MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Viza

Viza odatda quyidagilarga murojaat qiladi:

 Sayohat vizasi, mamlakatga kirishga ruxsat beruvchi hujjat
 Visa Inc., AQShning koʻp millatli moliyaviy va toʻlov kartalari kompaniyasi
 Yuqoridagi kompaniya tomonidan chiqarilgan Visa Debet kartasi
 Visa Electron, debet kartasi
 Visa Plus, banklararo tarmoq

Visa yoki VISA quyidagilarga murojaat qilishi mumkin:

Joylar 

 Visha, Ruminiyadagi daryo
 Sirsa havo kuchlari stansiyasi (ICAO kodi), Hindiston
 Visa qishlogʻi, Jucu kommunasi, Kluj okrugi, Ruminiya

Fan va texnologiya 

 Vankomitsinga oraliq chidamli <i id="mwJQ">Staphylococcus aureus</i> yoki vankomitsinga oraliq Staphylococcus aureus, bakteriya
 Virtual asboblar dasturiy taʼminoti arxitekturasi, sinov va oʻlchov sanoatida ishlatiladigan kirish/chiqish API
 VISA (gen) (virusli signalizatsiya adapteri)
 Visa, Milliken &amp; Company tomonidan sotiladigan mato

Kino va televidenia 

 <i id="mwMw">Viza</i> (film), 1983-yil Malayalam filmi
 " Viza ", „ Seinfeld“ telekompaniyasining 1993-yildagi epizodi

Musiqa 

 <i id="mwOw">Visa</i> (albom), Vladislav Delayning 2014-yilgi albomi
 Visa, shved balladasi anʼanasi doirasidagi shved qoʻshiq turi
 VISA, fransuz yozuvlar yorligʻi
 „Viza“, 1980-yilda Dunkan Makkayning yakkaxon qoʻshigʻi
 „Visa“, AIMdan MIA qoʻshigʻi
 „Viza“, Charli Parkerning kompozitsiyasi, u 1949-yilda yozgan
 „Viza“, Tulisaning "Boss ayol" qoʻshigʻi
 „Visa para un sueño“, Ojalá Que Llueva kafesi albomidan Xuan Luis Guerra y 4:40 qoʻshigʻi, 1989-yil

Boshqa foydalanishlar 

 Citroën Visa, avtomobil
 Vankuver oroli sanʼat maktabi, Kanada
 Viśa Īrasangä, xoʻtanlik rassom
 Visaʼ Saṃbhava, Xoʻtan shohi
 Viza (drag-queen), Meksika-Ispaniya drag-queen

Yana qarang
Vizantiy

Vizantiy — Bosfor boʻgʻozining Yevropa sohilidagi yunon polney (k,. Polis). taxminan mil.av. 660 yilda asos solingan. Mil. 330-y.larda Sharqiy Rim imperiyasining poytaxti. Keyinchalik uning oʻrnida Konstantinopol sh. barpo etilgan. 1453 yildan Istanbul deb ataladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Turkiyadagi qadimgi yunon arxeologik yodgorliklari
Vizantiya huquqi

Vizantiya huquqi -6-15a larda-gi Vizantiya imperiyasining huquqi. V. h. Rim huquqita asoslangan. 6—8-asrlarda Vizantiyada Feodosii va Yustinian kodekslari amal qilgan. 726 yilda "Ekloga"— fuqarolik va jinoyat huquqdari majmuasi tuzilgan. "Dehqonchilik qonuni" (8-asr), cherkov va dunyoviy huquqlar majmuasi —"Nomokanonlar", Armenopuloning "Olti kitobi" (1345) V.h-ning asosiy manbai hisoblanadi. V.h. xususiy yer egaligiga asoslanib, savdo-sotiq, ijara, qarz, garov shartnomalari alohida oʻrin egallaydi. Vizantiyaning nikoh-oila va meros huquqida cherkov taʼsiri izchil boʻlgan. V.h. Gʻarbiy Yevropa va Old Osiyo mamlakatlari qonunchiligiga taʼsir koʻrsatgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vizantiyashunoslik

Vizantiyashunoslik, vizantistika — Vizantiyaning tarixi, HUKUQI, tili va madaniy merosini (adabiyoti, falsafasi, sanʼati va b.) oʻrganuvchi gumanitar fanlar majmui. V. alohida bilim tarmogʻi sifatida 19-asr 2-yarmida, fanda "Vizantiya" termini qaror topgan chogʻda shakllandi. Lekin V.ning ildizlari chuqur boʻlib, u uzoq oʻtmishga borib taqaladi. Vizantiyadan tashqarida uning madaniyati va tarixiga qiziqish ilk oʻrta asrlardayoq tarixiy taqdirlari Vizantiya imperiyasi bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan Armaniston, Gruziya, jan. slavyan mamlakatlari va Qad. Rusda namoyon boʻlgan. Gʻarbiy Yevropada Vizantiyaga boʻlgan eʼtibor Uygʻonish davri (15—16-asrlar) da, ayniqsa usmonli turklar 1453 y. Konstantinopolni egallab, Yevropadagi boshqa davlatlarga xavf sola boshlaganlaridan soʻng kuchaygan. Masalan, 17— 18-asrlarda Fransiyada V.ga qirol saroyi homiylik qilib, undan siyosiy maqsadlarda foydalanganlar: Vizantiya markazlashgan monarxiyaning namunasi sifatida tasvirlangan. Sh. Dyukanj, P. Lemerl (Fransiya), E. Gibbon (Buyuk Britaniya), K. Krumbaxer (Germaniya), V. G. Vasilevskiy, M. V. Levchenko, Ye. A. Kosminskiy (Rossiya), A. Greguar (Belgiya), G. A. Ostrogorskiy (Yugoslaviya), M. Meyendorf (AQSH) va b. V. rivojiga salmoqli hissa qoʻshganlar. V. boʻyicha 1924 y.dan beri xalqaro kongresslar chaqirilib turiladi. Vizantiyashunoslarning xalqaro assotsiatsiyasi mavjud (1955). Hozirda V.ning ilmiy markazlari AQSH, Buyuk Britaniya, Fransiya, GFR, Belgiya, Avstriya, Germaniya, Italiya, Rossiya va b. mamlakatlardagi universitet va fanlar akademiyalarida bor. V.ga oid davriy nashrlar turli mamlakatlarda chop etilmoqda.

Bobur Gʻiyosov.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Tamara Vizgo

Tamara Semyonovna Vizgo (1906.25.4, Polsha, Lomja sh.—1998.30.5, Moskva) — musiqashunos, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1976). Sanʼatshunoslik fanlari doktori (1969). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1940). Toshkent musiqa bilim yurtida (1939—46), Toshkent konservatoriyasida (1944—53) dare bergan. Sanʼatshunoslik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1943—91), musiqa boʻlimi mudiri (1947—52), direktor oʻrinbosari (1952—57). Tadqiqotlari asosan oʻzbek kompozitorlik musiqa madaniyatining yuzaga kelishi va rivojiga, Oʻrta Osiyo musiqa sozlari tarixiga bagʻishlangan. 3 jildli "Oʻzbek sovet musiqasi tarixi" toʻplami (rus tilida, T., 1972—91), "Musiqa tarixi tasvirlarda. Markaziy Osiyo" (nemis tilida, Leypsig, 1987) kitobining mualliflaridan biri.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Vize yarusi

Vize yarusi (Belgiyadagi Vize sh. nomidai) — erta karbon davrining pastdan ikkinchi yarusi. 1882 yilda belgiyalik olim Ch. Dyupon ajratgan. Den-giz ohaktoshlari orasida turli hayvonlarning qoldiqlari (braxiopoda, goniatit va h.k.) uchraydi. V. ya. jinslari RF (Rus platformasi, Oltoy, Sibir, Donbass, Ural), Angliya, Fransiya, KXDR va b. joylarda, Oʻrta Osiyoda, jumladan Oʻzbekistonda, maʼlum. DnepropetrovskDonesk, Lvov-Volin choʻkmalarida V.ya. jinslaridan neft, gaz, koʻmir, dolomit va b. konlar topilgan. Oʻzbekistonda V.ya. jinslari Chatqol-Qurama, Turkiston, Hisor togʻlarida bor. Jan. Tyanshanda neft belgilari V.ya. jinslaridan topilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Geologiya
Georgiy Vizel

Georgiy Aleksandrovich Vizel (1912.29.8, hozirgi Qozogʻistonning Balxash shahri) — teatr rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1964). Moskva badiiy institutini tugatgan (1934). 1935-yildan Toshkentda rus opera va balet teatrida ishlagan. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida dare bergan (1965—80). Muqimiy teatrida (1948—85), Yosh tomoshabinlar teatrida (1985—91) bosh rassom. V. "Yevgeniy Onegin", "Alpomish", "Muqimiy", "Tohir va Zuhra", "Farhod va Shirin", "Qirq qiz", "Oʻgʻirlangan umr" kabi spektakllarga dekoratsiya eskizlari ishlagan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Friedrich von Wieser

VIZER (Wieser) Fridrix (1851.10.7, Vena — 1926.22.7, Sankt Gilgen) — Avstriya iqtisodchisi, siyosiy iqtisoddagi Avstriya maktabi namoyandasi. 1903-yildan Vena universitetida siyosiy iqtisod prof. U K. Menger va E. ByomBaverk bilan birgalikda meʼyoriy naflik nazariyasini ishlab chiqdi va mazkur atamani fanga kiritdi (qarang Meʼyoriy naflik nazariyasi). Marksning qiymatning mehnat nazariyasi va qoʻshimcha qiymat nazariyasini rad etishga harakat qildi. V. yaratilgan mahsulotning i.ch.ning 3 omili — mehnat, yer va kapital hissasiga toʻgʻri keladigan muayyan qismlari qiymati nazariyasini yaratdi. U kiymat, pul va real daromadlar nisbatiga qarab belgilanadigan pul nazariyasini ilgari surdi. V. qarashlari Gʻarb mamlakatlaridagi iqtisodiyot faiiga katta taʼsir koʻrsatgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vizildoq qoʻngʻizlar

Vizildoq qoʻngʻizlar (Carabidae) — yirtqich qoʻngʻizlar kenja turkumi oilasi. Uzunligi 12–90 mm, tanasi odatda choʻziq, moʻylovlari koʻpincha ipsimon, oyoklari uzun, yuguruvchan. Ustqanotlari koʻpincha choklar orqali oʻzaro yopishib ketgan, ostqanotlari rivojlanmagan. Rangi aksariyat hollarda qorayoki qoʻngʻir, metallga oʻxshash yaltiroq, iazan chipor. Koʻpchilik turlarida himoya suyuqligi ishlab chiqaradigan anal bezlari boʻladi. V.q. tuproqda va uning sirtida, baʼzan daraxtlar va ularning yogʻoch qismida, chumoli va termitlar uyalarida, gʻorlarda hayot kechiradi. Koʻpchilik turlari tuprokda yashaydigan har xil umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi. Xususan, suluv qoʻngʻizlar kapalaklarning qurtlari, asl vizildoqlar (Carabus) hasharotlar va mollyuskalar bilan oziqlanadi. Oʻsimlikxoʻr V.q. ekinlarga, mas., donxoʻr V.q. (Zabrus tenebrioides) bugʻdoyga ziyon keltiradi. Bir qancha V.q., mas., toʻpchilar qurtlari boshqa qoʻngʻizlar gʻumbagida ektoparazitlik qiladi. Bir yillik, ikki yillik, baʼzan uzoqroq generatsiyaga ega. V.q. ustida zoogeografik, geografik oʻzgaruvchanlik va hayotiy formalari boʻyicha bir qancha tadqiqotlar olib borilgan. V.q. mikroiqlim, tuproq va oʻsimlik qoplami sharoitining oʻzgarishiga juda sezgir boʻlganidan bioindikator sifatida foydalaniladi. 30 mingdan ortiq turi shimoldan ekvatorgacha boʻlgan hududlarda tarqalgan, bir qancha turlari turli mamlakatlar Kizil kitobiga kiritilgan. Oʻzbekistonda 400 dan ortiq turi uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vizir

Vizir (nem. Visier) -1) oʻq otish qurollari va asboblarning oʻrtasida oʻyigʻi (tirqishi) boʻlgan moʻljalga olish moslamasi; 2) fotoapparatlarga biriktirib qoʻyiladigan koʻrinish qidirgich asbob; koʻrinish (tasvir)ning qaysi qismi fotoplastinkaga tushishini (sigʻishini) aniqlash uchun xizmat qiladi; 3) shamol taʼsirida samolyotning uchish yoʻnalishidan ogʻishini oʻlchaydigan asbob; 4) geodeziya asboblarida biron bir nuqtaga yoʻnaltirish (vizirlash)ga imkon beradigan moslama.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vizual kuzatish

Vizual kuzatish (lot. visualis -koʻrish...) — biron bir hodisa (mas., oy tutilishi)ni oddiy koʻz bilan emas balki (qora shisha orqali) yoki asbob (mas., durbin) orqali bevosita kuzatish. Bunday kuzatishlarda aniq natijalar olish qiyin. V.k.lar chogʻida ehtiyot choralari koʻrilishi shart.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vizual qoʻshaloq yulduz

Vizual qoʻshaloq yulduz - teleskopda qoʻshaloq boʻlib koʻrinadigan yulduz; oddiy koʻz bilan qaralganda boshqa yulduzlardan farqqilmaydi. Koʻpincha qoʻshaloq yulduzlarning biri ikkinchisidan bir necha sekund burchak narida joylashgan boʻladi. V.q.yu. optik va fizik jihatdan qoʻshaloq boʻlishi mumkin. Optik V.q.yu. tarkibiga kiradigan yulduzlar Yerdan har xil uzoqlikda boʻlib, ularning nur yoʻnalishlari tasodifan yonma-yon tushadi. Fizik V.q.yu. fazoda bir-biriga yaqin joylashadi, oʻzaro tortishish kuchi bilan bogʻlangan boʻladi va ikkalasi bitta yulduz sistemasini tashkil etadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vika

Vika (Vicia L.) — dukkakdoshlar oilasiga mansub bir va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi, yem-xashak ekini. Yevropa, Osiyoning shim.-sharqiy mintaqalari, Shim. Afrika, Jan. Amerikada tarqalgan 150 ga yaqin turi bor. 12 turi ekiladi. Ekma V. vatukli V. turlari don, koʻk oʻt, silos, senaj olish uchun ekiladi. Ekma V. (v. sativa) bir yillik bahori, tukli V. (v. villosa) kuzgi ekin. Poyasi toʻrt qirrali. Barglari patsimon murakkab. Gullari oq, oʻzidan, baʼzan chetdan changlanadi. Mevasi (dukkaklari) yassiroq boʻlib, 4— 8 urugʻli, 100 kg pichanida 45,8 ozuqa birligi va 12,3 kg hazm boʻladigan protein bor. 1000 dona urugʻi vazni 400—1300 g . Urugʻi tarkibida 24—30% oqsil bor. Gektaridan 200—250 s koʻk massa, 30—60 s pichan, 20 s don olish mumkin. V. sugʻorilganda moʻl hosil beradi. Oʻzbekistonda V.ning ekiladi gan bir turi (V. faba) bokla deb ataladi. V. tuproqda juda koʻp miqdorda azot toʻplaydi, shuning uchun koʻpgina ekinlarga yaxshi oʻtmishdosh hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vikarlanuvchi turlar

Vikarlanuvchi turlar (lot. Vikarius — oʻrin almashinuvchi) — geografik va ekologik jihatdan birbirining oʻrnini egallay oladigan yaqin qarindosh turlar. Masalan, tilogʻochlar urugʻi areali V.t.: Sibir tilogʻochi (Rossiyaning Yevropa qismi, Gʻarbiy Sibir), daur tilogʻochi (Sharqiy Sibir), Amerika tilogʻochi (Shim. Amerika) turlarining uzluksiz qatoridan iborat. Alp togʻlarida rododendron arealida uning V.t. qattiqbargli rododendron (ohakli tuproqlarda), javdar rododendroni (silikatli tuproqlarda), Yevrosiyoda paxmoq oyoq (qumda) kichik rododendron (soz tuproqlarda) hisoblanadi.

V.t. tushunchasi taksonomik jihatdan bir-biridan keskin farq qiladigan, lekin konvergent oʻxshash, muayyan hayotiy formalarga mansub boʻlgan, biotsenozlarga oʻxshash ekologik muhitni egallagan turlar, mas., koʻrsichqon (Yevropa), tillakoʻrsichqon (Afrika) va xaltali koʻrsichqonga (Avstraliya) nisbatan ham qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vikasol

Vikasol (Vikasolum), K, vitamini— qondagi protrombinni koʻpaytirib, krnning ivish xossasini oshiradigan — qon toʻxtatadigan sintetik preparat. Ukraina olimi Palladii tomonidan sintez qilingan (1941—44). Qon ketganda, shuningdek bemorlarni operatsiyaga tayyorlashda ishlatiladi; 3—4 kun ichiriladi yoki muskul orasiga yuboriladi. Qonning ivish xossasi oshib ketganda V. berib boʻlmaydi. Koʻproq akusherlik amaliyotida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vaira Vīķe-Freiberga

Vayra Vike-Freyberqa (1937.1.12, Riga) — Latviya prezidenti. Yuridik fanlari d-ri, Latviya FA va Kanada ilmiy akademiyasi aʼzosi. 1945-yildan chet elda yashagan; 1999-yildan Latviyada. Toronto universitetini (1960) va Monrealdagi Makgil universitetini (1965) tugatgan. 1954-yildan Kanada tijorat banki xodimi, Torontodagi maktabda tarbiyachi, sugʻurta konfederatsiyasida tarjimon, kollejda ispan tili oʻqituvchisi, kasalxonada psixolog. 1964—98 yillarda Monrealdagi universitetda lektor, assistent, prof.; ayni vaqtda 1984— 89 yillarda Kanada Ilmiy kengashi vitse-raisi, Rigadagi Latviya instituti direktori. 1999-yil iyuldan Latviya Respublikasi prezidenti.

Manbalar 

Ayol prezidentlar
Yashayotgan insonlar
Viking

"VIKING" — Amerikaning Marsni tad qiq qilishga moʻljallangan orbitalqoʻndiriluvchi kosmik apparati (KA). Massasi 3420 kg, bal. 4,9 m. „V.“ orbital (OB) va qoʻndiriluvchi (QB) blok lardan tashkil topgan. „V.-1“ va <".-2" lar „Titan ZE“ uchiruvchi raketa yordamida 1975-yil 20-avgust va 9 sentabrda uchirilgan. „V.-1“ning QB Marsga 1976-yil 20-iyulda, „V.-2“ esa Mars sirtiga 1976-yil 3 sentabrda ohista qoʻndirildi. Har ikkala „V“ning OBlari Mars va uning yoʻldoshlariga doyr bir necha ming rasmini Yerga uzatdilar. OB bergan maʼlumotlar asosida sayyora sirtining issiqlik va suv bugʻlari miqdori boʻyicha haritalari tuzilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

AQSh filmlari
AQSh dramatik filmlari
AQSh romantik filmlari
Vikinglar

Vikinglar (qadimgi skandinavcha: víkingr — „qaroqchi“) — 8-asr oxiri — 11-asr oʻrtalarida Yevropa mamlakatlariga dengiz yoʻli orqali savdo-sotiq uchun borgan, qaroqchilik va bosqinchilik yurishlari qilgan skandinavlar. Rusda ularni varyaglar, Gʻarbiy Yevropada normandlar deb atashgan. 9-asrda vikinglar Shimoli-Sharqiy Angliyani, 10-asrda esa Shimoliy Fransiyani bosib olishgan. Vikinglar Shimoliy Amerikaga qadar yetib borishgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 
 Blanck, Dag. „The Transnational Viking: The Role of the Viking in Sweden, the United States, and Swedish America.“ Journal of Transnational American Studies 7.1 (2016). online

Oʻqish uchun 
 
 Downham, Clare (2011). „Viking Ethnicities. A Historiographic Overview“, History Compass 10.1 (2012), pp. 1–12. PDF Academic.edu

Havolalar 

 Vikinglar 
 BBC: Vikinglar tarixi 
 Borg Viking muszeyi, Norvegiya
Viko Jambattista

VIKO (Vico) Jambattista (1668.23.6-Neapol —1744.23.1) — italiyalik faylasuf. 1698 y.dan Neapol untida prof. Xalqlar tarixi va psixologiyasi falsafasi asoschisi. Platon va F. Bekonga alohida ixlos bilan qaragan. Dekart bilan bahs-munozaraga kirishib, shaxs zakovatiga umuminsoniy aqlni qaramaqarshi qoʻygan. Tarixiy jarayon obʼektiv tarzda kechishi gʻoyasini ilgari surgan. Biz faqat qilayotgan ish-larimiznigina bilishimiz mumkin, degan fikrdan kelib chiqib, tarix fanini insoniyatning oʻz xatti-harakatlari toʻgʻrisidagi bilimi deb hisoblagan. V. barcha millatlarning aylanma harakat yoʻsinida taraqqiy etishi nazariyasini ishlab chiqqan. Har bir xalq oʻz taraqqiyotida 3 davr — xudolar (davlat boʻlmagan holat, kohinlarga boʻysunish), qahramonlar (aristokratik davlat) va insoniyat (demokratik respublika yoki vakolatli monarxiya) davrini boshidan kechiradi; bu bamisoli inson hayotining bolalik, oʻspirinlik va yetuklik davrlariga oʻxshaydi. Har bir davr jamiyatning yalpi tanazzuli va parchalanib ketishi bilan tugaydi. Davrlar ijtimoiy toʻntarishlar natijasida almashinadi. Asosiy asari: "Millatlarning umumiy tabiati haqidagi yangi fanning asoslari" (1725).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vikont

Vikont (frans. vicomte) —1) Karolinglarnint Frank davlatida graf oʻrinbosari; 2) Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida dvoryanlar unvoni (graf bilan baron oraligʻidagi unvon). Angliya va b. mamlakatlarda saqlanib qolgan. Odatda, grafning katta oʻgʻli V. unvoni bilan atalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vittorio Emanuele II

Vittorio Emanuele II (oʻqilishi: Vittoriyo Emanuil Ikkinchi; toʻliq ismi: Vittorio Emanuele Maria Alberto Eugenio Ferdinando Tommaso di Savoia; 1820-yil 14-mart, Turin — 1878-yil 9-yanvar, Rim) — Sardiniya qiroli (1849—61), Birlashgan Italiyaning 1-qiroli (1861—1878). Risorjimento harakati davrida liberallar (Camillo Benso va boshqalar) ni quvvatlagan va respublika — demokratlar lageri bilan kurashgan, lekin ayni paytda Giuseppe Garibaldining harbiy gʻalabalari va omma orasidagi mashhurligidan oʻzining sulolaviy maqsadlarida foydalanishga harakat qildi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Victoria

Victoria () (1819.24.5, London — 1901.22.1, Osborn) — Buyuk Britaniya qirolichasi (1837—1901), gannover sulolasining oxirgi vakili. 1876-yilda Hindiston imperatritsasi deb eʼlon qilingan. Gʻarb adabiyotida Victorianing ingliz taxtini boshqargan davri — „Victoria asri“ deb nomlangan. 19-asrda, 63-yil yetti oylik muddatga, U Elizabeth II dan keyingi eng uzoq hukmron hukmdor.

U amakisi William IV ning vafotidan soʻng 1837-yil 20-iyunda 18 yoshida taxtga chiqdi. U 1840-yilda amakivachchasi shahzoda Albert bilan turmush qurgan va 9 farzand koʻrgan. U siyosiy hayotda faol rol oʻynadi. Shahzoda Albert 1861-yilda vafot etganidan soʻng, u motamda butun umr qora tanli kiyim kiygan. „Konservatizm“ va „axloqiy qobiliyat“ Victoria davrini belgilab berdi.

Qirolicha Victoria davrida eng muhim voqea Qrim urushi (1854-1856) boʻlib, unda Buyuk Britaniya Fransiya va Usmonli imperiyasi bilan birga Rossiyaga qarshi kurashgan.

Qirolicha Victorianing 9 farzandidan sakkiztasi boshqa Yevropa sulolalari vakillari bilan turmush qurgan. Hozirgi kunda ham koʻplab Evropa monarxiyalarini qirolicha Victoria avlodlari boshqaradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1819-yilda tugʻilganlar
1901-yilda vafot etganlar
Viktoriya (maʼbuda)

Viktoriya — Rim afsonalarida gʻalaba maʼbudasi. Yunonlarning Nikasita toʻgʻri keladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Mifologik qahramonlar
Viktoriya (oʻt)

Viktoriya (Victoria) — nilufardoshlarga mansub koʻp yillik oʻt. Jan. Amerikadagi Amazonka va Orinoko daryolarining tinch oqadigan joylarida usadi. Bargi juda yirik, doyra shaklida, diametri 2 m gacha. Bargining cheti tepaga bukilgan. Usti yashil, osti qizgʻish, suvga botib turgan yoʻgʻon tomirlari va qattiq tikanlari bor. Tomirlari orasida havo pufakchalari boʻlga-nidan, barg 50 kg gacha yukni koʻtara oladi. V. manzarali oʻsimlik sifatida oranjereya va botanika bogʻlarida oʻstiriladi. V. oʻz vatanida yil davomida, akvariumlarda avgustda gullaydi. Gulining diametri 40 sm gacha. Guli oq, xushboʻy, bir yarim sutka davomida gullaydi. Gʻunchasi oqshom paytida suv yuzasiga koʻtarilib. oq bulib ochiladi, tong otgandan soʻng och qizil tusga kiradi, kunduzi yopiladi, qorongʻi tushgach toʻq qizil tusga kiradi; ikkinchi kecha oʻtib, tong otgach yana suv ostiga choʻkadi. Suv ostida meva hosil qiladi. Mevasi ichidagi noʻxatdek urugʻi isteʼmol qilinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Victoria (sharshara)

Viktoriya — Jan. Afrikaning Zambezi daryosidagi sharshara. Victoria dunyoda eng katta sharsharalardan biri. Eni 1800 m. Suv 120 m balandlikdan eni 130 m, chuq. 140 m boʻlgan bazaltli tor daraga otilib tushadi. Mahalliy aholi uni Mozioatunya, yaʼni "Guldurayotgan bug" deb ataydi. Sekundiga urta hisobda 1400 m3 suv tushadi. Victoriada kichikroq GES qurilgan. Victoria va unga yondosh hududlarning tabiat manzaralari va noyob hayvonlarini muhofaza qilish maqsadida Zambezi daryosining jan. sohilida Viktoriya-Fole milliy parki tashkil etilgan. Victoriani 1855-yilda ingliz sayyohi D. Livingston kashf etgan va ingliz qirolichasi nomi bilan atagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Viktoriya (koʻl)

Victoria (Viktoriya) yoki Nyanza-Viktoria, Ukereve — Ekvatorial Afrikadagi chuchuk suvli koʻl. Tanzania, Kenya va Uganda hududlarida. Dengiz sathidan 1134 m ba-landlikdagi Sharqiy Afrika tektonik bukilmasidajoylashgan. Maydoni 68 ming km² (kattaligi jihatidan dunyoda 2-oʻrinda turadigan chuchuk suvli koʻl), uz. 320 km, eni 275 km. Oʻrtacha chuq. 40 m, eng chuqur joyi 80 m. Victoria — Viktoriya suv omborining bir qismi. Qirgʻoq chizigʻining uz. 7 ming km dan ortiq; qulay qoʻltiqlari koʻp, yarim orol, orol va buxtalar bor. Koʻl atrofi baland tekislik. Victoriaga quyiladigan daryolardan eng kattasi Kagera. Koʻlga yiliga oʻrta hisobda 114 km suv yigʻiladi (16 km daryolardan, 98 km yogʻindan). Oq nil daryosi Victoriadan yiliga 21 km suv olib chiqadi, koʻldan 93 km suv buglanadi. Victoria suvi GES toʻgʻoni orqali tartibga solib turiladi. Victoriada boʻronlar boʻlib turadi. Koʻlda baliq koʻp, qoʻltiq va daryolarning quyilish joylarida timsohlar uchraydi. Sohilida odam va hayvonlarda tripanosomoz kasalligini tarqatuvchi sese pashsha tarqalgan. Kemachilik rivojlangan. Yirik portlari: Entebbe (Uganda), Mvanza, Bukoba (Tanzaniya), Kisumu (Keniya). Rubondo o.da milliy park tashkil etilgan. Victoriani 1858 yilda ingliz sayyohi J. Spik yevropaliklarga maʼlum qilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Viktoriya (daryo)

Viktoriya (Victoria) — Avstraliya shim.dagi daryo. Uz 570 km, havzasi 7,5 ming km. Katta Qumli choʻldagi Kimberli platosidan boshlanib, choʻl joylardan oqib oʻtadi. Timor dengizining jan.dagi Jozef-Bonapart qoʻltigʻiga quyiladi. Vodiysi tor, darasimon. Oʻrtacha suv sarfi 200 m3/sek. May — noyabrda daryo sayozlanadi, yuqori va oʻrta oqimida, hatto qurib qoladi. Seryomgʻirli dek.— fevralda toʻlib, baʼzan toshib oqadi. Quyilish joyidan qariyb 150 km ichkarigacha kema qatnaydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Alfavit boʻyicha daryolar
Avstraliyadagi daryolar