Koʻp ogʻizli Astrofitum

Koʻp ogʻizli Astrofitum (), yoki Astrophytum myriostigma, son- sanoqsiz dogʻli yoki dogʻli — Astrophytum jinsidan eng mashhur tur.

Tarixi 
Ushbu kaktus 1837-yilda kashf etilganidan beri mashhur boʻlib, Yevropaga koʻp miqdorda olib kelingan va faqat bir necha oʻn yillar oʻtgach, turli xil namunalar bir-biridan sezilarli darajada farq qilishi aniqlangan. A. myriostigma populyatsiyalari togʻli relyef tufayli bir-biridan sezilarli darajada uzoqlashganligi aniqlandi. Aniq oʻsish joylari haqida birinchi eslatma 1920-1930-yillarga toʻgʻri keladi. Turli xil oʻsish joylari bilan bogʻliq navlar yaratilgan va hatto mustaqil tur ham aniqlangan — A. koahuilense, u nafaqat oʻziga xos xususiyatlarga ega, balki A. myriostigma bilan chatishmaydi, shunga qaramay, baʼzi taksonomlar A. koahuilenseni faqat shunday deb hisoblashadi.

Shakllar 
Ushbu turdagi oʻsimliklarni uchta muhim guruhga boʻlish mumkin:

 Tamaulipas shtatining janubida, Tula shahri yaqinida oʻsadigan ustunli shakl, bu oʻsimliklar yoshligidan tikanlari boʻlmaydi, gullar xushboʻy hidga ega. Ular Astrophytum myriostigma deb ataladi. Bu oʻsimliklar qovurgʻalar sonining 8 tagacha va hatto 10 tagacha koʻpayishi yoʻnalishi boʻyicha oʻzgaruvchanlikni koʻrsatadi. Ammo yoshligida ular doimo 5 ta qovurgʻaga ega. Bu xilma-xillikning sinonimlari sifatida var tamaulipense va var. columnare hisoblanadi. garchi turli xil populyatsiyalarning oʻsimliklari oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlsa-da va alohida navlarni tan olish yoki tan olmaslik masalasi doimo munozarali boʻlib qolmoqda.
 Haumave yaqinidagi baland vodiyda va San-Antonio, Tamaulipas yaqinida oʻsadigan shimoliy shakl. Ushbu guruhning oʻsimliklarida mayda gullar va mevalarda oz miqdordagi urugʻlar mavjud, yoshligida xarakterli qora tikanlar mavjud boʻladi. Ular Astrophytum myriostigma deb ataladi. Bu oʻsimliklar guruhi qovurgʻalar sonining pastga qarab oʻzgaruvchanligi bilan tavsiflanadi va oʻsimlik dastlab var. quadricostatum sifatida tasvirlangan. Bundan tashqari, quadricostatum nomi jaumavense nomidan oldin paydo boʻlgan va bu navga tegishli oʻsimliklar har doim ham toʻrt qovurgʻali boʻlmasa-da, toʻgʻriroq hisoblanadi. Besh qovurgʻali namunalar bilan bir qatorda uch qovurgʻali namunalar ham mavjud. San-Antonio atrofidagi oʻsimliklar kamroq zich dogʻlarga ega.
 San-Luis Potosi shtatidagi Villars va Cerritosning janubiy shakli. Bu guruhdagi oʻsimliklarning mevalarida kattaroq gullar va urugʻlari koʻp, tikanlari erta yoshdan yoʻq, tana shakli esa kengroq va yassilangan boʻlib, yoshi bilan saqlanib qoladi, bu oʻsimliklardagi qovurgʻalar soni doim 5 ta boʻladi. Ular Astrophytum myriostigma deb ataladi.

Galeotti tomonidan topilgan va Lemaire tomonidan tasvirlangan asl oʻsimlik uchinchi guruhning tavsifiga mos keladi va shuning uchun var. potosinum umumiy A. miriostigmaning sinonimidir. Aynan shu oʻsimliklar dengiz yulduzi shaklini eslatuvchi shaklga ega.

Turli taksonomlar A. miriostigma uchun turli sonli navlarni ajratib koʻrsatadilar va hattoki ularning ayrimlarini mustaqil turlar darajasiga koʻtaradilar. Biroq, Meksikadagi saytlarga tashrif buyurgan kaktus terimchilari ham, havaskorlar ham populyatsiyalarda turli shakldagi oʻsimliklar mavjudligini taʼkidlashadi — tekislangan, ustunli, qovurgʻalari oʻtkirroq va yumaloq, kamroq yoki aksincha, zichroq oʻsish bilan. Bir xil populyatsiyaning oʻsimliklarini birlashtiradigan yagona narsa — bu gullar va mevalarning shakli va tuzilishi, shuningdek, rezavordagi urugʻlar soni.

Ushbu turdagi kaktuslarga asoslanib, yapon selektsionerlari cv onzuko deb nomlangan oʻsimliklar guruhini yetishtirishadi. Bu navlar keng tarqalgan A. miriostigmadan kattaroq dogʻlar mavjudligi bilan farq qiladi, ular baʼzi hollarda birlashib, kaktuslarni sevuvchilarning eʼtiborini tortadigan xarakterli naqsh hosil qiladi va odatda yapon navlari deb ataladigan bu navlarni juda mashhur qildi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ. (ред. Григорьев Д. и др.) — Könemann, 2006 (русское издание). — С. 123. — ISBN 3-8331-1621-8.
 Удалова Р. А., Вьюгина Н. Г. В мире кактусов. 2-е изд.—: Наука, 1983. — С. 104—105.

Havolalar 
 Астрофитум многорыльцевый на сайте iplants.ru
 «Astrophytum myriostigma» 6 января 2008.
Kaktuslar
yopiq o'simliklar
Sukkulentlar
Meksika Florasi