MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sayyid

Sayyid (      [ˈsæjjɪd] ; Persian: [sejˈjed]; maʼnosi “janob”, “Rabbiy”, “ustoz”; Arabcha koʻplik:   ; ayollik:   ; Persian: [sejˈjede]) islom paygʻambari Muhammadning nabiralari Hasan ibn Ali va Husayn ibn Ali orqali nasl-nasabidan chiqqan kishilarning familiyasidir Muhammadning qizi Fotima va uning amakivachchasi va kuyovi Alining (Ali ibn Abu Tolib) oʻgʻillari. 

Ilk islom davrida as-Sayyid unvoni Islom paygʻambari Muhammad (s.a.v.) qabilasi boʻlmish banu Hoshimning barcha aʼzolariga nisbatan qoʻllanilgan. Ammo keyinchalik bu unvon Hasaniy va Husayniy avlodlariga, birinchi navbatda Fotimiy xalifalariga xos boʻlgan.

Tarixi 

Pages with unreviewed translations
Sayyid Baraka

Sayyid Baraka, Mir Sayyid Baraka (?— 1404) — Amir Temurning piri.

Sharafiddin Ali Yazdiyning yozishicha, asli Makka shahridan boʻlib, Amir Temur bilan dastlab Termiz shahrida uchrashgan. Makka va Madinaning vaqflarini (Makka va Madina shaharlari islom olamida muqaddas shaharlar deb atalgani sababli islom davlatlari hukmdorlari har yili bu shaharlarga vaqf mablagʻi, yaʼni belgilangan miqdordagi mablagʻni yuborib turishni sharafli burch deb bilganlar) undirish uchun Balxga Amir Husayn huzuriga kelgan. Amir Husayn u talab qilgan mablagʻni berish u yoqsa tursin, hatto Sayyid Barakaga iltifot ham koʻrsatmaydi. U bunday sovuq munosabatdan xafa boʻlib Termizga qarab ketadi va Termiz yaqinida Amir Temur bilan uchrashadi. Amir Temur u talab qilgan mablagʻni ortigʻi bilan beradi. Sayyid Baraka Amir Temurga nogʻora bilan bayroq tortiq qiladi. Amir Temur 1370-yil saltanatni qoʻlga olgach, Andxoʻy (Afgʻoniston) viloyatini barcha qishloqlari bilan Sayyid Barakaga „iqtoʻ“ tarzida inʼom qiladi. Sayyid Baraka Sohibqironning Mozandaron, Dashti qipchoq harbiy yurishlarida unga hamroh boʻlgan, qoʻshinning ruhini koʻtargan. Sayyid Baraka harbiy safarlarga qatnashmagan paytda Samarqand va Andxoʻyda yashagan. 1404-yil qishda Sayyid Baraka ogʻir kasallikdan soʻng vafot etadi. Bu xabarni eshitgan Amir Temur Sayyid Barakaning jasadini Andxoʻyda dafn etishni buyuradi. 1409-yil Shohrux Mirzo Movarounnahr taxtini Xalil Sultondan tortib olgach, Sayyid Barakaning xokini Andxoʻydan Samarqandga keltirib, Amir Temur maqbarasiga dafn ettiradi.

Manbalar 

Tasavvuf namoyondalari
Sayyid Qosimiy

Sayyid Qosimiy (arabcha: سيد قاسمي — Sayyid Qosimiy — (XV asrda yashagan)) — shoir.

Hayoti 
'Sayyid qosimiy (XV asr) — shoir. Asarlaridan maʼlum boʻlishicha, Sayyid Qosimiy muhtojlikda kun kechirgan. Sharq klassiklari ijodini chuqur oʻrgangan. Shoirning bizgacha 4468 misradan iborat „Majmaʼ ulaxbor“ (1456—57), „Haqiqatnoma“ (1458—59), „Sadoqatnoma“, „Gulshani roz“ didaktik asarlari yetib kelgan. Ularda zamonasining ijtimoiy-siyosiy, axloqiy taʼlimiy masalalari aks etgan. „Majmaʼ ulaxbor“ dostoni Nizomiy va Haydar Xorazmiyning „Maxzan ulasror“iga nazira sifatida yozilib, Sulton Abdusaid Mirzo (hukmronligi: 1451—69)ga bagʻishlangan. Farididdin Attorning „Ilohiynoma“ siga javob tariqasida „Sadoqatnoma“ asarini yozgan. „Gulshani roz“ shahar hokimi Jamoliddin Sayyid Mazid haqida, unda Sayyid Mazid maʼrifatparvar, odil, xalqqa va ilm ahliga gʻamxoʻr kishi sifatida tasvirlangan. Asarda muallifning orzuumidlari bayon etilgan, uning yozishicha, inson oʻzidan soʻng ikki narsa — shirinsoʻzlik hamda toʻgʻrilik, poklik bilan qilingan ish qoldirishi kerak. Toki u oʻlgandan keyin kishilar yaxshi inson sifatida eslab yursinlar. Asarlari qoʻlyozmasi Hindistonning Rampur shahridagi „Rizo“ kutubxonasida (inv. № 753, 48, 85), fotonusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Asarlari
 “Majma’u-l-axbor”, 
 “Haqi-qatnoma”, 
 “Sado­qatnoma”, 
 “Gulshani roz”

Manbalar 
 Masnaviylar majmuasi, T., 1992.

Adabiyot 
 Qosimxonov B., Sayyid Qosimiyning adabiy-didaktik dostonlari, T., 1987.

Shoirlar
Sayli

Sayli — kechpishar qovun navi. Oʻzbekiston sabzavot, poliz ekinlari va kartoshkachilik institutida yaratilgan (I. Asherov, S. Qoʻchqorov, Sh. Muhitdinov). Shakli uzunchoq, tuxumsimon. Ogʻirligi 4–5 kg, sirti burmali, tusi yashil, poʻsti qattiq, yuzasida toʻq yashil dogʻlari bor. Etining qalinligi 4—4,5 sm, och yashil, muloyim, sersuv, shirali. Urugʻxonasi oʻrtacha kattalikda. Tarkibida 5,6% qand bor, quruq modda miqdori 7,8%. Urugʻi unib chiqqandan keyin 100—120 kunda pishadi. Bir tupi 1—2 ta meva beradi. Hosildorligi 240— 330 s/ga. 1982-yildan Sirdaryo va Samarqand viloyatlarida rayonlashtirilgan.

Manbalar 

Qovun navlari
Saylov okrugi

Saylov okrugi — davlat boshligʻi yoki hokimiyatning vakillik organlariga saylov oʻtkazish uchun tuziladigan aholi hududiy tashkilotining asosiy boʻgʻini. So. unda qancha deputat saylanishiga qarab, bir mandatli va koʻp mandatli boʻlishi mumkin. Har bir okrugdan qonunda belgilangan miqdorda (vakillik normasi) deputatlar saylanadi. Dunyo davlatlari tajribasiga koʻra, saylovni demokratik tamoyillarga muvofiq oʻtkazilishini taʼminlash maqsadida turli xil milliy-maʼmuriy bulinishga mos ravishda saylov okruglari tuziladi. Yaʼni davlatning maʼmuriyhududiy boʻlinish boʻyicha istiqomat qilayotgan aholining oʻz vakillarini davlat hokimiyati organlariga saylash shartlari saylov okruglarida belgilanadi.

Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti saylovi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisning Qonunchilik palatasiga saylov va referendum toʻgrisidagi qonunlar asosida Markaziy saylov komissiyasi tomonidan saylov tayinlangandan keyin saylov okruglari roʻyxati ularning chegaralari va saylovchilar sonini koʻrsatilgan holda eʼlon qilinadi. Saylov okruglari har bir saylov vaqtida Oʻzbekiston Respublikasining butun hududida saylovchilar soni teng miqdorda qilib belgilanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasiga saylov oʻtkazish uchun 150 ta hududiy So. tuziladi. Xalq deputatlari viloyat va Toshkent sh. Kengashlariga deputatlar saylashda 60 tadan koʻp bulmagan, xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlariga deputat saylashda — 30 tadan kup boʻlmagan hududiy So. tuziladi. Har bir Saylov okrugidan Oliy Majlisga, tegishli xalq deputatlari Kengashiga bitta deputat saylanadi. Saylov okruglarining chegaralari viloyatlar, tumanlar va shaharlarning maʼmuriy-hududiy tuzilishini inobatga olgan holda belgilanadi.

Abdujabbor Toʻlaganov, Abduaziz Choʻliyev.

Manbalar
Saylov uchastkasi

Saylov uchastkasi (OʻzR da) - saylovda ovoz berish va ovozlarni hisoblash uchun tashkil etiladigan hududiy birlik va bino. "Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisiga saylov toʻgʻrisida" (yangi tahriri, 2003-yil 29 avgust), "Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti saylovi toʻgʻrisida" (1991-yil 18 noyabr), "Xalq deputatlari viloyat, tuman va shahar Kengashlariga saylov toʻgʻrisida" (1994-yil 5 may), "Oʻzbekiston Respublikasining referendumi toʻgʻrisida" (yangi tahriri, 2001-yil 30 avgust), "Oʻzbekiston Respublikasida deputatni chakirib olish tartibi toʻgʻrisida" (1996-yil 26 aprel)gi qonunlarda saylov uchastkalari tuzish tartibi alohida moddada belgilab berilgan. Su. tumanlar, shaharlar, shaharlardagi tumanlarning chegaralarini inobatga olgan holda, saylovchilarga mumkin qadar koʻproq qulaylik yaratish maqsadida tashkil qilinadi. Su. harbiy qismlarda, Oʻzbekiston Respublikasining xorijiy davlatlardagi vakolatxonalari huzurida, shuningdek, olis va borish qiyin boʻlgan yerlarda ham tuziladi. Su., qoida tarikasida, kamida 20 nafar va kupi bilan 3 ming nafar saylovchidan iborat etib, okrug saylov komissiyasi tomonidan saylovga kamida 60 kun qolganda, aloxdda hollarda esa, istisno tariqasida saylovga kamida 5 kun qolganda tuziladi.

Abdujabbor Toʻlaganov, Abduaziz Choʻliyev.

Manbalar
Saylov senzlari

Saylov senzlari — konstitutsiya yoki saylov to'g'risidagi qonunlarda belgilangan saylov huquqinn amalga oshirishda oʻrnatilgan shart va cheklovlar. Senzlar turli xil boʻlishi mumkin: jins va yosh senzi (ayollarning saylov huquqini amalga oshirishiga ruxsat berish yoki cheklash; muayyan yoshga toʻlganda saylov huquqini amalga oshirish); ijtimoiy va mulkiy senz, maʼlumotlilik, oʻtroqlilik, fuqarolik senzi va boshqa Sivilizatsiya rivojlana borgan sari, u yo bu senzlar inkor etila borgan. Mas, dastlab saylov xuquqi faqat erkaklarga berilgan, lekin 20-asrga kelib erkaklar va ayollar huquqi tenglashtirilgan. 19 va 20-asrlarda tabaqaviy va mulkiy senzlar keng qoʻllanildi. Muayyan tabaqa vakillari (ishchilar, dehqonlar, harbiy xizmatchilar va boshqalar)ning saylovlarda ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilmagan, muayyan mulk va daromadga ega boʻlgan shaxslargina saylash xukuqiga ega boʻlgan. Mulkiy, jinsiy, irqiy senzlar demokratiya tamoyillariga toʻgʻri kelmasligi uchun ulardan voz kechildi. Hozirgi vaqtda har bir davlatning saylov toʻgʻrisidagi qonunlarida Ss. belgilangan doirada amalda mavjuddir.

Sadriddin Xidirov.

Manbalar
Sayma

Sayma — Finlandiyaning jan.sharqiy qismidagi koʻllar sistemasi. Maydoni 4400 km² (eng kattasi — Sayma koʻli, maydoni 1800 km²), eng chuqur joyi 82 m. Qirgʻoqlari kuchli yemirilgan, tik; orol koʻp. Dekabrdan maygacha muzlaydi. Vuoksa daryosi orkali Ladoga koʻliga oqadi. Orollarda milliy parklar tashkil qilingan. Kema qatnaydi, yogʻoch tashiladi. Sayma kanali orqali Fin qoʻltigʻi bilan bogʻlangan. Lappenranta, Savonlinna va boshqa portlar bor.

Manbalar 

Koʻllar
Herbert A. Simon

Herbert Alexander Simon (15-iyun 1916, AQSH, Milluoki, Viskonsi shtati — 9-fevral 2001) — amerikalik iqtisodchi. Chikago universitetini tugatgan. Illinoys texnologik instituti va Karnegi-Mellon universitetlarida oʻqituvchi (1949-yildan). Uning ilmiy tadqiqotlari hozirgi zamon iqtisodiyot fanining tashkilot (firma)larda qarorlar qabul qilish nazariyasi, menejment, evristik dasturlashtirish sohalariga bagʻishlangan. "Maʼmuriy xulq" (1947) asarida firma nazariyasini rivojlantirdi va qarorlar qabul qilish nazariyasini asoslab berdi. Amadda zamonaviy firma boshqaruvchilar guruhi tomonidan boshqariladigan, mulk ham, nazorat ham taqsimlangan yirik iqtisodiy birliqdan iborat. Firma qarorlari, yangi davrda klassik yakka tadbirkor oʻrniga oʻzaro hamkor rahbarlar guruhi tomonidan qabul qilinadi va bunday qarorlarda har bir aʼzoning manfaati yotadi. Alohida firmalar foydani maksimallashtirishga emas, balki muammolarning maqbul yechimlarini topishga intiladilar. Qarorlar qabul qiluvchi guruh eng muqobil yechimni tanlay olmagani sababli qoniqarli muqobil qarorlar bilan qanoatlanishlari lozim. Nobel mukofoti laureati (1978).

Manbalar 

Olimlar
1916-yilda tugʻilganlar
15-iyunda tugʻilganlar
2001-yilda vafot etganlar
9-fevralda vafot etganlar
Sayo jangi

Sayo jangi (1241) - Botuxontj Vengriya qiroli Bela IV bilan qilgan jangi. Pesht sh. qamalini boʻshatib qaytayotgan moʻgʻullar yoʻlini toʻsish, Sayo daryosi koʻprigini qoʻriklash maqsadida venger qoʻshini qoʻyilgan. Botuxon qoʻshinining bir qismi ularni 7 ta manjaniqsan oʻqqa tutib quvib yuborgan va daryodan oʻtib venger qarorgohini qurshovga olgan. Vengerlar sarosimaga tushib qolganlar, ularning qurshovni yorib chiqish uchun qilgan ikki hujumi natija bermagan. Vengerlar istehkomlarini tashlab qocha boshlashgan. Moʻgʻullar ularga daxl qilmay oʻtkazib yuboraverishgan, boshqa venger jangchilari omon qolishning birdanbir yoʻli qochish deb hisoblab oldingilar ketidan qochishga tushgan. Buni koʻrgan Bela ham qarorgohni tark etgan. Moʻgʻullar ularni maʼlum yergacha kuzatib borib, ular holdan anlaridan soʻng bir hamla bilan yanchib tashlashgan. Bu jangda venger armiyasining katta qismi qirilib ketgan. Qirol oʻz otining chopqirligi tufayligina jon saqlab qolgan. Moʻgʻullar jangda tushgan oʻljalar ichidan qirol muhrini topib oladilar. Botuxon savodxon asirlar toptirib, ularga qirol nomidan uylarini tark etmasliklari haqida soxta xat yozdiradi. Vengerlar bu hiylaga uchib uylarida oʻtirib yolgʻonning qurboni boʻladilar. Bu gʻtoygalabadan soʻng moʻgʻullar Peshtga yurish qilib, uni yalpi hujum bilan qoʻlga olishgan, aholisini qirib tashlab, shaharni vayron etishgan.

Adabiyot 
 Ivanin M., Ikki buyuk sarkarda: Chingizxon va Amir Temur, T., 1994.

Manbalar 

 

Janglar
Oltin Oʻrda
Sayra

Sayra () — sargansimonlar turkumiga mansub tuda boʻlib yashovchi dengiz baligʻi. Uzunligi 36 sm gacha, vazni 200 g gacha, Tinch okeanning shimoliy kismi va Yapon dengizida tarkalgan. 5—6-yil yashaydi; 3—4 yoshida voyaga yetadi. Yanvar — iyun oylarida Yapon dengizi jan. qismiga 9—23 ming uvildiriq tashlaydi. Uvildiriklari yopishqoq iplar yordamida suv oʻtlariga ilashib qoladi. Plankton bilan oziqlanadi. Ovlanadi.

Manbalar
Sayroqi qushlar

Sayroqi qushlar () -chumchuqsimonlar kenja turkumiga mansub qushlar. 40 ga yaqin oilasi bor. Oilalar birbiridan faqat tashqi tuzilishi bilan farq qiladi. Sayroqi qushlar kekirdagi pastki qismida joylashgan ovoz paylari oʻziga xos murakkab tuzilganidan jarangdor sayrash xususiyatiga ega (bulbul, qorayaloklar, kanareykalar va boshqalar). Sayroqi qushlarning, asosan, nari, baʼzan modasi oʻz juftini jalb qilish, xavfdan ogohlantirish uchun sayraydi. Oʻzbekistonda 30 ga yaqin turi uchraydi.

Manbalar 

 

Qushlar
Jalil Sayfi

Jalil Sayfi (taxallusi; asl ismisharifi Jalilov Jalil) (1932.20.6, Samarqand 2003.11.2, Toshkent) — kompozitor, sozanda, dirijyor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1977). Oʻzbekiston xalq artisti (1988). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1967). Oʻzbekdavlat filarmoniyasi xalq cholgʻu asboblari orkestri sozandasi va dirijyor (1950—66), "Shodlik" ansambli badiiy rahbari (1970—71), konservatoriyada oʻqituvchi (1967 yildan), professor (1990 yildan), kafedra mudiri (1992— 98). Ijodini lirik qushik/tr ("Kel, ertaroq", "Ona yurtim" va boshqalar), romanslar ("Ayt", "Kechalar yulduz sanab" va boshqalar), kamercholgʻu va orkestr pyesalar, syuita va kvartetlardan boshlagan. Keyinchalik, simfonik orkestr uchun yaratgan "Toshkent manzaralari" (1966), "Qalam qoshligim" (1967) musiqali komediyasi, "Navoiy Astrobodda" (1967, Yu. Rajabiy bilan) musiqali dramasi va, ayniqsa, tanbur va oʻzbek cholgʻu asboblari orkestri uchun "Qalbimda" poemasida oʻzbek anʼanaviy bastakorlik uslubini yevropacha kompozitorlik ijodiyoti tamoyillari bilan uzviy uygʻunlashtirishga erishgan. Skripka va orkestr uchun 2 konsert (1974, 1995), Oʻzbekistonda birinchi violonchel va orkestr uchun konsert (1975), 2 ta simfoniya (1978, 1983), "Zebunniso" (1986) va "Malikai ayyor" (1987) operalari, "Sharq freskalari" (1988) baleti muallifi. "Laqma", "Toʻlanoy", "Yulduzlar jamoli", "Shayton muridlari", "Kampir ketarmish" kabi asarlari bilan oʻzbek musiqali komediyasi va dramasi rivojiga katta hissa qoʻshgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti laureati (1979).
Sayfi qudash

Sayfi qudash (taxallusi; asl ism-sharifi Qudashev Sayfi Fattaxovich) [1894.21.9 (3.10) Boshqirdiston Respublikasi, Chishma tumani Klyashevo qishlogʻi —1994] — Boshqirdiston xalq shoiri (1964). Ufadagi "Oliya" madrasasida tahsil kurgan. Soʻng Qozogʻistonda oʻqituvchi boʻlib ishlagan. Ijodi 1913-yildan boshlangan. Dastlabki sheʼrlarida boshqird xalqi chekkan azobuqubatlar tufayli mustamlakachilarning zulm va zoʻravonligiga qarshi norozilik ("Men yashagan muhit", "Dunyo", "Kachon tugaydi?" va boshqalar), haqsizhuquqsiz xotin-qizlar qismatiga xayrixohlik ("Salima", "Bechora Muslima" va boshqalar) ohanglari oʻz ifodasini topgan. "Ozodlik qoʻshigʻi" (1917), "Omoch qoʻshigʻi" (1926), "Kurash qahramoni" (1928), "Respublika kuylaydi" (1940), "Chin qalbdan" (1944), "Sevgim" (1956), "Yaproqlar toʻkilganda" (1960), "Mening bogʻchamda" (1964), "Sheʼrlar" (1974) singari hayotsevarlik gʻoyalari bilan sugʻorilgan sheʼriy toʻplamlar, boshqird xalqining sovet davridagi hayotini tasvirlashga bagʻishlangan "Chamanzorda" nida" (1920), "Xat" (1930) dostonlari, "Qoʻshqayin" (1936) sheʼriy romani va "Yoshlik izidan" (1964) xotiralar kitobi muallifi. "Bahorni qarshilaganda" tarixiy biografik qissasi (1954) A. Toʻqay va M. Gʻafuriyning doʻstligi tarixiga bagʻishlangan. "Xotirga kelgan daqiqalar" kitobi (1957) ushbu qissaning davomi boʻlib, undan Boshqirdiston, Tatariston va Qozogʻistonning 1910—30 yillardagi adabiy hayotiga oid xotiralar oʻrin olgan. S Q. Gʻafur Gʻulom kabi oʻzbek shoirlari bilan yaqin ijodiy aloqada boʻlgan. Ayrim sheʼrlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar
Sayfiddin Boharziy maqbarasi

Sayfiddin Boharziy maqbarasi — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik (XIII—XIV-asrlar). Buxoroning sharqiy qismi (eski Fathobod mavzei)da 2 maqbara — Bayonqulixon maqbarasi va Sayfiddin Boharziy maqbarasi bunyod etilgan. 

Sayfiddin Boharziy maqbarasining kichik goʻrxonasi (XIII asr ikkinchi yarmi) va ziyoratxonasi (XIV asr ikkinchi yarmi) charxi gumbazli. Bosh tarzidagi peshtoq chuqur ravoqli, 2 yoniga guldastalar ishlangan. Peshtoq va guldasta oraligʻidagi yassi mehrobiy tokchalarga tuynuklar qilingan. Peshtoq yuqorisida ravoqli darchalar bor. Ziyoratxona va goʻrxona ichidagi gumbaz osti bagʻali 8 va 16 qirrali muqarnas bezaklar bilan toʻldirilgan. Maqbaraga Shayx Sayfiddin Boharziy, uning 2 oʻgʻli Jamoliddin Muhammad va Mazhariddin Mutahhar, shuningdek, nevarasi Abu Mufaxir Yahyo, evaralari Xovand Burhoniddin, Ruhiddin Shayx Dovudlar dafn etilgan. Amir Temur Buxoroga tashrif buyurganda Shayx qabrini albatta ziyorat qilgan. Uning farmoni bilan maqbara obod qilinib, ziyoratxona va sharqiy peshtoq qurilgan. Shayx qabri ustidagi yogʻoch sagʻananing yasalish uslubi, zarhal bezaklari Amir Temur davri yogʻoch oʻymakorligi sanʼatining noyob yodgorligi hisoblanadi. Sagʻanada tugʻilgan va vafot etgan sana, Qurʼondan oyatlar, Shayxni madh etuvchi madhiyalar, rangbarang naqshlar oʻzaro uygʻunlashgan. Mustaqillikdan keyin Sayfiddin Boharziy maqbarasi qayta taʼmirlanib, yodgorlik atrofida goʻzal Fathobod bogʻi bunyod etildi.

Adabiyot 
 Nemseva N.B., Xanaka Sayfaddina Baharzi v Buhare, Buhara, 2003.

Manbalar 

 

Buxoro meʼmoriy yodgorliklari
Buxoro
Sayfiy Buxoriy

Sayfiy Buxoriy, Mavlono Sayfiy, Sayfiy Aruziy Buxoriy (14-asr 2-yarmida — Buxoro — 1503) — shoir, adabiyotshunos olim. Buxoro va Hirot madrasalarida tahsil olgan. Sulton Husayn Boyqaro Xuroson hukmdori boʻlgach, 15-asr 70y.larida Hirotga borgan va u yerdagi adabiy muhitda nom qozongan. "Sanoyeʼ ulbadoyeʼ" nomli kitobi Hirotda shuhrat qozongan boʻlib, undagi yuz gʻazalning har biri bitta kasb va sanʼat sohasiga bagʻishlangan.

S.B.ning 2 ta devoni hamda "Risolai aruz" va "Risolai musiqiy" asarlari mavjud. 1-risolada sheʼr va shoirlik, aruz qonunqoidalari, bahri va doiralari anchayin sodda va ravon til hamda uslubda tadqiq etilgan. U oʻz gʻazallarida dehqonlar va kasb-hunar egalarini madh etgan.

S.B. Movarounnaxrga qaytgach (1487), bir necha muddat Samarqand hokimi Boysunqur Mirzoga murabbiylik qilgan. 1498-yilda u Buxoroga kaytgan va shu yerda vafot etgan.

Adabiyot 
 Alisher Navoiy, Majolis unnafois [Mukammal asarlar toʻplami, 20 j.li], 13j., T, 1997;
 Bobur 3. M., Boburnoma, T., 2002;
 Hasanxoja Nisoriy, Muzakkiri ahbob, T, 1993.

Manbalar 

    

Shoirlar
Adabiyotshunoslar
Sayfuddin

Sayfuddin, Hoji Sayfuddin (? — 1401, Nishopur) — Amir Temurning yaqin safdoshi va atokli sarqardalaridan biri. Nukuz urugʻi vakili. Sohibqironnyng taxt tepasiga kelishida, moʻgʻullarni Movarounnahr sarhadlaridan quvib chiqarishda S. Joku, Abbos bahodir, Sulaymonshoh, Dovud kabi beklar qatori jonbozlik koʻrsatgan. 1365-yilda yuz bergan Jangiloysya S Amir Temur qoʻmondonlik qilgan juvangʻar — soʻl qanotning qoʻlmarkazidan oʻrin olgan. 1365-yil Sohibkironning 243 nafar safdoshi, 12 ming kishilik lashkari bilan Naxshabda turgan amir Husaynga qarshi yurish qiladi. Ushbu yurishda boshqa xos beklar qatori S ham jasorat koʻrsatgan. S.ga amiri lashkar va tavochi mansabi beriladi. 1371-yil S. Sohibqiron tomonidan Samarqand dorussaltana dorugʻasi etib tayinlangan (1371 — 75). 1377-yilning qishida haj amalini bajo keltirgan. Ilmi harb, ilmi nujum, ilmi shariatdan mukammal xabardor boʻlgan S.ni Sohibqiron diplomatik muzokaralar olib borishga jalb etgan. 1383—87 yillarda S. Eron, Ozarbayjon, Iroqqa qilingan harbiy harakatlarda Mironshoh qoʻshini safida qatnashgan. 1388-yilning noyabrda Amir Temur S.ni oʻ gʻruq(oboz)k& qoʻmondon qilib tayinlab uni Samarqandga uzatgan. 1391-yildagi Qunduzcha jangida S Mironshoh boshchiligidagi oʻng qoʻl qism qunbuliga sardorlik qilgan. Jangdan soʻng Sohibqiron oʻgʻruqni poytaxtga yetkazishni yana S.ga yuklagan. 1393-yil S. Gurjiston yurishida ishtirok etgan. S.ning sarkardalik isteʼdodi, matonati, tadbirkorligi 1395-yil Terek dape’cu boʻyidagi jangaa yaqqol namoyon boʻlgan. Boyazid Yildirimga qarshi yurish davrida, Amir Temur qoʻshiniga qoʻshilish maqsadida Samarqanddan Muhammad Sulton mirzo bilan safarga chiqqan S. Nishopurga yetgach, betob boʻlib vafot etadi.

Adabiyot 
 Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, Movarounnahr voqealari, 1360—1370, T., 1994.

Hamidulla Dadaboyev.

Manbalar
Fuat Sayfullayev

Fuat Xatipovich Sayfullayev (1911.17.8, Oqtoʻba sh., Qozogʻiston — 1989.26.2, Toshkent) — huquqshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1964), professor (1983). Oʻzbekiston MIK qoshidagi Sovet qurilishi va huquq institutini tugatgan (1936). S. Toshkent yuridik instituti (fakulteti)ning fuqarolik huquqi kafedrasi professor boʻlib ishladi. Uning rahbarligi va bevosita ishtirokida fuqarolik huquqiga oid bir qator qonun loyihalari tayyorlangan, darsliklar yozilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Sayxun

Sayxun — Sirdaryoning qadimgi nomi, Qadimgi Turk tilidan Soy va Xun soʻzlarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Yaʼni Xunlar soyi, daryosi degan maʼnoni anglatadi. Taxminan milodiy asr boshlaridan Chingizxon istilosi davrigacha keng qoʻllanilgan nom sanaladi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Sayqal

"SAYQAL" — ikki qismli, asosan, tanbur, gʻijjak va dutorda, 20-asr oʻrtalaridan sozandalar ansambli tomonidan ijro etib kelinayotgan oʻzbek mumtoz cholgʻu kuylaridan. Ufar doira usuliga bogʻlangan. Shashmakrmdagi Segoh maqomi yoʻllarining varianti boʻlib, "Segoh" va "Girya" ashulalariga hamohang. Kuy rivojida peshrav uslubi muhim rol oʻynaydi. Bastakorlar T. Jalilov va Yu. Rajabiylar musiqali drama asarlarida Sdan foydalangan. S.ning surnay yoʻllari keng tarqalgan.

Manbalar
Sayqaliy

Sayqaliy, Hisoriy, Sobiriy (taxalluslari; ismi Sobir) (1730— Hisor — 1798) — shoir. "Qissai Ibrohim", "Rangnoma-i Imom Muhammad Hanafiyya", "Ahtamnoma", "Ravzat ush-Shuhado" kabi diniy-didaktik asarlari bor. Ularda Sharqda mashhur ayrim syujetlar qisqa bayon etilgan. Gʻazal, muhammas, musaddas, musamman va masnaviylarida zamonasidan, haqsizlik va qashshoqlikdan shikoyat qilgan, insonni, uning sevgisini ulugʻlagan. S. ijodida ishqiy sarguzasht mazmundagi "Bahrom va Gulandom" dostoni alohida ahamiyatga ega. Asar masnaviy va lirik janrlarda aralashtirib yozilgan. Kirish qismida 20 dan ortiq ishqiy syujetlarni sanaydi. Uning asarida xalq ogʻzaki ijodidagi Bahrom obrazi asosiy qahramon qilib olingan. Rum shahzodasi Bahromning Chin malikasi Gulandomga oshiq boʻlishi va ularning sarguzashtlari asarning asosiy syujetini tashkil etadi. Asarda mardlik, vatanparvarlik, sadoqat, maqsadga intilishda sobitqadamlik kabi olijanob insoniy fazilatlar tarannum etilgan. S. asarlari Markaziy Osiyo, Qozogʻiston, Tatariston va boshqa joylarda keng tarqalgan, bir necha bor nashr etilgan. Qoʻlyozma nusxalari Sankt-Peterburg, Toshkent, Ashxobod, Dushanba, Samarqand kabi shaharlardagi qoʻlyozmalar fondlarida saqlanadi.

Ac: Bahrom va Gulandom, T., 1960.

Adabiyot 
 Abdullayev V., Oʻzbek adabiyoti tarixi, 2kitob, T., 1967; Oʻzbek adabiyoti tarixi |5 j.li], 4j., T., 1978.

Manbalar 

    

Shoirlar
Saygʻoqli davlat buyurtma qoʻriqxonasi

Saygʻoqli davlat buyurtma qoʻriqxonasi (zakaznigi) - saygʻoqlarni va ular koʻpayadigan hududlarni muhofaza qilish maqsadida 1991-yilda tashkil etilgan. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qoʻngʻirot tumanida, Ustyurt platosining shim.gʻarbiy qismida joylashgan. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasiga qaraydi. Maydoni 1 mln.ga. Buyurtmaxonaning sharqiy chegarasi Qozogʻiston Respublikasining davlat chegarasigacha, gʻarbiy chegarasi Aterov (Guryev) va Oqtoʻba viloyatlari chegaralariga qadar boradi. Ustyurtda yashaydigan saygʻoqlar Qoraqalpogʻiston hududining Ustyurt qismida koʻpayib, yozda Qozogʻiston choʻllariga koʻchadi, kuzda yana Ustyurtga qaytadi. Bu hududda Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan tuvaloq va boshqa hayvonlar ham yashaydi. Buyurtma hududida saygʻoqlarning umumiy soni 30 mingga yaqin (2003).

Manbalar