MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kontrastlik

Kontrastlik (frans. contraste — keskin ifodalangan qarama-qarshilik) (psixologiyada) — obyekt lar yoki ularning bir qismidagi tafovutlarning subyektiv ravishda oshirib idrok etilishi; qarama-qarshi sifatga ega boʻlgan avvalgi yoki bir vaqtdagi qoʻzgʻalish tufayli sezgirlikning oʻzgarishi. Mas, qora rang oqrang oldida yana ham qoraroq koʻrinadi; issiq narsani sezish ketidan sovuqqa sezgirlik kuchayadi va h.k. K. tabiat va jamiyatning turli sohalarida bevosita aks etishi hamda tafovutli jihatlari bilan voqelik, moddiylik keskin ajralib turishi mumkin. U ixtiyorsiz ravishda vujudga kelishi tufayli muvaqqat nerv bogʻlanishlar mexanizmiga asoslanadi. Odatda, koʻrishda, eshitishda, tasviriy ifodalarda K. uchrab tursa, ikkinchi bir tomondan yorugʻlik, rang, hajm, koʻlam jihatidan fotografik K. fizikaviy voqelikni aks ettiradi. K. hissiy (timsollar, tasvirlar, obrazlar) va aqliy, mavhumiy (soʻz, tushuncha, qonuniyat tariqasida) tarzda namoyon boʻladi hamda jismlar, hodisalar oʻrtasidagi farqlanuvchi alomatlarni mujassamlashtiradi. Bu hol inson idrokida timsolning qarama-qarshisi paydo boʻlishiga olib keladi. Agarda inson "shirin"ni idrok qilsa, unga kontrast boʻlgan "achchiq" beixtiyor yodga toʻshadi. Odam "tinchlik" tushunchasini oʻz nutqida qoʻllasa, ixtiyorsiz tarzda "urush" atamasi gavdalanadi. Harakterning fazilatlari yuzasidan mulohaza yuritilsa, albatta, illatlari ham idrok qilinadi. K. insonning salohiyati, aql-zakovati, turmush tajribasi, umumiy saviyasi, tabiat va jamiyatga nisbatan munosabatiga bogʻliq qonuniyat sifatida ijtimoiy hayotda vujudga kelaveradi hamda hukm suraveradi.

Ergash Gʻoziyev.

Manbalar
Kontrastlik (fotografiya)

Kontrastlik (fotografiyada) — fotoqogʻozdagi eng yorugʻ (och) va eng qorongʻi (toʻq) joylarning yorqinlik xossalari nisbati boʻyicha oq-qora fototasvirlarning tavsifi. Oq-qora tasvirda K. qorayishning eng katta va eng kichik optik zichliklari (optik zichlik toʻshayotgan yorugʻlik nurlari uchun modda qatlamining noshaffoflik oʻlchovi) orasidagi tafovut (AD ~ Dmm — Dmin) sifatida aniqlanadi. Fotomaterial K.gining miqdoriy va rangiy tavsifi K koeffitsiyenti deb ataladi. Agar fotosuratga olish sharoiti va kridalari toʻgʻri tanlansa, fotomaterialning K. koeffitsiyenti qancha yuqori va obyekt ayrim joylarining och-toʻqligi orasidagi tafovut qancha katta boʻlsa, K. ham shuncha yuqori boʻladi.

Manbalar
Kontrataka

Kontrataka (frans. contreattaque), qarshi hujum — jang olib borayotgan yoki mudofaada turgan qoʻshin qismlari tomonidan ularning saflarini buzib ancha ichkariga suqilib kirishga muvaffaq boʻlgan dushman kuchlariga qarshi, ularni tor-mor etish, ilgari qoʻldan boy berilgan taktik vaziyatni qayta tiklash maqsadida amalga oshiriladigan shiddatli qarshi hujum. Kontrataka mudofaada turgan qoʻshinlar faolligini belgilovchi jihat boʻlib, aksar hollarda ikkinchi qatordagi hamda zahirada turgan harbiy kuchlar ishtirokida oʻtkaziladi. Qayta hujumga oʻtgan qismlar qoʻshinda mavjud jangovar oʻt ochish qurollari tomonidan qoʻllab-quvvatlanib turadi. Oʻz zahira qismlarini berilgan zarbani yanada mustahkamlash uchun tashlashga ulgurmagan gʻanim kuchlariga nisbatan kuchli hamla qilish koʻp hollarda K.ning muvaffaqiyatini taʼminlaydi.

Manbalar
Kontrafagot

Kontrafagot (ital. contrafagotto) — puflama soz, fagoshning past ovozli turi. 17-asr boshida nemis ustasi G.Shrayber yaratgan. 20-asr boshida nemis ixtirochisi V.Gekkel takomillashtirgan. Diapazoni SDyoki Aj) — f. K., odatda, zarang yogʻochidan, baʼzan metalldan yasaladi. Simfonik va puflama cholgʻular orkestrlarida ishlatiladi.

Manbalar
Kontrgayka

Kontrgayka (kontr... va gayka) — boltlaga asosiy gayka ustiga burab maxkamlanadigan ikkinchi gayka. Kontrgayka asosiy gaykani oʻz-oʻzidan buralib, boʻshab ketishdan saqlaydi.

Manbalar 

 

Texnik detallar haqidagi chala maqolalar
Kontributsiya

Kontributsiya (lot. contributio — yigʻish) — 1) urushda magʻlubiyatga uchragan davlatning gʻolib chiqqan davlatga sulh shartnomasi asosida tovon toʻlashi. Hozirgi xalqaro huquqda man etilgan (yana qarang Reparatsiya); 2) dushman tomonidan bosib olingan hudud aholisidan yigʻib olinadigan pul.

Manbalar
Kontroller

Kontroller (ing. controller — boshqaruvchi) — elektr dvigatellarni ishga tushirish (yurgizib yuborish), tezligini rostlab turish, reversirlash (dvigatel oʻqining aylanish yoʻnalishini oʻzgartirish) va toʻxtatish uchun moʻljallangan past kuchlanishli elektr apparat. Tuzilishi jihatdan koʻp pogʻonali yassi, barabanli va kulachokli almashlab ulagichlardan iborat. Odatda, K. dasta yoki zalvar massa (maxovik) yordamida qoʻlda boshqariladi; agar maʼlum masofadan turib boshqariladigan boʻlsa, servomotor qoʻllaniladi. K. yordamida boshqarish zanjiridagi, kuch zanjirlarini biriktirish sxemalaridagi va elektr dvigatellarni uygʻotish zanjirlaridagi elektr qarshilik oʻzgartiriladi. K.lar elektronika (jumladan, kompyuterlar)da ham qoʻllaniladi.

Manbalar
Kontrreformatsiya

Kontrreformatsiya - 16-17 a.lar oʻrtasida Yevropada papalar boshchiligida Reformatsiyaga qarshi qaratilgan diniy-siyosiy harakat. K. dasturining asosini Trident sobori (1545— 63) qarorlari tashqil etadi. Sobor tomonidan tasdiqlangan aqidalar va qonunlarga zarracha shak keltirish bidʼat qisoblangan. Asosan inkvizitsiya yordamida amalga oshirilgan. K.ni monaxlik ordenlari qoʻllab-quvvatlab turgan. Bu harakat 2 a.dan koʻproq davom etgan.

Manbalar
Kontrfos

Kontrfos (frans. contre — forse — qarama-qarshi kuch) — bino va boshqa inshootlarda devorni mustahkamlab, uning qiyshayib (ogʻib) ketishiga yoʻl qoʻymaydigan tirgak. Koʻndalang devor, vertikal tayanch. Asosan, bino tashqarisida boʻladi. Binolarda K. devorning gorizontal bosimini, suv toʻgʻonlarida suv bosimini oʻziga qabul qilib, inshootning mustahkamligini taʼminlaydi. Gotika meʼmorligida K. devorga gumbaz yoki ravoqdan toʻshadigan bosimni oʻziga qabul qiluvchi qoʻshimcha tayanch, tashqi tirgovuch sifatida qoʻllanilgan.

Hozir qad. meʼmoriy yodgorliklar mustahkamligini taʼminlashda foydalaniladi.

Manbalar
Kontuziya

Kontuziya (lot. contusio — lat yeyish) — zarba natijasida shikastlanish; butun aʼzoi badan (yoki tananing koʻp qismi) lat yeganda organizmning umumiy shikastlanishi. K. koʻproq havoda yoki suvda kuchli portlash roʻy berganda yuzaga keladigan qattiq toʻlqin taʼsirida paydo boʻladi: Qattiq narsa bilan urganda, zarang yerga yiqilganda, qattiq kaltaklash natijasida (koʻz K.si), atmosfera bosimi va vibratsiyaning keskin oʻzgarishlarida ham K. holati kuzatiladi. Mahalliy va umumiy, shuningdek, yengil va ogʻir K. farq qilinadi. Uning asosiy belgisi markaziy va periferik nerv sistemasining zararlanishi, eshushning yoʻqolishidir. K. yengil kechganda odam karaxt boʻlib, qisqa muddatga (bir necha min.ga), ogʻir K.da butunlay va uzoq vaqt (soatlab va hatto sutkalab) hushini yoʻqotadi, hatto koma vujudga keladi, aksari yurak va nafas faoliyati boʻziladi,ichki aʼzolarga putur yetadi, amneziya roʻy beradi. K. ga yoʻliqqan bemor oʻziga kelgach, kuchli bosh ogʻrigi va bosh ay-lanishidan bezovtalanadi, hech narsa eshitmaydi, gapira olmaydi (qarang Gunglik). K. holati 1—4 kundan 1—2 haftagacha davom etib, keyin barcha alomatlar oʻtib ketadi yoki uning ayrimlari (toliqish, uyqusizlik, qiziqqonlik, ishtaha yoʻqolishi kabi astenik sindrom belgilari) surunkali tus oladi. Bosh miya K.sida miya chayqalishida uchraydigan belgilar bilan bir qatorda falajlanish, sezuvchanlikning buzilishi, harakat muvozanatining oʻzgarishi va h.k. kuzatiladi. Bemor darhol kasalxonaga yotqiziladi va tinch sharoit yaratiladi, uning ahvoli va jarohatlanish jarayoniga qarab zarur dori-darmonlar buyuriladi; zaruriyat boʻlsa, operatsiya qilinadi.

Manbalar
Kontur

Kontur (frans. contour — tashqi koʻrinish) — 1) predmet yoki uning detallari umumiy qiyofasini ifodalovchi koʻrinish, abris, chiziq. K. tasviriy ifodalash vositalaridan biri hisoblanadi. Uning yordamida shaklning harakteri, harakati, qiyofasi taʼkidlanadi; 2) elektrotexnika va radiotexnikada induktivlik, sigam, elektr qarshiliklardan iborat berk zanjir.

Manbalar
Konus

Konus ( - konos — dubulgʻa uchi) — yopiq konus sirt va uni hosil qiluvchilarni kesuvchi S uchidan oʻtmaydigan tekislik bilan chegaralangan geometrik jism. Tekislikning Konus sirt ichida joylashgan qismi Konusning asosi deyiladi. Konus sirtning uchi va Konus asosi bilan chegaralangan qismiga Konusning yon sirti deyiladi. Agar Konusning asosi doiraviy boʻlsa, Konus doiraviy Konus deyiladi. S uchi shu doiraning markaziga proyeksiyalansa, Konus toʻgʻri doiraviy Konus deyiladi, SO kesma esa Konusning balandligi deyiladi. Toʻgʻri burchakli uchburchak oʻzining biror kateti atrofida aylantirilsa, toʻgʻri doiraviy Konus hosil boʻladi. Toʻgʻri doiraviy Konusning yon sirti , hajmi  formula bilan hisoblangan, bunda: r — Konus asosining radiusi, h — Konus balandligi. .

Yana q. 

 Konus kesimlari
 Geometriya
 Silindr
 Shar

Manbalar
Konus kesimlari

Konus kesimlari - toʻgʻri doiraviy konus sirtnn uning uchidan oʻtmaydigan tekislik bilan kesganda hosil boʻladigan chiziqlar. SA yasovchi S dan farqli ixtiyoriy M nuqtani olib, u orqali konus oʻqiga perpendikulyar a, tekislik oʻtkazilsa, kesimda a y l a n a , ST ga perpendikulyar boʻlmagan va hamma yasovchilarni kesuvchi a2 tekislik oʻtkazilsa — ellips, biror yasovchi (mas, 5V)ga parallel boʻlgan a3 tekislik oʻtkazilsa parabola, ikkita yasovchiga parallel boʻlgan a4 tekislik oʻtkazilsa giperbola hosil boʻladi. M nuqtadan oʻtuvchi ixtiyoriy tekislik uchta yasovchiga parallel boʻla olmaganligi sababli, doiraviy ko-nusning kesimida boshqa chiziq hosil boʻlmaydi.

Kesim ellips va parabola boʻlganda kesuvchi tekislik doiraviy konus sirtning bir qismini, giperbola boʻlganda ikkala qismini kesib oʻtadi. Konus kesimining ixtiyoriy M nuqtasi uchun df.di nisbat oʻzgarmas boʻladi. Bu nisbatning qiymati X konus kesimining ekssentrisiteti deyiladi. Konus kesimlari ikkinchi tartibli chiziqlardir. Konus kesimlari haqidagi izchil asar birinchi marta iskandariyalik olim Appoloniy Pergskiy tomonidan yozilgan (miloddan avvalgi 3-asr). 19-asrda belgiyalik matematik Dandelen Konus kesimlarini konus sirtga ichki chizilgan sfera yordamida toʻla oʻrgangan. Konus kesimlari astronomiya va texnikada keng qoʻllaniladi. Mas, projektor vareflektorlarda parabolik koʻzgular ishlatiladi. Quyosh sistemasidagi sayyoralar Konus kesimlari boʻylab harakatlanib, uning fokuslaridan birida Quyosh turadi. Kometalar parabola va giperbola boʻylab harakatlanadi.

Yana q. 

 Konus
 Konus sirt
 Geometriya

Manbalar
Konus sirt

Konus sirt — qoʻzgʻalmas S nuqtadan oʻtuvchi SM toʻgʻri chiziqning biror L egri chiziq boʻylab sirpanishidan hosil boʻladigan sirt. 5nuqta Konus sirtning uchi, SM toʻgʻri chiziq yasovchisi, L egri chiziq yoʻnaltiruvchisi deyiladi. Agar Konus sirtning yoʻnaltiruvchisi aylana boʻlib, S ni aylana markazi O bilan tutashtiruvchi toʻgʻri chiziq aylana tekisligiga tik boʻlsa, u doiraviy Konus sirt deb, 05 toʻgʻri chiziq esa Konus sirtning oʻqi deb ataladi. Dekart koordinatalar tizimida tenglama yoʻnaltiruvchisi ellips boʻlgan Konus sirtni ifodalaydi:

Yana q. 

 Konus
 Konus kesimlari
 Sirt

Manbalar
Konfederatsiya

Konfederatsiya (confoederatio -ittifoq, birlashma) — 1) davlat tuzilishining bir shakli; unga koʻra, K.ni tashqil qilgan davlatlar oʻz mustaqilligini toʻla saqlab qoladi, oʻz davlat hokimiyatini tuzadi; maxsus birlashgan organlar esa muayyan (harbiy, tashqi siyosiy) maqsadlarda harakatlarni muvofiklashtirish uchungina tuziladi. hozirgi dunyoda faqat bitta K. — Yevropa Ittifoqi mavjud; 2) biron-bir ijtimoiy yoki boshqa xil tashqilotlarning nomi (mas, Fransiya Umummehnat K.si).

Yana qarang 

 Unitar davlat
 Federatsiya

Manbalar
Konferansye

Konferansye (frans. conferencier — maʼruzachi) — estrada, konsert va boshqa tomoshalarni olib boruvchi, koʻpincha mustaqil hajviy, yumoristik tomoshalar koʻrsatuvchi artist. Tomoshabinlarga dastur tartibini eʼlon qiladi va tushuntirish olib boradi. K.lik sanʼati oʻtkir zehn, badihagoʻylik, hozirjavoblik, tomoshabinlar bilan muloqot qila bilish mahoratini talab etadi. K.lik dastlab 19-asrning 60-yillarida Parij kabarelarida paydo boʻlib, soʻng boshqa mamlakatlarga tarqalgan.

Oʻzbekistonda Mirshohid Miroqilov, Hojisiddiq Islomov, Yusufjon qiziq Shakarjonov — birinchi oʻzbek K.laridir. 20-asrning 2-yarmida Gʻ. Aʼloyev, M. Musayeva, E. Qoriyoqubova, A. Alixoʻjayev, V. Lapin va boshqa yetuk K. sifatida tanilgan. Zamonaviy oʻzbek estradasida K.lik sanʼatining rivojlanishiga Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist Oʻtkir Siddiqov katta hissa qoʻshib kelmoqda. U 1991—2001-yillarda "Yagona oilada", "Biz Oʻzbekistondanmiz", "Sharq bozori", "Navroʻz nashidasi", "Mustaqil Oʻzbekiston", "Buyuk ipak yoʻli", "Onalar va otalar", "Toʻyga marhabo" va boshqa konsert dasturlarini yaratib, badiiy soʻz ustasi sifatida faol ijod qilmokda. Estrada-sirk kollejida K.lik sanʼati boʻyicha maxsus darslar olib boriladi.

Poʻlat Toshkanboyev.

Manbalar
Konferensiya

Konferensiya (lot. konferentia -bir joyga toʻplayman) – davlat yoki partiya, jamoat va olimlar vakillarining muayyan masalani muhokama etish uchun yigʻilishi. XIX asrning 2-yarmigacha Gʻarbiy Yevropada, asosan, maʼmuriy-texnik, madaniy, iqtisodiy va huquqiy masalalarga oid yigʻilishlar ham Konfrensiya deb atalgan. Keyinchalik Konferensiya tushunchasi kongress atamasi oʻrnida ham qoʻllanila boshladi.

Manbalar
Konfet

Konfet (lot. confectus — tayyorlangan) — qandolat mahsuloti. Shakar qiyomi asosida turli krrishmada: shokoladli, pomadali, sutli, mevali, yongʻoqli va boshqa xillari bir yoki bir necha K. masalliklaridan tayyorlanadi. Shakl berilgan sirtiga shakar, kakao, yongʻoq, vafli yoki shokolad upasi, hid va taʼm beruvchi moddalar (kakao, vanilin va boshqalar) sepiladi, ichiga esa likyor, sut, asal, yongʻoq, povidlo va boshqa solinadi. K. tayyorlash kuyidagi jarayonlarni: K. massasini tayyorlash, K.ga shakl berish, sirtiga shakar va boshqa sepish, pardozlash, oʻrash va idishlarga joylashni oʻz ichiga oladi. Issiq qiyom massasi qoliplarga quyiladi, sovib qotgach, siqiq havo yoki choʻtka bilan qolipdan tushiriladi. Boʻlash konveyerida shakar va boshqalarga boʻlanib, sovitish kamerasidan oʻtkaziladi va boʻlaklarga ajratiladi. K. tayyorlash turli mashina va mexanizmlar yordamida bajariladi. K. sirt qavatini tayyorlashda pomada, pomada-krem, meva, jele, jele-meva, paralin, sut, likyor, krem va boshqalardan foydalaniladi. Qandolat sanoatida koʻproq pomadali konfetlar (40%) ishlab chiqariladi.

K. tarkibining asosiy qismini shakar (47,3 dan — 86,8%), qolganlarini esa kraxmal patokasi, asal, meva, rezavor mevalar, kakao, yongʻoqlar (funduk, bodom, yer yongʻoq), hayvon va oʻsimlik yogʻlari, sut va tuxum mahsulotlari tashqil qiladi. 100 g konfetning kaloriyasi 1427—2368 kJ atrofida. Yaxshi va pokiza saqlanishi uchun K. qogʻoz yoki zar etiketkaga oʻraladi. Oʻzbekistonda "Oʻzdonmahsulot" davlat-aksiyadorlik korporatsiyasi, "Oʻzoziqovqatsanoat" davlat-aksiyadorlik konserni, "Oʻzbekbirlashuv" uyushmasi tarkibiga kiradigan korxonalarda ishlab chiqariladi (qarang Qandolashchilik sanoati).

Adabiyot 
 Istomina M. M., Eyntor M.B., Sokolovskaya T. A., i dr., Konfeti, M., 1979; Lurye I. S, Texnologiya konditerskogo proizvodstva, M., 1992.

Poʻlat Tursunxoʻjayev.

Manbalar
Konfet daraxti

Konfet daraxti, goveniya (Hovenia dulcis) — chilonjiydadoshlar (itjumrutdoshlar) oilasiga mansub mevali daraxt. Koreya, Xitoy, Yaponiyada yovvoyi holda oʻsadi va ekiladi. Etli meva bandi shirinlik sifatida isteʼmol qilinadi va konditer sanoatida qoʻllaniladi: meva bandida 20—23%, qurugʻida 47,8% gacha qand bor. Guli serasal. Yogʻochi mebel va moʻzika asboblari tayyorlashda ishlatiladi. Konfet daraxti Qrim, Kavkaz va Oʻrta Osiyoda oʻstiriladi.

Manbalar 

 

Mevali daraxtlar
Osiyo o'simliklari
Konform akslantirish

Konform akslantirish (lot. conformis — oʻxshash) — bir sohani (sirtning bir boʻlagini yoki fazoning bir qismini) ikkinchi sohaga shunday oʻzaro bir qiymatli akslantirishki, bunda birinchi sohaning soha chegarasida yotmaydigan uchi biror a burchak ostida kesishuvi ixtiyoriy (har qanday) ikkita chizigʻi ikkinchi sohaning (obrazning) shu a burchak ostida kesishuvchi ikkita chizigʻiga oʻtadi. Bunda cheksiz kichik figuralar oʻzlariga oʻx-shash cheksiz kichik figuralarga almashinadi. Konform akslantirishdan haritagrafiyada shar sirti bir qismini tekislikka tasvirlashda qadimdan foydalanib kelinadi. Konform akslantirish borasidagi taʼlimot (kompleks oʻzgaruvchili funksiyalar nazariyasining boʻlimlaridan biri) gidrodinamika va aeromexaniqa, elastiklik nazariyasi va boshqa sohalarda keng qoʻllaniladi.

Manbalar
Konformizm

Konformizm (lot. conformis — oʻxshash, muvofiq) — mavjud ijtimoiy tartib, hukmron gʻoya va fikrlarga moslashish, ularni passiv qabul qilish. Konformistlarning oʻz mavqei boʻlmaydi, tazyiq kuchiga ega har qanday namunaga prinsipsiz, notanqidiy, koʻr-koʻrona ergashaveradi.

Manbalar
Kongo (daryo)

Kongo yoki Zair (, , ),— Ekvatorial Afrikadagi daryo. Oʻz. 4320 km, havzasining maydoni 3691 ming km², yillik suv sarfi 1450 km. Sersuvligi jihatidan Afrikada 1-, dunyoda 2-, 3-oʻrinlarda (Amazonka va Paranadan keyin). K. Katanga qirlaridan 1430 m balandlikdan boshlanadi va Boyoma sharsharasigacha Lualaba deb ataladi. Daryo Atlantika okeaniga quyiladi. Yirik ir-moqlari: oʻngdan Lufira, Luvua, Aukuga, Aruvimi, Itimbiri, Mongala, Ubangi, Sanga; chapdan — Lomami, Lulonga, Ruki, Kasai. K. irmoqlari orqali Mveru, Bangveulu, Tanganika koʻllari bilan, Roʻzizi daryosi orqali Kivu koʻli bilan tutashgan. K.ning Lualaba qismi yassitogʻlik va platolar orasidan, Boyoma sharsharasidan Kinshasa shahrigacha (1700 km) tekislikdan oqadi. Kinshasa bilan Matadi shaharlari orasida 70 ga yaqin ostona va sharsharalar (Livingston ostonalari) hosil qilgan. Matadidan oʻtgach, dengiz boʻyi pasttekisligida oqadi (bu yerda daryo oʻzanining kengligi 1–2 km, chuqurligi farvaterida 25–30 m). Estuariysining kengligi oʻrta qismida 19 km. K., asosan, yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Quyi oqimida yillik oʻrtacha suv sarfi 46 ming m’/sek. (maksimal 75 ming m’/sek., minimal 23 ming m³/sek.). Quyi va oʻrta oqimida may—iyunda va noyabr— dekabrda, yuqori oqimida noyabr— dekabrda suvi koʻpayadi. Daryo yiliga 50 mln. t oqiziq keltiradi. K. va uning irmoqlaridagi suv yoʻllarining oʻz. 20 ming km. Gidroenergiya zahirasiga boy. K. va uning irmoqlarida baliqning koʻplab turi yashaydi. K. havzasida yirik daryo va koʻl portlari: Bukama, Kongolo, Kabalo, Kisangani, Kinshasa, Brazzavil; dengiz portlaridan — Matadi, Boma va Banana joylashgan. K.ning kuyilish yerini 1482-yilda portugaliyalik dengizchi D. Kan, Lualabani 1771-yilda D. Livingston, K.ning koʻp qismini 1876—77 yillarda G. Stenli tadqiq qilgan. 

Asosiy irmogʻi Lualaba bilan birga oʻlchanadigan Kongo daryosining umumiy uzunligi 4,370 kmni (2,715 milya) tashkil qiladi. Bu ekvatorni ikki marta kesib o'tgan yagona yirik daryo.

Manbalar 

Angoladagi daryolar
Kongo Demokratik Respublikasidagi daryolar
Zambiyadagi daryolar
Kongo Respublikasidagi daryolar
Konfutsiylik

Konfutsiylik yoki konfutsiychilik - Xitoydagi axloqiy-siyosiy taʼlimot; keyinchalik eng taʼsirli 3 asosiy falsafiy-diniy oqimdan biri (daosizm va buddizm bilan birga). Konfutsiy asos solgan. Konfutsiyning ilk davomchilari — Men-szi (Mek Ke — miloddan avvalgi 371—289), Ven-szi (miloddan avvalgi 6-asr), Xan Fey-szi (miloddan avvalgi 233 yil v.e.), keyingi davrda Fan Chjen (6-asr), Xan Yuy (768—824) va boshqa

Konfutsiy taʼlimotida insonparvarlik (jen), odob qoidalari (li), fazilat (de) tushunchasi muhim oʻrin egallaydi. Insonparvarlik tushunchasiga koʻra, odamlar axloqiy va ijtimoiy munosabatlarda yoshi ulugʻ, mavqei baland kishilarni xurmat qilishlari, podshohga sadoqatli boʻlishlari kerak. Odob qoidalari tushunchasiga koʻra, u tufayli yuksak fazilatlar shakllanadi, jamiyat rivoj topadi, adolat tantana qiladi. Burchni ado etish tufayli inson kamolotga erishadi. Uning negizida "sen oʻzing nimaga erishishni istasang, unga boshqalarning erishishiga koʻmaklash", "sen nimani orzu qilmasang, uni boshqalarga ravo koʻrma" kabi hayotiy tamoyillar yotadi. "Buyuk taʼlimot" va "Oʻrtalik haqida taʼlimot" degan asarlarni Konfutsiy yozgan deb taxmin qilinadi. Bu kitoblarga koʻra, odamlarning birgalikda oqilona yashashi tartibining muhim shartini 5 ta oddiy va buyuk fazilat tashqil etadi: donolik; insonparvarlik; sadoqat; kattalarni hurmat qilish; jasorat. Bu fazilatlar oʻziga va boshqalarga xalollikni va chuqur hurmatni anglatadi. Faqat mumtoz va komil insonlargina bunday fazilatga ega boʻladi.

Konfutsiyda taʼkidlanishicha, qonun inson manfaatlariga xizmat qilmogʻi lozim. Qonun oʻzgarishi bilan manfaatdorlik va manfaatsizlik tushunchalari ham boshqacha maʼno kasb etadi, inson faoliyatida tub oʻzgarish roʻy beradi. Oʻtmishda oʻrnatilgan tartibga sajda qilish yangi qonunlar ruhiga ziddir. K.da jamiyatni boshqarishga katta eʼtibor berilib, unga koʻra, jamiyatni keragidan ortik, oddiy qonunlar bilan toʻldirib yubormaslik zarur. Xitoyda asrlar mobaynida K.ning turli maktablari yuzaga kelgan. Ular oʻrtasida keskin kurash borgan.

Konfutsiy milodiy 1 -a.da davlat taʼlimotiga aylandi, 9-asrda buddizm, 11-asrda daosizm ustidan toʻla gʻalaba qozondi. Bunga, ayniqsa, Sun davri (960—1279)da neokonfutsiychilik rivojlanganligi tufayli erishildi.

Rasul Iosirov.

Manbalar
Konxa

Konxa (yun. konche — chagʻanoq) — bino tepasi (gumbaz osti, bagali, poygumbazi)ni yopish uchun xizmat qiladigan qubba (apsida, ravoq). Sharq ellin meʼmorligida vujudga kelgan. Rim va Vizantiya meʼmorligida, oʻrta asr xristian ibodatxonalari kurilishida keng qoʻllanilgan. K., koʻpincha, koshin va naqshlar bilan bezatilib, unga xristian avliyolari tasviri ishlangan.

Manbalar
Konxoida

Konxoida (yun. konchoeides — chigʻanoqsimon) — tekislikda biror chiziqning har bir nuqtasining radius vektorini oʻzgarmas miqdorga oʻzaytirish yoki kamaytirishdan hosil boʻladigan chiziq. Agar chiziq qutb koordinatasida g=/(f) tenglamaga ega boʻlsa, uning K. tenglamasi /-=/(<r)±s/ koʻrinishida boʻladi.

Toʻgʻri chiziq uchun. K. taxminan miloddan avvalgi 250 — 150 yillarda yashagan yunon olimi Nikomed tomonidan oʻrganilgan. Toʻgʻri chiziq K.sining dekart koordinatalar sistemasidagi tenglamasi:(x-a)2 (x2+u2) - 2x2 = 0 koʻrinishdagi 4-tartibli algebraik egri chizikdir.

Manbalar
Konsentrat ozuqalar

Konsentrat ozuqalar, konsentratlar — tarkibidaozuqa moddalar miqdori yuqori boʻlgan yemlar Ozuqa moddalari tarkibiga koʻra K.o uglevodli (kraxmal va qandga boy boʻlgan suli, arpa, makkajoʻxori doni tegirmon kombinatlari chiqindilari, uzum, qand lavlagi turpi, barda va boshqalar) va proteinli (dukkaqli don ekinlari doni, kunjara, shrot, goʻsht, goʻsht-suyak, qon va baliq unlari) guruhlarga boʻlinadi. 1 kg uglevodli Konsentrat ozuqalarda 0,7— 1,3 ozuqa birligi va 70—80 g hazm boʻluvchi protein, proteinli Konsentrat ozuqalarda 0,7—1,2 ozuqa borligi va 180—350 g hazm boʻluvchi protein bor.

Konsentrat ozuqalardagi energiya konsentratsiyasi hayvonning talabidan yuqoridir. Shuning uchun oʻsimlik mahsulotlari bilan oziqlanadigan hayvonlarni tanho konsentrat ozuqa bilan boqib boʻlmaydi. Hayvonlarning kundalik ratsionida dagʻal, shirali ozuqalar va yoz faslida esa koʻk oʻtlar boʻlganda ratsionning energetik va proteinli toʻyimligini oshirish maqsadida konsentrat ozuqalardan foydalaniladi. Hayvonlarga Konsentrat ozuqalar yedirish miqdori ularning mahsuldorligiga bogʻliq boʻlib, 10–15 kg sut beradigan sogʻin sigirlarga 1 kunda 2,5–3 kg, boʻrdoqidagi qoramol uchun kunlik semirish 800—1000 g moʻljallangan boʻlsa, ratsion toʻyimligining 40—50% ini konsentrat ozuqa tashqil qilishi mumkin. Qochirish mavsumida nasldor koʻchqorlarni boqishda va 1 yoshdan oshgan qoʻylarni boʻrdoqiga boqishda har kuni 1 bosh qoʻyga 800—1000 g atrofida Konsentrat ozuqalar beriladi. Choʻchqa, parrandalar, moʻynali hayvonlar ratsioni asosan Konsentrat ozuqalardan ibrat.

Roʻzimat Hamroqulov, Talʼat Akmalxonov.

Manbalar