Sil kasalligi kulbasi

Sil kasalligi kulbasi yoki sil kasalligi kulbasi — bu XX asrning boshlarida sil kasalligi bilan ogʻrigan bemorlar tomonidan yolgʻizlikda tiklanish uchun foydalanilgan kichik yogʻoch binodir.

Kirish 
XIX asrning oxiriga kelib, Evropada har toʻrt oʻlimdan biri sil kasalligi bilan kasallangan edi. Kasallik yomon gigienik sharoitlar va shaharlardagi havoning ifloslanishi bilan bogʻliq boʻlgan. XX asrning boshlarida uy-joy va sogʻliqni saqlash sohasidagi yaxshilanishlar natijasida bemorlar sonining pasayish tendentsiyasi kuzatildi, ammo hali ham davo topilmagan edi. Davolash asosan toʻshakda yotish, quyosh nuri, toza havo va sogʻlom ovqatlanishdan iborat boʻlgan. Shu binoda davolanishning muqobil usullaridan biri sifatida silga qarshi kulbalar joriy etildi.

Joylar 
Buyuk Britaniya va Gollandiyada uylarni kasalxonalar yoki sanatoriyalar yaqinida topish mumkin edi. Gollandiyada ularni sogʻliqni saqlash birlashmalari yaqinida, shahar markazidan tashqarida yoki alohida odamlar bogʻlarida topish mumkin. Kuniga bir marta hamshira bemorga davolanish uchun tashrif buyurgan, qolganini bemorning oilasi oʻz zimmasiga oladi. De kulbalarni sotib olish, qarzga olish yoki ijaraga olish mumkin edi.

Qoʻshma Shtatlarda shunga oʻxshash kulbalar Colorado Springsda qurilgan. Evropadagi bemorlar Alp togʻlaridagi sanatoriyalarga yuborilgan boʻlsa, Qoʻshma Shtatlardagi bemorlar Colorado Springsning toza togʻ havosida davolanishga daʼvat etilgan edi. Mahalliy shifokor Charles Fox Gardiner bemorlarni bir xonaga joylashtirish o‘rniga, ularni kichik chodirlarda izolyatsiya qilish orqali o‘zaro ifloslanishni oldini olishga qaror qilgandi. U qatorlarga joylashtirilgan maxsus oktaedrik kulbalarni ishlab chiqdi.

Dizayn 
Tuberkulyoz kulbalari turli koʻrinishlarda mavjud edi, lekin umuman olganda, ular oldindan tayyorlangan oddiy yogʻoch binolar boʻlib, ularni joyida yigʻish mumkin muammo tugʻdirmagan. Ular oq yoki yashil rangga ega boʻlib, iloji boricha koʻproq quyosh nuri tushishiga imkon beradigan shishalar bilan jihozlangan. Old tomondan, uylar toʻliq ochiq edi yoki ularda keng ochiladigan katta eshiklar bor boʻlgan. Colorado Springdagi kulbalar bir joyga oʻrnatildi. Britaniya kasalxonalarida ishlatiladigan kulbalar bemorlarning tiklanish sharoitlarini optimallashtirish uchun aylanuvchi stollarda quyoshga va shamoldan tashqariga aylantirilishi mumkin edi. Gollandiyada ham sobit, ham aylanuvchi turlarni topish mumkin edi.

Foydalanish 
Kulbaning asl maqsadi bemorning yolgʻizlikda dam olish orqali tuzalishi edi. Bemor kechayu kunduz kulbada qolishi kerak edi va bu qolish oylar va hatto yillar davom etishi mumkin edi. Kulbalar yozgi uy yoki gazebo kabi boshqa maqsadlar uchun ham sotib olingan. Hech boʻlmaganda irland dramaturgi Jorj Bernard Shou va seksolog Havelok Ellisning aylanuvchi „yozuv kulbasi“ borligi maʼlum. 1940 -yillarning oxirigacha sil kasallari koʻpincha sil kasaliga qarshi kulbalarga joylashtirildi. 1950 -yillarda samarali dori vositalarining joriy etilishi bilan kulbalar asl maqsadini yoʻqotdi va yangilariga xizmat qila boshladi. 1982-yilda Niderlandiya Ochiq osmon ostidagi muzey kollektsiyasi Milliy xoch uyushmasining sovgʻasi sifatida sil kasalligi kulbasi bilan kengaytirildi. Kolorado shtatining Manitou Springs shahridagi Montkalm sanatoriysining ochiq havodagi sil kasalligiga qarshi kulbalaridan biri 1998-yilda Miramont qal’asi muzeyiga sovgʻa qilingan Leydendagi Rijksmuseum Boerhaave (Niderlandiya) 2011-yildan beri kulbaga egalik qiladi va Varffumdagi (Niderlandiya) ochiq osmon ostidagi Het Hoogeland muzeyi 2016-yil aprelidan beri kulbaga egalik qiladi.

Yana qarang 

 Luftkurort

Manbalar 

Tuberkulyoz