Kamponotus

Camponotus, yoki duradgor chumolilar () — Formisina (Formicinae) turkumidagi chumolilarning eng katta turi. 1000 ga yaqin turi mavjud.

Tavsifi 
Tur dunyoning barcha zoogeografik mintaqalarida butun dunyo boʻylab tarqalgan. Asosan oʻrmonlarda yashaydi, lekin choʻllarda ham uchraydi (masalan, Camponotus turkestanicus va Camponotus turkestanus).

Camponotus — dunyodagi eng keng tarqalgan chumoli turi. Duradgor chumolilar (Yogʻoch qurtlari) sifatida tanilgan ( Holzameisen; shved. Hastmyror), koʻplab turlar oʻz uyalarini yogʻochda quradilar. Hammasi boʻlib Camponotus jinsi 1000 ga yaqin turlarni birlashtiradi. Dunyodagi bu turga tegishli eng katta chumolilardan biri Camponotus gigas hisoblanib, uzunligi 3 sm ga etadi. Yuqori jagʻlari uchburchak shaklida. Urg‘ochilar, ishchilar va erkaklarda paypaslagichlari 6 ta segmentdan, lab palplari esa 4 ta bo‘lakdan iborat. Koʻkrak va qorin boʻshligʻi orasidagi sopi vertikal shkalaga ega boʻlgan bitta segmentdan (petiolus) iborat. Nishi yoʻq. Endosimbiotik bakteriyalar Blochmannia (Enterobacteriaceae) turning bir nechta aʼzolarida uchraydi, ular ozuqaviy biosintetik funktsiyalarni bajaradilar. Ular birinchi marta 1882-yilda Camponotus chumolilarining oʻrta ichak epiteliysining bakteriotsitar hujayralarida topilgan. Hozirda ular nafaqat ichak hujayralarida, balki ayollarning tuxumdonlarida ham qayd etilgan. Qadimgi ishchi chumolilarda endosimbiontlar soni kamayadi.

Genetika 
 turining genomi 0,31 pg (C qiymati), Camponotus pennsylvanicus turiniki esa 0,33 pg.

Sistematika 
Molekulyar genetik tadqiqotlar natijalariga koʻra (Ward va boshqalarning 2016-yilgi ishlariga asoslanib) Camponotus turii 45 ta kichik avlodga boʻlingan (sobiq Colobopsis va Dinomyrmex kichik avlodlari mustaqil avlodlarga boʻlingan), Ular quyidagilar:
 podrod Camponotus s.str. (herculeanus)
 Colobopsis Mayr, 1861 (94 vida, v tom chisle C. truncatus)
 = Campylomyrma, = Condylomyrma, = Dolophra
 Dendromyrmex Emery, 1895
 Dinomyrmex Ashmead, 1905 (C. gigas)
 = Myrmogigas
 Forelophilus
 Hypercolobopsis Emery, 1920
 = Neocolobopsis
 Karavaievia Emery, 1925
 Manniella Wheeler, W.M., 1921
 Mayria Forel, 1878
 = Myrmocamelus
 Myrmacrhaphe Santschi, 1926
 Myrmamblys Forel, 1912
 Myrmaphaenus Emery, 1920
 = Neomyrmamblys, = Paracolobopsis
 Myrmentoma Forel, 1912 (C. fallax)
 Myrmepinotus Santschi, 1921
 Myrmepomis Forel, 1912
 = Myrmolophus
 Myrmespera Santschi, 1926
 Myrmeurynota Forel, 1912
 Myrmisolepis Santschi, 1921
 Myrmobrachys Forel, 1912
 Myrmocladoecus Wheeler, W.M., 1921
 Myrmodirachis Emery, 1925
 Myrmogonia Forel, 1912
 Myrmomalis Forel, 1914
 Myrmonesites Emery, 1920
 = Myrmensites
 Myrmopalpella Stärcke, 1934
 Myrmopelta Santschi, 1921
 Myrmophyma Forel, 1912
 Myrmopiromis Wheeler, W.M., 1921
 Myrmoplatypus Santschi, 1921
 Myrmoplatys Forel, 1916
 Myrmopsamma Forel, 1914
 Myrmopytia Emery, 1920
 Myrmosaga Forel, 1912
 Myrmosaulus Wheeler, W.M., 1921
 Myrmosericus Forel, 1912
 Myrmosphincta Forel, 1912
 Myrmostenus Emery, 1920
 Myrmotarsus Forel, 1912
 Myrmotemnus Emery, 1920
 Myrmothrix Forel, 1912
 Myrmotrema Forel, 1912
 Myrmoxygenys Emery, 1925
 Orthonotomyrmex Ashmead, 1906
 = Orthonotus
 Paramyrmamblys Santschi, 1926
 Pseudocolobopsis Emery, 1920
 Rhinomyrmex Forel, 1886
 Tanaemyrmex Ashmead, 1905 (C. maculatus, C. turcestanicus)
 = Myrmoturba
 Thlipsepinotus Santschi, 1928

Podrod Dendromyrmex 
Yujnaya Amerika. 6 vidov
 Camponotus apicalis
 Camponotus chartifex
 Camponotus nitidulans
 Camponotus nitidior
 Camponotus panamensis
 Camponotus traili

Podrod Hypercolobopsis 
4 vida iz Brazilii
 Camponotus coptobregma
 Camponotus coriolanus
 Camponotus divergens
 Camponotus paradoxus

Podrod Manniella 
Kuba
 Camponotus micrositus
 Camponotus sphaericus
 Camponotus torrei

Podrod Myrmamblys 
Bolee 50 vidov. Imeyut sxodstvo v stroenii golovi s Colobopsis, Pseudocolobopsis i Hypercolobopsis. V osnovnom tropiki Starogo Sveta, vklyuchaya Avstraliyu i Okeaniyu. Myrmamblys Forel, 1912 bil razdelyon na 5 podrodov (Santschi, 1926): Myrmespera (Afrika, gruppa Camponotus emarginatus), Myrmopelta (Afrika, gruppa Camponotus vividus), Myrmotemnus (gruppa Camponotus moeschi), Paramyrmamblys (Afrika, gruppa Camponotus simus) i Myrmamblys sensu stricto (gruppa Camponotus greeni, gruppa Camponotus reticulatus).
 Camponotus anningensis (Kitay)
 Camponotus daitoensis (Yaponiya)
 Camponotus humerus (Kitay)
 Camponotus itoi (Yaponiya)
 Camponotus lighti (Kitay)
 Camponotus nawai (Yaponiya)
 Camponotus nigronitidus (Yaponiya)
 Camponotus nipponensis (Yaponiya)
 Camponotus ogasawarensis (Yaponiya)
 Camponotus tokioensis (Yaponiya)
 Camponotus reticulatus
 Camponotus yamaokai (Yaponiya)
 Camponotus yambaru (Yaponiya)

Podrod Myrmepinotus 
Madagaskar
 Camponotus sibreei

Podrod Myrmisolepis 
Afrika
 Camponotus amphidus
 Camponotus braunsi
 Camponotus erinaceus
 Camponotus maynei

Podrod Myrmobrachys 
Yujnaya Amerika. Okolo 50 vidov.
 Camponotus formiciformis Forel, 1884
 Camponotus senex Smith, 1858

Podrod Myrmodirachis 
Braziliya
 Camponotus heathi

Podrod Myrmogonia 
Avstraliya
 Camponotus armstrongi
 Camponotus cameratus
 Camponotus macareaveyi

Podrod Myrmomalis 
Yujnaya Amerika
 Camponotus depressiceps
 Camponotus depressus
 Camponotus emeryodicatus
 Camponotus obtritus

Podrod Myrmonesites 
Madagaskar s dopolneniyam i po.
 Camponotus christi Forel, 1886
 Camponotus dromedarius Forel, 1891
 Camponotus foersteri Forel, 1886
 = cambouei Forel, 1891
 = christi ambustus Forel, 1892
 = christi ferrugineus Emery, 1899
 = pictipes Forel, 1891
 Camponotus heteroclitus
 Camponotus lamosy Rakotonirina & Fisher, 2018
 Camponotus leveillei
 Camponotus maculiventris Emery, 1895
 Camponotus mainty Rakotonirina & Fisher, 2018
 Camponotus manabo Rakotonirina & Fisher, 2018
 Camponotus mocquerysi
 Camponotus pulcher Forel, 1892
 Camponotus putatus
 Camponotus raina Rakotonirina & Fisher, 2018
 Camponotus reaumuri
 Camponotus sada Rakotonirina & Fisher, 2018
 Camponotus sikorai
 Camponotus tanosy Rakotonirina & Fisher, 2018

Podrod Myrmopalpella 
 Camponotus megalonyx (Borneo)

Podrod Myrmopelta 
5 vidov iz Afriki
 Camponotus arminius
 Camponotus barbarossa
 Camponotus chrysurus
 Camponotus kollbrunneri
 Camponotus vividus

Podrod Myrmosericus 
Myrmosericus Forel, 1912. V osnovnom, tropiki Starogo Sveta
 Camponotus armeniacus (Armeniya, Tursiya)
 Camponotus cosmicus
 Camponotus hoelldobleri
 Camponotus micans
 Camponotus pseudolendus (Kitay)

Podrod Myrmostenus 
Peru i Braziliya
 Camponotus convexiclypeus
 Camponotus leptocephalus (Braziliya)
 Camponotus longipilis
 Camponotus mirabilis
 Camponotus postangulatus
 Camponotus sphenocephalus

Podrod Myrmotemnus 
 Camponotus hypoclineoides (Borneo)
 Camponotus impressilabris (Zap. Malayziya)
 Camponotus moeschi (Sumatra)
 Camponotus nutans (Sumatra)
 Camponotus reichenspergeri (Sumatra)

Podrod Myrmothrix 
 Camponotus atriceps
 Camponotus floridanus

Podrod Myrmoxygenys 
 Camponotus caesar (Angola)

Podrod Orthonotomyrmex 
Afrika i Aziya
 Camponotus cubangensis
 Camponotus fletcheri (Shri-Lanka)
 Camponotus lasiselene (Kitay)
 Camponotus liogaster
 Camponotus mayri
 Camponotus mendax (Indiya)
 Camponotus puniceps (Indiya)
 Camponotus sankisianus
 Camponotus scabrinodis
 Camponotus selene (Myanma)
 Camponotus sericeus
 Camponotus wasmanni (Indiya)
 Camponotus yiningensis (Kitay)

Podrod Paramyrmamblys Santschi, 1926 
Podrod Paramyrmamblys Santschi, 1926 vklyuchaet 15 vidov, iz nix 13 v tropicheskoy Afrike i 2 v Yaponii.
 Camponotus amamianus (Yaponiya)
 Camponotus kiusiuensis (Yaponiya)
 Camponotus ostiarius
 Camponotus simus

Podrod Rhinomyrmex 
 Camponotus klaesii (Sumatra)

Podrod Thlipsepinotus 
Avstraliya, Novaya Gvineya
 Camponotus adami
 Camponotus aureopilus Novaya Gvineya
 Camponotus claripes
 Camponotus eremicus
 Camponotus evae
 Camponotus gibbinotus
 Camponotus lownei
 Camponotus michaelseni
 Camponotus oetkeri
 Camponotus rubiginosus
 Camponotus scratius
 Camponotus tumidus
 Camponotus viehmeyeri Novaya Gvineya

Karavaeviya Emeri kichik turi, 1925-yil 
Janubi-Sharqiy Osiyodagi toʻquvchi chumolilar (18 tur)

 Camponotus asli Dumpert, 1989 — Gʻarbiy Malayziya 
 Camponotus aureus Dumpert, 2006 — Tailand 
 Camponotus belumensis Dumpert, 1995 — Gʻarbiy Malayziya 
 Camponotus dolichoderoides Forel, 1911 — Borneo, Tailand 
 Camponotus exsectus Emery, 1900 — Indoneziya (Mentavey oroli)
 Camponotus gentingensis Dumpert, 1995 — Gʻarbiy Malayziya 
 Camponotus gombaki Dumpert, 1986 — Gʻarbiy Malayziya 
 Camponotus hoelldobleri Dumpert, 2006 — Tailand 
 Camponotus maschwitzi Dumpert, 2006 — Malayziya, Saravak (Borneo) 
 Camponotus melanus Dumpert, 1995 — Gʻarbiy Malayziya 
 Camponotus micragyne Dumpert, 1995 — Gʻarbiy Malayziya 
 Camponotus nigripes Dumpert, 1995 — Gʻarbiy Malayziya 
 Camponotus orinus Dumpert, 1995 — Gʻarbiy Malayziya 
 Camponotus overbecki Viehmeyer, 1916 — Singapur 
 Camponotus schoedli Dumpert, 2006 — Tailand 
 Camponotus striatipes Dumpert, 1995 — Gʻarbiy Malayziya 
 Camponotus texens Dumpert, 1986 — Gʻarbiy Malayziya 
 Camponotus weissflogi Dumpert, 2006 — Gʻarbiy Malayziya, Sun-gei Tekala Park

Camponotus fulvopilosus guruhining turlari 

 Camponotus fulvopilosus turlari guruhi, C. brevisetosus, C. detritus, C. storeatus

Camponotus grandidieri (Myrmotrema) guruhining turlari 

 Camponotus auropubens Forel
 = Camponotus auropubens aldabrensis Forel
 = Camponotus olivieri freyeri Santschi
 Camponotus grandidieri Forel

Mayria kichik turi 
Madagaskarda taxminan 40 ta tur msvjud. Mayria takson Myrmocamelus va Myrmosagani oʻz ichiga oladi.
 Camponotus dewitzii
 Camponotus kelleri
 Camponotus namacola
 Camponotus schoutedeni
 Camponotus sellidorsatus

Camponotus alamaina guruhining turlari 
Madagaskar. 2022-yildan beri Mayria.

 Camponotus alamaina Rakotonirina , Csősz & Fisher, 2016
 Camponotus androy Rakotonirina , Csősz & Fisher, 2016 yil
 Camponotus bevohitra Rakotonirina , Csősz & Fisher, 2016

Boshqa turlar 

 Camponotus cilicicus (Camponotus)
 Camponotus hemichlaena (Camponotus)
 Camponotus hirtus
 Camponotus minimus
 Camponotus schmitzi (Colobopsis), niryayuщiy v kuvshinchiki Непентесa

Muhofaza holati 
Bitta tur IUCN Qizil roʻyxatiga xavf ostida boʻlgan turlar roʻyxatiga kiritilgan :

 Camponotus universitatis — zaif

Eslatmalar

Adabiyot 

 Kupyanskaya A. N. Chumolilar avlodi Camponotus Mayr., Polyergus Latr. va Paratrechina Motsch. SSSRning Uzoq Sharqidagi (Hymenoptera, Formicidae) // Uzoq Sharqning Hymenoptera. Vladivostok, 1981 yil, 117-124-betlar.
 Radchenko A. G. Palearktikaning Camponotus (Hymenoptera, Formicidae) jinsiga mansub chumolilarni koʻrib chiqish. Kirish. Camponotus s kichik jinsi. koʻch.1997. — jild. 76, № 5 . — P. 554-564. — ISSN 0044-5134 .
 Radchenko A. G. Palearktikaning Osiyo qismidagi Camponotus (Hymenoptera, Formicidae) jinsi chumolilarining kaliti. (ruscha) // Zoologiya jurnali : Jurnal. — M .: Nauka, 1996 yil. — jild. 75, № 8 . — P. 1195-1203 yillar. — ISSN 0044-5134 .
 Radchenko A. G. Palearktikaning Osiyo qismidagi Camponotus (Hymenoptera, Formicidae) turkumining Myrmentoma kenja jinsi chumolilarini koʻrib chiqish. (ruscha) // Zoologiya jurnali : Jurnal. — M .: Nauka, 1997 yil. — jild. 76, № 6 . — P. 703-711. — ISSN 0044-5134 .
 Radchenko A. G. Palearktikaning Osiyo qismidagi Camponotus (Hymenoptera, Formicidae) turkumiga mansub Tanaemyrmex, Colobopsis, Myrmamblis, Myrmosericus, Orthonotomyrmex va Paramyrmamblis chumolilarini koʻrib chiqish. (ruscha) // Zoologiya jurnali : Jurnal. — M .: Nauka, 1997 yil. — jild. 76, № 7 . — P. 806-815. — ISSN 0044-5134 .
 Bolton B. Dunyo chumolilarining yangi umumiy katalogi, Garvard universiteti nashriyoti, Kembrij, MA, 1995 yil.

Havolalar 

 Genus Camponotus 2008 Arxivnaya kopiya  (Kirish mumkin: 24 may 2018)
 Camponotus jinsi turlarining zamonaviy soni
Chumolilar
Duradgor chumolilar