MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Panja qanotli baliqlar

Panja qanotli baliqlar (Crossopterygii yoki Crossopterygiomorpha) — balikdar infra sinfi (baʼzan kenja sinfi yoki katta turkumi). Ilk devondan maʼlum, boʻr davri oxi-riga kelib deyarli qirilib ketgan. Oʻrta devonda Panja qanotli baliqlar b.dan dastlabki quruqlikda yashovchi umurtqalilar kelib chiqqan. Uzunligi 7 sm dan 5 m gacha. Bosh qutisi toʻliq suyaklangan, yuqori jagʻi bosh qutisi bilan bogʻlangan. Tishlari koʻp, konussimon. Chanoq kamari 2 ta plastinkaga oʻxshash. Juft suzgichlari yoʻgʻon, muskulli, bir necha panjasimon tarmoqdangan boʻgʻimlardan iborat; tayanch funksiyasini ba-jaradi. 5 ta (jumladan, 4 ta qazilma) turkumi mavjud. Chuchuk suv ripidistlari suvda va quruqlikda yashovchshshrning bevosita ajdodi hisoblanadi. Selakantasimonlar turkumiga mansub 1 ta turi hozirgi Hind okeani (Afrikaning sharqiy sohillari yaqini)da uchraydi.

Manbalar
Panjakent

Panjakent, Panjikent (, , ) — Tojikistonning Sugʻd viloyatidagi shahar (1953-yilacha shaharcha). Zarafshon daryosi vodiysida, Samarqanddan 68 km janubi-sharqda joylashgan. Panjakent tumanining maʼmuriy markazi. Aholisi 40 ming kishiga yaqin (2013).

Sanoati 
Oltin ruda kombinati, oziq-ovqat (vino, sut, tamaki-fermentatsiya, konserva zavodlari, goʻsht, sholi-un kombinattlari) sanoati mavjud. Tarix-oʻlkashunoslik muzeyi, pedagogika bilim yurti bor.

Tarixiy obidalari 
Hozirgi Panjakentdan 1,5 km janubi-sharqda qadimgi Panjakent shahri harobalari joylashgan. Uning maydoni 13,5 ga, shahriston, koʻhandiz, rabod va qabristondan iborat. Panjakentni 1938—40 yillarda arxeolog V. R. Cheylitko tekshirgan. Shahar harobalarini muntazam oʻrganishni A. Yu. Yakubovskiy 1946-yildan boshlab berdi, 1953-yildan tekshirish ishlarini A.M.Belenitskiy davom ettirdi. Shahristondan koʻp koʻcha tarmoqlari, Xom gʻisht va paxsadan qurilgan 2 qavatli ayvonli turar joy binolari, hunarmandchilik ustaxonalari va doʻkonlar qoldigʻi topildi. Shaxriston markazida 5—7-asrlarga oid ibodatxona koʻrinishida 2 ta bino boʻlgan. Shahar devoridan gʻarbda uch qavat istehkom bilan oʻralgan koʻhandiz joylashgan. Shahardan sharqsa esa 2 qavat uyli hovlilar (chorbogʻlar) boʻlgan. Koʻxandizda qamal vaqtida yashashga moʻljallangan mustahkam minora (donjon) va hokim saroyi joylashgan. Arxeologik qazishlar jarayonida Panjakentdan bir necha ming jez va kumush tanga topilgan. Bulardan Panjakentda zarb qilingan sugʻd tangalari alohida qimmatga ega. Sopol parchalariga sugʻd tilida va kamdan-kam arab tilida tush-siyoxda yozuvlar bitilgan. Kupchiligi yongʻin paytida kuyib ketgan sopol haykallar, oʻyib ishlangan yogʻoch shakllar, shuningdek, har xil mazmundagi manzaralar tasviri va naqshgul solingan yogʻoch gʻoʻlalar topildi. Ayniqsa, devorlarga ishlangan rasmlarda — oqsuyaklar bazmlari, diniy marosimlar, ov, janglar manzaralari va mifologik shakllar tasvirlangan. Shahar 5—8-asr oʻrtalarida ravnaq topgan, 8-asr 1-choragida shaharni arab bosqinchilari vayron qilgan. 8-asr 2-yarmida Panjakent butunlay harobaga aylanib, aholi yashamagan. Qadimgi Panjakent asosida muzey qoʻriqxona tashkil etilgan.

Adabiyot 
 Якубовский А. Ю., Древний Панджиканд, в сборнике: По следам древних культур, М., 1951
 Беленицкий А. М., Распопова В. И., Древний Пенджикент, Душанбе, 1971
 Беленицкий А. М., Монументальное искусство Пенджикента. Живопись. Скульптура, М., 1973

Manbalar

Havolalar 
 http://meridian-tour.tj/tj-cities/penjikent-rodina-rudaki.html  Пенджикент – родина Рудаки
 http://meridian-tour.tj/tj-cities/penjikent-rodina-rudaki/penjikent-na-foto-i-kartinkah.html  Пенджикент на фото
 http://www.gupsayoh.tj/penjikent.html 
 http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00058/15800.htm 
 http://www.advantour.com/rus/tajikistan/penjikent/sarazm-settlement.htm

 

Tojikiston shaharlari
Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Panjara

Panjara — meʼmoriy boʻlak; kataksimon toʻqima shakl, toʻsiq. Binolarning eshik, darcha, tuynuk, zinapoyalarida, ayvonlarda toʻsiq va ayni paytda bezak vazifasini oʻtaydi. Turar joy, bogʻlarda, koʻchalarda, uy-roʻzgʻor buyumlarida, amaliy sanʼat va hunarmandlik buyumlarida ham bezak sifatida foydalaniladi. P. yogʻoch taxtachalarni, gʻishtni qalab, ganch va metallni quyib va oʻyib, toshni qalab va oʻyib oʻsimliksimon, handasiy shakl hosil qilib tayyorlanadi. Sodda va murakkab turlari bor. P. tayyorlash usuli P.ning xom ashyosiga, vazifasiga, oʻrni, ustaning malakasi va mahoratiga bogʻliq. P.ning keng Tap-kalgan turi yogʻoch P. uchun oldin rom tayyorlanib, chizma boʻyicha hozirlangan taxtachalar uning ichiga qalab-yigʻib chiqiladi (yogʻoch boʻlaklarining porsi qilingan, tish chiqarilgan joylari birbiriga bolgʻacha bilan urib jipslashtiriladi). Bu ustadan koʻp mehnat, ma-horat, aniqlik talab qiladi. Taxtani parma va iskana bilan oʻyib ham P. tayyorlanadi. Ganch P. ganchning eng yaxshi navidan qolipga quyib yoki tayyor ganch taxtani oʻyib hosil qilinadi, soʻng pardozlanadi. Shakli oldin ganchdan yoki gʻishtdan qalab tayyorlanib, ustiga koshin qoplangan P. ham bor. Metall P.lar kamdan-kam boʻlib, quyib yoki mis taxtani oʻyib tayyorlangan (hozir koʻpincha choʻyandan quyilib tayyorlanmoqda). Zamonaviy meʼmorlikda metall va beton P.lar keng qoʻllanadi.

Arxeologik materiallar P. sanʼati qadimdan mavjudligini, ayniqsa, Sharq mamlakatlarida keng tarqalganligini koʻrsatadi. Tuproqqalʼa (3-asr) saroylarida ham xom gʻishtni qalab, Varaxsha (8-asr) binolarida ganchni oʻyib ishlangan P. qoldiqlari bor, Ismoil Somoniy maqbarasida pishiq gʻishtni qalab P. hosil qilingan. Te-muriylar davrida jozibador ishlangan P. namunalari yaratilgan Shohi-zinda majmuasi (14-asr)da mahorat bilan ishlangan yogʻoch P. va boshqa meʼmoriy yodgorliklarda marmardan ishlangan P. namunalari saqlangan.

Mir Arab, Abdullaxon (16-asr Buxoro), Sherdor (17-asr, Samarqand) madrasalarida rangli koshinlardan mozaika P.larining ajoyib namunalari, Sitorai Mohi Xosa majmui (1913—14), Xivadagi Toshhovli, Samarqanddagi Imom al-Buxoriy majmui, Toshkentdagi Navoiy teatri, Oʻzbekiston tarixi muzeyi, Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi, "Koʻk gumbaz" kafe va choyxonasi, Temuriylar tarixi davlat muzeyi, "Oʻzbekiston" mehmonxonasi va boshqa binolarda P.ning jozibador namunalarini koʻrish mumkin.

Manbalar 

Arxitektura
Panjgoh

Panjgoh (fors. — besh parda, besh pogʻona) — 1) Oʻrta asr Oʻn ikki makom tizimida muayyan shoʻʼba nomi; 2) Shashmaqom tarkibidagi Rost maqomi mushkilot boʻlimida "Muhammasi P." nomi bilan yetib kelgan cholgʻu qism. Uning oʻziga xos ijod yoʻllaridan biri Ros!i P. deb ataladi; 3) Xorazm maqomlarining biri. Turkumda soʻnggi oʻrin egallagan boʻlib, faqat cholgʻu qismlardan iborat. Parda tuzilishi hamda kuy mavzulari Rost maqomiga tutash boʻlgani sababli P. mustaqil maqom darajasida tan olinmagan; 4) uygʻur oʻn ikki muqomlarshgm biri.

Manbalar
Panjob

(  Pandjob ; , ) — Tojikistondagi qishloq. Xatlon viloyatining Hamadoniy tumanida joylashgan bo'lib jami jamoada 2015-yil hisobiga ko'ra jami aholi soni 10418 nafarni tashkil etgan.

Manbalar
Panjob (viloyat)

Panjob — Pokistonning shim.shar-qiy qismidagi viloyat. Hind daryosining Chinob va boshqa irmoqlari havzasida. Maydoni 205,3 ming km². Aholisi 72,6 mln. kishi (1998). Maʼmuriy markazi — Lohur shahri Yer usti allyuviy jinslardan tuzilgan. Daryolar yozgi musson davrida toshib, oʻzanini oʻzgartirib turadi. Relyefi bir oz qiya, jarlar bor. Iqli-mi quruq tropik iqlim. Oʻrtacha temperatura yanvarda 13—16°, mayniki 35°. Yillik yogʻin 150 mm.

P. — mamlakatning iqtisodiy jihatdan eng rivojlangan qismi. Xoʻjaligining yetakchi tarmogi — sugʻorma deh-qonchilik. Mamlakat hududining 1/4 qismi, aholisining yarmidan ortigʻi P. hissasiga toʻgʻri keladi. P. Pokistonda yetishtirilayotgan bugʻdoy, sholi, paxta va shakarqamishning asosiy qismini, sanoat mahsulotining deyarli yarmisini beradi. Asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlari — bugʻ-doy, grem, bajra, sholi, jovar, mak-kajoʻxori, paxta, shakarqamish va moyli ekinlar. Chorvachilik bilan viloyatning shim. va shim.-gʻarbiy rayonlarida shugʻullaniladi, asosan, qoʻy, echki boqiladi. Koʻmir, surma, toshtuz, tabiiy gaz, neft qazib chiqariladi. Layalpur va Moʻlton shaharlarida ip gazlama sanoatining nisbatan yirik korxonalari joylashgan. Oziq-ovqat, koʻn-teri, mashi-nasozlik, metallsozlik, kimyo, qogʻoz, sement, paxta tozalash korxonalari bor. Hunarmandchiliqsa metall va sopoldan uy-roʻzgʻor buyumlari, fil suyagidan badiiy buyumlar tayyorlanadi.

Manbalar 

Pokiston viloyatlari
Panjob (shtat)

Panjob — Hindistonning shim.gʻarbiy qismidagi shtat. Satlaj daryosi havzasida. 1956-yilda tuzilgan. Maydoni 50,4 ming km². Axrlisi 24,3 mln. kishi (2001); panjobi va hindi tillarida soʻzlashadi. Maʼmuriy markazi — Chandigarx shahri Hindgang tekisligining shim. qismida. Daryolari yozgi musson davrida toshadi. Relyefi bir oz qiya, jar koʻp. Iqlimi tropik iqlim, yanvarning oʻrtacha temperaturasi 15°, mayniki 35° gacha. Yillik yogʻin 700 mm gacha. Barg toʻkuvchi, doim yashil va igna bargli oʻrmonlar bor.

Panjob — xind madaniyatining qad. markazlaridan. Hindistonning chegara viloyati boʻlgan Panjob qadimda va oʻrta asrlarda qoʻshni mamlakatlar bilan boʻladigan savdo ishlarida muhim rol oʻynagan va bu mamlakatlar bilan iqtisodiy va madaniy aloqalarga ega boʻlgan (qarang Panjob tarixiy viloyatiga).

Iqtisodiyotida dehqonchilik yetakchi oʻrinda. Mamlakatning bugdoy va ingichka tolali paxta yetishtiriladigan asosiy qishloq xoʻjaligi rayonlaridan. Ishlanadigan yerlarning yarmiga yaqini sugʻoriladi.

Asosiy oziq-ovqat ekini — bugʻdoy (mamlakatda olinayotgan bugʻdoy hosilining 1/4 qismi), dukkakli ekinlar, arpa, makkajoʻxori, tariq, kartoshka va sholi. Texnika ekinlaridan paxta, shakarqamish ekiladi. Kangrada choy plantatsiyalari bor. Chorvachilikda qoramol, qoʻy va echki, tuya boqiladi. Sanoati qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Toʻqimachilik (ip gazlama, shoyi, movut) korxonalari, shakarqand, sement, mineral oʻgʻit, ogʻir suv zavodlari, taʼmirlash us-taxonalari, qogʻoz, choy fabrikalari va boshqa bor. Hunarmandchilikda gilam, poyab-zal, yogʻoch buyumlar ishlab chiqariladi. Panjob orqali Hindistonni Pokiston bilan bogʻlovchi asosiy transport yoʻllari oʻtgan. Chandigarh shahrida aeroport bor. Turizm rivojlangan.

Manbalar
Panjob tili

Panjob tili yoki panjobiy — hind (hind-oriy) tillaridan biri. Hindistondagi Panjob shtatining rasmiy tili; shuningdek, Pokistonning ayni nomdagi viloyatida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 90 mln. kishidan ortiq (Hindistonda 30 mln.ga yakin, Pokistonda 60 mln.dan koʻproq). Asl P. (sharqiy P.) bir qancha laxjalarga boʻlinadi; ularning asosiylari: majhi (adabiy tilga asos boʻlgan) va dogri (alohida xususiyatlarga ega boʻlib bormoqda). Unga lingvistik adabiyotlarda "lahnda (lendi)" degan umumiy nom olgan gʻarbiy panjob tillari va lah-jalari qoʻshilib ketadi.

Tuzilishiga koʻra, P. hindiy va urdu tillariga yaqin. Aslida agglyutinativ til boʻlgan P.da keyinchalik fleksiya ham rivojlangan. Leksik, grammatik jihatlari hindiy tiliga oʻxshasada, fonetik jihatdan undan keskin farq qiladi. P.da choʻziq va qisqa unlilar, oʻziga xos undosh tovushlar bor; soʻz urgʻusi kuchli. Otlar 2 jins va 6 kelishik shakllari bilan oʻzgaradi. Lugʻat tarkibining taxminan 60%ini qad. hind tiliga mansub soʻzlar tashkil etadi. Unda arab, fors, turkiy va ingliz tillaridan oʻzlashgan soʻzlar ham anchagina.

P.da yaratilgan dastlabki badiiy asarlar 12—13-asrlarga taalluqli boʻlsada, u asosan 16-asrdan rivojlangan. P. Hin-distonda hindiy tili, Pokistonda urdu tili taʼsirida rivojlanmoqda. P. Hin-distonda sikxlar tomonidan 16-asrda yaratilgan gurmukhi yozuvi hamda devanagaridan, Pokistonda arab alifbosi asosidagi urdu yozuvidan foydalanadi.

Nom 
Panjob soʻzi "Panj-āb" soʻzidan olingan. Fors tilida bu "Besh suv" degan maʼnoni anglatadi, Hind daryosining beshta asosiy sharqiy irmogʻiga ishora qiladi. Mintaqaning nomi Janubiy Osiyoning turk-fors bosqinchilari tomonidan yaratilgan va mintaqaning Sanskrit tilidagi Panchanada nomining tarjimasi boʻlib, bu "Besh daryo mamlakati" degan maʼnoni anglatadi.

Manbalar 

Tillar
Panjobilar

Panjobilar — Pokiston (Panjob viloyati, 81 mln. kishi, 1990-yillar oʻrtalari) va Hindiston (Panjob shtati, 8,9 mln. kishi)dagi xalq. Umumiy soni 90 mln.ga yaqin kishi. Panjobi tilida soʻzlashadi. Hindistondagi P., asosan, hinduizmga, Pokistondagilar esa, islom diniga (asosan, sunniylar) eʼtiqod qiladi. Panjob, madaniyatning eng qad. beshiklaridan biri hisobla-nadi. Miloddan avvalgi 3-ming yilliqsa bu hududda Xapanna madaniyati tarkalgan. P. et-nik va til jihatdan Oʻrta Osiyo va Eronning eng qad aholisi bilan qardosh. Panjobni bosib olgan forslar, yunonlar, saklar va parfiyaliklar, kushonlar, arablar, turkiylar, moʻgʻullar P.ning tarixiy etnogenezida maʼlum rol oʻynagan. Bobur Hindistonni zabt etgandan soʻng (1526) Panjobga afgʻonlar va oʻzbeklar ham koʻchib kelgan. P. xalqsifatida 17—18-asrlardashakllangan. Asosiy mashgʻuloti — dehqonchilik, hunarmandchilik.

Manbalar
Panjhir

Panjhir — ilk oʻrta asrlarda To-hariston viloyati shahri (hozirgi Afgʻo-nistonning Nuriston viloyatidagi Panjshir shahri). 10-asrda P. atrofida boy kumush koni boʻlgan. P. shahri togʻ te-pasida joylashgan boʻlib, uning yonidan Andarob va Koson daryolari oqqan. Bu yerda bogʻlar koʻp boʻlsada, yerlar haydalmagan, ishlov berilmagan. Samʼongshning maʼlumotiga koʻra, urush vaq-tida P. 10 ming jangchi yetkazib bera olgan. P.ning barcha aholisi P. dokimi egalik qilgan Kumush togʻdagi konda ishlaganlar. Kondan qazib chiqarilgan kumush maʼdani 3 qismga taqsimlangan: bir qismini sulton vakili, 2-qismini uni qazib olgan konchi olgan, 3-qismi esa konchilik bilan mashgʻ-ul boʻlgan mahalliy aholiga tekkan, ular uni savdogarlarga sotishgan. Muqaddasiyning yozishicha, 10-asrda P.da koʻplab dirhamlar zarb qilingan. P. zarbxonasi 8-asrning 2yarmida ham mavjud edi. 10-asrda somoniylar davrida P.da harbiy qarorgoh joylashgan boʻlib, uning oʻz zarbxonasi boʻlgan.

Adabiyot 
 Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharista-na po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XSH vv., T., 1996.

Shamsiddin Kamoliddinov.

Manbalar
Panzootiya

Panzootiya (pan... va yun. zoon — hayvon) — hayvonlar oʻrtasida yuqumli kasallikning gʻoyat tez va keng tarqalishi. P.da yuqumli kasallik bir yoki bir necha mamlakatda, butun qitʼada keng tarqalib, deyarli hamma hayvon kasallanadi. Oqsil kasalligi, oʻlat va boshqa shunday kasalliklardan. Bu kasalliklar tez yuqadi, inkubatsiya davri qisqa, kasal hayvon tuzalgandan keyin kuchli immunitet hosil boʻlmaydi.

Ijtimoiy-iqtisodiy omillar, birinchi navbatda, xoʻjaliklarning mamlakat ichida va oʻzaro tez-tez aloqada boʻlib turishi, shuningdek, mol boqish sharoitining oʻzgarishi P. rivojlanishiga maʼlum darajada sabab boʻladi. P.ga qarshi muvaffaqiyatli kurashish kasalliklar qay darajada oʻrganilganligiga, diagnostikaning samarali usullariga va profilaktikaning oʻziga xos vositalari, shuningdek, epizo-otik tadbirlarning toʻla amalga oshirilishiga bogʻliq.

Manbalar
Anatoliy Panin

Anatoliy Nikolayevich Panin (1949.12.3, Rossiya Federatsiyasi Tula viloyati Uzlovskiy tumani) — kon ekskavatori mashinisti, Oʻzbekiston Qahramoni (1995). Mehnat faoliyatini 1967-yilda Tula viloyati Novomoskovsk shahridagi qurilish boshqarmasida ekskavator mashinisti boʻlib ishlashdan boshlagan. 1970-yildan Navoiy viloyati Uch-quduq shahridagi Shimoliy kon boshqarmasiga qarashli oltin rudalari ochiq usulda qazib olinadigan konlarda ekskavator mashinisti yordamchisi, ekskavator mashinisti, 1983-yildan shu boshqarmaga qarashli ochiq usuldagi "Sharq" konida ekskavator mashinistlari brigadiri.

P. oltin rudalarini ochiq usulda qazib olishda samarali va ilgʻor tajribalardan unumli foydalanib, ishlab chiqarishda yuksak natijalarga erishdi.

Manbalar 

Oʻzbekiston qahramonlari
Panislomizm

Panislomizm (pan... va islom) — turkiyaqo'l ostida 19-asr oxirida butun musulmon olamini mustamlakachilarga qarshi kurashda birlashtirish toʻgʻrisidagi harakatga Rossiya va Angliya imperiyalari, shuningdek. SSSR tomonidan berilgan sunʼiy nom.

19-asrda Kursaviy, Marjoniy, Ahmad Donish kabi yirmk ulamolar va maʼri-fatparvarlar islom dinini isloh qilish fikri bilan chiqib. muayyan dasturlar tuzishgan. Ularnish bu fiqolari Buxoroda ayrim mutaassib jamolarning jiddiy qarshiligiga uchragan. Afgon maʼrifatparvari, diniy va siyosiy arbob Jamoliddin al-Afgʻoniy 19-asrning 70-yillaridan boshlab bu qarashlarni yaxlitlashtirib, islomchilik na-zariyasiga asos solgan. Keyinchalik uni rivojlantirishda Muhammad Abdu, Ikrom domla, Gasprinskiy, Fitrat, Behbudiy, Abdurashid Ibrohimov, Munavvarqori kabi siymolarning muayyan darajada xizmatlari boʻlgan.

Fitrat oʻzining "Rahbari najot" ("Najot yoʻli"; 1914) asarida millatni mustamlakachilik zulmi va koloklik girdobidan qutqarishda Qurʼoni karimni musulmonlarning rahbar va rahnamosi — najot dasturi (yoʻli) deb tushunadi. Bu muqaddas kitob va islom dini gʻoyalari atrofida millatni jipslashtirishga daʼvat etadi.

Islomchilik gʻoyasi Turkistonda min-taqa jamoatchiligi ongida islom dini va jamiyatni isloh qilish, uni yangilash, boshqa sivilizatsiyalarning ilgʻor ilmiy, texnikaviy va madaniy yutuklaridan foydalanish, fan, taʼlim sohalarini rivojlantirish gʻoyalari bilan uygʻunlashgan tarzda kuchayib borgan.

Turkiston oʻlkasi general-gubernatori S.M.Duxovskiy "Turkistondagi islom" (T., 1899) nomli maxsus maʼruzasida Rossiya imperiyasida yashovchi musulmonlarning ijtimoiy-siyosiy faolligi kuchayganligini eʼtirof etib, maʼmurlarni P.ga karshi kurashga chaqiradi.

Islomchilik gʻoyasi Turkiston mintaqasida sovet rejimiga karshi olib borilgan qurolli kurashda maʼlum rol oʻynagan. Shuningdek, u Turkiya, Eron, Afgʻoniston va boshqa Sharq mamla-katlarida boʻlgan inqiloblarda musulmon xalqlarini birlashtiruvchi gʻoya sifatida maydonga chiqqan. Ikkinchi jahon urushipgm keyin mustamlakachilik tizimining yemirilishida uning ham hissasi boʻlgan.

Biroq islomchilik gʻoyasi vujudga kelgan paytidan boshlab Rossiya va Angliya hukmron doiralari tomonidan panislomizm (ulugʻ islomchilik) tarzidasoxtalashtirilgan edi. Xususan, Rossiya bolsheviklarining fikricha, bu gʻoya butun islom xalqlarini yagona davlat — xalifalik tuzish uchun kurashga daʼvat qilar emish.

Sovet Rossiyasi va SSSR rahbariyati P.ga qarshi kurashda xuddi turkchilik va turonchilikka nisbatan boʻlga-nidek qatiy choralar koʻrgan. Ular P. va Panturkizmpp jadidchilik va bosmachilik harakatining asosiy mafku-rasi deb hisoblashgan.

Adabiyot 
 Turkestan v nachale XX veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000; Fitrat, Najot yoʻli, T., 2001; Goldsiyer I., Islom haqida maʼruzalar, T., 2001; Rajabov K,., Buxoroga qizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T., 2002.

Manbalar
Mixail Pankov

Mixail Aleksandrovich Pankov (1902, Qozogʻiston Respublikasi Qoʻstanay viloyati — 1975.11.1, Toshkent) — tuproqshunos olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1965), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1946), professor (1949), Oʻrta Osiyo universitetining qishloq xoʻjaligi fakultetini tugatgan. (1929). Tuproqshunoslik va geobotanika institutida  (1927—37), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi da ilmiy xodim (1937—47); Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti tuproqshunoslik kafedrasi mudiri (1945—67), 1968-yildan shu kafedrada professor Oʻrta Osiyoning koʻpgina hududlarida tuproqlar tadqiqoti ishlariga rahbarlik qilgan. Ilmiy ishlari, asosan, tuproq eroziyasi va shoʻrlanishi hamda ularning melioratsiyasi masalalariga bagʻishlangan.

Ac: Tuproqshunoslik (darslik), T., 1963; Meliorativnoye pochvovedeniye, T., 1974.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Pankreatik shira

Pankreatik shira, meʼda osti bezi shirasi — meʼda osti bezida ishlanadigan hazm shirasi; ishqoriy reaksiyali rangsiz suyukdik. Tarkibida oqsil, yogʻ hamda uglevodlarni parchalaydigan fermentlar, bir necha oqsillar (asosan, globulinlar), kreatinin, mochevina, siydik kislota, mikroelementlar va boshqa bor. Odamda bir sutkada 1,5—2 l Pankreatik shira ajraladi.

Manbalar
Aleksandr Pann

Aleksandr Mixaylovich Pann (1914.25.3, Ukraina, Lozovaya shahri — 1993.21.2, Sankt-Peterburg) — operator. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1966). Butunittifoq davlat kinematografiya instituti (VGIK)ni tugatgan (1940). 1946-yildan "Oʻzbek-film"da operator boʻlib ishlagan. "Amudaryo boʻylab", "Samarqand", "Far-gʻona vodiysi", "Insoniyat besh qoʻli" kabi 15 ga yaqin hujjatli, "Stadionda uchrashamiz", "Qutlugʻ qon", "Ulugʻ-bek yulduzi", "Yettinchi oʻq", "Achchiqda-nak", "Ertangi dare", "Yetti umid kamalagi", "Ringga chaqiriladi", "Oʻzgalar tashvishida" va boshqa badiiy filmlarga operatorlik qilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1914-yilda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
21-fevralda vafot etganlar
Panna olmos rayoni

Panna olmos rayoni - Hindistonning Madhya-Pradesh shtatidagi qimmatbaho toshlar konlari joylashgan mintaqa. Umumiy maydoni 1700 km². Tub jinslarda joylashgan mashhur Majga-on va bir nechta sochma olmos konlari bor. Majgaon kimberlit konining maydoni 500x350 m boʻlib, 270 m chuqurlikgacha zaxiralari 4,5 mln. karat miqdorida ba-holangan; bu konda miloddan avvalgi davrlarda ham olmos qazib olinganligi maʼlum, hozirgi vaqtda yiliga 12 ming karat atro-fida olmos qazib olinadi (oʻrtacha 100 t kimberlit jinslaridan 10,7 karat olmos olinadi). Bundan tashqari, Panna olmos rayonir.da turli kimmatbaxr va zebu ziynat buyumlari yasashda ishlatiladigan toshlar (zumrad, akvamarin, sapfir, yoqut, oytosh, ametist, safsar, granat, aqiq) sochma konlardan olinadi. Aqiqning yirik sochma konlari Gujarot, Maqarashtra va Bihar shtatlarida joylashgan.

Manbalar
Panno

Panno (frans. panneau — mato boʻlagi) — 1) atrofi naqsh chiziqyoki boʻrtti-rib ishlangan qoshiya bilan chegaralangan tasvir, boʻrtma tasvir, nakshli devor boʻlagi; 2) maxsus joyga moʻljallab ishlangan rangtasvir asari yoki boʻrtma tasvir (relyef). Jumladan, Navoiy teatri foyesidagi Oʻ. Tansiqboyev, M. Arinin, Cheprakovlar birgalikda ishlagan Oʻzbekiston tabiatini aks ettiruvchi manzara P. hamda Ch. Ahmarovning Navoiy dostonlari asosida yaratgan devoriy rasmlari, Sanʼatshunoslik i.-t. instituti devoriga ishlangan asarlari; 3) naqsh mujassamoti (qarang Namoyon).

Manbalar
Pannoniya

Pannoniya (Pannonia) — 8-asrda bar-po etilgan Rim viloyati (provinsiyasi). Hozirgi Vengriya hududining gʻarbiy qismi, sobiq Yugoslaviyaning shim. kis-mi va hozirgi Avstriyaning sharqiy qismidan iborat boʻlgan. P. atamasi illiriylarta mansub pannonlar qabilasi nomidan olingan. Rimning 400 yillik huk-mronligi natijasida P. juda romanlashgan P.ga muttasil koʻchib kelayotgan varvarlar hisobiga qishloq aholisining nufusi ortgan va bu holat viloyat iqtisodiyotida qishloq xoʻjaligi tarmogʻi ustuvorligini taʼminlagan. Milodiy 2—5asrlarda chegara hududlarida yashovchi qabilalar (kvadlar, markomannlar, sarmatlar, gotlar, gunnlar va boshqalar) bilan boʻlgan doimiy urushlar oqibatida P.dagi Rim hukmronligi 5-asr boshiga kelib barham topgan.

Manbalar
Panorama kino

Panorama kino — kinofilmlarni suratga olish va namoyish qilish usullaridan biri. Kinofilmlar maxsus apparatlar bilan kinoga olinadi va juda katta (bir necha yuz m2 yuzali) doiraviy ekranga tushiriladi. Kinoga olishda bir-biriga nisbatan 48° burchak ostida joylashgan 3 obʼyektivli apparat ishlatiladi. Kadrlar 35 mm li 3 ta kinoplyonkaga olinadi (har kaysi plyon-kaga umumiy panorama kadrining 1/3 qismi tushiriladi). Kinoplyonkalar kinoga olish apparatlarida 712,5 mm/s tezlik bilan harakatlanadi. Filmlar juda botiq silindrik ekranli (eni 20–30 m li) kinoteatrlarda 3 ta kinoproyektor bilan namoyish kilinadi. Bunda tasvir gorizontal boʻyicha 150°—170°, vertikal buyicha esa 55° burchak ostida hosil boʻladi.

Ovoz stereofonik usulda 35 mm li plyonkaga qayd qilinadigan 7 yoki 9 ta kanalga yozib olinadi va eshittiriladi. Harakat bilan olingan film kadrlari namoyish kilinganda tomoshabinlar oʻzlarini goʻyo ekranda boʻlayotgan voqealar qatnashchisidek sezadilar. Bunda stereoskopik effekt (kinoga olingan asosiy obʼyektlarning yonida joylashgan narsalarni koʻrish taassuroti) hosil boʻladi, bu esa filmni tushunishni osonlashtiradi.

Birinchi Panorama kino tizimini fransuz rejissyori Abel Gance ("Napoleon") 1927-yil yaratgan. Panorama kino murakkabligidan 20-asr 60-yillar boshidan boshlab uning oʻrniga kinoga olish va koʻrsatishda bir obʼyektivli usuldan va 70 mm li standart kinoplyonkadan foydalaniladigan tizim qoʻllanila boshladi. Baʼzi shaharlarda (mas, Moskvada) hozir ham bor (2003).

Manbalar