MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Badal Nurmuhamedov

Badal Nurmuhamedov (1913.13.2 -Toshkent — 1991.21.6) — aktyor, rejissyor Oʻzbekiston xalq artisti (1990). Toshkentdagi ishchiyoshlar teatr texnikumini (1935), "Oʻzbekfilm" qoshidagi kinoaktyor, kinorej., kinooperator tayyorlov studiyasini (1938) tugatgan. 1938—41 yillar Respublika qoʻgʻirchoq teatrida rejissyor, aktyor, 1941—48 yillar Muqimiy teatrida, 1948—91 yillar Yosh tomoshabinlar teatrida aktyor. Karl bobo ("Buratino"), Davron ("Oʻqituvchi"), Moʻmin ota ("Oq kema"), Oxun-boboyev ("Ota yurtim oqsoqoli"), Qovoqvoy ("Chippolino"), Mahkam ota ("Oʻz uyingdasan"), Mahalla oqsoqrli ("Farzandim jigʻarbandim") kabi rang-barang harakterdagi kishilar ob-razini yaratib, milliy teatr sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdi. Sahnada koʻp gapirmasada, butun xattiharakat, koʻz qarashlari, yuz ifodasi bilan qahramonning ichki dunyosini ochib bera olish, ishonarli talqin, samimiylik N. ijodiga xos. Bir qancha filmlar (Nozim, "Tohir va Zuhra"; domla, "Alisher Navoiy" va boshqalar)da ham suratga tushgan. Televideniyeda "Otalar soʻzi — aklning koʻzi" koʻrsatuvining doimiy (1978—91) boshlovchisi boʻlgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1913-yilda tugʻilganlar
1991-yilda vafot etganlar
13-fevralda tugʻilganlar
21-iyunda vafot etganlar
Rahim Nurmuhamedov

Rahim Muhamedovich Nurmuhamedov (1925.26.4, Yangiyoʻl) — xirurg va gerontolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975), tibbiyot fanlari doktori (1969), professor (1970). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgach (1954), shu institut xirurgiya kafedrasining klinik ordinatori (195457), assistenta (1957-58), do-senti (1958—69), pediatriya fakulteti (1969—72), 1972-yildan davolash fakulteti umumiy xirurgiya kafedrasi mudiri, oʻquv ishlari boʻyicha prorektor (1971 — 81), Andijon tibbiyot instituti rektori (1981—89). N. Oʻzbekistonda gerontologiya xizmati tashkilotchisi va raisi. Ilmiy faoliyati yara kasalligi, ji-gar, oʻt pufagi, churra kasalligi, turli shikastlanishlar, xususan, bosh miya shikastlari, peritonit, ichakdan toʻsatdan hech narsa oʻtmay qolish holatlari, tomir patologiyasining xirurgiyaga xos jihatlarini oʻrganish va davolash, shuningdek, operatsiya jarayonida ogʻriqsizlantirish muammolariga oid.

Manbalar 
 Nekotorie voprosi xirurgicheskogo lecheniya bolnix pojilogo i starcheskogo vozrasta, T., 1973.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1925-yilda tugʻilganlar
26-aprelda tugʻilganlar
Nurobod

Nurobod – viloyatga boʻysunuvchi shahar, Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyati Nurobod tumanining maʼmuriy markazi.

Tarixi 
1958-1962-yillarda sanoat maydonchasi qurilishi va konni oʻrganish jarayonida qishloq xalq orasida Sotsgrad deb nomlangan. 1962-yilda yopiq tipdagi geologiya-qidiruv posyolkasi „Yujniy“ deb nomlandi, keyinroq aholi punktiga kon nomini „Sobirsoy“ deb berish masalasi koʻrib chiqildi, biroq OʻzSSR KPSS Komiteti uning nomini Sovetobod nomi bilan tasdiqladi.

Sovetobod tarixi 1964-yilga borib taqaladi, dastlab Sobirsoy uran rudasi koni hududida geologik qidiruv ekspeditsiyasi (partiya) mutaxassislarining kichik qishlogʻi shaklida boʻlib, uni qidirish va qazib olish uchun Janubiy kon, keyinchalik NKMK maʼmuriyati tuziladi, keyin esa shahar quriladi.

1983-yilgacha shahar tipidagi Sovetobod posyolkasi, 1975-yildan Samarqand viloyatidagi shu nomdagi eng yirik tuman markazi boʻlib kelgan. 1983-yildan Samarqand viloyati Sovetobod tumani Nurobod shahri, 1992-yildan esa butun viloyat Nurobod deb atala boshlandi.

Sovetobod 1983-yilgacha U metallini qazib olish bilan shugʻullanuvchi yopiq maxfiy strategik obyekt maqomiga ega edi. Uran rudasini yer osti qazib olish va keyinchalik yer osti yuvish yoʻli bilan qazib olish hajmining tez oʻsishi tufayli shahar faol rivojlana boshladi.

1973-yil sentyabr oyida N. Ostrovskiy nomidagi 2-sonli bugungi eng yirik maktab (taʼlim rus tilida) va shahar kasalxonasi ish boshladi. 1982-yilda Gornyak madaniyat uyi binosi, „Trud“ stadioni, bolalar bogʻchasi, koʻplab turar-joy binolari foydalanishga topshirildi, kombinatning qardosh shaharlari – Uchquduq, Zarafshon, eng yaxshi konchilar, muhandis-texnik mutaxassislar ommaviy ravishda tashrif buyurishdi.

2014-yil 12-dekabr kuni Nurobod shahri va Janubiy kon boshqarmasi oʻzining 50 yillik yubileyini nishonladi.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Nurobod tumani
Nurobod (shaharcha)

Nurobod — Toshkent viloyati Angren shahar kengashiga qarashli shaharcha (1984-yildan). Chatqol togʻining etagida joylashgan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Ohangaron (12 km). Maydoni 164,3 ga. Aholisi 6,5 ming kishi (2003). N.da umumiy taʼlim maktabi, aloqa boʻlimi, kutubxona, madaniyat uyi, dorixona, madaniy, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, savdo tarmoklari bor. N. yaqinidan Toshkent—Angren— Qoʻqon—Namangan—Andijon—Oʻsh avtomobil yoʻli oʻtadi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Angren shahri
Nurota davlat qoʻriqxonasi

Nurota davlat qoʻriqxonasi -Jizzax viloyatining gʻarbiy qismi (Forish tumani)da, Nurota togʻining shimoliyyon bagʻrida joylashgan qoʻriqxona. 1975-yilda tashkil etilgan. Maydoni 17752 ga, shu jumladan, oʻrmonlar bilan qoplangan 2599 ga (2001), dengiz sathidan 530-2100 m balandlikda. Asosiy vazifasi shu hududning oʻsimlik va hayvonot olamini muhofaza qilish, Xalqaro va Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan arharning Osiyo qoʻyi tu-riga mansub Seversev qoʻyi (Kizil-kum qoʻyi) populyasiyasini hamda yon-gʻoqning tabiiy xilma-xilligini sak, lashdan iborat.

Qoʻriqxonada oʻsimliklarning 629 tadan, qushlarning 195 tadan, hayvonlarning 60 tadan ortiqturi bor. Ularning koʻpchiligi endemik (lola turlari, anzur piyozi). Yongʻoq daraxtlari bilan birga yovvoyi olma, qayragʻochlar oʻsadi. Butalar qoplami, asosan, Tur-kiston doʻlanasi, qizil, uchqat, zirk, irgʻay, yovvoyi toklardan iborat.

Qoʻriqxona hududi tabiat manzaralariga, arxeologik topilmalarga boyligi bilan ham ajralib turadi: qoyatosh (togʻ qoʻyini ovlash) suratlari, Majrumsoydagi tanasi yoʻgʻonligi 8,5 m kela-digan sharq biotasi daraxti (yoshi taxminan 1000-yildan ortiq) kabi yodgorliklari bor. Arharlar soni 500 dan koʻggroq (2003).

Abdushukur Xonazarov.

Manbalar 

 
Oʻzbekistondagi qoʻriqxonalar
Tabiat
Oʻzbekiston geografiyasi
Ekologiya
Jizzax viloyati
Nurota dostonchilik maktabi

Nurota dostonchilik maktabi — Nurota tumanining shim.dan Qizilqum boʻylab Qiziltepa, Konimex tumanlarigacha boʻlgan hududlarda yetishib chiqqan baxshilarni birlashtirgan dostonchilar guruhi. 

Qurbon baxshi, Ashur baxshi, Isirgap baxshi, Bekmurod Joʻraboy oʻgʻli, Saidmurod Panoh oʻgʻli, Qurbon Navruzov, Tursun Sherov, Maʼmur Ermatov, Fayzi Najmiddinov kabi oʻnlab ijodkorlar shu maktabga mansub boʻlib, Nurota, Navoiy, Tomdi, Konimex, Navbahor, Gʻijduvon, Shofirkon tumanlari aholisiga xizmat qilganlar. Bu maktabning soʻnggi talantli vakillari Saidmurod Panoh oʻgʻli va Bekmurod Joʻraboy oʻgʻlidan "Alpomish", "Odilxon", "Kuntugʻmish" ("Xolbeka"), "Goʻroʻgʻlining Qrimga borishi", "Avazxon", "Malikai ayyor" ("Gulshanbogʻ") kabi dostonlar yozib olingan va nashr etilgan. Bu baxshilar repertuarida boshqa hududlarda tarqalmagan "Sormonxon", "Ahmadxon", "Choʻpon qiz", "Macton kampir" kabi dostonlar ham boʻlgan. Ammo ular oʻz vaqtida yozib olinmagan. Bu baxshilar "Goʻroʻgʻli" turkumi dostonlarini 64 doston qilib kuylaganlar. Shuningdek, bu hu-dudlardagi qoraqal-poq va qozoq xalqlari orasida ham 20-asr boshlarigacha izchil dostonchilik anʼanalari davom etgan. Bu anʼanalarning Nurota dostonchilik maktabim. vakillariga taʼsiri sezilarli boʻlgan. Bu taʼsir repertuar tarkibini oʻzgartira olish darajasida boʻlmasada, koʻpgina motivlar talqini, ijro usullarida yaqqol koʻzga tashlanadi.

Manbalar 
 Odilxon, T., 1972; Alpomish [Bekmurod baxshi varianta], T., 1999; 
 Avazxon, T., 1965; Gulshanbogʻ, T., 1966; 
 Xolbeka, T., 1967. 
 Mirzayev T., Xalq baxshilarining epik repertuari, T., 1979.
 Toʻra Mirzayev.

    

Oʻzbek dostonchilik maktablari
Nurota marmar koni

Nurota marmar koni - Gʻozgʻon shaharchasi yaqinidagi kon, Navoiy viloyatining Nurota shahridan 3 km gʻarbda, Navoiy shahridan 90 km masofada joylashgan. Kon togʻ etagidagi marmar katlamidan iborat. 1972-yildan qazib olinmoqda. Marmar oʻrta va yirik kristal-li, rangi okdan kulranggacha. Ajratib olinadigan marmar bloklarida darzliklar yoʻq, meʼyorida yumshoq; har 1m3 dan 16—18 m2 dan koʻproq marmar pli-talari olinadi. Nurota marmar konik.ning zaxiralari 1700 ming m3 miqdorida baholangan. Nurota marmar konik.dan olingan marmar plitalarining sifati va chiroyli ranglari uchun Nurota marmari Parijda boʻlgan xalqaro koʻrgazmada (2000-yil) Katta oltin medal bilan taqdirlandi. Nurota marmar konik.da yiliga 3,5 ming m3 atrofida (2000-yil) marmar bloklari qazib olinadi.

Yana qarang 

 Karyer

Manbalar
Nurota qalʼasi

Nurota qalʼasi — Nurotadagi qalʼa harobasi (taxminan 5—6-asrlar); togʻning etak qismida joylashgan.  Asli nomi Nur, xalq uni hurmatlab, "ota" soʻzini qoʻshib ataydi. Qalʼada katta buloq bor, atrofda undan boshqa oqar suv yoʻq. Suv boshiga egalik qilib, dushman qamaliga bardosh berish maksadida qadimda buloq, ustiga paxsadan qalʼa qurilgan. U bir necha marta Nurota qalʼasi taʼmirlangan. Qalʼaning ichida bulok, boshiga tushib suv olinadigan maxsus yoʻl boʻlgan. Qalʼaning tepasi baland qirlik boʻlgani uchun dushmanni kuzatish maqsadida qirning tepasiga moʻla (burj) qurilgan. Moʻla bilan qalʼa orasida yoʻlak boʻlib, uning uzunligi 60 m. Nur qalʼasi kadimdan muhim strategik qalʼa va savdo manzili boʻlgan. Nur qalʼasida, keyinchalik Buxoro amirligining Nurota begi turgan.

Manbalar
Abdujamil Nurpeisov

Abdujamil Karimovich Nurpeisov (1924, Orolboʻyi, Ushqon qishlogʻi) — Qozogʻiston xalqyozuvchisi (1985). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. M. Gorkiy nomidagi Adabiyot institutini tugatgan (1953). "Juldiz" jurnali bosh muharriri (1954). Birinchi romani — "Kurlandiya"da urushning soʻnggi kunlari tasvir etilib, Vatan himoyachilari ob-razi yaratilgan. N. "Kutilgan kun" (1957), "Oqshom" (1960), "Sarsonlik-sargardonlik" (1970) romanlari muallifi. Soʻnggi uch roman keyinchalik "Qon va ter" trilogiyasini tashkil etib (1974), koʻplab tillarga tarjima etilgan. N.ning ocherk, esse va tanqidiy maqolalari "Oʻylar" (1974) kito-bidan oʻrin olgan. N. A. P. Chexov, A. M. Gorkiy hikoyalari, ispan dramaturgi A. Kessoning "Daraxtlar tik turib oʻladi" va Nozim Hikmatning "Koʻk podsho" asarlarini qozoq tiliga tarjima qilgan. Jambul nomidagi Qo-zogʻiston Davlat mukofoti laureata (1947).

Manbalar
Plis Nurpeisov

Nurpeisov Plis Kolgeldiyevich (23.01.1919 – 23.04.1945) – 47-gvardiya alohida razvedka aviatsiya polkining (4-havo armiyasi, 2-Belorussiya fronti) kuzatuvchi-uchuvchisi, gvardiya katta leytenanti, Sovet Ittifoqi Qahramoni, Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1939-yildan armiya safi-da. Melitopol harbiy aviatsiya bilim yurtini bitirgan. 1943-yildan frontda. 47-gvardiyachi alo-hida razvedka aviatsiya polki (2-Belorussiya frontining 4-havo armiyasi)ning kuzatuvchiuchuvchisi; razvedka maqsadida dushman tomonga 100-marta jangovar parvoz qilgan. Jumladan, marta kunduzi Berlinga uchgan. 18-avgust (vafotidan soʻng) Qahramon unvoni berilgan. Nukus universiteti binosiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan. Taxtakoʻpir tumanidagi maktab va Xoʻjayli pedagogika bilim yurtiga Nurpeisov nomi berilgan.

Biografiyasi 
1919-yil 23-dekabrda hozirgi Qoraqalpogʻiston (Oʻzbekiston) Taxtakoʻpir tumanidagi Taxtakoʻpir qishlogʻida qozoq dehqon oilasida tugʻilgan. . U oʻqituvchi boʻlib ishlagan. Komsomol aʼzosi. 1939-yilda Taxtakoʻpirskiy RVK tomonidan Qizil Armiya safiga chaqirilgan. Melitopol harbiy aviatsiya maktabini tamomlagan.

Ulugʻ Vatan Urushi 
1943-yil dekabrdan Ulugʻ Vatan urushi frontida xizmat qilgan.

Mukofot varaqasidan:

„1944-yil 10-martdan 1945-yil 1-aprelgacha polkda jangovar ishlar olib borilgan davrda ekipaj tarkibida u qoʻshin guruhlarini aniqlash uchun dushmanning chuqur orqa hududlarida 106 ta jangovar topshiriqni bajargan.

Oʻrtoq Nurpisov Qisqa muddatli jangovar faoliyat davomida yosh kuzatuvchi uchuvchidan zoʻr havo razvedkasi ustasiga aylandi va polkning jasur, jasur, qatʼiyatli, faol uchuvchi kuzatuvchilaridan biri sanaladi“.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 18-avgustdagi farmoni bilan qoʻmondonlikni nemis bosqinchilariga qarshi kurash frontidagi jangovar topshiriqlarini namunali bajargan. Plis Nurpeisov Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan Lenin ordeni va „Oltin yulduz“ medali bilan taqdirlangan.

1945-yil 23-aprelda katta leytenant Plis Nurpeisov jangovar missiyadan qaytmagan.

Xotira 
Nukus shahridagi universitet binosiga memorial lavha oʻrnatildi. Qahramon nomi Taxtakoʻpir tumanidagi maktabga berilgan.

Mukofotlari 
Plis Nurpeisov Sovet Ittifoqi Qahramonining "Oltin Yulduz" medali (18.08.1945), Lenin ordeni (18.08.1945), uzoq masofali razvedka uchun 17 ta jangovar missiyani muvaffaqiyatli bajarganligi uchun Qizil Bayroq ordeni (21.07.1944), uzoq masofali razvedka uchun 14 ta jangovar missiyani muvaffaqiyatli bajarganligi uchun Qizil Bayroq ordeni (08.15.1944), 1-darajali Vatan urushi ordeni (12.12.1944) mukofotlangan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1919-yilda tugʻilganlar
1945-yilda vafot etganlar
23-aprelda vafot etganlar
Nursimonlar

Nursimonlar, nurlilar - soxta oyoqlilar sinfiga mansub bir hujayrali hayvonlar kenja sinfi (qarang Radiolyariyalar).

Manbalar
Nursoya

Nursoya — plastik sanʼat (tasviriy va amaliy bezak sanʼati, meʼmorlik, dizayn)ning ifoda vositalaridan biri. Turli yorqinlikdagi ranglar yoki bir rang tuslarining ajralishidagi izchillikka asoslanadi. Nursoyadagi izchillik nur va qorongʻi (soya)ning tarqalishi, tasvirlanayotgan muhit, narsalarni hajmli nur-havo ogʻushida idrok qilish imkonini beradi. Narsalarga yorugʻlik tushishi natijasida uning sathi yorugʻ va qorongʻi (soya) yuzalarga ajraladi (Masalan, toʻrtburchak shakldagi buyumlarda bu ajralish keskin boʻlsa, dumaloq va silindrsimon buyumlarda bu ajralish asta-sekinlik bilan boradi). Natijada bunday buyumlarda nursoya orasida yarim soya va soya tomonida qaytgan nurlar qisobiga yoritilgan yuza — refleks mavjud boʻladi. Nursoya yoʻnalishi, narsalarning hajmli shakl xususiyatlari, sifati va havo holatiga bogʻliq; u orqali ijodkor (rassom, haykaltarosh va boshqalar) oʻz gʻoyaviy estetik qarashlarini ifodalaydi, undan lirik yoki dramatik kayfiyat hosil qilishda foydalanadi.

Nursoya imkoniyatlari qadimdan qoʻllanilgan. Yunon rassomlari (Polignot, Parrasi va boshqalar) nursoya vositasida katta ijodiy yutuqlarga erishgan. Musulmon Sharqida qadimdan meʼmorlik, amaliy bezak sanʼatida nursoya imkoniyatlaridan keng foydalanilgan; oʻymakorlik (ganch va yogʻoch), haykaltaroshlik (relyef va boshqalar)da bezakni jozibali boʻlishi, taʼsirchanligini oshirishda nursoya oʻyiniga asoslanilgan. Nursoya va uning nazariy asoslari Uygʻonish davri ustalari (Leonardo da Vinchi) tomonidan ishlana boshlandi. Shu davrda nursoya rassomlar tomonidan badiiy asarning ifodaliligini belgilovchi vosita sifatida keng foydalaniladi, imkoniyatlari yanada boyitiladi. Bugungi kunda ham nursoya realistik tasvirning asosini tashkil etadi, psixologik asarlar yaratishning muhim manbai hisoblanadi.

Manbalar
Rustam Abdurahimovich Nurullin

Rustam Abdurahimovich Nurullin (4-yanvar 1929, Namangan) — tarixchi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981). Tarix fanlari doktori (1970), professor (1975), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutida katta il-miy xodim (1959–72), partiya tarixi institutida direktor oʻrinbosari (1972–78, 1988–90), jurnalda bosh muharrir (1978–88). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix instituti yetakchi ilmiy xodimi, boʻlim bosh-ligʻi (1990–98). Ilmiy faoliyati Tur-kiston, Buxoro va Xorazm Respublikalari tarixi masalalariga oid.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbek tarixchilari
1929-yilda tugʻilganlar
4-yanvarda tugʻilganlar
Ayitjon Nurumova

Ayitjon Yoqubovna Nurumova (1954.10.9, Toʻrtkoʻl tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Toshkent davlat universitetini tugatgan (1979). 1973-yildan Toʻrtkoʻl tumanidagi 15-maktabda tarix oʻqituvchisi. Oʻquvchilarga Vatan tarixi, boy madaniy merosi boʻyicha darslarda yangi pedagogik texnologiyalardan samarali foydalanadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Nusrat Fotih Ali Xon

Nusrat fatex ali (Nusrat Fateh Ali Khan; 1948, Faysalobod -1997.16.8, London) — Pokiston xonan-dasi, 20-asr ommabop musiqa madaniya-tida shuhrat qozongan musiqa namoyan-dalaridan. Vashington universiteti professor (1993-yildan). Mashhur musiqachilar oilasidan. Panjob maktabi vakili. Dastlab, Pokiston mumtoz musiqasining yirikus-tasi sifatida Pokiston va Hindistonda "Qavallining shahanshohi" unvoniga sazovor boʻlgan. 1970—80 yillarda Pokiston kinostudiyalarida ishlab, yuzlab filmlarga ovoz bergan. 1985-yildan Yevropa va Amerika mamlakatlarida gastrodda boʻlib, eng yirik konsert sahnalarida qavalli janrini tar-gʻib etgan; popmusiqa, rok-musiqa yul-duzlari (P. Geybriel, E. Uedder, N. Kennedi va boshqalar) bilan hamkorlik qilgan, 100 dan ortiqalbom chiqargan. Pokiston va Hindistonning davlat mukofotlari bilan taqdirlangan.

Manbalar
Nusxa

Nusxa — 1) tasviriy sanʼatda—muallifning oʻzi yoki biror boshqa rassom tomonidan biror asarni takroran yaratilgan namunasi. Nusxa aslidan ishlanish usuli va oʻlchami bilan farq qilishi mumkin; birok, aslining usuli va kompozitsiyasini aynan takrorlashi shart; 2) amaliy sanʼatda—bir xil qilib yasash uchun tayyorlangan buyum namunasi, naqsh andazasi (axta), qolip. Xalq ustalari ijodiy xayoloti asosida yuzaga keladi, davr taqozosi bilan oʻzgarib, yangilanib boradi.

Manbalar
Nusxa koʻchirish qurilmasi

Nusxa koʻchirish qurilmasi - 1) matnlarning asl nusxalari (originallar) dan nusxa (nusxalar) olinadigan qurilma. Eng keng tarqalganlari foto, yoruglik, ksero (elektr-foto), termo... va elektron Nusxa koʻchirish qurilmasiq. Bularning yordamida har xil oʻlchamli bir va bir necha nusxani koʻchirish mumkin;2) mashinasozlikda — metall kesish stanogining keskichi yoki zagotovka harakatini avtomatik boshqarib turadigan qurilma. Unda ishlanadigan buyumning shakli andaza, model, etalon yoki chizma yordamida berilgan buyum shakliga oʻxshab chiqadi. Nusxa koʻchirish kallagi, keskich oʻrnatiladigan kallak, ijro mexanizmidan iborat. Ijro me-xanizmi bilan keskich orasidagi aloqa mexanik, elektr, gidravlik va boshqa usullar bilan amalga oshiriladi; 3) mat-baada — bosma qoliplarni fotomexanik usulda tayyorlaydigan jihoz turi; 4) kinotexnikada — tas-vir negativ" va fonogramma negatividan kinoplyonkaga pozitiv nusxa koʻchiradigan qurilma.

Manbalar
Nutatsiya

Nutatsiya (lot. nutatio — tebratish) — 1) mexanikada — qattiq jismning oʻz oʻqi atrofida aylanishi jarayonidagi tebranma harakati; u jismning xususiy aylanish oʻqida sodir boʻladi; jism qancha tez aylansa, uning nutatsion tebranish chastotasi shuncha katta, amplitudasi shuncha kichik boʻladi. N. pretsessiya bilan bir vaqtda yuz beradi. N. vaqtida jismning xususiy aylanish oʻqi bilan pretsessiya yuz beradigan oʻq orasidagi burchak oʻzgaradi; 2) astronomiyada — Yer aylanish oʻqining bir oz tebranishi. Yerning sutkalik aylanishiga Quyosh va Oyning tortish kuchlari taʼsir etadi. Yerning sutkalik aylanish oʻqi ekliptikata qiyaligini oʻzgartirmagan holda oʻz yoʻnalishini oʻzgartirib boradi, chun-ki Quyosh va Oyning pretsession kuchlari ham oʻzgarib turadi va Quyosh hamda Oy Yer ekvatorida boʻlganida bu kuchlar nolga teng boʻladi, ogʻishi eng katta boʻlganida esa maksimumga erishadi. Yerning aylanish oʻqi N.sini 1737-yil J. Bradley kashf qilgan. Bunday nutatsion tebranishlar 18,6 yillik davrga, yaʼni Oy orbitasi tugunlarining aylanish davriga teng. Osmon sferasit qutb yarim oʻqlari 9", 21 hamda 6", 86 nutatsion ellips chizadi. N.ning aniq qiymatini 1953-yil amerikalik astronom E. Vulard topgan.

Manbalar
Nutka

Nutka — Kanadadagi (Vankuver o. sohili) vakashlar guruhiga mansub indeys xalqi; bir qismi (makix) AQSH (Vashington shtati)da yashaydi. Umumiy soni 2 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Katta mongoloid irqining amerika irqiga mansub. N. tili shevalari: nutka, nitina, makix; shuningdek, ingliz tili ham keng tarqalgan. Dindorlari — xristianlar.

Manbalar 

    

Aborigenlar
Nutriya

Nutriya, suv bobri () — kemiruvchilar turkumi, nutriyasimonlar oilasiga mansub hayvon. Oilaning yagona turi. Tanasining uz. 60 sm gacha, dumi 45 sm gacha, ogʻirligi 8 kg gacha. Orqa oyoqlarining deyarli barcha barmoqlarida suzgich parda boʻladi, quloqteshigi suvda bekilishi mumkin. Jan. Amerikaning tropik va subtropik mintaqalarida tarqalgan. Jan.-gʻarbiy Yevropa, Zakavkazye va Oʻrta Osiyo mamlakatlari, jumladan, Oʻzbe-kiston jan.

da akklimitizatsiya qilingan. Suvda va suv boʻyida yashaydi; yaxshi suzadi va shoʻngiydi. Kechasi va oqshomlari faol. Botqoq oʻsimliklari poyasidan in quradi, in qazishi ham mumkin. Bir yilda 2-marta 2—8 ta (odatda, 5 ta) koʻzi ochiq, yungli bola tugʻadi. Qimmatli moʻynasi va goʻshti uchun ovlanadi. Moʻynachilik fermalarida boqiladi. Har xil rangli moʻyna beruvchi zotlari chiqarilgan.

Manbalar 

 

Hayvonlar
Nuttallioz

Nuttallioz — toq tuyok/sh hayvonlar, asosan, otlarda uchraydigan protozoy kasalligi. Qoʻzgʻatuvchisi eritro-sitlarda parazitlik qiluvchi bir hujayrali Nuttallia equi organizmlari. N.ni kanalar tarqatadi. Kasal hayvonning harorati koʻtariladi, boʻshashadi, ishtahasi yoʻqoladi, shilliq pardalari sargʻayadi. Qonda eritrotsitlar soni va gemoglobin miqdori kamayadi. Ka-sallik 2—6 haftagacha, baʼzan undan ortiqqa choʻziladi. Tashhis klinik belgilar va qonda qoʻzgʻatuvchining topilishiga qarab qoʻyiladi.

Davolash: flavakridin, piro-plazmin (akarpin), azidin, sulfantrol va boshqa dori-darmonlar qoʻllaniladi.

Oldini olish: N. kasalligini tarqatuvchi iksod kanalarini yoʻqotish.

Manbalar