MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ali ibn Ishoq Samarqandiy

Ali ibn Ishoq Samarqandiy (arabcha: علي بن اسحق سمرقندي — Ali ibn Ishoq Samarqandiy — Toʻliq ismi: Ali ibn Ishoq ibn Ibrohim Hanzaliy Samarqandiy (1166-yilda hayot boʻlgan)) — faqih.

ijodi 
Ali ibn Ishoq Samarqandiydan Sam’oniy rivoyat qilgan. „Kitobu-l-mushofahot“ („Suhbatlar kitobi“) asari muallifi.

Asarlari 
 “Kitobu-l-mushofahot”.

Manbalar 

Olimlar
Islom:Shaxslar
Ansob al-ashrof

“Ansob al-ashrof” (arab. أنساب الأشراف – “Sharafli kishilarning nasablari”) – arablar tarixi va nasl-nasabiga oid kitob. Muallifi – Ahmad Ibn Yahyo Balozuriy (vaf. 892). Kitobdan islomgacha boʻlgan arab hukmdorlari, shoirlari va jangchilari, shuningdek, Roshid xalifalar, Umaviy va Abbosiy xalifalar tarixi haqidagi rivoyatlar oʻrin olgan.

Umumiy tavsif 
Bu Balozuriyning ikkinchi yirik tarixiy asari boʻlib, u vafot etganida uning qirq qismini yozib boʻlingani aytiladi. Ushbu asarning oʻn birinchi kitobi Vilgelm Ahlvard (Greifswald, 1883) tomonidan nashr etilgan va boshqa qismi qoʻlyozma holda ma’lum.

“Ansob al-ashrof”ning zamonaviy nashr tarixi juda murakkab: bunda bir necha muharrirlar jamoasi alohida, raqobatchi nashrlar ustida ishlaganlar. Asarning yagona toʻliq nashri Damashqda 25 jildda chop etilgan (Dor al-Yaqaza, 1996-yil).

Manbalar 

 Islom tarixi
 Kitoblar
Jomi jam

Jomi jam (JAMSHID). Jamshid jomi. Alisher Navoiy «Tarixi anbiyo va hukamo» asarida Jamshid saltanatining taraqqiyoti va tanazzuli haqida ma’lumot bergan.

Mutasavviflar gʻayb asroridan voqif qalbni «jomi jam»ga oʻxshatishgan. Irfoniy adabiyotdagi «jom sharobi» ilohiy sirlarni oshkor qilishi bilan «jomi jahonnamo»ga qiyos qilingan. Solik bu «jomi jahonnamo»ga nazar solib, uning sirlaridan ogoh boʻladi hamda qalbini gʻurur va oʻzligidan xalos etib, doʻst ishqi bilan limmo-lim toʻldiradi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 Tarix
 Tariqat 
 tasavvuf
Ali ibn Muhammad Samarqandiy

Ali ibn Muhammad Samarqandiy (arabcha: علي بن محمد سمرقندي — Ali ibn Muhammad Samarqandiy — Toʻliq ismi: Abulhasan Ali ibn Muhammad ibn Ismoil ibn Ali ibn Muhammad ibn Ishoq Bahouddin Isbiyjobiy Samarqandiy (1062—1141)) — Aqoid olimi, faqih va muftiy.

Hayoti va ijodi 
Ali ibn Muhammad Samarqandiy Isbiyjobga nisbat berilgan. 454/1062-yil Isbiyjobda, jumodul ula oyida tugʻilgan. Isbiyjob Toshkent va Sayram oʻrtasidagi joylashgan Samarqandda yashab ijod qilgan. Oʻsha davrda Abu Hanifa mazhabi yoʻl-yoʻriqlarini Ali ibn Muhammad Samarqandiychalik biladigan kishi Movarounnahrda boʻlmagan. Muftiy boʻlgan va shayxulislom darajasiga koʻtarilgan. Ali ibn Muhammad Samarqandiyning mazhab boʻyicha fikrlarini quvvatlaydigan
ashoblari va shu bilan birga u kishiga muxolif chiqadiganlar ham boʻlgan. Ali ibn Muhammad Samarqandiy Samarqand imomlaridan biri boʻlgan ustozi Abu Ali Hasan ibn Ali ibn Ahmad ibn Robi’ ibn Shofi’ ibn Mu’min Sankabosiydan hadis eshitib taʼlim olgan. Shu ustozi fatvo va boshqa masalalarni chiqarishga ijozat bergan.
Ali ibn Muhammad Samarqandiyning „Al-fatovo“ („Fatvo-lar“), „Sharh muxtasaru-t-Tahoviy“ („Ta-hoviy muxtasariga sharh“), „Al-bahr mu’ziy“ („Taskinlantiruvchi dengiz“), „Sharhu-l-mabsut“ („Mufassal sharh“) asarlari mashhur.
Ali ibn Muhammad Samarqandiy asarlaridan islom huquqining naqadar buyukligi, ulardan insonlar ibodat, muomala va hayot tarzini oʻtka-zishda foydalanish yoʻllarini bilib olish mumkin. Alloma 535/1141-yili Zulqaʼda oyining yigirma uchinchi kuni Samarqandda vafot etgan.

Asarlari
 „Al- fatovo“,
 „Sharh muxta- saru — t- Tah oviy“,
 „Al- bah r mu’ziy“,
 „Sharh u — l-mabsut“.

Manbalar 

Olimlar
Islom:Shaxslar
Zahabiy shia tariqati

Zahabiy- XV asrning 30-40 yillarida Shahobiddin Abdulloh Barzishobodiy Mashhadiy tomonidan Xurosonda tashkil etilgan, kubraviya tariqatidan ajralib chiqqan mustaqil shia tariqati.

Tariqatning rasmiy nomi «tariqayi oliya zahabiya mustafoviya murtazoviya rizoviya maxdaviya kubraviya»dir. Zahabiya deb nomlanishi yuzasidan bir qancha talqinlar bor. Bular ichida haqiqatga yaqinrogʻi - bu nom «silsilatu-z-zahab» (oltin zanjir) atamasidan kelib chiqqan boʻlib, bu atama shia imomlarining ketmaket kelgan qatorini anglatgan. 

Tariqat dastlab qishloqda, keyinchalik shaharda keng yoyilgan. Zahabiyaning amaldagi rahbari notiq deyilgan va faqat ugina sufiyona kashflarga muhrlangan sirli ma’nolarni talqin etish huquqiga ega boʻlgan. Tariqat tarixi ikki bosqichdan iborat. Birinchi bosqich tashkil topgan vaqtdan boshlab to 1785-yilda Ogʻa Muhammad Hoshim Darveshiy SHeroziy ya’ni, tariqatning zahabiya asoschisiga taqaluvchi silsilasi va boshqarish uchun ijozat olgan oxirgi rahbarining oʻlimigacha boʻlgan davrdan iborat. Bu davrda yozma manbalarga koʻra, Kubraviy Ishoq Xuttaloniy oʻz oʻlimidan oldin oʻrinbosarlarining boshligʻi (xalifatul-xulafo) etib Nurbaxsh (1392—1464) nomini olgan Said Muhammad ibn Muhammad Axsoiyni tayinlaydi. Uni xurmat qiladigan  muridlarning aksar qismi bu qarorni qoʻllab-quvvatlaydi. Kamchilik esa, qarshilik koʻrsatib, xalifatu-l-xulafo sifatida Abdulloh Barzishobodiyni tan oldi. Boʻlinish natijasida ikkita mustaqil shia tariqati - nurbaxshiya va zahabiya yuzaga kelgan. Manbalarga qaraganda, «zahabiya» nomi tariqat tashkil topganidan ancha keyin vujudga kelgan. Nurulloh Shushtariy (1547- 1610)ning qayd etishicha, Barzishobodiyning tarafdorlarini Xurosonda sufiylar, Nurbaxshning tarafdorlarini esa nurbaxshiya deb ataganlar.

Ikkinchi bosqich XVIII asrdan hozirgi kunga qadar davom etib, u Ogʻa Mirzo Abdu-n-nabiy SHeroziy (vaf. 1815 y.) nomi bilan bogʻliq, u zahabiylar ma’naviy silsilasi davomchisi sifatida haqiqiy ijozat olmay, balki unga tushida koʻringan Ali Rizoning xohishiga tayanib oʻzini shunday deb e’lon qilgan. 
Zahabiya tariqatining oʻziga xosliklari. Zahabiya Ali ibn Abi Tolibga e’tiqod qoʻygan boʻlib, unda paygʻambar va valiy maqomlari birlashgan, deb hisoblagan hamda uning sifatlarini Muhammad (a.s.)nikidan yuqori deb bilgan. Shuningdek, ular yashiringan imomga ham xuddi shunday e’tiqodda boʻlgan. Shariat meyorlarini qat’iy bajarish tariqat asosi boʻlgan. Shuning uchun ham, zahabiyada shayx-murshidning nufuzi boshqa tariqatlarnikidan ancha past. U asosan tariqatga yangi kirganlarning tushlarini ta’bir qilgan. 

Zahabiya tariqatining hozirgi kundagi holati. Tariqat asosan Xurosonda keng yoyilgan. XVIII asrdan boshlab asosiy dargohi va bosh qarorgohi SHerozda joylashgan. XIX asrning 2-yarmidan boshlab zahabiya oʻz qarashlarini yoyish va a’zolarini koʻpaytirish borasida bir muncha faolligi bilan ajralib turgan. XX asrning 70-yillarida SHerozdagi dargohlardan tashqari Tehronda ham xonaqohi boʻlgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 Tasavvuf
 Tariqat
Gennadiy Nedelkin

Gennadiy Mixaylovich Nedelkin (1934-yil 15-mart tugʻilgan) – sovet futbolchisi, hujumchi va yarim himoyachi, futbol murabbiyisifatida faoliyat olib borgan. Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan murabbiy (1966).

Faoliyati 
1950-yillarning oʻrtalarida u Moskvaning „Dinamo“ klubi jamoasida jismoniy tarbiya musobaqalarida oʻynadi. 1958-yilda u „Dinamo“ jamoasining juftliklar chempionatida oʻrinbosarlar jamoasi uchun ikkita oʻyin oʻtkazdi. Oʻsha yili u „Shaxtyor“ ga koʻchib oʻtdi va u yerda yarim mavsumni oʻtkazdi. Keyin uch yil davomida Toshkentning „Paxtakor“, „Mexnat“, „Start“ klublarida toʻp surgan, soʻnggi yillarda oʻyinchi murabbiy boʻlgan.

1958-yilda Moskva jismoniy tarbiya institutini tamomlagan.

1962-yilda futbolchilik faoliyatini yakunlab, mustaqil murabbiylik faoliyatini boshladi. Yetti mavsum davomida (1962—1968) Leninobodning „Pomir“ jamoasini boshqargan, 1966-yilda ushbu klub bilan "B" toifali zona turnirida gʻolib chiqqan va buning uchun Tojikiston SSRda xizmat koʻrsatgan murabbiy unvoniga sazovor boʻlgan.

Keyin uzoq yillar Sibir mintaqasi va Oʻrta Osiyo jamoalarida murabbiy boʻlib ishladi. 1979 va 1981—1982-yillarda u yana Leninobod jamoasiga ustozlik qilgan, umumiy hisobda uning qoʻl ostida jamoa 300 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan. 1986-yilda Tyumenning „Geolog“ jamoasi bilan ikkinchi liganing zona va final turnirlari gʻolibi boʻldi. U „Chita Lokomotiv“ tarixidagi birinchi murabbiylardan biri boʻlib, jamoaga Nail Galimovni olib kelgan va klub tarixidagi eng yaxshi toʻpurarga aylangan. 1990-yilda Xolmskiy Saxalin bilan SSSR ikkinchi quyi ligasining zona turniri gʻolibi boʻldi.

Mustaqil murabbiylik faoliyatini 1993-yilda Torpedo Miassda yakunlagan. 1997—1999-yillarda Chitaning „Lokomotiv“ klubida, 2000-yilda esa Krasnoyarskning „Metallurg“ klubida maslahatchi murabbiy boʻlib ishlagan.

Yutuqlar 

 SSSR ikkinchi ligasi zona turniri gʻolibi: 1966, 1986, 1990

Havolalar 

 Shaxtyor Qaragandaning norasmiy saytidagi profil
 Trans-Ural futbol entsiklopediyasi
15-martda tugʻilganlar
1934-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
SSSR futbolchilari
Start Toshkent klubi futbolchilari
Paxtakor jamoasi futbolchilari
Navbahor klubi murabbiylari
Start Toshkent klubi murabbiylari
Xiva klubi bosh murabbiylari
Mehnat klubi futbolchilari
Zikri arra

Zikri arra (zikri minshoriy, zikri aloniy yoki zikri jahriy) - Yassaviya tariqatidagi jahriy zikr marosimining turi. 

Zikri arra deb nomlanishining sababi - zikr davomida qaytariladigan kalimalarning tezlashishi natijasida oʻziga xos halqum tovushi vujudga kelishi va bu huddi «arraning ish jarayonidagi tovushi»ga oʻxshab ketishidir. Zikr jarayonini quyidagicha tasvirlash mumkin. Agar zikr tushuvchi yolgʻiz boʻlsa, zikr kalimalari, «ha-hu» tovushlarini takrorlash tarzida asta-sekin boshlanib, tezlasha borgan sari zikr etuvchining holati oʻzgara boshlashi kuzatiladi. Ayni damda «jazba» yaqinlashish arafasida «ha-hu» talaffuzi ancha tezlashib, yuqorida aytilgan «halqum tovushi» yuzaga keladi.

Mazkur kalimalarning ma’nosi turlicha talqin qilinib, koʻpincha Allohning ismlaridan biri «al-Hayy» (yoki «al-Haqq» ham qoʻllanilishi mumkin) va tasavvufda Allohni nazarda tutib, istifoda etilib kelingan «Huva» olmoshi birikmasidan, ya’ni «Hayy-Huva» - «Abadiy Tirik zot Udir» degan ma’noni aks ettiradi, deyiladi. Ba’zi fikrlarga koʻra, bu tovush koʻpgina tariqatlarda zikrning ajralmas qismi boʻlgan «La ilaha illalloh» kalimasining yarim oshkora yarim pinhona tarzida tez-tez takrorlanishi natijasida yuzaga kelgan. Ya’ni kalimaning oxirgi boʻgʻinlarinigina oshkora talaffuz qilish orqali «ha-hu» tovushlari vujudga kelgan deyiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 Tasavvuf
 Tariqat
 Marosim
Jazuliy Muhammad

Jazuliy Muhammad (toʻliq ismi Abu Abdulloh Muhammad ibn Sulaymon Jazuliy). Fas shahrining Jazula vohasida dunyoga kelgan. Nasab jihatidan imom Hasan va Fotima (r.a.) orqali Muhammad (a.s.)ga borib taqaladi.

Faoliyati  
Jazuliy, Muhammad ta’limni Fas shahridagi «as-Safarin» madrasasida olgan. Manbalarda uning uyi madrasa yaqinida joylashganligi shu sababli kun boʻii uyiga chiqmay madrasada ilm bilan mashgʻul boʻlgani keltirilgan. U madrasada ta’lim olgan kezlarida «Daloil al-xayrot»ni yozib tugatgan. Shundan soʻng, oʻziga ustoz qidirib, turli mamlakatlarga safar uyushtirgan. Jumladan 7 yil mobaynida Hijozda oʻziga munosib ustoz axtargan. Bu vaqt oraligʻida Misr va Quddus shahrida boʻlgan. 

Madinada 4 yil mobaynida ilm oʻrgangan, haj ibodatini amalga oshirib, Marokashga qaytib kelgan. Ba’zi manbalarga koʻra, umrining qirq yilini ilm talabida oʻzga yurtlarda oʻtkazgani haqida ma’lumotlar uchraydi. Shundan soʻng Fas shahridan chiqib, as-Sahl shahriga safar qiladi. U yerda zamonasining yetuk shayxi Abu Abdulloh Muhammad ibn Abdulloh Sugʻayyarning xizmatida boʻlgan. Shu vaqt mobaynida shoziliya tariqatiga xos tarzda uzlatga chekingan. Ushbu uzlat 14 yil davom etgan. 14 yildan soʻng shayxlik maqomiga ega boʻlib, shoziliya tariqati asoslarini odamlarga yetkazishga kirishgan. Qisqa vaqt ichida mashhurlikka erishib, unda koʻplab karomatlar sodir boʻlgan. 

Jazuliy umri mobaynida Qur’on va sunnatga tayangan holda hayot kechirgan. Uning shu fazilati tufayli ham tarafdorlari soni ortib, shoziliylik tariqati nafaqat Marokashda balki boshqa koʻplab oʻlkalarda ham tanilgan.

Ilmiy merosi 
Bugungi kunda yurtimiz qoʻlyozma fondlarida Muhammad Jazuliyning «Daloil al-xayrot» asari koʻplab adadlarda saqlanishi, ushbu kitobni oʻqitish uchun maxsus «daloilxona» ta’lim muassasasi mavjud boʻlgani ham uning qanchalik xalqimiz uchun qadrli boʻlganini namoyon etadi.

Vafoti 
Jazuliy, Muhammad 1465 yili bomdod namozini oʻqiyotgan vaqtida muxoliflar tarafidan oʻldirilgan. Uning janozasi Sus shahridagi oʻzi asosini qurdirgan masjidda oʻqilgan. Jazuliy vafotidan 77 yil oʻtgach, qabrini ochib, qayta dafn etish uchun uni Marokashga olib ketilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 Tasavvuf
 Tariqat  
 Islom dini
Yetti pir

Yetti pir - Buxoro viloyatining turli tumanlarida joylashgan, muqaddas ziyoratgohlar majmuasi, naqshbandiya tariqatining ketma-ket yetti halqasi. Bu halqa Xoja Abdulxoliq Gʻijduvoniydan boshlanib, Xoja Orif Revgariy, Xoja Mahmud Anjirfagʻnaviy, Xoja Ali Romitaniy, Xoja Muhammad Bobo Samosiy, Xoja Sayyid Amir Kulol orqali Xoja Bahouddin Naqshband bilan tugaydi. Sayyid Vasliy Samarqandiyning 1913 yili tojik tilida she’riy yoʻl bilan bitilgan «Nazm as-silsila» asarida yetti pir silsilasi va uning ketma - ketligi xaqida keltirilgan. 

Oʻtgan asrlardan buyon yetti pir qabrini bir kunda yuqorida keltirilgan ketma-ketlikka qat’iy amal qilgan holda ziyorat qilish an’anasi shakllangan. Hattoki, ziyorratgohga kelgan xorijliklar ham shu an’anaga amal qilishadi. Faqat Xoja Bahouddin Naqshband qabriga oʻtishdan oldin shu majmuada joylashgan uning onasi qabrini ziyorat qilish qoidaga kiritilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 Tasavvuf
 Tariqat
 Yetti pir
Vladimir Vlasichev

Vladimir Anatolyevich Vlasichev (1955-yil 20-aprel) — sovet futbolchisi, himoyachi va yarim himoyachi, sovet va qirgʻiz futbol murabbiyi.

Faoliyati

Klub faoliyati 
Futbolchi sifatida SSSR ikkinchi ligasi klublarida Qirgʻiziston va Oʻzbekiston SSR sharafini himoya qilgan. „Boʻston“ (Jizzax) tarkibida 1979-yilda ikkinchi liga zona turniri gʻolibi boʻldi. 1980-yillar boshida u „Alay Osh“ jamoasi safida 100 ta oʻyin oʻtkazgan.

Murabbiylik faoliyati 
1989-yilda „Alay“ murabbiylar shtabiga kelib qoʻshilgan, 1990—1991-yillarda esa klubda bosh murabbiy boʻlib ishlagan. SSSR parchalanganidan keyin bir muddat Oʻzbekistonda „Soʻgʻdiyona“ klubi murabbiylar shtabida ishladi.

1990—2000-yillar oxirida u Qirgʻizistonning „Jashtyk-Ak-Altyn“ klubini boshqargan, uni milliy chempionat medallariga olib kelgan va Hamdoʻstlik chempionlari kubogiga olib kelgan. 1999 va 2000-yillar natijalariga koʻra ikki marta Qirgʻizistonning eng yaxshi murabbiyi deb eʼtirof etilgan.

Keyinchalik birinchi liganing „Oq-Bura“ (Oʻsh), oliy liganing „Neftchi“ (Qoʻchqor-Ota) klublari bilan hamkorlik qildi. 2015-yilda u oʻgʻli Andrey bilan „Alay“da ishlagan, bir qator manbalarda Andrey Vlasichev bosh murabbiy, boshqalarda esa Vladimir deb atalgan.

Shaxsiy hayot 
Ikki oʻgʻli Andrey (1981-yilda tugʻilgan) va Anatoliy (1988-yilda tugʻilgan) ham futbolchi boʻlishdi. Ayni vaqtda Andrey Oʻzbekiston terma jamoasida, Anatoliy esa Qirgʻiziston terma jamoasida oʻynagan.

Manbalar

Havolalar 

 Profil na sayte FootballFacts.ru
1955-yilda tugʻilganlar
20-aprelda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
SSSR futbolchilari
Qirgʻiziston futbolchilari
Start Toshkent klubi futbolchilari
Soʻgʻdiyona Jizzax futbolchilari
Haafuasia

Haʼafuasia — Uollis va Futunadagi qishloq. Uollis orolining sharqiy sohilidagi Xahake tumanida joylashgan. 2018-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra uning aholisi 299 kishi edi. Shimoli-gʻarbda Kikila koʻli joylashgan.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Anatoliy Vlasichev

Anatoliy Vladimirovich Vlasichev (1988-yil 14-iyun) — qirgʻizistonlik futbolchi, Maldivning „Viktoria United“ jamoasi yarim himoyachisi. Qirgʻiziston terma jamoasida oʻynagan.

Faoliyati

Klub karerasi 
Jizzax shahar oʻsmirlar sport maktabi tarbiyalanuvchisi. U kattalar sportini 16 yoshida Oʻshning „Alay“ klubida boshlagan, toʻrt yil shu klubda toʻp surgan. Keyinchalik "Neftchi" (Qoʻchqor-Ota) jamoasida oʻynagan, 2009-yilda esa Oʻzbekistonning „Lokomotiv“ (Toshkent) klubining farm-klubi tarkibida oʻynagan. 2010-yildan „Dordoy“ (Norin/Bishkek) jamoasida oʻynab, Qirgʻiziston chempioni boʻldi.

2012-yildan uch yil davomida Qozogʻiston birinchi ligasi — „Lashin“, „Spartak“ (Semey), „Oqjetpes“ klublarida toʻp surgan.

2015-yilda u Qirgʻizistonga qaytib keldi va „Olay“ jamoasida oʻynay boshladi, u bilan jamoa sardori sifatida chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi. 2016—2017-yillarda u „Dordoy“ jamoasida oʻynagan, biroq ikkala mavsum ham oxirigacha oʻynamagan — 2016-yilning sentyabrida Ummonning „Ummon“ klubi ga, 2017-yilning iyulida esa Qozogʻiston birinchi ligasi „Maktaaral“ klubiga oʻtgan.

2018-yilda beri u Maldivning „T. TO. Sport“ klubi safiga oʻtdi. Qirgʻizistonlik futbolchining OFK kubogida Bangladesh jamoasi safida uchta gol urgan, birinchi xet-trik muallifiga aylandi.

Terma Jamoa faoliyati 
2011-yilning 21-mart kuni Qirgʻiziston terma jamoasidagi debyut uchrashuvini Tojikistonga qarshi oʻtkazdi. Umuman olganda, 2011—2014-yillarda u milliy terma jamoa safida 13 ta oʻyin oʻtkazib, birorta ham gol urmagan.

Shaxsiy hayot 
Otasi Vladimir Anatolyevich (1955-yilda tugʻilgan) va akasi Andrey (1981-yilda tugʻilgan) — sobiq futbolchi, keyinchalik murabbiy.

Manbalar

Havolalar 

 FootballFacts.ru
 Soccerway (angl.)
 
1988-yilda tugʻilganlar
14-iyunda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Qirgʻiziston futbolchilari
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Tailand banki

Tailand banki (Qisqartmasi: ธปท.; , transkripsiyasi: thanakhan haeng prathet thai) — Tailandning markaziy banki hisoblanadi.

Tarixi 
1851-yil Tailandda Gʻaznachilik banknotlari chiqarila boshlandi. 19-asr oxirida Bangkokdagi xususiy banklar, xususan Hindixitoy banki, Hindiston Ustuvor banki, Avstraliya va Xitoy banki, Hong Kong va Shanxay bank korporatsiyasi banknotlar emissiya qila boshladi. 

1939-yilda Moliya vazirligining boʻlimi sifatida Tailand Milliy bank byurosi tashkil etildi va 1940-yil 24-iyunda oʻz faoliyatini boshladi. 1942-yil 28-aprelda byuro negizida Siam davlat banki tashkil etildi. Bank oʻz faoliyatini 1942-yil 10-dekabrda boshlagan. Siam davlat banki tashkil etilgan sanada Tailand Banki toʻgʻrisidagi qonun eʼlon qilindi, unga koʻra barcha markaziy bank funksiyalari uchun javobgarlik Tailand bankiga yuklangan.

Tailand banki toʻgʻrisidagi qonun, BE 2485 keyinchalik uning ijtimoiy masʼuliyatiga urgʻu berish, iqtisodiy inqirozdan himoya qilish mexanizmini yaratish, shuningdek, tashkilotda yaxshi boshqaruv va shaffoflikni taʼminlash uchun qaror qabul qilish jarayonini yoʻlga qoʻyish maqsadida oʻzgartirildi. Tailand banki toʻgʻrisidagi qonun, BE 2551 2008-yil 4-martda kuchga kirdi.

1949-yilda Siam davlat banki nomi Tailand banki deb oʻzgartirildi.

Roli va masʼuliyati 

Tailand bankining vazifasi mamlakat aholisining turmush darajasini doimiy ravishda yaxshilash maqsadida barqaror iqtisodiy oʻsish uchun barqaror moliyaviy muhitni taʼminlashdan iborat.

Gubernatorlari 
Tailand banki gubernatori ketma-ket ikki muddatdan koʻp boʻlmagan besh yillik muddatga tayinlanadi. Moliya vaziri Tay hukumatiga gubernatorlikka nomzodni tavsiya qiladi. Vazirlar Mahkamasi nomzodni maʼqul deb topsa, u monarxga nomzodni tasdiqlash uchun taqdim etadi.

Gubernatorlar roʻyxati

Yana qarang 

 Tailand bati

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy veb-sayti 
Markaziy banklar
Tailand
Osiyo iqtisodiyoti
Linked data

Linked data () - informatikada - World Wide Web (WWW) dagi oʻzaro bogʻlangan maʼlumotlar toʻplami. Ushbu atama, shuningdek, tegishli tuzilgan maʼlumotlarni nashr qilish usullarining tavsifi sifatida ham tushunilishi mumkin. Ushbu usullar HTTP, RDF va URI kabi veb- standartlarga asoslanadi va maʼlumotni mashinada oʻqiladigan shaklda tarqatish imkonini beradi. Bu turli manbalardan olingan maʼlumotlar bilan ishlash imkonini beradi (shu jumladan, soʻrovlarni yaratish qobiliyati).

World Wide Web Konsortsiumi direktori  Timoti Jon Berners-Li bu atamani Semantik Veb loyihasi haqidagi munozaraning bir qismi sifatida kiritdi.Bu atama Linked data yaʼni Maʼlumotlardan foydalanish.

Prinsiplar 
Ser Timoti Jon Berners-Li oʻzining “Dizayn masalalari: bogʻlangan maʼlumotlar” maqolasida bogʻlangan maʼlumotlarning toʻrtta asosiy tamoyilini bayon qiladi.

Bu tamoyillar quyidagilar:

 Ob'ektlarni aniqlash uchun URI'lardan foydalaning.
 HTTP URI'lardan shunday foydalaningki, bu ob'ektlar odamlar va dasturiy taʼminot mijozlari tomonidan havola qilinishi va topilishi mumkin.
 RDF va SPARQL kabi standartlardan foydalanib, uning URI manziliga havola qilinmagan boʻlsa, tashkilot haqida foydali maʼlumotlarni taqdim eting.
 Internetda maʼlumotlarni nashr qilishda ushbu ob'ektlarning URI'laridan foydalangan holda tavsifga boshqa ob'ektlarga havolalarni (agar aloqalar mavjud boʻlsa) kiriting.

Eslatmalar

Adabiyotlar 

 Tom Heath, Christian Bizer. Linked Data: Evolving the Web Into a Global Data Space (англ.). — Morgan & Claypool Publishers, 2011. — ISBN 978-1-60845-430-3.
 Glen Hart, Catherine Dolbear. Linked Data: A Geographic Perspective (англ.). — CRC Press, 2011. — ISBN 978-1-4398-6995-6.
 David Wood, Marsha Zaidman, Luke Ruth. Linked Data (англ.). — Manning, 2014. — ISBN 978-1-61729-039-8.
 Eero Hyvonen. Publishing and Using Cultural Heritage Linked Data on the Semantic Web (англ.). — Morgan & Claypool Publishers, 2012. — ISBN 978-1-60845-998-8.

Havolalar 

 Bog'langan ma'lumotlar, W3C da bogʻlangan maʼlumotlar. )
Informatika
Xitoy Respublikasi (Tayvan) Markaziy banki

Xitoy Respublikasi (Tayvan) Markaziy banki, ingliz tilida 1924-yildan 2007-yilgacha Xitoyning Markaziy banki sifatida tanilgan  Xitoy Respublikasining markaziy banki boʻlib, dastlab Xitoyning materik qismida tashkil etilgan va keyin Tayvanga koʻchirilgan. Uning xitoy tilidagi qonuniy va umumiy nomi tom maʼnoda "Markaziy bank" deb tarjima qilinadi. Markaziy bank Xitoy Respublikasi hukumatining Ijroiya yuaniga tomonidan boshqariladi.

Tarixi

Xitoyning materik qismida 

Bank dastlab 1923-yilda Guanchjoudagi Sun Yat-sen maʼmuriyati tomonidan taklif qilingan va bir yildan soʻng Xitoy Markaziy banki nomi bilan tashkil etilgan. Shimoliy ekspeditsiya muvaffaqiyatidan soʻng, Markaziy bank 1928-yilda bosh qarorgohi Shanxayda joylashgan Xitoy Bankidan Xitoyning markaziy banki rolini oldi. 1949-yilgacha u Xitoy banki, Aloqa banki va Xitoyning Fermerlar banki bilan bir qatorda Xitoyning "Katta toʻrtlik" milliy banklaridan biri sanalardi.

Tayvanda 

Tayvanning birinchi banki, Tayvan Banki, 1897-yilda Yaponiya mustamlakachiligi davrida orolning birinchi markaziy banki sifatida tashkil etilgan.

Ikkinchi jahon urushidan keyin Tayvan 1945-yilda Xitoy Respublikasiga qaytarildi va Xitoy fuqarolar urushida Xitoyning materik qismi Gomindan partiyasi tomonidan egallangandan soʻng, Xitoy Markaziy banki hukumat bilan birgalikda 1949-yil dekabrda Tayvanga koʻchirildi. 1961-yilda markaziy bank sifatida qayta tashkil etilgunga qadar, Tayvan banki Tayvanda amalda markaziy bank vazifasini bajargan. 1979-yil 8-noyabrda Xitoy Markaziy banki toʻgʻrisidagi qonun yangi tahrirda qabul qilindi. Tayvan banki 2000-yilgacha, Xitoy Markaziy banki ushbu vazifani oʻz zimmasiga olgunga qadar yangi Tayvan dollarini muomalaga kiritdi. 2007-yilda Chen Shuy-Byan maʼmuriyati ostida nomida "Xitoy" soʻzi boʻlgan davlat korporatsiyalarining nomlari qatorida, masalan Chunghva Post kabi, Xitoy Markaziy bankining inglizcha nomi Xitoy Respublikasi (Tayvan) Markaziy banki deb oʻzgartirildi.

Tashkiliy tuzilmasi 

 Bank boshqarmasi
 Emissiya boshqarmasi
 Valyuta ayirboshlash boshqarmasi
 Gʻaznachilik boshqarmasi
 Moliyaviy nazorat boshqarmasi
 Iqtisodiy tadqiqotlar boshqarmasi
 Kotibiyat
 Buxgalteriya hisobi boshqarmasi
 Axborotni boshqarish boshqarmasi
 Xodimlar idorasi
 Etika idorasi
 Huquqiy ishlar idorasi
 Nyu-York shahridagi vakolatxonasi
 London vakolatxonasi

Gubernatorlar roʻyxati

Bank binosi kirishi 
Bosh ofis binosiga Taypey metrosining Chan Kayshi Xotira zali bekatidan shimoli-gʻarbda piyoda yurish mumkin boʻlgan masofada joylashgan.

Yana qarang 

Yangi Tayvan dollari

Manbalar

Havolalar 

 
Markaziy banklar
Tayvan
Xitoy