Argentina Markaziy banki

Argentina Respublikasi Markaziy banki (, BCRA) - Argentinaning markaziy banki boʻlib, avtakratik tuzilma hisoblanadi.

Organik xartiyasining 3-moddasida ushbu institutning maqsadlari sanab oʻtilgan: "Bank oʻz vakolatlari va milliy hukumat tomonidan belgilangan siyosatlar doirasida ijtimoiy tenglik asosida pul barqarorligi, moliyaviy barqarorlik, bandlik va iqtisodiy rivojlanishga koʻmaklashishga qaratilgan.

Tashkil etilishi  
1935-yil 28-mayda qabul qilingan oltita Kongress akti bilan tashkil etilgan bank Argentinaning 1899-yildan beri faoliyat yuritib kelayotgan Valyuta kengashini almashtirdi. Uning birinchi prezidenti Ernesto Bosh boʻlib, u 1935-yildan 1945-yilgacha shu lavozimda ishlagan.

Markaziy bankning San Martin koʻchasidagi qarorgohi (Buenos-Ayres moliya tumanining markazida, mahalliy tilda shahar deb ataladi) dastlab 1872-yilda meʼmorlar Henri Hant va Hans Shryoder tomonidan loyihalashtirilgan. Italiya Uygʻonish davridan ilhomlanib 1876-yilda qurib bitkazilgan binoda dastlab Buenos-Ayres provinsiyasining ipoteka banki joylashgan edi. Markaziy bankning idoralari tashkil etilgandan soʻng qoʻshni manzilga koʻchirildi va 1940-yilda Ipoteka banki binosini sotib olish, shuningdek, uning orqasida qoʻshaloq bino qurilishi hisobiga hozirgi hajmiga qadar kengaytirildi.

1933-yilda Angliya banki direktori ser Otto Nimeyerning Argentina moliyasiga oid tadqiqotidan kelib chiqib, institut nizomi argentinalik iqtisodchi Raul Prebish tomonidan ishlab chiqilgan. Prebish 1943-yilgacha bosh direktor boʻlib ishlagan. Markaziy bank oʻzining birinchi oʻn yilligida xususiy tuzilma boʻlgan va Britaniya imperiyasi manfaatlari asosiy ulushga ega edi; Markaziy bank prezidenti Argentina prezidenti tomonidan tayinlangan, ammo bankning 12 direktoridan 11 nafari xususiy bank direktorlari edi. 1933-yildagi Roka-Rensiman shartnomasiga muvofiq, Argentinaning Buyuk Britaniya bilan savdosi qoldigʻidan toʻplangan Markaziy bank zaxiralari Angliya bankiga depozitga qoʻyildi va bu band 1 milliard AQSH dollariga yaqin erishib boʻlmaydigan zaxiralarga (umumiy zaxiralarning yarmidan ortigʻi) olib keldi. 1945-yilga kelib, Xuan Peronning 1946-yil 24-martdagi buyrugʻi BCRA milliylashtirilishiga turtki boʻldi.

Zamonaviy tarixi 
Odatda siyosiy masalalarida Iqtisodiyot vazirligiga boʻysunadigan Markaziy bank Lotin Amerikasidagi qarz inqirozi davrida, 1980-yil aprel oyida 1050-sonli sirkulyarni qabul qilganda koʻproq rol oʻynadi. Moliya sektorini toʻsatdan devalvatsiya qilingan pesoda toʻlovlarni olish xarajatlaridan himoya qilish uchun qabul qilingan ushbu chora 1982-yil iyul oyiga kelib Markaziy bank prezidenti tomonidan oʻn besh baravar koʻtarilgan ipoteka kreditlarini AQSh dollari qiymatiga indekslash orqali minglab uy-joy mulkdorlari va korxonalarni bankrot qildi. Bank prezidenti Domingo Kavallo siyosatni bekor qildi.

1991-yil 1-aprelda Argentina pesosi va AQSh dollari oʻrtasida 1:1 qatʼiy belgilangan ayirboshlash kursini oʻrnatgan Kavalloning Konvertatsiya toʻgʻrisidagi qonuni yillarida Markaziy bank asosan valyuta zaxiralarini pul bazasi bilan hamohang saqlashga masʼul edi. Siyosat Markaziy bankni moslashuvchan valyuta kursidan mahrum qildi va oʻn yildan soʻng rekord darajadagi iqtisodiy inqiroz bilan yakun topdi.

2002-yil yanvar oyida Konvertatsiya toʻgʻrisidagi qonunning bekor qilinishi pesoning 70% devalvatsiyasi va deyarli 4 pesogacha qadrsizlanishi bilan birga keldi va bundan keyin Markaziy bankning roli valyuta kursini nazorat qilish chorasini qoʻlga kiritish uchun zaxiralarni toʻplash edi. BCRA yirik tashqi savdo profitsitini oʻzlashtirish va Argentina eksporti uchun rasmiy valyuta kursini xalqaro raqobatbardosh darajada ushlab turish va import oʻrnini bosishni ragʻbatlantirish uchun zarur boʻlganda bozordan dollar sotib oladi va sotadi.

Uch yil avval Argentinani defoltdan olib chiqqan qarzni qayta qurish boʻyicha keng koʻlamli saʼy-harakatlarning bir qismi sifatida, 2005-yil dekabr oyida mamlakat prezidenti Nestor Kirshner Argentinaning XVF qarzlarini yagona, kutilgan toʻlovda toʻlashini eʼlon qildi. Toʻlov 2006-yil 3-yanvarda amalga oshirildi va BCRA zaxiralaridan taxminan 9,8 milliard AQSh dollari ishlatildi. Bu bankning zaxiralari miqdorini uchdan bir qismga kamaytirdi, lekin bir oz yuqoriroq foiz stavkalarini talab qiladigan mahalliy obligatsiyalar bozoriga boʻlgan ishonchni oshirishdan tashqari, salbiy pul taʼsirini keltirib chiqarmadi.

BCRA valyuta bozoriga intervensiyani davom ettirdi, odatda dollarlarni sotib oldi, lekin vaqti-vaqti bilan oz miqdorda sotdi (masalan, FZTning mos foizlar stavkasini oshirishi mumkin boʻlgan mish-mishlarga munosabat bildirish, bu dollar qiymatining biroz oʻsishiga olib keldi). 2006-yil sentabr oyida uning zaxiralari XVF toʻlovidan oldingi darajani tiklab, 28 milliard AQSh dollariga yetdi va yil oxirida 32 milliard AQSh dollariga koʻtarildi. Ayirboshlash kursi nisbatan past baholangan holda saqlanib qoldi, bu Markaziy bankning xaridor sifatida valyuta intervensiyasiga sabab boʻldi.

Moliyaviy siyosat ancha qattiqligicha qolgan boʻlsa-da, pul-kredit siyosati 2003-yildan 2007-yilgacha Argentinada pul massasining oʻsishi har yili 23% dan ortiq boʻlgan pul-kredit siyosati oʻta kengaytiruvchi edi. Nufuzli Global Finance jurnali ushbu siyosatni maʼqullamaganligini taʼkidlab, 2006-yil oktabr oyida global markaziy bankirlar oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovda Markaziy bank prezidenti Martin Redradoga D bahosini berdi. Jurnalning taʼkidlashicha, Redrado "iqtisod eng tez rivojlanayotgan paytda inflyatsiyani jilovlash imkoniyatini qoʻldan boy berdi, inflyatsiya 2005-yilda 7,7% va 2004-yilda 4,4% dan 2006-yilda 12% ga yetishi kutilmoqda". Narxlarni nazorat qilish oʻsha yili inflyatsiyani 9,8% darajasida ushlab turishga yordam berdi, biroq bu indeksni oʻlchash uchun foydalanilgan namunaviy tarkib tufayli jamoatchilik tomonidan yuqoriroq deb qabul qilindi. 2007-yildan boshlab rasmiy va xususiy inflyatsiya hisob-kitoblari oʻrtasidagi farqlar keskin oshdi. Biroq, BCRA 2006-yilda jami 1,4 milliard AQSh dollari (yillik stavka 5,7%) boʻlgan zaxiralari hisobidan moliyalashtirilgan investitsiyalardan juda yuqori daromad oldi va keyingi yillarda ham buni davom ettirdi.

2008-yilgi moliyaviy inqirozdan soʻng, prezident Kristina Fernandes de Kirshner maʼmuriyati oʻsib borayotgan davlat xarajatlari, shuningdek, tashqi qarzga xizmat koʻrsatish boʻyicha majburiyatlar uchun ichki moliyalashtirishni izlashga majbur qildi. Uning maʼmuriyati, oʻzidan oldingi koʻplab rahbarlar singari, nominal mustaqil Markaziy bankdan hukumat moliyasini taʼminlash va siyosiy maqsadlarni qoʻllab-quvvatlash uchun foydalandi. Prezident 2009-yil dekabr oyida Markaziy bankda oxirgi maqsadda 6,7 milliard AQSh dollari miqdorida hisob ochishni buyurdi, bu Markaziy bankning valyuta zaxiralaridan foydalanishni nazarda tutadi va Redradoning toʻgʻridan-toʻgʻri qarshiligiga sabab boʻldi. U 2010-yil 7-yanvardagi prezident farmoni bilan ishdan boʻshatildi, undan oldin Iqtisodiyot vaziri Amado Budu uning oʻrniga Mario Bleyer (ushbu chorani qoʻllab-quvvatlagan) tayinlanishini e’lon qildi.

Tarang vaziyatdan soʻng Redrado 3-fevralda Argentina Milliy banki prezidenti Mersedes Marko del Pont bilan almashtirildi.

Redradoning chetlatilishi Kongressdagi muxolifat vakillarining qattiq tanbeh berishiga sabab boʻldi, ular Markaziy bankning nominal avtarkiyasini saqlab qolish zarurligini ta’kidlab, farmonning qonuniyligiga shubha bildirishdi.

Sud qarori Kirshnerning yuqori foizli obligatsiyalarni bekor qilish uchun zaxiralardan rejalashtirilgan foydalanishini toʻsib qoʻydi, bu juda koʻp pul mablagʻlarini ta’minlashi mumkin edi (2005-yildagi qarzlarni qayta tuzishdan toʻxtatilganlar, oʻzlarining defolt obligatsiyalari boʻyicha yuqori daromad olish uchun sudga murojaat qilganlar). Markaziy bankning avtarkiyasiga qarshi huquqiy dalil va shu tariqa markaziy bankning chet eldagi hisobvaraqlariga nisbatan garovga qoʻyilishi mumkin.

BCRA keyinchalik tijorat kreditori sifatida katta rolga ega boʻldi. 2010-yil yanvar oyida Redradoni olib tashlashga olib kelgan munozarali qayta moliyalash rejasi uchun vosita sifatida tashkil etilgan Ikki asrlik jamgʻarma (ispancha: bicentenario argentino) oʻzining dastlabki ikki yilida umumiy qiymati 2,4 milliard AQSh dollari boʻlgan asosiy investitsiya loyihalarini moliyalashtirdi; Prezident Fernandes de Kirshner tomonidan bankning boshqaruv nizomiga taklif qilingan oʻzgartirish unga toʻgʻridan-toʻgʻri tijorat kreditori sifatida faoliyat yuritish imkonini beradi.

Argentina Senati 2012-yil 22-martda Markaziy bank nizomi islohotini ma’qulladi. Yangi rejimga koʻra, hukumat davlat qarzini Markaziy bank zaxiralari hisobidan toʻlashda erkin boʻladi. Shuningdek, bank Gʻaznachilikni kreditlash imkoniyatlarini kengaytirib, hukumat moliyasiga samarali yordam beradi. Marko del Pontning davomchisi, Milliy bank prezidenti Xuan Karlos Fabrega 2014-yil davomida pul-kredit siyosatini inflyatsiyaga qarshi pozitsiyaga oʻtkazdi, biroq 3 oylik qimmatli qogʻozlar boʻyicha foiz stavkasini 28 foizdan oshirdi. Foiz stavkalarining oshishi 2014-yilda rekord darajadagi 12 milliard AQSH dollariga yetgan Markaziy bankning operatsion foydasini 90 foizgacha kamaytirishga olib keldi. Shu bilan birga, u iqtisodiyotdan 5 milliard AQSh dollari atrofida likvidlikni oʻzlashtirdi va inflyatsiyaning 2014-yildagi taxminiy 37 foizdan 25 foizgacha pasayishiga hissa qoʻshdi. Bu siyosatni asosan Fabregadan keyingi bank prezidenti, Qimmatli qogʻozlar milliy komissiyasining sobiq prezidenti Alexandro Vanoli davom ettirdi.

2008-yil boshidan 2012-yil boshigacha 47-50 milliard AQSh dollari oraligʻida boʻlgan Markaziy bankning valyuta zaxiralari 2014-yilga kelib 30 milliard AQSh dollaridan (sakkiz yillik minimum) kamayib, barqarorlashdi va biroz tiklandi. Ushbu pasayish ikkita asosiy jihatga ega edi: tovar ayirboshlashning kichik profitsiti tufayli 5 milliard AQSh dollari miqdoridagi joriy hisobvaraqning yillik kamomadi, argentinalik sayyohlarning xorijdagi oʻsishi va chet eldagi obligatsiyalar boʻyicha foiz toʻlovlari (tashqi qarz) va 2013-yilda valyuta nazorati siyosati samarasiz boʻlgan va 2014-yil yanvarida sezilarli darajada yumshatilgan bir paytda kapital hisobining taqchilligi 7 milliard AQSh dollariga yetdi.

2003-yil boshidan buyon bir dollar uchun 3 peso atrofida tebrangan rasmiy kurs 2008-yilgi xalqaro moliyaviy inqirozga salbiy ta’sir koʻrsatdi va 2014-yilning birinchi yarmida pesoning dollarga nisbatan qiymati 8 pesogacha zaiflashdi. Parallel, "koʻk" valyuta bozori - 1970 va 80-yillardagi Argentina moliyasining moslamasi - 2012-yilda valyuta nazorati kuchaytirilganda qayta paydo boʻldi. 2014-yilda nazorat yumshatilganda ham xuddi shunday 13 peso atrofida barqarorlashdi.

Makri ma’muriyati tomonidan iqtisodiy siyosatga kiritilgan birinchi oʻzgarishlardan biri, Makri lavozimga kelganidan atigi yetti kun oʻtgach, ketma-ket toʻrt yil davomida amalda boʻlgan valyuta nazoratini olib tashlash edi. Ushbu harakat pesoning 30% devalvatsiyasini anglatardi va tanqid va maqtovga sazovor boʻldi.

Yana qarang 

 Argentina pesosi
 Argentina iqtisodiyoti

Manbalar

Havolalar 

 
Markaziy banklar
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Argentina
Janubiy Amerika