Roman jewelry

Qadimgi Rim zargarlik buyumlari, birinchi navbatda, amaliy hunarmandlar tomonidan yuqori sifatli metall buyumlar ishlab chiqarishga eʼtibor qaratgan yunon oʻtmishdoshlaridan farqli oʻlaroq, rangli qimmatbaho toshlar va shishalarga qiziqish bilan ajralib turardi. Oʻrta yer dengizi hududlarini keng qamrovli nazorat qilish zargarlik buyumlarini ishlab chiqarishda foydalanish uchun moʻl-koʻl tabiiy resurslarni taʼminladi. Savdoda ishtirok etish Sharqdan Fors ipak yoʻli boʻylab oʻtgan yarim qimmatbaho va qimmatbaho toshlarga kirish imkonini berdi. Rimda turli jinslar va ijtimoiy tabaqalar tomonidan turli xil zargarlik buyumlari taqilgan va ular estetik maqsadlarda ham, maqom va boylik haqidagi ijtimoiy xabarlarni etkazish uchun ham ishlatilgan. Qadimgi Rim imperiyasining butun tarixi davomida zargarlik buyumlari uslubi va materiallariga yunon, Misr va etrusk zargarlik buyumlari taʼsir koʻrsatgan.

Materiallar va uslublar 
Qadimgi zargarlik buyumlarining nozik oltin va kumush qismlariga katta eʼtibor qaratilgan boʻlsa-da, Rimda quyi ijtimoiy tabaqalar tomonidan taqiladigan koʻplab buyumlar bronza yoki boshqa arzonroq metallardan yasalgan. Oltin va kumush bezaklarni boylar taqib yurishardi. Qadimgi yunon zargarlaridan farqli oʻlaroq, Rim zargarlari birinchi navbatda qoliplar va quyish texnikasi yordamida yaratilgan ommaviy ishlab chiqarilgan buyumlar bilan shugʻullanishgan. Bu koʻproq odamlarga bunday aksessuarlarni yasash imkonini berardi.

Rim estetik qadriyatlari zargarlik buyumlarida qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlar, shuningdek, rangli shishadan foydalanishning koʻpayishiga olib keldi. Garnet, zumrad, jasper va lapis kabi yarim qimmatbaho toshlar Misrdan, oniks, kehribar va oy toshi Rimga Fors koʻrfazidan olib kelingan. Rangdan koʻzga koʻrinadigan va ijodiy foydalanish nozik metall buyumlardan koʻra qadrlangan. Shisha ishlab chiqaruvchilar shunchalik mahoratli boʻlganki, ular shisha bezaklarni asl qimmatbaho toshlar deb jamoatchilikni aldashlari mumkin edi. Haqiqiy toshlardan foydalanilganda, Rim ayollari afzal koʻrgan toshlar ametist, zumrad va marvarid edi. Marvaridlar kamdan-kam uchrar va qimmat boʻlib, respublika oxirigacha Rim zargarlik buyumlarida ishlatilgan. Katta marvarid boncuklari klasterlari krotaliya (rattles) deb nomlangan sirgʻalarni yasash uchun ishlatilgan.

Nafis materiallarga taqlid qilish va koʻrinishga eʼtibor qaratish, rimliklar oʻzlarini omma oldida qanday koʻrsatishni juda yaxshi bilishganini koʻrsatadi. Rim erkaklari va ayollari hayot davomida boylik, kuch, taʼsir va bilimni namoyish qilish uchun oʻz uylari va tanasining bezaklaridan tez-tez foydalanganlar. Bu tasvir vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib bordi, chunki respublika ornamentining zodagon ayollari oilaviy maqomni, imperator zodagon ayollarining bezaklari esa shaxsning yutugʻi va mavqeini ifodalaydi. Byurokratlar va senatorlar kabi elitalar maqomni bildirish uchun katta yaltiroq qimmatbaho toshlari boʻlgan oltin uzuklarni taqib yurishgan, plebeylar esa temir uzuklarni taqishgan oltin bilan taqdirlangan holatlar bundan mustasno.

Jins 
Koʻpgina jamiyatlarda boʻlgani kabi, qadimgi Rim aksessuarlari ijtimoiy mavqega qoʻshimcha ravishda jins va yosh chegaralari boʻyicha ham oʻzgarib turardi. Rim jamiyatining elita ayollari oʻzlarining oilaviy holatini koʻrsatish uchun juda koʻp miqdorda ekstravagant va qimmatbaho oltin taqinchoqlarni taqishar edi.

Ayollar 

Rim ayollari erkaklarnikiga qaraganda koʻproq zargarlik buyumlarini taqishgan. Odatda ayollarning quloqlari teshilib bitta sirgʻa taqishgan. Bundan tashqari, ular oʻzlarini marjonlarni, bilaguzuklarni, uzuklar va fibula bilan bezashadi. Bitta choker uslubidagi marjonlarni, ikkita bilaguzuk va bir nechta uzuklarni bir vaqtning oʻzida taqish mumkin. Zargarlik buyumlari ayollar uchun alohida ahamiyatga ega edi, chunki u erining boyligidan qatʼiy nazar saqlanishi va ayollar oʻzlari xohlagancha foydalanishlari mumkin boʻlgan shaxsiy mulk hisoblangan. Ular oʻzlarining zargarlik buyumlarini sotib olish, sotish, vasiyat qilish yoki almashtirish huquqiga ega edilar. Qadimgi Rim ayollari kiyinishdagi nafisligi va ekstravagant zargarlik buyumlari bilan bezatilganligi bilan qadrlangan. Elita ayolning omma oldida oʻzini koʻrsatishi va oʻzini namoyon qilishi erining darajasini aks ettirdi.

Erkaklar 
Odatda Rim erkaklari ayollarga qaraganda kamroq zargarlik buyumlaridan foydalanishgan. Barmoq uzuklari va fibula erkaklar tomonidan taqiladigan zargarlik buyumlarining eng keng tarqalgan shakllari edi, lekin ular baʼzida marjonlarni ham taqishgan. Rim erkaklari, yunon erkaklaridan farqli oʻlaroq, bir vaqtning oʻzida bir nechta uzuk taqgan. Oltin uzuklar senatorlik darajasidagi erkaklar tomonidan taqilgan.

Bolalar 

Rim bolalar zargarlik buyumlari maxsus maqsadlarda, ayniqsa tumor shaklida xizmat qilgan. Ular boʻyniga taqilgan va bolalarni kasallik va baxtsizlikdan himoya qilish uchun maxsus maqsadlarga ega edi. Masalan, yovuz kuchlardan qutulish uchun fallik fassinus odatda yosh bolaga yoki uning yoniga qoʻyilgan. Yosh elita oʻgʻil bolalar balogʻatga etgunga qadar bulla deb ataladigan bu oltin tumorlarni taqib yurishgan. Bullalar birinchi marta Gretsiyada yaratilgan va miloddan avvalgi 3-4-asrlarda Rimda ommalashgan.

Aksessuarlardan tashqari 
Zargarlik buyumlari toʻplamlari Rim egalari uchun katta boylik va kuch edi. Ushbu zargarlik buyumlaridan foydalanish nafaqat uni taqish balki maʼnaviy maqsadlarda ham keng tarqalgan. Yunon va Rim ibodatxonalarida oltin, kumush va bronza zargarlik buyumlari topilgan boʻlib, ular ibodat qiluvchilar boshqa narsalarni taklif qilganidek, maʼbadning xudosi yoki maʼbudasiga oʻzlarining zargarlik buyumlarini taklif qilishlari mumkinligini tasdiqlaydi. Yunonistonning Tarentum, Sirakuza va Kapua shaharlari talon-toroj qilingandan soʻng, Rimliklarga erkaklar va ayollar uchun dafn marosimlarida oltin gulchambar yoki diademlardan foydalanish tobora ommalashib bormoqda. Bu gulchambarlar nozik oltin barglar va gullardan yasalgan.

Manbalar 

Zargarlik
Rim hunarmandchiligi