MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ajloun gubernatorligi

Ajloun gubernatorligi (muqobil yozilishi Ajlun gubernatorligi) () Iordaniya gubernatorliklaridan biri, Iordaniya poytaxti Amman shimolida joylashgan. Ajlun gubernatorligi aholi zichligi boʻyicha Iordaniyada toʻrtinchi oʻrinda (Irbid, Jerash va Balqa gubernatorliklaridan keyin) turadi. Aholi zichligi 350,1 kishi/km 2 (2012-yil hisobi). Janubi sharqdan Jerash gubernatorligi, shimol va gʻarbdan Irbid gubernatorligi bilan chegaradosh.

Maʼmuriy boʻlinmalar 
Ichki ishlar vazirligining maʼmuriy boʻlinmalar tizimining 14-moddasida Ajlun viloyati ikki boʻlimga ajratilgan.

 Poytaxt departamenti : 50 ta shahar va qishloqlarni oʻz ichiga oladi. Maʼmuriy markazi Ajlunda.
 Kofranjah departamenti : 19 shahar va qishloqni oʻz ichiga oladi. Maʼmuriy markazi Kofranjada.

Tarixi 
Salib yurishlari davrida Saladinning generali Izzaddin Usama Ouff togʻida qal’a qurgan. Mintaqada mashhur Ajlun qal'asi (ilgari Qal’at Salah Ad-Deyn deb atalgan) joylashgan. Qal’a strategik muhim hudud Ajlounni salibchilardan himoya qilish uchun garnizon sifatida qurilgan edi.

Balqa va Karak gubernatorliklari bilan bir qatorda Ajloun ilgari Usmonlilar imperiyasining birlashgan sanjagi ed.

Iqlimi 
Ajloun oʻzining balandligi bilan mashhur boʻlib, Iordaniyaning eng salqin shaharlaridan biri hisoblanadi. Yanvar oyidagi oʻrtacha maksimal harorat 8,2 daraja va minimal harorat oʻrtacha 2,8 daraja. Qishda tez-tez qor yogʻadi.

Demografiya 
Aholini ro‘yxatga olish maʼlumotlariga ko‘ra:

Iqtisodiyot 
Viloyat iqtisodining asosini qishloq xoʻjaligi tashkil qiladi. 2008-yilda zaytun, uzum va meva yetishtiruvchi fermer xo‘jaliklarining umumiy maydoni 141,4 km2ni tashkil etdi. Bu Ajlun gubernatorligining 34%ini tashkil qiladi.

Taʼlim 
Ajloun shahrida 28 ta boshlangʻich va oʻrta taʼlim muassasalari mavjud boʻlib, ularning aksariyati Ajloun universiteti kolleji (davlat kolleji) va Ajloun milliy universiteti, kichik xususiy universitet kabi davlat muassasalaridir.

Katta qishloqlar 
Ajloundagi eng koʻzga koʻringan shahar va qishloqlar (Ajlounning oʻzidan tashqari) Ibbeen (Ebeen), Saxra, Mrajjam, Rasoun, Ain Janna, Kufranji, Anjara va Al Hoshimiyya.

Galereya

Manbalar
Ali al-Xorazmiy (maʼnolari)

Ali al-Xorazmiy ismi bilan tanilgan shaxslar quyidagilar:
 Ali al-Xorazmiy - faqih, mufassir, nahvshunos, tilshunos va aruzshunos olim 
 Ali al-Xorazmiy (Hujjatu-l-afozil) - islom ulamosi
 Ali al-Xorazmiy (Abul Hasan) - adib, mufassir, tilshunos olim
Abu Abdulloh al-Iyloqiy

Abu Abdulloh al-Iyloqiy ( — Sharafiddin Abu Abdulloh Muhammad ibn Yusuf al-Iyloqiy) — faylasuf, tarixchi va hakim.

Abu Abdulloh al-Iyloqiy Ibn Sinoning shogirdlaridan biri bo‘lib, dastlabki taʼlimni Shosh (Toshkent) madrasalaridan birida olgan, so‘ng o‘z bilimini takomillashtirish maqsadida Buxoro, undan keyin Urganchga borib tahsil olgan. Bu yerda u Ibn Sino bilan uchrashgan. Abu Abdulloh al-Iyloqiy tibbiyotdan tashqari, falsafa va tarix bilan ham shug‘ullangan.

Asarlari 

 „Kulliyyāt tibb al-Ӣlāqӣ“. „Iy­lo­­qiyning to‘liq tibbiy asarlari to‘p­lami“ asarida tibbiyot tarixiga oid maʼlumotlar berilgan;
 „Sharh kulliyyāt Qānӯn“. Ibn Sinoning „Tib Qonunlari“ga to‘liq sharh;
 „Al-Asbāb va-l-alāmāt“. Mazkur asarning bir necha qo‘lyozma nusxalari Patna, Haydarobod, Parij, Dublin, Myunxen, Qohira, Quvayt kutubxonalarida saqlanmoqda.

Adabiyotlar 

 Az-Zirikliy. Al-Aʼlām. VII, 148; 
 O‘zME. — T.: 2000. I, 50.

Manbalar
Ali ad-Dabusiy

Ali ibn Abu Yaʼlo Zayd ibn Hamza ibn Muhammad ibn Abdulloh al-Husayniy, al-Alaviy, ad-Dabusiy (Abul Qosim) — shofiʼiy faqih bo‘lgan. Bag‘doddagi „Nizomiya“ madrasasida taʼlim jarayonini boshqargan. Fiqh, tafsir va ilmi adab bo‘yicha imom bo‘lgan. Oliyjanob, himmatli va saxovatpesha odam bo‘lgan. O‘zaro tortishuv va xusumatni bostirishda qo‘li o‘ta kuchli bo‘lgan. Unga maqomotlar zuhur etar va shu alfozda fazilatlarining ko‘pligi namoyon bo‘lardi. Ulamolardan hadis tinglagan.

Ali ad-Dabusiy hijriy 482-yilda vafot etgan.

Manbalar
Ali al-Javbaqiy

Ali ibn Ahmad ibn al-Husayn ibn Hison ibn Ali … al-Javbaqiy — Nasaf ahlidan bo‘lgan. U ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilgan. Milodiy 1021-yilda (hijriy 412-yil) vafot etgan

Manbalar
Ali az-Zabibiy

Ali ibn Umar ibn az-Zabibiy (Abul Hasan) — Samarqand ahlidan bo‘lgan. Ko‘p yozgan, Xuroson, Buxoro va Samarqand shayxlaridan hadis jamlagan.
Ali az-Zabibiy hijriy 400-yilda hadis yozgan.

Manbalar
Ali al-Xolidiy

Ali ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Xolid al-Marvaziy al-Xolidiy — u ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilganlar. Taxminan milodiy 912-yilda (hijriy 300-yil) vafot etgan.

Manbalar
Ali ar-Rixashniy

Ali ibn Abuttayyib ibn Abdulloh ibn Abu Hafs ar-Rixashniy al-Muborakiy (Al-Imom) — Samarqand ahlidan bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Ali ar-Rixashniy hijriy 520-yilda vafot etgan.

Manbalar
Ali ar-Rustagʻfaniy

Ali ibn Said ar-Rustag‘faniy (Abul Hasan) — hanafiy, mutakallim, moturidiyaning katta vakillaridan biri bo‘lgan. 
Ali ar-Rustag‘faniy taxminan milodiy 944-yil (hijriy 333-yil)dan keyin vafot etgan.

Asarlari
 „Irshodu-l-muhtadiy fi usuli-d-din“ („Usulu-d-dinda hidoyatga boshlovchi“)
 „az-Zavoid va-l-favoid fi anvoʻi-l-ulum“ („Ilm sohalarida Ziyoda foydalar“)
 „al-Fatovo“ („Fatvolar“)

U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Manbalar
Ali al-Xaboqiy

Ali ibn Abdulloh al-Xaboqiy as-Sufiy — obid odam bo‘lgan. Shom va Iroqda hadis tinglagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar. U milodiy 1125-yilda (hijriy 519-yil, zulhijja oyining 6-sanasi) Marvda vafot etgan.

Manbalar
Ali az-Zominiy

Ali Abu Sahl ibn Hamza ibn Mansur az-Zominiy (Abul Hasan) — zohid va fozil imom bo‘lgan. Samarqandda taʼlim tizimini boshqargan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.
Ali az-Zominiy hijriy 494-yilda vafot etgan.

Manbalar
Abu Abdulloh Muhammad ibn Dovud al-Iyloqiy

Abu Abdulloh al-Iyloqiy ( — Abu Abdulloh Muhammad ibn Dovud al-Iyloqiy) — faqih.

Biografiyasi 
Abu Abdulloh al-Iyloqiy Xurosonda Hasan ibn Mas’uddan, Marvda ar-Ravz­dan, Nishopurda Muhammad ibn Yahyodan fiqh ilmidan saboq olgan. Chiroyli siyratli olim ko‘p xayrli ish qilar, kishilarning hojatlarini chiqarishga doimo moyil bo‘lgan. As-Sam’oniy o‘zining „al-Ansāb“ asarida Abu Abdulloh al-Iyloqiyni o‘zi bilan Marvga kelib, „al-Amidiyya“ madrasasida vafot etgunicha yashaganlarini hamda Abu Abdulloh al-Iyloqiydan hadis ilmidan taʼlim olganini aytib o‘tgan.
Abu Abdulloh al-Iyloqiy rabi’ul-avval oyida vafot etgan va Sinjzonda Yusuf al-Hamadoniy hazirasiga dafn qilingan.

Adabiyotlar 

 As-Sam’oniy. „Al-Muntaxab min mu’jam shuyӯx“. — Riyoz: 1417/1996. III, 1453-1454; 
 Abdulkarim as-Sam’oniy. Nasabnoma. — T.: „Hilol-nashr“, 2017. 245.

Manbalar
Ali az-Zarzamiy

Ali ibn Hajar ibn Saʼd ibn Iyos ibn Muqotil ibn Muxodish ibn al-Mushmarij as-Saʼdiy az-Zarzamiy (Abul Hasan). U hijriy 154-yilda tugʻilgan. Zarzam qishlog‘ida yashab, o‘sha yerda vafot etgan. Marvning imomlari hamda taniqli taqvodor, ishonchli olimlaridan biri bo‘lgan. Hujjati to‘g‘ri hisoblangan fozil, orif adib va tilshunos bo‘lgan. Iroqqa safar qilib, Iroq va Hijoz ulamolari darajasiga yetgan. Ulamolardan rivoyat qilgan va undan Buxoriy, Muslim, Abu Dovud, Termiziy va boshqalar rivoyat qilganlar. Uning oldiga tuli shaharlardan imomlar kelishgan.
Ali az-Zarzamiy hijriy 244-yilda vafot etgan.

Manbalar
Ali az-Zanjoniy (...—1923)

Ali Asg‘ar ibn G‘ulom Ali al-Haydajiy, az-Zanjoniy — faqih, usulchi va mutakallim bo‘lgan.
Ali az-Zanjoniy milodiy 1923-yil (hijriy 1341-yil) vafot etgan.

Asarlari 
 „Kitob fil-usul va-l- aqoid“ („Usul va aqoid haqida kitob“)

Manbalar
Ali al-Xalxoliy

Aliquli ibn Muhammad al-Xalxoliy, al-Isfahoniy — tilshunos, mufassir, adib, shoir, hakim, kotib, nahv va sarf ilmlari bilan shug‘ullangan olim. O‘n ikkinchi hijriy asrning boshlarida Isfahonda vafot etgan.

Asarlari 
 „Hoshiya ala tafsiri-l-Bayzoviy“, (Bayzoviyning tafsiriga hoshiya-izoh)
 „Sharhu-sh-shofiya“ (Ibn al-Hojibning „ash-Shofiya“ asariga sharh)
 „Tibyonu-l-hikmatayni fi-l-farq bayna hikmati-l-qudamo“ („Qadim olimlarning hikmatlari o‘rtasidagi farqqa oid ikki hikmatning bayoni“)
 „Ihyou-l-hikmat“ („Hikmatni qayta tiklash“)
 „Mazomiru-l-oshiqiyn fi haqiqati-n-nafsi va-t-targ‘ib ila olami-l-aqliy va-t-tazhid ani-lolami-l-hissiy“ („Hissiy olamdan uzoqlashish va aqliy olamni targ‘ib etish va nafs bilan bog‘liq haqiqat haqidagi oshiqlarning qo‘shiqlari“).

Manbalar
Ali az-Zanjoniy

Ali ibn Muhammad Husayn az-Zanjoniy — mutakallim va nozim bo‘lgan. U milodiy 1724-yil (hijriy 1136-yil) vafot etgan.

Asarlari 
 „Urjuza fi-l-kalom“ („Kalom haqida urjuza“)

Manbalar
Abu Abdulloh Muhammad al-Axsikatiy

Abu Abdulloh Muhammad al-Axsikatiy ( — Abu Abdulloh Muhammad ibn Muhammad ibn Umar al-Axsikatiy) — hanafiy faqihi.

Hayoti va faoliyati 
Movarounnahr hanafiy faqihlari ora­sida muhim o‘ringa ega. Imom-peshvo, ha­nafiy mazhabi faqihi Husomuddin Mu­hammad ibn Muhammad al-Axsikatiy tavallud topgan sana maʼlum emas. Olim 644-yil yigirma uchinchi zul-qa’da dushanba kuni vafot etgan, Yetti qozi qabris­tonida Qozixon Ustoz Muhammad ibn Muhammad al-Abdiy qabri yaqiniga dafn qilingan.

Abu Abdulloh Muhammad ibn Muhammad ibn Umar al-Axsikatiy usul al-fiqh ilmi bilimdonlaridan bo‘lib, hanafiy mazhabi usul al-fiqhiga oid „Al-Muntaxab fӣ usӯl al-mazhab“ nomli asar yozgan. Olimning shoh asari hisoblangan mazkur kitobga Husomuddin Husayn ibn Ali as-Sig‘noqiy „Al-Vāfӣ fӣ usӯl al-fiqh“, Abdulaziz ibn Ahmad al-Buxoriy „At-Tahqӣq“, hanafiy faqihi Qavomuddin Amir Kotib ibn Amir Umar al-Itqoniy „At-Tabyӣn“ nomli hamda Abdulloh ibn Ahmad an-Nasafiy maxsus sharh bitganlar. Amir Kotib sharhi Sobir Nosir Mustafo Usmon, Nasafiyning sharhi esa Salim O‘g‘ut tomonidan doktorlik ishi sifatida tadqiq etilgan hamda asar ilmiy-tanqidiy matn holida nashr qilingan. „Al-Muntaxab“ asari 1877-yil Lakhnavda, 1907-yil Dehlida nashr etilgan.

Hozirda Abu Abdulloh Muhammad ibn Muhammad ibn Umar al-Axsikatiyning usuli fiqhga oid asarlaridan Sharq mamlakatlarida asosiy darslik, qo‘llanma sifatida foydalaniladi.

Quyida nomlari zikr qilingan asarlar ham Abu Abdulloh Muhammad ibn Muhammad ibn Umar al-Axsikatiyga nisbat berilgan: „Miftāh al-usӯl“, „Gʻāya at-tahqӣq“, „Daqāiq al-usӯl va-t-tabyӣn“.

Adabiyotlar 

 O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediya­si. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi“, 2016. 30-31; 
 Mustafa Uzunpostalci. „Ahsîkesî“. TDV İA. — İstanbul: 1989. II, 181.

Manbalar
Ali as-Sanjoniy

Ali ibn al-Hasan ibn Muhammad ibn Hamdavayh as-Sanjoniy, al-Qoziy (Abul Hasan) — Marv ahliga mansub shofiʼiy faqihlardan bo‘lgan. Bag‘dodda fiqh o‘rgangan. Ali as-Sanjoniy hijriy 316-yilda Nishopurda bir muddat qozilik qilgan. Bag‘dod va Marvda hadis aytgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Manbalar
Kichkina yashil kaptar

{| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%"
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |Kichkina yashil kaptar
|-
| colspan="2" style="text-align: center" |
|- style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)"
! colspan="2" |
|-
| colspan="2" |Least Concern  (IUCN 3.1)
|-
! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |Ilmiy tasniflash
|-
|
|Hayvonlar
|-
|
|Xordalilar
|-
|
|Qushlar
|-
|
|Columbiformes
|-
|
|Columbidae
|-
|
|Treron
|-
|
|T. olax
|-
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |Binar nomi
|-
| colspan="2" style="text-align: center" |Treron olax(Temminck, 1823)
|- style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)"
|-
! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |Sinonimlar
|-
| colspan="2" style="text-align: left" |
T. o. hageni'T. o. arismicra|}
Kichkina yashil kaptar (Treron olax') — kaptarlar oilasiga mansub qush turi. Bruney, Indoneziya, Malayziya, Singapur va Tailandda uchraydi. Uning tabiiy yashash joyi subtropik yoki tropik nam pasttekislik oʻrmonlar. Treron'' turkumidagi boshqa turlarga nisbatan kichikroq.

Bu kaptarning uzunligi taxminan  va jinsiy dimorf boʻlib, erkaklarning tanasining pastki qismida toʻq sariq rangli boʻyinbogʻ, urgʻochilarda toʻq qizil rangli mantiya bor.

Manbalar
Ali at-Tagʻomiy

Ali ibn Ibrohim ibn Ahmad ibn Aqor ibn Ruxshab at-Tag‘omiy (Abul Hasan) — „al-Avqof“ asarining muallifi. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. 
Ali at-Tag‘omiy milodiy 960-yil (hijriy 349-yil)da vafot etgan.

Manbalar
Çamlıca(Mustafakemalpaşa)

Çamlıca— Turkiyaning Bursa viloyatining Mustafakemalpasha tumanida joylashgan qishloq.

Manbalar 

Turkiya
Abu Abdulloh Muhammad al-Xorazmiy

Abu Abdulloh Muhammad al-Xorazmiy ( — Abu Abdulloh Muhammad ibn Ali ibn Ibrohim al-Xirosiy al-Xorazmiy) — so‘fiy, tilshunos.

Abu Abdulloh Muhammad al-Xorazmiy so‘fiy, adib, nozim, nosir, nahvshunos va tilshunos olim bo‘lgan.

Asarlari 

 „Kitāb fi-t-tacrӣf“ („Morfologiya haqida kitob“);
 „Al-Balāg‘a va-l-barā’a“ („Balog‘at va mahorat“);
 „Sharh dӣvān al-Mutanabbӣ“.

Adabiyotlar 

 Hoji Xalifa. Kashf az-zunӯn. — Istanbul: 1941;  
 Muhammad Tantoviy. Nash’at an-nahv va tarӣx ashhur an-nuhāt. — Misr: 2005; 
 Mozin Muborak. An-Nahv al-’arabӣ. Al-Illa an-nahviyya: nash­’atuhā va tatavvuruhā. — Misr.: „Dor al-fikr“, 1971.

Manbalar
Ali at-Tolibiy

Ali ibn Muhammad ibn al-Abbos at-Tolibiy (Abul Hasan). U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.
Ali at-Tolibiy milodiy 996-yil (hijriy 386-yil)da vafot etgan.

Manbalar
Ali ash-Shargʻiy

Ali ibn al-Hasan ibn Salom ash-Sharg‘iy (Abul Hasan). U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar. 
Ali ash-Sharg‘iy hijriy 323-yilda vafot etgan.

Manbalar
Ali ash-Shaljiy

Ali ibn Abdulmajid ibn Yusuf ibn Shuʼayb ash-Shaljiy (Abul Hasan) — hijriy 442-yilda tugʻilgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilgan.
Ali ash-Shaljiy hijriy 523-yilda vafot etgan.

Manbalar
Treron

Treron — kaptarlar oilasiga mansub qushlar turkumi. Uning aʼzolari odatda yashil kaptarlar deb ataladi. Turkumga mansub turlar asosan Osiyo va Afrikada tarqalgan. Ushbu turkum 30 turni oʻz ichiga oladi, ular yashil rangi bilan ajralib turadi. Yashil kabutarlar turli xil mevalar, yongʻoqlar va urugʻlarni isteʼmol qiladi. Yashil kaptarlarning koʻp turlarida jinsiy dimorfizm mavjud.

Xulq-atvor 
 
Yashil kabutarlar odatda guruhlarda yashaydilar, lekin ko‘payish vaqtida to‘da tarqalib ketadi. Bu qushlar odamlardan uzoqda, yovvoyi muhitda yashashni yaxshi koʻradilar. Ammo bugungi kunda ularni shahar va qishloqlar chekkasida odamlar bilan birga yashashi aniqlangan.

Uya qurish 
Ularning uyasi oddiy kaptarlarga oʻxshash novdalar va kichik shoxlardan quriladi. Qushlar uyani  balandlikda quradi va rangi bilan daraxtning bir boplagiga o‘xshab ketadi. Uyalaridan biri Hindistonning Rajasthan shahridagi Neem daraxtidan topilgan, uyali o‘z ko‘rinishi bilan daraxtdan deyarli ajralib turmagan.

Qushlar uya qurgandan keyin 4-5 kun oʻtgach tuxum qoʻyadi, jo‘jalar 15-17 kun ichida yorib chiqadi. Jo‘jalarni ota-ona qushlar teng boqadi.

Taksonomiya 
Treron turkumi 1816-yilda fransuz ornitologi Lui Jan Per Vieillot tomonidan qalin tumshuqli yashil kaptar (Treron curvirostra) turi asosida tavsiflangan. Turkum nomi qadimgi yunoncha trērōn so‘zidan olingan bo‘lib „kabutar“ yoki „kaptar“ degan maʼnoni anglatadi.

Jins 30 turdan iborat:

 Dolchin boshli yashil kaptar (Treron fulvicollis)
 Kichkina yashil kaptar (Treron olax)
 Pushti boʻyinli yashil kaptar (Treron vernans)
 Toʻq sariq koʻkrakli yashil kaptar (Treron bicinctus)
 Pompadour yashil kaptar:
 Shri-Lanka yashil kaptari (Treron pompadora)
 Kulrang bo‘yinli yashil kaptar (Treron affinis)
 Kul boshli yashil kaptar (Treron phayrei)
 Andaman yashil kaptari (Treron chloropterus)
 Filippin yashil kaptari (Treron axillaris)
 Buru yashil kaptari (Treron aromaticus)
 Qalin tumshuqli yashil kaptar (Treron curvirostra)
 Kulrang yonoqli yashil kaptar (Treron griseicauda)
 Sumba yashil kaptari (Treron teysmannii)
 Flores yashil kaptari (Treron floris)
 Timor yashil kaptari (Treron psittaceus)
 Katta yashil kaptar (Treron capellei)
 Sariq oyoqli yashil kaptar (Treron phoenicopterus)
 Bryusning yashil kaptari (Treron waalia)
 Madagaskar yashil kaptar (Treron australis)
 Komor yashil kaptari (Treron griveaudi)
 Afrika yashil kaptari (Treron calvus)
 Pemba yashil kaptari (Treron pembaensis)
 San-Tome yashil kaptari (Treron sanctithomae)
 Pin-dumli yashil kaptar (Treron apicauda)
 Sumatra yashil kaptari (Treron oxyurus)
 Sariq ko‘krakli yashil kaptar (Treron seimundi)
 Yashil dumli kabutar (Treron sphenurus)
 Oq qorinli yashil kaptar (Treron sieboldii)
 Ryukyu yashil kaptar (Treron permagnus) 
 Tayvan yashil kaptari (Treron formosae)

Manbalar
Abu Abdulloh an-Navkadakiy

Abu Abdulloh an-Navkadakiy ( — Abu Abdulloh Ahmad ibn Hishom al-Ishtixoniy an-Navkadakiy) — mufassir, muhaddis va roviy.

Abu Abdulloh an-Navkadakiy Navkadak qishlog‘ida tavallud topgan bo‘lsa-da, bu qishloq Ishtixonga qarashli bo‘lgani bois, aksar manbalarda alloma Abu Abdullox al-Ishtixoniy deb ham keltirilgan. Abu Abdulloh an-Navkadakiy dastlabki ilmini Ishtixon shahriga kelib, u yerdagi allomalardan olgan.

Hadislari 
Keyinchalik ilm talabida Xuroson va Iroqqa safar qilib, o‘z zamonasining mashhur allomalari Qubaysa ibn Uqba, Badl ibn Muxbar, Valid ibn Muhammad as-Salamiy, Abdulloh ibn Usmon ad-Dabusiy, Abdulloh ibn Xolid al-Marvaziy, qozi Abu Hafs Umar ibn Abu Muqotil al-Fazzoriy as-Samarqandiy va Abu Ahmad al-Hasan ibn Ali as-Sog‘arjiy kabilardan taʼlim olgan va hadislar rivoyat qilgan. O‘z o‘rnida Abu Abdulloh an-Navkadakiydan Dovud ibn Amr al-Ishtixoniy, Abu Ali al-Hasan ibn Ali ibn Saʼo Bakriy as-Samarqandiy, Abu Ahmad al-Hasan ibn Ali as-Sog‘arjiy va Abu-l-Fazl Abbos ibn Tayyib as-Sog‘arjiy kabi allomalar u kishidan taʼlim olganlar va hadis rivoyat qilganlar.

Ijodi 
As-Sam’oniyning „Al-Ansāb“ asarida Abu Abdulloh an-Navkadakiy „Tafsӣr“ va shu kabi bir qancha kitoblar tasnif etganligi haqidagi maʼlumotlar qayd etilgan, ammo mazkur asar bizgacha yetib kelmagan.

Abiyotlar 

 Abu-l-Hasan ash-Shayboniy. Al-Lubāb fӣ tahzӣb al-ansāb. III, 333; 
 As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: „Dor al-fikr“, 1998. XII, 164; 
 Suyundiq Mustafo. Xatirchilik siymolar. 34;  
 Y. Isayev, A. Abbasov. Ishtixoniy allomalar. — Samarqand: „Munis design group“, 2016. 74.

Manbalar
Mehmet Akif Ersoyning uy muzeyi

Mehmet Akif Ersoy muzey uyi — Anqaraning Altındağ tumanida joylashgan uy muzeyi. Mehmet Akif Ersoy Turkiyaning mustaqillik urushi yillarida Anqarada istiqomat qilgan va koʻplab sheʼrlarini, xususan, Turkiya davlat madhiyasini aynan shu yerda yozgan. Anqaradagi ushbu uy hozirda muzeyga aylantirilgan. U Hacettepe universitetining markaziy kampusi atrofida joylashgan.

Bir paytlar Taceddin dargohi boʻlgan ikki qavatli yogʻoch inshoot urush yillarida Taceddin Shayx tomonidan Mehmet Akifga beriladi. Bino 1949-yilda shahar Kengashi qarori bilan muzey uyiga aylantirilgan. Biroq bino uzoq yillar davomida xaroba holatda qolib ketgan. U 1982-yilda qayta tiklangan va 1984-yilda tashrif buyuruvchilar uchun qayta ochilgan.

Muzey uyida Mehmet Akif Ersoyga tegishli choʻntak soati, koʻzoynak, tasbeh va miltiq bor. Shoirning yuz qolibi muzeyda namoyish etilgan muhim eksponatlardan biridir.

Uyning qarshisida 2003-yilda qurilgan Mehmet Akif byusti va davlat madhiyasining dastlabki ikki bandi yozilgan yozuv mavjud.

Bino tarixi 
Taceddin dargohi birinchi boʻlib Hacı Bayram-ı Veli tomonidan asos solingan Bayramiya tariqatining bir boʻlimi boʻlgan Jelvetiylar uchun Sulton Sulaymon tomonidan bunyod etilgan. U oʻz nomini qabri bogʻda boʻlgan Taceddin Sultondan olgan. 1826-yilda taʼmirlanib, Sulton  Abdülmecit tomonidan baʼzi oʻzgarishlar amalga oshirilgandan soʻng qabr, favvora, qabriston va masjiddan iborat majmuaga aylangan. Dargoh joylashgan ko‘cha keyinchalik Mehmet Akif Ersoy ko‘chasi deb qayta nomlangan.

Mehmet Akifning hayoti 
Mehmet Akif Ersoy Istanbul ishgʻol qilingandan keyin milliy ozodlik kurashiga qoʻshilish uchun Anqaraga kelgan. Taceddin-i Veli jome masjidi imomi Tevfik Çiftdoğan uni juda hayratda qoldirib, shaharda ijaraga uy topish juda qiyin boʻlgan oʻsha paytlarda majmuada joylashgan bu binoni unga topshirgan.

Mehmet Akif doʻstlari bilan milliy kurash masalalarini ushbu uyda muhokama qilgan. U dastlab davlat madhiyasini yozish uchun oʻtkazilgan tanlovda qatnashishdan bosh tortgan edi. Chunki u tanlov uchun pul mukofoti qoʻyilgandan norozi boʻlgan. Tanlovda ishtirok etgan sheʼrlarning hech biri davlat madhiyasi uchun mos deb topilmaganda, oʻsha paytdagi Milliy taʼlim vaziri Hamdullah Suphi Bey, Akifning doʻsti Hasan Basri Beyga Akifni madhiya yozishga ko'ndirishini iltimos qilgan. Mehmet Akif Hasan Basri Beyning iltimosiga binoan ushbu uyda Milliy madhiyani yozishni boshlaydi. Shoir tunda kelgan ilhomni oʻtkazib yubormaslik uchun sham yorugʻida dargah devorlariga bir nechta toʻrtliklarni oʻyib yozganligi rivoyat qilinadi. Mehmet Akif oʻzining mashhur bulbul sheʼrini ham aynan shu uyda yozib tugatgan.

Dafn marosimlari 
Turkiyalik siyosatchi Muhsin Yazıcıoğluning qabri ham ushbu muzey bogʻida joylashgan.

Manbalar

Havolalar 

 Hacettepe Üniversitesi Tanıtım Sayfası
 Mehmet Âkif Ersoy Vakfı
Turkiya tarixi
Muzeylar
ABDA

Amerika, Britaniya, Gollandiya va Avstraliya kuchlari qo'mondonligi (ABDA) ( Amerika-Britaniya-Gollandiya-Avstraliya (ABDA) qoʻmondonligi ) 1942-yil 15-yanvarda Janubi-Sharqiy Osiyodagi harakatlarni muvofiqlashtirish uchun tuzilgan ittifoqchi qoʻmondonlikdir. Qo'mondonlik quruqlikda bo'lgani kabi, dengizda ham harbiy harakatlarni boshqarish kerak edi. Qo'mondonlikka britaniyalik general ser Archibald Ueyvel Oliy qo‘mondon, amerikalik admiral Tomas Xart “ABDA floti” qo‘mondoni etib tayinlandi. Quruqlikdagi kuchlarni Gollandiya general-leytenanti Xayn ter Porten, havo kuchlarini esa Britaniya havo marshali Richard Pirs boshqargan. Qo'mondonlik Gollandiya Sharqiy Hindistonining poytaxti Batavia shahrida joylashgan edi.

Yaratilish
Abu Abdulloh al-Qalonisiy

Abu Abdulloh al-Qalonisiy ( — so‘fiy.

Tasavvuf tariqatining yirik namoyandasi. Aksar tasavvufiy manbalarda Abu Abdulloh al-Qalonisiyning safardoshlari filning bolasini yeb halokatga uchragani, lekin ona fil esa uni ko‘tarib, manziliga yetkazib qo‘ygani haqida hikoyat keltirilgan. Jumladan, Rumiyning „Masnaviy maʼnaviy“sida ham bu hikoya batafsil yoritilgan. Navoiy „Nasoyim ul-muhabbat“da „Nafahot ul-uns“dan ushbu shayx hayotiga bog‘liq bobni qisqartirilgan holda kiritgan.

Adabiyotlar 

 Alisher Navoiy. TAT. — T.: Gʻafur Gʻulom nomidagi NMIU, 2011. X, 153; 
 Alisher Navoiy. Qomusiy lug‘at. — T.: 2016. I.; 
 Jaloliddin Rumiy. Masnaviyi maʼnaviy. — T.: „MERIYUS“, 2011.

Manbalar
Avat (Panfilov tumani)

Avat () — Qozogʻiston Respublikasi Almati viloyati Panfilov tumanidagi qishloq. Pidjim qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Jarkent shahridan taxminan 13 km sharqda joylashgan. KATO kodi — 195645200.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1133 kishini (582 erkak va 551 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1374 kishi (694 erkak va 680 ayol) yashagan.

Manbalar 

Qozogʻiston aholi punktlari
Qozogʻiston qishloqlari
Panfilov tumani aholi punktlari (Qozogʻiston)