MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Yelizaveta Petrosova

Yelizaveta Artyomovna Petrosova (1913. 14.8, hozirgi Margʻilon – 1997), Lizaxonim — raqqosa, baletmeyster. Qoraqalpoqsahna raqsining asoschilaridan. Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston xalq artisti (1957). Qoraqalpoq ashula va rake ansamblining tashkilotchisi (1956). Tamaraxonim va Gavhar Rahimovaning singlisi, Yayra Abdullayevannj onasi. Us t a Olim Komilov va opalaridan oʻzbek raqsi va ritmlarini oʻrgangan. Ijodiy faoliyatini Andijon te-atrida raqqosa va aktri sal i kdan boshlagan (1929). Osiyo ("Arshinmol-olon"), Qum-rixon ("Oʻrtoqlar"), Qunduzxon ("Niqob yirtildi") kabi obrazlarni yaratgan. 1933—36 yillarda Samarqand teatrida, 1936—38 yillar Oʻzbek davlat musiqali teatrida, 1938— 56 yillar Uzbek davlat filarmoniyasida, urush yillari G. Rahimova rahbarligidagi oʻzbek xotin-qizlar front ansamblida raqqosa va baletmeyster. 1956—65 va 1967—70 yillar Berdaq nomidagi Qoraqalpoq Davlat filarmoniyasida baletmeyster va badiiy rahbar. 1985-yildan 3. Gʻaniyeva nomidagi front konsert brigadasi ansamblida. "Nozigim", "Gul bargi", "Pilla", "Sadr", "Ufori soxta" kabi raqslarni mohirona ijro etgan. "Qashqar qizlari", "Far-gʻona qizlari raqsi", "Siynaxiroj" singari raqslarni, "Qoraqalpoq toʻyi" raqs-syuitasi, 70 dan ortiq yakka va ommaviy ijro etiladigan ("Qiz uzatish", "Baliqchilar", "Ilme Sulton", "Choʻponlar", "Oq oltin", "Qirq qiz" va boshqalar) qoraqalpoq raqslarini va spektakllar ("Suymaganga suykanma", "Gʻariboshiq" va boshqalar) dagi raqslarni sahnalashtirgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1969).

Ac: Qoraqalpoq raqsi, T., 1976.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureatlari
1913-yilda tugʻilganlar
Tigran Petrosyan

Petrosyan Tigran Vartanovich (1929.17.6, Tbilisi - 1984.13.8, Moskva) — shaxmatchi, xalqaro grossmeyster (1952), xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1960), falsafa fanlari nomzodi. Jahonning 9-chempioni (1963— 69), SSSR chempioni (1959, 1961, 1969, 1975). Shaxmat nazariyotchisi va jurnalist.

Manbalar 

 

Sovet yozuvchilari
Ashot Petrosyans

Ashot Ivanovich Petrosyans (1910.10.5, Mari — 1976.2.3, Moskva, Toshkentda dafn etilgan) — dirijyor, pedagog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1950). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1954). Hamza nomidagi musiqa bilim yurtida oʻqituvchi (1936—49), Toshkent konservatoriyasida xalq cholgʻu asboblari ka-fedrasining tashkilotchisi va mudiri (1948-yildan), professor (1970). 1935-yildan oʻzbek (shuningdek, qirgʻiz, qoraqalpoq va boshqalar) anʼanaviy cholgʻulari rekonst-ruksiyasi ustida ish olib borgan. P. Oʻzbek davlat filarmoniyasining re-konstruksiyalangan oʻzbek xalq cholgʻu asboblari orkestrining asoschilaridan va badiiy rahbari, bosh dirijyor (1938—41, 1943—58). Darsliklar, oʻquv qoʻllanmalar muallifi.

Manbalar

Havolalar  
 https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-jul-16-1978-3573835/

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Oʻzbekiston konservatoriyasi bitiruvchilari
Petrotektonika

Petrotektonika, togʻ jinslarining mikrostrukturali tahlili — petrografiyaning dinamometamorfizmlashgan jinslar — tektonitlarni urganadigan bulimi. P.ga nemis olimi B. Zander asos solgan (1930). Bunda geologik kesimdagi urganilayotgan jinedan namunalar olinadi va shliflari mikroskopda urganiladi hamda natijalari stereografik jadvalga tushiriladi. Olingan grafiklar tahlili togʻ jinslarining deformatsiya bulganligi va metamorfizmlanish jarayonlarining sabablarini urganishga imkon beradi. Diagrammalarni toʻliq deshifrovka qilish (uqish) uchun turli minerallar va togʻ jinslarining plastik deformatsiyalanishini urganish maqsadida yuqori bosim va temperatura sharo-itlarida kerakli qoʻshimcha eksperi-mentlar bajariladi.

Manbalar
Petrofizika

Petrofizika — togʻ jinslari fizik xossalarini ularning mineral tarkibi, strukturasi va paydo bulish tarixi bilan bogʻliqligini oʻrganuvchi fan. P. geofizik tadqiqotlar negizida vujudga kelib, qattiq jins fizika-si, tajribaviy petrografiya va mineralogiya, muhandislik geologiyasi va textonika, foydali kazilmalar taʼlimoti bilan uzviy bogʻliq holda rivojlandi. "P." tushunchasini fanga nemis geofizigi F. Fyorlix kiritgan. P. togʻ jinslari xususiyatlarini bevosita dala sharoitlarida petrografik me-todlar, geofizik va kosmofizik tad-qiqotlar, shuningdek, lab. usullari yordamida aniklaydi. Tadqiqotlar natijasida olingan materiallar xossalariga koʻra tasniflanadi, togʻ jinslari xossalarini oʻrganish natijasi petrografik tasniflar, petrografik harita va kesmalar koʻrinishida ifo-dalanadi. Aniqlanayotgan parametrga koʻra, petrotezlik, petromagnitlik, petrozichlik va boshqa haritalar tuziladi; buning natijasida alohida rayonlarning petrofizik tasnifi aniklanadi. Togʻ jinslarining petrofizik xususiyatlari Yer poʻsti turli qismlarining rivojlanish tarixi bilan bogʻliq boʻladi. Togʻ jinslari fizik xususiyatlariga ularning kimyoviy mineral tarkibi va tuzilishi kanchalik taʼsir etishini oʻrganib, togʻ jinslarining fizik pa-rametrlarini mineral tarkibiga kura aniklash mumkin. Petrofizik tad-qiqotlarda togʻ jinslari anizotro-piyasi hodisasiga alohida ahamiyat beriladi.

P. alohida togʻ jinslarining fizik xususiyatlari haqidagi maʼlumotlardan foydalanib, konkret termodinamik sharoitlarni aniklaydi va togʻ jinslari xususiyatlarini yuqori bosim va temperatura taʼsirida oʻrganish imkoniyatini beradi. Bunday dastlabki tadqiqotlar 1950-yillarda AQSH olimlari tomonidan olib borildi va keyin boshqa mamlakatlarda rivojlantirildi.

Oʻzbekistonda 1960-yillar oʻrtalarida Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Geologiya va geofizika instituti olimlari I.H.Hamroboyev, E.Is-kandarov, A.Musayevlar togʻ jinslarining petrofizik xususiyatlarini fizik-mexanik modellash ustida ilmiy tadqiqot ishlari olib bordilar. P. rudali jinslar uyumini topish hamda togʻ jinslari ge-nezisi va seysmik xrdisalarni aniqlash maqsadida Yer pustining chuqur qatlamlarini oʻrganish bilan bogʻliq holda alohida ahamiyat kasb etmoqda.

Manbalar
Petrushka

Petrushka () - soyabonguldoshlar oilasiga mansub bir yoki ikki yillik oʻt oʻsimliklar turkumi, sabzavot ekini. Vatani — Oʻrta dengiz boʻylari. 4 ta turi mavjud, shundan poliz Petrushka turi () ekiladi. Birinchi yili barg va ildizmeva hosil qiladi. Barglari 3-marta patsimon kertikli. Ikkinchi yili oʻsimlik uzun sershox poya chiqarib gullaydi. Gullari mayda, chetdan changlanadi, toʻpguli — soyabonsimon. Urugʻi mayda. Petrushka sovuqqa chidamli, namsevar va yorugʻtalab oʻsimlik; 3—5° da urugʻi unib chiqadi. Bargi va ildizmevasida oqsil, yogʻ, shuningdek, efir moylari, S,A,Vr V2, vita-minlar va boshqa bor. Petrushkaning ildizi, bargi va faqat bargi isteʼmol etiladigan ikki xili bor. Ildizi va poyalaridan oziq-ovqat sanoati va tibbiyotda foydalaniladi. Bargi isteʼmol etiladigan turining ildizi ingichka va sertarmoq. Petrushka urugʻi erta bahorda yoki kech kuzda sabzi kabi sepiladi. Oshkoʻk si-fatida ishlatiladi. Oʻzbekistonda Petrushkaning Nilufar va ildizmevali Saharnaya navlari ekiladi.

Ad:. Boʻriyev X.Ch., Abdullayev A., Tomorqa sabzavotchiligi, T., 1987.

Manbalar 

 

Ziradoshlar
Ziravorlar
Ildizmevalar
William Petty

PETTI (Petty) Uilyam (1623.26.5, Romsi shahri, Xempshir — 1687.16.12, London) — ingliz klassik siyosiy iqtisodining asoschisi. Leyden, Parij va Oksford universitetlarida tibbiyotdan taʼlim olgan. U serqirra qobiliyatga ega boʻlib, 1647-yilda nusxa koʻpaytiradigan mashina ixtiro qilgan. 1649-yilda fizika doktori ilmiy darajasini olgan, 1651-yilda musiqa va anatomiyadan professor P. yirik yer egasi edi. P. Angliyada 17-asrda boʻlib oʻtgan burjua inqilobidan keyin oʻz hokimiyatini mustahkamlab olgan ingliz burjaziyasining nazariyotchisi sifatida tanildi. "Soliqlar va yigʻimlar haqidagi risola" (1662), "Soʻz donishmandlarga" (1665) "Irlandiyaning siyosiy ana-tomiyasi" (1672), "Pul haqida soʻz" (1682), "Siyosiy arifmetika" (1683) kabi asarlarida qiymatning mehnat nazariyasini asoslab berdi. P. merkantilistlardan farqli ravishda, boylik manbai muomala sohasida emas, ishlab chiqarishda deb hisoblagan. P. jamiyatning iqtisodiy taraqqiyotini obyektiv qonunlarga bogʻliq deb qaraydi, lekin ijtimoiy va iqtisodiy qonunlar tabiat qonunlariga oʻxshash abadiy va uzgarmasdir, deb izohlaydi. P. iqtisodiy hodisalarni tahlil qilishda tabiatshunoslik fanlarining tadqiqot usullaridan foydalandi va uni statistik tahlil bilan toʻldirdi. P. mehnatning qiymat nazariyasini birinchi boʻlib asoslab bergan.

P.ning "Mehnat boylikning otasi, yer esa uning onasidir" degan fikri butun dunyo iqtisodchilari tomonidan tan olinadi. P. tovarlar qiymatini ularni ishlab chiqarish uchun sarflangan mehnat bilan aniqlash nuqtai nazaridan qoʻshimcha qiymatnint kelib chiqishi muammosini hal etishga urindi. Uning fikriga kura, renta qoʻshimcha qiymatning umumiy shakli boʻlib, yer rentasi va pul rentasi (foiz) tar-zida namoyon boʻladi. P. differensial yer rentasi muammosini iqtisodchi olimlar orasida birinchi boʻlib oʻrgandi, yerning bahosi toʻgʻrisidagi masala ham P. tomonidan ilmiy jihatdan toʻgʻri qoʻyildi. P. davlat statistika xizmati tuzish zarurligi masalasini koʻtardi va statistik maʼlumot toʻplashning ayrim yoʻnalishlarini belgilab berdi.

Manbalar
Petuniya

Petuniya, pakana tamakigul () — Solanaceae (ituzumdoshlar) oilasiga mansub bir va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi. Poyalari past boʻyli, uch kismi koʻtarilib (40—50 sm cha) usadi. Bargi tuxumsimon, yaxlit. Guli yirik, oq, binafsha va qizgʻish, yakka, uzun bandli, novdalarning uchidagi barg qoʻltigʻida joylashgan. Mevasi — koʻsakcha, 14—15 (boshqa maʼlumotlarga koʻra, 40) turi maʼlum. Vatani — Shimoliy Amerikaning janubi va Janubiy Amerika. Duragay P.ning koʻp navlari manzarali oʻsimlik sifatida gulzorlarda oʻstiriladi. Oddiy va baxmalsimon gulli navlari ham bor.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Gullar
Bog‘ o‘simliklari
Pech

Pech — Vengriyaning janubi-gʻarbiy qismidagi shahar. Mechek togʻlarining janubiy etagida. Baranya medyesining maʼmuriy markazi. Aholisi 161 ming kishi (1990-yillar oxiri). Transport yoʻllari tuguni. Janubiy Dunantulning iqtisodiy va madaniy markazi. Mashinasozlik (jumladan, elektrotexnika), yogʻochsozlik, kimyo, koʻn-poyabzal, shisha-keramika, oziq-ovqat (tamaki, pivo, konserva, shampan vinolari ishlab chiqarish) sanoati korxonalari mavjud. Musiqa as-boblari ishlab chiqariladi. Shahar yaqinida toshkoʻmir, uran qazib olinadi. Universitet (1367), muzeylar, teatr bor. Shahar rimliklarning Sopiana qishlogʻi oʻrnida mil. boshlarida bunyod etilgan. Oʻrta asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari, jumladan, sobor, jome masjidlari saqlangan. Shahar atrofida shi-fobaxsh buloklar bor.

Manbalar 

 

Shaharlar
Pechak

Pechak () — pechakdoshlar oilasiga mansub bir yillik va koʻp yillik chirmashuvchi yoki ilashib oʻsuvchi oʻsimliklar turkumi, begona oʻt. 250 dan ortiqturi bor. Uzbekistonda 5 turi — dala pechagi yoki qoʻypechak (), soxtakantabrik P. yoki oq partak (), chimyon pechagi (), qalami P. yoki chumchuqoyoq (), da-gʻal tukli P. yoki mingbosh () uchraydi. Ulardan Oʻzbekistonning barcha hududlarida oʻsadigan dala pechagi yoki qoʻypechak turi dala ekinlari orasida, shuning-dek, yoʻl yoqalari, kanallar boʻylarida kup uchraydi.

Yoʻqotish qi-yin boʻlgan begona oʻt hisoblanadi. Barglari yoysimon yoki nayzasimon. Gullari toʻgʻri, kar-naysimon, ikki jinsli, yirik, uz. 6—7 sm, kosabarglari 5 ta, tu-tashmagan. Mevasi koʻsakcha, iyun—okt.da gullab urugʻlaydi. Il-diz bachkilari va urugʻidan koʻpayadi, bir oʻsimlik unish qobiliyatini 2 yilgacha saqlaydigan 400—600 urugʻ beradi. Kurash choralari: kuzdayerni chu-qur shudgorlash, ildiz bachkilarini kultivatorlar, lushchilniklar bilan maydalash, don ekinlari maydonlariga 2,4 D, makkajoʻxorizorlarga simazin gerbitsidlarini purkash.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Dorivor oʻsimliklar
Pechakdoshlar

Pechakdoshlar (Convolvulaceae) -ikki pallalilar sinfiga mansub oʻsimliklar oilasi. Koʻpincha chirmashib oʻsuvchi oʻt va butalardan iborat. Bargi ketma-ket joylashgan, guli ikki jinsli, karnaysimon, yakka yoki kichik toʻpgullarga yigʻilgan. Mevasi — koʻsakcha. 1100 tacha turi (40 turkumi) maʼlum. Asosan, tropik va subtropik rayonlarda tarkalgan. Uzbekistonda pechak va karnaygul kup tarkalgan. Man-zarali usimlik sifatida ekiladi.

Manbalar
Pechora

Pechora (, ) — Rossiya Federatsiyasi Yevropa qismining shim.-sharqidagi daryo. Uzunligi 1809 km, havzasining maydoni 322 ming km². Shimoliy Ural togʻlaridan boshlanib, Pechora pasttekisligi boʻilab oqadi. Barens dengizining Pechora qoʻltiqchasiga quyiladi. Qor, yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Okt.noyab.da muzlab, may oyida muzdan boʻshaydi. Asosiy irmoqlari — Us a, Laya, Shapkina, Shchugar, Ilich (oʻngda), Ijma, Kojva, Pijma, Silma, Sula (chapda). Quyilish joyida oʻrtacha suv sar-fi 4100 m³/sek. P.da muntazam kema qatnaydi. Dengiz kemalari Naryanmargacha kira oladi. Baliq ovlanadi. Havzasida toshkoʻmir (Pechora kumir havzasi), neft (Uxt a) va gaz konlari bor.

Manbalar 

Rossiyadagi daryolar
Pechora pasttekisligi

Pechora pasttekisligi - RF Yevropa qismining shimoli-sharqidagi pasttekislik. Pechora daryosi havzasida. Ural togʻlari bilan Timan kryaji oraligʻida. Yassi tekisliklar flyuvioglyasial qum va koʻl gillaridan, botqoklashgan yassi tekisliklar esa morena va qum shagʻallardan tarkib topgan. Kul kup. Shimolida Katta tundra, Kichik tundra, Timan tundrasi bor. Janubida igna bargli oʻrmonlar, suvay-irgʻichlarda botqoqlik mavjud. 

PECH (lot. Fornax) — osmon sferasining Janubiy yarim sharidagi yulduz turkumi. Eng yorugʻ yulduzi 3,9 vizual yulduz kattaligida. Kit, Haykaltarosh va Eridan yulduz turkumlari oraligʻida joylashgan. Janubida kuzda va qish boshlarida kurinadi.

Manbalar
Pech (qurilma)

Pech, (rus), pechka — xonalarni isitish yoki materiallar (buyumlar)ga issikdik ishlovi berish uchun moʻljallangan qurilma. Qoʻllanish sohasiga koʻra, sanoat va uy-roʻzgʻor P.lariga, vazifasiga koʻra, eritish, qizdirish, kuydirish, quritish, isitish, qandolat-pazlik, nonvoychilik va boshqa xillarga boʻlinadi. P.larni qizdirish usuli ham turlicha: alangali (metodik, ikki van-nali va boshqalar), elektr (yoyli, induksion va boshqalar), plazmali, elektron-nurli va optik P.lar bor. Asosiy qismlari: issiklik generatori (issiklik ajratib beradi), ish boʻlmasi (material yoki buyum tura-di), issiklik olgich (material yoki bu-yumni sovitadi), yonilgʻi yoki elektr energiyasi keltiradigan qurilma, moʻrkon, P. ishini avtomatik boshqarish tizimi (sanoat P.larida), poydevor, devor va P.ga xizmat koʻrsatish maydoncha-si. P. maxsus olovbardosh pishiq gʻisht va metalddan quriladi. P. sanoatning koʻp tarmoqdarida, uyroʻzgʻorda, jamoat binolarida qoʻllanadi.

Manbalar
Peshavez

Peshavez (fors. — old osilchoq) — ayollar taqinchogʻi. Ayollar koʻylagining kashtali jiyaklar tutib bezatilgan old oʻyigʻiga taqiladi. Shakli: tilla hal berilgan kumush qubbacha va unga osilgan shokilalardan tuzilgan. Qubbacha bosma yoki kandakori usulida yaproqlar, gul, gʻuncha kabi oʻsimliksimon naqshlar bilan bezatilgan, baʼzan gullar orasiga feruza koʻzlar qadalgan, qubbachaning pastki chetlari feruza koʻzlar qatori bilan hoshiyalangan. P.ning quyi qismiga koʻplab uzun zanjirli shokilalar osilgan; marjonli shokilalar orasida moʻʼjaz tozalik asboblari — tirnoq, quloq, tish tozalagichlar, surma-don, koʻzga surma su-radigan choʻp, atirdon, moʻychinak va boshqa buyumlar ham bor. Har bir osilgan buyum bosma usulida naqshlar, feruza gullar, marjon munchoklar va zigʻiraklar bilan ziynatlangan. P.ning birmuncha sodda turi naqshlangan toʻgʻnogʻich yoki uzuk (halka)dan iborat boʻlib, zaruriy ashyolar unga osilgan (P. chorabzal deb atalgan). P. bezagida emal kam ishlatilgan. 19-asr oxirida urfdan qolgan. Respublika muzeylarida P. namu-nalari saqlanadi. 20-asr oxiridan zargarlar ijodlarida P. shakl va unsurlarini qullab zamonaviy taqinchoklar yaratmoqda.

Manbalar
Peshayvon

Peshayvon (fors, pesh — old va ayvon) — asosiy xona oldiga qurilib, soyabon vazifasini bajaradigan ayvon. Peshayvon unga yondosh xonalarning salqin va bahavo boʻlishini taʼminlaydi. Xalq meʼmorligida keng qoʻllaniladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Arxitektura
Peshanaband

Peshanaband, peshanabogʻ — 1) ayollar boshiga, peshanasiga bogʻlaydigan, tangʻib oʻraladigan kichik roʻmol. Peshanani, peshanadagi sochlarni berkitib turadi. P. ustidan katta (oq doka, oyim doka yoki shol) roʻmol oʻraladi. Baʼzan keksa ayollar katta oq roʻmolni oʻrab, uning ustidan P. bogʻlaydilar; 2) roʻmol ustidan peshanaga bogʻlanadigan bogʻich. Zardoʻzi va boshqa usullarda kashta tikib bezatiladi. 19-asr oxirlarida tayyorlangan nafis be-zakli P. namunalari respublika muzeylarida saqlanadi.

Manbalar 

Bosh kiyimlari
Peshdodiylar

Peshdodiylar — qad. Erondagi afsonaviy shoxlar sulolasi. "Bundaxshin", "Dinkard", "Shohnoma" kabi manbalarga koʻra, P. sulolasi 2441-yil hukm surgan. "Shohnoma"da Kayumars, Hushang, Tahmuras, Jamshid, Zahhok, Faridun, Manuchehr, Navzar, Zovi Taxmosp, Gushtasplar P. sifatida tas-virlangan. Avestonnng "Yasht"larida hamda pahlaviy tilidagi yodgorliklarda esa, ulardan 7 tasi sanab oʻtiladi, "paradata" — peshdod Hushangning unvoni sifatida taʼkidlanadi. Firdavsiy (Shohnoma)da P.ni tarixiy shaxslar tarzida tasvirlagan. P. elni dev, ajdar, ajinalar va boshqa gʻayritabiiy kuchlardan himoya qilishgan. Manuchehr davridagina oʻzaro ichki nizolar, tashqi dushmanga qarshi kurash davom etgan. Jumladan, "Shohnoma"da uning Afrosiyob bilan yurt talashib qilgan janglari tasvirlangan.

Adabiyot 
 Firdavsiy, Shohnoma, 1-j., T., 1974.

Manbalar
Peshin namozi

Peshin (fors.) — kunning yarmi oʻtgan payti va shu paytda oʻqiladigan namoz. Peshin namozi Quyosh qiyomdan ogʻa boshlashidan to asr namozining vaqti kirguncha ado etiladi.

Yana qarang 
 Namoz

Manbalar
Peshkash

Peshkash, pishkash (fors. — tuhfa, inʼom) — oʻrta asrlarda mahalliy hokimlar, badavlat shaxslar tomonidan xonlar, sultonlar va oliy darajali davlat mansabdorlariga tortiq qilinadigan sovgʻa. P. qimmatbaho zebu ziynat, asbob-anjom, mato, kiyim-kechak, baʼzan argʻumoq otlar, kitob va qullardan iborat boʻlgan. Roʻzbehxon Isfahoniyning "Mehmonnomayi Buxoro" asarida koʻrsatilishicha, xon huzu-riga toʻplangan P. 3 qismga boʻlinar, soʻng uning bir qismi mashhur sultonlardan biriga berilib, 2-qismi xonning yaqinlari oʻrtasida taqsimlanar edi. Qolgan qismi boʻlsa xonning oʻziga tegishli boʻlgan.

Manbalar
Peshkurta

Peshkurta, zehi kurta — ki-yim bezagi; turli naqshlar tikib tayyorlanadigan jiyak; koʻylak yoqa va oʻyiqlarini hoshiyalab tikiladi. Ayniqsa, Samarqand, Buxoro, Shahrisabz ki-yimi uchun xos.

Manbalar
Peshovar

Peshovar — Pokistonning shim.gʻarbiy qismidagi shahar. Bar daryosi (Kobulning irmogʻi) boʻyida, Haybar dovonidan 18 km narida, Shim.-gʻarbiy Chegara viloyatining maʼmuriy markazi.

Aholisi 988 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. Aeroport bor. K,.x. (bugʻdoy, makkajoʻxo-ri, shakarqamish, tamaki) rayonining savdosanoat markazi. Toʻqimachilik, oziqovqat, metal-lsozlik korxonalari bor. Hunarmandchilikda nafis shoyi, ip gazlama, movut, charm, metall va kulolchilik buyumlari ishlab chikariladi. P. qadimda va oʻrta asrlarda Af-gʻoniston, Eron va Turkistondan Hindistonga borishda savdo karvonlarining toʻxtab oʻtadigan joyi boʻlgan. P.ning qad. nomi — Purushapura. 1-asrda Kushon podsholigi poytaxti. Bo-buriylar davrida muhim savdo shahri edi. 1849—1947-yillarda shahar in-glizlarning Britaniya Hindistoni shim.-gʻarbidagi tayanch punkti. P.da universitet (1950), islom kolleji, ilmiy tadqiqot institutlari, kutubxonalar, mu-zeylar bor. Shaharning qad. qismi 16 darvozali devor bilan oʻralgan. Meʼmoriy yodgorliklardan qalʼa (16-asr boshlari), Mahobatxon masjidi (17-asr) saqlangan.

Manbalar 

 

Aholi punktlari
Pokiston shaharlari
Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Peshrav

Peshrav (fors. — oldinda yuruvchi) — 1) ashula yoʻllarida cholgʻu muqad-dima vazifasini bajaruvchi kuy tu-zilmasi. Bastakorlik ijodiyoti rivojlanishi jarayonida P. mustaqil cholgʻu kuy sifatida shakllangan. 14— 17-asrlarda "P." nomi ayrim ashula namunalariga ham ishlatilgani maʼlum; 2) Shashmaqom va Xorazm maqomlari tarkibidagi cholgʻu qism nomi. Shashmaqom majmuasidagi Dugoh ma-qomi mushkilot boʻlimida P.i Dugoh asari mavjud. Xorazm maqomlarida P. asosiy cholgʻu qismlaridan biri hisoblanadi; 3) kuy rivoji vositasi, us-lubi. Unga koʻra, har navbatdagi yuqoriroq joylashgan pardalardan biri zabt etilib, pogʻonama-pogʻona pastga qarab siljish orqali tayanch pardagacha kay-tib kelinadi. Deyarli barcha mumtoz cholgʻu kuylarda P. vositasi qoʻllanilgan. Keng maʼnoda maqom cholgʻu yoʻllari P. uslubi taʼsiri ostida bastalangan. P. tojik, uygʻur, ozarbayjon, turk, eron, arab va boshqa sharq xalklari musiqasida ham katta oʻrin tutadi. 20-asr uzbek bastakorlari (T.Jalilov, Yu.Rajabiy, K.Jabborov va boshqalar) P. xu-susiyatlaridan foydalanib ashula, ommabop qoʻshiqlar yaratishgan. 

Ravshan Yunusov.

Manbalar
Peshtoq

Peshtoq — madrasa, masjid, maqbara, karvonsaroy va boshqa binolarning old tomoni — asosiy kirish qismi. Peshtoq binoning hashamatli baland, bezakdor meʼmoriy boʻlagi boʻlib, odatda, bino devori sathidan bir oz boʻrttirib chiqariladi. Asosiy oʻrinni markaziy ravoq, uning ikki yonidagi dahanasi va tepasidagi ikki uchburchak qanos va kitoba tashkil etadi.

Oʻrta Osiyoda 
Oʻrta Osiyoda saqlanib qolgan peshtoqlarning eng qadimiy namunasi Arab ota maqbarasidir. Peshtoq koshin va sirkor parchinlar, girih hamda diniy va falsafiy mazmundagi kitobalar bilan bezatilgan. Ulugʻbek, Sherdor, Tillakori, Nodir devonbegi, Abdulazizxon madrasalarining peshtoqi oʻziga xos milliy meʼmorlik uslubida serhasham bezatilgan.

Afgʻonistonda

Rossiya va Kavkazda

Manbalar 

 

Arxitektura
Henry Purcell

PYORSELL (Purcell) Genri( taxminan 1659 — London — 1695.21.11) — ingliz kompozitori va organchi. Milliy kompozitorlik maktabi namoyandasi, milliy opera asoschisi ("Didona va Eney", 1689). Uygʻonish davri imitatsiyali hamda yordamchi ovozli polifoniya vositalari bilan rang-barang garmoniya hamda gomofoniya unsurlarini oʻziga xos tarzda chatishtirib, yaxlit uslub yaratgan. Kuylar xalkchilligi va nafisligi, ingliz ogʻzaki nutqi intonatsiyalarini mahorat bilan qayta ishlaganligi bilan ajralib turadi. Qoʻshiqlar, xor va musikali teatr asarlari, kamer-cholgʻu asar (triosonata, fantaziya, pyesa)lar va boshqa muallifi. Angliyada bi-rinchi boʻlib Sharq mavzulariga muro-jat etgan: "Hindlar qirolichasi" ope-rasi (1695), "Abdulazir, yohud Mavr qasdi" pyesasiga musiqasi (1695) va boshqa 1876-yildan Angliyada P. jamiyati faoliyat koʻrsatmoqda.

Manbalar
Pyotr I

Pyotr I (1672.30.5(9.6), Moskva – 1725.28.1(8.2), Peterburg) – rus podshosi (1682-yildan), Rossiyaning 1-imperatori (1721-yildan). Podsho Aleksey Mixaylovich (1629–76)ning kichik oʻgʻli. Rossiyaning davlat, harbiy va madaniyat arbobi, diplomat. Davlatni boshqarishda bir necha islohotlar oʻtkazgan (senat, kollegiyalar, oliy davlat nazorati va siyosiy qidiruv organlari tuzilgan; cherkov davlatga boʻysundirilgan; mamlakat gubernalarga boʻlingan; yangi poytaxt – Sankt-Peterburg qurilgan). Rossiyaning Gʻarbiy Yevropadagi ilgʻor davlatlardan ortda qolganligiga barham berish uchun sanoat va savdo sohasida merkantilizm siyosati oʻtkazgan (manufakturalar, metallurgiya, konchilik zavodlari, kemasozlik korxonalari, pristanlar, kanallar qurishga rahnamolik qilgan). 1695–96-yillarda Azov yurishlarida, 1700–21-yillarda Shimoliy urush va boshqalarda armiyani boshqargan, Noteburgni olishda (1702), Lesnaya daryosi (1708) va Poltava jangi (1709)da qoʻshinlarga qoʻmondon boʻlgan. Flot va muntazam armiya tuzishga rahbarlik qilgan. Mutlaq hokimiyat tizimining yirik mafkurachisi sifatida dvoryanlarning iqtisodiy ahvolini yaxshilash va siyosiy mavqeini mustahkamlashga yordam bergan. Pyotr I tashabbusi bilan bir qancha oʻquv yurtlari, Fanlar akademiyasi ochilgan, diniy-slavyan alifbosi oʻrniga grajdan alifbosi qabul qilingan va h.k. P.1 islohrtlari moddiy imkoniyatlar va odam kuchini qattiq ekspluatatsiya qilish, xalq ommasini ezish (jon soligʻi va boshqalar) hisobiga oʻtkazilganki, natijada, bunga qarshi qoʻzgʻolonlar (Streletslar, 1698; Astraxan, 1705–06; Bulavin, 1707–09 va boshqalar) boʻlib hukumat tomonidan ayovsiz bostirilgan.

Manbalar