MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Lavangin

Lavangin (lyavangi, lavangi, lyavyangi) (tolish. Ləvəngin) — Ozarbayjon va Eronda keng tarqalgan anʼanaviy tolish taomi. Bu tovuq va baliq ichini toʻldirish uchun qiyma hisoblanadi. Koʻpincha bu qiymadan iborat boʻlgan barcha taomlarning nomi. Baliq lavangin lenkoranliklarning sevimli taomidir. Tolish xalqi lavanginni yaxshi koʻradi va mehmonlar va doʻstlarni bu taom bilan mehmon qilishadi. Baʼzan lavangin Tolishistonning ramzi yoki mehmondoʻstlik ramzi sifatida tavsiflanadi. Lankoran shahrining shahar avtovokzaliga ushbu taomning nomi berilgan.

Turlari va xususiyatlari 
Gurgut va buglama bilan bir qatorda chuchuk suv baliqlaridan tayyorlanuvchi taomlarga lavangin ham kiradi. Qorabogʻ lavangisiga Ozarbayjonning boshqa viloyatlaridan farqli oʻlaroq yasmiq va guruch qoʻshiladi, qiymaga pomidor, qalampir, selderey, koʻk piyoz, shuningdek, togʻolchadan lavashana kiradi va boshqa viloyatlardan farqli oʻlaroq bugʻda pishiriladi.

Nomining kelib chiqishi 
"Lavangin" soʻzining maʼnosi toʻldirilgan narsadir. Lavangin soʻzi ikki tolishcha „lәvә“ soʻzidan iborat boʻlib, qorin/oshqozon va yoʻqolmoq maʼnosida „gin“ soʻzi, yaʼni qorinda yashiringan degan maʼnoni anglatadi. Qorni toʻla, toʻldirilgan nimadir (yoki kimdir) „lyavangi“ deyiladi. Rus tilida „lavangin“ yoki „ lavangi“ deb ham talaffuz qilinadi.

Tayyorlash usuli 
Lavangin mayda maydalangan piyoz, maydalangan yongʻoq, tursha (togʻolchadan tayyorlangan sharqona ziravor) va boshqa ziravorlardan (tuz, qalampir va boshqalar) tayyorlanadi. Baliq uchun ikra qoʻshiladi. Tovuq yoki baliqning tanasi qiyma bilan toʻldiriladi, keyin tikiladi, soʻngra butunligicha tandirda pishiriladi. Tovuq (yoki baliq) va lavanginning bir qismi bir porsiyada alohida joylashtiriladi.

Manbalar 

Eron oshxonasi
Ozarbayjon oshxonasi
Tolish oshxonasi
Sharq oshxonasi
Qahvali jele

— qahva taʼmi va iforili shirin jele. Qahvali jele bir vaqtlar Britaniya va Amerika pazandachilik kitoblarida keng tarqalgan edi, ammo hozirda u Yaponiyada juda mashhur va uni koʻpchilik restoran va doʻkonlardan topish mumkin.Bundan tashqari, qahvali jele baʼzan Yaponiyadagi davlat maktablari oshxonalarida maktab tushliklari menyusiga kiritilgan.

Tarixi 
Qahvali jeli uchun retseptlar Angliyada 1817-yilda nashr etilgan oshxona kitoblarida paydo boʻlgan. Dastlabki retseptlarda qahvani buzoqdan tayyorlanadigan dildiroq jele va  bilan aralashtirishni taklif qilingan. Qadoqlangan jelatin paydo boʻlganidan soʻng, koʻpchilik retseptlarda jelatinni issiq qahvalarda eritib, keyin qolipga quyish kerakligi aytilgan.

XX-asrning boshlarida qahvali jeleni issiq qahvaga nisbatan sogʻlom muqobil sifatida tavsiya etilgan, bunda jelatin ortiqcha oshqozon kislotasini yoʻqota oladi.

 kompaniyasi 1918-yilda qahvali jele liniyasini ishga tushirdi, ammo shirinlik Yangi Angliyadan tashqarida keng mashhurlikka hech erisha olmadi. Bugungi kunda qahvali jelini hali ham Rhode Island, Massachusets va boshqa Nyu-England shtatlarida topish mumkin. 1827-yilda ochilgan Bostondagi Durgin-Park restoranida hali ham avvalgi kundan qolgan qahvadan tayyorlangan qahvali jeli taqdim qilinadi.

Yapon qahvali jelesi Taysho davrida (1912-1926) Yevropa jelesi turlariga taqlid sifatida ishlab chiqilgan. U Gʻarb modasi didiga ega boʻlgan zamonaviy yoshlarni oʻziga tortdi va qahva madaniyati bilan birga mashhur boʻldi. Qahvali jele Yaponiyada oʻz oʻrnini yoʻqotmayapti va butun mamlakat boʻylab keng tarqalgan. 2016-yilda Starbucks Yaponiyada frappuchino uchun qahvali jeli variantini ishga tushirdi.

Tavsifi 
Yapon qahvali jelesi agar-agarga qoʻshilgan shirin qahvadan tayyorlanadi, bu suvoʻtlaridan olingan jelatinga oʻxshash moddadir. Bundan tashqari, Yaponiyada qahvali jelening ustini koʻpirtirilgan qaymoq bilan bezatish mashhur. Yevropa va Amerika retseptlarida agar-agar oʻrniga anʼanaviy jelatin ishlatiladi.

Qahvali jele koʻpincha kubcha shaklda kesilib, turli shirinliklar, taomlar va ichimliklar bilan tortiladi. Qahvali jele kubchalari baʼzan sutli kokteyllar, alkogolsiz ichimliklar yoki sandey muzqaymoqlariga qoʻshiladi. Qahvali jele koʻpincha bir chashka issiq yoki yaxna qahvaga qoʻshiladi, taʼbga koʻra qaymoq va sirop qoʻshilishi mumkin. Quyultirilgan sutni idishdagi sovutilgan qahvali jele kublari ustiga quyiladi va qoshiq bilan isteʼmol qilinadi.

Madaniyat va sanʼatda 
Saiki K ning halokatli hayoti nomli manga va anime serialida bosh qahramon Saiki Kusuo hayotida faqat bitta zaif tomoni — bu qahvali jelega boʻlgan muxabbatidir.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
Jele
Qahvadan tayyorlanadigan shirinlikalar
Yapon shirinliklari
Spanakopita

Spanakopita (, σπανάκι dan „ismaloq“ va πίτα dan „pirog“ soʻzlaridan) — ismaloqli va oq tuzlangan pishloqli, odatda fetali yunoncha mazali pirog.

Ingredientlar va turlari 
Anʼanaviy nachinka toʻgʻralgan ismaloq, oq pishloq, piyoz yoki yashil piyoz, tuxum va ziravorlardan iborat. Kefalotiri kabi boshqa tuzlangan pishloqning oʻzi yoki feta bilan aralashtirilgan holda ishlatilishi mumkin. Ziravor sifatida arpabodiyon, yalpiz va maydanoz kabi koʻkatlardan foydalanish mumkin. Shuningdek, xushboʻylik uchun pirogga muskat yongʻogʻi ham qoʻshiladi. Koʻpincha qovurilgan piyoz, yongʻoq nachinka sifatida solinadi. Nachinka yogʻ yoki zaytun moyi bilan fillo xamirida qatlamlanadi, katta formada (yoki katta tovada) pishiriladi, undan keyin alohida qismlar kesiladi. Pishirishning yana bir varianti: nachinka xamir ustiga joylanadi, rulet qilib oʻraladi, undan doira hosil boʻladi. Koʻproq vaqt talab qiladigan jarayon xamirdan nachinkali uchburchaklar tayyorlashdir.

Fillo xamir retsepti eng keng tarqalgan boʻlsa-da, baʼzi retseptlarda qalinroq qobiqqa ega boʻlgan rustik horiatiko xamiridan foydalaniladi. Pirog ham qatlama xamirdan tayyorlanishi mumkin. Pishirilganda xamir oltin rangga ega boʻladi, koʻpincha sariyogʻ va tuxum sarigʻi bilan qoplash orqali toʻyingan boʻladi. Spanakopitani dasturxonga toʻgʻridan-toʻgʻri pechdan chiqishi bilan tortish yoki u soviguncha kutish kerak.

Spanakopitaning („nistisimo“) roza taomi va vegan versiyasi mavjud boʻlib, u Ulugʻ roʻza va boshqa roʻza tutish paytida isteʼmol qilinadi. Ushbu versiyada nachinka sifatida ismaloq, piyoz yoki yashil piyoz, arpabodiyon, maydanoz yoki selderey kabi boshqa koʻkatlar, shuningdek, zaytun moyi va bir oz bugʻdoy uni ishlatiladi, lekin xamirga tuxum yoki sut mahsulotlari qoʻshilmaydi. Aralashma qarsildoq qobiq paydo boʻlgunga qadar pechda pishiriladi. Pishloq oʻrniga tofu ishlatadigan noanʼanaviy vegan versiyalari mavjud.

Yunonistonning qishloq joylarida ismaloqning kamroq miqdori ishlatiladi va yetishmayotgan miqdori koʻk piyoz, mangold va otquloq bilan almashtiriladi.

Yana qarang 
 Burekas
 Gibanitsa
 Tiropita

Manbalar 

Piroglar
Gretsiya oshxonasi
Rojak

Rojak (rujak, ) ― anʼanaviy Malay, Singapur va Indoneziya taomi boʻlib, xamirdagi meva va sabzavot aralashmasidir.

Taomning koʻplab mintaqaviy variantlari mavjud. Shunday qilib, Malayziya va Singapurda rojak, qoida tariqasida, tvorog, loviya, qaynatilgan kartoshka, qisqichbaqalar, tuxum, loviya novdalari, bodring, karakatitsa achchiq yeryongʻoq sousi bilan ziravorlanib tayyorlanadi; Indoneziyada „mevali“ rojak koʻproq mashhur boʻlib, uning asosiy tarkibiy qismlari tofu va turli xil tropik mevalar, masalan, pomelo, mango va ananasdan iborat. Baʼzi hududlarda faqat vegetarian rojak retseptlari mavjud.

Malayziya, Indoneziya va Singapurda rojak milliy taom hisoblanadi va koʻcha sotuvchilari tomonidan ommaviy sotiladi.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha taomlar
Sabzavotli taomlar
Mevali taomlar
Singapur oshxonasi
Malayziya oshxonasi
Indoneziya oshxonasi
Salatlar
Ribay

Ribay () — dunyodagi eng mashhur steyk. Hayvonning 6 dan 12 qovurgʻasigacha boʻlgan mol goʻshtidan qalin yoni kesiladi. Toʻliq maʼnoda „ribay“ „qovurgʻa“ va „koʻz“ ga ajratilganiga qaramay ( „qovurgʻa“ +  „koʻz“), goʻyo koʻzga oʻxshaydigan nomning rasmga hech qanday aloqasi yoʻq. Bu holda „koʻz“ eng yaxshi suyaksiz goʻshtni kesish markaziga ishora qiladi.

Steyk kesilgan kesma 6 ta mushakning kesishmasida joylashgan boʻlib, bu joy hayvonning harakatida eng kam ishtirok etadi. Bularning barchasi steykning taʼmi uchun muhim ahamiyatga ega: steyk pishirishda koʻplab yogʻ qatlamlari erib, mushak tolalarini yumshatadi va goʻsht gʻayrioddiy suvli boʻlib, oʻziga xos nozik taʼmga ega boʻladi.

Klassik ribay don bilan oziqlangan marmar mol goʻshtidan tayyorlanadi.

Uzun, kesilgan qovurgʻa suyagidagi ribay tomagavk steyk deb ataladi.

Tayyorlanishi 
Ribay steyki quyidagi tamoyilga muvofiq pishiriladi: avval qobiq hosil boʻlguncha yuqori olovda, keyin esa oʻrtacha olovda. Ziravorlar minimal: tuz, qora murch, rozmarin va/yoki timyan. Pishirishning oxirgi bosqichida koʻpincha steykga sariyogʻ qoʻshiladi.

Pishgandan soʻng, goʻsht folga bilan qoplanadi va bir necha daqiqa davomida „dam olish“ uchun olib qoʻyiladi. Oshpazlar ribay steyki uchun oʻrta darajada qovurishni tavsiya qiladi.

Yana qarang 
 Striploin

Manbalar 

Alifbo boʻyicha taomlar
Qovurilgan ovqatlar
Mol goʻshti
Go‘shtli taomlar
Satsivi

Satsivi (- sovuq taom) — Gruziya oshxonasi sousi. Bundan tashqari, sousning nomi tayyor taom deb atash mumkin. Ushbu sousli taomlarning eng keng tarqalgani qaynatilgan parranda goʻshti, asosan tovuq / joʻja, oddiygina „satsivi“ deb ataladigan satsivi sousli. Ammo shuni yodda tutish kerakki, kurka satsivi sousi bilan dasturxonga tortilishi mumkin (maʼlum darajada, V. V. Pokhlebkina haqiqiy satsivi taomi faqat kurkadan tayyorlanadi), gʻoz, oʻrdak, boshqa goʻsht va hatto baliq.

Sosning oʻziga xos xususiyati (u bage sousi deb ham ataladi) unda koʻp miqdorda maydalangan yongʻoqdan foydalanish hisoblanadi. Sous uchun ziravorlar va ziravorlar toʻplami ham nisbatan doimiy boʻlib, u albatta oʻz ichiga oladi dolchin, Imeretian zaʼfaron (yoki oddiygina zaʼfaron), koriander, sarimsoq, qalampir, ixtiyoriy suneli şerbetçiotu, shuningdek sharob sirkasi, limon shaklida kislotalashtiruvchi yoki anor sharbati va boshqalar. Sousdagi koʻkatlar toʻplami har xil boʻlishi mumkin, silantro har doim ishlatiladi. Gruziyaning baʼzi hududlarida yongʻoq yetarli boʻlmagan taqdirda sous tuxum sarigʻi bilan quyuqlashtiriladi va qalinlash uchun un deyarli hamma joyda ishlatiladi.

Satsivi sousi odatdagi gruzin souslar guruhiga kiradi, bu yerda yogʻlar mevalar, mevalar, sharbatlar yoki bu holatda boʻlgani kabi, yongʻoq bilan aralashtiriladi. Satsivi sousi taxminan bir yarim oʻnlab navlarga ega, ammo tayyorlashning umumiy printsipi va tarkibiy qismlari nisbatan doimiydir.

Taomning goʻsht, oʻrniga baqlajon va gulkaramdan foydalaniladigan vegetarian versiyalari ham mavjud.

Satsivi (yongʻoq pastasi sousi bilan qaynatilgan parranda goʻshti) ga oʻxshash taomlardan, Usmonlilar imperiyasi davrida turk oshxonasiga, keyinchalik Levantin va Misr oshxonasiga kirgan, cherkes tovuqini (Çerkes tavuğu) nomlash mumkin, shunga oʻxshash taom akuz, Shimoliy Eronda mashhur (Mozandaron viloyati).

Manbalar

Adabiyotlar 

 Poxlyobkin V. V. Satsivi // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 320. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
 
 Ratushniy A. S. Satsivi // Vsyo o ede ot A do Ya: Ensiklopediya. — M.: Izdatelsko-torgovaya korporatsiya „Dashkov i K°“, 2016. — S. 354. — 440 s. — 300 ekz. — ISBN 978-5-394-02484-9.
 Satsivi // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 328. — 540 s. — ISBN 5-85700-122-6.
Alifbo boʻyicha taomlar
 Gruziya oshxonasi
 tovuq idishlari
Sovet oshxonasi
Souslar
Ribollita

Ribollita ( — „ikki marta pishirilgan“) — Toskanadan olingan quyuq italyan sabzavotli shoʻrvasi. Bu taom retseptining koʻplab variantlari mavjud, ammo asosiy ingredientlar dukkaklilar (loviya, noʻxat), quritilgan tuzsiz non, , (cavolo nero, baʼzan savoy karam oʻrniga oʻtadigan xarakterli toʻq rang bargli Toskana sabzavoti) va turli xil arzon sabzavotlar (qovoq, sabzi, kartoshka, piyoz), shuningdek zaytun moyidan iborat. Dasturxonga tortishdan oldin unga maydalangan pishloq sepish mumkin (Parmesan, Pekorino), anʼanaviy ravishda taxir qizil sharob bilan tortiladi (masalan, Chianti). Bu sovuq mavsumda eng mos keladigan mavsumiy taom hisoblanadi.

Shoʻrva dehqon oshxonasidan kelib chiqqan va koʻpincha kechagi qaynatilgan sabzavotlardan qolgan qoldiqlar yoki toʻyimli boʻlishi uchun kechagi non qoʻshilgan minestrone shoʻrva boʻlgan. Oʻrta asrlarda, feodallar ziyofatlarda tovoq sifatida yumaloq yassi nondan foydalanganlar va ertalab ularning xizmatkorlari sabzavot bilan birga goʻsht sharbatiga ivigan nonni qaynatganlar va retsept shundan kelib chiqqan degan versiya mavjud.

Manbalar 

Dehqonlar oshxonasi
Non sho'rvalari
Italyancha shoʻrvalar
Toskana oshxonasi
AQSHda shtatlar bo'yicha abort qonunchiligi

Qo'shma Shtatlarda abortning qonuniyligi alohida shtat qonunlariga qarab belgilanadi. 1973-yilda Roe v. Wade abort to'g'risidagi birinchi ishni Oliy sudga olib bordi, bu uni federal darajada qonuniylashtirdi. 1992-yilda Roe Planned Parenthood v. Casey tomonidan qisman bekor qilindi, unda ta'kidlaganidek, shtatlar "yashovsiz homilani abort qilmoqchi bo'lgan ayolning yo'liga jiddiy to'siq qo'yish maqsadida yoki ta'siri uchun" ortiqcha yuk bo'lgan qonuniy cheklovlar qo'yishi mumkin emas. 2022-yilda Roe ham, Casey ham bekor qilindi va abortlar yana shtat qonunlariga asoslangan holda tartibga solinishi belgilandi. Ayrim shtatlar abortdan foydalanishni tartibga solishi va cheklashi mumkin, ularning ba'zilari allaqachon Roe bekor qilingan birinchi va ikkinchi trimestrlarda abortni noqonuniy qilgan "trigger laws" qonunlaridan foydalanishni boshladi.

Sakkizta shtat — Alabama, Arizona, Arkanzas, Michigan, Missisipi, Oklaxoma, G'arbiy Virjiniya va Viskonsin —  qonunlarida hali ham Roe qarorigacha amalda bo'lgan abortini taqiqlovchi normalar mavjud bo'lib, ular ham o'z o'rnida kuchga mumkin.

Butun mamlakat bo'ylab joriy huquqiy holat 

AQSh Konstitutsiyasining amaldagi sud talqiniga ko'ra, shtatlar abortni taqiqlash yoki tartibga solish bo'yicha keng ixtiyoriy huquqlarga ega. Dobbs v. Jackson ishida (2022), Amerika Qo'shma Shtatlari Oliy sudi abortni himoya qilish haqidagi muhim qarori —Roe v. Wade (1973) va undan keyingi qarorlarni, ya'ni abort homiladorlikning katta qismi uchun qonuniy bo'lishi kerak, ammo shtatlar tomonidan turli darajada cheklanishi mumkin deb hisoblovchi qarorlarni bekor qildi. Shtatlar kechiktirilgan abortlarni cheklash, voyaga etmaganlar uchun ota-onalarni ogohlantirishni talab qilish va abort qilish xavfi to'g'risidagi ma'lumotni protseduradan oldin bemorlarga oshkor qilishni talab qiluvchi qonunlarni qabul qildi. Ayni paytda 22 shtatdagi qonun chiqaruvchi organlar AQSHda abort to'g'risidagi qonunlarni taqiqlash yoki cheklash uchun harakat qilishlarini bildirishmoqda.

Yana qarang 
Dobbs v. Jackson Women's Health Organization

Manbalar 

AQSH qonunchiligi
AQSHda reproduktiv huquqlar
Boqla loviya bilan choʻchqa boʻyni

Boqla loviya bilan choʻchqa boʻyni (lyuksemb. Judd mat Gaardebounen) — dudlangan choʻchqa goʻshti va boqla loviyalaridan iborat Lyuksemburg milliy taomidir. Mamlakat janubi-sharqidagi Gostingen qishlogʻi bilan bogʻliq boʻlib, aholisi taniqli loviya tufayli Bunepatsherten (Bounepatscherten) laqabini olgan.

Tayyorlanishi 
Bir kechada suvda namlangandan soʻng, tuzlangan yoki dudlangan choʻchqa boʻyni qaynatiladi va teridan tozalanadi, soʻngra taxminan ikki soat davomida pırasa, sabzi, selderey va chinnigullar bilan qaynatiladi. Buket garni, shuningdek, bir stakan Moselle sharob bilan birga qoʻshiladi. 5 daqiqa davomida suvda oqartirilgan boqla loviya uchun sous tayyorlanadi. Toʻgʻralgan piyoz, pastırma kubiklari va un yirtqichlardan sariyogʻda qovuriladi, goʻshtli bulonga quyiladi va juda nozik boʻlishi kerak boʻlgan sousni taxminan 20 daqiqa davomida past olovda qoldiring. Oqartirilgan loviya sousga mayda toʻgʻralgan yangi shoʻr, qalampir va tuz bilan birga qoʻshiladi. Choʻchqa goʻshti tayyor boʻlgach, u bulondan chiqariladi, tilimga kesiladi va loviya bilan katta plastinka ustiga yoyiladi. Ovqat qaynatilgan kartoshka va sharob yoki pivo bilan dasturxonga tortish mumkin.

Etimologiya 
"Judd" soʻzining kelib chiqishi aniq emas. Lyuksemburgdagi Buyuk Gertsog instituti aʼzosi, tilshunos Jan-Klod Myuller tomonidan taklif qilingan nazariyalardan biri bu, ispancha fasol (judía) soʻzidan kelib chiqqan. Uning tushuntirishicha, Galisiyada loviya qoʻshiladigan choʻchqa goʻshtidan tayyorlangan taom ham bor, mahalliy aholi uni „shu-DI-a“ deb talaffuz qiladi. Myuller bu taomni, Lyuksemburgga XVI-XVII asrlarda, ispan qoʻshinlari olib kelganligini taxmin qiladi. Agar bu toʻgʻri boʻlsa, u holda Judd mat Gaardebounen „loviya bilan loviya“ deb tarjima qilinishi mumkin. Shuningdek, bu atama „yahudiy“ (judío) soʻzidan olingan, chunki „loviyaning quyuq rangi ispan yahudiylarining qora terisini eslatardi“.

Manbalar

Havolalar 

 Judd mat Gaardebounen 
 Goʻshtli goʻsht yoʻnalishlari (2-qism)
 Lyuksemburg oshxonasi
 cho'chqa go'shti idishlari
Sarde in saor

Sarde in saor ( yoki sardèe in saór) — shirin va nordon piyoz, qaragʻay yongʻogʻi va mayiz ziravorlangan qovurilgan sardaklarning tipik venetsiyalik gazagi. Odatda venetsiyalik bacari barlarida gazak sifatida tortiladi. Venetsiyalik „Saor“ italyancha „sapore“ kabi „aroma“ degan maʼnoni anglatadi. „Saor“ atamasi shirin va nordon piyoz sousi yoki tuzlamoq degan maʼnoni anglatadi, unda nafaqat baliq, balki boshqa mahsulotlar ham pishiriladi.

Kelib chiqishi 
Sarde in saor, uzoq vaqt davomida kemada oziq-ovqat saqlashi kerak boʻlgan venetsiyalik baliqchilar tomonidan qoʻllaniladigan saqlash usuli sifatida ixtiro qilingan.

Piyoz sirka va moy bilan ziravorlangandan soʻng, ular terakota kosalarida qovurilgan sardalyalar ustiga qatlam-qatlam qoʻyildi. Vaqt oʻtishi bilan retsept yanada nozik lazzatlarga ega boʻldi; ovqat hazm qilishga yordam berish va tatib koʻradiganlarning ogʻzi va nafasini shirin qilish uchun mayiz qoʻshilgan. Zamonaviy retseptda qaragʻay yongʻoqlari ham qoʻllaniladi. Baliqchilar baliqni tayyorlaganidan keyin uzoq vaqt oʻtgach yeyishganligi sababli, mahsulot endi yangi emas, balki barqaror edi.

Shu sababli, bugungi kunda ham sardalya tayyorlanayotganda, ularni marinadlagandan keyin kamida bir kunda soʻng isteʼmol qilish odat tusiga kiradi.

Manbalar

Manbalar 

 Marinadlangan baliq (sardalya, spratlar) (In saor), fotosurat retsepti
 Mazali Venetsiya. Shimoliy Italiyaning sevgisi, taomlari va sirlari. Evdokimova Yu.
 Tessa Kyros. Venetsiya. Oziq-ovqat va orzular / Per. ingliz tilidan. — M: Eurobuks, 2012. — 288 b. ISBN 5040125275, 9785040125272
 Italiya oshxonasi
 Aperatifler
 Venetsiya Madaniyati
Baliqli taomlar
Sabzi sho‘rvasi

Sabzi shoʻrvasi ― sabzi asosiy tarkibiy qism hisoblanagan shoʻrva. Bu pyure-shoʻrva yoki suyuq shoʻrva sifatida tayyorlanishi mumkin. Pishirishda sabzavot, don va boshqa ingredientlardan foydalaniladi. Issiq yoki sovuq holda tortish mumkin. Sabzi shoʻrvasi klassik fransuz taomlari hisoblanadi.

Tavsifi 
Sabzi shoʻrvasi qaymoqli shoʻrva yoki sabzavot yoki tovuq bulyoniga asoslangan suyuq shoʻrva sifatida tayyorlanishi mumkin. Taomda kartoshka, sholgʻom, sarimsoq, piyoz, shalot piyoz va boshqa sabzavotlar ham ishlatilishi mumkin. Sabzi va apelsin sharbati ham uni tayyorlashda ishlatilishi mumkin, baʼzi versiyalar sabzi pyuresi yordamida tayyorlanadi. Shoʻrvaning rangi ishlatilgan sabzi rangiga qarab farq qilishi mumkin. Yosh sabzi shoʻrvani shirin qiladi va unga yorqin toʻq sariq rang beradi, kattaroq, eskiroq sabzi esa kamroq shirin va ochroq sariq rangga ega boʻlishi mumkin. Ayrim sabzi shoʻrvalari kokos suti, kokos suvi, kokos kremi, kokos yogʻi yoki kokos boʻlaklari bilan tayyorlanadi. Bundan tashqari, zanjabil, muskat yongʻogʻi va karrini oʻz ichiga olgan versiyalari mavjud. Sabzining yashil barglari (tepalari) taomning tarkibiy qismi sifatida ishlatilishi mumkin. Baʼzi turlarida maydalangan yalpiz barglaridan foydalaniladi. Baʼzan yogurt, yogurt sousi, yangi qaymoq, smetana qoʻshiladi. Xushboʻylik uchun shoʻrvaga apelsin qobigʻi, arpabodiyon, sabzi barglari, sarimsoq va boshqa yangi toʻgʻralgan koʻkatlar qoʻshiladi. Shoʻrva grenka va tost non bilan beriladi. Sabzi shoʻrvasi vegan taom sifatida va bisk shoʻrva sifatida ham tayyorlanishi mumkin.

Buyuk Britaniyada sabzi shoʻrvasining maxsus turi — yirik toʻgʻralgan yoki maydalangan sabzi, sarimsoq va koriandr urugʻidan (kashnich) shoʻrva tayyorlanadi.

Fransuz oshxonasida 
Sabzi shoʻrvasi yoki potaj Kresi () fransuz oshxonasida „klassik“ va „mashhur“ taom sifatida tavsiflangan. Potaj — quyuq konsistensiyaga ega shoʻrva turi. Potage Crécy nomi Fransiyaning shimolidagi Crecy-en-Ponthieu kommunasi sharafiga qoʻyilgan va oʻsha mamlakatda eng mazali sabzi yetishtirilgan.

Fransuz oshxonasida Kresi shoʻrva odatda guruch bilan tayyorlanadi, uni garnir sifatida ham berish mumkin. Guruch, arpa (arpa yormasi) taomni quyuqlashtirish uchun ingredient sifatida ishlatilishi mumkin.

Tarixi 
Edward VII (Buyuk Britaniya qiroli 1901-1910) har yili 26-avgustda 1346-yilgi Kresi jangini xotirlash uchun va inglizlarga jangda boshchilik qilgan ajdodi Edward Qora shahzoda sharafiga Kresi shoʻrvasini isteʼmol qilgan. Bundan tashqari, jang tugagandan soʻng, ingliz askarlariga Kresi sabzisidan shoʻrva berilganligi taxmin qilingan.

Avstriyalik shifokor va pediatr Ernst Moreau antibiotiklarga chidamli bakteriyalar keltirib chiqaradigan diareyaga qarshi samarali ekanligi isbotlangan professor Moreauning sabzi shoʻrvasini ixtiro qildi. Uzoq vaqt davomida pishirilganda, sabzi bakteriyalarning toʻplanishiga toʻsqinlik qiluvchi shakar molekulalarini chiqaradi.

Manbalar 

Sabzavotli sho'rvalar
Sabzili taomlar
Fransuz oshxonasi
Jaber qalʻasi

Jaber qalʻasi () — Suriyaning Raqqa viloyatidagi Al-Assad suv omborining chap qirgʻogʻidagi qalʻa. U har tomondan suv ombori suvlari bilan oʻralgan va qirgʻoq bilan kichik koʻprik bilan bogʻlangan.

Qalʻaning hozirgi mudofaa inshootlari 1168-yilda qurilgan, garchi qalʻa dan oldin ham mavjud boʻlgan. Birinchi salib yurishi paytida, qalʻa salibchilar tomonidan bosib olingan. Salibchilar unga yarim asr davomida, 1149-yilgacha egalik qilishgan qalʻa Nur ad-Din Mahmudning tasarrufiga oʻtmagan.

Usmon I ning bobosi Sulaymonshoh, qal’a yaqinida Furot daryosida choʻkib oʻlgan va uning yoniga dafn etilgan. Shu munosabat bilan 1921-yilda, Fransiya va Turkiya oʻrtasida tuzilgan Anqara shartnomasida Sulaymonshoh qabri hamda qal’aning oʻzi Turkiya hududi ekanligi va Turkiya qabr yonida faxriy qorovul turish huquqiga ega ekanligi koʻrsatilgan. 1973-yilda, Al-Assad suv omborini yaratishda qabr boshqa joyga (qalʻaning shimoliga) koʻchirildi va qalʻaning oʻzi Suriyaga koʻchirildi, unda muzey joylashgan. Sulaymonshoh vafot etgan joyni, qoʻriqlayotgan turk qoʻshinlarining faxriy qorovullari qal’ada qoldi.

Manbalar

Havolalar 

 Jaber qalʻasi
Suriya Qal'alari
Steyk fri

Steyk fri () ― butun Yevropadagi pab va restoranlarda (Fransiya va Belgiyadagi brasserilar) mashhur taom boʻlib, steyk va fri kartoshkasidan iborat. Baʼzi mualliflar bu taomni uning ixtirochisi Belgiyaning milliy taomi deb hisoblashadi.

Tarixiy jihatdan, bu taom uchun ramp-steyk odatda ishlatilgan. Hozirgi vaqtda antrekot yoki skotch filesi (Avstraliyada) koʻproq odatiy hisoblanadi. Bu tovada qovurilgan steyk (odatda „qoni bilan“), sousda, baʼzan golland yoki bearnez sousi bilan, fransuz kartoshkasi bilan tayyorlanadi.

Issiq holda tortiladi. Salat, ketchup, xantal, mayonez bilan toʻldirilishi mumkin.

Frankofiliya bu taomning portugal tilida soʻzlashuvchi dunyoga tarqalishiga olib keldi, u yerda uni bife e [batatas] fritas yoki bife com batata frita deb atashadi, ayniqsa Braziliyada, sous odatda selida pishgan steyk qovurilgan yogʻda qovurilgan oddiygina piyoz halqalaridan iborat. Guruch va loviyadan keyin bu eng mashhur taomdir. Steyk-fri Ispan dunyosida ham keng tarqalgan.

Steyk-fri fransuz madaniyat nazariyotchisi Rolan Bartning „Mifologiyalar“ toʻplamida mayda burjuaziyaning kundalik hayoti va isteʼmol jamiyatini oʻrganishga bagʻishlangan semiotik tahlil mavzusidir.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha taomlar
Kartoshkali taomlar
Fransuz oshxonasi
Belgiya oshxonasi
Go‘shtli taomlar