MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Soʻrovnoma

Soʻrovnoma, anketa — 1) ishga qabul qilishda toʻldiriladigan rasmiy hujjat. Oʻzbekistondagi ayrim tashkilotlarda kadrlarni hisobga olish shaxsiy varaqasi bilan bir qatorda S. shaklidan ham foydalaniladi. Undagi savollar, baʼzi qoʻshimchalarni hisobga olmaganda, shaxsiy xodimning shaxsiy hujjatlaridagi yozuvlarga aynan muvofiq kelishi kerak. S.da ishga kiruvchi (toʻldiruvchi)ning imzosidan tashqari kadrlar bilan shugʻullanuvchi (hujjatni tekshirib oluvchi)ning ham imzosi boʻladi; 2) toʻldirayotgan odam haqida bironbir maʼlumot olish yoki muayyan dastur boʻyicha tuzilgan savollarga javob olish uchun beriladigan soʻrov varaqasi. S. tuzish, uni tarqatish, oʻrganish (anketalashtirish) ijtimoiy fanlarda, aholi roʻyxatini oʻtkazishda, jamoatchilik fikrini oʻrganishda qoʻllaniladi (qarang Soʻrov).

Manbalar 

Rasmiy hujjatlar
Soʻroq

Soʻroq (huquqda) — shaxsdan koʻrsatuv va tushuntiruv olish vositasi. Soʻroqni surishtiruvchi, tergovchi, prokuror; sud ishlarini yuritish chogʻida esa — sud olib boradi. Tergov yoki sud ishi olib borilayotgan tilni tushunmaydigan shaxs tarjimon ishtirokida Soʻroq qilinadi. 16 yoshgacha boʻlgan guvoh va jabrlanuvchini Soʻroq qilishda uning ota-onalaridan biri yoki boshqa qonuniy vakili va pedagog ishtirok etadi. Gumon qilinuvchi va ayblanuvchi Soʻroq qilinganda uning himoyachisi hozir boʻlishi shart. Soʻroq vaqtida qiynoqqa solish, zoʻravonlik, shafqatsizlik yoki inson shaʼni va qadrqimmatini kamsituvchi boshqa tarzdagi tazyiqqa duchor etish jinoyat hisoblanadi. Soʻroq qilinuvchiga uning huquq va majburiyatlari tushuntirilishi shart. Voyaga yetgan guvoh va jabrlanuvchi Soʻroqda ataylab yolgʻon koʻrsatuv bersa yoki koʻrsatuv berishdan bosh tortsa, jinoiy javobgarlikka tortilishi haqida ogohlantiriladi. Qonun sud maslahatxonasida muhokama qilingan holatlar toʻgʻrisida — sudya va xalq maslahatchisini, jinoyat ishi boʻyicha — himoyachi va baʼzi shaxslarni Soʻroq qilishni taqiqlaydi. Gumon qilinuvchining va ayblanuvchining yaqin qarindoshlari guvoh yoki jabrlanuvchi tariqasida faqat oʻzlarining roziliklari bilan S qilinishi mumkin. Soʻroq qilishning shartlari va tartiblari Oʻzbekiston Respublikasi JPK ning 96—124moddalarida batafsil belgilangan.
Soʻroq belgisi

Soʻroq belgisi — gap oxirida qoʻllanadigan tinish belgilaridan (?). Bu belgi asosan mazmunidan soʻroq anglashilgan gaplar oxiriga qoʻyiladi va shoʻ gapning ifoda maqsadiga koʻra soʻroq ran ekanligini koʻrsatadi (Nega kelmading? Qoʻrqdingmi?). Bu belgi oʻzbek tiliga rus tilidan kirgan, 19-asr oxirlaridan. "Turkiston viloyatining gazeti" sahifalarida ayrim matnlarda qoʻllana boshlagan.

Soʻroq belgisi oʻzbek adabiy tilida quyidagicha qoʻllanadi: 1. Sof soʻroq gaplar (sodda yoki qoʻshma) oxiriga qoʻyiladi. Bunday gaplar tarkibida soʻroqni bildiruvchi leksik yoki fammatik vositalar: soʻroq olmoshlari va soʻroq yuklamalari ishtirok etishi (Shahardan qachon kelding? Kimni koʻrding? Sogʻligi yaxshimi? Botirchi?) yoki ishtirok etmasligi mumkin. Keyingi holatda soʻroq maʼnosi yozuvda soʻroq belgisi bilan, ogʻzaki nutqda ohang bilan ifodalanadi (Soat besh boʻldi. — Soat besh boʻldi?). 2. Taqrizlarda, iqtiboslarda biron soʻz yoki jumla noaniq boʻlsa, xato qoʻllansa, gumon va anglashilmovchilikni bildirsa, oʻsha soʻz yoki jumladan soʻng qavsga oʻragan holda qoʻyiladi. Baʼzan jumladagi xato juda qoʻpol boʻlsa, Soʻroq belgisi qoʻsha qoʻllanishi mumkin. 3. Soʻroq ran tipidagi sarlavhalardan keyin qoʻllanadi: Teatr yoshlarga nima berdi? Huquqiy meʼyorlarni bilasizmi? Ritorik soʻroq gaplar oxirida baʼzan Sb., baʼzan soʻroq va undov belgilari qoʻsha qoʻllanadi: Dunyoda onadan ulugʻ zot bormi?!
Soʻroq gap

Soʻroq gap — gaplarning kuzatilgan maqsadga koʻra turlaridan biri; soʻzlovchining biror nomaʼlum va noaniq narsa hodisani bilish uchun tinglovchiga murojaatini ifodalovchi, soʻroq mazmunli gap. Asosiy xususiyati (vazifasi)ga koʻra S.g.lar 2 turli boʻladi: sof S.g.lar va ritorik S.g.lar. Sof S.g. tinglovchidan javob talab qiladi (Olimjonni kachondan beri bilasiz?). Ritorik S.g. oʻzida tasdiq yoki inkor mazmuni boʻlgan, tinglovchidan javob talab qilmaydigan gapdir (Shunday goʻzal vatan bormi dunyoda? Bolani kim sevmaydi?). Baʼzi S.g.larda soʻroq mazmuni bilan birga shubha, hayrattaajjub, buyruq maʼnolari ham sezilib turadi (Yopiray, shu ishni sen bajardingmi? Tezroq bormaysizmi? — Tezroq boring).

S.g. quyidagi vositalar yordamida tuziladi: 1) ran tarkibida mustaqil soʻroq soʻzlar (kim, nima, qachon, qayerda, qancha, necha, nega kabi soʻroq olmoshlari) yordamida (Uni kim koʻribdi? Qachon kelasiz?); 2) mi, chi, a(ya) va boshqa soʻroq yuklamalari yordamida (Kecha teatrga bordingmi? — Yoʻq. — Bugunchi? Bugun borasana?); 3) soʻroq olmoshlari va soʻroq yuklamalari boʻlmaganda, soʻroq ohangining oʻzi bilan hosil qilinadi (Familiyangiz? Ismingiz? Kecha koʻrinmadingiz?).
Soʻruvchilar

Soʻruvchilar — yassi chuvalchanglar sinfi. Hayvonlar, baʼzan odamning ichki parazita. Toʻgʻri ichakli kiprikli chuvalchanglardan kelib chiqqan. Gavdasining uzunligi bir necha mm dan 5 sm (baʼzan 1,5 m) gacha. Shakli bargsimon, baʼzan choʻziq. Odatda, 2 soʻrgʻichi bor. Ogʻiz soʻrgʻichi gavdasining oldingi uchida, uning tubida ogʻiz teshigi joylashgan. Qorin soʻrgʻichi ogʻiz soʻrgʻichidan orqaroqda, baʼzan gavdasining keyingi qismida. Tana qoplogʻichining epiteliy hujayralari parenximaga botib kirgan, kipriksiz. Hayot sikli murakkab nasl gallanishi va xoʻjayin almashinish orqali boradi. Tuxumi suvga tushganida undan kiprikli lichinka— miratsidiy chiqadi. Lichinka 1oraliq xoʻjayin (mollyuska) tanasiga oʻtib, sporatsistaga aylanadi. Sporatsista pedagenez (lichinka davrida koʻpayish) orqali 2lichinka — rediyni hosil qiladi. Rediylar ichida 3lichinka — dumli serkariylar yetishadi. Serkariylar suvga chiqib, 2oraliq xoʻjayin (suv hasharotlari lichinkasi)ni zararlaydi va sistaga oʻralib, metatserkariyga aylanadi. 5000 dan koʻproq turi bor. S. — hayvonlar va odamda trematodoz kasalligini paydo qiladi.

Manbalar
Soʻfi

Soʻfi, Soʻfiy (taxallusi; asl ismsharifi Ilyos Mulla Muhammad oʻgʻli) (1860, Gurlan tumani — 1918, Xiva) — shoir, demokratik yoʻnalishdagi adabiyot vakili. Muhammad Aminxon madrasasi hamda Buxoro madrasasida oʻqigan. Moddiy qiyinchiliklarga qaramay 40 yoshlarida madrasani tugatgan. Lekin biror kasb egasi boʻla olmagan. Umrining oxirigacha Madrasa qujralaridan birida yashagan. Talabalik davridayoq shoir sifatida tanilgan. Hayotining koʻp qismi sayohatda oʻtgan, Urganch, Toshhovuz, Mangʻit, Xoʻjayli, Qoʻngʻirot, Shovot, Hazorasp va boshqa joylarda boʻlgan. Xalq hayotini oʻrgangan; gʻazallarini yigʻinlarda oʻqib berib, omma orasida mashhur boʻlgan. Mumtoz shoirlar gʻazallariga naziralar bitgan, Munisga ergashgan, unga muhammaslar bogʻlagan. Gʻazallarida erkin muhabbat, sadoqat, mehru vafoni kuylagan, maʼrifatni, adolatni ulugʻlagan ("Us toz", "Mudarris", "Dars", "Hayf" va boshqalar). Asarlarida tasavvufiyfalsafiy va maʼrifiyaxloqiy qarashlar uygʻunlashib ketgan. Sheʼrlarida badiiy sanʼatlardan keng foydalangan. S.ning 6000 misrali devoni saqlangan.

Shoirlar
Xorazm madrasalarida tahsil olganlar
Muhammad Aminxon madrasasida tahsil olganlar
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Soʻfi (tushuncha)

Soʻfi — q. Muazzin.
Soʻfi Olloyor masjidi

Soʻfi Olloyor masjidi — Oʻzbekistonda Surxondaryo viloyatining Denov shahrida joylashgan meʼmoriy yodgorlik (1713-yil).

Nomlanishi 
Masjid Soʻfi Olloyor nomi bilan bogʻliq. Lekin bu nom keyinchalik yuzaga kelgan. Sababi masjid qurilgan vaqtda hali Soʻfi Olloyor dunyoga kelmagan edi. Ayrim taxminlarga koʻra Soʻfi Olloyor shu masjidda nomoz oʻqigan yoki imomlik qilgan boʻlishi mumkin. Sababi u shuyerga yaqin boʻlgan qishloqda yashab ijod qilgan.

Oʻxshash nomlar 
Andijon viloyati Ulugʻnor tumanida ham Soʻfi Olloyor jom’e masjidi mavjud. Samarqand viloyatida ham ayni shu nomdagi jom’e masjidi faoliyat olib boradi.

Joylashuvi 
Soʻfi Olloyor masjidi Surxondaryo viloyati Denov shahridagi Vashnivor soyi boʻyida joylashgan Katta vashnivor qishlogʻida joylashgan.

Tarixi 
Tarixshunos L. I. Rempel ustunlarning birida 1713-yil sanasi borligini aniqlagan. Shunga koʻra masjidning taxminan 1713-yilda qurilganligi aniqlangan. Lekin ayrim manbalarda binoning hijriy 985, milodiy 1551—1552-yillar oraligʻida qurilganligi ham aytib oʻtiladi.

Tuzilishi 
Soʻfi Olloyor masjidining umumiy tarhi (14,0 x 16,2 metr), xonaqoh (11,1 x 9,7 metr), ikki tomonlama ayvon hamda qoʻshimcha xonalardan iborat. Devori sinchli paxsadan qurilgan, tomi toʻsinli. Shimoli-sharqiy tarziga mehrobsimon ravoqlar, tobadoniga ganchkori panjaralar ishlangan. Xonaqohdagi mehrob ravogʻi ancha chuqur, 2 tomonidagi 4 ravoqqa boʻrtma chiziqlar qilingan. Bunday bezaklar janubi-gʻarbiy ayvon devorlarida ham bor. Ayvondagi yetti ustun, xonaqohdagi oltinchi ustun (L. I. Rempel ustunlardan birida qurilgan yili qayd etilganini aniqlagan) oʻyma va rangli naqshlar bilan bezatilgan. Ustun va deraza panjaralari qayta taʼmirlangan.

Masjid xonaqohining tomi uchta qatorda ikkitadan qilib joylashtirilgan oltita ustunga tayanib turadi. Oʻrta qatordagi ustunlar birmuncha yangi boʻlib, bu ularning soʻnggi taʼmirlash vaqtida qoʻyilganligidan dalolat beradi. Asosiy va koʻndalang toʻsinlar hamda ustunlarda ustalar tomonidan yozib qoldirilgan oʻymakorlik bitiklari mavjud. Shuningdek inshootning shift qismida ham bitiklar mavjud. Kapitellar — ustunning shiftga tutashgan yuqori qismida yozib qoldirilgan qadimiy bitiklardir. Bu bitiklarning noyobligi shundaki, asosan yogʻochga oʻyilgan yozuvlar bu qadar sof va aniq tarzda saqlanishi mazkur hudud uchun xos emasligidadir. Masjid peshtoqi, ustunlari va shiftlaridagi yozuvlarning koʻpligi hamda xilma-xilligi masjidning turli davrlarda qayta-qayta taʼmirlanganligidan dalolat beradi.

Oʻrganilinishi 
1977-yilda Z. A. Arshavskaya tomonidan ilmiy oʻrganilgan.

Adabiyotlar

Manbalar 

 
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Soʻfizoda

Soʻfizoda (taxallusi; asl ismsharifi Muhammadsharif Egamberdi oʻgʻli) (1880.29.1, Namangan viloyati Chust sh. — 1937, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq shoiri (1926), maʼrifatparvar, murabbiy. 20-asrboshidagi yangi oʻzbek adabiyotining isteʼdodli vakillaridan. Oʻz bilimini oshirish uchun Istanbul untiga kirgan, lekin oʻqishni davom ettira olmagan, Turkistonga qaytib, 1910—13 yillarda Qoʻngʻirotda oʻqituvchilik qilgan. S.ning dastlabki sheʼrlari 19-asr 90y.lar sheʼriyatining mumtoz namoyandalari Muqimiy, Furqat, Muhyilar taʼsirida maydonga kelgan. Ayniqsa, 1893-yilda Qoʻqonda yashab, Muqimiy atrofidagi shoirlar bilan yaqin munosabatda boʻlishi S. dunyoqarashining shakllanishida, badiiy mahoratining oʻsishida oʻziga xos maktab boʻlgan. "Vahshiy" taxallusi bilan mansabmartaba yoʻlida oʻz millatini sotib ketuvchi xoin va riyokor mahalliy amaldorlarni fosh etuvchi keskin hajviyalar yozgan. Ushbu hajviyalar uchun "dahriy" deb eʼlon qilinib, qatl etishga hukm etilgan. Shoir qochishga, 1900 —13 yillarda ona diyoridan uzoqda hayot kechirishga majbur boʻlgan. 1899-yildan S. Chustda (2 yil), Misr viloyatida yashagan. Tiflis, Bokuda, soʻng esa Arabiston, Hindiston, Turkiyada boʻlgan. Sheʼrlari bilan Kavkaz va Orenburg matbuotida, Toshkentda chiqadigan "Turkiston viloyatining gazeta", "Sadoi Turkiston" gaz.larida faol qatnashib turgan. Nihoyat, 1913-yilning oxirlarida Chustga qaytib, yangi usuldagi maktab ochgan. Bu maktab oʻz davrida shaharda dunyoviy bilim oʻrgatuvchi yagona ilm oʻchogʻi boʻlgan. Bundan tashqari, u Kamarsadada ham bolalar uchun "Dorulaytom" (Yetimlar uyi) va katgalar uchun kechki kurslar ochgan. Lekin bu maktablar tezda yopib qoʻyilgan. "Muallifni quvib, maktabilani yopgan chustilar, bizlar..." deb boshlanadigan kinoya va qochiriqlar toʻla sheʼri matbuotda eʼlon qilingach, S. yana taʼqibga uchrab, oʻz vatanidan bosh olib ketishga majbur boʻlgan. 1915-yil Hindistonda, keyinroq Afgʻonistonda yashagan. Bu vaqtda u oʻzining "Siroj ulaxbor" ("Xabar ziyosi") dagi forsiy sheʼrlari bilan amir Habibullohon nazariga tushgan va uning ruxsati bilan maktab ochib, ish boshlagan (1918). Koʻp oʻtmay, yangi amir Omonullohon uni maorif vazirligiga ishga olgan.

1919-yilda u Afgʻoniston delegatsiyasiga tarjimon boʻlib, Turkistonga kelgan va ulardan uzr soʻrab, yurtida qolgan. Biroq uning ona yurtidagi hayoti yana notinch kechgan. Nihoyat, shoʻro hukumati tomonidan tazyiq ostiga olinib, 1937-yilda qatagʻon qilingan.

Manbalar 
 Taronalar, T., 1968; Ajziy, Soʻfizoda, Ibrat [Tanlangan asarlar], T., 1999.

Adabiyot 
 Solihov Miyon Buzruk, Soʻfizoda va uning ijodi, T., 1934; Qosimov B., Dolimov U., Maʼrifat dargʻalari, T., 1990.

Begali Qosimov.

Shoirlar
Soʻfitoʻrgʻay

Soʻfitoʻrgʻay () — chumchuqsimonlar turkumiga mansub qush. Tanasining uz. 180–190 mm, vazni 45 g gacha. Boshida patlardan iborat "kokil"i boʻladi. Yerda yaxshi yuguradi. Patlari qoʻngʻirkulrang, usti qoramtir dogʻli, qorni esa sargʻishoq, tomoq va koʻkragida qoʻngʻir xollari bor. Gʻarbiy va Markaziy Yevropa, Osiyo va Shimoliy Afrikada tarqalgan. Uyasini yerdagi pana joylarga quradi. 3—4 ta tuxum qoʻyadi. Modasi uni 12— 13 kun bosadi. Bolalari 9—10 kundan keyin uyani tashlab ketadi. S. hasharotlar, oʻsimlik qismlari va urugʻlari bilan oziqlanadi. Oʻzbekistonda oʻtroq yashaydi.

 

Qushlar
Soʻfixonovlar

Soʻfixonovlar, Boboxon (1900, hozirgi Qozogʻistonning Sayram tumani — 1980.3.2, Toshkent) va Akmalxon (1905, Sayram tumani — 1987.11.7, Toshkent) Soʻfixonovlar — akauka hamnafas xonanda va sozandalar. Oʻzbekiston xalq hofizlari (1944). Ashulachilik sanʼatini bobolari Sotildixon va otalari Soʻfixon hofizlardan oʻrganishgan. S. 1935-yilda Toshkentga kelib, dastlab "Yaliyali", "Navo" kabi ashulalari bilan tanilgan. Toʻychi hofizdan "Bayot1,2,3,4", "Girya1,2", "ShahnoziGulyor", I.Ikromovdan "Munojot" va "Choʻli Iroq", Rizqi Rajabiydan "Dugoh", "Toshkent Irogʻi", "Qoʻshchinor", "Karimqulbegi" kabi maqom yoʻllari va ashulalarini oʻzlashtirishgan. S. Oʻzbekiston radioqoʻmitasi (1937—41, 1944—48), Hamza nomidagi Oʻzbek davlat drama teatri (1941—44) va Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1948—58, 1948—60)da xonanda va sozanda. S.ning ijro uslubi ovozlarining birbiriga tekis qoʻshilishi, yirik shakldagi asarlarni ogʻirravon aytishi, joʻrnavoz sozlarni ashulaning ifodaviyligiga qarab tanlashi bilan belgilanadi. "Nasri Segoh", "Galdir1, 2", "Qalandar1, 2, 3, 4", "Samarqand Ushshogʻi", "Sodirxon Ushshogʻi" kabi murakkab ashula yoʻllari S. talqinida jozibali yangraydi. Shuningdek, ularning repertuaridan katta ashulalar, yallalar ("Ul kun jonon", "Gulyuz uzra", "Naylayin"), oʻzbek bastakorlarining asarlari (X. Toʻxtasinovning "Aylagach", R.Rajabiyning "Ovoraman", "Kulib" va boshqalar) va oʻzlari yaratgan "Etdim tabibga", "Farzand" (Hofiz gʻazallari), "To muhabbat" (Navoiy), "Aylar" (Muqimiy), "Yaxshi bilan", "Oqil boʻlsang" (Mahtumquli) kabi ashulalar oʻrin olgan. S ijrosida V.A. Uspenskiy notaga yozib olgan "Navo", "Talqini Bayot", "Choʻli Iroq" ashula yoʻllari "Navoiy sheʼrlariga muzikalar" (1949) toʻplamida nashr etilgan.

1900-yilda tugʻilganlar
Soʻx gaz-neft koni

Soʻx gaz-neft koni - Fargʻona viloyati Rishton tumanidagi kon. Qoʻqon shahridan 30 km janubida antiklinal burmada joylashgan. 1956-yilda ishga tushirilgan. Strukturaning markaziy qismidan Soʻx daryosi kesib oʻtadi, relyefning mutlaq bal. 850–864 m. Shimoliy Soʻx burmasida paleozoy, mezozoy va kaynozoy yotkiziqdari bor. S.g.k.da 1946— 68 yillarda 139 ta burgʻi qudugʻi qazilib, undan 59 tasidan sanoat miqyosida neft va gaz olingan. S.g.k. koʻp qatlamli, gaz va kisman neft paleogen yotqiziklari gorizontlarida uchraydi; 6gorizontdagi neft uyumida gaz qalpogʻi bor. Boʻr va yura davrlari gorizontlarida ham gaz uyumlari mavjud. 2gorizont 1070–1350 m chuqurlikda ochilgan. Qatlam, asosan, mayda qumtoshlardan iborat, kalirshigi 14 m, gʻovakligi 9— 38%, gazlilik maydoni 7,7 km², uyum bal. 240 m. Gaz zichligi 0,676 g/sm³. Barcha gorizontlarda gazning tarkibi turlicha. Neft uyumi sharqiy koʻtarilmada ochilgan, 4gorizont rishton qatlamlari orasida joylashgan, ohaktoshli, ostki qismi mayda qumtoshli. Foydali qalinligi 3 m. Gʻovakligi 2,7616,4%. Qatlam 13001420 m chuqurlikda ochilgan. Neftgazlilik maydoni 1038 ga. Neft zichligi 0,880 g/sm³. Tarkibi (%da): asfaltenlar 0,90, aksiz smolasi 14,7, koks 2,5, parafin 7,9. Neft yengil, kam oltingugurtli (0,12%). 8gorizont buxoro qatining yuqori qismida joylashgan, qumli ohaktoshlar, gil, angidrit va qumtoshlardan iborat. Qalinligi 33 m, mahsuldor qatchalarning umumiy qalinligi 16 m, gʻovakligi 15—21% boʻlib, 1470–1590 m chuqurlikda ochilgan. Konda 1961-yil boʻr yotqiziklaridagi gaz oqimi 8gorizontning gumbaziga yoʻnaltirilgan. 1963-yil qatlamdagi bosimni bir meʼyorda saqlash uchun neft chegarasi tashqarisiga suv bostirilgan va 1964—67 yillar davomida bosim pasayishi oldi olingan. Kondan hozirgi kunda foydalanilmoqda.
Soʻqoqsoy

Soʻqoqsoy, Samsaraksoy – Toshkent viloyatining Parkent tumanidagi soy. Chirchiq – Ohangaron havzasida joylashgan. Chatqol tizmasining janubi-gʻarbiy yon bagʻridan oqib tushuvchi Sarituproqsoy va Miskensoyning qoʻshilishidan hosil boʻladi.

Nomlanishi 
Soʻqoq soʻzini tushuntirish uchun turli versiyalar taklif qilingan. Bir variantda suvi oq – „oq suv“, boshqasida – soʻqmoq, yoʻl degan maʼnoni anglatishi yozilgan. Shu bilan birga, tarixiy manbalarda Suhak soʻzi ham qayd etilgan. Toponimist S.Qoraev Soʻqoq qishlogʻi nomini Fargʻonadagi Soʻx vodiysidan kelgan koʻchmanchilar qoʻygan va Kichik Soʻx degan maʼnoni bildiradi, deb taxmin qiladi.

Tavsifi 
Uzunligi 33 km, havzasining maydoni 75,4 km². Qorasuv daryosiga quyiladi. Soʻqoq qishlogʻiga qadar soy yon bagʻirlari baland, tor va chuqur vodiyda, shagʻal va harsang toshlarga toʻla nishabi katta oʻzanda oqadi, shu qishloqdan boshlab vodiysi ancha kengaya boradi. Soʻqoq havzasi ancha sersuv. Oʻrtacha yillik suv sarfi 1,96 m³/sek. Qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Yillik oqimning 60—70% mart—may oylariga toʻgʻri keladi. Soʻqoqning asosiy irmogʻi – Chashmasoy (oʻngdan). Soydan aprel— may oylarida sel keladi. Soʻqoq havzasida „Soʻqoq“ dam olish uyi, bolalar oromgohlari bor.

Daryo oqimi 
Soʻqoqsoy Chotqol tizmasining janubi-gʻarbiy yon bagʻirlaridan oqib tushuvchi Sarituproqsoy va Miskensoy kichik daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Boshlanish joyidan shimoli-sharqda Oqtosh togʻ choʻqqisi joylashgan.

Soʻqoqsoy asosan sharq-gʻarbiy tomonga qarab oqadi, baʼzi joylarda shimolga yoki janubga bir oz qiyalashi mumkin. Shimoldan daryo oʻzani boʻylab Shaqoʻrgʻon togʻ tizmasi joylashgan. Avvaliga daryo baland qirgʻoqli tor daradan oʻtadi. Daryo oʻzanida koʻp miqdorda shagʻal va yirik toshlar bor. Soʻqoq qishlogʻi daryo boʻyida joylashgan.

Qishloqning sharqiy chekkasida shu nomdagi dam olish uyi joylashgan. Bu yerda daryo vodiysi yon bagʻirlarida oʻrmon oʻsimliklari zich oʻsib oʻziga xos yashil qoplam hosil qilgan.

Biroz pastroqda oʻng qirgʻogʻida Samsarek qishlogʻi joylashgan. Bu yerda daryo shimoli sharqqa buriladi, lekin Jumabozor va Parkent oʻrtasidagi avtomagistralga yetib borib, yana sharq-janubiy-sharqiy tomonga buriladi va katta yoʻl boʻylab oqib oʻtadi. Jumabozor qishlogʻi yonidan Qorasuv daryosiga quyiladi.

Turizm 
Daryo havzasida „Soʻqoq“ dam olish uyi, shuningdek, bolalar oromgohlari mavjud. Dam olish uyi suzish havzasi, raqs maydonchasi va choyxonaga ega, uning xiyobonlari teraklar bilan qoplangan, qoʻshni qirgʻoqda oʻrmon oʻsimliklari zich qoplam hosil qiladi.

Yuqori oqimida, Soʻqoq qishlogʻi yaqinida daryo suzish uchun qulay boʻlgan bir qancha soylar va toʻgʻonlarni hosil qiladi. Yaqin atrofda mashhur Chashma togʻ bulogʻi joylashgan. Shuningdek, goʻzal tabiatga ega boʻlgan ushbu hududdan turli bayram tadbirlarida foydalaniladi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Toshkent viloyati
Yuqori Chirchiq tumani daryolari
Parkent tumani daryolari
Т (kirill)

T — oʻzbek Kirill alifbosining yigirmanchi harfi. Til oldi, portlovchishovqinli, jarangsiz undosh tovushni ifodalaydi. Soʻzning boshi (tan, tosh, togʻ), oʻrtasi (vatan, chetan, qattiq) va oxirida (yigit, odat, harakat) kela oladi. Soʻz boshida eng koʻp qoʻllanadigan harf-tovushlardan. Bir qancha oʻzlashma soʻzlarning oxirida ketma-ket kelgan undoshlarning soʻnggisi t boʻlsa, koʻpincha talaffuzda tushib qoladi: pas(t), doʻs(t), darax(t), mashinis(t) kabi. Yana bir guruh soʻzlarda soʻz oxiridagi d tovushi t tovushiga almashadi: yod (xotira) — yot, qand—qant, savod—savot, baland—bala(n)t kabi. Aksincha, oʻgʻiz shevalarida soʻz boshidagi t baʼzan d ga almashadi: togʻ—dogʻ, temir—demir, tish—dish kabi. Lekin yuqoridagi qar uchala holat ham imlo (yozuv)da aks etmaydi. T harfi oʻzbek xalqi tarixan qoʻllagan barcha yozuv turlari (alifbolar)da uziga xos kurinishlarga ega boʻlgan. 

Kirill alifbosi harflari
Tabargul

Tabargul (Polianthus tuberosa) — chuchmomaguldoshlar oilasiga mansub, koʻp yillik tuganak piyozli oʻtsimon oʻsimlik. Buyi 60120 sm. Barglari uzunchoq. Guli oq, xushboʻy, toʻpguli boshoqsimon. Vatani — Markaziy Amerika. Shimoliy Afrika va Janubiy Yevropaning baʼzi hududlarida, Kavkazning Qora dengiz sohillarida manzarali va efir moyli usimlik sifatida ekiladi. Kuzda gullaydi; tuganak piyozidan kupaytiriladi. Uning ochilgan gulidan parfyumeriya sanoatida ishlatiladigan qimmatbaho efir moyi olinadi. Manzarali T. navlaridan guldastalar yasashda foydalaniladi. 

 

Uy o‘simliklari
Tabarzin

Tabarzin — qad. qurol turi, dastasi oddiy boltaga nisbatan uzunrok, boʻlgan oybolta. Oʻrta asrlarda otliq askarlarning asosiy qurollaridan hisoblanib, ot egarining old tomoniga osib yurilgan; qalandarlar qoʻllarida koʻtarib yurishgan. Eron, Xuroson, Movarounnahr hamda Hindiston tarixiga oid manbalarda T. tez-tez koʻzga tashlanadi.
Tabariya koʻli

Tabariya koʻli, Tveriada koʻli, Gʻanisaret koʻli, Galiley koʻli — Falastin tarixiy viloyatidagi kul, Isroil davlati hududida (koʻlning sharqiy sohilidan Isroilning Suriya bilan chegarasi utgan). Alhor tektonik botigʻining shim. qismida, dengiz sathidan 212 m pastda joylashgan. Maydoni 145 km². Eng chuqur joyi 48 m. Gʻarbiy va sharqiy qirgʻoklari tik yon bagʻirli, shim. va jan. past. Tabariya koʻli orqali Iordan daryosi oqib oʻtadi. Koʻldan baliqovlanadi. Kema qatnaydi. Gʻarbiy sohilida Isroilning Tiveriya sh. joylashgan. Bibliyaning Yangi axd qismida Tabariya koʻli Isoning afsonaviy faoliyati bilan bogʻliq. Shu sababli kul atroflari dindorlarning ziyoratgoh joyi.
Tabasaran tili

Tabasaran tili — Kavkaz tillari oilasining naxdogʻiston tillari guruhiga mansub, Dogʻiston Respublikasining Tabasaran va Xiv tumanlarida tarqalgan til. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 95 ming kishidan ortiq. Janubiy va shim. lahjalarga ega, ularning har biri oʻz sheva guruhlaridan iborat. Adabiy Tabasaran tili asosan jan. lahja negizida shakllangan. Fonetik tizimida 6 unli hamda 50 dan ortiq undosh, jumladan pp, tt, kk, chch kabi portlovchi jarangsiz qoʻsh undoshlar mavjud; urgʻu kuchsiz va koʻchuvchan. Morfologiyasida otlar kelishik va son boʻyicha oʻzgaradi; kelishik tizimi juda rivojlangan: 44 kelishik mavjud. Feʼllardagi zamon va mayl tizimi nihoyatda murakkab. Lugʻat tarkibida sof tabasaran soʻzlaridan (ular 60 foizdan ortiq) tashqari arab, fors, turkiy va rus tillaridan oʻzlashgan soʻzlar ham mavjud. Tabasaran tili yozuvi 1932—38 yillarda lotin grafikasi asosida, 1938-yildan rus grafikasi asosida shakllantirilgan.

 

Tillar
Tabasaranlar

Tabasaranlar — Dogʻistondagi xalq (78,2 ming kishi), Rossiya Federatsiyasida jami 93,6 ming kishi (1990y.lar oʻrtalari). Umumiy soni 98 ming kishi. Tabasaran tilida soʻzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmonlar. S. dehqonchilik, chorvachilik, hunarmandchilik (gilam toʻqish, yogʻoch va tosh oʻymakorlik rivojlangan) bilan shugʻullanadi.