Tahririyat kariraturachisi

Tahririyat karikaturachisi, shuningdek, siyosiy karikaturachi sifatida ham tanilgan, baʼzi darajadagi siyosiy yoki ijtimoiy sharhlarni oʻz ichiga olgan tahririyat karikaturalarini chizadigan rassom. Ularning multfilmlari milliy yoki xalqaro kontekstdagi kundalik yangiliklar yoki dolzarb voqealarni yetkazish uchun ishlatiladi. Siyosiy karikaturachilar odatda siyosatchi yoki mavzuga oʻxshashlikni qoʻlga kiritish uchun rasm chizishning karikatura uslubini qoʻllashadi. Ular, shuningdek, bir shaxsni yoki guruhni masxara qilish, oʻz nuqtai nazarini taʼkidlash yoki muayyan hodisaga izoh berish uchun hazil yoki satiradan foydalanishadi.

Media tendensiyalari 
Siyosiy karikaturachilar uchun anʼanaviy va eng keng tarqalgan vosita bu siyosiy multfilm boʻlib, u odatda gazetaning tahririyat sahifasida yoki birinchi yangiliklar sahifasida, gazetaning oldingi yangiliklar boʻlimida paydo boʻladi. Tahririyat multfilmlari odatda maxsus komikslar boʻlimida topilmaydi, garchi baʼzi multfilmlar yoki komikslar krossover maqomiga erishgan boʻlsa-da.

Tarixiy jihatdan, bu qoʻlda chizilgan siyoh rasmlari, qora va oq rangda skanerlangan va koʻpaytirilgan va bosma gazetalarda chop etilgan. Rangning kiritilishi keyinroq paydo boʻldi va yaqinda raqamli chizma vositalaridan foydalanish gazetalarni muddatidan oldin tez ishlab chiqarishning mashhur va samarali usuli hisoblanadi.

Tahririyat karikaturalari mualliflari tahririyat sahifasida yoki umuman gazetada bildirilgan siyosiy fikrni aks ettirishi mumkin, lekin ular ham qarama-qarshi fikrlarni bildirishi yoki koʻpincha oʻquvchilarning anʼanaviy donoligini aks ettiruvchi koʻproq populistik hazilni tanlashi mumkin.

Tarixiy jihatdan, bu rassomlar jamiyatni xabardor qilishdagi roli nuqtai nazaridan qadimgi gʻor rasmlari yoki Misr ierogliflari kabi qadimiy sanʼat turlaridan kelib chiqqan. Karikaturachilar koʻp jihatdan saroy hazili rolini oʻz zimmalariga oladilar, garchi u qirol yoki boshqa hukmdor tomonidan ishlagan boʻlsa ham, koʻpincha oʻz chiqishlarida uni va uning rejimini taqlid qilib, masxara qiladi, saroyni yoki „oddiy odamni“ koʻngil ochish uchun.

Soʻnggi yillarda Internet qisqa formatdagi ommaviy axborot vositalari, hazil va ozchiliklarning siyosiy fikrlarini tarqatish uchun mashhur vositaga aylandi, bu onlayn va muqobil tahririyat multfilmlarining mashhurligining katta oʻsishiga olib keldi.

Uzunroq komiks formatini hikoyani chuqurroq oʻtkazish vositasi sifatida birlashtirgan onlayn komiks jurnalistikasining yuksalishi vertikal veb formatida juda samarali. Vizual jurnalistlar sifatida ular hikoyani vizual tarzda, soʻz va tasvirlar bilan aytib berishlari mumkin.

Tahririyat karikaturachisi gʻoyani vizual tarzda, matn yoki soʻzsiz yoki koʻp boʻlmagan holda ifodalaganligi sababli, uni koʻplab tillar va mamlakatlarda tushunish mumkin. Kuba, Avstraliya, Malayziya, Pokiston, Hindiston, Eron, Fransiya, Daniya, Kanada va AQShni oʻz ichiga olgan barcha siyosiy muhitlarda tahririyat karikaturasining kuchli anʼanalarini butun dunyoda uchratish mumkin.

Qoʻshma Shtatlarda respublikachi-demokrat boʻlinishning har ikki tomonida chop etilgan yuzdan ortiq muharrir karikaturachi bor.

Hindistonda siyosiy sharhning eng keng tarqalgan va ommabop shakli siyosiy multfilmidir. RK Laxman, Sudhir Dar, Mario Miranda, EP Unny, Shekhar Gurera, Ajit Ninan — kundalik siyosiy karikaturalari orqali mashhur multfilm mualliflari.

Siyosiy karikaturachining maqsadi koʻpincha munozaralarni ragʻbatlantirishdir; ular ham tortishuvlarni kuchaytirishi mumkin. Ularning ishi korrupsion yoki suiisteʼmol rejimlarni, hukumatlarni yoki siyosiy guruhlarni fosh qilishi mumkin va shuning uchun koʻpincha oʻzlarini va ularning noshirlarini xavf ostiga qoʻyadi.

2005-yilda daniyalik karikaturachi Kurt Vestergaard koʻplab oʻlim tahdidlarini oldi va uyida bolta bilan hujum qildi.

2015-yilda Fransiyaning Charlie Hebdo satirik jurnali Muhammad paygʻambarning  chop etishga munosabat bildirgan ikki islomchi qurolli shaxs tomonidan hujumga uchragan edi. 12 nafar xodim, jumladan Charb, Kabu, Honore, Tignous va Wolinski karikaturachilari halok boʻldi.

Mukofotlar 
Cartoonists Rights Network International har yili oʻz asarlarini nashr etishda oʻz xavfsizligini xavf ostiga qoʻyib, jasorat koʻrsatgan siyosiy karikaturachilarga tahririyat karikaturasidagi jasorat mukofotini topshiradi. 2015-yilda bu mukofot Eron parlamentining turli hayvonlarning boshlari tushirilgan karikaturasini chop etgani uchun 12 yildan ortiq qamalgan eronlik Atena Fargʻadoniyga berildi.

Har yili Amerikaning eng yaxshi muharrir karikaturachisi uchun Pulitser mukofoti beriladi — bu katta media sohasi mutaxassislari va media akademiklaridan iborat hay’at qaroriga koʻra (qarang: Tahririyat karikaturasi uchun Pulitser mukofoti). Har yili tahririyat karikaturachilariga beriladigan boshqa yirik mukofotlar qatoriga Professional Jurnalistlar Jamiyatining Sigma Delta Chi mukofoti, Xorijdagi matbuot klubining Tomas Nast mukofoti va Herblok mukofoti kiradi.

Tashkilotlar 

 Amerika muharrir karikaturachilar uyushmasi (AAEC) : Dunyo boʻylab 300 dan ortiq aʼzoga ega boʻlgan eng yirik siyosiy karikaturachilar tashkiloti.
 Milliy karikaturachilar jamiyati : Qoʻshma Shtatlardagi muharrir karikaturachilarni kutib oladi.
 Xalqaro karikaturachilar huquqlari tarmogʻi : Bu surgun qilingan, qamoqqa tashlangan yoki taʼqib ostida qolgan karikaturachilarga yordam beradi.
 Hindiston karikaturachilar instituti (IIC) : Hindistondagi multfilm sanʼatiga bagʻishlangan yagona tashkilot va muntazam ravishda turli karikaturachilarning multfilmlarini namoyish etadi.

Kitoblar 
Shimoliy Amerikada bir nechta kitoblar mavjud boʻlib, ular oʻsha paytda nashr etilgan koʻpchilik karikaturachilarni jamlagan. JP Trostle tomonidan yozilgan "Siyosiy karikaturachilarning hujumi" 2004-yilda nashr etilgan va 150 ta asosiy amerikalik va kanadalik karikaturachilarning profillarini oʻz ichiga oladi. Hujum Nyu-Orlean shtatidagi karikaturachi Jon Cheyzning 1962-yildagi „ Bugungi multfilm“ toʻplamini yangilashga urinish boʻlib, unga Sovuq urush avjida AQShda ishlagan muharrirlarning koʻpchiligi kiritilgan. 3 jildlik "Attitude „ turkumiga muqobil gazetalarda va onlaynda paydo boʻlgan baʼzi siyosiy karikaturachilar kiradi — “Attitude: The New Subversive Cartoonists" ga qarang.

Shuningdek, Shimoliy Amerikada har yili nashr etiladigan bir qancha yillik toʻplamlar mavjud, jumladan, Pelican nashriyoti tomonidan yilning eng yaxshi tahririyat multfilmlari, Daril Keglning yilning eng yaxshi siyosiy multfilmlari va yilning eng yaxshi Kanada multfilmlarini namoyish etuvchi Portfolio.

Manbalar

Havolalar 

 Multfilmlar jurnali
 Xalqaro karikaturachilar huquqlari tarmogʻi
 Amerika muharrir karikaturachilar uyushmasi
 The Nib — siyosiy multfilmlar va hajviy jurnalistikaning amerikalik onlayn nashriyoti
Pages with unreviewed translations