MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Rezina buyumlar

Rezina buyumlar — rezina ishlatib tayyorlanadigan mahsulotlar. Mashina detallari va agregatlari tayyorlashda, xalq xoʻjalik isteʼmolida ishlatiladi. Rezina buyumlar texnik buyumlar va poyabzallarga boʻlinadi.

Rezina texnik buyumlar (RTB)ga qolipga quyib olinadigan buyumlar, qolipga quymasdan olinadigan buyumlar, transportyor lentalari, tasmalar, rezina quvurlar va boshqa kiradi. Qolipga quyib olinadigan RTB ga qistirmalar, zichlagichlar (salniklar, halqalar, chang, suv, moy oʻtkazmaydigan qopqoqchalar, rezinametall amortizatorlar va boshqalar) kiradi. Bular pressqolipta rezina aralashmasini quyib, soʻngra vulkanizatsiya qilib yoki bosim ostida quyib olinadi. Qolipga quymasdan olinadigan RTBga, asosan, avtomobil, samolyot, temir yoʻl vagonlarining oynalarini zichlashda, bino panellari orasini zichlashda ishlatiladigan buyumlar kiradi. Ular turli uzunlik va koʻndalang kesimli qilib tayyorlanadi. Transportyor lentalari turli ishlarga moʻljallangan konveyerlarning elementi hisoblanadi. Lentalar, asosan, matolar qoʻshib tayyorlanadi. Juda mustahkam lentalar latunli poʻlat tros bilan armaturalanadi. Tasmalar avtomobil dvigatellarida, qishloq xoʻjaligi mashinalari, turli sanoat qurilmalaridagi tasmali uzatmanpng egiluvchan elementi boʻlib, yassi va ponasimon xillarga boʻlinadi. Yassi tasma transportyor lentalarga oʻxshash rezinagazlama plastinkadan koʻp qatlamli kilib tayyorlanadi. Ponasimon tasmalar trapetsiodal kesimga ega boʻlib, rezina qatlam tasmaning yetakchi qatlami va trapetsiyaning kichik asoslari orasida boʻladi, tasmaning tashqi qismi mato bilan qoplanadi.

Gaz, suyuqlik, sochiluvchan materiallar va boshqalarni ortiqcha bosim yoki vakuum bilan uzatishda egiluvchan rezina quvurlar ishlatiladi. Bunday quvurlar rezinadan orasiga mato armatura qoʻyib tayyorlanadi.

Rezina buyumlar jumlasiga rezina poyabzallar ham kiradi. Ular yelimlab, shtamplab, qolipga quyib tayyorlanishi mumkin. Rezina poyabzallar oyoqlarni namdan, zararli muhitlardan, past tradan, shikastlanishdan asraydi. Ular, asosan, ish poyabzali hisoblanadi (yana qarang Poyabzal).

Manbalar
Rezinatexnika sanoati

Rezinatexnika sanoati - neft kimyosi sanoati tarmogʻi. Tarmoq korxonalarida sintetik va tabiiy kauchuk asosida turli rezina buyumlari tayyorlanadi. Asosiy mahsulotlari: avtomobil, mototsikl, traktor, velosiped va boshqa mashinalarga shinalar, rezina qoʻlpoqlar, transportyorlar, tashish lentalari, uzatma tasmalar, mashinalar va turli mexanizmlar uchun quyma va noquyma detallar, issiqlik va elektr izolyasiyasi materiallari va boshqa Bundan tashqari, Rezinatexnika sanoatis. korxonalarida avtomobillar va qishloq xoʻjaligi mashinalari shinalari tiklanadi, rezinali poyabzallar, rezina aralash gazmollar, sanitariya va gigiyena anjomlari, sport buyumlari, oʻyinchoklar va boshqa ishlab chiqariladi. Rezinatexnika sanoatis. mahsulotlari mashinasozlik, kimyo, kumir, metallurgiya va boshqa sanoat tarmoklarida, transport va harbiy texnikada qoʻllaniladi.

Oʻzbekistonda bu tarmoqning ilk korxonasi Toshkent rezinatexnika mahsulotlari zdi 1944-yilda ishga tushirildi va toʻla quvvat bilan ishlay boshladi. Ilgari, asosan, rezina mahsulotlari i.ch.ga ixtisoslashgan "Oʻzbekrezinatexnika" birlashmasi (1975) 1987-yildan xalq isteʼmoli tovarlari i.ch.ga oʻtdi.

Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan soʻng, Rezinatexnika sanoatis. korxonalari qayta jihozlanib, mashinasozlik korxonalariga butlovchi qismlar i.ch.ga yoʻnaltirildi. 1992-yildan "Oʻzbekrezinatexnika" birlashmasida yengil avtomobil shinalarini tayyorlash oʻzlashtirildi. 1996-yilda yiliga yengil avtomobil uchun 1,5 mln. dona, yuk avtomobillari uchun 200 ming dona shina ishlab chiqariladigan quvvatlar ishga tushirildi.

Bundan tashqari, "Oʻzbekrezinatexnika" birlashmasi va kimyo sanoatining boshqa korxonalarida (Samarqand kimyo zdi) kalishlar i.ch. 10 mln.dan juftga yetkaziladi (1995). Shuningdek, bu tarmoq korxonalari respublika avtomobil sanoati uchun turli xildagi rezinatexnika mahsulotlari ishlab chikaradi.

Risqivoy Yoqubov.

Manbalar
Reznatron

Reznatron [rezonator va ing. (elec)tron — (elek)tron] — kuchli tebranishlarni kuchaytirish va generatsiyalash (hosil qilish) uchun moʻljallangan elektron lampa (tetrod). R.da elektrodlar kirish va chiqishdagi tebranma tizimlarni hosil qiluvchi rezonatorlarning bir qismi hisoblanadi. Bir uchi ochiq, ikkinchi uchi qisqa tutashtirilgan 2 koaksial sim boʻlagi rezonator vazifasini oʻtaydi. Bu simlarning uzunligini oʻzgartirish bilan R.ning xususiy chastotasi oʻzgartiriladi. R. bilan tebranishlar detsimetrli diapazonda uzluksiz rejimda 85 kVt gacha, impulsli (uzlukli) rejimda bir necha yuz kVt gacha kuchaytiriladi.

Manbalar
Rezolyusiya

Rezolyutsiya (lot. resolutio — qaror) — 1) yigʻilish, konferensiya va boshqalarda qabul qilinadigan qaror; 2) mansabdor shaxsning ish qogʻozi ustiga bitilgan fikri, qarori, farmoyishi.

Manbalar
Rezonator

Rezonator (lotincha: resonare — akssado bermoq) — rezonans hodisasi sodir boʻladigan tebranma tizim. R.ga tashqi oʻzgaruvchan kuch taʼsir etganda unda majburiy tebranishlar hosil boʻladi. R.ning akustik, elektromagnit va boshqa xillarimavjud. Oddiy akustik R. — tor, kamerton, membrana va boshqa Oddiy elektromagnit R. tebranish konturidir. Oʻta yuksak chastota (109— 10" Gs) diapazonida berk (hajmiy) R.lar, millimetrli, submillimetrli va optik radiotoʻlqinlar diapazonida ochiq R.lar ishlatiladi. Koʻzgular tizimidan iborat R. optik, kristall plastinkalardan iborat R. kvars R. deb ataladi. R. musiqa asboblarida, kup texnik qurilmalarda qoʻllaniladi.

Manbalar
Rezorsin

Rezorsin, m — dioksibenzol, C6H4(OH)2 — ikki atomli fenol, oʻziga xos xushboʻy, shirin, rangeiz kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 110,8°, qaynash temperaturasi 280,8°. Suvda, efirda, spirtda eriydi. Sanoatda m — benzoldisulfokislotaga ishqor taʼsir ettirib olinadi. R. boʻyoqlar, plastmassalar va portlovchi moddalar i.ch.da, shuningdek, tibbiyotda teri kasalliklarini davolashda antiseptik eritma va maz sifatida ishlatiladi. REZUS, bengal makakasi (Massasa mulatta, yaʼni M. rhosus) — makakalar urugʻiga mansub maymun. Uz. oʻrtacha 80, dumi 25 sm; ogʻirligi 8–13 kg. Yungi sargʻishyashil, qorni va oyoklarining ichki tomoni okish. Terisi, odatda, okish tusda, urchish davrida yuzi va oʻtirgʻich soʻgali oʻtkir qizgʻish tusga kiradi. Janubiy (Hindiston) va Jan.

Sharqiy Osiyoda (Nepaldan Shimoliy Myanmagacha) tarqalgan. Daraxtda va koʻpincha yerda tuda boʻlib yashaydi. Barmoklari va tovoniga tayanib 4 oyokda yuradi. Yaxshi suzadi va shoʻngʻiydi. R. serjahl va agressiv boʻlganidan ular toʻdasida dominantliktobelik sistemasi qatʼiy emas. Yil davomida, koʻproq bahor va kuzda bolalaydi. Tutqunlikda yaxshi koʻpayadi. Hayvonot bogʻlarida boqiladi. Lab. hayvonlari sifatida foydalaniladi. R.da qoqshol, difteriyaga qarshi emlash metodlari ishlab chiqilgan, antibiotiklar va boshqa dorilar taʼsirida tekshirib koʻrilgan. R. eritrotsitlar bilan immunlangan hayvonlar qoni plazmasi yordamida odam qonida rezusfaktor antigeni kashf qilingan.

Manbalar
Rezus-faktor

Rezus-faktor (Rh) — odamlar va bengal makakalari eritrotsitlarida boʻladigan antigen. Rezus-faktor bor yoki yoʻqligiga qarab rezusmusbat (Rh+ odamlarning 85%) va rezusmanfiy (Rh— odamlarning 15%) organizmlarga ajratiladi. Qon quyishda Rezus-faktorning amaliy ahamiyati katta. Rezusmanfiyli odamlarga rezusmusbatli odamlarning qoni quyilsa yoki rezusmanfiyli ayolning homilasi rezusmusbatli boʻlsa, immun kasallik (chaqaloqlarning gemolitik kasalligi va boshqalar) vujudga kelishi mumkin. Bunday holatlarni aniqlash va davolash hozir yaxshi yoʻlga qoʻyilgan. Tugʻruq vaqtida, shuningdek, qon quyishda qon gruppasi kabi, Rezus-faktor ham, albatta, hisobga olinishi shart.

Manbalar
Rezba

Rezba (rus. rezat — kesmoq soʻzidan) — har xil shaklli detallarning ichki yoki tashqi sirtiga oʻyilgan ariqcha va boʻrtmalar. Mashina detallari, mexanizmlar, asboblar, apparatlar, inshootlarning qismlari va detallarni biriktirish uchun ishlatiladi. Ariqcha va boʻrtmalarning shakliga qarab, uchburchak, toʻgʻri toʻrtburchak, trapetseidal, tirak, truba; oʻlchov tizimiga koʻra, metrik va dyuym; kirim soniga qarab, 1,2 va koʻp kirimli; detalning oʻiilgan sirtiga va yoʻnalishiga qarab, tashqi (vint, bolt va boshqalar) va ichki (gayka) xillarga, oʻramning yoʻnalishiga (chapdan oʻngga yoki oʻngdan chapga) qarab, oʻnaqay va chapaqay xillarga boʻlinadi. Rezbaning ikki qoʻshni boʻrtmasi yoki ariqchasi orasidagi masofa (S) Rezba qadami deyiladi. U oʻzgarmas (ravon) va kattalashib boradigan boʻlishi mumkin.

Rezbani qoʻlda (plashka, metchik bilan), metall kesish stanoklarida (maxsus moslama — kesish kallagi oʻrnatib), oʻyish va kesish stanoklarida ochish mumkin. Rezba oʻyish stanogi bosym taʼsirida tashqi Rezba oʻyish uchun ishlatiladi. Yassi va dumaloq qurolli xillari bor. Bunda zagotovka sirtidan qirindi olinmaydi. Rezba metall kesish stanogida tashqi hamda ichki Rezba kesish mumkin. Bunda plashka yoki keskichlar yordamida zagotovka sirtidan kirindi olinadi. Rezba qirqish keskichlari oʻrnatilgan kallaklar bilan Rezba ochishning uyurma usuli keng tarqalgan. Bu usulda kallaklar detalga nisbatan ekssentrik tarzda joylashtiriladi. Detal kallakning bir aylanishiga mos ravishda Rezba kadamiga teng oʻq boʻyicha suriladi.

Rezba elementlari (tashki, ichki va oʻrta diametri, qadami va boshqalar) Rezba oʻlchash asboblari va qurollari yordamida tekshiriladi. Bular: kalibrlar, mikrometr, rezbomer, Rezba andazalari, sinus lineykalar, mikroskop, optimetr, proyektor va boshqa

Manbalar 

    

Texnik detallar haqidagi chala maqolalar
Rezba nakatlash

Rezba nakatlash — sovukdayin plastik deformatsiyalash usuli bilan detallarga rezba ochish. Maxsus asboblar (dumaloq roliklar, yassi plashkalar va boshqalar) yordamida amalga oshiriladi. Rezba nakatlash usuli, asosan, kalta mahkamlash detallaridagi rezbalarni ochish uchun qoʻllaniladi.

Manbalar
Rezba qirqish asbobi

Rezba qirqish asbobi, — turli detallarga rezba ochish uchun moʻljallangan asbob. Vint, shpilka, bolt va boshqa detallarga tashqi rezba qirqadigan, gayka, vtulka va boshqa detallarga ichki rezba qirqadigan Rezba qirqish asbobia.lari bor. Ular jumlasiga keskich, freza, rezba qirqish kallaklari (koʻp tigʻli asboblar), metchik, plashka va boshqa asboblar kiradi.

Manbalar
Reimport

Reimport (re... ing. va import kiritmoq, olib kelmoq) — chet elga chiqariladigan, ammo u yerda qayta ishlov berilmagan va isteʼmol qilinmagan tovarlarni qayta mamlakatning oʻziga qaytarib olib kelish. Chet el kimoshdi savdosida sotilmagan, konsignatsiya omborlarida saqlangan, koʻrgazma va yarmarkalarda sotilmagan, nuqsoni topilgan yoki talab boʻlmagani uchun qaytarilgan tovarlar R.ga kiradi.

Manbalar
Reinvestitsiya

Reinvestitsiya (re... va investitsiya) — investitsiyalar boʻyicha daromadlar koʻrinishida olingan va i.ch.ni kengaytirish uchun yoʻnaltirilgan mablagʻlar. Moliyaviy (qimmatli qogʻozlarga qoʻyiladigan) va real (asosiy va aylanma kapitalga qoʻyiladigan) R.ga boʻlinadi.

Manbalar
Rey Satyajit

Rey Satyajit (1921.2.5, Kalkutta 1992) — hind rej.i. Kalkutta kino maktabining asoschisi. R. Tagor asos solgan untda rangtasvirdan saboq olgan. Bengal xalqi hayotiga bagʻishlangan trilogiyasi ("Yoʻl qoʻshigʻi", "Yengilmaganlar", "Any dunyosi")ni suratga olgan. "Oʻrmondagi kunlar va tunlar", "Raqib", "Donishmandlik toshi", "Kahramon", "Vositachi", "Shaxmatchilar" kabi filmlari bilan tanilgan. Koʻpgina filmlariga oʻzi musiqa yozgan. Kitob rassomi sifatida ham ijod qilgan.

Adabiyot 
 Satyadjit Rey, M., 1979.

Manbalar 

 

Yozuvchilar
Reyka

Reyka (rus. — yogʻoch gʻoʻla) — 1) tishli R. — bir tomoniga tishlar ochilgan prizmatik yoki silindrik sterjen; tishlari tishli gʻildirak (shesternya) tishlari bilan ilashib, ilgarilamaqaytma harakat qiladi. Aylanma qarakatni ilgarilama harakatga aylantirib beradi va aksincha. Yuk koʻtarish mexanizmlari, stanoklar va boshqalarda qoʻllaniladi;2) geodeziyada — a) ikki nuqta balandligini aniqlash uchun nivelir bilan ishlatiladigan moslama; toʻgʻri toʻrtburchak yoki dvutavr kesimli, 3–4 m uzunlikdagi yogʻoch taxtacha. Oʻngi (yuzi)da yoki ikkala tomonida shashkasimon yoki shtrix shkalali boʻladi; v) optikmexanik masofa oʻlchagich (dalnomer) bilan masofani oʻlchashda oʻzgaruvchan va oʻzgarmas bazis sifatida ishlatiladigan geodezik asbob; 3) suvokchilikda, yer oʻlchashda ishlatiladigan moslama (qarang Gazchoʻp).

Manbalar
Reykyavik

Reykyavik — Islandiyaning poytaxti. Mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Islandiya o.ning janubi-gʻarbiy qismida, Atlantika okeanining Faxsafloui qoʻltigʻi sotsilida joydashgan. Iqlimi qishi yumshoq subarktika dengiz iqlimi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 0,4°, iyulda 11 — 12°. Qishda qoʻltiq suvi muzlamaydi. Yillik yogʻin 800 mm. Aholisi 135,6 ming kishi (2022).

Reykyavik — transatlantika yoʻlidagi muhim port. Transport yoʻllari tuguni. Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. Reykyavik — baliq sanoati va savdosining jahonda eng yirik markazlaridan. Shahar sanoati, asosan, baliq xoʻjaligi va baliq ovlash flotiga xizmat koʻrsatish bilan bogʻliq. Oziq-ovqat sanoatida baliq uni, moyi va boshqa ishlab chiqariladi. Kema verfi, poyabzal, toʻqimachilik sanoati korxonalari, alyuminiy, sement zavodlari ishlab turibdi. Baliq sanoati uchun jihozlar ishlab chiqariladi. Maishiy ehtiyojlar va uylarni isitish uchun qaynoq yer osti suvlaridan foydalaniladi. Universitet, pedagogika instituti, institutlar milliy kengashi, meteorologiya, patalogiya va bakteriologiya institutlari; yirik kutubxonalar, muzeylar, badiiy galereya, milliy teatr bor. Shahar oʻrnida 17-asrgacha qishloq boʻlgan. 1920-yildan Islandiya Qirolligi, 1944-yildan Islandiya Respublikasi poytaxti.

Manbalar
Reyms

Reyms — Fransiyaning shim.sharqiy qismidagi shahar. Marna departamentida. Aholisi 191,3 ming kishi (1999). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Kanallar orqali Marna va Ena daryolari bilan bogʻlangan. Mamlakatning movut sanoati va shampan vinolari ishlab chiqariladigan markazi. Mashinasozlik (ayniqsa, uyroʻzgʻor elektr priborlari i.ch.), oziq-ovqat sanoati korxonalari, universitet bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan 2-asrga oid obidalar va 11 —18-asrlarda kuril gan SantRemi abbatligi, NotrDam gotika sobori va boshqa sakdangan. Shahar mil. av. bunyod etilgan, dastlab Durokortorum, keyinroq Remi deb atalgan. R.da 19-asr oʻrtalarigacha fransuz qirollariga toj kiydirish marosimlari oʻtkazilgan.

Manbalar
Reyn

Reyn (, , ) — Gʻarbiy Yevropadagi eng katta daryolardan biri, Shveysariya, Lixtenshteyn, Avstriya, Fransiya, Germaniya, Niderlandiya hududlaridan oqib oʻtadi. Uzunligi 1239 km, xavzasining maydoni 224,4 ming km². Alp togʻlaridan boshlanib, Boden koʻlidan oqib oʻtgach, Yura va Shvarsvald tizmalarini kesib oʻtadi. Soʻnfa Yuqori Reyn pastgekisligi boʻylab oqadi va oʻrta qismida tor vodiy orqali Reyn Slanetsli togʻlarini kesib oʻtib, Oʻrta Yevropa tekisligiga chiqadi. Shimoliy dengizga murakkab delta hosil qilib quyiladi. Yuqori qismida bahor — yoz oylarida, oʻrta va quyi qismlarida yil davomida sersuv. Yillik oʻrtacha suv sarfi 2500 m³/sek., yillik suv oqimi 79 km³.

Reyn — Gʻarbiy Yevropaning muhim xalqaro suv magistrali. Quyi oqimida yiliga 100 mln. t hajmda yuk tashiladi. Bazel shahridan boshlab 952 km masofada va Boden koʻlida muntazam kema qatnaydi. Reyn havzasidagi suv yoʻllarining umumiy uz. 3000 km chamasida. Kanallar orqali Rona, Marna, Vezer, Ems, Elba daryolari bilan tutashgan. GESlar qurilgan. Reyn boʻyida Bazel, Strasbur, Mangeym, Mayns, Bonn, Kyoln, Dyusseldorf, Duysburg shaharlari, deltasida Rotterdam dengiz porti joylashgan.

Manbalar
Reyn slanetsli togʻlari

Reyn slanetsli togʻlari — Reyn daryosi oʻrta oqimining har ikki sohilida joylashgan togʻlar, asosan, Germaniya hududida. Shimoliy dan janubga 150 km, gʻarbdan sharqqa 400 km ga choʻzilgan. Oʻrtacha bal. 500–600 m, eng baland joyi 880 m (GroserFeldberg choʻqqisi). Yassi platolar bor. Slanets va kvarsitlardan, shuningdek, qumtosh va oxdktoshlardan tuzilgan. Kad. vulkan natijasida hosil boʻlgan relyef shakllari saqlangan. Reyn, Mozel, Lan daryolari vodiylari bilan parchalangan. Reyn slanetsli togʻlarit.ning shim. qismidagi togʻ oldi bukilmasida Rur toshkoʻmir havzasi joylashgan. Togʻ yon bagʻirlari oʻrmonlar (qoraqayin, qoraqaragʻay, dub) bilan krplangan. Yassi joylarida botqokliklar va yalangliklar uchraydi. Daryo vodiylarida dehqonchilik qilinadi. Tokzorlar bor. Chorva boqiladi.

Manbalar 

Togʻlar
Reynlandpfals

Reynlandpfals — Germaniya yeri. Reyn va uning irmoqlari havzasida, Slanetsli Reyn togʻlari oraligʻida joylashgan. Fransiya, Lyuksemburg va Belgiya bilan chegaradosh. R.P. 30 avgust 1946-yilda tashkil etilgan. Maydoni 19,8 ming km². Axrlisi 4,04 mln. kishi (2001). Maʼmuriy markazi — Mayns sh. Geografik oʻrnining qulayligi, hududidan yirik avtomobil, temir yoʻl va suv yoʻllari oʻtganligi hamda 3 iqtisodiy rn (ReynMayn, ReynNekkar, ReynRur)ning yaqinligi sababli R.P. iqtisodiyoti tez surʼatlarda rivojlanmoqda. Iqtisodiyoti koʻp tarmokli. R.P.da ishlab chiqariladigan mahsulotning 40% eksport qilinadi, ushbu koʻrsatkich boʻyicha GFRda 1oʻrinda. Kimyo sanoati rivojlangan, Lyudvigsxafenda Yevropada eng yirik kimyo korxonasi ishlab turibdi. Avtomobil sanoati uchun jihozlar, qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Keramika, oziqovqat, oynashisha, koʻnteri sanoati korxonalari bor. Vinochilik va oʻrmon sanoati markazi. Daryo vodiylarida tokzorlar barpo qilingan. Chorvachilik sutgoʻsht va choʻchqachilikka ixtisoslashgan. Donli ekinlar, kartoshka, texnika ekinlari ekiladi. Katta maydonlarda oʻrmonlar saqlangan. Yirik shaharlari: Lyudvigsxafen, Mayns, Koblens, Kayzerslautern, Trir va boshqa Tarixiy shaharlarida sobor, sinagoga, cherkov, qalʼa, qasr va saroylar saqlangan. Muzeylar bor.

Manbalar
Reynolds soni

Reynolds soni — statsionar oqayotgan bir qancha suyuqlik (gaz) lar oqimlarining oʻxshashlik mezonlaridan biri; suyuklik kinetik energiyasini ishqalanish kuchini yengishdagi bajarilgan ishga nisbatini ifodalaydigan oʻlchamsiz kattalik. Reynolds soni suyuklikning inersiya va ichki ishqalanish kuchlari orasidagi munosabatni aniqlaydi. Koʻpgina hollarda statsionar oqayotgan suyukliklar uchun Reynolds soni bir xil qiymatga ega boʻlsa, bunday suyukliklar gidromexanik oʻxshash suyuqliklarni tashkil etadi. Gidrodinamik oʻxshash suyuqliklarda oqim tasnifi ham, albatta, bir xil boʻladi. Bu qonundan kemasozlik va samolyotsozlik sanoatida keng foydalaniladi. Kema va samolyotlar asl nusxasini sinovdan oʻtkazish oʻrniga ularning kattaliklari bir necha marta kichraytirilgan modellarni sinovdan oʻtkazib tegishli xulosa chikariladi. Ingliz fizigi va muhandisi O. Reynolde (1842—1912) sharafiga qoʻyilgan.

Manbalar
James Rainwater

James Rainwater () (1917.9.12, Kaunsil, Aydaxo shtati) — amerikalik fizik, Amerika Qoʻshma Shtatlari Milliy fanlar akademiyasi aʼzosi. Kaliforniya texnologiya institutini tugatgan (1939). 1939-yildan Nyu-Yorkdagi Kolumbiya universitetida ishlagan (1952-yildan professor). Ilmiy ishlari yadro fizikasi va elementar zarralar fizikasiga oid. Yadroning umumiy modelini taklif etgan. Nobel mukofoti laureati (O. Bor va boshqa Mottelson bilan hamkorlikda; 1975)

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
Reysmas

Reysmas, reysmus (nem. reipen — chizmoq va sar — oʻlchov) — yogʻoch yoki metall detallar tayyorlash uchun zagotovkalarni rejalashda qoʻllaniladigan chizmachilik asbobi. Metallarga ishlov berishda R. masshtabli chizgʻichdan zagotovkaga oʻlchamlarni koʻchirish, reja chiziqlari chizish, chizikli oʻlchamlarni oʻlchash uchun ishlatiladi. Bunday R. chizgʻich mahkamlanadigan qisqichli ustuncha (stoyka) dan iborat. R. yordamida rejalashni tezlashtirish va anikligini oshirish uchun shtangenreysmasdan foydalaniladi. Duradgorlikda ishlatiladigan R. 2 ta bir-biriga parallel qismlari boʻlgan qolipdan iborat. Bu qismlar ning bir uchida reja chiziklari chizish uchun chizgʻichlar boʻladi.

Manbalar
Reysfeder

Reysfeder (nem. reipen — chizmoq va Feder — pero) — tush yoki boshqa suyuq boʻyoq bilan chiziqlar chizish uchun moʻljal langan chizmachilik asbobi. R. bilan chiziqlar chizishda chizgʻich yoki lekalodan foydalaniladi. R.ning dastasi va perosi plastmassa yoki poʻlatdan yasaladi (qarang Gotovalnya).

Manbalar
Reysshina

Reysshina (nem. reipen — chizmoq va Schiene — shina, rels) — parallel va perpendikulyar chiziklarni chizish uchun ishlatiladigan chizmachilik asbobi. Bir uchiga koʻndalang taxtacha (plyonka) mahkamlangan. Ikki plankali (uz. 800–1400 mm) va bir plankali (500–700 mm) qilib ishlab chikariladi. Chizmachilik taxtasi qirrasiga qoʻyib, turli burchak ostidagi chiziqlarni chizish uchun koʻndalang taxtacha buriladigan qilib yasaladi. R. qattiq jinsli yogʻochdan qilinadi.

Manbalar
Reuters

Reuters — Angliyaning eng yirik axborot agentligi. 1851-yil Londonda Paul Reuter tomonidan tashkil etilgan. Xususiy sohibkorlar tresti. Chet el xabarlarini tarqatadi.

Manbalar
Reyting

Reyting (ing. rating) — 1) oʻquvchi va talabalarning bilimini nazorat qilish va baholash usuli. Oʻzbekistonda uzluksiz taʼlim tizimining meʼyoriy hujjati sifatida qabul qilingan. Umumiy oʻrta taʼlim maktablari uchun 1998—2003-yillarda joriy boʻlib kelgan. 2003-yildan maktablarning boshlangʻich sinflarida qayta qoʻllanila boshladi.

Reyting tizimi oliy taʼlimda talabalar bilimini nazorat qilish va baholash uchun Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta mahsus taʼlim vazirligining 1999-yil 8-iyundagi, magistrlar bilimini nazorat qilish va baholash uchun 1999-yil 31-dekabrdagi buyrugʻi bilan tasdiqlangan Nizom asosida amalga oshiriladi. Unda semestr boʻyicha muayyan fandan 55% dan kam ball toʻplagan talaba akademik qarzdor, 56—70% ball toʻplagan talaba "oʻrta", 71—85% ball toʻplagan talaba "yaxshi", 86% dan yuqori ball toʻplagan talaba "aʼlo" koʻrsatkichga ega hisoblanadi. Talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning reyting tizimi nazoratning 3 turi (joriy, oraliq, yakuniy) da amalga oshirilib, ularning oʻzlashtirishlarini muntazam nazorat etib borish, bilim sifatini baholashda xolislik, aniklik va oshkoralikni taʼminlaydi; 2) faoliyat turining samaradorligi va nufuzini belgilovchi usul. Masalan, sport sohasida sportchi (komanda)ning reyting koʻrsatkichi uning umumiy tasnifdagi oʻrnini belgilab beradi (jahon professional tennischilar reytingi, professional bokschilarning chempionlik uchun finalgacha boʻlgan reyting janglari, futbol boʻyicha terma jamoalar hamda komandalar reytingi, shaxmatchi yoki shashkachi yutuqlarining son bilan ifodalanadigan va musobaqalardagi natijalariga qarab oʻzgarib turadigan shaxsiy koʻrsatkichi va hokazo); 3) siyosat, madaniyat va boshqa sohalardagi taniqli arboblarning jamoatchilik fikrini oʻrganish yoʻli bilan aniqlanadigan mashhurlik darajasi.

Manbalar
Reyxstag

Reyxstag (nem. Reichstag) — 1) oʻrta asrlardagi "Olmon millatining Muqaddas Rim imperiyasi"da markaziy hokimiyat organlaridan biri; 2) Olmoniyada 1867—1945-yillarda (amalda 1933-yilgacha) parlament nomi. Ikkinchi jahon urushi davrida (1945-yil 29.4 —2.5), sovetlarning 1Belorussiya fronti qoʻshinlari (qoʻmondoni marshal G. K. Jukov) Berlin operatsiyasi jarayonida R. binosini shturm bilan egallashgan.

Manbalar
Tadeusz Reichstein

Tadeusz Reichstein (20-iyul 1897, Vlotslavsk, Polsha – 1-avgust 1996, Bazel, Shveysariya) — shveysariyalik organik kimyogar. London qirollik jamiyati aʼzosi. Shveysariyadagi Federal politexnika maktabini tugatgan (1920). Bazel universiteti qoshidagi Farmatsevtika instituti direktori va farmatsevtik kimyo professor (1938-yildan). 1933-yilda vitamin S (askorbin kislotasi)ni sintez qilgan. Ilmiy izlanishlari gormonlar biokimyosi, geterotsiklik moddalar, qand, vitaminlar (askorbin va pantotenat kislotalar), steroidlar, buyrak usti bezi gormonlarining kimyoviy tuzilishi va biologik xossalarini oʻrganishga oid. Nobel mukofoti laureati (1950, F. Sh. Xench va E. K. Kendall bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1897-yilda tugʻilganlar
20-iyulda tugʻilganlar
1996-yilda vafot etganlar
1-avgustda vafot etganlar