MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Huquq manbalari

Huquq manbalari — huquqiy nor-malarning ifoda etilish shakllari. Huquqning birlamchi manbai xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan normalari va qoidalari hisoblanadi. Bularga BMT Ustavi, Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi (1948-yil 10-dekabr) va boshqa kiradi.

Normativ-huquqiy hujjatlar huquqning asosiy manbalari qatoriga kiradi. Oʻzbekiston Respublikasida nor-mativ-huquqiy hujjatlarning quyidagi turlarini koʻrsatish mumkin: Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsi-yasi; Oʻzbekiston Respublikasining kon-stitutsiyaviy qonunlari; Oʻzbekiston Respublikasining qonunlari; Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qarorlari; Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari; Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari; vazirliklar, davlat qoʻmitalari va idoralarning huquqiy hujjatlari; mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari.

Huquqning eng qad. manbalaridan biri huquqiy odatdir. Huquqiy odat uzoq davr mobaynida amalda boʻlishi natijasida shakllangan, jamiyatda ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishda muhim ahamiyatga ega boʻlgan va davlat tomonidan umummajburiy qoida sifatida tan olingan xulq-atvor qoidasi.

Huquqiy pretsedent ham huquq manbai hisoblanadi. Huquqiy pretsedent sud yoki maʼmuriy organning yozma yoxud ogʻzaki qarori boʻlib, bu qaror kelgusida barcha shunga oʻxshash ishlarni qoʻrib chiqish va hal qilish uchun asos boʻladigan namuna normadir. Huquqiy pretsedentning sud va maʼmuriy pre-sedent shakllari mavjud. Sud pretse-denti AQSH, Avstraliya, Buyuk Britaniya, Kanada va Yangi Zelandiya kabi umumiy huquq amalda boʻlgan davlatlarda huquqning manbai sifatida keng qoʻllanadi.

Normativ shartnomalar ham huquq manbai hisoblanadi. Ikki yoki undan ortiq mustaqil huquq subʼyektlari oʻrtasida tuziladigan hamda ularning huquq va majburiyatlarini oʻrnatadigan, oʻzgartiradigan yoki bekor qiladigan bitimlarga normativ shartno-malar deyiladi. Normativ shartnomalar ayniqsa xalqaro huquqda katta ahamiyatga ega. Normativ shartnomalar qatoriga kiruvchi xalqaro shartnomalar subʼyektlariga koʻra — ikki tomonlama va koʻp tomonlama, xususiyatiga koʻra — norma oʻrnatuvchi va taʼsis etuvchi shartnomalarga boʻlinadi. Huquqning tarixiy rivojlanish davrida huquqiy aqida va gʻoyalar huquqning manbai hisoblangan. Qurʼon, sunna, ijmo va qiyos Musulmon huquqlarning asosiy manbaini tashkil etadi.
Huquq normasi

Huquq normasi - davlat tomonidan belgilanadigan, muayyan shaklda ifodalanadigan, ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan umummajburiy yurish-turish qoidasi. Huquq normasi tegishli normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek, huquq manbaining boshqa turlari shaklida namoyon boʻladi. Huquq tarmoqlariga bogʻliq holda maʼmuriyhuquqiy, jinoiy-huquqiy huquq normalari, mehnat, ekologiya, xalqaro, konstitutsiyaviy, xoʻjalik va huquqning boshqa tarmoqlariga oid huquq normalari farqlanadi. Amal qilish vaqtiga koʻra, doimiy (rasmiy bekor qilingunga qadar amal qiladigan) va vaqtinchalik (faqat muayyan vaqt oraligʻida amalda boʻluvchi) Huquq normasi boʻladi. Huquq normasi amal qilish hududiga qarab, umumiy va mahalliy normalarga boʻlinadi, bunda birinchisi butun mamlakat hududida amal qilsa, ikkinchisiga kiradigan normalar maʼlum hududlarda amal qilishi mumkin. Huquq normasi subʼyektlariga qarab, umumiy va maxsus normalarga ajraladi, bunda birinchisi hamma huquq subʼyektlari uchun, ikkinchisi esa, aholining muayyan guruhi yoki aniq belgilangan doiradagi subʼyektlar (pensionerlar, nogironlar, ichki ishlar xodimlari va shahrik.) uchun taalluqli boʻladi. Bulardan tashqari, Huquq normasini boshqa qator mezonlar asosida tasniflashlar ham mavjud.

Huquq normasi oʻz ichki tuzilishiga ega boʻlib, 3 qismdan iboratdir: gipoteza, dispozitsiya, sanksiya. Gipotezada Huquq normasida belgilanadigan qoida qanday sharoitda va holatda kim tomonidan amalga oshirilishi koʻrsatiladi. Dispozitsiyada gipotezada koʻrsatilgan hollardagi munosabatlar ishtirokchilarining huquq va majburiyatlari ifodalanadi. Sanksiya dispozitsiyada koʻrsa-tilgan qoidani buzgan shaxsga nisbatan davlat organi qoʻllashi mumkin boʻlgan taʼsir chorasini belgilaydi. Konstitutsiyaviy normalar 3 qismdan emas, asosan gipoteza va dispo-zitsiyadan iborat boʻladi. Jinoiy va maʼmuriy javobgarlikni koʻzda tutuvchi normalar esa — asosan dispozitsiya va sanksiyadan iborat boʻladi (mas, Jinoyat va maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodekslarning maxsus qismi normalari).

Manbalar
Huquq subʼyekti

Huquq subʼyekti - qonunga bino-an huquqqa ega boʻlish va zimmasiga yuridik majburiyatlar olish layoqatiga ega boʻlgan jismoniy yoki yuridik shaxs. Huquq subʼyekti huquqning barcha sohalarida huquqiy munosabatlarntgg zaruriy belgisi boʻlib, ularning har birida subʼyektlarning mavqei muayyan oʻziga xoslikka ega. Mas, fuqaroviy huquqiy munosabatlarda fuqarolar, chet el fuqarolari va fuqarolikka ega boʻlmagan shaxslar jismoniy shaxs sifati-da; tijorat va notijorat tashkilotlari yuridik shaxs sifatida qatnasha-dilar; fuqaroviy huquqiy munosabatlar subʼyektlarining uchinchi turini davlatning oʻzi, davlat va mahalliy tuzilmalar tashkil etadi. Maʼmuriy huquqiy munosabatlarda asosan davlat organlari, mansabdor shaxslar, fuqa-rolar va ayrim hollardagina tashki-lotlar (yuridik shaxslar) Huquq subʼyekti boʻla oladi. Qonun biror shaxs yoki tuzilmani H.s sifatida tan olar ekan, uning davlat, davlat tashkilotlari, boshqa shaxslarga nisbatan tutgan oʻrnini tavsiflovchi huquqiy maqomini belgilab beradi.
Huquqbuzarlik

Huquqbuzarlik — huquq va muomala layoqatiga ega subʼyekt tomonidan sodir etiladigan, huquq normalari talablariga zid keluvchi hamda shaxsga, mulkka, davlatga va butun jamiyatga zarar keltiruvchi ijtimoiy xavfli qilmish. Oʻz xususiyatiga koʻra, H. jinoyat, nojoʻya harakat, intizomni buzish shaklida boʻladi. Koʻp hollarda H. qonunbuzarlik soʻzi bilan bir xilda ishlatiladi. Fuqaroviy H. (shaxsga, fuqaro yoki tashkilotning mulkiga ziyon yetkazish), maʼmuriy H. (mas, mayda bezorilik, yoʻl harakati qoidasini buzish), intizomiy H. (nojoʻya harakat, mas, ishga kelmaslik, kech qolish) farqlanadi. H.ning eng xav-fli koʻrinishi jinoyatdir. H. uchun qonunda tegishlicha fuqaroviy, maʼmuriy, intizomiy va jinoiy javobgarlik belgilangan.
Huquqbuzarlik-sodir etilganligi uchun maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlik nazarda tutilgan aybli, gʻayriijtimoiy qilmish (harakat yoki harakatsizlik) huquqbuzarlikning jinoyat turi ozining ijtimoiy xavfliligi bilan ajralib turadi hamda qolgan huquqbuzarliklarga nisbatan huquqiy oqibati yomonroqdir.xususan,jinoyat uchun qolganlariga nisbatan ogirriq jazolar qollanilishi aytib otiladi.huquqbuzarliklarga nisbatan jazo choralari quyidagicha qollaniladi
1)Jinoiy javobgarli jk43-modda
2)Mamuriy mjtk23-modda
3)Intizomiy mk181-modda
4)fuqaroviy shaxsning toliq moddiy va manaviy jihatdan javob berishidir
Huquqiy vorislik

Huquqiy vorislik - huquq va majburiyatlarning bir shaxsdan boshqa shaxsga oʻtishi. Huquqiy vorislikning umumiy (universal) va xususiy (singulyar) turi bor. Umumiy Huquqiy vorislikda vorisga barcha huquq va majburiyatlar oʻtadi (mas, meros qoldirishda, yoki bir necha tashkilotlar, yaʼni yuridik shaxslar qoʻshilgan-da). Xususiy (shaxsiy) Huquqiy vorislikda biron-bir alohida huquq bir shaxsdan boshqasiga oʻtadi (mas, dastlabki kredi-tor huquqining boshqa shaxsga huquq oʻtish paytidagi hajmda va shartlarda berilishi). Shu bilan birga boshqa shaxslarga oʻtishi mumkin boʻlmaydigan huquqlar ham mavjud. Jumladan, Oʻzbekiston Respublikasining FK aliment talab qilish, hayot yoki sogʻliqqa yetkazilgan zararni qoplash huquqining boshqa shaxsga oʻtishiga yoʻl qoʻymaydi.
Huquqiy davlat

Huquqiy davlatda eng oliy qadriyat inson hisoblanadi. Davlat faqat huquq normalarini yaratib qolmay, oʻzi ham ularga amal qilishi Huquqiy davlatning eng muhim xususiyatidir. Huquqiy davlat demokratiyaning ajralmas belgisidir. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining muqaddimasida Oʻzbekiston xalqi insonparvar demokratik huquqiy davlat barpo etishni koʻzlab oʻzining muxtor vakillari siymosida davlatimizning asosiy qonunini qabul qilishi taʼkidlab oʻtilgan. Oʻzbekistonning mustaqil davlatchiligi davrida konstitutsiya va qonunlarning ustunligi gʻoyasi xalq ijtimoiy ongining tarkibiy qismiga aylandi. Qonunni chetlab oʻtish emas, aksincha, qonun talablari asosida, unga mos va muvofiq ravishda yashash lozimligi kishilar ongiga tobora singib bormoqda. davlat inson huquqlari va manfaatlarini taʼminlashning izchil huquqiy mexanizmini yaratish tadbirlarini amalga oshirdi (yana qarang Qonun ustuvorligi).

Huquqiy davlatning shakllanishi va faoliyat yuritishning muhim shart-sharoitlaridan bo'lib quyidagilar hisoblanadi: mamlakatda fuqarolik jamiyatining shakllanganligi; jamiyatning barcha yoki ko'pchilik a'zolarining siyosiy va huquqiy ongining yuqori darajada ekanligi; ularning mamlakat ijtimoiy va siyosiy hayotida faol ishtirok eta olishi uchun umuminsoniy madaniyatga ega boʻlishi; mamlakatda bir-biriga zid bo'lmagan yagona qonunchilik tizimining mavjudligi. Huquqiy davlat nazariyasi bilan uni amalga oshirish o'rtasida katta farq bor. Hozirgi paytda huquqiy davlat nazariyasi dunyodagi koʻpgina davlatlarning konstitutsiyalarida o'z aksini topgan. Masalan, 1978-yilda qabul qilingan Ispaniya Konstitutsiyasining 1- moddasi 1-bandida quyidagilar mustahkamlab qo'yilgan: "Ispaniya - bu sotsial, huquqiy va demokratik davlat boʻlib, bu davlatda oliy qadriyat erkinlik, adolat, tenglik va siyosiy hurfikrlilik hisoblanadi". 1949-yilgi GFR asosiy qonunga ko'ra "Germaniya Federativ Respublikasi demokratik va sotsial federativ davlat boʻlib hisoblanadi" (20-modda) hamda ularning konstitutsiyaviy tuzilmasi Asosiy Qonunga zid kelmasligi kerak (28- modda). Huquqiy davlat to'g'risidagi g'oyalar Avstriya, Gretsiya, Italiya, Fransiya, Shvetsiya, Shveysariya va boshqa bir qator yuqori darajada rivojlangan davlatlarning konstitutsiyalarida belgilab qo'yilgan. 1993-yilgi Rossiya Konstitutsiyasida huquqiy davlat to'g'risidagi g'oya to'g'ridan-to'g'ri o'z aksini topgan. Uning birinchi moddasida "Rossiya Federatsiyasi - Rossiya respublika boshqaruv shaklidagi demokratik, federativ. huquqiy davlatdir" , -deb yozib qo'yilgan. 1992-yilda qabul qilingan O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasini muqaddimasida ham huquqiy demokratik davlat toʻgʻrisidagi g'oya o'z ifodasini topgan. Huquqiy davlat to'g'risidagi g'oya va nazariyalarni dunyodagi ko'pchilik mamlakatlar tan olsalarda, ammo uni amaliyotda hamma davlatlar to'laligicha qoʻllamaydilar. Hozirgi paytda huquqiy davlat to'g'risidagi g'oyani to'liq hayotga tatbiq qilgan biron-bir davlatni uchratmaysiz. Huddi shu ma'noda huquqiy davlat to'g'risidagi nazariyalar har qanday demokratik davlat intilishi kerak boʻlgan ideal, etalon vazifasini o'taydi.

Manbalar
Huquqiy yordam

Huquqiy yordam - fuqarolarning huquq va erkinliklarini amalga oshirishga, tashkilotlarning faoliyatida qonuniylikni taʼminlashga koʻmaklashish. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 116-moddasida tergov va sud ishini yuritishning har qanday bosqichida malakali yuridik yordam olish huquqi kafolatlanganligi, fuqarolarga, korxona, muassasa va tashkilotlarga yuridik yordam berish uchun advokatura faoliyat koʻrsatishi belgilab qoʻyilgan. Ushbu konstitutsion normaning mohiyati shundan iboratki, fuqarolar hamda tashkilotlar oʻzlariamalga oshirayotgan xatti-harakatlar toʻgʻrisida toʻliq va yetarli maʼlumotga ega boʻlgandagina fuqarolarning huquq va erkinliklari toʻla ravishda amalga oshiriladi, korxona, tashkilot va muassasalarning faoliyatida esa qonuniylik taʼminlanadi. Avvallari Huquqiy yordam asosan huquqiy maslahatchilar hamda advokatlar tomonidan amalga oshirilardi. Bozor munosabatlari sharoitida fuqarolar, korxona, tashkilot va muassasalarning yuridik yordamga boʻlgan ehtiyoji inobatga olingan holda ushbu yordam ularga turli davlat boshqaruvi organlari (mas, adliya organlari), nodavlat notijorat tashkilotlari (Savdo-sanoat palatasi), jamoat birlashmalari va hatto turli tijoratchi tashkilotlar tomonidan ham koʻrsatilayapti.

Huquqiy yordam huquqiy masalalar boʻyicha maslahatlar va tushuntirishlar, qonun hujjatlari yuzasidan ogʻzaki va yozma maʼlumotnomalar berish; huquqiy xususiyatdagi arizalar, shikoyatlar va boshqa hujjatlarni tuzish; sudda va boshqa davlat organlarida jismoniy va yuridik shaxslarning vakili sifatida ishti-rok etish; jinoiy ishlar boʻyicha dastlabki tergovda va sudda himoyachi, jabrlanuvchi, fuqaroviy daʼvogar va fuqaroviy javobgarning vakili sifatida ishtirok etish hamda tadbirkorlik faoliyatiga yuridik xizmat koʻrsatish orqali amalga oshiriladi. Huquqiy yordam haq evaziga yoki tekinga amalga oshirilishi mumkin. Davlat organlari, nodavlat notijorat tashkilotlar hamda turli jamoat birlashmalari asosan tekinga yuridik yordam koʻrsa-tishadi. Advokatning huquqiy yordami uchun haq toʻlash advokat bilan mijoz oʻrtasida ixtiyoriy ravishda tuziladigan bitim (shartnoma) asosida amalga oshiriladi. Shaxs toʻlovga qobiliyat-sizligi sababli koʻrsatilgan yuridik yordam haqini toʻlashdan ozod etilgan-da, jinoiy ishni koʻrib chiqishda qatnashishga tayinlangan advokatning yuridik yordami uchun davlat hisobidan haq toʻlanadi.
Huquqiy javobgarlik

Huquqiy javobgarlik, yuridik javobgarlik — huquqbuzarga nisbatan huquq normalarida ko‘zda tutilgan sanksiyalar asosida davlatning majburlov choralarini qo‘llash. Bu choralar fuqaroviy javobgarlik,ma'muriy javobgarlik intizomiy javobgarlik jinoiy javobgarlik turlariga bo‘linadi. Huquqiy javobgarlik o‘z xususiyatiga ko‘ra, siyosiy, axloqiy va boshqa javobgarliklardan farq qiladi. Huquqiy javobgarlik huquqbuzarlikning turlariga muvofiq quyidagilarga bo‘linadi: jinoiy-huquqiy, fuqarolik-huquqiy, maʼmuriy-huquqiy, intizomiy-huquqiy javobgarlik. Huquqiy javobgarlikda adolatlilik, insonparvarlik, qonuniylik asoslantirilganlik, huquq buzilgan holda javobgarlikning muqarrarligi, individuallik (faqat aybdor shaxsning o‘ziga nisbatan javobgarlik), maqsadga muvofiqlik kabi tamoyillarga amal qilinadi. Zaruriy mudofaa (shaxs, jamiyat, davlat manfaatlari himoyasidan kelib chiqib, zarar yetkazuvchiga nisbatan zaruriy mudofaa doirasida qarshilik ko‘rsatish yoki zarar yetkazish); oxirgi zarurat (shaxs jamiyat, davlat manfaatlariga xavf tug‘diradigan holatlarda, bu xavfning oldini olishga qaratilgan choralar doirasidagi harakatlar); kasb yoki xo‘jalik faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan asosli tavakkalchilik; muomalaga layoqatsizlik; kazus (tasodiflar) va shahrik yuridik javobgarlikni istisno qiluvchi holatlar hisoblanadi. Yuridik javobgarlikni amalga oshirish uchun vakolatli organning huquqni qo‘llash akti zarur bo‘ladi. Bunday aktlar sudning qarori, maʼmuriyat buyrug‘i bo‘lishi mumkin.

Nurmat Saburov, Shahzod Saydullayev.Abdumutalova Maxliyo
Huquqiy maslahatchi

Huquqiy maslahatchi, yuri dik maslahatchi (OʻzRda) — tashkilotning huquqiy xizmat xodimi. U davlat hokimiyati va boshqaruvi oliy organlarining, respublika hamda mahalliy davlat va xoʻjalik boshqaruvi organlarining, viloyat, shahar va tuman hokimliklarining, shuningdek korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning yuridik (huquqiy) xizmatini amalga oshiradi. Huquqiy maslahatchi zimmasiga maʼmuriyat tomonidan chiqariladigan buyruq, farmoyishlarning hamda boshqa huquqiy mazmundagi hujjatlarning qonuniyligini nazorat qilish; boshqa xoʻjalik yurituvchi subʼyektlar bilan shartnoma va bitimlar tuzishda ishtirok etish; xodimlar hamda xizmatchilarga amaldagi qonunchilik toʻgʻrisida axborot berish, ularga \uquqiy yordam koʻrsatish; sudlarga daʼvogar yoki javobgar sifatida ishtirok etayotgan tashkilot (muassasa)larning ishini yuritish; tashkilot (mu. assasa) xodimi sudlanuvchi yoki jabrlanuvchi tariqasida jalb qilingan hollarda dastlabki tergov va sudda jamoat ayblovchisi yoki jamoat himoyachisi sifatida ishtirok etish yukla-tilgan. Oliy yuridik maʼlumotga ega boʻlgan shaxs boshqaruv organlarida va mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar korxona, muassasa hamda tashkilotlarda yuridik maslahatchi boʻlib ishlashi mumkin. Vazirlik, davlat qoʻmitasi, idora va respublikaning boshqa boshqaruv organi yuridik boʻlinmasining boshligʻi yoki yuridik maslahatchisi la-vozimini egallash uchun kamida 5 yillik yuridik maslahatchi ish tajribasiga ega boʻlish zarur. Yuridik masla-hatchilar 5 yilda 1-marta Adliya vazirligida, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Adliya vazirligida, viloyatlar va Toshkent shahri adliya boshqarmalarida qayta tayyorlash va attestatsiyadan oʻtadilar. Yosh mutaxassislar va homilador ayollar attestatsiyadan oʻtkazilmaydi. Huquqiy maslahatchi attestatsiyadan oʻta olmasa, u 6 oy mud-datdan soʻng yana qayta tayyorlash va attestatsiyadan oʻtish uchun yuborilishi mumkin. Yuridik maslahatchiga huquqiy ishlarga taalluqli boʻlmagan boshqa ishlarning yuklatilishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Mansabdor shaxslar tomo-nidan yuridik maslahatchiga yuklatilgan vazifalarni bajarishga va unga berilgan huquqlardan foydalanishga qarshilik koʻrsatilsa va bu qonunchilikning buzilishiga hamda fuqarolarning huquq hamda qonuniy manfa-atlariga zarar yetkazilishiga olib kelsa, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi va uning organlari taqdimnomasi boʻyicha aybdor mansabdor shaxslar yuridik javobgarlikka tortiladilar.
Huquqiy ong

Huquqiy ong - ijtimoiy ong shakli; jamiyat aʼzolarining mavjud huquqiy munosabatlar va huquqni tushunishi, huquq-tartibot haqidagi tasavvurida oʻz aksini topadi. Huquqiy ong nafaqat amaldagi huquq, balki uning tarixi, shuningdek boshqa jamiyatlardagi voqeliklarni bilishni ham oʻz ichiga oladi. Alohida shaxs, guruh va jamiyatning Huquqii ongi ajratib koʻrsatiladi. Huquqii ong huquqiy mafkura va huquqiy psixologiyadan tashkil topgan. Huquqiy mafkura — har xil huquqiy hodi-salar haqidagi nuqtai nazar, tushun-cha, gʻoya va qarashlarning ilmiy umumlashtirilgan tizimidan iborat. Huquqiy ongning huquqiy mafkura qismida aksini topgan huquqiy hodisalar huquqqa bagʻishlangan maxsus nazariy izlanishlarda oʻz rivojini topib, ilmiy darajada anglab yetiladi. Bunday ilmiy asarlarning mazmuni odamlar maʼnaviy mulkiga aylanib, ularning ongiga aniq huquqiy bilimlarni, mulohazalarni, eʼtiqod va kay-fiyatni olib kiradi. Huquqiy mafkura — shaxsning Huquqii ongini ilmiy asosda shakllantira borib, huquqqa, odamning huquqqa boʻlgan munosabatiga hal qiluvchi taʼsir qiladi. Huquqiy psi-xologiya — huquqiy hodisalarni his-siyot bilan anglashdir. Odam ijtimoiy hodisalarni, jumladan, huquqiy munosabatlarni nafaqat aql bilan, balki sezgi bilan ham tushunib yetadi.

Huquqii ong darajasi jamiyat aʼzolarining huquqiy maʼlumotlariga ham bogʻliqdir. Shunga koʻra, fuqarolarning huquqiy madaniyat darajasini koʻtarishga koʻmak beradigan huquqiy ax-borot tizimini tashkil qilishning ahamiyati katta. Huquqiy madaniyatning darajasiga qarab, Huquqii ong 3 turga ajratiladi: oddiy, ilmiy va kasbiy. Oddiy Huquqii ong, odatda, oʻz-oʻzidan vujudga keladi va odamning shaxsiy tajribasi, huquqiy hodisalar bilan bogʻliq boʻlgan hayotiy vaziyatlar haqidagi tushunchasi bilan belgilanadi. Bunga odamning ishga joylashuvidagi yoki oliy oʻquv yurtiga kirish qoidalari yo boʻlmasa yoʻl qoidasini buzganligi uchun javobgarligi haqidagi bilimlar misol boʻla oladi. Huquqii ong borliq haqidagi oddiy tushunchalar chegarasida qolib ketmaydi, doimo rivojlana borib, nazariy, ilmiy tushunchaga aylanadi. Ilmiy Huquqii ong ijtimoiy huquqiy haqiqatni u yo bu darajada toʻgʻri aks ettiruvchi bilimlar tizimini oʻz ichiga oladi. Kasbiy Huquqii ong esa yuridik oliy oʻquv yurtlaridaoʻqish natijasida shakllanadi, soʻngra, huquqiy amaliyot jarayonida sayqallanadi. Huquqiy fanlar vakillari, huquqshunos amaliyotchilar uning subʼyektlari hisoblanadi.

Huquqii ong jamiyat hayotining ijtimoiysiyosiy sharoitlari, uning madaniyHUQUQIY, demokratik yoki avtoritar anʼanalari bilan belgilanadi.

Nurali Javliyev.
Huquqshunoslik

Huquqshunoslik, yurisprudensiya – huquqii ijtimoiy nor-malarning alohida tizimi sifatida, huquqning alohida tarmoqlarini, davlat va huquq tarixini, davlat va umuman siyosiy tizimning faoliyatini oʻrganuvchi fan. Huquqshunoslik – eng qadimgi ijtimoiy fanlardan biri. Uning tarixan vujudga kelishi huquqning paydo boʻlishi va rivojlanishi bilan bogʻliq-dir. Yunon falsafasidayoq huquqshunoslikning eng muhim nazariy muammolari oʻrtaga tashlangan, rim huquqshunoslari esa huquqiy tushuncha va tuzilmalarni ishlab chiqqan edilar, bu tushuncha va tuzilmalar hozirgi davrda ham oʻz ahamiyatini saqlab qolgan. Huquq muammolari hozirgi demokratik jamiyatda va huquqiy davlataa gʻoyat muhim ahamiyat kasb etadi, huquqshunoslik tuzilish jihatdan bir qancha tarmoklarga boʻlingan: davlat huquqi, fuqarolik huquqi, jinoyat huquqi, xalqaro huquq, davlat va huquq tarixi, siyosiy bilimlar tarixi. davlat va huquq mohiyatini, huquqshunoslikning boshqa umumiy masalalarini oʻrganuvchi umumiy davlat va huquq nazariyasi fani alohida oʻrinda turadi.

Huquqshunoslik umumiy nazariy fangina boʻlib qolmay, shu bilan birga amaliy fan ham hisoblanadi. Sud tibbiyoti, sud psixiatriyasi, kriminalistika, kriminologiya, [[yuridik psixologiya] va boshqa yurisprudensiyaning amaliy turi hisoblanadi.

Huquqshunoslik fani inson dunyoqarashi, uning huquq va davlat toʻgʻrisidagi tasavvuri, tushuncha va bilimlari shakllanishida muhim rol oʻynaydi. Huquqshunoslikning gʻoyaviy taʼsiri insonning huquqiy madaniyati rivojlanishiga, huquq talablarini qadrlab, unga rioya etishiga yordam qiladi. Bu bilan jamiyatda huquqiy axloq va huquq-tartibot qaror topishiga imkon yaratadi.

 

Davlat
Davlat apparati
Davlat shakllari
Boshqaruv shakllari
Monarxiyalar
Demokratiya
Oʻzbekiston
Nazariyalar
Realizm
Liberalizm
Industrial
Hoʻkizboqar

Hoʻkizboqar — osmonning Shimoliy yarim sharidagi yulduz turkumi. Eng yorugʻ yulduzi — Arktur (0,1 vizual yulduz kattaligida). Alrel — may oylarida yaxshi koʻrinadi. Oʻzbekiston hududida ham kuzatish mumkin. 

 

Yulduz turkumlari
Hoʻrmuz boʻgʻozi

Hoʻrmuz boʻgʻozi (qad. nomi Harmiz boʻgʻozi) — Hind okeanining shim.gʻarbiy qismidagi boʻgʻoz, Ara-biston dengizining Fors va Ummon qoʻltiqlarini birlashtirib turadi. Uzunligi 195 km, eng kambar joyining eni 54 km, chuqurligi farvaterida 27,5 m. Ban-dar-Abbos porti bor.

Alifbo boʻyicha boʻgʻozlar
Gruzincha Vikipediya

Gruzincha Vikipediya () — Vikipediyaning gruzin tilidagi boʻlimi. Gruzincha Vikipediya 2003-yilning noyabr oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Gruzincha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): 
Gruzincha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (..).

Statistik tarixi 
 7-iyul 2011-yil — 50 000 maqola..

Manbalar

Havolalar 

 Gruzincha Vikipediyaning statistikasi
 Gruzincha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Gruzincha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Gruzincha Vikipediyaning mobil nusxasi

Gruzin tili
GMT

Grinvich bo'yicha o'rta vaqt (ing. Greenwich Mean Time, GMT) — London yaqinidagi   Grinvich qirollik observatoriyasidan o'tuvchi  astronomik (O'rta quyosh) meridian vaqti.

Avvallari GMT vaqt hisob nuqtasi hisoblanib, qolgan vaqt belbog'lari shu yerdan boshlab hisoblangan. Hozirda uning o'rniga Halqaro kordinatlashtirilgan vaqt (UTC) ishlatiladi.

Yana ko'rish 
 UTC+0
 Halqaro kordinatlashtirilgan vaqt
 Halqaro vaqt
 Davlatlar bo'ylab vaqt belbog'i ro'yxati

Vaqt belbog'lari
Nevarcha Vikipediya

Nevarcha Vikipediya — Vikipediyaning nevar tilidagi boʻlimi. Nevarcha Vikipediya 2006-yilning iyun oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Nevarcha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun): 
Nevarcha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (..).

Manbalar

Havolalar 
 Nevarcha Vikipediyaning statistikasi
 Nevarcha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Nevarcha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Nevarcha Vikipediyaning mobil nusxasi

Nevar tili