Kim Jong-un

Kim Jong-un (; ; 8-yanvar 1984-yil, Pxenyan, KXDR) — Shimoliy Koreyalik siyosatchi, 2011-yildan beri Shimoliy Koreyaning oliy rahbari va 2012-yildan buyon Koreya Ishchilar partiyasi (WPK) yetakchisi. 1994-yildan 2011-yilda vafotigacha Shimoliy Koreyaning oliy rahbari boʻlgan Kim Chen Ir va Ko Yong Xuining uchinchi oʻgʻli. 1948-yilda Shimoliy Koreya tashkil etilganidan 1994-yilda vafotigacha uning asoschisi va birinchi oliy rahbari boʻlgan Kim Ir Senning nabirasi.

2010-yil oxiridan boshlab Kim Shimoliy Koreya rahbariyatining vorisi sifatida koʻrildi. 2011-yil dekabrida otasining vafotidan soʻng davlat televideniyesi Kimni „Buyuk voris“ deb eʼlon qildi. Kim Koreya Mehnat partiyasi Bosh kotibi va Davlat ishlari boʻyicha prezident unvonlariga ega. Mamlakatdagi eng yuqori qaror qabul qiluvchi organ — Siyosiy byuro Prezidiumi aʼzosi. 2012-yil iyul oyida Kim Koreya xalq armiyasining eng yuqori marshal unvoniga koʻtarilib, Qurolli kuchlar Oliy qoʻmondoni lavozimini mustahkamladi. Shimoliy Koreya davlat matbuoti uni tez-tez „Hurmatli oʻrtoq Kim Chen In“ yoki „marshal Kim Chen In“ deb ataydi. 1960-yillardagi Kim Ir Sen yoʻlga qoʻygan ham iqtisodiyotni, ham mamlakatning yadroviy qurol dasturini bir vaqtda rivojlantirishga qaratilgan „byungjin“ siyosatini ilgari surdi.

Kim Shimoliy Koreyani totalitar davlat sifatida boshqaradi. Otasi va bobosi kabi shaxsga sigʻinish siyosatiga amal qilgan. 2014-yilda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Inson huquqlari kengashi hisobotida Kim insoniyatga qarshi jinoyatlar uchun sudga tortilishi mumkinligi aytilgan edi. Maʼlumotlarga koʻra, 2013-yilda Shimoliy Koreyaning bir qancha amaldorlarini, shu jumladan amakisi Jang Song-thaekni qamoqqa olish va qatl etishni buyurgan. 2017-yilda Malayziyada oʻgay ukasi Kim Chen Namning oʻldirilishiga buyruq bergan, deb ishoniladi. Shimoliy Koreyada isteʼmol iqtisodiyoti, qurilish loyihalari va sayyohlik markazlarini kengaytirishga rahbarlik qilgan.

Kim mamlakatning yadroviy qurol dasturini kengaytirdi. Bu dastur AQSh va Janubiy Koreya, shuningdek, Xitoy bilan keskinlikning kuchayishiga olib keldi. 2018-2019-yillarda Kim Janubiy Koreya prezidenti Moon Jae-in va AQSh prezidenti Donald Trump bilan sammitlarda qatnashdi. Shimoliy Koreya va ikki davlat oʻrtasida qisqa yadroviy qurolsizlanish boʻyicha muddatli kelishuvlarga erishildi. Muzokaralar oxir-oqibat Koreyani birlashtirish boʻyicha oldinga siljishsiz barbod boʻldi. Kim Shimoliy Koreyada COVID-19 pandemiyasiga qarshi kurashda muvaffaqiyat qozonganini daʼvo qildi. Mamlakat 2022-yilning mayigacha hech qanday tasdiqlangan holatlar haqida xabar bermadi. Koʻplab mutaxassislar bu daʼvoga shubha qilishadi.

Bolaligi 
Shimoliy Koreya rasmiylari va davlat matbuoti Kim Chen Inning 1982-yil 8-yanvarda tugʻilganini taʼkidlashgan, Janubiy Koreya razvedkasi rasmiylari haqiqiy sana bir yildan keyinroq, deb hisoblashadi. Kimning rasmiy tugʻilgan yili ramziy sabablarga koʻra oʻzgartirilgan deb taxmin qilinadi. 1982-yil uning bobosi Kim Ir Senning tugʻilgan kunining yetmish yilligi, otasi Kim Chen Ir tavalludining qirq yilligi nishonlangan. Maʼlumotlarga koʻra, 2024-yilda Kim oʻzining 40 yoshini nishonlagan boʻlib, uning tugʻilgan yili aslida 1984-yil ekani aytiladi.

Ko Yong Xui va Kim Chen Irning uch farzandidan ikkinchisi. Akasi Kim Jong Chul 1981-yilda tugʻilgan, singlisi Kim Yo Jong esa 1987-yilda tugʻilgan. Shimoliy Koreyaning asoschisi va 1948-yilda tashkil etilganidan 1994-yilda vafotigacha rahbarlik qilgan Kim Ir Senning nabirasi. Shimoliy Koreyaning fuqarosi boʻlib tugʻilgan birinchi davlat rahbari. Uning otasi Sovet Ittifoqida, bobosi esa Yaponiya mustamlakasi davrida tugʻilgan edi.

Kim Chen Irning barcha farzandlari Shveytsariyada yashagani, shuningdek, bir muddat Jenevada yashagan ikki kenja oʻgʻlining onasi ekani aytiladi.  Dastlabki maʼlumotlarga koʻra, Kim Chen In 1993-1998-yillarda Shveytsariyaning Gumligen shahridagi Bern xalqaro xususiy maktabida „Chol-pak“ yoki „Pak-chol“ ismi bilan oʻqigan. U uyatchan, sinfdoshlari bilan yaxshi til topishadigan, basketbol ishqibozi sifatida tasvirlangan. Uni yoshi kattaroq talaba qoʻriqlagan. Katta akasi Kim Jong Chul ham u bilan bir maktabda oʻqigan. 

Kim Chen In 1998-yildan 2000-yilgacha Shimoliy Koreya elchixonasi xodimining oʻgʻli sifatida Bern yaqinidagi Kyoniz shaharchasida joylashgan Liebefeld Steinhölzli davlat maktabida „Pak-un“ yoki „Un-pak“ ismi bilan oʻqigani maʼlum boʻlgan. Rasmiylar oʻsha davrda maktabda Shimoliy Koreyalik talaba boʻlganini tasdiqlashgan. Kim dastlab chet tilidagi bolalar uchun maxsus sinfda oʻqigan. 6, 7, 8, 9-sinfning bir qismidagi odatiy darslarga qatnagan. 2000-yilning kuzida maktabni toʻsatdan tark etgan. Basketbol oʻynashni yaxshi koʻradigan oʻquvchi boʻlgani, baholari va davomat reytingi yomon boʻlgani aytiladi. Michael Jordanning muxlisi boʻlgan. Shimoliy Koreyaning Shveytsariyadagi elchisi Ri Chol uning murabbiyi boʻlgan. Sinfdoshlaridan biri jurnalistlarga Kim Chen In Shimoliy Koreya yetakchisining oʻgʻli ekanligini aytgan.

2012-yil aprelida Kim Chen In Shveytsariyada 1991-1992-yillarda yashaganini koʻrsatuvchi yangi hujjatlar paydo boʻldi.

Fransiyaning Lion universiteti qoshidagi anatomik antropologiya laboratoriyasi 1999-yilda Liebefeld Shtaynxolzli maktabida olingan Kimning suratini 2012-yildagi Kim Chen Inning surati bilan solishtirdi. Yuzlar 95% muvofiqligini koʻrsatdi va katta ehtimol bilan ular bir xil shaxs, degan xulosaga keldi.

The Washington Post gazetasi xabar qilishicha, 2009-yilda Kim Chen Inning maktabdagi doʻstlari „Chicago Bulls yulduzi Michael Jordanning suratini qalam bilan chizishga soatlab vaqt sarflaganini“ eslashgan. Qayd etilishicha, „basketbol va kompyuter oʻyinlariga berilib ketgan va Jackie Chan jangari filmlarining muxlisi“ boʻlgan.

Aksariyat tahlilchilar Kim Chen In 2002-yildan 2007-yilgacha Pxenyandagi yetakchi ofitserlar tayyorlash maktabi boʻlgan Kim Ir Sen universitetida oʻqiganini aytishadi. Kim Ir Sen nomidagi Pxenyan universitetida fizika boʻyicha bakalavr darajasini,  armiya zobiti darajasini oldi.

2018-yil fevral oyining oxirida Reuters agentligi Kim va uning otasi 1996-yil 26-fevralda Braziliya tomonidan berilgan soxta pasportlardan turli mamlakatlarga viza olish uchun foydalanganliklari haqida xabar bergan edi. 10 yillik muddatga berilgan ikkala pasportda „Braziliyaning Pragadagi elchixonasi“ muhri bor. Kim Chen Inning pasportida „Josef Pwag“ ismi va 1983-yil 1-fevralda tugʻilganligi yozilgan.

Koʻp yillar davomida Kim Jong-unning faqat bitta tasdiqlangan fotosurati Shimoliy Koreyadan tashqarida mavjudligi maʼlum boʻlgan. Surat 1990-yillarning oʻrtalarida olinganligi taxmin qilinadi. Baʼzida uning boshqa taxmin qilingan tasvirlari paydo boʻlgan, ammo koʻpincha bahsli boʻlgan. Faqat 2010-yil iyun oyida, unga rasmiy lavozimlar berilishidan va Shimoliy Koreya xalqiga tanishtirilishidan bir oz oldin, Shveytsariyada maktabda oʻqiyotgan paytida olingan rasmlari koʻproq chiqarildi. Birinchi rasmiy surati 2010-sentyabrda chiqarilgan. Suratda mehnat partiyasi konferensiyasida birinchi qatorda, otasining yonida oʻtirgani koʻrinadi.

Vorislik

2010-yilgacha partiya konferensiyasining spekulyatsiyasi 
Kim Jong-unning akasi Kim Jong-nam prezidentlikka asosiy voris sifatida koʻrilgan. Kim Jong-nam 2001-yilda soxta pasport bilan Yaponiyaga kirishga uringanida qoʻlga olingandi. Kim Jong-nam 2017-yilda Malayziyada Shimoliy Koreya maxsus xizmat zobitlari tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar

Havolalar 
 Kim Jong-un (Kim Jong Woon) — Leadership Succession, Globalsecurity.org.
 
Yashayotgan insonlar