Telman Gdlyan

Telman Xorenovich Gdlyan (, b. 1940-yil 20-dekabr, Katta Samsar, Axalkalaki munitsipaliteti, Samtsxe-Javaxetiya, Gruziya) — sovet va rus jamoat va davlat arbobi.

U SSSR Bosh prokuraturasi qoshidagi tergov guruhi (Gdlyan-Ivanov guruhi) tarkibidagi faoliyati bilan mashhur boʻlib, u Oʻzbekistonda hokimiyatning eng yuqori boʻgʻinidagi korruptsiyani tergov qilgan va yuqori darajadagi rahbarlar tomonidan poraxoʻrlik haqida dalillar toʻplay boshlagan. 

Moskvada yashaydi.

Biografiya 
U 1940-yil 20-dekabrda Bolshoy Samsar qishlogʻida (hozirgi Gruziya) tugʻilgan.

Taʼlim 

 1964—1968 — Saratov yuridik instituti talabasi.
 1959—1962-yillar — SSSR Qurolli Kuchlari saflarida xizmat qilgan.

Mehnat faoliyati 

 1968—1983-yillarda Ulyanovsk viloyati prokuraturasida turli lavozimlarda ishlagan.
 1983-yil — Yoxannes Xint ishi (qamoqda vafot etgan, 1989-yilda reabilitatsiya qilingan)
 1983-yil — SSSR Bosh prokurori huzuridagi oʻta muhim ishlar boʻyicha katta tergovchi lavozimiga tayinlangan. U „paxta ishi“ ni tergov qilishda ishtirok etgani bilan mashhur boʻldi (garchi V. Kalinichenkoning soʻzlariga koʻra, "koʻpincha „paxta ishi“ bilan bogʻliq boʻlgan Gdlyan bu bilan hech qachon shugʻullanmagan va bunga hech qanday aloqasi boʻlmagan"). Bu ish doirasida agrosanoat birlashmasi boshligʻi A.Odilov, Oʻzbekistonning qator vazirlari va partiya rahbarlari, Oʻzbekiston SSR Kompartiyasi MK 1-kotibi va Kengash raisi hibsga olindi. Oʻzbekiston SSR Vazirlar mahkamisi raisi aziri lavozimidan chetlashtirilgan (1988), Roʻzmat Gaipov va Oʻzbekiston SSR Ichki ishlar vaziri oʻrinbosari Davydovaning „gʻalati“ oʻz joniga qasd qilishlari sodir boʻldi.
 1989-yil — may oyida SSSR prokuraturasi Telman Gdlyan va N. V. Ivanovlarni Oʻzbekistonda tergov jarayonida qonunni buzganlikda ayblab, jinoiy ish ochdi. (Sobiq SSSR Bosh prokurori A. Suxarev 2011-yilda Gdlyan va Ivanovni tahdidlar yoʻli bilan dalil toʻplaganlikda va ishlarni qalbakilashtirishda ayblab, taʼkidlagan edi:
 „Men Bosh prokuror boʻlganimda oxirgi ishim Gdlyan va Ivanovlarning ishi boʻlgan. Ular, prokuratura xodimlari, korrupsiya yoʻlida turishdi, garchi oʻsha paytda ular Oliy Kengash deputatlari boʻlgan boʻlsalar ham, bu men uchun sharafli ish edi.“ Ish 1991-yil avgust oyida „siyosiy vaziyatning oʻzgarishi tufayli“ yopildi.
 1990-yil
 Fevral oyida u KPSS safidan chiqarildi. Aprel oyida SSSR Oliy Kengashi „SSSR xalq deputatlari Gdlyan va N. IN. Ivanov asossiz bayonotlarini qoraladi“. Aprel oyida Gdlyan SSSR Bosh prokurori huzuridagi oʻta muhim ishlar boʻyicha katta tergovchi lavozimidan ozod etildi.
 SSSR va Armaniston xalq deputati etib saylangan. SSSR Oliy Sovetining deputati edi. U Demokratik platforma, Mintaqalararo deputatlar guruhi (MDG) va Demokratik Rossiya harakatining muvofiqlashtiruvchi kengashlarining boshqaruv organlarining aʼzosi edi.
 „Vzglyad“ teledasturining boshlovchisi Yevgeniy Dodolev bilan birgalikda u „Piramida-1“ kitobini nashr etgan.
 1991-yil
 Rossiya Xalq partiyasi va Butunrossiya taraqqiyot, inson huquqlarini himoya qilish va rahm-shafqat jamgʻarmasini tuzdi va unga rahbarlik qildi.
 19-avgust kuni Davlat Favqulodda vaziyatlar qoʻmitasining koʻrsatmasi bilan u KGB tomonidan hibsga olindi va Havo-desant qoʻshinlari kazarmalaridan biriga joylashtirildi, 21-avgustda „tortishish“ muvaffaqiyatsizlikka uchraganidan keyin ozod qilindi.
 1991—1994-yillar — hamkasbi Nikolay Ivanov va jurnalist Yevgeniy Dodolev bilan hamkorlikda „Qonunsiz vaqtlar mafiyasi“, „Kreml ishi“ va „Piramida-2“ kitoblarini nashr etilgan.
 1992—1994-yillarda 10 ta partiya va jamoat tashkilotlarini oʻz ichiga olgan „Yangi Rossiya“ siyosiy blokini boshqargan. Konstitutsiyaviy konferensiya aʼzosi va Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi Jamoat palatasining aʼzosi boʻlgan.

Oila 

 Xotini — Susanna Aramovna (02.08.1948), terapevt.
 Oʻgʻli — Martin Gdlyan (18.09.1981), ayniqsa muhim ishlar boʻyicha tergovchi  .
 Qizi — Angela Gdlyan (24.04.1975), advokat, Moskva shahar mulk boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari, Davlat kotibi.

Yana qarang 

 Nikolay Ivanov
 Yevgeniy Dodolev
 Piramida-1
 Sharof Rashidov
 Yuriy Churbanov
 Yuriy Luchinskiy
 Oʻzbekistonda paxta ishi

Manbalar

Havolalar 

 Noev-kovcheg.1gb.ru saytidagi tarjimai hol
 Politiki.org saytida biografiya
 Sobiq KGB generali O. Kalugin
 Gdlyan va Ivanov: „Oʻzbek ishi“ning qoʻzgʻatuvchilari, „Argument i Facts“ haftalik maqolasi.
 T.Gdlyanning „Yangi qarash“ gazetasidagi maqolasi (1995).
 IN. VA. Ilyuxin: „Oʻzbek“ millionlab Gdlyan Togʻli Qorabogʻda „jang qilgan“
 Oʻzbek „paxta biznesi“ oradan deyarli chorak asr oʻtib. Telman Gdlyan bilan Ozodlik radiosidagi intervyu (18.06.2008)
1940-yilda tugʻilganlar
20-dekabrda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonda paxta ishi
Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari