MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ivitilgan olmalar

Ivitilgan olmalar ― sut kislotasi va spirtli fermentatsiya bilan konservalangan olma hisoblanadi. Rus oshxonasining taomi.

Texnologiyasi 
Ivitish uchun faqat ochiq rangli (yorqin boʻlmagan) zich etli (navlari: Antonovka, Babushkino, Litva Pepini, kuzgi chiziqli, kulrang anis, skryjapel), kichik va oʻrta oʻlchamdagi, pishgan va zararlanmagan kuzgi va qishki olmalar mos keladi.

Ushbu turdagi yarim mahsulot tayyorlashda ivitishning uch turi ajralib turadi: oddiy, nordon va shakarli. Olmani bochkalarda yoki kadkalarda namlash yaxshiroq, lekin shisha idishlarda ham mumkin. Kadkalar (maʼquli eman) tuzlangan karamga tayyorlangandek bir xil tarzda tayyorlanadi. Anʼanaviy retseptlar pastki va yon tomonlarini kuydirilgan javdar yoki bugʻdoy somoni bilan toʻldiradi; u nafaqat mexanik shikastlanishdan himoya qiladi, balki ularning rangi va taʼmini yaxshilaydi. Olma qatlamlarga zich joylangan boʻlishi kerak, har bir qatlamni somon bilan yopiladi, mevalarning yuqori qatlamini 2-3 sm qatlamli somon va qaynatilgan qop mato yoki dumaloq yogʻoch bilan yopiladi. Olmaga maxsus tayyorlangan atala quyiladi. Keyin pastki qismini bochkaga kiritish va eritmani shpuntli teshigidan quyish kerak (kadkaning yuqori qismiga ogʻir yuk qoʻyiladi).

Dastlabki 5-6 kun ichida eritmani kerakligicha toʻldirish kerak, chunki olma suvni yaxshi oʻzlashtiradi va yuqori qatlamlar ochilishi, bu mevaning chirishiga va butun kadkaning shikastlanishiga olib kelishi mumkin. Dastlab (12-14 kun) olma issiq xonada 15-18°C haroratda saqlanadi, keyin fermentatsiya normal boʻlsa, olma bochkalari yoki kadkalari chuqurga joylanadi. 4-6°C haroratda mevalar sekin fermentlanadi. Taxminan 30-40 kundan keyin ivitilgan olma isteʼmol uhun tayyor boʻladi. Yertoʻlada mahsulotlar may-iyun oylariga qadar saqlanadi va muzli xonalarda ular keyingi hosilga qadar aynimaydi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Yabloki mochyonie // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1961. — T. IX. — Stb. 970—971
 
 
 Poxlyobkin V. V. Mochenie // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 228. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
 
Alifbo boʻyicha taomlar
Rus oshxonasi
Fermentlangan oziq-ovqatlar
Olmali taomlar
Itter qal’asi

Itter qal’asi (baʼzan Itter qal’asi ; ) — Kitzbühel tumanidagi Itter kommunasi hududida joylashgan oʻrta asr qal’asi.

Tarix 
Itter qal’asining qurilishining aniq vaqti, XXI asr boshlaridagi maʼlumotlarga koʻra, nomaʼlum. Maʼlumki, Regensburg yepiskopining chegara qal’asi dastlab ushbu hududda joylashgan boʻlib, Brixental vodiysiga kirishni kuzatish uchun qurilgan. Salzburg yeparxiyasining potensial bosqiniga qarshi qal’a 900 yilda qurilgan boʻlishi mumkin edi. 1380-yilda 1241-yildagi hujjatlarda birinchi marta eslatib oʻtilgan qal’a va Itter qishlogʻi Regensburg sobori tomonidan Salzburg boʻlimiga sotilgan.

1526-yilda Itter qal’asi Pinzgauda (Zell am See) dehqonlar qoʻzgʻolonida vayron qilingan, ammo 1532-yilda qayta qurilgan. 17-asrda Itter, mintaqadagi boshqa qal’alar singari, parchalanib ketdi va deyarli butunlay qulab tushdi. 1806-yilda, mintaqani Napoleon qoʻshinlari bosib olganida, Bavariya hukumati qal’a xarobalari Itter munitsipalitetiga nominal 15 gulden evaziga sotdi. Shunday qilib, mahalliy dehqonlar qonuniy ravishda vayronalardan qurilish materiallari manbai sifatida foydalanishlari mumkin edi.

1878-yilda xarobalarni Myunxenlik tadbirkor Pol Spiess sotib oldi: u eski poydevor ustiga yangi bino qurdi va unda 50 ta xonadan iborat mehmonxona tashkil qildi. Mehmonxona loyihasi muvaffaqiyatsiz boʻldi va 1884-yilda pianinochi Sofiya Menter mehmonlari List va Chaykovskiy boʻlgan qal’ani sotib oldi. 1902-yilda yangi egasi Eugen Meyer binoni neo-gotik uslubda qayta qurdi va uni oʻzining qarorgohiga aylantirdi.

1945-yil 5-mayda qal’a devorlari yaqinida jang boʻlib oʻtdi, unda AQSh armiyasi va Wehrmacht askarlari Vaffen-SS kuchlariga qarshi birgalikda jang qilishdi.

Yana qarang 

 Hazeg qal’asi
 Tratzberg qal’asi
 Kufshteyn qal’asi
 Heinfels qal’asi

Manbalar

Adabiyotlar 

 Zalsburgdagi Burgen — 1977-yil
 Burgen, Schlösser, Ruinen in Nord- und Osttirol — Beatrix va Egon Pinzer — 1996-yil
 Das Tiroler Unterland — Erich Egg — 1971-yil
 Dehio Tirol — 1980-yil
 Osterreichisches Burgenlexikon — Georg Clam Martinic — 1992-yil
 Schlösser in Osterreich II — Laurin Luchner — 1983-yil
 Tiroler Burgen — Jozef Weingartner — 1962-yil
 Österreyxdagi Von Burg zu Burg — Gerxard Stenzel — 1973-yil
 Von Schloß zu Schloß in Österreich — Gerxard Stenzel — 1976-yil

Havolalar 

 
XIII asrda qurilgan qulflar
Avstriya Qulflari
 Tirolning Qulflari
Moskovit taomi

Muskovit taomi (shuningdek moskvito, moskovik) — Rossiya imperiyasida mashhur boʻlgan qandolat mahsuloti. Bu maxsus shaklda tayyorlangan mevali jele edi. Uning oʻziga xosligi shundaki, jele qirralari muzlatilgan va markaz odatdagi jele kabi edi. Bu shirinlikni ikki qatlam va ikkita rangga aylantirgan.

Tayyorlanishi 
Rafinad qand suv bilan toʻldiriladi. Qisqa qaynatilgandan soʻng, hosil boʻlgan sirop chinni yoki tosh stakanga quyiladi. Jelatin, sovuq suvda oldindan ivitilib, issiq siropga quyiladi. Hosil boʻlgan suyuqlik aralashtiriladi, shunda jelatin bir tekis taqsimlanadi. Siropga limon va apelsinning qobigʻi sepiladi, 3 dona apelsin va 2 dona limondan siqilgan sharbat ham siropga quyiladi. Sharbat shaffof, etsiz boʻlishi shart. Sovutilgan jele nam sochiq yoki doka orqali suziladi, keyin maxsus shaklga quyiladi. Shundan soʻng uni muzlatgichga yoki muzga qoʻyish kerak. Jele qota boshlaganda, jelening qirralari muzlashi uchun qolipni aylantirishni boshlash kerak. Tayyor jeleni idishga olib, darhol tortiladi. Jele ikki rangli boʻlib chiqishi uchun (qirradan oq, ichi qizil) oq va qizil jelatindan foydalanish tavsiya etilgan. Shuningdek, XIX-asrning marosim menyularida ananas va qulupnayli moskovit oʻrin olgan.

Muskovit jele tayyorlash uchun avval qopqoqli maxsus „Moskovit“ qolipi ishlatilgan. Jele muzlatish uchun u kichik qolipga, uni esa kattaroq qolipga solingan. Katta qolipning ichi tuzli yoki selitrali muz bilan toʻldirilgan. Muz jelening tashqi tomonida erib, suvga aylanib, jeleni qirralarini muzlatgan. Kimyoviy moddalar idishga tushmasligi uchun ham maxsus qopqoq kerak boʻlgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
Rossiya shirinliklari
Lula-kabob

Lula-kabob (kabab — qovurilgan goʻsht) — shish sixga tortilgan va koʻmirda pishirilgan goʻshtli qiyma koʻrinishidagi Yaqin Sharqning turli mamlakatlari oshxonasining taomidir. Turli nomlar ostida bu taom Bolqondan Erongacha boʻlgan koʻplab xalqlarga maʼlum.

Retsepti 
Qiyma qoʻy goʻshti, dumba yogʻi, piyoz va ziravorlardan tayyorlanadi, ular yopishqoq massa holiga kelgunicha yaxshilab aralashtiriladi (taxminan 15 daqiqa). Ziravorlar qoʻshilib, muzlatgichga qoʻyiladi. „Kotletlar“ hosil qilinadi va sixga tortib, ustidan bir tekis taqsimlanadi. Lula-kabob sixi odatdagidan kengroq boʻlishi kerak. Mangal yoki gril ustida vaqti-vaqti bilan aylantirib qovuriladi.

Anʼanaga koʻra, kabob koʻptirilmagan kulcha (lavash), piyoz halqalari, koʻkatlar, totim va koʻmirda pishirilgan pomidor bilan beriladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 Poxlyobkin V. V. Lyulya-kebab // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 191—192. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
 
 
 
 Ratushniy A. S. Lyulya-kebab // Vsyo o ede ot A do Ya: Ensiklopediya. — M.: Izdatelsko-torgovaya korporatsiya „Dashkov i K°“, 2016. — S. 207. — 440 s. — 300 ekz. — ISBN 978-5-394-02484-9.
 Lyulya-kebab // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 164. — 540 s. — ISBN 5-85700-122-6.
Qiyma goʻshtdan tayyorlangan taomlar
Tolish oshxonasi
Arman oshxonasi
Ozarbayjon oshxonasi
Qoʻy goʻshtidan taomlar
Kaboblar
Jamaican tangelo

Yamayka tangelosi, shuningdek, ugli meva, uglifruit nomlari bilan ham tanilgan, Yamayka orolida mandarin yoki apelsinning greyfurt bilan tabiiy chatishishi natijasida paydo bo'lgan tsitrus mevasidir. Shuning uchun tangelo hisoblanadi. Asl daraxt Sevilya apelsin, greyfurt va mandarin oilalaridan hosil bo'lgan gibrid ekanligiga ishoniladi.

Gibrid tur sifatida u odatda Citrus reticulata × paradisi sifatida ifodalanadi.

Kashfiyot 
Bu tangelo tabiiy gibrid bo'lib, greypfrut kabi o'z-o'zidan paydo bo'lgan, bugungi kunda asosan Brown's Town, Yamayka yaqinida, yetishtiriladi. U 1917-yilda yoki  yovvoyi holda oʻsgan holda topilgan, soʻngra kamroq urugʻlar uchun tanlab, bir necha avlod kurtaklarni payvand qilish orqali yangi nav olingan 1934-yilga kelib Kanada va Angliyaga, 1942-yilda esa AQShga eksport qilindi. "UGLI" Cabel Hall Citrus Limited kompaniyasining ro'yxatdan o'tgan savdo belgisi bo'lib, u ostida meva sotiladi, bu nom "xunuk" so'zining o'zgarishi bo'lib, mevaning qo'pol, g'adir budur  yashil rangdagi ko'rinishini bildiradi sariq po'stlog'i, ichidagi apelsin pulpasi sitrusiga erkin o'ralgan.

Tavsif 
Och-yashil yuzadagi dog'lar meva yaxshi pishganidan keyin to'q sariq rangga kiradi. Yamaykalik tangelo odatda greyfurtdan biroz kattaroqdir (lekin bu farq qiladi) va kamroq urug'larga ega. Eti juda suvli va mandarinning xushbo'y qobig'i bo'lgan greyfurt nasl-nasabining achchiq tomoniga emas, balki shirin tomoniga intiladi. 

Ta'mi ko'pincha apelsindan ko'ra nordonroq va greyfurtdan kamroq achchiqroq deb ta'riflanadi va odatda limon  mandarin gibridi deb taxmin qilinadi. Meva dekabrdan aprelgacha mavsumiydir. U Yevropa va Qo'shma Shtatlarda noyabr va aprel oylari orasida tarqatiladi va ba'zan iyuldan sentabrgacha o'sadi.

Galereya

Manbalar
Jaberskiy qal’asi

Jaberskiy qal’asi (), Vishnevetskiy qal’asi sifatida ham tanilgan () — Drogichinskiy tumani, Jaber qishlogʻi yaqinidagi sobiq qal’a, XVII-XVIII asr boshlarida mavjud boʻlgan. Qishloqdan 3 km shimoli-gʻarbda, Yaselda daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan edi. U Dolskiy knyazlariga, keyin Vishnevetskiy knyazlariga tegishli edi.

Tavsifi 
Toʻrtburchak shaklidagi istehkom (taxminan 1,5 gektar maydon) uch tomondan xandaq bilan oʻralgan (kengligi 20 m gacha, chuqurligi 5 m), gʻarbdan — daryo boʻyida joylashgan. Qal’a baland sopol qoʻrgʻon bilan mustahkamlangan boʻlib, uning burchaklarida tayanchlar va emanli qoziqdevor bor edi. Atrof bilan darvoza va koʻprik orqali bogʻlangan. Qal’aning hududida ikkita tosh (yoki tosh poydevorda yogʻoch) binolar mavjud edi — N. Volkov fikriga koʻra, bu binolar saroy va darvoza (yoki mitiqdori saqlanuvchi yertoʻla) boʻlishi mumkin edi.

Qal’a XVI-asr oxiri — XVII-asrning 1-yarmida qurilgan, Xmelnitskiy qoʻzgʻoloni va 1654-1667-yillardagi Rossiya-Polsha urushidan keyin u sezilarli darajada zamonaviylashtirilgan. XVII-asrning 2-yarmida qal’a Dolskiylarning, xususan, uni modernizatsiya qilish bilan shugʻullangan Yan Karol Dolskiyning markaziy qarorgohlaridan biri edi. XVII-asr oxirida qal’a Vishnevetskiyga oʻtdi. 1706-yilda Shimoliy urush paytida u Karl XII boshchiligidagi shvedlar tomonidan bosib olingan va vayron qilingan. Keyinchalik qayta tiklanmagan va foydalanilmagan.

Zamonaviylik 
Darvoza poydevori saqlanib qolgan. Qal’aning hududi, shu jumladan, binolarning poydevori „qora arxeologlar“ dan katta azob chekmoqda.

2015-yil 16-17-aprel kunlari Belarus Milliy Fanlar Akademiyasi Tarix instituti arxeologlari Jaberskiy qal’asida tadqiqot olib bordilar.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Ткачоў М. Жаберскі замак // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с.: іл. — ISBN 5-85700-078-5. — С. 209.
 Ткачоў М. Жаберскі замак // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. Т. 2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — 702 с.: іл. — С. 421.
 Жа́берскі за́мак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава (белор.) / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — С. 409. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0.

Havolalar 
 Жаберский замок на сайте Radzima.org
 Жаберский замок на сайте Глобус Беларуси
Vishnevetskiy
XVIII asrda yoʻqolgan inshootlar
Alifbo boʻyicha qasrlar
Litovskiy buyuk knyazligining qasr va qal’alari
XVII asrda qurilgan qal'alar
Belarus Respublikasining tarixiy va madaniy qadriyatlari
Kabrera qal’asi Balear orollari

Kabrera qal’asi (Kastel de Kabrera, ,  — Balear orollaridan biri (Ispaniya) ning Kabrera orolida joylashgan qasr. Orolning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biri. Inshootning balandligi taxminan 72 metrni tashkil qiladi.

XIV asrda qurilgan. Birinchi hujjatli dalillar 1400-yilga toʻgʻri keladi. Qal’a dastlab asosan Kabreraga qaroqchilarning reydlarini qaytarish uchun xizmat qilgan, keyin esa 19-asrgacha Balear orollaridagi harbiy harakatlar paytida uning mudofaaviy ahamiyati kattaroq boʻlgan.

U tarixiy ahamiyatga ega yodgorlik sanaladi.

Manbalar 

alifbo tartibida qulflar
 Cabrera Arxipelagi
Cabrera
Jvanetskiy qal’asi

Jvanetskiy qal’asi — Xmelnitskiy viloyatining Kamenets-Podolsk tumanidagi Jvanets qishlogʻida Kamenets va Xotin oʻrtasidagi Dnestr qirgʻogʻida joylashgan qal’a. XV-asrda qurilgan, XVI-XVII asrlarda bir necha marta qayta qurilgan. XX-asrda vayron qilingan.

Tarixi 
Qal’aning oʻrnida birinchi istehkomlar XV-asrda qurilgan. XVI-asrda istehkomlar beshburchakli qasrga aylantirildi. XVII-asrning boshlarida ular hovli tomondan devorlar boʻylab tosh va tuproqdan yasalgan qoʻrgʻonlarni tugatish bilan modernizatsiya qilindi. Tuproq devor ostida tosh kazemat xonalar joylashgan.

Jvanetskiy qal’asi hali puxta ilmiy tadqiqot ob’ektiga aylanmagan.

Tuzilishi 
Shimoliy besh qirrali minora yaxshiroq saqlanib qolgan. Uning har biri 9 m uzunlikdagi toʻrt tomoni tik qiyalikda joylashgan, beshinchisi, uzunligi 7,5 m, hovli maydoniga qaragan. Birinchi qavatdagi devorlarning qalinligi 2 m. Har bir qavatning oʻziga xos kirish joyi bor edi. Toʻrtburchak yorugʻlik teshiklari boʻlgan ikkita pastki qavatning tuynuklari bor.

Yana qarang 
 Jvanets jangi, Jvanets qamali — Hetman Bogdan Xmelnitskiy boshchiligidagi Ukraina armiyasining Jvanets yaqinidagi polsha qoʻshinlarini qamal qilish.

Adabiyotlar 
 А. С. Івченко, О. А. Пархоменко. Україна. Фортеці, замки, палаци..., Київ, 2010, с.254-256
 М. Й. Рутинський. Замковий туризм в Україні. Географія пам’яток фортифікаційного зодчества та перспективи їх туристичного відродження: Навчальний посібник. Київ, 2007, стор.180-182

Havolalar 
 http://www.castles.com.ua/zv.html
 http://ukraine.kingdom.kiev.ua/region/22/zhvanez.php
 Фотографии
 Малодосліджені фортифікації. містечка Жванця на Поділлі
XV asrda qurilgan qasr va qal’alar
Xmelnitskiy viloyati qal’alari va saroylari
Jeshuv qal’asi

Jeshuv qal’asi ― 1902-1906-yillarda qadimgi Lubomirskiy qal’asi oʻrnida qurilgan Jeshuvning asosiy diqqatga sazovor joylaridan biridir.

Birinchi istehkom xuddi shu joyda joylashgan va ehtimol XVI-asrda qurilgan. Keyinchalik, XVI-asrning oxirida, bu bino Nikolay Spytek Ligejaning mustahkam uy-joyi edi. 1620-yilda bino mudofaa saroyi binosining namunasi edi. 1637-yildan qal’a Lubomirskiylar oilasiga tegishli edi.

Asosiy qurilish ishlarini Gamerenlik Tilman va Karol Geynrix Vaydeman boshqargan. 1820-yilda majmua Avstriya hukumati tomonidan qayta qurildi va sud va qamoqxona maqsadlari uchun moslashtirildi. XX-asr boshlarida uning vayron boʻlishi qal’a tuzilishining eskirgan holati bilan bogʻliq edi. Dastlabki shaklida faqat minora darvozalari va qal’a minoralari saqlanib qolgan. Qal’a devorlarining oʻrtasida Jeshuvdagi Lubomirskiy yozgi saroyi joylashgan.

Adabiyotlar 
 Czapczyńska D. i Janczykowski J., Zamek w Rzeszowie w: Dzieje Rzeszowa, Tom I, Rzeszów 1994-yil )
 Malczewski J. Zamek w Rzeszowie, jego otoczenie va właściciele, Wyd. Libri Ressovienses, Rzeszow, 1995-yil )
Jeshuv bino va inshootlari
Jeshuvdagi madaniy meros ob’ektlari
Podkarpat voevodaligi qal’alari
Polshadagi sobiq qamoqxonalar
Polsha qasrlari va qal’lari
1906-yilda qurilgan binolar va inshootlar
Qala-Fatlar

Qala-Fatlar (shuningdek, Kuchuk-Muskomskiy Isar, Kalafatlar) — Sevastopolning Balaklavskiy tumanidagi oʻrta asr feodal qal’a xarobalari.

Qrimning janubi-gʻarbiy qismida, Balaklava va Cape Aya oʻrtasidagi qirgʻoqda, Qoʻriqxona qishlogʻidan 4 km janubi-gʻarbda xuddi shu nomdagi togʻning Anjir qoyasining tepasida joylashgan. Bu nom turkiy tilidan tarjima qilingan „kalafat“ soʻzidan olingan boʻlib, „Yanicharning bosh kiyimi“ yoki boshqa versiyaga koʻra, „qala-fatlar“ — „bosqinchilar qal’asi“ maʼnosini bildiradi. Qal’aning qirgʻoq boʻylab Balaklavadan nazorat marshruti sifatida yaratilganligi haqidagi versiya mavjud. U 13-asrdan oldin paydo boʻlgan deb ishoniladi; tarixchi Yevgeniy Nedelkin istehkom Teodoro knyazligiga tegishli deb hisoblaydi. Qal’aning Chembaloda Genuya savdo posti tashkil etilishidan oldin buzilgan degan versiya mavjud — u koloniyaga tahdid sifatida genuyaliklar tomonidan vayron qilingan.

Taxminlarga koʻra, qal’a 13-14-asrlarga toʻgʻri keladi, yodgorlikda arxeologik qazishmalar oʻtkazilmagan, tadqiqot rejasini vizual tekshirish va 10-11-asrlarga oid koʻtaruvchi materiallarni yigʻish bilan cheklangan. Kuchuk-Muskom Isar haqida birinchi qisqacha eslatma N. I. Repnikov tomonidan 1940-yilda nashr etilmagan Janubiy qirgʻoq yodgorliklariga bagʻishlangan asarida keltirilgan.

Manbalar 

Qrim Arxeologiyasi
Qrimning O'rta asr tarixi
Qrim Qal'alari
 Balaklava tumani
Jlobinskiy qal’asi

Jlobinskiy qal’asi () ― XV-XVII asrlarda Gomel viloyati Jlobin shahrida mavjud boʻlgan.

Tavsifi 
Dneprning oʻng qirgʻogʻida joylashgan edi. U qal’aning oʻzidan (60 x 50 m) va qal’a detinetsidan 1,5-2 m pastda joylashgan pastki qal’adan (130 x 60 m) iborat edi. Butun majmua oʻrta asrlardagi daryo boʻyida joylashgan aholi punktidan 3-4 m balandlikda joylashgan. Jlobin qal’asi tuproq devor va yogʻoch shahar devorlari bilan, minoralar va darvozalar bilan mustahkamlangan.

1654-yil iyul oyida Ukraina getmanining I. N. Zolotarenko kazaklari hujum qilib, „Zlobyan qal’asi“ ni yoqib yubordi. Keyinchalik Jlobinskiy qal’asi haqida maʼlumot topilmadi.

Adabiyotlar 
 Жло́бінскі за́мак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава (белор.) / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — С. 435. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0.
Jlobin
Litovskiy Buyuk knyazligining qasr va qal’alari
Belarus qal’alari
Kirumpa qal’asi

Kirumpa qal’asi () — Viru shahrining shimoliy chekkasida, Vyxandu daryosining baland qirgʻogʻida joylashgan tosh qal’a xarobalari. Qal’a haqida birinchi yozma eslatma 1322-yilga toʻgʻri keladi.

Tarixi 
Qal’a Dorpat yepiskopligining sharqiy chegarasini Tartudan Pskovgacha boʻlgan tarixiy ahamiyatga ega savdo va harbiy yoʻl boʻylab himoya qilish uchun qurilgan. Ehtimol, XIII-asrning oxirida allaqachon mavjud edi.

1343-1345-yillarda Estoniyada dehqonlar urushi paytida Kirumpa qal’asi hududida ham jangovar harakatlar boʻlib oʻtdi. Vastselin jangi paytida qal’ada Ditrix fon Rambuvig boshchiligidagi qoʻmondonlik va boshqaruv joylashgan edi.

Dastlab, qal’a qoʻriq minorasi va turar-joy binosidan iborat kichik istehkom edi. Kelajakda u bir necha bor kengaytirildi va XV-asrning oxiriga kelib, u taxminan 45 kvadrat metr maydonga ega boʻlgan toʻliq qasrga aylandi. Qal’aga kirish gʻarbiy tomonda edi. XVI-asrda tosh qal’a atrofida savdogarlar va hunarmandlarning yirik aholi punkti paydo boʻlgan.

Kirumpa qal’asi Livoniya urushining boshida, orqaga chekinayotgan qoʻshinlar uni yoqib yuborganda, qattiq shikastlangan. Qal’aning soʻnggi vayron qilinishiga mahalliy aholi tomonidan toʻsqinlik qilingan. Qal’a 1655-1660-yillardagi Shimoliy urush paytida butunlay vayron boʻlgan va oʻshandan beri qayta tiklanmagan.

Galereya

Manbalar

Adabiyotlar 
 
Estoniya qasr va qal’alari
Estoniya
Zaprudskiy qal’asi

Zaprudskiy qal’asi — XIV — XVII asrlardagi Zaprudy qishlogʻi (Kobrin tumani) yaqinida joylashgan mudofaa meʼmorchiligi yodgorligi.

Tavsifi 
Qal’a saroydan (saqlanib qolmagan) va mudofaa istehkomlaridan — tepasi qoziqdevorli tuproq devorlar va suv xandaqlardan iborat edi. Rejaga koʻra, xandaqlar va qoʻrgʻonlar bir-biriga mos toʻrtburchaklarga oʻxshaydi, ularning sharq tomondan qalʼaga kiraverishda birlashuvchi yarim yoylar koʻrinishidagi tomonlari bor edi. Bu tomondagi devorlar tekislangan. Balandligi 1,5-2 m, asosida eni 4 m gacha keng boʻlgan devorlar saqlanib qolgan. Jarliklar chuqurligi 2,5 m gacha, eni 5 m ga yaqin.

Adabiyotlar 
 Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
 Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6), с. 535.

Havolalar 
 Запрудский замок на сайте Radzima.org
 Запрудский замок на сайте Глобус Беларуси
Kobrin tumani
Belarus qal’alari
Litovskiy Buyuk knyazligining qasr va qal’alari
Calatrava la Vieja

Calatrava la Vieja (, ilgari shunchaki Calatrava) — oʻrta asr qal’asi, xuddi shu nomdagi ritsarlik ordenining markazi. Hozirda u Kastiliya-La Mancha hamjamiyatining arxeologik bogʻlari (Parques Arqueológicos) tarkibiga kiradi. Kalatrava oxirgi oʻrta asrlarda Guadiana vodiysidagi yagona muhim shahar boʻlgan, chunki u Kordova va Toledoga boradigan yoʻllarni qoʻriqlagan.

Uning nomi ( ‎ translit. Qal’at Rabāh, lit. „Qal’a Raboh“) eramizning 8-asrida bu hududni egallagan Amir Raboh nomidan kelib chiqqan.

Birinchi eslatma 785-yilga toʻgʻri keladi va 853-yilda Toledo musulmonlari va Kordova amirligi oʻrtasidagi nizolar tufayli qisman vayron qilingan, ammo keyinchalik Kordova amiri Muhammad I ning ukasi al-Hakam davrida tiklangan.

Manbalar 

 Ispaniya Qal'alari
Sparta obiyovg‘oni

Sparta obiyovgʻoni, shuningdek, qora qonli obiyovgʻon sifatida ham tanilgan — spartaliklarning taomlaridan biri, choʻchqa oyoqlari va yasmiq, sirka va tuz qoʻshilgan qonli yovgʻon shoʻrva. Baʼzi gastrosoflar spartaliklarning harbiy muvaffaqiyatlarini, bunday oddiy va mazasiz shoʻrvani isteʼmol qilmaslik uchun ular jangda oʻlishni afzal koʻrganliklari bilan izohladilar.

Qora obiyovgʻon haqida hikoya 
Koʻpgina mualliflar spartaliklarning „qora obiyovgʻon“ haqidagi hikoyasini turli yoʻllar bilan aytib berishadi.

 Fors shohi Yunonistonda boʻlganida, asirga olingan spartalikni unga shunday pishiriq pishirishga majbur qildi, tatib koʻrgach shunday dedi: „Endi men spartaliklar nega jasorat bilan oʻlimga borishlarini tushundim: ular bunday taomdan koʻra oʻlimni afzal koʻrishar ekan“.

 Plutarx shunday yozadi:

"Keksalar goʻshtdan voz kechib, oʻz ulushlarini yoshlarga berishdi va oʻzlariga obiyovgʻon quyishdi. Aytishlaricha, bir Pontik qirol hatto oʻziga spartalik oshpazni faqat „qora obiyovgʻon“ tayyorlash uchun sotib olgan, lekin u buni tatib koʻrganida, uni nafrat bilan tupurib yuborgan va qattiq gʻazablangan. „Qirolim, — dedi oshpaz, — bu obiyovgʻonni isteʼmol qilishdan oldin, Evrotada choʻmilish kerak!“.

 „Gulliverning sayohatlari“ning uchinchi qismida hikoya qiluvchining iltimosiga binoan tarixiy shaxslarning ruhlari chaqiriladi, Gulliver shunday deydi: „Bir Agesilay bizga sparta obiyovgʻonini pishirdi, lekin uni tatib koʻrganimdan soʻng, men ikkinchi qoshiqni yuta olmadim“.

Qondan tayyorlanadigan shoʻrvalar 
Qora obiyovgʻon retsepti saqlanib qolmagan, ammo qondan tayyorlangan shoʻrvalar hali ham dunyoning turli mamlakatlarida isteʼmol qilinadi.

Yana qarang 

 Qonli kolbasa
 Masai — vatussi buqalarining qonini sutga aralashtirib yeydigan qabila
 Svartsoppa — shved gʻozi qoni taomi (Skåne)
 Czernina — oʻrdak qoniga asoslangan polsha shoʻrvasi
 Dinuguan — filippinlik taom, qovurilgan choʻchqa goʻshti, choʻchqa qoni, chili qalampiri va sirka

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
 A Greek Blood Soup which may have resembled the Spartan recipe 
Alifbo boʻyicha taomlar
Qondan tayyorlangan taomlar
Sparta
Gretsiya shoʻrvalari
Gretsiya oshxonasi