Fransiya — Niderlandiya munosabatlari

Fransiya — Gollandiya munosabatlari (; ) Fransiya va Niderlandiya oʻrtasidagi davlatlararo va ikki tomonlama munosabatlardir. Ikki davlat Karib dengizidagi Sent-Martin orolida chegara boʻlinmasini baham koʻradi, orolning shimoliy qismi Saint-Martin jamoasi deb nomlanuvchi fransuz xorijdagi birlashma hisoblanadi, orolning janubiy qismi esa Gollandiya tarkibiga kiruvchi davlatdir. Ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlar XVII—XVIII asrlarga borib taqaladi, oʻshanda mojaro Gollandiya Respublikasining Bataviya Respublikasiga va oxir-oqibat Gollandiya Qirolligiga aylantirilishiga olib keldi. Hozirda ikki davlat o‘rtasida yaqin madaniy va iqtisodiy aloqalar mavjud. Ikkala davlat ham Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti aʼzolari, shuningdek, Yevropa Ittifoqi, NATO va Birlashgan Millatlar Tashkilotining taʼsischi aʼzolaridir.

Mamlakatni taqqoslash

Tarixi

Fon 
1560-yillardan boshlab, Fransiya va Gollandiya Respublikasi oʻzlarini ittifoqchilar deb hisoblaganlar, 1668-yilgacha Gollandiya Respublikasi Angliya Qirolligi va Shvetsiya imperiyasi bilan uchlik ittifoq tuzdi, bunda Fransiyaning devolyutsiya urushida Fransiyaning kengayishiga Lyudovik XIVga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarildi. Fransiya Yevropadagi eng kuchli davlat sifatida muvaffaqiyat qozongan. Gollandiya Respublikasi tomonidan xiyonat qilinganligini his qilgan Lui, Gollandiya Respublikasi Fransiyaga Ispaniya Gollandiyasini zabt etishiga qarshilik qilishini tushundi.

1672-yilda Lui Angliya Qirolligi va Shvetsiya imperiyasini Gollandiya Respublikasiga qarshi kurashishga ishontira oldi, chunki Lyudovik Angliyani moliyaviy qoʻllab-quvvatlashga rozi boʻlgan. Angliya Gollandiya imperiyasiga qarshi ikkita urushda (1652—1654 va 1665—1667-yillardagi Birinchi va Ikkinchi Angliya-Gollandiya urushlari) uchlik ittifoqda kelishuvga qadar kurashgan.

Franko-Gollandiya urushi 
Franko-Gollandiya urushi 1672—1678-yillarda, Angliya Qirolligi va Shvetsiya imperiyasi Gollandiya Respublikasiga xiyonat qilib, Fransiyani qoʻllab-quvvatlaganidan koʻp oʻtmay, Uchlik ittifoq tarqatib yuborildi. 1672-yil Gollandlar tomonidan „Falokat yili“ (Rampjaar) deb hisoblanadi.

Ispaniya imperiyasini qoʻllab-quvvatlagan holda, Gollandiya Respublikasiga Brandenburg markgrafi va Muqaddas Rim imperiyasi qoʻshildi, fransuz armiyasi esa Myunster va Kyoln knyaz-yepiskoplari bilan ittifoq tuzish orqali kengaytirildi. 1672-yil iyunga kelib Fransiya Reyn daryosida, jumladan Reynberg, Vezel va Utrextda istehkomlar qurdi va myunsterliklar shimolga, xususan, Groningenga hujum qila boshladilar. Keyingi oyda Nassaulik William (keyinroq William III) shtatgalter deb tan olindi. 167-yil fevral oyida Angliya Qirolligi va Gollandiya imperiyasi Myunster va Kyoln knyaz-episkoplari bilan birgalikda Vestminster shartnomasini imzoladilar, bu esa Uchinchi Angliya-Gollandiya urushini tugatdi. 1674-yil avgustda Gollandiya-Germaniya-Ispan armiyasi Oranjlik Vilgelm III qoʻmondonligi ostida Shimoliy Fransiya hududiga kirib keldi va u yerda ularni Lui II de Conde qoʻmondonligidagi fransuz armiyasi kutib oldi. Seneffe shahrida Condé Gollandiya-Germaniya-Ispaniya armiyasini toʻsib qoʻydi va Gollandiya avangardlarini band qilish uchun 500 ga yaqin otliqlarni ajratib, Gollandiya-Germaniya-Ispaniya qoʻshinini oʻrab oldi va natijada fransuzlarning taktik gʻalabasi yuz berdi. Bu kurash Seneffe jangi deb nomlangan. 1675-yilda Shvetsiya armiyasi Brandenburgga bostirib kirdi. 1678-yil mart oyida fransuz armiyasi Ispaniya Gollandiyasiga kirdi va Gentni qamal qildi.

Oʻsha yilning oxirida 1679-yilgacha Fransiya, Gollandiya Respublikasi, Muqaddas Rim imperiyasi, Ispaniya imperiyasi, Myunster yepiskopligi va Shvetsiya imperiyasi oʻrtasida Nijmegen shartnomalari imzolanib, Fransiya-Gollandiya urushini Fransiya gʻalabasi bilan yakunladi. Urush keyinchalik Angliyani shonli inqilobning bir qismi sifatida zabt etgan William III va keyingi To‘qqiz yillik urush (1688-97) va Ispaniya vorisligi urushida (1701-14) kuchaygan Lui XIV o‘rtasidagi raqobatni keltirib chiqardi. Ikkala hukmdor ham Gollandiya Respublikasi Fransiya Qirolligiga qarshi koalitsiyani qoʻllab-quvvatladi. Afsuski, Gollandiya Respublikasi uchun urush ham respublikaning tashqi savdodagi hukmronligining pasayishiga olib keldi.

Saint Martin — Saint Maarten chegarasi kollektivi 

1648-yil 23-martda Fransiya Qirolligi va Gollandiya Respublikasi Konkordiya togʻi tepasida Konkordiya shartnomasini imzoladilar, unda ikkalasi ham Saint-Martin orolini oʻz hududlariga — orolning shimoliy qismiga egalik qiluvchi Fransiya qirolligi va Gollandiyaga boʻlishdi.

1994-yil 17-mayda Fransiya Respublikasi va Niderlandiya Qirolligi Parijda Saint-Martin chegara nazorati toʻgʻrisidagi Fransiya-Gollandiya shartnomasini imzoladilar, u Saint-Martindagi ikkita aeroportda, yaʼni Niderlandiyadagi Malika Juliana xalqaro aeroportida chegara nazoratini yaxshilashga qaratilgan. Shartnoma 2007-yil 1-avgustda ratifikatsiya qilingan. Shartnoma qoidalari orasida, agar chet el fuqarosi Saint-Martin oroliga tashrif buyurmoqchi boʻlsa, Gollandiya va Fransiya tomonlari uchun viza yoki qoʻnish ruxsatnomasi talab qilinadi. Biroq, qoidalar amalga oshirilmagan. 

2009-yil 1-yanvarda Saint-Martin aholisi 77 741 kishini tashkil etgan — 40 917 kishi Gollandiyaning Saint-Maartenida va 36 824 kishi Fransiyaning Saint-Martin istiqomat qiladi.

Iqtisodiy munosabatlar 
Fransiya Gollandiyaning toʻrtinchi yirik investori, uchinchi yirik eksportchisi va oltinchi eng yirik yetkazib beruvchisi boʻlib, Gollandiya ham Fransiyaning yettinchi yirik eksportchisi va toʻrtinchi yirik importchisi hisoblanadi. Fransiya Tashqi ishlar va xalqaro taraqqiyot vazirligi maʼlumotlariga koʻra, Niderlandiyada xizmat koʻrsatish, metallurgiya va qishloq xoʻjaligi sohalarida faoliyat yurituvchi 400 ga yaqin fransuz kompaniyasi, jumladan AccorHotels, Air France-KLM, Atos, Capgemini, Engie, Saint-Gobain, Sodexo, Thales Group va Total SA France va Niderlandiya mamlakatlar iqtisodiyotlari oʻrtasidagi ikki tomonlama hamkorlikni yanada rivojlantirish uchun sinergiya oʻrnatishga kelishib olganlar. 1993-yildan 2008-yilgacha Fransiyada faoliyat yuritgan Gollandiya kompaniyalari: AkzoNobel, DSM, DSV, Heineken International, Royal Dutch Shell, Philips, SHV Holdings, TNT Express va Vopak boʻlib, mamlakat Fransiyada 15 ming ish oʻrni yaratilishiga hissa qoʻshganini taʼkidladi.

Madaniy va ilmiy hamkorlik 
1957-yildan 2013-yilda yopilgunga qadar Parijdagi Néerlandais Instituti Gollandiya sanʼati va madaniyatini targʻib qilgan va shahardagi eng qadimgi madaniyat markazlaridan biri boʻlgan. Fransiyaning Français Instituti Amsterdam va Groningenda fransuz sanʼati va madaniyatini targʻib qiluvchi filiallariga ega. Fransiyaning bir qator ilmiy-tadqiqot institutlari, jumladan, Centre national de la recherche scientifique, Institut national de la recherche agronomique, IFREMER va Fransiya sogʻliqni saqlash va tibbiy tadqiqotlar instituti hamkorlik imkoniyatlarini oshirish uchun Gollandiya tadqiqot institutlari bilan shartnomalar imzolagan. Fransiya Tashqi ishlar va xalqaro taraqqiyot vazirligi ham Gaagadagi Xalqaro sudda fransuz huquqiy madaniyati targ‘ib qilinayotganini taʼkidladi.

Narkotiklarga qarshi kurash 
Fransiya Tashqi ishlar va xalqaro taraqqiyot vazirligi maʼlumotlariga ko‘ra, Fransiya va Niderlandiya 1995-yildan beri ikki tomonlama giyohvand moddalarni taqiqlash bo‘yicha bir-biri bilan hamkorlik qilib keladi. Ikki davlat har yili Gaaga va Parijda uchrashuvlar o‘tkazadi.

Davlat tashriflari 
Fransiya Prezidenti Fransua Olland 2014-yil 20-yanvar kuni Niderlandiyaga tashrif buyurdi va qirol Villem-Aleksandr, qirolicha Maxima va bosh vazir Mark Rutte bilan uchrashdi. Olland, shuningdek, Vakillar palatasi va Senat bilan uchrashib, ikki davlat oʻrtasidagi diplomatik va siyosiy aloqalar haqida gapirdi.

Doimiy diplomatik vakolatxonalar 

 Fransiyaning Gaagada elchixonasi bor.
 Niderlandiyaning Parijda elchixonasi bor.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Lin, Jon A. Lui XIV urushlari, 1667-1714. Longman, (1999).ISBN 0-582-05629-2

Havolalar 

 Gollandiya elchixonasi, Parij  Archived
 Fransiya elchixonasi, Gaaga
Niderlandiyaning ikki tomonlama aloqalari
Fransiyaning ikki tomonlama aloqalari
Niderlandiyaning tashqi siyosati
Fransiyaning tashqi siyosati
Xalqaro munosabatlar