Bahlul Loʻdiy

Bahlulxon Loʻdiy ( ; 1489-yil 12-iyul) afgʻon loʻdiy qabilasining boshligʻi. Oldingi Sayidlar hukmronligidan soʻnggi daʼvogar taxtdan voz kechishi bilan Dehli sultonligida Loʻdiylar sulolasining asoschisi. Bahlul 1451-yil 19-aprelda (hijriy 855) sulolaning sultoni boʻldi.

Hayoti 
Bahlulning bobosi Malik Bahromxon Loʻdiy, Loʻdiy qabilasining Gilzoyi qabila boshligʻi boʻlgan. Keyinchalik u Moʻltan hokimi Malik Mardan Davlat qoʻl ostida xizmat qildi. Bahromning jami beshga yaqin oʻgʻli boʻlgan. Uning toʻngʻich oʻgʻli Malik Sultonshoh Loʻdiy keyinchalik Sayyidlar sulolasi hukmdori Xizrxon qoʻl ostida xizmat qilgan va jangda keyingi eng ashaddiy dushmani Mallu Iqbolxonni oʻldirib jasorat koʻrsatgan. U Islomxon unvoni bilan taqdirlandi va 1419-yilda Sirhind hokimi etib tayinlandi. Malik Sultonning kenja ukasi Malik Qal’axon Loʻdiyning oʻgʻli Bahlul Malik Sultonning qiziga uylangan edi.

Bahlul yoshligida ot savdosi bilan shugʻullangan va bir vaqtlar oʻzining zoʻr otlarini Sayyidlar sulolasi Sulton Muhammadshohga sotgan. Toʻlov sifatida unga pargʻona berildi va amir maqomiga koʻtarildi. Malik Sulton vafotidan keyin Sirhind hokimi boʻldi. Unga Lohurni oʻz mas’uliyatiga qoʻshishga ruxsat berildi. Bir kuni Malva sultoni Mahmud Xalji uning hududiga bostirib kirganida Sulton Muhammadshoh Bahluldan yordam soʻraydi. Bahlul 20 ming otliq askar bilan Muhammadshoh qoʻshiniga qoʻshildi. U oʻzining zukkoligi bilan oʻzini Malva sultoni qoʻshinlari ustidan gʻolib deb koʻrsatishga muvaffaq boʻldi va Sulton Muhammadshoh unga Xoni xonon unvonini berdi. Shuningdek, u Bahlulning Panjobning katta qismini bosib olishini qabul qildi.

1443-yilda Bahlul Dehliga hujum qildi, ammo muvaffaqiyat qozona olmadi. Oxirgi sayyid hukmdori Sulton Olamshoh davrida Bahlul 1447-yilda Dehlini egallashga yana muvaffaqiyatsiz urinish qildi. 1448-yilda Olamshoh Badaunga nafaqaga chiqqanida, Olamshohning vaziri Hamidxon uni Dehli taxtini egallashga taklif qiladi. Olamshoh taxtdan ixtiyoriy ravishda voz kechgach, Bahlulshoh 1451-yil 19-aprelda Dehli taxtiga oʻtirdi va Bahlulshoh gʻoziy unvonini qabul qildi. Olamshoh 1478-yilning iyulida vafotigacha Badaunda yashashni davom ettirdi.

Hukmronliki 

Bahlul taxtga oʻtirgandan soʻng Hamidxondan qutilishga qaror qildi. Uning amakivachchasi va qaynisi Malik Mahmudxon taxallusi Qutbuddinxon (Samana hokimi) Hamidxonni qamoqqa tashladi.

1479-yilda Sulton Bahlul Loʻdiy poytaxti Jounpur boʻlgan Jounpur sultonligini magʻlub etdi va qoʻshib oldi. U Jounpur shahrini mustahkamlab, uni bir necha masjid va madrasalar bilan qasabaga aylantirdi.

Bahlul oʻz hududlarida qoʻzgʻolon va isyonlarni toʻxtatish uchun koʻp ish qildi va oʻz mulkini Jounpur va Uttar-Pradeshning yuqori qismiga kengaytirdi. Xuddi avvalgi Dehli sultonlari singari, u Dehlini oʻz saltanatining poytaxti sifatida saqlab qoldi.

1486-yilda u oʻgʻli Babrakshohni Jounpur noibi etib tayinladi. Vaqt oʻtib, bu muammoli boʻlib chiqdi, chunki uning ikkinchi oʻgʻli Nizomxon (Iskandar Loʻdiy) vorisi etib tayinlandi va 1489-yil iyul oyida vafot etganida hokimiyat uchun kurash boshlandi.

Uning qabri joylashgan joyi bahsli. Hindiston arxeologiya xizmati uzoq vaqtdan beri mashhur soʻfiy avliyo Nosiruddin Chirogʻi Dehli ziyoratgohi yaqinidagi binoni uning nomi bilan atalgan „Chirogʻ Dehli“ hududida Bahlul Loʻdiyning qabri sifatida belgilagan. Boshqa tarixchilarning taʼkidlashicha, Loʻdiy bogʻidagi Shish Gumbod aslida uning qabri boʻlishi kerak.

Turmushlari 

Bahlul ikki marta uylangan:

 Shams Xotun, Sulton Malikshoh Loʻdiyning qizi, uning birinchi amakivachchasi;
 Bibi Ambha, hind zargarining qizi

Yana qarang 

 Shershoh
 Bahlul Loʻdiy maqbarasi

Manbalar 

Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
Dehli xalqi
1489-yilda vafot etganlar
15-asr hind hukmdorlari
Loʻdiylar sulolasi sultonlari
15-asr hind musulmonlari