MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Texnika xizmati koʻrsatish

Texnika xizmati koʻrsatish — texnik obyektlar (avtomobillar, texnologik agregatlar va boshqalar) dan foydalanish jarayonida amalga oshiriladigan texnikaviy va tashkiliy tadbirlar majmui. Obʼyektlarning meʼyordagi samaradorlik bilan ishlashini taʼminlash maqsadida amalga oshiriladi. Barcha mavjud texnika vositalari Texnika xizmati koʻrsatish k.ni talab qiladi. Ishlab (yoki yurib) turgan texnika vositalari ham, sak,lab turilganlari ham, sak,lash yoki tashib keltirishdan keyin ishga tayyorlanadigan vositalar xam Texnika xizmati koʻrsatish k.ga muhtoj boʻladi. Murakkab texnika obyektlari (mashinalar, stanoklar va boshqalar) uchun yagonaT.x.k. meʼyorlari belgilab qoʻyiladi. Bular Texnika xizmati koʻrsatish k. tizimini hosil qiladi va texnik hujjatlarda oʻz aksini topadi. Texnika xizmati koʻrsatish k. tizimini shartli ravishda oldini olish (profilaktika) va tiklash (tuzatish, taʼmirlash) kabi turlarga ajratish mumkin. Texnika xizmati koʻrsatish k. ga doyr tadbirlar maxsus jihozlangan ustaxonalar (Texnika xizmati koʻrsatish k. styalari) da ham, obyekt (agregat, stanok) oʻrnatilgan joyning oʻzida ham bajarilishi mumkin. Ikkala holda ham zarur qurol va asboblar, materiallar, nazoratoʻlchash asboblari, diagnostika apparatlari (qarang Texnik diagnostika), malakali mutaxassislar [chilangarlar, elektr ustalari, dvigatel tuzatuvchilar, payvandlovchilar, vulkanizatsiya kiluvchi (balon yamovchi)lar va boshqa] boʻlishi talab kilinadi. Texnika xizmati koʻrsatish k. toʻgʻri tashkil qilinsa, obyektdan foydalanish harajatlari kamayadi, uning texnik imkoniyatlari oshadi, xizmat muddati uzayadi.
Texnikum

Texnikum — bu professional taʼlim boʻlib, oʻrta maxsusdan yuqori, Oliy taʼlimdan past hisoblanadi. Texnikum 2 yillik oʻquv yili sanalib, 4 semestrdan iborat.

Manbalar
Texnokratiya

Texnokratiya (yun. techne sanʼat, hunar, mahorat va ...kratiya) — 1) ijtimoiy tafakkurdagi oqim, unga koʻra, jamiyat butunlay ilmiy-texnika tafakkuri prinsiplari bilan boshqarilishi mumkin; texniklar, muhandislar va olimlar (texnokratlar) ilmiy-texnika tafakkurining namoyandalari boʻlib, korxonalar va umuman jamiyatdagi barcha hokimiyat tadbirkorlar va siyosatchilardan ularga utishi kerak. Texnokratik konsepsiyalar hozirgi ijtimoiy ishlab chiqarish.da fan va mutaxassislar mavqeining oshib borayotganligini aks ettiradi. T.ning barcha koʻrinishlariga xos boʻlgan belgi ijtimoiy jarayonlarni texnika va boshqa tor ixtisoslashgan mezonlar asosida boshqarishga eʼtiborni kuchaytirib, siyosatning qadriyatlietik oʻlchovlariga kam ahamiyat berishdir; 2) monopoliyalashtirilgan ishlab chiqarish. va davlat apparatining yuqori mulozimlari — mutaxassislar qatlamini bildiradi; 3) 20-asrning 30-yillarida AQShda vujudga kelgan ijtimoiy harakat. U milliy miqyosda ishlab chiqarish.ni ilmiy rejalashtirish natijasida sanoat toʻntarishi yordami bilan umumiy farovonlikka erishishni maqsad qilib qoʻygan (rahbarlari G. Loeb, G. Skot). Harakat 40-yillar boshida barbod boʻlgan.
Joʻra Teshaboyev

Joʻra Teshaboyev (1933-yil 4-mart, Andijon — 2023-yil 3-dekabr) — kinoshunos, ssenariychi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Sanʼatshunoslik fanlari doktori, professor (1991). Kiyev universitetini tugatgan (1956). 1956—58 yillar Andijon maorif boʻlimida ishlagan. 1958— 60 yillar "Oʻzbekfilm"da muharrir. 1960-yildan Sanʼatshunoslik institutida avval aspirant, ilmiy xodim, 1987-yildan kino va televideniye boʻlimining boshligʻi. Ayni vaqtda 1968-yildan Toshkent davlat Sanʼat institutida dare beradi. Asosiy ilmiy ishlari kino sanʼati nazariyasi va tarixiga oid masalalar, shuningdek, oʻzbek ekran sanʼati arboblari ijodiga bagʻishlangan. 30 hujjatli kino, 2 multfilmga ssenariy yozgan.

2023-yil 3-dekabr sanasida vafot etgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Kamil Yarmatov, M., 1964; Kinoiskusstvo Uzbekistana, M., 1968; Puti i poiski, T., 1972; Geroy krupnoʻm planom, T., 1975; Raxim Pirmuxamedov, T., 1978; Uzbekskoye kino; traditsii i novatorstvo, T., 1980; Uzbekskiy ekran: poiski i nadejdoʻ, M., 1982.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1933-yilda tugʻilganlar
4-martda tugʻilganlar
Teshenit

Teshenit (Chexiyadagi Teshen sh. nomidan) — ishqorli gabbroidlar guruhiga mansub magmatik togʻ jinsi; chiroyli qoplama tosh. Tarkibi, asosan, plagioklaz, avgit va analtsimdan iborat; shuningdek, shox aldamchisi, seolit, ikkilamchi minerallardan — apatit, magnetit va boshqa ham mavjud. Odatda, diabaz strukturali; kichikroq gipabissal massivlar va sill (intruziv uyum)lar hosil qiladi. T. Kavkaz va Jan. Sibirda keng tarkalgan.

Petrologiya
Teshikqalʼa

Teshikqalʼa — ilk oʻrta asrlarga oid yirik qasr xarobasi (mil. 7—8-asrlar). Koraqalpogʻiston Respublikasi, Toʻrtkoʻl tuman idagi Burgutqalʼa vohasida joylashgan ilk oʻrta asr meʼmorligi obidasi. Tarhi kvadrat boʻlgan qasr, atrofi qalin paxsa devor bilan oʻralgan. Markazda baland paxsa supa ustida koʻp xonali turar joy minorasi qad koʻtargan. Uning devorlariga arkalar bilan bezatilgan yarim ustunlar (kolonnalar) oʻrnatilgan. Devor bilan minora oraligʻiga turar joy xonalari va xoʻjalik ahamiyatidagi binolar qurilgan. Teshikqalʼa 1938-yil S. P. Tolstoye rahbarlik qilgan arxeologik ekspeditsiya tomonidan tekshirilgan. Mato parchalari, sopol idishlar, bezak buyumlari, tangalar topilgan. Ularni oʻrganish afrigʻiylar madaniyatini tadqiq etishda asos boʻlib xizmat qilgan.

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Qoraqalpogʻiston
Teshikkoʻpriktepa

Teshikkoʻpriktepa, Eshak koʻpriktepa — 5—13-asr boshiga oid arxeologik yodgorlik. Toshkent sh.ning "Hamza" metrosi styasi yaqinida (Xalklar doʻstligi shohkoʻchasida) joylashgan. T.ni bir necha marta oʻlkashunos D. D. Bukinich (1930-yillar), ToshDU arxeologiya kafedrasi (1950-yillar), arxeologlar K. A. Shaxurin va Yu.F. Buryakov (1962-yilda), Toshkent arxeologiya ekspeditsiyasi (M. I. Filanovich va boshqa, 1968-yil) tekshirgan. T. arkli, istehkomsiz manzilgoh. Bal. 6 m ga yetadigan ark xarobalari saqlangan. Dastlab manzilgoh xarobasining maydoni 500x600 m boʻlgan. Ark xom gʻisht va paxsadan qurilgan yaxlit inshootdan iborat boʻlib, alohida xonalarga boʻlingan va kalin tashki devor bilan oʻralgan. Qalʼa markaziy qismidagi binolar 5—8-asrlarga mansub. Arablar istilosi davrida (8-asr) binolar buzilgan va yonib, vayronaga aylangan. 9— 12-asrlarda tepa hududi va arkida hayot tiklangan. Aholi temirchilik, metall buyumlar tayyorlash bilan shugʻullangan. T. Choch poytaxti Binkatnint atrofida joylashgan savdo hunarmandchilik qishloklaridan biri boʻlgan. 13-asr boshida butunlay xarobaga aylangan.

Arxeologiya
Toshkent tarixi
Tehron konferensiyasi

Tehron konferensiyasi (1943) — Ikkinchi jahon urushi davridagi 3 ittifoqchi davlat rahbarlarining konferensiyasi. SSSR (I.V. Stalin), AQSH (F. Ruzvelt) va Buyuk Britaniya (U. Cherchill) qatnashgan. 28 noyabr — 1 dekabrda Texron (Eron)da boʻlgan. Germaniyaga qarshi urushda birgalikda harakat qilish va 3 davlatning urushdan keyingi hamkorlik aloqalari haqida Deklaratsiyalar hamda 1944-yil 1 mayidan kechiktirmasdan Yevropada 2front ochish, Polshaning urushdan keyingi chegaralari haqida va boshqa qarorlar qabul qilingan. SSSR delegatsiyasi ittifoqchilar istaklarini inobatga olib, Germaniya armiyasi tormor etilgandan soʻng, Yaponiyaga qarshi urush eʼlon qilishga vaʼda bergan.
Tehron universiteti

Tehron universiteti — Eronning birinchi va eng yirik oliy oʻquv yurti hamda ilmiy tadqiqot markazi. Universitet Tehron shahrida joylashgan. 1934-yilda tashkil etilgan. Adabiyot va gumanitar fanlar, qishloq xoʻjaligi, stomatologiya, nafis sanʼat, huquq, tibbiyot, farmatsevtika, tabiiy fanlar, texnologiya, teologiya, veterinariya tibbiyoti, oʻrmon xoʻjaligi, pedagogika, iqtisodiyot va boshqa ixtisosliklar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Bir qancha ilmiy tadqiqot institutlari, kutubxonalari (400 mingga yaqin asar) bor. 25 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Eron universitetlari
Terner Nat

TERNER (Turner) Nat (1800.2.10, Sautxempton, Virginiya shtati — 1831.11.11, Iyerusalim, hozirgi Kortlend, Virginiya) — AQShdagi qora tanli qullar qoʻzgʻoloni rahbari. Butun umri qullikda oʻtgan. Oʻqishyozishni oʻrganib olib, dinni targʻib etuvchi voiz boʻlgan. 1831-yil qullar qoʻzgʻolonini tashkilotchisi va rahbari. Qoʻzgʻolon bostirilgach, yashirinib yurgan; 30 okt,da qamoqqa olingan, keyinchalik osib oʻldirilgan.
Tiauanako

Tiauanako (Tiahuanaco) — Shimoliy Boliviyadagi indeyslar shahar xarobasi va arxeologik madaniyati (mil. av. 1ming yillik oxiri — mil. 1ming yillik). T. madaniyatining markazi Titikaka koʻlidan jan.sharqsa joylashgan; bu yerdagi shahar xarobasi (maydoni 40 ga)dan turar joy kvartallari, bazalt va qumtoshdan yasalgan binolar, jumladan, bal. 15 m lik Akapapa exromi, Kalasasayya ibodatxona majmuasi, maʼbud va u tomon chopib kelayotgan afsonaviy maxluqlar tasviri tushirilgan friz (piramon)li "Quyosh Darvozasi", "Sarkofaglar Saroyi" va boshqa binolar xarobalari saqlangan. T.dan, shuningdek, tosh haykallar, rangli sopol idishlar va boshqa topilgan. T. madaniyatini yaratuvchilar Peruning markaziy qismi qabilalari bilan qardosh boʻlganlar. Ular dehqonchilik, lama boqish bilan shugʻullanganlar. T. madaniyati And viloyatining qad. sanʼatiga katta taʼsir koʻrsatgan. Mil. 1ming yillik oxirida T. barham topib uning hududini hozirgi aymara indeyslarining ajdodlari egallagan.
Tibbiyot genetikasi

Tibbiyot genetikasi — odam organizmidagi irsiy kasalliklar, ularning kelib chiqishi, klinikasini oʻrganadi. Odam organizmida kechayotgan barcha hayotiy jarayonlar, belgilarning nasllanishi, irsiy kasalliklar tarqalishi va kelib chiqish mexanizmlari genetik qonuniyatlarga asoslangan.
Irsiyat toʻgʻrisidagi dastlabki tushunchalar Gippokrat, Aristotel, Anaksagor va Abu Ali ibn Sinolar tomonidan aytilgan.
XIX asr boshlarida irsiyat qonuniyatlarini chex olimi I.G.Mendel kashf etdi.

1970-yillardan boshlab Oʻzbekistonda genetika fani rivojlana boshladi. Bu rivojlanishga akademiklardan X.Toʻraqulov, J.H.Hamidov, J.A.Musayev, professor A.T.Oqilovlar katta hissa qoʻshishdi. Olimlardan Majidov va Shomansurovlar asab kasalliklari patogenezida irsiy omillarning rolini oʻrgandilar. 1971-yilda Toshkent Davlat tibbiyot institutida Markaziy Osiyoda birinchi marta Hamidov va Oqilovlar rahbarligida tibbiy genetik maslatxona tashkil etildi.

Manbalar 

Tibbiyot
Tibbiyot deontologiyasi

Tibbiyot deontologiyasi — tibbiyot xodimlarining kasbga aloqador etikasi, doridarmon, umuman davoning taʼsirini oshirishga karatilgan xulqatvor taomillari. Deontologiya, yaʼni kishining xulqi, odobi haqidagi tushuncha 16-asrning boshlarida ingliz faylasufi va iqtisodchisi I. Bentam tomonidan taomilga kiritilgan. Tibbiyot deontologiyasiga oid maʼlumotlar uzoqtarixga ega. Aslida, Tibbiyot deontologiyasi keng falsafiy mazmunga ega boʻlib, bir qancha yoʻnalishlardan iborat:— shifokor bilan bemor oʻrtasidagi;— shifokor bilan bemorning yaqin kishilari oʻrtasidagi munosabat;— shifokorning hamkasblari bilan munosabati va h.k.

Tibbiyot deontologiyasiga vrachning sir saqlashi, bemorning hayoti va sogʻligʻi uchun tibbiyot xodimining javobgarligi, tibbiyot xodimlarining oʻzaro munosabati masalalari va boshqa kiradi. Tibbiyot deontologiyasiga muvofiq, tibbiyot xodimi bemorga katta eʼtibor berishi, uning sogʻligʻini tiklash yoki azobini yengillatish uchun butun bilimini sarflashi, bemorga uning sogʻligʻi haqidagi faqat foyda keltira oladigan maʼlumotlarni aytishi (qarang Psixoterapiya), bemorning vrach bilan sirdosh boʻlishiga erishuvi zarur. Bemorning kasalligi haqida uning ishtirokida hamkasblari bilan soʻzlashishi yaramaydi.

Tibbiyot deontologiyasining tibbiyot amaliyotida toʻgʻri joriy qilinishi, shifokorning ongi, saviyasi, madaniyati, dunyoqarashi, bilim va qaysi jamiyatda yashayotganligi bilan chambarchas bogʻliq. Kishilik jamiyatining turli davrlarida deontologik munosabatlar turlicha kechgan, u zamon talabiga moye ravishda oʻzgarib borgan.

Tibbiyot deontologiyasi tibbiyot xodimlaridan yuksak insoniy fazilatlar, sofdillik, ziyraklik, odamiylik va boshqalarga ega boʻlishni taqozo etadi. Tibbiyot deontologiyasi xalqaro kodeksini Xalqaro vrachlar jamiyati tasdiqlagan (1949, Jeneva). Oʻzbekiston Respublikasida tibbiyot oliygohlarini bitiruvchilar „Oʻzbekiston shifokori“ qasamyodini qabul qiladilar (1996-yildan).

Adabiyotlar 
 Qosimov E. Y., Shifokorning nutq madaniyati va bemor bilan muloqot sanʼati, Toshkent, 2002.
Tibbiyot ilmiy kutubxonasi

Tibbiyot ilmiy kutubxonasi, Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining tibbiyot ilmiy kutubxonasi — Oʻzbekistondagi yirik ilmiy kutubxonalardan biri. Toshkent shahrida 1935-yil tashkil etilgan. Hozirgi Oʻzbekiston biotibbiy adabiyotlarning eng koʻp kitob saqlagichi sifatida faoliyat koʻrsatadi. Fondida qariyb 1 mln.ga yaqin asar bor, bular kitoblar, vaqtvaqti bilan chiqadigan tibbiyotga oid nashrlar, avtoreferatlar, shuningdek, 160 ming nusxadagi chet el adabiyotlaridir. Bundan tashkari, Abu Ali ibn Sinoning "Tib qonunlari", Gippokrat asarlari, 17— 19-asrlarda chop etilgan noyob kitoblar va tibbiyot fani hamda sogʻliqni saqlash asoschilari, shu bilan birga Oʻzbekiston tibbiyot olimlarining asarlari mavjud. 25 mingga yaqin kitobxonga xizmat qiladi, 900 mingdan ziyod kitob tarqatadi. Kutubxona sogʻliqni sakdash, tibbiyot va uning sohalariga oid biografik koʻrsatkichlar nashr etadi. Oʻzbekistondagi barcha tibbiyot kutubxonalariga amaliy va uslubiy yordam beradi. Kitobxonlarga xizmat uy abonenti, oʻquv zali, nostansionar shakllar va boshqa usullarda amalga oshiriladi. Kutubxona soʻrovqidiruv apparati alifboli, sistematik va fanlar kataloglari, umumiy hajmi 7 mln.dan ortiq roʻyxatga olish va mavzuiy kartotekalarga ega. 1996-yildan Tibbiyot ilmiy kutubxonasik. Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining Oʻzbekistondagi hujjatlar markazi vazifasini bajarmoqda, shuningdek, materiallarni keng targʻib qilishni amalga oshirmoqda. 2002-yildan Tibbiyot ilmiy kutubxonasik.da Oʻzbekistondagi kitobxonlarni oʻz sohasiga koʻra internet orqali axborotlar bilan taʼminlay oladigan katta yigʻma elektron kataloglar bor. Tibbiyot ilmiy kutubxonasik. tibbiy kutubxonalar Yevropa assotsiatsiyasining byurosi bilan hamkorlik olib boradi.
Tibbiyot parazitologiyasi instituti

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining Isayev nomidagi Oʻzbekiston tibbiyot parazitologiyasi ilmiy tadqiqot instituti  — parazitar kasalliklar (rishta, bezgak, spiroxetoz va boshqalar)ning kelib chiqish sabablari, ularning oldini olish va davolash masalalarini oʻrganadigan ilmiy muassasa. Buxoro tropik instituti nomi bilan 1923-yilda tashkil qilingan. 1925-yilda Oʻzbekiston tropik tibbiyot instituti degan nom berildi va 1931-yilda Samarqand shahriga koʻchirildi. 1940-yildan Oʻzbekiston bezgak va tibbiyot parazitologiyasi instituti, 1958—69 yillarda Oʻzbekiston eksperimental tibbiyot parazitologiyasi va gelmintologiyasi ilmiy tadqiqotlar instituti nomi bilan yuritiladi. Institutga 1924—64 yillarda professor L. M. Isayev rahbarlik qilgan.

Ilgari,keng tarqalgan rishta, bezgak, spiroxetoz kabi kasalliklar, keyinchalik ichki organlar va shahar tipidagi teri leyshmaniozi institut xodimlarining samarali mehnati tufayli batamom tugatildi. Institut olimlari gelmintozlar, leyshmaniozlar va boshqa kasalliklarning kelib chiqish sabablari, ularning oldini olish va yoʻqotish ustida tadqiqot olib bormoqdalar.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Tibbiyot-genetika konsultatsiyasi

Tibbiyot-genetika konsultatsiyasi — tibbiy yordamning bir turi. Tibbiyot genetikasi va odam genetikasi yutuqlariga asoslangan holda zamonaviy sokliqni saqlash ishida profilaktik yoʻnalishda rivojlanmoqda. T.g.k. irsiy kasalliklari bor bemorlarni hisobga oladi, ularning oila aʼzolari va oʻzlari ustidan dispanser kuzatuvi olib boradi, shuningdek, aholiga genetik maslahatlar beradi, yaʼni bemorning otaonasi, qarindoshlariga yoki uning oʻziga oilada mazkur kasallik qaytalanishi mumkinligini tushuntiradi. T.g.k. irsiy kasalligi bir yoki ikkita allel gen mutatsiyasidan kelib chiqqan bemorlarga; irsiy kasalligi xromosomalar soni va tuzilishining oʻzgarishi bilan bogʻlangan bemorlarga (Daun kasalligi va boshqalar); irsiy kasalligi tashqi muhitning noqulay omillari taʼsirida paydo boʻlgan bemorlarga; qarindoshlarida irsiy kasallik borligi tufayli oʻzlarida ham shunday kasallik roʻy berishi mumkin deb xavfsiraydigan sogʻlom kishilarga; bir-biri bilan turmush kurgan amakivachcha, togʻavachcha, xolavachcha, ammavachchalarga, birinchi bolasi nuqson bilan tugʻilganligi sababli boshqa bola koʻrishdan qoʻrqadigan otaonalarga maslahat va yordam beradi.

Shunday kilib, irsiy kasalliklarning oldini olishda T.g.k.ning vazifasi otaonalarni kelgusi avlodida shunday kasallik paydo boʻlish xavfi borligidan ogoh qilib qoʻyish, yaqin va uzoq qarindosh bilan, shuningdek, yashirin holatda mutant gen tashuvchi kishilar bilan turmush qurmaslikni tavsiya etishdan iborat.

T.g.k. faoliyati dispanser kuzatuvi prinsipiga asoslangan, faqat tekshirish maqsadida yoki kasalligi xuruj qilganda bemorlar maxsus statsionarga yotqiziladi.

T.g.k. talabalar, klinik ordinatorlar, aspirantlar, shuningdek, malakasini oshirayotgan vrach va oʻqituvchilarga tibbiyot genetikasidan ilm beradigan oʻquv bazasi hamdir.
Tibbiy tiklanish va fizioterapiya ilmiy tadqiqot instituti

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining Tibbiy tiklanish va fizioterapiya ilmiy tadqiqot instituti — OʻzRdagi ilmiy tashkiliy-metodik va konsultativ markaz. 1919-yil Toshkent shahrida tashkil etilgan. Dastlab kurortologiya va fizioterapiya instituti deb nomlangan. Institut kurort manbalari va yangi fizik omillardan davo va profilaktika maqsadida foydalanish, ularni oʻrganish hamda shu sohada ilmiy, amaliy mutaxassislar tayyorlashda yetakchi ilmiy muassasa hisoblanadi. 1925-yildan oʻlkaga xos kasalliklarni fizik usullar bilan davolash ustida ish olib borib, Urta Osiyo hududida kurort iklimli joylar, mineral suvlar, shifobaxsh balchiq va boshqa ni oʻrgana boshladi. 1932-yil kurortologiya boʻlimi ochildi, shundan buyen 100 dan ortiq mineral suv va shifobaxsh balchiq manbai va iqlimi kurortbop joylar oʻrganilgan va kurortsanatoriy (Chortoq, Toshkent mineral suvi, Chimyon, Polvontosh va h.k.) hamda dam olish uylari (Shohimardon, Oqtosh, Chimyon, Sitorai Mohi Xosa, Shaxand, Miroqi, Vandob) tashkil etilgan. Institutda bemorlar sogʻligʻini tiklashga qaratilgan usullar amaliyotga tadbiq etilmoqda. Institutda 8 ilmiy boʻlim, laboratoriya, vivariy, kutubxona va muzey mavjud; ilmiy xodimlar orasida 6 fan doktori va 17 fan nomzodi bor (2004). 160 oʻringa moʻljallangan boʻlimlar (kardiologiya, artrologiya, nevrologiya, gastroenterologiya, ginekologiya, umumiy terapiya, fizioterapiya va boshqalar) da kattalar va bolalar oʻz sogʻligʻini tiklaydilar. Institutda gipertoniya va yurakning ishemik kasalliklari hamda reproduktiv yoshdagi ayol va erkaklar sogʻligʻini tiklash markazlari ishlab turibdi. Institut xodimlaridan 12 fan doktori va 89 fan nomzodi yetishib chiqdi, 46 ilmiy ishlar toʻplami, 50 monografiya, 142 metodik qoʻllanmalar nashr etildi. 1990-yilda Termiz shahrida institut filiali ochildi. Institut faoliyati Yo. K. Moʻminov, Z.A. Dolimov, R. A. Katsenovich, N. Majidov, K. Y. Yoʻldoshev va boshqa olimlarning nomlari bilan bogʻliq.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Tiberiy

Tiberiy (Tiberius)(Mmi. av. 42 — mil. 37) — Rim imperatori (14 yildan). Yuliylar — Klavdiylar sulolasidan. Avgustnnng oʻgay oʻgʻli. Pretorianlarga tayanib avtokratik siyosat yurgizgan. Provinsiyalardagi soliq tizimini tartibga solishga xdrakat qilib, oʻz mansabini suiisteʼmol qilgan noiblar va olibsotarlarni taʼqib ostiga olgan, jamoat binolari qurilishi va turli tomoshalarga sarflanadigan mablagʻlarni, shuningdek, plebeylarga tarqatiladigan pul va gʻallani qisqartirgan. Imperiyaning moliyaviy ahvolini yaxshilanishiga erishgan.
Tibet tibbiyoti

Tibet tibbiyoti - davolash tizimi: qad. hind va xitoy tibbiyotiga asoslangan. 5—6-asrlarda Tibet xududida tarqalgan. Tibet tibbiyoti da bemorlar, asosan, oʻsimlik va hayvon mahsulotlaridan (1000 dan ziyod) tayyorlangan dorilar bilan davolanilgan, shuningdek, parhez buyurilgan. Zamonaviy tibbiyot fanida Tibet tibbiyoti ga turlicha qaraladi.
Tibet tili

Tibet tili — xitoy-tibet tillari oilasidagi tibet-birma tarmogʻiga mansub tillardan. Lama ibodatxonasi (dini)ning tili hisoblangan yozma adabiy Tibet tili asosan Xitoyning Sinxay va Ichki Mongoliya hududlarida, Mongoliya Respublikasida, qisman RFning Buryatiya va Tuva respublikalarida tarqalgan. Unda soʻzlashuvchilar 5 mln. kishiga yaqin. Yozma Tibet tili va lxasa lahjasi butun Tibet hududida qabilalararo aloqa hamda ish yuritish tillari hisoblanadi. Oʻrta asrdagi Tibet tili bilan hozirgi Tibet tili oʻrtasida soʻz yasalishi va morfologiya sohasida birmuncha farqlar bor. Adabiy tilning paydo boʻlishi yozuvning paydo boʻlishi (eng qad. yozma yodgorlik 7-asrga mansub) va Tibetga buddaviylikning kirib kelishi bilan bogʻliq. Adabiy til sanskritdan muqaddas diniy kitoblarni tarjima qilish jarayonida (8-asr) shakllanib, keyinroq boy tarixiy, diniy, badiiy adabiyot yaratilishi bilan rivojlanib borgan. Tibet tili fonetik jihatdan oʻzaro farqlanuvchi bir necha lahjaga ega. Tovush tizimida 16 unli va 36 undosh fonema mavjud. Soʻzlar oʻzaklarning qoʻshilishi va takrorlanishi orqali hosil qilinadi. Soʻzlar va iboralar oʻrtasidagi grammatik munosabat yuklamalar, yordamchi soʻzlar va gapdagi soʻz tartibi bilan ifodalanadi. Hozirgi adabiy Tibet tili qad. davrlardan boshlab anʼanaviy imloni saqlab qolgan, grammatika ham aytarli oʻzgarmagan, oʻzgarish va yangiliklar, asosan, leksikada sodir boʻlgan. Tibet yozuvi qad. hind yozuvi brahmidan kelib chiqqan (5-asr).

 

Tillar