Perisentr va aposentr

Perisentr va aposentr ( „yaqin, yaqin“;  „dan (biror narsaning inkori yoki yoʻqligini bildiruvchi qoʻshma soʻzning bir qismi);  center“) — osmon jismining orbitasining nuqtalari — markaziy jismga eng yaqin va markaziy jismdan eng uzoqda joylashgan boʻlib, ular atrofida harakat qilinadi.

Baʼzan „markaz“ soʻzi oʻrniga („peri-“ yoki „apo-“ soʻzlaridan keyin) atrofida aylanish koʻrib chiqiladigan markaziy tananing nomi ishlatiladi: gelios — Quyosh, gaya — Yer, astron — a. yulduz va boshqalar. P. Shunday qilib, Quyosh atrofida harakatlanuvchi jismlarning orbitalarida (masalan, sayyoralar, asteroidlar va kometalar) periapsis va aposentr odatda mos ravishda perigelion va afelion (pogele), Oy orbitalarida va sunʼiy sunʼiy yoʻldoshlar deb ataladi. Yer — perigey va apogey, Oy atrofidagi orbitalarda — periselenium va aposelenium, Merkuriy (Germes) atrofida — apogermium va perigermium, Venera (Hesperus) — perihesperium va apohesperium, Mars (Ares) atrofida — periarium va apoarium, qoʻsh yulduzlar tizimidagi har bir yulduz — periastron va apoaster .

Ilgari, orbitaning ushbu ikkita oʻta nuqtasini belgilash uchun apsisning umumiy tushunchasi (  — yoy, halqa, tonoz, tokcha). Apsis chizigʻi — orbitaning periapsis va aposentrini bogʻlaydigan chiziq; elliptik orbita uchun apsidlar chizigʻi ellipsning katta oʻqiga toʻgʻri keladi va fokusdan ham oʻtadi. Buzilmagan orbita apsidlar chizigʻiga nisbatan simmetrikdir.

Ellips fokusidan (markaziy samoviy jism joylashgan) periapsisgacha boʻlgan masofalar (, perisentrik masofa) va aposentr (, aposentrik masofa):

 
 

qayerda  — ellipsning asosiy yarim oʻqi ,

  — ekssentrisitet ellipsa.

Qayerda  .

Aposentr faqat elliptik orbitalar uchun aniqlanadi. Parabolik va giperbolik orbitalarda faqat periapsis mavjud.

Markaziy jism atrofida Kepler orbitasida harakatlanayotgan jismning tezligi unga nisbatan peritsentrda maksimal, apomarkazda esa minimal. Uning yaqinidagi qora tuynuk atrofida harakatlanuvchi yulduzlar uchun periapsisdagi tezlik juda yuqori boʻlib, tabiatda mumkin boʻlgan maksimal darajaga yaqinlashadi (yaʼni vakuumdagi yorugʻlik tezligi). Masalan, galaktikamiz markazidagi qora tuynuk atrofida aylanayotgan S62 yulduzi periapsis tezligi 6,7 ga teng. vakuumdagi yorugʻlik tezligining %.

Perigey va apogey 

Perigey ( , yoqilgan. „Yerga yaqin“) — Yer atrofida aylanadigan osmon jismining orbitasidagi Yerga eng yaqin nuqta, odatda Oy yoki Yerning sunʼiy yoʻldoshi.

Bezovta qiluvchi kuchlar kosmosdagi perigee holatining oʻzgarishiga olib keladi. Shunday qilib, Quyoshning qoʻzgʻatuvchi kuchining taʼsiri tufayli Oyning perigei orbitada Oy bilan bir xil yoʻnalishda harakat qiladi va 8,85 yil ichida toʻliq inqilob qiladi. Erning sunʼiy yoʻldoshlari perigeyining harakati, asosan , Yer shaklining shardan farqiga bogʻliq boʻlib, bu harakatning kattaligi va yoʻnalishi sunʼiy yoʻldosh orbita tekisligining tekisligiga moyilligiga bogʻliq. yer ekvatori.

Perigeydan Yerning markazigacha boʻlgan masofa perigey masofasi deb ataladi.

Perigeyning yangi oy yoki toʻlin oy bilan mos kelishi super oydir.

Apogee ( , yoqilgan. „yerdan“) — Yer atrofida aylanadigan osmon jismining orbitasidagi nuqta, odatda Oy yoki Yerning sunʼiy yoʻldoshi, Yer markazidan eng uzoqda joylashgan.

Apogey nuqtasi perigey nuqtasiga toʻgʻridan-toʻgʻri qarama-qarshidir, chunki bu nuqtalarning ikkalasi ham apsidlar chizigʻining uchlari boʻlib, apsidlar chizigʻi holatini oʻzgartirish bilan oʻz oʻrnini oʻzgartiradi. Shunday qilib, apogey chizigʻi yoʻnalishining oʻzgarishi, masalan, Oyning toʻgʻridan-toʻgʻri orbitasining perigee holatining oʻzgarishidan olinadi. Apogey nuqtasining masofasiga kelsak, bu masofaning oʻzgarishi Oy orbitasining eksantrikligi va uning asosiy oʻqining oʻzgarishiga bogʻliq.

Majoziy maʼnoda 
Apogey — eng yuqori nuqta, biror narsaning gullashi; masalan, „shon-sharaf choʻqqisi“.

Yana qarang 

 apothegeus
 Merkuriy perigeliyasining presessiyasi

Pages with unreviewed translations
Koinot
Kosmologiya