MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Manipulyator

Manipulyator - 1) mashinasozlikda zagotovka yoki buyumning vaziyatini oʻzgartirib turish bilan bogʻliq boʻlgan qoʻshimcha operatsiyalarni bajarish uchun muljallangan mashina yoki qurilma. Asosan shtativlar, richag va tutqichlardan iborat. Prokatlash, bolgʻalash, presslash va payvandlash ishlarida koʻproq qoʻllaniladi; 2) ishlash qiyin va xavfli joylarda odam kuli bilan qilinadigan operatsiyalarni bajarish uchun muljallangan moslama, qurilmalar va mashina (sanoat roboti). Suv ostida bajariladigan tadqiqotlarda (qarangGidrostat), kimyo lab.larida yadro reaktorlarida (xavfli radioaktiv moddalar bilan ishlashda) qoʻllaniladi (rayem); 3) geologiyada burgilash agregatining asosiy mexanizmi. Uning yordamida burgilovchi bo-lgʻali avtomatik uzatkich zarur yoʻnalishlarda uzatib turiladi (yana q. Mikromanipulyator) .

Manbalar
Manipur

Manipur — Hindistonning shim.-sharqiy qismidagi shtat, Myanma bilan chegaradosh. Maydoni 22,4 ming km². Aholisis 2,4 mln. kishi (2001), koʻp qismi manipur xalqi. Rasmiy tili — mani-puri tili. Maʼmuriy markazi — Impxal shahri Manipur hududida miloddan avvalgi 33 yildan 1391-yilgacha Pakxangba sulolasi hukmronlik qilgan. Oʻrta ayerlarda Manipur mustaqil hokimlik boʻlib, bir necha bor myanmaliklar hujumiga uchragan. 1826—1949-yillarda inglizlar qoʻl ostida boʻldi. 1963-yildan ittifokdosh hudud, 1972-yil yanvardan Hindistonning mustaqil shtati.

Yer yuzasi togʻlik, eng baland joyi 2500 m. Togʻ oralarida balandligi 800–1000 m li keng vodiylar bor. Iqlimi iliq, moʻʼtadil iqlim. Yillik yogʻin vodiylarda 1500 mm, togʻlarda 2500 mm gacha. Yon bagʻirlarda sernam tropik va igna bargli oʻrmonlar hamda oʻtloqlar bor.

Manipur — agrar shtat. Asosiy ekini — sholi. Shuningdek, makkajoʻxori, bugʻdoy, shakarqamish, sabzavotlar, paxta, tamaki ekiladi. Bogʻlar bor. Ipak qurti boqiladi. Qoʻlda gazlama toʻqiladi. Hunarmandchilikda uy-roʻzgʻor buyumlari tayyorlanadi. Metallni qayta ishlash, zargarlik buyumlari, oʻyin-choqlar yasaladigan korxonalar, sement, elektronika, plastmassa zavodlari mavjud. Manipur boshqa shtatlar bilan avtomobil yoʻllari orqali bogʻlangan. Im-pxalda aeroport, universitet bor. Turizm rivojlangan.

Manbalar
Manipur (xalq)

Manipur (meytxeilar) — xalq. Hindistondagi kukuchinlar guruhiga kiruvchi xalq, Manipuri shtatining asosiy aholisini tashkil etadi (1,65 mln., 2001Y.). M. tilida soʻzlashadi. Koʻpchiligi hinduizm (vishnuizm), shuningdek, xristian va islom diniga eʼtiqod qiladi. M.larning asosiy mashgʻuloti — deqqonchilik (sholi, tariq), chorvachilik; yuk tashuvchi hayvonlar, echki va choʻchqalar boqiladi. Xoʻjalikda baliqchilik, qisman ovchilik katta ahamiyat kasb etadi. Hunarmandchilikda toʻquvchilik rivoj topgan. M.lar ip va ipak gazlamalar tay-yorlaydilar, ularda gilam toʻqish mu-him oʻrin tutadi. M. xalqi oʻz milliy adabiyotiga (bangol alfaviti asosida) va boy folkloriga ega. Ularning raqs sanʼati mashhur.

Adabiyot 
 Narodi Yujnoy Azii, M., 1963; Sda-syuk G. V., Shtati Indii, M., 1981.

Manbalar
Manipur tili

Manipur tili, manipuri - Shimoliy -Sharqiy Hindistondagi tillardan biri, tibetbirma tillari guruhiga mansub. Asosan, Manipur shtatida, shuningdek, Assom, Tripur shtatlarida va Bangladesh, Myanma davlatlarida tarqalgan, unda taxminan 1 mln. 650 ming kishi soʻzlashadi (2001). Manipur tili fonetikasining oʻziga xosligi unda 2 xil undoshlar tizimining (ayni shu tildagi va bengal, assom tillaridan oʻzlashgan) mavjudligidir; grammatik jihatdan bu til agglyutinativdir. Otlar va feʼllarning oʻzak morfemalari va barcha qoʻshimchalar bir boʻgʻinli. Grammatik jins kategoriyam! mavjud emas. Gapda ega avval, kesim ke-yin, toʻldiruvchi esa ular oʻrtasida keladi. Manipur tilida 7 ta lahja boʻlib, ular deyarli oʻrganilmagan; Manipur poytaxti Impxal shahrining laxjasi adabiy tilga asos boʻlgan. Adabiy til bilan jonli soʻzlashuv tili oʻrtasida muayyan farqdar bor. Manipur tili yozuvi qadimdan brahmiga asoslangan boʻlsada, 18-asrdan u bengal yozuvi tomonidan siqib chiqarilgan.

Manbalar 

 

Tillar
Manitoba

Manitoba — Kanadaning markaziy qismidagi koʻl, Nelson daryosi havzasida. Maydoni 4,7 ming km², uz. 193 km, eni 40 km gacha. Eng chuqur joyi 20 m. M. qad. muzlik davridagi Agassis koʻlining qoldigʻi. Dofin daryosi orkali Vinnipeg kuliga oqadi. Baliqqa boy. M. atrofi dam olish zonasi.

Manbalar
Manitoba (Kanada)

Manitoba — Kanadadagi provinsiya. Maydoni 650 ming km². Aholisi 1,14 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Vinnipeg shahri Yer yuzasi, asosan, tekislik, markaziy qismini Lavrentiy qirlari egallagan. Shim.-sharqi Gudzon qoʻltigʻiga tutash. Dare va kul kup. Eng yirik koʻli — Vinnipeg. Iklimi kontinental iqlim. Yillik yogʻin 650 mm. Shimolida tundra oʻsimliklari sekin-asta igna bargli oʻrmonlar va dasht landshaftlari bilan almashinadi. M. — Kanadaning sanoati rivojlangan provinsiyalaridan. Iqtisodining asosini dasht hududlaridan keltiriladigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash tashkil etadi. Goʻsht konservalari, yogʻmoy, pishloq, un tortish tarmoqlari rivojlangan. Neftni qayta ishlash, mashinasozlik, tikuvchilik, yogʻochsozlik va boshqa senoat korxonalari bor. Nikel, neft olinadi. Asosiy sanoat markazi — Vinnipeg. Asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlari — bugʻdoy, suli. Tariq, zigʻir, raps, kungaboqar ekiladi. Goʻshtsut chorvachiligi, parrandachilik rivojlangan.

Manbalar 

 

Manitoba
Manituveyj

Manituveyj - Kanadaning Ontario provinsiyasidagi kolchedanli kumushmisrux rudalari konlari guruhi. Yuqori koʻldan shim.da joylashgan. 1950-yildan Geko va Uaylroy konlaridan, boshqa konlardan 1964-yildan qazib olinadi. Ruda maydoni arxey davrining amfibolit va kristalli sla-netslari, shuningdek, ularni yorib oʻtgan metamorfiklashgan gabbrodiabaz jinslaridan tuzilgan. Qatlam va linza shakllaridagi ruda tanalari kristallik slanetslar va amfibolitlar orasida deyarli gorizontal holatda joylashgan. Rudadagi asosiy minerallar: pirit, pirrotin, sfalerit; qolgani — xalkopirit, galenit; norudasi — kvars. Razvedka qilingan ruda zaxirasi 40 mln. t dan ziyod. Ruda tarkibidagi Zn 3,7 —4,6%, Si 1,9 —2,1%, Sn 0,32%; Ag 55 —69 g/t. Ruda karyer usulda va yer ostidan qazib olinadi.

Manbalar
Manifa

Manifa — dunyoda eng yirik dengiz osti neft konlaridan biri, Fors qoʻltigʻi sayozligida, Manifa shahridan shimolda joylashgan. Saudiya Arabistoniga qarashli hududda. Fors qoʻltigʻi neftgazli havzasiga mansub. 1957-yilda ochilgan, 1964-yildan neft olinadi. Dastlabki zaxirasi kariyb 1,3 mlrd. t. Neft saklovchi qatlamlar gumbazsimon koʻtarilgan. Quyi boʻr va yuqori yura karbonatli yotqiziqlari mahsuldor. Neft qatlamlari oʻrtacha 2,3 — 2,8 km chuqurlikda yotadi. Boshlangʻich qatlam bosimi 35 MPa. Dastlabki zaxirasi 1216 mln. t. Neftning zichligi 0,88 g/ sm3, qovushqoqligi 9,8 MPa-s. Tarkibida 2,7% oltingugurt bor. Neft tabiiy bosim ostida chiqadi va quvurlar orqali Ras-Tannura porti (Saudiya Arabistoni)ga haydaladi.

Manbalar
Manifest

Manifest (lotincha: manifestum — chaqiriq) — 1) Oliy davlat hokimiyatining aholiga qarata tantanali murojaati. Baʼzi hollarda qonunchilik normalarini oʻz ichiga oladi yoki muhim qonunlar qabul qilinishi haqida xabar beradi; 2) siyosiy partiya, jamoat tashkiloti va boshqalarning oʻz dasturi, qarashlari, qarorlari va sharhi bayon qilingan yozma murojaatnomasi, deklaratsiyasi.

Manbalar
Maniya

Maniya (yun. mania —telbalik, jahl, shod-xurramlik), maniakal sindrom — kishi ruhiyati (psixika)ning buzilishi. Bemor kayfi chogʻ yuradi, serharakat, gʻayratli, lekin ezma boʻlib qoladi, ulugʻvorlik hissi va boshqa paydo boʻladi. Yuzaki fikr yuritadi, bir narsani gapirib turib, ikkinchisiga oʻtib ketadi. Koʻpincha, kayfiyati tez oʻzgaradi, xursand boʻlib turganda, birdan gʻazablanib ketadi. M. maniakaldepressiv psixoznutt maniakal fazasida. shizofreniya, infeksion, miya kasalliklari zaharlanish va boshqalarda kuzatiladi. Baʼzan ulugʻvorlik, buyuklik M.si ham uchraydi. Biror narsaga, mas, oʻgʻrilikka, jinsiy aloqaga ruju qilish va boshqa ham M.ga xos.

Manbalar
Manko

Manko (ital. manco — yetishmaslik) — 1) hisoblarda xatoga yoʻl qoʻyish yoki kassirning hisobda yanglishuvi oqibatida kassadagi pul kamomadi; 2) savdo-sotiqsa tarozidan urib qolish.

Manbalar
Mann Genrix

Mann Genrix (1871.27.3, Lyubek, Germaniya — 1950.12.3, SantaMonika, Kaliforniya) — nemis yozuvchisi. "Ajoyibotlar mamlakatida" romani (1900), "Maʼbudalar" trilogiyasi (1903)da zodagon-yunkerlar monar-xiyasi va reaksion prus mafkurasiga qarshi chikdi. "Razil oʻqituvchi" romani (1905)da maktab tarbiyasining pruschamonarxik tizimini tanqid qilgan. "Katta muhabbat" dramasi (1912)da zi-yolilar takdiri yoritildi. "Imperiya" trilogiyasida ("Sodiq fuqaro", 1914; "Kambagʻallar", 1917; "Bosh", 1925) Germaniyadagi Birinchi jahon urushi arafasidagi ijtimoiysiyosiy voqealar tasvirlangan, jamiyatdagi salbiy hodisalar fosh etilgan. M. Prussiya sanʼat akademiyasi badiiy soʻz shoʻʼbasi prezidenti etib saylandi (1931). Gitlerchilar hokimiyatga kelgach, M. bu tashkilotdan chikarilib, nemis fuqaroligidan mahrum etildi. U vatanini tashlab, Fransiyaga ketishga majbur boʻldi. 1940-yildan AQShda yashadi. Mu-hojirlikda yaratgan publitsistik toʻplamlari ("Nafrat", 1993; "Kun keladi", 1936; "Mardlik", 1939), "Qirol Genrix IV ning yoshligi" (1935), "Qirol Genrix IV ning balogʻati" (1937) romanlari vatanparvarlik, insonparvarlik ruhi bilan sugʻorilgan. "Sodiq fuqaro" romani oʻzbek tilida nashr etilgan (1970).

Manbalar 

1871-yilda tugʻilganlar
27-martda tugʻilganlar
1950-yilda vafot etganlar
12-martda vafot etganlar
Thomas Mann

MANN (Mann) Tomas (1875.6.6, Lyubek — 1955.12.8, Syurix) — nemis yozuvchisi. Genrix Mann (1871— 1950)ning ukasi. M. dastlabki yirik asari — Lyubek aslzodalari naslining toʻrt avlodi taqdiri toʻgʻrisidagi romani "Buddenbroklar" ("Bir oila inqirozi") bilanoq keng jamoatchilikka tanilgan. M.ning novellalari ("Tristan", 1923, "Tonio Kreger", 1903 va boshqalar) adibning eng yaxshi asarlari sanaladi, ularda sanʼat odamlarining turmush urinishlari mahorat bilan tasvirlangan, ruhiy holatlar nozik berilgan, yengil yumor bilan lirizm uygʻunlashgan. "Sehrli togʻ" (1924) romanida ljahon urushi arafasida nemis jamiyati gʻoyaviy hayoti manzaralari aks etgan. 20-asrdagi eng yaxshi falsafiy romanlardan hisoblangan mazkur asarida muallif nemis tarbiyaviy romanlari anʼanalarini davom ettirgan. 1933 yilda Germaniyada hokimiyat tepasiga natsistlar kelganidan keyin M. vatanidan chiqib ketib, Shveysariyada, keyin (1938 yildan) AQShda yashadi. Yozuvchining "Mario va sehrgar" (1930) novellasi, shuningdek, Injil syujeti asosidagi "Iosif va uning akalari" (1933—43) tarixiy tetralogiyasiga fashizmga qarshi gʻoyalar singdirilgan. "Lotta Vaymerda" (1939) romani Gyote ijodi haqidagi koʻp yillik uylar natijasi. "Doktor Faustus" (1947) romani German fashizmi kelib chiqishiga sabab boʻlgan maʼnaviy illatlarning tub ildizlari haqida. M. 20-asr jahon adabiyotining mumtoz vakili sanaladi. U roman janri doirasini kengaytirib, uni yangi ijtimoiy falsafiy maʼno bilan boyitdi. Nobel mukofoti laureati (1929).

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
Mannoza

Mannoza, S6N12O6 — monosaharid; glyukoza izomeri. Mol. m. 180,16. Mikroorganizmlar va oʻsimliklar polisa-haridlari — mannanlar, galaktamanlar, glyukomannanlar tarkibiga kiradi; baʼzi murakkab oqsillarning kom-ponenti hisoblanadi. Suvda yaxshi eriydi, taʼmi shirin. Qaynash temperaturasi 132°. Sitrus, anakard va karinokarp oʻsimliklari mevasida erkin qolda uchraydi. M. organizmda oʻzining faollangan shakli — gaunozindifos-fatmannoza (GDFM) yordamida oʻzgaradi.

Manbalar
Nazirulla Mannonov

Nazirulla Mannonovich Mannonov (1909.15.3 — Toshkent — 1981.23.9) — olim, agronom, VASXNIL muxbir aʼzosi (1970), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967), Mehnat Qahramoni (1957). Oʻrta Osiyo paxtachilik va ipakchilik institutini tugatgan (1933). SoyuzNIXIning Oqqovoq sugʻorish va agrotexnika markaziy stansiyasida ilmiy xodim, boʻlim mudiri (1934— 51). Toshkent viloyatidagi "Qizil Oʻzbekiston"kzi raisi (1951—58), SoyuzNIXI direktori (1958-61, 1966-72), OʻzSSR Qishloq xoʻjaligi vaziri (1961—62), Kuba hukumati huzurida bosh maslahatchi — tashkilotchi (1962— 63), OʻzSSR Qishloq xoʻjaligi vaziri oʻrinbosari — fan bosh boshqarmasi boshligʻi (1972-77), 1977-81 yillarda VASXNIL Oʻrta Osiyo boʻlimi dehqonchilik va kimyolashtirish seksiyasi raisi. Ilmiy ishlari tuproq mahsuldorligini oshirish, gʻoʻza-beda va don ekinlar almashlab ekishni oʻrganish va joriy qilish, mineral oʻgʻitlar va boshqalarni koʻllash masalalariga bagʻishlangan.

Adabiyot 
 Udobreniye xlopchatnika v sevooborote, T., 1971 (v soavtorstve).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Sultonali Mannopov

Sultonali Mannopov (1948.1.1, Quva tumani) — xonanda, dirijyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1999). 

Farg‘ona pedagogika instituti(hozirgi Farg‘ona davlat universiteti)ni tugatgan (1974). Xonandalik sanʼati sirlarini Tavakkal Qodirov, M. Madaliyev kabi ustozlardan oʻrgangan. Fargʻona davlat universitetida oʻqituvchi (1974-78), kafedra mudiri (1992-yildan), professor (2001-yildan); Fargʻona viloyati musiqali drama va hajviya teatrida xormeyster, direktor (1978-88), bosh dirijyor (1978-88; 2001-yildan), Fargʻona viloyati filarmoniyasida yakkaxon xonanda, badiiy rahbar (1988-2001).

Ijro dasturidan "Ushshoq", "Bayot", "Qalandar", "Abdurahmonbegi" kabi mumtoz ashula turkumlari, "Bogʻaro", "Kirib boʻstonni kezdim" kabi katta ashulalar, yallalar ("Ul kun jonon", "Ul parivash" va boshqalar), zamonaviy bastakorlar yaratgan ("Gulzorga qarasam", Abduhoshim Ismoilov; "Vatanni sevmoq iymondandur", K. Soliyev va boshqalar), shuningdek, o‘zi bastalagan ("Qalandar ishqi", "Vodiy taronasi", "Oʻzbekistonim", "Kelsa sanamim" va boshqalar) asarlar o‘rin olgan. Oʻzbek musiqasi mavzuidagi ilmiy-ommabop va badiiy risolalar ("Anʼanaviy qoʻshiq ijrosi", "Tavakkal Qodirov", "Soʻnmas navolar" va boshqalar) muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1948-yilda tugʻilganlar
Manometr

Manometr (yun. manos — nozik, siyrak va ... metr) — suyuklik, gaz yoki bugʻning bosimini ulchash uchun moʻljallangan asbob. Mexanik, suyuqlikli, elektr, issiqlik, porshenli, deformatsion, radiometrik, ionizatsion va boshqa xillari bor. M. oʻlchash tizimining asosini birlamchi bosim uzgartirgichidan iborat sezgir element tashkil qiladi. Mexanik M.da bunday element vazifasini naycha, porshen, membrana yoki ulchanayotgan bosimni qabul qiladigan boshqa element oʻtaydi. Suyuqlikli M.da bosimni muvozanatlab turadigan suyuklik (simob, moy va boshqalar) ustuni sezgir elementdir. Elektr M.ning ishi ulchanayotgan bosim taʼsirida sezgir elementning elektr xossalari (mas, elektr qarshiligi) uzgarishiga asoslangan. M.ning boshqa turlarida ham asosiy qism sezgir elementdir (mas, deformatsion M.da elastik qobiq, porshenli M.da porshen va h.k.). M. shkalali va shkalasiz bulishi mumkin. M.bilan atmosfera bosimi (qarang Aneroid, Barometr) siyraklashgan gazlar bosimi (vakuummetr) hamda atm. bosimidan katta ikki bosimlar farqi oʻlchanadi. Suyuklik ustuni balandligi boʻyicha bosimni oʻlchash gʻoyasini 1640-yilda E. Torrichelli ilgari surgan. 1891-yilda fransuz olimi L. Kalyete birinchi suyuklikli M.ni qurib, Parijdagi Eyfel mi-norasiga oʻrnatgan.

Manometrning ishlash prinsipi Burdon naychasining ichki qismiga bosim berib, deformatsiyalanishini o‘lchashga asoslangan. Bosim ortishi bilan oval shakldagi naycha aylana shakliga kirishga harakat qiladi.

Natijada naychaning mahkamlanmagan tarafi tashqi tarafga surilib, yoy radiusini orttiradi va bu milning surilishiga olib keladi. Bunday manometrlar guruhiga МА rusumli manometrlar kiradi.

Manbalar
Manoqib

Manoqib (arab. – fazilat) – buyuk kishilar, atoqli sanʼatkorlar, shuningdek, din namoyandalari haqida yozilgan xotira asari. Manoqib, asosan, shu kishilarning hayot yoʻli bilan tanish yoki maslakdosh boʻlgan kishilar tomonidan yozilgan. Manoqiblar dastlabki paytlarda din peshvolari Muhammad paygʻambar, Hazrati Ali va boshqaga bagʻishlangan. Bularda muayyan shaxsning turmush faoliyati uchun xos xususiyatlar aks ettirilgan.

Alisher Navoiyning „Holoti Sayid Hasan Ardasher“, „Holoti Pahlavon Muhammad“, „Hamsat ul-mutahayyirin“ asarlari, Xondamirning Akisher Navoiyga bagʻishlangan „Makorim ul-axloq“ („Yaxshi xulqlar“) asari va boshqa manoqib namunalaridir.

Manbalar
Manpar

ʻʻʻManparʻʻʻ (xitoycha myan — xamir, par — parcha) — xamir taom turi. Tuzli suvda tuxum solib, qattiqroq qilib xamir qoriladi. Sochiqqa oʻrab tindiriladi. Tingan xamirdan tangadaytangaday boʻlakchalar uzib olinib, 2 mm qilib yoyiladi. Yoymadan 2 sm keladigan tasmachalar kesiladi, orasiga urvoq sepib, bir necha qavat qilib taxlab, toʻrtburchak boʻlakchalar kesiladi. Tuzi rostlangan qaynab turgan suvga solib, 10 min. pishiriladi, chovli bilan suzib olinib, suvuq suvda chayiladi. Boshqa qozonda M. qaylasi tayyorlanadi. Buning uchun mayda toʻgʻralgan goʻsht, piyoz dogʻlangan yogʻda qovuriladi, soʻng somoncha shaklida toʻgʻralgan turp, sabzi va tuz solinadi. Masalliqlar bir oz qovurilgach, keragicha suv quyib, qayla meʼyoriga yetguncha pishiriladi. Dasturxonga tortishda kosalarga xamir, ustidan qayla solinadi. Har kosa M. uchun bir dona tuxum quymoq pishiriladi. M. ustiga esa maydalab toʻgʻralgan tuxum-quymoq va kertilgan oshkoʻklar solinadi.

Manbalar 

Taomlar
Mansabdor shaxs

Mansabdor shaxs — davlat organlarida, mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlarida, davlat, munitsipal mu-assasalarida, shuningdek, Qurolli Kuchlarda, boshqa qoʻshinlar va harbiy tuzilmalarda hokimiyat vakili vazi-falarini doimiy, vaqtincha yoki maxsus vakolat boʻyicha amalga oshiruvchi yoxud tashkiliy-boshqaruvchilik, maʼmuriy-xoʻjalik vazifalarini bajaruvchi shaxs. Bunday shaxs OʻzR jinoyat huquqida mansabdorlik jinoyashlarining subʼyekti hisoblanadi. Mansabdor shaxslar qonunda mansabdor va masʼul Mansabdor shaxslarga ajratilgan. Masʼul Mansabdor shaxslarga hokimiyat vakillari; davlat korxonasi, muassasasi yoki tashkilotlarida saylash yoki tayinlash boʻyicha doimiy yoxud vaqtincha tashkiliyboshqaruv yoxud maʼmuriy-xoʻjalik vazifalarini bajarish bilan bogʻliq lavozimlarni egallab turgan va yuridik ahamiyatga ega harakatlarni sodir etishga vakolat berilgan shaxslar; mulkchilikning boshqa shakllaridagi korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning rahbarlari, davlat boshqaruvi yuzasidan belgilangan tartibda hokimiyat vakolati berilgan jamoatchilik vakillari; tashkiliy-boshqaruv yoxud maʼmuriyxoʻjalik vazifalarini fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlarida bajarish bilan bogʻliq mansablarni egallovchi shaxslar kiradi. Har qanday hokimiyat idorasida ishlovchi, ammo hokimiyat vakolatlari (maʼmuriy vakolatlar) berilmagan shaxslar (texnik ishlarni bajaruvchilar) hokimiyat vakillari deb eʼtirof etilmaydi.

Mirzayusuf Rustamboyev.

Manbalar
Mansabdor shaxs ustidan shikoyat

Mansabdor shaxs ustidan shikoyat — fuqarolarning oʻz buzilgan huquq va erkinliklarini tiklab olishni talab qilib yuqori organ yoxud mansabdor shaxs yoki sudga murojaat qilish huquqi. Bunday huquq Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida kafolatlangan (44modda). Bu konstitutsiyaviy normaning rivoji sifatida "Fuqarolarning huquklari va erkinliklarini buzadigan xattiharakatlar va qarorlar ustidan sudga shikoyat qilish toʻgʻrisida" (1995-yil 30 avgust) va "Fuqarolarning murojaatlari toʻgʻrisida" (2002-yil dekabr) qonunlar qabul qilingan. Qonunga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari davlat organlariga, mansabdor shaxslarga arizalar, takliflar va shikoyatlar bilan murojaat qilishlari mumkin. Xorijiy davlatlar fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar Oʻzbekiston Respublikasi davlat organlariga qonunga muvofiq murojaat qiladilar. Tobelik tartibida yuqori turuvchi organ, mansabdor shaxs shikoyatni 1 oylik muddatda koʻrib chiqishi shart. Agar fuqaroning shikoyatini qanoatlantirish rad qilingan yoki fuqaro 1 oy muddat mobaynida oʻz shikoyatiga javob olmagan boʻlsa, u sudga murojaat qilishga haqli. Shikoyatni fuqaro yoki uning vakili, shuningdek, fuqaroning iltimosiga koʻra, jamoat birlashmasining, mehnat jamoasining vakolatli vakili berishi mumkin. Shikoyat fuqaroning xohishiga qarab u yashaydigan joydagi sudga yoki davlat organi joylashgan yerdagi yoxud mansabdor shaxsning ish joyi hududidagi sudga beriladi. Harbiy xizmatchilar oʻzlarining huquq va erkinliklarini buzayotgan harbiy boshqaruv organlari va harbiy mansabdor shaxslarning xattiharakatlari ustidan shikoyat bilan harbiy sudga, shuningdek, yuqori turuvchi mansabdor shaxslarga murojaat qilishga haqli.

Mirzayusuf Rustamboyev.

Manbalar
Mansabdorlik jinoyatlari

Mansabdorlik jinoyatlari - mansabdor shaxs tomonidan uning mansab vakolati bilan belgilangan majburiyatlarini buzishi oqibatida fuqarolarning huquqlari yoki qonun bilan qoʻriklanadigan manfaatlariga yoxud davlat yoki jamiyat manfaatlariga koʻp miqdorda zarar yoki jiddiy ziyon yetkazilishi (koʻp miqdordagi zarar — eng kam oylik ish haqining 100 baravaridan 300 baravarigacha boʻlgan miqdordagi zarardir. Jiddiy ziyon — yetkazilgan moddiy ziyonning xususiyati, maʼnaviy ziyonning ogʻirligi, jabrlangan shaxslar soni va shahrik. holatlar hisobga olingan holda aniqlanadi). Mansabdorlik jinoyatlari davlat hokimiyati, davlat xizmati, mahalliy hokimiyat va oʻzini-oʻzi boshqarish organlarining normal fa-oliyatiga tajovuz qiladi. Mansabdorlik jinoyatlari mansabdor shaxsning mansab vakolatlari bilan belgilangan imkoniyatlardan foydalanib biror bir harakatni, oʻz manfaatini koʻzlagan holda bajarishi yoki bajarmasligi yoxud oʻz vazifa va maj-buriyatlariga sovuqqonlik bilan munosabatda boʻlishi orqali sodir etiladi. Oʻzbekiston Respublikasi JKda fukarolarning murojaatlari toʻgʻrisidagi, saylov yoki referendum oʻtkazish bilan bogʻliq qonun hujjatlarini, ekologiya xavfsizligiga oid normalar va talablarni buzish, hokimiyat yoki mansab vakolatini suiisteʼmol qilish, mansab vazifalariga nisbatan loqaydlik bilan munosabatda boʻlish, hokimiyat harakatsizligi, poraxoʻrlik, aybsiz kishini javobgarlikka tortish, sud qarorini bajarmaslik, qonunga xilof ravishda ushlab turish yoki hibsga olish, koʻrsatuv berishga majbur qilish va shahrik. uchun jinoiy javobgarlik belgilangan. Mansabdorlik jinoyatlarining ijtimoiy xavflilikdarajasi nihoyatda yuqoridir. Bunday jinoyatlarni sodir etish fuqarolarning qonuniy haq-xuquklarini buzishga, davlat va jamoat manfaatlariga ziyon yetkazilishiga olib keladi. Bu esa davlat hokimiyati organlarining fa-oliyatiga, davlatga hurmatsizlik, ishonchsizlik hissini paydo qiladi. Mirzayusuf Rustamboyev.

Manbalar
Mansar Fransua

MANSAR (Mansart) Fransua (1598.23.1 - Parij - 1666.23.9) - fransuz meʼmori. 17-asr klassitsizmining dastlabki namoyandalaridan. M. Blua (1635—38), Mezon (1642—50) saroylarini, Parijdagi Mazarini galereyasi (1644, hozirgi Milliy kutubxonaning bir qismi), Val de Graye ibodatxonasi (1645—46, J. Le-Mersye ni-hoyasiga yetkazgan), "Karnaval" mehmonxonasi kabi binolar loyihasini yaratgan. M. ijodi Uygʻonish davri milliy meʼmorlik anʼanalari taʼsirida shakllandi. U yaratgan binolar mujassamotining koʻrkamligi bilan koʻzga tashlanadi.

Manbalar
Mansarda

Mansarda (frans. mansarde) — bino chordogʻidagi xona, boloxonaning bir turi. Baland va tik nishabli tomlarda yuqorisi qiyalama va pasti tikka qilib qurilgan. M. foydali qoʻshimcha xona yaratish va bino hajmini boyitish va unga goʻzallik, salobatlilik bagʻishlash maqsadida quriladi. Fransuz meʼmori Fransua Mansar va uning nevarajiyani, shogirdi J. Arduen-Mansar loyihasi asosida (nomi ham shundan) yaratilgan. Dastlab Fransiyada kurila boshlagan. Hozir bir qavatli xususiy turar joy va dala hovli binolari qurilishida M. loyihasidan foydalanilmoqda.

Manbalar
Manselkya

Manselkya — Finlandiyaning shim. va sharqiy qismlaridagi hamda qisman Norvegiyaning shim. va RF (Kareliya)ning garbiy qismidagi qirlar. Uzunligi 750 km, eni 75 km gacha. Qad. kristalli jinslardan tarkib topgan. M.ning oʻrtacha balandligi 300–400 m. Eng baland joyi — Sokusti togʻi (718 m). M.da botqoqli joylar va koʻl koʻp. Botqoq-tundra oʻsimliklari bilan qoplangan.

Manbalar
Mansilar

Mansilar (ilgarigi nomi — vogullar) — Xanti-Mansi muxtor oʻlkasi (RF)dagi xalq (6,6 ming kishi). Rossiya Federatsiyasida 8,3 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Mansi tilida soʻzlashadi. Dindorlari — pravoslavlar, anʼanaviy diniy eʼtiqodlar ham saqlangan.

Manbalar 

Millatlar