FoydalanuvchiFoydalanuvchi:Sayriddinova Kibriyo/qumloq/2

Hokimiyatning bo'linish prinsiplari- bu davlat hokimiyatining qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati tarmoqlariga taqsimlanishidir.
Davlat hokimiyati vakolatlarining taqsimlanishi (mohiyati) - bu hokimiyat har uchala tarmog'ining muvozanatini,
tengligini hamda ularning o‘zaro bir-birini tiyib turishini va
qarama-qarshi ta’sir etishini ta’minlovchi tizimdir. Ayni
paytda ushbu organlar vakolatlari shundayki, ular bir-biridan
xoli harakat qila olmaydi va davlat hokimiyati uch mustaqil
tarmoq kooperatsiyasi jarayonida amalga oshiriladi.
Hokimiyat vakolatlari taqsimlanishi prinsipi mazmunini tavsiflochi quyidagi jihatlarni ko‘rsatib o‘tish
mumkin:
- demokratik  davlatlarda hokimiyatning qonun chiqaruvchi,
ijro etuvchi va sud tarmoqlari o‘zaro yagona davlat mexanizmi
bilan chambarchas bog‘lanibgina qolmay, balki ular nisbatan
mustaqil hamdir;
- qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi hamda sud funksiyalarini
amalga oshiruvchi davlat organlari o‘rtasida hokimiyatlarning
muayyan nisbati mavjud bo‘ladi hamda cheklovlar va muvozanat tizimi amal qiladi.
Hokimiyat vakolatlari taqsimlanishi prinsipi davlat
va huquq nazariyasining asosiy kategoriyalaridan biri bo‘lib,
unga ko‘ra yagona davlat hokimiyati mustaqil va bir-biriga
bo‘ysunmaydigan qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud
hokimiyatiga bo‘linadi (ular bilan bir qatorda ba’zan ta’sis etuvchi, saylovchi va nazorat hokimiyati ham ajratiladi). Ushbu
prinsipning vazifasi davlat hokimiyati to‘laligicha bir shaxs
yoki organ qo'lida jamlanishiga yo‘l qoymaslikdan iborat.
Zero, hokimiyatning to‘liq bir shaxs yoki organ qo'lida jamlanishi demokratiya va inson huquq hamda erkinliklariga bevosita
xavf tug'diradi, avtoritar tuzum o‘rnatilishiga olib keladi.

Hokimiyat vakolatlarini taqsimlash nazariyasi fransuz
mutafakkiri Sh.L. Monteskening «Qonunlar ruhi haqida»
asarida bayon etilgan. Uning fikricha, adolatli qurilgan davlatda hokimiyat yagona emas, balki aksincha bir-biriga tobe
bo'lmagan uchta hokimiyat: qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi
va sud hokimiyati mavjud bo'lishi shart. Ularning har qanday
ko'rinishda biron-bir organ yoki shaxs qo‘lida mujassamlanishi
umumiy manfaatlarga putur yetkazadi, suiiste’molliklarga olib
keladi va shaxsning siyosiy erkinligi bilan aslo kelishmaydi.
Qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlarning bir qo‘lda
birlashtirilishi qonunning ustun bo'lishiga zarar yetkazadi,
agar, sudyalar faqat sudlov bilan mashg‘ul bo'lmay, qonun yaratish ishi bilan shug'ullansa, u holda insonlar hayoti nohaqlik
qurboniga aylanishi mumkin1.
Hokimiyat vakolatlari taqsimlanishi prinsipi ilk bor
1787-yilgi AQSH Konstitutsiyasida o‘z ifodasini topgan. Ushbu prinsipga ko‘ra hokimiyat vakolatlari nafaqat uning turli
tarmoqlari o'rtasida taqsimlanadi, balki «o'zaro muvozanat va
cheklovlar tizimi» orqali ular bir-birini nazorat qiladi. Hokimiyat vakolatlari taqsimlanishi tamoyili 
Hokimiyat vakolatlarining taqsimlanishi prinsipini 0‘zbekiston Respublikasida joriy qilishdan maqsad mamlakatda
demokratiyalashtirish jarayonini tezlashtirish, davlat mexanizmini takomillashtirish, umuminsoniy qadriyatlarni qayta
tiklash, inson huquqlari va erkinlarining ustuvorligini tan olish
va pirovardida huquqiy davlat barpo etishdir. Hokimiyat vakolatlarining taqsimlanishi prinsipi hokimiyatning suiiste’mol
qilinishidan, byurokratizmdan va siyosiy hayotdagi bosh-boshdoqlikdan qutilish, hokimiyat organlarining muvozanati va
tengligini ta’minlash, ularning o‘zaro munosabatlarini tartibga
solish imkoniyatini beradi.