MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Dehli sultonligi

Dehli sultonligi — Hindistondagi davlat (1206—1526). Poytaxti — Dexli sh. Gʻuriylar davlati tomonidan 12-asr oxirida Shim. Hindiston bosib olingach, barpo etilgan; Muhammad Gʻuriyning Hindistondagi noibi Qutbiddin Oyboq oʻzini sulton deb eʼlon qilgan. D. s.dagi musulmon amaldorlar hukmron mavqega ega boʻlishgan. Boburiylar tomonidan zabt etilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkiy davlatlar
Abdusalom Pirmuhammadzoda Dehotiy

Abdusalom Dehotiy Pirmuhammadzoda (1911.14.3, Samarqand yaqinidagi Bogʻi Maydon qishlogʻi — 1962.30.1, Dushanbe) — tojik shoiri, dramaturg . Asarlarida "Pirmuhammadzoda", "Navqalam", "Hardamxayol", "Dehotiy" taxalluslarini qoʻllagan. Oʻzbekiston pedagogika akademiyasida tahsil koʻrgan (1930—31). Faoliyatini "Haqiqati Oʻzbekiston" gazetasi (1931—34)da boshlagan. Tojikiston davlat nashriyotining Samarqand boʻlimida ishlagan (1934—35). Ilk hikoyasi — "Baxtiqaro Hamida" (1929). "Uch manzara" (1932), "Mehnat qoʻshiqlari" (1934), "Sheʼrlar va hikoyalar" (1940), "Tanlangan sheʼrlar" (1949) toʻplamlari bor. "Vose qoʻzgʻoloni" operasining librettosi (M. Tursunzoda bilan hamkorlikda, 1938), "Togʻdagi nur" (1947) hamda "Komde va Mudan" (1951—53) dramalarini yozgan. Dehotiy tojik xalq ogʻzaki ijodiga oid "Tojik xalq yumori" (1938) kitobi hamda oʻzbek shoirlari haqidagi maqolalar ("Junaydulla Maxdum Hoziq", 1940; "Buyuk oʻzbek shoiri va mutafakkiri Alisher Navoiy", 1948) muallifi. Abdulla Qahhornnng "Shohi soʻzana" (1953), B. Rahmonovning "Yurak sirlari" dramalarini, Muqimiy, H. Olimjon, N. Hikmat sheʼrlarini tojik tiliga tarjima qilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kishilar
Shoirlar
Tojikistonlik yozuvchilar
Dehradun

Dehradun — Hindistondagi shahar, Himolay togʻlari etagidagi iqlim kurorti, Uttar-Pradesh shtatida. Aholisi 270 ming kishidan ziyod (1990y.lar oʻrtalari). Poligrafiya, ip va jun gazlama toʻqimachiligi, ipak sanoati, choy qadoqlash korxonalari mavjud. Topografiya xizmati boshqarmasi, oʻrmonchilik ilmiy tadqiqot instituti bor.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dehxudo Mirza Aliakbarxon Qazviniy

Dehxudo Mirza Aliakbarxon Qazviniy (1879—Tehron—1956) — eron yozuvchisi, olim va jamoat arbobi. Eron Tillar akademiyasi (Farhangiston)ning aʼzosi, Tehron universitetining prof. 1906 y.dan nashr etila boshlagan "Isrofil karnayi" hajviy jurnal noshiri. D. qator hajviy hikoya va sheʼrlar muallifi. Uning ilmiy merosida "Maqollar va matallar" (1—4-jildlar, 1929—31), Abu Rayhon Beruniyga bagʻishlangan asari bor. D. koʻp jildli "Lugʻatnoma" (Eron ensiklopedik lugʻati)ni tayyorlashga nazariy va amaliy jihatdan katta hissa qoʻshgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dehqon bozori

Dehqon bozori qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini sotish boʻyicha ixtisoslashgan bozor. Dehqon bozorida, asosan, shaxsiy tomorqalar, dehkrn va fermer xoʻjaliklari, shirkat va jamoa xoʻjaliklari, shahar aholisining hovli va dala hovlilarida yetishtirilgan dehqonchilik, chorvachilik, parrandachilik mahsulotlari sotiladi. Oʻzbekistonda Dehqon bozori shaharlar, shaharchalar, tuman markazlari, yirik guzarlarda joylashgan. Baʼzi yirik shaqarlarda oʻnlab Dehqon bozori faoliyat koʻrsatadi (mas, Toshkent shaharda 20 Dehqon bozori va ularning 50 ta shoxobchasi bor). 20-aarning 30-yillarida dehqonlarni omma-viy ravishda k-zlarga birlashtirish va qishloq xoʻjaligi mahsulotlari savdosida k-zlarning keng ish-tiroki natijasida kolxoz bozorlari nomini olgan edi. 80-yillar oxiridan shunday bozorlar "Dehqon bozori" deb ataladigan boʻldi. Oʻzbekistonda tomorka maydonlarining kengayishi, dehqon va fermer xoʻjaliklarining rivojlanishi Dehqon bozorining koʻpayishi va kengayishiga olib keldi, uning aholi taʼminotidagi ahamiyati ortdi. Respublikadagi Dehqon bozorilari 1996-yildan Toshkent shahar va viloyatlar "Bozorsavdo" ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyatlari uyushmasiga kiradi. Respublikada 149 Dehqon bozori bor (2001).

Manbalar
Dehqon va fermer xoʻjaliklari uyushmasi

Dehqon va fermer xoʻjaliklari uyushmasi, Oʻzbekiston Respublikasi dehqon va fermer xoʻjaliklari uyushmasi — OʻzRdagi dehqon va fermer xoʻjaliklarining ixtiyoriy uyushmasi. Oʻzbekistan Respublikasi Prezidentining 1998 yil 9 aprel

dagi "Xususiy tadbirkorlikni, kichik va oʻrta biznesni rivojlantirishni yanada ragʻbatlantirish choratadbirlari toʻgʻrisida"gi farmoni va Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 22 apreldagi qaroriga koʻra tashkil etilgan. Uyushma boshqaruvi Toshkent sh.da joylashgan. Uyushmaning asosiy vazifalari: dehqon va fermer xoʻjaliklarining huquq va manfaatlarini himoya qilish; xoʻjaliklarni shartnoma asosida urugʻlik, oʻgʻitlar, koʻchatlar, nasldor mollar va b. resurelar bilan taʼminlash; xoʻjaliklarga i.ch., texnologiya, transport, yuridik, axborot, marketing xizmatlari va b. xizmatlar koʻrsatish; yetishtirilgan mahsulotlarni ichki va tashqi bozorlarda sotishga koʻmaklashish; deh-qon va fermer xoʻjaliklarini mineral oʻgʻit va yoqilgʻi-moylash materiallari bilan taʼminlash, lizing asosida qishloq xoʻjaligi texnikasi sotib olish, banklar va turli jamgʻarmalardan imtiyozli asosda kreditlar va mikrokreditlar olishda yordam koʻrsatish va b. Uyushmaning Qoraqalpogʻiston Respublikasi uyushmasi, viloyat (12) hamda tuman (116) vakilliklari mavjud. Uyushma safida respublikada faoliyat koʻrsatayotgan 43,8 ming fermer xoʻjaligi, 1,8 mln. dehqon xoʻjaligi (ularning 8266 tasi yuridik shaxs makrmida) bor (2001). Uyushmaning tavsiyasi bilan joylardagi hududiy vakilliklar qoshida 25 ta mukrbil mashina-traktor parklari (MTP) tashkil qilinib, fermer xoʻjaliklariga xizmat koʻrsatmoqda. Mahsulot sotish va eksportga chiqarish boʻyicha 98 kooperativ korxona tashkil qilingan.

Abdurashid Bobomirzayev.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dehqon xoʻjaligi

Dehqon xoʻjaligi - oilaviy mayda tovar xoʻjaligi. Oʻzbekistonda umuman D.x.ning shakllari juda koʻhna tarixga ega boʻlsada, xoʻjalik yuritishning bozor iqtisodiyoti sharoitlarida uning hozirgi tashkiliy tuzilmasi 90-yillarning oxirida paydo boʻldi.

D.x. oilaviy mayda tovar xoʻjaligi boʻlib, oila boshligʻiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqida berilgan tomorqa yer uchast-kasida oila aʼzolarining shaxsiy mehnati asosida qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtiradi va sotadi. D.x. faoliyati tadbirkorlik faoliyati jumlasiga kiradi va xoʻjalik aʼzolarining istagiga koʻra yuridik shaxs tashkil etgan holda va yuridik shaxs tashkil etmasdan amalga oshirilishi mumkin. D.x. belgilangan tartibda davlat roʻyxatidan oʻtgan kundan eʼtiboran tashkil etilgan deb hisoblanadi.

Qishloq xoʻjaligi kooperativlari (shirkat xoʻjaliklari) aʼzolarining, boshqa qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi, korxona, muassasa va tashkilotlari xodimlarining oilalariga, shuningdek, qishloq joylarida yashovchi oʻqituvchilar, shifokorlar va b. mutaxassislarning oilalariga D.x. yuritish uchun tomorqa yer uchastkasi, imorat va hovli egallagan maydonni ham qoʻshganda, sugʻoriladigan yerlarda 0,35 gektargacha va sugʻorilmaydigan (lalmikor) yerlarda 0,5 gektargacha, dasht va choʻl mintaqasida esa sugʻorilmaydigan (lalmikor) yerlarda 1 gektargacha oʻlchamda beriladi.

Oʻzbekistonda D.x. tashkil qilish, ularning faoliyati va tugatilishining huquqiy asoslari, huquq va majburiyatlari, boshqa yuridik va jismoniy shaxslar bilan boʻladigan munosabatlari masalalari Oʻzbekistan Respublikasining 1998 yil 30 aprelda qabul qilingan "Dehqon xoʻjaligi toʻgʻrisida" qonuniga muvofiq tartibga solinadi.

Oʻzbekistonda 1,8 mln. D.x. bor (ularning 8,3 mingtasi yuridik shaxs maqomiga ega). Ularga ajratilgan yer maydoni 287,3 ming ga boʻlib, har bir D.x.ga oʻrtacha 0,16 ga yer maydoni toʻgʻri keladi. Respublika qishloq xoʻjaligi yalpi mahsuloti haj-mining 66% D. x. hissasiga toʻgʻri keladi (2001).

Qurbon Choriyev.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dehqon yuzboshi Shernazar oʻgʻli

Dehqon yuzboshi Shernazar oʻgʻli (1860 — Bachqir qishlogʻi, Fargʻona viloyati — 1942) — atokli askiyachi. 19-asrning oʻrtalarida shuhrat qozongan. "Kal Rustam" degan askiyachiga shogird tushgan. Buvayda va Qoʻqon askiyachilari bellashuvlarida askiya sirlarini oʻrgangan. Mahorati oshgach, hatto Xudoyorxon saroyida xizmat qiluvchi Zokir gov, Saʼdi Mahsum degan qiziqchilar bilan ham bellashgan. Askiyaning "laqab", "boʻlasizmi?", "oʻxshatdim", "afsona", "tutal" kabi qad. shakllarida mohir boʻlgan. Uning doimiy "raqiblari" Mirzarahim domla quloq bilan Us t a Matxoliqlardir. 1925—40 yillarda Qoʻqon sh.dagi Furqat va Muqimiy nomli istirohat bogʻlarida oʻtkazilgan askiya kechalarida Erkaqori Karimov, Mamayunus Tillaboyev kabi askiyachilar bilan kup marta uchrashgan. 1932 yilda Toshkent sirkida va b. anjumanlarda, 1937 yilda esa Moskvada "Oʻzbek xalqining sanʼati" nomli teatrlashgan tomoshada Yusufjon qiziq Shakarjonov, Erkaqori Karimov bilan bellashib oʻz mahoratini namoyish qilgan. D.Yu. Nasritdin Mirzaahmedov, Odilxoʻja Saidxoʻjayev, Mamadali qori Otaboyev, Obiljon Normatov kabi askiyachilarga ustozlik qilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Askiya [Toʻplovchi va nashrga tayyorlovchi Rasul Muhammadiyev], T., 1970.

Muhsin Qodirov.
Abdusalim Dehqonboyev

Abdusalim Dehqonboyev (1906.26.10, Ashirqozi qishlogʻi, Fargʻona viloyati — 1943.8.10, Derajichi) — Ikkinchi jahon urushi qahramoni. Jamoa xoʻjaligi raisi boʻlib ishlagan. 1943-yildan frontda, 467-oʻqchi polki (Markaziy front 61-armiyaning 81-oʻqchi diviziyasi) oʻqchisi. Dehqonboyev Gomel viloyatining Loyev tumanidagi Glushets qishlogʻida boʻlgan janglarda jasorat koʻrsatgan.

Tarjimai holi 
Abdusalim Dehqonboyev 1906-yil 26-oktabrda O‘zbekistonning Farg‘ona viloyatida Ashirqo‘zi (hozirgi Uchko‘prik tumani) qishlog‘ida dehqon oilasida tug‘ilgan. Toʻliq boʻlmagan oʻrta maʼlumotga ega boʻlgan, keyin kolxoz raisi boʻlib ishlagan. 1943-yilda Dehqonboyev ishchi va dehqonlardan tarkib topgan Sovet Armiyasi safiga chaqirildi. Oʻsha yildan — Ulugʻ Vatan urushi frontlarida Markaziy frontning 467- oʻqchi piyoda polki, 81- oʻqchi piyoda diviziyasi, 29- oʻqchi piyodalar korpusi, 61- armiya oʻqchisi boʻlgan. Abdusalim Dehqonboyev Dnepr uchun boʻlayotgan jangda boshqa askarlardan ajralib turgan.

Abdusalim Dehqonboyev 1-oktyabr kuni desant guruhi tarkibida, dushmanning shiddatli hujumiga qaramay, Belorussiya SSR Gomel viloyati, Loevskiy tumani Glushets qishlog‘i yaqinida Dneprni kesib o‘tdi va uning g‘arbiy qismida joylashgan ko‘prigini egallab olish va hududni ushlab turishda faol ishtirok etdi. Guruh dushmanning 10 dan ortiq qarshi hujumlarini qaytarishga muvaffaq boʻldi. O‘sha janglarda Abdusalim Dehqonboyev shaxsan o‘zi bir vzvoddan ko‘proq nemis askar va ofitserlarini yo‘q qildi.

Abdusalim dehqonboyev 1943-yil 8-oktabrda boʻlgan jangda halok boʻlgan. Loyevskiy tumani Derajichi qishlogʻidagi ommaviy qabristonga dafn etilgan. Vafotidan keyin 1944-yil 15-yanvarda Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan. Tugʻilgan qishlogʻida yodgorlik oʻrnatilgan; Fargʻona viloyatidagi maktablardan biri uning nomi bilan yuritiladi.

Mukofotlari 
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 15-yanvardagi „Qizil Armiya generallari, ofitserlari, serjantlari va oddiy askarlariga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida“gi farmoni bilan „jangovar topshiriqlarni namunali bajarganliklari uchun“ Dnepr daryosini bosib oʻtganligi va mardlik hamda qahramonlik koʻrsatgan qoʻmondonligi" uchun Qizil Armiya askari Abdusalim Dehqonboyev vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Shuningdek, Abdusalim Dehqonboyev vafotidan soʻng Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1906-yilda tugʻilganlar
1943-yilda vafot etganlar
26-oktabrda tugʻilganlar
8-oktabrda vafot etganlar
Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Farg‘ona viloyatida tug‘ilganlar (Rossiya imperiyasi)
Dehqonlar

Dehqonlar ijtimoiy guruh, aholining asosiy kasbi dehqonchilik boʻlgan maxsus toifasidir. Dehqonlar mehnat faoliyati, turmush tarzi, manfaati va koʻnikmalariga koʻra jamiyatdagi boshqa sinf va ijtimoiy guruhlardan farq qiladi. Dehqonlar agrar sohada faoliyat koʻrsatadi, yer va boshqa resurslarga egalik qiladi, oʻz ishlab chiqarish vositalari va oila aʼzolari mehnati bilan yakka xoʻjalik yuritadi. Dehqonlarning paydo boʻlishi ibtidoiy jamoat tuzumining parchalanishi jarayonida qishloq xoʻjaligida ixtisoslashuv yuz berib, dehqonchilikning chorvachilikdan ajralib chiqishi va mayda oilaviy xoʻjaliklarning yuzaga kelishi bilan bogʻliq.

Lugʻaviy maʼnosi 
Dehqon – [f. دهقان] katta yer egasi, zamindor; qishloq hokimi. Dehqon asosiy kasbi yerga ishlov berish, ekin ekishdan iborat boʻlgan kishi.

Tarixi 
Oʻrta Osiyoda va Eronda dastlab jamoadan ajralib chiqqan katta yer egalari, baʼzan qishloq oqsoqollari "dehqon" deyilgan (ular oʻzlarining devor bilan oʻralgan mustahkam qoʻrgʻonlariga ega boʻlganlar). Oʻrta asrlarga kelib Dehqonlar qishloq xoʻjaligi iqtisodiyotining asosiy tayanchini hosil etdi, natijada u aholining asosiy ijtimoiy qatlamiga aylandi. Ishlab chiqaruvchi kuchlarning taraqqiyoti va ijtimoiy meqnat taqsimotining chuqurlashuvi natijasida asosan qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishida band boʻlgan Dehqonlar tovar-pul munosabatlari yuzaga keltiradigan ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarga tortildilar va astasekin ijtimoiy tabaqalanib mayda, oʻrtahol va yirik yer egalari boʻlgan Dehqonlar paydo boʻldi.

Kengayishi 
Sanoat rivojlanishi bilan, birinchi navbatda, kambagʻal, mayda Dehqonlar hisobidan ishchilar shakllanadi va shu hisobiga Dehqonlar soni qisqardi. Bozor iqtisodiyoti rivojlangan mamlakatlarda Dehqonlar sonini kes-kin qisqartiradigan fermer xoʻjaliklarining oʻsishi bilan bir qatorda kooperatsiya ham yuzaga keldi. Hoz. rivojlanayotgan mamlakatlarda aholining asosiy qismini tashkil qiladigan Dehqonlarning xoʻjalik ukladi rivoji ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning umumiy qolokligi taʼsirida yanada murakkablashib bormoqda. Sobiq SSSRda, Sharqiy Yevropa va Osiyodagi bir qator mamlakatlarda kuch ishlatib, qatagʻon yoʻli bilan amalga oshirilgan dehqon xoʻjaliklarini jadal kooperatsiyalash (jamoa xoʻjaliklariga aylantirish) qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini juda pasaytirib, Dehqonlarga ham, jamiyatga ham zarar keltirdi.

Oʻzbekistonda dehqonlar 
Hozirgi vaqtda Oʻzbekistonda dehqonchilik rivojlangan. Mamlakatda dehqonlarning quyidagi turlari mavjud:

 tomorqa yeri boʻlgan mayda dehqonlar, 
 shirkat aʼzosi boʻlgan dehqonlar, 
 dehqon xoʻjaligi egalari boʻlgan Dehqonlar, 
 davlatdan yerni uzoq muddatga (10— 50 yil) ijaraga olgan yirik fermer xoʻjaligi sohiblari boʻlgan dehqonlar

Yana qarang 
Dehqonchilik

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent

Manbalar
Dehqonobod

Dehqonobod — Sirdaryo viloyatidagi shaharcha. Guliston tumaninnnt markazi. Aholisi 10,5 ming kishi (2000); asosan oʻzbeklar, shuningdek, rus, ukrain, tatar, koreys, tojik va b. millat vakillari ham yashaydi. Viloyat markazi — Gulistondan 24 km. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Guliston (24 km).

D.da dastlab 1886-yil Rossiyaning Poltava, Tver gubernyalaridan podsho hukumati tomonidan koʻchirib keltirilgan rossiyaliklar yashagan. 1887-yildan qishloq Romanovsk deb atalgan. 1913 yil hozirgi mudofaa ishlari boʻlimi binosida rus-tuzem maktabi ochilgan. 1923—92 yillarda Krestyanok posyolkasi deb atalgan.

D.da 2 umumiy taʼlim maktabi, iqtidorli bolalar litseyi, qishloq xoʻjalik litseyi, sanatoriy tipidagi internat maktabi mavjud. 1997-yil respublika BAning tasviriy va amaliy sanʼat internat maktabi tashkil etildi. 1941—45-yillardagi urush qurbonlariga yodgorlik monumenti oʻrnatilgan. 1986-yil Alisher Navoiy nomidagi madaniyat saroyi qurildi. D.da viloyat „Ona va bolalar“ fizioterapiya shifoxonasi, markaziy kasalxona, bolalar kasalxonasi, poliklinika, dorixona, 30 dan ziyod savdo, umumiy ovqatlanish va 10 dan ortiq maishiy xizmat punkti bor. Avtokorxona, 3 qurilish koʻchma kolonnasi, 2 taʼmirlash korxonasi, faoliyat koʻrsatmoqda. 1998-yil „Supermarket“, „Dehqon bozori“ qurib foydalanishga topshirildi.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Guliston tumani
Dehqonobod (maʼnolari)

Dehqonobod:

 Dehqonobod — Sirdaryo viloyatidagi shaharcha.
 Dehqonobod (shaharcha) — Qashqadaryo viloyati Dehqonobod tumanidagn shaharcha (1989 y.
Dehqonobod (shaharcha)

Dehqonobod — Qashqadaryo viloyati Dehqonobod tumanidagi shaharcha (1989-yildan). 1935-yilgacha Tanggʻaram qishogʻi deb atalgan. Tumanning janubida, Boysuntoğ tizmasining tarmogʻi Oqboshtogʻ etagida joylashgan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Gʻuzor — 46 km. Dehqonobod hududidan Kichik Oʻradaryo oqib oʻtadi. Aholisi 7,4 ming kishi (2000), asosan oʻzbeklar, shuningdek, tojik, qozoq, rus va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Dehqonoboddan Katta Oʻzbekistan trakti oʻtgan. Oʻrta maktablar, internat maktabi, 2 klub, kasalxona, dorixona, bir qancha savdo, maishiy xizmat shaxobchalari, kichik, xususiy korxonalar mavjud. Aholi suvni Kichik Oʻradaryo va buloqlardan oladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Dehqonobod tumani shaharchalari
Oʻzbekiston:Shaharchalar
Dehqonobod past togʻlari

Dehqonobod past togʻlari — Qashqadaryo viloyatidagi togʻlar. Shim.-sharqda Kichik Oʻradaryoning oʻrta oqimidan janubi-gʻarbda Oʻzbekistan bilan Turk-maniston chegarasidan oʻtuvchi Amudaryo oʻzanigacha davom etadi. Janubi-sharqda Seypitogʻ-Ellikbosh-Jonikmar tizma togʻlari, shim.-gʻarbda Itbaxmastbel tizmasi bilan tutashgan. Bal. 700-1100 m. Dehqonobod past togʻlari anchagina parchalangan. Relyefi oʻydim-chuqur, janubi-sharqida yalang tekisliklar bor. Asosan, kuesta relyef shakllari mavjud. Ohaktosh qatlamlarida karst, eroziya rivojlangan. Dehqonobod past togʻlarini janubi-sharqdan shim.-gʻarbga tomon bir necha soy kesib oʻtgan, ularda asosan, bahorda suv oqadi. Dehqonobod past togʻlari yon bagʻirlarida koʻproq oddiy boʻz tuproqlar tarqalgan. Efemer va efemeroidlar, shuvoq oʻsadi. Dehqonobod past togʻlari asosan, yaylov chorvachiligida foydalaniladi, ayrim qismlarida lalmi dehqonchilik bilan shugʻullaniladi.

Manbalar 

  

Togʻlar
Qashqadaryo viloyati
Oʻzbekiston geografiyasi
Nozima Dehqonxoʻjayeva

Nozima Abdullayevna Dehqonxoʻjayeva (1928.20.12, Toshkent) — terapevt, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1987), tibbiyot fanlari doktori (1967), professor (1967). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1949). Vaksina va zardoblar ilmiy tadqiqot institutida laboratoriya mudiri (1958—60), Oʻlka tibbiyot ilmiy tadqiqot instituti gastroenterologiya laboratoriyada katta ilmiy xodim (1960—69), Protozoy kasalliklar boʻlimi boshligʻi (1971—91), Oʻzbekistan Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi Mikologiya va protozoy kasalliklar ilmiy markazi direktori (1991-yildan). Lyamblioz kasalligining kelib chiqishi, klinikasi va davosi, zamburugʻ kasalligini qoʻzgʻatuvchi patsilomises turlari ustida tadqiqotlar olib bordi. 1darajali "Sogʻlom avlod uchun" ordeni (1996) bilan takdirlangan.

Manbalar 
 Xronicheskiye zabolevaniya kishechnika u detey, T., 1986; Zaaminellyoz, T., 1995.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Dehqonchumchuqlar

Dehqonchumchuqlar (Emberizidae) — sayroqi chumchukdar oilasi. Tanasining uz. 12,5—20 sm. Tumshugʻi konus simon oʻtkir, baʼzan yoʻgʻonlashgan ustki va ostki kesuvchi qirralari ichiga bukilgan. 82 urugʻi, 317 turi maʼlum. Oʻzbekistan faunasida Emberiza urugʻining 10 ta turi tarqalgan. Amerika orollari ayniqsa turlarga boy. Amerika turlaridan ayrimlari shim.sharqiy Sibirga ham oʻtadi. Ochiq joylarda (toshloq tundralar, togʻlarning quruq yon bagʻirlarida, butalar orasida, baʼzan oʻrmonlarda) yashaydi. Juda yoqimli sayraydi. Yerda uya quradi. 2— 6 tadan tuxum bosadi. Oʻsimlik urugʻi va boshqa qismlari, shuningdek, hasharotlar bilan oziqlanadi. Emberiza D. urugʻi turlarining nisbatan uzun, dumida oq dogʻlari boʻladi. Koʻpchilik turlari asosan qushlar uchib oʻtadigan erta bahor va kuz faslida uchrashi sababli D. deb ataladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Djizakskaya pravda

Djizakskaya pravda ("Jizzax haqiqati") — Jizzax viloyati hokimligining ijtimoiysiyosiy gaz. Jizzax sh.da rus tilida haftada 2 marta chiqadi. Birinchi soni 1974-yil 1-mayda chiqqan. 1998-yildan "D.p." tahririyati "Jizzax haqiqati" gaz. tahririyatiga qoʻshildi. Gaz. sahifalarida viloyat hayotidagi eng muhim voqealar, xususan, xalqlar oʻrtasidagi doʻstlikni mustahkamlash, bozor munosabatlarini kuchaytirish, qishloqqa sanoatni olib kirish, yoshlar tarbiyasi va b. masalalar muntazam yoritiladi. Tahririyat qoshida qishloq xoʻjaligi, ijtimoiy, iqtisodiy, huquqni muhofaza qilish organlari bilan ishlash boʻlimlari bor. Adadi 3 ming (2001).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Gazetalar
Dzavattini Chezare

DZAVATTINI (Zavattini) Chezare (1902.20.9, Ludzara — 1989) — italyan kinosanʼatida neorealizm asoschisi, yozuvchi, ssenariychi va kino nazariyotchisi. Ijodi 1928 y.dan boshlangan. "Hozircha mening haqimda gaplashaylik", "Men shaytonman", "Mehribon Toto" romanlari mashhur. "Men million beraman", "Shusha", "Velosiped oʻgʻrilari", "Umberto D.", "Tom", "Milandagi moʻʼjiza", "Italyancha nikoh", "Kungaboqarlar" kabi ssenariylari bilan shuhrat qozongan. Uning 40 dan or-tiq ssenariylari rej. De Sika tomonidan ekranlashtirilgan. Kuba milliy kinematografiyasining vujudga kelishida ham D.ning xizmati katta.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dzidzi susin

Dzidzi susin ("Zamon va hodisa") — yapon axborot agentligi. 1945 yilda Tokioda tashkil etilgan. D.s. — hissa-dorlik jamiyati. 20 ta kundalik axborotnoma (90 tasi ingliz tilida) nashr qiladi. "Dzidzi nenkan" yilnomasini, "Syupan dzidzi" haftanomasini ham muntazam chiqarib turadi. Mamlakat ichkarisida 60 ga yaqin, chet ellarda esa 20 ga yaqin axborot boʻlimlari bor.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jimmu

Jimmu — yapon imperatorlarining afsonaviy ajdodi, quyosh maʼbudasi Amaterasu avlodi. Rivoyatlarga koʻra, mil. av. 660 yil D. taxtga oʻtirgan kun (11 fevral) hukumat qaroriga binoan 1873— 1948 yillarda va 1967 yildan imperiya (saltanat)ga asos solingan sana sifatida bayram qilinadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar

Havolalar