MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Yarimfabrikat

Yarimfabrikat — bir korxonada ishlab chiqarilgan va aksariyat boshqa korxonada ishlab chiqariladigan murakkab mahsulotlarning tarkibiy qismi tarzida foydalaniladigan tayyor mahsulot. Korxonaning oʻzida ishlab chiqarilgan hamda chetdan sotib olingan Ya.larga boʻlinadi. Mas, avtomobil dvigateli yoki avtomobil gʻildiraklari avtomobilni yigʻishda foydalaniladigan Ya. hisoblanadi. Bir sexda tayyorlanib, ikkinchi sexda qayta ishlashni talab etadigan mehnat mahsulotlari (mas, qora va rangli metallar, kimyoviy tolalarning dastlabki tayyorlamalari) korxonaning oʻzida ishlab chiqarilgan Ya. deyiladi. Kooperatsiya yoʻli bilan yetkazib beriladigan mahsulotlar sotib olingan Ya. deyiladi (mas, paxta tozalash sanoati korxonalarida tayyorlangan paxta tolasi ip yigiruv korxonalari uchun Ya.dir).
Yarimoʻtkazgichli asboblar

Yarimoʻtkazgichli asboblar — yarimoʻtkazgichlarda yuz beradigan elektron jarayonlar asosida ishlaydigan elektron asboblar. Elektronikada turli signallarni oʻzgartirishda, energetikada esa bir turdagi energiyani boshqa turdagi energiyaga aylantirishda qoʻllaniladi. Vazifasi, ishlash tarzi, materiali, tuzilishi va texnologiyasi, ishlatilish sohasiga qarab tasniflanadi: elektr kattaliklarini ikkinchi elektr kattaliklariga oʻzgartiradigan elektr oʻzgartirgich asboblar (diod, tranzistor, tiristor va boshqalar); yorugʻlik signallarini elektr signallariga va aksincha aylantiruvchi optoelektron asboblar (optron, fotorezistor, fotodiod, fototranzistor, fototiristor, yarimoʻtkazgichli lazer, yorugʻlik tarqatuvchi diod va boshqalar); issiqlik energiyasini elektr energiyasiga va, aksincha, aylantiruvchi termoelektr asboblar (termoelement, termoelektr generator, quyosh batareyasi, termistor va boshqalar); magnitoelektr asboblar; pyezoelektr va tenzometrik asboblar (asosiy sinf) va h. k. Integral sxemalar (elektr oʻzgartiruvchi va optoelektronli boʻlishi mumkin) ayrim sinfga kiradi. Yarimoʻtkazgichli asboblar yarimoʻtkazgich materialga qarab, germaniyli, kremniyli va h.k. boʻlishi mumkin. Tuzilishi va texnologik alomatiga koʻra, Yarimoʻtkazgichli asboblar nuqtali va yassi xillarga, ishlatilish sohasiga qarab, yuqori chastotali, yuqori voltli, impulsli va boshqalarga ajraladi.
Yarozit

Yarozit (Ispaniyadagi — Xaroso degan joy nomidan, ilk bor shu yerda topilgan) — sulfatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi KGʻe3(504)2(ON)6. Tarkibida №(2% gacha), A1(19 % gacha), R (3% chamasi) va 8e (% ulushida) aralashmalari mavjud. Trigonal singoniyada kristallanadi. Kristallangan, donador, zich va boʻsh tuproq shaklida uchraydi. Rangi sariq, shishasimon yaltiraydi. Qattiqligi 3,0—3,5; zichligi 2,9— 3,25 g/sm3. Gipergen kelib chiqishga ega, sulfid konlarining oksidlanish zonasida pirit va markazit bilan assotsiatsiyada uchraydi. Janubiy Ural, Qozogʻiston, Ispaniya va Fransiyada maʼlum miqdorda topilgan. Oʻzbekistonda Pirmirob, Choqadambuloq, Qoʻrgʻoshinkon, Qalmoqqir va Oltintopgan konlarining oksidlanish zonasida uchraydi.
Yaroslavl

Yaroslavl — Rossiya Federatsiyasi Yaroslavl viloyatidagi shahar, viloyat markazi. Volga daryosi boʻyidagi daryo porti, temir yo'l chorrahasi. Aholisi 613,1 ming kishi (2002). Ya.ga 1010-yilda Buyuk Kiyev knyazi Yaroslav Mudriy asos solgan. Ya. yilnomalarda dastlab 1071-yilda tilga olingan. 11—12-asrlarda chegaradagi istehkom. 1218-yildan Yaroslavl knyazligi markazi, 1463-yilda Moskva knyazligiga qoʻshib olingan. 1777-yildan Yaroslavl noibligi (1796-yildan — gubernyasi) markazi. 16—17-asrlarda Ya. yirik temirchilik savdo markazi, 18-asrda esa manufaktura markazi boʻlib qoldi. Sanoatida kimyo, mashinasozlik va toʻqimachilik yetakchi oʻrinda. Yirik korxonalari: asbobsozlik, dizel apparaturalari, shina, motorsozlik, sintetik kauchuk, texnik rezina buyumlari, elektr mashinasozligi, polimer mashinasozligi, yogʻochsozlik uskunalari, kemasozlik, kimyo mashinasozligi, radiozavod, toʻqimachilik, poligrafiya ktlari. Neftni qayta ishlash zavodi, poyabzal, tikuvchilik, tamakisigareta fabrikalari, oziq-ovqat sanoati korxonalari faoliyat koʻrsatadi. 5 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, unt), 3 teatr, tarixiymeʼmorlik muzeyqoʻriqxonasi, planetariy, telemarkaz bor. qadimiy meʼmoriy yodgorliklardan Ilya Prorok, Nikola Mokriy, Ioann Predtecha cherkovlari (barchasi 17-asr) saqlangan.
Yarus

Yarus — umumiy stratigrafik shkalaning bir qismi, geologik boʻlimga tobe, stratigrafik zonalarga boʻlinadi. Ya. bir geologik era mobaynida shakllangan togʻ jinslari qatlamlarini birlashtirib, Yer rivojlanishining maʼlum geologik etapini belgilaydi. Biostratigrafik analiz maʼlumotlari Ya.ning hajmi va chegaralarini belgilovchi asosiy mezon (kriteriy) boʻlib xizmat qiladi. Ya. nomlari mahalliy joy nomidan olinadi. Ayrim hollarda Ya. chegarasini boshqa paleobiogeografik oblastlarda aniq belgilab boʻlmaydi, bunday vaqtda parallel Ya.lar ajratiladi (mas, titon va volga Ya.lari). Bir qancha sistemalar (kembriy, paleogen, neogen)da hozirgacha faqat mazmuniga koʻra gorizontlarga yaqin boʻlgan regional Ya.lar ajratilgan.

 

Geologiya
Yarus (meʼmorlik)

Yarus (rus), meʼmorlikda — inshoot qismlaridan biri (qatlam, pogʻona); tarhli yoki konstruktiv tarzda takrorlanadi va bir-biridan keyin joylashadi. Mas, teatr zalida turli balandlikda pogʻonamapogʻona joylashgan galereya yoki balkonlar ham Ya. deb ataladi.

    

Arxitektura
Yasama soʻz

Yasama soʻz — yasovchi qoʻshimchalar yordamida hosil qilingan soʻz: bedazor, ishchi, yozuvchi, maktabdosh, odamsimon; bepul, boobroʻ, sermeva. Oʻzbek tilida yasama soʻz hosil qilishning quyidagi koʻrinishlari mavjud: 1) oʻzakdan yasash (ish+chi): birinchi derivatsiya (birinchi negiz); 2) negizdan yasash (oʻquv+chi); ikkinchi derivatsiya (ikkinchi negiz); oʻquvchi+lik: uchinchi derivatsiya (uchinchi negiz); 3) qoʻshma oʻzakdan yasash (ishbilarmon+lik, pirpir+ak, temiryoʻl+chi). Yasama soʻzga asos boʻlgan komponent — soʻz yasalish asosi yoki motivlovchi asos, undan hosil boʻlgan, yaʼni Ya.s esa motivlanuvchi asos deyiladi. Yasama soʻzning maʼnosi ana shu motivlovchi komponent va yasovchi qoʻshimchaning maʼnosi bilan asoslanadi, shu qismlarning maʼnosidan kelib chiqadi. Soʻzning yasalgan yoki yasalmaganligini belgilashda hozirgi til nuqtai nazaridan qaraladi. Masalan, toshloq soʻzi qismlarga ajraladi (tosh+loq; tosh bilan bogʻlanish bor), qishloq soʻzi esa ajralmaydi, chunki bugungi kunda bu soʻzning "qishda yashaydigan joy" maʼnosi unutilgan. Boshqacha aytganda, Yasama soʻzlarda yangi hosil qilingan lugʻaviy birlik bilan avvalgisi (yangi birlikka asos boʻlgani) oʻrtasidagi aloqa sezilib turadi (yana qarang Soʻz yasalishi).
Yasama tish

Yasama tish, tish protezi — turli sabablar tufayli tushib ketgan yoki olib tashlangan tabiiy tishlar oʻrnini toʻldirish hamda tish nuqsonlarini yoʻqotish maqsadida ishlatiladigan maxsus ortopedik moslama. Bolalar tishi notoʻgʻri joylashganda va jagʻ tishlar jipslashuvi buzilganda maxsus moslama qoʻllaniladi (ortodontik davo), bu esa ular yuzidagi nuqsonlarning oldini olish va davolash imkonini beradi.

YA.t. har bir kishining oʻziga, uning organizmiga zarar qilmaydigan materiallar: plastmassa, chinni va metall qotishmalar (oltin, kumush, platina, maxsus poʻlat va h.k.)dan yasaladi.

YA.t. ni oʻz vaqtida qoʻyish kerak, chunki bir nechta tish oʻrni boʻshab qolsa, ovqat toʻliq chaynalmaydi, bu esa meʼda va ichak faoliyatining buzilishiga sabab boʻladi.

YA.t. qoʻyishqoʻymaslikni stomatolog vrach belgilaydi. Yasama tishlar doimiy va olinadigan qilib qoʻyiladi.

Doimiy Yasama tishlarning qoplama (koronka), koʻpriksimon, shtift (mix) li va qistirma (vkladka) xillari bor.

Qistirma Yasama tishlar plastmassa va chinnidan yasaladi: ular, asosan, oldingi tish koronkasi chetnaganda yoki koʻp qismi yemirilib ketganda shaklini tiklash uchun qoʻllaniladi (qarang Tish chirishi). Qoplamalar zanglamaydigan poʻlat, oltin, plastmassa va chinnidan yoki ularni aralashtirib qilinadi. Oldingi tish koronkasi yemirilganda, tish ildizini toʻla davolab, shtiftli tish bilan tiklash mumkin; uni tish ildiziga oʻrnatib qoʻyiladi. Koʻpriksimon Yasama tish 1—2 ta tish boʻlmaganda qoʻyiladi. Ular tayanch tishlar oraligʻiga qoplanadi — bu koronkalar plastmassa yoki chinnidan yasaladi, yo hammasini metalldan qilish mumkin. Koʻpriksimon Yasama tish shikastlanmagan yoki toʻliq davolangan tishlargagina oʻrnatiladi. Olinadigan (plastinkali) Yasama tish milkka yoki qattiq tanglayga mahkamlab qoʻyiladigan va sunʼiy tishlar oʻrnatilgan plastinka (asos)dan iborat. Koʻp tishlar yoʻq va sogʻlom tayanch tishlar boʻlmaganda olinadigan Yasama tish tavsiya etiladi. U toʻliqmas va toʻliq (hamma tishlar oʻrnini toʻldiradigan) boʻladi. Koʻp tishlar yoʻq va tayanch tishlar sogʻlom boʻlsa, yoysimon (byugel) Yasama tish qulay, bunda asos plastinka oʻrnida metall yoydan foydalaniladi. Hamma tish boʻlmaganda toʻliq Yasama tish qoʻllaniladi: uning plastinkasi shilliq qavatga tiralib, soʻlak bilan hoʻllanib yopishib turganligi sababli protez ogʻizda yaxshi oʻrnashadi.

YA.t. qoʻyishdan oldin, albatta, ogʻiz boʻshligʻini sogʻlomlashtirish (chirigan tishlarni davolash, juda yemirilgan tishlar va tish toshlarini olib tashlash), tayanch tishlar ildizi atrofidagi toʻqimalar holatini tekshirish shart. Yasama tish qoʻydirishga muhtoj boʻlgan kishiga mos protez tuzilishini stomatolog vrach aniqlaydi.
Vasiliy Yasevich

Vasiliy Kosmich Yasevich (1894.6.1, Ashxobod — 1969.19.11. Toshkent) — xirurg, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1947), tibbiyot fanlari doktori (1937), professor (1937). Yuryev (Estoniya, Tartu shahri) universiteti tibbiyot fgitalabasi (1918), Harbiy lazaretlarda yordamchi vrach (1918—19), Oʻrta Osiyo universiteti tibbiyot fakulteti xirurgiya klinikasi ordinatori va ayni vaqtda shu ft talabasi; untni tugatgach (1922), shu kafedra assistenti (1923—31), dotsenti (1931—37). Toshkent tibbiyot akademiyasi pediatriya fakulteti xirurgiya klinika kafedrasi mudiri (1937—64), Oʻzbekiston Gematologiya va qon quyish ilmiy tekshirish institutida ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (1964—69). Ilmiy ishlari qon gruppalarini oʻrganish, qon quyish va boshqalar masalalarga oid.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1894-yilda tugʻilganlar
1969-yilda vafot etganlar
19-noyabrda vafot etganlar
Yaskaksuv

Yaskaksuv — Tojikiston Respublikasining Sugʻd viloyatidagi soy, Shoʻrbuloqsoy chap irmogʻi. Uzunligi 20 km, suv yigʻish mayd. 130 km². Turkiston tizmasining shim. yon bagʻridagi Usmonjaylov degan joydan (bal. 2500 m) boshlanadi. Asosiy irmoklari: chapdan — Qoʻrgʻontepasoy, oʻngdan — Koʻlqoʻtonsoy. Qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi (Shahriston qishlogʻidan 2 km yuqorida) 0,12 m³/sek. Aprel — avgust oylaridagi toʻlinsuv davrida suvi Shahriston qishlogʻi dala ekinzorlarini sugʻorishga sarflanadi.

 

Tojikistondagi daryolar
Yasmiq

Yasmiq, adas — dukkakdoshlar oilasiga mansub bir yillik donli oʻtsimon oʻsimlik turkumi, don ekini. Oʻrta dengiz, Kichik Osiyo, Zakavkazye va Oʻrta Osiyoda 10 turi tarqalgan. Ya.ning oddiy xoʻraki turining yirik urugʻli va mayda urugʻli navlari qadimdan Yevropa mamlakatlarida, Shimoliy Afrika, Kolumbiya, Chili, Rossiya va boshqalar mamlakatlarda ekib kelinadi (Oʻzbekistonda 20-asrning 50-yillariga qadar koʻp ekilgan). Ya.ning ildizi oʻqildiz, boʻyi 60—70 sm. Bargi murakkab, juft patsimon, uchida jingalaklari bor. Gullari mayda, pushti, binafsha, koʻk, koʻpincha oq, barg qoʻltiqlariga 2—4 tadan joylashgan, oʻzidan changlanadi. Mevasi dukkak, urugʻi yumaloq, sariq, pushti, yashil, jigarrang. 1000 urugʻi vazni 20—65 g. Urugʻi tarkibida 2 3 3 2 % oqsil (oqsil miqdoriga koʻradukkakli ekinlar oʻrtasida sayadan keyingi oʻrinda turadi), 0,6—2,1% yogʻ, 47—70% kraxmal, 2,3—4,4% kul, 2,44,9% kletchatka, shuningdek, VrV2vitaminlari bor. Yirik urugʻli Ya. donidan taomlar tayyorlanadi (tez va ezilib pishadi), un va yorma ishlab chiqariladi, uni kolbasalarga qoʻshiladi, mayda urugʻli Ya. doni, umuman koʻk massasi, toʻponi chorva mollari uchun qimmatli ozuqa hisoblanadi. Ya. bahori, issiqsevar, namsevar, qisqa kun va uzun kun oʻsimligi. Urugʻi 4—5° (8—10 kun)da unib chiqadi. Naviga qarab oʻsuv davri 80—120 kun. Qisqa muddatli qorasovuqlar (—8°)ga chidamli. Erta bahorda keng qatorlab ekiladi. Hosili poyaning oʻrta va pastki qismidagi dukkaklar sargʻayganda oʻriladi. Hosildorligi 20—22 s/ga (baʼzan 30—35 s/ga). 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Xona oʻsimliklari
Yasovul

Yasovul, yasavul — oʻrta asrda turkiy va moʻgʻul xonliklaridagi saroy mansabi. Dastlab, Yasa koʻrsatmalariga asoslangan farmonlarni (hukmdor farmonlarini) ijro etuvchi mansabdor shaxs. Keyinchalik zimmasiga saroyda turli xildagi maʼmuriy-siyosiy mayda topshiriqlarni bajarish yuklangan kichik xizmatchi. Manbalarga koʻra, Ya.lar soliq toʻplash va olingan oʻljaning xonga tegishli qismini hisoblash bilan ham shugʻullanganlar. "Mehmonnomayi Buxoro" asarida aytilishicha, 1509-yil Shayboniyxon Arquqdan Turkistonning sharqiy tumanlariga tagʻor soligʻini yigʻish uchun Ya.lar joʻnatgan. Shuningdek, Shayboniyxon Hisorda boʻlgan chogʻda (1505 yil) Ya.lar tushgan oʻljadan xonga tegishli qismini xon qarorgoxiga keltirganlar, uni xon farmoniga koʻra Samarqandga joʻnatganlar.
Yasol

Yasol (turkiycha yasa — safga tizish) — Sharq mamlakatlari, xususan, Oʻrta Osiyoda qoʻshinning harbiy safar hamda jang maydonida egallagan jangovar tartibi. Tarixiy maʼlumotlarning shahodat berishicha, har bir harbiy qism va boʻlinmalarning Ya.dagi doimiy oʻrinlari oldindan belgilab qoʻyilgan. Ya.dagi qatʼiy tartibintizomni hech kim oʻzboshimchalik bilan buzish huquqiga ega boʻlmagan. Vaqt oʻtishi bilan Ya. ham takomillashtirilgan, uning guzilmasi murakkab tus olgan. Ikkinchi Turk xoqonligi ijtimoiy, siyosiy, madaniy turmush tarzini aks ettiruvchi qadimiy turkiy run bitiklaridan xoqonlik qoʻshinining Ya.i quyidagi tarzda boʻlganligini, yaʼni u, asosan, yelma, qaraku (avanpost, soqchi guruh), yizak, ilki su (avangard, ilgʻor qism), oʻng (oʻng qanot) va soʻl (chap qanot) qismlardan iboratligini ilgʻab olish mumkin. Qoʻshin markazi va aryergardining mavjud boʻlganligi, ularning qanday nomlanganligi haqida biron fikr aytish mushkul. Markazda yadak (piyodalar), oʻqchi (kamonkashlar) va yoʻrtugʻ (ogʻir qurolli suvoriylar) joylashgan. Mazkur Ya. anʼanaviy 5 qismdan tashkil topgan jangovar tartibning tipik namunasi hisoblanadi.

Amir Temur jahon harbiy sanʼati tarixida birinchi boʻlib janggohda qoʻshinni 7 boʻlakka taqsimlagan holda joylashtirishni joriy qilgan (qarang Jangovar tartib, Temuriylar harbiy sanʼati).
Forscha Vikipediya

Forscha Vikipediya — Vikipediyaning fors tilidagi boʻlimi. Forscha Vikipediya 2003-yilning dekabr oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Forscha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Statistik tarixi 
 18-fevral 2006-yil - 10 000 maqola. 
 31-oktabr 2008-yil - 50 000. 
 25-avgust 2010-yil - 100 000. 
 22-may 2011-yil - 150 000. 
 10-iyul 2012-yil - 200 000.
 yanvar 2013-yil - 250 000.
 fevral 2013-yil - 300 000.

Manbalar

Havolalar 

 Persian Wikipedia’s Entries Pass the 100,000 Mark (Payvand News) 
 شرمنده، عبارت پرس و جوی شما یافت نشد! (دویچه وله)
 درآمدهای ویکیپدیای پارسی از صد هزار گذشت (رادیو زمانه)

Fors tili
Chexcha Vikipediya

Chexcha Vikipediya () — Vikipediyaning chex tilidagi boʻlimi. Chexcha Vikipediya 2002-yilning may oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Chexcha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Statistik tarixi 
 3-may 2002-yil — chexcha boʻlim tashkil topdi 
 20-oktyabr 2003-yil — 1000 maqola
 Aprel 2004-yil — 180 foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtdi. 
 Iyun 2005-yil — 10,000 maqola
 Dekabr 2005-yil — 20,000 maqola 
 Noyabr 2006-yil — 30,000 maqola
 18-noyabr 2006-yil — 50,000 maqola
 1-iyun 2008-yil — 100 000 maqola
 17-fevral 2010-yil — 150 000 maqola
 6-iyul 2011-yil — 200 000 maqola
 13-dekabr 2012-yil — 250 000 maqola

Manbalar

Havolalar 

 Чешская Википедия
 encyklopedie.seznam.cz — поиск в чешских энциклопедиях, включая Википедию
 Ĉeĥa Vikipedio estis fondita pere de Esperanto (интервью с М. Маловецом, основателем чешской википедии) эсперанто  английская версия
 Милош Чермак, «Люди с планеты Вики» , Рефлекс, № 16/2006, 20.4.2006 
 Давид Антош, «Споры на Википедии или война за букву „h“», lupa.cz
 Дела, медиа, политика — блог, участники которого состоят в обществе «оппозиционных» википедистов (на чешском: Zprávy, media, politika — blog, jehož tvorby se účastní skupina «opozičních» wikipedistů (Vít Zvánovec, Tomáš Pecina, Ross Hedvicek, Jvano a další), zveřejňující mnohé kritické komentáře ke stavu české Wikipedie)

Chex tili
Arabcha Vikipediya

Arabcha Vikipediya ( Arabcha Vikipediya yoki  Vikipediya — ochiq ensiklopediya) — Vikipediyaning arab tilidagi boʻlimi. Arab Vikipediyasi lotin alifbosini foydalanmaydigan eng yirik boʻlimlarining biridir.

2012-yilning dekabr oyining boshida Arabcha Vikipediya vikipediya boʻlimlarining orasida 24-oʻrinda, teranligi boʻyicha esa 100 000 maqoladan ziyod boʻlimlarning orasida ikkinchi oʻrinni egalladi.

Alexa.com-ning statistikasi boʻyicha Arabcha Vikipediya saytning mehmonlari soni boʻyicha Vikipediya boʻlimlarining orasida 11-oʻrinni egallab, xitoycha va polyakcha vikipediyadan keyingi safga joylashdi (wikipedia.org saytiga kiruvchilarning 0,74 %).

Arab Vikipediyasining turi boshqa Vikipediyalardan oʻzgachadir, sababi arab alifbosi oʻngdan chapga yozilganidan, u „doimiy“ shaklning qarama-qarshi turidir. Shuningdek Arabcha Vikipediyada fon tasviri sifatida kitob emas, arabeska foydalaniladi (tasviri).

2008-yilning 2-aprelida Vikipediyada arab tilining dialektі — misr-arab tilida Misr-arabcha Vikipediya oʻz faoliyatini boshladi.

Hozirgi holati 
-yil - boʻyicha Arabcha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Statistik tarixi 
 Sentabr 2001-yil — birinchi maqola.
 31-dekabr 2007-yil — 50 000 maqola.
 25-may 2009-yil — 100 000 maqola.
 27-iyun 2011-yil — 150 000 maqola.
 21-oktabr 2012-yil — 200 000 maqola.

Manbalar

Havolalar 
 Arabic Wikipedia
 Arabic Wikipedia mobile version

Vikipediya boʻlimlari
Arab tili
Yassi (daryo)

Yassi — Qirgʻizistonning Oʻsh viloyatidagi daryo. Qoradaryoning oʻng irmogʻi. Uzunligi 122 km. Fargʻona tizmasining gʻarbiy yon bagʻridan, Bolsun togʻidan 2,5 km gʻarbda, 3500 m balandlikda boshlanadi. Havzasining mayd. 2620 km². Qor suvlaridan toʻyinadi. Qoradaryoga Oʻzgan shahridan 12 km quyiroqda qoʻshiladi. Asosiy irmoqlari: Ulugʻchat, Zindonsu, KichikQoʻshbuloq, Doʻngʻuztov, Zerger (oʻngdan) va Koʻlduk (chapdan). Koʻlduk soyining qoʻshilishidan quyiroqda daryo suvi sugʻorish kanallari orqali taqsimlanadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi Salomalik qishlogʻi yonida 42,2 m³/sek. dan 9,52 m³/sek.gacha; Oʻzgan shahri yonida 75 m³/sek. dan 16,8 m³/sek. gacha oʻzgaradi. Toʻlinsuv davri mart—avgustda.

 

Qirgʻizistondagi daryolar
Yassi (shahar)

Yassi — Ruminiyaning shimoli-sharqiy qismidagi shahar, Baxluy daryosi boʻyida. Yassi judetsining maʼmuriy markazi. Aholisi 348,1 ming kishi (1998). Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. Ruminiya sharqining muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Qora metallurgiya, mashinasozlik (xususan, ogʻir mashinasozlik, radioelektronika, stanoksozlik) sanoatlari rivojlangan. Kimyo sanoatining (plastmassa, sintetik tola, antibiotiklar ishlab chiqarish) yirik korxonalari mavjud. Mebel, toʻqimachilik, tikuvchilik, koʻnpoyabzal, oziq-ovqat sanoati korxonalari ishlab turibdi. universitet (1860), Fanlar akademiyasi filiali, badiiy, etnografiya muzeylari, teatrlar bor. Shahar 1395-yildan Aspazar nomi bilan maʼlum, 1408-yildan Ya. nomi bilan ataladi. Meʼmoriy yodgorliklardan cherkov (15—17-asrlar) va monastirlar saqlangan.
Yassi oyoq

Yassi oyoq — oyoq panjasi gumbazining yalpayib, tekis boʻlib qolishi. Oyoq boʻyiga yoki eniga yassi boʻlishi mumkin, goho har ikkisi birga uchraydi. Oyoq eniga yassi boʻlsa, uning tagi eniga yalpayadi, ogʻirlik esa oyoqning 1 va 5 barmoqlariga tushmay, barmoq tagiga, kaft suyaklarining boshchasiga tushadi. Oyoq boʻyiga qarab yassi boʻlsa, uning tagi yerga bir tekis tegib turadi. Oyoq yassiligi tugʻma (juda kam) yoki hayotda orttirilgan boʻladi. Hayotda orttirilgani koʻproq uchraydi. Asosan oyoq panjasi muskulboylam apparatining zaiflashishi (mas, raxit yoki haddan tashqari zoʻr kelishi oqibatida), poyabzalning noqulay boʻlishi, maymoqlik, oyoq shikastlanishi yoki falajlanishi (koʻpincha poliomiyelitda) sabab boʻladi. Baʼzan kasallik ish kunining koʻp qismini oyoqda tik turib oʻtkazadigan kishilar (sartaroshlar, sotuvchilar va boshqalar)da paydo boʻladi. Kasallikning dastlabki belgisi: oyoq tez toliqadi, tagi ogʻriydi, boldir, son sohasida ham ogʻriq seziladi; keyinchalik ogʻriq tizza boʻgʻimlari va belga ham tarqaladi. Kechqurunga borib oyoq shishadi, kechasi shish qaytadi. Oyoq juda yassi boʻlsa, oyoq panjasi uzun, oʻrta qismi esa serbar tortadi.

YA.o. kishilar oyogʻini kerib, tizza va chanoqson boʻgʻimini sal bukib, qoʻllarni silkib yurishadi, ularda koʻproq poyabzalning poshnasi va tagcharmi (ichki yuzasi) yeyiladi. Yassi oyoqning oldini olishda poyabzalning oddiy va qulay boʻlishi (siqmasligi, poshnasi juda baland boʻlmasligi) nihoyatda muhim.

Bolalarda uchraydigan Yassi oyoqning oldini olish uchun ularning qadqomatiga eʼtibor berish, boshi va tanasini toʻgʻri tutishga oʻrgatish lozim. Oyoqning muskul va boylamlarini mustahkamlashda badan tarbiya va sport bilan shugʻullanish, shuningdek, yozning issiq kunlari tuproqda oyoq yalang yurishning foydasi bor. Oyogʻi yassi kishilarni ortoped vrach davolaydi. Davoni iloji boricha erta boshlagan maʼqul.
Yassi universiteti

Yassi universiteti, A.Y. Kuza nomidagi Yassi universiteti — Ruminiyadagi yirik oliy oʻquv yurti. 1860-yil Yassi shahrida tashkil etilgan. Fizika, mat., tarix, pedagog, falsafa, biol., iqtisodiyot, geogr., huquq, filol. boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kutubxonasi (1839-yiltashkil etilgan)da 2 mln.ga yaqin asar bor. 4,5 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.

Ruminiyadagi universitetlar‎
Yassitepa

Yassitepa, Yassidepe — Turkmanistondagi Qaahqa aholi punktidan 9 km shim.gʻarbda joylashgan qadimiy manzilgoh xarobasi (mil. av. 4-ming yillik). 1950—51 yillarda S.A.Yershov va 1952-yil B.A.Kuftinlar tomonidan tadqiq etilgan. Xom gʻishtdan qurilgan turar joylar, xoʻjalik binolari qoldiklari chiqqan; geometrik naqsh bilan bezatilgan sopol idishlar, suyak bigizlar, oʻgʻirtoshlar, loydan yasalgan sanam, mis buyumlar siniqlari topilgan. Turar joy devorida qalin qilib qora va qizil boʻyoq bilan boʻyalgan devoriy rasm qoldiqlari saqlangan. Bu rasm Oʻrta Osiyo hududida eneolit davrida shakllangan dehqonchilikkoʻchmanchilik madaniyatidan qolgan eng qadimiy devoriy rasm hisoblanadi.

Arxeologiya
Osiyo tarixi
Turkmaniston
Yassitogʻlik

Yassitogʻlik — platformali tektonik rejimli sharoitlarda uzoq davom etgan denudatsiya taʼsirida tekislangan va keyinroq koʻtarilgan hamda eroziyaga uchragan keng maydonlar. Yassitogʻliklarga dengiz sathidan 500 m dan balandroq boʻlgan, yer yuzasi tekis yoki bir oz toʻlqinsimon tekislik va kirlar misol boʻladi.

    

Geologiya
Geografik terminlar
Yahova

Yaxva, Yaxve, Yagve, Iyegova — iudaizmdagi xudo. Dastlab Iuda qabilasining xudosi edi. Keyinchalik IsroilIuda davlatining bosh xudosi deb eʼlon qilingan. Yahudiy manbalariga koʻra, Sulaymon paygʻambar Quddusda unga atab ibodatxona qurdirgan. Mil.av. 7-asrda Ya. yagona xudo deb eʼlon qilinib, boshqa xudolarga sigʻinish man etilgan.