Fil yili

Om al-fil (  ʿạm  , Fil yili) islom tarixida taxminan milodiy 570-571-yillarga to'g'ri keladigan yil nomi. Islom manbalariga ko'ra, Muhammad(s.a.v) aynan shu yili tug'ilgan.Bu nom Makkada sodir bo'lgan voqeadan olingan: Habash, Aksumning nasroniy hukmdori Abraha Makkadagi Ka'baga katta qo'shin bilan yurish qildi, ular orasida jangovar fillar ham bor va uni buzish niyatida edi. Biroq, "Mahmud" nomi bilan mashhur bo'lgan fil  (  , undosh harflar: m-ħ-mwd), Makka atrofidagi chegarada toʻxtab, kirishdan bosh tortgani aytiladi. Makkaning bunday muvaffaqiyatsiz bosqiniga chechak yoki Yustinian vabosi sabab bo'lgan epidemiya sabab bo'lishi mumkin, degan nazariya mavjud. Yil Fil yili deb nomlana boshladi, bu yil Arabiston yarim orolida yillarni hisoblash odatini boshladi. Bu hisob Umar (r.a.) davrida islom taqvimi bilan almashtirilgunga qadar ishlatilgan.

Janubiy Arabistondagi arxeologik topilmalar shuni ko'rsatadiki, Fil yili 569 yoki 568-yil bo'lgan bo'lishi mumkin, chunki Sosoniylar imperiyasi Yamanda 570-yillarda Aksumitlarga qarashli hukmdorlarni ag'darib tashlagan edi.

Voqealar 
Ibn Ishoq kabi ilk islom tarixchilariga ko'ra, Najoshiy Abraha o'zining ittifoqchisi sharafiga Sanada al- Qullays deb nomlanuvchi buyuk cherkov qurdirgan.

Al-Qulays keng miqyosda shuhrat qozondi, hatto Vizantiya imperiyasining e'tiborini qozondi. O'sha davrdagi arab xalqining Makkada, Ka'bada o'z diniy ibodat va ziyorat markazi bo'lgan. Abraha ularning hajlarini Qulaysga yoʻnaltirmoqchi boʻldi va Muhammad ibn Xuzoy ismli kishini tayinladi. 

Gʻazablangan Abraha Mahmud ismli oq fil boshchiligida oltmish ming kishidan iborat qo'shin Makkadagi Ka'bani vayron qilish uchun qarshi yurish boshladi (va ehtimol boshqa fillar bilan birga – ba’zi ma’lumotlarga koʻra, bir nechta fillar, hattoki sakkiztagacha fil boʻlgan.. Yoʻlda bir qancha arab qabilalari u bilan jang qilmoqchi boʻldilar, ammo magʻlubiyatga uchradilar.

Abraha qoʻshinining oldinga siljishi xabari kelganda Qurayshning arab qabilalari, Banu Kinana, Banu Xuza va Banu Huzayl Ka’bani himoya qilish uchun birlashdilar. Abraha faqat Ka'bani buzib tashlashni xohlaydi, agar qarshilik qilsalar, eziladilar, deb nasihat qilish uchun Himyar podshohligidan bir kishi yuborilgan. Abdulmuttalib makkaliklarga tepaliklardan panoh topishlarini buyurdi, u esa Qurayshning bir necha yetakchilari bilan Ka'ba atrofiada qolib ketdi. Abraha xabar yuborib, Abdulmuttalibni Abraha bilan uchrashib, masalalarni muhokama qilishga taklif qildi. Abdulmuttalib uchrashuvdan chiqib ketgach, uning: "Bu Baytning egasi uning Himoyachisidir va ishonchim komilki, U uni dushmanlar hujumidan qutqaradi va o'z uyining bandalarini sharmanda qilmaydi", degani eshitildi.

Qur'ondagi qissaga ishora juda qisqa. “ Al-Fil ” surasida , ertasi kuni [ Abroha shaharga kirishga hozirlanayotganda] “ Abil ” () paydo bo'ldi. Qushlar tumshug'ida mayda toshlarni ko'tarib, Efiopiya qo'shinlarini yo'q qilishdi va ularni "yegan somon" kabi sindirishdi. Ammo Muhammad Asadning soʻzlariga koʻra, bu surada tom maʼnoda mayda toshlarni koʻtarib yuruvchi qushlar tasvirlanmagan, balki u Az-Zamaxshariy va Faxriddin ar-Roziyga ishora qilib, yuqoridagi oyatlarni shunday tarjima qilgan:

Muhammad Asadning fikricha, bu oyatda qoʻllangan soʻzlar, yaʼni “sijjil toshlari” “yozuv va tropik jihatdan [Xudo tomonidan] belgilab qoʻyilgan narsani” bildiradi. Yana u Alloh taoloning bu farmoni juda toʻsatdan paydo boʻlgan epidemiya boʻlib, Ibn Ishoqning fikricha, isitma  va chechak  sabab boʻlganini tushuntiradi. Bu, Asadning xulosasiga ko'ra, "hasbah" isitma so'zi birinchi navbatda "tosh otish [yoki urish]" degan ma'noni anglatishi sababli "oldindan belgilab qo'yilgan tosh qattiq jazo" juda to'satdan xavfli epidemiya bo'lganiga ishora qiladi. Fayruzobodiyning mashhur arab lug'ati al-Qamous (ạlqạmus)da Ta’ir soʻzi har qanday “uchar jonzot, xoh qush, xoh hasharot (Toj al-’Arus)”ni anglatishi mumkin.

Boshqa manbalar 
Bu voqea Qur’oni karimning “ Al-Fil ” surasi, 105- oyat (  , "Fil") va unga tegishli tafsirda muhokama qilinadi.

Ba'zi olimlar fil yilini milodiy 570-yildan bir yoki ikki o'n yil oldin deb belgilashgan, bu an'anaga ko'ra Ibn Shihob az-Zuhriy Abdurrazzoq as-San'oniy asarlarida tug'ilishdan oldin qo'yilgan.

Yana qarang 

 Urush fili
 Fillarning madaniy tasvirlari

Manbalar

Havolalar 

 Islamic-Awareness.org sahifasi voqeani muhokama qilmoqda
Islom dini tarixi
Muhammadning hayoti