MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Uryupinka

Uryupinka ( — Qozogʻiston Respublikasining Oqmoʻla viloyati Oqkoʻl tumaniga qarashli qishloq. Uryupinsk qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 113255100.

Geografiyasi 
Qishloq Talqara daryosi boʻyida, tumanning gʻarbiy qismida, tuman maʼmuriy markazi — Oqkoʻl shahridan qariyb 37 kilometr gʻarbda joylashgan.

Dengiz sathidan balandligi 316 metr.

Iqlimi sovuq moʻtadil, namligi yaxshi. Havoning oʻrtacha yillik harorati manfiy boʻlib, −3,5°S atrofida. Iyul oyining oʻrtacha oylik havo harorati +19,7° ga etadi. Yanvarning oʻrtacha oylik harorati −15,1 °C atrofida. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 430 mm ga yaqin. Yogʻingarchilikning asosiy qismi iyun va avgust oylariga toʻgʻri keladi.

Eng yaqin aholi punktlari: janubi- gʻarbda Erofeevka qishlogʻi, shimoli-sharqda Amangeldi qishlogʻi, shimoli-gʻarbda Maloaleksandrovka qishlogʻi.

Qishloqning shimolidan tuman ahamiyatiga ega KS-8 " Yangi Koluton —  Oqkoʻl — Azat — Minskoe " avtomobil yoʻli oʻtadi.

Aholisi 
1989-yilda qishloq aholisi 2102 kishi (shundan 38 nafari ruslar)edi.%, nemislar — 21%).

1999-yilda qishloq aholisi 1649 kishi (827 nafar erkak va 822 nafar ayol) ed. 2009 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda 1590 kishi (808 nafar erkak va 782 anafar yol) yashagan.

Koʻchalari 

 Abay yoʻli
 Beybitshilik yoʻli
 Doʻstlik koʻchasi
 Jastar yoʻli
 Lane Fedot Gusakov
 st. Abilayxon
 st. Alibi Jangeldina
 st. Gabita Musrepova
 st. Kenesari
 st. Qurmangazi
 st. Muxtara Auezov
 st. Sagadata Nurmagambetova
 st. Toʻqtara Aubakirova
 st. Shoqana Ualixonov
 st. Ybyray Oltinsarina

Manbalar 

Aholi punktlari
Poladlı (Agʻdam)

Poladlı (shuningdek, Poladly va Polatlu) — Ozarbayjonning Agʻdam tumanida joylashgan qishloq.

Manbalar 
 

 Ozarbayjon qishloqlari
Ag‘dam tumani aholi punktlari
Gülablı

Gülablı, Abdal-Gülablı  nomi bilan ham mashhur. Ozarbayjonning Agʻdam tumanida joylashgan qishloq. Aholisi 2015-yil ma'lumotlariga ko'ra 306 kishi.

Manbalar

Havolalar 
 
 

Ozarbayjon qishloqlari
Shifobaxsh

Shifobaxsh— Fayzobod tumani Mehrobod qishloq fuqarolar yigʻiniga qarashli qishloq hisoblanadi. Qishloqdan tuman markazigacha boʻlgan masofa 18 km. Aholisi 2010-yil maʼlumotlariga koʻra 341 kishini tashkil etadi. Asosan tojiklar. U 41 fermer xoʻjaligidan iborat. Qishloqda shaxsiy doʻkon, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari sotuvchi shaxsiy doʻkonlar, 12 yakka tartibdagi fermer xoʻjaligi mavjud. Qishloq aholisi sabzavotchilik, gʻallachilik, bogʻdorchilik, uzumchilik va chorvachilik bilan shugʻullanadi. Ekin maydonlari asosan lalmi, baʼzilari esa buloqlardan quvurlar orqali suv bilan taʼminlanadi..

Manbalar
TreeRing

TreeRing — Silikon vodiysi, Kaliforniya shtatida joylashgan texnologiya kompaniyasi boʻlib, AQSh va Kanadada sozlanishi mumkin boʻlgan maktab yilnomalarini raqamli bosib chiqarishni taʼminlaydi.

Kompaniya shaxsiylashtirilgan yillik kitoblarni yaratish imkonini beruvchi ijtimoiy tarmoq xususiyatlariga ega bepul dasturiy taʼminotni ishlab chiqdi. Kompaniya, shuningdek, maktablar uchun yillik kitoblarning moliyaviy xarajatlarini bartaraf etadigan biznes modelini taklif qiladi.

Xususiyatlari 
TreeRing nashriyot platformasi oʻrta maktab hamjamiyatiga bulutli xotiradan foydalangan holda saqlangan veb-asosidagi yillik kitoblar ustida hamkorlik qilish imkonini beradi. Foydalanuvchilar fotosuratlar, xotiralar va voqealarga qoʻshishlari, ulashishlari va sharhlashlari mumkin. Talabalar va ularning ota-onalari oʻzlarining shaxsiy sahifalari uchun oʻzlarining kontentini yuklash orqali maktab yilligi nusxasini sozlashlari mumkin. Natijada, bosma nashrga qoʻshimcha ravishda, maktablar onlayn yilnomani almashishni tanlashlari mumkin.

Kompaniyaning biznes modeli TreeRing bilan roʻyxatdan oʻtgan maktablarga hech qanday moliyaviy majburiyat yuklamaydi. Ofset bosib chiqarish texnikasiga asoslangan anʼanaviy nashriyotlarning biznes modellaridan farqli oʻlaroq, minimal buyurtmalar mavjud emas. Yilliklarga buyurtma berish va toʻlash onlayn tarzda amalga oshiriladi.

Tadbirkorlik faoliyati 
2012-yilda TreeRing 125 000 yillik kitoblarni chop etdi va Silikon vodiysida venchur moliyalashtirishning birinchi bosqichida 3,6 million dollar yigʻdi. Investorlar orasida Mayk MakKyu, Rich Barton, Second Avenue Partners, Cedar Grove Investments va boshqalar bor edi.

2013-yilda kompaniya AQSh boʻylab 2000 dan ortiq maktablarga xizmat koʻrsatdi va 200 000 dan ortiq yillik kitoblar ishlab chiqarishni kutayotgan edi.

Ijtimoiy javobgarlik 
Kompaniya oʻz yilnomalarini qayta ishlangan qogʻozga bosib chiqaradi va har bir bosma nusxa uchun daraxt ekadi.

Manbalar
Ganjina (Vahdat tumani)

Ganjina (sobiq Mehnatobod) — Vahdat tumani Abdulla Abdulvosiyev MFYga qarashli qishloq. Hokim Azim nomidagi qishloq xoʻjaligi (ishlab chiqarish kooperativi) hududida joylashgan. Ganjinadan shahar markazigacha 4 km yoʻldan iborat. Qishloq aholisi 1437 kishini tashkil qiladi (2017).

Iqtisodiyoti 
Ganjina shahrida umumiy o‘rta taʼlim maktabi, sport maydonchasi, tibbiyot punkti, besh kunlik masjid, xususiy do‘konlar mavjud. Iqtisodiyotining asosiy tarmoqlari: sabzavotchilik, chorvachilik va gʻallachilikdir. Yer Kofarnixon daryosi va Bahoriston daryosi orqali sugʻoriladi.

Taniqli shaxslari 
Yozuvchi Sherali Muso Ganjina qishlogʻida tug‘ilgan.

Adabiyotlar 

 Tojikiston joy nomlari reyestri D : SIEMT, 2013. — 332 b. — ISBN 978-99947-33-54-5
Tojikiston qishloqlari
Ashti Poyon (Asht tumani)

Ashti Poyon ()  — Tojikiston Respublikasining Asht tumani, Ashti QFYga qarashli daha. 
Ashti Poyondan tuman markazigacha 45 km.

Iqtisodiyot 
Ashti Poyonda 8ta umumta’lim maktabi, 1ta sport zali, dorixona, sog‘lomlashtirish punkti, 3ta kasalxona, 3ta kutubxona, 2ta madaniy-ko‘ngilochar muassasa, 4ta maishiy xizmat ko‘rsatish shoxobchasi, bolalar bog‘chasi, 9ta choyxona, 32ta xususiy savdo punkti mavjud. Iqtisodiyotining asosiy tarmoqlari: bogʻdorchilik, sabzavotchilik va chorvachilik. Yerlar Asht daryosi orqali sugʻoriladi.

Aholisi 
Aholisi - 7154 kishi.

Manbalar
Aspindza

Aspindza () — Gruziya janubidagi Samtsxe-Javaxeti viloyatidagi daba („kichik shaharcha“) boʻlib, aholisi 2793 kishi (2014-yilgi aholi roʻyxatiga koʻra), asosan etnik gruzinlar. Atrofida joylashgan.

Tarixi 
"Aspindza" soʻzi forscha „ạsb ạndạz“ soʻzidan olingan boʻlib, „dam olish joyi“ degan maʼnoni anglatadi. Shahar 888-yilda tashkil topgan deb hisoblanadi, chunki Leonti Mroveli () deb ataladi.

XVI asrning oxiriga kelib, Aspindza Usmonli turklari tomonidan bosib olingan. Ularning aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, „Aspindza katta qishloq boʻlib, u yerda 50 ta oiladan iborat boʻlgan bogʻlar va togʻlar mavjud“. Qishloq Sumbat Davitisdze yilnomasida () va Vakhushti ().

Adabiyotlar 

 Gruziya Sovet Entsiklopediyasi, maqola ასპინძა.

Yana qarang 

 Samtsxe-Javaxeti

Manbalar

Havolalar 

 Aspindza tumani [ <span title="Dead link tagged October 2016">doimiy o'lik havola</span> ]
Gruziya shaharlari
Gruziya Tarixi
Gruziya Sovet Sotsialistik Respublikasi
Dusheti

Dusheti () — Gruziyadagi shahar, Dusheti munitsipalitetining maʼmuriy markazi, Mtskheta-Mtianeti viloyati, mamlakat poytaxti Tbilisidan 54 km shimoli-sharqda joylashgan.

Tarixi 
Dusheti kichik, togʻli Dushetis-Khevi daryosining ikkala qirgʻogʻida, 900 m balandlikda, Katta Kavkaz tizmasining etaklarida joylashgan. U Dusheti munitsipalitetining markazi boʻlib, shaharning oʻzidan tashqarida Pkhovi tarixiy jamiyatining bir nechta qishloqlarini (Pkhovi va Khevsureti) oʻz ichiga oladi. 2014-yilgi butun Gruziya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda taxminan 6,167 kishi bor edi.

Dusheti birinchi marta 1215-yilda gruzin yozuvlarida uchraydi 17-asrda u mahalliy togʻli lordlar — Aragvi gersoglarining qarorgohi boʻlib xizmat qilgan, ularning Gruziya tojiga boʻysunmasliklari qirol qoʻshinlari tomonidan bir necha marta shaharga bostirib kirishlari va vayron boʻlishiga olib kelgan. 1740-yillarda Aragvi gersogligi tugatilgandan soʻng, Dusheti tojga oʻtdi, ammo sezilarli darajada pasayib ketdi. 1801-yilda ruslar Dushetiga shahar maqomini berishdi. Keyingi yili u Dusheti uezdining markaziga aylandi. Shahar va uning atrofi 1905-yilgi rus inqilobi, 1918-yildagi dehqonlar qoʻzgʻoloni, 1924- yil avgust qoʻzgʻoloni chogʻida sovet hokimiyatiga qarshi qurolli toʻqnashuvlar sahnasi boʻlgan. Dusheti Sovet Ittifoqi davrida qishloq xoʻjaligi va yengil sanoat markazi boʻlgan, ammo Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyingi yillarda iqtisodiy pasayish va aholi sonining qisqarishini boshdan kechirgan. Hozirgi kunda koʻpchilik xizmat koʻrsatish sohalarida (bank, taʼlim, avtotaʼmirlash va chakana savdo), shuningdek, yordamchi dehqonchilikda ishlaydi. Shahar Gruziyada juda mashhur taom goʻshtli chuchvara boʻlgan khinkali bilan ham mashhur.

Transporti 
Dusheti Tbilisi va Stepantsmindani bogʻlaydigan avtomobil yoʻliga asfaltlangan yoʻl orqali kirish imkoniyatiga ega. Dusheti va Tbilisi oʻrtasida muntazam avtobus qatnovi mavjud.

Madaniyati va oromgohlari 
Dusheti va uning atrofida Ananuri qal’asi va Bazaleti koʻli kabi bir qancha tarixiy va dam olish joylari mavjud. Shaharning oʻzida bir qancha meʼmoriy yodgorliklar, jumladan, 9—10-asrlardagi Avliyo George cherkovi va Chilashvili oilasining 18-asrdagi saroyi joylashgan.

Taniqli odamlar 

 Shota Xinchagashvili — isteʼfodagi gruziyalik futbolchi.

Manbalar
Yangi Athos

Yangi Athos yoki Axali Atoni ( , Axali Atoni ;  , Afon Ch’yts ; ; Novy Afon, ,(Neos Athos)— Abxaziyaning Gudauta tumanidagi shaharcha.Suxumidan Qora dengiz qirgʻogʻiga qadar 22 km ga yaqin hududni egallagan. Shahar ilgari Nikopo, Axeysos, Anakopiya, Nikopiya, Nikofiya, Nikopsis, Absara va Psirtsxa nomlari bilan tanilgan.

Yangi Athos gʻori Abxaziyaning sayyohlik hududlaridan biridir.

Tarixi 

Shahar chekkasida joylashgan Anakopiya qal’asida olib borilgan qazishma ishlari uning milodiy 5-12 asrlarda rivojlanganligini ko‘rsatdi,lekin baʼzi arxeologlar mudofaa qurilishini 7-asrga to‘g‘irlashdi. Anakopiya Prokopiustomonidan tilga olingan Traxeya qal’asi bilan bogʻliq. Anakopiya Vizantiya imperiyasi hududidagi Abxaziya knyazligining, keyin esa arxon Leon II 8-asr oxirida oʻzini qirol deb eʼlon qilganidan keyin Abxaziya qirolligining poytaxti boʻlgan. Keyinchalik poytaxt Kutaisi shahriga koʻchirildi.

Anakopiya 1033-yilda Demetre tomonidan Vizantiya imperiyasiga berildi, lekin saljuqiylar qoʻlida imperiyaning Manzikertdagi magʻlubiyati natijasida qoʻlga kiritilgan boshqa hududlar qatorida 1072-yilda gruzinlar tomonidan qaytarib olingan.

Anʼanaga koʻra, Zelot Simon Abxaziyaga missionerlik safari bilan kelgan va Nikopsisda dafn etilgan. Uning jasadi qoldiqlari 14-15-asrlarda Anakopiyaga koʻchirilgan.

Geografiyasi 
Qora dengiz va Iveriya togʻi oraligʻida joylashgan,Yangi Athos Gudautadan 17 km uzoqlikda,Suxumidan 22 km va Vesyoloyedagi Rossiya chegaralaridan 84 km uzoqlikda joylashgan.

Maʼmuriyat 
Vitaliy Smir 2001-yilning 10-mayida mart oyida bo‘lib o‘tgan mahalliy saylovlarda gʻolib boʻlib, qayta mer etib tayinlangan.

U 2003-yil 8-mayda Smir Qishloq xoʻjaligi vaziri etib tayinlandi va Yangi Athos meri lavozimidan ozod qilindi. 19-mayda Feliks Dautia uning oʻrniga hokimiyat tepasiga keldi.

Asosiy diqqatga sazovor joylari

Monastir 

1874-yilda Athos togʻidagi Rossikon monastirining rus rohiblari cherkovni koʻchirish uchun joy topish maqsadida Kavkazga kelishdi. Ular boʻlishi kutilgan rus-turk urushi boshlanganidan keyin Usmonli imperiyasi ruslarni Athosdan siqib chiqarishidan qoʻrqishdi. Ular Psirtsxani tanladilar va u yerda 1880-yillarda Rossiya podshosi Aleksandr III tomonidan taqdim etilgan mablagʻlar evaziga Kanʼonlik Avliyo Simunga bagʻishlangan Neo-Vizantiya yaʼni Yangi Athos monastirini qurishgan. Oxir-oqibat, rus rohiblariga „eski“ Athosda qolishga ruxsat berildi va Yangi Athos monastirida kutilganidan koʻra kamroq odam qolishdi.

1924-yilda, Sovet Ittifoqining dinga qarshi taʼqibi paytida, monastir yopildi. Keyinchalik u omborxona, turistik baza, shifoxona va muzey sifatida ishlatilgan. Uning pravoslav cherkoviga qaytishi 1994-yilda, urush tugaganidan keyin boshlangan.

Yangi Athos monastirining dengiz boʻyidagi goʻzal manzarasi uni Abxaziyaga tashrif buyuradigan rus sayyohlari orasida mashhur joyga aylantirdi. 9-10-asrlarga oid va 1880-yillarda qayta qurilgan kanʼonlik Avliyo Simunning eski cherkovi shahar yaqinida, Psirtsxa oqimida joylashgan.

Qardosh shaharlar 
Yangi Athos bilan qoʻshni shaharlar:

  Sergiyev Posad, Russia
  Sarov, Russia
  Ryazan, Russia

Yana qarang 

 Athos togʻi

Havolalar
İsalı (Ceyhan)

İsalı — Turkiyaning Adana viloyati Ceyhan tumaniga qarashli qishloq.

Manbalar
Vistan

Viston — Vahdat tumani Romit QFYga qarashli qishloq. Vistondan shahar markazigacha masofa 60 km. Aholisi 870 kishidan iborat boʻlib (2017), asosiy qismini tojiklar tashkil qiladi.

Manbalar 

Gʻ
Amir Haydar madrasasi

Amir Haydar madrasasi — Samarqand madrasasi.

Tarixi 
Amir Haydar madrasasi 1813-yil Buxoro amirligida hukmronlik qilgan Amir Haydar tomonidan bunyod etilgan. Madrasa Samarqand shahrining ichkarisida, Shayboniyxon madrasasining janubida, Sayyid Ahmadxoja madrasasining shimoliy tarafida boʻlgan. Abu Tohirxoja Samariya asarida madrasani „Oliy madrasa“ sifatida tilga olgan va quyidagicha yozib qoldirgan: „Amir Sayyid laqabi bilan mashhur, sunnatlarga amal qiluvchi, ulamolar ustozi, moʻminlar amiri hazrat Amir Haydar uning vaqfini yigʻib, oʻsha qabrning shimolida kichik bir madrasa soldirdi. Hozirgi vaqtda dars oʻtiladi va hujralarida talabalar yashaydi“. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazar ushbu madrasaga oid bir qator hujjatlar va manbalarni oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Tadqiqotchi Komiljon Kattayev ushbu madrasani Samarqand Arki ichkarisida va mamlakatning yangi hukmdori taxtga oʻtiradigan „koʻktosh“ mavzesi qarshisida joylashgan deb yozgan. Madrasa hijriy 1228-yil (1813) bunyod etilgan. Madrasa Samarqand shahridagi 4-darajali oliy toifaga mansub boʻlgan. Madrasa hujralarida ikki nafar talaba yashagan. Amir Haydar Buxoro va Qarshida ham madrasalar qurdirgan. U bir qancha madralarni taʼmirlaydi va vaqf mulklarini tiklaydi. Samarqand shahrini obodonlashtirish maqsadida koʻplab ishlar olib boradi. Amir Haydar taʼlim tizimining uzviyligini taʼminlash maqsadida oliy madrasalardagi oʻquv jarayoni va mudarrislar faoliyatini oʻz nazorati ostiga olgan. Amir Haydar koʻplab shogirtlar tarbiyalagan. Manbalarda qayd etilishicha, Amir Haydarning 400-500 nafar talaba shogirtlari boʻlgan.

Meʼmorchiligi 
Amir Haydar madrasasi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.

Manbalar 

Samarqand madrasalari
Samarqand meʼmoriy yodgorliklari‎
Ramadan (qishloq)

Ramazon (, 2019-yilgacha — Kirovo) — Qozogʻistonning Oqmoʻla viloyati Oqkoʻl tumanidagi qishloq. Enbek qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 113253300  .

Geografiyasi 
Qishloq tumanning janubiy qismida, tuman maʼmuriy markazi — Oqkoʻl shahridan 15 kilometrga yaqin janubi-sharqda, Enbek qishlogʻi qishloq okrugi maʼmuriy markazidan 14 kilometr sharqda joylashgan.

Dengiz sathidan balandligi 373 metr  .

Eng yaqin aholi punktlari: Novorybinka qishlogʻi — janubi-sharqda, Dombyrali qishlogʻi — shimolda.

Qishloq yaqinida „Oqkoʻl — Novorybinka“ dala yoʻli bor.

Aholisi 
1989-yilda qishloq aholisi 418 kishi (shu jumladan qozoqlar 77%) .

1999-yilda qishloq aholisi 266 kishi (136 erkak va 130 ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 173 kishi (90 erkak va 83 ayol) yashagan .

Koʻchalari 

 Beibitshilik koʻchasi
 Dostar koʻchasi

Manbalar 

Aholi punktlari
Bolnisi munitsipaliteti

Bolnisi (   , Bolnisis munitsip'alit'et'i ) — Gruziyaning janubiy Kvemo Kartli mintaqasida joylashgan munisipalitet boʻlib,  maydonni egallaydi.   .  2021-yil holatiga ko'ra uning aholisi 56,036 kishini tashkil qiladi.  Bolnisi shahri uning maʼmuriy markazi hisoblanadi.

Geografik joylashuvi 
Bolnisi munitsipaliteti mamlakat janubida joylashgan va Armaniston bilan chegaradosh. Eng baland nuqta Loki tog'idir,  dengiz sathidan yuqori.

Ma'muriy bo'linmalar 
Bolnisi munitsipaliteti maʼmuriy jihatdan 14 ta jamoaga (თემი, temi) boʻlingan, 46 ta qishloq (სოფელი, sopeli), ikkita shahar tipidagi aholi punkti (დაბა (daba) va bitta shahar). 

 shahar: Bolnisi ;
 daba: Kazreti va Tamarisi .
 eng katta qishloq - Talaveri .

Aholi 
Bolnisi aholisi 2021-yil boshida 56 036 kishini tashkil etdi , bu 2014-yilgi oxirgi aholini roʻyxatga olishdan buyon qariyb 5% ga oshgan  2014- yilda etnik tarkibi 63,4% ozarbayjon, 30,9% gruzin va 5,0% armanlar edi. Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 69,7 nafar kishi (2021).

Siyosat 

Bolnisi shahar assambleyasi ( gruz. ბოლნისის საკრებულო) — Bolnisi munitsipalitetidagi vakillik organi boʻlib, har toʻrt yilda bir marta saylanadigan 36 aʼzodan iborat. Oxirgi saylov 2021-yil oktyabr oyida bo'lib o'tdi. “ Gruziya orzusi ” partiyasi vakili David Sherazadishvili shahar meri etib qayta saylandi.

Yana qarang 

 Gruziyadagi munitsipalitetlar ro'yxati (mamlakat)

Havolalar 

 Munitsipalitet veb-sayti

Ma'lumotnomalar
Böyükbəyli

Böyükbəyli () Ozarbayjonning Agʼdam tumanidagi qishloq va munitsipalitet. Üçoğlan qishlogʻi munitsipalitet tarkibiga kiradi.

Manbalar 

 

Ozarbayjon qishloqlari
Adolat (Vahdat tumani)

Adolat — Vahdat tumani Guliston QFYga qarashli qishloq.

Geografiya 
"Adolat"dan shahar markazigacha 13 km. Aholisi 2555 kishi (2017), asosan tojiklar. Qishloqda o‘rta maktab, tibbiyot punkti, shaxsiy do‘konlar mavjud. Iqtisodiyotining asosiy tarmoqlari: bogʻdorchilik va sabzavotchilik. Yerlar Elok va Kofarnixon daryolari orqali sugʻoriladi.

Manbalar 

Tojikiston qishloqlari
Vahdat tumani qishloqlari
Şəkili (Agʻdash)

Şəkili (shuningdek, Shekili) qishloq va munitsipalitet Agʻdash tumanidagi Ozarbayjon. Aholi soni 1,023 kishi.

Manbalar 

 

 Ozarbayjon qishloqlari
Agʻdash tumani aholi punktlari
Ionlanish darajasi

Ionlanish darajasi (ionlanish rentabelligi) neytral zarrachalar, masalan, gaz yoki suvli eritmadagi ion zarrachalar nisbatini bildiradi. Elektrolitlar uchun kislota/asosning ionlash qobiliyati deb tushunish mumkin. Ionlanishning past darajasi baʼzan qisman ionlangan (zaif ionlangan) va yuqori darajadagi ionlanish toʻliq ionlashtirilgan deb ataladi. Biroq, toʻliq ionlashtirilgan ionning elektronlari qolmaganligini ham anglatishi mumkin.

Ionlanish deganda atom yoki molekula oʻzining atom orbitalidan bir yoki bir nechta elektronni yoʻqotish yoki aksincha, erkin zarracha elektrondan (elektron biriktirilishi) qoʻshimcha elektron olish jarayonini anglatadi. Ikkala holatda ham atom yoki molekula neytral zarracha boʻlishni toʻxtatadi va zaryad tashuvchiga aylanadi. Agar atom bir yoki bir nechta elektronni yoʻqotsa, u musbat zaryadlanadi va musbat ion yoki kation deb ataladi. Aksincha, agar atom bir yoki bir nechta qoʻshimcha elektron olgan boʻlsa, u manfiy zaryadlanadi va manfiy ion yoki anion deb ataladi. Plazmadagi alohida erkin elektronlar va ionlar juda qisqa zaryad hosil qiladi, chunki ionlanish va rekombinatsiya, qo'zg'alish va bo'shashish uzluksiz jarayonlar hisoblanadi.

Kimyoda foydalanilishi 
Dissotsilanish darajasi α (shuningdek, ionlanish darajasi deb ham ataladi) kislota kuchini ifodalash usuli. U ionlangan molekulalar soni va suvda erigan molekulalar sonining nisbati sifatida aniqlanadi. U son yoki foiz sifatida koʻrsatilishi mumkin. Kuchli kislotalarni ionlanish darajasi α < 30% dan yuqori, kuchsiz kislotalarni α'' > 30% dan past, qolganlarini esa belgilangan molyar konsentratsiyada oʻrtacha kislotalar boʻladi.

Fizikada foydalanilishi 
Plazmada ionlanish darajasi  ionlangan neytral zarrachalar ulushini bildiradi.

 

Bu yerda:  ion zichligi va  neytral zichlik (kubometr zarrachalari). Bu hisobsiz raqam boʻlib, baʼzan foiz sifatida ifodalanadi.

Atom haqida gap ketganda, „toʻliq ionlangan“ bog'langan elektronlar yuqligini anglatadi, natijada atomlari yuq yadro hosil boʻladi. Toʻliq ionlangan gazlarning alohida holati juda issiq termoyadroviy plazmalar boʻlib, yadroviy portlashlarda sunʼiy ravishda hosil boʻlgan yoki bizning Quyoshimizda va koinotdagi barcha yulduzlarda tabiiy ravishda hosil boʻlgan plazmalar hisoblanadi. Muntazam yulduzlar asosan vodorod va geliyni oʻz ichiga oladi, ular protonlarga (H+) va alfa-zarrachalarga (He2+) toʻliq ionlanadi.

Tarixi 
Ionlashtirilgan modda birinchi marta tushirish trubkasida (yoki Crookes trubkasida) aniqlangan va 1879-yilda Sir William Crookes tomonidan koʻrsatilgan (u uni „nurli materiya“ deb atagan). Kruks trubasidagi „katod nurlar“ moddaning tabiati keyinchalik ingliz fizigi Ser J. J. Thomson tomonidan 1897-yilda aniqlangan va 1928-yilda Irving Langmur tomonidan „plazma“ deb nomlandi, ehtimol bu qon plazmasini anglatadi.

Yana qarang 

 Plazma fizikasi bo'yicha maqolalar ro'yxati

Manbalar 
 ↑  ↑ 

 ↑  ↑ 
 ↑  ↑ 
 ↑  G. L. Rogoff, Ed., IEEE Transactions on Plasma Science, vol. 19, p. 989, Dec. 1991. See extract at 
Fizik kimyo
Ionlar
Plazma fizikasi
Zarafshon (Vahdat tumani)

Zarafshon — Vahdat tumanidagi Bahor qishloq fuqarolar yigʻiniga qarashli qishloq. Zarafshondan shahar markazigacha 8 km. Aholisi 5088 kishi (2017), aholinin.g katta qismini tojiklar tashkil qiladi.

Adabiyotlar 
 Tojikiston joy nomlari reyestri D : SIEMT, 2013. — 332 b. — ISBN 978-99947-33-54-5 
Tojikiston
Qina

Qina (, 2009-yilgacha — Iskra) — Qozogʻistonning Oqmoʻla viloyati Oqkoʻl tumanidagi qishloq hisoblanadi. Qorasoy qishloq okrugining maʼmuriy markazidir. KATO kodi — 113241100.

Geografiyasi 
Ovul tumanning sharqiy qismida, tuman maʼmuriy markazi — Oqkoʻl shahridan — 73 kilometr sharq tomonda joylashgan.

Mutlaq balandligi dengiz sathidan 344 metr.

Iqlimi sovuq moʻʼtadil, namligi yaxshi. Oʻrtacha yillik havo harorati ijobiy va taxminan +3,5 °C ni tashkil qiladi. Iyul oyining oʻrtacha oylik havo harorati +19,7 °C ga etadi. Yanvar oyining oʻrtacha havo harorati −15,3 °C atrofida boʻladi. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori taxminan 405 mm. Yogʻingarchilikning asosiy qismi — iyun va avgust oylariga toʻgʻri keladi.

Eng yaqin aholi punktlari: janubda Qorasoy qishlogʻi, sharqda Sazdi buloq qishlogʻi.

Qishloqning shimolidan tuman ahamiyatiga ega KS-8 „Yangi Koluton — Oqkoʻl — Azat — Minskoye“ avtomobil yoʻli oʻtgan.

Aholisi 
1989-yilda qishloq aholisi 1667 kishini (shundan qozoqlar — 46% i, ruslar — 30% i) tashkil etgan.

1999-yilda qishloq aholisi 1266 kishi (614 nafar erkak va 652 nafar ayol) dan iborat edi. 2009-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga muvofiq qishloqda 859 kishi (422 nafar erkak va 437 nafar ayol) yashagan.

Koʻchalari 

 Abaya koʻchasi
 Abilayxon koʻchasi
 Beybitshilik koʻchasi
 Bolashak koʻchasi
 Sakena Seyfullina koʻchasi
 Sariarqa koʻchasi
 Tauelsizdik koʻchasi
 Shigis koʻchasi
Aholi punktlari
Qurilis (Oqmoʻla viloyati)

Qurilis' () — Qozogʻistonning Oqmoʻla viloyati Oqkoʻl tumaniga qarashli qishloq. Novoribinka qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 113249300.

Geografiyasi 
Qishloq tumanning janubi-markaziy qismida joylashgan. Tuman maʼmuriy markazi — Oqkoʻl shahridan 36 kilometrga yaqin janubi-sharqda, viloyat maʼmuriy markazidan 16 kilometr shimoli-sharqda joylashgan. Qishloq okrugi — Novoribinka qishlogʻi.

Dengiz sathidan balandligi 376 metr.

Eng yaqin aholi punktlari: Qora-Ozek qishlogʻi — shimolda, Novoribinka qishlogʻi — janubi-gʻarbda.

Qishloqning janubida Qo‘tirko‘l ko‘li joylashgan.

Aholisi 
1989-yilda qishloq aholisi 396 kishi (shundan qozoqlar 67% ni tashkil qiladi) .

1999-yilda qishloq aholisi 270 kishi (136 ta erkak va 134 ta ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 137 kishi (79 ta erkak va 58 ta ayol) yashagan.

Koʻchalari 

 Bolashak koʻchasi
 Doʻstlik koʻchasi

Manbalar 

Aholi punktlari