MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Lizing shartnomasi

Lizing shartnomasi - moliya ijarasiga oid shartnoma. Lizing shartnomasi boʻyicha lizing beruvchi (ijaraga beruvchi) 1 taraf lizing oluvchi (ijaraga oluvchi) 2-taraf topshirigiga binoan ishlab chikaruvchi (sotuvchi) 3-taraf bilan undan oʻz mablagʻi hisobiga lizing oluvchi uchun mol-mulk sotib olish haqida kelishish majburiyatini; lizing oluvchi esa buning uchun lizing beruvchiga lizing toʻlovini toʻlash majburiyatini oladi. Lizing obʼyekti va subʼyektlari, lizing toʻlovi, lizing beruvchi va lizing oluvchining majburiyatlari, ularning hamda ishlab chiqaruvchi (sotuvchi)ning javobgarligiga oid qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining FK va Oʻzbekiston Respublikasining "Lizing toʻgʻrisida"gi qonuni (1999-yil 14-aprel) da belgilangan.

Manbalar
Lizis

Lizis (liz...) — 1) kasallikning asta-sekin tuzala borishi; bunda yuqori haroratdagi gavda temperaturasi sekin pasayib, kasallikning boshqa belgilari ham yoʻqola boradi (kr"zmsning aksi). Koʻpgina infeksion kasalliklar (ich terlama, brutsellyoz, skarlatina va boshqalar)ga xos; 2) fermentlar, bakteriolizinlar, bakteriofaglar, antibiotiklar va boshqa omillar taʼsirida hujayralar, jumladan, mikroorganizmlarning yemirilishi, toʻqimalar strukturasining buzilishi.

Manbalar
Lizogen konversiya

Lizogen konversiya - lizogenizatsiya tufayli bakteriyalar xossalarining oʻzgarishi. Lizogen konversiya bakteriofaglarning bakteriya genomiga yangi genetik axborot kiritilishi bilan bogʻliq. Lizogen konversiya jarayonida, koʻpincha, bakteriya hujayrasi qobigʻining antigen tuzilmasi, toksinlarni sintezlash xususiyati, ayrim faglarga taʼsirchanligi va boshqa xususiyatlari oʻzgaradi. Bunday oʻzgarishlar bakteriya hujayrasi avlodlari irsiyatiga to profaglarning yoʻqolishigacha oʻtib boradi (qarang Lizogeniya). Virulent faglar taʼsirida bakteriyalar xossalarining oʻzgarishi fag kon-versiyasi deyiladi.

Manbalar
Lizogeniya

Lizogeniya (liz... va yun. geneia — kelib chiqish, yaratish) — hujayra ichida nopatogen (kasallik paydo qilmaydigan) profag shaklda mavjud boʻladigan bakteriofag bilan bakteriyalar oʻrtasidagi simbiotik munosabatlar. L. nazariyasining asosiy qoidalari 1950-yilda A.Lvov tomonidan ishlab chiqilgan. Profag saqlovchi hujayralar lizogen hujayralar, ular Yopulyasiyasining fag zarrachalari hosil qilish xususiyati esa lizogenlik deyiladi. Lizogenlik bakteriya shtammlarining doimiy xususiyati boʻlganidek lizogen hujayralarning faqat ayrim populyasiyalari profagni yoʻqotadi. Profag tufayli lizogen hujayralar bir qancha yangi belgilar, mas, bakteriofag bilan qayta zararlanmaslik xususiyatiga ega boʻlib qoladi. Immunlik lizogen profag DNKsi nazoratida sintezlanadigan, faglarning vegetativ koʻpayishini boshqarib turadigan faglar genlari ekspressiyasiga toʻsqinlik qiladigan respressor oqsilning hujayrada mavjudligi bilan bogʻliq. Bakteriyalarning faqat lizo-genizatsiyalash jarayonida kuzatiladigan oʻzgaruvchanlik tipi lizogen konversiya deb ataladi. L.bakteriyalardagi oʻzgaruvchanlik va irsiyatning koʻpchilik masalalarini oʻrganish uchun qulay model hisoblanadi.

Manbalar
Lizosoma

Lizosoma ( [lisis] - eritish,  [soma] - tana) — hujayra organoidi, hujayra ichida oziq hazm boʻlishini taʼminlaydi. Zamburugʻlar va hayvonlar hujayrasida boʻladi. Shakli pufakchaga oʻxshash, bir membranali, diametri 0,2—0,8 mkm. Membranasi va matriksida 20 dan ortiq gidrolitik fermentlar (fosfataza, nukleazalar, katepsin, kollagenaza, glyukuronidaza, glyukozidaza va boshqalar) bor. Fermentlari kuchsiz kislotali muhitda faol. Hujayrada oʻnlab Lizosoma bor. Golji apparatida hosil boʻladi. Dastlab fermentlari passiv boʻlib, bir-lamchi Lizosoma endotsitoz pufakchalar (fagosomalar) bilan qoʻshilgach, ularning fermentlari faollashadi va yutilgan oziq moddalar hazm boʻla boshlaydi, yaʼni ikkilamchi Lizosoma — hazm vakuollari shakllanadi. Lizosoma-hujayraning oʻzini hazm qiladigan boʻlsa (avtoliz) avtofagirlovchi vakuollar (avtofagosomalar, sitolizosomalar) deyiladi. Lizosoma yaxlit hujayra yoki hujayra oraligʻi moddalarini chiqarib tashlash (itbaliqlar dumining soʻrilib ketishi, togʻay oʻrnida suyak hosil boʻlishi, yalligʻlangan joydagi toʻqimalarning yemirilishi)da ham ishtirok etishi mumkin. Ikkilamchi Lizosomalarda oziq moddalarning chala parchalanib, qoldiq moddalarning toʻplanib borishi hujayraning qariganligini koʻrsatadi. Oʻsimlik hujayrasida Lizosomalar topilmagan.

Manbalar
Lizotsim

Lizotsim (liz...va yun. zyme — hamirturush), muramidaza — gidrolazalar sinfiga mansub ferment, bakteriya hujayralari pardasini yemiradi. Mukopolisaharidlarda N - atsetilmuramin kislota, R - glyukozid bogʻini va N-atsetilglyukozaminning parchalanishini katalizlaydi. L.odam va hayvonlar organizmining koʻpgina toʻqima va suyuqliklari (koʻz yoshi, balgʻam, soʻlak, taloq, jigar, shilliq qavatlar), shuningdek, ayrim oʻsimliklar, bakteriyalar va faglarda topilgan; tovuq tuxumi oqsilida ayniqsa koʻp. Tu-xum oqsili L.i toʻliq oʻrganilgan, u 129 aminokislota qoldigʻidan iborat, mol.m. 14.000 ga yaqin L. odam va hay-vonlar organizmining tashqi muhit bilan aloqa boʻladigan joylari (koʻz, bu-run-yutqin va boshqalar)da bakteriyaga qarshi toʻsiq (baryer) hosil qiladi. L. preparati koʻz, burun-halqum kasalliklarini davolashda, yarada, kuyganda, akusherlik amaliyotida, shuningdek, oziq-ovqat sanoatida va boshqalarda ishlatiladi.

Manbalar
Likasi

Likasi (1966-yilgacha Jadovil) - Kongo Demokratik Respublikasidagi shahar. Shaba provinsiyasida. Likasi stansiyasi. Aeroport bor. Aholisi 300 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Mis-kobalt rudalari qazib olinadigan va rangli metallar ishlab chiqariladigan rayon markazi. Rux konsentratlariga ishlov beriladi. Kimyo sanoati, qurilish materiallari va temir-beton konstruksiyalari ishlab chiqarish korxonalari, mineralogiya muzeyi bor. Likasiga 1917-yilda asos solingan.

Manbalar 

Kongo Demokratik Respublikasi
Likvatsion konlar

Likvatsion konlar - tarkibida metall sulfidlar mavjud boʻlgan mag-maning sovishi va kristallanishidan hosil boʻlgan foydali qazilma uyumlari. Likvatsiya natijasida silikatli va sulfidli eritmalar hosil boʻladi. Silikatli eritmani sovib qotishida gabbro-peridotitli magmatik jinslar, sulfidli eritmaning kristallanishida esa sulfid rudali konlar hosil boʻlgan. Bunday konlar likopchasimon massivlarning tub qismida tashkil topgan. Sulfidli mis-nikel Likvatsion konlar kengroq tarqalgan, ularning tarkibida koʻp miqdorda pirrotin, pentlandit, xalkopirit va bir oz magnetit, kobalt hamda platinoid minerallari boʻladi. Rudalar massiv va xoldor tuzilishida. Sulfidli mis-nikelli Likvatsion konlarni ichida eng yirik va rudaga boylari maʼlum va ular mis, nikel, kobalt va platinoidlarni qazib olishda asosiy manba hisoblanadilar (mas, Rossiyada Norilsk, Talnax, Pechenga, Kanadada Sadberi, Avstraliyada Kambal konlari).

Manbalar
Likvatsiya

Likvatsiya (lot. liquatio — suyuqlanish, erish) — temperatura pasayganda bir jinsli suyuq magmaning bir-biriga aralashmaydigan turlicha tarkibli ikki eritmaga ajralish jarayoni. Ushbu hamirga oʻxshash suyuq magmaning kristallanishi natijasida tarkibi boʻyicha har xil mineral agregatlar (togʻ jinslari va rudalar) hosil boʻladi, mas, asosiy magmadan sulfidli eritma ajralishi L. natijasidir. Ayrim olimlar (Levinson-Lessing, Deli, Niggli va boshqalar) L.ni magmaning kristallanishigacha boʻlgan differensia-siyasining asosiy usullaridan biri deb hisoblaydilar, boshqalar (Belyankin, Greyg, Fogt va boshqalar) eksperimental maʼlumotlarga asoslanib likvatsi-yali konlarni hosil boʻlishiga olib keladigan bu jarayon fakat sulfid silikatli erigan krrishmalardagina boʻlishi mumkin deb fikr yuritadilar.

Silikatlar (ayniqsa, uchuvchi komponentlar — bor, suv, ftorga boy silikatlar)dagi L. hodisasini amerikalik (O.F.Tatl, J.Fridman) va rus geologlari (D.P.Grigoryev, O.A.Yesin, Ya.I.Olshanskiy va boshqalar) tajribada aniqlashgan. Oʻzbekistondagi koʻpchilik togʻ jinslari va foydali qazilma konlari L. natijasida paydo boʻlganligi aniklangan. Amerikalik olim E. Rodderning (1969) fikricha, Gavayi o.dagi bazaltlar va Oydagi vulkan jinslarining paydo boʻlishida L. muhim rol oʻynagan.

Manbalar
Likvor

Likvor (lot. liquor — suyuklik) — (Orqa miya suyuqligi) umurtqali hayvonlar va odamda orqa miya bilan bosh miya boʻshliqlarini toʻldirib turadigan suyuqlik. Tarkibiga koʻra, limfata yaqin, lekin oqsili kam. Miyaning baʼzi kasalliklarida bu suyuklikning bosimi va tarkibi oʻzgaradi. Shuning uchun ularni aniklashda Orqa miya suyuqligis.ni oʻrganish muhim ahamiyatga ega.

Manbalar 

.
Likyor

Likyor (,  — suyuqlik) — kuchli spirtli ichimlik. Tarkibida 20% dan 35% gacha qand, 45% gacha (hajmiga nisbatan) spirt boʻladi. Dastlab, Gollandiyada paydo boʻlgan. Qadimgi xushboʻy likyor tayyorlash retseptlarini turli mamlakatlarda monaxlar va aptekarlar turli shifobaxsh oʻtlar, ildizlar, oʻsimlik gullari va mevalaridan tayyorlashgan. Uni tayyorlash usullari sir saqlangan. Kuchli desert va kremli likyorlar bor. Likyor tayyorlash uchun tarkibida qandi koʻp (24—26%) boʻlgan uzum navlari ishlatiladi, qandi kam boʻlganiga esa konsentrlangan uzum sharbati qoʻshiladi. Likyor mevalarning spirtlangan sharbatidan, xushboʻy oʻtlar, ildizlar, urugʻlar, barglar, gullar, sitrus mevalarining poʻstloqlari, dukkaklar (kofe, kakao), dorivorlar (dolchin va boshqalar), efir moylarining spirtdagi eritmalari va boshqalardan ham tayyorlanadi.

Manbalar

Havolalar 

 Likyorlar The Cook's Thesaurusda.

 

Ichimliklar
Alkogolli ichimliklar
Likiya

Likiya — Kichik Osiyoning jan.dagi qadimgi tarixiy oʻlka. Likiylar yashagan. Miloddan avvalgi 6-asrdan forslar tasarrufida, keyin Aleksandr saltanati, Ptolemeylar davlati, Rim imperiyasi tarkibiga kirgan (mil. 43 y. Likiya va Pamfiliya viloyatlarining bir qismi boʻlgan).

Manbalar 

 

Tarixiy viloyatlar
Osiyo tarixi
Liliput

Liliput — eng pakana odam [J.Sviftning "Gulliverning sayohatlari" romanidagi (afsonaviy) mamlakat — Liliputiyaning mitti odamlari nomidan].

Manbalar
Lill

Lill  — Fransiyaning shimoliy qismidagi shahar. Nor  departamentining maʼmuriy markazi. Dyol daryosi sohilida joylashgan. Transport yoʻli va avtomobil yoʻllari tuguni, daryo porti. Aholisi 191 ming kishi (1999). Shimoliy sanoat rayonining markazi. Toʻqimachilik sanoati rivojlangan. Ogir mashinasozlik, kimyo (mineral oʻgitlar, boʻyoq, kislotalar, sunʼiy tola ishlab chiqarish), oziq-ovqat sanoati kor-xonalari mavjud. Universitet (1530), musiqa akademiyasi, metropoliten bor. 15—17-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan. Shaqarga 11-asrda asos solingan.

Manbalar

Havolalar 

 

Nord shaharlari
Lilongve

Lilongve — Malavi poytaxti. Markaziy provinsiyaning maʼmuriy markazi. 1100 m balandlikda joylashgan. Aholisi 440,4 min kishi (1998). Iklimi ekvatorial, mussonli iqlim. Yillik oʻrtacha temperatura 20°, yiliga 2500 mm gacha yogʻin yogʻadi. Lilongve — Malavini Mozambik va Zambiya bilan bogʻlovchi asosiy temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Tamaki ekiladigan rayon markazi. Tamaki, makkajoʻxori va boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlovchi korxonalar, kiyim-kechak fabikalari, tamaki auksioni bor. Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. Shaharga 1902-yilda ingliz mustam-lakachilari tayanch punkti sifatida asos solingan. 1964-yilda mamlakat poytaxtini Zombadan Lilongvega koʻchirish haqida qaror qabul qilindi. 1975-yildan Lilongve — rasmiy poytaxt. Lilongveda Zomba universiteti tarkibidagi qishloq xoʻjaligi kolleji va "Kamuzu" kolleji, Milliy kutubxona va boshqa bor. Eski shahar va yangi poytaxt qismlaridan iborat.

Manbalar 

Malavi
Lima

Lima — Peru poytaxti. Mamlakatning muhim iqtisodiy, siyosiy va madaniy markazi. Tinch okean sohilida joylashgan. And togʻlari etagida. Iqlimi tropik choʻl iqlimi. Oʻrtacha temperaturasi avgustda 16°, fevralda 23°. Yiliga 40 mm yogʻin yogʻadi. Aholisi 7,4 mln. kishi (2000). L.ga 1535-yilda ispanlar asos solgan. Uch asr davomida ispanlarning Janubiy Amerikadagi mustamlakalarining markazi va Peru vitseqirolligining poytaxti boʻlgan. 1821-yildan Peru Respublikasining poytaxti. 1881—83 yillarda Chili qoʻshinlari okkupatsiya qilib turgan.

Transport yoʻli va avtomobil yoʻllarining yirik tuguni. L.dan Pan-Amerika shossesi oʻtgan. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. L. shahar atrofi va Kalyao bilan birga namlakatdagi ishlab beruvchi sanoat mahsulotining 80% ni beradi. Asosiy sanoat tarmoqlari: toʻqimachilik, oziqovqat, metallsozlik, kimyo, neftni qayta ishlash sanoatlari. Tayyor qismlardan avtomobil va elektr asboblari ishlab chiqarish korxonalari bor. Universitetlar, jumladan, SanMarkoye universiteti (1551), 3 ta Fanlar akademiyasi, muzeylar, milliy kutubxona, teatrlar, rasadxona, botanika bogʻi va boshqa bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan Torre Tagle saroyi (1795), sobor (1572—1797), prezident saroyi va boshqa saqlangan.

Manbalar
Liman

Liman (yun. limen — gavan, qoʻltiqcha) — 1) qirgʻoqlari uncha baland boʻlmagan, lekin koʻpincha tik qirgʻoqli, choʻziq qoʻltiq. L. dengiz sohilining pasayib, tekisliklardagi daryo vodiylari va jarliklarning suv bosishidan hosil boʻladi. Koʻpincha daryo quyilish joyining davomidan iborat. L. maydoni bir necha m2 dan oʻnlab km² ga chiqish joyi dengizga tutash yoki sayozlik bilan ajralgan boʻladi. Dunayning quyilish joyidagi L. Girla deb ataladi. Azov va Qora dengizlarining shim. sohillarida L. koʻp. Bu yerlarda Hojibey, Dnepropetrovsk, Kuyalnik kabi katta L.lar bor. Koʻpincha, L.da mayda qum, alevrit va gil, shuningdek, organik moddalar toʻplanib, yonuvchi slanets, koʻmir, neft konlari va boksit yotqiziqlari hosil boʻlishi mumkin. Quruq iqlimli joylarda va materikdan chuchuk suv kam kelganda L. suvida tuzlar yoki tuzli loyqa choʻkib, shifobaxsh balchiq paydo boʻladi; 2) Rossiya Federatsiyasi Yevropa qismining qurgʻoqchil jan.-sharqiy rayonlaridagi sayoz koʻlmaklar. Bahorda L.ga qor-muz suvlari toʻlib, muvaqqat koʻllar hosil boʻladi, yozda esa qurib qoladi. Bunday L.lardan oʻtloq va xaydab ekin ekiladigan yer sifatida foydalaniladi.

Manbalar
Liman sugʻorish

Liman sugʻorish, liman usulida sugʻorish - yerni erta bahorda erigan qor va daryolarning toshqin suvlarini limanlarda tutib qolish bilan bir marta bostirib sugʻorish. Ekinlar yetishtirish uchun tuproqda yetarli nam toʻplash maqsadlarida oʻtkaziladi. Liman sugʻorish yarim qurgʻoqchil mintaqalar (Volgaboʻyi, Shimoliy Kavkaz, Gʻarbiy va Sharqiy Sibirning choʻl mintaqalari, Ukraina, Qozogʻiston va boshqalar)ning oʻsimliklar uchun bahorgi bir marta bostirib sugʻorish va soʻngra yozgi yogʻinlar hisobiga tuproqda toʻplanadigan nam zaxirasi kifoya qiladigan sharoitlarida qoʻllaniladi. Doimiy sugorish usuliga qaraganda joʻn va 9—30-marta arzonga tushadi. Limanni barpo etishga qilingan xarajat qoʻshimcha hosil evaziga 1—4 yilda qoplanadi.

Limanlarning turiga qarab turli ekinlar yetishtiriladi. Liman sugʻorish tuproq paydo boʻlish jarayonini oʻzgartirish bilan birga ekinlar hosildorligini oshirishga olib keladi. Su-gʻorishning boshqa turlarini qoʻllash mumkin boʻlmagan joylarda oʻrmon daraxtlarini Liman sugʻorish muhim ahamiyat kasb etadi.

Liman sugʻorish nishabligi kichik (0,001—0,002) va tekis relyefli joylarda yuqori samara beradi. Relyefning quyi hamda oʻrta va yuqori qismlarida sunʼiy toʻsiq hosil qilish yoʻli bilan limanlar barpo etish mumkin. Sugʻoriladigan maydon — limanlarda suv maxsus tuproq toʻsiqlar, toʻgʻonlar va turlicha gidrotexnik inshootlar yordamida tutib qolinadi va dalalar boʻylab taqsimlanadi. Tuproqqa singib ketmagan ortiqcha suv suvchiqargichlar orqali tashlab yuboriladi. Limanlar oddiy va pogʻonali, sayoz va chuqur suvli turlarga boʻlinadi.

Ziyomiddin Artukmetov, Abdurahim Ermatov.

Manbalar
Limasol

Limasol, Lemesos — Kipr jan. dagi shahar. Limasol okrugining maʼmuriy markazi. Oʻrta dengiz boʻyidagi port. Aholisi 192,5 ming kishi (1999). Vino va konyak ishlab chiqarish markazlaridan. Toʻqimachilik, tikuvchilik sanoati, qurilish materiallari ishlab chiqarish korxonalari, arxeologiya muzeyi bor. 13—17-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Manbalar
Limb

Limb (lot. limbus — hoshiya) — 1) shtrixlar bilan teng (mas, aylanani graduslar, minutlar va boshqalar) boʻlaklarga boʻlingan yassi metall halqa. L. — astronomik, geodezik, fizik va boshqa burchak oʻlchash asboblarining eng muhim qismi. Burchak oʻlchash asboblarida burchaklarni hisoblash uchun ishlatiladi; 2) Quyosh, Oy, Sayyora gardishining koʻrinadigan cheti.

Manbalar
Limbik sistema

Limbik sistema (lot. limbus - hoshiya), visseral miya — bosh miyaning anatomik va funksional jihatdan birbiriga yaqin boʻlimlari majmui. Limbik sistema miya poʻstlogʻi bilan ham, poʻstloq osti tuzilmalari bilan ham bogʻlangan boʻlib, hid bilishda va ichki aʼzolar faoliyatini tartibga solishda ishtirok etadi. Lekin Limbik sistemaning asosiy funksiyasi organizmning xatti-harakatlari va ruhiy faolligini yuzaga chiqaradigan oʻz-oʻzidan boshqarilish jarayonlariga bogʻliq. Limbik sistemaning turli qismlariga turli usullar bilan taʼsir etish yoki ularni zararlash yoʻli bilan qoʻrqish, gʻazablanish va shahri k. boshqa holatlarni paydo qilish yoki bartaraf etish mumkin (yana qarang Bosh miya).

Manbalar
Limerik

Limerik — Irlandiyaning jan.gʻarbiy qismidagi shahar. Limerik grafligining maʼmuriy markazi. Aholisi 80 ming kishi (1990-yillar oxiri). Temir yoʻl stansiyasi. Shannon daryosi estuariysidagi port. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qayta ishlanadigan va savdo qilinadigan markaz. Mashinasozlik, elektrotexnika, tikuvchilik, koʻn-teri, qurilish materiallari, radioapparaturalar ishlab chiqarish korxonalari mavjud. Nafis tur toʻqiladi. Kartinalar galereyasi bor. 9— 17-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Manbalar
Limit

Limit ( — „chek“, „chegara“) — matematikaning muhim tushunchalaridan biri. Agar bir oʻzgaruvchiga bogʻliq ikkinchi oʻzgaruvchi birinchi oʻzgaruvchining oʻzgarish jarayonida a songa cheksiz yaqin-lashea, a soni ikkinchi oʻzgaruvchi miqdorning limiti deyiladi. Bu yerda limit tushunchasi oʻzgarish va cheksiz yaqinlashish jarayoni haqidagi tasavvurga bogʻliq. Limitning aniq matematik taʼrifi 19-asrboshlarida shakllandi (q. Ketma-ketlik). Natijada mat.da yangi usul — limitlar usuli paydo boʻldi. Bu usulning tatbiqi va rivoji differensial hisob va integral hisobning yaratilishiga, matematik analizning vujudga kelishiga olib keldi.

limit nazariyasida limitlarning xossalari tekshiriladi, oʻzgaruvchi miqdor limitning mavjud boʻlishi shartlari oʻrganiladi, bir necha sodda oʻzgaruvchi miqdorlarning limitlarini bilgan holda murakkab funksiyalar limitlarini qisob-lashga imkon beradigan qoidalar to-piladi. Limit nazariyasining asosiy tushunchalaridan biri cheksiz kichik — limiti nolga teng boʻlgan oʻzgaruvchi miqdor tushunchasi. Limit nazariyasining yaratilishiga I. Nyuton, J. D’Alamber, limit Eyler, O. Koshi, K. Veyershtrass, Bolsanolar katta hissa qoʻshishgan.

Manbalar
Limit nuqta

Limit nuqta - toʻplamning L. n: shunday M nuqtadirki, uning har qan-day atrofida shu toʻplamning M dan farqli kamida bitta nuqtasi boʻladi. Bundan shunday xulosa chiqadiki, Limit nuqtaning har qanday atrofida mazkur toʻplamning cheksiz koʻp nuqtasi boʻladi. Toʻplamiing Limit nuqtasi toʻplamning oʻziga qarashli boʻlishi ham, qarashli boʻlmasligi ham mumkin.

Manbalar
Limit teoremalar

Limit teoremalar - ehtimollar nazariyasipy tasodifiy miqsorlar ketma-ketligi %p ning p cheksizlikka intilishidagi xususiyatlari haqidagi teoremalar. Limit teoremalar ehtimollar nazariyasining asosiy natijalarini bayon etish shaklidir. Katta sonlar qonuni, markaziy limit teorema, takroriy logarifm qonuni Limit teoremalarning xususiy hollaridir. Bu fakt dastlabki Limit teoremalardan boʻlib, Muavr — Laplas teoremasi deyiladi.

Manbalar
Limon

Limon, limu (Citrus limon) — rutadoshlar (sitruslar turkumi)ga kiradigan doim yashil koʻp yillik daraxtlar turi, mevali ekin. Vatani — Janubiy va Jan.-Sharqiy Osiyo. Yovvoyi holda oʻsishi aniqlanmagan. Oʻrta Dengiz, AQSH, Meksika, Argentina va boshqa mamlakatlar subtropiklarida, Kavkazning Qora dengiz boʻylarida, Oʻrta Osiyoda (transheyalarda) ekiladi. Shuningdek, uy sharoitlarida oʻstiriladi. Daraxti balandligi 3–7 m, shoxshabbasi yoyiq. Novdalari tikanli, baʼzilari tikansiz. Bar-gi qalin, och yashil, choʻziq-tuxumsimon. Gullari ikki jinsli, oq, xushboʻy. Mevasi tuxumsimon, baʼzan dumaloq. oʻrtacha ogʻirligi 120—400 g ga boradi. Poʻsti sariq, silliq yoki gʻadir-budur, taxir. Eti 8—12 pallali, och sariq, sersuv, nordon. Sharbati tarkibida 3,5—8,1% kislota (asosan, limon kislota), 1,9—3,0% kand, vitamin S (100 g ida 45–140 mg), RR va V hamda pektin moddalar, temir, fosfor, kaliy, kalsiy, magniy tuzlari bor. Asosan, hoʻlligicha yeyiladi, konditer mahsulotlari tayyorlashda, sharbat, limonad, limon kislota olishda ishlatiladi.

L. qalamchasidan va payvandlash yuli bilan koʻpaytiriladi. Bogʻda 2,5><4 sxemada ekiladi. Koʻchati oʻtkazilganidan key-in 3—4-yili hosil beradi. 1 tup daraxti 15–20 kg hosil qiladi. Ochiq bogʻlarda L. kuklam, yoz va kuzda usadi, qishda tinim davriga oʻtadi. Koʻklamda gullaydi, mevasi 150—170 kunda yetiladi. Transheya sharoitida esa kuzda harorati 3—5° ga tushganda oʻsishdan tuxtab, koʻklamda harorat 10—12° ga koʻtarilganda oʻsishni davom ettiradi. Barglari har 2—3 yilda yangilanadi. L. issiqsevar, yorugʻsevar va namga talab-chan oʻsimlik. —1,5, —2° da meva va pishmagan novdalarini, —5, —6° da tupini sovuq uradi. Havo harorati 17—18° da boʻlganda normal rivojlanadi. L. chi-rindiga boy, suvni yaxshi oʻtkazadigan yengil tuproqlarda moʻl hosil beradi. L. Oʻzbekistonda 1949-yildan transheyada oʻstirila boshladi. L.ning Novogruzinskiy, Udarnik, Meyer va boshqa navlar bor. Meyer navi transheya sharoitida ekiladi, daraxti past boʻyli kam tikanli, aprel — mayda yoppasiga gullaydi; koʻchati oʻtqazilgach, 2-yili xreilga kiradi. 4—5 yoshli daraxti 50—70 dona, 9—10 yoshdagisi 120—150 dona meva beradi. Mevasi oktabr— noyabrda pishadi. Keyingi yillarda xalq se-leksioneri, faxriy akademik Zayniddin Faxriddinov yetishtirgan yirik mevali (400—950 g) Toshkent, Yubileyniy nav L.lari ham oʻstirilmoqda.

Adabiyot 
 Kulkov O.P., Muhamedov Sh. Z., Oʻzbekistonning subtropik oʻsimliklari, 1968;
 Faxriddinov 3., Toshkent limoni, T., 1969.

Rixsivoy Joʻrayev.

Manbalar
Limon kislota

Limon kislota, 2-gidroksi-1,2,3, (Kimyoviy formulasi - C6H8O7) — propantrikarbon kislota HOOC-CH2-C(OH)COOH-CH2COOH yoki (HOOCCH2)2C(OH)COOH - uch asosli organik kislota; tiniq kristallardan iborat rangeiz, hidsiz modda. Mol.m. 192,12, zichligi 1,665 kg/m3, suyuqlanish t-rsi 153,5°. Suv va spirtda yaxshi, koʻpchilik organik erituvchilarda yomon eriydi. 175° da bir molekula suv ajralib, akonit va 3-ketoglutar kislotalar aralashmasi hosil boʻladi. Limon kislota hujayra nafasini yuzaga chiqaradigan biokimyoviy reaksiyalar sistemasida zarur komponentdir (qarang Trikarbon kislotalar sikli). Limon kislotaning boshqa funksiyalaridan biri organizmda kislota-ishqor muvozanatini saqlashdan iborat. Limon, krijovnik, malina, uzum va boshqa mevalarda uchraydi. Sitrus mevalarida 6—8%, tamaki barglarida 8—14%, gʻoʻzapoyada, baʼzi madaniylashtirilgan bakteriyalar suyukliklarida 10% gacha Limon kislota boʻladi. Sanoatda shakarni Aspergillus niger shtammi bilan bij-gʻitib, shuningdek, tamaki barglaridan (nikotinni ajratib olingandan soʻng) olinadi. Limon kislota va uning tuzlari oziq-ovqat sanoatida, tibbiyotda, metallar yuzalarini qurum va zangdan tozalashda va organik sintezda qoʻllanadi.

Manbalar 

    

Kislotalar
Limonad

Limonad yoki lemonad () — chanqov bosadigan spirtsiz ichimlik. Meva (olma, nok, apelsin va boshqalar) sharbatiga suv, shakar, karbonat kislota va xushboʻy taʼm beradigan moddalar qoʻshib tayyorlanadi.

Manbalar
Limonit

Limonit —Fe3+ gidroksidlari aralashmalari, tabiiy mineral agregatlarning umumiy nomi. Asosida qungʻir rangli sertuproq yoki suyuqlik oqimidan hosil boʻlgan massalar mavjud. Kelib chiqishi gipergen. L.ning uyumlari yuqori sifatli temir ruda konlarini hosil qiladi.

Manbalar