Biskupin

Biskupin — bu arxeologik yodgorlik va Polshaning shimoliy-markazidagi soʻnggi bronza davri qal’asining haqiqiy oʻlchamdagi modeli boʻlib, u ochiq osmon ostidagi arxeologik muzey vazifasini ham bajaradi. Birinchi marta topilganida, u Gʻarbiy slavyanlar turar-joyining dastlabki dalili deb hisoblangan, ammo keyinchalik arxeologlar uning miloddan avvalgi 8-asrdan boshlab Lusatiya madaniyatining Biskupin guruhiga tegishli ekanligini tasdiqladilar.

Ushbu bino 1994-yil 16-sentabrda Polsha Milliy merosi kengashi tomonidan kuzatilgan Polshaning rasmiy milliy tarixiy yodgorliklaridan biri deb belgilangan.

Tarixi 

1933-yilda polshalik arxeologlar Wielkopolskada bronza davri qal’asi qoldiqlarini topdilar va bu kashfiyot bir kechada mashhur boʻldi. Bu joy 1934-yildan boshlab arxeologlar Yuzef Kostrjewski (1885—1969-yillar) va Zdzislav Rayevskiy (1907—1974-yillar) boshchiligidagi Poznan universiteti jamoasi tomonidan qazilgan. Birinchi hisobot 1936-yilda nashr etilgan. Tez orada Biskupin mashhur boʻlib, koʻplab hurmatli mehmonlarni, jumladan, marshal Piłsudski hukumati amaldorlarini, harbiy xizmatchilarni va Polsha primati kabi oliy cherkov aʼzolarini jalb qildi. Tez orada yodgorlik Polsha milliy ongining bir qismiga aylandi, tarixdan oldingi davrlarda slavyan ajdodlarining yutuqlari ramzi boʻldi. U „Pompey“ yoki „Polshaning Gerkulanumi“ deb nomlangan.
Koʻlning oʻrtasida joylashgan, Biskupinda ikkita qadimgi turar-joylar mavjud boʻlib, u yerda doimiy qazishma olib boriladi. Bu uylar 10-12 kishiga moʻljallangan. Eng katta xonaning oʻrtasida ochiq oʻchoq joylashgan boʻlib, ijtimoiy tabaqalanishni koʻrsatadigan kattaroq uylar esa mavjud emas. Nam, botqoqli yer tufayli koʻchalar yogʻoch taxtalar bilan qoplangan.

Biskupindagi turar-joy Hallstatt bronza davrining ohiriga tegishli (miloddan avvalgi 800-yil va 650-yillar va miloddan avvalgi 650-yil va 475-yillar). Biskupindan toʻrtta radiokarbonli xurmo darxtidan uylar mavjud.

Biroq, dendroxronologik tahlil aniqroq tanishishni taʼminladi. Bu aholi turar-joyi qurishda foydalanilgan eman daraxti miloddan avvalgi 747—722-yillarda kesilganligini isbotlandi, ishlatilgan yogʻochning yarmidan koʻpi miloddan avvalgi 748—747-yillar qishida kesilgan.

Muzey 

1936-yilda yarim orolda birinchi real oʻlchamdagi model ochiq osmon ostidagi muzey qurilgan, ammo u Ikkinchi Jahon urushi oxirida chekinayotgan nemislar tomonidan ataylab vayron qilingan. Urushdan keyin u qayta qurildi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Danuta Piotrovska, Biskupin 1933-1996: arxeologiya, siyosat va millatchilik. Archaeologia Polona 35-36, 1997/98, 255-285, ISSN 0066-5924
 Józef Kostrjewski „Osada bagienna w Biskupinie w pow. żnińskim“, Poznan 1936-yil
 „Gród prasłowianski w Biskupinie“, Poznan 1938-yil,
 Z. Rajewski „Biskupin — osiedle obronne sprzed 2500 lat“, Arkadiy, Varshava 1970-yil,
 Z. Rajewski „Osadnictwo ludności z kulturą łużycką we wczesnym okresie epoki żelaznej w Biskupinie i okolicy“ Archeologia Polski, t. II 1958-yil,
 Z. Rajewski „10 000 lat Biskupina i jego okolic“, Varshava 1965-yil,

Havolalar 

 Biskupin arxeologiya muzeyining rasmiy sayti
 Google Xaritalardagi Biskupin arxeologik sayt
 Faqat bronza davri asboblari yordamida qurilgan Lusat madaniyati maskanining faraziy rekonstruktsiyasi — Vola Radziszowska (Krakov yaqinida) — Polsha 
 Biskupin
Arxitektura
Tarix