MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sahhof

Sahhof (arab.) — kitob muqovalovchi usta, muqovasoz. Aslida yaxlit katta oʻlchamdagi qogʻozni buklab sahifaga ajratuvchi shaxs — sahifalovchini bildirgan, keyinchalik varaqlarni jamlab muqovaga oluvchi ustani anglatgan (yana qarang Muqovasozlik).

Manbalar
Svazilar

Svazilar (oʻzlarini — amasvazi, amangvane deb atashadi) — bantu xalqlari guruhiga mansub xalq, Esvatini (660 ming kishi) va JARning koʻshni rayonlarining asosiy aholisi (1,2 mln. kishi). Shuningdek, Mozambikda ham yashaydilar. Umumiy soni 1,87 mln. kishi (1990y.lar, oʻrtalari). Svazi tilida soʻzlashadi. Anʼanaviy eʼtiqodlar saqlangan, bir qismi baptistlar.

Manbalar
Svanetiya tizmasi

Svanetiya tizmasi - Gruziyadagi togʻ tizmasi, Inguri va Sxenisskali daryolarining yuqori qismlari oraligʻida joylashgan. Uzunligi 85 km. Eng baland joyi 4008 m (Layla togʻi). Gilli slanetslar, qisman kvarsitlardan tarkib topgan. Pastki yon bagʻirlari dubqoraqayin oʻrmonlari. 2000 m balandlikdan boshlab alp oʻtloqlari bilan qoplangan. Muzliklar maydoni 30 km².

Manbalar 

 

Togʻlar
Gruziya geografiyasi
Theodor Svedberg

Theodor Svedberg () (1884.30.8, Valbo — 1971.26.2) — shved fizik kimyogari. Shved Kirollik Fanlar akademiyasi aʼzosi (1934). Upsala universitetini tugatgan (1907). 1921-yildan professor Upsaldagi Yadro kimyosi instituti direktori (1949-yildan). Asosiy ilmiy tadqiqotlari kolloid kimyo, molekulalarning oʻlchamlari va shakllarini aniqlash hamda elektroforezga oid. S. molekulalarning mavjudligini va zamonaviy molekulyarkinetik tasavvurlarni asoslab bergan (1907). Eritmalardan kollond zarrachalarni ajratib olishning ultratsentrifugalash usulini kashf etgan (1919) va yuqori dispers zollarni tekshirish uchun ultratsentrifugalar yasagan (1923). Nobel mukofoti laureati (1926).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
26-fevralda vafot etganlar
30-avgustda tugʻilganlar
1884-yilda tugʻilganlar
1971-yilda vafot etganlar
Lev Sverdlin

Lev Naumovich Sverdlin (1901.16.11, Astraxon — 1969.29.8, Moskva) — Xalq artisti (1954). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1944). 1921-yil Turkiston Siyosiy boshqarmasi qoshidagi teatr studiyadan Sverdlin Moskvaga oʻqishga joʻnatilgan. Oʻqishni tugatgach (1926), 1937-yilgacha Meyerxold, 1937—40 yillar Vaxtangov teatrlarida, Moskva drama teatri, 1954—67 yillar V. Mayakovskiy nomidagi teatrda ishlagan. Sverdlin oʻzbek professional aktyorlarining birinchi muallimlaridan. U 1924—30 yillar Moskvada birinchi va ikkinchi oʻzbek drama studiyalarida dars bergan ("Qorovul uyqusi", "Yorqinoy" spektakllarini sahnalashtirgan). Tixon ("Momaqaldiroq"), Poloniy ("Hamlet"), Xlebnikov ("Nomus qonuni"), Melodi ("Shoir qalbi") va boshqa sahnada yaratgan eng yaxshi rollaridan, "Moskvadan yiroqda" (Zalkind), "Moviy dengiz yonida" (Yusuf), "Toqqa qochgan Alitet" (Alitet), "Yoʻl" (Beimbetov) kabi filmlarda suratga tushgan. Toshkentda onasi yashagani tufayli u Oʻzbekistonga teztez kelib turgan va milliy kinomizning shakllanishiga munosib hissa qoʻshgan. 1943-yil Sverdlin "Nasrnddin Buxoroda" filmida Xoʻja Nasriddin obrazini yaratgan. Shuningdek, Toshkent kinostudiyasida yaratilgan "Uning ismi SuxeBator" ("Mongolkino", 1942) filmida ham SuxeBator rolini oʻynagan.

Manbalar 

 

1901-yilda tugʻilganlar
1969-yilda vafot etganlar
Rossiyalik erkak aktyorlar
Georgiy Sviridov

Georgiy Vasilyevich Sviridov [1915.3(16)12, hozirgi Kursk viloyati Fatej shahri. — 1998, Moskva] — rus kompozitori va jamoat arbobi. Xalq artisti (1970). Mehnat Qahramoni (1975). 20-asr musiqa sanʼatining yirik namoyandasi. Leningrad konservatoriyasini tugatgan (1941). Rossiya kompozitorlar uyushmasi boshkaruvi raisi (1968—73). Ijodiy uslubi rus musika folklori, shuningdek, 20-asr musiqa anʼanalari bilan uzviy bogʻlangan; asarlari mazmundorligi, ravshan va sodda ifodasi bilan ajralib turadi. Ayniqsa, vokal va vokalsimfonik janrlarga keng murojaat qilgan: "Yesenin xotirasiga" vokalsimfonik poemasi, "Patetik oratoriya", "Kursk qoʻshiqpari", "Bahor kantatasi", "Pushkin gulgchambari", romans turkumlari va boshqa Simfonik, kamercholgʻu asarlar, spektakl va kinofilmlar uchun musiqalar yozgan. Davlat mukofoti (1946, 1968, 1980), Rossiya davlat mukofoti laureati (1994).

Manbalar 

 

Musiqachilar
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Bastakorlar
Svita

Svita (geologiyada) — biror rayonning geologik kesimida asosiy regional stratigrafik ahamiyatga ega boʻlgan taksonometrik birlik, choʻkindi, vulkanogen yoki metamorfik togʻ jinslari katlamlari majmui. Tarkibiga koʻra, bir xil janslardan, baʼzida turli tipdagi jinslarning ketma-ketligidan iborat boʻladi. S.ning chegaralari baʼzan umumiy stratigrafiya shkalasi chegarasidan farq qilishi mumkin, lekin uning ichida stratifafik nomunosiblik boʻlmaydi. Gorizontal yoʻnalishda S. strukturafatsial zona yoki geologik region hamda choʻkindi yigʻilishi havzasi chegaralari bilan ajratiladi. S.ning yoshi eng toʻliq boʻlgan kesim (stratotip) yoki bir nechta kesimlardan (ular bir biridan farq qilishi mumkin) aniqlanadi. S.lar yuqori, oʻrta, quyi kabi kichik svitalarga boʻlinadi, ular nomiga geofafik joyning nomi qoʻshib aytiladi. Bir nechta Slar seriyaga birlashtiriladi.

Manbalar 

Geologiya
Svyatoslav I

Svyatoslav I (? 972) - Kiyevning ulugʻ knyazi. Knyaz Igorning oʻgʻli. 964 yildan boshlab Kiyevdan Oka, Volga boʻyi, Shimoliy Kavkaz va Bolqon yarim orolga yurishlar qilgan; vyatichlarni xazarlar hukmronligidan ozod etgan, Volga Bulgoriyasi bilan urushgan, Xazar xoqonligini tormor keltirgan (965), 967 y. Bolgariya bilan Dunay boʻyiga egalik qilish uchun kurashgan. Vengerlar, bolgarlar va boshqa bilan ittifoq boʻlib, Rus—Vizantiya urushini olib borgan (970—971). Kiyev davlatining tashqi siyosiy ahvolini mustahkamlagan. Dnepr ostonalarida bijanaklar tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar
Sdr

Sdr (ing. Special Drawing Rights, SDR), maxsus qarz olish huquqlari — xalqaro zaxira va toʻlov vositasi. Xalqaro valyuta fondi (XVF) tomonidan chiqariladi. Birinchi marta 1970-yilda 9,5 mlrd. dollar, 1978—81 yillarda umumiy miqdori 21,3 mlrd. dollar miqdorida chiqarilgan. SDR tizimida faqat XVF ga aʼzo davlatlargina ishtirok etishlari mumkin. SDR faqat rasmiy, davlatlararo darajada amal qiladi va Markaziy banklar va xalqaro tashkilotlar tomonidan muomalada qoʻllaniladi. SDR emissiyasi XVF Ijroiya kengashining xalqaro likvid zaxiralar yetishmay qolganligi va ularga Fondning maxsus hisobvaraqlarida kredit qaydlari koʻrinishida ehtiyojlarni baholash toʻgʻrisidagi xulosasiga koʻra amalga oshiriladi. SDRga aʼzo mamlakatlar oʻrtasida ularning XVF dagi kvotalariga mutanosib holda taqsimlanadi. Mamlakatlarga SDR berilishi ulardan oltin yoki valyuta badallarini talab etmaydi, SDR ning amal qilishi davlatlararo kelishuvlarga asoslanadi. Shuningdek, XVF va uning boshqaruvchilari kengashi qaroriga koʻra, XVF ga aʼzo boʻlmagan mamlakatlar, rasmiy maqomga ega boʻlgan boshqa xalqaro, mintaqaviy va milliy muassasalar ham SDR dan foydalanishlari mumkin. Tijorat banklari va xususiy shaxslar SDR egalari boʻla olmaydi.

Dastlab SDR qiymati AQSH dollari oltin miqdoriga tenglashtirilgan. 1974-yil iyun oyidan uning kursi eng koʻp tovar va xizmatlar eksporta hajMwva x^lda. rasshhy otstal yajetaot taxiralariga ega boʻlgan 16 mamlakat valyutalarining oʻrtacha kursi asosida belgilanadigan boʻldi. Valyuta savati tarkibi va miqdoriy koʻrsatkichlari har 5 yilda qayta koʻrib chiqiladi.

.SDR qiymati va valyuta savati tarkibini anikdash oxirgi marta 2000-yil oktabr oyida oʻtkazilgan va 2001-yil yanvar oyidan kuchga kirdi. 2001—2005-yillar uchun SDR qiymati 4 asosiy valyuta (AQSH dollari, Bukj Britaniya funtsterlingi, yevro va Yaponiya iyenasi) boʻyicha har kuni London birjasida belgilanadi. 2003-yil 4 noyabr

da 1 SDR rasmiy kursi 1,43 AQSH dollariga teng boʻldi. Oʻzbekiston Respublikasi valyutasi — soʻmga nisbatan SDR kursi: 1 SDR =1460 soʻm 35 tiyin (2004, 20 yanvar). Farhod Qurbonov.

Manbalar
Seara

Seara — Braziliyaning shim.sharkiy qismidagi shtat. Maydoni 146,3 ming km². Axoliyey 7,4 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Fortaleza sh. Shimolida Atlantika okeani sohil boʻyi pasttekisligiga oʻtib boruvchi Braziliya yassitogʻligining shim.sharqiy yon bagʻirlarida (bal. 300–600 m) joylashgan. Iqlimi subekvatorial iqlim, oʻrtacha temperaturasi yanvarda 27°, iyulda 25°. Yillik yogʻin 1000–1300 mm. Oʻrmonlar, savannalar, dare vodiylarida palmazorlar bor. Xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi. Asosan, paxta, banan, shakarkamish, maniok, makkajoʻxori, dukkakli ekinlar, kofe, tamaki, sitrus mevalar yetishtiriladi. Ichki hududlarda ekstensiv chorvachilik, shaharlar atrofida sut chorvachiligi rivojlangan. S. karnaub palmasi tolasi tayyorlash, keshyu yongʻogʻi, kauchuk yigʻish boʻyicha mamlakatda 1-oʻrinda. Oziqovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari bor. Gips, kurilish shagʻallari, magnezit, dengizdan tuz olinadi. Asosiy portlari: Fortaleza, Mukuripi, Arakati.

Manbalar
Sebarga

Sebarga (Trifolium) — dukkakdoshlarga mansub bir, ikki va koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi, yemxashak ekini. 200 ga yakin turi Shimoliy yarim sharning moʼtadil, shuningdek, subtropik mintaqalarida, qisman Janubiy Amerika va Afrikada uchraydi. Qizil (T. pratense L.), pushti S. (T. hybridum), oq S. (T. repens), misr S.si (T. alexandrinun L.), eron sebarga (T. resupinatum L.) turlari dehqonchilikda keng tarqalgan. Oʻzbekistonda, asosan, qizil va misr sebargasi (bersim) ekiladi. Qizil yoki oʻtloq sebarga ikki yillik oʻtsimon oʻsimlikdir. Ildizi oʻq ildiz, 30 — 40 sm chuqurlikda joylashadi, ayrimlari 1 metrgacha boradi; ildizida 1–3 mm li tuganaklar hosil boʻladi. Poyasi tik usadi, shoxlanadi. Bargi 3 boʻlakli, chetlari tekis, bandining uzunligi 12—20 sm. Guli mayda, qizil, oq, binafsha. Gultoʻplami dumaloq, baʼzida shingilsimon. Bir toʻplamda 100—135 gul mavjud. Mevasi 3—6 urugʻli dukkak, rangi sariq, qoʻngʻir. Urugʻi sariq, binafsha; mayda, 1000 ta urugʻi vazni 1,2—2 g. Urugʻi 1— 2° haroratda unib chiqadi. 15—29° da yaxshi oʻsib rivojlanadi. Moʻtadil nam iqlimga moslashgan. Ekilganidan keyin 6—7 kunda unib chiqadi. Maysasi 65—80 kunda gullaydi, 110—120 kundan keyin urugʻi pishadi. Qizil sebargadan yuqori toʻyimli koʻkat, pichan, silos, vitaminli oʻt uni tayyorlanadi. 100 kg koʻkatida 20 ozuqa birligi, 2,7 kg oqsil, 380 g kalsiy, 70 g fosfor, 400 mg karotin; 100 kg pichanida esa 52,2 ozuqa birligi, 7,9 kg oqsil, 1200 g kalsiy, 340 g fosfor, 2500 mg karotin mavjud. S. tuproqni azot bilan boyitadi. 1 ga da 100–200 kg hisobida sof azot toʻplaydi. Bir dalada S. 2—3 yil davomida oʻstiriladi. Har oʻrimda 1—3 marta sugʻoriladi. Toʻyimli pichan, koʻkat olish uchun gullash davri boshlanishi bilan oʻrib olinadi. Oʻzbekistonda qizil S.ning Oʻzbekiston sholichilik ilmiy tadqiqot institutida UzRos (1954) va Oʻzbekiston 3 (1981) navlari chiqarilgan va barcha viloyatlar uchun rayonlashtirilgan.

Kasalliklari: antraknoz, rak, fuzarioz, askoxitoz, zang.

Zararkunandalari: uzuntumshuq, shilimshiq.

Ad.h Otaboyeva H. va boshqa, Oʻsimlikshunoslik, T., 2000.

Halima Otaboyeva.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Sebarga tunlami

Sebarga tunlami [Discestra trifollii Hufn. (Scotoqramma trifollii Rott.)]— tunlamlar oilasiga mansub kapalak. Kulrangqoʻngʻir yoki sargʻishqoʻngʻir tusli. Qanotlari yozilganda 34–38 mm. Qanot chetlari oqish, yaqqol koʻrinadigan Mshaklidagi naqshi bor. Gʻumbagi qizgʻishsariq. St. apreldan oktabrgacha uchadi, tuxumini (25 tagacha) oʻzi oziqlanadigan oʻsimlik barglarining usti yoki ostiga qoʻyadi. Toʻliq rivojlanish sikli haroratga qarab 27—74 kun. Oʻrta Osiyoning sugʻorma dehqonchilik mintaqalarida yiliga 3 avlod beradi. 40 ga yaqin madaniy oʻsimliklar, shu jumladan, gʻoʻza, kanop, zigʻir, tamaki, beda, sebarga, noʻxat, makkajoʻxori, qovoqsimonlar va boshqalarni zararlaydi.

Kurash choralari: 80% li xlorofos (0,8—1,5 kg/ga) yoki piretroid emulsiyalarini purkash. Tuxum qoʻyish boshlangan davrda 1 ga maydonga 60— 80—60 ming hisobida trixogrammanm 3 navbatda qoʻyib yuborish va boshqa

Manbalar
Sebzor

Sebzor — oʻtmishda Toshkentdagi daha nomi. Shaharning shim.gʻarbiy qismida joylashgan. Toshkentning 4 dahasidan biri. Hududi jihatidan eng kichigi. Chegarasi gʻarbdan Sagʻbon va Qorasaroy koʻchalarining oraligʻidan (hozirgi Zarqaynar koʻchasining gʻarbidan), jan. dan Jangob arigʻidan oʻtgan. Shaharning shim. va sharq tomondagi mavzelarida (Alvastikoʻprik, Hasanboy, Koʻkterak, Boyqoʻrgʻon, Boltamozor, Gurunchariq va boshqalar) sebzorliklarning dala hovlilari, bogʻlari boʻlgan. Toshkentning eng qad. ariklaridan biri — Kaykovus S. hududidan oʻtgan. Shayboniylardan Suyunchxoʻjaxon tomonidan bunyod etilgan (1525-yil) Kaykovus chorbogʻi uning boʻyida joylashgan. 19-asr oʻrtalarida S.da 65 ta mahalla, 3 Madrasa (Baroqxon, Moʻyi Muborak, Beklarbegi), 78 masjid boʻlgan, shaharning 3 darvozasi (Labzak, Taxtapul, Qorasaroy), Eskijuva bozorining katta qismi, asosan, S. hududida joylashgan. Aholisi (1870y.larda 18650 kishi), asosan, hunarmandchilik, shahar tashqarisidagi yerlarida dehqonchilik bilan shugʻullangan. Muhammad Solihnchng "Tarixi jadidai Toshkant" asarida S. Hazrat Imom Qaffol Shoshiy dahasi nomi bilan qayd etilgan. S.da Qaffol Shoshiy (Xasti Imom) maqbarasi, Baroqxon madrasasi va boshqa meʼmoriy yodgorliklar joylashgan.

S. aholisi, ayniqsa, kosiblari bilan shuhrat qozongan, ularning mahsulotlari Turkiston oʻlkasining boshqa shaharlariga ham tarqalgan. Aholi, shuningdek, ip gazlama toʻqish va chitga gul bosish bilan mashgʻul boʻlgan. Taxtapul, Chuvalachi, Qorasaroy, Yov, Sebzor va Qozikoʻcha mahalla va mavzelari aholisi gʻalla ekinlari ham ekishgan; mol jalloblari daha aholisining oʻziga toʻq tabaqasini tashkil etgan.

Ad.h Mallitskiy N.G., Toshkent mahalla va mavzelari, T., 1996; Muhammadjonov A., Qadimgi Toshkent, T., 2002.

Mashxura Sharipova.

Manbalar 

    

Toshkent tarixi
Seboreya

Seboreya (lotincha: sebum — yogʻ va yun. rhoia — kechmoq) — teri kasalligi. Yogʻ bezlari funksiyasining buzilishi bilan kechadi. Asosan, gipofiz bezining faoliyatiga, yogʻ almashinuvi va teri yogʻ bezlari ishining buzilishiga bogʻliq. S.da yogʻ bezlaridan ajralib chiqadigan yogʻ koʻpayib yoki kamayib ketib, sifati ham oʻzgaradi. Koʻpincha balogʻatga yetayotgan oʻsmirlarda uchraydi. Kishi qariganida S. alomatlari kamayadi yoki yoʻqolib ketadi.

S, asosan, yuz, bosh, koʻkrakning yuqori qismi va yelkada, yaʼni yogʻ bezlari koʻp joylashgan yerlarda uchraydi. S bilan ogʻrigan kishilar terisi ustida ishqoriy muhit boʻlib, u yiringli kasalliklar paydo boʻlishiga olib keladi. Bunday bemorlar yuziga husunbuzar toshadi, soch toʻkilib, siyraklashadi.

Moyli va quruq S. bor. Moyli S.da teri yaltirab turadi. Teri yogʻ bezlarining teshiklari kengayib ketganligidan, burun kataklari atrofidagi teri apelsin poʻstiga oʻxshab qoladi. Ana shu kengaygan kovaklarga muguz qavat hujayralari, yogʻ, chang va kir yigʻilishidan teri kulrang tusga kiradi.

Boshdagi sochlar yogʻliq, yaltiroq, baʼzi yerlarda birbiriga yopishgan, tagi qasmokli boʻladi. Teri qattiq qichishadi, shu bois bemor qichiyverib, boshini tirnab yuboradi, hatto sizlogich, shirincha kabi yiringli kasalliklar kuzatiladi.

Quruq S.da, aksincha, yogʻ kam chiqadi, teri yupqa va quruq boʻladi. Boshga qazgʻoq yigʻiladi. Baʼzan qazgʻoq birbiriga yopishib, kulrang taangachalar hosil qiladi. Qazgʻoq va tangachalar ostidagi terining rangi oʻzgarmaydi. Sochlar quruq, nozik, moʻrt, xira va uchidan ikkiga ayrilgan boʻladi. Bemor badaniga pushtiqizil, usti qipikli, kattaligi va shakli har xil dogʻlar tushadi.

Baʼzi bir bemorda S.ning har ikkala xili, yaʼni badanning yogʻ bezlari koʻp joylashgan qismida yogʻli S., terining boshqa yerlarida QURUQ S. uchrashi mumkin.

S.da achchiq, yogʻliq ovqatlardan parhez qilish, spirtli ichimliklar ichmaslik kerak. Sport bilan shugʻullanish, koʻproq vitaminlarga boy ovqatlar isteʼmol qilish, dam olish, sayr qilib, organizmni chiniqtirish zarur. Terining holatiga qarab parvarish qilish (qarang Teri), zarur boʻlsa, vrachga koʻrsatib davolatish kerak.

Manbalar
Sebu

Sebu — Filippindagi shahar. Sebu provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 662 ming kishi (2000), Sebu o.ning sharqiy qismidagi port. Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning Maniladan keyin 2oʻrindagi iktisodiy va madaniy markazi. Qishloq xoʻjaligi rayonining savdotaqsimot markazi. Neftni qayta ishlash, oziq-ovqat (shakarqand, yogʻmoy) sanoati korxonalari; universitet bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan 16— 17-asrlarda qurilgan fort, cherkov va boshqa saqlangan. Shahar yaqinida mis koni bor.

Manbalar
Sevan

Sevan (Goʻkcha) — Armaniston va Kavkazdagi eng katta koʻl, 1900 m balandlikda. Maydoni 1360 km². Oʻrtacha chuq. 28,5 m. Eng chuqur joyi 83 m. S.ni 2 ta burun shim.gʻarbiy (Kichik Sevan) va jan.sharqiy (Katta Sevan) qismlarga ajratib turadi. Koʻlga 28 soy quyiladi, koʻldan Razdan (Zanga) daryosi oqib chiqadi. Bu daryoga 6 ta GES qurilgan. Sda xonbaliq va boshqa baliklar ovlanadi. Koʻl suvi va Razdan daryosining suvidan Sevan GES kaskadida foydalaniladi. Arpa daryosining suvini koʻlga quyish uchun Arpa — Sevan tonneli (uz. 49 km) qurilgan. Sevan sohilida Sevan sh. joylashgan. Koʻl atrofi dam olish zonasiga aylantirilgan. Turizm rivojlangan.

Manbalar 

Armaniston koʻllar
Sevastopol

Sevastopol (1784-yilgacha Axtiar) — Qrim Muxtor Respublikasidagi shahar. Qora dengizning Sevastopol qoʻltigʻi sohilida. Dengiz porti, temir yoʻl stansiyasi. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 360 ming kishi (1997-yil) Qadimda Sevastopol oʻrnida antik Xersones shahri boʻlgan. Krimni Rossiya bosib olgandan keyin (1783) shahar va portda qurilish ishlaryai avj oldirildi va 1784-yildan Sevastopol deb ataldi. 1802-yildan Tavriya gubernyasi tarkibida. 1804-yilda Qora dengizning asosiy harbiy porti deb eʼlon qilindi. 1875-yilda Sevastopol — Lozovaya temir yoʻl quriddi va shahar Simferopol bilan bogʻlandi. 1941—42 yillarda Sevastopol va uning atrofida qattiq janglar boʻlgan. 1945-yilda S.ga qahramon shahar unvoni berildi. Shahar urush harakatlari davrida deyarli butunlay vayron qilingan edi. "Sevastopol mudofaasi" panoramasi (1902—04 yillar, rassom F.A.Rubbo) tiklandi, 1944-yil 7-mayda "Sapun Gorani shturm qilish" dioramasi barpo etildi (1959).

Sevastopol — Qora dengiz harbiy flotining asosiy bazasi. Kemasozlik va kema taʼmirlash, priborsozlik, "Ximggrom" va boshqa korxonalar, oziq-ovqat, yengil, yogʻochsozlik sanoatlari bor. Priborsozlik instituti, 2 teatr, bir qancha muzey, jumladan, Qora dengiz floti, badiiy muzeylar, Janubiy dengizlar biologiyasi instituti akvariumi mavjud. S.da tarixiy va meʼmoriy yodgorliklardan Petropavlovsk cherkovi (1843—48), Graf pristani (1846) saqlangan.

Manbalar
Severodvinsk

Severodvinsk (1938-1957-yillarda — Molotovsk) — Rossiya Federatsiyasi Arxangelsk viloyatidagi shahar (1938-yildan). Oq dengiz sohilida, Severnaya Dvina daryosining dengizga quyilish joyida. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 233,8 ming kishi (1998). Mudofaa, yogʻochsozlik, oziq-ovqat sanoatlari korxonalari mavjud. Yoʻl mashinalari, qurilish materiallari ishlab chiqarish korxonalari, tikuvchilik va parrandachilik fabrikalari, oʻrta maxsus bilim yurti, drama teatri bor.

Manbalar 

 

Rossiya shaharlari
Severodonetsk

Severodonetsk — Ukrainaning Lugansk viloyatidagi shahar (1958-yildan). Severskiy Donets vodiysida, Lisichansk temir yoʻl stansiyasidan 6 km. Aholisi 135 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). "Azot", "Stekloplastik" ishlab chiqarish birlashmalari, yogʻochsozlik, uysozlik kombinatlari, priborsozlik, elektron hisoblash mashinalari, oziq-ovqat sanoati korxonalari va boshqa bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Bir necha ilmiy tadqiqot instituti, kimyomexanika, musiqa oʻrta maxsus bilim yurtlari mavjud.

Manbalar 

Ukraina shaharlari
Severskiy Donets

Donets yoki Severskiy donets - Ukraina va Rossiya Federatsiyasidagi dare. Don daryosining oʻng irmogʻi. Uzunligi 1053 km. Havzasining maydoni 98,9 ming km². Oʻrta Rossiya qirlariningjan. yon bagʻirlaridan boshlanadi. Yuqori oqimida (Belgorod sh.gacha) toʻgʻonlar qurilgan. Oʻng sohili baland va tik. Havzasida eski oʻzan va botqoqlik koʻp. Asosiy irmoqlari: Oskol, Aydar, Kalitva. Qor suvlaridan toʻyinadi. Mart—aprelda toshadi. Oʻrtacha suv sarfi 160 m³/sek. Dekabr—yanvarda muzlab, martning oxirida muzdan boʻshaydi. Donetsk shahrigacha kema katnaydi (222 km masofada). S.D.ning quyilish joyida yirik UstDonetsk porti bor. Dare boʻyida Belgorod, Chuguyev, Izyum, Lisichansk, Schastye, Donetsk, KamenskShaxtinskiy, Belaya Kalitva sh.lari joylashgan.

Manbalar 

Ukrainadagi daryolar
Rossiyadagi daryolar
Nikolay Seversov

Nikolay Alekseyevich Seversov (1827.20.10, Voronej — 1885. 26.1) — rus zoologi, zoogeografi va sayyohi. Moskva universitetini tugatgan (1846). Oʻrta Osiyoga bir necha marta sayyohat kilib (18571879), Tyanshan va Pomir togʻlari hamda Qizilqum choʻlini tadqiq qilgan; ularning faunasi, geografiyasi va geologiyasini oʻrgangan; Pomir orografiyasi, oʻsimlik va hayvonot dunyosiga oid boy material yiqqan; Rossiya va Turkiston qushlarining tarqalishi va hayotiga oid tadqiqotlar olib borgan; qushlar kolleksiyasini toʻplagan. S. Palearktikani zoogeofafik rayonlashtirish prinsiplarini ishlab chiqqan. Oʻrta Osiyo togʻlaridagi choʻqqi va muzliklar uning nomiga qoʻyilgan.

Manbalar
Seversov muzligi

Seversov muzligi - Oʻzbekistondagi eng yirik muzlik. Qashqadaryoning irmogʻi — Oqsuv daryosining yuqori oqimida. Hisor tizmasi gʻarbiy qismining shimoliyyon bagʻrida. Maydoni 1,38 km². N.A. Severnoye nomi bilan atalgan. S.M.da gidrometeorologik stansiya ishlab turibdi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston geografiyasi
Muzliklar
Seversov choʻqqisi

Seversov choʻqqisi - Pyotr I tizmasining shim. yon bagʻridagi choʻqqi. Muzgaza daryosining boshlanish joyida. Choʻqqi N.A. Severnoye nomiga qoʻyilgan. Alpinistlar Seversov choʻqqisiga 1974-yildan chiqa boshlagan.

Manbalar 

Togʻlar
Tojikiston
Sevr sulh shartnomasi

Sevr sulh shartnomasi (1920) — Versal—Vashington tizimi shartnomalaridan biri, Birinchi jahon urushini yakunlagan. 1920-yil 10 avgustda Sevr shahrida (Fransiya) Antanta mamlakatlari va unga qoʻshilgan davlatlar bilan Turkiya oʻrtasida imzolangan. Usmonli turk imperiyasining, shu jumladan, Turkiya hududining boʻlib olinishini rasmiylashtirgan. Lozanna konferensiyasi (1923)da bekor qilingan.

Manbalar
Sevryuga

Sevryuga () — osyotrsimonlar oilasiga mansub baliq. Uz. 220 sm gacha, vazni 80 kg gacha. Tanasida besh kagor suyakchalar joylashgan boʻlib, ular orasida yulduzsimon plastinkalar bor. Moʻylovi kalta. S. shagʻalli suv tubiga 20—630 ming uvildiriqtashlaydi. Erkaklari 5—13, urgʻochisi 10—17 yoshida jinsiy yetiladi. 30 yilcha yashaydi. Qora, Azov, Kaspiy, Orol dengizi havzalarida tarqalgan. Umurtqasizlar va mayda baliqlar bilan oziqlanadi. Orol dengizida yashovchi S.lar koʻpayish uchun Sirdaryo va Amudaryoga chiqqach, goʻshti va uvildirigʻi uchun ovlanadi. Suzgich pufagidan yelim tayyorlashda foydalaniladi. Sunʼiy koʻpaytiriladi. Gidrotexnik inshootlar qurilib, daryolar oqimining oʻzgarishi S. sonining keskin kamayishiga olib keldi. Osyotr, sterlyad, bakrabaliq bilan duragayi olingan.

Manbalar 

Hayvonlar
Seged

Seged — Vengriyaning jan. qismidagi shahar. Chongrad medyesining maʼmuriy markazi. Aholisi 166,1 ming kishi (1997). Tisa daryosi boʻyidagi port. Mamlakatning iqtisodiy va madaniy markazlaridan. Yirik oziq-ovqat, toʻqimachilik, tikuvchilik, yogʻochsozlik, koʻnpoyabzal, mashinasozlik sanoati korxonalari, rezinatexnika buyumlari zavodi mavjud. universitet, Fanlar akademiyasining Biologiya instituti, muzey va teatrlar bor. 13— 16-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan. S. yaqinida neft va gaz konlari topilgan.

Manbalar