Oulu

Oulu-Finlandiyaning Shimoliy Ostrobotniya mintaqasidagi 210 000 ga yaqin aholiga ega shahar, munitsipalitet va dengiz qirg'og'idagi kurort  . Bu Finlandiya shimolidagi eng gavjum shahar va mamlakatdagi aholi soni bo'yicha beshinchi o'rinda turadigan shahar: Xelsinki, Espoo, Tampere va Vantaadan keyin va mamlakatdagi Xelsinki, Tampere va Turkudan keyin beshinchi yirik shahar . Ouluning qo'shni munitsipalitetlari:Xailuoto, Ii, Kempele, Liminka, Lumijoki, Muhos, Pudasjarvi, Tyrnäva va Utajyarvi .

Aholining ko'pligi va geosiyosiy iqtisodiy va madaniy-tarixiy joylashuvi tufayli Oulu "Shimoliy Finlandiyaning poytaxti" deb nomlangan. Oulu, shuningdek, Yevropaning "jonli laboratoriyalaridan" biri hisoblanadi, bu yerda aholi miqyosda yangi texnologiyalar (masalan, NFC teglari va ubi ekranlari) bilan tajriba o'tkazadi. Eng yaxshi 2% universitetlar reytingiga qaramay, Oulu universiteti mintaqaviy axborot texnologiyalari sohasida tanilgan. Oulu ham so'nggi shahar tasviri so'rovlarida juda muvaffaqiyatli bo'ldi.2008-yilda Finlandiya Iqtisodiy Survey tomonidan chop etilgan tadqiqotda u barcha viloyatlardagi respondentlarning reytinglarini o'z ichiga olgan holda, butun mamlakat bo'ylab rasm reytingida yirik shaharlarning eng yaxshi reytingini oldi.

Bir vaqtlar yog'och smolasi va qizil ikra bilan mashhur bo'lgan Oulu yirik yuqori texnologiyali markazga aylandi, ayniqsa IT va sog'lomlashtirish texnologiyalari. Boshqa mashhur tarmoqlarga yog'ochni qayta ishlash, kimyo, farmatsevtika, qog'oz va po'lat kiradi. 

Oulu 2026-yilda Yevropa madaniyat poytaxti etib saylangan

Etimologiya 
Shahar Oulujoki daryosi nomi bilan atalgan, u Oulujarvi ko'lidan boshlanadi. Oulu ismining kelib chiqishi uchun bir qator boshqa nazariyalar mavjud. Mumkin manbalardan biri sami tilidagi “toshqin suvi” degan so‘z bo‘lishi mumkin, ammo boshqa takliflar ham mavjud. Hech bo'lmaganda, so'zning tuzilishi, agar dastlab Ural tilida so'zlashuvchilar tomonidan berilgan bo'lsa, ism hosila bo'lishi kerakligini talab qiladi. Ehtimol, u Finlandiya aholi punktlaridan ham oldinroq bo'lgan va shuning uchun bu hududda bir paytlar gapirilgan hozirda yo'qolib ketgan saam tillaridan birining so'zidir .

Eng mumkin bo'lgan nazariya shuki, bu nom fin tilidagi oulu dialektal so'zidan kelib chiqqan bo'lib, "toshqin suvi " degan ma'noni anglatadi. Janubiy Sami aulo, ya'ni "erigan qor", åulot "erish" degan ma'noni anglatadi (kelib chiqishi noma'lum). Yana ikkita so'z turkumi ham o'zaro bog'liq ekanligi taxmin qilingan. Birinchisi Shimoliy Savo dialektal so'zi uula va uning samicha oalli so'zida ko'rinadi, ikkalasi ham "daryo kanali" degan ma'noni anglatadi. Ikkinchisi - "daryo to'shagi" degan ma'noni anglatuvchi  uwa sifatida qayta tiklangan Ural ildizi (zamonaviy fin tilida vuo sifatida aks ettirilgan, shuningdek, vuolalar "og'ir oqim" kabi lotinlarda ham aks ettirilgan). Bu ildizlarning birortasiga boshqa hosila qo'shimchalarini qo'shgan holda, ba'zi sami xilma-xilligini taxmin qilish kerak edi.

Tarixi 

Oulu Botniya ko'rfazi bo'yida, Oulujoki daryosining og'zida joylashgan bo'lib, u qadimiy savdo maydonchasi hisoblanadi. Shaharga 1605-yil 8-aprelda Shvetsiya qiroli Karl IX Linnansaari orolida qurilgan qal'a qarshisida asos solgan. Bu sharq-g'arbiy asosiy suv yo'li - Oulu daryosi orqali hujum xavfini bartaraf etgan Rossiya bilan qulay tinchlik o'rnatishdan keyin sodir bo'ldi.  Atrofdagi hududlarda aholi ancha oldinroq bo'lgan. Oulu 1776-yildan 2009-yilgacha Oulu viloyatining poytaxti bo'lgan.

1822-yilda katta yong'in shaharning ko'p qismini vayron qildi. Me'mor Karl Lyudvig Engel, asosan, Xelsinki Senat maydoni atrofidagi neoklassik (imperiya uslubidagi) binolar bilan mashhur bo'lib, uni qayta qurish rejasini taqdim etish uchun jalb qilingan. Kichkina o'zgarishlar bilan bu reja Oulu shahar markazini rejalashtirish uchun asos bo'lib qolmoqda. Oulu sobori 1832-yilda uning dizayni bo'yicha qurilgan, shpil 1844-yilda qurib bitkazilgan. Qrim urushining bir qismi bo'lgan Aland urushi paytida Oulu portiga Britaniya floti bostirib kirgan, u kemalarni vayron qilgan va qatron uylarini yoqib yuborgan, bu esa xalqaro tanqidlarga sabab bo'lgan.

Geografiya 

Oulu Finlandiya shimolida, mamlakatning boshqa shaharlaridan ancha uzoqda joylashgan. U poytaxt Xelsinkidan shimolda 607 km (377 mi) da joylashgan. Materik Finlandiyaning eng shimoliy va janubiy nuqtalari Ouludan taxminan teng masofada joylashgan. Oulu qirg'og'i Bothnian ko'rfazida (fin tilida Perämeri ) joylashgan va Shvetsiyaning materik qismi 180 km toʻgʻridan-toʻgʻri Gʻarbga, Bothnian koʻrfazi boʻylab.Oulu markazidan Oulunsalo yo'nalishida kichikroq, lekin keng, oʻtloqli belbogʻli koʻrfaz bor va uning bir qismi tabiatni muhofaza qilish hududi roʻyxatiga kiritilgan Yaqin atrofdagi Xailuoto oroli qirg'oqdan  uzoqda, Botniya ko'rfazida joylashgan.

Iqlimi 
Oulu subarktik kontinental iqlimga ega ( Köppen Dfc ). Bu butunlay ushbu iqlim zonasidagi eng katta Finlandiya shahri, shuningdek, dunyodagi eng katta shaharlardan biri.Oddiy xususiyatlari - sovuq va qorli qish, qisqa va issiq yoz. Oʻrtacha yillik harorat  . Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori  yiliga 105 kun, asosan yoz va kuz oylarida tushadi.Ouluda qayd etilgan eng issiq harorat  edi 1957 yil iyul oyida, rekorddagi eng sovuq harorat esa  edi. 1966 yil fevralda.

Oulu uzoq shimoliy joylashuvi va tez-tez bulutli osmoni tufayli dekabr oyida u o'rtacha 15 daqiqa quyosh nurini ko'radi. Qishki kunning ufqdan 1,9 darajaga ko'tarilishi bilan kunlar atigi 3 soat 34 daqiqa davom etadi. Boshqa tomondan, yozda quyosh 22 soat 3 daqiqa davom etadi, quyosh ufqdan 1 daraja pastga tushadi. Bu yozda Oulu oq tunlarni beradi.

Demografiya 

2008-yilda ona tili sifatida shved tilida so'zlashadigan 316 kishi bor edi, bu umumiy aholining 0,2% ni tashkil etdi, bu shaharni bir tilda fin tilida so'zlashuvchi Shimoliy Finlandiyaning boshqa hududlariga o'xshash edi. Ingliz va shved tillari majburiy maktab fanlari bo'lganligi sababli, til o'rganish orqali olingan funktsional ikki yoki uch tillilik kam uchraydi. 2007-yilda shaharda 2417 nafar chet el fuqarolari istiqomat qilgan.  ulardan 618 tasi Yevropa Ittifoqining boshqa joylaridan edi. Aholining 51,1 foizini ayollar tashkil etadi.

Oulu, Shimoliy Ostrobotniyaning boshqa qismlari singari, konservativ Laestadianizmning tiklanish harakatining kuchli qo'llab-quvvatlanadigan hududi sifatida tanilgan. Qurilish sektorini boshqarishda Laestadian foni keng tarqalgan deb taxmin qilingan.

2017-yilda aholi soni 200 000 dan ortiq aholiga ko'paydi. Oulu Finlandiyaning Xelsinki, Tampere va Turkudan keyin kamida 200 000 aholisi bo'lgan to'rtinchi punktiga aylandi.

Oulu 2018-yilgi Oulu bolalar jinsiy ekspluatatsiyasi janjalining sayti bo'lgan. Bosh vazir Yuxa Sipilya “Bolalarga qarshi jinsiy jinoyatlar tushunib bo'lmaydigan yovuzlikning g'ayriinsoniy harakatlaridir”, deb intervyu bergan.

Aholi

Iqtisodiyoti 

2008-yil 31-dekabr holatiga ko'ra faol mehnatga layoqatli aholi qatlami quyidagicha edi:

2011 yilda eng muhim ish beruvchilar:

Madaniyati 

Oulu shahrining eng mashhur madaniy eksporti bu har yili avgust oyida o'tkaziladigan havo gitara bo'yicha jahon chempionati.

Shaharda ko'plab rassomlar, yozuvchilar va musiqachilar yashaydi. Har yili turli xil kontsertlar - rok, klassik va jazz, shuningdek, boshqa madaniy tadbirlar bo'lib o'tadi. Misollar avgust oyida bo'lib o'tadigan Oulu musiqiy video festivali, havo gitara bo'yicha jahon chempionati va Musixine musiqa filmlari tanlovini o'z ichiga oladi.Har yili iyul oyida Qstock rok festivali bo'lib o'tadi. Oulu musiqa festivali qishda, Oulunsalo musiqa festivali yozda o'tkaziladi. Oulu Irlandiya festivali har oktyabr oyida va Xalqaro bolalar filmlari festivali har noyabr oyida bo'lib o'tadi.

Ouludagi muzeylar orasida Shimoliy Ostrobotniya muzeyi, Oulu san'at muzeyi (OMA), Tietomaa ilmiy markazi va Turkansaari ochiq osmon ostidagi muzey mavjud.

Ouludagi mashhur haykallar va haykallar qatoriga Frans Maykl Franzen haykali va Bobby haykali kiradi.

Finlandiyaning Eurovision 2021-yil Blind Channel rok guruhi Oulu shahrida musobaqada 6-o‘rinni egalladi.

Kalmah - 1998-yilda tashkil etilgan Oulu shahridagi guruh.

Taomlari 
1980-yillarda rössypottu, losos sho'rva va shirin pishloq ( juhannusjuusto ) Ouluning an'anaviy cherkov taomlari deb nomlandi.

Diqqatga sazovor joylari 

 Tietomaa, 150 dan ortiq eksponatlarga ega ilmiy markaz
 Rapids markazi, Oulu daryosining estuaridagi hudud, daryoning o'rtasida joylashgan ko'priklar va favvoralar bilan bog'langan kichik orollardan iborat va Alvar Aalto tomonidan rejalashtirilgan qurilish bloklari uy-joy maydonini o'z ichiga oladi.
 Bozor maydoni, shahar kutubxonasi, shahar teatri va eski tuz va smola omborlari
 Hupisaaret orollari, Oulu daryosining estuarida joylashgan katta park maydoni
 FM Franzen yodgorligi
 Koitelinkoski tez oqimi
 Shimoliy Ostrobotniya muzeyi
 Pateniemi Sawmill muzeyi
 Avtomobil muzeyi
 Oulu botanika bog'lari universiteti ( Linnanmaa shahrida joylashgan)
 Arktika galereyasi
 Texnopolis, texnologiya qishlog'i
 Turkansaari (Ochiq osmon ostidagi tarixiy muzey)
 Spa Hotel Eden va Nallikari dam olish va sayyohlik hududidagi qumli plyaj
 Mannerheim bog'i
 Linnansaaridagi eski rasadxona, 1875 yilda Oulu qal'asi xarobalari tepasida qurilgan.
 Oulu san'at muzeyi

Cherkovlar 

 Cathedral
 Haukipudas Church
 Holy Family of Nazareth Church
 Holy Trinty Cathedral of Oulu 
 Kiiminki Church
 Oulujoki Church
 Oulunsalo Church
 St.Luke's  Chapel
 Tuira Church
 Ylikiiminki Church

Boshqa diqqatga sazovor joylari 

 Oulu musiqa video festivali
 Havo gitara bo'yicha jahon chempionati
 Jalometalli metall musiqa festivali
 Oulu Irlandiya festivali
 Laitakari mayoq minorasi
 Madetoja Hall, Oulu musiqa markazi, Oulu simfonik orkestrining qarorgohi
 Oulu xoll (past gumbazdan iborat bo'lgan katta yopiq sport inshooti, u biroz qo'ngan uchuvchi likopchaga o'xshaydi)
 Terwa Marathon & Run, may oyi oxiridagi tadbir (1989 yildan beri)
 Mart oyining boshida Terva chang'i sporti (1889 yildan beri)
 Suzish bo'yicha qishki jahon chempionati

Transport 

Ouluga Finlandiyadagi yo'lovchilar soni bo'yicha ikkinchi eng katta aeroport bo'lgan Oulu aeroporti xizmat ko'rsatadi. U  shahar markazidan janubi-g'arbda.

Oulu porti Bothnian ko'rfazidagi eng gavjum portlardan biridir. U to'rtta alohida port zonasini o'z ichiga oladi: Vihresaari neft va quyma doklar, Nuottasaari doklari va Oritkari doklari. Ouluda parom xizmati ham mavjud bo'lib, u asosan Oulunsalo va Xailuoto oroli o'rtasida ishlatiladi.

Oulu temir yo'l stantsiyasidan Xelsinki markaziy temir yo'l vokzaliga boradigan eng qisqa vaqt VR tomonidan boshqariladigan 5 soat 34 minut. Boshqa yo'nalishlar: Kolari,Rovaniemi, Seinäjoki va Tampere .

Sporti 

Xokkey Ouludagi eng mashhur tomoshabin sportidir. Mahalliy " Kärpät " klubi sakkiz marta ( 1981, 2004, 2005, 2007, 2008, 2014, 2015 va 2018 ) SM- liga chempionligini qo'lga kiritgan. Shuningdek, u 2005 va 2006-yillarda IIHF Evropa chempionlar kubogida ikki marta ikkinchi o'rinni egallagan.

Futbolda AC Oulu Finlandiya futbolining birinchi divizioni Veikkausliigada o'ynaydi. Hozirgacha OPS 1979-1980 -yillarda Mestaruussarjada g'alaba qozonib atigi ikki marta Finlandiya futbol chempionligini qo'lga kiritgan. Boshqa mashhur futbol klublari orasida OLS, OTP va JS Hercules mavjud.

Oulun Tervahiihto - 1889 yildan beri har yili o'tkaziladigan chang'i marafoni.

Ta'limi 

Oulu universiteti va Oulu amaliy fanlar universitetining asosiy kampuslari Oulu shahrida joylashgan.

Oulu dunyodagi eng shimoliy arxitektura maktabi joylashgan. Maktab arxitekturani rivojlantirish bo'yicha kuchli mintaqaviy g'oyalari bilan mashhur. Ushbu harakat me'morchilikning "Oulu maktabi" ("Oulun koulu") deb nomlanadi. 

Oulu kasb-hunar kollejida 13 000 dan ortiq talaba tahsil oladi. U Oulu va qo'shni munitsipalitetlarda tarqalgan turli bo'linmalarda bir nechta turli xil o'quv fanlarini o'z ichiga oladi. Oulu kasb-hunar kolleji Biznes tadqiqotlari maktabi o'quv dasturida o'yin dasturlashiga ega bo'lgan kam sonli kasb-hunar maktablaridan biridir.

Oulu xalqaro maktabi Finlandiyada ingliz tilida asosiy ta'limni taklif qiluvchi to'qqizta maktabdan biridir. Shuningdek, o'rta maktabgacha talabalar uchun shved tilida so'zlashuvchi xususiy maktab (shvedcha Svenska Privatskolan i Uleåborg ) mavjud. Maktab Finlandiyadagi eng shimoliy shved tilida so'zlashuvchi maktabdir.

Xalqaro munosabatlar

Qardosh shaharlar va qardosh shaharlar 
Oulu egizaklar:

Manbalar 

Pages with unreviewed translations