MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Imomi Aʼzam masjidi

Imomi Aʼzam masjidi — Toshkent shahrining Yashnobod tumanida joylashgan jomeʼ masjidi. 1996-yil 10-sentyabr sanasida Toshkent shahar adliya boʻlimi tomonidan diniy tashkilot sifatida roʻyxatdan oʻtkazilgan.

Tarixi  

Xalq orasida „Tolariq“ masjidi nomi bilan ham mashxur bo'lgan ushbu masjidning hozirgi oʻrni avvalari tashlandiq joy boʻlgan. Mahalla ahlining arizalariga asosan tuman ijroiya qoʻmitasining 1990-yil-5-apreldagi № 125/6-sonli qaroriga asosan ushbu joyda masjid qurishga ruxsat berilgan. Shundan soʻng mahalla ahli xalq hashari yoʻli bilan masjidni qurishgan. Masjid 1991-yildan boshlab faoliyat koʻrsata boshlagan. 2000-yil 10-fevralda 144-sonli Toshkent shahri Adliya boshqarmasi tomonidan „Imomi Aʼzam“ nomi bilan roʻyxatga olindi va jome masjidi maqomi berildi.

Imomi Aʼzam 

Masjid islom olamida ko'zga ko'ringan shaxs va mazhabboshi Imom Aʼzam (rahmatullohi alayh) nomi bilan bogʻliqdir. U kishining asl ismlari Noʻʼmon ibn Sobit (otalarining ismi Sobit, bobolarining ismi Zuto) boʻlgan. Laqablari Abu Hanifa, unvonlari Imomi Aʼzam boʻlgan ushbu zot hijriy 80 yilda Koʻfada tavallud topganlar va o'sha yerda oʻsib-ulgʻayganlar. Imomi Aʼzam soʻzi Ulugʻ Imom degan maʼnoni anglatadi. Ustozlari Hammod ibn Abu Sulaymon degan zot edi. U Koʻfa shahrining faqihi, katta muxaddis olimi edilar. Imom Aʼzam taqriban 4000 hadis rivoyat qilganlar. „Musnadi Abi Hanifa“ degan alohida Hadis kitoblari bor.  Hasan ibn Ziyod degan zot, Imomi Aʼzam shaxsan 4000 hadis rivoyat qilganlar, deydilar. Shu 4000 hadisning teng yarmini ustozlari Hammad ibn Sulaymonda rivoyat qilganlar, qolgan 2000 tasini boshqa toliblaridan rivoyat qilganlar, deb aytadilar. Hozirda yer yuzidagi 1,5 milliard atrofidagi musulmonning taxminan 700 million nafari Imom Aʼzam mazhabdagi musulmonlardir. Imom Aʼzam tijorat bilan ham shugʻullangan edilar. Bir kuni Imom Aʼzam „Koʻfa shaxri qassoblari oʻgʻrilar keltirgan qoʻylarni sotyapti“, degan gapni eshitib qoladilar. Shu kuniyoq bir choʻponning oldiga borib, undan bitta qoʻy oʻrtacha necha yil yashaydi, deb soʻraydilar va cho'pon yetti yil deb javob beradi. Shunda Imom Aʼzam 7 yil qoʻy goʻshtini emagan ekanlar. Koʻfa viloyati va shahrining xokimi Ibn Hubaya Imomi Aʼzamga Koʻfa viloyatiga qozi boʻlishni taklif qiladi. Lekin u kishi rozi boʻlmaydilar. Shunda gʻazablangan hokim u kishini zindonband etadi. Zindondan ozod boʻlganlaridan keyin Koʻfani tark etib, 10 yil davomida boshqa shaharda istiqomat qiladilar. 70 yil umr ko'rib, 55 marta xaj ibodatini ado qilganlar.

Joylashuvi 
{
    "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
        "marker-color": "#005500",
        "marker-size": "medium",
        "marker-symbol": "religious-muslim"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          69.327451,
          41.258119
        ]
      }
    }
  ]
}

Masjid Toshkent shahri Yashnobod tumanidagi Visol koʻchasi 90A-uy manzilida joylashgan.

Yana qarang 

 Fayzobod qabristoni

Manbalar
Axmad Yassaviy masjidi

Axmad Yassaviy masjidi — Toshkent shahrining Yashnobod tumani joylashgan jomeʼ masjid. 1996-yil 24-iyul sanasida Toshkent shahar adliya boʻlimi tomonidan „Qul Xoja Ahmad Yassaviy“ masjidi nomi bilan diniy tashkilot sifatida roʻyxatdan oʻtkazilgan.

Tarixi 

Masjid 1992-yilda mahalla ahli tomonidan hashar yoʻli bilan qurilgan. Masjidga mashhur mutasavvuf, „Turkiston mulkining ulugʻ Shayx-ul-mashoyixi“ deya nomlangan Xoja Ahmad Yassaviy hazratlarining nomlari berilgan. XII asrda Markaziy Osiyoda paydo boʻlgan ilk tasavvufiy tariqatning asoschisi Hoja Ahmad Yassaviy 1041-yilda Sayramda, Shayx Ibrohim oilasida dunyoga kelgan. Uning vafot etgan vaqti koʻpgina qoʻlyozma manbalarda hijriy 562 (1166—1167) yil deb yozilgan. Ahmad yoshligida onasidan, keyin esa otasidan ajraladi. Uni bobosi Arslonbob tarbiyalab katta qiladi. Ahmad dastlabki taʼlimotni Yassida mashhur olim Shahobiddin Isfijobiydan oladi. Soʻngra bobosi Arslonbob koʻrsatmasi bilan Buxoroga borib, Shayx Yusuf Hamadoniydan taʼlim oladi. Ahmad Yassaviyning oʻzi „Ustoz Yusuf Hamadoniyning huzuriga 23 yoshida borganini“ aytadi. U yerda tasavvufdan taʼlim olib, soʻng oʻz yurtiga qaytadi. Oʻzi olgan taʼlimotini targʻib etib, shogird va muridlar tayyorlay boshlaydi. Rivoyatlarga koʻra, Yassaviy 63 ga (Paygʻambar yoshiga) yetgach, yer ostida hujra yasatib, „chilla“ga kirgan va qolgan umrini riyozatlar chekib, toat-ibodat qilib, hikmatlar yozib, yer ostida oʻtkazgan. Bir rivoyatga koʻra, u 125 yil, boshqa rivoyatga qaraganda, 133 yil umr kurgan. „Yassaviya“ tariqatidan keyin Markaziy Osiyoda ikki yirik tariqat : „Nakshbandiya“ (Xoʻjagon), „Bektoshiya“ tariqati paydo boʻladi. Yassaviya tariqatining barcha aqidalari Ahmad Yassaviyning asosiy asari boʻlmish „Hikmat“da mufassal bayon etilgan.

Joylashuvi 
{
    "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {
        "marker-color": "#005500",
        "marker-size": "medium",
        "marker-symbol": "religious-muslim"
      },
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          69.327485,
          41.284234
        ]
      }
    }
  ]
}

Masjid Toshkent shahri Yashnobod tumanidagi Xovos 1-tor koʻchasi 49-uy manzilida joylashgan. Masjid Axmad Yassaviy mahallasi hududiga kiradi. Masjidning yon qismida 155-maktab joylashgan. Masjid binosi maktab binosiga tutash qilib qurilgan. Masjiddan 1.8 km masofada „Islom ota“ masjidi va 530 m masofada metro deposi joylashgan.

Yana qarang 
 Ahmad Yassaviy
 Yassaviylik
 Yassaviy majmuasi
 Joʻrabek qabristoni

Manbalar
Royal Rumble (2023)

2023 Royal Rumble 35-yillik Royal Rumble professional kurash boʻyicha har koʻrish uchun toʻlov (PPV) va WWE tomonidan ishlab chiqarilgan jonli efir tadbiri boʻldi . U aksiyaning Raw va SmackDown brendlari bo'linmalari kurashchilari uchun o'tkazildi. Tadbir 2023-yil 28-yanvar, shanba kuni Texasning San-Antonio shahridagi Alamodomda Alamodomening 30-yilligini nishonlash doirasida bo‘lib o‘tdi. Bu 1997, 2007 va 2017 yillardagi voqealardan keyin San-Antonioda o'tkazilgan to'rtinchi Royal Rumble tadbiri va 1997 va 2017 yildan keyin Alamodomeda bo'lib o'tgan uchinchi tadbir edi. Bu, shuningdek, Avstraliyadagi WWE tarmog'i xizmati WWE'ning avstraliyalik huquq egasi Foxtelga tegishli bo'lgan Binge striming xizmati bilan birlashgani sababli, bu WWE'ning Avstraliyadagi Binge'da jonli efirga uzatilgan birinchi tadbiri edi. Bu, shuningdek, Sharq vaqti bilan yarim tunda efirga uzatilgan birinchi Royal Rumble edi.
 
An'anaga ko'ra, Royal Rumble o'yini g'olibi o'sha yilgi WrestleMania musobaqasida jahon chempionati o'yinini oladi. 2023 yilgi tadbir uchun erkaklar va ayollar o'rtasidagi o'yinlar g'oliblari WrestleMania 39 da qaysi jahon chempionatida qatnashish huquqini oldilar. Erkaklar Raw's WWE Championship yoki SmackDown's Universal Championship uchun kurashishni tanlashlari mumkin edi - hozirda so'zsiz WWE universal chempionati sifatida birgalikda o'tkaziladi va himoya qilinadi - ayollar esa Raw yoki SmackDown ayollar chempionati o'rtasida tanlov qilishlari mumkin edi. Royal Rumble o'yini odatda kartaning asosiy voqeasi bo'lsa-da, bu 1988, 1996, 1997, 1998, 2006 va 2013 -yillardan keyin o'yin asosiy voqea bo'lmagan ettinchi Royal Rumble bo'ldi. Bu xuddi shu nomdagi o'yin tadbirni ochgan birinchi Royal Rumble edi.

Musobaqada beshta uchrashuv o'tkazildi. Asosiy bahsda Roman Reigns Kevin Ouensni mag'lub etib, so'zsiz WWE Universal chempionatini saqlab qoldi. Royal Rumble o'yinlarida Raw jamoasidan Rhea Ripli ayollar o'rtasidagi bahsda g'alaba qozondi va birinchi o'rindan g'alaba qozongan birinchi ayol bo'ldi, shuningdek, Rumbleda eng uzoq vaqt o'tkazish bo'yicha 1:01:08 rekordini o'rnatdi, Raw'dan Kodi esa Rodos dastlabki bahs bo'lgan erkaklar o'rtasida g'alaba qozondi. Tadbirda Maykl Koul va Kori Gravesga izoh berishda qo'shilgan rang sharhlovchisi Pat Makafi qaytib keldi. Tadbirda, shuningdek, o'zining birinchi Royal Rumble ko'rinishini o'tkazgan Kodi Rhodes, Edge, Bet Feniks, Chelsi Grin, Nia Jaks va Logan Polning qaytishi ham kuzatildi. Michelle McCool ayollar o'rtasidagi Royal Rumble o'yinida ham ishtirok etdi, erkaklar o'rtasida WWE Hall of Famer va NXT sharhlovchisi Booker T paydo bo'ldi.
Anish Giri

Anish Kumar Giri  ; ; 1994-yil 28-iyunda tugʻilgan) — gollandiyalik shaxmat grossmeysteri. Dunyo reytingidagi 5-raqamli shaxmat dahosi. 14 yosh, 7 oy va 2 kunligida grossmeyster unvoni uchun talablarni bajargan.

Giri toʻrt karra Gollandiya chempioni boʻlgan (2009, 2011, 2012 va 2015) va 2010-yilda Corus Chess B guruhida gʻolib chiqqan. U Gollandiyani beshta shaxmat olimpiadalarida (2010, 2012, 2014, 2016, 2018) himoya qilgan. Shuningdek, yirik xalqaro turnirlarda, jumladan, 2012-yilgi Reggio Emilia turnirida, 2017-yilgi Reykjavik Open turnirida, 2015-yilgi London Chess Classic va 2018-yilgi Wijk an Zee musobaqalarida 1-oʻrin boʻldi. 2019-yilda Shenzhen Masters musobaqasida gʻalaba qozondi. 2023 yilgi Veyk-an-Zee turnirida Nodirbek Abdusattorovni magʻlub etdi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Ipak yo‘li jamg‘armasi

Ipak yo‘li jamg‘armasi Xitoyning investitsiya fondi bo‘lib, asosan Xitoy mahsulotlarining marketingini rivojlantirish uchun Yangi Ipak yo‘li va Dengiz Ipak yo‘li bo‘yidagi mamlakatlardagi infratuzilma loyihalariga katta miqdorda sarmoya kiritadi.

Kompaniya Pekinda 2014-yil 29-dekabrda roʻyxatga olingan. Si Szinpin 2014-yil 8-noyabrda Osiyo-Tinch okean iqtisodiy hamkorlik sammiti arafasida Oʻzaro hamkorlikni mustahkamlash boʻyicha muloqot forumida shunday Fond yaratish niyati haqida maʼlum qildi. Szin Si (Xitoy Xalq banki raisining sobiq o‘rinbosari) Jamg‘armaning ijrochi direktori, Van Yanji esa Jamg‘armaning bosh ijrochi direktori etib tayinlandi.

Jamgʻarma loyihalarni faqat dollar va yevroda moliyalashtiradi. Xorijiy va xalqaro moliya tashkilotlarini qoʻshma sarmoyaga jalb qilish maqsadida yuanda moliyalashtirishdan bosh tortildi. Taxminlarga koʻra, fondning umumiy kapitali 40 milliard dollarga teng boʻladi. 10 tasi 2016-yil yanvar holatiga koʻra jalb qilingan. Shundan:

 65% — Xitoyning oltin-valyuta zaxiralari,
 15% — Xitoy investitsiya korporatsiyasi
 15% — Xitoyning eksport-import banki
 5% — Xitoy taraqqiyot banki.

2015-yil davomida Jamgʻarma, ekspert hisob-kitoblariga koʻra, umumiy qiymati 4-5 milliard dollar boʻlgan loyihalarni moliyalashtirdi, ulardan eng yiriklari quyidagilar:

 Xitoy-Pokiston iqtisodiy koridorini yaratish doirasida „Ipak yoʻli“ jamgʻarmasi, „China Three Gorges“ korporatsiyasi va Pokistonning xususiy energetika va infratuzilma kengashi Pokiston shimoli-sharqida gidroelektr stansiyasini qurish boʻyicha memorandum imzoladi. Qurilish 2020-yilgacha yakunlanishi rejalashtirildi. Sarmoya miqdori 1,65 milliard dollarni tashkil etgan.
 Jamgʻarma China National Tyre & Rubber Co (CNRC) kompaniyasining 25% ulushini sotib oldi. Sarmoyaga tikilgan pullar bilan shinalar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan Italiyaning Pirelli kompaniyasining aksiyalari sotib olindi. 2015-yil oktabr oyiga kelib Pirelli’ning 98 foizi xitoylik investorlarga tegishli edi. Jamgʻarma investitsiyalari hajmi 1,8 milliard dollarni tashkil etadi.
 Dekabr oyida Fond NOVATEK kompaniyasidan suyultirilgan gaz ishlab chiqarish boʻyicha Yamal LNG loyihasining 9,9% ulushini sotib oldi, shuningdek, loyihaga 15 yilga 730 million yevro miqdorida kredit ajratdi . Bitim tugagandan soʻng, NOVATEK 50,1%, Total — 20%, Xitoy kompaniyalari — 20% (CNPC) va 9,9% (SRF, Ipak yoʻli jamgʻarmasi) ga egalik qiladi.
 Jamgʻarma SIBUR ning oʻndan biriga egalik qiladi.

Manbalar

Havolalar 

 
Fondlar
Futbol boʻyicha 1990-yilgi SSSR Birinchi ligasi

1990-yil Sovet Birinchi ligasi ikkinchi ligadagi sovet futbol musobaqasining bir qismi edi. Sovet Ittifoqining qulashi bilan baʼzi klublar Sovet musobaqalarini tark etishdi va liga qisqartirildi.

Jamoalar

Koʻtarilgan jamoalar 

 Dinamo Suxumi — Ikkinchi liga finali g‘olibi  (28 mavsumdan keyin qaytgan)
 Tiras Tiraspol — Ikkinchi liga finallari gʻolibi  (28 mavsumdan keyin qaytgan)
 „Lokomotiv“ Nijniy Novgorod — Ikkinchi liga finali gʻolibi  (debyut)

Chiqib ketgan jamoalar 

 Lokomotiv Moskva —  (2 mavsumdan keyin qaytish)
 Zenit Leningrad —  (48 mavsumdan keyin qaytish)

Qayta nomlangan jamoalar 

 Mavsum boshlanishidan oldin Textilshchik Tiraspol nomi Tiras Tiraspolga oʻzgartirildi.

Cheklangan jamoalar 
Mavsum boshlanishidan oldin barcha Gruziya klublari (Dinamo Suxumi bundan mustasno, Abxaziyaning aksariyat rus klubi) Sovet musobaqalarini tark etdi. Bunga Birinchi liganing ikkita klubi, Kutaisi Torpedo FK va Dinamo Batumi kiradi. Shu sababli liga oldingi mavsumdagi 22 ishtirokchiga nisbatan 20 taga qisqardi.

Joylar

Liga holati 

Eslatmalar:

 Orjonikidze shahri Vladikavkaz deb oʻzgartirildi.
 Gorkiy shahri Nijniy Novgorod deb oʻzgartirildi.
 Kotayk Abovyan barcha uy oʻyinlarini qoʻshni Yerevanda oʻtkazdi.

Yuqori ligaga chiqish/pley-off 

 Lokomotiv Moskva — Rotor Volgograd 3-1 0-1

Eng yaxshi toʻpurarlar

Yana qarang 

 1990-yil Sovet oliy ligasi
 1990-yil Sovet Ikkinchi ligasi
 1990-yil Sovet Ikkinchi ligasi B

Manbalar

Havolalar 

 1990-yil rsssf.com saytida Sovet Birinchi Ligasi

1990-yilda Oʻzbekiston futboli
1991-yilda Qozogʻiston futboli
AFC Futzal Osiyo Kubogi

Futzal boʻyicha Osiyo kubogi, avval futzal boʻyicha Osiyo chempionati, Osiyo Futbol Konfederasiyasi terma jamoalari uchun futzal boʻyicha asosiy xalqaro musobaqadir. U birinchi marta 1999-yilda oʻtkazilgan va 2008-yilgacha har yili oʻynalgan; oʻshandan beri u ikki yilda bir marta oʻynaladi. 2021-yildan boshlab turnir futzal bo‘yicha Osiyo chempionatidan futzal bo‘yicha Osiyo kuboiga o‘zgartirildi. Bu futzal boʻyicha FIFA Jahon chempionatining saralash bosqichidir.

Eron va Yaponiya dominant davlatlar boʻlib, turnirda gʻolib chiqqan yagona ikki davlat, Eron esa hech qachon kuchli toʻrtlikdan tashqariga chiqmagan yagona davlatdir. Musobaqaning 16 tasida 12 tasida chempion bo‘lgan Eron ketma-ket 7 marta g‘alaba qozondi va Yaponiya o‘z seriyasini yo‘qotdi. Tanlovning qolgan 4 tasida Yaponiya g‘olib chiqdi.

Format

Tarixi

Natijalar 

2020 AFC Futsal Championship in  Turkmenistan.{{efn|Turkmenistan was chosen to be the original host of the 2020 tournament. However due to the COVID-19 pandemic, it had been postponed. After that AFC announced that the tournament would instead be held in Kuwait, but it was also cancelled in the end.''Cancelled due to COVID-19 pandemic in Asia.

Gʻoliblar 

* = Mezbon

Umumiy turnir jadvali (1999—2022)

Jamoalar natijalari

Turnir bo'yicha jamoaviy natijalar 

 – Champions
 – Runners-up
 – Third place
 – Fourth place
 – Semifinals
5th - Fifth place
6th - Sixth place
7th - Seventh place
8th - Eighth place
QF – Quarterfinals
R2 – Round 2
R1 – Round 1
Q – Qualified for upcoming tournament
  ••   – Qualified but withdrew
  •   – Did not qualify
  ×   – Did not enter
  ×   – Withdrew / Banned / Entry not accepted by FIFA
     – To be determined
     – Hosts

FIFA futzal boʻyicha jahon chempionati 

 FIFA futzal boʻyicha jahon chempionatida Osiyo jamoalari ishtiroki

 1-chi — Chempionlar
 2 -oʻrin — ikkinchi oʻrin
 3-oʻrin — Uchinchi oʻrin
 4 — Toʻrtinchi oʻrin
 QF — chorak final
 R2 — 2-raund (1989 – 2008, guruhning ikkinchi bosqichi, 8-o‘rin; 2012-hozirgi kun: 1/8 final)
 R1 — 1-tur
     - Mezbonlar

 Q — boʻlajak turnir uchun saralangan

Mukofotlar

Eng yaxshi futzalchi

Eng yaxshi toʻpurarlar

Eng yaxshi darvozabonlar

Fair Play Award

Jami mukofotlar (1999—2022)

Barcha raundlar (10 va +10 GD bilan gʻalaba)

Chorak final

Yarim final

Uchinchi oʻrin

Final

+40 daqiqalik oʻyinlar

AET oʻyinlari 
Qoʻshimcha vaqtda aniqlangan oʻyinlar (penaltilarsiz) = AET

PSO oʻyinlari 
Jarima zarbalari bilan aniqlangan oʻyinlar = PSO

Eslatmalar

Yana qarang 

 FIFA futzal boʻyicha jahon chempionati
 Futzal boʻyicha U-20 Osiyo kubogi
 Futzal boʻyicha klublar oʻrtasidagi Osiyo chempionati
 Futzal boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Osiyo kubogi

Manbalar

Havolalar 

 Futzal boʻyicha Osiyo kubogi
 RSSSF — Futzal boʻyicha Osiyo chempionati

OFK milliy terma jamoalar o‘rtasidagi musobaqalari
Futzal boʻyicha Osiyo chempionati
Haddan tashqari doza giyohvand modda isteʻmoli va intoksikatsiyadan oʻlganlar roʻyxati

Giyohvand moddalarni haddan tashqari oshirib yuborish va doridan zaharlanish tasodifiy oʻlimning muhim sabablari boʻlib, oʻz joniga qasd qilish shakli sifatida ham qoʻllanilishi mumkin. Oʻlim bitta yoki bir nechta dori-darmonlarni haddan tashqari oshirib yuborish yoki koʻp miqdorda giyohvand moddalarni isteʼmol qilish natijasida kombinatsiyalashgan holda yuzaga kelishi mumkin. Polopreparatlarnini qoʻllash koʻpincha bitta dorini qoʻllashdan koʻra koʻproq xavf tugʻdiradi, chunki qoʻshimcha taʼsirlarning koʻpayishi va dori reaksiyasi bunga sabab boʻladi. Misol uchun, opiatlarning haddan tashqari yuqori dozasi tufayli oʻlim ehtimoli, spirtli ichimliklar bilan birgalikda isteʼmol qilinganda sezilarli darajada oshadi.

Giyohvand moddalarni isteʼmol qilish va dori vositalarini dozasini oshirib yuborish 1800-yillarda baʼzi dorilari vositalarining savdoda erkin holatda muomilaga chiqarilishi tufayli sezilarli darajada oshdi. Misol uchun, afyun va koka asrlar davomida odamlarga maʼlum boʻlsada, ularning faol moddalari hisoblanmish morfin va kokain alkaloidi mos ravishda 1803 va 1855-yilgacha alohida holda ajratilmagan edi. Kokain va turli opiatlar keyinchalik ommaviy ravishda ishlab chiqarila boshlandi va Gʻarb dunyosida ochiq va qonuniy ravishda sotuvi yoʻlga qoʻyildi, natijada omma orasida undan notoʻgʻri foydalanish hamda giyohvandlik paydo boʻldi. Giyohvand moddalarni isteʼmol qilish va giyohvandlik 1853-yilda teri osti shpritsining ixtiro qilinishidan keyin sezilarli darajada oshdi. Dozani oshirib yuborish vena ichiga giyohvand moddalarni joʻnatuvchilar orasida oʻlimning asosiy sababi hisoblanadi. Giyohvand moddalarni taqiqlash boʻyicha harakatlar 20-asrning boshlarida amalga oshirila boshlangan. Giyohvand moddalarni haddan tashqari oshirib yuborish natijasida oʻlim holatlari koʻpaymoqda. 2000 va 2014-yillar oraligʻida Qoʻshma Shtatlarda oʻlimga olib keladigan dozani oshirib yuborish 137% ga oʻsgan, bu oʻsha davrda deyarli yarim million odam oʻlimga sabab boʻldi. Bundan tashqari Avstraliya,Shotlandiya, Angliya va Uelsda ham koʻrsatkichlar yuqori boʻlgan. Taʼqiqlangan dorilar odatda eng xavfli deb hisoblansa-da, retsept boʻyicha dori vositalaridan notoʻgʻri foydalanish bir necha mamlakatlarda koʻproq oʻlim holatlariga olib kelgan. Kokain va geroin birgalikda 2013-yilda Birlashgan Qirollikda retsept boʻyicha beriladigan dorilarga qaraganda kamroq oʻlimga olib kelgan. 2015-yil holatiga koʻra, Avstraliyada ortiqcha dozasi oʻlimga olib kelishi mumkin boʻlgan dori diazepam boʻlgan.

Ushbu roʻyhatda alifbo boʻyicha giyohvand moddalarni haddan tashqari oshirib yuborish yoki oʻtkir giyohvand moddalar bilan zaharlanish natijasida olamdan koʻz yumgan 621 taniqli shaxslar keltrilgan. Giyohvand moddalarni haddan tashqari oshirib yuborish yoki zaharlanish natijasida sodir boʻlgan baxtsiz hodisalardan oʻlimlar ham ushbu roʻyxatga kiritilgan.

Oʻlimlar

Manbalar
Abu Bakr al-Ishtixoniy

Abu Bakr al-Ishtixoniy ( — Abu Bakr Muhammad ibn Ahmad ibn Matto al-Ishtixoniy) — roviy.

Abu Bakr al-Ishtixoniy nihoyatda kuchli bilim, yuksak maʼnaviyat, fiqh ilmi borasida keng tafakkurga va o‘z zamonasining taniqli hadis roviylaridan bo‘lgan.
Abu Bakr al-Ishtixoniy Imom al-Buxoriyning „Al-­Jāmi’ as-sahӣh“ hadislar to‘plamini mukammal o‘rganib, undan rivoyat qilish va dars berishga ijozat olgan.

Allomadan Abu Komil al-Basriy, Abu Saʼd al-Idrisiy, Ali ibn Suxtam as-Samarqandiy va faqih Abu Nasr ad-Dovudiy kabi bir qancha olimlar hadis o‘rganganlar.

Abu-l-Hasan Ali ibn Muhammad al-­Jazariyning „Lubāb fӣ tahzӣb al-ansāb“ kitobida keltirilishicha, alloma Abu Bakr al-Ishtixoniy 991-yil (hijriy 381-rajab oyida 87 yoshida Ishtixonda vafot etgan.

Adabiyotlar 

 Az-Zahabiy. Siyar. XVI, 521; 
 Abu-l-Hasan Ali ibn Muhammad ash-Shayboniy al-Jazariy. Lubāb fӣ tahzӣb al-ansāb. 63; 
 As-Sam’oniy. Al-Ansāb. I, 163; 
 Yoqut. Mu’jam. I, 370; 
 Y. Isayev, A. Abbosov. Ishtixoniy allomalar. — Samarqand: „Munis design group“, 2016. 20; 
 O‘rta asr Sharq allomalari ensik­lopediyasi. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi“, 2016. 159.

Manbalar
Abu Bakr al-Misriy

Abu Bakr al-Misriy ( — Abu Bakr Muhammad ibn Ibrohim al-Misriy) — soʻfiy shayx.

„Nasoyim ul-muhabbat“da tilga olingan tasavvuf shayxi. Junayd al-­Bag‘dodiy, Abu-l-Husayn Nuriy, Abu Ali Kotib al-Mis­riy, Abu-l-Husayn as-Sirvoniy Sag‘ir, Ali ibn Bundor So‘fiy as-Sayrafiylarning suhbatidan bahramand bo‘lgan. Abu Bakr ad-Duqqiy va al-Qarofiyning ustozi. Navoiy „Naso­yim ul-muhabbat“ga „Nafahot ul-uns“dan ushbu shayx bilan bog‘liq bobni aynan kiritgan.

Adabiyotlar 

 Xoja Abdulloh al-Ansoriy. Tabaqot us-so‘fiyya. — Tehron: 1342; 
 Abdurrahmon Jomiy. Nafahot ul-uns. — Tehron: 1337; 
 Alisher Navoiy. TAT. — T.: Gʻafur Gʻulom nomidagi NMIU, 2011. X/X; 
 Alisher Navoiy. Qomusiy lug‘at. — T.: 2016. I.

Manbalar
Abu Bakr ar-Razmoziy

Abu Bakr ar-Razmoziy ( — Abu Bakr Muhammad ibn Jaʼfar ibn Jobir ibn Qarqon ar-Razmoziy as-Sug‘diy) — muhaddis va roviy.

Ar-Razmoziy nisbasi Ishtixonga qa­rashli qishloqlardan biri bo‘lgan „Raz­moz“dan yasalgan. Qishloq Ishtixon va Kushoniya oralig‘ida joylashgan. Samarqand bilan oralig‘i yetti farsax masofani tashkil etgan.

Abu Bakr ar-Razmoziy asosan, hadislarni Hasan ibn Sohib ash-Shoshiy, Abu Naʼim Abdulmalik ibn Muhammad ibn Adiy Astaraboziy va Zohir ibn Abdulloh ibn Husayb as-Sug‘diy kabi bir qancha muhaddislardan rivoyat qilgan. O‘z nav­batida, Abu Bakr ar-Razmoziydan o‘z davrining yetuk allomalari — hofiz Abu Saʼd ibn Abdurrahmon ibn Muhammad al-Idrisiy va Abu Hafs Umar ibn Ahmad ibn Muhammad ash-Shohiniylar ham hadis tinglaganlar va rivoyat qilganlar.

Adabiyotlar 

 As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut. „Dor al-fikr“, 1998. VI, 122; 
 Yoqut. Mu’jam. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos“, 1979. V, 454; 
 Y. Isayev, A. Abbosov. Ishtixoniy allomalar. — Samarqand: „Munis design group“, 2016. 67; 
 O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi“, 2016. 292.

Manbalar
Abu Bakr al-Keshiy

Abu Bakr al-Keshiy ( — Abu Bakr Sodiq ibn Abu Bakr ibn Husayn al-Gʻaznayoniy al-Keshiy) — faqih.

Abu Bakr al-Keshiy Gʻaznayon qishlog‘idan yetishib chiqqan. Alloma, imom va faqih kabi ulug‘ rutbalar sohibi bo‘lgan. Abu Bakr al-Keshiy Samarqandda yashagan va shu shaharda sha’bon oyida vafot etgan. Gʻonfar deb atalgan joydagi maqbaraga dafn qilingan.

Abu Bakr al-Keshiyning ustozi Abu-l-Fath Mu­borak ibn Ismoil ibn Muhammad al-­Bohiliy hisoblanadi. Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Ahmad an-Nasafiy Abu Bakr al-Keshiyning shogirdlaridan bo‘lgan.

Adabiyotlar 

 Sh. Umarov. O‘rta asrlarda yashagan keshlik allomalar. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi“, 2014. 75; 
 O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi“, 2016. 176.

Manbalar
Abu Bakr as-Surxakatiy

Abu Bakr as-Surxakatiy  () — Abu Bakr Muhammad ibn Abdulloh ibn Foil as-Surxakatiy) — hanafiy faqihi, hadisshunos.

Hanafiy mazhabi faqihi, hadisshunos olimlardan sanalgan Abu Bakr as-Surxakatiyning tavallud sanasi noma’lum bo‘lib, hijriy 518-yil zul-hijja oyi (milodiy 1125-yil yanvar oyi)da vafot etgan. Olimning janozasi hayit namozida o‘qilgan va Buxoroga olib kelinib, o‘sha yerga dafn qilingan.

Abu Bakr as-Surxakatiy avval Samar­qandda  fiqhdan ta’lim oladi, so‘ng ilmini Buxoroda davom ettirib, o‘sha yerda yashab qoladi. Manbalarda Abu Bakr as-Surxakatiyning ustozi sifatida Abu-l-Ma’oliy Muhammad ibn Zayd al-Husayniy nomi zikr qilingan. O‘z navbatida, faqihdan ko‘p jamoa olimlari hadis rivoyat qilganlar.

Abu Bakr as-Surxakatiy har bir savolga hujjat-dalil bilan javob beruvchi fozil yo‘lboshchi-imomlardan ham bo‘lgan. Olim Movarounnahrning o‘rta asrlar tarixida chuqur iz qoldirgan Oli Burhon yoxud Bani Moza oilasining asoschisi Burhonuddin Abdulaziz ibn Moza al-Marviy al-Buxoriyning raqiblaridan bo‘lib, u bilan Buxoroda munozaralar olib borgan.

Asarlari 

 «Amālӣ as-Surxakӣ».

Adabyotlar 

 Yoqut. Mu’jam. — Misr: „As-Saʼoda“, 1906. V, 66;
 As-Sam’oniy. Al-Ansāb. — Bayrut: „Dor al-jinon“, 1988. III, 245;
 Hoji Xalifa. Kashf az-zunӯn. — Misr: „Dor as-Saʼoda“, 1893-94. I, 148;
 A. Babadjanov. „Mu’jamu-l-buldon“dagi samarqandlik faqihlar // Imom al-Buxoriy saboqlari. — 2010. № 2. 106.

Manbalar