Abdulla Gulshaniy

Abdulla Gulshaniy(1898-1978)— gʻazalxon shoir, tarjimon, aruz va muammo ilmining bilimdoni, „Gulistoni Gulshaniy“, „Toʻy va toʻyona“ kitoblarining muallifi. Olim uzoq yillar davomida Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasining ilmiy xodimi tariqasida koʻplab qadimiy qoʻlyozmalarni yuzaga chiqardi, xalqimiz maʼnaviyatini yuksaltirishga oʻzining munosib xissasini qoʻshdi. Abdulla Gulshaniy turli soxalarda va mas’ul lavozimlarda ham ishlab kelgan.

Bolalik vaqtlari 
Abdulla Gulshaniy 1898 yil mart oyida Shahrisabzning Zingaron mahallasida kosib Abdurahmon Fozil oʻgʻli oilasida tugʻilgan. Olti yoshdan togʻasi mulla Meylining maktabida oʻqib, 13 yoshida Qur’oni Karimni yod oladi va mudarrislarning sinovidan oʻtgach „qori“ unvoniga erishgan.

Yigitlik davri 
U 18 yoshga yetgach Buxoroga borib Mir Arab madrasasi tolibi boʻladi. Navoiy, Dehlaviy, Fuzuliy, Jomiy, Firdavsiy, Bobur asarlarini oʻrganish bilan birga oʻzi ham Gulshaniy taxallusi bilan gʻazallar yozgani sababli tez orada yaxshigina shoir boʻlib taniladi. Abdulla Gulshaniy doʻstlari Salimiy va Voiziy bilan birga gʻazallarini jamlab „Tuhfat ul-ahbob“ (Doʻstlar sovgʻasi") nomli devon tuzishgan.
1917 yilning yozida mahalladoshi mulla Xudoyqulning goʻzal qizi Hikoyatxonga uylanadi.
Yosh Abdulla Gulshaniy Buxoroda Sadriddin Ayniy, Abdurauf Fitrat, Mahmudxo'ja Behbudiy, Fayzulla Xo‘jayev, Hamza Hakimzoda bilan tanishib, „Yosh buxoroliklar“ tashkiloti va jadidlar harakatining faol aʼzosiga aylangan.
Amirlik aygʻoqchilari 1919-yilning bahorida otasining uyida qoʻlga olib Shahrisabz begi Said Akromxon toʻraning zindoniga tashlaydi. Abdulla zindondaligida qora niyatli kimsalar Hikoyatxonga „Abdullani zindonda osib oʻldirishdi“, degan xabarni yetkazishgan. Sevganidan ayrilgan 19 yoshli suluv kelinchak zaxar ichib joniga qasd qiladi.

Keyingi taqdiri 
Hokimiyat sho‘rolar qoʻliga oʻtgach, uni ishga chaqirishgan. U uzoq yillar Qarshi, Samarqand, Namangan, Buxoro, viloyatlarining chekka tumanlarida turli lavozimlarda ishladi. Qorakoʻl tumani „Chorvador“ gazetasi muharriri ham boʻldi.
Abdulla Abdurahmon oʻgʻli Gulshaniy 1941 yildan 1978 yilning 28 dekabriga qadar Qamashi shahrida yashadi va ijod qilib, 80 yoshida vafot etgan.

Ijod yoʻli 
Abdulla Gulshaniyni 1962-yilda Toshkentga O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi til va adabiyot institutiga ishga taklif etishgan. U qisqa muddat ichida Abdurahmon Jomiyning „Risolai manzuma“ asarini forschadan oʻzbek tiliga tarjima qildi. Shuningdek Alisher Navoiy qalamiga mansub „Majolis un-nafois“ asaridan 1000 baytli, „Xazoyin ul-maʼoniy“ asaridan 600 satrli muammoni yechadi. Bundan tashqari M.Nishopuriyning „Muammo fani qoidalari haqida“ kitobidan 6654 satr, „Muammo qoidalari“ risolasidan 1340 satr, „99 nomli muammo“ kitobidan 650 satr muammoli sheʼrni oʻzbek tiliga oʻgirgan.
Gulshaniydan bizga 2 jilddan iborat „Gulistoni Gulshaniy“ devoni, 3 jilddan iborat tojikcha sheʼrlar toʻplami, oʻzining muammo va chistonlari jamlangan „Muammiyot“ asari, „Toʻyu toʻyona“, „Ariza“, „Kunlarim“ dostonlari meros boʻlib qolgan. Shoirning jami 16 ming 854 misradan iborat adabiy merosi Toshkent qo‘lyozmalar institutida saqlanmoqda.

Asarlaridan namunalar

Manbalar

Havolalar 
 Gulshaniy haqida

1898-yilda tugʻilganlar
Qashqadaryo
Yosh buxoroliklar
Shahrisabz
1978-yil