MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Neʼmat Aminov

Neʼmat Aminov (1937.17.7, Buxoro viloyati, Romitan tumani — 2005) — hajvchi yozuvchi. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1992). Buxoro pedagogika institutining tarix-filologiya fakultetini tamomlagan (1959). Viloyat radioeshittirish qoʻmitasida muharrir va bosh muharrir (1961-1973), „Mushtum“ jurnalida masʼul kotib, bosh muharrir (1973—1995), „Sharq yulduzi“ jurnali bosh muharrir oʻrinbosari (1989—1991), respublika „Maʼnaviyat va maʼrifat“ jamoatchilik markazi rahbari (1995-1999).

Birinchi hajviy hikoyalar toʻplami — „Ikki pullik obroʻ“ 1966-yilda nashr etilgan. Soʻng „Qirq uchinchi pochcha“ (1970), „Labihovuz xandalari“ (1973), „Chinorlar qoʻshigʻi“ (1984), „Yelkasiz polvon“ (1986), „Oʻgʻri mushukcha“ (1987), „Qahqaha“ (1987), „Yallama-yorim“ (1988), „Cholbolaning ertaklari“ (1990) va boshqa hajviy toʻplamlari eʼlon qilingan. 1976—1983-yillarda „Yelvizak“ va „Suvarak“ qissalari asosida „Yolgʻonchi farishtalar yoxud yelvizakfeʼl va suvarakmijoz Bashirjon Zaynishev hayotidan“ hajviy romanini yaratdi.

Uning hajvchilik ijodi adabiyotda oʻziga xos milliy boʻyoqlarga boyligi bilan ajralib turadi. Uning ijodiga xos xalqchillik „Bir asr hikoyati“ (1996) asarida namoyon boʻldi. N. Aminov otasidan eshitgan voqealar va hikmatlar silsilasi asosida donishmand Sharq kishisining ajoyib obrazini yaratdi. N. Aminov asarlari bir qancha xorijiy tillarga tarjima qilingan. „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Manbalar
Noʻmon Aminov

Noʻmon Aminov (1908, Buxoro — 1-may 1998, Buxoro) — zardoʻz, Oʻzbekiston xalq rassomi (1982). Qadimgi Buxoro zardoʻzlik maktabi vakili. Otasi Aminjon Majidovdan hunar oʻrgangan. 30-yillardan Zardoʻzlik arteli (1960-yildan Buxoro zardoʻzlik fabrikasi)da ishlagan. Tilla, nuqra, ipak, zar iplar yordamida nodir soʻzanalar, portretlar yaratgan. Koʻplab shogirdlar tayyorlagan. Uning rahbarligida zardoʻzi soʻzanalar, portretlar va boshqa tayyorlangan. Koʻplab murakkab bezakli namoyonlar ishlagan („Kitoba“, 1956; „Goʻri Amir“, 1970). U yaratgan anʼanaviy naqsh (chok)larning 32 namunasi Amaliy sanʼat muzeyida saqlanadi.

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
1908-yilda tugʻilganlar
1998-yilda vafot etganlar
1-mayda vafot etganlar
Olim Aminov

Aminov Olim Moʻminovich (1906, Qoʻqon — 1981.22.10, Toshkent) — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1968), iqtisod fanlari direktori (1955), professor (1959), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964). 1930-yilda Samarqanddagi Oʻzbekiston pedagogika akademiyasini tugatgan. Qoʻqondagi davlat paxtachilik institutining tashkilotchisi va direktori (1931 — 34), Nizomiy nomli Toshkent davlat pedagogika institutida (1934 — 39), 1939 — 66 yilarda Toshkent toʻqimachilik, xalq xoʻjaligi institutlarida oʻqituvchi, kafedra mudiri, Oʻzbekiston fanlar akademiyasi Iqtisod instituti direktori (1945 — 48), Toshkent Davlat Universiteti huzuridagi Ijtimoiy fanlar oʻqituvchilari malakasini oshirish institutining direktori (1966 — 69), key-inchalik Toshkent xalq xoʻjaligi institutida kafedra mudiri boʻlgan. Asosiy ilmiy ishlari, Oʻrta Osiyo va Oʻzbekistonning xalq xoʻjaligi tarixi, ularning boshqa hududlar bilan savdo-iqtisodiy aloqalari masalalariga bagʻishlangan.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1906-yilda tugʻilganlar
Qoʻqonda tugʻilganlar
1981-yilda vafot etganlar
22-oktabrda vafot etganlar
Toshkentda vafot etganlar
Iqtisodchilar
Hallok Aminov

Hallok Aminov (1915, Buxoro viloyati, Shofirkon tumani — 7-iyun 1994) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. A. Chernigov gvardiyachi diviziyasi 60-otliq polkining boʻlinma komandiri boʻlib, Dnepr boʻylaridagi janglarda katta ja-sorat koʻrsatdi. Dneprdan birinchilar qatori suzib oʻtdi. Janglarda koʻrsatgan mardliklari uchun 1944-yil 15-yanvarda unga Qahramon unvoni beriddi. Urush tugagach maxsus taʼlim olib Vobkent tumanidagi kolxozlardan birida avval agronom, soʻng rais boʻlib ishlagan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1915-yilda tugʻilganlar
1994-yilda vafot etganlar
7-iyunda vafot etganlar
Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Aziza Aminova

Aminova Aziza (1929.7.4, Andi-jon) — Oʻzbekiston xalq artisti (1980). X. Aminovaning qizi. 1940-yildan Andijon teatrida. Taqdiri fojiali ayollar hamda onalar obrazlarini alohida mahorat bilan yaratgan. Asosiy rollari: Noznoz („Besh soʻmlik kelin“), Mohim („Tohir va Zuhra“), Qumri („Nurxon“), Sanam („Aziz va Sanam“), Xolisxon („Xolisxon“), Oyparcha, Uvaysiy („No-dira“), Poshsha xola („Onaizor“), Ona („Diydor“) va boshqa Oʻzbek ayollariga xos feʼl-atvor, milliy xususiyatlar orq-ali qahramonning ichki dunesini ochib be-rish aktrisa ijro uslubiga xosdir. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2000).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekiston xalq artistlari
Rahima Aminova

Rahima Hodievna Aminova (1925.18.11, Qoʻqon) sharqshunos-tarixchi olima, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademigi (2000), tarix fanlari doktori (1963), professor (1968), Oʻzbekistonda  xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1985), Beruniy nomidagi Davlat mukofoti (1968) laureati.

Biografiyasi 
1925-yil 18-noyabrda Qoʻqon shahrida tugʻilgan.

Ilmiy faoliyati 

1944-yili Oʻrta Osiyo davlat universiteti (hozirgi ToshMU) sharq fakultetini bitirgan (1948). 1949-1952 yillarda Oʻzbekiston FA Tarix va arxeologiya instituti aspiranturasida tahsil koʻradi. Bu davrda u akademiklar I.K.Dodonov, K.E.Jitov, I.M.Moʻminov kabi taniqli tarixshunos olimlardam taʼlim oladi.

Mehnat faoliyati 
Rahima Aminova  Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Tarix va arxeologiya institutida ilmiy xodim (1953– 57), boʻlim mudiri (1957—1993), yetakchi ilmiy xodimi (1993 ydan). Ilmiy ishlari Oʻzbekistonda sanoat ishchilari tarixi, agrar masala, xotin-qizlar harakati va boshqa mavzularga bagʻishlangan. Oʻzbekiston xotin-qizlari orasida jamoat ishlari olib borgan.

Ilmiy konfrensiyalar 
Rahima Aminova 13-Xalqaro tarix fanlari kongressida (Moskva, 1970), 14-Xalqaro tarix fanlari kongressida (San-Fransisko, 1975), 9-Jahon sotsiologlari kongressida (Up-sala shahri, Shvesiya 1978), 10-Jahon sotsiologlari kongressida (Mexiko, 1982), 16-Xalqaro tarix fanlari kongressida (Shtutgard shahri, 1985), AQShda boʻlib oʻtgan Xalqaro tarixchilar ilmiy konfe-rensiyasida (1986), shuningdek Efiopiya, Jazoir, Bolgariya va boshqa mamlakatlarda oʻtkazilgan xalqaro simpozium va konferensiyalarda ilmiy ma’ruzalar qilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1825-yilda tugʻilganlar
18-noyabrda tugʻilganlar
Qoʻqonda tugʻilganlar
 Oʻzbek tarixchilari
Xadicha Aminova

Xadicha Aminova (1909.13.5, Andijon viloyati Jalaquduq tumani — 1989.20.8, Andijon) — Oʻzbekiston xalq artisti (1939). 1930-yildan Andijon teatrida ishlagan. A. 100dan ortiq rollarni ijro etgan. Asosiy rollari: Xonzoda („Boy ila xizmatchi“), Maysara („May-saraning ishi“), Dilbar („Tor-mor“), Xolnisa xola, Boʻston buvi („Shohi soʻzana“, „Ayajonlarim“), Kabanixa („Momaqaldiroq“) va hokazo „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi filmlarida qatnashgan: Jamol opa („Fargʻona qizi“), Gulsumbi-bi („Qutlugʻ qon“), Xadicha opa („Yorqin yoʻl“). A. yaratgan obrazlar samimiyligi, qahramon hissiyotining toʻla ochib beri-lishi bilan eʼtiborni jalb qiladi. A. ona rollarini mahorat bilan ijro etgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1909-yilda tugʻilganlar
1989-yilda vafot etganlar
20-avgustda vafot etganlar
Aminokapron kislota

Aminokapron kislota — organik kislota, rangsiz, achchiq taʼmli 417gigroskopik kristallar. Erish temperaturasi 202 — 203°. Mol.m. 131,18. Suvda yaxshi eriydi, odatdagi organik erituvchilarda erimaydi. Aminokapron kislota kaprolaktamni gidroliz-lash yoʻli bilan olinadi. Lizin kabi baʼzi aminokislotalarni sintez qilishda ish-latiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kislotalar
Aminomoy kislota

Aminomoy kislota — tarki-bida karboksil va aminoguruh boʻlgan organik kislota. Aminomoy kislota yuqori temperaturalarda suyuqlanuvchan kristall modda. Suvda yaxshi eriydi, spirtda erimaydi. a- va r-Aminomoy kislota optik faoldir. a-va u- Aminomoy kislota hayvonot va oʻsimlik toʻqimalarida keng tarqalgan. R-A. K. organizmlarda uchra-maydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kislotalar
Aminoplastlar

Aminoplastlar, karbamid pla-stiklar – sintetik smolalar asosida tayyorlangan plastmassalar. A. formal-degid bilan aminoguruhli organik birik-malarning polikondensatlanishi nati-jasida hosil boʻladi. A. olishda tuldi-ruvchi sifatida boshqa materiallar, mas, yogʻoch qipigʻi, sellyuloza ishlatiladi. A.ni har xil rangga boʻyash mumkin. Ulardan tayyorlangan. (uyumlar kuchsiz kislota va ishqorlar, surkov moylari, spirt, atse-ton, benzol, benzin, kerosin va boshqa erituvchilar ta’siriga chidamli, lekin kuchli kislota va ishqor ularni parchalaydi. A. elektr tokini oʻtkazmaydigan qoplovchi koshinlar tayyorlashda, turli buyumlarni yelimlashda ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aminospirtlar

Aminospirtlar, aminoal-kogollar, alkanolaminlar, gidrok-silaminlar — tarkibida amino-va oksiguruhlari boʻlgan alifatik bi-rikmalar. Kuchsiz asos xossalariga ega 418boʻlgan moysimon suyuqliklar. Sanoatda A. enoksibirikmalarni ammiak yoki aminlar yordamida aminlash. A. etanola-min, kir yuvish vositalari — shampun va losonlar, emulgatorlar, kosmetik va dori preparatlar ishlab chiqarishda hamda kislo-talarning gazlarini (mas, SO2) yutuvchi modda sifatida koʻllaniladi. Baʼzi al-kaloidlar, mas, efedrin A. boʻlib, uning tarkibiga muhim gormon — adrenalin kiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aminofenollar

Aminofenollar, aminogi-droksibenzollar, gidroksianilinlar — organik birikmalar. A. mfoter birik-malar boʻlib, kislota va ishqorlar bilan reaksiyaga kirishib, tuz hosil qiladi. Uch xil izomeri bor. o-A., suyuqlanish temperaturasi 174°, m-A., suyuqlanish temperaturasi 123° va p-A., suyuqlanish temperaturasi 186°. Orto- va paraizomerlar havoda oksidla-nib jigarrang tusga kiradi, metaizomer esa barqarorroqdir. A. nitrofenol yoki nitrofenollarni qaytarish yoʻli bilan olinadi. A. olgingugurtli boʻyoqlar va azoboʻyoqlar ishlab chiqarishda qoʻllaniladi. Bundan tashqari, p-A. "a ularning hosilalari, mas, metol, amidol fotografiyada ish-latiladi. p- va o-A. moʻyna hamda jun mahsulotlarini, o-A.ning N-metil hosilasi esa sochni jigarrangga boʻyashda qoʻllaniladi. m-A. p-aminosalitsilat kislota ishlab chiqarishda oraliq mahsulot hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aminoqandlar

Aminoqandlar, aminodezoksiqandlar — molekulasida-gi bir yoki bir necha gidroksil guruhlar (aldozalardagi yarimatsetil yoki ke-tozalardagi yarimketaldan tashqari) oʻrniga almashingan yoki almashinmagan aminoguruhlar kiritilgan monosaharidlar. A. qaytaruvchilar boʻlib, qandlarga xos reaksiyalarga kirishadi, lekin asoslar xossalarini namoyon qiladi. Ular tabiatda keng tarqalgan, hayvonlar, oʻsimliklar va mikroorganizmlarning murakkab oqsillari, lipidlar, poli-saharidlar, glyukozalar va boshqa tarkibida uchraydi, koʻpgina gormonlar, antibio-tiklar va boshqa biologik muhim moddalar tarkibiga kiradi. A.dan glyukozamin va galaktozaminlar keng tarqalgan. Koʻp A. sintetik usulda olingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Amir

Amir ( — amr qiluvchi, boshliq, hokim) — lashkarboshi, hokim, bek. Arab xalifaligining dastlabki xalifalari va umaviylar davrida alohida qoʻshin qoʻmondonlari A. deb atalib, ular odatda zabt etilgan viloyatlarga noib etib tayinlanganlar. Xalifalarga Umar ibn al-Xattobdan boshlab „A. al-moʻminin“ („Moʻminlar A.i“) unvoni berilgan. Abbosiylar davrida A. odatda xalifalarning oliy hukmdor ekanligini tan olgan hokimlar, shuningdek xalifalikka nomigagina qaram boʻlgan sobiq noiblar (agʻlabiylar, tu-luniylar, tohiriylar) yoxud qurol kuchi bilan oʻzlari davlat barpo etgan mustaqil hokimlar (safforiylar, taznaviylar, buvayhiylar); ularni 10-asrda sultonlar deb ham atay boshlashgan. 10-asr oxiri — 11-asr boshida A. deb turli tabaqaga mansub hokimlar va lashkarboshilar (ay-yubiylar, mamluklar davlatlari va boshqalarda) atalgan. Oʻrta asrlarda Movarounnahr xonliklarida Amir ul-umaro, Amiri shikor mansablari mavjud boʻlgan. Oltin Oʻrda, soʻngra Movarounnahr va Eronda moʻgʻullar istilosidan soʻng A. deb uluslar boshliqlari atalgan (bek yoki noʻyon maʼnosida). Bu unvonni Amir Temur ham olgan; temuriylar sulolasiga man-sub shahzodalar Amirzoda (amir oʻgʻli) deb atalib, mirzo uning qisqartirilgan shaklidir. 18-asr oxiridan eʼtiboran Buxoro xonligi hukmdorlari oʻzlarini A. deb atay boshlaganlar. Safaviylar Eronida A.- viloyat hokimlari (odatda qabila boshliqlari, xonlar va sultonlar), Afgʻonistonda A. unvonini barakzoylar sulolasi hukmdorlari Doʻstmuhammadxondan boshlab olganlar. 20-asrda monarxik arab davlatlarida (mas, Saudiya Arabistonida) A.- hukmron su-lolaning valiahd shahzodalari.

Yana qarang 

 Davlat boshligʻi
 Monarx

 Monarxiya

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Unvonlar
Amir Abdulloh

Amir abdulloh (17-asr) — tarixchi olim. A. A. ashtarxoniy shahzodalardan Iskandar sultonning topshirigʻi bilan 419"Jome at-tavorix"ning bir qismi boʻlgan „Tarixi Gʻozoniy“ asarini fors tilidan turkiy tilga tarjima qilgan. Tarjima jarayonida asarni qisqartirib, buning hisobiga oʻzbek xonlaridan Abulxayrxon, uning avlodlari tarixi va Muhammad Shayboniyxon hukmronligining ilk davri tarixini qoʻshgan. Asar olimni ragʻbatlantirgan sulton nomi bilan „Is-kandarnoma“ deb nomlangan. Kitobning bir qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Tarixchilar
Amir Ali Akbar Samarqandiy

Amir Ali Akbar Samarqandiy, Qutbul Aqtob (16-asr) — oʻzbek sozanda-bastakori. „Ilmi odob“, „Ilmi axloq“ singari asarlar yozgan, juda koʻp savt va naqshlarni ba-stalagan. Murabbiy sifatida esa u Mahzumzodai Xorazmiy, Mavlono Dar-vish Boʻzgala, Mir Xokiy, Mavlono Pirmuhammad Kulol, Us tod Toʻlak Noyi, Us tod Abdusattor Qonuniy, Us tod Ara-biy Navoiy, Maxdumzoda Kotib singari taniqli sozandalarni tarbiyalab yetish-tirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Amir masjidi

Amir masjidi — Qohiradagi qadimgi arab meʼmoriy yodgorligi (642-643). A. masjidini arab sarkardasi Amir ibn al-Os qurdirgan. Mas-jid soʻnggi davrlarda koʻp marta qayta qurilishiga qaramay dastlabki holatini saqlab qolgan. Hovli koʻp ustunli ay-von bilan oʻralgan, oʻrtasida favvora bor. Ustunlar ustiga oʻrnatilgan boshalari yarim doira shaklidagi ravoqlarni tutib turadi.

Manbalar
Amir masti qobuziy

Amir masti qobuziy (15-asr oxiri, Hirot — 16-asr boshlari, Buxoro) — sozanda, bastakor, hofiz. Abdurahmon Jomiyning shogirdi. A. M. Q.ning gʻoyat xushovoz ekanligini payqagan Jomiy, unga moslab „Imoma“ nomli maxsus naqsh bastalagan va bu asarni ijro etish yoʻllarini A. M. Q. ga oʻrgatgan. Darvish Alining „Tuhfat us-surur“ida bayon eti-lishicha, A. M. Q. keyinchalik Hirotdan Buxoroga koʻchib oʻtgan. Bu yerda u Buxoro hofizlariga ustozlik qilgan. Buxoroning Shayx Ahmad, Hofiz Maxmud, Nasafiy, Hofiz Turdi, Hofiz Qosim, Hofiz Xasan Darbozai Obiy, Hofiz Poyondai Muhammad singari mashhur sanʼatkorlari A. M. Q.ning shogirdlari.

Manbalar
Temur

Mongke Temur (vaf. 1280), Oltin Oʻrda xoni
 Xitoy-Mo'g'ul Yuan sulolasidan bir qancha hukmdorlar.
 Yuan sulolasining ikkinchi hukmdori Temurxon ( 1294–1307 
 Tug Temur, Jayaatu Xon nomi bilan mashhur, Yuan imperatori Venzong (1328–1332  hukmronligi)
 Toʻgʻon Temur (  -yillar)
 Usxalxon Togʻus Temur (1378–1388  hukmronligi)
 Yesun Temur (1323–1328  hukmronligi)
 Oljei Temur Xon, (  )
 Koke Temur, Yuan sulolasi generali
 Temur (1336-1405), Markaziy Osiyo hukmdori, shuningdek, Temurlan.
 Bayan Temur ( Goryeo qiroli Gongmin )
 Xon Temir (vaf  1637), budjak nogaylar hukmdori
 Temurshoh Durroniy (1748—1793), afgʻon hukmdori

Zamonaviy 

 Temur Babluani (1948 yilda tug'ilgan), gruzin kinorejissyori
 Temur begim, (vaf. 1933), uygʻur qoʻzgʻolonchilari yetakchisi
 Timur Bekmambetov, qozoq kino va reklama rejissyori
 Timur Dibirov (1983 yilda tug'ilgan), rossiyalik gandbolchi
 Timur Jabrailov, rossiyalik futbolchi
 Timur Gareev, o'zbekistonlik shaxmatchi
 Timur Ibragimov, o'zbekistonlik bokschi
 Temur Iakobashvili (1967 yilda tug'ilgan), gruziyalik siyosatchi va diplomat
 Temur Jo'raev (1984 yilda tug'ilgan), o'zbekistonlik futbolchi
 Timur Kapadze, o'zbekistonlik futbolchi
 Temur Ketsbaia (1968 yilda tug'ilgan), gruziyalik futbolchi va murabbiy
 Timur Kuran, amerikalik akademik
 Timur Yunusov, rossiyalik qo'shiqchi
 Timur Miroshnichenko, ukrainalik teleboshlovchi
 Timur Mutsurayev (1976 yilda tug'ilgan), chechen qo'shiqchisi va bard
 Timur Taymazov (1970 yilda tug'ilgan), ukrainalik og'ir atletikachi
 Timur Kulibayev, qozog'istonlik milliarder
 Timur Qidiraliev, qirg'izistonlik futbolchi
 Teymur Radjabov (1987 yilda tug'ilgan), ozarbayjonlik shaxmatchi
 Timur Rodriges, rossiyalik shoumen, qo'shiqchi, tele va radio shaxsi
 Timur Selchuk, turk musiqachisi
 Timur Tekkal, Germaniya regbi ittifoqchisi
 Timur Yanyali, turk futbolchisi
 Tamur Husayn, amerikalik jurnalist

Familiya 

 Temur (aniqlash)
 Amur va Timur, Rossiyadagi yo'lbars va echki
 Bar Timor (1992 yilda tug'ilgan), isroillik basketbolchi
 Daramyn Tomor-Ochir
 Minarti Timur, xitoylik-indoneziyalik badmintonchi
 Mahmut Temur, (1989 yilda tug'ilgan) nemis futbolchisi
 Timofey
 Turkman xalqi
 Hazoralar
 Mug'allar imperiyasi
 Sharqiy Timor
Amir Temur ordeni

"Amir Temur" ordeni — Oʻzbekistonning davlat mukofotlaridan biri. 1996-yil 26-aprelda taʼsis etilgan.

Nizomi 
Bu orden bilan davlatchilikni mustahkamlashdagi ulkan xizmatlari, meʼmorchilikni, ilm-fan, adabiyot va sanʼatni, shu jumladan, harbiy mahoratni rivojlantirishga qoʻshgan ulkan hissalari uchun OʻzR fuqarolari mukofotlanadilar. Ushbu orden bilan davlatlararo hamkorlikni, tinchlikni hamda xalqlar oʻrtasida doʻstlikni mustahkamlash ishiga alohida hissa qoʻshganlik uchun OʻzR fuqarosi boʻlmagan shaxslar ham mukofotlanishi mumkin. Orden bilan mukofotlangan shaxslar qonun hujjatlarida belgilab qoʻyiladigan imtiyozlardan foydalanadilar. Orden koʻkrakning oʻng tomoniga „Mustaqillik“ ordenidan keyin taqiladi. „Amir Temur“ ordeni bilan vafotidan keyin mukofotlangan taqdirda orden, mukofotlash toʻgʻrisidagi hujjat va bir yoʻla beriladigan pul toʻlovi mukofotlanganning oilasiga topshiriladi. Ordeni bilan mukofotlangan shaxslar bazaviy hisoblash miqdorining yetmish karrasi miqdorida bir yoʻla toʻlanadigan pul mukofoti oladilar.

Tavsifi 
„Amir Temur“ ordeni 1 mikron qalinlikdagi oltin qoplangan 925 darajali (probali) kumushdan tayyorlanadi va ikki yon bagʻridan nurlar taralgan sakkiz qirrali musamman koʻrinishida boʻladi. Musammanning burchaklari orasida yashil rang emal qoplangan taram-taram boʻlib taralayotgan nurlar joylashgan. Musammanning qarama-qarshi uchlari orasidagi masofa — 57 millimetr. Nurlar jo boʻlgan aylananing diametri — 52 millimetr. Ordenning markazida ot mingan Amir Temurning qiyofasi kumush rangda tasvirlangan. Otliq ortidagi rangli emaldan ishlangan manzara moviy rangda. Otliq qiyofasini oʻrab turgan aylananing yuqorisida Oʻzbekiston Respublikasi Davlat gerbining ramzi — yarim oy va yulduzni oʻz ichiga olgan moviy musamman tasvirlangan. Musamman jo boʻlgan maydonning diametri — 10,5 millimetr. Yarim oy hamda besh qirrali yulduz jo boʻlgan maydonlarining diametrlari tegishlicha — 5,0 millimetr va 2,6 millimetr. Aylananing yuqori qismida oq rangli emal manzarada AMIR TEMUR yozuvi bitilgan boʻlib, u yoqutrang emal bilan qoplangan. Harflarning balandligi — 2,5 millimetr. Aylana boshdan oxirigacha marjonli naqshlar bilan oʻralgan. Aylananing diametri — 36 millimetr, qalinligi — 6 millimetr. Aylananing pastki qismida oq rangli emal manzarada moviy emaldan ishlangan KUCH — ADOLATDA soʻzlari bitilgan. Harflarning balandligi — 3 millimetr. Aylananing chekkalari har ikki tomondan 1 millimetr qalinlikdagi qizil emaldan ishlangan qabariq hoshiya bilan oʻralgan. Aylanalarning yuqori va pastki qismlari diametri 2,7 millimetrli ikkita yoqut tosh bilan ajratilgan. Ordenning orqa tomoni botiq boʻlib, markazida ordenni taqish uchun burama shtift va murvat bor. Pastki qismida ordenning tartib raqami 1 millimetr kattalikdagi botiq shrift bilan yozilgan. Ordenning qalinligi — 8 millimetr. Ordenning ogʻirligi — 60,5 gramm.

Taqdirlanganlar

Manbalar
Amir Temur gʻori

Amir Temur gʻori — Surxondaryo viloyati Boysun togʻidagi ibtidoiy odamlar manzilgohi boʻlgan gʻor. Bu gʻorda 1939-yilda A. P. Okladnikov arxeologik qazishlar olib borgan. Unda uchta qatlam boʻlib, yuqoridagi ikkitasi yangi tosh davriga, eng quyisi mustʼye davriga taalluqlidir. Bu qatlamda oʻchoq va baʼzi joylarida pista koʻmirning qoldiqlari topilgan. Amir Temur gʻoridan Teshiktosh gʻoridagiga oʻxshash qoʻpol ishlangan yirik qirgʻichlar, plastinalar, lappaksimon nukleuslar va ulardan uchirib olingan tosh parchalari chiqqan. Shu bilan birga gʻordan xilma-xil hayvon va qushlarning suyak qoldiqlari ham topildi. Amir Temur gʻorida ibtidoiy odamlar jamoa-jamoa boʻlib yashagan, ovchilik va temirchilik bilan shugʻullangan.

Manbalar 

Gʻorlar
Arxeologiya
Surxondaryo viloyati
Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxati
Oʻzbekistondagi arxeologiya yodgorliklari