MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
960-lar

960-lar

Muhim Voqealar 

10
970-lar

970-lar

Muhim Voqealar 

10
980-lar

980-lar

Muhim Voqealar 

10
990-lar

990-lar

Muhim Voqealar 

10
1000-lar

1000-lar

Muhim Voqealar 

10
1010-lar

1010-lar

Muhim Voqealar 

11
1020-lar

1020-lar

Muhim Voqealar 

11
1030-lar

1030-lar

Muhim Voqealar 

11
1040-lar

1040-lar

Muhim Voqealar 

11
1050-lar

1050-lar

Muhim Voqealar 

11
1060-lar

1060-lar

Muhim Voqealar 

11
1070-lar

1070-lar

Muhim Voqealar 

11
1080-lar

1080-lar

Muhim Voqealar 

11
1090-lar

1090-lar

Muhim Voqealar 

11
1100-lar

1100-lar

Muhim Voqealar 

11
1110-lar

1110-lar

Muhim Voqealar 

12
1120-lar

1120-lar

Muhim Voqealar 

12
1130-lar

1130-lar

Muhim Voqealar 

12
1150-lar

1150-lar

Muhim Voqealar 

12
1160-lar

1160-lar

Muhim Voqealar 

12
1170-lar

1170-lar

Muhim Voqealar 

12
1180-lar

1180-lar

Muhim Voqealar 

12
1190-lar

1190-lar

Muhim Voqealar 

12
1200-lar

1200-lar

Muhim Voqealar 

12
1210-lar

1210-lar

Muhim Voqealar 

13
1220-lar

1220-lar

Muhim Voqealar 

13
1230-lar

1230-lar

Muhim Voqealar 

13
1240-lar

1240-lar

Muhim Voqealar 

13
1250-lar

1250-lar

Muhim Voqealar 

13
1260-lar

1260-lar

Muhim Voqealar 

13
1270-lar

1270-lar

Muhim Voqealar 

13
1280-lar

1280-lar

Muhim Voqealar 

13
1290-lar

1290-lar

Muhim Voqealar 

13
1300-lar

1300-lar

Muhim Voqealar 

13
1310-lar

1310-lar

Muhim Voqealar 

14
1320-lar

1320-lar

Muhim Voqealar 

14
1330-lar

1330-lar

Muhim Voqealar 

14
1340-lar

1340-lar

Muhim Voqealar 

14
1350-lar

1350-lar

Muhim Voqealar 

14
1360-lar

1360-lar

Muhim Voqealar 

14
1370-lar

1370-lar

Muhim Voqealar 

14
1380-lar

1380-lar

Muhim Voqealar 

14
1390-lar

1390-lar

Muhim Voqealar 

14
1400-lar

1400-lar

Muhim Voqealar 

14
1410-lar

1410-lar

Muhim Voqealar 

15
1420-lar

1420-lar

Muhim Voqealar 

15
1430-lar

1430-lar

Muhim Voqealar 

15
1440-lar

1440-lar

Muhim Voqealar 

15
1450-lar

1450-lar

Muhim Voqealar 

15
1460-lar

1460-lar

Muhim Voqealar 

15
1470-lar

1470-lar

Muhim Voqealar 

15
1480-lar

1480-lar

Muhim Voqealar 

15
1490-lar

1490-lar

Muhim Voqealar 

15
1500-lar

1500-lar

Muhim Voqealar 

15
1510-lar

1510-lar

Muhim Voqealar 

16
1520-lar

1520-lar

Muhim Voqealar 

16
1530-lar

1530-lar

Muhim Voqealar 

16
1540-lar

1540-lar

Muhim Voqealar 

16
1550-lar

1550-lar

Muhim Voqealar 

16
1560-lar

1560-lar

Muhim Voqealar 

16
1570-lar

1570-lar

Muhim Voqealar 

16
1580-lar

1580-lar

Muhim Voqealar 

16
1590-lar

1590-lar

Muhim Voqealar 

16
1600-lar

1600-lar

Muhim Voqealar 
 1606-1607 yillar -   Rossiyada Ivan Bolotnikov bosh­ chiligida dehqonlar qo’zgoloni ko’tarildi.
 1606-1610 yillar -  podsho Vasiliy Shuyskiy Rossiyaga hukmronlik qildi.

16
1610-lar

1610-lar

Muhim Voqealar 

 1610-1613  yillar - Rossiyada  etti  boyarning hukmronlik davri.
 1612-1620  yillar -   Parijda Sde Bryus tomonidan Lyuksemburg saroyi qurildi.
 1613-1917  yillar - Rossiyada romanovlar sulolasi hukmronlik qilgan davr.

17
1620-lar

1620-lar

Muhim Voqealar 
 1620-1621 yillar -  Eron shohi Abbos I boburiylardan Qandahor shahrini jang qilib, tortib oldi.

17
1630-lar

1630-lar

Muhim Voqealar 
1636-1637 yillar - Fransiyaning janubi-gʻ arbida katta soliqlarga qarshi dehqonlar qoʻzgʻ oloni boʻldi.

17
1640-lar

1640-lar

Muhim Voqealar 
 1642-1646 yillar - Angliyada birinchi fuqarolar urushi.
 1642-1649 yillar - Buyuk Angliya inqilobi boshlan­di. Qirol Karl I tarafdorlari bilan 1640 yili chaqirilgan Parlament oʻrtasida fuqarolar urushi boʻlib oʻtdi.
 1643-1646 yillar - Vasiliy Poyarkov ekspeditsiyasi Amur daryosiga chiqib, u orqali Tinch okeani qirgʻ ogʻ iga yetdi.

17
1650-lar

1650-lar

Muhim Voqealar 

17
1660-lar

1660-lar

Muhim Voqealar 

17
1670-lar

1670-lar

Muhim Voqealar 

17
1680-lar

1680-lar

Muhim Voqealar 

17
1690-lar

1690-lar

Muhim Voqealar 

17
1700-lar

1700-lar

Muhim Voqealar 

17
1710-lar

1710-lar

Muhim Voqealar 

18
1720-lar

1720-lar

Muhim Voqealar 

18
1730-lar

1730-lar

Muhim Voqealar 

18
1740-lar

1740-lar

Muhim Voqealar 

18
1750-lar

1750-lar

Muhim Voqealar 

18
1760-lar

1760-lar

Muhim Voqealar 

18
1770-lar

1770-lar

Muhim Voqealar 

18
1780-lar

1780-lar

Muhim Voqealar 

18
1790-lar

1790-lar

Muhim Voqealar 

18
1800-lar

1800-lar

Muhim Voqealar 

18
1810-lar

1810-lar

Muhim Voqealar 

19
1820-lar

1820-lar

Muhim Voqealar 

19
1830-lar

1830-lar

Muhim Voqealar 

19
1840-lar

1840-lar

Muhim Voqealar 

19
1850-lar

1850-lar

Muhim Voqealar 

19
1860-lar

1860-lar

Muhim Voqealar 

19
1870-lar

1870-lar

Muhim Voqealar 

19
1880-lar

1880-lar

Muhim Voqealar 

19
1890-lar

1890-lar

Muhim Voqealar 

19
1900-lar

1900-lar

Muhim Voqealar 

19
1910-lar

1910-lar

Muhim Voqealar 

20
1920-lar

1920-lar

Muhim Voqealar 

20
1930-yillar

1930-lar

Muhim Voqealar 

20
1940-lar

1940-lar

Muhim Voqealar 

20
1950-lar

1950-lar

Muhim Voqealar 
1953-yil Iosif Stalin vafot etdi. 
1955-yil vyetnam urushi boshlandi. 

20
1960-lar

1960-lar

Muhim Voqealar 
1961-yil 12-aprelda ilk bor yuriy gagarin kosmosga uchib yer orbitasini aylanib chiqdi.

20
1970-lar

1970-lar

Muhim Voqealar 
1975-yil shimoliy Vyetnam janubiy vyetnamni egalladi. Ikkala Vyetnam birlashdi.

20
1980-lar

1980-lar

Muhim Voqealar 

20
1990-lar

1990-lar

Muhim Voqealar 
1990-yil martda Litva mustaqillikka erishdi
1990-yil 3-oktyabrda GFR va GDR birlashdi.
1991-yil 26-dekabrda SSSR parchalandi.
1993-yil 1-yanvarda Chexoslovakiya davlati parchalandi.
1993-yil Eritreya ko‘p yillik urush natijasida Efiopiya tarkibidan chiqdi.
1994-yil Palau davlati mustaqillikka erishdi. 
 1992 - 1997 yillar - Tojikistonda fuqarolar urushi.
 1993-2001 yillar -  AQShda demokratlardan Bill Klintonning prezidentlik davri.
 1994 - 1996 yillar -  Rossiya qoʻshini Chechenistonda «konstitutsiyaviy tartibni oʻrnatish boʻyicha» harbiy harakatlar olib bordi.

20
2000-lar

2000-lar

Muhim Voqealar 

2001-2009 yillar - AQShda Kichik Jorj Bushning prezidentlik davri.
2001-yil 11-senyabr kuni Nyu-yorkda egizak binolarda terrakt sodir bo‘ldi. Bunda binolarga samolyot qulab tushdi. Natijada 3000 kishi halok bo‘ldi. 
2002-yil Sharqiy Tumor davlati Indoneziyadan mustaqillikka erishdi.
2003-yil Iroq urushi boshlandi. 
2004-yil Hind okeanida tsunami bo‘ldi. 
2005-yil Andijonda qirg‘in bo‘ldi. 
2006-yil Serbiya va Chernogoriya davlati parchalandi.
2008-yil Abxaziya va Janubiy Osetiya  Gruziyadan mustaqillikka erishdi.Lekin mustaqilligini barcha davlatlar tan olgani yo‘q. 
2008-yil Nepal monarxiyadan voz kechib Demokratiyaga o‘tdi. 
2009-yil Aqsh prezidenti Barak Obama bo‘ldi. 

20
2020-lar

2020-lar

Muhim Voqealar 
2020-yil fevralda Covid 19 virusi dunyo bo‘yicha avj oldi. 
2020-yil 16-martda O‘zbekistonda karantin e‘lon qilindi.
2020-yil Noyabrda Aqsh prezidenti Jo Bayden bo‘ldi.
2021-yil 13-avgustda tolibonlar Afg‘onistonni egalladi .
21
2030-lar

2030-lar

Muhim Voqealar 

21
2040-lar

2040-lar

Muhim Voqealar 

21
I asr

I asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1-yildan to 100-yilgacha boʻlgan davr.

I mingyillik
Mil. av. I asr - I asr -
II asr
0-lar 10-lar 20-lar 30-lar 40-lar 50-lar 60-lar 70-lar 80-lar 90-lar

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
II asr

II asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 101-yildan 31-dekabr 200-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
III asr

III asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 201-yildan 31-dekabr 300-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
IV asr

IV asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 301-yildan 31-dekabr 400-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
V asr

V asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 401-yildan 31-dekabr 500-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
VI asr

VI asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 501-yildan 31-dekabr 600-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
VII asr

VII asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 601-yildan 31-dekabr 700-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
VIII asr

VIII asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 701-yildan 31-dekabr 800-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
IX asr

IX asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 801-yildan 31-dekabr 900-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
X asr

X asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 901-yildan 31-dekabr 1000-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
XI asr

XI asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1001-yildan 31-dekabr 1100-yilgacha boʻlgan davr.

Events 
XI asrda yevropada rivojlangan o‘rta asrlarning boshlanishi.
XI asrda Xitoyda ilk bor kitob bosish dastgohi yaratildi.
XI asrda Angliyada Tauer qal'asi qurildi.Qala hozir ham mavjud. 
1066-yil Normand gersogi Vilgelm Gastings jangida daniyaliklarni tor mor qildi.Angliyadan daniyaliklarni haydadi.
1088-yil Boloniya universiteti tashkil topdi. 
1095-yil Rim papasi Urban II Klermon shahrida Quddusni bosib olish to‘g‘risida majlis qiladi.
1097-yil Oksford universiteti tashkil topdi.
1096-1272-yillarda salib yurishlari. 
1096-99-yillarda birinchi salib yurishi.
1099-yil salibchilar Quddusni bosib oldi.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
XII asr

XII asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1101-yildan 31-dekabr 1200-yilgacha boʻlgan davr.

Events 
XII asrda Al xorazmiyning Arifmetika asari Ispaniyada lotin tiliga tarjima qilindi.
1155-yil Angliya qiroli Genrix II Oksford universitetida chet elliklarni oʻqishini taqiqladi.
1187-yil Misr sultoni Salohiddin Ayubiy Quddusni salibchilardan tortib oladi. Bu 3-salib yurishiga sabab boʻladi.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
XIII asr

XIII asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1201-yildan 31-dekabr 1300-yilgacha boʻlgan davr.

Events
1201-1204-yillarda to‘rtinchi salib yurishi 
1204-yil salibchilar Konstantinopolni egallandi va shahar  Lotin imperiyasi deb nomlandi.
1248-54-yillarda yettinchi salib yurishi bo‘ldi. Yurishga fransiya qiroli Lyudovik IX boshchilik qildi.
1267-yil Mixail VIII paleolog Konstantinopolni salibchilardan tozalab,lotin imperiyasini qulatdi.
Vizantiya imperiyasini tikladi.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
XIV asr

XIV asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1301-yildan 31-dekabr 1400-yilgacha boʻlgan davr.

voqealar 
XIV asrda yevropada uyg‘onish davri boshlandi. 
XIV asrdan boshlab  Angliyaning Kembrij universitetining kutubxonasida Al Xorazmiyning Ispaniyada lotin tiliga tarjima qilingan Arifmetika asari saqlanadi.
1337-yil Fransiya va Angliya o‘rtasida yuz yillik urush boshlanadi. Bunga  o‘z hududlarini qaytarib olish sabab bo‘ladi.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
XV asr

XV asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1401-yildan 31-dekabr 1500-yilgacha boʻlgan davr.

Events 
1415-yil Azenkur jangi bo‘ldi. Fransiya katta zarar ko‘rdi.
1429-yil Fransiyada Janna D'ark 
Orleanni inglizlardan tozaladi.
1453-yil Bordo qamali natijasida inglizlar fransuzlarga taslim bo‘ldi. Yuz yillik urush yakunlandi.
1453-yil mayda Usmoniylar sultoni Mehmet II 100 000 lik qo‘shini bilan Konstantinopolni egalladi. Bunda Vizantiya imperatori Konstantin XI halok bo‘ldi. Vizantiya imperiyasi quladi. Konstantinopol Istanbul deb nomlanib,usmoniylar poytaxtiga aylantirildi.
1492-yil 12-oktyabrida Xristofor Kolumb San Salvador oroliga bordi.Uni Hindiston deb o‘ylaydi.
1498-yil Vasko da gama Hindistonga boradi.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
XVI asr

XVI asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1501-yildan 31-dekabr 1600-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
XVII asr

XVII asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1601-yildan 31-dekabr 1700-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
XVIII asr

XVIII asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1701-yildan 31-dekabr 1800-yilgacha boʻlgan davr.

muhim voqealar 
XVIII asr manaviyat asri hisoblanadi.
1709-yil Shohruhbiy qo‘qon xonligiga asos soldi.
1717-yil Rus poshshosi Pyotr I Xiva xonligiga Cherkasskiy ekspeditsiyasini yuboradi. Bu ekspeditsiya halokatga uchraydi. 
1721-yil Pyotr I Rossiya imperiyasiga asos soldi. Poytaxtni Sankt-peterburgga ko‘chirdi.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
XIX asr

XIX asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 1801-yildan 31-dekabr 1900-yilgacha boʻlgan davr.

Events
1804-yil dunyo aholisi 1000000000 kishiga yetdi. 
1804-yil Napoleon Bonapart Fransiya imperatori bo‘ldi. 
1812-yil Borodino jangi bo‘ldi. Natijada Napoleon qo‘shini inqirozga yuz tutdi.
1815-yil Vaterloo jangi bo‘ldi. Jangda Napoleon qo‘shini mag‘lub bo‘ldi. 
1815-yil Napoleon Bonapartni taxtdan Lyudovik XVIII qulatib,orolga surgun qildi . U yerda Napoleon qo‘shin to‘pladi va o‘zi 100 kun imperator bo‘ldi. So‘ng Lyudovik XVIII yana taxtdan qulatib,Avliyo Yelena oroliga surgun qiladi. Napoleon o‘sha yerda 1821-yil vafot etadi. 
1843-yil 23-martda Fransiya Respublika deb e'lon qilindi. 
1850-53-yillarda Qrimm urushi bo‘ldi.
1861-65-yillarda Aqshda fuqarolar urushi bo‘ldi. Urushda Janubiy va shimoliy shtatlar urushdi.
1865-yil Aqshning 16-prezidenti Avraam Linkoln teatrda o‘ldirildi.
1867-yil Avstriya-vengriya imperiyasi tashkil topdi. 
1870-yil Prussiya qiroli Vilgelm 1 Germaniya imperatori deb e'lon qilindi. Shundan so‘ng Germaniya imperiyasi tashkil topdi.
1871-yil Fransiya Prussiya urushi bo‘ldi. Urushda Prussiya yutdi.Urushda Germaniya imperiyasi ham qatnashdi. 
1879-yil Germaniya imperiyasi bilan Avstriya-vengriya Imperiyasi ittifoq tuzdilar.
1882-yil Avstriya-vengriya va Germaniya ittifoqiga Italiya qo‘shildi.Natijada uchlar ittifoqi tashkil topdi. 
1889-yil Germaniya imperatori Vilgelm II Quddusga bordi.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
XX asr

XX (yigirmanchi) asr Grigoriy taqvimiga koʻra, 1901-yil 1-yanvardan (MCMI) 2000-yil 31-dekabrgacha (MM) boʻlgan davrdir.

Muhim voqealar 
 1900 — Angliya Panama kanali qurilishini AQShga topshiradi.
 1901 — Panama kanali qurildi.
 1903 — Vladimir Ilich Ulyanov yaʼni Lenin Rossiya ishchilar partiyasi sardori boʻldi.U keyinchalik bolsheviklar oqimini yaratdi.
 1907 — Antanta ittifoqi tashkil topdi.
 1912 — Xitoyda Sin sulolasi quladi. Xitoy respublika deb eʼlon qilindi.
 1914 — 28-iyunda Sarayevo shahrida Avstriya-vengriya imperatorini va uning xotinini serbiyalik millatchi Gabriel Prinsip oʻldiradi.Imperiya serbiyaga qarshi urush eʼlon qiladi.Natijada birinchi jahon urushi boshlanadi.
 1915 — Ipr jangida ilk bor zaharli gaz xlor foyfalaniladi.
 1917 — Rossiya imperiyasida fevral inqilobi boshlandi.
 1918 — oktyabr Rossiyada davlat toʻntarilishi boʻladi.Nikolay II taxtdan voz kechdi.
 1919 — Rossiyada fuqarolar urushi boʻldi. Urushda oqlar va bolsheviklar qatnashdi.
 1920 — 11-noyabrda Fransiyaning Kompen oʻrmonlarida 1-jahon urushi tugaganligi toʻgʻrisida shartnoma imzolandi. Shartnomada uchlar ittifoqi taslim boʻldi.
 1921-25 — Avstriya-vengriya va Germaniya imperiyasi quladi.
 1926-29 — Versal kongressi boʻldi. Germaniya 23 milliard frank qarz boʻldi.

Oʻn yilliklar va yillar

Manbalar

Havolalar
XXI asr

XXI asr, Grigoriy taqvimiga koʻra, 1-yanvar 2001-yildan 31-dekabr 2100-yilgacha boʻlgan davr.

Oʻn yilliklar va yillar

Havolalar
Mil. av. XI asr

Mil. av. XI asr
Mil. av. XII asr - Mil. av. XI asr - Mil. av. X asr

Oʻn Yilliklar va Yillar

Xronologik Jadval • 1 ming yillik
Mil. av. X asr

Mil. av. X asr
Mil. av. XI asr - Mil. av. X asr - Mil. av. IX asr

Oʻn Yilliklar va Yillar

Xronologik Jadval • 1 ming yillik
Mil. av. IX asr

Mil. av. IX asr
Mil. av. X asr - Mil. av. IX asr - Mil. av. VIII asr

Oʻn Yilliklar va Yillar

Xronologik Jadval • 1 ming yillik
Mil. av. VIII asr

Mil. av. VIII asr
Mil. av. IX asr - Mil. av. VIII asr - Mil. av. VII asr

Oʻn Yilliklar va Yillar

Xronologik Jadval • 1 ming yillik
Mil. av. VII asr

Mil. av. VII asr
Mil. av. VIII asr - Mil. av. VII asr - Mil. av. VI asr

Oʻn Yilliklar va Yillar

Xronologik Jadval • 1 ming yillik
Mil. av. VI asr

Mil. av. VI asr
Mil. av. VII asr - Mil. av. VI asr - Mil. av. V asr

Oʻn Yilliklar va Yillar

Xronologik Jadval • 1 ming yillik
Mil. av. V asr

Mil. av. V asr
Mil. av. VI asr - Mil. av. V asr - Mil. av. IV asr

Oʻn Yilliklar va Yillar

Xronologik Jadval • 1 ming yillik
Mil. av. IV asr

Mil. av. IV asr
Mil. av. V asr - Mil. av. IV asr - Mil. av. III asr

Oʻn Yilliklar va Yillar

Xronologik Jadval • 1 ming yillik
Mil. av. III asr

Mil. av. III asr
Mil. av. IV asr - Mil. av. III asr - Mil. av. II asr

Oʻn Yilliklar va Yillar

Xronologik Jadval • 1 ming yillik
Mil. av. II asr

Mil. av. II asr
Mil. av. III asr - Mil. av. II asr - Mil. av. I asr

Oʻn Yilliklar va Yillar

Xronologik Jadval • 1 ming yillik
Mil. av. I asr

Mil. av. I asr
Mil. av. II asr - Mil. av. I asr - I asr

Oʻn Yilliklar va Yillar

Xronologik Jadval • 1 ming yillik
Turkiy xalqlar

Turkiy ellar Turkiy tillarda soʻzlashuvchi, shimoliy va markaziy Yevroosiyoda yashovchi xalqlar guruhidir. Bu xalqlar u yoki bu darajada umumiylashgan madaniyat va anʼanalarga ega. Turkiy xalqlar tayinli bir irqqa tegishli emas, ularni bogʻlovchi unsur asosan etnogenezlarida joy olgan Turk urugʻlari va tillaridir.

Mamlakatlar

Tarixi 
Turk, turkiylar — jahondagi turkiy tillardada soʻzlashuvchi xalqlarga nisbatan ishlatiladigan nom. Turk soʻzi baquvvat, barkamol, odillik kabi maʼnolarni anglatadi, degan fikrlar mavjud. Qadimgi turklar genetik va fenotipik jihatdan Sharqiy osiyoliklar va sibirliklar bilan chambarchas bog'liq edi. Turkiy xalqlar mo'g'ullar va koreyslar bilan alohida yaqin munosabatda bo'lishi mumkin.

Bir necha ming yilliklar davomida turkiy qabilalar koʻp marta birlashgan va parchalanganligi tufayli ularning qabilaviy tarkibi oʻzgarib turgan.

Mil. av 2-asrdan — mil. 3-asrgacha boʻlgan davrda turklar Hun xoqonligi tarkibida boʻlganligi sababli Xitoy manbalarida shyunnu, hunnu deb ham atalgan. Mazkur xoqonlik yemirilgandan keyingi 300 yilga yaqin davr davomida xitoylar turklarni tiyekle (zamonaviy tilda tele) deb atashgan.

6-asrda turklarda boʻlgan Ashina avlodi kuchayib, Turk xoqonligi barpo etgan. Xitoy manbalariga koʻra, 9-asrda tilga olinadigan turk qabilalari 58 ta nom bilan ajratilgan. Shulardan 22 tasi uygʻur (ittifoqchilar) deb nomlangan. Uygʻur xoqonligi tugatilganidan soʻng bularning katta bir qismi Turkiston hududida joylashgan (qarang Turk). Turkiya olimlari asarlarida turk qabilasi koʻkturk deb xam ataladi. Tadqiqotlarga koʻra, koʻkturk soʻzi tangriga, yaʼni osmonga ishongan turklar, balandlik turklari, koʻk boʻri totemi boʻlgan turklar kabi maʼnolarni anglatgan. Markaziy Osiyoda turk toponim, etnonim, gidronim sifatida koʻplab uchraydi.

Hozirgi davr 
Turkiy aholi soni taxminan 200-250 million nafarga yetgan. Shulardan 70 millioni Turkiya turklaridir. Hozirda oltita mustaqil turkiy davlat mavjud:

Yana qarang 
 Turkiy tillar
 Turkiy davlatlar tashkiloti

Manbalar

Havolalar 
 Orhun Yazmaları 
 Orhun Bilge Tonyukuk Tashı
Mil. av. 10-lar



Muhim Voqealar 

99
Mil. av. 20-lar

Mil. av. 20-lar

Muhim Voqealar 

98
Mil. av. 30-lar

Mil. av. 30-lar

Muhim Voqealar 

97
Mil. av. 40-lar

Mil. av. 40-lar

Muhim Voqealar 

96
Mil. av. 50-lar

Mil. av. 50-lar

Muhim Voqealar 

95
Mil. av. 60-lar

Mil. av. 60-lar

Muhim Voqealar 

94
Mil. av. 70-lar

Mil. av. 70-lar

Muhim Voqealar 

93
Mil. av. 80-lar

Mil. av. 80-lar

Muhim Voqealar 

92
Mil. av. 90-lar

Mil. av. 90-lar

Muhim Voqealar 

91
Mil. av. 100-lar

Mil. av. 100-lar

Muhim Voqealar 

90
Mil. av. 110-lar

Mil. av. 110-lar

Muhim Voqealar 

89
Mil. av. 120-lar

Mil. av. 120-lar

Muhim Voqealar 

88
Mil. av. 130-lar

Mil. av. 130-lar

Muhim Voqealar 

87
Mil. av. 140-lar

Mil. av. 140-lar

Muhim Voqealar 

86
Mil. av. 150-lar

Mil. av. 150-lar

Muhim Voqealar 

85
Mil. av. 160-lar

Mil. av. 160-lar

Muhim Voqealar 

84
Mil. av. 170-lar

Mil. av. 170-lar

Muhim Voqealar 

83
Mil. av. 180-lar

Mil. av. 180-lar

Muhim Voqealar 

82
Mil. av. 190-lar

Mil. av. 190-lar

Muhim Voqealar 

81
Mil. av. 200-lar

Mil. av. 200-lar

Muhim Voqealar 

80
Mil. av. 210-lar

Mil. av. 210-lar

Muhim Voqealar 

79
Mil. av. 220-lar

Mil. av. 220-lar

Muhim Voqealar 

78
Mil. av. 230-lar

Mil. av. 230-lar

Muhim Voqealar 

77
Mil. av. 240-lar

Mil. av. 240-lar

Muhim Voqealar 

76
Mil. av. 250-lar

Mil. av. 250-lar

Muhim Voqealar 

75
Mil. av. 260-lar

Mil. av. 260-lar

Muhim Voqealar 

74
Mil. av. 270-lar

Mil. av. 270-lar

Muhim Voqealar 

73
Mil. av. 280-lar

Mil. av. 280-lar

Muhim Voqealar 

72
Mil. av. 290-lar

Mil. av. 290-lar

Muhim Voqealar 

71
Mil. av. 300-lar

Mil. av. 300-lar

Muhim Voqealar 

70
Mil. av. 310-lar

Mil. av. 310-lar

Muhim Voqealar 

69
Mil. av. 320-lar

Mil. av. 320-lar

Muhim Voqealar 

68
Mil. av. 330-lar

Mil. av. 330-lar

Muhim Voqealar 

67
Mil. av. 340-lar

Mil. av. 340-lar

Muhim Voqealar 

66
Mil. av. 350-lar

Mil. av. 350-lar

Muhim Voqealar 

65
Mil. av. 360-lar

Mil. av. 360-lar

Muhim Voqealar 

64
Mil. av. 370-lar

Mil. av. 370-lar

Muhim Voqealar 

63
Mil. av. 380-lar

Mil. av. 380-lar

Muhim Voqealar 

62
Mil. av. 390-lar

Mil. av. 390-lar

Muhim Voqealar 

61
Mil. av. 400-lar

Mil. av. 400-lar

Muhim Voqealar 

60
Mil. av. 410-lar

Mil. av. 410-lar

Muhim Voqealar 

59
Mil. av. 204



Voqealar 
Римское войско Корнелия Сципиона Африканского Старшего высадилось у Карфагена

Tugʻilgan

Vafot etgan 

Mil. av. 204
Mil. av. 203



Voqealar

Tugʻilgan

Vafot etgan 

Mil. av. 203
Mil. av. 202



Voqealar

Tugʻilgan

Vafot etgan 

Mil. av. 202
Mil. av. 420-lar

Mil. av. 420-lar

Muhim Voqealar 

58
Mil. av. 430-lar

Mil. av. 430-lar

Muhim Voqealar 

57
Mil. av. 440-lar

Mil. av. 440-lar

Muhim Voqealar 

56
Mil. av. 450-lar

Mil. av. 450-lar

Muhim Voqealar 

55
Mil. av. 460-lar

Mil. av. 460-lar

Muhim Voqealar 

54
Mil. av. 470-lar

Mil. av. 470-lar

Muhim Voqealar 

53
Mil. av. 480-lar

Mil. av. 480-lar

Muhim Voqealar 

52
Mil. av. 490-lar

Mil. av. 490-lar

Muhim Voqealar 

51
Mil. av. 500-lar

Mil. av. 500-lar

Muhim Voqealar 

50
Mil. av. 510-lar

Mil. av. 510-lar

Muhim Voqealar 

49
Mil. av. 530-lar

Mil. av. 530-lar

Muhim Voqealar 

47
Mil. av. 540-lar

Mil. av. 540-lar

Muhim Voqealar 

46
Mil. av. 560-lar

Mil. av. 560-lar

Muhim Voqealar 

44
Mil. av. 570-lar

Mil. av. 570-lar

Muhim Voqealar 

43
Mil. av. 580-lar

Mil. av. 580-lar

Muhim Voqealar 

42
Mil. av. 590-lar

Mil. av. 590-lar

Muhim Voqealar 

41
Mil. av. 600-lar

Mil. av. 600-lar

Muhim Voqealar 

40
Mil. av. 610-lar

Mil. av. 610-lar

Muhim Voqealar 

39
Mil. av. 620-lar

Mil. av. 620-lar

Muhim Voqealar 

38
Mil. av. 630-lar

Mil. av. 630-lar

Muhim Voqealar 

37
Mil. av. 640-lar

Mil. av. 640-lar

Muhim Voqealar 

36
Mil. av. 650-lar

Mil. av. 650-lar

Muhim Voqealar 

35
Mil. av. 660-lar

Mil. av. 660-lar

Muhim Voqealar 

34
Mil. av. 670-lar

Mil. av. 670-lar

Muhim Voqealar 

33
Mil. av. 680-lar

Mil. av. 680-lar

Muhim Voqealar 

32
Mil. av. 690-lar

Mil. av. 690-lar

Muhim Voqealar 

31
Mil. av. 700-lar

Mil. av. 700-lar

Muhim Voqealar 

30
Mil. av. 710-lar

Mil. av. 710-lar

Muhim Voqealar 

29
Mil. av. 720-lar

Mil. av. 720-lar

Muhim Voqealar 

28
Mil. av. 730-lar

Mil. av. 730-lar

Muhim Voqealar 

27
Mil. av. 740-lar

Mil. av. 740-lar

Muhim Voqealar 

26
Mil. av. 750-lar

Mil. av. 750-lar

Muhim Voqealar 

25
Mil. av. 760-lar

Mil. av. 760-lar

Muhim Voqealar

24

es:Años 760 a. C.
Mil. av. 770-lar

Mil. av. 770-lar

Muhim Voqealar

23
Mil. av. 780-lar

Mil. av. 780-lar

Muhim Voqealar

22
Mil. av. 790-lar

Mil. av. 790-lar

Muhim Voqealar

21

es:Años 790 a. C.
Mil. av. 800-lar

Mil. av. 800-lar

Muhim Voqealar 

20
Mil. av. 810-lar

Mil. av. 810-lar

Muhim Voqealar 

19
Mil. av. 820-lar

Mil. av. 820-lar

Muhim Voqealar 

18
Mil. av. 830-lar

Mil. av. 830-lar

Muhim Voqealar 

17
Mil. av. 840-lar

Mil. av. 840-lar

Muhim Voqealar 

16
Mil. av. 850-lar

Mil. av. 850-lar

Muhim Voqealar

15

es:Años 850 a. C.
Mil. av. 860-lar

Mil. av. 860-lar

Muhim Voqealar 

14
Mil. av. 870-lar

Mil. av. 870-lar

Muhim Voqealar 

13
Mil. av. 880-lar

Mil. av. 880-lar

Muhim Voqealar 

12
Mil. av. 890-lar

Mil. av. 890-lar

Muhim Voqealar 

11
Mil. av. 900-lar

Mil. av. 900-lar

Muhim Voqealar

10
Mil. av. 910-lar

Mil. av. 910-lar

Muhim Voqealar

09

es:Años 910 a. C.
Mil. av. 920-lar

Mil. av. 920-lar

Muhim Voqealar

08

es:Años 920 a. C.
Mil. av. 930-lar

Mil. av. 930-lar

Muhim Voqealar

07

es:Años 930 a. C.
Mil. av. 940-lar

Mil. av. 940-lar

Muhim Voqealar

06

es:Años 940 a. C.
Mil. av. 950-lar

Mil. av. 950-lar

Muhim Voqealar

05
Mil. av. 960-lar

Mil. av. 960-lar

Muhim Voqealar

04
Mil. av. 970-lar

Mil. av. 970-lar

Muhim Voqealar

03

es:Años 970 a. C.
Mil. av. 980-lar

Mil. av. 980-lar

Muhim Voqealar

02