Cucurbita ficifolia

Cucurbita ficifolia — isteʼmol qilish mumkin boʻlgan urugʻlari, mevalari va barglari uchun yetishtirilgan qovoq turi. Ingliz tilida anjir bargili qovoq, Malabar qovoq, qora urugʻli qovoq va sidra kabi koʻplab umumiy nomlarga ega. U oʻz turkumidagi boshqa qovoqlar, masalan, Cucurbita pepo bilan chambarchas bogʻliq boʻlsa-da, sezilarli biokimyoviy farqlarga ega.

Ingliz tilidagi umumiy nomlar 

 qora urugʻli qovoq
 sidra
 anjir bargli qovoq
 anjir bargi
 anjir bargli qovoq
 Malabar qovoq
 qovun pirogi
 Tailand iligi

Tavsif 
Cucurbita turkumining aksariyat vakillari singari, C. ficifolia moʻtadil iqlim sharoitida bir yillik, tropik zonalarda koʻp yillik boʻlgan, ilashib o‘suvchi o‘simlik hisoblanadi. Baʼzi boshqa Cucurbita turlaridan farqli oʻlaroq, u shishgan saqlash ildizlariga ega emas. Oʻsimlik poyasi besh metrdan oʻn besh metrgacha oʻsishi mumkin va qoʻshni oʻsimliklar va tuzilmalarga koʻtarilishga yordam beradigan jingalaklar hosil qiladi. U barg qoʻltigʻidan ildiz otishi mumkin. Uning barglari anjir barglariga oʻxshaydi, shuning uchun uning ingliz tilidagi eng keng tarqalgan nomi anjir bargli qovoq. Mevasi oval, tarvuzga oʻxshaydi, keng qora urugʻli. Boshqa kukurbitalardan dan keskin farqli oʻlaroq, uning mevalari hajmi, shakli va rangi bir xil.

Oʻsimlik qiyshiq gullari bilan bir uyli (uning gullari erkak yoki urgʻochi, lekin ikkala jins vakillari ham bir oʻsimlikda boʻlishi mumkin) va hasharotlar, ayniqsa asalarilar tomonidan changlantiriladi. Gullar rangi sariqdan toʻq sariqgacha o‘zgaradi

Mevaning uzunligi sakkiz dyuym yoki 20 santimetr boʻlgan choʻzinchoq, ogʻirligi oʻn bir dan 13 funtgacha (5 dan 6 kilogrammgacha) va 500 tagacha urugʻ berishi mumkin. Uning poʻchoq rangi och yoki quyuq yashildan krem rangagacha farq qilishi mumkin. Bitta oʻsimlik 50 dan ortiq meva berishi mumkin. Yigpib olinganidan keyin quruq holda saqlansa, meva bir necha yil davomida buzilmasdan saqlanishi mumkin.

Kultivatsiya 
Anjir bargli qovoq moʻtadil togʻli hududlarda  gacha boʻlgan balandliklarda oʻsadi. U koʻpincha boshqa kamroq chidamli qovoqlar uchun payvandlash ildizi sifatida ishlatiladi. Sovuqqa unchalik chidamli boʻlmagani uchun u koʻpincha bu tur sovuq oʻtib ketganidan keyin ekiladi. Ko‘chatlar qisqa tungi sovuqlarga bardosh bera oladi.

Foydalanish 
Gullar, barglar va mayin kurtaklar Meksikada va boshqa mamlakatlarda koʻkat sifatida ishlatiladi. Cucurbita ficifolia ning eng toʻyimli qismi uning yogʻ va oqsilga boy urugʻlari boʻlib, rangi oqdan qora ranggacha oʻzgarishi mumkin. Yetilgan mevalar pishirilgan holda isteʼmol qilinadi, pishgan mevalari shirin boʻlib, qandolat va ichimliklar, baʼzan spirtli ichimliklar tayyorlash uchun ishlatiladi.

Ispaniyada bu qovoqdan „cabello de ángel“ (farishtaning sochlari), katalon tilida „cabell d'àngel“ deb nomlanuvchi murabbo tayyorlanadi. Portugaliyada meva „chila“ yoki „gila“ nomi bilan tanilgan, u hali ham anʼanaviy portugal shirinliklari va qandolatchilik mahsulotlarini ishlab chiqarishda keng qoʻllaniladi.

Chilida murabbo koʻpincha qovoq mevalaridan tayyorlanadi. Kosta-Rikada Pasxa bayramida qand bilan toʻldirilgan empanadalarni tayyorlash anʼanaviy odat hisoblanadi.

Osiyoda meva eti shoʻrva tayyorlash uchun ishlatiladi, bu taom akula fin shoʻrvasiga juda oʻxshaydi, shuning uchun unga „akula fin qovuni“ nomi berilgan. Osiyo boʻylab bu qovoqni isteʼmol qilish diabetga chalinganlarga ham yordam berishi aytiladi. Bir qator ilmiy tadqiqotlar uning gipoglikemik taʼsirini tasdiqladi. D-Chiro-Inositolning yuqori miqdori tufayli diabetni davolashda samarali qoʻllaniladi.

Urug‘ va meva yem uchun ishlatiladi.

Manbalar