MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Abdulmalik (katta toʻra)

Abdulmalik (Katta toʻra) (1848, Buxoro amirligi- 1909, hozirgi Pokistonning Peshovar shahrida vafot etgan) — Buxoro amiri Muzaffarning to‘ng‘ich o‘g‘li. Avval Karmana so‘ngra Gʻuzor (1860-68) viloyatlarida hokimlik qilgan.

Otasi – Buxoro amiri Muzaffarning siyosatidan norozi boʻlib, unga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib, Buxoro amirligida rus qoʻshiniga qarshi milliy ozodlik kurashida qatnashadi.

U ukasi amir Abdulahadxon taxtga kelguniga qadar Buxoro taxtining asosiy da’vogari hisoblangan.

Hayoti 
Said Abdumalik 1848—yilda tug‘ilgan. Otasi Muzaffarxon, onasi esa fors millatiga mansub Xosa Zumrad amirning to‘rt qonuniy xotinidan biri bo‘lgan. 1860—yillarda G‘uzor beki lavozimini egallab, Afgʻoniston amiri Sher Alixonning qiziga uylangan.

1868—yilda amir Muzaffar hukmronligi davrida Buxoro amirligi Rossiya imperiyasi hukmronligi ostiga oʻtdi. Harbiy taktikani oʻzgartirishga bir necha bor urinishlar va turk harbiy mutaxassislarining koʻmagiga qaramay, buxoro qoʻshinlari Yerjar (1866), Cho'pon ota (1868) va Zirabuloq (1868) janglarida uch marta magʻlubiyatga uchradilar.

Cho‘pon ota tog'idagi jangdan so'ng Samarqand shahri rus qo'shinlari tomonidan bosib olinadi. Samarqandning qo‘ldan ketishi Buxoro amirligiga kuchli ta'sir o‘tkazdi va “muqaddas shahar” mudofaasini tashkil eta olmagan amirga nisbatan norozilikni keltirib chiqardi. Said Abdumalik boshchiligida Hisorda otasiga qarshi qoʻzgʻolon bayrogʻi koʻtarilib, Samarqandda ozodlik kurashi uyushtirildi. Unga Shahrisabz mustaqil beklari Bobobek va Kitob beklari Jo'rabek qo'shildi. Har tomondan Hisorga “iymon uchun kurashuvchilar” oqib kela boshladi. Amirga qarshi “kofirlar”ga qarshi g‘azovot shiori ostida ko‘tarilgan qo‘zg‘olon juda tez tarqaldi. Buxoro amirligining sharqiy xududidagi shaharlarda amir Muzaffar tomonida tayinlangan hokimlari chetlashtirildi.

1868-yilda Rossiya imperiyasi bilan sulh tuzilishi va Buxoro uchun murakkab shartlar asosida Rossiya-Buxoro shartnomasining imzolanishi amir Muzaffar siyosatidan xalq noroziligini yanada kuchaytirdi. O‘sha yilning kuzida Buxoroda otasi taxtini egallashga urinayotgan Said Abdumalik boshchiligida yangi qo‘zg‘olon ko‘tarildi. Amir o‘g‘lining ustiga qo‘shin tortadi, biroq, mag‘lubiyatga uchraydi.

Amir yordam so‘rab general-leytenant Konstantin Kaufmanga murojaat qiladi, u general Abramov,AleksandrKonstantinovich qo‘mondonligida unga yordam berish uchun qo‘shin yuboradi. Qo'shinlar 1868—yil 27—oktabrda Qarshi, 1870—yilda Shahrisabz va Kitob bekliklarini egallab, amir Muzaffarga qaytardi. Qoʻzgʻolonchilar magʻlubiyatga uchradilar.

Buxorodan ketish va vafoti 
Qoʻzgʻolon barbod boʻlgach, Said Abdumalik dastlab Xivaga, Muhammad Rahimxon II huzuriga qochadi. Shundan soʻng u bir muddat Qoshgʻariyada Yoqub Bek bilan Yangi Hisor qalʼasida yashadi (1873). Yoqub Bek vafotidan keyin Hindistonda yerda ingliz hukumati hisobiga yashay boshlaydi. Said Abdumalik Katta to‘ra 1909—yilda Peshovarda vafot etdi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1848-yilda tugʻilganlar
1909-yilda vafot etganlar
Buxoro amirligida tugʻilganlar
Gʻuzor beklari
Abdulqodir ibn Sayid Abdulvahhob

Abdulqodir ibn Sayid Abdulvahhob — xurosonlik mashhur xattot, Amir Temurning kotiblaridan biri. „Qomus ul-aʼlam“ asarining muallifi Somiy Shamsiddinning yozishicha, uning ikkita dastxat kitobi boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Manbalar
Abdulhay

Abdulhay (14-15-asrlar) — miniatyurachi rassom. 1396-yilda Amir Temur uni Bagʻdoddan Samarqandga chaqirib olgan va saroydagi badiiy ustaxonalar-ning boshligʻi qilib tayinlagan. Bizgacha sanʼatkor asarlarining juda oz qismi yetib kelgan. Berlindagi antiqalar orasida mavjud boʻlgan „Saroy“ albomida rassomning ikki miniatyurasi („Oʻrdak“, „Jang manzarasi“), Istanbuldagi Toʻpqopu saroyida Abdulhay ning imzosi boʻlgan ikki asari saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdulhamid Majidiy

Abdulhamid Majidiy (taxallusi Abutanbal, Abdulhamid Majidiy Abdulhamid Majidiy, Chaqmoq 1902 – Kattaqoʻrgʻon – 1938) – oʻzbek shoiri, dramaturg, adabiyotshunos, jurnalist, pedagog. Dastlab eski maktabda, soʻngra Kattaqoʻrgʻonda ochilgan rus-tuzem maktabida ta’lim oldi. "Zarafshon" (1925 – 26), "Ozod Buxoro" (1927–28) gazetalarida muharrirlik qildi. Xorazm viloyat teatrida direktor, adabiy emakdosh (1929–33). Toshkentda "Mushtum" jurnalda (1934–37) ishladi. 1920-yildan mat-buotda uning she’rlari bosila boshladi. "Xandon lolalar" (1929), "Qaldirgʻoch" (1932), "Hangoma" (1937) nomli she’riy va nasriy toʻplamlari chop etilgan. "Varqa va Gulshoh", "Otsiz" pesalari bor. Kattaqoʻrgʻon shahridagi teatrga Ab.Abdulhamid Majidiy nomi berilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Adabiyotshunoslar
1902-yilda tugʻilganlar
1938-yilda vafot etganlar
Abdulhaq Kotib

Abdulhaq Kotib (1808, Toshkent -1886) — xattot. Abdulhaq kotib Buxoroda ta’lim olib qaytgach, oʻz shahridagi ma-drasada mudarrislik qilgan. 1881—84 yillarda Arabiston, Misr mamlakatla-riga va Istanbul shahriga sayohat qilgan. Ta’liq, riqo’, suls, nasta’liq xatla-rini yaxshi oʻzlashtirgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida u koʻchirgan oʻndan ortiq qoʻlyozma mavjud.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1808-yilda tugʻilganlar
1886-yilda vafot etganlar
Shuhrat Abdumalikov

Shuhrat Ravshanovich Abdumalikov (1970.21.1, Samarqand) — teatr rassomi, Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1999). M. Uygʻur nomidagi Toshkent sanʼat institutini tugatgan (1995). 1991-yildan Rus yosh tomoshabinlar teatri (hozirgi Oʻzbekiston yoshlari teatrida, 1997-yildan Abdumalikov Hidoyatov nomidagi teatrda bosh rassom. Rus yosh tomoshabinlar teatri („Sohil boʻylab chopayotgan olapar“, 1993, Chingiz Aytmatov asari asosida; „Alvongul“ ertak spektakli, 1993 va boshqalar) hamda Abdumalikov Hidoyatov teatri („Navroʻza“, 1998 va boshqalar) spektallari uchun asar ruhiga mos sahna bezaklari yaratdi. Abdumalikovning badiiy mahorati ayniqsa „Sharq taronalari“ 1 — 2 xalqaro musiqa festivallari (1997, 1999)ga yaratgan sahna bezaklarida namo-yon boʻldi. Toshkent sanʼat instituti (1995-yildan), hozirgi Kamoliddin Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn institutida (1997-yildan) katta oʻqituvchi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

1970-yilda tugʻilganlar
21-yanvarda tugʻilganlar
Abdujabbor Abdurazzoqov

Abdurazzoqov Abdujabbor (1932, Bekobod sh.- 1995, Toshkent) — fizik olim, Oʻzbekiston fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1984), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990). Fizika-mat, fanlari doktori (1972), professor (1973). Oʻrta Osiyo davlat universitetini tugatgan (1956). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Fizika-texnika institutida, Toshkent politexnika institutida, Moskva yaqinidagi Dubnada joylashgan Yadro tadqiqotlari Birlashgan instituti (YATBI)da ishlagan (1958-72). Toshkent Davlat Universiteti fizika fakulteti dekani (1972-80), kafedra mudiri (1968-95), Toshkent Davlat Universiteti oʻqituvchilar malakasini oshi-rish fakulteti dekani (1980-88). Ilmiy ishlari yadro spektroskopiyasiga oid. YATBIda — oʻzi yaratgan beta-spektrograflar majmui asosida muhim natijalar olgan. Qisqa yashovchi 100 dan ortiq neytroni yetishmaydigan yadrolarni oʻrgangan, 25 dan ortiq yadroning parchalanish tuzil-masini taklif qilgan, 8 ta yangi izo-topni kashf etgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti laureati (1978).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekiston fiziklari
1932-yilda tugʻilganlar
1995-yilda vafot etganlar
Toshkentda vafot etganlar
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Abdurasulboy madrasasi

Abdurasulboy madrasasi – Xivadagi me’moriy yodgorlik (1906). Yor Muhammad devon masjidining janubiy-shariy burchagiga tutashib ketgan. Mirzaboshi Abdurasulboy buyrugʻiga binoan qurilgan. Ichan-qal’aning bir qismi sifatida 1990-yilda YuNESKOning Butunjahon merosi obyektlari roʻyxatiga kiritilgan. Hozirgi vaqtda u soʻzana kashtasi ustaxonasi va koʻrgazma maydoni sifatida foydalaniladi.

Tarixi 
Abdurasulboy madrasasi 1906-yilda Xiva shahrining shahriston qismida bunyod etilgan. 1906-yili barpo etilgan bu madrasa egasi Abdurasulboyning tugʻilib oʻsgan uyidan va uyi yonidagi Sayid Alouddin maqbarasidan taxminan ikki yuz metr janub tomonda joylashgan. Abdurasulboy Purkomil taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. U Xiva xonligidagi nufuzli ayonlardan Muhammad Rasul Mirzoning ukasi va Komil Xorazmiyning oʻgʻlidir. Xattot, shoir, musiqashunos sanʼatkor boʻlgan Abdurasulboy Muhammad Rahimxon II davrida Gurlan tumanida hokim, keyinchalik xonlik devonxonasida mirzaboshi boʻlib ishlagan. „Purkomil“ nomi bilan devon tuzgan.

Abdurasulboy madrasasiga kirish peshtoqi ustidagi marmar taxtadan turkiy tilda yozilgan sheʼriy taʼrix oʻrin olgan. Ushbu sheʼr nastaʼliq xatida bitilgan.
Eshik biynasiga usta oʻzining ismini oʻyib yozgan: Amali usta Bogʻbek. Abdurasulboy madrasasining boshqa madrasalardan farqli tomonlari mavjud, yaʼni binoga kirilgach oʻng tarafda yotoqxona-hujralar, chap arafda masjid, oʻquv xonasi mavjud. Umumiy koʻrinishi trapetsiyasimon shaklda. Abdurasulboy madrasasining tashqi qiyofasi xalq tilida „Xurjun“ madrasasi deb nom olgan Xoʻjamberdibiy madrasasiga oʻxshab ketadi.

Meʼmorchiligi 
Madrasa (30x65 metr) ikki hovlili. Kirish qismi ikki hovlining oʻrtasida joylashgan boʻlib, bir-biriga ulangan ikki qismdan iborat, bir tomoni madrasa hovlisiga qaragan. Abdurasulboyning ikki qizi ikki hujrada dafn etilgan. Gʻarbiy hovlining (6,9x3,6 metr) ikki burchagida ikkitadan chorsi xona, janubida gumbaz tomli masjid, shimolida balxi gumbazli, ikki eshikli xona bor. Bu hovliga ikki tomoni darchali dahliz orqali kiriladi. Sharqiy hovli (7,1x5,5 metr) ham hujralar bilan oʻralgan. Dahliz tepasidagi kichik xonalar, talabalar yashaydigan va boshqa hujralar balxi gumbazlar bilan yopilgan. Devorlari silliqlangan gʻishtdan. Peshtoqi va dandanasiga yashil koshindan bezaklar ishlangan.

Hozirgi paytda Abdurasulboy madrasasida qadimgi usulda, tabiiy boʻyoqlar bilan ipak iplardan qoʻlda soʻzanalar toʻqish ustaxonasi ishlab turibdi.

Manbalar 

Xorazm meʼmoriy yodgorliklari‎
Xorazm madrasalari
Joʻra Abdurasulov

Joʻra Majidovich Abdurasulov (8-may 1921-yil — Toshkent — 10-sentyabr 1990-yil) — rentgenolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964), tibbiyot fanlari doktori (1952), professor (1954). Sam-MI rentgenologiya kafedrasining dotsenti (1948-1951), 1952-yildan Toshkent vrachlar malakasini oshirish institutining kafedra mudiri, Oʻzbekiston rentgenologiya, radiologiya va onkologiya ilmiy tadqiqot instituti direktori (1958-76). Joʻra Abdurasulovning asosiy ilmiy ishlari ultratovush diagnostikasi, toʻgʻri ichak rakining rentgenodiagnostikasi va koʻp sonli rak kasalligi muammolariga oid. U rakka qarshi va radiologiya sohasidagi xalqaro anjumanlarda qatnashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1921-yilda tugʻilganlar
5-avgustda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
9-oktyabrda vafot etganlar
1990-yilda vafot etganlar
Mamajon Abdurasulov

Mamajon Abdurasulov (1927, Shahrixon tumani Naynovo qishlogʻi — ?) — Xalq oʻqituvchisi (1981). Fargʻona pedagogika institutining boshlangʻich taʼlim metodikasi fakultetini tamomlagan (1963). 1950-yildan Andijon viloyatining Shahrixon tumanidagi 41-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. 40 yildan ortiq mehnat faoliyati davrida uning bolalarni ragʻbatlantirish orqali taʼlim-tarbiyani yuqori saviyaga koʻtarish usuli Oʻzbekiston va boshqa mamlakatlarda keng ommalashtirilgan.

Manbalar 

1927-yilda tugʻilganlar
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Sodiqjon Abdurasulov

Sodiqjon Abdurasulov (1937.9.5, Shahrixon tumani) — Oʻzbekiston Qahramoni (1996). Oʻrta maktabni tamom-lab, mehnat faoliyatini Shahrixon tumanidagi „Oltin vodiy“ jamoa xoʻjaligida shofyorlikdan boshlagan (1955-65), shu xoʻjalikda paxtachilik (1965-93), 1993-yildan gʻallachilik brigadasiga boshliq. A.rahbarlik qilgan brigada uzoq yillar davomida paxtachilik va donchilikda yuqori koʻrsatkichlarga erishdi (paxtadan 22-45 s/ga; gʻalladan 1995-yilda 55 s/ga, 1997-yilda 70 s/ga). A.Andijon viloyatida boshqa mintaqalardan keltirilgan yangi bugʻdoy navlarini sinash va ulardan moʻl hosil olish boʻyicha tajriba maktabi yaratdi.

Manbalar 

Oʻzbekiston qahramonlari
1937-yilda tugʻilganlar
9-mayda tugʻilganlar
Abdulaxad Abdurashidov

Abdulaxad Abdulhamidovich Abdurashidov (1956.11.06, Margʻilon) — sozanda (naychi). Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Fargʻona davlat musiqa bilim yurti (1975) va Toshkent davlat konservatoriyasini 1981-yil tugatgan. Margʻilondagi „Doʻstlik“ bolalar ansamblida badiiy rahbar (1983-90), Oʻzteleradio kompaniyasining „Maqom“ ansamblida sozanda (1990-yildan). Repertuaridan mumtoz va xalq cholgʻu kuylari („Choʻli Iroq“, „Yovvoyi Chorgoh“, „Qalandar“, eroncha „Shoda-shoda“ va boshqalar), oʻzbek ashula va katta ashulalarning cholgʻu yoʻllari („Figʻon“, „Hanuz“, „Ey, sabo“, „Bir kelsun“ va boshqalar) oʻrin olgan. Ijro uslubiga badihagoʻylik, musiqiy-ifodaviy vositalarning yorqinligi, shu jumladan noziq nolalardan mohirona foydalanish xosdir. Bastakor sifatida „Nay nolasi“, „Nigohing“ kabi kuylarni, „Fargʻona ekan doʻstlar“, „Margʻilon atlaslari“, „Paydo boʻlibdi“ va boshq ashulalarni yaratgan.

Manbalar
Komiljon Abdurashidov

Komiljon Abdurashidov (1937, Fargʻona viloyati) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutining filol. fakultetini tugatgan (1967). Mehnat faoliyati 1956-yildan boshlangan. Paxtaobod tumanidagi 25-maktabda oʻqituvchi, ilmiy boʻlim mudiri, direktor oʻrinbosari, direktor. 1973-yildan Oltinkoʻl tumanidagi 22-maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. A. darslarni koʻrgazmali qurollar, texnik vositalar yordamida tashkil etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Abdurahim Nizoriy

Abdurahim Nizoriy (1770, Qashqar – 1848, Turfon) – uygʻur shoiri, xattot. Qashqar hokimi Zuhriddinbek saroyida bosh mirza boʻlgan. Qashqar, Xoʻtan, Uchturfon, Kuchor va Turfon kabi shaharlarda madrasalar qurdirgan, adabiyot, san’atga doir asarlarni toʻplagan. Maktab va madrasalar uchun Hofiz va Navoiy asarlari asosida "Xoʻja Hofiz", "Navoiy" nomli darsliklar tuzgan (1805). Uygʻur adabiyotida birinchi boʻlib toʻqqiz doston ("Farhod va Shirin", "Layli va Majnun", "Vomiq va Uzro", "Chahor dar-vesh", "Mahzun va Gulniso", "Mas’ud va Diloro", "Robiya va Sa’din", "Durr un-najot", "Malika va shoh")dan iborat "Muhabbat dostonlari" turkumini yaratgan. Har bir doston debochasida Navoiy haqida soʻzlab uning dostonlaridan na-munalar keltirgan. Ijodiy merosi 20 ga yaqin doston, 80 dan ziyod muhammas (40 tachasi Navoiy gʻazallariga bogʻlangan), bir qancha qissa, qasida va boshqalardan ibo-rat. U Navoiy, Umar Xayyom, Hofiz, Bedil she’rlarini, "Shohnoma"ni, "Ming bir kecha"ning 370 dan ortiq hikoyatini uygʻur tiliga tarjima qilgan. Navoiy kulliyotining A. N. koʻchirgan nodir nusxasi Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Qoʻlyozmalar institutida 2saqlanadi (inv. № 136).

Manbalar 

Shoirlar
Madrasa asoschilari
1770-yilda tugʻilganlar
1848-yilda vafot etganlar
Uygʻur shoirlari
Abdurahim toshtarosh

Abdurahim toshtarosh, (asli) Turdiyev Abdurahim (1870 — Nurota tumani Gʻozgʻon qishlogʻi — 1938) — mashhur toshtarosh, xalq ustasi, meʼmor. Toshdan ajoyib haykallar yasagan. Buxorodagi Sitorai Mohi Xosa saroyidagi ikki sher haykali bu mohir toshtarosh sanʼatining nodir namunasidir. Kar-manadagi Sultonobod-Olchin bogʻini bezashda, soʻngra Sitorai Mohi Xosa saroyi qurilishida ishtirok etgan. Gʻozgʻondagi Shohimardon marmar masji-di (1913), Dehbaland qishlogʻidagi mas-jidni qurgan. Buxoro, Toshkentdagi kat-ta binokorlik ishlarida (jumladan hozirgi Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Prezidiumi binosi) va boshqalarni bezashda faol qatnashgan. Mar-mardan uy-roʻzgʻor buyumlari, haykallar (baliq, timsoh va boshqalar) yaratgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdurahimbiy

Abdurahimbiy — (Abdurahimxon (1700—1733, Xoʻjand),  Qoʻqon xoni (1721—1733). Oʻzbeklarning Ming sulolasidan. Abdurahimbiy otasi vafotidan keyin taxtga o‘tirgan Shohruxbiyning oʻgʻli. 1725-yil Buxoro xonligining zaiflashganidan foydalanib, 20 ming kishilik qoʻshin bilan Xoʻjandni, 1726-yil esa Oʻratepani, 1732-yil Samarqandni egallagan. Shahrisabz hokimi Olimbek valineʼmaning (boshqa manbalarga koʻra Ibrohim otaliq kenagasning) qizi Oychuchuk oyimni oʻz nikohiga olgan. Shahrisabzlik kenagashlar bilan ittifoq tuzib, Abdurahimbiy Samarqandda olti oy turgach, Fargʻonaga qaytgan. 1733-yil suiqasd natijasida oʻldirilgan. Abdurahimbiy oʻlimidan soʻng Qoʻqon xonligi zabt etilgan hududlardan ajragan. Abdurahimbiy davrida Qoʻqonda qal’a qurilgan boʻlib, u hozirgi „Eski qoʻrgʻon“ deb ataladi.

Hukmdorlik davri 
Muhammad Abdurahimbiy taxtga o‘tirganidan so‘ng minglar sulolasi tasarrufidagi yerlar kengaya boshlaydi. Uning hukmronligi davrida 1725-yilda Xoʻjand,1724-yilda Andijon hamda 1726-yilda O‘ratepani bosib olib, Qo‘qon xonligi tarkibiga kiritadi. Abdurahimbiy dastlab Xoʻjandni tinch yoʻl bilan zabt etishga harakat qilgan, biroq Yuz oʻzbek urugʻidan boʻlgan Oqboʻtabiy shahri hukmdori tinchlik muzokaralarini rad etgan va tez orada vafot etgan. Abdurahimbiy Ming urugʻiga mansub oʻzbek hukmdorlaridan birinchisi boʻlib, tarixchilar uni Amir Temurga qiyos qilib, sohibqiron deb atashgan. Keyinchalik Abdurahimbiy Samarqandni oʻziga boʻysundirmoqchi boʻlib, Kenagas oʻzbek urugʻidan boʻlgan Shahrisabz hukmdorlari bilan ittifoq tuzadi. 1732-yilda Abdurahimbiy Samarqandni egallashga muvaffaq boʻladi. Abdurahimbiy Xo‘qand qishlog‘i o‘rni va atrofida yangi shaharga (avval Qal’ai Rahimbiy deb nomlangan, so‘ng esa Qo‘qon) asos soladi va bu shahar xonlikning poytaxtiga aylanadi. Poytaxtda yangi qal’a qurilib, keng ko‘lamli obodonlashtirish ishlari olib boriladi.

Vafoti 
Abdurahimbiy 1733-yilda fitna natijasida oʻldirilib, davlat hokimiyati ashtarxoniylar taʼsiriga tushib qolgan ukasi Abdulkarimbiy oʻtadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Bobobekov H. N., Qoʻqon tarixi, T., 1996; I brat, Fargʻona tarixi, T., 1991.
 Levi, Scott C. The Rise and Fall of Khoqand, 1709-1876: Central Asia in the Global Age. University of Pittsburgh Press, 2017.
 Bosworth, C. E. The new Islamic dynasties. A chronological and genealogical manual. N. Y., 1996.

Kishilar
Qoʻqon xonligi hukmdorlari
1700-yilda tugʻilganlar
1733-yilda vafot etganlar
Abduvali Abdurahimov

Abduvali Abdurahimov (1935.5.6, Namangan viloyati Chortoq tumani Koroskon qishlogʻi) — Oʻzbekiston Qahramoni (1999). Mehnat faoliyatini 1953-yilda jamoa xoʻjaligi aʼzoligidan boshlagan. 1964-yildan Chortoq tumanidagi hozirgi „Oʻzbekiston mustaqilligining 5 yilligi“ shirkat xoʻjaligida brigada boshligʻi. Abdurahimov rahbarlik qilgan brigada uzoq yillar davomida paxtachilik va gʻallachilikda yuqori natijalarga erishdi (1999-yilda 26 ga maydonda paxtadan 49 s/ga, 44 ga maydonda gʻalladan 62 s/ga hosil olindi). Paxtachilik va gʻallachilik sohalarida koʻplab shogirdlar yetishtirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Oʻzbekiston qahramonlari
1935-yilda tugʻilganlar
5-iyunda tugʻilganlar
Abdurahmon

Abdurahmon (1844—1901.1.10) — Afgʻoniston amiri (1880—1901). Doʻstmuhammadxonning nabirasi. Taxt uchun oʻzaro nizolarda magʻlubiyatga uchragach, Turkistonga qochgan (1869). 1878— 1880-yillardagi ingliz-afgʻon urushi davrida vataniga qaytib, Shimoliy Afgʻonistonda oʻz hokimiyatini oʻrnatgan (1880). 1880-yil 31-iyulda Zammada Afgʻoniston amiri deb tan olingan. Abdurahmon Afgʻonistonning hududiy yaxlitligini saqlashga intilgan, biroq Angliyaning zoʻravonligi ostida „Dyurand chizigʻi“ni Afgʻonistonning sharqiy chegarasi deb tan olishga majbur boʻlgan (1893). Unga koʻra, koʻplab afgʻon aholisi yashaydigan hududlar Angliyaning Hindistondagi mulklari qatoriga kiritilgan. Abdurahmon ichki nizolarga barham berib, mamlakat xoʻjaligini mustahkamlashga imkon yaratib bergan hukmdor sanaladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1844-yilda tugʻilganlar
1901-yilda vafot etganlar
1-oktabrda vafot etganlar
Barakzoilar sulolasi
Afgʻoniston amirlari
19-asr afgʻon hukmdorlari
20-asr afgʻon hukmdorlari
Osiyodagi 19-asr hukmdorlari
19-asr afgʻon siyosatchilari
Abdurahmon I

Abdurahmon I (731/734-788) — Qurtuba amiri (756 yildan). Pirenei yarim oroldagi Arab amirligi va Qurtuba umaviylari sulolasi asoschisi. Mamlakatda hokimiyatni markazlashtirish siyosatini olib borib, ichki nizolarga qarshi kurashgan, qabilalar isyonlarini beayov bostirgan (yana qarang Qurtuba xalifaligi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

788-yilda vafot etganlar
Abdulrahmon II

Abdurrahmon ll, Abdurrahmon ibn Hakam ibn Hishom ibn Abdurrahmon ibn Muoviya ibn Hishom (792-22.09.852). Qurtuba amiri (822-852). 792-yil Toledoda tugʻilgan.
Hakam ibn Hishom vafot etgach, taxtga uning oʻgʻli Abdurrahmon oʻtirdi. Abdurrahmon franklar xavf solayotgan shimoliy hududlarga eʼtibor qaratdi.
823-yili Abdulkarim ibn Abdulvohid ibn Mugʻiys boshchiligida katta qoʻshin joʻnatdi. Qoʻshin janglarda gʻalaba qozonib Qurtubaga katta oʻljalar bilan qaytdi. Bu magʻlubiyatdan soʻng franklar musulmonlar bilan urushni davom ettirishdan tiyilishdi. Abdurrahmon ll 837-yilda xristianlar va yahudiylar oʻrtasidagi ixtilofdan foydalanib Toledoni qaytarib oldi. Abdurrahmon ll franklarga qarshi urushni davom ettirdi. Normannlar
843-yili Andalusiyaning gʻarbiy qismini talon-toroj qildi. Ular vikinglar boʻlib dengizda hukmron edilar. Normannlar hujum qilgan vaqtda musulmonlarning floti yoʻq edi. Abdurrahmon ll dengizdan boʻladigan xavfni bartaraf etish uchun flot tuzishga buyruq berdi. 852-yil
22-sentyabrda Abdurrahmon ll vafot etdi.

Adabiyotlar 
 Shodmon Vohidov, Alisher Qodirov „Sharqning mashhur sulolalari“;
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

792-yilda tugʻilganlar
852-yilda vafot etganlar
Abdulrahmon III

Abdurrahmon lll (891-961). Qurtuba amiri (912-961). Hukmronligi davrida bir qator muvaffaqiyatlarga erishgan.
931-yili Seutani,932-yilda Toledoni zabt etgan. 955-yildan Leon va Navarra qirollarini oʻlpon toʻlashga majbur qilgan. Fotimiylardan Shimoliy Afrikaning bir qismini tortib olgan. Harbiy flotni kuchaytirgan, uning floti oʻsha zamonda Oʻrtayer dengizidagi eng kuchli flot boʻlgan. Vizantiya va Muqaddas Rim imperiyasi imperatorlari bilan diplomatik munosabatlar oʻrnatgan. Turli arab va barbar qabilalari taʼsiridan qutulish uchun yevropalik yollanma jangchilar va qullardan „saqoliba“ nomli boʻlinmalar tuzgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

891-yilda tugʻilganlar
961-yilda vafot etganlar
Abdurahmon Vali maqbarasi

Abdurahmon Vali maqbarasi — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik (14-asr). Maqbara (18,5x10,8 m) uch gumbazli, tarhi toʻgʻri burchakli. Ziyoratxona va ikki goʻrxonadan iborat. Ziyoratxonaning toʻrt tomoni ravokli. Shimoliyravoqda eshik oʻrni bor. Bosh tarzidagi peshtogʻining ikki burchagida tomga chiqiladigan zina, gʻarbiy devo-rida mehrob bor. Goʻrxona ikki murab-ba tarhli xona (4,85><4,7 m) dan ibo-rat boʻlib, biridan ikkinchisiga ravoq orqali oʻtilgan. Goʻrxonaning birida ikki qator ganch suvoqli katta-kichik sagʻanalar, ikkinchisida xom gʻishtdan qurilgan yirik sagʻana joylashgan. Bu xonalarning tomi dastlab gumbazli boʻlgan. Taʼmir vaqtida tekis tom va sinchli devorlar ishlangan. 1950-86-yillarda oʻrganilgan va taʼmir qilingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil