Vaira

Vaira (わいら) — yapon emakisidan olingan yapon youkayi, Savaki Suushining Hyakkai Zukan va Sekien Toriyamaning Gazu Hyakki Yagyou (1776) youkaylari bunga misol boʻla oladi.

Kontseptsiyasi 
"Hyakkay Zukan"da (Savaki Suushi, 1737), Bakemonodzukushida (化物づくし) (rassomi va yili nomaʼlum, Rey Kagayaga tegishli), Bakemono Emakida (化物絵巻)(rassomi va yili nomaʼlum, Kavasaki shahri muzeyi), Hyakki Yagyou Emakida (Oda Yoshitaro, 1832), u ulkan hoʻkiz tanasi va old oyoqlarining har birida oʻsadigan qalin oʻtkir tirnoqlari bilan tasvirlangan. Bu emakilarning har birida oʻz nomidan tashqari tushuntirish matni yoʻq, bundan tashqari ular haqida xalq afsonalarini aks ettiruvchi hujjatlar ham yoʻq, shuning uchun ular qanday yokaylarni tasvirlamoqchi boʻlganligi nomaʼlum. Barcha rasmlarda faqat tananing yuqori qismi tasvirlangan va uning pastki yarmi tasvirlangan rasmlar topilmagan, shuning uchun uning butun tanasi qanday koʻrinishi nomaʼlum.

Edo davrining „Kiyuu Shouran“ (嬉遊笑覧) yozmasiga koʻra, Kouhougen Motonobu tomonidan chizilgan Bakemono E (化物絵)da tasvirlangan youkaylardan biri „vaira“ nomi bilan atalganini koʻrish mumkin.

Shouva va Heysey davrlaridan boshlab youkayga oid adabiyotlar va bolalarning youkay rasmli kitoblarining manbalarida vaira youkayining asli nomaʼlum boʻlgan youkay ekanligi, togʻlarda yashashi va yirikligi, old oyoqlaridagi katta panjalarini mogura (mol) kabi mayda hayvonlarni qazib yeyish uchun ishlatishi, shuningdek, togʻlarda odamlarga hujum qiladigan va yeydigan katta youkay ekanligi haqida uch xil tushuntirishlar berila boshlangan.

Bakemonodzukushi haqida yozgan sanʼatshunos Nobuo Tsujining taʼkidlashicha, bu emakidagi „vaira“ rasmida u oʻzgargan qurbaqaga oʻxshagan yashil yirtqich hayvon (emakida はいら deb yozilgan, rasmga qarang) koʻrinishida tasvirlangan va Heysey davridan boshlangan baʼzi izohli matnlarda ham bu qurbaqa yoshligidan maʼnaviy kuchga ega boʻlganligi va uning tanasi yashil ekanligi taʼkidlangan.

Youkay tadqiqotchisi Katsumi Tadaning taʼkidlashicha, vairaning gʻalati koʻrinishidan kelib chiqib „vai“ (畏) „qoʻrquv“ yoki „daxshat“ degan maʼnoni va „vairay“ (畏畾) „qoʻrquvdan yumshoq boʻlish“ yoki „joyida qoʻrqish“ degan maʼnoni anglatadi. Bundan tashqari, Hyakkay Zukan ham, Gazu Hyakki Yagyou ham „vaira“ni „otoroshi“ bilan bir qatorda qoʻyishadi, shuning uchun „vaira“ (恐い, qoʻrquv) va „otoroshi“ (恐ろしい, daxshat) juftlik hosil qiluvchi ikkita youkay, deb talqin qilinishi mumkin.

Afsonasi 
Vaira togʻlarda mol (mogura) yeydigan, erkaklari jigarrang va urgʻochilari qizil rangda boʻlgan degan fikr bor, ammo youkay tadqiqotchilari Katsumi Tada va Kenji Murakamiga koʻra, bu gʻoya dastlab bolalar kitoblari seriyasida „Obake Bunko“da (おばけ文庫, „Maxluq Kutubxona“) (Taihey nashriyotlari, 1976) kelib chiqqan. Norio Yamada tomonidan yozilgan jildlardan birida „Vaira“ haqida yozuv mavjud, shuning uchun bu Yamada tomonidan yaratilgan narsa hisoblanadi. Biroq, Yamadaning taʼkidlashicha, u shunchaki oʻylab topmagan va asl manbani shunchaki unutgan, lekin uni aniq qayerdadir koʻrgan.

Ushi-kavazu 
Bakemonozukushi Emaki (Edo davriga oid, hozir shaxsiy mulkda va Fukuoka prefekturasi muzeyiga ishonib topshirilgan) youkay emaki boʻlib, unda ilgari koʻrilgan youkay rasmlariga yozuv qoʻyilgan va otoroshi „ushi-kavazu“ (牛かわず) nomi bilan kiritilgan (nomaʼlum sabablarga koʻra, bu emakidagi barcha youkaylarning nomlari oʻzgartirilgan). Ushbu sarlavhada ular suv havzalarida yashashlari va odamlarni yeyishlari aytilgan, ammo bu boshqa hech qanday maʼlumotnomalarda yoki afsonalarda uchramagan.

Manbalar

Yana qarang 

Youkay