MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Rabia ibn Umayya

Rabia ibn Umayya  (arab. ربيعة بن أمية) Muhammad alayhissalomning sahobalaridan edi. Otasi Umayya ibn Xalaf, onasi Karima bint Maʼmar ibn Habib, ukasi Safvon ibn Umayya  edi. U “Vidolashuv xutbasi”da Muhammad alayhissalomga yordam bergan. Umar (r.a.)ning xalifaligi davrida u bilan bog‘liq quyidagi voqea bo‘lib o‘tgan :

Hikoya 
Bir kuni yarim tunda Abdurahmon ibn Avf bilan Umar ibn Xattob  Madinani qo‘riqlashga turdilar. Yo‘lda yurar ekanlar, bir uyda chiroq yonib turganini ko‘rdilar. O‘sha tomonni ko‘zlab yurdilar. Yetib borgach, eshikning yopiqligini, ichkarida bir necha odamning baland g‘ala-g‘ovurini eshitdilar. Shunda Umar Abdurahmon ibn Avf qo‘lidan ushlab dedi:
- Bu uy kimnikiligini bilasanmi?
- Yo‘q, - deb javob berdi Abdurahmon.
- Rabia ibn Ummayya ibn Xalafga qarashli. Ular hozir aroq ichib o‘tirishibdi. Nima deysan?
- Fikrimcha, - dedi Abdurahmon ibn Avf, - Biz Alloh man qilgan ishni qilib qo‘ydik - josuslik qildik.
Ular qavmni shu holda tark etib qaytib ketdilar.

Rabia ibn Umayya Umar (r.a.)ning Mut’a nikohini ta’qiqlagan ma’ruzasida ishtirok etganlardan biri edi.

Manbalar 

tarixiy shaxslar
sahoba
Islom 
Islom Tarixi
Ilhom Usmonov

Ilhom Ochilovich Usmonov (1955-yil, Jomboy tumani, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi (1988), professor.

Biografiyasi 
Ilhom Usmonov 1955-yil Jomboy tumanida tugʻilgan. 1977-yilda Samarqand davlat arxitektura-qurilish institutini muhandis-quruvchi mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. 1977—1981-yillarda „Samzagotxlopkoprom“ birlashmasi muhandisi, bosh muhandisi, 1981—1982-yillarda Samarqand davlat arxitektura-qurilish instituti eksperimental loyiha tashkiloti muhandisi, 1982—2000-yillarda Samarqand davlat arxitektura-qurilish instituti „Qurilishni tashkil etish va rejalashtirish“ kafedrasi assistenti, dotsenti, 2000—2001-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Menejment va axborotlar texnologiyasi“ kafedrasi dotsenti, kafedra mudiri, 2001—2016-yillarda Samarqand iqtisodiyot va servis instituti akademik lisey va kasb-hunar kollejlar bilan ishlash boʻyicha prorektori, Menejment“ kafedrasi dotsenti, 2016—2022-yillarda Samarqand davlat arxitektura va qurilish institutining „Qurilishda menejment“ (hozirda „Qurilish iqtisodiyoti va menejment“) kafedrasi dotsenti lavozimida ishlagan, 2022-yildan shu kafedraning professori vazifasini bajaruvchi.

Ilmiy faoliyati 
Ilhom Usmonov 1988-yilda nomzodlik dissertasiyasini himoya qilgan. 200 dan ortiq ilmiy ishlar, jumladan, 3 ta monografiya, 3 ta oʻquv qoʻllanma va 20 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.

Manbalar 

1955-yilda tugʻilganlar
Oʻzbekiston olimlari
Fan nomzodlari
Dotsentlar
Muhammad Siddiq Buxoriy

Muhammad Siddiq Buxoriy (taxallusi Hayrat, 1878-yil Aruson guzari, Buxoro, Buxoro amirligi — 1902-yil, Buxoro, Buxoro amirligi) — buxorolik shoir, ziyoli oiladan. Qisqa umr kechirgan.

Tarjimai holi 
Shoir 1878-yilda Buxoroning Aruson guzarida muazzin oilasida tugʻilgan. Ota-onasidan erta yetim qoladi; otasi sakkiz yoshida, onasi esa oʻn ikki yoshligida vafot etgan. Ukasi bilan yolgʻiz qolgan. Meros sifatida ularga bir xonali kichik uy, Soʻzangaron va Muhammadali hoji madrasalaridan bittadan hujra qolgan. Madrasalardan keladigan oz miqdordagi pulga oʻzi va ukasini boqqan. Bilimi bilan tengdoshlari orasida ajralib turgan, guzardagi maktabda taʼlim olgan. Sadriddin Ayniyning va yana boshqa oʻsha paytda ijod qilganlarning yozishlaricha Muhammad Siddiq oʻtkir zehn va kuchli xotiraga ega boʻlgan. Bu haqida Sadriddin Ayniy shunday degan:···ustoz tanlashga uncha ahamiyat bermay, birinchi uchragan mudarrisga faqat rasmiyat uchun shogird boʻlib, aksari darslarni xususiy mutolaa bilan oʻzlashtirib olar edi. Rasmiy ustozlaridan kunjak domullasi — balxlik mulla Abdukarim, darsxonadagi domullasi — Homid Arab boʻlib, ulardan hech birining ilmiy shuhrati boʻlmaganidek, adabiyotga aloqalari ham yoʻq edi. Hayrat men bilan hamdars boʻlishiga qaramay biror mudarris oldida birga oʻqigan emasmiz. Shunga qaramay, u arab sarfu nahvida va mantiqda juda baquvvat edi!
1893-yil ukasini hovlisida qoldirib, oʻzi oʻsha davr anʼanalariga koʻra hujraga koʻchib oʻtadi. Ukasi ham ulgʻaygach madrasada muazzin boʻlib ishlay boshlagan. Shoir hayoti yetishmovchilik va qiyinchilikda oʻtgan. Oʻsha davr shoirlari va zamondoshlari koʻmagida 1898-yil dallol Ashurbekka mirzolikka tayinlanadi. Ammo shunga qaramay ahvoli oʻzgarmaydi 1901-yil sil kasalligiga chalinadi va 1901-yil iyulda vafot etadi. Shoir Talipoch darvozasi tashqarisida — Chorbakr tomon boriladigan yoʻl yoqasida dafn etilgan.

Ijodi 
Shoir 24 yil umr kechirgan va bir qator gʻazal, sheʼr va muxammaslar muallifi. Sheʼrlari amir Abdulahadxonga qadar yetib borgan, xalq orasida mashhur boʻlgan. Oʻz gʻazallarini yozib borgan daftaridan biri ukasida, bittasi Munzimda koʻchirilgan edi. Ammo Kolesov voqeasidan soʻng nusxalar yoʻqolgan. Shoirning beshta gʻazali Samandar Vohidov tomonidan tarjima qilingan.

Manbalar

Adabiyotlar 

Buxoro shoirlari
1878-yilda tugʻilganlar
1902-yilda tugʻilganlar
FIFA Ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati (2023)

FIFA Ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati (2023) — FIFA tomonidan tashkil etilgan ayollar milliy terma jamoalari oʻrtasida toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladigan futboli boʻyicha ayollar oʻrtasidagi toʻqqizinchi jahon chempionatidir. Musobaqa 2023-yilning 20-iyulidan 20-avgustiga qadar Avstraliya va Yangi Zelandiya davlatlari mezbonligi ostida oʻtadi.

Mukofotlar 
Turnir yakunida quyidagi sovrinlar topshirildi.

Statistika

Toʻpurarlar

Assists

Intizom 
Futbolchi quyidagi qoidabuzarliklar uchun avtomatik ravishda keyingi oʻyinga diskvalifikatsiya qilindi:

 Qizil kartochka olish (jiddiy qoidabuzarliklar uchun qizil kartochka diskvalifikatsiyasi uzaytirilishi mumkin)
 Ikki uchrashuvda ikkita sariq kartochka olish; sariq kartochkalar chorak final oʻyinlari tugagandan soʻng tugadi (sariq kartochkalar boʻlajak boshqa xalqaro oʻyinlarga oʻtkazilmagan) Turnir davomida quyidagi diskvalifikatlar joriy etildi:

Manbalar

Havolalar 

 
 Australia-New Zealand 2023 bid website
 Post match summary reports

FIFA Ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati turnrlari
Rustam Teshaboyev

Rustam Dadajonovich Teshaboyev (1946-yil 20-mart, Fargʻona tumani, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston SSR — 2011-yil 22-dekabr, Pekin, Xitoy) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari doktori, professor. Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Fargʻona fillialining ilk rahbari.

Biografiyasi 
Rustam Teshaboyev 1946-yil 20-mart Farg‘ona tumanida o‘qituvchi oilasida tugʻilgan. 1963-yilda shu tumandagi 5-maktabni tamomlagan. 1953—1968-yillarda Toshkent politexnika institutida tahsil olgan. 1968—1969-yillarda Farg‘ona politexnika instituti assistenti, 1975—1976-yillarda ushbu institutning „Sanoat  va fuqaro qurilishi“ kafedrasi mudiri, 1976—1998-yillarda qurilish fakulteti dekani, 1998—2005-yillarda Farg‘ona politexnika instituti ilmiy ishlar va axborot texnologiyalari prorektori, 2005—2011-yillarda Toshkent axborot texnologiyalari universitetining Farg‘ona filiali direktori lavozimida ishlagan.

Vafoti 
2011-yil 22-dekabrda Xitoy Xalq respublikasining Pekin shahrida respublika miqyosidagi xizmat safarida vafot etgan.

Ilmiy faoliyati 
1971—1974-yillarda Moskva muhandislik-qurilish instituti aspiranturasida tahsil olgan va  1975-yilda nomzodlik dessertatsiyasini yoqlagan. 1997-yilda Toshkent arxitektura–qurilish institutida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Qurilish mavzusiga doir 130 dan ziyod ilmiy maqolalar, 3 ta monografiya, 6 ta o‘quv darslik va qo‘llanmalar muallifi.

Mukofotlari 
 „O‘zbekiston mustaqilligining 10 yilligi“ esdalik nishoni (2001);
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 15 yil“ esdalik nishoni (2006);

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Fan doktorlari
Professorlar
Dekanlar
Yurakning o'tkazuvchanlik tizimi

Yurakning oʻtkazuvchanlik tizimi (PCS) — bu atipik mushak tolalaridan (yurak oʻtkazuvchi mushak tolalari) tashkil topgan va yurakning turli qismlarining muvofiqlashtirilgan ishini taʼminlaydigan yurakning anatomik shakllanishlari (tugunlar, toʻplamlar va tolalar) majmuasi (atria va qorinchalar) hisoblanadi, hamda, normal yurak faoliyatini taʼminlashga qaratilgan vazifalarni oʻz ichiga oladi.

PSS yurakning nasos funksiyasi samarali boʻlishi uchun zarur boʻlgan millionlab individual yurak mushaklari hujayralarining qisqarishini aniq muvofiqlashtirishni taʼminlaydi . PSSning ahamiyati shunchalik yuqoriki, unga bir nechta alohida monografiyalar va ilmiy ishlar amalga oshirilgan.

Gistologiyasi 
Yurakning atipik mushak tolalari maxsus ixtisoslashgan oʻtkazuvchan kardiomiotsitlar boʻlib, ular koʻp innervatsiya qilingan, oz miqdordagi miofibrillar va koʻp miqdorda sarkoplazmaga ega hisoblanadi.

Yana qarang 

 Avtotoʻlqinlar
 Yurak stimulyatori
 Yurak aritmi
 Elektrokardiografiya
 Xolter monitoringi
 Elektron yurak stimulyatori
 Defibrilator

Adabiyotlar 

 
 Provodyaщaya sistema serdsa / Mixaylov S. S., Chervova I. A. // Bolshaya meditsinskaya ensiklopediya : v 30 t. / gl. red. B. V. Petrovskiy. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1983. — T. 21 : Prednizolon — Rastvorimost. — 560 s. : il.
 Miokardiodistrofiya / Vasilenko B. X., Meerson F. Z., Feldman S. B. // Bolshaya meditsinskaya ensiklopediya : v 30 t. / gl. red. B. V. Petrovskiy. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1981. — T. 15 : Melanoma — Mudrov. — 576 s. : il.
 Poroki serdsa priobretyonnie / Gogin E. E., Bogoslovskiy V. A., Jmurkin V. P., Malinovskiy H. H., Zubarev R. P., Solomatina O. G., Fedorova G. S., Chekareva G. A. // Bolshaya meditsinskaya ensiklopediya : v 30 t. / gl. red. B. V. Petrovskiy. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1983. — T. 20 : Pnevmopeksiya — Prednizolon. — 560 s. : il.
Yurak qon-tomir sistemasi
Kardiologiya
Fiziologiya
Anatomiya
Tibbiyot
Shoira Musayeva

Shoira Azimovna Musayeva (1956-yil 15-dekabr, Samarqand viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor.

Biografiyasi 
Shoira Musayeva 1956-yil 15-dekabr Samarqand viloyatida tugʻilgan. 1977-yilda Samarqand kooperativ institutini tovarshunos mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. 1992—1993-yillarda Samarqand kooperativ instituti „Marketing“ kafedrasi assistenti, 1993—1997-yillarda „Savdoni tashkil etish“ kafedrasi katta oʻqituvchisi, 1997-yilda „Tijorat va savdo logistikasi“ kafedrasi dotsenti, 1997—2021-yillarda „Marketing“ kafedrasi dotsenti vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2021-yildan Samarqand iqtisodiyot va servis instituti „Marketing“ kafedrasi professori vazifasini bajaruvchi.

Ilmiy faoliyati 
1989-yilda Moskva kooperativ institutida  mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi. 1990-yilda iqtisodiyot fanlari nomzodi ilmiy darajasini oladi. 1997-yilda dotsent ilmiy unvoni beriladi. 5 ta monografiya, 140 ta ilmiy maqolalar muallifi.

Mukofotlari 
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 15 yil“ esdalik nishoni (2006);
 „Oʻzbekiston Respublikasi Mustaqilligining 30 yilligi“ esdalik nishoni (2021).

Manbalar 

Iqtisodchilar
Fan nomzodlari
Dotsentlar
Bainbridge refleksi

Bainbridge refleksi yoki Bainbridge effekti  shuningdek, atrial refleks deb ham ataladi, markaziy venoz bosimning oshishi tufayli yurak tezligining oshishi hisoblanadi. Qon bosimining ortishi venoatrial birikmalarda boʻlmachaning ikkala tomonida joylashgan strech retseptorlari (yurak retseptorlari) tomonidan aniqlanadi.

Tarixi 
Francis Arthur Bainbridge (talaffuzi: Frensis Artur Beynbrijj) bu hodisani 1918-yilda itlar ustida tajriba oʻtkazayotganda refleks deb taʼriflagan. Bainbridge hayvonga qon yoki shoʻr suv quyish yurak tezligini oshirishini aniqladi. Bu hodisa arterial qon bosimi koʻtarilmasa ham sodir boʻladi. Bundan tashqari, u venoz bosim oʻng boʻlmachani kengaytirish uchun yetarli darajada yuqori boʻlganida yurak urish tezligi oshishini kuzatadi, ammo yurak tomirlarining yurakka denervatsiyasi bu taʼsirlarni yoʻq qildi. Keyingi tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, yurak urish tezligining choʻzilishi bilan bogʻliq oʻsishi alohida yuraklarda yoki hatto toʻliq ajratilgan SANda ham kuzatilishi mumkin. Shunday qilib, yurakning choʻzilishiga ijobiy xronotropik (yunoncha „vaqt“ va trénĽ — yunoncha „egilish/burilish“ degan maʼnoni anglatadi) ijobiy xronotropik reaktsiyasi, hech boʻlmaganda, qisman, uning ichida joylashgan mexanizmlar tomonidan yuzaga kelishi va amalga oshirilishi kerak. Bu Bainbrindge tomonidan kashf etilgan javobni „refleks“ emas, balki „effekt“ deb atash taklifiga keyinchalik olib keldi.

Yana qarang 

 Past bosimli retseptorlar zonalari
 Yuqori bosimli retseptorlar zonalari

Manbalar 

Yurak qon-tomir sistemasi
Fiziologiya
Koʻhnaqoʻrgʻon

Koʻhnaqoʻrgʻon — Navoiy viloyati Karmana hududida joylashgan qadimgi aholi punkti.
Koʻhnaqoʻrgʻon shimolda Zarafshon daryosi, sharqda Mirzachorbogʻ saroyi hududi, janubda Xonim koni va gʻarbda Navoiy avtoshoh bekati bilan chegaradosh boʻlgan.
Koʻhnaqoʻrgʻonning maydoni — 25 gektar. Devorining uzunligi 3.5-4 km, balandligi 7-8 metrni tashkil etgan. „Buxoro tarixi“ asarining muallifi Narshaxiy maʼlumotlariga koʻra, bu yerda jome masjidi boʻlgan. Qadimda qoʻrgʻon aholisi misgarlik, zargarlik, duradgorlik, temirchilik, kulolchilik kabi hunarmandchilik turlari bilan mashgʻul boʻlgan.

XX asr oʻrtalariga qadar Koʻhnaqoʻrgʻonda Toshmachit deb atalgan masjid boʻlgan. Ikkinchi jahon urushidan masjid buzib tashlanadi va yogʻochlari yangi tashkil etilgan molxonalarga ishlatilib yuborilgan. Bu masjid 500 kishini sigʻdira olgan. Toshmachitning uch darvozasi boʻlib, unda toʻylar ham oʻtkazilgan.
Koʻhnaqoʻrgʻon markazida tashlandiq saroy qoldiqlari joylashgan tepalik boʻlgan. Bu tepalikda bolalar chorva boqishgan. Mahalliy aholi bu joylarni Ark deb atagan. XX asrning 60-yillarida bu yerlar tekislab yuborilgan. Arkning maydoni salkam chorakam bir gektarni tashkil etgan. Keyinchalik, bu yerda uy-joy qurayotgan kishilar 60-70 sm qalinlikdagi qatlamda sopol siniqlariga duch kelishgan. Shuning uchun, bu yerda Ark boʻlgan fikrlar notoʻgʻri.

Vaqt oʻtishi bilan Zarafshon daryosi oʻz oʻzanini Koʻhnaqoʻrgʻon tomon oʻzgartirgach, aholi manzillari asta-sekin Karmana shahriga koʻchadi. Eski hududlar esa Koʻhnaqoʻrgʻon deb ataladi. Tashlandiq holga kelib qolgan hudud keyinchalik paxta dalasiga aylantiriladi. 1980-yillarda esa aholiga imorat qurish uchun boʻlib berilgan. Hozirgi paytda bu hududlar Karmana shahrining Koʻhnaqoʻrgʻon mahallasi deb yuritiladi.

Manbalar 

Navoiy viloyati
Karmana tumani
Mahalla
Augustus Desiré Waller

Augustus Desire Waller FRS (1856-yil 12 iyul — 1922-yil 11 mart) ingliz fiziologi va Augustus Volney Wallerning oʻgʻli boʻlgan. U Fransiyaning Parij shahrida tugʻilgan.

U Aberdin universitetida tibbiyot fakul’tetida tahsil olgan, u yerda 1878-yilda malakali va 1881-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1883-yilda u London Ayollar Tibbiyot maktabida fiziologiya boʻyicha oʻqituvchi boʻlib ishlagan. U erda u boʻlgʻusi xotini bilan uchrashdi. Alise Palmer shogirdlaridan biri boʻlgan, hamda u Jorj Palmerning qizi boʻlgan/ Otasi Reading deputati va pechene ishlab chiqaruvchilari Xantli va Palmer asoschisi boʻlgan.

1884-yilda u Sent-Meri kasalxonasida fiziologiya boʻyicha oʻqituvchi boʻlgan. 1887-yilda u kapillyar elektrometr yordamida insonning birinchi elektrokardiogrammasini yozib olishga muvifaqqiyat boʻlgan.

U 1896-yilda 1897-yil 13-yanvardan boshlab Fullerian fiziologiya professori etib tayinlangan va ishlagan

U Londonda 1922-yil 110martda ikki marta insultdan azob chekib vafot etgan.

Manbalar 

1922-yilda vafot etganlar
1856-yilda tugʻilganlar
Olimlar alifbo tartibida
Olimlar
Karmana arki

Karmana arki — Navoiy viloyati Karmana tumanida joylashgan saroy boʻlib, unda Karmana beklari yashagan.

Karmana arki qurilishi qadimgi davrlarga borib taqaladi. Tuzilishi va koʻrinishi jihatidan Karmanadagi binolar Buxorodagi yodgorliklarga oʻxshagani uchun Karmanadagi arkni tarixchilar taxminan Buxoro arkidan keyingi paytda yaʼni milodning boshlarida bunyod etilgan degan fikrni ilgari surishadi. Karmana arki taxminan 1 gektarli maydonda, hozirgi Mustaqillik koʻchasi, Bobur koʻchasi, Karmana koʻchasi va Amir Temur koʻchasi bilan chegaralangan uylar oʻrnida boʻlgan. Balandligi 7-8 metr boʻlgan 9 paxsali devor Arkning atrofini oʻrab turgan. Ark darvozasi oldida sarbozlar tun-u kun qoʻriqchilik qilgan. Asosiy darvoza inshootning sharqiy tomonida joylashgan. 
Ark maxsus barpo etilgan qoʻrgʻonning markazida boʻlgan. Qoʻrgʻon devorining diametri 3000 metrga teng. Qoʻrgʻonga uchta darvoza orqali kirilgan. Darvozalar „Qarshi“, „Kunchiqar“, „Qibla“ deb nomlangan. „Kunchiqar“ va „Qibla“ darvozlari orasida bor boʻyiga rastalar joylashgan. Rastalarning ikki tomonini savdo doʻkonlari egallagan.
Karmana qoʻrgʻoni ichida bekning alohida karvonsaroyi boʻlgan. Qoʻrgʻondagi ikkinchi karvonsaroy hindlarga tegishli boʻlgan. Qoʻrgʻondagi ushbu saroylar Buyuk Ipak yoʻli orqali oʻtadigan ikki tomon karvonlari uchun barpo etilgan.
Karmana arkida amir saroyi, qabulxonasi, devoni, oʻzi va yaqin odamlari yashaydigan uylar boʻlgan. 1920-yilda amir Olimxonning yengilishi va Buxoro inqilobi yuz berishi natijasida Karmana bekligi tugatiladi. Shahar sovetlar qoʻliga oʻtadi.
1956-yilda Karmana arki buzib tashlanib, tuprogʻidan Toshkent—Buxoro yoʻli va Q.Qarshiyev koʻchasi uchun foydalanilgan. Arkning oʻrni tekislanib, 30 dan ortiq xonadonga imorat solishi uchun taqsimlab berilgan.

Manbalar 

Navoiy viloyati
Karmana tumani
Saroylar
Karmanadagi tarixiy obidalar
Ixtiyor Kamolov

Ixtiyor Ramazonovich Kamolov (1967-yil 16-noyabr, Qiziltepa tumani, Navoiy viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari nomzodi, professor.

Biografiyasi 
Ixtiyor Kamolov 1967-yil 16-noyabr Qiziltepa tumani Sovungaron qishlogʻida tugʻilgan. 1992-yilda Samarqand davlat universiteti fizika fakultetini tamomlagan. 1992—1999-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti fizika kafedrasi laboratoriya mudiri, 1999—2004-yillarda ixtisoslashgan texnika kolleji oʻquv ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2004—2006-yillarda Navoiy davlat pedagogika instituti umumiy fizika kafedrasi oʻqituvchisi, 2006—2008-yillarda shu kafedraning katta oʻqituvchisi, 2008—2019-yillarda kafedra dotsenti, 2019-yildan fizika va texnologik taʼlim fakulteti dekani, fizika va astronomiya kafedrasi professori.

Oilasi 
Oilali. 2 nafar farzandi bor.

Ilmiy faoliyati 
Ixtiyor Kamolov 100 ga yaqin ilmiy maqolalar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Fan nomzodlari
Professorlar
Dekanlar
Egri chiziqli harakat

Egri chiziq boʻylab harakatlanuvchi jismning harakatiga egri chiziqli harakat deyiladi.  Misol: burchak ostida havoga tashlangan tosh.

Egri chiziqli harakat maʼlum yoki qoʻzgʻalmas egri chiziqqa mos keladigan harakatlanuvchi zarrachaning harakatini tavsiflaydi. Bunday harakatni oʻrganish ikkita koordinata tizimidan foydalanishni oʻz ichiga oladi, birinchisi tekis harakat, ikkinchisi esa silindrsimon harakatdir.

Doimiy tezlanishli harakat 
Doimiy tezlanishli egri chiziqli harakatda zarrachaning tezlik va tezlanish komponentlari doimo tangensial va qoʻzgʻalmas egri chiziqqa normal boʻladi. Tezlik har doim egri chiziqqa tangensial boʻladi va tezlanish ham tangensial, ham normal komponentga boʻlinishi mumkin.

Silindrsimon komponentlar 
i va j sifatida tavsiflangan silindrsimon koordinatalar bilan harakat qutbli vektorlarga oʻxshash komponentlar bilan qutb shaklida tasvirlangan. Doiimiy tezlanishli harakatda boʻlgani kabi, tezlik hamisha egri chiziqqa tangensial boʻladi, lekin bu shaklda tezlanish endi radius va uning normal vektori boʻylab harakatlanishi mumkin boʻlgan turli oraliq komponentlardan iborat. Ushbu turdagi koordinatalar tizimida harakat harakatlanayotgan tekislik bilan chegaralanganda eng yaxshi qoʻllaniladi.

Manbalar 
 M. H. Oʻlmasova „Fizikadan qoʻllanma“ 1-qism
 Egri chiziqli harakat haqida video qoʻllanma

Manbalar 
Fizika
Mexanika
Rahimboy Rahimov

Rahimboy Otajonovich Rahimov (1965-yil 20-iyun. Xiva, Xorazm viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari doktori (2008), professor (2009).

Biografiyasi 
Rahimboy Rahimov 1965-yil 20-iyun Xiva shahrida tugʻilgan. 1982—1989 yillarda Samarqand davlat arxitektura-qurilish institutini muxandis-quruvchi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 1983—1985-yillarda harbiy xizmatda boʻlgan. 1989—1995-yillarda Urganch qurilish texnikumi oʻqituvchisi, 1995—1999-yillarda Urganch davlat universiteti katta oʻqituvchisi, 2003—2009-yillarda Urganch davlat universiteti dotsenti vazifasida ishlagan. 2009-yildan Urganch davlat universiteti professori.

Oilasi 
Oilali. Uch oʻgʻil, bitta qizi bor.

Ilmiy faoliyati 
Rahimboy Rahimov 1999-yilda nomzodlik ishini, 2008-yilda  mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 180 ta ilmiy ishlar, jumladan, 3 ta monografiya, 8 ta darslik, 6 ta oʻquv metodik qoʻllanma, 2 ta ixtiro muallifi. Rossiya tabiiy fanlar akademiyasi akademigi.

Mukofotlari 
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
 „O‘zbekiston Mustaqilligiga 25 yil“ esdalik nishoni (2016).

Manbalar 

Oʻzbekiston muhandislari
Fan doktorlari
Professorlar
Bogʻishamol jangi

Bogʻi Shomol jangi Buxoro xonligida bir tomondan Shayboniylar bilan ashtarxoniylar oʻrtasida boʻlib oʻtgan hal qiluvchi jang boʻlib, bu jangda Boqi Muhammad boshchiligidagi ashtarxoniylar 1599-yilda Shayboniylar sulolasining soʻnggi hukmdori Pirmuhammadxon II (1598—1599-yillar) ustidan hal qiluvchi gʻalabaga erishdilar.

Pirmuhammadxon II ustidan qozonilgan gʻalaba natijasida ashtarxoniylar davlatning poytaxti — Buxoro va ikkinchi muhim shahar — Movarounnahr va Samarqandni toʻla nazorat ostiga olishga muvaffaq boʻldilar.

Fors shohi Abbos (1588—1629) Pirmuhammadxon II ga Boqi Muhammadga qarshi kurashda yordam berdi. Pirmuhammadxon II qoʻshinlari bilan qoʻshilib, Buxoroga 10 ming askar yubordi. Umuman olganda Pirmuhammadxon II 40 ming kishilik qoʻshin toʻplay olgan. Boqi Muhammad Buxoro xoni bilan muzokaralar olib bormoqchi boʻldi, lekin u sulh tuzishdan bosh tortdi.

Boqi Muhammad qarindoshlaridan yordam soʻradi. Uning oldiga birinchi boʻlib amakisi Abbos Sulton va Rahmonquli Sulton keldi. Yor Muhammad, Joni Muhammad va ashtarxoniylar urugʻining boshqa vakillari Samarqandda boʻlib, Mahmud ibn Vali aytganidek, „ehtiyotkorlik maqsadida“ shaharni tark etmagan.

Jangning borishi 
1599-yilda Samarqand yaqinidagi Bagʻi Shomol hududida raqib qoʻshinlari toʻqnash keldi. Pirmuhammadxon II va uning amirlari oʻzlarining son jihatdan ustunligi tufayli ashtarxoniylarni kuchli siqib chiqarishga muvaffaq boʻldilar, ammo keyin Boqi Muhammad dushman qoʻshinining markazini agʻdarib, gʻalaba qozondi. Pirmuhammadxon II yaralanib, asirga olinadi. Oradan bir qancha vaqt oʻtgach, u Boqi Muhammadning buyrugʻi bilan qatl etildi.

Oqibatlari 
Taʼriflangan voqealarning zamondoshi, boʻlajak ashtarxoniylar saroyi tarixshunosi Mahmud ibn Vali Bagʻi Shomoldagi jangni Shayboniylar hukmronligining Movarounnahrdagi tugashi deb hisoblashga moyildir. Mana uning soʻzlari: "Shayboniylarning Movarounnahrdagi ishlari shu yerda tugaganidan beri boshqaruvni Toʻqay Temuriylar qoʻlga oldi". Pirmuhammadxon II ustidan qozonilgan gʻalaba natijasida ashtarxoniylar davlat poytaxti — Buxoro va ikkinchi muhim shahar — Movarounnahr — Samarqandni toʻliq oʻz nazoratiga olishga muvaffaq boʻldilar. Yor Muhammadxon oliy hukmdor deb eʼlon qilindi, u bu vaqtga kelib juda keksa odam edi

U davlatni boshqarishga jur’at eta olmay, hokimiyatni xon hokimiyati va hukmronligining barcha sifatlari: xutba, unvonlar meros qilib olgan toʻngʻich oʻgʻli Joni Muhammadga topshirdi. 1601-yildan boshlab toʻrtta zarbxona Joni Muhammad nomi yozilgan tangalar chiqara boshladi: Buxoro, Balx, Samarqand va Toshkentda.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 

Ashtraxaniylar
Shayboniylar
1599
Markaziy Osiyo tarixi
Oʻzbekiston harbiy tarixi