Lazer dori

Lazer tibbiyoti lazerli fotodinamik terapiya, fotorejuvenatsiya va lazer jarrohlik kabi tibbiy diagnostika, davolash yoki davolashda lazerlardan foydalanishdan iborat boʻlib kelmoqda.

Lazer soʻzi „majburiy nurlanish yordamida yorugʻlikni kuchaytirish“ degan maʼnoni anglatadi.

Tarixi 
Lazer 1960-yilda Teodor Mayman tomonidan ixtiro qilingan va keyinchalik uning tibbiyotda qoʻllanilishi mumkin boʻlgan imkoniyatlar oʻrganilgan. Lazerlar uchta xususiyatga ega: yoʻnalish, impuls (juda qisqa impulslarda ishlash imkoniyati) va monoxromatiklik .

1961-yilda, lazer ixtiro qilingar Charlz J. Kempbell bir puls bilan angiomatoz retinal oʻsimtani yoʻq qilish uchun yoqut lazeridan muvaffaqiyatli foydalangan. 1963-yilda doktor Leon Goldman pigmentli teri hujayralarini davolash uchun yoqut lazeridan foydalanganligi haqida xabar berdi va oʻzining topilmalari haqida xabar berdi.

Argonli ionlashtirilgan lazer (toʻlqin uzunligi: 488-514 nm) shundan beri retinal dekolmani davolash uchun afzal qilingan lazerga aylandi. Karbonat angidrid lazeri 1960-yillarning boshlarida Kumar Patel va boshqalar tomonidan ishlab chiqilgan va hozirda nafaqat dorivor maqsadlarda, balki boshqa maqsadlarda payvandlash va burgʻulash uchun ham keng tarqalgan va koʻp qirrali vosita hisoblanib foydalanib kelinmoqda.

1970-yildan boshlab optik toladan (operatsiya xonasida qisqa masofada) foydalanish imkoniyati endoskop kanaliga tolani kiritish imkoniyati tufayli koʻplab lazer ilovalarini, xususan endokavitarni imkonyatlarini ochib berdi.

Bu vaqt ichida argon lazeri gastroenterologiya va pnevmologiyada qoʻllanila boshlandi. Doktor Piter Kiefhaber birinchi boʻlib „odamlarda oshqozon-ichakdan qon ketishi uchun endoskopik argon lazerli fotokoagulyatsiyani muvaffaqiyatli amalga oshirdi“. Kiefhaber, shuningdek, Nd: YAG lazerini tibbiyotda qoʻllash boʻyicha jarroh hisoblanadi, shuningdek, uni oshqozon-ichakdan qon ketishini nazorat qilish uchun foydalaniladi.

Afzalliklar 
Lazer koʻplab noyob afzalliklarga ega, bu esa uni har xil turdagi foydalanuvchilar orasida juda mashhur qiladi.

 Yoʻnalishning aniqligi tufayli lazer barcha turdagi toʻqimalarni qoʻshni hujayralarga zarar bermasdan aniq kesish va kuydirish uchun ishlatiladi. Bu tibbiyotda qoʻllanilgan eng xavfsiz texnika va eng aniq kesish va kuydirish.
 Laboratoriyalar lazerlardan, xususan, spektroskopiya tahlili va umuman biokimyoviy namunalarni tahlil qilish uchun keng qoʻllaniladi. Bu mikroskopik miqyosda hujayra yoki namunaning tarkibini tom maʼnoda „koʻrish“ va tezroq aniqlash imkonini beradi.
 Lazerning elektr intensivligi bemor uchun xavfsiz tarzda osongina boshqarilishi mumkin, ammo oʻz xohishiga koʻra oʻzgaruvchan boʻlib, bu unga juda keng va qisman oʻrganilgan foydalanish doirasini beradi (2021-yilda).

Kamchiliklari 
Asosiy kamchilik tibbiy emas, balki iqtisodiy: uning narxi. Rivojlangan mamlakatlarda uning narxi yaratilganidan buyon sezilarli darajada pasaygan boʻlsa-da, u materiallar, har qanday lazer terapiyasini ishlatish uchun zarur boʻlgan asbob-uskunalarning texnikligi, shuningdek, faqat tibbiy yordamni talab qilishi sababli boshqa keng tarqalgan texnik vositalardan qimmatroq boʻlib qolmoqda.

Misol uchun, Fransiyada stomatologik, endodontal yoki periodontal lazer bilan davolash nomenklaturadan tashqari tasniflanadi va shuning uchun ijtimoiy sugʻurta tomonidan qoplanmaydi.

Lazerlar 
Tibbiyotda ishlatiladigan lazerlar asosan lazerning har qanday turini oʻz ichiga oladi, ammo quyidagilar:

 CO 2 lazerlari yumshoq toʻqimalarni kesish, bugʻlash, tushirish va fotokoagulyatsiya qilish uchun ishlatiladi.
 diodli lazerlar
 boʻyoq lazerlari
 eksimer lazerlari
 tolali lazerlar
 gaz lazerlari
 erkin elektron lazerlar
 yarimoʻtkazgichli diodli lazerlar

Tibbiyotda qoʻllanilishi 
Lazerlar qoʻllaniladigan protseduralar, amaliyotlar, qurilmalar va mutaxassisliklarga misollar quyidagilar kiradi:

 angioplastika
 saraton tashxisi
 saraton kasalligini davolash
 Stomatologiya
 chandiqni qayta koʻrib chiqish, terini qayta tiklash, epilasyonni lazer bilan olib tashlash, tatuirovkani olib tashlash kabi kosmetik dermatologiya
 dermatologiya, melanomani davolash uchun
 frenektomiya
 litotripsi
 lazerli mammografiya
 tibbiy tasvirlar
 mikroskop
 oftalmologiya (shu jumladan Lasik va lazer fotokoagulyatsiyasi)
 optik kogerent tomografiya
 optogenetika
 prostatektomiya
 plastik jarrohlik, lazerli liposaktsiya, va teri lezyonlarini davolashda (tugʻma va orttirilgan) va chandiqlarni davolashda (kuyishlar va jarrohlik izlari)
 jarrohlik, toʻqimalarni kesish, olib tashlash va kuydirish

Qayerlarda ishlatiladi 

 Dental lazer
 Endovenoz lazer terapiyasi
 Lazer yordamida yangi biriktirish tartibi
 Lazerli jarrohlik
 Nur terapiyasi
 Past darajadagi lazer terapiyasi
 Fotodinamik terapiya
 Fototibbiyot

Manbalar 

Medical phyusics
Laser medicine