Irlandiya — Ispaniya munosabatlari

Irlandiya — Ispaniya munosabatlari Irlandiya va Ispaniya oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir. Ikkala davlat ham Yevropa Ittifoqi va Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti aʼzolaridir.

Tarixi 
Pireney yarim oroli va Irlandiya oroli aholisi oʻrtasidagi birinchi aloqa keltlarning Pireneydan Irlandiyaga koʻchishi bilan bogʻliq. Irlandiya va ispan zodagonlari oʻrtasidagi birinchi diplomatik aloqa 1529-yil aprel oyida Ispaniya elchisi Don Gonsales Fernandes Irlandiyaga tashrif buyurib, Desmondning 10-grafi bilan uchrashganda sodir boʻlgan. Ikkala xalqni yagona xristian dini — katoliklik birlashtirgan. 1601-yilda Ispaniya Angliyaga qarshi Kinsale qamalida Irlandiyani qoʻllab-quvvatladi. Oʻsha paytda Irlandiya katoliklari Ispaniyani protestant Angliyaga qarshi kurashda oʻz mamlakatlarining potentsial ittifoqchisi deb hisoblashgan va koʻplab irlandlar mamlakat vayron boʻlganidan keyin Pireney yarim oroliga qochib ketishgan.

XVI-XVII asrlarda irlandiyalik koʻngillilar ispan armiyasida xizmat qilganlar. Ispaniya tomonida Oʻttiz yillik urushda qatnashganlar. Ispan qiroli xizmatidagi irlandlar Shimoliy va Janubiy Amerikani mustamlaka qilishda ham qatnashganlar. Ispaniya mustamlakalaridagi bir qancha taniqli ispan amaldorlari irlandiyalik boʻlgan. Biroq Lotin Amerikasidagi ispan mustamlakalarining mustaqilligi uchun urush paytida minglab irland askarlari isyonchilar tomonida Ispaniyaga qarshi kurashganlar.

1801-yil yanvarda Irlandiya yangi tashkil etilgan Buyuk Britaniya va Irlandiya Birlashgan Qirolligi tarkibiga kirdi va Irlandiya va Ispaniya oʻrtasidagi barcha munosabatlar bundan buyon London orqali amalga oshiriladigan boʻldi. 1921-yilda, deyarli ikki yillik janglardan soʻng, Irlandiyaning koʻp qismi Irlandiya erkin davlati sifatida Britaniya imperiyasi tarkibida mustaqillikka erishdi. 1924-yilda yangi Irlandiya Erkin Davlati va Ispaniya Qirolligi oʻrtasida diplomatik munosabatlar oʻrnatildi. Xuddi shu yili Ispaniya Dublinda birinchi konsulligini ochdi. 1935-yilda Madridda Irlandiya elchixonasi ochildi.

1936-yilda Ispaniyada prezident Manuel Azanya boshchiligidagi respublikachilar va general Fransisko Franko boshchiligidagi fashistlar oʻrtasida fuqarolar urushi boshlandi. Irlandiya hukumati hech bir tomonni qoʻllab-quvvatlamay, neytral pozitsiyani egalladi. Biroq, koʻplab irland katoliklari Fransisko Frankoni qoʻllab-quvvatladilar. Sotsialistlarning asosiy qismi respublikachilar tarafini oldi. 1936-yilda Fransisko Frankoni moliyaviy qoʻllab-quvvatlash uchun Irlandiya xristian fronti tuzildi. Ayni paytda, 700 irlandiyalik koʻngilli askarlar Frankoga yordam berish uchun Ispaniyaga borishgan. Shu bilan birga, 250 nafar irlandiyalik koʻngillilar Xalqaro brigadalarga qoʻshilgan va respublikachilar tomonida jang qilgan. 1937-yil fevral oyida Jarama jangida irlandiyalik koʻngillilar oʻrtasida bir nechta toʻqnashuvlar boʻlib oʻtdi. 1937-yilning yoziga kelib Irlandiya brigadasi Franko tomonidan qurolsizlantirilib, Ispaniyadan surgun qilindi; Respublikachi irlandlarning aksariyati 1938-yil oxirigacha frontda qoldi. 1939-yilda urush tugaganidan keyin Dublin general Franko boshchiligidagi yangi Ispaniya hukumatini rasman tan oldi .

1986-yil iyul oyida Ispaniya qiroli Xuan Karlos I Irlandiya Respublikasiga birinchi rasmiy tashrifini amalga oshirdi. 1993-yilda Meri Robinson Ispaniyaga rasmiy tashrif bilan kelgan Irlandiyaning birinchi prezidenti boʻldi. O‘shandan beri ikki davlat rahbarlarining ko‘plab tashriflari bo‘lib o‘tdi. 2017-yil yanvar oyida Irlandiya Bosh vaziri Enda Kenni Ispaniyaga tashrif buyurdi.

Savdo aloqalari 
2015-yilda Irlandiya Respublikasi va Ispaniya Qirolligi o‘rtasidagi savdo aylanmasi 4,5 milliard yevroni tashkil etdi. Irlandiyaning Ispaniyaga eksporti farmatsevtika, elektr jihozlari, parfyumeriya va kimyoviy mahsulotlarni oʻz ichiga oladi. Ispaniya eksporti: avtomobillar, kiyim-kechak va organik kimyolar. Oʻsha yili Irlandiyaning Ispaniyaga kiritgan sarmoyalari 200 million yevroni tashkil etgan boʻlsa, Ispaniyaning respublikadagi sarmoyalari 4 milliard yevroga yetdi.

Turizm 
Ispaniya irlandiyalik sayohatchilar uchun eng yaxshi hududlardan biridir. 2016-yilda Ispaniyaga 1,4 million Irlandiya fuqarosi turizm uchun tashrif buyurgan. Ayni vaqtda Irlandiyaga 263 ming ispan sayyoh tashrif buyurgan. 2016-yilda Irlandiyada 35 000 ispan fuqarosi ingliz tilini o‘rgangan. Bir nechta Irlandiya va Ispaniya aviakompaniyalari ikki mamlakat oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri reyslarni taʼminlaydi.

Shartnomalar 
Irlandiya Respublikasi va Ispaniya Qirolligi oʻrtasida bir qancha ikki tomonlama shartnomalar imzolangan, masalan, Meteorologiya boʻyicha maʼlumot almashish toʻgʻrisidagi bitim (1950); Madaniy hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim (1980); Irlandiya suvlarida baliq ovlashning tarixiy huquqlaridan voz kechish toʻgʻrisidagi Ispaniya kelishuvi (1980) va ikki tomonlama soliqqa tortish boʻyicha bitim (1994).

Manbalar

Havolalar 

 Madriddagi irland ruhoniylari, 1598-1665 Enrike Garsiya Hernan
 Irlandiya Genealogik Tadqiqotlar Jamiyatidagi Ispaniya arxivi 
Ispaniyaning ikki tomonlama aloqalari
Irlandiyaning ikki tomonlama aloqalari
Ispaniyaning tashqi siyosati
Xalqaro munosabatlar