MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Aleksey Isayev

Aleksey Valeryevich Isayev (1974-yil 15-avgust, Toshkent, Oʻzbekiston, SSSR) – rus harbiy tarixchisi. Tarix fanlari nomzodi. Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabi Harbiy akademiyasining Harbiy tarix instituti xodimi (2019-yildan). Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi Rossiya Xalq xoʻjaligi va davlat boshqaruvi akademiyasining Harbiy iqtisodiyot tarixi markazi direktori (2021-yildan).

Tarjimai holi 
Aleksey Isayev 1974-yil 15-avgustda Toshkent shahrida tavallud topgan. 1987-yildan Moskvada istiqomat qilgan.

Moskva muhandislik-fizika institutining kibernetika fakultetini (tizim tahlili boʻlimi) tamomlagan.

Aleksey bolaligidanoq harbiy tarixga qiziqqan va bu uni „Goryachiy sneg“ filmini tomosha qilishga undagan. Yoshligida M. N. Svirin taklifi bilan arxivlar, jumladan, Rossiya davlat harbiy arxivi va Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirligi markaziy arxividagi hujjatlar bilan ishlay boshladi.

Valeryevich 2007–2010-yillarda Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabi Harbiy akademiyasining Harbiy tarix institutida shtatdan tashqari xodim boʻlib ishlagan. 2019-yil oktyabr oyidan Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlari Bosh shtabi Harbiy akademiyasining Harbiy tarix institutida katta ilmiy xodimi boʻlib faoliyat yurita boshlagan.

U Rossiya FSBning Moskva chegara institutining Vatan tarixi kafedrasiga nomzod boʻlgan.

Isayev 2012-yilda M. A. Sholoxov nomidagi Moskva davlat gumanitar universitetida tarix fanlari nomzodi, dotsent Y. A. Nikiforov ilmiy rahbarligida „Ulugʻ Vatan urushi boshlanishida Janubi-Gʻarbiy va Janubiy frontlarning jangovar harakatlari: 22-iyun – 1941-yil 9-iyul“ mavzusida dissertatsiya himoya qilgan.

2021-yil fevral oyidan Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi Rossiya Xalq xoʻjaligi va davlat boshqaruvi akademiyasining Harbiy iqtisodiyot tarixi markazi direktori lavozimida ishlagan.

Aleksey „Poligon“ jurnali, „Nezavisimoe voyennoye obozreniye“ gazetasidagi M. E. Katukov, Zaxarova, I. Videra, E. Makenzena xotiralariga bagʻishlangan maqolalar muallifi.

Aleksey Isayev 25-iyun 1971-yilda vafot etgan.

Mukofotlari 
Aleksey Valeryevich 1-darajali "Vatanga xizmatlari uchun" madali bilan taqdirlngan (2023-yil 25-avgust)

Manbalar 

Rossiya tarixchilari
Toshkentda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
1974-yilda tugʻilganlar
15-avgustda tugʻilganlar
Leonid Isayev

Leonid Mixaylovich Isayev (1868.16.8, Peterburg gubernyasi — 1964.23.1, Samarqand) — parazitolog-epidemiolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1944). Peterburg Harbiy tibbiyot akademiyasini tugatgan (1912). Buxoro Xalq Respublikasida parazitar kasalliklarga qarshi ku-rashish maqsadida tashkil etilgan ekspeditsiya rahbari (1922—23), 1923-yildan umrining oxirigacha Tropik kasalliklar ilmiy tadqiqot instituti direktori (institut 1931-yilda Buxorodan Samarkandga koʻchirilgan, hozirgi Oʻzbekiston Tibbiyot parazitologiyasi ilmiy tadqiqot instituta deb ataladi. Shu institutga va u joylashgan koʻchaga L. M. Isayev nomi berilgan), SamTI tropik kasalliklar kafedrasi mudiri (1936—49). Oʻzbekistonda bezgak, leyshmanioz, rishta va b. parazitar kasalliklarga qarshi kurash va ularni yoʻqotish ishida bevosita qatnashgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1868-yilda tugʻilganlar
1964-yilda vafot etganlar
23-yanvarda vafot etganlar
Sayram Isayeva

Sayram Nigʻmatovna Isayeva (1942.24.11, Dushanba) — aktrisa, rej. Tojikiston xalq artisti (1986). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1964). 1964-yildan Kamol Xoʻjandiy nomidagi Leninobod (hoz. Sugʻd) viloyat musiqali drama teatrida ishlaydi. Teatrda Robiya ("Tugal aytilmagan qoʻshiq"), Aza ("Loʻli qiz Aza"), Emiliya ("Otello"), Rozina ("Figaroning uylanishi") kabi obrazlar yaratgan. Rej. sifatida "Kelinlar qoʻzgʻoloni", "Farmonbibi arazladi" (S. Axmad), "Otasining qizi" (Isfandi-yor), "Afandining besh xotini" (I. Sodiqov), "Imtihon" (F. Ansoriy), "Ayol jaxllanganda" (S. Safarov) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Isayeva koʻpgina oʻzbek filmlarida suratga tushgan: Malika ("Laylak keldi, yoz boʻldi"), Sayram ("Uyimga kel"), Turdixon ("Oʻzganing baxti"), Sayram ("Gʻalate-palik avliyo"), Maysara ("Maysaraning ishi"), Nodirabegim ("Odamlar orasida tanho"), Oʻzbekoyim ("Oʻtgan kunlar", yangi varianta) va b. shular jum-lasidan. Shuningdek, "Hayot tunda oʻtdi" (Saida), "Uchinchi qiz" (Gulnora), "Rustam va Suhrob" (Gurdofarid), "Jinoyatchi va advokatlar" (Sayram) kabi tojik filmlarida ham rollar oʻynagan.

Manbalar 

1942-yilda tugʻilganlar
24-noyabrda tugʻilganlar
Aktrisalar
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Ergash Isamuhamedov

Ergash Musayevich Isamuhamedov (1909.31.12 - Toshkent - 1983.10.1) -geolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1963), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1960). Geol.mineralogiya fanlari doktori (1953), professor (1954), Oʻrta Osiyo industrial institutining geol. fakultetini tugatgan (1935).

"Oʻzbekgeologiya" boshqarmasida geolog, geologiya-razvedka partiyasi boshligʻi (1940—42), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Geologiya va geofizika institutining petrologiya boʻlimi mudiri, institut direktori (1943), metallar boʻlimi boshligʻi va petrologiya laboratoriya mudiri (1944—1951), Toshkent Davlat Universiteti geol. fakultetining petrografiya va foydali qazilmalar kafedrasi mudiri (1952—1983). I.ning ilmiy ishlari magmatik jinslar petrologiyasiga va ularning assimilyasiya jarayonida xrsil boʻlishiga bagʻishlangan. I.ning bevosita ishtirokida "Dovtosh" marganets koni (Oʻzbekistonda) ochilgan.

Manbalar 

 Petrologiya Nuratinskogo batolita, T., 1955; Magmatizm i nekotori voprosi metallogenii yugo-zapadnix otrogov Gis-sarskogo xrebta, T., 1962.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Isbot

Isbot — mulohaza, hukm, nazariyaning chinligini aniqlash (asoslash). I.ning obyektiv metod orqali manti-qiy ishonchga olib boradigan turi va inson his-tuygʻulari, mayllariga asoslanib ruhiy ishonchga olib keladigan turi mavjud. Birinchi turi 2 xil usul: a) bevosita hayotdan olingan faktlar orqali; b) toʻgʻriligi aniqlangan fik-rlar orqali amalga oshadi. Biror fikrning chinligi (haqiqatligi)ni toʻgʻriligi aniqlangan boshqa fikrlar orqali asoslab berish mantiqiy I., fak-tlarga asoslangan I. esa real I. deb yuritiladi. Mantiqiy I. tuzilish jihatdan tezis (isbotlanishi kerak boʻlgan fikr), asos (tezisni isboti uchun keltirilgan dalillar), I.dan iborat. I. va uning qoidalarini birinchi boʻlib Aristotel ishlab chiqqan. Forobiy I.ning ayrim usullarini koʻrsatib bergan va I.ni mantiq ilmining asosi deb aytgan. I. fan va amaliyetda doim qoʻllanadigan fikrlash usulidir. Zamonaviy mat. va mantiq ilmida aksimatik, chizikli, chiziqsiz, bevosita va bilvosita analogiya asosidagi I., ekzistensial, muloxdza I.i kabi usul va turlari mavjud.

Manbalar
Isbotlash

Isbotlash (huquqda) — jinoyat protsessida surishtiruv, dastlabki tergov organlari, prokuror va sudning jinoyat ishini toʻgʻri hal etish uchun zarur boʻlgan holatlar haqidagi faktik maʼlumotlarni toʻplash, tekshirish va baholash boʻyicha faoliyati. U jinoyat sudlovining boshqa subʼyektlari ishtirokida jinoyatprotsessual qonuni asosida olib boriladi.

Manbalar
Isikava Takuboku

Isikava Takuboku (taxallusi — Takuboku) (1885.28.10, Ivate viloyati — 1912.13.4, Tokio) — yapon yozuvchisi, adabiyotshunos. Ijtimoiy va ishqiy mavzudagi sheʼrlari jahon sheʼriyatining durdonalari hisoblanadi. Ilk sheʼriy toʻplami "Intilish va ehtiros" 1905-yil chop etilgan. "Bir siqim tuproq" (1910), "Sado va hushtak" (1911), "Gʻamgin oʻyinchoq" (1912) toʻplamlari, ayniqsa, kitobxonlar oʻrtasida shuh-rat qozongan. Sheʼrlarining koʻpchiligi yapon sheʼriyatiga xos tanka va oq sheʼr janrlarida yaratilgan. Shoir tanka janriga chinakam demokratik maz-mun baxsh etdi, uni yangi obrazlar va ritmlar bilan boyitdi. "Isteʼdod qismati" (1906), "Bizning ion guruhimiz" (1912) kabi romanlar muallifi. T.ning koʻpchilik sheʼrlari xalq ohanglari yoʻlida aytiladigan yapon milliy qoʻshiklariga aylanib ketgan. T. hayotining soʻnggi yillarida ijtimoiy masalalarga jiddiy eʼtibor bergan.

T.ning bir turkum sheʼrlari Hurshid Davron tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1989).

Manbalar 

Yaponiyalik yozuvchilar
Adabiyotshunoslar
Isiriq

Isiriq (lotincha: peganum) — ﻿tarkibida alkaloidlar bo‘lgan, xalq tabobatida shifobaxsh vosita sifatida turli yo‘llar bilan (jumladan, tutatib) foydalanib kelinadigan, isiriqdoshlar oilasiga mansub koʻpyillik yovvoyi o‘t o‘simlik.

Boʻyi 60-70 sm. Poyasi bir nechta, sershox. Barglari kulrang yoki yashil. Gullari sargʻish-oq, shoxining uchida. Mevasi dumaloq koʻsakcha. 6 turi maʼlum. Oʻzbekistonda 1 turi (Peganum harmala) oʻsadi. Choʻl va yarim choʻllarda, aholi yashaydigan yerlarda, ekinlar orasida va togʻ yon bagʻirlarida uchraydi. Tarkibida alkaloidlar (garmin, garmalin, peganin va b.), yogʻ, boʻyoq kabi moddalar bor. Urugʻidan jun gazlama va shoyilar uchun boʻyoq olinadi. Badboʻy islarni yoʻqotish, har xil ofatlarni qaytarish maqsadida ham isiriqdandan foydalaniladi.

Tibbiyotda 

Tabobatda qadimdan turli kasalliklar (tutqanoq, tomoq ogʻrigʻi, zaxm)ni davolashda, siydik haydovchi, terlatuvchi vosita sifatida ishlatiladi. Abu Ali Ibn Sino isiriqni quymich asablari shamollaganida, tizza va suyaklar qaqshab og‘riganida, og‘riq qoldiruvchi omil sifatida ishlatishni tavsiya etgan. Bundanda tashqari isiriqdan olingan alkaloidlar ekstraktining grippning oldini olish borasidagi fundamental tadqiqotlar e’lon qilingan; isiriq tarkibidagi alkaloidlarning shishlarga qarshi samarali vosita ekani isbotlangan; isiriq alkaloidlarining zararli mikroorganizmlarning rivojlanishini to‘xtatishi ma’lum qilingan. Isiriq tutatilganda α-pinen, limonen va stirenlar ajraladi va bu birikmalar mikroorganizmlarni dezinfeksiya qilish xususiyatiga ega.

Ta’qiqlarga uchrashi 
Belarusda garmalin va garmin (isiriq) tibbiy maqsadlarda ishlatilmaydigan, xavfli psixotrop modda deb topilgan. Isiriq 2024-yilda Rossiyada davlat nazorati ostida bo‘lishi shartligi belgilangan giyohvandlik vositalari ro‘yxatiga kiritilgan.

Yana qarang 

 Isiriq solish;
 isiriqdon.

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Isiriq solish

Isiriq solish — odamlar va turli narsalarga goʻyo koʻz tegishini va har xil ofatlarni qaytarish maqsadida isiriq oʻsimligining qurigan shox barglarini tutatish. Ilgari I.s. irim qatoridagi odat boʻlgan. [[Isiriqhokandoz yoki sopol tovokda choʻgʻ ustiga qoʻyib tutatiladi, uy ichi, odamlar, I.s. moʻljallangan narsalar tutun bilan dudlanadi. Badboʻy islarni yoʻqotish uchun ham isirik solinadi. Baʼzi joylarda isiriqni isiriqdonga solib tutatib, bozordagi kishilarga I.s. bilan ulardan haq oluvchi kishilar ham uchraydi (isi-riqda ilohiy bir quvvat bor deb eʼti-qod qilishgan, tabarruk oʻsimlik hisoblangan). Aslida esa isiriq tutunida har xil mikrob va viruslarni zararsizlantiradigan moddalar bor (qarang [[Isiriq).

Manbalar
Isiriqdon

Isiriqdon — tutatqi solinadigan mis idish; isiriq tutatib isiriq solishpya ishlatiladi. Miskarlikda qolipaki usulda tayyorlanadi. Taglik, taglikka oʻrnatilgan asosiy qism — choʻgʻxona va qubba shaklidagi kopqokdan iborat. I. tutatqining tutuni chiqib turishi uchun shabaka usulida panjarali qilib ishlanadi, sirti islimiy hoshiya naqshlar bilan bezatiladi.

Manbalar
Isirgʻa

Isirgʻa, zirak — xotin-qizlar (baʼzi xalqlarda erkaklar ham) quloqqa taqadigan bezak buyumi. I. ikki — bogʻ vatana qismdan iboratboʻlib, bogʻ qismi ilgak, halqa va tana qismi panjara, shokila (oyoq), koʻz va b.dan tuzilgan. I.ning eng sodda turi — halqa (gardish I.), boldoq keng tarqalgan boʻlib, bu I. Oʻzbekiston hududi (jumladan, Fargʻona)da qadimdan (mil. av. 1ming yillik oʻrtalaridan) maʼlum boʻlgan. Bogʻi ilgakli boʻlgan I. zirak deb ataladi, lekin atamalar orasida bunday qatʼiy chegaraga har doim ham amal qilinmagan. Zargar ustalar I.ni oltin, kumush, mis kabi metallardan qolipga quyib (qolipaki) va qoʻlda yasab tayyorlaydilar. Ishlanish usuliga koʻra, panjarali (shabaka), sovotkori va b.; xom ashyosiga koʻra, sadafli, marjonli, durli, koʻzli va b.; ishlanish joyiga qarab, Toshkent, Buxoro, Samarqand va b. I.lari; shokila (oyoq)lari soniga qarab, uch oyoqli, besh oyoqli va b. turlari farqlanadi.

Manbalar 

 

Kiyim
Zargarlik
Isirgʻa zanjira

Isirgʻa zanjira — naqqoshlikda zanjira turi; kandakorlik, yogʻoch va ganch oʻymakorligida keng qoʻllaniladi. Zanjira (ikki chiziq orasi)ga isirgʻaga oʻxshash gul solinadi (nomi shundan). Jumladan, miskarlikda mis idishlarning naqsh mujassamotida buyumlar cheti va oʻrtasiga I.z. ishlanadi.

Manbalar
Isitish

Isitish — turar joylar, sanoat binolari, muassasalar va b. jamoat binolarini yilning sovuq paytlarida sunʼiy isitishga doir tadbirlar majmui. Kishilar oʻzini yaxshi his qilishi, texnologik jarayonlar meʼyorida oʻtishi, jihozlar, materiallar, mahsulotlar va b. yaxshi saqlanishi uchun xona temperaturasi moʻʼtadil (turar joylarda + 18°, tomosha zallarida +16°, kasallar operatsiya qilinadigan xonalarda +25° va h.k.) boʻlishi kerak.

Isitish qurilmalari majmui isitish tizimi deb ataladi. U mahalliy va markaziy isitishga boʻlinadi. Pechka, gaz va elektr qurilmalar yordamida isitish mahalliy isitish tizimiga kiradi. Isitish tizimi -issiqlik generatori (qozon), isituvchi elementlar(radiatorlar, reyestrlar) va issiqlik yoʻllari (quvurlar)dan iborat. Issiqlik generatorida yoqilgʻi (koʻmir, gaz, baʼzan, mazut va b.) yonganda issiklik eltuvchi (suv, bugʻ yoki havo) qiziydi. U quvur orqali borib, isituvchi elementlarni, ular esa xona havosini qizdiradi. Qozondagi suv temperaturasini oʻzgartirib, xona temperaturasini bir meʼyorda saqlash mumkin. Issiqlik eltuvchi turiga qarab, markaziy I. suv bilan isitish, bugʻ bilan isitish va havo bilan isitish xillariga boʻlinadi. Bitta generator bir yoki bir necha binoni isitadi. Binolar guruhi tuman qozonxonasidan yoki issiklik elektr markazidan isitilishi va issiq suv bilan taʼminlanishi mumkin. Suv bilan isitish va havo bilan isitish tizimlari turar joylar, oʻquv muassasalari, kasalxonalar, bogʻcha, yasli va b. binolarni I.da, bugʻ bilan isitish organik chang ajralmaydigan korxona binolarinigina I.da qoʻllanadi. Bulardan tashkari, gaz bilan isitish, elektr bilan isitish, aralash (kombinatsiyalashgan) isitish, nur bilan isitishpzm ham foydalaniladi. Yirik panelli binolarda radiatorlar, quvurlar devor yoki pol orasiga oʻrnatiladi. Kam qavatli va yakka (xususiy) binolarni isitishda pech bilan isitish usulidan foydalaniladi.

Manbalar
Isitma tushiruvchi dorilar

Isitma tushiruvchi dorilar — termoregulyasiya markazlariga taʼsir etib, ularning qoʻzgʻaluvchanligini susaytiradigan va teri tomirlarini kengaytiradigan dorilar. Bunday dorilar badan sirtiga koʻproq qon keltiradi, ter chiqishini oshiradi va shu bilan organizmdan tashqariga issiklik chiqishini kuchaytiradi (fenatsetin, antipirin, amidopirin, analgin, paratsetamol, atsetilsalitsil kislota — aspirin va b.). Bular yalligʻlanishni kamaytiradi va ogʻriqni bosadi. I. t. d. koʻpincha birbiri bilan, shuningdek, kofein bilan birga ishlatiladi, mas, analgin + amidopirin + kofein; atsetilsalitsil kislota + fenatsetin + kofein va h. k. Bundan tashqari, reopirin (butadion + amidopirin), baralgin (analgin + pitofenon + feniveriniy) va sedalgin (kodein + kofein + fenatsetin + atsetilsalitsil kislota + fenobarbital) degan preparatlar ham ishlab chiqariladi.

Manbalar
Iskabtopar isitmasi

Iskabtopar isitmasi, pap patichi isitmasi — virus qoʻzgʻa-tadigan oʻtkir infeksion kasallik. Infeksiya iskabtoparlar (fleboto-muslar) chaqishi orqali yuqadi. Virus iskabtoparning 3 nasli mobaynida saqlanadi va mavsum sayin ulardan kishilarga oʻtadIskabtopar isitmasi. Oʻrta dengiz sohilida, Yaqin Sharqda, Hindiston, Sharkiy Afrika, Markaziy va Janubiy Amerikada bor. Oʻrta Osiyoda ondasonda uchraydi. Yashirin davri 3–6 kun. Temperatura bir necha soat ichida 38–40° gacha koʻtarilib, 2–3 kundan keyin tushadi. Bemorning darmoni quriydi, boshi, muskullari ogʻriydi, koʻzida ogʻriq seziladi; yuzi va tanasining yuqori qismi kerkadi, qizaradi; koʻz oqi ham qizaradi; baʼzan koʻngli aynib, qusadi. Temperatura tushgach, darmonsizlik uzoq davom etadi. Iskabtopar isitmasini vrach aniqlaydi vadavolaydi. Oldini olish: bemor iskabtoparlar kira olmaydigan alohida xonaga yotqiziladi; iskabtoparlar yoʻq qilinadi.

Manbalar 

Kasalliklar
Iskabtoparlar

Iskabtoparlar (Phlebotomidae) - qon soʻruvchi ikki qanotlilarning kenja oilasi. Tanasining uz. 1,3—3,5 mm; mayda tuklar bilan qoplangan; sargʻish, ayrimlari kulrang; koʻzlari yirik, qora; 16 boʻgʻimli uzun moʻylovlari va tuklari aniq koʻrinadi. Hartumi yirik, sanchib soʻruvchi tipda, urgʻochisi qon bilan oziqlanadi; erkagi, asosan, oʻsimlik shirasini soʻradi. Qanotlari oʻtkir burchakli, oval yoki choʻziq oval. Oyoqlari uzun, bir oz ingichka. Erkagi ombursimon qoʻshilish organining tu-zilishi sistematik ahamiyatga ega. I. issiq oʻlkalarda keng tarqalgan. 300 ga yaqin turi aniqlangan. Oʻzbekistonda 17 turi maʼlum. Phlebotomus papatasii, Ph. sergenti, Ph. caucasis va b. tarqalgan. I. choʻl, qirlar, daryo vodiylari, molxona va xonadonlarda yashirin hayot kechiradi; tuxumini tuproqqa qoʻyadi. I. tabiatda yovvoyi sut emizuvchilar va qushlar uyasida, gʻorlarda, toshlar yorigʻida, qad. qoʻrgʻon harobalarida, molxonalar va b. pana joylarda koʻpayadi. Oʻzbekistonda bir yilda 2 boʻgʻini (qishlovchi va yozgi) rivojlanadi. I.ning Ph. papatasii turi qoramol, echki, it va b. yovvoyi sut emizuvchilar, kaltakesaklar va odamning qonini soʻrib, pappatachi isitmasi, qoʻtir, leyshmanioz va b. kasalliklarni qoʻzgʻatuvchi organizmlarni tarqatadi.

Manbalar
Iskana

Iskana (lot. ) — osmon gumbazining Jan. yarim sharidagi kichik yulduz turkumi. Belgisi . Eridan, Soat, Oltin baliq, Rassom, Kabutar va Quyon yulduz turkumlari orasida joylashgan. Yorugʻ yulduzlari deyarli yoʻq. Oʻzbekiston hududida kuz va qishda koʻrinadi.

Manbalar 

Yulduz turkumlari
Iskana (asbob)

Iskana — duradgorlikda yogʻochda uya, chuqurcha, oʻyiq hosil qilish va teshik yoʻnish, pax chiqarish uchun ishlatiladigan asbob. Tigʻi poʻlatdan, dastasi qattiq yogʻochdan yasaladi. Oʻyish, oʻya hosil qilishda ishlatiladigan I.ning dastasi yorilib ketmasligi uchun unga halqa kiygiziladi. I. keskichining tigʻi bir tomonlama charxlangan toʻgʻri kesuvchi qirradan iborat. Tuzilishiga koʻra, yassi va yarim doira shaklidagi, kalinligi 11 mm gacha. uz. 200 mm gacha, eni 50 mm gacha boʻlgan I.lar bor. Bajariladigan ish turiga qarab nov, chuv, qingʻir I. va b. turlarga boʻlinadi. Uya oʻyishda reja chiziqqa I. tigʻini qoʻyib, dastasiga metall bolgʻa yoki yogʻoch bolgʻa bilan uriladi. Yoʻnish paytida I. dastasi oʻng qoʻl bilan ushlanib, chap qoʻl bilan I. kurakchasi materialga bosiladi (qarang Duradgorlik asboblari).

Manbalar
Iskana payvand

Iskana payvand - bogʻdorchilik da payvandtagni iskana (yoki oʻtkir pichoq) bilan yorib, unga novda (payvan-dust)ni suqish yoʻli bilan qilinadigan payvand. Asosan, bahorda, kurtaklar uygʻonmasdan oldin oʻtkaziladi. Qarigan, hosili past tokzorlarda nav tarkibini I.p. yoʻli bilan oʻzgartirish va yaxshilash mumkin (qarang Payvandlash).

Manbalar
Iskandar (shaharcha)

Iskandar — Boʻstonliq tumanidagi shaharcha (1937-yildan). Chirchiq daryosi boʻyida, 667 m balandlikda. I. xududidan Chirchiq GESining kanali oqib oʻtadi. Toshkentdan 48 km. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Barraj — 4 km. Shaharcha yaqinidan elektrlashtirilgan Toshkent — Xoʻjakent temir yoʻl oʻtgan. Aholisi 19 ming kishi (2001). Yer maydon 204 ga. I.ning etimologiyasi haqida ilmiy asosga ega boʻlmagan rivoyatlar mavjud.

I.da „Iskander — FUDS“ oʻzbek — amerika qoʻshma korxonasi, „Tovoqsoykabel“ korxonasi, Tovoqsoy GES, Toshkent viloyat pillachilik ishlab chiqarish birlashmasi, 2 fermer xoʻjaligi bor. 3 mak-tabda 2,4 ming oʻquvchi taʼlim oladi. Klub, 5 kutubxona, 3 vrachlik punkti, 2 shifokorlik ambulatoriyasi mavjud.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Toshkent viloyati
Boʻstonliq tumani

Iskandar — Boʻstonliq tumanidagi shaharcha (1937-yildan). Chirchiq daryosi boʻyida, 667 m balandlikda. I. xududidan Chirchiq GESining kanali oqib oʻtadi. Toshkentdan 48 km.I.da „Iskander — FUDS“ oʻzbek — amerika qoʻshma korxonasi, „Tovoqsoykabel“ korxonasi, Tovoqsoy GES, Toshkent viloyat pillachilik ishlab chiqarish birlashmasi, 2 fermer xoʻjaligi bor. 3 mak-tabda 2,4 ming oʻquvchi taʼlim oladi. Klub, 5 kutubxona, 3 vrachlik punkti, 2 shifokorlik ambulatoriyasi mavjud.
Iskandar — Boʻstonliq tumanidagi shaharcha (1937-yildan). Chirchiq daryosi boʻyida, 667 m balandlikda. I. xududidan Chirchiq GESining kanali oqib oʻtadi. Toshkentdan 48 km.
Iskandar koʻprik

Iskandar koʻprik — Qumqoʻrgʻon tumanida Termizni Chagʻaniyon va Hisor bilan bogʻlovchi qad. savdo yoʻlida Bandixonsoy ustiga qurilgan. Iskandar koʻprikning qurilgan davri nomaʼlum. Abdullaxon davri (1557—98)da qayta qurilgan. Gʻisht koʻprik, Tosh koʻprik va Iskandar Zulqarnayn koʻprigi deb nomlangan. Umumiy uz. 70 m, oʻtish qismining eni — 5,75 m, bal. — 12,1 m, ravoqqanoti — 5,8 m, pishiq gʻisht (25x25x5; 26x28x4—4,5; 27x29x5 sm)dan qurilgan. Usti 3 qism (yoʻlovchi, transport va suv oʻtishi uchun nov)dan iborat. Ra-voqlari qirgʻogʻidagi tirgaklarga tayangan. Iskandar koʻprikning sharq va gʻarb tomonidagi tirgaklari buzilgan. Ravoq ustunlari (1950) va suv oʻtkazish uchun nov (1927) betondan ishlangan.

Manbalar 

 

Binolar
Surxondaryo viloyati
Iskandar Loʻdiy

Iskandar Loʻdiy (? — 1517) — Dehli sultonligi hukmdori (1489—1517). Bahlul Loʻdiyning oʻgʻli. I.L. xudojoʻy, adolatli, rahmdil, muruvvatli hukmdor boʻlgan. Uning buyrugʻiga binoan, qishda kam-bagʻallarga kiyimkechak, pul, issiq ovqat ulashilardi. Din peshvolariga soliqtoʻlamaslik imtiyozi bilan qishloqlar hadya qilinardi. Amalda u yaxshi yoʻlga qoʻyilgan aygʻoqchilik xizmatiga ega boʻlgan qattiqqoʻl hukmdor edi I.L. ulamolar va sanʼat axllariga homiylik qilgan. Ammo mamlakatning tub mahalliy xalqiga nisbatan nojoʻya siyosat olib borgan. U oʻz davlatida qator hind ehromlarini vayron qilgan va ular oʻrnida karvonsaroylar va madrasalar qurdirgan. Rajputan davlati bilan uzoq kurash olib borgan. Bihar sh. Dehli sultonligiga qoʻshib olingan. Poytaxt I. L. asos solgan Agra sh.ga koʻchirilgan (1504).

Manbalar 

Madrasa asoschilari
Iskandarshoh

Iskandarshoh (Iskandar Bitishgan) (? — 1417) — Kashmir podshohi (1394—1417). Kashmirga islom dinini olib kirgan Mir Shamsuddin Darveshning nabirasi. Otasi Sulton Qutbuddin vafot etgach (1394), taxtga oʻtirgan. Davlatni mahorat va qattiqqoʻllik bilan idora qilgan. Mamlakatdagi qindlarni islomga daʼvat qilib, koʻpchiligini masjidu jomelarda namoz oʻqiydigan qila olgan, talaygina butxonalarni jangu janjalsiz buzdirishga muvaffaq boʻlgan. Shu bois xalq unga "Bitishgan" degan faxriy laqab bergan. Amir Temur Hindistonga yurish qilganda, Sharafuddin Ali Yazdiy yozishicha, "Kashmir elchisikim, Iskandarshoxdin kelib erdi va izhori itoat qilib erdi. Bas, bu elchilarga kub nima berib, ijozat (berdi). Va Iskandarshohkim, Kashmirning podshohi erdi, anga aytib yibardikim, "Daybalpur shaxrida (oʻz cheriki bila) kelib bizni koʻrsun!".

Manbalar
Iskandar maqduniy

Iskandar maqduniy - qara Aleksandr.

Manbalar