MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Osmiyli iridiy

Osmiyli iridiy - tugʻma elementlar sinfiga mansub minerallar guruhi. Osmiy va iridiyning tabiiy qattiq qorishmasi. Tarkibidagi komponentlar miqdoriga qarab har xil boʻladi. Qattiq qorishmalar geksagonal yoki kubik singoniyalarda kristallanadi, kristallar bir necha mkm dan 1 mm gacha tabletka yoki plastinka shaklida boʻladi. Metallsimon yaltiroq, magnit xossasi yoʻq. Tarkibida Ir koʻproq boʻlsa, rangi oq, Os koʻproq boʻlsa, qoʻngʻir-kulrang. Qattikligi 5— 7, zichligi 17600–22400 kg/m3. Osmiyli iridiy magmatik yoki gidrotermal yoʻl bilan hosil boʻladi. Oʻta asosli togʻ jinslarida tugʻ-ma platina, xromshpinelidlar, mis sulfidlari, baʼzan kvars tomirlarida tugʻma oltin bilan birga uchraydi. Tabiatda sochma holda juda kam miqdorda (100 mg/m3 gacha) boʻladi. Osmiyli iridiy minerallardan nevyanskit eng koʻp tarkal-gan, sisertskit kam; osmirid, tugʻma osmiy — juda kamyob minerallar. Osmiy, iridiy va ruteniy olishda xom ashyo sifatida ishlatiladi.

Manbalar
Osmon koordinatalari

Osmon koordinatalari - osmon sferasida yoritqichlarning oʻrnini aniqlash uchun qoʻllaniladigan bir nechta koordinatalar sistemasining umumiy nomi (qarang Astronomik koordinatalar).

Manbalar
Osmon mexanikasi

Osmon mexanikasi - astronomiyaning Quyosh sistemasiga kiruvchi tabiiy va sunʼiy jismlarning harakat nazariyasini yaratish bilan shugʻullanuvchi boʻlimi. Osmon mexanikasi asoslarini I. Kepler, I. Nyuton, L. Eyler, J. Lag-ranj, P. Laplas, S. Nyukom, A. Puankare va boshqa ishlab chiqishgan. Asosiy boʻlimlari: 1) Yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY) va boshqa sayyoralarga uchirilgan kosmik apparatlar harakat nazariyalarini yaratish; 2) koʻp jism masalasi doirasida Quyosh sistemasining har bir tabiiy jism uchun harakati nazariyasi va matematik qonuniyatlarini aniqlash; 3) kuzatuv maʼlumotlari asosida osmonning ixtiyoriy jismi orbitasi elementlarini hisoblash usullarini takomillashtirish; 4) sayyoralar va ular yoʻldoshlarining toʻlqinsimon harakati uchun analitik nazariyalar ishlab chiqish; 5) Quyosh sistemasidagi asosiy tabiiy jismlarning fazoviy oʻrni va harakatiga oid maʼlumotlarni oldindan aniq hisoblab, astronomik yilnomalar tuzish.

Bu boʻlimlar mos ravishda oʻz obʼyektlari turi boʻyicha alohida yoʻnalishlarga boʻlinadi. Xususan, YESY harakati nazariyasida unga taʼsir etuvchi quyidagi omillar boʻyicha maxsus yunalishlar mavjud: 1) Yerning murakkab shakli va unda materiyaning notekis taqsimoti taʼsiri; 2) Oy va Quyoshning gravitatsion taʼsiri; 3) Yer atmosfera-si taʼsiri; 4) Quyosh va Oy nurlarining YESYga bosimi; 5) Yerdagi koʻtarilish va pasayish hodisalar taʼsiri va boshqa

Maʼlumki, 3 va undan ortiq jismlar masalalari umumiy holda aniq yechimga ega emas. Shu sababli, Osmon mexanikasida maxsus keltirilgan masalalar oʻrganilib, natijalari bunga mos sistemada qoʻllaniladi. Bunda muammoni aniq yechish maqsadida ayrim fizik parametrlar boʻyicha nomaʼlum funksiyalarni qatorlarga yoyish usullari ishlatiladi. Mas, Yer va sayyoralarning gravitatsion potensiallari sferik funksiyalar boʻyicha qatori, elliptik orbita boʻyicha harakatlanuvchi osmon jismi koordinatasi ekssentrisitet darajalari boʻyicha qatori amalda tez-tez uchrab turadi.

Quyosh sistemasidagi har bir jism orbitasi elementlari vaqtga bogʻliq funksiyalardir. Ular evolyusiyasini ifodalovchi tenglamalarni birinchi boʻlib L. Eyler topgan. Harakatlanuvchi jiyemga taʼsir etuvchi kuch uz potensi-aliga ega bulsa, unda orbita elementlari uchun Lagranj tenglamala ridan foydalaniladi. Ushbu potensial Osmon mexanikasida perturbatsion funksiya deyilib, uni aniq bilish va nazariyasini yaratish juda muhim ahamiyatga ega. Bu funksiya, odatda, maʼlum qatorlar tarzida qoʻllaniladi.

Osmon mexanikasining usullari, xususan, yangi kometalar va asteroidlarni ilgari maʼlum bulganlaridan farqlashda ham keng qullaniladi, chunki faqat orbita elementlari orqali bu muammoni hal etish qiyin masala. Bunda "kometa invarianti", Tisseran mezoni, Yakobi integrali kabi tushunchalardan foydalaniladi.

Manbalar
Osmonsoy

Osmonsoy — Jizzax viloyati Forish tumanidagi soy. Nurota togʻining shimoliy yon bagʻridan boshlanib shim.ga oqadi. Uz. 24 km, havzasining maydoni 31 km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,17m³/sek., oqim moduli 5,5 l/sek, km². Bahorda suvi koʻpayadi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Jizzax viloyati
Osmoregulyasiya

Osmoregulyasiya (yun osmos -turtki, bosim va lot. regulo — boshqaraman) — hayvonlar organizmi ichki muhitidagi osmotik faol moddalar konsentratsiyasini doimiy bir meʼyorda saqlab turishni taʼminlaydigan fizik va kimyoviy jarayonlar majmui. O. koʻpchilik hayvonlar uchun xos. Hayvonlarni osmotik bosim reaksiyasiga koʻra, poykilosmotik vagomoy-osmotik guruhlarga ajratish mumkin. Poykilosmotik hayvonlar tana-sida osmotik bosim muhit xususiyatlariga bogʻliq boʻlib, nisbatan keng chegarada oʻzgarishi mumkin. Gomoyos-motik hayvonlar osmotik jihatdan oʻzgarmas; tashqi muhit oʻzgarishidan qatʼi nazar ular tanasidagi suyuqlik bosimi nisbatan doimiy saqlanadi. Ichki muhit osmotik bosimi kuchiga nisbatan hayvonlar giperosmotik va gipoosmotik boʻladi. Ichki muhit suyuqligida osmotik faol moddalar konsentratsiyasi giperosmotik hayvonlar (quruklikda va chuchuk suvda yashovchilar, togʻayli baliqlar)da tashqi muhit bo-simiga nisbatan yuqori, gipoosmotik hayvonlar (dengiz suyakli baliklari, sudralib yuruvchilar va ayrim qisqichbaqasimonlar)da past, izoosmotik hayvonlar (dengiz mollyuskalari, igna-terililar va boshqalar)da esa teng boʻladi. O. giperosmotik hayvonlarda oziq bilan tuz, suvdan Na+ va S1~ ionlarini is-teʼmol qilish orqali sodir boʻladi. Bu jarayon jabralarda (mollyuskalar, qis-qichbaqasimonlar, baliqlar), terida (suvda va quruklikda yashovchilar), ogʻiz boʻshligʻi va kloakada (sudralib yuruvchilar), anal papillalarida (chivinlar qurtlari) joylashgan maxsus hujayralar yordamida roʻy beradi. Gavda qoplagichi orqali kiradigan suvning ortiqcha qismi ayirish organlari (qisqaruvchi vakuolalar, nefridiyalar va buyraklar) orqali chiqarib turiladi. Giperosmotik dengiz hayvonlarida O. qonda mochevina va trimetiloksidning toʻplanishiga bogʻliq. Gipoosmotik hayvonlarda O. dengiz suvini ichib, undan ortiqcha tuzlarni jabralarda joylashgan maxsus hujayralar yoki tuz ajratuvchi bezlar yordamida ajratib, uni chuchuklantirish orqali (sudralib yuruvchilar, qushlar) boradi. Ikki va-lentli ionlar esa ichak va buyrak yordamida ajratiladi. Sut emizuvchilarning buyraklari asosiy O. organi hisoblanadi. Oʻtkinchi baliklar (losos-simonlar va boshqalar) va ayrim qisqichbaqa-simonlar giper- va gipoosmatik O.ga ega boʻlib, dengiz va chuchuk suvda ham yashashi mumkin. Koʻpchilik umurtqasiz hayvonlarning har xil shoʻrlangan suvlarda yashashi hujayra O.si bilan bogʻliq. O. sistemasining nam tanqisli-giga moslashuvi bir qancha mexanizmlarni, konsentratsiyey xossasini oshirish orqali suvni tejash (kengurusimon kalamush), suvsizlanishga chidamlikning keskin oshishi (eshak), azotli almashinuvning oxirgi mahsuloti sifatida siydik kislotaning hosil boʻlishi (sudralib yuruvchilar, qushlar), tuz ajratadigan burun bezlarining boʻlishi (ayrim sudralib yuruvchilar) va boshqa ni oʻz ichiga oladi. O. refleks tarzida amalga oshadi. O.da gipofiz, buyrak usti bezlari, qalqonsimon bez va oshqozon osti bezlari hamda har xil sensor organlar va hara-kat sistemasi katnashadi. O. tufayli hayvonlar har xil muhitda yashashga moslashgan (yana qarang Moddalar almashinuvi).

Manbalar
Osmos

Osmos (yun. osmos — turtki, bosim) — erituvchining eritma bilan erituvchi orasiga yoki konsentratsiyasi turlicha boʻlgan. 2 eritma orasiga qoʻyilgan yarim oʻtkazgichli parda orqali oʻtishi hodisasi. Erituvchi (mas, suv) O. tufayli suyuqroq eritmadan quyuqroq eritmaga oʻtadi. O. eritmalar konsentratsiyasi orasidagi farqni yoʻqotib, sistemani muvozanat holatiga keltirishga intiladi. Bu hodisani dastlab 1748-yilda A. Nolle kuzatgan. Nolle tubi mol pu-fagi bilan bekitilgan shisha nayga kand eritmasi solib, nayning pufakli qismini suvga botirganida nay ichiga pufak orkali suv kirib, naydagi suyuqlik koʻtarila boshlagan. Suvning pufak orqali nayga oʻtishi maʼlum bosim (osmotik bosim) tufayli sodir boʻladi. Suyukdik nayda maʼlum balandlik-ka qadar koʻtariladi; naydagi suyuklikning gidrostatik bosimi osmotik bosimga tenglashea, suyuqlik koʻtarilishdan toʻxtaydi. Bu balandlikning kattaligi osmotik bosimning oʻlchovi boʻlib xizmat qiladi. O. hajmi cheklangan suyuqlikning ichki tomoniga yoʻnalgan boʻlsa, endosmos, tashki tomoniga yoʻnalgan boʻlsa, ekzosmos deyiladi.

Yarim oʻtkazuvchi pardalarni polimer materialdan (mas, kollodiydan) yoki iviqsimon choʻkindilardan (mas, mis ferrotsianid Cu2[Fe(CN)6] choʻkmasidan) tayyorlash mumkin.

O. polimerlarning molekulyar tavsifini aniqlashda, eritmalarni konsentratsiyalashda, baʼzi bir polimer materiallar olishda, yuqori minerallashgan suvlarni tozalashda qoʻllanadi. O. hodisasi oʻsimlik va hayvon organizmlarida nihoyatda katta ahamiyatga ega, chunki organizmdagi har qaysi hujayra yarimoʻtkazgich vazifasini bajara oladi. Bir xil osmotik bosimga ega boʻlgan eritmalar izotonik eritmalar deyiladi. Agar eritmalarning osmotik bosimi ichki xujayra su-yukligining osmotik bosimidan katta boʻlsa, gipertonik, kichik boʻlsa gipotonik eritmalar deyiladi. Bir eritma maʼlum bir turdagi hujayra uchun gipertonik, boshqasi uchun izotonik, uchinchisi uchun gipotonik boʻlishi mumkin. Tibbiyotda, odatda, izotonik eritmalar, ammo baʼzan gipertonik eritmalar (jarohatlarni bogʻlov bilan bogʻlashda) ham qoʻllaniladi. Daraxtlarda suv ham O. tufayli yuqoriga koʻtariladi.

Manbalar
Osmotik bosim

Osmotik bosim, diffuziya bosimi — suyuklikda erigan moddaning diffuziya harakati tufayli paydo boʻladigan bosimi. Osmotik bosim erituvchi bilan eritma orasiga qoʻyilgan yarim oʻtkazuvchi (oʻzidan erituvchini oʻtkazib, erigan moddani oʻtkazmaydigan) parda va osmometr yordamida aniklanadi. Osmotik bosim eritmada erigan moddaning konsentratsiyasini oʻta kamaytirish uchun erituvchining eritmaga soʻrilishini yuzaga keltirib chiqaradi.

Osmotik bosim bir xil boʻlgan eritmalar izotonik yoki izoosmotik eritmalar, agar bir eritmaning Osmotik bosimi boshkasinikiga nisbatan yuqori boʻlsa, gipertonik, past boʻlsa gipotonik eritma deyiladi.

Osmotik bosimni oʻlchash usullari va texnikasi haqidagi taʼlimot osmometriya deb ataladi. Osmometriya, asosan, polimerlarning molekulyar massasini aniqlaydi. Hayvon, oʻsimlik hujayralari, mikroorganizmlar va biologik suyuqliklarning Osmotik bosimi ularning suyuq mu-hitida erigan moddalarning konsent-ratsiyasiga bogʻliq. Osmotik bosim turgʻunligi suv-tuz almashinuvi bilan taʼminlanadi. Oʻsimliklardagi Osmotik bosim ularning oʻsish sharoitiga bogʻliq.

Manbalar
Oson eriydigan qotishmalar

Oson eriydigan qotishmalar — qalayning nisbatan pastroq temperatura (taxminan 232°) da eriydigan qotishmalar. Tar-kibida turlicha nisbat va uygʻunlikda ushbu elementlar boʻladi: Sn (qalay), Bi (vismut), In (indiy), Pb (qoʻrgʻoshin), Cd (kadmiy), Zn (pyx), Sb (surma), Ga (galliy), Hg (simob) va boshqa Kavsharlar, eruvchan saqlagichlar, metall surkama (zamazka) lar, quyma qoliplar va zichlagichlar tayyorlanadigan materiallar sifatida ishlatiladi.

Manbalar
Bibiraba Ospanova

Bibiraba Rashidovna Ospanova (1950.15.6, Chimboy tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Qoraqalpogʻiston pedagogika institutini tugatgan (1974). 1974-yildan Nukus shahridagi 12-maktabda qoraqalpoq tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Darsda koʻrgazmali vositalardan, yangicha dare berish usullaridan foydalanadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Ossuariy

Ossuariy, ostadon (lot. os — suyak) — zardushtiylik diniga mansub xalklarda marhumning suyagi solingan sopol, tosh yoki ganch idish, suyakdon. Zardushtiylarda oʻlikni yerga dafn etish man etilgan. Bunda ular "Ona yer mukaddas, u barcha jonzotning boquvchisi, tuproqning tarkibini buzmaslik kerak", degan aqidaga rioya qilishgan. Shuning uchun ham har bir qish-loq, tuman, shaharda, togʻ yon bagʻri yoki baland tepalikda maxsus supalar yasab, oʻlikni oʻsha yerga eltib barahna (yalangʻoch) tarzda qoʻyishgan. Oʻlimtikxoʻr hayvon va parrandalar murda goʻshtlarini yeb ketgach, suyaklarini yigʻishtirib olib, alohida joyda asrashgan. Baʼzi qavmlarda oʻlik kuydirilib, kuli yigʻishtirilib, eʼzozlab asralgan. Jamoada ajdodlar ruhini avaylab, ana shu suyaklarning baʼzi qismini, kulni saqlash maqsadida qopqokli xumga oʻxshatib O. — suyakdonlar yasashgan. Olar loydan kulollar tomonidan kesma naqshli tarzda yasalib, maxsus xumdonlarda pishirilgan. Ular turli hajmda boʻlgan. Bosh suyaklar saqlanadigan O.larning qopqogʻi tutqichiga marhum kallasining tasviri tushirilgan. O. oʻta mukammal ishlangan.

Oʻrta Osiyo xalqlarida O.ga solib koʻmish odati mil. av. 1-ming yillikning 1-yarmida shakllanib, milodiy 8-asrga-cha (islomiy dafn rusumlari qabul qilinguncha) davom etgan. Xorazmdan topilgan qad. O. haykallar shaklida boʻlib, oʻliklarni ilohiylashtirishni ifodalagan. Oʻrta Osiyo, Eron, Falas-tin, Misr va boshqa joylardan koʻplab O.lar topilgan boʻlib, ular yerga yoki novuslarda saqlangan. Zardushtiylik dini uzil-kesil shakllangach, bu udum barham topgan. Zeroki murdani kuydirish havoni bulgʻasa, oʻlik goʻshtini yegan darranda yoki qushlar daryo, ariq va hovuzlardan suv ichib, har xil yuqumli kasalliklarning vujudga kelishiga sabab boʻla boshlaydi. Bundan tashqari, otash (olov) mazdoparastlarda mu-qaddas sanalib, pokiza odamni kuy-dirmasligi kerak. Natijada ushbu din ulamolari atrof-muhit, suvning tozaligi, naslning asl boʻlishini koʻzlab, oʻlikni kafanga oʻrab, maʼlum chuqurlikka koʻmish, zaxkash mavzelarda esa, sagʻanalarda saqlashni joriy qilganlar; maxsus murdashuy gigiyenasi ishlab chiqilgan. O.lar eng koʻhna udumlarni oʻrganishga, ajdodlar amaliy sanʼatining nozik qirralarini aniklashga koʻmaklashadi.

Hamidjon Homidov.

Manbalar 

Arxitektura
Dafn marosimlari
Ossuriylar

Ossuriylar, aysorlar (oʻzlarini aturai deb ataydilar) — Yaqin Sharq mamlakatlari, AQSH va boshqa mamlakatlarda yashaydigan xalq. 

Umumiy soni 350 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari), jumladan, Rossiya Federatsiyasi (10,6 ming kishi), Iroq (120 ming kishi), Eron (100 ming kishi), Turkiyada (70 ming kishi) va boshqa Ossuriy tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, nestorianlar.

Manbalar 

 

Xalqlar
Wilhelm Ostwald

Wilhelm Ostwald () (1853.2., Riga - 1932.4.4) - nemis fizik-kimyogari. Dernt universitetini tugatgan (1875). Riga politexnika bilim yurti (1881 — 87), Leypsig universiteti (1887—96) professor, universitet qoshidagi fizik-kimyo instituti doktori (1898—1905), 1906-yilda Leypsig yaqinidagi Grossbotenda "Energiya" laboratoriyani tashkil qilgan. Fizik-kimyo asoschilaridan biri. Elekt-rolitik dissotsiatsiya nazariyasi pay-do boʻlganidan soʻng kislota-asosli kataliz nazariyasini taklif qilgan (1886—87). Binar elektrolitlar suyul-tirilgan eritmalarining elektr oʻtkazuvchanligi va reaksiyaga kirishish qobiliyatining konsentratsiyaga bogʻlikligini ifodalovchi qonun (Ostvaldning suyultirish qonuni)ni ochgan (1888). Rangli indikatorlar nazariyasini olgʻa surgan (1891). Nobel mukofoti laureati (1909).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1853-yilda tugʻilganlar
2-sentabrda tugʻilganlar
1932-yilda vafot etganlar
4-aprelda vafot etganlar
Ostgotlar

Ostgotlar (Ostgothi), ostrogotlar (Ostrogothi), greytunglar (Greutungi) — german kabilasi, gotlarning sharqiy tarmogʻi. 3-asrda Qora dengiz boʻyidagi dashtlar. Dnepr bilan Don oraligʻi, qisman Qrimga kelib joylashganlar. 4-asrning 2-yarmida Er-manarix boshchiligida qudratli qabila ittifoqi barpo etishgan, bu ittifoq O.dan tashqari, boshqa german, shuningdek, skif-sarmat va slavyan qabilalarini birlashtirgan. 375 yil bu ittifoq gunnlar tomonidan tor-mor keltirilgan. O.ning asosiy qismi gunnlar bilan birga gʻarbga yoʻl olib, Pannoniyaga joylashgan. 5-asr oʻrtasida Attila vafotidan soʻng, O. gunnlarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib ularning hukmronligidan xalos boʻlganlar. 493 yil O. Teodorix boshchiligida Italiyaga yurish qilib Ravenna shahrini egallaganlar va O. qirolligini barpo etganlar. Qirollik tarkibiga Italiya, Sitsiliya, Alp oldi rayonlari, Dalmatsiya, 510 yildan esa Provans kirgan. O.ning asosiy qismi Oʻrta va Shimoliy Italiyaga kelib joylashgan. O. Vizantiyaga qarshi urushda magʻlubiyatga uchrab (552 yil), 60 yil boshiga kelib O. qirolligi Vizantiya imperiyasiga tobe boʻlib, barham topgan.

Manbalar
Osteo...

Osteo... (yunoncha: osteon — suyak) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi boʻlib, shu soʻzlarning suyakka, suyak toʻqimasiga aloqadorligini bildiradi.

Manbalar
Osteoma

Osteoma (osteo... va yun. oma — oʻsma) — suyak toʻqimasidan hosil boʻladigan xavfsiz oʻsma.Koʻmikli suyakdan tuzilgan (koʻmikli), qattiq suyakdan tuzilgan (kompakt), suyak pardasi atrofidan chiqadigan (paraostal) va suyakning biriktiruvchi toʻqimasidan chikadigan (periostal) turlari bor.

Manbalar
Osteomalyasiya

Osteomalyasiya (yumshoklik) — odam va hayvonlar (asosan, qoramollar)da uchraydigan kasallik. Bunda moddalar almashinuvi (ayniqsa, mineral moddalar almashinuvi) buzilib, koʻproq suyak toʻqimasi zararlanadi (suyak yumshab qoladi) va deformatsiyalanadi. Kasallikda suyak toʻqimalarida ishqorlik fosfatazalar faolligi oshib, vitamin D metabolitining hosil boʻlishi toʻxtab qoladi va bu skelet suyaklarida qayta qurilish roʻy berishiga olib keladi. Ayollarda, ayniqsa, homiladorlik davrida kuzatiladi. Bemorga servitamin ovkatlar buyuriladi. Hayvonlarda ozuqa ratsionida kalsiy, fosfor tuzlari, vitamin D yetishmasligi, oftobdan bahra oldir-maslik, yosh davrida qochirish O.ga sa-bab boʻladi. Belgilari: hayvon boʻshashadi, koʻp yotadi, qaltiraydi, suyaklari yumshab moʻrtlashadi, chanoq, oyoq suyaklari qiyshayadi, tishi qimirlaydi, ishtahasi boʻgʻiladi, suyak va boʻgʻimlari ogʻriydi. Davosi: vitaminlarga, mineral moddalarga boy yem-xashak beriladi. Ratsionga suyak uni, fosforin, monokalsiy fosfat, bor, osh tuzi, baliq moyi kerakli miqdorda qoʻshiladi. Hayvonga sunʼiy ultrabinafsha nur tushiriladi. Kasallikning oldini olish uchun hayvonlarni toʻyimli va sifatli yem-xashak bilan boqish kerak.

Manbalar 

Kasalliklar
Ostinato

Ostinato (lot. obstinatus — oʻjar, qatʼiy) — musiqada muayyan kuy yoki ritm tuzilmasining ketma-ket, koʻp marotaba takrorlanishi.

Manbalar
Ost-indiya

Ost-indiya (;  — Sharqiy Hindiston) — Hindiston hamda Janubiy va Jan.-Sharqiy Osiyodagi baʼzi mamlakatlar hududlarining yevropaliklar oʻrtasidagi eski nomi. Vest-Indiya terminining aksi sifatida vujudga kelgan. Oʻsha vaqtlarda Amerikaning Karib dengizidagi X. Kolumb kashf qilgan orollarini "Hindiston" deb hisoblagan yevropaliklar sharqqa tomon sayohat qilib, haqiqiy Hindistonni topgach, uni Ost-indiya deb atadilar. Angliya, Gollandiya va Fransiya Ost-Indiya kompaniyalarining mustamlakachilik faoliyatlari natijasida Ost-indiya nomi uzoq vaqt saqlanib keldi.

Manbalar
Ostit

Ostit (osteo... va lot. itis — yalligʻla-nish) — suyak toʻqimasining yalligʻla-nishi. Odatda, osteomiyelit bilan birga uchraydi.

Manbalar
Ostonalar

Ostonalar, ostona toshlar - daryo oʻzanining koʻtarilgan sayoz joylari. Bunday joylarda suv tez oqadi. Ostona odatda daryo qoyalarni yoki qattiq jinslarni kesib oʻtgan joylarda yoki oʻzanda katta gʻoʻla tosh (valun)lar toʻplanib qolgan yerlarda paydo boʻladi. Baʼzan sharsharalarda ham ostona uchraydi. Ostona etagiga GESlar (mas, Dnepr ostona-sida DneproGES, Volxov ostonasida Volxovstroy) quriladi. Ostona koʻpincha kema qatnoviga va yogʻoch oqizishga xala-qit beradi.

Manbalar
Ostrava

Ostrava, Moravska-Ostrava — Chexiyadagi shahar, Odra daryosi buyida, Shimoliy Moraviya viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 320 ming kishi (2000). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Mamlakatning yirik sanoat markazi. Kora metallurgiya, energetika, ogʻir mashinasozlik, koks-kimyo va kimyo sanoati korxonalari bor. Shahar yaqinidan toshkoʻmir qazib olinadi.

Manbalar 

 

Chexiya shaharlari
Ostritsalar

Ostritsalar (Enterobius) — parazit nematodalar urugʻi. Urgʻochisi 12 mm gacha, erkagi 5 mm gacha. Odam va primatlar ichagidagi parazit. Kutikulasi bosh qismida boʻrtiq hosil qiladi. Ogʻzi 3 ta lab. bilan oʻralgan. Tuxumlari 0,05 mm. Yoʻgʻon ichakda va ingichka ichakning keyingi qismida parazitlik qiladi. Voyaga yetgan urgʻochilari anal teshigidan chiqib, teriga tuxum qoʻygach, halok boʻladi. Iflos qoʻl va buyumlar orqali tuxumlari odam ogʻziga tush-ganida O. yana qaytadan rivojlanadi. 20 ta turi maʼlum. Oʻrta Osiyoda 1 turi — bolalar gijjasi keng tarqalgan. Bogʻcha va kichik maktab yoshidagi bolalarda koʻproq uchraydi, enterobioz kasalli-gini paydo qiladi.

Manbalar
Aleksandr Ostrovskiy

Aleksandr Nikolayevich Ostrovskiy [1823.31.3 (12.4), Moskva- 1886.2 (14).4, Kostroma gubernyasi] — rus dramaturgi. Dastlab 1-Moskva gimnaziyasi (1835— 40), keyin Moskva universitetining yuridik fakultetida (1840—43) oʻqigan. Ammo oʻqishni tugatmay, Moskvadagi vyukdon sudi (1843—45) va tijorat sudida (1845—51) xizmat qilgan. Sud muassasalarida ishlash O.ga yozilajak pyesalari uchun boy material bergan. O.ning dastlabki "Kam-bagʻal qarzdor" va "Oilaviy baxt manza-rasi" komediyalari "Moskovskiy gorodskoy listok" ("Moskva shahri varana-si") gaz.da bosilgan (1847). O.ning "Kam-bagʻal qarzdor" pyesasi asosida yaratilgan "Qoʻynidan toʻkilsa koʻnjiga" komediyasi (1849) Moskvadagi teatr jamoatchiligiga manzur boʻlgan. Ammo asar Nikolay I tomonidan taqiqlanib, mu-allif politsiya nazorati ostiga olingan. O. qalamiga mansub asarlar jami 47 ta boʻlib, ular "Ostrovskiy teatri" degan adabiy hodisani tashkil etgan.

O.ning adabiy-estetik qarashlari V. G. Belinskiy asarlari taʼsirida shakllangan. 40-yillarda yashagan boshqa rus yozuvchilari singari, O. ham sanʼ-atkor oʻziga zamondosh jamiyatning turli qismlarini maxsus oʻrganib, zamon-doshlar uchun xalq hayotining hanuzgacha tasvir etilgan sohalarini kashf eti-shi lozim, deb hisoblagan. 40-yillarda yashagan rus yozuvchilari ijodidagi ana shu tamoyil "fiziologik ocherk"da, ayniqsa, yorqin koʻringan. O.ning dastlabki pyesalari mazkur "fiziologik ocherklar" uslubida yozilgan.

O. ijodi 3 bosqichdan iborat. Ijodining l-bosqichida dramaturg Rossiyadagi islohotlarga qadar boʻlgan hayotni tasvir etgan boʻlsa ("Oilaviy turmush", 1847; "Qoʻynidan toʻkilsa qoʻnjiga", 1849; "Bechora kelin", 1852; "Kambagʻallik ayb emas", 1853 va boshqalar), 2-bosqichida islohotdan keyingi rus jami-yati hayotini aks ettirgan ("Eski doʻstga nima yetsin" 1860; "Kechikkan muhab-bat", 1873; Balzaminovlar oilasi haqidagi trilogiya, 1856—61; "Quturgan pullar", 1869; "Boʻrilar va qoʻylar", 1875 va boshqalar). "Boy kelinlar" (1875) pyesasi bilan O. ijodining 3-bos-qichidagi "gʻamgin komediyalar" turku-mi boshlanadi. Dramaturg bu davrda "Haqiqat yaxshi-ku, ammo baxt afzal"(1876), "Yurak tosh emas" (1877), "Sep-siz qiz" (1878), "Aybsiz aybdorlar" (1883) singari asarlarini yozgan.

O. pyesalari sovet davrida Oʻzbekiston teatrlarida oʻzbek va rus tillarida namoyish etilgan. O.ning ayniqsa, "Momaqaldiroq", "Sepsiz qiz", "Aybsiz aybdorlar", "Kambagʻallik ayb emas" singari qator pyesalari oʻzbek tiliga tarjima etilib, uzoq, yillar davomida oʻzbek sahnalarida ijro etildi.

Manbalar 
 Pyesalar, T., 1956; Sobraniye sochineniy, t. 1-10, M., 1959-60.

Adabiyot 
 Filippov V. A., Velikiy russkiy dramaturg A. N. Ostrovskiy, M., 1948; A. N. Ostrovskiy v vospominaniyax sovremennikov, M., 1996.