MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Hosilani hisoblash



HOSILANI HISOBLASH QOIDALARI 
1. Ikki funksiya yigʻindisi, ayirmasi, koʻpaytmasi va nisbatining hosilasi. Aytaylik f (x) va g (x) funksiyalari (a, b) R da

berilgan boʻlib, (a, b) nuqtada  va  hosilalarga ega boʻlsin.

Hosila taʼrifiga koʻra

, (1)

  (2)

boʻladi.

1)  funksiya  nuqtada hosilaga ega boʻlib,

boʻladi.

 deb topamiz:

Bu tenglikda  da limitga oʻtib, yuqoridagi munosabatlarni eʼtiborga olsak. Unda

boʻlishi kelib chiqadi. Demak,

2)  funksiya  nuqtada hosilaga ega boʻlib,

boʻladi.

 F deb

nisbatini quyidagicha

yozib olamiz. Soʻng  da limitga oʻtib topamiz.

Demak,

3)  funksiya   nuqtada ho silaga ega boʻlib,

boʻladi.

 Modomiki,  ekan, unda  nuqtaning biror atrofidagi  larda  boʻladi.

SHuni etiborga olib topamiz:

Bu tenglikda  da limitga oʻtib, Ushbu

tenglikka kelamiz.

1-natija. Agar  funksiya  nuqtada  hosilaga ega boʻlsa,  funksiya   nuqtada hosilaga ega boʻlib,

boʻladi, yaʼni oʻzgarmas sonni hosila ishorasidan tashqariga chiqarish mumkin.

2-natija. Agar  funksiyalar  nuqtada hosilalarga ega boʻlib,  oʻzgarmas sonlar boʻlsa

u holda

boʻladi.

Murakkab funksiyaning hosilasi 
. Murakkab funksiyaning hosilasi.   Faraz qilaylik,        funksiya      toʻplamda,   funksiya  toʻplamda

berilgan boʻlib,   nuqtada  hosilaga,   nuqtada          hosilaga ega boʻlsin.  U holda 

  murakkab funksiya     hosilaga ega boʻlib, 

boʻladi.

  funksiyaning          nuqtada         hosilaga ega boʻlganligidan 

boʻlishi kelib chiqadi. Bunda 

  va        da   .

Keyingi tenglikning xar ikki tomonini    ga bo'lib topamiz; 

Bundan   da limitga o'tib,

tenglikga kelamiz

HOSILALAR JADVALI

Quyidagi  sodda funksiyalarning hosilalarini ifodalovchi formulalarni keltiramiz 

 
                   
       
                                                       
          
        . 
               
            
,       
,

MANBALAR
Differensial algebra
Kompyuter algebra
Hosilaning hisoblash qoidalari
 Differensial hisob

{Худойберганов_Г_ва_бошқалар_Математик_анализдан_маърузалар_1 toʻplami} dan
olindi
Al-e Tayyeb

Al-e Tayyeb (, Āl-e Ţayyeb sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Dodangʻa qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 516 nafar (96 oila)dan iborat boʻlgan.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Asadobod (Xuziston)

Asadobod (, Asadābād sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Dodangʻa qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 1188 nafar (223 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Badali

Badali (, Badalī sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Dodangʻa qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 279 nafar (57 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Dodangʻayi Bozorg

Dodangʻayi Bozorg (, Dodāngeh-ye Bozorg, Do Dāngeh Bozorg, Do Dāngeh-ye Bozorg va Dow Dāngeh-ye Bozorg sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Dodangʻa qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 1308 nafar (274 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Dodangʻayi Kuchak

Dodangʻayi Kuchak (; Dodāngeh-ye Kūchak, Do Dāngeh Kūchek, Do Dāngeh-ye Kūchek va Dow Dāngeh-ye Kūchak sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Dodangʻa qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 512 nafar (116 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Garab-e Olya (Xuziston)

Garab-e Olya (; Garāb-e ‘Olyā sifatida romanizatsiya qilingan; Garāb nomi bilan ham tanilgan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Dodangʻa qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 224 nafar (41 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Hasan Qoli Xan

Hasan Qoli Xan (; Ḩasan Qolī Khān sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Dodangʻa qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 45 nafar (9 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Bronza medal

Sport va boshqa shunga oʻxshash musobaqalar boʻyicha bronza medal Olimpiya oʻyinlari kabi musobaqalar yoki musobaqalarda uchinchi oʻrinni egallagan sportchiga beriladigan, bronzadan tayyorlangan medal hisoblanadi. Toʻgʻridan-toʻgʻri gʻolib oltin medal, ikkinchi oʻrin esa kumush medal oladi. Umuman olganda, bronza anʼanaviy ravishda barcha turdagi yuqori sifatli medallar, shu jumladan badiiy medallar uchun ishlatiladigan eng keng tarqalgan metalldir. Olimpiya oʻyinlarida uchinchi oʻrin uchun bronza medallarni berish amaliyoti Missuri shtatining Saint Louis shahrida boʻlib oʻtgan da boshlangan, undan oldin medallar faqat birinchi va ikkinchi oʻrinlar berilgan.

Olimpiada oʻyinlarida

Olimpiadada medalni Zarb qilish mezbon shaharning zimmasida. 1928–1968-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida medal dizayni bir xil boʻlgan: old tomonida Florensiya rassomi Juzeppe Kassioli tomonidan chizilgan dizayn va mezbon shahar tomonidan berilgan matn; orqa tomonda Olimpiya chempioni rasmi tushirilgan. 1972–2000 oraligʻida biroz qayta ishlangan Kassioli dizayni old yuzida qoldi va orqa tomonda mezbon shahar tomonidan tayyorlangan maxsus dizayn tushurila boshladi. Kassioli dizayni Rim amfiteatrini asli yunoncha oʻyin uchun tayyorlanganidan tashkil topgan boʻlib, Afina 2004 oʻyinlari uchun yangi old dizayn foydalanishga topshirildi. Qishki Olimpiya oʻyinlari medallari xilma-xil dizaynga ega edi.

Bazi sport musobaqalarida, jumladan, boks, dzyudo, taekvondo va kurash kabi bir nechta sport turlari boʻyicha musobaqalarda har bir yarim finalchiga bittadan bronza medal topshiriladi.

Psixologik oʻrganish

1995-yilda ijtimoiy psixologlar Viktoriya Medvec, Skott Madey va Thomas Gilovich tomonidan qarama-qarshi fikrlashning Olimpiadaga taʼsiri boʻyicha tadqiqot oʻtkazildi. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, bronza medalini qoʻlga kiritgan sportchilar kumush medalni qoʻlga kiritgan sportchilarga qaraganda gʻalaba qozonganidan koʻproq xursand boʻlishdi. Kumush medal sohiblari oltin medalni qoʻlga kirita olmaganliklari uchun koʻproq hafsalasi pir boʻldi, bronza medal sohiblari esa hech qanday medalsiz olib ketkandan koʻra hech boʻlmaganda bronza medalni boʻlsa ham olganliklaridan xursand boʻlishgan (toʻrtinchi oʻrin uchun medal yoʻqligi sababli). Bu nokaut musobaqalarida aniqroq namoyon boʻladi, bunda bronza medal sohiblari uchinchi oʻrin uchun pley-offda gʻalaba qozonish orqali medal qoʻlga kiritadilar, kumush medal esa finaldagi magʻlubiyatdan keyin beriladi. Ushbu psixologik hodisa stand-up komik Jerri Seynfeld tomonidan I'm Telling You for the Last Time nomli konsertda parodiya qilingan.

Yana qarang
Medal
Oltin medal
Kumush medal
Olimpiada medali

Manbalar

Havolalar 

 Maxsus medallar

Sport
Medallar
Ariake Urban Sports Park

Tokioning Kōto shaharchasi Ariake tumanida joylashgan va 2020-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari uchun qurilgan ochiq sport inshooti. 

Park umumiy hisobda 97,000 m² maydonda joylashgan. BMX, freestyle BMX va skeytbording inshootining maksimal sigʻimi mos ravishda 6600, 5000 va 7000 tomoshabinga moʻljallangan.

Yana qarang
2020-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida skeytbording
2020-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida velosport

Manbalar 

A1
Baykar Cezeri

Cezeri - Turkiyadagi Baykar uchuvchisiz havo vositalari tizimlari shirkati tomonidan ishlab chiqilgan quadrokopter. U Jaziraning Mesopotamiya mintaqasida tugʻilgan musulmon olim, ixtirochi, mexanik muhandis, hunarmand, rassom va matematik,  (1136–1206) sharafiga nomlangan.  vaznga ega prototipi 2019-yilgi Teknofest koʻrgazmasida ommaga taqdim etilganidan taxminan bir yil oʻtib, 2020-yil sentabrning yarim tunida avtonom parvozni amalga oshirdi.

Birinchi avtonom parvoz
Kvadrokopterning dastlabki sinov parvozlari 2020-yil 11-sentabrda boʻlib oʻtdi. Birinchi avtonom parvozlar xavfsizlik nuqtai nazaridan yerga arqonlar bilan bogʻlangan holda amalga oshirildi. Keyingi ikkita parvoz sinovlari 2020-yil 14-sentyabr kuni bogʻlanmagan erkin holda oʻtkazildi. Barcha avtonom parvoz sinovlari muvaffaqiyatli oʻtdi. Transport  balandlikka koʻtarildi.

Xususiyatlari
Cezeri havoga koʻtariladi va vertikal qoʻnadi. Uning oʻlchamlari — . Maksimal uchish ogʻirligi — . U sakkizta qayta zaryadlanuvchi elektr batareyasi bilan quvvatlanadi va sakkizta doimiy elektr motor tomonidan harakatga keltiriladi. U uchta zaxira aqlli parvozni boshqarish tizimiga ega. Mashinaning oʻrtacha xizmat koʻrsatish tezligi  maksimal  tezlikda va maksimal  balandlikda ucha oladi. Batareya quvvati batareya texnologiyasi rivojlanganidan keyin taxminan bir soatgacha yetishi kutilmoqda.

Avtomobil shahar havo transportida odamlar va yuklarni tashishda foydalanish uchun moʻljallangan. Uning aholi gavjum shahar sharoitida foydalanishni amalga oshirish 10-15 yil davom etishi mumkin, qishloq joylarida esa dam olish vositasi sifatida foydalanish 3-4 yil ichida amalga oshirilishi mumkin.

Manbalar
BTS, the Best

BTS, The Best Janubiy Koreyada tuzilgan BTS guruhining yapon tilidagi ikkinchi terma albomidir.

Manbalar 

2021-yil albomlari
Yapon tilidagi albomlar
BTS albomlari
Milliy tabiiy tarix muzeyi, Fransiya

Fransiya Milliy tabiiy tarix muzeyi, fransuzcha  sifatida tanilgan. (MNHN qisqartmasi), Fransiyaning milliy tabiiy tarix muzeyi va  hisoblanadi. Sorbonna universitetlarining oliy taʼlim qismi. Toʻrt galereyaga ega asosiy muzey Fransiyaning Parij shahrida, Sena daryosining chap qirgʻogʻidagi Jardin des Plantes hududida joylashgan. U rasmiy ravishda 1793-yilda fransuz inqilobi davrida tashkil etilgan, ammo undan oldinroq 1635-yilda dorivor oʻsimliklarning qirollik bogʻi sifatida boshlangan.

Havolalar 

 MNHN rasmiy sayti  (inglizcha versiyasi)
 Mineralogiyaning virtual galereyasi   (inglizcha versiyasi)
 Flickr Asosan Parij, biroz Lill.
  fotosuratlari   (inglizcha versiyasi)
Sena
Thomas Petrou

Tomas Petrou — amerikalik ijtimoiy tarmoq orqali tanilgan shaxs va kelib chiqishi yunon boʻlgan tadbirkor, TikTok va YouTube kanallari bilan tanilgan. Petrou Hype House nomli onlayn-kontent yaratuvchilar guruhi va ular birga yashaydigan Hollywood ispan uslubida qurilgan uy asoschisi. Thomas, shuningdek, 2019-yil avgust oyida nomaʼlum sabablarga koʻra jamoani tark etgunga qadar qisqa vaqt ichida 10 House jamoasi bilan yashagan. 2022-yil 8-avgust holatiga koʻra, Petrou YouTubeda 1,87 milliondan ortiq va TikTokda 7.9 million obunachiga ega

Faoliyati 
Petrou YouTubeda 2015-yildan beri kontent yaratib kelmoqda. Petrou 2019-yilning may oyida Team 10ga qoʻshilgan va uch oy oʻtib hech qanday sababsiz jamoani tark etganini e’lon qilgan. Team 10ni tark etgandan yetti oy oʻtgach, u Alex Warren, Kouvr Annon, Daisy Keech va Chase Hudson bilan birga Los-Anjelesdagi katta uyni ijaraga olib, birgalikda kontent yaratadigan Hype House ijodkorlar jamoasiga asos soldi.

Boshqa Hype House aʼzolari bilan bir qatorda Petrou ham 2022-yil 7-yanvarda Netflixda premyerasi boʻlgan jamoa haqidagi Hype House deb nomlangan realiti television serialda rol oʻynagan.

Shaxsiy hayoti 
Petrou 2020-yilda ijtimoiy tarmoqdagi hamkasbi va Hype House aʼzosi Mia Xeyvard bilan uchrashishni boshladi.

Bahslar 
2020-yil mart oyida Daisy Keech oʻzini guruh bilan bogʻliq muhim qarorlardan chetda qolayotgandek his qilgani uchun Hype Houseni tark etdi. 2020-yilning may oyida Sway House deb nomlangan boshqa onlayn-kontent yaratuvchilar jamoasi aʼzosi Bryce Hall va Petrou oʻrtasida ziddiyat yuzaga keldi. Hall Petrouni The Hype House aʼzolarining pullarini oʻgʻirlashda va shaxsiy moliyaviy ishlarini notoʻgʻri boshqarishda aybladi. Petrou Hallga toʻgʻridan-toʻgʻri Hallning podkastida oʻz muammolarini hal qilish kerakligini taklif qilgandan soʻng, Hall vaziyatga kontekstni taqdim etish uchun Petrou javob bergan xabarlarning skrinshotini joylashtirdi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
YouTuberlar
Amerikalik TikTokerlar
Doppler ultratovush tekshiruvi

Dopplerografiya  ( dopplerografiya  )

Doppler effektidan foydalanishga asoslangan ultratovush tekshiruv usulidir. Effektning mazmuni shundan iboratki, ultratovush to'lqinlari o'zgargan chastotali harakatlanuvchi ob'ektlardan aks etadi.

Ushbu chastota siljishi o'rganilayotgan tuzilmalarning harakat tezligiga mutanosibdir - agar harakat sensorga yo'naltirilgan bo'lsa, u holda chastota ortadi, agar sensordan uzoqda bo'lsa, u kamayadi.

Uzluksiz (doimiy to'lqin) PSD 
Bunda doimiy nurlanish va aks ettirilgan ultratovush to'lqinlarini doimiy qabul qilishga asoslangan. Bunday holda, aks ettirilgan signalning chastota siljishining kattaligi ultratovush nurining kirib borish chuqurligidagi yo'lidagi barcha tuzilmalarning harakati bilan belgilanadi.

 Kamchilik: qat'iy belgilangan joyda oqimlarni alohida tahlil qilishning mumkin emasligi.
 Afzalliklari: Yuqori qon oqimi tezligini o'lchash imkonini beradi.

Impuls PSD

Birlashtirilgan variantlar 

 TsDK+ED — konvergent rangli dopplerografiya.
 B rejimi ultratovush + PSD (yoki ED) - dupleks tadqiqot.

Eslatmalar

Havolalar 

 Qon tomir tizimi patologiyasining ultratovush diagnostikasi   Архивная копия
 Pastki ekstremitalarning tomirlari va arteriyalarining dopplerografiyasi Bu nima va protsedura qanday ko'rinishga ega.
Telemundo

Telemundo — NBCUniversal kompaniyasiga tegishli ispan tilidagi Amerika telekanali.

Manbalar

Havolalar 
 

AQSh telekanallari
Kozluca, Hozat

Kozluca () — Turkiyaning Tunceli viloyati Hozat tumanidagi qishloq hisoblanadi. Qishloq 2022-yilga kelib aholisiz bo''lgan.

Qishloq hududiga Akgeçit va Anıklı qishloqlari biriktirilgan.

Aholisi 
Qishloqda Qoçan qabilasidan boʻlgan kurdlar istiqomat qilga, lekin XX asrning 90-yillarda Turkiya hukumati tomonidan aholi qirib tashlangan.

Qishloqda 2007-yildan 2013-yilgacha roʻyxatga olingan aholi boʻlmagan, biroq 2014-yilda 2 kishi, 2015-yilda 1 kishi, 2016-yildan 2022-yilgacha esa yana aholi boʻlmagan.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Koruköy

Koruköy(    ) — Turkiyaning Tunceli viloyati Hozat tumanida joylashgan qishloq. Qishloqda Laçin qabilasiga mansub 13 nafar kurdlar istiqomat qiladi.

Bıyıklı va Söğütle qishloqlari qishloq hududiga qarashlidir.

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Turkiya geografiyasiga oid chala maqolalar
Parchalanish energiyasi

Parchalanish energiyasi - bu radioaktiv parchalanishga uchragan yadroning energiya oʻzgarishi hisoblanadi. Radioaktiv parchalanish - bu beqaror atom yadrosining ionlashtiruvchi zarrachalar va nurlanish chiqarish orqali energiyani yoʻqotish jarayoniga aytiladi. Bunday parchalanish yoki energiya yoʻqolishi natijasida bir turdagi atom (ona nuklid deyiladi) boshqa turdagi atomga (qizi nuklid deyiladi) aylanadi.

Yemirilishni hisoblash 
Reaktivlarning energiya farqi odatda Q shaklida yoziladi:

 
 

Parchalanish energiyasi odatda MeV (mega elektronvolt) yoki keV (kilo elektronvolt) energiya birliklarida koʻrsatish mumkin:

 

 gamma nurlari
 beta-parchalanish (yemirilish energiyasi chiqarilgan elektron va bir vaqtning oʻzida chiqariladigan neytrino oʻrtasida boʻlinadi)
 alfa parchalanishi

Parchalanish energiyasi - bu ona va qiz atom va zarralar orasidagi delta (m) massa farqiga aytiladi. U nurlanish energiyasiga teng yaʼni E ga . Agar A radioaktiv faollik, yaʼni bir vaqtning oʻzida aylanadigan atomlar soni, M molyar massa boʻlsa, u holda nurlanish kuchi P :

 

yoki

 

yoki

 

Misol uchun: <sup id="mwPg">60</sup> Co  parchalanadi   60 Ni ga. Delta (m) massa farqi  esa 0,003 ga teng boʻladi. Nurlangan energiyasi esa taxminan 2,8 MeV ni tashkil qiladi. Molyar ogʻirligi 59,93 ga teng. T =5,27 yil yarim umri  foʻrmulaga mos keladi, bu yerda N - moldagi atomlar soni, T esa yarim yemirilish davri. Agregatlarga gʻamxoʻrlik qilish 60 Co uchun radiatsiya quvvati 17,9 Vt/g ni tashkil qiladi

Yana qarang 

 Q qiymati (yadroviy fan)

Manbalar
Muhammad Ahmad al-Poykandiy

(Abu Jaʼfar) Muhammad ibn Ahmad ibn Homid ibn Ubayd al-Poykandiy, al-Hanafiy (hijriy 412-yil (milodiy 1022-yil)da tugʻilib, yoshi toʻqsondan oshgan paytda Bag‘dodda hijriy 482-yil (milodiy 1090-yil)da vafot etgan) — qozilardan, ilmi kalomni yaxshi bilgan, muʼtaziliy olim boʻlgan.

Asarlari 
 „al-Hudo va-l-irshod li ahli-l-hayrat va-l-ibod“ („Ibodat va hayrat ahli uchun toʻgʻri yoʻl va koʻrsatma“);
 „ar-Risola al-masʼudiya fi-l-mabohisi-n-nafsiya“ („Nafs haqidagi tadqiqotlar haqida Masʼudiy bitgan risola“);
 „Tahqiqu-r-risolati bi avzahi-d-dalola fi-n-nubuvat“ („Paygʻambarlik haqidagi risolani izohlari eng koʻp dalillar bilan tadqiq etish“).

Manbalar
Muhammad al-Poykandiy

(Abu Abdulloh) Muhammad ibn Salom ibn Faraj as-Sullamiy Mavlohum (ularning rahnamosi) al-Buxoriy al-Poykandiy (hijriy 162-yil (milodiy 779-yil)da tavallud topib, hijriy 225 yoki 227-yil safar oyida yakshanba kuni (milodiy 840-842-yil)da vafot etgan) — Bani Salimning mavlosi, Movarounnahr ahliga mansub muhaddis va faqih boʻlgan. Koʻpgina hadislarning bizgacha yetib kelishida uning hissasi bor. Shuningdek, u ilmning deyarli har bir bobiga oid asarlar tasnif qilgan va hadis izlab boshqa oʻlkalarga borgan.

Manbalar
Muhammad al-Buzanjirdiy

(Abu Bakr) Muhammad ibn Mahmud al-Buzanjirdiy (hijriy 323-yil (milodiy 935-yil)da vafot etgan) — faqih, hofiz va koʻp hadislarni tinglagan inson boʻlgan.

Manbalar
Panoramik tomografiya

Panoramik tomografiya - rentgen tekshiruvi usuli, uning yordamida oʻrganilayotgan ob'ektning maʼlum bir uzoqlikda joylashgan kavisli qatlamning rasmini olish mumkin.

Tibbiyotda panoramik tomografiya yuz bosh suyagini oʻrganishda, Avvalombor tish-tish kasalliklarini tashxislashda qoʻllaniladi. Maxsus boʻsgan izi  boʻylab rentgen nurlari emitenti va kino kassetasining harakatidan foydalanib, silindrsimon sirt koʻrinishidagi tasvir tanlanadi. Bu protezlash uchun zarur boʻlgan bemorning barcha tishlari tasviri bilan rasm olish imkonini beradi periodontal kasallik, travmatologiya va boshqa bir qator hollarda foydali boʻladi. Diagnostik tadqiqotlar pantomografik stomatologik asboblar yordamida amalga oshiriladi.

Hozirgi vaqtda panoramik tomografiya yordamida rentgen plyonkasidan foydalanishdan toʻxtatildi va kompyuter texnologiyasiga oʻtish mumkin. Bundan tashqari, jagʻning oʻlchovli tasvirini olish uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan tish rentgenli kompyuter tomograflari ham mavjud.

Sm. Shuningdek 

 Ortopantomografiya
 pantomograf

Adabiyotlar 

Stomatologiya
Muhammad al-Bugʻiy

(Imom Abu Iso) Muhammad ibn Iso ibn Sura ibn Shaddod at-Termiziy al-Bugʻiy az-Zarir (hijriy 275-yil (milodiy 889-yil)da vafot etgan) — oʻz davridagi himoyasiz imom, koʻp asarlar, shu jumladan, „Kitobu-s-sahiyh“ („Ishonchli kitob“)ning muallifi boʻlgan.

Manbalar
Radioktiv fon

Ionlashtiruvchi nurlanish (churqur maʼnosi bilan notoʻgʻri bir biriga ohshash - nurlanish) - fotonlar va boshqa elementar zarrachalar oqimi yoki ionlashtiruvchi moddalarga qodir boʻlgan atom yadrolari.

Ionlashtiruvchi nurlanish koʻrinadigan yorugʻlik va ultrabinafsha nurlanishni oʻz ichiga olmaydi, Tasodifiy hollarda moddani ionlashtirishi mumkin. Infraqizil nurlanish va radio diapazonlarning nurlanishi ionlashtiruvchi emas, chunki ularning energiyasi asosiy holatdagi atomlar va molekulalarni ionlash uchun etarli emas.

Hikoya 
Ionlashtiruvchi nurlanishning birinchi turi 1860-yillarda kashf etilgan katod nurlari (vakuum trubkasida yuqori kuchlanish bilan tezlashtirilgan elektronlar oqimi) edi. Keyin rentgen nurlari kashf qilindi (Wilhelm Roentgen, 1895). 1896-yilda Anri Bekkerel ionlashtiruvchi nurlanishning yana bir turini - uran tomonidan chiqariladigan, zich shaffof boʻlmagan moddadan oʻtuvchi va fotografik emulsiyani yorituvchi koʻrinmas nurlarni (zamonaviy terminologiyada - gamma nurlanish) kashf etdi. Radioaktivlik hodisasini keyingi tadqiqotlar natijasida maʼlum boʻldi (Ernest Ruterford, 1899) radioaktiv parchalanish natijasida bir qator xossalari, Asosan elektr zaryadi boʻyicha bir-biridan farq qiluvchi alfa, beta va gamma nurlar ajralib chiqadi.Keyinchalik, yadrolarning radioaktiv maydalanishi paytida yuzaga keladigan ionlashtiruvchi nurlanishning boshqa turlari topildi: pozitronlar, konvertatsiya va Auger elektronlari, neytronlar, protonlar, boʻlinish qismlari klasterlar (klaster parchalanishi paytida chiqariladigan yorugʻlik yadrolari). Kosmik nurlar 1911-1912 yillarda kashf etilgan.

Biologik taʼsir mexanizmlari 

 Foydalanilgan adabiyotlar

 RMG 78-2005. Ionlashtiruvchi nurlanish va ularning o'lchovlari. Atamalar va tushunchalar. M.: Standartinform, 2006 yil.
 United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation. IONLASHTIRGAN NURLARNING MANBALARI VA TAʼSIRLARI. Bosh Assambleyaga UNSCEAR 2000 hisoboti : [ Inglizcha] ] . - 2000. — jild. I. - 654 p.
 Козлов В.Ф. Radiatsiya xavfsizligi boʻyicha qoʻllanma. - 4-nashr. — M. : Energoatomizdat, 1991 yil. - 352 Bilan. - ISBN 5-283-03063-6 .
Radioimmunologik tahlil

Radioimmunoassay (qisqa. RIA;), yana shuningdek radioimmunoassay yoki izotop immunoassay deb ataladi, biologik suyuqliklardagi biologik faol moddalarni miqdoriy aniqlash usuli boʻlib, kerakli barqaror va shunga oʻxshash radionuklidlar bilan belgilangan moddalarning oʻziga xos bogʻlanish tizimlari bilan raqobatbardosh bogʻlanishdan keyin esa aniqlashga asoslangan. Maxsus hisoblagichlarda - radiospektrometrlarda.

Bu ish marta 1950-yillarda Solomon Burson va Rozalin Sussman Yalow tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu usuldan foydalanib, ular diabetga chalingan bemorlarda insulin klirensini oʻrganishdi. Buning uchun R. Yalov 1977-yilda Nobel mukofotini olgan.

Yodning eng koʻp foydalanilgan izotopi antikorlar yoki antijenlarni belgilash uchun <sup id="mwFg">125 I bo'lib</sup>, yarim yemirilish davri 60 kun va yuqori oʻziga xos radioaktivlikka ega.

Oxirgi yillarda RIT bilan bir qatorda yangi usul - qisqa vaqtda bajariladigan radioretseptor paydo bo‘lgan. RIT va radioretseptorlar sifati instruktsiyaning qat`iy bajarilishiga bog‘liq. Hamma yig‘indi reagentlar o‘zining tayyorlangan kupi va ishlatilish muddatiga ega. Ularni distillangan suvda eritiladi. Yig‘indi reagentlar muzlatgichda sakdanadi. Radioimmun tekshirishlar tibbiyotning quyidagi sohalarida keng qo‘llanmoqda: 1. Endokrinologiyada: gormonlar tuzilishini aniqlash, gormonal sistema faoliyatini o‘rganish va qandli diabetga tashhis qo‘yish, gipofiz patologiyasi, buyrak usti bezi va tireoid sistema faoliyatini o‘rganish va boshqa o‘zgarishlarda; 2. Onkologiyada: xavfli o‘smalarning boshlanish davrida va davolash samarasini rakoembrional antigenning alfa-fetoprotein konsentrasiyasini aniqlash orqali nazorat qilishda; Kardiologiyada: mioglobik kontsentrasiyasini aniqlash orqali miokard infarktiga tashhis qo‘yishda, digitoksin, digoksin ireparatlari bilan davolash va nazorat qilishda; Pediatriyada: samotrop, gipofizning tireotrop gormonini aniqlash orqali bolalar va o‘smirlarning o‘sishi hamda rivojlanishining buzilish sabablarini aniqlashda; Akushyerlik va ginekologiyada: esterol, progesteron konsentrasiyasini aniqlash orqali homilaning rivojlanishini nazorat qilish, ayollarda bepushtlikning sababini o‘rganishda; Gemopoetik va immunologax sistemani o‘rganishda; 7. Allergologiyada: immunoglobulin YE va o‘ziga xos reagyentlarni apiqlashda; 8. Farmakoterapiyada: preparatlarning organizmda o‘zgarishini o‘rganish va ta`sirchanligini nazorat qilishda; 9. Toksikologiyada: qabul qilingan dori-darmon va zaharli moddalar konsetrasiyasini qonda aniqlash va o‘lchashda.

Adabiyot 

 T.N.ILYOSOV Klinik radiologiya asoslari ―O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi‖ Davlat ilmiy nashriyoti Toshkent-2010

Havolalar 

 Muayyan yorliqdan foydalanishga asoslangan immunologik tahlil usullari
 Jorjiya tibbiyot instituti veb-saytidagi Immunologiya asoslari darsligidan radioimmunoassay bo'limi )
Muhammad at-Tabriziy (faqih)

Muhammad ibn Ahmad al-Musoviy, al-Kamoriy, at-Tabriziy (hijriy 1302-yil (milodiy 1885-yil)da tavallud topib, hijriy 1357-yil (milodiy 1938-yil)da vafot etgan) — faqih va usul sohasi boʻyicha yetuk olim boʻlgan.

Asari 
 „Hoshiya al ar-rasoil fi-l-usul“ („Usul haqidagi risolalarga hoshiya-izoh“).

Manbalar