Matsuyama

Yaponiyadagi Sikoku orolidagi Ehime prefekturasining markaziy va ayni paytda Sikokuning eng yirik shahri hisoblanadi. 2022-yil 1-sentyabr holatiga koʻra, shaharda 243 541 ta xonadonda 505 948 kishi va aholi zichligi km ga 1200 kishidan toʻgʻri keladi. Shaharning umumiy maydoni 429.35 kilometr kvadrat.

Geografiyasi 
Matsuyama Ehime prefekturasi markazida joylashgan boʻlib, shimolda Seto ichki dengiziga, shimoli-sharqda Takanava yarim orolining togʻlariga va janubda Sikoku togʻlarining davomi boʻlgan Saragamin togʻ tizmasiga ulangan. Dogo tekisligining shimoli-sharqiy qismida joylashgan. Shahar shuningdek, Seto ichki dengizidagi 29 oroldan iborat arxipelag boʻlgan Kutsuna orollarini ham oʻz ichiga oladi.

Qoʻshni munitsipalitetlar 
Ehime prefekturasi

 Toon
 Imabari
 Tobe
 Masaki
 Kumakogen

Iqlimi 
Matsuyamada nam subtropik iqlim shakllangan, yozi issiq va qishi salqin. Yogʻingarchilik yil davomida sezilarli darajada, apreldan iyulgacha, shuningdek sentyabrda kuchliroq boʻladi.

Demografiyasi 
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Matsuyama aholisi 1940-yillardan beri doimiy ravishda oʻsib bormoqda.

Tarixi 
Uvadzima hududi qadimgi Iyo provinsiyasining bir qismi boʻlgan. Dogo Onsen Asuka davrida mashhur boʻlgan va 596-yilda bu yerga Sotoku Taisi tashrif buyurgan. Bu voqea "Gendzi hikoyasi" da ham tasvirlangan. Kono Michinobu Genpey urushi paytida Minamoto no Yoritomoni Heyke klaniga qarshi qoʻllab-quvvatlab, Iyo viloyatining syugosi lavozimiga koʻtarilgan. Muromachi davrida klan Dogo Onsen yaqinidagi Yudzuki qal’asida oʻz tayanchini yaratgan va hududni Honsyu va Kyusyu bilan bogʻlash uchun gʻarbdagi Mitsuhama portini rivojlantirgan. Toyotomi Hideyosi Sikokuga bostirib kirishi paytida hududni bosib olgan va keyinchalik bu hududni Tokugava syogunligi hukmronligi ostidagi Iyo-Matsuyama domenining bir qismiga aylantrilgan. Matsuyama qal’asi atrofida zamonaviy shaharning oʻzagi shakllangan. Shahar 1889-yil 15-dekabrda zamonaviy munitsipalitet tizimining tuzilishi bilan tashkil etilgan. Shahar 1945-yil 26-iyulda Ikkinchi jahon urushining soʻnggi bosqichida bombardimon qilingan, 251 tinch aholi halok boʻlib, shahar hududining 55% dan ortigʻi vayron boʻlgan.

XX asrda turli xil birlashtiruvlar davrida Matsuyamaga qoʻshni Dogo, Mitsuhama va boshqa shaharchalar qoʻshilgan. 2018-yil 1-oktyabrda Matsuyamaga Hodzo shahri va Nakadzima shaharlari (sobiq Onsen tumanida) qoʻshilgan.

Hukumati 
Matsuyama toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 42 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash shakliga ega. Matsuyama Kumakogen bilan birgalikda Ehime prefekturasi assambleyasiga 16 aʼzoni qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya dietasi quyi palatasining Ehime 1-okrugi va Ehime 2-okruglari oʻrtasida boʻlingan.

Iqtisodiyoti 
Matsuyama yirik mintaqaviy savdo markazidir. Asosiy tarmoqlar mandarin apelsin yetishtiriladigan qishloq xoʻjaligi, Dogo Onsen va Matsuyama qal’asi atrofida joylashgan turizm va kimyoviy tolalarga asoslangan ishlab chiqarish sohalaridir. Sohil boʻylab aeroportlar va bandargohlar yaqinida sanoat hududlari tarqalgan, jumladan Teydzin guruhining eng yirik ishlab chiqarish bazasi, Miura (qozon ishlab chiqaruvchi), Iseki (traktor va dvigatel uskunalari), Hatada Ichiroku (yapon qandolat mahsulotlari), Poem, Pomning oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash boʻlimi (Ehime Drink Company) va chakana savdo kompaniyalari Fuji va Daiki kabi korxonalarning shtab-kvartirasi Matsuyamada joylashgan.

Taʼlimi

Universitet va kollejlari 

 Ehime universiteti
 Matsuyama oʻsmirlar kolleji
 Matsuyama universiteti
 Matsuyama Sinonome kolleji
 Muqaddas Ketrin universiteti

Boshlangʻich va oʻrta taʼlim 
Matsuyamada shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 62 ta davlat boshlangʻich maktabi va 31 ta davlat oʻrta maktabi mavjud. Shaharda Ehime prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan ettita davlat oliy maktabi, jumladan Ehime prefekturasi Matsuyama markaziy oliy maktabi va Ehime prefekturasi Matsuyama Higasi oliy maktabi va Ehime universiteti tomonidan boshqariladigan ikkita milliy oliy maktab mavjud. Ikkita xususiy birlashtirilgan oʻrta/oliy maktab va 11 xususiy oliy maktab mavjud. Prefekturada nogironlar uchun ikkita maxsus taʼlim maktabi ham mavjud.

Xalqaro maktablar 
Matsuyamada bitta koreys maktabi (Chosen gakko),

Transporti

Aeroportlari 

 Matsuyama aeroporti, Tokio, Seul, Shanxay va boshqa turli shaharlarga parvozlar amalga oshiradi.

Temir yoʻllari 
 Sikoku temir yoʻl kompaniyasi – Yosan liniyasi

 Asanami – Oura – Iyo-Hyodzyo – Yanagihara – Avai – Koyodai – Horie – Iyo-Vake – Mitsuhama – Matsuyama – Ichitsubo

 Iyotetsu – Takahama liniyasi

 Takahama – Baisindzi – Minatoyama – Mitsu – Yamanisi – Nisi-Kinuyama – Kinuyama – Komachi – Otemachi – Matsuyama

 Iyotetsu – Yokogavara liniyasi

 Matsuyama – Ishitegava Park – Iyo-Tachibana – Fukuondzi – Kita-Kume – Kume – Takanoko – Hirai – Umenomoto

 Iyotetsu – Gunchu liniyasi

 Matsuyama – Dobasi – Doida – Yogo – Kamata

Tramvaylari 
Iyo temiryoʻllari, shuningdek, shahar jamoat transportining asosiy turlaridan boʻlmish tramvay va avtobuslar tizimidan foydalanadi. Matsuyama – 1887-yildan beri doimiy ravishda ishlaydigan asl tramvay tizimini yoʻqotmagan bir nechta Yaponiya shaharlaridan biri.

 Dzohoku liniyasi : Komachi — Heyvadori 1
 Dzonan liniyasi : Dogo Onsen — Nisi-Horibata, Kamiichiman — Heyvadori 1
 Honmachi liniyasi : Nisi-Horibata — Hommachi 6
 Otemachi liniyasi : Nisi-Horibata — JR Matsuyama stansiyasi — Komachi
 Hanazono liniyasi : Matsuyama shahar stantsiyasi — Minami-Horibata

Magistral yoʻllari 

  Matsuyama avtomagistrali

Portlari 

 Matsuyama porti, Hirosimaga parom qatnovi va Kobe, Kokurakita-ku, Kitakyusu va boshqa bir qancha yoʻnalishlarga muntazam tungi paromlar mavjud. Bundan tashqari, Xirosima va boshqa bir nechta yoʻnalishlar oʻrtasida gidrofoil xizmati mavjud.

Qardosh shaharlar 
Matsuyama uchta shahar bilanbirodarlashgan, Sister Cities International tomonidan belgilangan:

  Sacramento, California, AQSh
  Freiburg, Baden-Württemberg, Germaniya
  Pyeongtaek, Gyeonggi, Janubiy Koreya
  Taypey, Tayvan, 2016-yildan beri

Diqqatga sazovor joylari

Sporti 
Shahar J. ligasida oʻzining mahalliy klubi Ehime FC bilan ishtirok etadi. Shuningdek, beysbolda Shikoku Island League Plus jamoasi ishtirok etadi.

Taniqli shaxslari 
 Kenta Abe, beysbolchi
 Akiyama Saneyuki, Yaponiya Imperator dengiz flotining admirali
 Akiyama Yosifuru, Yaponiya imperatorlik armiyasining generali
 Kotomi Aoki, manga rassomi
 Ryo Aono, snoubordchi
 Sidney Gulik, missioner
 Harada Sanosuke, Sinsengumi 10-boʻlinma kapitani
 Tomoko Honda, diktor
 Ippen, buddist voiz
 Juzo Itami, rejissyor
 Mansaku Itami, rejissyor
 Masaru Kageura, beysbolchi
 Kato Yosiaki, Daimyo
 Kurita Chodo, hayku shoiri
 Chiaki Kusuhara, plyaj voleybolchisi
 Loveli, model va televizion shaxs
 Kanako Murata, professional aralash yakkakurash ustasi
 Alan Sirahama, ijrochi, aktyor va DJ
 Masaoka Shiki, shoir
 Hideki Matsuyama, golfchi
 Yoko Matsuyama, aktrisa
 Yasuyuki Muneta, dzyudochi
 Riki Nakaya, dzyudochi
 Kenzaburo Oe, yozuvchi
 Nataniel Rodzen, violonchelchi
 Mika Saiki, plyaj voleybolchisi
 Kosiro Shimada, figurali uchuvchi
 Hisui Sugiura, grafik dizayner
 Kyosi Takahama, shoir
8Makoto Tamada, mototsikl poygachisi
 Tadao Tannaka, matematik
 Taneda Santoka, hayku shoiri
 Tosiro Tomochika, futbolchi va siyosatchi
 Reiko Tosa, sportchi
 Tetsu Yano, yozuvchi

Manbalar

Havolalar 

 Matsuyama shahrining rasmiy veb-sayti 
 Matsuyama shahrining rasmiy veb-sayti 
 Sophia Club 
 Matsuyama deklaratsiyasi
 Shahar meri Nakamura tomonidan CityMayors.com shahar profili

Yaponiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
Yaponiyadagi port aholi punktlari
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Ehime prefekturasi shaharlari