Xalq Qahramoni ordeni

Xalq Qahramoni ordeni (serbcha. Xalq Qahramoni ordeni/orden narodnog heroja, ) — Sotsialistik Yugoslaviyadagi ikkinchi (Ozodlik ordenidan keyin) oliy harbiy mukofot boʻlib, Ikkinchi jahon urushi yillarida ushbu mamlakat aholisining mamlakatlariga qarshi xalq-ozodlik urushi yillarida taʼsis etilgan.

Tavsif 
Nizomga koʻra, „Xalq qahramoni“ ordeni bilan fuqarolar, harbiy qismlar, siyosiy va boshqa jamoat tashkilotlari urush va tinchlik davrida koʻrsatgan qahramonliklari uchun mukofotlanadi. Eng muhimi, u Ikkinchi jahon urushi yillarida koʻrsatgan jasorati uchun Yugoslaviya partizanlari xalq qahramoni ordeni sohiblari orasidan taqdirlangan.

Orden aniq nurlari boʻlgan dafna gulchambari bilan oʻralgan koʻp nurli yulduz koʻrinishidagi oval zarhal gerbdan iborat. Oldinda qurollangan jangchi va yulduzli bayroq joylashgan. Ordenning tasmasi qizil, uning ikki chetiga yaqinroq ikkita tor oq chiziqdan iborat. Ushbu orden va boshqa Yugoslaviya davlat mukofotlari rassom Djordje Andreevich-Kun va produser Antun Avgustinchich tomonidan yaratilgan.

Tarixi 
"Xalq qahramoni" unvoni Yugoslaviya Xalq ozodligi uchun antifashistik kengashi (AVNOYU) Oliy shtab-kvartirasi tomonidan 1941-yil dekabr — 1942-yil yanvar oylarida taʼsis etilgan. AVNOYU 12-13-sonli byulletenda bu haqdagi xabarda Xalq Qahramoni unvoni „Xalq ozodlik kurashi qatnashchilarining qahramonligi va fidoyiligi uchun“ berilishi haqida yozilgan. Ushbu yuksak unvonning birinchi egasi 1942-yil fevral oyida Petar Lekovichdir ().

„Xalq Qahramoni“ ordeni unvonning tashqi atributi sifatida 1943-yil 15-avgustda boʻlajak Yugoslaviyaning boshqa oliy mukofotlari — „Xalq ozodligi“, „Jasorat uchun“, „Partizan yulduzi“, „Birodarlik va birlik“ ordenlari bilan bir qatorda. shuningdek, „Jasorat uchun“ medali taʼsis etilgan.

Orden ritsarlari Sotsialistik Yugoslaviyada maʼlum imtiyozlarga, jumladan, jamoat transportida bepul sayohat qilish va oʻlimdan keyin taqdirlangan Xalq Qahramonlarining oila aʼzolari uchun pensiyalarga ega edilar. Mamlakatning qulashi bilan bu afzalliklar minimallashtirildi, ammo hali ham mavjud. Urushdan keyingi Yugoslaviyada maktab va shahar koʻchalari milliy qahramonlar nomi bilan atalgan boʻlsa, mustaqillikka erishgan yangi davlatlarda esa hozir ularning aksariyati oʻzgartirilgan.

Statistika 
Hammasi boʻlib, ordenning butun mavjudligi uchun ular 1332 nafar Yugoslaviya (shundan 1231 erkak va 91 ayol) va 19 (boshqa manbalarga koʻra 22) chet el fuqarolari (16 SSSR fuqarosi, uchtasi) taqdirlangan, Albanlar, bitta chexoslovak, bitta polyak va italyan va ulardan 1307 nafari 1957-yilgacha. Mamlakat rahbari marshal Iosip Broz Tito orden bilan uch marta — 1944, 1972 va 1977-yillarda mukofotlangan. Ordenning deyarli barcha egalari Yugoslaviya Kommunistik partiyasi aʼzolari boʻlib, ulardan 658 nafari urushdan oldingi davrga tegishlidir. Orden bilan taqdirlanganlar orasida sakkizta turmush qurgan juftlik va yetti juft aka-uka va opa-singillar bor. 1941-yilda 1261, 1942-yilda 41 va 1943-yilda yana 5 partizan otryadiga qoʻshildi. Urushda halok boʻlgan xalq qahramonlarining oʻlimi sabablari: 624 kishi jangda halok boʻldi
 159 kishi qamoqxonalar va kontslagerlarda charchoqdan vafot etdi
 Qoʻlga tushmaslik uchun 36 ta oʻz joniga qasd qilish
 30 kishi jarohatlardan vafot etdi
 20 kishi qamoqxonalar va kontslagerlarda oʻldirilgan
 13 nafari osilgan
 12 nafari jazolash amaliyotlarida qiynoqlarga uchradi
 4 nafari kasallikdan vafot etgan
 4 chuqurga koʻmilgan
 3 nafari tiriklayin koʻmilgan
 3 nafari boʻgʻib oʻldirilgan
 1 ta ustunga oʻralgan
 1 nafari yoqib yuborigan
 Baxtsiz hodisalarda 5 kishi halok boʻldi"Qahramon shahar" unvoniga ega boʻlgan „Xalq qahramoni“ ordeni bilan mamlakatning bir qancha aholi punktlari, shuningdek, Yugoslaviya Xalq Ozodlik Armiyasining (NOAU) 27 ta jangovar boʻlinmasi va tuzilmalari hamda toʻrtta jamoat tashkiloti taqdirlandi.

Yugoslaviyaning qahramon shaharlari 
  Lyublyana (SR Sloveniya) — 1970-yil 7-may
  Drvar (SR Bosniya va Gertsegovina) — 1974-yil 17-may
  Belgrad (SR Serbiya) — 1974-yil 20 -oktabr
  Zagreb (Xorvatiya SR) — 1975-yil 7-may
  Novi Sad (SAK Voyvodina, SR Serbiya) — 1975-yil 7-may
  Prilep (SR Makedoniya) — 1975-yil 7-may
  Prishtina (SAK Kosovo, SR Serbiya) — 7-may, 1975-yil
  Cetinje (SR Chernogoriya) — 1975-yil 7-may

Shuningdek 

 SSSR Qahramoni
 Qahramon shahar
 Yugoslaviya xalq qahramonlari roʻyxati

Adabiyotlar 

 Vojna enciklopediya. / 2-nashr. — S. 732-767. (Serbohorv. )
  xalq qahramonlari — Beograd: Mladost, 1975-yil.

Manbalar

Havolalar 

 Narodni heroji Yugoslavije hem.bredband.net saytida (Serbohorv. )
Orden
Yugoslaviya