Rivojlanayotgan mamlakat

Rivojlanayotgan davlat - bu boshqa mamlakatlarga nisbatan kamroq rivojlangan sa'noat ba'zasi va inson taraqqiyoti indeksi (HRI) pastroq bo'lgan suveren davlat.

Biroq, bu ta'rif umumiy qabul qilingan emas.

Qaysi davlatlar ushbu toifaga tegishli ekanligi haqida ham aniq kelishuv mavjud emas. 

Past va o'rta daromadli mamlakat ( LMIC ) atamasi ko'pincha bir-birining o'rnida ishlatiladi, lekin faqat mamlakatlar iqtisodiyotiga ishora qiladi. Jahon banki dunyo iqtisodiyotlarini aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi milliy daromadga qarab to‘rt guruhga ajratadi: yuqori, o‘rtadan yuqori, quyi o‘rta va past daromadli mamlakatlar.

Eng kam rivojlanayotgan davlatlar, dengizga chiqish imkoniyati yo'q  bo'lgan va shu holatda ham rivojlanishga intillayotgan mamlakatlar.

Jadval yuqorisadagi  boshqa mamlakatlar odatda yuqori daromadli mamlakatlar yoki rivojlangan mamlakatlar deb ataladi.

Bu atamani qo'llash bo'yicha bahs-munozaralar mavjud, chunki ba'zilar bu "biz" va "ular" tushunchasini eskirgan deb hisoblashadi.

2015 yilda Jahon banki "rivojlanayotgan dunyo toifalari" unchalik ahamiyatli bo'lmaganini  e'lon qildi. Buning o'rniga, ularning hisobotlarida hududlar va daromad guruhlari uchun ma'lumotlar yig'indisi taqdim etilishini ta'klif qildi va amalda taqdim etdi             

.

" Global janub " atamasi ba'zilar tomonidan rivojlanayotgan mamlakatlarga muqobil atama sifatida qo'llaniladi.

Rivojlanayotgan mamlakatlar o'zlarining tarixi yoki geografiyasi tufayli ko'pincha umumiy xususiyatlarga ega.

Masalan, ular odatda quyidagilarga ega: xavfsiz ichimlik suvidan foydalanishning past darajasi, sanitariya va gigiena, energiya qashshoqligi, yuqori darajadagi ifloslanish (masalan, havo ifloslanishi, axlat, suvning ifloslanishi, ochiq defekatsiya ), tropik va yuqumli kasalliklarga chalingan odamlarning yuqori ko'rsatkichlari.( beparvo qilingan tropik kasalliklar ), ko'proq yo'l-transport hodisalari va umuman sifatsiz infratuzilmalar hisoblanadi.

Bundan tashqari, ko'pincha yuqori ishsizlik darajasi, keng qashshoqlik, keng tarqalgan ochlik, o'ta qashshoqlik, bolalar mehnati, to'yib ovqatlanmaslik, boshpanasizlik, giyohvand moddalarni suiiste'mol qilish, fohishalik, aholining haddan tashqari ko'payishi, fuqarolik tartibsizliklari, inson kapitalining qochishi, katta norasmiy iqtisodiyot, yuqori jinoyatchilik darajasi ( tovlamachilik, ta'lonchilik, o'g'irlik, qotillik, qotillik, qurol savdosi, jinsiy savdo, giyohvand moddalar savdosi, odam o'g'irlash, zo'rlash ), past ta'lim darajasi, iqtisodiy tengsizlik, maktabni tashlab ketish, oilani rejalashtirish xizmatlaridan etarli darajada foydalana olmaslik, o'smirlarning homiladorligi, ko'plab norasmiy aholi punktlari va uy-joy, hukumatning barcha darajalarida korrupsiya va siyosiy beqarorlik.

Rivojlangan mamlakatlardan farqli o'laroq, rivojlanayotgan mamlakatlarda qonun ustuvorligi mavjud emas.

Tibbiyotdan foydalanish imkoniyati ko'pincha past.

Rivojlanayotgan mamlakatlardagi odamlar odatda rivojlangan mamlakatlardagilarga qaraganda o'rtacha umr ko'rish davomiyligi pastroq bo'ladi, bu ham daromad darajasining pastligi, ham aholi salomatligining yomonlashuvini aks ettiradi.

Yuqumli kasalliklar,onalar o'limi,bolalar o'limi,va chaqaloqlar o'limi,odatda ushbu mamlakatlarda sezilarli darajada yuqori. 

Iqlim o'zgarishining ta'siri yuqori daromadli mamlakatlarga qaraganda rivojlanayotgan mamlakatlarga ko'proq ta'sir qilishi kutilmoqda, chunki ularning aksariyatida iqlim zaifligi yuqori yoki iqlimga chidamliligi past.

Rivojlanayotgan mamlakatlar ko'pincha rivojlangan mamlakatlarga qaraganda o'rtacha yoshga ega. Aholining qarishi global hodisadir, ammo rivojlanayotgan mamlakatlarda aholi yoshi sekinroq o'sdi.

.

Bozorlar va iqtisodiy o'sish bo'yicha 
"Mamlakat" o'rniga "bozor" atamasini qo'llash, odatda, umumiy iqtisodiyotdan farqli o'laroq, mamlakatlar kapital bozorlarining xususiyatlariga alohida e'tibor berishni ko'rsatadi.

 Rivojlangan mamlakatlar va rivojlangan bozorlar
 Rivojlanayotgan mamlakatlar iqtisodiy o'sish yoki kapital bozori hajmining kamayishi tartibiga quyidagilar kiradi:
 Yangi sanoatlashgan mamlakatlar.
 Rivojlanayotgan bozorlar
 Chegara bozorlari
 Eng kam rivojlangan davlatlar (iqtisodiy jihatdan kam rivojlangan mamlakatlar deb ham ataladi).

Boshqa mezonlarga ko'ra, ba'zi mamlakatlar rivojlanishning oraliq bosqichida yoki Xalqaro valyuta jamg'armasi (XVJ) ta'kidlaganidek,

Sovet Ittifoqi qulaganidan keyin "o'tish davri" mamlakatlari: Markaziy va Sharqiy Evropaning barcha mamlakatlari (shu jumladan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti institutlarida hali ham "Sharqiy Evropa guruhi" ga tegishli bo'lgan Markaziy Evropa mamlakatlari: bular Markaziy Osiyodagi sobiq Ittifoq (SSSR) davlatlari ( Qozog'iston, O'zbekiston, Qirg'iziston, Tojikiston va Turkmaniston) shuningdekMo'g'uliston.

2009 yilga kelib, XVFning Jahon Iqtisodiy prognozi mamlakatlarni "(1) aholi jon boshiga to'g'ri keladigan daromad darajasiga, (2) eksport diversifikatsiyasiga qarab rivojlangan, rivojlanayotgan yoki rivojlanayotgan mamlakatlar deb tasnifladi - shuning uchun jon boshiga yalpi ichki mahsulotga ega bo'lgan neft eksportchilari ilg'or tasnifga kirmaydi. Chunki uning eksportining 70% atrofida neft va (3) jahon moliya tizimiga integratsiyalashuv darajasi".

 Rivojlanayotgan kichik orol davlatlari (kichik orol mamlakatlari boʻlgan rivojlanayotgan mamlakatlar guruhi, ular barqaror rivojlanishning oʻxshash muammolarini oʻrtoqlashtirmoqda: kichik, ammo oʻsib borayotgan aholi soni, cheklangan resurslar, uzoqlik, tabiiy ofatlarga moyillik, tashqi taʼsirlarga nisbatan zaiflik, xalqaro savdoga haddan tashqari qaramlik va mo'rt muhitlar).
 Dengizga chiqish imkoni bo'lmagan rivojlanayotgan mamlakatlar ( dengizga chiqa olmaydigan mamlakatlar ko'pincha iqtisodiy va boshqa kamchiliklarga duch kelishadi).
 Aynan manashu muammolar dengizga chiqish imkoniyati yo'q bo'lgan lekn rivojlanishni davom ettirayotgan mamlakatlarga bir muncha qiyinchilik tug'diradi.

 Og'ir qarzga botgan kambag'al mamlakatlar, XVF va Jahon banki dasturining ta'rifi
 O'tish iqtisodiyoti, markazlashtirilgan rejalashtirilgan iqtisodiyotdan bozorga asoslangan iqtisodiyotga o'tish
 Ko'p o'lchovli klasterlash tizimi: turli mamlakatlar rivojlanish ustuvorliklari va resurslarga va institutsional imkoniyatlarga kirish darajalariga ega ekanligini tushungan holda,va rivojlanayotgan mamlakatlar va ularning xususiyatlari haqida batafsilroq tushuncha berish uchun olimlar ularni beshta alohida guruhga ajratdilar. qashshoqlik va tengsizlik darajasi, mahsuldorlik va innovatsiyalar, siyosiy cheklovlar va tashqi oqimlarga qaramlik kabi omillarga asoslanadi.

Umuman olganda, JST har qanday davlatning o'zini "rivojlanayotgan" da'vosini qabul qiladi.

So'nggi 20 yil ichida deyarli barcha iqtisodiy ko'rsatkichlar bo'yicha "rivojlangan" bo'lgan ba'zi davlatlar hali ham "rivojlanayotgan mamlakatlar" deb tasniflanishini talab qilmoqdalar, chunki bu ularga JSTda imtiyozli rejimdan foydalanish huquqini beradi,bunday davlatlarga:Bruney, Gonkong, Quvayt,Makao, Qatar, Singapur va Birlashgan Arab Amirliklari bu o'zini o'zi e'lon qilgan maqom uchun tilga olingan va tanqid qilingan.

Yana qarang 

 Mustamlakachilik
 Iqtisodiy mo''jiza
 Xalqaro rivojlanish
 Yer islohoti
 Bir kattalarga to'g'ri keladigan boylik bo'yicha mamlakatlar ro'yxati
 Rivojlanayotgan mamlakatlardan kelgan mehnat muhojirlari

Manbalar

Keltirilgan asarlar

Havolalar 

 Quotations related to Developing country at Wikiquote
Barqaror rivojlanish