Kaputsin

Kaputsin yoki oq yelkali kaputsin() — Markaziy va Janubiy Amerikada yashovchi zanjirli maymunlar oilasiga mansub primatlar turi.

Tavsif 
kapeutsinlar moynasi asosan qora rangga ega boʻladi. Yuzi pushti yoki och bugʻdoyrang, baʼzida koʻzlarining ustida toʻq belgilar mavjud   . Dumi uzun, ushlashga moslashgan  boʻlib uning uchi kal boʻladi.

Voyaga etgan kaputsinlar uzunligi 33 dan 45 sm gacha, vazni 3,9 kg gacha  . Dumining uzunligi 55 sm gacha boʻlishi mumkin . Erkaklar ayollarga qaraganda oʻrtacha 27 % kattaroq boʻlishadi .

Yoyilishi 
Panama, Kolumbiya va Ekvadorda uchraydi. Ular har xil turdagi oʻrmonlarda, jumladan, ikkilamchi oʻrmonlarda, doim yashil va bargli oʻrmonlarda, quruq va yomgʻirli oʻrmonlarda, mangrovlarda yashaydilar  .

Hayot tarzi 
Kapitsinlar kunduzi faol, umrining asosiy qismini daraxtlarda oʻtqizadi . Biroq, ular boshqa koʻplab yangi dunyo maymunlariga qaraganda tez-tez erga tushib turadilar. Ular asosan toʻrt oyoq ustida harakatlanishadi. Kaputsinlar 40 ta maymundan iboran boʻlgan toʻdalarda yashashadi, guruhdagi erkaklar sonining urgʻochi soniga nisbati oʻrtacha 70 % ni tashkil qiladi. Istisno taraqasida, urgʻochilar butun umrini qarindoshlari yonida oʻtkazadilar .

Oziqlanishi 
Kapuchinlar hamma narsani yeydigan hayvonlardir. Ratsionning asosini mevalar va hasharotlar tashkil qiladi. Meva ratsiondagi 50 % dan 67 % gacha  tashkil qiladi. Oʻsimlik ozuqasidan gullar, oʻsimlik nihollari, yosh barglar, urugʻlarni ham isteʼmol qiladi   . Hasharotlardan qoʻngʻiz lichinkalari, shillaqurtlar, chumolilar va ularning lichinkalari, shuningdek, arilarni afzal koʻradilar. Qushlar, qush tuxumlari, qurbaqalar, kaltakesaklar kabi mayda umurtqali hayvonlarni ham ovlaydi. Olmaxonlarni va toʻtiqushlarni ovlash holatlari ham kuzatilgan .

Nasilchilik 
Erkak bir necha urgʻochi bilan juftlashishi mumkin. Ayol ham bir nechta erkaklar bilan juftlashishi mumkin boʻlsa-da, dominant erkakning juftlashish ehtimoli yuqoriroq .

Juftlanish taxminan 2 daqiqa davom etadi. Homiladorlik besh oydan olti oygacha davom mumkin. Odatda homla bitta, lekin egizaklar ham uchaydi. Koʻpincha tugʻilish dekabrdan aprelgacha boʻlgan quruq mavsumda sodir boʻladi . Ona yangi tugʻilgan chaqaloqni olti haftalikgacha orqasida koʻtarib yuradi. Besh haftalik yoshga etganida, bola qisqa vaqt ichida onadan ajralib turishi mumkin va uch oyga qadar bola mustaqil ravishda harakat qila oladi. Bolalar 6-12 oygacha ona suti bilan oziqlanadi. Erkak ham, urgʻochi ham nasl tarbiyasida ishtirok etadi .

Boshqa kaputsinlar singari, bu primatlar nisbatan sekinroq voyaga yetadi. Balogʻat yoshi uch yoshda sodir boʻladi. Biroq, oʻrtacha, urgʻochilar faqat etti yoshida nasil beradilar. Erkaklar faqat oʻn yoshira reproduktiv hisoblanadi . Bunday oʻlchamdagi primatning umr koʻrish davomiyligi etarlicha uzoq va asirlikda 54 yil davom etishi mumkin .

Kichik turlari 
IUCN Qizil roʻyxati ikkita kichik turni oʻz ichiga olgan:

 Cebus capucinus capucinus — Janubiy Amerika qitʼasi, Panamaning sharqiy qismi;
 Cebus capucinus curtus — Gorgon oroli.

Ilgari oddiy kapuchinning kichik turi hisoblangan Sebus taqlidchisi 2012 yilda alohida tur sifatida ajratilgan.  C. capucinus va C. imitator shoxlari taxminan 2 millon yil aval ajralganligini koʻrsatdi.

Adabiyotlar 

 Thomas Geissmann: Vergleichende Primatologie. Springer-Verlag, Berlin va 2003 yil, ISBN 3-540-43645-6 .

Manbalar 

Hayvonlar
Xavf ostidagi hayvonlar