MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Golland qoramol zoti

Golland qoramol zoti - suti uchun boqiladigan zot. Gollandiyada mahalliy qoramol zotlarini uzoq davr yaxshilash yoʻli bilan yetishtirilgan. G.q.z.ning tana tuzilishi mustahkam, gavdasi katta, tusi koʻpincha qora-ola.

Sigirlarining vazni 500–600 kg, buqalariniki 700–900 kg. Buzoqlari 38– 42 kg tugʻiladi, 6 oylik boʻlganda 160– 170 kg keladi. Sigirlari oʻrtacha 3800– 4200 kg, sof zotlilari 4500–5500 kg gacha sut beradi. Suti moyliligi 4— 4,2%. Jahondagi koʻpgina mamlakatlarga tarqalgan va bu joylarda unga qarindosh boʻlgan friz (Buyuk Britaniya, Fransiya), golshtinfriz (AQSH, Kanada, Yaponiya), daniya qora-ola, shved qora-ola, ostfriz, nemis qora-ola zotlari va b. chiqarilgan. G.q.z. Rossiyaga 17-asr oxiri — 18-asr boshlarida keltirilgan. Undan jaydari qoramol zotlari bilan urchitib, xolmogor, tagil, bestujev zotlarini chiqarishda foydalanilgan. Turli mamlakatlarda chikarilgan qora-ola qoramol zotlari mahsuldorlik va tana tuzilishiga koʻra bir-biridan farq qiladi. Ulardan AQSH golshtinfriz qoramoli eng yuqori mahsuldorligi bilan ajralib turadi (sogʻim davrida 10000 kg gacha sut beradi). Oʻzbekistonda mahalliy qoramol zotlarini G.q.z. bilan urchitib yetishtirilgan qora-ola zot respublikaning hamma viloyatlarida (Toshkent viloyatida koʻproq) boqiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gollandiya urushi

Gollandiya urushi (1672-78) -Fransiya bilan Gollandiya respublikasi oʻrtasidagi urush. Urush Fransiyaning tashabbusi bilan boshlangan; Fransiyaga Angliya (1674 y.gacha) va Shvesiya ittifoqboʻlishgan. Gollandiyaga esa 1673—74 y.lardan keyin "Muqaddas Rim imperiyasi", Ispaniya, Daniya davlatlari qoʻshilgan. Urush oxirlarida Fransiya bir necha marta magʻlubiyatga uchragan, lekin (1678—79 y.lardagi Nimvegen sulh bitimlariga koʻra) bir qancha hududlarni (jumladan Ispaniyadan Fransh-Konteni olgan) saqlab qolib Yevropadagi oʻzining hukmron mavqeiga putur yetkazmagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gollandlar

Gollandlar (oʻzlarini xolanders deb atashadi) — xalq, Niderlandiyaning asosiy aholisi (12,3 mln. kishi). Umumiy soni — 14 mln.dan ortiq kishi (1990-yillar oʻrtalari). Niderland tilida soʻzlashadi. Dindorlari asosan protestantlar (kalvinistlar, mennonitlar), katoliklar.

Hoz. Gollandiya hududida mil.av. 1-ming yillikning 2-yarmida, asosan, keltlar yashagan. Mil. boshlarida bu yerlarga german qabilalaridan frizlar va batavlar koʻchib kelgan. Rim imperiyasi bosqini davrida (mil.av. 1-asr— mil. 4-asr) sakslar va franklar (3—4-asrlar) kelib frizlar va batavlar bilan aralashib ketganlar. Mana shu qabilalar negizida tarqoq viloyatlarning uyushuvi 14—15-asrlarda golland elatini shakllanishiga olib kelgan, bu hudud esa Niderlandiya deb nomlana boshlagan. Ispaniya hukmronligiga qarshi 16-asrda Niderlandiya olib borgan milliy ozodlik kurashi Gollandlarning milliy jihatdan jipelashishiga katta taʼsir koʻrsatgan. Gollandlar millatining shakllanishi 18-asrga kelib tugallangan. Gollandlarning aksariyati shaharlarda sanoat, savdo, shuningdek, xizmat koʻrsatish sohasida ishlaydilar. Qishloq xoʻjaligida, asosan, chorvachilik, gulchilik, dengiz boʻylarida baliqchilik bilan shugʻullanadilar. Bogʻdorchilik va gulchilik soxasida Gollandlar jahonga mashhurdirlar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Charles de Gaulle

GOLL (Gaulle) Sharl de (1890.22.11, Lill — 1970.9.11, Kolombele Dyoz-Egliz) — Fransiya Prezidenti (1959— 69). 1940-yil Londonda antigitlerchilar koalitsiyasiga qoʻshilgan. "Ozod Fransiya" (1942-yildan "Kurashayotgan Fransiya") vatanparvarlik harakatiga, 1941-yil esa "Fransiya milliy qoʻmitasi"ga asos solgan. 1943-yil Jazoirda tuzilgan "Fransiyani ozod qilish milliy qoʻmitasi"ga rahbar boʻlgan. 1944-yil iyunda G. bu qoʻmitani Fransiya Respublikasining Muvaqqat hukumatiga aylantirgan. Fransiya Muvaqqat hukumati boshligʻi (1944—46 yil yanvar). Urushdan soʻng "Fransuz xalqini birlashtirish" partiyasi tashkilotchisi va rahbari. 1958-yil Fransiya bosh vaziri. G.ning tashabbusi bilan prezident huquqini kengaytiruvchi yangi konstitutsiya tayyorlangan (1958). Uning prezidentligi davrida Fransiya oʻzining yadroviy kurolini barpo etish rejalarini amalga oshirgan, NATO harbiy tashkilotidan chiqqan.

Manbalar
Golografiya

Golografiya (yunoncha: holos — butkul, toʻliq va grafil) — toʻlqinlar interferensiyasidan foydalanib buyumning fazoviy (hajmiy) tasvirini hosil qilish usuli. D. Gabor kashf etgan (1948), rus fizigi Yu. N. Denisyuk takomillashtirgan (1962). G. 60-yillarda lazer yaratilgandan keyin juda tez rivojlana boshladi. G. rangli va rangsiz (oq-qora) boʻladi. Gologramma hosil qilish uchun linza yoki yigʻuvchi koʻzgu ishlatiladi. G. yoki uning bir qismini yordamchi kogerent toʻlqin bilan nurlatib, buyumning tasvirini koʻrish mumkin. Buning uchun kogerent elektromagnit nurlar prizma yoki koʻzgu yordamida ikki nur dastasiga ajratiladi. Nur dastasining biri (asosiy nur) koʻzgu (prizma) ga, ikkinchisi (buyum nuri) esa buyumga yoʻnaltiriladi. Koʻzgu va buyumdan qaytgan nurlar fotoplastinkaga tushadi, unda gologramma hosil boʻladi. Gologramma asosiy nur bilan yoritilsa, buyum surati muallaq holda koʻrinadi (buyum suratini har tomondan koʻrish mumkin). Asosiy va buyumdan kaytgan nurlarning toʻlqin amplitudasi toʻlqinlar fazasiga ham bogʻliq. Asosiy nur fazasi fotoplastinka kengligida (bir qirrasidan ikkinchi qirrasigacha) tekis oʻzgaradi, chunki fotogotastinkaga tushgan toʻlqinlarning faza farqi buyumdan oʻtgan fazasiga bogʻliq. Buyumning har bir nuqtasidan qaytgan nurlar (toʻlqinlar)ning faza farqi buyum nuktalari oraligʻi yoki hajmi haqida maʼlumot beradi. Mas,.U va S’ manbalardan kelgan kogerent (monoxromatik) nurlar SS’ kesmani teng ikkiga boʻluvchi gorizontal tekislikka bir xil fazada keladi. Birbiriga tik nurlar dastasi qoʻshilishi natijasida hosil boʻlgan gologrammani asosiy nuri, bilan yoritilsa, ya2 nurning nusxasi i2’ koʻrinadi va, aksincha, gologramma p2 vertikal nur bilan yoritilsa, ya, koʻrinadi. Demak, gologramma asosiy nur bilan yoritilsa, nuqtalarning fazadagi haqiqiy oʻrni (bir-biridan uzoqligi) koʻrinadi. „Buyum nuri“ yoʻnalishini oʻzgartirib, bitta fotoplastinkaga bir qancha gologrammani joylashtirish mumkin. G. fizika va texnikaning turli sohalarida, maʼlumotlarni kodlashda, akustikada, uch oʻlchovli kino va televideniyeda keng qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Golotsen

Golotsen (yun. holos — hammasi va kainos — yangi) — Vyurm muzligidan keyin, bundan 10—16 ming yil oldin boshlanib hozirgacha davom etayotgan davr. Yerning geologik tarixidagi antropogen (toʻrtlamchi) davrning hozirgacha tugallanmagan oxirgi qismi va shunga mos yotqiziqlar. G. boshlanishi Yevropa materigining shim.da oxirgi muzlanishning tugashiga, paleolit va mezolit orasidagi chegaraga toʻgʻri keladi. G.da turli iqlim bosqichlari birin-ketin almashinib turgan. Yerda iklimning eng yuqori darajasi 7500— 5000-yil avval boʻlganligi aniqlangan. G.da quruqlik va dengizlar hozirgi koʻrinishiga ega boʻlgan. G.ning 2/3 qismi tarixiy davrga toʻgʻri keladi. Yana q. Toʻrtlamchi sistema (davr).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
John Glasworthy

GOLSUORSI (Galsworthy) Jon (1867.14.8 - London - 1933.31.1) -ingliz yozuvchisi, dramaturgi. Dastlabki asarlari — "Toʻrt shamol" (1897) hikoyalar toʻplami, "Joslin" (1898), "Villa Rubeyn" (1900) romanlari yangi romantik yoʻnalish taʼsirida yozilgan. G. "Fariseylar oroli" (1904) romani bilan ijtimoiy-maishiy mavzuda romanlar turkumi yaratishga kirishdi. "Qoʻrgʻon", "Chorbogʻ" (1907), "Qardoshlik" (1909), "Patritsiy" (1911), "Frilendlar" (1915) romanlarida jamiyatdagi turli tabaqalar hayotidagi qarama-qarshiliklar aks ettirilgan. G. garchi adabiyotdagi yangi oqimlar — estetizm, naturalizm, modernizmga zamondosh boʻlsa ham, anʼanaviy realizm maktabiga sodiq qolib, uni yangi bosqichga koʻtardi. "Joy" (1907), "Kurash" (1909), "Adolat" (1910) va b. pyesalari mehnatkashlar hayoti haqida. Muayyan zodagon oilasi taqdiriga bagʻishlangan yirik epopeya — "Forsaytlar haqida qissa" (1906— 22), "Zamonaviy komediya" (1924—28), "Bobning yakuni" (1931—33) trilogiyalari va shu turkumga kirgan hikoyalarida 19-asr oxiri — 20-asrning birinchi choragidagi ingliz jamiyati hayoti mohirona tasvirlandi, jamiyatdagi kuchli va ojiz tomonlar hayotiy lavhalarda ochib berildi. G. asarlari koʻplab xorijiy tillarga tarjima qilingan. Nobel mukofoti laureati (1932).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Naum Goldman

Naum Abramovich Goldman (1896.23.7, Kiyev - 1981.19.2, Toshkent) — dirijyor, pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1943). Toshkentdagi rus opera va balet teatrida bosh dirijyor (1941—46), Na-voiy nomidagi opera va balet teatrida dirijyor (1943—67), Toshkent konservatoriyasining oʻqituvchisi (1941— 81). Repertuaridan chet el, rus va Oʻzbekiston kompozitorlarining asarlari oʻrin olgan. "Ivan Susanin" (M. Glinka, 1942), "Yevgeniy Onegin" (P. Chaykovskiy, 1948), "Tohir va Zuhra" (T. Jalilov va B. Brovsin, 1949), "Boris Godunov" (M. Musorgskiy, 1953, 1965), "Boʻronda" (T. Xrennikov, 1954), "Ulugʻbek" (A. Kozlovskiy, 1958), "Toska" (J. Puchchini, 1955, 1963) va b. operalarning sahnalashtiruvchi dirijyori.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1896-yilda tugʻilganlar
1981-yilda vafot etganlar
19-fevralda vafot etganlar
Goldoni Karlo

GOLDONI (Goldoni) Karlo (1707.25.2, Venesiya - 1793.6.2, Parij) — italyan dramaturgi, italyan teatri islohotchisi, milliy komediya asoschisi. Dastlabki asarlari ("Momolo kortezan", 1738; "Momolo Brenteda", 1739; "Sinish", 1741) dayoq niqoblar komediyasi (syujetning qisqa sxemasidan iborat ssenariy asosida tayyorgarliksiz tomosha yaratish)ni isloh qilgan. Mazkur asarlar muqim matnga, aniq insoniy harakterlarga, maʼrifatparvarlik gʻoyalari singdirilgan, jamiyatning illatlarini tanqid qiluvchi mazmunga ega edi. Ayni paytda G. niqoblar komediyasining afzal tomonlarini — xushchaqchaqlik, syujet rivojidagi izchillikni saqlab qolgan. G. 155 komediya, 18 tragediya, 94 libretto yozgan. Teatr tarixiga oid "Memuarlar" (1784—87) muallifi. "Mehmonxona bekasi", "Ikki boyga bir malay" va b. komediyalari oʻzbek tiliga tarjima qilinib, Muqimiy teatrida sahnalashtirilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goldsiyer Ignats

GOLDSIYER (Goldziher) Ignats (1850.22.6, Sekeshfexervar — 1921.13.11, Budapesht) — venger arabshunosi va islomshunosi. Vengriya FA muxbir aʼzosi (1876), Budapesht universiteti prof. (1894). Ilmiy ishlari islom tarixi, arab filologiyasi, qad. yahudiy mifologiyasiga oid. Islom manbalarini chuqur taxlil qilgan. Islomni ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar bilan bogʻlanmagan diniy gʻoyalar evolyutsiyasining mahsuli deb hisobladi. Islom madaniyatiga musulmon Sharqining barcha xalklari oʻz hissalarini qoʻshganligini ochib berdi. G. islomshunoslikda tanqidiy maktab asoschisi. Asosiy asarlari: "Islom", "Islom toʻgʻrisida maʼruzalar", "Islomda avliyolarga sigʻinish" va b.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goldshmidt Viktor Morits

Goldshmidt Viktor Morits (1888.27.1, Syurix - 1947.20.3, Oslo) — norvegiyalik geokimyogar, geokimyo asoschilaridan biri. Oslodagi Geologiya muzeyining direktori, Oslo universiteti prof. (1914). G. kimyoviy elementlarning geokimyoviy tasnifini ishlab chiqqan. G.ning kristallar kimyosi sohasidagi ishlari elementlarning Mendeleyev davriy sistemasidagi oʻrni bilan atom va ion kattaliklari oʻrtasida muhim bogʻlanish borligini ochib berdi. G. temir guruxidagi elementlarning migratsiyasini, shuningdek, galliy, seriy, skandiy, bor, litiy, rubidiy, seziy, berilliy, selen, margimush, oltin va platinali metallarni Yer poʻstida tarqalish xususiyatini oʻrgandi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Camillo Golgi

Camillo Golgi (1844.7.7, Korteno — 1926.21.1, Paviya) — italiyalik gistolog. Paviya universiteti professor (1875-yildan). Nerv toʻqimasining mikroskopik preparatlarini xrom-kumush usulida tayyorlash metodini ishlab chiqqan (1873). 1898-yilda nerv sistemasi hujayralarini oʻrganish asosida maxsus toʻrsimon organoid mavjudligini isbotlab bergan. Keyinchalik hujayraning bu organoidi Golji kompleksi deb atala boshlandi. Nobel mukofoti laureati (Ramoni-Kaxal bilan hamkorlikda, 1906).

Manbalar 

Kimyogarlar
Olimlar
21-yanvarda vafot etganlar
1926-yilda vafot etganlar
1844-yilda tugʻilganlar
7-iyulda tugʻilganlar
Golji kompleksi

Golji kompleksi, Golji apparati, plastinkasimon apparat — hamma eukariot hujayralar uchun xos organoid. Golji kompleksini Golji (1898) nerv hujayralarida kashf qilgan. Strukturaviy va funksional birligi — diktiosoma. Hujayra sitoplazmasida birbiri bilan umumiy toʻr orqali bogʻlangan 20 ga yaqin diktiosomalar boʻladi. G.k. koʻpincha sentriollarni oʻrab turadi, hujayraning G.k. joylashgan qismida ribosomalar deyarli boʻlmaydi. Sekretor hujayralarda G.k. hujayraning apikal qismida joylashadi. Funksiyasi — oqsillarni modifikatsiyalash (glyukozalash, sulfatlash, fosforlash, qisman polipeptid zanjirni parchalash va b.), ajratiladigan mahsulotlarni granulalar holida taxlash, ayrim polisaharidlarni sintezlash, hujayra membranasini hosil qilish, lizosomalarni sintezlash. Oqsillar membranali pufakchalar ichida endoplazmatik toʻrdan G.k. ga oʻtadi. G.k.da ulardan murakkab oqsillar (lipoproteidlar, mukoproteidlar, mukopolisaharidlar) hosil boʻladi. Tayyor mahsulotlar pufakchalarda toʻplanadi. Pufakchalar diktiosomalar uchidagi xaltachalardan sitoplazmaga chiqib, u yerda toʻplanadi yoki mikronaychalar orqali hujayradan tashqariga chiqariladi. Oʻsimlik hujayralarida G.k. hujayra devori tarkibiga kiradigan gemitsellyuloza va pektinni sintezlaydi, polisaharidli shilimshiq modda sintezida ishtirok etadi. Bir hujayrali hayvonlarda G.k. elementlari qisqaruvchi vakuollar hosil qiladi. G.k. granulotsitlar uchun granulalarni va spermiylar akrosomalarini shakllantiradi.

Hujayra boʻlinishida G.k. alohida diktiosomalarga ajralib ketib, yangidan hosil boʻladigan hujayralar oʻrtasida tasodifan taqsimlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Golmiy

Golmiy (lot. Holmium), No - Mendeleyev davriy sistemasi III guruhining lantanoidlar turkumidagi kimyoviy element. Atom raqami 67, atom massasi 164,94. Birgina barqaror izotopi 65No bor. 1879-yilda shved kimyogari Golmiy Kleve kashf etgan. Golmiy Yer poʻstining massa jihatdan 1-10~4% ini tashkil qiladi. Tabiatda ittriy guruhchasi elementlari bilan birga uchraydi. Golmiy— oqish kulrang metall. 1428° gacha geksogonal panjarali a-No (zichligi 8,799 g/sm3) holatda, 1428° dan yuqori temperaturada esa kubik panjarali, suyuqlanish temperaturasi 1470°, qaynash temperaturasi 2707°, zichligi 8,82 g/sm3 r-No holatda barqaror. Ferromagnetik, mexanik ishlovga oson beriladi. Havoda -20° da sekin, 100° dan yuqori temperaturada tez oksidlanadi. Mineral kislotalar (ftorid kislotadan tashqari) taʼsir ettirilganda No3+ tuzlarini qosil qiladi; ishqorlar taʼsiriga berilmaydi. Qizdirilganda N2, H2, S12, J2 va Gʻ2 bilan reaksiyaga kirishadi. Golmiy NoGʻ3 ni kalsiy bilan qaytarib olinadi. Golmiyning birikmalari kimyo va yengil sanoatda, lok va boʻyoklar, katalizatorlar, fotoreagentlar tayyorlashda, qishloq xoʻjaligida oʻsimliklarning oʻsish jarayonini tezlashtiradigan oʻgʻit sifatida ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Golf

Golf (ing. golf) — sport turi. Toʻp va chavgonlar bilan ochiq maydonda oʻynaladi. Bunda 50 mingdan 200 ming m2gacha sahnaga ega boʻlgan past-balandligi oʻrtacha tabiiy maydon (qir-adir, istiroxat bogʻi, oʻrmon chekkasi) kerak, unda tabiiy holatida qoldirilgan 9 yoki 18 ta yoʻlak-trassa belgilanadi; har qaysi yoʻlakning uz. 150 dan 470 m gacha, kengligi 30–40 m. Birinchi yoʻlak boshlanishida taxminan 4 m2 kattalikdagi maydoncha tayyorlanadi, har bir yoʻlakning oxirida oʻrtasida oʻyiq-chuqurcha (chuqurligi 11 sm va diametri 10 sm)li taxminan 20 m2 keladigan maydoncha boʻladi. Oʻyinchilar joy relyefi va toʻpni yoʻnaltirish kerak boʻlgan masofa qandayligiga qarab kattaligi, yoʻgʻonligi, uchining shakli birmuncha farqlanadigan, uz. 85—110 sm chavgon (kleb)lardan foydalanadilar. Oʻyinning maqsadi toʻpni (vazni 44 g quyma rezinali koptok) chavgon bilan urib barcha yoʻlaklardagi chuqurchalarning har biriga olib borib tushirish. Bu ishni kamroq zarb bilan amalga oshirgan oʻyinchi yoki jamoa gʻalaba qiladi. G. oʻyini oʻrta asrda Daniyada paydo boʻlgan. AQSH, Kanada, Buyuk Britaniya, Yaponiya, Avstraliyada tarqalgan. 1900 va 1904-yilda Olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritilgan edi. G.ni asosan oʻrta va katta yoshdagilar oʻynaydi.

G. Oʻzbekistonda ham ommaviylasha boshladi. Bunda 1998-yilda qurib bitkazilgan Toshkent G. klubi katta ahamiyat kasb etdi. Bu klub Oʻrta Osiyo mintaqasida birinchi boʻlib xalqaro G. musobaqalarini oʻtkazish imkonini yaratdi. 2001-yil 20-mayda Toshkent G. klubida G. boʻyicha Oʻzbekistonning birinchi ochiq chempionati oʻtkazildi. Unda Oʻzbekiston, AQSH, Germaniya, Janubiy Koreya, Malayziya, Angliya, Shotlandiya, Kanada, JAR va boshqa mamlakatlardan 100 ga yaqin sportchi qatnashdi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Golfstrim

Golfstrim ( -qoʻltiq oqimi) — Atlantika okeanining shimoliy qismidagi iliq oqim.  Golfstrim oqimi bir qancha iliq oqimlardan iborat boʻlib, Florida yarim oroli qirgʻogʻidan Shpitsbergen va Novaya Zemlya orollarigacha 10 ming km masofagacha harakatlanib boradi. Golfstrim dastlab Florida qoʻltigʻining janubiy qismida hosil boʻladi. Passat shamoli suvni Yukatan boʻgʻozi orqali Meksika qoʻltigʻiga tomon harakatlantiradi va oqibatda Meksika qoʻltigʻi suvi sathi bilan Atlantika okeanining qo'ltiq yaqinidagi suv sathida kattagina farq vujudga keladi. Okeanga kiraverishda oqim hajmi sekundiga 25 mln.m3 (sutkasiga 2160 km) ga yetadi, bu esa butun Yer sharidagi barcha daryolarning suv sarfidan 20 marta ortiqdir. Okeanda bu oqim Antil oqimi bilan qoʻshiladi, shundan soʻng 38° sh. k.da Golfstrimda sekundiga 82 mln. m3 suv oqadi. Golfstrim okeanda soatiga 6 km (baʼzan 10 km) tezlik bilan shimolga harakatlanib Shimoliy Amerika materigi sohili boʻylab oʻtadi. Oqimning eni janubda 75 km, Xatteras burni yaqinida 110–120 km, qalinligi 700–800 m. Golfstrim oqimi juda koʻp issiqlik hamda tuz olib keladi. Suv yuzasida oʻrtacha yillik temperatura 25—26°, shoʻrligi 36,2—36,4%, 400 m chuqurlikda 10—12°, Nyufaundlend sayozligining janubiy chekkasi atrofida Golfstrimga shimoldan sovuq Labrador oqimi yaqinlashib keladi. Ana shu yerda ikki xil suv aralashadi va yuza qatlamdagi suv pastga tushadi. Taxminan 40° gʻarbiy uzunlikda Golfstrim Shimoliy Atlantika oqimi nomini oladi, bu oqim gʻarbiy va janubiy-gʻarbiy shamollar taʼsirida Atlantika okeanini gʻarbdan sharqqa kesib oʻtadi va Yevropa yaqinida asta-sekin shimoliy-sharqqa buriladi. Tomson portiga yaqinlashganda Shimoliy Atlantika oqimidan Irminger iliq oqimi ajralib chiqib, Baffin dengizi tomon ketadi. Shimoliy Atlantika oqimining asosiy qismi Norvegiya dengizidan chiqqach, Shpitsbergen oqimi nomini oladi va Skandinaviya yarim orolining gʻarbiy qirgʻogʻi boʻylab shimolga qarab harakatlanadi, shundan soʻng Shpitsbergen orollarining gʻarbiy qirgʻogʻi yaqinidan oʻtib, Shpitsbergendan shimolda bu oqim pastga tushib ketadi va Shimoliy Muz okeanidan yana bir oz sezilib turadi. Golfstrim va uning davomi boʻlgan iliq oqimlar Shimoliy Muz okeani va uning dengizlari suviga, organik dunyosiga, Yevropaning Atlantika okeaniga yaqin mamlakatlari iqlimiga katta taʼsir etadi. Iliq suv Yevropa havosini ilitib turadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gomel

Gomel () – Belarusdagi shahar. Gomel viloyatining markazi. Soj daryosi (Dnepr irmogʻi) boʻyidagi port. Temir yo'l va avtomobil yoʻllari tuguni. Shahardan Sankt-Peterburg–Kiyev–Odessa, Brest–Bryansk–Moskva, Gomel Minsk–Vilnyus avtomagistrallari oʻtadi. Aholisi 475,2 ming kishi (1999), aholisining soni boʻyicha respublikada 2-oʻrindagi shahar. Maydon 11256 ga. Shahar transporti avtobus va trolleybus qatnovidan iborat. Gomeldagi 100 dan ziyod sanoat korxonasi davlat, aksiyadorlik, ijara, qoʻshma va kichik biznes korxonalaridir. Mashinasozlik va metallsozlik (stanoklar, qishloq xoʻjaligi mashinalari, priborlar va boshqalar), yogʻochsozlik, kimyo, oyna-shisha, oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari bor. Shuningdek, qurilish detallari zavodi, qurilish materiallari va yigʻma temir beton kombinati faoliyat koʻrsatmoqsa. Savdo korxonalari, 13 katta va kichik bozor, 2 avtomobil bozori, 5 oliy oʻquv yurti (davlat universiteti, transport va texnika davlat universitetlari, kooperativ va tibbiyot institutlari), 6 texnikum, 2 kollej (musiqaped. va sanʼat), litsey, gimnaziyalar, 9 ilmiy tadqiqot instituta, 2 teatr, oʻlkashunoslik muzeyi, telemarkaz, xalqaro aeroport mavjud. Shahar solnomalarda birinchi marta 1142 yil tilga olingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Belarus shaharlari
Gomel viloyati

Gomel viloyati – Belarus tarkibidagi viloyat. 1938 yil 15 yanvarda tashkil etilgan. Respublikaning janubi-sharqida. Maydon 40,4 ming km. Aholisi 1674 ming kishi, asosan belaruslar; shuningdek, rus, ukrain, yahudiy, polyak va boshqalar ham yashaydi. 21 tumanga boʻlingan; 17 shahar, 17 shaharcha bor. Markazi – Gomel shahri.

Yer yuzasi tekislik. Gʻarbida Pripyat Polesyesi (120–140 m), sharqida Dneprboʻyi pasttekisligi (100– 130 m) bor. Foydali kazilmalari: neft, toshtuz va kaliy tuzi, torf, boʻr, gil, qum. Iklimi moʻʼtadil kontinental. Yanv.ning oʻrtacha tempaturasi – 7°, –5,5°, iyulniki 18,5°–19°. Yiliga 550–650 mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 190–200 kun. Daryolari: Dnepr va uning irmoqlari (Berezina, Pripyat, Soj). Eng yirik koʻli – Chervonoye. Tuprok,lari kuchsiz podzollashgan qumli va torf-botqoqli, sharqida qumoq va qumloq tuproq. Hududining 41% ga yaqini oʻrmon, 12% botqoqlik, oʻtloq koʻp.

Viloyatda yirik energetika bazasi (torf, gaz, neft) tashkil etilgan. Gomelda qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, stanoksozlik, torf mashinasozligi, dvigatellar, podshipniklar, oʻlchov priborlari, elektrotexnika va boshqalar zavodlar, Mozirda melioratsiya mashinalari zavodi, "Mozirkabel", metall quyish-mexanika zavodlari, Rechitsa metall buyumlar zavodi bor. Viloyatda kimyo sanoati barpo etilgan. Oʻrmon, yogʻochsozlik va qogʻoz sanoatlari rivojlangan. Mebel fabrikalari (Mozir, Yelsk, Jlobin, Kalinkovichi, Rogachyov, Vasilevichi), yogʻoch-sozlik kombinatlari (Gomel, Mozir), faner-mebel (Rechitsa), faner-gugurt (Gomel), sellyuloza-qogʻoz (Dobrush) va sellyuloza-karton (Svetlogorsk) kombinatlari, Gomel yaqinida (Kostyukovka) mamlakatda yirik oyna zdi bor. Yengil sanoat asosan mahalliy xom ashyoda ishlaydi. Donli ekinlar, texnika ekinlari ekiladi, bogʻ va mevazorlar bor. Chorvachilik sut, goʻsht yetishtirishga ixtisoslashgan. Qoramol, choʻchqa, qoʻy va echki boqiladi. Temir yoʻl asosiy transport turi. Avtomobil yoʻllari muhim hisoblanadi. Dnepr, Pripyat, Soj, Berezina daryolarida kema qatnaydi. Drama teatri, qoʻgʻirchoq teatri, 6 muzey bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Belarus viloyatlari
Gomeo...

Gomeo... (yun. homois — oʻxshash, bir xil) — qoʻshma soʻz tarkibiy qismi boʻlib, oʻzi qoʻshilgan soʻzlarga aynanlik, oʻxshashlik, bir xildalik maʼno ifodasini beradi. Mas, gomeostaz, gomeopatiya.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gomeopatiya

Gomeopatiya (gomeo... va yun. pathos — dard, kasallik) — pseudo-ilmiy davolash sistemasi; uxshashni oʻxshashi bilan davolash ("oʻxshashlik qonuni") degan yoʻnalish boʻlib, bunda sogʻlom kishida muayyan kasallik belgisini keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan dorilarning kichik dozasi bilan bemorni davolash tushuniladi. G.ning asosiy prinsiplarini nemis vrachi S. Xanemann (1755—1843) ishlab chiqqan (1796).

Bunday vositalar ko‘pincha o‘simlik va hayvonlardan olinadi. Gomeopatik dori vositalari osonroq tushuntirganda oz-ozdan qabul qilganda davo , ko‘p miqdorda qabul qilganda kasallik qo‘zg‘atuvchi hisoblanadi. Bunday dori vositalariga :

Rengalin - quruq hamda nam yo‘talni yengillashtirish uchun.

Ergoferon - gripp va shamollashni davolash uchun 

Kabilar kiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil