MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Prussiya litvaliklari

Prussiya litvaliklari (Letuvininki, , Kichik ) — 1945-yilgacha Sharqiy Prussiyaning shimoli va sharqida — Kichik Litvada (hozirda Rossiyaning Kaliningrad viloyatining sharqiy qismi va Litvaning Klaypeda viloyati) istiqomat qilgan litvaliklarning maxsus guruhi.

1871-yilda Germaniya birlashganidan keyin germanlashtirishning kuchayishi, assimilyatsiya qilish, mahalliy Litva taʼlimini soddalashtirish va XIX asr oxiri XX asr boshlarida Sharqiy Prussiyaning german tilida soʻzlashuvchi shaharlarida kichik litvaliklarning ozod qilinishi tufayli, Kichik litvaliklar soni tez kamayib borardi. 1890-yilgi german aholisini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, ularning soni 121 000 edi. Kichik litvaliklarning buzilgan huquqlarini tilshunos Georg Zauervayn faol himoya qildi.

Koʻpgina boshqa litvaliklardan, asosan katoliklardan farqli oʻlaroq, Kichik litvaliklar XVI asrdan beri asosan lyuteranlar boʻlgan. XX asrning boshlarida Kichik litvaliklarning bir qismi litvaliklarning qolgan qismiga (Katta Litva litvaliklari) qarshi chiqqan, ularni jemaytlar deb atashgan. Ular Litva tili uchun boshqa orfografiya va gotik shriftdan foydalanganlar, moddiy madaniyatda nemislarga yaqin boʻlib, faol german vatanparvarlari edilar.

1945-yilda Sharqiy Prussiyaning qolgan aholisi bilan birga ular Germaniyaning Sovet bosib olgan hududiga majburan deportatsiya qilingan, u yerda ular nemislar bilan sezilarli darajada assimilyatsiya boʻlgan, ularning baʼzilari Litvaning sobiq Klaypeda viloyatida istiqomat qilishadi.

Yana qarang 
 Prussiya latviyaliklar

Manbalar

Adabiyotlar 
 Прусские литовцы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Havolalar 
 Проблема появления литовцев в Восточной Пруссии
 Карта языков Восточной Пруссии в 1900 году большая  
 Christoph Kairies. Das Litauertum in Ostpreußen südlich des Memelstromes im jahre 1921 
 Online heritage book Memelland 
 
 Publications Funded by the Foundation of Lithuania Minor  
 Kleinlitauen  
 Bilingual Chantbook of 1667  
 Bilingual Bible of 1727  
Sharqiy Prussiya Tarixi
Balts
 Litvaliklar
Germaniya Xalqlari
 Litva Xalqlari
Arab tilining Oʻrta Osiyo lahjalari

Arab tilining Oʻrta Osiyo lahjalari, Oʻrta Osiyo arab tili ( — Afgʻoniston, Tojikiston va Oʻzbekistondagi kam sonli arablar orasida soʻzlashadigan arab tilining bir turi. Ular yoʻq boʻlib ketish arafasida. Oʻrta Osiyoning arab shevalari arab tilining boshqa maʼlum turlaridan juda farq qiladi va dialektlarning mustaqil guruhini tashkil qiladi .

Oʻrta Osiyo dialektlari Samarqand, Buxoro, Qashqadaryo, Surxondaryo (hozirgi Oʻzbekiston), Xatlon viloyati (hozirgi Tojikiston) va hozirgi Afgʻonistonning ayrim hududlarida yashagan Oʻrta Osiyo arablarining turli oʻtroq va koʻchmanchi jamoalari uchun til vazifasini oʻtagan. Oʻrta Osiyo shevasi Oʻrta Arabiston va Iroqning badaviy lahjalari bilan koʻp umumiyliklarga ega .

Birinchi arablar Oʻrta Osiyoda 8-asrda arablar istilolari davrida paydo boʻlgan. Bu hududda xalifa hokimiyati oʻrnatilib, bu yerlar aholisi islom dinini qabul qilgandan keyin arab tili adabiyot va fan tiliga aylandi. Markaziy Osiyo arablarining aksariyati alohida jamoalarda yashab, XX asrning 60-yillari oxirigacha mahalliy aholi bilan qorishib ketgan . Bu holat arab tilining 20-asrgacha saqlanib qolishiga imkon berdi.

19-asr oxirida koʻplab arab chorvadorlari Rossiya imperiyasi tasarrufiga oʻtib ketgan hozirgi Oʻzbekiston va Tojikiston hududini tark etib, Afgʻoniston shimoliga koʻchib oʻtgan. Bu arablar hozirda arab tilini bilmaydilar va dari yoki oʻzbek tillarida gaplashadilar. SSSR vujudga kelganidan soʻng Oʻzbekiston va Tojikistonning Oʻrta Osiyo arablari koʻchmanchi turmush tarzidan voz kechishga majbur boʻldilar, ular oʻzbeklar, tojiklar va turkmanlar bilan aralasha boshladilar. 1959-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Markaziy Osiyo arablarining atigi 34 foizi arab tilida soʻzlashgan, qolganlari oʻzbek yoki tojik tillarini oʻz ona tillari deb atagan. Hozirda Surxondaryo, Qashqadaryo va Buxoroning beshta qishlogʻida Markaziy Osiyo arab tilida soʻzlashadi. 1980-yillarda bu tilda soʻzlashuvchilar asosan keksalar ekanligi maʼlum boʻlgan . Oʻzbekistonda Markaziy Osiyo arab tilining ikki bir-biriga tushunarsiz Qashqadaryo va Buxoro shevalari mavjud.

Isaak Vinnikov uzoq yillar davomida SSSRdagi Oʻrta Osiyo arablarining madaniyati, tili va folklorini oʻrganadi. Uning "Buxoro arablarining tili va folklori " asari 25-64 yoshlardagi Joʻgʻariy va Arabxona qishloqlaridan arab xabarchilarining soʻzlaridan yozib olingan 67 ta matnni oʻz ichiga oladi .

Adabiyotlar 
 Sovet etnografiyasi. — Fanlar akademiyasi nashriyoti, 1972-yil Djarylgasinova R. Sh., Tolstova L. S. Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston milliy guruhlari oʻrtasidagi etnik jarayonlar. — Nauka, 1980. — 232 b. Vinnikov I. N. Buxoro arablarining tili va folklori. — M., 1969. — 359 b. Tsereteli GV Markaziy Osiyodagi arab shevalari // Sharqshunoslarning XXIII xalqaro kongressidagi Sovet delegatsiyasining maʼruzalari. Semitologiya boʻlimi. — M, 1954-yil. Tsereteli GV Markaziy Osiyodagi arab shevalari. — Tbilisi, 1956. — T. 1. Karmisheva B. X. Tojikiston va Oʻzbekistonning janubiy rayonlari etnik tarixi boʻyicha ocherklar. Etnografik maʼlumotlarga koʻra. — Nauka, 1976. — 321 b.

Manbalar 

Oʻzbekiston tillari
Psillar

Psillar () — Shimoliy Afrikadagi qadimgi xalq.

Tarixi 
Katta Sirt koʻrfaziga tutash hududda yashagan. Nomi mifologik qirol Psill nomidan olingan.

Ilon sehrgarlari sifatida tanilgan, ular zaharini oʻzlariga zararsiz soʻra olganlar. Kassiy Dionning soʻzlariga koʻra, Oktavian ilon chaqishi natijasida vafot etgan Kleopatrani psillar yordamida tiriltirishga harakat qilgan.

Afsonaga koʻra, psillar oʻzlarining bolalarini ham ilon chaqishi bilan sinab koʻrishgan, agar bola oʻlsa, ayol chet ellik bilan gunoh qilgan deb ishonilgan.

Gerodot maʼlumotiga koʻra uning davrida psillar allaqachon choʻl qumlarida butunlay yoʻq boʻlib ketgan, ularning yerlarida nasamonlar yashagan. Ammo bu xalqni keyinroq boshqa yozuvchilar ham tilga olishgan (Strabon 13, 588, 17, 838).

Adabiyotlar 
 «Неживой зверь». Опубл.: 1916. Источник: Тэффи Н. А. Собрание сочинений в пяти томах. Т. 2. — М.: Книжный клуб «Книговек», 2011.

Manbalar

Havolalar 
 Ливийцы 
 yunon mifologiyasidagi xalqlar
 qadimgi yunon mifologiyasida Afrika
Afrikaning yo'qolgan xalqlari
Fleskestay

Fleskestay (dat. flæskesteg), ['flɛːskə.stɐ̯j] — Daniyaning eng asosiy milliy taomlaridan biridir. Terisi shilinmagan choʻchqa goʻshtidan Daniyacha usulda dudlanib pishirilgan taom. Daniyada Nasroniy Mavlid kunining eng mashhur kechki ovqati. Yogʻ miqdori koʻp boʻlganligi sababli, daniyaliklar uni odatda sovuq mavsumda pishirishni xush koʻradi. Gʻsht yuzasidagi krakerlarga oʻxshaydigan qirsildoq terisi eng mazali tansiq taom (dat. svær) hisoblanadi.

Tarixi 
Daniyada asrlar davomida choʻchqa goʻshti eng xushxoʻr taom boʻlib kelgan. Biroq 1860-yillardagi sanoat inqilobidan soʻng, uy sharoitida oʻtin yoqiladigan pechkalardan foydalanila boshlangach, kolbasa va vetchinadan tashqari, qovurilgan choʻchqa goʻshti mashhur taomga aylandi. Goʻsht har doim qirsillab pishishi uchun terisi bilan pishirilgan.

Anʼanaviy retsept 
Ushbu bayramona taomni tayyorlash uchun choʻchqa boʻyni (dat. nakkekam), toʻshi (dat. svinekam) yoki qovurgʻalari (kotlet qismi) (dat. Ribbensteg) ishlatiladi. Fleskestayni qozonda, pechkada yoki panjarada (gril) pishirish mumkin. Fleskestay har doim qirsillashi uchun teri bilan pishiriladi. Bir boʻlak choʻchqa goʻshtining teri tomoni yuqoriga qarab qoʻyiladi. Avval terini goʻshtgacha orasini tor qilib chiziqcha shaklida kesishingiz kerak. Keyin unga tuz va qalampirni ishqalang. Kesilgan oraliqlarga odatda dafna barglari va taʼbga koʻra chinnigul urugʻi (qalampirmunchoq) qadaladi. Soʻngra goʻsht issiq duxovkada qovuriladi. Taomga qaynatilgan kartoshka yoki mayda karamellangan kartoshka qoʻshib tortiladi(dat. brunede kartofler). Buning uchun shakar tovada yuqori olovda bir parcha sariyogʻ qoʻshib eritib olinadi. Taom tarkibiga, odatda, sariyogʻ va sirka bilan qovurilgan qizil karam ham kiradi (dat. rødkål). Koʻpincha karamga mayda kesilgan olma va qizil qoragʻat sharbati qoʻshiladi. Aksar daniyaliklar fikricha, taomning anʼanaviy retsepti Kristin Mari Jensen tomonidan 1901-yildagi oshxona kitobida yozilgan.

Buterbrodlar 
Fleskestay qizil karam bilan birga (dat. Flæskesteg med rødkål) javdar noni orasiga qoʻshib tayyorlangan sovuq taom sifatida ham tayyorlanadi. Daniyada Smørrebrød nomi bilan maʼlum boʻlgan sendvich albatta qirsillagan boʻlishi keraq. Sendvich orasiga qorali, apelsin boʻlagi va tuzlangan bodring tilimlari qoʻshilishi mumkin. Toʻgʻralgan fleskestay qoʻshilgan bulochka yoki gamburgerlarni koʻplab barlar, koʻchalardagi doʻkonlarda sotib olish mumkin. Shuningdek, supermarketlarda muzlatilgan yarim tayyor mahsulot shaklida ham uchratasiz.

Yana qarang 

 Chicharron

Manbalar 

Alifbo boʻyicha taomlar
Daniya oshxonasi
Ramil Islomov

Ramil Raisovich Islomov (1973-yil 21-avgustda tugʻilgan) — oʻzbek va rossiyalik erkin kurashchi, jahon chempionati sovrindori, Osiyo chempioni sanaladi.

Tarjimai hol 

Ramil 1973-yilda Toshkent shahrida dunyoga keladi. U 1995-yilda Osiyo chempioni boʻldi. 1996-yilda Atlantada oʻtgan oʻyinlarda ishtirok etgan, lekin vaziyat u oʻylagandek boʻlib chiqmay 5-oʻrinni egallaydi. Ramil 1997-yilda jahon chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi.

Kurashchi 1998-yilda Osiyo oʻyinlarining kumush medalini qoʻlga kiritdi. Oʻziga ishongan Islomov 1999-yilda Osiyo chempionatining kumush medali va jahon chempionatining bronza medali sovrindori boʻldi. Ramil 2000-yilda Osiyo chempioni boʻlishga erishdi, biroq Sidney Olimpiadasida jarohati butkul bitmagani sababli 17-oʻringa tushib ketadi. 

Ramil Ismoilov 2003-yilda Rossiyaga koʻchib oʻtdi va "MHSK"ga aʻzo boʻldi, shu yilning oʻzida Yevropa chempionatida 5-oʻrinni egalladi.

Hozirgi kunda erkin kurash boʻyicha Rossiya ayollar terma jamoasi bosh murabbiyi.

Mukofot va unvonlar

• 1996-yilda “Shuhrat” medali

• 2000-yilda Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi

Havolalar
  Ramil Islomov

Manbalar

Oʻzbekiston kurashchilari
Onuris

Onuris (Misr: Anhar, Anhar, Anharet, Anhur; boshqa-Grech. Ὄνουρις)  — ov va urushning qadimgi misrlik neteri (ilohiy tamoyil). U Apopga qarshi kurashda Raga yordam beradi, togʻ esa setga qarshi kurashda yordam beradi. Qadimgi Yunon Ὄνουρις, soʻzma-soʻz „eshak quyruq“, oʻsimlik malvovnik degan maʼnoni anglatadi.

Onuris qadimgi yunoncha Iapetus  Titanidlar otasi, Atlantis, Menoit, Prometey va Epimeteyga  toʻgʻri keladi. Gretsiyada uni Aresga ham oʻxshatisharedi.

Onuris xudosining tantanali epitheti"Uzoqdan olib keladigan kishi" dir. Onuris Nubiya choʻlidan oko ra-Tefnutni Arslon shaklida qaytayotgan  Shuga oxshar edi. Menhit maʼbudasi bilan birgalikda hurmat qilinadi. Tunik kiygan oʻsmir sifatida tasvirlangan, uning oʻng qoʻli doimo yuqoriga koʻtarilgan.

Manbalar 

Misr xudolari
Alfavit tartibida qagramonlar
Mifologik qahramonlar alifbo tartibida
Qadimgi Misr xudolari
Nubiya xudolari alifbo tartibida
Ov xudolari
Alfavit tartibida xudolari
Urush xudolari
Hasan Hüseyin Korkmazgil

Hasan Hüseyin Korkmazgil (1927—1984-yil 26-fevral) — turk shoiri, sotsialistik-realistik sheʼriyatning yetakchi namoyandalaridan biri sifatida sermahsul ijod qilib kelgan adib.

Hayoti 
1927-yilda Sivasning Gurun tumanida tugʻilgan. 1948-yil Hasan Hüseyin Adanadagi oʻgʻil bolalar litseyini, undan keyin 1950-yili Anqaradagi Gazi taʼlim institutini tamomladi. Hasan Hüseyin Korkmazgil dastlabki faoliyatini Goʻksun shahridagi maktabda dars berishdan boshlaydi. Siyosiy qarashlari sababli oʻqituvchilikdan haydaladi, hibsga olinadi va siyosiy harakat ishtirokchisi sifatida ayblanib sudlanadi. 1955—1960-yillarda Gurun va Sivasda kotiblik qilgan. Bundan tashqari rassom va qurilishda ishchi boʻlgan.

1960-yil biroz muddat Istanbulda yashaydi, keyin esa Anqaraga koʻchib oʻtadi. „Akis“ jurnalida ishladi. U bir muddat (1968—1970) „Forum“ jurnalining badiiy sahifalariga muharrirlik ham qiladi. "Qizil irmoq" nomli kitobi uchun kommunistik targʻibot olib borganlikda ayblanadi va unga qarshi jinoiy ish ochiladi. Hasan Hüseyin 3 yilga ozodlikdan mahrum qilinadi. Lekin, biroz muddatdan keyin oqlanadi.

Hasan Husayn o‘rta maktabda oʻqib yurgan kezlardayoq ilk sheʼrlarini yoza boshlagan. Uning dastlabki sheʼri 1959-yilda „Dost“ nomli jurnalda chop etiladi. Bu yillarda uning hajviy hikoyalari ham nashrdan chiqadi. Kavel (Ish tashlash, 1963) nomli kitobi bilan 1964-yilda Yeditepe sheʼriyat mukofotini, 1970-yil „Kızılkuğu“ nomli asari bilan TRT telekanalining „sanʼat muvaffaqiyati“ mukofotini (1971), 1981 yil Oʻmer Faruk sheʼr mukofoti va „Filizkıran Fırtınası“ asari orqali Nevzat Ustun sheʼr mukofotini (1981) qoʻlga kiritgan.

Shoirning 1983-yilda miyasiga qon quyilishi oqibatida bir yil davomida ogʻir ahvolda yashab yurgan. 1984-yil 26-fevralda esa oʻz uyida vafot etgan. Maltepe masjidida oʻqilgan janoza namozidan keyin Karşıyaka qabristoniga dafn qilingan.

Hasan Hüseyin Korkmazgilning rafiqasi Azime Korkmazgildan „Bir Oğlum Olacak Adı Temmuz“ sheʼrida tilga olingan Temmuz Korkmazgil (1965) ismli bir o‘g‘li bor. U ham ijod qilib keladi.

Asarlari 
(Hozircha biror asari oʻzbekchaga tarjima qilingani yoʻq)

Sheʼrlari 

 Kavel (1963)
 Temmuz Bildirisi (1965)
 Kızılırmak (1966)
 Kızılkuğu (1971)
 Ağlasun Ayşafağı (1972)
 Oğlak (1972)
 Acıyı Bal Eyledik (1973)
 Kelepçemin Karasında Bir Ak Güvercin (1974)
 Koçero Vatan Şiiri (1976)
 Haziranʼda Ölmek Zor (1977)
 Filizkıran Fırtınası (1981)
 Acılara Tutunmak (1981)
 Işıklarla Oynamayın (1982)
 Tohumlar Tuz İçinde (1988)
 Kandan Kına Yakılmaz (1989)

Hajviy hikoyalari 
Adib hazil jurnallarida Hüseyin Korkmazgil nomi bilan yoki oddiygina Korkmazgil familiyasi bilan chop etilgan baʼzi yumor hikoyalarini uchta kitobga jamlagan.

 Öhhöööö! (1964)
 Made in Türkey (1970)
 Bıyıklar Konuşuyor (1971)

Sarguzasht 

 Bağdat Basra Yollarında (1974)

Bolalar uchun kitoblar 

 Eşeğin Gözyaşları
 Aşıcı Baba
 Ormanın Öcü
 Ressamın Bıldırcınları
 Becerikli Çocuğun Düşleri

Manbalar

Havolalar 
 

1984-yilda vafot etganlar
1927-yilda tugʻilganlar
Pitis

Pitis (dr. Nitus) — yunon mifologiyasida Pan xudosining sevgisini rad etib, qaragʻay daraxtiga aylangan pokiza togʻ nimfasi (oreada).

Tasviriy sanʼatda 

Afsonaning birinchi versiyasiga koʻra,  shimoliy shamol xudosi Borey oshiq boʻlgan Pitis nay tovushlarini eshitgan. Unda echki tuyoqli xudo Pan oʻynagan. Musiqadan hayratga tushgan Pitis Panning oldiga kelib, u bilan gaplashdi. Sevganini oʻzga xudoning oʻyiniga qiziqishini  koʻrib, Borey rashkdan alangalanib, katta kuch bilan puflay boshladi, shu tufayli badbaxt nimfa oyogʻida turolmay, tubsizlikka tushib, vafot etdi. Pitisning qaygʻuli taqdiri koʻplab xudolarga taʼsir qildi.Gaia nimfaga hamdard boʻlib, uni qaragʻay daraxtiga aylantirishga qaror qildi. Pan esa, uning xotirasiga, bagʻishlab boshiga qaragʻay novdalaridan gulchambar kiyishni boshladi.

Afsonaning yana bir versiyasida Pan Pitisni taʼqib qilib, unga zoʻravonlik qilgan. Nimfa uning sevgisini rad etdi, shuning uchun Pan uni gʻazadan uni oʻldirdi. Soʻngra syujet birinchi versiyaga oʻxshash stsenariy boʻyicha rivojlanadi: Pitis archa  (yoki qaragʻay) ga aylandi va Pan nimfa xotirasiga uning shoxlaridan bosh kiyim yasadi. Bularning barchasi Panning yana bir afsonasini aks ettiradi: xuddi Pitis kabi, echki tuyoqli xudo yana bir nimfni — Siringni taʼqib qilib, u Pandan qochib, botqoq qamishiga aylandi; keyinchalik bu qamishdan Pan Bokira Siringa nomini olgan kop qamishli nay yasaydi.

Pitisning hikoyasi kamida uchta qadimgi yunon shoirlari tomonidan toʻplangan: Nonnom Panopolitanski („Dionisus“, II, 108), Long („Dafnis va Hloya“, II, 7 va 39) va Lukian („oʻliklarning dialoglari“, 22, 4.

Tasviriy sanʼatda 
Syujet sahnalari baʼzi rasmlarda tasvirlangan: III-asrga oid Rim mozaykasida (Neapol Milliy arxeologiya muzeyida saqlangan) va Edvard Kalvertning 1850-yillarda yozilgan moyli rasmida (Britaniya muzeyida joylashgan). Shunga oʻxshash syujetda — Pan va Siring haqida (Nikolas Pussin, Jeykob Jordans, Fransua Baucher, Uilyam Bugero, Annibale Karrakchi, Arnold Beklin, Lorens Alma-Tadema, Maksfild Parrish va boshqalar) koʻproq sanʼat asarlari yaratilgan.

Manbalar

Havolalar 
 Питис // Мифологическая энциклопедия.
 Pitys // Википедия.
 Кондрашов А. П. Легенды и мифы Древней Греции и Рима. — : 2005
Oreadalar
Achirpin

Achirpin, acharpin (aHarpyn) — abxaz xalqining uzunligi 70-80 sm keladigan, nay (fleyta)ga oʻxshash, togʻda oʻsuvchi oʻsimlikdan yasaladigan, havo bilan chalinadigan cholgʻu asbobi. Bu uzun, bir ogʻizli nay turi boʻlib, u ikki tomonin ochiq boʻlgan ichi boʻsh quvurchadir. Achirpin soyabon oʻsimligining poyasidan tayyorlanadi.

Uning oxirida uchta, ayrim hollarda oltita nota teshigi boʻladi. Baʼzi namunalarida bu teshiklar qarama-qarshi tomonda deyarli boshlangʻich qismida oʻyiladi. Shuningdek, yana bittadan uncha katta boʻlmagan toʻrtburchak shaklli teshik ham boʻladi.

Achirpin abxaz tilida acharpin deb ataladigan soyabon (Heracléum) oʻtining poyasidan yasaladi.

Tarixi 
Barcha turdagi naylar, shu jumladan fleytalarning nomi ushbu asboblar yasalgan materialning nomidan olingan. Shu sababli bir qator puflama musiqa asboblari, jumladan — nay soʻzi eron tilida „qamish“ degan maʼnoni anglatadi. Boshqird va abxaz uzun naylarining nomlari — kurai va acharpan nomlari ham ular tayyorlanuvchi oʻsimliklarni bildiradi.

Marosim madaniyati 
Achirpin — choʻpon cholgʻu asbobi hisoblanadi.

Abxaziyaga sayohat qilib kelgan tashrifchini bayramona qabul qilish chogʻida yoshlar qarshi olgan hamda uning sharafiga raqslar uyushtirilib, achirpin, ayumaa, ahimaa yoki apxyartsa chalib, zavqlanishgan.

Nart dostonining abxazcha namunasida „ijro uslubi turli rivoyatlar shakli bilan belgilanadi. Nasriy matnini (Nart dostonining Abxaziyadagi eng keng tarqalgan shakli) bir hikoyachi oʻqigan. Sheʼrioy matnlar esa bir yoki bir guruh hikoyachilar tomonidan kuylanadi. Bunga apxyartse, avimaa yoki aximaa (arfa) milliy cholgʻu asboblari yoki acharpinda (nayda) joʻr boʻlinadi. Aralash sheʼriy va nasriy shakldagi afsonalar juda kam uchraydi“.

Cholgʻu guruhlari 
Zamonaviy Abxaziyada koʻplab xalq cholgʻu ansambllari mavjud boʻlib, ular achirpinda turli kompozitsiyalarni ijro etadilar. Xalq cholgʻu orkestrlarida qoʻllaniladi. Eng mashhur ansambl „Gunda“ hisoblanadi.

Adabiyotlar 
Belyaev, V. M. SSSR xalqlarining musiqa asboblari // Sovet musiqasi. M., Muzgiz, 1937. No 10-11. S. 146.

Gunba Esma Zakanovna ABXAZ XALQ TOʻLLARI VA UNING TOʻY MOSIMIDAGI VAZIFALARI // Tarixiy, falsafiy, siyosiy-huquqiy fanlar, madaniyatshunoslik va sanʼatshunoslik. Nazariya va amaliyot masalalari Tambov: Diplom, 2015. No 2 (52): 2 soat ichida. Ch. IC 70-73. ISSN 1997-292X

Xashba I.M. Abxaz xalq musiqa asboblari Ikkinchi nashr Suxumi: „Alashara“, 1979 240 b. 1500 tiraj.

Xashba I.M. Abxaziyalarning musiqiy madaniyatidan // Zamonaviy Abxaziya qishlogʻi: Etnografik insholar. 1967-yil, 72-bet.

Yana qarang 

 Apxyartsa
 Achamgur

Manbalar 

Pages with unreviewed translations
Kreusa

Kreuza (Creusa (Erexteyning qizi) ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Erechtheus va Praxithealarning qizi. Rivoyatning Afina namunasiga koʻra, Apollon Afina akropolining shimoliy yonbagʻridagi gʻorlardan birida  Kreuza bilan qoʻshiladi va undan Ion tugʻilgan. Fessaliyalik Ksufga turmushga beriladi va undan va ikki oʻgʻil: Achaea va Ionni hamda qizi Diomedesni dunyoga keltirgan. Boshqa bir afsonaga koʻra, u Germesdan Kefalusni tuqqan.

Afsona Sofoklning „Kreuza“ va „Ion“ tragediyalarida, Evripidning „Ion“ tragediyasida qayta ishlangan.

1902-yilda kashf etilgan asteroid Kreuza sharafiga (488) Creusa deb nomlangan.

Afsonashunoslikda 
Kreuza oʻz opa-singillari taqdiridan xalos boʻlgan edi, chunki ular oʻzaro birortasi vafot etsa, oʻz joniga qasd qilishga qasamyod qilganda Kreuza goʻdak edi.

„Ion“ tragediyasi syujetiga koʻra, Kreuza Ksufga turmushga chiqishdan ancha oldin Apollondan homilador boʻlgan. Apollon Kreuzani otasining gʻazabidan himoya qilish uchun homiladorlikni yashirish maqsadida oʻz kuchidan foydalangan. Keyin Kreuza yana Apollon yordami bilan uzoq gʻorda yolgʻiz holda farzandini dunyoga keltirgan, lekin otasining haqoratlaridan qoʻrqib, goʻdakni oʻsha gʻorda qoldirishga majbur boʻlgan. Shundan soʻng, Apollon Germesdan chaqaloqni oʻz ibodatxonasiga olib borishni va chaqaloqning u yerda voyaga yetishi uchun choralar koʻrishni iltimos qiladi. Bu orada Kreuza vijdon azobi chekib, pushaymon boʻlib, bolani olish uchun gʻorga qaytib keladi. Uni o‘sha yerda topa olmagach, „go‘dak yovvoyi hayvonlarning qurboni bo‘lgan“, degan oʻy bilan yuragi ezilib, uyiga qaytadi.

Yillar oʻtgach, Ksuf Kreuza bilan nikohida farzand boʻlmayotganing sababini folbindan soʻrash uchun Delfiga boradi va Apollon maʼbadida oʻsgan Ionni uchratadi. Apollon tomonidan aytilgan bashorat tufayli Ion Ksufga uning oʻgʻlidek koʻrinadi, shuning uchun Xuthus (Ksuf) oʻsmir yigitni asrab olishga qaror qiladi. Kreuza erining bepushtligini taxmin qilmay, Ion Xuthusning oʻtmishdagi qilmishidan bo‘lgan bola deb o‘ylab, yigitni zaharlamoqchi bo‘ladi. Biroq Ion bu fitnani oʻz vaqtida fosh etib, Kreuzani o‘ldirmoqchi ham bo‘ladi. Ion Kreuzani Apollon qurbongohida bosib oladi, Kreuza esa rahm-shafqat qilishni soʻraydi. Oxir-oqibat, Kreuza Pifiyaning aralashuvi tufayli omon qoladi. Pifiya Ionga tashlandiq holda topilganini aytib beradi. U Ionga uni olib kelishgan savatni koʻrsatadi. Oʻsha paytda, savatdagi narsalar tavsifidan soʻng, Kreuza Ion Apollondan tugʻilgan, gʻorga tashlab ketgan oʻz oʻgʻli ekanligini anglaydi. Sahna soʻnggida Afina Kreuzaga eridan ikki oʻgʻilli boʻlishini vaʼda qiladi, buning uchun Xuthus esa maʼbadda sodir boʻlgan voqealar haqida hech narsa bilmasligi kerak edi.

Manbalar
Pirehm

Pirehm (qadimgi yunoncha: nyarapuks) — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon. Makedoniyadagi Amidon shahridan (μµυδνν) peonsning yoʻlboshi Aksios daryosida joylashgan, uning joylashuvi aniq maʼlum emas. Troya ittifoqchisi. Gomer Pirehmning kelib chiqishi haqida hech narsa demaydi. Krit Diktis uni Aksiya oʻgʻli deb ataydi (Aksios daryosining eponomi (yunoncha: Αξόs) zamonaviy Makedoniyada. Patrokl vahimaga tushgan troyanlarga hujum qilganda, Axillesning zirhlarini kiygan Patrokl tomonidan oʻldirilgan. Patrokl toplangan dushmanlarning oʻrtasiga nayzani tashlaganida, Pirham Protesilay kemasida edi. Kritskiy Diktisning yozishicha, Pirehm  Diomedni peshonasiga nayza otib oʻldirdi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Diktis Kritskiy. Dnevnik Troyanskoy voyni / Perevod s latinskogo i kommentarii V. N. Yarxo // Vestnik drevney istorii. — Moskva, 2002.
Paeoniya hukmdorlari
Qadimgi yunon mifologiyasida Frakiya
Troyan urushi ishtirokchilari
Qadimgi yunon miflarining qahramonlari
Pirena

Pirena (boshqa: Πειρήνη) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Nimfa. Asopa va Metopaning qizi. Lehea va Kenhreyning onasi (Poseydondan); yoki Ebalaning qizi („Buyuk Eoi“ sheʼrida). Oʻgʻli Kenxreyga motam tutib, Korinfdagi manbaga aylandi.Korinfning ikkita portida uning ikki oʻgʻlining ismlari bilan atalar edi.

Boshqa mualliflaning fikriga koʻra, Pirena Axeloyning qizi. Kiknning onasi (Aresdan).

Manbalar 

Korinfning Afsonalari
Nimfalar
Korinfning afsonalari Vikipediya: Vikidlarning elementlariga havola qilingan Maqolalar
Pilemen

Pilemen (boshqa: Πυλαιμένης) — qadimgi yunon mifologiyasi, Paflagoniyaning qiroli. Belsatning Oʻgʻli. Troyan urushida Troyaning ittifoqdoshi, paflagonlardan kelgan.

„Iliadning“ beshinchi qoʻshigʻida Menelay tomonidan qanday oʻldirilganligi tasvirlangan, ammo XIII qoʻshiqda u tirik va oʻldirilgan oʻgʻli Garpalion uchun motam tutayotgani haqida eslatib oʻtilgan. Gigin uni Axilles tomonidan oʻldirilganligini qayd etadi. Bu qarama-qarshilik antik davrda sezilgan va Iliadaning turli mualliflar tomonidan yozilganligi foydasiga dalil sifatida ishlatilgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 troyan urushi a'zolari
 qadimgi yunon mifologiyasida kichik Osiyo