MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oltinbek Nuraliyevich Nuraliyev

Oltinbek Nuraliyevich Nuraliyev (1912.28.4, Qozogʻiston Respublikasi Qiziloʻrda viloyati Tumanariq qish-logʻi — 2002.19.8, Toshkent) — paxtani qayta ishlash sohasidagi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1972). Toshkent toʻqi-machilik institutini tugatgan (1938). Samarqand va Xorazm viloyatidagi paxta tayyorlash trestlarida bosh muhandis (1938—45), Oʻzbekiston Yengil sanoat vazirligi paxta bosh boshqarmasi bosh-ligʻi (1945—46), SSSR Yengil sanoat vazirligi Paxta tozalash sanoati Mar-kaziy ilmiy tadqiqot instituti direktori (1946—74), laboratoriya mudiri va katta ilmiy xodim (1974—94), ayni paytda Oʻzbekiston paxtachilik vaziri oʻrinbosari (1953— 54), "Xlopkovaya promishlennost" ("Paxta sanoati") jurnal bosh muharriri (1954—74). N.ning ilmiy asarlari va ixtirolari paxtani, ayniqsa, mashina terimi paxtasini qayta ishlashning yangi texnika va ilgʻor texnologiyasini yaratish (Nuraliyev paxta quritgichi, parrakli quritgich, OVP va ZOVP tola tozalagichlar, panjarali arrali CHX-3 paxta tozalagich va boshqalar), paxta tozalash sanoati uchun yangi texnika va texnologiyani joriy etish ma-salalariga bagʻishlangan. "Shuhrat" medali bilan mukofotlangan (1994). N

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Haydarali Nuraliyev

Haydarali Nuraliyev (1944.10.12, Toshkent) — naqqosh, Oʻzbekiston xalq ustasi (1998). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1969). 1969—78 yillarda Toshkentdagi "Suvenir" fabrikasida naqqosh, bosh usta lavozimida ishladi. 1978-yildan "Us to" birlashmasida naqqosh usta. Koʻp yillar davomida ustozi Hakim Jalolov guruhi bilan Oʻzbekistonning koʻplab madaniy, maʼmuriy binolari shift va devorlariga kurkam bezaklar ishlashda mahorat koʻrsatdi. Ayniqsa, "islimiy" naqshlar ishlashda yutuklarga erishdi. Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Oliy Majlis binosi interyerlari va boshqa ga ishlagan naqshlari naqqoshlik sanʼati namunalari hisoblanadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq ustalari
Muhabbat Nuraliyeva

Muhabbat Nuraliyeva (1954.10.5, Sariosiyo tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Dushanba pedagogika institutini tugatgan (1977). 1973-yildan Denov tumanidagi 41-maktabda, 1976-yildan 42-maktabda mat. fani oʻqituvchisi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Nuralixon

Nurali xon (qoz. Nurmuhammedali Bahodurxon, hukumronlik yillari 1748 —1786-yillar) qozoq xonlaridan biri. Abulxayrxon vafotidan soʻng, 1748-yilda uning oʻgʻli Nuralixon Kichik juzda xonlik taxtiga oʻtirgan. Ushbu qarorni Rossiya qirolichasi Yelizavetta Petrovna tasdiqlagan. Nuralixon Rossiya imperiyasi tomonidan tasdiqlangan birinchi qozoq xoni boʻlgan. Bu harakat bilan podshoh hukumati qozoq xalqi tomonidan xon deb tan olingan sultonni xonlikka tasdiqlash yoki tasdiqlamaslik oʻz ixtiyorida ekanligini bildirgan. Bu qozoq xalqining mustaqil davlatchiligini yoʻq qilishga qaratilgan birinchi qadam boʻlgan.

Hayoti 
1740-yilda Orol qozoqlarining xonlaridan biri boʻlgan Nuralixon. Keyingi yili eronlik Nodirshoh homiylik qilgan Xiva xoni Tohirxonni oʻldirib, Xiva xoni taxtini oʻzi egallagan. Biroq Nodirshoh Nuralixonni hokimiyatdan chetlatib, Elbarsxon II ning oʻgʻli Muhammad Abulgʻoziyni xon etib tayinlagan. Bundan soʻng esa Nuralixon qozoq dashtiga qaytishga majbur boʻlgan.

1748-yilda otasi Abulxayrxon vafotidan keyin Kichik juz xoni etib saylangan. Keyingi yili Rossiya hukumati uning unvonini rasman tasdiqlagan.

1755-yilda u Botirshox boshchiligidagi boshqirdlar qoʻzgʻolonini bostirishda qatnashgan va 1771-yilda Nadvoljyedan Jungʻoriyaga qochgan qalmoq qoʻshinini taʼqib qilgan Kichik juz xonligining qoʻshiniga rahbarlik qilgan.

Pugachyov qoʻzgʻaloni davrida qozoq xoni Nuralixon ikki tomonlama siyosat olib borgan. Kichik juz oqsoqollari oʻz xoniga bir necha bor norozilik bildirishgan. Nuralixonning oʻzi bir necha bor Rossiya hukumatiga eng kuchli qozoq oqsoqollarining kuchini repressiv choralar bilan zaiflashtirishni taklif qilgan. Nuralixonning Orenburg maʼmuriyatining koʻmagiga asoslangan siyosati oddiy xalqning noroziligini keltirib chiqargan va qozoqlarning Botir Sirim Datula (1783—1797) boshchiligidagi ozodlik kurashi sabablaridan biriga aylangan.

1786-yil aprel oyida Nuralixon hokimiyatni yoʻqotgan va dashtdan Orenburgga qochib ketgan. Oʻsha yilning iyun oyida Rossiya imperatori Yekaterina II Qozoq xoni Nuralixonni rasman hokimiyatdan chetlatgan. Nuralixon 1790-yilda Ufaga koʻchib oʻtgan va shu yerda vafot etgan.

Manbalar 
Xorazm hukmdorlari

Qozoq xonlari
Xiva xonligi
Qozoq xonligi
Nurash

Nurash — atmosferaning fizik-kimyoviy, yer osti va yer usti suvlari hamda organizmlarning taʼsirida yer yuzidagi tog jinslari va minerallarning buzilish va yemirilish jarayoni. N.ning fizik, kimyoviy va organik turlari maʼlum. Sodir boʻlish muhitiga koʻra, atmosfera va suv osti N. farqlanadi. Fizik N. temperaturaning keskin oʻzgarib turishi va tog jinslarining quyosh nuridan har xil qizishi sababli katta-kichik boʻlaklarga boʻlinishidir. Bunda nuragan tog jinsini tashkil etuvchi minerallarning kimyoviy tar-kibi deyarli oʻzgarmaydi. Togʻ jinslarida koʻplab yoriklarning boʻlishi va suvning muzlab qolishi fizik N.ni tezlashtiradi. Suv muzlaganda hajmi kengayib, yoriq devorlarining 1 sm2 yuzasiga taʼsir etgan kuchi 870 kg ga yetadi. Bunday N. yalang togʻ jinslarida, baland togʻlarda yilning hamma faslida sodir boʻladi. Natijada chaqiq jinslar uyumi hosil boʻladi. Yemirilgan jinslar zarrachalarining kattaligi 0,01 mm gacha yetishi mumkin.

Kimyoviy N.da togʻ jinslarining kimyoviy tarkibi oʻzgarib yer yuzasida barqaror minerallar hosil boʻladi. Togʻ jinslari yoriklaridagi erkin kislorod, karbonat, sulfat va organik kislotalarga boy boʻlgan suv oksidlanish va qaytarilish reduksiyalariga sabab boʻladi. Kimyoviy N. natijasida turli togʻ jinslari, gillar hosil boʻladi.

Organik (biologik) N. oʻsimlik va organizmlarning togʻ jinslariga taʼsiri natijasida sodir boʻladi. Bunda yer yuzasidagi oʻsimliklar asosiy omillardan hisoblanadi. Oʻsimliklarning ildizi togʻ jinslari orasiga yorib kirib, ularni turli boʻlaklarga ajra-tadi va darzlarni kengaytiradi. Chirigan ildizlardan kirgan suv togʻ jinslarida muzlab, N. jarayonini tezlashtiradi. Yerdagi mikroorganizmlar gil va lyoss jinslari orasida koʻp miqdorda gʻovaklar hosil qilib ularni yemi-radi. N. jarayoni natijasida turli choʻkindi jinslar va koʻpgina foydali qazilmalar (kaolin, oxra, oʻtga chidamli tuproklar, qum, temir, alyuminiy, marganets, nikel, kobalt, oltin, platina sochmalari va boshqalar) hosil boʻladi.

Manbalar
Nurash konlari

Nurash konlari - Yer yuzasiga yaqin togʻ jinslarining nurash katlamida suv, uglekislotalar, kislorod hamda organik va noorganik kislotalar (kimyoviy nurash) taʼsirida parchalanishidan paydo boʻlgan foydali qazilmalar koni. Nurash konlari avvalgi geologik davrlarda shakllangan boʻlib, hrz. davrda esa chuqurlikdan yer yuzasiga chiqa-rilgan va yangi termodinamik sharo-itlarda barqaror boʻlmagan togʻ jinslardan tashkil topgan. Nurash jarayonlari natijasida tog jinslari murakkab tarkibli silikatlardan sod-daroq tarkibli oksid va gidroksidlarga oʻtadi. Yangi hosil boʻladigan birik-malar erigan holda yer osti suvlari bilan koʻtarilib qaytadan choʻkindi hosil qiladi va infiltratsion konlarni tashkil etadi. Bu turdagi konlarga uran, mis rudalari, oltingugurt konlari kiradi. Boshqa qiyin eriydigan birikmalar yer yuzasi yaqinida yigʻilib qoldiq konlar deb ataluvchi konlarni tashkil etadi. Bu guruhga silikatli nikel rudalari, temir, marganets, boksit, magnezit, kaolin konlari mansub.

Manbalar
Nurash poʻsti

Nurash poʻsti — togʻ jinslarining nurashi natijasida yer yuzasida hosil boʻladigan kontinental geologik formatsiya. Oʻzgargan nuragan jinslar oʻz joyida qolsa, qoldiq Nurash poʻsti, tub jins bilan aloqasi uzilmay qandaydir masofagasiljisa koʻchirilgan Nurash poʻsti deb ataladi. Baʼzi bir geologlar ak-ku mul yati v Nurash poʻsti (yuvilib keltirilgan gil-tuproq va qoldiq Nurash poʻsti oʻzgargan nuragan jinslari)ni alohida ajrata-dilar. Yotish shakliga koʻra, Nurash poʻsti maydonli (katta hududlarda hosil boʻla-di, qalinligi 10 m gacha va undan or-tiq) va chiziqli boʻladi (bir yoʻnalishda choʻzilib, togʻ jinslari yoriklari boʻylab 100–150 m ichkariga kirib boradi).

"Nurash poʻsti" terminini fanga shveysariyalik geolog A. Geym kiritgan (1879). Nurash poʻstining hosil boʻlishi joyning iklimi, togʻ jinslarining tarkibi, gidrogeologik sharoiti, relyefi, tektonik tuzilishi, hosil boʻlish vaqti va boshqa omillar bilan bogʻliq. Bunda asosiy omil iklim hisoblanadi. Yerning geologik tarixida bir necha marta (tokembriy, yuqori paleozoy, trias-yura, boʻr-paleogen, paleogen-toʻrtlamchi davr) katta qalinlikda Nurash poʻstining shakllanish davri boʻlgan. Nurash poʻstining hosil boʻlishida dastlab ishuriy, keyin nordon muhit yuzaga keladi. Har muhitda oʻziga xos minerallar hosil boʻladi. Natijada Nurash poʻstida pastdan yuqoriga qarab ayrim zonalar (dezintefatsiya, dresva, gidroslyudamontmorillonit va kaolinit minerallari zonasi) paydo boʻladi. Nurash poʻsti zonalarining hosil boʻlishida jinslarning tarkibi katta rol oʻynaydi. Masalan, yogʻin-sochin koʻp sharoitda nordon jinslar nurash natijasida kaolinit, gidroslyuda, dezintegratsiya zonalari, asosli va oʻta asosli jinslardan esa temir, marganets, baʼzan alyuminiyning suvli, yarim oksidli zonasi hosil boʻladi. Nurash poʻsti bilan alyuminiy, temir, titan, marganets, stronsiy, nikel, galluazit, olovga chidamli gil, sochma olmos, oltin, platina, qimmat-baho toshlarning konlari bogʻliq. Oʻzbe-kistonda Ohangaron vodiysi, Zirabuloq-Ziyovuddin togʻlari yon bagʻirlari va Markaziy Qizilqumda 2 m dan 150 m gacha kaolin qatlamlari hosil boʻlgan.

Manbalar
Nuriddin

Nuriddin (? -1440) - Noʻgʻay Oʻrda xoni (1426—40). Yedigey (Idiqu)ning kichik oʻgʻli. N. otasi siyosatini davom ettirgan, Noʻgʻay Oʻrdaning mustaqilligini mustahkamlash yoʻlida koʻp tadbirlarni amalga oshirgan. Uning ismi keyinchalik majoziy maʼno kasb etgan: N. — Noʻgʻay Oʻrdada valiahd (mamlakat gʻarbiy qismining harbiy boshligʻi).

Manbalar 

 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
1440-yilda vafot etganlar
Nuriddin gʻori

Nuriddin gʻori - Zarafshon tizmasi suvayirgʻich qismiga yaqin joy (Tojikistonning Sugʻd viloyati Pan-jakent tumani)dagi gʻor. 2500 m balandlikda. Silur davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Ogʻzi shim.-sharq tomonga ochilgan, eni 2,5 m, balandligi 4 m. Gʻorga 5 m kirilgandan soʻng uning sahni 40 m gacha pasaya borib, shipi esa koʻtariladi va 15 m balandlikda gʻor torayib yer yuzasiga tirqish shaklida ochiladi. Gʻor sah-nida qalinligi 0,3 m gacha boʻlgan gʻor gillari, uning shipi va devorlarida kalta stalaktitlar va kalsit mineralidan tashkil topgan qoplama (qalin-ligi 1—3 sm) hosilalar uchraydi.

N.gʻ. Oʻrta Osiyo sharoiti uchun juda noyob hisoblanadi. Chunki, uning ichida yil boʻyi muz va qor qoplami saqlanadi. Qor gʻorning shipidagi teshikdan tushadi. Qor suvlari erib, muzga aylanadi. Qorning qalinligi, teshik ostida 5 m gacha, qor ostidagi muzning qalinligi 0,5 m dan ziyod. Gʻorning umumiy uz. 49 m, maydoni 125 m2, hajmi 1000 m3 dan ziyod.

Manbalar 

    

Gʻorlar
Tojikiston
Zuhriddin Nuriddinov

Zuhriddin Rasulevich Nuriddinov (1918.18.3-Toshkent-1988.22.11) -tarixchi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1974). Tarix fanlari doktori (1966), professor (1964). 2-jahon urush qatnashchisi (1941—45). Oʻzbekiston Davlat Universitetiningtarixf-tini tugatgach (1939), Toshkent pedagogika institutida oʻqituvchi, dotsent (1952), umumiy tarix ka-fedrasi professor (1964), kafedra mudiri (1966), shu institut rektori (1971—76), 1976-yildan kafedra mudiri, 1982—88 yillarda professor maslahatchi. Ilmiy fao-liyati Gʻarb mamlakatlarining eng yangi tarixi, tarixshunosligiga oid. N. Markaziy Osiyo hududida birinchi boʻlib Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari uchun oʻzbek tilida "Gʻarb mamlakatlarining eng yangi tarixi (1917—71)" dareligi hamda "Gʻarb mamlakatlari eng yangi tarixining tarixshunosligi (1917—39)" oʻquv qoʻllanmasi muallifi. Toshkent shahridagi koʻchalardan biri N. nomi bilan atalgan (1990).

Manbalar 

Oʻzbek tarixchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Quronboy Nurimov

Quronboy Nurimov (1949.1.10, Urganch tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Toshkent davlat universitetini tugatgan (1974). 1974-yildan Urganch tumanidagi 5-maktabda mat. fani oʻqituvchisi, 1977-yildan viloyat oʻqituvchilar malakasini oshirish institutida kabinet mudiri, direktor. 1995— 97 yillarda Xorazm viloyat xalq taʼli-mi boshkarmasida ishlagan. 1997-yildan Urganch tumanidagi 45-internat-li-seyi direktori, 2000-yildan Urganch shahri xalq taʼlimi boʻlimi mudiri. Ish fa-oliyati davomida aniq fanlar boʻyicha ixtisoslashgan maktab va sinflar tashkil etgan, taʼlim jarayoniga yangi pe-dagogik texnologiyalar, ilgʻor ish us-lublarini joriy qiladi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Nuriston viloyati

Nuriston, sobiq Kofiriston — Afgʻonistonning shimoli-sharqidagi baland togʻli viloyat. Aholisi, asosan, nuristonilar. 19-asr oxiriga qadar Nuristonda mustaqil dehqon jamoalari yashagan; ular arablar, Amir Temur, Akbar, Nodirshoh bilan boʻlgan urushlarda oʻz mustaqilliklarini saqlab qolishgan. 1896-yil afgʻon amiri Abdurahmon tomonidan boʻysundirilgan, aholi islomga kirgizilgan.

Manbalar 

Afgʻoniston viloyatlari
Nuriston (shaharcha)

Nuriston — Qashqadaryo viloyati Nishon tumanidagi shaharcha (1992-yildan). Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Jayron (6 km). Viloyat markazi (Qarshi shahri)gacha 50 km. Aholisi 10,5 ming kishi (2003). Jami 35 millat vakillari yashaydi. Qarshi magistral kanalidan suv oladi. Maʼmuriy idoralar, aloqa boʻlimi, suv tozalash inshooti, sav-do, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, 1768 oʻrinli umumiy taʼlim maktabi, maʼnaviyat va maʼrifat markazi, kasalxona, dorixona bor.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Nishon tumani
Qashqadaryo viloyatining shahar tipidagi aholi punktlari
Nishon tumani shaharchalari
Nuristonilar

Nuristonilar (Nuristoniylar) — Afgʻonistonning shimoli-sharqidagi qardosh qabilalar guruhi (kati vaygallar, ashkuni, prasun), 150 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari); Pokiston bilan qoʻshni tumanlarda (10 ming kishi) ham yashaydi. Nuriston tillarida soʻzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmonlar. 

Nuristoniylar etnik jihatdan 8 ta mayda guruhlarni oʻz ichiga oladi. Bular sirasiga Ashkuni-Vamayi, Bashgali- Kati, Grangali, Kamviri, Malaxel, Vaigeli, Prasuni va Tregami kabilarni kiritishimiz mumkin. Ushbu guruhlarning oʻrtacha soni 120,000 dan 250,000 gachani tashkil qiladi, ammo til jihatdan mazkur guruhlar oʻrtasida tafovut mavjud. Misol uchun, guruhlardan ikkitasi hind-eroniy tillarning nuristoniylar oilasiga aloqasi boʻlmagan tillarda gaplashadi. Koʻpincha, bir guruhda gaplashadigan til, boshqa guruhlar uchun tushunarsiz boʻladi. Ularning biron bir tili yozma shakli mavjud emas. Geografik joylashuvi nuqtai nazardan, Afgʻonistonning shimoli-sharqidagi Nuristoniy mintaqasining dastlabki aholisi sifatida koʻpchilik hali ham oʻsha yerda yashaydi. Nuristoniylarning aksariyati dehqonchilik va chorvachilik bilan kun kechiradilar. Mazkur qabila erkaklari bir qismi yogʻoch va noqonuniy marvarid qazib olish korxonalarida ishlaydi.

Manbalar 

    

Afgʻoniston
Nurli issiqlik almashinuvi

Nurli issiqlik almashinuvi — jism ichki energiyasining nurlanish energiyasiga (fotonlar yoki elektromagnit toʻlqinlar energiyasiga) aylanishi, nurlanish yoʻli bilan energiyaning fazoga uzatilishi yoki jismlarga yutilishi. Boshqa turdagi issiqlik almashinuvlaridan farqi shuki, bu hodisa issiqlik almashinadigan sirtlarni ajratib turuvchi moddiy muhitsiz ham sodir boʻlishi mumkin, chunki nur elektromagnit nurlanish natijasida tarqaladi. Shaffofmas jism sirtiga tushadigan nur energiyasining bir qismi jismga yutiladi, bir qismi esa undan kaytadi. temperaturasi mutlaq nolga teng boʻlmagan har qanday jism qizdirilsa, oʻzidan energiya (nur) chiqaradi. Bir xil temperaturadagi jism nur chiqarish qobiliyatining mutlaq qora jism nur chiqarish qobiliyatiga nisbati jismning mutlaq qoralik darajasi deyiladi. Barcha jismlar uchun mutlaq qoralik darajasi 1 dan kichik. Nurli issiqlik almashinuvi a. tizimidagi har qanday jism nurlar oqimini qayta-radi va xususiy nurlar oqimini chiqaradi. Jism sirtidan ketadigan energiyaning umumiy miqdoriga effektiv nurlanish oqimi deyiladi. Jism yutgan energiyaning bir qismi tizimga xususiy nurlanish sifatida qaytadi. Shuning uchun Nurli issiqlik almashinuvi a.ni yutilgan va xususiy nurlar oqimi ayirmasi deb qarash mumkin. Nurli issiqlik almashinuvi a. metallurgiya, yadro energetikasi, raketa texni-kasi, kimyo texnologiyasi, quritish texnikasi, geliotexnika va boshqa sohalarda qoʻllanadi.

Manbalar
Nurli tosh

Nurli tosh, nur sochuvchi tosh — amfibollar guruqiga mansub mineral (qarang Aktinolit).

Manbalar
Mengliboy Nurmanov

Mengliboy Nurmanov (1947.15.6, Chimboy tumani —2001.27.1, Boʻzatov tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Qoraqalpogʻiston pedagogika institutini tugatgan (1967). 1969-yildan Boʻzatov tumanidagi maktablarda boshlangʻich taʼlim oʻqituvchisi, maktab direktori oʻrinbosari, 1998-yildan 17-maktab direktori oʻrinbosari boʻlib ishlagan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Hojiakbar Nurmatov

Nurmatov Hojiakbar (25.11.1944-03.03.2007, Toshkent) – Oʻzbekiston xalq artisti (1989). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1968). 1966-yildan Hamza teatri (hozirgi Oʻzbek milliy akademik drama teatri)da aktyor. „Alisher Navoiy“ (Uygʻun, I. Sulton) spektaklidagi Moʻmin Mirzo uning sahnadagi ilk obrazidir. Podkolyosin (N. Gogol, „Uylanish“), Frans Moor (Shiller, „Qaroqchilar“), Ibn Sino (Uygʻyn, „Abu Rayhon Beruniy“), Protasov (L. Tolstoy, „Tirik murda“), Nodir (E. Vohidov, „Oltin devor“), Oq yigit (M. Karim, „Oy tutilgan tunda“), Gloster (Shekspir, „Qirol Lir“), Kuyov (U. Nazarov, „Oyna“), Sodiq (Oʻ. Umarbekov, „Qiyomat qarz“), erkak (Sh. Boshbekov, „Takdir eshigi“), Iskandarning otasi (A. Navoiy, „Iskandar“) va boshqa teatrdagi eng yaxshi rollaridan. Videofilmlar: domla („Domla“), mayor Soliyev („Shaytanat“ va boshqalar) va kinoda ham bir qancha rollar oʻynagan: Ravshan („Yigit va qiz“), Doni Islomovich („Bir muddatli daho“), Mahmud („Farishta olov ichra“), Karimov („Abdullajon“), Uka („Kichkina tabib“), Alisher („Osmondagi bolalar“), Murod aka („Kalish“), Aka („Notanish polvon“), Tergovchi („Tuhmat“) va boshqa 2000 ga yaqin film („Ishdagi ishq“, „Olovni boʻysundirish“, „Bobbi“, „Podshoh“, „Qirol Lir“, „Ivan Vasilyevich oʻz kasbini oʻzgartiradi“, „Dallas“, „Mahabharata“ va boshqalar) dublyajida qatnashgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
25-noyabrda tugʻilganlar
1944-yilda tugʻilganlar
3-martda tugʻilganlar
2007-yilda vafot etganlar
Sotim Nurmetov

Sotim Nurmetov (1924.15.6, Xiva – 1994.4.8, Urganch) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, gvardiyachi serjant. 1943-yildan armiya safida. 51-alohida gvardiyami sapyorlar bataloni (2-Belorussiya fronti 43-armiyaning 13-gvardiyachi oʻqchi korpusi)ning boʻlinma komandiri. Kenigsberg (hozirgi Kaliningrad) shahri uchun olib borilgan janglarda (1945-yil 7-aprel) jasorat koʻrsatgan. 1945-yil 19-aprel Qahramon unvonini olgan. Urushdan soʻng Urganch shahrida xoʻjalik ishlarida mehnat qilgan.

Tarjimayi holi 
1925-yil 15-iyunda  Xorazm viloyati Xiva shahrida ishchi oilasida tugʻilgan, oʻzbek. 1947-yildan KPSS aʼzosi. U elektrchi boʻlib ishlagan.

Ikkinchi jahon urushi 
15 yoshga ham yetmasdan Ashxobod shahri yaqinidagi serjantlar tayyorlash bilim yurtida Qoraqum-Nebit  yaqinidagi harbiy poligonlarda tajriba orttirdi. 1943-yil fevraldan Qizil Armiya safiga chaqiriladi. Shu vaqtdan boshlab frontda xizmat qilgan.

51-alohida gvardiya sapyorlar bataloni (2-Belorussiya fronti 43-armiyaning 13-gvardiyachi oʻqchi korpusi)ning komandiri. Butunittifoq Kommunistik partiyasi (bolsheviklar) aʼzoligiga nomzod. Serjant Sotim Nurmetov Königsberg shahri uchun janglarda qatnashgan. 1945-yil 7-aprelda Königsberg (hozirgi Kaliningrad) hujum guruhining bir qismi sifatida toʻrtta sapyor bilan dushmanning artilleriya pozitsiyalarini orqa tomondan chetlab oʻtib hujum qilgan. Guruh yigirma beshta natsistni asirga oldi, dushmanning qolgan qo'shinlari koʻp sonli snaryad va qurollarni tashlab, chekinishgan. Biroz vaqt oʻtgach, dushman tashlab ketgan qurollarni qaytarib olish uchun shiddatli qarshi hujumga oʻtdi. Askarlar jasorat va qatʼiyat bilan oʻzlarini himoya qildilar. Patronlar tugagach, Nurmetov askarlarga nemislar tashlab ketgan qurollardan foydalanishni buyurdi. Qattiq qarshilik natijasida fashistlarning barcha qarshi hujumlari qaytarildi va sovet boʻlinmalari yetib kelguniga qadar otishma pozitsiyalari ushlab turildi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 19-apreldagi farmoniga binoan fashist bosqinchilariga qarshi kurashda qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani uchun gvardiya serjanti Nurmetov Sotimning jasorati va qahramonligi munosib mukofotlanib, Lenin ordeni va Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan (7271-son).

Urushdan keyingi yillar 
Sotim Nurmetov urushdan keyin demobilizatsiya qilinib, Oʻzbekistonga qaytib keldi. 1950-yilda Oliy partiya maktabini tamomlagan. Xorazm viloyati Urganch shahrida yashagan. Urganchda sut va sut mahsulotlarini ishlab chiqarish tadbirkorligi bilan shug‘ullangan. 1994-yil 4-avgustda vafot etgan.

Mukofotlari 
 „Oltin Yulduz“ medali (19.04.1945).
 Lenin ordeni (19.04.1945).
 1-darajali Vatan urushi ordeni (04.06.1985).
 2-darajali „Shon-sharaf“ ordeni (1945-03-12).
 3-darajali „Shon-sharaf“ ordeni (28.01.1945).
 „Jasorat uchun“ medali (17.05.1944).

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1924-yilda tugʻilganlar
15-iyunda tugʻilganlar
1994-yilda vafot etganlar
4-avgustda vafot etganlar
Nurmon Abduvoy oʻgʻli

Nurmon abduvoy oʻgʻli (1862-yil, Kattaqoʻrgʻon tumani, Enamyaxshi qishlogʻi — 1940-yil) — oʻzbek xalq dostonchisi. Dehqon oilasida tugʻilgan. Qirq yoshida Abduxoliq baxshidan fotiha olib, mustaqil dostonchi sifatida el orasida taniladi. U hozirjavob baxshi boʻlgan. 20-asr boshlarida Samarqand atroflarida chor Rossiyasining mustamlakachilik siyosatiga qarshi koʻtarilgan ommaviy harakat boshligʻi Namoz Pirimqul oʻgʻli haqida doston yaratib, xalq orasida kuylab yurganligi uchun Kattaqoʻrgʻon hokimi tomonidan qamoqqa olingan (1914). Jismonan mayib (shol) boʻlib, qamoqdan chiqqan Nurmon Abduvoy oʻgʻli doston kuylashni kanda qilmagan. Uni muxlislari yelkalarida koʻtarib, dostonchilik davralariga olib borishgan. U 20 dan ortiq anʼanaviy dostonlarni kuylab kelgan. Shoirdan „Kuntugʻmish“, „Orzigul“ („Abdulla kofir“), „Namoz“ (parchalar) dostonlari, „Chigirtka“, „Doʻmbiram“, „Ot“ singari termalar yozib olingan. Uning termalari „Oʻzbek folkloridan namunalar“ (1935), „Oʻzbek folklori“ (1939) toʻplamlarida nashr etilgan.

Manbalar 

1862-yilda tugʻilganlar
1940-yilda vafot etganlar
Ibrohim Nurmonov

Ibrohim Nurmonov (1936.29.12, Samarqand viloyati) — aktyor, rejissor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1991). Toshkent davlat teatr va rassomlik sanʼati institutining aktyorlik boʻlimini (1965) va rejissorlik boʻlimini (1982) tugatgan. 1965-yildan Kattaqoʻrgon teatrida ishlaydi (1982—85 yillar teatr direktori va badiiy rahbari, 2000-yildan bosh rejissor). Komilov (I. Sulton, "Imon"), Sorrini (M. Lermontov, "Ispanlar"), Niyoz (I. Sulton, "Nomaʼlum kishi"), Navoiy (I. Maxsumov, "Navoiy Astrobodda"), Husnidsin (Ya. Xudoyqulov, "Sud") kabi obrazlar yaratdi. U oʻz qahramonlarini romantik his-tuygʻular va falsafiy mazmun bilan chuqur ochishga intiladi. N. sahnalashtirgan "Oltin devor" (E. Vo-hidov), "Mehribonlar" (J. Asomiddi-nov), "Tobutdan tovush" (A. Qahhor), "Zebunniso" (Uygʻun), "Makr va muhab-bat" (F. Shiller), "Oʻzing uchun oʻl yetim" (Oʻ. Umarbekov), "Armon" (Ya. Xudoy-qulov) kabi spektakllarda ijrochilar ansamblining yaxlitligi taʼminlangan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari