MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Dan Bau

Dan bau (Vetnamcha đàn bầu, đàn — asbob, bầu — qovoq) — vetnamcha chertib chalonadigan monoxord.

Tarix 
Dan Bau ning dastlabki yozma dalillari 1770-yilga tegishli boʻlsa-da, olimlar uning yoshini ming yildan koʻproq vaqt davomida baholaydilar. Dan Bau paydo boʻlishining mashhur afsonasi, eri urushga ketgan, koʻzi koʻr ayolning oilasini boqish uchun bozorga chiqib oʻynagani haqida hikoya qilinadi. Nima boʻlishidan qatʼiy nazar, bu haqiqiy voqealarga asoslanganmi yoki yoʻq, tarixiy jihatdan bu cholgʻu asbobida koʻrlar tomonidan ijro etilgan. Yaqin vaqtgacha, uning past tovushi oʻyin kontekstini cheklangan. Dan Bau  yakkaxon Vetnam musiqasiga xosdir va bugungi kunda mamlakatdagi mashhur janrlardan biridir. Yana bir anʼanaviy foydalanish — sheʼr oʻqishga hamrohlik qilish. Elektromagnit ovoz yozuvchi ixtirosi bilan, dan Bau dan foydalanish ansambllarga, shuningdek, zamonaviy Osiyo pop va rok musiqasiga tarqaldi. Bugungi kunda, elektr gitara uchun moʻljallangan uskunalar, baʼzan don bau bilan tonal palitrasini kengaytirish uchun ishlatiladi.

Tuzilishi 
Dastlab, dan bau faqat toʻrt qismdan iborat edi: bambuk naycha, yogʻoch sterjen, kokos qobigʻining yarmi va ipak ip. Tor bambuk boʻylab choʻzilgan, bambuk boʻylab biriktirilgan sterjenga bir uchi bilan bogʻlangan. Kokosning qobigʻi sterjenga biriktirilib rezonator vazifasini bajaragan. Zamonaviy asboblarda bambuk yogʻoch qopqoq bilan almashtirilgan. Anʼanaviy ipak tolalarini gitara torlariga bilan almashtirildi. Konstruktsiyada qovoq mavjud boʻlsa-da, endi u asosan yogʻochdan yasalgan boʻlib, asosan dekorativ maqsadga ega. Odatda, asbob oʻrtacha bir Do oktavdan pastga, 131 Gts atrofida sozlanishi mumkin; lekin, boshqa tonda oʻyinni osonlashtirish uchun boshqa notalarga ham sozlanishi mumkin.

Oʻyin 
Bir qarashda, dan bau uchun oʻyin uslubi nisbatan sodda koʻrinadi, lekin aslida katta aniqlik talab qiladi. Oʻng qoʻlning kichik barmogʻi yettita standart tugunlardan birida torga yengil tegadi va bosh barmogʻi va koʻrsatkich barmogʻi oʻrtasida uzoq mediator bilan oʻynaydi. Tugunlar birinchi yetti ohangning notalari boʻlib, ular oktava ustidagi ladlardagi gitara garmonikalariga oʻxshash (1/2),  mukammal beshinchi (2/3), mukammal toʻrtinchi (3/4), asosiy uchinchi (4/5), kichik uchinchi (5/ 6) va Gʻarb musiqa tizimida mavjud boʻlmagan ikki ohang: kamaygan uchinchi (7/6) bilan septa va butun ohangli septa (8/7). Chap qoʻl bilan musiqachi moslashuvchan tayoqni koʻrsatkich barmogʻi bilan ohangni tushirish uchun ichkariga yoki bosh barmogʻini yuqoriga koʻtarish uchun itaradi. Ushbu uslub sizga tugunda boʻlmagan notalarni oʻynash yoki istalgan notaga vibrato qoʻshish imkonini beradi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
Torli asboblar
Musiqiy asboblar alifbo tartibida
Vetnam musiqa asboblari
Torli musiqa asboblari
Dan moy

Dan moy (Vetnam. đàn môi, đàn-asbob, môi-lablar) — bir necha Vetnam xalqlarining musiqasida ishlatiladigan plastinka vargan. Đan môi soʻzlari soʻzma-soʻz „lab tor asbobi“ deb tarjima qilinadi, chunki u tishlarga emas, balki lablariga biriktirilgan bir nechta varganlardan biridir. Hmong tilida u „rab“, ycha (Ư tra) yoki „ncas tooj“  deb ataladi; Tho-dabak aholisi orasida — „Hưn Toóng“ (hyntoong), Muongda — „Páng Tơ“ (pangto), Ede tilida — „Gốc“ (gok), Ktu orasida — „Ângkro“ va hokazo.

Hmong dan moy „ncas tooj“ jezdan („rab“ — bambukdan) ishlab chiqariladi va biserlar bilan bezatilgan gʻiloflarda saqlanadi. Lan moy va fleytalarda yosh Hmong erkaklari oʻz sevgililari uchun oʻynashadi.

Fransiya professori NZNI Chan Quang Khai[fr] tadqiqotiga koʻra, dunyoda 50 ta vargan turlari mavjud boʻlib, ulardan 10 tasi Vetnam hududida ishlatiladi. Dan moy dunyodagi 25 ta mamlakatlarda topilgan.

2006-yilda jahon vargan eng yirik festivali Jahon Jew’s harp Kongressida birinchi marta Vyetnam musiqachi Nguyen DUK Minh (Nguynn Đcc Minh)ishtirok etdi.

Dan moy ham qatlamli, ham yoyli boladi. Ushbu asboblarning eng mashhurlari standart qatlamli dan moy.

Uning uzunligi taxminan 10 sm va ogʻirligi taxminan 2,5 gramm. Ushbu dan moy musiqachilarga tovush effektlarini yaratish uchun keng imkoniyatlarni taqdim etadi, chunki ogʻiz boʻshligʻi va til  yoy shaklidagi varganlarda oʻynashdan koʻra koʻproq erkinlikka ega. Va shuning uchun standart dan moyni koʻpincha boshlangʻich varganlarga oʻqitish uchun mutaxassislar tomonidan tavsiya etiladi.

Standart vargandan tashqari, dan moy bilan bir qatorda, Bass dan moy ham mashhur boʻlib, u past ovozli va boy, chuqurroq ohanglarga ega.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 
 
 
Vargan
Vyetnam musiqa asboblari
Eson mifologiya

Eson () — qadimgi yunon mifologiyasining Fessaliya sikli qahramoni, Iolk shohi, Peliyning oʻgay ukasi va Yasonning otasi. Peliy uni taxtdan mahrum qildi va afsonaning baʼzi versiyalariga koʻra, Yason oltin moʻyna uchun suzib borayotganda uni oʻldirdi yoki oʻzini oʻldirishga majbur qildi. Boshqa bir versiyaga koʻra, Eson Peliydan omon qoldi va Medeyadan yoshlikni oldi.

Mifologiyada 
Eson Fessaliyadagi Iolk shahrining asoschisi va birinchi qiroli Krefeyning uchta oʻgʻlining eng kattasi edi. Uning tugʻishgan aka-ukalari Feret va Amifaon, oʻgay aka-ukalari (Esonning onasi Tiro va Poseydonning oʻgʻillari) — Neley va Peliy edi. Shu bilan birga, afsonaning bir versiyasiga koʻra, oxirgi ikkitasi ham Krefeyning oʻgʻillari hisoblangan va Esondan kattaroq edi.

Valerius Flakkusning soʻzlariga koʻra, Eson yoshligida kentavrlar jangida lapitlar tomonida qatnashgan; xususan, kentavr Folga qarshi urushgan. Otasining vafotidan keyin qirollik hokimiyati Esonga emas, balki uning ukasi Peliyga oʻtdi. Bir versiyaga koʻra, Peliy va Neley Esonni agʻdarib tashlagan (shu munosabat bilan Sitsiliyalik Diodor „qoʻzgʻolon“ haqida yozadi), boshqasiga koʻra, Eson oʻgʻli Yason katta boʻlmasidan hokimiyatni ixtiyoriy ravishda topshirgan. Ushbu voqealardan soʻng u Fessaliya qirgʻogʻidagi shaharlardan birida yashadi va uni Peliydan himoya qilish uchun oʻgʻlini Peliondagi kentavr Xironning tarbiyasiga yubordi.

Yason 20 yoshida otasiga qirollikni qaytarish uchun Iolkka bordi. Aynan Peliyning Esonga yon berishni istamagani sababli Elladaning turli chekkalaridan kelgan koʻplab qahramonlar Yason boshchiligidagi „Oltin moʻyna“ uchun „Argo“ kemasida Kolxidaga borishdi. Keyinchalik, argonavtlar xatarli sayohatdan qaytmasligiga ishongan Peliy ukasini oʻldirishga qaror qildi. U o‘z joniga qasd qilishga ruxsat oldi va qurbonlik paytida buqaning qonini ichib o‘ldi (ellinlar buqaning qonini kuchli zahar deb bilishgan). Esonning xotini ham oʻz joniga qasd qiladi, Promax ismli ikkinchi oʻgʻli esa oʻldiriladi. Tez orada Iolkga qaytgan Yason otasi uchun qasos oladi.

Boshqa bir versiyaga koʻra, Eson oʻgʻlini kutgan va sehrgar Medeya oltin qozonda qaynatib, unga yoshligini qaytargan; bu versiya shoirlar Simonid, Ferakid va Ovidiy tomonidan qoʻllangan. Afsonaning yana bir versiyasi bor, unga koʻra Eson yosh vafot etgan, shuning uchun u shoh boʻlmagan.

Qadimgi mualliflarning fikrlari turlicha boʻlgan yana bir jihat — Esonning rafiqasi kimligidir. Turli manballarda Filak va Klimenaning qizi Alkimeda; Polimela; Avtolik qizi Polifema yoki Polimeda; Laodikning qizi Feogneta; Amfinoma, Arna yoki Skarfalar koʻrinish bergan.

Manbalar

Boshqa manbalar va adabiyotlar

Boshqa manbalar

Adabiyotlar 

 Botvinnik M. Peliy // Mifi narodov mira. — 1988. — T. 2. — S. 297—298.
 Botvinnik M. Yason // Mifi narodov mira. — 1988. — T. 2. — S. 687.
 
 Scherling K. Pelias 2 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1937. — Bd. XXIII, 1. — Kol. 317—326.
 Wernicke K. Aison 3 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1893. — Bd. I, 1. — Kol. 1086—1087.
Yunon mifologiyasi
Thessaly Afsonalari
Shoh Iolka
Trayfl

Arzimas (ingliz. „trifle“ mayda- chuyda) — bu ingliz oshxonasining taomidir, u pechenye xamiridan (koʻpincha xeres yoki vino bilan namlangan) qaymoqli (koʻpincha qotib qolgan), meva sharbati yoki jele va koʻpirtirilgan qaymoqli shirinlikdir. Roʻyxatda keltirilgan mahsulotlar, odatda, mayda-chuyda qatlamlarda joylashgan.

1596-yilda saqlanib qolgan eng qadimgi retseptda boʻyicha  shakar, zanjabil va atirgul suvi bilan xushboʻylangan qalin qaymoqdan iborat. Oltmish yil oʻtgach nashr etilgan retseptda mahsulotlar roʻyxatiga tuxum qoʻshiladi va kremning oʻzi alkogol bilan namlangan xamirga qoʻshish tayinlanadi. Jelening trayfl shirinligining tarkibiy mahsuloti haqidagi dastlabki maʼlumotlar 1747-yilga toʻgʻri keladi.

Trayfl Angliyadan tashqari Shotlandiya va AQShda keng tarqalgan; ushbu shirinlikning bir nechta mintaqaviy turlari mavjud.

Italiyada trayfl „zuppa inglese“ deb nomlanadi, soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „ingliz shoʻrvasi“.
degan maʼnoni anglatadi.

Manbalar

Havolala 
 Desertlar
Gitalele

Gitalele, gitarlele, gilele, kīkū — klassik gitara va ukulele gibridi.

Konstruksiya 
Asbob oʻzida ukulelening ixchamligini birlashtirib, uning tenor yoki bariton oʻlchamlarini takrorlaydi, shu bilan birga olti torli konfiguratsiyaga ega boʻlib, bu asbobni gitara kabi sozlash va akkordlarni oʻrnatishning gitara texnikasidan foydalanish imkonini beradi.

Asbob oʻrnatilgan mikrofonga ega boʻlishi mumkin, bu gitaleleni kuchaytirgichga ulash imkonini beradi. Gitalele baʼzan sayohatchilar asbobi va yosh bolalar uchun gitara sifatida taqdim etiladi. Umuman olganda, gitalele kichik akustik kvint gitaraning zamonaviy versiyasi deb aytishimiz mumkin.

Sozlash 
Koʻpincha gitalele „ADGCEA“ yuqori gitara tuningda sozlanadi, goʻyo siz beshinchi tovush sirasida kapodastr bilan oddiy gitara chalayotgandeksiz. Rekvinto gitaralari xuddi shu tarzda sozlangan, ammo ular kattaroq. Bundan tashqari, Gitarron gitaralari ham xuddi shu sozlashda sozlangan, faqat bir oktava pastroq.

Ikki simli ukulele akkord applikaturasi klassik ukulele applikaturasiga oʻxshaydi.

Gitalele akkordlarining applikaturasi odatda gitaranikiga juda oʻxshash.

Ishlab chiqaruvchilar 
Bir nechta gitalele ishlab chiqaruvchi-zavodlar mavjud. Ular orasida Yamaha modeli bilan GL-1, Cordoba Guilele, Cordoba Mini, Koalohaʼs D-VI olti simli ukulele tenor, Meleʼs gitalele, Kanilea GL6 gitarale, Luna kompaniyasining olti simli ukulele bariton, Kinnard Kīkū, shuningdek, Gretchdan gitara-ukulele.

Baʼzi ishlab chiqaruvchilar (shu jumladan Luna) gitalele oʻrniga „6 simli ukulele“ atamasini qoʻllashadi, bu 6 simli ukulele va ikki simli ukulele oʻrtasida chalkashlikka olib kelishi mumkin. Ikki torli ukulelelar standart ukulele sozlashida toʻrt torga ega, ammo ikkinchi va toʻrtinchi torlar oʻn ikki torli gitara torlariga oʻxshash ikki torli.

Terminologiya 
Gitalele atamasi kichik gitara haqidagi eski gʻoyaning yangi nomi boʻlib, ehtimol anʼanaviy anglo-sakson musiqasini oʻrganishda topilgan torli cholgʻu asboblarining bir turi bilan bogʻliq yoki ehtimol, shunchaki tijorat harakati. Biroq, Ispaniya, Portugaliya va Lotin Amerikasida bir xil stroy, shakl va oʻlchamlarga ega boʻlgan gitalelega oʻxshash asboblar maʼlum. Masalan, ispaniyalik „Guitarrico Aragonés“ yoki Kolumbiyadan „Requinto Carranguero“ asbobi.

Ushbu topilmalarga asoslanib, baʼzi odamlar gitaleleni Requinto gitaralari sifatida tasniflash toʻgʻriroq boʻladi, deb hisoblashadi.

Manbalar 

Gitara
musiqa asboblari
Marinadlangan tuxumlar

Marinadlangan tuxumlar — sirka yoki shoʻr suvda marinadlangan qaynatilgan tuxumlar hisoblanadi. Tuxumlarni marinadlash uzoq muddat saqlash usuli hisoblangan. Keyinchalik, marinadlangan tuxumlar pivo mashhur uchun gazakga aylandi. Tovuq va bedana tuxumlari marinadlanadi.

Qattiq qaynatilgan va qobiqlaridan tozalangan tuxumlar sirka, tuz va boshqa ziravorlardan iborat eritmaga joylashtiriladi. Odatiy ingliz retseptiga koʻra, tuxum marinadlangan holda qaynatiladi. Baʼzi retseptlar pasterizatsiyani talab qiladi. Tuxumlar bir kundan bir necha oygacha marinadda saqlanadi. Marinadda uzoq vaqt saqlansa, tuxum choʻziluvchan tuzilishga ega boʻlishi mumkin.

Marinadlar retseptlari oddiy tuzlangan shoʻr suvdan tortib, baʼzida shirin yoki achchiq taʼmga ega boʻlgan murakkab ziravorlar aralashmalarigacha oʻzgaradi. Marinadlangan tuxumning natijada taʼmi asosan shoʻr suvning taʼmiga bogʻliq. Baʼzi retseptlarlarga koʻra marinadga sarimsoq, zanjabil, qalampir, dafna yaprogʻi va boshqa oʻtlarni qoʻshiladi. Xitoy retsepti anʼanaviy aromatik qoʻshimchalar va ziravorlar aralashmalarini oʻz ichiga oladi.

Pensilvaniya nemislarining retsepti oʻziga xos xususiyatga ega: tuxum lavlagi va piyoz bilan marinadlanadi, marinad esa shakar, tuz, chinnigullar va dolshin bilan sirka asosida tayyorlanadi. Lavlagi tufayli pishirilgan tuxum pushti rangga kirib, shirin va nordon taʼmga ega boʻladi hamda pikniklar va partiyalarda mashhur gazak hisoblanadi. Daniyada marinadlangan tuxumlar maydalangan qobigʻida tayyorlanadi.

Marinad tuxumni tezroq va yaxshiroq namlashi uchun ular baʼzan tishkavlagich bilan teshib chiqiladi. Bu amaliyot mahsulotni saqlashni murakkablashtiradi, chunki bunda tuxumda klostridiya rivojlanishi xavfini oshiradi. Teshilgan marinadlangan tuxumlar kasallik keltirib chiqarish uchun yetarli miqdorda botulin toksiniga ega boʻlishi mumkin.

Marinadlangan tuxumlarni asosiy taom sifatida, gazak sifatida yoki garnir sifatida tortish mumkin. Angliyada marinadlangan tuxumlar bilan birga " shotlandcha tuxum " deb nomlangan qiyma goʻshtli taom tayyorlanadi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Erhard Gorys. Soleier // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 506—507. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.
Gitern

Gitern, giterna (,  va boshqalar, ) — soʻnggi oʻrta asrlarda Yevropaning torli cholgʻu asbobi.

Gitern, ehtimol, XIII asrda (ud bilan birga) Oʻrtayer dengizi arablaridan qabul qilingan. Unga xos fransuzcha atama XIV asrning ikkinchi yarmidan maʼlum boʻlgan, masalan, Gilyom de Mashoning „Iskandariyaning qoʻlga olinishi“ („Prise dʼAlexandrie“, 1364) sheʼriy yilnomasida va Estash Deshanning „Sheʼriyat sanʼati“ („Lʼart de dictier“, 1393) risolasida, lotincha — XIII asrdan: birinchi marta Ioann de Grokeyo (quitarra sarracenica), XIV asrda F.Villani tomonidan „Florensiyaning kelib chiqishi va uning mashhur fuqarolari kitobida“ (1396; quintaria), nihoyat, u XV asrning musiqiy-nazariy risolalarida anonim mualliflar, Pavel Prajskiy (quinterna) va ayniqsa Ioann Tinktoris (ghiterra, ghiterre, ghiterna) tomonidan keng ifodalangan.

Qadimgi manbalarda uning organologik tavsiflari yoʻqligi sababli giternning tuzilishi haqidagi gʻoyalar, birinchi navbatda, musiqiy ikonografiyaga asoslangan. Asbobning birinchi tasvirlari Bibi Maryamning kantigalari bilan yoritilgan ispan qoʻlyozmasida (taxminan 1280-yil), sezilarli miqdorda — rasmlarda, kitob miniatyuralarida va haykaltaroshlik relyeflarida (kelib chiqishi turlicha boʻlgan) XIV-XV asrlarda topilgan.

Ud singari, gitern nok shaklidagi korpusga ega, ammo korpusi, boʻyni va qoziq qutisi oʻrtasida aniq chegara yoʻq — odatda, asbob bitta yogʻochdan kesilgan. Uddan farqli oʻlaroq, giternning rezonatori va boʻyni kichikroq. Torlar soni har xil boʻlgan (koʻplab boshqa qadimgi torli cholgʻu asboblar kabi), lekin odatda toʻrt yoki beshta boʻlib (shuning uchun  va ,  — besh), qoʻsh xorlarga tashkil etilgan. Giterni sozlash nomaʼlum.

Giternning XV asrga oid asl nusxalari saqlanib qolgan: birinchisi Metropolitan sanʼat muzeyida (Milan, taxminan 1420-yil), ikkinchisi (5-torli) Vartburg qalʼasi muzeyida (Germaniya, taxminan 1450), uchinchisi (4-torli) 2004-yilda Prussiya Elbingida (Polsha, Elblongdagi arxeologik muzey) topilgan.

Giternning identifikatsiyasi — ilmiy munozaralar mavzusi, asosan, qadimgi hujjatlarda gitern va sitoli uchun juda oʻxshash atamalar ishlatilganligi sababli — ikkalasi ham shubhasiz bir xil leksik prototipga qaytadi, . Baʼzi tadqiqotchilar giternni ispan viuelasi va italyan mandolinasining (XVI asrda mashhur boʻlgan asbob — mandora orqali) ajdodi deb hisoblashadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 Baines A. Fifteenth-century instruments in Tinctoris’s De inventione et usu musicae // The Galpin Society Journal 3 (1950).
 Wright L. The medieval gittern and citole: a case of mistaken identity // The Galpin Society Journal 30 (1977).
 Remnant M., Marks R. A medieval gittern, the early history of the guitar // Music and civilization. British Museum Yearbook 4. London, 1980, pp.83-132.

Havolalar 
 Rault Ch. The emergence of new approaches to plucked instruments. Michaelstein, 2001 (онлайновая публикация)
tarixiy musiqa asboblari
alifbo tartibida musiqa asboblari
musiqa asboblari
Goboy d’amur

Goboy d’amur — bu yogʻoch duxovoy cholgʻu asbobi, goboyning bir turi. U oddiy goboydan bir oz kattaroq va nisbatan kamroq qatʼiy va yumshoqroq va tinchroq tembrga ega. Goboy d’amur — bu lya (in A) sozlashdagi asbob boʻlib, pastga uchinchi qismga oʻzgartiradi. Goboylar oilasida u metsosopranoning tessitura funksiyasini bajaradi.

Diapazon lya kichik oktavadan uchinchi regacha. U XVIII asrda ixtiro qilingan va birinchi marta Kristof Graupner tomonidan Wie wunderbar ist Gottes Gut kantatasida ishlatilgan. Iogann Sebastyan Bax koʻpincha bu asbobni oʻz asarlariga kiritgan; masalan, goboev d’amur partiyalari BWV 8 kantatasida („Liebster Gott, wann werd' ich sterben?“), Messe si minorda („Et in Spiritum Sanctum“ bas ariyasi) va boshqalarda mavjud. Georg Filipp Telemanning goboy d’amur konsertlari maʼlum (TWV 51: G3, TWV 51: A2).

XVIII asrning oxirida mashhurlik pasayganidan soʻng, goboy d’amur deyarli 100 yil davomida bastakorlar tomonidan ishlatilmadi. Biroq XIX-XX asrlar boʻsagʻasida Rixard Shtraus, Klod Debyussi, Moris Ravel, Sharl Kyoklen, Frederik Delius kabi bastakorlar yana oʻz asarlarida ushnu cholgʻudan foydalana boshladilar. Uni Toru Takemitsuning „Vers l’Arc-en-Ciel, Palma“ asarida ham eshitish mumkin, lekin, ehtimol, uning Moris Ravelning „Bolero“dagi solosi eng mashhur.

Adabiyotda 
Rus adabiyotida bu asbobning nomi Y.N.Tynyanovning „Podporuchik Kije“ hikoyasining 5-bobida uchraydi: U kamgap boʻlgan, tamaki chekishni yaxshi koʻrardi, ayollar bilan urishmagan va umuman jasur ofitserlik ishi boʻlmagan, „muhabbat goboyi“ni zavq bilan chalgan.
Goboy
Gapiruvchi baraban

Gapiruvchi baraban () — bu afrikaning maxsus turdagi urib chalinadigan musiqa cholgʻu asbobi boʻlib, dastlab qishloqlar oʻrtasida maʼlumot almashish uchun moʻljallangan (telegrafni maʼlumot uzatish usulining analogi deb atash mumkin). Odatda, uning shakli qum soatiga oʻxshaydi. Baraban qoʻl va tana oʻrtasida ushlab turiladi, balandlik oplyotkaga bosish orqali sozlanadi.

Kongo va Angolada bunday barabanlar lokole, Ganada — dondon, Nigeriyada — gangan, Togoda — leklevu deb ataladi.

Manbalar

Havolalar 
  
 Barabanlar
 Membranofonlar
Ladon (ajdaho)

Ladon ( ) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, titan, ko'plab titanlar singari, u ham Titanomaxiyadagi mag'lubiyatidan so'ng, qo'rqinchli hayvon - ajdahoga aylantirilgan. Shuningdek, Lafon yoki Lefon nomlarining shakli ham mavjud.

Ratsionalistik talqinga ko'ra, u Gesperaning qo'ylarini boqib yurgan cho'poni bo'lgan va Gerakl tomonidan o'ldirilgan.  Boshqa bir talqinga koʻra esa u bogʻni parvarish qilish natijasida koʻplab oltinlarni toʻplagan Ajdaho hisoblanadi.

"Teogoniya" talqiniga ko'ra, u Forkiya va Ketoning o'g'li hisoblangan. Gesiodga ko'ra esa Tifon va Exidnaning o'g'li bo'lgan. Pisandraning she'riga ko'ra esa u yerdan tug'ilgan.

Gera uni Gesperid olmalarini qo'riqlashga qo'ldiradi, chunki ajdaho hech ham uxlamas edi, o'shanda u Gerakl tomonidan o'ldirilgan, keyinchalik Ajdarho yulduzi turkumiga aylangan, uning parchalangan jasadi esa argonavtlar tomonidan topilgan.

Ladonning qadimgi Leviafan tasviri bilan birga, Ibtido kitobining ilon vasvasachisiga emas, balki ugaritlarning Lataniga tegishli.

Yunon afsonalarida yuz boshli, og'zidan olovli chiquvchi ajdaho haqida hikoya qilinadi, u ilonsimon tanasi bilan oltin olma daraxtiga chirmashib turadi. Ushbu yirtqich hayvon Zevsning xotini Gera ma'budasi tomonidan Gesperid bog'iga yuborilgan. Ladon oltin olmalarni o'g'rilardan himoya qilishi kerak edi. Ajdahoning yuz boshining hech biri hech ham uxlamas, har biri o'ziga xos ovozda bilan gapirgan. Ladonning ikki yuzta shafqatsiz va hushyor ko'zlari oltin olmalarga hech kim yaqinlasha olmasligining kafolati edi. Geraning oltin olmalarini qidirib, u yergacha suzib borishga jur'at etgan kishi, Ladonning ulkan tishlari bilan parchalab tashlanishi yoki uning mushakli tanasi bilan bo'g'ib o'ldirilishi xavfi bor edi.

Geraklning o'n birinchi jasorati Evrisfeyga uchta oltin olma olib kelgani bo'ldi. Mazkur qahramon o'z o'qlarining uchlarini Lerney Gidraning zahariga singdiradi va ularni bog' devori orqali Ladon tomonga otadi. Dahshatli ajdaho yiqilib, zaharlangan o'qlar bilan o'ldiriladi, shunda Gerakl xotirjam bog'ga kirib, olmalarni oladi. Keyinchalik o'sha tomondan suzib o'tayotgan argonavtlar mag'lubiyatga uchragan ajdahoni ko'rganliklarini, dumining uchigina biroz titrab turganini aytishgan edi.

Ladonning yaralaridan oqayotgan qon yerni singib, uning har tomchisidan ajdaho daraxtlari oʻsib chiqqan. Ularning tanasi baquvvat, novdalari esa o'rama shaklda bo'lgan. Ularning to'q qizil sharbati ajdaho daraxtining qoni deb atashadi. U shifobaxsh xususiyatlarga ega ekanligiga ishoniladi.

Ladonning o'limidan keyin Gera uni osmonga yuboradi. Oltin olma bilan daraxt atrofida egilgan Ladon singari Shimoliy Yulduz atrofida abadiy aylanib yuradigan Ajdaho yulduz turkumi ham shunday paydo bo'lgan.

Manbalar

Havolalar 

 Ладон, в мифологии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Damir Zaxartdinov

Damir Zaxartdinov (1976-yil 2-yanvarda tugʻilgan) — oʻzbek erkin kurashchisi, jahon chempionati sovrindori.

1976-yilda Toshkent shahrida dunyoga keladi. U Jahon kubogining bronza medalini 1996-yilda qoʻlga kiritadi, biroq Atlantadagi Olimpiya oʻyinlarida 8-oʻrinni egallashga muvaffaq boʻldi. 

Jahon harbiy oʻyinlarining kumush medalini 1997-yilda qoʻlga kiritadi. Damir jahon chempionati va Osiyo chempionatining bronza medaliga 1999-yilda erishdi. 2000-yilda u Osiyo chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi va Sidney Olimpiya oʻyinlarida 4-oʻrinni egalladi.

Erkin kurashchi tinimsiz mashq qilib, 2001-yilda jahon chempionatida bronza, Osiyo chempionatida kumush medal sohibi boʻldi. 2003-yilda harbiylar oʻrtasidagi Osiyo chempionati va jahon chempionatining kumush medallarini olishga muyassar boʻladi.

Zaxartdinov 2004-yilda Afinada boʻlib oʻtgan Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etgan, lekin unga 9-oʻrinni olish nasib qilgan. 2005-yili Osiyo chempionatining bronza medali sohibi, 2006-yilda harbiylar oʻrtasidagi jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Mukofot va unvonlar 

 1996-yilda “Shuhrat” medali
 2000-yilda Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi

Manbalar 

Shuhrat medali sohiblari
Toshkentda tugʻilganlar
Kishilar
Yashayotgan insonlar
1976-yilda tugʻilganlar
2-yanvarda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kurashchilari
Feodamant

Feodamant (Teodamas, Teiodamant yoki Fiodamant, boshqa-Grech. Θειοδάμας) — qadimgi yunon mifologiyasida drioplarning qiroli. Uning rafiqasi-Menodika, oʻgʻli-Gilas.

U Deyanira bilan birga oʻz mol-mulkidan oʻtgan Gerakga mehmondoʻstlik qilishni istamadi. Gerakl uni aravada ketayotganini korib qoldi, buqani urib, tushlik qilish uchun pichoqlab qoʻydi. Feodamant Gerakl tomonidan oʻldirilgan. Gerakl, shuningdek, shohga yordam bergan drioplarni ham oʻldirdi Gerakl uning oʻgʻli Gilosni qoʻlga oldi. Bu jangda Deyanira  jasorat bilan jang qildi va  jarohatlandi.

Gerakl oʻgʻli Gill bilan u yerdan oʻtib ketayotganida Feodamantdan ovqat soʻragan, u rad etgan va Gerakl pichoqlagani haqida versiya mavjud.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Теодамас // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Drioplarning shohi
Fessali Afsonalari
Gerakl haqida afsonalar
Qadimgi yunon afsonalari qahramonlari