MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Tallimarjon suv ombori

Tallimarjon suv ombori (ruscha:Talimardjánskoe vodoxraníliщe) — Oʻzbekiston Respublikasi Qashqadaryo viloyati Nishon tumanidagi sunʼiy suv ombori, yirik gidrotexnika inshooti. Qarshi magistral kanali etagida barpo etilgan. Tallimarjon temir yoʻl stansiyasi yaqinida, Amudaryo va Qashqadaryo oʻrtasida suvayirgʻich vazifasini bajaruvchi tekislikda joylashgan.

Tavsif 
Tallimarjon suv ombori Tolimarjon shahri yaqinida Turkmaniston-Oʻzbekiston chegarasidan dengiz sathidan 391 metr balandlikda joylashgan. Suv ombori joylashgan tekislik Amudaryo va Qashqadaryo oraligʻidagi suv havzasidir. Suv ombori Qarshi magistral kanalidan suv bilan toʻldiriladi.

Gidrotexnika inshootlari qurilishi 1965-yildan 1973-yilgacha davom etdi. 1977-yilda suv ombori qisman toʻldirilgan, 1985-yilda esa toʻliq ishga tushirilgan.

Suv omborining maydoni 77,4 km kvadrat. Suv omborining uzunligi 14 km, kengligi 5,5 km. Sohil chizigʻining uzunligi 36 km. Oʻrtacha chuqurligi 19,8 metr . Suvning umumiy hajmi 1,53 milliard metr kub, foydalanish hududi 1,4 milliard metr kub. Gidrotexnika inshootlari majmuasiga ikkita sopol toʻgʻon, nasos stansiyasi, suv olish va chiqarish kanali, drenaj tizimi va nasos stansiyasi kiradi. Suv ombori kuzda toʻldiriladi. Elektr nasoslari yordamida 26,6 m balandlikda suv koʻtariladi. Suv omborida ikkita toʻgʻon inshooti mavjud. Sugʻorish mavsumida suv omboridan suv drenaj tizimi orqali Qarshi magistral kanaliga qaytariladi. Suv oqimi 360 m/s³.

Tallimarjon suv ombori dengiz sathidan 389 metr balandlikda joylashgan. Suv ombor 57 kvadrat kilometr maydonni egallaydi. Tallimarjon suv ombori deyarli chakalakzor bilan qoplangan.  Shimoldan janubga 10,6 km, sharqdan gʻarbga 10,4 km.

Iqlimi quruq. Oʻrtacha harorat 19 °C. Eng issiq oy iyul 34 °C , eng sovuq oy esa yanvar 0 °C.  Oʻrtacha yogʻingarchilik yiliga 389 millimetrni tashkil qiladi. Eng yomgʻirli oy — mart, yomgʻir 87 millimetr, eng quruq oy — iyul 1 millimetr tashkil etadi.

Suv ombori Tolimarjon issiqlik elektr stansiyasiga ham xizmat qiladi, u bilan uzunligi 18 km va diametri 800-1020 mm boʻlgan ikki liniyali oʻtkazgich ulangan. Tallimarjon suv ombori 1973-yildan buyon Qashqadaryo viloyatining 7 ta, jumladan, Nishon, Qarshi, Gʻuzor, Koson, Mirishkor, Muborak va Kasbi tumanlaridagi sugʻoriladigan qishloq xoʻjaligi maydonlarini yiliga 4-4,5 milliard metr kub miqdoridagi suv bilan taʼminlab kelmoqda. 2023-yil 17-martda Qashqadaryo viloyati hokimi Murodjon Azimov Qarshi, Koson, Mirishkor, Kasbi, Gʻuzor hamda Nishon tumani hokimlari bilan birgalikda Tallimarjon suv omboriga tashrif buyurishdi.

Suv ombori Tolimarjon issiqlik elektr stansiyasiga ham xizmat qiladi, u bilan uzunligi 18 km va diametri 800-1020 mm boʻlgan ikki liniyali oʻtkazgich tutashgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
„Tallimarjon suv ombori“, Oʻzbekiston milliy entsiklopediyasi. T harfi. Toshkent: Oʻzbekiston milliy entsiklopediyasi, 2000 — 67 bet.

Suv omborlari
Oʻzbekiston geografiyasi
Oʻzbekiston suv omborlari
Tallom

Tallom (yun. thallos — novda, oʻsimta), tanacha — tuban oʻsimliklar (suvoʻtlar, zamburugʻlar, miksomitsetlar, lishayniklar, ayrim jigarsimon yoʻsinlar)ning novda va barglarga boʻlinmagan yaxlit tanasi. Ular T.li oʻsimliklar deyiladi. Baʼzi dengiz suvoʻtlari (mas., kaulerpa) tashqi tomondan novda va bargsimon tuzilishga ega boʻlsada, anatomik soddaligi, oʻsish xususiyati va koʻpayish organlarining tuzilishiga koʻra yuksak oʻsimliklardan farq qiladi. Barg va novdalarga boʻlinmagan ayrim gulli oʻsimliklar (raffleziyalar) T.li oʻsimlik hisoblanmaydi, chunki ular parazit hayot kechirgani sababli ikkilamchi soddalashgan.
Tallomli oʻsimliklar

Tallomli oʻsimliklar, tallofitlar (Thalophyta) — tuban oʻsimliklarga nisbatan ishlatiladigan nom. T.oʻ. tanasi poya va barglarga ajralmagan; yaxlit tallomdan iborat (yana qarang Tallom).
Talmih

Talmih (arab. — ishora qilish, biror narsa tomonga yengil nazar tashlash) — mumtoz sheʼriyatda keng qoʻllangan badiiy sanʼatlardan biri. Bunda shoir mashhur bir qissa, voqea yoki asarga ishora qilish orqali oʻz fikrini muxtasar hikoya qiladi. Shunga koʻra, T. sheʼrda oz soʻz bilan koʻp maʼnoni ifodalash sanʼati deyiladi. Masalan, Atoiy Sen buti Chin ishqida holimni ayb etkan kishi"Mantiquttayr" ichra koʻrsun Shayx Sanʼon qissasin.baytida oʻzining bir goʻzal ishqida ne holga tushganini batafsil bayon qilib oʻtirmay, Farididdin Attorning "Mantiq uttayr" dostonidagi mashhur "Shayx Sanʼon qissasi"ga ishora qiladi: Shayx Sanʼon voqeasidan xabardor kishi mening holatimni sira ayb qilmaydi, deydi. Shu tariqa, butun bir kitobga jo boʻladigan fikr bir baytga singdiriladi.

T. 3 koʻrinishda namoyon boʻladi: ejoz, musovot va bast. Ejoz — oz soʻz bilan koʻp maʼnoni ifodalash. Musovotda soʻz va maʼno teng. Bayet esa maʼnoni koʻp soʻz bilan ifodalashdan iborat. Istiora va tashbih ejoz jumlasidan boʻlib, ortiqcha bayon va shubhani bartaraf etish uchun batafsil maʼlumot keltirish bilan bogʻliq sanʼatlar bast hisoblanadi. Bu sanʼatlardan eng koʻp qoʻllanadigani —ejoz.

Sharq mumtoz adabiyotida T. sanʼatiga koʻp shoirlar murojaat qilgan. Zamonaviy shoirlar ijodida ham T.ning goʻzal namunalari mavjud.

Ad.:Atoulloh Husayniy, Badoyiʼussanoyiʼ, T., 1981; Shamsi Qaysi Roziy, Almoʻʼjam, Dushanba, 1991.

Sheʼriyat
Taloq

Taloq — odam va umurtqali hayvonlarning qorin boʻshligʻidagi toq parenximatoz organ. Asosiy qon rezervuarlaridan biri (qon „depo“si); qon yaratilishi, moddalar almashinuvida ishtirok etadi; immunobiologik va himoya funksiyasini bajaradi — antitelolar ishlab chiqaradi, bakteriya va toksinlarni tutib qolib, zararsizlantiradi, yashab bitgan eritrotsit va trombotsitlarni yemiradi. Qonning hosil boʻlishi, buzilishi, qayta taqsimlanishida va organizmning himoya reaksiyalarida qatnashadi.

Taloq hamma umurtqali hayvonlarda bor. Toʻgarak ogʻizlilar, baʼzi ikki xil nafas oluvchi baliqlar ichagi, oshqozoni yoki oʻrta ichak shilliq qavat burmalari devorida limfoid toʻqimalar toʻplami boʻlib, bu Taloq vazifasini bajaradi. Qolgan umurtqali hayvonlar talogʻi ichakdan alohida boʻlib, orqa ichaktutgich, oshqozon yoki toʻgʻri ichakning boshlanish qismida joylashadi. Sudralib yuruvchilar (gatteriyalardan tashqari) hamda qushlarda rudimentlashgan. Taloq boʻlak-boʻlak yoki parraksimon boʻladi.

Odamda Taloq embrional hayotning birinchi oyida meʼdaning dorzalb tutqichi ichida toʻplangan mezenxima toʻqimasidan rivojlanadi. Taloq uzunchoq oval shaklli, uz. 12 sm, kengligi 7— 8 sm, ogʻirligi 150—200 g. Lekin Taloqning hajmi va ogʻirligi individual boʻlib, organizmning fiziologik holatiga bogʻliq holda juda oʻzgarib turadi. Masalan, tinch xrlatda Taloq kengaygan, qon yoʻqotilganda esa siqiq boʻladi. Bir tomoni qabariq (diafragmal), ikkinchi tomoni botiq (ichki) boʻlib, chap biqinning 9,11 qovurgʻa sohalariga joylashgan. Tashqi tomondan seroz parda va biriktiruvchi toʻqima kapsulasi bilan qoplangan. Kapsuladan Taloq ichiga devorlar yoki trabekulalar tarqaladi. Trabekulalar Taloq ni oq va qizil pulpa bilan toʻla alohida boʻlakchalarga boʻladi. Qizil pulpa qonning shaklli elementlari (eritrotsitlar)ga boy vena sinuslaridan tashkil topgan. Oq pulpa esa limfotsitlar ishlab chiqaradigan limfa toʻqimalaridan tuzilgan; ular malpigi tanachalari deb ataladi. Taloq kasallanganda (mas., splenomegaliya) ancha kattalashadi.

Manbalar 

Tibbiyot
Anatomiya
Splanxologiya
Taloq (shariat)

Taloq (arab. — qoʻyib yubormoq, ajralmoq) — shariatga koʻra nikohning bekor qilinishi. Er tomonidan shu soʻzning aytilishi xotinni barcha xotinlik majburiyatidan toʻla ozod qiladi. Bu holatda erning xotinga bergan molmulk (mahr)i xotinda qoladi, er xotinni idda muddati oʻtguncha moddiy taʼminlab turishi kerak. Shariatda ikkinchi Taloqdan keyin ham erxotinni qaytadan yarashtirishga ruxsat etiladi (Qurʼon, 2:229). Uchinchi marta Taloqdan keyin esa shariat bunga yoʻl qoʻymaydi. Taloq qilingan xotin boshqa erga chiqishi uchun belgilangan idda muddatini oʻtashi kerak. Islom huquqida ayol ham Taloq talab qilishi rasman eʼtirof etiladi. Oʻzbekiston Respublikasida er bilan xotin ajralishi Oila kodeksida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.

Yana q. 

 Nikohni bekor qilish
 Islomda koʻpxotinlilik

Adabiyot 
 Hidoya (1j.), Taloq, 2000;
 Muxtasar, Taloq, 1994.
Talxabsoy

Talxabsoy — Surxondaryo viloyatidagi soy. Koʻhitang togʻining sharqiy yon bagʻridan boshlanadi (950 m). Uz. 16 km, havzasining maydoni 75 km². Qor va yomgʻir, yer osti suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,100 m³/sek. Bahorda suvi koʻpayganda Amudaryoga quyiladi.

Oʻzbekistondagi daryolar
Surxondaryo viloyati
Talxatan bobo masjid-maqbarasi

Talxatan bobo masjid-maqbarasi — Marv (Turkmaniston)dagi meʼmoriy yodgorlik (11-asr). Bino toʻgʻri toʻrtburchak tarhli (10x18 m), 4 xonali, gumbazli. Masjid (7,3x7,3 m) bino mujassamotida asosiy oʻrinni egallaydi. Masjidning 2 yoni yoʻlkalarida xonalar, toʻrida maqbara joylashgan. Maqbara Talxatan qishlogʻida xalq orasida hurmat qozongan keksa bobo nomi bilan bogʻlangan. Tashqi va ichki bezaklarining bir xil xususiyatga egaligi, yaxlitligi, undagi gʻishtlar (25x25x5 sm)ning oʻziga xos mahorat bilan terilganligidadir. Gʻishtlardan girih va islimiy naqshlar hosil qilingan. Xonalar ichiga gʻishtdan ravoq, bagʻal, mexrob hoshiyalari va ustungoʻshalar ishlangan. Devor qalinligi 1,5 m ga yaqin. Maqbara qad. boʻlishiga qaramay, meʼmorlarning badiiy mahorati, salobati yaxshi saqlangan.

Turkmaniston meʼmoriy yodgorliklari‎
Maqbaralar
Talʼat posho

Talʼat posho, Mehmet Talʼat (1874, Turkiya — 1921.16.3, Berlin) — Yosh turklar inqilobining faol ishtirokchisi, "Ittigʻod va taraqqiy" partiyasi rahbarlaridan biri, Turkiyaning bosh vaziri (1917-yil fevral — 1918-yil oktabr). 1890-yildan ittihodchilar safida faollik koʻrsatgan. 1896-yilda Salonikiga surgun qilingan. Usmonli hurriyat jamiyatining asoschisi (1906). Bektoshiya sufiylik tariqatida ham qatnashgan. Yosh turklar inqilobidan keyin turli hukumatlarda ichki ishlar vaziri, pochta va telegraf vaziri (1913—17) lavozimlarini egallagan. Usmonli turk sultonligi parlamenti deputati. "Ittihod va taraqqiy" partiyasi MK raisi. Birinchi jahon urushi arafasi va urush paytida T.P., Anvar Posho va Jamol Poshodan iborat triumvirat (uchlik) amalda Turkiya sultonligini boshkargan. T.P. xukumati turkchilik va islomchilik yoʻlini izchil davom ettirib, tashqi siyosatda Germaniyani qoʻllabquvvatlagan. Turkiyaning podsho Rossiyasiga karshi kurashida Turkiston xalqlari quvvatlashini umid qilgan. Turkiya va uning ittifokchisi Germaniya urushda yengilgach, T.P. oʻz safdoshlari bilan isteʼfoga chiqqan (1918.8.10). Ular Istanbulni tark etib (1918.2.11), Odessa orkali Germaniyaga ketishgan. T.P. Berlinda Dashnaksutyun aʼzosi tomonidan otib oʻldirilgan.

Adabiyot 
 Gʻaniyev G.Z., Turkiya v period pravleniya mladoturok, M., 1972; Rajabov K,., Buxoroga kizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T., 2002.

Qahramon Rajabov.
Mixail Tal

Tal Mixail Nexemyevich (1936.9.11, Riga — 1992) — shaxmatchi, xalqaro grossmeyster (1957), xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1960), jahonning 8chempioni (M. Botvinnik bilan matchda gʻalaba qozongan, 1960—61); SSSR chempioni (1957-58, 1967, 1972, 1974, 1978).
Talqin

Talqin (arab. — tushuntirish, nasihat) — 1) oʻziga xos (3/8+3/4 yoki 9/8 takt oʻlchovidagi) doyra usuli (lang yoki oqsoq deb ham yuritiladi); 2) shu usul asosida yaratilgan kuy, ashula va maqom yoʻllari. T. yoʻlidagi ashulalar dastlab nasihatomuz, ibratli mazmundagi sheʼrlar bilan ijro etilgani uchun shunday nom olgan. T. Shashmaqom ashula boʻlimi tarkibida muayyan shoʻʼba boʻlib, Saraxbor va uning taronalaridan keyingi oʻrinni egallaydi. T.lar Iroqdan tashqari barcha maqomlarda mavjud: Buzruk maqomida Talqini Uz zol (Xorazm turkumida Talqini Buzruk), Rostda Talqini Ushshoq (Talqini Rost), Navoda Talqini Bayot (Talqini Navo), Dugoxda Talqini Chorgoh, Segohda Talqini Segoh deb nomlanadi. T.lar nasr shoʻʼbalari va undagi ufar qismlari bilan hamohang, mantiqan uzviy bogʻliq boʻlib, birbiridan asosan doira usullari bilan farqlanadi. Nomdosh namunalarning kuy tuzilishi, avjda namudlarning kelishi ham bir xil. T.lar salobatli va ulugʻvor yangraydi, chuqur lirikfalsafiy holatni ifodalaydi. Ularni mahorat bilan ijro etuvchi hofizlarni xalq orasida talqinchi, talqinxon deb atashgan. T. usulidagi hamda diniy mazmundagi sheʼrlarga oʻqiladigan (xonaqoiy) ashula yoʻllari mashhur boʻlgan; 3) badiiy asarlarning ijodkorona yondoshgan holda ijro etilishi. 

Ravshan Yunusov.
Talqincha

Talqincha — talqin doira usuli asosida yaratilgan maqom ashula yoʻli, talqin shoʻʼbasiga oʻxshatma, nazira; Shashmaqomning ikkinchi guruh shoʻʼbalaridan Moʻgʻulcha va Savtlarning muayyan shoxobchasi. T.lar Buzruk maqomining Moʻgʻulchai Buzruk, Savti Sarvinoz, Iroqi Buxoro, Rostning Savti Ushshoq, Savti Kalon, Savti Sabo, Navroʻzi Sabo, Navoning Savti Navo, Moʻgʻulchai Navo, Mustazodi Navo, Segohning Moʻgʻulchai Segoh shoʻʼbalarida uchraydi va shu shoʻʼbalar nomi bilan qoʻshib ataladi (mas., Talqinchai Savti Sarvinoz, Talqinchai Moʻgʻulchai Dugoh va h.k.). Iroqning Chanbari Iroq shoʻʼbasi, shuningdek, koʻpgina mumtoz kuy va ashulalar (mas., "Bayot IV", "Bayoti Sheroziy IV"), bastakorlarning asarlari ham T. usulida ijro etilgan.
Tamagirlik

Ta'magirlik — birovdan bir narsa kutish va uning ilinjida boʻlish, moddiy naf koʻrish, ochkoʻzlik, dunyo orttirishga intilish va shu kabi gʻarazli niyatlar bilan qilingan xattiharakat. Huquqda jinoyat motivlaridan biri. Oʻzbekiston Respublikasi JK 56moddasi "k" bandida gʻarazli yoki boshqa past niyatlarda jinoyat sodir etilishi jazoni ogʻirlashtiruvchi holat sifatida belgilab qoʻyilgan. Shuningdek, JK 97moddasi 2qismi "i" bandida gʻam .T niyatida odam oʻldirganlik uchun javobgarlik nazarda tutilgan.
Tamaki

Tamaki () — Solanaceae oilasiga mansub bir va koʻp yillik o't oʻsimliklar turkumi, narkotik oʻsimlik. Tamakining 60 dan ortiq turi maʼlum Nicotiana turkumda.Yovvoyi holda tropiklarda, Amerika va Avstraliyada yovvoyi turlaridan N. alata va N.sandera oʻsadi. Ikki turi — tamaki (N. tabacum L.) va maxorka (N. rustica) ekiladi. Tamakining mavjud agroekotiplari 3 guruhga boʻlinadi: L.) papiros tayyorlanadigan bargi mayda sharqiy tamaki guruhlari — Kichik Osiyo va Bolqon yarim orolda tarkalgan; 2) Amerika papiros tamakilari — Janubiy Amerikada ekiladi, baland boʻyli, namga chidamli Tamakilar; 3) sigara Tamaki guruxlari — Braziliya, Gavana, Sumatra tamakilari. Tamakining vatani — Janubiy Amerika. taxminan 1518-yilda Portugaliya va Ispaniyaga keltirilib, dastlab manzarali oʻsimlik sifatida oʻstirilgan, keyin boshqa mamlakatlarga chekiladigan, iskaladigan ashyo sifatida tarkalgan. Jahonda asosiy ekin maydonlari 4,75 mln. ga, (1994). Xitoy, AQSH, Hindiston va Braziliya, Bolgariya, Turkiya, Rossiya, Qirgʻiziston, Qozogʻiston, Tojikistonda va boshqa mamlakatlarda ekiladi. Oʻzbekistonda asosan Samarqand viloyatining Urgut tumanida yetishtiriladi. Ekin maydoni 8,7 ming ga, oʻrtacha hosildorligi 29,2 s/ga (1997).

Tamaki narkotik xom. ashyo olish uchun ekiladi. Poyasi (2 m gacha) tik, gʻovak, oʻzakli. Barglari ketma-ket joylashgan, yaxlit, tuxumsimon, uchi oʻtkir. Gullari ikki jinsli, besh boʻlmali, pushti, qizil yoki oq, oʻzidan changlanadi. Mevasi koʻsakcha, 1000 dona urugʻi vazni 0,050,12 g. Urugʻida 30—35% texnik moy mavjud. Tamaki: gullagan shoxOʻsimligi (asosan chasi va baR™bargi)da nikotin, anabazin, nikotilin va boshqa alkaloidlari toʻplanadi. Tamaki ekilgach, 40—60 kunda gullaydi, 70—140 kunda pishadi. Sof Tamakining quritilgan barglarida 1—4% nikotin, 1% efir moyi, 4—13% uglevodlar, 7—13% kul moddasi, 4—7% smola va boshqa bor. Issiqsevar oʻsimlik, —1—3° da nobud boʻladi. Tamaki urugʻi 10—12° haroratda unib chiqadi, namga talabchan, sugʻoriladigan sur tuprokli yerlarga ekiladi. 4—8 marta sugʻoriladi. Oʻzbekistonda Amerikan 287S, DyubekOʻzgan9, Dyubek4407, Izmir navlari oʻstiriladi. Parnik va issiqxonalarda yetishtirilgan koʻchati dalaga may oyida keng qatorlab (qator orasi 60—70 sm) ekiladi. Vegetatsiya davri oʻrtacha 100—120 kun. Yetilgan barglari oʻsuv davrida qoʻlda 5—7 marta yigʻib olinadi, ipga tizilib, salqin joyda shamollatiladi, quyosh nurida, maxsus barg quritish binolarida quritiladi. Fermentlash zdlarida barglarga dastlabki ishlov beriladi. Bargidan tamaki sanoati korxonalarida papiros, sigara, sigaret, trubkali Tamaki, hidlama Tamaki va boshqa ishlab chikariladi.

Zararkunandalari: tamaki tripsi, tamaki shirasi, tamaki va kuzgi tunlam, simqurtlar, soxta simqurtlar; kasalliklari: tamaki mozaikasi, ildiz chirishi.

Yana qarang 

 Tamaki sanoati

Manbalar 

 

O‘simlik va qo‘ziqorin stimulyatorlari
Tamaki sanoati

Tamaki sanoati — oziq-ovqat sanoatining tamaki va maxorka xom ashyosi tayyorlash, tamaki fermentlari, tamaki va maxorka mahsulotlari (chekiladigan papiros, sigara, sigarilla, oʻrama tamaki, iskalma tamaki, chaynalma tamaki) ishlab chikarish bilan shugʻullanuvchi tarmogʻi. Tamaki fabrikalari dastlab 17-asrda Angliya va Gollandiyada, 18-asrning 1-yarmida Rossiyada qurilgan va dunyoda birinchi boʻlib papiros Rossiyada ishlab chikarilgan.

Oʻzbekiston hududida birinchi tamaki fabrikasi rus sanoatchisi I.I.Pervushin tomonidan 1877-yilda Toshkentda qurilgan. Keyinchalik xom ashyo taqchilligi sababli yopilgan. 1925-yilda Toshkentda tamaki fabrikasi qurilib, 1926-yilda 203 mln. dona papiros ishlab chiqardi, 1949-yilda korxona sigaret ishlab chiqarish. asbobuskunalari bilan jihozlanadi, 1966-yildan filtrli sigaretlar, 1974-yildan yuqori sifatli sigaretlar ishlab chiqarish. oʻzlashtirildi. 1975-yilda Oʻzbekiston T.yeda 111 mln. dona papiros, 4013 mln. dona sigaret, shu jumladan 738 mln. dona filtrli sigaret ishlab chikarildi.

Respublikada tamaki yetishtirish uchun iklim, obxavo sharoitlarining qulayligi, malakali ishchi kuchi, Markaziy Osiyo mamlakatlari bozoriga kirish imkoniyatlari borligi tufayli 1994-yilda Buyuk Britaniyaning "British ameriken tobakko" kompaniyasi bilan hamkorlikda "OʻzBAT aksiyadorlik jamiyati" tamakimaxorka mahsulotlari ishlab chiqaradigan qoʻshma korxona tashkil etildi.

1994-yildan boshlab Toshkent sigaret fabrikasi, Urgut fermentatsiya zdi (Samarqand viloyati) rekonstruksiya qilindi, 1997-yilda yillik quvvati 12 mlrd. dona sigaret boʻlgan yangi Samarqand sigaret fabrikasi qurib bitkazildi. Kompaniya Oʻzbekiston Tamaki sanoati ga 1994—2003-yillarda jami 285,1 mln. dollar bevosita investitsiya kiritdi. 2002-yilda Moskvada oʻtkazilgan jahon tamaki koʻrgazmasida "Xon Lights" va "Xon Ultra Lights" sigaretlari oltin, "Karvon" sigareti kumush medallar bilan mukofotlandi. Respublika Tamaki sanoatida 6,5 mlrd. dona sigaret ishlab chiqarildi, 9 min g t ga yaqin tamaki bargi eksport qilindi (2003). Respublika Tamaki sanoati mahsulotlari (tamaki bargi, sigaret) Rossiya, Ukraina va boshqa mamlakatlarga eksport qilinadi.

Tamaki sanoati Xitoy, AQSH, Fransiya, Bolgariya, Rossiya, Braziliya, Hindiston, Italiya va boshqa mamlakatlarda rivojlangan.

Manbalar
Tamara

Tamara (Tamar) (12-asrning taxminan 60y.lari oʻrtasi — 1207) — Gruziya podshosi (1184—1207). Uning davrida Gruziya katta harbiysiyosiy muvaffaqiyatlarga erishgan. Gruziya qoʻshinlari Shamxor yaqinida Ozarbayjon otabegi Abubakr va uning ittifokchilari ustidan (1194), Basiani yaqinida — Rum sultoni Rukniddin ustidan gʻalaba qilib (1202), Karsni (1204) egallaganlar va deyarli butun Zakavkazyeni T. oʻz hokimiyatiga boʻysundirgan. Vizantiyadan tortib olingan yerlarda Trapezund imperiyasi tuzilgan, u uzok vaqt Gruziyaning taʼsir doirasida boʻlgan. Erzink sultoni, Arzirum amiri, Xilat sultoni, shuningdek, Shimoliy Kavkaz toglaridagi hukmdorlar Gruziyaning vassali boʻlishgan. Yirik mulqdorlar qonun chiqaruvchi hokimiyatni jamiyatning oliy tabaka vakillaridan tuzilgan majlisga berilishini, T.ga esa fakat ijroiya hrkimiyati huquqini qoldirishni talab etishgan. Muzokaralar natijasida T. davlat masalalarini yolgiz hal etish huquqidan mahrum boʻlib, uni Oliy davlat kengashi aʼzolari ("Darbozi") bilan birga hal etadigan boʻlgan. T. davrida mamlakatda yoʻllar, koʻpriklar, karvon saroylar, kalʼalar, cherkovlar, monastirlar qurilgan. T. ilmfanga xrmiylik qilgan. Sh. Rustavelining "Yoʻlbars terisini yopingan paxlavon" dostoni T.ga bagʻishlangan.
Tamarxoʻt koʻli

Tamarxoʻt koʻli — Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumanidagi koʻl; Kishtut daryosi boʻyida. Tamarxoʻt qishlogʻi yonida, 3000 m balandlikda. Togʻ qulashidan hosil boʻlgan. Koʻl doyra shaklida, diametri 500 m. Suvi tiniq. Koʻlda osman baliq koʻp. Qirgʻogʻida qayin daraxtlari, atrofida archazorlar, subalp va alp utlokdari bor.
Tambov viloyati

Tambov viloyati – Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1937-yil 27 sentabrda tashkil etilgan. Maydoni 34,3 ming km². Aholisi 1179,6 ming kishi (2002), asosan, ruslar (97,2%), shuningdek, ukrain, belorus, tatar, koreys va boshqa millat vakillari ham yashaydi. 23 tumanga boʻlingan, 8 shahar, 12 shaharcha bor. Markazi – Tambov shahri. Boshqa yirik shaxdrlari: Michurinsk, Morshansk. Shahar aholisi 57,2%.

Tabiati 
Tambov viloyati Sharqiy Yevropa te kisligining markazida joylashgan va OkaDon (Tambov) pasttekisligining markaziy qismini egallaydi. Jar kup. Oʻrtacha bal. 110– 115m (eng baland joyi 219 m). Foydali qazilmalari: har xil gillar, ohaktosh, qumtosh va fosforitlar. Dare vodiysida torf yotqiziqlari bor. Iklimi mo'tadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha tempaturasi – 10,5°, – 11,5°, iyulniki 19,4°–20,5°. Yillik yogʻin 450–500 mm. Vegetatsiya davri 185 kun. Daryolari: Sna va uning irmoklari. Hududining 10% oʻrmon.

Iqtisodiyoti 
Tambov viloyati – industrialagrar rayon. Sanoat ishlab chiqarishida ogʻir sanoat – mashinasozlik, metallsozlik (yalpi sanoat mahsulotining 45%), yengil sanoat (29%) va oziq-ovqat sanoati (26%) tarmokdari alohida oʻrin tutadi. Kime mashinasozligi korxonalari Tambov ("Tambovpolimermash"), Morshansk va Pervomayskiyda ("Ximmash"); Tambovda vagon taʼmirlash, Michurinskda lokomotiv taʼmirlash zavodlari bor. Tambov, Michurinskda avtomobil va traktor ehtiyot qismlari, Morshanskda teplovozlar uchun jihozlar ishlab chiqariladi. Anilinbuyoq, texnik rezina buyumlari zavodlari (Tambov), qadimgi sanoat tarmoklaridan movut kombinati (Rasskazovo, Morshansk), tikuvchilik fabrikalari (Tambov, Michurinsk, Morshansk), un, shakarqand, moy, goʻsht, tamaki korxonalari ishlab turibdi.

Qishloq xoʻjaligida gʻalla, qand lavlagi, kungaboqar, kartoshka ekiladi. Sabzavotchilik, bogʻdorchilik rivojlangan. Chorvachiligi sutgoʻshtga ixtisoslashgan. Xoʻjaliklarida qoramol, choʻchqa, qoʻy va echki, parranda boqiladi. Transport yoʻli uzunligi 736 km. Qattiq qoplamali avtomobil yoʻllar uzunligi 5120 km. Sna daryosida kema katnaydi. Asosiy avtomagistrallari: Moskva – Tambov – Volgograd, Tambov – Yelets – Oryol. 3 oliy oʻquv yurti, jamoat kutubxonalari, filarmoniya bor. 25 taga yaqin sanatoriykurort va dam olish muassasasi faoliyat koʻrsatadi.

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
Tambur

Tambur (frans. tombour — baraban; asli arabchadan) — meʼmorlikda binolarning tashqi eshiklari oldiga qurilgan kichik xona, daxdiz. Xonalarni issiq va sovuq havo kirishidan saqlaydi. Asosan yirik jamoat binolari, savdo inshootlari, tomosha zallari oldiga, baʼzan binolarga taqab alohida quriladi.

Manbalar