Naim Süleymanoğlu

Naim Süleymanoğlu (1967-yil 23-yanvar – 2017-yil 18- noyabr) – bolgariyalik va turkiyalik olimpiya ogʻir atletikachisi. U ogʻir atletika boʻyicha yetti karra jahon chempioni va 46 ta jahon rekordini oʻrnatgan uch karra Olimpiada oltin medali sohibi boʻlgan. Uning boʻyi 147 sm. Süleymanoğluning past boʻyi va katta kuchi unga „Choʻntak Gerkules“ laqabini qoʻyilishiga sabab boʻlgan. U barcha davrlarning eng buyuk Olimpiya ogʻir atletikachilaridan biri sifatida tanilgan.

1988-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida Süleymanoğlu siltab koʻtarish, dast koʻtarish va yengil vazn toifasida jahon rekordlarini oʻrnatdi. 1988-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlaridan soʻng u Time jurnalining muqovasini bezadi. Süleymanoʻgʻli 1992—1996-yillarda Olimpiada oltin medalini qoʻlga kiritdi. 2001-yilda Olimpiya ordeni bilan taqdirlangan. 2000—2004-yillarda u Xalqaro ogʻir atletika federatsiyasining Shon-sharaf zaliga aʼzo etib saylangan.

Dastlabki hayoti va Turkiyaga qochib ketishi 
Süleymanogʻlu Bolgariyaning Kardzhali viloyati Ptichar shahrida etnik turk oilasida tugʻilgan. Uning otasi konchi boʻlib, boʻyi atigi besh fut edi, onasi esa 4.7 fut edi. U oʻsmirlik davrida ogʻir atletika boʻyicha jahon rekordini oʻrnatdi va agar Bolgariya Sharqiy blokning boykotiga qoʻshilmaganida, 1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritishga daʼvogarlardan biri boʻlar edi.

1980-yillarda Bolgariya hukumati „Uygʻonish jarayoni“ deb nomlangan dasturni amalga oshirdi, unga koʻra etnik ozchiliklar slavyan nomlarini qabul qilishlarini va ularning tillarini taqiqlashni talab qildi. Natijada, Süleymanogʻlu 1985-yilda ismini Naum Shalamanov (bolgarcha: Naum Shalamanov) deb oʻzgartirishga majbur boʻldi. Bu hodisalardan soʻng u Bolgariyani tark etishga qaror qildi va bu davrda Turk Squad bilan shifrlangan yozishmalar olib bordi.

1986-yilda Melburnda boʻlib oʻtgan Jahon kubogi finaliga safar qilgan Süleymanoğlu oʻz xodimlaridan qochib, bir necha kun yashiringanidan soʻng Turkiyaning Kanberradagi elchixonasiga qochib ketdi. Elchixona xodimlari vaziyatni Turgut Oʻzalga bildirganida, Bosh vazir uni darhol olib kelishni buyurdi. Naum birinchi boʻlib Londonga qoʻndi va u yerda Istanbul va Anqaraga uchish uchun shaxsiy samolyotga oʻtirdi. Istanbulga yoʻl olgandan soʻng u yana ismini Sulaymonoʻgʻliga oʻzgartirdi.

2012-yilda Süleymanoğlu, „Har qanday qiyinchilikka qaramay, men hech qachon nostaljik boʻlmaganman. Bunday munosabatdan keyin siz afsuslanmaysiz. Bolgarlar 2 million kishining ismini zoʻrlik bilan oʻzgartirdilar. Bu juda qiyin davr edi. Voqealarning guvohi boʻlgan odamlar bilishardi. Men hayotimda oʻsha kuni qabul qilgan qarorlarimni oʻzgartirmagan boʻlardim. Agar soatni orqaga qaytarsam ham, Bolgariyadan qochib ketardim. Chunki turk xalqi sifatida biz Bolgariyada juda qattiq siqilgan edik“

Olimpiya musobaqasi 
Süleymanoğlu 1988-yilgi Seul Olimpiadasida qatnashishi uchun Bolgariya hukumati uning Turkiyaga kirish huquqini berishga rozi boʻlishi kerak edi. Uning ozod etilishi uchun turklar Bolgariyaga 1,25 million dollar toʻlagan.

Olimpiadada Süleymanoğlu yengil vazn toifasida ishtirok etdi. Uning asosiy raqobatchisi Bolgariya terma jamoasidagi eski jamoadoshi Stefan Topurov edi . U musobaqaning siltab koʻtarish qismiga barcha sportchilar chiqish qilgandan soʻng chiqdi va oʻzining soʻnggi ikki urinishida jahon rekordini oʻrnatdi. Keyingi ikki koʻtarilishi bilan Süleymanogʻlu yana ikkita jahon rekordini oʻrnatdi va birinchi Olimpiya oltinini qoʻlga kiritdi. Uning oxirgi koʻtarishi 190.0 kg edi. Bu uning tana ogʻirligidan 3,15 baravar koʻp edi. Bu barcha vaqtlardagi eng yuqori siltab koʻtarish koʻrsatkichidir.1988-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridan soʻng Süleymanogʻlu Time jurnalining muqovasida chiqdi. Sulaymoʻgʻlining „kichik oʻlchami va hayratlanarli kuchi“ uni „Choʻntak Gerkules“ laqabini olishga olib keldi.

Süleymanoğlu 1989-yilda jahon chempionligini qoʻlga kiritgach, 22 yoshida ogʻir atletikadan nafaqaga chiqdi. Biroq, u 1991-yilda sportga qaytdi va 1992-yilda Barselonadagi ikkinchi Olimpiya oltin medalini qoʻlga kiritdi. 1996-yilgi Olimpiya oʻyinlarida Atlantada ketma-ket uchinchi oltin medalni qoʻlga kiritganidan keyin nafaqaga chiqdi. Ushbu musobaqa Süleymanoğlu va gretsiyalik Valerios Leonidis oʻrtasidagi raqobat kuchli boʻldi. Arena turk va yunon tarafdorlariga boʻlingan edi. Musobaqa yakuniga koʻra, ular uchta jahon rekordini oʻrnatgan soʻnggi raqobatchilar boʻlishdi.

Süleymanoğlu oʻz vaznidan 2,5 baravar koʻtargan birinchi va yagona ogʻir atletikachi boʻlib, shu kungacha oʻz vaznidan uch barobar koʻp siltangan yetti nafar sportchining ikkinchisidir. 

Süleymanoğlu oʻz faoliyati davomida ogʻir atletika boʻyicha yettita jahon chempioni va uchta Olimpiya oltin medalini qoʻlga kiritdi va jami 46 ta jahon rekordini oʻrnatdi. 2001- yilda Olimpiya ordeni bilan taqdirlangan. 2000-2004- yillarda u Xalqaro ogʻir atletika federatsiyasining Shon-sharaf zaliga aʼzo etib saylangan. Süleymanoʻgʻli barcha davrlarning eng yaxshi „pound-for-pound“ Olimpiada ogʻir atletikachisi va eng buyuk Olimpiya ogʻir atletikachilaridan biri deb hisoblanadi. U Turkiyada milliy qahramon sifatida tanilgan.

Siyosiy faoliyati 
1999-yilgi umumiy saylovlarda Süleymanogʻlu Turkiya Buyk Millat Majlisida Bursani vakillik qilish uchun mustaqil nomzod sifatida qatnashdi. 2002-yilda Millatchi Harakat partiyasidan Istanbul viloyatining Büyükchekmece tumanidagi Kiraç munitsipaliteti hokimligiga nomzod va u 2006-yilgi umumiy saylovlarda xuddi shu partiya vakili edi. Süleymanoğlu davlat lavozimiga boʻlgan ushbu takliflarning har birida muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Shaxsiy hayoti va oʻlimi 
Süleymanogʻlu jigar sirrozidan aziyat chekdi. 2009-yilda u qariyb uch oy kasalxonada yotdi.

2017-yil 25-sentabrda Süleymanoğlu jigar yetishmovchiligi tufayli shifoxonaga yotqizilgan edi. 6-oktabr kuni jigar donori topilganda jigar transplantatsiyasi amalga oshirildi. 11-noyabr kuni u miyasiga qon quyilishi va keyinchalik shish paydo boʻlishi sababli operatsiya qilindi. U 2017-yil 18- noyabrda vafot etdi va Istanbuldagi Edirnekapi shahidlar qabristoniga dafn qilindi .

Süleymanoğlu vafotidan soʻng uning hayoti va faoliyati haqida „Jep Herkülü: Naim Süleymanogʻlu“ filmi suratga olinib, Turkiyada 2019-yil 22-noyabrda namoyish etildi.

Süleymanoğluning qabri 2018-yilning 4-iyulida DNK namunasini olish maqsadida ochilgan. Uning oʻlimidan soʻng, yaponiyalik ayol qizi Sekai Morining otasi boʻlganini daʼvo qilgan va Turkiya sudiga otalik ishi qoʻzgʻatgan. DNK testi otalik daʼvosini tasdiqladi. Sulaymonoʻgʻlining ham turk ayolidan uchta qizi bor edi.

Asosiy natijalar

Manbalar 

2017-yilda vafot etganlar
1967-yilda tugʻilganlar
Turkiya sportchilari
Bolgariya sportchilari