MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Butlar Qurʼonda

Butlar Qurʼonda — qadimgi arablarning butlari haqida Qurʼoni Karimning Najm, Saffot, Nuh suralarida bayon qilingan. Arablarning hammasi boʻlib toʻqqizta buti Qurʼonda bayon qilingan.

Baʼl 

Baʼl () qadimgi Suriya, Finikiya xalqlarining oltindan yaslgan buti. Baʼlni Urush hudosi, Osmon hudosi, Quyosh hudosi va boshqa nomlar bilan atashgan. Qur`oni Karimda Baʼl haqida Saffot surasida bayon qilingan.

123. Ilyos ham shak-shubhasiz payg‘ambarlardandir.

124. Eslang, u o‘z qavmiga degan edi: „(Allohdan) qo‘rqmaysizlarmi?!“

125-126. Sizlar Baʼlga sig‘inib, sizlarning ham, avvalgi ota bobolaringizning ham Parvardigorini — eng go‘zal-afzal Yaratguvchi Allohni tark qilurmisizlar?!"
127. Bas (qavmi Ilyosni) yolg‘onchi qildilar. Endi albatta ular (do‘zax azobiga) hozir qilinguvchidirlar.

128. Magar Allohning pokiza bandalarigina (azobga duchor bo‘lmaslar).

129. Biz keyingi (avlod)lar orasida (Ilyos) haqida (go‘zal maqtovlar-olqishlar) qoldirdik.

130. Ilyosga salom bo‘lgay.

131. Albatta, chiroyli amal qilguvchilarni mana shunday mukofotlarmiz.

132. Albatta, u Bizning mo‘min bandalarimizdandir.

Makka hudolari 
Makkalik mushriklar xudoning sherigi bor deb eʼtiqod qilar edilar. Ular sigʻinadigan butlarning eng ulugʻlari Lot bilan Uzzo sanalardi. Bu haqida Najm surasida bayon qilingan:

19-20. (Ey mushriklar, o‘zlaringizcha sig‘inayotgan sanamlaringiz) — „Lot“, „Uzzo“ va yana uchinchilari bo‘lmish tuban „Manot“ haqida hech o‘ylab ko‘rdinglarmi?!

21. (Sizlar o‘sha but-sanamlarni va farishtalarni „Allohning qizlari“, deysizlar, demak) erkak (jinsi) sizlarniki-yu, ayol (jinsi) U zotnikimi?!

22. U holda bu adolatsiz taqsim-ku?!

23. U (nom)lar faqat sizlar o‘zlaringiz va ota-bobolaringiz qo‘yib olgan nomlardir. Alloh ular(ga ibodat qilish) haqida biron hujjat tushirgan emas. U (mushrik)larga (payg‘ambar alayhis-salom vositalarida) Parvardigor tomonidan hidoyat (Qur’on) kelib turgan holda ular faqat gumonga va havoyi nafslarigagina ergashadilar-a!

Lot 

Al-Lot ( qadimgi arablarning taniqli hudosi.) naqshinkor oq harsang edi. U Toif shahrida boʻlib, ustiga bino qurilgan, pardasi, xizmatchilari bor edi. Uning atrofida keng sahn boʻlib, u yer Saqiyf qabilasi va unga tobeʼ boʻlganlarning fahri hisoblanar edi. Ularning eʼtiqodicha, Lot Ka`badan keyingi ikkinchi oʻrinda turar edi. lot soʻzining oʻzi esa, Alloh soʻzining muannasi, yaʼni, ayollik maʼnosi edi.

Uzzo

Manot

Nuh qavmining xudolari

Vadda

Suva

Yogʻus

Yauk

Nasr

Manbalar 
 NAJM SURASI
 Riyozus-solihiyn
 SOFFAT SURASI 

Qurʼon
Faqir

Faqir - ( — kambagʻal) moddiy yoki ma’naviy jihatdan muhtoj odam. Kambagʻal (fuqaro)ga, ya’ni ijtimoiy jihatdan nochor odamlarga gʻamxoʻrlik qilish zarurligi Qur’oni karimda, sunna va pandnoma asarlarida alohida ta’kidlanadi. Zohidlik va so`fiylik "kambagʻallik" ("faqr", "fuqr")ni keng targʻib qilgan. "Faqir" deyilganda "darvish" va "so’fiy"lar tushunilgan. Shoirlar, mualliflar, xattotlar ham oʻzlarini kamtarlik bilan Faqir deb atashgan. 

Faqir — moddiy jihatdan muxtoj, nochor, kambagʻal, qashshoq odam. Baʼzi kishilar (shoirlar, mualliflar, xattotlar) "men" soʻzi oʻrnida oʻzlarini kamtarlik bilan F. deb atashgan.

Manbalar 

Islom ensiklopediyasi - Toshkent 2004
Darvish

Darvish ( — turkcha derviš — kambagʻal) qalandar -qashshoq, - o‘zini Alloh yo‘lida xizmat qilishga bag‘ishlagan va o‘zini o‘zi kamolotga yetishtirish yo‘liga kirgan inson. „So’fiy“ so‘ziga sinonim. Darvishlik taʼlimotining asosini zikr tushish orqali xudo bilan „yaqinlashish“ va, hatto, u bilan „qo‘shilib ketish“ mumkin, degan g‘oya tashkil qiladi. Eron, Oʻrta Osiyo, Turkiyada Darvish so‘zi tor maʼnoda — shaxsiy mulki bo‘lmagan kambag‘al, daydi zohidni (16-asr boshigacha -"qalandar" atamasining sinonimi) anglatgan. Darvishning boshlang‘ich maʼnosini bildirgan „kambag‘al“ so‘zi soʻfiylikning ixtiyoriy kambag‘allik, oz narsaga qanoat qilish haqidagi taʼlimotidan kelib chiqqan. Darvishlar muayyan maslak (suluk)ka birlashgan va uning goyalarini targ‘ib qilgan. Darvishlikning mashhur suluklari:
naqshbandiylik, yassaviylik, kubroviylik va bilan taʼlimoti, amaliyoti, odati va kiyimlaridan qatʼiy nazar, Darvishlar ikki guruh — daydi, doimo darbadarlik qilib yuruvchilarga va shayx, pirlar rahbarligida muqim yashovchilarga bo‘lingan.

Darvishlarning birinchi guruhi erta bahorda dunyo bo‘ylab safarga otlanganlar. Shuning uchun ularni „darbadar“, eshikma-eshik yuruvchi deb ham ataydi. Ikkinchi guruhi hunarmandlar, savdogarlar, turli darajadagi amaldorlar va boshqalardan iborat bo‘lib, uyda yashab, o‘z ishlari bilan shug‘ullangan. Ular har kungi ibodatni bajargan, hafta yoki oyning aniq belgilangan kuni umumiy zikr tushishga qatnashganlar. Inqilobdan oldin Oʻrta Osiyoda ham Darvishlik keng yoyilgan, Darvishlarning faoliyati bilan bog‘liq qalandarxonalar va xonaqoxlar mavjud bo‘lgan.
Darvishlik suluklarining taʼsiri Pokiston, Hindiston, Indoneziya, Eron va Afrikaning ayrim mamlakatlarida hozir ham mavjud.

Galereya

Manbalar 
Islom ensiklopediyasi — Toshkent 2004

Soʻfiylik
Pir

Pir ( — keksa, qari) — soʻfiylik anʼanasida tariqatlarning oliy rahnamolari yoki obroʻli rahnamolar. Shuningdek, har bir murid oʻz murshidini ham pir deb atagan. Aholi orasida pir tushunchasi avliyo, maʼlum bir hunarning asoschisi maʼnosida ham ishlatiladi.

Manbalar 

Forscha soʻzlar va iboralar
Eshon

Eshon (chigʻatoycha — išan) — soʻfiylik oqimlarida diniy rahnamolar unvoni. Odatda, Eshonlar darvishlik, so’fiylik oqimlarining biriga mansub boʻlgan. Ismoiliylar firqasi dindorlar jamoasining rahbari ham Eshon deb atalgan. Oʻrta asrlarda soʻfiy rahnamolariga murojaat qilishda ularning ismlari oʻrnida Eshon, baʼzan „pir“ soʻzlari qoʻshib ishlatilgan. Eshonlarga muridlarni soʻfiylik yoʻliga oʻrgatuvchi (murshid), bemorlar dardiga shifo beruvchi, kelajakni oldindan aytuvchi sifatida qarab kelingan.

Bazi tarixiy manbalarda eshonlar musulmon Chingizxon avlodidan, deyarli kopchilik eshonlar korinishda xam sariqdan kelgan aziyat yuzli, va ismini oxirida xon qoshimchasi bor, Aziyat yuzli oq yuzli, arablarga mutlaqo tortmaydi, ikkinchidan, tarixiy hujjatlarda aynan Chingizxon avlodidan Abulğozi Bahodurxonni shajaratul turk kitobida shunday yozadi, iqtibos:Ul zamonda Chağatayxan naslindin Toqluq Temirxon tegan Qoshğarda azim ESHONxon bolub erdi. Chağatayxon bolsa Chingizxon nevarasi boladi. Baxodurxon yana shunday yozadi, Chingizxon avlodlarini aksari oq sariq boldi kozlari ashxol boldi, kozini bubachiği qizil yani malla rang boldi deb yozadi

Manba: Abulğozi Baxodurxon Shajaratul Turk

Etimologiyasi 
Eshon so‘zi fors tilidan “ایشان" - ,,ular” degan ma’noni anglatadi. Qozoqlar: ishan; qirgʻizlar: eshen; tojiklar: eshon; tatarlar: ishan; turkmanlar: işan; uygʻurlar: ایشان tarzida talaffuz qiladilar. Eshonlar Oʻrta Osiyodagi soʻfiy yetakchilariga berilgan sharafli unvondir. Jianping Vangning xulosalariga qaraganda, ,,Sharqiy Turkistonda topilgan so‘fiylik ta’limotida eshon ilohiy tabiatga ega bo‘lib, musulmonlar va Alloh o‘rtasida vositachi vazifasini bajaradi. Eshon o‘z guruhida mutlaq hokimiyatga ega va o‘z xalifasi va hofizini nomzod qilib ko‘rsatishi mumkin. Odatda, eshonlar o‘z mavqeyini o‘z oilasi ichidan meros qilib oladi va uni o‘z avlodlariga o‘tkazadi. Ayrim hollarda o‘zining eng iqtidorli shogirdlariga ham eshonlik rutbasini topshirganlar. Eshon so‘zi shaxslar ismlarining bir qismi sifatida ham uchraydi.

Pir so‘zi ham fors tilida “پير” — keksa, qari ma’nosini ifodalaydi. Pirlar so‘fiylik an’anasida tariqatlarning oliy rahnamolari yoki obro‘li rahnamolari bo‘lganlar. Shuningdek, har bir murid o‘z murshidini ham pir deb atagan. Aholi orasida ,,pir” tushunchasi avliyo, ma’lum bir hunarning asoschisi ma’nosida ham ishlatiladi. Markaziy Osiyodagi mashhur eshonlardan Afoq Xoja[3], Dukchi Eshonlarni keltirib o‘tish mumkin.

Manbalar 

Forscha soʻzlar va iboralar
Tariqat

Ushbu sahifa orqali siz tariqat va uning turlari haqida bilib olishingiz mumkin:)
Tariqat (arabcha — yoʻl, usul) —   tasavvufga amal qilish. Unga koʻra, sufiy yoki solik tirikchilikning barcha tashvishlaridan voz kechishi, doim kambagʻallikda qanoat qilib yashashi, tarkidunyo qilishi, har narsani xudodan deb bilishi, xudoni sevishi va unga intilishi, ixtiyorini pir, murshidga topshirishi lozim. Bundan tashqari tariqat tushunchasi koʻproq tasavvuf yoʻnalish (suluk)i, tarmogʻi maʼnosida qoʻllaniladi. Tarixda tasavvuf tariqatlarini notoʻgʻri tushunish va talqin qilish natijasida baʼzi mutaassiblikka berilish holatlari ham kuzatilgan. Tasavvufda T. koʻp boʻlgan, mas., tayfuriya, qodiriya, suhravardiylik, bektoshiya va boshqa Oʻrta Osiyoda naqshbandiya, kubroviylik, yassaviylik T.lari tarqalgan. 

Tariqat ( yoʻl, usul) — so’fiylikka xos tushuncha. Uch maʼnoda ishlatiladi: 1) umuman soʻfiylik yoʻli; 2) soʻfiylikning muayyan tarmogʻi, yoʻnalishi; 3) soʻfiylik bosqichlaridan biri. Lekin Tariqatni soʻfiylik yoʻnalishlari (suluklari), tarmoqlari maʼnosida qoʻllash kengroq tarqalgan. Soʻfiylikning bosqichi sifatida Tariqat soʻfiylar oldiga qoʻyiladigan oʻziga xos talablar majmuasini, xilma-xil ruhiy-jismoniy xatti-harakatlarni oʻz ichiga oladi. Tariqatga qadam qoʻyish — tirikchilikning barcha tashvishlaridan voz kechish hamda ixtiyorni pir-murshid (eshon)ga topshirishdan boshlanadi. Undan keyin Tariqat yoʻlida soʻfiy yana bir necha bosqich (maqom)larni, jumladan doim kambagʻallikda, tasodifiy rizq hisobiga yashash (faqr), tarki dunyo qilish (zuhd), har narsani faqat xudoga solish (tavakkul), uni sevish va unga intilish (muhabbat, shavq) va boshqa bosqichlarni oʻtaydi. Soʻfiylikning baʼzi yoʻnalishlari insonni nafaqat zohidlik, balki mutaassiblik yoʻliga ham yetaklaydi. Soʻfiylikda Tariqatlar gʻoyatda koʻp boʻlgan. Hozirgacha ayrim Sharq mamlakatlarida saqlanib kelayotgan qodiriya (Eron va Afgʻonistonda), rifioya (Eron), tayfuriya (arab mamlakatlari), mavlaviya (Turkiya), chishtiya (Hindiston, Pokiston), bektoshiya (Turkiya), safaviya (Eron) va boshqa shular jumlasidandir. Oʻrta Osiyoda esa, ilgaridan naqshbandiylik(Bahouddin Naqshbandiy), kubroviylik(Najmiddin Kubro),yassaviylik(Ahmad Yassaviy) tariqatlari tarqalgan.

Tariqatlar roʻyxati 

Islom
Panama kanali

Panama kanali () uzunligi 82 kilometr, eni 51 metrdan iborat. Panama kanali Atlantika okeani (Karib dengizi) orqali Tinch okeanini bilan bogʻlab turadi.

Panama kanalini qurish 1880-yilda boshlangan va 1914-yilda qurub bitkazilgan.

Panama geografiyasi
Kanallar
Suyunchi (film)

„Suyunchi“ () — taniqli oʻzbek rejissori Melis Abzalov 1982-yil yaratgan drama film.

Mazmuni 
Filmda kichik Oʻzbek SSR qishlogʻida oʻgʻli, kelini va 10 oʻgʻil nevarasi bilan yashovchi Anzirat ona haqida hikoya qilinadi
(Anzirat ona rolini Zaynab Sadriyeva oʻynagan). Anziratning qattiqqoʻlligi sabab hamqishloqlari uni „General Buvi“, deb ataydi.

1930-yillarda Anzirat ona qishlogʻining kolxoziga boshchilik qilgan, koʻp qiyinchiliklarni koʻrgan boʻladi. Yoshi ulgʻaygach ham dam olish oʻrniga baʼzi hamqishloqlarining yalqovligi, ochkoʻzligi va eʼtiborsizligiga chiday olmaydi, oʻz oilasida tartib oʻrnatishga harakat qiladi. Anzirat onaning oʻgʻli boʻlsa hamma vaqtini homilador ayoliga uy ishlarida yordam berish oʻrniga farzandlari bilan oilaviy futbol komandasi tuzishga bagʻishlaydi. Anzirat onaning vafotidan keyin qishloq aholisi usiz qishloqning huvillab qolganini sezadi. Ular Anzirat ona qishloqlarining vijdoni boʻlganini anglab yetishadi.

Manbalar

Havolalar 
 

Oʻzbekiston filmlari
1982-yil filmlari
Melis Abzalov filmlari
Oʻzbek tilidagi filmlar
Gʻayb

Gʻayb ( — insondan goyib hodisalar) — inson sezgi aʼzolari bilan his eta olmaydigan, bilish imkonlari bilan idrok eta olmaydigan hodisa. Inson oʻzining nechogʻli bilimdonligi bilan gʻururlanmasin, uning bilganidan bilmagani koʻp boʻlib qolaveradi. Oʻsha gʻayb narsalarni bilishda insonning birdan-bir vositasi bor, u ham boʻlsa, ilohiy vahiydir. Qolgan barchasi taxmin va gumonlardan boshqa hech narsa emas.

Moʻmin-musulmonlar Gʻaybga iymon keltirish bilan boshqalardan ajralib turadilar. Chunki,
aqida bobi, asosan, Gʻaybga, yaʼni, koʻzi bilan koʻrib, qoʻli bilan ushlamagan narsalarga
ishonishdan iboratdir. Allohga imon keltirish ham gʻaybga imondir. Shuningdek,
farishtalarga, ilohiy kitoblarga, Paygʻambarlarga, qiyomat kuniga, jannatga, doʻzaxga, yaxshi-yu yomon qadarning Allohdan boʻlishiga imon keltirish ham Gʻaybga ishonishdir. Ushbular va bundan tashqari insonni har tarafdan oʻrab turgan, oʻtmishni, hozirni va kelajakni ilohiy parda ortida tutib turgan son-sanoqsiz narsalar gʻaybiyotdir. Inson gʻaybni bilish borasvda gʻoyat ojizdi. U birinchi inson — Odamatoning qaerda va qachon paydo boʻlganini bilmaydi. Bilishi mumkin boʻlgan narsa — Qurʼoni karimdagi maʼlumotlar. Boshqa hammasi taxmin, gumon, faraz va hokazo. Inson hatto oʻz boshiga kelajakda qanday hodisalar kelishini bilmaydi. Oʻziga tegishli narsalarni bilmaganidan keyin, olamdagi boshqalarga aloqador narsalarni umuman bilmaydi. Alloh taolo esa, ularning hammasini bilguvchidir. Gʻaybning kalitlari Alloh taoloning Oʻzidaligi shundadir. Bu kalitni hatto Paygʻambarlar ham bilmaydilar. Kimki, gʻayb ilmini daʼvo qilsa, kofirlardan boʻladi.

Aqoid ilmida „gʻaybiyot“ deb nomlangan, iymon keltirish lozim boʻlgan narsalardan,
Arshni, Kitobni va bilishni aytish mumkin.

Islom
Toʻylar muborak (film)

„Toʻylar muborak“ () — Eduard Xachaturov 1978-yil yaratgan oʻzbek kinokomediyasi. Bosh rolda Oʻzbekiston xalq artisti Obid Yunusov oʻynagan. Filmda koʻngilchanligi tufayli oʻz toʻyi kuni koʻp odamlarga yordam beraman deb, toʻyiga zoʻrgʻa yetib keladigan kuyov haqida hikoya qilinadi.

Mazmuni 
Kuyovni va uning spirtli ichimlik ichib ozgina mast boʻlgan doʻstlarini davlat avtomobil nazorati ishchisi toʻxtatadi. Kuyov doʻstlarini qoldirib, taksida toʻyxonaga joʻnaydi. Taksi haydovchisining boshi aylanib, koʻzi tinadi va mashinani avariya qiladi. Kuyov shoshib turgan boʻlsa-da, taksi haydovchisini shifoxonaga olib boradi. Shifoxonadan chiqqanidan keyin yoshi katta erkak va uning ayoli kuyovdan oʻz „taksisida“ ularni bir joyga olib borib qoʻyishini iltimos qilishadi. Hamma uni taksi haydovchisi deb oʻylaydi. Kuyov odamlarni aytgan joylariga olib bora olmasligini aytsa ham, unga quloq solishmaydi.

Filmning yakuniga yaqin kuyov bir ayolning uyidagi devorni gips bilan qoplash yuzasidan bir mardikor bilan savdolashayotganini koʻradi. Mardikor katta pul soʻragani uchun kuyov devorni oʻzi gips bilan tezda qolplashga qaror qiladi. Gipsni suv bilan qorgandan keyin dam olgani oʻtiradi va xayol sura boshlaydi. Gips tezda qotib qoladi va kuyovning oyoqlari qotgan gipsdan chiqmaydi. Kuyovni maxsus mashinada, oyoqlari gipsda qotgan holda toʻyxonaga olib boradilar.

Rollarda

Manbalar

Havolalar 
 Obid Yunusov bilan BBC intervu: „Obid Yunusov oʻz armoni, Oʻtkuriyning muvaffaqiyati va tan bergan sanʼatkori haqida“

Oʻzbekiston filmlari
1978-yil filmlari
Eduard Xachaturov filmlari
Oʻzbek tilidagi filmlar
Kuch

Kuch (mexanikada) — berilgan jismga boshqa jismlar tomonidan koʻrsatilayotgan mexanik taʼsirning miqdori va yoʻnalishini ifodalovchi kattalik. Jismga koʻrsatiladigan ta'sir 2 xil hodisani — jismning tezligini oʻzgartirishi yoki uning deformatsiyalanishini vujudga keltirishi mumkin. Ikkala hodisada yuzaga kelgan tezlanish yoki deformatsiya miqdorini oʻlchash orqali taʼsir etayotgan kuchni aniqlash mumkin. Kuchning dinamik va statik oʻlchash usullari mavjud. Nyutonning ikkinchi qonuniga muvofiq, jismga taʼsir etayotgan kuch G' jism massasi t bilan uning tezlanishi a koʻpaytmasiga teng: G' = ta. Guk qonuniga asosan, elastik deformatsiyalarda, massa, prujina yoki sterjenning cho'zilishi (siqilishi)da vujudga keluvchi deformatsiyalanish kattaligi x taʼsir etayotgan kuchga proporsional:Gʻ = — Kx, bunda K — prujina yoki sterjen bikrligi. Ikki jismning bir-biriga koʻrsatayotgan har qanday taʼsiri oʻzaro taʼsir harakatiga ega bo'lib, ularning bir-birlariga taʼsir kuchlari doimo kattaligi jihatdan teng va yoʻnalishi jihatdan qarama-qarshidir. Kuch birligi qilib, massasi 1 kg boʻlgan jismga 1m/s2 tezlanish beradigan kuch qabul qilingan va Isaak Nyuton sharafiga nyuton deb atalagan. N bilan belgilanadi: 1N = 1 kg m/s2. 

Fizikada kuch fizik jism harakati, yoʻnalishi yoki geometrik tuzilishini oʻzgartiruvchi har qanday taʼsirdir. Boshqacha aytganda, kuch massali jism tezligini oʻzgartiradi (tezlatadi yo sekinlatadi), yoki egiluvchan jismni deformatsiyalaydi. Kuchni tortish yoki itarish kabi intuitiv konseptlar orqali ifodalash mumkin. Kuch vektor kattalikdir, u ham son qiymatga, ham yoʻnalishga ega. Newton ikkinchi qonuni, , aslida biroz boshqacha ifodalangan edi: Jismga taʼsir etuvchi sof kuch uning impulsi oʻzgarishiga ketadigan vaqt hosilasiga tengdir.

Manbalar
Tezlik

Fizikada tezlik (,  yoki ) vektor kattalik boʻlib, fazoda nuqtaning berilgan sanoq tizimiga nisbatan harakatlanish surʼati va yoʻnalishini ifodalaydi. Kundalik hayotda tezlik atamasi ostida ushbu kattalikning skalar qiymati tushuniladi. Masalan, „soatiga 60 chaqirim“ — skalar, „sharq tomonga soatiga 60 chaqirim“ — vektordir.

Tezlik (mexanikada) — moddiy nuqta harakatining asosiy kinematik kursatkichlaridan biri; vektor kattalik boʻlib, v q Qfr munosabat orqali aniklanadi, bunda f* moddiy nuqtaning fazodagi oʻrnini ifodalovchi radius vektor. T. vektorning yoʻnalishi harakat trayektoriyasiga utkazilgan urinma boʻyicha yoʻnalgan boʻladi. Tekis harakat tezligi moddiy nuqtaning vaqt birligi t da oʻtgan yoʻli s bilan oʻlchanadi, yaʼni v q |. Notekis harakat uchun berilgan on (moment)dagi T. kattalik jihatdan, agar nuqta shu ondagi tezlikni bundan keyin ham saqlab qolgan boʻlsa, nuqtaning vaqt birligida oʻtadigan yoʻliga teng boʻladi, deb qarash mumkin.

Xalqaro birliklar tizimi SI va T. birligi kilib 1 m/s qabul kilingan. 

Vaqt oraligʻida  koʻchish  bajargan jismning oʻrtacha tezligi v quyidagi formula bilan hisoblanadi:

xatolik bunday hisoblanadi

Vaqt (s) oʻtishi bilan tezlik (m/s) oʻzgarishi tezlanishdir (m/s²).
Chaqirim

Chaqirim (chaqirmoq soʻzidan) — qad. uzunlik oʻlchov birligi. Qadimdan Oʻrta Osiyoda katta masofalarni oʻlchash uchun qoʻllanib kelingan. Qiymati 1200 qadamga teng . Agar bir qadam oʻrtacha 0,75 m ekanligi hisobga olinsa, unda 14. =12000,75=900 m =0,9 km ga teng . Birok 19-asr oxiridan boshlab chop etilgan adabiyotlarda 1 Ch. 1500 gaz ga teng ekanligi haqida maʼlumotlar uchraydi. Bunda gazning 0,71+0,72 m ekanligi hisobga olinsa, 1CH.=1500(0,71+0,72) = 1,065+1,08 km. Chor Rossiyasining 1894-yilda rus oʻlchov birligiga oʻtishi toʻgʻrisidagi koʻrsatmasi chiqqan davrgacha 14.=0,9 km, undan keyin 1 Ch.=1,06+1,08 km ga teng boʻlgan. Hozirgi vaqgda 1 Ch. de ganda 1 km tushuniladi.

90 chaqirim
Kimyoviy birikma

Kimyoviy birikma kimyoviy reaksiya orqali soddaroq moddalarga ajraluvchi ikki yoki undan ortiq kimyoviy unsurdan iborat sof kimyoviy moddadir. Kimyoviy birikmalar kimyoviy bogʻlar orqali fazoda ushlab turiladigan oʻzgarmas nisbatdagi atomlardan iborat boʻladi. Kimyoviy birikmalar molekular (kovalent bogʻli), tuz (ion bogʻli), intermetallid (metall bogʻli) yoki kompleks birikmalar (donor-akseptor bogʻli) boʻlishi mumkin. Sof kimyoviy unsurlar birikma hisoblanmaydi, agar ular bir unsurning koʻp atomlaridan iborat boʻlsa (masalan H2, S8 va hk.), bunday moddalar poliatomik molekulalardan iborat deyiladi.

Kimyoviy birikma - bir yoki bir necha turli element atomlarining biron xil kimyoviy bogʻ yordamida birlashuvidan hosil boʻlgan kimyoviy modda. Bir xil kimyoviy elementdan tuzilgan oddiy moddalar (masalan, vodorod N2, kislorod O2, azot N2), turli xil kimyoviy elementlardan tuzilgan murakkab moddalar (masalan, suv N2O, ammiak NH3, sulfat kislota H2SO4, novshadil spirt NH4OH) лimyoviy birikmadir. Kimyoviy birikmaning muhim belgisi uning bir jinsliligidir. U ana shu belgisi bilan mexaniq aralashmalardan farq qiladi. Kimyoviy birikmalarni sintez qilish va tekshirish kimyo fanining eng muhim masalalaridan biri hisoblanadi.

Manbalar
NGC 1

NGC 1 Pegas yulduz turkumidagi Sb tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Heinrich Louis d'Arrest  30-sentyabr 1861-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 1 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 1 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 1 SIMBAD omborida 
 NGC 1 Vizier omborida 
 NGC 1 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0001
NGC 2

NGC 2 Pegas yulduz turkumidagi Sab tipli galaktikadir.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 2 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 2 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 2 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 2 SIMBAD omborida 
 NGC 2 Vizier omborida 
 NGC 2 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0002
NGC 3

NGC 3 Baliq yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Albert Marth  1864-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 3 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 3 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 3 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 3 SIMBAD omborida 
 NGC 3 Vizier omborida 
 NGC 3 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0003
NGC 4

NGC 4 Baliq yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir. Ushbu obyektni Albert Marth  1864-yilda kashf etgan. Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 4 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 4 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 4 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 4 SIMBAD omborida 
 NGC 4 Vizier omborida 
 NGC 4 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0004
NGC 5

NGC 5 Andromeda yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Édouard Jean-Marie Stephan  1881-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 5 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 5 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 5 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 5 SIMBAD omborida 
 NGC 5 Vizier omborida 
 NGC 5 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0005
NGC 7

NGC 7 Haykaltarosh yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni John Herschel  1834-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 7 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 7 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 7 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 7 SIMBAD omborida 
 NGC 7 Vizier omborida 
 NGC 7 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0007
NGC 8

NGC 8 Pegas yulduz turkumidagi *2 (karrali yulduz) tipli yulduzdir.

Ushbu obyektni Otto Wilhelm von Struve  1865-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 8 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 8 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 8 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 8 SIMBAD omborida 
 NGC 8 Vizier omborida 
 NGC 8 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0008

de:Liste der NGC-Objekte von 1 bis 500#Nr. 1 bis 100
NGC 9

NGC 9 Pegas yulduz turkumidagi Sb/P tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni Otto Wilhelm von Struve  1865-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 9 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 9 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 9 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 9 SIMBAD omborida 
 NGC 9 Vizier omborida 
 NGC 9 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0009
NGC 10

NGC 10 Haykaltarosh yulduz turkumidagi SBbc tipli galaktikadir.

Ushbu obyektni John Herschel  1834-yilda kashf etgan.

Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 NGC 10 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 10 Yangi umumiy katalog asl nashrida 
 NGC 10 haqida qayta tekshirilgan maʼlumot 
 NGC 10 SIMBAD omborida 
 NGC 10 Vizier omborida 
 NGC 10 NASA Extragalactic Database omborida 
 NGC/IC obyektlari ombori 

NGC 0010