MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Memuar

Memuar (frans. memoire — xotira, esdalik), yodnoma, esdalik — real voqeahodisalar ishtirokchisi yoki guvohining oʻtmish haqidagi xotira asari. M. uchun voqeaning birinchi shaxs nomidan bayon qilinishi, voqealar va faktik materiallarning koʻpligi, mu-allifning tasvir obʼyektiga subyektiv munosabatining oʻziga xos shaklda namoyon boʻlishi harakterlidir. M.da real voqealar majmuasi, koʻpincha, siyosiy xronika, biofafik va ilmiy ahami-yatga ega materiallar bilan uzviy bogʻlanib ketadi; unda badiiy asarlarga xos syujet usullari kam ishlatiladi. Ammo muallif tasviriy vositalardan oʻrni bilan foydalanadi.

M.ning ilk namunalari antik adabiyotda miloddan avvalgi yaratilgan. Oʻrta asrlar, Uygʻonish va keyingi davrlarda M.ning xilma-xil turlari paydo boʻldi. M. yaratish Sharq adabiyotida qad. anʼanalarga ega. Nosir Hisravnchnt "Safarnoma", Zayniddin Vosifiynnng "Badoye ul-vaqoye", Boburning "Boburnoma" asarlari M. ning namunalaridir.

M.larning tarixiy hujjat sifatidagi qimmati ularga xos qilib olingan voqealarning mohiyati, bayonining izchil va anikligi bilan belgilanadi. Turmushning turli vositalari, xalq urf-odatlarining aniq tasvir etilishi jihatidan M.lar etnografiya uchun ham muhim manbadir.

Manbalar
Menam pastgekisligi

Menam pastgekisligi - Hindiston yarim oroldagi payettekislik, Menam-Chao-Praya daryosi havzasida, Tailand hududi. Jan. Xitoy dengizining Siyom qoʻltigʻiga tutash. Uzunligi 500 km, eni 200 km gacha. Maydoni 100 ming km². Relyefi shim.da sertepa, jan.da yassi tekislikdan iborat. Tektonik botiqda joylashgan boʻlib, yer yuzasi allyuviy yotqiziqlar bilan qoplangan. Dare va sugʻorish kanallari, botqoklik koʻp. Iqlimi subekvatorial, mussonli ikdim. Yillik yogʻin 1000–1300 mm. Tabiiy oʻsimliklari mussonli barg toʻkuvchi oʻrmonlar va butazorlardan iborat. Dare deltasida mangra oʻrmonlari, palma plantatsiyalari bor. Passtekislikning katta kismiga sholi ekiladi. Menam pastgekisligi Tailandning iqtisodiy jihatdan eng rivojlangan va aholi zich hududi.

Manbalar
Menam-chao-praya

Menam-chao-praya, Menam, Chaupxraya — Hindiston yarim oroldagi dare, Tailandsa eng katta. Uzunligi 1200 km (eng katta irmogʻi — Ping daryosi bilan 1500 km), havzasining maydoni 150 ming km². Irmoklari mamlakat shimolidagi Kxuntxan tizmasidan boshlanadi. Menam payettekisligidan oʻtib, Janubiy Xitoy dengizining Siyom qoʻltigʻiga delta hosil qilib quyiladi. Musson yomgʻirlaridan suv oladi. Yoz oylarida toʻlib oqadi. Quyi oqimida oʻrtacha suv sarfi 2700 m³/sek. Daryodan sugʻorishda, yuqori qismida yogʻoch oqizishda foydalaniladi. Quyilish joyidan 400 km, suvi koʻpayganda 700 km masofada (Uttaradit shahrigacha) kema qatnaydi. Baliq ovlanadi. M. deltasida Bangkok va Ayut-txaya shaharlari joylashgan.

Manbalar 

Alfavit boʻyicha daryolar
Tailanddagi daryolar
Menandr

Menandr (Menandros; miloddan avvalgi 343— 291) — yunon dramaturgi. Ellinizm davri adabiyotining yirik vakili. M. Afina hayotining ijtimoiy va siyosiy masalalaridan koʻra insonning shaxsiy turmushi manzaralarini kengroq yoritishga intilgan. 100 dan ortiq komediyasidan bizgacha saqlangan "Hakim sudi", "Qirqilgan soch", "Samoslik ayol" va boshqa asarlarida qahramonlarning ichki dunyosi, dardu alamlari, sevinch va shodliklari tasvirlangan. M. davrning ilgʻor falsafiy qarashlari mavqeida turib, umuminsoniy masalalarga oid ijobiy fikrlarni bayon etgan, jafokash qullarning aql-idrok va tadbirkorlikda oʻz xoʻjayinlaridan yuksakligini koʻrsatgan. M. ijodi keyingi davrlar dramaturgiyasi rivojiga katta taʼsir qilgan.

Manbalar
Menger Karl

MENGER (Menger) Karl (1840.23.2, Nenst-Sandets, Polsha — 1921.27.2, Vena) — avstriyalik iqtisodchi, iqtisodiy tafakkurda avstriya maktabi asoschisi, chegaralangan naflilik nazariyasi asoschilaridan biri. Vena universiteti professor (1879—1903). M.ning iqtisodiy nazariyasi individualizm asosiga qurilgan. U iqtisodiyot fanining asosiy vazifasi yakka xoʻjaliklar rivojlanish qonunlarini oʻrganish, individlarning talablarini qondirish yoʻllarini tadqiq etishdan iborat, deb qaraydi. M. oʻzining "Iqtisodiy siyosat arboblari" (1871) asarida klassik maktab vakillarining qiymatning mehnat nazariyasiga qarshi qimmat (qadriyat) nazariyasini ilgari surdi. Unga koʻra, tovarning narxi haridorlar va sotuvchilarning subyektiv ba-holashi natijasidir, mehnat sarflari "qadriyat kattaligi bilan bevosita aloqador emas".

Manbalar 

27-fevralda vafot etganlar
1921-yilda vafot etganlar
1840-yilda vafot etganlar
23-fevralda tugʻilganlar
Mengirlar

Mengirlar (bretancha ten — tosh hir — uzun) — jez va ilk temir davrida marhumlar xotirasiga qoʻyilgan megoligpik inshootlarning bir turi. Uzun tosh ustunlardan iborat boʻlib, yerga tik holda oʻrnatilgan. Balandligi 4–5 m dan to 20 m gacha (Frans iyada boʻyi 20 m, ogʻirligi 300 tonnaga yaqin M. bor). Baʼzan M. uzun yoʻlak yoki halqasimon toʻsiq shaklida joylashtirilgan (qarang Karnak, Kromlex), M., koʻpincha, dolmenlar bilan birgalikda uchraydi. Har bir tosh har bir marhumga alohida atab qoʻyilgan. Qazish vaqtida M. ostidan kul, sopol idish siniqdari va hayvon suyaklari topilgan.

Manbalar
Mengli Geray I

Mengli Garay I (, 1445 - 17-aprel 1515) - Qrim xoni (1468—1515). Garaylar sulolasidan. Qrim xonligi asoschisi Hoji Garayning kichik oʻgʻli. Taxtga Hoji Garayning katta oʻgʻli Nur Davlat oʻtirishi kerak edi, lekin mahalliy xalq va Kafa shahridagi genuyalik kolonistlar Mengli Garayni qoʻllab-quvvatlashgani uchun u taxtni egallagan. Hoji Garay davrida Qrim xonligi Oltin Oʻrdadan uzil-kesil ajralib chiqqan (1443), ammo Mengli Garay davrida Usmonli imperiyasiga qaram boʻlib qolgan (1475-yildan). Mengli Garay Katta Oʻrda xoni Ahmad va uning oʻgʻillari bilan uzoq muddat urush olib borgan. Turk sultoni va Moskva knyazi Ivan III bilan doʻstona munosabatlari tufayli 1502-yilda Katta Oʻrda ustidan gʻalaba qozongan. Mengli Garay Polshaga qarshi urushgan va Turkiyaning Moldaviyaga qarshi urushida qatnashgan. Mengli Garay hayotining oxirlarida uning oʻgʻillari Rus yeriga bir necha marta talonchilik yurishlari uyushtirgan.

Manbalar 

Qrim xonlari

Oltin Oʻrda hukmdorlari
Mendeleviy

Mendeleviy (Mendelevium), Md -davriy sistemaning III guruhiga mansub sunʼiy radioaktiv kimyoviy element; aktinoidlarta kiradi. Tartib raqami 101. Barqaror izotoplari yoʻq. Massa soni 247—252, 254—260 boʻlgan 13 ta izotopi maʼlum. Oksidlanish darajasi +1, +2, +3 (eng barkaror); ion radiusi Md3+ boʻyicha 0,0934 nm. A. Gi-orso, G. Siborg va boshqa amerikalik olimlar 1955-yilda eynshteyniy 253Es ni os zarralar bilan nurlantirish natijasida ilk bor M.ning dastlabki atomlarini (hammasi boʻlib 17 atom miqdorda) ajratib olganlar. M.ning eng uzoq mavjud boʻluvchi izotopi 258Md 1967-yilda AQShda olingan. D. I. Mendeleyev sharafiga atalgan. Eng uzok, mavjud boʻluvchi izotoplari: 25SMd (T1/2=56 sutka, a-nurlanuvchi), 26OMd (T1/2=32 sutka), 257Md [T1/2=5,0 soat, elektron ushlashi (90%), a- nurlanuvchi (10%)] va 256Md [T =75 min, elektron ushlashi (90%), a-nurlanuvchi (10%)].

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Dmitriy Mendeleyev

Mendeleyev Dmitriy Ivanovich (1834.27.1 (8.2), Tobolsk — 1907.20.1 (2.2), Peterburg (hozirgi Sankt-Peterburg)) — rus kimyogar olimi va pedagogi. Peterburgdagi Bosh pedagogika instituti fizika matematika fakultetining tabiiy fanlar boʻlimini tugatgan (1855). 1856-yilda Peterburg universitetida magistrlik dissertatsiyasini yoqlaydi. 1859—1861 yillarda Gelderberg shahriga ilmiy xizmat safariga yuboriladi. M. bu yerda Gelderberg universitetining R. V. Bunzen boshchiligidagi laboratoriyasida ishlaydi. 1861 yilda „Organik kimyo“ darsligi chop etiladi. 1865-yilda doktorlik dissertatsiyasini yoqlaydi va Peterburg universitetining professori, 1876 yildan Peterburg FA muxbir aʼzosi qilib saylanadi. 1893-yilda Mendeleyevning tashabbusi bilan Oʻlchov va tarozi namunalari deposi Oʻlchov va tarozilar bosh palatasiga aylantiriladi. Mendeleyev. umrining oxirigacha shu ishda boshqaruvchi (direktor) boʻlib ishlaydi.

M.ning ilmiy faoliyati keng va koʻp qirrali boʻlib, eng asosiylari kimyo, kimyotexnologiya, fizika, metrologiya, meteorologiya, iqtisod va boshqalarga oid. Kimyoviy elementlar davriy qonunining kashf qilinishi — M.ning buyuk xizmatidir (qarang Mendeleyev davriy sistemasi). M. eritmalarning kimyoviy („gidrat“) nazariyasini ishlab chiqdi, kritik trani(kritik temperatura?) kashf qildi (1860). Bir mol ideal gaz uchun bosim, hajm va temperatura orasidagi bogʻliqlikni ifodalovchi holat tenglamasini (Klapeyron — Mendeleyev tenglamasi(qaysi biri toʻgʻriroq?)) hisoblab topdi (1874). Koʻmirni yer ostida gazga aylantirish gʻoyasini ilgari surdi (1888). Tutunsiz poroxning yangi tarkibini topdi (1890) va uni ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻydi.

Moskva kimyotexnologiya instituti va Tobolsk pedagogika instituti M. nomiga qoʻyilgan. Shimoliy Muz okeanidagi suv osti tizmasi, Kunashir orolidagi (Kuril orollari) soʻnmagan vulkan, Oydagi krater, mendeleyevit minerali M. sharafiga atalgan.

1955 yilda Amerika olimlari (G. Siborg va boshqalar) sintez qilgan 101-elementni M. sharafiga mendeleviy (Md) deb atadilar.

Adabiyotlar 
 Makarenya A. A., Filimonova I. N., Karpilo N. G., D. I.Mendeleev v vospominaniyax sovremennikov, 2 nashr, M., 1973.

Kimyogarlar
1834-yilda tugʻilganlar
1907-yilda vafot etganlar
8-fevralda tugʻilganlar
2-fevralda vafot etganlar
Mendeleyev davriy qonuni

Mendeleyev davriy qonuni - kimyoning asosiy qonuni (qarang Mendeleyev davriy sistemasi).

Manbalar
Gregor Mendel

Gregor Johann Mendel (Řehoř Jan Mendel; 20-iyul 1822, hozirgi Ginchitse, Chexoslovakiya — 6-yanvar 1884, hozirgi Brno, Chexiya) — chex olimi, irsiyat toʻgʻrisidagi taʼlimot asoschisi. Bu taʼlimot uning sharafiga mendelizm deb ataladi. Vena untida erkin tinglovchi boʻlib, fizika, botanika, paleontologiya va analitik kimyoni oʻrgangan (1851—53). Noʻxatning 22 navida duragaylash boʻ-yicha tajriba olib borgan (1856-63). M. oʻz tajribalari natijasini tabiatni oʻrganuvchilar Bryunn jamiyati "Asarlari"da chop ettirgan (1866). U chatishtirilgan oʻsimliklar belgilarining duragay avlodlarida namoyon boʻlishini kuzatish orqali ayrim belgilarning mustaqil irsiylanishini aniqlagan. Bu qonuniyatlar irsiylanish toʻgʻrisidagi taʼlimotga asos boʻldi va Mendel qonunlari deb atala boshladi. M. kashfiyotiga uning hayotida eʼtibor berilmagan. 1900-yilda botanik olimlar: nemis K. Korrens, golland X. De Friz va avstriyalik E. Chermak birbiridan mustaqil holda M. kashf etgan qonunlarni qayta ochishdi.

Manbalar 
 Opiti nad rastitelnimi gibridami, M., 1965.

 

20-iyulda tugʻilganlar
6-yanvarda vafot etganlar
1822-yilda tugʻilganlar
1884-yilda vafot etganlar
Felix Mendelssohn

Felix Mendelssohn (1809.3.3, Gamburg - 1847.4.11, Leypsig) — nemis va yaxudi kompozitori, dirijyor, organchi, musiqa jamoat arbobi. Musiqiy romantizmtnt yirik namoyandasi. Bolalik davridan virtuoz pianinochi sifatida shuhrat qozongan. Uning ijodiy tafakkuri shakllanishiga M.lar oilasi bilan yaqindan tanish boʻlgan I. Gyote, G. Gegel, G. Geyne, aka-uka Gumboldtlar taʼsir oʻtkazishgan. 1820—30 yillari Italiya, Shveysariya, Parij va Londonda yashab ijod qilgan. Dyusseldorfdagi musiqa festivali direktori (1833—36), Leypsigdagi Gevandxauz orkestrining bosh dirijyori (1836— 45), Leypsig konser-vatoriyasining asoschisi (1843). Deyarli barcha janrlarda ijod qilgan M. romantik simfoniya (5 ta simfoniya, 1824—42), programmali konsert uver-tyurasi ("Yozgi tundagi tush", 1826 va boshqalar) janrlariga asos solgan. Skripka va orkestr uchun (1844), 2 ta fortepiano va orkestr uchun (1831, 1837) konsertlari, "Soʻzsiz qoʻshikdar" (1832— 45) fortepiano asarlari, "Pavel" (1836) va "Iliya" (1847) oratoriyalari mashhur. Romantizm va klassitsizm anʼanalarini mujassam etgan M.ning ijobiy uslubi oʻzining xalqchilligi, nozik did va samimiyligi, folklor qoʻshiklariga xos ohangdorligi, shakllarning mukammalligi, garmoniyaning ravshanligi, orkestr boʻyoklarining nafisligi bilan ajralib turadi. Hozirda M.ning "Yozgi tundagi tush" asaridagi "Toʻy marshi" nikoh marosimlarida albat asar sifatida ijro etilmoqda. 1874—77 yillari (36 jilddan iborat) barcha asarlari Leypsigda toʻla nashr etilgan.

Manbalar 

 

Klassik musiqa
Bastakorlar
Mendosa Pedro

MENDOSA (Mendoza) Pedro (14871537) — ispan konkistadori, Argentina hududini (La-Plata havzasi) birinchi boʻlib istilo qilganlardan biri. 1536-yil (boshqa manbalarga kura 1535-yil) Buenos-Ayres shahriga asos solgan. M.ning mamlakat ichkarisi tomon yurishni davom ettirishi va Parana daryosi boʻylaridagi yerlarni egallab olishga boʻlgan urinishi muvaffaqiyatsiz chiqib, indeyslarning qattiq qarshiligiga uchragan. M. Ispaniyaga qaytish chogʻida yoʻlda vafot etgan.

Manbalar
Menejer

Menejer (inglizcha: manager — boshqaruvchi) 

1) korxona va kompaniya egalari boʻlmagan, maxsus tayyorgarlik koʻrgan, boshqarishning qonun-qoidalarini chuqur biluvchi malakali mutaxassis — yollanma boshqaruvchi.

2) rivojlangan mamlakatlarda kompaniya, firma, korxona, bank, moliya muassasalarining ijroiya hokimiyatga ega boʻlgan boshqaruvchi, direktor, rahbar, mudir, maʼmuriy boshqaruvchi kabi rahbar xodimi.

3) obligatsiya zayomlari chiqarish (emissiya) va uni kapital bozorida oʻtkazish bilan shugʻullanuvchi bank sindikatlari rahbar guruxlari ishtirokchisi. Menejer rivojlangan mamlakatlarda maxsus ijtimoiy qatlamni tashkil qiladi. Bozor iqtisodiyoti sharoitlarida Menejer xizmati ishlab chiqarishda va tovarlar muomalasini uyushtirishda zarur omil boʻlib qoladi.

Manbalar
Menzula

Menzula (lot. mensula — stolcha) — joyning topografiya plani va haritasini grafik usulda olish uchun dala sharoitida qoʻllaniladigan chizmachilik stolchasi. M. toʻrtburchak shaklli taxtaplanshetdan, taglik hamda shtativ (3 oyoq)dan iborat (rayem). Azimut boʻyicha oriyentirlash uchun planshetni oyoq 3 ning vertikal oʻqi atrofida 360° ga burish mumkin. Planga olish natijasini birdaniga shartli belgilar bilan chizib tasvirlab borish uchun M. taxta planshetiga sifatli chizmachilik qogʻozi (vatman) mahkamlanadi. Unga kipregel yordamida joyning plani chiziladi. Bu plandan harita (ayniqsa, harbiy harita) tuzishda ham foydalaniladi. M. va kipregel bilan bajariladigan topografik sʼyomka menzula sʼyomkasi deyiladi.

Manbalar
Menzula syomkasi

Menzula syomkasi - topografik sʼyomka turlaridan biri; menzula va kipregel yordamida bajarilib bevosita dalada chizib boriladi. Buning uchun dastlab sifatli chizma qogʻozga sʼyomka asosi nuqtalarining koordinatalari boʻyicha tushirilib, qogʻoz menzula taxtasiga mahkamlanadi. Keyin joyda bu nuqtalarda menzula ketma-ket oʻrnatilib, joy tafeilotlari va relyefi sʼyomka qilinadi. Planga tushiriladigan nuqtalar (obʼyektlar) gacha masofa va nisbiy balandliklar kipregel bilan oʻlchab aniqpanadi. Ular sʼyomka masshtabida qogʻozga (planga) oʻlchab tushiriladi. Shu joyni oʻzida relyef ham gorizontallar bilan tasvirlab boriladi. Menzula sʼyomkasi natijasi boʻlib maxsus shartli belgilar asosida qalamda chizilgan topografik planni asli xizmat qiladi. Menzula sʼyomkasi kichik maydonlarning yirik masshtabdagi sʼyomkasini bajarishda qoʻllanadi.

Manbalar
Mening mulkim

Mening mulkim ("Chastnaya sobstvennost") — haftalik iqtisodiy gazeta. Kichik va oʻrta biznes subʼyektlari, aksiyadorlar, bank xodimlari, ishbilarmonlarga moʻljallangan, Toshkent shahrida oʻzbek va rus tillarida nashr etiladi. 1994-yil mart oyidan chiqa boshlagan. Muassislari: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi, Oʻzbekiston Respublikasi Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar palatasi, "Biznes-fond", Qimmatli qogʻozlar bozorini boshqarish va muvofiklashtirish markazi, Koʻchmas mul k birjasi, "Madad" sugʻurta agentligi, "Tadbirkorbank", "Zamin" banki, Oʻzbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi, "Zakovat" fondi va boshqa Gazetada "Biznes ishi" (normativ — huquqiy hujjatlar, qonunchilik hujjatlariga sharhlar), "Tovarlar va narxlar" (birja, kichik va oʻrta xususiy biznes, tadbirkorlar uchun birja, chakana va ulgurji bozordagi narxlar axborotnomasi), "Qimmatli qogʻozlar bozori" (aksiyalar, obligatsiyalarni korporativ boshqarish, hisobga olish, sotish masalalari), "Biznes-amaliyot" (tovarning ichki va tashqi bozordagi harakati), "Bank va mijoz", "Investor yon daftaridan" kabi ruknlari bor. Gazeta 4—3 bichimda 16 sahifada chiqadi. Bosh muharrir M. P. Reznikova. Adadi 2250 nusxa (2003).

Manbalar 

    

Gazetalar
Meningokokk

Meningokokk (yun meninx, raeningos — miya qobigʻi va kokkos — don) — epidemik serebrospinal meningit kasalligini qoʻzgʻatuvchi mikroorganizm; kokklarta kiradi, juft sharsimon (diplokokk) koʻrinishda boʻladi. M.lar Neisseriaceae oilasi Neisseria urugʻiga mansub. M.ning (Neisseria meningitidis) sof kulturasini avstriyalik olim A. Vekselbaum 1887-yil meningit bilan ogʻrigan bemorning orqa miya suyukligidan ajratib olgan. M.lar tashqi muhit va dezinfeksi-yalovchi eritmalar taʼsiriga chidamsiz. Tabiiy sharoitda M.larga hayvonlar chidamli. M.ning, asosan, A va V guruhlari koʻp uchraydi.

Manbalar
Menisk

Menisk (yunoncha: menishos — yarim oy) — 1) ikki sferik sirt bilan chegaralangan qavariq-botiq yoki botiqqavariq linza. Optik asboblarda qoʻllaniladi (qarang Meniskli teleskop); 2) ingichka naycha (kapillyar) devorlari yoki birbiriga yaqin turgan ikki plastinka orasidagi suyuqlikning qiyshaygan sirti. Maʼlumki, biror sirtga tekkanda uni hoʻllaydigan (yuqadigan) va hoʻllamaydigan (yuqmaydigan) suyuqliklar boʻladi. Sirtni hoʻllaydigan suyuqlikda botik M., hoʻllamaydigan suyuqlikda qavariq M. boʻladi (yana qarang Kapillyar hodisalar).

Manbalar
Meniskli teleskop

Meniskli teleskop - astronomik kuzatishlar uchun moʻljallangan optik asbob. Asosiy qismlari — menisk va botiq sferik koʻzgu (rayem). Barcha optik sirtlari sferik shaklga ega. Meniskli teleskopning optik qismlari barcha optik tasvir buzilishlari (aberratsiya) ni bartaraf etishi tufayli yuqori sifatli va keng koʻlamli tasvirlarni hosil qiladi. Meniskli teleskop fotografik teleobʼyektiv vazifasini ham oʻtashi mumkin. Oʻz FA Astronomiya institutida koʻzgusining diametri 1500 mm boʻlgan Meniskli teleskop oʻrnatilgan.

Manbalar
Menorragiya

Menorragiya (yun. men — oy va rhegnymi — yorilaman) — hayz vaqtida har safar odatdagidan koʻra uzoqroq (5 kundan ortiq) va koʻproq qon ketishi. Bachadon muskullarining qisqarish xususiyatini susaytiradigan jarayonlar sabab boʻladi. Bachadonning bir qancha kasalliklarida (bachadon fibromiomasi, raki va boshqalar) kuzatiladi. Giper-menorreya (hayz qonining koʻp kelishi, bunda hayz sikli buzilmaydi), poli-menorreya (hayzning uzoq davom etishi), proyomenorreya (hayzning tez-tez boʻlishi) kabi xillari bor. Baʼzan kizlar hayz koʻra boshlaganda, tuqqanda va abortdan keyin, bachadonda yoʻldosh boʻlagi qolganda, hayz butunlay toʻxtashidan oldin ham M. roʻy beradi. M.ga sabab boʻlgan asosiy kasallik davolanadi.

Manbalar
Mentalitet

Mentalitet ( — akliy) — ayrim kishi yoki ijtimoiy guruhga xos aqliy qobiliyat darajasi, maʼnaviy salohiyat. Jamiyat, millat yoki shaxsning Mentaliteti ularning oʻziga xos tarixiy anʼanalari, urf-odatlari, diniy eʼtiqodini ham qamrab oladi. Har bir millatning Mentaliteti uning tarixi, yashab turgan shart-sharoiti, ijtimoiy faolligi va boshqa bir qancha omillar bilan bogʻlangan boʻladi. Masalan, oʻzbek millati Mentalitetining shakllanish jarayoni deyarli uch yarim ming yillik tarixga ega. Oʻzbek xalqi insoniyat moddiy va maʼnaviy madaniyatini bebaho durdonalar bilan boyitgan. Uning Mentaliteti, aqliy qobiliyati oʻtkirlashib borgan. Ammo 16—20-asrlar oraligʻida turli istibdod va mustamlakachilik zulmini boshidan kechirganligi tufayli milliy Mentalitetiga jiddiy putur yetdi. Mustaqillik mafkurasi oldida oʻzbek xalqining haqiqiy Mentalitetini tiklash vazifasi turibdi.

Manbalar
Mentol

Mentol, 3-l-mentanol, S10N20O — yalpiz hidli, taxir mazali rangsiz kristall. Mol.m. 156, 26. 4 ta izomeri bor. Spirt, efir, xlorofrom, benzol, skipidar, sirka kislotada yaxshi, suvda yomon eriydi. M. kimyoviy reaksiyaga faol kirishadi. Sanoatda choʻl yalpizi moyidan olinadi. Sintetik yoʻl bilan ham olish mumkin. Oziq-ovqat sanoatida likyor, konfet ishlab chiqarishda, atir-upa, tish yuvish vositalari tayyorlashda, farmatsevtikada validol va bormentol olishda ishlatiladi.

Manbalar
Menua

Menua — Urartu podshosi (miloddan avvalgi taxminan 810—786/781 yil), Ishpuini oʻgʻli. M. davrida Urartu podsholigining qoʻshinlari Zakavkazyega, Diauxlar qabilasi yurtiga, shuningdek, Urmiya koʻli atroflari va Shimoliy Mesopotamiyaga bosqinchilik yurishlari uyushtirganlar. M. katta bunyodkorlik ishlari olib borgan. M. oʻziga yangi qarorgoh — Menuaxinili shahrini qurdirgan. Otasi va oʻzining hukmronligi davrida Tushpa shahri (Van)da qurilishlar qilingan. M. mashhur Semiramida kanalini qayta taʼmirlab, uni Van shahriga tomon oqizgan. M. davridan bizgacha 100 dan ortiq Urartu mixxat yozuvlari saqlangan.

Manbalar
Yehudi Menuhin

MENUXIN (Menuhin) Iyegudi (1916.22.4, Nyu-York - 1999, 11.3, Berlin) — amerikalik skripkachi, dirijyor, musiqa jamoat arbobi. 20-asr skripka ijrochiligining yirik namo-yandasi. YUNESKO qoshidagi Xalqaro musiqa kengashi (IMC) prezidenti (1971—75). 7 yoshidan konsert faoliyatini boshlagan. A. Bush va J. Eneskudgm taʼlim olgan. Gshtad (Shveysariya, 1957) va Bat (Angliya, 1958) musiqa festivallari, Stok-d’ Abernonda (Angliya, 1964) isteʼdodli bolalar uchun maxsus musika maktabi tashkilotchisi. Ijro uslubiga teran mazmundorlik, samimiylik, shuningdek, favqulodda kuychanlik va virtuoz mahorati xosdir. Repertuaridan klassitsizm va romantizm (I. S. Bax, G. Gendel, L. Betxoven, F. Mendelson, R. Shuman, P. Chaykovskiy va boshqalar) namunalari qatori 20-asr kompozitorlari (U. Uolton, B. Britten, J. Enesku, B. Bartok, B. Martinu, E. Blox, K. Xindemit, S. Prokofyev va boshqalar)ning asarlari oʻrin olgan. M. ijrolarida Sharq musika (jumladan, hind raga) anʼanalari ham oʻz ifodasini topgan: 1960 yildan boshlab M. Ravi Shankar bilan birgalikda oʻziga xos duet tarzida konsertlar bergan. Butun dunyo boʻylab, skripkachi hamda dirijyor si-fatida konsert bergan. Musiqa madaniyatiga qoʻshgan buyuk xizmatlari uchun Angliya lordi unvoniga sazovor boʻlgan (1993). M. nomidagi xalqaro musiqa jamgʻarmasi (1991 yildan Bryusselda), qator mamlakatlarda skripkachilar tanlovlari, iqtidorli yoshlar uchun mukofotlar, musiqa oʻquv yurtlari mavjud.

Manbalar 

 

Grammy mukofoti sovrindorlari
Menuet

Menuet (frans. menuet, menu pas — mayda qadam soʻzidan) — qad. fransuz xalq raqsi. 17-asrdan boshlab (Lyudovik XIV saroyida ) bal raqsi sifatida mashhur boʻlib, "qirollar raqsi" hamda "raqslarning qiroli" nomlariga sazovor boʻlgan. Tez orada butun Yevropa mamlakatlarida keng tarqalgan. Vazmin, xushmuomala harakatlardan iborat. Musiqa oʻlchovi 3/4. Keyinchalik kompozitorlik musiqa ijodida rivoj topib, opera va balet (ilk namunalari — J. B. Lyulli), kamer-cholgʻu musiqa janrlari — syuita (Paxelbel, I. S Bax, G. Gendel), sonata (I. Gaydn, V. Motsart) hamda simfoniya (Mangeym maktabi, I. Gaydn)ga kiritilgan. Shuningdek, J. Vize, P. Chaykovskiy, K. Debyussi, M. Ravel, B. Bartok, S. Prokofyev, I. Stravinskiy, A. Shyonberglarning turlicha M.lari mashxur.

Manbalar
Aleksandr Menshikov

Aleksandr Danilovich Menshikov (1673–1729) — Pyotr I ning safdoshi, shavkatli knyaz (1707), generalissimus (1727). Saroy otboqarining oʻgʻli. 1700–1721-yillardagi Shimoliy urush davrida yirik sarkarda. 1718–24 va 1726–27 yillarda Harbiy kollegiya prezidenti. Yekaterina I davrida amalda davlat hukmdori. Imperator Pyotr II tomonidan Beryozov (hozirgi Tyumen viloyatidagi Be-ryozovo qishlogʻi)ga surgun qilingan.

Manbalar 

 

16-noyabrda tugʻilganlar
1673-yilda tugʻilganlar
23-noyabrda vafot etganlar
1729-yilda vafot etganlar
Rossiya kishilari
Menyer kasalligi

Menyer kasalligi - ichki quloq kasalligi, bunda endolimfa suyukligi koʻpayib, ichki quloq bosimi oshadi. Kasallik dambadam kuchli bosh aylanishi bilan oʻtadi. Menyer kasalligida bemorning koʻngli behuzur boʻlib, qayt qiladi, baʼzan qulogʻi shangʻillab, yaxshi eshitmaydi; xuruj vaqtida bemor oʻzini idora qila olmay qoladi, yurolmaydi va hatto oʻtirolmaydi. Xurujdan soʻng u, odatda, oʻzini sogʻ sezadi, biroq buni sogʻayish deb boʻlmaydi. Kasallik xuruji qaytarilib turadi (haftada yoki oyda 1-marta). Xuruj takrorlangani sari bemor sekin eshita boshlaydi va bora-bora kar boʻlib qolishi mumkin. Ichki quloq yalligʻlanganda, miya va miyacha zararlanganda va boshqa kasalliklarda ham shunga oʻxshash hodisalar roʻy beradi. Bunday alomat paydo boʻlganda darhol vrachga koʻrinish va vaqtida davolanish zarur.

Manbalar