MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Azamat Radjabov

Azamat Saliyevich Rajabov (; 1940-yil 26-may, Toshkent, Oʻzbekiston SSR – 2006-yil 12-yanvar, Moskva, Rossiya Federatsiyasi) – sovet, rus va tojik shifokori. 67-sonli Moskva shahar klinik shifoxonasi bosh shifokori (1985-2001), tibbiyot fanlari nomzodi . RSFSRda xizmat koʻrsatgan shifokor (1991).

Hayoti 
Azamat Rajabov sovet olimi, Tojikistonda fan, oliy maʼlumot va huquqshunoslik tashkilotchisi S. A. Radjabov (1912-1990) oilasida tugʻilgan.

1947-yili Toshkent oʻgʻil bolalar oʻrta maktabiga oʻqishga boradi. 1956-yilda Stalinobodga koʻchib oʻtgandan soʻng, Nizomiy nomidagi 9-son oʻrta maktabni (1958), Abuali ibni Sino (Avitsen) nomidagi Tojikiston Davlat tibbiyot institutini (1964) tugatgan.

U 1969-yilda shu institutda „Yurak anevrizmalarini davolashda alloplastika (eksperimental tadqiqot)“ mavzusida tibbiyot fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Mehnat faoliyatini Dushanbe shahridagi 5-sonli (hozirgi akademik K. T. Tojiev nomidagi) shahar klinik shifoxonasida jarroh sifatida boshlagan. A. S. Radjabov 1972-yilda Moskva shahar ijroiya qoʻmitasining Sogʻliqni saqlash bosh boshqarmasining 67-sonli shahar klinik shifoxonasi tomonidan eʼlon qilingan jarroh lavozimiga tanlovda qatnashadi. Keyinchalik esa bosh shifokorning travmatologiya va ortopediya boʻyicha oʻrinbosari boʻladi. 1985-yil aprel oyida kasalxonaga bosh shifokor etib tayinlanadi.

A. Radjabov 2006-yil 12-yanvarda Moskvada vafot etadi.

Oilasi 
Bobosi – Rajabov Ashurxoʻja () (1877-1927), kasbi boʻyicha hunarmand etikdoʻz ().

Buvisi – Radjabova Bibifazilat () (1882-1966), arab tilini bilgan, Xojent ayollariga oʻqish va yozishni oʻrgatgan.

Otasi – Radjabov Soli Ashurxoʻjaevich ( (1912-1990), sovet olimi. Tojikistonda fan, oliy maʼlumot va huquqshunoslik tashkilotchisi, oʻqituvchi, davlat va jamoat arbobi.
 
Onasi – Nazarova Nazira Nazarovna (1915-1996), Toshkent davlat pedagogika instituti tarix fakultetini tamomlagan (1948-1953). Toshkent shahridagi bolalar bogʻchasi mudiri (1939-1956), Dushanbedagi № 17 bogʻcha mudiri boʻlib ishlagan (1956-1977).

Ijtimoiy faoliyati 

 KPSS XIX Butunittifoq konferentsiyasi delegati (1988-yil 28-iyun – 1-iyul)

Mukofotlari 

 „RSFSRda xizmat koʻrsatgan shifokor“ – sogʻliqni saqlash sohasidagi xizmatlari va davolash-profilaktika ishlaridagi yutuqlari uchun (Moskva, Kreml 09/24/1991)

Manbalar 

Rossiya olimlari
Moskvada vafot etganlar
2006-yilda vafot etganlar
12-yanvarda vafot etganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1940-yilda tugʻilganlar
26-mayda tugʻilganlar
Alter Reyn

Alter Reyn ( Qadimgi Reyn  nemis ) - Alp Reyn vodiysidagi Sankt-Gallen va Voralbergdagi Alp Reynining eski daryosi bo'lib, 20-asrda Reyn to'g'rilanganda kesilgan. Bu kesilgan qurollar qimmatli dam olish maskanlari va qo'riqxonaga aylandi.

1900 yilda Fushaxdagi qisqa yo'l tugallandi, bu Reyn daryosining tabiiy yo'nalishini Xochst va Sankt-Margretenning yuqori oqimida to'g'ridan-to'g'ri Konstans ko'liga yangi oqim bilan bog'ladi. Ushbu nuqtadan quyi oqimdagi eski daryo oqimi, Reynek orqali Konstans ko'li qirg'og'idagi Altenreyngacha, Alter Reyn nomi bilan mashhur bo'lib, Avstriya va Shveysariya o'rtasidagi chegarani shakllantirishda davom etmoqda. Qo'l ko'ldan Reynekgacha navigatsiya qilinadi va Shvetsariyaning ko'lda yuk tashish xizmatlari tomonidan Reynek temir yo'l stantsiyasiga ulashgan qo'nish bosqichlariga erishish uchun foydalaniladi.

1906 yilda ("Reyn vodiysi ichki kanali") Sennvaldni Sankt-Margreten bilan bog'lab, qazilgan. 1923 yilda Diepeldsauda  yana bir qisqartma tugallandi va shu yol bilan oz xazinalrini yig'ib oldi, u Alter Reyn deb nomlangan yana bir o'lik filialni yaratdi.

Eski va Yangi Reyn o'rtasidagi hudud Reyn Delta qo'riqxonasini tashkil qiladi (Niderlandiyadagi Reyn deltasi bilan adashtirmaslik kerak).

Tashqi havolalar 

 
Avstriyadagi daryolar
Shveysariyadagi daryolar
Nina Yudenich

Nina Nikolayevna Yudenich (, 1924-yil 22-dekabrda Toshkentda tugʻilgan, 2010-yil 22-yanvarda vafot etgan) – belarus musiqashunosi, oʻqituvchi. Sanʼatshunoslik fanlari nomzodi (1954).

Hayoti 
Nina Yudenich 1924-yil 22-dekabrda Toshkentda tugʻilgan. 1944-yili Leningrad musiqa kollejini, 1949-yilda Leningrad konservatoriyasini (X. S. Kushnarev sinfi) oʻqib tugatgan. 1950–1951-yillarda Toshkent konservatoriyasida sovet musiqasi va folklor tarixidan dars bergan. 1951–1954-yillarda Leningrad teatr va musiqa ilmiy-tadqiqot institutining aspiranturasida tahsil olgan. U „Rossiya qahramonlik inqilobiy qoʻshigʻi va uning sovet musiqasida anʼanalari“ mavzusida dissertatsiya ishini himoya qilgan (1954).

1954-yildan boshlab Toshkent konservatoriyasi musiqa nazariyasi kafedrasida dars bergan. Shu yilning oʻzida sanʼatshunoslik fanlari nomzodi boʻladi. 1964-yildan esa dotsent boʻlgan. 1961-yilda Oʻzbekiston Bastakorlar uyushmasi musiqashunoslik seksiyasi aʼzosi boʻlgan.

Nina Nikolayevna 1965–2001-yillarda Belorussiya konservatoriyasida musiqiy asarlar tahlili, musiqiy asarlar tahlilini oʻrgatish metodikasi, musiqiy nazariy tizimlar tarixi va garmoniya fanlaridan dars bergan. 1995-yildan esa professor ilmiy darajasini olgan. BSSR Bastakorlar uyushmasining musiqashunoslik boʻlimi aʼzosi boʻ.

Ilmiy faoliyati 
Nina Yudenich birinchi navbatda xorijiy, rus va zamonaviy musiqa klassiklari asarlaridagi tabiiy uygʻunlik, janr va shakl muammolariga bagʻishlangan ilmiy ishlar yozgan. Belarus musiqa madaniyatiga oid, shu jumladan Belarus kompozitorlari va musiqashunoslari L. Abelovich, G. Gorelova, V. Doroxin, L. Zaxlevniy, L. Muxarinskaya, V. Serix, E. Tyrmand, L. Shleg va boshqalarga bagʻishlab ilmiy maqolalar yozgan.

Monografiyalari 
Uning 1966-yili „Tabiiy uygʻunlik haqida“, 1976-yili esa „Musiqiy sanʼat boʻyicha maqolalar“ mavzusida monografiyalari nashrdan chiqqan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Lyashchenya T. S. Yudzenіch Nіna Mіkalaeoʻna // Belaruskaya ensiklapediya (belor.). – Mn.: BelEn, 2004. – T. 18. – 472 b. – <nowiki>ISBN 985-11-0295-4.

Havolalar 

 Silneyshaya duxom: Nina Nikolaevna Yudenich

2010-yilda vafot etganlar
22-yanvarda vafot etganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1924-yilda tugʻilganlar
22-dekabrda tugʻilganlar
Boris Xudi-Xodorov

Boris Izrailevich Xudy-Xodorov (1922-yil 17-yanvar, Kerch – 2014-yil, 5-iyul) – sovet va rus fiziologi. Biologiya fanlari doktori (1963), professor, SSSR Davlat mukofoti laureati (1985), Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1994), Rossiya Tabiiy fanlar akademiyasining akademigi (1994). Membran biofizikasi va neyrofiziologiya boʻyicha milliy tadqiqot maktabining asoschilaridan biri.

Hayoti 
Boris Izrailevich Xudi-Xodorov 1922-yil 17-yanvarda Kerch shahrida tugʻilgan. Oilasi bilan 1934-yilda Sevastopolga koʻchib oʻtishadi. 1939-yilda oʻrta maktabni imtiyozli diplom bilan tugatgandan soʻng, Boris Izrailevich Xudi-Xodorov Xarkov tibbiyot institutiga oʻqishga kiradi. Institutda birinchi yildan boshlab, normal fiziologiya kafedrasida tajribalar oʻtkaza boshlaydi. Urush boshlanganda, Boris Xudi-Xodorov oʻqiyotgan kurs Oʻrta Osiyoga evakuatsiya qilinadi, Shu sababdan Boris Toshkent tibbiyot institutida oʻqishini davom ettirdi. 1944-yil avgust oyida Xudi-Xodorov oʻqishni imtiyozli diplom bilan tugatdi. Keyinchalik 1-Belorussiya fronti artilleriya polkida katta shifokor sifatida Armiyaga safarbar qilingan. Boris Izrailevich ikki marta Qizil Yulduz ordeni va Vatan urushi ordeni va „Varshavani ozod qilgani uchun“, „ Berlinni egallagani uchun“, „Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medallari bilan taqdirlangan.

Boris Xudi-Xodorov Moskva davlat pedagogika instituti fiziologiya kafedrasida assistent boʻlib ishlagan. U 1949-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Boris Izrailevich Xudi-Xodorov 1953-yilda mamlakatda "Shifokorlar ishi " bilan bogʻliq „kadrlarni qayta tashkil etish“ga uchraydi. Natijada yigirma nafar yahudiy tadqiqotchilar bilan birga Xodorov ham ishdan boʻshatildi. U uzoq vaqt davomida Moskvada oʻz mutaxassisligi boʻyicha ishga joylasha olmaydi. 1957-yilga kelib Boris Izrailevich A. V. Vishnevskiy nomidagi Jarrohlik institutining katta ilmiy xodimi lavozimiga saylanadi va u yerda biofizik tadqiqotlar laboratoriyasini boshqaradi.

Manbalar
Jumabek Turegeldinov

Jumabek Suleymenovich Turegeldinov ( 1946-yil 23-fevral , Qozogʻiston SSR) – qozoq siyosatchisi va jamoat arbobi. Qozogʻiston Respublikasi parlamenti Senati deputati (2002–2014).

Biografiya 
1946-yil 23-fevralda Olmaota shahrida tugʻilgan. Otasi – Sulaymon Turegeldinov (1912—1997). Onasi – Turegeldinova Zeynesh (1913—1974).

1965-yilda Olma-Ota temir yoʻl texnikumini muhandis-mexanik mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

1975-yilda Toshkent temir yoʻl transporti muhandislari institutini mexanik muhandis mutaxassisligi yoʻnalishini bitirgan.

2003-yilda Qozogʻiston Milliy agrar universitetining yuridik fakultetini tugatgan. Qozoq va rus tillarini biladi.

Mehnat faoliyati 
Faoliyatini 1965–1966-yillarda Olmaota lokomotiv deposi mashinistining yordamchisi.

1969-yildan 1990-yilgacha Olmaota temir yoʻl uzeli lokomotiv deposi mexanik, elektromontyor, katta muhandis, katta usta, laboratoriya mudiri, partiya qoʻmitasi kotibi lavozimlarida ishlagan.

1990-yildan 1993-yilgacha Olmaota Kongressi Oktyabr Kengashi raisining oʻrinbosari, raisi.

1993-yildan 1994-yilgacha Olmaota shahri Oktyabr tumani maʼmuriyati boshligʻining birinchi oʻrinbosari.

1994-yildan 2002-yilgacha Olmaota shahar hokimining kotibi boʻlib ishlagan.

Tayinlangan lavozimlari 
1994-yildan 2002-yilgacha Olmaota shahar kengashi deputati.

2002-yildan 2014-yilgacha – Qozogʻiston Respublikasi parlamenti Senatining deputati.

Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligiga aʼzo davlatlar Parlamentlararo Assambleyasi aʼzosi.

Xitoy Xalq Respublikasi Butunxitoy xalq vakillari kengashi, Polsha Respublikasi Senati, Koreya Respublikasi Milliy Assambleyasi, Xorvatiya Respublikasi parlamenti bilan hamkorlik guruhi aʼzosi.

Oilasi 
Uylangan. Turmush oʻrtogʻi – Turegeldinova Nuriya (1955-yilda tugʻilgan). Qizi – Aliya Turegeldinova 1980-yilda tugʻilgan. Nevarasi – Kamila (2006-yilda tugʻilgan).

Mukofotlar va unvonlar 

 „Qozogʻiston Respublikasi faxriy temir yoʻl xodimi“ koʻkrak nishoni (1996)
 „Olmaota shahri faxriy fuqarosi“ faxriy unvoni (2002)
 „Ostona“ medali (1998)
 Hurmat ordeni (2001)
 Parasat ordeni (2009) 
 MDHga aʼzo davlatlarda parlamentarizmni rivojlantirish, demokratiyani mustahkamlash, fuqarolarning huquq va erkinliklarini taʼminlashga qoʻshgan alohida hissasi uchun „Hamdoʻstlik“ ordeni (MDH IPA 2011-yil).
 Qozogʻiston Respublikasining Birinchi Prezidentining minnatdorchilik maktubi.
 "Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligiga 25 yilligi" medali (2016)

Manbalar 

Amanat partiyasi aʼzolari
Qozog‘iston parlamenti Senati deputatlari
Toshkent davlat transport universiteti bitiruvchilari
Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligining 25 yillik medali sohiblari
Ostonaning 10 yilligi medali sohiblari
Qozogʻiston Respublikasi mustaqilligining 10 yillik medali sohiblari
Parasat ordeni sohiblari
Olmaotada tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
1944-yilda tugʻilganlar
23-fevralda tugʻilganlar
Aliabad

Aliabad (forscha: علی‌آباد, Alīābād deb ham romanizatsiya qilinadi va odatda Alinabad va Lazgi Bulāq nomi bilan ham ataladi) – Eronning Sharqiy Ozarbayjon ustonining Ozomdel-e Jonubi shahristoniga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqning aholisi 285 nafar va 56 oiladan iboratligi keltirilgan.

Manbalar 

Eron
Eron aholi punklari
Aholi yashash punktlari
Aholi punktlari
Konstantin Suxovix

Konstantin Aleksandrovich Suxovix (taxallusi: K. N. K. S. K. Narodin, 1881-yil 14-may, Toshkent – 1920-yildan keyin, Rostov-na-Donu) – Ijtimoiy inqilobchi, jurnalist va yozuvchi. Butunrossiya Taʼsis Assambleyasi delegati.

Hayoti 
Konstantin Suxovix 1881-yil 14 (yoki 17)–mayda Toshkentda Davlat banki, Davlat maslahatchisi Aleksandr Suxovixning zodagon oilasida tugʻilgan. Kishinyov haqiqiy maktabini tugatgach, Konstantin Kiev politexnika institutida oʻqigan. U birinchi marta 1902-yilda hibsga olingan, ammo uch ming rubl garov evaziga ozod qilingan. Oʻsha paytdagi politsiyachilarning aytishiga koʻra,  „ishonchli inqilobchi“ edi. Konstantin Sotsialistik inqilobiy partiya (AKP) aʼzosi boʻlgan.

1912-yildan Rostov-Donda „Priazovskiy oʻlkasi“ gazetasida ishlagan. 1917-yilda Ukraina ijtimoiy inqilobchilariga (UPSR) qoʻshilib, UPSR Markaziy Qoʻmitasining aʼzosi etib saylanadi. Bundan tashqari, Kichik Rada aʼzosi boʻlib, Kiyev shahar Dumasi oʻrtoq (oʻrinbosari) raisi lavozimini egallagan.

Shu bilan birga, Konstantin Suxovix AKPdan Taʼsis majlisiga majburiy nomzod boʻladi. Kiyev saylov okrugidan ham oʻz nomzodini qoʻygan. Keyin Bessarabiya okrugi boʻyicha Assambleyaga delegat etib saylanadi (№ 2 roʻyxat, Sotsialistik inqilobchilar). Rasmiy yigʻilishlar boshlanar ekan, u AKP fraksiyasi prezidiumiga Markaziy Radadagi fraksiya rahbari sifatida Assambleya yigʻilishida qatnasha olmasligini maʼlum qiladi.

Fuqarolar urushi paytida Suxovix siyosatdan uzoqlashib, yozuvchi boʻladi. 1920-yillarning boshlarida Donpolitprosvetning sanʼat boʻlimi – Don viloyat xalq taʼlimi boshqarmasi (DONO) siyosiy va maʼrifiy ishlar boʻlimiga rahbarlik qilgan. Uning kelajakdagi taqdiri haqida hozircha maʼlumot yoʻq.

Oilasi 
Akasi – Lev Aleksandrovich Suxovix (1884-yilda tugʻilgan), sotsialistik inqilobchi va Butunrossiya Taʼsis majlisi delegati.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Л. Г. Протасов. Люди Учредительного собрания: портрет в интерьере эпохи. М., РОСПЭН, 2008.
 ГА РФ. Ф. 102 — Департамент полиции Министерства внутренних дел, 3 д/п, 1904, д. 1631; 7д/п, 1905, д. 6665, ч. 20; ОО, 1902, д. 1166; 1903, д. 2274.
 Украінська Центральна Рада: Документи i материали. Т. 2. Кiiв, 1997.
 Масанов И. Ф. Словарь псевдонимов русских писателей, ученых и общественных деятелей: В 4 т. — Т. 4. — М., 1960. — С. 461.
 РНБ. Генеральный алфавитный каталог

Toshkentda tugʻilganlar
1881-yilda tugʻilganlar
14-mayda tugʻilganlar
Paxtaqand

Paxtaqand yoki „shakarli paxta“ – yumshoq asosga ega qandolatchilik mahsuloti, koʻrinishidan paxta momigʻiga oʻxshaydi. Tez aylanadigan metall baraban yoki konus ustiga elak orqali eritilgan shakarni quyish orqali tayyorlanadi. Tayyorlash jarayonida yupqa iplar hosil boʻlib, bir oʻramga yigʻiladi. Agar shakar siropiga oziq-ovqat boʻyoqlari qoʻshilsa, rangli tusga kiradi.

Tarixi 

Paxtaqand 1897-yilda stomatolog William Morrison va qandolatchi Jon C. Wharton tomonidan ixtiro qilingan. Birinchi marta 1904-yilgi Butunjahon yarmarkasida „Fairy Floss“ nomi bilan keng jamoatchilikka taqdim etilib, har bir qutisi 25 ¢ dan boʻlgan. Shunday qilib jami 68 655 quti paxtaqand sotilgan.

Isteʼmoli va xillari 

Paxtaqand ommaviy tadbirlar, turli festivallar va attraksionlarning odatiy atributi boʻlib, shakarli iplarni tayoqchalarga oʻraydigan maxsus mashinalar yordamida tayyorlanadi. Shuningdek, dunyoning koʻp hududlarida yengil, kichik oʻlchamda fabrikalarda ishlab chiqariladi.

Gʻarbiy mamlakatlarda (ayniqsa, AQShda) zich holatda tayyorlangan oʻramlarda ham ishlab chiqariladi. Yaqin Sharqda zich paxtaqandga oʻxshash yumshoq holvalar: turk pishmaniyesi va eron pashmakining versiyalari ham tayyorlanadi. Tatar oshxonasida paxtaqanddan koʻra zichroq va turk pishmaniyasidan yumshoqroq boʻlgan talkish-kalyava (kichik teskari yigʻilgan stakan shaklidagi shirin qipiq) deb ataladigan oʻziga xos shirinlik mavjud. Hind shirin soan papdisi Eron va Turkiya yumshoq holvalaridan ham zichroq. Xitoyning shirin ajdaho soqoli va koreys shirin asal toʻpi (kkul-tarae) paxtaqandga juda yaqindir.

Manbalar 

Qandolatchilik
Andrey Trubnikov

Andrey Vadimovich Trubnikov (8-fevral 1959-yil, Toshkent – 7-yanvar 2021-yil, Moskva viloyati) – rossiyalik tadbirkor. First Resolution kompaniyasining egasi. „Granny Agafyaʼs Recipes“ va Natura Siberica brendlari asoschisi. Rossiyaning eng yirik organik kosmetika brendini yaratuvchisi.

Biografiyasi 
Trubnikov yoshligida tadbirkorlik faoliyati haqida oʻylamagan. U DXOda ishlashni xohlagan, buning uchun ispan va serb-xorvat tillarini oʻrgangan. Biroq, davlat xavfsizlik organlariga tanlovdan oʻtmagan. Andrey Vadimovich ikki marta ajrashgani, spirtli ichimliklar qabul qilgani va qonunlar bilan bogʻliq muammolarga duch kelgani uchun Tashqi ishlar vazirligida diplomatik lavozimga ega boʻla olmagan. Biroq, uning oʻzi davlat xizmatida ishlashga unchalik qiziqmas edi. Oʻz mutaxassisligi boʻyicha ish bilan shugʻullana olmasligiga amin edi.

Biznesdagi ilk qadamlari 
Trubnikov tadbirkorlik faoliyatidagi ilk qadamlarini 1992-yilda boshlagan va Rossiyada spirtli ichimliklar sotadigan biznesni yoʻlga qoʻygan. Trubnikov 1998-yilda iqtisodiy inqiroz boshlanganligi sababli bankrot boʻldi. Qarzlarini toʻlash uchun hatto kvartirasini sotishga va „Xrushovka“ da yashashga majbur boʻldi. Uning shaxsiy jamgʻarmasidan atigi 5000 dollar va Volga avtomobilini sotganidan tushgan mablagʻi qolgan edi. Oʻz korxonasining moliyaviy muvaffaqiyatsizligidan soʻng, Trubnikov ruhiy tushkunlikka tushib, spirtli ichimliklarni koʻp miqdorda icha boshlagani xabar qilingan.

Hayotining soʻnggi yili 
2020-yilda Natura Siberica COVID-19 pandemiyasi  tufayli inqirozga duch keldi. Brend asoschisi Andrey Vadimovich kasallikdan aziyat chekdi. Natura Siberica mahsulotlarining savdosi uchdan biriga kamaydi. Koʻpgina xodimlar ishdan boʻshatildi. Kompaniya rahbari yangi voqelikka moslashishga va dezinfeksiyalash vositalarini ishlab chiqarishni tashkil etishga harakat qildi, ammo u kechikkan, kompaniya inqirozga yuz tutgan edi.

Tadbirkor 2021-yilning 7-yanvarida 61 yoshida vafot etdi. U Moskva viloyatidagi oʻz uyida, shifokorlarning fikriga koʻra, surunkali kasalliklarning oqibatlaridan vafot etgan.

Manbalar 

8-fevralda tugʻilganlar
1959-yilda tugʻilganlar
2021-yilda vafot etganlar
7-yanvarda vafot etganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Moskvada vafot etganlar
Nozim Toʻlaxoʻjayev

Nozim Toʻlaxoʻjayev (1951-yil 4-yanvar, Toshkent) – sovet va oʻzbek kinorejissyori, aktyor va ssenariynavis.

Bolaligi 
Nozim Toʻlaxoʻjayev 1951-yil 4-yanvar Toshkent shahrida ziyolilar oilasida tavallud topgan. Otasi – Oʻzbekiston xalq shoiri Turob Toʻla. Onasi Tamara Xachaturova esa shifokor singlisi esa aktrisa boʻlgan. Nozim bolaligidan turli filmlarda epizodik rollarda oʻynagan.

Taʻlim  

Toʻraboyevich 1970-yilda maktabni tugatgach, Moskvadagi Lunacharskiy nomidagi teatr sanʼati institutining rejissyorlik boʻlimiga oʻqishga kirgan. Oʻqishni tamomlagach, harbiy xizmat oʻtagan.

Mehnat faoliyati 

Harbiy xizmatdan soʻng „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida ish boshlagan. Birinchi muvaffaqiyatli asarlaridan biri Rey Bradburyning xuddi shu nomdagi hikoyasiga asoslangan apokaliptik syujetli „Budet laskoviy dojd“ multfilmi edi. Keyinchalik Bradburydan ilhomlanib, „Veld“ toʻliqmetrajli filmini suratga olgan.

Toʻlaxoʻjayev „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida ishlagan davrida ssenariy muallifi va rejissyor sifatida koʻplab multfilmlar suratga olgan hamda bir qancha xalqaro tanlovlarda sovrinli oʻrinlarni egallagan.

Nozim aktyor sifatida koʻplab filmlar va teleseriallarda rol oʻynagan. 2020-yillardan boshlab aktyor va rejissyor sifatida ishlashda davom etmoqda.

Mukofoti 

Nozim Toʻlaxoʻjayev Toʻraboyevich „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi“ unvoni bilan taqdirlangan.

Oilasi 

Rejissyor kech oila qurgan. Taxminan 50 yoshida uylangan va juftlikning nikohi 10 yil davom etgan.

Filmografiyasi 
Nozim 1976-yilda „Mening akam“ dramasidagi Ravshan rolidan keyin keng shuhrat qozongan. Syujet avtohalokatga uchragach, mashinani boshqarayotgan xotinining aybini oʻz zimmasiga olgan erkakning hikoyasiga bagʻishlangan.

Toʻlaxoʻjayev 1989-yilda „Shoqollar“ kriminal trillerida „Kalamush“ rolini oʻynagan. Hikoyada demobilizatsiya qilingan uchta „afgʻon“ Markaziy Osiyo shaharlaridan biriga keladi. Aeroportda ular va mahalliy neofashistik tashkilot oʻrtasida kurash boshlanadi.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik ssenariychilar
SSSR ssenariychilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Toshkentda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
1951-yilda tugʻilganlar
4-yanvarda tugʻilganlar
Iris (konfet)

Iris yoki tofi – quyultirilgan sutni shakar, patoka (melas) va yogʻ (sariyogʻ yoki oʻsimlik yogʻi yo margarin) bilan qaynatishdan olingan quyultirilgan massa. Porsiyalangan holda konfet sifatida sotiladi.

Etimologiyasi 

„Iris“ nomini XX asrning boshlarida Sankt-Peterburgda ishlagan fransuz qandolatchisi Mornais bergan. Sutli shirinliklar partiyasining bunday nomlanishiga ularning tuzilishi iris barglari bilan oʻxshashligi sabab boʻlgan deb ishoniladi. Rossiyada „taffi“ oʻlaroq ham tanilgan.

Irisning turlari 
Tayyorlashda koʻpincha xushboʻylashtiruvchi va quyuqlashtiruvchi moddalar: un, soya oqsili, kunjut urugʻi, maydalangan yeryongʻoq va boshqalar qoʻshiladi. Iris tayyor qoʻshimcha bilan toʻldirilib, glazurlanadi.

Tuzilishi va asosiga koʻra quyidagi turlarga boʻlinadi:

 Quyma yarim qattiq („Zolotoy klyuchik“).
 Dumaloq.
 Yarim qattiq.
 Yumshoq.
 Yopishqoq („Kis-kis“, „Tuzik“).
Shokoladli yoki vanilli iris ingliz tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda fudge deb ataladi. Irisga asoslangan yumshoq sutli shirinlik – „Korovka“ – Polshada yaratilgan. Shoʻr suv taʼmli irislar AQShda esa juda mashhur.

Shakar va sutning yumshoq aralashmasi „varyonka“, yaʼni qaynatilgan quyultirilgan sut deb nomlanadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
Конфеты ирис // Товарный словарь / Гл. ред. И. А. Пугачев. — М. : Госторгиздат, 1958. — Т. 4. — Стб. 152—155.

Qandolatchilik
Saydiahrol Toʻxtayev

Saydiaxral Toʻxtayevich Toʻxtayev (1-sentyabr 1942-yil, Toshkent – 3-yanvar 2022-yil) – mineral oʻgʻitlar formulasini yaratish va ishlab chiqish sohasidagi oʻzbek olimi. Kimyo fanlari doktori, professor, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi.

Hayoti 
Saydiaxral Toʻxtayevich 1942-yil 1-sentyabrda Toshkent shahrida tavallud topgan. 22-sonli maktabda oʻqigan. Keyin Politexnika institutining kimyo-texnologiya fakultetida tahsil olib, uni 1963-yilda tamomlagan. Topshiriq boʻyicha Respublika davlat azot sanoati institutining Chirchiq filialida texnologik muhandis boʻlib ishlagan.

Saydiaxral 1965-yildan Oʻzbekiston SSR FA Kimyo institutida amaliyotchi (1965–1966), aspirant (1966–1969), kichik va katta ilmiy xodim boʻlib faoliyat olib borgan. 1971-yildan boshlab oʻgʻitlar tarkibidagi mikroelementlarning fizik-kimyoviy xususiyatlarini oʻrganish bilan shugʻullanadigan laboratoriyaga rahbarlik qilgan. 1991–1992-yillarda ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari boʻlib ishlagan.

1969-yilda nomzodlik, 1984-yilda esa doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Toʻxtayevich 1992–1999-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻgʻitlar institutida boʻlim mudiri boʻlgan. Soʻngra umrining soʻnggi kunlarigacha Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Umumiy va noorganik kimyo institutida loyiha rahbari va bosh ilmiy xodim boʻlib ishlagan.

2000-yildan boshlab, Toshkent kimyo-texnologiya instituti „Noorganik moddalar texnologiyasi“ kafedrasi mudiri boʻlgan.

Toʻxtayev 1986-yilda professor, 1989-yilda Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi va 2000-yilda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi boʻlgan.

Uning rahbarligida „Sihat“, „Sardor“, „Sadaf“, „UzDEF“, „Fandef“ noorganik va organik birikmalar asosidagi zarari kam boʻlgan va yuqori samarali defoliantlar, bundan tashqari gʻoʻza koʻzalarining pishishi va ochilishini tezlatgichlar ham yaratildi.

Doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilgan 55 nafar shogirt tayyorlagan.

Saydiaxral 1997-yil „Shuhrat“ medali bilan taqdirlangan.

Saydiaxral Toʻxtayevich 2022-yil 3-yanvarda Toshkentda vafot etgan.

Manbalar 

Shuhrat medali sohiblari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
O‘zbekiston SSR Fanlar akademiyasi muxbir a’zolari
Toshkent davlat texnika universiteti bitiruvchilari
Toshkentda vafot etganlar
2022-yilda vafot etganlar
3-yanvarda vafot etganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1942-yilda tugʻilganlar
1-sentyabrda tugʻilganlar