Ivaki(Iwaki), Fukushima

Yaponiyaning Fukushima prefekturasida joylashgan shahar. 2020-yilning 1-aprel holatiga koʻra, Ivaki(Iwaki) aholisi 337 765 kishi, aholi zichligi esa har kilometr kvadratga 270 kishini tashkil qiladi. Umumiy maydoni 1232.02 kilometr kvadrat . Har yili Ivaki 6-8 avgust kunlari Taira Tanabata festivaliga mezbonlik qiladi.

Geografiyasi va iqlimi 
Shahar Tohoku viloyatining janubi-sharqiy qismida joylashgan va Ibaraki prefekturasi bilan chegaradosh. Shahar Fukusima prefekturasi umumiy maydonining qariyb 8,9 foizini egallaydi. Shaharning gʻarbiy qismi togʻlar va oʻrmonlardan iborat boʻlib, shaharning 70 foizini egallaydi. Shahar togʻlardan sharqqa oqib oʻtadigan, Natsuigava darasi va Shidokigava darasining chuqur vodiylarini hosil qiluvchi, tik qiyaliklarga ega daryo oʻzanlariga ega. Shaharning tekisroq sharqiy qismida aholining koʻp qismi joylashgan. Sohil boʻyida 7 ta plyaj mavjud. Ivaki qirgʻogʻida issiq Kuroshio oqimi va sovuq Oyashio oqimi uchrashib, moʻl-koʻl baliq ovlashga zamin yaratadi. Shahar bayrogʻi va gerbida bu ikki oqimning uchrashuvi tasvirlangan. Okeandan iliq va nam shamollar esib turadi.

Qoʻshni hududlari 

 Shimolda: Kawauchi, Naraxa, Xirono
 Gʻarbda: Tamura, Ono, Hirata, Furudono
 Janubda: Kitaibaraki (Ibaraki)

Iqlimi 
Ivaki (Iwaki) moʻtadil iqlim zonasida joylashgan va mo''tadil iqlimga ega. Shaharda oʻrtacha harorati  va uning oʻrtacha yillik yogʻinlari  boʻladi. Shaharda qayd etilgan eng yuqori harorat  va qayd etilgan eng past harorat  . Shahar kamdan-kam hollarda tayfunlarga duchor boʻladi.

Tabiiy muhiti 

 Daryolar: Natsuigava daryosi, Samegava daryosi, Yoshimagava daryosi, Fujivara daryosi
 Daralar : Natsuigava darasi, Shidokigava darasi
 Togʻlar: Mizuishiyama, Yunodake, Futatsuyasan, Ishimoriyama
 Issiq buloqlar : Ivaki Yumoto Onsen

Aholisi 
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra,  Ivaki (Iwaki) aholisi soʻnggi 60 yil ichida nisbatan barqaror boʻlib qoldi.

Tarixi 

Hozirgi Ivaki (Iwaki) hududi qadimgi Mutsu viloyatining bir qismi boʻlgan. „Iwaki“ soʻzi „toshli qal’a“ degan maʼnoni anglatadi. Miloddan avvalgi 645-yildagi Nara davridagi Taika islohoti ostida markaziy hukumat hozirgi shaharning shimoliy qismida „Iwaki tumani“ va janubiy qismida „Kikuta okrugi“ ni tashkil etildi. 653-yilda Ivaki (Iwaki) okrugi Taga viloyati tarkibiga kirdi va Ivaki tumaniga aylandi.  718-yilda Mutsu provinsiyasi bilan birga beshta tumandan iborat Ivaki viloyati tashkil topdi: Ivaki, Shinexa, Namekata, Uta, Vatari va Hitachi provinsiyasidan berilgan Kikuta. Shineha hozirgi Naraha, Namekata va Uta hozirgi Soma, Vatari hozirgi Vatari, Miyagi hisoblanadi. Hozirgi Ivaki shahrining hududi Kikuta va Ivakidan iborat boʻlgan.  Yamato hukumati shimoldagi Emishi qabilalarining bosqiniga qarshi taxminan 708-yilda Nakoso toʻsigʻini qurgan.

11-asrning oxirida Xitachi provinsiyasining Ivaki urugʻi Ivaki tumaniga bostirib kirdi va uni Yoshima, Ivasaki, Ivaki, Naraxaning toʻrtta tumanga boʻldi. Ushbu urugʻ bosib olgan hudularni Kamakura davridan Sengoku davrining oxirigacha boshqargan. 1600-yilda Ivaki Sadataka Sekigahara jangi paytida Tokugava Ieyasuga qarshi chiqdi va natijada Ivaki urugʻi magʻlubiyatga uchradi. Torii Tadamasa Edo davrida Tokugava syogunati davrida Ivakitayra mulkining daymyosi etib tayinlangan va Ivakitaira qal’asini qurgan. Ivakitayra hozirgi Ivaki shahrining faqat bir qismini qamrab olgan: shaharning boshqa qismlari Izumi mulklari (1634) va Yunagaya mulklari (1670) nazorati ostida edi. Uchala mulk ham Bakumatsu davrida Boshin urushi paytida Satcho ittifoqiga qarshi Tokugavani qoʻllab-quvvatlash uchun Ouetsu Reppan Domei tarkibiga qoʻshildi, ammo Meiji islohoti va 1871-yilda xan tizimining bekor qilinishidan soʻng yangi Meiji hukumati Ivakitayra prefekturasini, Yunagaya prefekturasini tashkil qilishdi . 1896-yilda Ivaki Bank va Taira Banklari tashkil etildi.

1897-yilda Yaponiya hukumati temir yoʻli boshqarmasi Ivakidaira qal’asi negizida Taira stantsiyasini qurdi. Natijada Xonsyudagi eng yirik va Yaponiya poytaxti Tokioga eng yaqin joylashgan Joban koʻmir koni oʻzlashtirildi va Taira aholisi koʻpaydi. Ivaki (Iwaki)ning baliqchilik, oʻrmon xoʻjaligi va qishloq xoʻjaligi ham shu vaqtdan boshlab gullab yashnadi. Ikkinchi jahon urushidan keyin Joban koʻmir koni yopildi. Shundan soʻng,Tabiiy issiq buloqlardan samarali foydalanildi va Spa Resort Hawaiians issiq buloqlar kurorti tashkil etildi.

Hozirgi shahar 1966-yil 1-oktyabrda 14 ta munitsipalitet (5 ta shahar, 4 ta shahar va 5 ta qishloq) qoʻshilishi bilan tuzilgan. Shaharlari: Taira (平), Uchigō (内郷), Ivaki (磐城), Nakoso (勿来) va Jōban (常磐); shaharlari, Yotsukura (四倉), Tōno (遠野), Ogava (小川) va Hisanohama (久之浜); va beshta qishloq: Yoshima (好間), Miwa (三和), Tabito (田人), Kawamae (川前) va Ōhisa (大久). Taira Ivaki (Iwaki) markazi boʻli qolmoqda. 1979-yil aprel oyida avtomobil raqam belgisi sifatida „Iwaki raqami“ joriy etildi.

1999-yil 1-aprelda shahar prefektura hukumatining avtonomiyasi kuchaygan asosiy shahar sifatida belgilandi.

2011-yil 11-martda shahar zilzila va undan keyin sunamiga uchradi. 2011-yil 20-may holatiga koʻra, 303 kishi halok boʻldi va 82 kishi bedarak yoʻqoldi.

Hukumati 
Ivaki (Iwaki) toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 37 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organi boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Ivaki (Iwaki) Fukushima prefekturasi assambleyasiga 10 nafar saylash huquqiga ega.

Merlar 

  1964 yil –
 1-  1966 yil –
 2-  1974 yil –
 3-chi  1986 yil –
 4-chi  1990 yil –
 5-chi  1997 yil
 6-  2005 yil –

Hududiy boʻlinishi 
Ivaki (Iwaki) — markazlashtirilmagan shahar boʻlib, 14 ta munitsipalitet (5 shahar, 4 shahar va 5 qishloq) qoʻshilishi natijasida yaratilgan. Shaharlari:  ,  ,  ,  va  ; shaharlar:  ,  ,  va  ; va beshta qishloq:  ,  ,  ,  va  .

Ivaki (Iwaki) markaziy hududi sobiq Taira shahri boʻlib, unda Ivaki meriyasi, Ivaki shahar litseyi, Ivaki (Iwaki) stansiyasi va boshqalar mavjud. Onahama va 1954-yilda, 1966-yilda birlashishdan oldin Ivaki (Iwaki) tomonidan qoʻshib olingan. Yumotoda Yaponiyadagi eng qadimgi onsenlardan biri boʻlgan, koʻplab ryokan mehmonxonalari boʻlgan Iwaki Yumoto Onsen joylashgan. Bu yerda, shuningdek, Spa Resort Hawaiians, yiliga 1,5 million tashrif buyuruvchi kurorti joylashgan. Onahama — koʻplab zavodlar, baliqchilik va port inshootlari joylashgan port shaharchasi. Shuningdek, akvarium, baʼzi plyajlar va dengiz boʻyidagi restoranlar mavjud. 

 Shahar 13 hududga boʻlinadi:

2007-yil 1-oktyabr holatiga koʻra

Iqtisodiyoti 
Iqtisodiyotning asosiy negizini sanoat va qishloq xoʻjaligi tashkil etadi. Xususan, Ivaki (Iwaki) mashinasozlik, yogʻochdan tayyorlangan mahsulotlar va kimyoviy moddalar ishlab chiqarish markazidir. Ivaki (Iwaki) shahrining sanoat ishlab chiqarishi Tohoku mintaqasida 1-oʻrinda turadi. Ivaki (Iwaki) diqqatga sazovor joylarga boy va har yili 7,64 million sayyoh tashrif buyuradi. Fukushima prefekturasida sanoat va diqqatga sazovor joylar markazi Ivaki, siyosiy markazi esa Fukusima shahridir . Nakoso issiqlik elektr stantsiyasi, Koʻmir bilan ishlaydigan yirik Nakoso issiqlik elektr stantsiyasi Ivaki shahrida joylashgan.

Statistika (2006)

 Ish bilan band aholi: 174 048 kishi
 Ishsiz aholi soni: 121 802 kishi
 Yalpi ishlab chiqarish: ¥1,293,782 mlrd
 Sayyohlar soni: 7 639 296 nafar

Import va eksport 
Onahama porti (2003)

 Import: 5 133 727 t
 Eksport: 514 045 t

Transporti 
Okean va togʻlar bilan oʻralgan Ivaki (Iwaki) Fukusimaning Nakadori mintaqasiga qaraganda qoʻshni Ibaraki prefekturasidagi Mito bilan, jumladan Koriyama yoki Fukushima prefekturasi poytaxti bilan chambarchas bogʻlangan. Joban liniyasi shaharda shimoldan janubga oʻtadi. Markaziy stantsiya Ivaki (Iwaki) stansiyasi boʻlib, u Ivakini Koriyama bilan bogʻlaydigan Sharqiy Banʼetsu liniyasining terminali hisoblanadi.

Temir yoʻl 

 JR Sharq — Joban liniyasi

 Nakoso — Ueda — Izumi — Yumoto - Uchigō — Iwaki — Kusano — Yotsukura — Hisanohama — Suetsugi

 JR Sharq — Baʼetsu Sharqiy liniyasi

 Iwaki — Akai — Ogawagō — Eda — Kawamae

 Izumi — Miyashita yuk terminali — Onahama yuk terminali

 ¤Ushbu liniya faqat Onahama feyerverk festivali kunida yoʻlovchilarni tashiydi

Magistral yoʻl 

 Jōban Expressway — Iwaki Nakoso Interchange — Iwaki Yumoto Interchange — Yunotake Parking Area — Iwaki Junction — Iwaki Chūō Interchange — Iwaki Yotsukura Interchange
 Ban-etsu Expressway — Iwaki Junction — Iwaki-Miwa Interchange
 National Route 6
 National Route 49
 National Route 289
 National Route 349
 National Route 399

Avtobus operatorlari

Shahar avtobuslari 

 Shin Joban Kotssu

Magistral avtobuslar 

 Shin Joban Kotssu
 JR Bus Tohoku
 JR Bus Kanto
 Tobu avtobus markazi
 Fukusima transporti
 Aizu avtobusi

Portlar 

 Onahama porti
 Nakanosaku porti
 Ena porti
 Hisanohama porti

Sport 
Iwaki-Taira velodromi shahar ichida joylashgan.

Davlat muassasalari

Taira 
 
 Ivaki (Iwaki) Shahar hokimiyati
 Ivaki (Iwaki) sport majmuasi
 Ivaki (Iwaki) jamoat hududlari
 Ivaki (Iwaki) gimnaziyasi
 Ivaki (Iwaki) Velodrom
 Ivaki (Iwaki) „Alios“ litseyi
 Ivaki (Iwaki) madaniy markazi
 Ivaki (Iwaki) markaziy kutubxona
 Ivaki (Iwaki) muzeyi
 Ivaki (Iwaki) markaziy bogʻi

Nakoso 

 Nakoso filiali
 Ivaki (Iwaki) Nakoso litseyi

Uchigo 

 Uchigo filiali
 Ivaki (Iwaki) Uchigo jamoat markazi

Onahama 

 Onahama filiali
 Ivaki (Iwaki) Onahama beysbol maydonchasi
 Onahama fuqarolik hovuzlari
 Ivaki (Iwaki)Onahama litseyi
 Fukushima akvariumi

Joban (Yumoto) 

 Joban filiali
 21-asr oʻrmon parki

 Ivaki (Iwaki) Green Stadium (sigʻimi 30 000)
 Ivaki (Iwaki) Green Field (futbol, regbi, futbol)

 Ivaki (Iwaki) Joban litseyi
 Ivaki (Iwaki) koʻmir va qazilma muzeyi

Boshqalar 

 
 Hisanohama and Ōhisa filial
 Yotsukura filial
 Kavamae filial
 Ogava filial
 Yoshima filial
 Miva filial
 Toyoma filial
 Ena filial
 Chūōdai xizmat koʻrsatish markazi
 Izumi filial
 Ueda filial
 Tabito filial
 Tōno filial
 Ivaki (Iwaki) janubiy sport bogʻi
 Kurashi no Denshōgō
 Kusano Shimpei Memorial
 Ivaki (Iwaki) Anmonites Center

Taʼlim

Universitetlar va kollejlar 

 Fukusima milliy texnologiya kolleji
 Iryo Sosei universiteti
 Higashi Nippon xalqaro universiteti
 Iwaki Junior kolleji

Katta oʻrta maktablar 
Ivakida Fukusima prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan 14 ta davlat oʻrta maktablari mavjud. 1 ta xususiy oʻrta maktab va u3 ta xususiy birlashtirilgan oʻrta maktab mavjud. Prefektura, shuningdek, Ivaki hududida 3 ta maxsus taʼlim maktabini boshqaradi.

 Jamoat (prefektura) 
 Iwaki High School (磐城高等学校)
 Iwaki Sakuragaoka High School (磐城桜が丘高等学校)
 Iwaki Kōyō High School (いわき光洋高等学校)
 Iwaki Nōgyō High School (磐城農業高等学校)
 Iwaki Sōgō High School (いわき総合高等学校)
 Iwaki Kaisei High School (いわき海星高等学校)
 Iwaki Yumoto High School(いわき湯本高等学校)
 Taira Kōgyō High School (平工業高等学校)
 Taira Shōgyō High School (平商業高等学校)
 Nakoso High School (勿来高等学校)
 Nakoso Kōgyō High School (勿来工業高等学校)
 Onahama High School (小名浜高等学校)
 Yoshima High School (好間高等学校)
 Yotsukura High School (四倉高等学校)

 Xususiy

 Iwaki Shūei oʻrta maktabi
 Shōhei oʻrta maktabi
 Iwaki birinchi oʻrta maktabi
 Iwaki ikkinchi oʻrta maktabi

Oʻrta maktablar 
Ivaki shahrida 39 ta davlat oʻrta maktablari mavjud. 3 ta xususiy birlashtirilgan oʻrta maktablar mavjud (yuqorida sanab oʻtilgan). Shaharda 67 ta davlat boshlangʻich maktablari ham ishlaydi.

 Davlat (shahar) 
 Taira First Junior High School (平第一中学校)
 Taira Second Junior High School (平第二中学校)
 Taira Third Junior High School (平第三中学校)
 Fujima Junior High School (藤間中学校)
 Toyoma Junior High School (豊間中学校)
 Kusano Junior High School (草野中学校)
 Akai Junior High School (赤井中学校)
 Yumoto First Junior High School (湯本第一中学校)
 Yumoto Second Junior High School (湯本第二中学校)
 Yumoto Third Junior High School (湯本第三中学校)
 Iwasaki Junior High School (磐崎中学校)
 Onahama First Junior High School (小名浜第一中学校)
 Onahama Second Junior High School (小名浜第二中学校)
 Izumi Junior High School (泉中学校)
 Ena Junior High School (江名中学校)
 Uchigō First Junior High School (内郷第一中学校)
 Uchigō Second Junior High School (内郷第二中学校)
 Uchigō Third Junior High School (内郷第三中学校)
 Ueda Junior High School (植田中学校)
 Ueda Higashi Junior High School (植田東中学校)
 Nishiki Junior High School (錦中学校)
 Nakoso First Junior High School (勿来第一中学校)
 Nakoso Second Junior High School (勿来第二中学校)
 Kawabe Junior High School (川部中学校)
 Katōno Junior High School (上遠野中学校)
 Iritōno Junior High School (入遠野中学校)
 Yotsukura Junior High School (四倉中学校)
 Ōno Junior High School (大野中学校)
 Ogawa Junior High School (小川中学校)
 Tabito Junior High School (田人中学校)
 Yoshima Junior High School (好間中学校)
 Nagai Junior High School (永井中学校)
 Miwa Junior High School (三和中学校)
 Misaka Junior High School (三阪中学校)
 Saiso Junior High School (差塩中学校)
 Kawamae Junior High School (川前中学校)
 Okeuri Junior High School (桶売中学校)
 Ojiroi Junior High School (小白井中学校)
 Hisanohama Junior High School (久之浜中学校)
 Tamagawa Junior High School (玉川中学校)
 Chūōdai Kita Junior High School (中央台北中学校)
 Chūōdai Minami Junior High School (中央台南中学校)

OAV

Televideniya 

 NHK Fukusima
 Fukusima markaziy televideniyesi (Nippon TV bilan bogʻliq)
 Fukushima Broadcasting (TV Asahi bilan bogʻliq)
 Fukusima teleradiokompaniyasi (Fuji bilan bogʻliq)
 TV-U Fukushima (TBS bilan bogʻliq)

Gazetalar 

 Fukusima Mimpō (Fukushima, Maynichi)
 Iwaki Mimpō
 Fukusima Min-Yu (Fukushima, Yomiuri)

Radio 

 Dengiz toʻlqini (cFM J-Wwave)

Birodar shaharlar

Yaponiyadagi birodar shaharlari 

 Nobeoka, Miyazaki (1997-yil 30-maydan beri); birodar shahar
 Yurihonjo, Akita (1986-yil 10-avgustdan beri); birodar shahar.

Xalqaro birodar shaharlar 

  Taunsvill, Queensland, Avstralia (1991, 21-avgust)
  Fushun, Liaoning Provinsiyasi, Xitoy (1982, 15-aprel)
 Kauai okrugi, Gavayi, AQSH (2011)

Mahalliy diqqatga sazovor joylar 

 Iino Xachimanggu Shinto ziyoratgohi
 Ivaki (Iwaki) Onahama Minato vohasi
 Ivaki (Iwaki)Sun Marina
 Akuamarin bogʻi
 Akuamarin Fukushima, akvarium
 Ivaki (Iwaki) La La Miu
 Ivaki (Iwaki) kunlik ekipajlari
 Ivaki (Iwaki) dengiz minorasi
 „Ivaki (Iwaki) 7 plyaj“
 Shioyazaki mayoqchasi
 Misora Xibari yodgorliklari

 Setogaro, Kusano Shimpey nomini olgan manzarali jar
 Ivaki Yumoto Onsen, Yaponiyadagi uchta qadimgi issiq buloqlardan biri
 Spa Resort Gawaiians, issiq buloq va istirohat bogʻi.
 Ivaki (Iwaki) koʻmir va qazilma muzeyi
 Nakoso toʻsigʻi, Yamato davrida Emishiga qarshi qurilgan. „Nakoso“ „bu erga kelmang“ degan maʼnoni anglatadi.
 Iwaki Ammonites markazi
 Shiramizu Amidado, Buddistlar ibodatxonasi. Yaponiya milliy xazinalari .

 Kurashi no Denshōgō, tarixiy obyekt
 Ivaki (Iwaki) Taira Keyrin, velodrom
 Kusano Simpei memorial zali

Festivallar 

 Jangara
 Ivaki Odori
 Onahama Feyerverk festivali
 Taira Tanabata festivali

Ommabop ommaviy axborot vositalarida 

 2006-yilgi „Hula qizlari“ filmi 2007-yilda Yaponiya akademiyasining beshta mukofotiga sazovor boʻldi.

Ivaki (Iwaki) shahri tugʻilgan taniqli insonlar 

 Kusano Shimpei, shoir; „qurbaqalar shoiri“ sifatida mashhur
 Denmei Suzuki, aktyor
 Misaki Ito, aktrisa
 Miyuki Komatsu, aktrisa
 Tadashi Suzuki, Futababasaurus suzukii kashf etgan
 Ken-Ichiro Kobayashi, dirijyor
 Takeo Takagi, Yaponiya Imperator dengiz floti admirali
 Aya Okamoto, aktrisa
 Noboru Kousaka, Yaponiya Sotsialistik partiyasidan Yaponiya Vakillar Palatasining aʼzosi
 Rena Takeda, aktrisa

Maʼlumotnomalar

Tashqi havolalar 

 Iwaki travel guide from Wikivoyage
 Official Website 

Yaponiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
Yaponiyadagi port aholi punktlari
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Yaponiya shaharlari
Prefektura