MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sankt-Peterburgdagi Konstantin Tsiolkovskiy haykali

Sankt-Peterburgdagi Konstantin Tsiolkovskiy haykali ― 2005-yil sentabr oyida oʻrnatilgan. Yodgorlikning oʻrnatilishi K. E. Tsiolkovskiyning tugʻilgan kuniga bagʻishlandi.

Yodgorlik NPK „Texnolog“ YoAJ tomonidan shaharga sovgʻa boʻldi.

Tarixi 
Dastlab yodgorlik Sankt-Peterburgning 100 yilligi munosabati bilan ochilishi rejalashtirilgan edi, ammo uni ishlab chiqarish kechikkanligi uchun ochilishi qoldirildi.

Yodgorlik shaharning Admiralteyskiy tumanida, Tsiolkovskiy koʻchasida, 11-uyning atrofidagi Aylanma kanal qirgʻogʻi yonida joylashgan.

Yodgorlikning ochilish marosimida K. E. Tsiolkovskiyning nevarasi — Kalugadagi Tsiolkovskiy uy-muzeyi direktori Yelena Timoshenkova ishtirok etdi.

Yodgorlik muallifi haykaltarosh Livon Ambartsumovich Beybutyan, meʼmorlari Olga Glazova va Igor Zabolotskiy. Ulardan tashqari arxitektorlar V. K. Romanov, G. K. Bagramyan, P. I. Gil, V. A. Yakovlev, N. V. Xuntsariya, H. I. Abduragimov A. K. Sobirov, I. G. Uralov.

Yodgorlikning tavsifi 
Yodgorlik K. E. Tsiolkovskiyning toʻliq boʻyli figurasidan iborat boʻlib, butun kul rang granitdan oʻyib ishlangan. Yodgorlikni yaratish uchun granit Vyborg hududlaridan keltirilgan.

Tsiolkovskiy huddi kresloda oʻtirgandek holda tasvirlangan, bunda tosh massivi xizmat qilib, undan figura oʻyilgan. Mualliflarning asl gʻoyasiga koʻra, olim kresloda oʻtirgan holda tasvirlanishi kerak edi, u ham toshdan oʻyilgan boʻlishi kerak edi, ammo keyinchalik yodgorlikni ushbu elementsiz qoldirishga qaror qilindi.

Olimning tizzasida kitob ham ishlangan.

Yodgorlikning uzunligi toʻrt metr, balandligi ikki yarim metr, eni bir yarim metrdan iborat. Yodgorlikning umumiy ogʻirligi 25 tonnani tashkil etadi.

Yodgorlik yarim doira shaklidagi yodgorlik platformasida joylashgan boʻlib, unga bir necha pogʻonalar bilan chiqiladi. Butun maydon granit bilan qoplangan. Maydon hududida turli astronomik belgilar va ramzlar tasvirlangan.

Manbalar 

Aylanma kanal
Admiralteyskiy tumanining binolari va inshootlari
Sankt-Peterburg yodgorliklari
Konstantin Tsiolkovskiy haykallari
Rossiyada 2005-yilda qurilgan binolar va inshootlar
Kornel Ueyskiy haykali

Kornel Ueyskiy haykali () — polshalik shoir va dramaturg Kornel Kornel Ueyskiy sharafiga oʻrnatilgan byust.

Tarixi 
Lvovda uzoq yillar yashagan K.Ueyskiyga haykal yaratish gʻoyasi 1897-yilda paydo boʻlgan. Shu bilan birga, uni yasash boʻyicha qoʻmita tuzildi, uning raisi etib Lvov shahrining prezidenti Godzimir Malaxovskiy saylandi. 1898-yil oktabrda yodgorlik qurilishi uchun ehson yigʻila boshlandi.

Shoirning bronza byustini yaratish haykaltarosh Anton Popelga (keyinchalik Lvovdagi Mitskevich haykali muallifi) ishonib topshirilgan. Quyma Fridrix Kruppning Vena firmasi tomonidan amalga oshirildi.

Shoirning bronza byustining tantanali ochilishi 1901-yil 8-dekabrda Akademicheskaya koʻchasida (hozirgi Shevchenko prospekti) Shahar kazinosining asosiy kirish eshigi oldida boʻlib oʻtdi.

Granit poydevorning frontonida kishanlari singan bronza lira (sheʼriyat erkinligi ramzi) „Kornel Ujejski“ ("Kornel Ujejski") yozuvi fonida, orqa tomonida — shoirning XIX asr oxirida Polsha davlat madhiyasi boʻlib xizmat qilgan „Yongʻin tutuni bilan“ sheʼri soʻzlari („Narodzie mój bądź szczęśliwy“ K. Ujejski ("Xalqim mening, baxtli boʻl")) va ostida kichik harflar bilan „K. Ueyskiy“ (polyak tilida) imzosi ifodalangan.

Yodgorlik 1946-yilgacha turdi, shundan soʻng u Sovet hukumati tomonidan demontaj qilindi va 1950-yilda Polshaga koʻchirildi. Bir necha yil davomida u Vilyanuv saroyining Varshava bogʻida saqlangan. 1956-yil noyabr oyida Shchetsinga koʻchirildi.

Shchetsindagi yodgorlikning rasmiy ochilishi 2006-yil 9-dekabrda Lvovda birinchi ochilishining 105-yilligi munosabati bilan boʻlib oʻtdi, shu bilan Stettinning Polshaga oidligini taʼkidladi.

Manbalar

Havolalar 
 Найвідоміший польський поет Галичини
 Памятник Уейский, Корнель
Bronza haykallar
Adabiyotshunoslar uchun yodgorliklar
Lvovning yoʻqotilgan haykallari
Polshaning koʻchirilgan haykallari
Polshada 1950-yilda paydo boʻlganlar
Ukrainada 1901-yilda paydo boʻlganlar
1901-yil haykaltaroshligi
Shchetsin yodgorliklari
Bokudagi Nizomiy Ganjaviy haykali

Bokudagi Nizomiy Ganjaviy haykali () — Boku shahridagi Nizomiy nomidagi istirohat bogʻida, Ozarbayjon va Islom Safarli koʻchalari chorrahasida joylashgan buyuk shoir Nizomiy Ganjaviy yodgorligi. Yodgorlikning ochilishi 1949-yil aprel oyida boʻlib oʻtgan. Yodgorlikning haykaltaroshi Ozarbayjon xalq rassomi Fuad Abdurahmonov, meʼmorlari Sadix Dadashev va Mikael Useinov.

Yodgorlik 9 metrli sakkiz burchakli poydevorga oʻrnatilgan 6 metrlik bronza haykaldir. Poydevor qizil labradordan yasalgan, uni qayta ishlashda Nizomiy davrining Ozarbayjon arxitekturasi elementlaridan foydalanilgan. Poydevorning pastki qismida naqshinkor oʻymakorlik va qoplamali bronza plitalar bor. Yettita plitada Nizomiy ijodidan sahna koʻrinishlari, birida yodgorlik yozuvi bor.

Yodgorlikdagi barelyeflar 
Yodgorlikda Nizomiy Ganjaviyning besh dostoni (“Xamsa”) qahramonlari tasvirlangan yetti barelyef oʻyilgan. Ular orasida boyoʻgʻlilar suhbatini tinglayotgan Nusherivon (“Sirlar xazinasi”), Behistun togʻidan yoʻl ochayotgan Farhod (“Xusrav va Shirin”), maktabda ta’lim olayotgan Layli va Majnun (“Layli va Majnun”), ajdahoni oʻldirayotgan Bahrom Goʻr ("Yetti goʻzal"), Iskandar malika Nushaba ziyofatida ("Iskandarnoma") oʻldirilishi va hokazo. Barelyeflar haykaltarosh A. Xryunov rassom Gʻazanfar Xoliqov eskizlari asosida yaratilgan boʻlib, yetti tomondan shoir nomi yozilgan bronza lavhaning yon tomonlarida joylashgan.

Manbalar

Yana qarang 
 Ozarbayjon
 Ozarbayjon arxitekturasi
 Boku

Havolalar 
 Архитектура
 Города Азербайджана
  Информация о памятниках
  Баку и Апшерон 
Boku meʼmoriy yodgorliklari
1949-yil Ozarbayjonda
1940-yillarda Ozarbayjonda paydo boʻlgan
1949-yil haykaltaroshligi
SSSRda 1949-yilda qurilgan binolar va inshootlar
Fuad Abdurahmonov haykallari
Nizomiy Ganjaviy yodgorliklari
Sariq zira

Sariq zira - Кумин тминовый - Cuminium Cyminum L.

Biologik morfologiyasi 
Sariqzira — Soyabonguldoshlar  oilasiga kiruvchi koʻp yillik oʻt boʻlib, boʻyi 40-60 sm ga yetadi. Poyasi oʻrta qismidan boshlab shoxlangan, ariqcha izli boʻladi. Oʻsimlikning ildiz oldi barglari juft patsimon qirqilgan, asosi ponasimon koʻrinishga ega. Bargi ingichka chiziqsimon boʻlakchalarga 3 marta patsimon ajralgan. Poyada qini bilan ketma-ket joylashgan. Toʻpgullaridagi 20-30 ta gulning gulbandlari har xil uzunlikda boʻladi. Sariq zira aprel-may oylarida gullaydi, urugʻi iyun-iyul oylarida pishadi.

Sariq ziraning mevasi pisha boshlagach, oʻsimlikning yer usti qismi oʻrib olinadi, soʻngra quritilib, yanchiladi, elanib mevasi ajratiladi.

Tarqalishi 
Sariq zira Oʻzbekistonda Sirdaryo, Jizzax, Samarqand, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarida oʻsadi. U adir va togʻning pastki qismida uchraydi. Q.H.Haydarov, Q.H.Hojimatovlarning maʼlumotlari boʻyicha, sariqzira asosan Turkiston, Zarafshon (Omonqoʻton gʻori) hamda Hisor togʻining Janubiy-gʻarbiy qismida keng tarqalgan boʻlib, 8200 gektarli katta maydonni tashkil etadi.

Tarkibi 
Sariq zira tarkibida inson salomatligi uchun bir qator foydali moddalar mavjud. Uning urugʻlarida 2.75-3%, barglarida 0.12% efir moylari mavjud.

Xalq tabobatida qoʻllanilishi 
Oʻrta Osiyo xalqlari, shu jumladan, oʻzbeklar sariq ziradan ziravor sifatida keng koʻlamda foydalanadilar. Sariq zira bir qatorda taomlarni xushxoʻr taʼmli qilish bilan birga shifobaxsh hamdir.

Abu Ali ibn Sino sariqziradan buyrak-tosh kasalligida toshni tushuruvchi, safro va yel haydovchi dori sifatida, nafas, siydik yoʻllari hamda koʻz kasalliklarini davolashda foydalangan. Shuningdek, ziraning suvi bilan yuz yuvilsa, u tiniqlashishi aytilgan.

H.X.Xolmatov va Z.H.Habibovning keltirgan maʼlumotlariga qaraganda, sariqziraning mevalari xalq tabobatida qorin ogʻriqlari hamda taloq shishlarini davolashda istʼemol qilinadi. Oʻsimlik mevasining sirkadagi damlamasi burundan qon ketishda, qovurilgan mevalari esa siydik haydovchi omil sifatida tavsiya etiladi.

Havolalar 

 Sariq zira haqida
 Botanika va o`simliklar fiziologiyasi

Manbalar 

 Shifobaxsh neʼmatlar M.Nabiyev, V.Shalnev, A. Ibrohimov Toshkent - „Mehnat“ - 1989

Shuningdek tanishib chiqing 
Zira haqida
Nizomiy Ganjaviy haykali

Nizomiy Ganjaviy haykali () — shoirning ona shahri, Ozarbayjonning Ganja shahridagi buyuk shoir Nizomiy Ganjaviy haykali. Yodgorlik 1946-yilda qurilgan. Yodgorlikning haykaltaroshi Ozarbayjon xalq rassomi Fuad Abdurahmonov, meʼmorlari Sadix Dadashev va Mikael Useynov. Ushbu yodgorlik uchun 1947-yilda Fuad Abdurahmonov Stalin mukofoti bilan taqdirlangan.

2009-yilgacha yodgorlik qayta tiklanmagan. 2009-yilda yodgorlik rekonstruksiya qilindi. Amalga oshirilgan ishlar natijasida poydevorning marmar qoplamasi bronza qoplamaga almashtirildi, 600 m² maydonga plitka yotqizildi, yangi yoritish tizimi, shuningdek, oʻrindiqlar oʻrnatildi. Qayta tiklash ishlari uchun davlat byudjetidan 45 ming manat ajratildi.

Manbalar 

Ozarbayjon 1940-yillarda
1946-yil haykaltaroshligi
Fuad Abdurahmonov haykallari
SSSRda 1946-yilda qurilgan binolar va inshootlar
Nizomiy Ganjaviy yodgorliklari
Ganja yodgorliklari
Prokofiy Japaridze haykali

Prokofiy Japaridze haykali () — 26 Boku komissarlaridan biri Prokofiy Japaridzening Bokudagi haykali. Yodgorlik Lenin prospekti (hozirgi Ozodlik) va Vogif chorrahasida joylashgan edi. Yodgorlikning haykaltaroshi Ozarbayjon xalq rassomi Omar Eldarov, meʼmori R. Aliyev.

Yodgorlik 1980-yilda qurilgan. Ushbu yodgorlik uchun haykaltarosh Omar Eldarov 1982-yilda Ozarbayjon SSR Davlat mukofoti bilan taqdirlangan.

2009-yil 27-apreldan 28-aprelga oʻtar kechasi yodgorlik demontaj qilindi. 2012-yilda bu maskanda xalq eposi qahramoni „Koʻroʻgʻli“ haykali oʻrnatildi.

Manbalar 

Boku meʼmoriy yodgorliklari
SSSRda 1980-yilda qurilgan bino va inshootlar
Japaridze
Japaridze
2009-yilda yo'qolgan bino va inshootlar
1980-yilda Ozarbayjonda paydo bo'lgan
Pronya Prokopovna va Goloxvostom haykali

Pronya Prokopovna va Goloxvostom haykali — Kievda Andreevskiy naslida joylashgan „Ikki quyon uchun“ komediya filmi qahramonlariga oʻrnatilgan yodgorlik. Ukraina tarixi va madaniyati yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

Yodgorlikning tavsifi 
Yodgorlik, 1999-yilda (23-avgustda ochilgan) haykaltaroshlar Vladimir Shur va Vitaliy Sivko hamda, meʼmor Vladimir Skulskiy loyihasi boʻyicha yaratilgan. Yodgorlik materiali — bronza, oʻlchamlari — 240x185x86 sm.

Haykaltaroshlik kompozitsiyasiga „Ikki quyonni taʼqib qilish“ komediyasining qahramonlari (Mixail Staritskiyning xuddi shu nomli pyesasi asosida) Pronya Prokopovna Serko va Svirid Petrovich Goloxvostov (u oʻzini Goloxvastovning „olijanob“ familiyasi sifatida koʻrsatgan) aktyorlar qiyofasida Margarita Krinitsyna va Oleg Borisov. Svirid Goloxvosti tiz choʻkib, Pronya Prokopovnaga qoʻlini uzatdi, u oʻz navbatida oʻpishi uchun unga qoʻlini uzatdi. Goloxvostovning orqa tomonida kiyik qoʻngʻiz oʻtiradi. Sviridning qoʻlqoplari yerda yotibdi.

Yodgorlik, Avliyo Endryu cherkovi yaqinida joylashgan boʻlib, u yerda filmning soʻnggi sahnalarini suratga olish jarayoni boʻlib oʻtgan. Tasvirlangan qahramonlarning taqdiriga qaramay, yangi turmush qurganlar orasida mashhur.

Manbalar

Havolalar 

 Kievdagi hayot veb-saytida Pronya Prokopovna va Goloxvastov haykali. Arxivnaya kopiya
 Kiev Yodgorliklari
 1999-yilda paydo bo'lgan
Pugachyov haykali

Pugachevga haykal — 1985-yilda Saransk shahrining Posop tarixiy tumanidagi Volgogradskaya koʻchasida oʻrnatilgan. Yodgorlik muallifi haykaltarosh va rassom G. Glikman. Yodgorlik oq granit plitadan oʻyilgan.

Tavsif 
Emelyan Pugachev haykali 1774-yil 27-iyundan 3-iyulgacha Pugachev boshchiligidagi qoʻzgʻolonchilar qoʻshinlarining shtab-kvartirasi shahar bosib olingandan soʻng darhol oʻrnatilgan. Pugachev serflarni ozod qildi, rekvizitsiya qilingan boylikni oʻz qoʻshinlariga taqsimladi va keyingi harakatlar rejasini oʻylab topdi.

Yodgorlik tosh bloklardan qurilgan poydevor ustida koʻtarilgan. Tepada joylashgan yodgorlik kompozitsiyasi Pugachevning zabt etilgan shaharga qarashini, qoʻllarini orqasiga bogʻlab turishini anglatadi. Yodgorlikning atrofi tosh devor bilan oʻralgan, uchta metall toʻp.

Yodgorlik Mordoviya Respublikasining madaniy merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar 

Pugachev
SSSR yodgorliklari
Davlat va siyosiy arboblar yodgorliklari (SSSR)
Dayra

Dayra () yoki Daeyra () — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Elevsin (hozirgi Elefsis) shahridan boʻlgan okean nimfasi. Okean va Tefidaning qizi. Elevsin sharnining asoschisi boʻlgan afsonaviy shoh Elvsin, Germes va uning farzandi.

Boshqa shaklga koʻra — Evmolp tomonidan Immaradning onasi. Shuningdek, Dayra Stiksning singlisi deb ataladi, yoki Afrodita, Gera, Demetra yoki Persefone bilan bogʻlanadi.

Dayra tashqi koʻrinishi, shubhasiz, Elevsin sirlari bilan oʻzaro bogʻliq. Uning ismi oʻqituvchi yoki tashabbuskor deb tarjima qilingan hamda u tashabbus va sirlarning muqaddas maʼnosi bilan bogʻliq deb ishoniladi.

Manbalar 

Mifologik qahramonlar
Pushkin haykali, Ijevskda

Aleksandr Sergeevich Pushkin haykali — Ijevskda Udmurt davlat universiteti yonidagi Universitet maydonida oʻrnatildi.

Tarix 
Universitet yonida, Pushkin haykalini oʻrnatish gʻoyasini birinchi boʻlib rektor Vitaliy Juravlev ilgari surgan. Yodgorlik haykaltaroshlar Burganov Aleksandr Nikolaevich va Burganov Igor Aleksandrovich tomonidan yaratilgan. A. N. Burganov uchun, bu Nyu-York va Moskvadagi Nikitskiy darvozasidagi yodgorliklardan keyingi, Pushkinning uchinchi yodgorligidir.

Pushkin haykali 2003-yil iyun oyi boshida, rektor Vitaliy Juravlev koʻplab tomoshabinlar yigʻilishi va bastakor Georgiy Sviridovning „Pushkin gulchambari“ hamda Pushkinning „Yashasin quyosh, zulmat berkinsin!“ sadolari ostida ochilgan.

2012-yil 6-iyun kuni Udmurt universitetining filologiya fakulteti talabalari tomonidan yodgorlik yonida Pushkin asari asosida teatrlashtirilgan adabiy-musiqiy kompozitsiya tashkil etildi. 2012-yil 22-iyun bu yerda Rossiya yoshlari kunini nishonlash doirasida talabalar ijodiyoti festivali ham boʻlib oʻtdi.

Manbalar

Havolalar 

 
 
Pushkin
Aleksandr Pushkin Yodgorliklari / Izhevsk
Pushkin haykali, Irkutskda

Irkutskdagi Aleksandr Sergeevich Pushkin haykali — Oktabr inqilobi koʻchasida shaharning oʻng qirgʻogʻi tumanidagi byust-yodgorlik. 2010-yil 29-oktabrda ochilgan. Muallif — Rossiya xalq artisti Mixail Pereyaslavets. Yodgorlikning fonida Rossiyada xizmat koʻrsatgan rassom Vladimir Kuzminning surati.

Tarix 
Birinchi marta shoir Aleksandr Pushkinga Irkutskda haykal oʻrnatish masalasi 2003-yilda muhokama qilingan. Keyin Teatr maydonida dramaturglar haykallarining butun xiyobonini yaratish rejalashtirilgan edi: Pushkin, Turgenev, Gogol, Dostoevskiy. Oʻsha yilning yozida Aleksandr Sergeevich paydo boʻlishi kerak edi, ammo bu gʻoya amalga oshmadi.

2010-yil 29-oktabrda Viktor Bronshteyn tashabbusi bilan Gennadiy Gaida ishtirokida Oktabr inqilobi koʻchasida yodgorlik ochildi. Shuningdek, Irkutskda yana bir A.S.Pushkinning byusti bor, u Irkutskdagi davlat tibbiyot universitetining biologik binosida joylashgan, byust universitet xodimi, professor L.A. Usova tashabbusi bilan saqlab qolingan.

Yana qarang 

 Pushkin bogʻi
 Pushkin maktabi

Manbalar

Havolalar 

 Pushkin haykali qidirilmoqda
 Irkutskdagi A.S.Pushkin yodgorligi Arxivnaya kopiya
Irkutsk Yodgorliklari
Aleksandr Pushkin Yodgorliklari / Irkutsk
 2010-yilda paydo bo'lgan
 Rossiya Büstleri
Pushkin haykali, Kremenchugda

Aleksandr Sergeevich Pushkin haykali —Kremenchugdagi Pushkin bulvarida joylashgan yodgorlik (Poltava viloyati, Ukraina). Bu shahar ahamiyatiga ega boʻlgan monumental sanʼat yodgorligi.

Tarix 
Aleksandr Sergeevich Pushkin bulvari shoir tavalludining 100-yilligi sharafiga, 1899-yilda oʻz nomini oldi. Bulvardagi yodgorlik 1985-yil 28-dekabrda ochilgan. Shoirning marmar byusti muallifi abxaziyalik, Xarkov davlat dizayn va sanʼat akademiyasining bitiruvchisi, haykaltarosh Yastrebov Igor Pavlovich edi. Arxitektor esa Rasstrygin L. E.

Shoirning oʻzi Kremenchugga ikki marta tashrif buyurdi: 1820-yil may oyida Yekaterinoslavga (hozirgi Dnepr) va 1824-yil avgustda janubiy surgundan Mixaylovskoyega yoʻlda. Shoir Tsarskoye Selo litseyidagi doʻsti Anton Antonovich Delvigning ota-onasining uyida qoldi. Delvig oʻqishni tugatgandan soʻng, yozni oʻtkazish uchun Kremenchugda qoldi va xatlarda Pushkinni oʻz uyiga taklif qildi.

Tavsif 
Yodgorlik, oq marmardan qilingan. Shoirning byusti baland poydevorga oʻrnatilgan. Yodgorlikning, umumiy balandligi — 6,3 metrni tashkil qiladi. Poydevorga rus tilida shoir nomi yozilgan.

Manbalar 

Aleksandr Pushkinning Yodgorliklari Kremenchuk
Pushkin
Pushkin haykali, Krivoy Rogda

Yodgorlik A. S. Pushkin — Krivoy Rog shahrida shoir Aleksandr Sergeevich Pushkinning haykali.

Tarix 
Yodgorlikning tantanali ochilishi 1987-yil 7-noyabrda shoir vafotining 150-yilligi munosabati bilan boʻlib oʻtdi.

U 1983-yilda ishlab chiqarilgan va 1984-yilda uning tavalludining 185-yilligiga oʻrnatilishi rejalashtirilgan edi.

Xususiyatlari 
Nikolay Petrovich Repnikov boshchiligidagi, qolipchilar-quyuvchilar jamoasi tomonidan Krivorojstal zavodining quyish tsexida quyma temirdan yasalgan. Mualliflar: haykaltarosh A. P. Vasyakin, meʼmorlar Y. P. Sich va S. V. Teplouxov.

Markaziy shahar tumanida Pushkin koʻchasi boʻylab Pushkin maydonidagi granit poydevoriga oʻrnatilgan.

Manbalar

Manbalar 

  Pushkinu A. S. pamyatnik // Ensiklopediya Krivorojya. V 2 t. T. 2. L—Ya : [ukr.] / sost. V. F. Buxtiyarov. — Krivoy Rog : Yavva, 2005. — S. 357.
 Gdalin A. D., Drovennikov G. A., Popelyuxer I. L. Pamyatniki A. S. Pushkinu: Materiali k annotirovannomu katalogu Arxivirovano 30 noyabrya 2012 goda. // Vremennik Pushkinskoy komissii / AN SSSR. OLYa. Pushkin. komis. — SPb.: Nauka, 1993. — Vip. 25. — S. 74—92.
 O. Vasyakіn. Albom / Red-ukladach, dizayn, stattya V. І. Tokar, foto, red. V. І. Zaysev. — Kriviy Rіg: Dіonіs, 2010. — 144 s.
 Pam’yatnik O. S. Pushkіnu // Vklonimosya tim svyatim mіssyam (bratskі mogili, pam’yatniki, memorіalnі doshki ta znaki Tsentralno-Mіskogo rayonu) / Єdnannya pokolіn. — 2011. — № 6 (8). — S. 7.

Havolalar 

 Krivoy Rog resurs markazidagi Pushkin haykali. Arxivnaya kopiya -da arxivlangan )
 Pushkin yodgorliklari: Krivoy Rog. Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
 Shukach: Pushkin haykali. Arxivnaya kopiya -da arxivlangan
Pushkin
SSSRda 1987-yilda qurilgan bino va inshootlar
Aleksandr Pushkinning Yodgorliklari / Krivoy Rog
 quyma temir haykallar
Ukraina 1987-yilda paydo
Pushkin haykali, Permda

A. S. Pushkin yodgorligi — Permda, u shaharning Leninskiy tumanidagi Sibirskaya koʻchasidagi parkda oʻrnatildi.

Tarix 
Yodgorlikning tarixi murakkab edi. Perm maʼmuriyati 1980-yil boshida Pushkin haykali ishlab chiqarishni buyurdi. U 1983-yilda shoirning haykali, shuningdek, bitta ansamblni tashkil etuvchi bronza figurali panjaralar quyilganida yaratilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh V. M. Klikov va meʼmor M. I. Futlik edi. Haykaltaroshlik ansambli Moskvadan Permga samolyotda yetkazilgan, ammo negadir yodgorlikni oʻrnatish uchun byudjetda mablagʻ yoʻq edi va yodgorlik Perm Motorostroitel zavodining hovlisida qoldirilgan, u yerda axlat va chiqindilar bilan qolib ketgan. Bu yerda, Aleksandr Sergeyevich Pushkin tavalludining 185-yilligi arafasida uni V. A. Turovich topib oldi. Ammo yodgorlik oʻrnatilmadi va yana koʻp yillar davomida tashlab ketilgani.

1990-yil 15-noyabrda Pushkin ijodi muxlislari va adabiy toʻgarak aʼzolaridan Perm shahar ijroiya qoʻmitasining madaniyat boʻyicha deputatlik komissiyasiga murojaat kelib tushdi, unda shaharda yodgorlik oʻrnatish toʻgʻrisida iltimosnoma berildi. Ish N. A. Zyuzin rahbarligida amalga oshirildi. Ammo faqat 1992-yilda beton poydevor va poydevor, Pushkin ertaklari asosida bronza barelyefli dekorativ devor qurish ishlari boshlandi. Yodgorlikning tantanali ochilishi, shoirning tugʻilgan kunida 1993-yil 6-iyunda boʻlib oʻtdi. Ertasi kuni ibodat marosimi va poydevorni muqaddaslash marosimi boʻlib oʻtdi.

Yodgorlik, misdan yasalgan. Pushkin, shlyapa va yomgʻir paltosida sekin yurayotga holda tasvirlangan. Haykal baland poydevorga oʻrnatilgan, yodgorlik oʻrnatilgan platforma shimoliy tomondan yarim doira devor bilan ajratilgan. Devor ustunlari orasiga, Pushkin ertaklari sahnalarini aks ettiruvchi oltita badiiy panjara oʻrnatilgan. Bir vaqtlar panjaralar vandallar tomonidan buzilgan edi, ammo 2013-yilda shoirning bevosita avlodlari Permga kelishi munosabati bilan ular yana tiklandi.

Haykal mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan, monumental sanʼat yodgorligidir. Har yili 6-iyun kuni, shoir isteʼdodining muxlislari uning atrofiga toʻplananishadi.

Manbalar

Havolalar 

 
 
 
Perm
Pushkin
Qo‘rqmas

Qoʻrqmas — kinorejissor Ali Hamroyev tomonidan 1971-yil olingan sovet filmi boʻlib, “Oʻzbekfilm” kinostudiyasida suratga olingan. Ikkinchisi inqilobiy-tarixiy trilogiyasini ichiga olib “Favqulodda qoʻmondon” (1970) — “Qoʻrqmas” (1972) — “Yettinchi oʻq” (1972) deb nomlanadi.

Mazmuni 
Filmdagi asosiy gʻoya — hayotdan olingan: kommunistlar tomonidan Sharqda ayollar zulmiga qarshi boshlangan hujum.
 
1927-yil. Oʻrta Osiyo, Oʻzbekiston SSR. Qishloq kengashi raisi Qodir oʻtgan zamon diniy aqidaparastlikdan qolgan, qishloqdagi ayollarni paranji tashlashga undash — ayollarni tahqirlash, xoʻrlash, erkak va ayol teng koʻrilmasligiga qarshi kurash olib borardi.

Ammo qishloq ayollarini oʻzlariga qulay boʻlgan turmush tarzini oʻzgartirishni istamaydigan, diniy amaldorlar orqasiga yashiringan haligacha oʻziga ishongan beklar qoʻrqitardi. Qodirning rafiqasi Gulsara ham otasini jahldorligidan qoʻrqib yuzini ochishga qoʻrqardi Lekin mahalliy imom Qodir tomonida edi. Uning aytishicha, Alloh ayollarni xoʻrlanishini istamaydi. Diniy aqidaparastlikni qarshi qoʻyilgan spektakldagi aktyorlar bosmachilar tomonidan savalanardi.

Komsomol Qumri qishloqda birinchi paranji tashlaganda diniy aqidaparast ishqibozlari tomonidan vahshiylarcha oʻldiriladi.

Tuman markazidan kelgan Qodir va partiyadan chiqqan Usubaliyevlar miting kuni qishloq orqali oʻtadigan avtoyugurish bahonasi bilan bir vaqtning oʻzida barcha ayollarning paranji tashlashni tashkillashtirishga qaror qilishadi, lekin shunday ovoza tarqaladiki, boylar va amaldorlar bunga yoʻl qoʻymasligi — birinchi paranji tashagan ayol oʻldirilishi, uni eri bu ishlarda aydor deb topilgani uchun Gulsara mitingda birinchi boʻlib paranjisini yechadi... 

Tom pistirmasida yotgan bosmachi Gulsarani moʻljalga oladi, lekin oʻq uning otasini nishonga oladi. Otishmalar paytida kommunistchi Usubaliyev halok boʻladi, qishloqdagi bir ayol paranjisini yechib, uni ustiga yopadi. Uni ketidan birin-ketin qolgan qishloq ayollari ham qora toʻr parda bilan berkitgan yuzini ochadilar va Qodir alangalatgan gulxanga tashlashadi.

Rollarda 

 Rustam Sagdullayev — Qodir Karimov
 Yoqub Ahmedov — Ishan
 Bolot Beyshenaliev — Usubaliyev, markaziy tumandan partiya xodimi
 Tamara Shakirova — Gulsara
 Dilorom Qambarova — Qumri
 Hikmat Latipov — Ibrohim
 Hamza Umarov — Normat
 Shuhrat Irgashev — Qizil armiya qoʻshini qoʻmondoni
 Rajab Adashev — Yusup
 Anvar Kendjaev — Ahmad

Shuningdek, filmda: Baxtiyor Ixtiyorov, Ergash Karimov, Mehri Abdullayeva, Hikmat Gʻulomov, Uchqun Rahmonov, Jamol Hoshimov, Soyib Xoʻjayev, Mashrab Yunusov va boshqalar rol ijro etishgan.

Filmga qoʻshimcha 
Mazkur film  — boʻlajak aktrisa Dilorom Qambarovaning debyut roli u oʻsha mahalda 14 yoshda edi. Rejissor Ali Hamroyev uni tasodifan pionerlar legerida koʻrib qoladi. Shunga koʻra, rejissor oʻzining “Yettinchi oʻq” triologiya filmiga bosh rolga taklif etadi, Oygul timsoli “Qoʻrqmas” filmida vahshiylarcha oʻldirilgan komsomol qiz Qumri obrazini goʻyoki “tiriltirgandek” boʻladi.

Havolar 
БЕЗ СТРАХА (1971) — Kino-teatr.ru

Без страха (film) — Youtube.com
1971-yil filmlari
Sovet Ittifoqi filmlari
Rus tilidagi filmlar