MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Xalq seleksiyasi

Xalq seleksiyasi - seleksiyaning rivojlanish tarixidagi bir boskich va yoʻnalish; qishloq xoʻjaligi ekinlarining yangi nav, klon, payvandlarini hamda chorva mollarining yangi zotlari, guruxlarini nomaʼlum mualliflar, mirishkor dehqonlar va chorvadorlar tomonidan oddiy usullarda tanlab, saralab yaratilishi. Xalq seleksiyasi bir necha ming yillik tarixni oʻz ichiga oladi. Oʻrta Osiyo hududida koʻpgina madaniy ekinlar — bugʻdoy, arpa, sholi, meva, uzum, sabzavotpoliz ekinlari va boshqa bundan bir necha ming yil avval oʻstirilganligi maʼlum. Odamlar ekinlarni ekish, ularga ishlov berish bilan bir qatorda ular orasidan qimmatli xoʻjalik belgilariga ega boʻlgan nusxa, shakllarini tanlab, sakdab, koʻpaytirib borganlar va shu tariqa Xalq seleksiyasi paydo boʻlgan. Chorvachilikda ham ayerlar davomida tanlash va saralash asosida qoramol, qoʻy, echki, ot va tuyalarning qimmatli xoʻjalik belgilariga ega boʻlgan koʻplab noyob zotlari yaratilgan (xisori, saraji kuy zotlari, qorabayir, laqay ot zotlari, zebusimon sigar zotlari). Xalq seleksiyasi anʼanalari hozirgi davrda xam ilmiy seleksiya usullari va muassasalari bilan yonmayon davom etib kelmoqda.

Oʻzbekistonda 20-asrning 40-yillari boshida surxondaryolik Muslima Begimova mashxur "Muslimka" bugʻdoyini kashf etdi. N. Niyozov (Toshkent viloyati) gʻoʻzaning meva shoxlari cheklangan navlarini (N va N2), K. Neʼmatshoyev (Andijon viloyati) 108—F navidan meva shoxlarining boʻgʻimlari juda kalta, tupi ixchamligi bilan farklanadigan gʻoʻza nusxalarini (Paxtaobod navi), U. Abdullayev (Namangan viloyati) Koson navini, N. Haydarov (Fargʻona viloyati) Beshariq navini yaratdilar. 1950—90 yillarda polizsabzavotchilikda xalq seleksiyachilari qovun va tarvuzning 50 dan ortiq navlarini (Abbosxon Aligavharov, Oʻrinboy Karimov, Hoshim Qosimov, Tirkash Tojiyev, Hakimpolvon Usmonov, Xoʻjamberdi Qoʻshoqov, Matvafo Yusupov), kartoshkaning Obidov (Ali Obidov), pomidorning Yusupov (Karim Yusupov) navini yaratdilar va bu navlarning koʻpchiligi davlat reyestriga kiritilgan va rnlashtirilgan.

Xalq seleksiyachilari yaratgan navlar ekin turlari kolleksiyalarini boyitishda muhim ahamiyatga ega. Bu navlarning koʻpchiligi seleksiyada boshlangʻich material sifatida ham foydalaniladi.

Bahodir Normatov, Abdulaziz Abbosov.
Xalq soʻzi

Xalq soʻzi () — ommaviy ijtimoiy-siyosiy gazeta. Muassisi — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi va Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Bosh muharriri Oʻtkir Rahmatovich Rahmatov. Adadi 34000 (2004).

1991-yil 1-yanvardan chiqa boshlagan. Haftada 5 marta, oʻzbek va rus tillarida chop etiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, uning organlari, Vazirlar Mahkamasi hamda mahalliy vakillik va ijro etuvchi hokimiyat organlari faoliyatini, mamlakatimizda va xorijda roʻy berayotgan siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy, maʼnaviy-axloqiy jarayonlarni xolis va begʻaraz yoritish tahririyatning asosiy vazifasi hisoblanadi.

Mustaqillikni avaylab-asrash, mustahkamlashning asosiy sharti — fuqarolarning siyosiy ongini oshirish, bir butun millat, xalq sifatida shakllantirish, Vatanga muhabbat, ajdodlarimizning qahramonona anʼanalariga sadoqat ruhida tarbiyalash, hurfikrlilik, milliy iftixor, vatanparvarlik, erkinlik va ozodlikni eng ulugʻ neʼmat deb bilish gaz.ning muhim yoʻnalishidir. Gazeta vazirliklar, idoralar, korporatsiyalar, konsernlar, kompaniyalar, qoʻshma korxonalar, chet el vakolatxonalari va boshqa muassasalar bilan kelishuv va shartnomalarga muvofiq faoliyatning turli sohalariga oid axborotlarni, davlat, tijorat tizimlari va xususiy shaxslarning reklama hamda eʼlonlarini bosib chiqaradi.

Asosiy ruknlari: „Kuchli davlatdan — kuchli jamiyat sari“, „Oliy Majlisda“, „Parlament nazorati“, „Farmon va ijro“, „Ogohlik“, „Bugunning gapi“, „Islohot odimlari“, „Sudhuquq islohoti“, „Taʼlim va islohot“, „Dolzarb mavzu“, „Bevosita muloqot“, „Kuch — bilim va tafakkurda“, „Maʼrifat soati“, „Olam nafasi“, „Jurnalist surishtiruvi“, „Bir xat izidan“ va boshqa.

Manbalar 

 
Gazetalar
Oʻzbekiston gazetalari
Xalq xoʻjaligi

Xalq xoʻjaligi – muayyan mamlakatning mehnat taqsimoti orqali oʻzaro bogʻlangan ishla chiqarish tarmoqlari majmui, butun mamlakat xoʻjaligi, iqtisodiyoti. „Xalq xoʻjaligi“ atamasi Oʻzbekiston tarixining sovet davrida keng qoʻllanilgan. Hozirgi davrda milliy iqtisodiyot atamasi ishlatiladi.
Xalq cholgʻulari orkestri

Xalq cholgʻulari orkestri - orkestr turi; koʻp ovozli musiqa asarlarini ijro etish uchun moslashtirib qayta ishlangan milliy sozlardan iborat. Bir turdagi (mas, faqat torlichertma) cholgʻulardan va turli (mas, torli, puflama va urma) cholgʻular guruhlaridan tashkil topishi mumkin. Turli xalqlarda keng tarqalgan milliy cholgʻu ansambllar tarkibida oiladosh cholgʻular (mas, dutorning prima, alt, bas, kontrabas turlaridan iborat) guruxlarining mavjudligi, garmoniya va polifoniya uslubidagi asarlarning muayyan kuy yoʻllarini ijro etish imkoniyatlari bilan ajralib turadi.

Oʻzbekistonda birinchi Xalq cholgʻulari orkestrio. 1937 yilda N. Mironov tashkil etgan "Nota orkestri"dir. Mazkur jamoa Oʻzbek davlat filarmoniyasining ashula va raqs Katta ansambli (rahbar T. Jalilov) sozandalaridan qaror topdi. Tarkibi anʼanaviy xalq cholgʻulari, fortepiano, truba, trombondan iborat boʻlib, repertuaridan qayta ishlangan "Qarinavo", "Segoh" kabi oʻzbek mumtoz kuylari hamda chet el kompozitorlarining ommabop musiqa namunalari oʻrin olgan.

1938 yilda Oʻzbek davlat filarmoniyasi qoshida Oʻzbek xalq cholgʻulari orkestri tashkil topdi. Asoschisi — A. Petrosyans (1966 yilda orkestrga Toʻxtasin Jalilov nomi, 1980-yil "Davlat", 1991-yil "akademik" unvonlari berildi. 1976 yildan badiiy rahbari va bosh dirijyori — Foruq Sodiqov). Mazkur jamoa tarkibiga dastlab anʼanaviy (nay, qoʻshnay, surnay, gʻijjak, doira, nogʻora kabi), soʻngra qayta ishlangan (12 pogʻonali teng temperatsiya qilingan tenor va bas changlari, afgon va qashqar ruboblari, dutor) hamda yangitdan yaratilgan (rubobprima, dutor-bas, gʻijjak-kontrabas va boshqalar) sozlar kiritilgan. Repertuaridan M. Burhonov, S. Aliyev, S. Gabrielyan, B. Giyenko va boshqa tomonidan qayta ishlangan oʻzbek xalq kuylari, Oʻzbekiston kompozitorlari (S. Boboyev, Sayfi Jalil, Gʻ. Qodirov, F. Nazarov, T. Qurbonov, F. Alimov va boshqalar) yozgan uvertyura, rapsodiya, poema, konsert va simfoniya kabi yirik shakldagi asarlar hamda chet el mualliflari (P. Sarasate, P. Chaykovskiy, G.Sviridov kabi)ning ommabop musiqa asarlari oʻrin olgan.

1957-yil Oʻzbekiston radiosi qoshida Xalq cholgʻulari orkestri tashkil etildi (1989 yildan Doni Zokirov nomida). Asoschisi, birinchi badiiy rahbari va bosh dirijyori — D. Zokirov (1986—2000 yillarda — M. Bafoyev, 2002 yildan H. Rajabov). Ijro uslubida koʻp ovozli musiqa tamoyillari bilan milliy musiqa anʼanalari uygʻunlashgan. Orkestr tarkibida sozanda sifatida faoliyat koʻrsatgan bastakorlar (M. Mirzayev, F. Toshmatov, K. Jabborov, Faxr. Sodshov, S. Kolonov, X. Joʻrayev va boshqalar) orkestr uchun koʻpgina asarlar yaratishgan. Repertuaridan, shuningdek, D. Zokirov, T. Jalilov, S. Yudakov, S. Hayitboyev, M. Bafoyev va boshqa oʻzbek kompozitorlari asarlari asosiy urin olgan.

1991-yil "Soʻgʻdiyona" oʻzbek xalq cholgʻulari kamer orkestri tashkil topdi (asoschisi — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsattan artist, professor F. Abduraximova). Repertuaridan qayta ishlangan oʻzbek kuylari hamda zamonaviy oʻzbek kompozitorlari asarlari oʻrin olgan. Mazkur jamoa chet el mamlakatlarida (AQSH, Ispaniya va boshqalar) gastrolda boʻlgan.

Ozoda Toshmatova.

Musiqa
Xalqaro astronavtika federatsiyasi

Xalqaro astronavtika federatsiyasi — kosmik fazoni tinchlik maqsadlarida tadqiq qilish va oʻzlashtirish muammolari, shuningdek, raketa texnikasi va kosmik huquq masalalari bilan shugʻullanuvchi xalqaro ilmiy tashkilot. 1950 yil astronavtika va raketa jamiyatlarining Parijda oʻtkazilgan 1Xalqaro kongressida 8 ta davlat (Avstriya, Argentina, Buyuk Britaniya, Daniya, Ispaniya, Fransiya, Germaniya, Shvetsiya) vakillari Xalqaro astronavtika federatsiyasif. tuzish haqida qaror qabul qildi. Xalqaro astronavtika federatsiyasif. Xalqaro astronavtika kongressini oʻtkazib turadi. 1952 yil Shtutgart (Germaniya) da boʻlib oʻtgan ZXalqaro astronavtika kongressida Xalqaro astronavtika federatsiyasif.ning nizomi qabul qilindi. 1960 ydan Xalqaro astronavtika federatsiyasif. qoshida Xalqaro astronomiya akademiyasi va Xalqaro kosmik huquq instituti faoliyat koʻrsatadi. Ushbu tashkilotlar oʻz nizomi va boshqaruv organlariga ega. Xalqaro astronavtika federatsiyasif.ning asosiy boshqaruv organi Bosh assambleya bulib, u har yili Xalqaro astronavtika federatsiyasif.ning kongressi bilan yigʻiladi. Bosh assambleya sessiyasida Xalqaro astronavtika federatsiyasif. ning joriy ishlarini prezident va 4 ta vitseprezidentdan iborat byuro boshqaradi. 40 ga yaqin mamlakatning ilmiy tashkilotlarini birlashtiradi. YUNESKO va Xalqaro elektr aloqa ittifoqi qoshida konsultativ maqomga ega. Xalqaro astronavtika federatsiyasif.ning shtabkvartirasi va kotibiyati Parij shahrida joylashgan.
Xalqaro astronomiya ittifoqi

Xalqaro astronomiya ittifoqi — Xalqaro ilmiy jamiyat. Jahondagi astronomik muassasalar, rasadxonalar, intlarning harakati bilan 1919-yil tashkil etilgan. Unga 70 davlat aʼzo. Oʻzbekiston 1998-yildan aʼzo. Asosiy vazifalari: astronomiyaning barcha sohalarini rivojlantirishga yordam koʻrsatish; astronomik tadqiqotlarda ilmiy hamkorlikni yoʻlga qoʻyish; astronomiya fani manfaatlarini boshqa xalqaro tashkilotlarda himoya qilish. Xalqaro astronomiya ittifoqii. ish organlari ijroiya qoʻmitasi va astronomiyaning alohida muammolari bilan shugʻullanuvchi 37 ta qoʻmitasidan iborat 7 ta boʻlimni oʻz ichiga oladi. Qoʻmitalari, asosan, xalqaro konferensiya, simpozium va boshqalarni tashkil qilish yoʻli bilan muvofiqlashtirish ishlarini olib boradi. Umumiy ishni Xalqaro astronomiya ittifoqii. Bosh assambleyasi boshqaradi; u har 3 yilda bir marta yigʻiladi. Bosh assambleya umumiy yigʻilish va majlislarida astronomiyaning eng dolzarb masalalari toʻgʻrisidagi maʼruzalar tinglanadi, astronomik kuzatishlar hisobotlari tasdikdanadi va yangi tadqiqotlar dasturlari taklif kilinadi.
Xalqaro geologik kongresslar

Xalqaro geologik kongresslar — geologlar ilmiy birlashmasi (IUGS)ning har 3—4 yilda bir marta oʻtkaziladigan xalqaro anjumani. Xalqaro geologik kongresslarga 141 davlat geologlarining milliy qoʻmitalari (jumladan, Oʻzbekiston geologlari Milliy qoʻmitasi) hamda 38 ga yaqin Yer haqidagi fanlarning tor mutaxassisliklari boʻyicha Xalqaro geologik uyushma va tashkilotlari aʼzo. Xalqaro geologik kongresslarning asosiy vazifasi — Yer haqidagi fanlar boʻyicha nazariy va amaliy tadqiqotlarga yordam berish; mineral xom ashyo turlariga boʻlgan ehtiyojni oʻrganish va xom ashyo bilan taʼminlash yoʻllarini ishlab chiqish; konlarni oʻzlashtirish; ichimlik suvi muammolari; zilzilashunoslix va boshqa boʻyicha maʼlumotlar va tajriba almashishdan iborat. 1875 yilda qabul qilingan Nizomga muvofiq, Xalqaro geologik kongresslar har safar navbat bilan turli mamlakatlarda oʻtkaziladi. 2004 yilgacha jami 32 ta kongress boʻlib oʻtgan; ilk bor 1878 yil Parijda — navbatdagi soʻnggisi 2004 yil Florensiya (Italiya) shahrida boʻlib oʻtdi. Har bir sessiya muayyan ilmiy mavzuga bagʻishlanib, asosan, ingliz tilida olib boriladi. Unda eng yaxshi ilmiy ish uchun Spendiarov mukofoti (1897 yil Rus geologi L.A. Spendiarov xotirasiga taʼsis etilgan) beriladi. Anʼanaga koʻra, bu mukofot sohibi kongress oʻtkazilayotgan mamlakatning eng iqgidorli yosh olimi boʻlishi kerak.

Xalqaro geologik kongresslar roʻyxati
Xalqaro geofizika yili

Xalqaro geofizika yili - 1957 yil 1 iyuldan 1958 yil 31 dekabrgacha oʻtgan (18 oy) davr; bu davr ichida butun Yer sharidagi 67 mamlakatda yagona dastur va metodika asosida geofizik kuzatishlar va tadqiqotlar olib borildi. X.g.y. bundan ilgari oʻtgan ikkita Xalqaro qutb yillarining davomi boʻldi. Quyosh aktivligining maksimum davriga toʻgʻrilangan Xalqaro geofizika yili dasturiga kuyidagi kuzatishlar kiritildi: aerologik va meteorologik, okeanografik, glyatsiologik, magnit, gravimetrik va seysmik; ustki atmosfera — qutb yogʻdulari, ionosfera, meteorlar, kosmik nurlari ham oʻrganildi. Natijada Quyosh bilan Yer oʻrtasidagi oʻzaro aloqani oʻrganish ishiga katta hissa qoʻshildi, Antarktidani tadqiq qilishda muhim ahamiyat kasb etdi, u yerda turli mamlakatlar oʻz bazalarini barpo etishdi. Xalqaro geofizika yili kuzatish materiallari asosida Antarktidada Janubiy sovuqlik qutbi aniqlandi, u yerda yillik oʻrtacha temperatura —57° ligi qayd etildi. Ozon qatlami tropik mintaqalarda juda yuqorida va yupqa, qutbiy mintaqalarda esa qalin va past joylashganligi isbot etildi. Sharqiy Sibirda yangi muzliklar borligi aniklandi.
Xalqaro iqtisodiy hamkorlik

Xalqaro iqtisodiy hamkorlik — xalqaro iktisodiy munosabatlarning muhim koʻrinishlaridan biri. Jahon xujaligining rivojlanib, globallashuv jarayonining chuqurlashib borishi bilan Xalqaro iqtisodiy hamkorlikh.ning milliy iqtisodiyot taraqqiyotidagi ahamiyati ortib boradi. Uning asosiy subʼyektlari — davlatlar, transmilliy kompaniyalar, mintaqaviy va xalqaro iktisodiy tashkilotlar hisoblanadi. 20-asrning 80-yillaridan eʼtiboran, Xalqaro iqtisodiy hamkorlikh. doirasi kengayib, iqtisodiy munosabatlarni keng koʻlamda qamrab oddi, tashki va xalqaro savdo, kredit munosabatlari, valyuta va toʻlov — hisobkitob sohasi, migratsiya va kapital chiqarish, mintaqaviy integratsiya, transmilliy kompaniyalarni tashkil etish va kreditmoliya intlarini shakllantirish, xalqaro iqtisodiy munosabatlarni tartibga solib, ilmiytexnika va i.ch. sohalarida muvaffaqiyatli amalga oshirilmoqda. Xalqaro iqtisodiy hamkorlikh. uning subʼyektlari iktisodiy manfaatlarini milliy chegaralardan tashqarida roʻyobga chikdrishning eng maqbul yoʻli hisoblanadi. Jahon davlatlari oʻzlarining tub ichki manfaatlarini amalga oshirish maqsadida, ijtimoiyiqgisodiy taraqqiyot darajasidan kelib chiqqan holda Xalqaro iqtisodiy hamkorlikh.ning muayyan yoʻnalishlarida faollik koʻrsatadilar. Mas, sanoati rivojlangan mamlakatlarning axborot texnologiyalari savdosida, xalqaro valyutakredit va moliyaviy intlar faoliyatida yuqori mavqe bilan ishtiroki kuzatiladi. Rivojlanayotgan mamlakatlar Xalqaro iqtisodiy hamkorlik h.ning ishchi migratsiyasi, kapital kiritish, investitsiyey tovarlar importi yoʻnalishlariga ustuvorlik beradilar.

Oʻzbekistonda mustaqillik yillarida jahon xoʻjaligiga chuqurroq integratsiyalashish maqsadida Xalqaro iqtisodiy hamkorlikh. bir necha yoʻnalishlarida rivojlantirilmoqda. Tashqi savdo tarkibini takomillashtirish, xorijiy investitsiyalarni jalb etish, xalqaro iqtisodiy tashkilotlar faoliyatida qatnashish, mintaqaviy iqtisodiy birlashmalar bilan hamkorlik qilish shular jumlasidandir. Keyingi yillarda Oʻzbekiston ishchi kuchini eksport qilish borasida ham xorij mamlakatlari bilan yaqindan hamkorlik qilmoqda (yana qarang Xalqaro mehnat taqsimoti, Tashqi savdo).

Nemat Xolmatov.
Xalqaro kooperativ alyansi

Xalqaro kooperativ alyansi, XKA — milliy va mintaqaviy kooperativlar uyushmalari va kooperativ federatsiyalari (matlubot, kredit, qishloq xoʻjaligi va boshqalar)ni birlashtiruvchi xalkaro tashkilot. BMTda maslahat maqomiga ega.

1895-yilda Londonda tashkil etilgan. Asosiy maqsadi barcha mamlakatlarda kooperatsiyalar rivojlanishiga yordam berish, kooperativ harakat tamoyillarini targʻib etish, turli mamlakatlardagi kooperativ tashkilotlar oʻrtasida hamkorlik oʻrnatish, tinchlik va xavfeizlikni saqlashga yordam berish va boshqa XKA BMTning bir qator organlari va ixtisoslashgan tashkilotlari bilan hamkorlik qiladi. XKA qoshida xalqaro yordamchi qoʻmitalar qishloq xoʻjaligi kooperatsiyalari, sugʻurta, kredit, uyjoy, matlubot savdosi, i.ch. va hunarmandchilik kooperativlari muammolarini oʻrganish bilan shugʻullanadi.

.XKA tashabbusi bilan 1923-yildan boshlab XKAga aʼzo mamlakatlarda har yili iyul oyining 1-shanbasi kooperativ tashkilotlar va korxonalar aʼzolarining xalqaro birdamlik kuni — Xalqaro kooperatsiya kuni tarzida nishonlanadi.

XKAning rahbar organlari — Kongress (3—4y.da bir marta chaqiriladi), Markaziy qoʻmita (har yili chaqiriladi), Ijroiya qoʻmita (XKA Prezidenti va 2 vitseprezidenti va 13 aʼzodan iborat). Kundalik ishlarga direktor va sekretariat rahbarlik qiladi. Shtabkvartirasi Jenevada.

.XKA 2000-yil boshlarida 540 mln. aʼzodan iborat (76 mamlakat) kooperativ tashkilotlarini birlashtirdi. Oʻzbekistonni XKAda "Oʻzbekbirlashuv" taqdim etadi, 1992-yil oktabrda Yaponiyada oʻtkazilgan yillik sessiyasida Oʻzbekiston XKA aʼzoligiga qabul qilingan.

Muxtor Rasulov.
Xalqaro kredit

Xalqaro kredit — davlatlar, banklar, firmalar, bir mamlakatdagi jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan boshqa mamlakatlar hukumatlari, banklari, firmalariga beriladigan kreditlar; pul va moddiy vositalarning xalqaro iqtisodiy munosabatlardagi harakati. Xalqaro kredit jahon xoʻjaligiiint paydo boʻlishi va rivojlanishi bilan bogʻliq. Xalqaro kreditning moxiyati, shakli va vazifalari ijtimoiyiqtisodiy sharoitga qarab oʻzgarib turadi. Muddatiga koʻra qisqa (1 yilgacha), oʻrta (1 yildan 5—7 yilgacha), uzoq (5—7 yildan koʻp) muddatli boʻladi. Firma kreditlari asosan qisqa va oʻrta muddatlarda tovar shaklida taqdim etiladi. Bank kreditlari tijorat yoki eksportimport banklari tomonidan yirik loyihalarni moliyalashtirishda qoʻllaniladi. 20-asrning 50-yillaridan boshlab davlatlararo kreditlar keng tus oldi. Xalqaro valyuta fondi, Xalqaro tiklanish va tarakqiyot banki, Yevropa tiklanish va tarakkiyot banki, Osiyo rivojlanish banki va boshqa banklar faoliyatida aʼzo mamlakatlarga kreditlar ajratish muhim oʻrinda turadi. 20-asr oxirlaridan Xalqaro kreditning lizing, faktoring va qoplanma bitishuvlar boʻyicha kreditlar turlari keng tarqaldi (qarang Kredit).
Xalqaro meteorologiya tashkiloti

Xalqaro meteorologiya tashkiloti — meteorologiyaga doyr xalkaro ahamiyatga molik tezkor va ilmiy masalalarni birgalikda hal kilish maqsadida meteorologik xizmatlarning ishini muvofiqlashtirish uchun tuzilgan hamkorlik tashkiloti. 1871-yilda Jenevada asos solingan. Dastlab Xalqaro meteorologiya tashkilotit. direktorlar konferensiyasidan iborat boʻlgan, keyinchalik prezident tomonidan boshqariladigan ijrochi kotibiyatdan, shuningdek, jahondagi meteorologiya tarmoklari, aerologiya, iklimshunoslik, sinoptik axborotlar va boshqa masalalar bilan shugʻullanadigan bir qator komissiya va kichik komissiyalardan iborat boʻlib qoldi. Bu tashkilot ayrim hollarda xalqaro sʼyezdlar uyushtirib turadi. BMT meteorologiya xizmati direktorlarining Vashington konferensiyasi qaroriga binoan, 1947-yilda Xalqaro meteorologiya tashkilotit. oʻrniga Jahon meteorologiya tashkiloti (JMT) tashkil qilindi (unga 150 dan ortiq davlat aʼzo, Oʻzbekiston Respublikasi 1992 yil 23 dekabrda aʼzolikka qabul qilingan).
Xalqaro mehnat tashkiloti

Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT) – BMTning ixtisoslashgan muassasasi. 1919-yilda Millatlar ligasi (ittifoqi) huzurida mehnat qonunlari va mehnat sharoitlarini yaxshilash masalalari boʻyicha konvensiya va tavsiyalarni ishlab chiqish uchun xalqaro komissiya sifatida tuzilgan; XMT tomonidan 8 soatlik ish kuni, onalikni himoya qilish, bolalar mehnatiga oid qonunlar va ish oʻrinlarida xavfsizlikni taʼminlash yuzasidan xalqaro meʼyorlar ishlab chiqilishiga, ish bilan bandlik dasturlarini tayyorlashga katta hissa qoʻshdi. Xalqaro mehnat tashkilotiga 170 dan ortiq davlat aʼzo (2000). Oʻzbekiston Respublikasi 1992-yil Xalqaro mehnat tashkilotiga aʼzo davlatlar tarkibiga kirgan, tashkilotning 11 ta konvensiyasini ratifikatsiya qilgan. Bu tashkilot mehnat sharoitlarini muhofaza qilish va yaxshilash, ish bilan toʻliq bandlikni taʼminlash va turmush darajasini koʻtarish, tadbirkorlar va mehnatkashlar oʻrtasida hamkorlikni ragʻbatlantirish choralarini ishlab chiqish uchun hukumatlar, tadbirkorlar va mehnatkashlarni teng huquqlarda birlashtiradi. Xalqaro mehnat tashkiloti tarkibi Xalqaro mexnat konferensiyasi; maʼmuriy kengash; xalqaro mehnat byurosi; uch tomonlama qoʻmitalar; mintaqaviy va maxsus konferensiyalardan tashkil topgan. Qarorgohi Jenevada. Tinchlikni mustahkamlash yoʻlida koʻrsatilgan faoliyat uchun Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan (1969).

Manbalar 

Tashkilotlar
Xalqaro olimpiada qoʻmitasi

Xalqaro olimpiada qoʻmitasi (XOQ) — olimpiada harakatining oliy rahbar organi; hukumatga qarashli boʻlmagan xalqaro sport tashkiloti. 1894-yil P. De Kuberten tashabbusi bilan Olimpiada oʻyinlari oʻtkazishni boshqarib turish, bu oʻyinlarning ijtimoiy ahamiyati va obroʻsini koʻtarish, havaskorlik sportini rivojlantirishga va barcha mamlakatlar sportchilari oʻrtasida doʻstlikni mustahkamlashga "koʻmaklashish maqsadida tuzilgan. XOQ — doimiy ishlaydigan tashkilot, oʻz aʼzolarini turli mamlakatlardagi sport harakatining eng faol tashkilotchilari orasidan tanlab oladi. XOQ ijroiya qoʻmitasi prezident (8 yil muddatga saylanadi), uch vitse prezident va 5 nafar aʼzodan iborat. Olimpiada oʻyinlari xartiyasi — XOQnint ustav hujjatidir. XOQ sessiyalari har yili oʻtkaziladi, olimpiada oʻyinlari boʻladigan yillarda — ikki marta: yozgi va qishki oʻyinlar vaqtida oʻtadi. Olimpiada oʻyinlari vaqtida XOQ musobaqalarni oʻtkazishga rahbarlik qilish huquqini Xalqaro sport federatsiyalariga beradi.

XOQ hozirgacha 200 dan ortiq milliy olimpiada qoʻmitalarini (shu jumladan, 1993-yil Oʻzbekiston milliy olimpiada qoʻmitasini) tan olgan. XOQ qarorgohi Lozanna (Shveysariya) shahrida joylashgan.
Xalqaro savdo-koʻrgazma majmuasi

Xalqaro savdo-koʻrgazma majmuasi, "Toshkent plaza" xalqaro savdo koʻrgazma majmuasi — Toshkent shahridagi yirik savdokoʻrgazma markazi; majmua nomidagi "plaza" atamasi Sharqda keng maʼnoni anglatadigan tim soʻziga yaqin. 1999-yilda bunyod etilgan (meʼmori A.Toʻxtayev). "Interkontinental" mehmonxonasidan jan.rokda. 2 qavatli va yer osti omborxonasiga ega boʻlgan bino 3 ming kv. m dan ortiq savdo maydoniga ega. Usti yopiq ichki hovli (atriy) meʼmoriy mujassamotning markazida, uning ikki yonida rastalar joylashgan. Savdo rastalaridan dunyoga mashhur firmalarning doʻkonlari oʻrin olgan. Hovli markazida hovuz va uning tomida suvi past (hovuz)ga oqib tushadigan favvora joylashtirilgan. Maʼmuriyat, uchrashuvlar zali 1qavatda joylashgan.

Majmua Amir Temur koʻchasi bilan sobiq Xalq xoʻjaligi yutuklari koʻrgazmasining bosh paviloni oldini oʻzaro bogʻlaydi.
Xalqaro sport birlashmalari

Xalqaro sport birlashmalari — jismoniy madaniyat, jismoniy tarbiya va sport sohasidagi jahon va mintaqaviy nohukumat tashkilotlari. Ularning soni hozirgi vaqtda 200 tadan ortiq. Xalqaro sport birlashmalarib. — universal (mas, Xalqaro olimpiada qoʻmitasi — XOQ), sport turlari boʻyicha federatsiyalar (FIFA, FIDE, FAI va h.k.) tarzida boʻladi. Gimnastika federatsiyasi (1881 yil tuzilgan), akademik eshkak eshish (1892), konkida yuguruvchilar uyushmasi (1892), XOQ (1894) eng avval tashkil qilingan Xalqaro sport birlashmasi hisoblanadi.
Xalqaro standartlashtirish tashkiloti

Xalqaro standartlashtirish tashkiloti (XST) (; ; qisqartmasi ISO ) — butun jahon mamlakatlari uchun umumiy boʻlgan (xalqaro) standartlarni ishlab chiqish hamda standartlashtirish sohasida jahon miqyosida hamkorlik qilish bilan shugʻullanadigan nodavlat tashkilot. Londonda 1946-yil taʼsis qilingan. Idorasi Shveysariyaning Jeneva shahrida joylashgan. Xalqaro standartlashtirish tashkilotiga 167 mamlakatning standartlashtirish milliy tashkiloti aʼzo (2022).

Manbalar

Havolalar  

  (inglizcha)