MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
George Vincent (rassom)

George Vincent (; tugʻilgan sanasi nomaʼlum, 1796-yil 27-iyunda choʻqintirilgan, tahminan 1832-yilda vafot etgan) — ingliz peyzaj rassomi boʻlib, akvarel, moy boʻyoq va ofort boʻyoqlardan foydalanib koʻplab sanʼat asarlarini chizgan. U sanʼatshunoslar tomonidan Norwich rassomlar maktabining eng isteʼdodli oʻquvchilaridan biri deb eʼtirof etilgan. Ular asosan maʼmuriy, hududiy va ijodiy aloqalar orqali bogʻlangan, asarlarida asosan Norfolk qishloqlari tasvirlangan sanʼatshunoslar jamoasi boʻlgan. Vincentning asarlari asosan Golland sanʼatining oltin davridagi John Crome hamda Norwich maktabidagi uslublarga asoslangan. Shu sababdan ham George Vincent hamda uning doʻsti James Starkning asarlari Norwich maktabining obroʻsini nafaqat Sharqiy Angliyada, balki boshqa joylarda ham oshishiga sabab boʻldi.

Vincent toʻquvchi oilasida dunyoga kelgan. Norwich grammatika maktabida tahsil olgan va undan keyin John Cromega shogird tushgan. U Qirollik akademiyasi, Britaniya instituti va boshqa bir nechta joylarda koʻrgazmalarini namoyish qilgan. 1811-yildan 1831-yilga qadar Norwich rassomlar jamiyatida Vincent oʻzining Norfolk manzaralari va marina sanʼatiga oid yuzdan ortiq asarlarini namoyish qiladi. 1818-yilga kelib u Londonga koʻchib oʻtadi. Oradan uch yil oʻtib, u yerda badavlat jarrohning qiziga uylanadi. Rassom Londonda badavlat mijozlarning homiyligida boʻlishiga qaramasdan, moliyaviy jihatdan qiynaladi. Hashamatli uy sotib olish istagi hamda ichkilikka haddan tashqari moyilligi Vincentning moliyaviy muammolarini yanada koʻpayishiga sabab boʻladi. Shu sababli qarzlarini vaqtida toʻlay olmaganidan keyin 1824-yili uni Fleet qamoqxonasiga olib ketishadi. Ozod qilinishidan oldin 1827-yilda Vincent kam foyda koʻrishiga qaramay Norwich rassomlar jamiyati bilan aloqalarini davom ettiradi.

1831-yildan keyin Vincent gʻoyib boʻlgan. Oilasi uni qidirib topa olmagan va shundan keyin uning qayerga ketgani nomaʼlumligicha qolgan. Rassomning vafoti 1832-yilning aprel oyidan oldin, Bath shahrida sodir boʻlgan degan tahminlar bor. Vincent vafotidan 30 yil oʻtib, Londonda boʻlib oʻtgan koʻrgazmada uning asarlari ham namoyish qilingan. Bu asarlar orasida „Daryo boʻyidagi Greenwich kasalxonasi“ ham boʻlgan va aynan shu asar sababli rassomning ijodiga qiziqishlar uygʻongan. Keyinchalik bu Norwich maktabining isteʼdodli oʻquvchisi boʻlganligi bilan obroʻ qozonishiga imkon bergan. 1920-yillarda sanʼatshunos olim Herbert Minton Cundall shunday yozadi; „Agar Vincent nojoʻya odatlar va tushunarsiz salbiy xatti-harakatlarga yoʻl qoʻymaganida edi, ehtimol ingliz peyzaj rassomlari orasida eng yaxshilaridan biri boʻlishi mumkin edi“.

Muhit 
.

Manbalar
Alexander Filippovich Samoylov

Aleksandr Filippovich Samoylov — (Tarjimasi: Aleksandr Filippovich Samoylov) (1867-yil 7-aprel — 1930-yil 22-iyul) rus fiziologi va elektrofiziologiya va elektrokardiografiyaning kashfiyotchisi boʻlib, diagnostika maqsadida EKGdan foydalanish usullarini qoʻllagan. U 1903-yildan to vafotigacha Qozon universitetida professor boʻlib ishlagan.

Samoylov Odessada tavallud topgan va yoshligida otasidan ayrilganidan soʻng, u oila uchun pul topish maqsadida ishlay boshladi. U mahalliy gimnaziyaga bordi va keyin Novorossiysk universitetiga fizika va matematika fanlarini oʻqishga kirdi. Keyin u Derpt (Tartu) universitetida tibbiyot fakultetida oʻqishga oʻtdi va 1892-yilda tibbiyot fakultetini tugatdi. Hayvonlar organizmidagi temir tanqisligi haqidagi dissertatsiya uchun Peterburgda doktorlik ilmiy darajasini oldi va Ivan Pavlovning ovqat hazm qilish boʻyicha tadqiqotlarini oʻrgandi. 1894-yilda u Moskvaga Ivan Sechenov qoʻl ostida ishlashga ketdi. 1883-yilda u Nikolay Vedenskiyning nervlar va mushaklardagi elektr jarayonlari va ularning telefon apparati yordamida kuzatishlari haqidagi maʼruzalarini eshitgan. Bu uni kapillyar elektrometr yordamida shunga oʻxshash jarayonlarni oʻrganishga, soʻngra elektrogrammalar deb ataladigan baraban yozuvchisini loyihalashga olib kelgan. Keyin u qurbaqalarning yurak mushaklarining faoliyatini oʻrganishni davom ettirdi va yurak sikllari bilan bogʻliq elektr impulslarini aniqlay oldi. 1904-yilda u Bryusseldagi Xalqaro fiziologiya kongressida Villem Eynxoven bilan uchrashdi va keyin simli galvanometrdan foydalanishni boshladi. U 1908-yilda qurbaqalarda EKG va vagus nervlarini stimulyatsiya qilish boʻyicha tajribalarini nashr etdi. U yurak aritmiyalarini va ularning tashxisini tekshirishni oʻrgana boshladi. 1903-1930-yillarda Qozon universitetining zoologiya kafedrasida ishlay boshlagan. Fiziologiyadan tashqari, u musiqa, musiqa nazariyasi va akustika bilan qiziqdi va ayniqsa, inson mushaklari harakati bilan bogʻliq boʻlgan nota yozuvlariga qiziqishi yuqori boʻlgan. U yurak xurujidan vafot etgan va Moskvada joylashgan qabristonlardan biriga dafn qilingan.

Manbalar

Tashqi havolalar 

 Biografiya

1930-yilda vafot etganlar
1867-yilda tugʻilganlar
Olimlar
Thomas Lewis

Ser Thomas Lewis — (talaffuzi: Tomas Lyuis) CBE, FRS, FRCP (1881-yil 26-dekabr — 1945-yil 17-mart) uelslik kardiolog boʻlgan. [upper-alpha 1]. U tibbiyotga „klinik fan“ atamasini kiritgan.

Hayoti 
Lewis Taffs Well, Uelsning Kardiff shahrida togʻ-kon muhandisi Genri Lyuis va uning rafiqasi Ketrin Xannaning oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. U uyda onasi yordamida taʼlim olgan, Klifton kollejida bir yil taʼlim olgan va sogʻligʻi yomonligi sababli uni tark etgan. Allaqachon shifokor boʻlishni rejalashtirgan Thomas Lewis oʻn olti yoshida u Kardiff universiteti kollejida fan bakalavriat (BSc) kursini boshlagan va uch yildan soʻng uni birinchi darajali imtiyozli diplom bilan tugatgan. 1902-yilda u Londondagi Universitet kolleji kasalxonasiga shifokor sifatida oʻqishga kirdi va MBBSni 1905-yilda oltin medal bilan tugatdi. Oʻsha yili u tadqiqot ishlari uchun Uels universitetida fan doktori (DSc) darajasiga sazovor boʻldi.

Oilasi 
U 1916-yilda Alice Lorna Treharne Jamesga uylandi. Ularning uchta farzandi boʻlgan.

Nashrlari 

 Yurak urishi mexanizmi (1911-yil)
 Klinik elektrokardiografiya (1913-yil)

Yana qarang 

 Uels tibbiyot kashshoflari roʻyxati

Manbalar 

1945-yilda vafot etganlar
1881-yilda tugʻilganlar
Olimlar
Fiziolog olimlar
Sion-Lyudvig refleksi

Sion-Lyudvig refleksi — aorta refleksogen zonasidan qon bosimini refleksli tartibga solish: aorta yoyida qon bosimining oshishi yoki aorta nervining taʼsirlash xususiyati bilan javob sifatida qon bosimining pasayishi, bradikardiya va nafas olishning sustlashuvidan iborat. Aorta mexanoreseptorlari karotid retseptorlari bilan umumiy qoʻzgʻatuvchi tomonidan qoʻzgʻatiladi — mexanoreseptorlar bilan taʼminlangan arteriya devorlarining choʻzilishi bilan boradi.

Manbalar 

Tibbiyot
Kardiologiya
Yurak qon-tomir tizimi
Kirxgof tenglamalari

Suyuqlik dinamikasida, Gustav Kirchhoff nomi bilan atalgan Kirchhoff tenglamalari, ideal suyuqlikdagi qattiq jismning harakatini tasvirlaydi.

bu yerda  va  , mos ravishda;  inersiya tensor momenti,  tananing massasi;  nuqtadagi jismning sirtiga normal birlikdir  ;  bu nuqtada bosim;  va  mos ravishda jismga taʼsir qiluvchi gidrodinamik moment va kuch;  va  jismga taʼsir etuvchi boshqa barcha moment va kuchlarni ham xuddi shunday bildiring. Integratsiya jismning sirtining suyuqlik bilan taʼsirlangan qismida amalga oshiriladi.

Agar tana butunlay suvga botgan boʻlsa, jism cheksiz katta hajmdagi aylanadigan, siqilmaydigan, oʻzgarmas suyuqlikda, yaʼni cheksiz dam olishda boʻlsa, u holda vektorlar.  va  aniq integratsiya orqali topish mumkin va tananing dinamikasi Kirchhoff — Klebsh tenglamalari bilan tavsiflanadi:

Ularning birinchi integrallari oʻqiladi

Keyingi integratsiya pozitsiya va tezliklar uchun aniq ifodalarni ishlab chiqaradi.

Manbalar 
 Kirchhoff G. R. Vorlesungen ueber Mathematische Physik, Mechanik. Lecture 19. Leipzig: Teubner. 1877.
 Lamb, H., Hydrodynamics. Sixth Edition Cambridge (UK): Cambridge University Press. 1932.

Mexanika
Fizika
Lamening stress ellipsoidi

Lamening kuchlanish ellipsoidi bir nuqtadagi stress holatini grafik tasvirlash uchun Mohr doirasiga muqobildir. Ellipsoid yuzasi kontinuum jismining maʼlum bir nuqtasidan oʻtadigan barcha tekisliklarga taʼsir qiluvchi barcha kuchlanish vektorlarining soʻnggi nuqtalarining joylashishini ifodalaydi. Boshqacha qilib aytganda, kontinuum tanasining maʼlum bir nuqtasida barcha kuchlanish vektorlarining soʻnggi nuqtalari kuchlanish ellipsoid yuzasida, yaʼni koʻrib chiqilayotgan moddiy nuqtada joylashgan ellipsoid markazidan radius-vektor ustida joylashgan nuqtaga yotadi. ellipsoidning sirti nuqtadan oʻtadigan baʼzi tekislikdagi kuchlanish vektoriga teng. Ikki oʻlchovda sirt ellips bilan ifodalanadi.

Ellipsoidning tenglamalari maʼlum boʻlgandan soʻng, kuchlanish vektorining kattaligini shu nuqtadan oʻtadigan har qanday tekislik uchun olish mumkin.

Stress ellipsoidining tenglamasini aniqlash uchun koordinata oʻqlarini koʻrib chiqamiz  bosh oʻqlar yoʻnalishlarida, yaʼni asosiy kuchlanish fazosida olinadi. Shunday qilib, stress vektorining koordinatalari  normal birlik vektorli tekislikda  berilgan nuqtadan oʻtish  tomonidan ifodalanadi

 

Va buni bilish  bizda mavjud birlik vektordir

 

koordinatalar sistemasining boshiga markazlashgan ellipsoidning tenglamasi, ellipsoid yarim oʻqlarining uzunliklari bosh kuchlanishlarning kattaliklariga teng, yaʼni ellipsoidning bosh oʻqlari bilan kesishgan nuqtalari.  .

 Birinchi stress invariant  ellipsoidning asosiy radiuslari yigʻindisiga toʻgʻridan-toʻgʻri proportsionaldir.
 Ikkinchi stress invariant  ellipsoidning uchta asosiy maydoni yigʻindisiga toʻgʻridan-toʻgʻri proportsionaldir. Uchta asosiy maydon har bir asosiy tekislikdagi ellipsdir.
 Uchinchi stress invariant  ellipsoid hajmiga toʻgʻridan-toʻgʻri proportsionaldir.
 Agar uchta asosiy kuchlanishdan ikkitasi son jihatdan teng boʻlsa, kuchlanish ellipsoidi inqilob ellipsoidiga aylanadi. Shunday qilib, ikkita asosiy maydon ellips, uchinchisi esa aylanadir .
 Agar barcha asosiy kuchlanishlar teng va bir xil belgiga ega boʻlsa, kuchlanish ellipsoidi sharga aylanadi va har qanday uchta perpendikulyar yoʻnalish bosh oʻq sifatida qabul qilinishi mumkin.

Biroq, kuchlanish ellipsoidi oʻz-oʻzidan, berilgan tortish vektori harakat qiladigan tekislikni koʻrsatmaydi. Faqat kuchlanish vektori asosiy yoʻnalishlardan biri boʻylab yotsa, tekislikning yoʻnalishini bilish mumkin, chunki asosiy kuchlanishlar oʻz tekisliklariga perpendikulyar taʼsir qiladi. Har qanday boshqa tekislikning yoʻnalishini topish uchun biz tenglama bilan ifodalangan stress-direktor yuzasi  yoki stress direktori kvadratidan foydalandik.

 

Stress ellipsoidining radius-vektori bilan ifodalangan kuchlanish radius-vektor bilan kesishish nuqtasida kuchlanish-direktor yuzasiga teginish tekisligiga parallel ravishda yoʻnaltirilgan tekislikda ishlaydi.

Manbalar

Adabiyotlar

Mexanika
Fizika
Langevin dinamikasi

Fizikada Langevin dinamikasi molekulyar tizimlar dinamikasini matematik modellashtirishga yondashuvdir. U dastlab fransuz fizigi Pol Langevin tomonidan ishlab chiqilgan. Yondashuv stokastik differensial tenglamalardan foydalangan holda oʻtkazib yuborilgan erkinlik darajalarini hisobga olgan holda soddalashtirilgan modellardan foydalanish bilan tavsiflanadi. Langevin dinamikasi simulyatsiyasi Monte Karlo simulyatsiyasining bir turidir.

Umumiy koʻrinishi 

Haqiqiy dunyo molekulyar tizimi vakuumda boʻlishi dargumon. Erituvchi yoki havo molekulalarining tebranishi ishqalanishni keltirib chiqaradi va vaqti-vaqti bilan yuqori tezlikda toʻqnashuv tizimni bezovta qiladi. Langevin dinamikasi ushbu taʼsirlarni taʼminlash uchun molekulyar dinamikani kengaytirishga harakat qiladi. Bundan tashqari, Langevin dinamikasi haroratni termostat kabi nazorat qilish imkonini beradi va shu bilan kanonik ansamblni yaqinlashtiradi.

Langevin dinamikasi erituvchining yopishqoq tomonini taqlid qiladi. Yashirin solventni toʻliq modellashtirmaydi; Xususan, model elektrostatik skriningni hisobga olmaydi va hidrofobik taʼsirni ham hisobga olmaydi. Zichroq erituvchilar uchun gidrodinamik oʻzaro taʼsirlar Langevin dinamikasi orqali ushlanmaydi.

tizimi uchun  massali zarralar , koordinatalari bilan  vaqtga bogʻliq tasodifiy oʻzgaruvchini tashkil etsa, natijada Langevin tenglamasi quyidagiga teng .

 

bu yerda  zarrachalarning oʻzaro taʼsir potensiali;  gradient operatori shunday  zarrachalarning oʻzaro taʼsir potensiallaridan hisoblangan kuch; nuqta shunday vaqt hosilasidir  tezlik va  tezlanish hisoblanadi;  toʻqnashuv chastotasi deb ham ataladigan damlash doimiysi (oʻzaro vaqt birliklari);  harorat,  Boltsman doimiysi; va  delta-korrelyatsiyali statsionar Gauss jarayoni boʻlib, oʻrtacha nolga teng, qoniqarli

 
 

Bu yerda,  Dirak deltasidir .

Agar asosiy maqsad haroratni nazorat qilish boʻlsa, kichik damping konstantasidan foydalanishga ehtiyot boʻlish kerak  . Sifatida  oʻsib boradi, u inertialdan diffuziv (Braun) rejimgacha boʻlgan yoʻlni qamrab oladi. Inertsiyaning Langevin dinamikasi chegarasi odatda Broun dinamikasi sifatida tavsiflanadi. Brownian dinamikasini haddan tashqari kamaytirilgan Langevin dinamikasi deb hisoblash mumkin, yaʼni Oʻrtacha tezlanish sodir boʻlmagan Langevin dinamikasi.

Langevin tenglamasi X tasodifiy miqdorning ehtimollik taqsimotini boshqaradigan Fokker-Plank tenglamasi sifatida qayta shakllantirilishi mumkin.

Manbalar

Havolalar 
 Langevin Dynamics (LD) simulyatsiyasi 

Mexanika
Fizika
Ardashev, Vladimir Aleksandrovich

Vladimir Aleksandrovich Ardashev (1870-yil 6-iyun, Perm - 1911-yil 25-dekabr, Yekaterinburg) - rus huquqshunosi. V.A. Leninning amakivachchasi sifatida tanilgan.

Biografiyasi 
1870-yil 6-iyunda (18 iyun) Perm shahrida amaldor oilasida tavallud topgan. Beshta aka-ukasi bor bo'lgan, ulardan eng muhimi tinchlik sudyasi, Irbit shahar sudyasi Aleksandr bo'lgan. Ardashevlar oilasi 17-asrdan beri olijanob ildizlarga ega - Nijniy Novgorod viloyatidagi Qozon shahridan bo'lgan Ardashdan (Veselovskiy 1974, 15-bet) bo'lgan.

Vladimir Ardashevning onasi V.A. Leninning onasining singlisi bo'lgan. Hatto homiladorlik paytida ham opa-singillar, agar o'g'il bolalar tug'ilsa, farzandlariga Vladimir deb ism qo'yishga rozi bo'lishgan.

Vladimir Aleksandrovich Ardashev 1911-yil dekabrda pnevmoniyadan vafot etgan.

Oilasi 
U oila qurgan, ikki - Olga va Lidiya ismli qizlari bor.
1911-yilda vafot etganlar
25-dekabrda vafot etganlar
1870-yilda tugʻilganlar
6-iyunda tugʻilganlar
Andrey Vyacheslavovich Ardashev

Andrey Vyacheslavovich Ardashev — shifokor, tibbiyot fanlari doktori, professor, aritmiolog. 1970-yil 19-sentyabrda tugʻilgan. 1993-yilda Akademik Y. P. Pavlova nomidagi Sankt-Peterburg davlat tibbiyot universitetini tamomlagan (sobiq 1-Leningrad tibbiyot instituti).

650 dan ortiq ilmiy nashrlar, 10 ta monografiyalar muallifi, VNOA klinik koʻrsatmalarining uchta kitobi, kardiologlar uchun koʻrsatmalar hammuallifi hisoblanadi. 11 ta nomzodlik dissertatsiyasiga ilmiy rahbarlik qilgan. Toʻsatdan sardema oʻlimining oldini olish boʻyicha milliy koʻrsatmalarni ishlab chiqish boʻyicha ekspertlar qoʻmitasi raisi boʻlgan.

Manbalar 

1970-yilda tugʻilganlar
19-sentabrda tugʻilganlar
SHERABAD OASIS

Janubiy Oʻzbekistondagi tarixiy manzarani kuzatishda Karlova universiteti va Termiz davlat universiteti tarixchi olimlari Chexiya-Oʻzbekiston jamoasi hamkorligida oʻtkazilgan tadqiqotlari natijasida Karlova universiteti professori Ladislav Stanch va Petra Tushlovalar tomonidan yozilgan kitob. Ushbu nashr Yevropa mintaqaviy taraqqiyot jamg‘armasi tomonidan „Ijodkorlik va moslashuvchanlik oʻzaro bogʻliq dunyoda Yevropa muvaffaqiyatining shartlari“ loyihasi amaliy natijasi hisoblanadi. Ushbu tadqiqotlar 2008-2011 yilga qadar oʻtkazib kelindi.

Kitobda asosan Oʻzbekistonning janubiy qismi hisoblangan Surxondaryo viloyati hududi tabiiy sharoitlarii, iqlimi, geografiyasi, suvlari, iqlim sharoitlarini tasvirlaydi. Turli xil uslublar va dastlabki ishlov natijalari asosida sunʼiy yoʻldosh tasviridan antropogen xususiyatlari aniqlanganligi, topografik xaritalardan antropogen xususiyatlar koʻrsatilganligi, dala maʼlumotlarining hisobotlari, fazoviy maʼlumotlar, zamonaviy qabristonlarning arxeologiyasi haqida maʼlumotlar keltirilgan. Ushbu ilmiy nashrda oldingi adabiyotlarni baholash va oldingi tadqiqotlar bilan solishtirish tahlillari orqali Sherobod vohasining dehqonchilik sharoiti, dala qoplami, koʻrinish tasniflari haqida maʼlumot olish mumkin.

Kitobda Qulugshatepa, Gorintepa, Shishtepa, Ayritepa, Talashkantepa, Pachmaktepa, Yalango‘ko‘tatepa hudularining joylashuvi haqida fazoviy maʼlumotlar, shakllanish jarayonlari, vujudga kelish davri, sababi taʼriflari, irrigatsiya tizimlari maʼlumotlari bayon qilinadi. Qazishmalar jarayonida aniqlangan turli xil sopol buyumlar oʻz davrining noyob madaniyatlari, oʻsha davrlarda yashagan odamlarning etnik jihatlarini, anʼanalarini, qadriyatlarini, diniy qarashlarini, yashash sharoitlari haqida maʼlumot beradi.

Kitob Pragadagi Karlova universiteti tomonidan 2019 va 2021-yillarda  nashr etilgan va 495 sahifadan iborat. Ilmiy nashr asosan keng ilmiy jamoatchilik, oʻqituvchilar, magistrantlar, doktorantlar uchun moʻljallangan .

Manbalar 

Kitoblar
Angilak

{
    "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
        "marker-color": "#0000ff",
        "marker-size": "medium",
        "marker-symbol": "mountain"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
            66.13,
          39.17
        ]
      }
    }
  ]
}

Angilak — Oʻzbekistondagi gʻor. Qashqadaryo viloyatida Zarafshon tizmasining janubiy etagida ( Hisor tizmasining shimolida) joylashgan. 2003-yilda Teshiktoshning shimoli-g'arbida joylashgan Angilak g'orida Neandertaldan tortib anatomik jihatdan zamonaviy odamlargacha bo'lgan inson qoldiqlari va insonning beshinchi metatarsal suyagi (AH-1) topilgan. Paleoantropologik topilma bilan IV qatlamning yoshi, radiokarbon tahliliga ko'ra, 38 — 44 ming yildan oshadi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi arxeologiya yodgorliklari
Shomurod Togʻayev

Shomurod Togʻayev (xalq orasida Shomurod baxshi; 1932-yil 3-mart Qashqadaryo viloyati Chiroqchi tumani Arabbandi qishlogʻi – 2020-yil 24-sentyabr) — Oʻzbekiston xalq baxshisi.

Taniqli ijrolari orasida qoʻshiqchi Mahmud Namozov va Hosila Rahimovaning „Guldana“ va „Mehkam chol“ qoʻshiqlari bor.

Oilasi

Otasi Togʻay shoir 1932-yilda Sibirga surgun qilingan. Shomurod baxshi toʻqqiz oylik chaqaloqligida onasi Tojixol Shukurova ogʻir shamollashdan vafot etganligi sababli Shomurod baxshini opalari katta qiladi.

1948-yilda Togʻay shoir oqlangach, yana Chiroqchiga qaytgan.

Manbalar

Oʻzbekistonlik baxshilar
Oʻzbekiston xalq baxshilari
Toshkentdagi samolyot halokati (2006)

Toshkent havo halokati 2006-yil 19-oktyabrda Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahridagi Toshkent xalqaro aeroporti yaqinida yuz berdi. „Oʻzbekiston havo yoʻllari“ Milliy aviakompaniyasining Antonov An-2 samolyoti favqulodda qoʻnayotgan vaqtida halokatga uchradi. Tabiiy ofat natijasida 15 kishi halok boʻldi (13 yoʻlovchi va 2 ekipaj aʼzosi). Ularning barchasi bortda boʻlganligi maʼlum qilindi.

Antonov An-2 samolyoti (reg. №. „Oʻzbekiston havo yoʻllari“ Milliy aviakompaniyasining UK-70152) samolyoti oʻzining oʻquv parvozini amalga oshirdi. Samolyot yoʻlovchilari parashyutda sakrash boʻyicha mashgʻulotlardan oʻtishi kerak boʻlgan bir guruh oʻzbek askarlari edi. Samolyot Toshkent aeroportidan ertalab soat 7:00 atrofida havoga koʻtarildi. Shahardan bir necha kilometr uzoqlikda ob-havoning tez yomonlashishi kuzatildi. Keyin samolyot uchuvchisi aviadispetcherga samolyotni boshqarishda muammolar vujudga kelayotgani haqida xabar berdi va aeroportga qaytishga qaror qildi. Samolyot uchuvchisi samalyotni Toshkent aeroportiga yetib bora olmasligini aniqladi va yqain atrofdagi keng yerga qoʻnishga qaror qildi. Ushbu manevr paytida samalyot qulab tushdi. Samolyot bir necha boʻlaklarga boʻlinib, yonib ketdi. Antonov An-2 bortidagi 15 kishidan hech biri halokatdan omon qolmadi.

Manbalar 

Toshkent
Oʻzbekistondagi aviahalokat va hodisalar
Xo‘jayikon tuz g‘ori



Xo‘jayikon tuz g‘ori haqida 
Xo‘jayikon tuz g‘ori 1942-yilda ochilgan. Surxondaryo viloyatidagining Sherobod tumani  Ko‘xitang tog‘ tizmasi etaklarining janubi-sharqiy yonbag‘rida, dengiz sathidan 1200 metr balandlikda joylashgan. Tuz g‘orining ichki qismida san’at galereyalari tizimi bilan birgalikda bir-biridan harorat, namlik, bosim va mikroiqlim bo‘yicha farq qiluvchi beshta xona-kameralar mavjud.

Sherobod tumanidagi kon, 1942-yilda ishga tushirilgan Kon yotiq sinklinal burmada joylashgan bunda tuz qatlamlari teskari qatlamlangan bo’lib, oq tuzlar yuqori, qizil tuzlar pastda joylashgan. Qizil tuz qatlamlarida kaliy tuzlarining 6 qavati ajralib turadi. Tuzlarning o'lchangan zaxirasi 46 mln tonna yiliga 150 ming tonnadan karyerlardan qazib olinmoqda.

Xo‘jayikon tuz tarkibi 
Xo’jaikon tuz konida osh tuzi yirik donali tarkibida 92.3-99.7 % NaCI mavjud. «Xo‘jayikon» tuzi kondagi osh tuzi qatlamining qalinligi 350-400 metrga yetadi. Rangi oq, sariq, pushti, qizil. Tuz qatlamlari 150-300 metr qalinlikdagi qum, gil, qumtosh, ohaktosh kabi to’rt o’lchamli va quyi bo’r davrlariga mansub yotiqlar bilan qoplangan. «Xo‘jayikon» tuz g‘ori hozirgi kunda mamlakat ahamiyatiga molik sanoat korxonasidir. Yiliga 93 ming tonna osh tuzi qazib chiqarilmoqda. 1995-yilda AQSHdan keltirilgan jihozlar bilan ishlaydigan iste’molchi tuzi ishlab chiqarish liniyasi ishga tushirilgan.

Madaniy meros ro'yxatiga kiritilishi 
«Xo‘jaykon» tuz g‘ori Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 4 oktabrdagi [846-son] qarori bilan Moddiy madaniy merosning ko‘chmas mulk obyektlari milliy ro‘yxatiga kiritilgan. Mazkur qarordan tashqari, 2021 yil 3 martdagi 119-sonli qaror bilan obyekt «Termiz» davlat muzey-qo‘riqxonasi balansiga operativ boshqaruv huquqi asosida biriktirilgan.

Salomatlik uchun foydaliligi 
G‘or devorlari o‘ziga xos tarzda 1−3 sm gacha tuz qatlami bilan qoplangan, o‘tish joyida tuz eritmali shifobaxsh buloq bor. Ushbu g‘or muhitida nafas yo‘llarining allergik kasalliklari, uzoq davom etadigan o‘tkir va surunkali bronxit, astma, pnevmoniya asoratlari, immuniteti pasaygan bemorlar va teri kasalliklarini davolashda foydali qo‘shimchalar mavjud.

Davolashning mohiyati g‘or va shaxtalarda tuz konlarini toppish hisoblanadi. G‘orda davolanish kuniga taxminan 2-2,5 soat davom etadi. Doimiy harorat va namlik yordamida erishiladigan noyob mikroiqlim havoning ifloslanishi ehtimoli bo‘lmagan eng toza havo muhitiga aylantiradi.

Yil davomida havo harorati 7-27 daraja, nisbiy namlik 50-70 foiz, atmosfera bosimi 700 mm simob ustuni atrofida saqlanadi. Havoda magniy, kaliy, temir gidroksidi kabi elementlar va yigirmaga yaqin boshqa mikroelementlar mavjud.

Xo‘jaykon g‘orida bo‘lish nafas yo‘llarining allergik kasalliklari, uzoq davom etadigan o‘tkir va surunkali bronxit, astma, pnevmoniya asoratlari, immuniteti pasaygan bemorlar va teri kasalliklarini davolashda foydali qo‘shimchalar mavjud.

Bundan tashqari, tuz galereyalarining oxirida kuzatuv maydonchasiga olib boruvchi yo‘lak mavjud. Surxondaryo tog‘larining ajoyib panoramasi ochiladi. Shuningdek, “Xo‘jaykon” yaqinida sho‘r ko‘llarni ko‘rish mumkin.

Manbalar 

Sherobod tumani
Togʻlar
Oʻrta Osiyo