MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Koban madaniyati

Koban madaniyati - jez davrining oxiri — ilk temir davrining boshlaridagi arxeologik madaniyat (mil. av. 2-ming yillikning oxiri — 1-ming yillikning oʻrtalari). Dastlab (1869) topilgan joy — Shim. Osetiya (RF)dagi Koban qishlogʻining nomidan olingan. Shimoliy Kavkazning markaziy qismeta tarqalgan. Qishloq va qabriston qoldiqlari topilgan. Koban madaniyati manzilgohlaridan jangda ishlatiladigan bolta, mis idish va turli bezak buyumlari — toʻgʻnogʻich, kamar, tugma, bilagoʻzuk va boshqa topilgan. Koban madaniyati aholisi chorvachilik, deqqonchilik, temirchilik bilan shugʻullanishgan.

Manbalar 

 

Arxeologiya
Kobdo

Kobdo, Jargalant — Mongoliyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Buyant-Gol daryosi boʻyida. Kobdo aymogʻining maʼmuriy markazi. Aholisi 27,9 ming kishi (1999). K. mamlakat gʻarbiy qismining muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Transmongoliya avtomobil magistrali yonida. Qurilish materiallari i.ch, oziq-ovqat, energetika sa-noati rivojlangan. Junga ishlov beruvchi korxona, biopreparatlar fabrikasi, bosmaxona, avtomobillarni taʼmirlash zavodi, teatr bor. Shaharga 1731-yil asos solingan.

Manbalar
COBOL

COBOL (;  iborasidan qisqartirilgan; ) — EHM yordamida iqtisodiy-hisob va boshqarish masalalarini yechish dasturini bayon qilishda qoʻllaniladigan dasturlash tili. Algoritmlarni EHMning qandayligiga bogʻliq boʻlmagan shakldagi yaqqol va ixcham qaydi olinishini taʼminlaydi. 1960-yillarda AQShda ishlab chiqilgan. Tilning inglizcha va ruscha variantlari mavjud; shakli matn koʻrinishda boʻladi. COBOL katta hajmdagi axborotlarni kiritish va chiqarish, razryadi oʻzgaruvchan sonlar ustida ishlash, chiqadigan axborotlarni murakkab hisobot shakli koʻrinishida tahlil qilish uchun ishlov beradi. COBOL algolta nisbatan amaliy operatsiyalarning odatdagi tiliga yaqin. COBOLda tuziladigan katta dasturlarni qisqartirish va ularni joylash uchun maxsus vosita bor.

Manbalar

Havolalar 
 

Dasturlash tillari
Kobul

Kobul — Afgʻoniston va Pokistondagi daryo. Hind daryosining eng katta oʻng irmogʻi. Oʻz. 460 km, havzasining maydoni 75 ming km² chamasida. Koʻhi Bobo tizmasining yon bagʻridan boshlanadi. Avval togʻlar orasidan oqadi, keyin Jalolobod choʻkmasidan oʻtgach, Peshovar shahri yaqinida tekislikka chiqadi. Qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Yozda sersuv, oʻrtacha suv sarfi 700 m³/sek. Quyilish joyidan yuqori oqimiga tomon (120 km gacha) kichik kemalar qatnaydi. Sugʻorishda foydalaniladi. GES lar, suv omborlari qurilgan. Daryo boʻyida Kobul, Jalolobod va Peshovar shaharlari joylashgan.

Manbalar 

Alfavit boʻyicha daryolar
Pokistondagi daryolar
Afg‘oniston daryolari
Jalolobod
Kobul amirligi

Kobul amirligi - Durroniylar davlati parchalangandan keyin vujudga kelgan afgʻon amirligi (19-asr). Asoschisi — amir Doʻstmuhammadxon. 19-asrning 30-yillarida amirlik hududi shim.dan jan.ga Parvondan Mukurgacha va gʻarbdan sharqqa Bomiyondan Xaybar dovonigacha choʻzilgan. Qulay geografik joylashishi uning yuksalishiga imkon bergan. Kobul amirligini amir boshqargan. Yollanma qoʻshin yordamida amir bosqinchilik urushlari olib borgan, xalq qoʻzgʻolonlarini bostirgan. Afgʻon amirliklari orasida Kobul amirligi eng kuchlisi hisoblanib, 19-asrda Afgʻoniston davlati bir-lashuvi jarayoni markazi boʻlgan.

Manbalar
Kobuliy

Kobuliy (taxallusi; asl ismi Mir Sayd) (15-asr) — shoir. Kobul amirlaridan boʻlgan shayx Abu Saidning oʻgʻli. Alisher Navoiyning togʻasi. Navoiy "Majolis un-nafois" tazkirasida K.ning sheʼriy isteʼdodi yuqori boʻlganligi, sheʼrlarining aksariyati turkiy tilda ekanligini alohida taʼkidlab koʻrsatgan. Navoiy tazkirasi orqali bizga K.ning bir tuyugʻi yetib kelgan.

Manbalar 

Shoirlar
Kobuliston

Kobuliston — Afgʻonistonning shim.-sharqiy qismida, Kobul daryosi havzasida joylashgan tarixiy viloyat. Markazi — Kobul shahri K. jan.-gʻarbda Zobuliston bilan chegaradosh boʻlib, "Shohnoma"da bu 2 viloyat nomi koʻpincha yonma-yon zikr etiladi. Baʼzi geograflar K. bilan Zobulistonni bir viloyat nomi deb hisoblasalarda, "Shohnoma" hamda Abulfazl Allomiyning "Oyini Akbariy" ("Akbarshoh qonunlari") asaridagi maʼlumotlar bu fikrni rad etadi.

Manbalar 

 

Tarixiy viloyatlar
Osiyo tarixi
Kobuston

Kobuston (Gobuston) - Katta Kavkaz togʻ etagida, Apsheron yarim orol (Ozarbayjon)ning gʻarbidagi pastak togʻli tuman. Atrofdagi qoyatoshlarga turli davrga (mezolitdan oʻrta asrgacha) oid tasvirlar (odamlar, hayvonlar, qayiqlar va boshqalar) tushirilgan.

Manbalar
Kovak venalar

Kovak venalar — quruqda yashovchi umurtqalilar katta qon aylanish doirasining eng yirik tomirlari. Suvda va qurukda yashovchilarda qonni yurakning venoz boʻshligʻiga, sudralib yuruvchilar, qushlar va sut emizuvchilarda yurakning bevosita oʻng boʻlmachasiga olib kelib quyadi. Odamning tomirlar sistemasida yurakning chap qrrinchasidan boshlangan aorta tarmoqlari mayda kapillyarlar boʻlib, kislorodga boy qonni organizmga tarqatadi. Venalar esa kapillyardan yigʻilib, yiriklashib yuqori va pastki Kovak venalar boʻlib, oʻng boʻlmachaga quyiladi. Yuqori va pastki Kovak venalar farq qilinadi. Yuqori Kovak venalar yirik, ammo kalta boʻlib, koʻks oraligʻida oʻng va chap tomonlardagi yelkabosh va qoʻl venalarining qoʻshilishidan vujudga kelgan. U bosh, boʻyin, yelka kamari (oʻng va chap tomon), qoʻl, koʻkrak boʻshligʻi devorlari, orqa miya va uning qobiqlari (qisman), koʻks oraligʻidagi aʼzolardan qon yigʻadi. Pastki Kovak venalar eng yirik tomir boʻlib, IV, V bel umurtqalari roʻparasidagi oʻng va chap yonbosh venalarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Vena yuqoriga koʻtarilib yoʻlda bel, chanoq, oyoq venalari, jigardan chiqqan qopqa vena va qorin boʻshligʻidagi aʼzolar venalarini qabul qiladi. Qopqa vena diafragmadan oʻtib yurakning oʻng boʻlmachasiga quyiladi. U chanoq sohasidagi aʼzolar va devorlaridan, shuningdek, qorin boʻshligʻidagi aʼzolar (jigar, buyrak, buyrak usti bezi) va devorlaridan diafragma, jinsiy bezlar, orqa miya va qisman miya qobiqlaridan hamda oyoqdagi venoz chigʻallardan qon yigʻadi. Yuqori va pastki qopqa venalar qorin devorining orqa va oldingi boʻlagidagi vena tomirlari bilan keng qoʻshilgan. Bu yuqori pastki kovak tomirlarda qon dimlanib qolganda vena qoni qoʻshilmalar orqali yoʻnalishiga imkon beradi.

Manbalar
Kovak drenaj

Kovak drenaj, krot drenaj — yopiq gorizontam drenaj turi; tuproqdagi ortiqcha grunt suvlarini chiqarib yuborish uchun qazilgan yer osti kovaklari sistemasi. Kovaqlar 0,5—1,2 m chuq.da, diam. 6—20 sm, oraligʻi 2–20 m, nishabi 0,003—0,005° qilib kovak qazish mashinalari bilan qaziladi. Mashina ish organi bilan tuproq ustida kengligi 2—6 sm boʻltan tirqish ochiladi, tigʻli temir silindr-drener bilan uning osti kengaytirilib, boʻshliq hosil qilinadi. Soʻngra tirqishlar maxsus moslama bilan haydalma qatlam chuqurligigacha berkitiladi. Kovak drenaj koʻpincha shoʻr bosgan, ammo ortiqcha namlanmagan (botqoqlanmagan) yerlarda doimiy drenaj bilan birgalikda ishlatiladi. Oʻzbekistonning dehqonchilik zonalarida Kovak drenaj 20-asrning 40- va 60-yillarida sinab koʻrildi, ammo tarkibida koʻp miqdorda chang va qum zarrachalari boʻlgan gruntda kovaqlarning tez oʻpirilishi sababli keng qoʻllanilmadi.

Manbalar
Zinaida Kovalevskaya

Zinaida Mixaylovna Kovalevskaya (1902, Saratov viloyati — 1979.5.11, Samarqand) — Oʻzbekiston xalq rassomi (1964). Qozon rassomlik bilim yurtida taʼlim olgan (1922—27), 1943-yilda I. Repin nomidagi rassomlik, haykaltaroshlik va meʼmorlik institutida sirtdan diplom yoqlagan. 1930-yildan Oʻzbekistonda. 1932—49 yillarda Samarqand rassomlik bilim yurtida pedagog. Kovalevskaya asarlarida oʻzbek diyori va uning kishilari yorqin boʻyoqlarda nafis aks ettirilgan. Portretlar ("Ota portreti", 1939; "Ona portreti", 1945; rus rassomlari P. Benkov, 1945; B. M. Teplov, 1952; S. Rakova, 1961-y. va boshqalar), manzaralar ("Eski shahar koʻchasi", 1945;"Hovuz boʻyidagi choyxona", 1945; "Urgutda", 1956-y. va boshqalar), oʻzbek ayollari tasvirlangan lavhalar ("Teatr lojasida", 1937; "Velosiped musobaqasining gʻolibasi", 1939; "Xalq ijodi ustalari", 1947-y. va boshqalar), natyurmortlar ("Natyurmort", 1955; "Qovoq", 1961) yaratgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Sofya Kovalevskaya

Sofya Vasilyevna Kovalevskaya (1850.3(15).1, Moskva – 1891.29.1(10.2), Stokgolm) — rus matematigi, yozuvchi. Peterburg Fanlar Akademiyasi 1-ayol muxbir aʼzosi (1889). V. O. Kovalevskiyning xotini. Matematik maʼlumotni chet elda olgan (1869—74). Differensial tenglamalar va Abel integrallariga oid ishlari uchun Gyottingen universiteti unga falsafa doktori ilmiy unvonini bergan. Stokgolm universitetida dotsent va professor (1883-yildan). Asosiy ilmiy ishlari xususiy hosilali differensial tenglamalarning analitik yechimlariga, qattiq jismlarning qoʻzgʻalmas nuqta atrofida aylanishi va toʻla simmetrik boʻlmagan gidroskopning aylanishi masalalariga bagʻishlangan. Kovalevskaya belletristik asarlar ("Baxt uchun kurash" dramasi, "Nigilistika" romani, "Bolalik esdaliklari" va boshqalar) muallifi.

Manbalar 

 

Yozuvchilar
Aleksandr Kovalevskiy

Aleksandr Onufriyevich Kovalevskiy (1840.7(19).11, Latviyaning Dinaburg uyezdi Shustyanka qishlogʻi — 1901.9(22).11, Peterburg) — rus evolyusionisti-zoologi, qiyosiy embriologiya va fiziologiya, eksperimental va evolyusion gistologiya asoschilaridan biri, Peterburg Fanlar akademiyasi akademik (1890-yildan), V. O. Kovalevskiyning akasi. Peterburg universitetini tugatgan (1863). Kiyev (1869—74), Novorossiysk (1874—90), Peterburg (1891—94) universitetlari professor, Sevastopol biologiya stansiyasi direktori (1892—1901). K. umurtqasiz xayvonlar (boʻshliqichlilar, chuvalchanglar, mollyuskalar, boʻgʻimoyoqlilar, ignaterililar) va xordalilar (lansetnik, assidiya va boshqalar)ning embrioni rivojlanishini oʻrgangan. Umurtqasiz qayvonlarda murtak varaqlari toʻgʻrisidagi taʼlimotni ishlab chiqqan, umurtqali va umurtqasiz hayvonlar rivojlanishi qonuniyatlarining umumiyligini koʻrsatib, ularning evolyusion qarindoshligini isbotlab bergan.

Manbalar 

 Izbrannie raboti, M., 1951.
Vladimir Kovalevskiy

Vladimir Onufriyevich Kovalevskiy (1842.2(14).8, Latviyaning Dinaburg uyezdi Shustyanka qishlogʻi — 1883.16(28).4, Moskva) — rus tabiatshunosi, evolyusion paleontologiyaning asoschisi. A. O. Kovayayevskiyning ukasi. Peterburg huquqshunoslik bilim yurtini tugatgan (1861). Paleontologiya sohasida tadqiqot olib borgan. Qazilma suyak qoldiqlarini tadqiq qilish asosida ot ajdodlarining evolyusiyasini tushuntirib bergan. Organizmning moslashuvchanlik va moslashmaslik evolyusiyasi toʻgʻrisidagi taʼlimotni yaratgan, mezozoy va kaynozoy choʻkma jinslarining stratigrafiyasi masalalarini ishlab chiqqan.

Manbalar 

 Sobraniye nauchnix trudov, t. 1—3, M., 1950-60.

 

1842-yilda tugʻilganlar
1883-yilda vafot etganlar
14-avgustda tugʻilganlar
28-aprelda vafot etganlar
Fyodor Kovalyov

Fyodor Arxipovich Kovalyov (1890.4.2, Samara — 1965.12.4, Toshkent) — rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). Krasnoyarsk, Kuybishev teatrlarida ishlagan. 1929—31 yillarda Toshkent ishchi-yoshlar teatrida, 1931 — 65 yillar Alisher Navoiy nomidagi opera va balet teatrida ishlagan. Oʻsh oʻzbek musiqali drama va Fargʻona oʻzbek musiqali drama teatrlarida ham spektakllar qoʻygan. Eng yaxshi spektakllari: "Platon Krechet", "Arshin mol olon", "Farhod va Shirin" singari musiqali dramalar, "Chio Chio San", "Dubrovskiy", "Faust", "Romeo va Julyetta" kabi operalar va boshqa

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Kovatok

Kovatok, kovatok doʻlma — masalliklari tok bargiga oʻrab tayyorlanadigan milliy taom. Tayyorlanishi doʻlma usulida. Yogʻliq goʻsht va piyozdan toʻz, murch, qalampir solib qiyma tayyorlanadi. Yangi uzib olingan tok barglari issiq suvda yuviladi va har bir bargga qiyma solib oʻraladi. Oʻralgan K. ipga tiziladi. K. palov shoʻrvasiga goʻsht oʻrnida solib pishirilsa K. palov (tok oshi), qozonga terib shoʻrvada pishirilsa K. doʻlma, manti qasqonda pishirilsa K. manti deb yuritiladi. K. 25 —30 min.da pishadi. K.ni tok bargini konservatsiyalab, qishda ham tayyorlasa boʻladi. 0,5 kg goʻshtga 0,5 kg piyoz, 100—150 dona tok bargi kerak boʻladi.

Manbalar
Michal Kováč

Kovach Mixal (1930.5.8, Slovakiyaning Gumenne tumanidagi Lyubisha qishlogʻi) — Slovakiya Respublikasining birinchi prezidenti (1993—98). Bratislavadagi Savdo akademiyasi va Iqtisod institutini tugatgan. 1956—89 yillarda bank tizimida ishlagan. Slovakiya moliya vaziri (1989—91), Chexiya va Slovakiya Federativ Respublikasi (CHSFR) Federal majlisi deputati (1990 yildan). "Demokratik Slovakiya uchun" harakati raisi oʻrinbosari (1991), CHSFR federal majlisi deputata va raisi (1992 yil iyundan 31 dekabr gacha).

Manbalar

Havolalar
Viktor Kovda

Viktor Abramovich Kovda (1904.29.12, Vladikavkaz — 1991.23.10, Moskva) — tuproqshunos olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1943). Krasnodar qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1927). V. V. Dokuchayev nomidagi Tuproqshunoslik instituti shoʻrlangan tuproqlar laboratoriya mudiri (1931-39), Moskva universiteti professor (1939), tuproqshunoslik kafedrasi mudiri (1953-91), SSSR Fanlar akademiyasining Oʻzbekiston filiali Botaniqa va tuproqshunoslik instituti direktori (1941—42), YUNESKOning Aniq va tabiiy fanlar departamenti direktori (1958—65; Parij), Rossiya Fanlar akademiyasi Agrokimyo va tuproqshunoslik instituti direktori (1970—80).

K.ning asosiy tadqiqotlari Rossiya, Xitoy, Lotin Amerikasi tuproqlarini oʻrganishga bagʻishlangan va jahon darajasida eʼtirof qilingan, shoʻrlangan tuproklarning kelib chiqishi, evolyusiyasi, geogr.si va melioratsiyasiga, gurunt suvlaridagi toʻz tarkibining shaqllanish qonuniyatlariga, ayrim mintaqalar va Yer sharining quruqlik qismi toʻz balansi masalalari, ularni haritaga tushirish ishlariga bagʻishlangan.

Uning rahbarligida "Jahon tuproq haritasi" nashr qilingan (1979). K. tuproqshunoslikka doir bir necha xalqaro loyihalarga rahbarlik qilgan.

Manbalar 

 Solonchaki i solonsi, M.-L., 1937; Osnovi ucheniya o pochvax: kn. 1—2. M., 1973; Aridizatsiya sushi i borba s zasuxoy. M., 1977.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Kovellin

Kovellin (italyan mineralogi N.Kovelli (1790—1829) nomi bilan atalgan) — sulfidlar sinfiga mansub mineral, kimyoviy tarkibi — CuS. Geksonal singoniyali, plastinkasimon. Qattikligi 2—2,5; zichligi 4,6—4,7 g/ sm3. Och zangori yoki koʻkimtir. Kristallari nihoyatda kam uchraydi. Mis, qoʻrgʻoshin-rux va mis-kolchedan konlarining ikkilamchi sulfidlarga boyish zonasida hosil boʻladi. K. xalkopirit, pirit, xalkozin va boshqa tarkibida mis boʻlgan minerallar, yaʼni birlamchi va ikkilamchi sulfidlarning oʻrnini egʻallash yoʻli bilan rivojlanadi. Oʻzbekistonda K. Olmaliq — Qalmoqqir, Saricheka va boshqa mis-molibden konlarida, ayniqsa, keng tarqalgan. K.dan mis olinadigan ruda sifatida foydalaniladi.

Manbalar 

 

Minerallar
Covent Garden

"KOVENT-GARDEN" (ing. Covent Garden), "Qirol opera teatri K.-G." — Londondagi opera va balet teatri, Angliya opera sanʼatining eng yirik markazi. 1732-yilda tashkil topgan. 1930-yillardan Davlat teatri. "K.-G."da dastlab dramatik, musiqali va balet spektakllari bilan birga sirk tomoshalari ham namoyish etilgan. 18- a. oʻrtasidan musiqali spektakllar, 1847-yil dan boshlab faqat opera va balet spektakllari qoʻyiladi. Repertuaridan mumtoz (G.F. Gendel, G. Pyorsell, V. A. Motsart, L. Betxoven, K. M. Veber, J. Rossini, G. Donitsetti, J. Verdi, R. Vagner, P. Chaykovskiy va boshqalar) hamda 20-asr, jumladan, Angliya kompozitorlari (F. Dilius, ayniqsa, B. Britten va boshqalar) asarlari oʻrin olgan. 19-asr oxiridan barcha operalari muallif yozgan tilda ijro etiladi. Yevropaning eng mashhur dirijyorlari (G. Maler, F. Motl, B. Valter, O. Klemperer, R. Kubelik, G. Rojdestvenskiy va boshqalar) hamda xonandalari (M. Malibran, J. Grizi, P. Viardo-Garsiya, A. Patti, E. Karuzo, M. Kallas, T. Gobbi, N. Gyaurov, K. Bergonsi, F. Shalyapin va boshqalar) "K.-G." spektakllarida ishtirok etgan. Teatr rivojiga Angliya dirijyorlaridan T. Bichem, G. Vud, A. Kouts, Ch. Makkeras, xonandalaridan J. Saterlend, M. Kolyer, G. Jons, G. Evans, P. Glossop, D. Uord va boshqa katta hissa qoʻshgan. 1946-yildan "K.-G." sahnasida "Sedlers Uells balle" truppasi (1957-yildan "Qirol baleti" nomida) balet spektakllari qoʻyilmoqda. Hozirgi binosi 1858-yilda qayta qurilgan (zali 2200 oʻrinli).

Manbalar
Coventry

Koventri — Buyuk Britaniyadagi shahar, Angliyada. Aholisi 302 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Mamlakatning muhim mashinasozlik (avtomobilsozlik, samolyotsozlik, stanoksozlik, elektrotexnika, radioelektronika) markazi. Rangli metallurgiya, kimyo (sunʼiy tola ishlab chiqarish) sanoati korxonalari, universitet bor.

Shahar 1043 i. qurilgan monastir atrofida bunyodga kelgan. 13—17-yillarda savdo va hunarmandchilikning muhim markazi boʻlgan. K. ikkinchi jahon urushi vaqtida nemis fashistlari tomonidan vayron qilingan. 1946-yildan boshlab qayta tiklangan. 14-asrda qurilgan gotika sobori vayronalari fashizm yovuzligi xotirasi sifatida saqlab qoʻyilgan.

Manbalar
Koverkot

Koverkot (ing. covercoat — palto qoplamasi) — diagonal urshshshda jun yoki yarim jun iplardan zich toʻqilgan mato. Bunda arqoq sifatida har xil (oq va qoramtir) tusli ikki ipdan iborat pishitilgan ip, tanda sifatida bir qavat qoramtir ip olinadi. Tayyor mato kulrang-yashil, sargʻish-jigarrang va koʻkish-kulrang tusda boʻladi. K.dan kostyum va paltolar tikiladi. Ip-gazlama tarzida toʻqilgan K.lar ham boʻladi. Ulardan plashlar tikiladi.

Manbalar
Kovrak

Kovrak () — ziradoshlar (soyabonguldoshlar) oilasiga mansub koʻp yillik oʻtlar turkumi. Oʻzbekistonda 45 turi oʻsadi. Sassiq K.ning boʻyi 1 m cha, ildizi sholgʻomsimon, diametri 15 sm cha. Poyasi tik, yoʻgʻon, ichi kovak, yuqori qismi shoxlangan. Ildizoldi barglari bandli, 3 boʻlakli, poyadagilari maydaroq, ketmaket joylashgan. Toʻpguli yirik, sharsimon, diametri 20 sm, yon toʻpgullari maydaroq. Erta bahorda gullaydi. Mevasi — ikki boʻlakli. Choʻllarda oʻsadi. Ildizidan olinadigan yelim (smola)dan astma va baʼzi nerv kasalliklarida ishlatiladigan dori tayyorlanadi.

Manbalar 

 
Ziradoshlar
Kovrov

Kovrov — Rossiya Federatsiyasi Vladimir viloyatidagi shahar, Klyazma daryosidagi pristan. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 162,3 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). V. A. Degtyaryov nomidagi zavod (yengil oʻt ochar qurollari, mototsikllar va boshqalar), ekskavator zavodi, toʻqimachilik fabrikasi, texnologiya instituti, Vladimir-Suzdal tarix-arxitektura va badiiy muzey-qoʻriqxona filiali bor. K. 12-asrdan maʼlum.

Manbalar
Kovul

Kovul, kovar (Capparis spinosa L.) — kovuldoshlar oilasiga mansub yarim buta. Poya va shoxchalari yotiq, bargi tuxumsimon, guli yirik, oq yoki och pushti. Mevasi qizil etli, koʻp urugʻli.

Qrim, Kavkaz, Oʻrta Osiyo, Shimoliy Afrika va Oʻrta dengizning toshloq yerlarida koʻp tarqalgan. Janubiy Yevropada ekiladi. K.ning gʻunchasi, mevasi sirkalab yoki toʻzlab ovkatga solinadi. Mevasida 18% oqsil moddalar, 36% cha moy bor. Choʻl va adirlarda, yoʻl boʻylarida, devorlar ustida, ekinlar orasida oʻsadigan kovul koʻp urugʻli rezavor boʻlib, mevalari etdor, uzunligi 2 smga boradi. Iyul-avgust oylarida urugʻlari pishadi. Bu dorivor oʻsimlikning mevalari tarkibida saponinlar, alkaloidlar, 32,9 foiz uglevodlar, 150 mg askorbin kislota, 3,75 foiz moy, ildiz poʻstlogʻida staxidrin alkaloidi mavjud.Kovul yoki kavar oʻsimligi tabiiy holda Oʻrtayer dengizi, Yevropa janubida, Kavkazda, Oʻrta Osiyoda, shu jumladan, Oʻzbekistonda, Pokiston va Hindistonda tarqalgan. Bu oʻsimlik Fransiya, Ispaniya, Italiya, Aljir hamda Kiprda, Gretsiya va Shimoliy Amerikada madaniylashtirilgan boʻlib, landshaftlarning bezagi hisoblanadi. Oʻsimlikning nomi Erondagi Dashti-Kavir choʻli bilan bogʻliq holda atalgan. Chunki kovul bu hududlarda eng koʻp uchraydigan oʻsimlik sifatida ajralib turadi.

Kovul dorivor oʻsimlik boʻlishi bilan bir qatorda oziq-ovqatda ham ishlatiladi. Kovulning gʻunchali novdalari, gʻunchalari, rivojlanayotgan mevalari sirka kislotasida marinovat qilinadi hamda oziq-ovqatda «kaperslar» nomi bilan mashhur dori-darmon koʻrinishida foydalaniladi. Hindular kovulni kobra, kabra yoki kabarra nomlari bilan atashadi hamda oʻsimlik organlari qoʻshib tayyorlangan oziq-ovqatlarni yoqtirib iste’mol qilishadi.

Tabobatda pishgan mevasi, barglari, novda va ildiz poʻstlogʻi ishlatiladi.

May-avgust oylarida ochilmagan gʻunchalari, barglari terib olinadi. Shu bilan birga yosh, yogʻochlasha boshlagan novdalari va ildizining poʻstlogʻi shilib olinadi, maydalanadi hamda quyoshda yoki 50-60ºS haroratda quritiladi.Poʻstlogʻidan tayyorlangan damlama ishtaha ochuvchi ta’sirga ega. Xalq tabobatida yiringli yaralarni davolash uchun ishlatiladi. Yangi shilingan poʻstlogʻi ogʻrigan tishga bosilganda ijobiy natija beradi. Ba’zan ochiq yiringli yaralarga qoʻyilganda antiseptik ta’sir qiladi. Bundan tashqari oʻsimlikdan stenokardiyada, tireotoksikoz, gemorroyda, qandli diabet kasalligini davolashda ham foydalaniladi.

Ildiz poʻstlogʻidan nastoyka tayyorlash uchun 20 g shilib olingan poʻstlogʻi ustiga 0,5 l qaynagan suv quyiladi, 1-2 soat davomida tindiriladi. Kuniga uch mahal ovqatdan oldin 1/2 stakandan ichiladi.

Manbalar
Kovsh

Kovsh — 1) metallurgiyada — eritilgan metall, shlak va shteynlarni qisqa muddat saqlash, tashish hamda qoliplarga quyishda ishlatiladigan poʻlat yoki choʻyan idish. Metall va shteynlar uchun ishlatiladigan K.ning ichi oʻtga chidamli gʻisht bilan terib chikiladi. K.ning 60 kg gacha sigimli dasta-ki, 120 kg sigʻimli osma relslar-monorelslarda tashiladigan, 500 t gacha sigʻimli koʻprik kranlar yoki temir yoʻl aravalarda tashiladigan turlari bor. Alyuminiy sanoatida metallni elektroliz vannalarda olish uchun vakuum K.lari ishlatiladi; 2) kon va qurilish mashinalari (ekskavator, elevator, skreper va boshqalar) da K. kon jinsi, tuproq va boshqalarni umumiy massadan ajratib olish hamda boshqa joyga toʻkish uchun ishlatiladi. Bir kovshli ekskavatorlar K.ining hajmi 0,15—200 m3, koʻp kovshlisiniki — 0,007—7 m3.

Manbalar
Nikolay Kogay

Nikolay Andreyevich Kogay (1926.14.9, Rossiyaning Primorye oʻlkasi) — tabiiy geograf, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), geografiya fanlari doktori (1972), professor (1974). Oʻrta Osiyo Davlat universitetini (Toshkent) tugatgan (1951). Mehnat faoliyati shu universitetda oʻtgan. Geografiya fakulteti dekani (1975—1983), tabiiy geogr. kafedrasi mudiri (1975—83). Ilmiy faoliyati Oʻrta Osiyo (Turkiston) oʻlkasi hududini regional tabiiy geografik rayonlashtirish, Oʻzbekiston hududini agroiqlimiy sharoitini aniqlash va rayonlashtirish masalalariga bagʻishlangan. Bir qancha harita va geografik atlaslarni nashr qilinishida qatnashgan. As: Turanskaya fiziko-geograficheskaya provinsiya, T., 1969; Agroklimaticheskiye usloviya selskogo hozyaystva Oʻzbekistona, T., 1975 (hammuallif); Fizicheskaya geografiya Sredney Azii, 1—2 t., T., 1978-1979.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Abram Kogan

Abram Aronovich Kogan (1897.29.5, Moskva — 1982.2.7, Toshkent) — akusher-ginekolog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1948), tibbiyot fanlari doktori (1939), professor (1940). Moskva universiteti tibbiyot fakultetini tugatgach (1924), shu fakultet akusherlikginekologiya kafedrasida ordinator (1924—27), aspirant (1927—30), Moskva viloyati rayon kasalxonasida, keyinchalik Moskva tez yordam institutida, 1-Moskva tibbiyot instituti va Butunittifoq eksperimental tibbiyot institutida turli lavozimlarda ishlagan (1930— 39), 1940-yildan Toshkent tibbiyot akademiyasi davolash fakulteti akusherlik-ginekologiya kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari akusherlik va ginekologiyaga oid.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Leonid Kogan

Leonid Borisovich Kogan (1924.14.11, hozirgi Dnepropetrovsk — 1982, Moskva) — zamonaviy skripka ijrochilik maktabining yirik namoyandasi. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1948). Moskva filarmoniyasida yakkaxon sozanda (1944-yildan), Moskva konservatoriyasining oʻqituvchisi (1952-yildan), professor (1963-yildan), kafedra mudiri (1969-yildan). Romantik yoʻnalishdagi, koʻpqirrali va rang-barang ijro uslubi oʻzining koʻtarinki ruhi, teran falsafiy mazmundorligi, badiiy fikrlash qamrovi kengligi, ulugʻvorligi va, ayni paytda, nozikligi, kuychanligi bilan ajralib turadi. Repertuaridan mumtoz va 20-asr kompozitorlari asarlari oʻrin olgan. 1951-yildan boshlab jahon boʻylab gastrolda boʻlgan.

Manbalar 

 

Sovet Ittifoqi kishilari