MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Pishloq

Pishloq — sutni ivitib, ishlov berish yoʻli bilan tayyorlanadigan oziq-ovqat mahsuloti. Sigir, qoʻy, echki, buyvol yoki ot sutidan yoki ularning aralashmasidan ishlab chiqariladi. Tarkibida 15—27% yengil hazm boʻladigan oqsil, shu jumladan, almashtirib boʻlmaydigan aminokislotalar, 20—32% yogʻ, shuningdek, kalsiy, fosfor tuzlari va vitaminlar (1,5—3,4%) bor. 100 g oliy nav P. kaloriyasi 350—400 kkal ga teng . P. parhez va shifobaxsh xususiyatga ega, yengil va deyarli toʻla hazm boʻladi. Sutni ivitish usuliga qarab, shirdon P.i va qatiq pishlogʻi tayyorlanadi. Shirdon P.i ning qat-tiq, shoʻr va yumshoq xillari bor. Qat-tiq P. (Shveysariya, Rossiya, Gollandiya, Kostroma, Yaroslavl P.lari va boshqalar) konsistensiyasi muloyim, yumshogʻiniki (Medinsk, Rokfor, Dorogo-buj P.lari va boshqalar) moysimon. Shoʻr P. (brinza, Tushin P.i va boshqalar) namakobda yetilishi bilan boshqa P.lardan farq qiladi. Qatiq P.ga qizdirilgan P. va boshqa kiradi. P.ning 700 ga yaqin xili maʼlum boʻlib, kimyoviy tarkibi, ma-zasi turlicha. Oʻzbekistonning sut sanoati korxonalarida yumshoq pishloq va brinza ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan. Dunyoda yuzdan ortiq pishloq turlari bor. Ular bir-birlaridan qaysi hayvondan sut olingani, qancha saqlangani, qancha miqdorda yogʻi borligi va hokazo sifatlari bilan farqlanadi. Rangi sargʻish-yashildan qizilgacha boʻlishi mumkin. Baʼzi pishloqlarda kavaklar hosil boʻladi. Pishloq oʻz tarkibida yogʻ, oqsil va kalsiy, fosfor minerallarini uzoq vaqt saqlay olgani uchun ushbu moddalarga muhtoj odamlar uchun foydalidir.

Mashhur turlari 
“Taste atlas” — retseptlar, oziq-ovqat tanqidchilari sharhlari va tadqiqot maqolalari e'lon qilinadigan, an’anaviy taomlar bo‘yicha nufuzli xalqaro ma'lumotnomasi doimiy yangilanib turuvchi dunyodagi eng mashhur 100 ta pishloqning 2023-yil uchun reytingini e'lon qildi. Unga ko'ra birinchi o'ntalikka quyidagi turlar kiritildi:

 Motsarella (Mozzarella) — yangi tayyorlangan, oq, yengil, Italyancha pishloq.
 Chedder (Cheddar) — yarimqattiq, sarg'imtir, ommabop Inglizcha pishloq. 
 Feta (Feta) — nordonroq ta'mli, echki sutidan tayyorlanadigan, an'anaviy Yunoncha pishloq. 
 Rikotta (Ricotta) — mayin, tvorogsimon, zardobdan tayyorlanadigan, Italyancha pishloq. 
 Parmezan (Parmigiano Reggiano) — qattiq, o'tkir ta'mli, Italyancha pishloq. 
 Gauda (Gouda) — qattiq, sigir sutidan tayyorlanadigan, Gollandcha pishloq.
 Bri yoki Bri de Mo (Brie de Meaux) — yumshoq, oq mayin mog'orli, Fransuzcha pishloq.
 Panir (Paneer) — namakobda yangi tayyorlangan, yumshoq, Hidncha pishloq.
 Gorgonzola (Gorgonzola) — ko'k rang mog'orli, mashhur Italyancha pishloq.
 Kamamber yoki Normandcha Kamamber (Camembert de Normandie) — yumshoq yog'li, sho'rroq ta'mli, mog'orli, Fransuzcha pishloq.

Manbalar 

Taomlar
Sut mahsulotlari
Pishloq
Janob Bean

Janob Bean () Buyuk Britaniya komedik teleserialidir. Bosh qahramon — Janob Beanni Rowan Atkinson oʻynagan. Ssenariy mualliflari — Rowan Atkinson, Robin Driscoll, Richard Curtis va Ben Elton. Serial har biri yarim soatlik 14 qismdan iborat. Ilk qism teleekranlarga 1990-yilning 1-yanvarida chiqqan.

Havolalar 
 Rasmiy sayti
 Janob Bean IMDb saytida

Buyuk Britaniya teleseriallari
Janob Bean
Ingliz tilidagi televizion shoular
Musohon qori Abbosiddinov

Musohon qori Abbosiddinov islomshunos-imomdir. 1974-yil Namangan shahrida tavallud topgan. Dastlabki diniy bilimni tog'asi qo'lida olgan. O'rta maktabni tamomlagach, Namangan shahridagi Mulla Qirg'iz madrasasiga kirib, uni 2000-yilda tamomlagan. 2001-2005-yillarda Toshkent Islom Universitetining Islomshunoslik-Dinshunoslik yo'nalishi bo'yicha bakalavriatini tamomlab, 2005-2007-yillarda mazkur oliygohning Islomshunoslik yo'nalishi bo'yicha magistraturasini ham tugatgan. Oilali, 4 nafar farzandi bor. 
Muso qori Qur'oni karimni yoshligidayoq to'la yod olgan. Uning qiroati nafaqat Oʻzbekistonda, balki dunyoning boshqa ko'plab davlatlarida ham katta qiziqish uyg'otib kelmoqda. Jumladan u Malayziya, Eron, Turkiya kabi mamlakatlardagi Qur'on musobaqalarida muvaffaqiyatli ishtirok etgan. 2004-yili ramazon oyida AQShda yashovchi musulmonlar Muso qorini yurtlarida tarovih namozlarida Qur'onni xatm qilib berishini iltimos qilib, chaqirdilar. Buhga javoban Muso qori AQShda bo'lib, u yerlik ahli muslimlarni o'zining betakror ovozidagi Qur'on tilovati bilan xushnud qilib qaytdi.
Ayni paytda Muso qori Toshkentdagi Shayx Zayniddin (Ko'kcha) Jome' masjidida imom noibi sifatida faoliyat olib bormoqda.

Manbalar 

1974-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Baron d'Holbach

Paul-Henri Thiry, baron dʼHolbach (Pol Anri Tiri baron dʼHolbax; 1723 – 1789) nemis-fransuz adibi, faylasufi hamda ensiklopedisti boʻlgan. Germaniyaning Edes’haym shahrida tugʻilib, Parijga koʻchib ketgan. U Yevropada oʻzini ateist deb atagan ilk faylasuflardan biri sifatida mashhurdir.

Holbach fransuz faylasufi, D. Didro va K. Gelvesii safdoshi, "Ensiklopediyami yaratishda qatnashgan. Fransuz materializmi va ateizmining asosiy asari hisoblangan „Tabiat tizimi yoki Tabiiy va ruhiy olam qonunlari toʻgʻrisida“ kitobini yozgan, unda sensualizm, determinizm va ateizm izchillik bilan qisqa bayon qilinadi, materiya abadiy va yaratilmagan deb uqtiriladi, u asta-sekin rivojlanish va oʻzgarish jarayonida real dunyodagi turli-tuman narsalarning hammasini keltirib chiqaradi. Dekartga qarama-qarshi oʻlaroq kishilarda „tugʻma gʻoya“lar yoʻq deb hisoblaydi. Materiyada inersiya, tortish va bir-biridan qochish roʻy berganidek, ongda jaxrlat, ishqiy mayl, nafrat namoyon boʻlib boradi.

Manbalar 

Faylasuflar
Ateistlar
Rowan Atkinson

Rowan Sebastian Atkinson (; 1955-yil 6-yanvarda tugʻilgan) – ingliz aktyori va dramaturgi. Ikki marotaba BAFTA mukofoti sovrindori. Britaniya imperiyasi ordeni sohibi. Janob Bean roli orqali mashhurlikka erishgan. „Izquvar“ franshizasida agent Johnny English rolini ijro etgan.

Filmografiya

Filmlar

Televezion

Manbalar

Havolalar 

 
 Rowan Atkinson biography at BFI Screenonline
 Rowan Atkinson interview on BBC Radio 4, 20-may 1988-yil

Angliyalik erkak aktyorlar
Britaniya imperiyasi ordeni sohiblari
Angliyalik erkak televideniye aktyorlari
Yashayotgan insonlar
Soat (asbob)

Ushbu maqola vaqt o‘lchovchi asbob haqidadir. Boshqa ma’nolari uchun Soat sahifasini qarang.

Soat vaqtni o‘lchovchi asbobdir. Mexanik yoki elektron bo‘lishi mumkin.

Ushbu soatning 6 nusxasidan 2 nusxasi yo'qolgan va ulardan biri yaqin Sharqda, ikkinchisi esa Markaziy Osiyoda deb taxmin qilinadi. Qolgan 4 ta asl nusxalar esa Jeneva (Shvetsariya), Parij (Fransiya), London (Angliya) va Rio de Janero (Braziliya) da saqlanadi. 

Asboblar
Vaqt
Avtobus

Avtobus 8 kishidan koʻp joyga ega va yoʻlovchi tashish uchun moʻljallangan avtomobildir. Avtobusda odatda yoʻlovchilardan tashqari haydovchi va chiptachi ham boʻladi (lekin ba’zi avtobuslarda chiptani komposterdan olish mumkin; serqatnov yoʻlda haydovchisiz harakatlana oladigan transport vositalari ustida ham ish ketmoqda).

Avtobus (avto (mobil) va – hamma uchun) – 9 va undan ortiq oʻrinli yoʻlovchilar tashiydigan avtomobil. Vazifasiga koʻra, shahar Avtobuslari, shaharlararo Avtobuslar, shahar atro-fi Avtobuslari va maxsus Avtobuslarga boʻlinadi. Shahar Avtobuslari aholi yashaydigan punktlarda, shaharlararo Avtobuslar aholi yashay-digan punktlar orasida yoʻlovchilarni tashiydi. Maxsus Avtobuslar sayyoxlar, dam oluvchilar, samolyotga chiquvchilar, ay-rim idoralar va boshqa uchun moʻljallangan. Shaharlararo Avtobusda yukxona boʻladi va oʻrindiqlari uxlab ketish uchun mos-lashtiriladi. Avtobuslar ikki qavatli qilib ham ishlanadi. Avtobuslar qishda isitiladi, yezda esa shamollatib turiladi. Avtobuslar 110 km/soat gacha tezlik bilan yura oladi. Avtobusning oʻlchami (uzunligi) 5 m dan ( mikroavtobuslar) 24 m gacha (qoʻsh Avtobuslar). Oʻzbekistonda avtobus ishlab chiqarish istiqlol yillaridagina yoʻlga qoʻyildi.1999-yildan Samarqand shahridagi "SamKochAvto" qoʻshma korxonasida shaharlararo qatnashga moʻljallangan M 23.9 (23 oʻrindikli; dvigatelining quvvati 65 kVt, maksimal tezligi 95 km/soat) va M 29 (29 oʻrindiqli; dvigatelining quvvati 84,6 kVt, maksimal tezligi 105 km/soat) rusumli, shuningdek shahar ichida qatnashga moʻljallangan M 24.9 (23 oʻrindiqli, dvigatelining quvvati 65 kVt, maksimal tezligi 95 km/soat) ru-sumli Avtobus ishlab chiqariladi.

Etimologiyasi 
Avtobus atamasi avtomobil hamda lotincha omnibus – "har yerda" soʻzlaridan qisqartmadir.

Shuningdek 
 Avtomobil
 Trolleybus
 Tramvay
 Avtomobil sanoati.

Manbalar 

Transport vositalari
Trolleybus

Trolleybus (inglizcha trolley — „gʻildirakli tok uzatuvchi“ va lotincha omnibus — "„har yerda“, "„hamma uchun“ soʻzlaridan) tashqi manbadan beriladigan elektr tokini isteʼmol qiluvchi elektr dvigateli yordamida harakatlanuvchi avtomobildir.

Trolleybus (inglizcha troley — kontakt simi va bus — avtobus) — kontakt tarmogi (koʻchalarga tortilgan sim)dan 2 „shoxi“ (dugasi) orqali tok bilan taʼminlanadigan relssiz shahar elektr transporti.

Tarih 

Ma’lumotlarga koʻra, birinchi trolleybus 1882-yilda Germaniyada aka-uka Simenslar tomonidan yaratilgan.
Trolleybus yaratish va undan foydalanish ishlari 19-asr 80-yillarida Germaniyada olib borilgan. Trolleybusni ishlab chiqishda kontakt tarmogʻidan tok olish masalasi ancha qiyin boʻlgan. Trolleybus dastlab 20-asr 30-yillarida Yevropa mamlakatlarida qatnay boshlagan.

Manyovrchanligi, shovqinsizligi va relssiz harakatlanishi Trolleybusning tramvaydan afzalligi, kontakt osmasining murakkabligi kamchiligidir. Arzon elektr energiyadan foydalanishi, gaz chiqarmasligi, ishlatishning oddiyligi va ishonchliligi bilan avtobusdan ustun turadi. Trolleybus dvigatelining kuvvati 120 kVt, kontakt tarmogʻidagi kuchlanishi 500—600 V.

Xarakteristkasi 
Koʻpchilik Trolleybus 2 oʻqli, 2 yoki 3 eshikli qilib ishlab chiqariladi. Katta shaharlarda koʻp oʻkli Trolleybusdan foydalaniladi. Trolleybusning tezligi 65–70 km/soat, oʻrtacha 50—70 kishi sigadi. Asosiy elektr jihozlari: oʻzgarmas tok elektr dvigateli, ventilyator, kompressor va past kuchlanishli asboblar, yoritish hamda signal apparaturalarini taʼminlovchi generatorlarni aylantiradigan yordamchi elektr dvigatellar.

Mexanik qismlari: 
transmissiya, yurish qismi, boshqarish organlaridan iborat.

Transmissiya kardanli uzatma va differensial uzatmadan iborat. Yurish qismi (ressora osmasi, gʻildirak gupchaklari va boshqalar) koʻp oʻrinli avtobus va ogʻir yuk mashinalarinikiga oʻxshash. Oyoq tormozi — pnevmatik, qoʻl tormozi — mexanik. Rul boshqarmasi mexanizmlari avtomobillarnikiga oʻxshash. Trolleybusdan shaharlararo marshrut larda ham foydalanish mumkin. (2004).

Trolleybus Oʻzbekistonda 

1947-yili 5-noyabrda Toshkentda ilk trolleybus qatnovi Temir yoʻl vokzali — Eski joʻva marshruti boʻyicha qatnovni boshlangan.
Oʻzbekistonda trolleybus Olmaliq, Samarqand, Toshkent, Toʻraqoʻrgʻon, Fargʻona shaharlarida va Urganch — Xiva yoʻnalishida faoliyat yurgizgan. Toshkent shahrida 15 ta trolleybus marshruti faoliyat koʻrsatgan. Oʻz faoliyatini 1947-yilda boshlagan Toshkent trolleybusi 2010-yilning 1-may oxirgi marta yoʻnalishlarga chiqqan boʻlsa, Jizzax va Namanganda elektr transport qatnovi 2010-yilning yanvarida toʻxtatilgan.

2013-yilga kelib, Xorazm trolleybus faoliyatini davom ettirayotgan Oʻzbekistondagi yagona hududga aylandi. Trolleybuslar harakati vohada 1997-yilda boshlangan boʻlib, Urganch va Xiva shaharlari orasida trolleybus qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

Shuningdek 
 Avtomobil
 Avtobus
 Tramvay
 Jamoat transporti

Manbalar 

Transport vositalari
Tramvay

Tramvay (inglizcha tram - "vagon", way - "yoʻl") poyezddan yengil, relsli, elektr dvigatelli transport vositasidir. Odatda shaharlar ichida va atrofida yoʻlovchi tashishi uchun moʻljallangan boʻladi.

Tramvay (, tram — vagon, arava va way — yoʻl) — relsli izda harakatlanuvchi shahar yer usti transport vositasi; elektr energiyasini simda sirpanuvchi "shoxi" (dugasi) orqali kontakt (tutashma) simdan oladigan vagon (2 ta, baʼzan 3 ta tirkama vagonlar majmui).

Tramvay murakkab texnika vositasi hisoblanadi. Uning motori (dvigateli) elektr energiyasini relsli izlar tepasidan tortib ketiladigan simdan oladi. Sim kichik elektr styasiga ulanadi. Elektr styada oʻzgaruvchan tok 500—750 V kuchlanishli oʻzgarmas tokka aylantiriladi. Motorli vagon ustidagi yoysimon shox (duga) simda sirpanib, dvigatelga tok yetkazib beradi. Ikkinchi manfiy sim vazifasini relslar oʻtaydi. Umuman tramvay xoʻjaligi murakkab majmua xisoblanadi. Unga relsli izlar, avtoblokirovka tizimi, elektr dvigatel, elektr tarmogʻi, harakatlanuvchi sostav (vagon yoki vagonlar), tramvaydan foydalanish xizmati — depo (Toshkentda 2 ta depo bor), taʼmirlash korxonalari, liniyadagi doimiy tok elektr dvigateli qoʻllanadi (quvvati — bir necha kVt dan bir necha MVt gacha).

Tarix
Aravalarni harakatlantirishda elektr tokidan foydalanish gʻoyasi 19-asr 30—40-yillarida paydo boʻldi, lekin 70-yillarda birinchi elektr styalari paydo boʻlgandan keyingina amalga oshdi. Rus ixtirochisi F.A. Pirotskiy 1876-yilda taklif qilgan "relsli arava"ni birinchi tramvay deyish mumkin. Tramvay yaratishga doir ishlar Germaniya va boshqa mamlakatlarda ham olib borildi. Berlin yaqinidagi Lixtenfelde shaharchasida 1881-yil 20 yoʻlovchi sigʻadigan vagon (tezligi 30 km/soat) qatnay boshladi. Keyinchalik koʻp Yevropa mamlakatlari va AQSH da keng tarqaldi. Tramvaydan muntazam foydalana boshlash Kiyevda 1892-yil, Nijniy Novgorodda 1896-yil, Moskvada 1899-yil yoʻlga qoʻyildi.

Toshkentda tramvay

Toshkentda vagonni tor izlar boʻylab otlar tortadigan koʻnka 1901-yil qatnay boshlagan, tor izli elektr tramvay esa 1913-yil paydo boʻlgan, keng izli tramvay 1936-yil foydalanishga topshirilgan (Toʻqimachilik komibinati — Xadra maydoni). Oʻzbekistonda tramvay Toshkent va Samarqand shahrlarida qatnaydi.

== Shuningdek ==
 Avtobus
 Trolleybus
 Temir yoʻl
 Samarqand tramvaylari
 Toshkent tramvayi

Transport vositalari
Jamoat transporti
Temir yoʻl
Fokus-guruh

Fokus-guruh (guruhda fokuslashtirilgan interv'yu) —  ijtimooiy tadqiqotlar yordamida informatsiyani yigish va tahlil qilishning bir usuli.

Linklar 
 Ководство § 126. Фокус-группы — Artemiy Lebedev fokus-guruhlar haqida  (salbiy nuqtai nazarda yozilgan ).
Artemiy Lebedev

Artémiy Andréyevich Lébedev (13-fevral 1975)  mashhur rus dizayneri, ixtirochisi, Artemiy Lebedev Studiyasining asoschisi,  badiiy rahbari hamda egasidir.

Tarjimai holi 
Artemiy Lebedev 1975-yil 13-fevralida Moskvada filolog Andrey Lebedev va adiba Tatyana Tolstaya oilasida tugʻildi. 274-, 583- и 57-maktablarda oʻqidi. Maktabdan keyin Moskva Davlat Universitetining jurnalistika fakultetiga kirdi, 2-kursdan keyin universitetdan ketdi.

1992-yili hamkori bilan A-kvadrat studiyasini ochib, yil oxirigacha unda ishladi. 1993-yil yanvarida Artografika studiyasini ochdi, unda u grafika, poligrafiya, kalligrafiya va boshqa dizayn bilan shugʻullandi. 1993-1995-yillarda MakSentr kompaniyasida art-direktor boʻlib ishladi.

1995-yili WebDesign studiyasiga asos soldi, uch yildan keyin uni Artemiy Lebedev Studiyasi deb nomladi. Bu studiya hozirda Runetdagi eng yirik studiyalardan biriga aylangan. 2001-yildan Artemiy Lebedev Studiyasi sanoat dizayni bilan ham shugʻullanib kelmoqda.

Notijorat loyihalari 
 Moskva metropoliteniga bagʻishlangan sayt
 Qisqartmalar lugʻati

Manbalar

Havolalar 
 Artemiy Lebedev Studiyasining sayti 
 Artemiy Lebedevning bosh sahifasi 
 Artemiy Lebedevning jonli jurnali
Arnold Schwarzenegger

Arnold 'Arniʼ Alois Schwarzenegger (; 1947, 30-iyulda, Avstriyaning Tal shahrida tugʻilgan) amerikalik aktyor, kinoprodyuser, siyosatchi, rejissyor, kulturist va tadbirkor. Terminator roli bilan mashhur boʻlgan. 2003—2011-yillarda Kaliforniya shtati gubernatori boʻlgan. Arni besh farzandning otasi.

 rafiqasi * Maria Shriver (Maria Owings Shriver) 1955-yil 6-noyabr. Maria Shriverga 1986-yilda uylangan. 2011-yilda U bilan ajragan.
 qizi * Katherine Schwarzenegger (Katherine Eunice Schwarzenegger) 1989-yil 13-dekabr.
 qizi * Christina Schwarzenegger (Christina Maria Aurelia Schwarzenegger) 1991-yil 23-iyul.
 oʻgʻli * Patrick Schwarzenegger (Patrick Arnold Shriver Schwarzenegger) 1993-yil 18-sentyabr.
 oʻgʻli * Christopher Schwarzenegger (Christopher Sargent Shriver Schwarzenegger) 1997-yil 27-sentyabr.
 oʻgʻli * Joseph Baena 1997-yil 2-oktyabr. Onasi Mildred Patricia 'Patty' Baena.

Filmografiya

Film

Havolalar 
 Rasmiy sayti

Amerikalik erkak aktyorlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik filantroplar
Amerikalik siyosatchilar
Avstriyalik aktyorlar
Amerikalik erkak ovoz aktyorlari
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Amerikalik kinoprodyuserlar
Sinfiy kurash

Sinfiy kurash ijtimoiy sinflar manfaatlarining keskin to‘qnashuvidir. Sinfiy kurash odatda sotsialistik nuqtai nazardan o‘rganiladi. Marx'ga ko‘ra insoniyat tarixi sinflar kurashidan iboratdir.

Sotsializm
Aktyor

Aktyor (erkak) yoki aktrisa (ayol) ( soʻzidan olingan boʻlib — „ijro“ degan maʼnoni anglatadi), drama, opera, balet, qoʻgʻirchoq teatri, estrada, sirk, film, radio va televideniyada rollar ijro etuvchi shaxs. Aktyor oʻz tanasi, ovozi, aqli, his-tuygʻulari, qobiliyati vositasida jonli badiiy obraz yaratadi. Aktyor artistdan farqli oʻlaroq, biror tayinli obrazni ifoda etadi. Aktyorlar oʻzining butun vujudi bilan iqtidorini oʻynagan rollari orqali koʻrsatadi. Artist esa ashula va qoʻshiqlarni yoqimli ovozlari bilan nomoyon etadi xolos.

Yana qarang 
 Teatr
 Kinematografiya
 Amplua

Manbalar

Havolalar 

Sanʼat
Amplua

Amplua (fransuzcha emploi — „kasb“) biror aktyorga uning qiyofasi, xarakteri tufayli mos keluvchi rollar jabhasidir. Baʼzida sportchilarga nisbatan ham qoʻllaniladi (masalan, futbolchi uchun „yarim himoyachi ampluasi“ kabi).

Amplua (frans. emploi — foy-dalanish) — aktyor imkoniyatlariga mos tushadigan rollar turkumi. Maʼlum rollarga ixtisoslashish barcha mamlakat teatrlari taraqqiyoti tarixida uchraydi. A.da ishlash, ayniqsa, Sharq teatriga xos. 17-asr oxiriga kelib yapon teatri (Kabuki)da A.ning 8 guruhi tarkib topdi. Hind teatrida esa A.ning 12 gu-ruhi maydonga keldi. Maʼlum davrgacha A. ijobiy rol oʻynagan. Ammo, keyinchalik A. tizimi aktyorlar ijodida qolip va nusxalarni keltirib chiqardi, mumtoz dramaturgiyaning ayrim asarlari A. doi-rasiga sigʻmay qoldi. Sahnada hayotni ay-nan aks ettirish usuli maydonga kelgach, A. tizimi inqirozga yuz tuta boshladi. Oʻzbek teatrining shakllanish davrida aktyorlik sanʼatida A. mavjud edi. Ak-tyorlar realistik sahna qonuniyatlarini puxta oʻzlashtirgan sayin turli mazmun-dagi rollarni ijro etishga oʻtib, A.dan uzoqlashdilar. Lekin har bir aktyorning sevgan rollari, oʻz ijo-diy mav-zui boʻladi, buni A. bilan adashtirmaslik kerak. A. maydonlarda koʻrsatiladigan spektakllarda hamon ishlatiladi. A.ga asoslangan Sharq anʼanaviy teatri (Yapo-niya, Xitoy, Hindiston) shu kunlarda ham faoliyat koʻrsatib kelmoqda.

Manbalar 

Sanʼat
Afyun

Afyun (aslida yun. abijum — mudra-tuvchi, uxlatuvchi), opiy, „qora dori“-1) koʻknorning xomroq koʻsagini tilib qoʻyganda undan oqib chiqib, havoda qorayib qotgan, sutsimon shira. Tar-kibida morfin, papaverin, kodein, tebain, narkotin va 20 ga yaqin boshqa alkaloidlar bor. Dam-badam qabul qilib turilsa, boshqa narkotiklar kabi unga oʻrganib qolish mumkin. Bu hayot uchun xavfli. A. preparatlari tibbiyotda ogʻriqsizlantiruvchi dori sifatida ish-latiladi. U asosan tarkibidagi morfin bilan taʼsir etadi. A. qadimdan maʼlum. Bardi (papirus) ga yozilgan qad. Misr yozuvlarida (mil. av. 1552-yil) dori sifatida tavsiya etilgan. Teofrast (mil. av. 3-asr), Di-oskoridus-Diskuridis (mil. av. 77 yil) ham oʻz asarlarida A. dori ekanligini aytib oʻtishgan. A. dastlab dori sifatida Kichik Osiyoning janubi-sharqida, Yevro-pada ishlatilgan va „opiy“ deb atalgan. Yunonlardan arablar va Yaqin Sharqdagi boshqa xalqparga „afyun“ shaklida kirgan (oʻzbeklar „qora dori“ ham deyishadi). Abu Bakr ar-Roziy, Abu Ali ibn Sino, Ibn Baytor, Dovuvdi Antokiylarning asarlarida ham A.ning tibbiy nafi, ishlatilish usullari bayon etilgan. Xitoyda A.ni tutatib chekish rasm boʻlgan. Bu odat keyinchalik Hindiston va Eronga ham oʻtgan. A. kuchli narkotik 803boʻlganligi uchun hamma mamlakatlarda, jumladan Oʻzbekistonda ham uni isteʼ-mol qilish taqiqlangan. A.ni ishlab chiqarish va sotish bilan shugʻullangan kishilar jino-iy javobgarlikka tortiladi; 2) baʼzan zahar, ogʻu maʼnosida ishlatiladigan soʻz.

Afyun lolaqizgʻaldoq (papaver somniferum) sharbatini quritib olinadigan kuchli giyohvanddir. Morfin alkaloidlari koʻp boʻlganligi uchun tibbiyotda ogʻriqsizlantiruvchi dori sifatida qoʻllanar edi; biroq bangilikni keltirib chiqarishi tufayli hozirda deyarli qoʻllanmaydi.

Tarixi 
Afyun haqida eslab oʻtuvchi ilk manbalar mil. avv. 500 yillarga oiddir (Mesopotamiya). Qadimgi Yunonistonda ham maʼlum boʻlgan, jumladan Buqrot afyunning ogʻriqsizlantiruvchi xususiyati borligini eʼtirof etgan. Yevropada afyunxoʻrlik XIX asrda avjiga chiqqan.

Ishlab chiqarilishi 
Bugungi kunda afyun Tayland, Laos, Birma hamda Afgʻonistonda oʻstiriladi. Afyun hosili borasida Afgʻoniston birinchi oʻrinda turibdi.

Manbalar 

Giyohvand moddalar
Dorivor oʻsimliklar
Soqchi

Soqchi biror hududni, ko‘chmas mulkni (qorovul) yoki odamni (tansoqchi) qo‘riqlovchi shaxsdir. Soqchilar odatda xos kiyim-bosh kiyishadi. Vazifalari qatoriga tegishli hududda yoki tegishli odamga qaratilgan noqonuniy harakatlarni cheklash, ushbu harakatlarni bajaruvchi shaxslarni ushlash va/yoki ularni huquq-tartibot organlariga topshirish kiradi.

Huquq-tartibot
Teizm

Teizm xudo(lar)ning mavjud ekanligiga boʻlgan ishonchdir. Teistlarga koʻra xudo(lar) olamni yaratgandir. Deizmdan farqli oʻlaroq, teizm xudo (yoki xudolar) olam ishlariga muntazam aralashib turadi, deb hisoblaydi. Aksar teistlar dindordirlar; zero, ba’zi dinlar teistikdir, ya’ni teizm gʻoyasiga asoslanadi.

Teizm (yun. theos — xudo) — xudo olamdan tashqarida turadi, olamni oʻz irodasi bilan yaratgan va unda mavjud boʻlgan mutlaq shaxs deb tushunuvchi diniy dunyoqarash. Narigi dunyodagi xudoni tan olish T.ni panteizmdan, xudoning doimiy faolligini tan olish esa deizmdan farqlanib turadi. T. kelib chiqishi jihatidan oʻzaro yaqin boʻlgan iudaizm, xristianlik va islom dinlari uchun xosdir. "T." atamasini dastlab ingliz faylasufi R. Kedvort (1617—88) qoʻllagan. 

Teistik dinlar qatoriga Yahudiylik, Xristianlik, Islom, Bahoiylik, Zardushtiylik, Hinduiylik, Sikhizm va hk. kiradi.

Shuningdek 
 Xudo
 Din
 Ateizm

Falsafa
Teizm
Nonteizm

Nonteizm teizmni qabul etmaslikdir. Nonteizm sirasiga ateizm, agnostitsizm, deizm, panteizm, apateizm kabi qarashlarni va Konfutsiylik, Taoizm, Buddizm dinlarini kiritish mumkin.

Shuningdek 
 Teizm
 Ateizm
 Sekulyarizm

Falsafa
Uzuk

Uzuk barmoq atrofiga taqiladigan zargarlik buyumidir. Aksar hollarda halqa shaklida boʻladi. Odatda nodir metallardan yasaladi, biroq yogʻoch, shisha, fil suyagi, qimmatbaho toshlardan ham tayyorlangan boʻlishi mumkin.

Uzuk — qoʻl barmogʻiga taqiladigan zargarlik buyumi; oltin, kumush, mis va boshqa metallardan turli kattalik va ogʻirlikda halqa shaklida yasaladi. Koʻzli U. (koʻzi gavhar, yoqut, dur va boshqa uzuklar. qimmatbaho toshlar va shishadan), koʻzsiz U. (naqshli va naqshsiz), nikoh U. (odatda, nikohdan soʻng taqiladi), muhr U. (koʻzi oʻrnida muhr oʻrnatilgan) va boshqa xillari bor. Quyma va suqma usulida ishlanadigan U. yuzasiga jilo beriladi. Hozir maxsus zargarlik korxonalarida ham tayyorlanadi. 

Zargarlik
Gʻayritabiiylik

G‘ayritabiiylik falsafiy ma’noda tabiat qonunlariga bo‘ysunmaslik, ulardan tashqari holatdir. Biror hodisa yoki obyektning g‘ayritabiiyligi iddao etilganda, odatda uning ilmiy metodlar orqali aniqlana olmasligi nazarda tutiladi. Zamonaviy diniy mifologiyalarda g‘ayritabiiylik tushunchasi faol ekspluatatsiya qilinadi; masalan, xudoni mantiq tashqarisida yotuvchi hodisalarni bajarishga qodir, deb hisoblanadi. Bunday da’volar yanglishlana olish prinsipiga mos kelmaganligi uchun ilmiy muammo deb ko‘rilmaydi.

Falsafa