Samantha Cristoforetti

Samantha Cristoforetti (1977-yil 26-aprelda Milanda tugʻilgan) — Italiya Yevropa kosmik agentligi astronavti, Italiya havo kuchlarining sobiq uchuvchisi va muhandisi. U yevropalik astronavtning uzluksiz kosmik parvozi boʻyicha rekordchi (199 kun, 16 soat). va 2017-yil iyuniga qadar ayolning bir martalik kosmik parvozi boʻyicha rekord oʻrnatdi. U kosmosga uchgan birinchi italiyalik ayol hamdir. U 2022-yilda ISS 68-ekspeditsiyasiga qoʻmondonlik qilishi rejalashtirilgan edi.

2021-yil dekabr oyida Politico Europe uni Yevropadagi eng nufuzli 28 kishining yillik roʻyxatida „orzular“dan biri deb atadi.

Yoshligi 
Cristoforetti 1977-yilda Milanda tugʻilgan. U bolaligini Italiyaning Trentino shahridagi Val di Sole shahrida oʻtkazgan. 18 yoshida u Qoʻshma Shtatlardagi AFS almashinuv dasturini boshqargan va Kosmik lagerda qatnashgan.

Karyerasi 
U Bolzano va Trentoda tahsil olgan va Myunxen Texnika Universitetini Mashinasozlik mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. U Fransiyaning Tuluza shahridagi École nationale supérieure de l’aéronautique et de l’space va Moskvadagi Mendeleyev nomidagi Rossiya kimyo va texnologiya universitetida tahsil olgan. U Aeronavtika fanlarini ("Federiko II" universiteti, Neapol). Pozzuolidagi Accademia Aeronautica universitetida tamomlagan va Italiya havo kuchlarida leytenant va qiruvchi uchuvchi boʻlgan birinchi ayollardan biri boʻlgan. U orbitadagi ikkinchi kosmik lager bitiruvchisidir. Mashgʻulotlar doirasida u Yevro-NATO qoʻshma reaktiv uchuvchisida oʻqishni yakunladi. U 500 soatdan ortiq parvoz qildi va olti turdagi harbiy samolyotlarda uchdi: SF-260, T-37, T-38, MB-339A, MB-339CD va AM-X.

ESAda 
Cristofertti 2009-yilda Yevropa kosmik agentligi tomonidan rasman 8000 aholi orasidan astronavt sifatida tanlangan.

Ekspeditsiya 42/43 

2012-yilning 3-iyulida Yevropa kosmik agentligi Cristoforetti 2014-yilda XKSda uzoq muddatli missiyaga tayinlanganini eʼlon qildi.

2014-yil 23-noyabr kuni Kristoforetti va yana ikki kosmonavt boʻlgan „Soyuz TMA-15M“ Qozogʻistondagi Bayqoʻngʻir kosmodromidan uchirilgan. Taxminan olti soatdan keyin u Xalqaro kosmik stansiyaga muvaffaqiyatli qoʻndi. Cristoforetti ekipaj sheriklari bilan 2015-yil 11-iyun kuni ISSdan eson-omon qaytdi. U kosmosda 199 kun qoldi va shu tariqa ayolning eng uzun yagona missiyasi boʻyicha rekord egasiga aylandi. Ilgari, NASA astronavti Sunita Uilyams XKSga 33-ekspeditsiya missiyasidan 195 kun oʻtib bu rekordni qoʻlga kiritgan edi. Cristoforettining rekordi 2017-yil 5-iyun kuni 52-ekspeditsiya. paytida Peggi Uitson va 2019-yil 28-dekabrda 60-ekspeditsiya davomida Kristina Koch tomonidan yangilangan.

Cristoforettining HKSdagi birinchi missiyasi Futura deb nomlangan. U kosmosda va Oy va Mars orbitalarida uzoq vaqt qolishga taqlid qiladigan koʻplab ilmiy tajribalar oʻtkazdi. U ATV-5 ning yopilishi paytida asosiy operator edi. 2015-yil fevral oyida u „Missiya X: Kosmonavt kabi poyezd“ dasturini ishga tushirdi, unda 8-12 yoshdagi oʻquvchilar jismoniy tayyorgarligi boʻyicha sinovdan oʻtkazildi, Cristoforetti esa toʻqqiz haftalik dastur davomida koinotda mashgʻulot oʻtkazayotgan edi. Boshqa targʻibot tadbirlari Spirulina suvoʻtlari qayta ishlangan havo muhitida fotosintez hosil qilishda qanday oziq-ovqat manbai boʻlishi mumkinligini oʻrganishni oʻz ichiga oladi.

Cristoforetti 1, ehtimol, 3 marta kosmik sayohat uchun moʻljallangan, ammo 2014-yil oktabr oyida, Orbital Cygnus Orb-3 missiyasining muvaffaqiyatsiz ishga tushirilishi tufayli shaxsiy EVA uskunasining bir qismi yoʻqolganida, bu EVAlar parchalanib ketgan. ISS ekipaji uchun uskunalar muvaffaqiyatsiz Orb-3 missiyasi bortida boʻlganligi uning yuk koʻrinishida aniq koʻrinib turgan, unda quyidagilar koʻrsatilgan edi: „Jami yuk: 2215 kg (Oʻram bilan: 2296 kg) shundan EVA uskunalari: 66 kg.“.

Cristoforettining koʻylagida avtostopchining Galaktikaga yoʻl koʻrsatuvchi yoʻriqnomasi ishoralari bilan suratga olingan, uning ekipaj aʼzosi Anton Shkaplerov esa hayot, koinot va hamma narsa haqidagi yakuniy savolga javob yozilgan koʻylakda (42 yosh) edi. ISS Expedition Mission 42 blogida „vahima qoʻymang“ deb nomlangan maxsus boʻlim mavjud.. 2015-yil aprel oyida Dragon Capsule Cristoforetti tomonidan oʻrnatilgan birinchi nol G espresso mashinasi ISSpresso ni yetkazib berdi. 2015-yil 3-may kuni u koinotdagi birinchi espresso kosasini pishirdi. va espresso ichganida Yulduzli flot formasini kiyib olgan suratini Twitter’ga joylashtirdi va shunday dedi: „Bu mahallada kofe bor“ heshtegi bor edi.. 2015-yilning 28-fevralida, janob Spokning „Yulduzli yoʻl“da obrazini yaratgan Leonard Nimoy vafotidan bir kun oʻtib, u koʻylagiga Yulduzli flot pinini kiyib, Vulqon bilan salomlashdi va gumbazda suratga tushdi. Ikkita rus raketasi muvaffaqiyatsizlikka uchraganidan keyin bir oylik kechikish kosmosda boʻlish muddati boʻyicha yevropalik astronavt va ayol kosmonavtning chidamlilik rekordlaridan oshib ketdi.

2015-yil 16-iyulda Italiya Prezidenti Mattarella tomonidan Italiya Respublikasining xizmatlari uchun ordeni bilan taqdirlandi va u shunday dedi: „Uni barcha italiyaliklar sevgi va mehr bilan kuzatib borishdi“. „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni respublikaning oliy mukofotidir.

Ekspeditsiya 67 

Cristoforetti 2022-yilning bahorida ikkinchi parvoz uchun Xalqaro kosmik stansiyaga tayinlangan edi. U SpaceX Crew Dragon kosmik kemasida NASA Tijorat ekipajining SpaceX Crew-4 dasturining toʻrtinchi missiyasida uchmoqda. Missiya 2022-yil 27-aprelda, oʻsha kunning keyingi oʻrnatilishidan oldin ishga tushirilgan. Cristoforettining XKSdagi ikkinchi missiyasi Minerva deb ataladi. U Xalqaro kosmik stansiya bortida TikTok videosini yaratgan birinchi odam edi va uning bortdagi baʼzi videolari millionlab marta koʻrilgan.

NEEMO 23 
Cristoforetti 2019-yil 10-22-iyun kunlari 23-NEEMO missiyasiga qoʻmondonlik qilgan. Ushbu missiya chuqur kosmik missiyalar va dengiz tubida oyni oʻrganish uchun texnologiyalar va maqsadlarni sinovdan oʻtkazdi.

Shaxsiy hayoti 
Cristoforetti italyan, ingliz, nemis, fransuz va rus tillarini biladi va xitoy tilini oʻrgangan.

2016-yilning noyabr oyida Cristoforetti Germaniyaning Kyoln shahrida qiz farzandli boʻldi. Italiyalik maqolaga koʻra, bolaning otasi kosmonavt boʻlgan.

Cristoforetti Turindagi 2022-yilgi Evrovidenie qoʻshiq tanlovi finalida Xalqaro kosmik stansiyadan oldindan yozib olingan xabarda paydo boʻldi.

Bibliografiya 

 Kristoforetti, Samanta (2020) Shogird astronavt Allen Leynning kundaligi, Buyuk Britaniya (Italyanchadan Jill Foulston tomonidan ingliz tiliga tarjimasi)

Shon-sharaf va bezaklar 

   2013-yil 6-martda Italiya Respublikasining xizmatlari uchun ordeni qoʻmondoni.
   2015-yil 16-iyulda Italiya Respublikasining „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni ritsarlari.

Shuningdek 

 Kosmosdagi ayollar
 Italiya kosmik agentligi (Agenzia Spaziale Italiana, ASI)
 Chiroyli sayyora — Kristoforetti va boshqa ISS astronavtlari ishtirok etgan Yer sahnalari aks ettirilgan 2016 IMAX hujjatli filmi.

Manbalar

Havolalar 

 Samanta Kristoforettining Spacefacts biografiyasi
 2015-yil 12-iyun Qoʻngandan keyin intervyu
 ESA Samantha Cristoforetti veb-sayti

Yashayotgan insonlar
1977-yilda tugʻilganlar