MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Savoy kanali

Savoy kanali — Fargʻona vodiysidagi davlatlararo kanal. 1930-yil Savoy dashtini oʻzlashtirish uchun Kampirravot gidrouzelidan Oqboʻra daryosigacha qazilgan. 1932—33 yillarda keyingi navbati qurilgan. Uzunligi 53 km. Shundan 30 km dan ortiqrogʻi Kirgʻizistonning Oʻsh viloyati hududida, qolgan kismi Andijon viloyati hududidan oʻtadi. Kanalning boshlanish qismidagi suv sarfi 20 m³/sek. Kanal jami 34 ta suv chiqarish qurilmalari (shundan 3 tasi Qirgʻizistonda) bilan jihozlangan. Kanal 29 km da Oqboʻra daryosini dyuker orqali kesib oʻtadi. Savoy kanali suvi bilan Andijon viloyatining Qoʻrgʻontepa va Xoʻjaobod tumanlarida 15,2 ming ga, Oʻsh viloyatida 3,7 ming ga yer sugoriladi. Kanadsa sel suvlari uchun tashlamalar qurilgan.

Manbalar 

    

Oʻrta Osiyo
Kanallar
Savoyya gersogligi

Savoyya gersogligi - 1416—1720-yilda mavjud boʻlgan davlat (11-asr — 1416-yilda graflik maqomiga ega boʻlgan). Dastlab poytaxti Shamberi sh. (Fransiyada), 1563-yildan Turin sh. (Italiyada) boʻlgan. S.g. tarkibiga Pyemont kirgan. London shartnomasi (1720)ga koʻra, Sitsiliya badaliga Sardiniya S.g.ga oʻtdi. Shunga koʻra, bu davlat Sardiniya qirolligi deb ataldi.

Manbalar
Savr

Savr (arab.) — 1) Zodiak yulduz turkumlaridan biri. Belgisi O. Oʻrta asr yulduz haritalarida Ovchi Orionga tashlanayotgan baquvvat buqa shaklida tasvirlanadi. Bu yulduz turkumida oddiy koʻz bilan 125 tagacha yulduz sanash mumkin. Uning eng yorugʻ yudduzini arablar Aldebaran deb atashgan. Ungacha masofa 70 yorugʻlik yili, shuningdek, bu yulduz turkumida Hulkar sochma yulduz toʻdasi ham joylashgan. S. kuz va qishda yaxshi koʻrinadi;

2) shamsiya yil hisobida 2oyning nomi. 22 apreldan 21 maygacha boʻlgan davrga toʻgʻri keladi.

Manbalar 

Yulduz turkumlari
Yil oylari
Savri surxoni

Savri surxoni — ertapishar mahalliy gilos navi. Shoxshabbasi gʻuj, asosiy shoxlari oʻrtacha yoʻgʻonlikda. 20 yoshida bal. 10 m dan ortadi. Barglari oʻrtacha, tuxumsimon, gullari yirik, toʻpgulda 2—3 tadan joylashgan. Mevasi aprel oxiri — mayning loʻn kunligida pishadi. Mevasi yumaloq, yuraksimon, shirali, poʻsti yupqa, yaltiroq, toʻq qizil. Tarkibida 18% gacha qand, 0,32—1,28% kislota va S vitamini bor, vazni 3—3,5 g. Koʻchati oʻtqazilgach, 4-yili hosil beradi. Sovuqqa chidami oʻrtacha. Oʻzbekistonda aprel boshlarida gullaydi. Toʻliq hosilga kirgan daraxti 50—60 kg gacha hrsil beradi. Yangiligida isteʼmol qilinadi, kompot, murabbo tayyorlanadi. Kasalliklarga va zararkunandalarga chidamli. Asosan, tomorqa bogʻlarga ekiladi.

Manbalar
Savromatlar

Savromatlar — skiflarga qardosh boʻlgan chorvador koʻchmanchi qabilalar. Volgaboʻyi va Uralboʻyi choʻllarida yashaganlar (mil. av. 7—4-asrlar). Ijtimoiy hayotlarida ayollar (yoʻlboshchi, kohin) katta rol oʻynagan. S. boshqa qabilalar bilan aralashishi natijasida sarmatlar deb atala boshlagan.

Manbalar
Savt

Savt (arab. — ovoz, tovush) — biror cholgʻu yoki vokal musiqa asari pardalari va kuy ohangi asosida yaratilgan kuy yoki ashula. Oʻzbek musiqasida muayyan kuy va ashulalar oʻzgacha doira usullariga tushirilib, ularning har xil variantlari yaratilgan va muayyan maqom, xalq kuyi yoki ashulalarining savti deb atalgan. "S." soʻzi 16-asrdan boshlab musiqa yozma manbalarida keng qoʻllanilib, Oʻn ikki maqom tizimida kichik shaklli ashulalar sifatida sharhlanadi. Shashmaqomsa esa S.lar maqomlarning 2guruh shoʻbalaridan boʻlib, yirik shakldagi ashula turkumlarini tashkil qiladi va Savti Sarvinoz (Buzruk maqomida), Savti Ushshoq, Savti Kalon, Savti Sabo (Rostda), Savti Navo (Navoda), Savti Chorgoh (Dugohda) deb nomlanadi. Shashmaqomdagi S.larning shoxobchalari Talqincha, Qashqarcha, Soqiynoma va Ufar deb ataladi va shu nomli doira usullarida ijro etiladi. Slar turli, ayniqsa, turkumli kuy va ashulalarning muayyan qismini ham bildiradi: Savti Ajam — Ajam turkumining 2-qismi; Savti Munojot — Munojot turkumining 2-qismi (mazkur S.ning surnay yoʻli ham mashhur); Savti Suvora — Suvoralarning 2-qismi; Savti Surnay Dutohi — Surnay Dugoxining 2-qismi.

Manbalar
Sagamihara

Sagamihara — Yaponiyadagi shahar. Kanagava prefekturasida. Xonsyu o.ning jan.sharqiy qismida, Dosi daryosi boʻyida. Aholisi 605 ming kishi (2000). Mamlakatning elektromashinasozlik va avtomobilsozlik hamda yadro tadqiqotlari markazi. Oziqovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari bor.

Manbalar 

    

Yaponiya shaharlari
Serikbay Sagatov

Serikbay Juzjasarovich Sagatov (1949.14.9, Tomdi tumani) — ilgʻor qorakoʻlchi chorvador, Oʻzbekiston Qahramoni (2003). Oʻrta maktabni tamomlaganidan keyin mehnat faoliyatini 1964-yilda Tomdi tumanidagi "Birlik" jamoa xoʻjaligida yordamchi choʻpon boʻlib boshlagan. 1970-yildan shu xoʻjalikda (2000-yildan shirkat xoʻjaligi) bosh choʻpon. Qizilkum choʻli sharoitlarida qorakoʻlchilikni tiklash va rivojlantirish ishlariga katta hissa qoʻshib kelmoqda. Krrakoʻl qoʻylari zotini yaxshilash, qorakoʻl qoʻylari zootexnikasi, zamonaviy veterinariyasanitariya amaliyotini takomillashtirish va joriy etish boʻyicha muhim yutuklarni qoʻlga kiritdi. Koʻp yillar davomida har 100 soaliqdan 114—120 bosh qoʻzi olib, ularning 75—95%ini oʻstirishga qoldirishga (2003-yildan har 100 sovliqdan 120 tadan qoʻzi, 95% ini oʻstirishga qoldirdi), sotiladigan qorakoʻl terilari navlarini oshirishga erishdi.

Manbalar 

Oʻzbekiston qahramonlari
1949-yilda tugʻilganlar
14-sentabrda tugʻilganlar
Sagovniksimonlar

Sagovniksimonlar, sikada simonlar (Cycadopsida) — ochiq urugʻli oʻsimliklar sinfi. Tanasi tugunaksimon yoki turpsimon, baʼzilariniki ustunsimon; boʻyi 18–20 m. Tanasining yuqori qismida qirqquloqsimon, patsimon qattiqbarg (uz. 3 m gacha) bogʻlamlari bor. Bargi 1—2 yildan keyin toʻkiladi. S. ikki uyli, megasporalar va mikrosporalardan koʻpaadi. Qubbasi oʻzak. 9—10 turkumga boʻlingan 100 tacha turi maʼlum. Asosan, tropik va subtropik mamlakatlarda tarqalgan.

Manbalar
Anvar Sadat

Muhammad Anvar as-Sadat ()(25-dekabr 1918-yil; Minufiya viloyati, Mit Abu al Qum qishlogʻi – 6-oktyabr 1981-yil; Qohira) — Misrning davlat va siyosat arbobi. 1970-yildan 1981-yilda oʻldirilishigacha Misrning uchinchi prezidenti boʻlgan.

Hayoti 
Anvar Sadat 1918-yilning 25-dekabrida Misr sultonligi Minufiya viloyati Mit Abu al Qum qishlogʻida tugʻilgan. 1938-yilda Misr qirolligining poytaxti Qohiradagi “Qirollik harbiy akademiyasi”ni bitirgan. J. A. Nosir boshqargan “Ozod zobitlar” inqilobiy tashkiloti aʼzosi (1950), Milliy demokratik partiya raisi (1978). 1952-yil iyul inqilobida qatnashgan. Misr vitse-prezidenti (1964-1966, 1969-1970), prezidenti (1970-yildan).

Anvar Sadat mamlakat iqtisodiy va ijtimoiy hayotini liberallashtirish yuzasidan chora-tadbirlar oʻtkazgan. Misrda “ochiq eshiklar” siyosatini joriy qilgan. 1972-yil iyulda u SSSR harbiy maslahatchilari hamda mutaxassislari xizmatidan foydalanmaslik qaroriga kelgan. 1973-yil 6-oktyabrda Isroilga qarshi urush boshlagan. SSSR va Misr oʻrtasida tuzilgan “SSSR va Misr o‘rtasidagi do‘stlik to‘g‘risidagi bitim”ni 1976-yilning mart oyida bekor qilgan. 1977-yil 19-noyabrda ilk bor Isroilga borgan. Ertasiga esa Quddusdagi “Al-Aqso” masjidiga, keyin esa Isroil bosh vaziri Menaxem Begin bilan birga “Yad va-Shem” memorial majmuasiga borgan. Shu kuni kechqurun Anvar Sadat Knesset yig‘ilishiga ishtirok etib, parlament tribunasidan Isroil va arab davlatlari o‘rtasida tinchlik o‘rnatishga chaqirib nutq so‘zlagan. Nutqda 6 kunlik urush davomida egallangan barcha davlatlar hududidan Isroil qo‘shinlarining olib chiqib ketilishini talab qilgan va mustaqil Falastin davlatini tuzish zarurati haqida gapirgan,biroq u o‘z chiqishida Falastin ozodlik tashkilotini tilga olmagan va bu Isroil tomonidan ijobiy qabul qilingan. Bu voqealardan soʻng Suriya milliy motam e’lon qilgan, Falastin ozodlik tashkiloti esa Anva Sadatning mazkur harakatini xoinlik deb atagan, Liviya Misrdagi barcha fuqarolaridan zudlik bilan vatanga qaytishni talab qilgan. Anvar Sadatning Isroilga tashrifini Saudiya Arabistoni ham qoralagan. Tehron namoyishchilari esa “El-Al” aviakompaniyasi vakolatxonasining oynalari sindirishgan.

Nobel tinchlik mukofoti laureati (1978-yil dekabr). 

Anvar Sadat Isroil bosh vaziri Menaxem Begin bilan AQSH vositachiligida 1979-yil 26 martda Kemp Devid (AQSH) tinchlik shartnomasini imzolagan. Unga binoan, Isroil 3 yil mobaynida oʻz qoʻshinlarini Sinay yarim orolidan olib chiqib ketishga vaʼda bergan. Oʻz navbatida Anvar Sadat Isroil bilan siyosiy, iqtisodiy va madaniy munosabatlarni tiklashga rozilik bergan. 

1981-yil 6-oktabr kuni islom fundamentalistlari “Al-Gama’a al-Islomiyya” va “Misr Islomiy jihodi”ning terroristik guruhlari birlashib, Isroil bilan yaqinlashgani sababli qasos olish uchun Anvar Sadatga suiqasd uyushtirishgan va otib oʻldirilgan.

Adabiyotlar 

Ad:. Knyazev A. G., Yegipet posle Nasera, 19701981, M.,1986;

Primakov Ye. M, Istoriya odnogo zagovora, M., 1985.

Manba

Havolalar 

1918-yilda tugʻilganlar
1981-yilda vafot etganlar
6-oktyabrda vafot etganlar
25-dekabrda tugʻilganlar
Sadafdorlar

Sadafdorlar (Unio) — ikki pallalilar sinfiga mansub mollyuskalar tipi. Chigʻanogʻining uz. 13,7 sm gacha. Yevropa, Shimoliy Afrika va Sharqiy Osiyoda tarqalgan. Daryolarda, koʻl kirgʻoqlarida yashaydi. Suvdagi organik moddalar bilan oziqlanadi. Ponasimon oyogʻi yordamida harakatlanadi. Ayrim jinsli; urugʻlangan (400 mingtacha) tuxumini urgʻochisi jabrasiga qoʻyadi. Tuxumidan baliklarda parazitlik qiluvchi lichinka (gloxidiya) rivojlanadi. Chigʻanogʻidan sadaf olinadi.

Manbalar
Sadaqa

Sadaqa (arab. — xayrehson) — miskin, bechorahol, qashshoq va muhtoj kishilarga beriladigan majburiy yoki ixtiyoriy xayrehson. S.ning majburiy turiga zakot, xiroj, ushr, fitr, kaforat, ixtiyoriy turiga xudoyi, toʻy, ziyofatlar, xayriya tashkilotlariga, jamgʻarmalarga beriladigan moddiy harajatlar kiradi. Odatda, S. deganda fakat muhtojlarga, gadolarga beriladigan narsa tushuniladi. Lekin liniy istilohda S. xayrehsonning barcha turlari uchun qoʻllanilaveradi. Islomda S. qilishga koʻp targʻibot qilinadi. Uning savobi, fazilati va foydasi toʻgʻrisida Qurʼon va hadislarda taʼkidlangan.

Manbalar 

 

Islom
Sadaqayragʻoch

Sadaqayragʻoch () — qayragʻochdoshlar oilasiga mansub manzarali daraxt. Boʻyi 10—20 m, shoxshabbasi sharsimon yoki ellipssimon. Bargi yirik, uz. 3—7 sm, eni 1,5—3 sm, tuxumsimon, cheti arra tishli, usti tuksiz yoki yumshoq tukli. Barg bandi qisqa — 6—7 mm, siyrak tukli, shoxchalari sertuk. Guli kalta novdalarda toʻptoʻp oʻrnashgan. Gulqoʻrgʻoni 4—5 boʻlakli, changchilari 4 ta. Mevasi qanotchali, 2 sm. Fevral— martda gullaydi. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekistonning togʻlik hududlarida oʻsadi. Manzarali oʻsimlik, qadimdan ekiladi.

Manbalar 

 
Qayragʻochdoshlar
Saddi Iskandariy

Saddi Iskandariy („Iskandar devori“) — „Xamsa“ Navoiyning yakunlovchi dostoni (1485). Asar 89 bob, 7215 bayt (1 bayt 2 qatorga teng)dan iborat boʻlib, Navoiy ijodidagi hajman eng yirik epik asardir. Doston aruzning mutaqorib bahrida turkiyda yozilgan. Hamsanavislikning buyuk namoyandalari: Nizomiy Ganjaviy, Hisrav Dehlaviy, Abdurahmon Jomiy va Alisher Navoiylar Iskandar toʻgʻrisida doston yozib, oʻz „Hamsa“lariga kiritganlar. Dastlab musulmon dunyosida Qurʼoni Karimning Kahf surasida nomi zikr etilgan hukmdor Zulqarnayn (Ikki shoxli, 18 sura, 83–98 oyatlar) hamda yunon sarkardasi va davlat arbobi Aleksandrni bitta shaxs deb bilishgan va u sharqda Iskandar Zulqarnayn nomi bilan mashhur boʻlgan. Mazkur Iskandarnomalarga Iskandar timsolidagi Aleksandr faoliyati mavzu qilib olingan. Ammo asarlarda Iskandar timsoli tarixiylikdan tobora uzoqlashib, badiiy toʻqima obrazga aylana borgan. Har bir hamsanavis Iskandar timsolida oʻz ideallarini talqin etishga harakat qilgan.

Navoiy oʻz asari avvalida, safdoshlaridan farqli oʻlaroq, tarixiylikka, koʻproq tarix kitoblariga tayanib ish koʻrganini yozadi. Navoiy bu oʻrinda oʻz asarida Iskandar haqidagi boblar izchilligining Qurʼondagi Zulqarnayn haqidagi oyatlarga hamda tarixiy shaxs Aleksandr faoliyatiga muvofiq kelishini nazarda tutgan. Dostonning „Saddi Iskandariy“ deb nomlanishida ham Qurʼoni Karimning Navoiy uchun birlamchi manba boʻlganligi seziladi.

Navoiy talqinida Iskandar odil shoh, u dunyoni kufrdan, jaholatdan tozalab, butun dunyoda adolatni joriy etish, bashariy tartib qoidalarni katta olamdagi tartib qoidalarga muvofiqlashtirish maqsadida xalqlar ustiga yurishlar qilgan. Bu esa soʻfiyona talqin boʻlib, dostondagi muqaddima boblar, Iskandar voqealari hikoya qilingan boblar hamda unga ilova boblarda ham shoirning tasavvufiy qarashlari ustuvorligini koʻrish mumkin. Masalan, Iskandar shisha sandiq yasab, dengiz tubiga tushadi, turfa ajoyibotlarni koʻrib, vataniga qaytadi. U vafot etar ekan, bir qoʻlini tobutdan chiqarib qoʻyishlarini soʻraydi. Asarda Navoiy insonni bu foniy dunyoning hoy-u havaslariga ortiqcha ruju qoʻymaslikka chaqirib, garchi Iskandar jahonni egallagan jahongir boʻlsada, u narigi dunyoga hech narsasiz ketayotganligiga ishora qiladi.

Doston turkiy adabiyotda koʻplab naziralar yozilishiga turtki boʻlgan (Abay, „Iskandar“, XIX asr; Shayxzoda, „Iskandar Zulqarnayn", XX asr va boshqalar). Iskandar obrazi sheʼriyatda anʼanaviy obrazga aylangan.

Manbalar 

 

Alisher Navoiy asarlari
1485-yil kitoblari
Iskandar Maqduniy haqidagi asarlar
Saddi chiniy

Saddi chiniy - q. Buyuk Xitoy devori.

Manbalar
Sadizm

Sadistlar — qiynab rohatlanuvchilar haqida.

Manbalar
Muftullo Sadirov

Muftullo Sadirov (1952.19.5, Koson tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Qarshi pedagogika institutini tugatgan (1973). 1973-yildan Muborak tumanidagi 12, 1981-yildan 9-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. Darsda yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Sadoyi Turkiston

"SADOI TURKISTON" ("Turkiston ovozi") — jadidlarning ijtimoiy-siyosiy, adabiy-badiiy gazetasi. 1914-yil 4 apreldan 1915-yil 10 aprelga qadar Toshkentda oʻzbek tilida nashr qilingan. Gaz. Ubaydulla Asadullaxoʻjayev (Xoʻjayev) tomonidan tashkil etilgan va uning muharrirligida faoliyat koʻrsatgan.

"S.T." V. M. Ilinning xususiy bosmaxonasida, har bir soni oʻrtacha 1000 nusxadan chop kilingan, obuna va chakana savdo yoʻli bilan tarqatilgan. Gaz.ni haftada 2 marta chiqarish koʻzlangan boʻlsada, ammo bunga erishilmagan. Gaz. haftada 1 marta 4 sahifada bosilgan.

Gaz. tahririyatining oʻzagini 20-asr boshidagi oʻzbek maʼrifatparvar adabiyoti va publitsistikasining yetakchi namoyandalari Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy, Abdurauf Muzaffarovlar tashkil etgan. Ular bosh muharrir U. Asadullaxoʻjayevga gaz. faoliyatini yoʻlga qoʻyishda faol koʻmaklashganlar. Gaz. qiyofasini belgilaydigan asosiy maqolalarni ham shular yozishgan. "S. T." da davrning Toʻlagan Xoʻjamyorov (Tavallo), Abdulhamid Sulaymonov (Choʻlpon), Hamza Hakimzoda Niyoziy, Mirmuhsin (Shermuhamedov), Abdulla Qodiriy, Xolid Sayd, Saidnosir Mirjalilov, Moʻminjon Muhammadjonov, Abdulla Ergʻoziyev, Noʻshiravon Yovushev, Siddiqiy, Lutfulla Olimiy, Ibrohim Davron, Shokirjon Rahimiy kabi millatparvar adib va ziyolilari faol hamkorlik qilganlar.

Turkistonning maʼnaviy-maʼrifiy yuksalishiga koʻmaklashish maqsadida chiqarilgan bu gaz.da milliy taʼlimni zamonaviylashtirish, millat dardini aks ettiruvchi adabiyot va sanʼat yaratish, millat ongini yuksaltirishga xizmat qiluvchi matbuotni rivojlantirish, ayollarni ijtimoiy hayotga jalb qilish, axloqiy tarbiyani kuchaytirish va boshqa davr uchun dolzarb muammolar keng yoritilgan.

"S.T." yurtparvarlik, millatparvarlik, maʼrifatparvarlik kabi olijanob gʻoyalarni izchil targʻib qilgan, Turkiston istiqloli va istiqbolining maʼnaviyaxloqiy negizlariga daxldor muammolarni dadil koʻtarib chiqqan. Gaz. asosiy eʼtiborni milliy taraqqiyotni yuzaga chiqarishga qodir boʻlgan maʼrifatli, insofli, diyonatli insonlarni tarbiyalashga yoʻnaltirdiki, bu uning tarixiy xizmatidir. Milliy hislarni tarbiyalashdagi sobitligi jihatidan "S.T." oʻsha davrdagi milliy matbuot nashrlari safida oldingi oʻrinda turadi. Gaz. faoliyati moddiy qiyinchiliklar tufayli toʻxtagan. Jami 66 soni chiqqan, xolos. U. Asadullaxoʻjayev 1916-yilda "ST." faoliyatini Andijon shahrida tiklamoqchi boʻlgan. Biroq Fargʻona viloyati harbiy gubernatori gaz.ni chiqarishga ruxsat bermagan.

Adabiyot 
 Abduazizova N.A., Turkiston matbuoti tarixi (1870-1917), T., 2000.

Manbalar
Sadoi Fargʻona

"SADOI FARGʻONA" ("Fargʻona ovozi") — jadidlarning ijtimoiy-siyosiy, adabiy-badiiy gazetasi. Qoʻqonda 1914-yil 3 apreldan 1915-yil 26 mayga qadar oʻzbek tilida nashr qilingan. 1914-yil 17 iyuldan "Ferganskoye exo" nomi bilan haftada 3 marta rus tilida ham chiqqan. Gaz.ni qoʻqonlik taraqqiyparvar ziyoli va tadbirkor Obidjon Mahmudov (taxallusi Obid Chatoq) tashkil etgan. Gaz. xususiy bosmaxonada 4 sahifada, taxminan 500—600 nusxada chop qilinib, asosan, qoʻlda tarqatilgan. Tahririyatning tarkibi 3 kishi — O. Mahmudov (noshir va muharrir), Ashurali Zohiriy (adabiy xodim, musahhih), Usmon Nuriydan (rus tilidan oʻzbekchaga tarjima qilish bilan shugʻullangan) iborat boʻlgan. O. Mahmudov va A. Zohiriy gaz. uchun turli mavzularda makrlalar ham yozishgan. "S.F." da oʻsha davr oʻzbek adabiyeti va publitsistikasining taniqli namoyandalari — Hamza Hakimzoda Niyoziy, Abdulhamid Sulaymonov (Choʻlpon), Toʻlagan Xoʻjamyorov (Tavallo), Ibrohim Davron, Saidahmad Vasliy va boshqa sheʼr va maqolalari bilan faol hamkorlik qilganlar. "S.F."da publitsistik va adabiy janrlarda yozilgan asarlardan tashqari, Rossiya firmalari, shuningdek, Qoʻqondagi tijoratchilarning mollarini reklama qiluvchi eʼlonlar ham bosilgan (3 va 4 sahifalarda). Gaz.da madaniymaʼrifiy mavzu markaziy oʻrin tutgan. "S.F." yoshlarga dunyoviy bilimlarni oʻrgatuvchi zamonaviy (usuli jadid) maktablarni izchil tashviq qilgan, bu masala yuzasidan munozaralar uyushtirgan, millatning ijtimoiy ongini yuksaltirishga xizmat qiluvchi yangi badiiy adabiyot, matbuot yaratish, xalq ommasiga tushunarli adabiy tilni shakllantirish, yoshlardan bilimdon, maʼnaviy barkamol mutaxassislar yetishtirish kabi milliy taraqqiyotga doir dolzarb muammolar haqida bahs yuritgan. Jami 122 soni chiqib, soʻng toʻxtatilgan.

Adabiyot 
 Abduazizova N. A., Turkiston matbuoti tarixi (1870-1917), T., 2000.

Manbalar
Sadoiy Mirhasan

Sadoiy Mirhasan (18-asr 2-yarmi — Fargʻona — 1820) — shoir. Hayoti va ijodiga oid ayrim maʼlumotlar Dilshod Otinning „Tarixi muhojiron“ asarida uchraydi. Huvaydoning shogirdi, koʻpchilik sheʼrlari uning gʻazallariga hamohang. Hofiz, Navoiy, Mashrab adabiy anʼanalarini davom ettirgan, gʻazallariga naziralar bitgan. Sheʼrlarida dunyoviy sevgi, doʻstlik, axloqiy fazilatlar, ilm-maʼrifat kuylangan, ijtimoiy nohaqliklardan shikoyat qilgan. Lirikasi ham ijtimoiy mavzuda („Salom“, „Boʻlmadi“ va boshqalar). Bizgacha 168 gʻazal, 1 muhammas, 1 musaddas, 1 muvashshah, 2 chiston — 1800 misradan iborat devoni (Toshkent, 1916) yetib kelgan, qoʻlyozmasi topilmagan.

Adabiyotlar 
 Qayumov A., Qoʻqon adabiy muxiti, T., 1961; Asrlar nidosi, T., 1982.

Manbalar 

    

Shoirlar
Sadr (maʼnolari)

Sadr ( — qalb, koʻkrak):

 Sadr — musulmon mamlakatlarida turli mansabdor shaxslarning unvoni;
 Sadr — motam odati. Maxsus kuy (usul) bilan ijro etilgan. Aksariyat yigit, kelinchak, voyaga yetgan qiz vafot etganda 1–7 kunlari „qirqi“gacha dam-badam oʻtkazilgan. Unga taʼziya uchun ayollar qatnashgan. Motamzadalar — marhumning yaqinlari oʻrtaga tushganlar va goh old-orqaga, goh ikki yonga sollanib taʼsirli iboralar aytib, marhumni eslaganlar. Massalan, er vafot etganda marhumning xotini erining doʻppisini kiyib, belbogʻini bogʻlab, yelkasigi choponini tashlagan holda oʻrtaga tushgan. Motamzadalar har bir bayt yoki iborani aytganda davradagilar ikki yonga sollanib "Huv! Huv!" degan ovoz chiqarib turganlar. Yigʻi soʻzlarini goʻyanda, baʼzi joylarda marhumning yaqinlari aytgan. S. oxirida marxum xotirasiga fotiha oʻqilgan;
 Sadr — maʼlum doira usuli va unga mos cholgʻu kuylar nomi. „Shodiyona“ kuylar turkumining 5-qismi ham sadr deb ataladi. Maqomlar asosida yaratilgan Sadri Dugoh murakkab chapandoz doira usulida ijro etilib, Buzrukdagi Talqinchai Navroʻzi Sabo shoxobchasiga ohangdosh. Xorazmda mashhur dutor maqomlaridan biri esa Sadri Iroq deb ataladi;
 Sadr — Zikrning eng joʻshga kelgan holat; jazava (gir aylanish, sakrash).

Manbalar
Sadri aʼzam

Sadri aʼzam — oliy lavozimdir, 1-vazir, Usmonli turk imperiyasi (16-asr)ning va Eron (19-asr)ning hukumat boshligʻi. Usmonli turk imperiyasida oliy vazir lavozimiga teng. Sadri aʼzam Eronda 1905—11 yillarda, Turkiyada esa 1922-yilda tugatilgan.

Manbalar
Sadri Jahon

Sadri Jahon — 1213-asrlarda Buxoroda hukmronlik qilgan burhonlar xonadoni unvoni. "Kitobi mullazoda" asarining muallifi Ahmad ibn Mahmudning yozishicha, burhonlar xonadoniga Abdulaziz ibn Umar asos solgan. Sadri jahon unvoni unga sulton Sanjar tomonidan berilgan. Abdulaziz ibn Umar vafotidan soʻng bu lavozim oʻgʻli, keyinchalik nevaralariga berilgan. Ularning avlodlari 1207-yilgacha Buxoroda mustaqil hukmronlik qilgan. Soʻnggi Sadri jahon Burhoniddin Muhammad ibn Ahmad oʻsha yili Muhammad xorazmshoh tomonidan mansabdan tushirilgan. Burhonlarning ayrim namoyandalari ilgarigidek nufuzga ega boʻlmasalarda, imtiyozlari moʻgʻullar davrida ham saqlanib qolgan. Ular vaqf yerlarni nazorat qilishgan; oʻz yerlari, savdohunarmandchilik korxonalari boʻlgan, karvon savdosi bilan shugʻullanishgan. 13-asrda Malik Sanjar Sadri jahonlarga qarshi xalq qoʻzgʻolonini boshqargan (yana qarang Malik Sanjar qoʻzgʻoloni).

Manbalar
Zaynab Sadriyeva

Zaynab Sadriyeva (1914.25.10, Astraxon — 1991.31.10, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1952). 1930—1933-yillar oʻzbek ishchi-yoshlar teatrida, 1933—1987-yillar Hamza teatrida, 1987—1991-yillar Abror Hidoyatov nomidagi teatrida ishlagan. Aktrisaning oʻziga xos isteʼdodi qismati ogʻir, lekin irodasi kuchli ayollar harakterini yaratishda monumental obrazlari ochildi. Kruchinina ("Aybsiz aybdorlar"), Lyubov Yarovaya ("Lyubov Yarovaya"), Xristina ("Roʻyxatlarda yoʻq") va boshqa shular jumlasidan. Shuningdek, Sadriyeva ijodida qattiqqoʻl, hukmini oʻtkazishga oʻch ayollar obrazi alohida oʻrin tutadi: Gavharshod begim ("Mirzo Ulugʻbek"), Tangabeka ("Oy tutilgan tunda"), Hojiona ("Boy ila xizmatchi") va boshqa Mumtoz asarlardagi Milfordxonim ("Makr va muhabbat"), Gertruda ("Hamlet"), Vassa, Glafira ("Vassa Jeleznova", "Soʻnggi qurbon") kabi obrazlari ijtimoiy va psixologik jihatdan teran va tugalligi bilan ajralib turadi. Ayniqsa, Sadriyeva yaratgan Farmonbibi ("Kelinlar qoʻzgʻoloni") milliy boʻyoqlarga boyligi, hayotiyligi bilan katta muvaffaqiyat qozondi. U bir qancha filmlar ["Gang daryosining qizi" (Chata Patxayaxonim), "Suyunchi" (Anzirat), "Armon" (oshpaz ayol) va b.]da ham suratga tushgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1979).

Manbalar

Havolalar 
 Zaynab Sadriyevaga taʼziyanoma, „Oʻzbekiston Ovozi“ gazetasi

Oʻzbekiston xalq artistlari
1914-yilda tugʻilganlar
1991-yilda vafot etganlar
31-oktyabrda vafot etganlar
Sayozlik

Sayozlik — suv havzalari (okean, dengiz, koʻllar) tubining atrofiga nisbatan chuqurligi kamroq boʻlgan qismlari. Dengizlarda transgressiya natijasida yuzaga kelgan S quruklikning suv ostidagi davomi. Okeanlarda ular marjon poliplari yoki vulkanik kelib chiqishga ega. S.larda qumli oqiziq jinslar oqim taʼsirida oʻz shakli va oʻrnini oʻzgartirib turadi. Quyosh nurlari suv ostigacha yetib borganligidan S.da organik hayot rivojlanishi uchun sharoit qulay: baliq va suv oʻsimliklariga boy, biroq kema qatnovi murakkabroq boʻladi.

Manbalar
Sayohatnoma

"Sayohatnoma" – Muhammad Aminxoʻja Muqimiyning milliy uygʻonish davri oʻzbek adabiyotida sayohatnoma janrini boshlab bergan asari. Muqimiy ushbu asarida davr ziddiyatlari, chor hukumatining xalq boshiga solgan kulfatlari, zolim va adolatsiz hokim guruhlarini ayovsiz tanqid qiladi. Muqimiyning ushbu asari shunchaki safar hisoboti yoki tor shaxsiy kechinmalari majmuasigina boʻlib qolmagan, aksincha, u oʻsha mustamlaka tuzumi va ijtimoiy hayotning qator muhim muammolarini tanqidiy nazar bilan tahlil etuvchi badiiy asardir.

Asar 4 qismni oʻz ichiga oladi:
 Qoʻqondan Shohimardonga.
 Qoʻqondan Fargʻonaga.
 Qoʻqondan Isfaraga.
 Isfara sayohatidan.

„Sayohatnoma“lardan

Adabiyotlar 
 Ahmedov S. Oʻzbek adabiyotida "Sayohatnoma". T., 1986.

Manbalar 

Muqimiy asarlari
Sayohatnomalar