MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Madras universiteti

Madras universiteti — Hindistondagi eng yirik va qad. untlardan biri. 1857-yil tashkil etilgan. Matematika, statistika, fizika, kimyo, zoologiya, botanika, antropologiya, geologiya va geofizika, geografiya, huquq, pedagogika, tibbiyot, sharqshunoslik, qishloq xoʻjaligi, texnologiya, veterinariya boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitet tarkibida 100 dan ortiq kollej bor. 100 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Universitet kutubxonasida 210 mingdan ortiq asar saqlanadi.

Manbalar 

Hindistondagi universitetlar
Poʻlat Madreimov

Poʻlat Shamshetovich Madreimov (1942.15.1, Qoraqalpogʻiston, Chimboy shahri) — baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti (1977). Toshkent xoreografiya bilim yurtini tugatgan (1965). 1965— 70 yillar Qoraqalpoq teatrida baletmeyster, 1970—74 yillar Qoraqalpoq davlat filarmoniyasida, ayni vaqtda 1970-yildan "Oyqulash" ashula va raqs ansamblida badiiy rahbar. Raqslarida qoraqalpoq xalqining hayoti va urf-odatlari, tarixini xalq oʻyinlari va marosimlaridan olingan milliy harakatlar orqali ifodalashga intiladi. Sahnalashtirilgan eng yaxshi raqslari: "Oʻtov", "Lolalar raqsi", "Orol yigitlari", "Mehnat zavqi", "Oʻynasin", "Oyqulash", "Jilva", "Nozli qiz", "Chavandozlar", "Yoshlar sayli", "Uchrashuv" va boshqa Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974). "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (2000).

Manbalar 

    

Oʻzbekiston xalq artistlari
1942-yilda tugʻilganlar
15-yanvarda tugʻilganlar
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Madrigal

Madrigal (lot. matricale — ona tilida aytiladigan qoʻshiq) — Uygʻonish davrida dunyoviy vokal musiqaning asosiy janri. Italiya (14-asr) da sheʼriy asar sifatida paydo boʻlgan. 14— 16-asrlarda M., odatda, ishqiy, hazil-mutoyiba, afsonaviy va boshqa mavzudagi 2—3 ovozli vokal-cholgʻu, bandnaqorat shaklidagi qoʻshiq boʻlib (F. Landino va boshqalar), 16-asrdan koʻproq lirik harakterdagi cholgʻular joʻrligisiz ijro etiladigan 4—5 ovozli polifonik musiqa asariga aylangan (A. Villart, Palestrina, O. Lasso va boshqalar). Keyinchalik Angliya (T. Morli, J. Uilbi) va Germaniya (G. Shyus va boshqalar)da ommalashgan. Yetuk namunalariga (K. Jezualdo, K. Monteverdi) hissiy-ifoda erkinligi, boy musiqiytasviriy vositalar, xilma-xil ohanglar yorqinligi xosdir. 17-asr dan boshlab, M., asosan, ayollarga bagʻishlangan kichik maqtovsheʼriy asar. 1964-yil Moskvada "M." ansambli tashkil etilgan (Oʻzbekistonda ham gastrolda boʻlgan), Buyuk Britaniyada "M. jamiyati" tuzilgan. 20-asrda I. Stravinskiy, B. Martinu, P. Xindemit va boshqa kompozitorlarning asarlarida M. anʼanalari tiklangan.

Manbalar
Madrid universiteti

Madrid universiteti - Ispaniyadagi yirik oliy oʻquv yurti. Alkalade Enares (1508) va Madriddagi Markaziy universitet (1821)larni birlashtirish (1836) natijasida tashkil topgan. 1850-yildan Madrid universiteti deb ataladi. Falsafa, filol., tabiiy fanlar, huquq, tibbiyot, farmatsevtika, veterinariya, siyosiy va iqtisodiy fanlar, psixologiya va psixotexnika, statistika, stomatologiya, sud tibbiyoti, amaliy yurisprudensiya, qiyosiy huquq, aloqa, dengiz floti, sotsiologiya va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 134 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Kutubxonasida 700 mingdan ortiq asar saqlanadi.

Manbalar
Madumar hofiz

Madumar hofiz (1850 - Isfara — 1930) — xonanda. Keng diapazonli, kuchli va baland ovoz sohibi. Koʻqon ijrochilik maktabi anʼanalarining rivoj topishiga hissa qoʻshgan. Koʻproq "Segoh", "Bayot" (taronalari bilan), "Shahnozi Gulyor", "Chapandoz", "Ush-shoq", "Dugohi Husayniy" (taronalari bilan) kabi Fargʻona-Toshkent maqom yoʻllari, "Ilgʻor", "Suvora", "Bir kelib ketsun", "Adashganman", "Ohkim", "Quling" singari ashula va katta ashulalarni mahorat bilan ijro etgan. Muqimiy "Sayohatnoma"sida Madumar hofizning isteʼdodli, benazir xonandaligi madh etilgan. Toʻychi hofiz, Hamroqul qori, Yu. Rajabiy singari hofizlar Madumar hofizning shogirdlaridir.

Manbalar
Maduray

Maduray, Madura — Hindistonning jan. qismidagi shahar. Vaygay da-ryosi boʻyida, Tamilnad shtatida. Aholisi 1,2 mln. kishi (2001). Temir yoʻl tuguni. Mamlakatning muhim savdo va yirik toʻqimachilik (ip gazlama, ipak gazlama) sanoati markazlaridan. Hunarmandchilikda qoʻlda gazlama toʻqiladi, jez buyumlari yasaladi. Qadimdan yogʻoch oʻymakorligi bilan mashhur.

M. — qad. shahar. 2-asrdan Hindiston janubidagi turli davlat va sultonliklarning poytaxti boʻlib kelgan. Oʻrta asrlarda M.da savdo-sotiq ishlari, hunarmandchilik juda rivojlangan, koʻplab meʼmoriy inshootlar qurilgan. Shahar 17—18-asrlarda iklisodiy inqirozga uchragan va harob ahvolga kelgan. 20-asrdan M. yana rivojlana boshladi. Meʼmoriy yodgorliklaridan Shiva ibodatxonasining ulkan majmuasi (12— 17-asrlar) bor. Uning "Ming ustunli zal"i, qalʼa devorlari, minoralari, "Oltin nilufar hovuzi" va boshqa qismlari hamda Tirumanalanayka saroyi (17-asr) saqlangan.

Manbalar
Madurlar

Madurlar — Indoneziyadagi xalq (Madura o. va Yava o.ning sharqiy kismi). Umumiy soni 10,8 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Tili indonez tillariga yaqin madura tili. Dindorlari — sunniy musulmonlar. M. chorvachilik (qoramol, yilqi, echki), dehqonchilik (sholi, makkajoʻxori, bogʻdorchilik), hunarmandlik, tuz qazib olish, baliqchilik bilan shugʻullanadi.

Manbalar
Madhya-Pradesh

Madhya-pradesh - Hindistonning markaziy qismidagi shtat. Maydoni 308 ming km². Aholisi 60,4 mln. kishi (2001); 90% aholisi hind tili va unga yaqin tillarda, qolgan qismi marathi va rojastoni kabi tillarda soʻzlashadi. Maʼmuriy markazi — Bhopal shahri

Madhya-pradesh hududi miloddan avvalgi 3—2-asrlarda Mauriyalar kuldorlik davlati tarkibida boʻlgan. Mil. boshlaridan 14-asrgacha bir qancha davlatlar, 15-asrda Bahmaniy sultonligi viloyati edi. 16-asr oxirlaridan Boburiylar qoʻl ostiga oʻtdi. 1818-yilda Ost-Indiya kompaniyasi egalladi. 1956-yildan Hindiston shtati. 2000-yil noyabr oyida yangi Chxattisgarx shtatini tuzish maqsadida Madhya-pradesh xududining bir qismi ajratib olindi.

Shtatning yer yuzasi yassitogʻlik va past togʻlardan iborat. Eng baland joyi 1353 m. Shimoliy qismi Hind-Gang tekisligiga tutashgan. Iqlimi tropik, mussonli ikdim, shim.-gʻarbida quruq, jan. va jan.-sharqida sernam. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi 17—24°, iyulniki 27—29°. Yillik yogʻin 700–1600 mm. Daryolari serostona; eng yirik daryosi — Narbada. Shtat hududining 1/3 qismi oʻrmon, tik, sal kabi qimmatbaho yogʻochli daraxtlar usadi.

Madhya-pradesh sanoati tez rivojlanayotgan agrar shtat. Aholisining 75% qishloq xoʻjaligida band. Asosan, tariq, bugʻdoy, sholi, paxta, moyli oʻsimliklar ekiladi. Ipak qurti boqiladi. Madhya-pradeshda marganets va temir rudalari, boksit, kumir, oʻtga chidamli gil qazib olinadi. Pannada mamlakatda yagona olmos koni mavjud. Issiklik elektr stansiyalari bor. Ishlab beruvchi sanoatining qad. va asosiy tarmogʻi — ipgazlama sanoati. Shuningdek, metallurgiya, neft kimyosi, elektronika, avtomobilsozlik, oziq-ovqat sanoati korxonalari, yirik qogʻoz fabrikasi, oyna-keramika, sement, asbest-beton zavodlari bor. Hunarmandchilikda mato, oʻymakorlik buyumlari tayyorlanadi. Shtat xududidan yirik shosse yoʻllar va Hindiston shim.ni uning jan. qismi bilan bogʻlovchi temir yoʻl oʻtgan.

Manbalar
Nikolay Mayev

Nikolay Aleksandrovich Mayev (1835.21.2, Peterburg - 1896.2.1) - etnograf, geograf. Oʻzbekistonda ilmiy oʻlkashunoslik ishlarining tashkilotchisi. 1870—92 yillarda "Turkestanskiye vedomosti" gaz.siga muharrirlik qilgan. 1870-yildan Turkiston statistika komitetining kotibi. Oʻrta Osiyo ilmiy jamiyati tashkil etilgan (1871-yil 28-yanvar)dan boshlab uning faol ishtirokchisi va "Turkiston oʻlkasining statistikasi uchun materiallar" toʻplamining (1—5) muharriri. Turli koʻrgazmalar tashkilotchisi. Oʻlkashunoslik muzeyi (1876) tashkilotchilaridan. M. tarix, arxeologiya, etn., numizmatika sohasida koʻp tadqiqotlar olib borgan, ekspeditsiyalar (Shahrisabz 1874; Hisor 1875, 1878)ga boshchilik qilgan. Asarlarida Toshkentning eski shahar qismi tarixi, etn.si, aholisi va uning mashgʻulotlari, Buxoro xonligi shahar va qishloqlari, karvon yoʻllari, moddiy madaniyat yodgorliklari, aholining turmushi, urf-odatlari va anʼanalari, mahalliy boshqaruv tizimi, hunarmandlik, savdo, geografik, tabiiytarixiy, arxeologiya va etn.ga oid maʼlumotlar keltiriladi.

Manbalar

Adabiyot 
As.: Ocherki Buharskogo xanstva, T., 1875; Aziatskiy Tashkent [Materiali dlya statistiki Turkestanskogo kraya], SPb., 1876.

 

1835-yilda tugʻilganlar
1896-yilda vafot etganlar
5-martda tugʻilganlar
14-yanvarda vafot etganlar
Mayoq

Mayoq — suzib ketayotgan kemalar uchun moʻljal olishga imkon beradigan minora koʻrinishidagi navigatsiya inshooti. Uzoqdan koʻrinib turishi uchun minoraning yuqori qismi yorugʻlik signalizatsiyasi bilan taʼminlanadi. Mayoq qadimdan maʼlum. Mil. avval 283 yil Misr porti Iskandariya yaqinida kurilgan Faros mayogʻi "dunyoning yetti moʻʼjizasi"dan biri hisoblangan (u 1500-yil xizmat qilgan). Qadimda bu maqsadda sham va chiroqlardan foydalanishgan. Elektr toki paydo boʻlganidan keyin elektr yoritqichlardan foydalaniladigan boʻldi. Hozir elektr lampali kuchli optik apparatlar, lazerlar ishlatiladi. Bular tunda Mayoqlarning kamida 15 dengiz mili (taxminan 28 km) dan koʻrinib turishini taʼminlaydi. Mayoqning qirgʻoqqa quriladigan, dengizning oʻzida tabiiy yoki sunʼiy asos ustiga kuriladigan va suzuvchi (Mayoq aggparaturalari oʻrnatilgan kemalar yoki dengizning muayyan joyiga yakor tashlab qoʻyiladigan) xillari boʻladi. Elektr va lazer Mayoqdan tashqari, signalizatsiyaning boshqa turlari ham bor, mas, akustik (nautofon, sirenalar va boshqalar), radiotexnik (qarang Radiomayoq), suv osti (ossillyator, qoʻngʻiroqlar va boshqalar)- Vazifasiga karab, Mayoqlar yoʻl koʻrsatuvchi, qabul qiluvchi (portga yaqinlashganda), ogohlantiruvchi, burilishni koʻrsatuvchi va tavaqali xillarga boʻlinadi. Yorugʻlik, radiotexnik va tovush apparaturali avtomat universal Mayoqlar ham bor (rayem).

Galereya

Manbalar
Majapaxit

Majapaxit — markazi Yava o.da boʻlgan Indoneziyadagi davlat (1293— taxminan 1520). Markazi — M. shahri. Indoneziyaning koʻp qismini birlashtirgan. M. davri oʻrta asrlardagi Indoneziyaning eng markazlashgan vaqti boʻlgan. Imperiyaning asoschisi — Vijaya (Kertarajasa). U davlatning xalqaro siyosiy va iqtisodiy aloqalarini mustahkamlagan. Markazlashtirish siyosatidan norozi boʻlgan Yava zodagonlari bir necha marta (Rangga Lavo qoʻzgʻoloni, 1295; Sori - 1298-1300; Nambi -1309—16; Kuti — 1319) Vijaya va uning oʻgʻli Jayanagarga qarshi chiqqanlar. 1331-yildagi soʻnggi qoʻzgʻolonlar bostirilgach, M. markazlashgan davlatga aylangan. 14-asrda Yava madaniyati gullab yashnagan. "Nagarakertagama" tarixiy dostoni yozilgan, ibodatxonalar qurilgan, tasviriy sanʼat rivojlangan. 15-asr oʻrtasidan M. inqirozga uchray boshlagan. Vijayalar sulolasi 1451-yilgacha hokimiyatni boshqargan. Soʻnggi marta M. haqida manbalarda 1516-yilda eslatib oʻtilgan. taxminan 1520-yil M. saltanati bir necha mayda davlatlarga boʻlinib ketgan.

Manbalar
Majburiy davolash

Majburiy davolash - sudning tibbiy yoʻsindagi majburlov choralari. Bunday choralar jinoyat qonunchiligi boʻyicha jazo turi hisoblanadi. Majburiy davolash faqat sud orqali amalga oshiriladi. Bunda davolash muddati belgilanmaydi. Majburiy davolashning huquqiy asoslari OʻzR Jinoyat kodeksida bayon qilingan. Majburiy davolashning quyidagi turlari qonunda nazarda tutilgan: a) majburiy ambulatoriya kuzatuvida boʻlish va ruhiy kasallik mutaxassisida davolanish; b) umumiy tartibli ruhiy kasalliklar shifoxonasining sogʻliqni tiklash boʻlimida majburiy davolanish; v) umumiy tartibli ruhiy kasalliklar shifoxonasining sogʻliqni tiklash maxsus boʻlimida majburiy davolanish; g) kuzatuvi kuchaytirilgan ruhiy kasalliklar shifoxonasida yoki boʻlinmasida majburiy davolanish.

Majburiy davolash choralari ruhiy kasallikka chalingan shaxslarni davolash va ularning yangi ijtimoiy xavfli harakatlar sodir etishining oldini olish maqsadida qoʻllanadi. Sud tibbiy yoʻsindagi Majburiy davolash turini tayinlashda bunday shaxsning ijtimoiy xavflilik darajasini eʼtiborga oladi. Mas, kuzatuvi kuchaytirilgan ruhiy kasalliklar shifoxonasida yoki boʻlimida Majburiy davolash oʻta ijtimoiy xavfli bulgan yoki xulqiga koʻra, umumiy tartibli ruhiy kasalliklar shifoxonasi sharoitida davolanishning imkoni boʻlmagan ruhiy kasalliklarga nisbatan tayinlanadi. Majburiy davolash muddatini uzaytirish, oʻzgartirish va bekor qilish masalasini ruhiy kasalliklar shifokorlari komissiyasining xulosasiga asoslangan holda sud hal qiladi. Agar Majburiy davolashchorasi qoʻllanilgan shaxs javobgarlikka tortish muddatlari oʻtmasdan tuzalsa, javobgarlikka tortiladi va Majburiy davolash vaqti jazo muddatiga qoʻshiladi. Ichkilikbozlik, giyohvandlik yoki zaharvandlikka yoʻliqqan shaxslar tomonidan jinoyat sodir etilgan takdirda, sud bunday shaxslarga nisbatan jazo tayinlash bilan birga, Majburiy davolash chorasini ham tayinlashi mumkin. Ruhiy kasallar Majburiy davolashni maxsus nazoratli tibbiy muassasada, ichkilikbozlik, giyohvandlik yoki zaqarvandlikka yoʻliqqan shaxslar oʻzlari jazoni oʻta-yotgan tibbiy muassasada, yaʼni ozodlikdan mahrum qilish bilan bogʻliq boʻlmagan jazoni utayetganlar oʻzlari yashayotgan joydagi tibbiy muassasada, ozodlikdan mahrum qilish va qamoq jazosini utayetganlar esa jazoni oʻtash joyida majburiy davolanadilar.

Mamajon Usmonaliyev.

Manbalar
Majburiy sugʻurta

Majburiy sugʻurta - davlat su-gʻurtasi shakllaridan biri, qonun asosida belgilangan shartlarga binoan, davlat sugurta tashkilotlari tomonidan oʻtkaziladi. Oʻzbekistonda qishloq xoʻjaligi korxonalari boʻyicha tijorat banklari tomonidan ajratiladigan kreditlar qaytarilishi uchun qishloq xoʻjaligi korxonalarining javobgarligi; qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish ishlarini oʻtkazish uchun avans tarikasida beriladigan va fyuchers kontraktlari boʻyicha mablagʻlar qaytarilishi; qishloq va shaharda garovga qoʻyilgan mol-mulk; qishloqdagi transport egalarining fuqarolik javobgarligi va boshqa majburiy tartibda sugʻurtalanadi. Bundan tashqari, harbiy xizmatchilar va majburiy harbiy xizmat tarkibidagilar, shuningdek, ichki ishlar va xavfeizlik organlari xodimlari xizmatni oʻtash, harbiy yigʻinlar davrida jarohatlanish, kasallanish, oʻlim hollaridan, ogʻir sanoat tarmoqlari va transport tarmoqlari xizmatchilari ham majburiy sugʻurtalanadi. Majburiy sugʻurta boʻyicha sugʻurta tashkilotlari qonunda koʻrsatilgan sugʻurta holatlari yuz berganda yetgan zarar miqsorini su-gʻurta qildirgan shaxsga yoki sugʻurta qilingan mol-mulkning egasiga toʻlaydi. Oʻzbekiston Respublikasida Majburiy sugʻurtani amalga oshiruvchi eng yirik kompaniyalar "Oʻzagrosugʻurta" davlat-aksiyadorlik sugʻurta kompaniyasi, "Oʻzbekin-vest" eksport-import milliy sugʻurta kompaniyasi. Majburiy sugʻurta munosabatlari Oʻzbekiston Respublikasining "[[Sugʻurta toʻgʻrisida" (1993-yil 6-may), "[[Sugʻurta faoliyati toʻgʻrisida" (2002-yil 5-aprel) qonunlari bilan tartibga solinadi (yana q. [[Sugʻurta).

Manbalar
Majburiy taʼlim

Majburiy taʼlim - Oʻzbekistonda taʼlim sohasidagi davlat siyosatining asosiy prinsiplaridan biri. Bu prinsipga koʻra, muayyan yoshdagi barcha bolalar umumiy oʻrta taʼlim hamda akademik litsey yoki kasb-hunar kollejida taʼlim olish yoʻnalishini tanlash huquqi asosida oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi olishlari davlat tomonidan qonun asosida majburiy tarzda amalga oshiriladi (qarang Umumiy oʻrta taʼlim, shuningdek, Oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi).

Manbalar
Majburiy tebranish

Majburiy tebranish - oʻzgaruvchan tashqi kuch taʼsirida tebranuvchi sistemada davriy qonun boʻyicha sodir boʻladigan tebranish. Koʻpincha, sistemaning Majburiy tebranishi boshqa biror majburiy tebranuvchi sistema mavjudligi bilan bogʻliq. Masalan, mikrofon diafragmasining Majburiy tebranishi tovush manbaining tebranishiga bogʻliq. Sistema majburiy tebranuvchi sistemadan uzatilgan energiya hisobiga majburan tebranadi. Koʻpincha, Majburiy tebranishdagi sistema olgan energiyasining koʻp qismini majburiy tebratuvchi sistemaga oʻtkazmaydi yoki oʻtkazsa ham majburiy tebratuvchi sistema energiyasiga nisbatan kam boʻladi. Bunday hollarda majburiy tebratuvchi sistema Majburiy tebranishdagi sistemaga davriy kuch bilan taʼsir etadi, deb olinadi. Agar sistema chiziqdi tebransa, uning Majburiy tebranish chastotasi shu davriy kuch chastotasiga teng boʻladi. Majburiy tebratuvchi davriy kuch chastotasi bilan sistema erkin tebranishi chastotasi teng boʻlsa, sistemada rezonans hodisasi kuzatiladi.

Majburiy tebranish qonuniyatlaridan tebranuvchi sistemalarni hisoblashda keng foydalaniladi.

Manbalar
Majburiy harbiy xizmat

Majburiy harbiy xizmat - k, Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat.

Manbalar
Majburiyat

Majburiyat — fuqarolik huquqiy munosabati. Unga asosan bir shaxs (qarzdor) boshqa shaxs (kreditor) foydasiga muayyan harakatni amalga oshirish (mol-mulkni topshirish, ishni bajarish va h. k.)ga yoki muayyan harakatdan oʻzini saqlashga majbur boʻladi, kreditor esa qarzdordan oʻzining Majburiyatini bajarishni talab qilish huquqiga ega. Majburiyatning kelib chiqish asoslari, javobgarlik shartlari va shakllariga koʻra, 2 guruhga boʻlinadi: shartnomaga asoslangan Majburiyat, shartnomaga asoslanmagan (delikt) Majburiyat. Shartnomaga asoslangan Majburiyatning turlari, predmeti, yaʼni qaysi maqsadga erishishga qaratilgan boʻlishi, taraflari va ularning huquq-burchlari, Majburiyatni bajarmaslikning oqibatlari va boshqa jihatlari OʻzR Fuqarolik kodeksida bayon qilingan (29— 56-boblar.). Shartnomaga asoslanmagan, yaʼni zarar yetkazishdan kelib chiqadigan Majburiyatga kodeksning 57—58-boblari bagʻishlanadi. Ularda zarar yetkazishdan kelib chiqadigan Majburiyatga xos umumiy qoidalar; fuqaroning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararni qoplash Majburiyati; tovarlar, ishlar, xizmatlardagi nuqsonlar oqibatida yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash Majburiyati koʻrsatib berilgan. Shartnomaga asoslangan Majburiyat taraflarning erkiga asosan va kelishuvi bilan vujudga keladi, bunday Majburiyatning taraflari va uning predmeti, qanday maqsadga qaratilishi oldindan maʼlum va aniq belgilangan boʻladi, Majburiyat bajarilmagan yoki lozim darajada bajarilmaganligi uchun javobgarlikni belgilashda taraflarning aybi hisobga olinadi. Shartnomaga asoslanmagan Majburiyat taraflarning erki, xohishidan tashqari vujudga keladi, taraflar zarar yetkazilgandan keyin maʼlum boʻladi, predmeti zararning turi, hajmi, darajasiga qarab belgilanadi, javobgarlik zarar yetkazuvchining aybi boʻlishi yoki boʻlmasligidan qatʼi nazar belgilanadi. Zarar yetkazuvchi faqat qonunda nazarda tutilgan hollardagina javobgarliqdan ozod boʻlishi mumkin.

Manbalar
Majburiyat huquqi

Majburiyat huquqi - majburiyatlarga oid munosabatlarni tartibga solib turuvchi fuqarolik huquqiy normalar majmui. Majburiyat huquqi Oʻzbekiston Respublikasi FK 3-boʻlimini tashkil qiladi va u 2 qismdan — majburiyatlar toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar hamda majburiyat turlari koʻrsatilgan maxsus qismdan iborat. Umumiy qoidalarda majburiyat tushunchasi va uning qoʻllanilishi bilan bogʻliq munosabatlar doirasi, majburiyatning vujudga kelish asoslari hamda majburiyatning taraflari tavsiflab berilgan, majburiyatni bajarish, bajarilishini taʼminlash usullari, majburiyatdagi shaxslarning oʻzgarishi, majburiyatni buzganlik uchun javobgarlik, majburiyatning bekor boʻlishi asoslari koʻrsatib oʻtilgan. Maxsus qism normalari alohida majburiyatlarni tartibga soladi.

Majburiyatlar majburiyat shartlariga va qonun hujjatlari talablariga muvofiq, bunday shartlar va talablar boʻlmaganida esa — ish muomalasi odatlariga yoki, odatda, qoʻyiladigan boshqa talablarga muvofiq lozim darajada bajarilishi kerak. Majburiyatning bajarilishi neustoyka, garov, qarzdorning mol-mulkini ushlab qolish, kafillik, kafolat, zakalat hamda qonun hujjatlari yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa usullar bilan taʼminlanishi mumkin. Majburiyatlar qonunlarda yoki shartnomada nazarda tutilgan asoslarga koʻra, toʻliq yoki qisman bekor boʻladi.

Manbalar
Majdiddin Muhammad

Majdiddin Muhammad, Xoja Majdiddin Muhammad Xavofiy (? — 1494-yil avgust) — Husayn Boyqaro davlatining yirik mansabdor shaxslaridan biri, vazir (1487—1490). Otasi Gʻiyosiddin Pir Ahmad Xavofiy Hirotda Shohrushing vaziri (1417—47) boʻlgan. M.M. Abu Said davrida oddiy mirza, soʻngra Husayn Boyqaroning jiyani Mirzo Muhammad Sultonning vaziri boʻlgan. Sulton Husayn Boyqaro undan M. M.ni soʻrab olib, parvonachi mansabiga oʻtqazgan (1472), M. M. saroy va mamlakatdagi ishlar xususida sultonga axborot berar, qabul qilingan qarorlarni yozib olar va oʻz muhrini sulton muhri bilan yonmayon qoʻyardi; shu tufayli hukmdorlarning noibi (oʻrin-bosari) hisoblangan. Biroq M. M. bilan Alisherbekning oʻzaro munosabatlari murakkab edi. Buning ustiga saroy vazirlari Nizomulmulk va Xoja Afzaliddin Muhammadlar M. M.ga qarshi fitna qoʻzgʻatib, uni sultonga qoralay boshlab, M. M.ni 60 ming dinor toʻlashga majbur etishgan. U parvonachi mansabini saqlab qolgan, biroq devon ishlariga aralashmasligi lozim boʻlgan (1478-yil). 1487-yil Alisherbek Astrobod hokimi etib tayinlangach, M. M. devon ishlariga yana aralasha boshlagan, dastlabiga u maʼlum hokimiyatga ega boʻlmagan. Xazina boʻshab qolib, sultonga 2 tuman pul zarur boʻlib qolganda M. M. sultonga nafaqat 2 tuman balki 2000 tumanni ham osonlik bilan topishi mumkinligini aytadi. Ertasi kuni M. M.ga keng vakolatlar beriladi: unga hukmdor nomidan muhr bosish, barcha ariza va shikoyatlarni koʻrib chiqish huquqi beriladi. M. M. „saltanat va podshohlikning ishonchli kishisi“ unvoniga ega boʻlgan. Amaldorlar poraxoʻrliklari uchun javobgarlikka tortilgan va qisqa mudsat ichida ulardan 2000 tuman pul toʻplab olingan.

Alisherbek 1490-yil Hirotga qaytgach,M. M.ning taʼsiri zaiflasha boshlagan. Balxda Darveshali qoʻzgʻolon koʻtarganligi haqidagi xabar Hirotga yetib kelganda, sulton Husayn Boyqaro davlat manfaatlarini koʻzlab, M. M.ni vaqtincha hokimiyatdan chetlashtiradi. M. M.ni barlos beklari, mashhur sufiy shoir Abdurahmon Jomiy qoʻllabquvvatlaydi.

M. M. barlos beklari yordamida sulton qabuliga kirishga muvaffaq boʻladi, u hukmdorga 20 ming dinor peshkash qiladi, lekin oradan bir necha kun oʻtgach, barlos beklari va M. M. hibsgaolinadi. M. M. barcha gunoxlarni oʻz boʻyniga olgan. Uning mol-mulki taftish qilinganda hech kim kutmagan nodir, qimmatbaho buyumlar topilgan. M. M. bir qancha toʻlov shartnomalarga imzo chekkach, ozod qilingan. M. M. farangilar (yevropaliklar) karvoni bilan Kirmonga qochadi, u yerdan Makkaga, haj ziyoratiga joʻnaydi, biroq manzilga yeta olmaydi, yoʻlda, Arabistondagi Tobuk degan yerda vafot etadi.

Adabiyotlar 
 Bartold V. V., t. II chast II, Sochineniya, M., 1964; Boburnoma, T., 1989.

Turgʻun Fayziyev.

Manbalar 

    

Temuriylar davlati
1494-yilda vafot etganlar
Majeykyay

Majeykyay (Mažeikiai) — Litvadagi Majeykyay rayoni markazi. Vilnyus shahridan 291 km shim.-gʻarbda joylashgan. Liyepaya, Shyaulyay, Yelgava shaharlari yoʻnalishidagi temir yoʻl tuguni. Aholisi 46,6 ming kishi (1995). Neftni qayta ishlash zavodi (Majeykyaydan 15 km naryada), elektrotexnika, kompressor, zigʻir, pivo zavodlari, poyabzal va mebel fabrikalari, teatr, oʻlkashunoslik muzeyi bor. 19-asrda vujudga kelgan.

Manbalar 

 

Litva