MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Qoraqalpogʻiston yosh tomoshabinlar teatri

Qoraqalpogʻiston yosh tomoshabinlar teatri, Sapar Xoʻjaniyozov nomidagi Qora-qalpogʻiston yosh tomoshabin-yaar teatri — yoshlar va oʻsmirlar uchun moʻljallangan teatr. 1978-yil sentabrda "Kechikkan bahor" (K.Rahmonov) spektakli bilan ochilgan. Teatrning ijodiy jamoasini, asosan, Toshkent teatr va rassomlik sanʼati intini tugatib borgan yoshlar (J.Abillayev, J. Jumanov, A.Navroʻzova, D.Keunimjayev, N.Xoʻjamurodov va boshqalar) va Berdaq nomidagi teatrdan oʻtgan S.Ollomurodova, X.Saparov, M.Matchonov, S. Oʻtepbergenov, G.Dushimov, B.Qaipovlar tashkil etdi. Teatr repertuarining shakllanishi, janr va mavzu nuqtai nazaridan boy va xilma-xilligini taʼminlashda mahalliy dramaturglardan K.Rahmonov, S.Jumagulov, S.Xoʻjaniyozov, Q.Matmurodov va boshqalarning xizmatlari katta boʻldi. Chorak asr davomida teatr repertuari "Xeops piramidasi" (T.Qaipbergenov), "Mening doʻstlarim" (S.Xoʻjaniyozov), "Nukus afsonasi" (T.Seytjonov), "Toʻqqiz bemaza toʻngʻildoq va bir ud-daburon chinqildoq" (K.Rahmonov), "Suyunchi" (P. Aytmurodov), "Pitoniyga sayohat" (J. Xoʻjanov), "Odamlar nega ayniydi" (S.Jumagulov), "Dutorly soldat" (P. Tlegenov) kabi zamonaviy va afsonaviy, doston va xalq ertaklari asosida yaratilgan sermazmun, tomoshabop spektakllar bilan boyib bordi. Teatrga turli yillarda rahbarlik qilib kelgan N.Ansatboyev, R.Toʻraniyozov, teatr rassomlaridan B.Nurimbetov, L.Kazachok, N.Ashbekov va boshqa qoraqalpoq yoshlarini qardosh xalqlar va jahon dramaturgiyasining durdonalari bilan tanishtirib bordilar: "Kuzning birinchi kuni" (Oʻ.Umarbekov), "Ota taqdiri" (B.Ja-kiyev), "Bolaga ota kerak" (I.Lazutin), "Ikki boyga bir malay" (K.Goldo-ni), "Skapenning nayranglari" (J.Molyer), "Buratino" (A.Tolstoy), "Etikli mushuk" (Sh.Pyero) va boshqa A.Navroʻzova, I.Aybatov, Q.Kubesova, A.Xudoynazarov, A.Ansatboyev, D.Keunimjayev, J.Abdimov, L.Xoliqnazarova, K.Shomurodovalar teatrning yetakchi aktyorlaridir. Teatr direktori — M.Eshjonov, bosh rejissyori — R.Aytboyev.

    

Oʻzbekiston teatrlari
Qoraqalpogʻiston yoshlari

Qoraqalpogʻiston yoshlari ("Qaraqalpaqstan jaslari") — qoraqalpoq tilida chiqadigan haftalik gazeta. Toʻrtkoʻl shahrida chop etiladi. Muassislar — Qoraqalpogʻiston Respublikasi vazirlar Kengashi hamda Oʻzbekiston Respublikasi "Kamolot" yoshlar ijtimoiy harakati Qoraqalpogʻiston boʻlimi. dastlab "Qaraqalpaq komsomollarm" (1931), "Jas leninshi" (1931-92) nomlarida chiqqan. 1992-yildan hozirgi nom-da. Ikkinchi jahon urushi yillarida gaz. faoliyati vaqtincha toʻxtatilib, gaz.ning vazifasi yetakchi nashr — "Qmznl Qarakalpaqstan" gaz. "Komsomol turmyum" ("Komsomol hayoti") boʻlimi ochilib, uning zimmasiga yuklatilgan. 1950-yilning 1-iyulidan yoshlar gaz.si qayta nashr etila boshlagan. Gaz. tahririyatida "Maktublar va ommaviy ishlar" hamda "Yoshlar hayoti va muammolari" boʻlimlari faoliyat olib borib, har oyda "Za-mandas" ("Zamondosh"), "Derman" ("Darmon"), "Oʻa-ha-ha" ("Qahqaha") klublari materiallari, shuningdek, "Yoshlar ijodidan",."Shaxsiy fikr", "Ekologiya", "Kamolot xabarlari", "Ahvoling qalay, qishloqdosh", "Davr va yoshlar" va boshqa ruknlarda maqolalar chop etiladi. Adadi 6000 nusxa (2005).

Nasriddin Nazarov.

Gazetalar
Qoraqand (qovun)

Qoraqand — kechpishar qovun navn. Shakli tuxumsimon, uchi goʻmtoq. yn-rik (uz. 25—30 sm, ogʻirligi 2.5—4,5 kg). Sirti sal tilpm-tilim. toʻri yirik, baʼzi joylari goʻrsiz. Tusi jigarrang yuatanib tuaeadigan toʻq yashil. Sirtidagi gullari tusidan sat farq qila:shgan deyarli qora, toʻq yashil ensiz yoʻllarlan iborat. Poʻsti qaggiq, eti qalin (5,5 — 6 sm). och-yashil. noʻstiga yaqin joyi yashil. Urugxonasi uncha katta emas, urugʻi yirik. Tarkibila 8,3 — 1 1.4% qand, 1 1-13,5% quruq modda bor. Urugʻi unib chiqqandan soʻng hosili 100—110 kunda pishadi. Hosildorligi 250—300 s/ga. Olis joylarga yuborishga, saqlashga va tashishga yaroqli. Ushbu nav 1946-yildan Samarqand, Surxondaryo, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Xorazm viloyatlarida ekish uchun rayonlashtirilgan.

    

Qovun navlari
Qoraqaragʻay

Qoraqaragʻay - qaragʻaydoshlarga mansub doim yashil ignabargli daraxtlar turkumi. 36 turi maʼlum. Yevrosiyoda 27, Shimoliy Amerikada 9 turi tarqalgan. Oʻzbekistonda oddiy yoki yevropa Q.i va Shrenk Q.i turi oʻsadi. Oddiy yoki yevropa Q.ining boʻyi 15—20 (30— 50)m, piramidasimon. Poʻstlogʻi qizgʻish-qoʻngʻir yoki kulrang. Ignabarglari 15–25 mm, zich joylashgan, oʻtkir uchli. kurtaklari tigʻsimon, smolasiz. Novdalari qattiq, 5—7 yil davomida saqlanib turadi. Alohida oʻsgan daraxtlar 10— 15, oʻrmonlarda esa 25—30 yoshidan gullaydi. Shamol yordamida changlanadi. Qubbalari tuxumsimon. Urugʻi oktabr-noya-b.da pishib yetiladi. 250-800 yilgacha yashaydi, sovuqqa chidamli. Yogʻochi oq, yengil, qattiq. 80— 120 yildan keyin qirqib foydalanish mumkin. Yogʻochi qurilishda, sellyulozaqogʻoz sanoatida, mebel, musiqa asboblari, temir yoʻl shpallari tayyorlashda ishlatiladi. oʻtin sifatida foydalaniladi. ignabarglaridan efir moyi, S vitamini, poʻstlogʻidan oshlovchi moddalar olinadi. Koʻproq koʻkalamzorlashtirish va togʻ ihotasi uchun ekiladi. Urugʻidan va parxish qilib hamda qalamchalaridan koʻpaytiriladi.

Oʻsimliklar
Qoraqiyasoy rasmlari

Qoraqiyasoy rasmlari - Qor jontovning jan. yon bagʻridagi soyning chap qirgʻogi qoyatoshlariga ishlangan tasvirlar; Toshkent shahridan shim.sharq-da. 1974-yilda arxeolog A.Kabirov topgan; 1981—82 yillarda arxeolog M.Xoʻjanazarov ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan. 1500 dan ortiq rasmlar tosh, metall va qattiq buyumlar bilan oʻyibchoʻkichlab ishlangan boʻlib, ishlash uslublari xilma-xil. koʻproq soya uslubi qoʻllanilgan. Eng qad.si 2-ming yillikka, keyingilari miloddan avvalgi 7—1-asrlarga mansub; ular orasida ilk va soʻnggi oʻrta asrlarga oidlari ham bor. Odam, buqa, it, boʻri, ohu, choʻchqa, togʻ echkisi, bugʻu, tuya, tulki va boshqa hayvonlar. shuningdek, qad. 5 ta arava, chavandoz, oʻq-yoy ushlab turgan mergan, tuyani yetaklagan yoki mingan odamlar mahorat bilan chizilgan. Oʻzbekiston hududida ilk bor jez davriga oid 5 ta arava tasviri topilgan, ularning 4 tasiga otlar qoʻshilgani aniq, bit-tasigina otsiz tasvirlangan. Qoraqiyasoy rasmlarida hayvonlar (buqa, choʻchqa, togʻ echkisi, ohu va boshqalar)ni itlar ishtirokida oʻq-yoy bilan yakkama-yakka va koʻplashib ov qilish holatlari aniq tasvirlangan. Alohida holda oʻq-yoy, hanjar, egri va toʻgʻri qilich, arqon va qopqonlarning tasvirlari ham chizilgan. Kun-dalik hayotdan olingan manzaralar koʻplab uchraydi.

Qoraqiyasoy rasmlari Oʻrta Osiyo xalqlarining qad. tarixi, madaniyati, sanʼati tarixini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega.

Ad.Xujanazarov M., Naskalnie izobrajeniya Xodjakenta i Karakiyasaya, Samarqand, 1995.
Qoraqozonlar

Qoraqozonlar — Toshkent qokimi Yunusxoʻja davri (18-asrning oxiri — 19-asr boshi)da qoʻshin nomi. Yunusxoʻja 6 ming kishidan iborat qoʻshin tuzib, askarlarni pilta miltiq, qilich, nay-za, qalqon bilan qurollantirgan. Bu qoʻshin "qora qozon" deb atalib, unda, asosan. turli shaharlardan kelgan musofir kishilar va asirlar xizmat qilgan. Yunusxoʻja urush vaqtida oʻtroq va koʻchmanchi aholidan 50—60 ming askar toʻplay olgan. Qoʻshin turli rangdagi bayroqtar, nogʻora. karnay va surnaylar bilan taʼminlangan. Urush borishiga qarab. har bir xonadondan bir-ikki kishi qoʻshinga jalb etilgan. Q. soliqlarlan ozod qilingan.
Juman Qoraqulov

Juman Qoraqulov (1921, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toʻrtkoʻl tumani – 1944.18.10. Chexoslovakiya, Zvala shahrichasi) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1942-yildan frontda. 327-gvardiyachi togʻ oʻqchi polki (4-Ukraina fronti 1-gvardiyachi armiyaning 128-gvardiyachi togʻ oʻqchi diviziyasi)ning gvardiyachi oddiy askari. Zvala shahrichasini ozod etishda koʻrsatgan jasorati uchun Qahramon unvoni berilgan (1945.24.3, vafotidan soʻng). Qoraqalpogʻiston Respublikasining Chimboy shahridagi koʻcha va maktabga uning nomi berilgan.

Tarjimayi holi 
Juman Qoraqulov 1921-yilda Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududidagi Orol dengizining janubida joylashgan qishloqda dehqon oilasida tugʻilgan, millati qozoq. Boshlangʻich maʼlumotni olgach, paxtachilik kolxozida ishlaydi. Boshqa maʼlumotlarga koʻra, Juman Qoraqulov maktabni, oʻqituvchilar kurslarini tugatgan va boshlangʻich maktab mudiri boʻlgan.

1942-yil 7-fevralda Qizil Armiya safiga chaqirilib, 1942-yil 17-fevraldan boshlab 83-Turkiston togʻ otishma diviziyasi (128-gvardiya togʻ oʻqchi diviziyasi) safiga chaqirildi. Shimoliy Kavkaz, Kuban va Qrimdagi janglarda qatnashgan. U Kerch yarim orolidagi janglarda jasorati ajralib turdi, 1944-yil 14-yanvarda birinchi boʻlib xandaqqa kirib, shaxsiy qurollari bilan dushmanning 5 nafar askarini oʻldiradi. 1944-yil 20-yanvarda 3-darajali Shon-sharaf ordeni bilan taqdirlangan.

1944-yil oktyabr oyida diviziya Karpat-Dukla operatsiyasi paytida Karpat togʻlarini kesib oʻtadi va Slovakiya hududida hujumini davom ettiradi. 1944-yil 17-oktyabrda Zvala qishlogʻi yaqinidagi 762-sonli istehkom uchun jang boshlandi. Shu kuni Qizil Armiya askari Qoraqulov askar Romanovskiy bilan birga hujumda boʻlinmadan oldin xandaqqa bostirib kiradi va uch soat davomida ikkalasi istehkomni ushlab turishadi. Biroq, keyin qaytishga majbur boʻlishdi. Ertasi kuni, 1944-yil 18-oktyabrda polkning 2-batalyoni va pulemyotchilar guruhi yana hujumga oʻtadi. Qizil Armiya askari Qoraqulov yana xandaqqa bostirib kirib, bir necha soat istehkomni ushlab turadi va yana uni tark etishga majbur boʻladi. Uchinchi hujumda voqealar avvalgidek rivojlandi. Dushman oʻt ochishni boshlaganida, Qoraqulov qoʻlida granata bilan oʻt ochish joyini portlatib yuboradi.

Juman Qoraqulov Zvalaning shimoli-gʻarbiy chekkasida dafn etilgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda koʻrsatilgan jasorati va qahramonligi uchun Qizil Armiya askari Qoraqulov Juman vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Chimboy shahridagi koʻcha va tugʻilib oʻsgan qishlogʻidagi maktabga Juman Qoraqulov nomi berilgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1921-yilda tugʻilganlar
1944-yilda vafot etganlar
18-oktabrda vafot etganlar
Qoraquloq

Qoraquloq, (ing. Caracal) – mushuksimonlar oilasiga mansub sut emizuvchi hayvon. U birinchi marta 1776-yilda nemis tabiatshunosi Johann Christian Daniel fon Schreber tomonidan fanga kiritilgan.

Taksanomiyasi 
Felis caracal 1776-yilda Johann Christian Daniel fon Schreber tomonidan qoʻllanilgan ilmiy nom boʻlib, u Yaxshu umid burnidan topilgan Qoraquloq turini bu nom bilan atagan. 1843-yilda John Edward Gray uni Caracal turiga joylashtirgan. XIX—XX asrlarda bir nechta Qoraquloq turlari topilgan va kichik turlar sifatida alohida Felinae oilasiga qoʻshilgan. 2017-yildan boshlab uchta Qoraquloq bu kichik turga kiritilgan deb tan olingan. Bular quyidagilar:

Janubiy hududlarda yashovchi Qoraquloq (C. c. caracal) (Schreber, 1776-yil) – Janubiy va Sharqiy Afrikada uchraydi.

Shimoliy hududlarda yashovchi Qoraquloq (C. c. nubicus) (Fischer, 1829-yil) – Shimoliy va Gʻarbiy Afrikada uchraydi.

Osiyo hududlarida yashovchi Qoraquloq (C. c. schmitzi) (Matschie, 1912-yil) – Osiyoda uchraydi.

Tavsifi 
Afrika, Yaqin Sharq, Markaziy Osiyo hamda Pokiston va Hindiston shimoli-gʻarbiy qismidagi qurgʻoqchil hududlarda yashaydi. U mustahkam tuzilishi, uzun oyoqlari, kichkina yuzi, uzun quloqlari va uzun tishlari bilan ajralib turadi. Uning yungi bir xilda qizgʻish yoki sargʻish, qorin boʻshligʻida kichik qizgʻish dogʻlari bor. Qoraquloqlarning yelkasining oʻlchami oʻrtacha 40 sm dan 50 sm atrofida boʻladi va ogʻirligi taxmin 8 kgdan 19 kg ni tashkil qiladi. Tanasining oʻlchami esa 65 sm dan 82 sm gacha yetadi, dumining uzunligi 25 sm dan 30 sm gacha boʻladi. Tashqi koʻrinishi qisman silovsinga oʻxshaydi; qulogʻi uchida qora tuklari bor, dumi toʻmtoq emas. Yungi kalta. Odatda tunda, qoraquloqni kuzatish qiyin. Qoraquloqlar hududlarini boʻlib olishadi va asosan yolgʻiz yoki juft boʻlib yashaydi. Qoraquloq yirtqich hayvon boʻlib, odatda qushlar, kemiruvchilar va boshqa mayda sutemizuvchilarni ovlaydi. U 3,0 m dan balandroq sakrashi va havoda qushlarni tutishi mumkin. U oʻz oʻljasini undan 5 m masofada boʻlgunga qadar taqib qiladi, soʻng uning tomogʻi yoki boʻyniga otilib tishlab oladi va soʻngra oʻldiradi. Qoraquloqning erkagi ham urgʻochisi ham bir yoshga toʻlganida balogʻatga yetadi, yil davomida koʻpayadi. Homiladorlik ikki oydan uch oygacha davom etadi, ular bittadan oltitagacha mushukchalar bolalashi mumkin. Voyaga yetmagan Qoraquloqlarni toʻqqiz oydan oʻn oygacha onalarini tashlab ketishadi. Qoʻriqxonalardagi Qoraquloqlarning oʻrtacha umri deyarli 16 yil.

Tarqalishi 
Yaqin Sharq, Markaziy Osiyo hamda Pokiston, Hindiston shimoli-gʻarbiy qismidagi qurgʻoqchil hududlari, Afrika va Osiyo choʻllarida yashaydi. Oʻrta Osiyoda Turkmaniston janubida uchrashi mumkin. Qoraqalpogʻistonning Ustyurt yassi tekisligi va Amudaryoning quyi oqimi, avvallari gʻarbiy Qizilqumda ham uchragan. Quyon, mayda kemiruvchilar (qum-sichqonlar) va qushlarni tutib yeydi. Soni kamayib ketgan. Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Manbalar 
Hayvonlar
Karakal
Sutemizuvchilar
Mushuksimonlar
Qoraqum kanali

Qoraqum kanali, Qoraqumdaryo — Turkmanistonning janubi-sharqidagi sugʻorish kanali. Jahondagi yirik gidrotexnika majmualaridan biri. Hozirgi uz. 1100 km. Suv oʻtka-zish imkoniyati 502 m³/sek. Amudaryo suvini Turkmanistonning janubidagi yerlar — Murgʻob, Tajan havzalari va Qopetdogʻdan oqib tushadigan va boshqa kichik daryolarning kamsuv havzalariga chiqarib beradi. Amudaryoning chap qirgʻogʻidan, hozirgi Karki shahrining yuqori-rogʻidan boshlanadi. Turkmanistonning janubiy qismini kesib oʻtadi. Sutorish maydoni 500 ming ga dan ortiq, 5 ming ga yaylovga suv beradi. Qoraqum kanali oʻzi oqar, kengligi 200 m gacha, chuq. 7,5 m gacha, bosh qismida 465 km.ida kemalar qatnaydi, baliqchilik rivojlangan. Kanalning Amudaryodan Murgʻobgacha boʻlgan 400 km li 1-navbati 1954— 59 yillar qurilgan. 100 ming ga qishloq xoʻjaligiga yaroqli yerlarni sugʻoradi. Murgʻobdan Tajangacha boʻlgan 140 km li 2-navbati 1960-yilda qurilgan, suv sarfi 200 m³/ sek. Kanalning 2-navbati ishga tushirilishi natijasida Tajan vohasida 70 ming ga ga yaqin yangi yer oʻzlashtirildi, ilgari sugʻorib kelingan 30 ming ga yerda sugʻorish ishlari yaxshilandi. Tajandan Goʻktepagacha 300 km uzunlikdagi 3-navbati 1961—69 yillarda qurilgan, bu esa 100 ming ga yerni sugʻorish imkoniyatini beradi. 1971-yildan 4-navbati qurilishi boshlandi. Qurilgan qismi 1100 km, 2003-yilga qadar Barekat shahrigacha yetkazildi. Qoraqum kanalida 4 suv ombori, jumladan, Hovuzxon va Kopetdogʻ suv omborlari qurildi. Qoraqum kanali toʻla qurilib bitkazilgandan soʻng uning uz. 1435 km, suv oʻtkazish imkoniyati 1000 m³/sek.ga yetadi. Turkmanboshi shahar atrofi sanoat rayonlari suv bilan taʼminlanadi.

 

Oʻrta Osiyo
Kanallar
Qoraqurtlar

Qoraqurtlar - oʻrgimchaklar urugʻi. 6 turi maʼlum. Shimoliy Afrika, Gʻarbiy Osiyo, Janubiy Yevropada, Oʻrta Osiyo, Moldaviyadan Yeniseygacha boʻlgan joylardagi dashtlarda, Ukrainaning janubida tarqalgan. Oʻzbekistonda oddiy qoraqurt, oq qoraqurt va Dala qoraqurti uchraydi. Oddiy Q. urgʻochisining uz. 10–20 mm, erkaginiki 4–7 mm. Q. usti baxmalsimon, qora tusda. Erkagi va voyaga yetmagan urgʻochi Q. qorni orqasida oq hoshiyali qizil nuqtalar bor. Hasharot (asosiy ozigʻi)ga boy dasht, choʻl va chala choʻllarda yashaydi. Urgʻochisi pana joylarga uya yasab, chiqaverishga oʻlja tutish uchun toʻr toʻqiydi. Uyasiga ilib qoʻyilgan har bir pillada (buning kattaligi kichik yongʻoqdek, umr boʻyi 4—7 dona) 200—400 tagacha tuxum boʻladi. Tuxumdan chiqqan yosh Q. pilla ichida qishlab, aprelda pilladan chiqadi. Yosh Q. 6 marta tullab, iyunda voyaga yetadi. Bahorda kun isishi bilan urgʻochi va erkagi vaqtinchalik toʻr toʻqiydi. Erkagi urgʻochisini urugʻlantirgandan soʻng nobud boʻladi. Urugʻlangan Q. uya yasash uchun joy qidirib koʻchib yuradi. Shu davrda Q. chaqishi (bezovta qilinganda) koʻp uchraydi. Q.ning zahar bezlari bosh koʻkragida joylashgan, bezlar yoʻli xelitseraga ochiladi. Zahari oqsil toksindan iborat; neyrotrop taʼsirga ega. Q. zahari tuya va otlarga ayniqsa kuchli taʼsir qilib, oʻlimga olib kelishi mumkin. Urgʻochi Q.ning chaqishi odam organizmining umumiy zaharlanishiga, baʼzan oʻlimga sabab boʻlishi mumkin. Bu koʻngilsiz hodisaning oldini olish uchun Q. zahariga qarshi zardobdan foydalaniladi. Zardob va zardoblar ilmiy tadqiqot institutida ishlab chiqariladi. Q. zahari farmatsevtika sanoatida ham qoʻllanadi. Oʻzbekiston FA Zoologiya institutida Q. maxsus lab.da zahar olish maqsadida koʻpaytirilmoqda.

Hayvonlar
Qoraqurum

Qoraqurum — Markaziy Osiyodagi togʻ sistemasi, Hindiston (Jammu va Kashmir shtatlarida) va Xitoy hududlarida. Yer yuzidagi eng baland togʻ sistemalaridan biri. Shimolida Pomir va Kunlun, janubida Himolay va Gandi-sishan tizmalari oraligʻida. Uzunligi 500 km, sharqidagi Changchenmo va Pangong tizmalari bilan birga 800 km chamasida. Eni 150–250 km. Oʻrtacha balandligi 6000 m, eng baland joyi 8611 m (Chogori choʻqqisi). Bir qancha choʻqqilarining balandligi 8000 m dan ziyod. Q. alp burmalanishida vujudga kelgan boʻlib, yalon-gʻoch qoyali choʻqqilar, toshloq, tik yon bagirli chuqur daralar, qurumlar xos. Zamini granit, marmar, kristalli slanets, gneys, vulkanogen choʻkindi jinslardan tarkib topgan. Iqlimi keskin kontinental, choʻl iqlimi. Janubiy yon bagʻri Hind okeani mussonlari taʼsirida bir oz sernam. Yillik yogʻin 100–500 mm. Muzliklar maydoni 16,3 ming km², yiriklari: Siachen (uz. 75 km), Baltoro, Rimo. Q. Hind va tarim daryolari oʻrtasida suvayirgʻichdir. Daryolari qor va muzliklardan toʻyinadi. Oqmas koʻl va botqoqliklar bor. 3000–3500 m balandlikkacha qaragʻay, himolay kedri, daryo vodiylarida tol, terak oʻrmonlari oʻsadi. Shimoliy yon bagʻirlari sovuq choʻl va quruq dasht, jan. musson taʼsiridagi yon bagʻri dasht landshaftli, alp oʻtloqlari bor. Togʻ yon bagʻirlarida donli ekinlar ekiladi, mol boqiladi, bogʻ va tokzorlar barpo qilingan.

 

Togʻlar
Markaziy Osiyo
Qoraqoʻl

Qoraqoʻl (1889-1921 va 1939-90 yillarda Prjevalsk) — Qirgʻiziston Respublikasi Issiqkoʻl viloyatidagi shahar, viloyat markazi. Terskay Olatovining shimoliy etagida, Qoraqoʻl daryosi boʻyida. Avtomobil yoʻllari chorrahasi. Aholisi 64,3 ming kishi (1999). 1871-yildan Jetisuv viloyatidagi uyezd shahri. Oziq-ovqat, meva-sharob, gʻalla mahsulotlari, shu jumladan, non, baliq zavodlari, sut, goʻsht kombinatlari va yengil sanoat (poyabzal va tikuvchilik fabrikalari); elektr-texnika zavodi, elektr issiklik markazi, aeroport bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi (temir-beton qorishmalari, gʻisht-shagʻal zavodlari). Pedagogika instituti, Issiqkoʻl universitetining oliy iqtisod kolleji, oʻlkashunoslik muzeyi mavjud. Q. atrofida "Oqsuv" va "Jetioʻgʻiz" balneologik kurortlari joylashgan.

 

Qirgʻiziston shaharlari
Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Qoragʻoz

Qoragʻoz, oq peshona kichik gʻoz — gʻozsimonlar turkumi oʻrdaklar oilasiga mansub qush. Yevrosiyoning tundra mintaqasida tarqalgan. Bolqon yarim oroli, Zakavkazye, Yaponiya, Koreya yarim oroli va Xitoyning jan.-sharqiy qirgʻoqlarida, baʼzan Gʻarbiy Yevropa, Kichik, Gʻarbiy Osiyo, Kaspiy dengizining jan.-sharqida qishlaydi. Oʻzbekistonda Amudaryo va Sirdaryo havzalari. Orolboʻyida uchib oʻtish va qishlash davrida uchraydi. Vazni 1,6—2,5 kg. Tumshugʻi asosining atrofi oq. Qovogʻining cheti bir oq. Tundradagi koʻl atrofidagi joylarda yashaydi. Butalar orasiga, suvga yaqin qoyalarga uya quradi; 4—8 ta tuxum qoʻyadi. Oʻtlar bilan oziqlanadi. Ovlash taqiqlangan. Tabiat va tabiiy resurslarni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi Qizil roʻyxatiga va Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

    

Qushlar
Qorjontov

Qorjontov — Gʻarbiy Tyanshan togʻ sistemasidagi tizma. Asosan, Qozogʻiston Respublikasi Janubiy Qozogʻiston viloyatida, faqat gʻarbiy qismining janubiy yon bagʻri Oʻzbekiston Respublikasining Toshkent viloyatiga kiradi. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa choʻzilgan. Oʻrtacha balandligi markaziy qismida 2000 m, janubi-gʻarbida 700-800 m. Eng baland joyi 2823 m (Mingbuloq choʻqqisi). Janubi-gʻarbda Q. pasaya borib Qorachatov qiriga aylanadi. Bu yerda Oʻzbekiston bilan Qozogʻiston chegarasida Q.ning eni 30-40 km. Q. shimoli-sharqiy yoʻnalishda 90 km davom etib, Ugom tizmasining oʻrta qismiga borib taqaladi. Tizmaning janubi-sharqiy yon bagʻri qisqa va tikroq, soylar bilan chuqur kesilgan. Shimoli-garbiy yon bagʻri Keles daryosining chap irmoqlari bilan kesilgan. Q.ning katta qismi paleozoy davri vulkan jinslari, qumtosh, slanets, konglomeratlardan tashkil topgan. Baʼzi qismlarida devon va toshkoʻmir davrlari ohaktoshlari va dolomitlar tarqalgan boʻlib, ularda karst relyef shakllari (karrlar, karst voronkalari, shaxtalar, gʻorlar) hosil boʻlgan. Q.ning yon bagʻirlari har xil oʻtlar bilan qoplangan. Yon bagʻirlarini kesib oʻtgan chuqur vodiylarda qoraqaragʻayzorlar, 1400-2000 m balandliklarda yongʻoqzormevazorlar uchraydi. Q.dan shimoli-gʻarbda Juzumsoy, Qizilotasoy, Uyasoy, Qorjonsoy, Oqparak, Koʻkpaksoy va boshqa, janubiy va janubi-sha-rqqa Urgutsoy, Qizilsuv, Chilmay-ram, Oqtosh, Ozodbosh, Tovoqsoy va boshqa daryolar oqib tushadi.

Togʻlar
Qozogʻiston geografiyasi
Oʻzbekiston geografiyasi
Toshkent viloyati
Qori

Qori (arab. — oʻquvchi) — Qurʼonning barcha suralarini yod olgan va qiroat bilan oʻqiydigan kishi. Koʻzi ojiz, koʻr kishilarni ham hurmat yuzasidan Qori deb atash odat boʻlgan.
Qori Qunduziy

Qori Qunduziy (asl ismi Imomali Sulton Muhammad) (1786, Qunduz — 1857, Qoʻqon) — shoir va tarixchi.

Tugʻma koʻr boʻlgan. Buxoroda tahsil olib, u yerda „Hofizi Qurʼon“ boʻlib tanilgan. Arab tilining sarf va nahvi, fiqh, hadis va adabiyot ilmini chuqur bilgan. Umarxon (1787—1822) Qoʻqon xonligi taxtiga oʻtirgach, Qori Qunduziy ham Qoʻqon shahriga butunlay koʻchib kelgan. Oʻzbek va fors tillarida ijod qilgan. Qoʻqon shoirlari va olimlari orasida ham yuksak eʼtiborga ega boʻlgap. Abdulkarim Fazliy ham oʻzining „Majmuai shoiron“ tajirasida uni „fiqhu tafsirdan xabardor“, „ahodis mazmuni va sheʼr qonunidan boxabar“. „kalomi majid zamirini ravshan qiluvchi sirlar qulfiga tili kalit“ ekanligini alohida taʼkidlagan.

Qori Qunduziy „Mahfiy“ vl „Komiy“ taxalluslari bilan ijod qilgan. Gʻazal, taʼrix va muammolar yozgan. Asosan, sheʼriy taʼrixlarni oʻzida jamlagan „Tavorixi manzuma“ („Nazmiy taʼrixlar“) asari bizgacha toʻla yetib kelgan. Asar XIX asr oʻzbek mumtoz adabiyotining nodir namunalaridan boʻlish bilan birga, Qoʻqon xonligi tarixini yorituvchi muhim tarixiy asarlardan biri hisoblanadi. Bu asarda asosan, 1822—1848-yillarda xonlik tarixida muhim oʻrin tutgan taniqli siymolar: xonlar, vazirlar, qozilar, mingboshilar, shoirlar, olimlarning vafot sanalari; baʼzi binolarning qurilshi yillari va boshqa ayrim muhim sanalar sheʼriy yoʻsinla goʻzal ifoda etilgan. Masalan, Bobur, Amir Umarxon kabi hukmdorlar, Ado, Maxmur, Nola, Vazir kabi shoirlarning vafot sanalari, Nodirabegim va Muhammad Alixonning Amir Nasrulloh tomonidan oʻldirilishi, Olloqulixon vafoti, Sheralixon, Xudoyorxonlarning taxtga oʻtirishlari kabi voqealar sheʼriy taʼrix qilingan. Qori Qunduziyning muammo janriga bagishlangan „Hall ul-faroid“ (Muammolarni yechish yoʻllari), shariat qoidalariga doir „Viqoya“ asari asosida „Sharhi Viqoya“ nomli kpgoblar yaratgani xaqida ham maʼlumotlar bor.

Adabiyot 
 Qayyumov P, Tarixi Qayyumiy |1-kitob], T., 1998.

Buxoro madrasalarida tahsil olganlar