Tatyana Lioznova

Tatyana Mixaylovna Lioznova (tugʻilganda otasining ismi – Moiseyevna; 1924-yil 20-iyul, Moskva, SSSR – 2011-yil 29-sentyabr, Moskva, Rossiya) – sovet kinorejissyori, ssenariy muallifi, oʻqituvchi; SSSR xalq artisti (1984), aka-uka Vasilyevlar nomidagi RSFSR Davlat mukofoti laureati (1976).

Biografiyasi 
Tatyana Mixaylovna 1924-yil 20-iyulda Moskvada yahudiy oilasida tugʻilgan. Ulugʻ Vatan urushi boshida u Qora metallurgiya xalq komissarligi bilan Sverdlovskka evakuatsiya qilingan, onasi iqtisodchi boʻlib ishlagan; onasi bilan Vtuzgorodokda yashagan. Otasi urush boshida militsiya safida, frontda vafot etgan.

Maktabdan soʻng Moskva aviatsiya institutiga oʻqishga kirgan, lekin bir semestr oʻqiganidan soʻng u oʻqishni tashlab ketgan. 1943-yilda u VGIKga Vsevolod Pudovkinning rejissyorlik kursiga oʻqishga kirgan, ammo u kursni tark etgan.

Oʻquv semestrining oxirida oʻqituvchilar 19 yoshli qizning hayotiy tajribasi yetarli emas deb qaror qilib, uni haydashmoqchi boʻlishgan, ammo Tatyana oʻzining ilmiy ishini koʻrsatib, ularni ishontira olgan. Karmenning kurs ishidagi raqsi keyinchalik Lyubkaning raqsi sifatida „Yosh gvardiya“ (1948) filmiga kiritilgan; Lioznovaning oʻzi rejissyor yordamchisi sifatida bunda ishtirok etgan.

Tatyana 1953-yilda kinostudiyaga TPO yoshlar filmlarining badiiy rahbari sifatida tayinlangan; u bu lavozimda 1982-yilgacha ishlagan. Bir muncha vaqt u oʻqituvchisi Sergey Gerasimovning rejissyor yordamchisi boʻlib ham ishlagan, shuningdek, Boris Buneevning „Sirli topilma“ (1953) va Stanislav Rostotskiyning „Yer va odamlar“ (1955) debyut filmlarini sur’atga olishda ikkinchi rejissyor boʻlgan.

1957-yildan M.Gorkiy nomidagi kinostudiyada rejissyor sifatida filmlar sur’atga olgan. U 1958-yilda Sergey Gerasimov va Tamara Makarova ssenariysi asosida birinchi „Yurak xotirasi“ filmini suratga olgan.

Lioznova 1962-yilda u KPSS safiga qoʻshilgan.

1963-yilda vafot etgan sinov-uchuvchilarga bagʻishlangan „ Ular osmonni zabt etishadi“ badiiy filmi chiqgan. Oʻsha yili film Dovilda (Fransiya) boʻlib oʻtgan Aviatsiya va kosmik filmlar xalqaro kinofestivalida birinchi „Oltin qanot“ mukofotiga sazovor boʻlgan.

Tatyana Lioznova 1967-yilda „Plyushchixadagi uchta terak“ filmi chiqqan; bir yil oʻtgach u Argentinada boʻlib oʻtgan Xalqaro kinofestivalda „inson hayotidagi voqealarni haqiqiy aks ettirish, nikoh sadoqati uchun“ motivatsiyasi bilan birinchi mukofotni olgan.

Oilasi 
Otasi – Moisey Aleksandrovich (Aronovich) Lioznov (1894-1941), muhandis-iqtisodchi, asli Xerson viloyati, yahudiylarning Vesyoloye qishloq xoʻjaligi koloniyasidan, Melitopolda oʻsgan; Birinchi jahon urushi yillarida 52-Vilna piyoda polkida kapral boʻlib xizmat qilgan va yaralangan (1914). U 1941-yil dekabr oyida Ulugʻ Vatan urushi yillarida militsiya saflarida jang qilib, bedarak yoʻqolgan.

Onasi – Ida Izrailevna Lioznova (1899-1978), asli Chernigov viloyati Sosnitsa tumani Koryukovka shahridan, eri kabi, u ham Melitopolda oʻsgan. Urush davridagi evakuatsiya hujjatlariga koʻra, urushdan oldin u Moskvadagi Qora metallurgiya xalq komissarligi (NKChM)ning moddiy -texnik taʼminot bosh boshqarmasida (Glavsnab) iqtisodchi boʻlib ishlagan va uni Sverdlovskka evakuatsiya qilishgandan keyin ham shu Xalq komissarligida ishlashni davom ettirgan. U urushda turmush oʻrtogʻi va uch akasidan ayrilgan. Lioznova butun umri davomida onasi bilan birga yashadi va keyinchalik „Karnaval“ (1981) filmini „Mening eng shaxsiy filmim“ deb nomladi.

Lioznova VGIKni tugatgandan soʻng, bir muncha vaqt „Literaturnaya gazeta“ da ishlagan, nashrning bosh muharriri, taniqli shoir va yozuvchi Konstantin Simonov oʻsha paytda uni sud qilishga uringan. Turli vaqtlarda u rejissyor Stanislav Rostotskiy, aktyor Archil Gomiashvili va SSSR Vazirlar Kengashi Raisining oʻrinbosari Vladimir Kirillin bilan munosabatda boʻlgan.

U turmushga chiqmagan, oʻz farzandlari yoʻq, lekin uning asrab olingan qizi Lyudmila Lisina bor edi, Lisina Lioznovaning yaqin doʻsti uchuvchi Vasiliy Koloshenkoning qizi.

Oʻlimi 
Tatyana 2011-yil 29-sentyabrda Moskvada 88 yoshida uzoq davom etgan kasallikdan soʻng vafot etgan. Donskoye qabristonida onasi bilan bir xil qabrga dafn qilingan.

Ijodi

Kinoda rejissyorlik va ssenariy yozish ishlari

Mukofotlari 

 RSFSRda xizmat koʻrsatgan artisti
 Mehnat Qizil Bayroq ordeni
 Oktyabr inqilobi ordeni
 Xalqlar doʻstligi ordeni 
 SSSR xalq artisti
 III darajali "Vatanga xizmatlari uchun" ordeni
 Rossiya Federatsiyasi Prezidentining maxsus mukofoti
 IV darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni

Xotirasi 

2016-yil aprel oyida Moskvada M. Gorkiy nomidagi kinostudiya binosida Tatyana Lioznova sharafiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan va ochilgan.

Manbalar 

Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari
SSSR xalq artistlari
Xalqlar doʻstligi ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Oktabr Inqilobi ordeni sohiblari
Hurmat ordeni sohiblari (Rossiya)
Vatan oldidagi xizmatlari uchun 4-darajali ordeni sohiblari
Vatan oldidagi xizmatlari uchun 3-darajali ordeni sohiblari
SSSR ssenariychilari
Moskvada vafot etganlar
2011-yilda vafot etganlar
29-sentyabrda vafot etganlar
Moskvada tugʻilganlar
1924-yilda tugʻilganlar
20-iyulda tugʻilganlar