Dahana jangi

Dahana jangi — Afgʻoniston urushi doirasida Hilmand viloyatining Dahana shahri va uning atrofidagi jang. Bu AQSh va afgʻon qoʻshinlari Afgʻoniston janubidagi Hilmand viloyatidagi shaharchani Tolibondan tortib olish uchun operatsiya boshlaganida bo‘lib o‘tgan. Koalitsiya qoʻshinlari qattiq qarshilikka duch kelishdi, garchi ular Dahana shahrini taʼminlashda muvaffaqiyat qozongan Tolibon hujum haqida oldindan ogohlantirilganiga ishonishdi.

Tarix 
Dahana Hilmand viloyatida joylashgan taxminan 2000 aholiga ega shahar boʻlib, Shimoliy Hilmand orqali yirik savdo yoʻli boʻlib xizmat qiladi, u Tolibon tomonidan dunyodagi afyunning 60 foizini tashish uchun foydalaniladi. Jangdan oldin koalitsiya kuchlari koʻp yillar davomida Dahanaga kirmagan, chunki ularda joylashtirish uchun mavjud qoʻshinlar yoʻq edi. Tolibon nazorat punktlarini saqlab, soliqlar undirib, shaharning amalda hukmdoriga aylangan. Biroq, islomiy tashkilot Afgʻonistonda 20-avgust kuni boʻlib oʻtgan saylovlarni barbod qilish bilan tahdid qilganida, koalitsiya qoʻmondonlari shahar aholisiga nisbatan qatagʻon qilinishidan qoʻrqishdi. Bundan tashqari, ular Dahenada saylovlar boshlanishidan oldin ovoz berish markazini tashkil etishga umid qilishgan, bu katta mintaqadagi yagona ovoz berish joyi boʻlgan. Dahanani qoʻlga kiritish, Tolibon afyun savdosi bilan shugʻullanadigan Now-Zad vodiysini qoʻriqlash uchun ham kalit boʻldi, bu yerda Dahana muhim rol oʻynadi.

Jang

Birinchi kun 
Operatsiyaga „Operation Eastern Resolve II“ deb maxfiy nom berildi. 2009-yil 12-avgustda Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalarining 400 nafari va Afgʻoniston milliy armiyasining 100 nafar askari operatsiyani boshladi. Humvees va MRAP lardagi hujum toʻlqini Nav Zad shahridagi dengiz bazasini tark etib, erta tongda Dahanehga yoʻl oldi. Uchta CH-53 Stallion vertolyotlari askarlarni shaharchadagi Tolibon saflari orqasiga olib chiqdi. So‘ngra vzvod jangarilikda gumon qilingan hududga yo‘l oldi, u yerda 5 nafar jangchini hibsga oldi va tuzilmani baza sifatida egallab oldi. AQSh dengiz piyodalarining Harrier samolyotlari ham kuch namoyishi sifatida mash’allarni tashladi. Tolibon jangarilari tong otguncha dengiz piyodalariga raketa otishdi, jumladan, vzvod tarkibiga mo‘ljallangan og‘ir raketa ham o‘qqa tutildi. Qo‘zg‘olonchilar shahar chekkasida, 20 metr uzoqlikda qo‘ngan „Humvee“ni ham minomyotdan o‘qqa tutgan. Keyingi sakkiz soat davomida Tolibon koalitsiya qoʻshinlarini qisqa vaqt ichida oʻqqa tutdi va askarlar shaharchaga bostirib kirmoqchi boʻlganida oʻq otish qurollari, raketa va minomyotlar bilan qarshilik koʻrsatdi. Tolibon kuchlari tomlardan, hovlilardan, yuk mashinalari va ko‘chalardan qo‘shinlarga qarata o‘q-dorilar va raketalar o‘qqa tutdi va bu koalitsiyaning olg‘a siljishini sekinlashtirdi.

Kunning ikkinchi yarmida havo harorati Farengeyt 120 darajaga yetganida janglar to‘xtadi, shundan so‘ng koalitsiya kuchlari shaharga patrullik qila boshladi. Ertalab soat 4 da dengiz patruli Tolibon tomonidan dengiz piyodalari majmuasi hovlilarida pistirmaga uchradi. Tolibon RPG va Snayper otishmasi hozirda afgʻon qoʻshinlari boʻlgan dengiz piyodalari majmuasini nishonga oldi, ammo AQSh askarlari yoki afgʻon qurbonlari yoʻq. Tolibon jangarilari koalitsiya kuchlari tomon devor bilan oʻralgan majmuadan raketalar otishdi, dengiz piyodalarini raketa zarbasiga chaqirishdi, natijada 7-10 jangari oʻldirildi. Tolibon askarlari, shuningdek, koalitsiya qoʻshinlarini oʻrab olishga harakat qilishdi va shahar tashqarisida oʻtirgan Humvees va MRAPlardagi dengiz piyodalari karvoni isyonchilar minomyotidan oʻqqa tutildi. Koalitsiya kuchlari shaharchaga ko‘proq bostirib kirishga urindi, biroq Tolibon kuchlarining qattiq qarshiliklariga uchradi va faqat kichik yutuqlarga erishdi. Boshqa dengiz boʻlinmalari atrofdagi togʻlardagi gʻorlarda joylashgan Tolibon jangarilariga qarshi jang qildi. Koalitsiya kuchlari shunday gʻorlardan birini payqab, havodan yordam chaqirgandan soʻng, Britaniyaning Harrier Jet samolyoti yetib keldi va pozitsiyani nazoratga oldi, biroq uning uchuvchisi oʻq otishdan bosh tortdi, chunki u Britaniya jangovar qoidalari talab qilganidek nishonni aniqlay olmadi.

Ikkinchi kun 
13-avgustda qoʻshinlar Dahanaga chuqurroq kirib bora boshladilar. Tolibon tong otguncha qarshilik koʻrsatmadi, chunki ular koalitsiya qoʻshinlarining tungi koʻrish qobiliyatiga mos kela olmadilar. Biroq, tong otgach, birinchi oʻq otildi. Kun boʻyi afgʻon askarlari va AQSh dengiz piyodalari Dahanaga chuqurroq kirib, kuchli qarshilikka duch kelishdi. Jangning dastlabki 24 soatida o‘nlab Tolibon jangarilari o‘ldirilgani, bir dengiz piyodasi esa toliblarning raketa o‘qlarini qo‘llagan pistirmasida halok bo‘lgani taxmin qilinmoqda. Dengiz piyodalari koʻchalar va koʻchalar boʻylab harakatlanayotganda ogʻir pulemyotlardan oʻqqa tutildi, ammo kun oxirida shaharning yarmini egallab oldi. Vaqti-vaqti bilan toʻqnashuvlar davom etdi. Ayni paytda A-10 samolyotlari atrofdagi tog‘lardagi Tolibon pozitsiyalarini nishonga oldi. Ofitserlar, Dahanani qoʻriqlash uchun bir necha kun shiddatli janglar davom etishini bashorat qilishdi.

Uchinchi kun 
Uchinchi kuni dengiz piyodalari shaharning janubiy chekkasida Tolibon pozitsiyasiga qarshi tong sahardan oldin reyd uyushtirib, mustahkamlangan majmuaga bostirib kirishdi, so‘ngra bir kun avval isyonchilar AQSh qo‘shinlariga raketa va minomyotlardan o‘q uzgan ikkita minorani portlatib yubordi. Dengiz piyodalari hovlida oʻsadigan marixuana oʻsimliklarini topdilar va yoʻl boʻyida bomba ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan plitalarini musodara qildilar. AQSh raketalari mintaqadagi Tolibon bunkerlarini nishonga olishda davom etar ekan, janglar kun davomida davom etdi. Havo hujumlari va raketalar ularning mudofaasiga zarba berishda davom etgan boʻlsa-da, Tolibon shaharning ikkinchi yarmida hamon oʻzini tutib turardi.

Jang tugashi 
Toʻrtinchi kunga kelib jang tugadi va koalitsiya qoʻshinlari Tolibon toʻrt yillik nazoratidan soʻng shaharni egalladi. Besh kundan soʻng, 2009-yilda Afgʻonistonda prezidentlik saylovlari boʻlib oʻtdi va dahananing baʼzi aholisi ishtirok etdi. Biroq, qarshilik koʻrsatish darajasi koʻplab askar va qoʻmondonlarni Tolibon kelayotgan hujumdan xabardor boʻlgan deb gumon qilishiga olib keldi.

Jangdan soʻng dengiz piyodalari fuqarolarga etkazilgan zararni tovon toʻlashga tayyorgarlik koʻrishdi.

Manbalar

Havolalar 

 
Afg'oniston
Urushlar
Janglar
Tolibon