MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Jinghu

Jinghu (xit. 京胡, pinyin Jīnghu — Pekin operasida joʻrlik qiluvchi anʼanaviy xitoy torli cholgʻu asbobi. Pekin skripkasi nomi ham baʼzan ishlatiladi.

Tarixi 
Taxminlarga koʻra, jinxu Pekin operasi bilan bir vaqtda — 1785-yilda imperator Chianlong davrida paydo boʻlgan. Koʻplab turdosh cholgʻu asboblari, jumladan, erhu singari hutsin asosida yaratilgan.

Tavsifi 
Tashqi koʻrinishidan erhuga oʻxshaydi, lekin ancha kichikroq; jinghu — hutsin cholgʻu asboblari oilasining eng kichigi va ovozi eng balandi. Oldiga ilon terisi qoplangan, tanasi bambukdan qilingan. Cholgʻu asbobi umumiy uzunligi taxminan 50 santimetrni tashkil qiladi. Cholgʻuning umumiy uzunligi taxminan 50 santimetrni tashkil qiladi.

Boʻyinchasining yuqori qismida ikkita qulogʻi bor. Ikki tor anʼanaviy ravishda ipakdan qilinadi, ammo bugungi kunda ular odatda poʻlat yoki neylondan qilinadi. Kamoncha uchun ot qili ishlatiladi.

Aksariyat jinxu ikki oktava diapazoniga ega. Ikkita tur mavjud: erhuan (tonallik D yoki E) va sipi (tonallik E yoki G).

Pekin opera orkestrida u erhu joʻrligida asosiy torli cholgʻu hisoblanadi.

Jinghu uchun asarlar 

Jinghu uchun yakkaxon asarlar deyarli yoʻq, cholgʻu asosan joʻrovoz sifatida qoʻllaniladi.

Jinghu uchun quyidagi asarlar borligi maʼlum:

 „Kichik ochiq eshik“ (),
 „Tun tubida“ ().

Manbalar 

Musiqa asboblari
Bratina

Bratina — slavyanlarning alkogolli ichimliklarni (pivo, asal, vino) dasturxonga tortadigan va ichadigan yumaloq idishi. U XVI—XIX-asrlarda birodarlik bayramlarida va xotirlash marosimlarida (barcha birodarlar uchun bir vaqtning oʻzida ichish maqsadida) ishlatilgan.

Tavsifi 
Bratina konus shaklidagi qopqoqli qozonga oʻxshaydi, qoida tariqasida patnisda tortilgan. Oddiy xalqda mis yoki yogʻoch, boylarning ziyofatlarida oltin yoki kumush naqsh chekilgan turlari boʻlgan. Tuvakli koʻzasimon kumush bratinalar ham uchrab turadi. Monastirlardagi shunga oʻxshash bratinalar davra qurib ichish uchun „sogʻlom“ idishlar vazifasini bajargan. Hajmi, koʻpincha, yarim chelakli yendova hajmida edi. Bratinalar har xil oʻlchamda boʻlgan, biroq kichik bratinalar oʻrtacha 11/2 krujkani sigʻdirgan.

Kichik bratinalarni „bratinka“ deb atashgan va hatto, ulardan toʻgʻridan-toʻgʻri hoʻplashgan, katta bratinalardan esa choʻmich, yogʻlogʻilar bilan olib ichishgan. Baʼzi bratinalar oltin yoki kumushdan ishlanib, qimmatbaho toshlar (shuningdek, oddiy naqshlar yoki oʻtlar) bilan bezatilgan va juda qimmatbaho sovgʻa sifatida tuhfa etilgan. Shunday qilib, okolnichiy (XIII—XVIII arslarda Rus qirolligida sud unvoni) Stepan Prosteyev 1637-yilda Polsha qiroliga turmush qurishi munosabati bilan olib kelgan 2 ming rubllik bratina tepa qismiga zumrad, laʼl va dur-inju bilan oltin qoplangandi.

Qoʻshimcha faktlar 
Bratina Moskva shahrining Brateyevo tumani bayrogʻi va gerbida tasvirlangan.

2017-yilgacha Oliy xokkey ligasidagi asosiy xokkey kubogi „Bratina“ kubogi hisoblangan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 Rudakov V. Ye. Bratina // Brokxauz va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 jildda (82 jild va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
 
 Bratina // Brasos — Vesh. — M. : Sovet Entsiklopediyasi, 1971-yil. — (Buyuk Sovet Entsiklopediyasi : [30 tonnada] / Ch. ed. A. M. Proxorov ; 1969-1978, jild. 4).
 Zdanovich L.I.  // Pazandachilik lugʻati — M. : Veche, 2001. — 400 b. — ISBN 5-7838-0923-3.
 

Idishlar
Ashby kulollar gildiyasi

Ashby kulollar Gildiyasi ( - 1909—1922-yillarda faoliyat yuritgan ingliz kulolchilik san'ati gildiyasi.

Kulolchilik ustaxonasiga 1909-yili Vudvilda (Angliyaning Derbishir shahrida) Pasko Tunniklif (1881-1956) tomonidan asos solingan. Paskoning otasi Edvin Ruland (Edvin Ruland Tunniklif) 1897-yilda Viktoriya Pottery nomi bilan tanilgan keramika zavodiga egalik qilgan va turli uy-ro'zg'or buyumlarini yasagan. Ashby kulolchilik Gildiyasi ushbu biznesning koʻproq bezak buyumlari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan yoʻnalishi edi. Pasko bir necha turdagi eksperimental dekorativ sirlangan idishlarni yasagan va dizayn borasida Tomas Kamm bilan hamkorlik qilib, unga pul toʻlagan<.

Tunniklif 1910-yili Bryussel xalqaro ko'rgazmasida, 1911-yili Turin xalqaro ko'rgazmasida, 1913-yili Gent ko'rgazmasida hamda 1920-yili Britaniya sanoat va san'at ko'rgazmasida qatnashgan.

Birinchi jahon urushi paytida ishlab chiqarish vaqtincha to'xtatilgan. 1922-yilda kulolchilik korxonasi Ault Faience Pottery bilan birlashib, «Ault and Tunnicliffe»ni tashkil etadi. Ault Faience Pottery egasi Uilyam Ault nafaqaga chiqqach, Pasko Tunniklif ishlab chiqarish direktori bo'ladi. Keyinchalik, birlashgan kompaniya Aultcliff deb qayta nomlanadi. Keyinchalik, 1937-yilda Ault Potteries Ltd paydo boʻladi.

Kulolchilik ishlarining namunalari Viktoriya va Albert muzeyi, Derbi sanʼat galereyasi va muzeyi hamda Yangi Zelandiyaning Te Papa Tongareva muzeyi kabi qator muzeylarda saqlanadi.

Manbalar 

Buyuk Britaniya shirkatlari
Pages with unreviewed translations
Sharqiy sariq lentaqanotli kapalak

Sharqiy sariq lentaqanot yoki sariq qorinli lentaqanot yoki janubiy sariq lentaqanot (Catocala neonympha) ― Erebidae oilasiga mansub tungi kapalakdir.

Tavsifi 
Katta tungi kapalakning uzunligi qanotlari yoyilgan holda 50-68 mmga yetadi. Oldingi qanotlarning asosiy foni qoʻngʻir jigarrang boʻlib, toʻq jigarrang tuklar bilan qoplangan. Yuqori tomonidagi oldingi qanotlari nozik qirrali qora rangli chiziqlar va jigarrang chiziqlardan iborat murakkab naqshga ega. Chekkalari kulrang. Orqa qanotlari toʻq sariq rangga ega boʻlib, qanotining orqasini toʻliq qoplamagan qora median tasmasi bor. Orqa qanotning chekkasi rang-barang boʻlib, unda sargʻish va kulrang qoplamalarni koʻrish mumkin. Qorni kulrang-sariq rangda.

Hududi 
Qrim dashtlari, Shimoliy Kavkaz, Janubiy Ural, Shimoliy Qora dengiz, Don viloyati, Volga boʻyi, Oʻrta Osiyo togʻlari , Janubi-Gʻarbiy Sibir tekisligi, Oltoy, Eron, Iroq, Afgʻoniston, Moʻgʻuliston, Xitoy va Shimoliy Hindiston.

Biologiya 
Mazkur tur mahalliylashtirilgan boʻlib, oʻsimliklarning bilan oziqlanadi. U yiliga bir avlodda rivojlanadi. Iyun oyining oxiridan avgust oyining oʻrtalarigacha parvoz vaqtidir. Kapalaklar tunggi vaqtlarda faol boʻladi. Koʻpincha sunʼiy yorugʻlik manbalariga jalb qilinadi. Tuxumlari qish boʻyi parvarishlanadi. Kapalak qurti tanasining ikki yonida yorqin rangdagi chiziq tushgan(orqa qismida bunday naqshlar yoʻq). Markaziy Osiyoda kapalak qurti dukkaklilar oilasiga mansub qizilmiya daraxtida rivojlanishi, eman (Quercus) va tol (Salix) barglari bilan oziqlanishi ham qayd etilgan.

Manbalar 

Pages with unreviewed translations
Zefir (mifologiya)

Zefir (, „Gʻarbiy“, miken. ze-pu2-ro) — Qadimgi Yunonistonning ikkinchi darajali mifologik xudosi. Astrea va Eosning oʻgʻli, Boreya, Evra va Notaning ukasi. Nomi "Iliada "da eslatib oʻtilgan (II, 147 va boshqalar.). Shamollarning eng mayini, bahor xabarchisi. U Frakiyadagi gʻorda yashagan deb faraz qilingan. Uning Rimdagi muqobili oʻsimliklar va gullar ustidan hukmronlik qilgan Favoniy boʻlgan.

Sevgilisi — Xlorida (Lotindagi muqobili — Flora), undan Karposni dunyoga keltiradi. Zefir, shuningdek, Geosintga oshiq boʻlgan Apollonning muhabbatdagi raqibidir. Baʼzi asotirlarga koʻra, kamalak maʼbudasi Irida ning yori boʻlgan. Ularning ham Eros nomli farzandi tugʻilgan. Gomer asarlarida u uni Axilles otlari Baliy va Ksanfaning otasi deb tasvirlangan.

U gʻarbiy shamolni aks ettirgan boʻlib, qadimgi odamlarning fikriga koʻra, Oʻrta er dengizida hukmronlik qilgan. Bahorda boshlanib, yozgi jaziramali quyoshli kunda eng yuqori intensivligiga erishgan. Gʻarbiy Oʻrta er dengizida bu Xudoning obrazi kuchli va beqarorlik timsoli sifatida ajralib turgan. Chunki u issiq boʻlsa-da, oʻzi bilan tez-tez yomgʻir va hatto boʻronlarni olib kelgan, sharqiy qismida esa Zefir deyarli har doim yengil va yoqimli shabada olib kelar edi.

Shuning uchun ham Zefir haqidagi tasavvurlar turfadi. Yunonlar uni eng kuchli va shiddatli shamollardan biri deb bilgan, rimliklar esa uni erkalovchi, yengil shamol timsoli deb bilishgan. Gʻarb va Sharqdagi Zefirning xususiyatlarining farqi haqida Gomer qoʻshiqlarining tuzuvchilari yaxshi tasavvurga ega boʻlishgan. Unga koʻra Zefirning shamollari eng gʻarbiy hududlarga, hech qanday boʻron, yomgʻir va qorni bilmaydigan orollarga zarba berishi ham mumkin edi.

Tezligi tufayli u xudolarning xabarchisi hisoblangan. Uning sharafiga Attikada qurbonlik joyi qurilgan. Zefir shamoli Yelisey maydonlarida esadi. LXXX Orfik madhiyasi unga bagʻishlangan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Щukarev A. N. Zefir, veter // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
 Venti // Realniy slovar klassicheskix drevnostey / avt.-sost. F. Lyubker ; Pod redaksiey chlenov Obщestva klassicheskoy filologii i pedagogiki F. Gelbke, L. Georgievskogo, F. Zelinskogo, V. Kanskogo, M. Kutorgi i P. Nikitina. — SPb., 1885.

Pages with unreviewed translations
Mifologik qahramonlar
Akaka

Akaka ( — Gavayi orolida joylashgan eng baland sharshara. Gavayaliklarning tilida Akaka „ajralish, nщkshdshir“ degan maʼnolarni anglatadi.

Suv balandligi 135 metr(442 fut) boʻlgan, kelib chiqishi vulqon bilan bogʻliq boʻlgan qoyadan 
Sharshara Milliy bogʻda Hilo shahridan 18 km shimolda joylashgan. Bogʻning kirish mumkin boʻlgan joylari chuqur daraning yuqori oʻng chetida joylashgan boʻlib, unga sharshara tushadi. Bu bogʻ boʻylab oʻtadigan yopiq yoʻlakda bir necha nuqtadan koʻrinadi.

Manbalar 

 Pukui, Meri Kawena, Samuel X. Elbert va Ester T. Mukini. 1974-yil. Gavayi okinayining joy nomlari. Gavayi universiteti Okinai nashriyoti, Gonolulu. 289 bet. (ISBN 0-8248-0524-0)
 Pukui, Meri Kawena, Samuel X. Elbert, 1986-yil. Gavayi lugʻati. Gavayi universiteti Okinai nashriyoti, Gonolulu. 572 bet. (ISBN 0-8248-0703-0)

Manbalar 

Pages with unreviewed translations
Amuar

Amuar ― Valloniyadagi kommuna boʻlib, Lyej viloyati, Yui okrugida joylashgan. Belgiyaning fransuz tili hamjamiyatiga tegishli. 27,80 km² maydonda 3592 kishi istiqomat qiladi (aholi zichligi — 129 kishi / km²), shundan 48,39 % — erkaklar va 51,61 % — ayollar. Aholi jon boshiga oʻrtacha yillik daromad 2003 yilda 11.427 evroni tashkil etdi .

Pochta indeksi: 4180, 4181. Telefon kodi: 086.

Havolalar 
www.hamoir.be
Wedgwood

Vejvud, (toʻliq nomi Josiah Wedgwood va Oʻgʻillari ( , — taniqli savdo belgisi boʻlgan, sopol idishlar ishlab chiqaruvchi Britaniya kompaniyasi.

Vejvud (Wedgwood) firmasiga 1759-yilda Josiah Wedgwood tomonidan asos solingan. U 1765-yili oʻz fabrikasida ishlab chiqqan servizlar toʻplami Angliya qirolichasida qiziqish uygʻotadi. Shu bilan Wedgwood korxonalari „qirollik mahsulotlari“ ishlab chiqaruvchi fabrikalar shuhratiga ega boʻldi. 1766-yilda Wedgwood Staffordshir grafligidagi Etruriya (Potteris sanoat hududi, hozirda Stok on Trent shahri atrofi) hududida zavod qurishga ruxsat oladi.

Wedgwood fayansi Rossiyada 1773-yili Yekaterina II tomonidan Chesmen saroyi uchun buyurtma qilingan „Yashil qurbaqa serviz“ toʻplamidan soʻng dong tarangan. Ushbu toʻplam ingliz mulklari tasvirlari bilan bezatilgan. Rossiya imperatori uchun buyutrma qilingan birinchi „Hask servizi“ toʻplami gullar, bugʻdoy boshoqlari va gulchambarlar bilan jilolangan.

Josiah Wedgwood (Josiya Vejvud) idishlarini ishlab chiqarishda yangi texnologiyalar va takomillashtirilgan mahsulotlardan foydalangan, shu sababli 1783-yilda u Qirollik ilmiy jamiyatiga qabul qilingan. Qoida tariqasida, toʻplamlar Rim, Yunon yoki Misr uslublariga muvofiq ishlab chiqilgan. XVIII—XIX asrlarda oliy tabaqa jamiyatida ayniqsa „xitoy chinni“si ga oʻxshash qilib yasalgan chinni idishlar ancha mashhur edi.

1906-yil may oyida Staffordshir grafligidagi Etruriyadagi eski Wedgwood zavodida Wedgwood muzeyi (hozirgi Stok-on-Trentda) ochilgan.

1987-yilda Wedgwood Irlandiyaning xrustal mahsulotlari ishlab chiqaruvchi Waterford Crystal bilan birlashib, Waterford Wedgwood kompaniyasini tashkil qildi.

Ushbu kompaniya 2009-yilda toʻlovga layoqatsizligi sababli tashqi boshqaruvga berilgan va 2015-yilda uning aktivlari Finlandiyaning Fiskars kompaniyasi tomonidan sotib olingan.

Galereya

Manbalar

Adabiyotlar 

 Poxlyobkin V. V. Vedjvudova posuda // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 63. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.

Havolalar 

 Wedgwood Buyuk Britaniyaning rasmiy veb-sayti 
 Wedgwood rasmiy veb-sayti 
 Wedgwood muzeyi
 Wedgwood muzeyi kampaniyasini saqlang
 Bostondagi Wedgwood jamiyati
 Wedgwood Waterford
Non pichogʻi

Non kesuvchi non pichoq — bu non va tort kesish uchun moʻljallangan, maxsus oshxona pichog‘i hisoblanadi.

Ushbu pichoqlar, shuningdek, ananas, tarvuz va qovun kabi qattiq teri, mayin ichki qismga ega bo‘lgan meva-sabzavotlarni kesish uchun ishlatiladi.

Non pichog‘i non doimiy ravishda kesiladigan har bir xonadonda bo‘lishi zarurdir. Maxsus pichoq tishli pichoqqa ega va shu bilan nonni osongina va teng ravishda kesishga imkon beradi. Bizda Non pichog‘ini taqqoslash Sizni nonni kesuvchi bolalar o‘yiniga aylantiradigan ba’zi ishlab chiqaruvchilar va modellar bilan tanishtiramiz.

Yo‘lda eng yaxshi non pichoqlari asosan ergonomik tutqichga ega bo‘lgan va shuning uchun ushlash uchun qulay bo‘lgan pichoqlar haqida. Ularning uzunligi 20 santimetrdan 30 santimetrgacha bo‘lgan pichoq bor va juda o‘tkir, shuning uchun hatto qattiq qobiqlarni ham tez va oson kesib tashlash mumkin. Bu nonli nonlarga va turli xil sabzavotlarga ham tegishli.

Tavsifi 
Non pichogʻi uzun, keng va mustahkam pichoqqa ega boʻlib, tutqich qismi biroz torayib, bor uzunligi boʻylab bir xil kenglikda. Pichoqning uchi uchli emas, balki yumaloq yoki kesuvchi chetiga toʻgʻri burchak ostida kesilgan. Zamonaviy non pichoqlari toʻlqinsimon  yoki tishli oʻtkirlikka ega boʻlib, bu qattiq non qobigʻini „maydalash“ va goʻshtni maydalamasdan kesish imkonini beradi    .

Bunday pichoq tigʻining uzunligi odatda 25-30 santimetrni tashkil qiladi, ammo oshxona pichoqlari toʻplamida mavjud boʻlgan non pichoqlari undan kaltaroq boʻlishi mumkin, yaʼni 15-20 santimetr uzunlikda. .

Tarixi 
XX asrning oxirigacha nonni kesish uchun tekis yoki toʻlqinli pichoqlardan foydalanilgan. Oʻtkirlangan tishli non pichoqlari ilk bora 1893-yilda Chikagodagi Butunjahon Kolumbiya koʻrgazmasida nemis Fridrix Dik kompaniyasi tomonidan taqdim etilgan..

1921-yilda Jozef Berns AQShda oʻziga xos oʻtkirlangan tishli non pichogʻini patentladi. Biroq, bu turda charxlangan pichoqlarni na taʼmirlab va na tuzatib boʻlmas edi .

1930-yillarda Karl Gude tomonidan oʻtkirlangan tishli non pichoqlarining seriyasi ishlab chiqarila boshlandi. Ushbu pichoqlarning uzunligi 32 santimetr, kengligi 47 millimetr, obuxasi qalinligi 4 millimetr, ogʻirligi 400 grammni tashkil etgan. Pichoqlar mashhurlikka ega boʻla boshladi, ammo ularning oʻlchamlari koʻplab xaridorlarga mos kelmadi, shuning uchun bir muncha vaqt oʻtgach, Karl Gude kompaniyasi 20 santimetr uzunlikdagi non pichoqlarining kichik koʻrinishini ishlab chiqara boshladi. .

SSSRda nonni sanoatda kesish uchun tutqich qismi toraygan, keng kalta pichoqli non pichoqlari qoʻllanilgan. Pichoqning keng tigʻi nonni toʻgʻri kesish uchun xizmat qiladi. Bunday pichoqlar har 6 soatlik ishdan soʻng charxlashni talab etadi  .

Manbalar

Adabiyot 

 Poxlyobkin V. V. Stolovie noji // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 257. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
Burduk

Burduk, Saba, Tursuk, Moʻyna — sharob, qimiz va boshqa suyuqliklarni saqlash uchun moʻljallanib butun hayvon terisidan (echki, ot, qoʻy va boshqalar) tikilgan xalta.

Suv terilari qadim zamonlardan beri Ispaniya va Kavkazortida, Sharq mamlakatlarida, Sibir va Markaziy Osiyoning ayrim xalqlarida keng tarqalgan. Ossuriya sanʼatining yodgorliklaridan birida suv terisida daryodan oʻtayotgan qoʻshinlar tasvirlangan.

Burduk boʻyin teshigi orqali boshqa joyidan kesmasdan shilib olingan hayvon terisidan tayyorlanadi. Shu tarzda olingan butun teri xaltani tuki ichiga qilib agʻdariladi; teriga tashqi tomondan tuz surtiladi, ichiga esa qatron shimdiriladi, boʻyin, oyoq va boshqa teshiklari bogʻlanadi, suyuqlik quyish uchun bir oyogʻi qoldiriladi va burduk foydalanishga tayyor: suyuqlik quyish va saqlash mumkin.

Nihoyatda pishiqligi bilan ajralib turadigan yirik burduklar buyvol va buqa terisidan, burdukchalar esa echki va qoʻzilarning terisidan tayyorlanadi. Qadimda burduk, ayniqsa, Osiyo mamlakatlarida, vino, moy va boshqa suyuqliklarni saqlash va eng muhimi tashish uchun yagona vosita sifatida xizmat qilgan; lekin bochkasozlikning keng tarqalishi bilan uning qoʻllanish sohasi tobora kamayib bordi. Yengil va sigʻimi katta burduklar yuk tashishda, ayniqsa, ulovda yuk tashishda juda qulaydir. Suv va neftdan tortib to sharobgacha boʻlgan barcha turdagi suyuqliklar burdukda tashilgan. XX-asrning boshlarida ham mahalliy isteʼmol uchun ishlab chiqarilgan Kavkazorti vinolarining asosiy qismi burduklarda tashilgan. Pishloq va sariyogʻ tayyorlash uchun idish sifatida ham burdukdan foydalanilgan.

Harbiy xoʻjalikda burduklar choʻlda tezda daryodan oʻtish inshooti qurish zarur boʻlganda maxsus yurish ahamiyatiga ega edi: havo toʻldirilgan va taxtalar bilan bogʻlanganda ular sol yoki koʻprikdan koʻra juda qulay suzuvchi platformaga aylangan. Bir-biriga bogʻlangan bir nechta platforma mustahkam ponton koʻprikni tashkil qiladi, Osiyo urushlarida Rossiya ular orqali, koʻpincha, qoʻshinlarini va hatto, artilleriya qismlarini olib oʻtishiga toʻgʻri kelgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 30 t.] / gl. red. A. M. Proxorov. — 3-e izd. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1969—1978. L. V. Belovinskiy. Burdyuk // Illyustrirovanniy ensiklopedicheskiy istoriko-bitovoy slovar russkogo naroda. XVIII — nachalo XIX v. / pod red. N. Yeryominoy. — M.: Eksmo, 2007. — S. 70. — 784 s.: — il. s. — 5000 ekz. — ISBN 978-5-699-24458-4. Burdyuk // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1956. — T. I. — Stb. 681

Idishlar
Bakir

Bakir', Bakirchoy ( „mis oqimi“) — Turkiyadagi daryo, Egey mintaqasidagi Kichik Osiyoning gʻarbiy qismida, Misiya tarixiy hududida joylashgan. Bergamadan, qadimgi Pergamdan janubdan, Soma shimolidan oqib oʻtadi va Egey dengizining Chandarli koʻrfaziga (Çandarlı Körfezi) quyiladi, qadimgi davrda Kimskiy () yoki Elean koʻrfazi () nomi bilan tanilgan. Uzunligi 129 kilometr. Manba Balıkesir viloyatidagi Omer togʻida (Ömer Dağı) joylashgan. Manbadan daryo janubda Gelende (Gelenbe) qishlogʻi va undan keyin shimoliy Kirkagʻachdan (Kırkağaç) va Manisa viloyatidagi Yunt togʻlaridan (Yunt Dağları) gʻarbga oqib oʻtadi. Daryoning quyilish joyi Izmir viloyatidagi qadimgi Pitana, Chandarli (Çandarlı) qishlogʻidan 3 kilometr sharqda joylashgan.

Badir tekisligi juda unumdor, Misiyadagi eng yaxshisi hisoblanadi.

Daryo antik davrda Kaik (, ) nomi bilan maʼlum. Afsonaga koʻra, daryo xudosi Kaik Okean va Tefiyaning oʻgʻli edi. Kaykosning quyilish joyidan ikki kilometr uzoqlikda Menesfey tomonidan asos solingan, Pergamon uchun bandargoh boʻlib xizmat qilgan qadimiy Elea () shahri boʻlgan.

Plutarxga tegishli boʻlgan „Daryolar haqida“ risolasiga koʻra, Kaik ilgari Astrey deb (), Poseydonning oʻgʻli Astrey nomi bilan atalgan.

Manbalar 

Turkiyadagi daryolar
Manisa (viloyat)
Izmir (viloyat)
Egey dengiziga quyiladigan daryolar (Osiyo)
Serpent

Serpent ( — ilon) — qadimiy puflab chalinadigan musiqa asbobi, bir nechta zamonaviy puflab chalinadigan asboblar ajdodi. XVI-asrdan beri maʼlum. U oʻz nomini ilonsimon egri shakli tufayli olgan.

Asbobning ixtirochisi kanonik Edme Gilyam hisoblanadi. Va 1743-yilda Jan Lebel oʻz memuarlarida uning ixtiro qilinish tarixini eʼlon qildi.

Turli-tuman materiallar: yogʻoch, mis, rux yoki kumushdan tayyorlangan. Zamonaviy mis puflanma asboblarning mundshtuklariga juda oʻxshash fil suyagi yoki hayvonlarning suyagidan tayyorlangan chuqur kosachali mundshtukka ega boʻlgan. Korpusida dastlab oltita teshigi boʻlgan. Keyingi modellari bir nechta klapanga ega boʻlgan. Cherkov musiqasida, xususan cherkov xorida Baslarni qoʻllab-quvvatlash uchun foydalanilgan. Tovushi ancha kuchli, dagʻal, intonasiyalari barqaror emas. Koʻplab orkestrlar tarkibiga kirgan.

Serpentda musiqa chalish uchun ohanglarni yaxshi eshitish va farqlash qobiliyati talab etilgan, chunki unda musiqani sof chalish kattagina qiyinchiliklar bilan bogʻliq boʻlgan. Klapanlarning paydo boʻlishi bu muammoni faqat yanada chuqurlashtirdi. XVIII asrning musiqa tanqidchisi Charlz Byorni mahoratsiz odam qoʻllaridagi Serpent tovushini „juda och boʻlgan, hatto oʻta gʻazablangan essek buzogʻining oʻkirishi“ga oʻxshatgan.

Asbob 6 ta teshikka ega boʻlib, ular 3 tadan 2 guruhga birlashtirilgan. Ilk modellarda klapanlarda barmoqlar uchun teshiklar boʻlmagan. Keyinroq chiqarilgan modellarida klarnetdagi kabi klapanlar boʻlgan, lekin ular faqat yangi teshiklar uchun qilingan, chunki eskilari odatdagidek boʻlib qolavergan.

Shunisi qiziqki, bu asbobdan Djerri Goldsmit va Bernard German „Begona“, „Yer markaziga sayohat“, „Doktor oq alvasti“ kabi Gollivud filmlariga saundtreklar yozishda foydalanganlar.

Serpentdan 1826-yilda Djoakomo Rossining „Korinf qamali“ operasida, 1842-yilda Rixard Vagnerning „Rientsi“ operasida foydalanilgan.

Koʻplab kompozitorlar, shu jumladan Mendelson ham serpentdan oʻz partituralarida foydalanganlar, lekin 19-asrning ikkinchi yarmida bu noodatiy asbob isteʼmoldan chiqdi. Uning asosida ofikleid konstruksiya qilindi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Puflama asboblar
Mandulis

Mandulis (Marul, Malul; Misr Mrwl) — Nubiya quyosh xudosi, Kalabsha ibodatxonasi unga bagʻishlangan. Lochin xudosi Horus va Ra bilan aniqlangan. Mandulisga sigʻinish Misrda, Philae orolida ham boʻlgan.

Rasm 
Mandulis koʻpincha qoʻchqorning shoxlaridan tashkil topgan murakkab toj bilan tasvirlangan, uchta toj Atef, ikkala tomonida ikkita pat bor va ikkita kobra osilgan. Tojning patlari quyosh disklari bilan qoplangan. Baʼzan u Atefning murakkab tojiga oʻralgan inson boshi bilan Falkon shaklida tasvirlangan.

Lochin Fir’avnning timsoli hisoblangan va quyoshga bagʻishlangan boʻlib, erkaklar printsipi, kuchi, ruhi ramzi sifatida xizmat qilgan.

Vaygallning fikricha, Mandulis xudolashtirilgan shaxsdir, chunki Malul ismidan keyin Misr belgilovchisi xudoga emas, balki shaxsga mos keladi. Osiris — inson sifatida qayta tugʻilgan xudo — Mandulis bilan aniqlanishi mumkin edi.

Kult 
Strabon, fillar orolida efiopiyaliklar va misrliklar birgalikda yashayotganligini yozadi. Bu yerda, maʼbuda ISISning asosiy ibodatxonasida „ Korsun deb nomlangan qushning sigʻimi bor, garchi mening fikrimcha, u bizning yoki Misr korsunlari bilan hech qanday aloqasi yoʻq, lekin ularning kattaligidan kattaroq va patlarining rangi juda farq qiladi. Bu Efiopiya qushidir…“.

Ismet-Ahom yozuvida Marul Horusning oʻgʻli deb ataladi.

Kalabscheʼda Ibodatxonasining old zalida, Ibodatxonaning asoschisi sifatida Minu xudosi va Mandulisning mahalliy xudosiga Amenhotep II sharob keltiradigan tasviri tushirilgan. Mandulislarga xizmat qilish marosimi Shimoliy Nubiyadagi Rim askarlari dinining ajralmas qismiga aylandi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Minkovskaya E.E. Xudo Mandulis // VDI. — 1974. — V. 4. — S. 111-124. Hans Bonnet. Lexikon der ägyptischen Religionsgeschichte. — 3. unveranderte Auflage. — Gamburg: Nikol-Verlag, 2000. — ISBN 3-937872-08-6.

Havolalar 
 www.nubien.de über Mandulis (nemis)

Misr xudolari
Mifologik qahramonlar