Yurak-qon tomir xavfi

Yurak- qon tomir xavfi — bu maʼlum vaqt davomida (masalan, keyingi 10 yil ichida) yurak-qon tomir tizimi tomonidan (shu jumladan yurak- qon tomir kasalliklaridan yoki asoratlardan boʻlgan oʻlim) u yoki bu noxush hodisalarning rivojlanish ehtimoli.

Muayyan yurak-qon tomir xavfida qaysi yurak-qon tomir hodisalari hisobga olinishiga koʻra, quyidagi xavf guruhlarini ajratish mumkin:

YuIK — yurak ishemik kasalligi

Turli yosh guruhlari va turli jinslardagi ushbu xavflarning bir-biriga nisbati boshqacha. Shuning uchun, masalan, global yurak xavfini „qattiq“ yurak xavfiga tarjima qilganda, maxsus jadvallar mavjud (turli jinslar uchun noyob jadvallar), xususan, Wilson 1998.

Yurak-qon tomir xavfiga misollar:

 Framingham shkalasi boʻyicha keyingi 10 yil ichida oʻlimga olib kelmaydigan miyokard infarkti yoki yurak kasalligidan oʻlim xavfi
 Yevropa SCORE shkalasi boʻyicha keyingi 10 yil ichida yurak-qon tomir kasalliklaridan oʻlim xavfi

Tarix 
Profilaktik aralashuvlarning „tajovuzkorligi“ ni tanlashda mutlaq yurak-qon tomir xavfini hisobga olish birinchi marta 1988-yilda Milliy xolesterinni oʻqitish dasturi (NCEP) kattalarni davolash boʻyicha ekspertlar guruhining (ATP I) 1-maʼruzasida rasman taklif qilingan. Keyinchalik, bu yondashuv NCEP ATP ning 2 va 3-chi hisobotida va Bethesdadagi 27-konferensiyada tasdiqlangan.

Amaliy foydalanish 
Yurak-qon tomir xavfini baholash insonda xavfni tuzatish uchun optimal aralashuv darajasini aniqlash uchun amaliy vosita sifatida tavsiya etilgan. Tibbiy amaliyotda va aholi salomatligida yurak-qon tomir xavfini qoʻllashning ikkita asosiy sharti quyidagilardir:

 cheklangan iqtisodiy resurslar va ulardan samarali foydalanish zarurati
 profilaktika choralarining foydalari va mumkin boʻlgan zararlarini muvozanatlash zarurati.

Xavflarni baholash 
3-NCEP ATP hisobotiga koʻra, quyidagi xavf darajalari ajralib turadi:

Quyidagi kasalliklar odamni avtomatik ravishda yuqori xavf ostida qoldiradi  :

 Oʻtgan miyokard infarkti
 angina pektoris
 Oʻtgan vaqtinchalik ishemik hujum yoki karotid arteriya bilan bogʻliq ishemik insult
 Karotid stenozi > 50 %
 Qorin aortasining anevrizmasi
 Oʻtib ketuvchi oqsoqlik va boshqa namoyon boʻladigan periferik ateroskleroz
 Qandli diabet (1 yoki 2-toifa)

Bu holatlarning barchasi, birinchi ikkitasidan tashqari, yurak-qon tomir kasalliklarining ekvivalenti deb ataladi, chunki ulardagi „qattiq“ yurak xavfi odatda 20 % dan oshadi va birinchi ikkitasi koronar yurak kasalligining namoyon boʻlishidir.

Shkalalar

Fremingem shkalasi 
Boston yaqinidagi Framingem kichik shaharchasida (Massachusets, AQSh) 12 yil davomida oʻtkazilgan keng qamrovli epidemiologik tadqiqot asosida ishlab chiqilgan. Ushbu shkala Amerika aholisi uchun ishlab chiqilgan boʻlsa-da, uning Yevropada va boshqa baʼzi populyatsiyalarda qoʻllanilishi tegishli kalibrlashdan soʻng koʻrsatildi. 1994-yilda Yevropa Kardiologiya Jamiyati, Yevropa Ateroskleroz Jamiyati va Arterial Gipertenziya Yevropa Jamiyatining birinchi ishchi guruhi yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olish boʻyicha tavsiyalarida Framingham shkalasini yurak-qon tomir kasalliklari xavfini hisoblash uchun asos qildi.. Xuddi shu shkala 1998-yildagi ikkinchi Yevropa ishchi guruhining tavsiyalarida va 2002-yilgi NCEP ATP ning 3-hisobotida ishlatilgan. Ikkinchisining tavsiyalari Amerika Qoʻshma Shtatlarida hozirgi kungacha amal qiladi. Shuni eʼtiborga olish kerakki, agar Amerika tavsiyalarida (NCEP 3-ATP hisoboti) yuqori xavfni aniqlash uchun keyingi 10 yil ichida jiddiy yurak xavfi uchun 20 % chegara qoʻllanilsa, Yevropa tavsiyalarida 2003-yilgacha xuddi shu cheg

hegarasi (keyingi 10 yil ichida 20 %) global yurak-qon tomir xavfi bilan bogʻliq holda ishlatilgan.

SCORE shkalasi 
Yevropada 2003-yilda 12 ta kohort tadqiqoti va 205 178 bemor maʼlumotlarigaga asoslanib, SCORE shkalasi yaratildi. U 2003-yilda yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olish boʻyicha 3-Yevropa ishchi guruhining tavsiyalarida Framingham shkalasini almashtirdi va uning talqini 2007-yilda 4-Yevropa ishchi guruhi tavsiyalarida oʻzgartirildi. Xususan, MONICA kohort tadqiqoti maʼlumotlariga asoslanib, oʻn yillik yurak-qon tomir oʻlimi xavfi va global yurak-qon tomir xavfi oʻrtasidagi taxminiy nisbat oʻzgartirildi. Agar 2003-yil tavsiyalarida yurak-qon tomir oʻlimining yuqori xavfi tushunchasi (keyingi 10 yil ichida > 5 %) yurak-qon tomir kasalliklarining global xavfi > 20 % (keyingi 10 yil ichida) bilan bogʻliq boʻlsa, 2007-yil tavsiyalarida, 5 % oʻlim xavfi allaqachon 10 % global xavfga tenglashtirilgan. Shu bilan birga, yuqori xavf tushunchasi (2003-yilgi koʻrsatmalarda keyingi 10 yil ichida oʻlim xavfi > 5 % bilan belgilangan) LDL xolesterin („yomon xolesterin“) <2,5 maqsadli darajasiga erishish uchun mezon boʻlib xizmat qilishda davom etdi. mm voqea 2007-yilda EvYeopa taoʻz vsiyalarini Amerika tavsiyalaridan sezilarli darajada oʻzgartirdi, bu eryda 2002-yildan beri xolesterinning bunday sezilarli darajada kamayishi koʻrsatkichi halokatli boʻlmagan miokard infarkti yoki yurak oʻlimi > 20 % xavfi boʻlib qolmoqda.

Misollar 

 № 1 misol.
 Yurak-qon tomir xavfi va saraton xavfini kamaytirish uchun maʼlum bir janob X 100 dollarga ega. Maxsus shkalaga koʻra, keyingi 10 yil ichida janob Xda yurak-qon tomir kasalliklaridan oʻlim xavfi hisoblab chiqilganda bu 8 % ni tashkil etdi. Saraton kasalligidan oʻlish xavfi esa 4 % ga baholangan. Ikkita samarali profilaktika choralari mavjud. A aralashuvi yurak-qon tomir kasalliklaridan oʻlim xavfini mavjud boʻlgan mutlaq xavfga nisbatan 25 % ga kamaytiradi. B aralashuvi saraton kasalligidan oʻlim xavfini mavjud boʻlgan mutlaq xavfga nisbatan 75 % ga kamaytiradi. Har bir aralashuv 100 dollar turadi.. Cheklangan mablagʻlar tufayli janob X ushbu aralashuvlardan birini tanlashi kerak. Agar u A aralashuvini tanlasa, u yurak-qon tomir kasalliklaridan oʻlish xavfini oʻzida boʻlgan xavfning chorak qismiga, yaʼni 2 % ga kamaytiradi. Agar u B aralashuvini tanlasa, u saraton kasalligidan oʻlish xavfini boshida boʻlganining toʻrtdan uchiga, yaʼni 3 % ga kamaytiradi. Ushbu ball B intervensiyasiga investitsiyalar A intervensiyasiga investitsiyadan koʻra samaraliroq ekanligini koʻrsatadi. Ushbu misol shuni koʻrsatadiki, ushbu shaxsda yurak-qon tomir xavfini baholash profilaktikaning optimal usulini tanlashga imkon berdi. Kardiyovaskulyar kasalliklardan oʻlimning oldini olishning maʼlum va samarali usuli mavjud boʻlsa-da, janob Xning bu usulga cheklangan resurslarni sarmoyasi har qanday sababdan oʻlimning oldini olishda eng samarali emas.

 № 2 misol.
 Sotuvda qon ivishining oldini oladigan, qonda tromblar paydo boʻlish xavfini kamaytiradigan va doimiy ravishda qabul qilinganda, oʻlimga olib kelmaydigan miyokard infarkti va yurak oʻlimi xavfini hozirgi xavfga nisbatan 40 % ga kamaytiradigan samarali dori mavjud. Ammo shu bilan birga, ushbu dori oshqozon-ichak traktidan kuchli qon ketish xavfini va keyingi 10 yil ichida bu qon ketishdan oʻlimni 5 % ga mutlaq oshiradigan xususiyatlarga ega. Framingham shkalasiga koʻra, keyingi 10 yil ichida oʻlimga olib kelmaydigan miyokard infarkti yoki yurak oʻlimi xavfi janob Y uchun 10 % va janob Z uchun 20 % edi. Shunday qilib, bu dori janob Yda xavfni 4 % ga va janob Zda 8 % ga kamaytirishi mumkin. Qon ketish va qon ketishidan oʻlim xavfi ikkalasi uchun 5 % ga oshadi. Janob Y, yurak-qon tomir xavfini kamaytirishdan koʻra, preparatni qabul qilishdan jiddiy asoratlarni rivojlanishi ehtimoli koʻproq, janob Z esa kamroq. Shuning uchun bu doridan janob Y foydadan koʻra koʻproq zarar oladi va janob Z uchun bu dori, uni oldini olishning eng yaxshi usuli deb topadi.

Manbalar

Havolalar 

 Yevropa Kardiologiya Jamiyatining rus tilidagi veb-saytida avtomatik xavf hisoblangan bemorning individual yozuvlarini yaratish uchun vosita (veb-saytda roʻyxatdan oʻtish kerak)
 Ingliz tilida Framingham shkalasi boʻyicha oʻlimga olib kelmaydigan miyokard infarkti yoki yurak oʻlimi xavfini hisoblash uchun interfaol vosita (kalkulyatorda xolesterinni mg/ dl da kiritish kerak) ;
Yurak tomir kasalliklari
Pages with unreviewed translations