MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Maqtanchoq gʻoz

Maqtanchoq gʻoz (inglizcha: Duck Duck Goose, xitoycha: 妈妈咪鸭) — 2018-yilda Netflix (dunyo), Original Force Animation va Wanda Media Co., Ltd (Xitoy) tomonidan tarqatilgan Amerika va Xitoy mamlakatlari hamkorligida suratga olingan kompyuter-animatsion filmdir.

Manbalar

Havolalar 
  Netflixda
 

2018-yil filmlari
2018-yil animatsion filmlari
AQSh filmlari
AQSh animatsion filmlari
Xitoy filmlari
Xitoy animatsion filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
Brendan Gleeson

Brendan Gleeson (1955-yil 29-martda tugʻilgan) — irlandiyalik aktyor va kinorejissyor. BAFTA va Oltin globus mukofotlari nomzodi. Emmy mukofoti sovrindori. Harry Potter (2005-2010) film franshizasida Alastor Gryum rolini ijro etgan.

Gleeson Sheryurak (1995), Michael Collins (1996), Gangs of New York (2002), Uddalab boʻlmas topshiriq 2  (2002), Qaxraton Togʻ (2003), Troya (2004), Muqaddas zamin (2005), Guard (2011),The Grand Seduction (2013), Smurflar 2 (2013), Suffragette (2015), Paddington 2 (2018) kabi koʻplab filmlarda rollar ijro etgan.

U 2009-yilda Into the Storm televizion filmidagi Winston Churchill obrazi uchun Emmy mukofotiga sazovor boʻldi. 2020-yilda "Irish Times " gazetasi Brendan Gleesonni Irlandiyaning eng buyuk aktyorlari roʻyxatida 18-oʻringa joylashtidi.

Filmografiya

Manbalar

Havolalar 

Yashayotgan insonlar
Irlandiyalik erkak aktyorlar
Kavkaz togʻlari

Kavkaz togʻlari — Yevropa va Osiyoning kesishgan nuqtasida joylashgan togʻ tizmasi. Ushbu togʻ tizmasi Qora dengiz va Kaspiy dengizining oʻrtasida joylashgan boʻlib, Kavkaz mintaqasi bilan oʻralgan.

Kavkaz togʻlari ikkita togʻ tizimiga boʻlingan: Katta Kavkaz va Kichik Kavkaz. Kavkaz koʻpincha Shimoliy Kavkaz va Kavkazortiga boʻlinadi, ular orasidagi chegara Asosiy yoki Vodorazdelniy togʻ tizmasida markaziy oʻrinni egallagan Buyuk Kavkaz tizmasi boʻylab chizilgan.

Buyuk Kavkaz, Anapa mintaqasi va Qora dengizning Taman yarim orolidan to Boku yaqinida joylashgan Kaspiy sohilidagi Absheron yarim oroliga qadar (shimoli-gʻarbdan janubi-sharqqa) 1 100 km dan oshiq choʻzilgan. Katta Kavkaz Elbrus meridiani mintaqasida (deyarli 180 km) eng yuqori kenglikka yetadi. Eksenel qismida Bosh Kavkaz (yoki Vodorazdelniy) tizmasi joylashgan boʻlib, shimolda bir qator parallel tizmalar (togʻ tizmalari) mavjud. Buyuk Kavkazning janubiy qiyaligining aksariyat qismi Buyuk Kavkaz tizmasiga tutashgan enchelon tizmalaridan tashkil topgan. Anʼanaga koʻra, Buyuk Kavkaz 3 qismga boʻlinadi: Gʻarbiy Kavkaz (Qora dengizdan Elbrusgacha), Markaziy Kavkaz (Elbrusdan Kazbekgacha) va Sharqiy Kavkaz (Kazbekdan Kaspiy dengizigacha).

Eng mashhur choʻqqilar (masalan, Elbrus (5 642 m) yoki Kazbek (5 033 m)) abadiy qor va muzliklar bilan qoplangan. Muzliklarning umumiy soni 2 050 ga yaqin boʻlib, ularning umumiy maydoni 1400 km² ga teng. Buyuk Kavkaz muzliklarining yarmidan oshigʻi Markaziy Kavkazda toʻplangan (bu muzliklar sonining 50 % ini hamda umumiy maydonining 70 % ini tashkil etadi). Muzliklarning yirik markazlari Elbrus togʻi va Bezengi devori hisoblanadi.

Katta Kavkazning shimoliy etagidan to Kuma-Manich botigʻigacha Kiskavkaziya keng tekisliklar va balandliklar bilan choʻzilgan hisobalanadi. Buyuk Kavkazdan janubda Kolxida, Kura-Araks pasttekisliklari va Kura botigʻi joylashgan boʻlib, ular ichida esa Alazan-Avtoran vodiysi va Kura-Araks pasttekisligi joylashgan. Kavkazning janubi-sharqiy qismida — Talish togʻlari (balandligi 2 492 m) Lankaran pasttekisligi bilan yonma-yon joylashgan. Kavkazning janubi-gʻarbida Kichik Kavkaz tizmalaridan (eng baland joyi Aragats togʻi, balandigi — 4 090 m) hamda Armaniston togʻlaridan iborat boʻlgan Kavkazorti togʻlari joylashgan. Kichik Kavkaz Buyuk Kavkaz bilan Lixskiy tizmasi orqali bogʻlangan, gʻarbda undan Kolxida pasttekisligi, sharqda Kura botigʻi ajratilgan. Uzunligi taxminan 600 km, balandligi esa 4090 m hisoblanadi.

Gallereya

Manbalar

Adabiyotlar 
 Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus, By Svante E. Cornell, Routledge.

Togʻlar
Kavkaz
Ozurgeti

Ozurgeti () — Gruziyada joylashgan Guriya viloyati poytaxti. Ilgari ushbu shahar Macharadze yoki Makharadze (Filipp Makharadze sharafiga) deb nomlangan.

Tarixi 

Ozurgeti oʻrta asrlarning oxirlarida tashkil topgan va birinchi marta 1578-yilda Yangi Gruziya xronikalarida (ახალი ქართლის ცხოვრობა, akhali qartlis tskhovroba) tilga olingan. Koʻp oʻtmay, u Guriya knyazligi hukmdorlarining qarorgohi hamda savdosi uchun muhim markaz boʻlib xizmat qilgan. Shuningdek, ushbu shahar ostidan 270 ta kumush tangadan iborat gʻazna — „Ozurgeti gʻaznasi“ topilgan.

1846-yil 14-dekabrda Ozurgeti shahar sifatida belgilandi. Oʻsha paytda 300 nafardan sal oshiq aholi istiqomat qilar edi, ammo shaharning ahamiyati oshgani sayin aholi soni ortib bordi: 1865-yilga kelib, shahar aholisi qariyb 700 kishidan oshdi. Ushbu shahar Rossiya-Turkiya urushi (1877-78) uchun strategik joy boʻlib ham xizmat qildi. Ozirgeti 1891-yilda qonuniy bosmaxonaga ega boʻlgan Gruziyadagi toʻrtinchi shahar edi. 1923-yil 26-dekabrda Ozurgetida butun mamlakat bilan bogʻlaydigan temir yoʻl liniyasi tashkil etildi. Shahar nomi 1934-yil 9-iyulda gruziyalik bolshevik Filipp Maxaradze sharafiga „Maxaradze“ deb oʻzgartirildi. 1989-yil 15-mayda esa yana asl nomiga qaytarildi.

Demografiyasi 
2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 14 785 kishi istiqomat qiladi. 2010-yilda aholining soni 20 636 kishini tashkil etgan. Shahar aholisining 94,5 % etnik gruzin, 3,8 % arman va 0,8 % ruslardan tashkil topgan. Rasmiy statistik maʼlumotlarga koʻra, aholining 10 % qashshoq tarzda yashaydi va ishsizlik darajasi 15 % ni tashkil etadi.

Geografiyasi 
Ozurgeti shahri dengiz sathidan 200 metr (656 fut) balandlikda joylashgan. Shaharning katta qismi Bjuji va Natanebi daryolari oʻrtasida joylashgan. Natanebi — Ozurgetidagi yer osti daryosi, uning ustiga shaharning koʻp qismi qurilgan, Bjuji esa yer usti boʻylab oqadi. Shaharni shimol va janubda tepaliklar oʻrab turadi.

Shaharning aksariyat jamoat binolari, jumladan munitsipal binolar, kinoteatr, teatr, muzeylar va istorahat bogʻlari oʻrta terasta joylashgan.

Iqlimi 
Shahar nam subtropik iqlimga ega va yil davomida yogʻingarchilik miqdori sezilarli darajada. Yanvar eng sovuq oy, avgust esa eng issiq oy hisoblanadi. Qor kamdan-kam uchraydi hamda asosan yanvar, fevral va mart oylarining boshlarida uchraydi.

Ahamiyatli kishilar 
 Siko Dolidze — film rejissor hamda ssenariychi
 Viktor Dolidze — gruziyalik bastakor
 Grigol Tkabladze — aktyot
 Giorgi Kekelidze — shoir
 Simon Gugunava — shoir
 Niko Mari — tarixchi va etnograf
 Ekvtime Takaishvili — tarixchi va etnograf
 Konstantin Leselidze — Ikkinchi jahon urushi paytida Qizil armiya kommandori
 Porfile Chanchibadze — Qizil armiya generali
 Manuchar Kvirkvelia — Grek-roman kurashi boʻyicha Olimpiya oltin medal gʻolibi
 Vakhtang Blagidze — Grek-roman kurashi boʻyicha Olimpiya oltin medal gʻolibi

Manbalar

Bibliografiya 
 :en:Georgian Soviet Encyclopedia, Vol. 6, p. 517 (1983)

Gruziya shaharlari
And Then We Danced

And Then We Danced — 2019-yilda Levan Akin tomonidan suratga olingan drama janridagi film. Ushbu film 2019-yilgi Cannes film festivalida namoyish etildi va u yerda oʻn besh daqiqalik olqishlarga sazovor boʻldi. Shu yili ushbu kartina Cannesda namoyish etilgan eng yaxshi filmlardan biri boʻldi. Film 92-Akademiya mukofotlash marosimida „Eng yaxshi xalqaro badiiy film“ sifatida tanlandi, biroq ushbu kartina bu nominatsiyaga nomzod ham boʻlmagan. Gruziyada filmning namoyishi noroziliklarga sabab boʻldi, sababi filmda geylar oʻrtasidagi ishqiy munosabatlar tasvirlangan.

Mazmuni 
Merab (Levan Gelbakhiani) — sherigi hamda yolgʻonchi qiz doʻsti Mary (Ana Javakhishvili) va uning qonunbuzar ukasi David (Giorgi Tsereteli) bilan birgalikda Gruziya milliy ansamblida raqsga tushgan yosh yigit. Kunlardan bir kun raqqosa Irakli (Bachi Valishvili) kelishi bilan mashgʻulot toʻxtatiladi. Irakli xoreograf boʻlib, u Aleko (Kakha Gogidze) bilan bir qatorda boshqa raqqoslarning qatoriga kirgan boʻlsa-da, biroq oʻzining mohir va isyonkor munosabati bilan oʻzini tabiiy isteʼdod egasi ekanligini qisqa fursatda isbotlaydi. Merab dastlab Iraklining isteʼdodiga shubha qiladi, chunki Irakli unga nisbatan ancha kam vaqt davomida raqsga tushgan, ammo ikkalasi erta tongda birgalikda mashq qilishni boshlar ekan, ular bir-biriga asta-sekinlik bogʻlana boshlaydilar.

Merab onasi bilan birgalikda ilgari raqs ansambli tarkibida boʻlgan otasi yoniga boradi. Otasi uni ehtirosidan voz kechib, maktabga borishini iltimos qiladi, chunki raqsdan kelajak yoʻq deb hisoblar edi. Bundan tashqari, Aleko ularning oilasini xush koʻrmaydi, natijada ess unga va Davidga nisbatan gʻarazli munosabatda boʻladi. Ayni paytda Merab va Irakli doʻstlashadilar va Merab unga tobora koʻproq bogʻlanib qoladi. Doʻstlar bilan Maryning uyiga borishgan bir chogʻda, Merab va Irakli oʻzaro qiziqishlarga berilib, jinsiy aloqada boʻlishadi; ular aqlli boʻlib koʻrunsa-da, Mary ularning yaqinligidan shubhalanadi. Juftlik oʻzaro munosabatlarini muhokama qilmasa ham, Merab hissiyotlarini yetkazish vositasi sifatida Irakli uchun oʻz uslubida raqs ijro etadi.

Rollarda 

 Levan Gelbakhiani roli Merab
 Ana Javakishvili roli Mary
 Anano Makharadze
 Bachi Valishvili roli Irakli
 Giorgi Tsereteli roli David
 Ninutsa Gabisonia
 Tamar Bukhnikashvili roli Teona

Manbalar

Havolalar 
 

2019-yil filmlari
Fransiya filmlari
Shvetsiya filmlari
Gruziya filmlari
LGBT mavzuli filmlar
Tangerines

Tangerines ( Mandarinebi, ) — 2013-yilda Zaza Urushadze tomonidan suratga olingan film. 1992—1993-yillarda Abxaziyada boʻlib oʻtgan urush vaqtlari tasvirlangan ushbu film mojaro, yarashuv va tinchlikparvarlik masalalariga bagʻishlangan axloqiy hikoyadir. Film Gruziyaning Guria viloyatida suratga olingan.

Tangerines filmi 87-chi Akademiya (Oscar) mukofotining „Eng yaxshi xorij tilidagi film“ nominatsiyasiga loyiq topildi, yana 72-Oltin globus mukofotining „Eng yaxshi xorij tilidagi film“ nomimatsiyasiga sazovor boʻlgan beshta film qatoridan joy ham oldi.

Mazmuni 
Abxaziyadagi etnik qishloq boʻlgan bir qishloqda, endigina mustaqillikka ega boʻlgan Gruziyadagi Rossiya tomonidan qoʻllab-quvvatlangan, Ivo (Lembit Ulfsak) va uning doʻsti Margus (Elmo Nüganen) bir paytlar urush boshlangandan soʻng Estoniyaga qochib ketmagan. Margus mandarinni yigʻib olguncha ketishini keyinga qoldirdi. Ivo, duradgor, yigʻilmagan mandarinlarni saqlab turadigan yogʻoch qutilar yasashga harakat qiladi, biroq nima uchun bu yerda qolganini oshkor qilmaydi.

Abxaziya tomonida jang qilayotgan ikki chechen yollanma askarlari Ivoga duch kelishib, undan oziq-ovqat talab qilmoqdalar. Biroq, ular Margusning uyi oldida Gruziya askarlari bilan jangga kirishadilar hamda har ikki tomonda bittadan askar tirik qolgan. Chechenlardan omon qolgan Ahmed (Giorgi Nakashidze) va gruziyaliklardan esa koʻngilli Nika (Mikheil Meskhi) ogʻir jarohat olishdi. Ivo esa ularni davolash uchun ularni oʻz uyiga olib keldi.

Ikkalasi ham madorlari boʻlishi bilan bir-birlarini oʻldirishga qasam ichishsa-da, Ivo ularni hech qachon qasos olmaslikka davat qiladi. Xuddi shu kichik kulbada uzoq kunlar davomida madorga tura boshlagan boshlagan ikki dushman oʻrtasida keskinlik mavjud boʻlib qolaverasi. Asta-sekinlik bilan bu ikkalasi bir-birlarida insoniylik va sharafni anglay boshlaydilar. Oqsoqol va dono Ivoning axloqiy tarbiyasi ostida ikkalasi nafrat va qarama-qarshilikdan hurmat va doʻstlikka oʻtadilar.

Abxaziya askarlari uyga kelganda, Ivo Ahmedni ularga Nikaning ham chechen ekanligini aytishini soʻraydi, biroq boshidagi jarohati tufayli u gapira olmaydi.

Rollarda 
 Lembit Ulfsak roli Ivo: 
 Abxaziyada yashovchi keksa estoniyalik dehqon. U qirgʻiydek yuzli, hech qachon tavakkal qilishdan choʻchimaydigan, ikkilanmaydigan keksa odam; Ivo nima boʻlishidan qatʼiy nazar, boshqalarga doimo yordam beradi.
 Giorgi Nakashidze roli Ahmed:
 Yarador boʻlgan chechen askari (yengil jarohatlangan).
 Elmo Nüganen roli Margus:
 Ivoning doʻsti hamda boshqa bir estoniyalik dehqon, u asosan mandarin savdosi bilan shugʻullanadi. Elmo ushbu savdoni Estoniyadagi oilasining yoniga borish uchun amalga oshirmoqda.
 Mikheil Meskhi roli Nika:
 Yarador boʻlgan gruziyalik askar. Mikheil ilgari shrapnel boʻlgan nasroniy hisoblanadi. Uning Ahmedga boʻlgan nafrati har qanday qingʻir ishga undaydi.

Manbalar

Havolalar 
 Tangerines Allfilm
 
 
 
 Estonian-Georgian film Mandariinid (Tangerines) wins prizes in Germany
 'Tangerines': Film Review The Hollywood Reporter, 11/24/2014
Juma masjid (Boku)

Juma masjidi () – Ozarbayjonning poytaxti Boku shahrida joylashgan masjid. Masjidi XII-asrda zardushtiylar ibodatxonasi oʻrnida qurilgan. 

Masjidda shunday yozuv bor: „Amir Sharafuddin Mahmud bu masjidni hijriy 709-yil rajab oyida (1309) tiklashni buyurdi“.  Masjidning shimoliy devorida minora oʻrnatilgan boʻlib, u 1437-yilda stalaktitlar bilan oʻralgan.

Tarixiy Ichki shaharda joylashgan masjid bir necha bor qayta qurilgan. Hozirgi juma masjidi 1899-yilda Boku xayriyachi savdogari Hoji Sheyxali Ogʻa Dadashov tomonidan moliyalashtirilib qurilgan. Bu joyda zardushtiylik ibodatxonasining izlari bor. 

Oʻrta asrlarda Ozarbayjon madaniy hayotida markaziy masjidi ijtimoiy-madaniy markaz boʻlib xizmat qilgan.

Juma masjidi

Tarixi 
Jame masjidi XII asrda qurilgan. Masjidning zamonaviy dizayni uning bir necha bosqichda qurilganligini koʻrsatadi. Uning asosiy qismlari janubiy qismda ibodat zali va shimolda minoralardir. Ibodat zali va minoralar oʻrtasida kichik hovlilar mavjud. Masjidning eng qadimiy qismi toʻrtburchak shaklidagi ibodat xonasidir. Xona Saljuqiylar davridagi  masjidlarga oʻxshaydi. Tashqi koʻrinishiga koʻra, bu gumbaz XII asrda faoliyat yuritgan Maraga-Naxchivan meʼmoriy maktabi uslubida qurilgan.

Gumbazning yuqori qismini qoplagan manzarali naqshlar Saljuqiylar davri meʼmoriy yodgorliklarida, masalan, Shamkir minora, Garabogʻ va Atabeklar majmuasi, Maraga Qizil Gumbez (Gumbaz) maqbarasi va boshqalarda uchraydi.

Madrasa masjid 
Oʻrta asrlarning oxirlarida asosan masjid madrasasi vazifasini bajargan ushbu yodgorlik jome masjidining qolgan hujayralaridan biridir. Hujayralar XV asrda jome hovlisida oʻqitish maqsadida qurilgan. 

A.Zeynalli koʻchasining kengaytirilishi va yoʻl qurilish ishlari tufayli XIX asr oʻrtalarida Juma masjidining xujayralari vayron qilingan va omon qolgan qismlaridan biri masjid madrasasi sifatida ishlatilgan.

Minora 
1437-yilda masjidning shimoliy devorida namozxonlarni namozga chaqirish uchun stalaktit shaklidagi minora qurilgan. Minora arxeologik qazishmalaridan topilgan yozuvda Elxaniyaliklarning boshligʻi Muhammad Oljaytun motamining matni oʻyib yozilgan.

Juma masjidining qurilishi 
Juma masjidi Jame masjidi qoldiqlarida 1899-yilda Boku millioneri va xayriyachi Hoji Shayxali Ogʻa Dadashov tomonidan qurilgan.

Masjid Sovet davrida gilam muzeyi sifatida faoliyat yuritgan. 1990-yillarda masjid sifatida faoliyatini tiklagan Juma masjidi davlat byudjeti hisobidan tubdan taʼmirlandi.

2008-yilda qurilish boʻyicha mutaxassislar, meʼmorlar va rassomlar tomonidan masjid toʻliq tiklandi, isitish va yoritish tizimlari oʻrnatildi. Masjid devorlariga qoʻlda ishlangan bezaklar, Qurʼon surasi oʻyib yozilgan va Islomda muqaddas boʻlgan besh ahli bayt aʼzolarining ismlari yozilgan

Galereya

Manbalar 

Bokudagi masjidlar
Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Agdam masjidi

Agdam masjidi () – Ozarbayjonning Agdam tumanida joylashgan masjid. Bu masjid togʻli Qorabogʻ urushida vayron boʻlmagan hududning oz sonli binolardan biri hisoblanadi. Masjidning maktab yoʻnalishi boʻyicha shiadir.

Tarixi 
Masjid 1868-1870-yillarda meʼmor Karbaloyi Sefixon Sultonhusayn oʻgʻli Qorabogʻiy tomonidan qurilgan. Masjid Qorabogʻ mintaqasidagi masjidlar uchun odatiy uslubda qurilgan. Ushbu uslubdagi boshqa masjidlar qatoriga Barda masjidi, Shushadagi Yuxari Govhar Ogʻa masjidi, Fizuli shahridagi masjid va Goradiz qishlogʻidagi masjidlar kiradi.
1992-yil 29-fevralda Xojalining Qorabogʻ-Arman qoʻshinlari tomonidan bosib olinishidan soʻng, 200 ta jasad birinchi boʻlib ushbu masjidga joylashtirildi. Ammo, masjid rahbari Seyid Sodiqovning soʻzlariga koʻra, masjidda 477 jasad boʻlgan.

Arxitektura tuzilishi 
Agdam Juma masjidining ibodat zalining rejasi anʼanaviy toʻrtburchak shaklga asoslangan boʻlib, oʻrtada toʻrtta ustun mavjud. Maydonning har bir sharqiy va gʻarbiy tomonidagi uch qator chuqur nish zalning maydonini kengaytirib, toʻrtburchaklar shaklga ega boʻlgan. Namozxonaning janubiy devorining oʻrtasiga baland mehrob toshi oʻrnatilgan. Yon toshlar ichki tomonga qaragan balkon shaklida boʻlib, ayollar namozi uchun moʻljallangan. Namozxonani yon balkonlar oʻrtasida va mehrob arki yonidagi derazalar yoritib turadi.

Ichki koʻrinishi 
Ibodat zalining ichki dizayni juda jiddiy va mukammal tektonik tuzilishning badiiy taʼsiri bilan eʼtiborni tortadi. Oddiy bezakli mehrob toshidagi yozuvda dekorativning nomi (usta Muhammad Naqqosh Tabriziy, marhum Karboloyi Naqqosh Tabriziyning oʻgʻli) va ta'mirlangan sanasi (hijriy 1331, milodiy 1913-yil) yozilgan. Masjidning shimoliy tomonidagi kirish eshigi chuqur joyda ichida joylashgan boʻlib, ikki qavatli xonalar ochiq balkon yonida joylashgan. Shimoliy tomonning burchaklarida qurilgan minoralar masjidning nosimmetrik rejali tuzilishini yakunlab, unga kvadrat shaklini bergan. Masjid oʻzining klassik soddaligi, geometrik tozaligi bilan ajralib turadigan va funktsional talablarga toʻliq javob beradigan rejaga ega. Minoralarning nozik silindrsimonligi  gorizontal ravoqlar bilan boʻlaklarga boʻlinib, har bir qismining yuzasi gʻishtdan ishlangan oddiy naqshlar bilan qoplangan.

Hozirgi holati 
Agdamdagi binolar orasida masjid hanuzgacha mavjud boʻlgan kam sonli binolardan biridir. Ozarbayjon manbalariga koʻra, masjidning tomi va peshtoqi qulab tushgan, derazalari, eshiklari, ichki qoplamasi, hattoki marmar pol ham buzilgan.

2010-yil noyabr oyida Tog'li Qorabogʻ hukumati masjid va uning atrofi tozalanganligini eʼlon qildi. Shuningdek, ular Agdam masjidi hamda Shusha masjidlari yangilanganligini eʼlon qilishdi.

Galereya

Manbalar 

Ozarbayjondagi masjidlar
Ashur masjidi

Ashur masjidi yoki Lezgi masjidi Icheri-sheherda joylashgan qadimiy obida boʻlib, UNESCOning Butunjahon merosiga kiritilgan.

Obida Icheri-sheherning tarixiy markazida Qiz minorasi va Siniqqalʼa masjidi oʻrtasida joylashgan qadimiy masjid hisoblanadi. Masjid asosan XIX asrning oxiri va XX asr boshlarida Dogʻistondan koʻchib kelgan va lezgi jamoatchiligining koʻp yigʻilishi sababli Lezgi masjidi nomi bilan ham tanilgan.

Tarixi 
Ustundagi yozuvga koʻra, usta Nejef Ashur ibn Ibrohim tomonidan hijriy oy taqvimi boʻyicha 567-yilda, milodiy 1169-yilda qurilgan.

Masjid haqida 
Masjid sosoniylar davri yodgorligi ustiga qurilgan. Yodgorlikdan faqat ikkita gumbaz bilan qoplangan xona qolgan. Masjid parallelepiped koʻrinishidagi hajmga ega. Keyinchalik janubiy qismida ikkita kichik deraza ochilgan. Masjidning shimoliy-sharqiy qismida joylashgan kichik shakldagi kirish eshigi qalin gumbaz bilan qoplangan, bitta xonali, qalin kirish joyi boʻlgan boʻlib, u katta namozxonaga olib borgan. Toshdan yasalgan gul va geometrik naqshlar bilan bezatilgan mehrob XII asrga oid stalaktit bilan bezatilgan. XX asrning boshlarida Boku aholisi tomonidan ibodat zalining janubi-gʻarbiy qismida ikkinchi mehrob qurilgan. Tashqi tomondan, masjidning qadimgi qismida, chiroyli tarashlangan katta tosh bloklar, keyingi qismida esa mayda toshlar ishlatilgan.

Yodgorlik kichik yer osti hujra va yuqorida namozxonadan iborat. 

Rejada ibodat zalining 2 ta mehrobii (maydoni 55,0 m) mavjud. Zalning oʻqida joylashgan mehrob juda yaxshi bezatilgan. Ashur masjidi tashqi tomondan oddiy prizmatik koʻrinishga ega. Tosh devorlari koʻrinishidan uning yuqori qismi keyinchalik qayta tiklanganligi seziladi. 1970-yilda masjidni tiklash paytida sovet arxeologlari arxeologik qazishmalar natijasida binoning janubiy qismi ostida Sosoniylar davridagi ikkita yarim doira shaklidagi poydevorni aniqladilar. Arklar ortida gumbazli xona topilgan. Masjid qadimgi olovga sigʻinadigan zardushtiylar ziyoratgahi ustida qurilgan deb taxmin qilinadi.

Ismi 
Masjid oʻz nomini XIX asr oxiri - XX asrning boshlarida, neft sanoati rivojlana boshlaganda oldi. Shunday qilib, Dogʻiston ishchilari pul topish uchun Boku sanoat korxonalariga shiddat bilan ish izlab kelganida, Eski shahar aholisi ularga ibodat qilish uchun ushbu masjidni ishonib topshirdilar. Dogʻistonlik ishchilarning bu yerda uzoq vaqt ibodat qilgani bu masjidning xalq etimologiyasida „lezgi masjidi“ deb nomlanishiga sabab boʻlgan.

Manbalar 

Bokudagi masjidlar
Bibihaybat masjidi

Bibihaybat masjidi () — Ozarbayjon Respublikasining Boku koʻrfazida joylashgan shialar masjidi. Shirvanshoh davlatining yigirma sakkizinchi hukmdori Abulfath Farruxzad ibn Axsitan ibn Fariburz tomonidan XIII asrning ikkinchi yarmida Ozarbayjon Elxoniylar davlati tarkibida boʻlgan paytda qurilgan shu nomdagi masjidning tiklangan versiyasidir. Mahmud ibn Saʼd tomonidan qurilgan masjid 1936-yilda butun SSSRda dinga qarshi kurash paytida bolsheviklar tomonidan butunlay vayron qilingan.

Bibihaybat majmuasida masjiddan tashqari, Sayyidlar avlodi Hakima Xonum kabi ulugʻvorlarning maqbaralari va qabrlari mavjud. Ushbu yodgorlik Ozarbayjonda islom meʼmoriy yodgorliklarining eng muhim namunasidir. Ozarbayjon shoiri Abbosgulu ogʻa Bakixonov, taniqli fransuz yozuvchisi Aleksandr Dyuma va Xurshidbanu Natavan, Qorabogʻ xonligining soʻnggi hukmdori Mehdigulu xon Javanshirning qizi bu yerga tashrif buyurishgan. Hozirgi kunda ham Ozarbayjonga tashrif buyurgan xorijiy davlatlarning vakillari masjidga tashrif buyuradilar.

Tarixi

Qurilish sanasini aniqlash 

Masjid shialarning yettinchi imomi Muso al-Kazimning qizi Hakima qabri ustiga qurilgan. Hakima Ali va Fotima avlodlari edi. Hakima unga zarar yetkazgan xalifalardan Bokuga qochib ketadi. Qabrdagi tosh yozuv Hakima xonimning muqaddas avlodga tegishli ekanligini isbotlaydi:

Tarixchilar masjidning janubiy devoridagi yozuvga asoslanib, masjid qurilgan sana XIII asrning oxiri deb hisoblashadi. Masjid devorida arab tilida shunday yozilgan: „Mahmud ibn Saʼdning qurilishi“. Mahmud ibn Saʼd Nardaran qalʼasini va Mulla Ahmad masjidini ham qurdirgan.

Masjidning arxitekturasi 
Bibihaybat masjidi majmuasini rivojlantirishni qurilishning olti bosqichiga boʻlish mumkin. Har bir bosqich majmuaga yangi bino qoʻshilishi bilan bogʻliq. Rivojlanish bosqichlari XIII asrdan XX asrning boshlariga qadar yoyilib borar ekan, majmua binolarini qurishda turli meʼmorlar qatnashdilar. Qadimgi qismi - qabrning janubiy qismida kubik shaklidagi masjid, 1305-1313-yillarda qurilgan va unga gʻarbdan bogʻlangan minora mavjud. Masjidning ushbu qismining meʼmori Mahmud ibn Saʼddir. Minora meʼmoriy tuzilishi jihatidan Shirvan-Absheron arxitektura maktabiga toʻgʻri keladi va Shirvan hududidagi oʻxshash binolarning rivojlanishini oʻrganish uchun juda muhimdir. Minoraning yuqori qismi naqshlar va stalaktitlar bilan bezatilgan. Bibihaybat masjidi meʼmoriy va rejalashtirish xususiyatiga koʻra oʻrta asrlarda Bokuda keng tarqalgan masjid turiga kiraradi. Janub devoridagi mehrobning yarim doira shaklida joylashgan gumbazi stalaktitlar va oʻymakor naqshlar bilan bezatilgan.

Manbalar 

Bokudagi masjidlar