MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mirdoʻstum chuhra oqosi masjidi

Mirdoʻstum chuhra oqosi masjidi — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Masjid Buxoro xoni shayboniy Abdullaxon II davrida harbiy sarkarda Mirdoʻstum Chuhra oqosi tomonidan 1585—1586-yillarda bunyod etilgan. Masjid unchalik katta boʻlmasada juda qulay arxitekturaviy yechimga ega. Masjid 1695—1696-yillardagi vaqf hujjatlarida Xonaqoyi labi hauzi Mir Doʻstim nomi bilan tilga olingan. Ushbu masjid ikki tomoni ayvon bilan oʻrab olingan. Masjid darvozaxonasi boʻlib, oʻziga xos yechimga ega. Darvozaxonaning besh qirrali toqi janubiy tomondagi devorda yasalgan va unchalik katta boʻlmagan peshtoq bilan ajralib turadi. Masjid fasadida sopol koshinli kitoba saqlanib qolgan. Masjid tavaqalarida „Tayyiba“ kalimasi keltirilgan. Masjid xonaqosiga olib kiruvchi ikkita qadimiy eshik saqlangan. Masjid shimoliy tomoni qarshisida madrasa hujralari va maktab binosi oraligʻida bir hovli ham mavjud. XX asr boshlarida masjid shimoliy tomonida bir madrasa qurilgan. Masjidda 2000-yilda kichik taʼmirlash ishlari olib borilgan. Masjid tashqi peshtoqida naqshinkor usulda kitobalar moviy fondda suls xatida yirik harflar bilan yozilgan. Soʻnggi taʼmirlash ishlarida kitoba matn parchalari chalkashtirib yuborilgan. Faqatgina bitikda qurdirgan podshohning nomi va duo soʻzlarini uchratish mumkin. Kitobada shunday yozilgan edi: „Buni Abdulaziz ibn Muhammad Obid toʻqqiz yuz toʻqson uchinchi (1585—1586) yilda yozdi“. Masjid darvozasi tabaqalarining oʻng va chap tomonlarida „Tayyiba“ kalimasi suls xatida keltirilgan. Masjid ayvoni devorlarida oq rang ganch ustiga qora siyoh bilan sheʼriy kitobalar saqlanib qolgan. Bu parchalarda Hofiz Sheroziy gʻazali keltirilgan. Qolgan kichik sheʼrlarning koʻp qismi oʻchib ketgan va muallifi nomaʼlum. Masjid ayvonidagi mehrobda Hofiz Sheroziy gʻazalidan ikki misra keltirilgan. Mazkur masjid 2023-yildan boshlab taʼmirlanmoqda.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar 
 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Buxoro meʼmoriy yodgorliklari
Mamadiyor Qahhorov

Mamadiyor Qahhorovich Qahhorov (1923-yilda tug‘ilgan) — geliotexnika sohasi olimi, qishloq xo‘jalik fanlari nomzodi.

Ta’limi va mehnat faoliyati 
Mamadiyor Qahhorov 1923-yil 9-mayda hozirgi Buxoro viloyati Olot tumanining Xalifa qishlog‘ida dehqon oilasida tug‘ilgan. Olot tumanidagi sobiq Kirov nomli o‘rta maktabni tugatgan. 1942—1945-yillarda Ikkinchi jahon urushida qatnashgan. 1949-yili Buxoro davlat pedagogika instituti (hozirgi Buxoro davlat universiteti)ning Fizika-matematika fakulteti fizika bo‘limini tugatib, o‘zi o‘qigan maktabda fizika o‘qituvchisi va ilmiy bo‘lim mudiri bo‘lib ishlagan. 1950—1952-yillarda shu maktab direktori bo‘lib faoliyat ko‘rsatgan. 1952—1956-yillarda Buxoro qishloq xo‘jalik texnikumida o‘qituvchilik qilgan.

Mamadiyor Qahhorov 1954-yildan boshlab 1998-yilgacha Buxoro davlat pedagogika instituti (1993-yildan Buxoro davlat universiteti) Fizika-matematika fakultetida va keyinchalik Umumiy texnika fanlari va mehnat fakultetida dotsent lavozimida ishlagan. Institutda ish faoliyatini assistentlikdan boshlab dotsentlik darajasigacha ko‘tarilgan. 1963-yilda Toshkent Irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash injenerlari instituti (hozirgi „Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muxandislari instituti“ Milliy tadqiqot universiteti)ni sirtdan o‘qib tugatgan.

Ilmiy faoliyati 
Mamadiyor Qahhorov 1973-yil qishloq xo‘jalik fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan. Ilmiy ishining mavzusi — „Paxta urug‘i (chigit)ni ekish oldidan quyuqlashtirilgan quyosh nuri bilan impulsli nurlantirishning ahamiyati“. Bu usul paxta hosildorligini 4—5 sentner/gektarga oshirish va sifatini yaxshilash imkoniyatini beradi hamda Toshkent viloyatidagi jamoa xo‘jaliklarida professor G‘.Y.Umarov rahbarligida sinovdan o‘tkazilib, yaxshi natijalarga erishiladi.

Ilmiy ishi natijalari bo‘yicha „Geliotexnika“ jurnalida hamda Olmaota, Yerevan, Kishinyov, Kiyev va Toshkentda bo‘lgan bir necha xalqaro konferensiya materiallarida maqolalari chop qilingan. Uning ilmiy ishlariga professor Q.B.Boybo‘tayev rahbarlik qilgan. Ilmiy ishini muvaffaqiyatli davom ettirib, oxirigacha yetkazishida professor G‘.Y.Umarov rahbarlik qilib yaqindan ko‘maklashgan, g‘o‘za biologiyasi bo‘yicha esa professor A.A.Shaxov (Moskva biologiya institutida) rahbarlik qilgan. Shu bilan birga tajribalarni o‘tkazishda professor R.Avezov yaqindan yordam bergan.

Manbalar 

Geliotexnik olimlar
Qishloq xoʻjaligi sohasi olimlari
Buxoro davlat universiteti dotsentlari
Buxoro davlat universiteti bitiruvchilari
Tahqiqoti arki Buxoro

„Tahqiqoti arki Buxoro“ („Buxoro arki haqida tadqiqot“) — oʻzbek tarixchisi Sayid Muhammad Nosir ibn Muzaffarning tarixiy asari; Oʻzbekistonning eng qadimiy arxeologik yodgorliklaridan biri boʻlgan Buxoro arkiga bagʻishlangan XX asrdagi birinchi qadimiy asar.
Risola 1921-yilda fors tilida yozilgan boʻlib, bugungi kungacha bitta qoʻlyozma nusxada saqlanib qolgan. Asarning toʻliq nomi „Tahqiqoti arki Buxoro va salotin va umaroyi u“ („Buxoro arki, uning sultonlari va amirlari haqida tadqiqot“).

Risolaning tarjimasini O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti katta ilmiy xodimi Sanjar G‘ulomov rus tiliga oʻgirgan. Shu institutning katta ilmiy xodimi G‘ulom Karimov esa o‘zbek tiliga tarjima qilgan.
Qoʻlyozma qora siyohda 11 satrdan iborat 42 varaqqa Qoʻqon qogʻozining oddiy qoʻlyozmalarda nastaliq uslubida yozilgan. Asarning nomi, sarlavha yoki sarlavhalarning bosh so‘zlari, shuningdek , al-qissa (hikoya), shi’r (bayt) kabi kirish so‘zlari qizil siyoh bilan yozilgan. Muqova turkiy uslubda toshbosma nashrlarni bogʻlash usulida naqshinkor toʻq yashil rangli charmdan qilingan.
Bu asarning o‘ziga xosligi shundaki, muallif unda o‘sha davrdagi arab qo‘lyozma matniga xos bo‘lmagan tinish belgilaridan foydalanishga harakat qilgan. U gaplarning oxirida nuqta tinish belgisidan foydalangan. Baʼzida kishilarning ismlarini sanab oʻtishda ham vergul oʻrniga nuqta qoʻyilgan.

Tarixi 

Sayyid Muhammad Nosir Buxoro Xalq Respublikasi tashkil topganidan keyin respublika hukumati tomonidan tuzilgan „Tarix jamiyati“ („Anjuman-i tarix“)ga aʼzo bo‘ldi. Sayyid Muhammad Nosir bu jamiyat 7 kishidan iborat bo‘lganligini, lekin aʼzolarini sanab o‘tayotganda negadir o‘zi bilan birgalikda 6 kishining nomini tilga olib oʻtgan.

Bu jamiyatning vazifalaridan biri Buxoro arki tarixiga doir tadqiqotlar olib borish boʻlgan. „Tahqiqoti arki Buxoro“ning kirish qismidan maʼlum bo‘ladiki, „mulohaza va muhokamadan so‘ng“ ark haqida alohida risola yozish Sayyid Muhammad Nosirga topshirilgan.
Risola 1921—1922-yillarda, tugaganidan keyin koʻp oʻtmay qayta yozilgan. Hozirda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanayotgan asar qo‘lyozmasi bir nusxada saqlanib, o‘z vaqtida Fitrat rahbarligida Buxoro markaziy kutubxonasiga topshirilgan.
Qo‘lyozma birinchi marta V. V. Bartold tomonidan „1925-yil yozida Turkiston kutubxonalari va muzeylaridagi darslar“ asarida tilga olingan va bu boʻyicha ilmiy maqola yozilgan.

Asarning mazmuni 
Risolada arkning qurilishi va uning vayron bo‘lishi, keyinchalik turli siyosiy voqealar va turli davrlarda qayta tiklanishi haqida hikoya qilinadi; Ashtarxoniylar va Mangʻitlar sulolasidan boʻlgan Buxoro hukmdorlari, ular davrida ark va unga tutash hududlarda imoratlar qurilganligi haqida maʼlumot berilgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston tarixi
XX asr kitoblari
Tarixiy manbalar
Buxoro
Buxoro arki
Sarrafon masjidi

Sarrafon masjidi (Mulla Oriziy masjidi, Tahti Toqi Sarrafon masjidi) — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur masjid Buxoro xonligida hukronlik qilgan shayboniylar sulolasi hukmronligi davrida 1515—1516-yillarda bunyod etilgan. Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Sarrafon masjidi 20-yil oʻtib, Toqi Sarrafon qurilganidan soʻng shu nom bilan atalib kelingan. Masjidda oxirgi marta XIX asr oxiri yoki 1905-yilda taʼmirlash ishlari olib borilgan. Qadimiy masjid murakkab arxitekturaviy yechimga ega. Masjidning baland supa ustida bunyod etilgan ikkiyoqlama ayvoni mavjud boʻlgan. Soʻngi marta olib borilgan taʼmirlash ishlarida masjidning gʻarbiy devorida „qirma“ usulida moviy rangdagi fonda oq ranglar bilan harflar yozilgan. XX asrning 70-yillariga qadar Sarrafon masjidi choyxona va kutubxona sifatida faoliyat koʻrsatgan. Bugungi kunda ham masjid choyxona sifatida foydalanilmoqda. Masjidning kirish tomonidagi peshtogʻidagi kitobada koʻk fonda oq harflar bilan nastaʼliq xatida baxshida va hadis yozib qoʻyilgan. Kitobada Alloh va hukmdorning ismlari tilla rangda yozilgan boʻlib, 1980-yillarda qisman taʼmirlash ishlari olib borilgan. Bugungi kunga kelib bitikka shikast yetkanligi sabab uni toʻliq oʻqishning imkoni yoʻq. Darvozasi tepasidagi yozuvda „Bu qurilish Ubaydulloh Bahodirxon hukmronlik qilgan davrda 1534—1535-yillarda tugallangan“ deb maʼlumot keltirilgan. Ushbu bitikni mashhur buxorolik husni xat sohibi Muhammad Darvish Qoʻnoq yozgan. Sarrafon masjidi ustunlari birida ustaning nomi nastaqil xatida bitilgan. Mazkur matn XIX asr oxiri XX asr boshlarida yozilgan. Ustunda „Usta Fayzullohning ishi“ deb koʻrsatilgan. Masjidning sharqiy tomonidagi devorida ganchdan yasalgan toʻrtburchak kitobalar boʻlib, nastaʼliq xatida toʻrt misra sheʼr keltirilgan. Bitik moviy fonda oq harflar bilan nastaʼliq xatida bitilgan. Masjidning gʻarbiy devori mehrobi tepasida ganchdan yasalgan shams kitobada Qur’oni Karimning „Ixlos“ surasi suls xatida keltirilgan. Mazkur shams kitobaning oʻng tomonida „Jin“ surasi 18 oyati, chap tomonida „Niso“ surasi 103-oyati suls xatida ganchdan qilib toʻrtburchak shaklda yozilgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar 
 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Buxoro meʼmoriy yodgorliklari
Fathula Abdumalikov

Fathula Abdumalikov (Fedyr Fedorovich) (1921-yil 25-sentyabr, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR — 2002-yil 23-iyul) — Germaniya-Sovet urushi faxriysi, Xrustalniy harbiy komissarligining uchinchi bo'limi boshlig'i, shahar harbiy komissari, shahar kengashining bir necha chaqiriq deputati,Krasniy Luchning  faxriy fuqarosi.

U uch yoshida yetim qolgan va mehribonlik uyida tarbiyalangan. Pedagogika institutini tamomlagan va o‘qituvchi bo‘lib ishlagan.

Harbiy xizmati 
1939-yildan harbiy xizmatda 1941-yil 22-iyundan Germaniya-Sovet urushi qatnashchisi. U Vatan urushi ordeni, uchta Qizil Yulduz ordeni va „Jangovar xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlangan.

Krasniy Luchda 
1946-yildan beri Xrustalniyda Harbiy komissarlik 3-boʻlimi boshligʻi, shahar harbiy komissari. Koʻp yillar davomida Fathula Abdumalikov Harbiy komissarlik qoshidagi ofitserlarni ragʻbatlantirish qoʻmitasini boshqargan.

Abdumalikovning rejasiga ko‘ra, Lugansk viloyatida birinchi harbiy sport shaharchasi tashkil etilgan. U bilan Harbiy komissarlik yangi binoga ega boʻldi. Fathula Abdumalikov binoni zamon talablariga moslashtirish uchun zahiradagi ofitserlarni safarbar etishga muvaffaq bo‘ldi. Zaxiradagi askarlarni ogohlantirish tizimi o‘ylab topildi va joriy etildi, tumanda eng yaxshi ko‘rsatkichlarga erishildi.

Krasnolutsk harbiy komissarligi tajribasi Mudofaa vazirligi tomonidan SSSRda tarqatish uchun tavsiya etilgan. Butun Ittifoqning harbiy komissarlari Fathula Abdumalikov tajribasini oʻrganish uchun shaharga yigʻilishdi.

Shahar gazetasining sonini ofset usulida tarjima qilishga hissa qo‘shgan. U tahririyatga surat yig‘uvchi mashina uchun pul jo‘natgan (1992).

Ijtimoiy faoliyati 
Aʼzolikka nomzod, Ukraina Kommunistik partiyasi Krasnolutskiy shahar qoʻmitasi shahar qoʻmitasi (shahar qoʻmitasi) aʼzosi (1960—1970). Bir necha chaqiriq shahar kengashi deputati (1961). Shahar Kengashining mudofaa va jismoniy tarbiya masalalari doimiy komissiyasi raisi (1965). Shahar faxriylar kengashi Prezidiumi aʼzosi.

Shahar gazetasining sonini ofset usulida tarjima qilishga hissa qo‘shgan.

Krasniy Luchning faxriy fuqarosi (1998).

Mukofotlari 
Vatan urushi ordeni.

3 karra Qizil Yulduz ordeni.

Jangovar xizmatlari uchun medali

Manbalar

Havolalar 

 Krasnoluxalik mashhur odamlar haqida Nikolay Romanovning „Menga kerak boʻlsa, yashayman“ kitobi Wayback Machine -da arxivlangan.
 Odamlar veb-saytining (maʼlumotlar bazasi) jasorati (qarang familiyasi Abdumalikov)
Webarxiv andozasi wayback havolalari
Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari
Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Qizil Bayroq ordeni sohiblari
2002-yilda vafot etganlar
23-iyulda vafot etganlar
Buxoro viloyatida tugʻilganlar
1921-yilda tugʻilganlar
25-sentyabrda tugʻilganlar
Abdurahmonov, Qalbay

Qalbay Abdurahmonov (Abdirahmonov) ( 1934 -yil) -Sovet chorvachisi Oʻzbekiston SSR  Buxoro Xalq Sovet Respublikasining (hozirgi Oʻzbekiston Navoiy viloyati, Tomdi tumani), Tomdi sovxozining katta cho'poni. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1966).

Biografiya 
Qalbay Abdurahmonov 1934-yilda Oʻzbekiston SSR Buxoro Xalq Sovet Respublikasining (hozirgi Oʻzbekiston Navoiy viloyati hududida), chorvador oilasida tugʻilgan. Millati oʻzbek. Oʻrta taʼlimni toʻliq tugatmagan. Sovet armiyasi safida uch yil xizmat qilgan.

U bolalik chogʻlaridanoq choʻponlikka qiziqqan va hayvonlarni parvarish qilishda kattalarga doimo yordam bergan. Sovet Armiyasi saflarida muddatli harbiy xizmatni o‘tagandan soʻng vataniga qaytgan. Shundan keyin 1950-yillarning o‘rtalaridan boshlab mahalliy „Tomdi“ sovxozida cho‘pon bo‘lib oʻz ish faoliyatini boshlagan. Malakali choʻpon sifatida nafaqat oʻtlash joyi va vaqtini, hayvonlarga gʻamxoʻrlik qilish qoidalarini ham yaxshi bilgan. Boqiladigan hayvonlar orasida kasalliklar va boshqa muammoli vaziyat paydo boʻlganda birinchi yordam koʻrsata olgan. o‘simliklari siyrak yaylovlarda, og‘ir yarim cho‘l sharoitida qorako‘l zotli qo‘ylarni boqgan.

Oʻzining ziyrakligi, tirishqoqligi va bilimi bilan qisqa fursatda cho‘ponlik hunarini mukammal egallab oladi va tez orada bir necha ming boshdan iborat suruvga katta cho‘pon etib tayinlanadi. 1959-1965 yillikda uning suruvi Buxoro viloyati chorvadorlari orasida yosh hayvonlar nasli, pashsha yetkazib berish va jun qirqish bo‘yicha eng yaxshi ko‘rsatkichlarga ega bo‘ladi va chorvachilikni rivojlantirish, qorakoʻl qoʻy zotini yetishtirish va koʻpaytirishga oʻz xissasini qoʻshadi.

Uning bu samarali mehnatini SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1966 yil 22 martdagi farmoni bilan chorvachilikni rivojlantirish, goʻsht, sut, tuxum, jun, qorakoʻl qoʻy zotini yetishtirish va tayyorlashni koʻpaytirishda erishilgan muvaffaqiyatlar uchun, Abdurahmonov Qalbay - Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlashadi.

O‘zi tug‘ilib o‘sgan Buxoro Xalq Sovet Respublikasining (hozirgi Oʻzbekiston Navoiy viloyati, Tomdi tumani) (1982) — „Tomdi“ sovxozida nafaqaga chiqqunga qadar cho‘ponlik qiladi.

1966- yillarda u oʻzining yaxshi fazilatlari va mehnati uchun bir qator orden va medallar yaʼni Lenin ordeni va " Oʻroq va Bolgʻa " oltin medali, Mehnat Qizil Bayroq ordenlari va medallar bilan taqdirlangan.

Qalbay Abdurahmonov 1971-yildan KPSS XXIV qurultoyi delegati boʻlgan.

Manbalar 

 
 Geroi Sotsialisticheskogo Truda Uzbekistana.

Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Navoiy viloyatida tugʻilganlar
1934-yilda tugʻilganlar
Bosiyaniy

Bosiyaniy — Smolensk viloyati Monastirshchin tumanidagi qishloq . Novomikaylovskiy qishloq aholi punkti tarkibiga kiradi. Aholisi – 22 nafar ( 2007 y.).

Viloyatning g'arbiy qismida, Monastirshchinadan 19 km g'arbda, А141 Oryol - Vitebsk avtomagistralidan 57 km g'arbda, Kubrot daryosi bo'yida joylashgan. Engelgardtovskaya temir yo'l stantsiyasi qishloqdan 59 km sharqda Smolensk - Roslavl liniyasida joylashgan .

Tarix 
Ulug 'Vatan urushi davrida qishloq 1941-yil iyul oyida fashistlar qo'shinlari tomonidan bosib olingan va 1943-yil sentyabrda ozod qilingan.

Eslatmalar
Abulabbos Baxtiyor

Abulabbos Baxtiyor (IX asr oxiri — X asr birinchi yarmi) — Somoniylar sulolasi davrida ijod qilgan xonanda, sozanda va musiqashunos olim.

Tarjimayi holi 
Abulabbos Baxtiyor Buxoroda tug‘ilgan. Uning tug‘ilgan va vafot etgan yili noma’lum. U IX asr oxiri va X asr boshlanish davrining yirik xonandasi, sozandasi va musiqashunosi hisoblanadi, juda yoshligidan arab va yunon tillariga rag‘bat bildirib, uni mukammal egallab oladi.

Abulabbos Baxtiyor Barbat (ud) sozining mohir ijrochisi sifatida Somoniylar davrida katta shuhrat qozonadi. U Buxoroda musiqa maktabini ochib, o‘zi musiqa nazariyasi va amaliyoti ilmidan yoshlarga saboq beradi. Abulabbos Baxtiyor maktab o‘quvchilari uchun musiqa nazariyasi fanidan qator darsliklar yaratadi. Shuningdek, yunon olimlari Ptolemey va Yevklidlarning „Ritmika“, „Musiqa qonunlari“ kabi yirik asarlarini tarjima qilib maktab dasturiga kiritadi. Uning bu asarlaridan keyinchalik Abu Ali Ibn Sino va Abu Nasr Forobiylar o‘z risolalarini yozishda foydalanadilar.

Abulabbos Baxtiyor o‘z hayoti davrida ko‘p shogirdlar tayyorlaydi. Ulug‘ shoir va sozanda Abu Abdulloh Rudakiy uning eng mohir shogirdlaridan biri bo‘lgan. Abulabbos Baxtiyor tomonidan yaratilgan musiqaga doir darsliklar, shuningdek, qo‘llanmalar bizgacha yetib kelmaganligi bois mazkur kitob yoki risolalar nomlari bugungi kunda ma’lum emas. Eng muhimi, Abulabbos Baxtiyor tomonidan IX asrdayoq Buxoroda musiqa maktabi ochilib, unda musiqaga oid turli darslik va qo‘llanmalar yaratilganidir. Bu esa Sharqda IX asrdayoq o‘ziga xos nota belgisi mavjud ekanligidan dalolat beradi.

Manbalar 

Somoniylar davri musiqasi
Somoniylar davri xonandalari
Somoniylar davri sozandalari
Musiqachilar
Koʻlob bekligi

Koʻlob bekligi( ) — Buxoro xonligi tarkibidagi maʼmuriy birligidagi Koʻlob shahri boʻlgan.

Tarixi 
XV-asr oxirida Xuttal Hisorga qaram viloyatlardan biri boʻlgan. 1497—1498 yillarda Xusravshoh bek Hisorda hokimiyatni qoʻlga kiritgach, Xuttalyonni ukasi Veli-bekka bergan.

XVI-asrdan qadimiy Xuttalyon viloyati nomi hisoblanadi.16-asrda oʻzbek Shayboniylar sulolasi hukmronligi davrida poytaxti Xulbugʻdan Koʻlobga oʻzgartirilishi munosabati bilan viloyatning Xuttal nomi Koʻlob nomi bilan almashtirilgan. Ammo ashtarxoniylar hukmronligi davrida ham Mahmud ibn Velining „Bahr al-asror“ asarida (1634-yil oktyabrda boshlangan) viloyat Xuttalyon, „Ubaydulla-noma“da esa Koʻlob nomi allaqachon tilga olingan. ashtarxoniylar tarixi Ubaydullaxon II (1702—1711) — xon hayotida boshlangan.

Ahmedovning yozishicha, „Koʻlob“ viloyatining yangi nomi oʻzbek mangʻitlar sulolasi davrida paydo boʻlgan.

Shayboniylar sulolasi davrida (1501-1599) 
1504—1505 yillarda Xuttal yangi oʻzbek Shayboniylar sulolasining asoschisi Shayboniyxon tomonidan asirga olingan va mahalliy hokim Veli-bek tomonidan oʻldirilgan.

1511—1512-yillarda Hisordagi oʻzbek qoʻshinlari Bobur bilan boʻlgan shiddatli jangdan soʻng yuzma-yuz magʻlubiyatga uchragan. Bu muvaffaqiyat Boburga nafaqat Hisor, balki Koʻlob, Qunduz va Badaxshonni ham vaqtinchalik egallashini taʼminlagan[8].
1545-yilda Boburning vorisi Humoyun Ko‘lob viloyatini ukasi Kamronga topshirgan. Ammo oradan bir yil o‘tib Kamron Ko‘lobni tark etib, Humoyunga qarshi sharmandali kurashini davom ettirgan.

1585-yilda Koʻlob Buxoro xoni — Abdullaxon II (1583-1598) tomonidan yana Shayboniylar mulkiga qoʻshib olingan.

Geografiyasi 
Koʻlob bekdomi Amudaryoning oʻng qirgʻogʻida, Koʻlobdaryo yoki Oqsuv (Bartangning yuqori oqimidagi daryo) havzasida, Amudaryoning kichik oʻng irmogʻi, toʻlqinsimon yuzada joylashgan. Koʻlob bekstvosining shimoliy va shimoli-gʻarbdagi chegarasi Baldjuan bekstvosi bilan, gʻarbda — Qoʻrgʻontyubinsk bekstvosi bilan, janub va janubi-sharqda Pyadj daryosi boʻyida — Afgʻoniston, shimoli-sharqda — Darvaz bekstvosi bilan aloqada boʻlgan. Bekstvoning umumiy maydoni 4750 kvadrat metrni verst (54 ming km²)ni tashkil etgan.

Manbalar 

Maʼmuriy birliklar
Buxoro xonligi
Buxoro amirligi
Vadim Chemirtan

Vadim Chemirtan (; 1987-yil 21-iyul; Tiraspol, Moldaviya SSR, SSSR) — moldaviyalik futbolchi, hujumchi. Moldova terma jamoasi futbolchisi. O'zbekistonning AGMK, Bunyodkor va Buxoro futbol klublarida oʻynagan.

Faoliyati 
Tiraspoldagi „Sherif“ akademiyasining tarbiyalanuvchisi. 2005-yilda Tiraspol FK tarkibida o'ynay boshladi. 2005—06-yilgi mavsumda Tiraspol bilan chempionatning bronza medali sovrindori bo'ldi. Keyinchalik Moldovaning bir nechta klublarida faoliyat yuritdi. Ulardan eng mashhurlari „Iskra-Stal“, „Nistru“, „Dinamo-Avto“ va „Dacia“ klublaridir. 2016-yilning yozida Tan Kuang Nin futbol klubi tarkibida ikki oy harakat qildi.

2016-yilning qolgan qismida O‘zbekistonning „Buxoro“ klubida o‘ynagan. Chemirtan buxoroliklar safida 80-raqamda harakat qilgan. 2016-yilda 11 ta oʻyin oʻtkazgan va raqiblar darvozasiga 8 ta toʻp kiritgan. Yanvar oyida  O'zbekistonning yana bir klubi — „Bunyodkor“ bilan shartnoma imzoladi. 2018-yilni AGMKda boshladi, mavsum o'rtasida „Buxoro“ga qaytdi. Biroq, O'zbekiston chempionatida debyut mavsumidagi natijalarini takrorlay olmagan Chemirtan 2019-yilning qishida Oʻzbekistonni tark etdi. 1987-yilda tug'ilgan futbolchi ayni paytda o'z yurtida Tiraspolning „Dinamo-Avto“ jamoasi sharafini himoya qilyapti.

Moldova yoshlar va oʻsmirlar terma jamoalarida o'ynagan. Moldova milliy terma jamoasiga 2016-yilning bahorida jalb etila boshlagan. Terma jamoadagi debyut uchrashuvini 24-mart kuni Maltaga qarshi o‘yinda oʻtkazgan. To‘rt kundan keyin esa Andorraga qarshi o‘yinda ham terma jamoasi tarkibida harakat qilgan. Hozirgacha u o'z mamlakati terma jamoasi safida ikkita o'yin o'tkazgan.

Yutuqlari 

 2015—2016-yilgi mavsumda „Dacia“ tarkibida Moldova chempionatining kumush medali sohibi
 2005—2006-yilgi mavsumda Moldova chempionatining bronza medali sohibi

Manbalar

1987-yilda tugʻilganlar
21-iyulda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Moldova futbolchilari
AGMK futbolchilari
Bunyodkor klubi futbolchilari
Buxoro klubi futbolchilari
O‘zbekistondagi futbol legionerlari
Sarbaz

Sarbaz (sarvaz) („boshini xavf ostiga qoʻyish“; oddiy askar;) — eron, shuningdek, muntazam qoʻshinlarning buxorolik piyoda askari hisoblangan.

Bu atama Markaziy Osiyoning boshqa davlat va xalqlari orasida ham qoʻllanilgan.

Tarixi 
Abbos Mirzo tomonidan olib borilgan harbiy islohotlar natijasida birinchi marta Fors imperiyasida muntazam piyodalar Sarbaz deb atala boshlangan. Muntazam fors qoʻshinlarini Yevropa modeli boʻyicha tashkil etish dastlab 1807-yilda general Gardan boshchiligida Tehronga kelgan fransuz harbiy instruktorlari tomonidan amalga oshirilgan. Biroq, Eron tez orada fransuzlar bilan shartnomani buzdi va 1809-yildan boshlab ingliz instruktorlari allaqachon Fors armiyasini qayta tashkil etishda qatnashdilar.
1837-yilda harbiy islohot natijasida Buxoro amirligiga amir Nasrullo (1827—1860) boshchiligida muntazam piyodalar korpusi — Sarbaz kiritilgan. Buxoro lashkarining Sarbazi umrbod xizmat qilgan. Ular asosan nayza, kamon va chaqmoqlar bilan qurollangan, qizil kiyim kiygan edilar. Nasrulloh davrida ikki mingdan ortiq sarboz bor boʻlgan. Keyinchalik ularning soni olti mingga yetkazilgan.
Sarbazning birinchi harbiy instruktori Tabrizlik Abdusamatxon boʻlgan, keyinchalik bu vazifani asirga olingan rus askarlari yoki dezertirlari bajargan.

Buxoroda bu atama 1920-yilda, sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng qoʻllanishdan chiqdi.

Tojikiston, Oʻzbekiston va Qozogʻistonda „askar“ maʼnosida qoʻllaniladi.

Manbalar