MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Doniyor qoʻgʻirchoqboz

Doniyor qoʻgʻirchoqboz (asli Shahsuvorov Doniyor, 1876—1962, Buxoro) — xalq qoʻgʻirchoq teatri ustasi. Tomoshani oʻzbek va tojik tillarida koʻrsatgan. Bobosi Abdulla, otasi Shahsuvor sanʼatkor boʻlganlar. D.q. surnay chalishni otasidan va Ashir qora mehtardan oʻrgangan. Qoʻgʻirchoqoʻynatishni esa mashhur qoʻgʻirchoqboz Zarif miskarga shogird tushib oʻzlashtirgan (ham "chodir jamol", ham "chodir xayol" teatrini oʻrgangan). Zarif miskar boshchiligida Buxoroning Labi hovuzida, amirning shahardan tashqaridagi bogʻida ham tomoshalar koʻrsatgan. D.q. 1910-yilda oʻz toʻpini tuzgan va Koʻrhoji, Kenja Jumayev kabi qoʻgʻirchoqbozlar bilan ishlagan. Asosan "chodir jamol" qoʻgʻirchoq teatrini rivojlantirgan. "Oftobxon va Moxtobxon" nomli yangi komediya yaratgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Toshpoʻlat Doniyorov

Toshpoʻlat Doniyorov (1892 — Toshkent — 1953) — oʻzbek xalq qoʻgʻirchoqbozi, yangi shakldagi davlat qoʻgʻirchoq teatri tashkilotchilaridan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). "Chodir xayol" qoʻgʻirchoq teatrining mohir ijrochisi boʻlgan. Qad. qoʻgʻirchoq oʻyinlari anʼanalaridan mohirona foydalangan va ularni targʻib qilgan. 1928-yil Toshkentda ish boshlagan Rus yo’sh tomoshabinlar teatri qoshida H. Abdullayev, M. Soliyev, A. Halimtoyev va b.dan iborat oʻzbek qoʻgʻirchoqbozlari truppasini tashkil etgan. Sahnalashtirgan "Saltanat" (S. Abdulla) spektakli bilan Moskvada oʻtkazilgan oʻzbek sanʼati dekadasi (1937)da qatnashgan. Qoʻgʻirchoq konsertlarida ishtirok etgan. D. yogʻochdan, keyinroqlatta va qogʻozdan qahramonlar harakteriga mos qoʻgʻirchoqlar yasagan. 3. Ishoqova, A. Saydaliyev, N. Zayniddinov, M. Rahmatullayeva va b. D.ning shogirdlaridir.

Adabiyot 
 Qodirov M., Oʻzbekskiy traditsionniy teatr kukol, T., 1979.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Donishmand hojib

Donishmand hojib (13-asr) -chingizxon va uning vorislari davridagi nufuzli shaxslardan biri. Chingizxonning koʻpgina maxsus topshiriqlarini bajargan. Movarounnahrni moʻgʻullar tomonidan istilo qilinishida muhim rol oʻynagan (mas, Zarnuqni egallashda, Chingizxon nomidan Muhammad Xorazmshohning onasi Turkon xotunning koʻngliga gʻulgʻula soluvchi, uni xiyonat yoʻliga chorlovchi maktubni eltishda va b.). Xorazmshohlar davlati qulagach, saroydagi ayollar moʻgʻul amaldorlariga boʻlib berilgan. D.h. Qutbiddin Oʻzloqshohning singlisiga uylangan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Donishmandiya davlati

Donishmandiya davlati - Kappadokiya viloyati hududida boʻlgan qad. davlat (1071 — 1165). Poytaxti — Sivas sh. D. d.ga turkman amirlaridan biri — Gʻozi Ahmad ibn Ali ibn Nasr Donishmand (7—1106) asos solgan boʻlib, abbosiy xalifa Al-Qoim Biamrilloh (1031—75) unga oʻzi Rumda fath qilgan yerlar (Malotiya yoki Melitena, Sivas) ni inʼom etgan. Keyin, u oʻz davlati hududini Qastamuniy sh.ga qadar kengaytirganda, Niksor (Niksar) ni qamal qilayotganda shahid boʻlgan. Uning avlodlari (Gʻozi Muhammad ibn Donishmand, Yogʻiy Bason Abulmuzaffar Nizomuddin ibn Muhammad, Gʻozi Jamoluddin ibn Nizomuddin, Ibrohim ibn Muhammad ibn Donishmand, Abulfido Ismoil ibn Ibrohim) Amosiya (Pont), Anqira (Anqara), Korum va b. bir qancha shaharlarni fath etib, D. d. hududini yanada kengaytirganlar, vizantiyaliklar va salibchilarga qarshi muvaffaqiyatli urush olib borganlar, Malotiya ostonasida franklarnn tor-mor keltirganlar. D. d. 1165 y. saljuqiylar tomonidan tugatilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Osiyo tarixi
Donishmandchaxon

Donishmandchaxon - Chigʻatoy ulusi hukmdorlaridan biri. Chingizxonning uchinchi farzandi Oʻqtoyxonnmng oltinchi pushti hisoblanadi. Amir Qazagʻon (hukmronlik yillari 1346—58) Qozon Sultonxonni qatl (1346) etib, D.ni xon deb eʼlon qiladi va uning nomi bilan tanga zarb ettiradi. D. Mova-rounnaxr xoni sanalsada, aslida davlat ishlarini Qazagʻonning oʻzi boshqargan. Ulugʻbeknit taʼkidlashicha, D. Chigʻatoyxon avlodidan boʻlmaganligi bois amir Qazagʻon tomonidan oʻldirilgan (1348). Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, D.ning oʻgʻli Suyurgʻatmishni xonlik shohsupasiga (1370—88) koʻtargan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Sharafiddin Ali Yazdiy, Zafarnoma, Movarounnahr voqealari, 1360— 1370, T., 1994; Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T., 1994; Abulgʻoziy, Shajarayi turk, T., 1992.
Donishnoma

Donishnoma — Ibn Sinoning falsafiy asari. 1031—1039-yillarda yozilgan deb taxmin qilinadi. Fors tilida yozilgan. Donishnoma Ibn Sinoning koʻp jildli "Kitob ash-shifo" asarining qisqartirilgan nusxasi. Donishnoma 4 boʻlim: mantiq, metafizika (ilm ul-ilohiy), fizika va matematikadan (riyoziyotdan) iborat. Asar Ibn Sinoning dunyoqarashini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. Unda mantiq ilmining mohiyati, tushunchalari, bilishdagi roli, ilmlar tasnifi, umumiy falsafiy tushunchalar, olamning mohiyati, vujudga kelishi, moddaning abadiyligi, harakati, umumiy tabiatshunoslik (naturfalsafa), geometriya, arifmetika, musiqa tushunchalari haqida qisqa va izchil fikr yuritiladi. Donishnoma birinchi marta 1891-yilda Haydarobodda nashr etildi. 1957-yilda dastlabki 3-boʻlimi, 1967-yilda 4-boʻlimi Dushanbeda birinchi marta rus tilida chop etildi. Donishnomaning bir qismi oʻzbek tilida bosilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Donor

Donor (lot. dono — hadya qilaman, bagʻishlayman) — bemor (retsipiyent) ga kuyish uchun qonini, koʻchirib oʻtkazish uchun koʻmik, teri yoki biror aʼzosini beruvchi kishi. Qon berish boʻyicha D.lik koʻproq tarqalgan. D.lik — ixtiyoriy hisoblanadi. Hoz. boshqa mamlakatlardagi kabi Oʻzbekistonda ham asosan qon oʻrniga uning komponentlari — eritrotsitlar, leykotsitlar, trombotsitlar konsentratlari, plazma va preparatlari ishlatiladi. Shuning uchun D.likka qoni bemorga irsiyat boʻyicha mos keladigan, qavmqarin-doshlarda qon preparatlariga boʻlgan ehtiyojni qoplash uchun esa ixtiyoriy (badalsiz) kon beruvchi barcha sogʻlom kishilar jalb etiladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Donor (maʼnolari)

Donor:

 Donor (lot.
 Donor (fizika) (fizikada) — yarimoʻtkazgichlarda oʻtkazuvchanlikni vujudga keltiruvchi elektronlar bilan taʼminlovchi aralashma atomi.
Donor (fizika)

Donor (fizikada) — yarimoʻtkazgichlarda oʻtkazuvchanlikni vujudga keltiruvchi elektronlar bilan taʼminlovchi aralashma atomi. Maʼlum konsentratsiyali biror D.ni kiritib, kerakli fizik xususiyatga ega boʻlgan yarimoʻtkazgichli asboblar yaratiladi. Yarimoʻtkazgichning kristall panjara tugunlarida joylashgan ayrim atomlarning valentligi asosiy atomlar valentligidan bitta katta boʻlgan atomlar bilan almashtirilganda elektronlar bilan taʼminlanish sodir boʻladi. Masalan, germaniy panjarasidagi toʻrtta valent elektronlarga ega boʻlgan bitta germaniy atomi beshta valent elektronga ega boʻlgan aralashmalar (fosfor, mishyak yoki surma) atomi bilan almashtirilgan boʻlsin. Aralashma atomning qoʻshni atomlar bilan kovalent bogʻlanish hosil qilishi uchun toʻrtta elektroni yetarli. Uning beshinchi valent elektroni goʻyo ortiqcha boʻlib qoladi va u atomdan issiqlik harakati energiyasi hisobiga osongina ajralib, betartib harakat qiluvchi erkin elektronga aylanadi. Elektr maydon taʼsirida yarimoʻtkazgich kristallidagi bunday elektronlar tartibli harakatga kelib, elektron oʻtkazuvchanlikni vujudga keltiradi. Bunday yarimoʻtkazgichlar odatda p-turdagi yarimoʻtkazgichlar deb ataladi. ya-turdagi yarimoʻtkazgichlarning elektr, optik va b. xususiyatlari D. konsentratsiyasiga bogʻliq.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Donor-akseptor bogʻ

Donor-akseptor bogʻ, koordi natsion bogʻ — kimyoviy (kovalent) bogʻning bir turi. D.-a. b. bir atom (donor)ning bir juft elektroniga boshqa atom (akseptor)ning boʻsh (toʻlmagan) elektron qavati toʻgʻri kelganda sodir boʻladi. Bu bogʻlanishda ham elektronlar ikki atom uchun umumiy boʻladi. Ammiak bilan vodorod ioni (proton) ning oʻzaro taʼsiri natijasida ammoniy ioni hosil boʻlishi bunga yaqqol misoldir. Ushbu reaksiya pirovardida toʻrtinchi kovalent bogʻ N—N hosil boʻladi. Ammoniy ionidagi barcha N—N bogʻlar oʻzaro teng kuchlidir. Bu holda ammiak molekulasi — donor, proton — akseptor (yana q. Kimyoviy bogʻ). Donor akseptor boģlanishga protonlangan suv (gidroksoniy kationi), amoniy kationi, is gazi, nitrat, qizil qon tuzi, sariq qon tuzi, berlin lazuri, trunbul kõki kiradi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Donxoʻr qoʻngʻizlar

Donxoʻr qoʻngʻizlar (Bruchidae) - oʻsimlikxoʻr qoʻngʻizlar oilasi. 1200 ga yaqin turi bor. Bargxoʻr qoʻngʻizlar oilasiga yaqin turadi. Tanasi uz. 5 mm dan ortiq. Yaxshi uchadi. Tuxumdan endigina chiqqan lichinkalarining uch juft oyogʻi boʻlib, ular keyinchalik yoʻqolib ketadi. Ular, asosan, dukkaklilar uru-gʻida, baʼzan pechakguldoshlar, soyabondoshlar va b. oʻsimliklar urugʻida rivojlanadi. Noʻxat, loviya D.q.lari, xitoy D.q., toʻrt nuqtali D.q. Oʻzbekistonda tashqi karantin obʼyekti hisoblanadi. D.q. oʻsimliklar urugʻi bilan osongina tarqaladi. Bir qancha turi (mas, loviyaxoʻr, noʻxatxoʻr va b.) dukkakli oʻsimliklar urugʻini zararlaydi. D.q. tuxumini dukkaklilar guliga yoki qoʻzogʻiga qoʻyadi, qurtlari qoʻzoq qobigʻini kemirib, urugʻi ichiga kirib oladi. Urugʻ ichida qurtlari barcha rivojlanish davrlarini oʻtaydi (kurash choralari haqida q. Ombor zararkunandalari).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doping

Doping (ing . doping, dope — narkotiklar bermoq) — organizmning ruhiy va jismoniy faoliyatini qisqa muddat kuchaytiradigan moddalar. Sport oʻyinlari natijalarini yaxshilash maqsadida qoʻllanilgan. Sportchilar orasida dopingdan zaharlanish va oʻlim holatlari kuzatilganligi uchun 1967-yildan Xalqaro olimpiada qoʻmitasi sport oʻyinlari chogʻida Doping qabul qilishni man etgan va qatʼiy nazorat oʻrnatgan. Doping ishlatgan sportchilar oʻyindan chetlashtiriladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dor

Dor — 1) dorbozlar oʻyin koʻrsatadigan qurilma. Maxsus yogʻoch, arqon, chigʻiriq, machta, "kindik", havozadan iborat. Ikki tomonga toʻsin, dor markazi (oʻrtasi)ga yogʻochdan yasalgan baland machta oʻrnatiladi, har ikki chekka balandligiga tekis taxta ("kindik") oʻrnatiladi, ikki tomonga chigʻiriq va argʻimchoq, sal pastroqqa "quloqchoʻp" bogʻlab qoʻyiladi, qurilma tepasiga "gumbaz" ishlanadi. D. balandligi 40 m gacha boʻlgan va yon arqonlarni 20—30 tomoshabin beliga bogʻlab tortib turgan. Hozir D. bir-biriga ulangan tros ("arqon")dan tortiladi, dorbozning oyogʻi sirgʻanmasligi uchun bint yoki izolenta bilan oʻraladi. Hozir dor balandligi 12–15 m boʻladi. Baʼzida D. bilan yonma-yon simdor kuriladi; yana q. Dorbozlik; 2) osib oʻldirishga hukm etilgan jinoyatchilar uchun qurilgan maxsus qurilma. Ogʻir jazo sifatida Sharq mamlakatlarida qadimdan maʼlum; 3) yuvilgan kiyim-kechakni quritish, uy jihozlari, kiyimlarni shamollatish uchun tortilgan arqon; 4) kelinning uyiga kelin-kuyov sepini namoyish qilish uchun tortiladigan moslama.

Havolalar 
Доор: Циркке келгиле!

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dor ul-baqo

Dor ul-baqo (arab. — abadiy uy) — islom dinida abadiylik dunyosi, oxirat (narigi dunyo) haqidagi tushuncha. Bunga koʻra, u dunyoda oʻlim yoʻq, doimiy hayot hukm suradi, noz-neʼmatlar zavol topmaydi, taomlar oʻz-oʻzidan hazm boʻladi, chiqindilar boʻlmaydi. Qurʼonda oxiratning abadiyligiga dalolat qiluvchi oyatlar bor.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dor ul-fano

Dor ul-fano (arab. — oʻtkinchi uy) — islom dinida inson yashayotgan dunyo (bu dunyo) "foniy" (oʻtkinchi) ekanligini bildiruvchi tushuncha. Unga koʻra, bu dunyo yaxshi va ezgu amallar, savob ishlar qiladigan joy. D. ul-f.da dor ul-baqo uchun tayyorgarlik koʻriladi. Tasavvufda "fano filloh", yaʼni Alloh yoʻlida oʻzini foniy hisoblash maqomi qayd etilgan. Bunda bu dunyoga befarq qarash, dunyo lazzatlaridan voz kechish kabi xususiyatlar koʻzda tutiladi. Bu dunyoni D. ulf. deb atash 9— 10-asrlarda malomatiylar tariqatida ayniqsa keng rasm boʻlgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dor ussiyodat

Dor us-siyodat meʼmoriy majmuasi (boshqa nomi „Sayyidlar uyi“) — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrining janubiy-sharqiy qismida qurilgan boʻlib, u Amir Temur davrining eng mashxur tarixiy yodgorliklaridan biri hisoblanadi. Mazkur majmua oʻrta asrlarda shahardagi boshqa bir mashxur majmua „Dor ut-tilovat“ sari olib boradigan yoʻl vazifasini ham oʻtagan. Tarixda mazkur ikki majmua siyosiy va diniy qatlam vakillari uchun umumiy qabriston vazifasini oʻtagan.

Tuzilishi 
Meʼmoriy majmua bir qator tarixiy yodgorliklardan tarkib topgan boʻlib, ularning orasida eng asosiysi bu Jahongir maqbarasidir. Uzoq yillar davomida maqbara oʻz holatini yaxshi saqlashga muvaffaq boʻlgan. Run Gonzale de Klavixo ham bu yerga tashrif buyurgan vaqti mazkur majmua haqida bir qator fikrlarini yozib oʻtgan.

Majmua hududida Amir Temurga qarashli toshsagʻana dahmasi ham bugunga qadar saqlanib qolingan. Umarshayx Mirzoning qabri ham ayni shu yerda joylashgan, degan fikrlar mavjud. Sababi, mazkur hududdan uncha uzoq boʻlmagan masofada Umarshayxning oʻgʻli Said Ahmad Mirzo qabr sagʻanasi topilgan. Bundan shu ayon boʻladiki mazkur majmua oʻz vaqtida Amir Temur va undan kelib chiqqan barlos qabilasi vakillarining xilxonasi boʻlgan boʻlishi mumkin.

Sharafuddin Ali Yazdiyning qalamiga mansub „Zafarnoma“ asarida yozilishicha, Amir Temur Shahrisabzda maxsus bino qurdirgan, unda oʻz oʻgʻli Amirzoda Jahongir va boshqa amaldorlar, va ularning avlodlarining daxmalari qoʻyilsin, deb farmon bergan. Dor Us-sodot tarhi Yassaviy majmuasi bilan juda oʻxshash boʻlib, asosiy gʻarbiy qismidagi ravogʻi 20 metr kenglikka ega boʻlgan, kirish yoʻli xudoyixona (yoki saroyga), undan qoq oʻrtadagi Amir Temurga moʻljallangan yer osti sagʻanasi joylashgan binoga olib borgan. Xonaning muyulishidagi uzun yoʻlakdan yon xonalarga oʻtish imkoniyati mavjud boʻlgan. Bu xonalar oʻrnida oʻsha vaqtlarda oshxona, masjid, kutubxona, mehmonlar turadigan xujralar boʻlgan deb taxmin qilinadi

Arxeologik izlanishlar 
„Dor us-sodot“ tarixiy majmuasiga tegishli hududlarda 1970—1980-yillar davomida koʻplab arxeologik izlanishlar amalga oshirilgan. Natijada koʻplab arxitektura qoldiqlari aniqlangan.

Jumladan, Jahongir maqbarasidan 10.15 metr uzoqlikda Oqsaroy arkasi toqidan atigi 1.7 metrga qisqa boʻlgan arka qoldiqlari topilgan. Uning ikki proporsional peshtoqi oq marmar bloklardan baquvvat qilib bunyod etilgan. Mazkur arxeologik qazilmaning topilishi arkaning oʻz davridagi eng yiriklaridan biri boʻlganligidan dalolat beradi.

2002-yilda amalga oshirilgan arxeologik qazishma ishlari natijasida esa, mazkur majmuaning janubiy ustuniga tegishli bino qoldiqlari aniqlangan.

Adabiyotlar

Manbalar
Dore Gyustav

DORE (Dore) Gyustav (1832.6.1, Strasburg — 1883.23.1, Parij) — fransuz grafik rassomi, illyustratsiya ustasi. D. ijodi kamolotida O. Domye sanʼatidan ilxrmlangan. Romantik xususiyatga ega boʻlgan joʻshqin tasviriy, hajviy illyustratsiyalari, hayotiy qiziq voqealar, yengil yumorli asarlari bilan hikoyanavis usta rassom sifatida shuhrat qozongan. F. Rable ("Gargantyua va Pantagryuel", 1854), O. Balzak ("Qiziq hikoyalar", 1855— 56), Dante ("Ilohiy komediya", 1861), Servantes ("Don Kixot", 1862—63) va b. asarlari, Injil (1864—66)ga ishlagan rasmlarida D.ning nihoyatda boy xayoloti va oʻziga xosligi namoyon boʻlgan. Maishiy janrda asarlar yaratgan ("Koʻprikdagi qashshoqlar. London", 1873 va b.), haykaltarosh sifatida ijod qilgan (A. Dyuma yodgorligi, bronza, 1882 va b.).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dori

Dori — kasalliklarni davolash yoki oldini olish uchun ishlatiladigan modda. Har qanday dorini odamlarga qoʻllashdan oldin hayvonlarda sinab koʻriladi va klinikalarda kuzatiladi. Dorilar kimyo-farmatsevtika zavodlarida sintetik moddalardan, oʻsimlik, hayvon yoki mikrobiologik mahsulotlardan, tez buziladigan ayrim dorilar esa dorixonalarda tayyorlanadi. Dorilar turli xilda, mas, suyuq (qaynatma, tindirma, eritma, suspenziya va boshqalar), yumshoq (surtma, liniment, krem, pasta va boshqalar), qattiq (sochma, tabletka, draje, granula va boshqalar) hamda alohida inʼyeksiya maqsadlari uchun ampula holida chiqariladi.

Taʼsiriga koʻra, yurak dorilari, surgi, siydik haydaydigan, ogʻriq qoldiradigan, issiq tushiradigan, narkotik, uyqu keltiradigan va boshqa Dorilar boʻladi. Bevosita kasallikning qoʻzgʻatuvchisiga taʼsir qiladigan Dorilar alohida guruhni tashkil etadi, bularga bezgak, zaxm, silga qarshi va boshqa Dorilar kiradi. Ular kimyoviy terapevtik vositalar deb ataladi. Dorilarning shifobaxsh taʼsiri bemorning yoshi, ahvoli va dozata bogʻliq. Katta doza organizmni zaharlashi, kam doza esa kasallik qoʻzgʻatuvchisini oʻsha Doriga chidamli qilib qoʻyishi mumkin. Shuning uchun Dorini faqat vrach buyurgan dozada qabul qilish kerak.

Dorilar sirtga ishlatiladi, ichiriladi, nafas yoʻli orqali yuboriladi va inʼyeksiya qilinadi. Ularning kuchi, taʼsiri organizmga qay yoʻl bilan va qanchalik tez kiritilishiga bogʻliq. Baʼzi Dorilar takror yuborilganda organizmda toʻplanib taʼsir etadi (qarang Kumulyasiya). Dorini koʻr-koʻrona qabul qilish yaramaydi, chunki koʻp kasalliklar belgisi bir-biriga oʻxshaydi, uning uchun keraksiz Dorilarni qabul qilish sogʻliqqa zarar yetkazadi. Organizmga kirgan Dorilar qisman parchalanadi va oʻzgaradi, keyin buyrak, hazm va nafas yoʻllari, ter va boshqa orqali chiqib ketadi.

Dorilar uyda bolalarning boʻyi yetmaydigan joyda saqlanishi kerak. Har bir Dorini yaroklilik muddati yorligʻida qayd qilinadi, belgilangan mudsatdan uzoq saqpanganda taʼsirini yoʻqotadi. Keyingi yillarda xorijdan keltirilgan dorilar xili bir kadar ortdi, shu bois uni faqat vrach maslahati bilan qabul qilish zarur.

Oʻzuv Zokirov.

Yana q. 

 Dorixona
 Tibbiyot

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dori changitish

Dori changitish - oʻsimlik zarar kunandalari va kasalliklariga, shuningdek, begona oʻtlarga qarshi kukunsimon pestitsid(dust)larni sepish; maxsus changlatgichlar bilan sepiladi. D.ch. vaqtida preparat zarrachalari shamol taʼsirida vaznga qarab har xil uzoqlikka tarqaladi. Zarrachalarning ishlov beradigan yuzaga tushish vaqti ularning kattaligi va ogʻirligiga bogʻliq; dust zarrachalarining kattaligi yer apparatlari uchun 15—25 mkm boʻlishi kerak. D.ch. asosan ertalab va kechqurun, faqat havo salqin vaqtlarda kunduzi oʻtkaziladi, chunki barglarning nam sathi dustlar zarrachalarini yaxshiroq ushlab qoladi. Changitish muddati qishloq xoʻjaligi ekinlari zararkunandalarining va kasallik qoʻzgʻatuvchilarining biologik xususiyatlari hamda iqlim sharoitiga qarab belgilanadi. D.ch.ni shamol tezligi 2 m/s boʻlganda oʻtkazish lozim. Baʼzan preparatlarning fizik xususiyatlari tarkibiga 3—5% mineral moylar qoʻshib yaxshilanadi (bonifikatsiya). Baʼzi pestitsidlarning changlagichlardagi harakati natijasida zarrachalar elektr zaryadlanadi, bundan preparatlarning yopishqoqligi va barg sathida ushlanishi ortadi. Bundan tashqari, sertuk, burishgan, gorizontal joylashgan va nam barglarda changsimon preparatlar koʻproqushlanib qoladi. D.ch.ning afzalligi oddiyligidadir, kamchiliklari — shamol taʼsirida pestitsidlarning katta maydonlarga tarqalib ketishi, preparat sarf normasining yuqoriligi, dustlar samaradorligining pastligi. Shu sababli qishloq xoʻjaligida D.ch. oʻrniga pestitsidlarni qoʻllashning purkash usuli keng qoʻllanilmoqda. Lekin chigirtkalar makonida ularning rivojlanishiga qarshi kurashda D.ch. asosiy usul hisoblanadi. Gʻoʻza maydonlarida paydo boʻlgan oʻrgimchakkana oʻchoklariga oltingugurt changitiladi. D.ch. oʻtkazishda pestitsidlardan zaharlanishning oldini olish uchun ehtiyotkorlik choralariga amal qilish kerak (qarang Xavfsizlik texnikasi). Shomil Xoʻjayev.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dori quticha

Dori quticha, aptechka — birinchi tibbiy yordam koʻrsatishda, shuningdek, oʻz-oʻziga va oʻzaro yordam berishda ishlatiladigan doridarmonlar, bog-lov materiallari hamda tibbiy anjomlar joylashtirilgan quticha. Qanday maqsadda ishlatilishiga qarab, onalar va bolalar D.q.si, individual D.q., shuningdek, birinchi yordam koʻrsatish, universal D.q.si va b. turlarga boʻli-nadi. D.q.da, asosan, analgin, nitroglitserin, korvalol yoki validol kabi dorilar hamda bint, paxta, bakteritsid leykoplastir, 5% li yod, kaliy permanganat va b. boʻlishi kerak.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doriylar

Doriylar — Yunonistonning toʻrt asosiy qabilalaridan biri. Mil. av. 12-asrda Shim. va Oʻrta Yunonistondan Peloponnesning jan.-gʻarbiga (Argolida, Messeniya, Lakoniya), keyinchalik Rodos, Krit, Kos o.lari va Kichik Osiyo (Knid) hamda Jan. Italiya, Sitsiliyaning turli joylariga borib oʻrnashganlar. D. dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullangan. Peloponnesda D. hukmron elat boʻlgan, i. ch.da qullar mehnatidan foydalanilgan, davlat vujudga kelgan. D. boshqa yunon qabilalaridan oʻzining harbiy intizomi, barqaror urugʻchilik urf-odatlari, magʻrurliklari va oddiy hayot tarzi bilan ajralib turgan. Bular Sparta aqli uchun xos boʻlgan. D. shevasi adabiy til hisoblangan. Madaniyat sohasida D. boshqa yunon qabilalaridan, ayniqsa ioniyaliklardan ancha ortda qolganlar. D. yashagan hududlarda yirik quldorlik davlatlari vujudga kelgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dorilfunun

Dorilfunun (arab.) - Yaqin Sharq mamlakatlaridagi oʻquv yurtlarining nomi. Baʼzi mamlakatlar (mas, Eron) da oʻrta oʻquv yurti, boshqa ayrim mamlakatlar (mas. Turkiya)da esa oliy oʻquv yurti (un-t) maʼnosida qoʻllaniladi. 1920—30 yillarda Oʻrta Osiyoda ham universitet maʼnosida ishlatilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
   Zaxaxaxa
Dorisoy

Dorisoy — Navoiy viloyati Navoiy tumanidagi soy. Ziyovuddin togʻlarining gʻarbiy yon bagʻridan oqib tushadigan 14 ta irmoqning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Zarafshon daryosiga yetib bormasdan Karmana sh.dan 3 km gʻarbda tugaydi. Uzunligi 18 km. Mavsumiy qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Bahorda, ayniqsa kuchli jala quyganda suvi koʻpayadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistondagi daryolar
Dorixona

Dorixona yoki apteka — dori vositalarini tayyorlash, qadoqlash, ularning sifatini nazorat qilish hamda tayyor dori vositalari, tibbiy buyumlar, sanitariya va gigiyena ashyolari, maʼdanli suvlar, davolash-kosmetika mahsulotlarini saqlaydigan va sotadigan tibbiyot muassasasi. Dorixonada toʻsatdan kasal boʻlib qolgan yoki baxtsiz hodisaga uchragan kishilarga tez tibbiy yordam ham koʻrsatiladi.

19-asrning 2-yarmida Oʻzbekistonning baʼzi shaharlarida tashkil etilgan gospital va lazaretlar qoshida Dorixonalar boʻlgan. Birinchi rasmiy Dorixona 1874-yil may oyida Toshkent sh.da mahalliy aholi mablagʻi hisobiga ochilgan.

Dorixona muassasalari mulkchilikning shakliga koʻra, aksiyadorlik, jamoa va xususiy Dorixonalarga, i.ch. xususiyatiga koʻra tayyor dori vositalarini sotadigan hamda dori tayyorlab beradigan (retseptga muvofiq), shuningdek, ulgurji savdo qiladigan va kasalxona hamda poliklinikalar qoshidagi Dorixonalarga boʻlinadi.

Farmatsevtika faoliyati bilan shugʻullanayotgan barcha jismoniy va yuridik shaxslar, shu jumladan, Oʻzbekiston Respublikasi hududida farmatsevtika faoliyati koʻrsatayotgan chet el vakolatxonalarining subʼyektlari ushbu faoliyat bilan shugʻullanishlari uchun litsenziyalari boʻlishi shart.chandiqni ketkazadigan dori

Yana q. 

 Dori
 Tibbiyot

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Tibbiyot