MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Dimash Qudaybergen

Dinmuhammed (Dimash) Qanatovich Xudoybergen  (  ; jins. 1994 yil 24 may, Aktyubinsk ) — qozoq qoʻshiqchisi, bastakor va multi-instrumentalist . Qozog‘istonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi (2019)  .

Uning ota-onasi Qanat Xudoybergen oʻgʻli Aytbayev va Svetlana Aytbayeva Qozog‘istonda xizmat ko‘rsatgan xonandalardir. Dimash bolaligidan sahnada: u bolaligi davomida turli joylar va tanlovlarda qo‘shiq kuylagan va pianino chalgan. 2015 yilda Belorussiyaning Vitebsk shahrida boʻlib oʻtgan " Slavianski Bazaar " Gran-prisi gʻolibi boʻlib, Qozogʻiston va boshqa mamlakatlarda katta shuhrat qozondi  . 2015 va 2016 yillarda Dimash Xudoybergen Yevropa va Osiyoning turli mamlakatlarida kontsert berdi, 2016 yilda esa Qozogʻiston boʻylab oʻzining „Unutilmas Kun“ gastroli (), Dimashning 19 yoshida yozgan xuddi shu nomdagi qoʻshigʻi sharafiga nomlangan. 2015 yilda u „Estrada artisti“ nominatsiyasida „Yilning eng sevimlisi“ Qozogʻiston Milliy mukofotini oldi  .

Dimash Xudoybergen Xitoyda 2017-yil 21-yanvardan 22-aprelgacha har hafta efirga uzatiladigan Hunan TV (inglizcha: Hunan TV) ning mashhur Singer 2017 teleko‘rsatuvidagi ishtiroki orqali mashhurlikka erishdi. Taniqli xonandalar ishtirokida oʻtkazilgan tanlovda u ikkinchi oʻrinni egallab, finalga chiqdi  . 2017-yilda Dimash Xitoyda boʻlib oʻtgan 24-chi China Music Awards marosimida „Osiyoning eng yaxshi xonandasi“ kabi bir qancha musiqa mukofotlarini oldi. [ kim tomonidan? ] Grammyning xitoycha ekvivalenti) va Tencent MTV Asia Music Gala-da „Xorijdagi eng mashhur xonanda“. Dimash 6 oktava, 8 yarim tonna („F # 1“  — „D8“ ) („Kontroktavaning fa“ — beshinchi oktava „re“) dan iborat keng ovoz diapazoni bilan mashhur. Uning diapazoni bas registridan tortib kolatura soprano va hushtak registrining eng yuqori notalarigacha choʻzilgan. Akademik opera qo‘shiqchiligi janrida o‘qiganidan so‘ng, "[[ Ostona Opera]] " davlat opera va balet teatriga ishga taklif qilinganiga qaramay, Dimash o‘z karerasini klassik elementlar, shuningdek, anʼanaviy qozoq musiqasi va estradasidan foydalangan holda zamonaviy musiqa sohasida rivojlantirishga qaror qildi. musiqa .

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1994-yilda tugʻilganlar
24-mayda tugʻilganlar
Arabshohiylar

Arabshohiylar (Shayboniylar) turkiy - moʻgʻul sulola vakillari (oʻzbek)

Sulola tarixi 
Xorazm va Shimoliy Xurosonda hukmronlik qilgan Chingiziylar sulolasi, boshqa shayboniylar singari Joʻchi Shibonning uchinchi oʻgʻlidan boʻlgan. Arabshohiylar nomini Poʻlatning oʻgʻli Arab Shoh sharafiga qoʻyishgan. Arabshohiylar Mangu-Temurning oʻgʻli Poʻladdan kelib chiqqan Mangu-Temur Badaqulning oʻgʻli, Badaqul Joʻchi-Buqaning oʻgʻli, Joʻchi-Buqa Bahodirning oʻgʻli, Bahodir oʻz navbatida Shibonning oʻgʻli edi.

Shuningdek, tarixiy adabiyotlarda “Yodgoriylar” nomi 1468-1469-yillarda Abul-Xayr xonliginiboshqargan arab shohi Yodgorxonning nevarasi nomidan ham qoʻllaniladi.

Qipchoq-turk tillarida soʻzlashuvchi va Dashti qipchoq oʻzbeklari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan arabshohlar Xiva xonligini 1515 (1511) yildan 1770-yilgacha boshqargan. Qoʻngʻirot boshliqlari arabshohiylar qoʻl ostida inoqlar edi. XVII-XVIII asrlarda Xiva xonligida asosiy siyosiy kuch boʻlgan oʻzbeklar qabilalari: qoʻngʻirotlar, naymanlar, qiyotlar , mangʻitlar, nukuzlar, qanglilar va qipchoqlar 18-asrning 2-yarmidagi hokimiyat uchun kurashda oʻzbek qabilasi qoʻngʻrat gʻalaba qozondi. 1763-yilda Xiva xonligida oʻzbek urugʻining inoq unvoniga ega boʻlgan vakili Qoʻngʻrat Muhammad Amin inoq hokimiyat tepasiga keldi. Muhammad Amin 18-asr oʻrtalaridagi ogʻir inqirozdan soʻng mamlakat iqtisodiyotini tiklash siyosatini olib bordi. Uning hukmronligi davrida Xorazmda yirik sug'orish ishlari olib borildi. Qattiq ichki siyosat yuritib, dastlab katta qiyinchiliklar va omadsizliklarni boshdan kechirgan boʻlsada, asta-sekin davlatda nisbatan tinchlik va siyosiy barqarorlikni oʻrnatishga muvaffaq boʻldi. Tarixchi Ogaxiyning yozishicha, Muhammad Amin qoraqalpoqlarning katta guruhiga davlat tarkibida joylashishga ruxsat bergan. Oʻzbek-qoʻngʻirot ahli Muhammad Amin (1770-1790) va uning oʻgʻli Avaz Muhammad inoq (1790-1803) Arabshohiylar qoʻgʻirchoq xonlari yordamida hukmronlik qildi, Avazning oʻgʻli Eltuzarxon esa oʻzini xon deb eʼlon qilib, shaxsan hukmronlik qila boshladi.

Arabshohiylar hukmdorlari ro'yxati 
 Elbarsxon (1511/1515-1525)
 Sulton Hojixon(1525-?)
 Xasanqulixon
 Soʻfiyonxon
 Bujaqaxon
 Avaneshxon
 Kalxon (1539-1546)
 Aqatayxon (1546)
 Doʻst Muhammadxon (1546-1558)
 Hoji Muhammadxon (1558-1602)
 Arab Muhammadxon (1602-1623)
 Asfandiyorxon (1623-1643)
 Abulgʻozixon(1643-1663)
 Anushaxon (1663-1687)
 Erengxon (1687-1688)
 Shohniyozxon (1688-1702)
 Arab Muhammadxon II (1702-?)
 Hoji Muhammadxon II
 Yodgorxon (1714)
 Erengxon II(1714-1715)
 Shergʻozixon (1715-1728)
 Elbarsxon II (1728-1740)
 Ilbarsxon II Nodirshohdan mag'lub bo'lib, uning o'rniga Tohirxon hokim etib tayinlanadi.

Yana qarang 

 Abul Gʻozixon II (1742-1745)
 Gʻaybxon (1745-1770)
 Abul Gʻozixon III (1770)

Manbalar

Havolalar 

 Arxiv.uz
 Arabshohiylar
Qo'chqar-Ota maqbarasi (Chimkent)

Chimkentdagi Qoʻсhqar-Ota maqbarasi—Chimkentdagi (Qozogʻiston) monumental binosi hisoblanadi. Afsonaviy qozoq soʻfiysi Qoʻсhqar ota sharafiga qad rostlagan ushbu yodgorlik oʻzining betakror koʻrinishi bilan ajralib turadi

Tavsif 
Rivoyatlardan biriga ko'ra, Qo'сhqar ota vafot etib, o'rta asrlardagi Chimkentda, hozirgi Qo'сhqorata deb ataladigan daryoning boshiga dafn etilgan. Keyinchalik daryo bo'yida maqbara barpo etildi.Bu joy koʻpchilikning ziyoratgohiga aylangan. Avliyoning qabri yonida o'qilgan ibodatlar kasallarga mo'jizaviy shifo keltirish yo'llari ekanligiga ishonishgan.

Dastlab,maqbara zamonaviy temir yo'l vokzali hududida joylashgan edi. Bino shakli boʻyicha minoralarga oʻxshash ikkita bezak minorasi bilan bezatilgan.

1960-yillarda ko'p qavatli binolarga ega bo'lgan hovli hududini faol rivojlantirish boshlandi.Shu munosabat bilan 1970-yillarda maqbara demontaj qilinib, yangi joyda qayta tiklandi.Biroq bundan keyin ham maqbara ziyorati toʻxtamadi.

Qoʻchqar otaning boshlanishi haqida koʻplab rivoyatlar mavjud. Buning asosiy sabablaridan biri daryoning kelib chiqishi va Turkiston shahri bilan bogʻliqligidir. Unga koʻra, Qoʻchqar ota mashhur soʻfiy Hoji Ahmad Yasaviyning shogirdi boʻlgan. Qoʻchqar ota negadir akasidan Ahmad Yasaviyning ona suvini yetkazib berishni soʻradi, lekin Turkiston yoʻlidan yurib, orqasiga qaramaslikni ogohlantirdi. Aka ortiga oʻgirildi, suv oqdi. Bu sodir bo'lgan joyda ko'plab qarindoshlar paydo bo'lib, ular to'liq daryoga aylandi.

Boshqa bir rivoyatga koʻra, uni Qoʻchqarotaga yoʻlda charchagan karvonchilar qandaydir tarzda kutib olishgan. Ular choldan ichimlik suvi bor quduqni qayerdan topishni soʻrashdi. Donishmand chol ularga uchta ulkan toshni ko'rsatib, ularning ostida qarindoshini uradi, deb aytdi. Yo'lda kuchini yo'qotgan odamlarga bu toshlarni ko'chirish imkonsiz bo'lib tuyuldi. Biroq, ular harakat qilishdi va bunga erishdilar. Hamrohlar, nihoyat, chanqog'ini qondirishga muvaffaq bo'lishdi va qarindoshi ozod bo'lib, go'zal daryoga aylandi.

Eslatmalar 
1.Saida Tursumetova. Chimkentdagi Qoʻshqarot daryosining kelib chiqishi haqidagi rivoyatlar. Otyrar.KZ (2017-yil 28-may). Ariza topshirish sanasi: 2019-yil 18-sentabr.

2.Goncharov A. Chimkentning muqaddas homiysi. Janubiy Qozog'iston (2013-yil 11-iyun). Ariza topshirish sanasi: 2019-yil 18-sentabr.

3.Kenesbay Ismoilov. Chimkentga katta ekskursiya. YuKinform (2018-yil 27-dekabr). Ariza topshirish sanasi: 2019-yil 18-sentabr.
Pages with unreviewed translations
Bucha qirgʻini

Shahar meri Anatoliy Fedorchuk bu voqealardan so’ng 412 jasad topilganini aytib o’tadi. Dalillar qo’llari orqaga bog’lab tashlangan fuqarolarning juda yaqin masofadan otib o’ldirilganini ko’rsatdi. Bu ayni paytda sudsiz-so’roqsiz otib o’ldirilganliklarini isboti ham sanaladi. Radio Free Europe tomonidan olib borilgan mustaqil surishtiruv natijalariga ko’ra rossiyalik askarlarning ko’p qavatli binolarning ostida o’ziga xos qiynoq xonasi tashkil etganliklarini aniqlashdi. Bir necha jasadlar yoqilgan va parchalangan holatda topildi.  Va o’n to’rt yoshli qizlar rus askarlari tomonidan zo’rlanganliklarini aytib o’tishdi. Ukraina International Criminal Court Cour pénale internationale xalqaro tashkilotidan Rossiyaning insoniyatga qarshi jinoyat amalga oshirgan yoki yo’qligini aniqlash uchun Bucha shahrida mustaqil tatqiqod amalga oshirishini so’radi.

Rossiya tomon bu holatlarning to’g’riligini rad qilishdi va Ukraina propagandasi tomonidan soxta surat hamda video tasvirlarning e’lon qilinganini iddao qilishdi. Jasadlar tasvirlangan suratlarning G’arbdan kelgan soxta xabarlar ekanligini, Ukraina tomonning provakatsiya olib borayotganini ta’kidlab o’tishdi. Rossiyaning bunaqa inkor qilishlari bir qancha mustaqil va Xalqaro OAV tomonidan yo’qqa chiqarildi. Buchadagi tinch aholining bergan guvohliklariga ko’ra bu jinoyatlarning ortida Rossiya harbiylari turganligi yana bir bor ta’kidlandi. 

2022-yilning fevralida Ukrainani ishg’ol qilishning bir parchasi sifatida Rus harbiylari Belarussiyaning janubiy chegaralari orqali Ukrainaga kiradi. Bundan maqsad Ukraina poytaxti Kiyevga to’g’ridan-to’g’ri xavf solib, uni ishg’ol qilish edi. 27-fevral kuni qattiq hujumga o’tgan rus harbiylari Bucha shahriga kirib boradi. Va Bucha shahri dastlabki ishg’ol qilingan hududlardan biriga aylanadi. Ukraina harbiylarining ma’lumotlariga ko’ra Buchaga kirib borgan rus harbiylari 64 – alohida motoo’qchi brigadasi hisoblanadi. Bu brigada komandiri polkovnik Azatbek Omurbekov ekanligi aytib o’tildi.

Mart oyining oxirlarida Rossiyaning Kiyevdan chekinishidan biroz avval Ukraina bosh prokurori Irina Venediktova ukrainalik ekspertlarning Rossiya ishg’oli vaqtida amalga oshirgan 2500 ta harbiy jinoyatlarning aniqlanganligini va “yuzdan ortiq shubhali shaxslar”ning aniqlaganini ta’kidlab o’tgan edi. BMTning Ukrainadagi monitoring missiyasi rahbari Matilda Bogner urush davom etayotgan hududlarda yashayotgan aholining xavfsizligi va hayot tarzidan tashvishda ekanini ta’kidlab o’tdi. 

Rus harbiylari Kiyevning shimolidan chekina boshlagandan so’ng Ukraina harbiylarining hujumlari natijasida Bucha shahrida qolayotgan rus harbiy birliklari ham shimolga chekindi. Ukraina harbiylari 1-aprel kuni shaharga kirdi.
In Your Eyes

«In Your Eyes» (ingl: "Koʻzlaringda") - kanadalik qo'shiqchi The Weekndning to'rtinchi studiyaviy albomi — «After Hours» (2020) dagi singli. U 2020-yil 24-martda albomning uchinchi singli sifatida radioga jarang socha boshladi. Ammo trek to'rt kun oldin chiqarilgan edi. 2020-yil 21-mayda amerikalik qoʻshiqchi va reper Doja Cat ishtirokidagi remiks chiqdi. Saksofonchi Kenny G ishtirokidagi qoʻshiqning yana bir remiksi 2020-yil 16-oktabrda chiqdi.

Tarixi 
Qo'shiq birinchi marta "After Hours" qisqa metrajli filmida The Weeknd saksofon chalayotgan musiqachi yonidan o'tayotgan paytda yangragan.

Qoʻshiq matni The Weekndning model Bella Xadid bilan boʻlgan munosabatlarni aks ettirgan. U o'zining his-tuyg'ulari bilan ochiqchasiga munosabatda bo'lish va xatolarini tan olish uchun odatdagidek ichish va giyohvandlikdan voz kechib, ilgari bo'lmagan zaiflikni namoyon qiladi.  “Qilgan ishimdan uyalaman, ha”, deb tan oladi va u keltirgan dard nafaqat avvalgi sevgilisi, balki oʻziga ham ogʻriq keltirishini anglab yetadi.  Trek davom etar ekan, afsuslanish tuyg'usi kuchayadi - u o'zi xafa qilgan odamda o'z dardi qanday aks etishini ko'ra boshlaydi, go'yo uning ko'zlari u keltirgan zararni ko'rsatuvchi oynadir.

Tanqidlar 
Qo'shiq yuqori baholarga sazovor bo'ldi va tanqidchilar tomonidan albomning eng yaxshi qo'shig'i sifatida maqtovga sazovor bo'ldi, singl The Weekndning oldingi radio hitlari bilan solishtirildi. Qo'shiq 80-yillar uslubida bo'lib, u saksafonning yakkaxon ovozi bilan yakunlanadi. GQ muharriri shunday deb yozgan edi: Ish mukammal va jozibali — 80-yillarning tovushlari sayqallangan va zamonaviy ohang beradi.

Videoklip 
Musiqiy videodan parchani birinchi marta rejissor Anton Tammi Instagramda 2020-yil 21-martda post sifatida joylashtirdi va ertasi kuni The Weeknd oʻz ijtimoiy tarmoqlaridagi rasmiy sahifalariga vizual eskizni joylashtirdi. Klip premyerasi 2020-yil 23-martda boʻlib oʻtdi.

Chartlar

Manbalar
Mönkhbatyn Urantsetseg

Mönkhbatyn Urantsetseg (; tugʻ. 1990-yil 14-mart, Bayan-Ovoo, Bayankhongor Province, Mongoliya) — mongoliyalik dzudochi va sambist, 48 kg gacha vazn toifasida, Mongoliya terma jamoasi aʼzosi. Jahon va Ikki karra Osiyo chempioni, Osiyo oʻyinlari va Univrsiada gʻolibi. 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari va 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchi, 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori. Mongoliyada xizmat koʻrsatgan sportchi.

Faoliyati 
1990-yilda Bayankhongor Province Bayan-Ovoo Sumda tugʻilgan. 2009-yilda dzudo boʻyicha Osiyo chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2010-yilda u sambo boʻyicha Jahon chempionatida gʻolib chiqdi. 2012-yilda u dzudo boʻyicha Osiyo chempioni boʻldi, ammo 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarisida atigi 7-oʻrinni egalladi. 2013-yilda u dzudo boʻyicha Jahon chempioni boʻldi, shuningdek, Osiyo chempionati va Jahon jangovar oʻyinlari]]da bronza medallarini qoʻlga kiritdi. 2014-yilda esa Yozgi Osiyo oʻyinlarining oltin medalini qoʻlga kiritdi.

2016-yilda Mönkhbatyn Urantsetseg Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpida oʻyinlarida ishtirok etdi. 48 kg gacha boʻlgan vazn toifasidagi musobaqalarda mongoliyalik sportchi birinchi oʻrinni egalladi, buning natijasida u darhol 1/8 finaldan boshladi. Birinchi jangda Urantsetseg fransiyalik sportchi Laetitia Payni ishonchli tarzda magʻlub etgan boʻlsa-da, chorak finalda 2015-yilgi Jahon chempionati bronza medali sovrindori koreyalik Jeong Bo-kyeongga yutqazib qoʻydi. Takrorlash turnirining yarim finalida Urantsetseg amaldagi Olimpida chempioni va musobaqa mezboni Sarah Menezesni magʻlub etdi. Bronza medali uchun bahsda Mönkhbatynning raqibi yaponiyalik Ami Kondo boʻldi. Jang taqdirini faqat bitta harakat hal qildi. Jangning soʻnggi soniyasida yaponiyalik dzudochi Sumi otoshi texnikasini muvaffaqiyatli bajarib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2017-yilda Urantsetseg yana Osiyo chempioni boʻldi. 2018-yilgi Jakartada (Indoneziya) Yozgi Osiyo oʻyinlarida u bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oldidan Jahon chempionatida u bronza uchun kechgan jangda fransiyalik sportchi Melani Klementni magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yil iyun oyida Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida mongoliyalik sportchi 48 kg gaha vazn toifasida kosovolik sportchi Distria Krasniqini magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlaridaning birinchi kunida 48 kg vazn toifasida mongoliyalik uchinchi oʻrin uchun kurashda Portugaliya sportchisi Katarina Kostani magʻlub etib, Olimpiadaning bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Manbalar 

14-martda tugʻilganlar
1990-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2012-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
2016-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
Avstriya pincheri

Avstriya pincheri (nemischa Österreichischer Pinscher) — pincher zotlaridan biri boʻlib, Avstriyada choʻpon it zoti sifatida, shuningdek, omborlarni kalamushlardan himoya qilish uchun boqilgan. Ilgari „Avstriya kaltasoch pincheri“ nomli alohida zot bor edi, lekin u Avstriya pincheri bilan birlashtirilgan.

Zotning tarixi 
Avstriya pincheri 1928-yilda Avstriya fermalari yaqinidadagi eski uslubdagi pincherlardan koʻpaytirilgan alohida zot sifatida tan olingan. Bu hayvonlar nemis-avstriyalik pincherlar va mahalliy itlarning aralashmasi edi.

XIX asrning oxirida qishloq xoʻjaligida itlarga boʻlgan ehtiyoj yoʻqolgach, Avstriya pincheri oʻlishni boshladi. XX asr boshlarida Emil Xauk (nemischa Emil Hauck) 1843-yilda H. fon Meyer (H. von Meyer) tomonidan „botqoqdagi“ deb nomlangan mahalliy itlarni qidira boshladi. U Avstriya qishlogʻida „botqoqdagi“ ga oʻxshash itlarni topdi. 1921-yilda u bu itlarni jonlantirish va boshqa mahalliy itlardan ajratish maqsadida zot turini aniqlash uchun jiddiy ravishda koʻpaytirishni boshladi. 1928-yilda Avstriya uy hayvonlari klubi birinchi marta bu zotni „Österreichischer Kurjaarpinscher“ (rus. Avstriya kaltasoch pincheri) deb tan olgan. Bu nom zotning kelib chiqish joyini aniqlash va zotni dagʻal sochli pincherdan ajratish uchun berilgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin avstriyalik pincherlarning vakillari deyarli yoʻq boʻlib ketishdi. 2000-yilda zot nomi oʻzgartirildi, endi u Avstriya Pincheri deb ataladi.

Tashqi koʻrinishi 

Tana balandligi: 44-50 sm; kaltakning balandligi: 42-48 sm. Ogʻirligi 15-23 kg.

Boʻyni oʻrtacha kattalikda, quruqlari aniq tasvirlangan. Orqa va bel qismi qisqa va keng. Koʻkrak qafasi bochka shaklida, kuchli mushaklarga ega. Quyrugʻi baland va oʻrta uzunlikda joylashgan.

Itning boshi nok shaklida, keng va yumaloq bosh suyagi va kuchli tumshugʻi bor. Burni qora. Jagʻlari va tishlari kuchli. Koʻzlari katta va qorachigʻi tasmasimon shakldagi qora rang bilan oʻralgan. Kichkina quloqlari baland joylashgan, egilishi bilan osiladi.

Tanasini qoplab olgan sochlari zich va silliq tashqi qoplamadan va zich va qisqa astardan iborat. Avstriya pincheri uchun quyidagi ranglar xarakterlidir: qizil-jigarrang, jigarrang-sariq, jigarrang-qizil, qizil-jigarrang dogʻli qora. Oq dogʻlar paydo boʻlishi mumkin.

Oyoq-qoʻllari kuchli, tekis va oʻtkir burchakli. Panjalari kuchli, toʻpga yigʻilgan. Avstriya pincherining harakatlari silliq va uygʻundir.

Avstriya pincheri — oʻrta boʻyli, choʻzilgan it.

Salomatligi 
Bu zotning sogʻligʻi haqida juda kam narsa maʼlum, bu zotning itlari kamdan-kam kasal boʻlishadi.

Temperamenti 
Bu zot itlari tabiatni sevadigan yaxshi doʻstlar sifatida tavsiflanadi. Zot standarti (FCI No. 64) bu zotning itlari juda oʻynoqi, tanish odamlarga doʻstona munosabatda boʻlishini va begona odamlarga shubha bilan munosabatda boʻlishini tasvirlaydi.

Manbalar
Yapon folklori

Yapon folklori mamlakatning ikkala asosiy dinlari ham, ham sinto, ham buddizm teng darajada taʼsir koʻrsatgan. U koʻpincha kulgili va gʻayritabiiy qahramonlar yoki vaziyatlar haqida doston qilinadi va koʻpincha Bodxisattva, Kami (ruhiy mavjudotlar), youkay (masalan, oni yoki kappa), yurey (oʻliklarning arvohlari), ajdaholar, gʻayritabiiy qobiliyatli hayvonlar: kitsune (tulkilar), tanuki (yenotsimon itlar), mudzina (boʻrsiq), bakeneko (monster mushuk) va baku (ruh) turli xil gʻayritabiiy mavjudotlarni eslatib oʻtadi.

Yapon folklori koʻpincha bir nechta toifalarga boʻlinadi: mukasibanasi () — oʻtmishdagi ishlar haqidagi afsonalar; namidabanasi () — qaygʻuli hikoyalar; obakebanasi () — afsunli mavjudot-odamlar haqidagi hikoyalar; ongaeshibanasi () — minnatdorchilik haqidagi afsonalar; tonchibanasi () — donolik hikoyalar; varaybanasi () — yumorga boy hikoyalar; va yokubaribanasi () — ochkoʻzlik haqidagi ertaklar. Yukar (Aynuユーカラ) va boshqa Aynu ogʻzaki anʼanalari va dostonlari xalq ogʻzaki ijodi deb ham ataladi.

Eng mashhur yapon afsonalaridan baʼzilari:

 Gʻayritabiiy kuchlarga ega Oltin bola Kintaroning hikoyasi.
 Shaytonlarni yoʻq qilgan Momotaro hikoyasi.
 Toshbaqani qutqarib, dengiz tubiga tushgan Urasima Taroning hikoyasi.
 Issun Bosi () — kattaligi shaytonchadek bola hikoyasi.
 Samuray otasining hurmatini tiklagan qiz Tokoyoning hikoyasi.
 Bumbuku Tyagama () — choynak shakliga kirgan tanuki haqida hikoya.
 Tamomo no Mae tulkining hikoyasi.
 Sita-kiri Sudzume () tili yoʻq chumchuq haqida doston qilinadi.
 Ajdahoga aylangan qasoskor Kiyoximening hikoyasi ().
 Bantyo Sarayasiki () — Okiku sevgisi va toʻqqizta taom haqidagi ertak.
 Yotsuya Kaidan — Oiva sharpasi haqidagi hikoya.
 Hanasaka Dziy — soʻlib qolgan daraxtlarni gullatgan keksa odamning hikoyasi.
 Taketori qariya haqida qissa — Oy poytaxtidan kelgan Kaguya-xime ismli sirli qizning hikoyasidir.

Shuni qoʻshimcha qilish joizki, xalq ogʻzaki ijodining shakllanishiga ham chet el adabiyoti, ham qadimgi Osiyoda keng tarqalgan ajdodlar va ruhlarga sigʻinish kulti taʼsir koʻrsatgan; shuningdek, yaponlarga Hindistondan kelgan baʼzi hikoyalar. Keyinchalik, ular juda oʻzgartirildi va oddiy odamlarning tushunishi va his qilishi uchun moslashtirildi.

Boshqa hikoyalar hind dostoni Ramayana va Xitoyning klassik „Gʻarbga sayohati“dan taʼsirlangan. Buddist Jatakada eslatib oʻtilgan hikoyalar, shuningdek, mashhur yapon hikoyalari toʻplamida biroz oʻzgartirilgan shaklda namoyon boʻladi.

XX-asrning oʻrtalarida hikoyachilar koʻpincha shaharma-shahar sayohat qilib, bu hikoyalarni kamisibay () deb ataluvchi oʻziga xos illyustratsiyalar bilan aytib berishgan.

Yana qarang 
 Yapon mifologiyasi

Manbalar

Adabiyotlar 
 
Yapon folklori
Chertyonok № 13

13-raqamli shaytoncha — 1982-yil rejissor Natan Lerner tomonidan kichkina shaytonchaning sarguzashtlari haqida sovet qoʻgʻirchoq multfilmi. Bundan bir yil avval chiqqan „Ostin-ustun“ multfilmining davomi.

80-yillarning boshidan Lerner qoʻgʻirchoq filmlariga qiziqa boshladi. Plastik va ijro timsoli uchun juda qiyin boʻlgan bunday kinoda u sezilarli muvaffaqiyatlarga erishdi. Lernerning bu yillardagi eng yaxshi filmi, ehtimol, „13-raqamli shaytoncha“ hatto kattalar sevib tomosha qiladigan bolalar filmlaridan biridir. Ajib va mehribon boʻlgan, rasvo ishlarni qilishni oʻzi istamagan va hatto qila olmaydigan bu shaytoncha har qanday yoshdagi tomoshabinni qalbdan kuldira oldi.

— Kinoshunos Nataliya Venjer rejissor Natan Lernerning ijodi haqidagi maqolasida.

Syujeti 
Multfilm „Film mualliflari tomoshabinni shaytonlar tomonidan qabul qilingan maktab oʻquv dasturiga mutlaqo rozi emasliklari haqida ogohlantiradi“ degan „ogohlantirish“ bilan boshlanadi.

Shaytonlar maktabida dars mavzusi „Sevgi“. Shaytonlardagi sevgi odamlardagi kabi emas. Shaytonlarning muhabbati — bu toʻliq oʻziga boʻlgan muhabbat, yuz foiz boshqalarga tupurishdir. Shayton kimni sevishi kerak degan savolga 13-raqamli shaytonchaning oʻziga xos javobi bor, bu hech qanday tarzda maktab oʻquv dasturining „Oʻzingni sev, oʻzgaga tupur, shunda hayotinga yetmagay putur“ degan tamoyiliga mos kelmaydi.

Suratga olish guruhi 

 Boris Larin ssenariysi;
 Rejissor — Natan Lerner;
 Postanovkachi rassomlar: Yuriy Isaikin, Elena Zelenina;
 Operator — Lev Revtov;
 Bastakor — Mixail Meerovich;
 Ovoz operatori — Nelli Kudrina;
 Rollarni ovozlashtirganlar:

 Tatyana Zaxava — 13-chi;
 Svetlana Travkina — Yangi qiz;
 Vladimir Basov — oʻqituvchi;
 Svetlana Xarlap — 44-chi;

 Multiplikator rassomlar: Olga Anashkina, Lyudmila Afrina;
 Qoʻgʻirchoqlarni yasaganlar: Gennadiy Bogachev, A. Degtyarev, Anatoliy Kuznetsov, A. Nozdrin, Nina Panteleeva, Margarita Bogatskaya;
 Montajchi — Lyudmila Kopteva;
 Muharrir — Alisa Feodoridi;
 Direktor — Igor Gelashvili.

Video boʻyicha nashrlar 
Rossiyada 1990-yillarning oʻrtalariga qadar Studio PRO Video ushbu multfilmni VHS -da eng yaxshi sovet multfilmlari toʻplamida chiqardi. 1996-yilda multfilm Videovostok tomonidan VHS-da chiqarildi.

2000-yilda „Master Teyp“ „Soyuz Video“ bilan birgalikda Gosteleradiofond koʻmagida „Bolalar kinosi: Fyodor amaki, it va mushuk“ multfilmlarining butun seriyasi uchun Betacam SP master kassetasidan litsenziyalangan VHS nusxalarini taqdim etdi. Barcha litsenziyalangan VHS lar Hi-Fi Stereo ovoz bilan va PAL tizimida ishlab chiqarilgan.

2002-yildan beri u „Twic Lyrec“ tomonidan DVD-da „13-raqamli shaytoncha“ va Mitti Yenot toʻplamlarida chiqarildi. Shuningdek, „13 hikoya“ toʻplamida DVD diskida chiqarilgan.

Yana qarang 
 „Ostun-ustun“ multfilmi (1981)

Manbalar

Havolalar 
 «Чертёнок № 13» на «Аниматор.ру»
 
SSSR multiplikatsion televizion filmlari
Maktab oʻquvchilari haqida multfilmlar
Natan Lerner multfilmlari
"Ekran" ijodiy uyushmasining multfilmlari
1982-yil SSSR qoʻgʻirchoq multfilmlari