MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kasbitepa

Kasbitepa, Kasba, Kasbi — qadimgi Nasaf viloyatiga mansub shahar harobasi (mil. 1–2–13-asrboshi). Qarshidan 35 km jan.-gʻarbda joylashgan. Kasbitepaning eng quyi arxeologik qatlamlari milodning boshlariga oid. Hududi taxminan 2 ga boʻlgan. 589-yil sosoniylar sarkardasi Bahrom Choʻbin turkiy qavmlar ustidan zafar qozonib Kasbitepa qalʼasini egallagan. Sosoniylarning Sugd bilan chegaradosh yerida qurilgan Kazbion qalʼasi arman manbalarida (5-asr) qayd etilgan. Mixail Magassonning fikricha, bu qalʼa Kasbitepa arki oʻrnida joylashgan. Arkning bal. 18 m, maydon 180x120 m ni tashkil qilgan. Uning atrofi devor bilan oʻralgan. Jan.sharq tomon choʻzilgan rabodning uz. 1 km.

Ilk oʻrta asr qalʼasi va qishlogʻi oʻrnida 10–12-asrlarda Kasbitepa shahri rivojlangan. 10-asrda Kasbitepa shahri manbalarga koʻra, hatto Nasafdan ham ulkan boʻlgan. Shaharning jome masjidi, bozorlari boʻlib, hunarmandchilik, shahar atrofida dehqonchilik taraqqiy etgan. Kasbitepa Buxoro Nasaf-Termiz karvon yoʻlida joylashganligi tufayli yirik savdo markaziga aylangan. Moʻgʻullar istilosi (13-asr boshi) natijasida vayron boʻlgan. 17-asrda Kasbitepada kad. "sayyidlar" xonadoni yashagan. Kasbitepa oʻrnida keyinchalik Kasbitepa qishlogʻi vujudga kelgan. Kasbitepada Sulton Mir Haydar nomi bilan mashhur maqbaralarning katta majmuasi (11–12-asrlar) saqlangan.

Adabiyot 
 L unina SB., Goroda Yujnogo Sogda v VIII–XII vv., T., 1984; Kamaliddinov Sh.S., Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX – nachala XIII vv., T., 1996.

Manbalar 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Oʻzbekiston tarixi
Qashqadaryo viloyati
Kasb-hunar kolleji

Kasb-hunar kolleji - oʻrta maxsus, kasb-hunar oʻquv yurti. Oʻzbekiston Respublikasida 1997-yil 29-avgustda kabul qilingan „Kadrlar tayyorlash milliy dasturi“ va „Taʼlim toʻgʻrisida“gi qonunga muvofiq, umumiy taʼlim maktablari (9-sinf)ni tugatgan oʻquvchilar qabul qilinadi. Taʼlim muddati 3-yil K.-h. k. oʻrta maxsus, kasb-hunar taʼlimi beradi; oʻquvchilarning kasb-hunarga moyilligi, bilim va koʻnikmalarini chuqur rivojlantirish, tanlab olingan kasbhunar boʻyicha bir mutaxassislik va 2—3 ishchi-kasb malaka koʻnikmalarini egallash imkonini yaratadi. K.-h. k.larida taʼlim olish oʻquvchilarga oʻz bilimlarini chuqurlashtirish va tanlagan ixtisosliklariga ega boʻlishni taʼminlaydi. K.-h. k.larida oʻquv dasturlari oldingi oʻquv bosqichi — umumtaʼlim maktablari va keyingi pogʻonada turgan oliy oʻquv yurtlarining oʻquv dasturlari bilan oʻzaro mutanosiblikda boʻlib, taʼlimning uzluksizlik va izchillik prinsipiga amal qiladi. K.-h. k.lari zamonaviy asbob-uskunalar, oʻquv-uslubiy qurollar, koʻrgazmali vositalar, axborot texnologiyalari va kompyuterlar bilan jihozlanadi. K.-h. k.larida ishchi kadrlar emas, balki keng ixtisoslikdagi kichik mutaxassislar tayyorlanadi va ularni tayyorlashda har bir hududning oʻziga xos geografik va demografik shart-sharoitlari va mutaxassislarga boʻlgan mahalliy ehtiyojlari hisobga olinadi. Oʻquvchilarga beriladigan i.ch. taʼlimi oʻquv muassasasining zamonaviy jihozlangan ustaxonalarida va korxonalarida i.ch. amaliyoti bilan uzviy bogʻliq holda olib boriladi. Shu bilan bir qatorda umumiy bilimlar asoslarini berish, yoshlarning dunyoqarashini kengaytirish, ularni har tomonlama rivojlantirish va zamon talablariga javob beruvchi mutaxassis boʻlib yetishishi uchun berilayotgan taʼlim milliy qadriyatlarga hurmat, mustaqil davlatimizga sodiqlik va iftixor tuygʻulari ruhidagi tarbiya bilan mushtaraklikda amalga oshiriladi. K.-h. k.larining bitiruvchilariga davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi diplomlar beriladi. Budiplomlartaʼlimning keyingi bosqichlarida oʻqishni davom ettirish yoki egallangan kasb-hunar boʻyicha mehnat faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradi. 2001/2002 oʻquv yili boshida Oʻzbekistondagi 303 K.-h. k.da 217 mingga yaqin oʻquvchi oʻqidi.

Manbalar
Kasb-hunar leksikasi

Kasb-hunar leksikasi – (professionalizmlar) muayyan kasb yoki hunar egalari nutqiga xos soʻz va tushunchalar majmui. Boshqa tildan soʻz olish, shevaga xos soʻzlar, umumxalq tiliga xos maʼnosi oʻzgartirilgan soʻzlar Kasb-hunar leksikasining shakllanishi uchun asosiy manba hisoblanadi. Bir buyum, narsani turli kasb kishilari tomonidan xilma-xil (mas, „qozon“ – qandolatchilarda „potila“ va b.) nomlanishi ham K.-h. l.ni yuzaga keltirishi mumkin. Kasb-hunarning rivojlangan tarmogʻi (mas, paxtachilik, tibbiyot, texnika va boshqalar) leksikasi boy boʻlib, shu sohalarga oid alohida adabiyotlar ham nashr etilgan. Fan-texnikaga oid terminlarning, umuman, til lugʻat tarkibining boyishida va xalqning moddiy madaniyat tarixini oʻrganishda ular muhim manba hisoblanadi. Kasb-hunar leksikasi badiiy adabiyotda muayyan personaj xususiyati, tabiatini chuqurroq yoritishda badiiy tasvir vositasi boʻlib xizmat qiladi.

Manbalar
Kasik

Kasik (ispancha cacique) — 1) Meksika, Vest-Indiya va Markaziy Amerikadagi indeyslar yoʻlboshchisi (dohiysi). K. lavozimi, odatda, maʼlum urugʻ, oilada merosiy boʻlgan. K.lar va ularning avlodidan atsteklar, mayya va b. xalklarning zodagon tabakalari shakllangan. K.larning bir qismi ispan mustamlakachilari tomoniga oʻtgan va katta yer egalari, amaldorlarga aylangan; 2) Lotin Amerikasi va Ispaniyaning maʼlum viloyatlarida harbiylardan chiqib hokimiyatni egallab olgan obroʻli siyosatdonlarning atalishi. K.lar yordamida markaziy hokimiyat oʻz hukmronligini joylarda olib borgan boshqarish tartibi kasikizm deb nom olgan.

Manbalar
Kaskad

Kaskad (frans. cascade) — 1) bir necha pogʻonaga urilib tushadigan tabiiy yoki sunʼiy shalola. Sunʼiy K. istirohat bogʻlarida har xil sathdagi suv havzalari va pogʻonama-pogʻona supachalar tarzida quriladi (yana q. Sharshara); 2) sirkda qiziqchilarning akrobatik tarzda birinketin "yiqilish" usullari; 3) operettada qoʻshiq joʻrligida ijro etiladigan joʻshqin raqs; 4) gidroelektr stansiyalari kaskadi — bitta daryo oqimi boʻyicha yoki bir suv havzasiga birin-ketin, bosqichma-bosqich quriladigan va suv xoʻjaligi maromi hammasi uchun umumiy hisoblanadigan gidroelektr stansiya (GES)lar majmui (qarang GES kaskadi); 5) elektr mashinalari kaskadi — bir-biri bilan mexanik va elektrik tarzda yoki faqat elektrik jihatdan bogʻlangan ikki yoki bundan koʻp elektr mashinalardan iborat qurilma. Oʻzgarmas quvvatli va oʻzgarmas momentli boʻlishi mumkin. Birinchisida qoʻshimcha mashinalardan biri asosiy mashina (dvigatel) oʻqiga mexanik tarzda biriktiriladi. Ikkinchisida mexanik biriktiruv boʻlmaydi, balki qoʻshimcha mashinalardan biri oʻrniga ikkita elektr mashina ulanadi. K. elektr dvigatellarning aylanish chastotasini ravon va tejamli rostlab turishga imkon beradi; 6) transformatorlar kaskadi — ketma-ket ulangan ikki yoki undan koʻp elektr transformatorlar majmui. Yuqori kuchlanishli oʻzgaruvchan tokni oʻzgartirish yoki undan foydalanish uchun moʻljallanadi. Bunday K.da transformatorlarni pogʻonali uygʻotish usuli qoʻllaniladi. Bunda har qaysi navbatdagi transformator oʻzidan oldingi transformatorning kuchaytiruvchi chulgʻamidan uygʻotiladi. Kuchlanishi 1,5—2 MB gacha boʻlgan K.da 4 tadan 8 tagacha transformator boʻlishi mumkin; 7) kuchaytirish kaskadi —tarkibida kuchaytirish elementi, nagruzka zanjiri, oldingi yoki ketingi K. bilan bogʻlanish zanjiri boʻlgan radiotexnika qurilmasi. Kuchaytirish elementi sifatida yarimoʻtkazgichli (tranzistor, tunnelli diod) va elektrvakuumli elektron asboblar (qabul qilishkuchaytirish lampalari, klistron) qoʻllaniladi. Bunday K. kirishiga berilgan signal uning chiqishida (nagruzka zanjirida) kuchayib boradi. Kirish kuchlanishi (tok, quvvat)ning chiqish kuchlanishiga nisbatan K.ning kuchlanish (tok, quvvat) boʻyicha kuchaytirish koeffitsiyenti deb ataladi.

Manbalar
Kaskad togʻlari

Kaskad togʻlari — Shim. Amerika Kordilyera togʻlari sistemasidagi togʻ tizmasi, AQSH va Kanadada. Uzunligi 1000 km ga yaqin. Eng baland joyi 4392 m (Reynir vulkani). Tizma yon bagʻirlarini kesib tushgan Kolumbiya, Freyzer, Klamat va b. daryolarda zinapoyasimon sharshara (kaskad)larning koʻpligidan K.t.ga shunday nom berilgan. K.t.ning zamini mezozoy kristalli jinslaridan tuzilgan, ularning ustini vulkan jinslari qoplagan. Rangli metall va oltin konlari topilgan. Vulkan konuslarining yon bagʻirlarida issiq buloq koʻp. Sernam gʻarbiy yon bagʻrida igna bargli qalin oʻrmonlar, sharqiy, quruq yon bagʻrida 2800–3000 m dan yuqorida subalp va alp oʻtloqlari, choʻqqilarida qor va muzliklar bor. Milliy parklar (KreyterLeyk, Maunt Reynir, Lassen-Volkanik) bor.

Manbalar 

Togʻlar
Kaskay qabilalari

Kaskay qabilalari, kaskeyliklar, kasklar, kashklar, kashkeyliklar — Xett podsholigidan shim. va shim.-sharkdagi Pont togʻlari (Kichik Osiyo)da qadimdan yashovchi qabilalar birlashmasi. K.q.ning qoʻshni tumanlarga bosqinlari xettlarni doimiy kurash (mil. av. 17-asrdan mil. av. 13-asrgacha) olib borishga majbur qilgan. K.q. chorvachilik va toʻqimachilik bilan shugʻullangan. K.q.da mil. av. 14-asr gacha "harbiy demokratiya" saqlangan. K.q. mil.av. 8—7-asrlarda manbalarda oxirgi marta eslab oʻtilgan.

Manbalar
Garri Kasparov

Kasparov Garri Kimovich (1963.13.4, Boku) — shaxmatchi, xalqaro grossmeyster (1980), xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1985), jahonning 13-chempioni (1985—2000), jahon shaxmat olimpiadasi chempioni (1980, 1982, 1986, 1988, 1992, 1994, 1996). shaxmat "Oskari" sovrindori (1982, 1983, 1985— 1988, 1995, 1996, 1999), jahon kubogi egasi (1989).

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Rossiya shaxmatchilari
Sovet yozuvchilari
Kaspiy harbiy flotiliyasi

Kaspiy harbiy flotiliyasi— Kaspiy dengizidagi harbiy qoʻshilma. 1722-yilda Astraxonda tuzilgan. 1867-yildan asosiy bazasi Bokuga koʻchirilgan. 1918—19 yillarda AstraxonK.h.f., 1919—20 yillarda Volga-K.h.f. deb yuritilgan. 1920-yil iyulda uning negizida Kaspiy Dengiz Kuchlari tashkil etilgan, 1931-yildan yana K.h.f. nomi berilgan. K.h.f. Ikkinchi jahon urushi davridagi Stalingrad jangi va Kavkaz uchun olib borilgan janglarda Kaspiy dengizi orqali aloqani taʼminlashda va muhim yuklarni tashishda xizmat koʻrsatgan.

Manbalar
Kaspiyboʻyi pasttekisligi

Kaspiyboʻyi pasttekisligi— Sharqiy Yevropa pasttekisligining janubi-sharqi (RF) va Gʻarbiy Qozogʻistonda joylashgan. Kaspiy dengizidan shimolida Yalpi Sirt, gʻarbda Volgaboʻyi va Yergeni qirlari, sharqsa Uraloldi va Ustyurt platolari bilan chegaralanadi. Maydoni qariyb 200 ming km². Yassi tekislik, uning janubiy qismi okean sathidan past, shimoliy qismida bal. 159 m gacha. Pasttekislikda ayrim qirlar koʻtarilib turadi. Toʻrtlamchi davrda bir necha marta dengiz bosgan va shimolida gilli, qumokli, janubida qumli yotqiziqlar qoldirgan. Chuqurchalar, qoʻltiqchalar, qum tillari, soyliklar, janubiy da shamol hosil qilgan relyef shakllari, Kaspiy dengizi sohili boʻylab ber doʻnglari uchraydi. Iqlimi quruq, kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi shimolda —14°, sohilda —8°, iyulniki shimolida 22°, sohilda 23°. Yiliga janubi-sharqiga 200—250 mm, shimoli-gʻar-biga 350 mm yogʻin tushadi, potensial bugʻlanish 1000 mm ga yaqin. Tez-tez garmsel esib turadi. Ural, Volga, Terek, Kuma, Katta Uzen, Kichik Uzen, Uil, Sagʻiz daryolari oqadi. Shoʻr koʻllar (Bosqunchoq, Elton va b.) koʻp. Tuprogʻi och qoʻngʻir, shoʻrtob, shoʻrxok tuproq. Shimolida shuvoq-boshoqli oʻsimliklar, janubida shuvoq oʻsadi. Volga-Axtuba qayirida polizchilik, bogʻdorchilik, sabzavotchilik rivojlangan. Neft (Emba neft rayoni), koʻllarda osh tuzi bor. Astraxon qoʻriqxonasi joylashgan.

Manbalar 

Yevrosiyo
Kaspiylar

Kaspiylar — Sharqiy Ozarbayjonning choʻl mintaqalarida yashagan iberiy-kavkaz guruhiga mansub qabilalar. Dastlab Gerodot (mil. av. 5-asr) tomonidan qayd etilgan. K.ning asosiy mashgʻuloti — koʻchmanchi chorvachilik. Keyinchalik (mil. av. 1-asrgacha). K. midiyaliklar, albanlar va b. qabilalar bilan aralashib ketganlar. Kad. Ozarbayjonning viloyatlaridan biri — Kaspiana, shuningdek, Kaspiy dengizi oʻz nomlarini K.dan olgan.

Manbalar 

Millatlar
Osiyo tarixi
Eronning qadimgi tarixi
Kasr-chiziqli funksiya

Kasr-chiziqli funksiya - ax+ kiritiladi. Umumiy maxrajga keltirilgan u va j- (KeN) K. lar uchun tartib munosabati suratlarini taqqoslash orqali kiritiladi: t<p boʻlsa, ^g < S- deyiladi. t^O da K.lar teng . /t/<p boʻlganda ^ toʻgʻri, aks holda notoʻgʻri K. deyiladi. Maxkasr kasrga teskari K. deyiladi.

Kasrlar ustidagi amallar ham butun sonlar uchun aniqlangan amallarning aksariyat qonunlariga boʻysunadi: oʻrin almashtirish, guruhlash, taqsimot, tartib qonunlari K.lar uchun ham oʻrinli.r Algebrada q koʻrinishidagi ifoda K. deyiladi, bunda R va Q algebraik ifodalar.

Amallarning bajarilishi qulayligi uchun deyarli barcha hisoblarda (kalkulyator, texnik hisoblar, fizik, iqtisodiy masalalarda) oʻnli K.lar ishlatiladi. Oʻnli K. akak_g ..., aka0, bxb2 ...bc koʻrinishda yozilib, o,-.,- lar raqamlar (0, 1, ... 9) boʻlib, ak ... ^butun qismi bv..bc esa K. qismi deyiladi. Butun qismi 1, 2, ... 9 raqamlardan biriga teng oʻnli K. standart koʻrinishidagi K. deyiladi. Matematikada cheksiz oʻnli K.larning ahamiyati katta. Mas, l=3,141592654 ... va ye= 27182818 ...sonlar cheksiz oʻnli K. chiziqli funksiya nisbatini tasvirlovchi funksiya. Agar determinant d = 77 =0boʻlsa, K.-ch. f. oʻzgarmas miqdor boʻladi, agar D^0, s=0 boʻlsa, u holda K.-ch. f. butun chiziqli u=sx+1 funksiya boʻladi; D^0, s/Oboʻlsa, K.-ch.f. grafigi asimptotalari koordinata oʻqlariga parallel boʻlgan teng tomonli giperbolani ifodalaydi. Agar a, , s, d — kompleks sonlar, x — kompleks oʻzgaruvchi boʻlsa, u holda K.-ch. f. kengaytirilgan kompleks tekislikni oʻzini-oʻziga konform va oʻzaro bir qiymatli akslantiradi. Kengaytirilgan kompleks tekislikdagi aylanalar K,-ch. f. yordamida akslantirilganda yana aylanalarga oʻtadi. K.-ch. f. yordamida bajarilgan akslantirish kengaytirilgan kompleks tekislikdagi u aylanaga nisbatan simmetrik nuqtalarni u aylananing obrazi boʻlgan aylanaga nisbatan simmetrik nuqtalarga akslantiradi. K.-ch. f. kasr-ratsional funksiyaning xususiy holidir.

Manbalar
Kassatsiya

Kassatsiya (lot. cassatio — bekor qilish, buzish) — qonuniy kuchga kirmagan sud hukmi (hal qiluv qarori) ustidan shikoyat qilish shakllaridan biri. Apellyasiya sudidan farqli ravishda, K. instansiyasi shikoyat yoki protest doirasi bilan cheklanib qolmaydi, balki bunda ish unda mavjud boʻlgan va qoʻshimcha taqdim qilingan materiallarning toʻla hajmida tekshirib chiqiladi. K. instansiyasi hukm (hal qiluv qarori)ni oʻzgarishsiz qoldirishi, bekor qilishi va ishni yangidan tergov qilishga yoki sud muhokamasiga joʻnatishi yo boʻlmasa hukmni bekor qilishi va sud ishi olib borishni toʻxtatishi mumkin. OʻzRda K. tartibida ish yuritish va K. shikoyati berish (K. protesta keltirish) qonunqoidalari JPK 56-bobida va FPK 38-bobida belgilab berilgan.

Manbalar
Kasseta

Kasseta (frans. cassete — quticha) — detallar, materiallar, foto va kinoplyonkalar va b. eng qulay (optimal) sharoitlarda saqlanadigan, ishlanadigan, suriladigan, oʻzaro almashtiriladigan kichik, ixcham qurilma. Fotografik K. eng koʻp tarqalgan boʻlib, yorugʻlik sezgir materiallar (foto va kinoplyonkalar, fotoplastinkalar) saqlanadi. Magnitofon K.si — magnit lentalar joylashtirilib qoʻyiladigan yopiq quticha. Videomagnitofon K.si — magnitofon K.siga oʻxshash kattaroq quticha.

Manbalar
Kassetali kino

Kassetali kino - magnit lenta (kasseta) yoki diskka yozib olingan videofilmlarni yoxud kassetali kinoplyonkaga yozib olingan odatdagi kinofilmlarni maxsus moslamalar yordamida oddiy televizor ekranida koʻrishga imkon beruvchi texnik usullar va vositalar majmui. Tasvir va tovush K. k. tizimiga avval suratga olingan kinofilmdan magnit (magnitli plyonkaga), mexanik (videodiskka), optik (lazerli videodiskka) usullarida yozib olinadi. Bularda qoʻyuvchi apparat sifatida videomagnitofonaan foydalaniladi. Ensiz (8 mm li) kinoplyonkaga ham yozib olish mumkin. Bunda qoʻyuvchi apparat sifatida telekino uzatkichdan foydalaniladi. Qayta yozib olingan videofilm yoki kinofilmlar K.k. uchun film nusxalarini koʻplab nusxada chiqarish uchun asl nusxa boʻlib xizmat qiladi. Kinofilmni namoyish qilishda tasvir va tovush signallari qoʻyuvchi apparatda videosignallar va tovush signallariga aylanib, televizion qabul qilgichga keladi. K.k.dan uy sharoitida kinofilmlar koʻrishda, oʻquv maqsadlarida foydalaniladi.

Manbalar
Giovanni Domenico Cassini

Kassini (Cassini) — Jovanni Domeniko K. (Jan. Dominik) (1625—1712)— Parij rasadxonasining birinchi direktori (1669 y.dan); Yupiter va Marsning aylanishini, Saturnning 4 yoʻldoshini kashf qilgan, Saturn halqasidagi tirqish (K. boʻlinmasi yoki "tirqishi") ni aniqlagan. Oyning optik libratsiyasi (tebranishlari) ni tadqiq qilgan

Manbalar
Kassini ovali

Kassini ovali - berilgan ikki Ft, Gʻ2 nuqtagacha boʻlgan masofalarning koʻpaytmasi MFt-MF2 oʻzgarmas boʻlgan nuqtalarning geometrik oʻrnini tasvirlovchi tekis egri chiziq. Bu oʻzgarmas a2, Ft, F2 nuqtalar orasidagi masofa 2 s deb belgilansa, K.o. ning Dekart koordinatalar tizimidagi tenglamasi (l-2+>>2)2 — 2s2(x2—u2)= =ya4—s4 koʻrinishida yoziladi. K.o. ning koʻrinishi a bilan s orasidagi munosabatga bogʻliq: 1. a>c V2 boʻlsa, K.o. — qavariq chiziq. 2. s<a<s-L boʻlsa, qavariq emas. 3. a=s boʻlsa, K.o. lemniskataga aylanadi. 4. s>a boʻlsa, K.o. ikkita alohida ovaldan iborat. Fransuz astronomi J. [[Kassini U nomi bilan ataladi (qarang [[Kassini).

Manbalar
Kassiterit

Kassiterit (yun. kassiteros — qalay), qalaytosh —oksidlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi SnO2. Tarkibida Fe2O3 (13% gacha), Ta2O3, Nb2O3 (9% gacha) va h.k. qoʻshimchalari bor. Qalayning miqdori 78,6%. Tetragonal singoniyali. Dipiramidal, ustunsimon, ninasimon kristallar va donador agregatlar holida uchraydi. Rangi qoʻngʻirdan qoragacha, baʼzan sariq, qizgʻish. Olmossimon yaltiroq. Qattiqligi 6—7. Zichligi 6—7 g/sm3. Koʻpincha qoʻngʻir, baʼzan jigarrang, olmosdek yaltiraydi. Gidrotermal, greyzen, pegmatit va sochma konlari maʼlum. K. konlari, odatda, nordon intruziv togʻ jinslari (granit) bilan bogʻliq. Hosil boʻlishi magmatikdan gipergengacha. K.ning eng istiqbolli sanoatbop toʻplamlari gidrotermal kvarskassiterit va sulfid kassiteritli yertomirlarda uchraydi. K. Oʻzbekistonda 20-asrning 30-yillarida topilgan, hozirgi bir necha turi maʼlum. K. konlari Oltintogʻ, Turkiston, Qoratepa, Zirabuloq - Ziyovuddin, Sultonuvays togʻi, Hisor togʻlarida bor. Xorijda K. konlari Rossiya Federatsiyasi (Primorye), Ukraina, Malayziya, Tailand, Indoneziya, Xitoy, Boliviya, Nigeriya va boshqa joylarda aniqlangan. K. — qalayning asosiy rudasi. Ayni vaqtda konsentratdan Nb, Ta kabi noyob metallar ham ajratib olinadi. Oltintogʻ K. rentgenogrammasi dunyoda qabul qilingan Aniqlagich (Mixeyev, 1957)da etalon sifatida qabul qilingan.

Manbalar 

Minerallar
Kassitlar

Kassitlar — mil. av. 2—1-ming yillikda hozirgi Gʻarbiy Eron hududida yashagan togʻlik qabilalar. 16-asrda Bobilni egallab, 400 y.ga yaqin hukmronlik qilgan kassit sulolasiga asos solishgan. K. tilining genetik alokalari aniqlanmagan. Turli xalqlar bilan aralashib ketgan.

Manbalar
Kast

Kast, Kasht (sugʻdiycha — tog , balandlik) — Chatniyonga qarashli viloyat va shahar. Hisor tizma togʻlarida joylashgan. Mugʻ togʻidan topilgan sugʻdiy hujjatlarda (8-asr boshi) Panch, yaʼni Panjikentning turkiy hokimi Chaqin Chur Bilga Bichut oʻgʻlining nomi keltirilgan, u Panch bilan birga K. rustoqining ham hokimi boʻlgan (7-asr oxiri — 8-asr boshi). U zarb etgan tangalardagi tamgʻalar K.dagiga oʻxshash. Ilk oʻrta asrlarda K. ancha yirik viloyat boʻlgan, chunki uning hukmdori oliy shohona unvon bilan ixshid deb atalgan; bu unvonga undan tashqari faqat Sugʻd hukmdorlarigina ega boʻlishgan. Panjikent hokimlari ancha kamtarona unvon bilan — "mray", yaʼni "janob" deb atalganlar, bu sugʻdiy zodagonlar tabaqasida 2 darajali unvon sanalgan. 9-asr 1 choragida K. viloyati xalifalikka 10 ming dirham miqdorda xiroj toʻlagan. Bu qoʻshni Karron, Vashgird kabi viloyatlarnikidan ancha ortiq boʻlgan.

Adabiyot 
 Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996.

Manbalar 

 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Tarixiy viloyatlar
Tojikiston tarixi
Kastiliya

Kastiliya (Castilla — qasr) — Pirenei yarim orol markaziy qismidagi qirollik (11 — 15-asrlar). 1035-yil tashkil topgan. Leon qirolligi bilan bir necha bor birlashib (1037-1165, 1072-1157, 1230-yildan uzil-kesil), kuchli davlatga aylangan. 1479-yil K. qirolichasi Izabella bilan Aragon qiroli Ferdinandning oʻzaro nikohlanishi 2 qirollikning birlashib, yagona Ispaniya davlatining tashkil topishiga asos boʻlgan.

Manbalar
Alfred Kastler

Alfred Kastler (1902.3.5, Gebviller — 1984) — fransuz fizigi, Fransiya Fanlar akademiyasi aʼzosi (1964-yildan). Parijdagi Oliy normal maktabni tugatgan (1924). Ilmiy ishlari optika, atom spektroskopiyasi va kvant elektronikaga oid. Oʻzi kashf qilgan va ishlab chiqqan optik uygʻotish usuli yordamida radiochastotalar sohasida magnit rezonans hodisasini aniqlagan (1950). Nobel mukofoti laureati (1966).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
Kastor

Kastor — Quyoshning yillik koʻrinma yoʻli sohasi (zodiak soha)da joylashgan Javzo yulduz turkumining alfasi. Mazkur yulduz turkumida joylashgan ikki yorugʻ yulduzdan biri. Koʻrinma yulduz kattaligi 2 ga teng .

Manbalar 

Yulduzlar
Kastri

Kastri - Sent-Lyusiya davlati poytaxti. Sent-Lyusiya orolning shimoligʻarbida joylashgan. Aholisi 54,6 ming kishidan koʻproq (1990-yillar oʻrtalari). Dengiz porti (chetga banan, kakao, kokos yongʻogʻi va boshqa chikariladi), aeroport bor. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlovchi korxonalar mavjud. Limon sharbati, rom, shakar va boshqa oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqariladi.

Manbalar 

Sent Lyusiya
Kasur

Kasur — Pokistonning sharqiy qismidagi shahar, Panjob viloyatida. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 241,6 ming kishi (1998). Jun savdosining yirik markazi. Koʻn-teri, toʻqimachilik, yogʻ-moy sanoati korxonalari bor. Q.x. mahsulotlari (paxta, don) qayta ishlanadi.

Manbalar
Katabolizm

Katabolizm ( - katabole — olib tashlash, buzish) — tirik organizmlarda murakkab organik birikmalarning parchalanishidan iborat moddalar almashinuvi reaksiyalarining majmui, anabolizmta qarama-qarshi jarayon. Katabolizmda odatda, energiya ajraladi.

Yana q. 

 Dissimilyasiya
 anabolizm

Manbalar
Katagenez

Katagenez (yun. kata — yuqoridan quyiga boʻladigan harakatni bildiradigan qoʻshimcha va ... genez) 1) biologiyada organizmlarning soddalashgan ekologik muhitga oʻtishi tufayli morfofiziologik tuzilishining pasayishiga, bir qancha organlar va organlar sistemasining dezintegratsiyasi va reduksiyasiga olib keluvchi regressiv evolyusiya. K.ga misol qilib organizmlarning oʻtroq yoki parazit yashashga utishi tufayli ular tuzilishining oʻzgarishini koʻrsatish mumkin. K. termini regressiv evolyusiyaning morfologik oʻzgarishlarini emas, balki ekologik va genetik tomonlarini ham oʻz ichiga olishi bilan katamorfozdyan farq qiladi. 2) geologiyada — choʻkindi togʻ jinslari hosil boʻlgandan soʻng diagenez natijasida va ularning metamorfik togʻ jinsiga aylanishiga qadar kimyoviymineralogik shakllanish bosqichi (yana q. Litogenez). K. terminini rus olimi A. Ye. Fersman (1922) tavsiya etgan. K.da togʻ jinslari kuchli zichlanadi, ikkilamchi minerallar hosil boʻladi, moddalar qayta kristallanadi. K. tektonik harakatlar natijasida togʻ jinslarining chuqurlikka choʻkishidan hosil boʻladigan bosim va temperaturaning koʻtarilishidan sodir boʻladi. K. qonuniyatlarini bilish amaliyotda katta ahamiyatga ega. Mas, choʻkindi qatlamlarning neftga istiqbolini baholashda, qazilma koʻmirlar, noruda qurilish materiallari va b.ning xususiyatlarini bashorat qilishda K.ning ahamiyati katta. Xorijiy adabiyotlarda K. oʻrnida "diagenezning kechki bosqichi" iborasi qoʻllaniladi.

Manbalar