Clintonia borealis

Clintonia borealis — Liliaceae oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. Borealisning oʻziga xos nomlanishi „shimol“ degan maʼnoni anglatadi, bu nom turning Kanadaning sharqiy qismidagi va Amerika Qoʻshma Shtatlarining shimoli -sharqidagi boreal oʻrmonlardan kelib chiqganiga ishoradir.

Clintonia borealis odatda koʻk nilufar yoki sariq klintoniya sifatida tanilgan. „Bluebead“ atamasi oʻsimlikning kichik koʻk sharsimon mevasini anglatadi, ehtimol bu mevalar uning eng ajoyib xususiyati sanalar. Biroq, bu atama notoʻgʻri boʻlishi mumkin, chunki Clintonia oilasidagi barcha turlarning mevasi koʻk rangga ega. Shunday qilib, sariq klintoniya C borealis uchun eng mos nom sanaladi chunki sifat oʻsimlik gulining rangiga ishora qiladi, Klintoniya turlari orasida noyob belgi. Sariq boncukli nilufar yoki sariq koʻk nilufar kabi qoʻshma nomlar ham qoʻllaniladi.

Boshqa kamroq tarqalgan nomlar orasida makkajoʻxori guldastalari poisonberry yoki snakeberry kiradi. Baʼzi mualliflar C. borealisni Klinton nilufari deb atashadi , lekin bu nom butun oilaga koʻproq mos kelishi mumkin.

Tavsif 
Clintonia borealis kichik (5-10 in) koʻp yillik oʻsimlik, odatda bir hil koloniyalarda joylashgan. Toʻliq oʻsishda, bir kurtaklar 2-4 qisqich va kavisli, bir oz suvli barglari parallel venasi bor. Gullar uzun poyaning uchida mayda soyabonlarda joylashgan. Ularda 6 ta stamens va 6 ta sariq tepalar (yaʼni juda oʻxshash sepals va gulbarglar) mavjud. Kamdan kam hollarda kurtak yoki klondan olingan kurtaklarda bir nechta soyabon topiladi. Mevalar yarim zaharli boʻlgan mayda toʻq koʻk, xira mevalardir. Oq rezavorli shakli (f. albicarpa) ham mavjud.

Oʻsimlik urugʻlar orqali yoki vegetativ yoʻl bilan er osti ildizpoyalari orqali koʻpayadi. Ikkala usulda ham oʻsimliklar sekin tarqaladi. Oʻsimlik koloniyasi koʻpincha bir necha yuz kvadrat metrni egallaydi. 1789-yilda Uilyam Aiton Dracaena borealis Aiton turini tasvirlab berdi, bu ism Clintonia borealis (Aiton) Rafning sinonimiga aylanishi kerak edi. Ikkinchisi birinchi marta 1832-yilda Konstantin Samuel Rafinesk tomonidan tasvirlangan C turi. borealis ilgari Convallaria jinsi ichida tasniflangan.

Tarqatish 
Clintonia borealis — Shimoliy Amerikaning sharqiy qismida, Nyufaundlend va Labradordan Nyu-Angliya boʻylab, gʻarbiy Buyuk koʻllar mintaqasigacha Manitoba va Minnesotagacha boʻlgan keng koʻlamli tur. Uning diapazoni janubga Appalachi togʻlarigacha choʻzilgan, u yerda C. umbellulata bilan allopatrik tur hosil qiladi, yaʼni ikki turning diapazoni sezilarli darajada bir-biriga mos kelmaydi, lekin darhol bir-biriga qoʻshni boʻladi. Appalachi orollarida C. umbellulata  dan kam boʻlgan qattiq oʻrmonlarni afzal koʻradi esa C. borealis ignabargli yoki aralash oʻrmonlarda  tagacha yashaydi.

C. borealis dunyo miqyosida xavfsiz, ammo Merilend va Tennessi shtatlarida xavf ostida. Bu tur Ogayo va Indianada yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan tur sanaladi.

Ekologiya 
Clintonia borealis ochiq joylarda oʻsmaydi, faqat soyada oʻsadi. U juda sekin tarqaladi, lekin oʻrnatilgan koʻchatlar odatda quyosh nuri kam boʻlsa, koʻplab keyingi oʻzgarishlardan omon qolishi mumkin.

Trillium turlari kabi boshqa sekin oʻsadigan oʻrmon oʻsimliklari singari, Klintoniya oq dumli kiyiklarning ozuqasi sanaladi.

Kultivatsiya 
Toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nurlaridan qochishi va unib chiqishning qiyinligi tufayli oʻstirish qiyin. Transplantatsiya qilish tavsiya etilmaydi.

Foydalanish

Dori 
Ildizpoyada estrogen taʼsiriga ega saponin steroid boʻlgan diosgenin mavjud.

Ovqat 
Oʻsimlikning yosh barglari bir necha dyuym balandlikda boʻlsa ham, isteʼmol qilish mumkin. Biroq, mevalari zaharli va juda yoqimsiz taʼmga ega.

Folklor 
Aytishlaricha, Shimoliy Kvebekdagi ovchilar tuzoqlarini oʻsimlik ildizlari bilan ishqalashgan, chunki ayiqlar uning hidiga oʻch boʻlishgan.

Mikmaq haqidagi ertakga koʻra, ilon zaharli qurbaqani yeganida, zaharni oʻsimlikka oʻtkazish uchun koʻk nilufar atrofida tez aylanib yuradi.

Yana qarang 
 Munchoq nilufar
 Nilufar deb nomlanuvchi o'simliklar ro'yxati

Manbalar

Bibliografiya

Havolalar 

 USWildflowers.com

Kanada o‘simliklari