MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mirzakalon Ismoiliy

Mirzakalon Ismoiliy (1908.15.10, Oʻsh — 1986.5.2, Toshkent) — oʻzbek yozuvchisi, tarjimon.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1983). Oʻrta Osiyo universitetining sharq fakultetida oʻqigan (1928—30), rabfakda dars bergan. Oʻzbekiston Davlat nashriyoti (1932—37), Toshkent kinostudiyasi (1937-38), Yozuvchilar uyushmasi (1939), „Qizil Oʻzbekiston“ gaz. (1948-49) va „Sharq yulduzi“ jurnalda (1949—50) ishlagan. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Qatagʻonga uchrab 1950-55 yillarda qamalgan. Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida boʻlim mudiri (1955—58). „Ozod inson haqida qoʻshiq“ hikoyalar toʻplami (1948), „Keng maydonlar“ pyesasi (1949) muallifi. „Fargʻona tong otguncha“ tari-xiy romani (1—2-kitob, 1958—1968)da 20-asr boshidagi oddiy kishilarning maʼrifat sari intilishi tasvirlangan. Roman milliy ruhi, favqulodda boy, shirador tili, 20-asr boshidagi xalq hayotining ajoyib tasviri va boshqa gʻoyaviy-badiiy xususiyatlari bilan ajralib turadi. „Bizning roman“ (1962), „Inson husni“ (1969) va „Odamiylik qissasi“ (1972), „Qizlar daftari“ (1980), „Oʻzingdan koʻr“ (1986) asarlarida yoshlar axloqi, oilada totuvlik va oʻzaro hurmat masalalari haqida fikr yuritilgan. M. I. jahon adabiyotining 200 dan ortiq namunalarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Mannaf Mirzamuhamedov

Mannaf Atamatovich Mirzamuhamedov (1920.20.09 — Toshkent — 2002.26.04) — pediatr, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), tibbiyot fanlari doktori (1976), professor (1977). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgach (1943), shu institut bolalar kasalliklari kafedrasida assistent, dotsent (1950—1954), ayni vaqtda Toshkent tibbiyot akademiyasi bolalar klinikasida bosh shifokor. SamTI rektori (1955— 1960); Toshkent Vrachlar malakasini oshirish instituti direktori (1960—1963), bolalar kasalliklari kafedrasi do-senti (1963—1965), Pediatriya ilmiy tadqiqot instituta direktori (1966—1976); Toshkent tibbiyot akademiyasi (1976—1990) va 2-Toshkent tibbiyot akademiyasi bolalar kasalliklari kafedrasi mudiri (1990—1997); 1997-yildan shu kafedrada konsultant. Asosiy ilmiy ishlari Oʻzbekiston sharoitida bolalarda uchraydigan oʻtkir va surunkali kasalliklarning kelib chiqishi, tarqalishi, patogenezi va boshqa masalalarga oid. 1darajali "Sogʻlom avlod uchun" ordeni bilan mukofotlangan (1994).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Mirzaobod tumani

Mirzaobod tumani — Sirdaryo viloyatidagi tuman. 1988-yil 2-sentabrda tashkil etilgan. Dastlab Komsomol, 1992-yil 22-oktabrdan Mirzaobod deb nomlangan. Viloyatning Sirdaryo, Guliston, Sayxunobod, Boyovut, Mehnat-obod, Sharof Rashidov va Oqoltin tumanlari hamda bir qismi Qozogʻiston bilan chegaradosh. Maydoni 0,44 ming km². Aholisi 41,5 ming kishi (2000). Mirzaobod tumanida 7 qishloq fuqarolari yigʻini (Birlashgan, Mehnatobod, Mirzachoʻl, Navbahor, Nurafshon, Oqoltin, Toshkent) bor. Markazi Navroʻz qishlogʻi.

Tabiati  
Mirzaobod tumani Mirzachoʻl tekisligida joylashgan. Yer yuzasi tekislik (oʻrtacha balandligi 250 m), lyossimon qumoq va kumlokdar bilan qoplangan. Iqlimi kontinental. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 28°, yanvarniki —2° dan —4° gacha. Yiliga 200-300 mm yogʻin tushadi. Grunt suvlari shoʻr va shoʻrtob. Tuproklari, asosan, boʻz tuproq. Tabiiy oʻsimliklardan miya, yantoq, qamish, yulgʻun, qiyoq kabilar ariqzovurlar chetida oʻsadi. Chiyaboʻri, toʻqay mushugi, boʻrsiq, qoʻshoyoq, koʻrsichqon, kaltakesak va ilonlar uchraydi. Parrandalardan oʻrdak, loyxoʻrak, qirgʻovul, soʻfitoʻrgʻay, chumchuq va boshqa bor.

Aholisi 
Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, rus, tatar, tojik, qozoq, ozarbayjon va boshqa millat vakillari ham yashaydi. 1 km² ga 94 kishi toʻgʻri keladi.

Xoʻjaligining asosi — dehqrnchilik, yetakchi tarmogʻi — paxtachilik. Gʻalla, sabzavot, poliz, meva, uzum, kartoshka ham yetishtiriladi. Tumanning asosiy ekin maydoni 44426 ga, shundan sugʻoriladigan yerlar 24043 ga. Mirzaobod tumanida 10 shirkat, 43 dehqon-fermer xoʻjaligi, 5 xususiy ferma, 2 chorvachilik aksiyadorlik jamiyati bor. Tumanda 3 sanoat, 2 qurilish korxonasi, 37 xususiy korxona, dehqon bozori, Xalq banki binosi, stadion, tennis korti mavjud. 30 ga yaqin umumiy taʼlim maktabi, kasb-hunar, 2 iqtidorli bolalar litseylari faoliyat koʻrsatadi. 3 kasalxona, 5 qishloq vrachlik punkti, markaziy poliklinika xalqqa xizmat qiladi.

Manbalar 

Sirdaryo viloyati tumanlari
Qosim Mirzarahimov

Mirzarahimov Qosim (1925.16.5, Chimkent — 2000.26.6, Toshkent) — haykaltarosh, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekiston xalqrassomi (1996). Respublika rassomlik bilim yurtini haykaltaroshlik boʻlimi (F. Grishchen-ko sinfi)ni tugatgan (1964). Yoshligida baxtsiz hodisa tufayli 1947-yildan I guruh nogironi. Davolanish uchun Toshkentga olib kelingan. Nogironlik kasali ogʻirlashib toʻshakda yotgan holda faqat bitta chap qoʻli bilan moʻʼjaz va dastgohli plastika, haykallar yaratishda davom etadi. M. asarlarining asosiy mavzusini zamondoshlar siymosini ifoda etuvchi psixologik portretlar turkumi tashkil etadi: "General Sobir Rahimov", "Fransua Mitteran", "Qiz portreta", "Avtoportret", "Gimnastikachi qiz", "Turgʻut Ozal", "Bill Klinton", "Yoshlik", "Alisher Navoiy", "Shoira Zulfiya", "Onam", "Ular tinchlik’ istaydi" (chinni, 1989) va boshqa Butun hayoti va ijodi matonat ramzi boʻlgan haykaltarosh merosi yoshlarga oʻrnak si-fatida katta ahamiyatga ega. "Oʻzbektelefilm"da M. ga bagʻishlangan hujjatli film yaratilgan. 1965-yildan shaxsiy koʻrgazmalari uyushtirilgan. Asarlari respublika va xorijiy mamlakatlar muzeylarida saqlanadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Mirzaterak

Mirzaterak, afgʻon teragi — terak turi. Oʻzbekistonda, ayniqsa Fargʻona vodiysida keng tarqalgan, faqat madaniy holda oʻstiriladi. Taxmin qilinishicha, uning vatani Afgʻoniston va Himolay togʻlari hisoblanadi. Bu yerlarda M. tabiiy hodda oʻsadi. Shox-shabbasi urchuqsimon, boʻyi 40 m gacha yetadi. Tanasi va shoxlarining poʻstlogʻi silliq, shoxlari ingichka, yuqoriga qarab oʻtkir burchak hosil qilib, tanasiga yopishgan holda oʻsadi. Barglari rombsimon, uz. 5—7 sm gacha, uch tomoni qisqa, chetlari arra tishli. Issiq-sevar va uch tomoni fototropizm xususiyatiga ega, boshqa teraklarga qaraganda qalin oʻstiriladi. Urugʻchi kuchalalarining uz. 5—7 sm, rangi yashil, gʻovak, yoʻgʻonligi 1 sm atrofida. Changchi kuchalalari esa 5 sm gacha uzunlikda. Mart—apr. oylarida gullab, urugʻlari 30—40 kunda pishib yetiladi. 1000 dona urugʻining ogʻirligi 1 — 1,2 g keladi. Ildizi kuchli, toshloq yerlarda oʻsishga yaxshi moslashgan. Tomorqalarda gektar boshiga 10 ming tup va undan ham qalinroq qilib ekish mumkin. M. terakzorlarda 3x3 m yoki 2x4 m qilib ekiladi. Qatorlab ekilganda koʻchatlar orasi 1,0—1,5 m boʻlishi kerak.

Abdushukur Xonazarov.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Mirzatov Zanjirali

Mirzatov Zanjirali (1911, Chust tumani Olmos qishlogʻi — 1972.21.11, Qoʻqon) — aktyor va rej. Oʻzbekiston xalq artista (1967). Moskvadagi oʻzbek drama studiyasida oʻqigan (1929—30). 1930-yildan Qoʻqon shahar musiqali drama teatrida ishlagan. M. serqirra aktyor boʻlib, ham lirik, ham harakterli rollar ustasi sifatida tanilgan, sahnada yuzdan ortiq obrazlar yaratdi: Kochkaryov ("Uylanish"), Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Kalaf ("Malikai Turandot"), Majdiddin ("Alisher Navoiy"), Karl Moor ("Qaroqchilar"), Ashuraliyev ("Ayajonlarim"), Ikrom ("Ufq") va boshqa Rej. sifatida "Fargʻona fojiasi", "Maysaraning ishi" (Hamza), "Muhabbat" (Tuygʻun), "General Rahimov" (K. Yashin), "Kotil" (Uygʻun) kabi asarlarni sahnalashtirgan. Shuningdek, "Sevaman, seni" dramasini yozgan. Koʻqon shahar madaniyat uyi qoshidagi xalq teatriga 1979-yil M. nomi berilgan.

Manbalar
Mirzachoʻl (maʼnolari)

Mirzachoʻl:

 Mirzachoʻl — Urta Osiyodagi tekislik.
 Mirzachoʻl (shahar) — Guliston sh.
Mirzachoʻl (shahar)

Mirzachoʻl — Guliston shahrining 1961-yilgacha boʻlgan nomi. 1895-yilda Toshkent — Samarqand temir yoʻl yoqasida bunyod etildi. Keyinchalik bu yerda Duxovskiy va Spasskiy aholi punktlari paydo boʻldi va ularning birlashishidan M. posyolkasi vujudga keldi. Shu davrda M.da tegirmon, objuvoz, kustar holda paxta tozalaydigan mayda korxonalar boʻlgan. 1912-yilda M.da paxta tozalash zavodi qurildi. 1952-yilda M. shahar maqomini oddi.

Manbalar
Mirzachoʻl tajriba dalasi

Mirzachoʻl tajriba dalasi - Turkistondagi dastlabki ilmiy tadqiqot muassasalaridan biri; bevosita dala sharoitida qishloq xoʻjaligi ekinlari bilan dala tajribalari oʻtkazilgan. Mirzachoʻldagi sobiq Spasskiy posyolkasi (hozirgi Guliston shahri hududi)da joylashgan. Mirzachoʻlni oʻzlashtirishda katta rol oʻynagan. 1900-yilda "Turkiston qishloq xoʻjalik jamiyati" tashabbusi bilan tashkil etilgan. 1914-yilriba stansiyasi, 2 dala uchastkasi (umumiy maydoni 260 ga dan oshiq) boʻlgan. Styada shoʻrxok yerlar (1912), tajriba dalasi (1914), seleksiya (1914) va entomologiya (1915) boʻlimlari tashkil etilgan, shuningdek, seyalka, plug va boshqalarni ijaraga beradigan punkti boʻlgan.

Almashlab ekish va shoʻrxok yerlarga ishlov berishning yangi samarali usullarini targab etish maqsadida stansiya qoshida namunali xoʻjalik (maydoni 11 ga), shuningdek, mevali daraxtlar va poliz ekinlari boʻyicha tajriba uchastkasi tashkil etilgan. Bu muassasada chorvachilik boʻyicha ham tajribalar oʻtkazilgan. St-yada G. S. Zaysev (seleksiya boʻlimi mudiri), M. M. Bushuyev (tajriba dala mudiri), N. A. Dimo, L. P. Rozov, N. I. Kurbatov, B. S. Konkov va boshqa olimlar ishlagan. 1925-yilda tajriba stansiyasining nomi Markaziy tajriba-meliorativ stansiyasi deb oʻzgartirildi. U 1930-yilgacha Oʻrta Osiyo irrigatsiya ilmiy tadqiqot instituti, 1936-yildan SoyuzNIXI, 1991-yildan Oʻzbekiston paxtachilik ilmiy tadqiqot instituti tarkibida.

Manbalar
Mirzachoʻl tumani

Mirzachoʻl tumani — Jizzax viloyatidagi tuman. 1967-yil 9-yanvarda tashkil etilgan. Shimoliydan Qozogʻiston, shimoli-sharqdan Sirdaryo viloyati, janubiy dan Jizzax viloyatining Doʻstlik, gʻarbdan Forish, Arnasoy tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 23 ming km². Aholisi 430000 ming  kishi (2020). Mirzachoʻl tumanida 2 shahar (Gagarin), 7 ta shaharcha fuqarolari yigʻini (Bogʻbon, Ipakyoʻli, Paxtazor, Toshkent, Yangidala, Oʻzbekiston, Gulzor) va 4 ta QFY fuqarolar yigʻini (Doʻstlik, Erjar, Mustaqillik, Gʻalaba) hamda 2 ta shahar  (Mirzadala,Gagarin) mavjud. Markazi Gagarin shahri

Mirzachõl aholisi 
Mirzachoʻl tumani relyefi pastgekislikdan iborat. Iklimi keskin kontinental, quruq, qishda sovuq, yozi issiq. Oʻrtacha temperatura yanvarda —1,5°, iyulda 30°; minimal temperatura —30° (yanvarda), maksimal temperatura 42° (iyulda). Vegetatsiya davri 224 kun. Yiliga oʻrtacha 240 mm yogʻin yogʻadi. Tuprogʻi och boʻz va shoʻrxok tuproq. Yovvoyi oʻsimliklardan qoʻngʻir-bosh, shuvoq, yantoq, shoʻra, rang, iloq, qiyoq, qamish, ituzum, qushqoʻnmas, shamak, yulgʻun, yovvoyi jiyda, terak, tol va boshqa oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan quyon, tuvaloq, tulki, chiyaboʻri; kemiruvchilardan kalamush, yumronqoziq, dala sichqoni; sudraluvchilardan toshbaqa, ilon, kaltakesak, qushlardan choʻl bur-guti, yovvoyi oʻrdak bor.

Iqtisodiyoti 
Tuman xoʻjaligi, asosan, qishloq xoʻjaligiga ixtisoslashgan. Sanoat, transport, aloqa, qurilish korxonalari faoliyat koʻrsatadi. Paxtachilik, gʻallachilik, bogʻdorchilik, chorvachilik bilan shugʻullaniladi. Tumanda kichik, xususiy korxonalar mavjud. Mirzachoʻl tumanining jami ekin maydoni 28,2 ming ga, shundan 13,8 ming ga paxta, 11 ming ga boshoqli don, 1,2 ming ga dukkakli ekinlar, 321 ga maydonga poliz ekinlari ekiladi. Dehqonfermer, jamoa, boʻrdoqichilik hamda 9 shirkat xoʻjaligi bor. Tuman hududidan magistral temir yoʻl oʻtgan. Sirdaryo — Jizzax, Qozogʻistonning Yettisoy tumani — Paxtakor, Guliston — Gagarin avtomobil yoʻllari mavjud. Tuman shirkat va shaxsiy xoʻjaliklarida qoramol, qoʻy va echki, parranda boqiladi.

Mirzachoʻl tumanida avtokorxona, paxta tozalash zavodi, ijara korxonasi, aksiyadorlik jamiyatlar, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. 20 ta umumiy oʻrta taʼlim maktabi (4200 dan ortiq oʻquvchi), kasb maktablari, 11 klub, 11 kutubxona, 4 madaniyat va istirohat bogʻi, 7 stadion, yodgorlik monumentlari mavjud. 4 kasalxona, 3 nodavlat tibbiy muassasa, 5 qishloq vrachlik ambulatoriyasi, 2 feldsher-akusherlik punkti, 10 dorixona faoliyat koʻrsatmoqda.

1968-yildan „Mirzachoʻl ovozi“ (avvalgi „Doʻstlik“) gazetasi chiqariladi.

Manbalar 

 

Jizzax viloyati tumanlari
Mirzachoʻl tumani
Mirzachoʻl qatlamlar kompleksi

Mirzachoʻl qatlamlar kompleksi, mamontli kompleks— yuqori toʻrtlamchi jinslar kompleksiga mansub yotqiziqlar maj-mui. Toshkent (oʻrta toʻrtlamchi) va Sirdaryo (hozirgi) komplekslari oraligʻida joylashgan. Bundan 90 ming yilcha avval hosil boʻlgan. Quyi qismi soz tuproq (20%) dan iborat. Mirzachoʻl qatlamlar kompleksik.da oʻsha davrga xos hayvon qoldiqlari uchraydi. Qatlamning qalinligi 10– 100 m.

Manbalar
Mirzaqultepa

Mirzaqultepa — ilk kushonlar davriga oid qoʻrgʻon harobasi (miloddan avvalgi 1-asr oxiri — milodiy 1-asr boshi). Termiz shahri aeroporti hududida, qad. Termiz shahrini suv bilan taʼminlovchi Surxondaryodan chiqarilgan kanalning oʻrta oqimida joylashgan. Yodgorlikning kvadrat shaklda saqlanib qolgan qismi 1 ga maydonini egallab, balandligi 3 m ni tashkil qiladi. 1973—76 va 1974—80 yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya institutining Baqtriya ekspeditsiyasi (Sh. Pidayev) tomonidan M.ning jan. qismida arxeologik tadqiqot ishlari olib borilgan. 2 meʼmoriy bosqich qayd etilgan. Qazishma ishlari yuqori meʼmoriy bosqich sathida olib borilgan va qoʻrgʻonning mudofaa devorlari va yuzga yaqin turli hajmdagi toʻgʻri toʻrtburchak va kvadrat shakldagi xonalar, koʻcha va yoʻlaklar ochib oʻrganilgan. Qoʻrgʻon va uy devorlari kvadrat shakldagi xom gʻishtdan qurilgan va bular oʻzlarining simmetrik koʻrinishlari bilan ajralib turadi. Har bir uy 3—5 xonadan iborat. Don mahsulotlarini xumlarda saqlaydigan maxsus omborxonalar ochilgan. M.dan yuqori si-fatli sopol idishlar, temir va jezdan tayyorlangan koʻzgu, paykonlar, pichoq va oʻroqlar, tosh yorgʻuchoqlar, tegirmontoshlar, ur-chuqlar, bezak bu-yumlar, suyakdan ishlangan tugmalar, erkak va ayol maʼbudlarning terrakota haykalchalari, aholi tomonidan ilohiylashtirilgan suvoriy, xoʻkiz, fil, maymun, yoʻlbars kabilarning haykalchalari, sopolga bitilgan baqtr yozuvi va Yunon-Baqtriya podshosi Geliokl tangalariga taklid qilib zarb qilingan jez tangalar va boshqa topilgan. Aholi, asosan, de-hqonchilik bilan mashgʻul boʻlgan. Milodiy 2-asrda M. harobalarida bir necha qabr paydo boʻlgan. M.dan 300–350 m shim.-sharqda qabriston joylashgan, unda 10 ga yaqin qabrlar saqlanib qolgan.

Adabiyot 
 Pidayev Sh. R., Mirzakultepa — pamyatnik rannekushanskogo vremeni Severnoy Baktrii. Baktriyskiye drevnosti, L., 1976; Pidayev Sh.R., Poseleniya ku-shanskogo vremeni Severnoy Baktrii, T., 1978.

Shokirjon Pidayev.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi arxeologiya yodgorliklari
Mirzo

Mirzo (arab.-fors. — amirzoda, amir avlodi) — Movarounnahrda 14-asrning soʻnggi choragi — 15-asrlarda Amir Te-mur avlodlari — temuriy shahzodalar ismiga qoʻshib aytilgan unvon, amirzodaning qisqartirilgan shakli (mas, Jahongir Mirzo, Bobur Mirzo va boshqalar). Keyinchalik (16—19-asrlar) kotiblar unvoni (mirza) oʻrnida ham qoʻllanib kelindi.

Manbalar
Mirzo (shoir)

Mirzo (taxallusi; asl ismi Muhammadrasul Niyozmuhammad oʻgʻli, 1840. 1. Xiva — 1922) — shoir, tarjlmon, xattot, bastakor. Komil Xorazmiyning oʻgʻli. Xivadagi Shergʻozixon madrasasida oʻqigan. Xiva xoni Muhammad Rahimxon II — Feruz saroyida otasidan soʻng mirzaboshi boʻlgan. M.ning lirik merosi oʻzi tuzgan "Margʻub un-nozirin" ("Nazar soluvchilarga yoqimli tuhfa") devoniga jamlangan, unda 7650 miyera sheʼrlar mavjud. Ushbu devon 1907—09 yillarda Xivada toshbosma usulida nashr etilgan.

M. tarjimon sifatida Firogʻiyning "Raʼno va Zebo", Fuzuliyning "Soqiynoma" (yoki "Haft jom" — "Yetti qadaq"), Ahmad al-Buniyning "Shams ulmaorif" ("Maorif kuyoshi"), Mavlaviy Abdulhaqning "Fazoil ul-Qurʼ-on" ("Qurʼon fazilatlari") asarlarini, "Tib" kitobidan "Tuhfat ul-moʻʼminin" ("Moʻminlarga tuhfa") asarining bir bobi va "Daqoyiq ul-axbor" ("Nozik maʼnoli xabarlar") asarlarini fors va arab tillaridan oʻzbek tiliga oʻgirgan.

M. nasx va nastaʼliq xatlarini nihoyatda goʻzal yozgan. Laffasiyniit yozishicha, M. 500 dan ortiq kishiga xattotlik hunarini oʻrgatgan. M. tanbur, rubob, gʻijjak va childirma chalishda mahorat va isteʼdodga ega boʻlgan. U musiqa boʻyicha Feruzning ustozidir. Bastakor sifatida Xorazm "Shashmaqom"ining "Rost" maqomiga "Saʼb" va "Ufori" kuylarini bastalagan; yarim maqom hisoblangan "Panjgoh" maqomiga bir qancha kuylarni qoʻshib, toʻliq bir maqom holiga keltirgan. Xorazm maqom kuylarini Komil Xorazmiy joriy etgan chiziqli notaga koʻchirib, kitob holiga keltirgan. Madrasalarda arab va fors tillaridan mudarrislik ham qilgan. U oʻzi qurdirgan madrasada dafn etilgan. M. devoni, koʻlyozmalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida saqlanadi (inv. № 1500, 6947, 1125).

Ibrohim Karimov.

Manbalar 

Shoirlar
Madrasa asoschilari
Madrasada dafn etilganlar
Xorazm madrasalarida mudarrislik qilganlar
Mirzo Olim Toshkandiy ibn Mirza Rahim

Mirzo Olim Toshkandiy Ibn Mirza Rahim, Mushrif (19-asr) — tarixchi olim, shoir.

Qoʻqon xonlari Xudoyorxon va Mallaxon saroylarida mushrif (nazoratchi) vazifasida ishlagan. 19-asr oxirida yozgan "Ansob ussalotin va tavorix ul-xavoqin" ("Sultonlar shajarasi va xoqonlar tarixi") asari bilan mashhur. Asar Fargʻonaning 15—19-asrlar orasidagi tarixini oʻz ichiga oladi. Muallif, ayniqsa, Qoʻqon xonligini soʻnggi davri 1842—76 yillar tarixini keng yoritgan. Asarda Qoʻqon adabiy muhiti batafsil tasvirlangan. Mazkur asar boʻyicha dastlabki maʼlumotni Validiy keltirib, 1913-yilda uni Qoʻqonda Yunusjon dodxoh kutubxonasida koʻrganligini yozgan. Bir nechta qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi. Oʻzbek va tojik tillarida "Mushrif" taxallusi bilan sheʼrlar yozgan.

Ac: Qoʻqon xonligi tarixi (Ansob ussalotin va tavorix ul-xavoqin), T., 1995.

Manbalar 

Tarixchilar
Shoirlar
Mushrif

Mushrif — Saudiya Arabistoni gʻarbida joylashgan Makka viloyati tarkibiga kiruvchi qishloq.

Yana qarang 

 Saudiya Arabistonidagi shaharlar va qishloqlar roʻyxati
 Saudiya Arabistoni hududlari

Manbalar 
 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Mirzo Samarqandiy Mulla Abdurahmon ibn Muhammad Latif Mustajir

Mirzo Samarqandiy Mulla Abdurahmon ibn Muhammad Latif Mustajir (19-asr) — samarqandlik tarixchi va tarjimon. Iskandarkoʻl ekspedi-siyalarit sharqshunos A. L. Kunning shaxsiy tarjimoni sifatida qatnashgan. M. S. "Roʻznomayi safari Iskandarkoʻl" ("Iskandarkoʻlga qilingan sa-far kundaligi"), "Roʻznomayi vistavkayi Maskob" ("Moskva koʻrgazmasi kundaligi") (A. L. Kun bilan birgalikda) nomli asarlar muallifi. M.S. "Roʻznomayi safari Iskandarkoʻl" asarida Iskandarkoʻl hududining oʻsha dav-rdagi ahvoli, aholisining turmushi va tili haqida maʼlumotlar berilgan. Bu asarlarning dastlabki nusxalari Rossiya Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti Sankt-Peterburg boʻlimida saqlanadi. Asar Oʻrta Osiyo xalqlarining tarixi, et-nografiyasi va arxeologiyasini oʻrganishda muhim manbadir.

Manbalar
Mirzo Sodiq Munshiy

Mirzo Sodiq Munshiy (toʻliq nomi: Mirzo Muhammad Sodiq ibn Abduvali Munshiy Jondoriy) (18-asr 50-yillari, Jondor tumani — 1819, Karshi) — shoir. "Sodiq" taxallusi bilan ijod qilgan. U saroy xizmatiga chaqirilib, Buxoro mangʻit hukmdorlari amir Doniyol, amir Shohmurod va amir Haydarlar davrida oddiy mirza (munshiy)likdan mirzaboshi — bosh munshiylik darajasiga koʻtariladi.

M.S.J.dan bizgacha 4670 bayt yetib kelgan. Uning 2 devoni va bir munshaot (xatlar, nomalar) toʻplami mavjud: birinchi devoni 300 dan ortiq gʻazal, 14 muhammas, 59 ruboiy, 20 qitʼa, 2 qasida, 34 muammo va 20 fardni oʻz ichiga olgan boʻlsa, ikkinchisi "Daxmai shohon" ("Shohlar qabristoni"), "Rafʼi tumani Ohugiru Xayrobod" ("Ohugir Xayrobod tumanlariga sayohat"), "Qazovu qadar "("Qismat"), "Oshiq shudani darvesh ba duxtare" ("Darveshning bir qizga oshiq boʻlgani") nomli dostonmasnaviylari hamda 33 ta taʼrixqitʼadan iborat. M.S.J.ning 27 ta qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

Adabiyot 
 Karimova D., Sodiq Munshiy — Jondorning shirinkalom shoiri, T., 2001.

Dilerom Karimova.

Manbalar
Mirzo Tursunzoda

Mirzo Tursunzoda [1911.19.4 (2.5), Tojikiston, Regar tumani, Qoratogʻ qishlogʻi — 1977.27.9,  Dushanbe] — tojik shoiri va jamoat arbobi. Tojikiston xalq shoiri (1961). Mehnat Qahramoni (1967), Tojikiston Fanlar akademiyasi akademigi (1951). Tojik dramaturgiyasining asoschilaridan biri. Dastlab eski maktabda, keyinroq yangi usuldagi maktabda tahsil olgan. Toshkentdagi tojik pedagogika bilim yurtida oʻqigan (1930). "Komsomoli Tojikiston" gazetasida boʻlim mudiri, masʼul kotib, soʻngra Xoʻjand musiqali teatrida adabiy emakdosh.

1939-yillar Dehotiy bilan hamkorlikda yaratilgan "Xusrav va Shirin" sheʼriy dramasi, "Voseʼ qoʻzgʻoloni" opera librettosi tojik dramaturgiyasining dastlabki asarlaridan sanaladi. 30-yillarning 2-yarmida eʼlon qilingan "Mamlakat oftobi" (1936), "Xazon va bahor" (1937) dostonlari Tursunzodaga katta shuhrat keltirdi. "Dushanbe-Xorug' yoʻli quruvchilariga maktub", "Jonbaxsh suv" dostonlarida ulkan qurilishlar, ularda ishtirok etayotgan xalq jasorati sheʼriy manzaralar, yorqin harakterlar orqali koʻrsatiladi. Ikkinchi jahon urushi yillaridagi sheʼrlarida ("Xayr, aziz onajon", "Hech qachon!", "Kapitan xotirasi" va boshqalar), "Vatan farzandi" (1942) dostonida xalqlar doʻstligi, tojik xalqining urush maydonlari va mamlakat ichkarisidagi qahramonligi aks etgan. Folklor motivlari asosida "Tohir va Zuhra" musiqali dramasini yozgan (1943). "Hindiston qissasi" (1947), "Men ozod Sharqdanman" (1950) singari sheʼriy turkumlarga kirgan asarlar, "Hasan aravakash" (1954), "Osiyo ovozi" (1956) va boshqa dostonlari mashhur. M.Tursunzoda poeziyasi, realizmi, romantik koʻtarinkiligi, emotsionalligi va aforizmlarga boyligi bilan ajralib turadi.

Tursunzoda maʼlum vaqt Toshkentda yashagan va oʻqigan, Oʻzbekiston va oʻzbek xalqi hayoti haqida asarlar yozgan.  Oybek, G'afur Gʻulom, Shayxzoda, Zulfiya, Mirtemir va boshqalar bilan ijodiy aloqada boʻlgan. Asarlari oʻzbek tilida nashr etilgan. Neru (1968), Rudakiy (1970), Jamol Abdul Nosir (1972) mukofotlari laureati.

Manbalar 
 Men ozod Sharqdanman, T., 1959; 
 Sheʼrlar va poema, T., 1969.
 Mirzo Tursunzoda. She'rlar. Odil Ikrom tarjimalari

Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Mirzo Hoʻqandiy

Mirzo Hoʻqandiy (taxallusi; asl ism-sharifi Xayrullaxon Sayd Nosir oʻgʻli Mirzo) (1880, Qoʻqon -1943, Toshkent) — shoir va maʼrifatparvar. Qoʻqon madrasasida Sulaymonquli Rojiysyam adabiyot, husnixat, muammodan saboq olgan. 1910-yilda yangi usudda maktab ochib, oʻqituvchilik qilgan. 1912-yildan mazkur maktab qoshida "Maʼri-fat" nomli kutubxona va nashriyot tashkil etgan. "Tuhfat ul-atfol" ("Bolalar sovgʻasi"), "Turki avvali ilm" ("Dare rahbari"), "Rahbari alifbo" kabi dareliklarni tarjima qilib, nashr ettirgan. "Gulshani Mirzo", "Gulshani xayol" nomli dareliklar tuzgan. Fors tilidan "Mushuk va sichqon" hikoyasini, Abdurahmon Jomiyning "Risolai muammo"sini tarjima qilgan. 1916-yilda Vayner matbaasida "Jum-boq majmuasi" nomli topishmoklar toʻplamini nashr ettirgan.

Manbalar 

  

Shoirlar
Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar