrli va kilo-metrli toʻlqin diapazonlari uchun ixcham radioeshittirish qurilmalarida, radiopelengatsiya va radionavigatsiyada radiotoʻlqinlarni tutish uchun qoʻllaniladi.

Manbalar
Magnitik yozish

Magnitik yozish - tovush (nutq, musiqa) ni magnitli axborot eltuvchi (magnit lenta, magnit disk va boshqalar) ga magnit usulida yozib olish va qayta eshittirish. Tovushni yozib olishda axborot eltuvchi yoki ayrim qismlarining qoldiq magnit holati tovush signallariga monand oʻzgaradi. Tovushni qayta eshittirishda teskari jarayon yuz beradi va shunga muvofiq ravishda tovush signallari hosil boʻladi. Axborot eltuvchining magnitlanish yoʻnalishiga, signallarni yozib olish va kayta eshittirish kanallarida yuz beradigan oʻzgarish turiga hamda magnit kallakka signal tokidan tashqari qoʻshimcha magnitlaydigan oʻzgarmas yoki oʻzgaruvchan tok berilishiga qarab, Magnitik yozishning bir necha usullari qoʻllaniladi. Tovushni yozib olishda diktofon, magnitofon, tasvir va tovushni yozib olishda videomagnitofon va axborotni juda aniq Magnitik yozish da aniq magnitik yozib olish apparatlaridan foydalaniladi.

Magnitik yozishda yozib olish kanali kirishiga (mas, magnitofon kuchaytirgichiga) tushgan elektr signallar kuchaytiriladi va oʻzgartiriladi. Kanalning oxirgi qismi magnit kallak hisoblanadi. Magnit kallakda vujudga keladigan magnit maydon kallak chulgʻamidagi tokka mutanosib boʻladi. Magnit maydon harakatlanib turgan magnit lentaga (yoki magnit diyekka va boshqalar) taʼsir qilib, uning ayrim qismlarini magnitlaydi va magnitli yozuv yoʻlini hosil qiladi (tovush magnit lentaga yozilib qoladi). Magnitli yozuv yoʻli hosil boʻlgan magnit lenta signalogramma deb ataladi. Tovushni qayta eshittirishda signalogramma harakatlanishi mobaynida magnit kallak chulgʻamida yozib olingan tovush signallarini eltuvchi e. yu. k. (elektr yurituvchi kuch) ni paydo qiladi. Tovushni kuchaytirish qurilmasi signallarni kuchaytirib va tovushga aylantirib beradi. Tovush radiokarnaylar orqali eshittiriladi. Tovushni yozib olish jarayoni qancha tez amalga oshirilsa, tovush shuncha sifatli chiqadi: mas, tovush chastotalari 30 Gs — 16 kGs oralikda boʻlgan elektr tebranishlarni magnitofonda yozib olish uchun magnit lentaning harakatlanish tezligi 9,5 sm/s boʻlishi kifoya. Vidiomagnitofonda 10—15 Mgs gacha chastotalar oraligʻidagi signallarni yozib olish uchun magnit lentaning harakatlanish tezligi 50 m/s gacha oshirilishi lozim.

Manbalar
Magnitik sovitish

Magnitik sovitish - 1 K dan past temperaturalar hosil qilish; 0,3 K dan past temperaturalarni olishning amalda qoʻllaniladigan ikki usulidan biri (ikkinchi usul — suyuq geliy 3Ne ni suyuq 4Ne da eritish). Paramagnit moddalarni adiabatik usulda magnitsizlantirib amalga oshiriladi (qarang Adiabata). 1926-yilda P. Debay va amerikalik fizik U. Jiok taklif etgan. 1933-yilda amalga oshirilgan. Magnitik sovitishda nodir yer elementlari (mas, gadoliniy sulfat), xromkaliyli, temir-ammoniyli achchiktoshlar va boshqa paramagnit moddalar ishlatiladi.

Paramagnit modda kuchli maydoniga joylashtirilsa, uning atom spinlari tartibli yoʻnalib magnitlanadi. Agar shu paramagnit modda magnitsizlantirilsa, uning temperaturasi pasayadi. Paramagnit tuz magnitlanganda ajralgan issiklik kameraga tuldirilgan gaz bilan suyuq geliyga oʻtkaziladi. Magnit maydonini yoʻqotishdan oldin kamera 1 dagi gaz kran orqali vakuum nasos bilan soʻrib olinadi, yaʼni paramagnit tuz suyuq geliydan ajratib qoʻyiladi. Keyin tuzning magnitsizlanishi natijasida uning temperaturasi ~10~3 K gacha pasayadi.

Magnitik sovitish kurilmasining sxemasi: №va S — magnit qutblari.

Magnitik sovitishda past temperaturalar (-10 2 K) magnit termometriya usullari bilan oʻlchanadi. Suyuq geliyning oʻta past temperaturalardagi xossalarini (mas, oʻta oquvchanligini), qattiq jismlardagi kvant holatlarini, shuningdek, yadro fizikasining koʻpgina masalalarini oʻrganishda Magnitik sovitishdan foydalaniladi.

Manbalar
Magnitlanganlik

Magnitlanganlik - magnit maydonida joylashgan jismning magnit holatini ifodalovchi kattalik (I). U jism magnit momenti M ning jism hajmi V ga nisbatiga teng . Jismning Magnitlanganlik tashqi magnit maydon kuchlanganligiga, jismning magnit xossasiga (ferromagnetizm, diamagnetizm, paramagnetizm, magnit materiallarning jismi, shakli va boshqa parametrlarga) bogʻliq. Izotrop moddalarda M. yoʻnalishi tashqi magnit maydon yoʻnalishidek boʻlib, anizotrop (ferromagnit monokristall) moddalarda aksinchadir.

Manbalar
Magnitlovchi kuch

Magnitlovchi kuch - elektr tokining magnit taʼsirini ifodalovchi kattalik. U elektr zanjirlarida qoʻllaniladigan e. yu.k.ga oʻxshash boʻlgani uchun, baʼzan, magnit yurituvchi kuch deb ham yuritiladi. Xalqaro birliklar tizimi SI da Magnitlovchi kuch birligi — amper, SGS tizimida — gilbert.

Manbalar
Magnitmas materiallar

Magnitmas materiallar, nomagnit materiallar — magnit xossalari past (magnit kirituvchanligi s<1,5) boʻlgan diamagnit va paramagnit materiallar. Bronza, latun (jez) va boshqa rangdor qotishmalar, magnitlanmaydigan poʻlat va choʻyan, baʼzi polimerlar Magnitmas materiallar hisoblanadi. Austenit tuzilishli poʻlat va austenit bilan grafit tuzilishli choʻyan amalda koʻp ishlatiladi. Austenit tuzilish hosil qilish uchun ular Ni (nikel) va Mp (marganets) bilan legirlanadi (k,. Legirlash). Magnitmas materiallardan prujinalar, kompas qutilari, suv osti kemasi asboblari, periskop detallari, termobimetallar, tok tarqatish shchitlari va boshqa magnitlanmaydigan narsalar tayyorlanadi.

Manbalar