MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sarbadorlar

Sarbadorlar — 14 asrda moʻgʻullar va boylar zulmiga qarshi Eron va Movarounnaxr xalq qoʻzgʻoloni qatnashchilari. 

Qoʻzgʻolonga keng xalq ommasi — ziroatchi, hunarmand, ziyoli, mayda yer egalari, kambagʻallar ishtirok etishgan. 1337-yil Sabzavor vaziri (hokimi)ning jiyani Boshtin qishlogʻiga kelib, aholidan sharob va parichehralar talab qildi. Shu kechasi uni qoʻlga olib oʻldirdilar. Tong otgach, Boshtin qishlogʻi chekkasida dor tikdilar. Marhumning salla va taqya (doʻppi)sini dorga ilib, toshboʻron qildilar, oʻqqa tutdilar. Bu zolimlarning boshi dorda boʻlgʻusi, deganlari edi. Qasoskorlar oʻzlarini sarbadorlar deb atadilar; shu yerda 700 kishi qasamyod qildi. Xon yuborgan qoʻshinlarni yengib S. Sabzavorni egallab, bu yerda oʻz davlatlarini tuzdilar. S. davlati 50 yilcha hukm surdi. 

S. hukmdorlari: Abdurazzoq (1337—38), Xoja Masʼud ibn Fazlulloh Boshtiniy (1338—44), Ogʻamuhammad Temur (1344—46), Kolu Isfandiyor (1346—47), Xoja Shamsiddin ibn Fazlulloh (1347—49), Xoja Ali Shamsiddin Chashmiy (1349— 55), Amir Yahyo Kurrobiy (135558), Xoja Zahiriddin Kurrobiy (1358— 59), Paxlavon Haydar qassob (1359— 60), Amirzoda Lutfulloh ibn Xoja Masʼud (1360—61), Pahlavon Hasan Domgʻoniy (1361—65), Xoja Najmiddin Ali Muayyad (1365—86).

Samarqandda (1365—66) va Kermonda (1373—74) S. qoʻzgʻolonlari boʻlib oʻtgan (yana qarang Sarbadorlar qoʻzgʻoloni).

Manbalar 

 
Qoʻzgʻolonlar
Oʻrta asrlar Xurosoni
Forscha soʻzlar va iboralar
Sarbadorlar qoʻzgʻoloni

Sarbadorlar qoʻzgʻoloni - Eron va Oʻrta Osiyoda boylar va moʻgʻullar zulmiga qarshi koʻtarilgan xalq qoʻzgʻoloni (14-asr).

Birinchi yirik qoʻzgʻolon 1337-yil Sabzavor hokimining jiyani Boshtin qishlogʻiga kelib, aholiga zulm qilishi natijasida koʻtarilgan. Oʻzlarini sarbadorlar deb Sabzavorni egallab Sarbadorlar davlatini tuzadilar va Nishopur, Tusni ham zabt etadilar. 1353-yil oxirida moʻgʻul elxonini oʻldirib, oʻrdasini yakson qilib Gurgon (Astrobod)ni ham oʻz davlatlariga qoʻshib oldilar. Bu davrga kelib Sarbadorlar davlatiga butun Janubiy Xuroson ham kirgan.

1365-yil Samarqandda moʻgʻul bosqinchilariga qarshi Sarbadorlar qoʻzgʻoloni boshlanadi. Qoʻzgʻolonga Mavlonozoda rahbarlik qildi. Abu Bakr Kuluiy (Kalaviy) Naddof, Xoʻrdaq Buxoriy unga yordamchi boʻldilar. Shaharni mudofaa qilish maqsadida shaxarning barcha darvozalarini berkitib, koʻchalar, bogʻlar atrofiga gʻovlar qurdirdilar. Moʻgʻullar ikki kun hujum qilib Samarqandni ololmadilar. Uchinchi kuni Samarqand atrofi qishloqlarini talab, Movarounnahrni tark etdilar. Sarbadorlarning gʻalabasi Amir Husaynni xavotirga soldi. Amir Husayn Balx, Badaxshon, Qunduz, Bagʻlon, Andxud, Shibirgʻon viloyatlaridan qoʻshin toʻplab Samarqand sari yurdi. Amir Husayn Konigil maydoniga yetib kelgach, sarbadorlar tortiqlar bilan uning huzuriga keldilar. Amir Husayn ularni ziyofat qilib, sovgʻa-salomlar bergan. Ertasi kuni sarbadorlar vakillarini Karbos mavzeida hibsga olgan va dorga osgan. Faqat shu kuni Konigilga yetib kelgan Amir Temur Mavlonozodani dor tagidan saqlab qolgan.

1373-yil mahalliy mulkdorlarga qarshi Kermonda Sarbadorlar qoʻzgʻoloni boshlangan. Mulkdorlarning mol-mulkini musodara qilishgan, amaldorlarni hibsga olishgan. 1374-yil shoh Shujo Muzaffar tomonidan qoʻzgʻolon bostirilgan.

Adabiyot 
 Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996; Davlatshoh Samarqandiy, Shoirlar boʻstoni, T., 1981.
 Naim Norqulov.

Manbalar 

Qoʻzgʻolonlar
Sarbast (maʼnolari)

Sarbast haqida bir nechta sahifa mavjud, qarang:

Ichimlik 
 Sarbast

Boshqa 
 Sarbast (sheʼriy tizim)
Sarbast (sheʼriy tizim)

Sarbast (fors. — ozod, erkin) — oʻzbek sheʼriyatidagi 3 sheʼriy tizimning biri. 20—30y.larda, yangi badiiy izlanishlar jarayoni kechgan bir vaqtda turk, tatar va rus sheʼriyati taʼsirida oʻzbek adabiyotiga kirib kelgan. Oʻrta asrlardagi diniyliturgiya sheʼriyatiga xos boʻlgan ozod sheʼr shakli dastlabki nemis romantiklari, U. Uitmen va fransuz simvolistlari tomonidan qayta tiklanib, 20-asr jahon sheʼriyatida ommaviy tuye olgan. Fransuz sheʼriyatida "verlibr", rus sheʼriyatida "svobodniy stix" deb atalgan bu sheʼr shakliga oʻzbek shoirlari "S." deb nom berdilar. Barmoq sheʼr tizimining koʻrinishlari boʻlgan oq sheʼr va erkin sheʼrdan farqli oʻlaroq, bu sheʼr shakllariga xos ritmik birlik, vazn, qofiya, turok va boshqa unsurlarga ega emas. S.da histuygʻuning obrazlashgan ifodasi boʻlishi, sheʼriy ohang (intonatsiya), soʻz va iboralarning oʻziga xos qurilishi, sheʼriy sintaksis va sheʼriy sanʼat vosita (takror, akstakror, tovush tovlanmalari va boshqalar)laridan mahorat bilan foydalanish muhim ahamiyatga ega. Sheʼriy nutqning bunday unsurlari mazmun bilan uygʻun boʻlgan holdagina S. emotsional taʼsir kuchiga ega boʻladi. Oʻzbek sheʼriyatida Oybek, Mirtemir, Rauf Parfi, Shavkat Rahmon, Usmon Azim kabi shoirlar S.ning yorqin namunalarini yaratganlar.

Ad..Mamatova A. N., Oʻzbek sheʼriyatida sarbast, T., 2000.

Manbalar
Sarboz

Sarboz (fors. — bosh va oʻynamoq) — harbiy askar, hukmdor qoʻshinining oddiy askari. Eronda va Oʻzbek xonliklarida muntazam qoʻshin askari.

Markaziy Osiyoda 
Buxoro amirligi hukmdori Nasrullaxon (1827—1860) 1837-yilda Sarbozlar batalonini — Markaziy Osiyoda oʻqotar qurol bilan qurollangan va kazarmalarda joylashgan ilk muntazam qoʻshinni tuzgan.

Xorazmda sarbozlar urush vaqtida toʻplangan va ularning soni 30—100 ming oraligʻida boʻlgan. Sarbozlar, asosan, piyoda qoʻshinlarni tashkil etgan.

Manbalar
Sarv

Sarv () — sarvdoshlar oilasiga mansub igna bargli oʻsimliklar turkumi, bir uyli, doim yashil manzarali daraxt va butalar. Yevrosiyo, Shimoliy Amerika, Shimoliy Afrika, Jan.Sharkiy Osiyoning subtropik mintaqalarida 15 turi tarqalgan. Qrim, Kavkaz va Oʻrta Osiyoda 11 turi masharali daraxt sifatida oʻstiriladi. Boʻyi 30 m dan ortiq, tanasining diametri 50— 60 sm, 200—300 yil, baʼzi maʼlumotlarga koʻra 2000-yilgacha yashaydi. Urugʻkurtagi kup. toʻpguli 2-yili yetiladi. Ignabarglari yashil yoki havorang. Poʻstlogʻi qalin, qoramtirqoʻngʻir. Koʻproq doim yashil S. turining piramidasimon () xili koʻp ekiladi. Manzarali bogʻdorchilikda ekiladigan xillari kup. Urugʻidan, manzarali xillari qalamchasidan va payvand qilib koʻpaytiriladi. Ignabarglari va novdalaridan tibbiyotda qoʻllaniladigan efir moyi olinadi. S. turlaridan ihota oʻrmonlar, istirohat bogʻlari barpo etishda foydalaniladi. Yogʻochi mebel sanoatida ishlatiladi. Chiroyli shaklda oʻsishi tufayli Sharq sheʼriyatida majoziy maʼnoda sarvqomat yor obrazini tasvirlashda koʻp qoʻllanilgan.

Manbalar 

 

Oʻsimliklar
Sarvaksoy

Sarvaksoy (Sardak, Mishik) — Namangan viloyatining gʻarbidagi soy. Qurama tizmasining jan. yon bagʻrida, Kamchiq dovoni yakinidagi buloqdan (bal. 2240 m) boshlanadi. Suvining koʻp kismi sugʻorishta sarflanishi tufayli S Sarvak kishlogʻidan pastda yozda kurib qoladi. Krryomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Uzunligi 38 km, havzasining maydoni 100 km². Sarvak qishlogʻi yonida oʻrtacha kup yillik suv sarfi 0,611 m³/sek., oqim moduli 6,10 l/sek, km². Oʻrtacha suv sarfi 1,44 m³/sek.dan 0,115 m³/sek. gacha uzgaradi. Mart—aprelda sersuv, baʼzan toshadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekistondagi daryolar
Sarvontepa

Sarvontepa — ilk temir davriga oid arxeologik yodgorlik. Andijonning shim.gʻarbiy qismida, Eski shaqarning Tutzor va Sujoat koʻchalari kesishgan yerda joylashgan. Dastlab, oʻtgan asrning 50y.larida yodgorlik roʻyxatga olingan, soʻngra 70y.larda kichikroq arxeologik qazishmalar oʻtkazilgan hamda 5—8-asrlar bilan sanalangan edi. 2001-yil shaharda ish olib borayotgan arxeologlar S.ni uncha katta boʻlmagan 30 x 20 m kattalikdagi saqlangan qismida qazish ishlari oʻtkazdilar (Matboboyev B.X.). Natijadahoz. shahar kuchalari kesishgan joydan 3–4 m chuqurlikda yaxshi saqlangan qad. madaniy qatlamlar qayd etildi. Qatlamlardan mil. av. 6—4-asrlarga toʻgʻri keladigan guldor sopol idishlar va tosh buyumlar majmuasi oddiy maishiy oʻchoq yaqinidan ajratib olindi. Arxeologik ilmiy tadqiqotlarga koʻra, S. kadimda katta boʻlgan, aniqlangan chegarasi boʻyicha hozirgigi maydoni 1 ga ga boradi. S. ilk temir davriga (mil. av. 6—4-asrlar) taalluqli boʻlib fanda birinchi topilgan yodgorlik nomi bilan ataluvchi Eylaton madaniyati majmuiga kiradi. S.ni oʻrganish vodiy tarixi uchun oʻta muhimdir. Sabab, birinchidan, Fargʻona vodiysi qadim shaharlari hududida (xususan, Andijonda) ilk bor 2400—2600 yillik arxeologik kompleks aniklandi; ikkinchidan, Andijonsoyni bunyod etilish tarixini yanada qadimiylashtiradi. Chunki S. ushbu kanal boʻyida joylashgan va uning suvidan foydalangani shakshubhasiz. Nihoyat, S. Andijon shahrini ilk (dastlabki) oʻrni boʻlgani haqidagi fikr haqiqatga yaqin. Aynan ushbu hududda keyinroq oʻrta asrlar arki va shahristoni joylashgani ham bejiz emas.

Boqijon Matboboyev.

Manbalar
Sargardon

Sargardon (fors, cap — bosh; gardon — aylantirmoq) — 1) bekorga ovorai sarson boʻlib yurish, ovorai sarsonlik; 2) boshidan oʻgirib sadaqa qilish; Oʻzbekistonning ayrim tumanlarida ogʻir yotgan bemor yoki oʻzining boshidan aylantirib faqirlarga berilgan pul, mol yoki boshqa qimmatbaho narsalar; 3) 20-asrning 30y.larigacha toʻy va bazmlarda raqqos va raqqosalar oʻyinga tushganda ularning boshlaridan aylantirib, soʻng qoʻllariga berilgan pul yoki boshlaridan sochilgan tangachaqalar.

Manbalar
Sargardon volfram-qalay koni

Sargardon volfram-qalay koni — Toshkent viloyatida, Chatqol rudali rayonidagi kon. Zaxiralari kam boʻlsa ham lekin tarkibi boy rudali konlarga kiradi. Kon quyi karbon davriga mansub karbonat jinslari va ularni yorib chiqqan granit intruzivlari, kvarsli porfir va siyenit porfir daykalaridan tarkib topgan. Karbonat jinslari, asosan, ohaktosh, bir oz dolomit va dolomitli ohaktoshlardan iborat. Kon intruziv massivining ichki kontakt zonasida joylashgan boʻlib, kvarsgreyzenli vertikal tomirlardan tashkil topgan. Tomirlarning qalinligi bir necha m, uz. 100 m gacha. Greyzenlanish granitlardagi dala shpatlarining kvars va muskovit bilan almashuvidan iborat. Kondagi asosiy ruda volframit va kassiteritdir. Ruda bilan birga kvars, flyuorit va muskovit, bir oz xalkopirit va pirit, baʼzan oltin uchraydi. Istiqbolli konlardan biri.

Manbalar
Sargasso dengizi

Sargasso dengizi - Atlantika okeanining shim. qismidagi dengiz. Kanar, Shimoliy Passat va Golfstrim oqimlari bilan chegaralangan. 23—35° sh.k. va 30— 68° gʻ.u. lar oraligʻida. Maydoni 6—7 mln. km². Eng chuqur joyi 7110 m. Sargasso dengizida shamol va suv oqimlari kuchsiz, doimiy emas. Dengizda Bermuda o.lari joylashgan. Suvining temperaturasi qishda 18—23°, yezda 26— 28°. Shoʻrligi 36—37%o. Hayvonot dunyosiga boy. Dengiz suvining yuza qatlami va unga yaqin qismlarida suzib yuruvchi sargasso suvoʻtlar nihoyatda koʻpligidan dengizga shunday nom berilgan.

Manbalar 

 

Dengizlar
Sargasso suvoʻtlar

Sargasso suvoʻtlar - qoʻngʻir suv oʻtlar boʻlimiga mansub dengiz suvoʻtlari. Butasimon shoxlangan, 1— 2 m, baʼzan 10 m gacha. Asosi va poyasi koʻpincha koʻp yillik, shoxlari 1 yillik. Iliq suvli dengiz qirgʻoklarida oʻsadi. 150 dan ortiq turi va 6 turkumi bor. Atlantika okeanining gʻarbiy qismida yirik suzuvchi qoplamlar hosil qiladi. Sedan alginat olinadi. JanSharqiy Osiyoda uchraydigan baʼzi turlari yeyiladi.

Manbalar
Sargodha

Sargodha, Sargoda — Pokistonning shim.sharqiy qismidagi shahar, Panjob viloyatida, Quyi Jalam kanali boʻyida. Aholisi 455,4 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. Qishloq xoʻjaligi (paxta, bugʻdoy, sitrus mevalar, sut chorvachiligi) rayonining savdo markazi. Ip gazlama, oziq-ovqat, koʻnpoyabzal, mashinasozlik va metallsozlik sanoati korxonalari bor. Kime mahsulotlari ishlab chiqariladi. Hunarmandchilik rivojlangan: yogʻoch oʻymakorligi, metalldan buyumlar yasaladi, qoʻlda gilam toʻqiladi.

Manbalar 

 

Aholi punktlari
Pokiston shaharlari
Sargon II

Sargon II () — Ossuriya podshohi (mil.av. 722—705). Salmanasar V taxtdan agʻdarilgach, hokimiyat tepasiga kelgan. Oʻz siyosatida kohinlar hamda Ossuriya va Bobilning imtiyozli shaharlari manfaatlarini harbiylar manfaati bilan uygʻunlashtirishga harakat qilgan. Isroil (722) va Suriyani bosib olgan (Karxemishning egallanishi, 717); 714 yil Urartu podshoxi Rusa I ni tormor etgan, Kichik Osiyo yarim orolning sharkidagi, shuningdek, Midiyadagi bir kancha viloyatlarni bosib olgan; 710—709 yillarda Bobilni egallagan.

Manbalar
Sard tili

Sard tili — roman tillaritsgm biri. Sardiniya orol va unga yaqin boshqa orollarda tarqalgan. 1,5 mln.dan ortiq kishi soʻzlashadi. 11—14-asrlarda Sardiniyaning rasmiy tili boʻlgan. 20-asrda oddiy soʻzlashuv tili, matbuot va sheʼriyat tili sifatida qoʻllanadi. (Sard tili da badiiy nasr yaratilmagan). Sard tili eng kad. roman tillaridan boʻlib, u koʻproq italyan tilining jan. laxjalariga yaqin turadi. Oʻz navbatida, bir necha lahjalari bor. Fonetik va morfologik jixatlari bilan boshqa roman tillaridan birmuncha farqqiladi. Leksikasida katalan, ispan va italyan tillarining taʼsiri seziladi. Sard tili yagona adabiy til meʼyoriga ega emas. Yozuvi lotin grafikasiga asoslangan. Undagi ilk matnlar 11-asrga mansub.

Manbalar 

 

Tillar
Sardi

Sardi (Turkiyadagi hozirgi Sart qishlogʻi) — qadimgi shahar. Lidiya davlatining poytaxti (mil. av. 7-asr boshi —546 y.). Podshoh Krez davrida ravnaq topgan. 546 y. axomaniylar tomonidan bosib olingan. 1402-yil Amir Temur zabt etgan. Arxeologik qazishlar (20-asr) natijasida Artemisiy ibodatxonasi va nekropol aniklangan; qad. bitiklar (Midiya tilida) chiqqan.

Manbalar 

 

Osiyo tarixi
Turkiyadagi qadimgi yunon arxeologik yodgorliklari
Sardinalar

Sardinalar — seldsimonlar oilasining 2 urugʻi (sardinalar, sardinopslar)ni oʻz ichiga oladigan baliklar guruhi. Tanasi 2 yondan siqilgan, uz. 30— 35 sm gacha. Tanasining yon tomonlari boʻylab qora dogʻlar, dum suzgichi asosida 1 juft uzun tangachalar boʻladi. Har bir urugʻi bir necha tur va kenja turlarni oʻz ichiga oladi. Janubiy va Shimoliy Amerikaning sharqiy sohillaridan tashqari, barcha iliq va subtropik dengizlarda tarqalgan. Uzoq Sharq sardinasi, yaʼni ivasi Uzoq Sharq dengizlarida, yevropa sardinasi Gʻarbiy Yevropa dengizlarida tarqalgan. Planktonxoʻr, 8—14 yil yashaydi; 2 yoshida voyaga yetadi. Uvildirigʻini (25—29 ming) suvning yuza qismiga (pelagik) qoʻyadi. Ovlanadi.

Manbalar
Sardiniya

Sardiniya — Oʻrta dengizdagi orol, Apennin yarim oroldan gʻarbda. Korsika oroldan Bonifacho boʻgʻozi orqali ajralgan. Italiya hududi. Maydoni 24 ming km². Sharkiy qirgʻoqlari tik, gʻarbi nisbatan qiya. Relyefi sharqida togʻli (eng baland joyi — LaMarmor togʻi, 1834 m), asosan, granit va kristalli slanetslardan tuzilgan. Gʻarbi va shimoligʻarbi lavali va tufli plato, jan.gʻarbi Kampidano pasttekisligidan iborat. Iklimi subtropik, oʻrta dengiz iqlimi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 7—10°, iyulniki 24—26°. Ichliga tekisliklarda 600 mm dan togʻlarda 1000 mm gacha yogʻin yogʻadi. Yozi qurgʻoqchil. Daryolari qisqa, qishda toʻlib oqadi. Suvi sugʻorishga sarflanadi. Doim yashil va barg toʻkuvchi oʻrmonlar, makvis chakalakzorlari bor. Xoʻjaligida qishloq xoʻjaligi va konchilik rivojlangan. Kartoshka, dukkakli va donli ekinlar ekiladi, sitrus mevalar, uzum yetishtiriladi. Baliq ovlanadi, qoʻy boqiladi. Yirik shahri va porti — Kalyari.

Manbalar 

Italiya
Orollar
Sardiniya qirolligi

Sardiniya qirolligi (Pye mont) — Italiyada mavjud boʻlgan davlat (1720—1861). Savoyya gersogligiga Sardiniya o.ni qoʻshilishi bilan barpo etilgan. Sardiniya qirolligini Savoyya sulolasi boshqargan. Parchalangan Italiyani 19-asrda birlashtirish jarayoni Sardiniya qirolligi negizida sodir boʻlgan.

Manbalar
Sardob neft-gaz kondensat koni

Sardob neft-gaz kondensat koni — Qashqadaryo viloyati Mirishkor tumanidagi kon, Koravulbozor temir yoʻl stansiyasidan 65 km jan.sharqda. 1979-yilda ochilgan. 1985-yildan foydalanishga topshirilgan. Kon 290 – 310 m balandlikdagi tekis choʻlda, Chorjoʻy tektonik pogʻonasining markaziy qismidagi Dengizkoʻl koʻtarilmasida joylashgan. Paleogen yotqiziqlarining tuzilishiga koʻra, Sardob strukturasi monoklinaldan iborat, Oʻrtabuloq antiklinalining jan.sharqiy yoʻnalishidagi botiqlikka mos keladi. Sardob burmasi yuqori yura karbonatli yotqiziqlarning shipi boʻylab umumiy strukturaviy koʻtarilmada joylashgan, qanotlari asimmetrik tuzilgan antiklinaldan iborat. Burma oʻlchami "2420 m" berk izogips chizigʻi boʻyicha 4x2 km, balandligi 120 m.

Sardob neft-gaz kondensat konik.da yura, bur, paleogen, neogen va toʻrtlamchi davr jinslarida jami 8 quduq qazilgan. Ular qalinligi 455– 653 m li yura davrining kimerijtiton tuzangidritli qatlami bilan ajratilib, 2 strukturaviytektonik qavatni tashkil etadi. Tuzangidritli satlam regional qopqoq vazifasini oʻtaydi va uning ostida yuqori yura karbonat va quyioʻrta yura terrigen formatsiyalariga mansub kollektor jinsli yotqiziklar joylashgan. Karbonat jinsli kollektor qatlamning (rifsiz turi) umumiy qalinligi 205—337 Karbonatli yotqizikdar shipida slanetssimon teksturali, bitumlashgan karbonatterrigen jinslardan tarkib topgan kora slanetsli gorizont (2580– 2731 m) mavjud. Qalinligi 0,8–2 m boʻlgan kollektorlarda sanoat miqyosida neft va gaz uyumlari joylashgan.

Kondagi qatlam bosimi 32,6 MPa boʻlib, gazneft tutash yuzasi esa shartli ravishda "2436 m" sathda joylashgan deb qabul qilingan. Gaz uyumining oʻlchami 3,7x0,9 km, bal. 146 m. Gaz debiti 74—534 ming m³/sutka. Gaz yarim quruq, metanli. Tarkibi (hajmiga nisbatan % hisobida): metan —90,22; etan —4,2; propan —1,78; izobutan —0,2; moʻʼtadil pentan —0,18; vodorod sulfid —0,015; karbonat angidrid gazi — 1,61; azot —1,29; geliy —0,25; vodorod —0,32; zichligi 0,625 g/sm³. Kondensat oʻrtacha ogʻirlikda (0,7500—0,7568 g/sm³), yuqori oltingugurtli (0,3%). Benzin va kerosin fraksiyalari tegishlicha 37—66% va 23—33%. Kondensat turi metannaftenaromatli. Suvneft tutash yuzasi "2482 m" sathda. Neft uyumining oʻlchami 2,8x1,4 km, bal. 46 m. Qatlam bosimi 35,1 MPa. Neft debiti 85,7 m³/sutka. Neft oʻrtacha ogʻirlikda (0,8795 g/sm³), oltingugurtli (1,76%). Tarkibi: asfaltenlar 4,79%, parafin 0,78%. 150° haroratda qaynaydigan fraksiyalar miqdori 6%, 200° gacha —13,6%. Kondan hozirgi vaqtda foydalanilmoqda.

Manbalar
Sardoba

Sardoba — suvni toʻplash va saqlash uchun maxsus qurilgan gumbazli hovuz. Markaziy Osiyo va Sharqdagi boshqa mamlakatlarda qurilgan. Sardobaning devori silindr shaklida, diametri 12–13 metr, chuqurligi 10–15 metr, hovuz yuzasi yer sathi bilan bir tekis boʻlgan. Sardoba gumbazi sifatli pishiq gʻisht va ganchdan ishlangan, tepasi tuynukli, atroflarida hovuzga suv tushadigan teshiklar qilingan. Kirish uchun sardobaga eshik ham oʻrnatilgan, uning oldi suvni toza saqlash maqsadida devor bilan oʻralgan. Sardoba yoniga mollarni sugʻoradigan oxur qilinib, unga hovuzdan maxsus tarnov orqali suv oqizilgan. Baʼzi sardobalarda ularni nazorat va tozalab turuvchi miroblar uchun xonalar ham bo'lgan.

Sardobalar geografik joylashuvi, joyning tabiati, relyefiga koʻra, bir necha xil (qor-yomgʻir suvlari, anhor-ariq suvlari, yer osti suvlari (korizlardan) yigʻiladigan sardobalar) boʻlgan. Tarixiy maʼlumotlarga qaraganda Movarounnahrda 44 ta sardoba boʻlgan. Ulardan 29 tasi Qarshi choʻlida, 3 tasi Mirzachoʻlda, 3 tasi Toshkent bilan Fargʻona oʻrtasidagi qadimgi savdo yoʻlida, 1 tasi Karmana yaqinida — Choʻli Malikda qurilgan (Malik sardoba). XIX asr oxirigacha ishlatilgan sardobalardan biri hozirgi Turkmanistondagi Sandiqli choʻlida XVI asr oʻrtalarida Kerki va Qarshi shaharlarini bogʻlovchi karvon yoʻlida qurilgan, hovuzining diametri 17 metr boʻlgan Sangi suvloq sardobasidir. Sardobalar qadimda dasht va choʻllarda chorvani va savdo karvonlarini suv bilan taʼminlashda muhim oʻrinda turgan. Hozirgi saqlanib qolgan sardobalar tarixiy-etnografik ahamiyatga ega.

Adabiyot 
 Qudratov., Sardobalar oʻlkasi, T., 2001.

Gidrologiya
Arxitektura
Sardoba (maʼnolari)

Sardoba:

 Sardoba (fors). — suv toʻplash inshooti.
 Sardoba (qishloq) — Sirdaryo viloyati Oqoltin tumanidagi qishloq, tuman markazi.
 Sardoba tumani — Sirdaryo viloyatidagi tuman.
 Sardoba botigʻi — Mirzachoʻl shimolidagi berk botiq.
 Sardoba (Nishon tumani) — Qashqadaryo viloyati Nishon tumanidagi qishloq.
 Sardoba (Muborak tumani) — Qashqadaryo viloyati Muborak tumanidagi qishloq.
 Sardoba suv ombori — Sirdaryo viloyatida 2017—2020 yillarda mavjud boʻlgan suv ombori.
 Sardoba (Ogʻochli) tepalik — Sirdaryo viloyatining Sardoba tumanida joylashgan XVI asrga oid arxeologiya yodgorligi.
 Sardoba (Oʻzbekiston tumani) — Fargʻona viloyatining Oʻzbekiston tumanida joylashgan shaharcha.
 Sardoba (Raboti Malik) — Navoiy viloyati Karmana tumanida joylashgan Raboti Malik ansambli tarkibiga kiruvchi X—XI asrlarga oid suv inshooti
Sardoba (qishloq)

Sardoba — Sirdaryo viloyati Oqoltin tumanidati qishloq, tuman markazi. Yakin temir yoʻl stansiyasi — Yerjar (26 km). Sdan viloyat markazi (Guliston sh.)gacha — 45 km. Aholisi 15,3 ming kishi (2003). S.da tuman hokimiyati binosi, davlat va maʼmuriy tashkilotlar, paxta tozalash zavodi, dehqon bozori, 4 umumiy taʼlim maktabi, 2 kasb-hunar kolleji, kutubxonalar, madaniyat uylari, Xotira maydoni, poliklinika, kasalxona, dorixonalar, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor.

Manbalar 

 

Oqoltin tumani
Sardoba botigʻi

Sardoba botigʻi — Mirzachoʻlning shim.sharqiy qismida joylashgan berk botiq. Tubining bal. 261 m, uz. 27 km, eni 9–10 km. Shimoliy yon bagʻri nisbatan tikroq. Yon bagʻirlari qumli, osti gipelashgan loytosh va qumoq togʻ jinslaridan iborat.

Botiqning kelib chiqishi haqida turli fikrlar mavjud. Baʼzi olimlar uni yuqori pliotsen davrida Sirdaryoning qad. oʻzani yoki dare suvi vaqtvaqti bilan quyilib turgan koʻl oʻrni deb hisoblaydilar. Botiqda shoʻrlangan och boʻz, oʻtloqiboʻz, shoʻrxok tuproqlar tapqalgan. Yer osti suvlari 1–5 m chuqurlikda joylashgan, minerallashganlita hd da. ʼ gramldda ?>ft grammtacha. tv osti suvlarining harakati juda sust. Yerning meliorativ holatini yaxshilash va undan qishloq xoʻjaligida foydalanish uchun vertikal zovurlar qurilgan.

Manbalar
Sardor

Sardor — 1) Eron, Afgʻonistonda yirik amaldor, qabila boshligʻi; 2) Oʻrta Osiyoda qoʻshin qoʻmondoni; 3) Usmonli turk imperiyasida dala armiyasi qoʻmondoni; 4) Misrda inglizlar hukmronligi davrida Misr hukmdori qoʻshinlariga qoʻmondonlik qilgan ingliz zobiti; 5) Hindistonda jotlar kastasiga mansub sikhlar rahnamosi; 6) Oʻrta Osiyoda, ayniqsa Oʻzbekistonda oʻgʻil bolalarga qoʻyiladigan ism.

Manbalar 

    

Сардор 
Yetakchi, boshliq; Уруг "Yoki qabila boshlig'i, Лашкар boshlig'i, qo'mondon. Shakllari: Sardorboy, Sardorjon
Sarduri I

Sarduri I — Urartu podshosi (mil. av. 9-asrning 2-yarmi); Lutipri oʻgʻli. Ossuriya podshosi Salmanasar III ning zamondoshi; mil. av. 833-yil voqealari hakidagi bitiklarda Seduri nomi bilan qayd etilgan. S. davrida davlatning poytaxti Tushpa shahriga koʻchirilgan. S. Ossuriya bilan urushlar olib borgan. S. davrida Urartu podsholigi kuchli davlatga aylangan.

Manbalar
Sarez zilzilasi

Sarez zilzilasi - Pomirda 1911-yil 18 fevralda soat 18 dan 4 min. oʻtganda sodir boʻlgan dunyodagi kuchli zilzilalardan biri. Zilzila tektonik jarayonlarning faollashuvi va Bartang—Pishart Yer uzilmasi boʻyicha qatlamlarning keskin siljishi natijasida vujudga kelgan. Magnitudasi 7,4, zilzila kuchi 9 ball va chuq. 20 km boʻlgan bu zilzila oʻchogʻidan tarqalgan seysmik toʻlqinlar yer ustini larzaga keltirgan. Epitsentr zonasining relyefi butunlay oʻzgargan. Murgʻob daryosiga togʻ bagʻrining juda katta qismi bir zumda qulab tushgan, natijada bal. 700 m, uz. 7 km va kengligi 4 km li katta koʻl hosil boʻlgan. Sarez, Oʻzboy qishloqlari suv ostida qolgan, atrofdagi bir qancha qishloqlar vayron boʻlgan, 200 ga yaqin kishi imoratlar tagida qolib halok boʻlgan. Zilzila tufayli paydo boʻlgan Sarez koʻlida (hozirgi shu nom bilan ataladi) hajmi 18–20 km³ suv yigʻilgan, bu esa Charvoq suv omboridagi suvdan 10 marta koʻp. Sarez zilzilasi dunyoning koʻp joyida sezilgan boʻlishiga qaramay, uning epitsentr zonasi uncha katta boʻlmagan joyni egallagan.

Manbalar