MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Lola sayli

Lola sayli — adir va dalalarda lola ochilgan chogʻda oʻtkaziladigan sayil. Baʼzi joylarda Lola sayli guli surx deb ham nomlanadi. Lola sayli oʻzbek xalqining qadimiy udumlaridan biri boʻlgan. Lola sayli Navroʻz bayramidan keyin (aprelning oxiri — mayning boshlari) lola va lolaqizgʻaldoq ochilgan vaqtlarda oʻtkaziladi. Sayil bir necha kun davom etgan. Zarafshon va Fargʻona vohasida oʻziga xos bayram sifatida nishonlangan. Odatda, Lola saylini xalq tomonidan saylangan "lolachilar" boshqarganlar. "Lolachilar" oʻz doʻstlari bilan Lola saylining qachon va qayerda oʻtkazilishini aniqlab, xalqqa xabar bergan. Sayil oʻtkazilishidan oldin "lolachi" maxsus daraxt yoki daraxtning chiroyli shoxidan kesib olib, lolalar bilan bezagan. Keyin uni qishloq koʻchalaridan olib oʻtgan. Buni koʻrgan odamlar koʻchaga chiqib, koʻngliga tugib qoʻygan niyatlarini aytib, daraxtlar shoxiga turli mato parchalari, roʻmolchalar bogʻlashgan. Soʻng "lolachilar"ga ergashib, oʻyin-kulgi qilib, lolazor tomon yoʻl olishgan. Belgilangan joyga kelishganidan soʻng "Gul daraxti" markazga oʻrnatilgan va oqsoqollar duosi bilan bayram boshlangan.

Bayramning 2-kuni muqaddas mozor va qabristonlar ziyorat qilingan. Bunda erkaklar va ayollar alohida-alohida ziyoratgohlarga borganlar.

Lola sayli hozirgi oldingi ramziy maʼnosini maʼlum darajada yoʻqotib, oʻyin-kulgi, sayil koʻrinishida saqlanib qolgan.

Boshqa mamlakatlarda lolalar sayli

Adabiyotlar 
 Abdurraxman-i Tali’, Istoriya Abulfeyzxana, T., 1959;
 Sokolov Yu.A., Tashkent, tashkentsi i Rossiya, T., 1965.

Manbalar
Lolabuloq nodir metalli pegmatitlar koni

Lolabuloq nodir metalli pegmatitlar koni — Qoratepa togʻining jan.-gʻarbi (Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumani)dagi kon. Lolabuloq granitoidli massivi doirasida joylashgan. Nodir metalli minerallashuvga ega boʻlgan pegmatoidli kvarsdala shpati jinslari konning sharqiy qismlari uchun xos. Dala shpatiga boy pegmatit maydoni intruziv bilan choʻkindimetamorfik qatlamlar tutashgan yerlarda joylashgan boʻlib, eni 1,5 km, uz. 25 km li hududni tashkil qiladi. Konning geologik tuzilishida biotitli va porfirli granodiorit, siyenit, biotit, muskovitli va leykokrat granitlar ishtirok etgan. Kon batolitga oʻxshash yuqori paleozoy davriga mansub magmatik togʻ jinslari, Dautosh va Burliktepa svitalariga mansub metamorfik ohaktoshli, effuziv kvars va felzit porfirli qatlamlar bilan oʻralgan. Kondagi nodir metalli pegmatitlar tarkibida mikroklin, muskovit, kvars, albit va aksessor elementlardan mineral va elementlar koʻrinishida berilliy: niobiy, kolumbit, tantal, qalay, kassiterit, litiyli muskovit, oʻzgargan spodumen, apatit, granit, kamroq turmalin, flyuorit va boshqa bor. Baʼzan nodir elementlarning minerallarini uchratish mumkin.

Manbalar
Loladaraxt

Loladaraxt, liriodendron (Liriodendron) — magnoliyadoshlar oilasiga mansub, bargi toʻkiladigan daraxtlar turkumi. 2 turi (L.tulipifera Shimoliy Amerikada va L.chinense Markaziy Xitoyda) 6op.L.tulipiferaning boʻyi 60 m cha, diametri 3,5 m cha. Poʻstlogʻi kulrang yoki qizgʻish-qoramtir. May — iyunda gullaydi (gullari lolaga uxshagani uchun L. deyiladi). Poʻstlogʻida oshlovchi moddalar bor. Yogʻochining xususiyatlari teraknikiga yaqin. Mebel, musiqa asboblari, radiopriyomniklar tayyorlashda, qishloq xoʻjaligi mashinasozligida, qogʻoz sanoatida ishlatiladi. Oʻzbekistonda manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Oʻzbekistonning Toshkent, Andijon, Fargʻona, Samarqand va boshqa shaharlarida L.ning keksa va yosh tuplari bor. L.ni urugʻidan koʻpaytirish usullari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika ishlab chikarish markazining Botanika bogʻida ishlab chiqilgan.

Manbalar
Loladoshlar

Loladoshlar — bir urugʻpallalilar (lolasimonlar) sinfi (ajdodi) (Liliaceae)ra mansub oila. Koʻpchiligi piyozchali va tugunakli koʻp yillik oʻtlar. Baʼzilari daraxtsimon oʻsimlik va lianalardan iborat. Bargi yaxlit, koʻpincha, nashtarsimon, baʼzan tuxumsimon, guli, koʻpincha, toʻgʻri, ikki jinsli, toʻpguli boshoqsimon, roʻvaksimon yoki shingilsimon. Mevasi koʻsakcha. Barcha qitʼalarda tarqalgan. 10 turkumi. 470 ga yaqin turi bor. Oʻzbekistonda tabiiy holda 4 turkumga mansub turlari usadi. Bularga loma, boychechak va boshqa kiradi. BARGLARI ODDIY, BUTUN POYA DA KETMA-KET JOYLASHADI. GULQO'RG'ONI ODDIY. MEVASI KO'SAK MEVA. BU OILA VAKILLARIDAN BIRI QIZIL LOLA. BO'YI 25SM. MEVASI KOSAKCHA MEVA. QIZIL LOLA  O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI  QIZIL KITOBIGA KIRITILGAN. ULARNING YURTIMIZDA 23 TURI MAVJUD.

Manbalar 

 

Bir pallali oʻsimliklar
Loladoshlar
Lolaqizgʻaldoq

Lolaqizgʻaldoq () — koʻknordoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻt. Boʻyi 10—40 sm. Poyasi dagʻal tuklar bilan qoplangan, tub barglari uzun bandli, poyadagilari bandsiz. Barg plastinkasi ikki karra patsimon qirqilgan. Gullari yirik, gultojbarglari qizil, tubida yoysimon qora dogʻi bor. Mevasi dagʻal tuklar bilan qoplangan, dumaloq koʻsak. Aprelda gullaydi, mayning oxirida mevalaydi, iyunda quriydi. L. choʻllar, adirlar, bogʻlar, yoʻl yoqalari va bahorgi ekinlar orasida koʻp uchraydi. Poyasi, bargi va gullarida 0,1% alkaloid bor. Gultojbarglarining suvi xalq tabobatida oftob urgan bolalarga ichiriladi, shuningdek, ogʻrigan koʻzni yuvish uchun ishlatiladi. L.ni mollar yemaydi, pichanga aralashsa (ayniqsa, gullaganda) chorva mollarini zaharlashi mumkin.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Lome

Lome — Togo poytaxti, mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Gvineya qoʻltigʻi sohilidagi port. Iklimi ekvatorial iqlim, eng issiq oylar (mart—aprel)ning oʻrtacha temperaturasi 31°, eng salqin oy (iyul — avgust) niki 23°. Yiliga urtacha 755 mm yogʻin yogʻadi. Aholisi 500 ming kishidan ziyod (1990-yillar urtalari).

Shahar 19-asr oxirlarida 18-asrning 20-yillaridan mavjud boʻlgan qishloqoʻrnida bunyod etilgan. 1877-yildan Germaniya protektorati Togoning markazi bulgan. Birinchi jahon urushidan keyin (1914—18 yillarda) Fransiya mandatligidagi hududning, 1939—45 yillarda Fransiya vasiyligidagi Togoning maʼmuriy markazi. 1960-yil 27-apreldan mustaqil Togo Respublikasining poytaxti.

Lome — transport yoʻllarining muhim tuguni, aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Neftni kayta ishlash, metallurgiya, sement, marmar zavodlari, paxta tozalash, toʻqimachilik, oziq-ovqat, poyabzal korxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Port orqali chetga fosforit, marmar, kofe, kakao, paxta va palma mahsulotlari chiqariladi. Lomeda Milliy majlis, Prezident saroyi, mehmonxona va boshqa maʼmuriy hamda jamoat binolari qurilgan. Ilmiy tadqiqotlar instituti, universitet, milliy muzey, kutubxona, oʻquv muassasalari bor. Turizm rivojlangan.

Manbalar 

Togo
Long boʻgʻozi

Long boʻgʻozi — Vrangel oroli bilan Osiyo sohillari oraligʻida, Sharqiy Sibir va Chukotka dengizlarini birlashtirib turadi. Uz. 128 km, engtor joyining kengligi 146 km, chuq. 36–50 m. Yilning koʻp qismi muz bilan qoplangan. Amerika kemasi kapitani T. Long nomi bilan atalgan.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha boʻgʻozlar
Long-aylend

Long-aylend — Atlantika okeanidagi orol, AQSH qirgʻoqlari yaqinida. Maydoni 4,5 ming km², uz. 200 km chamasida. Gʻarbiy qismida Nyu-York shahrining Bruklin va Kuins rayonlari; qolgan hududida dam olish zonalari, plyajlar, bogʻlar joylashgan. 1609-yilda ingliz dengizchi sayyohi G. Gudzon tomonidan kashf etilgan.

Manbalar
Long-bich

Long-bich - AQShning gʻarbiy qismidagi shahar, Kaliforniya shtatida, Tinch okean sohilida. Aholisi 461,5 ming kishi (2000). San-Pedro qoʻltigʻidagi port (yillik yuk ortib-tushirish 45 mln. t atrofida). Baliq ovlash floti bazasi. Neft olinadi va qayta ishlanadi. Asosiy sanoat tarmoqlari — raketa-kosmik va aviatsiya sanoatlari. Avtomobilsozlik, kemasozlik, metallsozlik, neft kimyosi, oziq-ovqat sanoati korxonalari, Kaliforniya universiteti filiali bor. Iqlim kurorti. Harbiy dengiz bazasi.

Manbalar
Henry Longfellow

Henry Wadsworth Longfellow (1807.17.2, Portlend, Men shtati — 1882.24.3, Kembrij, Massachusets shtati) — amerikalik shoir, tarjimon. Advokat oilasida tugʻilgan. 1836—54 yillarda Garvard universitetining Yevropa adabiyotlari va tillari boʻyicha professor "Qullik haqida qoʻshiqlar" (1842) qoratanlilarni qulliqdan ozod qilish harakati taʼsiri ostida yaratilgan. "Koʻchmanchi qushlar" toʻplamida (1858) erksizlikni qoralab, ozodlikni madh etgan. Milliy boʻyoklarga boy "Evanjelina" (1847), "Maylz Stendishning unashtirilishi" (1858) kabi epik dostonlar muallifi. L. ijodida indeyslarning mashhur afsonalari asosida yozilgan "Gayavati haqida qoʻshiq" dostoni (1855) mashhur (bu qahramonlik eposi oʻzbek tiliga ham tarjima qilingan). 1863-yilda J. Bokkachcho va J. Choser uslublarida "Yoʻl boʻyidagi mehmonxona hikoyalari" toʻplamini yaratgan. L. Yevropa adabiyotlarining tarjimoni sifatida ham tanilgan. 1846-yilda "Yevropa shoirlari va sheʼriyati" toʻplamini nashr ettirdi. Bu toʻplamga amerikalik shoirlar, jumladan, L.ning oʻzi ham tarjima qilgan 400 dan ortiq asar kiritilgan. 1876— 79 yillarda 31 jilddan iborat "Turli oʻlkalarning sheʼrlari"ni nashr qildirdi. Ushbu toʻplamning 20-jildi chor Rossiyasi xalqlari adabiyotlariga bagʻishlangan.

Manbalar 

1807-yilda tugʻilganlar
1882-yilda vafot etganlar
17-fevralda tugʻilganlar
24-martda vafot etganlar
London (Kanada)

London — Kanadaning jan. qismidagi shahar, Ontario provinsiyasida. Aholisi 421,3 ming kishi (2001). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Qishloq xoʻjaligi rayonining savdo va sanoat markazi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, mashinasozlik (radiotexnika va elektrotexnika, qishloq xoʻjaligi va transport mashinasozligi), kimyo sanoati, koʻn-poyabzal korxonalari, universitet bor.

Manbalar
London ilm-fan muzeyi

London ilm-fan muzeyi, Ilm-fan va sanoat milliy muzeyi — Buyuk Britaniyada texnika yoʻnalishidagi eng yirik va qad. muzeylardan biri. 1851-yil Kensington parkidagi Katta texnika koʻrgazmasi negizida tashkil etilgan. 1857-yil 24-iyunda ochilgan. Fan va texnika taraqqiyoti tarixi hamda uning hozirgi holatini aks ettiradigan material va buyumlar yigʻilgan; shuningdek, ana shu material va buyumlar namoyish qilinadi. 60 ga yaqin boʻlimi bor. Muzeyda 50 mingga yaqin buyum mavjud. Kolleksiyalar xronologik tartibda joylashtirilgan. Ekspozitsiyalar namoyish qilinadigan maydon 30 ming m2ni tashkil etadi. Muzey buyumlari asosan, asl, ishlaydigan priborlar, jihoz va mashinalar (mas, aeronavtika boʻlimidagi ekspozitsiyalar orasida 20 dan ortiq samolyot bor) yoki ularning anik, modellaridan iborat. Muzeyning tarixiy noyob materiallari orasida J. Uattning yaxlitligicha muzeyga koʻchirib olib kelingan ustaxonasi, J. Stefenson lokomotivi saqlanadi. Muzeyda kutubxona, leksiya va kino zali, ustaxona, fotostudiya, boʻlimlarda lab.lar bor. London ilm-fan muzeyilar olib boriladi.

Manbalar 

 

Muzeylar
London universiteti

London universiteti () - Buyuk Britaniyadagi eng yirik universitet va ilmiy tadqiqotlar markazlaridan biri. 1836-yil qirol Vilgelm IV farmoniga muvofiq, mamlakatning ayrim universitetlari talabalariga ilmiy daraja beradigan (tegishli imtihonlarni topshirgandan soʻng) muassasa sifatida tashkil etilgan. 1898-yil qayta tuzilib, oliy oʻquv yurti vazifasini ham oʻtay boshladi. 1907 va 1910-yilda parlamentning maxsus qarori bilan London universiteti tarkibiga Universitet (1826-yil tashkil etilgan) va Qirollik (1829) kollejlari qoʻshildi. London universiteti texnika fanlari, iqtisodiyot, yuridik, teologiya, tibbiyot, pedagog, musiqa fanlari boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda ijtimoiy va tabiiy fanlar boʻyicha turli ilmiy tadqiqotlar institutlari bor. 1947-yil London universiteti huzurida Britaniya tibbiyot federatsiyasi tashkil etilgan. Kutubxonasida 1 mln.dan ortiq asar saqlanadi. Universitetda 55 mingga yaqin talaba taʼlim oladi, 1,5 mingga yaqin oʻqituvchi ishlaydi. Ilmiy va ilmiy-metodik adabiyotlar nashr etadi.

Manbalar 

Buyuk Britaniyadagi universitetlar‎
London qirollik jamiyati

London qirollik jamiyati, Tabiat haqidagi bilimlar taraqqiyoti boʻyicha London qirollik jamiyati — Buyuk Britaniyaning yetakchi ilmiy jamiyati, Yevropadagi kad. ilmiy markazlardan biri. 1660 yil tashkil etilgan va 1662 yil Qirollik hartiyasi bilan tasdiklangan. Buyuk Britaniyada ilmiy tadqiqotlarni tashkil etish va rivojlantirishda muhim rol oʻynaydi hamda ilmiy siyosatning asosiy masalalarini hal etishda maslahat organi, xalqaro nohukumat ilmiy assotsiatsiyalarda milliy FA sifatida ish koʻradi. London qirollik jamiyatij., asosan, tabiiy fanlar soxasida tadqiqot olib boradi. London qirollik jamiyatij. taʼsischilardan biri ingliz fizigi va kimyogari R. Boyl. R.Guk, K.Ren, I.Nyuton London qirollik jamiyatij.ning dastlabki rahbarlaridan boʻlishgan. 1 mingdan ortiq aʼzosi bor. Jahondagi eng qad. ilmiy jur.lardan biri boʻlgan "Falsafiy axborot"ni nashr etadi (1665 yildan).

Manbalar 

London
Lonjeron

Lonjeron (frans. longeron, longer — boʻylama yurish) — muhandislik inshootlari, uchish va harakatlanish qurilmalari (koʻpriklar, samolyotlar, avtomobillar, vagonlar, kemalar va boshqalar) ning asosiy kuch tushadigan qismi. Konstruksiyasining uzunligi boʻyicha (boʻylamasiga) joylashadi. Masalan, uchish apparatida — samolyot qanoti, fyuzelyajidagi va vertolyotning koʻtaruvchi vinti parragidagi L. (koʻndalang toʻsin) konstruksiyaga mustahkamlik, bikrlik beradi; avtomobilda — L. avtomobil ramalarining boʻylama toʻsini; unga dvigatel, yurish qismi, kuzov, bamper (bufer) lar va boshqa mahkamlanadi. L. tavrsimon, qutisimon, shvellersimon va quvursimon kesimli boʻladi.

Manbalar
Lopolit

Lopolit (yunoncha: lopas — tovoq va lithos — tosh) — magmatik togʻ jinslarining oʻrtasi choʻkkan va chekkalari koʻtarilgan yassi tovoq koʻrinishida yotishi. Hozirda L.ning koʻndalang kesimi voronkasimon va ichki strukturasi tovoqsimon ekanligi aniklangan. L. Yer poʻstiga singgan magma yer yuzasiga yaqin kelsa va L. yuzasini qoplagan choʻkindi jinslar magma oʻchogʻi zonasi tomon egilganda yuzaga keladi. Yana q. Togʻ jinslarining yotishi.

Manbalar
Loran qatori

Loran qatori — kompleks oʻzgaruvchili funksiyalar nazariyasining muhim tushunchasi. Loran qatorining xususiy holi, yaʼni golomorf funksiyani uning yakkalangan maxsus nuqtasi atrofida Loran qatoriga yoyish juda muhimdir. Golomorf funksiyaning yakkalangan maxsus nuqtasi atrofidagi Loran qatori maxsus nuqtalarning turlarini aniklashga imkon beradi.

Manbalar
Lord

Lord (ing. Lord) — 1) oʻrta asrlarda Angliyada dastlab yer egalarining nomi, keyinchalik ingliz oliy dvoryanlarining umumlashma unvoni. Britaniya parlamentida lordlar palatasini tashkil etuvchi qirollik per (Fransiya va Angliya oliy zodagonlari vakillarining nomi)lariga berilgan. 19-asrdan fan va madaniyat arboblari unvoni; 2) Buyuk Britaniyadagi baʼzi mansablarning tarkibiy qismi (mas, L.-kansler — lordlar palatasining raisi, L.-mer — London hamda boshqa yirik shaharlarda mahalliy hukumat idoralari boshligʻi).

Manbalar
Lordoz

Lordoz (yun. lordos — qiyshaygan, bukri) — q. Umurtqa pogʻonasining qiyshayishi.Umurtqa pog'onasining bo‘yin va bel qismidagi egilishlar hisoblanadi.

Manbalar
Sofiya Loren

Sophia Loren (20-sentyabr 1934-yilda tugʻilgan) italyan film aktrisasidir. „Eng yaxshi aktrisa“ () nominatsiyasida Oscar (Akademiya) mukofoti bilan taqdirlangan. 1949-yil „Goʻzallar tanlovi“da qatnashib, shu yildan filmlarda suratga tusha boshlagan. „Neapol oltinlari“, „Daryodan kelgan ayol“ filmlari unga katta shuhrat keltirgan. „Chochara“ filmidagi Chezira roli uchun „Oskar“ mukofotiga sazovor boʻlgan. „Italyancha nikoh“, „Kecha, bugun, ertaga“, „Bakkacho, 70“, „Kungaboqar“, „Gʻaroyib kun“, „Rim imperiyasining qulashi“, „Lamanchli kishi“ kabi filmlar Loren ijodida alohida oʻrin tutadi. 1990-yil „Shanba, yakshanba, dushanba“ filmida bosh rolni oʻynadi.

Filmografiyasi

Manbalar

Havolalar 

 
 

1934-yilda tugʻilganlar
Italiyalik aktrisalar
Oscar mukofotining eng yaxshi aktrisa nominatsiyasi gʻoliblari
Yashayotgan insonlar
Grammy mukofoti sovrindorlari
Fransiyalik aktrisalar
Hendrik Lorentz

Hendrik Antoon Lorentz, Xendrik Anton Lorens (1853.18.7, Arnem — 1928.4.2, Harlem) — golland nazariyotchi fizigi. Leyden universitetini tugatgan (1872), shu universitet professor (1878 - 1923), Harlemdagi Teylor instituti direktori (1923-yildan). Ilmiy ishlari nazariy fizikaga oid. J. K. Maksvellttt elektromagnit nazariyasiga asoslanib, elektron nazariyani yaratgan, koʻpgina elektr va optik hodisalarni, xususan, Zeyeman effektini tushuntirib bergan; yorugʻlik dispersiyasini, yorugʻlikning sinish koʻrsatkichi va qutublanuvchanligi orasidagi bogʻlanishni aniqlagan; elektromagnit maydonda harakatlanayotgan zaryadli zarraga taʼsir etuvchi kuch (Lorents kuchi) ifodasini keltirib chiqargan; Lorentz — harakatdagi muhitlar elektrodinamikasi asoschisi. Nisbiylik nazariyasi asosida yotgan va uning nomi bilan ataladigan ko-ordinatalarni almashtirish (qarang Lorents almashtirishlari) ni ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1902; Pieter Zeeman bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
1853-yilda tugʻilganlar
1928-yilda vafot etganlar
18-iyulda tugʻilganlar
4-fevralda vafot etganlar
Lorents almashtirishlari

Lorents almashtirishlari (nisbiylikning maxsus nazariyasida) — ikki inersial sanoq sistemasiga oid koordinatalar va vaqtlarining oʻzaro bogʻlanishini ifo-dalovchi formulalar. Bu formulalarni 1904-yilda X. A. Lorents oʻzining "Yorugʻlik tezligiga qaraganda kichik tezlik bilan harakatlanuvchi sistemadagi elektromagnit hodisalar" nomli klassik asarida keltiradi. Nisbiylikning maxsus nazariyasiga asosan, har qanday ikki inersial sanoq sistemasida vaqt va fazo bir jinsli harakterga ega boʻlib, ularning ikkala sistemadagi xususiyatlari bir-biridan farq qiladi. Masalan, vaqt ikkala sanoq sistemada ikki xil tarzda oʻtib boradi. Ikki inersial sanoq sistemadan biri ikkinchisiga nisbatan x oʻqining musbat yoʻnalishi boʻyicha oʻzgarmas v tezlik bilan harakatlanayotgan boʻlsin. Lorents almashtirishlaridan nisbiylik nazariyasining barcha kinemetik effektlarini keltirib chikarish mumkin. Lorents almashtirishlaridan nisbiylik nazariyasining asl mohiyati, xususan, uzunlik va vaqt oraligʻining nisbiyligi haqidagi muhim fizik xulosa kelib chiqadi.

Manbalar
Lorents (tenglama)

Lorents - MAKSVEYEL TENGLAMALARI (Lorents tenglamalari) — klassik elektrodinamikaning asosiy tenglamalari; ayrim zaryadlangan zarralar hosil qiladigan mikroskopik elektr va magnit maydonlarni ifodalaydi. 19-asr oxiri va 20-asr boshida X. A. Lorents yaratgan elektron nazariya aso-sini tashkil qiladi. L. — Lorents (tenglama) makroskopik Maksveyell tenglamalarinp umumlashtirish natijasida hosil qilingan.

Manbalar
Konrad Lorenz

Konrad Lorenz (7-noyabr 1903, Vena, 27-fevral 1989) — avstriyalik zoolog, etolog va zoopsixolog. Hayvonlarning instinktiv xulq-atvori va uning onto va filogenezda rivojlanishi toʻgʻrisidagi taʼlimotni ishlab chiqqan (Nikolaas Tinbergen bilan hamkorlikda); ayrim asarlarida hayvonlar xulq-atvorining biologik qonuniyatlarini kishilik jamiyatiga ham tadbiq etgan. Nobel mukofoti laureati (1973, Nikolaas Tinbergen va K. Frish bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1903-yilda tugʻilganlar
7-noyabrda tugʻilganlar
1989-yilda vafot etganlar
27-fevralda vafot etganlar
Lorisimon toʻtiqushlar

Lorisimon toʻtiqushlar (Lorinae), qiltilli toʻtiqushlar — toʻtilar turkumining kenja oilasi. 60 ga yaqin turi maʼlum. Eng yirigi kaptardek keladi. Patlari har xil rangli. Tilining uchida gul nektarini soʻrishga moslashgan ingichka oʻsimtasi boʻladi. Avstraliya, Polineziya, Yangi Gvineya, Molukka va Kichik Zond orollarida tarqalgan. Daraxt kovagiga uya quradi. Oʻrmonda yashaydi. Asosan, gul nektari bilan oziqlanadi.

Manbalar
Lorisimonlar

Lorisimonlar (Lorisidae) - sush emizuvchilar sinfining chala maymunlar oilasi. 4 urugʻi maʼlum. Jumladan, xipcha lori (1 tur) va yoʻgʻon lori (2 tur) Jan.-Sharqiy Osiyoda, boshqa 2 urugʻi Afrikada tarqalgan. Xipcha lori gavdasining uzunligi 20—25 sm, juni sargʻishkulrang, dumi boʻlmaydi. Yoʻgʻon lori gavdasining uzunligi 18—40 sm, juni malla yoki kumusheimon yaltiroq, dumi juda kalta. L. — tungi hayvonlar, baʼzan yalqovlarga oʻxshab daraxtlarga osilib oladi. Bitta bola tugʻadi. Meva, qushlar tuxumi va hasharotlar bilan oziqlanadi.

Manbalar
Los Alamos

Los-alamos — AQShning jan.gʻarbidagi shahar, Nyu-Meksiko shtatida. Xeless (Qoyali togʻlar) togʻlarida, 2200 m balandlikda joylashgan. Shaharga 1942-yilda atom energiyasidan foydalanish va yadro qurollari (dastlabki atom bombalari) ishlab chiqarish sohasidagi tadqiqotlar markazi sifatida asos solingan. L.-Ada ilmiy tadkikrt institutlar majmuasi — Kaliforniya universiteti qoshidagi L.-A ilmiy lab. bor.

Manbalar
Losossimonlar

Losossimonlar (Salmonidae) - seldsimonlar turkumiga mansub oʻtkinchi va chuchuk suv baliqlari oilasi. Orqa suzgichida 17 tagacha nurlari boʻladi. Tuxum yoʻllari yaxshi rivojlanmagan, yetilgan uvildirigʻi tana boʻshligʻiga tushadi. Tinch okean lososlari (keta, bukri baliq, nerka, sima) va haqiqiy lososlar (segma, kumja, shixan va boshqalar) mavjud. L. fakat chuchuk suvlarda koʻpayadi (oʻtkinchi L. uvildiriq tashlash uchun daryolarga oʻtadi). Uvildiriq tashlash davrida L.ning tashqi koʻrinishi (ayniqsa, erkaklarida) keskin oʻzgaradi. Tinch okean lososi, bukri baliq va baʼzan L. hayoti davomida bir marta uvildiriq tashlab xalok boʻladi. Pushti uncha koʻp boʻlmaydi. Koʻpchilik L. turi qumli, maydatoshli va toshli sayoz suvlarga uvildiriq tashlaydi. Bir qancha oʻtkinchi turlari pakana formalarni hosil qiladi. L. ovlanadi. 11 turi va kenja turlari Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekiston suv havzalarida orol lososi, yaʼni kumja va amudaryo gulmoyi kenja turlari uchraydi (keyingi maʼlumotlarga qaraganda, orol lososi qirilib yoʻq boʻlib ketgan).

Manbalar
Lot

Lot (gollandcha lood) — dengiz, koʻl, daryolarning chuqurligini kema bortidan turib oʻlchaydigan asbob. Dastlabki (50 m gacha chuqurlikni oʻlchash uchun), mexanik (200 m gacha) va gidroakustik (k,. Exolot) xillari bor. Dastlabki L. metr yoki futlarga boʻlingan poʻlat ar-qonga bogʻlangan toshlardan iborat. Mexanik L. suvga choʻktiriladigan pastki uchi ochiq chuqurlik oʻlchagich turubkadan iborat; gidrostatik bosim oʻlchanadi. Exolotning ishlash tarzi asbobdan tubgacha borgan va undan kaytgan tovush signallarining oʻtish vaqtini oʻlchashga asoslangan.

Manbalar
Lotaringiya

Lotaringiya (Lorraine) — Sharqiy Fransiyadagi tarixiy viloyat. Mozel daryosi havzasida joylashgan. L. hududida Myort va Mozel, Myoz, Mozel, Vogez departamentlari joylashgan. 23,5 ming km². Aholisi 3,3 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Bosh shaharlari — Nansi va Mets. 9-asrda L. — qirollik (Reyn daryosining quyi va oʻrta havzalari), 10-asr — 1766-yilda (tanaffus bilan) — gersoglik. 1766-yildan L.ning hamma hududi Fransiya tarkibiga kirgan, (1790-yil gacha viloyat maqomida). 1871-yil Sharqiy L. Germaniya tomonidan zoʻrlik bilan egallab olingan. 1919 i. Fransiyaga qaytarib berilgan. 1940-yil Germaniya yana bosib olgan, 1944-yil ozod etilgan.

Manbalar
Lotaringiya qirlari

Lotaringiya qirlari, Lotaringiya platosi — Fransiyaning shim.sharqiy qismidagi qirlar, Parij qavzasining sharqiy chekkasi. Sharqdan Vogezi, Ardenna togʻlari, gʻarbdan Shampan tekisliklari, jan. dan Langr platosi bilan chegaralangan. Mezozoy ohaktoshlaridan tuzilgan asimmetrik kuestali qator tepalardan iborat boʻlib, balandligi 350–400 m. Lotaringiya qirlari daryolar bilan boʻlib yuborilgan. Kirlar dub va qoraqayin oʻrmonlari bilan qoplangan. Daryo vodiylarida dehqonchilik qilinadi. Chorvachilik rivojlangan, tokzorlar bor. Temir rudasi va tosh tuzining yirik konlari topilgan.

Manbalar