MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ruslan Mirzayev

Mirzayev Ruslan Erkinovich — oʻzbekistonlik harbiy arbob, general-mayor, 2008-2018-yillarda Oʻzbekiston chegara qoʻshinlari qoʻmondoni, 2005-2008-yillarda O‘zbekiston Respublikasi mudofaa vaziri boʻlgan.

Biografiya 
1965-yil 21-fevralda Toshkent shahrida tugʻilgan.

1986-yilda Sovet Ittifoqi davlat xavfsizligi qoʻmitasi (KGB) oliy harbiy-siyosiy chegara bilim yurtini, 1989-yilda KGB Oliy maktabini tamomlagan.

1982-yildan davlat xavfsizlik organlarida.

1986-yildan 1992-yilgacha KGB chegara qoʻshinlari operativ guruhining tezkor boʻlinmalarida xizmat qilgan.

1992-1999-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati Surxondaryo viloyati bo‘linmalarida xizmat.

1999-2002-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari Birlashgan shtabida boshqarma boshlig‘i, so‘ngra Bosh razvedka boshqarmasi boshlig‘i lavozimlarida ishlagan.

2002-2005-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Milliy xavfsizlik kengashi kotibi o‘rinbosari, kotibi lavozimlarida ishlagan.

2005-2008-yillarda — O‘zbekiston Respublikasi mudofaa vaziri.

2008-2012-yillarda — O‘zbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisining o‘rinbosari — Chegara qo‘shinlari qo‘mondoni.

2012-2018-yillarda — O‘zbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati bo‘linmalarida rahbarlik lavozimlarida.

2018-2020-yillarda — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati raisining o‘rinbosari — Chegara qo‘shinlari qo‘mondoni.

2020-2022-yillarda — O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Milliy xavfsizlik kengashi kotibiyati bosh konsultanti.

2022-yil 1-yanvardan hozirgi kunga qadar Shanxay hamkorlik tashkiloti Mintaqaviy aksilterror tuzilmasi ijroiya qo‘mitasi direktori.

Manbalar 

Oʻzbekiston yetakchilari
Oʻzbekiston generallari
Gelinözü (Mudurnu)

Gelinözü Turkiyaning Bolu viloyati Mudurnu tumaniga qarashli qishloq. 2010-yilda 114 nafar aholi istiqomat qiladi.

Manbalar
Küncegiz (Bilecik)

Künceğiz Turkiyaning Bilejik viloyati Bilejik tumaniga qarashli qishloq. 2010-yil holatiga ko'ra 80 kishi istiqomat qiladi.

Manbalar
Pavel Ergashev

Pavel Ismoilovich Ergashev – oʻzbek harbiy qoʻmondoni, Oʻzbekiston Qurolli Kuchlari Bosh shtabining sobiq boshligʻi. Lavozimga 2018-yil 11-yanvarda tayinlangan va 2021-yilning mart oyida lavozimidan ozod etilgan. General-mayor Ismoil Ergashevning oʻgʻli. 2005-yilda Andijon voqealarini bostirishdagi ishtiroki uchun bir yilga Yevropa Ittifoqiga kirishi taqiqlangan 12 nafar yuqori martabali amaldorlardan biri edi. Oʻsha paytda Mudofaa vazirligining otryadiga qoʻmondonlik qilgan edi. 2017-yil 4-sentyabrda Shavkat Mirziyoyev tomonidan mudofaa vaziri oʻrinbosari vazifasini bajaruvchi va Janubi-gʻarbiy maxsus harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni lavozimiga tayinlangan edi.

2013-yil avgust oyida Prezident Islom Karimov tomonidan 2-darajali „Shon-Sharaf“ ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Samarqand kishilari
Oʻzbekiston generallari
Oʻzbekiston Bosh shtab boshliqlari
Seoul Vibe

Seoul Vibe () — 2022-yilda Moon Hyun-sung tomonidan suratga olingan Janubiy Koreya jangari filmi. rejissyor Mun Xyon-sung. Bosh rollarda: Yoo Ah-in, Go Kyung-pyo, Lee Kyu-hyung, Park Ju-hyun, Ong Seong-wu, Kim Sung-kyun, Moon So-ri va Jung Woong-in. Film Netflixda 2022-yil 26-avgustda chiqarildi.

Manbalar 

2022-yil filmlari
Janubiy Koreya filmlari
Koreys tilidagi filmlar
Netflix original filmlari
Jangari filmlar
Jung E

Jung_E () — 2023-yilda Yeon Sang-ho tomonidan suratga olingan Janubiy Koreya ilmiy fantastik filmi. Bosh rollarda: Kang Soo-yeon, Kim Hyun-joo va Ryu Kyung-soo. Film premyerasi 2023-yil 20-yanvarda Netflixda boʻlib oʻtdi.

Manbalar 

2023-yil filmlari
Janubiy Koreya filmlari
Koreys tilidagi filmlar
Ilmiy fantastik filmlar
Netflix original filmlari
Robotlar haqidagi filmlar
Jangari filmlar
App Store (iOS/iPadOS)

App Store — bu iOS va iPadOS operatsion tizimlaridagi mobil ilovalar uchun Apple Inc. tomonidan ishlab chiqilgan va qoʻllab-quvvatlanadigan ilovalar bozori. Doʻkon foydalanuvchilarga Apple iOS SDK doirasida ishlab chiqilgan tasdiqlangan ilovalarni koʻrib chiqish va yuklab olish imkonini beradi. Ilovalarni iPhone, iPod Touch yoki iPad-da yuklab olish mumkin, baʼzilari esa Apple soatlarining aqlli soati yoki 4-avlod yoki yangi Apple televizorlariga iPhone ilovalarining kengaytmasi sifatida oʻtkazilishi mumkin.

App Store doʻkoni 2008-yil 10-iyulda ochilgan boʻlib, dastlabki 500 ta ilova mavjud. Ilovalar soni 2017-yilda 2,2 million atrofida cho‘qqisiga chiqdi, biroq Apple eski yoki 32 bitli ilovalarni o‘chirish jarayonini boshlagani sababli keyingi bir necha yil ichida biroz kamaydi. , the store features more than 1.8 million apps.

Sizga yoqadigan ilovalar.
Siz ishonishingiz mumkin bo'lgan joydan.
O'n yildan ortiq vaqt mobaynida App Store ilovalarni topish va yuklab olish uchun xavfsiz va ishonchli joy ekanligini isbotladi. Ammo App Store do‘koni shunchaki do‘kondan ko‘ra ko‘proq — bu sizga ajoyib tajribalarni taqdim etishga qaratilgan innovatsion manzildir. Va bu tajribalarning katta qismi biz taklif qilayotgan ilovalar maxfiylik, xavfsizlik va kontent uchun eng yuqori standartlarga mos kelishini ta'minlashdir. Chunki biz ikki millionga yaqin ilovalarni taklif qilamiz va ularning har biridan foydalanish sizni yaxshi his qilishingizni istaymiz.

Apple „ilova iqtisodiyoti“da yangi ish oʻrinlarini yaratishda App Store doʻkonining rolini taʼkidlab, ishlab chiquvchilarga 155 milliard dollardan ortiq pul toʻlaganini daʼvo qilsa-da, App Store ham ishlab chiquvchilar va hukumat regulyatorlari tomonidan monopoliyada ishlayotgani va Apple kompaniyasining doʻkondan tushgan daromadning 30%ga kamayishi haddan tashqari koʻp. 2021-yil oktabr oyida Netherlands Authority for Consumers and Markets (oʻzbekcha: Niderlandiya isteʼmolchilar va bozorlar boshqarmasi) Appleʼning App Store do‘konidagi ilova ichidagi komissiyalar raqobatga zid ekanligi va Appleʼdan ilova ichidagi to‘lov tizimi siyosatini o‘zgartirishni talab qilishi haqidagi xulosaga keldi.

Manbalar
Ahmad an-Notifiy

Ahmad ibn Muhammad ibn Umar an-Notifiy at-Tabariy — faqih. Ray shahrida vafot etgan.

Asarlari 
 bir necha jildli „al-Voqiot“ („Voqealar“)
 „al-Ajnos va-l-furuq“ („Turdosh va ajrim masalalar“)
 „al-Hidoya“ („Hidoya“)
Yuqoridagilarning barchasi hanafiy furuʼ al-fiqhiga oid kitoblardir.

Manbalar
Ahmad ibn Shuayb an-Nasoiy

Ahmad ibn Shuʼayb ibn Ali ibn Sinon ibn Bahr ibn Dinor an-Nasoiy — muhaddis va hofiz (ko‘plab hadislarni yoddan biluvchi) bo‘lgan. U Nasoda miloduy 830-yilda tug‘ilgan, ko‘plab ulamolardan hadis eshitgan. Nishopur, Iroq, Shom, Misr, Hijoz va Arabiston yarimoroli o‘lkalariga safar qilgan. Undan ko‘plab roviylar hadis rivoyat qilishgan. U 915-yilda shaʼbon oyida Makka shahrida vafot etgan.

Asarlari 
 „as-Sunan al-kubro va-s-sug‘ro“ („Katta va kichik sunan to‘plam“)
 „al-Xasois fi fazli Ali ibn Abi Tolib va ahli-l-bayt“ („Ali ibn Abu Tolib va ahli bayt fazilatining xususiyatlari“)
 „Kitobu-z-zuʼafo va-l-matrukin“ (Zaif va hadislari tark etilgan roviylar haqidagi kitob)
 „Manosiku-n-Nasoiy“ („Nasoiyning marosimlar kitobi“)
 „Jamʼu Musnadi Molik ibn Anas va Musnadi Ali ibn Abi Tolib“ („Molik ibn Anas va Ali ibn Abu Tolib musnadlari to‘plami“)
 „Ag‘robu shuʼbai Sufyon“
 „Asmou-l-muhaddisiyn“ („Muhaddislarning ismlari“).

Manbalar
Abu Jaʼfar an-Nufayliy

Abu Jaʼfar an-Nufayliy ( —Abu Jaʼfar Abdulloh ibn Muhammad ibn Ali an-Nufayliy) — hadis hofizi.

Al-Quzoiy va al-Harroniy nisbalari bilan ham ataladi. Manbalarda hayoti haqida maʼlumot kam uchraydi. Zuhayr ibn Muoviya, Molik ibn Anas, Abdulloh ibn Muborak, Husayn ibn Bashir va Sufyon ibn Uyayna kabi olimlardan hadis rivoyat qilgan. Undan esa Yahyo ibn Maʼiyn, Ahmad ibn Hanbal, Abu Dovud as-Sijis­toniy, Abu Zur’a ar-Roziy, Abu Hotim ar-Roziy, az-Zuhliy va boshqa muhaddislar hadis rivoyat qilganlar.

Abu Jaʼfar an-Nufayliy rivoyatlari „Kutubi sitta“ning barcha to‘p­lamlaridan o‘rin olgan. Ahmad ibn Hanbal uning hofizasini bayon qilar ekan, uni qo‘lida kitob bilan hadis rivoyat qilganini ko‘rmaganini aytadi. Abu Jaʼfar an-Nufayliydan juda ko‘p hadis rivoyat qilgani bilan mashhur bo‘lgan Abu Dovud esa, undan ko‘ra hofizasi kuchli bo‘lgan shaxsni ko‘rmaganini maʼlum qilgan. Abu Hotim ar-Roziy va ad-Doraqutniylar uni siqa va rivoyatlari dalil sifatida qo‘llanilgan shaxs bo‘lganini naql qilganlar.

Abu Jaʼfar an-Nufayliy hijriy 234-yil rabi’ul-oxir oyi (milodiy 848-yil)da, taxminan to‘qson yoshida vafot etgan.

Adabiyotlar 

 Al-Buxoriy. At-Tarӣx al-kabӣr. V, 189; 
 Ibn al-Asir. Al-Lubāb. III, 320; 
 Az-Zahabiy. Siyar. X, 634-637; 
 Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. VI, 16-18; 
 Ali Osman Koçkuzu. „Ebû Ca‘fer en-Nüfeylî“. TDV İA. — İstanbul: 1994. X, 117.

Manbalar
Ahmad an-Navxasiy

Ahmad ibn Abdulvohid ibn Rufayd ibn Vahb an-Navxasiy al-Buxoriy — u ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan. Milodiy 826-yilda vafot etgan.

Manbalar
Ahmad al-Yuxashuniy

Ahmad ibn Muhammad ibn al-Husayn al-Yuxashuniy (Abu Nasr) — shofiʼiy mazhabidagi fazilatli faqih bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Ahmad al-Yuxashuniy hijriy 437 yoki 438-yilda vafot etgan.

Manbalar
Ahmad an-Nasafiy

Ahmad ibn Umar ibn Muhammad an-Nasafiy al-Hanafiy — faqih bo‘lgan. U milodiy 1266-yildan keyin vafot etgan.

Asarlari 
 „al-Manofiʼ fi favoidi-n-nofiʼ“ („Nafi tegadigan narsalarning foydalaridagi manfaatlar kitobi“) — hanafiy mazhabining furuʼ al-fiqhiga oid asar.

Manbalar
Ahmad ibn al-Yagʻnaviy

Ahmad ibn Nasr al-Yag‘naviy (Abu Nasr) – solih, zohid va obid banda bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. 

Ahmad ibn al-Yag‘naviy hijriy 400-yil rabiulavval oyining 6-sanasi juma kechasi vafot etgan.

Manbalar
Ahmad al-Yazdozziy

Ahmad ibn al-Hasan ibn Abdulloh ibn Yazdod as-Saraxsiy al-Yazdozziy (Abul Abbos) – shayxulislom nomi bilan tanilgan saraxslik olim. Chet o‘lkalarga safarlar qilgan. U Movarounnahrda ulamolardan, o‘z navbatida, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. 

Ahmad al-Yazdozziy hijriy 409-yilda vafot etgan.

Manbalar
Ahmad an-Nasaviy

Ahmad ibn Muhammad ibn Zakariyo an-Nasaviy — sufiy va tarixchi bo‘lgan. U milodiy 1006-yilda vafot etgan.

Asarlari 
 „Tarixu-s-sufiya“ („Sufiylar tarixi“)
 „Siyoru-s-solihiyn va-z-zuhhod“ („Solih va zohid insonlar hayot yo‘llari“).

Manbalar
Ahmad Quʼud an-Nasafiy

Ahmad ibn Abu Bakr an-Nasafiy al-Xazrajiy al-Misriy al-Molikiy — „Quʼud“ nomi bilan tanilgan olim va adib. Nazm va nasrda ko‘pgina asarlar bitgan. Milodiy 1598-yilda vafot etgan.

Asarlari 
 „Manzuma fi-n-nahv“ („Grammatikaga oid manzuma“)
 „al-Muqaddima al-kofiya fi ilmi-l-aruz va-l-qofiya“ („Aruz va qofiya ilmiga oid o‘quvchilar uchun kifoya qiladigan muqaddima“).

Manbalar
Ahmad an-Nuriy

Ahmad ibn Muhammad ibn Ahmad an-Nuriy (Abu Muqotil). U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Ahmad an-Nuriy hijriy 417-yil rajab oyida vafot etgan.

Manbalar
Ahmad an-Nukandiy

Ahmad ibn Muhammad Abdulvohid ibn Tarxon an-Nukandiy (Abu Nasr). U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Ahmad an-Nukandiy hijriy 524-yil jumaduloxir oyida Samarqandda vafot etgan.

Manbalar
Ahmad al-Mahmudiy an-Nasafiy

Ahmad ibn Abulmuayyad al-Mahmudiy an-Nasafiy — faqih, mutakallim va adib bo‘lgan. Milodiy XI—XII asrlarda yashagan

Asarlari 
 „Nazmu-l-Jomiʼ al-kabiyr li-sh-Shayboniy fi furuʼi-l-fiqhi-l-hanafiy“ (Shayboniyning hanafiy mazhabi furuʼ al-fiqhiga oid „al-Jomiʼ al-kabiyr“ asariga manzuma). Mazkur asarni hijriy 515-yilning muharram oyida yozib tugatgan va unga yana ikki jildli sharh ham yozgan
 „Qasida fi ilmi-l-kalom“ („Kalom ilmiga oid qasida“).

Manbalar
Ahmad an-Niyozakiy

Ahmad ibn Muhammad ibn al-Hasan ibn Homid ibn Horun …an-Niyozakiy al-Karminiy (Abu Nasr) — karmanalik olim. Imom al-Buxoriyning „al-Adab“ kitobini rivoyat qilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Ahmad an-Niyozakiy hijtiy 379 yoki 399-yilda Karmanada vafot etgan.

Manbalar
Ahmad al-Voiziy

Ahmad ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Xalaf al-Voiziy al-Buxoriy (Abul Fazl). U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Ahmad al-Voiziy hijriy 383-yilda vafot etgan.

Manbalar
Ahmad al-Vazoriy

Ahmad ibn Abdulloh ibn al-Hasan ibn Muhammad ibn Solih al-Vazoriy — Vazor qishlog‘ining xatibi va to‘g‘ri yo‘ldagi solih kishi bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.
Ahmad al-Vazoriy hijriy 503-yil Baroat kechasi Samarqandda olamdan o‘tgan.

Manbalar
Ahmad al-Yuzaviy

Ahmad ibn Muhammad ibn Ahmad ibn al-Munzir ibn Tamim ibn Sanjiy ibn Xo‘ja al-Yuzaviy — nasaflik hadisshunos. U Buxoro shayxlaridan hadis eshitgan va Buxoroda hadis rivoyat qilgan hamda u yerda hadis yozdirish uchun imlo majlisi uyushtirilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan. Hijryi 417-yilning rajab oyida vafot etgan.

Manbalar
Ahmad ibn Abdulmulk al-Ustrushaniy

Abu Nasr Ahmad ibn Abdulmulk ibn Muso ibn Muzaffar al-Ustrushaniy — muhaddis. U milodiy 1042-yili Ustrushanada tugʻilgan. Dastlabki ilmlarni Ustrushanada olib, shu yerda ilmiy faoliyatini davom ettirgan. U „Kok“ nomi bilan juda ko‘plab hadislar rivoyat qilgan. U ulamolardan, ulamolar esa undan hadis rivoyat qilgan. U 1125-yilning aprel oyida vafot etgan.

Manbalar
Lilium kandidum

Lilium candidum, Madonna nilufar yoki oq nilufa nomlari bo'lib, haqiqiy liliya oilasiga mansub o'simlik. U Bolqon va Yaqin Sharq  mamlakatlari vatani bo'lib, yevropaning boshqa qismlarida,  Fransiya, Italiya va Ukrainada,Shimoliy Afrikada, Kanar orollarida, Meksikada va boshqa mintaqalarda iqlimlashtirilgan bo'lib. Qadim zamonlardan beri, kamida 3000-yil davomida yetishtirilib kelinmoqda va oʻshandan beri koʻplab madaniyatlar uchun katta ramziy belgi sifatida ahamiyatga ega. U  keng tarqalgan bir qancha virusli kasalliklarga sezgirdir. Viruslar bilan bog'liq muammolarni oldini olish usullaridan biri o'simliklarni urug'lardan o'stirishdir.

U yer yuzida lampochkalarni hosil qiladi va boshqa liliyalardan farqli o'laroq, qishda barglarning  o'sishi, ular keyingi yozda o'ladi. Bargli gulli poya, odatda 1.2 metr baland  bo'lib, ba'zan  2 metrga ham yetadi.U kech bahorda paydo bo'ladi va yozda bir nechta shirin va juda xushbo'y gullarga ega. Gullari toza oq va bo'g'zida sariq rangga bo'yalgan.

Muqaddas Kitobda shoh Sulaymonning ibodatxonasi tasvirlangan,  ustunlar yuzasida Madonna liliyalar tasviri bilan bezatilgan, va bronza dengiz.

Oq nilufar katolik cherkovi va ba'zi pravoslav cherkovlarining poklik ramziy belgisi. Misol uchun, O'rta asrlardagi Annunciation tasvirlarida farishta Jabroilning Bokira Maryamga oq nilufar uzatayotganini ko'rsatadi. Bundan tashqari, oq nilufar boshqa bokira va pok avliyolarning ramzidir, masalan, Sankt-Jozef, Paduadagi Avliyo Entoni va Avliyo Mariya Goretti .

pazandachilikda foydalanish 
Tayvanda gul boshqa turlar kabi oziq-ovqat sifatida ishlatiladi: L. brownii var. viridulum, L. lancifolium va L. pumilum.

Uy hayvonlarida toksin tasiri 

Mushuklar o'simlikning toksin xususiyatiga juda sezgir va istemoli ko'pincha o'limga olib keladi. Mushuklar tashrif buyuradigan uy xo'jaliklari va bog'larga bu o'simlikni saqlash yoki quritilgan gullarni mushuk bor joyga qo'yish qat'iyan tavsiya etilmaydi. Shubhali holatlar shoshilinch veterinar yordamini talab qiladi. Faollashtirilgan ko'mir bilan qusish tezkor davolash usulidir so'rilgan toksin miqdorini kamaytirishi mumkin. Davolash vaqti veterinarlar buni uyda qilishni maslahat berishlari mumkin. Veterinar mushukga ko'p miqdorda suyuqlikni tomir ichiga yuboradi, bu buyraklarning shikastlanishini kamaytiradi va shu bilan omon qolish imkoniyatini oshiradi.
rasmi

Ma'lumotnomalar 

Yevropa bog‘ o‘simliklari
Osiyo bog‘ o‘simliklari
Ahmad al-Xushufagʻniy

Ahmad ibn Abi Hasan Muhammad ibn Abi Hafs Umar ibn Muhammad al-Xushufag‘niy (Abul Abbos) — faqih. U Ustrushananing Xushufag‘n qishlog‘ida tavallud topgan. Ilm talabi bilan Samarqand va Buxoroda bo‘lgan. Uning „Kitob al-Jomiʼ assahih“ va „Kitob as-safina“ nomli fiqhiy asarlari bor.

Ahmad al-Xushufag‘niy milodiy 983-yil (hijriy 373-yil) Xushufag‘nga kelib, shu yerda vafot etgan.

Manbalar
Ahmad ibn Muhammad ash-Shibliy

Ahmad ibn Muhammad ibn Xalaf ash-Shibliy (Abul Qosim) - faqih. Uning „Faroiz al-Havafiy“ nomli fiqhiy asari bor. 

Ahmad ibn Muhammad ash-Shibliy milodiy 1184-yil (hijriy 580-yil) vafot egan.

Manbalar
Ahmad ibn Muhammad az-Zominiy

Ahmad ibn Muhammad ibn Yazdoz ar-Roziy az-Zominiy — muhaddis. U Zomin shahrida tavallud topgan. U ulamolardan, ulamolar esa undan hadis rivoyat qilgan. U Zominda muqim yashab, shu yerda milodiy 914-yili vafot etgan.

Manbalar
Ahmad an-Nuriy (Abul Husayn)

Ahmad ibn Muhammad an-Nuriy (Abul Husayn) — sufiy bo‘lgan. Ahmad an-Nuriy milodiy 908-yil (hijriy 295-yil) vafot etgan.

Asarlari 
 „Maqomotu-l-qulub“ („Qalblarning maqomlari“).

Manbalar
Ahmad ibn Husayn al-Ustrushaniy

Ahmad ibn Husayn al-Ustrushaniy al-Bardaiy — faqih. U Ustrushanada tavallud topgan. Abu Bakr Xatib al-Bag‘dodiy o‘zining „Tarixu Bag‘dod av madinat as-salom“ („Bag‘dod yoki tinchlik shahri tarixi“) asarida shunday hikoya qiladi: „Shayx imom Abu Said Ahmad ibn Husayn al-Ustrushaniy al-Bardaiy mashhur faqihdir. Alloma o‘z zamonida qarmatiylarga qarshi keskin fikrlar bildirgani uchun qarmatiylar tomonidan milodiy 929-yilda(hijriy 317-yil) haj safariga ketayotganda yo‘lda qatl etilgan“.

Manbalar
Abu Jahm

Abu Jahm () — Abu Jahm Omir ibn Huzayfa ibn Gʻanm al-Qurashiy al-Adaviy) — sahoba.

Abu Jahm Quraysh qabilasining peshqadam yigitlaridan biri bo‘lib, ismi Ubayd bo‘lgani ham rivoyat qilinadi. Nasab ilmi, arablarning mashhur janglari va sheʼriyatni yaxshi bilgan. Manbalarda Abu Jahmning Payg‘ambar hakamlik qilgan Ka’ba taʼmiri voqeasida (605-yil) kuchli va serg‘ayrat yigit sifatida qatnashgani zikr qilinadi.

Abu Jahm Makka fath qilingan kuni musulmon bo‘lgan. O‘sha kunda Safo tepaligida Payg‘ambarga bay’at qilgan va Madinaga ko‘chib o‘tgan. Hunayn g‘azotida qo‘lga kiritilgan o‘ljalarni Ji’ronada qo‘riqlashga mas’ul qilingan. Abu Jahm Payg‘ambarga qimmatbaho matodan tikilgan libos hadya qilgani naql qilingan. Rasululloh namoz o‘qiganida bu libos fikr­larini mashg‘ul qilayotganini aytib, uni Abu Jahmga qaytarib beradi. Hadyasining qaytarilganidan xafa bo‘lmasligi uchun esa, undan o‘rniga zeb berilmagan libos berishini so‘raydi.

Ichkilikni johiliyat davridanoq zararli ekanini bilib tark qilgan.

Abu Jahmning 120 yildan ziyod yashagani va Abdulloh ibn Zubayr davrida Kaʼbaning yangidan tiklanganini ko‘rgani (hijriy 64-yil, milodiy 683-yil) zikr qilingan.
Abu Jahm Islomni qabul qilganidan so‘ng sahobiyalardan Fotima bint Qays u bilan nikoh qurish istagi borligini Payg‘ambarga bildirgan. Lekin Rasululloh ular bir-birlariga mos emasliklarini aytgan.

Adabiyotlar 

 Ibn Hishom. Sӣra. III, 341; IV, 138; 
 Az-Zubayriy. Nasab Quraysh. 369-372; 
 At-Tabariy. Tarӣx. II, 640; IV, 198, 359, 413; 
 Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. III, 536; VI, 57-58; 
 Az-Zahabiy. Siyar. II, 556-557; 
 Sezgin. GAS. I, 263; 
 Âkif Köten. „Ebû Cehm“. TDV İA. — İstanbul: 1994. X, 118.

Manbalar
Abu Zayd an-Nasafiy

Abu Zayd an-Nasafiy ( — Abu Zayd Tufayl ibn Zayd an-Nasafiy) — hadisshunos olim.

Nasafda hadis ilmi rivojiga salmoqli hissa qo‘shgan olim. Uning oilasi Movarounnahrdagi ulamolar sulolasining yorqin namunasi bo‘lgan. Abu Zayd an-Nasafiyning ikki o‘g‘li — Abu Solih Xalaf ibn Tufayl an-Nasafiy (vafoti: 908-yil) va Abu Homid Zayd ibn Tufayl an-Nasafiy (vafoti: 957-yil) o‘z otalaridan saboq olganlar. Abu Solihning farzandi Abu Yaʼlo Abdulmu’min ibn Xalaf an-Nasafiy o‘z ota-bobolarining anʼanasini davom ettirib, Nasafda hadis ilmi rivojiga katta hissa qo‘shgan.

Adabiyotlar 

 D. Rahimjonov. „Abu Zayd Nasafiy“. Islomshunoslik qomusiy lug‘ati. — T.: „Movarounnahr“, 2013. I, 33.

Manbalar
Abu Zuayb al-Huzaliy

Abu Zuayb al-Huzaliy ( — Abu Zuayb Xuvaylid ibn Xolid ibn Muharris al-Huzaliy) — shoir sahoba.

Hayoti 
Abu Zuayb al-Huzaliy hijratning 9-yilida (milodiy 630-yil) butun qabilasi bilan birga Islomni qabul qilgan. Cho‘lda istiqomat qilayotganida Payg‘ambarning kasal bo‘lgani haqida eshitadi. Madinaga kelganida Payg‘ambarning vafot etgani xabarini topadi. O‘sha vaqtda musulmonlar Saqifatu Bani Saʼidada to‘plangan edilar. Abu Zuayb al-Huzaliy ham o‘sha yerga boradi. Abu Bakr va Umarlarning nutqlarini tinglaydi. Abu Bakrga bay’­at etish voqeasiga guvoh bo‘ladi. Payg‘ambarning janozasi va dafn qilish marosimida ishtirok etganidan so‘ng, cho‘lga qaytadi. Umar zamonida Misr va Shimoliy Afrikaning fathida ishtirok etadi. Usmon davrida 646-47-yil (hijriy 26-yil)da Abdulloh ibn Saʼd ibn Abu Sarh qo‘mondonligi ostida Afrika safarida ishtirok etadi.

Vafoti 
Usmonga fath xabarini bildirish uchun Abdulloh ibn Zubayr bilan birga orqaga qaytayotganida Misrda vafot etadi. Janozasini Abdulloh ibn Zubayr o‘qiydi. Manbalarda o‘g‘li va jiya­ni bilan birga Vizantiyaga qarshi qilingan safarlardan birida vafot etgani haqida ham rivoyat bor.

Ijodi 
Soʻida ibn Juayya al-Huzaliyning roviysi bo‘lgan Abu Zuayb al-Huzaliy, Huzayl qabilasining eng yaxshi shoiri bo‘lgan. Qasidada o‘z yo‘nalishiga ega bo‘lgan. Shuhratini yanada ziyoda bo‘lishida marsiyalari sabab bo‘lgan Abu Zuayb al-Huzaliy, o‘limidan bir yil avval Misrda chiqqan vabo taʼsirida besh o‘g‘lini birdan yo‘qotgani sabab „Al-Ayniyya“ asarini yozgan. Bu asar arab adabiyo­ti tarixida eng go‘zal marsiya namunalaridan biri sifatida qabul qilinadi. Shuningdek, Payg‘ambarning vafoti haqidagi marsiyasi ham diqqatga sazovor. Abu Zuayb al-Huzaliyning „Devon“i Jozef Xell (Josef Hell) tomonidan nemis tiliga qilingan tarjimasi bilan birga „Dıvan Ebı Züʾeyb — Der Dıwan des Abu Duʾayb“ nomi ostida chop etilgan (Gannover, 1926).

Adabiyotlar 

 Abu Zayd al-Qurashiy. Jamhara (Hoshimiy). II, 683-697; 
 Al-Jumahiy. Fuhӯl ash-shu­’arā. I, 123, 130; 
 Ibn Qutayba. Ash-Shi’r va-sh-shu’arā. II, 653-658; 
 Abu-l-Faraj. Al-Ag‘ānӣ. VI, 264-279; 
 Yoqut. Mu’jam al-udabā. XI, 83-89; 
 Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. II, 151; VI, 102-105; 
 Ibn Hajar. Al-Isāba. VII, 131-133; 
 Abdulqodir al-Bag‘dodiy. Xizāna al-adab. I, 422-423; V, 83-86; 
 Brockelmann. GAL. I, 36-37; Suppl., I, 71; 
 Ronart. CEAC. 142; 
 Sezgin. GAS. II, 255-256; 
 Abdulvahhob as-Sobuniy. Shu’arā va davāvӣn. — Bayrut: 1978. 57-58; Rahmi Er. „Ebû Züeyb el-Hüzelî“. TDV İA. — İstanbul: 1994. X, 272.

Manbalar
Abu Zurʼa ad-Damashqiy

Abu Zur’a ad-Damashqiy ( — Abdurrahmon ibn Amr ibn Abdulloh ibn Safvon ibn Amr an-Nasriy ad-Dimashqiy) — hadis hofizi.

Hayoti va faoliyati 
IX asrda Shomning buyuk shayxlaridan bo‘lgan Abu Zur’a ad-Damashqiy ko‘p shaharlarga safar qilib, hadislarni o‘rgangan. Ibn Abu Hotim olim haqida: „Abu Zur’a otamning do‘sti edi. U otamdan, otam esa undan hadis yozardi. Juda rostgo‘y va ishonchli roviy bo‘lgan. Otamdan u haqida so‘raganimda yaxshi fikr­­larni bildirgan edi“, deydi. Bundan tashqari, yana ko‘plab muhaddislar Abu Zur’a ad-Damashqiy haqida ijobiy fikrda bo‘lganlar.

Hadislari 
Abu Zur’a ad-Damashqiy o‘z navbatida Muhammad ibn al-Muborak as-Savriy, Sulaymon ibn Abdurrahmon, Abdulloh ibn Jaʼfar ar-Raqqiy, Abu Musahhir, Ali ibn Iyosh, Abu Naʼim, Ahmad ibn Hanbal, Abu Gʻasson Molik ibn Ismoil, Abu Ibn Solih al-Misriy, Ahmad ibn Xolid al-Vahbiy va boshqalardan hadislar rivoyat qilgan.

Vafoti 
Abu Zur’a ad-Damashqiy 894-yil (hijriy 281-yil)da vafot etgan.

Adabiyotlar 

 Ibn Hajar. Tahzӣb at-tahzӣb. — Bayrut: „Dor al-kutub al-’ilmiyya“, 1994. VI, 214-215.

Manbalar