MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Charles Fourier

François Marie Charles Fourier (; 1772-yil 7-aprel, Besançon, Fransiya qirolligi — 1837-yil 10-oktyabr, Parij, Fransiya qirolligi) — fransuz faylasufi va sotsiologi, utopik sotsialist. Burjua tuzumini tanqid qilib, boʻlajak jamiyat rejasini ishlab chiqqan. Uningcha, inqirozni boshidan kechirayotgan sivilizatsiyalashgan jamiyat oʻrniga uygʻunlikka asoslangan, insonning barcha qobiliyatlari namoyon boʻladigan oliy ijtimoiy tuzum keladi. Bu jamiyatning boshlangʻich yacheykasi sanoat va qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini birlashtiruvchi „falanga“ (juda katta jamoa) lardir. Fourierga koʻra, sotsialistik gʻoyalarni tinch yoʻl bilan targʻib qilish orqali yangi jamiyat qaror topadi. Asosiy asarlari: „Toʻrt harakat va mushtarak takdirlar nazariyasi“ (1808), „Jahon birligi nazariyasi“ (1822), „Uy va yer ishlari uyushmasi haqidagi risola“ (1822), „Yangi xoʻjalik sotsiyetar dunyosi“ (1829).

Manbalar 

1772-yilda tugʻilganlar
1837-yilda vafot etganlar
Fransiya faylasuflari
Furqat tumani

Furqat tumani — Fargʻona viloyatidagi tuman. 1992-yil 9-aprelda tashkil etilgan. Shim.dan Tojikiston Respublikasi va Dangʻara tumani, gʻarbdan Beshariq, janubiy va sharkdan Oʻzbekiston tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 0,31 ming km². Aholisi 88,7 ming kishi (2003). Tumanda shaharcha va qishloq fuqarolari yigʻini (Navbahor, Qushchi, Qizil qiyoq, Jangketmon, Qulbobo, Eshon shaharcha, Besh og'a qishlog'i, Toʻrgʻay qishloq, Gʻirri qishloq, Kichik yangi qishloq, Katta yangi qishloq, Koʻk doʻppi qishloq, Xayit qishloq, Shunqor qishloq, Qoʻqonboʻy, Gʻallakor, Gʻuncha va h.k") bor. Markazi — Navbahor shahar. Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, tatar, rus, qirgʻiz va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km² ga 286,1 kishi (2003).

Iqtisodiyoti 
Tumanda sanoat, qurilish, davlat tashkilotlari, koʻshma va 600 dan ziyod kichik korxonalar mavjud. „Ishonch“ ipyigiruv korxonasi, paxta tozalash, gʻisht zavodlari, MTP, mahalliy sanoat korxonalari, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari ishlab turibdi. Tuman qishloq xoʻjaligi paxtachilik, gʻallachilik va chorvachilikka ixtisoslashgan. 5 shirkat, 600 dan ziyod fermer xoʻjaliklari faoliyat koʻrsatadi. Furqat tumanidagi sugʻoriladigan yerlarga paxta, don, sabzavot va poliz, kartoshka, beda va ozuqa ekinlari ekiladi.

Tumandagi jamoa va shaxsiy xoʻjaliklarida qoramol, qoʻy va echki, parranda boqiladi. Bogʻdorchilik (bodom, gilos, nok, shaftoli, anjir, anor, uzum), pillachilik, baliqchilik bilan ham shugʻullaniladi. Tuman hududi orqali Toshkent — Andijon temir yoʻl va Fargʻona — Oʻsh avtomagistrali oʻtgan.

33 umumiy taʼlim (qariyb 24 ming oʻquvchi), bolalar musiqa va sport maktablari, ixtisoslashgan litseyinternat, 2 kasbhunar kolleji (1900 talaba) faoliyat koʻrsatadi. Jumladan, 2004-yilning sentabr oyida ishga tushgan ijtimoiyiqtisodiy kasbhunar kollejida bank ishi, soliq va soliqqa tortish, huquqshunosiqtisodchi, moliya, boshlangʻich sinflarda jismoniy tarbiya oʻqituvchisi, bolalar va xotinqizlarga tibbiyijtimoiy yordamni tashkil etish yoʻnalishlarida 600 oʻquvchi taʼlim oladi. Tumanda klub muassasalari, markaziy kutubxona va uning 27 filiali, madaniyat va istirohat bogʻi, 6 madaniyat uyi aholiga xizmat koʻrsatadi.

Markaziy stadion, bir qancha futbol, voleybol, basketbol maydonlari, sport zallari va boshqa sport inshootlari ishlab turibdi. 4 kasalxona, 3 poliklinika, 18 feldsherakusherlik va 11 qishloq vrachlik punktlari, kishloq vrachlik ambulatoriyalari, Salomatlik markazi, dorixonalar mavjud. Tarixiy va meʼmoriy yodgorliklardan Qilich Mergan bobo tarixiy qabristoni, Abduqahdor ota ziyoratgohi, jomeʼ masjidlar bor. 2002-yildan „Navbahor“ tuman gaz. chop etiladi.

Manbalar 

Fargʻona viloyati tumanlari
Furqat tumani
Futurologiya

Futurologiya (lot. futurum — kelajak va ...logiya) — keng maʼnoda — insoniyat kelajagi, umumbashariy muammolar haqidagi umumiy konsepsiya yoki tasavvurlar majmuasi; tor maʼnoda — ijtimoiy jarayonlar hamda fan-texnika taraqqiyotiga oid sohalardagi jarayonlarni izchillikda oʻrganish va kelajagini bashorat qilish imkoniyatini beradigan fan sohasi, "bashorat qilish" soʻzining sinonimi. 1943-yil nemis sotsiologi O. Fleytxeym "F." terminini kelajak haqidagi fan sifatida ishlatishni taklif qilgan. Hozirgi vaqtda F.da 2 asosiy yoʻnalish kuzatiladi. 1yoʻnalish — "ekologik pessimizm" tarafdorlari insoniyat rivojining salbiy oqibatlarini bashorat qilsalar, 2yoʻnalish — ilmiy-texnikaviy optimizm namoyandalari texnologiya taraqqiyotining ijobiy imkoniyatlari asosida insoniyat sivilizatsiyasini saqlab qolish mumkin, deb hisoblaydilar.
Futshtok

Futshtok () - dengiz, daryo yoki koʻlda suv sathini nazorat qilib turish uchun moʻljallangan moslama (darajalarga boʻlingan reyka). Suv oʻlchash postlariga oʻrnatiladi. F. suv havzasida faslga qarab suv sathi oʻzgarib turishini oʻrganish, oʻrtacha suv sathini aniqlash, suvning chuqurligini oʻlchash, suv toʻlqinlanganda qanchalik baland koʻtarilishini bilish va boshqa maqsadlarda qoʻllanadi. Portlar va gidrotexnika inshootlari qurishda ham F. asqotadi. [[Mutlaq balandliklar Kronshtat (Rossiya) F.gidagi nuldan oʻlchanadi (qarang [[Mutlaq balandlik).
Futszyan

Futszyan — Xitoyning jan.sharqiy qismidagi provinsiya. Tayvan boʻgʻozi sohili va Mintszyan daryosi havzasida. Maydoni 123 ming km². Aholisi 32,9 mln. kishi (1998). Maʼmuriy markazi — Fuchjou shahri Hududining aksari qismi togʻlik. Dengiz sohili kambar pasttekislik. Iklimi tropik mussonli, sernam iqlim. Xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi tarmoq. Asosiy ekini sholi, shuningdek, batat, shakarqamish, yer yongʻoq, tamaki ham ekiladi. Tropik mevachilik va choy oʻstirish rivojlangan. Chorvachilikda, asosan, choʻchqa boqiladi. Baliq ovlanadi. Yogʻoch, kamfara daraxtining poʻstlogʻi, lok daraxti mevasi, bambuk yarim mahsulotlari tayyorlanadi. Foydali qazilmalardan temir va marganets rudalari, toshkoʻmir konlari bor. Oziqovqat, yogʻochsozlik, toʻqimachilik, qogʻoz, qora va rangli metallurgiya, kemasozlik, mashinasozlik sanoati korxonalari mavjud. Hunarmadchilikda chinni idishlar, bambukdan ishlangan buyumlar tayyorlanadi. Yirik sanoat markazlari: Fuchjou, Syamin, Nanpin va boshqa Muhim dengiz porti — Syamin.

Futszyan
Fuchjou

Fuchjou — Xitoyning jan.sharqiy qismidagi shahar. Futszyan provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 5,8 mln. kishi (1998). Mintszyan daryosi boʻyidagi yirik savdo porti. Kema verfi, metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, elektronika, toʻqimachilik, qogʻoz, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Mahalliy qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi hamda dengiz mahsulotlari qayta ishlanadi. Badiiy hunarmandchilik rivojlangan, lokli buyumlar, yogʻoch oʻymakorligi, chinni idishlar, bambuk va teridan turli buyumlar tayyorlanadi.
Fuchik Yulius

Fuchik Yulius (1903.23.2, Praga 1943.8.9, Berlin) — chex yozuvchisi, tanqidchi va jurnalist. CHSSR Milliy qahramoni. Plzendagi real gimnaziyani tugatgach (1921), Praga universitetining falsafa ftida oʻqigan. 1922-yildan adabiyot va teatr masalalariga oid maqolalar chop eta boshlagan. "Kmen" ("Stvol", 1927—29) va "Tvorba" ("Ijod", 1927—28) jur.lariga muharrirlik qilgan paytida barcha ilgʻor kuchlarni yagona front atrofida birlashtirishga uringan. 1930 va 1934—36 yillarda SSSRda boʻlib, safar taassurotlari asosida "Ertangi kunimiz kechagi kun boʻlib qolgan mamlakatda" (1932) kitobini yozgan. SSSRga qilgan 2safari vaqtida Oʻzbekistonda birmuncha vaqg yashab, mamlakatimizda roʻy bergan oʻzgarishlarni kuzatgan va oʻzbek xotinqizlari hayotiga bagʻishlangan "Tojixon Shodiyeva tarixi", "Roziyaxon Mirsoatova" singari ocherklar yozgan. F. Oʻrta Osiyo xalqlari hayotiga doir 24 ta ocherk va maqola eʼlon qilgan. F. ning 30-yillar soʻngidagi adabiytanqidiy faoliyatida umuminsoniy qadriyatlarni fashizm xavfidan saqlab qolish gʻoyalari ustuvorlik kiladi. 1942-yil aprel da Chexoslovakiya kompartiyasining yashirin nashrlariga rahbarlik qilgani uchun gestapo tomonidan hibsga olingan va 1943-yilning yozida Germaniyaga olib ketilib, qatl etilgan. F. Pragadagi Pankrats qamoqxonasida "Dor ostidagi soʻz" (1942) kitobini yozgan. Koʻpgina tillarga tarjima etilgan ushbu kitob fashizmga qarshi mardona kurash olib borgan kishilar, shu jumladan, F. ning oʻzi haqidagi, ularning matonati va jasorati haqidagi hujjatli qissadir.

F. Tinchliktarafdorlarining 2butunjahon kongressida Xalqaro tinchlik mukofoti bilan takdirlangan(1950). Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar 
 Oʻrta Osiyo haqida, T., 1961; Dor ostidagi soʻz, T., 1975; Izbrannoye, kn. 1—2, M., 1982.

Ad..Fuchikova G., Vospominaniya o Yu. Fuchike, M., 1973.
Fushun

Fushun — Xitoyning shim.sharkiy qismidagi shahar. Xuanxe daryosi boʻyida. Lyaonin provinsiyasida. Aholisi 1,4 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Mamlakatning ogʻir sanoat markazlaridan. Alyuminiy eritish korxonasi, yirik poʻlat quyish, mashinasozlik, neft kimyosi va sement zavodlari bor.
Fuqaro aviatsiyasi

Fuqaro aviatsiyasi - xalq xoʻjaligi sohasi; havo yoʻllari orqali yoʻlovchi, yuk, pochta tashish, qishloq xoʻjaligida va oʻrmonchilik sanoatida, geol.kidiruv ishlari, baliq ovlash, turli sanoat obʼyektlarini qurishda, joylarni aerofotosuratga olish, tibbiysanitariya xizmatida va boshqa maqsadlarda foydalaniladi. Fuqaro aviatsiyasi tarkibida zamonaviy samolyotlar va vertolyotlar parki, texnika inshootlari tizimiga ega boʻlgan havo yoʻllari tarmokdari, aeroportlar, aerodromlar, radio va meteostansiyalar, zavodlar va taʼmirlashtexnika bazasi, ilmiy tadqiqot muassasala^i, oʻquv yurtlari faoliyat koʻrsatadi. Uzbekistonda Fuqaro aviatsiyasi tarixi 1924-yil 12-mayda Toshkent— Avliyoota (Taroz) — Pishpek (Bishkek) — Olmaota havo yoʻlida dastlabki yoʻlovchilarni tashishdan boshlanadi (qarang Aviatsiya, "Oʻzbekiston havo yoʻmari" milliy aviatsiya kompaniyasi, Havo transporti).
Fuqaro mudofaasi

Fuqaro mudofaasi - aholini dushmanning ehtimol tutilgan havo hujumidan himoya qilish va xalq xoʻjaligining barqaror ishlab turishini taʼminlash uchun oʻtkaziladigan umumdavlat tadbirlari tizimi. 20-asrning 50—60-yillarida yirik davlatlarda tashkil etilgan. Fuqaro mudofaasining maxsus boshqaruv organlari, qoʻshinlari, harbiylashtirilgan va harbiylashtirilmagan qismlari (bu qismlar mehnatga yaroqli aholi hisobidan tuziladi) boʻlgan. Oʻzbekiston Respublikasi hukumati 1991-yilda Turkiston harbiy okrugi Fuqaro mudofaasi shtabi va uning joylardagi boʻlinmalari boʻlmish ilgarigi Fuqaro mudofaasi tizimini qayta koʻrib chiqib, uni fuqaro muhofazasi tizimiga aylantirdi. Ushbu tizimdan harbiy va militarizatsiya yoʻnalishi chiqarib tashlandi. Ayni paytda uning inson xavfsizligini taʼminlash, hayoti va sogʻligʻiga taxdidning oldini olish borasidagi vazifalari kengaytirildi. Bu tizim Mudofaa ishlari boʻyicha vazirlik tarkibiga Fuqaro mudofaasi va favqulodda vaziyatlar boshqarmasi sifatida kiritiddi. Prezident I. A. Karimov soʻzlariga koʻra, Fuqaro mudofaasi birinchidan, faqat xabardor qilish bilan shugʻullanib qolmay, balki ilmiy maʼlumotlardan, tarixiy tajribalardan, gidrometeomarkaz axborotlaridan, Oʻzbekiston hududining geologik oʻziga xos tomonlaridan foydalangan holda favqulodda vaziyatlarni bashorat qila olishlari, odamlar xavfsizligini taʼminlash va obyekt lar barqarorligini oshirish borasida tavsiyalar berishlari darkor. Ikkinchidan Fuqaro mudofaasi tashkilotlarining koʻrsatmalari barcha vazirliklar, boshqarmalar, mahalliy hokimiyat tizimlari, fuqarolar tomonidan bekamu koʻst bajarilishi lozim. Uchinchidan, Fuqaro mudofaasi tizimlari faqat koʻrsatmalar berish bilan chegaralanib qolmay, balki harbiylar sifatida rahbarlarni, fuqarolarni taklif etilgan muhandisliktexnik va profilaktik tadbirlarni bajarishga majbur etishlari va ushbu ishlarni tashkil etishlari lozim.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1996-yil 4-martdagi farmoniga binoan, aholini va xalq xoʻjaligi obyektlarini tabiiy ofatlardan muhofaza qilishning samarali tizimini tashkil etish, respublikada tabiiy va texnogen tusdagi favqulodsa vaziyatlarni oldini olish va oqibatlarini bartaraf etish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa ishlari vazirligining Fuqaro mudofaasi va favqulodda vaziyatlar boshqarmasi negizida Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi tashkil qilingan.

Islom Inoyatov.
Fuqaroviy daʼvo

Fuqaroviy daʼvo — oʻzining buzilgan huquq yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya qilish maqsadida sudga murojaat qilishning protsessual vositasi. Ushbu turkumdagi daʼvolar fuqarolik, oila, mehnat, uyjoy va boshqa huquq sohalariga oid normalarning buzilishi oqibatida vujudga keladi. Shuningdek, shaxslarning jinoyat qilishi oqiba.tida fuqarolarga yetkazilgan zarar ham Fuqaroviy daʼvo tartibida qoʻzgʻatilib, undirib berishga yoʻl qoʻyiladi. Fuqaroviy daʼvo deganda, asosan, nizoli ish tushuniladi. Bunday ishlarda albatta nizolashuvchi subʼyektlar — daʼvogar va javobgar qatnashadi. Ular oʻrtasida daʼvo talabining boʻlishi va uning sudga taallukdi ekanligi Fuqaroviy daʼvoning zaruriy shartlaridan biri hisoblanadi. Har qanday Fuqaroviy daʼvoning moddiyhuquqiy va protsessualhuquqiy tomoni boʻladi. Daʼvoning moddiyhuquqiy tomoni deganda daʼvogarning talabi, mas, ashyoni topshirish, pul undirish, zararni qoplash va boshqa tushuniladi. Daʼvoning protsessualhuquqiy tomoni esa nizoni sudga taalluqligi va sud tomonidan koʻrib hal qilinishini bildiradi. Fuqaroviy daʼvoning berilishi sudda ish qoʻzgʻatish uchun asos boʻladi. Shuningdek, qonunchilikda daʼvoli ishlardan tashqari nizosiz, daʼvosiz ishlar ham sudda koʻrilishi belgilangan.
Fuqarolar urushi

Fuqarolar urushi — bir mamlakat ichidagi ijtimoiy guruhlar oʻrtasida davlat hokimiyati uchun olib boriladigan qurolli kurash. Fuqarolar urushi ijtimoiy keskinliklar zaminida vujudga keladi. Tarixda Fuqarolar urushi turli shakl va koʻrinishda namoyon boʻlgan:
 qullar qoʻzgʻoloni,
 dehqonlar urushi,
 partizanlar urushi,
 xalqning hukumatga qarshi qurolli kurashi va h.k.

Fuqarolar urushi davlatlar oʻrtasidagi urushlar, chet el bosqinchilariga qarshi kurash va milliy ozodlik harakati bilan qoʻshilib ketishi mumkin. Hokimiyatdagi hukmron guruhdar bir-biriga qarshi turgan Fuqarolar urushi ham boʻladi (Rim respublikasining agʻdarilishi davridagi Fuqarolar urushi, Angliyadagi Qizil gul va Oq gul urushlari).

Fuqarolar urushi etnik (2000—2003-yillarda Ruandada), separatistik (2000—2002-yillarda Serbiyada), konfessional (bir necha bor Shimoliy Irlandiyada) sabablarga koʻra kelib chiqishi mumkin. Fuqarolar urushida ishtirok etayotgan tomonlarning biri diniy, ikkinchisi dunyoviy shiorlar ostida (1992—95 yillarda Tojikistonda) harakat qilishi mumkin. Fuqarolar urushi iqtisodiy boʻhronlar, koʻplab odamlarning qurbon boʻlishiga olib keladi.

Yana qarang 
 Tojikiston fuqarolar urushi
 Afgʻon urushi (1979—1989)
Fuqarolarning huquq va burchlari

Fuqarolarning huquq va burchlari — fuqarolarning Konstitutsiya va qonun hujjatlarida oʻz ifodasini topgan asosiy huquq va burchlari. Ular davlat organlari tomonidan muhofaza etiladi va bajarilishi nazorat qilinadi. Oʻzbekiston Konstitutsiyasining 2-boʻlimida fuqarolarning asosiy huquqlari, erkinliklari va burchlari quyidagicha turkumlanadi: 1) Shaxsiy huquq va erkinliklar; 2) Siyosiy huquqlar (qarang Siyosiy huquq va erkinliklar); 3) iqtisodiy-ijtimoiy huquqlar (qarang Iqtisodiy huquq va erkinliklar).

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida fuqarolarning quyidagi burchlari koʻrsatilgan: fuqarolar Konstitutsiya va qonunlarga rioya etishga, boshqa kishilarning huquqlari, erkinliklari, shaʼni va qadrqimmatini hurmat qilishga; Oʻzbekiston xalqining tarixiy, maʼnaviy va madaniy merosini avaylab asrashga; atrof tabiiy muhitga ehtiyotkorona munosabatda boʻlishga; qonun bilan belgilangan soliqlar va mahalliy yigʻimlarni toʻlashga majburdirlar. Oʻzbekiston Respublikasini himoya qilish — Oʻzbekiston Respublikasi har bir fuqarosining burchidir. Fuqarolar qonunda belgilangan tartibda harbiy yoki muqobil xizmatni oʻtashga majburdirlar.
Fuqaroligi boʻlmagan shaxslar

Fuqaroligi boʻlmagan shaxslar, apatridlar — muayyan mamlakatning fuqarosi hisoblanmaydigan va biron chet davlat fuqaroligiga mansubligini isbotlaydigan dalillari boʻlmagan shaxslar. Shaxs oʻz fuqaroligini yoʻqotgan va yangidan fuqarolik huquqini olmagan vaqtda fuqarosizlik kelib chiqadi. Fuqaroligi boʻlmagan shaxslarsh. soni koʻpayganligi tufayli fuqarosizlikni kamaytirish va Fuqaroligi boʻlmagan shaxslarshahrini himoya qilishga qaratilgan bir qancha xalqaro konvensiyalar qabul qilingan (mas, Fuqarosizlikni kamaytirish toʻgʻrisidagi 1961-yilgi konvensiya, Erga tekkan ayolning fuqaroligi toʻgʻrisidagi 1957-yilgi konvensiya).

Oʻzbekistonda Fuqaroligi boʻlmagan shaxslarshahrining huquqiy holati "Oʻzbekiston Respublikasining fuqaroligi toʻgʻrisida"gi qonun (1992-yil 2-iyul)da oʻz ifodasini topgan. Oʻzbekiston Respublikasida yashab turgan, lekin Oʻzbekiston Respublikasining fuqaroligi toʻxtatilgan, boshqa davlat fuqarosi boʻlmagan shaxslarga ichki ishlar idorasi tomonidan Fuqaroligi boʻlmagan shaxslarshahriga moʻljallangan istiqomat guvohnomasi beriladi. Fuqaroligi boʻlmagan shaxslarsh. fuqarolar kabi shaxsiy, ijtimoiyiqtisodiy huquqlardan teng foydalanadilar, biroq siyosiy huquqlardan foydalana olmaydilar: oliy va mahalliy vakillik organlariga saylana olmaydilar; davlat hokimiyatining boshqaruv organlarida ishlashlari, shuningdek, harbiy xizmatni oʻtashlari mumkin emas.
Fuqarolik kodeksi

Fuqarolik kodeksi (FK) – fuqarolik huquqlarining eng muhim va asosiy qoidalarini belgilaydigan kodifikatsiyalashtirilgan normalardan iborat qonun hujjati. FK fuqarolik huquqining asosiy manbai hisoblanib, fuqarolik huquqiy munosabatlarni tartibga soluvchi boshqa qonun hujjatlari unga zid boʻlmasligi kerak. FK fuqarolik muomalasi ishtirokchilarining huquqiy holatini, mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlarning, intellektual faoliyat natijalariga boʻlgan huquqlarning vujudga kelish asoslarini hamda ularni amalga oshirish tartibini belgilaydi, shartnoma majburiyatlari va oʻzga majburiyatlarni, shuningdek, boshqa mulkiy hamda u bilan borlik shaxsiy nomulkiy munosabatlarni tartibga soladi.

Oʻzbekiston Respublikasining FK 2 qismdan iborat boʻlib, uning 1qismi 1995-yil 21-dekabrda, 2-qismi 1996-yil 29-avggustda qabul qilingan. Faqat ikkala qismi ham bir vaqtda – 1997-yil 1-martda kuchga kirgan. Oʻzbekiston Respublikasining FK 6 boʻlim, 71 bob va 1199 moddadan tashkil topgan. FKning 1qismida fuqarolik huquqining umumiy qoidalari, tamoyillari, fuqarolikhuquqiy munosabatlar subʼyektlari, mazmuni va obʼyektlari, vakillik va ishonchnoma, muddatlar va daʼvo muddati, mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlar, majburiyat huquqining umumiy qoidalari, shartnomalar toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar belgilangan boʻlsa, kodeksning 2-qismida majburiyatlarning aloxida turlari hisoblangan fuqarolikhuquqiy shartnomalarni, shartnomadan tashqari majburiyatlarni, intellektual mulk huquqi obʼyektlari bilan bogʻliq munosabatlarni, vorislik huquqini va xalkdro xususiy huquq normalarini fuqarolik xuquqiy munosabatlarga tatbiq etilishini tartibga soluvchi qoidalar mustahkamlangan.

 

Davlat
Davlat apparati
Davlat shakllari
Boshqaruv shakllari
Monarxiyalar
Demokratiya
Oʻzbekiston
Nazariyalar
Realizm
Liberalizm
Industrial
Fuqarolik protsessual kodeksi

Fuqarolik protsessual kodeksi (FPK) — fuqarolik protsessual huquq normalarining tizimga solingan majmui. Fuqarolik ishlarini koʻrishda sud faoliyatini, sudning qaror va ajrimlarini bajarishda sud ijrochisi, shuningdek, protsess ishtirokchilarining huquq va majburiyatlarini tartibga soladi. Oʻzbekiston Respublikasining FPKda fuqarolik sud ishlarini yurgizish vazifalari mamlakatning ijtimoiy va davlat tuzumini, fuqarolarning siyosiy, mehnat, uyjoy va boshqa shaxsiy hamda mulkiy huquqlarini va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini himoya etishga xizmat qiladi. Oʻzbekiston Respublikasining FPK 1997-yil 30 avgustda qabul qilingan va 1998-yil 1-yanvardan kuchga kirgan. Unga Oʻzbekiston Respublikasining 2000-yil 14 dekabrdan 163Psonli qonuni bilan oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritilgan. Oʻzbekiston Respublikasining FPK 5 boʻlim, 40 bob, 391 moddadan iborat. Birinchi boʻlim umumiy qoidalardan iborat boʻlib, sud qarorlari va bayonnomalari, sudga taallukli ishlar, protsess ishtirokchilari, dalillar, sud xarajatlari, sud jarimalari, protsessual muddatlar, sud xabarnomalari va chaqiruvlari normalarini oʻz ichiga oladi. 2boʻlim 1instansiya sudida ish yuritish tartiblaridan iborat boʻlib, unda daʼvo ishlarini yuritish, davlat organlari va boshqa organlar, shuningdek, mansabdor shaxslarning xattiharakatlari (qarorlari) ustidan berilgan shikoyat va arizalar boʻyicha ish yuritish, alohida tartibda ish yuritishga oid normalar oʻz ifodasini topgan, 3boʻlim sud qarorlari ustidan shikoyat berish va ularni qayta koʻrish, 4boʻlim sud qarorlarining ijrosi, 5boʻlim fuqarolik protsessida chet el fukarolari va tashkilotlari, fuqaroligi boʻlmagan shaxslarning ishtiroki toʻgʻrisidagi qoidalarni oʻz ichiga oladi.
Fuqarolik huquqi

Fuqarolik huquqi quyidagilarni nazarda tutadi:

 Fuqarolik huquqi (umumiy huquq), huquqning  yuridik va jismoniy shaxslarga tegishli qismi
 Fuqarolik huquqi (huquqiy tizim) yoki qit'a huquqi, kontinental Evropada paydo bo'lgan va Rim huquqiga asoslangan huquqiy tizim
 Xususiy huquq - xususiy shaxslar o'rtasidagi munosabatlarga tegishli fuqarolik-huquqiy tizimdagi huquq sohasi
 Munitsipal huquq, xalqaro huquqdan farqli ravishda davlatning ichki huquqi

Yana qarang 

 Fuqarolik kodeksi
 Fuqarolik (aniqlash)
 Ius civile, lotincha "fuqarolik huquqi"
 Umumiy qonun (aniqlash)
 Jinoyat huquqi
Fuqarolik huquqiy javobgarlik

Fuqarolik huquqiy javobgarlik — yuridik javobgarlikning mustaqil turi. Mulkiy xususiyatga ega boʻlgan sanksiyalar koʻrinishida ifodalanadi. Odatda, Fuqarolik huquqiy javobgarlikj. majburiyatlarning buzilishi natijasida vujudga keladi. Fuqarolik huquqiy javobgarlikj. qarzdorga yoki huquqbuzarning mulkiy ahvoliga salbiy taʼsir etish orqali huquqi buzilgan shaxsning yoki jabrlanuvchining huquqlarini tiklashga va mulkiy ahvolini yaxshilashga qaratilgan javobgarlik shaklidir. Neustoyka va yetkazilgan zararni qoplash Fuqarolik huquqiy javobgarlikj. choralari hisoblanadi.
Fyuchers

Fyuchers (lot. futurus — kelajak) — tovar yoki fond birjalarida xom ashyo tovarlari, oltin, valyuta, qimmatli qogʻozlarni hozirgi amalda boʻlgan narxlarda, lekin yetkazib berish va haqini keyingi kelishilgan muddatlarga qoldirish bilan oldi-sotdi qilish boʻyicha bitishuvlar. Bitishuv ijrosiga qadar xaridor kamroq kafolat summasini (zakalat) beradi. Aksariyat hollarda fyuchers bitimlari tovarni uzil-kesil xarid qilish yoki sotish maqsadlarida emas, balki kelgusi bitishuvlarga naqd tovarni gʻamlash yoki tovarni keyinchalik qayta sotish hisobidan foyda olish maqsadlarida tuziladi. Hali ishlab chiqarilmagan tovarning namunalari boʻyicha oldi-sotdi bitishuvlarini ham fyuchers deb atash mumkin. Fyuchers to muddati kelguniga qadar birjalarda maklerlar tomonidan koʻp marta qayta sotiladi va sotib olinadi.