MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Halimboy Boboyev

Halimboy Boboyev (1942.10,8, hozirgi Tojikiston Respublikasi, Shahriston tumani) — huquqshunos olim. Oʻzbekiston Respublikasi fan arbobi (1999), yuridik fanlari doktori (1993), professor (1994). ToshDU yuridik fakultetini tugatgan (1970), fakultetda oʻqituvchi, katta oʻqituvchi, dotsent, dekan muovini, kafedra mudiri (1973—91). Toshkent davlat yuridik instituti prorektori (1991 — 92), davlat va huquq nazariyasi kafedrasi mudiri (1992—95), rektori (1995-yildan). Ilmiy ishlari Oʻzbekiston siyosiy va huquqiy qarashlarning tarixi, davlatchilikning rivojlanishiga bagishlangan. B. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, Fuqarolik kodeksi va boshqa huquqiy hujjatlarni tayyorlashda ishtirok etdi. "Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi" Bosh tahrir hayʼati aʼzosi (1997-yildan). Birinchi chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputata (1994—99). Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi aʼzosi (1999-yildan).

Manbalar 

 Amir Temur va temuriylar saltanati, T., 1996; Oʻzbek milliy davlatchiligi tarixi, T., 1999.
Madraim Bobojonov

Madraim Bobojonov (1939.9.10, Xorazm viloyati Xonqa tumani Gʻalaba qishlogʻi) — Oʻzbekiston xalq artisti (1988). Toshkent sanʼat institutini tugatgan (1970). 1961-yildan Ogahiy nomidagi Xorazm viloyat oʻzbek davlat musikali drama va komediya teatrida aktyor. B. ijodiga qahramonona, romantik va fojiaviy rollar yaqin boʻlib, obrazlari joʻshqin histuygʻuga toʻla; chuqur dramatik hoyaatlarni mahorat bilan gavdalantiradi. Sahnada yaratgan eng yaxshi rollari: Utkuriy ("Parvona"), Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Fazliddin ("Nomaʼlum kishi"), Hamlet ("Hamlet"), Karl Moor ("Qaroqchilar"), Mindaugas; ("Mindaugas"), Jaloliddin Manguberdi ("Avlodlar qilichi"), Samadov ("Un uchinchi rais"), Ogahiy ("Dilbandi Xiva") va boshqa B. televideniye orqali namoyish etilgan bir qancha videofilmlarda ham (Ogahiy, "Ogahiy"; Qozi, "Deyishma" va boshqalar) oʻynagan. "Nilufar" (H. Rasul), "Millioner oʻgʻli" (J. Teshaboyev, H. Islomov) kabi spektakllarni sahnalashtirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
    

Oʻzbekiston xalq artistlari
Yatim Bobojonov

Yatim Bobojonov (asli ismi Fozil) (1904 Toshkent 1959.26.12) — teatr arbobi, aktyor, rejissyor va pedagog. Oʻzbekiston xalq artisti (1943). Oʻzbek teatri asoschilaridan. Saxna faoliyatini 1920-yil teatr truppasi (Toshkent) da kichik rollarni ijro etishdan boshlagan. Moskva oʻzbek drama studiyasida (1924—27) K. Stanislavskiyning ilgʻor sahna uslubi, Ye. Vaxtangov rejissurasini oʻrgangan, 1927-yildan Hamza teatrida aktyor va rejissyor Hajviy va harakterli rollarni mahorat bilan ijro etgan: Tartalye (K. Gotssi, "Malikai Turandot", 1927), Brigella (K. Goldoni, "Ikki boyga bir malay", 1927) va boshqa 1931—32 yillarda Buxoro teatri va unga vaqtincha qoʻshilgan Respublika yosh tomoshabinlar teatri badiiy rahbari. Rejissyorlik faoliyatini shu teatrda "Niqob yirtildi" (Z. Fatxulin) pyesasini sahnalashtirishdan boshlagan. 1934-yil Hamza teatrida "Tormor" (Komil Yashin) spektaklini sahnalashtirgan. Spektakl hayotiyligi, ommaviy sahnalarning mukammalligi, yuksak ijro saviyasi bilan ajralib turadi. B. ijodida Hamza dramalari va uning obrazini yaratish alohida oʻrin tutgan. "Xolisxon" (1940), "Hamza" (Komil Yashin, A. Umariy, 1949), ayniqsa, "Boy ila xizmatchi" (1939) spektakli B. rejissyorlik ijodining choʻqqisi, Hamza teatrining esa katta yutugʻi boʻldi. B. oʻz rollari va spektakllarida xalqhayotini atroflicha aks ettirdi, qahramonlari harakteri va ruhiy holatlarini chuqur ochishga erishdi. B. teatr sanʼatining tarbiyaviy roliga alohida ahamiyat bergan, spektakllari chuqur gʻoyaviy mazmun va aniq maqsadga ega boʻlgan. B. Yangiyoʻl (1943—46), Toshsovet (1946—48) teatrlarida badiiy rahbar boʻlib ishlagan, shu teatrlarda "Tohir va Zuhra" (S. Abdulla asari; T. Jalilov musiqasi), "Muqanna" (H. Olimjon). "Xoʻja Nasriddin" (V. Vitkovich, Gʻ. Gʻulom), "Oftobxon" (Komil Yashin; X. Toʻxtasinov) va boshqa spektakllarni qoʻygan. Sh. Burhonov, O. Xoʻjayev, N. Rahimov, O. Jalilov, M. Gʻofurov, A. Boltayev, F. Rahmatova va boshqalarning aktyor sifatida shakllanishida xizmati katta. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida dare bergan (195056).

Manbalar

Havolalar  
 Gazeta

Oʻzbekiston xalq artistlari
1904-yilda tugʻilganlar
1959-yilda vafot etganlar
26-dekabrda vafot etganlar
Bobon qoʻzgʻoloni

Bobon qoʻzgʻoloni — Zarafshon vohasida chorizm mustamlakachilik istibdodi va mahalliy amaldorlar zulmiga qarshi koʻtarilgan dehqonlar qoʻzgʻoloni (1869-yil oktabr— 1870-yil sentabr). Rahbari — Bobon Aliboyev (Bobon Toʻqsabo). U Qoraqursoq qishlogʻidan boʻlib, rus podsho chinovniklari, amir va uning amaldorlari, jumladan Ziyouddin tuman begi Muhammad Yusufboy dodxohning behad zulmiga qarshi bosh koʻtarib, oʻz atrofiga kambagʻal dehqonlarni toʻplay boshlaydi. 1869-yil dekabrga kelib ularning soni 500 kishidan ortadi. Qoʻzgʻolonchilar boy va amaldorlarning uy-joylariga oʻt qoʻyish, molmulklarini tortib olib, kambagʻallarga boʻlib berishni oʻz oldilariga asosiy maqsad qilib oladilar. Qoʻzgʻolon dastlab ana shu Ziyouddin bekligida boshlanib, Xatirchi bekligi va Zarafshon okrugining Kattaqoʻrgʻon uyezdiga yoyiladi. Buxoro amiri qoʻzgʻolonni oʻz kuchi bilan bostira olmagach, 1869-yil oktabrda Zarafshon okrugidagi chor maʼmuriyatidan harbiy yordam soʻrashga majbur boʻladi. Kattaqoʻrgʻon uyezdi boshligʻi kapitan Borzenkov yuborgan jazo otryadi shu uyezd chegarasida qoʻzgʻolonchilar bilan boʻlgan jangda katta talofot koʻrsada, bir necha qoʻzgʻolonchini asir olishga muvaffaq boʻladi. Ulardan biri (Mullo Xusayn) Buxoro zindoniga tashlanib, qolganlari (Umarqul, Abdushukur, Xudoyberdi) qatl etiladi. Bobon qoʻzgʻolonni davom ettirib, 4 dekabrda Xatirchi amlokdori Rahimboyning molmulkini kambagʻal dehqonlarga taqsimlab beradi. Soʻng, qoʻzgʻolonchilar Ziyouddin tuman begi Muhammad Yusufboy dodxohning uyiga oʻt qoʻyib, molmulkini xalqqa ulashadi. Bobon qoʻzgʻoloni ning tobora avj olayotganidan choʻchigan Turkiston generalgubernatori K. P. Kaufman Kattaqoʻrgʻonga shtabsrotmistr M. D. Skobelev boshchiligida otliqjazo otryadini joʻnatadi. Kattaqoʻrgʻondan 25 km uzoqlikdagi Chorshanba qishlogʻida boʻlgan jangda jazo otryadi yengilib, Skobelev krchadi. Bu magʻlubiyatdan sharmanda boʻlgan Turkiston chor maʼmuriyati Skobelevni harbiy tribunalga beradi. Shundan soʻng, Kattaqoʻrgʻonga polkovnik Karganov boshchiligida ikkinchi jazo otryadi yuboriladi, 1869-yil dekabr oxirida boʻlgan jangda qoʻzgʻolonchilar yengilib, ulardan 40 tasi halok boʻladi, 25 kishi asir olinadi, 100 dan ortigʻi yaralanadi. Bobon esa omon qolgan qoʻzgʻolonchilar bilan qochib qutiladi. Asir olingan qoʻzgʻolonchilarni Ziyouddin tuman begi xalq oʻrtasida osib oʻldiradi. 1870-yil 14-yanvarda Karganov jazo otryadi Qoraqursoq qishlogʻida qoʻzgʻolonchilar bilan yana jang qiladi, ammo ularni yenga olmaydi, 1870-yil sentabrda chor hukumati aygʻoqchisi Saidxon Karimxonovning xiyonati tufayli qoʻzgʻolonchilar Kattaqoʻrgʻonning Toʻrtkoʻl qishlogʻida tormor qilinadilar. Bobon qoʻlga olinib, Samarqandda qatl etiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Oʻzbekistonning yangi tarixi, 1j. [Turkiston chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida], T., 2000.
Sanobar Bobonazarova

Sanobar Bobonazarova (1950.15.3. Namangan tumanining Shoʻrqoʻrgʻon qishlogʻi) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchsi (1998). Namangan pedagogika institutining filol. fakultetini tugatgan (1973). 1969-yildan Namangan tumanidagi 8oʻrta maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Bobonazarova darslarni koʻrgazmali qurollar, texnika vositalari asosida tashkil etadi. Bobonazarova oʻz darsida yoshlarga vatan tuygʻusini, milliy qadriyatlar va mafkurani singdirishda yangi uslublarni qoʻllaydi. Maktab "Yosh ijodkorlar" toʻgaragi rahbari Bobonazarova oʻquvchilari bir necha marta olimpiadalarda faxrli oʻrinlarni egalladi. Uning sheʼriy kitoblari nashr qilingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Meliboy Boboniyozmatov

Meliboy Boboniyozmatov (1837 Rishton — 1917) — rishtonlik kulol, kosagar usta. Kulollik hunarini otasi usta Boboniyozmatdan oʻrgangan. Rishton kulolligi uslubida ishlanadigan sopol idishlarning barcha turlarini yasash, naqshlash, pishirish jarayonini yaxshi bilgan. Rangbarang boʻyoqlarni qoʻllab xilmaxil yangi idishlar yasagani uchun ustalar orasida "chapdast usta" nomini olgan. Rishtonlik kulollar orasida birinchi boʻlib Gʻijduvon kulolligida yangi tarkalgan "tagi siyoh" ("qora zaminlik") uslubini mukammal oʻrgangan, shu uslubda tayyorlagan idishlaridan namunalar Toshkentdagi Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyida saqlanadi.

Manbalar 

1837-yilda tugʻilganlar
1917-yilda vafot etganlar
Bobosurxok togʻlari

Bobosurxok togʻlari — Hisor togʻ tizmasining janubi-gʻarbiy tarmoqlaridan biri. Qashqadaryo viloyatining Dehqonobod tuman i xududida. Eng baland joyi — 1790 m, oʻrtacha balandligi 1500- 1600 m. Shim.sharqdan jan.gʻarbga 9- 10 km ga choʻzilgan. Mezokaynozoy yotqiziklari (ohaktosh, qumtosh, gipsli gil, mergel, konglomeratlar va boshqalar) bilan qoplangan. Janubiy yon bagʻri nisbatan tik. Karst shakllari (chuqurlar, gʻorlar) rivojlangan. Iqlimi quruq va issiq, tekisliklardan kam farq kidali. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 300- 400 mm. Togʻ yon bagʻirlarida buloqlar mavjud. Efemer va efemeroid oʻsimliklar oʻsadi. Shim.sharqiy qismlarida 1500 m dan balandrokda archazorlar bor. Yaylov sifatida foydalaniladi. Antropogen taʼsir eroziyaning kuchayishiga, yaylovlarda oʻtning siyraklashishi va oʻrmon maydonlarining qisqarishi kabi salbiy oqibatlarga olib kelmoqda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Togʻlar
Qashqadaryo viloyati
Oʻzbekiston geografiyasi
Xadicha Boboxonova

Xadicha Abdurasulovna Boboxonova (1923.11.1, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1979). Toshkent teatr texnikumini tugatgan (1939), Moskva davlat teatr sanʼati instituti qoshidagi milliy teatr boʻlimida tahsil olgan (1939-41). Surxondaryo (1941-49), Buxoro (1949-51), Kattaqoʻrgʻon (1951-58) teatrlarida ishlagan, 1958-yildan yana Surxondaryo teatrida. Asosiy rollari: Maysara ("Maysaraning ishi"), Zuhra ("Tohir va Zuhra"), Layli ("Layli va Majnun"), Nodira ("Nodira"), Farmonbibi ("Kelinlar qoʻzgʻoloni"), Toʻlgʻanoy ("Momo Yer"), Ona Turk ("Amir Temur va Yildirim Boyazid"), Saodat ("Qaytar dunyo"), Jannat xola ("Oʻchmasin chiroq") va boshqa Yaratgan obrazlari toʻlaqonliligi va milliy xususiyatlarga boyligi bilan ajralib turadi. Oʻzbek, qozoq, turkman, ozarbayjrn xalq qoʻshiqlarining mohir ijrochisi. "Shuhrat" (1994) medali, "El-yurt hurmati" ordeni (1998) bilan taqdirlangan.

Manbalar
Boboshodisoy

Boboshodisoy — Qashqadaryo viloyati Yakkabogʻ tumanipatn soy. Yakkabogʻdaryonmng chap irmogʻi. Ugomning yuqori oqimi Chiyonlisoy deb ham ataladi. Uzunligi 11 km, havzasining maydoni 37 km², Ugom Xontaxta togʻining shim. yon bagʻridagi buloqlardan boshlanib, dastlab shim.gʻarbii yoʻnalishda oqadi va Yakkabogʻ qishlogʻi yaqinida Yakkabogʻdaryoga quyiladi. Ugom erta bahorda yomgʻir, jala va erigan qor suvlari hisobiga toʻyinadi, toʻlibtoshib oqadi. Boshqa paytlarda asosan buloqlardan suv oladi, yozda quyi oqimida koʻpincha qurib qoladi. Ugom havzasi oʻsimliklarga boy, xushmanzara, undan yozgi yaylov sifatida ham foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekistondagi daryolar
Ahmad Boboqulov

Ahmad Boboqulov (1931-yil 17-yanvar, Gʻijduvon tumani, Buxoro viloyati, O'zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi — 1990-yil 25-may, Dushanbe, Tojikiston Sovet Sotsialistik Respublikasi) — tojik va sovet xonandasi (lirikdramatik tenor). Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi Xalq artisti (1971). Taniqli maqom bilimdoni Boboqul Fayzullayevning oʻgʻli.

Tarjimai holi 
1931-yil 17-yanvarda Gʻijduvon tumanida (hozirgi Buxoro viloyati Oʻzbekiston) tugʻilgan. Otasi — hofiz, xalq xonandasi va sozanda Boboqul Fayzullayev.

1954-yilda Moskva konservatoriyasi qoʻshiqchilik yoʻnalishini, 1962-yilda V. F. Karin bilan aspiranturani tamomlagan.

1954—1956 va 1966-yildan —  Sadriddin Ayniy nomidagi Tojikiston opera va balet teatri solisti (Dushanbe).

1956—1966-yillarda Tojikiston filarmoniyasining solisti (Dushanbe).

Konsert xonandasi sifatida murakkab ariyalar, eski romanslar, tantana qoʻshiqlari, tojik kompozitorlarining kamera vokal asarlari va xalq qoʻshiqlarini ijro etgan. Shashmaqom ijrochisi.

SSSR va Afgʻoniston, Indoneziya, Hindiston, Eron, Pokiston, Kanada, Avstraliya, Germaniya kabi davlatlarning koʻplab shaharlarida boʻlgan.

Oʻqituvchilik faoliyati bilan shugʻullangan. 1973—1981-yillarda Tojikiston SSR Davlat televideniye va radioeshittirish qo‘mitasining maqom ansambli ijrochilarining badiiy rahbari bo‘lgan. 1966-yildan — Taras Shevchenko nomidagi Dushanbe pedagogika instituti (hozirgi Sadriddin Ayniy nomidagi Tojikiston davlat pedagogika universiteti) sanʼat fakulteti vokal kafedrasi mudiri, 1973-yildan — Mirzo Tursunzoda nomidagi Tojikiston davlat sanʼat instituti musiqa-pedagogika fakulteti musiqa taʼlimi kafedrasi mudiri (1977-yildan — professor), 1976-yildan — shu institutning vokal va opera fakulteti oʻqituvchisi.

„Tenor uchun turli janrdagi vokal asarlar“ („Xrestomatiya“, Dushanbe, 1976-yil) kitobi muallifi.

1990-yil 18-mayda Dushanbeda yurak xurujidan vafot etdi. Sari Oshiyo qabristoniga dafn etilgan.

Oilasi 
3 o‘g‘il va 4 qiz, 22 nevara, 6 chevarasi bor.

Dramatik partiyalari 

Asosiy partiyalari: Kavaradossi (J. Puchchini, „Toska“), Kanio (R. Leonkavallo, „Payatslar“), Xurshid, Modan (3. Shohidiy, „Dushanbalik qiz“, „Komde va Modan“), Rudakiy (Sh. Sayfiddinov, „Rudakiy“), Vodemon (P. Chaykovskiy, „Iolanta“) va boshqa „Samarqand Ushshogʻi“, „Dugoh“, „Qashqarchai Moʻgʻulchai Dugoh“, „Iroq“ va boshqa ashula yoʻllarining ham mohir ijrochisi. Oʻzbekistonda tojik adabiyoti va sanʼati dekadalari (1957, 1968), Xalqaro musiqashunoslik anjumanlari (Samarqand, 1978, 1983) konsertlarida qatnashgan.

Mukofotlari 
Tojik SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1954), Tojik SSR xalq artisti (1957), SSSR xalq artisti (1971), Rudakiy nomidagi Tojikiston SSR Davlat mukofoti (1966), Lenin ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1957),
„Shavkatli mehnat uchun“ medali (1954) kabi orden, medal va unvonlar sohibi.

Xotirasi 
Dushanbe sanʼat kolleji xonandaning ismi bian nomlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar 

1931-yilda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
17-yanvarda tugʻilganlar
25-mayda vafot etganlar
Bobrik

Bobrik (toʻqimachilikda) — zalvor va qalin (4 mm dan qalin) jun gazlama. Juda pishiq qilib toʻqiladi, issikdikni yaxshi saqlaydi. B.dan ustkiyimlar tikiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobrlar

Bobrlar (Castor), suv qunduzlari — bobrsimonlar oilasining yagona urugʻi. Uzunligi 100 (baʼzan 130) sm, ogʻirligi 30 kg gacha. Suvda yashashga moslashgan. Burun teshigi suvda bekiladi. Oyoqlari kalta, besh barmoqli; barmoqlari orasida parda boʻladi. Orqa oyoqlari kuchli rivojlangan. Keyingi oyoqlari ikkinchi barmogʻining tirnoqlari ikkiga ajralgan boʻlib, yungini tarash uchun xizmat qiladi. Juni uzun, qalin va yumshoq, och qoʻngʻirdan qoramtir qoʻngʻirgacha tusda boʻladi. Momiq junlari yaxshi rivojlangan. Belkurakka oʻxshash dumi yungsiz (uz. 30 sm gacha, kengligi 10—13 sm). 2 turi bor. Kanada B. (S. canadensis) — Shim. Amerikaning Alyaskadan Meksikagacha boʻlgan hududlarida tarqalgan.

Finlandiyada va Rossiyaning turli viloyatlarida iqlimlashtirilgan. Yevropa, yaʼni dare B. (S. ﬁ ber) — Yevrosiyoning oʻrmon zonasida, suv toshadigan oʻrmon va choʻl mintaqalarida tarqalgan. Rossiyada 20-asr boshlarida qimmatbaho terisi uchun koʻplab ovlaiganidan koʻp joylarda qirilib ketgan edi. Ovlash taqiqlanishi va qoʻriqxonalar tashkil qilinishi bilan soni koʻpayib, 60- yillardan boshlab yana ovlana boshlangan. B. kechasi va shomda faol hayot kechiradi, qishda faolligi kamayadi. Suv havzalari qirgʻogʻida in qaziydi yoki shoxshabbalar va tuproqdan uya quradi, kichik soylar va daryolarning suvini shoxshabbalar bilan toʻsib, toʻgʻon quradi. Yiliga bir marta 1 dan 6 tagacha koʻzi ochiq va tanasi yung bilan krplangan bola tugʻadi. Daraxt poʻstlogʻi va keng bargli daraxtlarning shoxshabbalari bilan oziqlanadi. Qishga oziqgʻamlaydi. 35— 40 yil yashaydi. Qimmatbaho moʻynasi uchun ovlanadi, maxsus fermalarda koʻpaytiriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobruysk

Bobruysk () — Belarusning Mogilyov viloyatidagi shahar (1795-yildan). Berezina daryosi boʻyidagi pristan. Bobruysk stansiyasi (Berezina). Aholisi 223 mingkishidan ziyod (1999). Yogʻochsozlik sanoati markazi. Mashinasozlik, neft kimyosi va kimyo ("Bobruyskshina" ishlab chiqarish birlashmasi va boshqalar), oziq-ovqat, yengil, qurilish materiallari sanoati korxonalari ishlab turibdi. 3 teatr, oʻlkashunoslik muzeyi mavjud. 14-asrdan maʼlum; 1649-yildan Polsha, 1793-yildan Rossiya imperiyasi tarkibida boʻldi. Balneobalchiq kurorti mavjud.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobsley

Bobsley (ing. bobsleigh) — sport turi; yaxlit metalldan yasalgan chanalarda tepalikdan maxsus muzlatilgan trassalar boʻylab uchish. Chanalarning oʻzi ham B. deb ataladi. Chanalar 2 va 4 oʻrinli boʻlib, faqat erkaklar musobaqalashadilar. 2 oʻrinli chananing uz. 2,7 m, ogʻirligi 165 kg, ekipajning vazni 200 kg dan oshmasligi kerak. 4 oʻrinli chanada bu koʻrsatkichlar tegishlicha 3,8 m, 230 kg, 400 kg dir.

B. sport turi sifatida 19-asrning oxirida Shveysariyada paydo boʻlgan. Xalqaro B. va toboggan federatsiyasi (FIBT; 1924-yil asos solingan)ga 32 mamlakataʼzo (1991). 1924-yildan kishki olimpiya oʻyinlari dasturiga kiritilgan, shu yildan jahon chempionatlari oʻtkaziladi. AQSH, Shveysariya, Germaniya, Italiya sportchilari B.da eng koʻp muvaffaqiyatga erishganlar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bobur maqbarasi

Bobur maqbarasi — Kobuldagi (Afgʻoniston) meʼmoriy yodgorlik (16—17 va 20-asrlar). Boburning xoki 1539 yilda Agradan (Hindiston) olib kelinib shu yerda dafn etilgan. Bobur maqbarasi Kobul shahrining Sherdarvoza togʻi yon bagʻridagi (xushmanzara qiya yalanglikda). Bobur ixlos qoʻyib obod qilgan tarixiy bogʻ "Nazargoh"ning (keyinchalik bogʻning nomi "Bogʻi Bobur" deb nomlangan) yuqoridagi maydonchasida joylashgan. Bobur vasiyatiga koʻra, dastlab qabr ustiga maqbara qurilmagan. 1606 yilda tarixiy lavha chekilgan oqish kulrang qabrtosh oʻrnatilgan. 1932 yilda marmar, beton va sopoldan moʻʼjazgina shiyponmaqbara barpo qilingan. Maqbara yaqinida oʻgʻli Mirzo Hindol va nabirasi Mirzo Muhammad Hakimning qabrtoshlari saqlangan. Ular oldida Ruqiya Sultonbegim qabrtoshi (1640). Pastki pogʻonada esa Shoh Jahon hind meʼmorligi uslubida kulrang toshdan ayvonli masjid qurdirgan. Xalqaro Bobur jamgʻarmasi tashabbusi bilan Andijondagi Bobur milliy bogʻi ("Bogʻi Bobur")da Kobuldagi Bobur maqbarasiga oʻxshash ramziy qabrmaqbara bunyod etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Afgʻoniston meʼmoriy yodgorliklari
Boburiylar

Boburiylar — Hindistonda (1526—1858) hukmronlik qilgan turkiy sulola.  

Temuriylar sulolasining vakili, Amir Temur avlodi Zahiriddin Muhammad Bobur asos solgan. Chet ellarda, mamlakatimizda, hatto Hindistonda ham Boburni va uning avlodlarini "buyuk moʻgʻullar" deb atash odat boʻlib qolgan. "Buyuk moʻgʻullar" degan ibora Chingizxon va undan keyingi moʻgʻul qoonlari (Oʻqtoy qoon, Guyuk qoon, Munka qoon)ga taalluqli boʻlib, Buyuk mo'g'ular aslida Bobur avlodlaridir. Ular tarixiy hujjatlarda oʻzlarini "boburiy mirzolar" deb yuritishgan. Ular tarixiy hujjatlarda oʻzlarini "boburiy mirzolar" deb yuritishgan. V. V. Bartold dunyoda tarqalgan "buyuk moʻgʻullar" iborasining xato ekanligini koʻrsatib, "Yevropaliklar Temurni va uning oʻgʻillari hamda nabiralarini moʻgʻullardan tarqalgan deb hisoblab, (Bobur) saltanati uchun "buyuk moʻgʻullar" degan nom toʻqidilar", deb yozadi. Bu ibora esa Yevropadan Hindistonga "koʻchib" kelib, hindlar orasiga inglizcha kitoblar vositasi bilan tarqalgandir. Soʻnggi yillarda "buyuk moʻgʻullar" degan xato ibora oʻrniga "boburiylar" iborasi qoʻllanila boshladiki, bu ibora tarixiy haqiqatni toʻgʻri aks ettiradi. Boburiylar Hindistonda 332 yil hukmronlik qildilar. Sulola asoschisi Bobur (1483-yilda tugʻilgan) otasi tomondan Amir Temurning (1336–1405) va ona tomondan Chingizxonning (1227-yilda vafot etgan) avlodi boʻlgan. 

Boburiylarning vakillari: Zahiriddin Muhammad Bobur (1526-1530), Humoyun (1530-1539; 1555-56), Akbar ( 1556-1605), Jahongirshoh (1605—27), Shoh Jahon (1627-1658), Avrangzeb Olamgir (1658—1707), Bahodirshoh I (1707-1712), Jahondorshoh (1712-1713), Farrux Siyar (1713-19), Muhammadshoh (1719-1748), Ahmadshoh (1748—1754), Olamgir II (1754-1759), Shoh Olam II (1759-1806), Akbar II (1806-1837), Bahodirshoh II (1837-1858).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Sulolalar
Boburiy hukmdorlar
Amir Temur
Hindiston
Pokiston
Boburnoma rasmlari

Boburnoma rasmlari — Zahiriddin Muhammad Boburning "Boburnoma" asariga ishlangan miniatyuralar. Boburiylar hukmronligi (ayniqsa Akbar) davrida Hindistonda shakllangan, Gʻarbda "moʻgʻullar miniatyurasi" nomi bilan maʼlum boʻlgan tasviriy sanʼat yuzaga kelgan. Hirot, Buxoro, Samarqand, Sheroz, Tabriz miniatyura sanʼatining eng yaxshi anʼanalarini ijodiy oʻzlashtirib, qad. hind tasviriy sanʼatini dunyoviy mazmun bilan boyitgan Dasvant, Basovan, Us tod Mansur, Mukund, Ramdas, Kesu Gujarotiy, Farruxbek Qalmoq, Ibrohim Naqqosh va boshqa musavvirlar oʻsha davrda yaratilgan va koʻchirilgan bir qator qoʻlyozmalarni — "Boburnoma", "Akbarnoma", "Zafarnoma", "Jome attavorix" ("Tarixlar majmuasi") va boshqalarni nafis va jozibador rasmlar bilan bezaganlar. Bizgacha "Boburnoma"ning shu tarzda bezatilgan nusxalari (8 nusxa toʻliq holda) yetib kelgan: Britaniya muzeyida (Angliya) va Oksforddagi Bodli kutubxonasida, Dexlidagi Milliy muzey va Rojasthon shtatidagi Alvar kutubxonasida (Hindiston), Parij milliy kutubxonasida; shuningdek Moskvadagi Sharq xalklari sanʼati muzeyida (57 varakda 69 rasm), Dublindagi Chester Bitti kutubxonasida (Irlandiya), Parijdagi Luvr muzeyida, AQShning Frir galereyasida, Fogg sanʼat muzeyida, Kanadaning Ottava shahridagi Milliy galereyada va shaxsiy yigʻimlarda saqlanmoqsa. Rasmlarning asosiy mazmuni tarixiy voqealar, maishiy manzaralar, jang lavhalari, ov va sport oʻyinlari, hayvonot va oʻsimlik dunyosi, turli siyosiy voqealar, uchrashuv va boshqalarni tasvirlashdan iborat. Asar mazmuni bilan cheklangan rassomlar barcha tarixiy, geografik, etn. omillardan foydalangan holda bir butun tugallangan ijodiy mujassamotlar yaratganlar. Rasmlarda sharq sanʼatidagi shartlilik zaruriyatidan, koʻp rejali mujassamotlardan mohirona foydalanilgan. Rasm va boʻyoqlar muvozanatini nozik sezish, ranglarni tanlay bilish, tasvirlanayotgan davr ruhini, goʻzallikni aniqhissiy shakllarda gavdalantirish, imoishora, harakatni jonli bera bilish, boʻyokdardagi ichki monandlik kabi hind rassomligiga xos xususiyatlar va boshqa jihatidan bu rasmlar gʻoyat katta badiiy qimmatga ega.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Miniatyuri rukopisi "Baburname": (Albom), M., 1960; "Boburnoma" rasmlari: (Albom), T., 1970; Madraimov A., Rasmlarda Bobur hayoti, T., 1983.
Daniel Bovet

Daniel Bovet (1907-1992) - Italiya farmakologi. Dorivor preparatlar tuzilishi bilan ularning farmakologik faolligi oʻrtasidagi bogʻliqlikni tadqiq qilgan. Gistaminga qarshi preparatlarning dastlabki tadqiqotchilaridan biri boʻlgan. Kuraresimon taʼsir etadigan sintetik birikmalarni kashf etgan. Nobel mukofoti laureati (1957).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1907-yilda tugʻilganlar
1992-yilda vafot etganlar
23-martda tugʻilganlar
8-aprelda vafot etganlar
Osip Bove

Osip Ivanovich Bove [1784.4.11, Peterburg 1834.28.6, Moskva] — rus meʼmori. Ampir namoyandasi. 1812-yil yongʻindan soʻng Moskvani qayta tiklash komissiyasi bosh meʼmori. B. ishtirokida Qizil maydondagi binolar qayta tiklangan (1815), Katta teatr va uning oldidagi maydon (1821—24), Aleksandrov bogʻi (1820— 22), Zafar darvozasi (1827—34), 1shahar kasalxonasi (1828—32) va boshqa barpo etilgan.

Manbalar 

1784-yilda tugʻilganlar
4-noyabrda tugʻilganlar
1834-yilda vafot etganlar
28-iyunda vafot etganlar
Moskvada vafot etganlar