MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Lub tolalari

Lub tolalari — tolali oʻsimliklar (zigʻir, kanop, jut, rami, kendir, nasha oʻsimligi va boshqalar) poyasidan ajratib olinadigan toʻqimachilik tolalari. Bu oʻsimliklar (lub ekinlari) poyalarida kambiy va peritsikl orasida joylashgan toʻqimalar Lub tolalarini tashkil qiladi. Ular usimlik poyasidan biologik va fizik-kimyoviy usullar bilan ajratib olinadi. Buning uchun urugʻlari va barglaridan tozalanib va quritilib, bogʻ-bogʻ qilib tayyorlangan poyalar baklar, tabiiy yoki sunʼiy suv havzalari va hovuzlarda ivitiladi. Poyalarni ivitishda tolalarni bir-biriga va poʻstloqqa yopishtirib turgan pektin moddalari eriydi. Suv havzalari va hovuzlarida sovuq suvda ivitish har xil mikroorganizmlarning faoliyatiga asoslangan (bunda suvning harorati 20—25° dan oshmasligi kerak). Suvning ustidagi poyalarda mogʻor zamburugʻlari, suv ichiga botgan qismlarida anaerob bakteriyalar rivojlanadi. Baklarda poyalar issiq (36—38°) suvda ivitiladi. Bunda avval aerob, soʻngra anaerob bakteriyalarning ish faoliyatidan foydalaniladi. Ivitishning kimyoviy va bugʻlash usullari ham bor. Kimyoviy usulda turli moddalar (tuzlar, kislotalar, ishqorlar) eritmalari qoʻllaniladi. Bugʻlashda poyalar oldin suvda ivitilib, keyin bugʻla-nadi. Ivigan poyalar maxsus tola ajratish mashinalaridan utkaziladi. Ajratib olingan hoʻl tolalar titish-savash mashinalaridan oʻtkazilib tozalanadi, quritish mashinalarida quritiladi, soʻngra yumshatish mashinalaridan oʻtkazilib mayinlashtiriladi va pardozlash sexida pardozlanib, yaltiroq holatga keltiriladi, saralash (sortlarga ajratish) sexida tola rangi, uzunligi, pishikligi va tovlanuvchanligi boʻyicha xillanadi.

Lub tolalarini koʻk lub (floema)dan ham olish mumkin (bunda tola ajratib olish texnologiyasi yuqoridagidan deyarli farq qilmaydi). Lubni titish-yuvish jarayonida chiqqan chiqindilardan kalta Lub tolalari olinadi.

Lub tolalari qanday oʻsimlik poyasidan olinganligiga qarab, ingichka, kayishqoq (zigʻir va rama tolasi), dagʻal (kanop, jut, penka tolasi), qattiq (abaka, yaʼni penkaning bir turi) boʻlishi mumkin. Ulardan kanop, arqon, baliq tutish toʻri, brezent, har xil matolar tayyorlanadi, ular gilam toʻqishda ham ishlatiladi. Oʻzbekistonda, asosan, kanop oʻsimligi ekilganligi uchun kanop zavodlarida kanopdan tolalar olinadi.

Manbalar
Lub tolali ekinlar

Lub tolali ekinlar, lub ekinlari — poyasi poʻstlogʻidan tola olish uchun ekiladigan bir yillik va koʻp yillik ekinlar. Ularga tolali zigʻir, tolali nasha, kanop, jut, kendir, rami; tolasi bargida rivojlanadigan ekinlardan Yangi Zelandiya zigʻiri va tolali banan, agava, yukka kiradi.

Manbalar
Lub tolali ekinlari tajriba stansiyasi

Lub tolali ekinlari tajriba stansiyasi, Oʻzbekiston lub tolali ekinlar tajriba stansiyasi — poʻstlogʻidan tolaoli-nadigan ekinlar boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib boradigan ilmiy muassasa. Oʻzbekiston Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Respublika ilmiy ishlab chiqarish markazi tarkibida. 1925-yilda kanop boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari olib boradigan stansiya tarzida Sirdaryo viloyatida tash-kil etilgan. 1971-yildan Toshkent viloyati Yuqori Chirchiq tumani Ahmad Yassaviy nomidagi shirkat xoʻjaligi hududida joylashgan. Umumiy yer maydoni 169 ga, shundan 84 ga maydonda tajribalar olib boriladi. St-yada kanopning Oʻzbekiston 1974, Oʻzbekiston 1503, Oʻzbekiston 2142, Oʻzbekiston 2245 va boshqa tezpishar, serhosil, tolasining texnologik sifatlari yaxshi boʻlgan navlari chiqarilgan. Shuningdek, stansiyada kunjut, lavlagi, kungaboqar, gʻoʻza va boshqa ekinlar ustida ham tajriba ishlari olib boriladi. St-yada 7 lab. (seleksiya va nav sinash, urugʻchilik, dehqonchilik, agrokimyo, oʻsimliklar himoyasi, tola sifatini birlamchi baholash, iqtisodiy tahlil) mavjud. St-yada 56 xodim ishlaydi, shundan 7 tasi fan nomzodi, 1 fan doktori.

Ergash Sodiqov.

Manbalar
Lubok

Lubok (rus), xalq rasmlari — gravyura usulida bajarilib qoʻlda boʻyab chiqilgan va tushuntirish matni bilan toʻldirilgan rasmlar; L. tushunarli obrazi, sodda usuli, loʻnda tasviriy vositalari (dagʻalroq shtrixi va yorqin boʻyoklari), bezakdorlik anʼanalariga asoslangan hikoyanavislik xususiyati bilan ajralib turadi (L. turkumlari, L. kitob-kartinalari va boshqalar). L. xalq ijodi hisoblanadi, ayrim folklor usullarida tayyorlangan professional grafika asarlari ham L.ga kiritiladi. Qad. L. Xitoyda paydo boʻlgan va qoʻlda yaratilgan. 8-asrdan yogʻoch gravyura (ksiyaografiya)lar tarqalgan, Yevropada 15-asrdan maʼlum boʻlgan. 17-asrdan mis gravyura, 19-asrdan litografiya usulidagi L. keng tarqalgan. Ijtimoiy-inqilobiy davrlarda L.dan publitsistik kurol sifatida foydalanilgan. Sharq (xitoy, hind) L.lari yorqin va rangdorligi bilan ajralib turadi. F. Goyya, O. Domye, G. Kurbe, A. Venetsianov, I. Ivanov kabi professional sanʼatkorlar L.ning ayrim usul va mavzularidan ilhomlangan. L. anʼanalari 20-asr 20 — 40-yillari Oʻzbekistonda yaratilgan ayrim kitob va plakatlarda uchraydi.

Manbalar
Lubumbashi

Lubumbashi (1966-yilgacha Elizabetvil) — Kongo Demokratik Respublikasining jan.-sharqiy qismidagi shahar. Shaba (Katanga) viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 852 ming kishidan ziyod (1990-yillar oxirlari). Lobitu — Beyra transafrika t.yildagi stansiya. Transport yoʻllari tuguni. Luano aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. L. iqtisodiy va madaniy mavqei boʻyicha mamlakatda Kinshasadli keyin 2-oʻrinda turadi. Iqtisodining asosini konchilik sanoati va rangli metallurgiya tashkil etadi. L. mis konlari mintaqasida joylashgan.Yirik mis eritish zavodi, kimyo, toʻqimachilik, koʻn-poyabzal, oziqovqat, metallsozlik, mashinasozlik sanoati korxonalari, radioapparaturalar zavodi bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi.

Shaharga 1910-yilda belgiyaliklar tomonidan mis konlari yonida asos solingan va Elizabetvil deb atalgan. 1911-yilda Belgiya-Angliya kompaniyasi tomonidan qurilgan birinchi mis eritish zavodi ishga tushirilgan. Shahar qatʼiy reja asosida qurilgan. Sobor, cherkov, sinagoga (20-asr boshlari), koʻp qavatli binolar, milliy universitet boʻlimlari, etnografiya va afrika tillarini oʻrganish boʻyicha markaz bor.

Manbalar
Lugano

Lugano — Shveysariya janubidagi shahar, iqlim kurorti. Lugano koʻli sohilidagi port. Metallsozlik, tikuvchilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari, nafis sanʼat muzeyi, Gissen-Borenimissa (Favorit villasi) badiiy toʻplami bor. 13—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan. Turizm rivojlangan.

Manbalar
Luhansk

Lugansk (1935-58 va 1970—1990-yillarda Voroshilovgrad) — Ukrainadagi shahar, Lugansk viloyati markazi. Donbassning (Donetskdan soʻng) ikkinchi muhim shahri. Lugan va Olxovaya daryolarining qoʻshilish joyida. Temir yoʻl tuguni. Aeroport bor. Aholisi 480 ming kishi (1997). Donbassning yirik mashinasozlik markazi. Teplovozsozlik, mashinasozlik, avtomobilsozlik, „Dinamo“, „Uglepribor“, akkumulyatorlar, kuvurlar va boshqa zavodlar, yengil (mayin movut kombinati, trikotaj, poyabzal, tikuvchilik fabrikalari), yogʻochsozlik, kimyo-farmatsevtika, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor, qurilish materiallari ishlab chiqariladi. 3-oliy oʻquv yurti (shu jumladan, Sharqiy Ukraina universiteti), 3 teatr, filarmoniya, telemarkaz, 3 muzey (oʻlkashunoslik, badiiy, V. I. Dal uymuzeyi) mavjud. L. 1975-yilda Yekaterinoslav (1797-yildan Lugansk) choʻyan quyish zavodi ishchilari uchun qurilgan.

Manbalar
Lugansk viloyati

Lugansk viloyati (1970-90 yillarda Voroshilovgrad viloyati) — Ukrainadagi viloyat. 1938-yil 3-iyunda tuzilgan. Maydoni 26,7 ming km². 18 rayon, 34 shahar, 104 shaharcha bor. Markazi Luhansk shahri Aholisi 2743 ming kishi (1997). Asosan, ukrainlar, shuningdek, rus, belorus, yahudiy, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Lugansk viloyati yer yuzasi oʻrqirli tekislik. Jan.da Donetsk qirlari (200-300 m) joylashgan. Foydali qazilmalari: toshkoʻmir, ohaktosh, qum, gil. Iqlimi moʻʼtadil — kontinental. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 21,8°-23,G, yanvarniki −6°, −8°. Yiliga 400-500 mm yogʻin yogʻadi. Vegetatsiya davri 196-208 kun. Daryolarning koʻpchiligi Severskiy Donets havzasiga mansub. Tuprogʻi, asosan, qora tuproq, shuningdek, chimli podzol tuproklar ham uchraydi. Viloyat yerlarining koʻp qismi haydalgan. 7% maydoni oʻrmonzor (qaragʻay, dub, shumtol, zarang). Lugansk viloyati Ukrainaning muhim ogʻir sanoatrayoni. Sanoatida koʻmir, metallsozlik, mashinasozlik va kimyo sanoati tarmoqdari yetakchi oʻrinda. Toshkoʻmir qazib olish muhim oʻrin egallaydi. Yirik TETS va GRESlar qurilgan. Mahalliy koks va Krivoy Rog rudasida ishlaydigan qora metallurgiyaning salmogʻi katta. Quvur va gʻoʻla prokati zavodlari bor. Tegoyuvozsozlik, mashinasozlik, elektromexanika zavodlari ishlab turibdi. Kimyo va koks-kimyo, yengil, oziq-ovqat, sanoatlari ham rivojlangan. Ammiak, kaprolaktam va mineral oʻgʻitlar, anilin boʻyoqlari, kimyoviy kislotalar va boshqa neorganik mahsulotlar ishlab chiqariladi. Donetskda soda zavodi, Staxanovda qurum zavodlari bor. Qishloq xoʻjaligi koʻp tarmoqli va mexanizatsiyalashgan. Asosiy ekini gʻalla, texnika ekinlari ham ekiladi. Keng maydonda yaylov va pichanzorlar, tok-zor va mevazorlar, bogʻlar bor. Chorvachiliqda sut-goʻsht chorvachiligi asosiy oʻrinda. Qoramol, choʻchqa, qoʻy va echki boqiladi. 5 oliy oʻquv yurti, 3 muzey, 3 teatr, filarmoniya, telemarkaz, aeroport mavjud.

Manbalar 

Ukraina viloyatlari
Ludditlar

Ludditlar (inglizcha Luddites) — Buyuk Britaniyada sanoat toʻntarishi davri (18-asr oxiri — 19-asr boshi)da mashinalar joriy qilinishiga qarshi chiqqan dastlabki tarqoq harakatlar qatnashchilari. L. atamasi birinchi boʻlib dastgohini buzib tashlagan ishchi (xalfa) — Ned Ludd nomidan olingan deb taxmin qilinadi. 1769, 1812-yillarda L.ga qarshi oʻlim jazosi joriy qilingan. Yorkdagi suv protsessi (1813) va 1813—15 yillardagi sanoat taraqqiyoti natijasida L. harakati bir oz pasaygan; 30-yillarga kelib, hukumatning qatagʻon siyosatining kuchayishi va iqtisodiy ahvolning yaxshilanishi bilan L. harakati barham topgan.

Manbalar
Ludlov yarusi

Ludlov yarusi, Ludlou (Angliyadagi Shropshir grafligining Ludlou qishlogʻi nomidan) — silur davrining pastdan uchinchi yarusi. 1833-yilda ingliz olimi R. Murchison tomonidan aniqlangan. Ludlov yarusi (pastdan yuqoriga qarab) elton, brinjvud, leyntvardin va uaytklif qatlamlariga boʻlinadi. Koʻpincha, bentosli fauna bilan tavsiflanib, 4 graptolitli zona ("Monograptus nissoni", "M. Scanius" "M. tumescens" va "M. leitwardinensis") ga mos keladi. Bu zonalar jinslaridan faptolitlar, kovakichlilar, yelkaoyoklilar va boshqa hayvon qoddiqpari topilgan. Ludlov yarusiga taallukdi togʻ jinslari, asosan, Rossiya Federatsiyasi (Novaya Zemlya, Ural, Oltoy, Tuva), Qozogʻiston, Boltiqboʻyi, Ukrainaning jan.-gʻarbida, Oʻrta Osiyoda bor. Oʻzbekistonda Turkiston, Olay, Qurama, Hisor, Chatqol togʻlarida uchraydi. Ludlov yarusining umumiy qalinligi 450 m boʻlib, ohaktosh, slanets, otqindi togʻ jinslaridan tuzilgan. Ushbu yarus jinslarida simob, mis kolchedani va boshqa foydali qazilmalar mavjud.

Manbalar
Ludolf soni

Ludolf soni — irratsional p sonining 32 ta ishonchli oʻnli raqami bilan olingan taqribiy qiymati (qarang Pi soni). Bu son Ludolf van Seylen nomiga qoʻyilgan. Ludolf soni 1615-yilda eʼlon qilingan. Baʼzan p sonining oʻzi asossiz ravishda Ludolf soni deb ataladi.

Manbalar
Ludhiana

Ludhiana — Hindistonning shim. qismidagi shahar. Satlaj daryosi boʻyida. Aholisi 1,4 mln. kishidan ziyod (2001). Panjob shtatining savdo-sotiq markazi. Transport yoʻllari tuguni. Toʻqimachilik, metallsozlik sanoati rivojlangan. Mashinasozlik, oziq-ovqat sanoati korxonalari, qishloq xoʻjaligi universiteti (1962) bor. Faner, gugurt, mebel, charm buyumlar ishlab chiqariladi. Qoʻlda gazlama, gilam toʻqiladi, fil suyagidan badiiy buyumlar ishla-nadi, kashta tikiladi.

Manbalar
Lujichanlar

Lujichanlar (lu jitsa serblari, sorblar, vendlar) — Germaniyadagi xalq. 100 ming kishi (1990-yillar urtalari). Lujitsa tilida soʻzlashadilar. Dindorlari — asosan, lyuteranlar, katoliklar ham bor.

Manbalar
Luzitanlar

Luzitanlar — Pirenei yarim orolning jan.-gʻarbiy qismi (hozirgi Portugaliyaning katta qismi)da yashagan qad. iberlar qabilasi. Miloddan avvalgi 193 yildan Rimga qarshi ayovsiz kurash olib borganlar. Miloddan avvalgi 61 yil Yuliy Sezar tomonidan uzil-kesil tobe etilgan. Avgust davrida L. tarqalgan hududda Rimning Luzitaniya provinsiyasi (miloddan avvalgi 15-asr) tashkil toptan.

Manbalar
Luisvill

Luisvill - AQShning sharqiy qismidagi shahar. Kentukki shtatida. Ahapisi 256,2 ming kishi (2000). Yirik savdo va sanoat markazi. Transport yoʻllari tuguni. Ogayo daryosi boʻyidagi port, temir yoʻl stansiyasi. Mashinasozlik (elektrotexnika, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, tayyor qismlardan avtomobil yigʻish), poligrafiya, kimyo sanoatlari, tamaki, vinochilik rivojlangan. Mebel, harbiy, metallsozlik, oziq-ovqat sanoati korxonalari, universitet bor. Tamaki va zotli otlar savdosining yirik markazi. Shaharga 1778-yilda asos solingan.

Manbalar
Lukanlar

Lukanlar — qad. kabila. Miloddan avvalgi 5-asr oxirlarida Italiyaning jan. qismida yashaganlar va bu hududni Lukaniya deb ataganlar. Miloddan avvalgi 3-asrning 1-yarmida rimliklar tomonidan boʻysundirilgan L. doimo Rim hukmronligiga qarshi qoʻzgolon koʻtarib turganlar.

Manbalar
Lukian

Lukian (Lukianos) (taxminan 120, Suriya — 180, Misr) — qadimgi yunon hajviyanavis yozuvchisi. Oʻzining eng yaxshi asarlarini 165—180 yillarda Afinada yozgan. 80 ga yaqin asari hozirgacha yetib kelgan. Asarlari ravon, tushunarli, ommabop tilda yozilgan hajviy dialog janrida boʻlib, L. ularda afsonaviy voqeahodisalar misolida quldorlik tuzumi illatlari, xurofot va bidʼat ustidan kuladi. Shuning uchun ham uning nomi antik dunyoda koʻp tilga olinmagan. "Ziyofat", "Xutsolar suhbati", "Menipp", "Germotim", "Prometey yoki Kavkaz" va boshqa hajviy dialoglari, "Oyga sayyohat" fantastik asari, "Tarixni qanday yozish toʻgʻrisida" risolasi mashhur. L. ijodining Vizantiya hajvchilari, keyinchalik Uygʻonish va Maʼrifatparvarlik davri namo-yandalari ijodiga, umuman Gʻarbiy Yevropa adabiyotiga taʼsiri kuchli boʻlgan.

Manbalar
Lukretsiy

Tit Lukretsiy Kar (; miloddan avvalgi taxminan 96— 55.15.10) — rimlik faylasuf va shoir. L. haqidagi eng dastlabki biografik maʼlumotlar milodiy 4-asrga toʻgʻri keladi, lekin uni ishonchli deb boʻlmaydi. L. falsafada Epikurtng davomchisi. Asosiy falsafiy asari — "Narsalarning tabiati haqida" didaktik dostonidir. U qad. davrda materialistik falsafa izchil bayon qilingan va toʻla saqlangan yagona asardir. L. fikricha, atom ilk materiya sifatida narsalar mohiyati negizini tashkil qiladi. L. baʼzilarning atomlarni sezgi aʼzolarimiz opkali koʻrmaymiz, chunki ular yoʻq, degan fikrga javoban, biz shamolni koʻrmaymiz, lekin shunga qaramasdan u doimo mavjuddir, deydi. Atomlar xilma-xil. Fazo real mavjud. U narsalardan tashqarida mavjud, boʻshliq, vaqt esa jismlarning harakati va sukunati bilan bevosita bogʻliq. Harakat boʻshliqda sodir boʻladi. Jism va boʻshliq cheksizlikni tashkil etadi. Har qanday harakat jismlarning oʻziga xosdir. Harakat sezgilardan yashirin mayda zarralarda boshlanadi. U tufayli katta jismlar harakatga keladi. Odamlar zulm va zoʻravonlikka chek qoʻyish maqsadida davlat va huquqqa asos solganlar. L. tilning kelib chiqishi, dinlarning paydo boʻlishi sabablari haqida fikr yuritdi. L. etikasida azob-uqubatlar sabablarini bartaraf etish, moʻʼtadillik, ruhiy xotirjamlik muhim oʻrin tutadi. L.ning atomistik gʻoyalarini 17—18-asr faylasuflari yanada rivojlantirdilar.

Manbalar
Lukull Lutsiy Litsiniy

LUKULL (Lucullus) Lutsiy Litsiniy (miloddan avvalgi 117—56) — Rim sarkardasi. Sulla tarafdori. Bospor podsholigi hukmdori — Mitridat VI ga qarshi urushda Rim qoʻshinlariga qoʻmondonlik qilib (74—66), juda katta zafarlarga erishgan. Boyligi, dabdabali yashashi, bazmlarga ishqibozligi ("Lukull bazmi" iborasi shundan) bilan mashhur boʻlgan.

Manbalar
Yuriy Lukyanov

Yuriy Vasilyevich Lukyanov (1934.14.7, Saratov viloyatining Engels shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Oʻzbekiston jismoniy tarbiya institutini tugatgan (1964). 1964-yildan Urganch shahridagi 12-maktab, qurilish texnikumida, 1982— 98 yillarda 94-internat maktabida jismoniy tarbiya oʻqituvchisi. Oʻquvchilar bilan jismoniy tarbiya darslarini, soglomlashtirish ishlarini zamon talabi darajasida olib bordi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1934-yilda tugʻilganlar
14-iyulda tugʻilganlar
Lulliy Raymund

LULLIY (Lullius) Raymund (1235, Malorka — 1315, Tunis) — ispan faylasufi, yozuvchi va ilohiyotshunos. 30 yoshida saroy shoiri sifatidagi faoliyatini toʻxtatib, fransiskanlar ordeniga aʼzo boʻlib kirgan va missionerlik bilan shugʻullangan. Keyinchalik Shimoliy Afrikada murabbiylik qilgan. Musulmon va yahudiy ilohiyotshunosligini mukammal bilgan, Yevropada arabshunoslikka asos solgan. L.dan arab va katalan tilida yozilgan 300 ga yaqin asar qolgan. L. dunyoqarashi fransiskanlar va Avgustin taʼsirida shakllangan. U averroizm va uning 2 haqiqat toʻgʻrisidagi taʼlimotiga qarshi chiqib, haqiqiy bilimga ilohiy kashf orqaligina erishish mumkin, deb hisoblaydi. L. fikricha, olam — Xudoning timsoli, har bir narsada ilohiy komillik mujassam boʻlgan. Mazkur taʼlimotni takomillashtirish maqsadida L. tushunchalarning ramziy maʼnolarini qoʻllab, mantiqiy tajribalarni modellashtirish uslublarini ishlab chiqdi. U oʻzining "Buyuk sanʼat" ("Ars magna", 1480) asarida mantiqni haqiqat va yolgʻonni oʻzaro farqlashga yordam beradigan sanʼat deb baholaydi. Shu maqsadda u mantiqiy tafakkurning yangi haqiqatni ochish uslubini maxsus mexanik moslama orqali modellashtirishga harakat qilgan.

Manbalar
Lumbitepa

Lumbitepa — Andijon viloyatining Marhamat tumani hududida, qad. Mingtepa shahri harobasi (Marhamat)dan 6 km gʻarbda joylashgan. L. toʻgʻri burchak (65x90 m) shaklda. Jan.-gʻarbiy burchagida toʻgʻri burchak (18x20 m) tarhli, balandligi 3 m boʻlgan tepalik — qalʼa harobasi joylashgan. 1988—89 yillarda stratigrafik shurf qazilgan va tepalikning ustki qatlami ochib tekshirilgan. L. — koʻpqatlamli manzilgoh boʻlib, quyi qatlamdagi hayot milodiy 3— 4-asrlarga, ustki qatlamdagi hayot esa, 7—8-asrlarga toʻgʻri keladi. Qazishmalar natijasida yangi tipdagi mustahkamlangan manzilgoh aniqlangan. U kalinligi 3 m dan ortiq tashqi devor bilan oʻralgan, ichki qismida zich qurilgan inshootlar, mol qoʻrasi joylashgan katta hovlisi boʻlgan. Manzilgoh devor bilan 4 qismga ajratilgan. Kattaligi bir xil boʻlgan xonalardan oʻchoqlar chiqqan.

Manbalar 

Arxeologiya
Oʻzbekiston tarixi
Andijon viloyati
Marhamat tumani
Luna (dastur)

"LUNA" — Oyni tadqiq qilish boʻyicha sobiq Ittifoq dasturi nomi, shuningdek, 1959-yildan boshlab sobiq Ittifoqdan Oyga uchirilgan sayyoralararo avtomatik stansiyalarning nomi. Luna (dastur) ishlarini bajarish uchun "L."ga Yerdan turib boshqariladigan telemetrik, fototelevizion, radiotexnik apparatlar oʻrnatilgan. Uchirilgan "L."larning soni 20 dan ortiq boʻlib, bajaradigan vazifalari turlicha belgilangan. Maye, "L.-1" (1959-yil 2.1.) Oy yaqinidan oʻtib, Quyoshning birinchi sunʼiy yoʻldoshi boʻlib qoldi. "L.-2" (1959-yil 14.9.) Oy sirtiga ilk bor tu-shirildi; "L.-Z" (1959-yil 7.10.) Oy atrofidan uchib oʻtib, uning Yerdan koʻrinmaydigan qismini tarixda birinchi marta fotosuratga tushirdi, 1963—65 yillarda uchirilgan "L.-4", "L.-8" avtomatik st-yalar oldiga Oyni yaxshiroq oʻrganish va uning sirtiga ohista qoʻnish masalalarini yechish qoʻyilgan edi. "L.-9" (1966-yil 3.2.) jahonda birinchi marta Oy sirtiga ohista qoʻndirildi va u Oy sirtidagi manzarani Yerga yetkazdi; "L.-13" ham (1966-yil 21.12.) ana shunday vazifani bajar-di; "L.-10", "L.-11", "L.-12", "L.14" va "L.-15" (1966-1969-yil) Oyning sunʼiy yoʻldoshi orbitasiga chiqarildi; "L.-16" (1970-yil); "L.-20" (1972-yil) va "L.-24" (1976-yil) Oyga qoʻndirildi va Yerga Oy tuprogʻi keltirildi. "L.-17" (1970-yil) yordamida "Lunoxod-1" Oyga qoʻndirildi; "L.-18" va "L.-19" (1971-yil) yordamida Oy orbitasining evolyusiyasi oʻrganildi "L.-20" Oyning oltinchi sunʼiy yoʻldoshi boʻlib qoldi; "L.-21" (1973-yil) yordamida "Lunoxod-2" Oyga qoʻndirildi. Bunday avtomatik stansiyalar yordamida olib borilgan tadqiqotlar natijasida Oy atmosferasining nihoyatda siyrakligi va uning tarkibi oʻrganildi. Oy sirti va ichining tuzilishi, gravitatsion hamda magnitizm maydonlari, seysmik ahvol va boshqa qator tabiiy shart-sharoitlar chuqur tekshirildi.

Manbalar
Lunar orbiter

Lunar Orbiter — amerikada ishlab chiqarilgan, 1966-yil 10 avgustdan 1967-yil 1 avgustgacha uchirilgan Oy sunʼiy yoʻldoshlari (OSI) seriyalar nomi. Uchirishdan maqsad Oy sirtini OSI orbitasidan turib suratga olib, televizion kanal orqali yerga uzatish. "L.O.-1", "L.O.-2" va "L.O.-Z" lar yordamida olingan fotosuratlar, asosan, "Serveyer" avtomatik apparatlarni va "Apollon" kos-mik kemalarning oy kabinalarini Oyga qoʻndiriladigan joylarni iz-lashda foydalaniladi. "L.O.4" va "L.O.-5" yordamida qoʻndirilishi mumkin boʻladigan joylarning va Oyning koʻrinadigan tomonidagi ilmiy nuqtai nazardan ancha qiziqarli boʻlgan uchastkalarining, shuningdek, sobiq Ittifoqning "Luna-3" va "Zond-3" sayyoralararo avtomatik st-yalari suratga olgan Oyning teskari tomonidagi qutb rayonlarining qoʻshimcha suratlari olindi. Bulardan tashqari, "L.O." yordamida Oy yaqinidagi boʻshliq radia-siyasi va mikrometeorlar, Oyning gra-vitatsion maydoni oʻrganildi va h.k.

Manbalar
Lunatizm

Lunatizm (lot. lunaticus — telba, luna — oy) — q. Somnambulizm.

Manbalar
Anatoliy Lunacharskiy

Anatoliy Vasilyevich Lunacharskiy [1875.11(23).11, Poltava - 1933.26.12, Fransiya, Mentena; Moskvada dafn etilgan] — davlat arbobi, rus yozuvchisi, tanqidchi, adabiyotshunos, sanʼatshunos. Akad. (1930). Syurix universitetining falsafa fakultetida tahsil koʻrgan. 1897-yilda Rossiyaga qaytib, inqilobiy faoliyat, 1902-yildan boshlab esa adabiy tanqidchilik va siyosiy publitsistika bilan shugullana boshlagan. 1917—29 yillarda maorif xalq komissari. 1933-yilda Ispaniyaga elchi qilib tayinlanadi va Madridga borayotib, yoʻlda vafot etadi.

L.ning oktyabr toʻntarishiga qadar boʻlgan estetik qarashlari "Umuman sanʼatkor va xususan baʼzi bir sanʼatkor haqida" (1903) hamda "Pozitiv estetika asoslari" (1923) makrlalarida ifodalangan.

L.ning Gʻarb adabiyoti va sanʼatiga bagʻishlangan asarlari ("Gʻarbiy Yevropa adabiyotining muhim bosqichlari tarixi", 2 jildli, 1924, 1930 va boshqalar)da faqat Gʻarb adabiyotining emas, balki rus adabiyoti namoyandalarining ham individual oʻziga xosligini, ular ijodining muayyan tarixiy-adabiy jarayondagi oʻrnini belgilab berdi.

L. 20-asrning 20—30-yillaridagi adabiy-tanqidiy maqolalari bilan shu davrdagi adabiy jarayonga faol taʼsir koʻrsatdi. U dialog shakliga tez-tez murojaat etib, adabiy-tanqidiy va publitsistik makrla janrlarining yangi shakllarini axtardi. "Qirol sartaroshi" (1906), "Faust va shahar (1918), "Oliver Kromvel" (1920), "Ozod etilgan Don Kixot" (1922), "Oʻt yoquvchilar" (1924) pyesalari, T. Kampanella haqidagi trilogiya ("Xalq", 1920; "Gersog", 1922; 3-qismi tugallanmagan), hikoyalar, xotiralar, publitsistik makrlalar muallifi.

L.ning adabiy-tanqidiy asarlari zamonaviy oʻzbek tanqidchiligi va adabiyotshunosligining shakllanishiga maʼlum darajada taʼsir koʻrsatdi. U maorif xalq komissari sifatida oʻzbek yoshlarining Moskva va Leningraddagi oliy oʻquv yurtlarida tahsil oli-shiga yordam berdi. Uning madadi bilan Moskvada oʻzbek drama studiyasi tashkil etildi (1924—27) va bu studiyada oʻzbek milliy teatrining M. Uygur, A. Hidoyatov, S. Eshontoʻrayeva singari qaldirgʻochlari yetishib chiqdi. L.ning saʼy-harakati bilan Qori Yoqubov va Ta-maraxonim Parijdagi Jahon dekorativ sanʼati kurgazmasining ochilishiga bagʻishlangan konsertlarda ishtirok etdilar. Ayrim asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Naim Karimov.

Manbalar 

Rossiyalik yozuvchilar
Adabiyotshunoslar
1875-yilda vafot etganlar
1933-yilda vafot etganlar
26-dekabrda vafot etganlar
Lunda

Lunda — Afrikadagi qad. davlat. Hozirgi Angola, Kongo Demokratik Respublikasi, Zambiya davlatlari hududlarida tashkil topgan (16-asr oxiri — 19-asr boshlari). Etnik oʻzagi — lunda xalqi. Aholisining asosiy mashgʻuloti — dehqonchilik, ovchilik. Oʻzaro urushlar natijasida parchalanib ketgan.

Manbalar
Lunda (balunda)

Lunda (balunda) — bantu guruhiga mansub xalq. Kongo Demokratik Respublikasi (400 ming kishi), Angola (110 ming kishi) va Zambiyada (520 ming kishi). Umumiy soni 1030 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Lunda tilida soʻzlashadi. Dindorlari — katoliklar va protestantlar, bir qismi anʼanaviy dinlarga eʼtiqod qiladi.

Manbalar