MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Psixoterapiya

Psixoterapiya (psixo... va terapiya) — ruhiy kasal bemorlarni davolash maqsadida soʻz, xushmuomala bilan hamda qulay sharoit yaratish orqali ular ongiga psixik taʼsir etish. Umu-miy va xususiy (yoki maxsus) P. farqlanadi. Umumiy P. bu vrachning bemor bilan boʻlgan muloqotlari jarayoni, bunda turli ruxiy taʼsirotlar bemor shaxsiga, uning tuzalishiga ishonch hosil qilish, uni tinchlantirishga tibbiy xodimlarning (vrachlar) notoʻgʻri hara-katlari tufayli paydo boʻladigan holatlarni (yatrogeniya) oldini olishga qara-tiladi. Bu barcha davolash choralari ichida yordamchi tadbir hisoblanadi.

Xususiy P.ning tushuntirish, suhbat oʻtkazish, ishontirish (bedorlik va gipnoz holatlarida), oʻz-oʻzini ishontirish (autogen mashq) va boshqa xillari bor. P.da asosiy qurol soʻz hisoblanadi. Soʻzning qudrati, uning shifobaxsh taʼsiri qadim zamonlardan maʼlum. I. P. Pavlov soʻzning oliy nerv faoliya-tida qudratli qoʻzgʻatuvchi taʼsir eka-nini ilmiy jihatdan asoslab berdi. Gipnoz vaqtida psixoterapevtning soʻzi bosh miya poʻstloq qismining maʼlum bir yerida kuchli qoʻzgʻalish oʻchogʻini vujudga keltiradi va bu turlicha ifodalangan tormozlanish holatiga olib keladi. Bemor bilan vrach oʻrtasida olib boriladigan tushuntirish suhba-ti P.ning yetakchi usuli boʻlib u toʻgʻri olib borilganda har qanday bemor ham tinchlanadi, ham dardi yengillashadi. Ishontirish usuli eng keng tarqalgan. Muhimi bemorni ishontirish, suh-bat oqilona va mulohaza bilan olib borilishi lozim. Tushuntirish va ishontirish, odatda, birgalikda olib boriladi. Bunda vrach bilan bemor oʻrtasida oʻrnatilgan munosabat muhim oʻrin tu-tadi. Taʼsir qilish va oʻz-oʻziga taʼsir etish P.ning muhim usullaridan hisoblanadi. Bedorlik holatida taʼsir etishdan maqsad u yoki bu kasallik holatini bartaraf etishgina emas, balki bemorni bu holatdan tuzalib ketishiga ishontirish va bunda oʻz organizmining kuchiga ishonchini mustahkamlashdan iborat. Ayrim psixoterapevtlar ruhiy taʼsir etishni uxlatadigan vositalar (dorilar)dan foydalanib ba-jaradilar. Gipnoz P.ning koʻp qoʻlla-nadigan usulidir.

P. nevrasteniya va boshqa shunga oʻxshash holatlarda, jumladan, jinsiy ojizliqsa (impotensiya), miyadan ketmaydigan holatlar nevrozida, isteriya nevro-zida, psixopatiyalarda, alkogolizm va narkomaniyalarda keng qoʻllanadi.

Mirqobil Xalilov.

Manbalar
Psixotrop moddalar

Psixotrop moddalar, neyro leptik moddalar, neyroleptiklar — kishining psixik faoliyatiga taʼsir etadigan dorilar guruhi; ular es-hushni buzmay, alaxlash, gallyutsinatsiya va psixozga xos boshqa belgilarni yoʻqotadi. Nerv kasalliklari va psixik kasalliklarni davolashda qoʻllanadi. Taʼsir etishiga koʻra neyroleptiklar (aminazin), anksiolitiklar (seduksen va boshqalar), psixostimulyatorlar (fenamin va boshqalar), antidepressantlar (amitriptilin) va hokazolarga boʻlinadi.

Manbalar
Psixofizik masala

Psixofizik masala - keng maʼnoda — psixik xususiyatlarning fizik hodisalar bilan munosabati, tor maʼnoda — psixik va fiziologik (neyrogumoral) jarayonlar oʻrtasidagi nisbat masalasi. 17-asr mexanistik falsafasida Psixofizik masalani hal etishning 2 varianti vujudga keldi: psixofizik oʻzaro taʼsir (Dekart; ong sezgilar va shu kabi orqali tana taʼsirida boʻladi va unga iroda bilan taʼsir etadi) va psixofizik parallelizm (psixik va fizik ja-rayonlarning parallel ravishda namoyon boʻlishi). Psixofizik parallelizmga G. V. Leybnits, N. Malbransh idealistik, D. Gartli (18-asr) materialistik mavqedan yondashganlar va u 19-asr da keng ta-rqalgan. Dialektik materializm Psixofizik masalani psixika voqelikni faol aks ettiruvchi xossadir deb tushunish asosida hal qiladi.

Manbalar
Psixofizika

Psixofizika — qoʻzgʻatuvchining kuchi bilan undan paydo boʻladigan sezgi darajasi oʻrtasidagi miqdoriy munosabatni oʻrganuvchi psixologiya tarmogʻi. 19-asrning 2yarmida G. Fexner asos solgan. Sezgi chegarasini, yaʼni inson sensor sistemasidagi sezuvchanlikning oxirgi nuqtasini oʻlchash (Veber-Fex-ner qonuni va boshqalar) va psixofizik shkalalar tuzish (S. Stivene va boshqalar) masalalarini oʻz ichiga oladi.

Manbalar
Psixofiziologiya

Psixofiziologiya - psixik va fiziologik jarayonlar oʻrtasidagi munosabatlarni oʻrganuvchi fan sohasi. P.ning asosiy vazifasi psixofizik masalani ilmiy hal qilishdan iborat. "P." terminini 1830-yilda fransuz faylasufi N. Massias (1764—1848) qoʻllagan boʻlsada, nemis psixologi V. Vundt P. asoschisi hisoblanadi. Sezgi organlari P.si birmuncha keng tarqalgan va ilmiy jihatdan ishlab chiqilgan. Ayni shu sohada ilmiy tadqiqotning juda aniq metodlari qoʻllanilgan va koʻpgina muhim psixofiziologik qonuniyatlar belgilangan. P. masalalarini psixologlar ham, fiziologlar ham, shuningdek, boshqa shularga yaqin fanlar vakillari oʻrgana-dilar. P. va differensial psixologiya orasida differensial P. paydo boʻddi va jadal rivojlanib bormoqda.

Manbalar
Psixrometr

Psixrometr (yun. psychros — sovuq va ...metr) — havo namligi va temperaturasini anikdashda ishlatiladigan asbob. Oddiy P. 2 qoʻshaloq (quruq va namlangan) termometrlardan iborat. Quruq termometr havo temperaturasini kursatadi. Namlangani (hoʻl latta bilan oʻralgani) issiqlik qabul qilgich hisoblanadi. Termometrning simobli uchini hoʻl doka bilan oʻrab, suvli idishga solinadi. Hoʻl dokadan suv bugʻlanganda termometrdan issiqlik yoʻqolishi kuzatiladi. Shu tufayli quruq termometrga nisbatan namlangan termometrning temperaturasi doim past boʻladi. Ikkala termometrning temperaturalar farqiga koʻra, maxsus psixrometrik jadval, diagramma, nomogrammalar yordamida havo namligi hisoblanadi.

P.ning stansion, aspiratsion va distansion xillari bor. Stansion P.ning termometrlari meteorologik budkaning maxsus shtativiga mahkamla-nadi. Aspiratsion P.ning termometrlari maxsus opravalarga oʻrnatiladi. Distansion P.da qarshilikli termometrlar, termistorlar, termoparalardan foydalaniladi.

Manbalar
Psixrofil mikroorganizmlar

Psixrofil mikroorganizmlar (yunoncha: psychros — sovuq va ... fil) — kriofil mikroorganizmlar, 0’ va undan pastroq (—10° gacha) haroratda oʻsa oladi. Obligat Psixrofil mikroorganizmlar uchun optimal haro-rat 10—15°, fakultativlar uchun — 25—30°. Metabolitik jarayonlariga sovuq kam taʼsir qilishi, jumladan, fermentlarining ancha past haroratda optimal taʼsir koʻrsatishi, lipid almashinuvining oʻziga xosligi (tarki-bida toʻyinmagan yogʻ kislotalarning nisbatan koʻp boʻlishi) bilan boshqa mikroorganizmlardan farq qiladi. Aktinomitsetlardan tashqari barcha mikroorganizmlar orasida uchraydi. Obligat Psixrofil mikroorganizmlar nisbatan doimiy haroratda, fakultativ Psixrofil mikroorganizmlar harorat keskin oʻzgarib turadigan muhitda ham yashay oladi. Ta-biatda keng tarqalgan. Arktika va Antarktida, gʻorlar, qorlar va togʻlardagi muzliklarda koʻp uchraydi. Mikro-skopik suvoʻtlardan ayrim turlari (odatda, xlamidomenadalar) qizgʻish pigment hosil qilib, qorni qizil rangga boʻyash xususiyatiga ega.

Manbalar
Pskov

Pskov — Rossiya Federatsiyasi Pskov viloyatidagi shahar. Velikaya daryosi boʻyida. Temir yoʻl va avtomobil yullari tuguni. Aholisi 204,2 ming kishi (1998). P. 12— 13-asrlarda Novgorod respublikasi tarkibida, 14—15 a.larda Pskov respublikasi knyazligining markazi boʻlgan. 13—16-asrlarda P. — yirik savdo-iktisodiy va madaniy markaz. 1510-yildan markazlashgan Rossiya davlati tarkibida. 1777-yildan P. noibligi markazi. P. 1944-yil 23 avgustdan viloyat markazi. Ikkinchi jahon urushi davrida shaharning 94% turar joy binolari vayron kilingan. P. — mu-him sanoat markazi. Yetakchi tarmogʻi — mashinasozlik. Elektr jihozlari, ra-diodetallar, telefon apparaturasi va uzok, aloka apparaturasi, sunʼiy va sintetik tola ishlab chiqarish mashinalari tayyorlanadi. Yengil (tikuvchilik, kunchilik, zigʻir tola) va oziqovqat sanoati korxonalari bor. Qurilish materiallari ishlab chikariladi.

Ped. instituti, 2 teatr, suratlar galereyasi, Xalk, sanʼati muzeyi, tarix-badi-iyot va meʼmoriy muzey-qoʻriqxonasi bor. Shaharning eng qad. qismi — Krom (Pskov kremli). Mirojskiy (1156-yilgacha), Ivanovskiy (1243-yilgacha), Snetogorskiy (1310) monastirlarining soborlari, Gorkada Vasiliy (1413), Primostyeda Kosma va Damian (1463), Vzvozda Georgiyning (1494) naqshindor prixod cherkovlari, Pogankinlarning tosh palatalari (1645-yilgacha).

Manbalar
Pskov viloyati

Pskov viloyati - Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1944-yil 23-avgustda tashkil etilgan. Shimoli-Gʻarbiy federal okrugiga kiradi. Rossii Yevropa qismining shimoli-gʻarbida joylashgan. Maydoni 55,3 ming km². Aholisi 760,9 ming kishi (2002), asosan, ruslar, shuningdek, ukrain, belorus va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Shahar aholisi 66,1%. Markazi – Pskov shahri Boshqa yirik shaharlari – Velikiye Luki, Ostrov. Pskov viloyati tarkibida 24 maʼmuriy tuman, 14 sha-har, 14 shaharcha bor.

Viloyat hududining asosiy qismi tekislik. Lug (shimoli-gʻarbda), Sudom (sharqda), Bejanits (janubi-gʻarbda, balandligi 338 m gacha) qirlari mavjud. Ohaktosh, dolomit, mergel, gips, turli gillar va boshqa konlari, torf katlamlari bor. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi –7°, iyulniki 17°. Yiliga 650 mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 120–130 kun. Yirik daryolari: Velikaya va uning irmoklari: Sorot, Cherexa, Pskova, Issa va boshqa Yirik koʻllari: Pskov, Chud; 1,5 mingdan ziyod mayda koʻl bor. Pskov viloyati janubiy tayga va aralash oʻrmonlar zonasida joylashgan. Tuproklari, asosan, podzol va botqoq, daryo vodiylarida allyuvial-oʻtloqi tuproq, Oʻrmonlar viloyat hududining 25% ga yaqinini egallaydi. Los, qobon, oq tovushqon, tulki, oʻrmon suvsari yashaydi. Qushlar, daryo va havzalarda leshch, sudak, choʻrtan, sig, nalim kabi baliq koʻp. Sebej milliy bogʻi mavjud.

Sanoatining asosiy tarmoqlari: mashinasozlik, asosan, elektrotexnika (Rossiyada ishlab chiqariladigan kichik quvvatdagi elektrodvigatellarning 1/3 kismi hamda payvandlash as-boblari, avtomobillar uchun elektrotexnika uskunalari, uy-roʻzgʻor elektr asboblari, elektr kabel, avtomat telefon styalari, radiodetallar), yengil (zigʻir tolasi, tikuvchilik, trikotaj), oziq-ovqat, yogʻochsozlik sanoati korxonalari. Eng yirik korxonalari: "Pleskova" (radiodetallar), "Pskovelektromash", "ELVO" (yuqori voltli apparatura); "TESO" (payvandlash uskunalari), "Avar" (avtoelektr-armatura), Velikiye Luki lokomotiv taʼmirlash zavodi, mexanika uzatmalari (tishli gʻildirak, reduktor) zavodlari, "Impuls" (ishkrrli akkumulyatorlar), Pskov zigʻir kombinati, Velikiye Lukida trikotaj fabrikasi, Dedovich issiklik elektr styasi. Bosh sanoat mar-kazlari – Pskov, Velikiye Luki, Ostrov, Nevel shaharlari. Qishloq xoʻjaligida zigʻirchilik, kartoshkachilik, sabzavotchilik, sut chorvachiligi va choʻchqachilik rivojlangan. Suli, yemxashak ekinlari ekiladi. Transport yoʻli uz. 1092 km, qattiq qoplamali avtomobil yoʻllar uz. 9943 km. Chud va Pskov koʻllarida hamda Velikaya daryosining quyi oqimida kema qatnaydi. Pskovda xalqaro aeroport bor. 2 oliy oʻquv yurti, 10 muzey, 2 teatr va filarmoniya ishlab turibdi. Xilovo balneobalchiq kurorti, Izbor tabiiy-meʼmoriy qoʻriqxonasi, Pushkin qoʻriqxonasi mavjud.

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
Pskov koʻli

Pskov koʻli — Rossiya Federatsiyasi Pskov viloyatidagi koʻl. Estoniya bilan boʻlgan chegarada. " Maydoni 710 km², chuq. 6–8 m (baʼzi joy- lari 12 m gacha). Pskov koʻli Chud kuli bilan birgalikda yagona havzani, Chud — Pskov koʻlini hosil qiladi. Pskov va Chud koʻllaridagi pristanlar oʻrtasida kema qatnaydi. Koʻlda baliq (sudak, leshch, sig) ovlanadi.

Manbalar
Psoriaz

Psoriaz (yunoncha: psoriasis — qichima), qipiqli temiratki — yuqmaydigan surunkali teri kasalligi. Mod-dalar almashinuvi (xususan, yogʻ va uglevod almashinuvi), nerv va endokrin sistema faoliyatining buzilishi, tonzillit, gaymorit, xoletsistit, adnek-sit va boshqa oqibatida kelib chiqishi, "suyak surishi" mumkin. Koʻpincha boshning sochli qismi, tizza, tirsak va qoʻl-oyoq yuzasida paydo boʻladi. Dastlab terida mayda, pushti yoki qizgʻish tugunchalar hosil boʻlib, ularning usti qipiqlanuvchi oqish, kumush rang poʻstloqb-n qoplanadi. Tugunchalar asta-sekin kattalashib, bir-biriga qoʻshilib ketadi. Kasallik zoʻrayganda P. toshmalari badanni butunlay egallab oladi (psoriatik eritrodermiya); bunda bemor oʻzini yomon his qiladi, isitmalaydi, limfa tugunlari kattalashadi.

P.ning baʼzi turida tirnoq, boʻgʻimlar ham zararlanib, shakli oʻzgaradi, harakat qilganda qattiq ogʻriydi, tirnoq yuzasi qalinlashib, xira tortadi (qushlar tirnogʻiga oʻxshab qoladi). Kasallik, odatda, kuz va qish oylarida qoʻzgʻab, yozda bir oz yengillashadi (remissiya). Asabiyruhiy shikastlar, spirtli ichimliklar ichish, quvvatsizlanish, parhez buzilishi natijasida P. toshmalari qaytadan paydo boʻladi. Teri kasalligiga xos belgilar koʻzga tashlanganda, albatta, vrachga uchrashish va uning koʻrsatmasi boʻyicha davolanish lozim. Maxsus davo tadbirlaridan tashqari, sut-oʻsimlik mahsulotlaridan tayyorlangan parhez taomlar, xususan, toʻla bemorlarga tvorog, oʻsimlik moyi, vitaminga (A, V, S) boy ovqatlar tavsiya etiladi. P.ning xili va kechish davrlariga qarab vrach buyurganda iqlim bilan davolanish yaxshi naf beradi.

Manbalar
Qoʻtir

Qoʻtir — invazion teri kasalligi; qoʻtir kanalar (qarang Kichima kanalar) qoʻzgʻatadi. Qoʻzgʻatuvchilar odamga, asosan, bemordan yoki uning buyumlari (mas, sochiq, kiyim-kechak, koʻrpa-toʻshak) orqali oʻtadi. Kasallik yuqqanidan 7—10 kun keyin Q. alomatlari koʻzga tashlanadi. Qoʻtir kanalari, asosan, terining yupqa va nozik joylarini teshib kiradi. Qoʻl, oyoq barmoqlari orasidagi burmalar, qorin, bel va koʻkrak qafasining ikki yon tomon terisi kasallanadi; shu soha terisida mayda qizgʻish tugunchalar paydo boʻlib, usti qoramtir-qizil poʻst bilan qoplanadi yoki uchida pufakcha koʻrinib turadi; tugunchalar orasida teridan salgina boʻrtib chiqqan, bir necha mm uzunlikdagi toʻgʻri yoki egri chiziqcha — kana yoʻli hosil boʻladi. bemor qattiq qichinadi, bu holat, ayniqsa, kechasi kuchayadi (qoʻtir kanasi kechasi faollashadi). Qichinganda tirnalgan joylarga infeksiya tushishi natijasida Q.da koʻpincha terining yiringli kasalliklari rivojlanishi ham mumkin. Terining yupqa va nozik qismida qichishish alomatlari paydo boʻlishi bilan darhol vrachga murojaat etish lozim. Q.ni davolash uchun vrach tavsiya etgan dori surtiladi, shu vaqt ichida choʻmilish mumkin emas. 7-kuni choʻmilib, kiyimlar almashtiriladi. Bemor boshqalardan alohida yotishi va oʻziga alohida sochiq tutishi lozim. U ishlatgan choyshab, koʻrpa, yostiq jildi, ich kiyimlarini yaxshilab qaynatish yoki lizol eritmasiga 1 soat botirib qoʻyish kerak. Ustki kiyim-kechaklarni maxsus dezokamerada dezinfeksiya qilish, agar buning iloji boʻlmasa, 5 kungacha of-tobga yoyish, sovuq kunlarda esa kun boʻyi yoyib qoʻyish, issiq dazmol bilan dazmollash lozim. Bemor yotgan xona va jihozlarini nam latta bilan artib turish kerak. Q.ga oʻz vaqtida davo qilinsa, bemor tezda sogʻayib ketadi. Q.ning oldini olishda shaxsiy gigiyena qoidalariga amal qilish juda muhim.

Manbalar 

Kasalliklar
Ptolemey Klavdiy

Ptolemey Klavdiy (taxminan milodiy 170- yilda vafot etgan) — yunon olimi. Iskandariyada astronomik kuzatishlar olib borgan. P. "Almagest" va "Surat ul-arz" nomli mashhur asarlar muallifi. "almajistiy" oʻsha davrgacha boʻlgan astronomiya fani yutuklarining geotsen-trik sistemadagi bayonidir.

P.ning "Geografiyadan qoʻllanma" asarida muhim geografik maʼlumotlar bilan birga koʻplab geografik joylar, jumladan, Oʻrta Osiyoning Buxoro, Samarqand, Koʻlob, Kos, Binket, Shosh, Zomin, Forob, Fargʻona kabi shahar va viloyatlarining geografik koordinatalari keltirilgan. P. asarlari Sharqda astronomiya, mat. va geografiyaning rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatdi. Beruniy "Qonuni Maʼsudiy" asarini yozishda P. asarlariga asoslangan. P.ning matematika, astronomiyaga bagʻishlangan "Analemma", "Planisferiy", "Oʻlchamlar haqida" va boshqa asarlari maʼlum. Optikaga oid 5 jildli risolasi tamoman yoʻq boʻlib ketgan deb hisoblanardi. 1801-yil uning arabchadan lotin tiliga qilingan toʻliq tarjimasi topilgan.

Adabiyot 
 Bronshten V. A., Klavdiy Ptolemey, M., 1988.

Manbalar
Ptolemy I Soter

Ptolemy I Soter, Ptolemey Lag oʻgʻli, Ptolemey I Soter (Xaloskor) — Misr hokimi (miloddan avvalgi 323 yildan), podshosi (miloddan avvalgi 305—283). 323 yil diadoxlarnnt qaroriga koʻra, Aleksandr (Iskandar) saltanati 1marta parchalanganda satrap sifatida Misrni idora etish topshirilgan. 322 yil oʻzining oʻtmishdoshi — Aleksandr davridagi Misr noibi Kleomenni oʻldirgan. 321 yil podshoh regenti Perdikkaning hujumini daf qilgan. Boshqa diadoxlar singari oʻzini 305 yil boshida podsho deb eʼlon qilgan. 285 yil oʻgʻli Ptolemey II Filadelfni taxtdosh qilib olgan. P.L. Aleksan-drning barcha yurishlarida, xususan, Oʻrta Osiyoga qilgan yurishlarida, Spi-tamen qoʻzgʻolonini bostirishda faol qatnashgan.

Manbalar
Ptolemeylar

Ptolemeylar, lagiylar — Qad. Misrda hukmronlik qilgan shoxdar sulolasi (miloddan avvalgi 305—30 yillar). Aleksandr (Iskandar)ning sobiq sarkardasi va maxrami diadoxlardan Ptolemey Lag tomonidan asos solingan. Ushbu sulolaning barcha 14 podshosi Ptolemey nomi bilan atalgan. Aleksandr saltanati parchalangach, Misrda P. mo-narxiyasi karor topgan. P. yunonmake-don armiyasi, amaldorlar va mahalliy kohinlarga tayangan. P. siyosatida mali-kalar katta rol oʻynaganlar. Bu sulolaning soʻnggi vakili Kleopatra VII boʻlgan. P. sulolasi vakillari: P. I Soter (323—283); P. I Filadelf (285— 246); P. III Yeverget (246-222); P. IV Filopator [221205/204]; P. V Yepi-fan (204-180); P. VI Filometor (180— 145); P. VII Neos Filopator (145); P. VIII Yeverget II (Fiskon) (170—116); P. IX Soter II (Latir) (116-108 va 88-81/80); P. X Aleksandr I (108/107 — 88); P. XI Aleksandr II (80); P. XII Neos Dionis (Avlet) (80— taxminan 51); P. XIII Dionis (51—47); P. XIV Filopator (47—44); Kleopatra VII Tea Filopatora (taxminan 51 — 30) (Kleopatra I — VI lar turli vaqtlarda regent yoki taxtdosh boʻlganlar).

Manbalar
Puaz

Puaz (frans. poise) — birliklarning SGS tizimida dinamik yopishqoqlikning oʻlchov birligi; oʻzaro 1 sm/s nis-biy tezlik bilan harakatlanayotgan, bir-biridan 1 sm masofada joylashgan 1 sm2 yuzaga ega boʻlgan ikki suyuklik qatla-miga 1 dina kuch bilan taʼsir qilayotgan suyuklikning yopishqoqligi. Qisqacha P bilan belgilanadi. 1 P. = 0,1 Pas. P. fransuz fizigi va vrachi J. L. M. Puazyoyl (1799-1869) sharafiga qoʻyilgan.

Manbalar
Puazyoyl qonuni

Puazyoyl qonuni - ingichka silindr naycha orqali oqib oʻtayotgan yopishqoq suyuklikning laminar oqimaatn miqdori-hajmini koʻrsatadigan qonun. Unga koʻra, naychaning koʻndalang kesi-midan 1 sekundda oqib oʻtayotgan suyuqlik hajmi Q naychaga kirayotgan va undan chiqayotgan suyuklik bosim (r va ry)lari farqiga, naycha diametri d ning toʻrtinchi darajasiga toʻgʻri proporsional, naycha uzunligi / ga va suyuklikning yopishqoqlik koeffitsiyenta |i ga teskari proporsional:Bu formulani fransuz fizigi va vrachi J. L. M. Puazyoyl (17991869) aniqlagan, k koeffitsiyenti bilan yopishqoqlik koeffitsiyenti s ning bogʻlanishini keyinroqJ. Stoke aniqdagan. Puazyoyl qonuni turli temperaturalardagi suyuklik yopishqoqligi koeffitsiyentini aniqlashda qoʻllaniladi.

Manbalar
Henri Poincaré

Henri Poincaré (1854.29. 4, Nansi — 1912.17.7, Parij) — fransuz matematigi. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1887). Parij universiteti professor (1886). Geografik uzunliklar byurosi aʼzosi (1893). Asosiy ilmiy ishlari differensial tenglamalar, avtomorf funk-siyalar nazariyasi, osmon mexanikasi, matematik fizika va topologiyata oid. P. differensial tenglamalar yechimini boshlangʻich shartlarga va tenglama parametriga bogʻliq holda tekshirdi. Bunda P. maxsus nuqtalar tasnifini taʼrifladi va limit sikllarini oʻrgandi. P. kombinator topologiyaning asosiy tushunchalari (Betti soni, fun-damental gruppa va boshqalar)ni kiritdi. P. matematik fizika sohasida 3 oʻlchovli kontinuum tebranishini, shuningdek, issiklik oʻtkazuvchanlik nazariyasi, elektromagnit tebranishlar nazariyasi va boshqa masalalarni tadqiq qilgan. „Elektron dinamikasi“ asarida (1905) A. Eynshteyndan mustaqil tarzda maxsus nisbiylik nazariyasi asoslarini bayon etgan. P.ning maxizmta oid falsafiy dunyoqarashlari diqqatga sazovor.

Manbalar 

Matematiklar
1854-yilda tugʻilganlar
29-aprelda tugʻilganlar
1912-yilda vafot etganlar
17-iyulda vafot etganlar
Raymond Poincaré

PUANKARE (Poincare) Raymon (1860.20.8, Myoz departamenti — 1934.15.10, Parij) — Fransiya Prezidenti (1913—1920-yil yanvar), bosh vazir (1912-1913-yil yanvar, 1922-24 va 1926—29), bir necha marta vazir; senator (1903—13 va 1920). P. mamlakatni harbiylashtirish va urushlar olib borish siyosatini yuritgan. U Rossiyada fuqarolar urushi yillarida sovetlarga qarshi harbiy intervensiya tashkilotchilaridan biri.

Manbalar 

Fransiya Prezidentlari
Puanson

Puanson (frans. poincon) — 1) shtamp va boshqa qurilmalarning asosiy kismi; metallarni shtamplash va presslash uchun moʻljallangan. Shtamplashda P. ishlov berilayotgan metallarga bevosita bosim bilan taʼsir qiladi. Presslashda zagotovkaga P. press-shayba orkali bosim beradi. P. juda qattiq poʻlatlardan tayyorlanadi; 2) matbaada — harf, belga va boshqalarning boʻrtma tasviri tushirilgan, kesimi toʻgʻri toʻrtburchakli taxtacha (brusok); matritsada chuqur tasvir hosil qilishda ishlatiladi; 3) geografiya haritalaridagi shartli belgilar (doiracha, kvadratcha va boshqalar); 4) material qat-tiqligini aniklashda sinaladigan ma-terialga bevosita taʼsir qiladigan detal (asbob, stanok detali va boshqalar).

Manbalar
Puasson Simeon Deni

Puasson Simeon Deni (1781.21.6, Pitivye — 1840.25.4, Parij) — fransuz matematigi, fizigi. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1812), Peterburg Fanlar akademiyasi faxriy aʼzosi (1826). Ilmiy ishlari nazariy va osmon mexanikasiga, mat. hamda matematik fizikaga oid. U birinchi marta analitik mexanika tenglamalarini impulsning tashkil etuvchilari tar-zida yozgan. P. matematik fizikaning koʻplab masalalarini yechgan, ehtimollar nazariyasida Bernulli sxemasini umumlashtirib, katta sonlar qonunini isbotlagan, kam roʻy beradigan hodisalar taqsimot qonuni (Puasson taqsimoti )ni topgan. Quyosh sistemasining turgʻunligini tekshirishga bagʻishlangan ishlari muhim. Sferoid va bir jinsli ellipsoidlar tortishishini oʻrganib, oʻz nomi bilan ataluvchi tenglamani chikargan (qarang Puasson tenglamasi). P.ning ballistika, elastiklik nazariyasi, gidromexanika va boshqa sohalardagi ishlari ham katta amaliy ahamiyatga ega.

Adabiyot 
 Kleyn F., Leksii o razvitii matematiki v XIX stoletii, per. s nem., ch. 1, M. -L., 1937.

Manbalar
Puasson koeffitsiyenti

Puasson koeffitsiyenti - elastik jism harakteristikalaridan biri. S. D. Puasson aniklagan. Jism elementi nisbiy koʻndalang deformatsiyasining nisbiy boʻylama deformatsiyasiga nisbatining mutlaq qiymati bilan oʻlchanadi: bunda yeu va ez — jismning x, y, z oʻqlariga mos keladigan deformatsiyalari. Izotropik jismlar uchun Puasson koeffitsiyenti qiymati deformatsiya ishorasini almashtirish (choʻzilishni siqilish bilan almashtirish) yoki deformatsiyalar oʻqlarini almashtirish bilan oʻzgarmaydi, yaʼni Puasson koeffitsiyenti koʻpchilik metallar uchun 0,3 ga yaqin.

Manbalar
Puasson tenglamasi

Puasson tenglamasi — ikkinchi tartibli, xususiy hosilali differensial tenglama. Tenglamani 1812-yilda S.D.Puasson oʻrgangan. Puasson tenglamasi potensiallar nazariyasida gravitatsiya va elektrostatika masalalarini yechishda qoʻllaniladi.

Manbalar
Yemelyan Pugachyov

Yemelyan Ivanovich Pugachyov (, 1740 yoki 1742—75) — Rossiyada dehqonlar urushi (1773—75) rahbari, Don kazagi, Yetti yillik (1756—63) va rusturk (1768—74) urushlari qatnashchisi, xorunjiy. Imperator Pyotr III nomi os-tida Yoyiq kazaklari qoʻzgʻoloniga boshchilikqilgan (qarang Pugachyov qoʻzyuloni). Ml A y. sentabrda fitnachilar tomonidan hukumatga tutib berilgan. Moskvadagi Bolotnaya maydonida qatl etilgan.

Manbalar