Da Afgʻoniston banki

( DAB,    ;    ) Afgʻonistonda markaziy bank vazifasini bajaradi. U mamlakatdagi barcha bank va pul muomalalarini tartibga soladi. Hozirda bankning butun mamlakat boʻylab 46 ta boshqarmasi mavjud boʻlib, ulardan beshtasi Kobulda joylashgan. Bosh qarorgohi Kobulda. 

Da Afgʻoniston banki 1939-yilda tashkil etilgan toʻliq davlat banki hisoblanadi. DAB moliyaviy inklyuzivlikni ragʻbatlantirish siyosatini ishlab chiqishda faol ishtirok etadi va Moliyaviy inklyuzivlik ittifoqi aʼzosi.

Tarixi 
1918-1936 yillarda Afgʻoniston Gʻaznachiligi pul birligini dastlab - rupiyada, 1926-yil boshlab afgʻonida emissiya qila boshladi. 1933-yilda mamlakatda birinchi bank Afgʻoniston Milliy banki tashkil etilib, 1935-yildan banknotlarni muomalaga chiqara boshladi. 1939-yilda DA Afgʻoniston banki tashkil etildi. Ayni yildan bank banknotlarni emissiya qilishni boshladi .

Bank muhri 
Da Afgʻoniston bankining muhri tepasida pushtu tilida bank nomi, pastida esa lotin yozuvida, bank tashkil etilgan 1939-yil hamda Evkratid I davriga oid tanga "Buyuk qirol Evkratidga tegishli" deb tarjima qilinuvchi "" yunoncha matn tasvirlangan.

Vazifasi 
DABning asosiy vazifalari:

 Afgʻonistonning pul-kredit siyosatini shakllantirish, qabul qilish va amalga oshirish.
 Afgʻonistonning rasmiy valyuta zaxiralarini saqlash va boshqarish.
 Afgʻoni banknotlari va tangalarini chop etish va emissiya qilish.
 Davlatning bankiri, maslahatchi va fiskal agenti sifatida harakat qilish.
 Banklarni, valyuta dilerlarini, pul xizmatlarini koʻrsatuvchi provayderlarni, toʻlov tizimlari operatorlarini, qimmatli qogʻozlar xizmatlarini yetkazib beruvchilarni, qimmatli qogʻozlarni oʻtkazish tizimi operatorlarini litsenziyalash, tartibga solish va nazorat qilish.
 To‘lovlar, davlat yoki DAB tomonidan chiqarilgan qimmatli qog‘ozlarni o‘tkazish, to‘lov operatsiyalari va bunday qimmatli qog‘ozlar operatsiyalari bo‘yicha kliring va hisob-kitoblarni amalga oshirishning ishonchli va samarali tizimlarini yaratish, qo‘llab-quvvatlash va rag‘batlantirish.
 Afgʻonistonda ishlashni istovchi xorijiy banklarning arizalarini qabul qilish.

Oliy Kengashi 
2021-yil iyul holatiga koʻra DAB Oliy Kengashi quyidagi aʼzolardan iborat edi: 

 Ajmal Ahmadiy, Bank raisi va Oliy Kengash raisi vazifasini bajaruvchi
 Doktor Shoh Muhammad Mehrobiy – aʼzo
 Katrin Faqiriy - aʼzo
 Abdulvakil Muntazir – aʼzo
 Muhammad Naim Azimiy – aʼzo

2021-yil avgustida Afgʻoniston Islom Respublikasi parchalangani sababli Oliy Kengashning hozircgi holati nomaʼlum.

Raislari 

 Habibulla Mali Achikzay, 1954–1960 
 Abdulhay Aziziy, 1960–1975 
 Muhammad Hakimxon, 1975–1980 
 Gʻulom Husayn Jujeniy, 1980–1982 
 Mehrobiddin Paktiaval, 1982–1985  
 Abdulbasir Ranjbar, 1985–1988 
 Muhammad Kabir, 1988–1990   
 Xalil Sodiq, 1990–1991  
 Abdulvahob Asefiy, ?–1991–? 
 Najibulloh Sahu, ?–1992–? 
 Zabihulloh Eltezam, ?–1993 
 Gʻulom Muhammad Yaylaqiy, 1993 
 Muhammad Hakimxon, 1993–1995 
 Ehsonulloh Ehson, Tolibon davrida, 1996–1997 
 Abdulsamad Soniy, Tolibon davrida, 1997-? 
 Muhammad Ahmadiy, Tolibon davrida, ?–2001 
 Anvar ul-Haq Ahadiy, 2002–2004 
 Nurulloh Delvariy, 2004–2007  
 Abdulqodir Fitrat, 2007–2011 
 Nurulloh Delvariy, 2011–2014 
 Xon Afzal Hadaval, vazifasini bajarauvchi, 2014–2015 
 Xalil Sodiq, 2015–2019 
 Vohidulloh Noshir, vazifasini bajaruvchi, 2019–2019 
 Ajmal Ahmadiy, vazifasini bajaruvchi, 2019–2021 
 Hoji Muhammad Idris, Tolibon davrida, 2021-yil avgust - 2021-yil oktabr
 Shokir Jaloliy, Tolibon davrida, 2021-yil oktabr – hozirgi kungacha

AQShdagi aktivlarni musodara qilish 
DAB Nyu-York Federal zaxira bankida saqlanadigan 7 milliard dollarga yaqin aktivlarga egalik qilardi. 2021-yilda Tolibon hokimiyatni egallab olganidan so‘ng, 11-sentabr hujumlari qurbonlarining 150 ga yaqin qarindoshlaridan iborat guruh Nyu-York janubiy okrugi uchun Amerika Qo‘shma Shtatlari okrug sudidan "Havlish Bin Ladenga qarshi" ishi bo‘yicha ushbu aktivlar hozirda qonuniy ravishda Tolibonga tegishli ekanligi va shu sababli 11 sentabr qurbonlari oilalariga zararni to‘lash uchun ishlatishni talab qildilar.  Muhokamalardan so‘ng, Bayden maʼmuriyati ushbu talabni bajarib, aktivlarni ikkiga bo‘ldi, ulardan biri daʼvogarlarga potentsial zarar sifatida ajratiladi, ikkinchisi esa "afg‘on xalqining ehtiyojlarini qo‘llab-quvvatlash" deb nomlangan, Tolibon hukumatining ularga kirishi taqiqlangan maqsadli jamg‘armani tashkil etish uchun ishlatiladi.  2022-yil 26-avgustda sudya zararni to‘lamaslikni tavsiya qildi, chunki bank “yurisdiksiyadan immunitetga ega” va bu harakat Tolibonni Afg‘onistonning qonuniy hukumati sifatida “tan olish sanaladi”.

Yana qarang 

 Afg‘oni
 Afg‘onistonning muzlatilgan aktivlari
 Afg‘oniston moliya vazirligi

Manbalar

Havolalar 

 Da Afg‘oniston banki
 Bankning rasmiy YouTube kanali
 @AFGCentralbank - Rasmiy Twitter akkaunti, 2021-yil 30-avgustdan keyin faol post joylamoqda
Markaziy banklar
Afg'oniston