MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Yaktak

Yaktak — yozgi, yengil kiyim; erkaklar koʻylagi. Oldi ochiq, uzun, yengli hamda tik yoqali. Ya. toʻgʻri bichimli, kalta (uzunligi asosan tizzagacha) va yalang qavat boʻlishi bilan /yaoʻidan farq qiladi; asosan oq (boʻz) surp, shuningdek yoʻlyoʻl matolardan tikiladi. Ya. orqaoldi yelkadan oshirib tashlangan yaxlit matodan tashkil topgan, uning ikki yoniga yonlar, yenglar tana qismiga toʻgʻri ulanib, yeng va yonlar orasiga qulpak solingan. Uzun, ensiz bir necha qavat tasmasimon boʻlakdan iborat boʻlgan hamda uzunasiga bir necha qator choklar solib qotirilgan yoqa yoqa oʻyigʻiga ulangan. Orqa tomoni tik, oldi koʻkrakkacha tekis tushib turadi. Ya. bagʻrini birlashtirish uchun yoqaning pastki qismiga bogʻichlar tikiladi yoki izma qilib tugma qadaladi. Hozirda Toshkent, Fargʻona vodiysi va boshqalarda toʻgʻri bichimli Ya. bilan birga yangi bichiqda tikiladiganlari ham keng tarqalgan. 12—13-asrlardan yozma manbalarda Ya. haqida maʼlumotlar bor, 5—6-asrlarga oid devoriy rasmlar hamda miniatyuralarda Ya. tasviri uchraydi.

Kiyim
Aleksandr Yakubovskiy

Aleksandr Yuryevich Yakubovskiy (1886.20.1, Sankt-Peterburg 1953.21.3, Leningrad) – sharqshunos va tarixchi.

SSSR Fanlar Akademiyasi muxbir aʼzosi (1943), Tojikiston Fanlar Akademiyasi akademik (1951), Oʻzbekiston (1943), Tojikistonda (1946) xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Sankt-Peterburg u-ntining tarix-filol. (1913), Leningrad universitetining sharq fakultetini (1924) tugatgan. 1925-yildan Moddiy madaniyat tarixi davlat akademiyasi (keyinchalik institut)da, ayni paytda 1928-yildan Ermitajda ishlagan; soʻng Leningrad universiteti professor (1935-yildan), sugʻd-tojik arxeologik ekspeditsiyasining rahbari (1945-yildan). Oʻrta Osiyo, Kavkaz, Oltin Oʻrda, Iroqning oʻrta asrlar tarixi boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Oʻrta Osiyo xalqlarining moddiy madaniyati, tarixi, oʻzbeklar va tojiklar etnogenezi, Ibn Sino hayoti va uning davriga oid tadqiqotlar muallifi.

Manbalar 
 K voprosu ob etnogeneze uzbekskogo naroda, T., 1941; 
 Oltin Oʻrda va uning qulashi [B.D.Grekov bilan hamkorlikda], T., 1956.

Tarixchilar
Yakutsk

Yakutsk (, ) — shahar, RF Saxa Respublikasi poytaxti. Lena daryosi boʻyidagi port. Aholisi 210,7 ming kishi (2002). Respublikaning sanoat va madaniyat markazi. Yakutsk Lena daryosining oʻng sohilida, 1632-yilda ostrog (oʻtkir uchli yogʻochlar bilan oʻralgan qalʼa) sifatida vujudga kelgan. 1642—43 yillarda daryoning chap sohiliga koʻchirilgan. 17 — 18-asrning 1-yarmida Yakutsk shimoli-sharqiy Sibirning harbiy-maʼmuriy va savdo markazi hamda Uzoq Sharqda rus mustamlakachiligining tayanch punkti boʻlgan. Yakutsk aholisini, asosan, ruslar (kazaklar, sanoatchilar, savdogarlar, badargʻa qilinganlar) tashkil qilgan. 1708-yildan Yakutsk Sibir guberniyasida, 18-asr oxiridan Irkutsk guberinyasi tarkibiga kirgan. 1851-yildan Yakutiya viloyati markazi, 1922-yildan Yakutiya Muxtor SSR poytaxti.

20-asr oʻrtalaridan Yakutsk sanoat, ilmiy va madaniy markaziga aylandi. Qurilish materiallari ktlari, kemasozlik, kema taʼmirlash, sut, baliq, pivo, likyoraraq va boshqalar zavodlar, yengil sanoat (shu jumladan, koʻnpoyabzal) korxonalari, GRES ishlab turibdi. Universitet, bir qancha oʻrta maxsus bilim yurtlari, Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimining ilmiy markazi, 3 teatr, telemarkaz, 6 muzey, jumladan, tarix — oʻlkashunoslik, adabiyot, Gʻarbiy Yevropa sanʼati, tasviriy sanʼat, olmos muzeylari bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Spas monastiri (17-asr), voyevoda kanselyariyasi (18-asr) binolari saqlangan.
Yalangtoʻshtepa

Yalangtoʻshtepa — shahar xarobasi (mil. av. 2—1, mil. 7—8-asrlar). Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi Oʻrgulsoy daryosining quruq oʻzani boʻyida. 1973-yilda E. V. Rtveladze tomonidan aniqlangan. Umumiy mayd. 30 ga. 3 qismga boʻlingan: qoʻrgʻon, shahriston va qabriston. Qoʻrgʻon toʻgʻri toʻrtburchak tarxli (110x100 m), devor va xandaq bilan oʻralgan. Qoʻrgʻonning jan. tarafida darvoza, burchaklarida yarim aylana shaklli minoralari bor. Kushon davriga oid sopol idishlar, terrakotadan yasalgan maʼbudaning boshi, arfa chalayotgan qiz haykalchasi topilgan.

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Oʻzbekiston tarixi
Surxondaryo viloyati
Litvacha Vikipediya

Litvacha Vikipediya () — Vikipediyaning litva tilidagi boʻlimi. Litvacha Vikipediya 2003-yil 20-fevraldan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Litvacha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Statistik tarixi 
 Birinchi maqola— komputer (2003-yil).
 2005 14 желтоқсан — 10 000.
 2007 1-avgust — 50 000.
 2010 18-yanvar — 100 000.
 2012 14-aprel — 150 000

Manbalar

Havolalar 

 Litvacha Vikipediyaning statistikasi
 Litvacha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Litvacha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Litvacha Vikipediyaning mobil nusxasi

Litva tili
Varaycha Vikipediya

Varaycha Vikipediya — Vikipediyaning varay tilidagi boʻlimi. Varaycha Vikipediya 2005-yildan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Varaycha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Manbalar

Havolalar 

 YVaraycha Vikipediyaning statistikasi
 Varaycha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Varaycha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Varaycha Vikipediyaning mobil nusxasi

Varay tili
Soddalashtirilgan ingliz tilidagi Vikipediya

Soddalashtirilgan ingliz tilidagi Vikipediya () — Inglizcha Vikipediyani tushunishi mushkul boʻlgan foydalanuvchilar uchun moʻljallangan Vikipediya boʻlimi. Bu til boʻlimi bilan ishlash uchun ingliz tilining asosiy qoidalarini bilsa shuning oʻzi kifoya.

Bu Vikipediya boʻlimi eng avval ingliz tilini yangidan oʻrganayapganlarga moʻljallangan boʻlib, dars yuzasidan foydalanishi mumkin. Shuningdek soddalashtirilgan ingliz tilidagi Vikipediya kichkina bolalarga uyga vazifasini bajarish uchun yoki qoʻshimcha maktabdaan tashqari oʻqishi uchun foydalidir. Vikipediyaning bu boʻlimidagi maqolalar Inglizcha Vikipediyaning maqolalarining juda soddalashtirilgan va qisqartilgan naʼmunalari boʻlib hisoblanadi. Uning maqolalari Inglizcha Vikipediya bilan taqqoslaganda soʻzlarning kam miqdorini va soddalashtirilgan grammatikani foydalanadi. Shuningdek Vikipediyaning bu boʻlimi Inglizcha Vikipediyaga qaraganda boshqa maqsadlarni koʻzlaydi.

Vikipediyaning bu boʻlimining tashkil topishi qarshiliklarga duchor boʻldi — alohida „soddalashtirilgan ingliz tili“ yoʻq, biroq Vikipediya foydalanuvchilarining munozarasidan soʻng, bu boʻlimni yanada rivojlantirish uchun qaror qabul qilindi.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Soddalashtirilgan ingliz tilidagi Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Yana qarang 
 Inglizcha Vikipediya
 Ingliz tili

Manbalar 

Ingliz tili
Norvegcha Vikipediya

Norveg tilidagi Vikipediyaning ikki boʻlimi mavjud: bular birinchisi bukmol' va ikkinchisi nyunorsk. 2001-yilning 26-noyabrida boshlangan bu boʻlim birinchi har qanday standartda yozilgan maqolalarni qoʻllab-quvvatladi. Nyunorcha boʻlim 2004-yilning 21-iyulida oʻz faoliyatini boshladi. 2005-yil ovoz berishdan keyin, asosiy norvegcha sayt faqat Bokmål/Riksmål uchun boʻldi.

Bukmol kodi nb, Bokmål Wikipedia no.wikipedia.org. boʻlib joylashadi. Nyunorsk kodi — nn Nynorsk Wikipedia va nn.wikipedia.org. boʻlib joylashadi.

Tarixi 
Birinchi norvegcha vikipediya 2001-yil 29-noyabrda tashkil topdi va unda aniq yoʻnalish boʻlmadi. 2004-yilning 31-iyulida nyunorskcha shevasi ish boshladi. bukmolcha shevadagi boʻlim nyunorskcha shevaga qaranda tez rivojlandi. Bukmolchada 100,000 maqola yozilganda, nyunorskcha boʻlimda bor yoʻgʻi 20,000 maqola yozildi.

Bukmol boʻlimining hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Bukmol boʻlimida  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Bukmol boʻlimining statistik tarixi 
 Dekabr 2004-yil — 15 000 maqola.
 Fevral 2006-yil — 50 000 maqola.
 Fevral 2007-yil — 100 000 maqola.
 Yanvar 2008-yil — 150 000 maqola.
 Dekabr 2008-yil — 200 000 maqola.
 Mart 2010-yil — 250 000 maqola.
 6-maya 2011-yil — 300 000 maqola.
 8-avgust 2011-yil — 350 000 maqola.

Nyunorsk boʻlimining hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Nyunorsk boʻlimida  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Nyunorsk boʻlimining statistik tarixi 
 9-aprel 2013-yil — 100 000 maqola.

Manbalar

Havolalar 
 Journalister velger Wikipedia 
 Wiki-sjefen sensurert av leser
 Unngå Wikipedia, sier Wiki-sjef 
 Wiki-visjonæren 
 Herr Wiki besøker Bergen

Norveg tili
Fincha Vikipediya

Fincha Vikipediya — Vikipediyaning fin tilidagi boʻlimi. Fincha Vikipediyaya 2002-yilning fevral oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Fincha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): 

Fincha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (..).

Statistik tarixi 
 fevral 2004-yil — 10 000 maqola.
 11-fevral 2007-yil — 100 000 maqola..
 4-fevral 2008-yil — 150 000 maqola.
 12-aprel 2009-yil — 200 000 maqola.
 24-sentabr 2010-yil — 250 000 maqola.
 9-iyul 2012-yil — 300 000 maqola.

Manbalar

Havolalar 

 Fincha Vikipediyaning statistikasi
 Fincha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Fincha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Fincha Vikipediyaning mobil nusxasi

Fin tili
Sebuancha Vikipediya

Sebuancha Vikipediya — Vikipediyaning sebuan tilidagi boʻlimi. Sebuancha Vikipediya 2003-yilning dekabr oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Sebuancha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Manbalar

Havolalar 

 Sebuancha Vikipediyaning statistikasi
 Sebuancha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Sebuancha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Sebuancha Vikipediyaning mobil nusxasi

Sebuan tili
Serb-xorvatcha Vikipediya

Serb-xorvatcha Vikipediya — Vikipediyaning serb-xorvat tilidagi boʻlimi. Serb-xorvatcha Vikipediya 2002-yildan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
- -yil boʻyicha Serb-xorvatcha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Statistik tarixi 
 7-oktabr 2005-yil — 1,000 maqola
 22-iyul 2006-yil — 5,000 maqola
 10-aprel 2007-yil — 10,000 maqola
 4-noyabr 2008-yil — 20,000 maqola
 8-noyabr 2011-yil — 50,000 maqola
 4-iyul 2012-yil — 60,000 maqola
 23-dekabr 2012-yil — 75,152  maqola
 20-aprel 2013-yil — 80,000 maqola
 20-iyun 2015-yil — 400,0000 maqola

Manbalar

Havolalar 

 Serb-xorvatcha Vikipediyaning statistikasi
 Serb-xorvatcha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Serb-xorvatcha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Serb-xorvatcha Vikipediyaning mobil nusxasi

Serb-xorvat tili
Yalla (qoʻshiq)

„Yalla“ — Ruminiyalik qoʻshiqchi Innaning „Body and the Sun“ (2015) nomli toʻrtinchi studiya albomi uchun chiqargan taronasi. Qoʻshiq 2015-yil 3-noyabr kuni Empire va Roton leybllari orqali chiqarilgan.

Treklist 
Raqamli remikslar

 „Yalla“ — 2:51
 „Yalla“ (kengaytirilgan versiya) — 4:04
 „Yalla“ (Turk Remiks) — 1:28
 „Yalla“ (Deepierro Offir Malol Remiks) — 3:15
 „Yalla“ (DJ Amine Radi Marokkan Remiks) — 3:58
 „Yalla“ (DJ Asher ScreeN Remiks) — 3:56

Chartlar

Haftalik chartlar

Yillik chartlar

Manbalar 

2015-yil qoʻshiqlari
Inna qoʻshiqlari
Ingliz tilidagi qoʻshiqlar
Yalligʻlanish

Yallig'lanish (  ) - bu kompleks(alteratsiya) yoki patogen stimulning ta'siriga javoban yuzaga keladigan va mahsulotlarni, agar iloji bo'lsa, shikastlovchi moddalarni (eksudatiya va boshqalar) va zararlangan hududda maksimal tiklanishga olib keladi (proliferatsiya).

Yallig'lanish odamlar va hayvonlarga, shu hayvonlar va bir hujayrali organizmlarga xosdir . Yallig'lanish mexanizmi joylashuvi, qo'zg'atuvchi turi va organizmning individual xususiyatlaridan qat'i nazar, barcha organizmlar uchun umumiy.

Yallig'lanishning ikki turi tafovut etiladi: o'tkir va surunkali yallig'lanish, bular yallig'lanish reaksiyasining tabiati, etiologiyasi, patogenezi va morfologiyasi jihatidan biг-biridan farq qilinadi. 0‘tkir yallig'lanish qisqa muddat (bir necha minutdan bir necha kungacha) davom etishi, ekssudativ reaksiya boshlanib, plazma suyuq qismi va oqsillarining tomirlardan chiqishi, leykotsitlar, asosan, neytrofillar ko'pchishi bilan tariflanadi. Surunkali yallig'lanish uchun uning uzoq davom etib borishi, yallig'lanish infiltratida limfotsitlar bilan makrofaglarning ko‘p bo'lishi, qon tomirlar va biriktiruvchi to'qimada proliferatsiya boshlanishi xosdir.
Yalmogʻiz

Yalmogʻiz (yalmauiҙ, bosh. yalmau — berkitmoq va auiҙ — ogʻiz; hamma narsani yutib yuborish) — boshqird mifologiyasida yovuz iblis.

Tarix 
Yalmgʻiz boshqird ertaklarida uchraydi („Ҡarasa batir“ — „Karasa-botir“, „Altindugʻa batir“ — „Oltinduga-botir“ va boshqalar.).

Xususiyat 
Yovuz iblis Yalmogʻiz 7, 9 yoki 12 boshli ilonga oʻxshash jonzot boʻlib, oʻzi daraxt ekkan bogʻda yashaydi. Odatda ertaklarda botirlar Yalmogʻizqoʻlida asirlikda boʻlgan qizlarni qutqarib, jin bilan duelga tushib, uni oʻldiradilar.

Yalmogʻiz goʻdak va qizlarni oʻgʻirlab ketuvchi odamxoʻr sehrgar ekanligiga ishoniladi. M. A. Kulaevning yozishicha, Yalmogʻiz qassobga oʻxshagan katta ogʻiz kampir sifatida tasvirlangan.

Yalmogʻiz obrazi boshqa turkiy tilli xalqlar mifologiyasida ham uchraydi. Masalan, uygʻur tilida yalmogʻiz „ajdar“ maʼnosini bildiradi: „Yata bashlik yalmauz — yetti boshli ajdaho“ iborasi.

Adabiyotlar 

 Bashҡort xaliҡ ijadi. 1-se tom. Yola folklori. Өfө, 1995.
 Rudenko S. I. Boshqirdlar: tarixiy va etnografik insholar. Ufa, 2006-yil.

Havolalar

Manbalar 

 http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/2133-yalmauz
 https://web.archive.org/web/20131102172852/http://www.nameka.net/uig/uig6-1.php

Mifologik qahramonlar
Rosalyn Sussman Yalow

Yalou Rozalin Sasmen (19-iyul 1921, Nyu-York shahri – 30-may 2011, Nyu-York shahri) — amerikalik fizik va shifokor (medik). Xanter kollejini tugatgan (1941), shu kollejda fizikadan adʼyunkt professor (1946–50). Bronks gospitali radioizotop xizmati boshligʻi yordamchisi (1950–70), 1970-yildan yadro tibbiyoti boʻlimi rahbari. NyuYorkdagi Lenoks Xill gospitali ilmiy maslahatchisi (1956–62). Yeshiv universiteti Albert Eynshteyn tibbiyot kollejida professor (1979–86), ayni vaqtda tibbiyot markazi va Montefior gospitali klinik fanlar boʻlimi rahbari. 1986-yildan tibbiyot maktabida professor Ilmiy ishlari qonda va endokrin bezlari toʻqimasida insulin, paratireoid gormon, gastrin va kortikotropinni radioimmunologik aniqlashga oid. Nobel mukofoti laureati (1977).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
19-iyulda tugʻilganlar
1921-yilda tugʻilganlar
30-mayda vafot etganlar
2011-yilda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Yalpi sirt

Yalpi sirt — Rossiya Federatsiyasi Yevropa qismining jan.sharqidagi platosimon qirlar. Volga va Ural daryolarining suvayirgʻichi. Sharqiy qismi tor, oʻydimchuqur. Kenglik yoʻnalishida 500 km ga choʻzilgan. Eng baland joyi 405 m. Gʻarbi Volga daryosi tomon pasayib boradi. Sharqda Janubiy Ural togʻlariga yondosh, janubida Kaspiyboʻyi pasttekisligidan pogʻonasimon koʻtarilgan. Markaziy qismida uncha baland boʻlmagan qoldiq tepalari (shixanlar)dan iborat boʻlib, bal. 50–100 m. Ya.S. paleozoy va mezozoy qumtoshlari, gil, ohaktoshlaridan tashkil topgan. Ohaktoshlarda karst relyef shakllari hosil boʻlgan. Ya.S. dan Samara, Katta Irgiz va Ural daryolarining baʼzi irmoqlari boshlanadi. Dasht oʻsimliklari oʻsadi.
Yalpiz

Yalpiz — labguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi, dorivor va efirmoyli oʻsimlik. Shimoliy yarim sharning iliq iqlimli mintaqalarida 20-25 turi tarqalgan. Yevropa mamlakatlari, AQSH, Ukraina, Belarus va Shimoliy Kavkazda yalpizning taxir (achchiq) yalpiz va jingalak yalpiz, Xitoy, Hindiston, Braziliya va boshqalar mamlakatlarda dalayoki suv yalpiz turlari ekiladi. Oʻzbekistonda 4 turi: suv yalpiz, osiyo yalpizi, taxir (achchiq) yalpiz va jingalak yalpiz yovvoyi holda oʻsadi, Poyasi tik shoxlangan, boʻyi 25–100 sm gacha, barglari qarama-qarshi joylashgan, rombsimon, nashtarsimon yoki tuxumsimon, gullari chala soyabonsimon toʻpgulga yigʻilgan, binafsharang. May–oktabrda gullaydi. Yalpiz yorugʻsevar, namsevar oʻsimlik. Barglarida 2,5— 3 %, gullarida 4—6 %, poyasida 0,3 % mentol (validolning tarkibiy qismi)ga boy boʻlgan efir moyi, shuningdek, flavonoidlar, vitaminlar, oshlovchi moddalar bor. Tibbiyotda yalpiz bargidan tayyorlangan tindirma (nastoyka) va damlamasidan koʻngil ayniganda hamda oʻt haydovchi vosita sifatida foydalaniladi. Barglari va poyasidan olingan yalpiz moyi parfyumeriya, oziq-ovqat sanoatida va tibbiyotda, bahorda yangi chiqqan barglari oshkoʻk sifatida ishlatiladi. Vegetativ (bahorda ildizini boʻlib ekish) yoʻli bilan koʻpaytiriladi. Oʻzbekistonniig barcha viloyatlarida nam yerlarda, ariq va daryo boʻylarida oʻsadi.

Manbalar 

 
Ikki pallali oʻsimliklar
Hindiston ziravorlari
Dorivor oʻsimliklar
Yalpizdoshlar

Yalpizdoshlar () - yalpizdoshlar qabilasiga mansub ikki yillik urugʻpallalilar sinfiga kiradigan eng yirik oila. Koʻp yillik oʻglar va ayrim butalardan iborat. Barglari oddiy, qarama-qarshi joylashgan. Gullari qiyshiq, gultojbargchalari tutashgan, koʻpincha ikki labli. 200 turkumi (3500 turi) bor. Oʻrta Osiyoda 53 turkumi (466 turi), Oʻzbekistonda esa 38 turkumi (204 turi) uchraydi. Koʻpchilik Ya. efir moylariga boy boʻlib, atirupa sanoatida. tibbiyotda (arslonquyruq, yalpiz, rayhon, mavrak), baʼzan, ziravor sifatida ovqatga (jambil, rayhon) ishlatiladi. 

 
Ikki pallali oʻsimliklar
Yalpizdoshlar
Yalta

Yalta — Ukrainaning Qrim Respublikasidagi shahar (1837-yildan). Qora dengiz boʻyidagi port va mashhur iqlimiy kurort, Qrim yarim orol ning lan. sohilida. Simferopolt.y. stansiyasidan 79 km (Ya. — Simferopol yoʻnalishida trolleybus qatnaydi). Simferopol, Boqchasaroy. Sevastopol shahrilariga boradigan avtomobil yoʻllari chorrahasi. Dengiz yoʻllari orqali Odessa, Batumi, RostovDon shahri lari bilan boglashan. Aholisi 81,6 ming kishi (2001).

Shahar 1 145 yildan Jalita nomi bilan maʼlum. 14-asrdan Gsnuya koloniyasi, 1475-yildan Turkiya qaramogʻiyaa. 1783-yilda Rossiyaga qoʻshib olingan. 1838-yildan Tavriya gubernyasining uyetd shahri. 19-asr oxirlaridan Ya. kurort sifatida rivojlandi. 1445-yilda Ya. da Qrim konferensiyayei boʻlib oʻtgan. 1954-yildan Ukraina tarkibida. 1991-yildan Ukrainaning Qrim Respublikasi tarkibida.

YA.da tamakifermentatsiya, sut, asfaltbeton zdlari, vino sanoatining "Massandra" ishlab chiqarish agrar birlashmasi, baliq kombinati, bosh kiyimlar fabrikasi bor. Suvenirlar ishlab chiqariladi. 2 teatr, filarmoniya, tarixiy muzey, A.P. Chexov uy-muzeyi faoliyat koʻrsatadi. Ya. yaqinida Nikita botanika bogʻi bor. Shaharda oʻrta asrlardan Isar istehkomi xarobalari, Iograf unguri saqlangan.
Yalta konferensiyasi

Yalta konferensiyasi (1945), Qrim konferensiyasi (1945) — Ikkinchi jahon urushi davrida 3 ittifoqchi davlat boshliqlari: I.V.Stalin (SSSR), F.D.Ruzvelt (AQSH) va U.Cherchill (Buyuk Britaniya), tashqi ishlar vazirlari, shtab boshliqlari va b. maslahatchilar ishtirokida (1945-yil 4-11 fevral) boʻlib oʻtgan konferensiya. Unda ittifoqchi davlatlarning harbiy rejalari aniqlab va kelishib olingan, urushdan keyin mustahkam tinchlikni va xalqaro xavfsizlik tizimini barpo etishga qaratilgan ittifoqchilar siyosatining asosiy prinsiplari belgilangan. Yalta konferensiyasi qatnashchilari german militarizmi va natsizmni tugatish toʻgʻrisidagi maqsadlarini bildirganlar; 3 davlat (shuningdek, rozi boʻlsa, Fransiya)ning Germaniyada okkupatsiya zonasini va ittifoqdosh davlatlarning umumgerman nazorat organini tuzish, urush jinoyatchilarini odil jazoga tortish, natsistlar partiyasini taqiqlash, Germaniyadan tovon undirib olish, BMT-ni tuzish va b. haqida qaror qabul qilingan. SSSR muayyan shartlar asosida, Yevropada urush tugagandan 2-3 oy keyin Yaponiyaga qarshi urushga kirishga rozilik bergan.
Yaltirbosh

Yaltirbosh, choʻchqayoli — gʻalladoshlarga mansub kuzgi bir yillik begona oʻt turi. Oʻrta Osiyo, Rossiyaning Yevropa qismi, Kavkaz va Gʻarbiy Sibirda keng tarqalgan. Poyasi tuksiz, boʻyi 15—40 sm, barglari qalami tukli. Boshchasi yirik (23 sm), 5—10 gulli, toʻq olovrang, mevasi uchi qirrali, mayda don. Urugʻi 5 sm chuqurlikdan qiygʻos unib chiqadi (12 sm dan chuqur boʻlganda unmaydi). Ya faqat urugidan koʻpayadi. Bir oʻsimlik 2 minggacha urugʻ beradi. Urugʻi kuzda unib chiqib, qishlaydi, erta bahorda esa maysasining rivojlanishi davom etadi. Kurash choralari: urugʻlikni saralash, treflan, kotoran va boshqalar gerbipidlarni qoʻllash.

 

Bugʻdoydoshlar
Yalqovlar

Yalqovlar — chala tishlilar turkumiga mansub sut emizuvchilar oilasi. Gavdasining uzunligi 50—65 sm, ogʻirligi 4–7 kg. Boshi 270° gacha burilishi mumkin. Oldingi oyoqlari orqa oyoqlaridan uzun. Barmoqlari 2 yoki 3 ta, oʻzaro yopishgan, tirnoqlari uzun va egilgan. Tanasining yunglari qorin tomondan orqasiga qayrilgan. Tana harorati tashqi muhit haroratiga qarab 24° dan 35° ga oʻzgarib turadi. 2 uruqqa mansub 5 turi Markaziy va Janubiy Amerikada tarqalgan. Ya. daraxtda yashaydigan kam harakat hayvonlar. Odatda, daraxt shoxlarida orqasi pastga qarab osilib turadi. Oʻsimlikxoʻr. Yilda 1 bola tugʻadi. Goʻshti, terisi va bezak sifatida ishlatiladigan tirnoqlari uchun ovlanadi. Soni kamayib ketmoqda. Boʻyinbogʻli yalqov Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi Qizil kitobiga kiritilgan.