Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv (2020)

Togʻli Qorabogʻdagi qurolli toʻqnashuv — Ozarbayjon qurolli kuchlari va tan olinmagan Togʻli Qorabogʻ Respublikasining (TQR) qurolli tuzilmalari oʻrtasidagi keng koʻlamli, yuqori darajadagi toʻqnashuv boʻlib, bu 1994-yilda Qorabogʻ urushi tugagandan beri mintaqadagi eng yirik, eng uzun va qonli urush hisoblanadi. Oktyabr oyining oʻrtalaridan boshlab kuchli jangovar harakatlar Hadrut-Jebrayil yoʻnalishida, Ozarbayjon va Eron oʻrtasida tabiiy chegara vazifasini oʻtaydigan Araks daryosi vodiysida olib borildi.

27-sentabr kuni ertalab Ozarbayjon qoʻshinlarining aviatsiya, zirhli texnika, artilleriya va zarba beruvchi pnevmatik samolyotlardan keng koʻlamda hujumi boshlandi. Ozarbayjon Respublikasi Mudofaa vazirligining xabar berishicha, ushbu jang Armaniston tomoni Ozarbayjonning bir nechta aholi punktlarini oʻqqa tutishiga javoban boshlangan qarshi hujum operatsiyasi boʻlgan. 

Ikkala tomon ham harbiylar va tinch aholi orasida koʻplab qurbonlar boʻlganligi haqida xabar qilmoqda. Armaniston va Togʻli Qorabogʻ Respublikasida harbiy holat va umumiy safarbarlik eʼlon qilindi. Shuningdek, butun Ozarbayjonda harbiy holat eʼlon qilindi va bir qator viloyatlarda komendantlik soati joriy etildi. 28-sentabrda Armaniston 18 yoshdan oshgan safarbarlik zaxirasidagi barcha erkaklarning mamlakatni tark etishini taqiqladi va Ozarbayjon qisman safarbarlik eʼlon qildi. 

Turkiya Ozarbayjonga siyosiy va harbiy yordam bermoqda, uni harbiy texnika, maslahatchilar va malakali harbiy oʻqituvchilar bilan taʼminlamoqda. Bir qator manbalarga koʻra, Turkiyaning koʻmagi bilan Turkiyani qoʻllab-quvvatlovchi qurolli birlashmalarning suriyalik yollanma askarlari jangovar harakatlar boshlanishidan oldin darhol Qorabogʻga yuborilgan. Bi-bi-si taʼkidlaganidek, Armaniston urushda rasmiy ravishda qatnashmasa ham, Armaniston va Togʻli Qorabogʻ, hech boʻlmaganda harbiy jihatdan, aslida bir butunlikni tashkil qiladi. Shuningdek, TQR tomoni Livan, Suriya va Lotin Amerikasidan kelgan koʻngillilarning ishtirokini qayd etdi.

Koʻpgina jahon kuchlari va xalqaro tashkilotlar mojaroni qattiq qoralab, ikkala tomonni ham keskinlikni pasaytirishga va darhol konstruktiv muzokaralarni boshlashga chaqirishdi.
OBCE Minsk guruhiga hamraislik qilayotgan davlatlarning yordami bilan mojaro zonasida harbiy asirlar va oʻliklarning jasadlarini almashish uchun uch marotaba sulh eʼlon qilindi, ammo har safar tomonlar bir-birini sulhni buzganlikda aybladilar va harbiy harakatlar qayta tiklandi.

Tarix 

Ozarbayjon va Armaniston qurolli kuchlari oʻrtasidagi jangovar harakatlar asosan muzlatilgan „Ozarbayjonning xalqaro tan olingan hududi boʻlgan Togʻli Qorabogʻ holati boʻyicha“" muzlatilgan mojaroni keskin avj oldirish sifatida qaralmoqda. 

1980-yillarning oxirlarida mintaqadagi etnik zoʻravonliklar Togʻli Qorabogʻ Respublikasining eʼlon qilinishiga olib keldi va SSSR qulaganidan soʻng keng miqyosli urushga aylanib, 1994-yilda sulh imzolanishi bilan tugadi. Oʻsha vaqtdan beri mintaqa Armaniston tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan TQR nazorati ostida boʻlib, TQR tuzilmalari nafaqat mustaqillik eʼlon qilinganidagi hududlarni, balki urushgacha aksariyat ozarbayjon aholisi boʻlgan „Togʻli Qorabogʻning xavfsizlik kamari“ deb nomlangan qoʻshni hududlarni ham nazorat qiladi - Agdam, Jabroil, Fizuli, Kelbajar, Kubatli, Lachin va Zangelan viloyatlari. Ushbu hududlar aholisining aksariyati janglar natijasida oʻz uylarini tark etishga majbur boʻldilar.

Qurolli toʻqnashuvdan oldingi voqealar

Tomonlarning kuchlari

TQR

Ozarbayjon

Mojaroning davom etishi

27-sentabr

28-sentabr

29-sentabr

30-sentabr

1-oktyabr

2-oktyabr

3-oktyabr

4-oktyabr

5-oktyabr

6-oktyabr

7-oktyabr

8-oktyabr

9-oktyabr

10-oktyabr

11-oktyabr

12-oktyabr

13-oktyabr

14-oktyabr

15-oktyabr

16-oktyabr

17-oktyabr

18-oktyabr

19-oktyabr

20-oktyabr

21-oktyabr

22-oktyabr

23-oktyabr

24-oktyabr

25-oktyabr

26-oktyabr

27-oktyabr

28-oktyabr

29-oktyabr

30-oktyabr

31-oktyabr

1-noyabr

2-noyabr

3-noyabr

4-noyabr

5-noyabr

Mintaqa xaritasi

Xorij aralashuvi

Ozarbayjon tomonida

TQR tomonida

Tomonlarning yoʻqotishlari

Ozarbayjon maʼlumotlariga koʻra

Tinch aholi

Harbiylar

Armaniston va TQR maʼlumotlariga koʻra

Tinch aholi

Harbiylar

Rossiya fuqarolari orasida yoʻqotishlar

Armaniston va Ozarbayjon tomonidan amalga oshirilgan noharbiy harakatlar

Ozarbayjon

Armaniston

Rasmiy bayonotlar

Armaniston va TQR

Ozarbayjon

Manbalar