MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kamianske

Kamianske — Ukrainadagi shahar (1926-yildan), Dnipro viloya-tida, Dnepr daryosidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 278 ming kishi (1997). Metallurgiya kombinati, kimyo, koks kimyosi, mashinasozlik (vagonsozlik va b.) sanoati korxonalari bor. Qurilish materiallari (shu jumladan sement) ishlab chiqariladi. Issiqlik elektr markazi, GES ishlab turibdi. Industriya instituti, shahar tarixi muzeyi mavjud. D. 1750-yildan maʼlum.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar 
 The murder of the Jews of Dniprodzerzhynsk during World War II, at Yad Vashem website.

Ukraina aholi punktlari
Dnipro (shahar)

Dnipro () — Ukraina davlatida joylashgan shahar, Dnepropetrovsk viloyati markazi. Dnepr daryosidagi port. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 1134 ming kishi (1997). Qora metallurgiya (2 ta metallurgiya zavodi, 2 ta quvur prokati zavodi va b.), mashinasozlik zdi, ogʻir press ishlab chiqarish birlashmalari, kon-shaxta, metallurgiya jihozlari, stanoksozlik, elektrovozeozlik, kombayn zavodlari, radiozavod va b., kimyo (plastmassa, shina ishlab chiqarish), koks kimyosi, kurilish materiallari, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Ukraina Fanlar akademiyasining ilmiy markazi, 9 oliy oʻquv yurti (jumladan 2 universitet), 5 teatr (opera va balet teatri va b.), 3 muzey (shu jumladan badiiy va tarixiy muzeylar) mavjud. Dniproga 1776 yil asos solingan. Potyomkin saroyi (hoz. Talaba saroyi, 18-asr oxiri), Preobrajenskiy kafedrali sobor (19-asr) saqlangan.

Yana q. 

 Dnepr

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dnepropetrovsk viloyati

Dnepropetrovsk viloyati — Ukraina tarkibidagi viloyat. 1932 yil 27 fevralda tashkil etilgan. Dnepr daryosining oʻrta va quyi oqimi havzasida. Maydon 31,9 ming km. Aholisi 3811 ming kishi (1997), asosan ukrainlar; shuningdek, rus, yahudiy, belorus va boshqalar millat vakillari ham yashaydi. Dnepropetrovsk viloyati 20 tumanga boʻlingan, 19 shaqar, 54 shaharcha bor. Dnepropetrovsk viloyatining yer yuzasi baland-past tekislik, gʻarbida Dnepr boʻyi qirlari, markaziy qismida Dnepr boʻyi pasttekisligi bor. Iqlimi moʻʼtadil konti-nental iqlim. Yanvarning oʻrtacha tempaturasi – 5° dan (Nikopol) – 6,5° gacha, iyulniki 21,8° dan (Nikopol) 22,6° gacha (Pavlograd). Yillik yogʻin shimoilda 450 mm, janubida 400 mm. Eng yirik daryosi – Dnepr. Tuprogʻi qoratuproq. Dare vodiylari va orollarida oʻrmonlar uchraydi.

Dnepropetrovsk viloyatida sanoat yetakchi oʻrinda. Viloyat sanoati temir rudasi va temirli kvarsit (Krivoy Rog havzasi), marganets rudasi (Nikopol koni), titan, nikel, boksit, toshkoʻmir (Gʻarbiy Donbass) va qoʻngʻir kumir (Dnepr qoʻngʻir koʻmir havzasi), tabiiy gaz (Sarichanka tumani), mineral qurilish materiallari (granit, kaolin, dolomit), oʻtga chidamli gil zaxiralari asosida ishlaydi. Krivoy Rog xavzasi, Nikopol va Marganets sh.lari va janubi-sharqiy qismida konchilik sanoati rivojlangan. Dnepropetrovskda qora metallurgiya, quvur zavodlari, Krivoy Rogda kora metallurgiya, mashinasozlik zavodlari va boshqalar bor. Koks kimyosi va kimyo sanoatlari, qurilish materiallari, yogʻochsozlik sanoati ham rivojlangan. Oziq-ovqat va yengil sanoat tarmoqlari muhim oʻrin egallaydi. Dnepr boʻyi, Krivoy Rog va Dneprodzerjinsk GRESlari, Dneprodzerjinsk GES ishlab turibdi. Shebelinka – Dnepropetrovsk – Krivoy Rog – Odessa, Pereshchepino – Dnepropetrovsk gaz quvurlari, Kremenchug – Krivoy Rog – Xerson neft quvurlari bor.

Qishloq xoʻjaligida tovar mahsulotlari ham yetishtiriladi. Donli ekinlardan kuzgi bugʻdoy, makkajoʻxori, bahori arpa, texnika ekinlaridan kungaboqar, qand lavlagi, soya ekiladi. Bogʻdorchilik, mevachilik va tokchilik rivojlangan. Chorvachiligida qoramol, choʻchqa, qoʻy-echki boqiladi. Parrandachilik, asalarichilik, ipakchilik va baliq ovlash (Dnepr va uning irmoqlarida) ham muhim oʻrin tutadi. Transportning asosiy turi – temir yo'l, avtomobil va daryo transportlari, Dnepr daryosi katta ahamiyatga ega. Yirik portlari: Dnepropetrovsk, Dneprodzerjinsk, Nikopol. 11 oliy oʻquv yurti, 7 teatr, 6 muzey bor.

Manbalar 

Ukraina viloyatlari
Dnestr

Dnestr (, , , ; ) — Sharqiy Yevropadagi daryo, Ukraina va Moldavada. Uzunligi 1352 km. Havzasining mayd. 72,1 ming km. Karpat togʻlarining shim. yon bagʻridan boshlanib, Kora dengizning Dnestr limaniga quyiladi. Quyi oqimida oʻrtacha suv sarfi 310 m3/sek. Suvi sugʻorishga sarflanadi, yuqori oqimida yogʻoch oqiziladi. Soroki sh.dan Dubossari GES gacha va GES dan quyilish joyigacha muntazam kema qatnaydi. Yomgʻir va qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik oqim qariyb 8 km. Dnestr qish iliq kelganda muzlamaydi. Dnestr boʻyida Benderi, Tiraspol sh.lari joylashgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Moldovadagi daryolar
Ukrainadagi daryolar
Dobilov Abbos

Dobilov Abbos (1898, Taxtakoʻpir tumani — 1970.11.1, Nukus) — qoraqalpoq shoiri va oqini. Qoraqalpogʻiston xalq shoiri (1944), Oʻzbekiston xalq shoiri (1957). Qoraqalpoq xalq ogʻzaki ijodi va dostonchiligining taniqli namoyandasi. Ijodi 1915-yildan boshlangan. Vatan, vatanparvarlik, doʻstlik, oddiy insonning yaratuvchilik mehnati D. ijodining asosiy mavzularidir. Ikkinchi jahon urushi yillarida D. ijodi yuksak choʻqqiga koʻtarilgan ("Dushmanni yanch", "Nomard yigit nega darkor?", "Jangchilarga zarar yetkazmadingmi?" va b.). "Bahodir" (2 kitob, 1946—56) dostonida qoraqalpoq xalqining koʻp asrlik hayoti keng koʻlamda tasvirlangan. D.ning 10 ga yaqin sheʼriy toʻplami va 2 jildli "Tanlangan asarlar"i (1959) chop etilgan. Sheʼrlaridan namunalar oʻzbek tiliga tarjima qilingan ("Sheʼrlar", 1956). Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1967).

Manbalar 
 Svetliy den. Stixi, Nukus, 1956; Shgʻarmalari, 1—2-j., Nokis, 1959; Arnaular (Krsiklar), Nokis, 1966.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Niyetullayev S, Abbos Dabilovtin tvorchestvolik joli, Nokis, 1966.

Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureatlari
Ivan Dobrovolskiy

Ivan Vikentyevich Dobrovolskiy (1780—90-yillar orasida, Mogilyov gubernyasi — 1851, Grodno) — rus musiqa folklorshunosi, sozanda, kapelmeyster, musiqa-jamoat arbobi. taxminan 1810-yildan Astraxonda yashagan. 1816-yildan "Osiyo musiqa jurnali" ("Aziatskiy muzikalniy jurnal")ni nashr ettirgan. Jur.ning 8 soni (yaʼni 1816-yilda № 1 va № 2, 1817-yilda № 3 va №4, 1818-yilda № 5—8) chop etilib, unda D. Oʻrta Osiyo (xususan oʻzbek, turkman, qirgʻiz va b.), Kavkaz (arman, lezgin, kabardin, cherkas, chechen va b.) xalqlari, shuningdek, Astraxon tatarlari, qalmoklar musiqa folklori na-munalarini toʻplagan va yevropacha us-lubda (fortepiano ijrosi uchun, garmoniyalashtirib) ilk bor nashr etgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Karomatov F., Iz istorii zapisi muzikalnogo folklora v Oʻzbekistane.— Voprosi muzikalnoy kulturi Oʻzbekistana, vip. 2, T., 1969.
Nikolay Dobrolyubov

Nikolay Aleksandrovich Dobrolyubov [1836.24.1(5.2), Nijniy Novgorod - 1861.17(29).11, Sankt-Peterburg] - rus adabiyotshunosi, publitsist, Peterburgdagi Bosh pedagogika institutini tamomlagan (1857). 1856-yildan vaqtli matbuotda ilk maqolalari eʼlon qilingan. 1857-yildan "Sovremennik" jurnalning rahbarlaridan biri, jurnalning "Hushtak" ("Svistok") hajviy boʻlimi muharriri (1859). Dobrolyubovning asosiy tadqiqotlari, taqrizlari, maqolalari "Sovremennik"da chop etilgan. 1860-yil may, 1861-yil iyul oyiga qadar chet ellar (Fransiya, Italiya)da davolanadi. Dobrolyubov butun umrini inqilobiy yoʻnalishdagi gʻoyani targʻib qilishga bagʻishladi. Asarlarida ham, ijtimoiy faoliyati davomida ham monarxiya tuzumini, krepostnoylik huquqini, aslzodalarga xos boʻlgan liberalizmni qoraladi va dehqonlar inqilobi gʻoyasini ilgari surdi. U. N. Chernishevskiy bilan 19-asr oʻrtalarida Rossiyadagi inqilobiy harakatning gʻoyaviy rahnamosi boʻldi. Dehqonlar sotsializmi tarafdori si-fatida kapitalistik ijtimoiy-iqtisodiy, sarmoyaga asoslangan tuzumni ayovsiz tanqid ostiga oldi. Dobrolyubov oʻz maqolalarida jamiyat tarixi mehnatkashlar bilan sarmoyadorlar oʻrtasidagi kurash tarixidan iborat, tarixiy taraqqiyotni xalq belgilaydi, shaxsning tarixdagi oʻrnini ham inkor etib boʻlmaydi, deb hisoblaydi. Aslida, u falsafiy idrok etilgan borliq gʻoyasini qoʻllab-quvvatlaydi, idealizmni, dinni tanqid qiladi. Estetika asoslari toʻgʻrisida asarlar yaratgan. Adabiyot va adabiyotshunoslik realistik tamoyillarga suyanishi lozimligini taʼkidlagan. "Jaholat saltanati", "Oblomovchilik nima?", "Qachon haqiqiy kun keladi?", "Jaholat saltanati ichra nur" (1859—60) kabi tadqiqotlarida ruslarning hayotida va adabiyotida yangi shaxs — arbob, kurashchan qahramon paydo boʻlishi gʻoyasini ilgari surgan. Hajviy sheʼrlarida ijtimoiy ziddiyatlarni, zulm ostida ezilgan xalq hayotini tasvirlaydi, dehqonlar in-qilobini quvvatlaydi ("Olenin tobuti ustidagi oʻylar", "Rozentalga" va boshqalar). D. pedagogika masalalari toʻgʻrisida ham asarlar yozgan ("Tarbiya jarayonida obroʻ-eʼtiborning ahamiyati", 1857; "Butun Rossiyaga xos boʻlgan xom xayollar...", 1858 va boshqalar).

Manbalar 
 Tanlangan adabiytanqidiy maqolalar, T., 1954.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dovgostov oltin koni

Dovgostov oltin koni - Navoiy viloyatida joylashgan kon, Zarafshon sh.dan 40 km jan.da. 1967-yilda Ovminzatov — Beltovning markaziy qismidagi tepalikda topilgan, razvedka va baholash ishlari 1970—73 yillarda bajarilgan. 1977—82 yillarda konda mukammal razvedka ishlarining 2-nav-bati olib borilgan. Konning geologik tuzilishida yuqori rifey terrigen (alevrolit, qumtosh, slanetslar) yotqiziqlardan iborat besopan svitasi ishtirok etgan. D.o.k. uzunligi 2,5 km, kalinligi 100—450 m minerallashgan zonadan iborat. Ruda jismlari tomirsimon, uzunligi bir necha oʻn m boʻlib, 150—500 m chuqurlikkacha davom etgan. 16 ta ruda jismi aniklangan. D.o.k. asosiy rudali minerallari pirit, oltin bilan arsenopirit, antimonit; noruda minerallar — kvars, kalsit, seritsit; ikkinchi darajalilari — markazit, sfalerit, argentit. D.o.k.— zaxiradagi kon.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aleksandr Dovjenko

Aleksandr Petrovich Dovjenko (1894.11.9, Chernigov viloyati, Sosni-si qishlogʻi — 1956.25.11, Moskva) — kinorejissor, yozuvchi, ssenariychi. Kinematografiya asoschilaridan. Xalq artisti (1950), Ukrainada xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1950). Dastlabki filmlari — "Dipkuryer sumkasi", "Zvenigora" katta muvaffaqiyat qozondi. "Arsenal", "Yer" filmlari jahon ekranlarida ham shuhrat qozondi. D.ning ilk ovozli filmi "Ivan", shuningdek, "Aerograd", "Shchors" badiiy filmlari, "Xaloskorlik" kabi hujjatli — publitsistik va "Michurin" badiiy filmlari kino sanʼati taraqqiyotida muhim rol oʻynadi. "Guldagi hayot" pyesasi va "Dengiz haqida doston", "Sehrlangan Desna" kabi ssenariylar, anchagina hikoya, ocherklar, kino tarixi va nazariyasiga oid maqolalar ham yozgan. 1957-yil Kiyev kinostudiyasiga D. nomi berilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kinorejissyorlar
Mixail Dovidov

Mixail Dovidovich Dovidov [1913.12(25).5, Andijon - 1981.16.6, Toshkent] — opera xonandasi (lirik tenor), aktyor va pedagog. Oʻzbekistan xalq artisti (1978). Moskvadagi Oʻzbek opera studiyasini tugatgan (1939). 1933-yildan Oʻzbek davlat musiqali teatrida artist, 1939-yildan Navoiy nomidagi opera va balet teatri yakkaxoni. Mayin va shirali ovoz sohibi D.ning ijro uslubi yevropa va milliy xonandalik anʼanalarining mutanosibligi bilan ajralib turadi. Oʻzbek operalaridan Naziriy (S. Boboyev, "Hamza"), Olimjon (T. Sodiqov, D. Zokirov va b., "Zaynab va Omon") va ayniqsa Hidoyat (S. Yudakov, "Maysaraning ishi"), shuningdek, Lenskiy (P. Chaykovskiy, "Yevgeniy Onegin"), Shuyskiy (M. Musorgskiy, "Boris Godunov"), Almaviva (J. Rossini, "Sevilya sartaroshi") kabi partiyalarni mahorat bilan ijro etgan. Konsert repertuaridan oʻzbek, tojik, tatar va ozarbayjon xalq koʻshiqlari oʻrin olgan. 1966-yildan Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida dars bergan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Berta Dovidova

Berta Dovidova (20-dekabr 1922, Margʻilon – 11-avgust 2007, Toshkent) – xonanda, maqom yoʻllari mohir ijrochisi. Oʻzbekiston xalq artisti (1964). Toshkent tibbiyot bilim yurtini tugatgach (1938), hamshira boʻlib ishlagan (1938 – 43). Avval havaskor xonanda sifatida tanilgan, keyinchalik Yu. Rajabiy, Sh. Sohibov, M. Yusupov, I. Ikromov, Yo. Dovidovlar yordamida xonandalik mahoratini oshirgan. Oʻzbekiston radiosi qoshidagi xor jamoasida (1943), oʻzbek va tojik ansambllarida (1944—60), „Maqom ansambli“da (1960—87) yetakchi xonanda. Maftunkor, mayin va shirador ovoz sohibasi D.ning ijro uslubida chuqur falsafiy mazmun nafis oxangdorlik bilan uygʻunlashgan. D. repertuaridan oʻrin olgan „Munojot“ (I. Ikromov), „Bayot I, II, V“, „Navo“ maqomidagi „Talqini Bayot“, „Nasri Bayot“, Rost maqomidagi „Nasri Ushshoq“, „Ufari Ushshoq“, Dugoh maqomidagi „Saraxbori Oromijon“, „Ufari Oromijon“, shuningdek, „Samarqand Ushshogʻi“, „Figʻon“, „Dugoh“ va b. mumtoz ashulalar uning ijrosida nozik, ichki hissiyotlarga boy, yuksak badiiy ifodasini topgan. D. ning ijro dasturidan oʻzbek va tojik xalq qoʻshiqlari, bastakorlar ashulalari („Dilnavozim“, S. Kalonov; „Koʻnglima“, O. Qosimov; „Qiz sevgisi“, N. Hasanov va b.) ham oʻrin olgan. Moskvada oʻtkazilgan Oʻzbek adabiyoti va sanʼati dekadasi (1959) ning qatnashchisi. D. ijro etgan koʻpgina maqom yullari gramplastinka („Berta Dovidova“, 1969 va b.) va Oʻzbekiston radiosida magnitofon tasmalariga yozib olingan. Xonanda haqida telefilm („Munojot“, 1975) yaratilgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Manbalar 

Margʻilonda tugʻilganlar
Toshkentda dafn etilganlar
Oʻzbekistonlik qoʻshiqchilar
O‘zbekiston musiqa o‘qituvchilari
O‘zbekiston konservatoriyasi o‘qituvchilari
Doviy

Doviy (taxallusi; asl ismi Abdulhodi Abdulahad oʻgʻli) (1893 — Kobul — 1982.19.8) — afgʻon maʼrifatparvar shoiri, davlat va jamoat arbobi. Ilk sheʼriy kitobi ("Toshqin", 1945) pushtu tilida yozilgan. Sadriddin Ayniyning "Moziy va hol" ("Oʻtmish va bugun") nomli sheʼriga tatabbu sifatida "Jaridalar taʼrifi va foydalari haqida" ("Dar taʼrif va favoyide jaroyid", 1914) sarlavhali muhammas yozib, uning birinchi misrasida Mahmudxoʻja Behbudiy (1875—1919) tomonidan Samarqandda nashr etilgan "Oyina" jurnali (1913—15) haqida ijobiy fikr bildiradi. Maʼrifatparvarlik mavzuidagi "Bad nabud" ("Yomon boʻlmasdi", 1917), "To ba kay?" ("Qachongacha?", 1918) hamda erkparvarlik ruxida yozilgan "Bulbule gereftor" ("Tutqun bulbul", 1917) nomli sheʼriy asarlari shuhrat qozongan. D. 1920— 21 yillar Afgʻonistonning Buxoro Respublikasidagi Favqulodda va Muxtor elchisi vazifasida ishlagan, 1923-yilda esa u Afgʻoniston hukumatining favqulodda hayʼati rahbari sifatida ikkinchi bor Buxoroga kelib, rasmiy kishilar bilan muzokaralar olib borgan. Bu safarlari chogʻida D. Buxoro jadidlari bilan muloqotda boʻlgan. Abdurauf Fitrat (1886—1938) u haqda yaxshi fikrda boʻlgan. D. siyosiy, ijtimoiy, adabiy mavzularda yozilgan 20 dan ortiq kitob, risola va tarjimalar muallifi hisoblanadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Inomxoʻjayev R., Afgʻoniston maʼrifatparvarlik adabiyoti ocherklari, T., 1999.
Dovkampir koʻli

Dovkampir koʻli - Qoraqalpogʻiston Respublikasi Boʻzatov tumanidagi koʻl. Amudaryo tarmogʻi Okdaryoning oʻng sohilida, Dovulboyoʻzak tarmogidan va sizot suvlaridan toʻyinadi. Suv yuzasining maydoni (suvga toʻlganda 300 gektar) va chuqurligi (eng chuqur joyi 1 m) oʻzgarib turadi. Tubi tekis, maydonining katta qismi qamishzor va turli utlar bilan qoplangan. Suvi tiniq va chuchuk. D. k.da churtan, chavoq, qizilqanot, taran, tangabaliq, olabugʻa baliqlari bor. Amudaryoda suv kam boʻlgan yillari suv sathi pasayib, baʼzan deyarli qurib qoladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Koʻllar
Dovon

Dovon — togʻning oshib oʻtish qulay boʻlgan joyi. Oʻzbekistonda Dovon soʻzi bilan birga bel, oshuv atamalari ham ishlatiladi. Tarixiy manbalarda uchraydigan art, aqba, koʻtal soʻzlari ham. Dovonning sinonimlaridir. Ilgarilari Dovondan piyoda yoki ot-ulovda oshishgan. Hozir Oʻrta Osiyoda, jumladan Oʻzbekistonda bir qancha Dovonlardan avtomobil yoʻli oʻtadi. Mas, Qamchiq Dovonidan Toshkent—Qoʻqon yoʻli, Taxtaqoracha Dovonidan Katta Oʻzbekiston trakti oʻtadi va hokazo

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Geografik terminlar
Dovon (moslama)

Dovon — 1) xonaki toʻquv dastgohining tanda ipni koʻtarib turadigan qismi. Asosan ikki shoti (qovurgʻa), ularni oʻrtasidan biriktiruvchi oʻq va oʻqqa kiydirilgan gʻaltakdan iborat. Namanganda narvoncha, Margʻilonda osmadon deb yuritiladi. Hoz. toʻquv mashinalarida D. vazifasini maxsus gʻaltak bajaradi; 2) kalavachoʻp poyalarini birlashtiruvchi silliq yogʻoch choʻp.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dovot

Dovot (arab.— siyohdon) — qad. Sharq mamlakatlarida, jumladan Oʻrta Osiyoda koʻpincha jezdan quyilgan yoki loydan (Xitoyda chinnidan ham) yasalgan siyohdon. Qalamdonning bir chetiga oʻrnatilgan turi dovotqalamdon deb atalgan. Yevropada D. shisha va oq chinnidan tayyorlangan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dovud

Dovud — Qurʼonda nomi zikr etilgan paygʻambarlardan biri. Yahudiy va xristian diniy adabiyotlarida David nomi bilan maʼlum boʻlgan. Tarixiy maʼlumotlarga koʻra, D. mil. av. 11-asrda Isroil va Iudeyani birlashtirib, yagona yahudiy davlatini tuzgan podsho. Qurʼonda yozilishicha, D. Jolut (falastinliklar lashkarboshisi) ustidan gʻalaba qozongan. "Alloh unga (D.ga) podshohlik, paygʻambarlik va Oʻzi xohlagan narsalaridan taʼlim berdi" (Qurʼon, 2:251), D. alayhissalomga Muso (as)dan soʻng samoviy kitob — Zabur tushirilgan. D. temirchilikning asoschisi hisoblanadi, oʻz qoʻl mehnati bilan tirikchilik oʻtkazgan: temirdan har xil asboblar yasab, uni sotib kun koʻrgan. Ayni chogʻda D. ning nihoyatda xushovoz boʻlganligi, togʻlaru qushlar unga qoʻshilib "tasbeh aytishi", daʼvolashuvchi tomonlarni murosaga keltirish, odilona hukm qilish qobiliyatiga ega ekanligi haqida koʻp rivoyatlar bor. D. alayhissalom vafotidan soʻng , barcha mulk va paygʻambarlik oʻgʻli Sulaymon (as)ga meros boʻlib qolgan.

Dovudga payg‘ambarlik, keng ilm, solih amal va chiroyli mantiq, haq bilan botil orasini ajratuvchi balog‘atli nutq ato etilganligi haqida ma'lumotler keltiriladi

Dovud va Sulaymon alayhimussalom qissasi Qur'oni karimning turli suralarida, jumladan, Anbiyo, Naml, Saba', Sod suralarida kelgan. Dovud va Sulaymon alayhimussalom ikki hurmatli payg‘ambar, ikki ulug‘ podshoh bo‘lishgan. Alloh taolo ikkisiga payg‘ambarlik va podshohlik ne'matini bergan. Dovud alayhissalom nasabi Ya'qub ibn Ishoq ibn Ibrohim alayhissalomga taqaladi. Dovud Iso alayhissalom tug‘ilishidan taxminan 1000 yilcha oldin Falastin diyorida tavallud topgan. U zot alayhissalomning ismlari Qur'oni karimning turli suralarda 10 marta takrorlangan.  Dovud va Sulaymon alayhimussalom davrida Bani Isroil tinchlikxotirjamlikda va farovonlikda umrguzaronlik qilishdi. Tarixda eng tinch hayotlari aynan o‘sha davrlarga to‘g‘ri keladi.

Oyatda tog‘lar tasbeh aytishda Dovud alayhissalomga iqtido qilishgani ma'lum bo‘ladi. Dovud alayhissalom Alloh taologa tasbeh aytganida tog‘lar ham uning ortidan tasbehni takrorlashgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Payg'ambarlar tarixi.
Gurjistonlik David IV

David IV – () (1073-yil– 1125-yil 24-yanvar)– Bagrationlar sulolasining vakili boʻlib, Gurjiston qirolligini 1073-yildan 1125-yilgacha boshqargan. Gurjiston knyazliklarini markazlashgan yaxlit davlatga birlashtirishga asos solgan yirik davlat arbobi. D. "Q." 1097-yil saljuqiylarga soliq toʻlashni toʻxtatib, Gruziyaning mustaqilligini tiklagan. 1104-yil Kaxeti, Ereti va b. shaharlarni oʻz hududiga qoʻshib olgan. 1122-yil Tbilisini ishgʻol qilgan va poytaxtni Kutaisidan Tbilisiga koʻchirgan. D. "Q." cherkovdagi yuqori lavozimni nasldan-naslga oʻtkazishga barham berib, unga hukumat mansabdorlaridan saylash tartibini joriy qilgan. U zodagonlarning koʻngilli lashkarlaridan tashqari, bevosita podshoga qaram boʻlgan doimiy qoʻshin tuzgan (1118—20). D "Q.". qipchoqlar ulugʻ xonining qizi — Guranduxtga uylanib, 45 mingdan ortiq qipchoqni askariy xizmatga jalb etgan. Bundan tashqari u shahar, katta (shoh) koʻchalar, koʻpriklar, qasr (saroy)lar, karvon saroylar qurishga, maorif ishlarini rivojlantirishga katta ahamiyat bergan. Gelati sh.dagi akademiyaga asos solgan. Uning taraqqiyparvarligini nazarda tutib "Quruvchi" deb nom berilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dovudbek

Dovudbek, Chagʻribek (? -1061) - Marv va Xuroson hokimi (1037—61). Saljuqiylardan. Jand hokimi Mekoyilning oʻgʻli, Saljuqning nabirasi. D. otasi vafotidan soʻng amakisi Yobgʻu (Paygʻu) va akasi Toʻgʻrulbek bilan 985 y. somonishshr huzuriga kelib, Hyp qishlogʻi atrofida istiqomat qilgan. 1029 y. qoraxonishshrayan boʻlgan Buxoro hokimi Alitegin bilan saljuqiylar oʻrtasida nizo kelib chiqqan; Aliteginning farmoniga koʻra uning lashkarboshisi Alp qora (Saljuqning nabirasi) Yusufni oʻldirgan. Ilgari Aliteginning oʻzi Yusufni Inonch-Paygʻu unvoni bilan oʻzining xizmatidagi turklar ustidan rahbar qilib tayinlagandi, 1030 y. marhumning amakivachchalari Toʻgʻrul va D. qoʻzgʻolon qilib, Alp qora va uning 1000 jangchisini qatl etadilar. Alitegin farzandlari bilan ularga qarshi chiqqan, aholi ham ularni qoʻllab-quvvatlagan. Turkmanlar toʻla magʻlubiyatga uchrashgan, ularning mol-mulklari musodara qilingan, ayollari va bolalarining bir qismi asir olingan; noilojlikdan D. akasi bilan Xorazm hokimi Horun ibn Oltuntosh panohiga oʻtgan. Horun Masʼud Gʻaznaviy uyushtirgan fitna oqibatida oʻldirilgach (1035), D. akasi bilan Xuroson tomonga oʻtib ketgan. D. va Toʻgʻrulbek boshchiligidagi turkmanlar Masʼud Gʻaznaviy ustidan jangda gʻolib chiqqach, Nishopurda imzolangan shartnoma (1035)ga koʻra Toʻgʻrulbek Nisoga, Yobgʻu Faravaga va D. Dahistonga hukmdor (voliy) qilib tayinlandilar. Ularga dehkon unvoni va voliylik mansabiga munosib sovgʻalar berildi. 1037 yilda Marvda D. nomi bilan tanga zarb qilinadi. 1040 y. Dandanakon jangidan soʻng saljuqiylar Xurosonni, 1043 y. Xorazmni zabt etdilar. 1059 y. gʻaznaviylardan Ibrohimbek bilan D. oʻrtasida tuzilgan shartnomaga muvofiq, Balx D. qara-mogʻiga oʻtgan. D. vafotidan soʻng saljuqiylar davlatining Sharqiy qismiga uning oʻgʻli Alp Arslon hukmdor boʻlib qoldi.

Manbalar 

Saljuqiylar
Dovudbek dugʻlat

Dovudbek dugʻlat, amir Dovud (14-asr) — Amir Temurning xos mulozimi, safdoshi va lashkarboshisi va singlisi Qutlugʻ Turkon otoning eri. Sohibqironning ilk faoliyati davrida u bilan yelkama-yelka turgan, koʻp janglarida katta jasorat koʻrsatgan. 1370-yil Amir Temur amir Husayn ustidan uzilkesil gʻalaba qozonganidan keyin D.d. ga Samarqand voliyligini va devonbegi lavozimini bergan. 1374-yil martida Xorazmga, Jahongir mirzoga qayliqlikka Sevinbeka (Xonzoda)ni keltirishga yuborilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil