MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Taldiqoʻrgʻan

Taldiqoʻrgʻan — () Almati viloyatining markazi. Aholisi 130 797 kishi. Qozogʻiston Respublikasi janubiy-sharqida Jetisuv Olatogʻining gʻarbida joylashgan. Markaziy Osiyo, Rossiya davlatlariga qatnaydigan aeroport, temir yoʻl stansiyasi bor. Taldiqoʻrgʻan shahridan Astana shahrigacha oraliq masofa 758 km, Almatigacha 279 km.
Taldiqoʻrgʻanda akkumulyator, meva, konserva zavodlari; tikuvchilik, poyabzal, mebel fabrikalari, qurilish materiallari kombinati, pedagogika institut, tarixoʻlkashunoslik muzeyi, teatr bor. Aeroport, avtovokzal ishlab turibdi.

Tarixi 
19-asrning 2-yarmida Gavrilovka qishlogʻi (1920-yildan Taldiqoʻrgʻan) oʻrnida vujudga kelgan. 1930-yildan Qozogʻistonning Olmaota okrugi, Toldiqoʻrgʻon tumani markazi. 1967-yildan — 1998-yilgacha Toldiqoʻrgʻon viloyati markazi boʻlgan.

Aholisi 
Shaharning milliy tarkibi 2010 yil 1-yanvargi.
 qozoqlar — 93 157 kishi (64,96 %)
 ruslar — 36 532 kishi (25,47 %)
 koreyslar — 5 172 kishi (3,61 %)
 tatarlar — 2 783 kishi (1,94 %)
 olmonlar — 1 581 kishi (1,10 %)
 ukrainlar — 1 071 kishi (0,75 %)
 uyg'urlar — 962 kishi (0,67 %)
 chechenlar — 354 kishi (0,25 %)
 oʻzbeklar — 302 kishi (0,21 %)
 beloruslar — 177 kishi (0,12 %)
 ozarbayjonlar — 130 kishi (0,09 %)
 polyaklar — 123 kishi (0,09 %)
 qirg'izlar — 102 kishi (0,07 %)
 boshqalar — 962 kishi (0,67 %)
 umumiy — 143 407 kishi (100,00 %)

Ijtimoiy soha

Madaniyat va maorif sohasi 
Shaharda S.Seyfullin nomli shahar kutubxonasi, shahar bolalar kutubxonasi, V.Mayakovskiy nomli kutubxona, M. Tinishpaev nomli muzeyі, І. Jansugirovning adabiy muzeyi, І. Jansugirov nomli madaniyat uyi. Shuningdek, І. Jansugirov nomli Jetisuv davlat universiteti, tibbiyot kolledjі, Q. Bayseitov nomli musiqa kolledji, iqtisodiy-texnik kolledj, 3 kasbiy-texnik litsey va maktablar, umumiy bilim beruvchi 22 maktab faoliyat yuritadi.

Tibbiyot sohasi 
Shahar shifoxonasi, shahar kordiologiya markazi, sanitar-epidemiologik stansa, viloyat onkologiya dispanserі, ayollarga shifokorlik yordam beruvchi markaz, viloyat kasalxonasi, viloyat bolalar kasalxonasi, yuqumli kasalliklar kasalxonasi, tuberkulez dispanserі, viloyat narkologiya dispanserі, shahar tez yordam stansasi, shahar qon markazi va boshqalar aholiga xizmat koʻrsatmoqda.

Iqlimi 
Shahar iqlimi kontinental, Yanvar oyining yillik oʻrtacha harorati −11 — 13 °C, iyulda — 22-24 °C. Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori — 350 — 400 mm. Uning asosiy qismi mart-may va noyabr-dekabr oylariga toʻgʻri keladi. Yiliga 50 kungacha qurgʻoqchilik boʻladi.

Manbalar 

Qozogʻiston shaharlari
Petropavl

Petropavl () — Qozogʻistondagi shahar (1807-yildan). Shimoliy Qozogʻiston viloyatining maʼmuriy markazi. Gʻarbiy Sibir tekisligining janubi-gʻarbiy qismida va Ishim daryosi oʻng sohilida joylashgan. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 204,8 ming kishi (2011-yil 1-iyun).Shaharda Pedagogika instituti, drama teatri, oʻlkashunoslik muzeyi mavjud. Petropavlga 1752-yilda asos solingan.

Aholisi 
Shaharning aholisi 204,8 ming kishi (2011-yilgi 1-iyun). Shahar aholisining yarmidan koʻpisini ruslar tashkil etadi. Milliy tarkibi esa quyidagi jadvalda keltirilgan. (1-yanvar 2010-yilgi):
 ruslar — 129 301 kishi (66,2 %)
 qozoqlar — 41 800 kishi (22 %)
 tatarlar — 7 320 kishi (3,75 %)
 ukrainlar — 5 785 kishi (2,97 %)
 olmonlar — 3 111 kishi (1,59 %)
 beloruslar — 1 283 kishi (0,66 %)
 polyaklar — 900 kishi (0,46 %)
 armanlar — 737 kishi
 tojiklar — 629 kishi
 ozarbayjonlar — 624 kishi
 oʻzbeklar — 600 kishi
 boshqalari — 3019 kishi
 Jami — 195 109 kishi.

Iqtisodi 

Hozirgi kunda Petropavl Qozogʻistondagi yirik ishlab chiqarish markazlarining biriga aylandi. Shaharda 174 korxonalar faoliyat yuritmoqda. Shuningdek yirik korxonalarga „Evraziya“, „Vita“, „Molochniy soyuz“ AL-lari, non kombinati, liker-araq zavodi, „Sultan“, „Tonus“ v.b. kiradi. Shahar iqtisodining 10 % kichik biznes tashkil qiladi.

Sanoati 
Mashinasozlik va metallsozlik rivojlangan. Kichik litrajli dvigatellar, mashinasozlik, turli mexanizmlar, izolyasiya materiallari zavodlari, goʻsht kombinati bor. Tikuvchilik buyumlari, poyabzal, qurilish materiallari ishlab chiqariladi.

Iqlimi 
Shahar iqlimi keskin kontinental. Qishi qahraton sovuq va uzoq (5 oy davomida), yomgʻir kam yogʻadi, yozi issiq, yomgʻir kam yogʻadi.

Madaniyati

Teatrlar 
 S. Muqanov nomidagi Shimoliy Qozogʻiston viloyatining qozoq sozli-daram teatri
 Shimoliy Qozogʻiston viloyatining qoʻgʻirchoq teatri
 Shimoliy Qozogʻiston viloyati N. Pogodin nomli rus drama teatri

Muzeylar 
 Shimoliy Qozogʻiston viloyati tarixiy-davlat noma mezeyi
 Viloayt tasviriy sanʼat muzeyi
 „Abilay xonning rezidensiyasi“ muzey kompleksi

Kutubxonalar 
 Gʻ. Musirepov nomidagi viloyat bolalar-yoshoʻspirimlar kutubxonasi
 I. Shuxov nomli shahar kutubxonasi
 S. Muqanov nomli Shimoliy Qozogʻiston viloyati ilmiy kutubxonasi

Hamdoʻst shaharlar 
  Omsk
  Chelyabinsk
  Novosibirsk 
  Yekaterinburg

Manbalar

Havolalar 
Rasmiy sayti 

Qozogʻiston shaharlari
Termoyadroviy reaksiya

Termoyadroviy reaksiya yoki yadroviy sintez deb ikki yoki undan ortiq atom yadrolarining qoʻshilib, ogʻirroq yadro hosil qilish jarayoniga aytiladi. Bu jarayon davomida materiya butunligicha saqlanmay, massaning bir qismi energiyaga aylanib, ajralib chiqadi. Bu reaksiya faol yulduzlarni quvvatlaydi. Termoyadroviy reaksiya yadroviy reaksiyaning bir turidir.

Massasi temirdan kichik ikki yadro sintezi tashqariga energiya ajratadi, ogʻirroq yadrolar esa energiya yutadi (temir, nikel bilan birgalikda eng katta bogʻ energiyasining nuklonga nisbatiga ega). Yadro boʻlinishida esa aksincha boʻladi. Bundan kelib chiqadiki, sintez yengilroq, boʻlinish esa ogʻirroq unsurlar bilan sodir boʻladi. Qisqa muddatli ogʻir yadroli sintez roʻy beradigan ekstremal astrofizikaviy hodisalar ham mavjud. Bunday hodisalar, masalan, oʻta yangi yulduz paydo boʻlayotganida yuz berib, nukleosintezga sabab boʻladi.

Ernest Rutherford olib borgan transmutatsiyaga oid tajribalarga asoslanib, 1932-yili Mark Oliphant laboratoriya sharoitlarida birinchi boʻlib ogʻir vodorod izotoplari sintezini amalga oshirdi. Koʻp vaqt oʻtmay Hans Bethe yulduzlardagi termoyadroviy reaksiya asosiy siklini ayonlashtirdi. Harbiy maqsadlarda sintez tadqiqotlari 1940-yillar boshida, Manhattan loyihasi qismi oʻlaroq olib borildi, natijada 1951-yilga kelib ilk yadroviy bomba yaratildi.

Energiya olish maqsadida boshqariladigan yadroviy reaksiya ustida tadqiqotlar 1950-yillardan bugungacha davom etib kelmoqda. National Ignition Facility va ITER loyihalari doirasidagi bunday tadqiqotlar yadroviy energiya ishlab chiqarish istiqbolini yaqinlashtirmoqda.

Yana q. 

 Yadro reaksiyasi

Manbalar

Havolalar 
NuclearFiles.org 
Annotated bibliography for nuclear fusion from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues 

Tashkilotlar
ITER (International Thermonuclear Experimental Reactor)
CCFE (Culham Centre for Fusion Energy) 
JET (Joint European Torus)
Aqtau (shahar)

Aqtau — () Qozogʻistonning janubi-gʻarbida joylashgan shahar, Mangʻistau viloyatining markazi. Shaharda dengiz va havo porti mavjud. Aqtau shahri 1964-yildan 1991-yilgacha ukrain shoiri Taras Shevchenkoning hurmatiga Shevchenko deb atalgan.

Geografiyasi 
Shahar Kaspiy dengizining sharq qirgʻogʻida joylashgan. Shaharning janubi-sharqida 40 km uzoqlikda Qaraqiya tekisligi bor. Hududi tekis va asosan korrozik va deflyatsik harakatlardan iborat. Sovet Ittifoqining tadqiqotlariga koʻra: Yevropa va Osiyoning chegarasi Mugʻaljardan boshlanib, Embi dayosi boʻylab Kaspiy dengizigacha. 1950-yillargacha Qozogʻiston hududi Yevropa chegarasi Yoyiq daryosining yoqasi bilan chegaradosh edi. 2010-yilning aprel may oylarida rus geografik jamoatining ekspeditsiyasi Yevropa chegarasini Mugʻaljar orqali, Kaspiy qirgʻogʻi tekisligidan oʻtishi kerak degan hulosaga keldilar. Yevropa chegarasi hozirgidan bir necha barovar janubgacha choʻziladi. Hozirgi kunda rus geografik jamoati olimlar hamjamiyatining fikri Xalqaro geografik ittifoqning tasdiqlashiga erisha olmadi. Demak, agar Xalqaro geografik jamoat rus geografik jamoatining hulosasini tasdiqlasa, Mangʻistau viloyatining bir qismi Yevropada joylashgan boʻladi.

Transporti 
Aqtauda temir yoʻl vokzali yoʻq. Poezdlar Mangʻishlaq stansiyasiga kelib toʻxtaydi. Shahar va stansiya orasida № 101 avtobusi bilan taksilar qatnaydi, masofasi — 20 km. Aqtau porti Kaspiy dengizining sharqiy qismida joylashgan. Aqtau turli xalqaro yuklarni, neft va neft mahsulotlarini tashishga moslangan Qozogʻistondagi yagona port boʻlib hisoblanadi.

Aholisi

Madaniyati 
Aqtauda Abay nomidagi madaniyat uyi, N. Jantoʻrin nomidagi drama teatri, koʻplab kinoteatrlar, yungi klublar bor. Dengiz qirgʻogʻida turli oʻyingohlar, sport va madaniy komplekslar, hordiq chiqarish parklari mavjud.

Manbalar

Havolalar 

 Аппарат акима города Актау 
 Акимат Мангистауской области 

Qozogʻiston shaharlari
Aqtoʻbe

Aqtoʻbe shahri () — Qozogʻiston Respublikasining Aqtoʻba viloyatidagi shahar, viloyat markazi. Respublikaning shimoli-garbida, Ilek daryosining (Ural tarmogʻi) chap sohilida, Orenburg — Toshkent temir yoʻl yoqasida joylashgan. Avtomobil va havo yoʻllarining muhim tuguni. Shahar 1869-yilda Oqtoʻba (Oqtepa) qalʼasi sifatida vujudga kelgan. 1891-yildan shahar. Rossiyaning Orenburg viloyati bilan, Qozogʻistonning Gʻarbiy Qozogʻiston, Atirau, Qoʻstanoy, Qiziloʻrda va Mangʻistov viloyatlari bilan chegaradosh. Aqto'be viloyatining markazi. Shaharda 300 mingdan ziyod aholi istiqomat qilishadi. Shaharda 3 oliy oʻquv yurti, teatr, 2 muzey mavjud.

Aholisi 
Shahar aholisi koʻp millatli hizoblanadi. Shaharda 2012-yilgi maʼlumot boʻyicha 367,220 kishi istiqomat qilishadi. Aholining milliy tarkibi quyidagicha:
 qozoqlar — 68,72 %
 ruslar — 19,58 %
 ukrainlar — 5,69 %
 tatarlar — 2,21 %
 olmonlar — 0,92 %
 beloruslar — 0,35 %
 koreyslar — 0,34 %
 moldavanlar — 0,26 %
 ozarbayjonlar — 0,23 %
 chechenlar — 0,20 %
 oʻzbeklar — 0,15 %
 bulg'orlar — 0,14 %
 boshqirdlar — 0,14 %
 armanlar — 0,12 %

Tarixi 
Shahar 1869-yil 28-mayda Oqtoʻba (Oqtepa) qalʼasi sifatida vujudga kelgan. Shaharning qurulishi boshlanishini Peterburgning „Birjeviye vedomosti“ gazetasi bunday yozadi: „… Aqtoʻbe qamaliga Yelek daryosining chap tarafida Yelek himoyasidan 180 verst, Orenburg-Qazali karvon yoʻliga yaqin, Qargʻali daryosining tarmogʻidagi Ilinka stansiyasidan 170 verst uzoqlikda yer tanlab olindi. Qurulish hozirning oʻzida boshlanib ketdi, Yelek uezd boshqarmasini kuzgacha koʻchirish koʻzlanmoqda“.

Aqtoʻbeni rivojlantirishning bosh rejasi 1881-yili qabul qilindi.

1880-yil Aqtoʻbeda ilk marotaba aholi sanogʻi oʻtkazildi, aholi soni 409 kishini tashkil qildi. Ular 38 uyda yashashdi va uning 5 uyi daraxtdan, 33 uyi somon gʻishtdan qurulgan edi.

Aqtoʻbeda birinchi maktab 1884-yil barpo etilddi. Birinchi „Triumf“ sinematogrofi 1910-yildan boshlab faoliyat yuritdi.

1901-yili birinchi marta Toshkent va Orenburgni Aqtoʻbe orqali bogʻlovchi temir yoʻl qurulishi boshlandi.

Sanoati 
Qozogʻistonning yirik iqtisodiy va madaniy markazi. Ferroqotishma va xrom birikmalari zavodlari, mashinasozlik (rentgen apparatlari va qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodlari), yengil va oziq-ovqat sanoatlari korxonalari (goʻsht va sut kombinatlari, tegirmon, elevator, trikotaj, mebel va tikuvchilik fabrikalari), „Aktyubinskkimyoplastmass“ ishlab chiqarish birlashmasi bor. Qurilish materiallari ham ishlab chiqariladi.

Galeriya

Manbalar

Havolalar 
 Официальный сайт Электронного акимата города Актобе 
 Карта Актобе

Qozogʻiston shaharlari
Gimnaziya

Gimnaziya — MDHda va baʼzi Yevropa mamlakatlarida mavjud boʻlgan chuqur bilim beradigan maktab turi. „Gimnaziya“ soʻzi grekcha γυμνάσιον (gymnasion) soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, qadimiy Gretsiyada yoshlar aqliy va jismoniy bilim oladigan joylar shu nom bilan atalgan. Zamonoviy ingliz tilida gymnasium soʻzi asosan jismoniy mashq qiladigan joy maʼnosida qoʻllaniladi.

Tarixi

Yevropada 
Nemis tilida soʻzlashuvchi, Markazoy Yevropa, Skandinaviya, Benelux va Baltika mamlakatlarida „gimnaziya“ soʻzini oliy oʻquv yurtlariga tayyorlovchi maktab sifatida qoʻllash 16-asrdan beri mavjud. „Gimnaziya“ soʻzi (grekcha γυμνάσιον) qadimiy Afinada mashq qilish maydonini nomlash uchun ishlatilgan. Bu joylarda jismoniy mashq va sportga bagʻishlangan soatlar orasida oʻqituvchilar taʼlim berishgan. Shu asnoda „gimnaziya“ soʻzi bilim olish muassasasi degan maʼnoni olgan.

Bu atamaning ishlatilishi Rimliklar orasida keng tarqalmagan. Italiyada Uygʻonish davri boshlanganda „gimnaziya“ soʻzi yana ishlatila boshlangan. 15-asrda Italiyadan Gollandiya va Germaniyaga oʻtgan. 1538-yil Strassburgda Johannes Sturm hozirgi nemis gimnaziyalarining modeli boʻlgan maktabga asos solgan. 1812-yil Prussiyada oʻquvchilarini universitetga joʻnata oladigan barcha maktab gimnaziya deb nomlanishi haqida buyruq chiqarilgan. 20-arga kelib bu udum barcha olmon mamlakatlariga, yana Avstriyaga va Rossiyaga tarqalgan.

Oʻzbekistonda 
Oʻrta Osiyoda gimnaziyalar 19-asrning soʻnggi choragida paydo boʻldi. 1876-yil Toshkentda oʻgʻil va qiz bolalar uchun rus progimnaziyalari (toʻliqsiz gimnaziyalar) ochilib, 1881-yilda gimnaziyaga aylantirildi. Ularda mahalliy aholi badavlat tabaqalari bolalarining baʼzilari ham oʻqigan. Dastlabki yillarda mahalliy aholi bolalari rus tili bilan yaxshiroq shugʻullanishi uchun lotin tilini oʻrganishdan ozod qilingan.

1894-yil Toshkentda lotin tili oʻqitilmaydigan real gimnaziya ochildi. 1900-yildan keyin Samarqand, Yangi Margʻilon (hozirgi Fargʻona), Chorjoʻy va boshqa shaharlarda ham qizlar va oʻgʻil bolalar gimnaziyalari tashkil qilindi. Bularda ham darslar faqat rus tilida olib borilgan. 1917-yil Toshkentda 4 gimnaziya boʻlgan. Gimnaziyalar 1918-yil tugatilib, oʻrniga yagona mehnat maktablari tashkil qilingan.

Manbalar 

Maktablar
Gʻarbiy Qozogʻiston (viloyat)

Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati — Qozogʻistonning shimoliy-gʻarbida joylashgan hudud. Sharq tomonidan Aqtoʻbe, janubida Atirau viloyatlari bilan, gʻarbida Rossiyaning Astraxan, Volgograd, Shimoliy-gʻarbida Saratov, Samara, Shimoliy tarafidan Orenburg viloyatlari bilan chegaradosh.

Viloyat 1932-yili 10-martda Oʻral viloyati boʻlib tashkil topgan. 1996-yildan buyon Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati boʻlib nomlanib kelmoqda. Hududi 151,3 ming km, aholisi 614 280 kishi (2012). Markazi — Oʻral shahri.

Aholisi 
Viloyat aholisining soni 2012-yilgi maʼlumot boʻyicha 614 280 kishi. Viloyat aholisi koʻp millatli hisoblanadi, viloyatning milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin.

Tabiati 
Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati hududining aksar qismi Kaspiy yaqinidagi tekislikning shimolida joylashgan. Hududi, asosan, qumli dala-dashtlar bilan shoʻr erlar almashib yotgan tekislik boʻlib keladi. Hududning dengiz sathidan balandligi 10 — 25 metrdan yuqori emas. Dengiz sathidan eng baland choʻqqisi 259 m Eshki togʻi.

Iqlimi 
Viloyatning iqlimi kontinental. Qishi sovuq, yozi issiq va qurgʻoq keladi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −11 — 14 °C, ayrim vaqtlarda —40 °C-gacha pasayadi, iyul oyining oʻrtacha yillik harorati 22 — 25 °C, bir hilda 40 °C gacha yuqorilaydi. Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori 190 (janubida) — 350 mm (shimolida).

Hududiy boʻlinishi 
Viloyatning tumanlari:
 Aqjayiq tumani,
 Boʻkeyoʻrda tumani,
 Boʻrli tumani,
 Janaqala tumani,
 Janibek tumani,
 Zelenov tumani,
 Kaztalov tumani, markazi — Kaztalovka qishlogʻi
 Qaratoʻbe tumani,
 Sirim tumani,
 Tasqala tumani,
 Terekti tumani,
 Shingʻirtov tumani,

Hayvonot dunyosi 
Gʻarbiy Qozogʻiston viloyatining toʻqayli-oʻrmonli vodiylarida bulan, elik, daryolar yoqasidagi qilin qamishlar orasida toʻngʻiz, janubidagi qumli tomonida tulki, qashqir, quyon, qunduz, boʻrsiq va boshqa hayvonlar yashashadi. Viloyatda qushlarning koʻplab turlari (oqqush, gʻozlar, turna, birqozon, qargʻalar va boshqa qushlar uchraydi. Daryo va koʻllari baliqqa boy.

Manbalar

Havolalar 

 Официальный сайт Акима Западно-Казахстанской области 
 Официальный сайт г. Уральск 
 Экономика Западно-Казахстанской области
 Уральская область в Российской империи

Qozogʻiston viloyatlari
Oʻral

Oʻral - () (1775-yilgacha Yoyiq shaqarchasi) — shahar, Qozogʻiston Respublikasi Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati markazi. Ural daryosi boʻyidagi pristan. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 218,2 ming kishi (2012).

Tarixi 
16-asr oxirida Oreshnoye urochishchesi (maskani)da Yoyiq, kazaklari tomonidan Yoyiq shaharchasi istehkomi barpo qilindi. Noʻgʻay tatarlari tomonidan vayron qilinganidan keyin u 1613-yilda Yosh (Ural) daryosining quyi qismiga 50 km pastga hozirgi oʻrniga koʻchirildi. Yoyiq kazaklari Stepan Razin (1670—71), Yemelyan Pugachyov (1773— 75) raqbarligidagi Krestyanlar urushida qatnashdilar. Yoyiq shaharchasi shu davrda Krestyanlar urushi markazi boʻlgan. Shu bois, Ye. Pugachyov qatl qilinganidan keyin (1775) istehkom shaharcha nomi Yekaterina II farmoni bilan Uralsk deb oʻzgartirildi va shaharcha Astraxon gubernyasi tarkibiga kiritildi.

1868-yildan shahar yangidan tashkil qilingan Ural viloyati markazi boʻldi. Oʻsha davrda shahar aholisi, asosan, hunarmandchilik, savdo, dehqonchilik va baliq ovlash bilan shugʻullangan. 1894-yilda Ryazan — Ural temir yoʻlining oʻtkazilishi Kaspiy boʻyi dashtlarida yirik savdo markazining vujudga kelishiga omil boʻldi. 1912-yilda Uralsk da 100 dan ziyod mayda sanoat korxonasi, 300 hunarmand bor edi.

Qisqacha maʼlumot 
Aholisi 218 158 kishi (2012). Hozirda Oʻral shahri — Qozog'istonning yirik madaniy-iqtisodiy markazlarining biri. Shahrdagi yirik korxonalar: „Zenit“ zavodi, „Omega“, „Metallist“, Oʻral mexanika zavodi, Oʻral armatura zavodi, Oʻral poliplast zavodi ishlab chiqarish korxonalari, „Ayaz“ MChB va davlat „Oʻral davlat qishloq xoʻjaligi stansiyasi“ korxonasi. Bulardan boshqa viloyat darajasidagi non kombinati, issiqlik, yorugʻlik, gaz sanoatlari faoliyat yuritadi. Shaharda 2 madaniyat uyi, 18 kutubxona, Kirov parki, 3 muzey, 2 teatr, filarmoniya, koʻrgazma zali, 46 maktab, 3 oliy oʻquv yuritlari va 3 filial bor (2000). Shu jumladan, 35 hazina shifoxona mahkamasi faoliyat yuritadi. Oʻralda Gʻarbiy Qozogʻiston temir yoʻl orqali yuk tashish boʻlimi joylashgan.

Iqlimi 
Shahar iqlimi — kontinentalli, yozi qurgʻoq va issiq, qishda esa sovuq.
 Oʻrtacha yillik harorati — +6,2 °C
 Oʻrtacha yillik shamol tezligi — 2,9 m/s
 Oʻrtacha yillik havosi — 70 %

Aholisi 
Shahar aholisi 2012-yilgi statistika boʻyicha 218 158 kishini tashkil qildi. 2004-yildagi statistika bilan taqqoslab qaraydigan boʻlsak (222,4 ming) shahar aholisining kamayib borayapganligi koʻramiz, bunga asosiy sabablardan biri Oʻralning Rossiyaga chegaradoshligi. Chegaradosh davlatga koʻplab slovyan xalqlarining koʻchib ketishi keyingi yillarda koʻp kuzatilmoqda. Vaholanki Qozogʻistonda bundan 20-yil avval olmonlarning soni 1 millionga yaqin edilar, hozirgi kunda ularning soni 178 ming.

Galeriyasi

Manbalar 

Qozogʻiston shaharlari
Transkontinental shaharlar
Faqat muhabbat (albom)

„Faqat muhabbat“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2005-yil chiqqan toʻrtinchi albomi. Albom 2005-yil „Yilning eng yaxshi musiqiy albomi“ deb saylanib Tarona mukofotini olgan. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:
 Intro
 Faqat muhabbat
 Hech ayrilma
 Bir yoʻl
 Osmonim
 Oyijon
 Qayta olmayman
 Sen boʻlmasang
 Sim-sim
 Men nechun yaraldim?
 Ber panoh
 Yoshlar kutigi
 Yolvorma (remiks)
 Outro

Bonus treklar:

 Sevgilim
 Ketaman
 Senga emas
 Asirimsan

Manbalar

Havolalar 
 „Faqat muhabbat“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Rayhon albomlari
2005-yil albomlari
Yodingdami? (albom)

„Yodingdami?“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2006-yil chiqqan beshinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:
 Intro
 Yolgʻizim
 Ayta olmayman
 Yodingdami?
 Shunday hayot
 Begona
 Senga intilib yashayman
 Yonimda boʻlgin
 Hoʻp mayli
 Sen yashna
 Asirimsan (remiks)
 Yodingdami? (remiks)
 Outro

Bonus treklar:
 Men nechun yaraldim?
 Faqat muhabbat
 Hech ayrilma
 Iltijo

Havolalar 
 „Yodingdami?“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Rayhon albomlari
2006-yil albomlari
Sogʻindim (albom)

„Sogʻindim“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2007-yil chiqqan oltinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Intro
 Baka-bang
 Izlaysan
 Sen ketding
 Unday dema (Davron Ergashev bilan duet)
 Seni deb
 Ждать
 Oʻrtamizda
 Meni esla
 Sogʻindim
 Kel
 Tavba qildim

Bonus treklar:
 Dilbarijon (Dervishi bilan duet)
 Yodingdami? (remiks)
 Hech ayrilma (remiks)
 To hayot ekanman (remiks)
 Kel (remiks)
 Yonimda boʻlgin

Manbalar

Havolalar 
 „Sogʻindim“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Rayhon albomlari
2007-yil albomlari
Doimo (albom)

„Doimo“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2008-yil chiqqan yettinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Intro
 Doimo
 Netay
 Afsus
 Hayotim ichra
 Seni sevging
 Ayriliq
 Kim aytar
 Borliging
 Ota-ona duosi

Bonus treklar:

 Baka-bang
 Sogʻindim
 Seni deb
 Sen ketding

Havolalar 
 „Doimo“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Rayhon albomlari
2008-yil albomlari
Orzuinga ishon (albom)

„Orzuinga ishon“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2009-yil chiqqan sakkizinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Intro
 Orzuinga ishon
 Nega?
 Imkon
 Duet „Bojalar“
 Yonimda boʻlsang
 Yor-yor
 Ertak
 Shunchalar
 Sensiz yashasam
 Soʻzlama
 Oʻrgandim

Bonus treklar:

 Baka-bang (remiks)
 Afsus
 Netay

Manbalar

Havolalar 
 „Orzuinga ishon“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Rayhon albomlari
2009-yil albomlari
Tabassum qil (albom)

„Tabassum qil“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2010-yil chiqqan toʻqqizinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Intro
 Tabassum qil
 Bombey
 Bilmagandim
 Men bu men (Manzura bilan)
 Buyurmadi baxt
 Hayron (Bojalar bilan)
 Unutma (Moʻmin Oripov xotirasiga bagʻishlangan)
 Yolgʻizlik (Michael Jackson xotirasiga bagʻishlangan)
 Sevgi oʻyinmas (Sardor Rahimxon bilan)
 Javob bergin
 Xatolaring
 Topaymikan
 Sen bilan

Bonus treklar:
 Orzuinga ishon
 Yalola (Bojalar bilan)

Havolalar 
 „Tabassum qil“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Rayhon albomlari
2010-yil albomlari
Sevaveraman (albom)

„Sevaveraman“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2011-yil chiqqan oʻninchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Baxtli kunlar
 U meniki
 Без него (Sogdiana bilan)
 Sevaveraman
 Sen deya
 Yashaylik
 Alla
 Intizorimsan
 Ishonmay
 Abadiy (Sardor Rahimxon bilan)
 Sen boʻmasang (Rashid Xoliqov bilan)
 Aytay
 Tanho emassan
 Asragin

Bonus treklar:
 Буду я любить
 Topaymikan
 Bilmagandim

Manbalar

Havolalar 
 „Sevaveraman“ albomi Rayhonning rasmiy saytida 

Rayhon albomlari
2011-yil albomlari
Sevgi bu nima? (albom)

„Sevgi bu nima?“ — oʻzbek qoʻshiqchisi Rayhonning 2012-yil chiqqan oʻn birinchi albomi. Albomga quyidagi qoʻshiqlar kiritilgan:

 Nega endi
 Sumbula
 Oʻqilmagan kitob (Ulugʻbek Rahmatullayev bilan)
 Yurak uradi
 Menchalik (Sardor Rahimxon bilan)
 Hayot (Ozodbek Nazarbekov bilan)
 Ahir
 Omoney (Jahongir Foziljonov va Alisher Uzoqov bilan)
 Vaqt oʻtar
 Dilxiroj
 Maylimi (Akbar Atamuhammedov bilan)
 Ayollar

Havolalar 
 „Sevgi bu nima?“ albomi Rayhonning rasmiy vebsaytida 

Rayhon albomlari
2012-yil albomlari