Kashmir tarixi

Kashmir tarixi Markaziy Osiyo, Janubiy Osiyo va Sharqiy Osiyoni oʻz ichiga olgan kengroq Hindiston yarimoroli va uning atrofidagi mintaqalar tarixi bilan chambarchas bogʻliq. Tarixiy jihatdan Kashmir vodiysini nazarda tutgan. Bugungi kunda u Hindiston tomonidan boshqariladigan Jammu va Kashmir (Jammu va Kashmir vodiysidan iborat) va Ladax, Pokiston tomonidan boshqariladigan Azad Kashmir va Gilgit-Baltiston hududlari va Xitoy tomonidan boshqariladigan ittifoq hududlarini oʻz ichiga olgan kattaroq hududni bildiradi. Aksay Chin va Trans-Qorakoram traktining hududlari kiradi.

1-ming yillikning birinchi yarmida Kashmir mintaqasi hinduizmning, keyinchalik Maurya va Kushanalar hukmronligi ostida buddizmning muhim markaziga aylandi. Keyinchalik IX asrda, Karkota sulolasi hukmronligi davrida shaivizmning mahalliy anʼanasi paydo boʻldi. U yetti asrlik hindu hukmronligi davrida gullab-yashnadi. Utpala va Loxara sulolalari davrida davom etdi. Kashmirda islomlashtirish 13-asrda boshlangan, 14-15-asrlarda musulmonlar hukmronligi ostida tezlashdi va Kashmirdagi Kashmir shaivizmining yakuniy tanazzuliga olib keldi.

Etimologiya 
Xalq etimologiyasiga koʻra, „Kashmir“ nomi „qurigan yer“ degan maʼnoni anglatadi. (sanskrit tilida:  = suv va  = quritish). 12-asr oʻrtalarida Kalhana tomonidan yozilgan Kashmir tarixi Rajataranginida Kashmir vodiysi ilgari koʻl boʻlganligi aytiladi. Hind mifologiyasiga koʻra, koʻl buyuk rishi yoki donishmand Marichining oʻgʻli, Brahmaning oʻgʻli Kashyapa tomonidan Baramulla (Varaha-mula) tepaliklarida boʻshliqni kesib tashlash orqali quritilgan. Kashmir qurib boʻlinganda, Kashyapa Brahmanlardan u yerga joylashishni soʻradi. Bu hali ham mahalliy anʼanadir va mamlakatning mavjud jismoniy holatida biz ushbu shaklni olgan voqea uchun qandaydir asoslarni koʻrishimiz mumkin. Kashyapa nomi tarix va anʼanaga koʻra koʻlni quritish bilan bogʻliq boʻlib, vodiydagi asosiy shahar yoki turar-joylar toʻplami Kashyapa-pura deb nomlangan. Bu Gekateydagi Kaspapiros (Vizantiyadagi Stefanus apud) va Kaspatiros bilan birlashtirilgan. Gerodotning (3.102, 4.44). Kashmir, shuningdek, Ptolemeyning Kaspeiriaʼsi nazarda tutilgan mamlakat ekanligiga ishoniladi. Kashmir Kashmirning arxaik imlosidir va baʼzi mamlakatlarda hali ham shunday yoziladi.

Erta tarix 

Kashmir vodiysidagi suv toshqini tekisliklarida neolit davrining eng qadimgi joylari miloddan avvalgi davrga tegishli. Miloddan avvalgi 3000 yil. Ulardan eng muhimi Burzahomdagi aholi punktlari boʻlib, ularda ikkita neolit va bitta megalit davri boʻlgan. Burzahomning birinchi bosqichi (miloddan avvalgi 2920-yil) loydan suvoqlangan chuqur uylar, qoʻpol sopol idishlar va tosh asboblar bilan ajralib turadi. v gacha davom etgan ikkinchi bosqichda. Miloddan avvalgi 1700-yilda uylar zamin darajasida qurilgan va oʻliklar, baʼzan uy hayvonlari va yovvoyi hayvonlar bilan dafn etilgan. Ovchilik va baliq ovlash asosiy yashash usullari boʻlgan, ammo bugʻdoy, arpa va yasmiq etishtirishning dalillari ikkala bosqichda ham topilgan. Megalit fazasida katta doiralar qurilgan va kulolchilikdagi qoʻpol qizil buyumlar oʻrnini kulrang yoki qora tusli boʻyalgan. Keyinchalik Vediklar davrida, Vedik qabilalarining shohliklari kengayib borgach, Uttara-Kurus Kashmirga joylashdi.

Toramana qoʻl ostidagi Alchon Hunlar Hindukush togʻlarini kesib oʻtib, gʻarbiy Hindistonning katta qismini, shu jumladan Kashmirni ham bosib oldilar. Uning oʻgʻli Mihirakula (taxminan 502–530-yillar) butun Shimoliy Hindistonni bosib olish uchun harbiy yurish olib borgan. Unga Magadhada Baladitya qarshi chiqdi va oxir-oqibat Malvada Yasodharman tomonidan magʻlub boʻldi. Magʻlubiyatdan keyin Mihirakula Kashmirga qaytib keldi va u yerda qirolga toʻntarish qildi. Keyin u Gandharani zabt etdi, u yerda buddistlarga koʻp vahshiylik qildi va ularning ziyoratgohlarini vayron qildi. Xunlarning taʼsiri Mixirakula oʻlimidan soʻng susaydi.

Musulmon hukmdorlari 

Tarix
Kashmir Tarixi
Kashmir
Pages with unreviewed translations