MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oydin Norboyeva

Oydin Abdulhaqovna Norboyeva (1944.1.2, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1978). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1964). 1964—90 yillar Hamza teatrida, 1990—94 yillar "Ilhom" teatrida aktrisa. "Qonli sarob" (S. Azimov) spektaklidagi Aqiqa uning sahnadagi ilk obrazi. Norboyeva ijodiga chuqur psixologik talqin, tiniq va ravon nutq, qahramonlarini romantik va yorqin boʻyoqlarda noziklik bilan ifodalash xos. Aso-sky rollari: Asal (Ch. Aytmatov, "Sarvqomat dilbarim"), Unsin, Nuri (Oybek, "Qutlugʻ qon"), Kordeliya, Dezdemona (U. Shekspir, "Qirol Lir", "Otello"), Umida (Abdulla Qahhor, "Ayajonlarim"), Sayyora (Uygʻun, "Abu Rayhon Beruniy"), Gerda (Ye. Shvars, "Qor malikasi"), Anvara (Oʻ. Umarbekov, "Qiyomat qarz"), Kamola (R. Tagor, "Gang daryosining qizi"), Masha (L. Tolstoy, "Tirik murda"), Mariya Styuart (F. Shiller, "Mariya Styuart"), Antigona (Sofokl, "Antigona"), Shakuntala (Kalidasa, "Yoʻqolgan uzuk"), Milli (A. Fugort, "Bu yerda odamlar yashaydi"), Norboyeva "Oʻzbekfilm" va "Tojikfilm" ki-nolarida ham oʻziga xos obrazlar yarat-di (Surayyo, "Surayyo"; Nodiya, "26-otilmasin"; Zamira, "Fidoyi"; Xadicha, "Qalbingda quyosh"; Malohat, "Senga intilaman"; Taxmina, "Rustam haqida doston", "Rustam va Suhrob"; Xayri, "Yurak amri bilan" va boshqalar). Videofilmlarda ham suratga tushgan (Xadichabegim, "Bobur" va boshqalar).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1944-yilda tugʻilganlar
1-fevralda tugʻilganlar
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Sapargul Norboyeva

Sapargul Norboyeva (1946.20.1, Yangiariq tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Xorazm pedagogika institutini tugatgan (1967). 1967-yildan Yangiariq tumani Alisher Navoiy nomidagi maktabda, 1968-yildan Pitnak shahridagi 1-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi.

Manbalar 

    

1946-yilda tugʻilganlar
20-yanvarda tugʻilganlar
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Norboʻtabiy madrasasi

Norboʻtabiy madrasasi (Madrasai Mir) — Qoʻqondagi meʼmoriy yodgorlik (18-asr oxiri). Qoʻqon xoni Norboʻtabiy xukmronligi davrida qurilgan. Xalq orasida Madrasai Mir nomi bilan ham yuritiladi. Norboʻtabiy madrasasi chorsu maydoni yaqinida qurilgan. Bir qavatli, hovlili, toʻgʻri toʻrtburchak tarhli (52x72 m), 4 burchagiga minora-guldastalar ishlangan. Hovli (38x38 m) atrofiga qator ravoqli xujralar joylashgan. Peshtogʻi shim.ga qaragan. Miyonsaroyning 2 ta-rafida peshtoq boʻylab tutashgan gum-bazli masjid va 12 ta derazali (panja-ralar oʻrnatilgan) darsxona mavjud. Norboʻtabiy madrasasi pishiq gʻishtdan qurilgan. Xonalar ichi ganchsuvoq qilingan. Masjidning gumbaz osti sharafasi va mexrobining yulduzsimon bezaklari serhasham koʻrinadi. Eshiklari girih naqshlar bilan bezatilgan, ichki qismida esa oʻymakori islimiy naqsh qoʻllanilgan. Norboʻtabiy madrasasining tashqi koʻrinishi Buxoro meʼmorlik maktabi uslubiga xosdir.

Ad.:Azimov I., Fargʻona vodiysining arxitektura yodgorliklari, T., 1986.

Tarixi 
Hijriy 1213, milodiy 1798 yilda Qo‘qon hukmdori Norbo‘tabiy ibn Abdurrahmonxon tomonidan qurdirilgan. Sobiq Buljor, hozirgi Yangi Chorsu maydonida joylashgan. Norbo‘tabiyga „amir-al muslimiyn“ unvoni berilgan. Shuning uchun madrasa „Madrasa-i amir-al muslimiyn“ deb nomlangan. Xalq talaffuzida har qanday nomni ixchamlashtirishga intilish bor. Shu bois madrasa nomi talaffuzda ixchamlashib, „Madrasa-i Mir“ degan shaklga keldi. Madrasa nomi rasmiy doiralar va hujjatlarda „Madrasa-i Mir“ deb nomlangan bo‘lsada, xalq ichida „Norbo‘tabiy madrasasi“ tarzida yuritib kelinmoqda. Bosh mudarrislikka Muhammad Yaʼqub Oxund binni Muhammad Xoja Eshoni Sadr hazratlari tayinlanganlar. Hujralar soni — 50; tolibi ilmlar adadi — 114; mudarrislar adadi — 12 nafar.

Meʼmoriy yechimi 
Madrasa binosi tarxi to‘g‘ri to‘rtburchak shaklda bo‘lib, tomonlari 52x72 metrdir. Binoning ulkan, muhtasham peshtoq qismi shimolga qaratilgan. To‘rt burchagiga katta hajmdagi burjlar (minorasimon unsur) qurilgan. Darvozaxona (miyonsaroy)ning g‘arb tomonida madrasa masjidi, sharq tomonida katta darsxona joylashgan. Miyonsaroydan darsxonalar yo‘lagi orqali ichki hovliga kiriladi. Ichki hovli murabbaʼ (kvadrat) shaklida bo‘lib, tomonlari 38x38 metrdir. Ichki hovli qirq hujra bilan o‘rab olingan. Darvozaxona, masjid, katta darsxona tomlari gumbaz uslubida yopilgan. Gumbazlarni arkali ravoqlar ko‘tarib turadi. Gumbazlarning devorga tutashadigan qismlari muqarnas, sharafa uslubida ganch bilan bezatilgan. Masjid mehroblari ganch muqarnaslar bilan ko‘rkam qilingan.
Darvoza va eshiklar qayrog‘och hamda yong‘oq yog‘ochidan tayyorlangan, ularga sayoz o‘yma naqshlar tushirilgan. Naqshlarda pargori va islimiy uslublar uyg‘unligiga erishilgan. Madrasa-i Mir binosi Buxorodagi Ko‘kaldosh, Abdulazizxon, Mir Arab madrasalari binolariga o‘xshab ketadi.
Madrasa 1924 yilgacha faoliyat ko‘rsatadi.

Manbalar 

Muzeylar
Qoʻqon meʼmoriy yodgorliklari
Qoʻqon madrasalari
XVIII asrda qurilgan madrasalar
Norveg tili

Norveg tili — Hind-yevropa tillari oilasidagi german tillari guruhining skandinav tillari shoxobchasiga mansub til. Norvegiyada, shuningdek, AQSH va Kanadada tarqalgan; Norvegiya Qirolligining rasmiy tili. 5 mln. dan ortiqroq kishi soʻzlashadi. Norveg tili lah-jalari gʻarbiy va sharqiy guruhlarga boʻlinadi. Norveg tili tarixi 2 davrga: qad. Norveg tili (9-asrdan 1525-yilgacha) va yangi Norveg tili (1525-yildan) davrlariga boʻlinadi.

1380-yildan Norvegiya Daniyaga tobe boʻlib qolishi munosabati bilan bu hududda yozma dan (dat) tili keng tarqaladi va 16-asrda rasmiy til maqomini oladi. 19-asr boshlarida Norvegiyada 2 ta adabiy til vujudga keldi: riksmol (dan-norveg adabiy tili) va lans-mol (19-asr oʻrtalarida norveg tilshunosi I. Osen tomonidan adabiy tilning qad. shaklidan sunʼiy yaratilgan). 1929-yilda riksmol va lansmol rasmiy ravishda bukmol va nyunorsk (yangi norveg) atamalari bilan almashti-rilgan. Har ikkala adabiy til bir qator fonetik jihatlari bilan oʻzaro farqlanadi, ulardan bukmol nisbatan kengroq qoʻllanadi. Adabiy Norveg tilining shakllanishi va takomillashuvida 1907, 1917, 1938 ylarda imlo sohasida oʻtkazilgan islohotlarning alohida oʻrni bor.

Norveg tili ning qad. yozuvi runik yozuv asosida boʻlgan, zamonaviy yozuvi esa lo-tin alifbosi asosida yaratilgan.

Manbalar 

Norveg tili
Norvegiya dengizi

Norvegiya dengizi — Shimoliy Muz okeanining chekka qismida joylashgan dengiz. Skandinaviya yarim orol bilan Shetlend, Farer, Irlandiya, Yan-Mayen, Medvejiy orollari oraligʻida joy olgan. Atlantika okeanidan suv osti tizmasi bilan ajralib turadi. Maydoni  ni tashkil etadi. Eng chuqur joyi 3970 m ga teng. Iliq oqim oʻtganligi sababli, dengiz suvi qishda muzlamaydi. Suvining temperaturasi fevralda 8—12° C ni tashkil etadi. Shoʻrligi 34—35,2°/oo ga teng. Suv koʻtarilishi har yarim sutkada takrorlanadi (uning oʻrtacha balandligi 3,3 m gacha boʻladi). Dengiz suvi baliqqa boy.
Asosiy portlari:
 Tronxeym
 Tromsyo
 Narvik

Manbalar 

 

Dengizlar
Norveglar

Norveglar — xalq, Norvegiyaning asosiy aholisi (4,15 mln. kishi). Umumiy soni 5 mln. kishi (1990-yillaroʻrtalari). Norveg tilida soʻzlashadi. Din-dorlari — asosan, lyuteranlar, katoliklar ham bor.

Manbalar
Nordensheld arxipelagi

Nordensheld arxipelagi - Kara dengizining jan.-sharqiy qismidagi orollar (RF). Gʻarbdan sharqqa 93 km choʻzilgan. 5 guruhga boʻlingan 90 oroldan tarkib topgan. Eng shim. va eng yirik oroli Rus o.li boʻlib, uz. 38 km, eni 14 km. Orollar, asosan, otqindi jinslardan tarkib topgan. Nordensheld arxipelagi 20-asrning 30-yillari oʻrganilgan. Nordensheld arxipelagi shved qutbshunosi N. A. Nordensheld (1832— 1901) nomi bilan atalgan.

Manbalar
Nordizm

Nordizm (nem. Nord — shimol) -irkchilik koʻrinishlaridan biri. N. gʻayriilmiy nazariya boʻlib, uning asosida shim. (nord) yoki "ariy" irqi inso-niyatning boshqa irqlaridan ustun ekanligi haqidagi daʼvo yotadi. N. asoschilari fransuz sotsiologlari J.A.Go-bino va J.V.Lapuj hisoblanadi. N. maddoxlari shim. va "german" irklarini teng qoʻygan, german irqini "oliy" irq hisoblab, sivilizatsiyaning barcha yutuqlari uchun insoniyat "oliy" irqdan minnatdor boʻlishi kerak, deb daʼvo qilgan. Germaniya fashizmi na-zariyotchilari N.ni oʻz rasmiy mafku-rasiga aylantirgan edi.

Manbalar
Nordkap

Nordkap — Norvegiyaning shim.sharqiy chekkasidagi burun, Mageryo o.da (71 ° 10’ shahrik. va 25°47’ shq.u.); qirgʻoklari tik qoyalardan iborat, balandligi 300 m dan ziyod. N. — Yevropaning eng mash-hur chekka shim. burunlaridan.

Manbalar
Nordon yomgʻirlar

Nordon yomgʻirlar - tarkibida oltingugurt vodorodi, karbonat angidridi boʻlgan yomgʻirlar. Yirik metall-sozlik, kimyo korxonalari, issiqlik elektr stansiyalaridan havoga koʻtarilgan tutun va boshqa gazlar havodagi nam bilan qoʻshilib hosil boʻladi. Jonivorlar, tuproq, oʻsimliklarga zarar keltiradi.

Manbalar
Nordon tof jinslari

Nordon togʻ jinslari - tarki bida kremnezyom juda yuqori (64—78%) boʻlgan magmatik togʻ jinslari. Bu jinslardagi ortiq darajada boʻlgan kremnezyom kristalli kvars koʻrinishida ajralib turadi yoki effuziv togʻ jinslarida asosiy massadagi vulkan shishasi tarkibiga kiradi. Asosiy mi-nerallari: kvars (20—30%), ishqorli dala shpati (25—35%), nordon plagioklaz (20—30%), rangli minerallar (5—15%) va boshqa Nordon tof jinslarij.ni kelib chiqishiga qarab plutonik yoki vulkanik sinfga ajratadilar (yana qarang Magmatik togʻ jinslari).

Manbalar 

 

Petrologiya
Abduhakim Norjigitov

Norjigitov Abduhakim (1936.16.1, Dashtobod sh.) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1965). 1965— 77 yillarda Dashtobod shahridagi 25-maktabda fizika oʻqituvchisi, direktor oʻrin-bosari, direktor. 1977-yildan Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutining Yangiyer fi-lialida tayyorlov boʻlimi mudiri, 1979-yildan Zomin tumani 2- maktablararo oʻquv i.ch. kombinati direktori, 1989—2002-yillarda Zomin tumanidagi 39-maktabda oʻqituvchi. Ish faoliyati davomida zamon talabi darajasidagi fizika va agrofizika kabinetlar, fizika-mat, chuqur oʻrganiladigan sinflar tashkil etdi, tabakalashtirilgan test usulini qoʻlladi va ommalashtirdi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Norilsk

Norilsk — Rossiya Federatsiyasining Krasnoyarsk oʻlkasidagi shahar (1953-yildan). Dunyoda eng shimoliy shaharlardan biri (Shim. Qutbiy doyra orqasida joylashgan). Temir yoʻl stansiyasi (temir yoʻl orqali Yeniseydagi Dudinka porti bilan boglangan). Axrlisi 151,2 ming kishi (1998). 1935-yilda konchilik-metallurgiya kombinati qurilishi munosabati bilan vujudga kelgan. Rangli metallurgiya markazi. Nikel, kobalt, mis va boshqa rudalar qazib olinadi va qay-ta ishlanadi; toshkoʻmir qazib olinadi. Metallsozlik va qurilish materi-allari sanoati korxonalari ishlab turibdi. Messoyaxa-Norilsk gaz quvuri oʻtkazilgan. Chekka Shimol qishloq xoʻjaligi ilmiy tadqiqot instituti, teatr, suratlar galereyasi bor.

Manbalar
Norim-norim

Norim-norim (fors. — anor soʻzidan) — Xorazmda keng tarqalgan kuy va anʼanaviy erkaklar raqsi. Xalqbayramlari va turli tomoshalarda xalq cholgʻu ansambli joʻrligida ijro etiladi, koʻpincha qayroq ham joʻr boʻladi. Ijrochilar (2—4 erkak) qarama-qarshi turib raqsga tushadi. Raqs ikki qismdan iborat. Birinchisi tantanavor tarzda toʻrt chorakli (4/4) usulda ijro etiladi, asosan, qoʻllar roʻbaroʻ holda tutilib, yuqoridan pastga, pastdan yuqoriga harakat qiladi. Ikkinchisi shoʻx va ildam ufar (6/8) usulida oyoq va butun gavda harakati bilan ijro etiladi. Norim-norim va ufarisining ashula va-riantlari mavjud. Oʻzbek bastakor va kompozitorlari oʻz asarlari (Mas, S.Yudakovning "Xorazmcha bayramona yurish" uvertyurasi va boshqalar)da Norim-norim kuy va usullaridan foydalanganlar.

Manbalar
Norin (shahar)

Norin — Kirgʻizistonning Norin viloyatidagi shahar (1927-yildan), viloyat markazi. Norin soyligida, Norin daryosi (Sirdaryo havzasi) boʻyida, balandligi 2000 m dan ortiq boʻlgan Olamushuk tizmasi etaklarida; Ribachye temir yoʻl stansiyasidan 180 km janubda. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 44,5 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari).

Kashqardan Chuy vodiysiga oʻtadigan savdo yoʻli ustida istehkom punkti sifatida vujudga kelgan. Mexanika zavodi, tikuvchilik fabrikasi, goʻsht kombinati, pedagogika va tibbiyot bilim yurtlari, Tyanshan musiqali drama teatri bor. Shahar 1867-yilda bunyod etilgan.

Manbalar 

Aholi punktlari
Qirgʻiziston shaharlari
Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Norin (taom)

Norin — qirgiz, qozoq, uygur va o'zbek milliy taom. Tayyorlash usuli: qoʻy, ot yoki mol goʻshti (baʼzan, qazi) qozondagi sovuq suvga solib, keyin mildiratib (yangi mol yoki ot goʻshti 1 — 1,5 soat, sur ot goʻshti 2 soat) qaynatiladi. Soʻngra sovitilib somoncha shaklida mayda toʻgʻraladi. Oshxamir yupqa 0,8–1 mm qilib yoyilib 10x10 sm, 10x5 sm li shapaloqlar kesiladi. Xamir goʻsht shoʻrvasida pishirib olinadi va bir oz sovitilgach, har bir shapaloq betiga dogʻlangan paxta yogi (yoki qazi yogʻi) surtilib, laganlarga ustma-ust taxlanadi. Soʻng shapaloq xamir pilta qilib (3,5—4 sm) kesilib, mayda qilib toʻgʻraladi. Toʻgʻralgan goʻsht xamir bilan aralashtiriladi. Bunday norin quruq norin deb atalib, taqsimchalarga solib, yuziga zirapiyoz va 1—2 parrak qazi qoʻyib, yaxna taom sifatida dasturxonga tortiladi. Norin xamir pishirishdan avval olib qoʻyilgan goʻsht shoʻrvasi hamda piyoz qoʻshib qam isteʼmol qilinadi (xoʻl norin). Bunday norin kosalarda dasturxonga tortiladi. Norin eng qadimiy taomlardan hisoblanib, oʻtmishda chorvador qabilalar oʻrtasida keng tarqalgan.

Ad.h Mahmudov K., Oʻzbek tansiq taomlari, T., 1989.

Manbalar 

Oʻzbek oshxonasi
Go‘shtli taomlar
Norin soyligi

Norin soyligi — Ichki Tyanshandagi soylik (Qirgʻizistonda). Norin daryosining oʻrta oqimida. 1300– 3000 m balandlikda. Uzunligi 300 km, eni 50 km gacha. Norin daryosi oʻng so-hili oʻr-qirli yerlardan iborat. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq, deyarli qor yogʻmaydi, yozi salqin. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 15°, —18°, iyulniki 15—17°. Yillik yogʻin 200–300 mm. Tuprogʻi och-qoʻngʻir tuproq. Shoʻra-shuvoq va bo-shoqlilar oʻsadi.

Manbalar 

 

Qirgʻiziston geografiyasi
Norinjon bobo majmuasi

Norinjon bobo majmuasi — Qoraqalpogʻiston Ellikqalʼa tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (10—18-asrlar). Majmua qadimgi qalʼa oʻrnidagi qab-riston markazi — Norinjon bobo maqbarasi atrofida turli davrlarda ziyoratxona, sharqiy maqbara (14-asr), xonaqoh ayvon, qalandarxona (18-asr) va boshqa qoʻshimcha xonalar qurib barpo etilgan.

Norinjon bobo haqidagi aniq maʼlumotlar saqlanmagan. Maqbaradagi qabrtoshga „Bu oqil, obid, Alloh yoʻlida doimiy roʻzador, Alloh karo-matini yerda paydo etuvchi, Muhammad ibn Muso ibn Dovud Abu Abdulloh anNorinjoniy qabridur. Allohning unga va uning doʻstlariga rahmati boʻlsin, hijriy 712-yil“ — deb yozilgan. Undagi girih naqshlar Termiziy maqbarasidagi qabrtoshga oʻxshashdir.

Dastlab murabba tarqli peshtoqsiz maqbara qurilgan (10-asr), ziyoratxona va uning yonidagi goʻrxona (14-asr) tomlari gumbazli qilib birlashtirilib oldiga peshtoq va chillaxona ishlangan. Sharkdan xonaqoh va ayvon bunyod etilib maqbaraning sharqiy eshigi oʻrniga meh-rob qurilgan. Peshtoqining sharqiy burchagida kichik minora, yonida qalandarxona qu-rilgan. 1981—83 yillarda ilmiy oʻrganilgan. Mustaqillikdan keyin qayta tiklandi.

Norinjon bobo majmuasi koʻp hujrali, 18 gektar maydonga ega, unga chillaxona, masjid, marosim oʻtkazish zali, oʻlikxona, xoʻjalik hujralari va boshqalar kiradi. Bundagi dastlabki majmuasi markazi 3,8 x3,8 metr hajmdagi toʻrtburchak shaklida qurilgan. Hujraning markazidagi ziyoratgohning ustida terakotali sagʻana bor boʻlib, uning ustidagi plitaga arab imlosidagi yozuvlar bitilgan. Bu soʻzlarni sharqshunos M. A. Salom quyidagicha oʻgirgan. XIII-XIV asrlarda mavzoley markaziga sharqiy mavzoley (4,8 x 4,8 m) va ziyoratxona (4,3x4,3 m) qoʻshib qurildi. Shuningdek, qabr ustidagi terrakotali plita va 1312-yildagi yozuvlarga qayta ishlov berildi. Norinjon bobo qabri devorining pastki qismi pishgan gʻishtdan, ustki qismi (26x26x5 sm) xom gʻishtdan qurilgan. Ziyoratxonaning devorlari ham (26x26x7; 27x27x6 sm) xom gʻishtlardan qurilgan. Bu hujralarning usti gumbazsimon, shuningdek, shatir bilan oʻralgan. XVIII asr oxiri XIX asrlarda Markazlashgan Xiva bilan qayta qurilishlar olib borildi. Bu mavzoley 3 marta noqulay ekologik vaziyat bilan bogʻliq buzilib ketdi. XX asr 90-yillarida qayta tiklanib, masjid qurildi.

Manbalar 

Qoraqalpogʻiston meʼmoriy yodgorliklari
Mavluda Norinova

Mavluda Hakimovna Norinova (1949.15.4, Yangiqoʻrgʻon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Andijon pedagogika institutini tu-gatgan (1972). 1972-yildan Yangiqoʻrgʻon tumanidagi 54-maktabda oʻqituvchi, 1973-yildan 81-maktabda oʻquv boʻlim mudiri, 1984—2000-yillarda Chortoq tumanidagi 27-maktabda direktor. Ish faoliyati davomida noanʼanaviy dars usullarini qoʻllagan, pedagogik-psixologik tadqiqot materiallarini amali-yotga toʻliq joriy qilishga erishgan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Norintov

Norintov — Ichki Tyanshandagi togʻ tizmasi. Qirgʻizistonda, Otboshi daryo vodiysi bilan Norin daryosi vodiysi orasida kenglik boʻyicha 145 km ga choʻzilgan. U gʻarbda Otboshi daryosi orqali Qoratov va Boybichatovdan, sharqda Jaldjar (Otboshining irmogʻi) daryosi orqali Barkoldoy togʻidan ajralib turadi. N.ning janubida Otboshi, shimolida Nura va Jetimtov joylashgan. N. baland togʻ hisoblanib ayrim choʻqqilari 4500 m dan ziyod. Tizmaning oʻq qismi ohaktosh va metamorfik slanets, granitlardan tashkil topganligi tu-fayli qoyali, qirrali boʻlib, kichik muzliklar va doimiy qorlar bilan qoplangan. Qishi sovuq, davomli, yozi sal-qin va qisqa. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 18, —20°, iyulniki quyi qismida 15—17°, eng baland qismida 0° atrofida. Yillik yogʻin 200–400 mm. Shimoliy yon bagʻri Norin vodiysiga tik tushgan. Janubiy yon bagʻri qiya, jarlar bilan oʻyilgan. Asosan, togʻ-oʻtloq, togʻ-dasht land-shafti mavjud boʻlib, baʼzi nam koʻproq boʻlgan qismlarida tyanshan qoraqaragʻayi oʻsadi. Tik yon bagʻirlari qoya va qurum toshlardan iborat.

Manbalar 

 

Togʻlar
Qirgʻiziston geografiyasi
Norkalar

Norkalar — suvsarsimonlar oilasiga mansub yirtqich sut emizuvchilar. Tanasi xipcha, choʻziq, oyoqlari kalta, barmoqlarida suzgich pardalari bor. Yungi kalin, yaltiroq, kulrang tusli. 2 turi bor. Yevropa norkasi Yevropa va jan.-gʻarbiy Sibirda yashaydi. Uzunligi 45 sm gacha, dumi 20 sm gacha. Noyob, yoʻqolib borayotgan tur. Kuril o.da ik/shmlashtirilgan. Amerika norkasi Shimoliy Ame-rikadatarqalgan; uz. 54 sm gacha. Koʻpchilik mamlakatlarda, jumladan, Oʻzbe-kistonda iqlimlashtirilgan; Yevropa norkasini asta-sekin siqib chiqarmoqda. Amerika norkasi oʻrmonlar yaqinidagi muzlamaydigan daryolar, koʻllar va botqoqliklar yaqinida uyada yashaydi. Poligam. Boʻgʻozlik davri 36— 80 kun, 1—9 ta, baʼzan 16 tagacha bola tugʻadi. Laktatsiyasi 2—2,5 oy. Mayda sut emizuvchilar va baliqlar bilan oziqlanadi. N. moʻynasi uchun ovlanadi. Amerika norkasi moʻynachilik fermalarida boqiladi. Seleksiya orqali Amerika norkasining har xil rangli moʻyna beradigan zotlari chikarilgan.

Manbalar
Normal taqsimot

Normal taqsimot - ehtimollar nazariyasidagi muhim taqsimotlardan biri boʻlgan tasodifiy miqdorlar taqsimoti (a — ixtiyoriy haqiqiy son, a>0). Normal taqsimot (1) ga boʻysungan % tasodifiy miqdorning oʻrta qiymati a ga, dispersiyasi a2 ga teng boʻladi: M2; = a, Dt, = a2. Normal taqsimot x = a nuqtaga nisbatan simmetriyaga ega. Oʻzaro bogʻliq boʻlmagan i;,, i;2, ..., !;„ ning taqsimoti (juda keng shartlarda) Normal taqsimotga yaqin boʻlishi isbotlangan (qarang Limit teoremalar). Biror tasodifiy miqdorni katta sondagi oʻzaro bogʻliqmas sabablarning natijasi deb qarash tatbiqlarda koʻp uchraganligi uchun Normal taqsimot ehtimollar nazariyasi va tabiatshunoslikda katta ahamiyatga ega. Normal taqsimotning vujudga kelishiga klassik namunalar K. Gauss (kuzatish xatolari taqsimoti qonuni) va J. Maksvell (molekulalar tezliklari taqsimoti qonuni) ga tegishli.

Manbalar
Normal (maʼnolari)

Normal:

 Normal - 
Normal AQShning Illinois shtatida joylashgan shahardir.
 Normal (geometriya) (lot. normalis — toʻgʻri) — egri chiziqning biror nuqtasiga oʻtkazilgan urinmaga (yoki sirtning urinma tekisligi ga) tiktoʻgʻri chiziq.
Normal (geometriya)

Normal (lot. normalis — toʻgʻri) — egri chiziqning biror nuqtasiga oʻtkazilgan urinmaga (yoki sirtning urinma tekisligi ga) tiktoʻgʻri chiziq. Tekislikda Gʻ(x,u) = 0 tenglama bilan berilgan (L) tekis egri chiziqning M(x0, u0) nuqtasidagi Nm MN toʻgʻri chiziqdan iborat (rasm). Fazoviy egri chiziqning har bir nuq-tasidan cheksiz koʻp N.lar oʻtadi; ular urinmaga tik boʻlgan N. tekislikni tashkil qiladi.

Manbalar
Normandiya

Normandiya (Normandie) — Fransiyaning shimoli-gʻarbidagi, asosan, Normandiya yarim oroldagi tarixiy viloyat. Kalvados, Mansh, Er, Dengizboʻyi Senasi, Orn departamentlaridan tarkib topgan. Maydoni 29,9 ming km². Aholisi 3,1 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Ikki iqtisodiy rayonga — Yuqori N. va Quyi N.ga boʻlingan. Asosiy shaharlari — Ruan, Kan. "N." nomi ushbu hududni 10-asrning 1-yarmidabosibolgan normannlarsan olingan. 10—13-asr boshida N. — gersoglik, Angliyani Normandiya, bosib olgach (1066-yil) — ingliz qirollari mulki. 1202—04 yillarda N.ni Fransiya qaytarib olgan; 1790-yilgacha viloyat maqomida boʻlgan.

Manbalar
Normandiya desant operatsiyasi

Normandiya desant operatsiyasi — Ikkinchi jahon urushi davridagi jan-govar operatsiya (1944-yil 6.6 — 24,7). Ikkinchi frontnint ochilishi. AngliyaAmerika ekspeditsion kuchlarining LaMansh boʻgʻozi orqali Normandiyaga tushirilishi va qulay strategik plats-darmni egallashlari. Bu yerdan Shim.-Gʻarbiy Fransiyada hujumkor operatsiya boshlab yuborilgan.

Manbalar
Normandiya orollari

Normandiya orollari - La Mansh boʻgʻozidagi bir guruh orollar, Normandiya sohillari yaqinida, Buyuk Britaniya tarkibida. Maydoni 196 km². Ikkita yirik (Gernsi va Jersi) va bir qancha mayda orollardan iborat. Granit va gneyslardan tarkib topgan. Eng baland joyi 148 m. Iqlimi moʻʼta-dil iqlim. Baliq ovlash, gulchilik, sabzavotchilik rivojlangan. Iqlim kurortlari bor. Sent-Xeliyer porti — yirik moliyaviy markaz.

Manbalar 

 

Arxipelaglar
Yevropa
Buyuk Britaniya
Normandiya-neman

"NORMANDIYA-NEMAN" - Ikkinchi jahon urushi davrida Fransiyani fashistlar okkupatsiyasidan xalos qilish harakati — "Kurashayotgan Fransiya" qiruvchi aviatsiyasi polkining nomi. 1943—45 yillarda sovet-german frontida harakat qilgan. Polk uchuvchilari nemislarning 280 ga yaqin samolyotini yoʻq qilib, 80 tasini shikastlaganlar. 1944-noyabrda Litvani ozod qilishdagi janglarda va Neman daryosini kechib oʻtishda oʻrnak koʻrsatganliklari uchun polk-ka "Neman" faxriy nomi berilgan.

Manbalar
Normann nazariyasi

Normann nazariyasi - Rossiya va boshqa xorijiy tarixshunosligidagi oqim. Uningtarafdorlari normannlar (varyaglar) kad. Rusdagi davlatga asos solishgan deb hisoblaydilar. 18-asr 2-choragida G.Z.Bayer, G.F.Miller va boshqa tomonidan ishlab chiqilgan. Normann nazariyasini M.V.Lomonosov, D.I.Ilovayskiy, S.A.Gedeonov va boshqa rad etishgan.

Manbalar
Normannlar

Normannlar (skandinavcha northman — shimol odami) — Skandinaviya yarim orolda yashagan va Yevropa mamlakatlariga bosqinchilik yurishlari (8— 11-asrlar) uyushtirgan xalqlar; Gʻarbiy Yevropada shu nom bilan mashhur boʻlishgan. Skandinaviyaning oʻzida yurish qatnashchilarini vikinglar, Rusda esa varyaglar deb atashgan.

Manbalar