MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Patent

Patent ( — ochiq, aniq, ravshan) — texnik yechim yoki ixtironing davlat tomonidan eʼtirof etilganligini va ixtirochining oʻz ixtirosiga olgan mutlaq huquqini tasdiqlovchi hujjat. Patent olish jarayoni, patent oluvchining maʼsuliyatlari va eksklusiv huquqlari turli mamlakatlarda turlichadir. Shunday boʻlsa ham, har bir patent olish uchun yozilgan arizada ixtironing biror-bir yangilik kiritayotgani haqida maʼlumot boʻlishi kerak. Koʻp mamlalakatlarda berilgan eksklusiv huquqlar boshqalar patentlangan ixtironi ruxsatsiz yasashi, qoʻllanishi, sotishi yoki tarqatishi oldini oladi.

Xalaqaro Savdo Tashkilotining mualliflik huquqlari boʻyicha shartnomasiga koʻra, bu tashkilotga aʼzo mamlakatlarda har qanday sohadagi ixtiro uchun patentlar mavjud boʻlishi zarur.

Patentni odatda davlat beradi. Davlat patent idorasi tomonidan ixtiro muallifiga yoki ariza boʻyicha huquqiy vorisiga beriladi. Koʻp mamlakatlardagi qonunlariga koʻra, patent 15—20 yil muddatga beriladi. Baʼzi mamlakatlarda ixtorolarni himoyalash vaqti odatda kamida 20 yil boʻlishi kerak. Patent odatda shu patent chiqarilgan mamlakat hududida amal qiladi. Xalqaro amal qiluvchi patentlar ham mavjud. Baʼzi mamlakatlarda maʼlum bir sohalardagi ixtirolar uchun patent berilmaydi.

Oʻzbekistonda ixtirolar, foydali model, sanoat namunasiga nisbatan qoʻyiladigan patent olish huquqini vujudga keltiradigan talablar hamda patent idorasining bunday hujjatni berish tartibi mamlakatning „Ixtirolar, foydali modellar va sanoat namunalari toʻgʻrisida“gi qonuni (1994-yil 6-may) da belgilab berilgan.

Bir qancha mamlakatlarda tadbirkorlik faoliyatining muayyan turlari bilan shugʻullanish uchun berilgan maxsus ruxsatnoma ham „patent“ deb ataladi. Davlatdan bunday patentni sotib olish tadbirkorlarni (odatda, yakka tartibdagi tadbirkorni) bundan keyingi (bir yilga yoki boshqa davrga) soliqlar toʻlashdan ozod etadi.

Manbalar

Havolalar 

 Mualliflik huquqi bilan shugʻullanuvchi ofislar roʻyxati (Mualliflik Huquqi Boʻyicha Xalqaro Tashkilot) 
 http://www.epo.org/topics/ip-webguide.html 

Huquqshunoslik
Taylor Lautner

Taylor Lautner (1992-yil, 11-fevral) amerikalik aktyor, dublyajchi va modeli. U Stiven Meyer tomonidan bir xil nomdagi romanlarga asoslangan „The Twilight Saga“ filmida „Jacob Black“ ni oʻynaganligi uchun mashhur.

Lautner aktyorlik kariyerasini „Yangi nima“, „Scooby-Doo“ (2005) va Danny Phantom (2005) kabi teleseriallarda ovozli rollardan oldin The Bernie Mac Show (2003) va My wife and Kids (2004) kabi komediyalar qatoridagi filmlarda ijro eta boshladi. 2005-yilda „Dozen 2“ filmida, „Cheaper“ filmida paydo boʻldi va 3-D „Sharkboy va Lavagirlning sarguzashtlari“ da suratga tushdi. Shuningdek, 2011-yilgi „Abduction“ sahnalarida ishtirok etgan.

Amerikalik erkak modellar
Amerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Amerikalik erkak ovoz aktyorlari
Yashayotgan insonlar
Amerikalik erkak bola aktyorlar
Oktava

Oktava ( soʻzidan; „sakkizinchi“ degani) — musiqada bir tovush chastotasi ikkinchi tovush chastotasidan ikki marta katta boʻlgan interval. Oktava intervali diatonik tovushlar qatorida sakkizta pogʻonani qamraydi. Masalan, dodan keyingi dogacha, redan keyingi regacha va hokazo. Oktavaning belgisi 8 raqamidir. Biri ikkinchisidan bir oktavaga farq qilgan tovushlar odamga juda oʻxshash eshitlsa-da, bu tovushlarning balandligi har xil boʻladi.

Turlari 
Oktavalarning uch turi bor:
 Toza oktava — sakkiz pogʻonali va olti tonli interval. Ikki xil balandlikka ega, birining chastotasi ikkinchisinikidan ikki marta katta boʻlgan ikki tovushning eng sodda bogʻlanishi.
 Kichraytirilgan oktava — sakkiz pogʻonali va besh tonli interval.
 Katalashtirilgan oktava — sakkiz pogʻonali va olti yarim tonli interval.

Havolalar 
 Oktava anatomiyasi
Skripka

Skripka (slavyancha skri — gʻijirlamoq) — torli kamonli musiqa cholgʻu asbobi. Skripkasimon cholgʻu asboblari orasida (S, alt, violonchel, kontrabas) yetakchi, eng baland registrli soz. 4 ta tori kvinta intervali boʻyicha sozlanadi. Diapazoni 4 oktavadan oshiq. Umumiy uz. — 600 mm. Skripkaning klassik shakli 15 —16-asrlarda Italiya va Fransiyada yuzaga kelgan. 17— 18-asrlarda Shimoliy Italiya, ayniqsa, Kremona ustalari A. va N. Amati, J. Gvarneri, A. Stradivari va boshqalar skripkaning mukammal namunalarini yaratishgan. Skripkalar simfonik orkestr va cholgu ansambllar asosini tashkil qiladi. 17— 18-asrlardan skripkada yakkanavozlik sanʼati rivojlanib kelmoqda, skripka musiqasi yaratilmoqda. Bu sohada 19-asrda virtuoz skripkachi va mashhur kompozitorlar N. Paganini, P. Sarasate va boshqalarning xizmati katta boʻldi. 20-asr skripkachilaridan F.Kreysler (Avstriya), I. Menuxin (Angliya), I. Stern, I. Perelman (AQSH), A.S.Mutter (Germaniya), Sh. Mins (Isroil), G. Shering (Meksika), D. Oystrax, L. Kogan, M. Vengerov (Rossiya), G. Krem yer (Latviya) va boshqalar mashhur. Oʻzbekistonda M. Reyson, N.Pover, V. Yudenich va boshqa skripkachilar tanilgan. Hozirda yosh avlod ijrochilaridan D.Xoliqov, N. Hoshimov, T.Yaxshiboyev va boshqalar xalqaro tanlovlarda gʻalabalarga erishgan. Oʻzbekiston kompozitorlari skripka uchun konsertlar (Ik. Akbarov, S.Jalil va boshqalar), sonatalar (G. Mushel, N.Zokirov va boshqalar) kabi asarlar yaratishgan. 20-asr boshidan oʻzbek (Andijon maktabi va boshqalar) sozandalari baʼzida skripkadan gʻijjak oʻrnida foydalanishadi.

Shtrixlar 

Asosiy uslublar:
 Detaché — har bir nota kamonchaning alohida siljishi va uning yoʻnalishini oʻzgartirish bilan olinadi;
 Martelé — kamonchaning itarishi bilan olinadigan shtrix;
 Staccato — kamoncha bilan pastga va tepaga toʻxtab-toʻxtab yurgazish;
 Staccato volant — Stakkatoning yana bir koʻrinishi. Chalish davomida kamoncha sakrab, simlardan uzoqlashadi;
 Spiccato — sakrovchi shtrix, juda yengil staccato;
 Tremolo — bir tovushning koʻp marotaba tez-tez takrorlanishi;
 Legato — tovushlarning bir maromda, toʻxtashlarsiz ijro etilishi;
 Col legno — kamonchaning yogʻochi bilan simga urilishi. Bu tovushdan bastakorlar simfonik musiqada foydalanadilar.

Musiqa asboblari
Skripka
Bas-gitara

Bas gitara — gitaraning bir turi. Elektrik bas yoki shunchaki bas deb ham ataladi. Bas gitara odatda panjalar bilan chalinadi. Bas gitaraning koʻrinishi elektrogitaraning koʻrinishiga oʻxshaydi. Lekin bas gitaraning dastasi uzunroq boʻladi. Bas gitaraning toʻrt, besh, olti va sakkiz torli turlari mavjud.

Bas gitaraning toʻrt torli turi eng keng tarqalgan. Toʻrt torli bas gitara kontrabas kabi sozlanadi. Bunda bas gitaraning torlari oddiy gitaraning toʻrt past simidan bir oktava past qilib sozlanadi. Bunday sozlangan bas gitara simlari ochiq chalinganda pastdan birinchi simdan sol (G), ikkinchi simdan re (D), uchinchi simdan lya (A) va toʻrtinchi simdan mi (E) notasi eshitiladi. Elektrogitara oʻxshab bas gitara ham jonli ijro paytida kuchaytirgich orqali radiokarnaylarga ulanadi.

1960-yillardan beri bas gitara ritm chalishda kontrabasni oʻrnini olib kelyapti. Bas gitarachilar turli xil bas kuylarni chalsa ham, musiqaning deyarli barcha turida bas gitarachinig roli bir: garmoniyani aniqlashtirish va ritmni belgilash. Bas gitaradan rok, metal, pop, punk rock, country, reggae, blues va jazz kabi turli xil musiqa stillarida qoʻllaniladi. Bas gitara yana jazz, fusion, Latin va boshqa rock hamda metal musiqa stillarda solo chalish uchun ishlatiladi.

Yana qarang 
 Akustik gitara
 Elektrogitara
 Gitara

Havolalar 

 Gʻaroyib bas gitaralar (Tasvirlar)
 Bas gitarani panja bilan chalish jadvali 
Musiqa asboblari
Bas gitara
Aria Giovanni

Aria Giovanni (; 3-noyabr, 1977) amerikalik pornoartistdir.

Amerikalik pornoaktrisalar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik aktrisalar
Banjo

Banjo — toʻrt, besh yoki olti torli musiqa asbobi. Banjoning sodda formalarini birinchi AQShdagi kelib chiqishi Afrikalik boʻlgan xalqlar bir qancha Afrikada uchraydigan asboblarga oʻxshatib yasashgan. Banjo odatda country, folklor, irland milliy musiqasi va bluegrass musiqa stillarida ishlatiladi.

Tarixi 
Bajno 17-arddada Gʻarbiy Afrikadan AQShning janubiy shtatlariga keltirilgan. 19-asrning 30-yillarida takomillashtirilgan shakli yuzaga kelgan. Avvaliga faqat afrikalik amerikaliklar ichida maʼlum boʻlgan asbob keyinchalik butun Amerikada keng tarqaldi. 20-asrda banjoning yangi turlari (banjo-ukulele, banjo-mandolina, banjo-tenor, banjo-gitara) yuzaga keldi.

Tuzilishi 
Banjoning qorni yumaloq boʻlib, u hayvon terisi yoki plastik bilan qoplanadi. Banjoda metall pardali uzun dastaga 4, 5 yoki 6 poʻlat sim tortiladi. Banjo yakka tarzda hamda joʻrnavoz soz sifatida ishlatiladi. Asboning tovushi oʻtkir, jarangdor. Banjoda bir ovozlik kuylar hamda akkordlarni chalish mumkin.

Havolalar 

 http://elib.hamilton.edu/hc/hc-main.php?id=col_spe-ban&c=spe_ban 
 http://tpn.lowtech.org/banjo.php 

Musiqa asboblari
Banjo
Shah Rukh Khan

Shah Rukh Khan (, , ; ; 1965-yil 2-noyabrda tugʻilgan) hindistonlik aktyor, prodyuser va ssenariynavisdir. „Bollywood qiroli“ taxallusi bilan tanilgan. Khan bugunga qadar 90 dan ortiq filmlarda suratga tushgan.

Biografiyasi 
Shah Rukh Khan 1965-yil 2-noyabrda Dehlida advokat oilasida dunyoga keldi. Uning otasi Taj Muhammad Khan peshovaralik boʻlib Nyu-Dehliga koʻchib borgan edi.
Shah Rukh Khan oʻrta maktabni tamomlab, Hansraj kolleji (1985-88) da iqtisodiyot yoʻnalishida tahsil oladi. 1988-yilda Hansrajni tamomlagach, Jamia Millia Islamia universitetida ommaviy kommunikatsiya yoʻnalishida magistraturani oʻqishni boshlaydi, ammo qiziqishi tufayli aktyorlik kasbini tanlab, oʻqishni tashlab ketadi.
Ota-onasi vafotidan soʻng, 1991-yilda, u Mumbayga koʻchib oʻtdi. Xuddi shu yili, 25-oktyabr kuni, Shah Rukh Khan Gauri Chhibberga uylandi. Hozirda ularning uch farzandi bor. Ularning ismi: Aryan Khan, Suhana Khan va Abram Khandir.

Shah Rukh Khan nafaqat Hindistonda, balki butun dunyoda eng boy aktyorlardan biri hisoblanadi. Uning boyligi 2020-yilning yarmigacha hozirda $687 millionni tashkil qilmoqda.

Faoliyati 
Khan 1988-yilda televideniyeda bir oddiy aktyor sifatida oʻz debyutini qildi. Bir necha televizion filmlarda ketma-ket kichik rollar oʻynadi. Birinchi katta roli 1992-yilda „Deewaana“ () filmida oʻynagan. Bu roli uchun, u eng yaxshi Newcomer Filmfare Award mukofotini oldi.
1993-yilda u ikki salbiy rollari uchun — „DARR“ (Qoʻrquv ostida yashash) va „Xavfli oʻyin“ filmlardagi roli uchun Filmfare mukofoti bilan taqdirlandi.

1994-yilda u yana u eng yaxshi salbiy roli uchun Filmfare mukofotini oldi.

Yana bir Filmfare Awards mukofotini esa 1995-yildagi filmi uchun „Dilwale Dulhania Le Jayenge“ () filmidagi roli uchun oldi. Bu film u hind kino tarixida eng yuqori choʻqilarga erishdi, film keltirgan daromad esa 12 milliard rupiyani tashkil etdi. Ushbu film 25 yil kinotetrlarda namoyish qilindi va Guinness rekordlar kitobiga kirdi. Keyinchalik eng yaxshi aktyor nomzodini yana olti marta oldi. 2010-yilga kelib Karan Joharning „Mening ismim Khan“ () filmidagi bosh roli uchun Filmfare mukofotini yana qoʻlga kiritib Filmfare mukofoti boʻyicha rekord qoʻydi. 2014-yilga qadar bu mukofotni 23-martda qoʻlga kiritgan.

Filmografiyasi

Ssenaristlik qilgan filmlari 
 Ravan „RA.One“ (2011)

Televideniyedagi faoliyati 
 2007-yildan boshlab, Khan „Kim millioner boʻlishni istaydi?“ televizion oʻyinini Amitabh Bachchandan keyin olib bordi.
 2008-yildan boshlab esa Kim 5-sinfdan aqliroq? Hind versiyasini olib bordi.
 2004-yildan 2010-yilga qadar Khan Karan Joharning Karan Johar qaxvaxonasida degan koʻrsatuvda olti marta qatnashdi.

Manbalar

Havolalar 

 
 
 
 

Yashayotgan insonlar
Hindistonlik erkak aktyorlar
1965-yilda tugʻilganlar
Biologik klassifikatsiya

Biologik klassifikatsiya organizmlarni tip yoki tur kabi guruhlarga ajratish metodidir. Bunday guruhlar takson deb ataladi. Biologik klassifikatsiya taksonomiyaning bir qismidir.

Zamonaviy biologik klassifikatsiya turlarni fizik xarakteristikalariga koʻra guruhlarga ajratgan Carolus Linnaeus ishlaridan boshlandi. Ushbu guruhlar keyinchalik Charles Darwin aniqlagan umumiy ajdod prinsipiga mos ravishda qayta koʻrib chiqilgan. XX asr oxirlarida kladistika metodi paydo boʻlishi bilan biologiyada organizmlarni faqatgina nasldorlik asosida guruhlovchi filogenetik taksonomiya qoʻllanila boshlandi. Maʼlumot sifatida DNK qatorlarini ishlatuvchi molekular filogenetika ham taksonlarni qayta koʻrib chiqishga yordam qildi va shu ishda davom etmoqda.

Manbalar 

Biologiya

de:Taxonomie#Taxonomie in der Biologie
nl:Taxonomie#Taxonomie in de biologie
Abdulloh ibn Muborak

Abdulloh ibn Muborak, (toʻliq ismi) Abu Abdurahmon Abdulloh ibn al-Muborak al-Xanzaliy al-Marvaziy (736-797) — qomusiy olim, mashhur sufiy, muhaddis. Ab. M. koʻp mamlakatlarga sayohat qilgan. Marvda muhaddis va fiqhshunoslar uchun alohida rabotlar qurgan. Sufiylik, fiqh, hadisshunoslik, tarix, filol. va tafsirga oid asarlar yozgan. Tarsus (Suryya)dan qaytayotganda vafot etgan va Furot daryosining qirgʻogʻidagi Xit shahrida dafn etilgan.

Abdulloh ibn Muborak toʻliq ismi Abu Abdurahmon Abdulloh ibn al-Muborak al-
Xanzaliy al-Marvaziy (736-797) — ikkinchi darajali tobeinlardan; soʻfiy, muhaddis. Hadis, fiqhda zamonasining yetakchi olimi. Xorazm turkiylaridan Muborak ibn Vozihning oʻgʻli. Xurosonning ilmiy-madaniy markazi Marvda tugʻilgan. Butun umrini haj, jihod, ilm va ibodat yoʻliga baxsh etgan. Koʻp mamlakatlarga sayohat qilgan. Sayohatlarida Abu Hanifa bilan koʻrishgan va uning eng mumtoz shogirdlari safidan oʻrin olgan. Soʻfiylik, fiqh, hadisshunoslik, tarix, filologiya va tafsirga oid asarlar yozgan. 20 ming hadisni oʻz ichiga olgan 20 asarini Abu Hanifaning abvobi fiqhiga koʻra tartib etgan. Jihod haqida ilk asar taʼlif etgan va ilk dafʻa Arbaʼin (qirq hadis) yozgan. Abdulloh ibn Muborakdan bahramand boʻlganlardan biri Ahmad ibn Xanbaldir. Imom Buxoriyning otasi — Ismoil Abdulloh ibn Muborakning shogirdlaridan boʻlgan. Tarsusdan qaytayotganda vafot etgan va Furot daryosining qirgʻogʻidagi Xish shahrida dafn etilgan. Uning „Kitob az-zuhd varraqoiq“ nomli 16 juzdan iborat kitobi bizgacha yetib kelgan.

Manbalar 

 

Tobeinlar
Muhaddislar
736-yilda tugʻilganlar
797-yilda vafot etganlar
Sarbast

Sarbast Carlsberg Uzbekistan tomonidan ishlab chiqariladigan pilsner pivodir. Qizil, yashil, koʻk qadoqlarda sotiladi.

Manbalar

Havolalar 
 Carlsberg Uzbekistan
 Sarbast
Shoʻroi Ulamo

Shoʻroi Ulamo („Ulamolar kengashi“) – Turkiston ulamolari jamiyati. 1917-yil iyunda „Shoʻroi
islomiya“dan ajralib chiqqan. Jamiyatning Toshkent, Qoʻqon, Samarqand shaharlaridagi shoʻbasi faol ish olib bordi. Jamiyat dasturi va nizomiga koʻra, ichki siyosiy tuzilmada shariat qonunlariga qatiy rioya qilish, milliy-diniy qadriyatlarni yuksaltirishga daʼvat etilgan. „Shoʻroi Ulamo“ „al-Izoh“ (1917-yil iyun – 1918-yil may), „al-Isloh“ (1917-18) jurnallarini nashr etdi. Ularda davrning dolzarb muammolari: diniy, axloqiy, ilmiy, iqtisodiy, ijtimoiy masalalar yoritib borildi. „Shoʻroi Ulamo“ tashabbusi bilan Toshkentda Turkiston va Qozogʻiston musulmonlari qurultoyi oʻtkazildi (1917-yil, sentyabr). Unda ulamochilar va Shoʻroi islomchilar oʻzaro birlashib, „Ittifoqi muslimin“ degan siyosiy partiya tuzdilar. „Shoʻroi Ulamo“ jamiyati sof musulmon muxtoriyati gʻoyalarini ilgari surdi, shoʻrolar rejimiga qarshi faol kurashdi. Bolsheviklar 1918-yilning boshlarida jamiyat faoliyatini taqiqladi.

Jamiyat dasturi va nizomiga koʻra, ichki siyosiy tuzilmada shariat qonunlariga qatʼiy rioya qilish, milliydiniy qadriyatlarni yuksaltirishga daʼvat etilgan va madrasalarni iqtisodiy qoʻllabquvvatlash aytilgan. Biroq dasturda maishiy turmush va ayollar masalasida konservativ qarashlar ustunlik qilgan. Jamiyatning Toshkent, Qoʻqon, Samarqand shahrilaridagi shoʻʼbasi faol ish olib borgan. Toshkent shoʻʼbasiga Sherali Lapin rahbarlik qilgan. Jamiyatning eng yirik Qoʻqon shoʻʼbasiga esa Mulla Muhiddinxon Mulla Ulugʻxon Toʻrayev rais boʻlgan. „SH.u.“ „alIzoh“ (muharrir Abdumalik Hoji Abdunabiyev; 1917-yil iyun – 1918-yil may), „alIsloh“ (muharrir Abdurahmon Sayyoh; 1917—18) jur.larini nashr etdi. Ularda davrning dolzarb muammolari: diniy, axloqiy, ilmiy, iqtisodiy, ijtimoiy masalalar yoritib borildi. „SH.u.“ tashabbusi bilan Toshkentda Turkiston va Qozogʻiston musulmonlari qurultoyi oʻtkazildi (1917-yil sentyabr). Unda ulamochilar va shoʻroi islomchilar oʻzaro birlashib, „Ittifoqi muslimin“ siyosiy partiyasini tuzdilar. Jadidlar va ulamolar oʻrtasidagi ziddiyat va gʻoyaviy kurash kuchaygan. Ulamochilarning orasida ham hokimiyat masalasida turli qarashlar mavjud boʻlgan. Toshkentlik ulamochilardan farqli ravishda Qoʻqondagi „SH.u.“ aʼzolari bolsheviklarga qarshi chiqqan va Turkiston muxtoriyati hukumatini qoʻllabquvvatlagan. 1918-yil mart oyida Qoʻqon yaqinidagi Bachqir qishlogʻida „SH.u.“ va „Shoʻroi islomiya“ faollarining tashabbusi bilan Fargʻona vodiysidagi qoʻrboshilarning ilk qurultoyi oʻtkazilib, Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakatttg maqsad va vazifalari belgilab olingan. Sovet davrida ulamochilar va shoʻroi islomchilar faoliyati soxtalashtirilib, ular „xalq dushmani“ va „millatchi“ sifatida koʻrsatilgan.

Adabiyot 
 Mustafo Choʻqay oʻgʻli, Istiqlol jallodlari (1917-yil xotiralari), T., 1992; Turkestan v nachale 20veka: k istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000; Aʼzamxoʻjayev S., Turkiston muxtoriyati, T., 2000; Rajabov Q., Haydarov M., Turkiston tarixi (1917—1924), T., 2002; Mingnorov A., Turkistonda 1917—1918-yillardagi milliysiyosiy tashkilotlar, T., 2002.

Manbalar 

Firqalar
Oʻzbekistonning sobiq siyosiy partiyalari
Galapagos toshbaqasi

Galapagos toshbaqasi yoki Galapagos ulkan toshbaqasi (Chelonoidis nigra) — toshbaqaning enga katta  turi, 10- eng ogʻir reptiliya. Baʼzi Galapagos toshbaqalarning vazni 400 kg dam oshiq va uzunliki 1,8 metrdan oshiq boʻladi. Tabiatda 100 yildan koʻp yashaydigan bu toshbaqa eng uzoq yashovchi umurtqali hayvonlardan biridir. Qoʻlga olingan bitta Galapagos toshbaqasi kamida 170 yil yashagan.

Galapagos toshbaqasi

Yana qarang 
 Pinta oroli toshbaqasi

Manbalar

Havolalar 
 http://www.arkive.org/galapagos-giant-tortoise/geochelone-spp/ 
 Amerika Tabiat Tarixi Muszeyining Galapagos toshbaqasiga bagʻishlangan veb sayti
Ibn Taymiya

Ibn Taymiya, Taqiy ad-din Ahmad (1263, Harron, Suriya — 1328, Damashq) — hanbaliylik mazhabiga mansub faqih va ilohiyotchi olim. 1269 y. otasi oilasi bilan Damashqqa koʻchib oʻtadi. I. T. dastlab otasi asos solgan Sukkariya madrasasida taʼlim oladi, soʻng 21 yoshida shu madrasaga oʻzi mudarrislik qiladi. 1296 y. Damashkdagi Hanbaliya madrasasida saboq berdi. 1306—12 y. larda Misrda yashadi. Shu davrda u Misr ilohiyotchilari bilan keskin bahslar yuritdi va natijada 2 marta zindonga tushdi. 1313 y. Damashqqa qaytib yana mudarrislik faoliyatini davom ettirdi. Ammo, bu yerda ham 1321 va 1326 y. zindonga tushadi va tutqunlikda vafot etadi.

I. T. oʻz dunyoqarashi boʻyicha hanbaliylik mazhabining salafiya oqimiga mansub edi. U Muhammad (as) sahobalarining fikrlarini 4 mazhab asoschilarining taʼlimotlaridan ustun qoʻyish, ijtihod masalasida esa Qurʼon va hadis matnlari bilan cheklanish tarafdori edi. I. T. islomning "sof" ligi uchun kurashib, falsafa, kalom (xususan, ashʼariylar) ni, avliyolarga sigʻinish va Muhammad(as) qabrini ziyorat qilishni keskin qoraladi. Siyosat bobida I. T. davlat va dinning birligi gʻoyasini targʻib etdi. I. T. yozgan ilmiy va diniy asarlar oʻrta asrlar islom merosining tarkibiy qismini tashkil etadi va hamma tomonidan eʼtirof qilinadi. Ammo ayni vaqtda hanbaliylik taʼlimotining toʻda shakllanishida katta xizmat qilgan bu asarlar Yaqin Sharq tarixining keyingi davrlarida islom oqimlari uchun nazariy asos rolini oʻynay boshladi. Hanbaliylarga xos ijtimoiy-siyosiy faollik I. T. asarlarida yuqori darajaga koʻtarilganining sababi shundaki, u davrda Suriya (Shom) dan sharqda joylashgan yerlar moʻgʻullar qoʻl ostida, ammo aholisi musulmon edi. Hatto Eron va Irokda hukmron boʻlgan ilxonlar (xulaguiylar) ham islomga kirgandilar. Lekin I. T. ularni haqiqiy musulmon deb hisoblamas, ularga qarshi jihodga daʼvat etardi. I. T. gʻoyalarini keyinchalik bir necha diniy-siyosiy harakatlar, jumladan, vahhobiylar kengaytirdilar va islomda eng keskin taʼlimotni barpo qildilar. I. T. asarlaridan vahhobiylar oʻzlarining gʻarazli maqsadlarida foydalanadilar (qarang Vahhobiylik). Shunga qaramay I. T. asarlarida islomiy mafkuraning Ahli Sunna yoʻnalishiga va huquqshunoslikka oid muhim maʼlumotlarni ham uchratish mumkin.

Kishilar
Islom
Pinta oroli toshbaqasi

Pinta oroli toshbaqasi (Chelonoidis nigra abingdoni) Ekvadorning Pinta orolida yashovchi Galapagos toshbaqasi ostturi boʻlib, 2012-yil iyunida Yolgʻiz George laqabli oxirgi vakili oʻlishi bilan batamom qirilib bitgani taxmin etiladi.

Manbalar 

lt:Pintos salos vėžlys
Condoleezza Rice

Condoleezza Rice (; 1954-yil 14-noyabrda tugʻilgan) amerikalik siyosatchi va diplomatdir. 2005—2009-yillarda AQSh davlat kotibi lavozimini egallagan. U bu mansabdagi birinchi afroamerikalik ayoldir.

Manbalar 

AQSh davlat kotiblari
Yashayotgan insonlar
Amerikalik siyosatchilar
23-yanvar

23-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 23-kuni. Yil yakuniga 342 (kabisa yilida 343) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:23-yanvar bayramlari

achom achom kuni

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:23-yanvar voqealari
 1368 — Xunyu Min imperiyasiga asos soldi.
 1719 — Karl VI Lixtenshteyn suverenitetini tan oldi.
 1904 — Norvegiyaning Olesunn shahri yongʻin ichida qoldi (suratda).
 1950 — Quddus Isroil poytaxti deb eʼlon qilindi.
 1992 — Oʻzbekiston va Misr davlatlari oʻrtasida diplomatik aloqalar oʻrnatildi.
 2001 — Pekindagi xiyoboое самосожжение в Пекине (2001)|ommaviy oʻzini yoqish]].

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:23-yanvarda tugʻilganlar

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:23-yanvarda vafot etganlar

Havolalar 

 days.peoples.ru 

Sana