MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Taiyuan qadimiy masjidi

Taiyuan qadimiy masjidi () – Xitoyning Shansi provinsiyasi Tayyuan shahri Xinghualing tumanidagi masjid.

Tarixi 
Masjid dastlab 8-asrda Tan sulolasi davrida tashkil etilgan va Qingxiu masjidi deb nomlangan. Keyin 11-asrdan keyin bir nechta taʼmirlash va rekonstruksiya qilindi. Mavjud bino Min sulolasi davrida qurilgan.

Arxitekturasi 
Masjid anʼanaviy xitoy meʼmorchiligi uslubida bunyot etilgan boʻlib, ikki hovlidan iborat. Asosiy binolarga darvoza, namozxona, vaʼz zali, bezatilgan ark, tahoratxona va boshqalar kiradi. Namoz zalida anʼanaviy xitoy, arab va islom meʼmorchiligi uslublari oʻzida mujassamlashgan.

Transporti 
Masjidga Taiyuan temir yo'l stansiyasidan gʻarb tomon borish mumkin.

Yana qarang 

 Xitoyda Islom
 Xitoydagi masjidlar roʻyxati

Manbalar 

Xitoydagi masjidlar
Shansidagi binolar va inshootlar
8-asr masjidlari
Qufu masjidi

Qufu masjidi () – Xitoyning Shandun viloyati Qufu shahridagi masjid.

Yana qarang 

 Xitoyda Islom
 Xitoydagi masjidlar roʻyxati

Manbalar 

Xitoydagi masjidlar
Shandongdagi binolar va inshootlar
Bulon

Bulon, (lot. Alces alces) ing. elk (Shimoliy Amerikada qoʻllaniladi) yoki rus. los' (Yevroosiyoda qoʻllaniladi) — loslar turkumidagi yagona tur. Los Shimoliy Amerikadagi eng baland va quruqlikdagi ikkinchi eng katta hayvon boʻlib, tana massasi boʻyicha faqat Amerika bizonidangina ortda qoladi. Los kiyiklarning dunyodagi eng baland, eng katta va eng ogʻir turidir. Aksariyat katta yoshli erkak ilgʻoqlarning shoxlari keng, bargsimon boʻladi; kiyiklar oilasining boshqa aʼzolarining shoxlari dendritik („novdasimon“), uchli konfiguratsiyaga egadir. Los shimoliy yarimsharning aylana qutbli boreal oʻrmonlarida yoki moʻtadil keng bargli va aralash oʻrmonlarida yashaydi, sovuqroq, moʻtadil hududlarda, shuningdek, subarktik iqlimlarga moslashgan.

Adabiyotlar 
 Alces: A journal devoted to the biology and management of moose (Alces alces) Centre for Northern Forest Ecosystem Research.

Manbalar

Havolalar  

 
 A moose in the National Nature Park "Losinyj Ostrov" ("Moose" or "Elk" Island) in Russia
Chuan (taom)

Chuan (  ,    , Pinyin : chuàn, " kabob/skewer ";  , kavap, " kavap "), ayniqsa Xitoyning shimoli-sharqida chuan'r (   ), shishlarda qovurilgan go'shtning kichik bo'laklari.  Chuan Xitoyning Shinjon mintaqasida paydo bo'lgan.  U butun mamlakat bo'ylab tarqaldi, ayniqsa Pekin, Tyantszin, Jinan va Jilinda mashhur ko'cha taomidir . Uyg'ur xalqi va boshqa xitoy musulmonlarining Xitoy islom-musulmon oshxonasi mahsulotlaridan biridir.

Umumiy koʻrinish 
ushbu taom Chuan - ko'mir  yoki ba'zan elektr isitgichi  ustida sixlarda qovuriladigan kichik go'sht bo'laklari. Bundan tashqari, ba'zan yog'da  qovurish orqali pishiriladi (ayniqsa Pekinda judamashhur). Bu kabobning bir turi sifatida tasniflanishi mumkin. Chuan an'anaviy ravishda qo'zichoq go'shtidan ( yáng ròu chuàn, yáng lín chuan, qo'zichoq go'shti chuan ) tayyorlangan  hali ham eng keng tarqalgan taom  turi shu, ammo hozir tovuq, cho'chqa go'shti, mol go'shti va turli xil dengiz mahsulotlari ham ishlatilishi mumkin. Ayniqsa, ba'zi turistik hududlarda chuanni turli hasharotlar, hasharotlar, qushlar va boshqa ekzotik hayvonlardan topish mumkin. Umuman olganda, chuanni afzal ko'rgan holda ziravorlash mumkin, lekin odatda zira urug'i, quritilgan qizil qalampir parchalari, tuz, qora qalampir va kunjut yoki kunjut yog'i sepiladi yoki cho'tkasi bilan surtiladi. Yana bir mashhur mujassam - mantou chuan yoki "bug'langan bulochka"; u odatda shirin loviya sousi bilan cho'tkalanadi (chánhín, shirin qizil loviya pastasi bilan adashtirmaslik kerak) va uning ta'mi ko'pincha achchiq go'sht chuaniga folga bo'lib xizmat qiladi.

Xityoning Tyantszin va Jinan shaharlaridaa chuanga ko'pincha mayda dumaloq nonlar (yàn bǐng, xiàn bǐng )beriladi, shuningdek, xuddi shu ziravorlar bilan panjaralik ham qilinadi. Xiàn bǐng texnik jihatdan "pirog" yoki "to'ldirilgan non" degan ma'noni anglatadi. Non va go'shtni pishirgandan so'ng, non bo'linadi va ichiga chuan go'shti solinadi, keyin birga iste'mol qilinadi.

Munozara 
2013-yilda Pekin hukumati o‘pkaga chuqur kirib boradigan mayda zarrachalardan ifloslanishni kamaytirish maqsadida ochiq havodagi chuan barbekyularini taqiqlanayotgani  xabar qilingan edi. Xabar qilinishicha, uch oy davomida yuzlab mangallar musodara qilingan va bu mahalliy Pekin aholisining masxaralariga sabab bo‘lgan.

Qo'shimcha 

 Arrosticini
 Broshet
 Ćevap
 Kabob
 Kkochi
 Kushiyaki
 Nem nướng
 Satay
 Shashlik

Xitoy oshxonasi
Xitoyda islom dini
Kaboblar
Taomlar
Baodu

Baodu (   ) Pekin oshxonasining bir qismi bo'lgan ham halol ishtaha ochar taomdir. U an'anaviy tarzda musulmon Hui xalqi tomonidan tayyorlanadi .

Tarixi 
Birinchi marta tarixda Qing sulolasi davridada qayd etilgan. Pekinda uni sotadigan ko'plab restoranlar va ko'cha savdogarlari bor, masalan, 1881 yilda tashkil etilgan an'anaviy va taniqli restoran Baodu Feng

Tavsif 
milliy an'anaga ko'ra, baodu restoranidagi mijozlar o'z xohishlariga ko'ra turli xil go'shtlardan -qo'zichoq yoki mol go'shtidan tayyorlangan pirzolalarga buyurtma berishlari mumkin.

Turlari 

 Mol go'shti (asosan to'rt qismga bo'liadigan)
 míči: Rumen (qora)
 mán: Omasum (oq)
 lín
 qí
 Qo'zi go'shti (asosan to'qqiz qismga bo'lingan; qo'zichoq mol go'shtiga qaraganda yumshoqroq bo'lgani uchun ko'proq kesish mumkin)
 食信: lín: qizilo‘ngach
 食信:lín: Rumen
 食信:lín: qorin bo'shlig'ining ko'tarilishi
 肚仁
 肚芯
 葫芦: retikulum (yoki ikkinchi oshqozon)
 散旦: Omasum
 蘑菇：retikulorum
 蘑菇头:  retikulorumning pastki qismi

Pishirish texnikasi 
Taom yangi uchburchak yoki yangi qo'zichoq go'shtidan tayyorlanadi, ular avval tilimga bo'linadi va keyin qaynoq suvda tezda oqartiriladi. Oddiyligiga qaramay, bu taom oshpazning qobiliyatini sinovdan o'tkazishuchun  bir sinov bo'lib, boy tajriba va ajoyib pishirish ko'nikmalarini talab qiladi, bu vaqt va issiqlikni nazorat qilish uchun shlyapa qotib qolishining oldini oladi.

Ziravorlar 
Ziravorlardan asosan jiang dufu, kunjut pastasi va xitoy chives gullaridan tayyorlangan mazali xamir aralashmasidan iborat. Bundan tashqari, soya sousi, sirka, koriander yoki tug'ralgan yashil piyoz kabi ingredientlarni ta'bga qarash qo'shish mumkin.

Ma'lumotnomalar 

Halol ovqatlar
Xitoyda islom dini
Xitoy oshxonasi
Taomlarga oid stub andozalar
Taomlar
Xunays ibn Huzofa

Xunays ibn Huzofa (, hijriy 2, milodiy 624-yilda vafot etgan) – sahoba. Paygʻambar Muhammad bilan Madinaga hijrat qilganidan keyin oʻsha yerda vafot etgan.

Biografiyasi 
Xunays ibn Huzofa Makkadagi Quraysh qabilasining Sahm urugʻidan Huzofa ibn Qaysning oʻgʻli boʻlgan. Onasi Doida bint Hizyom ham Sahm qabilasidan edi. Xunaysning Abdulloh va Qays ismli ikki ukasi boʻlgan.

Xunays ibn Huzofa Abu Bakr Siddiqning taʼsiri ostida „Rasululloh sollallohu alayhi vasallam al-Arqam uyiga kirgunga qadar“ erta Islomni qabul qilgan.

616-yilda Xunays ikki ukasi, yetti nafar amakivachchalari va yana toʻrt nafar urugʻ aʼzolari bilan Habashistonga hijratga joʻnaydi. 619-yilda fuqarolar himoyasida yoki yashirin tarzda Makkaga qaytganlar orasida edi. Oradan koʻp oʻtmay Hafsa binti Umarga uylanadi, oʻsha paytda Xunays oʻn toʻrt yoshga toʻlgan edi.

Xalifa Umar 622-yilda Madinaga hijrat qilganida, Xunays va Hafsa unga hamrohlik qiladilar. Avvaliga ular Rifaʼa ibn Abdulmunzirnng huzurida turadilar. Paygʻambar Muhammad har bir musulmonga islomda birodar tutinishni buyurganda, Rifaʼa ibn Abdulmunzir Xunaysni Muhammad ibn Maslamaning kuyovi Abu Abs ibn Jabr bilan birodar qilib qoʻyadi.

Xunays ibn Huzofa 624-yilning martida Badr jangida ishtirok etgan Sahm urugʻining yagona aʼzosi edi.

Vafoti 
Xunayz ibn Huzofa 624-yilning avgust oyi oxirida vafot etgan va Baqi’ qabristoniga dafn etilgan. Muhammad uning dafn marosimida shaxsan ishtirok etgan.

Xunays ibn Huzofadan avlod qolmagan. Uning bevasi Hafsa keyinchalik Muhammad paygʻambarga turmushga chiqqan.

Yana qarang 

 Muhammadning yurishlari roʻyxati
 Sahoba
 Umar

Manbalar 

Badr jangida ishtirok etgan sahobalar
Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
624-yilda vafot etganlar
Qaratis

Qaratis, shuningdek Ummu Horun () yoki Ummu al-Vosiq () sakkizinchi Abbosiy xalifa Muʼtasimning ummu al-valadi va uning vorisi Vosiqning onasi.

Hayoti 

Qaratis vizantiyalik yunon ayol boʻlgan. U taxminan 811-yilda Abbosiylar haramiga kirgan. U yosh Abbosiy yosh shahzoda Abu Isʼhoq Muhammad ibn Horunga kanizaklikka berilgunga qadar Abbosiylar xonadonida tarbiyalangan. Qaratis islomni haramga kirishdan oldin yoki keyin qabul qilgani nomaʼlum. Qaratis Abu Isʼhoq Muhammaddan biroz yoshroq boʻlgan.

Qaratis Abu Jaʼfar Horun (boʻlajak xalifa Vosiq) va Muhammad ismli ikki oʻgʻilni dunyoga keltirgan. Abu Jaʼfar Horun 812-yil 17-aprelda (manbalarda 811—813-yil oraligʻidagi ertaroq yoki kechroq vaqt koʻrsatilgan) Makka yoʻlida tugʻilgan.

Muʼtasim Qaratisning katta oʻgʻlini merosxoʻr etib tayinlagan. 842-yil 5-yanvarda Muʼtasim vafotidan soʻng uning oʻgʻli akalarining qarshiliklarisiz taxtga oʻtirgan. Shu bilan Qaratis Abbosiylar xonadoni boshligʻi ham boʻlgan. Vosiq hukmronligi boshlanganidan koʻp oʻtmay Qaratis hajga borishga qaror qilgan.

Qoratis 842-yilda Vosiqning o‘gay ukasi Ja’far (bo‘lajak xalifa Mutavakkil) hamrohligida haj safariga chiqqan. Biroq 842-yil 16-avgustda (hijriy 227-yil) yoʻlda, al-Hirada vafot etgan. Kufada dafn etilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 

842-yilda vafot etganlar
Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 9-asr ayollari
Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 9-asr kishilari
Xristianlikdan islomni qabul qilganlar
Abbosiy xalifalarning kanizaklari
Abbosiy xalifalarning onalari
9-asr Vizantiya ayollari
Jinan katta janubiy masjidi

Jinan katta janubiy masjidi () – Xitoyning Shandun viloyati Jinan shahridagi eng qadimiy masjid. Yuan sulolasi davrida (1295-yilda) tashkil topgan. Hozirgi binolarning aksariyati Min sulolasi davrida (1436- va 1492-yillarda) qurilgan.

Tarixi 
Afsonaga koʻra, katta janubiy masjid Tan sulolasi davrida tashkil etilgan, ammo buni tasdiqlovchi maʼlumotlar yoʻq. Yozma maʼlumotlarga koʻra, masjidning hozirgi joyida barpo etilgani 1295-yilga, Temur xoqon (Yuan imperatori Chengzong) hukmronligining birinchi yiliga toʻgʻri keladi.

Zamonaviy inshootlarning qurilishi 1420–1430-yillarda boshlangan. Xunji imperatori hukmronligining beshinchi yili, 1492-yilda sezilarli kengayishlar amalga oshirildi. Min sulolasi imperatorlari Imperator Jiajing (1521–1567) va Vanli (1572–1620), Tszyaning (1796–1820), Daoguang (1820–1850) va Tongji (1875–1818) va Qing sulolasining imperatorlari, shuningdek, respublikaning ilk davrida davrida qayd etilgan boshqa taʼmirlash ishlari olib borildi.

Madaniy inqilob davrida masjid jiddiy zarar koʻrgan, unda joylashgan koʻplab tarixiy ashyolar vayron qilingan va bino zavodga aylantirilgan. 1992-yildan beri u viloyat darajasidagi asosiy madaniy meros obyekti sifatida himoyalanmoqda.

Arxitekturasi 
Jami masjid 6630 kvadrat metr maydonni egallaydi, shundan 2830 kvadrat metri binolardan iborat.

Manzili 
Masjid Jinanning Lixia tumanida, tarixiy shahar markazi va Baotu bahor bogʻining gʻarbiy qismida joylashgan. Uning joylashuvi Jinanning musulmonlar mahallasiga (Huimin Xiaoxu) janubiy kirish qismida joylashgan.

Yana qarang 

 Xitoyda Islom
 Xitoydagi masjidlar roʻyxati
 Islom tarixining xronologiyasi
 Islom arxitekturasi

Manbalar 

Xitoydagi masjidlar
1492-yilda qurilgan diniy binolar va inshootlar
13-asr masjidlari
Jinandagi binolar va inshootlar
Qaytaglar

Qaytaglar (haydakan, Kumyk,Tabassaran , Lezgian) darginlarning etnik guruhidir , lekin baʼzan alohida xalq sifatida ham qaraladi  . Ularning soni 25 mingdan ortiq ekani taxmin qilinmoqda . Ular asosan Dogʻistonning Kaytag tumani hududida, qisman tekislikda va shaharlarda (Maxachqal’a, Derbent, Izberbash da) yashaydilar. Qaytag xalqining bir qismi 1944- yilda Chechenistonga koʻchirildi , keyinchalik u yerdan Dogʻiston shimoliga koʻchib oʻtdi. Ular Shimoli-Sharqiy Kavkaz oilasining Dargin filialiga mansub kaytag tilida gapirishadi  , biroq dargin adabiy tili  va rus tillari ham keng tarqalgan. Diniy demografiyada ular asosan sunniy musulmonlardir .

Etnogenez 
Kaytag xalqining oʻzlari oʻzlarining kelib chiqishi haqidagi qadimgi afsonalarni saqlab qolishmagan. Inqilobdan oldingi va sovet adabiyotida, xususan, sharqshunos Vasiliy Bartold tomonidan ilgari surilgan Qaytag xalqining moʻgʻul va oʻgʻuz ildizlari haqida nazariyalar mavjud edi ..Sovet davrida moʻgʻul nazariyasi tilshunoslarning baʼzi asarlarida paydo boʻldi: Masalan, Nikolay Dmitriev, hozirgi Kaytag xalqi juda oz sonli lugʻat elementlarini hisobga olmaganda, moʻgʻul tilini yoʻqotgan deb hisoblardi.  Ayni paytda sharqshunos Vladimir Minorskiy bu nazariyani „sof aldanish“ deb atagan. Uning soʻzlariga koʻra, Qaytag nomi 9–10-asrlardayoq arab mualliflari tomonidan tasdiqlangan .

Kaytag xalqining tarixi anʼanaviy ravishda boshqa Dogʻiston xalqlari-darginlar bilan oilaviy aloqalari doirasida yoritiladi. Yaqinda oʻtkazilgan genetik tadqiqotlar Dogʻiston xalqlari bilan aloqalarni ochib berdi, bu esa kaytaglar orasida eng keng tarqalgan haplogrup J1 ekanligini koʻrsatdi , bu darginlar orasida ham ustunlik qiladi (70-80%, 91% gacha ).

Kaitag xalqi Dogʻistondagi knyazlik mulklaridan biri boʻlgan utsmi deb nomlanuvchi hukmdori boʻlgan Kaitag Utsmiatega asos solgan. Utsmining harbiy-siyosiy hokimiyati Utsmi-Dargo, Akusha-Dargo, Kaba-Dargo, Burkun Dargo, Muira, Gapsh, Syurga kabi Yuqori Kaytag va Dargin erkin jamiyatlaridan iborat edi. Utsmi odatda yangi tugʻilgan oʻgʻlini siyosiy ittifoqni mustahkamlash uchun ularga tarbiyalash uchun yubordi. Utsmiatning poytaxti Kala Koreysh boʻlgan – keyinchalik Urkarax, Majalis va Boshlikatta ahamiyatli boʻlgan.

1860-yillardan boshlab Kaitag xalqi Dogʻiston viloyatining Qaitago-Tabasaran tumaniga kiritilgan. 1926-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Qaitag aholisi 14,400 kishini tashkil etgan. 1939-yilgi sovet aholini roʻyxatga olishdan boshlab, ular etnik jihatdan darginlar roʻyxatiga kiritilganlar.

Manbalar: 

Rossiyadagi etnik guruhlar
Dogʻistondagi etnik guruhlar
Etnografiya
Kaitag Utsmiate

Kaitag Utsmiate Shimoliy Kavkazdagi ko'p millatli feodal siyosiy birlik edi. Bu haqda birinchi qaydlar 5-asrdan boshlab yilnomalarda paydo bo'lgan va u 1820-yilda Rossiya tomonidan Kavkazni bosib olish paytida yo'q qilingan.Davlat  hududlari hozirgi Dog'istonning Kaytag, Daxaday va qisman Segokala, Derbent, Kayakent tumanlarini qamrab olgan.

Manbalar 

 A. O. Murtazaev, Kaytag v VIII - birinchi polovine XIX v. (Isledovanie politicheskoy istorii i roli v sisteme politicheskix struktur Severo-Vostochnogo Kavkaza).
 S. K. Umaxanov, Tarixiy geografiya Dagestana XVII — nach. XIX v.
Dogʻiston tarixi
Etnografiya
Rossiya xalqlari
Kavkazdagi arablar

Arablar birinchi marta Kavkazda VIII asrda, Forsni arablar bosib olishi davrida oʻzini namoyon qilgan (yana q. Armanistonning musulmonlar tomonidan bosib olinishi va Gruziyadagi arablar hukmronligi ). X asrda Abbosiylar xalifaligining qisqarish jarayonidan so‘ng mintaqada arablar tomonidan boshqariladigan bir qancha knyazliklar, asosan Shirvon knyazligi (hozirgi Ozarbayjonning katta qismi va Dog‘istonning janubi-sharqiy qismi) Mazyadiylar sulolasi hukmronlik qilgan. Shirvon hukmdorlari ( Shirvonshohlar) Janubi-Sharqiy Kavkazning katta qismiga oʻz nazoratini yoyib, shu bilan birga arab dunyosidan tobora yakkalanib qolganligi sababli ular asta-sekin forslashuv jarayonini boshdan kechirayotgan edilar. Shirvonshohlarning arab shaxsiy ismlari o‘z o‘rnini fors ismlariga bo‘shatib berdi, hukmron sulola a’zolari qadimgi fors millatiga mansub (ehtimol, islomgacha bo‘lgan mahalliy zodagonlar bilan turmush qurishgan bo‘lishi mumkin )) deb da’vo qilishdi va fors tili asta-sekin saroy va shahar tiliga aylandi. aholi,  qishloq aholisi esa Kavkaz Albaniyasining mahalliy tillarida gaplashishda davom etgan. Biroq XVII asrga kelib  mahalliy turkiy idioma (keyinchalik hozirgi ozarbayjon tiliga aylanadi) millatlararo muloqot tili bilan bir qatorda kundalik hayot tiliga aylandi .

Oʻrta asrlarda arablarning koʻchishi davom etdi. Arablarning koʻchmanchi qabilalari mahalliy aholi tomonidan assimilyatsiya qilinayotgan hududga vaqti-vaqti bilan kirib kelgan. 1728-yilda Iogann-Gustav Gärber ismli rus - shved zobiti Mug'on (hozirgi Ozarbayjon) Kaspiy sohillari yaqinida qishki yaylovlarni ijaraga olgan sunniy arab ko'chmanchilari guruhini tasvirlab beradi  . Arab koʻchmanchilari Kavkazga XVI-XVII asrlarda kelgan boʻlsa kerak ..1888-yilda Rossiya imperiyasining Boku gubernatorligida haligacha noma'lum miqdordagi arablar yashar edi  .

Til 
Gärber o'z ma'ruzasida: Mug'onning arab ko'chmanchilari "turkiy-arab aralash tillarida" gaplashishini eslatib o'tdi. 1840 -yilda Abbosgulu Bakixonov Shirvonning ba'zi aholisi orasida "arab tilining o'zgartirilgan versiyasini" tasdiqladi . Arab tili yoki uning mahalliy xilma-xilligi Ozarbayjonda 19-asrning ikkinchi yarmigacha, Dogʻistonda esa 1930-yillargacha ( Tabasaran tumanidagi Darvagda ) saqlanib qolgan  shundan soʻng bu choʻntaklar aholisi oʻzini ozarbayjon, Ozarbayjon tilini ona tili sifatida qabul qilgan. 1897-yilgi Rossiya imperatorining aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, Dog'istonning markaziy va janubiy hududlarida 912 arab tilida so'zlashuvchilar  va Ozarbayjon bor. Shunisi e'tiborga loyiqki, adabiy arab tili asrlar davomida Dog'istonda o'rganish tili sifatidagi rolini saqlab qoldi . 1920-yildan 1923- yilgacha Ozarbayjon tiliga (keyinroq Dog'istonning boshqa mahalliy tillariga) almashtirilgunga qadar mahalliy maktablarda asosiy ta'lim tili bo'lgan .

2012-yil holatiga ko'ra Ozarbayjon va Dog'istondagi o'nlab qishloqlarning nomlari (masalan, Arabgadim, Arabojaghy, Arablar, Arab-Yengija, Chol Arab va boshqalar).) bir paytlar Arab aholisining izlari bor.

Manbalar: 

Dogʻistondagi etnik guruhlar
Ozarbayjondagi etnik guruhlar
Bakirov

Bakirov

 Abbos Bakirov — aktyor va teatr rejissyori. Oʻzbekiston xalq artisti (1939)
 Ibrohim Bakirov — oʻzbek sovet kolxozi va davlat arbobi
 Nizomiddin Bakirov — oʻzbek geodezisti va davlat arbobi
 Obidjon Bakirov — rassom, pedagog. Aktyor va rejissor Abbos Bakirovning jiyani

Yana qarang 
 Bakirova
Budux xalqi

Buduxlar (Budux : Budad, Budad), () asosan Ozarbayjon shimoli-sharqidagi togʻli Buduq qishlogʻidan boʻlgan etnik guruh, Shohdag xalqlaridan biri. Ular budux tilida soʻzlashadilar, bu lezgi tarmogʻining shimoliy-sharqiy kavkaz tilidir . Ozarbayjon tili keng tarqalgan.

Tarix 
Buduxlar yashaydigan hudud Shirvonshoh tarkibiga kirgan. Buduxlar Shoh uchun harbiy xizmatni oʻtashdi, ammo soliq va soliqlardan ozod qilindi. 18-asr boshlarida Budux Shirvonda boʻlib oʻtgan sunniy-shia toʻqnashuvida qatnashgan. Biroq, mojaro tez orada Shohga qarshi qoʻzgʻolonga aylanib, Usmonlilar va Safaviylar eʼtiborini tortdi. 18-asr oxirlarida Buduxlar Xuba xonligi tarkibiga kirgan, ammo 1806-yilda Rossiya imperiyasi tarkibiga qoʻshilgan.

Buduxlar 19-asr oʻrtalarida muridlar urushida ham qatnashgan. Sovet davrida buduxlar kollektivlashtirish va ularning anʼanaviy turmush tarzi va eʼtiqodlariga salbiy taʼsir koʻrsatadigan turli ijtimoiy-siyosiy siyosatlarga duch keldilar.

Madaniyat 
Baduxlar anʼanaga koʻra qoʻy va qoramol boqish bilan shugʻullanadilar. Baduxlar savdo-sotiq va baʼzi cheklangan dehqonchilik bilan ham shugʻullanadilar, asosan zoʻrgʻa va javdar yetishtirishadi.

Budux xalqining aksariyati sunniy musulmonlardir.

Manbalar 

Ozarbayjondagi etnik guruhlar
Lezginlar
Etnografiya
Jek xalqi

Jek xalqi (  Jeks, Jeklilar (    deb ham yoziladi ), Jek yoki Jek xalqi ) — Ozarbayjondagi shimoli-sharqiy kavkaz etnik guruhi . Jeklar soni jihatidan kichik shohdag xalqlaridan biridir  .Jeklar Dogʻiston xalqining Shohdogʻ guruhining bir qismi boʻlib, Ozarbayjon Respublikasining shimoli-sharqida va Buyuk Kavkazning Shohdogʻ platosida yashaydi. Jeklarning tarixiy vatani Quba rayonining Jek qishlog'i bo'lib, ularning ona tili shimoli-sharqiy Kavkaz oilasiga mansub Jek tilidir  .

Jek xalqi  asosan sunniy musulmonlardir .

Galereya

Manbalar

Havolalar
 Tarxan Pashazadə, "Dünyanın nadir etnik guruhi - Azərbaycan ceklilari", Ozarbayjon gazetasi
 Bolshaya Entsiklopediya v 62 tomax: Jeki
Ozarbayjondagi etnik guruhlar
Etnografiya
Qaragash

Qaragashlar (qaragashlilar va qaragash-no'g'aylar deb ham atashadi) Rossiyaning Astraxan shahri yaqinida yashovchi etnik noʻgʻay guruhlaridan biridir. Eng yirik Karagash aholi punkti - Rastopulovka shahri.

Manbalar 

 Viksman, Ronald. Sovet Ittifoqi xalqlari: etnografik qo'llanma . (Armonk: M. E> Sharp, 1984) b. 93
Rossiyadagi etnik guruhlar
Etnografiya
Karata xalqi

Karata yoki Xxiridi xalqi Dog'istondan, Shimoliy Kavkazdan kelgan kichik etnik guruhdir. Qoratalar, asosan, Axvax va Xasavyurt tumanlarida istiqomat qiladi. Ular asosan karata tilida gaplashadilar.

Tarix 
Karatas va Avarlar yaqin tarixga ega. 18-asrga kelib qoratalar avtonom “erkin jamoa”ni tashkil qildilar. Qorata va qoʻshni xalqlar oʻrtasida yaylovlar va yaylovlarni nazorat qilish uchun tez-tez nizolar boʻlib turardi. 19-asrning boshlarida mintaqa ruslar tomonidan bosib olingan, ammo ma'muriy tuzilma 1870-yillarga qadar paydo bo'lmagan.

Qoratalar tarixdan xo'jalikda asosan: chorvachilik, dehqonchilik va ayirboshlash bilan shug‘ullangan. Boqiladigan oddiy hayvonlar qo'y, ot va qoramol edi. Noqulay tabiiy sharoit va ekin maydonlarining etishmasligi tufayli terasli dehqonchilik amalga oshirildi. Javdar, zigʻir, bugʻdoy, kartoshka va sabzavotlar yetishtiriladigan asosiy ekinlardir.

Karatalar sunniy musulmonlardir. Islom mintaqaga birinchi marta 8-asrda kirib kelgan, ammo mahalliy aholi so'fiy missionerlarining ta'siri tufayli bu dinni faqat 16-asr atrofida qabul qilgan.

Manbalar 

Dogʻistondagi etnik guruhlar
Etnografiya
Xvarshi xalqi

Xvarshi xalqi – Dogʻistonda, bir nechta kichik aholi punktlarida yashovchi Shimoliy Kavkaz xalqi . Xvarshilar asli Tsumadin tumanining janubi-sharqiy qismidan boʻlib, bu yerda yettita Xvarshi aholi punkti joylashgan: Yuqori va Quyi Inxokvari qishlogʻi (iqqo), Kvantlada qishlogʻi, Santlada qishlogʻi (zoluho), Xvarshi qishlogʻi (aʼiqo), Xonox (xonox nomli).) va Xvayni qishlogʻi (ečel). Ular birlashgan xalq sifatida oʻzlariga etnonimga ega emaslar, aksincha, ular oʻzlarining yashash joylariga qarab oʻzlariga murojaat qilishadi. Shu tariqa ular oʻzlarini Inxokvari (ixizo), Kvantlada xalqi (kʼozozo), Santlada xalqi (zolozo), Xvarshi xalqi (aʼizo), Xonox xalqi (honozo) va Xovayni (ečezo) deb atashadi.

1944-yil avgust oyida Xvarshilar Vedeno va Rityalbga surgun qilindi, ammo 1957- yilga kelib ularning 30 foizi yana anʼanaviy aholi punktlariga qaytdi, qolganlari esa Qizilyurto va Xasavyurtov tumanlariga koʻchib ketishdi, yaʼni bugungi kunda Xvarshilar ham bor. Qizilyurtovskiyda Komsomolskoe va Qizilyurtda, Xasavyurtovskiyda Oktyabrskoe, Pervomayskoe va Mutsalaulda topilgan. Darhaqiqat, bugungi kunda 7000 ga yaqin xorshiylarning aksariyati anʼanaviy turar-joylardan tashqarida, qolgan 1500 nafari esa aholi punktlarida istiqomat qiladi.

Tsez tili boʻlgan Xvarshi tilida gaplashadilar. Ular anʼanalarga koʻra sunniy musulmonlar boʻlib, taxminan 16-asrda soʻfiy missionerlarining taʼsiri tufayli dinni qabul qilganlar. Ular qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanib kun kechiradilar.

Manbalar 

Dogʻistondagi etnik guruhlar
Etnografiya