MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Konstantinopol shartnomalari

Konstantinopol shartnomalari (1700, 1879) - 1) 1700-yil 14-iyulda Rossiya bilan Turkiya oʻrtasida tuzilgan shartnoma. Unga koʻra, Azov dengizi va uning atrofidagi yerlar Rossiyada qoldirildi, u Qrim xoniga toʻlaydigan yillik toʻlovlardan xalos boʻldi. Turkiya esa Rossiya qaytarib bergan Dnepr atrofidagi oʻz istehkomlarini buzib tashlash majburiyatini zimmasiga oldi; 2) Rossiya bilan Turkiya oʻrtasida 1877—78 yillardagi rus-turk urushidan soʻng 1879-yil 27yanv. (8-fevral)da imzolangan sulh shartnoma-si. U Berlin bitimida oʻzgartirishsiz qabul qilingan San-Stefano shartnomasini (1878) yanada mustahkamladi. Turkiya Rossiyaga toʻlaydigan kontributsiyalarning miqdorini belgilab berdi.

Manbalar
Konstantlik

Konstantlik (lot. constans — doimiylik, oʻzgarmaslik) (psixologiyada) — muayyan obʼyektlarni idrok qilish sharoitlari (masofa, yorugʻlik va boshqalar) oʻzgarganda ular xususiyati (hajmi, rangi, shakli va boshqalar) ning idrokda barqaror saqlanishi. Masalan, kishi biror narsadan uzoqlashsa, uning koʻz toʻr pardasidagi aksi kichrayadi, lekin shu narsaning idrok etilgan timsoli oʻzgarmaydi.

Manbalar
Konstansa

Konstansa — Ruminiyaning janubi-sharqiy qismidagi shahar, Konstansa judetsining maʼmuriy markazi. Atrofidagi kurort rayonlar bilan birga alohida maʼmuriy birlik sifatida ajratilgan. Mamlakatning Qora dengiz sohilidagi muhim porti (yuk ortib-tushirish yiliga 15 mln. t). Konstansa va avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Aholisi 342,2 ming kishi (1998). Mashinasozlik, xususan, kemasozlik — yetakchi sanoat tarmogʻi. Konstansa — jun sanoatining yirik markazlaridan. Oziqovqat, tikuvchilik, qurilish materiallari, sellyuloza-qogʻoz, mebel sanoati korxonalari, issiqlik elektr st-yasi mavjud. Baliq ovlash bazasi. Arxeologiya va badiiy muzeylar, teatr bor. Xalqaro ahamiyatdagi kurort shahar. Konstansa oʻrnida miloddan avvalgi 6-asrgacha yunonlar polney boʻlgan, 1878-yildan Ruminiya tarkibida. Meʼmoriy yodgorliklardan antik davrga xos turar joy, bazilika qoldiqdari (5—6-asrlar), masjidlar saqlangan.

Aholisi

Manbalar
Konstansiy II Flaviy Yuliy

Konstansiy II Flaviy Yuliy (317, Sirmiy — 361, Mopsukrena, Kilikiya) — Rim imperatori (337—361). Arianlik (xristianlik oqimlaridan biri)ni qoʻllab-quvvatlab, butxonalarni yoptirgan, qurbonlik qilishni taqiqlagan.

Manbalar
Konstebl Jon

KONSTEBL (Constable) Jon (1776. 11.6, Ist-Bergxolt, Suffolk — 1837. 31.3, London) — ingliz rassomi, realistik manzara janrining yirik namoyandasi. Londondagi Badiiyot akadimyasida oʻqigan (1800—05; 1829-yildan Badiiyot akadimyasi aʼzosi). K. 18-asr rangtasviriga xos boʻlgan shartlilikdan voz kechib, Yevropa manzara janrida birinchi boʻlib manzarani kuzatishga, asarni toʻliq naturadan yaratishga erishdi. Asarlarida dadil va erkin qoʻyilgan boʻyoq surtmalari vositasida nurlar jilosi, nurhavo holati muhitini hosil qiddi, tabiatning yaxlitligi va moddiyligi hissini aks ettirdi ("Fletforddagi tegirmon", 1817; "Pichanga ketayotgan arava", 1821; "Sakrayotgan ot", 1825; "Gʻallazor", 1826; "Detxem vodiysi", 1828 va boshqalar). K. ijodi Yevropa (jumladan, fransuz va boshqalar)da realistik manzara janrining shakllanishiga, plener sanʼati rivojiga kuchli taʼsir koʻrsatgan.

Manbalar
Konstitutsiyaviy monarxiya

Konstitutsiyaviy monarxiya— monarxiya boshqaruv shaklining alohida turi. Unda monarx hokimiyati konstitutsiya bilan cheklangan boʻladi, saylab qoʻyiladigan qonunchilik organi — parlament va mustaqil sudlar boʻladi. Hoz. vaqtda K.m.ning ikki shakli: dualistik monarxiya va parlament monarxiya mavjud.

Yana qarang 

 Monarxiya
 Konstitutsiya
 Parlament

Manbalar 

Boshqaruv shakllari
Konstitutsiyaviy sud

Konstitutsiyaviy sud — bir qancha davlatlarda yagona yoki asosiy ishi konstitutsiyaviy nazoratii amalga oshirish boʻlgan alohida organ. Birinchi marta 1920-yil Avstriyada taʼsis kilingan. Shundan eʼtiboran bu tartibot Gʻarbiy va Sharqiy Yevropada keng yoyildi, shuningdek, Osiyo, Afrika va Amerikaning ayrim mamlakatlarida qabul qilingan. Konstitutsiyaviy sud odatdagi oliy sudlardan farq qilib, umumiy yurisdiksiya sudlari tizimiga kirmaydi. Baʼzi mamlakatlarda (mas, Rossiya Federatsiyasi) Konstitutsiyaviy sud alohida toifadagi sud hisoblanadi va shunga koʻra sud tizimiga kiradi, boshqa mamlakatlarda (GFR, Italiya, Ruminiya, Bolgariya, Mongoliya) — sud hokimiyatiga aloqasi yoʻq alohida nazorat organi hisoblanadi. Konstitutsiyaviy sud aʼzolari parlament tomonidan saylanadi (GFR, Xorvatiya) yoki davlat boshligʻi tomonidan tayinlanadi (Kipr); baʼzida Konstitutsiyaviy sud aʼzolarini parlament va hokimiyat hamda adliyaning boshqa organlari tayinlaydi (mas, Italiya Konstitutsiyaviy sudni teng miqdorda prezident, parlament va magistratura tayinlaydi). Konstitutsiyaviy sud konstitutsiyaviy nazoratni amalga oshirish bilan bir qatorda turli mamlakatlarda konstitutsiyaga sharh berish huquqiga ega, siyosiy partiyalarning faoliyati konstitutsiyaga muvofiq kelish-kelmasligi masalasini hal qila-di, vakolatlar bilan bogʻliq nizolarni koʻrib chiqadi va h.k. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sud sud tizimiga kirib, qonunlar va boshqa hujjatlarning Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga mosligini aniqlaydi, Konstitutsiya himoyachisi hisoblanadi. Uning faoliyati maxsus Konstitutsiyaviy sud toʻgʻrisidagi qonun bilan tartibga solinadi.

Yana qarang 
 Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi

Manbalar
Konstitutsiyaviy qonun

Konstitutsiyaviy qonun - bir qancha mamlakatlarda konstitutsiyaviy huquqning asosiy manbalaridan biri. Baʼzi mamlakatlar (aholisi fransuz tilida soʻzlashuvchi mamlakatlar, shuningdek, Ruminiya va boshqalar)da — bu konstitutsiyaga oʻzgartirish kirituvchi qonun, boshqa mamlakatlar (mas, Rossiya Federatsiyasi, Oʻzbekiston va Qozogʻiston)da Konstitutsiyaviy qonun konstitutsiyada koʻzda tutilgan masalalar boʻyicha qabul qilinadigan qonundir. Konstitutsiyaviy qonunlar sirasiga, avvalo, konstitutsiya kiradi va oʻz yuridik maqomiga koʻra, ular orasida eng yuqori oʻrinni egallaydi. OʻzRda "Oʻzbekiston Respublikasining davlat mustaqilligi asoslari toʻgʻrisida" qonun (1991-yil 29 dekabrda umumxalq referendumi bilan tasdiqlangan (1-Prezident saylovi)), "Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi toʻgʻrisida" qonun (1993-yil 28 dekabr), "Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyati tashqil etilishining asosiy prinsiplari toʻgrisida" qonun (2002-yil 4-aprel) Konstitutsiyaviy qonun hisoblanadi. Konstitutsiyaviy qonunlar 2 guruhga boʻlinadi: 1) konstitutsiyaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritadigan Konstitutsiyaviy qonunlar; 2) Konstitutsiyaning muayyan meʼyorlari mazmunini kengroq ochib beradigan va aniqlashtiradigan, xususan, muhim davlat muassasalari hamda organlari, mas, muayyan davlat parlamenti, hukumati, inson huquklari boʻyicha parlament vakili (ombudsman), referendum, sudlar va sud tizimi va boshqa davlat organlari toʻgʻrisidagi Konstitutsiyaviy qonunlar. Konstitutsiyaviy qonunlarning oliy yuridik maqomga ega boʻlishini belgilovchi omillar: I) ular tartibga solib turadigan munosabatlar yoki davlat organlari faoliyati jamiyat va davlat hayotida muhim oʻrin egallashi kerak; 2) ularni qabul qilishning alohida, qatʼiy belgilab qoʻyilgan tartibi ishlab chiqilgan boʻlishi zarur; mas, oddiy qonunlarni qabul qilish uchun parlament aʼzolarining oddiy koʻpchilik ovozi kifoya qilsa, Konstitutsiyaviy qonunlarni qabul qilish, ularga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish uchun deputatlarning kamida 2/3 qismi yoqlab ovoz berishi talab etiladi. Baʼzi davlatlarda (mas, Rossiyada) Konstitutsiyaviy qonunlarni qabul etish uchun parlament yuqori palatasida deputatlarning kamida 3/4 qismi yoklab ovoz berishi hamda Prezidentning veto huquqi tatbiq qilinmasligi kerak.

Manbalar
Konstitutsiyaviy huquq

Konstitutsiyaviy huquq - asosiy ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi huquqiy normalar yigʻindisi, huquq tizimining yetakchi sohasi. Konstitutsiyaviy huquq normalari davlatning ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va hududiy tuzilishi, uning fuqarolik jamiyati institutlari bilan munosabatlari tartibini, fuqaro va shaxs huquq hamda erkinliklari amalga oshirilishining asosiy tamoyillarini, davlat hokimiyati organlari tizimini belgilaydi. Bir qancha mamlakatlarda (jumladan, OʻzRda ham) ushbu huquqiy sohani belgilash uchun davlat huquqiy tushunchasi qoʻllanadi.

Konsitutsiya-davlatning Asosiy qonuni,unda inson va fuqaroning huquq va erkinliklari e'lon qilinadi,e'tirof etiladi va kafolatlanadi,davlat bodshqaruvi shakli va hududiy tuzilishi, hokimiyat markaziy va joylardagi mahalliy organlarni tashkil etish tizimi va ularning vakolatlati belgilab qo'yiladi,shuningdek,qonunchilik,ijro organlari va sud hokimiyati organlarini tuzish tartibga solib tutiladi,saylov tizimi,davlat ramzlari va Konsitutsiyaga o'zgartirishlar kiritish tartibi belgilanadi.

Konstitutsiyaviy huquqning asosiy tamoyillari: boshqaruvning respublika shakli, inson va fuqarolar huquq hamda erkinliklarining ustunligi, hokimiyatlarning boʻlinishi. Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy huquqi Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy tuzumi asoslarini; inson va fuqarolarning asosiy huquq hamda erkinliklari, ularning kafolatlarini; maʼmuriy-hududiy va davlat tuzilishini; saylov tizimini; hokimiyat tizimi va davlat organlari tizimini tashqil etish hamda faoliyatining asosiy tamoyillarini; fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish asoslarini mustahkamlaydi. Konstitutsiyaviy huquq manbalari: Konstitutsiya, konstitutsiyaviy qonunlar, xalqaro huquq normalari, Oliy vakillik, ijro etuvchi hokimiyat, mahalliy vakillik va konstitutsiyaviy sud hujjatlari va h.k.(hokazolar) Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy huquq manbalari: Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy sudi qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi qarorlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining normativ hujjatlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Konstitutsiyasi, mahalliy davlat hokimiyati normativ hujjatlari, Oʻzbekiston Respublikasi va uning subʼyekti oʻrtasidagi kelishuvlar, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi qarorlari, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining normativ hujjatlari.

Konstitutsiyaviy huquq, ayni vaqtda, Konstitutsiya, uning mazmun-mohiyati, ahamiyati, jamiyatdagi oʻrni haqida maʼlumot beruvchi fan hamdir. Kengroq maʼnoda, u konstitutsiyaviy institutlar haqidagi tasavvur va bilimlar, konstitutsiyaviy normalar va ular orqali tartibga solinadigan munosabatlar hamda qonunchilikni rivojlantiruvchi qarashlar tizimidir. Bu fan konstitutsiyaviy-huquqiy munosabatlarga baho beradi, konstitutsiyaviy intlarni oʻrganadi, muammolarni aniqlab, ularni hal kilish yoʻllarini koʻrsatadi.

Abdujabbor Toʻlaganov.

Manbalar
Konstruktiv yoʻnalish

Konstruktiv yoʻnalish (matematikada) — konstruktiv jarayonlar va matematika asosiy masalasining konstruktiv obʼyektlarni tadqiq qilishni tan olish bilan bogʻliq matematik dunyoqarash.

Manbalar
Konstruktiv mantiq

Konstruktiv mantiq (lot. constructo — tuzish, qurish, yasash) — matematik mantiqdagi yoʻnalish. Asoschilari: L.Brauer, G.Veyl, A.Geyting va boshqa Chekli koʻp obʼyektlarga mansub boʻlgan prinsiplarni cheksiz koʻp obʼyektlarga qoʻllashni inkor etadi (mas, butunning qismdan kattaligi haqidagi qoida). Cheksizlik tushunchasi klassik (anʼanaviy) mantiq va Konstruktiv mantiqda turlicha talqin etiladi. Klassik mantiq cheksizlikni tugal mavjud deb, Konstruktiv mantiq esa nooshkor shakllanayotgan deb qaraydi. Konstruktiv mantiq uchun obʼyektlar va umuman mantiqiy matematik nazariyalarni induktiv tuzish (konstruksiyalash) harakterli. Ayrim olimlar Konstruktiv mantiq prinsiplariga asoslanib, hozirgi zamon matematik mantiq va mat.ning asosiy natijalarini qayta koʻrib chiqishga urinmoqdalar.

Manbalar
Konstruktiv matematika

Konstruktiv matematika -mat.ning konstruktiv obyektlar va konstruktiv jarayonlarni oʻrganuvchi boʻlimi. Mat. da qurilish usuli maʼlum boʻlgan obyektlar konstruktiv obyektlar, bu obyektlarni qurish jarayoni konstruktiv jarayon deyiladi. Mas, 100100 konstruktiv obyekt, 1 dan 100100 gacha sanash konstruktiv jarayondir. Klassik (yaʼni anʼanaviy) mat.da konstruktivmas obyektlar ham oʻrganiladi. Mas, [a, ] kesmada uzluksiz f(x) funksiyaning chegarasi, yaʼni \f(x)\<M tengeizlik bajariladigan M soni mavjud (Veyershtrass teoremasi). Bu yerda M soni konstruktivmas obyektdir: matematik tahlilda uning mavjudligi isbotlanadi, ammo qurish (yaʼni hisoblash) usuli koʻrsatilmaydi. Klassik mat.da konstruktivmas obyektlarning mavjudligi, asosan, klassik mantiqning "uchinchi imkoniyat istisno" qoidasi, aktual cheksizlik abstraksiyasi (maʼlum xossaga ega boʻlgan narsalar bir obyekt — toʻplam tashqil qilishidan iborat prinsip), tanlash aksiomasiga asoslanib isbotlanadi.

Konstruktivmas obyektlar mavjudligini isbotlash, ularning xossalarini oʻrganish muhim ahamiyatga ega boʻlsa ham 20-asr boshlarida D. Gilbert, L.Brauer va boshqa matematiklar tomonidan tanqid qilindi. Ular "uchinchi imkoniyat istisno" qoidasiga asoslanmagan matematik yoʻnalish — intuitsionizmga asos soldilar. Lekin intuitsionistik mat.ning ham bosh maqsadi konstruktiv obyektlarni oʻrganish emas edi.

1950-yillarda rus matematigi A.A.Markov potensial bajariluvchanlik va aynan tenglash abstraksiyalariga asoslangan yoʻnalish — Konstruktiv matematikaga asos soldi. Potensial bajariluvchanlik abstraksiyasi insonning fazodagi va vaqtdagi imkoniyati chegaralanmagan, degan prinsipdan iborat. Mas, oʻnta tik chiziq I I I I I I I I I I chizish mumkin, lekin 100100 ta chiziq chizish uchun inson umri yetmaydi. Potensial bajariluvchanlik abstraksiyasi 100100 ta chiziq chizish mumkin, deb hisoblashga imkon beradi. Aynan tenglash abstraksiyasi maʼlum xossalari bir xil obyektlarni teng , deb hisoblashga imkon beradi. Mas, faqat soni bilan qiziqilsa, II1IIIIIII simvollar majmuasini 10 soni deb qarash mumkin. Konstruktiv matematikaning eng sodda obyektlari natural sonlardir, 0, 01, 0111, ... (bu yerda 0 — natural son belgisi). Natural sonlar oldiga — (minus) belgisini qoʻyib, manfiy sonlar, ikki butun son orasiga / (kasr chizigʻi) obyektlarga aylantiriladi. Konstruktiv matematikaning obyektlari konstruktiv jarayonni qoʻyib, ratsional sonlar konstruktiv jarayonning aniq matematik ifodasi boʻlmish algoritm tushunchasi asosida quriladi. Shu usul bilan konstruktiv haqiqiy son, konstruktiv funksiya va boshqa tushunchalar taʼriflanadi. Konstruktiv matematikaning klassik mat.dan farqi katta. Mas, Konstruktiv matematikada haqiqiy oʻzgaruvchili funksiyalar doim uzluksiz boʻladi. va q. k.

Manbalar
Konstruktiv obʼyektlar

Konstruktiv obʼyektlar - k. Konstruktiv matematika.

Manbalar
Konstruktivizm

Konstruktivizm (lot. constructs — qurish, yasash) — 20-asrning 20-yillari sanʼat va adabiyotda vujudga kelgan oqim. Dastlab meʼmorlikda kurilish texnikasi va texnologiyasi yutuqlari taʼsirida yuzaga keldi va rivojlandi. K. badiiy loyihalash (dizayn)ni shakllanishiga har taraflama imkon yaratdi. K. tarafdorlari atrof muhitni "kurish" vazifasini ilgari surdilar. Qurilgan bino va yaratilgan buyumlarni sodda va ixcham, qulay va maqsadga muvofiq boʻlishini eʼtirof etdilar. Meʼmor va rassomlar hamkorlikda odamlar yashaydigan muhitni yaratib, ularning kayfiyati, mehnat faoliyatiga taʼsir etish mumkin deb bildilar. K. nazariyotchilari ingliz J.Reskin, U.Morris, amerikalik X.Grinua, L.X.Salmiv, avstriyalik O.Loza, fransuz O. Perre, Le Korbyuzye, nemis meʼmorlari V. Gropius, X.Meyer, rossiyalik aka-uka Vesninlar, M.Ginzburg va boshqalarning amaliy va nazariy qarashlarida shu yoʻnalish gʻoyalari oʻz aksini topdi. Yevropa, Amerika, Osiyoda keng yoyilib "xalqaro uslub" darajasiga koʻtarildi. Oʻzbekistonda meʼmorlardan G.P.Bauer, G.M. Svarichevskiy, S.N.Polupanov va boshqa K. uslubini keng qoʻllashga harakat qilishgan.

Tasviriy va amaliy sanʼatda idish, mebel, jihozlarning yangi nusxalari, gazlamalar uchun rasmlar yaratildi, kiyimlarning yangi va qulay shakllari ishlab chiqildi, K. grafika rivoji, kitob ishi, harf terish va boshqalarda muhim ahamiyat kasb etdi. Teatr dekoratsiyasida anʼanaviy bezaklar oʻrniga sahnadagi harakat mazmuniga xizmat qiladigan "dastgoh"lar yaratildi. Oʻzbekiston tasviriy sanʼatida V.Ufimsev ijodida K. taʼsiri kuzatiladi, 60—70-yillarda plakat janrida keng qoʻllanildi. K. kridalari F. Kagarov, I.Abdullayev, H.Hasanov va boshqa ijodida oʻz aksini topdi.

Adabiyotdagi K. dastlab Rossiyadagi "soʻl" oqim — futurizm ichida namoyon boʻldi. 1924—30 yillarda konstruktivistlarning adabiy markazi guruhi mavjud boʻlib, unga I.Selvinskiy, K.Zelinskiy, V.Inberg, E.Bagritskiy, B.Agalov va boshqa kirgan edi. K. vakillari badiiy asarga "konstruksiya" sifatida qarab, obrazning har bir unsuriga "maʼno yuklashga" harakat qiddilar. Bu amalda sxematizmga, shior va reklama uslubiga olib keldi. Mumtoz merosning ahamiyatini yetarli baholamaslik K.ni futurizm bilan yaqinlashtirdi. K.ga moyillik 20-yillarda Shokir Sulaymon, Gʻayratiy kabi oʻzbek shoirlarining ijodida ham sezilgan. Konstruktivistlarning adabiy markazi jamoatchilikning qattiq tanqidiga uchradi, faoliyatini 1930-yilda tugatdi.

Manbalar
Konstruksion materiallar

Konstruksion materiallar — kuch qabul qiladigan, nagroʻzka tu-shadigan, konstruksiya detallari tayyorlanadigan, fizik, mexaniq va kimyoviy xossalari yaxshi boʻladigan materiallar. Metall, metallmas va kompozitsion, kuymabop xillari bor. Metall Konstruksion materiallar ichida poʻlat eng keng tarqalgan; boʻlardan tashqari choʻyan, alyuminiy qotishmalari, berilliy qotishmalari, volfram qotishmalari, magniy qotishmalari, titan qotishmalari, xrom qotishmalari va boshqa ham Konstruksion materiallarga taalluqli. Texnologik alomatlari boʻyicha, deformatsiyalab (prokatlab, presslab, shtamplab) olinadigan, quyib, payvandlab, pishirib, yelimlab tayyorlanadigan materiallarga; ishlatilish sharoitiga koʻra, normal, past va yuqori temperaturalarda ishlatiladigan (olovbardosh qotishmalar, olovbardosh beton) materiallarga; strukturasiga koʻra, ferritli, austenitli poʻlatlar; mustahkamlash turiga koʻra, toblanadigan, yaxshilanadigan, dispersli-mustahkamlanadigan (qiyin eriydigan dispers zarrali), eskirtiriladigan, mustahkamlik koʻrsatkichi boʻyicha (mustahkamligi yuqori poʻlat va choʻyanlar) turlarga boʻlinadi. Konstruksion materiallarning mexaniq xossalari (konstruksiyasi mustahkamligi, oʻtga chidamliligi, qovushoqligi, olovbardoshligi, korroziyaga chidamliligi va boshqalar) ularning sifat koʻrsatkichlarini belgilaydi. Metall Konstruksion materiallar ga termik ishlov berib, ularning plastikligi oshiriladi. Katta nagruzkada ishlaydigan detallar qayta eritilgan poʻlatlardan tayyorlanadi. Mashinasozlikda tirsakli val, tishli gʻildiraklar va 1200° gacha temperaturada ishlovchi detallar tayyorlashda choʻyan keng qoʻllaniladi. Nikelli va kobaltli krtishmalar 1000— 1100° gacha temperaturada mustahkamligini saqlaydi; ular aviatsiya va raketa dvigatellari tayyorlashda, alyuminiy qotishmalari (mustahkamligi 550—750 Mn/m2) samolyot, vertolyot, raketa korpuslarini tayyorlashda qoʻllaniladi. Titan krtishmalarining mustahkamligi 1600 Mn/m2 dan ortiq boʻlib, kompressor, aviatsiya dvigatellari, tibbiyot asboblari yasashda ishlatiladi.

Metallmas Konstruksion materiallar ga beton, oʻtga chidamli materiallar, plastmassalar, shisha, sopol, rezina va yogʻoch materiallar kiradi. Ular samolyotsozlik, raketasozlik, mashinasozlik, radiotexnika va kemasozlikda qoʻllaniladi. Kompozitsiyey Konstruksion materiallar: ip, sim, ipsimon kristallar, qiyin eriydigan birikma va boshqa

Manbalar
Konstruksiya

Konstruksiya ( - tuzilish, qurilish) — 1) mashina, inshoot yoki oʻzel va detallarning tuzilish sxemasi, shuningdek, mashina, inshoot, oʻzellar hamda ularning detallari. Konstruksiya da kerakli qism va elementlarining shakli hamda oʻzaro joylashishi, ularni biriktirish usullari, oʻzaro taʼsiri va qanday materiallardan yasalishi hisobga olinadi; 2) ilmiy yoki badiiy asarlarning tuzilishi (qarang Kompozitsiya); 3) bir sintaktik birlikni tashqil qiluvchi soʻzlar birikmasi.

Manbalar
Konsul

Konsul (lot. consul — maslahatchi) — 1) Qad. Rimda ilk respublika davrida vujudga kelgan oliy mansabdor shaxs. Konsullar 2 kishidan iborat tartibda dastlab 1 yillik muddatga faqat patritsiylar tomonidan saylangan. Mil.av 367 yildan soʻng K.dan biri plebeylar orasidan saylangan. K. xalq yigʻinlari va senatni chaqirgan. Alohida hollarda senat K.ga cheksiz xuquqlar bergan. K. imperiya davrida oʻz amaliy ahamiyatini yoʻqotib, faxriy unvonga aylangan; 2) oʻrta asr Shimoliy va Markaziy Italiya shaharlaridagi oliy mansabdor shaxs. 8-asrning 1-yarmida K. fuqarolar tomonidan, asosan, 1 yilga 4— 12 kishidan iborat tarkibda saylanib, oliy ijroiya, maʼmuriy, moliyaviy, sud va qisman qonun chiqaruvchi hokimiyatga egalik qilgan va shahar patritsiylari manfaatini ifoda etgan; 3) bir davlatning boshqa davlat hududida oʻz mamlakati, uning yuridik shaxslari va fuqarolari manfaatlarini himoya qilish, 2 davlat orasida siyosiy, iqtisodiy, ilmiy va madaniy aloqalarni rivojlantirishga yordam berish uchun tayinlanadigan mansabdor shaxs. K.ning tayinlanishida uni qabul qiluvchi davlatning aniq roziligi talab etiladi. K. qabul qiluvchi davlatning qonunlari, odat va anʼanalarini buzmasligi lozim. K.ning faoliyati uni yuboruvchi davlat elchixonasi tomonidan nazorat etiladi. K.lik toifalari K.larning oʻz xizmat darajadari bilan bogʻliq unvonlari boʻlib, ularning 4 xili mavjud: Bosh K., K., Vitse-K. va K.lik agentlari. K.lik toifalarini berish, yuboruvchi davlatning ichki ishi hisoblanadi va shu davlatning qonunlari bilan tartibga solinadi. 1963-yilda BMT doirasida "K.lik aloqalari haqida" Vena Konvensiyasi ishlab chiqilgan, 1994-yil 6-mayda Oʻzbekiston Respublikasi ushbu Konvensiyaga qoʻshilgan. Oʻzbekiston, shuningdek, bir qator davlatlar bilan K.lik bitimlari tuzgan va ularda K.lik vakolatxonalari va boshqa mansabdor shaxslar faoliyat doirasi, huquq, imtiyoz va immunitetlari belgilangan. 1996-yil 29 avgustda Oʻzbekiston Respublikasi Konsullik ustavi qabul qilindi, unda K.lik muassasalarining ishini tashqil etish, shu ishlarni bajarish tartibi K.lik mansabdor shaxslar tomonidan belgilab berildi.

Manbalar