MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Slavyanlar

Slavyanlar — kelib chiqishi bir va tillari oʻzaro yaqin boʻlgan Yevropa xalqlarining eng yirik guruhi. Uning tarkibiga; sharqiy S. (ruslar ukrainlar, beloruslar); gʻarbiy S. (polyaklar, chexlar, slovaklar, lujichanlar); janubiy S. (bolgarlar, serblar, xorvatlar, slovenlar, makedonlar, bosniyaliklar, chernogoriyaliklar) kiradi. Umumiy soni 293,5 mln. kishi (1990y.lar oʻrtalari), shu jumladan, Rossiya Federatsiyasida 125,5 mln. kishi. Slavyan tillфarida soʻzlashadi. Dindorlari — pravoslavlar, katoliklar, bir qismi protestantlar. S. haqida qad. maʼlumotlarga koʻra, ular mil, 1—2-asrlarda venedlar nomi bilan maʼlum boʻlgan. 6-asr oʻrtalarida Prokopiy, Iordan va boshqalarning asarlarida uchraydi. 7-asrning 2-yarmida S. arab muallifi Abu Malik alAxtalning asarlarida tilga olingan. S.ning ajdodlari — slavyan qabilalari hindevropa tillari oilasiga mansub tillarda soʻzlashgan. Ular bodrich, lyutich, polyan, severyan, krivich, ulich, duleb, tiver, xorvat, radimich, dregovich, vyatich va boshqa qabilalardan iborat. Mil. 2—4-asrlarda german qabilalari (gotlar, gepidlar)niig jan.ga siljishi oqibatida S. yashagan hudud 2 qismga boʻlinib ketgan. Bu voqea S.ni sharkiy va gʻarbiy guruhlarga boʻlinishida katta rol oʻynagan. 5-asr oxirida gunnlarning kuchsizlanishi oqibatida S. jan. ga siljiy boshlagan. Ular Dunay daryosi, Qora dengizning gʻarbiy sohillari, Vizantiyaning Bolqon yarim oroldagi viloyatlariga kirib borgan. Shu tariqa S.ning jan. guruhi vujudga kelgan. Janubiy Sda ilk davlat — Birinchi bulgʻor podsholigi, gʻarbiy Sda Samo davlati, keyinchalik Buyuk Moraviya saltanati tashkil topgan. 10-asrda Odra va Visla oʻrtasida Polsha, 9—10-asrning 1-yarmida markazi Kiyev sh. boʻlgan Kiyev Rusi davlati vujudga kelgan. Davlatlarning paydo bulishi slavyan xalqlarining shakllanishiga imkon bergan.

Slavyan xalqlarining uz milliy davlatidan mahrum boʻlishi (jan. va gʻarbiy S.ning katta qismi Avstriya, keyinroq Avstriya-Vengriya va Usmonli turk imperiyasiga qoʻshib olingan), milliy taraqqiyotidagi qiyinchiliklar, ogʻir iqtisodiy ahvol 19-asrning oxiri — 20-asrning boshida ularning Yevropa mamlakatlari, AQSH va Kanadaga koʻchishiga sabab boʻlgan. Janubiy va gʻarbiy S. oʻrtasidagi milliy harakat, RossiyaTurkiya urushi, Birinchi Bolqon urushi (1912)dagi Avstriya-Vengriyaning magʻlubiyati natijasida S.ning etnik hududlari qaytadan birlashtirshgan.

S. dehqonchilik, chorvachilik, ovchilik va baliq ovlash bilan shugʻullanadi.
Slalom

Slalom (norvegcha slalam — pastga tushadigan iz) — 1) togʻchangʻi Si — oʻtish joylari (darvozalari) bayroqchalar bilan belgilab qoʻyilgan maxsus yoʻl boʻylab togʻdan tushish. 500—700 m li va qariyb 2000 m li (S. — gigant) masofadan iborat; 2) eshkak eshish S. — baydarka va kanoeda tez oqadigan, tabiiy yoki sunʼiy toʻsiqlar boʻlgan dare yoki kanallarda suzish; 3) suv changʻilari Si — bir xil tezlikda muayyan uzunlikdagi shatak arqoni bilan maxsus trassani bosib oʻtish.
Slanetslar

Slanetslar — turli xil tarkibdagi metamorfik togʻ jinslari. Tarkibiga kiruvchi jinslar deyarli parallel holda joylashgan choʻziq yoki varaqsimon minerallar majmuidan iborat boʻlgani uchun yupqa varaqlarga oson ajraladi. Regional metamorfizm darajasiga koʻra, S. 2 yirik guruhga ajratiladi: kuchsiz metamorflashgan togʻ jinslari — gilli S. va chuqur metamorflashgan kristalli S. Gilli S. koʻproq gilli minerallar, gidroslyudalar, baʼzan montmorillonitdan tarkib topgan boʻladi. Kristalli S. orasida tarkibidagi minerallar (slyudalar, amfibollar, dala shpatlari va kvars)ga koʻra, slyudali S.ga (biotitli, muskovitli, baʼzan paragonitli) ajratiladi; bu S.da dala shpatlari va kvarsning ortishi bilan gneyslarga, amfibolitli S.da amfibolshyalarga aylanadi. Baʼzan kristalli S. tarkibidagi nisbatan kam uchraydigan mineral nomi bilan ataladi: granitli, stavrolitli, kainitli S. va h.k. Fillitlar, xloritli S. va yashil S. gilli va kristalli S. oraligʻidagi togʻjinslaridir, yuzaroq chuqurliklarda yashilslanets fatsiya deb ataladigan sharoitda metamorfizmga uchragan, ularning tarkibida, slyudalardan tashqari, yashil rangli minerallar (xlorit, epidot va turli amfibollar) koʻp. Yashil S. choʻkindi va vulkan jinslaridan hosil boʻladi. Mukammal qavatqavatlangan gilli S. tomlarni yopishda ishlatiladi. Gneyslarga yaqin boʻlgan kristalli Sdan kurilish materiali, olovbardosh mahsulotlar i. ch.da xom ashyo sifatida foydalaniladi. Organik moddalar bilan boyigan gilli S. yonuvchi slanetslar sifatida qoʻllaniladi. Qora rangli va tarkibida vanadiy, fosfor, bor kabi mikroelementlar boʻlgan S. qishloq xoʻjaligida tabiiy oʻgʻit sifatida ishlatiladi. Oʻzbekistonning Zirabuloq, Ziyovuddin, Nurota, Qizilqum, Sulton Uvays togʻlarida S. keng tarqalgan. S.ni oʻrganish ular bilan bogʻliq foydali kazilmalarni topishga imkon beradi.

Petrologiya
Sliven

Sliven — Bolgariyadagi shahar, StaraPlanina togʻlarining jan. etagida. Aholisi 100,6 ming kishi (2001). S. — mamlakatning kad. toʻkimachilik markazlaridan (1830-yildan). Mashinasozlik (stanoksozlik, avtomobil ehtiyot qismlari, elektrolampalar va boshqalar i.ch.), oziqovkat, oynashisha, mebel sanoati korxonalari bor. Gilam toʻqiladi. S. yaqinida Slivenski-Mineralni-Bani balneologik kurorti joylashgan.
Slovak tili

Slovak tili — hind-yevropa tillari oilasiga mansub slavyan tillarining gʻarbiy guruhidagi til; Slovakiya Respublikasining rasmiy tili. Asosan Slovakiyada, qisman AQSh, Chexiya, Vengriya, Serbiya, Kanada, Polsha va Ruminiyada tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 5,6 mln.kishidan ortiqroq. Lahjalari 3 guruhga boʻlinadi: oʻrta slovak, gʻarbiy slovak va sharkiy slovak. Oʻrta slovak laxjasi adabiy Slovak tiliga asos boʻlgan. Slovak tili yaqin qarindosh tillardan chex tiliga yaqin turadi, koʻplab grammatik va leksik umumiyliklarga ega, lekin fonetik jihatdan oʻziga xos choʻziq unlilar va diftonglarning qoʻllanishi bilan farq,lanadi. Slovak tili lotin grafikasi asosida unga qoʻshimcha diakritik belgilar qoʻshish bilan yaratilgan yozuvga ega. Slovakiyada 18-asrgacha rasman chex tili qoʻllangan. St.dagi dastlabki matnlar 16-asr oxirlarida, dastlabki kitoblar esa 18-asr oxirlarida paydo boʻlgan.

Tillar
Slavyan tillari
Slovakiya fanlar akademiyasi

Slovakiya fanlar akademiyasi —Slovakiya Respublikasining oliy ilmiy muassasasi. 1953-yil Bratislava shahrida tashkil etilgan. Dastlab 14 ilmiy muassasasi boʻlgan. 50 dan ortiq akad., 60 dan ziyod muxbir aʼzosi, 50 ga yaqin ilmiy muassasasi bor. Bir qancha jurnal nashr etadi.

Fanlar akademiyalari
Slovatskiy Yuliush

SLOVATSKIY (Slowacki) Yuliush (1809.4.9, Kremenets, Ternopol viloyati yaqinida — 1849.9.4, Parij; 1927-yilda uning xoki Krakovga koʻchirilgan) — polyak shoiri. Vilnyus universitetini tugatgan (1828). Dastlabki dostonlari ("Gugo", 1829; "Yan Beletskiy", 1830 va boshqalar) romantik ruxda. 1831-yildan muhojirlikda yashagan. Yaqin Sharq mamlakatlariga safari taassurotida "Neapoldan muqaddas joylarga sayohat" (tugallanmagan, 1836—39)ini yozgan. "Angelli" (1838), "Shveysariyada" (1839) kabi poetik asarlarida xalq qudrati va kelajagiga ishonchi ifodalangan. S. polyak romantik teatri repertuarini yaratgan ("Kordian", 1834; "Gorshtinskiy", 1835; "Xayolot", 1841 vab.). "Benyovskiy" dostoni (tugallanmagan, 1841) koʻp yillik ijodiy izlanishlarining choʻqqisidir. S.ning falsafiytarixiy karashlari uning tugallanmay qolgan "QirolRuh" epopeyasida birmuncha aks etgan.
Sloven tili

Sloven tili — hind-yevropa tillari oilasiga mansub slavyan tillarining jan. guruhidagi til; Sloveniya Respublikasining rasmiy tili. Asosan, Sloveniyada, qisman Xorvatiya, Serbiya va Chernogoriya, Italiya, Avstraliya va AQShda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 2,2 mln. kishidan ortiq. Koʻp lahjali til; uning 49 lahjasi 7 asosiy guruhga birlashgan. Oʻziga xos fonetik xususiyatlarga ega: unlilarning kuchli reduksiyasi, baʼzi shevalarda oʻrta jins (sredniy rod)ning, tonik urgʻuning yoʻqrlishi, uch turli (kuchsiz, oʻrtacha, kuchli) urgʻuning barkarorlashuvi shu jumladandir. Morfologiyasi oddiy oʻtgan zamon feʼli shaklining yoʻqolganligi, ot va feʼllarda ikkilik sonning saqlanganligi va boshqa bilan ajralib turadi. Adabiy St. 19-asr oʻrtalarida toʻliq shakllangan. Yozuvi lotin grafikasiga asoslangan. Sloven tilidagi dastlabki yozma manbalar 10-asr oxiri —11-asr boshlariga mansub.

Tillar
Sloven tili
Slyudalar

Slyudalar — jins hosil qiluvchi minerallar (alyumosilikatlar) guruhi; qatqatsimon silikatlar kichik sinfiga mansub, murakkab va bekaror tarkibli: R,, R23 [AlSi3OJ (OH,F)2, bunda R,=K, Na; R2, = Al, Mg, Fe, Li. Bu guruh keng tarqalgan intruziv, metamorfik va choʻkindi togʻ jinslarining jins hosil qiluvchi minerallaridan boʻlib, muhim foydali qazilma hisoblanadi. Yer poʻstidagi umumiy miqdori 3,8%ga yetadi. S. monoklin (soxta trigonal) singoniyada kristallanadi. Tabiatda turli otqindi va metamorflashgan togʻ jinslari orasida, yirik kristallari pegmatitlarda, baʼzan yuqori va oʻrtacha trlarda yuzaga kelgan volfram, molibden va boshqa foydali qazilmalarning gidrotermal konlarida uchraydi. S. yopishkrkligi va egiluvchanligi tufayli shaklini tez oʻzgartiradi, yengil jilolanadi. S. guruhiga kiradigan minerallarning kimyoviy tarkibi oʻzgaruvchan. Bir xil kationlarning boshqa bir kationlar bilan almashinish hollari juda koʻp uchraydi. Kimyoviy tarkibiga koʻra, S. quyidagi turlarga boʻlinadi: alyuminiyli S. — muskovit, paragonit; magnezial temirtoshli S. —flogopit, biotit, lepidomelan; litiyli S. — lipidolit, sinnvaldit, tayniolit; shuningdek, vanadiy l i S. — roskoelit; xromli S. — xromli muskovit yoki fuksit va boshqalar. S. tarkibida koʻpincha kamyob elementlar (Be, V, Sn, Nb, Ta, Ti, Mo, W, U, Th, Y, TR, Bi) boʻladi. Mineralning qatqatsimon koʻrinishi, juda yupqa, egiluvchan va mustahkamligini saqlab qoluvchi qatlarga boʻlinishi S.ning paketlararo aloqasining kuchsizligi bilan bogʻliq. Qattiqligi 2,5—3; zichligi 2,8 g/sm³ (muskovit), 3,3 g/sm³ (biotit), 2,2 g/sm³ (flogopit). Muskovit va flogopit rangsiz, yupqa qatlamlari shaffof; kuchsiz qoʻngʻir, binafsha, yashil tuslari Fe2+, Mn2+, Sg2+ va boshqa birikmalar bilan bogʻliq. Temirli S.ning qoʻngʻir, jigarrang, toʻq yashil va kora boʻlishi tarkibidagi Fe2+, Fe3+, Sg2+va boshqa nisbatiga bogʻliq. S. elektrotexnika sanoatida izolyator sifatida qamda slyuda kukuni, oʻtga chidamli materiallar, gulqogʻozlar, slyudali karton, issiqqa chidamli boʻyoq, har xil keramik mahsulotlar tayyorlashda ishlatiladi. S. konlari xorijda Rossiya Federatsiyasi (Irkuts viloyati, Kareliya, Murmansk viloyati, Kola yarim orol, Saxa), Hindiston, Braziliya, AQSH va Kanadada mavjud.

 

Minerallar
Bedřich Smetana

Bedřich Smetana (; 1824. 2.3, Litomishl — 1884.12.5, Praga) — chex kompozitori, pianinochi, dirijyor, musika jamoat arbobi. Milliy opera va simfonik musika asoschisi. 1830-yildan pianinochi sifatida konsertlar bergan. 1850—70 yillarda dirijyor, pedagog, musiqa tanqidchisi. Pragada musiqa maktabi (1849), opera maktabi (1872)ni tashkil etgan. S. milliy ruxda yaratilgan "Brandenburgliklar Chexiyada" (1863), "Dalibor" (1867), "Libushe" (1872) kabi tarixiy va, ayniqsa, shoh asari — "Sotilgan kelin" (1866) hajviy operalari, "Mening Vatanim" simfonik poemalar turkumi va boshqalar bilan chex musiqasini jahonga tanitgan. "Sotilgan kelin" operasi Navoiy teatrida sahnalashtirilgan (1952). Chexiyada S. jamiyati (1930-yildan), Chexiya va Shvetsiyada S. muzeylari faoliyat koʻrsatmoqda. Pragadagi "Musiqa uyi", konsert zaliga S. nomi berilgan.

Manbalar 

Klassik musiqa
Bastakorlar
Smetana

Smetana () — suyuq qaymoqqa ivitqi — sut achitqi bakteriyalari qoʻshib tayyorlanadigan mahsulot. Sut zavodlarida yogliligi 10, 20, 25, 30, 36 va 40% boʻlgan S. ishlab chiqariladi. Suyuq qaymoq 85—95° haroratda pasterizatsiyalanadi, soʻngra 25—27° ga qadar sovitib tomizgi solinadi, ivitish 14—16 soat davom etadi. Ivigan S. 2—8° ga qadar sovitiladi va yetilishi uchun 24—28 soatgacha saqlanadi. S. tarkibida sut yogʻidan tashqari oqsil, sut qandi, organik kislotalar, mineral tuzlar, shuningdek, A, Ye, V,, V2, S va RR vitaminlari mavjud. S.ning kaloriyaliligi tarkibidagi sut yogʻining miqdoriga bogʻliq.

Eng sifatli Smetanani qanday ajratib olsa boʻladi?

😋 Smetana - mazali, toʻyimli hamda foydali mahsulotlardan biri boʻlib, undan koʻpgina taomlarni tayyorlash mumkin, hattoki bir oʻzini ham isteʼmol qilsa boʻladi.

📌 Eng sifatli Smetanani esa qanday tanlab olsa boʻladi? Ushbu 5 usul bunda sizga yordam beradi:

🔹 1. Qadoq yozuviga eʼtibor bering. Faqatgina Smetana yozilgan mahsulot tarkibida qoʻshimchalar qoʻshilmagan.
🔹 2. Tarkibini oʻrganib chiqing. Sut oʻrnini bosuvchi modda, achituvchi va boshqa turli xildagi qoʻshimchalar, konservantlar boʻlgan mahsulot sifatlisi hisoblanmaydi
🔹 3. Yogʻlilik darajasini koʻzdan kechiring. Bu unda bevosita qaymoqning qanchalik foydalanilganini bildiradi.
🔹 4. Qadoq rangiga eʼtibor bering. Oq yozuvda hamda usti biroz yaltirab turgan Smetana sifatlisi boʻladi.
🔹 5. Eng asosiylaridan biri! Saqlash muddatiga eʼtiborli boʻling. Sababi ushbu nordon mahsulotni koʻp vaqt saqlab turish mumkin emas.

Yana q. 

 Sut mahsulotlari
 Sut sanoati
 Sut
 Tvorog
 Qaymoq
Vasiliy Smislov

Vasiliy Vasilyevich Smislov (24-mart 1921, Moskva — 27-mart 2010, Moskva) — shaxmatchi, xalqaro grossmeyster (1950), xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1948), jahonning 7chempioni (M.M.Botvinnik bilan boʻlgan matchda galabaga erishgan, 1957—1958), shaxmat nazariyotchisi. „Uygʻunlikni izlash yoʻlida“ (1979), „Ruxlar bilan oʻyinni yakunlash nazariyasi“ (1986) kitoblarining muallifi.

Manbalar 

 

1921-yilda tugʻilganlar
24-martda tugʻilganlar
27-martda vafot etganlar
2010-yilda vafot etganlar
Sovet shaxmatchilari
Vernon L. Smith

SMIT (Smith) Vernon (1927, AQSH, Vichita, Kanzas shtati) — amerikalik iqtisodchi. Kaliforniya texnika instituti bakalavri (1941), Kanzas universiteti magistiri (1951), Garvard universiteti doktori (1955). Jorj Meyson universitetida professor S. iqtisodiy tahlilda empirik usullardan foydalanishni olgʻa surgan. Muqobil bozor mexanizmlarini keng oʻrgangan. Nobel mukofoti laureati (2002; D. Kanetan bilan birgalikda).

Manbalar 

Olimlar
Yashayotgan insonlar
Hamilton O. Smith

Hamilton Othanel Smith (1931.23.8) — amerikalik molekulyar biolog va genetik. Berklidagi Kaliforniya universiteti (1952) va tibbiyot kollejini tugatgan (1956). Vashington universitetidagi Varne, Detroytdagi (Michigan shtati) G. Ford shifoxonasida, Salomatlik milliy institutida, Michigan universitetida, J. Xopkins kollejining mikrobiologiya boʻlimida professor Syurix universitetidagi (Shvetsariya) molekulyar biologiya institutida ilmiy xodim. Ilmiy ishlari bakteriyalar irsiyati, nuklein kislotalar biokimyosi, bakteriofaglar irsiyati va profaglarning funksional mexanizmlarini oʻrganishga oid. Hamkasblari bilan birinchi boʻlib N. inﬂuenzal bakteriyasining restriksion endonukleazasini sof holda ajratib olishga muvaffaq boʻldi, bu ferment bakteriya DNKsini maʼlum bir nukleotidlar ketma-ketligi boʻyicha tarkibiy qismlarga ajratadi. S. bu ketma-ketlikni aniqlash usulini ishlab chikdi. Nobel mukofoti laureati (1978, V.Arber va Daniel Nathans bilan hamkorlikda)

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1931-yilda tugʻilganlar
23-avgustda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
21-asr amerikalik olimlari
Smitsonit

Smitsonit [ingliz kimyogari va minerologi J. Smitson (1765—1829) nomidan] — tabiiy karbonatlar sinfiga mansub mineral. Tarkibi — ZnCO,(ZnO 64,9%, So2 35,1%). Rux oʻrnini izomorf aralashmalar sifatida koʻpincha Fe, Mn, Mg, baʼzan So, kamdankam Cd, Ln va boshqa elementlar egallaydi. Kristallari geksogonal singoniyali, romboedrik. Yonlari koʻpincha egilgan va silliq emas. Odatda, tuproqsimon yoki zich yashirin kristallangan agregatlardan boʻlib, koʻpincha oqiq va poʻstloqsimon, shuningdek, qobiqsimon, katakkatak va gʻovak massalar shaklida ham uchraydi. Kattiqligi 4,5—5; oʻrtacha zichligi 4,3 g/sm³. S. ohaktoshlarda joylashgan qoʻrgʻoshinrux sulfidi konlarining oksidlanish zonasida uchraydi. S. rudalari rux olinadigan muhim xom ashyo hisoblanadi. Oʻzbekistondagi deyarli barcha qoʻrgʻoshinrux konlarining (Koʻrgʻoshinkon, Uchquloch, Navgarzon) oksidlanish zonasida uchraydi. Xorijda Shim. Meksika, Gretsiya (Lavrion), Polsha (Olkush), Jan.Gʻarbiy Afrika (Sumeb)da, Baykalorti (Narchinsk), Kozogʻistonning Achisoy (Turlan) va Tojikistonning Takeli, Oltintopgan, Quruqsoy, Aygʻirbuloq konlarida keng tarqalgan.

 

Minerallar
Smola

Smola (rus.) — yuqori molekulali organik birikma. Amorflilik, isitilganda astasekin yumshashi, eritilganda yopishqoq xolga kelishi, organik erituvchilarda eriganda parda hosil qilishi va suvda erimasligi koʻpchilik S.larning tavsifli xossalaridandir. S. tabiiy va sintetik S.ga boʻlinadi. Kanifol, dammara, kopal, sandarak, kahrabo va bitumlar tabiiy S.ga kiradi. Ilgari tabiiy S. lok, yelim, qogʻoz, grammofon plastinkalari va boshqa i.ch.da keng qoʻllangan. Hozirgi zamonaviy sanoatda tabiiy S. oʻrnini istiqbollisintetik S. egallamoqda. Fenolformaldegid, polivinilxlorid, karbolid, melaminformaldegid, poliamid va boshqa S. sintetik S.ga taalluqlidir. Sintetik S. plastmassa, lok, yelim, sintetik tola, plyonka, elektr izolyasiya materiallari, organik shisha va boshqa olishda ishlatiladi.
Smolensk

Smolensk — Rossiyadagi shahar. Smolensk viloyati markazi. Dneprning har ikkala soxilida joylashgan. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 355,9 ming kishi (1998). 862-yildan savdo va hunarmandchilik markazi sifatida maʼlum. 882-yildan Kiyev Rusi tarkibida, 12-asrdan Smolensk knyazligining markazi. 1404—1514-yillarda Litva knyazligi, soʻngra Moskva davlati tarkibida, 1609—67-yillarda Polsha tasarrufida boʻlgan. 1667-yilda Andrusov sulhi boʻyicha Rossiyaga berilgan. 1708—19 va 1796—1929-yillarda Smolensk gubernyasi, 1776—96 yillarda Smolensk noibligi markazi. 1812-yilda Smolensk yonida rus qoʻshinlari bilan Napoleon qoʻshinlari oʻrtasida katta jang boʻlgan. 1941—43-yillarda Smolensk atrofida nemisfashist qoʻshinlari bilan shiddatli janglar olib borilgan. Ikkinchi jahon urushi davrida Smolensk butunlay vayron qilingan. Urushdan soʻng shahar qaytadan tiklangan. Smolenskga qahramon shahar unvoni berilgan.

Sanoat 
Mashinasozlik (avtomatlashtirish vositalari, hisoblash mashinalari, elektr lampalar, sovitkichlar va boshqalar), yengil (trikotaj, zigʻir, poyabzal), oziqovqat sanoatlari rivojlangan. „Kristall“ zavodi (brilliantlarga sayqal berish), olmos asboblarni ishlab chiqarish korxonasi mavjud.

Taʼlim 
4 oliy oʻquv yurti, 2 teatr mavjud.

Madaniyat 
Smolensk zigʻiri muzeyi, ST. Konyonkov nomidagi haykaltaroshlik muzeyi, tarixiy va meʼmoriy-badiiy muzeyqoʻriqxonasi, badiiy galereya bor.

Diqqatga sazovor joylari 
Qad. meʼmoriy yodgorliklardan Pyotr va Pavel (1146), Ioann Bogoslov (12-asr), Mixail Arxangel (1191—94) cherkovlari, Uspeniye sobori (1677—79), Kreml (16-asr — 17-asr boshlari) saqlangan. „Motamsaro ona“ haykali (1965), „Mangulik qoʻrgʻoni“ memoriali (1970) oʻrnatilgan.

Yana qarang

Manbalar 

 

Rossiya shaharlari
Shaharlar
Smorodina

Smorodina yoki qoraqat (Ribes) qoraqatdoshlar oilasiga mansub butasimon koʻp yillik oʻsimliklar turkumi, rezavor mevadir. Vatani — Yevropa. Sning Yevrosiyo, Shimoliy va Janubiy Amerikaning sovuq va moʻʼtadil, Afrikaning muʼtadil mintaqalarida oʻsadigan 150 yovvoyi turi bor. Yevropa, Osiyo va Shimoliy Amerikada ekiladi. Oʻzbekistonda R. janczewskii A. Pojar (Yanchevskiy Si), R. meyeri Maxim (Meyer Si), togʻli hududlarda butazorlar orasida; soylarda, tog yon bagʻirlarida yovvoyi holda oʻsadi. Sning kora (R. nigrum L), qizil S. (R. rubrum), tillarang S. (R. aureum) va boshqa turlari ekiladi. Novdalari silliq, baʼzan, tikanli, bargi bandli, gullari mayda, yangi oʻsib chiqqan novda koʻltigʻida paydo boʻlgan gulining rangi oq, toʻpguli shingil. Mevasi mayda, yumaloq, shingilli, baʼzan donadona, bandidan oson uziladi. Taʼmi shirin, nordon. Mevasi yangiligida isteʼmol qilinadi, undan murabbo, jem, sharbat, vino va boshqa tayyorlanadi.

Koʻproq qora S. ekiladi. Mevasi avgust— sentabrda birinketin pishadi. Tarkibida 4,5—12,8% kand, 2—4,5% limon va olma kislotalar, 80–100 mg% xushboʻy moddalar, kalsiy, fosfor va V, vitaminlari, pektin moddalari mavjud. S. koʻk qalamchalaridan va parhish yoʻli bilan koʻpaytiriladi. Koʻchati oʻtqazilgach, 2-yili hosilga kiradi. Oʻzbekistonda simbagʻazlarga koʻtarib oʻstiriladi. Hosil shoxlari 1—3 yil yashaydi. 6—7 yillik shoxlari kesib tashlanadi. 18—20° da yaxshi oʻsib rivojlanadi. Qattiq sovuqlarga chidamli. Namsevar, tuproq unumdorligiga talabchan. S. oziq moddalarga boy, sernam, suvni yaxshi oʻtkazadigan, yer osti suvlari kamida 1,5 chuqurlikda boʻlgan yerlarda yaxshi oʻsadi. S. koʻchatlari erta bahorda yoki kuzda kagor oraligi 2,5 m, tup oralari 1 — 1,5 m sxemada ekiladi. Yoz davomida qator oralari yumshatiladi, 6—12 marta sugʻoriladi. Har tupidan 6–8 kg dan hosil olinadi.

Oʻzbekistonda Bogʻdorchilik, uzumchilik, vinochilik ilmiy tadqiqot institutida qattiqetli, Oʻzbekiston navlari chiqarilgan (1959).

Kasalliklari : antraknoz, zang; zararkunandalari: barg, novda, gʻuncha gallitsalari, smorodina kurtak kanasi, bitlar, qalqondorlar.

Adabiyot 
 Abdullayev R., Yagudina S, Tomorqada yetishtiriladigan rezavor mevalar, T., 1989.

 

Smorodina
Osiyo bog‘ o‘simliklari
Yevropa bog‘ o‘simliklari
Sneyk

Sneyk, Ilondaryo — AQShning shim.gʻarbidagi daryo, Kolumbiya daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 1670 km, havzasining maydoni 282,3 ming km². Yellouston milliy parkidagi Qoyali togʻlardan boshlanib, Kolumbiya platosining sharkiy chekkasidan okadi. Bir kdncha joylarda kanʼonlardan oʻtadi, sharsharalar qosil qiladi. Oʻrtacha suv sarfi 1390 m³/ sek. Bir nechta GES qurilgan. Sugʻorishda foydalaniladi. Lyuiston shahrigacha kema qatnaydi. S. boʻyida AydaxoFols va TuinFols sh.lari joylashgan.

AQShdagi daryolar
George Davis Snell

George Davis Snell (19-dekabr 1903 – 6-iyun 1996) — amerikalik biolog va immunogenetik. Dartmut kolleji va Garvard universitetida oʻqigan. Garvard universiteti, Dartmut kolleji, Texase, SentLuisdagi Vashington universiteti, BarHarbordagi Jekson laboratoriyada ishlagan. Ilmiy faoliyati sut emizuvchilar irsiyati, koʻchirib oʻtkazish (transplantatsiya)ning irsiy qonuniyatlariga oid. S. hujayra sirtida joylashgan va immun reaksiyalarning boshk.aradigan genetik strukturalarni kashf etgan. Nobel mukofoti laureati (1980, B. Benaserraf va J. Dosse bilan hamkorlikda)

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1903-yilda tugʻilganlar
19-dekabrda tugʻilganlar
6-iyunda vafot etganlar
1996-yilda vafot etganlar
Amerikalik olimlar
Soat (maʼnolari)

Soat atamasi quyidagilardan birini anglatishi mumkin:
 Soat (asbob) - ma’lum muddatli vaqt intervallarining davriy ketma-ketligini ijro etuvchi vaqt o‘lchov asbobi.
 Soat (oʻlchov birligi) - tizimdan tashqari vaqt birligi, 60 daqiqa yoki 3600 soniyaga teng. Xalqaro belgilanishi: h. 1 sutka=24 soat.
 Soat (yulduz turkumi) (lot. Horologium) — osmon sferasining Jan.
Soat (yulduz turkumi)

Soat (lot. ) — osmon sferasining Janubiy yarim sharidagi yulduz turkumi. Eridan, Janubiy Gidra, Oltin Balik va Iskana yulduz turkumlari orasida joylashgan. Yer sharining jan. kengliklarida kuz va qishda kuzatiladi.

Manbalar 

 

Yulduz turkumlari
Talʼat Soatov

Talʼat Soatov (1940L5.2, Toshkent) — biokimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1996). Biologiya fanlari doktori (1974), professor (1984). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1962). Oʻzbekiston Oʻlka tibbiyot institutida aspirant (1962—65), kichik ilmiy xodim (196667), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Biokimyo institutida  katta ilmiy xodim (1967— 75), laboratoriya mudiri (1975-yildan), direktor (1979-yildan). Asosiy ilmiy ishlari qalqonsimon bez proteinlari, membrana lipidlari biokimyosi, shuningdek, liposomalar, ularning hujayra bilan oʻzaro taʼsirini oʻrganishga oid. S. qalqonsimon bez tarkibidan yod saklovchi tireoglobulin va tireoalbumin oqsillarini sof hodda ajratib oldi, ularning tarkibi, fizikkimyoviy xossalarini oʻrgandi, buqoq paydo boʻlishining genetik nosozliklar bilan bogʻlikligi haqidagi gipotezani ilgari surdi, organizmning insulinga sezgirligini aniklash usulini ishlab chiqdi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1985).

Manbalar 
 Yodproteini shitovidnoy jelezi (v soavtorstve), T., 1974; Siklicheskiye nukleotidi i regulyasiya kletochnogo metabolizma (v soavtorstve), T., 1983; Biosintez va funksionalnaya rol lipoproteidov krovi (v soavtorstve), T., 1987.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari