Shri Lankada choy ishlab chiqarish

Shri Lanka (ilgari Seylon deb atalgan) Camellia sinensis var. assamica va Camellia sinensis var. sinensis ishlab chiqarishga imkon beruvchi iqlim va turli balandliklarga ega, mamlakatda ishlab chiqarishning asosiy qismini assamica navi egallaydi. Choy ishlab chiqarish Shri Lanka uchun asosiy valyuta manbalaridan biri boʻlib, yalpi ichki mahsulotning 2 foizini tashkil etadi va 2021-yilda Shri Lanka iqtisodiyotiga 1,3 milliard AQSh dollaridan ortiq hissa qoʻshdi. U toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita 1 milliondan ortiq odamni ish bilan taʼminlaydi va 1995-yilda choy plantatsiyalari hamda tomorqalarida 215 338 kishi bevosita ish bilan taʼminlangan. Bundan tashqari, kichik dehqon xoʻjaliklari tomonidan choy ekish minglab odamlarning ish manbai boʻlib, oʻn minglab oilalarning asosiy turmush tarzini tashkil etadi. Shri Lanka choy ishlab chiqarish boʻyicha dunyoda toʻrtinchi oʻrinda turadi. 1995-yilda u dunyodagi yetakchi choy eksportchisi boʻlib, mamlakat choy eksporti jami jahon eksportining 23 foizini tashkil etdi va Shri Lanka 2020-yilda choy eksporti boʻyicha Xitoydan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi. 340 million kilogramm eng yuqori ishlab chiqarish koʻrsatkichi 2013-yilda qayd etilgan boʻlsa, 2014-yilda ishlab chiqarish biroz qisqartirilib, 338 million kilogrammgacha yetdi.

Mamlakatning markaziy togʻli hududlaridagi namlik, salqin harorat va yogʻingarchilik yuqori sifatli choy ishlab chiqarishga qulay iqlimni taʼminlaydi. Boshqa tomondan, yogʻingarchilik va issiq haroratga ega boʻlgan Matara, Galle va Ratanapura tumanlari kabi past balandlikdagi joylarda ishlab chiqarilgan choy yuqori darajada biriktiruvchi xususiyatlarga ega. Choy biomassasini ishlab chiqarishning oʻzi past balandlikdagi hududlarda yuqori hajmga ega. Bunday choy Yaqin Sharqda mashhur. Shri Lanka asosan pravoslav qora choylarni ishlab chiqaradi, ammo u CTC, oq va yashil choylarni ham ishlab chiqaradi. Ishlab chiqarilgan yashil choyning ikki turi, yaʼni porox turi va sencha turlari mavjud. Sanoat mamlakatga 1867-yilda 1852-yilda kelgan britaniyalik plantator James Taylor tomonidan kiritilgan. Kichik xoʻjalik sharoitida choy ekish 1970-yillarda mashhurlikka erishgan. Shri Lanka choy eksporti bozorining aksariyati Yaqin Sharq va Yevropada joylashgan boʻlsa-da, uning butun dunyo boʻylab yuqori sifatda yetishtiriladigan Nuwara Eliya choylari uchun koʻplab taklifchilari ham bor.

Tarixi 

1871-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra Shri Lankaning umumiy aholisi 2,584,780 kishi edi. 1871-yilgi demografik taqsimot va plantatsiya hududlarida aholi soni quyida keltirilgan:

Savdo uchun ishlab chiqarishning oʻsishi va tarixi

Roʻyxatga olingan choy ishlab chiqarish hajmi boʻyicha 
Shr Lankada 1959—2000-yillarda gektar va umumiy kvadrat milyada roʻyxatga olingan choy ishlab chiqarish:

Shri Lanka choylarining asosiy manzili 
Shri Lanka choyining eng muhim tashqi bozorlari MDHning sobiq Sovet Ittifoqi davlatlari: Birlashgan Arab Amirliklari, Rossiya, Suriya, Turkiya, Eron, Saudiya Arabistoni, Iroq, Buyuk Britaniya, Misr, Liviya va Yaponiyadir.

Shri Lanka choyi uchun eng muhim tashqi bozorlar millionlab kilogramm va millionlab funt choy import qabul qiluvchi quyidagi mamlakatlardir. Raqamlar 2000-yilda qayd etilgan:

Daromad statistikasi

Brendlash 

Sri Lanka Tea Board Seylon choyining sher tasvirli logotipining qonuniy egasi hisoblanadi. Logotip koʻplab mamlakatlarda savdo belgisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan. Choy paketida sher tasviri logotipi paydo boʻlishi uchun u toʻrtta mezonga javob berishi kerak.

 Sher tasvirli logotip faqat Seylon choyining isteʼmol paketlarida ishlatilishi mumkin.
 Paketlarda 100 foiz sof Seylon choyi boʻlishi kerak.
 Qadoqlash faqat Shri Lankada amalga oshirilishi kerak.
 Sher tasvirli logotipidan foydalanadigan brendlar Sri Lanka Tea Board tomonidan belgilangan sifat standartlariga javob berishi kerak.

Logotip butun dunyoda „yuqori sifatning taniqli belgisi“ hisoblanadi. Sri Lanka Tea Board Shri Lanka milliy kriket jamoasi va Shri Lanka ayollar milliy kriket terma jamoasining chet elga sayohatlarni taʼminlagan holda jamoalarga 4 million AQSh dollari miqdorida uch yilga homiylik qilish toʻgʻrisida shartnoma imzolagan.

Tadqiqot

Choy tadqiqot instituti 
Shri Lankada choy tadqiqotlari toʻgʻrisidagi qonun 1925-yilda parlament tomonidan qabul qilingan va Choy tadqiqot instituti (TRI) tashkil etilgan. Hozirgi vaqtda u choyni qayta ishlash va yetishtirish bilan bogʻliq yangi tadqiqotlar hamda texnologiyalarni ishlab chiqaradigan va tarqatadigan mamlakatdagi yagona milliy organdir.

1970-yillarning boshidan boshlab, AQShning Maryland shtati Bethesda shahridagi Milliy stomatologik tadqiqotlar institutining ikki tadqiqotchisi Dunsinane va Harrowda ishlagan koʻp sonli tamil choy ishchilaridan iborat tadqiqot guruhini tashkil etgan holda bir qator tadqiqot loyihalarini amalga oshirdilar. Ushbu tadqiqot natijalari muhim ahamiyatga ega boʻldi, chunki choy ishchilarining aksariyati hech qachon anʼanaviy ogʻiz boʻshligʻi gigiyenasi choralarini qoʻllamagan, bu esa odamlardagi periodontal kasallikning tabiiy tarixi haqida maʼlumot berar edi.

Barqarorlik standartlari va sertifikatlari 
Shri Lankada choyga tegishli barqarorlik standartlari va sertifikatlarini targʻib qiluvchi hamda qoʻllaydigan bir qator xalqaro va mahalliy tashkilotlar mavjud.

Shri Lankada faoliyat yurituvchi xalqaro tashkilotlar orasida Rainforest Alliance, Fairtrade, UTZ Certified va Ethical Tea Partnershiplar mavjud. Mamlakatdagi kichik organik fermerlar uyushmasi (SOFA) organik dehqonchilikka bagʻishlangan mahalliy tashkilotdir.

Galereya

Yana qarang 

 Akbar choyi
 Dilmah
 George Steuart Group (Steuarts choyi, 1835 Steuarts Seylon)
 Heladiv
 Orol choyi
 Loolecondera
 Mlesna
 Thomas Lipton
 Ozarbayjonda choy ishlab chiqarish
 Bangladeshda choy ishlab chiqarish
 Indoneziyada choy ishlab chiqarish
 Nepalda choy ishlab chiqarish
 Keniyada choy ishlab chiqarish
 Ugandada choy ishlab chiqarish
 Qo'shma Shtatlarda choy ishlab chiqarish

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 

 , Sri Lanka Tea Boardning rasmiy vebsayti
 Taylor, Lipton va Seylon choyining tugʻilishi
Choylar
Shri Lanka