MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oʻriklisoy

Oʻriklisoy — Jizzax viloyatidagi soy, Zominsuv soyining oʻng irmogʻi. Uzunligi 28 km, havzasining maydoni 226 km². Turkiston tizmasining shim.gʻarbiy yon bagʻridan boshlanadi. Asosiy irmogʻi — Ismana soyi. Qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi quyilish joyida 0,651 m³/sek. Oʻrtacha yillik suv sarfi 1,05 m³/sek.dan (koʻp suvli yilda) 0,067 m³/sek.gacha (kam suvli yilda) oʻzgaradi. Aprel—iyunda sersuv, baʼzan toshadi. Sutkalik eng koʻp suv sarfi aprel—iyunda 17,3 m³/sek.dan (koʻp suvli yilda) 0,084 m³/sek. gacha (kam suvli yilda) oʻzgaradi.

Oʻzbekistondagi daryolar
Oʻrilish

Oʻrilish — toʻqima (mato, gazlama) toʻqishda arqoq (koʻndalang ip) va tanda (boʻylama ip) ning oʻzaro birlashishi. Toʻqima siyrak yoki zich Oʻ.da toʻqilishi mumkin. Toʻqimaning tanda boʻyicha zichligi arqoq boʻyicha zichligidan farq qiladi yoki ular bir xil boʻladi. Toʻqimaning 10 sm eniga toʻgʻri keladigan tanda iplari soni tanda boʻyicha zichligi, arqoq iplari soni arqoq boʻyicha zichligi deb ataladi. [[Toʻquvchilik Oʻ.larining turi koʻp. Ular toʻqimaning tuzilishi (mas, zich yoki siyrakli) va xossalariga bogʻliqboʻladi. Toʻqima oʻngidagi guli, sirtining silliqligi yoki gʻadirbudurligi (relyefi), koʻndalang va boʻylama yoʻllari boryoʻqligi, tovlanib turishi tanda va arqoq iplarining U. turiga bogʻliq boʻladi. Oʻ.lar gazlamaning pishiqligiga, choʻziluvchanligiga, kirishishi yoki choʻzilishi va boshqalar xossalariga taʼsir qiladi.

[[Toʻquvchilik Oʻ.lari oddiy (tekis), mayda gulli, murakkab va yirik gulli turlarga boʻlinadi. Har qaysi Oʻ. turida tanda boʻyicha rapport (Oʻ. gulini hosil qiladigan iplar soni) va arqoq boʻyicha rapport farqlanadi. Tanda boʻyicha rapport Oʻ. gulini hosil qiladigan tanda iplari soni, arqoq boʻyicha rapport Oʻ. gulini hosil qiladigan tanda iplari soni. Mas, tanda boʻyicha zich toʻqimada tanda iplari soni koʻp, arqoq boʻyicha zich toʻqimada arqoq iplari soni koʻp boʻladi va aksincha. Gazlamada qanday gul hosil qilinishi rapportga bogʻliq boʻladi.

[[Toʻquvchilikda eng keng tarqalgan Oʻ. oddiy Oʻ. hisoblanadi. Oddiy Oʻ.ga polotno, sarja, atlas va satin Oʻ.lar kiradi (rasmga q.). Bu oʻrilishlarda arqoq ipi bilan faqat bir marta oʻrilishadi. Har doim tanda ipi boʻyicha rapport arqoq boʻyicha rapportga teng boʻladi. Oʻzbekistonda qadimdan qoʻllanib ke linadigan Oʻ. atlas Oʻ. hisoblanadi. Mas, besh ipli atlas Oʻ. Rapportdagi har qaisi tanda ip toʻrtta arqoq ipi ustida yotadi va bitta arqoq ipi tagidan oʻtadi. Demak, atlas Oʻ.li gazlamaning oʻngi asosan tanda iplaridan iborat boʻladi.

Mayda gulli, murakkab va yirik gulli Oʻ.lar bir-biridan tanda boʻyicha rapport va arqoq boʻyicha rapportning nisbati bilan farqlanadi (qarang [[Toʻquvchilik).

Adabiyot 
 Olimboyev E.Sh. va boshqalar, [[Toʻquvchilik texnologiyasi va toʻquv stanoklari, T., 1987.
Jumek Oʻrinboyev

Jumek Asqarovich Oʻrinboyev (15-may, 1906-yil, Chimboy shahri — 23-dekabr, 1973-yil, Nukus) — pedagog olim, pedagog fanlari doktori (1967), professor (1971). Oʻzbekiston (1967) va Qoraqalpogʻistonda (1964) xizmat koʻrsatgan fan arbobi.

Faoliyati 

 Oʻqituvchilar tayyorlaydigan kursni tugatib (1924), qishloq maktabida oʻqituvchi;
 Chimboy shahridagi internat maktab direktori (1924-1935);
 Moskvadagi oʻquvped. nashriyotida qoraqalpoq tilida darsliklar tayyorlash boʻyicha muharrir (1937-1941);
 Qoraqalpogʻiston pedagogika institutida pedagogika va boshlangʻich taʼlim metodikasi kafedrasi mudiri (1942-1973);
 1967-yilda ochilgan Oʻzbekiston pedagogika fanlari ilmiy tekshirish institutining Qoraqalpogʻiston filiali birinchi direktori hamda pedagogika nazariyasi va tarixi boʻlimi mudiri (1967-1969).

Ilmiy ishlari Qoraqalpogʻistonda xalq taʼlimi, maktab va pedagogika tarixiga bagʻishlangan. Oʻzbekiston pedagogika fanlari ilmiy tekshirish institutining Qoraqalpogʻiston filiali uning nomi bilan ataladi.

Manbalar 

1906-yilda tugʻilganlar
1973-yilda vafot etganlar

Olim
Olimlar
O'zbek olimlari
Aziza Oʻrinboyeva

Aziza Oʻrinboyeva (1948.15.4, Oltiariq tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969—2001-yillarda Oltiariq tumanidagi 13maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Oʻrinboy

"OʻRINBOY"— ertapishar tarvuz navi. Oʻzbekiston sabzavot, poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy tekshirish instituti va Toshkent davlat agrar universiteti olimlari hamkorlikda yaratgan (V.I.Zuyeye, Oʻ.Karimshoyev, R.Gʻanixoʻjayeva). Palagi oʻrtacha, yon shoxlari va barglarining soni oʻrtacha. Barglari konussimon, mayin tukli. Mevasi dumaloq, yuzasi silliq. Tusi och yashil, siyrak toʻq yashil tasmalari bor, ogʻirligi 2,0—2,5 kg. Poʻsti qattiq, eti toʻq pushti rangda, sersuv, shirali, nisbatan kam tolali. Tarkibida quruq modda miqdori 6,1%, qand miqdori 5,2%. Niholi unib chiqqanidan keyin birinchi hosili 75—80 kunda pishadi. Hosildorligi 230—250 s/ga. 1997-yildan Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida ekish uchun davlat reyestriga kiritilgan.

    

Tarvuz navlari
Oʻrmon xoʻjaligi instituti

Oʻrmon xoʻjaligi instituti — oʻrmonchilik sohasidagi yirik ilmiy markaz. Toshkentsh.da joylashgan. Dastlab 1932-yilda Oʻzbekiston, Tojikiston, Turkmanistondagi oʻrmon tajriba stansiyalari va tayanch punktlarini oʻz tarkibiga olgan Oʻrta Osiyo oʻrmonchilik markaziy tajriba styasi sifatida tashkil topgan. 1934-yildan Oʻzbekiston fan qoʻmitasi agrooʻrmon melioratsiyasi va oʻrmon xoʻjaligi sektori, 1940-yildan Oʻzbekiston agrooʻrmon melioratsiyasi va oʻrmon xoʻjaligi ilmiy tekshirish instituti, 1948-yildan Oʻrta Osiyo oʻrmon xoʻjaligi ilmiy tekshirish instituti, 1992-yildan hozirgi nomda. institut tarkibida (2005): 3 ta ilmiy boʻlim, 8 ta sektor va 2 ta guruh, laboratoriya, patent, ilmiytexnik maʼlumotlar boʻlimi va ilmiy kutubxona mavjud. 4 ta (Chatqol, Qoʻqon, Qoraqum, Mirzachoʻl) tajriba stansiyalari, Buxoro tayanch punkti hamda "Oʻrmonmash" kichik korxonasi, tajriba — ishlab chiqarish xoʻjaligi va tajriba oʻrmon uchastkasi bor. Institutda oʻrmonmeliorativ usullar bilan choʻl yaylovlari samaradorligini oshirish; qumli choʻllarda oʻsimlik (juzgʻun) urugʻi ekadigan mashinalar yaratish; sellar vujudga keladigan manbalarda oʻrmonzorlar barpo etish; xandon pistaning sanoat plantatsiyalarini yaratish; imoratbop teraklarning sanoat plantatsiyalarini yaratish texnologiyasini ishlab chiqish; oʻsimliklarning genetik resurslarini oʻrganish va respublika florasini saqlash, boyitish, ulardan foydalanish; oʻrmon xoʻjaligi uchun mashinalar sistemasini ishlab chiqish va boshqalar yoʻnalishlarda ilmiy tadqiqotlar olib boriladi. Institutda togʻ oʻrmon melioratsiyasi sohasida eroziya va selga qarshi oʻrmon ihotazorlari barpo etish nazariyasi va amaliyoti ishlab chiqildi, togʻ qiyaliklarida lalmi bogʻlar barpo etish, togʻ oʻrmonlarining mahsuldorligini oshirish va qayta tiklash usullari yaratildi. Eroziyaga yoʻl qoʻymaydigan daraxtbutalar turxilini yetishtirish, oʻrmon urugʻchiligi, oʻrmon daraxtlari seleksiyasi, choʻllarni oʻrmonmeliorativ usullari bilan oʻzlashtirish, koʻchma qumlarni mustahkamlash va oʻrmon barpo etish, choʻl oʻrmonlarida xoʻjalik qumlarini mustahkamlash va oʻrmonlar barpo etish, choʻl oʻrmonlarida xoʻjalik ishlari olib borish, choʻl maydonlarida yailov ihotazorlari va meliorativ ozuqalari barpo etish agrotexnikasi, oʻrmon daraxtlarini zararkunanda va kasalliklardan himoya qilishning zamonaviy usullari ishlab chiqildi. Yongʻoq va pistaning sanoat plantatsiyalarini barpo etish maqsadida qimmatli nav va shakllarni yaratish, qora saksovul va archaning oʻrmonurugʻchilik plantatsiyalarini barpo etish va boshqalar ishlar amalga oshirildi. Mexanizatsiya boʻlimida oʻrmon xoʻjaligida qoʻllaniladigan 20 ga yaqin mashinalar yaratildi. institut faoliyati professorlar V.L.Drobov, V.M.Savich, F.K. Kocherga, V.M.Rovskiy, G.P.Ozolin, M.B. Doshchanov, A.A. Xonazarov, A. K. Qayimov va boshqalar olimlarning nomlari bilan bogʻliq. 2005-yilda institut bazasida Respublika manzarali bogʻdorchilik va oʻrmon xoʻjaligi ilmiy — ishlab chiqarish Markazi tashkil etildi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi
Oʻrmon-dasht zonalari

Oʻrmon-dasht zonalari — moʻʼtadil va subtropik mintaqalarda joylashgan tabiat zonalari. Bu zonalar tabiiy landshaftida oʻrmonlar bilan dashtlar almashinib keladi. Moʻʼtadil mintaqalarda materiklar ichki qismida keng maydonlarni egallagan. Yevrosiyoda Dunayboʻyi pasttekisligidan Oltoy togʻlarigacha tutash zona hosil qiladi. Soʻngra Mongoliya va Uzoq Sharqda, Xitoyning shim,sharqida ham mavjud. Shimoliy Amerikaning Buyuk tekisliklari orqali 38° shahrik.gacha choʻzilgan. Bu zonalarda qish sovuq va qorli boʻladi. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —2° dan —20° gacha, iyulniki 18° dan 25° gacha. Yogʻin miqdori 400– 1000 mm, koʻp qismi yoz oylariga toʻgʻri keladi. Tuproqlari xilmaxil. Usimliklari kichikkichik oʻrmonzorlar va dasht oʻtloqlaridan, hayvonot dunyosi oʻrmon va dasht hayvonlaridan iborat. Moʻʼtadil mintaqalarning Oʻrmon-dasht zonalariz.da keng bargli, igna bargli, mayda bargli oʻrmonli dashtlar va preriya zonalari mavjud. Subtropik mintaqalarning Oʻrmon-dasht zonalariz. Shimoliy Amerika va Janubiy Amerika subtropiklarida joylashgan. Afrikada va Avstraliyada ham ayrim joylarda Oʻrmon-dasht zonalariz. uchraydi. Janubiy Amerika Oʻrmon-dasht zonalariz.ning ichki oʻlkalari daraxtsiz savanna va pampa bilan band. Iqlimi subtropik mussonli, qishi iliq, yozi issiq. Eng sovuq oyning oʻrtacha temperaturasi 4—12°, eng issiq oyniki 20—24°, yogʻin miqdori 600–1200 mm. Oʻsimliklar vegetatsiyasi yil boʻyi davom etadi. Tuproqlari unumdor. Daraxt oʻsimliklari koʻproq daryo vodiylarida tarqalgan. Oʻrmon-dasht zonalariz. hududlaridan dehqonchilikda, baʼzi joylarda yaylov chorvachiligida foydalaniladi.
Oʻrmon-tundra zonasi

Oʻrmon-tundra zonasi — Shimoliy yarim sharning subarktika mintaqasidagi tabiiy zona, janubida moʻʼtadil mintaqaning oʻrmon zonasi bilan shim. dagi tundra zonasi orasida joylashgan. Yevrosiyo va Shimoliy Amerikaning shim. qismida kengligi 30– 50 km dan 300 – 400 km gacha boʻlgan hududlarni egallaydi. Hududining 25—30% daraxtzor va butazorlardan iborat. Iqlimi ancha keskin. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi — 10° dan —40° gacha, iyulniki 10° dan 14° gacha. Yogʻin miqdori 200–400 mm, lekin bu miqdor mumkin boʻlgan bugʻlanishdan yuqori, shuning uchun botqoqlik va koʻl koʻp. Gleylashgan podzol va torfligley, torflibotqoq tuproqlari yupqa, organik moddalari juda kam. Daryo vodiylaridagi siyrak oʻrmonlar yer bagʻirlab oʻsadi. Hududining katta qismidan bugʻuchilik uchun yaylov sifatida foydalaniladi, vodiy oʻtloqlaridan pichan oʻriladi.
Oʻrmonchilik

Oʻrmonchilik — oʻrmonlar barpo etish, oʻrmon mahsulotlarini tayyorlash, shuningdek, davolashsogʻlomlashtirish va obodonlashtirish maqsadlarida oʻrmonlar yetishtirish bilan shugʻullanadigan xoʻjalik sohasi va fan (oʻrmonshunoslikning bir tarmogʻi). Turli tabiiy va iqtisodiyi.ch. sharoitlarida oʻrmon yetishtirish texnikasi va texnologiyasini yaratadi, oʻrmonni kesish, uni qayta tiklash, yuqori mahsuldor daraxtlar oʻstirishning nazariy va amaliy masalalarini ishlab chiqadi.
Oʻrmonshunoslik

Oʻrmonshunoslik — oʻrmon hayoti, oʻrmonlar yaratish va oʻrmon resurslaridan foydalanish toʻgʻrisidagi fan; oʻrmonchilikning ilmiynazariy asosi. Oʻ. oʻrmonni va uning tarkibiy qismlari biologiyasi, ekologiyasini (oʻrmon bilan iqlimning oʻzaro bogʻliqligi, tuproq va biotik omillarning oʻzaro munosabatlarini), oʻrmonlarning tiklanish va shakllanish qonunlarini, oʻrmon tiplarini va ularning fazo va vaqtda oʻzgarishini oʻrganadi. 20-asr boshlarida fan sifatida shakllandi. V.V. Dokuchayevning tuproq qoplamlari zonalligi haqidagi taʼlimoti hamda oʻrmonshunos olimlarning tajribalari asosida rus oʻrmonshunosi G.F. Morozov (1867—1920) oʻrmon haqidagi taʼlimotni yaratdi (1902—12).

Tabiiy geografiya, biologiya va boshqalar fanlar asosida rivojlanayotgan Oʻ. oʻrmon resurslaridan foydalanish, ularni tiklash va muhofaza qilish vazifalarini hal etishga xizmat qiladi.

Oʻzbekistonda Oʻ.ning ilmiy muammolari Oʻzbekiston manazarali bogʻdorchilik va oʻrmon xoʻjaligi ilmiyi.ch. Markazida oʻrganiladi.

Adabiyot 
 Xonazarov A., Oʻrmonshunoslik, T., 2001.
Muhammad Oʻrozboyev

Muhammad Toshevich Oʻrozboyev (1906.20.5, Qoʻqon 1971.9.5, Toshkent) — mexanik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1956), Oʻzbekistonda xizmat qoʻrsatgan fan va texnika arbobi (1960). texnika fanlari doktori (1947), professor (1938), Oʻrta Osiyo universitetining ishchi fakultetini (1928), Moskva oliy texnika bilim yurtini (1932), Moskva universitetining mat.mexanika fakultetini (1934) tugatgan. Toshkent toʻqimachilik institutida kaf. mudiri va direktor oʻrinbosari (1936—47), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Inshootlar instituti direktori (1947—57), Ilmiytexnika davlat qoʻmitasi raisi (1957—61), Toshkent politexnika instituti rektori (1963— 71), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi aʼzosi hamda Mexanika va boshqarish jarayonlari boʻlimining akademik kotibi (1970—71), "Fan va turmush" jurnali bosh muharriri (1970—71).

Asosiy ilmiy ishlari mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi nazariyasiga doir. Oʻzbekistonda seysmik mustahkamlikning dinamik nazariyasi va qobiqlar nazariyasiga oid ilmiy maktab yaratgan, mexanika fanining koʻp ilmiy yoʻnalishlariga asos solgan. Oʻ. paxta terish mashinalariga oid ilmiy tekshirish ishlariga, seysmik mustahkam inshootlar sohasida amaliy va nazariy izlanishlarga rahbarlik qilgan. Davlat mukofoti (1952), Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1967). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi instituti, Toshkent koʻchalaridan biri Oʻ. nomi bilan atalgan.

Adabiyotlar 
Materiallarqarshiligi, 1—2t., 1960— 65; Seysmostoykost gidrouprugix sistem, T., 1966; Nazariy mexanika asosiy kursi, T., 1966; Materiallar qarshiligi asosiy kursi, T, 1973.

Havolalar  
 Oʻrozboyevga taʼziyanoma

Mexaniklar
1906-yilda tugʻilganlar
1971-yilda vafot etganlar
9-mayda vafot etganlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Ilyos Oʻrozov

Ilyos Oʻrozov (1922.15.10, Yangiyoʻl tumani – 1945.11.2, Vengriya) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1940-yilda sanoatiqtisod texnikumini tugatgan. 1941-yildan armiya safida. 1944-yil kichik leytenantlar kursini tugatgan. 572-oʻqchi polki (2-Ukraina fronti, 57-armiyaning, 233-oʻqchi diviziyasi) vzvod komandiri. 1944-yil 13–20-oktabrda platsdarmni kengaytirish uchun boʻlgan jangda va 12-noyabrda Dunay daryosini kechib oʻtish (sobiq Yugoslaviyaning Sambor shahri yaqinida)da koʻrsatgan jasorati uchun Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan (1945.23.4, vafotidan soʻng). Oʻrozov oʻqigan maktab uning nomi bilan atalgan.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1922-yilda tugʻilganlar
15-oktabrda tugʻilganlar
1945-yilda vafot etganlar
11-fevralda vafot etganlar
Oʻrta arifmetik

Oʻrta arifmetik — bir qancha sonlar yigʻindisining shu sonlar qoʻshiluvchilarining soniga nisbati. 

O'rta arifmetik formulasi ko'rinib turibdiki

Masalanlar 
Masalan: 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10 sonlarning oʻrta arifmetigi .

Masalan:Uchta sonning o'rta arifmetigi 30ga,dastlabki ikkitasiniki esa 25ga teng.Uchinchi sonni topish kerak bo'lsa bunday yechimga ega bo'ladi.
      
1)3*30=90

2)25*2=50

3)90-50=40

Javob:Uchinchi sonning o'rta arifmetigi 40ga teng

Yana qara 
Sonlar ketma-ketligining oʻrta arifmetigi va oʻrta geometrigi orasida tengsizlik mavjud.

Manbalar
Oʻrta asr

Oʻrta asr, oʻrta asrlar — tarix fanida jahon tarixining qadimgi dunyo tarixi bilan yangi tarix oraligʻidagi davrni ifodalash uchun qabul qilingan atama. Oʻrta asr tushunchasi 15—16-asrlarda italyan tarixchilari asarlarida vujudga kelgan, fanda 18-asrdan qaror topgan. Dastlab Gʻarbiy Yevropa mamlakatlari tarixiga nisbatan ishlatilgan. Oʻrta asrlar V asrdan  XVasrgacha boʻlgan davrni oʻz ichiga oladi. Milodiy 476-yilda gʻarbiy rim imperiyasi qulagandan soʻng oʻrta asrlar boshlangan. Oʻrta asrlar 2davrga boʻlinadi:ilk oʻrta asrlar va rivojlangan oʻrta asrlarga boʻlinadi. Ilk oʻrta asrlar davri V-XI asrlarni oʻz ichiga oladi. Rivojlangan oʻrta asrlar esa XI-XV asrlarni oʻz ichiga oladi. 

 

Tarix
Oʻrta dengizboʻyi oʻlkasi

Oʻrta dengizboʻyi oʻlkasi — Yevrosiyo va Afrika materiklarining Oʻrta dengizga tutash hududlari hamda undagi orol va yarim orollarni oʻz ichiga olgan tabiiy oʻlka. Oʻrta dengiz boʻylab joylashgan tarixiy viloyatni ham anglatadi. Maydoni 4 mln. km(Gʻarbiy Osiyo togʻliklari bilan 5 mln. km dan ziyod). Relyefi, asosan, togʻlik; karst va erozion relyef shakllari koʻp uchraydi. Oʻrta dengizboʻyi oʻlkasioʻ. vulkanizm (Etna, Stromboli, Vezuviy vulkanlari) va tektonik harakatlar faol zona. Iklimi subtropik oʻrta dengiz iqlimi, yanvarning oʻrtacha temperaturasi shimolida 0—2°, janubida 10—12°, iyulda 19—20° dan 28— 30° gacha. Yillik yogʻin tekisliklarda 300–400 mm dan togʻlarda 3000 mm gacha. Daryolari, asosan, yomgʻir suvlaridan toʻyinadi, qishda toʻlib oqadi. Choʻl va chala choʻl landshafti ustun. Toshloq yalangliklar bor. Tabiiy oʻsimlik qoplami deyarli qolmagan. Subtropik dehqonchilik rivojlangan (tokzorlar, sitrus mevalar va zaytun daraxtlari plantatsiyalari bor). Tamaki, paxta, shuningdek, bugʻdoy, makkajoʻxori ekiladi. Chorvachilik bilan shugʻullaniladi, dengizdan baliq ovlanadi. Turizm rivojlangan: Oʻrta dengizboʻyi oʻlkasioʻ.dagi qadimiy obidalar va xushmanzara joylar millionlab turistlarni oʻziga jalb etadi. Inson Oʻrta dengizboʻyi oʻlkasioʻ.da quyi paleolit davridan yashay boshlagan. Oʻlka inson sivilizatsiyasi (tamadduni)ning ilk makonlaridan, Qadimgi Misr, Falastin, Finikiya, Egey madaniyati, Ellada madaniyati.

Geografiya
Levant
Oʻrta juz

Oʻrta juz — Qozogʻistonda xoʻjalik va geografik jihatdan alohida ajralib turadigan, bir guruh qozoq qabilalari istiqomat qiladigan hududiy birlik. 16-asr boshida shakllangan. Hozirgi Shim., Markaziy, Shim.Sharqiy va Sharqiy Qozogʻiston hududini egallagan. Oʻrta juz yerlari qadimdan alanlar, qangʻli, qipchoq qabila ittifoqlari shakllangan eng muhim etnik markazlardan biri boʻlgan. Oʻrta juz tashkil topishi bilan uning tarkibiga qipchoq, argʻin, nayman, keray, uak, qoʻngʻirot qabilalari kirgan. Oʻrta juz qozoklarining asosiy mashgʻuloti qoʻchmanchi chorvadorlik hisoblangan. Oʻrta juzning jan. qismidagi koʻchmanchilik gumanlari Sirdaryoning oʻrta oqimi va Oʻrta Osiyodagi oʻtroq dehqonchilik markazlari bilan, Shimoliy va Shimoliy Sharqiy tumanlar esa — Sibir va Rossiya bilan aloqador edi. Qozoqlar chorvachilik mahsulotlarini non, hunarmandchilik buyumlari va sanoat tovarlariga almashar edilar. Turli davrlarda Oʻrta juz hududida oʻzaro raqobatda boʻlgan xonliklar vujudga kelgan. Oʻrta juzning Rossiya bilan iktisodiy aloqalarining tobora mustahkamlana borishi, jungʻorlarning bosqinchilik yurishlari Oʻrta juz qozokdarini Rossiya tarkibiga qoʻshilish jarayonini tezlashtirgan (18-asrning 40-yillari). 19-asrda Oʻrta juz qozoq aholisi sonining 1 mln. kishini tashkil etgan.
Markaziy Osiyo—Markaz magistral gaz quvuri

Oʻrta osiyo markaz magistral gaz yoʻli — Rossiyaning sanoat rayonlarini Oʻzbekiston va Turkmanistondagi gaz konlaridan olinadigan tabiiy gaz bilan taʼminlaydigan yirik gaz quvuri. Uning 1navbati 1967-yilda ishga tushirilgan, unda diametri 700 dan 1220 mm gacha boʻlgan quvurlar qoʻllanilgan. Umumiy uz. 6542,1 km. Shatlik (Turkmaniston) gaz koni ochilishi bilan magistralning yana bir yoʻli qurilib, ishga tushirilgan. Uni qurishda katta diametr (1420 mm)li quvurlardan, zamonaviy gaz tortuvchi agregatlardan foydalanilgan. Magistralning 1, 2, 3gaz quvurlariga Uchqur va Shaxpaqti (Oʻzbekiston) hamda Gugurtli, Naip, Ochoq (Turkmaniston), 4gaz quvuriga Shatlik, Bayramali va Kirpichli konlaridan gaz olingan. Magistralning umumiy uz. (bir izli hisobda) 1350 ming km ni, jumladan, Oʻrta Osiyo hududida 4,35 ming km, Oʻzbekiston hududida 1490,6 km ni tashkil qiladi. 2004-yilda Rossiyaning „Gazprom“ kompaniyasi bilan „Oʻzbekneftgaz“ milliy xolding kompaniyasi oʻrtasida hamkorlikda Shaxpaqti (Chaqmoqli) konini qayta rekonstruksiya qilish investitsiya loyihasi boʻyicha mahsulotni boʻlish va Rossiya hissasini mazkur magistral orqali joʻnatish haqida uzoq muddatli bitim imzolandi. Oʻzbekiston hududida gaz yoʻliga „Oʻzneftgaz“ milliy xolding kompaniyasiga qarashli „Oʻztransgaz“ aksiyadorlik jamiyati xizmat koʻrsatadi. Magistral tizimida yirik gaz kompressor st-yalari qurilgan. 2004-yilda bu magistral orqali Oʻzbekistondan 7 mlrd. m3gaz eksport qilindi.

Oʻrta Osiyo
Rossiya-Turkmaniston munosabatlari
Qozogʻiston gaz quvurlari
Rossiya gaz quvurlari
Turkmaniston gaz quvurlari
Oʻzbekiston gaz quvurlari
Qozogʻiston — Rossiya munosabatlari
Oʻrta Rossiya qirlari

Oʻrta rossiya qirlari — Rossiya Federatsiyasi Yevropa qismining markazidagi qirlar. Shimolida Oka vodiysidan janubida Donetsk kryajigacha choʻzilgan. Qirlar Kaspiy, Qora va Azov dengizlari suvayirgʻichi hisoblanadi. Uzunligi 1000 km, enining keng joyi 500 km, balandligi 220–250 m (eng baland joyi 293 m); janubi-sharqiy qismi Kalach qirlari deb ataladi. Oʻ.Oʻrta Rossiya qirlarining oʻrta qismida tokembriy kristall zamini yer yuzasiga yaqin va Don daryosi vodiysida, Pavlovsk va Boguchar shahrilari orasida yer yuzasiga chiqib yotadi. Yer yuzasida hamma joyda lyossimon qumoqlar va lyosslar uchraydi. Qirlar Rossiya platformasining anteklizidir. Bu hududda tokembriy davri yotqiqizlaridan tashkil topgan platforma poydevori yer yuzasiga yaqinlashadi. Foydali qazilmalari: Kursk magnit anomaliyasi temir rudasi (Mixaylovsk koni), qoʻngʻir koʻmir va boshqalar Qirdan yirik daryolar boshlanadi. Tuprogʻi qoratuproq (shim.da sur tusli oʻrmon tuprogʻi). Hududida Markaziy qoratuproq va Galichya gora qoʻriqxonalari joylashgan. Koʻp qismi haydalgan.

 

Rossiya geografiyasi
Oʻrta taʼlim

Oʻrta taʼlim — umumiy taʼlim bosqichlaridan biri; shaxsning jamiyat ijtimoiy hayotida ongli va faol ishtirok etishiga imkon beruvchi bilim, malaka va koʻnikmalari darajasi. OʻzRda Oʻrta taʼlim oʻquvchilarning fanlar asoslari boʻyicha muntazam bilim olishlarini, ularda bilim oʻzlashtirish ehtiyojini, asosiy oʻquvilmiy va umummadaniy bilimlarni, milliy va umumbashariy qadriyatlarga asoslangan maʼnaviyaxloqiy fazilatlarni, mehnat koʻnikmalarini, ijodiy fikrlash va atrof muhitga ongli munosabatda boʻlishni va kasb tanlashni shakllantirish davri hisoblanadi. U 5—9sinflarni oʻz ichiga oladi. Oʻzbekiston Respublikasining 1997-yil 29 avgustda qabul qilingan "Taʼlim toʻgʻrisida"gi qonunida taʼkidlanishicha, Oʻrta taʼlim bilimlarning zarur hajmini beradi, mustaqil fikrlash, tashkilotchilik qobiliyati va amaliy tajriba koʻnikmalarini rivojlantiradi, dastlabki tarzda kasbga yoʻnaltirishga va taʼlimning navbatdagi bosqichini tanlashga yordam beradi. Oʻrta taʼlim sinflari uchun oʻquv rejasi va dasturlari mavjud. Oʻrta taʼlim oʻquv rejasi asosida oʻzbek tili, ona tili va adabiyotning tizimli kursi, chet tillari, Vatan va jahon tarixi, algebra, geom., trigonometriya, fizika, astronomiya, kimyo, biol., chizmachilik, tabiat va geogr., jismoniy tarbiya, informatika, musiqa madaniyati, tasviriy sanʼat, davlat va huquq asoslari, inson va jamiyat, iqtisodiy bilim asoslari, Vatan tuygʻusi, milliy istiqlol gʻoyasi va maʼnaviyat asoslari, mehnat, harbiy xizmatga chaqiriqqacha yoshlarni tayyorlash va boshqalar fanlar boʻyicha mashgʻulotlar oʻtkaziladi. Oʻrta taʼlimda maktab dasturida belgilangan bilim, malaka va koʻnikmalarni oʻrganish hamda hosil qilishga erishish uchun taʼlimning turli usullari, shakllari hamda vositalaridan foydalanish asosida ish olib borish talab qilinadi (yana qarang Umumiy oʻrta taʼlim maktabi). Oʻrta taʼlim tugallanganidan keyin taʼlim fanlari va ular boʻiicha olingan baholar koʻrsatilgan holda davlat tomonidan tasdiklangan namunadagi attestat beriladi.