Oqdara

Oqdara () Ozarbayjonda, Oqdara tumanida shahar. 2023 yilgacha shaharda etnik armanlar koʻpchilikni tashkil qilgan. The town underwent heavy destruction by Azerbaijani forces while under their control during the First Nagorno-Karabakh War.

Etimologiyasi 
Anʼanaga koʻra, shahar nomi „mard“ („odam, odam“ yoki bu kontekstda „mard“) va „kert“ („qurgan“) elementlaridan iborat deb talqin qilinadi, goʻyo aholining jasorati uchun obroʻsi. Boshqa tushuntirishlar ismni  matuṛ („chapel“) soʻzi bilan bogʻlaydi. Ozarbayjoncha aholi punktining Aghdara nomi „oq vodiy“ deb tarjima qilingan.

Tarixi 

Aholi manzilgohi tarixan Qorabogʻ melikdomlari dan biri boʻlgan Jraberd melikdomining bir qismi boʻlgan.

1918-yilda shahar yaqinida Usmonlilar va arman qoʻshinlari oʻrtasida jang boʻlib, u yerda gʻalaba qozongan.

Sovetlar davrida Oqdara (Martakert) Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati Martakert okrugining maʼmuriy markazi boʻlgan. 1960-yilda shahar tipidagi aholi punkti maqomini olgan.

Tarixiy meros ob’ektlari 
Shahar va uning atrofidagi tarixiy meros ob’ektlari orasida miloddan avvalgi 2-1 ming yilliklarga oid qabrlar, eramizdan oldingi Krapasht qabristoni, oʻrta asrlardagi „Taza Xach“ () qabristonlari kiradi. 17—19-asrlar oraligʻida St. Yahyo Baptist cherkovi 1883-yilda qurilgan ( Ehtimol, 13-asrda paydo boʻlgan) va 20-asr boshlarida Kusapat daryosi boʻylab koʻprik..

Togʻli Qorabogʻ mojarosi

Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi 

Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi (1991-94) davrida Oqdara va uning atrofidagi tumanda, ayniqsa, Ozarbayjon Goranboy operatsiyasi va 1992-yildagi Mardakert va Martuni hujumlari paytida ogʻir janglar boʻlgan.< ref name="RediscoveringArmenia" /> Shahar 1992-yil 4-iyulda Ozarbayjon kuchlari tomonidan bosib olindi va Oqdaraning arman aholisi shaharni tark etishga majbur boʻldi. Oqdara Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi paytida katta zarar koʻrgan va uning koʻplab binolari vayron boʻlgan va odam yashamagan. 1992-yil sentyabr oyida Oqdarada boʻlgan Tomas Goltzning soʻzlariga koʻra, shahar „vayronalar uyasiga aylandi“ va „vayron qilingan shaxsiy hayotning yanada chuqurroq qoldiqlari: qozon va kostryulkalar, chamadonlar oqayotgan kiyimlar, maydalangan chaqaloq aravachalari va hatto oilaviy portretlar“ ni taʼkidladi. , hali ham parchalangan ramkalarda". HRW keyinchalik Qorabogʻ arman kuchlari tomonidan Agʻdamga qarshi hujum paytida va undan keyin amalga oshirilgan qoʻpol harakatlar sifatida koʻrilganini taʼkidladi. mojaroning teskari tabiati kontekstida Oqdarani ozarbayjonlar tomonidan vayron qilingani uchun qasos. Oqdara 1993-yil 27-iyunda arman qoʻshinlari tomonidan qaytarib olingan. Shahar atrofidagi hudud urush tugaganidan beri Artsax nazoratida. Oqdaraning mahalliy aholisining bir qismi yillar davomida asta-sekin qaytib keldi, lekin koʻplari Armaniston, Rossiya va boshqa joylarda qoldi.

Chegara toʻqnashuvlari (1994-2020) 

2008-yil Mardakertdagi to'qnashuvlar 4-martda 2008-yil Armanistondagi saylovlardagi norozilik namoyishlaridan keyin boshlangan. Unda etnik arman oʻrtasidagi eng ogʻir janglar boʻlgan. [[Togʻli] bahsli hududi boʻyicha -Qorabog]] Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushidan keyin 1994-yilda oʻt ochishni toʻxtatishdan beri.

Arman manbalari Ozarbayjonni Armanistonda davom etayotgan tartibsizliklardan foydalanishga urinishda aybladi. Ozarbayjon manbalari Armaniston hukumati harakat qilayotganini iddao qilib, Armanistonni aybladi. eʼtiborni Armanistondagi ichki keskinlikdan chalgʻitish.

2020da Oqdara yaqinida oʻt ochishni toʻxtatish chizigʻi boʻylab toʻqnashuvlar sodir boʻldi.

2020 Togʻli Qorabogʻ urushi 

2020-yil Togʻli Qorabogʻ urushi paytida shahar Ozarbayjon kuchlari tomonidan bir necha marta bombardimon qilingan, natijada tinch aholi halok boʻlgan.

Geografiyasi 
Shahar Tartar daryosining oʻng qirgʻogʻida, ikki togʻ oraligʻida joylashgan.

Ekonomikasi va madaniyati 
Aholisi asosan turli davlat muassasalarida hamda qishloq xo'jaligi bilan ishlaydi. 2015-yil holatiga ko‘ra, Oqdarada shahar binosi, madaniyat uyi, ikkita maktab, ikkita bolalar bog‘chasi, yoshlar markazi, 88 ta savdo korxonasi, ikkita zavod va viloyat shifoxonasi mavjud. TKengaytirilgan Oqdara shahar jamoasiga Haykajur, Jraberd, Maralyan Sarov va Levonarx qishloqlari kiradi.

Demografiyasi

Taniqli odamlar 

 Vagharshak Grigoryan, Sovet tibbiyoti shifokori va professori.

Gallery

Iqlimi 
Oqdara iqlimi Köppen iqlim tasnifi boʻyicha Nam subtropik iqlim (Cfa) deb tasniflanadi.

Qardosh shaharlar 
 Vagarshapat, Armaniston (2010-yildan).

Hamkorlik shartnomasi:
  Bourj Hammoud, Lebanon. 2018-yil may oyida Artsaxning Oqdara shahri va Livanning Burj Hammud shaharlari vakillari hamkorlik to‘g‘risidagi memorandumni imzoladilar. Memorandumda ikki shahar oʻrtasida ijtimoiy, iqtisodiy, turizm va madaniy aloqalarni yoʻlga qoʻyish, shaharlar oʻrtasidagi hamkorlik mintaqaviy barqarorlik va tinchlikni mustahkamlashga hissa qoʻshishi mumkinligini anglash taʼkidlangan.

Manbalar

Havolalar 

 World Gazetteer: Azerbaijan  — World-Gazetteer.com
 
 

Ozarbayjon qishloqlari