Cananga odorata

Cananga odorata, ylang-ylang nomi bilan tanilgan ( ) Filippin, Malayziya, Indoneziya, Yangi Gvineya, Solomon orollari,  Kvinslend va Avstraliyada o‘suvchi tropik daraxt. U gullaridan ( „ylang-ylang“ deb ataladi) olinadigan efir moylari uchun yuqori baholanadi, bu o‘simlik kuchli gul hidiga ega. Ylang-ylang parfyumeriya sanoatida eng koʻp ishlatiladigan tabiiy materiallardan biri boʻlib, unga „Atirlar malikasi“ nomi berilgan.

Etimologiya va nomenklatura 
 -ilang nomi ispan tilidan olingan bo‘lib, tagalog tilida, „choʻl“ degan maʼnoni anglatadi.

Tavsif 

Cananga odorata — Annonaceae oilasining tez oʻsadigan daraxti. Uning yiliga o‘sishi  dan oshadi, bir yilda oʻrtacha  balandlikka yetadi. Guli osilgan, uzun poyali, oltita tor, yashil-sariq (kamdan-kam pushti) barglari bor, tashqi koʻrinishi dengiz yulduziga oʻxshaydi va juda xushboʻy efir moyi beradi. Uning gulchanglari doimiy tetradlar shaklida toʻkiladi.

Cananga odorata var. fruticosa, kichik ylang-ilang, kichik daraxt yoki ixcham buta ko‘rinishida oʻsadi.

Tarqalishi va o‘sish joyi 
Oʻsimlikning vatani Maleziya ekoregionidir, materik Janubi-Sharqiy Osiyo (Tailand Vetnam Filippin, Malayziya, Indoneziya), Papua-Yangi Gvineya, Solomon orollari va Kvinslend. Tinch okeani orollari, Janubiy Osiyo, Afrika va Amerikaning boshqa tropik mintaqalariga kiritilgan. Odatda Madagaskar, Polineziya, Melaneziya, Mikroneziya va Komor orollarida yetishtiriladi. U toʻliq yoki qisman quyoshda oʻsadi va oʻzining tabiiy yomgʻir oʻrmonlarining kislotali tuproqlarini afzal koʻradi. Ylang-ylang qishki qishki sharoitda moʻtadil iqlim sharoitida oʻstiriladi.

Ekologiya 
Uning qora mevalari qushlar uchun muhim oziq-ovqat mahsulotidir, masalan, yoqali imperator kaptari, binafsha dumli imperator kaptari, Zoe imperator kaptari, ajoyib mevali kaptar, pushti dogʻli mevali kaptar, tojli mevali kaptar, apelsin qorinli mevali kaptar va wompoo mevali kaptar. Sulavesi qizil tutqichli shoxli goʻshti C. odorata uchun urugʻ tarqatuvchi boʻlib xizmat qiladi.

Foydalanadi 
Efir moyi aromaterapiyada qoʻllaniladi. Teri muammolarida, yuqori qon bosimida va yog‘ bezlati sekretsiyasini normallashtirishda ishlatilafi. Ylang-ilang moyi parfyumeriyada gulli atir uchun keng qoʻllaniladi (masalan, Chanel № 5). Ylang-ylang koʻpchilik gul, meva va yogʻoch hidlari bilan yaxshi aralashadi.

Indoneziyada ylang-ilang gullari yangi turmush qurganlarning toʻshagiga yoyiladi. Filippinda uning gullari sampaguita gullari bilan birga gulchambarga (lei) tayyorlanadi va diniy tasvirlarni bezash uchun ishlatiladi.

Ylang-ilang efir moyining eng yirik eksportchisi Komor orollari yillik eksportining 29% ni tashkil qiladi (1998).

Ylang-ylang efir moyi

Xususiyatlari 
Ilang-ilangning xushboʻyligi kauchuk va qaymoq notalariga boy va chuqur, yasemin va neroli ohanglari bilan yorqin, shuning uchun u baʼzan ogʻir, shirin deb taʼriflanadi va ozgina mevali gulli hidga ega. Gulning efir moyi gullarni bugʻda distillash yoʻli bilan olinadi va distillatlar olingan vaqtga qarab turli navlarga ajratiladi. Ylang-ilang yogʻining asosiy aromatik komponentlari benzil asetat, linalool, p -kresil metil efir va metil benzoat boʻlib, uning xarakterli hidi uchun javobgardir.

Kimyoviy tarkibiy qismlar 
Ilang-ilang efir moyining turli navlarining tipik kimyoviy tarkibi quyidagicha:

 Linalool
 Germakren
 Geranil asetat
 Karyofilin
 krezil metil efiri
 Metil benzoat
 Seskiterpenlar

Yana qarang 

 Jasminum sambac, arab yasemini, parfyumeriya sanoatida keng qoʻllaniladigan yana bir oʻsimlik

Manbalar 

Osiyo dorivor o‘simliklari
Osiyo o'simliklari