Oshiq oʻyini

Oshiq (asik,  карач.-балк. oshiq,  калм. shaxa, krymtat. oshiq o'yini, yurish,  . qadam, , , , - qo'ylar (asosan qo'chqorlar) va boshqa mayda kavsh qaytaruvchi hayvonlarning suyak  bo'lagi (talus). Rus tilida suyak ko'pincha qirg'izcha alchi so'zidan alchik deb ataladi, bu suyakning eng qadimgi holatini bildiradi.

Oshiqlar Markaziy Osiyo, Mo'g'uliston, Buryatiya va boshqa ba'zi davlatlrda to'planadi va o'yin uchun ishlatiladi.

Bo'ri oshiqlari tumor sifatida ishlatiladi.

Oshiq o'yinlari 
Oshiq o'yini rus milliy buvilar o'yiniga juda o'xshaydi, uning asosiy farqi shundaki, unda asosan oshiqdan kattaroq qoramol suyaklaridan foydalaniladi.

Oshiq – Markaziy Osiyoda eng mashhur xalq oʻyinlaridan biri. Ular uni issiq mavsumda o'ynashadi. Odatda har bir o'yinchining o'ziga xos oshiqlar to'plamiga ega, lekin ishlatilgan umumiy to'plamdan o'yinda foydalanishga ruxsat beriladi. Oddiy oshiqlar ba'zan turli rangda bo'yalgan, ular hajmi va vazniga qarab baholanadi va turli nomlarga ega. Bosh oshiq

, "saka" (odatda katta oshiq) eng yuqori narxga ega. "Saka" odatda qaynatilmagan bo'g'inlardan olinadi, chunki pishirish jarayonida suyak massasini yo'qotadi, bu zarba kuchiga yomon ta'sir qiladi. Ko'proq natija uchun "saka" odatda qo'rg'oshin bilan to'ldiriladi. Xon va sulton bolalari orasida esa “saka” hatto tilla bilan toʻldirilgan.

Oshiqlar bir qatorda joylashgan. O'yinchi bir necha metr masofadan oshiq to'pini tashlaydi, bu boshqa oshiqlarni otdan (aylanadan) yiqitishi kerak. Shuningdek, to'p ma'lum bir holatda turishi kerak (rasmga qarang).

Oshiq o'ynash ko'zni va epchillik rivojlanadi.

Ushbu suyaklardan foydalangan holda boshqa o'yinlar ham mavjud. Masalan, “ Xon talapai ” oʻyinida bir oʻyinchi ikkala kaftiga qadalgan koʻplab suyaklarni olib, polga sochadi. Shu bilan birga, suyaklardan biri asosiy hisoblanadi (xon, odatda u boshqa rangda), agar u "alchi" holatiga tushsa (to'rtta mumkin bo'lgan eng yuqori pozitsiya), keyin o'yinchilar (ikki yoki undan ko'proq) darhol ko'proq suyaklarni oladi. Asosiy suyakning boshqa joylashuvi bilan, o'yinchilar bir suyakni (bir barmoq bilan otish) boshqa suyaklarga urmasdan, xuddi shu holatda joylashgan boshqasiga urishga harakat qilib, suyaklarni yutib olishadi (bu o'yin biroz rus o'yiniga bo'lgan бирюльки (spillikinlar)ga o'xshaydi). Muvaffaqiyatli yurish bilan o'yinchi urgan suyagini oladi va o'ynashni davom ettiradi, muvaffaqiyatsiz yurish bilan (u boshqa suyakka urdi yoki suyakka xuddi shu holat bilan urmadi), keyingi o'yinchiga o'tadi. Eng ko'p suyak to'plagan o'yinchi g'alaba qozonadi.

Juda kichik yoshli bolalar uchun "Xon talamay" o'yinining juda oddiy turi mavjud. Davrada o'tirgan bolalar o'rtasida bir dasta oshiq to'kiladi va "Xon talamai" buyrug'i aytiladi, unga ko'ra bolalar uyumdan ko'proq oshiq olishga intilishadi. Shundan so'ng, har bir bola uchun oshiqlar hisoblanadi, shuning uchun o'yin bolalarga hisoblashni o'rganishga yordam beradi.

Buryatiyada suyak (oshiq) o'yini "Shagay naadan" deb nomlanadi, bu erda har yili Sagaalgan va Surxarbaan milliy bayramlarida qadimiy o'yin asnosida turnirlar o'tkazilinib turiladi.

Qirgʻizistonda ordo oʻyini kattalar orasida mashhur. Musobaqalar diametri taxminan 10 metr bo'lgan dumaloq platformada o'tkaziladi. Shuningdek, 2016-yilda bilyard kabi stollarda qadimiy Aikur oʻyinining taxtali turi ishlab chiqilgan. Stol o'yini bilyardga elita alternativ asnosida o'rnatilgan.

Zararli qo'rg'oshin bilan quyish 
Muozanatni saqlash uchun "saka" odatda qo'rg'oshin bilan to'ldiriladi. Biroq, zamonaviy fan qo'rg'oshin toksikligini isbotlangan. Hatto qo'rg'oshin bilan zaharlanish va dunyodagi jinoyatlar darajasi o'rtasidagi bog'liqlik topishgan.

Musiqa asboblarida foydalanish 

Oshiqlar, o'yinlar va fol ochishdan tashqari, musiqa asboblarining bir qismi sifatida ham qo'llaniladi. Masalan, qozoq milliy musiqa asbobida zhetygen (1- rasm).), mo'g'ul yatga o'xshash, oshiqlar iplar uchun harakatlanuvchi yong'oq sifatida ishlatiladi.

Madaniyatdagi oshiqlar 
Qozoqning “Oltin saka” ertakida jodugar Jalmagyz-kempir o'g'lini boydan olib ketmoqchi bo'lib, bolani olib kelish uchun undan oltin to'pni oladi.

Adabiyotlar 

 Ed. S. Badamxatan, BNMAU-yn ugsaatny zuy (Mo'g'uliston Xalq Respublikasi etnografiyasi), 1987, Ulan-Bator, 365-368-betlar.
 Rismendeeva, Nazgul. Qirg'iz elining chuko o'yindari: (Etnografik ilitoo) / Ilimy ed. T.K. Chorotegin. Bishkek : Qirgʻiz zher, 2016. - 176 b., Surot. - "Muras" jamg'armasi. - "Qirg'iz tarixi koomu" EKBsy. – ISBN 978-9967-12-532-2. (Rysmendeeva, N. TO. Qirg'iz xalqining alchiki o'yinlari. qirg'iz tilida).</br>

Manbalar

Havolalar  
 UB Post: turnir hisoboti
 Kumush O'rda: tavsif va qoidalar  Arxivlashgan nusxa