Yostiqlar

Yostiq — bu qulaylik, terapiya yoki bezak uchun dam olish holatidagi tananing tayanchi hisoblanadi. Yostiqlar koʻplab turlar mavjud bolib, shu jumladan odamlar tomonidan turli xil oʻzgarishlarda qoʻllaniladi. Yostiqlarning baʼzi turlariga yotish yostiqlari, tana yostiqlari, dekorativ yostiqlar va boshqalar kiradi. Uxlashga yordam beradigan yostiqlar bosh va boʻyinni qoʻllab-quvvatlovchi vositadur. Boshqa turdagi yostiqlar yotgan yoki oʻtirganda tanani qoʻllab-quvvatlash uchun moʻljallangan. Uxlash vaqtida qulaylikni oshirish uchun inson tanasioning shakli hisobga olinadigan yostiqlar ham mavjud. Koʻrpa-toʻshaklar, soʻrilarda yoki stullarda ishlatiladigan dekorativ yostiqlar ham mavjud.

Zamonaviy gʻarbiy madaniyatda yostiqlar oddiy yoki naqshli mato konvertidan (yostiq sumkasi sifatida tanilgan) iborat boʻlib, unda yumshoq sintafonlar mavjud, odatda sintetiklarni solinishi va oʻlchamlari, shakli standartlashtirilgan boʻladi. Yostiqlar tarixan turli xil tabiiy materiallardan tayyorlangan va koʻplab millatlar dunyoda tabiiy materiallardan tayyorlangan yostiqlardan foydalanib kelishmoqda.

Yostiq soʻzi ingliz tilidan olingan boʻlib pilwe, qadimgi ingliz pyle (qadimgi oliy nemis pfuliwi ga oʻxshash) va lotin pulvinus manolarini anglatadi. Yostiq soʻzining birinchi maʼlum qoʻllanilishi 12-asrdan oldin boʻlgan.

Tarixi 

Aniq kelib chiqishi nomaʼlum boʻlsa-da, yostiqlar oʻrnida qoʻllaridan foydalanish hayvonlarda tarixdan oldingi davrga qadar rivojlangan, eng qadimgi misollar sudralib yuruvchilar va sutemizuvchilarning boshlarini oʻzlariga, bir-biriga bosh va boʻyinni qoʻllab-quvvatlash uchun qoʻygan. Odamlar oʻz uyalarida yogʻoch va toshdan yasalgan jonsiz narsalarni yostiq sifatida ishlatishni rivojlantirganlar. Uyga aylantirilgandan soʻng, koʻplab hayvonlar bu maqsadda inson qoʻli bilan yasalgan yostiq va yostiqlardan foydalanishni, shuningdek, oʻzlarining va boshqa turlarining vakillariga dam olishni oʻrgandilar.

5-23 million yil oldin daraxtda yashovchi buyuk maymunlar uyquni yaxshilash uchun uyqu platformalarini, shu jumladan yogʻoch yostiqlarni qurishni boshladilar. Maxsus tanlangan temir yostiqlar yordamida kechasi sakkiz-toʻqqiz soatgacha uxlaydigan shimpanzelar ustida olib borilgan tadqiqotlar natijasiga koʻra, mustahkam yostiqlar katta maymunlarga tungi yirtqichlar tomonidan ovlanishdan saqlab qolgan, uxlab yotganida daraxtlardan yiqilib tushmaslikka yordam bergan. Ehtimol, bu katta, energiya sarflaydigan miyalarning rivojlanishi bilan bilan bogʻliq boʻlgan. Garchi bu REM uyqusining uzoqroq muddatlariga olib kelgan boʻlsa-da, bu oʻz navbatida ularning kognitiv qobiliyatini oshirgan.

Mesopotamiya va qadimgi Misr 

Zamonaviy insonlar yostiqlardan eng qadimgi qayd etilgan foydalanish miloddan avvalgi 7000 yillar atrofida Mesopotamiya tsivilizatsiyalari vaqtiga toʻgʻri keladi. Bu vaqt ichida yostiqlardan faqatgina badavlat insonlar foydalanishgan halos. Yostiqlar soni maqomni anglatardi, shuning uchun yostiq qancha koʻp boʻlsa, ular shunchalik farovonlikka ega boʻladi.  Yostiqlar butun dunyo boʻylab uzoq vaqtdan beri uyqu paytida boʻyin, bel va yelka ogʻrigʻi muammolarini hal qilishga yordam berish uchun ishlab chiqarilgan. Yostiq qulaylikdan tashqari, uxlayotganda odamlarning sochlari, ogʻizlari, burunlari va quloqlariga turli xil hasharotlardan saqlanish uchun ham foyda bergan.

Yostiqdan foydalanish miloddan avvalgi 2055-1985 yillarga oid 11-sulola davridagi qadimgi Misrning mumiyolari va qabrlari bilan bogʻliq boʻlgan Qadimgi Misr yostiqlari yogʻoch yoki toshdan yasalgan edi. Bu yostiqlar, asosan, marhumlarning boshi ostiga qoʻyish orqali ishlatilgan, chunki inson boshi hayotning mazmuni va muqaddas deb bilishgan.

Qadimgi Xitoy 

Xitoy yostiqlari anʼanaviy ravishda mustahkamroq edi, lekin baʼzida ular ustidan yumshoqroq mato bilan qoplangan. Koʻpgina Xitoy sulolalarida yostiqlar bambuk, jade, chinni, yogʻoch va bronza kabi keng turdagi materiallardan yasalgan. Seramika yostiqlari oʻz davrida eng mashhur boʻldi. Sopol yostiqdan foydalanish birinchi marta Suy sulolasida 581-618 yillarda, ommaviy ishlab chiqarish Tang sulolasida 618-907 yillarda paydo boʻlgan. Xitoyliklar o‘z yostiqlarini turli shakllarda yasab, ularga hayvonlar, odamlar va o‘simliklarning suratlarini chizish orqali bezashgan. Keng tarqalgan kulolchilik turlaridan biri Cizhou idishlari boʻlgan. Xitoyning sopol yostiqlari 10-14 asrlar orasidagi Song, Jin va Yuan sulolalari davrida ishlab chiqarish va foydalanish nuqtai nazaridan eng yuqori choʻqqisiga chiqdi, biroq 1368-1911 yillar oraligʻida Ming va Qing sulolalari davrida asta-sekin yoʻq qilib yuborildi.

Tikilishi va uning qismlari 

 Hajmi
 Xususiyatlari
 Ochilish/yopish

Oʻlchamlari boʻlishi kerak boʻlgan yostiqqa mos keladi. Ular odatda quyidagicha tavsiflanadi:

 Standart
  (kvadrat)
 Kvadrat
 
 Standart
 
 Qirolicha
 
 Qirol

Toʻshak yostiqlarining oʻlchamlari

Ortopedik

Dekorativ yostiq

Madaniyat

Yostiqlar jangi

Yana qarang 

 Qoʻllab-quvvatlash
 Yorgan
 Matras
 Sache (xushboʻy yostiq)
 Mebel qoplamasi
 Yostiq

Manbalar