Shahriyor Mirzo

Salafuddin Muhammad Shahriyor ( 1605-yil 6-yanvar — 1628-yil 2-yanvar), Shahriyor Mirzo nomi bilan mashhur boʻlib, Boburiy imperatori Jahongirning beshinchi va kenja oʻgʻli. Jahongir vafotidan so‘ng Shahriyor imperator bo‘lishga urinib ko‘radi, uni taʼsiri kuchli va qudratli o‘gay onasi, qaynonasi Nur Jahon qo‘llab-quvvatlaydi. Shahriyor 1627-yil 7-noyabrdan — 1628-yil 19-yanvargacha Lahorda joylashgan hokimiyatni amalga oshirgan boʻlsa-da, taxtga oʻtirgandan soʻng Shoh Jahon nomi bilan mashhur boʻlgan akasi Xurramning buyrugʻi bilan oʻldirilgan. Shahriyor beshinchi Boburiy imperatori boʻlishi mumkin edi, lekin uni odatda Boburiy imperatorlari roʻyxatiga qoʻshilmaydi.

Yoshligi 
Shahriyor 1605-yilda bobosi imperator Akbar vafotidan bir necha oy oldin tugʻilgan. Onasi kanizak Jagat Gosain boʻlgan.

Jahongir hukmronligining 16-yilida Shahriyor o‘gay onasi Nur Jahonning qizi Mehrinniso Begimga uylanadi va uning xotini birinchi nikohida Sher Afg‘onga turmushga chiqqan. Shahriyor va Mehrinnisoning Arzani Begim ismli qizi boʻlgan.

Nur Jahonning iltimosiga koʻra, Jahongir tomonidan unga Dholpur parganasi va qal’asi berildi, ammo yana ushbu qalʼaga shahzoda Xurram ham daʼvogar boʻlgan. Shahriyor unga afgʻon Daryoxonni rahbar etib tayinlaydi. Bu esa Nur Jahon tomonidan tayinlangan Sharif ul-Mulk bilan toʻqnashuvga olib kelgan, u Shahriyor va Daryoxonning xizmatkori boʻlgan. Sharif ul-Mulk qisqa vaqt ichida voqea joyiga yetib kelib, oʻzini qoʻrgʻonga majburan boshliq etib belgilagan.

1625-yil 13-oktabrda Jahongir Shahriyorni Thattaga hokim etib tayinlaydi. Sharif ul-Mulk shahzoda noibi sifatida boshqaruvni amalga oshirgan.

Hukmronligi (1627-1628) 
1627-yil 28-oktabrda otasi Jahongir vafotidan so‘ng Shahriyor Nur Jahon xohlaganidek, Boburiylar taxtiga o‘tirgan, lekin atigi uch oy taxtda boʻladi. Oʻsha paytda Lahorda boʻlganligi sababli, u darhol imperator xazinasini qoʻliga olgan va taxtni saqlash taʼminlash eski va yangi zodagonlar oʻrtasida 70 lakh rupiydan ortiq taqsimlab bergan. Imperator vafotidan soʻng, marhum shahzoda Doniyolning oʻgʻli Mirzo Boysungʻur Lahorga qochib, Shahriyorga qoʻshilgan.

Koʻp oʻtmay, Lahor yaqinida Shahriyor qoʻshinlari Osifxon (Mumtoz Mahalning otasi) bilan toʻqnashadi va bu payt Davar Baxsh Shoh Jahon foydasiga taxtni saqlab qolish uchun Agra yaqinida oʻzini imperator deb eʼlon qilgan. Shahriyor jangda mag‘lub bo‘lib, qal’aga qochib ketgan. Ertasi kuni ertalab Davar Baxshning oldiga keltirilgan, uni qamab va ikki-uch kundan keyin Osifxon tomonidan ko‘r qilingan. Shu bilan uning qisqa hukmronligi fojiali yakunga yetgan. Aytishlaricha, Shahriyor ham moxov kasalligiga chalingan bo‘lib, butun sochlari, qoshlari va kipriklari to‘kilib ketgan.

Shahriyor Mirzo shoir sifatida

Shahriyor ham barcha boburiy shahzodalari singari sheʼriyatdan saboq olgan va umrining oxirlarida ko‘r bo‘lib qolgach „Bi Gu Kur Shud didahi Aftob“ nomli taʼsirli sheʼr yozgan.

Oʻlimi 
Hijriy 1037-yil (1628-yil) 2-jumodilavvalda Shoh Jahon Lahorda taxtga oʻtirgan. Hijriy 26-jumodilavvalda, milodiy 1628-yil 23-yanvarda Davarning buyrugʻi bilan, ukasi Garshasp, shahzoda Doniyolning oʻgʻillari Tahmuras va Hoshang Osifxon tomonidan oʻldirilgan.

Oʻlimidan soʻng 
Shahriyor vafotidan so‘ng Shoh Jahon imperiyani Avrangzeb uy qamogʻiga tashlagunga qadar o‘ttiz yil davomida boshqargan.

Osifxon Boburiylar imperiyasining bosh vaziri etib tayinlangan, Nur Jahonga yiliga ikki million rupiy nafaqa tayinlanib, qolgan kunlarini qizi Mehrinniso Begim bilan Lahordagi saroyida oʻtkazadi. Nur Jahon 1645-yilda 68 yoshida vafot etadi.

Adabiyotlar 

 Nur Jahan: Empress of Mughal India, Ellison Banks Findly, Oxford universiteti matbuoti, AQSh. 2000. .

Manbalar 

1628-yilda vafot etganlar
1605-yilda tugʻilganlar
Boburiy hukmdorlar