Ludditlar harakati

Ushbu nomdagi musiqa uchun bu sahifani koʻring: Luddite (EP)

Ushbu mavzu bilan adashtirilmasin: Ludites

Ludditlar 19-asrda toʻqimachilik mashinalarini yoʻq qilish maqsadida radikal guruh tuzgan ingliz toʻqimachilik ishchilarining yashirin qasamyodiga asoslangan tashkilotdir. Guruh oʻz nomini Lester yaqinidagi Anstey shahridan boʻlgan afsonaviy toʻquvchi Ned Ludddan olgan deb ishoniladi. Ludditlar oʻzlari „yolgʻon va firibgarlik“ deb atovchi, standart mehnat faoliyatini butkul oʻzgartiruvchi tikuv mashinalarini ishlab chiqaruvchilarga qarshi norozilik bildirshgan. Ludditlar oʻz qoʻl mehnati mahoratlarini oʻrganish uchun sarflagan koʻp vaqtlari bekor ketishidan qoʻrqishadi, sababi tikuv mashinalari toʻqimachilik sanoatidagi ularning yaʼni insonlarning oʻrnini egallar edi.

Ludditlarning koʻplab qismini yopilgan ustaxonalarning egalari tashkil qilar edi, chunki fabrikalar ularning mahsulotiga oʻxshash mahsulotlarni arzonroqqa sotishlari mumkin edi. Lekin fabrikalarda mahulot ishlab chiqarishda inson mehnatidan juda oz miqdorda foydalanganligi sabab ustaxona egalari zavodlardan ish topishlari juda mushkul edi. Ushbu holat koʻplab odamlarni ishsiz qoldirdi va gʻazablantirdi.

Ludditlar harakati Angliyaning Nottingem shahrida 1811-yildan 1816-yilgacha davom etgan va butun mamlakatni qamrab olgan. Zavod va fabrika egalari namoyishchilarni oʻqqa tutdilar. Bora-bora bu harakat qonuniy va harbiy kuch bilan bostirildi, keyinchalik ayblanuvchi va sudlangan ludditlar qatl etildi yoki surgun qilinish bilan jazolandi. Vaqt oʻtishi bilan bu atama sanoatlashtirish, avtomatlashtirish, kompyuterlashtirish yoki umuman yangi texnologiyalarga qarshilik holatlari uchun ishlatila boshlangan.

Etimologiya 
Luddit nomining kelib chiqishi noaniqdir. Koʻp tarqalgan versiya esa harakat 1779-yilda ikkita paypoq qolipini sindirib tashlagan va nomi mashina buzgʻunchilarining ramziga aylangan Ned Ludd sharafiga nomlanganidir. Biroq, Ned Ludd butunlay toʻqima obraz boʻlgan va hukumatni taajjublantirish va qoʻzgʻatish usuli sifatida ishlatilgan boʻlish ehtimoli mavjud. Keyinchalik bu ism general Ludd yoki qirol Ludd sifatida taniladi, xalq orasida u Robin Gud kabi Shervud oʻrmonida yashashi aytiladi.

Monmutlik Jefrining afsonaviy Britaniya qirollari tarixi va boshqa oʻrta asrlardagi Uels matnlariga koʻra „Lud“ yoki „Ludd“ Rimgacha boʻlgan davrda Britaniya orollarining kelt qiroli boʻlgan, u goʻyoki Londonga asos solgan va Ludgeytda dafn etilgan deya ishoniladi.

Tarixiy oʻxshashliklar 
Ushbu qoʻzgʻolon boshlanishiga sabab boʻlgan ixtiro 1801-yilda Jozef-Mari Jakkard tomonidan yaratilgan jakkard toʻquv dastgohi edi. U dastgohdagi naqsh tushirishni boshqaradigan perfokartalar tizimini ishlab chiqdi; tabiiy ravishda ularni „jakkard kartalari“ deb ataydi.

Hukumat jazolari oʻta qattiqligi sabab, XVIII asrning quyi tabaqa aholisi qirol yoki hukumatga ochiqdan-ochiq sodiq boʻlmasa-da,  zoʻravonlik harakatlari kamdan-kam uchragan. Aksariyat odamlar birinchi navbatda oʻzlarining kundalik ehtiyojlarini qondirish uchun ishlashgan. Oʻsha paytda ingliz toʻqimachilik fabrikalarida ish sharoitlari ogʻir edi, ammo malakali hunarmandlarning turmush tarziga tahdid soladigan darajada taʼsir koʻrsatmas edi. Yangi ixtirolar esa toʻqimachilik mahsulotlarini tezroq va arzonroq ishlab chiqara boshlaydi, chunki ular tajribasiz, kam maosh oluvchi ishchilar tomonidan ham boshqarilishi mumkin edi.  Bu holat keyinchalik mamlakatda ishsizlik suratini tezlashtirib yuborgan.

Kevin Binfild toʻquvchilarning uyushtirilgan harakatlari 1675-yildan beri turli vaqtlarda sodir boʻlganligini taʼkidlaydi va u XIX asr boshidagi harakatlarni, mashinalarga butunlay nafrat tushnchasidan koʻra, Napoleon urushlari paytida ishchilar sinfi boshidan kechirgan qiyinchiliklar uchun norozilik harakati sifatida koʻrishni taklif qiladi. Oziq-ovqat narxlarining tartibsiz oʻsishi 1710-yilda Kilmenlarning Tayn portida qoʻzgʻoloniga olib keldi va 1727-yilda esa qalay konchilar Falmouthdagi don omborlariga oʻgʻrilikka tushishdi. 1740-yilda Northumberland va Durhamda qoʻzgʻolon koʻtarildi va 1756-yilda Quakerda makkajoʻxori sotuvchilarga ham hujum qilindi. Gazlamachilik, qurilish, kemasozlik, matbaachilik va qandolatchilik kabi sohalardagi mohir hunarmandlar ishsizlik, kasallik va mehnat bozoriga chet el ishchilarining kirib kelishidan oʻzlarini tinch yoʻl bilan sugʻurta qilish uchun doʻstlik jamiyatlarini tashkil qilganlar .

Zamonaviy foydalanish 
Hozirgi kunda „Luddit“ yoki „luddizm“ atamasi koʻpincha yangi texnologiyalarga qarshi yoki qarshilik koʻrsatuvchi odamni tasvirlash uchun ishlatiladi.

1956-yilda Britaniya Parlamentidagi munozaralar chogʻida leyboristlar vakili - „uyushgan ishchilar har qanday holda ham „Luddit falsafasi“ga toʻlaqonli ishonmaganʻʻ, deya ushbu atamani eslab oʻtadi. 2006-yilga kelib, neo-luddizm atamasi texnologiyaning koʻp shakllariga qarshilikni ifodalash uchun ishlatila boshlandi. Ikkinchi Luddit Kongressi tomonidan tuzilgan manifestga koʻra (1996-yil aprel; Barnesvill, Ogayo shtati), neo-Luddizm, bu - „isteʼmolchilikka va kompyuter asrining tobora gʻalati va qoʻrqinchli texnologiyalariga passiv qarshilik koʻrsatishning yetakchisiz harakatiʻʻ.

„Luddit nodonligiʻʻ atamasi iqtisodchilar tomonidan texnologik ishsizlik muqarrar ravishda tarkibiy ishsizlikni keltirib chiqaradi va natijada makroiqtisodiy zarar keltrishi haqidagi qoʻrquvga nisbatan qoʻllaniladi. Agar texnologik innovatsiya maʼlum bir tarmoqda zarur mehnat sarfini kamaytirishga olib keladigan boʻlsa, u holda ishlab chiqarishda mahsulot tannarxi pasayadi, bu esa raqobatbardosh narxni ham pasaytiradi va muvozanatli taklif nuqtasini oshiradi, bu nazariy jihatdan yalpi mehnat sarfini koʻpaytirishni talab qiladi. XX asr va XXI asrning birinchi dekadasida iqtisodchilar orasida uzoq muddatli texnologik ishsizlikka ishonish haqiqatan ham notoʻgʻri ekanligi haqidagi fikr mutlaq qarashga ega edi. Hozirgi vaqtda sanoatni avtomatlashtirishning afzalliklari butkul teng taqsimlanmagan degan fikrni qoʻllab-quvvatlovchilar koʻpchilikni tashkil qiladi.

Yana qarang 

 Ted Kaczynski
 Texnofobiya

Manbalar

Adabiyotlar 
 Ford, Martin R. (2009), The Lights in the Tunnel: Automation, Accelerating Technology and the Economy of the Future, Acculant Publishing, ISBN 978-1448569814. (e-book available free online.)
 Luddite Bicentenary – Comprehensive chronicle of the Luddite uprisings
 The Luddite Link – Comprehensive historical resources for the original West Yorkshire Luddites, University of Huddersfield
 Luddism and the Neo-Luddite Reaction by Martin Ryder, University of Colorado at Denver School of Education
 The Luddites and the Combination Acts from the Marxists Internet Archive
 The Luddites (1988)—Thames Television drama-documentary about the West Riding Luddites.
 
Eponim siyosiy mafkuralar
Angliyadagi siyosiy harakatlar
Sanoat inqilobi
Ijtimoiy harakatlar tarixi
Texnofobiya
Qoʻrquv