MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Allach

Allach / Porzellan Manufaktur Allach nafis chinni fabrikasi ― Germaniyada 1935 va 1945-yillar oraligʻida ish olib borgan. Faoliyatining birinchi yilidan keyin korxona SS tomonidan Daxau kontslageri mahbuslarining majburiy mehnatidan foydalangan holda boshqarilgan.

Tarixi 
Kulolchilik sohasining ustasi Frants Nad 1925-yildan beri Allach zavodi tashkil etilgan Myunxen chekkasida hudud — Allak (Allach) dagi yerga egalik qilib kelardi.

1935-yil boshida u kichik chinni fabrikasiga asos solgan.

Ustav kapitali 45 000 reyxsmarkga teng boʻlgan Allach GmbH kompaniyasining rasman tashkil etilgan sanasi 1936-yiling 3-yanvar kuni edi. Taʼsischilar — Frants Nad korxona rahbari, Teodor Kerner (Theodor Kärner) haykaltarosh, Karl Dibich rassom va Bruno Galke savdo agenti boʻlgan. Fabrikaning norasmiy egasi esa Genrix Himmler edi. Fabrika oʻz eʼtiborini birinchi navbatda dekorativ va nafis chinnibuyumlar ishlab chiqarishga, shu jumladan, nemischa yangi badiiy didni „tarbiyalash“ va rivojlantirishni orzu qilgan Reyxsfyurerning oʻzi tomonidan beriladigan maxsus buyurtmalarga qaratgan. Shuningdek, fabrika uy uchun sopol mahsulotlarni yanada ommaviy tarzda ishlab chiqarishni va idish-tovoqlarning maxsus qismini tashkil etishni amalga oshirgan.

1939-yil 1-aprelda Berlinda, Leypsigshtrasse-13 dagi Allach fabrikasining koʻrgazma zali ochilishida professor Karl Dibich keyinchalik bashorat sifatida qabul qilingan soʻzlarni aytdi: „Xalq uning madaniyati dalillari tirik ekan mavjud boʻlaveradi. Fyurerning bu soʻzlari biz uchun madaniy shiordir. Biz har bir ishimizning bizdan keyin keladigan avlod tomonidan sinchkovlik bilan tadqiq etilishini yaxshi bilamiz. Va kelajak avlodlar ishimizga yomon baho berishlarini istamaymiz“.

Yana qarang 

 Yol tunchirogʻi — natsizm davrida Allahdagi chinni fabrikasida chiqarilgan ommaviy mahsulot.

Havolalar 

 Allach chinni zavodi tarixiga bagʻishlangan loyiha — Porzellan Manufaktur Allach
 Ollohda chinni fabrikasi

Manbalar
Pervomayskiy farfor

Birinchi may chinni zavodi („ Pervomaiskiy Farfor“ YoAJ) — Yaroslavl viloyatining Ribinsk tumanidagi Pesochnoye qishlogʻida joylashgan chinni ishlab chiqaruvchi korxona (yorliqlarda — „Volgadagi Pesochnoye“); posyolka turidagi zavod; 1884-yilda tashkil etilgan; hozirda Moskvaning „ IIS-Posuda“ xoldingi tarkibiga kiradi. Zavod ishi toʻxtatilgan, asbob-uskunalar sotilgan va metallolom sifatida boʻlaklangan.

Tarixi 
Korxona 1884-yilda savdogar P. A. Nikitin tomonidan gʻisht zavodi sifatida tashkil etilgan. Oradan bir yil oʻtgach, unda chinni va fayans idishlarini ishlab chiqarish boshlangan va korxona „Ribinskdagi Pavel Andreevich Nikitin va K.ning chinni va fayans zavodi“ sifatida qayta nomlangan. 1886-yilda korxona „Karyakin va Raxmanov“ savdo uyiga sotilgan, 1894-yilda u sanoat rahbari, „M.C.Kuznetsov nomidagiChinni va fayans mahsulotlarini ishlab chiqarish boʻyicha shirkat“ sanoati yetakchisining shaxsiy mulkiga aylangan. 20-asr boshlariga kelib, zavod asosiy eʼtiborni chinniga qaratgancha fayans mahsulotlarini ishlab chiqarishni toʻxtatgan.

Inqilobdan keyin zavod hududiy asosda sobiq Maltsov zavodlari okrugi tarkibiga kiritildi. Bu oʻzgarish „GMZ“ (Maltsov Davlat zavodlari) qisqartmasini oʻz ichiga olgan yorliqlarda ham aks etgan.

Korxonada asosan choy va qaxva toʻplamlari, dekorativ guldonlar va „Sharq mahsulotlari“ — palov uchun toʻplamlar, piyolalar, choynaklar, idish-tovoqlar ishlab chiqarilgan. Sharq assortimenti mahsulotlarning 70 foizini tashkil qilgan, shundan 13 foizi eksportga chiqarilgan. Shuningdek, bu yerda haykallar ham yasalgan. Mahsulotlarga qoʻlda gul solish usulidan foydalanilgan.

1936-yilda zavodda sanʼat laboratoriyasi paydo boʻldi, unda turli yillarda taniqli rassomlar: M. F. Palamarchuk, I. I. Goncharenko, D. E. Klyuvgant, V. S. Gubanov, N. G. Leontieva, N. N. Oraevskiy, L. M. Gorbunova va Y. N. Gorbunov, haykaltaroshlar V. A. Shestopalov va Y. M. Lvovlar faoliyat olib borishgan. 1960—1980-yillarda korxona turli darajadagi koʻrgazmalarda muvaffaqiyatli ishtirok etdi. Xodimlar soni 2 ming kishiga yetdi.

Zavod mahsulotlaridan iborat kolleksiyalar Ribinsk va Yaroslavl muzey-qoʻriqxonalarida saqlanadi.

2010-yil holatiga koʻra, kompaniyada 400 ga yaqin kishi ishlagan; mahsulotlarning qariyb 70 foizi Oʻzbekiston, Turkmaniston va Ozarbayjonga eksport qilingan.

2012-yil bahor faslida Birinchi may chinni zavodida ishlab chiqarish toʻxtatildi, 2013-yil qishda esa korxona rasman bankrot deb eʼlon qilindi.

Manbalar

Havolalar 

 Chinni nozik Arxivnaya kopiya. shimoliy chekka
 Yuriy Lvovning quvnoq „Lilliputiya“ . Ribinsk yangiliklari
Batenin

Batenin chinni zavodi — Rossiya imperiyasidagi chinnidan idishlar, sanʼat va hunarmandchilik buyumlari ishlab chiqarish zavodi.

Tarixi 
1805-yilda qabul qilingan farmonga koʻra, Sankt-Peterburgda „katta miqdorda oʻtin yoki koʻp sonli ishchi qoʻllarni talab qiladigan“ ishlab chiqarish korxonalarini ochish taqiqlandi. Taxminan mana shu vaqtda sanoatchi Batenin Viborgskiy trakti, Bolshaya Nevka sohilida kichik chinni zavodini ochdi. Joy xomashyo yetkazishni osonlashtirish maqsadida tanlangan edi: gil Chernigov viloyatidan suv yoʻli orqali, kvarts — Olonets viloyatidan, shpat Finlandiyadan olib kelingan.

Zavodning egalari vaqti-vaqti bilan oʻzgarib turgan, shuning uchun ishlab chiqarish zavodining nomlari ham bir necha marta oʻzgargan: „Savdogar Batenin vorislari zavodi“, „Bateninlar zavodi“, „Batenin zavodi“, „Aka-uka Bateninlar zavodi“, „Devyatov-Batenin zavodi“.

Zavodning yaratilgan vaqti haqida turli xil fikrlar mavjud. Ayrim tarixchilar unga 1814, boshqalari 1838-yilda asos solinganini aytishadi.

Zavodning egasi Filipp Sergeevich Batenin zavodning asoschisi emasdi, garchi bir qator manbalarda ishlab chiqarish zavodiga Sergey Batenin tomonidan asos solingani koʻrsatilsa ham, bu arxiv maʼlumotlari bilan rad etilgan.

Fyodor Devyatov 1811-yilda savdogar Venkerdan binoli yer hududini sotib oldi. Filipp Batenin 1814-yilda Devyatovdan chinni zavodini xarid qildi. 1814-1815-yillarda Pyotr Batenin uning sherigiga aylandi.

Ishlab chiqarish shiddat bilan rivojlandi: 1815-yilda 18 873 dona, 1817-yilda 30 000 dan ortiq mahsulot ishlab chiqarildi. Xuddi shu davrda ishchilar soni 18 tadan 65 tagacha koʻpaydi. 1823-yildan 1830-yilgacha Filipp Batenin zavodning yagona egasi edi.

1829-yilda zavod mahsulotlari Sankt-Peterburgda boʻlib oʻtgan 1-Umumrossiya ishlab chiqarish mahsulotlari koʻrgazmasida taqdim etildi va oltin medal bilan taqdirlandi. Uning oʻlimidan soʻng rafiqasi Agrafena tirikchilik uchun daromadsiz qoldi va ustalarga maosh toʻlay olmadi. U yordam soʻrab Moliya vazirligiga murojaat qildi. 1832-yildan boshlab zavod vasiylar rahbarligida oʻz faoliyatini qayta tikladi, ular orasida Agrafena Bateninaning oʻzi ham, savdogarlar Pyotr Kuxanov va Ivan Yemovlar ham bor edi. 1832-yildan keyin kompaniya „Batenin vorislari“ nomi bilan faoliyat yuritdi.

Batenin chinnilarining oʻziga xos uslubi — guldonlar va kosalarga Sankt-Peterburgning diqqatga sazovor maskanlari tasviri tushirilishi edi.

Batenin chinnilari ustidagi mashhur belgilardan biri toʻrtburchak rama ichidagi „S.Z.K.B“ qisqartmasi boʻlgan. 1814-yildan 1832-yilgacha ishlab chiqarilgan buyumlar orasida uchraydigan eng qadimgi belgi — qiya holatda yozildan „B“ harfidir.

Batenin zavodi idishlar ishlab chiqarishga ixtisoslashtirilgan, u yerda haykaltaroshlik kompozitsiyalari ishlab chiqarilmagan.

Manbalar

Havolalar
Ikamesi

Ikamesi ( - kalmar ichidagi guruch) — yapon taomi, guruch bilan toʻldirilgan kalmar. Osima viloyati, Xokkaydoning milliy taomi.

Tayyorlanishi 
Ikamesini tayyorlash uchun boʻlaklangan kalmarning paypaslagichlari olib tashlanadi, keyin esa ichiga suvda yuvilgan guruch toʻldiriladi va anʼanaviy dasi bulyonida pishiriladi. Guruchning sochilib ketmasligi uchun kalmarni tishchoʻp yoki shunga mos keladigan boshqa biror narsa bilan mahkamlash mumkin. Ovqat pishirish uchun odatda yopishqoq va glyutensiz guruch aralashmasi ishlatiladi. Kalmarning ichiga boshqa turdagi mahsulotlar: toʻgʻralgan kalmar paypaslagichlari, bambuk novdalari, sabzi, aburaage toʻldirish ham mumkin.

Tarixi 
1941-yilda Ikkinchi Jahon urushi paytida odamlar taomnomasida guruch taqchilligi yuzaga kelgan, Xokkaydodagi Mori bekatida bento sotuvchi Abesyoten (bu hozirgi kunda bentoning maxsus turi — ekiben tayyorlash va oziq-ovqat yetkazib beruvchi Ikamesi Abesyoten kompaniyasi) guruch kam sarf etiladigan taom tayytorlash uchun oʻsha vaqtlarda faol ovlangan Tinch okeani kalmaridan foydalanishqa qaror qilgan.

Urush tugagandan soʻng 1966-yilda „Keio Department Store“ univermagi birinchi marta „Milliy tansiq taomlar va mashxur bentolar pishirish boʻyicha tanlov“ (yapon.元祖有名駅弁と全国うまいもの大会 Ganso Yūmē Ekiben to Zenkoku Umaimono Taikai) oʻtkazdi. Unda Abesyoten oʻzining ikamesisini tayyorladi. Ikkinchi tanlov vaqtida ikamesi sotuvi misli koʻrilmagan darajada oshib ketdi va keyingi yillarda muntazamlik paydo boʻldi. Ikamesi asta-sekin milliy miqyosda Mori qishlogʻining tansiq taomi va Xokkaydo milliy taomi sifatida tanildi.

Soʻnggi vaqtlarda ikamesining Abesyotendan tashqari boshqa ishlab chiqaruvchilari ham paydo boʻldi va endilikda ushbu taomga maxsus tadbirlar uchun qadoqlangan yoki konservalangan koʻrinishda, shuningdek pochta orqali hech qanday muammosiz buyurtma berish mumkin boʻldi. Ikamesi hattoki Xonsyuda ham kalmar ovlanadigan koʻplab bekatlarda sotiladi.

Manbalar
Messier 36

M 36 tarqoq toʻdasi (shuningdek, Messiye Obyekti 36 yoki NGC 1960 nomi bilan ham tanilgan) Aravakash yulduz turkumidagi tarqoq toʻdadi.

Kashfiyot tarixi 
Toʻda 1654-yilgacha Jovanni Battista Godierna tomonidan kashf etilgan.

Qiziqarli xususiyatlari 
M36 Yerdan 4100 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan va koʻndalang oʻlchami 14 yorugʻlik yilini tashkil etadi. Toʻdada kamida 60 ta yulduz bor. U Pleyadalar (M 45) ga juda oʻxshaydi va agar u ham Yerdan xuddi shunday masofa uzoqlikda boʻlsa, deyarli bir xil kattalikka ega boʻlar edi.

Kuzatishlar 

Bu Aravakashning uchta mashhur tarqoq toʻdalaridan biridir. Uni, butun yulduz turkumi singari, kuzdan bahorgacha kuzatish mumkin. Durbin yordamida β Savr — Χ Aravakash chizigʻining davomida tumanli dogʻ sifatida koʻrish oson. Oʻrtacha (100-127 mm) optikli teleskopda toʻda uchburchak shaklda yigʻilgan ikkita oʻntalik havorang yulduzlarga boʻlinadi. Juda yaqin boʻlmagan (9m, 11") qoʻsh STF 737 toʻdaning markazida joylashgan.

Messiye katalogidagi osmon qoʻshnilari =

 M 38 — (shimoliy-gʻarbda bir-ikki daraja) Aravakashning yana bir toʻdasi;
 M 37 — (uch daraja janubiy-sharqda) Aravakashning uchinchi yorqin toʻdasi;
 M 45 — „Pleyadalar“ (gʻarbda, shuningdek, Savr yulduz turkumida);
 M 1 — (janubda, Savr yulduz turkumida) mashhur „Qisqichbaqasimon“ tumanlik;
 M 35 — (janubiy-sharqda, Egizaklar turkumida) yorqin ochiq toʻda;

"Messiye Marafon" dagi kuzatishlar ketma-ketligi 
… M 1 → M 38 → M 36 → M 37 → M 35 …

Manbalar

Havolalar  
 Messier 36, SEDS Messier pages
 Informatsiya na angliyskom i fransuzskom
 Informatsiya
 VizieR
 NASA/IPAC Extragalactic Database
 Spisok publikatsiy, posvyaщyonnix NGC 1960
 Messier 36, SEDS Messier pages
Messiye obyektlari
Tarqoq to'dalar
Aravakash (yulduz turkumi)
Skon

Skon () — ingliz shirin pishiriqlarining umumiy nomi. Skonlar odatda choy bilan birga beriladi. Ular Angliyada (ayniqsa, mamlakatning janubi-gʻarbiy qismida), Shotlandiya va Kornuollda, shuningdek, Britaniyaning koʻplab sobiq koloniyalarida ommalashgan. Skon uchun, odatda, bugʻdoy uni ishlatiladi, lekin, baʼzida, boshqa un, masalan, joʻxori uni ishlatish mumkin. Odatda, pishiriqlarga koʻptiruvchi kukun qoʻshiladi. Ushbu pishiriqlar Kornuol yoki Devonshir choyxoʻrligining ajralmas qismidir.

Tarixi va tavsifi 
Dastlab skonlar oʻrtacha idishning oʻgʻzidek oʻlchamda yumaloq va yassi qilib pishirilgan. Ular xamirturushsiz suli unidan tayyorlanib, tovada pishirilgan, keyin uchburchak boʻlaklarga boʻlinib, dasturxonga tortilgan. Bugungi kunda koʻpchilik bunaqa katta dumaloq nonni „obinon“ () va uning qismlarini — „skon“ deb ataydi. Shotlandiyada ikkala soʻz ham ishlatilishi mumkin.

Koʻptirish kukuni keng tarqalgach, skonlar pechda pishirila boshlandi. Zamonaviy skonlar Britaniya va Irlandiyaning koʻplab novvoyxonalarida, oziq-ovqat doʻkonlarida, restoranlarda va supermarketlarda mavjud, ammo aksar uy bekalari hali ham ularni uyda pishirishni afzal koʻrishadi.

Doʻkonlarda sotiladigan skonlar odatda yumaloq shaklga ega, ammo olti burchaklilari ham topiladi. Uy sharoitida tayyorlangan pishiriqlar turli shakllarda boʻladi va koʻpincha, noyob oilaviy retseptlardan tayyorlanadi. Koʻpincha, skonlarga mayiz qoʻshiladi. Mayizdan tashqari, boshqa talay qoʻshimchalardan foydalanish mumkin, ammo ichiga narsa toʻldirilmagan skon klassik hisoblanadi. Koʻpchilik skonlar oʻrtacha shirinlikda yoki chuchuk boʻlsa-da, piyoz yoki bekon solinadigan oʻtkirroq taʼmli turlari ham bor.

Sobiq koloniyalarda

Avstraliya 
Xamirga qaynatilgan qovoq pyuresini qoʻshib tayyorlangan qovoqli skonlar Avstraliyada yuqori martabali siyosatchining rafiqasi Florens Belke-Petersen tufayli juda ommalashib ketgan va u oʻzining mashhur pazandalik kitobiga qovoqli pishiriqlar retseptini kiritgan. Bundan tashqari, Avstraliyada maydalangan xurmo qoqisi va tovada qovurilgan skonlar mavjud. Qovurilgan skonlar, odatda, sovuq oylarda tayyorlanadi. Ular „puftalun“ deb ataladi.

Yangi Zelandiya 
Yangi Zelandiyada pishloqli skonlar mashhur boʻlib, koʻpincha, kafelarda beriladi. Biroq Edmondsning mashhur pazandalik kitobiga koʻra, bu mamlakatda skon tayyorlash uchun faqat un, koʻptirish kukuni, tuz, sariyogʻ va sut ishlatiladi. Skonlar Yangi Zelandiyada mashhur boʻlib, koʻpincha, „kiviana“ (Yangi Zelandiya madaniy merosining hazilomuz nomi) qismi sifatida qabul qilinadi.

Manbalar 

Oziq-ovqat
Pishiriqlar
Messier 37

M 37 tarqoq toʻdasi (Messiye Obyekti 37, NGC 2099) ― Aravakash yulduz turkumidagi tarqoq yulduzlar toʻdasidir.

Toʻdada 19 ta oq mitti yulduzlar kuzatiladi, ulardan 11 tasi 0,75 dan 0,95 gacha boʻlgan Quyosh massasi oraligʻida. Ushbu toʻdadagi oq mitti yulduzlardan biri bu turdagi obyektlar nisbatan juda katta 1,28 Quyosh massasiga ega.

NGC 2099 asosiy ketma-ketligidagi yulduzlar soni taxminan 1599 yulduzni tashkil etadi. NGC 2099 dagi qizil yulduzlarning ulushi NGC 6866ga qaraganda koʻproqdir.

Toʻdada 24 ta oʻzgaruvchan yulduzlar topilgan. Ulardan 9 tasi Qalqonning Delta tipidagi oʻzgaruvchan yulduzlar (lekin, katta ehtimol bilan, ulardan faqat 2 tasi M 37 ga tegishli), 7 tasi tutilgan ikkilik yulduzlar va 1 tasi oʻziga xos oʻzgaruvchidir.

Kashfiyot tarixi 
Bu toʻda 1654-yildan oldin Jovanni Battista Godierna tomonidan kashf etilgan, ammo bu faqat 1984-yilda aniqlandi. Sharl Messiye uni 1764-yilda mustaqil ravishda kashf etgan.

Kuzatishlar 

M 37 uchta mashhur Aravakash tarqoq toʻdasining eng yorqinidir. Boshqa yulduz turkumlari singari, uni kuzdan bahorgacha kuzatish mumkin. Teleskop izlovchisi yoki dala durbinlari bilan toʻdani θ Aravakash dan taxminan 5 daraja janubda kuzatish qiyin emas (aniqrogʻi, υ Aur da). Oʻrtacha optikli teleskopda (150-200 mm) toʻda yuzga yaqin oq-sariq xira yulduzlar boʻlib koʻrinadi, ular sochilgan manka yormasi kabi, okulyarning koʻrish maydonini toʻldiradi. Toʻda markazida toʻq sariq rangli qoʻsh yulduz yorqinligi va rangi bilan ajralib turadi.

Messiye katalogidagi osmon qoʻshnilari 

 M 36 — (uch daraja shimoli-gʻarbda) — Aravakashning yana bir toʻdasi;
 M 38 — (yanada shimoli-gʻarbiy tomonda) — Aravakashning uchinchi yorqin toʻdasi;
 M 45 — (gʻarbda, Savr yulduz turkumida ham) — Pleyadalar toʻdasi;
 M 1 — (janubda, Savr yulduz turkumida) — mashhur Qisqichbaqasimon tumanlik;
 M 35 — (janubiy-sharqda, Egizaklar turkumida) — yorqin tarqoq toʻda.

"Messiye Marafoni" dagi kuzatishlar ketma-ketligi 
… M 38 → M 36 → M 37 → M 35 → M 41 …

Manbalar

Havolalar  
 Informatsiya na angliyskom i fransuzskom 
 Informatsiya
 VizieR
 NASA/IPAC Extragalactic Database
 Spisok publikatsiy, posvyaщyonnix NGC 2099
Messier 37
The Messier Catalog
Arxivirovano
Messiye obyektlari
Tarqoq toʻdalar
Aravakash (yulduz turkumi)
Lahoh

Lahoh (baʼzan Lahuh, Somal. laxoox) — bu biskvitga oʻxshash non boʻlib, Somali oshxonasining taomi. Jibuti, Somali va Yamanda keng tarqalgan. U Isroilda ham mashhur. U yerga koʻchib borgan yamanlik yahudiylar tomonidan tarqalgan. Yamanda koʻpincha koʻcha sotuvchilari tomonidan sotiladi.

Lahoh un, qabartma kukuni, iliq suv, xamirturush va bir chimdim tuz qoʻshib qorilgan xamirdan tayyorlanadi. Xamir yumshoq va qaymoqqa oʻxshash holga kelgunicha qoʻlda qoriladi, shundan soʻng uning oshishi uchun iliq haroratli joyda qoldiriladi. Lahoh uchun un Makkajoʻhoridan tayyorlanadi. Taomning shirin turlari keng tarqalgan, shuningdek, tuhum bilan pishiriladigan boshqa variantlari ham bor.

Lahoh odatga koʻra daawo deb nomlangan dumaloq metall pechda pishiriladi. Agar u yoʻq boʻlsa, oddiy tovada ham tayyorlanishi mumkin.

Oddiy Somali nonushtasi asal va sariyogʻ bilan isteʼmol qilinadigan uch boʻlak lahoh va bir finjon choydan iborat boʻladi. Tushlik paytida lahoh baʼzan kori kukuni, shoʻrva yoki dimlangan goʻsht bilan isteʼmol qilinadi.

Manbalar
Lahmakun

Lahmajun ( ‎ bi-adjin- „xamirli goʻsht“, , ) sharqona xalqlarning mashhur taomidir. Milliy Xoxishlargaga koʻra, uni arman, turk yoki arab pitsasi deb atashadi. Taomning asosiy komponenti qarsildoq yupqa yopgan non boʻlib, unga qiymalangan goʻsht (asosan qoʻy goʻshti, kamdan-kam hollarda mol goʻshti), pomidor yoki uning sousi, bolgar qalampiri, piyoz, sarimsoq, koʻkatlar, qora murch, oregano solinadi. Toʻgʻri pishirilgan lahmakunning vazni taxminan 150-170 grammni tashkil qiladi.

Armanistonda Sovet ittifoqi davrida, 1960-yillarda lahmajun Suriyaning Halab shahridan kelgan repatriantlar tufayli mashhurlikka erishdi.

Tarixi 
Sharqda obi nonlar bir necha asrlardan buyon tayyorlanib kelinadi. Ularni tandirda yopishadi, metal tova va sajlarda qovurilgan. Isteʼmol qilishga va olib yurishga qulay boʻlishi uchun goʻsht va boshqa mahsulotlar non ichiga solinib, soʻng oʻralgan. Bu turdagi taomlarning koʻpchiligi (lahmakun bilan birga — masalan, sfiha va manakish) bir vaqtlar Usmonlilar imperiyasi tarkibiga kirgan mamlakatlarda, birinchi navbatda, Turkiya, Suriya, Livan, Iroq va Armanistonda mashhur boʻldi.

Istanbulda bu taom 20-asrning oʻrtalarida paydo boʻlgan, unga qadar esa mamlakatning janubi-sharqiy hududlaridagina keng tarqalgan edi. 2016-yilda Rossiyada ochilgan, asosan lahmakun tayyorlashga moʻljallangan, arman oshxonasiga ixtisoslashgan ikki restoran turk matbuotida noroziliklarga sabab boʻldi.

Manbalar
Dudlangan ilon baliq

Dudlangan ilon baliq — koʻndalang shaklida kesib qaynoq dudlangan baliq mahsuloti. Shimoliy Germaniyada bu taom smortal (ger ) deyiladi, ilon baliqdan tayyorlangan shoʻrva bilan bir qatorda mashhur mintaqaviy gastronomik taom sanaladi. Shimoliy Germaniyadagi Tsvischenan koʻli va Shtaynxud dengizlaridan tutib olingan dudlangan ilon baligʻini pishirish anʼanasi kamida toʻqqiz asrlik tarixga ega. Hozirgi vaqtda Oldenburgning gʻarbiy qismida joylashgan Quyi Sakson Ammerlandda dudlangan ilon baligʻini tayyorlashga ixtisoslashgan bir nechta dudxonalar ishga tushirilgan. Gollandiyada ham bunday taom anʼanaviy hisoblanadi. Xususan Harderweyk shahridagi Esselmer koʻli atrofi „ilon baligʻi poytaxti“ nomiga ega.

Ammerlanddagi sayyohlarga bu turdagi mahsulotni baliq bulochkalarida taklif qilishadi. Anʼanaga koʻra, dudlangan ilon baligʻi qoʻlda, qora non va sariyogʻ, bugʻdoy arogʻi-korn yoki pivo bilan isteʼmol qilinadi. Dastlab terisi shilib olinadi va qiltanoqlaridan tozalanadi. Ovqatdan keyin qoʻllarda noxush hid qolmasligi uchun oʻsha korn bilan yuvib tashlanadi. Restoranlarda dudlangan ilon baligʻi tozalanib, boʻlaklarga boʻlingan holda petrushka, limon boʻlaklari, maydalangan Madeyra jelesi, sariyog va oq nonning qovurilgan boʻlaklari bilan bezatilib dasturxonga tortiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Erhard Gorys. Räucheraal // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 424. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.
 Charles Sinclair. smoked eel // Dictionary of Food: International Food and Cooking Terms from A to Z. — Second Edition. — London: A & C Black, 2004. — P. 536. — 632 p. — ISBN 978-1-4081-0218-3.
Latte

Latte ( [kaffeˈlatte] — "sutli qahva ") ― asli Italiyadan kelib chiqqan, sut () va espressodan tayyorlanuvchi qahva. Lattening asosini sut tashkil qiladi. Finjon yoki bokalda sut, espresso va koʻpikning uch qavatlik aralashmasini hosil qilinadi.

Tayyorlanishi 
Italiyada latte uyda tayyorlanib, odatda faqat tushlikka qadar ichiladi. Latte moka va bir stakan isitilgan sut yordamida tayyorlanadi. Koʻpincha, latte espressodan tayyorlanadi, u ham issiq, ham sovuq sut koʻpirtirilib toʻldiriladi. Bunday ichimlikdagi espresso, koʻpirtirilgan sut va sut koʻpigining nisbati 1: (2 yoki 3): 1 boʻladi, bu ichimlikning oʻziga xos taʼmini, aromatik va estetik xususiyatlarini his etish imkonini beradi.

Qoʻshimcha taʼm sezgilarini uygʻotish uchun koʻpikli lattega koʻpincha dolchin, shokolad yoki yongʻoq parchalari kabilar qoʻshiladi. Amaretto siropi qoʻshilishi ham mumkin. Shinavandalar qahvaning achchiq taʼmi va amaretto likyorining kombinatsiyasi ajoyib taʼmga ega boʻlishini, bu esa hech bir qahvaxoʻrni befarq qoldirmasligini taʼkidlashadi.

Dasturxonga tortish 

 Bir qator muassasalarda latte shisha stakanda salfetka bilan beriladi. Shisha idish shaffof boʻlib, ichimlikning qatlamlari tuzilishini koʻrishga imkon beradi, bu esa taʼmni his etish bilan birga estetik zavq ham beradi.
 Latte koʻpincha turli xil koʻpikli sut naqshlari bilan bezatiladi. Latte va kapuchino ustida naqsh yaratish latte art deb ataladi.

Oʻxshash ichimliklardan farqlari

Latte va latte macchiato 
Latte latte macchiato ichimlipiga oʻxshaydi. Latte macchiatodan asosiy farqi shundaki, u tayyorlanganda sutga kofe qoʻshiladi (lattedagi kabi qahvaga sut emas) va ichimlikni tayyorlashda sut, espresso, sut koʻpigi ketma-ket solinadi.

Latte qahvaga kuchli taʼm beradi, latte macchiato — bu sut.

Latte va sutli qahva 
Latte retsepti fransuz ichimligi "sutli qahva" ()ga oʻxshaydi. Ushbu ichimliklar oʻrtasidagi asosiy farqlar uning tayyorlanish texnologiyasi va dasturxonga uzatish uslubida:

 Yevropada sutli qahva ham espresso, ham amerikano bilan tayyorlanishi mumkin. Latte uchun esa faqat espressodan foydalaniladi.
 Shimoliy Amerikada qora qahvadan (tomchilash yoki fransuz pressida tayyorlangan) tayyorlanadi, bu uni espresso qoʻshilgan lattedan ajratib turadi.

Latte va kapuchino 
Lattening bir portsiyasi Irland qahva stakanida (240-360 ml) beriladi, tabiiyki, dasturxonga finjonlarda (150-180 ml) beriladigan kappuchinoga nisbatan kattaroq hajmga ega. Shu bilan birga, espressoning bir xil miqdorda solinadi. Kappuchino hajmi sutning bir qismi solinganligi tufayli latte bilan solishtirganda kamroq boʻladi (espresso, sut va sut koʻpiklarining nisbati klassik lattedan farqli oʻlaroq bir xil). Servirovkasi va ingredientlarning nisbati bilan bir qatorda, kapuchinoning koʻpigining zichligi bilan lattedan farq qiladi. Koʻpikni isteʼmol qilish uchun qoshiq talab qilinadi.

Yana qarang 

 Latte makkiato
 mokaccino
 latte art
 Sutli qahva
 latte effekti

Manbalar

Havolalar 

 latte retsepti
 Latte, latte macchiato va irland latte
Qahva ichimliklari