MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Aleksandr Udalov

Aleksandr Andreyevich Udalov [1914.21.9, Simbirsk (xoz. Ulyanovsk sh)] — RUS yozuvchisi. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1974). 1920-yildan Toshkentda yashagan. 2jaxrn urushi qatnashchisi (1943—46). "Literaturniy Uzbekistan" (1937 — 40), "Zvezda Vostoka" (196065; 196769; 197185) jur,larida hamda "Komsomolets Uzbekistana" (1941—43) gaz.da bosh muharrir, Oʻzbekiston Davlat nashriyotida muharrir (1953—56), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvi raisi oʻrinbosari (1956—75). "Vatan urushi yillarida bolalar" turkum hikoyalari (1941) va "Marina" qissasini (1940) yozgan. Qissa va hikoyalar toʻplamida ("Oʻrmonlarda", 1943—49; "Jonim bilan", 1947—48; "Zamondoshlarim", 1950; "Yoz kunlarining birida", 1957; "Qizlar", 1961; "Koʻk togʻlarda", 1981 va boshqalar) urush fojialari tasvirlangan. "Sabr kosasi" dilogiyasi ("Sabr kosasi", 1kitob, 1964; "Muhabbat mangu", 2kitob, 1973) Turkiston tarixi va xalqlar doʻstligi haqida. "Vatan oʻgʻloni" (1982), "Turmushimiz kunlari" romanlari (1989) muallifi. P. Muxamadyorova va Hakim Nazirning qissa va hikoyalarini rus tiliga tarjima qilgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti laureati (1983).

Manbalar 
 Birinchi qor [qissa]. T., 1958; Sabr kosasi [roman], T., 1965; Izbr. proizvedeniya, t. 1—2, T., 1989; Otkrivateli mira [povesti, rasskazi], T., 1990.

Oʻzbekiston xalq yozuvchilari
Rossiyalik yozuvchilar
Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzolari
Udmurt tili

Udmurt tili — perm tillaritn biri. Rossiya Federatsiyasining Udmurtiya Respublikasida, qisman Boshqirdiston va Tatariston respublikalarida, Kirov va Perm viloyatlarida hamda Krzogʻiston, Ukraina, Oʻzbekiston va Belarus respublikalarida tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 747 ming , jumladan, Udmurtiyada 497 ming kishi (20-asrning oxirlari). Udmurt tilining 2 lahjasi bor: shim. (bir qancha shevalar hamda bessermyan etnik guruhining tili) va jan. (Udmurtiya jan.dagi shevalar hamda Vyatkaorti va Kamaorti shevalari). Udmurtiyaning oʻrta hududlarida oraliq shevalar xam uchraydi.

Udmurt tili boshqa perm tillaridan baʼzi unlilar va undoshlarning qoʻllanish oʻrni (mas, o ning soʻzning faqat birinchi boʻgʻinida kelishi), urgʻuning soʻzdagi oxirgi boʻgʻinga tushishi, 2 xil tuslanishning mavjudligi, oʻziga xos feʼl shakllari bilan farkdanadi. Leksikasida koʻplab turkiy oʻzlashmalar bor. Udmurt tilidagi dastlabki yozma yodgorliklar 18-asrning 30-yillariga mansub. Yozuvi rus grafikasi (kirillitsa) asosida 18-asrda yaratilgan. Hozirgi adabiy Udmurt tili shim. va jan. guruh shevalariga mansub grammatik belgilar va leksikaning oʻziga xos qoʻshilmasidan iborat.

 

Tillar
Udmurtlar

Udmurtlar (eski nomi — votyaklar) — xalq, Udmurtiyaning tub aholisi (497 ming kishi). Umumiy soni 747 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Udmurt tilida soʻzlashadi. Dindorlari — pravoslavlar. U.ning etnogenezi VyatkaKama dare oraligʻida yashagan qad. qabilalar bilan bogʻliq. Mil. 1-mingyillik oxiri — 2-ming yillik boshida udmurt kabilalariga VolgaKama Bulgʻoriyasi sezilarli taʼsir koʻrsatgan. 16-asr oʻrtalariga qadar U. maʼmuriyhududiy birlikka ega boʻlmay, shim. U. Vyatka yerlari tarkibiga, jan. U. Qozon xonligi tarkibiga kirgan. Keyinchalik Rus davlati tarkibiga toʻla kirib, yagona boʻlib uyusha boshlagan. U., asosan, dehqonchilik, chorvachilik, ovchilik bilan shugullanadi.

 

Millatlar
Udonellidlar

Udonellidlar (Udonellida) - kiprikli chuvalchanglar turkumi. 3 turi bor. Tanasi silindrsimon, keyingi uchida yopishqoq soʻrgʻichi bor. Ichagi halqasimon, jinsiy bezlarni oʻrab turadi. Ilgari U. monogeniyalarga kiritilgan; hozir yassi chuvalchanglar tipining alohida sinfi sifatida karaladi. U. dengiz baliklarida parazitlik qiladigan kurakoyokli qisqichbaqasimonlarning tashki kommensali hisoblanadi. Uzunligi 3 mm gacha. Tuxumlarini uzun poyacha yordamida xoʻjayini tanasiga yopishtirib qoʻyadi. Metamorfozsiz rivojlanadi.
Udegeylar

Udegeylar (oʻzlarini udee, udeke deb ataydilar) — Primorye va Xabarovsk oʻlkalari (RF)da yashovchi xalq. 1 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Udegey tilida soʻzlashadi. U.da tabiat kuchlari va hayvonlarga sigʻinish, shomonlik saqlanib qolgan. Asosiy mashgʻuloti — ovchilik, baliq ovlash, jenshen yigʻish.

 

Millatlar
Ujjayn

Ujjayn — Hindistonning markaziy qismidagi shahar. MadhyaPradesh shtatida. Vindhya togʻining shimoliy etagida joylashgan. Aholisi 365 ming kishidan ziyod (1990-yillaroʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, metallsozlik sanoati korxonalari bor. Hunarmandchilikda turli buyumlar tayyorlanadi. U. hindularning 7 "muqaddas" shaharidan biri, diniy ziyorat markazlaridan. Shahar mil. av. 7-asrda bunyod etilgan. Qad. hind geograflari shartli Bosh meridianni U. orqali oʻtkazganlar. Shahardan janubida 1730-yilda qurilgan JaySingx rasadxonasi bor.

Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Ujgorod

Ujgorod — Ukrainaning Zakarpatye viloyatipagi shahar, viloyat markazi. Sharqiy Karpat togʻlarining etagida, Uj daryosining har ikkala sohilida. Transport yoʻli stansiyasi. Shosse yoʻllari chorrahasi. Aeroport bor. Aholisi 117,3 ming kishi (2001).

Arxeologik tekshirishlarga qaraganda U. 8—9-asrlarda barpo qilingan va oʻsha davrdan Kiyev Rusi, 11-asr oxiridan Vengriya qirolligi tarkibida. 18-asr boshlarida Avstriya (1867-yildan Avstriya-Vengriya) qoʻl ostida. 11-asrdan 1918-yilgacha Ungvar deb atalgan. 1938-yil noyabrdan Vengriya tarkibida. 1944-yildan Zakarpatye Ukrainasi tarkibida USSR ga kirgan, 1946-yildan Zakarpatye viloyati markazi. Asosiy sanoat tarmoqlari: yogʻochsozlik va mebel (faneramebel kti), mashinasozlik va priborsozlik ("Ujgorodpribor", gaz apparaturasi), yengil sanoat (poyabzal, tikuvchilik fabrikalari), uyroʻzgʻor kimyosi, furnitura zavodlari, oziq-ovqat (goʻsht, non ktlari; margarin zavodi) sanoati. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Shahar atrofida tokzorlar bor. Universitet, 2 teatr, badiiy, xalq meʼmorligi va turmushi, oʻlkashunoslik muzeylari, filarmoniya mavjud. Meʼmoriy yodgorliklardan: kasr (11-asr), kostyol (1762—67), yepiskop saroyi (hozirgi Un-t kutubxonasi, 17-asr) saqpangan.
Ujda

Ujda — Marokashning shim.sharqiy qismidagi shahar. Ujda viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 365,6 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Oziq-ovqat, metallsozlik, yogʻochsizlik va kimyo sanoati korxonalari, sement zavodi, issiqlik elektr st-yasi bor. Sitrus meva va chorva mollarining yirik savdo markazi. Shahar yaqinidan toshkoʻmir, qoʻrgʻoshinrux rudalari qazib olinadi.
Ujungpandang

Ujungpandang (1970-yilgacha Makasar) — Indoneziyadagi shahar. Janubiy Sulavesi provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 1,09 mln. kishi (1995). Indoneziyaning sharqiy qismidagi eng katta port, chetga kopra, kofe, ziravorlar, oʻrmon mahsulotlari va koʻnteri chiqariladi. Ujungpandang — Sulavesi oroldagi savdotransport, moliya va madaniyat markazi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qayta ishlanadi. Kema verfi, oziq-ovqat, toʻqimachilik, metallsozlik sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilikda qamish va palma barglaridan, kumushdan badiiy buyumlar tayyorlanadi. Universitet, institutlar va ilmiy tadqiqot markazlari bor.

 

Indoneziya shaharlari
Uzatma

Uzatma (mashinalarda) – aylanma harakatni uzluksiz uzatish uchun moʻljallangan mexanizm. Turli mashinalarning yuritmalarida U. yordamida tezlik oshiriladi yoki pasaytiriladi; tezlik pogʻonali yoki pogʻonasiz tarzda rostlab turiladi; bitta dvigateldan bir necha mexanizm harakatga keltiriladi va h.k. Asosiy koʻrsatkichlari: uzatish momenti, burchak tezligi, uzatish soni, uzatish nisbati, foydali ish koeffitsiyenta (f.i.k.). U.ning mexanik, gidravlik va elektr turlari bor. Mexanik U. detallarning ilashish (yoki tishlashish) xossasiga (mas, tishli U., zanjirli U., chervyakli U.) hamda ishqalanish xossasiga (mas, tasmali U., friksion U.) asoslangan. Bunday U.lar stanoklar, avtomobillar, traktorlarning tezliklar qutilari va variatorlarida qoʻllanadi. Gidravlik va elektr U.lar katta quvvatlarni uzatishga imkon beradi. Ular mashinasozlikning turli sohalarida, ayniqsa, ogʻir transport mashinalarining yuritmalarida qoʻllanadi.
Uzatmalar qutisi

Uzatmalar qutisi - oʻziyurar mashinalar (mas, dantraktorlar) transmissiyasida birlamchi va ikkilamchi vallar uzatish nisbatinm oʻzgartirish uchun moʻljallangan koʻp zvenoli mexanizm. Bu oʻzgartirish alohida yoki boshqdhxhxa mexabvzbznizmlxbxbar bilan umumiy korpusda joylashgan tishli uzatmalarni almyshshxashlab ulash natijasida amalga oshirilsijsjsadi. Yetakchi valning aylanish chastotasi xhzbsboʻzgarmagani sbdbbxholda yetaklanuvchi valning aylanish chastotasini oʻzgartiradigan Uzatmalar qutisiga tezliklar qutisi (mas, metall kesish stanoklarining asosiy yuritmalarida), metall kesish stanoklarida surishlarni oʻzgartiruvchi Uzatmalar qutisi surishlar qutisi deyiladi. Uzatmalar qutisi inki yo’nuv dvigatelli avtomobillar va boshqa transport vositalarining yetakchi gʻildiraklarini harakatlantirishda keng ishlatiladi. Uzatmalar qutisining konstruksiyasi uning vazifasiga, uzatishlarni almashlab ulash usuliga va mashina yoki stanokning texnik tafeilotiga; uzatilayotgan quvvatga, tezkorlikka, uzatish soniga (48 gacha), rostlanish diapazoniga bogʻliq. Tezlashtiruvchi uzatmalar uchun uzatish nisbati, odatda, kamida 1/2 ga teng boʻladi, sekinlashtiruvchi uzatmalar uchun esa 4 dan oshmaydi, 2 val orasidagi uzatmalar soni 6—8 ga teng boʻladi. Uzatishlarni almashlab ulash usuliga qarab sirpanuvchi tishli blokli (kulachokli va tishli muftali); sinxronizatori boʻlgan tishli muftali, friksion muftali va tormozli, erkin yurish muftali Uzatmalar qutisi farklanadi.

Manbalar
Uzzol

Uzzol (arab. — pastga sakrash, tushish) — Oʻn ikki maqom va Shashmakom tarkibida maʼlum shoʻʼba nomi. Unda kuy harakatida 4 — 5 pogona pastga qoʻqqisdan sakrash (tushish) roʻy beradi. U.ning dastlabki kuy tuzilishi haqida maʼlumot yoʻq. Musiqa risolalarida uning kvinta diapazonidagi tovush qatorigina keltirilgan. Shashmaqomda Buzruk maqomining birinchi guruh shoʻbalari orasida "Talqini U.", "Nasri U." nomli shoʻʼbalar va "Ufari U." qismi mavjud. Ular juda yokimli va jozibali ashula yoʻllari boʻlib, boshlanish jumlasida kuy kvartagacha pastga sakraydi. Xorazm makrmlarida esa bu harakat pogonamapogʻona tushiriladi. U. shoʻʼbalari va ufari daromad, miyonxat hamda tushirim qismlaridan tarkib topgan, 3 turli doyra usulida ijro etiladigan bir xil ashula yoʻlidir. U. namud sifatida ham koʻpuchraydi. Namudi U. Buzruk va Rost makrmlarining turli shoʻʼbalarida, shuningdek, yirik shakldagi mumtoz kuy va ashulalarda, bastakorlar ijodida ham keng qoʻllanilgan. Uygʻurlarda Oʻzhol deb nomlanib, kuy tuzilishi Shashmakrmdagi U.dan butunlay farq qiladi.
Uz

Uz — qadimiy turkiy qavm. VII—VIII asrlarda Yettisuv va Sirdaryoning oʻrta oqimlarida yashab, Turk xoqonligi va Qarluqlar davlati tarkibida boʻlishgan. Ularning bir qismi gʻarbga siljib, VIII asrning oxirida Orol dengizining janubi-sharqiy hududlariga borib oʻrnashgan va oʻgʻuzlar tasarrufida boʻlib kelgan. Oʻgʻuzlarga tobe boʻlishni xohlamaganlari Orol dengizining shimoli-sharqiy mintaqalariga (Ili va Emba daryolari oraligʻiga) borib oʻrnashgan. 760-yillarda oʻgʻuzlar uzlarga hujum qilib, Sirdaryo va Orol dengizi vohalarini egallab, Uzlarning bir qismini boʻysundirgan. IX asrning oxiri — X asrning boshlarida uzlar siyosiy hayotga faol aralashib ketgan. Uzlar haqidagi maʼlumotlar X asrning arab geofafi Masʼudiy, XI asr arman tarixchisi Matvey Edisskiyning asarlarida tilga olingan. Uzlar Kaspiy dengizining shimolida yashovchi xazarlar bilan ittifoq boʻlib, Volga va Ural daryolari oraligʻida joylashgan bijanaklar (pecheneglar) va qangʻlilarga hujum qilishgan va bu yerlarni bosib olishgan.

Uzlar 1030-yillarda Dnepr va Dunay daryolari oraligʻiga borib joylashgan. Bu hududni 1060-yil Rus knyazlari birlashib egallaganlar, natijada uzlarning asosiy qismi gʻarbga — Muqaddas Rim imperiyasi yerlariga koʻchgan (yunon tarixchilarining maʼlumotlariga kura, uzlar soni 600 ming kishiga yetgan), kichik bir qismi esa, Kichik Osiyoga, Usmonli turklarga qoʻshilib singib ketgan. Keyinchalik uzlarning bir qismi yana ham gʻarbga siljib, Janubiy Rus choʻllari orqali Gʻarbiy Yevropaga (Yunoniston va Vengriyaga oʻtib ketganlar. Uzlarning keyingi avlodlari — gagauzlar hozir ham Moldaviya, Ruminiya va Vengriyada yashaydi. Uzlarning Janubiy Rus choʻllari va Dashti Qipchoqda qolgan guruhlari qipchoqlar tarkibiga kirgan. XV—XVIII asrlar davomida Dashti Qipchoqdagi uzlar hozirgi Oʻzbekiston hududiga kelishgan. Ular oʻtroqdashish jarayonida oʻz urugʻ-qabila nomlarini unutib, oʻzbek xalqi tarkibiga singib ketganlar. Kichik bir guruhi esa XX asrning boshlarigacha oʻzlarining etnik nomlarini saqlab qolganlar. Uxlar, asosan, chorvachilik bilan shugʻullangan, keyinchalik dehqonchilik ham ularning mashgʻulotiga aylangan. Uzlarning avlodlari, asosan, Zarafshon vohasining oʻrta oqimlarida — Payariq tumani (qora uz), Navoiy tumani, Nurobod tumanining Ulus xoʻjaligida yashaydi. Uzlarning katta qismi Qarshi choʻlidagi Koʻkdala, Harduri, Taloqtepa, Olatoʻn, Oʻtamali, Sufi, Xushali, Moylijar, Shoʻrbozor va boshqa qishloqlarda yashaydi.

Adabiyot 
 Shoniyozov K., Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni, T., 2001.

 

Oʻzbek qabilalari

__LEAD_SECTION__
Uzluksiz taʼlim (jurnal)

"UZLUKSIZ TAʼLIM" - oʻzbek tilida 2 oyda 1 marta chiqadigan ilmiyuslubiy jurnal. Muassislari — Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, T.N. QoriNiyoziy nomidagi Oʻzbekiston ped. fanlari ilmiy tadqiqot instituti, "Ma’rifat — madadkor" nashriyoti. Jur. 2001-yildan Toshkent shahrida chika boshlagan. Uning sahifalarida "Maktabgacha taʼlim", "Umumiy oʻrta taʼlim", "Maktabdan tashkari taʼlim", "Oʻrta maxsus, kasbhunar taʼlimi", "Oliy taʼlim", "Oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim", "Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash" ruknlari boʻlib, unda Oʻzbekiston Respublikasining "Taʼlim toʻgʻrisida"gi qonuni va Kadrlar tayyorlash milliy dasturiga muvofiq respublikamiz uzluksiz taʼlim tizimida amalga oshiralayotgan islohotlar haqidagi materiallar berib boriladi. Adadi 10 mingga yaqin (2004).
Dmitriy Uznadze

Dmitriy Nikolayevich Uznadze [1886.20.12(1887.1.1), Gruziyaning Zestafon tumani Sakar qishlogʻi — 1950.12.10, Tbilisi] — gruzin psixologi va faylasufi. Gruziya Fanlar akademiyasi akademik (1941). Leypsig (1909) va Xarkov (1913) untlarini tugatgan. 1915-yil Gruziyada gruzin tilida oʻqitiladigan xotinqizlar oʻrta maktabini tashkil qilgan. Tbilisi universitetining asoschilaridan (1918) biri. Uning tashabbusi bilan bu untda psixologiya boʻlimi, kafedrasi va eksperimental psixologiya lab.si ochilgan. Gruziya Fanlar akademiyasi psixologiya institutiga asos solingan vaqtdan boshlab uning direktori boʻlgan (1950-yildan U. nomida). Utafakkur, nutq, idrok, faoliyat psixologiyasiga oid bir necha asarlar yozgan. Psixologiyada ustanovkaning original nazariyasi, shuningdek, psixologiya fanining turli sohalari boʻyicha darsliklar muallifi.
Uzoq Sharq

Uzoq sharq — Osiyoning sharqiy qismida joylashgan davlatlar va hududlarning umumiy nomi. U.shahriga, odatda, Xitoy (sharqiy qismi), Koreya (KXDR va Koreya Respublikasi), Yaponiya, Filippin, shuningdek, Rossiya Federatsiyasining eng chekka sharqiy qismi kiradi. RF Uzoq Sharqi toʻgʻrisidagi tarixiy maʼlumot hakida Sibir maqolasiga q.

 

Osiyo
Uzoqlashtiruvchi nerv

Uzoqlashtiruvchi nerv - bosh miya nervlarining 6jufti. Miya koʻprigining orqa chekkasidan, koʻprik bilan uzunchoq miyaning piramidasi orasidagi egatdan chiqadi, soʻng koʻz kosasiga keladi va koʻzning tashqi toʻgʻri muskulini innervatsiyalaydi. Uzoqlashtiruvchi nerv zararlanganda tashqi toʻgʻri muskul falajlanganligi sababli, ichki toʻgʻri muskullar koʻz soqqasini ichki tomonga tortib ketadi va gʻilaylikka olib keladi.

    

Nerv sistemasi
Uzoqni oʻlchagich

Uzoqni oʻlchagich – bir obyekt (punkt) bilan ikkinchi obyekt (punkt) orasidagi masofani oʻlchash uchun moʻljallangan asbob. Ish tamoyiliga koʻra, geometrik va fizikaviy turlarga boʻlinadi. Geometrik Uzoqni oʻlchagichda oʻlchash teng yonli uchburchak (ABC) ning balandligi (I) ni oʻlchashga asoslanadi. Buning uchun uchburchakning AV tomoni (baza) uzunligi (/), shu tomon qarshisida yotgan burchak (rh radian) maʼlum boʻlishi lozim (h=l/$). Bu qiymatlardan biri (/ yoki (3) oʻzgarmas yoki oʻzgaruvchan (oʻlchanadigan) boʻladi. Shu alomati boʻyicha Uzoqni oʻlchagich oʻzgarmas burchakli yoki oʻzgarmas bazali turlarga boʻlinadi.

Obʼyektni kuzatish zonasida ikkita parallel tola boʻlgan kuzatuv trubasidan iborat tolali U.oʻ.da burchak oʻzgarmas hisoblanadi. Koʻpchilik geodeziya asboblari (nivelirlar, teodolitlar va boshqalar) tolali Uzoqni oʻlchagich bilan taʼminlangan. Ancha murakkab optik U.oʻ.lar xususiy oʻzgarmas bazaga ega boʻladi. Ular 2 guruhga: monokulyar va binokulyar (stereoskopik) guruhlarga boʻlinadi.

Fizikaviy U.oʻ.ning yorugʻlik, radio va akustik turlari bor. Ularning ishi yorugʻlik, tovush yoki akustik signallarning obyektga boribqaytishi uchun sarflangan vaqtni oʻlchab masofani aniklashga asoslangan. Bunda yorugʻlik va tovush tezligi oʻzgarmas hisoblanadi. Bunday U.oʻ.lar kosmonavtikada, okean va dengizlar tubida masofalarni oʻlchashda ham qoʻllanadi. Masalan, „Lunoxod1“ ga lazerli yorugʻlik U.oʻ. oʻrnatilgan (1970). U Oygacha boʻlgan masofa (385000 km) ni bir necha metr aniqlikda oʻlchashga imkon bergan. „Venera7“ sayyoralararo avtomatik st-yasining parvozi paytida (1970) Yer bilan Venera orasidagi masofa (60 mln. km dan uzok.) 1 km aniqlikda oʻlchangan.

1. Geometrik uzokni oʻlchagich sxemasi: AV – baʼza, /}— parallaktik burchak; h – oʻlchanadigan masofa. 2. Monokulyar uzoqni oʻlchagich; V{ va V2 – qaytargichlar; O va O2 – tasvir hosil qiladigan optik tizimlar; S – maxsus qaytargich (prizma); Gʻ— fokal tekislik; Ok— okulyar; a va 6— okulyarda koʻrinadigan tasvirlar.

U.oʻ. muhandislik geodeziyasida (temir yoʻl qurilishida, gidroinshootlar qurishda, elektr uzatish liniyalari oʻtkazish va boshqalarda), topografik sʼyomkalarda, harbiy ishda (nishongacha masofani oʻlchashda), navigatsiyada, astronomik tadqiqotlarda, fotografiyada, kosmonavtika va okeanshunoslikda keng qoʻllanadi.
Abdumalik Uzoqov

Abdumalik Uzoqov (1947.12.9, Shumanay tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2002). Toshkent Davlat Universitetini tugatgan (1970). 1970-yildan Shumanay tumanidagi 1maktabda, 1971-yildan 2maktabda kimyobiol. oʻqituvchisi.

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Maʼmurjon Uzoqov

Maʼmurjon Uzoqov (1904.20.4 Margʻilon – 1963.12.6) – Oʻzbekiston xalq hofizi (1939). Mamatbuva hofiz, Boltaboy Rajabov, Hamroqul qori singari hofizlar taʼsirida ashula aytishni boshlagan. Hasan qoridan dutor chalish va yallalarni, J. Sultoiovdan katta ashulaning murakkab yoʻllarini oʻzlashtirgan. 1922 – 25 yillar Xudoybergan hofiz Maqsumov, 1926—32 yillar Hasan qori, 1933— 62 yillar J. Sultonov bilan hamnafaslikda kuylagan. Dastlab xalq toʻysayillarida, choyxonalarda xizmat qilgan. Margʻilon teatrida xonanda (1937—39), Muqimiy teatrida [Tohir, Jarchi (S. Abdulla; T. Jalilov, „Tohir va Zuhra“) rollarini oʻynagan] artist va xonanda (1939—50), Oʻzbekiston radioqoʻmitasi (1950—52), Oʻzbek davlat estradasi (1952—62)da yakkaxon xonanda. Baland, shirador va oʻta taʼsirli ovoz sohibi. Repertuaridan xalq ashula, yalla va katta ashulalar („Ul kun jonon“, „Nasihat“, „Keldim“, „Jonon kelur“, „Koʻzlaring“, „Bayet“, „Parvo etib ket“, „Kalam qoshing“, „Aylading“, „Yolgiz“, „Koʻp erdi hasratim jono“, „Sayding qoʻyaber, sayyod“), bastakorlar asarlari (ayniqsa, M. Mirzayevning „Yakka bu Fargʻonada“, „Surating“, „Dogʻman“, „Yor istab“, „Bahor“, „Qachon boʻlgʻay, kim“, „Bir kelib ketsin“ kabi), mumtoz ashulalar („Feruz“, „Mustahzod“, „Bayet V“) urin olgan. U. Fargʻona xonandalik maktabi anʼanalarini davom ettirgan va oʻzbek musiqa madaniyati tarixida chu kur iz qoldirgan. Ijrolari Oʻzbekiston radiosi jamgʻarmasiga, bir nechta gramplastinka va kompakt disklarga yozilgan. Vafotidan soʻng „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni (2000) bilan taqdirlangan. Margʻilon koʻchalardan biri, bolalar musiqa maktabi hamda shahar madaniyat va istirohat bogʻiga U. nomi berilgan. 1997-yildan Margilonda J. Sultonov va M. Uzoqov nomidagi xonandalar tanlovi oʻtkazilmoqda.
Mullajon Uzoqov

Mullajon Karimovich Uzoqov (1907-yil 1-may, Qo‘qon shahri, Qo‘qon uyezdi, Farg‘ona viloyati, Turkiston general-gubernatorligi, Rossiya imperiyasi — 1960-yil 30-dekabr, Toshkent shahri, O‘zbekiston SSR, SSSR) — sovet harbiy arbobi, gvardiyachi general-mayor (1957).

Tarjimayi holi 

Mullajon Uzoqov 1907-yil 1-mayda Qo‘qon uyezdi, Qo‘qon shahrida tavallud topgan. 1923—1926-yillari cho‘ponlik bilan shug‘ullangan. Uzoqovning siyosiy-ijtimoiy hamda harbiy faoliyati 1929-yildan boshlanadi. 1927-yilda Samarqanddagi sovet xodimlari tayyorlov kursini bitiradi. 1929-yilda Kogon tumani harbiy komissarligi tomonidan harbiy xizmatga safarbar etilgan. 1931-yildan KPSS a’zosi. 1933-yili Toshkentdagi Vladimir Ilich Lenin nomidagi harbiy-siyosiy bilim yurtini tugatadi. 1934—1938-yillarda Moskvadagi Vladimir Ilich Lenin nomidagi harbiy-siyosiy akademiyaning tinglovchisi bo‘lgan. Uzoqov 1938—1939-yillari Shimoliy Kavkaz harbiy okrugi, 10-otliq diviziyasining siyosiy bo‘limida instruktor, 1939—1940-yillarda Kalinin shahridagi harbiy-siyosiy bilim yurti boshlig‘ining o‘rinbosari, 1940—1941-yillari O‘rta Osiyo harbiy okrugi 566-gaubitsali artilleriya polki, 1941—1942-yillari 38-alohida kursantlar brigadasi, 103-otliq va 99-otliq diviziyalarining harbiy komissari bo‘lib ishlagan. Ikkinchi jahon urushida Janubiy-g‘arbiy, Stalingrad, Dasht, Markaziy va 1-Belorussiya frontlari safida diviziya komandirining siyosiy ishlar bo‘yicha o‘rinbosari va siyosiy bo‘lim boshlig‘i bo‘lgan. Stalingrad uchun jangda Samarqand va Fargʻonada tuzilgan 90-oʻqchi hamda 94-oʻqchi brigadalar singari podvolkovnik Uzoqov boshchiligidagi 21-otliq askarlar diviziyasi ham ushbu jangda alohida jasorat ko‘rsatgan. Polkovnik Uzoqov Gitler Germaniyasi ustidan qozonilgan gʻalaba kunini Berlinda nishonlagan. Janglarning birida kontuziya va ogʻir jarohatlar olgan. Urushdan keyin 1945—1946-yillari 23-otliq diviziya siyosiy bo‘limining boshlig‘i, 1946—1959-yillari O‘zbekiston SSR Harbiy komissari, ayni bir vaqtning o‘zida O‘zbekiston Kommunistik partiyasi MK Reviziya komissiyasi raisi sifatida faoliyat olib borgan. 1959-yilda Uzoqov iste’foga chiqadi. 1—4-chaqiriq O‘zbekiston SSR Oliy Sovetining deputati (1938—1959-yillar). 1946-yildan to 1960-yilgacha oilasi bilan Toshkent shahrida istiqomat qilgan.

Vafoti 
1960-yil 30-dekabr kuni Toshkent shahrida urushda olgan jarohatlarining asorati tufayli 53 yoshida vafot etgan va Chig‘atoy qabristoniga dafn etilgan.

Xotira 
Toshkent shahridagi koʻchalarning biriga Mullajon Uzoqov nomi qoʻyilgan.

Mukofotlari 
Uzoqov 11 ta davlat mukofotlari, shu jumaladan, 2 marta Lenin ordeni (1945-yil 6-aprel, 1954-yil 5-noyabr), 4 marotaba Qizil Bayroq ordeni (1943-yil 16-may, 1944-yil 4-iyul, 1944-yil 25-avgust, 1950-yil 15-noyabr), 2-darajali Vatan urushi ordeni (1944-yil 25-yanvar), Qizil Yulduz ordeni (1944-yil 3-noyabr) hamda jangovar, esdalik medallari, chet el ordenlari bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Harbiylar
General-mayorlar (SSSR)
Toshkentda vafot etganlar
Chigʻatoy qabristoniga dafn etilganlar