Duranta erecta

Duranta erecta — Meksikadan Janubiy Amerika va Karib havzalariga qadar choʻzilgan hududda oʻsuvchi Verbenaceae oilasiga mansub gullaydigan buta. U butun dunyo boʻylab tropik va subtropik bogʻlarda manzarali oʻsimlik sifatida keng tarqalgan. Umumiy nomlar orasida oltin shudring, kaptar berry va skyflower mavjud .

Tavsif 

Duranta erecta — keng tarqalgan buta yoki (kamdan-kam hollarda) kichik daraxt shaklida oʻsadi. U  gacha oʻsishi mumkin. Yetuk namunalarida tikanlari mavjud. Barglari och yashil rangda, elliptik to tuxumsimon, qarama-qarshi,  gacha oʻsadi.

Gullar och-koʻk yoki lavanda rangida boʻlib, qoʻltiq osti poyalaridagi toʻpgullarda joylashgan. Mevasi kichik sharsimon sariq yoki toʻq sariq rezavor meva, diametri  gacha yetadi.

Taksonomiya 
Turkumning nomi oʻn beshinchi asrda yashagan italiyalik botanik Kastor Durante sharafiga berilgan. Lotin yilida erecta „tik“ degan maʼnoni anglatadi. Oʻsimlik, shuningdek, D. repens nomi bilan ham tanilgan, lotincha „oʻrmalovchi“. Oxirgi nom dastlab turning kichik bargli navlari uchun ishlatilgan.

Ekologiya 
Duranta erectaning vataniga Amerika, Meksika va Karib dengizi janubidan Braziliya va Argentinagacha boʻlga hudud kiradi. Oʻsimlik Amerika Qoʻshma Shtatlarining janubida, Florida, Luiziana, Texas, Arizona va Kaliforniyada oʻsadi.

Tabiiy holatida u odatda toʻliq quyoshli tosh yoki qumli qirgʻoq hududlarida yoki quruqlikdagi nam, buzilgan joylarda oʻsadi.

Kultivatsiya 
Oltin shudring tropik va issiq subtropik mintaqalarda manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Uning ajoyib gullari va mevalari kapalak va kolibrilarni oʻziga jalb qiladi. „Alba“, „Aurea“, „Aussie Gold“, „Oltin mound“, „Geisha Girl“, „Sapphire Showers“ va „Variegata“ kabi turli xil navlar mavjud.

Xususiyatlari 
Oʻsimlikning barglari va pishmagan mevalari zaharli boʻlib, it va mushuklarni oʻlim holatiga olib keladi. Biroq, qushlar uchun meva zaharli emas. Odamlarda zaharlanishning hujjatlashtirilgan holatlari kam uchraydi, koʻplab ikkilamchi manbalarda bolalar oʻsimlikni isteʼmol qilishdan vafot etganligi aytiladi. Bu maʼlumotlarga 1895-yilda Avstraliyada toʻrt yoshli bolada Duranta erecta (sobiq Duranta plumieri) bilan zaharlangani bilan bogʻliq xabarlar sabab boʻlgan. Bola oʻlimi haqida yozilgan maʼlumotlar:"Soat 15:30 atrofida u o‘zini juda charchagani va uyqusi kelayotganini aytdi. Uning yuzi juda qizarib ketgan va koʻz qorachigʻi kengaygan, lablari va qovoqlari shishgan edi.Soat 19:00 da bolaning ichi ketdi. Axlati yopishqoq, kul-kulrang rangda edi. [Til iflos-kulrang moʻyna bilan qoplangan va nafasi yoqimsiz hidga ega edi. Dudoqlar biroz shishgan va yorilib ketgan, ammo rangi oʻzgarmagan, bodomsimon bezlar va farenksning orqa qismi juda qizarib ketgan. Koʻz qorachigʻi kengaygan va ular yorugʻlikka befarq edi. Harorat 105,4 °F, puls 200 edi. Ertalab soat 5 larda unda talvasa boshlandi, spazmlar tonik xarakterga ega. Spazmlar paytida koʻzlar keng ochilib, koʻz qorachigʻi kamroq kengaygan, bunda [yuz mushaklari] umumiy spazmda ishtirok etmaydi va jagʻlar mahkam siqilmagan. Ertalab soat 7 da harorat 101 ° F ga, puls esa 160 ga tushdi. Bola qusdi. Qusuq siyohga oʻxshash suyuq, uning suyuq qismi rangsiz, qattiq qismi esa kofe qoldigʻiga oʻxshaydi. Bola 10:45 da vafot etdi. Axlatning kichik bir qismi oʻlimdan chorak soat oldin oʻtib ketdi, toʻshakdagi kiyimdan qirib tashlangan va yuvilganida, unda Duranta plumierining b qisman hazm qilingan rezavorlari topilgan. [Men Duranta toksikologiyasi tekshirilganligini bilmayman, lekin yuqorida tavsiflangan alomatlar, harakatlarda rezavorlar mavjudligi bilan qabul qilingan, taʼsir va sabab munosabatlariga ega.Repeninlar deb ataladigan antioksidant kumarinolignoidlar Duranta erectadan ajratib olingan.

Mevada alkaloidlar, izokinolin va 5,6-dihidro-7H-2- piridinning hosilasi, monoterpenlar va durantozid I, durantozid va repenosid aniqlangan.

D. repens barglari va mevalarida saponin glikozid va gidrosiyan kislotasi mavjud. Izokinolin hasharotlar uchun halokatli.

Galereya

Manbalar