MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Shamsulmulk

Shamsulmulk, Malik Shamsulmulk (Nasr) ibn Ibrohim Tamgʻachxon (1020 — 1080, Buxoro) — Qoraxoniylar hukmdori (1068—80).

Gʻarbiy qoraxoniylar xoqonligi asoschisi Ibrohim ibn Nasrning oʻgʻli. Saljukiylar sultoni Alp Arslonning bevaqt oʻlimidan keyin Sh.Termiz va Balxni qisqa muddat ishgʻol qilib turgan. Biroq tez orada Alp Arslonning vorisi Malikshoh bu shaharlarni oʻz davlatiga qayta qoʻshib olgan. Boshqa tarafdan Qodir Yusuf Tamgʻachxon va uning oʻgʻillari Sh.ka qarshi kurash olib borib, undan Sirdaryoning shimoli va Fargʻona vodiysini tortib olganlar. Sh. Movarounnahr, xususan, Buxoroda katta qurilishlar olib borgan. 

"Buxoro tarixi" asarida keltirilishicha, Buxoro sh. va uning atroflarida qurilgan koʻplab meʼmoriy obidalar Sh. nomi bilan bogʻliqdir. U Buxorodagi Jome masjidini taʼmirlab, qayta qurgan (1069). Karmana yaqinidagi Choʻli Malikda hashamatli karvonsaroy va rabot (qarang Raboti Malik) va Hazora qishlogʻida Deggaroniy masjidini ham Sh. qurdirgan.

Adabiyotlar 
Narshaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966.

 

G`arbiy kag`onligi hukmdorlari
Yoʻldosh Shamsharov

Yoʻldosh Shamsharov (1907 Chust tumani Olmos qishlogʻi — 1987, Toshkent) — yozuvchi, tarjimon. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1970). Fargʻona ped. intini tugatgan (1933). "Yosh leninchi" gazetada masʼul kotib (1933—34), "Lenin uchquni" gazetada muharrir (1934—37), "Kizil Uzbekistan" gazetada masʼul kotib, boʻlim mudiri (1938—41; 1955— 62), Oʻzbekiston KP MK matbuot sektori mudiri (1941—44), Oʻzbekiston davlat nashriyoti direktori (1944—47), "Sharq yulduzi" (1963—64), "Guliston" (1964—69) jur.larida muharrir. "Paxtaqaynar" (1959), "Qahramonlik yoʻli" (1960), "Gʻurumsaroyliklar" (1962), "Oshiqlar" (1969), "Inson qalbi" (1969) ocherklar toʻplamlari, "Chiroq" (1971) romani, "Hayot taqozosi" (1974), "Navbahor qissasi" (1975), "Ishq oʻti" (1978) kitoblari muallifi. I. S.Turgenevning qator qissa va romanlarini, D.Defoning "Robinzon Kruzo" va boshqa mashhur yozuvchilarning asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
1907-yilda tugʻilganlar
1987-yilda vafot etganlar
Shamshir

Shamshir (fors.) — qurol turi (qarang Qilich).

    

Forscha soʻzlar va iboralar
Shan tili

Shan tili — tay tillaridfn biri; Myanmaning shim.sharqidagi Shan milliy viloyatida, XXRning Yunnan viloyatida, shuningdek, Tailand va Laosda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 3 mln. kishidan ortiq (Myanmaning oʻzida 3 mln. kishiga yaqin). Shan tilining 3 lahjasi bor: taylong — Shan viloyatidagi koʻpchilik shanlar soʻzlashadigan lahja; tayne (tayle) — XXRdagi koʻpchilik shanlar soʻzlashadigan lahja; taymau — Iravadi daryosi vodiysida Bamo tumanidagi shanlar soʻzlashadigan lahja. Lahjalar oʻzaro fonetik va leksik jihatdan farqlanadi. Shan tili — urugqabilalar ichidagi kundalik soʻzlashuv tili boʻlib, u Shan viloyatidagina muhim kommunikativ ahamiyatga ega: bu yerda Shan tilida vaqtli matbuot va badiiy adabiyot nashr etiladi. Yozuvi harfboʻgʻinli boʻlib, taxminan 11 —12-asrlarda yaratilgan va 2 koʻrinishga ega: taylong lahjasida qoʻllanadigan va harfbelgilari dumaloq shaklda boʻlgan koʻrinishi pali yozuvi dan; boshqa lahjalarda qoʻllanadigan, harfbelgilari burchakli (qirrali) boʻlgan koʻrinishi devanagariaan kelib chiqqan. Eng qad., asosan, diniy mazmundagi yodgorliklari 18-asrga mansub.

Tillar
Shan togʻligi

Shan togʻligi - Myanmaning sharqiy qismidagi togʻlik, shuningdek, Xitoy, Laos va Tailand hududida ham davom etadi. Maydoni 150 ming km².

Gneys, kristalli slanets va ohaktoshlardan tuzilgan. Karst rivojlangan. Gʻarbiy qismi oʻrtacha bal. 900 m boʻlgan oʻrqirli tekislik, alohida yassi yuzali tepaliklar xam uchraydi. Sharqiy kismi, asosan, Saluin va Mekong daryolarining chukur daralari bilan oʻyilgan togʻ tizmalaridan iborat, oʻrtacha bal. 2500– 2600 m. Polimetall rudalar, qimmatbaho toshlar konlari topilgan. Iqlimi subekvatorial, mussonli, yanvarning oʻrtacha temperaturasi 18—24°, iyulniki 30° gacha. Yillik yogʻin 1300–1700 mm, asosan, yoz oylarida yogʻadi. Gidroenergiya resurslariga boy. Koʻl koʻp. Doim yashil va barg toʻkuvchi oʻrmonlar balandlik ortgan sari igna bargli oʻrmonlar bilan almashinadi. Qurgʻoqchil hududlarda savanna oʻsimliklari oʻsadi.

    

Togʻlar
Shanidar

Shanidar — tosh davriga oid gʻor. Iroqning shim.dagi Zagros togʻlarida joylashgan. Amerikalik arxeolog R.Soletskiy tomonidan tadqiq etilgan (1951—65). 5 ta madaniy qatlamdan iborat. Gʻorning yuqori qatlamida hozirgi va antik davrga oid ashyolar topilgan. shahrining eng quyi qatlamidan miloddan 44—48ming yil avvalgi, muyetʼye davriga oid tosh qurollar va 9 ta neandertal odamlarining skeleti chiqqan. Bulardan pastrokda topilgan goʻdak skeleti ulardan ham qadimiyroq — 60 ming yilga teng. Sh. goriga dastlab muyetʼye odamlari taxminan 100 ming yil avval kelib joylasha boshlagan.

Gʻorlar
Arxeologiya
Iroq tarixi
Erbil muhofazoti
Shannon (daryo)

Shannon — Irlandiyadagi eng katta dare. Uzunligi 368 km, havzasining maydoni 15,7 ming km². Qator joylashgan koʻllar orqali Markaziy tekislikdan oqadi, etuariy hosil qilib Atlantika okeaniga quyiladi. Yomgʻir suvidan toʻyinadi. Kuz va qish oylarida sersuv, yezda suvi kamayadi. Oʻrtacha suv sarfi 200 m³/sek. LoxAllen koʻlidan boshlab kema qatnaydi. Ikkita kanal orqali Dublin bilan bogʻlangan. Quyilish yerida Limerik dengiz porti joylashgan.

Manbalar 

Alfavit boʻyicha daryolar
Irlandiyadagi daryolar
Shantar orollari

Shantar orollari - Oxota dengizining gʻarbiy qismidagi 15 oroddan iborat arxipelag. RF Xabarovsk oʻlkasida. Umumiy maydoni 2500 km². Eng yirik orollari Katta Shantar, Feklistov, Kichik Shantar, Belichiy. Yer yuzasi kirlardan iborat. Eng baland joyi 701 m. Kishi sovuq, yozi iliq. Aralash oʻrmonlar (oqqaragʻay, dauriya tilogʻochi, ayan qaragʻayi) bilan qoplangan, qirlarning yuqori qismlari oʻtloq. Orollar atrofidagi suvda baliq ovlanadi. Orollarda teztez tuman tushadi, atrofida suv koʻtarilishi va pasayishi kuchli.

 

Arxipelaglar
Rossiya geografiyasi
Shandun

Shandun (山东) — Xitoyning sharqiy qismidagi provinsiya. Shandun orol va qisman Buyuk Xitoy tekisligida, Xuanxe daryosining quyi qismida joylashgan. Sariq dengiz va uning Boxayvan qoʻltigʻi suvlari urab turadi. Maydoni 153 ming km². Aholisi 88,4 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Szinan sh. Iklimi moʻʼtadil, mussonli iqlim. Daryo koʻp, asosiy daryolari — Xuanxe, Veyxe. Koʻllardan Dunpinxu va Dushanxu Buyuk kanal bilan bogʻlangan. Shandun — mamlakatning iqtisodiy jihatdan rivojlangan, muqim industrial rayoni. Konchilik rivojlangan: toshkoʻmir, neft, temir rudasi, boksit, grafit, tuz qazib olinadi. Neftni qayta ishlash — yetakchi sanoat tarmogʻi. Szinan va Sindao sh. larida yirik kora metallurgiya zdlari, Sindaoda alyuminiy zdi bor. Mashinasozlik koʻp tarmokli: elektr jihozlari, vagonlar, toʻqimachilik va qishloq xoʻjaligi mashinalari ishlab chiqarish, kemasozlik va boshqa rivojlangan. Kime, qogʻozsellyuloza, ip gazlama, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud.

Shandun — mamlakatning muhim qishloq xoʻjaligi rayoni. Asosiy ekini — bugdoy, shuningdek, dukkaklilar, tariq, sholi, gaolyan, makkajoʻxori, batat, texnika ekinlaridan paxta, yer yongʻoq, tamaki, kanop ekiladi. Mevali bogʻ va tokzorlar bor. Chorvachilikda qoramol, choʻchqa, eshak, qoʻy va echki, yilqi boqiladi. Parrandachilik rivojlangan. Dengizdan baliq va dengiz hayvonlari ovlanadi. Xuanxe, Syaotsinxe daryolarida, Buyuk kanalda kema qatnaydi. Yirik portlari: Sindao, Yantay, Veyxay, Lunkou va Shidao. Sindao dengiz kurorti bor.

Shandun hududida Lunshan neolit davri madaniyati buyumlari topilgan. Mil. av. 8—3-asrlarda hudud Si va Lu podshohliklari tarkibida boʻlgan. Sh. — xitoylik faylasuflar Konfutsiy va Menszining vatani. 17-asrning oʻrtalaridan Xitoyning Sh. provinsiyasi.

Shandun
Shansi

Shansi (山西) — Xitoydagi provinsiya. Xuanxe daryosi oʻrta oqimi havzasida. Maydoni 157 ming km². Aholisi 31,7 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Tayyuan shahari. Shansi hududi Shansi platosi va Lyossli platoning sharqiy qismida joylashgan. Iqlimi moʻʼtadil, mussonli, oʻrtacha temperatura yanvarda —16° dan (shimolda) —2° gacha (janubda), iyulda 20—25°. Yillik yogʻin 400–500 mm. Gʻarb va shim.garbida chala choʻl oʻsimliklari oʻsadi, sharqidagi balandlik mintaqalarida aralash va keng bargli oʻrmonlar saqlangan.

Shansi — Xitoyning sanoati rivojlangan provinsiyalaridan. Kumir, metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, toʻqimachilik, oziqovqat sanoatlari rivojlangan. Asosiy sanoat markazlari — Tayyuan, Datun va Yansyuan sh.lari. Hunarmandchilikda metall va chinni buyumlar yasaladi, ipak matolar, gilam toʻqiladi. Tayyuan, Datunda qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Sh. — Xitoyning qad. dehqonchilik rni. Sugʻorib dehqonchilik qilinadi. Asosiy ekini — donli ekinlar (bugʻdoy, gaolyan, makkajoʻxori, suli va boshqalar). Texnika ekinlaridan paxta va zigʻir, kunjut, yer yongʻoq, qand lavlagi ekiladi. Chorvachilikda koramol, eshak va qoʻy boqiladi.

Shansi hududida Yanshao madaniyati qoldiklari topilgan. Mil. av. 7—5-asrlarda Szin podsholigi, mil. av. 5—3-asrlarda Chjao va boshqa bir qancha podshohliklar tarkibida boʻlgan. 14-asrdan boshlab hozirgi nomda, 17-asrdan Xitoyning Sh. provinsiyasi.

 

Shansi
Shanyuy

Shanyuy — qad. turkiylarda "imperator" maʼnosida qoʻllanilgan unvonning xitoy manbalaridagi shakli. Hun imperiyasi (mil. av. 3-asr) hukmdorlarining bosh unvoni boʻlib, mil. 6-asrgacha mavjud boʻlgan bir qancha turkiy davlatlarda ishlatilgan. Xanshu ("Xan sulolasi tarixi") yilnomasida xun hukmdorlari ularning tilida "Tengli kutu shanyuy" deb atalishi va tengli soʻzining hun tilida "tangri, osmon", kutu "oʻgʻil", Sh. esa "keng va buyuk" maʼnosini bildirishi qayd etiladi. Bir qator tadqiqotchilarga koʻra, mazkur jumladagi ikkinchi soʻz kutu "qut, baxt" soʻzlari bilan aloqador boʻlib, "tangri quti" iborasi "xudo baxt ato etgan" maʼnosida ekanligini taʼkidlashadi. Shuningdek, Sh. soʻziniturkiy dabgʻu(yabgʻu) unvoni bilan alokador xisoblashadi.

Adabiyot 
 Bichurin N.Ya., Sobraniye svedeniy o narodax, obitavshix v Sredney Azii v drevniye vremena, t. 1—3, M.—L., 1950—53.
Vladimir Shapiro

Vladimir Mixaylovich Shapiro (1948-yil 25-fevralda Toshkentda tavallud topgan) — rejissyor, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat arbobi, O‘zbekiston akademik rus drama teatrning sobiq badiiy rahbari, Oʻzbekiston sanʼat arbobi(2000). Birlashgan Millatlar Tashkiloti huzuridagi Xalqaro Qirollik Badiiy Akademiyasi akademigi(2006).

Taʼlimi 

1971-yilda Toshkent teatr va rassomchilik sanʼati institutini, 1974-yildan 1979-yilgacha esa Leningrad teatr, musiqa va kinematografiya institutini tamomlagan.

Faoliyati 

Ijodiy faoliyatini 1965-yilda Toshkentdagi Maksim Gorkiy nomidagi rus akademik drama teatrida aktyorlikdan boshlagan. 1984—1990-yillarda Sankt-Peterburgda N. P. Akimov nomidagi akademik komediya teatrida rejissyor boʻlib ish yuritgan. 1988—1989-yillar oraligʻida Maksim Gorkiy nomidagi Toshkent rus akademik drama teatrida bir qancha spektakllarni yaratdi. 1990–yilda ushbu teatrda badiiy rahbar, 1991–yildan esa teatr direktori lavozimida faoliyat yurita boshlagan. Shapiro „Bir yildan soʻng oʻsha kun“ (B. Sleyd), „Telba hayot“ (S. Zlotnikov), „Grafinya Yuliya“ (A. Strinberg), „Hamma narsa bogʻda“ (E.Olbi), „Buyuk afsungarlik“ (E. De Filippo), „Shapaloq yeydigan kishi“ (L. Andreyev), „Kal xonanda“ (E. Ionesko), „Jorj Danden“ (J. Molyer), „Mexmonxona bekasi“ (K. Goldoni), „Har toʻkisda bir ayb“ (A. Ostrovskiy), „Zoyaning uyi“ (M. Bulgakov) va boshqa asarlarni saxnalashtirgan.

Manbalar
Shar

Shar () — fazodagi berilgan nuqta (markaz)dan muayyan uzoklikda joylashgan nuqtalarning geometrik oʻrni; yarim doirani diametri atrofida aylantirishdan hosil boʻlgan geometrik jism.

Yana qarang 

 Geometriya
 Sfera

Geometriya
Sharafa

Sharafa — muqarnas turi; muqarnas mujassamoti (ravoqli kosachalar qatorlari)ning gorizontal yoʻnalishda chapu rost takrorlanishidan hosil boʻladi. Sh. kosachalar qatori oʻzgarmasligi bilan boshqa muqarnas turlaridan farq qiladi. Meʼmorlikda binolarning devor bilan shifti oraligʻi, taxmon, mehrob, minoralarning tepa qismini bezashda qoʻllanadi. Sh. ganch, marmar (qozirda gips, beton va boshqalar)dan ishlanadi. Sh. mujassamoti akta yordamida toʻgʻridantoʻgʻri devorga tushirib oʻyiladi, quyma usulida tayyorlangan Sh. boʻlaklari esa bezatiladigan sathga yopishtirib hosil qilinadi. Sh. Sharq (Oʻrta Osiyo, ayniqsa, temuriylar davri) meʼmorligida yuksak taraqqiy etgan. 20-asr oʻrtalaridan Oʻzbekiston meʼmorligida Sh. qaytadan keng qoʻllana boshlandi (Us t a Shirin Murodov, Sh.Gʻafurov, Q.Jalilov va boshqalar).

Arxitektura
Olim Sharafiddinov

Olim Sharafiddinov (taxallusi Ayn) (1903, Toshkent — 1943, Belarus SSR) — adabiyotshunos. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ning muxbir aʼzosi (1943), Ikkinchi jahon urushi ishtirokchisi (1941—43; urushda halok boʻlgan). Eski maktabda arab, fors tillarini, mumtoz adabiyotni oʻrgangan. Toshkentdagi Erlar bilim yurtida oʻqigan (191820), Boku oliy ped. intinitugatgan (1925). Turk olami tarixi, falsafasi, adabiyotini, shuningdek, xorijiy va antik adabiyotni chuqur oʻzlashtirgan. Bokudan qaytgach, Erlar bilim yurtida, xotinqizlar ped. bilim yurtida, Taʼlimtarbiya texnikumida, yozgi oʻqituvchilar tayyorlash kurslarida (1925 — 30) adabiyotdan dare bergan. Samarqanddagi Oʻzbekiston pedagogika akademiyasi (1930—32), Toshkentdagi madaniy qurilish (1932—33), Til va adabiyot (1937) intlarida, Navoiy yubileyini oʻtkazish qoʻmitasida (1938—41) ilmiy xodim, sektor mudiri, Oʻrta Osiyo untida (1933 — 35), Toshkent ped. intida (1935—38) dotsent, kafedra mudiri. shahrining adabiy tanqid sohasidagi, xususan, Choʻlpon va Abdulla Qodiriy ijodlariga bagʻishlangan dastlabki maqolalari 20-asrning 20y.larida eʼlon qilingan. U, shuningdek, Hamza, S.Ayniy, Uygʻun, A.Lohutiy va boshqa ijodi haqida ham bir qancha maqolalar yozgan, oʻrta maktablarning 5, 6, 7, 9sinflari uchun adabiyotdan darelik, xrestomatiya va dasturlar tuzgan. Uning 7sinf uchun yozgan "Adabiyot. 19—20ayerlar" darsligi bir necha bor nashr etilgan. Sh. ilmiy ijodining asosini Alisher Navoiy ijodining turli qirralariga bagʻishlangan oʻnlab maqolalari va "Alisher Navoiyning hayoti va ijodi" (1939, 1967, 1971, 1978) monografiyasi tashkil etadi. Sh. ning mazkur kitobi kariyb 25 yil davomida Navoiy ijodi haqidagi eng ishonchli manba hisoblanib keldi. Unda Sh. Navoiy dostonlarining Nizomiy, Dehlaviy, Jomiy asarlaridan farkli, yorqin jihatlarini aniklab, Navoiyning daho sanʼatkor ekanligiga boʻlgan ishonchni oʻquvchiga singdira olgan.

Manbalar 
 Tanlangan asarlar, T., 1978.

Abdugʻafur Rasulov.

    

Adabiyotshunoslar
Oqilxon Sharafiddinov

Oqilxon Sharafiddinov (1898.7.3 Toshkent 1981.31.3) – oʻzbek pedagogi. Mehnat Qahramoni (1968). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi (1936). Dastlab Toshkentdagi eski maktablardan birida, keyinchalik Xoja Axror madrasasida tahsil koʻrgan.

1917-yilga qadar yangi usul maktablarida, 1918-yildan Toshkent uyezdining Toʻytepa qishlogʻida maktab ochib muallimlik qilgan. 1921-yildan Toshkentdagi 19 maktabda, 1924-yildan 1970-yilgacha 14-maktabda boshlangʻich sinflarga dars bergan. Oqilxon Sharafiddinov yaratgan "Alifbe" kitobi (1938) oʻzbek maktablarining 1-sinfi uchun uzoq vaqt asosiy darslik boʻlib keldi. 1968-yili Q. Abdullayeva bilan hamkorlikda yangi "Alifbe" darsligini tuzdi. Keyingi yillarda oʻzgartishlar kiritilib, qayta-qayta nashr etildi. "Bilim va maktab", "Mehnat bolalari", "Kattalar alifbesi", "Chiroyli yozuv", "Oʻqish kitobi" kabi darslik, oʻquv qoʻllanmalari muallifi. Toshkent shahridagi 129-maktab Oqilxon Sharafiddinov nomiga qoʻyilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Sharafiddinov, Oqilxon Eng faxrli kasb // „Sovet Oʻzbekistoni“. 1969. 5 okt.
 Akbariy, Sulton. Tazim: Sotsialistik mehnat qahramoni Oqilxon Sharofiddinov 80 yoshda. // „Sovet Oʻzbekistoni“. 1977. 28 dek.

Havolalar  
 Oqilxon Sharafiddinovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi

 

Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1898-yilda tugʻilganlar
1981-yilda vafot etganlar
Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Xoja Ahror Valiy madrasasida tahsil olganlar
Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Sharofiddin Ali Yazdiy

Sharofiddin Ali Yazdiy (; tugʻ. Yazd, Eron – 1454, Yazd, Eron) — temuriylar davri mashhur tarixnavisi.

1414—35-yillar mobaynida Shohruxning oʻgʻli, Fors oʻlkasi hokimi Ibrohim Mirzo xizmatida boʻladi va uning topshirigʻi asosida mashhur "Zafarnoma" asarini yozadi. Ibrohim Mirzo vafotidan soʻng Sharofiddin Ali Yazdiy Sultoniya, Ray va Qum viloyatlari hokimi boʻlgan Shohruxning nabirasi Sultan Muhammad xizmatiga oʻtadi. 1445—46-yillar Muhammad Sultonning markaziy xukumatga qilgan isyoniga aralashib qolgan Sharofiddin Ali Yazdiy Ulugʻbekning oʻg'li Abdullatif tomonidan jazodan saqlab qolinadi va Hirotga yuboriladi. Kamoliddin Abdulvoseʼ an Nizomiyning "Maqomoti mavlaviy Jomiy" asarida keltirilishicha, Sharofiddin Ali Yazdiy Hirotga kelib, Jomiyning suhbatida bulgan. Shoxrux vafotidan soʻng (1447) oʻz vatani Taftga qaytib keladi va xonaqohga joylashib, umrining oxirigacha oʻsha yerda yashaydi,Navoiy "Majolis unnafois" asarida yozishicha, 6 yoshida "Shohrux Sulton buzugʻligʻida" (yaʼni Shohrux vafotidan soʻng mamlakatda yuz bergan nizolar chogʻida) katta jamoat bilan Xurosondan Iroqqa ketayotganda, Taftda Sharofiddin Ali Yazdiy yashagan xonaqohsa boʻlib, uni koʻrgan. Navoiy ushbu asarida Sharofiddin Ali Yazdiyning bilimdonligiga yuqori baxr berib: "Mavlononing sohib kamolligʻi olam axli qoshida musallamdur", deb yozgan. Shundan keyingi yillarda, yaʼni 1452-yilda tarixchi Abdurazzoq Samarqandiy ham Taftda Sharofiddin Ali Yazdiy bilan uchrashib suhbatlashgan. Moʻgʻuliston xoni Yunusxon yoshligida Shoxrux topshirigʻiga koʻra, uzoq yillar Sherozda Sharofiddin Ali Yazdiy tarbiyasida boʻlgan va sulton Abu Sayd uni olib kelib, Moʻgʻulistonga xon etib tayinlagan.

Sharofiddin Ali Yazdiy adabiyot va til uslubi, sheʼriyat nazariyasi, nujum ilmi, tarix, musika, tasavvufning nazariy masalalari boʻyicha bir nechta asarlar yozgan; "Sharaf" taxallusi bilan sheʼr bitgani ham maʼlum. Shuningdek, Sharofiddin Ali Yazdiyning "Hullali mutarraz dar muammo va lugʻaz" ("Muammo va topishmoklar borasida bezakli noma"); "Muntaxabi hulal" (mazkur asarning qisqartirilgan bayoni); "Mavotin yo manozir dar muammo" ("Muammo fanida joy va manzaralar"); "Qunh uzzod dar ilmi vaqfi aʼdod" ("Adadlar muvofiqligi ilmida haqiqat choʻqqisi"); "Alkitob fi ilm ilusturlobi" ("Us turlob ilmi boʻyicha kitob"); "Devon i Sharaf Yazdiy" ("Sharaf Yazdiyning devoni"); "Haqoyiq attahlil" ("Taxlil, yaʼni "Lo ilaha illallox."ning haqiqatlari"); "SharhiQasidai Burda" ("Qasidai Burda"ning sharhi); "Sharhi Asomoi Alloh" ("Alloh ismlari" sharhi); "Tuhfat ulfaqir va hadyat ulhaqir" ("Faqirning tuhfasiyu, haqirning hadyasi"); "Munshaot" (Xatlar toʻplami); Amir Temur tarixiga bagʻishlangan sheʼriy asarlari maʼlum.

Adabiyotlar

Havolalar
 Sharofiddin Ali Yazdiy Saviya.uz saytida 

Tarixchilar
Sharbat

Sharbat — yangi uzilgan va terilgan meva, rezavor mevalar hamda sabzavotlardan siqib olinadigan shirali suyuqlik, meva suvi. Sharbatdan vino, shinni, marmelad, patoka va boshqa shirinliklar ishlab chiqariladi. Qaynatib, konservalangan holda yoki bevosita isteʼmol qilish mumkin boʻlgan toʻyimli, shifobaxsh, parhez ichimlik hisoblanadi. Eng koʻp isteʼmol qilinadigani — uzum, olma, olcha, olxoʻri va pomidor sharbatlaridir. Uzum harbati tarkibida 15% quruq modda (shu jumladan, 13,2% uglevodlar), 3,5 mg% S vitamini, 0,12% karotin, shuningdek, V va R vitaminlari va kaliy tuzlari bor, nordonligi 0,2 %; pomidor sharbati tarkibida 3% uglevodlar, 0,8% oqsil, 15 mg% S vitamini, 0,5 mg% karotin, Vr V2, RR vitaminlari, mineral tuzlar bor.

Manbalar

Havolalar 

 . .

Ichimliklar
Mevali ichimliklar
Sharja

Sharja – BAAdagi shahar. Sharja amirligining poytaxti. Aholisi 320 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Fors koʻrfazi sohilidagi port, savdo markazi. Oltin va kumush buyumlar kandakorligi rivojlangan. Qirgʻoqqa yaqin suvlardan baliq ovlanadi.

Etimologiyasi 
Sharja nomidagi kelib chiqishi nomaʼlum, eng keng tarqalgan talqinga koʻra Sharja sharq () soʻzi bilan bogʻlanadi, chunki shahar Abu-Dabi va Dubaydan sharqda joylashgan va oʻz vaqtida eng sharqiy aholi punkti boʻlgan.

Biroq, boshqa talqinlar ismning joylashuviga qarab kelib chiqishini bahslashdi va uning oʻrniga shurūq () soʻziga ishora qilishni taklif qildilar. Boshqa nazariyalar bu nomni Islomgacha boʻlgan Abed Al Shareq deb nomlangan but bilan bogʻlaydi, keyinchalik bu Sharjaga aylangan. Bu soʻzning kelib chiqishi ham arab tilining andaluscha shevasida qoʻllanishi bilan bogʻliq boʻlib, bu soʻz qalʼaga nisbatan ishlatilgan.

Iqtisodiyoti

Sharja - Air Arabia kompaniyasining bosh qarorgohi bo'lib, Yaqin Sharqdagi birinchi arzon aviakompaniya Yaqin Sharq, Osiyo va Yevropaga parvoz qiladi. Uning shtab-kvartirasi Sharja xalqaro aeroporti mulkida, Sharja yuk tashish markazida joylashgan.

Sharja aeroporti xalqaro erkin zonasi, xalq orasida "SAIF zonasi" nomi bilan tanilgan, BAAdagi eng mashhur erkin savdo zonalaridan biridir. SAIF zonasida 6000 dan ortiq kompaniya ishlaydi. Sharjada biznes ochish narxi BAAning boshqa amirliklariga qaraganda kamroq va sanoatlashtirishga e'tibor so'nggi yillarda Sharjani savdo markaziga aylantirdi. SAIF zonasi oʻzining 100% xorijiy mulkka egaligi hamda daromad va korporativ soliqlardan ozod qilinganligi tufayli 90 dan ortiq mamlakatlardan investorlarni jalb qildi.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar  

Fors koʻrfazi
BAAning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
 
Arab madaniyati poytaxti
Shari (daryo)

Shari — Markaziy Afrikadagi dare. Uam va Gribingi daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Logone daryosi bilan yagona delta hosil qilib Chad kuliga quyiladi. Uzunligi 1450 km, havzasining maydoni 700 ming km². Yozgi seryomgʻir mavsumda, oʻrta va quyi oqimlarida esa kuz oylarida suvi koʻpayadi. Oʻrtacha suv sarfi 1230 m³/sek. Batangafo sh. gacha kema qatnaydi. Daryodan baliq ovlanadi. Sh. boʻyida  Chad poytaxti Njamena sh. joylashgan.

Manbalar 

Alfavit boʻyicha daryolar‎
Afrika
Kamerundagi daryolar
Chaddagi daryolar
Markaziy Afrika Respublikasidagi daryolar
Jumaniyoz Sharipov

Jumaniyoz Sharipov (1911.25.10, Xiva) — oʻzbek yozuvchisi, tarjimashunos olim.

Filologiya fanlari doktori (1968). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1971). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—43). Samarqanddagi pedakademiyani tugatgan (1932). Maorif xalq komissarligi metodika ilmiy kengashining masʼul rahbari (1932—34), Til va adabiyot instituti aspiranti (1935—37). Oʻquv pednashriyoti direktori (1937—40; 1949— 52), Oʻzbekiston KP MK madaniyat boʻlimi mudiri (1941—43; 1943—45), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvining masʼul kotibi (1945—49). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi nashriyotining direktori (1952—59), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida  katta ilmiy xodim (1959—70), sektor va boʻlim mudiri (1970—78), katta ilmiy xodim (1978—2002).

Ilk kitobi — ,,Yolqinli sheʼrlar" (1931). ,,Adabiyot darsligi" (1933), ,,Maksim Gorkiy" (1948) dostoni, ,,Saodat" (1958) qissasi nashr etilgan. ,,Xorazm" (1-kitob, 1960; 2-kitob, 1970; 3-kitob, 1974; 4-kitob, 1976) tetralogiyasida Asfandiyorxon hukmronligi (1910—1918-yillar) va fuqarolik urushi davrida xorazmliklarning og'ir hayoti, oʻlkada Sovet hokimiyatining oʻrnatilishi voqealari aks ettirilgan. ,,Oʻzbekistonda tarjima tarixidan" monografiyasida oʻzbek adabiyotida eng qadimgi davrlardan to XX asrga qadar yaratilgan tarjimalar oʻrganilgan. Jumaniyoz Sharipov tarjima tarixi va nazariyasi, tarjimonlar mahorati yuzasidan koʻplab risola va maqolalar eʼlon qilgan. Sh.Rustaveli, A.S.Pushkin, Maxtumquli, M.Gorkiy, S.Stalskiy, B.Kerboboyev va boshqalarning ayrim asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Asarlari:

 Badiiy tarjimaning baʼzi masalalari, T., 1957; 
 Oʻzbekistonda tarjima tarixidan, T., 1965; 
 Badiiy tarjimalar va mohir tarjimonlar, T., 1972; 
 Xorezm, 1—3 kn., M., 1968-76.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbek tarjimonlari
Adabiyotshunoslar