MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sotti Husayn

Sotti Husayn (taxallusi; asl ism-sharifi Husainov Sotti) (1906, Qoʻqon – 1942.5.9, Toshkent) – tanqidchi va adabiyotshunos. Moskvadagi kechki Adabiyot institutida oʻqigan (1934—35). „Yosh leninchi“ gaz.da muharrir (1927—28), Moskvadagi SSSR xalqlari muzeyida voiz, „SSSR hukumati qonunlari majmuasi“ jurnalining oʻzbekcha nashrida muharrir (1934—37), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida rais oʻrinbosari (1937—38), Til va adabiyot institutida direktor (1938—40), Oʻzbekiston KP (b) MKda boʻlim mudiri (1941— 42). S. H.ning „Duoxon“ va „Johillik balosi“ ilk pyesalari 1921—22 ylarda yozilgan hamda Qoʻqon sh. madaniyat klubida sahnalashtirilgan. „Loyqalar“ („Gʻalaba“) pyesasi 1930-yilda Oʻzbek davlat drama teatri sahnasida qoʻyilgan. Shundan keyin u „Qizil tayoqchilar“ (1935) va boshqa pyesalarni yozgan. S. H. matbuot, teatr, musiqa, adabiyot, tarjima masalalariga bagʻishlangan maqolalar eʼlon qilgan. U Hamza merosini oʻrganish ishini boshlab, „Hamza Hakimzoda hayoti va faoliyati“ (1941) monografiyasini chop etgan va Hamzaning „Tanlangan asarlar“ini Yu. Sultonov bilan birga nashrga tayyorlagan.

Manbalar 
 Tanlangan asarlar, T., 1974.

Adabiyotshunoslar
Sofizm

Sofizm (yunoncha: sophisma — hiyla, joʻmboq — biror beʼmani fikrni asoslovchi muhokama yoki xulosa. S.da yolgon muhokama chin muhokamadek kilib koʻrsatiladi yoki mantiq qonunlarini buzib xulosa chiqariladi. Aristotel S.ni "soxta isbot" deb atagan. S. — haqiqatni yolgʻon, yolgʻonni haqiqat deb tushuntirishdan iborat boʻlib, raqibni aldash, uni notoʻgʻri yoʻlga yoʻnaltirishga va shu tarzda oʻz maqsadiga erishishga moʻljallangan mantiqiy usuldir. Mana bu misolda odamning shoxi borligi shunday isbotlanadi: — Yoʻqotmagan narsalaring oʻzingda boʻladimi? — Ha. — Sen shox yoʻqotmagansan? — Ha. — Demak, shoxing oʻzingda. Sen shoxli odamsan.

Mantiq ilmini yaxshi egallagan kishilar bunday hiylagarlikni osongina fosh eta oladi. S. soddadil kishilarqalbida haqiqatga, adolatga shubha uygʻotuvchi, ularni toʻgʻri yoʻldan adashtiruvchi makkorlik qurolidir.
Sofistika

Sofistika (yun. sophistike — hiylagarlik bilan munozara olib borish) — 1) Yunonistonda sofistlar yaratgan falsafiy oqim. Uning yirik vakillari: Gorgiy (taxminan mil. av. 483—375), Protagor va boshqa; 2) mantiq qonunlarini atayin buzib, yolgʻon dalillarga asoslangan holda muhokama yuritish. S. tashqi tomondan toʻgʻri boʻlib tuyuladigan, aslida esa mantiqiy xato mulohazalarga tayanadi (yana qarang Sofizm).
Sofiya

Sofiya — Bolgariya poytaxti. Sofiya soyligining janubiy chekkasida, Vitosha togʻi etaklarida, 530–650 m balandlikda joylashgan. Sofiya viloyatining maʼmuriy markazi. Bankya, NoviIskir va boshqa shaharlar bilan aloxida maʼmuriy birlik — Katta S.ni tashkil etadi. Aholisi 1,09 mln. kishi (2001). Iqlimi moʻʼtadil kontinental iqlim, yanvarning oʻrtacha temperaturasi 2°, iyulniki 20°, yillik yogʻin 600–650 mm. Shaharning sharqiy chekkasidan Iskir daryosi oqib oʻtadi, shahar atroflarida mineral buloklar bor. S. Gʻarbiy va Markaziy Yevropa davlatlarini Yaqin Sharq mamlakatlari bilan bogʻlab turuvchi vodiylar orqali oʻtgan qad. yoʻllar ustida joylashgan transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega.

Shaharga Serdika nomi bilan mil.av. 1-asrda asos solingan va Rim, keyinroq Vizantiyaga qarashli Bolqon yerlarining muhim maʼmuriy markazi va savdo punkta boʻlgan. 809 yilda Sredets nomi bilan Birinchi bolgar qirolligi (681—1018) tarkibiga kirdi. 1018—1194-yillarda Vizantiya hukmronligi ostida boʻlgan. 14-asr oxiridan S. deb (Ayo Sofiya cherkovi nomidan) atalib kelinmoqda. 1382-yilda S.ni turklar bosib oldi va Rumayla beklarbekligining qarorgohiga aylantirildi. 16—18-asrlarda S. Bolqon yarim orolning Istanbuddan keyin 2oʻrindagi yirik hunarmandchilik va madaniy markazi boʻlgan. 1877—78 yillarda rus qoʻshinlari S.ni turklardan ozod qildi. 1879-yildan Bolgariya poytaxti.

S— mamlakatning iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi. Mamlakatda ishlab chiqariladigan sanoat mahsulotining 1/6 qismi S.ga toʻgʻri keladi. Mashinasozlikning turli sohalari, xususan, elektrotexnika va radioelektronika, stanoksozlik va priborsozlik, koʻtarmatransport jihozlari ishlab chiqarish., rangli va qora metallurgiya, kimyo, rezina, sellyulozaqogʻoz, poligrafiya, oziqovqat, yengil sanoat korxonalari faoliyat koʻrsatadi. Bolgariya Fanlar akademiyasi, universitet, intlar, geogr. jamiyati, konservatoriya, badiiy galereya, arxeologiya, etnografiya va boshqa muzeylar, teatrlar bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan Ayo Sofiya cherkovi (5—6-asrlar), Aleksandr Nevskiy maqbarahaykali (1904—12) va boshqa saqlangan.

  

Bolgariya
Sofiya ibodatxonasi

Sofiya ibodatxonasi (; ; ), bugungi kundagi rasmiy nomi: Ayo Sofiya (Avliyo Sofiya) ibodatxonasi  () — Istanbuldagi meʼmoriy yodgorlik. Vizantiya meʼmorligining buyuk mahobatli yodgorligi (532–537). Ibodatxona eramizning 360-yilidan 1453-yilgacha Usmonlilar imperiyasi tomonidan Konstantinopol zabt etigunga qadar yunon pravoslav cherkovi boʻlgan. 1935-yilgacha masjid vazifasini bajarib, muzeyga aylangan. 2020-yilda qayta masjid boʻlib ochildi.

Meʼmorlari trallik Anfimiy va miletlik Isidor. Sofiya ibodatxonasi tarhi 3 neflk gumbazli bazilika shaklida boʻlib, yon neflari 2 qatlamli, gumbazi yarim aylanasimon. Oʻrta nefi keng va baland, tomi ulkan gumbaz bilan qoplangan. Ibodatxona uzunligi 77 m, gumbaz diametri 31,5 m. Gumbazi 4 ustunga hamda bagʻalidagi ravoqlarga tayangan. Gumbaz asosiga 40 ta deraza ishlangan. Interyerida order tizimi (kolonnada, ravoq va boshqalar) dan foydalanilgan. Rangli marmar va koshinlar bilan serhasham bezatilgan. 6-asrda vayron boʻlgan gumbazi 1374-yilda kichik hajmda qayta tiklangan. 4 tomoniga nayzasimon minora ishlangan (16-18-asrlar).

Manbalar 

 
Turkiya meʼmoriy yodgorliklari
Sofiya universiteti

Sofiya universiteti, Kliment Oxridskiy nomidagi Sofiya universiteti — Bolgariyaning birinchi va yirik oliy oʻquv yurti. 1888-yil oliy ped. kurslari sifatida tashkil etilgan. 1889-yil Oliy bilim yurti, 1904-yildan universitet; 1905-yildan slavyan maʼrifatparvari, qad. bolgar adabiyeti asoschilaridan biri Kliment Oxridskiy nomida. 1944-yil qayta tashkil etilgan. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Bolgariyaning yetakchi ilmiyped. markaziga aylangan. Uning negizida tibbiyot, iqtisodiyot, agronomiya, zootexnika, qishloq xoʻjaligi., oʻrmon xoʻjaligi, veterinariya institutlari tashkil etilgan. 1970y.lardan universitet ftlari Bolgariya Fanlar akademiyasi ilmiy muassasalari bilan oʻzaro hamkorlik qiladi (oʻquv markazlari doirasida). Falsafa, tarix, slavyan filologiyasi, garb filologiyasi, mat., fizika, kimyo, biol., geologiya, geogr., huquqshunoslik va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 14 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Kugubxonasida 700 mingdan ortiqasar bor. Ilmiy asarlar nashr etadi.

Bolgariyadagi universitetlar
Soxta kurakburunlar

Soxta kurakburunlar, qilquyruqlar () — bakrasimonlar (Acipenseriformes) turkumi bakralar (Acipenseridae) oilasiga mansub chuchuk suv baliqlari urugʻi. Orol havzasi endemiklari. Amudaryo va Sirdaryoda uchraydi.

Sirdaryo havzasida uchragan Sirdaryo kurakburuni bir necha oʻn yilliklardan beri qayd etilmagan, yuqori ehtimollik bilan qirilib ketgan boʻlishi mumkin. Amudaryo havzasi vakillari boʻlgan Amudaryo kichik kurakburuni tabiatan nihoyatda kam sonli va Amudaryo katta kurakburuni ham kam sonli boʻlib, bularning ikkisi ham TMXI qizil roʻyxatiga „Butunlay qirilib ketish xavfi ostidagi turlar“ maqomida kiritilgan.

Boshqa bakrasimonlarga solishtirganda soxta kurakburunlar nisbatan mayda baliqlardir. Ularning eng yirigi Amudaryo katta kurakburunining maksimal uzunligi dum xivchini bilan birgalikda 85 sm gacha, ogʻirligi 2-2,5 kg gacha yetadi. Soxta kurakburunlarning eng kichigi amudaryo kichik kurakburuni boʻlb, uning uzunligi 27,5 sm ga yetadi. U nafaqat urugʻning, balki sakrasimonlar turkumining eng kichik vakilidir. Amudaryo katta kurakburunining dumi uzun ipga oʻxshash xivchin bilan tugaydi, Amudaryo kichik kurakburunida xivchin boʻlmaydi. Sirdaryo kurakbunining turl formalarida xivchinlar uzun yoki qisqa boʻlishi mumkin. Soxta kurakburunlar asosan suvda yashovchi hasharot lichinkalari va mayda baliqlar bilan ozqlanadi. Ularning biologiyasi deyarli oʻrganilmagan.

Soxta kurakburunlar nihoyatda noyob baliqlar boʻlib, ularni ovlash mutlaqo taqiqlangan. Barcha turlari Oʻzbekiston va Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Taksonomiyasi va turlari 
Hozirgi vaqtda ushbu urugʻning uchta turi mavjud:

 Pseudoscaphirhynchus fedtschenkoi (Kessler, 1872) (Sirdaryo kurakburuni)
 Pseudoscaphirhynchus hermanni (Kessler, 1877) (Amudaryo kichik kurakburuni)
 Pseudoscaphirhynchus kaufmanni (Kessler, 1877) (Amudaryo katta kurakburuni)

Amudaryoda uchrovchi turlari oʻzaro chatishishi qayd qilingan. Soxta kurakburunlar orasida polimorfizm hodisasi mavjud boʻlib, Sirdaryo kurakburunining tumshuq uzunligi va dum xivchini uzunligiga qarab uchta, Amudaryo katta kurakburuning tana rangi, uzunligiga koʻra ikkita formasi uchraydi.

Avvalgi tadqiqotlarda Pseudoscaphirhynchus va Scaphirhynchus urugʻlari morofologik jihatdan yaqin boʻlganlari sababli oʻzaro bitta Scaphirhynchinae kenja oilasiga birlashtirilgan edi. Dastlabki genetik va kariotipik tekshiruvlar ushbu kenja oila vakillarini polifiletik kelib chiqishga ega ekanligini koʻrsatgan boʻlsa, oxirgi tadqiqotlarda bularning ikkisi alohida mustaqil Pseudoscaphirhynchinae va Scaphirhynchinae kenja oilalariga ajratilgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston faunasi
Soxta simqurtlar

Soxta simqurtlar - qoraqoʻngʻizlar va changxoʻrlar oilasiga mansub qoʻngʻizlar lichinkasining umumiy nomi. Ular simqurtlar bilan birgalikda tuproqda yashaydigan zararkunanda hasharotlarning katta guruhini tashkil etadi. Ularni qirsildoq qoʻngʻizlar lichinkasi — haqiqiy simqurtlardan farqlash uchun Soxta simqurtlar deb atalgan. Sugʻorma dehqonchilik mintaqasida Sedan makkajoʻxori, dasht hamda qumloq sustkashlari, uzun tumshuqli qoraqoʻngʻiz va boshqa uchraydi (yana qarang Dasht sustkashi, Makkajoʻxori zararkunandalari).
Soch oqarishi

Soch oqarishi - soch rangining oʻzgarishi; soch ildizi pigmentining kamayishi yoki yoʻqolishidan kelib chikadi. Asosan, kishi qariganda kuzatiladi; 35—40 yoshlarda bittaikkita soch oqara boshlaydi, baʼzan soch vaqtidan ilgari oqarishi ham mumkin. Dastlab chakkadagi, keyinroq borib butun boshdagi soch oqaradi; qosh va kipriklar kechroq oqaradi. Qariganda So. normal fiziologik holatdir. Yoshlikda So. ga nerv va endokrin sistema faoliyatining buzilishi, kamqonlik, vitaminlar yetishmasligi, asabiy holat, oʻta tolikish va boshqa sabab boʻladi.

Vaqtidan ilgari So. irsiy boʻlib, nasldan naslga oʻtishi ham mumkin. Oqargan soch dastlabki jilosini yoʻqotadi; uni serjilo qilish maqsadida xina, basma (qora xina) kabi oʻsimlik boʻyoqlari yoki kimyoviy boʻyoklardan foydalanish tavsiya etiladi. Soch boʻyagichlariga ruju qilaverish yaramaydi; buyrak kasalliklari, homiladorlik va bola emizish davrida soch boʻyagichlardan foydalanish tavsiya etilmaydi. Soch boʻyashdan oldin vrach bilan maslahatlashib olgan maʼqul.
Sochi

Sochi — Rossiya Federatsiyasi Krasnodar oʻlkasidagi shahar (1896-yildan). Qora dengiz sohilidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 359,6 ming kishi (1998). S. dengiz sohili boʻylab Shepsi daryosidan Psou daryosigacha 150 km ga choʻzilgan (1961-yil chegarasi doirasida) va Adler, Xosta, Markaziy, Lazarevsk tumanlarini va Magri, Makopse, Ashe, Lazarevsk, Golovinka, Loo, Dagomis, Mamayka, Xosta, Kudepsta, Adler va Krasnaya Polyana kurort shaharchalarini oʻz ichiga oladi. Yirik aeroport (Adler) bor. Butun soxil kurort zonasiga aylantirilgan: Rossiya Federatsiyasining eng yirik dengiz boʻyi balneologik va iqlim kurortlaridan biri. Iklimi nam subtropik iqlim (yanvarning oʻrtacha temperaturasi 6°, iyulniki 25°, 28°. Iillik yogʻin 1400 mm. Yilning eng yaxshi davri — sentabr va oktabr Matsestaning vodorod sulfidnatriy xloridli suvlari ayniqsa mashhur. S.da 50 sanatoriy, 82 dam olish uyi, 10 turistik baza va kempinglar, 3 turistik lager bor. Kurortlar ehtiyojini qondirishga ixtisoslashgan 40 sanoat korxonasi (goʻsht, sut, mevakonserva, non va boshqalar) mavjud S.da Krasnodar politexnika institutining umumtexnika fakulteti, Kurortologiya va fizioterapiya, togʻ bogʻdorchilik va gulchiligi ilmiy tadqiqot institutlari, ilmiy tadqiqot oʻrmon tajribasi stansiyasi, 4 muzey (shu jumladan, N.A.Ostrovskiy nomidagi adabiymemorial muzey, oʻlkashunoslik muzeyi va boshqalar), teatr, dendrariy, sirk, tisssamshit oʻrmonzorlar qoʻriqxonasi bor. Shaharga 1838-yilda asos solingan. Kurort sifatida 1902-yildan rivojlana boshladi.
Sochpopuk

Sochpopuk, chochpopuk — ayollarning soch taqinchogʻi. Uchlari popukchalar bilan tugallanadigan 2—4 (baʼzan 15—20 va undan ortiq) qalin qora ip, ipak va jundan eshilgan tutamlardan iborat. Tutamlarga turli shakldagi (kubbali silindr, konus) naychalar kdsaladi; kdsamalar S.da yey kabi joylashadi, qadamalar ostidan popukchalar chiqariladi. Baʼzan qadamalar orasida tumor, bezakli tangalar ham osilgan. S.ning soch oʻrimiga qoʻshib oʻriladigan, mayda oʻrilgan soch oʻrimlariga hamda kiyim (orqa yelka qismi)ga tikib qoʻyiladigan xillari keng tapqalgan. Shuningdek, 20-asrning oxirlarida qizchalar uchun doʻppita tikib qoʻyiladigan turi ham yuzaga keldi. 

    
Kiyim
Soyuz

SOYUZ — kosmosda uzoq vaqt uchish, manyovrlar oʻtkazish, orbitada boshqa kosmik kema (KK)larga yaqinlashish va ular bilan tutashishga moʻljallangan koʻp oʻrinli sovet KKlarining hamda KK larni ishlab chiqarish. va uchirish dasturining nomi. 1967—81 yillarda orbitaga 40 ta "S", chiqarilgan. Shu jumladan, 2 tasi kosmonavtsiz uchirilgan. "S", bazasida "Salyut" va "Mir" orbital styalariga ekipaj aʼzolarini olib chiqish va kosmonavtlarni Yerga qaytarib olib tushish uchun moʻljallangan "S. T" va "S. TM" kosmik kemalari ishlab chiqiddi. 1979—86 yillarda 15 ta, "S. T" kosmik kemasi (shulardan 1 tasi kosmonavtsiz), 1986—94 ylarda 19 ta "S. TM" kosmik kemasi (shulardan 1 tasi kosmonavtsiz) uchirilgan.

Yana q. 

 kosmik kema
Soyagi

Soyagi — soya joyda mayiz quritish usuli. Asosan, Qashqadaryo, Samarqand, Navoiy viloyatlarining togʻli hududlarida qoʻllaniladi. 2) Oq kishmish uzumni maxsus bino — soyagixonada quritib olingan mayiz.
Soyaki

Soyaki, Zambilbosh — xalq seleksiyasida yaratilgan xoʻraki va vinobop uzum navi. Toshkent viloyati Parkent tumanida koʻp ekiladi. Tupi kuchli oʻsadi, bargi yirik, uch boʻlmali, bet tomoni yaltiroq, silliq. Guli ikki jinsli. Uzum boshi havol, sershingil, ikki yoni boʻrtib chiqqan, 700—800 g (3—4 kg gacha boradi). Gʻujumi oʻrtacha, dumaloq, eniboʻyi 18—19 mm, quyoshga qaragan tomoni sargʻimtir, och yashil, poʻsti yupqa, eti suvli. Tarkibida 20— 22% qand, 6—7 g/l kislota bor. Hosili faol harorat yigʻindisi 3100° da 150 kunda, avgust oxiri — sentabr oʻrtalarida toʻliq pishadi. Hosildorligi 150—160 s/ga. Eng yuqori hosildorligi 234 s/ga. Uzumi yangiligida isteʼmol qilinadi, oq musallaslar, shampan vinolari tayyorlanadi; uzum boshlarini osib, qish fasligacha sakdash mumkin.

    
Uzum navlari
Koʻksu (tuman)

Koʻksu tumani — Almati viloyatining markaziy qismida joylashgan maʼmuriy hudud. 1944-yili tashkil topgan. Maydoni 7,1 ming km2. Aholisi 39,848 kishi, oʻrtacha zichligi 1 km2-ga 5,6 kishidan toʻgʻri keladi (2013). tumanning maʼmuriy markazi — Balpiqbiy qishlogʻi.

Aholisi 
Tuman aholisi 2013-yilgi maʼlumot boʻyicha 39,848 kishini tashkil qildi. Tuman aholisining milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin (2010):
 qozoqlar — 31 321 kishi (77,75 %)
 ruslar — 5 526 kishi (13,72 %)
 ozarbayjonlar — 1 309 kishi (3,25 %)
 koreyslar — 539 kishi (1,34 %)
 tatarlar — 363 kishi (0,90 %)
 olmonlar — 338 kishi (0,84 %)
 uygʻurlar — 261 kishi (0,65 %)
 chechenlar — 172 kishi (0,43 %)
 boshqalalari — 457 kishi (1,13 %)
 Jami — 40 286 kishi (100,00 %)

Iqlimi 
Oqsuv tumanining iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq. Yanvar oyining oʻrtacha yillik harorati −9 — 11 °C, qish oylarining ayrim kunlarida havo harorati −35 °C-gacha boʻladi. Iyul oyining oʻrtacha yillik harorati 22 — 24 °C. Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori 150 – 250 mm, togʻli hududlarda 400 – 500 mm.

Manbalar 

Qozogʻiston tumanlari
Sohibgaray I

Sohibgaray I (? 1551, Boqchasaroy) — davlat arbobi. Qozon xoni (152124), Qrim xoni (153251). Garaylar sulolasidan. MengliGarayning oʻgʻli. Onasi — Hyp Sulton noʻgʻay. 1521-yilda S.G. qozonliklar taklifiga koʻra, Qozon xoni boʻlgan. Oʻsha yili ukasi — Qrim xoni Muhammad Garay bilan birgalikda Moskva knyazligiga harbiy yurish qilib, Moskvani egallagan.

Moskva buyuk knyazi Vasiliy III Qrim xoniga har yili oʻlpon toʻlab turish majburiyatini olgan. Biroq, Moskva knyazligi Qozon ustiga harbiy yurish qilishga tayyorgarlik koʻrayotganligi uchun Qozon xonligi bilan Usmonli turk sultonligi oʻrtasida oʻzaro shartnoma tuzilgan. S.G. oʻz oʻrniga akasining oʻgʻli — 13 yoshli jiyani Safo Garayni qoʻyib, 1524-yil bahorda Istanbulga borgan va sultondan harbiy yordam soʻragan. S.G. birmuncha muddat Istanbulda turgan. S.G. Qrim xoni boʻlgach (1532), Qozon xonligi bilan oʻzaro ittifoq tuzgan (1533). Oʻziga qarshi chiqqan Islom Garay bilan kurashgan (1532— 37). Moskva (1541), Quyi Volga (154647) va Shimoliy Kavkaz (1551)ga harbiy yurishlar uyushtirgan. Saroy fitnasi natijasida oʻldirilgan.
Sohibi

Sohibi — Oʻrta Osiyoda xalq seleksiyasida yaratilgan xoʻraki uzum navi. Sharqiy ekologikgeografik navlar guruhiga kiradi. Oʻzbekiston (Fargʻona vodiysi, Toshkent va Samarqand viloyatlarida koʻproq), Armaniston, Turkmaniston, Iroq, Turkiya, Hindistonda oʻstiriladi. Tupi tez usadi. Bargi keng, toʻgarak. Guli ikki jinsli. Uzum boshi tigʻiz, 450—500 g, gʻujumi yirik (boʻyi 22, eni 19 mm) tuxumsimon, toʻq qizil, poʻsti yupqa, yaltiroq, rangi chiroyli, karsildoq. Tarkibida 22% qand, 4,2 g/l kislota bor. Hosili oʻrtacha 150 kunda, avgust Oxiri — sentabrda toʻliq pishadi. Hosildorligi 170—180 s/ga. Kul, ragʻa kasalliklariga chidami oʻrtacha. Yangiligida isteʼmol etiladi.

Uzum navlari
Nasrullo Sohibnazarov

Nasrullo Sohibnazarov (1944.9.1, Tojikistonning Romit tumani) — yogʻoch oʻymakori, Oʻzbekiston xalq ustasi (2002). 1958-yildan Samarqand tumani "Oʻzbekistan" kzida quruvchi, 1967-yildan Samarqand maxsus ilmiy taʼmirlashishlab chiqarish. ustaxonasida yegʻoch uymakori. S. anʼanaviy oʻymakorlik sirlarini oʻrganib malakasini oshirib bordi. U Tillakori Madrasa, "Registon" mehmonxonasi, Sadriddin Ayniy uymuzeyi va boshqa binolar uchun oʻyma bezakli eshiklar tayyorlagan.

Kishilar:Madrasalar
Oʻzbekiston xalq ustalari
Damin Sohibov

Damin Nazarovich Sohibov (1907.5.5, Kattaqoʻrgʻon shahri — 1990.1.10, Toshkent) — biokimyogar olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973), tibbiyot fanlari doktori (1949), professor (1949). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgach (1933), biokimyo kafedrasida assistent (1937-39), dotsent (1939), ayni vaqtda Toshkent farmatsevtika institutida  ilmiyoʻquv ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari, direktori (1944—52) va biokimyo kafedrasi mudiri. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—44). Toshkent tibbiyot akademiyasi biokimyo kafedrasi (1954—62) va Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻlka tibbiyoti instituti professor (1962—64), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Biokimyo institutida laboratoriya mudiri (1964—69; maslahatchi). 1969-yildan Toshkent Davlat Universiteti biol. fakultetida professor Ilmiy ishlari, asosan, ilon zaharidan turli biologik faol moddalar ajratib olish, ularning organizmga taʼsirini oʻrganishga oid.

Manbalar 
 Ximiya i bioximiya zmeynix yadov (v soavtorstve), T., 1972.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sohibqiron

Sohibqiron (arab. — saodatli, zafarli, gʻolib)
1) ilmi nujum va afsonalarda — Zuhra va Mushtariy yoki Zuhra va Quyosh sayyoralarining birlashishi, yaʼni ular ekliptikaning maʼlum bir darajasida toʻqnash kelishi vaqti (qiron)da tugʻilgan bola, bunday bolaning baxtli, ulugʻ martabali boʻlishi oldindan bashorat qilingan;
2) Sharq mamlakatlarida, xususan, Eron va Turonzaminda qudratli hukmdor, jahongir unvoni (Faridun, Chingizxon va h.k.);
3) Amir Temurning sharafli unvoni.
Sohibqiron (doston)

"SOHIBQIRON" — oʻzbek xalq dostoni. Oʻgay onalar tuhmati bilan chaqaloqligidayoq ota-onasidan ajratilgan egizaklar taqdiri haqidagi dostonlar turkumi ("Qironxon", "Oyparcha", "Odilxon", "Choryor", "Zorliq bilan Mungliq" va boshqalar)ga kiradi. "S."da farzandsizlik tufayli chekilgan ohu zorlar, kundoshlarning moldunyo orttirish yoʻlidagi gʻarazli niyatlari, qabixdiklari, shohning adolatsiz hukmi, Boʻtakoʻzning zindonda azob tortishi, egizaklar taqdiri, sarguzashtlari va h.k. fantastik hodisalar bilan uygʻunlikda ifodalangan. Unda muhim ijtimoiy, maʼnaviyaxloqiy masalalar, omma ongiga oson yetib boradigan uslubda bayon kilingan. "S." dagiga oʻxshash syujet boshqa xalqlar yozma adabiyotiga ham oʻtgan (A. S. Pushkinning "Shoh Sulton, ulik malika va yetti bahodir haqida ertak" asari).

Nashri: Sohibqiron, Doston, T., 1964.
Sohil

Sohil — 1) quruklikning suv havzasi (dengiz, koʻl, dare va boshqalar) qirgʻogʻi boʻylab choʻzilgan va ularga nishab boʻlgan qismi, relyefi hozirgi zamon va kad. relyef shakllariga mos boʻladi. S. 3 zona: 1) dengizboʻyi — dengiz terrasalari zonasi, 2) hozirgi zamon qirgʻoq shakllari rivojlanayotgan qirgʻoq zonasi, 3) suv bosgan qad. qirgʻoq shakliga ega sohilboʻyi zonasidan iborat (yana qarang Qirgʻoq); 2) Sahroi Kabir janubida choʻllar bilan fasliy nam oʻrmonlar oʻrtasida joylashgan savanna zonasi.

Geografik terminlar
Spazmolitik moddalar

Spazmolitik moddalar (spazm va ... liz) — silliq muskulli aʼzolar (tomir, bronx, meʼdaichak, oʻt, siydik yoʻllari va boshqalar) devorini boʻshashtiradigan dorilar. Miotrop va neyrotrop Spazmolitik moddalar boʻladi. Silliq muskullarga bevosita taʼsir etadigan miotrop Sm.ga papaverin, noshpa, eufillin, dibazol va boshqa, silliq muskullarning qisqarishiga sabab boʻladigan nerv impulyelarini yoʻqotadigan neyrotrop Sm.ga esa xolinolitik moddalar (mxolinolitiklar — atropin, spazmolitik va boshqalar) hamda simpatomimetik dorilar (adrenalin, efedrin, izadrin) kiradi. Sm. stenokardiya, bronxiol astma, miya tomirlari spazmi, xoletsistit, meʼda va oʻn ikki barmoq ichak yarasi, oʻt va buyrak toshi kasalliklarida qoʻllanadi.
Sparta (davlat)

Sparta (, ) yoki Lakedemon (, ) — Lakoniya (Peloponnes) dagi yunon shahar-davlati (polney); mil. av. 8—6-asrlarda Pelopponesning janubiy qismini bosib olgach, yirik davlatga aylangan. Rivoyatga koʻra, Spartadagi davlat tuzumiga Likurg (9—8-asrlar) tomonidan asos solingan. Spartiatlar (Spartaning toʻla huqukli fuqarolari) oʻzlariga biriktirib qoʻyilgan ilotlar bilan teng ravishda davlat yer boʻlaklariga egalik qilishgan, oʻzlari esa, asosan, harbiy ish bilan mashgʻul boʻlishgan. Hunarmandchilik va savdo perieklar qoʻlida boʻlgan. Sparta — oligarxik davlat tuzumiga ega polisning yuksak namunasi; davlat ishlari gerusiya, soʻngra eforlar kollegiyasi tomonidan hal etilgan. Afina va Sparta oʻrtasidagi raqobat 431—404-yillardagi Peloponnes urushiga olib kelgan; Sparta unda gʻalaba qozonib Yunoniston ustidan oʻz hukmronligini oʻrnatgan. Mil. av. 4—3-asrlarda Spartada tovarpul munosabatlari taraqqiy etgan, bu mulkiy tabaqalanishni yanada kuchaytirgan. Sparta Fiva bilan Levktra (371) va Mantineya (362) yonida boʻlgan janglarda magʻlubiyatga uchragach, ikkinchi darajali davlatga aylanib qolgan. 146-yilda Rim tomonidan boʻysundirilgan, mil. av. 27-yilda Rimning Axayya provinsiyasi tarkibiga kirgan. Qadimgi Sparta oʻrnida hozirgi Gretsiyaning Sparta shahri joylashgan.

Manbalar

Havolalar 

 GTP – Sparta
 GTP – Qadimgi Sparta