MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Bartini A-57

Bartini A-57 1950-yillarning o'rtalarida Sovet Ittifoqining eksperimental bombardimonchi samolyoti bo'lib, u Robert Ludvigovich Bartini tomonidan suvga uchish va qo'nish uchun ishlab chiqilgan. Samolyot ishlab chiqarilmagan.

A-57 okean yuzasidan uchishga yordam berish uchun pastga qaragan ko'taruvchi reaktiv (bugungi VTOL samolyotiga o'xshash) bilan jihozlangan. U dengizdagi suv osti kemalaridan yonilg'i quyish uchun mo'ljallangan edi. Bombardimonchining Bartini qanoti deb ataladigan uzun, ingichka delta qanoti bor edi. 1500 mph tezlik rejalashtirilgan edi. U shamol tunnellarida sinovdan o'tkazildi, ammo loyiha 1957-yilda haqiqiy ishlab chiqarish boshlanishidan oldin bekor qilindi. Ehtimol, Sovet hukumati Sputnik 1 uchirilgandan so'ng, yangi R-7 ICBM bombardimonchilarni kamroq talab qilishiga ishongan va Tu-95 buni amalga oshirishga qaror qilgan va A-57 loyihasi juda qimmat va bunday samolyotning istiqboli juda qimmat edi.

Havolalar 

 Robert Ludvigovich Bartini rus tilida ma'lumot . 2005-yil 14-fevralda olindi.
 Sovet samolyotlari uchun testpilot.ru ma'lumotlar bazasida A-57 bombardimonchi sahifasi (inglizcha)
 ctrl-c.liu.se saytida A-57 strategik bombardimonchi sahifasi 
 Eng maxfiy Sovet bombardimonchi loyihasi
 http://www.nocarnofun.com/meet-the-experimental-soviet-bomber-project-bartini-a-57-able-to-take-off-and-land-on-water/

Bartini samolyot
1950-yildagi Sovet bombardimonchi samolyoti
Sablier 4

Sablier 4 1950-yillarning o'rtalarida Fransiyada ishlab chiqarilgan sayyohlik samolyoti edi.

Dizayn 
Sablier 4 havaskor uchuvchi uchun mo'ljallangan  monoplan edi.

Texnik xususiyatlari 

 Crew: 1
 Length: 5.00 m (16 ft 5 in)
 Wingspan: 6.11 m (20 ft 1 in)
 Height: 1.75 m (5 ft 9 in)
 Wing area: 7.30 m2 (78.6 sq ft)
 Gross weight: 210 kg (463 lb)
 Powerplant: 1 × Aubier Dunne 2-cylinder air-cooled horizontally-opposed piston engine, 13 kW (18 hp)

Performance

 Maximum speed: 130 km/h (81 mph, 70 kn)

Manbalar 

1950-yildagi fransuz samolyoti
Alisher Qodirov (diplomat)

Alisher Qodirovich Qodirov — oʻzbek diplomati. 2005—2008-yillarda Oʻzbekistonning Turkmanistondagi elchisi. 2008—2011-yillarda Oʻzbekistonning Saudiya Arabistonidagi elchisi.

Biografiyasi 
Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi Diplomatik xizmati boshligʻi.

2005-yil 12-yanvardan 2008-yil noyabrgacha — Oʻzbekistonning Turkmanistondagi elchisi.

2008-yildan 2013-yilgacha - Oʻzbekistonning Saudiya Arabistonidagi elchisi.

Manbalar 

Oʻzbekistonning Saudiya Arabistonidagi elchilari
Oʻzbekistonning Turkmanistondagi elchilari
Yashayotgan insonlar
Ayhar (Barisal)

Aihar - janubiy-markaziy Bangladeshning Barisal bo'limidagi Jhalokati tumanidagi qishloq.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Anthony Anderson

Anthony Anderson (15-avgust 1970-yilda tugʻilgan) amerikalik aktyordir.

Manbalar 

1970-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik erkak aktyorlar
John Turturro

John Michael Turturro (; 28-fevral 1957-yilda tugʻilgan) amerikalik aktyordir.

Manbalar 

1957-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik erkak aktyorlar
Michael Bay

Michael Benjamin Bay (17-fevral 1965-yilda tugʻilgan) amerikalik rejissor va produserdir.

Manbalar 

 
1965-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik kinorejissyorlar
Amerikalik kinoprodyuserlar
Lorenzo di Bonaventura

Lorenzo di Bonaventura (italyancha talaffuzi: [loˈrɛntso di ˌbɔnavenˈtuːra]; 13-yanvar 1957-yilda tugʻilgan) amerikalik produserdir. Di Bonaventura Pictures shirkati egasi.

Manbalar 

1957-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik kinoprodyuserlar
Tom DeSanto

Tom DeSanto (1-yanvar 1968-yilda tugʻilgan) amerikalik produser va ssenariychidir.

Filmografiyasi

1968-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik kinoprodyuserlar
Don Murphy

Don Murphy (1967-yilda tugʻilgan) amerikalik produserdir.

Manbalar 

1967-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik kinoprodyuserlar
Ian Bryce

Ian Bryce (da tugʻilgan) ingliz produseridir.

Manbalar 

1956-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Ingliz produserlar
Ibrohim Ishtixoniy

Ibrohim Ishtixoniy (arabcha: ابراهيم اشتيخاني — Ibrohim ibn Hamdavayh ibn Qutn Ishtixoniy) — roviy.

Ibrohim Ishtixoniy oʻrta asrlarda Ishtixonda tavallud topgan. Hadis ilmiga oid boshlangʻich taʼlimni otasi Hamdavayh Ishtixoniydan olgan.

Ustozi 
Keyinchalik Abu Ali Sukkoniy, Abu Abdulloh Nuh ibn Janoh Mojarmiy kabi allomalardan hadis ilmining sir-asrorlarini oʻrgangan.
A.Ataevning „Jizzax allomalari“ nomli kitobida keltirilishich Ibrohim Ishtixoniy tomonidan keltirilgan hadislarni aksariyati Abu Muso Imron ibn Idris Ishtixoniy va Abulabbos Ahmad Nundiy Samarqandiylardan rivoyat qilingan.

Shogirdi 
Ibrohim Ishtixoniydan Abu Muhammad Nasr ibn Hamavayh Kamarjiy Soʻgʻdiy hadislarni Muhammad ibn Muso Soʻgʻdiy vositasida rivoyat qilgan.

Adabiyotlar 

Muhaddis
Islom:Shaxslar
Hongi

Anʼanaviy maori salomlashish,  (Māori pronunciation: [ˈhɔŋi]) ikki kishi burunlarini bir-biriga bosish orqali bajariladi; baʼzilari, shu bilan birga, peshonalarga tegishni oʻz ichiga oladi. Salom maori xalqi oʻrtasidagi anʼanaviy uchrashuvlarda va katta marosimlarda, masalan, povirilarda qoʻllaniladi. Undan keyin qoʻl siqish boʻlishi mumkin. 

 ,  (hayot nafasi) birlikning ramziy namoyishida almashinadi. Bu salom almashish orqali,  , tashrif buyuruvchilar,  bilan aralash, erning odamlari va aloqa oʻrnatish. 

 foydalanishga rāhui (vaqtinchalik taqiq) qoʻyildi COVID-19 pandemiyasi natijasida baʼzi iwi va rūnanga (qabilalar va qabila kengashlari) tomonidan.

Simvolizm 
Maorilar burunlarini bosib salomlashganda, hayot nafasini baham koʻrish odati toʻgʻridan-toʻgʻri xudolardan kelgan deb hisoblanadi. Maori mifologiyasida ayol xudolar tomonidan uning shaklini erdan shakllantirgan holda yaratilgan. Tan xudo bu figurani quchoqlab, uning burun teshigiga pufladi. Keyin u aksirdi va hayotga kirdi va Maori afsonalarida birinchi ayol Xineaxuoneni yaratdi.

Misollar 
 Maori va Maori boʻlmaganlar, shuningdek Yangi Zelandiyaliklar va chet ellik mehmonlar oʻrtasida bajarilishi mumkin. Bir necha Britaniya qirollik aʼzolari  bilan kutib olindi Yangi Zelandiyaga tashriflar paytida, shu jumladan: Shahzoda Charlz ; Malika Diana ; Gersoginya Kamilla; Shahzoda Uilyam va Keyt Middlton ; va shahzoda Garri va Meghan Markle . AQSh Davlat kotibi Xillari Klintonni  bilan kutib olishdi 2010-yil noyabr oyida Vellingtonga tashrifi chogʻida. AQShning sobiq prezidenti Barak Obama  almashtirdi 2018-yil mart oyida mamlakatga tashrifi chog‘ida  baʼzi cherkovlarda tinchlik belgisini boʻlishish usuli sifatida ishlatiladi.

Shunga oʻxshash amaliyotlar 
Mahalliy Gavayi madaniyatida  Maori  oʻxshash amaliyotdir, teginish burunlarini oʻz ichiga oladi.

Indoneziyaning Sabu Rayxua shahrida Hengeʼdo deb nomlangan burunni tegizish bilan bogʻliq shunga oʻxshash salomlashish qoʻllaniladi.

Yana qarang 

 Yonoqdan o'pish
 Eskimos oʻpish, xuddi shunday imo-ishora
 Maori madaniyati

Manbalar 

Salomlashish
Shuhratjon Sobirov

Shuhratjon Oʻrinboyevich Sobirov () — oʻzbek davlat arbobi. 2020—2023-yillarda Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari.

Biografiyasi 
1960-yil 20-dekabrda Fargʻona viloyati Rishton tumanida harbiylar oilasida tugʻilgan.

1982-yilda Fargʻona politexnika institutini tamomlagan.

1982—1984-yillarda – harbiy xizmat.

1984—1987-yillarda – Rishton tumanidagi 12-sonli qurilish boshqarmasi uchastka mexanigi.

1987—1994-yillarda – Rishton tumani ichki ishlar boʻlimi jinoyat-qidiruv boʻlinmasi tezkor vakili, katta tezkor vakili, boʻlinma boshligʻi.

1994–1996-yillarda – Bagʻdod tumani ichki ishlar boʻlimi boshligʻining birinchi oʻrinbosari.

1996–1999-yillarda – Oltiariq tumani ichki ishlar boʻlimi boshligʻi.

1999–2003-yillarda – Yozyovon tumani ichki ishlar boʻlimi boshligʻi.

2003–2005-yillarda – Qoʻqon shahar ichki ishlar boʻlimi boshligʻi.

2005–2008-yillarda – Fargʻona tumani ichki ishlar boʻlimi boshligʻi.

2008–2014-yillarda – Qoʻqon shahar hokimi.

2014–2016-yillarda – Oʻzbеkistоn Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Bosh inspektorlar guruhining bosh inspektori.

2016—2017-yillarda Toshkent viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻining birinchi oʻrinbosari.

2017—2020-yillarda Andijon viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻi.

2020-yil 16-mart kuni Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari etib tayinlangan va shu kuni general-mayor unvonini olgan.

2023-yil 22-fevral kuni Ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari lavozimidan boʻshatilgan va Interpolning Oʻzbekistondagi Milliy markaziy byurosi direktori etib tayinlangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston generallari
Yashayotgan insonlar
Abu Lays Zovariy

Abu Lays Zovariy (arabcha: أبو الليث الزاوري — Abu Lays Nasr ibn Sayyor ibn Fath Zovariy Samarqandiy) — roviy.

Abu Lays Zovari Oʻrta asrlarda Ishtixon shahriga qarashli Zovar qishlog‘ida tugʻilgan. Uning bolaligi tugʻilib oʻsgan qishlogʻi Zovarda oʻtgan. Boshlangʻich taʼlimni ham shu yerda olgan.

Ustozlari 
Keyinchalik Abu Lays Zovariy „Sunani Dorimiy“ kitobining sohibi Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdurahmon Dorimiy va Abd ibn Humayd Keshiy, Saʼid ibn Abu Zaydun, Ahmad ibn Sinon Qatton va Yunus ibn Abdulaʼlo Sadafiy kabi muhaddislardan hadis ilmi borasida taʼlim olgan va ulardan hadislar eshitgan, yozib olgan hamda rivoyat qilgan.

Ilmiy safari 
U ilm talabida Xuroson, Iroq, Misr kabi bir qancha mamlakatlarga safar qilgan. Ushbu oʻlkalarda hadis ilmining sir-sinoatlarini puxta oʻzlashtirgan.

Shogirdlari 
Oʻz navbatida Nasr ibn Sayyor Zovariydan Abu Amr Muhammad ibn Ishoq Usfuriy va Abu Yahyo Ahmad ibn Muhammad ibn Ibrohim Karbisiy kabi allomalar hadislar rivoyat qilganlar.
Manbalarda Abu Lays Zovariyning oʻz zamonasining taniqli hadis roviylaridan hisoblanganligi, ilm olishga harakati va ishtiyoqi juda kuchli boʻlganligi taʼkidlangan va shu bois koʻp ilm oʻrganib, kitoblar tasnif qilganligi qayd etilgan. Afsusuki, u tomonidan tasnif etilgan kitoblari bizgacha etib kelmagan.

Vafoti 
Abu Lays Zovariy 294/907 yil vafot etgan.

Manbalar 

Muhaddis
Roviy
Ishtixonlik alloma
Zovar qishlog‘i

Zovar qishlogʻi Oʻrta asrlarda Ishtixon shahriga qarashli oʻrtacha qishloqlaridan biri boʻlgan.
Abdulkarim Samʼoniyning „Ansob“ kitobida bu qishloqdan ham hadis roviylari chiqganligi qayd etilgan.

Manbalar 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Samarqand viloyati
Abulabbos Maznaviy

Abulabbos Maznaviy — roviy.

Toʻliq ismi Abulabbos Fazl ibn Ahmad ibn Ismoil ibn Abdurahmon Maznaviy boʻlib, aksar manbalarda Abulabbos Maznaviy deb kunyasi bilan keltirilgan. Baʼzilarida esa Fazl ibn Ahmad Maznaviy deb ham keltirilgan. U Samarqand bilan Ishtixon oraligʻidagi qadimiy Maznav qishlogʻida tugʻilgan. Shu bois unga Maznaviy nisbasi berilgan.

Ustozi 
Abulabbos Maznaviy hadis borasida Ali ibn Hashram va Abu Saʼid Ashajjlardan taʼlim olgan va hadislar rivoyat qilgan.

Shogirdi 
Oʻz navbatida, Abulabbos Maznaviydan Muhammad ibn Jaʼfar Kabuznajakasiy va Ahmad ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Alboʻ Xuzoʻiy Samarqandiy kabi allomalar taʼlim olgan va hadislar rivoyat qilganlar.

Rivoyat qilgan hadis 
Najmiddin Umar Nasafiyning „Al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand“ kitobida keltirilishicha, Fazl ibn Ahmad Maznaviy quyidagi hadisni Ali ibn Hashramdan rivoyat qilgan: Abdulloh ibn Nofiyʼ raziyallohu anhu bunday deydilar: "Arab qavmlaridan biri butlarga sigʻinishar edi. Bir kuni ular oʻzlariga tegishli butlardan biriga atab qulidan non, yogʻ va sut berib yuborishdi. Qul bu narsalarni but qoshiga olib kelib qoʻydi-da, oʻziga oʻzi: „Biroz kutib, qarab turay-chi, olib kelgan narsalarimga ne boʻlar ekan?!“, — dedi. Soʻng, bir erga oʻtirib kuzata boshladi. Shunda ikki tulki kelib, boyagi non va yogʻni eyishdi, keyin sutni ichib boʻlishgach, butga peshob qilib ketishdi. Buni koʻrgan qul quyidagi baytni aytdi:

"Tangri boshiga siyarmi ikki tulki tik turib?!

Boʻldi rasvo tulkilar ustiga siygan ul firib „.

Keyin u qoʻllari meʼyoridan uzun qilib yasalgan butga qarata yana quyidagi uch satr sheʼrni aytdi:

“Senga men banda emasman, ey qoʻli haddan uzun!

Biz yaralganmiz, bilib qoʻy, sen yaralmasdan burun.

Qoʻydim oʻt tosh koʻksingga bu soʻz ila, yonsin butun!".

Soʻng, qul Janob Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga borib, boʻlgan voqeani soʻzlab berdi. Shunda u unga: „Koʻrganlaringdan odamlarni xabardor qil!“, — deb marhamat qildilar.
Manbalarda Abulabbos Maznaviyning tavallud topgan va vafot etgan yili haqidagi maʼlumotlar keltirilmagan.

Manbalar 

Muhaddis
Samarqand viloyati
Sahifa Hammom ibn Munabbih

„Sahifa Hammom ibn Munabbih“ (arabcha: صحيفة همام بن منبه – Hammom ibn Munabbih sahifasi) islom olimi Hammom ibn Munabbih (vaf. 101 hijriy/719 yoki 130/ 748) tomonidan tuzilgan hadislar toʻplamidir. Ushbu asar oʻz yo‘nalishidagi eng qadimgi saqlanib qolgan manbalardan biri sifatida tilga olinadi.

Tavsif 
Ushbu asar hozirgacha saqlanib qolgan eng qadimiy hadislar toʻplami boʻlib, u turli qoʻlyozma toʻplamlarda mavjud va bosma nusxalari keng tarqalgan. Asar birinchi marta XX asrda Muhammad Hamidulloh tomonidan tadqiq qilinib, nashr etilgan. Ushbu nashr “Sahifa Hammom ibn Munabbih”ning ikkita qoʻlyozma nusxalarining jamlanmasi boʻlib, ulardan biri Damashqdagi kutubxonadan, ikkinchisi Berlindagi kutubxonadan topilgan. Toʻplamda 140 ga yaqin hadis  mavjud boʻlib, ularning barchasida isnod (roviylar zanjiri) bor: Paygʻambar  (s.a.v.) → Abu Hurayra → Hammom → Ma’mar → Abdurrazzoq

Hammom ibn Munabbih Abu Hurayraning shogirdi boʻlib, u mazkur sahifa oʻz ichiga olgan rivoyatlarni “Abu Hurayra bizga Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan rivoyat qilgan”, degan shaklda keltirgan. “Sahifa”dagi hadislar “Musnadi Ahmad”ga toʻliq kiritilgan.

Matnning asl qoʻlyozmasi yoʻqolgan, ammo matn ikkinchi darajali nusxalar orqali saqlanib qolgan.

Muallifi 
Aksariyat musulmon ulamolari va baʼzi gʻarb sharqshunoslari sahifaning Ibn Munabbihga nisbat berilishini tasdiqlashsa-da, G.H.A. Juynboll uni Abdurrazzoq yozgan, deb taʼkidlaydi.

Nashrlari
1. Sahifa Hammom ibn Munabbih. 1-nashr // Rifʼat Favzi Abdulmutallib tomonidan tahrirlangan. Qohira: Maktabat al-Xonji. 1985-yil.
2. Muhammad Hamidulloh. Sahifa Hammom ibn Munabbih: hadis boʻyicha eng qadimgi asar. Tarj: Muhammad Rahimuddin, Islom madaniyati markazi (Parij, Fransiya). 1979-yil.

Manbalar 

Hadislar
Safadiy

Xalil ibn Aybak as-Safadiy yoki Salohiddin as-Safadiy, to‘liq ismi-sharifi - Salohiddin Abu as-Safo Xalil ibn Aybak ibn Abdulloh al-Albakiy al-Safariy ad-Dimashqiy ash-Shofeiy (1296 – 1363). U turkiy mamluklar davri yozuvchisi va tarixchisi bo’lgan. Tarixchi va shofeiy olim Imom Zahabiydan tahsil olgan.

Safadiy mamluklar hukmronligi davrida Falastinning Safad shahrida tug‘ilgan. Uning boy oilasi unga Qur’on yodlash va hadis kitoblarini o‘qish kabi mukammal ta’lim olish uchun barcha imkoniyatlarni yaratib bergan. U grammatika, filologiya va xattotlik kabi fanlarda yuksak natijalarga erishgan. Safadiy matoga rasm chizar, ayniqsa adabiyotga ishtiyoqi baland edi. U arab she’riyati, uning tizimlari va mashhur shoirlar ijodini o‘rgangan.

Ustozlari 
Safadiyning Damashq, Qohira va Halabda ta’lim olgan ustozlari orasida quyidagilar uchraydi:

1)	Hofiz Fathuddin ibn Sayyidunnos (vaf. 734/1333), undan Qohirada adabiyotdan tahsil olgan.
2)	Ibn Nabata Muhammad ibn Muhammad al-Farqiy al-Masriy (vaf. 768/1367).
3)	Abu Hayyon G‘arnotiy (vaf. 745/1345), undan grammatika va filologiyani o‘rgangan.
4)	Mahmud ibn Salmon ibn Fahd (vaf. 725-hijriy/1325-26), “Husn al-tavassul ila ṣinaʻat at-tarassul” asari muallifi.
5)	Qozi Badriddin ibn Jamot, Muhammad ibn Ibrohim ibn Sa’d al-Kattoniy (vaf. 733/1333-34).
6)	Taqiuddin as-Subkiy (vaf. 756/1356-57).
7)	Abu an-Nun Yunus ibn Ibrohim al-Dabusiy (vaf. 729/1329-30).
8)	Hofiz Jamoliddin Yusuf ibn Abdurahmon al-Mizziy (vaf. 742/1342).
9)	Hofiz Shamsuddin Ahmad ibn Muhammad ibn Usmon az-Zahabiy (vaf. 749/1347-48), undan hadis va tarix ilmini o‘rgangan.

Asarlari 
1. “Ixtiro’ al-xuro” - satirik asar;

2.	“Kitob al-Vofiy bil-vafayot” (كتاب الوافي بالوفيات) (29 jild); taniqli shaxslar haqidagi biografik lug‘at;

3.	“Nakt al-humyon fi nukat al-umyon”, taniqli ko‘r odamlarning tarjimai holi, ularning ko‘rlik sabablari haqida;

4.	“Al-g‘ays al-musajam fi sharh lamiyyat-ajam”, Tog‘aroyining “Lamiyat al-ajam” asariga qomusiy sharh;

5.	“Al-Husn aṣ-ṣariḥ fi mi’at maliḥ”;

6. “Al-Ravz al-basim val-arf an-nasim”;

7.	“Alxan as-savaji’ bayn al-badi va-l-muraji”;

8.	“Kashf al-hol fi vasf al-xol”;

9.	“Rashf al-zulol fi vasf al-hilol”;

10.	“Lazzat as-samʼ fi vasf al-dam” (“Kitob tashnif as-samʼ bi-nsikab ad-damʼ” nomi bilan ham mashhur boʻlgan).

Eslatma 
“Kitob al-Vofiy bil-vafayot” kitobini quyidagi link orqali yuklab olish mumkin: https://archive.org/details/FP49931

Manbalar 

 Olimlar
 Shaxsiyatlar
 Islom olimlari
Abul Valid Bojiy

Abul Volid Bojiy (yoki Sulaymon ibn Xalaf ibn Sa’d yoki Sa’dun ibn Ayyub, Qozi Abul Valid at-Tujibiy al-Andalusiy al-Qurtubiy al-Bojiy at-Tamimiy al-Zahabiy al-Molikiy) (taxminan 1013-1081) - Andalusning Beja shahridan yetishib chiqqan mashhur molikiy olim va shoir.

Bojiy turli vaqtlarda qo‘riqchi va zargar boʻlib ishlagan. U faqih Ibn Hazmning zamondoshi edi. Bojiy 1081-yilda vafot etgan.

Asarlari 
“At-Tasdid ila ma’rifa at-tavhid”

“Tartib al-Hajj”

“Ihkom al-fusul fi ahkom al-usul”

“At-Ta’dil va at-tajrih li man xarraja anhu al-Buxoriy fi as-Sahih”

“Sharh al-Muvatto”

“Sunan as-solihin”

“Tahqiq al-mazhab” (Tahr: Abu Abdurrahmon ibn Aqil Zohiriy. Ar-Riyod: 1983 yil).

Manbalar 

 Olimlar
 Shaxsiyatlar
 Islom olimlari
Sunani Dorimiy

Abdulloh ibn Abdurrahmon al-Dorimiyning (hijriy 181-255) “Sunani Dorimiy” (arab. سنن الدارمي) yoki “Musnadi Dorimiy” (arab. مسند الدارمي) kitobi “al-Kutub as-Sitta”, “al-Muvatto” va Imom Ahmadning “Musnad”i qatorida ahli sunna olimlari tarafidan eng mo‘tabar deb hisoblangan to‘qqiz kitobdan biri sanaladi.

“Musnad” deb atalishiga qaramay, bu kittob boshqa musnadlar - Tayolisiy yoki Ibn Hanbal musnadlari singari roviylarga koʻra tartibga solinmagan. Aksincha, Ibn Mojaning “Sunan”iga o‘xshab mavzular bo‘yicha tartiblangan.

Tavsif 
Maktaba Shomilaning ma’lumotlariga ko’ra, asarda uch yarim mingdan ortiq (aniqrogʻi 3833 ta) hadis mavjud. Hadislar mavzularga koʻra tartibga solingan. Sunandagi hadislarning aksariyati sahih, bir qismi esa zaifdir.

Naql qilinishi 
Dorimiy bu hadislarni Iso ibn Umar as-Samarqandiyga naql qilgan (uning vafot sanasi noma’lum, lekin taxminan hijriy 293-yildan keyin vafot etgan). Shundan so‘ng kitob quyidagi olimlarga o‘tgan:

•	Abdulloh ibn Ahmad ibn Hamaviya as-Sarxosiy (293-381 hijriy)

•	Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Muzaffar ad-Dovudiy “Jamolul-islom” (374–467 hijriy).

•	Abul-Vaqt Abdulavval ibn Iso ibn Shuayb as-Sijizziy (458-553 hijriy).

Nashrlari 
•	Husayn Salim Asad tahriri. Dorul-Mug’niy. 1420 hijriy/2000-yil.
•	Al-Musnad al-Jome’ - Sunan al-Dorimiy (المُسْنَد الجَامِع المعروف سُنَن الدَّارِمِي) Imom Abu Muhammad al-Dorimiy. Nashriyot: Muassa ar-Risola. Bayrut, Livan.

Manbalar 

 Asarlar
 Hadis to'plamlari
Tarix al-Xulafo

“Tarix al-Xulafo” (arab. تاريخ الخلفاء) – ahli sunna olimi Jaloliddin Suyutiy (1445—1505) tomonidan xalifalar tarixiga bagʻishlab yozilgan kitob. Asar 1881-yilda Kalkuttada ingliz tilida nashr etilgan va 1970-yilda “Oriental Press” matbuotida ingliz tilida qayta nashr etilgan.

Kitob quyidagi sulolalar xalifalari tarixini oʻz ichiga oladi:

•	Roshid xalifalar

•	Umaviylar

•	Abbosiylar

•	Fotimiylar

Tarjimalari 
“The History of the Khalifahs who took the Right Way” (To‘g‘ri yo‘l tutgan xalifalar tarixi) “Tarix al-Xulafo” asarining ingliz tilidagi qisman tarjimasidir. tarjimon Abdussamad Klark ilk toʻrt roshid xalifaning biografiyasini tarjima qilishni maqsad qilgan va musulmonlar oʻrtasidagi boʻlinishlarga barham bergani hamda sunniy musulmonlar fikriga koʻra hokimiyatni qonuniy ravishda Muoviya ibn Abu Sufyonga topshirganligi sababli ularning qatoriga Imom Hasan ibn Alini ham qoʻshgan.
“Tarix al-Xulafo” kitobi Abdulloh Shokirov tarafidan oʻzbek tiliga ham tarjima qilinib, 2020-yilda “Sharq” nashriyotida nashr qilingan.

Qoʻshimcha havolalar  
Review of Suyuti's Tarikh al-Khulafah (History of the Caliphs)
Urdu Translation of Suyuti's Tarikh al-Khulafa

 Tarixiy asarlar
 Islom tarixi
Qatoda ibn Noʻmon

Qatoda ibn Noʻmon (arab. قتادة بن النعمان) (taxminan 581–644) Muhammad alayhissalomning ansor sahobalaridan biri boʻlgan.
Qatodadan ko‘plab hadislar rivoyat qilingan.

Biografiyasi 
U Avs qabilasining Zafar urugʻidan Noʻmon ibn Zayd va Xazraj qabilasining Najjor urugʻidan Unaysa bint Qaysning oʻgʻli edi. Ayollari: Hind binti Avs - Qavoqil qabilasi ittifoqchilaridan boʻlgan; G‘asson qabilasidan bo‘lgan Xanso bint Xunayd; Zafar qabilasidan Oisha binti Juray. Hinddan farzandlari Abdulloh va Ummu Amr tugʻilgan. Xanso va Oishadan uning qolgan ikki farzandi Amr va Hafsalar dunyoga kelgani aytiladi.

Voqidiyning yozishicha, Qatoda ikkinchi Aqaba bay’atida hozir bo‘lgan; lekin uning ismi Ibn Is’hoq roʻyxatida uchramaydi.

Qatoda Muhammad alayhissalomning kamonchilaridan boʻlgan. Badr, Uhud, Handaq va Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan barcha janglarida qatnashgan. Uhud kuni Qatoda ibn Noʻmon koʻzlaridan oʻq bilan yaralanganida, koʻz soqqasi chiqib, osilib qolgan. Hamrohlari uni kesib tashlamoqchi boʻlishgan, lekin avvalo Muhammad alayhissalom bilan maslahatlashishga qaror qilishgan. U zot: “Bunday qilmanglar!” deganlar. Keyin Qatodani olib kelishni buyurib, qo‘llari bilan ko‘z soqqasini joyiga qaytarganlar, so‘ng: “Ey Allohim, unga go‘zallik ber!” deb duo qilganlar. Bu Qatodaning eng yaxshi koʻziga aylangan va ikkinchi koʻzi kasal bo‘lganda ham, bu koʻzi ziyon koʻrmagan. Makka fathida Qatoda Zafar urugʻining bayrogʻini koʻtargan

Qatoda hijriy 23 (milodiy 643–644) - yili 65 yoshida vafot etgan va uning janozasini xalifa Umar oʻqigan.

Avlodlari 
Uning nabiralaridan biri Osim ibn Umar ibn Qatoda (vaf. hijriy 120 yoki 129/milodiy 738 yoki 747) taniqli hadis roviylaridan bo‘lib, u tarixchi Ibn Is’hoq uchun asosiy manba vazifasini o‘tagan. Qatodaning Osimdan keyin boshqa erkak avlodi boʻlmagan.

Manbalar 

 Shaxsiyatlar
 Islom tarixi
Abu Bakr ibn Mujohid

Abu Bakr Ahmad ibn Muso ibn Abbos ibn Mujohid al-Atariy (arab. أبو بكر أحمد بن موسى بن العباس بن مجاهد التميمي, 859/860 — 936) — oʻzining „Kitob as-sabʼa fil-qiroat“ asarida Qurʼoni karimning yettita qiroatini asoslab bergani va taʼriflagani bilan mashhur boʻlgan islom olimi.

Biografiyasi 
Ibn Mujohid hijriy 245 (milodiy 859-860) — yilda Bagʻdodda tugʻilgan, u yerda hadis va Qur’on ilmi bilan shugʻullangan . U Qur’onni Muhammad ibn Ahmad ad-Dojuniy va Qunbuldan oʻrgangan. Ibn Mujohid shofe’iy mazhabiga qiziqish bildirgan boʻlsa-da, qaysi fiqh mazhabiga mansub boʻlgani nomaʼlum. U Qur’on qiroati boʻyicha taniqli mutaxassis boʻlib yetishgan. Uning dars xalqasida 84-300 ta oraligʻidagi talabalar boʻlgani aytiladi. Ibn Mujohid milodiy 936-yil 13-iyulda/20-shaʼbon 324-hijriyda vafot etgan.

Qur’on qiroatiga doir kitobi 
Ibn Mujohid oʻzining "Kitob as-sabʼa fil-qiroat" asarida Qurʼonning yetti qiroatini tavsiflagan, keyinchalik ular „yeti qiroat“ deb nomlangan. Qiroat imomlarining uch nafari Kufadan, qolganlari esa Makka, Madina, Damashq va Basradan boʻlib, bu shaharlarning barchasi ilk islom davri ilm markazlaridan edi. Yetti imom quyidagilar edi:

Madinalik Nofeʼ;

Makkalik Ibn Kasir;

Damashqlik Ibn Omir;

Basralik Abu Amr;

Kufalik Al-Kisoiy;

Kufalik Hamza az-Zaiyyot;

Kufalik Osim ibn Abu Najud.

Shaxsiy qarashlari
Ibn Mujohid arab grammatikasini bilmasdan turib Qur’onni yodlashdan ogohlantiradi va bu oʻquvchining oyatlarni eslab qolish qobiliyatiga zarar yetkazishi mumkinligini taʼkidlaydi.

Manbalar 

 Olimlar
 Shaxsiyatlar
 Islom olimlari
Nishopur tarixi

“Nishopur tarixi” - Hokim Nishopuriy (933-1014) tomonidan Xurosondagi Nishopur shahri haqida yozilgan arab tilidagi ensiklopedik asar. Shuningdek, muallif asarda o‘z o‘quvchisini o‘rta asrlar Nishopur shahri hayotida muhim oʻrin tutgan olimlar va mashhur shaxslar bilan tanishtiradi. Asarning kichik bir qismi saqlanib qolgan va uning asl nusxasi yoʻqolgan. Bu kitob Muhammad ibn Husayn Xalifa Nishopuriy (taxminan 1291-?) tomonidan fors tiliga tarjima qilingan.

Manbalar 

 Tarixiy asarlar