MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Usmon ibn Umar Qatavoniy

Usmon ibn Umar Qatavoniy — (XI—XII asrlar) muhaddis. Toʻliq ismi Abu Umar Usmon ibn Umar ibn Husayn ibn Ali ibn Amr Qatavoniy Samarqandiy.

Hayoti va faoliyati 
Usmon ibn Umar Qatavoniy Ustrushaning Qatavon qishlogʻida tavallud topgan boʻlib, dastlabki ilmlarini shu yerda olgan. Keyinchalik ilm talabida Samarqandga keladi va shu yerda muqim qolib yashay boshlaydi. Muhaddis Usmon ibn Umar Qatavoniy Abulabbos Jaʼfar ibn Muhammad Samarqandiy kabi olimlardan koʻplab hadislar rivoyat qilgan.

Vafoti 
Usmon ibn Umar Qatavoniy hijriy 514-yil (milodiy 1120-yilda) Samarqandda vafot etgan. Oʻsha yerdagi Chokardiza qabristoniga dafn etilgan.

Adabiyotlar 
Atayev M., «Jizzax allomalari», 88-bet.

Manbalar
Ametrin

Ametrin, shuningdek, tristin yoki bolivianit nomi bilan tanilgan, kvarsning tabiiy ravishda paydo boʻlgan navi. Bu binafsha va sariq yoki toʻq sariq rangli ametist va kvars aralashmasi. Savdoda mavjud boʻlgan deyarli barcha ametrin Boliviyada qazib olinadi.

Ametrin ichida koʻrinadigan zonalarning rangi kristall ichidagi temirning oksidlanish darajalariga bogʻliq. Sitrin segmentlarida oksidlangan temir bor, ametist segmentlari esa oksidlanmagan. Turli oksidlanish darajalari kristallning hosil boʻlishi paytida harorat gradienti boʻlganligi sababli yuzaga keladi. Sunʼiy ametrin gidrotermik usulda maʼlum elementlar bilan qoʻshilgan eritmalar yordamida hosil qilinadi.

Past narxli ametrin sintetik materialdan olingan bo‘lishi mumkin. Yashil-sariq yoki oltin-koʻk ramgdagi ametrin tabiatda mavjud emas.

Tuzilishi 

Ametrin kremniy dioksididan (SiO2) iborat tektosilikatdir, yaʼni u umumiy kislorod atomlari orqali bir-biriga bogʻlangan silikat ramkaga ega.

Tarix 
Afsonaga koʻra, ametrin Yevropaga birinchi marta 1600-yillarda ispan qirolichasiga konkistadorning sovgʻalari bilan birga olib kelingan.

Manbalar 

Minerallar
Hassan ibn Sobit

Hasan ibn Sobit al-Xazrojiy - arab shoiri, Muhammad ( s. a. v.)  payg'ambarning sahobasi. U “Rasulullohning shoiri” laqabini olgan.

Biografiyasi 
Toʻliq ismi Hasan ibn Sobit ibn al-Mudir ibn Haram al-Xazrojiy. Madinada tug‘ilgan, Xazraj qabilasidan bo‘lgan. Taxminan 60 -yoshida Islom dinini qabul qilgan. Islomni qabul qilganidan keyin Muhammad ( s. a. v.)  payg‘ambardan ajralmagan.

Shoirlik iqtidoriga ega bo'lib, Muhammad ( s. a. v.)  va musulmonlar sharafiga she'rlar yozgan. Sog‘lig‘i yomon bo‘lgani uchun u janglarda qatnashmagan, biroq  o‘z she’rlari bilan musulmon jangchilar ruhiyatini ko‘targan. Turli bahslarda qatnashgan, she’rlari bilan musulmonlarga mafkuraviy yordam bergan.

Hassan Sirin bilan turmush qurib, baxtli hayot kechirdilar va  otasining shoirlik yo‘lini davom ettirgan Abdurahmon ibn Hasan ismli o‘g‘il ko‘rdilar..

Adabiyot 

 Alizoda A. A. Hasan ibn Sobit // Islom ensiklopedik lug'ati. - M.: Ansor, 2007.
 Muslim Hasan Ibn Sobit roziyallohu anhuning fazilatlari haqida! / Sahih.

Havola 
https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82
Hasan ibn Ali Qatavoniy

Hasan ibn Ali Qatavoniy — (XI—XII asrlar) qori, muhaddis va faqih. Toʻliq ismi Ali Hasan ibn Ali ibn Muhammad Qatavoniy.

Hayoti va faoliyati 
Hasan ibn Ali Qatavoniy Qur’oni Karimni toʻliq yod olgan va oʻz zamonasida fatvo berish darajasiga yetgan muftiy va yetuk faqihlardan biri boʻlgan. Hasan ibn ali Qatavoniyning muhaddis va faqih boʻlib yetishishida oiaviy muhitning ahamiyati katta boʻlgan. Zero, ilk ustozi ham oʻz otasi, faqih Ali ibn Muhammad Qatavoniy (vafot etgan sanasi 484-hijriy (milodiy 1091-yil) boʻlgan. Hasan ibn Ali Qatavoniy hadislarni otasidan va Abulqosim Hamza ibn Muhammaddan rivoyat qilgan.

Vafoti 
Hasan ibn Ali Qatavoniymilodiy 1128-yil vafot etgan.

Adabiyotlar 
Atayev M., «Jizzax allomalari», 88-bet.

Manbalar
Bahouddin Qishloqiy

Bahouddin Qishloqiy — (XIII asr oxiri—XIV asr boshlari) muhaddis va tasavvuf shayxi, Bahouddin Naqshbandning ustozi.

Hayoti va faoliyati 
Bahouddin Qishloqiy Bahouddin Naqshbandga hadis ilmidan saboq bergan. "Naqshband ustozlari va muridlari" kitobida keltirilishicha, "Mavlono Bahouddin Qishloqiy oʻz davrining muqtadosi (rahbari), zohiriy va botiniy ilmlar bilimdoni, shuningdek, karomat sohibi boʻlganlar. Bahouddin Qishloqiyning tavallud topgan joylari "Muborak" qishlogʻidir, qaysikim, Qarshi viloyatining dahasidir. Buxoro shahridan u yergacha 12 farsax yoʻldir. U kishi ulugʻ Xoja Bahouddin Naqshbandga suhbat shayxi va hadis ilmining ustozi boʻlgan edilar". Yuqoridagi satrlar Faxriddin Ali Safiyning mashhur "Rashohotu ayni-l-hayot" kitobidan olingan. Unda Bahouddin Qishloqiyning fazilatlari, bu tabarruk zotning Bahouddin Naqshband bilan muloqotlari xususida qiziqarli maʼlumotlar berilgan. Bahouddin Qishloqiyning qabrlari "Muborak" qishlogʻidadir.

Adabiyotlar 
Muhammadiyev N., «Nasaf va Kesh allomalari», 61-bet.

Manbalar
Dubay (amirlik)

Dubay amirligi  (arab. إمارة دبي ‎) — Birlashgan Arab Amirliklaridagi amirlik. Fors ko'rfazining janubidagi Arabiston yarim orolida joylashgan. Mamlakatni tashkil etuvchi yetti amirliklar orasida u aholi soni boʻyicha birinchi (2020 yil holatiga koʻra 3 331 420  kishi) va maydoni (4114 km²) boʻyicha Abu-Dabidan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Amirlikning poytaxti Dubay shahridir. Mamlakat qonunchiligida davlat ahamiyatiga ega bo‘lgan eng muhim masalalar bo‘yicha qarorlarga veto qo‘yish huquqiga faqat Dubay va mamlakat poytaxti Abu-Dabi hukmdorlari ega.

Dubay Fors ko'rfazining sohilida, qariyb dengiz sathida joylashgan. Janub va janubi-g'arbda Abu-Dabi amirligi, shimol va sharqda Sharja amirligi bilan chegaradosh, g‘arbda Fors ko‘rfazi bilan yuviladi. Sohil uzunligi 72 km. Kichik Hatta eksklavi g‘arbda Ajman va shimolda Ras al-Xayma amirliklari bilan chegaradosh, janubi-sharqdan mintaqa Ummon davlati bilan o‘ralgan.

Daryo Dubayni ikki qismga ajratadi. Bur Dubay bir tomonda, Deyra boshqa tomonda. Ikkala tomon ham uchta joyda - El Maktum va El Garhud ko‘priklari va bo‘g‘oz og‘zidan o‘tuvchi mashhur Shindoga tunneli (La-Mansh tunnelining prototipi) bilan bog‘langan.

Fors koʻrfazi
Islom monarxiyalari
BAAning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
Ozarbayjon vaqti

Ozarbayjon vaqti yoki (AZT) Ozarbayjonda amaldagi standart vaqt mintaqasi hisoblanadi. UTC+4 vaqti mamlakatda belgilangan vaqt sifatida ishlatiladi. Õtmishda qo‘llanilgan yoz vaqti (AZST) 2016-yil 17-martda tugatilib, qishda yoz vaqtidan foydalanish uchun mamlakatning rasmiy vaqti UTC+3 dan UTC+4 gacha belgilandi.

Manbalar 

Ozarbayjonda vaqt
Al Maktum sulolasi

Al Maktum sulolasi

Al Maktum (arab. آل مكتوم) — shayxlar sulolasi (1833 yildan) va Dubay amirlari (1971 yildan hozirgacha), shuningdek, Birlashgan Arab Amirliklarining merosxoʻr bosh vazirlari va vitse-prezidentlari.

Sulolaning kelib chiqishi

Al-Maktum urug'i, Al Nahayan urug'i kabi, Birlashgan Arab Amirliklari hududida o'rtadan beri hukmronlik qilgan Beni Yas qabila federatsiyasi tarkibiga kiruvchi arab al-Abu-Falax (al-Falaxi) urug'idan keladi. 18-asrga oid. 1833-yilda Al-Maktum oilasi boshchiligidagi al-Abu-Falah urugʻi Dubayga koʻchib oʻtadi va bu yerda mustaqil shayxlik tuzadi. Al-Maktum shayxlari hukmronligining o'ziga xos xususiyati Fors ko'rfazining boshqa arab sulolalaridan farqli o'laroq, hokimiyatning avvalgi shayxdan merosxo'rga tinch yo'l bilan o'tkazilishi edi. 1892-yil mart oyida Shayx Rashid ibn Maktum (1886-1894) Ummonning boshqa shayxlari bilan Buyuk Britaniya bilan “Istisno shartnoma”ni imzoladi, unga ko‘ra aslida Dubay ustidan Britaniya protektorati o‘rnatildi: bundan buyon Shayx Rashid ibn Maktum va uning merosxo'rlari boshqa davlatlar bilan xalqaro muzokaralar olib bora olmadilar va shartnomalar tuza olmadilar, shuningdek, o'z hududlarining biron bir qismini berishga, sotishga yoki ijaraga berishga haqli emas edilar.

Dubay shayxlari (1971 yildan - amirlar).

Maktum I ibn Butiy (1833-1852), Butiy ibn Maktumning oʻgʻli.

Said I ibn Butiy (1852-1859), avvalgisining ukasi

Xosher ibn Maktum (1859-1886), Maktum ibn Butiyning oʻgʻli

Rashid I ibn Maktum (1886-1894), oldingisining ukasi

Maktum II ibn Hasher (1894-1906), Hasher ibn Maktumning oʻgʻli.

Butiy ibn Suhayl (1906-1912), shahzoda Suyxal ibn Maktumning oʻgʻli, Maktum I ibn Butiyning nabirasi.

Said II ibn Maktum (1912-1958)

Rashid II ibn Said (1958-1990), oldingi o'g'li

Maktum III ibn Rashid (1990-2006), oldingisining toʻngʻich oʻgʻli

Muhammad ibn Rashid (2006 yildan), avvalgisining ukasi.
Fujayra amirligi

Fujayra ( arab.الفجيرة‎, shafaq (заря) ) — Birlashgan Arab Amirliklari tarkibidagi amirlik.

Markazi – Fujayra shahri .

Maydoni - 1166 km², aholisi - 236 811 kishi (2017)

Boshqa amirliklardan farqli o'laroq, u Hind okeanidagi Ummon ko'rfazi qirg'og'ida joylashgan. Fujayra hududi Ko'rfaz bo'ylab 90 kilometrdan ko'proqqa cho'zilgan. Fujayra hududining katta qismini deyarli qirg'oqqa yaqinlashadigan tog'lar egallaydi.

Amirlik tarixi

Al-Fujayra BAAning eng yosh amirligidir. Dastlab Sharja amirligi tarkibiga kirgan. 1901 yilda mahalliy shayx Fujayraning Sharjadan mustaqilligini e'lon qildi, ammo Angliya buni faqat 1953 yilda tan oldi. 1892-1971 yillarda. Al-Fujayra hududi Ummon shartnomasining bir qismi edi. 12.02.1971 yildan BAA tarkibida.

Al-Fujayra shayxlari (1971 yildan beri amirlar) ash-Sharqiy urug'idan.

1876-1936 yillar Hamad I ibn Abdulloh

1936-1974 yillar Muhammad bin Hamad

1974-hozirgi Hamad II bin Muhammad

Amirlikning g'ururi - qumli sohillar va tog'li burunlar, go'zal daralar, ko'plab mineral buloqlar va ko'katlar amirlikni sayyohlar orasida juda mashhur qiladi. Fujayra amirligida ko'plab diqqatga sazovor joylar mavjud. Sharja-El-Fujayra avtomagistralidagi tog'larda sayyohlarga turli mamlakatlarda ishlab chiqarilgan gilamlarning katta tanlovi, milliy kulolchilik va suvenirlarni taklif qiluvchi an'anaviy juma bozori mavjud. Shuningdek, 17-asrda qurilgan BAAdagi eng qadimgi masjidning miniatyura binosi ham mavjud. Amirlikning shimolida baliq ovlash shaharchasi Dibba Al-Fujayra joylashgan bo'lib, u suv ostida suzish yoki sho'ng'in uchun eng yaxshi joylardan biri hisoblanadi. Al-Fujayra amirining sobiq saroyi - Al-Xayl qal'asi amirlik poytaxtidan 8 km janubi-g'arbda joylashgan. Mamlakatning eng sharqiy qal'asi - El-Bitna (1735). Vodi Daftada kichik suv ombori va palma bog'i bo'lgan vayron bo'lgan qal'a.

Islom monarxiyalari
BAAning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
Shamsetdin Yarmuxametovich Gubaydullin

Shamsetdin Yarmuxametovich Zakiy — shoir. U tatar adabiyoti tarixiga yirik lirik shoir sifatida kirdi.

Biografiyasi 
Shamsetdin Yarmuxametovich Gubaydullin- 1822- yilda (boshqa maʼlumotlarga koʻra 1821 yoki 1825 y.) Orenburg guberniyasi Burzyanskiy volostiga qarashli Izyakovo qishlogʻida mulla oilasida tugʻilgan. Ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, u ko'r bo'lib tug'ilgan, boshqalarga ko'ra, u erta yoshda, aniqrog'i 4 -yoshida ko'r bo'lib qolgan. Uning “Zaki” taxallusi ona qishlog‘i yaqinidan oqib o‘tuvchi Zak daryosi nomidan olingan.

U sharq she’riyati va arab mumtoz adabiyotining bilimdoni edi. Shamsetdin Zakiy turkiy adabiyot tarixiga XIX -asrda tatarlar va boshqirdlar orasida falsafiy-estetik tafakkurning rivojlanishiga ma’lum ta’sir ko‘rsatgan sufiy shoir va faylasuf sifatida kirdi.

Ijodkorlikni o'rganish 
Tatar adabiyoti tarixida shoir ijodini o‘rganishni  XIX- asrdan boshlangan. Shamsetdin Zakiy haqidagi dastlabki ma’lumotlarni Shig‘abutdin Marjoniy qoldirib, uning dindorligi, aql-zakovati va Qur’onni yoddan bilganligiga ishora qilgan. 20-asr boshlarida Shamsetdin Zakiy ijodini Rizo Faxrutdinov oʻrganib, uni arab shoiri al-Maariy, adabiyotshunoslar Morad Ramziy, Jamol Validiy, Gayoz Isxakiy va boshqalar bilan qiyoslagan.

Xotirasi 
Boshqirdiston Respublikasining Kuyurgazin tumanidagi Zyak-Ishmetovo qishlog‘idagi ko‘chaga Shamsetdin Zaki nomi berilgan.

Adabiyot 
Gaynullin M. X. XIX- asr tatar adabiyoti. Qozon, 1975 -yil.

Sharipova Z. Ya. Qalam va so'z. Ufa, 1993- yil.

Havola 
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%B8,_%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D1%81%D0%B5%D1%82%D0%B4%D0%B8%D0%BD
Saboh sulolasi

Al Sabah (arab.آل صباح ‎) — Quvayt amirlarining 1752 yoki 1756 yildan hozirgi kungacha hukmronlik qilgan sulolasi.

Al Sabah urugʻi 18-asr boshlarida Najddan shimolga koʻchib kelgan Beni Atban arab qabilasiga mansub. Dastlab Al Saboh oilasi Iroqning Umm Qasr shahriga joylashdi, biroq tez orada Usmonli qo‘shinlari tomonidan u yerdan haydab yuborildi. Umm-Qasrdan oila al-Quvayt shahriga ko'chib o'tdi va u erda Beni Atbon qabilasining boshqa nufuzli oilalari - al-Xalifa va al-Jalakim bilan ittifoq tuzdi. 1716 yilda bu uch oila o'rtasida mas'uliyat va faoliyat sohalarini taqsimlash to'g'risida shartnoma tuzildi, unga ko'ra Al Saboh klani al-Quvaytni himoya qilish va majburiyatlarni yig'ish uchun javobgarlikni o'z zimmasiga oldi. Shunday qilib, aslida, shahar va qabila ustidan ma'muriy hokimiyat ularning qo'lida edi. 1752 yoki 1756 yillarda Beni Atbon qabilasi oqsoqollar kengashi keksa shayx Saboh I ibn Jobir as-Sabohni Quvayt hukmdori etib sayladi. 1760 yilda Shayx Saboh Al-Quvayt atrofida qal'a devori qurishni tashkil qildi. Bag'dodga safar qilgan Saboh ibn Jobir Usmonli valiysidan Quvaytni boshqarish huquqini tan oldi. Shayx Sabohning nufuzi shu qadar katta ediki, uning vafotidan keyin kenja o‘g‘li Abdulloh shahar va qabila hukmdori etib saylanadi. Shunday qilib, Quvaytdagi Al Saboh sulolasining hokimiyati meros bo'lib qoldi.

Shayx Abdulloh II as-Sabah (1866-1892) qon to‘kilishiga yo‘l qo‘ymagan dono siyosatchi sifatida tanilgan.Mustaqil siyosat olib borishga intilgan ota-bobolaridan farqli oʻlaroq, Abdulloh koʻpchilik uchun kutilmaganda Usmonlilar imperiyasi bilan ittifoq tuzdi va 1871-yilda Usmonlilarga oʻz qoʻshinlari va floti bilan El-Ihso va Kitoifga yurishlarini taqdim etdi. Bu xizmati uchun Sulton Abdulloh as-Sabahni Quvaytga kaymakam (Usmonlilar hokimi) etib tayinladi. Quvaytning qaymoqqomi rasmiy ravishda Iroq gubernatoriga bo'ysunganligi sababli, bu shartnomaning tuzilishi keyinchalik Iroqning Quvaytni Iroqning dastlabki hududi deb e'tirof etishiga rasmiy sabab bo'ldi. Balki, mintaqada borligi tez sur'atlar bilan kuchayib borayotgan inglizlarning qo'rquvi Abdullohni turklar bilan ittifoq tuzishga undagandir.

Abdullaxon II ning ukasi Shayx Muborak (1896-1915) Quvayt tashqi siyosatida inglizlarga nisbatan keskin burilish yasadi. 1899-yil 18-yanvarda Shayx Muborak inglizlar bilan oʻzi va uning vorislari oʻz tashqi siyosatini faqat Britaniya imperiyasi bilan kelishilgan holda olib borishlari toʻgʻrisida yashirin shartnoma imzoladi. Buning uchun inglizlar faqat Quvaytga har yili moliyaviy yordam berishga va'da berishdi (birinchi to'lov 15 000 hind rupiyasini tashkil etdi). Shayx Muborak bu shartnomani imzolab, bir qancha bosqinchilik yurishlarini amalga oshirib, Muborak al-Kabir (Buyuk) nomi bilan mashhur bo‘ldi.
Alauilar sulolasi

Alauiylar yoki Alaviylar (arab.سلالة العلويين الفيلاليين ‎) — Marokashning hukmron sulolasi. 17-asrdan sultonlar, 1957-yildan shohlar. Filalidlar, filaliyalik sheriflar deb ham ataladi.

Alaviylar sulolasining tarixi Sa’diylar sulolasi ag‘darilganidan keyin boshlangan. Saadlar hukmronligi ostida Saledagi qaroqchilar o'ziga xos avtonom respublikani yaratdilar. Asta-sekin Marokash G'arbiy Afrikadagi oltin konlari ustidan nazoratni yo'qotdi. 17-asr oʻrtalarida Marokashning nazorati mamlakatda hali ham hokimiyatda boʻlgan Alauiylar sulolasi qoʻliga oʻtdi. Alaviylar Tafilaltdan, Sijilmas shahridan bo'lib, Muhammad payg'ambarning nabiralari Hasan avlodidan bo'lgan zodagon shariflar oilasiga mansub edilar. Sulolaning birinchi vakili - Moulay Muhammad al-Sherif. Uning vorisi Moulay Rashid ibn Sherif 1666 yilda Fezda o'rnatildi, keyin 1668 yilda Marrakechni egalladi. Moulay Ismoil davrida Meknes shahri poytaxtga aylandi.

Sulola (alaviylar) nomi Muhammad payg‘ambarning amakivachchasi, kuyovi va sherigi bo‘lgan Ali ibn Abu Tolib (Abu Tolib ibn Abdulmuttalibning o‘g‘li) nomidan kelib chiqqan. Sulola asoschisi Moulay Rashid ibn Sherif Tafilalt shahrida Arabistondan kelgan muhojirlar oilasida tug‘ilgan.

Sarlavhaning o'zgarishi Muhammad V bilan bog'liq. U an'anaviy musulmon bilan bir qatorda, davlat va jamiyatdagi kelajakdagi o'zgarishlar va o'zgarishlar uchun asos bo'lgan Yevropa ta'limini oldi. 1957 yilda Marokash qirollikka aylandi va Muhammad V ning o'zi Marokash qiroli unvonini oldi.
Yusuf Bashir at-Tijoniy

Yusuf Bashir at-Tijoniy - sudanlik shoir. Arab tilidagi yangi she’riyatda romantizm asoschilaridan biri.

Biografiya 
U mumtoz va zamonaviy arab adabiyotini yaxshi bilgan, G‘arb adabiyotining arabcha tarjimalarini o‘qigan. “Ahmed Shovkiy she’riyati Qur’onda yozilgan she’r bilan qiyoslanadi”, degan gaplari kufrga teng deb qabul qilingan va shu sababdan uni kollejdan haydab yuborishgan. Keyinchalik, u bir muncha vaqt yoqilg'i quyish shoxobchasi operatori bo'lib ishladi, matbuot bilan hamkorlik qildi.

1930-yillarning boshlarida u Qohirada oʻqishni davom ettirishga urinib koʻrgan. At-Tijoniy  bir necha yil sil kasalligidan aziyat chekib, yoshligida  qashshoqlikda vafot etgan.

Ijodi 
U kollejda o‘qib yurganidayoq she’r yozishni boshlagan. Yevropa she’riyati ta’sirida u yangi shakllar, hajm va qofiyalar izlashga kirishdi. 1930-yillarning boshlarida zamonaviy arab she’riyati haqida bir qancha maqolalar e’lon qildi, ularda ilk feodal davr shoirlaridan meros bo‘lib qolgan she’riy uslublarga qarshi chiqdi.

At-Tijoniy she’rlarida vatanparvarlik, ingliz mustamlakachiligiga qarshi norozilik motivlari yangraydi. Shoir tabiatga, o‘tmish xotiralariga, o‘z his-tuyg‘ulari, kechinmalari olamiga tez-tez murojaat qilardi. Uning ishida tabiat olamiga, ayniqsa, suv va yorug'likka doimiy murojaatlar mavjud bo'lib, ularni tez-tez metafora yoki ramz sifatida ishlatgan.

At-Tijoniyning asarlari 1942-yilda nashr etilgan “Ishroqa” (“Nurlanish”) toʻplamida jamlangan. 2008-yildan boshlab uning sheʼriy toʻplamining oʻnta nashri chop etilgan.

Adabiyot 

 Buyuk Sovet Entsiklopediyasi. - M.: Sovet Entsiklopediyasi. 1969-1978 yillar.
 "Afrika" entsiklopedik ma'lumotnoma. - M.: Sovet Entsiklopediyasi. Bosh muharrir An. A. Gromyko. 1986-1987 yillar.
 Adabiy ensiklopedik lug'at. - M.: Sovet Entsiklopediyasi. V. M. Kozhevnikov, P. A. Nikolaev tomonidan tahrirlangan. 1987 yil.

Havola 
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B8%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B8,_%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%B8%D1%80
Al Saud sulolasi

Al Saud,  Saudiyaliklar(arab. آل سعود; kamdan-kam hollarda — saudiyaliklar) — Saudiya Arabistonida 1744 yilda vujudga kelgan mamlakat tashkil topganidan beri hukmron qirollik sulolasi. Saudiyaliklar Al-Katifdan kelib chiqqan va taxminan 1446/7 yillarda Ad-Diriya shahriga asos solgan Mani al-Mraydiyning avlodlaridir. Mani avlodlari Anaz qabilasiga boshchilik qilib, shu shahar va unga yaqin hududlarga amir boʻldilar.

Saudiyaning uchta davlati hukmdorlari

1744-yilda amir Ad-Diriya Muhammad ibn Saud ilohiyot olimi Muhammad ibn Abd ul Vahhob himoyasiga o‘tib, uning diniy ta’limotini qabul qildi, keyinchalik bu ta’limot vahobiylik nomi bilan mashhur bo‘ldi. Bir necha o'n yillar davomida ibn Saud va uning avlodlari vahhobiylarning diniy ishtiyoqiga tayanib, Arabiston yarim orolining g'arbiy va sharqiy qismidagi butun Nejdni o'ziga bo'ysundirishga muvaffaq bo'ldi. Bu davr Birinchi Saudiya davlati deb ataladi. 1792 yilda Muhammad ibn Abd-al-Vahhob vafotidan so'ng saudiyaliklar oliy dunyoviy va ruhiy kuchni o'z qo'llarida birlashtirdilar. 1803-yilda saudlar Makkani, 1804-yilda Madinani va butun Hijozni egalladi.

Biroq Saudiya Arabistonidagi gegemonligi uzoq davom etmadi: 1811-yilda Usmonli sultonining buyrug‘i bilan Misr xediviyasi Muhammad Ali ularga qarshi chiqdi. Yetti yillik o'jar kurash davomida saudiyaliklar hamma narsani yo'qotdilar: 1818 yilda, besh oylik qamaldan so'ng, misrliklar o'zlarining poytaxtlari Ad-Diriyani egallab, yer bilan yakson qildilar, amir Abdulloh I ibn Saud Istanbulga jo'natildi va u erda boshi judo qilindi. .

Biroq, 1821 yilda qatl etilgan amir Turkiy ibn Abdullohning qarindoshi yangi poytaxt sifatida Ar-Riyod shahrini tanlab, Usmoniylarga qarshi qo'zg'olon ko'tardi. 1824 yilda ikkinchi Saudiya davlati tashkil topdi, uning poytaxti Ar-Riyod. Bu davlat 67 yil mavjud bo'lib, saudiyaliklarning eski raqiblari - asli Xayldan bo'lgan ar-Rashidiy urug'i tomonidan vayron qilingan. Saudiya oilasi Quvaytga qochishga majbur bo‘ldi.
Feyshuy jangi



Feyshuy jangi       
317-yilda podshohlar avlodidan bo'lgan Sima Jun Van Dao va uning safdosh- lari yordamida Szyankanni (hozirgi Nankin) poytaxt qi- lib taxtga o'tirdi. Tarixda bu davr Sharqiy Szin sulolasi davri deb ataladi. Shimolda joylashgan xalqlar va Xuanxe tekisligidagi xanlar 16 ta hukumat tashkil qildilar. Bu davr "o'n olti davlat davri” deb ataladi. Sharqiy Szin va o'n olti davlat yerlari xaritasi IV asrning ikkinchi yarmida imperator Syansin Fuszyan Shimolni birlashtirdi. 383 yilda u qoʻshinlarini janubga yo'llab, Sharqiy Szinlarni bir yoʻla tugatishni o'yladi. Uni bu yo'ldan qaytarmoqchi bo'lib, ko'p urindilar, chunki Yanszilar himoyasida boʻlgan Sharqiy Szinga qarshi urushish qiyin edi. Biroq, Fuszyan: "Biz ko'pmiz, biz kuchlimiz, har birimiz daryoga to'r tashlashimiz bilan uni yo'lini to'sa olamiz", dedi. Sharqiy Szin Syansinga birlashgan kuchlar bilan zarba berish- ga qaror qildi. O'sha vaqtda Szin qo'shinlariga Se Shi, Se Syuan va Lyu Laochji qoʻmondonlik qilardi. Ularning qo'shinla- ri soni 80 ming kishidan ibo- rat edi. Syansin qoʻshinlari Shouyanni (hozirgi Anxoyda- gi Shousyan uyezdi) egalladi.Fuszyan asirga tushgan general Chju Syuy ni Szin qo'shinlarini taslim bo'lishga ko'n-dirish uchun qaytarib yubordi. Chju Syuy Se Shiga syansinliklar o'mashgan joyni faqat 250 ming odam ushlab turganligini aytdi va raqibga birinchi bo'lib hujum qi- lishni taklif qildi. Sima Jun Noyabrda Lyu Laochji 5000 kishi-ni boshqarib, dushmanga hujum qildi va Syansin qo'shinlarining 50 mingtasini yo'q qildi. Lyu Laochji g'alabasidan foydalangan Se Shi ham jangga kirdi. Raqiblar- ning qo'shinlarini Feyshuy daryosi ajratib turardi. Se Syuan. daryo jang qilish uchun xalaqit qilishini inobatga olib, Syan- sin qo'shinlariga orqaga chekinishni taklif qildi. Fuszyan Szin qo'shinlarining otliqlari daryodan o'tayotganda hujum qilishga qaror qilib, o'z qo'shinlariga daryodan chekinishni buyurdi. Biroq, lashkarlar chekinishning sababini tushunmay, ularning qo'shinlari tor-mor keltirildi deb o'yladilar. Uning ustiga Chju Syuy: "Syansin qo'shinlari mag'lubiyatga uchradi", deb baland ovoz bilan qichqiradi. Qarorgohda sarosima boshlandi. Bu holatdan foydalangan Szin qo'shinlari daryodan o'tib oldilar. Raqib qochdi. Fuszyan kamon o'qidan yaralandi. Chan'anga jami 100 mingdan ortiq Syansin qo'shinlari yetib keldi. Tarixda mana shu kichik sonli kuchlar bilan raqiblarning kat- ta sonli kuchlarini tor-mor keltirilishi mashhur Feyshuy jangi hi- soblanadi. Syansin imperiyasi yemirildi, Shimol yana ko'pgina knyazliklarga bo'linib ketdi. Vaholanki, Sharqiy Szin Janubning barqarorligini kafolatlagan edi. Keyin Sharqiy Szin hokimiya- tini general Lyu Yuy bosib oldi va Sun sulolasiga asos soldi. 420-yildan 589-yilgacha, ya'ni 170 yil davomida Janub to'rtta- Sun, Si, Lyan va Chen sulolalari hukmronligini ko'rdi. Tarixda bu davr Janubiy sulolalar davri deb ataladi. 439-yilda Shimo- liy Vey hokimiyati Shimolni birlashtirdi va Janub sulolalariga qarshi kuchlari tashkil qildi. Tarix endi Janubiy va Shimoliy sulolalar davriga kirdi.

Manbalar

Adabiyotlar. 
S.Nosirova, S.Hashimova. Xitoy tarixi. Toshkent -2018 83,84,85 betlar