MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oʻrozboy Jumaniyozov

Oʻrozboy Jumaniyozov (1924, Qoraqalpogʻiston, Beruniy tumani – 1943.12.12, bedarak yoʻqolgan) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1942-yildan frontda. 985-oʻqchi polki (Markaziy front 60-armiyaning 226-oʻqchi diviziyasi) avtomatchisi. Jumaniyozov 1943-yil 26-sentabrda Kiyev viloyatining Vishgorod tumanidagi Tolokunskaya Rudnya qishlogʻi rayonida birinchilardan boʻlib Dnepr daryosini kechib oʻtib, jangda jasorat koʻrsatgan. 1943-yil 17-oktabrda Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan. 1943-yil 12-dekabrdagi jangda bedarak yoʻqolgan. Beruniy shahri markaziy koʻchalaridan biri, Jumaniyozovning oʻzi oʻqigan 48-oʻrta maktab uning nomiga qoʻyilgan.

Tarjimayi holi 
Oʻrozboy Jumaniyozov 1924-yilda Sarkiv (hozirgi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Beruniy tumani) qishloq Sovetiga qarashli qishloqlardan birida oddiy dehqon oilasida tugʻilgan, mllati oʻzbek. U boshlangʻich maktabda taʼlim olgan, keyin kolxozda ishlagan. 1942-yil sentyabr oyida Jumaniyozov Ishchi va Dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirilib, ikkinchi jahon urushi frontiga joʻnatiladi. 1943-yil sentabrgacha Qizil Armiya askari Oʻrozboy Jumaniyozov 985-oʻqchi polki, 226-oʻqchilar diviziyasi, 24-oʻqchilar korpusi, 60-armiya, Markaziy frontda pulemyotchi boʻlgan. U Dnepr jangida koʻrsatgan jasorati bilan ajralib turadi.

1943-yil 25-sentabrdan 26-sentabrga oʻtar kechasi Jumaniyozov sapyorlar guruhi tarkibida Ukraina SSRning Kiyev viloyati, Vishgorod tumani, Tolokunskaya Rudnya qishlogʻi yaqinida Dneprni kesib oʻtdi va darhol jangga kirishadi. U dushmanni chalgʻitib turishi natijasida qirgʻoq chizigʻi boʻylab minalarni muvaffaqiyatli tozalashga erishildi. Qoʻshimcha kuchlar yetib kelgach, Jumanyazov chekinayotgan dushmanni taʼqib qila boshladi, shaxsan oʻzi dushman askarlari va ofitserlaridan iborat bir otryadni pulemyotdan oʻqqa tutib yoʻq qildi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1943-yil 17-oktabrdagi farmoni bilan Qizil Armiya askari Oʻrozboy Jumaniyozov „Dneprni kesib oʻtish va oʻng qirgʻoqda plasterni saqlashda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“ Sovet Ittifoqi Qahramoni ordeni bilan taqdirlangan. Keyinroq unga Lenin ordeni va „Oltin yulduz“ medali ham berilgan. Biroq Jumaniyozovga ularni olish nasib qilmadi, chunki 1943-yilning dekabr oyida bedarak yoʻqolganlar qatoridan joy oldi.

Xotirasi 
Oʻrozboy Jumaniyozovga Qoraqalpogʻistonda haykal oʻrnatildi. Beruniy shahrida koʻcha va maktab uning sharafiga nomlangan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1924-yilda tugʻilganlar
1943-yilda vafot etganlar
12-dekabrda vafot etganlar
Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Jumodilavval

Jumodilavval (arab.) — qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida beshinchi oyning arabcha nomi; 30 kunga teng. Ma'nosi - "Avvalgi juma", "quruq, qurg'oqcilik", "sovuq, muzlagan" degan ma'nolari bor.

Manbalar 

Yil oylari
Islom
Jumodissoni

Jumodissoni (arab.) - qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida oltinchi oyning arabcha nomi; 29 kunga teng.

Manbalar 

 

Yil oylari
Islom
Jumrut

Jumrut, boʻribagʻir (Rhamnus coriacea Kom.) — chilonjiydadoshlar (jumrutdoshlar) oilasiga mansub yirik buta yoki past boʻyli daraxt. Gullari mayda, sargʻish-yashil, toʻpguli yarim soyabon. Bargi oddiy, tuxumsimon, tuksiz, uz. 2—5 sm. Mevasi qora, danakli. May—iyunda gullaydi, mevasi iyul— avgustda yetiladi. Toshkent, Fargʻona, Samarqand viloyatlaridagi togʻli tumanlarning sernam yerlarida oʻsadi. Xalq tabobatida mevasi va poʻstlogʻining qaynatmasi qustiruvchi dori, surgi sifatida ishlatiladi.
Tog' jumrut. Joster slabitelniy (Rhamnus cathartica L.)
Tog' jumrut bo'yi 3-8 m bo'ladigan sershox buta yoki daraxtcha. U cho'lda, qurib qolgan o'tloqlarda, bo'talar orasida, suv bo'yida, o'rmon chetida, toshloqlarda o'sadi. O'zbekistoning tog'li tumanlaridagi archazorlar, yong'oqzorlar, daryo bo'yida va tog' qiyalarida uchraydi.
Tibbiyotda tog' jumrutning mevasidan foydalaniladi.
Meva tarkibida antraglikozidlar, qandlar, flavonoidlar va boshqa moddalar bor.
Mevadan tayyorlangan qaynatma xalq tabobatida surgi dori sifatida xamda podagra, istisqo va surunkali teri kasalliklarini davolash uchun qo'llaniladi.
Tibbiyotda tog' jumrut mevasining qaynatmasi yoki damlamasi surunkali qabziyatda surgi dori sifatida ishlatiladi.
Tog' jumrut mevasi surgi dori sifatida ishlatiladigan yig'ma -choylar hamda Zdrenko yig'masi tarkibiga kiradi.

Manbalar
Jumurtov (Amudaryo tumani)

Jumurtov — Qoraqalpogʻiston Respublikasining Amudaryo tumanidagi shaharcha (1968 y.dan). Aholisi 3,5 ming kishi (2000), asosan, qoraqalpoqlar va oʻzbeklar yashaydi, shuningdek, rus, tatar, turkman va b. millat vakillari ham istiqomat qiladi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Urganchgacha 70 km.

J. Amudaryo tumanining sharqida, asosan, Jumurtov togʻi etaklarida joylashgan. J.da tosh maydalash-saralash, noruda materiallar i. ch., asfalt, shagʻal, ohaktosh zavodlari, qurilish materiallari i. ch. birlashmasi, neft bazasi, non yopish sexi, avtokorxona, 2 maktab, kutubxona bor.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Amudaryo tumani
Jumgʻoʻltov

Jumgʻoʻltov — Tyanshan togʻlarining shimoliy tizmalaridan biri (Qirgʻizistonda). Kenglik boʻylab yoʻnalgan. Gʻarbda Koʻkumeren daryosi darasi orqali Susamir togʻ tizmasidan ajralib turadi. Janudida Jumgʻoʻl soyligi bor. Uzunligi 100 km dan ziyod. Eng baland joyi 3948 m. Tufogen qumtoshlar, ohaktosh-slyuda slanetslari va granitlardan tarkib topgan. Yon bagʻirlarida yer bagʻirlab oʻsadigan archali oʻtloqlar, oʻtloq-dasht changalzorlari, qora qaragʻay oʻrmonlari bor.

Manbalar 

Togʻlar
Qirgʻiziston geografiyasi
Jumhuriya

"JUMHURIYA", "al-Jumhuriya" - MARda chiqadigan kundalik rasmiy gazeta. 1953 y.dan Qohirada arab tilida nashr etiladi. Siyosat sohasida mamlakat hukumatining siyosiy yoʻliga yaqin yoʻlni targʻib qiladi. Adadi 1 mln. atrofida (2002).

Manbalar
Jumhuriyat

"JUMHURIYAT" - ("Cumhuriyet" -"Respublika") — Turkiyadagi ommaviy kundalik gazeta. Istanbulda nashr etiladi. 1923-yilda yozuvchi va jurnalist Yunus Nadi tomonidan tashkil etilgan. Burjualiberal doiralarining qarashlarini ifodalaydi.

Manbalar
Jun gazlama

Jun gazlama — jun tolasidan toʻqiladigan mato. Toza junli va yarim junli xillari boʻladi. Toza J. g .lar 100% jun ipdan toʻqiladi. Junli kiyim-kechaklarning tashqi koʻrinishini yaxshilash maqsadida jun tarkibiga 6—10% gacha (umumiy ogʻirligiga nisbatan) paxta ipi, viskoza, sunʼiy ipak, shtapel tolasi va b. aralashtirilgan gazlama ham toza J. g . jumlasiga kiritiladi. Yarim junli gazlamalar tarkibida 85% gacha tabiiy yoki sunʼiy jun boʻladi. Iplarning sifatiga qarab J. g .lar, asosan, kamvol va movut gazlamalarga boʻlinadi. Kamvol gazlamalar yuqori va oʻrta raqamli jun ipdan toʻqiladi. Kamvol gazlama sirti tekis, koʻpincha, tuksiz pishiq, yengil, changni oʻziga kam oladi, undan tikilgan kiyim chidamli boʻladi, taxi tez buzilmaydi, chang va b. iflosliklardan oson tozalanadi. Erkaklar, ayollar va bolalar kiyimlari tikish uchun ishlatiladi. Koʻylakbop, kostyumbop, shimbop, paltobop va maxsus kamvol gazlamalar bor. J. g .lardan kiyim-kechak, adyol, roʻmol, gilam va b. mahsulotlar ham tayyorlanadi.

Manbalar
Jun sanoati

Jun sanoati — toʻqimachilik sanoatining yetakchi tarmoklaridan biri. Tarmoq korxonalarida junni qayta ishlash, sof jundan yoki uning boshqa tolalar (asosan kimyoviy tolalar) aralashmasidan har xil chiziqli zichlikdagi iplar, jun gazlamalar, har xil texnik va maxsus gazlamalar, gilam va gilam mahsulotlari, kigiz-namat va fetr buyumlar, notoʻqima materiallar ishlab chiqariladi.

Junni qayta ishlash tabiiy junni dastlabki ishlash, yaʼni saralash, titish, yuvish, quritish, zichlash, toy-lash bosqichidan boshlanadi. Jun yigiruv korxonalarida har xil yigirish tizimi va usullarida sof jundan yoki yarim jundan karda, qayta taralgan va apparat iplari i. ch. ikkinchi bosqich; mahsulot yoki buyumlar: trikotaj yoki toʻqima matolar, trikotaj buyumlari, adyol, gilam, fetr, notoʻqima materiallar olish uchinchi bosqich; mahsulot va buyumlarga ishlov berish, boʻyash, gul bosish, issiqlik bilan ishlov berish kabi jarayonlar toʻrtinchi bosqich hisoblanadi.

Junni qayta ishlash insoniyat tarixida toʻqimachilik mahsulotlarini i. ch. kabi bir necha ming yillar avval paydo boʻlgan. Qoʻlda ip tayyorlash va gazlama toʻqish Hindiston, Xitoy, Misr va Oʻrta Osiyoda miloddan bir necha ming yil ilgari boshlangan. Xorazmda arxeologik kazishmalar paytida mil. av. 1-ming yillikka mansub gilamlar topilgan.

Oʻzbekistonda qadimda jundan, ayniqsa qoʻy va tuya junidan kigiz bosish, gilam toʻqish boy anʼanaga ega. 20-asrning 20-y.larida mayda tarqoq hunar-mandlar artellarga birlashib, sanoat tarzida mahsulot i. ch. tashkil etilishi bilan junni kayta ishlash sanoatiga poydevor qoʻyildi. Junni dastlabki qayta ishlash korxonasi dastlab 1930-yil ishga tushirilgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida Qoʻqon yigiruv-toʻquv f-kasida yarim jun adyollar i. ch. yoʻlga qoʻyilgan. 1970-yil loyiha quvvati 2 mln. m2 boʻlgan Xiva gilam kombinati ishga tushirildi. Uning tarkibida apparat tizimida jun va kimyoviy tolalar aralashmasidan yigirilgan ip ishlab chiqaruvchi f-ka, toʻquv korxonasi va pardozlash sexlari mavjud. 1980-yil Fargʻona viloyatida Oltiariq ip yigiruv f-kasida pnevmomexanik yigirish usulida yoʻgʻon jun iplari i. ch. boshlandi. 1990-yildan shu korxonada Fransiya bilan jun tolasini dastlabki qayta ishlash qoʻshma korxonasi ishga tushirildi.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan keyin respublikada tovar i. ch.da tadbirkorlikka va xususiy sektorga eʼtibor kuchaytirildi. Natijada jun mahsulotlari i. ch. boʻyicha kichik xususiy korxonalar, turli firmalar tashkil etildi. 1997-yilda Namangan viloyatida qurilib ishga tushirilgan "Kosonsoy-Tikmen" Oʻzbekiston—Turkiya qoʻshma korxonasida jun tolasidan kostyum va paltolar tikiladigan movut matolar, adyol kabi mahsulotlar ishlab chiqariladi.

2000-yilda Oʻzbekistonda 2,8 mln. m2 jun gazlamalar, 1,5 mln. m2 gilam va gilam mahsulotlari ishlab chiqarildi. Junni qayta ishlash va yuqori sifat-li mahsulotlar i. ch. Angliya, Avstraliya, Belgiya, Rossiya, Finlandiya, Polsha kabi qator davlatlarda keng rivojlangan. Yangi Zelandiya, Avstraliya, Qirgʻiziston, Qozogʻiston jahon bozoriga sifatli jun tolalari yetkazib beradi (yana q. Toʻqimachilik sanoati).

Mirpoʻlat Qulmetov.

Manbalar
Jun qirqish agregati

Jun qirqish agregati - qoʻychilik fermalari va yaylovlardagi punktlarda qoʻy junini qirqishda ishlati-ladigan texnologik jihozlar majmui. Elektr-mexanik (1, 12 va 24 mashinkali) va mexanik (4 mashinkali) xillari bor. Asosan bir MSO=77B mashinkali ESA=1D (500 ta qoʻyga), 12 ta mashinkali ESA=12G (8—12 ming qoʻyga), yuqori chastotali 6 ta MSU — 200 mashinkali ESA-6/200 yoki 24 ta shunday mashinkali VSS-24/200 va KTO-24 J. q. a. (20 ming qoʻyga) ishlatiladi.

Elektr mashinkalar AOL-012-ZS uch fazali asinxron elektr dvigateli yordamida egiluvchan val orqali ishlaydi. Har qaysi mashinkaning quvvati 0,12 kVt; kuchlanishi 220/380 V; tok kuchi 0,59—0,35 A; aylanish chastotasi 46,6 s-1.

J. q. a. ishlatiladigan joyda juni kirqilgan qoʻylarni veterinariya ishlovidan oʻtkazish, qoʻzilarni ajratish, qoʻylarni saqlash joylari boʻladi. 24 mashinkali J. q. a. ishlatiladigan punktda bundan tashqari, jun transportyori, junni zichlash pressi, saralash stoli, tarozi, pichoq va taroqlarni charxlash hamda yetiltirish apparatlari boʻladi.

Manbalar
Junayd ibn Abdurahmon

Junayd ibn Abdurahmon (?734) — umaviylarnnng Xurosondagi noibi (729—734, Marv). Xalifa Yazid II ibn Abdulmalik (720—724) davrida xalifalikning Hindistondagi islom mulklarini idora qilgan. 724-yil Hishom ibn Abdulmalik xalifa boʻlgach, uni Xuroson noibi etib tayinlagan. J. i. A. 730-yil besh yuz askar bilan Xurosonga kelib, ayni vaqtda Buxoro va Sugʻd ahliga qarshi jang qilayotgan sobiq Xuroson noibi Ashras ibn Abdullohdan harbiy yordam oldi. Soʻng , u Xuroson tomon yoʻlga chiqqan turk xoqoni bilan Hind daryosi boʻyida jang qilib, uni yengdi va koʻplab oʻljalar oldi. 731-yil xoqon yana Xurosonga yurish qildi. Shunda J. i. A. Samarqand hokimi Savra ibn al-Hurr ad-Dorimiydan madad olib, uni tor-mor keltirdi. Samarkand va Buxoro J. i. A. tasarrufiga oʻtdi. J. i. A. xalifa Hishom ibn Abdulmalik bilan oralari kelishmay qolgani bo-isidan 734-yil amaldan tushirilib, oʻsha yili vafot etgan.

Manbalar
Changalzor

Changalzor yoki jungli — qalin oʻrmon va chigal oʻsimliklar bilan qoplangan yer, odatda tropik iqlimli hududlarda boʻladi. Oʻtgan asrlarda bu atamaning qoʻllanilishi juda oʻzgargan.

Manbalar

Havolalar 

 BBC — Science and Nature: Changalzor 
 Changalzor Answers.comʼda
Jundor maymunlar

Jundor maymunlar (Zagothrix) — ilmoq dumli maymunlar urugʻi. Tanasining uz. 39—58 sm, dumi 56—73 sm. Tanasi miqti, oldingi oyogʻi keyingisiga nisbatan birmuncha kalta, panjasining bosh barmogʻi yaxshi rivojlangan. Juni kalta va qalin, sargʻish yoki toʻq qoʻngʻir rangli, boshida qoramtirroq, qornida — ochiqroq tusda. Boshi nisbatan katta, yuzi junsiz, deyarli qora. 2 turi: sarikdum jundor maymun (Z. ﬂ avicauda) va gumboldt jundor maymun (Z. lagothricha) maʼlum. Amazonka vodiysi oʻrmonlarida tarqalgan. Daraxtda yashaydi, yerga ham tez-tez tushib turadi. Oldingi oyoklari yordamida daraxtga osilib olib harakat qiladi. 15 — 20 hayvondan iborat guruh boʻlib yashaydi. Mevalar va barglar bilan oziqlanadi. Homiladorlik davri 225 sutkaga yaqin. Bitta bola tugʻadi.

Manbalar
Junjish

Koʻpchiligimiz hayotda bunday vaziyatlarni tez-tez boshdan oʻtkazib turamiz. Masalan, bir joyda uzoq turib, yoki oʻtirib qolsak, oyoq yoki qoʻllar uvishganiga guvoh boʻlamiz. Aksariyat odamlar oʻrnidan qoʻzgʻalishi bilan uvishish jarayoni yoʻqqa chiqadi. Lekin koʻpchilikda uvishgan oyoq-qoʻl uzoq vaqtdan keyingina oʻziga keladi.

Olimlarning aytishicha, bu tomirlarda qon aylanish jarayoni izdan chiqishi natijasida paydo boʻladi.Natijada muskullarga kislorodga boy qon kelmay qolishi natijasida glukoza sut kislotaga parchalanib, sut kislota esa kislorod ishtirokida parchalanishi ATF hosil bulishi sekinlashadi va sut kislota ko'payib ketadi va uvishish xosil buladi. Odam oʻrnidan qoʻzgʻalsa, tomirlarda qon yana ilgarigidek bemalol aylanib, uvishish oʻtib ketadi.

Afsuski, buning boshqa bir xavfli jihati ham bor ekan. Olimlar oyoq-qoʻl uvishishi jiddiy xastalikdan darak ekanini oʻz tadqiqotlarida tekshiruvdan oʻtkazishdi va kerakli xulosalar chiqarishdi. Agar odamning oyoq-qoʻli tez-tez uvishib qolaversa, u boʻyin osteoxondrozi yoki sklerozning oʻta xavfli turiga yoʻliqishi mumkin ekan. Shu sababli bunday insonlar darhol vrach koʻrigidan oʻtib, mutaxassis tavsiya etadigan muolajalarni boshlashi zarur ekan.

Manbalar
Juno

Juno — AQShdagi shahar, Alyaska shtatining maʼmuriy markazi. Alyaskaning jan.-sharqida, Gastino boʻgʻozi boʻyidagi port. Aholisi 20 ming kishi. Yogʻochsozlik, sellyuloza-qogʻoz sanoati, baliq konserva korxonalari, aeroport bor. Dengizdan baliq ovlanadi. Turizm rivojlangan. J.ga 1880 yilda asos solingan.

Manbalar
Junoit

Junoit (Avstraliyada dastlab topilgan joyi Juno nomidan) — mineral, kimyoviy formulasi Pb3Cu2Big(S, Se)ls. Monoklin singoniyali. Taxtasimon, plastinkasimon, shaklsiz agregatlar holida uchraydi. Rangi oq. Yaltiroqligi metallsimon D. gidrotermal yertomirlarida hosil boʻladi. Oʻzbekistonda faqat Qoʻshbuloq oltin konida topilgan. Xorijda Avstraliya (Juno Mayn) va Kanada (Kidd Krik)da maʼlum.

Manbalar
Yelmurot Junusbekov

Yelmurot Junusbekov (1940.2.3, Tomdi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1997). Buxoro pedagogika institutining boshlangʻich taʼlim metodikasi fakultetini tugatgan (1967). 1960— 67 yillarda Tomdi tumanidagi 13-maktabda oʻqituvchi, 1967-yildan 16-maktab (1971-yilgacha sakkiz yillik) direktori. J. xalq taʼlimi soxasidagi yangiliklarni maktab hayotiga joriy etadi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Junxoʻrlar

Junxoʻrlar (Irichodectidae) - parxoʻrlar turkumining oilasi. Uzunligi 10 mm gacha. Tanasi qora rangli, qanotsiz hasharotlar. 200 dan ortiq turi maʼlum. Sut emizuvchilar yungida parazitlik qiladi. Terining muguzlashgan qismlari bilan oziqlanib, uni teshadi. Ayrim ixtisoslashgan turlari biror muayyan turdagi xayvon terisida parazitlik qiladi. J. tasmasimon chuvalchanglardan — qovoqsimon gijjaning oraliq xoʻjayini.

Manbalar
Junchoʻp

Junchoʻp () — qoqidoshlar (murakkabguldoshlar) oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Ildizi tuganaksimon yoʻgʻonlashgan, 1—3 poyali, mayin qoʻngʻir tuklar bilan qoplangan. Bargi nashtarsimon, dagʻal. Toʻpguli silindrsimon. Apr.—mayda gullaydi. Oʻzbekistonning togʻ yon bagʻirlarida koʻp oʻsadi. Tarkibida kauchuk bor.

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Jungʻariya darvozasi

Jungʻariya darvozasi - gʻarbda Jungʻariya Olatovi va sharqda Borliq tizmasi hamda Moylitov tizmalari orali gʻidagi togʻ yoʻlagi. Qozogʻistonda, Xitoy bilan boʻlgan chegara yaqinida. Bal. 300–400 m. Uz. qariyb 50 km, eni 10 km gacha. Iqlimi quruq, tez-tez kuchli shamol ("elvizak")lar boʻlib turadi. Chala choʻl landshaftiga ega. J. d. Balxash—Olakoʻl soyligi va Jungʻariya tekisligini birlashtirib turadi. J. d. qadimda Markaziy Osiyo chorvador xalqlari va harbiy qoʻshin oʻtadigan yoʻl boʻlgan. Oqtoʻgʻay — Drujba t.-yil qurilgan.

Manbalar
Jungʻariya olatovi

Jungʻariya olatovi (Yettisuv Ola-tovi) — Qozogʻistonning janubi-sharqiy qismi va Xitoydagi togʻlar. Olakoʻl va Ili daryosi orasida. Uz. qariyb 450 km, eni 50–190 km. Bir necha parallel tizmalardan iborat. Balandligi 1500–3000 m. Eng baland joyi 4464 m (Besbaskan togʻi). Muzliklar (maydoni 1120 km²) mavjud. J. O.da polimetall, mis, nodir metall konlari bor. Chala choʻl va dasht oʻsimliklari oʻsadi, 2600 m dan yuqorida subalp va alp oʻtloklari mavjud.

Manbalar 

Togʻlar
Oʻrta Osiyo
Qozogʻiston va Xitoy chegarasi
Jungʻariya tekisligi

Jungʻariya tekisligi, Jungʻariya botigʻi, Jungʻariya — Xitoyning shimoli-gʻarbidagi tabiiy viloyat. Mayd. 700 ming km² chamasida, oʻrta-cha bal. 600—800 m. Shimolida Mongoliya Oltoyi, janubida Sharqiy Tyanshan togʻ tizmalari bilan chegaralangan. J. t. yangi tektonik choʻkish natijasida qosil boʻlib, qad. va yangi yumshoq yotqiziklar bilan qoplangan. Ular orasida neftning katta zaxiralari, toshkoʻmir, oltin, rangli metall konlari bor. J. t.ning yer yuzasi past togʻlar va tepaliklardan, togʻ etaklarida oʻsimliksiz tosh-loq yerlardan, quyiroqsa grunt suvlari yuzaroq yerlarda voha va shoʻrxoklardan iborat. Markaziy qismida katta yerlarni choʻllar egallagan. Iqlimi moʻʼtadil kontinental, yozi quruq, issiq, qishi sovuq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —20° dan —25° gacha, iyulniki 20—25°. Tez-tez kuchli shamol esadi. Yillik yogʻin 150—200 mm, togʻlarda 800 mm gacha. Daryo kam. Daryolar J. t.ning chekka qismlaridagi vohalardan oʻtgach qumga singib tugaydi. Eng yirik daryolari: Manas, Urungu; shimolida Ir-tishning yuqori oqimi. Gʻarbida bir necha yirik koʻl (Ebi-Nur, Manas, Ulungʻur) bor. Oʻsimliklari siyrak: saksovul, yulgʻun, juzgʻun, shuvoq, shoʻrxokli choʻllarda shoʻra, choʻl botiqlarida qiyoq va qamish oʻsadi. Yaylov chorvachiligi rivojlangan. Sugʻoriladigan joylarda bugʻdoy, tariq, paxta, gaolyan (joʻxorining bir turi) yetishtiriladi.

Manbalar 

Xitoy geografiyasi
Jungʻariya xonligi

Jungʻariya xonligi - 17-asr 30 y.larida Markaziy Osiyoda tashkil topgan Oyrot davlatining tarixiy adabiyotlarda qoʻllanilgan nomi (qarang Oyrot xonligi).

Manbalar
Mixail Juravel

Mixail Semyonovich Juravel (1904.21.11, Cherkassi viloyati Yablonev tumani —1987.11.8, Kishinyov) — uzumchilik soxasidagi seleksioner olim, Maslovo seleksiya va urugʻchilik institutini tugatgan (1930). Moldaviya Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979). 1935-60 yillarda N. I. Vavilovning rahbarligida Butunittifoq oʻsimlikshunoslik institutining Oʻrta Osiyo filiali (hoz. Oʻzbekiston oʻsimlikshunoslik ilmiy tadqiqot instituti)da ishladi. A. M. Negrul bilan hamkorlikda hosildorligi yuqori 16 yangi uzum navini yaratdi, ulardan 7 nav rayonlashtirilgan, Oʻzbekistonda va qoʻshni davlatlarda katta maydonlarga ekiladi (Goʻzal qora, Joʻrauzum, Tarnoye, Oʻzbekiston muskati, Muskat charos, Pobeda va boshqalar). 1960—79 yillarda Moldova uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot instituti seleksiya boʻlimi mudiri (shu davrda 11 yangi uzum navini chiqardi). Tokchilikka bagʻishlangan bir qancha darsliklar, qoʻllanmalar muallifi. Yangi uzum navlarini chiqarishda erishgan yutuqlari uchun Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan (1948).

Manbalar
Jurjon

Jurjon, Jurjoniya (forscha Goʻrgon) — oʻrta asrlardagi viloyat va shahar. Kaspiy dengizining jan.-sharqida, Eronning shim.da joylashgan. Arablar J. viloyatini Xurosonga nisbatan kech zabt etganlar (717-yil). J. shahri arablar davrida bunyod etilgan. 10— 11-asrlarda J. shahri mahalliy ziyoriylar sulolasi poytaxti boʻlgan. J.ning siyosiy mavqei pasaygan boʻlsa ham, arab geograflarining taʼkidlashlariga qaraganda, Kaspiy boʻyi viloyatlarida eng katta shahar hisoblangan. J. viloyati hosildorligi, turli xildagi madaniy oʻsimliklari, oʻzining ipagi bilan shuhrat krzongan. J. shahridan oʻtgan daryo uni 2 qismga: Shahriston va Bakrobodga ajratgan, ular oʻzaro koʻprik bilan bogʻlangan. Shaxriston oʻng qirgʻoqda, Bakrobod soʻl qirgʻoqsa joylashgan. 10-asrdayoq shahar Somoniylar va Buvay-hiylar oʻrtasidagi urushlar natijasida tanazzulga uchragan, ziyoriylar kim gʻolib boʻlsa oʻsha tomonga oʻtib turishgan. Ziyoriylar davrida qurilgan Qobus ibn Vashmgir maqbarasi (1007—07) hozirgacha saqlanib qolgan. J.ning dengiz porti boʻlib Goʻrgon daryosi quyi oqimida, hozirgi Kumushtepa qishlogʻi oʻrnida joylashgan Abeskun gavani xizmat qilgan. Uning yonida sanoat shahri sifatida Astrobod ham qayd etib oʻtilgan. Amir Temur va temuriylar davrida Astrobod shahri yuksalib, viloyat ham uning nomi bilan mashhur boʻlgan. Oʻrta asrlarda ilm-fan taraqqiy etgan J.dan koʻplab olimu fuzalolar yetishib chiqqan.

Adabiyot 
 Bartold V. V., Sochineniya, t. 7, M„ 1971.

Manbalar 

 

Tarixiy viloyatlar
Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Eron tarixi
Jurjoniy

Jurjoniy, Abulhasan Ali ibn Muhammad Sayyid Sharif [1339, Astrobod yaqinidagi Togu (Toju) qishlogʻi — 1413, Sheroz] — Amir Temur davrida yashab ijod etgan yirik mutakallim, faylasuf, shoir va munajjim. Sherozdagi "Dor ush-shifo" madrasasida 10 yil mudarrislik qilgan, Oltin Oʻrdada uzoq muddat yashab, Jonibek davri (1341 — 1357)da yirik alloma sifatida shuxrat qozongan, mazkur xonga atab arab tili grammatikasiga doir "Mutavval" asarini yozgan. Amir Temur Sherozni zabt etgach, uni Sama-rqandga olib kelgan (1387). J. Samarqandda butun Movarounnahr olimlari rahbari darajasiga koʻtarilgan. U bu yerda mudarrislik qilish bilan birga arab va fors tillarida ilmi kalom, falsafa, mantiq, nahvga doir koʻplab risolalar ("Al-Usul ul-mantiqiyya", "Tarjumon ul-Qurʼon", "Fann ul-muammo va usuli va tasorifi baforsiy" — "Muammo fani va uning fors tilidagi usuli va turlanishi" va b.) bitdi, usuli fiqh, falsafaga oid eng muhim asarlar (mas, Sakkokiy, Zamaxshariy, Qutbuddin Roziy, Taftazoniy va b. risolalari)ga sharhlar yozdi. J. sheʼriyat muxlisi boʻlib, oʻzi ham goʻzal gʻazallar bitgan. U Amir Temur vafotidan keyin Sherozga qaytib ketib, oʻsha yerda vafot etgan.

Manbalar 

 

Kishilar
Olimlar
Faylasuflar
Shoirlar
1339-yilda tugʻilganlar
1413-yilda vafot etganlar
Vladimir Jurin

Vladimir Dmitriyevich Jurin (1891.4.5, hozirgi Tatariston Respublikasi Tetyushi sh. — 1962.19.8, Moskva) — gidrotexnik-muhandis, texnika fanlari dri (1945), prof. (1928), muhandislik-texnika xizmati generalmayori (1943). Turkistondagi irrigatsiya ishlari boshqarmasi (Moskva)da ishladi (1918—21). Mirzachoʻl va Chuy (Qirgʻiziston) vodiysini oʻzlashtirish loyihasida qatnashgan. Oʻrta Osiyo untining meliorativ-muhandislik fakultetida oʻqituvchi, dekan (1921—25). Uning tashabbusi va rahbarligida Toshkent sh.da tashkil qilingan Oʻrta Osiyodagi birinchi Suv xoʻjaligi tajriba-tadqiqot instituti (1932-yildan hozirgi V. D. Jurin nomidagi Oʻrta Osiyo irrigatsiya ilmiy tadqiqot institutima direktor (1926—30). 30-y.lardan Rossiyadagi yirik gidrouzel qurilishlarida rahbar lavozimlarida ishladi. Ilmiy ishlari irrigatsiya qurilishlarida gidromexanizatsiya usullarini qoʻllash, amaliy gidravlika, suv xoʻjaligi inshootlarini loyihalash masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 

Lenin ordeni sohiblari