MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Rim Xe

Rim Xe (1906-yil 15-yanvar, Shimoliy Hamgyong viloyati, Koreya – 1978-yil 25-oktyabr) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozining agronomi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950).

Hayoti 
Rim Xe 1906-yilda Koreyaning Shimoliy Hamgyong provinsiyasida dehqon oilasida tugʻilgan. 1910-yillarning boshlarida u ota-onasi bilan Primorsk viloyatiga koʻchib keldi. 1917-yilda boshlangʻich maktabning toʻrtinchi sinfini tugatgan. 1930-yilda Mixaylovskiy tumanidagi Lipovka qishlogʻidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozida mehnat faoliyatini boshlagan. 1931-yilda u kolxoz bilan birga Lyalichi qishlogʻiga koʻchib oʻtdi.

Rim Xe 1937-yilda oilasi bilan Oʻzbekiston SSRga surgun qilinadi. U Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ koreys kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan. 1940-yildan boshlab ushbu kolxozga ikki marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni bilan taqdirlangan Kim Pen Xva rais boʻlgan. Yuqori mehnat yutuqlari uchun 1949-yilda Rim Xega Lenin ordeni taqdim etilgan.

Rim Xe jamoasi 1949-yilda 5 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 80,9 sentnerdan sholi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 13-iyundagi farmoni bilan „Kolxozda barcha turdagi majburiy topshiriqlar va shartnomalarni toʻliq bajargani, sugʻoriladigan yerlarda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, sholidan yuqori hosil olgani uchun“ Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Shuningdek, „1949-yilda MTS ishi uchun natura toʻlovlari va 1950-yil bahorgi ekinlarni ekish uchun tayyorlash, ularni toʻliq miqdorida urugʻlik bilan taʼminlashdagi ishtiroki uchun“ Lenin ordeni hamda "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali berilgan

Xuddi shu farmon bilan „Polyarnaya zvezda“ kolxozining toʻrtta kolxozchisi Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlandi: Kim Pendyu, Li Gvanok, Li Sinbon va Pak Bong Chun.

Keyingi yillarda shu kolxozda sholichilik brigadasiga brigadir boʻldi. 1966-yilda Qirgʻiziston SSRga koʻchib oʻtgan va u yerda Frunze shahridagi Gʻani Muratboyev nomidagi sovxozda ishlagan. 1968-yilda Kabardin-Balkar Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Urvan viloyati Nartkala shahriga koʻchib kelgan.

1978-yil 25 oktyabrda Nalchik shahrida vafot etdi. U Kabardin-Balkar Respublikasida, A.G.Gemalin qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari 
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni
 Lenin ordeni – ikki marta (1949, 1950)
 „1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali (1945)

Adabiyotlar 
 Шин Д. В. Советские корейцы — Герои Социалистического Труда. — Ташкент: ZAMIN NASHR, 2019. — 544 с.

Manbalar 

Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1978-yilda vafot etganlar
25-oktyabrda vafot etganlar
1906-yilda tugʻilganlar
15-yanvarda tugʻilganlar
Pak Gvon Sun

Pak Gvon Sun (1913-yil 21-avgust, Olginskiy tumani, Primorsk viloyati, Rossiya imperiyasi – vafot etgan sanasi nomaʼlum, Yuqori Chirchiq tumani, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR) – O'zbekiston SSR, Toshkent viloyati, Yuqori Chirchiq tumanidagi „Pravda“ kolxozi aʼzosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti 
Pak Gvon Sun 1913-yil 21-avgustda Olgin tumanidagi aholi punktlaridan birida oddiy dehqon oilasida tugʻilgan. 1927-yilda Suchan tumanidagi maktabni tugatgan, keyin Suchan tumani Voroshilovka qishlogʻida yashagan. 1931-yildan oddiy kolxozchi, Suchan tumanidagi „Kommunistikeskiy put“ kolxozining omborchisi boʻlib ishlagan. 1934-yildan Voroshilovdagi partiya maktabida oʻqigan, uni 1935-yilda tugatgan. Budennovskiy tumanidagi kutubxona mudiri boʻlib ishlagan. 1937-yilda O‘zbekiston SSRning Toshkent viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. 1937-yildan Yuqori Chirchiq tumanidagi „Pravda“ kolxozida oddiy kolxozchi, dala brigadasi brigadiri boʻlib ishlagan. 1940-yilda KPSS(b) safiga qoʻshilgan.

1950-yilda Park Gvon Sun jamoasi 64,5 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 99,2 sentnerdan yashil kanop poyasi olgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 22-maydagi farmoni bilan unga Lenin ordeni, „Oʻroq va Bolgʻa“ oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

Park Gvon Sun 1958-yildan Sirdaryo viloyati Shoʻrchi tumanidagi „Iskra“ kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishlay boshlagan. 1959-yilda Toshkent viloyatining Yuqori Chirchiq tumanidagi „Pravda“ kolxoziga qaytib, u yerda oddiy kolxozchi, keyinroq dala ekinlari brigadasi brigadiri boʻlib ishlagan. Soʻngra Oʻrta Chirchiq tumanidagi Oxunboboyev nomidagi kolxozda oddiy kolxozchi (1961–1962), Sirdaryo viloyatining Termiz tumanidagi „Iskra“ kolxozida dala mudiri (1962–1964) boʻlib ishlagan. U 1964–1968-yillarda bir nechta sovxozlarda ishlagan.

Park Gvon Sun umrining soʻnggi yillarida Oʻrta Chirchiq tumanidagi Oxunboboyev nomidagi kolxozda yashagan. Kasaba uyushma ahamiyatiga ega nafaqaxoʻr boʻlgan. Uning oʻlim sanasi aniqlanmagan.

Mukofotlari 
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni
 Lenin ordeni – ikki marta (1951, 1954)
 Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1953)
 „1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali

Adabiyotlar 
 Шин Д. В., Советские корейцы Герои Социалистического труда, Алматы: Service Press, 2019
 З. В., Пан Н. Г. Герои Социалистического Труда — казахстанцы, Алма-Ата, 1969—1985, тт. 1-5
 Мен Д. В., Квон Л. А., Ким, Советские корейцы Казахстана, Алматы, 1992
 Ким П. Г., Корейцы Республики Узбекистан, Ташкент: Узбекистон. 1993
 Кан Г. В., История корейцев Казахстана, Алматы: Гылым, 1995
 Ким Г. Н., Мен Д. В., История и культура корейцев Казахстана, Алматы: Гылым, 1995
 Ким Б. И., Корейцы Узбекистана. Кто есть кто, Ташкент, 1999

Manbalar
Sergey Xe

Sergey Xe, shuningdek, Sergey Xegay, Semyon Xegay (1918-yil 15-yanvar, Primorsk viloyati, Olginskiy tumani, Suchan – 1994-yil 5-aprel) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozining rahbari. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1949).

Hayoti 
Sergey Xe 1918-yilda (boshqa maʼlumotlarga koʻra 1919-yilda) Suchan shahrida (hozirgi Partizansk) tugʻilgan. U toʻliq boʻlmagan oʻrta maʼlumot oldi, 1935-yilda oʻrta maktabning beshinchi sinfini tamomladi. 1936-yildan Suchanskiy ohak zavodida ishlagan. 1937-yilda Qozogʻiston SSRning Janubiy Qozogʻiston viloyatidagi maxsus aholi punktiga surgun qilingan.

Sergey Xe 1937-yildan Qizil-Oʻrda viloyati, Jalagash tumani, Kalinin nomidagi kolxozda oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan. Ulugʻ Vatan urushi yillarida u mehnat frontiga chaqirilgan va Moskva viloyati koʻmir havzasi konlarida ishlagan. 1944-yilda Oʻrta Osiyoga qaytib keldi. 1944-yildan oddiy kolxozchi, Toshkent viloyati Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozida (1974-yildan – Kim Pen Xva nomidagi kolxoz) sholichilik boʻlinmasi boshligʻi boʻlgan.

1948-yilda Sergey Xe boʻlinmasi 5 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 81,3 sentner sholi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1949-yil 18-maydagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

1949-yilda erishgan mehnat yutuqlari uchun u 1950-yilda ikkinchi bor Lenin ordeniga loyiq koʻriladi.

Xalq xoʻjaligi yutuqlari Butunittifoq koʻrgazmasida bir necha bor qatnashgan.

1974-yilda nafaqaga chiqqunga qadar „Polyarnaya zvezda“ kolxozida ishladi. Kasaba uyushma ahamiyatiga ega nafaqaxoʻr boʻlgan. Sergey Xe 1994-yil aprel oyida vafot etdi. U sobiq Kim Pen Xva nomidagi kolxoz qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari 
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni
 Lenin ordeni – ikki marta (1949, 1950)

Adabiyotlar 
 Шин Д. В., Советские корейцы Герои Социалистического труда, Алматы: Service Press, 2019
 З. В., Пан Н. Г. Герои Социалистического Труда — казахстанцы, Алма-Ата, 1969—1985, тт. 1-5
 Мен Д. В., Квон Л. А., Ким, Советские корейцы Казахстана, Алматы, 1992
 Ким П. Г., Корейцы Республики Узбекистан, Ташкент: Узбекистон. 1993
 Кан Г. В., История корейцев Казахстана, Алматы: Гылым, 1995
 Ким Г. Н., Мен Д. В., История и культура корейцев Казахстана, Алматы: Гылым, 1995
 Ким Б. И., Корейцы Узбекистана. Кто есть кто, Ташкент, 1999

Manbalar 

Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1994-yilda vafot etganlar
5-aprelda vafot etganlar
1918-yilda tugʻilganlar
15-yanvarda tugʻilganlar
Tsoy Bon So

Tsoy Bon So, shuningdek, Tsoy Bonso, Tsoy Bon-So (1912-yil 25-aprel, Ansan, Koreya – 1964-yil 20-may, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR, Oʻrta Chirchiq tumani) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozining agronomi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Hayoti 
Tsoy Bon So 1912-yilda Koreyaning Ansan shahrida tugʻilgan. 1920-yillarda uning oilasi Rossiyaning Uzoq Sharq hududiga koʻchib oʻtdi. U oilasi bilan Nikolsk-Ussuriysk tumanidagi Pansendon qishlogʻida yashagan. 1931-yildan Mixaylovskiy tumani, Lyalichi qishlogʻidagi oʻrta maktab oʻqituvchisi boʻlgan. 1936-yilda Vladivostok pedagogika ishchilari fakultetiga oʻqishga kirdi. 1937-yilda Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyatidagi maxsus posyolkaga surgun qilingan. Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan (1937—1938). Oʻsha kolxozda oʻrta maktabning 10-sinfini tugatib, Toshkent oʻqituvchilar institutiga oʻqishga kirdi. Keyin „Polyarnaya zvezda“ kolxoziga qaytib, paxtachilik brigadasi, uchastka boshligʻi (1942—1956) boʻlib ishladi. 1948-yilgi mehnat yutuqlari uchun u 1949-yilda Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

1950-yilda Tsoy Bon So brigadasi 42,7 gektar maydondan oʻrtacha 50 sentner paxta xomashyosi oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 7-maydagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Tsoy Bon So 1959-yilda Toshkent viloyati, Orjonikidze tumani, Yalangach qishlogʻidagi buxgalteriya texnikumini tamomlagan. 1959-yildan Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozi rahbari boʻlgan. 1961-yilda u KPSS aʼzoligiga qabul qilindi.

1964-yil may oyida vafot etdi. Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozining qabristoniga dafn etilgan.

Adabiyotlar 
 Шин Д. В., Советские корейцы Герои Социалистического труда, Алматы: Service Press, 2019
 З. В., Пан Н. Г. Герои Социалистического Труда — казахстанцы, Алма-Ата, 1969—1985, тт. 1-5
 Мен Д. В., Квон Л. А., Ким, Советские корейцы Казахстана, Алматы, 1992
 Ким П. Г., Корейцы Республики Узбекистан, Ташкент: Узбекистон. 1993
 Кан Г. В., История корейцев Казахстана, Алматы: Гылым, 1995
 Ким Г. Н., Мен Д. В., История и культура корейцев Казахстана, Алматы: Гылым, 1995
 Ким Б. И., Корейцы Узбекистана. Кто есть кто, Ташкент, 1999

Manbalar 

Shavkatli mehnat uchun medali sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1964-yilda vafot etganlar
20-mayda vafot etganlar
1912-yilda tugʻilganlar
25-aprelda tugʻilganlar
Von Mensan

Von Mensan, shuningdek, Von Myon San (1892-yil, Janubiy Hamgyon viloyati, Sonjin qishlogʻi, Koreya – vafot etgan sanasi nomaʼlum) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozining rahbari. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1949).

Hayoti 
Von Mensan 1892-yilda Koreyaning Janubiy Hamgyong viloyati Songjin qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Boshlangʻich maktabni Koreyada tamomlagan. Maktabda faqat toʻrtinchi sinfgacha tahsil olgan. 1920-yillarda u oilasi bilan birgalikda Rossiyaning Uzoq Sharq hududiga koʻchib oʻtdi va u yerda qishloq xoʻjaligida ishladi. 1937-yil kuzida yapon militaristlarining Xitoyga bostirib kirishidan koʻp oʻtmay, SSSRning Uzoq sharq oʻlkasidagi aholini boshqa hududlarga koʻchirish boshlangan. 1937-yilda Von Mensan Toshkent viloyatiga surgun qilingan.

Von Mensan Toshkent viloyatiga kelgach dastlab oddiy kolxozchi, soʻngra Oʻrta Chirchiq tumanidagi „Polyarnaya zvezda“ kolxozida sholichilik boshligʻi boʻlib ishlagan.

1949-yilda Von Mensan boʻlinmasi 5,1 gektar maydondan 81,4 sentner sholi yigʻib oldi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1949-yil 18-maydagi farmoni bilan u Lenin ordeni va "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. 1949-yil erishgan mehnat yutuqlari uchun 1950-yilda ikkinchi bor Lenin ordeniga loyiq koʻrilgan.

Von Mensan faoliyat olib borgan „Polyarnaya zvezda“ kolxozi 24 nafar koreysning Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoniga sazovor boʻlgani bilan mashhur hisoblanadi.

Vafot etgan sanasi aniqlanmagan.

Mukofotlari 
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni
 Lenin ordeni – ikki marta (1949, 1950)
 „1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali

Manbalar 

Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1892-yilda tugʻilganlar
Nurakotasoy

Nurakotasoy – Toshkent viloyati Parkent tumanidagi togʻ daryosi, soy. Oqsoqotasoyning oʻng irmogʻi.

Geografik tavsifi 

Nurakotasoy Taxta dovonidan uncha uzoq boʻlmagan Chatqol tizmasi yon bagʻirlaridagi buloqlarning qoʻshilishidan boshlanib, oqimining umumiy yoʻnalishi janubi-gʻarbga qarab ketadi. Qor-yomgʻir suvlaridan toʻyinadi, toʻlin suv davri yilga qarab aprel-may oylariga toʻgʻri keladi. 2500-3000 metr balandlikdagi qorliklarning va muzliklarning erishi bilan Nurakotasoyning asosiy manbalari buloqlar boshlanadi. Yuqori oqimida daryo tor, qoyali darada oqadi. Qumbel dovonidan oqib oʻtuvchi oʻng irmoq bilan qoʻshilish yaqinida daryo tik toshli devorlari boʻlgan tor kanyonga kiradi. Suv boʻylab (ayniqsa bahor va yozning boshida) yoʻlni bosib oʻtish qiyin, daryoning chap qirgʻogʻidagi tosh tokchalarni aylanib oʻtish ham juda qiyin. Daryoning oʻrta oqimi keng vodiyga tushadi, Oqsoqotasoy bilan qoʻshilish joyiga yaqinroq, daryo chuqur gil kanyon boʻylab oqadi.

Nurakotasoy toʻliq Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududidan oqib oʻtadi.

Nurakotasoyning odamlar tomonidan rivojlanishi 

Nurakotasoy va Beldorsoy suv havzalarida togʻ echkilari tasvirlangan qoyatosh suratlari saqlanib qolgan. Sovet davrida Nurakotasoyni oʻrab turgan togʻ yonbagʻirlarida geologik qidiruv ishlari olib borilgan. Geologik tuproq yoʻllari va shtolnyalari hali ham koʻrinib turibdi. Qumbel togʻining Nurakotasoyga qaragan yon bagʻirlarida katta miqdordagi sanoat chiqindilari (vagonetkalar, rels parchalari, elektr izolyatorlari) mavjud. 1988-yilda Chet Qumbel dovonidan Nurakotasoyga oqib tushadigan nomaʼlum irmoqning qoʻshilish joyida muzlik stansiyasi joylashgan edi. Hozirda Nurakotasoy boʻyida aholi punktlari yoʻq, mavsumiy xoʻjaliklar Nurakotasoy vodiysi va uning irmoqlarida istiqomat qiladi. Nurakota vodiysida (quyi va oʻrta oqimida), shuningdek, atrofdagi togʻlar yonbagʻirlarida chorva mollari boqiladi.

Nurakotasoy boʻylab (quyi va oʻrta oqimida) tuproq yoʻl yotqizilgan, daryo boʻylab avtomobil koʻprigi qurilgan.

Irmoqlari 

Atrofdagi togʻlardan oqib oʻtadigan koʻp sonli soylar – Katta Chimyon, Qumbel, Moyqochgan (barchasi oʻngda), Jar, Oqkoʻl, Toshgʻazaga (barchasi chapda) Nurakotaga quyiladi. Eng yirik irmoqlari – Berkota va Novoshaksoy (ikkalasi chapda).

Hayvonlar va oʻsimliklar dunyosi 
Vodiyning balandligi va relyefi turlicha boʻlganligi sababli Nurakotasoy tabiati xilma-xildir. Kuzda Tyan-Shan qo‘ng‘ir ayig‘i Nurakotasoyning yuqori oqimidagi daraga tushishi mumkin. Baʼzi joylarda yalpiz, qichitqi oʻt, qoraqaragʻay oʻsadi. Oʻrta va quyi oqimlari tegishli flora va faunaga ega keng vodiy xarakteriga ega. Eng keng tarqalgan qushlar coracias va upupalardir. Nurakotasoy sohillarida mevali va rezavorli daraxtlar (yongʻoq, archa, olma) oʻsadi.

Qiziq faktlar 
Ugom-chatqol davlat tabiat milliy bogʻi toponimlarida oʻz nomlarida „ota“ qoʻshimchasi kam uchraydi. Nurakotasoy yaqinida toʻrtta geografik obyekt esa shunday xususiyatga ega (Oqsoqotasoy, Nurakotasoy, Berkota soylari va Surenota togʻi).

Izohlar

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Toshkent viloyati
Chirchiq irmoqlari
Parkent tumani daryolari
Baranov astragali

Baranov astragali () – ikki urugʻpallalilar sinfi, burchoqdoshlar oilasi, astragal turkumiga kiruvchi koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chotqol tizmasi, Katta Chimyon togʻi hududida uchraydi.

Tavsifi 
Balandligi 4-6 sm gacha oʻsadigan past boʻyli koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasi juda qisqa, oq tuklar bilan qoplangan, yerbagʻirlab oʻsadi. Poyasining asosiy qismi yer ostida joylashgan. Ildizpoyasi orqali koʻpayadi. Bargi 4-6 juft, oddiy, poyada navbatma-navbat joylashgan, uzunligi 2,5-sm, tuxumsimon yoki yumaloq shaklda, uzunligi 3-6 mm, har ikki tomondan oq tuklar bilan qoplangan. To‘pguli soyabon shaklda. Gullari uzunligi 1,5-2 sm, 4-5 tadan boʻlib toʻpgulda oʻrnashgan. Gultojibarglari och pushti tusda. Hasharotlar yordamida changlanadi. Mevasi quruq dukkak meva. Iyulda gullab mevasi avgustda pishib yetiladi. Dukkagi choʻziq nashtarsimon, uzunligi 10-11 mm, eni 3 mm, yuzasi xurpaygan oq tuklar bilan qoplangan. Urug‘i orqali koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti 
Tabiatda juda kam tarqalgan. Faqat Toshkent viloyati hududida oʻsadi. Chotqol tizmasi va Katta Chimyon togʻida uchratish mumkin. Togʻlarning yuqori qismida quyosh nuri tik tushmaydigan, ohaktoshli qoya yoriqlarida oʻsadi. Oʻsib turgan yerlarida dam olish maskanlari qurilishi va hududining odamlar tomonidan oʻzlashtirilishi sababli areali qisqarib ketgan. Chotqol biosfera qoʻriqxonasi hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar 

Toshkent geografiyasi
Mixail astragali

Mixail astragali () – ikki urugʻpallalilar sinfi, burchoqdoshlar oilasi, astragal turkumiga kiruvchi koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol va Piskom togʻ tizmalarida tarqalgan.

Tavsifi 
Balandligi 15-40 sm gacha yetadigan koʻp yillik gulli oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Hayotiy shakli yarimbuta. Poyasi yogʻon, sershox, sirti toʻq kulrang tusda. Gulpoyasi zich roʻvaksimon. Bargi murakkab toq patsimon, poyada navbatma-navbat joylashgan, uzunligi 5-11 sm, bandi juda qisqa. Bargchalari 10-13 juft, uzunchoq tasmasimon yoki choʻziq, uzunligi 5-8 mm, kengligi 1-1,5 mm, ikki tomoni siyrak tuk bilan qoplangan. To‘pguli choʻziq, gʻovaksimon, 5-8 ta guldan iborat. Gultojibarglari och pushti tusda, uzunligi 15-18 mm. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyun iyul oylarida gullab mevasi avgustda pishib yetiladi. Mevasi quruq dukkak meva. Dukkagi 17-22 mm, qoramtir, uzun tumshuqchasimon. Urug‘ining uzunligi 4 mm, eni 1,8 mm, sargʻish qoʻngʻir tusda. Urugʻi yordamida koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti 
Tabiatda juda kam uchraydi. Toshkent viloyati Chatqol va Piskom togʻ tizmalarida tarqalgan. Qoyalarda toshli shagʻalli, mayda zarrali tuproqlarda, daryo boʻylarida, togʻlarning yuqori qismlarida,  quyosh nuri tik tushmaydigan joylarda uchraydi. O‘simlik oʻsish joylarining oʻzlashtirilishi sababli areali qisqarib ketgan. Ugom chatqol davlat tabiat milliy bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar 

Toshkent geografiyasi
Vinklov gulsafsari

Vinklov astragali () – bir urugʻpallalilar sinfi, iris turkumiga mansub koʻp yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol, Qurama togʻ tizmalari va Ohangaron daryosi vodiysida tarqalgan.

Nomlanishi 
Ilk bor 1884-yilda Eduard Regel tomonidan rasman tasvirlangan. Bu tur Estoniyaning Tartu universitetida dars beruvchi botanik olim Konstantin Jorj Aleksandr Vinkler sharafiga nomlangan.

Tavsifi 
Boʻyi 20 sm gacha yetadigan koʻp yillik piyozchali oʻt oʻsimlik. Popuk ildiz tizimiga ega. Piyozining tashqi qobigʻi qora qogʻozsimon. Poyasi qisqa yashil, tuksiz silliq. Ildizoldi barglari oddiy, butun, bandsiz, soni 4 ta, chiziqli eni 1-2 mm, oʻroqsimon egilgan, silliq tuksiz. Gullari ikki jinsli, poya uchida yakka yakka oʻrnashadi. Gultojibarglari qoʻshilmagan erkin, binafsharang tusda. Gulqoʻrgʻoni aʼzolari, qoʻshilmagan, erkin uzunligi 4 sm gacha yetadi. Hasharotlar yordamida changlanadi. Aprel may oylarida gullab mevasi iyulda yetilib pishadi. Mevasi quruq, boʻlakli koʻsak meva. Urugʻi va piyozchalari orqali koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti 
Tabiatda juda kam tarqalgan. Toshkent viloyati Chatqol va Qurama togʻ tizmalarida dengiz sathidan 3000-4000 m balandlikda uchraydi. Togʻlarning yuqori qismidagi maysazorlarda oʻsadi. Muayyan tuproq va iqlim sharoitiga moslashganligi sababli kam uchraydi. Chatqol biosfera qoʻriqxonasi va Ugom Chatqol davlat milliy tabiat bogʻi hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar 

Toshkent geografiyasi
Butkov trixantemisi

Butkov trixantemisi () – ikki urugʻpallalilar sinfi, murakkabguldoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol tog‘ tizmasi Oqbuloq daryosi havzasida tarqalgan.

Tavsifi 
Boʻyi 40 sm gacha yetadigan koʻp yillik ildizpoyali oʻt oʻsimlik. Oʻq ildiz sistemasiga ega. Poyasi yogʻon, yogʻochlashgan, sirti toʻq qoʻngʻir tusda. Poyasi shoxlangan, barglari kam. Barglari yashil, qattiq, tuksiz, ingichka, asosidan ikki yoki uch karra patsimon boʻlingan, bandsiz. To‘pguli murakkab savatcha shaklida. Gullari bir jinsli. To‘pguldagi gullar ikki xil tuzilgan. Savatcha oʻrtasidagi gullari ikki jinsli, oq sariq, tilsimon gullari urugʻchibargli, oq tusda. To‘pguli ostidan yashil oʻrama bargchalar bilan oʻralgan, uzun siyrak tuklar bilan qoplangan. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyunda gullab mevasi iyulda yetilib pishadi. Mevasi quruq bir urugʻli pista meva. Urug‘i uzun oq tuklar bilan qoplangan. Urug‘i va ildizpoyasi orqali koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti 
Tabiatda juda kam tarqalgan, noyob tur. Toshkent viloyati Chatqol tizmasi Oqbuloq daryosi havzasida uchraydi. Togʻlarning oʻrta va pastki qismlaridagi qoyalar orasida uchraydi. Yem-xashak tayyorlash uchun boshqa oʻsimliklarga qoʻshib oʻrilishi va chorva mollarining ko‘plab boqilishi sababli soni qisqarib ketgan. Chatqol biosfera qoʻriqxonasi va Ugom Chatqol davlat milliy tabiat bog'i hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar 

Toshkent geografiyasi
Korovin shirachi

Korovin shirachi () – bir urugʻpallalilar sinfi, piyozdoshlar oilasi, shirach turkumiga mansub ko‘p yillik gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kamyob, endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Qurama togʻ tizmasi va Kandirdovon hududida tarqalgan. Togʻlarning toshli yonbagʻirlarida, shagʻalli va toshli yerlarda oʻsadi.

Tavsifi 
Boʻyi 80 sm gacha yetadigan koʻp yillik oʻt oʻsimlik. Popuk ildiz tizimiga ega. Ildizpoyasi qisqargan, nursimon joylashgan, boʻlaklari biroz yogʻonlashgan. Barglari ingichka, qalami nashtarsimon, qirrasi koʻkimtir, yuzasi qisqa tukli, bandsiz poyani ostki qismi bilan oʻrab turadi, uzunligi 30 sm, eni 2 sm. Toʻpguli keng silindrsimon, shingil shaklida. Gultojibarglari qoʻshilmagan, erkin, uzunligi 15-18 mm. Gullari keng qoʻngʻiroqsimon, ikki jinsli urug‘chibargi va changchisi bitta gulda oʻrnashgan, tubida sariq dogʻi bor. Gultojibarglari och pushti tusda. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyul oyida gullab avgust oyida urug‘ beradi. Mevasi quruq boʻlaklarga boʻlingan, koʻsak meva. Urugʻi va ildizpoyasi orqali koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti 
Tabiatda kam tarqalgan, yoʻqolib ketish arafasidagi tur. Toshkent viloyati Qurama togʻ tizmasi va Kandirdovon hududidan topilgan. Togʻlarning toshli yonbagʻirlarida quyosh nuri tik tushmaydigan yerlarda oʻsadi. Kandirdovon hududidan chorva mollarining koʻplab haydab oʻtilishi natijasida oʻsimlik hayvonlar tuyogʻi ostida qolib ezilib ketadi. Chatqol biosfera qoʻriqxonasi hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar 

Toshkent geografiyasi