Peter Brook

Piter Stiven Pol Bruk CH CBE (1925-yil 21-mart - 2022-yil 2-iyul) ingliz teatr va kino rejissori edi. U birinchi marta Angliyada, 1945-yildan Birmingem repertuar teatrida, 1947-yildan Qirollik opera teatrida va 1962-yildan Qirollik Shekspir kompaniyasida (RSC) ishlagan. Ular bilan u 1964-yilda Piter Vaysning " Marat/Sade " ning ingliz tilidagi birinchi spektaklini boshqargan, u 1965-yilda Brodveyga koʻchirilgan va „Eng yaxshi oʻyin“ uchun Toni mukofotiga sazovor boʻlgan va Bruk " Eng yaxshi rejissor " deb topilgan. U, shuningdek, 1963-yilda Chivinlar Lordining ramziy versiyasi kabi filmlarga rejissorlik qilgan.

U 1970-yillarning boshidan Fransiyada joylashgan boʻlib, u yerda xalqaro teatr kompaniyasiga asos solgan va rivojlanayotgan mamlakatlarda juda sodda yondashuvda oʻynagan. Uni koʻpincha „bizning eng buyuk teatr rejissorimiz“ deb atashgan. U bir nechta Emmy mukofotlari, Lorens Olivier mukofoti, Yaponiya Imperial premiumi va Prix Italia mukofotlarini qoʻlga kiritdi. 2021-yilda u Hindistonning Padma Shri ordeni bilan taqdirlangan.

Yoshligi 
Bruk 1925-yil 21-martda Chisvikning Bedford Park hududida Latviyadan kelgan litvalik yahudiy muhojirlar boʻlgan Saymon Bruk va uning rafiqasi Ida (Judelson)ning ikkinchi oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. Oilaviy uy Turnham Green, Fairfax Road 27-da joylashgan. Uning katta akasi Aleksis psixiatr va psixoterapevt boʻldi. Uning birinchi amakivachchasi Moskva Satira teatrining bosh direktori Valentin Pluchek edi. Bruk Vestminster maktabida, Gresham maktabida va Oksforddagi Magdalen kollejida tahsil olgan va u yerda 1945-yilgacha tillarni oʻrgangan. Bruk Ikkinchi jahon urushi paytida bolalik kasalligi tufayli harbiy xizmatdan ozod qilingan.

Faoliyati

Angliya 
Bruk Marloning " Doktor Faustus " filmiga rejissorlik qildi, uning birinchi spektakli 1943-yilda Londondagi Torch teatrida, keyin esa 1945-yilda Chanticleer teatrida Koktoning " Doʻzax mashinasi " ning jonlantirilishi bilan yanayam mashhur boʻlib ketdi. U 1945-yildan Birmingem repertuar teatrida (BRT) rejissor sifatida ishlagan. Yigirma yoshida BRT direktori Barri Jekson tomonidan yollangan Jekson Brukni „men bilgan eng yosh zilzila“ deb taʼriflagan.

1947-yilda Bruk Stratford-apon-Avonga Shekspir memorial teatri uchun „ Romeo va Julietta „ va “Muhabbatning yoʻqolgan mehnati“ filmlarida rejissor yordamchisi sifatida bordi. 1947-yildan 1950-yilgacha u Londondagi Qirollik opera teatrida spektakl boʻyicha direktor boʻlgan. Uning ishi 1899-yilda, 1948-yilda yaratilgan Puchchinining “ La boheme ” asarini samarali qayta sahnalashtirish va 1949-yilda Richard Shtrausning “ Salome ” asarini Salvador Dalining toʻplamlari bilan juda munozarali sahnalashtirishni oʻz ichiga olgan Produser va rejissor sifatida sahna va ekran ishlarining koʻpayishi kuzatildi. Govard Richardsonning 1949-yilda Londondagi Ambassadors teatrida qoʻyilgan “Oyning qorongʻusi”  juda hayratlanarli spektakl edi. 1962-yildan u Piter Xoll bilan birga Qirollik Shekspir kompaniyasining (RSC) direktori boʻlgan. Ular bilan birga u 1964-yilda nemis dramaturgi Piter Vaysning " Marat/Sade " asarini ingliz tilidagi birinchi spektaklni boshqargan. 1965-yilda Brodveyga koʻchirildi va eng yaxshi oʻyin uchun Toni mukofotini qoʻlga kiritdi va Bruk eng yaxshi rejissor deb topildi. 1966-yilda ular AQShning Vetnam urushiga qarshi norozilik spektaklini taqdim etishdi.

Taʼsirlar 
Brukga Antonin Artoning ishi va uning Shafqatsizlik teatri haqidagi gʻoyalari taʼsir koʻrsatdi.Angliyada Piter Bruk va Charlz Marovits Qirollik Shekspir kompaniyasida Arto gʻoyalarini ifodalashning yangi shakllarini topish va ijrochini qayta tayyorlash uchun foydalanish usullarini oʻrganishni maqsad qilgan „Shafqatsizlik mavsumi teatri“ (1964) ga kirishdilar. Natija improvizatsiya va eskizlardan tashkil topgan “amalga oshirilayotgan ishlar” namoyishi boʻldi, ulardan biri Artoning “Qon otilishi” asarining premyerasi edi.

 - Li Jeymison, Antonin Arto: Nazariyadan amaliyotga, Grinvich birjasi, 2007-yilBiroq, uning eng katta taʼsiri Joan Littlewood edi. Bruk uni „XX asr oʻrtalarida Buyuk Britaniyadagi eng galvanizli rejissor“ deb taʼrifladi. Brukning ishi, shuningdek, Eji Grotovski, Bertolt Brext, Kris Koviks va Vsevolod Meyerxoldning eksperimental teatr nazariyalaridan hamda G.I.Gurjieff, Edvard Gordon Kreyg va Matila Gika asarlaridan ilhomlangan.

Hamkorlar 
Bruk Lir rolida aktyorlar Pol Skofild, “ Measure for Measure ” filmida Jon Gielgud, va Glenda Jekson bilan hamkorlik qilgan; dizaynerlar Georges Wakhévitch, Sally Jacobs  va yozuvchilar Ted Xyuz va Uilyam Golding bilan hamkorlik qildi.  Bruk ilk bor Londonda Vaxevich bilan Jan Koktoning Vaxevich loyihalashtirgan “ Le Jeune Homme et la Mort ” baletini ishlanganini koʻrganida uchrashgan. Brukning taʼkidlashicha, „u kutgan dizayner ekanligiga amin edi“.

Xalqaro teatr tadqiqotlari markazi 

1971-yilda Mishel Rozan bilan birga Bruk 1970-yillarning boshlarida Yaqin Sharq va Afrikada keng sayohat qilgan aktyorlar, raqqosalar, musiqachilar va boshqalardan iborat koʻp millatli teatr tadqiqotlari markaziga asos soldi. U 1974-yildan beri Parijdagi Bouffes du Nord teatrida joylashgan. Truppa muhojirlar yotoqxonalarida, qishloqlarda va qochqinlar lagerlarida, baʼzan teatrga hech qachon taʼsir qilmagan odamlar uchun oʻynagan. 2008-yilda u Olivier Mantei va  uch yillik topshiriqni boshlab, badiiy direktor lavozimidan isteʼfoga chiqdi.

Mahabhorat 
1970-yillarning oʻrtalarida Bruk yozuvchi Jan-Klod Karyer bilan “ Mahabhorat ” hind dostonini sahna spektakliga moslashtirish ustida ish boshladi, bu birinchi marta 1985-yilda namoyish etilgan va keyinchalik televideniyeda mini-serialga aylangan.

2015-yilda Bruk "Mahabharata " olamiga Jan-Klod Karyer va Mari-Hélène Estienne bilan hamkorlikda yangi "Young Vic " spektakli " Jang maydoni " bilan qaytdi.

Tierno Bokar 
2005-yilda Bruk xuddi shu nomdagi malilik soʻfiy hayotiga asoslangan Tierno Bokar filmini boshqargan. Oʻyinni Mari-Hélène Estienne tomonidan Amadu Hampâté Ba kitobidan (ingliz tiliga "Bagʻrikenglik ruhi: Tierno Bokarning ilhomlantiruvchi hayoti" deb tarjima qilingan) sahnaga moslashtirilgan. Kitob va oʻyinda Bokarning hayoti va diniy bagʻrikenglik haqidagi xabarlari batafsil yoritilgan. Kolumbiya universiteti Tierno Bokarning butun faoliyati davomida 3200 dan ortiq kishi ishtirok etgan 44 ta tegishli tadbirlar, maʼruzalar va seminarlar oʻtkazdi. Panel muhokamalari Gʻarbiy Afrikadagi diniy bagʻrikenglik va musulmon an’analari mavzulariga qaratildi.

Shaxsiy hayoti 
1951-yilda Bruk aktrisa Natasha Parriga uylandi. Ularning ikki farzandi bor edi: aktrisa va rejissor Irina va rejissor Saymon. Parri 2015-yil iyul oyida 84 yoshida insultdan vafot etdi

Bruk 2022-yil 2-iyulda 97 yoshida Parijda vafot etdi

Ishi 
Bruk asarlari  manbalari Berlindagi Badiiy Akademiya, Asturiya malikasi fondi va boshqalar tomonidan saqlanadi.

RSC bilan bogʻliq ishlar 

 1946-yil: Sevgi mehnati yoʻqolgan (Shekspir memorial teatri)
 1947: Romeo va Juliet (Shekspir memorial teatri)
 1950-yil: Oʻlchov uchun chora, Jon Gielgud bilan (Shekspir memorial teatri)
 1952-yil: Qishki ertak, Jon Gielgud bilan (Shekspir memorial teatri)
 1955-yil: Titus Andronik, Lorens Olivier va Vivien Li bilan (Shekspir memorial teatri)
 1957-yil: Boʻron, Jon Gielgud bilan (Shekspir memorial teatri)
 1962: Qirol Lir Pol Skofild bilan
 1964: Marat/Sade
 1966-yil: AQSh, Vetnam urushiga qarshi norozilik spektakli „Qirollik Shekspir kompaniyasi “ bilan „Shubhaning foydasi „ filmida hujjatlashtirilgan.
 1970-yil: Jon Keyn (Shayb), Frensis de la Tur (Helena), Ben Kingsli (Demetrius) va Patrik Styuart (Snout) bilan yoz kechasi tushi : 1970-yil Royal Shekspir kompaniyasining “Yoz kechasi orzusi” filmini koʻring.
 1978-yil: Entoni va Kleopatra, Glenda Jekson, Alan Xovard, Jonatan Pris, Alan Rikman, Juliet Stivenson, Patrik Styuart va Devid Suchet bilan

Boshqa yirik ishlar 

 1951-yil: Jon Uayting tomonidan qoʻshiq uchun bir tiyin
 1955-yil: Gamlet, Pol Skofild bilan
 1956: Koʻprikdan koʻrinish, Artur Miller
 1958-yil: Tashrif, Alfred Lunt va Lin Fontann bilan
 1964: Marat/Sade, Piter Vayss tomonidan
 1968: Edip Jon Gielgud va Iren Uort bilan, Ted Xyuz tomonidan moslashtirilgan, Milliy teatr
 1971: Orghast, Ted Xyuz tomonidan
 1974: Timon d'Athenes, Jan-Klod Karyer tomonidan moslashtirilgan, Theatre des Bouffes du Nord
 1975: Les Iks, Kolin Ternbull, moslashuv Jan-Klod Karyer, Theatre des Bouffes
 1977-yil: Ubu aux Bouffes, Alfred Jarridan keyin, Theatre des Bouffes
 1978: Mesure pour mesure, Uilyam Shekspir, Theatre des Bouffes
 1979: La Conférence des oiseaux (Qushlar konferensiyasi), Farid al-Din Attordan keyin, Avignon festivali ; Theatre des Bouffes
 1979: L'Os de Mor Lam, Birago Diop, Theatre des Bouffes
 1981-yil: La Tragédie de Carmen, Prosper Merimee, Anri Meilhac va Lyudovik Halevidan keyin, Viviane Beaumont teatri, Linkoln Center, Nyu-York shahri
 1981-yil: La Cerisaie, Anton Chexov, Theatre des Bouffes
 1984: Tchin-Tchin, Fransua Billetdoux, rejissor Moris Benichou, Marcello Mastroianni bilan, Monparnas teatri
 1985: Le Mahabharata (Mahabharata), Avignon festivali
 1988-yil: Anton Chexovning olcha bogʻi, Majestic teatri, Bruklin
 1989-yil: Voza Albert!, Persi Mtava, Mbongeni Ngema va Barni Simon tomonidan
 1990: La Tempête, Uilyam Shekspir, Jan-Klod Karyer tomonidan moslashtirilgan, Sotigui Kouyaté, Theatre des Bouffes bilan
 1992-yil: Pelleasning taassurotlari, Klod Debussidan keyin, Bouffes teatri
 1993-yil: L'Homme Qui, Oliver Saksning oʻz xotinini shlyapa deb oʻylagan odamdan keyin
 1995-yil: Qui est là, Antonin Artaud, Bertolt Brext, Edvard Gordon Kreyg, Vsevolod Meyerxold, Konstantin Stanislavski va Motokiyo Zeamining matnlaridan keyin
 1995-yil: Oh les beaux jours, Semyuel Bekket tomonidan
 1998-yil: Je suis un phénomène , Aleksandr Luriyaning ajoyib xotirasidan keyin
 1998-yil: Don Jovanni Motsart tomonidan, 50 -xalqaro d'Art Lyrique d'Aix-en-Provence festivali uchun
 1999-yil: Le Kostyum, Can Temba tomonidan
 2000: Uilyam Shekspirning Gamleti, Adrian Lester bilan
 2002: Uzoqda, Keril Cherchill tomonidan
 2002: La Mort de Krishna, Mahabharata de Vyasadan parcha, Jan-Klod Karyer va Mari-Hélène Estienning moslashuvi
 2003-yil: Kerol Rokamora tomonidan asosiy dans la mienne
 2004-yil: Tierno Bokar, Vie et enseignement de Tierno Bokar-Le sage de Bandiagaradan keyin Amadou Hampâte Ba, Sotigui Kouyaté bilan
 2004-yil: Le Grand Inquisiteur, Dostoyevskiyning “Aka-uka Karamazovlar“ romanidan keyin
 2006: Sizwe Banzi est mort, Athol Fugard, Jon Kani va Uinston Ntshona, Avignon festivali
 2008: Fragmentlar, Semyuel Bekketdan keyin
 2009: "Sevgi mening gunohim „, Uilyam Shekspirning sonetlari
 2009: 11 va 12, Vie et enseignement de Tierno Bokar-Le Sage de Bandiagaradan keyin Amadou Hampâte Ba
 2010: Antonin Artaud, Edvard Gordon Kreyg, Charlz Dullin, Vsevolod Meyerxold, Motokiyo Zeami va Uilyam Shekspirdan keyin Piter Bruk va Mari-Hélène Estienne tomonidan yaratilgan Warum warum
 2011: Jon Jey kollejining Jerald V. Linch teatrida Mari-Hélène Estienne, bastakor Frank Krawczyk bilan birgalikda ijobiy sharhlarga rejissor qilingan Motsartning „ Sehrli nay“ asariga moslashtirilgan “Sehrli nay „.
 2013-yil: “Kostyum „, Can Tembaning ertagidan keyin, rejissor Mari-Hélène Estienne va Franck Krawczyk
 2015: Jang maydoni, Mahabharata va Jan-Klod Karyerning spektaklidan, Piter Bruk va Mari-Hélène Estienne tomonidan moslashtirilgan va rejissorlik qilgan.
 2018: Mahbus, yozgan va rejissor Piter Bruk va Mari-Hélène Estienne
 2019: “Nima uchun?". Muallif: Piter Bruk va Mari-Hélène Estienne

Filmografiyasi 

 1953-yil: Tilanchi operasi
 1960: Moderato Cantabile (Buyuk Britaniya nomi "Yetti kun". . . Yetti kecha) Jeanne Moreau va Jan-Pol Belmondo bilan
 1963: Pashshalar hukmdori
 1967: Valkiriya sayohati
 1967: Marat/Sade
 1968: Menga yolgʻon gapir
 1971: Qirol Lir
 1979: Ajoyib erkaklar bilan uchrashuvlar
 1979: Mesure pour mesure
 1982: La Cerisaie
 1983: La Tragedie de Carmen
 1989: Mahabharata
 2002: Gamlet fojiasi (TV)
 2012: Ip (Hujjatli film, hammuallif va rejissor Saymon Bruk)

Mukofotlar 

 Marat/Sade uchun pyesaning eng yaxshi rejissorligi uchun Toni mukofoti, 1966
 “Yoz kechasi tushi” spektaklining eng yaxshi rejissorligi uchun Toni mukofoti, 1971
 Brigadir mukofoti, 1975, Afinalik Timon uchun
 Gran-pri Dominik, 1981
 Laurens Olivier mukofoti, 1983
 Emmy mukofoti, 1984, La tragédie de Carmen
 Prix Italia, 1984
 Yevropa teatr mukofoti, 1989. 
 Xalqaro Emmy mukofoti, 1990, Mahabharata
 Sanʼat va falsafa boʻyicha Kioto mukofoti, 1991
 Praemium Imperiale, 1997
 Den Devid mukofoti, 2005
 2008-yil uchun Ibsen mukofoti, 2,5 NOK (taxminan 200 000 funt sterling) mukofotining birinchi gʻolibi.
 Tanqidchilar doirasining sanʼatga koʻrsatgan xizmatlari uchun mukofoti 2008

Faxriy unvonlar 

 Britaniya imperiyasi ordeni qoʻmondoni, 1965 
 Amerika teatri shon-shuhrat zaliga kirish, 1983-yil
 Faxriy DLitt, Birmingem universiteti, 1990
 Magdalen kollejining faxriy aʼzosi, Oksford, 1991
 Faxriy DLitt, Stratklid universiteti, 1990
 Faxriy DLitt, Oksford universiteti, 1994
 Officier de l'Ordre de la Legion d'honneur (Fransiya), 1995
 Faxriy hamroh, 1998 (U ilgari ritsarlik unvonidan voz kechgan.)
 Britaniya akademiyasi tomonidan Prezident medali, 2011
 Commandeur de la Legion d'honneur (Fransiya), 2013
 Sanʼat boʻyicha Asturiya malikasi mukofoti, 2019
 Padma Shri (Hindiston), 2021

Kitoblar

Manbalar

Qoʻshimcha oʻqish 

 Jeymison, Li, Antonin Artaud: nazariyadan amaliyotga (Grinvich birjasi: London, 2007) RSCdagi Brukning shafqatsizlik teatridan olingan Artaud boʻyicha amaliy mashgʻulotlarni oʻz ichiga oladi;
 Friman, Jon, Yer yuzidagi eng buyuk shoular: Piter Brukdan Sidney Olimpiadasigacha boʻlgan jahon teatri. Kitoblar: Oksford;
 Heilpern, Jon, Qushlar konferensiyasi: Afrikadagi Piter Brukning hikoyasi, Faber, 1977;
 Hunt, Albert va Jeffri Rivz. Piter Bruk (Perspektivdagi rejissorlar). Kembrij universiteti matbuoti. (1995)
 Kustov, Maykl. Piter Bruk: Biografiya. Bloomsbury. (2005),
 0-413-75580-0 
 1-4039-6362-2 
 0-356-03855-6 
 978-0-9559830-2-3 
 Zohar, Ouriel, Piter Bruk bilan uchrashuvlar, Zohar, Tel-Aviv 176-bet (1990) (in Hebrew),.

Xotiralar 

 
 
 
 
 

 

 
 Dan David Prize laureate 2005
 Peter Brook biography and filmography at the BFI's Screenonline
 
 Peter Brook at the Internet Broadway Database
 Peter Brook at the Internet Off-Broadway Database
 
 
 Peter Brook Experimental Theatre Organization
 Brook's Mahabharata (review) Caravan Magazine
 Portraits of Peter Brook at the National Portrait Gallery, London

CS1 German-language sources (de)
2022-yilda vafot etganlar
1925-yilda tugʻilganlar
Pages with unreviewed translations