MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Jalandhar tumani

Jalandhar, Jallandar — Hindistonning shim.-gʻarbidagi shahar. Panjob shtatida. Bias va Satlaj daryolari oraligʻida, Kichik Osiyo ya. o. va Markaziy Osiyodan Hindistonga boriladigan muhim qadimiy karvon yoʻlida vujudga kelgan. Aholisi 520 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Shtatning yirik savdo markazi. Toʻqimachilik, oziqovqat, metallsozlik, koʻnchilik korxonalari bor. Sport buyumlari, oʻyinchoqlar va badiiy hunarmandchilik buyumlari ishlab chiqariladi.

Abduhafiz Jalilov. Kalontarov uyining shifti (Samarqand. sh.).

Manbalar
Jalatorsoy

Jalatorsoy - Samarqand viloyati Qoʻshrabot tumanidagi soy. Qalamjarsoy (Selsoy)ning oʻng irmogʻi. Nurota togʻ tizmasining tarmogʻi — Qorankoʻl togʻlarining jan. yon bagʻridagi buloqlardan boshlanadigan 30ga yaqin mayda irmoqning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Jalator qishlogʻi yonida J.ga chapdan uz. 9 km boʻlgan Oydinsoy qoʻshiladi. Quyi oqimda Joʻshsoy ham deyiladi. Uz 21 km, havzasining mayd. 71 km. Oqmachit qishlogi yonida Kattasoy bilan qoʻshilib, Qalamjarsoyni hosil qiladi. J. asosan mavsumiy qor, yomgʻir va buloq suvlaridan toʻyinadi. Yillik oqimining 60—70% fevral—apr.da oqib oʻtadi, boshqa vaktlarda suvi juda kamayib ketadi, baʼzan qurib qoladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 120—150 l/sek.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Abduhafiz Jalilov

Abduhafiz Jalilov (1869 — Samarqand — 1954) — duradgor, yogʻochsoz usta, naqqosh. Samarqand meʼmorlik maktabining vakili. Dastlab usta Neʼmatdan hunar oʻrgangan. Sinchli uy qurish, eshik, sandiklarga bezaklar yasash, islomiy naqshlar chizishga mohir boʻlgan. Us t a Fayzulla bilan birga ishlagan, usta Abduqodir muhandis Boqiyev guruhida ishlab, undan muqarnas va gyryh tuzish sirlarini puxta egallagan. Samarqanddagi Kalontarov uyi (hoz. Oʻzbekiston xalqdari madaniyati va sanʼati tarixi muzeyi binosi), Xoʻja Ahror masjidining murakkab shaklli shiftlarini ishlagan, Xoʻja Yusuf masjidi va b. jamoat binolarini qurgan, bezagan.

Manbalar
Ikrom Jalilov

Ikrom Jalilov (1922.10.2, Chimkent) — huquqshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990), yuridik fanlari doktori (1972), professor (1988). 2-jahonurushi qatnashchisi. Toshkent davlat yuridik institutini (1946), shu institut aspiranturasini (1953) tugatgan. Andijon viloyatida tuman va shahar prokurori (1947—50), Toshkent davlat yuridik institutida oʻqituvchi (1954—55). Adliya va prokuratura sohalarida ishlagan. 1958-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa va huquq institutining ilmiy xodimi, sektor mudiri, katta ilmiy xodim. Ilmiy ishlari yer huquqini va agrar krnunchilikni takomillashtirish masalalariga bagʻishlangan. "Jasorat" medali bilan taqdirlangan (1994).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Ismoil Jalilov

Ismoil Toʻlaganovich Jalilov (1948.29.1, Toshkent) — opera xonandasi (dramatik tenor). Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Moskva konservatoriyasida taʼlim olgan (1976—80). "Yalyaa" ansambli (1975—76), Katta teatr (1979—81), A. Navoiy nomidagi opera va balet teatri (1981—90), Rossiya radio va televideniye qoshidagi Estradasimfonik orkestri (1990—98) da yakkaxon xonanda. 1998-yildan Oʻzbekiston milliy simfonik orkestrining direktori va badiiy rahbari. Nafis, kuchli va keng diapazonli ovoz sohibi. Oʻzbek va Yevropa operalarida asosiy rollarni mahorat bilan ijro etgan: Choʻpon (S. Yudakov, "Maysaraning ishi"), Roziy (S. Jalil, "Zebunniso"), Gersog, Alfred (J. Verdi, "Rigoletto", "Traviata"), Xoze (J. Bize, "Karmen") va b. Konsert repertuaridan oʻzbek (S. Yudakov, H. Rahimov, Ik. Akbarov, A. Ergashev va b.) va chet el (S. Raxmaninov, P. Chaykovskiy, E. Grig, J. Gershvin, A. Babajanyan, Tosti va b.) kompozitorlarining asarlari, turli xalq (jumladan, italyan) qoʻshiqlari oʻrin olgan. AQSH, Yevropa va Osiyo mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. Riode Janeyro xalqaro tanlovi gʻolibi (1979).

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1948-yilda tugʻilganlar
29-yanvarda tugʻilganlar
Oʻzbekiston konservatoriyasi bitiruvchilari‎
Obid Jalilov

Obid Jalilov (1896.10.11 – Toshkent – 1963.27.9) – Oʻzbekiston xalq artisti (1939). Savodsizlikni tugatish maktabida oʻqigan (1918—20). 1919-yildan oʻzbek drama gruppasi (1929-yildan Hamza teatri)ning yetakchi aktyori. Aktyorlik mahorati intellektual psixologik yoʻsinda shakllangan. J. qahramonlari kuchli, oʻz hissiyotlarini boshqara oladigan kishilar obrazi boʻlib, aktyor ularning ichki dunyosini loʻnda va ifodali talqin etdi. Har qanday katta-kichik obrazning gʻoyaviy-falsafiy yoʻnalishining ijtimoiy mohiyatini ochishga, qarama-qarshiliklarni hal qilishdagi oʻrnini aniq belgilab olishga, butun diqqat-eʼtiborini, harakatlarini qahramonning maqsadini mantiqan isbotlashga, obrazni psixologik jihatdan chuqurlashtirishga intilgan, uni voqealar jarayonida muttasil, sahnamasahna rivojlantirib borgan. Bemor („Turkiston tabibi“), Podkolyosin („Uylanish“) va b. aktyorning sahnadagi ilk yirik obrazlaridir. 30-yillar Tolipov („Niqob yirtildi“), Arslon, Poʻlatov („Tor-mor“, „Nomus va muhabbat“) kabi rollari bilan tanildi. Eng yaxshi rollari: Komilov („Navbahor“), Mavlon („Shohi soʻzana“), Solihboy („Boy ila xizmatchi“), Majdiddin („Alisher Navoiy“), Klavdiy („Hamlet“), Dikoy („Momaqaldiroq“) va b. obrazlarida aktyor ijodining yangi qirralari namoyon boʻlib, salbiy obrazlar ustasi sifatida shuhrat qozondi. J. milliy kino ravnaqiga ham ulkan hissa qoʻshdi. Vazir („Tohir va Zuhra“), Majdiddin („Alisher Navoiy“), Solihboy („Boy ila xizmatchi“), Qodir („Gullar ochilganda“), Mahkam ota („Sen yetim emassan“) va b. kinodagi eng yaxshi rollaridir. Bu obrazlar J. ijrosida oʻzining badiiy ifodasini toʻligʻicha topgan va ular oʻzbek kinosi tarixining zarvaraklaridan urin olgan. Davlat mukofoti laureati (1949).

Manbalar

Havolalar 
 „Sovet Oʻzbekistoni“ 24-mart 1962-yil
 Obid Jalilovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi

Oʻzbekiston xalq artistlari
1869-yilda tugʻilganlar
1963-yilda vafot etganlar
27-sentabrda vafot etganlar
Oston Jalilov

Jalilov Oston (1937.17.9, Narpay tumani) — seleksioner genetik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), Qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1981), professor (1991). Toshkent Davlat Universiteti biol.-tuproqshunoslik fakultetini tamomlagan (1961). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida katta laborant (1962-63), Oʻsimliklar eksperimental biol.si institutida kichik ilmiy xodim (1963— 71), katta ilmiy xodim (1971—75), gʻoʻza geterozisi va amaliy seleksiyasi laboratoriyasi mudiri (1975-yildan), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi "Biolog" IIB bosh direktori (1991—97). 1997-yildan Genetika va oʻsimliklar eksperimental biologiyasi institutida seleksiya va urugʻchilikning genetik asoslari boʻlimi boshligʻi.

Ilmiy ishlari radiatsion nurlanishning gʻoʻza genetik apparatiga taʼsirini va shu yoʻl bilan olinadigan foydali yoʻnalishdagi mutatsiyalarning nasldan naslga oʻtishini oʻrganishga bagʻishlangan. J. seleksiya ishlarida nurlanishdan foydalanish usulini taklif etdi. Bu usul keyingi avlodlardagi ayrim belgilarni barqarorlashtirish, mutantlarning qimmatli xususiyatlarini sanoat navlarining xoʻjalik potensiali bilan chatishtirish, seleksiya muddatini 2—3 yilga qisqartirish imkonini berdi. J. 15 dan ortiq gʻoʻza navlarini yaratdi, ulardan 5 tasirlashtirilgan va katta maydonlarda ekiladi (AN-Samarqand-2, Samarqand-3, Farhod, Oqoltin, Yulduz va b.).

Manbalar 

 Ispolzovaniye radiomutantov v seleksii xlopchatnika, T., 1979; Geneticheskiye aspekti fotosinteza i adaptivnosti xlopchatnika, T., 1996 (S. M. Gaziyans bilan hamkorlikda).

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Xalil Jalilov

Xalil Madyorovich Jalilov (1911.17.10, Oltiariq tumani — 2001.26.12, Toshkent) — iqtisodchi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1971), iqtisod fanlari doktori (1971), professor (1973). Saratov qishloq xoʻjaligi institutini tamomlagan (1939). 1939—41 yillarda Andijon qishloq xoʻjaligi texnikumida oʻqituvchi. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—43). Urushdan qaytgach, Oʻzbekistonda maʼmuriy va qishloq xoʻjaligi sohasida rahbar lavozimlarda ishladi. Oʻzbekistan Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot instituti direktori oʻrinbosari (1956—57), Qishloq xoʻjaligi iqtisodiyoti instituti direktori (1957-59), OʻzKP MK Qishloq xoʻjaligi boʻlimi mudiri (1959— 61), Oʻrta Osiyo Qishloq xoʻjaligi iqtisodiyoti ilmiy tadqiqot institutidirektori (1961-65, 1967-76). 1976-yildan Toshkent xalq xoʻjaligi instituti qishloq xoʻjaligi iqtisodiyoti va uni tashkil qilish kafedrasi professor Ilmiy ishlari qishloq xoʻjaligi iqtisodiyoti, jumladan paxtachilikning iqtisodiy samaradorligini koʻtarish masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Quli Jalilov

Quli Jalilov (1890 — Samarqand — 1960) — ganch oʻymakori, binokor. Otasi usta Abdujalil bilan birga ishlagan. Buxoroda yashab amakisi usta Abdumalikdan hunar oʻrgangan, Amir madrasasi qurilishida qatnashgan (1900—15). Samarqand va uning atrofida bir qator jamoat binolari (Samarqandda OʻzDU korpuslari, maktab, kasalxona, hammomlar) qurgan. Samarqanddagi meʼmoriy obidalar (Ulugʻbek madrasasi, Sherdor Madrasa, Amir Temur maqbarasi va b.)ni taʼmirlashda qatnashgan. Turkistondagi Xoʻja Ahmad Yassaviy majmuasi (1939—40)ni taʼmirlash va konservatsiya qilish ishlarini bajargan. Navoiy teatrining Samarkand xonasi (1946—47), Muqimiy teatrining tomosha zali (1948)ni bezagan. Ganch oʻymakorligi bilan bezatilgan namoyonlar yaratgan (1940, Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyida saqlanadi).

Manbalar 

    

Kishilar:Madrasalar
Eʼtibor Jalilova

Eʼtibor Jalilova (1924-yil 15-mart, Andijon — 1983-yil 22-iyun, Toshkent) — oʻzbek aktrisasi va qo`shiqchi. Oʻzbekiston xalq artisti (1964).

Biografiyasi 
Eʼtibor Jalilova 1924-yili 15-martda Andijon shahrida sanʼatkor Toʻxtasin Jalilov oilasida dunyoga kelgan. Sanʼat sirlarini otasi hamda Oʻzbekiston xalq artistlari boʻlgan ukalari Xolxoʻja Toʻxtasinov va Salohiddin Toʻxtasinovdan oʻrgangan.

1940—1941-yillarda Moskva konservatoriyasi qoshida ochilgan oʻzbek opera studiyasida taʼlim olgan. Eʼtibor Jalilova 1944-yili Toshkent konservatoriyasida tahsil olgan. 1941-yilda Muqimiy nomidagi oʻzbek davlat musiqali drama va komediya teatrida mehnat faoliyatini aktrisalikdan boshlagan. Eʼtibor Jalilova aktrisalik bilan birga qoʻshiqchilik bilan ham shugʻullangan. Aktrisalik va xonandalik isteʼdodi mahalliy mualliflarning musiqali drama va komediyalarida, oʻzbekchaga tarjima qilingan asarlarda — estetik tugal, realistik chuqur, usluban toʻliq va ishonarli sahna harakterlari yaratishiga imkon bergan. Rollari samimiy, joʻshqin, romantik va yuksakligi bilan ajralib turadi. Eʼtibor Jalilova har spektakllarda bir obrazni tabiiy ifoda etgan va aktrisa ijrosidagi rollari yuqori badiiy saviyaga koʻtarilgan. S. Ulugʻzodaning „Gavhari shamchiroq“ asarida Xadicha, Nurxon Jalilova „Nurxon“ spektaklida Nurxon, „Tohir va Zuhra“ spektaklida Zuhra, „Muqimiy“ spektaklida Obida, „Guli siyoh“ dramasida Bibi, „Ravshan va Zulxumor“da Zulxumor, Hamzaning „Paranji sirlari“ spektaklida Xolisxon, Z. Fatxullaning „Kumush toʻy“ spektaklida Fazilat, Hamid Gʻulomning „Ajab savdolar“ asarida Ozoda, Z.Fatxullaning yana bir „Gʻunchalar spektaklida“ Nigor kabi obrazlarda rol ijro qilgan.

Eʼtibor Jalilova turli-xil spektakllarda turmush oʻrtogʻi Oʻzbekiston xalq artisti Mahmudjon Gʻafurov bilan birga bosh rollarni ijro etgan.

Eʼtibor Jalilovaning koʻzga koʻringan rollariga „Arshin mol olon“ spektaklidagi Gulchehra, „Oltin kul“ spektaklidagi Shohista, „Farhod va Shirin“da Shirin, „Qoʻzibuloq qishlogʻi“ asarida Laurensiya va boshqalar kiradi. Uning ijrosidagi „Oftobxon“dagi Oftobxon, „Nurxon“ spektaklidagi Nurxon, „Kumush tuy“, „Gʻunchalar“ asarlaridagi Fazilat va Nigor obrazlari teran psixologik harakterlar namunasidir.

Eʼtibor Jalilova 1938-yil 29-iyun kuni Toshkentda vafot etgan.

Mukofot va unvonlari 
Eʼtibor Jalilova 1964-yili „Oʻzbekiston xalq artisti“ unvoni bilan taqdirlangan.

Manbalar 
 
Oʻzbekiston xalq artistlari
Dehqon Jalilov

Dehqon Jalilov (1930.2.6, Andijon — 1992.7.6, Fargʻona) — oʻzbek dirijyori, bastakor. Oʻzbekistonda xizmat kursatgan sanʼat arbobi (1980). Moskva oʻzbek opera studiyasining simfonik orkestr dirijyorligi bulimini tugatgan (1951), Toshkent konservatoriyasining xor dirijyorligi fakultetida sirtdan taʼlim olgan (1953—56). Muqimiy nomidagi Oʻzbek davlat musiqali teatri (1941—47), Andijon (1954— 55), Buxoro (1956—59), 1960-yildan Fargʻona musiqali drama teatrlarida dirijyor. "Xolisxon" (Hamza, 1950), "Nomaʼlum kishi" (I. Sulton, 1965) kabi musiqali dramalar, "Yangi yerda" (T. Tula), "Sanʼatchi qizga", "Bazmi gul yori bulsa" (P. Moʻmin), "Yor kutib" (T. Mahmudov), "Zamonam mening" (H. Muhammad) va b. kushiklar muallifi. T. Jalilovning saylanma asarlari toʻplami — "Qoʻshiklar guldastasi"ni nashr ettirgan (1989).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Jallob

Jallob (arab.) — savdogar, olib sotar. Asosan, chorva mollari, shuningdek, tuya va yilqi bilan savdo qilgan. Ular Turkiston shahar va viloyatlariga borib, chorva mollarini arzonga olib, mol kam hamda qimmat boʻlgan bozorlarda foydasiga sotib katta boylik orttirganlar. J.lar kanday mol sotishiga qarab "qoʻy J.", "ot J." kabi nomlar bilan atalgan.

Manbalar
Jallod

Jallod (arab. — darra uruvchi) — 1) tan jazosi va qatlni ijro qiluvchi shaxs. J. atamasi Oʻrta Osiyoda arablar kelgandan soʻng paydo boʻlgan. J. hukmdorlarning gunohkor kishilarni darra bilan urish, boʻgʻib, boʻgʻizlab, boshini tanasidan judo qilib oʻldirish kabi farmonlarini bajargan; 2) Koʻchma maʼnoda — kallakesar, qotil.

Manbalar
Jaloyiriylar davlati

Jaloyiriylar davlati (1336— 1411) — Hulokuiylar davlati yemirilgach, Iroq hududida tuzilgan davlat. Unga jaloyirlardan Shayx Hasan Buzurg (1356-yil vafot etgan) asos solgan. Taxt uchun kurashda u chuponiylarni yengib, qokimiyatni egallagan va Bagʻdodni poytaxt qilgan. J. d.da hukmronlik qilgan sulola jaloyiriylar deb nomlangan. Jaloyiriylardan Uvays I davrida (1356—74) bu davlat juda yuksalgan. U muzaffariylar, Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish va qora koʻyunlilar bilan urush olib borgan. Kurdiston, Ozarbayjon, Tabriz (1358), Mavsil, Diyorbakr (1365) J. d.ga qoʻshib olingan. Poytaxt Tabrizga koʻchirilgan. Uvays I ning oʻgʻli Sulton Ahmad davrida (1382—1410) Amir Temur Shim. Eron, Armaniston (1384—87), Bagʻdod, Mesopotamiya, Diyorbakr (1393) ni egallagan.

Amir Temur vafoti (1405) dan soʻng Sulton Ahmad Bagʻdodni qoʻlga kiritgan. Jaloyiriylardan Shoh Valad qora qoʻyunlilar Bagʻdodni egallagunlariga qadar (1411) hokimiyat tepasida turgan, Sulton Ahmadning keyingi avlodlari Shohruxga tobe boʻlgan holda Vosit, Shustar va Basra mulklariga egalik qilgan. 1432 yil jaloyiriylardan boʻlgan soʻnggi hukmdor Hasan II qora qoʻyunlilar tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar 

 

Osiyo tarixi
Jaloyirlar

Jaloyirlar (Jaloirlar) — turkiy xalqlardan va oʻzbek urugʻlaridan biri. Rashiduddining yozishiga koʻra, jaloyirlar XII asrda Onon va Kerulen daryolari boʻyida yashashgan.

Ular 10 boʻlakka (qabilaga) boʻlingan, har bir qabilaning oʻz sarkardasi (qabila boshligʻi) boʻlgan. Jaloyirlarning katta bir qismi kidonlar bilan boʻlgan urushda yengilgach, Chingizxon ajdodlariga tobe boʻlgan. Chingizxon hukmronligi davrida, jaloyirlardan bir qancha eʼtiborli beklar va lashkarboshilar yetishib chiqqan. XII asrning oxiri va XIII asrning boshlarida jaloyirlarning katta qismi Yettisuv va Movarounnahrning ayrim viloyatlariga (Ohangaron vodiysi va Xoʻjand tumaniga) koʻchib kelib oʻrnashgan. 1370-yilda Amir Temur bu guruhni oʻziga tobe etadi, ammo jaloyirlar tez-tez qoʻzgʻolon koʻtarib turishgan. 1376-yildagi qoʻzgʻolon bostirilgach, ular bir qancha guruhlarga ajratilib, bir boʻlagi Toshkent vohasida qoldirilgan, qolganlari Movarounnahrning bir qancha tumanlariga (asosan, Zarafshon boʻylariga) koʻchirilgan. Shu tarzda Amir Temur jaloyirlarning Ohangaron va Xoʻjand ulusini tarqatib yuboradi. Oʻzbekistonda jaloyir nomi bilan bogʻliq qishloqlar bor.

XIII asr davomida jaloyirlarning katta bir guruhi Ozarbayjon va Iroqqa koʻchib Jaloyiriylar davlatini barpo etganlar.

Markaziy Osiyoda yashovchi jaloyirlar keyinchalik oʻzbek, qozoq, qoraqalpoq va qirgʻiz millatlari tarkibiga kirgan. Qozoqlar tarkibidagi jaloyirlar yirik urugʻlarga boʻlingan: sirmonoq, oriqtinim, boychegir, qaychili, sigirchi, bolgʻali, kuchuk, qorachopon, andas, qalps, mirza, oʻroqli, oqboʻyim. Qirgʻizlar tarkibida jaloyirlarning kuchuk, mingʻitay, supatay urugʻlari boʻlgan. Oʻzbeklar tarkibida jaloyirlarning ikki yirik qaychili va bolgʻali urugʻlari hamda bir qancha urugʻ boʻlinmalari boʻlgan (qargʻali, boshqird, qaroabudal, qorakoʻli, qorachopon, chuvuldoq, jastaban va boshqalar).

Manbalar 

Oʻzbek urugʻlari
Oʻzbekiston tarixi
Jaloliddin imodiy

Jaloliddin telegramidiy (? - ?)— tilshunos olim. "Tarjamat ul-l-alfoz il-latiy varadat bil-xorazmiyya fi asnoi-l-kitobi-l-mavsum bi-"Qunyatil-munya" ("Tilakka erishish" kitobiga kirgan xorazmiycha soʻzlarning tarjimasi") kitobining muallifi. Asarda qad. xorazmiy tiliga oid soʻz va iboralarning forscha yoki arabcha izohi berilgan. Xorazmiy yozuvida bitilgan boshqa asar va hujjatlar nihoyatda kam boʻlganligi uchun bu asarning ilmiy ahamiyati katta. J. I. asarni ustozi Raziyuddin Qisoriyning taklifi bilan yozganligini aytadi. Asar 1382-yil kotib Ibrohim bin Sulaymon Qalasoniy tomonidan koʻchirilgan. Qoʻlyozma Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. № 3246).

Manbalar
Jaloliddin Manguberdi ordeni

"Jaloliddin Manguberdi" ordeni — Oʻzbekiston Respublikasining davlat mukofotlaridan biri, mamlakatning oliy harbiy mukofoti. Bu orden bilan mamlakat mustaqilligini, Vatan sarhadlarini, ona yurt tuprogʻini himoya qilishda hamda uni koʻz qorachigʻiday asrashda yuksak harbiy mahorat, qahramonlik va jasorat namunalarini koʻrsatgan, davlatning mudofaa qudratini mustahkamlashga ulkan hissa qoʻshgan qoʻmondonlik tarkibiga kiruvchi harbiy xizmatchilar mukofotlanadilar. 2000 yil 30 avgustda taʼsis etilgan. Orden 925 probali kumushdan tayyorlanadi, qirrador kumushrang nurlar taralgan beshburchak shaklga ega. Ordenning markazida, oq aylana bilan hoshiyalangan doirada taralayotgan nurlar fonida Jaloliddin Manguberdining qabariq zarhal tasviri joylashgan. Orden koʻkrakning oʻng tomoniga, Amir Temur ordenidan keyin taqiladi.

Taqdirlanganlar

Manbalar 

Oʻzbekiston: Ordenlar
Jaloliylar

Jaloliylar — Usmonli turk saltanati (asosan, Kichik Osiyo)da hukumatga qarshi 16—17-asrlarda koʻtarilgan qoʻzgʻolonlarning qatnashchilari. 1519-yil Toʻkat sh.da boʻlib oʻtgan qoʻzgʻolon rahbari Jalol nomi bilan atalganlar. J.ning koʻpchiligini dehqonlar, sipohiylar tashkil etgan.

Manbalar
Jalolobod zilzilasi

Jalolobod zilzilasi - 1959-yil 28 mayda Fargʻona vodiysining sharqiy qismida Jalolobod sh. yonida sodir boʻlgan. Zilzila kuchi epitsentrda 7 ball, magnitudasi 5,3. Zilzila 18 km chuqurlikda joylashgan granit qatlamlar orasidagi yoriqlarning siljishi natijasida roʻy bergan. Zilzila oqibatida Jalolobod sh. va unga yaqin boʻlgan aholi yashaydigan yerlarda bir kancha imoratlar buzilgan. Zilzila kuchi Oʻzbekistonning Xonobod, Andijon, Uchqoʻrgʻon va Namangan sh.larida 3—4 ball atrofida sezilgan.

Manbalar 

 

Qirgʻizistondagi zilzilalar
1959-yildagi zilzilalar
Toʻxtasin Jalolov

Toʻxtasin Jalolov  (1909.21.7, Fargʻona tumani — 1984.13.4, Toshkent) — yozuvchi, adabiyotshunos va tarjimon. Fargʻonadagi pedagogika kursini tugatgach (1925), Shahrixonda oʻqituvchilik qilgan. Samarqand pedagogik institutida oʻqigan (1931—33). Toshkentdagi kechki pedagogika institutini tugatib (1938), shu institutda, „Qizil Oʻzbekiston“ gazetasida (1938— 41) ishlagan. 

Qatagʻon qilinib, Sibir va Uzoq Sharqdagi qamoq lagerlarida va surgunda boʻlgan (1941-yil iyul — 1955-yil yanvar). 1955-yilda oqlangach, Oʻzbekiston davlat nashriyotida va Badiiy adabiyot nashriyotida (1955—61), Oʻzbekiston Fanlar akamediyasining Til va adabiyot institutida (1961), „Sharq yulduzi“ jurnalida (1962— 63) ishlagan. 

Adabiyotshunoslik faoliyatida Alisher Navoiy ijodini tahlil qilish („Hamsa talqinlari“, 1960, 1968), oʻzbek shoiralari merosini toʻplash va tadqiq etish („Oʻzbek shoiralari“, 1959, 1970, 1980; „Bonu“ 1963; „Qizlar qasidasi“, 1976) hamda oʻzbek adabiyoti, xususan, sheʼriyati masalalari boʻyicha tadqiqotlar („Yashasin tabassum“, 1965; „Nafosat olamida“, 1974) asosiy oʻrin tutadi. 

„Pahlavon Mahmud“(1961) ilmiy asarini yozgan, „Oʻzbek adabiyoti tarixi“ xrestomatiyasi 1-jildini (1941) tuzgan. „Oltin qafas“(1962) qissasi muhabbat mavzuiga bagʻishlangan. Asarda moddiy boy, ammo maʼnaviy qashshoq insonlar oilaviy hayotda hech qachon baxtli boʻlolmaydilar, degan fikr olgʻa surilgan. 

Jalolov Rabindranat Tagor, Sadriddin Ayniy, Pahlavon Mahmud, Abulqosim Lohutiy, Vera Smirnova-Rakitina va boshqa yozuvchilarning asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Adabiyot 
 Yunusov M., „Saxiy qalamlar“, Toshkent, 1975.

Manbalar 

Adabiyotshunoslar
Gʻiyosiddin Jalolov

Gʻiyosiddin  Jalolov (1903 — Toshkent — 1984.9.4) — birinchi oʻzbek astronomlaridan biri. Oʻzbekistonda astronomiyaning rivojlanishiga samarali hissa qoʻshgan. Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1937). Ilmiy va amaliy ishlari oʻrta asrlar Oʻrta Osiyo astronomiya tarixiga oid. Jalolov "Sekstant — Ulugʻbek rasadxonasining asosiy quroli" (M., 1974), "Samarqand rasadxonasining sayyoralar jadvalini tuzish masalasiga doyr" (M., 1955), "Kuragoniy zijining boshqa zijlardan farqi" (M., 1955), "Gʻiyosiddin Jamshid — 15-asrning yirik astronomi, matematigi" (M., 1957) va b. asarlar muallifi.

Manbalar 

 

1903-yilda tugʻilganlar
1984-yilda vafot etganlar
9-aprelda vafot etganlar
Jalyuzi

Jalyuzi (frans. jalousie) — 1) xonalarni quyosh nuri, yogʻin-sochin va b.dan muhofaza qilish uchun derazalarning tashqi tomoniga oʻrnatiladigan panjarasimon moslama. Temir-beton, alyuminiy, plastmassa, yogʻoch va b. materiallardan bir-biriga parallel oʻrnatilgan plastinkalar tarzida yasaladi. J. yordamida xonaga tushadigan yorugʻlikni va kiradigan havoni bir meʼyorda tutib turish mumkin; 2) ichki yonuv dvigatelining sovitish tizimida radiator oldiga oʻrnatiladigan metall plastinkalar. Haydovchi kabinada oʻtirib J. yordamida radiatorni sovitadigan havo oqimini rostlab turishi mumkin. J. koʻpincha, radiatorning yuqori bakchasiga oʻrnatiladigan va radiatordagi sovituvchi suyuqlikning temperaturasiga qarab plastinkalarning vaziyatini oʻzgartiradigan termostat yordamida oʻz-oʻzidan boshqariladi.

Manbalar
Jam

Jam (arab. — majmua) — oʻtmish Sharq musiqa ilmida jinslar majmuasidan hosil boʻladigan murakkab lad (parda) tuzilmalarining umumiy nomi. J.larning muayyan turlari maqom, shoʻʼba, vvoza, murakkabotlar deb yuritiladi. J.lar jinslar tarkibi va oʻrniga koʻra turli xillarga ajratiladi. Forobiy, Ibn Sino, Ibn Zayla, Safiuddin Urmaviy, Qutbiddin Sheroziy, Abduqodir Marogʻiy, Abdurahmon Jomiy, Zaynulobiddin al-Husayniy, Darvishali Changiyning musiqiy risolalarida J.larning tarkibiy va badiiy xususiyatlari xaqida maʼlumot berilgan. J.lar Oʻn ikki maqom tizimini oʻrganishda hamda Shashmaqom lad asoslarini aniqlashda katta ahamiyatga ega. J.lar orasida hozir oʻzbek va tojik musiqasining asosi hisoblangan Shashmaqom shoʻʼbalaridagi lad tuzilmalariga moye keladiganlari ham mavjud.

Manbalar
Jamaqdor

Jamaqdor (fors.) — Anushteginiylar sulolasi davrida xorazmshoxlar saroyida, devon ul-xosda xizmat qiluvchi shaxe. J. asosan, sultonning paxlavonlardan tashkil etilgan xos navkarlari (gvardiya)ni davlat tomonidan belgilangan miqdordagi maosh bilan taʼminlashga masʼul hisoblangan (qarang Oriz, Xazinachi).

Manbalar
Jambil

Jambil () — labguldoshlar oilasiga mansub bir yillik xushboʻy oʻsimlik. Tarkibida efir moyi, alkaloidlar, oshlovchi moddalar, fitonsidlar bor. Oʻzbekistonda sugʻoriladigan yerlarda ziravor oʻsimlik sifatida ekiladi. Xonadonlarda dastlab urugʻini sepib, soʻngra niholini koʻchat qilib yetishtiriladi. Boʻyi 20—30 sm, poyasi yuqori qismidan shoxlaydi, barg chetlari tekis. Gullari pushti, boshoqsimon toʻpgullarga yigʻilgan, poya va shoxlarining uchiga joylashgan. Iyul—okt.da gullab, urugʻlaydi. Pazandalikda shoʻrva va suyuq oshlarga shoxchasi bilan solinadi. Meʼda-ichak kasalliklarini davolashda va yoʻtal, tish ogʻrigiga qarshi qoʻllash mumkin.

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Bolgar oshxonasi
Yalpizdoshlar
Yevropa o'simliklari
Ziravorlar