MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oyxonim

Oyxonim – qad. shahar harobasi (miloddan avvalgi 4-asr oxiri – 2-asrning 2-yarmi) – Afgʻonistonning shim.-sharqida, Amudaryoning soʻl qirgʻogʻida, Koʻkcha daryosi quyilish yerida joylashgan. YunonBaqtriya podsholigi davrida obod boʻlgan; Aleksandriya Oksiana (P. Bernar) yoki Yevkratidiya deb atalgan. O.dagi arxeologik tadqiqotlar Afgʻonistondagi fransuz arxeologik missiyasi (D. Shlyumberje, soʻnfa P. Bernar rahbarligida) tomonidan (1964—78) olib borilgan.

Baqtriya shaharlaridan biri boʻlgan O., ellinizm davrida, yunon kolonistlari tomonidan yunon shaharsozligi tamoyillariga asoslanib qurilgan. O. yuqori (qalʼa) va quyi (shahar), shuningdek, uning shim.-sharqiy tomonida joylashgan shahar atrofidan iborat. O.ning dastlabki 2 qismi qalin mudofaa devorlari bilan oʻrab olingan. Quyi shahar qismida saroy, ibodatxona, yoshlar taʼlimtarbiya oladigan gimnaziy yoki palestra harobalari ochilgan; undan Germey va Gerakl shaʼniga bitilgan yunoncha maʼrifiy yozuvlar topilgan. Shahar markazida geroyon – shaharga asos solgan kishi yoki uning faxriy fuqarosining maqbarasi joylashgan. Qalʼa yaqinidan teatr, shaharning aso-siy koʻchasi, uy harobasi topilgan. Shahar atrofidan esa maqbara, ibodatxona va turar joy qoldikdari chiqqan.

O.dan moddiy va badiiy madaniyatning turli xildagi koʻplab obidalari, tangalar, yunon epigrafikasi yodgorliklari, Geraklning bronza haykali, oʻsmir haykali, ibodatxonaga oʻrnatilgan ulkan marmar haykalning 5 pan-jali oyoq qismi, ibodatxonadan salavkiylar, yunon-baqtriya, hind-yunon va hind mis va oltin tangalari, temir buyumlar, qimmatbaho toshlar xazina-si topilgan.

Adabiyot 
 Velikiy shelkoviy put, T., 1999.

Edvard Rtveladze.

Manbalar 

 

Arxeologiya
Osiyo tarixi
Afgʻoniston
Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Oysha

Oysha binti Abu Bakr (; 613/614—678) — Muhammadning ( sollallohu alayhi vasallam ) xotini, birinchi xalifa Abu Bakrning ( roziyallohu anhu ) qizi. Laqablari Siddiqa, unvonlari Ummun-moʻminun (Moʻminlar onasi)dir. Muhammad ( sollallohu alayhi vasallam ) vafotlaridan keyin Oysha (roziyallohu anhu ) xalifalik hokimiyatiga nomzodlar oʻrtasidagi munozaralarda paygʻambarning safdoshlari Talha va Zubayr tomonida turib, Ali ( roziyallohu anhuu ) tarafdorlariga qarshi chiqqanlar. Oysha ( roziyallohu anhu ) Muhammad ( sollallohu alayhi vasallam ) umrining oxirigacha u bilan birga yashagani tufayli juda koʻp hadislarning roviysi hisoblanadilar. Sahobalar baʼzi oilaviy munosabatlarga doir murakkab masalalarni undan soʻrab bilib olar edilar. Xalifalar — Abu Bakr (roziyallohu anhu), Umar ( r.a ) va Usmon ( roziyallohu anhu ) zamonlarida fatvolar ham berganlar. Oysha (roziyallohu anhu ) tafsir, hadis, fiqhni mukammal bilgan, arab tili va adabiyotidan yaxshi xabardor boʻlgan. Madinadagi Baqiy qabristoniga dafn qilinganlar.

Manbalar 

11 Oyimjon isimli oddiy qiz
Oyshabibi maqbarasi

Oyshabibi maqbarasi - Qozogʻiston (hozirgi Taroz shahri)dagi meʼmoriy yodgorlik (11 —12-asrlar). Afsonaga koʻra, maqbara qoraxoniylar sulolasi hukmdorlaridan birining bevaqt vafot etgan sevgilisi Oyshabibi sharafiga qurilgan. Oyshabibi maqbarasi pishiq gʻishtdan murabba tarhli (7,23x7,23m). Burchaklariga ixcham va serbezakli ustunlar ishlangan. Bosh tarzi oʻyma sopol boʻlaklaridan handasiy va islimiy naqshlar va arabiy yozuvlar bilan qoplangan. Poydevori (eni 80 sm) ganch qorishmasidagi qurilish chik,indilari bilan toʻldirilgan (devor qalinligi 162 sm). Maqbaraning 2 ravogʻi turli koʻrinishda. Oyshabibi maqbarasi bizgacha ancha vayrona holda yetib kelgan. Uning tuzilishi Ismoil Somoniy va Mirsaid Bahrom maqbaralariga xosdir. Maqbara asosini badiiy bezaklar tashkil qiladi. Yulduzsimon, xochsimon va boshqa shakllardagi naqsh boʻlaklari uygʻunlashib gilam shaklida namoyon boʻlgan. Bu Oyshabibi maqbarasida nafislik, ixchamlik, jozibadorlik va milliylikni namoyon etgan. Maqbara Oʻrta Osiyo meʼmorligining noyob yodgorliklaridan biri hisoblanadi.

Manbalar 

    

Qozogʻiston meʼmoriy yodgorliklari‎
Oy-quyosh taqvimi

Oy-quyosh taqvimi koʻplab madaniyatlarda oy hamda quyosh taqvimlarini birlashtirgan taqvimdir.

Manbalar

Oʻqish uchun

Havolalar 

 Oy-quyosh taqvimi 
 Oy-quyosh taqvimi 
 Taqvim 

Taqvimlar
Oka (daryo)

Oka — Rossiya Federatsiyasining Yevropa qismidagi daryo, Volganing oʻng irmogʻi. Oʻrta Rossiya qirlarining markaziy qismidan (226 m absolyut balandlikdan) boshlanadi. Nijniy Novgorod shahri yonida Volga daryosiga quyiladi. Uzunligi-1500 km, hav-zasining maydoni-245 ming km². Boshlanish joyidan Ugra daryosi quyilgan joyga qadar Oka tor (0,5—1,0 km) va chuqur (20–80 m) vodiyda, egri-bugri va ser-ostona oʻzanda oqadi. Ugra daryosining quyilish joyidan Moksha daryosining quyilish joyigacha boʻlgan oʻrta oqimida daryo vodiysi 0,4 km dan 20–30 km ga qadar kengaygan. Bu qismida daryo oʻzani juda ham egri-bugri, kema yurishini qiyinlashtiradigan sayoz joylar va ostonalar bor. Daryoning bu qismida kemalar qatnovini yaxshilash uchun ikkita shlyuz qurilgan. Moksha daryosi quyilgan joydan Okaning quyi oqimi boshlanadi. Bu qismida Oka yanada keng vodiyda oqadi, eni ayrim joylarda 20 km ga yetadi. Qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi (etak qismida ) 1300 m³/ sek. Oka suvi noyabr oxiridan aprel oxiriga qadar muzlaydi. Muhim irmoqlari: chapda — Zusha, Moksha. Chekalin shahri yaqinidan quyilish joyigacha TT2D0 km) kema qatnaydi. Oka boʻyida Oryol, Kaluga, Serpuxov, Kashira, Ryazan, Kolomna, Murom, Nijniy Novgorod va boshqa shaharlar joylashgan.

Manbalar 

Moskva viloyati daryolari
Vladimir viloyati daryolari
Okayama

Okayama — Yaponiyadagi shahar, Xonsyu o.ning gʻarbiy qismida. Okayama prefekturasining maʼmuriy markazi. Aholisi 626,5 ming kishi (2000). Uno avanporta bor. Transport yoʻli paromi orkali Sikoku o. bilan bogʻlangan. Savdotaqsimot va madaniy markaz. Elektrotexnika, kemasozlik, toʻqimachilik, qogʻoz, keramika, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Hunarmandchilikda chinni buyumlar ishlab chiqarish rivojlangan. Universitet, muzeylar bor.

Manbalar 

Yaponiya shaharlari
Okean oqimlari

Okean oqimlari - q. Dengiz okimlari.

Manbalar
Okean platformalari

Okean platformalari - okean osti Yer poʻstining nisbatan barqaror qismlari (qarang Talassokraton).

Manbalar
Okean plitalari

Okean plitalari - okean oʻrtalik tizmasi etagi bilan materiklarning suv ostidagi chekka qismlari oraligʻidagi yaxlit joylar. Ular abissal tekisliklar relyefini ishgʻol qilib 4,5— 6,0 km, yer yoriklari zonasida esa 6–7 km chuqurlikda joylashgan. Abissal tekisliklar plita ichidagi koʻtarilmalarga va ayrim doirasimon botiklarga boʻlinadi. Bunday botiklar Atlantika okeani oʻrtaliqtizmasining ikki tomonida butun okean boʻylab zanjirsimon tizim hosil qilib joylashgan. Botiqlarni qoplagan choʻkindilar qalinligi bir necha yuz m ga yetadi, asosan ohaksiz balchiklar — radiolyariyli, diatomli, qizil rangli, chuqur suv gil jinslaridan tuzilgan.

Uning ostki, qad. qismida faqat pelagik karbonatlar hosil boʻladi. Okeanning tekis tubi vulkan jinslaridan tarkib topgan suv osti tizmasi hamda rif ohaktoshlari — giyota (gayota)lar bilan band (ayniqsa, Tinch okeanda). Botiklar magistral yoriqlar bilan kesilgan (mas, Tinch okeanning shim. qismidagi Imperator yorigʻi).

Manbalar
Okean choʻkindilari

Okean choʻkindilari, okean yotqiziqlari — [[Okean ostidagi Yer pusti ustida yotuvchi hozirgi va kadimgi okeanlar tubidagi choʻkindilar. (qarang [[Okean).

Manbalar
Okean kaʼri

Okean kaʼri — Dunyo okeani tubi relyefi va geologik strukturasining eng asosiy elementlaridan biri. Dunyo okeanining oʻrtasidagi tizmalardan tashqari abissal qismini (qarang Abissal oblast) oʻz ichiga oladi. Yer yuzasining eng past gipsometrik sathini (oʻrtacha chuq. 4 ming m, maksimal chuq. 7 ming m gacha) egallaydi. Maydoni 185 mln. km² dan ortiq (Dunyo okeani tubi umumiy maydonining 50% dan koʻproq qismi).

Okean kaʼri relyefi va tektonik strukturasining eng yirik elementlari — okean botiklari va ularni ajratib turadigan turli tipdagi koʻtarilmalardir. Botiklar Okean kaʼrining eng katta qismini egallaydi; ularning oʻrtacha chuq. 5 ming m. Botiklar tubi maydonining 80% i pastbaland abissal tipdagi relyef (nisbiy chuq. 500–1000 m), qolgan qismi yassi va qiya abissal tekisliklardan iborat. Yassi abissal tekisliklar Okean kaʼrining 10% dan kamroq yuzasini egallab, odatda, materiklarga yaqin botiqlarning chetlarida joylashgan. Ular birlamchi past-baland relyefning materiklardan oqib kelgan choʻkindilar bilan koʻmilishi natijasida paydo boʻldi. Kiya tekisliklar botiqlar chetlarida ham boʻladi va asta-sekin materik etagi tekisligiga qoʻshilib ketadi. Yassi abissal tekisliklar va abissal past-balandliklar orasida alohida suv osti togʻlari (vulkanlar) koʻtarilib turadi. Tropik dengizlaridagi koʻpgina suv osti togʻlarining usti marjon kurilmalaridan iborat (qarang Atollar).

Okean kaʼridagi togʻlar palaxsa-palaxsa yoki gumbazsimon balandliklar boʻlib, bu tizmalarning tepalari koʻpincha vulkanlardan iborat.

Manbalar
Okeaniya tillari

Okeaniya tillari - avstronez tillariga mansub malayziya-polineziya tarmogʻining sharqiy tarmoqchasiga ki-ruvchi tillar. Okeaniya tillari taxminan 450 ta boʻlib, ularda 2,5 mln.dan ortiqroq kishi soʻzlashadi. Okeaniyaning Mariana orollaridan, Yangi Gvineyadan sharq tomonroqda joylashgan hududlarida tarqalgan. Okeaniya tillari shartli ravishda 21 guruhga, guruhlar esa guruhchalarga boʻlinadi. Koʻpchilik Okeaniya tillarining fonologik tarkibi sodda; 3 qator portlovchi undoshlari: jarangsiz, jarangli va burun un-doshlari mavjud boʻlib, xreil boʻlish oʻrniga qarab 5 ga ajratiladi. Grammatik jihatdan Okeaniya tillari analitik tillarga mansub, har bir soʻz turkumining oʻziga xos xususiyatlari bor.

19-asr va 20-asr boshlarida bir necha oʻnlab Okeaniya tillari uchun lotin grafikasi asosida yozuvlar yaratilgan, lekin bu tillar koʻpincha adabiy til sifatida rivojlanmadi. Okeaniya tillarini oʻrganish 19-asrda boshlanib, 20-asr 50-yillarida avj olgan boʻlsada, ularning koʻpchiligi amalda hanuz tavsif etilmagan.

Manbalar
Okeanografiya

Okeanografiya
 Okeanologiyaning sinonimi;
 Suv muhitining fizik va kimyoviy xususiyatlari, Dunyo okeanidagi fizik va kimyoviy jarayonlar va hodisalarni, ularning atmosfera, quruqlik va okean tubi bilan oʻzaro taʼsirini oʻrganadigan fan.

Manbalar
Oʼkeysi Shon

O’KEYSI (O’Kasey) Shon (1880.30.3, Dublin — 1964.18.9, Torki, Angliya) — irland yozuvchisi va dramaturgi. 1926-yildan Angliyada yashagan. Oʻtgan asrning 10—20-yillarida irland xalqining ingliz mustamlakachilariga qarshi inqilobiy kurashi qatnashchisi. "Oʻqchining soyasi" (1923), "Yunona va tovus" (1924), "Omoch va yulduzlar" (1926) pyesalari irland xalqining 20-asr boshidagi milliy ozodlik harakati voqealariga bagʻishlangan. Ilk asarlarining badiiy uslubida realistik va romantik tamoyillar oʻzaro qoʻshilib ketgan. "Yulduz qizarmokda" (1940) pyesasi inqilobiy gʻoyalar bilan sugʻorilgan. "Uyimdagi koʻzgu" ("Tarjimai hol", 1 — 6-j.) epopeyasida (1939—54) qora xalq orasidan chiqqan kishining jahon madaniyati, ijodiyoti choʻqqilariga, ijtimoiy taraqqiyot uchun kurashga qadar bosib oʻtgan yoʻlini koʻrsatib bergan. "Yepiskop gulxani" (1995), "Ned otaning nogʻoralari" (1958) pyesalarida Irlandiya katolik ruhoniylari rahbarlarini xajv qilgan. "Uchayotgan ari" (1937), "Yashil qargʻa" (1956), "Guldor qalpoq ostida" (1963) kabi maqolalar va esselar toʻplamlarida O’K. realizmning haqiqiy tarafdori sifatida modernizmga qarshi kurashib, realistik sanʼat prinsiplarini qoʻllab-quvvatlagan. Publitsistik asarlari tinchlik uchun kurash ishiga xizmat qiladi.

Manbalar
Okkultizm

Okkultizm (lot. occultus - yashirin, sirli) — insonda va kosmosda yashirin kuchlar mavjudligini eʼtirof etuvchi taʼlimotlarning umumiy nomi. O.ga koʻra, bu kuchlarni maxsus psixik mashkutardan oʻtgan va oʻzini faqat shu yoʻlga bagʻishlaganlargina payqay oladi. Falsafiy jihatdan gilozoizm va panteizmha yaqin. O.ning hodisalar oʻrtasidagi umumiy yashirin aloqalar toʻgʻrisidagi va mikrokosm hisoblangan odam haqidagi taʼlimoti 14—16-asrlarda kuzatish va tajriba metodlari (Uygʻonish davri italyan natur-falsafasi va boshqalar)ning rivojlanishida muhim ahamiyatga ega boʻldi. Umuman, O. ilmiy tafakkurga zid taʼlimotdir.

OKKULTIZM (lot. occultus-sirli, yashirin, botiniy) maxsus ruhiy mashqlar, alohida marosimlar natijasida ayrim insonlargina bila oladigan koinotdagi sirli kuchlar mavjudligini eʼtirof etadigan taʼlimot. Okkultizm gilozoizm va panteizmga yaqin turadi. Okkultizmning mustaqil soha sifatida ajralib chiqishi soʻnggi antik davrdagi ellinlar dini sinkretizm bilan bogʻlik. 1-4-asrlarda Aleksandriyada Okkultizmning afsonaviy asoschisi Regmas Trismegista nomi bilan bogʻlik adabiyotlar toʻplami vujudga keladi. Shu davrda germetik fanlar hisoblanmish alximiya, astrologiya paydo boʻldi. Okkultizmda insonning iro- daviy xatti-xarakatlariga olamga toʻgridan-toʻgri tasir eta olishi mumkin boʻlgan oʻziga xos tabiat kuchlari sifatida qaraladi. Xristianlikni xukmron dinga aylanishi bilan Okkultizm taʼqib ostiga olingan va yashirin faoliyatga oʻtgan. Yevropadagi uygonish davrida Okkultizm dunyoning oʻrta asrlar manzarasi yemirilishiga, sxolastik anglashni bartaraf qilishga va eksperimental tabiatshunoslikning rivojiga taʼsir koʻrsatdi. 17-asrlarda tabiiy fanlarning rivoji esa Okkultizmga boʻlgan ishonchni maʼlum maʼnoda yoʻqqaa chiqardi. Dunyoviy Okkultizm jamiyatlari shakllana boshladi. Mas., T. Kompanellaning „Kuyosh shahri“, F. Bekon- ning „Yangi Atlantida“ kabi asarlarida sotsial utopiya Okkultizm anʼanalari bilan bogʻlik. 19-asrning oxirlaridan turli davrlar va xalqlar okkultiv va diniy- Falsafiy taʼlimotlarni birlashtirish asosida yangi <>universal" dinni yaratishga urinishlar boʻlgan. hozir ham Okkultizm ekstrasensorika, munajjimlar faoliyatlari va shu kabilar orqali jamiyatda mavjud.

Adabiyotlar 
"Oʻbekiston Faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti" „Sharq“ Nashriyot_Matbaa Aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati Toshkent-2004
Okkupatsiya

Okkupatsiya, harbiy okkupatsiya (lotincha: occupatio – egallash, bosib olish) – xalqaro huquqda urush olib borayotgan tomonning qurolli kuchlarining dushman hududini vaqtincha egallab olishi. Harbiy okkupatsiya rejimi 1907-yilgi 4-Gaaga konvensiyasi va „Fuqaro aholini himoya qilish toʻgʻrisida“gi Jeneva konvensiyasi (1949) bilan tartibga solinadi. Bu hujjatlarda okkupatsiya qilib turgan hokimiyat oʻzi egallagan joylarda tartibni saqlashi, fuqarolarning shaʼni, oilaviy xuquqlari va hayotini hurmat qilishi, mol-mulk, madaniy boyliklarni yakson qilmasligi, okkupatsiya qilingan hududning siyosiy taqdiri toʻgʻrisidagi masalani hal etmasligi sharti nazarda tutilgan. Okkupatsiya rejimini buzish xalqaro jinoyat hisoblanadi, bunda javobgar boʻlgan shaxslar harbiy jinoyatchilar deb qaraladi.

Okkupatsiya (lot. occupatio-ishgʻol qilish) bir mamlakat hududini boshqa davlat yoki davlatlar ittifoqi kurolli kuchlari tomonidan zoʻravonlik bilan bosib olinishi. Bunda Okkupatsiya qilingan davlat hokimiyati oʻz faoliyatini amalda toʻxtatadi, bu xududni maʼmuriy boshqarish odatda okkupatsion kuchlar tomonidan amalga oshiriladi.

Adabiyotlar 
"Oʻbekiston Faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti" „Sharq“ Nashriyot_Matbaa Aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati Toshkent-2004
Aleksey Pavlovich Okladnikov

Aleksey Pavlovich Okladnikov (1908.20.9, Konstantinovshchina, hozirgi Irkutsk viloyati — 1981.18.11, Moskva) — rus arxeologi, tarixchi va etnograf. SSSR Fanlar akademiyasi akademik (1968 yildan). 1966 yildan Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimining Tarix, filol. va falsafa instituti direktori. Teshiktosh gʻoriazm neandertal odamning bosh suyagi qoldiqlarini topgan va oʻrgangan (1938—39). Sibir, Oʻrta Osiyo va Mongoliya arxeologiyasi, etnografiyasi sohasida uzoq vaqt ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan. Mongoliya hududida birinchi bor paleolit davri yodgorliklarini tekshirgan. Oʻrta Osiyoda tosh davriga oid yodgorliklarni qazish va ilmiy tadqiq qilishda faol ishtirok etgan. Oʻzbekistonda tosh davrining oʻrganilishiga asos solgan.

Manbalar 
 Neolit i bronzoviy vek Pribaykalya, t. 1—3, M— L., 1950—53; Sentralnoaziats-kiy ochag pervobitnogo iskusstva, Novosibirsk, 1972.

Kishilar
Tarixchilar
Olimlar
Arxeologiya
Etnografiya
1908-yilda tugʻilganlar
1981-yilda vafot etganlar
Oklaxoma-siti

Oklaxoma-siti - AQShning jan. qismidagi shahar. Oklaxoma shtatining maʼmuriy markazi. Axrlisi 506,1 ming kishi (2000), shahar atrofi bilan 1 mln. Transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Qishloq xoʻjaligi rayonining savdo-moliya markazi. Aviatsiya, avtomobilsozlik, radioelektronika (jumladan, EHM va aloqa vositalari ishlab chiqarish) sanoatlari rivojlangan. Metallsozlik, neft sanoati uchun jihozlar, kimyo, neftni qayta ishlash, oziq-ovqat, poligrafiya sanoati korxonalari, universitet bor.

Manbalar
Oklend (shahar)

Oklend — Yangi Zelandiyadagi shahar, Shimoliy orolda, Oklend yarim orolni Shimoliy orolning asosiy qismi bilan bogʻlab turuvchi boʻyinda joylashgan. Aholisi 1,1 mln. kishi (2000). Tinch okeanning Xauraki qoʻltigʻidagi muhim dengiz porti, yiliga 16 mln. t yuk ortib-tushiriladi. Chetga jun, goʻsht chiqaradi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Oklend (shahar) stansiyasi. Mamlakatning muhim sanoat markazi (mamlakatdagi sanoat mahsulotining 1/ 3 kismi ishlab chiqariladi). Mashinasozlik (xususan, transport, qishloq xoʻjaligi, elektrotexnika mashinasozligi), metallsozlik, kimyo, toʻqimachilik, koʻn-poyabzal, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Universitet (1882) sanʼat galereyasi, maoriylar sanʼati muzeyi bor.

Manbalar 

 

Yangi Zelandiya shaharlari
Okop

Okop (rus. okop — xandaq, chukur) — harbiy ishda — jonli kuchlar va jangovar texnikani dushman oʻtidan pana qiladigan, jangovar marra (pozitsiya) vazifasini o'taydigan harbiy muhandislik inshooti. Bobur va Shayboniyxon qoʻshinlarida O. "moʻljar" istilohi bilan ataladi. Toʻfang va miltiqning paydo boʻlishi (16-asr 1-yarmi) natijasida O.ga ehtiyoj sezildi. O.ning keyingi taraqqiyoti oʻyiq stvolli qurollarning paydo boʻlishi bilan bogʻliq(19-asr 2-yarmi). Odatda, O. bir kishi, boʻlim, pulemyot, minomyot, toʻp, tank va boshqa uchun moʻljallangan boʻladi. Bir kishilik O. yotgan odam koʻrinmaydigan darajadagi oʻlchamda (110—150 sm chuqurlik, 150—170 sm uzunlikda) kaziladi. Bir kishilik O. oʻzaro birlashtirilib, boʻlinma uchun okop hosil qilinadi. Boʻlim O. lari atrofi tuproq bilan shibbalangan chukurlik (transheya), 1—2 kishiga moʻljallangan oʻq otish joylari, qoʻl pulemyoti uchun maydoncha, shaxsiy tarkib uchun oddiyroq pana joy, oʻq-dorilar qoʻyiladigan tokchalardan iborat boʻladi. Minomyot, toʻp, tank va boshqa uchun qurilgan O.da oʻt ochish maydonchasi, ekipaj (raschyot) uchun pana joy, jangovar texnikaning O.ga kirishi va chiqishi uchun yoʻlak hamda brustver (tuprok, koʻtarma) boʻladi. O. barcha turdagi jangovar harakatlarda, ayniqsa, mudofaada keng kullaniladi. O. singuvchi radiatsiyani ancha qaytaradi, zarb toʻlqinini va yorugʻlik nurining shikastlash doirasini ka-maytiradi. O.ni qoʻshinlar oʻz kuchi va maxsus O. kavlash mashinalari bilan kaziydi. O.ning devorlari chim, taxta, shox-shabba va boshqa narsalar bilan mahkamlanadi. Transheya va aloqa yoʻllarining himoya kuvvatini oshirish uchun baʼzan ularning usti yopiladi. Togʻli joylarda O. tosh va harsanglardan terib hosil qilinadi. Yer portlatilib, chukurlik ochiladi. Mustahkam boʻlishi uchun toshlar orasiga tuprok,, baʼzan kum solingan qoplar joylashtiriladi. Barcha xildagi O. joyning tabiiy koʻrinishiga moslab niqoblanadi. Ommaviy qirgʻin kurollari, kimyoviy, biologik (bakteriologik) kurollar mavjud boʻlgan hozirgi sharoitda O. oʻz ahamiyatini ancha yoʻqotdi, lekin hozir ham sharoit taqozosi bilan O.dan foydalaniladi.

Yana q. 

 Xandaq
 Transheya
 Mudofaa inshootlari

Manbalar
Okrug

Okrug — 1) bir qancha davlatlar (masalan, Islandiya, Portugaliya)da maʼmuriy-hududiy birlik; 2) Harbiy okrug; 3) vaqtinchalik tuzilgan hududiy boʻgʻin (masalan, saylov okrugi); 4) muayyan organlar vakolati tarqaladigan hudud (masalan, sud okrugi, notarial okrug).

Manbalar 

Maʼmuriy birliklar
Oks

Oks, Oksus — Amudaryonint yunon, lotin va oʻrta asrlardagi Yevropa manbalarida tilga olingan nomi. Baʼzi olimlar (V. V. Bartold, B. Gʻofurov) O.ni suv xudosi Vaxshning (Vaxsh — Oxsho) nomi desalar, boshqa olimlar (S. P. Tolstoye, Ya. Gʻ. Gʻulomov, H. Hasanov) qad. turkiy Oʻquz — "daryo" soʻzining fonetik varianti deb hisoblaydilar.

Manbalar
Oksalat kislota

Oksalat kislota, HOOC-COOH — eng oddiy ikki asosli karbon kislota, rangsiz kristallar. Suyukdanish temperaturasi 189,5° (suvsiziniki), 2 molekula suvli kristallogidratiniki 101,5°. Suvda, spirtda eriydi, xloroformda, benzolda erimaydi. Zaharli. Oʻsimliklarda kalsiyli tuzi koʻrinishida keng tarqalgan. Oksalat kislota va uning tuzlari (qarang Oksalatlar) analitik kimyoda baʼzi metallarni choʻkmaga tushiruvchi reagent sifatida hamda boshqa maqsadlarda qoʻllanadi.

Manbalar 

Kislotalar
Oksalatlar

Oksalatlar (yunoncha: oxalis — shovul) — shovul kislota NOOS—SOON tuzlari. Nordon O. (mas, NOOS—COOK) va oʻrta O. (mas, NaOOC—COONa) mav-jud. O. tabiatda keng tarqalgan. Kalsiy oksalat Sa(SOO)2 barcha oʻsimliklarning hujayra va toʻqimalarida boʻladi. Odam va hayvon siydigida ham oz miqdorda kalsiy oksalat minerallar holida uchraydi. O. — kristallar; kiz-dirilganda parchalanmasdan suyuklanadi; suvda oz eriydi (ishqoriy metallarning oʻrta O.i bundan mustasno). O. analitik kimyoda (ammoniy O.i), fotografiyada, boʻyoqchilikda ishlatiladi.

Manbalar
Oksi ...

Oksi ... (lot. oxygenium — kislorod) — qoʻshma soʻzlar boʻlagi. Birikma va aralashmalarda kislorod borligini bildiradi; mas, oksigemoglobin.

Manbalar
Oksigemoglobin

Oksigemoglobin (oksi... va gemoglobin), NO2 — molekulyar gemoglobinning kislorod bilan birikmasi; oʻpkadan toʻqimalarga kislorod yetkazib be-radi. Toʻqimalarda oson parchalanadi. Arterial qonning och kizil rangi O.ga bogʻliq. Bunda gemoglobin tarkibiga kiradigan temirning valentligi oʻzgarmaydi. Issiq qonli hayvonlar va odamda kislorodning koʻproq qismi toʻqimalarga O. tarkibida boradi.

Manbalar
Oksigenoterapiya

Oksigenoterapiya (oksi... va terapiya) — q. Kislorod bilan davolash.

Manbalar
Oksidimetriya

Oksidimetriya (nem. oxydiren -oksidlash va yun. metreo — oʻlchayman), aniqrogʻi redoksimetriya — oksidlanish-qaytarilish reaksiyalariga asoslangan miqdoriy analiz usullari majmui (qarang Hajmiy analiz, Titrimetrik analiz). O. yodometriya, permanganatometriya, bromatometriya, titanometriya, serimetriya kabi bir qancha usullarga boʻlinadi. O. anorganik va organik moddalarni analiz qilishda keng qoʻllanadi.

Manbalar
Oksidlanish

Oksidlanish, oksidlanish jarayoni — tor maʼnoda — turli moddalarning kislorod bilan birikishi. Kengroq maʼnoda — atomlar yoki ionlar elektronlarni tortib olishi bilan sodir boʻladigan kimyoviy reaksiya (qarang Oksidlanishqaytarilish reaksiyalari). Eng muhim oksidlovchilarga kislorod O2, ozon O3, vodorod peroksid H2O2, xlor Cl2, ftor F2, kaliy permanganat KMnO4 va boshqa kiradi.

Manbalar
Oksidlanish zonasi

Oksidlanish zonasi (geologiyada) — sulfidli konlarning yer yuziga yaqin qismini oʻz ichiga olgan va yer osti suvlari sathidan yuqorida joylashgan qismi. Oksidlanish zonasida yer yuzasidan chuqurroq qatlamlarga oʻtayetgan suv va unda erigan kislorod, karbonat angidrid va kislotalar taʼsirida turli minerallar yemirilib, muayyan sharoitda past bosim va temperaturaga mos yangi kristalli va kolloid birikmalar hosil boʻladi. Bu birikmalar kimyoviy tarkibi jihatidan yemirilayotgan mineral va jinslarga yakin boʻlib, kislorod va suv molekulasining koʻpligi bilan ajralib turadi.

Oksidlanish zonasi uchun turli gillar, temir va marganetsning kislorodli va suvli birik-malari turgʻun hisoblanadi. Mazkur zonada oltingugurtli metall rudalari hamda oltingugurt, tuz va toshkoʻmir konlari tez oʻzgaradi. Bunda metallarning sulfidli birikmalari oksid, gidroksid, karbonat, sulfatlar bilan oʻrin almashadi. Oltingugurt oʻrnida alunit va gips uyumlari hosil boʻla-di, tosh tuzi qatlamlari boʻlgan joyda gips toʻplanadi. Oksidlanish zonasi yer yuzasidan grunt suvlarigacha, odatda, bir necha m dan yuzlarcha m gacha boʻlgan joyni egallaydi. Oksidlanish zonasi geologiyasi va mineralogiyasini oʻrganish temir va marganets rudalari, boksit, turli gillar va boshqa foydali qazilma boyliklarni topish va razvedka qilishda muhim ahamiyatga ega.

Manbalar