MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Laqay

Laqay (Loqay) — oʻzbeklar tarkibiga kirgan elatlardan biri. 

Laqaylar, asosan, Buxoro xonligining Hisor va Baljuvon bekliklari hududlarida, ayrim guruhlari hozirgi Surxondaryo viloyatining Denov, Tojikistonning Somoniyon, Kofarnihon, Hisor tumanlari, Xatlon viloyatining Qoʻrgʻontepa va Koʻlob mintaqalarida muqim aholi sifatida istiqomat qilishadi. Laqaylar Afgʻonistonning Bagʻlon va Balx viloyatlarida, Pokistonning Karochi shahri, Saudiya Arabistonidagi Makka, Madina, Jidda shaharlarida, Turkiyaning Antokiya, Istanbul mintaqalarida, Eronning Tehron viloyatidagi Qizil Hisorda, Sheroz, Zohidon, Kermon, Qazvin va Hoʻrmuzgon viloyatlarida yashaydilar. taxminan maʼlumotga koʻra, umumiy soni 500 ming kishidan ortiq. XX asr boshlarida Hisor bekligida laqaylar hisor laqaylari (esanxoʻja, bodroqli urugʻlari), Baljuvon bekligida yashovchilarni baljuvon laqaylari (bayram, toʻrtuvul urugʻlari) (hozirgi Koʻlob laqaylari) deb atalgan. Bu urugʻlarning har biri, oʻz navbatida, yana bir qancha kichik urugʻlarga (boʻlaklarga) boʻlingan. Laqaylar ham oʻzbek xalqini tashkil etgan boshqa elatlar singari hozirgi yashab turgan hududlarda shakllanib rivojlangan. Laqaylar chorvachilik, yilqichilik bilan shugʻullangan. Laqay ot zoti va hisori qoʻylar Markaziy Osiyoda mashhur. Boy xoʻjaliklarda 300—400, ayrimlarida 900—1000-yilqi boʻlgan. XIX asr oxirlarida oʻtroqlashish jarayonida dehqonchilik bilan shugʻullanishgan. laqaylar oʻziga xos urf-odat va anʼanalarga ega. Laqay qizlari tikadigan mapremech, juk charigʻich, aynaxalta, kashta va boshqa shunga oʻxshash milliy madaniyat namunalari mashhur. Ayniqsa, laqaylarda tikiladigan torlama va bostirma taqiyalar, yaʼni milliy bosh kiyimlar, oʻziga xos milliy madaniyat namunalari sifatida ajralib turadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Mallitskiy N. G., Uchebnoye posobiye po geografii Tadjikistana, T. —Samarqand, 1929;
 Karmisheva B. X., Oʻzbeki-lokaysi Yujnogo Tadjikistana, Stalinabad, 1954.

 

Oʻzbek urugʻlari
Oʻzbek qabilalari
Laqay ot zoti

Laqay ot zoti — jaydari ot zoti. Vatani — Oʻrta Osiyo. Bundan 300—400 yil muqaddam laqaylar tomonidan mahalliy jaydari moʻgʻul tipidagi ot zotini yovmut, axaltaka, qorabayir va arabi ot zotlari bilan chatishtirish va uzoq, tanlash asosida yaratilgan. Laqay ot zotiz. quruq va issiq iqlimga moslashgan. Togʻli hududlarda salt minish, yuk tashish, aravaga qoʻshish, poyga va uloq musobaqalari uchun moʻljallangan (poygada 1000 m masofani 1 min. 12,7 sek.da bosib oʻtgan). Tana tuzilishi pishiq., koʻkrakdor, sagʻrisi keng, oyoqlari qotma, tusi, asosan, toʻriq, koʻk, saman, jiyron, kamdankam qora. Tirik vazni 400–450 kg. Serpushtligi 85—95%. Laqay ot zotiz. aygʻirlarining qarchigʻay balandligi 145,7 sm, gavdasining uzunligi 150 sm, koʻkrak qafasi aylanasi 161,8 sm, pochasining aylanasi 19 sm. 2—3 yoshli toylari poygaga oʻrgatiladi. Asosan, Tojikistonda (Hisor togʻ yaylovlari, Yovon dashti) va Oʻzbekistonning Denov mintaqasida boqiladi. Laqay ot zotiz. Dushanba yaqinidagi Sultonobod ot zavodi va respublikadagi maxsus yilqichilik xoʻjaliklarida urchitiladi.

Adabiyot 
 Toʻraqulov 3. va boshqa, Yilqichilik, T., 1985. Abdusattor Amirov.

Manbalar 

Otlar
Ot zotlari
Laqqa baliq

Laqqa baliq () - laqqalar oilasiga mansub baliq. Boʻyi 5 m gacha, ogʻirligi 300 kg cha. Tanasi tangachasiz. Orqa suzgich qanoti kichik. Ogʻzi keng. Pastki jagʻi uzunroq. Moʻylovi 3 juft. Orqa tomoni zaytun tusda, ost qismi (qorni) esa ok.. Yevropadagi koʻl va daryolarda yashaydi. Oʻzbekiston daryolarida uchraydi. 4—5 yilda voyaga yetadi. Bahorda yoki yoz boshida suv tubidagi uyasiga 480 mingtacha uvildiriq tashlaydi. Erkagi tuxumlarini qoʻriqlaydi. Umurtqasiz jonivorlar bilan oziqlanadi. Ovlanadi.

Manbalar 

 

Hayvonlar
Lagʻmon Zoli Zard

Lagʻmon Zoli Zard — Vaxsh vodiysi (Tojikiston)dagi shahar harobasi (milodiy 3—4-asr —1221). Vaxsh daryosining soʻl qirgʻogʻidagi Uzun qishlogʻi yaqinida, Qoʻrgʻontepa shahridan 23 km masofada joylashgan. Oʻrta asrlarda Halovard deb atalgan. L.ning umumiy may-doni shahar atrofi bilan birgalikda 100 ga ni tashkil etadi. Shahar mudofaa devorlari bilan oʻralgan, kuzatuv minoralariga ega 4 darvozasi boʻlgan. Shaharning ayrim qismlari 2 qator devor bilan oʻrab olingan. L. oʻrnidagi dastlabki manzilgoh milodiy 3—4-asrlarda vujudga kelgan. Ilk oʻrta asrlarda Vaxsh viloyati markazi Halovard Kofirqalʼa shahri harobasi oʻrnida boʻlgan. Arablar istilosi arafasida bu yerda buddizmga eʼtiqod qilgan turkiy sulola hukmronlik qilgan. Arablar Halovardni egallab, uni vayron etishgach, viloyat markazi 12 km shim.gʻarbda joylashgan L. oʻrniga koʻchgan. Shahar oʻzining eski nomini saqlab qolgan. Arablar istilosidan soʻng u katta shaharga aylangan. 10—13-asr boshlarida ravnaq topgan. Shahardagi deyarli barcha binolar pishiq gʻishtdan ishlangan, koʻcha va maydonlarga esa shagʻal (mayda tosh) yotqizilgan. Oʻrta asrlarda bu yerda Vaxsh viloyatining zarbxonasi joylashgan. Shahar 1221-yil Chingizxon qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan. Ad:. Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996.

Manbalar
Lahja

Lahja yoki Dialekt — umumxalq tilining muayyan chegaralangan hududda joylashgan kishilar jamoasida bevosita aloqa vositasi sifatida qoʻllanuvchi va nisbatan yaxlit lisoniy tizim bilan ajralib turuvchi koʻrinishi. Lahja bir qator kattaroq til tuzilmasi tarkibiga kiradi, ushbu butunlikning boshqa qismlariga, boshqa Lahjalariga qarshi qoʻyilib, taqqoslanadi va ular bilan umumiy xususiyatlarga ega boʻladi. Hududiy Lahjalar tovushlar tarkibi, grammatika, soʻz yasalishi, leksika nuqtai nazaridan muayyan tafovutlarga ega boʻladilar. Bunday farqlar sezilmas darajada boʻlib, aniq, bir tilning turli Lahjalarida soʻzlovchilar bir-birini yaxshi tushunishadi (mas, oʻzbek tili Lahja va shevalari), boshqa tillarning Lahjalari bir-biridan kuchli farq qilib, bunda turli Lahjalarda soʻzlovchilarning oʻzaro aloqasi qiyinlashadi yoki mumkin boʻlmaydi (mas, nemis, xitoy tillari Lahjalari). Lahja umumxalq tilining quyi bosqichi hisoblanadi, u shevaga nisbatan keng maʼnoga ega boʻlib, shevalar yigʻindisidan tarkib topadi. Mas, etnogenetik jihatdan koʻp tarkibli boʻlgan oʻzbek tilida 3 ta asosiy Lahja farqlanadi: qorluq-chigil-uygʻur lahjasi — Fargʻona vodiysidagi, Toshkent va Zarafshon vohalaridagi shaharlar va ularga yaqin aholi maskanlari shevalarini oʻzi ichiga oladi; qipchoq lahjasi — Samarqand, Buxoro, Surxondaryo, Shimoliy Xorazmdagi hamda Fargʻona va Ohangaron vodiylaridagi "j"lovchi oʻzbek shevalarini oʻz ichiga oladi; oʻgʻuz lahjasi — Janubiy Xorazm (Urganch, Xiva, Xonqa, Hazorasp va boshqalar) va Turkmanistondagi oʻzbek shevalaridan iborat. Mazkur Lahjalarning fonetikasi, grammatikasi va lugʻat tarkibida bir-biridan farq qiluvchi xususiyatlar mavjud, lekin bu farqlar ularni birbiridan keskin ajratmaydi. Bu Lahjalar oʻzbek xalqi va tilining paydo boʻlishi va rivojlanishida yetakchi oʻrin egallab, qoz. oʻzbek adabiy tilining shakllanishi va undagi ayrim lisoniy hodisalarning barqarorlashishida ishtirok etgan. Qorluq Lahjasining Toshkent va Fargʻona tip shevalari hozirgi oʻzbek adabiy tilining tayanch shevalari hisoblanadi. Oʻzbek adabiy tili hozir ham Lahjalardagi eng ifodali, koʻp maʼnoli soʻzlar va iboralar, maqbul grammatik shakllar hisobiga boyib bormoqda.

Yana qarang 

 Sheva
 Tilshunoslik

Manbalar
Lahn (Ahlon)

Lahn — q. Alhon.

Manbalar
Abul Hasan Ali al-Lahhom

Abul Hasan Ali al-Lahhom al-Harroniy (?, Harron — 970-yillar atrofida, Nishopur) — shoir. Buxoro, Xorazm, Termizda yashagan. Ijodida hajv asosiy oʻrin tutgan. Hajvlari, asosan, zamondosh maddoh shoirlar va davlat arboblariga qaratilgan. Uning tarjimayi holi haqida Abu Mansur as-Saolibiy o‘zining „Yatimat ad-dahr“ tazkirasida ma’lumot bergan.

Tarjimayi holi 
Al-Lahhom somoniylar amiri Nuh ibn Nasr (943—954) zamonida Arab xalifaligining markazidan Buxoroga kelib qoladi va amir Mansur ibn Nuh (961—976) podsholigining oxirigacha, ya’ni o‘ttiz yilga yaqin bu yerda yashaydi. Al-Harroniy nisbasi shoirning suriyalik ekanidan dalolat beradi, chunki Suriyada va Mesopotamiyada Harron nomli joy bor. „Al-Lahhom“ („qassob“) laqabi esa o‘zi yoki uning otasi qassob bo‘lganiga ishora qiladi.

Al-Lahhom o‘z zamonining mashhur satirik shoiri edi. Shoirning ba’zi bir she’rlaridan ma’lum bo‘lishicha, u Xorazm va Termizda ham bo‘lgan. Vazirlarga qarshi yozgan hajviy she’rlari tufayli Bust shahriga surgun ham qilingan. Shoir haqida as-Saolibiyning ma’lumot berishicha, uning hajvidan birorta hukmdor, vazir va amaldor omon qolmagan. U faqat yuqori mansabdagi kishilarnigina hajv qilgan.

Al-Lahhom, ayniqsa, mashhur vazir Abu Ali al-Bal’amiyni (960—974) tinimsiz hajv qiladi. Natijada, shoir ustidan amirga shikoyatlar yog‘ila boshlaydi. Amir shoirning terisini shilish va poytaxtni uning „qabih so‘zlari“dan tozalash haqida farmon beradi. Al-Lahhom Buxorodan chiqib ketishga majbur bo‘ladi va Nishopur tomon yo‘l oladi. Al-Bal’amiy uning orqasidan Nishopur hokimi Abul Hasan ibn Simjurga maktub yuborib, al-Lahhomni kuzatib borish va uning ishlaridan voqif bo‘lib turish haqida buyruq beradi. Shoir Nishopur xoni Vashimgir uyida to‘xtagan edi. Kasalga chalinib, boshini ko‘tarishga ham majoli qolmagandi. Qotillar o‘z maqsadlariga erisha olmasdanoq, shoir 974-yildan oldin, ya’ni al-Bal’amiy vazirligi davrida vafot etdi.

Ijodi 
As-Saolibiy tazkirasiga al-Lahhomning 175 bayt she’ri kiritilgan. Uning ijodida satira asosiy o‘rinni egallaydi. Buxoroning X asrda arab va tojik tilida ijod etgan shoirlarining hech biri satira janrida al-Lahhom bilan tenglasha olmaydi. Fransuz arabshunos olimi Barbe de Menar (XIX asr) uni milodiy 60-yilda tug‘ilib, 127-yildan keyin vafot etgan, Qadimgi Rimning mashhur satirik shoiri Yuvenalga qiyoslab: „Somoniylar davrida Movarounnahrdan chiqqan Yuvenal“ deb atagan edi.

Al-Lahhomning hajviy she’rlari asosan o‘ziga zamondosh bo‘lgan ayrim shoirlar va davlat arboblariga qarshi qaratilgan. Shoirlar orasida uning yomon ko‘rgan kishilari Ibn al-Abbos va Abu Muhammad al-Matroniy edi. U hajviy she’rlarida az-Zavzanin, Abu Ali al-Masihiy, ash-Shibliy kabi shoirlar ustidan ham kuladi. Ayniqsa, shoir bilan al-Matroniy o‘rtasida she’riy raqobat juda kuchli bo‘lgan. Al-Lahhom o‘zining bir hajviyasida al-Matroniyni „arzimagan bir shoshlik“ deb atasa, al-Matroniy uni „arzimagan bir qassob“ deb ataydi.

Al-Lahhomning ikki bayt hajviy she’rini Abu Rayhon Beruniy „Saydana“ asarining moychechak bobiga kiritib ketgan.

Manbalar 

Somoniylar davri adabiyoti
Somoniylar davri shoirlari
Buxoroda yashagan shoirlar
Buxoroda ijod qilganlar
Aleksandr Lebedev

Aleksandr Alekseyevich Lebedev [1893.14(26).! 1, Litva — 1969.15.3, Leningrad] — rus fizigi, akademik (1943). Peterburg universitetini tugatgan (1916). Ilmiy ishlari texnik va amaliy optikaga hamda elektron optikaga oid. Shisha buyumlarini sekin-asta sovitish yoʻli bilan sinmaydigan qilish nazariyasini ishlab chiqqan. Bir qancha ishlari interferensiyani tekshirishga va undan foydalanishga bagʻishlangan. Qutblovchi interferometr yasagan (1931). Lebedev rahbarligida elektron mikroskopnit birinchi namunasi (1947), tez sodir boʻluvchi jarayonlarni suratga oluvchi fotokamera yaratilgan. Ilmiy ishlari fotoelektr hodisalarni oʻrganishga va nurlanish qabul qilgichlarni yaratishga tegishlidir.

Manbalar 

 

1893-yilda tugʻilganlar
1969-yilda vafot etganlar
Oleg Lebedev

Oleg Vladimirovich Lebedev (1940.25. 1, Toshkent) — mashinalar mexanikasi sohasidagi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1987), texnika fanlari doktori (1979), professor (1980). Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari i-tini tugatgan (1962). Shu institutda assistent, dotsent (1965—71); ilmiy ishlar boʻyicha prorektor hamda traktorlar va avtomobillar kafedrasida professor (1971 — 80), VASXNIL Oʻrta Osiyo boʻlimi vitse-prezidenti (1981—87). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti va fizika-mat, boʻlimi raisi (1987—94), Mexanika va inshootlarning seysmik mustaxkamligi institutida laboratoriya mudiri (1994-yildan). Ilmiy ishlari gʻildirakli mashinalarning rul boshqarmalari va boshqa mexanizmlarning gidrodinamika nazariyasi; perspektiv gidrokuchaytirgichlar bosimi manbalarini loyihalash va hisoblash; mashina va mexanizmlarni texnik talablarga asosan sintezlashga oid.

Manbalar 

    

1940-yilda tugʻilganlar
25-yanvarda tugʻilganlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Pyotr Lebedev

Petr Nikolayevich Lebedev [1866. 24.2(8.3) - Moskva - 1912. 1(14)3] -rus fizigi, fiziklarning birinchi rus ilmiy maktabini yaratgan. Moskva universiteti professor (1900—11). 1891-yilda oʻzidan nur chiqaradigan jismlar orasida oʻzaro itarishish kuchi mavjudligini, bu esa yorugʻlik bosimi tufayli ekanligini hamda yorugʻlik bosimi taʼsirida dumli yulduzlar paydo boʻlishini isbotlagan. Birinchi boʻlib millimetrli elektromagnit toʻlqinlarni qosil qilgan (1895) va ularni oʻrgangan. Qattiq jismlarga (1899) va gazga (1908) yorugʻlik bosimi taʼsir etishini kashf etgan va uni oʻlchagan. Bu bilan u yorugʻlikning elektromagnit nazariyasini miqdor jihatdan tasdiqlagan. Yer aylani-shining yer magnetizmini hosil boʻlishiga taʼsirini oʻrgangan. Rossiya Fanlar akademiyasi fizika instituti uning nomi bilan ataladi.

Manbalar 

24-fevralda tugʻilganlar
1866-yilda tugʻilganlar
1912-yilda vafot etganlar
Lev

Lev — Bolgariya Respublikasi pul birligi. 1880-yilda muomalaga chikarilgan. 1 L.=100 stotinka. Xalqaro ifodasi BGL. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari=1,8348 l. (2003, mart).

Manbalar
Lev III Isavr

Lev III (taxminan 675 — 741) — Vizantiya imperatori (717 yildan). Isavriya sulolasi asoschisi. Konstantinopol boʻsagʻasida (718 i.), Akroinos yaqinida (740 yil) arablar hujumini qaytargan. L. III 726 yilda Eklog (Qonunlar toʻplami) ni nashr ettirgan. Ikonaga qarshi kurashuvchilar harakati asoschisi.

Manbalar
Levenguk Antoni van

LEVENGUK (Leeuwenhoek) Antoni van (1632.24.10 - Delft - 1723.26.8) — golland tabiatshunosi, ilmiy mikroskopiya asoschisi, London qirollik jamiyati aʼzosi (1680-yildan). Optik shishalarni silliqlash sanʼatini egallagan (deyarli 300-marta kattalashtiradigan linzalar tayyorlagan). Oʻzi tayyorlagan linzalar yordamida birinchi boʻlib mikroskopik organizmlar (xususan, bakteriyalar), qonning kapillyarlarda harakatlanishi, eritrotsitlar, alohida oʻsimlik va hayvon hujayralari, tuxum va murtakni kuzatgan; muskul toʻqimasi, oʻsimlik va hayvonlarning organlari va boshqa qismlarini tasvirlab bergan. Birinchi marta oʻsimlik zararkunandalari — shiralarda partenogenez tasvirlagan. S. Gam bilan birgalikda odam va hayvonlar spermatozoidlarni tasvirlab bergan.

Manbalar 

Fan
Biologiya
Botanika
Olimlar
Levend Ogoh Sirri

Levend Ogoh Sirri (1894, Rodos oroli — 1979, Anqara) — turk yozuvchisi, turkolog olim. Istanbul universitetining adabiyot fakultetini tugatgan (1919). Turk ensiklopediyasining bosh muharriri (1941—51, 1963—66). Anqaradagi Gazi Yegitim institutida turk adabiyotidan dars bergan (1947—49). Turkiya tilshunoslar jamiyati bosh kotibi va raisi (1941-50). "Ukubatlar" (1928) sentimental romani bor. Atoiy, Navoiy, Fuzuliy adabiy merosi va turkiy tillar tarixi va adabiyotiga bagʻishlab ilmiy asarlar yozgan, xususan, Navo-iyning Turkiya shaharlaridagi kutubxonalarda va Istanbuldagi Reven kutubxo-nasida saqlanayotgan va hali fanga maʼlum boʻlmagan qoʻlyozmalari haqida, jumladan, Navoiyning 26 asarini oʻz ichiga olgan, shoir hayotlik davrida Darvesh Muhammad Toqiy tomonidan koʻchirilgan (1497—99) qoʻlyozma haqida mufassal maʼlumotlar eʼlon qilgan. 1965—68 yillarda Anqarada Navoiy asarlarining 4 jildli toʻplamini nashr ettirgan.

Manbalar
Manas Leviyev

Manas (Menashe) Betyanovich Leviyev (1912.25.7, Namangan – 1990.30.4, Toshkent) – kompozitor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1962), Oʻzbekiston xalq artisti (1972). Samarqand musiqa va xoreografiya institutida taʼlim olgan (1930—32), Leningrad konservatoriyasini tugatgan (1944). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—42). L. ijodida oʻzbek va tojik xalqlari ohanglari kompozitorlikka xos koʻp ovozlik vositalar bilan uygʻunlashgan. Kuylari nafis va jozibador, garmoniyasi oddiy va shirador boʻlib, deyarli barcha asarlari hayot-baxsh, koʻtarinkilik ruhi bilan sugʻorilgan. Koʻp qirrali ijodida vokal musiqasi asosiy oʻrin tutadi: „Dilistonim, sen mening“, „Goʻzal tong“, „Sadoi bulbul“ kabi romanslari, „Oʻzbek qizi ovozi“, „Oʻrik gullaganda“ singari qoʻshiqlari va boshqa L. oʻzbek musiqali dramasi va ayniqsa, musiqali komediya janrining rivojiga katta hissa qoʻshgan. „Oltin koʻl“ (Uygʻun, 1949, oxirgi tahriri 1958), „Toshbolta oshiq“ (H. Gʻulom, 1961), „Toshkentning nozanin malikasi“ (H. Muhammad, 1978), „Qizil durrali nozik niholim“ (Ch. Aytmatov, H. Gʻulom, 1978) asarlari mazkur janrning barkamol namunalariga aylandi. L.ning „Suhayl va Mexri“ (M. Burhonov, Ik. Akbarov bilan hamkorlikda, 1958), „Mahallada duv-duv gap“ (1961), „Oʻtgan kunlar (film)“ (1969) kabi kinofilmlarga yozgan musiqasi yorqin va ommabop ohang hamda usullari bilan ajralib turadi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1979). Ad.h Jabborov A., Manas Leviyev, T., 1986.

Manbalar

Havolalar 
 Manas Leviyevga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi

Oʻzbekiston xalq artistlari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1912-yilda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
Kurt Levin

Kurt Levin (Lewin) (1890.9.9 - Poznan — 1947.12.2, Nyuton, Massachusets shtati, AQSH) — nemis-amerika psixologi. 1926—33 yillarda Berlin universiteti professor. 1932-yildan AQSHning bir necha untlarida dars bergan. Geshtalt-psixologiya Berlin maktabining taniqli vakili, topologik psixologiya asoschisi. Kibernetikannt asosiy qoidalarini ishlab chiqqan N. Viner guruxida ishtirok etgan. Shaxs va uning muhitida boʻladigan oʻzgarishlarni, individ va ijtimoiy guruhlar xulq-atvori motivlarini fizikadagi "maydon" tushunchasidan foydalangan holda izohlab bergan.

Manbalar 

 

Nemis psixologlari
Frans Levinson-Lessing

Frans Yulyevich Levinson-Lessing (1861.25.2, Sankt-Peterburg — 1939.25.10) — rus geologi va petrografi. Rossiya Fanlar Akademiyasi akademik (1925). Yuryev (hozirgi Tartu) universiteti (1892—1902), Sankt-Peterburg universitetida Rossiyada birinchi eksperimental petrografiya labratoriyani tashkil etgan. 1921-yildan oʻsha universitetda petrografiya kafedrasi mudiri. Geologiya muzeyi va Rossiya Fanlar Akademiyasi Tuproqshunoslik instituti (1925—29), Petrografiya instituti (1930—38) direktori, Kamchatka Vulkanologiya st-yasining birinchi direktori. Kaspiy dengizini kompleks oʻrganish Komissiyasi raisi (1934—39), keyinroq SSSR Fanlar Akademiyasi Ozarbayjon va Armaniston filiallari raisi. Asosiy ilmiy ishlari nazariy petrografiya, petrogenezis masalalariga, tog jinslarining kimyoviy tarkibini tasniflashga bagʻishlangan. Levinson-Lessing rahbarligida otqindi va metamorfik togʻ jinslari haqida toʻplam, oʻquv qoʻllanmalari, "Petrograficheskiy slovar"ning (1932) birinchi ruscha nashri tayyorlangan va nashr etilgan. Rossiya Fanlar Akademiyasida Levinson-Lessing mukofoti taʼsis qilingan.

Adabiyotlar 
Petrografiya [5 izd.], L.—M., 1940; Izbr. trudi, t. 1-4, M.-L., 1945-55.

Manbalar 

 

Rossiya kishilari
1861-yilda tugʻilganlar
1939-yilda vafot etganlar
Olimlar
Levirat

Levirat (lot. levir — qayni, erning ukasi), yesir olish — qad. nikoh odatlaridan biri, beva qolgan yanganing qaynisiga erga tegishi. Koʻpchilik xalqlarda urugʻchilik tuzumi davrida tarqalgan boʻlib, Kavkaz, Oʻrta Osiyo xalqlari, yahudiylar va boshqalarda ham saqlanib qolgan. L. odati boʻyicha uka uylanmagan boʻlsa ham marhum akaning beva (yesir) qolgan xotiniga uylanishi shart boʻlgan. Ayni chokda uka oʻlsa aka uning bevasiga uylangan. Oʻzbeklarda "Aka oʻlsa yanga meros, uka oʻlsa kelin meros" maqolida ham yuqoridagi mazmun aks etgan. Bevani uyiga qaytarib yuborish voha oʻzbeklarida ayb sanalgan. Bevani begonaga uzatishni oʻzlariga uyat hisoblashgan. Agar beva rozi boʻlmasa majburlab roziligini olish hollari ham uchragan. Marhumning bevasi, mol-mulki, farzandlari tarbiyasi begona erkak qoʻliga oʻtib ketmasligi va hali uylanmagan uka qalin toʻlab, ortiqcha sarf-xarajat qilib uylanmasligi uchun nikohning L. shakliga ruxsat berilgan. L. nikoh shakli 20-asrdan soʻng, xalqimiz turmushidan butkul chiqib ketgan.

Manbalar
Levi Boboxonov

Levicha hofiz, Boboxonov Levi (1873, Buxoro — 1926, Samarqand) — atoqli hofiz. Millati Buxoro yahudiylaridan. Hofizlik sanʼatini buxorolik Borux va Yuno Ismoilovlar, chorjoʻylik Hojixon Hofiz, keyinchalik Ota Jalol Nosirov kabi ustoz sanʼatkorlardan oʻrgangan. Maqom yoʻllarini tanbur va doira joʻrnavozligida oʻziga xos uslubda mahorat bilan ijro etgan. Diapazoni keng, tiniq va yoqimli ovozi bilan shinavandalarni maftun qilgan. Levicha hofiz 1890-yillardan boshlab Buxoro amiri saroyida xizmat qilgan. 1909—1911–yillarda Riganing mashhur "Pishushiy Amur" grammofon firmasi uning ijrosidagi Talqini Sabo, Nasri Ushshoq, Navroʻzi Sabo, Ushshoqi Qoʻqand, Ufari Moʻgʻulchai Segoh va boshqa asarlarni gramplastinkaga yozib olgan. 1921—1923-yillarda Levicha hofiz Buxoro Sharq musiqa maktabida dars bergan. 1923-yilda Samarqandga koʻchib kelib, badiiy havaskorlik toʻgaraklariga rahbarlik qilgan. Shogirdlaridan Sh. Sohibov, B. Zirkiyev, M. Tolmasov va boshqa tanilgan. Levicha hofizning ijro anʼanalarining davomchisi oʻgʻli Mushe Boboxonov (1910 — Buxoro —1983) — maqomchi-xonanda va sozanda (tanbur, doira). Oʻzbekiston xalq hofizi (1934). Buxoro musiqa bilim yurtida dars bergan (1931-yildan). Nevarasi Ari Boboxonov (1934, Buxoro) — sozanda (rubob, tanbur).

Adabiyot 
 Xaimov Ye., Levina Hofiz. Hayoti va ijodi haqida, T., 1975.

Manbalar 

O'zbekiston xalq hofizlari
Maqom
Levkipp

Levkipp (Leukippos) (miloddan avvalgi 5-asr) — yunon faylasufi, antik atomistik taʼlimot asoschilaridan biri. Fanga mutlaq boʻshliq va bu boʻshliqda harakat qiladigan atomlar hamda mexanik zaruriyat tushunchalarini kiritgan. Uning fikricha, olamda barcha narsalar eng mayda, odsiy boʻlinmas zarralar — atomlar va boʻshliqdan tashkil topgan. Borlik va yoʻkdik bir vaqtda mavjud, ularning ikkisi ham narsalarning kelib chiqishiga sabab boʻlishi mumkin. Atomlar borliq sifatida mohiyatan zich va toʻla, ular boʻshliqda harakat qiladi. Boʻshliq borliq emas, ammo u ham borliq kabi mavjud. Atomlar xilma-xil, doimo harakatlanuvchi unsurlardan tashkil topgan boʻlib, cheksiz shakllarda namoyon boʻladi hamda doimo oʻzgarib, paydo boʻlib turadi. L.ning atomistik qarashlarini Demokrit davom ettirdi va rivojlantirdi.

Manbalar 

Qadimgi Yunoniston fiziklari
Qadimgi Yunoniston metafiziklari
Ontologlar
Suqrotgacha boʻlgan faylasuflar
Abderitlar
Boris Levkovich

Boris Apollonovich Levkovich (1886.23.6, Samarqand — 1966.30.4, Toshkent) — paxtaga dastlabki ishlov berish texnologiyasi boʻyicha olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1956), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1944), professor (1930). Varshava politexnika institutini tugatgan (1915). Oʻrta Osiyo universitetida oʻz tashabbusi bilan tashkil etgan paxtani dastlabki ishlash kafedrasida ishladi (1927). Oʻrta Osiyo paxtachilik-irrigatsiya politexnika institutida dekan (1929), professor (1930—31), Toshkent toʻqimachilik institutida kafedra mudiri (1932— 66). Ilmiy ishlari paxtaga dastlabki ishlov berish, chigitdan tola ajratishning nazariy va amaliy masalalariga bagʻishlangan. As: Elementi teorii djinirovaniya, T., 1938.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1886-yilda tugʻilganlar
1966-yilda vafot etganlar
23-iyunda tugʻilganlar
30-aprelda vafot etganlar
Levkon I

Levkon I (Leukon) — arxont, Bospor davlati podshosi (miloddan avvalgi 389/388— 349/348). Uning davrida keng bosqinchilik yurishlari amalga oshirilgan. Bospor davlatiga Feodosiya (taxminan miloddan avvalgi 380), Sharqiy Qrim, Kuban boʻylarida yashovchi qabilalar (sindlar, toretlar va boshqalar) qoʻshib olingan. Keng hosildor yerlarning bosib olinishi, Bospor gʻallasining (ayniqsa, Afina-ga) eksport qilinishini rivojlantirgan; bu Bosporning iqtisodi va madaniyatining rivojlanishiga yaxshi taʼsir qilgan. L.1 davrida Pantikapey shahrida 1-marta oltin tangalar zarb qilish boshlangan (taxminan miloddan avvalgi 375).

Manbalar