MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Marosim

Marosim – 1) diniy yoki anʼanaviy urf-odatlar munosabati bilan oʻtkaziladigan maʼraka, yigʻin: diniy marosimlar, toʻy marosimlari, dafn marosimi va b; 2) tantanalar bilan oʻtkaziladigan rasmiy yigʻin: yubileylar, mukofot berish marosimi, haykalning ochilish marosimlari va boshqa

Manbalar
Marosim qoʻshiqlari

Marosim qoʻshiqlari - musiqiy folklorupttning asosiy va qadimiy turlaridan sanaladi. Turli mehnat, oilaviy, diniy va boshqa marosimlar jarayonida ijro etiladigan qoʻshiqlar mavsum-marosim qo‘shiqlari sirasiga kiradi. Marosim qoʻshiqlarining matni, asosan, xalq toʻrtliklari va baytlaridan iborat boʻlib, shakli band yoki band-naqarot xususiyatlariga ega boʻladi. Marosim qoʻshiqlari har bir marosimning ichki gʻoyasi va mazmunini sheʼr va kuy-ohanglarning mushtarakligida badiiy ifodalab, tadbir qatnashchilarining ruhiy holatiga taʼsir oʻtkazadi. Oʻzbek xalq musiqa ijodida mavsum-marosim qoʻshiqlaridan "Boychechak", "Sust xotin", "Lola", "Sumalak", "Qoʻsh" va b; oilaviy Marosim qoʻshiqlaridan Alla, "Yor-yor", Oʻlan, Marsiya kabilar; diniy aytimlardan "Kitobxonlik", "Zikr", "Ramazon"; tabobat qoʻshiqlaridan "Koʻch", "Dam solish" va boshqalar hozirgacha saqlanib qolgan. Marosim qoʻshiqlari koʻpchilik bo‘lib ("Beshqarsak", "Naqsh", "Yor-yor"), yakka holda ("Alla", "Kelin salom") hamda aytishuv tarzida (lapar va boshqalar) ijro etiladi. Hozirgi davrda baʼzi marosim qoʻshiqlari bolalar tomonidan davra o‘yinlari sifatida("Oq terakmi, koʻk terak", "Yomgʻir yogʻaloq" kabilar)  ham ijro etilmoqda.

Manbalar
Marogʻa

Marogʻa — Eronning shim.gʻarbida, Sharqiy Ozarbayjon ostonidagi qad. shahar. Tabrizdan 80 km jan.

da joylashgan. Qurilgan vaqti nomaʼlum. Aholisi 132 ming kishi (1997). M.da dehqonchilik, bogʻdorchilik, hunarmandchilik, yogʻochsozlik, uning yaqinida esa konchilik rivojlangan. Quruq meva (magiz) eksport qiladi. M. saxtiyon teri va gilamlari bilan mashhur boʻlgan. Shahar yaqinidagi vodiyda moʻgʻul xonlari qishni oʻtkazishgan. Dastlabki hulokuiylarntg qarorgohi boʻlgan vaqtda ravnaq topgan. 1225-yilda Jaloliddin Manguberdi M.ni egallab, shu yerdan Ozarbayjon bilan chegaradosh davlatlarning sultonlariga maktub yoʻllab, ular bilan doʻstona munosabatda boʻlish niyatida ekanligini bildirgan, Shaharning shim. tepaligida 1259-yil,moʻgʻul xoni Huloku (1217—65) hukmronligi davrida taniqli astronom N. Tusiy rahbarligida Marogʻa rasadxonasi qurilgan, rasadxonada kutubxona ham boʻlgan, Tusiy "Ziji Elxoniy"ni shu yerda yozgan. Moʻgʻullar Bagʻdodni bosib olgan vaqtda (1258) oʻlja olingan kitoblarning koʻp qismi shu kutubxonada saqlangan. Rasadxonada fors astronomlari bilan birga xitoy astronomlari ham ishlagan. 1339-yilda rasadxona harobaga aylangan. Huloku maqbarasi 19-asr oxirida ham ziyoratgoh boʻlgan. Rasadxona qoldiklari (13-asr), minorali maqbaralar (nomsiz, 1168; Qizil gumbaz, 1148; Koʻk gumbaz, 1197, Gumbazi Sharafiya, 1328 va boshqalar) saqlangan.

Manbalar 

 

Aholi punktlari
Eron shaharlari
Nikolay Marr

Nikolay Yakovlevich Marr [1864.12 (1865.6.1), Kutaisi - 1934.20.12, Leningrad] — sharqshunos, tilshunos olim.

Rossiya Fanlar Akademiyasi akademik (1912). Peterburg universitetining sharqshunoslik fakultetini tugatgan (1890). Tadqiqotlarini armangruzin tilining genetik aloqalarini oʻrganishdan boshlagan ("Arman va gruzin filol. boʻyicha matnlar va izlanishlar", l-13-asrlarboʻyicha; 1900-13). M., shuningdek, Kavkaz tillari (kartvel, abxaz va boshqalar), tarixi, arxeologiyasi va etnografiyasi sohalarida asarlar yozgan. Kartvel tillari grammatikasini oʻrganish jarayonida bu tillarning jahondagi boshqa tillar bilan qarindoshligini aniqlashga uringan va bir qator faraziyalar (kartvel tillarining semit, bask va boshqa tillar bilan qarindoshligi)ni bayon etgan. Ammo bu faraziyalari ilmiy tilshunoslik faktlari bilan mos kelmagach, mutlaqo yangi lingvistik nazariyani — "yafetik nazariya" ni ilgari surgan (lekin bu nazariya ham umum tomonidan qabul qilinmagan). Marr til va jamiyat, til va tafakkur munosabati muammolarini oʻrganish tilshunoslik taraqqiyoti uchun muhim ahamiyatga ega ekanligini taʼkidlagan. Marr bir qator tillarni oʻrganish va yozuvi boʻlmagan tillarning yozuvlarini yaratish sohasida koʻp ishlar qilgan.

Adabiyotlar 
 Izbrannie raboti, t. 1—5, M. — L., 1933-37.

Manbalar 

Olimlar
Marrambidgi

Marrambidgi () — Avstraliyaning jan.-sharqiy qismidagi dare, Murrey daryosining oʻng irmogʻi. Uzunligi 2172 km, havzasining maydoni 165 ming km². Avstraliya Alp togʻlarining shim. tizmalaridan boshlanib, Avstraliyaning jan.sharqiy tekisliklaridan oqadi. Asosiy irmogʻi — Laklan daryosi. Suv oqimi tartibga solingan (Barrinjak suv ombori va GES qurilgan). Oʻrtacha suv sarfi 77 m³/sek. Sugʻorishda foydalaniladi. Yomgʻirli mavsumda suvi koʻpayib, UoggaUogga shahrigacha kema qatnaydi, quruq mavsumda baʼzan suvi qurib qoladi.

Manbalar 

Avstraliyadagi daryolar‎
Mars (kosmik stansiya)

"MARS" — Mars va kosmik fazoni oʻrganish uchun uchirilgan SSSR sayyoralararo avtomatik kosmik st-yalarning nomi. 1962—77 yillarda 7 ta "M". uchirilgan. Bortida radiotexnika as-boblari, avtomat st-yani Marsga tushiruvchi apparat, quyosh batareyalari, raqamli hisoblash mashinasi, teleskop, fototelevizion kamera va boshqa apparatlar oʻrnatilgan. Tushiruvchi apparat ekran-vakuum issiklik izolyasiyasi, atm. bosimini oʻlchaydigan asboblar va boshqa bilan jihozlangan. M. eltuvchi raketalar yordamida uchirilgan. "M-1" yordamida (1962) Yer bilan Mars orbitalari orasidagi kosmik fazoning fizik xossalari, kosmik nurlanish intensivligi va fazoning boshqa fizik xossalari oʻrganildi. "M-2" va "M-3" (1971) Mars sirtining tuzilishi, radionurlanishi, magnit maydoni va boshqa oʻrganildi. "M-3" sayyora sirtiga qoʻndiriladigan ilmiy kuzatuv apparatni ham yetkazdi. Ular 8 oy davomida Mars atmosferasi, sirtqi qatlamning harorati, suv bugʻi miqdori va boshqalarni tekshirdi. "M-4" 1973-yilda Mars sirtini fotosuratlarga tushirdi. "M-5" (1974) Mars sirtiga qoʻndirilgan apparatlarning joyini fotosuratlarga oldi. "M-6", "M-7" (1974) Mars sirtiga ap-paratlarni ohista qoʻndirdi va atmos-ferani tekshirdi. Ular Marsning sunʼiy yoʻldoshi orbitasida va uning sirtida turib, televizion tasvirlarni Yerga yetkazish masalalarini sinovdan oʻtkazdi. Bundan tashqari, kosmik apparatlar yordamida olingan fotosuratlarda Mars sirtidagi yil fasllariga qarab oʻzgaradigan qoramtir sohalarning chegaralari Yerdan turib olingan fotosuratlarga oʻxshamasligi, ular asta-sekin yorugʻ sohalarga tutashib ketishi aniqlandi.

Manbalar
Mars maydoni

Mars maydoni - 1) Qad. Rimda Tibr daryosining chap sohilidagi maydon (shahar tashqarisida). Dastlab Marsga bagʻishlangan marosimlar, harbiy va gimnastik oʻyinlar, chavandozlik musobaqalari oʻtkazilgan. Respublika davri (miloddan avvalgi 6-asr oxiri)da xalq yigʻini oʻtkazilgan joy. Keyinchalik maydonning bir qismida imorat qurilib, Mars mehrobi oʻrnatilgan joygina Mars maydoni deb yuritiladigan boʻlgan; 2) Parijdagi (Sena daryosining chap sohilida) maydon. 18-asrning 2-yarmida harbiy mashklar, Buyuk fransuz inqilobi davrida ommaviy namoyishlar va tantanali marosimlar oʻtkazilgan. Mars maydoni da 1889-yilda Eyfel minorasi kurilgan; 3) Peterburgdagi maydon, shahar markazi loyiha tizimidagi muhim tarkibiy qismi. 1818-yil qad. Rim Mars maydoniga qiyoslab nomlangan. Sarkarda P. A. Rumyansev ("Rumyansev obeliski", marmar granit, 1798—99, meʼmor V. F. Brenno) va A. V. Suvorov (bronza, granit, 1799—1801, haykaltarosh M. I. Kozlovskiy)ga yodgorlik oʻrnatilgan. Ansamblda marmarli saroy (1768—85, meʼmor A. Rinaldi), Pavlovsk kazarmalari (1817—20, meʼmor V. P. Stasov), shuningdek, Muhandislik qoʻrgʻoni, Yozgi bogʻ bor.

Manbalar
Marsel

Marsel — Fransiyaning jan.sharqiy qismidagi shahar. Oʻrta dengizning Lion qoʻltigʻi sohilida, Rona daryosi etagida. Bush-dyu-Ron departamentining maʼmuriy markazi. Aholisi 855 ming kishi (2013). Kattaligi va ahamiyati jihatidan mamlakatda Parijdan key-in 2-oʻrinda. M. — mamlakatning eng yirik porti (yuk ortib-tushirish 90 mln. t dan ziyod). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Marsel va avtomobil yoʻllari tuguni.

Shaharga miloddan avvalgi 6-asrda yunonlarning Massaliya koloniyasi sifatida asos solingan. Miloddan avvalgi 1-asrdarimliklar egallagan. Miloddan avvalgi 6-asrdan Franklar davlati, 11-asrdan Provans grafligi, 1481-yildan Fransiya qirolligi tarkibida. M. — mamlakatning muhim sanoat markazi. Neftni kayta ishlash, neft kimyosi, kimyo, mashinasozlik (jumladan, kemasozlik, samolyotsozlik) sa-noatlari rivojlangan. Oziq-ovqat, qurilish materiallari ishlab chiqarish korxonalari mavjud. M.dan Strasbur va Karlsrue shaharlariga neft quvurlari oʻtkazilgan. Metropoliten qurilgan. Fanlar va sanʼat akademiyasi, 2 universitet, konservatoriya, arxeologiya, nafis sanʼat va boshqa muzeylar, akvarium, botanika va hayvonot bogʻlari bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan Rim qalʼasi qoldiqlari, Sen-Viktor cherkovi (11 — 15-asrlar), La-Major sobori (12-asr), ratusha, bazilika (1864) va boshqa saqlangan. Turizmning yirik markazi.

Manbalar 

 

Fransiya shaharlari
Marsiya

Marsiya (marsiya) — 1) Yaqin va Oʻrta Sharq poeziyasida adabiy janrlardan biri; 2) biror mashhur kishi yoki keksa oila aʼzosi vafoti munosabati bilan gʻam-alam va hasratni ifodalaydigan xalq ogʻzaki poetik va musiqa ijodiyotining azamotam janri. M. qoʻshiq yoki ashula turi sifatida dafn marosimida hayotdan koʻz yumgan kishining yaxshi hislatlari, ish faoliyatlari, qarindoshlik aloqalari esga olinib erkaklar tomonidan joʻrsiz rechitativ yoki kuychan, ogʻir, mungli ohanglarda aytiladi. M.da xalq soʻzlari, gʻazal, ruboiy, muhammas va boshqa asosida shaxs boshiga tushgan kulfat, yakin kishidan judo boʻlish qismati aks etadi. Ayrim xududlarda, baʼzan esa oilalarda M.ni ayollar ham alohida taʼsirchan va mahorat bilan aytgan. "Sadr"yoki "Jaxr" marosimlarida M. ("aytib yigʻlash" maʼnosida) lar yakin qarindoshlari davrasida hofiz yoki xonanda tomonidan ijro etilgan (ayrim xrlatlarda cholgʻu joʻrnavozligida). Yozma manbalarda M. haqida maʼlumotlar va namunalar berilgan: Narshaxiyning "Buxoro tarixi" kitobida Siyovushga bagʻishlangan M., Mahmud Koshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk" asarida Alp Ertunga M.si, adabiyotda Alisher Navoiyning ustozi Abdurahmon Jomiyga bagʻishlangan M.si, Hamzaning birinchi oʻzbek aktrisasi Tursunoyga bagʻishlab yozgan M.si, xalq orasida Mulla Toʻychi Hofizga bagʻishlangan M. va boshqa 20-asr oʻzbek adabiyoti va musiqasida M.lar ijod etilgan: Rasul kori Mamadaliyev tomonidan bir necha M.lar yaratilgan; M. Burhonovning "Epitafiya" asari M. shaklida yozilgan. Rustam Abdullayev.

Manbalar
Marso Marsel

Marso Marsel (1923.22.3, Strasburg , Fransiya) — pantomima sanʼati rivojiga katta hissa qoʻshgan fransuz mim aktyori. 1940-yillarda Sara Bernar teatri qoshidagi dramatik studi-yada aktyorlik mahoratidan taʼlim olgan, keyinroq Sh. Dyullen va E. Dekru kabi sahna ustalaridan pantomima sirlarini oʻrgangan. 1947-yil Parijda "Mimlar hamdoʻstligi" truppasini tashkil etib, 1960-yilgacha unga rahbarlik qilgan. Oʻrta asrlardagi "Komediya del arte" teatri qahramoni Pyero va Charli Chaplin taʼsirida yaratilgan Bip obrazi orqali bir qancha pantomimik spektakllar ("Bip-sport qiroli", "Bip — skripkachi", "Bip — hayvon urgatuvchi", "Parij yigʻlamoqda", "Parij kulmoqda", "Yarmarka", "Rassom" va boshqalar) yaratdi. "Oʻspirinlik, yetuklik, qarilik, oʻlim" nomli miniatyurasi bilan mashhurligi yanada oshdi. M. ijodi mim sanʼati anʼanalarini rivojlantirishga qoʻshgan katta hissasi, chuqur insoniy haqiqat bilan sugʻorilganligi, fikr oʻtkirligi, yorqin obrazlar umumlashmasi bilan ajralib turadi. 1978-yil Parijda pantomima maktabini tashkil etdi va hozirgacha unga rahbarlik qilib kelmoqda. Pantomima tarixi va nazariyasiga oid kitoblar muallifi.

Manbalar 

    

Fransiyalik erkak aktyorlar
Mart qoʻngʻizi

Mart qoʻngʻizi, mart buzoq-boshi qoʻngʻizi (Melolontha aftlict Ball.) — zararkunanda qoʻngʻiz. Mevali, oʻrmon, manzarali daraxtlarni, sabzavot va boshqa ekinlarni zararlaydi. Mart qoʻngʻizi [[uz. 2,5 sm. Jigarrang, tanasining usti mayda oq rangli tangachalar bilan qoplangan. Erkak qoʻngʻizlar urgʻochilaridan moʻylovlari bilan ajralib turadi. Tuxumi oq, oval, kattaligi 4 mm. Lichinkasi oq yoki ochsargʻish. Gʻumbagi oqsargʻish, yozning ikkinchi yarmida gʻumbaklari qoʻngʻizga aylanadi, qoʻngʻizlari qishlab chiqadi. Mart oyidan boshlab, aprel oxirigacha uchib chiqadi. Qishlab chiqqan qoʻngʻizlari 2—3 haftadan keyin daraxtlar tagiga — soya joylardagi tuproqning ustki qatlamiga 1 ta yoki 2—3 tadan 30 tagacha tuxum qoʻyadi. Tuxumdan lichinkalar bir yarim oydan soʻng chiqadi va oʻsimliklarning ildizi bilan ovqatlanib, shu joyida qishlab qoladi. Qishlab chiqqan 1-yoshdagi lichinkalari poʻst tashlab, 2-yoshga oʻtadi va mavsum davomida koʻp zarar keltiradi. Mart qoʻngʻizi 4 yilda 1-marta avlod qoldiradi.

Kurash choralari : Mart qoʻngʻizining daraxt yoki ekinlarni zararlashi aniqlanganda qator oralariga ishlov beriladi, koʻchatlar atrofiga detsis (2,5%) preparati (0,7 kg/ga) sepiladi. Haydash vaqtida tuproq betiga chiqib qolgan b[[uzoqboshilar qoʻlda terib olib, yoʻqotiladi.

Manbalar
Marten Pyer

Pierre-Émile Martin (1824.18.8, Burj, Fransiya — 1915.25.5, Furshambo, Fransiya) — fransuz metallurgi, alangali pechda poʻlat eritish asoschisi. Konchilik maktabini bitirgandan soʻng otasining metallurgiya zavodida ishlagan; 1854—83 yillar metallurgiya zavodi direktori. Regeneratorsh alangali pechda quyma poʻlat olish usulini taklif qilgan (1864). Bu pech keyinchalik marten pechi nomini olgan. M. taklif qilgan marten jarayoni metallurgiyada 19-asr 70-yillaridan boshlab hozirgacha keng qoʻllaniladi.

Manbalar 

25-mayda vafot etganlar
1915-yilda vafot etganlar
18-avgustda tugʻilganlar
1824-yilda tugʻilganlar
Marten ishlab chiqarishi

Marten ishlab chiqarishi -marten pechidya choʻyan, temirtersak va temir rudasidan poʻlat ishlab chiqaruvchi tarmoq; qora metallurgiyankt bir sohasi. 19-asr oxirida oldin Fransiyada, keyin Rossiyada tarqala boshladi, keyinchalik taraqqiy etgan mamlakatlarga yoyiddi. Oʻzbekistonda birinchi Marten ishlab chiqarishi ch. 1944-yilda shakllana boshlagan (Bekobod metallurgiya zavodida 1944, 1945 va 1949-yillarda 3 ta marten pechi ishga tushirilgan). Marten ishlab chiqarishi ch.da ishlatiladigan xom ashyo (shixta) metall (suyuq va qattiq choʻyan, temirtersak, oksidlovchi va legirlovchi elementlar) hamda metallmas (temir rudasi, marten aglo-merati va flyus) tashkil etuvchilardan iborat boʻladi. Korxonaga keltirilgan qattiq xom ashyo pechda 1000—1200° da qizdiriladi, shundan soʻng pechga suyuq choʻyan quyiladi. Materiallar eri-yotganda qoʻshilmalar (fosfor, kremniy, marganets va boshqalar) jadal ravishda oksidlanadi va shlak hosil boʻladi, qaynash jarayonida esa uglerod oksidlanib, poʻlat zarur kimyoviy tarkibiga erishadi. Soʻngra metall oksidsizlantiriladi va zarur boʻlsa legirlanadi (qarang Legirlash). Tayyor suyuq poʻlat kovshlar va qoliplarga quyib olinadi. Pechning ish boʻshligʻi devorlari qanday materialdan terilganligiga qarab, marten jarayoni asos harakterli va kislota harakterli jarayonlarga bulinadi. Asos harakterli jarayon kengroq tarqalgan, u amalda turli shixtali (jumladan, tarkibida fosfor va oltingugurt kup) materiallarni kayta ishlashga imkon beradi. Kislota harakterdagi jarayon esa tarkibida gaz va metallmas aralashmalar kam va si-fatli pulat olishga imkon beradi. Xom ashyodagi metallarning tarkibi buyicha Marten ishlab chiqarishi ch.da quyidagi jarayonlar farq qilinadi: skraprudali jarayon (50— 70% suyuq chuyan va 50—30% temirtersak eritiladi), skrapjarayon (xom ashyo — qattiq pulat va temirtersak), rudali jarayon (asosan, suyuq choʻyan ishlanadi), karbyuratorli jarayon (asosiy xom ashyo — temirtersak).

Marten ishlab chiqarishi ch.da yoqilgʻining yonishini va qoʻshilmalarning oksidlanishini tezlatish uchun maxsus qurilmalar yordamida pechga kislorod yuborib turiladi.

20-asr 70-yillari oxiridan boshlab Marten ishlab chiqarishi ch.ga nisbatan kislorodli konvektor usulida poʻlat olish ancha unumli boʻlganligi tufayli keyingi usul va elektr pechlarda poʻlat eritish usuli koʻproq qoʻllanilmoqda (if. Konverter). Oʻzbekiston metallurgiya zavodila ham 1978-yilda elektr pulat eritish kompleksi ishga tushirilgan.

Adabiyot 
 Mirboboyev V. A. va boshqa, Metallar texnologiyasi, T., 1971; Metallurgiya stali, M., 1973.

Manbalar
Marten pechi

Marten pechi - chuyan, temirtersak va temir rudasini kayta eritib poʻlat olinadigan alangali regeneratorli pech. Ikki asosiy qism: ustki kurilma va pastki qurilmadan iborat. Birinchi Marten pechi Fransiyada 1864-yilda qurilgan (1865-yilda ishga tushirilgan). P. Marten nomi bilan atalgan. Muqim (statsionar) va tebranma qismlarga bulinadi. Muqim Marten pechi ustki kurilma, ish bushligi va kallaklardan iborat. Kallaklar ish boʻshligʻining ikki tomonida joylashgan. Bu kiyem regeneratoraya oddindan qizdirilgan (1100— 1200° da) gazeimon yonilgʻi va havoni galmagal berib turish va yonilgʻida ajraladigan mahsulotlar (gazlar) ni tashqariga chiqarish uchun xizmat qiladi. Pechning ish boʻshligʻida 1800° va bundan yuqori temperaturada eritish jarayoni amalga oshadi. Xom ashyo (choʻyan, temirtersak, temir rudasi, flyus va boshqalar) pechga maxsus mashinalarda odd devordagi tuynuk orqali solinadi. Tayyor poʻlat chiqarish teshigidan chiqarib olinadi.

Pastki qism ish paytida ajraladigan chang va shlaklarni yigʻadigan ikki juft shlakdon hamda yonish mahsulotlari issikligini toʻplab uzatiladigan gaz va havo regeneratorlaridan iborat.

Marten pechida gazsimon yonilgʻi (koksdomna gazi va tabiiy gaz), suyuq yoqilgʻi (mazut, smola) va koʻmir kukuni yoqiladi. Yonishni jadallashtirish uchun pechga kislorod bilan boyitilgan havo haydab turiladi. Tebranma Marten pechining ish boʻshligʻi sirtiga oʻtga chidamli gʻisht terilgan metall qutidan iborat boʻlib, poʻlat va shlakni chiqarish vaqtida uni maxsus mexanizmlar yordamida ogʻdirish mumkin.

Marten pechining tubi, devorlari va ish boʻshligʻining gumbazlari oʻtga chidamli materiallar (gʻishtlar) dan ishlanadi. Ish boʻshligʻi ikkita boʻlgan (ikki vannali) Marten pechi ham bor. Pech nazoratoʻlchash apparatlari bilan jihozlanadi. Ular pechning ishini nazorat qilib turishga hamda metall eritishning turli bosqichlarida issiqlik (tra) maromini birday tutib turishga imkon beradi.

Manbalar
Marten poʻlati

Marten poʻlati — marten pechida marten choʻyani, temirtersak va temir rudasidan eritib olinadigan poʻlat. Tarkibida oltingugurt (S) — 0,010 — 0,040%, fosfor (R) - 0,010 -0,040%, nitrogen (N), - 0,003 - 0,008% boʻladi. Pechda eritib olish usuliga koʻra, kislota harakterli va asos harakterli xillarga boʻlinadi; kimyoviy tarkibi boʻyicha — uglerodli, kam legirlangan poʻlat va legirlangan poʻlat kabi xillari bor. Marten poʻlatidan shesternyalar, vallar, prujinalar, ressorlar va h. k. tayyorlanadi.

Manbalar
Marten choʻyani

Marten choʻyani — marten penila qayta eritilib marten poʻlati olinadigan choʻyan. Tarkibida temir va ugleroddan tashqari kremniy (Si) — <, 0,5 - 1,3%, marganets (Mp) - < 0,5 - 2%, fosfor (R) — 0,02 —2,0% va oltingugurt (S) — 0,01 —0,06% boʻladi. Xillari: fosforli, yuqori sifatli va koks Marten choʻyani; kislota harakterli marten jarayoni uchun < 0,02 —0,06% fosfor (R), 0,015 — 0,025% oltingugurt (S) va asos harakterli marten jarayoni uchun 0,2 — 0,3% fosfor (R) ishlatiladi.

Manbalar
José Martí

José Julián Martí Pérez (28-yanvar, 1853 – 19-may, 1895) — Kuba milliy qahramoni, ispan mustamlakachilariga qarshi milliy ozodlik kurashining gʻoyaviy tashkilotchisi, faylasuf, yozuvchi, jurnalist va tarjimon. Madrid va Saragosa universitetlarini tugatgan. Kuba inqilobiy partiyasi asoschisi (1892—1898). Turli sotsial qatlam vakillarini birlashtirgan bu partiya 24-fevral 1895-yilda boshlangan Kuba milliy ozodlik qoʻzgʻolonini tashkil etishda katta rol oʻynagan. "Abdala" nomli romantik drama (1869), sheʼrlar toʻplamlarining muallifi. 11-aprelda Martí va qoʻzgʻolonning boshqa rahbarlari tushgan kema Oryente viloyatiga kelgan, biroq oradan bir oy oʻtgach, Dosrios yaqinida ispanlar bilan boʻlgan jangda halok boʻlgan.

Manbalar

Havolalar 

Obras completas de José Martí (Index to Complete Works; Ispancha)
José Martí (.cu)
José Martí (.org)
Romero Family Papers Regarding José Martí  and books by José Martí  fully and freely available from the Digital Library of the Caribbean (dLOC)
Fernandina Expedition
Archer Martin

Archer Martin (1910.1.3, London – 2002.28.7) — ingliz biokimyogari va fizik-kimyogari. London qirollik jamiyati aʼzosi (1950). Kembrij universitetini tugatgan (1932). Eynxoven (Niderlandiya) Oliy texnika maktabida estraordinar professor (1965-yildan). Ye vitamini va nikotin kislota ajratib olish usullarini ishlab chiqqan (1934). Qogʻozda (1941, Richard Synge bilan hamkorlikda) va gazsuyuqlik kolonkalarida (1952, L. Jeyms bilan hamkorlikda) amalga oshiriladigan xromatografiya usulini kashf etgan. Nobel mukofoti laureati (1952, Richard Synge bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1910-yilda tugʻilganlar
1-martda tugʻilganlar
28-iyulda vafot etganlar
2002-yilda vafot etganlar
Nina Martinova

Nina Ivanovna Martinova [1905.17(30).9, Dnepropetrovsk — 1977.16.8, Moskva] — aktrisa va rejissyor Oʻzbekiston xalqartisti (1950). A. Lunacharskiy nomidagi teatr sanʼati institutini tugatgan (1928). Boku, Tbilisi, Kiyev teatrlarida ishlagan. 1941—43 yillar Oʻzbekiston akademik rus drama teatrida, 1944—64 yillar Samarqand rus drama teatrida aktrisa. M. yaratgan lirik qahramonlarda ayollarga xos nafosat metin harakter bilan uygʻunlashib ketgan. Eng yaxshi rollari: Nina ("Maskarad"), Jessi ("Rus masalasi"), Dezdemona ("Otello"), Ofeliya ("Hamlet"), Lyubov Yarovaya ("Lyubov Yarovaya"), Xosiyat ("Paranji sirlari"), Anna Karenina ("Anna Karenina"), Frau Alving ("Arvoh") va boshqa Rej. sifatida "Doʻst — oʻrtoklar haqida" (V. Mass), "Bir stakan suv" (E. Skrib), "Akllilik balosi" (A. Griboyedov), "Oʻzganing soyasi" (K. Simonov) kabi asarlarni sahnalashtirgan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston xalq artistlari
Harry Martinson

Harry Martinson (1904.6.5 - Stokgolm — 1978.11.2) — Shvetsiya shoiri, jurnalist. Ilk sheʼrlar toʻplami — "Sharpa va kema" (1929). "Maqsadsiz sayyohatlar" (1932) ocherklar toʻplami va "Qichitqi oʻt gullari" (1935) romani oʻzining sarsonsargardonlikda kechgan umri, ogʻir yetimlik taassurotlari asosida yozilgan. M. "Koʻchmanchi" (1930), "Hayotga yoʻllanma" (1936), "Passat" (1945) sheʼriy toʻplamlari, "Klokri-kedagi yoʻl" (1948) romani va boshqa asarlar muallifi. M.ning "Aniara" (1956) falsafiy dostoni mashhur. Asar, bortiga 8000 yerlik olgan kosmik kema haqidagi 103 qoʻshiqsan iborat. Odamlar Yer sayyorasidagi atom halokatidan qochib ketadilar. Ayni vaqtda, maʼnaviy qadriyatlarni yoʻqotgan odamzotning majoziy tarixidir. Nobel mukofoti laureati (1974).

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
Martinu Boguslav

Martinu Boguslav (1890.8.12, Chexiyadagi Polichka shahri — 1959.28.8, Shvey-sariyaning Listal shahri) — chex kompozitori va sozandasi, 20-asr milliy kom-pozitorlik maktabi asoschilaridan. Chexiya Fanlar akademiyasi aʼzosi (1931). Praga konservatoriyasida skripka, organ va kompozitsiyadan taʼlim olgan (1906—13). 1941—53 yillari AQSH shaharlaridagi oʻquv yurtlarida dare bergan. Ijodiy uslubi ovozlarning erkin harakatlaridan iborat polifoniya, ritmik oʻtkir ohanglar, joʻshqinlik, shuningdek, kuchli kinoyali yumor, qahramo-nona dramatizm va vazmin lirikaga asoslangan simfonik tafakkurdan tashkil topgan. Ijodida opera (eng mashhurlari: "Julyetta", 1938; "Ariadna", 1958 va boshqalar), balet ("Ishtar", 1924; "Shpalichek", 1933 va boshqalar), oratoriya ("Gilgamesh", 1955) va kantata ("Chex rapsodiyasi", 1918; "Dala messasi", 1938) janrlari ustuvor oʻrin tutadi. Shu bilan birga, "Liditse haykali" nomli simfonik marsiya (1943), 6 ta simfoniyasi (1942—1953), fortepiano va orkestr uchun 5 ta konserti (1925—56), qator oʻzga partituralari M.ni simfonizmning yirik namoyandasi darajasiga koʻtargan. Bularda kompozitor chex folklori va eng zamonaviy ijodiy uslublarni uzviy bogʻlashga muyassar boʻlgan.

Manbalar 

1890-yilda tugʻilganlar
8-dekabrda tugʻilganlar
1959-yilda vafot etganlar
28-avgustda vafot etganlar