MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Karat

Karat, qirot (ital. carato, arab. qirat, (قيراط) — dukkakli daraxt donining massasi) — birliklar tizimiga kirmagan massa birligi. Zargarlik ishlarida qammatbaho toshlar va durlarning massalarini aniqlashda qoʻllaniladigan oʻlchov birligi.

Karat, qirot (ital. carato — dukkakli daraxt donining massasi) — birliklar tizimiga kirmagan massa birligi. Zargarlik ishlarida qimmatbaho toshlar va durlarning massalarini aniklashda qoʻllaniladigan oʻlchov birligi. Dastlab har bir davlatning oʻz. K.i boʻlgan. Masalan, Braziliya K.i. —192 mg, Hindiston K.i — 205,5 mg, Misr K.i — 165 mg, Gollandiya K.i — 205,1 mg. Oʻlchovlar va tarozilar boʻyicha Bosh anjuman 1907 yilda Parijda yagona K. birligi — 2-10”4 kg (200 mg) ga teng deb qabul qilgan.

Fizika
Oʻlchov birliklari

Manbalar
Huang Xianfan

Huang Xianfan (xitoycha 黄現璠/ 黄现璠, 13-noyabr, 1899 – 18-yanvar, 1982) xitoylik tarixchi.

Tarjimai holi 
Huang Xianfan 1899-yil 13-noyabr Xitoy, Guangxi shtati, Fusui shahrida tugʻilgan. 1922-yili shunday nomli stipendiyaga sazovor boʻladi va 1926-yilgacha Nanning kollejida oʻqiydi. 1935-yilda Xitoydagi Beijing universitetining tarix fakultetini tamomlagan va 1937-yilda Yaponiyadagi Tokiyo universitetining tarix fakultetini tamomlagan. Yozuvchi 1982-yil 18-yanvarda Guilinda hayotdan ko'z yumadi.

Bibliografiya 
 " xitoylik tarix" (Ⅰ-Ⅲ,Beijing, 1932-1934) 
 "Zhuangda tarix"(Nanning,1957,1988)

Manbalar

Linklar 

 (xitoycha) Zhuangda tarixchi-Huang Xianfan 
 (xitoycha) Huang Xianfan

1899-yilda tugʻilganlar
13-noyabrda tugʻilganlar
1982-yilda vafot etganlar
18-yanvarda vafot etganlar
Martensit

Martensit [nemis metallshunosi A. Martensit (1850 — 1914) nomidan] — 1) poʻlatning tarkibiy qismi; past temperaturali modifikatsiyadagi alfatemirga xos uglerodning oʻta toʻyingan qattiq eritmasidan iborat. Poʻlatni toblash paytida austenitshn hosil boʻladi. M. tuzilishli poʻlat juda mustahkam va qattiq. Metallni boʻshatish yoʻli bilan M.ning plastikligi oshiriladi. M., koʻpincha, temir-uglerodli qotishmalarning asosini tashkil qiladi; 2) kristall qattiq jismlar (toza metallar, metall asosli qattiq qotishmalar) ning asosiy strukturaviy tashkil etuvchisi; past temperaturali polimorf modifikatsiyadan iborat. Ignalar, plastinalar va linzalar shaklidagi ayrim kristallar koʻrinishiga ega. Oʻziga xos fazaviy oʻzgarishlar oqibatida hosil boʻladi.

Martensit - (nemis metallshunosi A. Martensit (1850 - 1914) nomidan) - poʻlatning tarkibiy qismi; past haroratli modifikatsiyadagi al'fatemirga xos uglerodning oʻta toʻyingan qattiq eritmasidan iborat. Poʻlatni toblash paytida austenit hosil boʻladi. Martensit tuzilishli poʻlat juda mustahkam va qattiq. Metallni boʻshatish yoʻli bilan martensitning plastikligi oshiriladi. Martensit koʻpincha, temir-uglerodli qotishmalarning asosini tashkil qiladi.

Manba
 Oʻzbekiston Milliy Enciklopediyasi

Manbalar 

Kimyo
Materialshunoslik
Oq choʻyan

Oq choʻyan — choʻyanning bir koʻrinishi boʻlib, unda uglerod sementit koʻrinishida mavjud boʻladi. Rangi oq. Oq choʻyan strukturasida grafit koʻzga tashlanmaydi. Faqatgina kimyoviy tahlil yoki juda kattalashtirib kuzatilganda, juda kam miqdorda (0,03-0,30 %) topish mumkin.

Kimyo
Materialshunoslik

en:White iron
George H. W. Bush

Jorj Bush Gerbert Uoker — Amerika Qoʻshma Shtatlari tarihida 41-prezident va taniqli siyosatdon sifatida iz qoldirgan davlat arbobi. U 12-iyun 1924-yili Milton shahrida (Massachusetts shtati) tavvalud topgan. Otasi -Preskott Sheldon Bush AQSh Respublikachilar partiyasining aktiv ishtirokchilaridan va „Brown browzers Harriman and company“ Nyu-york bankining aksionerlaridan hisoblangan. Otasi 1952-1963 Konnektikut shtatining AQSh Kongressidagi senatorligi vazifasini ado etgan. Onasi — Doroti Uoker Uolker oilasining Nyu-york banki qarindoshlaridan boʻlgan.Jorj Bush Yel Universitetini tamomlagan. Oliy maʼlumotiga nisbatan ekonomist. 1942 — 1945 oʻz hohishi bilan AQSh harbiy dengiz aviatsiya boʻlimida hizmat qiladi. Keyinchalik 1950 — 1960 yillarda Jorj Bush avvalgi ishini tadbirkorlik faoliyati bilan Texas shtatida boshlaydi. U avval „Zapata petroleum“ neftqazish kompaniyasiga asos soladi, 1960-yillar orasiga kelib esa oʻzining koʻpmillionli korporatsiya va umumkengash chegaralangan kompaniyasini 1966-yilga kelib sotib yuboradi. 1970-yillar boshida Jorj Bush mavqega erishish harakati bilan AQSh Respublikachilar partiyasida hayotining asosiy faʼoliyatini boshlaydi. Faoliyat davri 1967 — 1971 yillarda AQSh Kongresida namoyandalar palatasi aʼzosi Texas shtatidan, 1971 — 1972 yillarda Birlashgan Millatlar Tashkilotida AQShning doimiy namoyandasi,1973 — 1974 yillarda Respublikachilar partiyasi]]ning milliy qoʻmitasi raisi, 1974 — 1975] yillarda Pekin shahridagi AQSh aloqa topshiriqlari boshqaruvchisi, 1976 — 1977 yillarda Markaziy Razvedka Boshqarmasini 11-direktorligi vazifalarida ish yuritib Amerika Qoʻshma Shtatlarining oldinga olib chiqishda ulkan hissalar qoʻshgan. Jorj Bush ilk bor 1980-yili prezidentlik saylovlarida AQSh Respublikachilar partiyasi tomonidan prezidentlikga davogarlik huquqini ilgari surgan. 1981-1989 yillarda Amerika Qoʻshma Shtatlari Administratsiyasinining 43-vitse-prezidenti sifatida va 1989-yilning 20-yanvaridan 1993-yilgacha umumhalq ovozi bilan AQShning 41-prezidenti etib saylanadi. Shuningdek Jorj Bush Gerbert Uoker va uning toʻngʻich farzandi (kichik atamasi bilan) George BushAQShning 43-prezidenti Amerika va Butun dunyo tarihida birdaniga bir oilaning ikki nasldoshi prezidentlik sururini xis etgan insonlar sarasidan joy olishdi.
Turmush oʻrtogʻi Barbara Bush. Ikkita qizi-Polina va Doroti, oʻgʻillari-Jorj, Jeb, Nil va Xakmuradov Salohiddinbek.

Shuningdek
 AQSh Prezidenti
 Bushizm

Manbalar

Havolalar 

AQSh prezidentlari
AQSh vitse-prezidentlari
Amerikalik siyosatchilar
Uxan

Uxan — Xitoyning sharqiy qismidagi shahar, Xanshuy daryosining Yanszi daryosiga quyilish yerida. Xubey provinsiyasining maʼmuriy markazi. Markaziy Xitoydagi eng aholi zich shahar. Aholisi 7,3 mln. kishi (1998, shahar atrofi bn). Transport yoʻllarining muhim chorrahasi. Daryo porti (dengiz kemalari ham kira oladi). Mamlakatning yirik sanoat markazi. Sanoatining yetakchi tarmogʻi — qora metallurgiya. Stanoksozlik, energetika, transport, radioelektronika va boshqa sanoat korxonalari faoliyat koʻrsatadi. Xitoy Fanlar akademiyasi filiali, universitet, ilmiy tadqiqot institutlari bor. Shahar 1953-yilda Xankou, Xanyan va Uchan sh.larining birlashuvidan vujudga kelgan. Hozirgi U. oʻrnidagi qishloqlar mil. av. 1-ming yillikdan mavjud boʻlgan. Meʼmoriy yodgorliklardan 7 yarusli Baota pagodasi (13-asr) saqlangan. Daryolar chetiga U.ni suv toshqinidan himoya qilish maqsadida dambalar qurilgan. 

Uxan (xito. 武汉/武漢) — Xitoyning Xunbey viloyati markazi, eng aholisi zich shaharlardan biri. Yanza va Xanʼshuy daryolari kesishgan joyda barpo etilgan. Aholisi 9 100 000 kishi (2006).

Uxanda Xitoy Bosh vazir oʻrinbosari U I xonim tavallud topgan.

Geografiyasi

Tarixi

Transport tizimi

Manbalar
Denzel Washington

Denzel Washington () - afro-amerikalik aktyor va rejissor. Ikki marotaba Oskar mukofoti sovrindori.

Biografiya

Filmografiya

Manbalar 

 

Amerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Afroamerikalik erkak aktyorlar
Yashayotgan insonlar
Magistr

Magistr (lot. magister - boshliq, ustoz) — ayrim mamlakatlarda bakalavr va fan doktori oʻrtasidagi ilmiy daraja. Tayanch oliy taʼlim kursidan soʻng qoʻshimcha dastur bajargan, maxsus imtihonlarni topshirgan va muayyan ilmiy ishni himoya qilgan shaxslarga beriladi.

Oʻzbekistonda magistr darajasi 
Oʻzbekistonda magist darajasi „Taʼlim toʻgʻrisida“gi qonun va „Kadrlar tayyorlash milliy dasturi“ (1997) ga muvofiq, universitetlar, akademiyalar, institut va oliy maktabning boshqa taʼlim muassasalarida oliy taʼlimning 2-bosqichi yaʼni magistraturani tugatganlarga beriladi. Davlat malaka attestatsiyasi yakunlariga koʻra beriladi. Magistrlarga tomonidan tasdiqlangan namunadagi, kasb-hunar va ilmiy faoliyati bilan shugʻullanish huquqini beradigan diplom topshiriladi.

Ilmiy darajalar
Oslo universiteti

Oslo universiteti — Norvegiyadagi birinchi universitet. 1811-yilda tashkil etilgan. Ilohiyot, yurisprudentsiya, tibbiyot, tarix va falsafa, matematika va tabiy fanlar, stomatologiya, ijtimoiy fanlar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Tarkibida bir qancha institut va ilmiy jamiyatlar bor. Kutubxonasida 2 mln.dan ortiq asar saqlanadi. Universitetda 32000 dan ortiq talaba taʼlim oladi, mingdan ortiq oʻqituvchi ishlaydi.

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayt 

Norvegiyadagi universitetlar
Oslo

Oslo (1624—1924-yillarda Kristia-niya) — Norvegiya poytaxti. Osloford sohilida, 300–400 m balandlikda. Iqlimi moʻʼtadil. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —5° gacha, iyulniki 16°. Yillik yogʻin 677 mm. Aholisi 507,4 ming kishi (2000). Shaharga 1048-yilda asos solingan. 13-asr oxiri — 1380-yillarda Norvegiya qirollarining qarorgohi. 1572-yildan Daniyaga karashli Norvegiyaning maʼmuriy markazi. 1624-yilgi yongʻindan keyin shahar eski oʻrnidan nariroqda qayta qurilgan va Kristianiya deb nomlangan. 1924-yildan O. deb atala boshladi. 1814-yildan mamlakat poytaxti. 1940-yil 9-apreldan 1945-yil 8-maygacha shaharni nemis fashistlari qoʻshini okkupatsiya qilib turgan.

Oslo — Norvegiyaning eng katta iqtisodiy va madaniy markazi, yirik dengiz porti. Port orqali mamlakat tashqi savdo yuklarining 1/3 qismi oʻtadi. Temir yoʻl tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Oslo va uning atrofidagi korxonalar Norvegiyada ishlab chiqarilayotgan sanoat mahsulotining 25%ni beradi. Mashinasozlik va metallsozlik sanoati tarmoqlari rivojlangan. Energetika va kema taʼmirlash, elektrotexnika va radioelektronika, metallurgiya, yogʻochsozlik, toʻqimachilik, poligrafiya, oziq-ovqat va boshqa sanoat korxonalari bor.

Meʼmoriy yodgorliklardan Qirol saroyi, sobor, Milliy teatr va universitet binolari, ratusha va boshqa saqlangan. Metropoliten qurilgan. Shaharda bogʻ koʻp. Universitet (1811), konservatoriya, drama va opera teatrlari, Norvegiya fanlar akademiyasi, muzeylar, Milliy galereya bor. Bogdyo yarim oroldagi muzeyda F. Nansen va R. Amundsenlarning "Fram" kemasi, T. Xeyerdalning "KonTiki" soli saqlanmoqda. Oslo changʻi sporti markazlaridan. 1952-yilda shaharda 6-qishki Olimpiada boʻlib oʻtgan.

Havolalar 
 Oslo shahrining rasmiy vebsayti 
 Oslo shahri haqida sayyohlar uchun maʼlumot

Manbalar
Teledoʻmboqlar

Teledoʻmboqlar () — bolalar teleseriali. BBC mahsuloti, Buyuk Britaniya. Fikr muallifi — Anne Wood va Andrew Davenport, Ragdoll Productions shirkati qatnashuvida. 3 yoshgacha boʻlgan bolalarga moʻljallangan. Teledoʻmboqlar — toʻrtta serial qahramoni — boshida antenna va qornida teleekrani bor odamsimon yumshoq maxluqlar. Serial oxirgi marta 5-yanvar 2002-yilda efirga chiqdi, hammasi boʻlib 365 qismdan iborat.

Serial Buyuk Britaniya va boshqa namoyish etilgan mamlakatlarda, moliyaviy ham tanqidchilar orasida muvaffaqiyatli boʻlgan.

Teledoʻmboqlar toʻrttadir: Tinki-Vinki, Dipsi, Laalaa va Po. Serial davomida boshqa qahramonlar ham qoʻshiladi.

Manbalar

Havolalar 
 Teletubbies.co.uk 

Bolalar koʻrsatuvlari
Buyuk Britaniya teleseriallari
BBC dasturlari
Ingliz tilidagi televizion shoular
1990-yillar teleseriallari
2000-yillar teleseriallari
Racibórz

Racibórz (Nemis tilida Ratibor) – Polshadagi shahar.

Polshadagi shaharlar
Muhaddis

Muhaddis (arab. - hadis rivoyat qiluvchi) - hadislarni toʻplash, saralash va sharhlash bilan shugʻullangan ilohiyotchi.  Muhammad (S.A.V) vafotidan keyin hadislarni toʻplash keng aʼnanaga aylana boshlanishi natijasida ilohiyotchilarning bir qismi bu sohada uxtisoslashgan va ular muhaddislar deb nom olgan. Hadis toʻplamlari islom anʼanasida eʼtibor qozonib, muhaddislar (mas., Imom al-Buxoriy, Muslim ibn alhajjoj, Ibn Moja va boshq.) islom tarixida mashhur boʻlib ketgan.

Manbalar 

Islom
Hadis
Muhaddis

en:Hadith studies#Muhaddith
Yıldız Tilbe

Yıldız Tilbe (1966, 16 iyul) turk pop qoʻshiqchisidir.

Albo'm 

 Delikanlım - 1994
 Dillere Destan - 1995
 Aşkperest - 1996
 Salla Gitsin Dertlerini - 1998
 Gülüm - 2001
 Haberi Olsun - 2002
 Yürü Anca Gidersin - 2003
 Yıldız'dan Türküler - 2004
 Sevdiğime Hiç Pişman Olmadım - 2004
 Papatya Baharı - 2005
 Tanıdım Seni - 2006
 Güzel - 2008
 Aşk İnsanı Değiştirir - 2009

Havolalar 

 Yıldız Tilbe (Resmi Site)

Yashayotgan insonlar
Ziyodin

Ziyovuddin — Samarqand viloyatidagi shaharcha (1972-yildan). Paxtachi tumani markazi (1973-yildan). Tumanning oʻrta qismida, Toshkent togʻining shimoli-sharqiy etagida, qariyb 400 m balandlikda. Temir yoʻl stansiyasi — Ziyovuddin. Ziyovuddindan Samarqandgacha boʻlgan masofa 135 km. Aholisi 11,6 ming kishi (2000).

Buxoro amirligi davrida hozirgi Ziyovuddindan 15 km sharqda Ziyovuddin qalʼasi (Ziyovuddin bekligi qarorgohi), 5 km shimoli-sharqda Buvi Ziyovuddiniy qishlogʻi boʻlgan (nomi shundan). 1894-yil Ziyovuddin qalʼasidan 15 km gʻarbda (Ziyovuddin oʻrnida) temir yoʻl stansiyasi qurilgan va oʻsha yili 15 maydan poyezd qatnay boshlagan. Ziyovuddinda paxta tozalash, sut, tosh-shagʻal, gʻisht, asfalt zavodlari, non kombinati, temir yoʻl transporti korxonalari bor. Ziyovuddindan Samarqand, Nurobod, Oqtosh, Navoiy sh. lariga avtobus qatnaydi. Bank boʻlimlari, dehqon bozori, 5 ta kutubxona (67,8 ming kitobga ega), markaziy stadion, „Paxtachi goʻzali“ univermagi, dorixona, „Paxtachi“ restorani, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, suv minorasi (1894-yil qurilgan), oʻlkashunoslik muzeyi mavjud. Ziyovuddin umumiy taʼlim maktabida 2700 nafarga yaqin oʻquvchi taʼlim oladi (2002). Bolalar musiqa maktabi, bolalar sanʼat maktabi bor. „Oq oltin“ ansambli faoliyat koʻrsatadi. Ziyovuddinda Xotira xiyoboni barpo etilgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Paxtachi tumani
Ferrit

Ferrit (lot. ferrum — temir) - temiruglerodli qotishmalarning tarkibiy fazalaridan biri; Uglerod va legirlovchi elementlarning atemirdagi qattiq eritmasi. Polimorf uch>a oʻzgarishida hosil boʻladi. Uglerodning 8 temirdagi qattiq eritmasi yuqori temperaturali ferrit deb ataladi. Ferritning kristall panjarasi hajmiy markazlashgan kubdan iborat. Uning mikrostrukturasi, donachalarining katta-kichikligi va substrukturasi qanday sharoitda hosil boʻlganligiga bog'liq. Qisqa vaqt davomida keskin sovutilsa (taxminan teng oʻkdi) poliedrik donachalar hosil boʻladi, uzoq vaqt davomida keskin sovutilsa va tarkibida legirlovchi elementlar (kremniy, marganets) boʻlsa, ferrit mustahkamlanadi.

Ferrit (lot ferrum - temir) - uglerodning temirdagi qattiq eritmasi. HB 60-80 ga teng.

Kimyo
Materialshunoslik
Brinell usuli

Brinell usuli - material qattiqligini aniqlovchi asosiy usullardan biri.

Brinell usuli — metallar kattiqligini aniqlash usullaridan biri. Metallning tekis sirtiga maʼlum kuch bilan astasekin maxsus zoldir botiriladi. Metall qancha yumshoq boʻlsa, zoldir shuncha chuqurroq botadi. Zarur kuch zoldirga moy bosimi (gidravlik bosim) yoki mexanik uzatmalar (richagli asbob) orqali elektr dvigatelidan beriladi. Zoldirga beriladigan kuchni R bilan, metall sirtiga tushgan zoldir izi yuzasini S bilan belgilab nisbati aniqlansa, metallning Brinell boʻyicha qattiqligi topiladi, yaʼni NVR kg/mm2. Shved muhandisi Yu. A. Brinell (1849—1925) taklif qilgan (1900).

Tarixi 
Shvetsiyalik muhandis Brinell, Yuxan Avgust (1849—1925) asos solgan.

Sinov tartibi va hisoblar 

 ,

Shuningdek, qarang 
 Vikkers usuli

Manbalar 

Materialshunoslik

de:Härte#Härteprüfung nach Brinell
Vikkers usuli

Vikkers usuli - metallurgiyada materiallarning qattiqligini aniqlash usullaridan biri. Bu usulda material sirtiga toʻrt qirrali piramida shaklidagi olmos uchlik botiriladi, taʼsir ettirilgan kuchning sirtda piramida qoldirgan izi yuziga nisbati namunaning Vikkers boʻyicha qattiqligi boʻladi va HV bilan belgilanadi. Botirish kuchi sinalayotgan buyumning qattiqligi yoki qalinligiga qarab tanlanadi (50, 100, 200, 300, 500, 1000 N). V.u. boʻyicha qattiqlik, qattiqlik oʻlchagich bilan aniqlanadi. U sinashni statsionar sharoitda oʻtkazishga va botirish izining har ikki diagonalini 1 mkm xatolikkacha (oʻlchash mikroskopi bilan) oʻlchashga imkon beradi. V.u. metall va qotishmalarning yupqa yuza qatlamlari, yupqa listlar qattiqligini aniqlash uchun juda qulay hisoblanadi.

Vikkers usuli - metallurgiyada materiallarning qattiqligini aniqlash usullaridan biri. Bu usulda material sirtiga to`rt qirrali piramida shaklidagi olmos uchlik botiriladi, taʼsir ettirilgan kuchning sirtda piramida qoldirgan izi yuziga nisbatan namunaning Bikkers bo`yicha qattiqligi va HV bilan belgilanadi. Botirish kuchi sinalayotgan buyumning qattiqligi yoki qalinligiga qarab tanlanadi (50, 100, 200, 300, 500, 1000 Н). Bu usul metall va qotishmalarning yupqa yuza qatlamlari, yupqa listlar qattiqligini aniqlash uchun juda qulay hisoblanadi.

Shuningdek, qarang 
 Brinell usuli

Materialshunoslik

de:Härte#Härteprüfung nach Vickers (HV)

Manbalar
Ledeburit

Ledeburit - sementit va austenit evtektik aralashmasi boʻlib, 1147 °C da hosil boʻladi. Harorat 727 °C dan pastga tushsa, sementit bilan perlit aralashmasiga oʻtadi. Tarkibida uglerod 4,3% boʻlib, moʻrt, HB 700 ga teng, oq choʻyan strukturasida boʻladi.
Kimyo
Materialshunoslik
Oʻzbekiston temir yoʻllari

AJ "O’zbekiston temir yo’llari" Aksiyadorlik Jamiyati - O’zbekistondagi eng yirik kompaniyalardan biri hisoblanadi.

AJ "O’zbekiston temir yo’llari" Aksiyadorlik Jamiyati 1994 yil 7-noyabrda Oʻzbekiston Respublikasi xududida joylashgan sobiq Oʻrta Osiyo temir yo’llari negizida tashkil etilgan. Jamiyatning asosiy yo`llarining umumiy uzinligi bugungi kunda 7500 kilometrdan oshdi . Jamiyatda 54,7 mingdan ziyod kishi ishlaydi. Jamiyatning yillik yuk aylanmasi barcha turdagi transport yuk aylanmasining 90% ga yaqinini tashkil etadi.

Jamiyat faoliyati 

Jamiyat faoliyatining asosiy yo`nalishlari qo`yidagilar:

 temir yo’l bo`ylab yuklarni ekspeditsiyalash va etkazib berish;
 temir yo’l vagonlarini ta`mirlash va texnik xizmat ko`rsatish;
 yo’lovchilarni, turistlarni tashish;
 lokomotiv va vagon parkini yangilash, xizmat ko'rsatish.

Jamiyat uchun ustuvor yo'nalish:

 optik tolali tarmoqlarni qo'llash bilan aloqa kanallarini mustahkamlash;
 yangi elektrovoz va vagonlar sotib olish, shuningdek borini modernizatsiyalash;
 yangi temir yo’llar qurish;
 temir yo’llarni elektrifikatsiyalash;
 temir yo’llarni kapital ta`mirlash loyihalarini amalga oshirish, jamiyat zavodlarida yo'lning yuqori qurilmasi elementlarini, ehtiyot qismlarni va boshq. ishlab chiqarishni tashkil etish.

Yana q. 

 Toshkent temir yoʻllar texnikasi muzeyi

Manbalar

Havolalar
Qattiqlik

Qattiqlik jismlarning bir-biriga botish darajasi bilan aniqlanadigan qiymat boʻlib, bir jismning ikkinchi jismni botishiga qarshilik koʻrsatish xususiyatidir.

Qattiqlik — 1) metallurgiyada — biror jism (mas, metall)ning qattiq jismning botishiga koʻrsatadigan qarshiligi; jismning mustahkamlik va plastiklik xossalariga hamda oʻlchash usuliga bogʻliq murakkab xossa. Koʻpincha, Q.ni oʻlchash uchun botirish usulidan foydalaniladi. Bunda Q.ning qiymati botirish kuchining botirilgan jism sinalayotgan namuna sirtida qoldirgan iziga nisbati bilan ifodalanadi. Jismlarning Q.ligi, odatda, Brinell usuli (toblangan poʻlat sharcha botirish yoʻli bilan), Rokvell usuli (toblangan sharcha yoki olmos konus botirish yoʻli bilan) va Vikkers usuli (olmos piramida botirish yoʻli bilan)da aniqlanadi. Q.ni aniqlashning Shor usuli ham bor (poʻlat sharchaning sinalayotgan namunaga urilishidan keyin qaytish balandligini oʻlchashga asoslangan). Q. ultratovush tebranishlar yordamida ham aniqlanadi. Q. Brinell usulida NV, Rokvell usulida NK, Vikkers usulida esa NU bilan ifodalanadi. Q.ni aniqlash usuli sinalayotgan materialning Q.ligi, uning oʻlchami va shakliga qarab tanlanadi; 2) materialshunoslikda — bino, inshoot va mashinalar konstruksiyalarining deformatsiya (egilish, choʻzilish, buralish va boshqalar) ga qarshilik koʻrsatish xususiyati. Konstruksiyaning geometrik kesimiga va materialning fizik xossalariga bogʻliq boʻladi. Bino, inshoot va mashinalar tayyorlashda Q. hisobga olinadi; 3) q. Suvning qattiqligi. 

Materialshunoslik
Qovushoqlik

Qovushqoqlik – jismni tashqi zarbiy (dinamik, mexanik) kuchlarga qarshilik ko’rsatish qobiliyatidir.

Manbalar  

Materialshunoslik
Dunyo tomonlari

Dunyo tomonlari (ufq tomonlari) — ufq (gorizont)ning 4 asosiy nuqtasi: shimol (Sh. yoki N), janub (J., S), sharq (Sh., O yoki Ye), gʻarb (F., W). Baʼzan ufqning tegishli choragi (shim., jan., sharqiy va gʻarbiy) tomonlarini ham D. t. deyiladi. Shimolni Qutb yulduzi orqali aniqlasa ham bo'ladi.
Bu 4 nuqtani asosan lotincha nomining bosh harflari bilan ishlatiladi N, S, E, W. North (Shimol), South (Janub), East (Sharq), West (G'arb).

Topologiya
Geografiya

Manbalar
Shimol

Shimol, shimol nuqtasi — ufqning toʻrtta asosiy tomonidan biri. Tush chizigʻi bilan haqiqiy ufq doira chizigʻi kesishgan va Shimoliy qutbga eng yaqin joylashgan nuqta. Quyosh chiqadigan tarafga qarab turganda chap tomonda. Sh. yoki N (North) harfi bilan belgilanadi.shimol davlatlari boy va rivojlangan davlatlardan iborat 

Shimol - dunyo tomonlaridan biri.

Topologiya
Geografiya

da:Kompasretning#Nord
Gʻarb

Gʻarb — ufqning, dunyoning 4 asosiy tomonlaridan biri. Shim.ga qarab turgan quzatuvchining chap tomonida. Osmon soyerasida Gʻ. olam (osmon) ekvatori bilan haqiqiy ufq chizigʻi kesishgan ikkita nuktadan biri. Gʻ. yoki XV (\uye„1) bilan belgilanadi. Oʻrta asrlarda Gʻ. oʻrniga magʻrib atamasi ishlatilgan. Afrikaning shimoli-gʻarbiy qismi, Tunis, jazoir, Marokash Magʻrib deb, Atlantika okeani, Oʻrta dengiz Magʻrib dengi-zi, Sahroi Kabir, Sudan choʻllari Magʻrib choʻllari deb atalgan. Magʻribdan mashriqqacha deganda Afrikadan Xitoygacha boʻlgan hudud tushunilgan. 

Gʻarb - dunyo tomonlaridan biri (Quyosh botadigan tomon).Darhaqiqat barchamiz bilamizki G'arb tomon quyosh botadigan tomondir.Sharq esa quyosh chiqadigan tomon.

Topologiya
Geografiya
Janub

Janub, janub nuqtasi — matematik (haqiqiy) ufq bilan osmon meridiani kesishgan nuqta. Ufqda dunyoning janubiy qutbiga eng yaqin joylashgan. Janub ufqning asosiy nuqtalaridan boʻlib, shimol nuqtasiga qarama-qarshi joylashgan. Oʻzbek tilidagi xaritalarda J yoki xalqaro xaritalarda S harflari bilan belgilanadi.

Yana qarang 
 Osmon gumbazi

Manbalar 

Topologiya
Geografiya