MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Varikotsele

Varikotsele (lotincha: varix — kengaygan vena va yun. kele — oʻsma) — erkaklar urugʻ tizimchasi venasining kengayishi va uzayishi. Koʻproq urugʻ tizimchasi venasining buyrak venasiga burchak hosil qilib qoʻshilishidan vujudga keladi. Baʼzan ogʻir jismoniy ish qilish sabab boʻladi. V.da asosan urug tizimchasining chap tomoni kasallanadi; 17—30 yoshli kishilarda uchraydi, bolalar va keksalarda ahyon-ahyonda kuzatiladi. Urugʻ tizimchasi venasidagi morfologik oʻzgarishlarga, shuningdek kasallikning klinik koʻrinishiga qarab, V.ning 3 bosqichi farq qilinadi. Bemorlarning koʻpchiligida (71% i da) 1-bosqich kuzatiladi; ular oʻzlarini deyarli sogʻlom his qiladilar. Kasallikning 2-bosqichida (20%) chap tomondagi moyak va yorgʻoq pastroq turadi. Kishi jismoniy toliqqanda moyak sohasi simillab ogʻriydi va ogʻirlashgandek seziladi; yorgʻoqni koʻtaruvchi muskul boʻshashadi. urug tizimchasi yoʻgʻonlashadi. Bemorlarning 9% ida 3-bosqich kuzatiladi; moyak shishadi va burishib qoladi, moyak, bel va dumgʻaza sohasi ogʻriydi, jinsiy faoliyat susayadi. Davo kasallikning kechishi va bosqichiga qarab olib boriladi. V.ning asosiy sababi bartaraf etiladi, Venani bogʻlash yoki embolizatsiyalash operatsiyasi qilinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Varing muammosi

Varing muammosi - sonlar nazariyasi taraqqiyotida muhim rol oʻynagan masala: har qanday l>2 koʻrsatkich uchun shunday g=Qp) mavjudki, ixtiyoriy butun N>0 sonni g ta butun sonlar l-darajalari yigʻindisi sifatida yozish mumkin. E. Varing 1770 yilda taʼriflagan. Xususan, p=2 boʻlganda g=4 boʻlishini, yaʼni har qanday butun musbat sonni toʻrtta son kvadratlari yigʻindisi (mas., 30=52+22+12+0=42+32+22+12) shaklida ifodalash mumkinligini J. L. Lagranj isbotlagan (1740). Bu masala 19-asrda toʻla hal qilinmay qoldi, ammo sonlar analitik nazariyasida bir qancha usullarning shakllanishiga sabab boʻldi. V.m.ni birinchi marta 1909 yilda D. Gilbert toʻla ochdi. 1942 y. V. Yu. Linnik V.m.ning elementar, yaʼni oliy mat. metodlari qoʻllanilmagan isbotini topdi. Akad. I. M. Vinogradov esa oʻzi-ning yangi usulidan foydalanib, yetarli katta L’lar uchun g=g(p)<ʼp(1p i+3) ekanini koʻrsatdi (1959). V.m. yechimlarini izlash sonlar nazariyasi va mat. ning boshqa boʻlimlari uchun muhim boʻlgan yangi usullarining yaratilishiga olib keldi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Varinyon Pyer

VARINYON (Varignon) Pyer (1654— 1722.22.12, Parij) — fransuz mexanigi va matematigi. Parij FA aʼzosi (1688). Ilmiy ishlari nazariy mexanika, cheksiz kichik miqdorlar tahlili, geom. va gidromexanikaga doyr. Geometrik statikaga oid ishlari juda muhim. V. kuchlar parallelogrami qonunini aniq taʼriflagan, kuchlar momenti tushunchasini rivojlantirgan va Varinyon teoremasinm isbotlagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Varinon teoremasi

Varinon teoremasi - muayyan sistemaning kuch momentlari bilan ularning teng taʼsir etuvchilari orasidagi bogʻlanishni ifodalaydigan teorema, mexanika teoremalaridan biri. Fransuz olimi P. Varinon taʼriflagan va isbotlagan (1687). V.t.ga muvofiq, agar kuchlar tizimi Fi teng taʼsir etuvchi kuch R ga ega boʻlsa, istalgan markaz D (yoki oʻq z) ga nisbatan teng taʼsir etuvchi kuch momenti Ma(L) oʻsha markaz O (yoki oʻq z)ra nisbatan tashkil etuvchi kuchlar momentlari M0(Gʻ) yigʻindisiga teng boʻladi. Matematik tarzda quyidagicha ifodalanadi: L/0(L)=XL/„(Gʻ0 yoki M,(K)=M,{Gʻ). V.t. mexanik (ayniqsa, statika), materiallar qarshiligi, inshootlar nazariyasi va b. sohalar masalalarini yechishda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Variometr

Variometr ( — oʻzgartiraman va ... metr) — 1) aviatsiyada — uchish balandligining oʻzgarishi tezligini koʻrsatadigan nazorat-oʻlchash asbobi. Ichi berk korpus (gʻilof) ichida joylashgan manometrik qutidagi atm bosimi bilan kapillyar orqali atmosferaga tutashgan shu korpusdagi bosim orasida paydo boʻladigan farqni oʻlchashga asoslangan. Uchish balandligi oʻzgarganda havoning kapillyar orqali oʻtishi tormozlanganligi oqibatida bosimlar farqi vujudga keladi va balandlik bir meʼyorda turganda bosimlar farqi yoʻqoladi; 2) radiotexnikada — radiopriyomnikning tebranish konturini sozlash, yaʼni zarur toʻlqinni qidirib topish uchun moʻljallangan oʻzgaruvchan induktivlik gʻaltagi. Gʻaltak qoʻzgʻalmas tashqi seksiya (stator) va qoʻzgʻaluvchi ichki seksiya (rotor)ga boʻlinadi. Radiopriyomnikni zarur toʻlqinga sozlash uchun rotorni stator ichida burish lozim boʻlardi. Hozir chulgʻamining ichida magnitodi-elektrik sterjen (oʻzak) harakatlanadigan induktivlik gʻaltagi qoʻllaniladi. Bunda zarur toʻlqinni topish uchun oʻzakni chulgʻam ichida surish kerak; 3) magnit V. yer magnit maydonining vaqt mobaynida oʻzgarishlarini oʻlchash uchun moʻljallangan asbob. V.da sezgir magnit millar (strelkalar), magnitga toʻyingan yoki kvant datchiklardan foydalaniladi (qarang Magnitometr, Magnitograf); 4) tortishish (tortish) kuchini oʻlchashga moʻljallangan asbob (qarang Gravitatsion variometr).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Varis burmalanishi

Varis burmalanishi - togʻ jinslarining paleozoy erasi ikkinchi yarmida sodir boʻlgan burmalanishi (qarang Tersin burmalanishi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Varistor

Varistor (ing . vari (able) — oʻzgaruvchan va (resi) stor — qarshilik) — yarimoʻtkazgichli inersiyasiz rezistor. Elektr oʻtkazuvchanligi qoʻyilgan kuchlanishga bogʻliq boʻladi. Kuchlanish koʻpayishi bilan V.ning qarshiligi kamayadi, zanjirdan oʻtayotgan tok oshib boradi. V. kremniy karbid (SiC) kukunidan yasaladi. V.ga kumush (Ag), alyuminiy (A1) va mis (Si) elektrodlar oʻrnatiladi. V.dan elektron-hisoblash mashinalarida, aloqa liniyalarida foydalaniladi. Past voltli V. kuchlanish stabilizatori sxemasida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Harold E. Varmus

Harold Eliot Varmus (18-dekabr 1939) — Amerika molekulyar biologi, virusologi. Asosiy ilmiy ishlari oʻsma paydo qiladigan viruslarning molekulyar biol.si va ularning hujayralar bilan oʻzaro taʼsiriga oid. D. M. Bishop va fransuz olimi D. Steelen bilan hamkorlikda retrovirus onkogenlar hujayraviy tabiatga ega ekanligini isbotlab berdi. Nobel mukofoti laureati (1989; D.M. Bishop bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1939-yilda tugʻilganlar
18-dekabrda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Varna (Bolgariya)

Varna— Bolgariya sharqidagi shahar, Varna viloyatining maʼmuriy markazi. Mamlakatning Qora dengiz boʻyidagi yirik porti. Bolgariya eksport va importining qariyb yarmi V. orqali oʻtadi. Xalqaro aeroport bor. V. mamlakatning turli tumanlari, boshqa shaharlari bilan temir yoʻl va avtomobil yoʻllari orqali bogʻlangan. Aholisi 316 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). V. mashinasozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat va ip gazlama sanoati markazi. Kemasozlik, kema remonti korxonalari bor. V. va uning atrofi mashhur kurort joy. Dengizdan baliq ovlanadi. Shaharda soha institutlari, turli ilmiy tadqiqot institutlari, muzeylar, opera va drama teatri bor. Qad. yodgorliklar saqlangan. Shahar mil. av. 6-asrda rimliklarning Odessos koloniyasi sifatida vujudga kelgan, 7-asrdan V. deb atalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Bolgariya
Varnalar

Varnalar ( — sifat, rang) — Qadimiy Hindistondagi 4 asosiy tabaqa. Jamiyatda brahman va kshatri tabaqalari yuqori mavqeni egallashgan. Mehnatkash xalq vayshilar va shudrlar Varnalarga mansub boʻlib, ularning mavqei pastroq hisoblangan. Varnalarga mansub boʻlmaganlar aholining eng quyi, xoʻrlangan, huquqsiz qismini tashkil etgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Varrak

Varrak deb ip bilan bogʻlangan havo apparatiga aytiladi. Sirtiga shamol bosimi taʼsir etishi natijasida havoga koʻtariladi. Asosiy qismlari: qamishlarga tarang tortilgan mato yoki xitoy qogʻoz (aerodinamik sirt), chillakka (gʻaltakka) oʻralgan ip, varrakni ipga ulaydigan nizomlar, varrakni osmonda muallaq tutib turadigan shokildalar yoki dum. Varraklar turli shakllarda yasaladi. Shakliga koʻra, varrak besh qamishli (oddiy), ikki qamishli (laylaki), sirtlarining shakli boʻyicha bir tekislikli hamda koʻp tekislikli (ajdarsimon) va boshqa, shokildalari turiga koʻra ikki, uch, qator shokildali va dumli xillarga boʻlinadi. Katta-kichikligiga koʻra oddiy va katta (quroq) varraklar boʻladi. Oddiy besh qamishli varrakni yasashda qogʻoz yoki mato toʻgʻri toʻrtburchak shaklda bichiladi. Qamishlar bir xil yoʻgʻonlikda yoʻniladi va bichilgan xitoy qogʻozga yelim bilan avval oʻrtamak, keyin boshamak, belamak, shohamaklar yopishtiriladi. Soʻngra belamakka tumorcha, shohamaklariga quloqlar va shokildalar yopishtiriladi. Bir oz vaqt quritilgandan soʻng boshamak va bslamaklar ip bilan egib bogʻlanadi. Shamolda ovoz chiqarib turishi uchun boshamakka dardirak yopishtiriladi. Nizomlar oʻtkazilib, ipga bogʻlanadi.

Laylaki varrakni yasashda kvadrat shakldagi mato yoki qogʻozga avval diagonali boʻyicha oʻrtamak yopishtiriladi. Soʻngra ikkinchi diagonali boʻyicha qamishni egib yopishtiriladi. Nizomning bir uchi oʻrtamak bilan egilgan qamish tutashgan joyga, ikkinchi uchi esa oʻrtamakning egilgan qamish uchlaridan oʻtgan chiziq bilan tutashgan joyga bogʻlanadi. Varrak aerodinamik sirtining simmetrikligi buzilgan boʻlsa, besh qamishlisida shohamaklarning pastki uchlariga ip bogʻlanib, ipning oʻrta qismiga, laylakida esa oʻrtamakka dum bogʻlanadi.

Varrakning quroq deb ataladigan turi katta boʻlib, qalin qogʻoz yoki yupqa matoga sambittol, behi yogʻochi, reykani yelim bilan yopishtirib yasaladi.

Varrak qadimdan maʼlum boʻlib, ayniqsa Xitoyda juda taraqqiy etgan. 19-asr oxiri—20-asr boshlarida varrakdan atmosferaning yuqori qatlamlarini tekshirishda, joylarni suratga olishda va sport maqsadlarida foydalanishgan. Aviatsiya, uchish apparatlarining rivojlanishi bilan varrakdan faqat sport va oʻyin maqsadlarida foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Aviatsiya
Varrant

Varrant (ing . warrant — vakolat) —1) qimmatbaho qogʻoz ilovasi; uning egasiga qoʻshimcha huquq va imtiyozlar, xususan, qimmatbaho qogozlar savdosida belgilangan maʼlum vakt yoki muddatsiz davrda belgilangan narxda qimmatbaho qogʻozlarni sotib olish huquqini beradi; 2) tovarning (don, ruda va b.) omborda saqpash uchun qabul qilinganini tasdiklovchi hujjat.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Varrooz

Varrooz, varroatoz — asalarilar va ularning urugʻlarini zararlaydigan kasallik. Varroa jacobsoni kanasi qoʻzgʻatadi. Kanalar koʻproq asalarilarning qanoti osti, choti, qorin qismida parazitlik qiladi. Asalarilar oilasining kuchsizlanishi va halok boʻlishiga olib keladi. Kasallangan asalarilarning qanotlari yemiriladi, koʻkrak va qorni kichrayib ketadi, erkak asalari ona asalari bilan juftalasha olmaydi.

Oldini olish va qarshi kurash choralari: karantin va veterinariya-sanitariya tadbirlari;asalari oilalariga fenotiazin, varroatin, timol, chumoli kislota, varrobrabulin bilan ishlov beriladi (qarang Asalari).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Varta

Varta — Polshadagi daryo, Odraning eng katta oʻng irmogʻi. Uzunligi 808 km, havzasining mayd. 54,5 ming km. Kichik Polsha qirlarining gʻarbiy chekkasidan boshlanib, Buyuk Polsha pasttekisligidan oqadi. Bahorda toʻlib oqadi, yoz va kuzda toshadi. Yillik oʻrtacha suv sarfi 220 m3/sek. Poznan sh.gacha kema qatnaydi. V. kema qatnaydigan asosiy irmogʻi — Notes orqali Bidgoshch kanali bilan Vislaning Brda irmogʻiga tutashgan. V. boʻyida Chenstoxova, Poznan, GojuvVelkopolski va b. shaharlar joylashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Alfavit boʻyicha daryolar
Polshadagi daryolar
Varshava knyazligi

Varshava knyazligi (Varshava gersogligi) — Tilzit sulhi (1807)ga koʻra Napoleon I tomonidan Prussiya (1807) va Avstriya (1809)dan tortib olingan Polsha yerlarining birlashishi natijasida tashkil topgan davlat. Fransuz qoʻshinlari 1812 i. Rossiyada tormor etilgach, 1814—15-yillardagi Vena kongressiga binoan V. k. hududi Rossiya, Avstriya va Prussiya davlatlari oʻrtasida boʻlib olingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Varshava universiteti

Varshava universiteti -Polshadagi yirik oʻquv va ilmiy markaz. 1816-yil Varshava shahrida rus podshosi Aleksandr I farmoniga muvofiq Aleksandrov universiteti sifatida tashkil etilgan (1818-yil universitet maqomini olgan). 1917-yildan Polsha universiteti. Ikkinchi jahon urushi (1939—45) davrida universitet yopilgan. Mamlakat ozod etilgach, oʻz faoliyatini tiklagan. Universitet tarix, filol., psixologiya, pedagog, kimyo, geologiya, biologiya, fizika, matematika, yuridik va boshqa fanlar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 55 ming talaba taʼlim oladi, 1500 ga yaqin oʻqituvchi ishlaydi. Universitet kutubxonasi (1817-yil tashkil etilgan)da 2 mln.ga yaqin asar saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Polshadagi universitetlar
Varshava shartnomasi

Varshava shartnomasi — sobiq sotsialistik lager davlatlari — Albaniya, Bolgariya, Vengriya, Germaniya Demokratik Respublikasi, Ruminiya, SSSR va Chexoslovakiya oʻrtasida 1955-yil 14 mayda Varshavada Shim. Atlantika pakti (NATO)ga qarshi tuzilgan harbiy ittifoq. Varshava shartnomasi oʻz ustavida BMT Ustavining 51-moddasiga muvofiq, yakka va jamoa boʻlib, oʻz-oʻzini himoya etish toʻgʻrisidagi qoidaga asoslanib, Varshava shartnomasiga aʼzo davlatlar oʻrtasida doʻstlik, hamkorlik va oʻzaro yordam koʻrsatishni koʻzda tutgan boʻlsada, aslida sotsialistik tuzumga xizmat qildi, xalqlar va millatlarning oʻz takdirlarini oʻzlari belgilash toʻgʻrisidagi xalqaro huquq qoidasini qoʻpol ravishda buzdi. Bu Vengriya (1956-yil), Chexoslovakiyadagi (1968-yil) qonli voqealarda yaqqol koʻzga tashlandi. Shu bilan bir qatorda Varshava shartnomasiga „aʼzo-davlatlar teng huquqli boʻlib, birbirlarining ichki ishlariga mutlaqo aralashmaydi“, degan qoidaga ham rioya etilmadi.

1991-yil 1-iyulda Varshava shartnomasiga aʼzo-davlatlar — Bolgariya, Vengriya, Polsha, Ruminiya, SSSR, Chexoslovakiya (Varshava shartnomasidan 1968-yil— Albaniya, 1990-yil— GDR chiqqan edi) ishtirokida Praga sh.da Siyosiy maslahat komitetining kengashida Varshava shartnomasini tugatish haqidagi bayonnoma imzolandi va tashkilot tugatildi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Varyaglar

Varyaglar — qad. skandinav qabilalari. Rus manbalarida — skandinavlar, afsonalashtirilgan knyazlar (Ryurik, Sineus, Truvor va b.), 9—11-asrlarda rus knyazlariga yollangan drujinachilar, tarixda "varyaglardan yunonlarga yoʻl" nomi bilan mashhur boʻlgan savdo yoʻlidagi savdogarlar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Varqa va gulshoh

"VARQA VA GULSHOH" - sevishganlar haqidagi doston. Sharq xalqlari ogʻzaki va yozma adabiyotida keng tarqalgan, samimiy sevgi va sadoqat, insoniylik va ezgulik tarannum etilgan. "V. va G." haqidagi ilk maʼlumot Ibn Qutaybaning "Kitob ul-sheʼr vash-shuaro" ("Sheʼr va shoirlar haqidakitob")ida uchraydi. "V. va G."ning mavzui 7-asrda Jan. Arabiston qabilalari orasidagi afsona va rivoyatlarda uchraydi. Biroq ularda Varqa va Gulshoh nomlari yoʻq. Ushbu nomda Ayuqiy, Abu Nosir Jomiy, Yusuf Maddoh, Mullo Ahmadjon, Masiqiy va b. shoirlar asar yaratganlar. Xalq ogʻzaki ijodida ham dostonning turli variantlari bor. Ularda oshiq-maʼshuqning fojiali taqdiri hikoya qilinadi. Yori visoliga yetisholmagan Varqa alam-iztirobda vafot etadi. Uning qabri tepasida Gulshoh ham jon beradi. Qabrlar ustidan ikki tup daraxt oʻsib chiqib bir-biriga chirmashib ketadi. Bir avliyo tilovati bilan oshiq-maʼshuqlar tirilib, murod-maqsadlariga erishadi. Bu mavzu turli variantlarda turlicha bayon qilinadi. "V. va G."ning forschadan oʻzbek tiliga nasriy va sheʼriy tarjimalari bor. Folklor varianti baxshi Rahmatulla Yusuf oʻgʻlidan yozib olingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vasiylik

Vasiylik — muomalaga layoqatsiz fuqarolarning huquq va manfaatlarini himoya qilish. Voyaga yetmaganlarga V. ularni tarbiyalash maqsadida ham belgilanadi. Vasiylar oʻz himoyalaridagi shaxslarning huquq va manfaatlarini har qanday shaxslar bilan munosabatlarda, shu jumladan, sudlarda ham maxsus vakolatsiz himoya qiladi. Voyaga yetmaganlarga V. ularning ota-onasi, farzandlikka oluvchilari boʻlmagan, ota-onasi sud tomonidan ota-onalik huquqlaridan mahrum qilingan taqdirda, shuningdek boshqa sabablarga koʻra bunday farzandlar otaona himoyasidan mahrum boʻlib qolgan, xususan, ularni ota-ona tarbiyalashdan yoxud huquq va manfaatlarini himoya qilishdan boʻyin tovlagan hollarda belgilanadi. 14 yoshga toʻlmagan fuqarolar, ruhiy kasal va aqli zaiflar nomidan vasiy harakat qiladi (OʻzR FK, 32-modda).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vasiylikdagi hududlar

Vasiylikdagi hududlar - Ikkinchi jahon urushi tugagach, BMT vasiyligi xalqaro tizimiga kiritilgan hududlar. U BMT Ustavida nazarda tutilgan (75— 91-moddalar). V.h. asosan Millatlar Ittifoqining sobiq vakolat ostidagi hududlari yoki mustamlakalar boʻlib, avvalo Germaniya va ittifoqchilarining Afrikadagi mustamlakalari (Kamerun, Ruanda, Burundi, Somali, Tanzaniya, Jan.-Gʻarbiy Afrika) va Tinch okeandagi orollar (Gʻarbiy Samoa, Nauru, Yangi Gvineya, Mariana, Marshall va Karolina)dir. Ularda 20 mln.ga yaqin aholi yashagan. BMT roziligi bilan va BMT Vasiylik kengashi nazorati ostida ularni boshqarishni sobiq mustamlakachi davlatlar — Buyuk Britaniya, Belgiya, Fransiya, shuningdek BMT qaroriga koʻra, Italiya (Somali ustidan) oʻz qoʻliga olgan. Bundan tashqari, BMT Xavfsizlik Kengashi 1947-yil Karolina, Mariana va Marshall o.larini „strategik rayon“ sifatida (BMT Ustavi 82-moddasi) AQSH boshqaruviga bergan. 1997-yilga kelib barcha V.h.lar mustaqillikka ega boʻldi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vanda Vasilevskaya

Vanda Lvovna Vasilevskaya (1905.21.1, Krakov - 1964.29.7, Kiyev) — polyak va rus yozuvchisi, jamoat arbobi. Polyak tilida yozgan. Krakov universitetini tugatgan (1927). "Shu kunning qiyofasi" (1934) qissasi, "Vatan" (1935) romanida ishchi va dehqonlarning 20-asr boshlaridagi hayoti, Ikkinchi jahon urushidagi xalq qahramonliklari madh etilgan. V. "Kamalak" (1942), "Chin muhabbat" (1944), "Chiroq yonganda" (1946). "Hayot-mamot kurashida" (1958) qissalari, "Suv uzra qoʻshiq" trilogiyasi ("Botqoqlikdagi olov", 1940; "Kuldagi yulduzlar" 1946; "Daryolar yonmokda", 1951) kabi asarlar muallifi. "Chin muhabbat" asarini Asqad Muxtor oʻzbek tiliga tarjima qilgan (1947).

Manbalar 

  

Rossiyalik yozuvchilar
Lev Vasilenko

Lev Dominikovich Vasilenko (11899.30.10 (12.11), Kaluga Sh.-1979, Toshkent) — onkolog-jarroh; Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1947). Tibbiyot fanlari doktori (1937), professor (1940). Oʻrta Osiyo davlat universitetining tibbiyot fakultetini tugatgan (1923). ToshMI onkologiya klinikasining boshligʻi (1923—41). Urush qatnashchisi. 1945-yildan ToshMI gospital jarrohlik kafedrasi mudiri, ayni chogʻda institut rektorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari (1951—55). 1970-yildan pediatriya fakulteti jarrohlik kasalliklari kafedrasida professor maslahatchi, Ilmiy ishlari jarrohlik va onkologiya masalalariga bagishlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Sergey Vasilenko

Sergey Nikiforovich Vasilenko [1872.18 (30).3 – Moskva – 1956.11.3] – rus kompozitori, dirijyori. Oʻzbekistan (1939) va Rossiya (1940) xalq artisti, sanʼatshunoslik fanlari doktori (1943). Moskva universiteti yuridik fakultetini (1896) va Moskva konservatoriyasini (1901) tamomlagan. 1906— 50 yillari Moskva konservatoriyasida (1907 yildan professor lavozimida) ishlagan. 6 opera, bir qancha baletlar, 5 simfoniya, turli cholgʻular uchun 8 konsert, poema, rapsodiya, cholgʻu ansambllari, koʻshiq va xorlar, 200 dan ortiq romanslar, teatr va kino musiqalari muallifi. Ijodida Sharq mavzulariga murojaat etgan: 2 "Xitoy syuitasi" (1928, 1931), "Turkman manzaralari" (1931), "Sovet sharqi" (1932) simfonik asarlari, Rabindranat Tagor sheʼrlariga "6 ta hind romansi" va b. Uning Muxtor Ashrafiy bilan hamkorliqda yaratgan "Boʻron" (1939) va "Buyuk kanal" (1941) operalari, oʻzbek xalq afsonalari asosida yozgan "Oqbilak" baleti (1943), simfonik orkestr uchun "Oʻzbekcha syuitasi", puflama sozlar orkestri uchun 2 "Oʻzbekcha marshi" Oʻzbekiston kompozitorlik maktabi yuzaga kelishida muxim rol oʻynagan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1872-yilda tugʻilganlar
1956-yilda vafot etganlar
11-martda vafot etganlar
Vasiliy I Maqduniy

VASILIY 1 Maqduniy (836-886 ga yaqin) — Vizantiya imperatori (867-yildan). Makedoniya femi (qarang Femlar)dagi dehqonlardan. Makedon sulolasi asoschisi. Imperiyaning sharqida arablarga qarshi va Italiyada kurash olib borgan. Diniy tusdagi pavelchilik harakatini bostirgan. Proxiron (pravoslav cherkovi huquqlari haqida qoʻllanma)ni nashr ettirgan. Epanagog (sud uchun qoʻllanma)lar tayyorlash bilan mashgʻul boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vasiliy II Bolgaroboysa

Vasiliy II Bolgaroboysa (958— 1025) — Vizantiya imperatori (976 y.dan), makedonlar sulolasidan. Kichik Osiyoda Varda Sklir raqbarligidagi aslzodalar qoʻzgʻolonlari (976—979) va (987—989)ni bostirgan. Fotimiylarga qarshi Suriyaga muvaffaqiyatli yurish qilgan (995); Gruziya va Armaniston yerlarini bir qismini bosib olgan. Bolgariyani boʻysundirgan (laqabi shundan) (1018). Singlisi Annani Kiyev knyazi Vladimir 1 ga uzatgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vasiliy I

Vasiliy I (1371-1425) - Moskva buyuk knyazi (1389-yildan). Dmitriy Donskeshning ugli. Nijniy Novgorod, Murom, Vologda knyazliklari va komilar yerlarini Moskva buyuk knyazligiga qoʻshib olgan. Oltin Oʻrda va Litva buyuk knyazligiga qarshi kurashgan. Amir Temur Toʻxtamishni yengganidan soʻng V. I Oltin Oʻrdaga oʻlpon toʻlamay qoʻygan. Biroq 1408-yil Idiku bosqinidan soʻng 1412-yildan boshlab oʻlpon toʻlay boshlagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vasiliy II TYOMNIY

Vasiliy II TYOMNIY (Soʻqir) (1415—1462) — Moskva buyuk knyazi (1425 y.dan). Vasiliyning oʻgʻli. Viloyat (udel) knyazlari bilan boʻlgan urushda gʻalabaga erishgan (1425—53). Novgorod va Pskov mustaqilligini cheklab qoʻygan. Knyaz Dmitriy Shemyaka tomonidan koʻr qilingan 11446, "tyomniy" ("soʻqir") laqabi shundan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
1415-yilda tugʻilganlar
1462-yilda vafot etganlar
Vasiliy III

Vasiliy III (1479-1533.3.12) - Moskva buyuk knyazi (1505 y.dan). Ivan III ning oʻgʻli. Pskov (1510), Smolensk (1514), Ryazan (1521) sh.larini qoʻshib olib, shu bilan Rusni Moskva atrofida birlashishini yakunladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vasiliy IV Shuyskiy

Vasiliy IV Shuyskiy (15521612) — rus podshosi (1606—10). Knyaz I. A. Shuyskiyning oʻgʻli. Boris Godunovta qarshi yashirin muxolifat rahbari. Ljedmitriy I ni avval qoʻllabquvvatlagan, soʻng unga qarshi fitna uyushtirgan. Podshoh boʻlib olgach, Bolotnikov qoʻzgʻolonini bostirgan, krepostnoylarni asoratga solishni kuchaytirgan. Polyak bosqinchilari va Ljedmitriy II bilan kurash jarayonida Shvesiya bilan ittifoq tuzgan. Lekin bu ittifoq shvedlar bosqiniga olib kelgan. Moskvaliklar tomonidan taxtdan agʻdarilgan, polyaklar asirligida vafot etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vitaliy Vasilev

Vitaliy Anatolevich Vasilev (1939.28.12, Toshkent) — balet artisti, Oʻzbekistan xalq artisti (1974). Toshkent xoreografiya bilim yurtini tugatgan (1958). 1958—60 yillarda Saratov opera va balet teatrida, 1960—64 yillarda Krzoq opera va balet teatrida, 1964—79 yillarda Navoiy teatrida balet solisti. 1979-yildan Navoiy teatri balet truppasida repetitor-pedagog . Ijro etgan partiyalarida mumtoz raqs shakllarini oʻzbek millim xoreografiyasi harakatlari bilan uygʻunlashtirib, qahramonning ichki dunyosini ustalik bilan ifodalagan. Qaxramonona, hajviy, lirik-romantik va harakterli partiyalarni mohirona ijro etgan. Eng yaxshi partiyalari: Don Juan ("Don Juan"), Zigfrid ("Oqqush koʻli"), Spartak ("Spartak"), Suhayl ("Suhayl va Mehri"), Mirza Izzat ("Sevgi tumori"), Temur Malik ("Sevgi va shamshir"), Usta ("Tanavor"), Antoniy ("Antoniy va Kleopatra") va b. Hamza nomidagi Oʻzbekistan Davlat mukofoti laureata (1970).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

1939-yilda tugʻilganlar
28-dekabrda tugʻilganlar