MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Anvar Mirsoatov

Anvar Mirsoatov (taxallusi Mirzo Anvar, 1939.13.2, Toshkent) — manzarachi rassom, rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston xalq rassomi (2001). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1962) va Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika instituti (1972) ni tugatgan. M. Gʻarbiy Yevropa sanʼati, fransuz impressionistlari, ayniqsa, neoimpressionistlari ijodini oʻrgandi, ulardan taʼsirlandi ("Mening qoʻshigʻim", 1974 va boshqalar). Rassom ijodida Oʻzbekistonning goʻzal tabiati, uning gullagan bogʻlari yetakchi oʻrin egallaydi: "Urgut" turkumi (1980), "Fargʻona hovlisi" (1986), "Oydin kecha" (1988), "Birinchi qor" (1994), "Togʻdagi erta bahor" (1994), "Sijjak" (1998), "Bogʻiston" (2000), "Chorbogʻ" (2000), "Vatan haqida qoʻshiq" (2000), "Qishki Chimyon" (2001) va boshqa M. asarlari respublika va xorijiy (AQSH, Yaponiya, Angliya, Shvetsiya, Turkiya va boshqalar) mamlakatlar muzeylari va xususiy toʻplamlarida saqlanadi. 2002-yil dan "Mirzo Anvar manzara galereyasi" ishlaydi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Jaloliddin Mirtojiyev

Jaloliddin Tursunovich Mirtojiyev (1954.15.2, Toshkent) — haykaltarosh, Oʻzbekiston xalq rassomi (2003). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1977). M.ning gips, bronzada yaratgan asarlari professional mahorati bilan diqqatga sazovor, asarlaridagi obrazlar yetuk, puxtaligi bilan ajralib turadi. Ilk asarlari "Lola", "Nigora", "Professor Rasulov", "Shum bola" va boshqa Oʻzbekiston mustaqilligi yillarida M. ijodi yuksak pogʻonaga koʻtarildi: "Bobur" (1993-yil, Andijonda), "Abdulla Qodiriy" (1994, Toshkentda), "Abdurauf Fitrat" (1996—97, Buxoroda), "Abdulhamid Choʻlpon" (1997, Andijon), "Alisher Navoiy" (2001, Moskvada), "Kamoliddin Beqzod" (2003, Chanchun shahri, Xitoyda), Amir Temur tavalludining 660 yilligiga bagʻishlab, "Temur Malik", "Mirzo Ulugʻbek", "Amir Temur", "Chovgon oʻyinida Bobur" va boshqa asarlarini yaratdi.

.

Adabiyot 
 Ahmedov B., Oʻzbekiston tarixi manbalari, T., 2001.

Naim Norqulov.

Manbalar 

  

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
15-fevralda tugʻilganlar
1954-yilda tugʻilganlar
Mirshab

Mirshab (arab, mir — hukmdor va shab — tun) — Oʻrta Osiyo xonliklarida maʼmuriy lavozim; tungi shahar soqchisi va ularning boshligʻi. Uning zimmasiga shaharda tungi osoyishtalikni taʼminlash masʼuliyati yuklatilgan. Oʻrta Osiyo Rossiya tomonidan istilo qilingach, M., asosan, tungi soqchilik hamda tartib va institutizom bajarilishini taʼminlagan va politsiya vazifasini bajargan. M. mingboshi va katta oqsoqollar ixtiyorida xizmatda boʻlgan. Masalan, Toshkentda Okt. toʻntarishigacha M.lar tungi shahar soqchisi. Mirshabxona boshligʻi qoʻrboshi deyilgan. M.lar tun boʻyi shaqildoq bilan koʻcha va mahallalarni aylanib, shahar osoyishtaligini taʼminlagan. Toshkentning 4 dahasida 10 tadan M., bir mirshabboshi boʻlgan. 1892-yilgacha M. katta oqsoqolga, keyinchalik Eski shahar politsmey-sterchga boʻysungan.

Manbalar
Mirshakar

Mirshakar (taxallusi; asl ism-sharifi Mirshakarov Mirsaid) — tojik shoiri, drammaturg. Tojikiston xalq shoiri (1962). Tojik adabiyotida sheʼriyatning epik janrlarini rivojlantirgan. „Zafar bayrogʻi“ (1934) dostonida Vaxshdagi qurilishlar aks etgan. Xalq afsonasi asosida yaratilgan „Oltin qishloq“ (1942) dostoni tojik sheʼriyatining eng yaxshi namunasidan biri hisoblanadi. „Notinch panj“ (1949), „Muhabbat va burch“ (1962) va boshqa dostonlarida tojik xalqi hayotidagi tarixiy voqealar ifodalangan. Mirshakar „Oltin qishloq“ (1949), „Usmonov fojiasi“ (1975) va boshqa drammalar, „Ilhom“ sheʼriy toʻplami (1967), „Yoshlik ayyomi“ (1972) kitobi va boshqa asarlar muallifi. Mirshakar tojik bolalar adabiyotining asoschilaridan. „Ishq ustozi“ (1945), „Mening shahrim“ (1963) pyesalari keng ommalashgan. „Oltin qishloq“ (1948), „Biz pomirdanmiz“ (1968) kitoblari oʻzbek tilida nashr qilingan.

Pyesalari 
Dramaturg

 „Uchitel' lyubvi“ (1945)
 „Toshbek i Gulkurbon“ (1946)
 „Oshibka Bobosafara“ (1947)
 „Moy gorod“ (1952)
 „Tragediya Usmanova“ (1957)
 „Vashe schastʼye — moye schastʼye“ (1966)
 „Shkol’noye znamya“ (1969)
 „Dorogoy ottsov“ (1971)
 „Bitva v pustyne“ (1974)

Filmografiyalari 
Ssenariychi

 „Deti Pamira“ (1963)
 „Razoblacheniye“ (1968)
 „Vpered, gvardeytsy“ (telefil’m, 1971)
 „Kratkiye vstrechi na dolgoy voyne“ (1975) Karavan schastʼya
 „Golosa gor“ (po motivam odnoimennoy poemy, 1960)
 „Prazdnik krasnogo galstuka“ (tele dok fil’m, 1974)

Dokumental’nyye fil’my o zhizni i tvorchestve

 „Mirsaid Mirshakar“ (1972)
 „Poet Mirsaid Mirshakar“ (1977)
 „Nash Mirshakar“ (1983)

Mukofatlari 

 Uchinchi darajali Stalin mukofoti (1950) — „Oltin qishloq“ (1942), „Isyonkor Panj“ (1949) sheʼrlari uchun.
 Tojikiston SSR xalq shoiri (1962)
 A. Rudakiy Davlat mukofoti (1967)
 Tojikiston SSR Lenin komsomol mukofoti (1972)
 „Tinchlik uchun kurashchi“ faxriy medali (Sovet tinchlik qoʻmitasi)
 Leninning ikkita ordeni (shu jumladan 1957-yil).
 Oktabr inqilobi ordeni
 ikkita Mehnat Qizil Bayroq ordeni
 ikkita „Shon-sharaf belgisi“ ordeni
 Xalqlar doʻstligi ordeni
 Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining medallari va faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

Xotira 

 Dushanbeda M.Mirshakar nomidagi Davlat Respublika bolalar kutubxonasi nomi berilgan (2003)
 „Mirsaid Mirshakar“ hujjatli filmi (1972)
 „Shoir Mirsaid Mirshakar“ hujjatli telefilmi (1977)
 Bizning Mirshakar hujjatli filmi (1983)
 Dushanbedagi koʻchalardan biri Mirsaid Mirshakar Tojikiston.ru nomi bilan ataladi
 Roshtqal’a tumanida shoir nomiga qishloq kengashi berilgan.

Manbalar 

Lenin ordeni sohiblari
1912-yilda tugʻilganlar
5-mayda tugʻilganlar
Sovet yozuvchilari
Mirsharopov Mirkomil

Mirsharopov Mirkomil (1900.24.12, Avliyoota - 1938.4.10, Toshkent) — harbiy arbob, oʻzbek diviziyasi qoʻmondoni. Rus-tuzem maktabini tugatgan (1914). 1917-yilda Toshkentga koʻchib kelgan. lik komandirlar kursini tugatgach, uning jangovar hayoti boshlangan. Xorezm Xalq Sovet Respublik a si (XXSR) harbiy noziri (1921), nozir muovini (1924). M. XXSR da milliy qoʻshin tuzishga eʼtibor karatdi, respublika hududidan xalqning madaniy merosiga oid boyliklarning olib chiqib ketilishini taqikladi. Junaidxon bilan sulh tuzib, "Birlik shartnomasi"ni imzolagan (1921.5.11) komissiya tarkibida boʻlganligi uchun kommunistlar tarafidan boshqa nozirlar qatorida lavozimidan olib tashlandi va Xorazmdan chiqarib yuborildi. Moskvadagi harbiy akademiyada oʻqidi (1925—29). Samarqanddagi alohida Oʻzbek otliq askarlar polkining komandiri va komissari (1929—36). 19togʻli otliq Oʻzbek diviziyasi qoʻmondoni va komissari (1932—35). Moʻgʻuliston Xalq Respublikasida harbiy maslahatchi (1935). Shimoliy Kavkaz harbiy okrugi Alohida otliq brigadasi qoʻmondoni va komissari (1936—37). M. sovet rejimi tomonidan Maykopda qamoqqa olindi (1937.28.10) va Toshkentga joʻnatildi. U Oʻzbek diviziyasini milliylashtirish va bu diviziya yordamida Oʻzbekistonni SSSR tarkibidan ajratib olish va mustaqil davlatni barpo etishga urinishda ayblandi. Dastlabki Oʻzbek diviziyasi tarqatib yuborildi va M. boshchiligidagi 16 ta harbiy komandir va koʻplab oddiy askarlar otib tashlandi.

Ad:. Matkarimov M., Xorazm Respublikasi: davlattuzilishi, nozirlari va iqtisodi, Urganch, 1983; Oʻzbekistonning yangi tarixi. 2-kitob [Oʻzbekiston sovet mustamlakachiligi davrida], T., 2000; Oʻzbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari, T., 2001.

Manbalar
Mirshodi neft koni

Mirshodi neft koni - Surxondaryo viloyatining Shoʻrchi tumanida joylashgan. 1984-yilda ochilgan. Keyinchalik sanoat ahamiyatiga molik neft olinadigan quduqlar soni ortib bordi. Neft 1-, 2- va 3-gorizontlarda uchraydi.

1-gorizont kesmaning yuqorisida joylashgan boʻlib, dolomitlashgan yorikli bitumli ohaktoshlardan tuzilgan. Orasida toʻq kulrang mergellar ham uchraydi. Qalinligi 18–20 m ga teng boʻlib, 8–15 m li angidrit katlami bilan ajralgan.

2-gorizont yorikli kulrang ohaktoshlardan tashkil topgan. Ular angidrit, mergel va qumtoshlar bilan aralashgan. Umumiy qalinligi 25–35 m va 5–11 m boʻlgan angidrit mergelli qatlam bilan ajralgan.

3-gorizont kesmaning oʻrtasida joylashgan boʻlib, gʻovakli, bitumli, yoriqli ohaktoshlardan tuzilgan. Ular orasida mergel qatlamlari uchraydi. Qalinligi 20–40 m boʻlib, 53 m angidrit bilan ajralgan.

Mahsuldor qatlamlarning oʻrtacha gʻovakliga 10—19%, baʼzan 20% dan ziyod. Oʻtkazuvchanlik 10 millidarsigacha. Shu sababli quduqlarning karbonat ohaktoshli jinslari anchagina yoriqpikka ega va yuqori mahsuldorligi shundan.

Buxoro va oqjar qatlaridagi neftlar tarkibi bir xil, ularning zichligi 0,900—0,958 g/sm3 ga teng, oltingugurt miqdori yuqori (3,25—4,7%). Smola 65— 90%, parafin 3,2—3,8%, asfaltenlar 4,2—7,0% atrofida oʻzgaradi. Neft quyuq, qovushqoq, 1—20° da qotadi. Neft konidan 15 ta quduq orqali qariyb 80 ming t neft olinmoqda (2001).

Manbalar
Turdi Mirgʻiyosov

MIRGʻIYOSOV Turdi  (1896-1951) - oʻzbek  havaskor  
arxeolog  va etnograflaridan. Toshkentda tugʻilgan. Toʻqmoq shahri (Qirgʻiziston)da yangi usuldagi maktabni (1908), diniy maktabni  (1913)  tamomlab, oʻqituvchilik  qilgan.  1926-yildan umrining oxirigacha Oʻrta Osiyo tarixi muzeyi (hozirgi Oʻzbekiston tarixi  davlat  muzeyi)da katta ilmiy xodim  boʻlib  ishlagan. 1927-29 yillarda  dunganlar haqida  etnografik  ma’lumot toʻplagan. 
Toʻytepadagi Nukat shahar xarobasini  akademik Yahyo Gʻulomov bilan  tadqiq  etib,  u yerdan  qadimiy zardushtiylarning nekropoli  (qabristoni),  ostodonlarni  topgan  (1937).  1930-yilda Leypsig xalqaro koʻrgazmasiga  etnografik  material toʻplagan.  1942-yilda Oʻrta Osiyo xalqlarining turmushi va madaniyatiga  bagʻishlangan  
koʻrgazma tashkil  etgan.  Mirgʻiyosov toʻplagan qimmatli  materiallar Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyida saqlanmoqda.

Manbalar
Mis van der roe Lyudvig

MIS VAN DER ROE (Mis van der Rohe) Lyudvig (1886.27.3, Axen, Germaniya - 1969.17.8, Chikago, AQSH) - nemis meʼmori, funksionalizm namoyandalaridan. 1919—24 yillarda turkum eksperimental loyixalari (yaxlit oynali, koʻp qavatli) bilan chikdi, 20-asr 2-yarmida turar joy binolarini poʻlat sinchda oqilona namunada yaratdi va ichki loyihasini oʻzgartirdi. Keyinchalik Mis van der roe Lyudvigd.R. golland "Uslub" guruhi taʼsirida kompozitsion qurilmalarni qayta ishladi (Brnodagi Tugendxat uyi, 1930 va boshqalar). Dessaudagi "Bauxauz" ijodiy uyushmasi direktori (1930—33). 1938-yildan AKD1da ishlab, Chikagodagi Illinoys texnologiya instituti meʼmorlik fakultetini boshkardi (1938—58). 40—50-yillarda "universal meʼmorlik shakllari" gʻoyasini ilgari surdi (Illinoys shtatidagi Farnsuort uyi, 1950—51 va boshqalar). Mis van der roe Lyudvigd.R. yaratgan oddiy geometrik shakllar koʻp kavatli binolarda qoʻllanildi: Chikagodagi Leyk Shor Drayv (1946—50), Kommonuels Promenad (1957) turar joilari, Nyu-Yorkdagi Sigrembilding binosi (1956—58), Kanadaning Torontodagi Dominion-sentr binosi (1967) va boshqa Mis van der roe LyudvigR. ijodi AKD1 va Gʻarbiy Yevropa meʼmorlari ijodiga katta taʼsir etgan. MIS DAVRI - k. Eneolit.

Manbalar
Mis oksidlari

Mis oksidlari, Mis (1)-ok s i d, Si2O — qizgʻishjigarrang kristallar. Suyuqlanish temperaturasi 1242°, zichligi 6,1 g/sm3. Suvda erimaydi, ishqorlar bilan reaksiyaga kirishadi. Vodorod, is gazi va faol metallar (Mg, Al, Zn) taʼsirida metall holatgacha qaytariladi. Qizdirilganda oksidlanib CuO ga aylanadi. Tabiatda kuprit minerali koʻrinishida uchraydi. NaCl eritmasini mis elektrodlarni qoʻllab elektroliz qilish, lab.da SiO ni 1100° gacha qizdirish yoʻli bilan olinadi. Shisha, keramika, sirlar uchun pigment, boʻyoklar komponenti va fungitsid sifatida ishlatiladi.

Mis (P)-oksid, SiO — kora rangli kristallar. Suyuqlanish temperaturasi 1447° (O2bosimi ostida), zichligi 6,51 g/sm3. Suvda erimaydi. 1100° gacha qizdirilsa Si2O va O2 ga parchalanadi. Faol metallar, vodorod, uglerod, is gazi, ammiak va alkanlar SiO ni Si gacha kaytaradi. Kislotalar taʼsirida Si (II) tuzlari ammiakning suvdagi eritmalari bilan ammiakat [Cu(NH3)4]4 (ON)2, ishqorlar bilan kupratlar MeCuO2 (Me — ishqoriy metall) hosil qiladi. CuSO4ra NaOH yoki KON taʼsir ettirib, lab.da Si ni 400—500° gacha qizdirib olinadi. Oksid katalizatorlar olishda, shisha, keramika, emallar uchun pigment, galvanotexnikada elektrodlar tayyorlashda qoʻllanadi. Toʻq qizil rangli mis seskvi-oksid Si2O3 mavjudligi haqida ham maʼlumotlar bor. U K2S2O2 ga Si(ON)2 taʼsir ettirilganda hosil boʻladi; 400° da CuO va O2 ga parchalanadi.

Manbalar
Mis rudalari

Mis rudalari — misning sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan minerallari. Ular 170 dan ortiq boʻlib, shundan faqat 17 tasi sanoatda foydalaniladi. Mis rudalari boy (mis 3%dan ortiq), oʻrta (mis 0,3—1%), juda past (mis 0,3% dan kam) sifatli guruhlarga boʻlinadi. Xalkopirit CuFeS2(Cu—34,6%), bornit Cu5FeS4(Cu—52—65%), xalkozin Cu2S (Si—79,8%), kovellin CuS(Cu — 64,4%),malaxit Cu2[CO3][OH]2 (Cu57,4%) muqim Mis rudalaridir. Mis rudalarining paragenetik bogʻlanishi xilma-xil. Xalkopirit baʼzi sulfid rudalarining gidrotermal konlarida boʻladi. Koʻpchilik konlarda u rudalarning asosiy tarkibiy qismidir. Xalkopirit oʻrnida psevdomorfozalar hosil qilgan ikkilamchi mis sulfidlari — bornit, xalkozin va kovellinlar mis konlarining ikkilamchi sulfidli boyish zonalarida keng tarqalgan. Malaxit — oksidlangan Mis rudalarida eng koʻp uchraydigan mineral. Mis rudalari tarkibida oltin, molibden, reniy va boshqa ham boʻladi. Mis rudalarining muhim turlariga mis-porfirli va mismolibdenli, mis-qumtoshli va slanetsli, misnikelli (sulfidli), polimetall, tomirli, kvarssulfid li, skarnli (misvanadiyli), mis-kobaltli, misvismutli, mistemirli, mis-oltinli va boshqa kiradi. Jahonda ishlab chiqariladigan misning 90% sulfidli rudalardan olinadi. M.rg-konlari RF (Ural), Zakavkazye, Krzogʻiston, AQSH, Chili, Kongo, Zambiyada bor. Oʻzbekistonda Mis rudalari konlari Olmaliq rudali rayoni — Qalmoqqir, Saricheku, Qizota va boshqa joylarda mavjud. Shulardan hozirgi kunda Kalmoqqir va Sarichekuda Mis rudalari qazib olinmoqda. Olmaliqning Mis rudalari tarkibida nodir komponentlar borligi jihatidan ular kompleksli hisoblanadi. Ulardan 15 dan ortiq eng nodir ruda hosil qiluvchi elementlar — mis, oltin, kumush, molibden, reniy va boshqa olinadi.

Manbalar 

 

Metallurgiya
Mineralogiya
Mis sanoati

Mis sanoati — q. Rangli metallurgiya.

Manbalar
Mis sulfat

Mis sulfat, mis kuporosi, toʻtiyoyi, CuSO4 — tiniq kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 200°, zichligi 3,603 g/sm3. Kizdirilganda (650° atrofida) parchalanadi: CuSO4= CuO+SO2+’/2O2. Suvda yaxshi eriydi. Suvli eritmalaridan CuSO45H2O — mis kuporosi kristallanadi (rangi och koʻk), u 105° dan yuqori temperaturada ikki molekula suv yoʻqotib CuSO43H2O (zangori rang)ga, 150° da monogidrat CuSO4H2O ga aylanadi. 250° da butunlay suvsizlanadi. Tabiatda xalkantit CuSO45H2O minerali holida uchraydi. Mineral boʻyoklar tayyorlashda, qishloq xoʻjaligida zararkunandalarga va oʻsimlik kasalliklariga qarshi kurashishda, koʻnchilikda, galvanik elementlarda ishlatiladi. Mis (1)sulfat Cu2SO4 ham maʼlum. Och kulrang kristall, zichligi 3,605 g/sm3. 200" dan yuqorida CuO va CuSO4 gacha oksidlanadi. Suvli eritmada Si va CuSO4 ga parchalanadi. Kuchli qaytaruvchi; Cu2O bilan (CH3)2SO4hh oʻzaro taʼsir ettirib olinadi.

Manbalar
Mis tangalar

Mis tangalar — misdan zarb qilingan qadimgi tanga pullar. Sharqda misdan turli narsalar yasash miloddan avvalgi 4ming yillikdan beri maʼlum. Mis tangalar miloddan avvalgi 8-asrning oxiri —7-asrning boshlarida Qad. Lidiya davlatida paydo boʻlgan, Oʻrta Osiyoda miloddan avvalgi 4-asrdan boshlab muomalaga kirgan. Afrosiyob hududida Salavkiylar davlati podshosi Antiox 1 nomi yozilgan Mis tangalar (miloddan avvalgi 3-asr), Buxoro vohasidan kamonchi tasviri tushirilgan mayda Mis tangalar (miloddan avvalgi 4-asr) topilgan. 4-asrda Sugdiyona va unga tobe yerlardagi aholi Mis tangalardan foydalangan. 7-asr oʻrtalarida Sugdiyona davlatida 1 kg misdan oʻrtacha 425 tanga, 8-asr oʻrtalarida esa 1 kg misdan oʻrtacha 963 tanga zarb qilingan. Afrosiyobni arxeologik qazishlar vaqtida turli davrlarga oid Mis tangalar xazinasi topildi.Mis tangalar kumush tangalarga qoʻshimcha si-fatida ishlatilgan.

Adabiyot 
 Smirnova O.I., Katalog monet s gorodisha Pendjikent, M., 1963; Smirnova O. I., Ocherki iz istorii Sogda, M., 1970.

Manbalar
Mis yugurtirish

Mis yugurtirish, mislash -poʻlat yoki rux buyumlar, baʼzan poʻlat simlar sirtiga galvanik usulda (qarang Galvanotexnika) mis qatlami qoplash. Buyumlarni xromlash va nikellashda oraliq qatlam hosil qilish, metallar sirtining elektr oʻtkazuvchanligini yaxshilash, metallarning kavsharlanishini osonlashtirish va boshqa uchun qoʻllaniladi. Oraliq qatlam hosil qilinadigan Mis yugurtirish usuli eng keng tarqalgan. Bunda mis qatlami ustidan nikel qatlami, uning ustidan yupqa (0,25 mkm) xrom qatlami yugurtiriladi. Mis elektrolitlarning oksidli va ishqorli xillari bor. Poʻlat buyumlarni uglerodlash (sementlash) va ularning uglerodlanmasligi lozim boʻlgan sirtqi qatlamini himoyalashda ham Mis yugurtirishdan foydalaniladi.

Manbalar
Mis qotishmalari

Mis qotishmalari — mis asosidagi qotishmalar. Inson yaratgan birinchi metall qotishma (qarang Jez davri). Bronza, jez va asosiy legirlovchi elementa nikel boʻlgan misnikel qotishmalari (qarang Melxior) Mis qotishmalari jumlasiga kiradi. Mis qotishmalari quyma, deformatsiyalanadigan va kukunsimon xillarga boʻlinadi. Quyma Mis qotishmalari suyuqlanganda oquvchan boʻladi, qotganda uncha kirishmaydi. Deformatsiyalanadigan Mis qotishmalari issiqlayin yoki sovuqlayin bosim bilan yaxshi ishlanadi. Kukunsimon Mis qotishmalari kukunsimon materillar jumlasiga kiradi (q. Kukun metallurgiyasi). Mis qotishmalari antifriksion (ishqalanishga qarshi), issiqbardosh, konstruksion, korroziyabardosh (zanglashga qarshi), prujinabop va elektrotexnika materiallari sifatida keng qoʻllanadi. Bular asbobsozlik, mashinasozlik, aviatsiya va kemasozlikda, suv-bugʻ armaturasi, badiiy buyumlar, idishtovoklar yasash va boshqa sohalarda ishlatiladi.

Manbalar
Miskin

Miskin (taxallusi; asl ismsharifi Gʻulomxalil Toshmuhammad oʻgʻli), (1880—Toshkent—1937) — shoir. Otasi temirchilik, mixchagarlik bilan shugʻullangan. Balandmachitdagi maktabda, soʻng "Koʻkaldosh" madrasasida oʻqigan. Dastlabki sheʼrlari muhabbat mavzuida. Koʻp oʻtmay, sheʼriyatiga zamon sadolari kirib kelgan. Xalqimizning milliy-ijtimoiy uygʻonishida katta xizmat qilgan "Shuhrat" gaz.ni sheʼr bilan quvvatlab chiqqan.

M. sheʼrlarida xalq ommasini asriy jaholatdan uygonishiga chaqirgan. Xalqqa erk va ozodlik ruhini singdirish, ularni haq-xuququchun kurashga uygʻotishda oʻz hissasini qoʻshgan. M.ning avtobi-ografik sheʼrlari shoir hayotining ogʻir va murakkab kechganini koʻrsatadi.

M. sheʼrlaridan 2 devon tuzgan. 200 sahifadan koʻproq 1devondan 1925-yilgacha yozilgan va chop etilgan sheʼrlari joy olgan. Soʻnggi sheʼrlari esa 2devonda jamlangan boʻlib, 160—170 sahifani tashkil qilgan. Biroq ularning takdiri nomaʼlum. 70 ga yaqin sheʼrlarigina saqpangan. Ushbu sheʼrlar shoirning oʻz qalamiga, oʻz ovoziga ega boʻlgan, adabiyotimiz tarixida sezilarli iz qoldirgan isteʼdod so-hibi ekanligini koʻrsatadi. Sheʼrlari shu paytga qadar toʻplangan, oʻrganilgan emas. Toshkentda M. nomida koʻcha va mahalla bor.

Adabiyot 
 Asrlar nidosi, T., 1982; Qosimov B., Salom, kelajak, T., 1986.

Manbalar 

Shoirlar
Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Koʻkaldosh madrasasida tahsil olganlar (Toshkent)
Miskin (musiqa)

Miskin (arab. — faqir, bechora, baxtsiz) — maqom uslubi va shakllarida yaratilgan turkumli kuy va ashula yoʻllari. Oʻtmishda yashab ijod etgan bastakorning taxallusi bilan atalgan. Turkum 5 qismdan iborat boʻlib, uning I, II va V qismlari "M." III—IV qismlari "Adoiy I—II" nomi bilan mashhur. Ular tovushqatori, lad tuzilishi hamda kuy-ohanglari jihatidan oʻzaro yaqin boʻlsada, asosan, usul zamini bilan farqlanadi. Jumladan, "M.I" nasr, "M.P" soqiynoma, "M.III" ("Adoiy 1") chapandoz, "M.IV" ("Adoiy II") tarona usullaridan birida, "M.V" ufar doira usullarida keladi. "M." yoʻllari ifodali, taʼsirchan, xilma-xil kayfiyat bagʻishlovchi badiiy barkamol asarlar sifatida gavdalanadi. Ular cholgʻu va ashular tarzida ijro etiladi. "M." ashula yoʻllaridan "Farhod va Shirin" musiqali dramasida (Xurshid, V. Uspenskiy, 1934—36) foydalanilgan.

Manbalar
Miskin Qilich

Miskin Qilich (taxallusi; asli ismi Mulla Qilich; taxminan 1847, Xiva — 1906, Goʻron) — turkman xalq shoiri, bastakor va sozanda. Buxoro madrasasida tahsil olgan. Shoirning qoʻshiqlari xalq oʻrtasida shuhrat topgan. Uning qoʻlyozmalari saqlanmagan, 100 ga yaqin ishqiy, axloqiy, ijtimoiy mavzulardagi qoʻshiklari, "Botir Na-pis", "Bekzoda Qurbon", "Tovqi" dostonlari shogirdlari va xalq qoʻshiqchilaridan yozib olingan. "Topmadim", "Nishon", "Oppoqqina", "Gʻamzang oʻqi", "Dogʻlar", "Yangligʻ" singari sheʼrlarida xalqning ogʻir ahvoli tasvirlangan.

Manbalar 

  

Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Misli oʻgʻitlar

Misli oʻgʻitlar - tarkibida oʻsimliklar oʻzlashtira oladigan shaklda mis boʻlgan mikrooʻgʻitlar. M.oʻ. sifatida mis sulfat (mis kuporosi), pirit (kolchedan) chiqindi va tarkibida mis boʻlgan har xil sanoat chiqindilari ishlatiladi. M.oʻ.ga bugʻdoy, suli, arpa, kungaboqar, qand lavlagi ancha talabchan. M.oʻ. 4—6 yilda bir marta 5–6 kg/ga miqdorida kuzgi shudgorlashda solinadi. Mis kuporosidan, shuningdek, ekish oldidan uruglikka ishlov berish (0,1—0,2% li eritmasi), bordo suyusligi tayyorlashda foydalaniladi.

Manbalar
Misr yozuvi

Misr yozuvi — miloddan avvalgi 4ming yillikdan to milodiy 3—4 a.gacha qadimgi misr tili uchun xizmat qilgan soʻz-boʻgʻinli yozuv tizimi. Uning dastlabki asosini 500 dan ortiq iyeroglif (belgirasm) tashkil etgan boʻlib, ular tasavvuriy holda muayyan tushunchalar bilan bogʻlanib, tushunchalarni soʻzlarda ifodalaganlar. Bu davrdagi yozuvda, asosan, undoshlar ifodalanib, unlilar ixti-yoriy qoʻllangan. Keyinchalik, miloddan avvalgi 2-ming yillikdan boshlab Misr yozuvining iyeratik (muqaddas) turi yaratildi. Unda iyerogliflardan ham maʼlum darajada foydalanilgan bo'lsada, soʻzlarni yozishda fonetik maʼno va oʻxshashliklarga eʼtibor beriladi, asosan, tez yozish koʻzda tutiladi. Miloddan avvalgi 7-asrdan boshlab iyeratik yozuv asosida Misr yozuvining yangi tez yozuv usuli — demotika (xalqona tez yozuv) ishlab chiqildi. Demotik yozuvda belgilar anchagina soddalashtirilib, bir necha undoshni ifodalovchi belgilar kamaytirilib, ularning oʻrniga bir undoshni ifodalaydigan belgilar qoʻllana boshlagan. Demotik Misr yozuvi milodiy 3—4-asrlargacha qoʻllanib kelgan.

Manbalar
Misr tili

Misr tili, qadimgi misr tili — hozirgi Misr hududida tarqalgan, somxom tillari oilasiga mansub. Arab tilining misr lahjasi tomonidan siqib chiqarilgan va milodiy 5-asrdan ulik tilga aylangan. Misr tilida yozilgan dastlabki yodgorliklar miloddan avvalgi 4ming yillik oxiri — 3ming yillik boshiga toʻgʻri keladi. Oʻzining 35 a.dan iborat tarixida Misr tili bir-biridan far-klanuvchi 4 ta taraqqiyot bosqichini bosiboʻtgan: kad. Misr tili (miloddan avvalgi 32—22-asrlar), oʻrta Misr tili (miloddan avvalgi 22—14-asrlar), yangi Misr tili (miloddan avvalgi 14—7-asrlar), demotik Misr tili (miloddan avvalgi 7-asr — milodiy 5-asr); yozuvining oʻta murakkabligi sababli, Misr tilining grammatik qurilishi, lahjalari haqidagi barcha maʼlumotlar taxminan harakterga ega. Misr tilini va uning negizida paydo boʻlgan kopt tilini, bu tillarning yozuvlarini oʻrganish davom etmoqda.

Manbalar 

 

Tillar