Aizuvakamatsu (Fukushima)

Yaponiyaning Fukushima prefekturasida joylashgan shahardir. 1-yanvar, 2021-yil holatiga koʻra, shaharda 50365 ta xonadonda 118159 nafar aholi istiqomat qilgan, aholi zichligi esa bir kilometr kvadratga 310 kishidan toʻgʻri kelgan. Shaharning umumiy maydoni 382,97 kvadrat kilometrni (147,87 mi²) tashkil etdi.

Geografiyasi 

Aivuwakamatsu Fukushima prefekturasining gʻarbiy qismida, Aizu havzasining janubi-sharqiy qismida joylashgan.

Togʻlar 

 Otodake togʻi (1416 m)
 Seaburi togʻi
 Oda togʻi
 Iimori togʻi

Daryolar 

 Aga daryosi
 Nippashi daryosi
 Yugava daryosi
 Sesenagi daryosi

Koʻllar 

 Inavashiro koʻli
 Vakasato koʻli
 Higashiyama koʻli
 Sohara koʻli

Issiq buloqlar 

 Higashiyama Onsen
 Ashinomaki Onsen

Maʼmuriy boʻlinmalar 
Shaharda 11 ta maʼmuriy boʻlinma mavjud.

 Vakamatsu
 Machikita
 Kouya
 Kuzashi
 Monden
 Ikki
 Higashiyama
 Ōto
 Minato
 Kitaaizu
 Kavahigashi

Qoʻshni munitsipalitetlar 
Fukushima prefekturasi

 Shimoli: Kitakata, Aizubange, Yugava, Bandai
 Sharq: Kōriyama , Inavashiro
 Gʻarbiy: Aizumisato
 Janubi: Shimogō, Ten-ei

Iqlimi 
Aizuvakamatsu issiq-yoz nam kontinental iqlimga ega, yozi issiq va qishi qattiq qor yogʻishi bilan ajralib turadi. U ichki vodiyda joylashgan boʻlsa-da, Aizuvakamatsu iqlimi Yapon dengizi sohilidagi Hokuriku mintaqasiga oʻxshaydi. Qishda qor juda kuchli, , qor qoplami esa oʻrtacha maksimal  va  qisqa muddatlarda bu raqam odatda Labrador yarim oroli kabi ancha sovuqroq hududlar bilan bogʻlanadi. Ayzuvakamatsuda oʻrtacha yillik harorat 11,2 °C, yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1270mm, sentyabr esa eng nam oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 24,7 °C atrofida, eng pasti esa yanvarda, −1,2 atrofida°C boʻladi.

Demografiyasi 
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Aizuvakamatsu aholisi 1990-yilda eng yuqori choʻqqiga chiqdi va shundan beri 1960-yilgacha boʻlgan darajaga tushib ketdi.

Tarixi 

Hozirgi Aizuvakamatsu hududi qadimiy Mutsu provinsiyasining bir qismi boʻlib, tarixdan oldingi davrlarda joylashgan. Shahar chegaralaridagi Aizu-Otsuka Kofun eramizning 4-asridan boshlanadi va muhim madaniy meros hisoblanadi.

Afsonaga koʻra, miloddan avvalgi 88-yilda imperator Sujin ikkita sarkardani yuboradi; Ohiko va Takenukava mintaqadagi qoʻzgʻolon bostirilgandan keyin tinchlik oʻrnatish maqsadida Tohoku mintaqasiga birlashtirdi.

12-asr oxirigacha Aizuvakamatsu asosan bozor shahri va mintaqaviy sarkardalar uchun baza edi. 1192-yildan boshlab, Aivuwakamatsu Kamakura shogunati tomonidan nazorat qilinadigan hududlarning bir qismiga aylandi. Hokimiyatni qoʻlga kiritganidan koʻp oʻtmay, Yoritomo Suvara Yoshitsura (Miura urugʻidan) ismli samurayga butun Aizuni berdi. Suvaraning avlodi Ashina Morinori 1384-yilda shaharda birinchi qal’a qurilishini boshlagan. Sengoku davrida Aizuning oxirgi xoʻjayini Ashina Moritaka 1583-yilda vafot etdi va tez orada Ashina klani hokimiyatni yoʻqotdi. Satake klani qal’ani egallab olgandan soʻng, ular oʻz urugʻining oʻn ikki yoshli aʼzosini Ashina Morishige deb oʻzgartirdilar va Aizu xoʻjayini deb eʼlon qildilar. Ashina klani 1589-yilda Date Masamune yordamida qisqa muddatga Aizu ustidan nazoratni qaytarib oldi. Biroq, Masamune koʻp oʻtmay oʻzi uchun domenni egallab oldi. U 1590-yilda Toyotomi Hideyoshiga taslim boʻldi. Toyotomi Aizuni ittifoqchilaridan biri Gamo Ujisatoga berdi, u 1592-yilda bu yerda yangi qal’a qurishni boshladi. Aynan shu davrda shahar „Vakamatsu“ (yosh qaragʻay) deb oʻzgartirildi.

Edo davrida Aizu 1596-yilda Gamo Ujisato vafotidan keyin 1600-yilda Uesugi Kagekatsu tomonidan qisqa vaqt ichida nazorat qilindi. Tokugava Ieyasu Uesugini Aizuda qoʻshin yigʻishda aybladi. Keyin Ieyasu Uesugini Yonezavaga oʻtkazdi. Meros orqali Aizu 1643-yilda Hoshina Masayukiga (uchinchi Tokugava syogunining ukasi) oʻtdi. Edo davri Aizuning iqtisodiy va madaniy oʻsishini koʻrdi.

Hoshinaning avlodlari keyingi 200 yil davomida Aizu domenini boshqarib, Matsudaira nomini toʻqqizinchi avlod Daymyo Matsudaira Katamori „Boshin urushi“da bakufu qoʻllab-quvvatlamaguncha boshqaradi. Aizuvakamatsu qal’asi Aizu jangi paytida quladi va domen yoʻqoladi. 22 kishidan iborat guruh, jumladan, sodiq xizmatchilar va ularning oilalari, Kaliforniyaga qochishga muvaffaq boʻlishdi va 1869-yilda Amerikada birinchi yapon koloniyasi, kasal Vakamatsu choyi va ipak fermasi koloniyasini tashkil etish uchun oʻz uylarining nomini berishga muvaffaq boʻlishdi.

Meydzi restavratsiyasidan soʻng, 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimining oʻrnatilishi bilan Vakamatsu shahri tashkil etildi. 1899-yilda u Vakamatsu shahriga aylandi. 1937-yil 1-aprelda Machikita qishlogʻining bir qismi (Kitaaizu tumanidan) Vakamatsu shahriga birlashtirildi. Qolganlari 1951-yil 1-aprelda qoʻshib olindi. 1955-yil 1-yanvarda Vakamatsu Kitaaizu tumanidagi yetti qishloq (Kouya, Kouzashi, Monden, Ikki, Higashiyama, Oto va Minato) bilan birlashganda, shahar nomi Aizuvakamatsuga oʻzgartirildi. 1955-yil 1-aprelda Hongo shahrining bir qismi (Oya okrugi) (Onuma tumanidan) Aivuwakamatsuga birlashtirildi.

Aizuvakamatsu 2004-yil 1-noyabrda Kitaaizu qishlogʻini (Kitaaizu tumanidan) va 2005-yil 1-noyabrda Kavahigashi shahrini (Kavanuma tumanidan) qoʻshib olish orqali yanada kengaydi.

Hukumat 

Aizuvakamatsu toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 29 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organiga ega boʻlgan mer-kengash shakliga ega. Fukushima prefekturasi assambleyasiga shahar toʻrt aʼzodan iborat. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Dietining quyi palatasi uchun 4-Fukushima saylov okrugining bir qismidir.

Iqtisodiyoti 
Aizuvakamatsu — mahalliy savdo markazlari bilan ajralib turadi. Bu hudud anʼanaviy ravishda pivo va lak idishlari bilan ajralib turadi. Zamonaviy sanoat tarmoqlariga toʻqimachilik, yogʻochni qayta ishlash va elektronika kiradi.

Taʼlim tizimi 
Aizuvakamatsuda bitta prefektura universiteti va xususiy kichik kollej mavjud. Shaharda 19 ta davlat boshlangʻich maktabi va 11 ta davlat oʻrta maktablari shahar hokimiyati tomonidan boshqariladi. Bundan tashqari, bitta xususiy boshlangʻich maktab va bitta xususiy oʻrta maktab mavjud. Fukushima prefekturasi taʼlim kengashi beshta davlat oʻrta maktabi va bitta qoʻshma oʻrta maktabni boshqaradi. Prefekturada ikkita maxsus taʼlim maktabi ham mavjud.

Universitetlar va kollejlar 

 Aizu universiteti
 Aizu kichik kolleji

Katta oʻrta maktablar

Jamoat maktablari 

 Aizu oʻrta maktabi
 Aoi oʻrta maktabi
 Aizu Gakuho oʻrta maktabi
 Vakamatsu Shōgyō oʻrta maktabi
 Aizu Kōgyō oʻrta maktabi
 Aizu ikkinchi oʻrta maktabi

Xususiy maktablari 

 Aizuvakamatsu Haverio Gakuen oʻrta maktabi
 Vakamatsu 1-oʻrta maktabi
 Jinai oʻrta maktabi

Oʻrta maktablar

Davlat (shahar) maktablari 

 Aivuwakamatsu birinchi oʻrta maktabi
 Aivuwakamatsu ikkinchi oʻrta maktabi
 Aivuwakamatsu uchinchi oʻrta maktabi
 Aivuwakamatsu toʻrtinchi oʻrta maktabi
 Aivuwakamatsu Beshinchi oʻrta maktabi
 Aivuwakamatsu oltinchi oʻrta maktabi
 Ikki kichik oʻrta maktabi
 Ōto oʻrta maktabi
 Minato oʻrta maktabi
 Kitaaizu oʻrta maktabi
 Kawahigashi oʻrta maktabi
 Aizu Gakuho kichik oʻrta maktabi
 Eslatma: Aizu Gakuho oʻrta maktabidan tashqari barcha oʻrta maktablar munitsipaldir.

Xususiy maktablar 

 Aivuwakamatsu Haverio Gakuen oʻrta maktabi

Transport

Temir yoʻllar 
JR Sharq — Banetsu Vest liniyasi

 Higashi-Nagahara — Hirota — Aivuwakamatsu — Dōjima

JR Sharq — Tadami liniyasi

 Aizu-Vakamatsu — Nanukamachi — Nishi-Vakamatsu - Aizu-Hongō

Aizu temir yoʻli — Aizu liniyasi

 Nishi-Vakamatsu — Minami-Vakamatsu — Monden — Amaya — Ashinomaki-Onsen — Okava-Dam-Kōen — Ashinomaki-Onsen-Minami

Magistral yoʻllar 

 Ban-etsu Expressway — Bandai-Kawahigashi IC — Aivuwakamatsu IC
 49-millliy yoʻnalish
 118-millliy yoʻnalish
 121-millliy yoʻnalish
 252-millliy yoʻnalish
 294-millliy yoʻnalish
 401-millliy yoʻnalish

OAV

Televideniya 

 NHK Fukushima
 Fukushima televideniyesi
 Fukushima markaziy televideniyesi
 Fukushima radioeshittirishi
 TV-U Fukushima

Gazetalar 

 Fukushima Mimpō
 Fukushima Min-Yu

Radio 

 FM Aizu

Xalqaro munosabatlar

Yaponiya qardosh shaharlari 

 Mutsu, Aomori (1984-yil 23-sentyabrdan beri)
 Naruto, Tokushima (1999-yil 30-oktyabrdan beri)
 Ina, Nagano (2000-yil 24-sentyabrdan beri)
 Yokosuka, Kanagava (2005-yil 17-apreldan beri)

Xalqaro qardosh shaharlar 

  — Jingzhou (1991-yil 15-iyundan beri)
  — Saipan (2006-yil 22-sentyabrdan beri)

Mahalliy diqqatga sazovor joylar 

 Aivuwakamatsu qal’asi (Tsuruga-jo)
 Aizu Matsudaira qirollik bogʻi (Oyakuen)
 Iimori togʻi
 Byakkotay qabrlari
 Sazaedo
 Sobiq Takizava Honjin
 Aizu Matsudaira qabri
 Nisshinkan
 Aizu Samuray qarorgohlari
 Nanukamachi-dori koʻchasi

Madaniyati

Festivallar 

 Aizu festivali

Oziq-ovqatlar 

 Kozuyu
 Katsu-don sousi
 Basashi (ot sashimi)
 Soba
 Butara
 Sake

Boshqalar 

 Akabeko
 Okiagari-koboshi

Aivuwakamatsulik taniqli odamlar 

 Sōichiro Hoshi, ovozli aktyor
 Hiroshi Sasagava, anime yaratuvchisi

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayti 

Yaponiya shaharlari
Fukushima prefekturasi
Aizuvakamatsu (Fukushima)