Islom va mushuklar

Uy mushugi islomda ehtiromga sazovor hayvondir. Musulmonlar mushuklarning tozaligidan hayratga tushib, ularni „eng ajoyib uy hayvonlari“ deb bilishadi.

Ehtiromning kelib chiqishi 
Mushuklar qadim zamonlardan beri Yaqin Sharqda hurmatga sazovor boʻlgan. Garchi juda oʻzgartirilgan shaklda boʻlsa ham, Islomda ham bu anʼana bor. Koʻpgina hadislarga koʻra, Islom paygʻambari Muhammad mushuklarni taʼqib qilish va oʻldirishni taqiqlagan.

Muhammad paygʻambarning sahobalaridan biri mushuklarga boʻlgan munosabati uchun Abu Hurayra (lit. "Mushukchaning otasi") nomi bilan tanilgan. Abu Hurayra raziyallohu anhu „Muhammad payg‘ambardan solih ayol mushukdan g‘azablanib, uni arqon bilan bog‘lab, o‘lgunicha ovqat va suv bilan taʼminlashga beparvo bo‘lgani uchun do‘zaxga kirganligi“ni eshitganini aytgan. Afsonaga koʻra, Abu Saidning mushugi Muhammad paygʻambarni ilondan qutqargan.

Tarix 

Amerikalik shoir va sayohatchi muallif Bayard Taylor (1825-1878) mushuklar bemalol yuradigan Suriya kasalxonasini koʻrganida hayratda qolgan. Uy mushuklari boshpana va oziqlantiriladigan muassasa vaqf, shuningdek, qarovchilarning ish haqi, veterinariya xizmati hamda mushuklar uchun oziq-ovqat bilan taʼminlangan. Qohirada yashovchi ingliz sharqshunosi Edward William Lane (1801-1876) ilk bor XIII asrda Misr sultoni Baybars tomonidan qurdirilgan mushuk bogʻini tasvirlab bergan, uning yevropalik zamondoshlari mushuklarga nisbatan mutlaqo boshqacha munosabatda boʻlishgan, ularni yeyishgan yoki papalik farmonlari ostida oʻldirishgan.

Wilfred Thesiger The Marsh Arabs kitobida mushuklarga Mesopotamiya qishloqlaridagi jamoat binolariga bepul kirishga ruxsat berilganligini va hatto oziqlantirilganligini taʼkidlaydi. Mushuklar omborlari va oziq-ovqat doʻkonlarini zararkunandalardan himoya qilishdan tashqari, qogʻozga asoslangan arab-islom madaniyati kitoblarini yoʻq qilgan sichqonlarni ovlagani uchun shu yerlik insonlar tomonidan qadrlangan. Shu sababli, mushuklar koʻpincha rasmlarda islom olimlari va kutubxonachilar bilan bir qatorda tasvirlangan. Oʻrta asr Misr zoologi Al-Damiriy (1344-1405) birinchi mushuk Nuh kemasidagi hayvonlar sichqonlardan shikoyat qilgandan soʻng, Alloh sherni aksirtirganda yaratilganligini yozgan.

Gigiyena va sterilizatsiya 
Islom anʼanalarida mushuklar tozaligi uchun eʼzozlanadi. Ular Islomda poklik deya qaraluvchi tahorat olish kabi amalni bajargan deb hisoblanadilar va shuning uchun uylarga, hatto masjidlarga, jumladan Masjid al-Haromga ham kirishlari mumkin. Mushuklarning isteʼmol qilgan taomlari musulmonlar uchun joiz emas, mushuklar ichgan suv esa tahorat uchun (musulmonlarning tahorati) joizdir. Bundan tashqari, baʼzi musulmonlar orasida mushuklar namoz oʻqiyotgan odamlarni qidiradi degan eʼtiqod mavjud.

Hayvonlarni sterilizatsiya qilish masalasida musulmon olimlari turlicha fikrga ega. Biroq, koʻpchilik „agar mushukni sterilizatsiya qilishdan biron bir foyda boʻlsa va bu uning oʻlimiga olib kelmasa“ mushuklarni sterilizatsiya qilishga ruxsat berishini taʼkidlaydi. XX asr Saudiya Arabistonining sunniy imomi Muhammad ibn al-Usaymin shunday vaʼz qilgan:

Muizza 

Koʻpgina musulmonlar Muizza (yoki ; ) Muhammad paygʻambarning sevimli mushugi ekanligini bilishadi. Paygʻambar Muhammad bir kuni azon sadolaridan uygʻondi. U namozga borishga tayyorlanib, kiyinishni boshladi, keyinroq u Muizza mushugi namoz kiyimining yengida uxlab yotganini payqadi. Muhammad paygʻambar uni uygʻotishdan koʻra, qaychi bilan yengini kesib, mushukni bezovta qilmaslikni maʼqul koʻradi. Yana bir hikoyada Muhammad paygʻambar masjiddan qaytgach, Muizza unga taʼzim qiladi. Keyin paygʻambar tabassum qiladi va sevimli mushugini uch marta muloyimlik bilan silab, barcha mushuklarga yuqoridan sakraganda oyoq bilan tekis qoʻnish qobiliyatini beradi. Hadis yoki qoʻshimcha asarlarda bunday mushuk yoki unga bogʻliq voqea haqida hech qanday izoh yoʻq va shunga oʻxshash hikoyalar VI asr Arabistonidan boʻlgan boshqa birovga tegishli boʻlib, hikoyaning kelib chiqishini tushuntirishi mumkin.

Manbalar

Havolalar 

 Islomda mushuklarga qilingan munosabatlarning tarixi
Mushuklar
Islom
Islom madaniyati
Uy hayvonlari