Gonkong parki

Gonkong parki (,) — Hong Kongning markaziy qismida joylashgan yirik jamoat parki. Park Gonkong oroli sharafiga nomlangan. 1991-yil may oyida 8 gektar maydonda ochilgan park boshqaruvini Gonkong dam olish va madaniyat departamenti amalga oshirgan. Gonkong parki qurilishida deyarli 400 million dollar sarflangan. Park zamonaviy dizayn va tabiiy landshaftga ega obʼektlarni uygʻun tarzda birlashtiradi.

Park ish vaqti soat 06:00 dan 23:00 gacha, havo kemasiniki esa 09:00 dan 17:00 gacha, parkka kirish bepul. Park dizaynini Gonkongning Wong Tung & Partners arxitektura firmasi ishlab chiqqan. Mazkur firma loyihalari orasida Makaodagi MGM Makao va One Central mehmonxonalari, Gonkongdagi Taikushin turar-joy kompleksi va Pekindagi Xitoy Jahon savdo markazi kabilar bor. Bogʻ dizayni togʻ yonbagʻrida qurilgan turli xil innovatsion obʼektlarni oʻz ichiga olgan (ulardan eng murakkabi katta aviarium). Shuningdek, bogʻda mavjud oʻsimliklar va ayrim noyob tuzilmalarini saqlab qolishga ham eʼtibor qaratilgan.

Gonkong parki Koulun bogʻi va Viktoriya bogʻi bilan bir qatorda fuqarolar va sayyohlar orasida eng mashhur jamoat bogʻlaridan biri hisoblanadi.

Tarixi 
Britaniya hukmronligi davrida Gonkong parki hududida 1867—1910-yillarda qurilgan Viktoriya kazarmasi joylashgan edi (shuning uchun bu hudud dastlab Kanton tepaligi nomi bilan tanilgan). 1988-yilgacha bogʻning bir qismida Glenili boshlangʻich maktabi mavjud boʻlgan. 1979-yilda hukumat tepalikning pastki qismidagi sobiq harbiy baza hududi tijoriy koʻchmas mulk va davlat binolari qurish uchun, nishablik ustidagi yer esa park qurilishi uchun ajratilishi haqida qaror qabul qildi. Qiymati 398 million dollar boʻlgan park loyihasini Shahar kengashi va Qirollik hokkey klubi birgalikda moliyalashtirdi. Park 1991-yil 23-mayda gubernator Devid Uilson ishtirokida rasman ochildi.

Parkda 1842—1910-yillarda qurilgan bir nechta binolar, jumladan, Britaniya garnizoni sobiq qoʻmondoni saroyi saqlanib qolgan. Qadimda ofitserlar klubining tennis kortlari joylashgan hududda kichik sharsharali sunʼiy koʻl mavjud. Sobiq harbiy baza oʻrnida nafis ustunli Olimpia maydoni, kuzatuv minorasi, qush uyalari, taychi bogʻi, issiqxona, tarixiy binolar, oʻquv markazi va park boshqaruv idorasi joylashgan.

Geografiya 
Gonkong bogʻi Markaziy tumanning janubi-sharqiy qismida, Mid-levels hududi bilan chegarada joylashgan. Janubdan Kennedy Road, shimoldan Cotton Tree Drive bilan chegaradosh. Park janubi-sharqdan Britaniya Bosh konsulligi va Pacific place majmuasi bilan, sharqdan Kvinsveydagi hukumat idorasi binosi va Supreme Court High Court Building, shimoli-sharqdan Lippo centre bilan tutashgan. Shimoldan China Tower banki va Three Garden Road, gʻarb tomonda St. Joseph's College oʻgʻil bolalar kolleji, janub tomonda Xitoy Xalq Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi komissarlari idoralari, Gonkong va Makaoning maxsus maʼmuriy hududlari joylashgan.

Gonkong bogʻiga yaqin joyda Admiralty station va Central station metro bekatlari mavjud. Ushbu bekatlardan orol va Chungvan yoʻnalishlari poyezdlariga chiqish mumkin. Kennedy Road va Cotton Tree Drivening gavjum koʻchalarida bir nechta avtobus bekatlari va taksi toʻxtash joylari mavjud. Queensway koʻchasida esa tramvay bekati qurilgan. Bogʻning gʻarbiy tomonida Peak Tram funikulyorining quyi bekati joylashgan boʻlib, ushbu bekat Markaziy tumanni Viktoriya choʻqqisi bilan bogʻlaydi.

Park ob’ektlari

Tashqi inshootlar 
Gonkong bogʻidagi eng mashhur obyekt — Edward Youde Aviary (1924-1986)dir. Bino 1992-yil sentyabr oyida ochilgan. Bino 1982—1986-yillarda koloniya gubernatori boʻlgan Edward Youde sharafiga nomlangan. Yoʻlaklar daraxtlar orasida joylashgan qush uyalari boʻylab oʻtadi. Hatto nogironlar aravachasida ham harakatlanish imkoniyati yaratilgan mazkur yoʻlaklarda turib qushlar va atrofdagi oʻsimliklarni kuzatish imkoni mavjud. Qush uyalari daryo qirgʻoqlari boʻylab joylashib, daraxtlar va butalar bilan qoplangan. Landshaft toshlar, kichik soylar, suv toʻplanadigan dambalar hamda sharsharalar bilan bezatilgan. Suv daryo boʻylab borib, koʻl yonida joylashgan katta hovuzga oqadi. Dambalarning atrofi suv qushlarini kuzatish uchun zarur boʻlgan barcha jihozlar bilan jihozlangan. Qushxonaga kiraverishda maxsus ekranlar oʻrnatilgan boʻlib, tashrif buyuruvchilar ekranlardagi matn va chizmalar yordamida tropik oʻrmon tuzilishi, ekologiyasi hamda qushxonada yashaydigan qushlar haqida aniq maʼlumot olishlari mumkin.

Dirijabl tepasida toʻrtta ulkan poʻlat kamar orasiga choʻzilgan simli toʻr bor. Tarmoq 3000 m² maydonni qamrab oladi, oʻrnatish kamarining eng yuqori nuqtasi yerdan 30 metr balandlikda joylashgan. Daraxtlar va sudraluvchilar poʻlat toʻrni biroz to'sib turgani sabab, korpusning ichki qismi atrof-muhitga yaqinroq ko'rinadi. Aviari bir metr chuqurlikdagi beton devor bilan oʻralgan boʻlib, u kalamush va boshqa kemiruvchilarning oʻraga kirishiga toʻsqinlik qiladi. Aviaridagi qushlar asosan Maleziya mintaqasidagi tropik oʻrmonlardan keladi. Bu oʻrmonlarda ko'plab daraxtlar kesilgani sabab koʻplab qush turlari yoʻq boʻlib ketish xavfi ostida qolgan. Aviatsiya muhandislari va ornitologlar yomgʻir oʻrmonlari ekotizimini yaratishga harakat qilishdi. Suv qushlari yashashi uchun sunʼiy koʻlda botqoqli hudud va qirgʻoq qurilgan.

Edvard Youd aviatsiyasida yetmish turdagi 600 ga yaqin qushlar yashaydi, ular orasida kamon qushlari (oq tomoqli mushuklar va kulrang boshli qushlar), kaptarlar (yelkali kaptarlar, yelpigʻichli tojli kaptarlar, kashtan koʻkrakli tojli kaptarlar, yongʻoq kabutarlar), ikki rangli kaptarlar, bronza qanotli kaptarlar, uzun dumli dogʻli kaptarlar, dogʻli kaptarlar, chiziqli kaptarlar indoneziya kaptarlari, eski nemis kaptarlari, toʻq sariq qorinli dogʻli kaptar, tovuq kaptari, bartlettning qonli ko'krak kaptarlari, yalang ko'zli meva yeyuvchi kaptarlar va qizil qorinli kabutarlar, qirgʻovullar (oltin qirgʻovullar, oltin sariq qirgʻovullar, argus qirgʻovullari, tovus qirgʻovullari, Edvardsning kakliklari va boshqalar), qichitqilar (shu jumladan kashtan qalpoqli qo'ziqorin va apelsin boshli qo'ziqorin), chivinlar (jumladan, oq dumli shama-qoʻziqorinlar), bulbullar (jumladan, qora boshli haqiqiy bulbullar, pushti qorinli haqiqiy bulbullar), togʻ bulbullari, (somon boshli bulbul, ko'krakli bulbul, qora qalpoqli bulbul va to'q sariq dog'li bulbul), iren (koʻk irinalar), varaqalar (jumladan, koʻk qanotli varaqalar, oltin old varaqalar, katta yashil bargli qushlar va toʻq sariq qorinli varaqalar), soqolli barbet (shu jumladan moviy tomoqli barbet va katta soqolli barbet), starlinglar (jumladan, Bali starlinglari, sariq yuzli minoslar, oq bo'yinli mayna va tilla mayna), korvidlar (jumladan, raketa dumli qushlar), ispinozlar (jumladan, chizmali ispinozlar), shoxli (jumladan, uzun dumli keng tumshuqlilar), halqali toʻtiqushlar (shu jumladan Aleksandrov halqali toʻtiqushlari va hind halqali toʻtiqushlari), kakadular (jumladan, kichik sariq toʻtiqushlar), loriklar (jumladan, koʻp rangli loriklar), dumli lorizalar (jumladan, keng dumli lorizalar, qora yaltiroq lorizalar), qizil lorislar, oq koʻzlilar (shu jumladan, sharqiy oq koʻzlilar), butalar (jumladan, qizil boshli butalar, kashtan boshli butalar, boshli qoraqoʻtirlar va ko'zoynakli butalar), timeliyalar (shu jumladan, qizil umurtqali timeliya, oq boshli timeliyalar), qutanlar (jumladan, avstraliyalik qushlar va pushti qushlar), shlyapalar (jumladan, rajah shelduck) va boshqa qush turlari mavjud.

Buyuk hind shoxlari , Osiyo oq shoxlilari va Afrika oq shoxlilari, shuningdek , Malay arxipelagining boshqa qush turlari alohida qafaslarda saqlanadi, chunki ular tabiiy sharoitda saqlansa kichikroq qushlarni ovlaydi. Aviatsiyada koʻpincha talabalar va maktab oʻquvchilari uchun oʻquv ekskursiyalari va turli xil maʼruzalar oʻtkaziladi. Aviatsiyaning kirish qismidagi binoda qush tuxumlari toʻplami namoyishlari bo'lib turadi.

Qushxonaning g‘arb tomonida bolalarni nafaqat faol o‘yinga jalb qilish, balki ularning tasavvur va ijodkorligini rag‘batlantirish uchun mo‘ljallangan katta o‘yin maydonchasi joylashgan. 1000 m² maydonda xavfsiz qoplama bilan qoplangan 6 ta koʻp darajali platformalar mavjud. Slaydlar, ayvonlar va belanchaklar joylashgan o‘yin maydonchasi doimiy ravishda videokuzatuv ostida boʻladi.

Aviatsiyaning sharq tomonida Tai Chi bogʻi va Olimpia maydoni joylashgan. Tai Chi bogʻida, ustunlar yaqinida va koʻplab hovlilarda shaharliklar mashhur sogʻlomlashtiruvchi gimnastika mashqlari bilan shugʻullanishlari uchun imkon yaratilgan. 2003-yilda vafot etgan shifokorlarning haykallari va SARSga qarshi kurash yodgorligi ham mavjud.

Tai Chi bogʻining shimoliy qismida 30 metrli Vantage Point minorasi joylashgan. Tashrif buyuruvchilar spiral zinapoyaning 105 pogʻonasidan oʻtib park, Markaziy tuman va yaqin atrofning panoramik koʻrinishi namoyish etiladigan kuzatuv maydonchasiga boradilar. Qadimgi amfiteatr shaklida yaratilgan Olimpiya maydoni 1100 m² maydonni egallaydi va 880 kishiga moʻljallangan. Bu yerda turli ommaviy tadbirlar, jumladan, sport tadbirlari taqdimotlari, ochiq koʻrgazmalar, qoʻgʻirchoq teatrlari va mahalliy musiqa jamoalarining kontsertlari oʻtkaziladi. Tadbirlar boʻlmagan kunlarda esa fuqarolar va sayyohlar bu yerda shunchaki dam olishadi.

Sunʼiy koʻl yaqinida yovvoyi tabiatni muhofaza qilish burchagi tashkil etilgan. U yerda ekologlar ninachi va kapalak turlarini, shuningdek, sariq oyoqli va qizil qorinlilar, shoxli toshbaqalar va qurbaqalarning noyob turlarini himoya qiladilar. Koʻlning shimoliy qirgʻogʻi yaqinida kanadalik askar Jon Robert Osbornga haykal oʻrnatildi. U 1941-yilning dekabr oyida Gonkongda vafot etgan. Robert dushman qurshovida boʻlgan joylarni aniqlab, oʻz hayoti evaziga Vinnipeg Grenaderlari guruhiga chekinishga yordam berdi.

Bayroq ustunli uyning janub tomonida, yaʼni bogʻning sharqiy kirish qismida 20 metrli soat minorasi joylashgan. Minora yonida ustunlar va raqsga tushadigan favvoralari bor markaziy bogʻ mavjud. Favvoralar orasiga piyodalar xiyoboni qurilgan. Xiyobon oxirida suv oqimlari bilan oʻralgan favvora-pavilyon joylashgan.

Yopiq inshootlar 
Bogʻdagi yopiq inshootlar orasida choy idishlari muzeyi  joylashgan Flagpole uyi, choy restorani boʻlgan galereya, L16 fyushn restorani, Gonkong parki konservatoriyasi, markaziy oʻt oʻchirish stansiyasi, Roulinson uyi, Gonkong Squash markazi, sport markazi va Gonkong tasviriy sanʼat markazi joylashgan.

Bayroq ustunli uy 1846-yilda qurilgan. U Gonkongdagi Britaniya garnizoni qoʻmondoni qarorgohi hisoblangan. Gonkong jangi paytida bino oʻq otish va bombardimonlardan qattiq shikastlangan, ammo tez orada yaponlar tomonidan tiklangan. Bosqinchilik davrida u shahar komendantining qarorgohi boʻlib xizmat qilgan. Gonkong ozod qilingandan soʻng, bayroq ustunli uy yana 1978-yilda Barker yoʻlidagi yangi qarorgohga koʻchib oʻtgan ingliz qoʻmondoni qarorgohi boʻlgan. 1970-yillarning oxirida harbiylar uyni Viktoriya kazarmasining bir qismi sifatida hukumat yurisdiksiyasiga oʻtkazdilar, soʻngra oʻz navbatida 1981-yilda uni shahar kengashiga qayta boʻysundirdilar.

1984-yilda binoda choy idishlari muzeyi (Gongkong sanʼat muzeyining filiali) qurilgan. 1989-yilda Bayroq ustunli uy tarixiy yodgorlik deb eʼlon qilindi va restavratorlar uni XIX asr oʻrtalaridagi koʻrinishiga qaytarishdi. Choy idishlari muzeyi yonida 1995-yilda ochilgan choy restorani bilan doktor K. S. Lou galereyasi joylashgan (bu yerda mahalliy xayriyachi Gonkongga sovg‘a qilgan keramika va xitoy muhrlari to‘plami namoyish etilgan). Bugungi kunda muzey va galereya binolari toʻy fotosuratlari uchun mashhur fon hisoblanadi.

Roulinson uyi XX asr boshlarida Gonkong garnizoni zobitlari oilasi uchun qarorgoh sifatida qurilgan. 1960-yillarda bir nechta qoʻshni binolar birlashtiriladi va Britaniya kuchlari qoʻmondoni oʻrinbosari boʻlib ishlagan bosh shtab boshligʻining qarorgohiga aylantiriladi. 1980-yillarda bogʻni yaratish paytida bino saqlanib qolgan. Bugungi kunda Roulinson uyining birinchi qavatida nikohni roʻyxatga olish idorasi, ikkinchi qavatida esa park boshqaruvchisining idorasi joylashgan.

Tarixiy Wavell uyi 1991-yildan beri Edvard Youd aviatsiya taʼlim markaziga qarorgoh boʻlib kelgan. XX asr boshlarida qurilgan sobiq Kassel blokida Gonkong tasviriy sanʼat markazi joylashtirilgan. 1992-yil aprel oyida ochilgan markaz mahalliy rassomlarni qo‘llab-quvvatlaydi. Rasmlar, fotosuratlar, xattotlik va haykaltaroshlik ko‘rgazmalari, maʼruzalar, seminarlar va mahorat darslari o‘tkaziladi. Markazda koʻrgazma zallari, 60 oʻrinli maʼruza zali, koʻp funksiyali studiya va zallar, chizmachilik, kulolchilik, loy, gips, tosh, yogʻoch va metall haykaltaroshlik, gliptika va zargarlik buyumlari, restavratsiya va poligrafiya ustaxonalari mavjud.

Sunʼiy koʻlning janub tomonida Gonkong Park konservatoriyasi joylashgan (bu yerda konservatoriya musiqa taʼlim muassasasi emas, balki turli xil oʻsimlik turlarini saqlash uchun moʻljallangan bino). Konservatoriyaning maydoni 1400 m², uchta zonaga boʻlingan: koʻrgazmali (Koʻrgazma zavodi uyi), quruq (Quruq oʻsimlik uyi) va nam (Nam oʻsimlik uyi).

Namoyish maydonida har xil turdagi va turli oilalarga mansub mashhur madaniy oʻsimliklar mavjud. Tematik koʻrgazmalar oʻzgaruvchan mavsumiy asosda oʻtkaziladi, yil davomida 30 dan ortiq oʻsimliklar guruhi almashtiriladi. Nam zonada Janubi-Sharqiy Osiyo, Janubiy Afrika va Amerika oʻrmonlaridan kelib chiqqan turli xil oʻsimliklar mavjud. Namunalar zonalanish va kelib chiqish joylari, shuningdek, ekologik xususiyatlari va iqtisodiy qiymati boʻyicha guruhlangan. Bundan tashqari, qurgʻoqchil zonada qurgʻoqchil hududlardagi oʻsimliklarning yashash muhitini taqlid qiluvchi sunʼiy qoyalar va miniatyura kanyonlari yaratilgan.
Bogʻning gʻarbiy uchida, Cotton Tree Drivedan kirishda Gonkong Park Sport markazi va Gonkong Squash markazi joylashgan. Konditsionerli sport markazi 1991-yil mart oyida foydalanishga topshirilgan. Koʻp maqsadli arenani ikkita basketbol maydoniga, ikkita voleybol maydonchasiga, ikkita netbol maydoniga yoki sakkizta badminton kortiga aylantirish mumkin. Shuningdek, sport markazida bitta kichik koʻp maqsadli zal, stol tennisi zali, fitnes zali, uzunligi 160 metrdan ortiq yopiq yugurish yoʻlakchasi va 2009-yilgi Sharqiy Osiyo oʻyinlariga bagʻishlangan galereya ham mavjud.

Shahardagi eng yirik Gonkong Squash markazida 18 ta konditsionerli kortlar joylashgan. Uch tomondan shisha panellar bilan o‘ralgan. Tomoshabinlar tribunalari bilan jihozlangan kortlardan biri musobaqalar va ko‘rgazmali chiqishlar uchun mo‘ljallangan. Markazda har yili Gonkong ochiq chempionati va boshqa xalqaro turnirlar o‘tkaziladi. Shuningdek, markazda kichik restoran va dam olish zonasi ham mavjud.

Ovqatlanish 
Gonkong bogʻida bir nechta turli xil oziq-ovqat xizmat koʻrsatish shahobchalari mavjud. Soatli minora va sunʼiy koʻl oʻrtasida bogʻdagi eng katta restoran L16 joylashgan. Restoranning ayvonlaridan biri go‘zal sharshara tomonga qarab turadi, ikkinchisi esa palma daraxtlari bilan o‘ralgan hovlining ichida joylashgan. Gonkong Squash markazida Harrow Cafe deb nomlangan yana bir restoran ishlaydi. Ulardan tashqari, park hududida gazaklar va alkogolsiz ichimliklar sotiladigan ikkita oziq-ovqat kiosklari mavjud.

Oʻsimliklar 
Gonkong bogʻining janubiy qismida joylashgan Edvard Youd Aviari Victoria choʻqqisining sharqiy yonbagʻiridagi tabiiy daryo vodiysi boʻylab joylashgan. Qushxonada ekilgan daraxtlar orasida injir, xlopchatnik drevovidniy, bombaks kapokoviy, lumbang va bir necha turdagi xurmo turlari mavjud. Qushlar uchun oʻrmon zamini, daraxtlarning tushgan barglari, ferns va zamin qoplamasi oʻsimliklari juda muhim hisoblanadi. Gonkongning iqlim sharoitida tropik oʻrmonlarga xos boʻlgan ulkan daraxtlar kamolotga erisha olmaydi, shuning uchun aviatsiyada ular qushlarga tanish boʻlgan ekotizimga taqlid qilish rolini oʻynaydi.
Gonkong Park Konservatoriyasining namoyish maydonida orkide, begoniya, bromeliada, antoryum, amorfofalluza, suv, bulbul va otsu oʻsimliklar namoyish etiladi. Nam zonada katta tanlov mavjud, yaʼni paporotniklar, palma daraxtlari, bromeliadlar, hasharotxoʻr oʻsimliklar, Hevea brazilian, qahva daraxti, shokolad daraxti, non mevali daraxti va yassi bargli vanillar alohida guruhlangan. Quruq zonada esa turli xil kaktuslar va boshqa sukkulentlar mavjud.

Bogʻning qolgan qismida palmalar, hevealar, archalar, fikuslar (jumladan, kauchuk ficus, Ficus microcarpa, Ficus virens var. sublanceolata va Ficus altissima), meliaceae (jumladan , Khaya senegalensis va Swietenia mahagoni), holli (inclutena), goʻzal (inclutena), mallow (jumladan, Bombax ceiba va Dombeya wallichii), eleocarpus (Elaeocarpus hainanensis), dukkaklilar (jumladan, Phanera purpurea va Brownea grandiceps), haworthia (jumladan , Haworthia bolusii) va gerberalar mavjud.

Tadbirlar va tadbirlar 
1998-yilda Gonkong bogʻining dizayni Amerika arxitektura institutining mukofotiga sazovor boʻlgan. 2009-yilning dekabr oyida Sharqiy Osiyo oʻyinlari doirasida Gongkong Squash Center va Gonkong Park Sports Center kortlarida skvosh boʻyicha musobaqalar oʻtkazilgan.

Park va uning tarkibiy boʻlinmalari (Edvard Yud havo kuchlari va Konservatoriya) muntazam ravishda bolalar bogʻchalari, boshlangʻich va oʻrta maktablar, kollej oʻquvchilari uchun oʻquv ekskursiyalarini oʻtkazadi, ular davomida bolalar va oʻsmirlarga mahalliy oʻsimliklar, qushlar, sutemizuvchilar va baliqlar, iqlim va atrof-muhitni muhofaza qilish haqida maʼlumot beriladi. Bundan tashqari, oldindan roʻyxatdan oʻtgan kattalarning uyushgan guruhlari shanba kunlari aviakompaniya va konservatoriyaga kanton tilida soʻzlashuvchi yoʻriqnoma bilan tashrif buyurishlari mumkin.

Haftaning har chorshanba kuni ertalab havaskor qush kuzatuvchilari Gonkong bogʻidagi sunʼiy koʻlda yigʻilishadi. Bogʻda ixtiyoriy ravishda daraxtlarni kuzatish va parvarish qilish, muammoli daraxtlar yoki qoldiqlar haqida maʼmuriyatni xabardor qilish, tashrif buyuruvchilar orasida bogʻdorchilik va koʻkalamzorlashtirish gʻoyalarini targʻib qilishda yordam beradigan „yashil“ koʻngillilar ham ishlaydi.

Dam olish va bayram kunlari choyxona muzeyi yonidagi xiyobonlarda „badiiy burchak“ tashkil etiladi. Uning kiosklarida tadbirkorlar, hunarmandlar va rassomlar rasmlar (shu jumladan multfilmlar), fotosuratlar, suvenirlar, kulolchilik buyumlari, toʻqimachilik va qogʻoz buyumlari, gullar va xona oʻsimliklari joylashtirilgan boʻladi. Bundan tashqari, dam olish va bayram kunlari Filippin va Indoneziya uy xizmatchilari muloqot qilish uchun Gonkong parkining sokin burchaklarida toʻplanishadi.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 

 Parkning rasmiy sayti
 Fotogalereya
 Choy idishlari muzeyi
 Gonkong tasviriy sanʼat markazi