MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Nochiziqli optika

Nochiziqli optika — nochiziqli muhitda yorugʻlikning harakatini tavsiflovchi optikaning boʻlimi, yaʼni qutblanish zichligi P yorugʻlikning elektr maydon kuchlanganligi E nochiziqli javob beradigan muhit. Nochiziqlik odatda faqat juda yuqori yorugʻlik intensivligida (yorugʻlikning elektr maydon kuchlanganligi > 108 V/m boʻlganida va shuning uchun ~ 1011 V/m atom elektr maydon kuchlanganligi bilan solishtirish mumkin) kuzatiladi, masalan, lazerlar tomonidan taʼminlangan. Shvinger chegarasidan yuqori boʻlsa, vakuumning oʻzi chiziqli boʻlmagan holga kelishi kutilmoqda. Chiziqli boʻlmagan optikada superpozitsiya prinsipi endi amal qilmaydi.

Hikoya 
Birinchi nochiziqli optik effekt 1931 yilda doktorlik dissertatsiyasi uchun Mariya Goeppert Mayer tomonidan ikki fotonli yutilish bashorat qilingan edi, ammo bu 1961 yilgacha oʻrganilmagan nazariy qiziqish boʻlib qoldi. Shu yilda Bell Labs da ikki fotonli yutilishni kuzatish ham Peter Franken va boshqalar tomonidan Michigan universitetida ikkinchi garmonik yaratish, ham qisqa vaqt ichida Teodor Maiman tomonidan birinchi lazer qurish keyin. Biroq, baʼzi bir nochiziqli effektlar lazer rivojlanishidan oldin aniqlangan. Koʻpgina nochiziqli jarayonlarning nazariy asoslari birinchi marta Bloembergenning "Nonlineer optika" monografiyasida tasvirlangan.

Nochiziqli optik jarayonlar 
Nochiziqli optika yorugʻlikning chastotasi, qutblanishi, fazasi yoki yoʻli kabi xususiyatlarning nochiziqli javobini tushuntiradi. Ushbu nochiziqli  oʻzaro taʼsirlar koʻplab optik hodisalarni keltirib chiqaradi:

Chastotani aralashtirish jarayonlari 

 Ikkinchi garmonik yaratish yoki chastotaning ikki baravar koʻpayishi, ikki marta chastotali (toʻlqin uzunligining yarmi) yorugʻlik hosil boʻlishi, ikkita foton yutilishadi va ikki marta chastotada bitta foton hosil qiladi.
 Uchinchi harmonik yaratish, uch marta chastotali yorugʻlik avlodi (toʻlqin uzunligining uchdan bir qismi), uchta foton yutilishadi  va uch marta chastotada bitta foton hosil qiladi.
 Yuqori harmonik yaratish, chastotalari asl nusxadan (odatda 100 dan 1000 martagacha) kattaroq boʻlgan yorugʻlik yaratish.
 Yigʻindisi-chastota yaratish, ikkita chastotalar yigʻindisi boʻlgan chastotali yorugʻlik hosil boʻlishi.
 Farqi-chastotani yaratish, ikkita chastota oʻrtasidagi farq boʻlgan chastotali yorugʻlik yaratish.
 Optik parametrik kuchaytirish, yuqori chastotali nasos toʻlqini mavjudligida signal kiritishni kuchaytirish, shu bilan birga boʻsh toʻlqinni yaratish.
 Optik parametrik tebranish, rezonatordagi parametrik kuchaytirgich yordamida signal va boʻsh toʻlqin yaratish (signal kiritishsiz).
 Optik parametrik yaratish, parametrik tebranish kabi, lekin rezonatorsiz, oʻrniga juda yuqori daromaddan foydalanadi.
 Yarim garmonika yaratish, signal va boʻsh ishlovchi bitta chastotada degeneratsiyalanganda.
 Spontan parametrik pastga konversiya, past daromadli rejimda vakuum tebranishlarini kuchaytirish.
 Optik rektifikatsiya, kvazistatik elektr maydonlarini hosil qilish.
 Erkin elektronlar va plazmalar bilan nochiziqli yorugʻlik moddalarining oʻzaro taʼsiri.

Manbalar 

Optika
Hamid Shamsutdinov

Hamid Muhammadeyevich Shamsutdinov (1949-yil 5-iyun, Rishton, Fargʻona viloyati — 2009-yil 20-yanvar Boshqirdiston Respublikasi Ufa shahrida vafot etgan. Teatr va kino aktyori, rejissyor, o‘qituvchi, Rossiya Federatsiyasining xizmat ko‘rsatgan artisti, Boshqirdiston Respublikasi xalq artisti.

Biografiya 
1949-yil 5-iyunda Oʻzbekiston SSR Fargʻona viloyati, Kuybishev tumani, Rishton shahrida tugʻilgan. 1964-yildan Alsheyevsky tumanidagi Pobeda kolxozida oddiy ishchi boʻlib ishlagan. O‘sha yili Salavat sanoat kollejiga o‘qishga kirdi. Sovet Armiyasi saflarida muddatli harbiy xizmatni o‘tab, „Pobeda“ kolxozida mexanizator bo‘lib ishlagan.

1972-yilda Ufa davlat sanʼat institutiga o‘qishga kirdi. 1976-yildan boshlab uning ijodiy faoliyati Boshqird akademik drama teatridagi rollardan boshlandi.

U boshidanoq keng ijodiy imkoniyatlarga ega rassom edi. U klassik va zamonaviy spektakllarda qahramonlik va xarakterli rollarni ijro etgan.

Uning rejissyorlik spektakllari ko‘p yillar davomida teatr repertuaridan muvaffaqiyatli o‘rin olgan.

Ufa davlat sanʼat institutida dars bergan

Uning kinodagi rollari („Oltin otli chavandoz“, „Emelyan Pugachev“, „Tuygʻularning qaytishi“ va „Musa Murtazin“ filmlari) ham Boshqirdiston va Rossiya kino sanʼatining oltin fondiga kiritilgan.
U isteʼdodli aktyor va rejissyor sifatida butun hayotini Boshqirdiston sanʼati va madaniyatiga xizmat qilishga bagʻishladi. Yorqin ijodkor shaxs va ajoyib inson — Xamit Muhamadeevich Shamsutdinovning yorqin xotirasi qalblarimizda mangu saqlanib qoladi. Nekrologni Respublika Prezidenti Murtazo Rahimov, Belarus Respublikasi Davlat Assambleyasi Raisi Konstantin Tolkachev, Belarus Respublikasi Hukumati Bosh vaziri Rail Sarbaev va boshqa rasmiy shaxslar imzoladilar.— http://www.bashinform.ru/news/175472/

Mukofotlar 

 Boshqird SSR xalq artisti (1991)
 Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan artist (2007)

Manbalar 

1949-yilda tugʻilganlar
5-iyunda tugʻilganlar
Rishtonda tugʻilganlar
2009-yilda vafot etganlar
20-yanvarda vafot etganlar
Rossiyalik aktyorlar
Tapan Kumar Pradhan

Tapan Kumar Pradhan (1972-yil tugʻilgan) — Odishalik hind shoiri, yozuvchisi va tarjimoni. U „Kalahandi“ sheʼriy toʻplami bilan mashhur boʻlib, u Sahitya Akademining 2007 yilda sheʼriyat boʻyicha „Hind adabiyoti“ tarjima mukofoti oltin yubileyida ikkinchi oʻringa sazovor boʻlgan. Uning boshqa asarlari orasida „Tenglama“, „Men, u va dengiz“, „Tushdagi shamol“ va „Shiva raqsi“ bor. Uning „Kalahandi“ kitobi bir qancha kollej va universitetlarning adabiyot dasturiga kiritilgan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1972-yilda tugʻilganlar
Avliyo Sergey Radonej cherkovi (Andijon)

Avliyo Sergiy Radonej cherkovi — Andijon shahrida joylashgan Rus pravoslav cherkovi. Oʻrta Osiyo metropolitan okrugiga qarashli Toshkent va Oʻzbekiston yeparxiyasining pravoslav cherkovi.

Cherkovning asosiy binosi 1892-yilda tashkil etilgan, ibodatxona va qoʻngʻiroq minorasi 1893-yilda qurib bitkazilgan. Arxitektori — I. R. Sakovich, bino uning eskizlari boʻyicha qurilgan. 1896-yilda cherkov sifatida foydalanishga ruxsat berilgan. 1930-yilda buzib tashlangan. Radonej Sankt Sergius sharafiga nomlangan. U 300 kishi uchun moʻljallangan, xodimlar soniga koʻra, bir ruhoniy cherkov uchun tayinlangan, patronal bayrami kuni — 25-sentyabr.

Tarixi 
1884-yil 12-yanvarda ruhoniy Aleksiy Nadejdin Farg‘ona harbiy gubernatori, general-mayor Nikolay Ivanovga Andijon shahrida 500 kishilik pravoslav cherkovi qurilishi to‘g‘risida hisobot taqdim etadi.

U muvaqqat askarlarning Andijon Sergius cherkovi butunlay vayronaga aylangani va garnizon ko‘chishi bilan u juda uzoqlashib qolgani — jaziramada yoki yomg‘irda unga uch chaqirim piyoda borish kerakligi haqida oliy hokimiyatga ishonchnoma yozgan. Shuning sababli pravoslavlar uchun yangi cherkov qurish kerak boʻlgan.

Sergey Radonej nomidagi maʼbadning qurilishi roppa-rosa oʻn yil oʻtib yakunlandi.

Qoʻngʻiroq minorali ibodatxona Andijonning markaziy maydonida, keyinchalik Gorkiy koʻchasida joylashgan (hozirgi Istiqlol koʻchasida). Cherkov pishiq gʻishtdan qurilgan. Cherkov qurilishida ishlatilgan mablagʻlar xazina hisobidan qoplangan. 1902-yil 3-dekabrda Andijonda zilzila sodir boʻldi, natijada ibodatxona qulab tushdi. Keyinroq kapital taʼmirlandi.

Ibodatxona Turkiston yeparxiyasi boshqarmasi tomonidan boshqarilgan. Keyin Qoʻqon harbiy okrugi tarkibiga kirgan.

Ibodatxona buzib tashlanganligi sababli u hech qanday idoraga qarashli emas, „Toshkent va Oʻzbekiston yeparxiyasi“ tarkibiga kira olmaydi.

Cherkov rus pravoslav qabristonida, qamoqxona yaqinida joylashgan.

Cherkovda boy ikonostaz va cherkov anjomlari mavjud boʻlgan. Cherkovda 5 ta qoʻngʻiroqli minora ham boʻlgan. Cherkov balandligi 10 metrga yetgan.

Ibodatxonada yog‘li bo‘yoqlar bilan chizilgan „Spodruchnitsa Greshnix“ ikonasi alohida eʼtiborga loyiq. 1905-yilda ikona Andijonda sodir bo‘lgan 1902-yildagi zilzila munosabati bilan avliyo Athos rohiblari tomonidan sovg‘asi hisoblangan.

Ruhoniylar haqida hech qanday maʼlumot yoʻq.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Fotosurat va tavsif bilan buklet. Ivanov An. A. — Rossiya Turkistonining shahar va qishloqlariga sayohatlar. Qishloq va shaharlar, jami 100 ga yaqin fotosuratlar va 154 ta matnlar oʻrganilib, suratga olindi. Sankt-Peterburg, 1910 yil.
 Kitob. Ivanov Al. A. — Qoʻqon harbiy okrugi tarixi . Qo‘qon, 1911 yil.
 Kitob. Tsitovich G. A. — Armiya va dengiz floti ibodatxonalari . Pyatigorsk, 1913 yil.
 Kitob. Golenberg B. A. — Turkiston oʻlkasining qadimiy ibodatxonalari . Toshkent, 2011 yil.
 Kitob. Ruzaev B. A. — Oʻzbekistonda cherkovlar tarixi . Toshkent, 2014 yil.
Cherkovlar
Andijondagi pravoslav cherkovlari
Oʻzbekistonning vayron qilingan cherkovlari
Rayimberdi Yo'ldoshev

Rayimberdi Yo‘ldoshev (1926-yil O‘zbekiston SSRFarg‘ona okrugida tavallud topgan — vafot etgan sanasi nomaʼlum) — Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumani Kaganovich nomidagi boʻlinma kolxozi raisi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948).

Hayoti va faoliyati 
1926-yilda Oʻzbekiston SSR Fargʻona okrugida (hozirgi Oʻzbekiston Fargʻona viloyati) tugʻilgan. Millati oʻzbek.

Boshlang‘ich maktabni tugatgan, 1940-yillarning boshlarida Toshkent viloyati Yangiyo‘l tumanidagi Kaganovich nomidagi „Sharq yulduzi“ (markaziy mulk — Sho‘ralisoy qishlog‘i) kolxozining paxtachilik brigadasiga ishga kirdi. Ulugʻ Vatan urushi tugagandan soʻng, u 1947-yil yakunlari boʻyicha 3,5 gektar maydonning har gektaridan 88,5 sentnerdan paxta yigʻib olgan paxtachilik sektoriga rahbarlik qildi SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 27-apreldagi „1947-yilda paxta, qand lavlagi va kartoshkadan yuqori hosil olgani uchun“ Farmoni bilan Yoʻldoshev Rayimberdiga Lenin ordeni va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berildi. „O‘roq va bolg‘a“ oltin medali shu farmon bilan Yangiyo‘l tumanidagi Kaganovich nomidagi kolxozning raisi Hamroqul Tursunqulov boshchiligidagi yana besh nafar ishchisiga Qahramon unvoni berildi.

1948 va 1950-yillardagi faoliyati natijasida u yana ikkita Lenin ordeni bilan taqdirlangan.Yangiyoʻl tumani Shoʻralisoy qishlogʻida yashagan.

Mukofotlari 

 Lenin ordeni (1948-yil, 1949-yil, 1951-yil ); 
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni

Manbalar 

Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1926-yilda tugʻilganlar
Nelli Gorbatkova

Nelli Vissarionovna Gorbatkova (1958-yil 25-iyun, Chiatura, Gruziya SSR, SSSR — 1981-yil 7-avgust, Moskva, RSFSR, SSSR) — sovet xokkeychisi (chim ustida xokkey). 1980-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlarining bronza medali sovrindori.

Biografiyasi 
Nelli Gorbatkova 1958-yil 25-iyunda Gruziyaning Chiatura shahrida tugʻilgan  .

"Andijanka"da chim ustida xokkey o‘ynagan, u bilan ikki marta SSSR chempionligini qo‘lga kiritgan (1979-1980).

1979-yil mart oyida Moskvada ayollar jamoalari oʻrtasida birinchi chim ustida xokkey turniri boʻlib oʻtdi. SSSR olimpiya terma jamoasiga Andijondan toʻrt nafar xokkeychi taklif qilindi: Alina Xam, Leyla Axmerova, Nelli Gorbatkova va Valentina Zazdravnix. Ammo jamoaning tayanchini Moskva va Moskva viloyati sportchilari tashkil etdi.

1980-yilda Moskvadagi yozgi Olimpiya oʻyinlarida SSSR ayollar xokkey jamoasi aʼzosi boʻldi va bronza medalini qoʻlga kiritdi. U maydonda 5 ta oʻyin oʻynadi va gol urmadi.

1981-yilda Buenos-Ayresdagi jahon chempionatida bronza medalini qoʻlga kiritdi. Aytgancha, Moskva Olimpiadasida oʻyinlar tarixida birinchi marta medallar toʻplami nafaqat erkaklar, balki ayollar xokkey jamoalari oʻrtasida ham oʻynaldi. SSSR ayollar jamoasining tugʻilishi ikki yarim yil oldin, 1977-yilda sodir boʻlgan. Buni kam odam biladi, lekin sovet xokkeyining rivojlanishi Oʻzbekistonda boshlangan. O‘zbek qizlari shu zahotiyoq bu sport turiga mehr qo‘ydilar va ular ishtiyoq bilan sport seksiyalariga yozildi. Xokkey ayollar SSSR hayratlanarli darajada tez rivojlandi. Va endi Sovet jamoasi Moskvadagi Olimpiadada bronza medali bilan taqdirlandi. Shundan so‘ng jamoa jahon chempionatining bronza, Yevropaning ikki karra bronza va kumush medali sohibiga aylandi.

Xalqaro toifadagi sport ustasi. 1981-yil 7-avgustda Moskvada vafot etdi.

Manbalar 

Moskvada vafot etganlar
1981-yilda vafot etganlar
7-avgustda vafot etganlar
1958-yilda tugʻilganlar
25-iyunda tugʻilganlar
Oʻzbekistonda chim ustida xokkey
Andijanka chim ustidagi xokkey klubi aʻzosi
Hoshimxon Ishanov

Hoshimxon Ishanov ( 1924-yil tavallud topgan, Oʻzbekiston SSR ) — Oʻzbekiston SSR Namangan viloyati Uchqoʻrgʻon tumani, Uchqoʻrgʻon sovxozining paxtachilik brigadasi brigadiri, O‘zbekiston Kompartiyasi Namangan viloyat qo‘mitasi a’zosi, Mehnatkash deputatlar Uchqo‘rg‘on tuman Kengashi deputati. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1972-yil).

Hayoti va faoliyati 
1924-yilda Namangan viloyati qishloq aholi punktlaridan birida tug‘ilgan. Mahalliy qishloq maktabini tamomlab, 1941-yildan Uchqo‘rg‘on tumanidagi “Uchqo‘rg‘on” mahalliy kolxozida paxta plantatsiyalarida oddiy kolxozchi bo‘lib ishladi. Urushdan keyingi yillarda shu sovxozda paxtachilik brigadasini boshqargan. U rahbarlik qilgan brigada har yili paxta terimida qabul qilingan sotsialistik majburiyat va ishlab chiqarish rejalarini bajarib, yuqori mehnat natijalarini ko‘rsatgan. Yetti yillik reja natijalariga ko‘ra (1959—1965) ajoyib mehnat natijalari uchun u Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

1970-yilda u rahbarlik qilgan brigada 75 gektar maydondan gektariga 25,7 sentnerdan (rejada gektariga 19,5 sentner). 1971-yilda esa 32,4 sentnerdan paxta xomashyosi oldi (reja 22,7 sentner). 1971-yilda 40,6 sentnerdan paxta xomashyosi oldi (reja 24,4 sentner).

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1972-yil 14-dekabrdagi Farmoni bilan paxta, g‘alla va boshqa qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish va davlatga sotishni ko‘paytirishda qo‘lga kiritilgan ulkan muvaffaqiyatlar, ko‘rsatilgan mehnat jasorati uchun oʻrim-yigʻim davrida Ishanov Hoshimxon Lenin ordeni va Oʻroq va bolgʻa oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

O‘zbekiston Kompartiyasi Namangan viloyat qo‘mitasi a’zosi, Mehnatkash deputatlar Uchqo‘rg‘on tuman Kengashi deputati etib saylangan. Hayotining so‘ngigacha Namangan viloyati Uchqoʻrgʻon tumanida yashagan.

Mukofotlari 
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni
 Lenin ordeni (1966-yil, 1972-yil)

Adabiyot 

 Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик. — М.: Верховный Совет СССР, 1972. — Т. Выпуски 27 – 52. — С. 790.
 Народное хозяйство Средней Азии. — Ташкент: Госплан УзССР, 1973. — С. 2.

Manbalar 
1924-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Lenin ordeni sohiblari
Oʻzbekiston Kompartiyasi viloyat va okrug qoʻmitalari aʼzolari
Oʻzbekiston SSR tuman Kengashlari deputatlari
Verdet doimiy

Verdet doimiysi fransuz fizigi Emile Verdet nomi bilan atalgan optik doimiydir. Bu ma'lum bir muhit uchun Faradey effektining kuchini tavsiflaydi.  Yorug'lik tarqalish yo'nalishiga parallel bo'lgan doimiy magnit maydon uchun uni quyidagicha hisoblash mumkin: 

 

Bu yerda  - boshlang'ich va yakuniy qutblanish tekisliklari orasidagi burchak,  - Verdet doimiysi,  - magnit maydon induksiyasi va  - yorug'likning muhitda bosib o'tgan yo'li.

Moddaning Verdet doimiysi to'lqin uzunligiga bog'liq va aksariyat moddalar uchun juda kichikdir. Terbiyum kabi paramagnit ionlarni o'z ichiga olgan moddalarda o'zining eng katta qiymatlariga erishadi. Normal muhitdagi eng yuqori Verdet doimiysi terbium qo'shilgan zich chaqmoqtosh shishalarda yoki terbium galyum granatasi (TGG) kristallarida topilgan. Ushbu materiallar mukammal shaffoflikxususiyatlariga ega va lazer nurlanishi ta'sirida vujudga kelishi mumkin bo'lgan shikastlanishlarga chidamli. Atom bug'lari TGG dan kattaroq Verdet doimiysiga ega bo'lishi mumkin, faqat juda tor to'lqin uzunligi oralig'ida. Shuning uchun gidroksid bug'lari optik izolyator  yoki juda sezgir magnitometr sifatida ishlatilishi mumkin.

Faradey effekti xromatik (ya'ni to'lqin uzunligiga bog'liq) va shuning uchun Verdet doimiysi to'lqin uzunligiga juda kuchli bog'langan.   632,8 nm da TGG uchun Verdet doimiysi  ga teng bo'lgan juda katta qiymatni qabul qiladi, to'lqin uzunligining 2 marta ortishi bilan, ya'ni 1064 nmda  qiymatgacha tushadi.  Ushbu pasayish shuni anglatadi-ki, bir to'lqin uzunligida ma'lum darajadagi aylanishga ega qurilmalar kattaroq to'lqin uzunliklarida kamroq aylanish hosil qiladi. Ko'pgina Faradey rotator(burgich)lari va izolyatorlari qurilmaning magnit maydoniga faol TGGini kiritish darajasini o'zgartirish orqali sozlanadi. Shu tarzda, qurilma lazer diapazonida foydalanish uchun sozlanishi mumkin. Haqiqatan ham keng polosali manbalar (masalan , ultra qisqa pulsli lazerlar va sozlanishi mumkin bo'lgan vibronik lazerlar ) butun to'lqin uzunligi diapazoni bo'ylab turli xil aylanishni namoyon etadi.

Havolalar 

Optika
Magnito-optik effektlar
Verdet doimiysi

Verdet doimiysi fransuz fizigi Emile Verdet nomi bilan atalgan optik doimiydir. Bu ma'lum bir muhit uchun Faradey effektining kuchini tavsiflaydi.  Yorug'lik tarqalish yo'nalishiga parallel bo'lgan doimiy magnit maydon uchun uni quyidagicha hisoblash mumkin: 

 

Bu yerda  - boshlang'ich va yakuniy qutblanish tekisliklari orasidagi burchak,  - Verdet doimiysi,  - magnit maydon induksiyasi va  - yorug'likning muhitda bosib o'tgan yo'li.

Moddaning Verdet doimiysi to'lqin uzunligiga bog'liq va aksariyat moddalar uchun juda kichikdir. Terbiyum kabi paramagnit ionlarni o'z ichiga olgan moddalarda o'zining eng katta qiymatlariga erishadi. Normal muhitdagi eng yuqori Verdet doimiysi terbium qo'shilgan zich chaqmoqtosh shishalarda yoki terbium galyum granatasi (TGG) kristallarida topilgan. Ushbu materiallar mukammal shaffoflikxususiyatlariga ega va lazer nurlanishi ta'sirida vujudga kelishi mumkin bo'lgan shikastlanishlarga chidamli. Atom bug'lari TGG dan kattaroq Verdet doimiysiga ega bo'lishi mumkin, faqat juda tor to'lqin uzunligi oralig'ida. Shuning uchun gidroksid bug'lari optik izolyator  yoki juda sezgir magnitometr sifatida ishlatilishi mumkin.

Faradey effekti xromatik (ya'ni to'lqin uzunligiga bog'liq) va shuning uchun Verdet doimiysi to'lqin uzunligiga juda kuchli bog'langan.   632,8 nm da TGG uchun Verdet doimiysi  ga teng bo'lgan juda katta qiymatni qabul qiladi, to'lqin uzunligining 2 marta ortishi bilan, ya'ni 1064 nmda  qiymatgacha tushadi.  Ushbu pasayish shuni anglatadi-ki, bir to'lqin uzunligida ma'lum darajadagi aylanishga ega qurilmalar kattaroq to'lqin uzunliklarida kamroq aylanish hosil qiladi. Ko'pgina Faradey rotator(burgich)lari va izolyatorlari qurilmaning magnit maydoniga faol TGGini kiritish darajasini o'zgartirish orqali sozlanadi. Shu tarzda, qurilma lazer diapazonida foydalanish uchun sozlanishi mumkin. Haqiqatan ham keng polosali manbalar (masalan , ultra qisqa pulsli lazerlar va sozlanishi mumkin bo'lgan vibronik lazerlar ) butun to'lqin uzunligi diapazoni bo'ylab turli xil aylanishni namoyon etadi.

Havolalar 

Optika
Magnito-optik effektlar
Abdusattor Sharipov

Abdusattor Sharipov (1936-yilda tavallud topgan — vafot sanasi nomaʼlum) — Oʻzbekiston SSR, Andijon viloyati Chust tumani Kommuna sovxozi brigadiri, „Do‘stlik“ sovxozi mexanizatsiyalashgan brigada brigadiri (1973-yildan), XXVI qurultoyiga delegati, KPSS aʼzosi. SSSR Oliy Kengashining X va XI chaqiriqlari deputati. Lenin ordeni va "O‘roq va bolg’a" oltin medali sohibi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1966-yil).

Hayoti va faoliyati 
1936-yilda hozirgi Chust tumani (hozirgi Namangan viloyati) qishloq aholi punktlaridan birida tugʻilgan. Millati tojik. O‘rta maktabni tamomlab, mehnat faoliyatini 1952-yildan Chust tumanidagi „Kommuna“ sovxozida vaqt hisobchisi bo‘lib ishladi. Keyingi yillarda qishloq mexanizatsiyalash bilim yurtida tahsil olib uni tamomlagach, traktorchi bo‘lib ishladi. Keyinchalik faoliyatini Chust tumanidagi „Kommuna“ sovxozida traktorchi, mexanizatsiyalashgan paxtachilik brigadasi brigadiri lavozimlarida davom etdirdi.

Abdusattor Sharipov brigadasi har yili paxtachilikda yuqori mehnat natijalarini ko‘rsatdi. U jamoaning sotsialistik majburiyatini va paxta yetishtirish bo‘yicha yetti yillik (1959—1965-yillar) ishlab chiqarish rejalarini muddatidan oldin bajardi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1966-yil 30-apreldagi farmoni bilan "Paxta xomashyosi va ipak qurti pillasi yetishtirishni koʻpaytirishda erishgan muvaffaqiyatlari uchun" Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali (№ 12419) bilan taqdirlandi.

1973-yildan Namangan viloyati Kosonsoy tumanidagi „Do‘stlik“ sovxozida mexanizatsiyalashgan brigada brigadiri. KPSS aʼzosi.

SSSR Oliy Kengashi Millatlar Kengashining X (1979—1984-yillar) va XI (1984—1989-yillar) chaqiriqlaridan deputati va XXVI qurultoyiga delegat etib saylangan. Nafaqaga chiqqanidan keyin Namangan viloyatida yashagan.

Mukofotlari 

 Lenin ordeni;
 "O‘roq va bolg’a" oltin medali;
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni.

Adabiyotlar

Manbalar 
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Yashayotgan insonlar
1936-yilda tugʻilganlar
Gerasim Panayotovich

Gerasim Panayetovich Andreadi (1912-yil Turkiston o‘lkasi Fargʻona viloyatida tavallud topgan — 1993-yil 2-oktabrda Oʻrta Makedoniyaning Aloniya qishlogʻida vafot etgan) — Voroshilovskiy nomidagi kolxoz agronomi. Gruziya SSR, Adjara ASSR Kobuletskiy tumani qishloq kengashi raisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1949-yil). Gruziya SSR Oliy Kengashi deputati.

Hayoti va faoliyati 
1912-yilda Turkiston o‘lkasining Fargʻona viloyatida (hozirgi Oʻzbekistonning Andijon viloyati) hududida tugʻilgan. Millati bo‘yicha yunon. 1932-yilda Zeleniy Mys qishlog‘idagi (Batumi yaqinidagi Mtsvane-Kontsxi) agronomiya maktabini tamomlab, Voroshilov kolxozida (viloyat markazi — shahardan 10 kilometr uzoqlikdagi Dagva qishlog‘i) agronom bo‘lib ishlay boshladi. Ferma choy, sitrus, tung va boshqa issiqliksevar ekinlarni etishtirish uchun qulay iqlim sharoitiga ega subtropik zonada joylashgan edi. Kolxozning yetakchi raisi H. E. Lavasas boshchiligida, choy yetishtirilardi. Kolxozga 1415,6 gektar yer ajratilib, shundan 190 gektar choy, 157 gektar sitrus, 67 ta tung, 19 gektar turli meva plantatsiyalari, shuningdek, 21 gektar yem-xashak ekinlari, 4,5 gektar tokzorlar edi.

Gerasim Panayotovich Choy va subtropik ekinlar institutining Chakva filiali agronomlari bilan faol hamkorlik qildi. Voroshilov kolxozi har yili 163,64 gektar maydondan 3600 kilogrammgacha koʻk choy yigʻishtirib olish boʻyicha Gruziyada yetakchi oʻrinni egalladi. 1948-yilda olib borilgan ishlar natijasida xo‘jalik 33,4 gektar maydonning gektaridan 5235 kilogrammdan sitrus mevalari va navli yashil choy barglaridan yuqori hosil oldi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1949-yil 29-avgustdagi farmoni bilan 1948-yilda navli yashil choy barglari va sitrus mevalaridan yuqori hosil olgani uchun Andreadi Gerasim Panayotovich Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va "O'roq va bolg'a" oltin medali bilan taqdirlandi. Xuddi shu farmon bilan Voroshilov nomidagi kolxozning raisi X. E. Lavasas boshchiligidagi yana 12 nafar ilg‘or ishchilariga yuqori unvon berildi. Keyingi yillarda kolxoz choy yetishtiruvchilari choy bargi yigʻimini ko‘paytirishni davom ettirdilar va 1951-yilda 2085 kilogramm, 1954-yilda esa 6462 kilogramm ko‘p hosil oldilar.

1957-yilda G. P. Andreadi nafaqaga chiqqan sobiq raisdan keyin Voroshilov kolxozini boshqargan. Uning rahbarligida iqtisodiyot, jumladan, sut va cho‘chqachilik, ipakchilik va asalarichilik rivojlanishi davom etdi. Kolxozda 12 ta doimiy ishlab chiqarish brigadasi va 40 ta zveno (487 ta xoʻjalik, 1029 ta kolxozchi) ishlagan. Kolxoz Gruziya SSR subtropik xoʻjaliklari orasida choy bargi hosili boʻyicha yetakchilikni davom ettirdi.

Gruziya SSR Oliy Sovetining deputati etib saylangan. 1974-yilda u nafaqaga chiqdi, keyinchalik Gretsiyaga doimiy yashash uchun koʻchib oʻtdi.1993-yil 2-oktyabrda vafot etdi. U Katerini jamoasining Aloniya qishlogʻida (Markaziy Makedoniyaning chekkasi) dafn etilgan.

Mukofotlari 

 Lenin ordeni (1949-yil),
 "O‘roq va bolg’a" oltin medali;
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni

Manbalar 

Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1993-yilda vafot etganlar
2-oktyabrda vafot etganlar
1912-yilda tugʻilganlar