MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Afrika guruch markazi

Afrika guruch markazi (AfricaRice) (eng. Afrika guruch markazi, AfricaRice) ― ilgari gʻarbiy Afrika guruch taraqqiyot uyushmasi (eng. Gʻarbiy Afrika guruch ishlab chiqarish uyushmasi, WARDA) — Kotonu (Benin)da joylashgan Afrika tashkiloti deb atalgan. RiceAfrica — 1971-yilda Gʻarbiy Afrikaning 11 ta davlati tomonidan tashkil etilgan qishloq xoʻjaligi tadqiqot markazi. Hozir tashkilot tarkibiga 24 Afrika davlati kiradi. RiceAfrica 1986-yildan beri Xalqaro qishloq xoʻjaligi tadqiqotlari boʻyicha maslahat guruhining (CGIAR) 15 ta ixtisoslashtirilgan tadqiqot markazlaridan biri hisoblanadi.

Odatda markazning shtab-kvartirasi Buake (Kot-d’Ivuar), ammo mamlakatdagi siyosiy vaziyat tufayli hozirda Kotonudagi Xalqaro Tropik qishloq xoʻjaligi instituti binolaridan olib boriladi. Markaz Sent-Luis (Senegal), Ibadan (Nigeriya), Dar es-Salam (Tanzaniya)dagi mintaqaviy tadqiqot markazlari orqali ishlaydi.

RiceAfrica rivojlanish uchun tadqiqotlar olib borish orqali Afrikada qashshoqlikni kamaytirish va oziq-ovqat xavfsizligiga hissa qoʻshish majburiyatini oladi. Markaz ushbu tashkilotga aʼzo mamlakatlarda, Yevropa, Yaponiya va AQShda universitet va tadqiqot institutlari, shuningdek, nodavlat tashkilotlar, fermer xoʻjaliklari va donorlarni oʻz ichiga olgan sektorni rivojlantirish bilan yaqin aloqada. RiceAfrica, CGIARning bir qismi sifatida, boshqa CGIAR tashkilotlari, jumladan Los Banosdagi (Filippin) Xalqaro guruch tadqiqot instituti (IIRI) va Ibadandagi (Nigeriya) Tropik qishloq xoʻjaligi xalqaro instituti (ITA) bilan resurslarni baham koʻradi.

CGIAR islohotlariga muvofiq, RiceAfrica MIIR va Global Rays Ilmiy Hamkorligi (GRRP) ning Tropik qishloq xoʻjaligi xalqaro markazi (ICTP) bilan hamkorlikda rivojlanmoqda, u guruch bilan bogʻliq tadqiqotlar boʻyicha global strategiyani maqsad qilgan.

RiceAfrica uchun asosiy vazifalardan biri guruch urugʻlarining Afrika sharoitlariga mos keladigan yangi navlarini ishlab chiqish va joriy yetishdir. NERICA (lit. Afrika uchun yangi guruch) Afrika dehqonlarining hosildorligini oshirish uchun yaratilgan guruchning afrikalik turlaridan biri (Oryza glaberrima) va Osiyo turi (ekilgan guruch) gibrididir. NERICA boʻyicha ishi uchun Syerra-Leonelik doktor Monti Jons 2004-yilda Jahon oziq-ovqat mukofotiga sazovor boʻldi, bu mukofotni olgan birinchi Afrika fuqarosi edi.

Manbalar

Havolalar 
Official site 
1971-yilda tashkil etilgan tashkilotlar
G'arbiy Afrika
Qishloq xo'jaligi ilmiy institutlari
Xalqaro ilmiy institutlar
Britaniya mavrikiylari

Birlashgan qirollikdagi (Buyuk Britaniya) Mavrikiya diasporasi (ingl. Mauritian diaspora in the United Kingdom) - kelib chiqishi Mavrikiy boʻlgan britaniyaliklar yoki Mavrikiyda tugʻilgan Mavrikiyaliklar. 2001-yilgi Buyuk Britaniya aholini roʻyxatga olish amaliyotida Mavrikiyda tugʻilgan va hozirda Buyuk Britaniyada istiqomat qiladigan 27 078 kishi qayd etilgan. 2011-yilgi Buyuk Britaniya aholini roʻyxatga olishda Angliyada 40 890 mavrikiyalik, Uelsda 434, Shotlandiyada 571 va Shimoliy Irlandiyada 83 kishi qayd etilgan. 2014-yilda Milliy statistika boshqarmasi Mavrikiyda tugʻilgan 41 000 kishi Buyuk Britaniyada istiqomat qiladi deb baholagan.

Mavrikiy 1968-yilgacha Britaniya maʼmuriyati boshqaruvida boʻlgan va mamlakat hamon Buyuk Britaniya bilan chambarchas bogʻliq. Shuning uchun Buyuk Britaniya mavrikiyalik muhojirlar koʻchib oʻtadigan mashhur joydir.

Taniqli shaxslari 

 Liz de Bassak, Ikkinchi Jahon urushi davridagi maxsus operatsiyalar qahramoni
 Jan-Pol „Blue“ Manik, musiqachi (Inkognito guruhi)
 Safia Minni Fair Trade, Eko Fashion va People Tree Lifestyle asoschisi
 Rav Uilding, teleboshlovchi va politsiya xodimi
 MC Zani, bitbokschi
 Bernard Pol, 1990 va 2000-yillarda bokschi
 Julian Piddl-Kallu, teleboshlovchi
 Shelina Permallu, ingliz oshpazi, MasterChef 2012 UK TV muallifi va gʻolibi

Manbalar

Havolalar 

 BBC xorijda tugʻilgan — boshqa Janubiy va Sharqiy Afrika
Sheng

Sheng (kit. UPR. 笙, pinyin shēng) — ogʻiz organi, Xitoyning eng qadimiy musiqa asboblaridan biridir. Yaponiyadagi analog Shen-syo.

Tarix 
Sheng Chjou sulolasining hukmronligi davrida mashhurlikka erishdi, chunki u koʻpincha sud ijrochilari va raqqoslar uchun hamrohlik vositasi sifatida ishlatilgan. Keyinchalik u oddiy jamoatchilik orasida oʻz yoʻlini topdi va jamoat kontsertlari, yarmarkalar, turli xalq bayramlar va boshqa tadbirlar uchun oddiy vositaga aylandi.

1740-yilda Iogann Vilde Xitoyga sayohat qildi, u yerda Sheng musiqiy asbobini uchratdi; u Yevropada distribyutor hisoblanadi. Biroq, baʼzilar ushbu asbobni bir necha asrlar ilgari Yevropaga kelgan deb hisoblashadi.

1978-yilda, Hubey provintsiyasidagi qazishmalarda bir nechta shenglar topilgan boʻlib, ular ikki ming yildan ortiq vaqtga toʻgʻri keladi.

XIX-asrning boshlarida asbob elementi fisgarmoniya va akkordeon ixtirosi uchun prototip edi.

Qurilma, ovoz, xususiyatlar 
Sheng yogʻoch yoki mis (qadimda gurjak) kubok shaklidagi ogʻizli tanasidan iborat boʻlib, uning ustiga turli uzunlikdagi bambuk yoki qamish quvurlari solinadi. Qoida tariqasida, 17 ta quvur mavjud, ulardan 3, 4 yoki 7 tasi dekorativ boʻlib, tovush hosil boʻlishida ishtirok etmaydi.

Idishning qopqogʻida aylana boʻylab teshik mavjud boʻlib, unda taglikdagi mis tillari boʻlgan qamish yoki yogʻoch naychalar kiritiladi. Pastki qismidagi har bir naycha Barmoqlar bilan qoplangan bir yon teshikka ega. Sheng xromatik 12-bosqichli ovozli raqamga ega.

Barcha anʼanaviy Xitoy musiqa asboblaridan faqat Sheng ansamblda timberni uygʻunlashtirish va orkestr ovozini boyitish uchun boshqa vositalar bilan ishlatilishi mumkin. Milliy musiqa asboblarining yirik simfonik orkestrida baʼzan „Sheng top“, "Sheng Alt„ va “Sheng Bass" ishlatiladi.

Yana qarang 
 Hulus
 Bau
 Garmonika

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 
 
Vetnam musiqa asboblari
Labial organ
Xitoy musiqa asboblari
Madaklashtlar

Madaklashtlar (madaklashti) — Pokiston shimolidagi Haybar-Paxtunxva viloyatining Chitral tumanidagi Madaklasht vodiysi va uning atrofida yashovchi, kelib chiqishi tojiklarga borib taqaluvchi mahalliy etnik-lingvistik jamoa. Ular Madaklasht shevasida gapirishadi. Ayrim tilshunoslar bu shevani dariy yoki tojik tilining dialekti deyishsa, boshqalar, shu jumladan madaklashtlarning oʻzlari ham Gʻarbiy Eron tarmogʻining mustaqil tili deb hisoblaydi. Ular Islomning ismoiliya mazhabida․

Tarixi 
Hozirgi madaklashtlarning ajdodlari Afgʻonistonning shimoli-sharqiy hududlaridagi tojik tilida soʻzlashuvchi viloyatlardan ikki yarim asrdan koʻproq vaqt oldin Chitralga koʻchib kelgan. Oʻshandan beri ular boshqa fors shevalaridan uzoqda yakkalanib qolgan holda istiqomat qilib keladi hamda yangi qoʻshnilari — Kxo, Gujar va pushtunlar taʼsiriga tushishgan. Aynan shu omillar Madaklasht xalqining oʻziga xosligini shakllantirishga va ham tojiklardan, ham Chitralning mahalliy xalqlaridan ajratib koʻrsatilishiga imkon beradi.

Manbalar

Adabiyotlar
Erxu

Erxu (xitoycha míní), erhuqin (xitoycha er — ikki, hu — egilgan) — ikki metall torli qadimiy xitoy kamonli cholgʻu asbobi. Huqinning asosiy xilma-xilligi. Oʻyin davomida musiqachi oʻng qoʻlining barmoqlari bilan torni tortadi va kamonning oʻzi ikki tor orasiga oʻrnatilgan boʻlib, erhu bilan bir butunni tashkil qiladi. Chap qoʻlning barmoqlari bilan oʻynaganda, koʻndalang vibrato ishlatiladi, agar tor pastga bosilgandek tuyulsa, bu dumaloq boʻyinning konstruktori bilan osonlashadi, uning ustiga torlar mahkamlanadi. Torlarga ulangan kamonni „kanifali“ qilish ancha qiyin, ammo xitoylik musiqachilar eritilgan rozinni yogʻoch silindrsimon rezonatorning tepasiga tomizadilar. Konifol qattiqlashganda, uning ustiga kamon „rozin“. Silindrsimon rezonator piton terisi membranasi bilan jihozlangan.

Zamonaviy Xitoyda keng tarqalganiga qaramasdan, erhu Xon asbobi deb hisoblanmaydi.

Tarix va etimologiya 
Erhu Markaziy Osiyoning moslashtirilgan asboblaridan biridir. Xitoyda erhu Tang sulolasi davrida birinchi marta paydo boʻladi.

Erxu Sitsin[en] asbobidan (xitoycha 奚琴) kelib chiqqan deb hisoblanadi. Si (xitoycha 奚) soʻzi bilan Xitoyda tilida hozirgi Xitoyning shimoli-sharqida yashaydigan tatablarning qadimgi moʻgʻul xalqi deb atashgan, qin esa zitra, stol arfasiga oʻxshagan yetti torli tortilgan cholgʻu asbobidir.

Erhu nomining birinchi belgisi, er (xitoycha zín, pinyin èr) asbobning faqat ikkita torli ekanligini bildiradi. Boshqa bir talqin shuni koʻrsatadiki, erhu zamonaviy xitoy orkestridagi gaohudan keyin ikkinchi eng yuqori ohangdir.

Ikkinchi ieroglif — hu (xitoycha chán, pinyin hú) beshta vahshiy askar boshlaridan birini yoki umuman „yovvoyi“ xalqlarni bildiradi.

Erhu uchun musiqa 
Erhu uchun yozgan mashhur bastakor Liu Tianhua — Gʻarb musiqasini oʻrgangan xitoylik musiqachi. U erxu uchun 47 ta mashq va 10 ta yakkaxon asar yozgan, bu esa asbobdan yakka cholgʻu sifatida foydalanish imkonini bergan. Uning erhu uchun mashhur asarlari: Erhu uchun mashhur asarlari: Yueye (kit. 月夜, piñin yuè yè, soʻzma-soʻz: „oy kechasi“) va CHjuinyaohun (xitoycha: yǐng yǐng, pinyin Zhú yǐng yáo hóng, soʻzma-soʻz: "Shamlarning miltillovchi qizil soyalari").

1920-yillardan boshlab, asbob bir daraja yoki boshqa darajada Gʻarb akademik anʼanalariga yoʻnaltirilgan musiqada qoʻllanila boshlandi.

Bugungi kunda erhu asosan xalq va anʼanaviy Xitoy musiqasini yakkaxon asbobi sifatida va ansamblda ijro etishda ishlatiladi. Shuningdek, orkestrda, shu jumladan, Xitoy operasi musiqiy asarida ham qoʻllaniladi.

Erhu Kanadaning Cirque du Soleil koʻngilochar kompaniyasi musiqasida va mashhur Shen Yun Performing Arts (2006-yilda Nyu-Yorkda Falun Gong ruhiy harakati izdoshlari tomonidan tashkil etilgan klassik Xitoy raqs va musiqa guruhi) yakkaxon chiqishlarida qoʻllaniladi.

Baʼzi rok musiqachilari erxga murojaat qilishdi. Xususan, erxu amerikalik Hsu-nami guruhining asoschisi va frontmani Jek Xyu tomonidan ijro etiladi. Bundan tashqari, vosita Ukraina Fleur jamoasi tomonidan ishlatiladi.

Taniqli rassomlar 
 Ley Qiang

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
 Эрху — музыкальный инструмент // Великая музыка
Kamonli musiqa asboblari
Xordofonlar
Xitoy musiqa asboblari
Ipu cholgʻu asbobi

Ipu (haw. Ipu) — bu Havayi zarbli cholgʻu asbobi boʻlib, u bilan hula raqsi ijro etilayotganda joʻr musiqa chalinadi. Ipu anʼanaviy ravishda ikkita qovoqdan tayyorlanadi.

Ipuning ikki turi mavjud:

 ipu-heke (haw. ipu heke). U bir-biriga bogʻlangan ikkita qovoq qobigʻidan yasaladi. Yasash uchun qovoq boʻyin qismidan kesilib, ichi tozalanadi. Kattaroq hajmdagi qovoq pastki qismga joylashtiriladi. Kichikrogʻining ichidan yana teshik ochiladi.
 ipu-heke-ole (haw. ipu hekeʼole). Usti kesilgan bitta qovoqdan yasaladi

Ushbu cholgʻu asbobida oʻynash qoidasi doʻmbirani chalish bilan bir xil. Havayiliklar odatda oʻtirgan holda ipuning yuqori qismini barmoqlari yoki kaftlari bilan urish orqali oʻynashadi. Bundan tashqari, ipu ijrochining oldida turadigan yumshoq matoga ham urib chalinadi.

Manbalar
Perinevri

Perinevri (perineurium) — periferik nervlarning nerv tolalari toʻplami atrofida membranani hosil qiluvchi va biriktiruvchi toʻqimalarning (perinevral hujayralar) konsentrik qatlamlari. Perinevrium toʻplam ichidagi nerv tolalarini qoʻllab-quvvatlaydi va himoya qiladi va periferik nervlarning mustahkamligi va elastikligini taʼminlaydi. Toʻplamning  kattaligi va tanadagi joylashishiga qarab, perinevral hujayra qatlamlari soni 3 dan 15gacha oʻzgaradi. Har bir perinevral hujayra proteoglikanlardan (laminin, fibronektin va geparin sulfatidan) tashkil topgan membrana bilan oʻralgan.

Perinevri birinchi marta XIX asrning oʻrtalarida nemis fiziologi va patolog Fridrix Gustav Genle tomonidan tasvirlangan.

Perinevrium atrofdagi tolalardan osongina ajratilishi mumkin boʻlgan silliq shaffof quvurli membranadir. Aksincha, epinevri kuchli va mexanik ravishda chidamli mato boʻlib, unda igna bilan kirib borish oson emas.

Yana qarang 
 Endonevriy
 Epineurium

Manbalar 

Asab tizimi
Sergey Andreyev (futbolchi, 1970)

Sergey Nikolayevich Andreev (; 1970-yil 19-sentyabr) — sovet va oʻzbek futbolchisi, hujumchi.

Futbolchi faoliyati 
1988—1989-yillarda Oʻzbekistonning SKA va SKA-RShVSM klublarida xizmat qilgan. 1990-yilda bir guruh hamkasblari bilan birgalikda „Shaxtyor“ (Angren) klubiga oʻtgan. Oʻsha yili „Paxtakor“ bilan oliy ligaga yoʻl oldi. 1991-yil butun mavsumni Namanganning „Navbahor“ jamoasida birinchi ligada oʻtkazdi.

1992-yilda Simferopolning Tavriya tarkibida Ukrainaning birinchi chempionligini qoʻlga kiritdi, Chempionlar ligasi oʻyinida qatnashdi.

1994-yildan boshlab „Navbahor“ va „Neftyanik“ tarkibida Oʻzbekiston Oliy ligasida oʻynagan, chempionlik medallari va Oʻzbekiston kubogini qoʻlga kiritgan.

1998-yil yanvar oyida BAAdagi termada Samaraning „Krilya Sovetov“ jamoasiga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvi oʻtkazdi. 1998-yilning yozida u „Krilya“ tarkibida Rossiya chempionatida debyut qildi. U milliy chempionatda 3 ta oʻyin oʻtkazgan, Rossiya kubogining 1/16 final bosqichi oʻyinida ishtirok etgan.

2002-yil sentyabrgacha u Irkutskning „Zvezda“ jamoasida oʻynagan. 2001/02 va 2002/03-yilgi mavsumlarda Hindiston klublarida oʻynagan. 2003-yilda Oʻzbekistonga qaytib, oʻz futbolchilik faoliyatini yakunlagan.

Murabbiylik faoliyatini 2006-yilda "Lokomotiv" PFK (Toshkent) murabbiyi lavozimini egallagan paytda boshlagan. Jamoa bilan birgalikda u 2013-yilda bronza medalini qoʻlga kiritgan.

Yutuqlari 
  Ukraina chempionati oltin medali — 1992
  Oʻzbekiston chempionati oltin medali — 1995
  Oʻzbekiston chempionatining kumush medali — 1996
  Oʻzbekiston chempionati bronza medali — 1994, 1997
  Osiyo chempionlar ligasi bronza medali — 1994/1995
  Oʻzbekiston kubogi sohibi — 1996

Manbalar

Havolalar 

 Sergey Andreevning tugʻilgan kuni
 Sergey Andreev
 

Yashayotgan insonlar

Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
SSSR erkak futbolchilari
Futboldagi erkak hujumchilar
Neftchi (Fargʻona) futbolchilari
Navbahor futbolchilari
Paxtakor jamoasi futbolchilari
Nasaf klubi futbolchilari
Sverdlovets klubi futbolchilari
Konchi Angren klubi futbolchilari
Doʻstlik Toshkent futbolchilari
SC Tavriya Simferopol futbolchilari
PFC Krylia Sovetov Samara futbolchilari
FC Volgar Astrakhan futbolchilari
Dempo SC futbolchilari
FC Zvezda Irkutsk futbolchilari
FC Novokuznetsk futbolchilari
FSV Wacker 90 Nordhausen futbolchilari
Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Ukraina Premyer-ligasi futbolchilari
Rossiya Premyer-ligasi futbolchilari
Oʻzbekistonlik muhojir erkak futbolchilari
Ukrainadagi chet ellik erkak futbolchilari
Germaniyadagi chet ellik erkak futbolchilari
Rossiyadagi chet ellik erkak futbolchilar
Hindistondagi chet ellik erkak futbolchilari
O‘zbekiston milliy terma jamoasi futbolchilari
Oʻzbekistonlik futbol murabbiylari
Magyarablar

Magyarablar () — Misr va Sudan chegarasida joylashgan Nubiyada yashab keluvchi qabila. Taxmin qilinishicha, ular XVIasrda Usmonli xalifaligi qoʻshinlari tarkibida chegara xizmatini bajarish uchun Nubiyaga kelgan va mahalliy qabilalar bilan aralashib ketgan vengrlarning (majorlar) avlodlaridir. Statistikaga koʻra, magyarablar soni 10-12 ming (sharqshunos Istvan Fodor tomonidan hisoblangan)dan 60 ming (Magʻarab jamiyati matbuot kotibi Muhammad Hasan Usmon) kishigacha baholanadi.

Kelib chiqishi 
Taxminlarga koʻra, 1517-yili Usmonli xalifalining sulton Salim I Islomni qabul qilgan vengerlar harbiy xizmatga olib, Nubiya chegarasini qoʻriqlash uchun yuborishi natijasida Misrga kelib qolishadi. Magyarablarning rivoyatlarida aytilishicha, ular budalik qandaydir harbiy qoʻmondon Ibrohim al-Magyor avlodi boʻlib, u mahalliy nubiyalik ayoldan Ali ismli oʻgʻilli boʻlgan; oʻz navbatida Alining besh oʻgʻli boʻlgan va aynan ular barcha Magʻyarab jamoasining asoschilariga aylanganlar. Magyarablar XX asrning 20-yillarida sayohatchi Laslo Almasi tomonidan „qayta kashf etilgan“. 1992-yilda ular vengerlarning Butunjahon kengashiga qabul qilingan. Bugungi kun magyarablari venger tilini unutishgan, ammo oʻz tillarining ayrim xususiyatlarini saqlab qolishgan.

Misr poytaxti Qohira shahrida 400 ga yaqin magyarab yashaydi. Magyarablardan farq qiladigan, lekin kelib chiqishi Vengriyadan boʻlgan (albatta, Afrikada paydo boʻlishini Mariya Tereza davri bilan bogʻlaydigan) boshqa bir jamoa Asvonda yashaydi.

Manbalar

Havolalar 

 Magyar torzs él Afrika szívében, Blikk, 2006. május 26.
 Hering József: Magyarok a Nílus mentén, Beszélgetés Fodor Istvánnal és Koltay Erikával. Demokrata, 4. evfoylam 28-29.szám, 1997. 17-iyul.
 Margittai Gábor: Fekete sereg — Szigetek a Nílus mélyén — Afrika csángói, magyarábok (1.  (mavjud havola) , Magyar Nemzet jurnali, 2007. marcius 10.
Tavche gravche

Tavche gravche — Makedoniya oshxonasining anʼanaviy taomi, tovada qovurilgan loviya. Serbiya oshxonasida aynan shunga oʻxshash boʻlgan prebranats taomi mavjud.

Taom nomi ikkita soʻz: „tavche“ — „maxsus sopol idish“ va „gravche“ — „loviya“dan tashkil topgan. Uning „gravche na tavche“, „makedoncha loviya“ kabi boshqa nomlari ham bor.

Taomni tayyorlash uchun Tetovo shahri hududida yetishtiriladigan yirik oq loviyaning tetovats navidan foydalanish maqsadga muvofiq.

Taom tarkibiga oq loviyadan tashqari piyoz, oʻsimlik moyi, qizil bulgʻor qalampiri va turli xil ziravorlar: tuz, murch, petrushka va boshqalar qoʻshiladi.

Loviya taom tayyorlashdan avval suvga solib qoʻyiladi va yumshatiladi, soʻngra pishguncha qaynatiladi, qaynash oxiriga kelib qolganda unga yogʻda qovurilgan piyoz hamda ziravorlar qoʻshiladi. Loviya tayyor boʻlgandan keyin issiqbardosh idishga — tavchega olinadi va yana pishiriladi. Taomga goʻsht qoʻshish ham mumkin.

Manbalar

Havolalar 

Alifbo boʻyicha taomlar
 Makedoniya oshxonasi
loviya idishlari
Tavranchuk taomi

Tavranchuk (taranchuk, taganchuk) — rus oshxonasining qadimiy taomi, xumcha ichiga solib, rus pechida dimlab pishirilgan goʻsht yoki baliq.Taomning oʻziga xos xususiyatlari: xumchada pishiriladigan boshqa taomlardan farqli oʻlaroq, tavranchuk tarkibida sabzavot yoki boshqa turdagi garnirlar boʻlmagan, u faqatgina piyoz va sarimsoqdan tayyorlangan. Taomni dimlash uchun suv oʻrniga odatda kvas, kamdan kam hollarda sut ishlatilgan. Taomning tarkibiy masalliqlari orasida tuzlangan bodring, koʻkatlar va ziravorlar ham boʻlgan.

Tarixi 
Taom nomi katta ehtimol bilan turkiy tildagi „tavr“ — „kesmoq“ feʼlidan kelib chiqqan. Uning asosiy tarkibiy masalliqlari qanday boʻlishidan qatʼi nazar har doim boʻlaklarga boʻlingan. „Taganchuk“ varianti- togʻon, yaʼni sopol, loydan yasalgan kosa-tovada pishirilgan. Vladimir Dal tomonidan yozilgan „Tirik va buyuk rus tilining izohli lugʻati“ ga koʻra, „Tavranchuk — baliqli taomdir“. N. A. Kolomiytsova (1891) tomonidan yozilgan „Yosh uy bekalari uchun zaruriy kitob“da taomning qoʻy goʻshtidan tayyorlanuvchi retsepti keltirilgan. Ukrainada taranchuk choʻchqa goʻshtidan tayyorlanadi.

Tayyorlanishi 
Goʻsht rus pechida kamida uch soat davomida dimlab pishirilgan va shuning uchun ham juda yumshoq boʻlgan. Uzoq vaqt davom etadigan pishirish jarayonida suyuqlik bugʻlanib ketmasligi uchun idishni yaxshilab yopish kerak boʻlgan. Buning uchun melanjdan foydalanilgan, yaʼni aralashtirilgan xom tuxum yoki abes — (fransuzcha abaisse - „qobiq“) qattiq va shoʻr qilib qorilgan xamir bilan xumchaning ustki qismi yopib qoʻyilgan. Tavranchuk taomini tayyorlash odati bugungi kunda yoʻq boʻlib ketgan, bunga uni pishirish uchun qulay boʻlgan rus pechkasi foydalanishdan chiqib ketgani sabab sifatida koʻrsatiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Poxlyobkin V. V. Tavranchuk // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 347. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
Alifbo boʻyicha taomlar
rus oshxonasi
 qadimgi rus oshxonasi
 go'sht ovqatlarni
Yumshoq puding

Yumshoq puding ( — shirin taʼmga ega boʻlmagan ingliz taomi boʻlib, charvi yogʻiga qorilgan xamir ichiga, keyin esa dokaga oʻrab pishiriluvchi goʻsht qiymasi va piyozdan iborat.

Taom 19-asrda Oldemda, sobiq sanoat yoʻldosh shaharchasi, ilgari Angliyaning paxta sanoati markazi boʻlgan „tegirmon shahar“ — (mill town) — Lankashirda oʻylab topilgan. Aytishlariga qaraganda, yumshoq puding tegirmon ishchilarining qornini oddiy, ammo yuqori kaloriya ega boʻlgan, oz miqdorda goʻsht solib pishiriluvchi taom bilan toʻydirish maqsadida oʻylab topilgan. Yumshoq puding pishirish usuli maxsus sopol idishlar va polietilen paketlardan oldin paydo boʻlgan, shuning uchun ham taomni tayyorlashda Oldemda keng tarqalgan paxta yoki muslin matolaridan foydalanilgan. Bu inqilobiy yangilik edi, chunki ilgari bu turdagi pudingni tayyorlash uchun hayvon ichaklari (oshqozoni) kerak boʻlgan, bu esa uni tansiq va maxsus taomga aylantirgan, biroq pazandachilikka arzon matolar kirib kelishi bilan nordon va shirin pudinglar inglizlarning kundalik yeguligiga aylanib qoldi. Mahalliy oshpazlarning taʼkidlashicha, yumshoq puding — birinchi marta puding tayyorlayotgan insonlar uchun ayni muddao, chunki bu retseptda „biror narsaning oʻxshamay qolishi ehtimoli juda kam“.

Mazkur puding tarkibi va tayyorlanish usuli boʻyicha steyk va mol buyragidan tayyorlanadigan pudingga oʻxshab ketadi, unda tarkibiy masalliqlar xamirga oʻraladi va plita ustidagi bugʻ idishida sekinlik bilan pishiriladi. Yumshoq pudingni Lankashirdagi anʼanaviy va mahalliy goʻsht doʻkonlaridan sotib olish mumkin.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Majumdar, Simon (2010). Eating for Britain. John Murrey. ISBN 978-1-84854-226-6.
 go'sht ovqatlarni
ingliz oshxonasi
 Pudinglar
Naʼmatakli shoʻrva

Naʼmatakli shoʻrva, nyuponsoppa (shved. Nyponsoppa — naʼmatak mevalaridan tayyorlanadigan anʼanaviy shved taomi. Ichimlik sifatida yoki quruq sut, qaymoq yoki vanilli muzqaymoq, bodomli pechenye, yorma bilan birga desert sifatida dasturxonga tortiladi. Agar shoʻrva toʻlaqonli ovqat sifatida beriladigan boʻlsa, uning mevasi kamroq va suvi koʻproq boʻladi. Baʼzida shoʻrvani shved kulchasi bilan isteʼmol qilishadi. Tarkibidagi polivitaminlar miqdori koʻpligi hisobiga shamollashni davolovchi vosita sifatida ham ishlatiladi.

Tavsif 
Naʼmatak mahsulotlari milliy oshxonalarning aksariyatidan oʻrin olgan. Shved taomlari uchun oʻsimlikning eng yaxshisi — Rosa rugosa (ajinli naʼmatak) navining yirik mevalari hisoblanadi, ammo taomlar uchun Rosa kanina (it naʼmatagi) va Rosa dumalis (oʻrmon naʼmatagi) navlarining kichikroq mevalari ham ishlatiladi. Taom tayyorlash uchun zarur boʻlgan mevalar oʻsimlik butasidagi yaproqlar toʻkilganidan keyin keyin pishib yetiladi. Mevalar birinchi ayozdan keyin, toʻliq pishib yetilgan va qizargan vaqtda yigʻib olinadi, keyin esa quritiladi.

Nyuponsoppa odatda quritilgan naʼmatak mevalari, suv, kartoshka uni (quyuqlashtiruvchi sifatida) va shakar bilan bilan tayyorlanadi. Mevalar bir kechaga suvga solib qoʻyiladi va urugʻlari olib tashlanadi. Yumshoq boʻlguncha qaynatiladi, soʻngra mikser yordamida pyure holatiga keltiriladi. Hosil boʻlgan aralashma gʻalvirdan oʻtkaziladi va kartoshka uni yordamida quyuqlashtiriladi. Asosiy retsept tarkibida sut yoki qaymoq mavjud emas, ammo nisbatan quyuqroq massa hosil qilish uchun ulardan foydalanish mumkin. Shoʻrvani likopcha, kosa yoki stakanda ham issiq, ham sovuq holda isteʼmol qilish mumkin.

Naʼmatak shoʻrvasi tarkibida multivitaminlar koʻp boʻlganligi sababli shamollashga qarshi vosita sifatida isteʼmol qilinadi . Shvetsiya doʻkonlarida naʼmatak shoʻrvasi tayyor holatda ham, suv bilan aralashtirilib isteʼmol qilinadigan kukun koʻrinishidagi yarim tayyor mahsulot sifatida ham sotiladi.

Arman oshxonasida aynan shunga oʻxshash boʻlgan masramatsun () taomi mavjud.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 

Desertlar
 mevali sho'rvalar
 Pishiriqlar
 Shvetsiya ichimliklar