MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mangazeya

Mangazeya — Gʻarbiy Sibirning shim.-gʻarbida, Taz daryosi boʻyida joylashgan qad. rus shahri (17-asr). Nomi — mangazeya yohud molkanzeya degan nenets qabilasi joylashgan yer nomidan olingan. 17-asr boshida M. ruslarni Shimoliy Sibir, Yenisey va Lena daryolari havzalarini egallashlarida tayanch punkti boʻlib xizmat qilgan. 17-asrning 20-yillari boshida unda 2 ming aholi yashagan. Gʻarbiy Yevropa savdo kompaniyalarining moʻynaga boy rayonlarga kirish yoʻlini toʻsish maqsadida 1619-yil M. orqali suzish taqikdangan. M. aholisi ne-netslar va boshqa bilan ayirboshlash savdosini yuritgan, suvsar, baliqchilik, chorvachilik, kemasozlik, hunarmandchilik bilan shugʻullangan. Rus savdogarlari ham moʻyna olib ketishgan. 17-asr oʻrtalarida Yenisey havzasining shim. qismida moʻynali hayvonlar qirilgan. Natijada M.ning.iqtisodiy ahamiyati pasaya borgan. Markazi Yeniseydagi Turuxan manziliga koʻchirilgan. 1672-yil bu yerda Yangi M. (hozirgi Krasnoyarsk tarkibidagi rayon markazi) shahri qad. koʻtargan.

Manbalar
Mangalor

Mangalor — Hindistonning jan. qismidagi shahar. Karnataka shtatida.

Aholisi 587 ming kishi (2001). Arabi-ston dengizi sohilidagi port (chetga kofe, sandal daraxti, ziravorlar, temir rudasi chiqariladi). Aeroport bor. Mangalor mahsulotlari (asosan, kofe) qayta ishlanadi. Kulolchilik-keramika, kimyo oʻgʻitlari zavodi, metallurgiya kombinati, universitet bor. Turizm rivojlangan.

Manbalar
Manganin

Manganin (lot. manganum — marganets) — misning marganets (11,5 — 13,5%) va nikel (2,5 — 3,5%) bilan qotishmasi. Solishtirma elektr qarshiligi ancha yuqori (0,47 mkOmm). Barqarorlashtiruvchi yumshatishdan soʻng xona temperaturasida juda oz oʻzgaradi. M.dan elektronika sanoatida, xususan, aniq asboblar ishlatiladigan sim va lentalar tayyorlanadi.

Manbalar
Manganit

Manganit (lot. manganum — marganets nomidan) — gidroksidlar kichik sinfiga mansub mineral, Mp2O3N2O. Monoklin singoniyada kristallanadi. Kristallik sturukturasi — zanjirsimon. Qora yoki toʻq kulrang, oqiq zich massa. Qattiqligi 3,5 — 4,0, zichligi 4,3—4,4 g/sm3. Yaltiroqligi yarim metallsimon. Gidrotermal tomirlarda koʻpgina druzlar, choʻtkalar hosil qilgan, lekin choʻkindi konlarda Mp, odatda, agregat holida uchraydi. Kr-vushqrqligi mukammal. Kelib chiqishi choʻkindi yosh gidrotermal. Choʻkindi konlarda pirolyuzit va rodoxrozit fa-siyalari oraligʻida hosil boʻladi. Koʻpincha, tomirli tanalar barit, siderit kabilar bilan, shuningdek qoldiq gillar baʼzi issiq buloqlar yotqiziqlarida uchraydi. Marganetsning asosiy rudasi. Oʻzbekistonda M. marganets konlarida, xorijda — Rossiya, Ozarbayjon, Avstraliya va boshqa joylarda uchraydi.

Manbalar 

 

Minerallar
Mangeym maktabi

Mangeym maktabi - 18-asr Man-geym shahri (Germaniya)da qaror topgan, sentimentalizmga yaqin boʻlgan ijodiy yoʻnalish. Simfoniya hamda kamer-cholgʻu musiqasi (trio, kvartet va boshqalar) janrlarining shakllanishida muhim rol oʻynagan. Mangeym maktabi ijodkorlari badiiy hissiyotlarini ifodalashda musiqiy dinamika vositalaridan, oʻziga xos topilmalaridan keng va mohirona foydalanib, Yevropa kompozitorlik musiqasida yangi uslub yaratishgan, Vena klassik maktabi shakllanishini tezlatishgan. Mangeym maktabi asoschisi — chexiyalik kompozitor va skripkachi Ya. Stamits. Mangeym simfoniya ijodkorlaridan F. Rixter, A. Fili, K. Kannabix, K. Stamits va boshqa mashhur.

Manbalar
Mango (meva)

Mango (Mangitfera) — pistadoshlar oilasiga mansub, doim yashil daraxtlar turkumi; meva turi. Vatani — Janubiy va Jan.-Sharqiy Osiyo. M.ning 40 dan ortik, turi mavjud. Hindiston M.si (M. indica) tropiklarda yetishtiriladigan asosiy mevali daraxtlardan hisoblanadi. Boʻyi 10—45 m, quyuq bargli, koʻp shoxli, barg shakli nishtarsimon, baʼzan tuxumsimon, toʻq yashil, xushboʻy. Gullari ikki jinsli, mayda, roʻvaksimon toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi ovalsimon, kattaligi bodring bilan qovun oraligʻida boʻlib, uzun meva bandlari yordamida novdalarda osilib turadi. Sirti sariq. Danakli mevalar turkumiga kiradi. Etining rangi sariq, xomligida nordon, pishib yetilgach, shirin, mayin, sersuv, xushboʻy. Mevasi yangiligida yeyiladi, sharbatlar tayyorlanadi, konserva sanoatida qayta ishlanadi (qarang Sitrus oʻsimliklar).

Manbalar 

 

Hindiston ziravorlari
Danak
Dorivor oʻsimliklar
Mangostan

Mangostan, mangustan (Garcinia mangostana) — dalachoydoshlar oilasiga mansub ikki uyli past boʻyli daraxt. Bargi qalin, yaxlit, toʻq yashil. Guli yakka yoki toʻp-toʻp, gulbargi qalin, pushti. Vatani — Malakka va Malay arxipelagi. Osiyo tropiklarida mevasi uchun oʻstiriladi. Mevasi dumaloq (apelsindek) qizil yoki jigarrangbinafsha, xushboʻy, mazasi nordonshirin, isteʼmol qilinadi.

Manbalar 

Mevali daraxtlar
Bo‘yoq olinadigan o‘simliklar
Tropik mevalar
Mangu Temur

Mangu Temur — Oltin Oʻrda xoni (1266—82). Otasi Toʻgʻon, Botuxonning 2-oʻgʻli boʻlgan. Uning davrida moʻgʻullar Vizantiya (taxminan 1269—71), Litva (1275), Kavkaz (1277) ga harbiy yurishlar qilishgan. Bu yurishlarda ayrim rus knyazlari ham ishtirok etishgan. M. T. rus cherkovining Oltin Oʻrdaga soliq toʻlashdan ozod etilgani haqida birinchi boʻlib yorliq bergan. M. T. davrida genuyaliklarning Qrimdagi savdo koloniyasi (manzilgohi) — Kafa vujudga kelgan hamda tumanboshi Noʻgʻayning mavqei oshgan.

Manbalar 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
1282-yilda vafot etganlar
Oltin Oʻrda
Oltin Oʻrda hukmdorlari
Mangu qorlar

Mangu qorlar — yer yuzasida yil boʻyi erimay yotadigan qor va muzlar. Mangu qorlar qatlamining faqat ustki qismi qordan iborat, chuqurroqdagi qatlamlari esa yuqoridagilarining ogʻirlik bosimi natijasida firn va muzga aylanadi. Qutbiy oʻlkalarda Mangu qorlar hamma joyda uchraydi, issiq va moʻʼtadil iqlimli mamlakatlarda esa qor toʻla erib ulgurmaydigan togʻlarda boʻladi. Natijada, qor doimo koʻpayib, muzga aylana boradi, ogʻirlik bosimi taʼsirida togʻlarning quyi qismiga tomon siljiydi, u yerda erib, daryolarga suv beradi. Oʻrta Osiyo togʻlarida Mangu qorlar 3000 m dan baland joylarda uchraydi.

Manbalar
Mangustlar

Mangustlar (Herpestes) - yirtqich sut emizuvchi hayvonlar urugʻi, vi-verrasimonlar oilasiga kiradi. Gavdasining uzunligi 23—64 sm, dumi 50 sm gacha. Moʻynasi dagʻal, rangi bir xilda yoki yoʻlyoʻl. 10 turi Jan. Osiyoda, 6 turi Afrikada, 1 turi Yevropa (Ispaniya)da tarqalgan. Oʻrmonlar va butazorlarda, baʼzan aholi ʻ yashaydigan joylar yaqinida hayot kechiradi. Tunda faol. Mayda umurtqali hayvonlar, baʼzan umurtqasizlar bilan oziqlanadi, zaharli ilonlarni yeb, foyda keltiradi.

Manbalar
Mandalay

Mandalay, Mandale — Myanmaning markaziy qismidagi shahar. 

Mandalay viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi shahar atrofi bilan 5,8 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Iravadi daryosi boʻyidagi yirik port. Ip gazlama, yogʻmoy, taxta tilish sanoati, tay-yor qismlardan avtomobil yigʻish korxonalari, kema taʼmirlash va temir yoʻl ustaxonalari mavjud. Hunarmandchilik rivojlangan. Qoʻlda shoyi toʻqiladi, yogʻoch va toshdan oʻymakorlik, kulolchilik buyumlari tayyorlanadi. Un-t, institutlar, kutubxonalar bor. Myanma kino sanoati markazi. Mamlakatning madaniy va liniy markazi. Budda dinidagilar ziyoratgoh joyi. Shaharga 1857-yilda asos solingan (rasmiy nomi pali tilida — Yadanabon — "qimmatbaho toshlar uyumi" degan maʼnoni anglatadi). 1857—85 yillar myanmaliklarning mustaqil Konbaun davlatining poytaxti boʻlgan.

Fotogalereya

Manbalar
Mandarin

Mandarin (Citrus reticulata) — rutadoshlar oilasining sitruslar turkumiga mansub doim yashil daraxtlar va butalar turi; mevali ekin. Yovvoyi turlari maʼlum emas. M. subtropik va tropik (Yaponiya, Xitoy, Ispaniya, Meksika va boshqalar) hududlarda ekiladi.

Vatani — Xitoy. Oʻzbekistonda 20-asrning 70-yillaridan maxsus issikxona va transheyalarda payvanddan oʻstirilgan past boʻyli navlari yetishtiriladi. Bu navlar mart oyida gullab oktabrda mevasi pishadi. 5—6 yoshda bir tupi 40 kg meva beradi. M. — doim yashil daraxt, balandligi 3 m ga boradi. Tinim davri bilan almashadigan 2—3 oʻsish davriga ega. Shox-shabbasi yoyilib usadi, barglari uzunchoqtuxumsimon, toʻq yashil, gullari oq mayda, ikki jinsli, xushboʻy. M. may—iyun oylarida gullaydi, mevasi okt—noyab.da pishadi. Mevasi yassi dumaloq, baʼzan yapaloq, yuzasi biroz gʻadir-budir, poʻsti qalin, zargʻaldoq, urugʻi mayda. Sharbati nordonshirin. Eti toʻq sariq, sersuv, 8—10 pallali, vazni 60—80 g . Sharbati tarkibida 2,87—10,5% qand, 0,95—1% kislota (asosan, limon kislota), 25 mg % vitamin S va boshqa mavjud. Pustila pektin moddasi, efir moyi va glikozidlar mavjud boʻlib, qandolatchilik sanoatida va efir moyi olishda ishlatiladi. M. sovuqqa chidamli: —6,5° da barglarini, — 12° da daraxtini sovuq uradi. Ohak va gumusga boy tuproklarda yuqori hosil olinadi. M. asosan, payvand yoʻli bilan koʻpaytiriladi (asosan, trifoliatga payvand qilinadi). Koʻchatlar orasi 3–5 m, qator orasi 5–6 m qilib kech kuz va erta bahorda ekiladi. Yezda qator oralari yumshatiladi, sugʻoriladi. M. daraxtiga yosh paytida toʻgʻri shakl berilsa, hosildorlik yuqori boʻladi. 10—12 yillik daraxtlardan 1 gektardan 500 s hosil olinadi (bir tupi 30–70 kg meva beradi). Mevasi yangiligida isteʼmol qilinadi (murabbo, jem, sharbat) tayyorlanadi (qarang Sitrus oʻsimliklar).

Kasalliklari : fitoftoroz, kalmaraz, antraknoz.

Zararkunandalari: tillarang va qizil kana.

Rixsivoy Joʻrayev.

Manbalar
Mandat

Mandat (lot. mandatum — topshiriq) — biror shaxsning vakolatini, muay-yan narsaga huquqini tasdiklovchi hujjat, mas, deputatlik Mandat Saylov krnunchiligida bir M.lik, ikki M.lik yoki koʻp M.lik saylov okrugi tushunchalari mavjud. Bu ana shu okrugda bir, ikki, uch yoki bir qancha deputatga ovoz berishni bildiradi.

Manbalar
Mandolina

Mandolina (ital. mandolino) — lyutnya oilasiga mansub torli tirnama musiqa cholgʻusi. Italiyada paydo boʻlib, 17-asrda hozirgi shaklga ega boʻldi. 18-asrdan M. — eng sevimli italyan xalq cholgʻusi, 19-asrdan Yevropa (jumladan, baʼzi turkiy xalqlar — tatar, boshqird va boshqalar) da ommaviylashgan. 4—6 juft torlari kvinta boʻyicha sozlanadi, tovushi tiniq, jarangdor va kuychan. Bir necha xillari (neapolitan, Florensiya M.lari, mandola va boshqalar) mavjud. Yakka, joʻrovoz hamda orkestr cholgʻusi sifatida ishlatiladi. Kompozitorlar ham (Betxoven, A. Vivaldi va boshqa, Oʻzbekistonda F. Leysek) M. uchun asarlar yaratishgan.

Manbalar
Mandub

Mandub (arabcha — tavsiya etilgan, lozim topilgan) — shariat hukmlaridan biri (farz, muboh, makruh, harom bilan birga). Dindorlar uchun bajarish lozim topilgan, tavsiya etilgan, lekin majbur hisoblanmagan amallar (masalan, belgilanganidan ortiq xayrsadaqa qilish, jahlni bosish, qarzlarni kechib yuborish, jumadan tashqari vaqtlarda ham masjidga chiqish, mehmondoʻst boʻlish, yoʻlni koʻrsatib qoʻyish va shahrik.) Mandub hukmiga kiritilgan. Ixtiyoriy bajariladigan bir qancha urf-odatlar Mandub hisoblanadi, ular mohiyatan sunna qoʻygan talablardan keyin turadi, baʼzan ular ayni mazmunda ham talqin etiladi.

Manbalar
Manej

Manej (frans. manege) — 1) toʻgʻri toʻrtburchak yoki doira tarhli, ichki kismi pardevorsiz bino yoki maydon. Ot sporti, yengil atletika, gimnastika va shahrik. sport turlari boʻyicha mashgʻulot oʻtkazish uchun qurilgan yopiq bino. Unda sport qurollari va jihozlarini saqlash uchun yordamchi xonalar boʻladi. M.da turli sport oʻyinlari, gimnastika, kurash kabilar boʻyicha mashgʻulotlar va xalqaro musobaqalar oʻtkaziladi. Qishda isitish, yozda esa shamollatish uskunalari bilan jihozlanadi. Toshkentdagi "Yoshlik" sport majmuasi M.ining umumiy maydoni 3900 m (1500 oʻrinli), zamonaviy talablar asosida qurilgan. "Jar", "Yunusobod" tennis korti va turli viloyatlardagi sport majmualarining M.lari diqqatga sazovor; 2) sirk zali oʻrtasiga aylana shaklda ishlangan tomosha maydoni, arena.

Manbalar
Manyovr

Manyovr (frans.) — 1) qoʻshinlar (flot qoʻshinlari)ning dushmanga talafot yetkazish uchun qulay boʻlgan kuch va vositalar guruhini tuzish maqsadidagi harakatlari; 2) qoʻshinlar (flot, aviatsiya kuchlari)ning yirik ikki taraflama mashqi; qoʻshinlarni qoʻshilma va birlashmalarning komandirlari hamda shtablarini taktik, shuningdek, operativ tayyorlashning oliy shakli. Jangovar holatga yaqin sharoitda oʻtkaziladi; 3) lokomotivlar va vagonlarning stansiya yoʻllarida harakat qilishi.

Manbalar
Manjaniq

Manjaniq — toshotar harbiy qurilma. Eshilgan pay, tola yoki junning egiluvchanlik kuchi ostida harakatga keltirilgan. Qad. Yunoniston va Rimda katapulta nomi bilan yuritilgan. Asosan, qalʼa va qoʻrgʻonlarni qamal qilishda qoʻllanilgan. M. yordamida qamaldagilarga qarata tosh yadrolar irgʻitilgan. Tosh topilmagan kezlarda turli daraxtlardan tayyorlangan gʻoʻla va kundalardan foydalanilgan. Xususan, moʻgʻul bosqinchilari Urganchni 7 oy davomida qamal qilish asnosida tevarak-atrofdan tosh topmay, tutning kundalarini kesib, M.qa solib shaharga otganlar. M.dan otilgan tosh, kunda, gʻoʻlalar bir necha yuz metrga borib tushgan. M. qalʼa, qoʻrgʻon devorlarini buzish, raxna ochish yoki bi-nolarni yakson qilish, shuningdek, qamaldagilarga qiron keltirish uchun ham moʻljallangan. Amir Temur armiyasida ham M. mavjud boʻlgan. Tikrit, Mordin kabi mustaham qalʼalarni egallashda M. qoʻl kelgan. Oʻrta Osiyoda 15-asrdan eʼtiboran oʻt sochish quroli — toʻp, zambarakning qator turlari qurollanishdan muhim oʻrin egallashi sababli M.dan asta-sekin voz kechilgan. Toshotar qurilmaning M.qa nisbatan kichik turi arroda deb nomlangan.

Adabiyot 
 Abulgʻoziy, Shajarayi turk, T., 1992; Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996.

Manbalar 

Qurollar
Manjeta

Manjeta (frans. manchette — yeng) — mashinalarning birikmalaridagi zichlovchi detal; suyuklik yoki gazning yuqori bosimli boʻshliqdan past bosimli boʻshliqqa sizib chiqishiga yoʻl qoʻymaydi. M. oʻziga xos P-kesimli halqa koʻrinishida charm, rezinadan tayyorlanadi. Halqaning silindrik sirti birikmadagi qoʻzgʻaluvchan va qoʻzgʻalmas detallar orasidagi tirqishni zichlab turadi va suyuklik (moy, yonilgʻi, suv) va gazning sizib chiqishiga, ish boʻshligʻiga chang va loy kirishiga toʻsqinlik kiladi.

Manbalar
Manjurlar

Manjurlar, manchjurlar, (oʻzlarini manzu deb atashadi) — xalq, umumiy soni 10 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Asosiy qismi XXRning shim.-sharqiy qismi Dunbey (Manjuriya)da yashaydi. Tili — Oltoy moʻgʻul-tungus tiliga mansub, 16-asrdan moʻgʻul yozuviga ega. Dindorlari — buddizm, daosizm va boshqa dinlarga eʼtiqod qiladi. Hozirda M. orasida xitoy tilida soʻzlashish keng tarqalgan, manjur tili ayrim qishloqlarda, ayniqsa, Xeylun-gjyang oʻlkasida saqlanib qolgan. M. hayotida hunarmandchilik va dehqonchilik (galla, soya, yer yongʻoq, tamaki, sabzavot) bilan shugʻullanish muhim oʻrin tutadi. Manchjur (xitoychamanchjou) etnonimi 1635-yildan joriy etilgan, ungacha M. "nyuychjeng" ("Sharq odamlari") deb atalgan.

M.ning etnogenezi milodiy 4-asrdagi "moxe-vuji" qabilalar ittifoqiga borib taqaladi. Dastlab ushbu ittifoq tarkibiga Manjuriyadagi Sungxuajang va Xeylungjyang daryolari boʻyida ovchilik va dehqonchilik bilan shugʻullanuvchi sumuo, buoduo, anchegu, funis, ben-xay xaoshi, xeyshuy, bayshan kabi 7 kabila kirgan, keyinchalik ularning soni 16 taga koʻpaygan. 7—8-asrlarda xeyshuy va moxe kabilalari kuchayib Bo-xay davlatini tuzganlar. 926 yilbu davlat kidonlar tomonidan tugatilgan, 10-asroxiri —11-asrda M. vanʼyan qabilasi asosida yana birlashganlar, ularni umumiy holda nyuyjeng deb atashgan. 12-asr boshida Aguda boshchiligida nyuyjen-glarning Jin (Szin — oltin) davlati tashkil etilgan (1115—1234). Bu davlat yemirilgach, nyuyjenglar tarqab ketganlar. 1635-yil Nurxachi (Nurxatsi) ularni qayta birlashtirib, Jin davlatini tiklagan. Shundan soʻng nyuyjenglar oʻzlarini man (toʻla, tugal maʼnosini bildiradi), yashagan joylarini esa Manchjou (Manlar vohasi) deb atashgan. 1636-yil bu davlat nomi Chin (rus adabiyotida Sin — tiniq, toza maʼnosida)ga oʻzgartirilgan. M. 17-asr oʻrtalarida Koreya, Xitoyni bosib olib Sin imperiyasini tuzdi. Soʻngra Mon-goliyani, 18-asrda Tibet, Jungʻoriya, Torim vohasidagi davlatlarni tugatib, ular hududini ham egallab olgach, u yerlarda mustamlakachilik rejimini oʻrnatishgan.

Chin (Sin) imperiyasi agʻdarilgunga qadar (1911) M.ga keng imtiyozlar berilgan edi. M.ning koʻpchiligi ona tilini unutib, xitoy tili va madaniyatini oʻzlashtirgan va xitoy madaniyatiga ham taʼsir koʻrsatgan. Urugʻchilik qoldiqdari bir qadar saqlanib qolgan.
Manjuq

Manjuq — 1) 10—12-asrlarda musulmon Sharq xalqlarining harbiy qoʻshinidagi bayroq (tugʻ) uchiga oʻrnatilgan zarhal yoki misdan yasalgan yarim oy; 2) bunchuq, yaʼni uchiga yarim oy oʻrnatilgan va tepa qismiga koʻndalang qoqilgan taxtachaga ot dumi osiltirib qoʻyilgan yogʻoch— nomdor Lashkarboshilarning hokimiyat belgisi.

Manbalar
Peyzaj

Peyzaj (frans. paysage — mamlakat, joy) —1) rassomlik (rangtasvir, grafika) va haykaltaroshlik (relyef)da tabiatni aks ettiruvchi janr yoki shu janrda yaratilgan alohida asar (qarang Mantra); 2)adabiyotda — badiiy soʻz vositasidagi tabiat tasviri, ifodasi. P. yozuvchining oʻz asarida tanlagan ifoda usuli va ijodiy uslubi bilan bogʻliq holda turlicha vazifalarni bajarishi mumkin. Tabiat manzarasi tasviri orqali yozuvchi oʻzining yurtiga, Vataniga, ona tabiatga boʻlgan munosabatini ifodalaydi. Tabiat tasviri syujetning tarkibiy qismlaridan biri boʻlib, asarning gʻoyaviy-estetik quvvatini oshirish, syujet rivojini tezlatish yoki sekinlatish, qahramonning ichki dunyosini ochish kabi vazifalarni ba-jaradi. Bu bilan P. badiiy asarda ishtirok etuvchi personajlarnn yanada toʻla-qonli ifodalashga yordam beradi. Badiiy asarda P.dan 2 xil usulda foy-dalaniladi: qahramonning ruhiy holatini tabiat tasviri bilan parallel ravishda tasvirlash va qaramaqarshi (kontrast) usulda tasvirlash. P. tasviri orqali muallif oʻzining asosiy gʻoyaviy niyatini ilgari surishi ham mumkin. Mas, Choʻlpon "Kuz" sheʼrida fasl koʻrinishini chizish orqali rus bosqinchiligining mudhish oqibatlarini koʻrsatmoqchi boʻladi. Shuningdek, Oybekning "Naʼmatak", H. Olimjonning "Oʻzbekiston", "Oʻrik gullaganda", A. Oripovning "Sen bahorni sogʻinma-dingmi?" sheʼrlari P. lirikasining eng yaxshi namunalari hisoblanadi.

Manbalar
Manzarali bogʻdorchilik

Manzarali bogʻdorchilik - bogʻdorchilikning manzarali oʻsimliklar oʻstirish bilan shugʻullanadigan tarmogʻi (qarang Bogʻdorchilik, Manzarali oʻsimliklar).

Manbalar
Manzarali film

Manzarali film – hujjatli film turi. U tabiat xususiyatlarini koʻrsatishga qaratilgan boʻladi. „Geografik film“ deb ham ataladi. Bunday filmlar yer yuzi va uning tabiiy sharoitlari, oʻsimliklari va hayvonot dunyosi bilan tanishtiradi. Odatda, qisqa metrajli qilib yaratiladi va kadr ortidan beriladigan izoh soʻzi juda kam boʻladi yoki umuman boʻlmaydi.

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Film janrlari
Manzilgoh

Manzilgoh — 1) ibtidoiy jami-yatda urugʻ jamoalarining vaqtincha turar joyi, maskani; 2) serqatnov va katta yul ustida qurilgan, toʻxtab oʻtishga moʻljallangan joy, manzil. M.larda yoʻlovchilar ichimlik, oziq-ovqat bilan taʼminlangan, hordiq chiqarish uchun maxsus xonalarga joylashtirilgan. Baʼzi M.larda karvonsaroylar, maʼlum darajada mustahkamlangan rabotlar bunyod etilgan. Masalan, Toshkent va Samarqand oraligʻidagi yoʻl ustida bir qancha M.lar (Zangiota, Qovunchi va hokazo) mavjud boʻlgan. Vaqt oʻtishi natijasida keyinchalik ayrim M.lar oʻrnida shaharlar tarkib topdi. M.lar koʻchmanchi hamda oʻtroq xalqdar uchrashadigan, ular oʻrtasidagi iqtisodiy, madaniy aloqalar oʻrnatiladigan joy sifatida ham muhim ahamiyat kasb etgan.

Manbalar
Manzum

Manzum (arab. — tuzilgan, terilgan yaʼni, nazm holiga keltirilgan), aytim yoʻli — Xorazm maqomlari ashula boʻlimining nomi. Har bir maqomda M. bir necha ashula qismlaridan iborat yirik turkumni tashkil etadi. Ularda tuzilishi birligi, vazn-usul va shak-llarning esa xilma-xilligi bilan taʼriflanadi. M.ning bosh shoʻʼbasi Shashmaqomdan farqli oʻlaroq bosh cholgʻu qismi kabi tani maqom deb ataladi. Asosiy qismlari — Talqin, Nasr, Tarona, Suvora, Naqsh, Faryod, Ufar va boshqa oʻziga xos ashula yoʻllarini oʻz ichiga oladi. Ular muayyan tartibda, asosan gʻazallarga bastalangani uchun M. deyiladi.

Manbalar 

 
Xorazm
Manzuma

Manzuma (arab.— tizma) — voqeaband sheʼriy asar yoki sheʼriy maktubni ifodalovchi termin. M. asosan masnaviy shaklida, har bir bayti a-a, b-b, v-v qofiya tartibida yoziladi. Oʻzbek mumtoz adabiyotida sheʼriy hikoyalarga nisbatan ham M. termini ishlatilgan. M.larda kichik syujet va syujet unsurlari buladi. Shoir bironbir kichik voqeaning hikoyaviy sheʼriy ifodasini keltiradi. Turli mavzularga bagʻishlangan va uziga xos uslubiy xususiyatlarga ega. M.lar mavjud: ishqiy, sarguzasht, afsonaviyromantik, tari-xiybiografik, axloqiydidaktik, arzi hol (hasbi hol), tamsil, satirik va h.k. M., ayniqsa, 19-asr oʻzbek shoirlari ijodida yangi bir bosqichga koʻtarildi, anʼanaviy xususiyat kasb etdi. Muqimiyning qator hajviy, Furqatning maʼrifatparvarlik ruhidagi asarlarida (noma-M.lar) bu shaklning imkoniyatlari kengaytirildi. Furqatning "Suvorov haqida" M.si masnaviy shaklidagi 86 baytdan iborat. M.ni nazm libosidagi hikoya, kichik sheʼriy qissa deyish ham mumkin.

Manbalar
Maniakal-depressiv psixoz

Maniakal-depressiv psixoz, siklofreniya — ruhiy kasallik; gʻamgin (depressiya) yoki koʻtarinki (maniya) ruhiy holatlar xuruj qilishi (fazalari) bilan kechadi. Xurujlar bir necha kundan bir necha oygacha davom etadi.

Maniakal fazada bemor kayfi chogʻ, serharakat, sergap boʻlib, oʻzini har ishga qodir, ishbilarmon deb biladi. Charchash nimaligini bilmaydi, kam uxlaydi.

Depressiv fazada bemor gʻamgin, ruhiyati va harakatlari suyet, odamovi boʻlib qoladi, tushkunlikka tu-shadi, madori qurib bitgandek tuyuladi, ishlashga qiynaladi, uyqusi va ishtahasi buziladi (qarang Depressiya). Odatda, kasallik fazalari bir-biri bilan almashinib turadi; yosh ulgʻaygan sari depressiv faza koʻp uchraydi. Kasallik baʼzan monofaz kechishi ham mumkin, bunda faqat maniakal yoki faqat depressiv faza qayd qilinadi. Baʼzi hollarda bir faza bevosita ikkinchisi bilan almashinadi, biroq fazalar oʻrtasidagi vaqt yillab choʻziladi. Bemorning qiyofasi deyarli oʻzgarmaydi. Psixoz xurujlari boʻlmagan davrda bemor oʻzini sogʻlom his qiladi. Lekin maniakal faza odam keksayganida uchrasa, bemor zaif boʻlib qoladi. Depressiv faza bemorda hayotga qiziqishning yoʻqolishi va oʻzoʻzini oʻldirish ehtimoli borligi bilan xavfli. M.-d.p. belgilari paydo boʻlganda psixiatr-vrachga murojaat qilish zarur, vaqtida qilingan davo yaxshi naf beradi. Tin-chlantiruvchi va antidepressiv vositalar buyuriladi, jiddiyroq hollarda kasalxonaga yotqiziladi.

Manbalar
Maniax

Maniax (6-asr) — Turk xoqonligining Eronga yuborgan elchilar guruhi rahbari, sugʻdlik savdogar. Xusrav I Anushirvon uzoq vaqtgacha Sugʻd elchilariga uzil-kesil javob bermay turgan, sugʻ-dlar keltirgan ipak mollari namunalarini oʻtga tashlattirgan. M. elchiligi muvaffaqiyatsiz chiqqach, turklar Vizantiya bilan ittifoq boʻlib, Eronga qarshi yurish boshlashga qaror qilishgan. 568—569 yillarda Turk xoqonligi Konstantinopolga, Yustin II saroyiga yana M.ni boshliq qilib elchilar yuborgan. Unga Eronni bir chekkada qoldirib, Vizantiya bilan bevosita savdo munosabatlari oʻrnatish vazifasi yuklatilgan. U zimmasidagi vazifani uddalagan.

Manbalar 

 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Osiyo tarixi
Eron tarixi
Matvey Manizer

Matvey Genrixovich Manizer [1891.5(17).3, Peterburg - 1966.20.12, Moskva] — rus xdykaltaroshi. Badiiyot akadimyasining haqiqiy aʼzosi (1947); Badiiyot akadimyasi vitse-prezidenti (1947—66). Shtiglits rayem chizish markaziy bilim yurti (1908—09), Peterburg Badiiyot akadimyasi (1911 —16)da taʼlim olgan. M., asosan, monumental bronza haykaltaroshligi sohasida ijod qilgan; uning ijodiga soʻnggi akademiya maktabi anʼanalarining taʼsiri kuchli. M.asarlari gʻoyasining dolzarbligi, real, umumlashma obrazi bilan dik,qatga sazovor. V. Volodarskiy (Sankt-Peterburgda, 1925), "1905-yil 9-yanvar qurbonlari" (Sankt-Peterburg, 1931), T.G. Shevchenko (Harkov, 1935, Kiyev, 1938), I. P. Pavlov (Ryazan, 1949) va boshqa haykallar, Moskva metro-politeni ("Izmaylovskiy parki", 1994 va boshqalar) bekatlari uchun bir qator bronza haykal va haykallar guruhini yaratgan.

Manbalar 

 

1891-yilda tugʻilganlar
1966-yilda vafot etganlar
17-martda tugʻilganlar
20-dekabrda vafot etganlar