Yosh xonim

Yosh xonim  — 1898-yilda arxeolog Viktor Loret tomonidan Shohlar vodiysidagi KV35 qabrida topilgan mumiyaga berilgan norasmiy ism Mumiyaga KV35YL („Yosh xonim“ uchun „YL“) va 61072 belgisi ham berilgan va hozirda Qohiradagi Misr muzeyida saqlanmoqda. Yaqinda oʻtkazilgan DNK testlari orqali bu mumiya fir’avn Tutankhamunning onasi va fir’avn Amenxotep III va uning buyuk qirollik rafiqasi Tiyening qizi ekanligi aniqlandi. Bu mumiya Nefertitining qoldiqlari ekanligi haqidagi dastlabki taxminlar notoʻgʻri deb taʼkidlangan.

Kashfiyoti 
Mumiya KV35 dagi yana ikkita mumiya yonida topildi: taxminan oʻn yoshida vafot etgan va Webensenu deb taxmin qilingan yosh bola va Tutankhamunning nasl-nasabi boʻyicha yaqinda oʻtkazilgan DNK tadqiqotlari natijasida Tiye deb aniqlangan keksa ayol. Uchta mumiya Amenxotep II qabrining kichik old xonasida yalangʻoch, yonma-yon va nomaʼlum holda yotgan holda topilgan. Uchta mumiya ham qadimgi qabr talonchilari tomonidan katta zarar koʻrgan.

Mumiyaning tavsifi 

Doktor Grafton Elliot Smit yigirmanchi asrning boshlarida oʻtkazilgan qadimgi qirollik mumiyalari boʻyicha oʻtkazilgan soʻrovda mumiyani tekshirdi. U zudlik bilan jasad Loret va keyingi mualliflar oʻylagandek erkak emas, balki ayolniki ekanligini taʼkidladi. Bu xatosini u mumiyaning boshi qirqib olingani bilan izohladi. Tananing oʻlchami  boʻlgan, baland boʻyli va u yonbosh suyagining birikish darajasi va uning yorib chiqmagan aql tishlariga qarab oʻlim vaqtida yigirma besh yoshdan oshmagan deb baholadi. Kompyuter tomografiyasi epifiz birlashmasi va kranial tikuvlarning yopilishidan kelib chiqqan holda oʻlimdan keyin yigirma besh yoshdan oʻttiz besh yoshgacha boʻlgan yoshni taklif qildi.

Kichkina ( mavjud) bosh suyagining old qismidagi oval shaklidagi teshik bu teshikning qirralari oʻtkir ba qirrali holatda. Bundan tashqari, bosh suyagi ichida suyak boʻlaklari koʻrinadi. Bu shifo yoki sklerozga urinishlar uchun dalil yoʻqligi bilan birga, bu oʻlimdan keyingi jarohat ekanligini koʻrsatadi. Bosh suyagi boʻshligʻida uning kichraygan va qurigan miya va dura mater mavjud. Boshsuyagi boʻshligʻi ichida mumyalama materiali haqida hech qanday dalil yoʻq. Bu gʻayrioddiy, chunki Oʻn sakkizinchi sulolaning boshqa barcha mumiyalari miyani olib tashlashga urinishgan. Koʻzlari oldiga zigʻir oʻramlari qoʻyilgan va uning oʻng yonogʻi va oʻrta yuzida teri osti oʻrami mavjud.

Kichkina xonimning ogʻzi va yonogʻining chap tomonida yarasi bor. Jagʻning bir qismini ham yoʻq qilgan bu yara qabr talonchilarining harakatlari natijasida paydo boʻlgan deb taxmin qilingan, ammo yaqinda mumiyani 2003-yilda Joan Fletcher boshchiligidagi York universiteti ilmiy jamoasi tekshirgan va Misr mumiyasi loyihasining bir qismi sifatida kompyuter tomografiyasi yaraning oʻlimdan oldin sodir boʻlganligini aniqladi. Jarohat uning yonogʻini, chap maksiller sinusni, alveolyar jarayonni va jagʻning bir qismini oʻz ichiga oladi, u shifo isbotini koʻrsatmaydi. Bundan tashqari, ayolning singan yuz suyaklarining koʻp qismi yoʻqolgan, Qatron bilan singdirilgan zigʻir matosidan oʻralgan mumiyalash paketi yaraning ustiga va qisman qolgan teri ostiga qoʻyilgan, bu jarohat mumiyalashdan oldin sodir boʻlgan degan fikrni qoʻshimcha qoʻllab-quvvatlaydi. Tadqiqotchilar bu jarohatni oʻlimga olib kelgan va ayolning yuziga ogʻir narsaning urilishi natijasi deb hisoblashadi. Hawass jarohatni tasodifiy deb hisoblaydi, bu ayolning hayvondan, masalan, otdan kuchli zarba olishini oʻz ichiga oladi, Hermann Shogl esa u arava halokati yoki baxtsiz hodisada halok boʻlgan deb taxmin qildi. Ashraf Selim jarohatni baxtsiz hodisaning natijasi boʻlish uchun juda zoʻravon deb hisobladi. Uning fikricha, xonim qasddan zoʻravonlik harakati natijasida yaralangan. Julian Heathning taʼkidlashicha, yara bolta zarbasi natijasida boʻlgan.

Ayolning yuzidagi jarohati tufayli bir nechta tishlari yoʻqolgan, ulardan biri ogʻzining ichida koʻrinadi. Yuqori donolik tishlari chiqmaydi, uning tishlarida koʻrinadigan eskirish va okklyuzion nosimmetrikliklar.

Koʻkrakning old devori qadimgi qabr qaroqchilari qoʻlidan katta zarar koʻrgan va katta teshik hosil qilgan. Uning yuragi joyida qolgan holda tanasi ichida koʻrinib turadi. Diafragma olib tashlanmadi, lekin oʻpkani olib tashlash uchun ikkita teshik ochildi. Uning ichki aʼzolari 56x135  oʻlchamdagi mumiyalash kesmasi orqali olib tashlandi, chap inguinal mintaqada joylashgan, kesma oval shaklda va boʻshliq. Torso har ikkala zigʻir tolasi bilan qoplangan va qatron bilan ishlangan zigʻir toʻplami. Qatronlar bilan ishlangan zigʻir toʻplamlaridan biri tos suyagi ichiga joylashtirilgan. Tos boʻshligʻi keng ochiq va qatron bilan boʻyalganligi qayd etilgan. Mumiyalash jarayonida ichki aʼzolarni olib tashlash uchun marshrut sifatida ishlatilgan boʻlishi mumkin va perineal ichki organlarni tozalashning mumkin boʻlgan namunasidir. Oʻng sonning orqa qismida teri osti plomba mavjud. Tos suyagida kichik oʻlimdan keyingi yoriqlar mavjud, oyoqlari ham shikastlangan, ikkala oyoqning oldingi yarmi yoʻq.

Yana qarang 
 Ochilmagan oʻlimlar roʻyxati

Manbalar