MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Matematika instituti

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi V.I. Romanovskiy nomidagi Matematika instituti — Oʻzbekistonda matematikaga oid tadqiqotlar olib boradigan va ularni muvofiqlashtiradigan ilmiy tadqiqotlar markazi. 1943-yilda Toshkentda tashkil etilgan, 1954-yildan uning asoschilaridan biri Romanovskiy Vsevolod Ivanovich nomi bilan atala boshladi. Dastlab Matematika va mexanika instituti deb nomlanib, matematika, mexanika, nazariy geofizika, seysmologiya boʻyicha nazariy va amaliy tadqiqotlar olib borilgan. 1964-yilda Matematika institutining boʻlimlari asosida Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi instituti, Kibernetika instituti, seysmologiya instituti tashkil boʻldi. Hozirgi kunda Matematika institutida algebra va analiz, differensial tenglamalar, ehtimollar nazariyasi, matematik statistika, hisoblash mat.kasi, matematik fizikaning noklassik tenglamalari, amaliy mat. boʻlimlari bor. Institutda 60 dan ortiq ilmiy xodim faoliyat koʻrsatadi. Institutda jahonga mashhur ehtimollar nazariyasi va matematik statistika, xususiy hosila differensial tenglamalar, funksional analiz ilmiy maktablari yaratilgan. Bu maktablarning tashkil boʻlishi va rivojlanishiga akademik V. I. Romanovskiy, T. A. Sarimsokov, S. H. Sirojiddi-nov, I. S. Arjanix hissa qoʻshgan boʻlsa, hozirgi kunda akademik T. J. Joʻrayev, M. S. Salohiddinov, Sh. A. Ayupov, T. A. Azlarov, Sh. Q. Farmonovlar ularning davomchilari. Institutda 40 dan ortiq fan doktori, 300 dan koʻproq fan nomzodlari tay-yorlangan. Institut xodimlarining tadqiqotlari 75 monografiya, 130 ilmiy toʻplamlarda, 10 dan ortiq darsliklarda, shuningdek, mamlakatimizdagi va xorijdagi obroʻli ilmiy jurnallarda bosilgan koʻplab maqolalarida aksini topgan. Matematik olimlar ishlarini yorituvchi "Oʻzbek matematika jurnali" institut tomonidan nashr qilinadi, maktab oʻquvchilari uchun moʻljallangan "Fizika, matematika va informatika" ilmiyuslubiy jurnali institut otaligida chop etiladi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining institutlari
Matenadaran

Matenadaran, Mesrop Mashtots nomidagi "Matenadaran" qadimgi qoʻlyozmalar instituti — Yerevandagi jahonda eng yirik qad. arman qoʻlyozmalari saqlanadigan joy va ilmiy tadqiqot instituti. 1920-yil Echmiadzin monastiri qoʻlyozmalar kollek-siyasining davlat hisobiga musodara etilishi negizida barpo etilgan. M.da 119 mingdan ortiq hujjatlar saqlanadi(1988).

Manbalar 

Armaniston
Materiallarni sinash

Materiallarni sinash - materiallarning texnologik va fizik xossalarini maxsus asboblar, mashinalar, modellar, mikroskop va stendlar yordamida aniqlash. Mexanik, fizik, kimyoviy va strukturaviy (tuzilishijihatdan) sinashturlari mavjud. Mexanik sinashda materiallar choʻzilishga, siqilishga, buralishga, kesish va qirqishga, charchashga, mustahkamlikka, zarbaga chidamlilik va boshqa xossalarga sinaladi, yaʼni barcha mexanik xossalari aniqlanadi. Fizik sinashda materiallarning elektr oʻtkazuvchanligi, issikdik oʻtkazuvchanligi,magnit singdiruvchanligi va boshqa fizik xossalari aniqlanadi. Kimyoviy sinashda materiallarning kimyoviy tarkibi, erish va qotish temperaturasi, korroziyabardoshligi (zanglashga chidamliligi, yaʼni zanglamasligi), reaksiyaga kirishuvchanligi, payvandlanuvchanligi va boshqa xossalari aniqlanadi. Strukturaviy sinashda materiallarning makro- va mikrotuzilishlari, kristallik tuzilishi va boshqa aniqlanadi. Bunda rentgen nurlaridan ham foydalaniladi. Materiallarni sinashning sinash obʼyektini buzib (yoki shikastlab) va buzmay sinash usullari mavjud. Birinchi usulda sinaladigan materiallar shikastlanadi, baʼzan butunlay yemiriladi, ikkinchi usulda materiallarga shikayet yetmaydi, ulardan yana foydalanish mumkin.

Materiallarni sinash ishlari nazariy bilimlarga asoslanib oʻtkaziladi. Binolar, inshootlar, koʻpriklar, mashina va mexanizmlar, kosmik kema va raketalar, kiyim-kechaklar va boshqa jami narsalar Materiallarni sinash natijalariga asoslanib quriladi, yasaladi, tayyorlanadi va tikiladi.

Fatxulla Abdullayev.

Manbalar
Materiallarning charchashi

Materiallarning charchashi - vaqt boʻyicha koʻp martalab (siklik tarzda) oʻzgarib turadigan zoʻriqishlar va deformatsiyalarning uzoq davom etuvchi taʼsiri okibatida materiallar (metall, tola, yogʻoch, gazlama va boshqalar)ning mexanik va fizik xossalari oʻzgarishi. Charchash jarayoni mobaynida material holatining oʻzgarishi uning mexanik xossalarida, makro- va mikrotuzilishi va boshqa xossalarida aks etadi. Bu oʻzgarishlar bosqichmabosqich yuz beradi va materialning dastlabki xossalariga, zoʻriqqan holatning turiga, kuch taʼsir etish tarzi va tashki muhit taʼsiriga bogʻliq boʻladi. Oʻzgarishlarning muayyan bosqichlarida materialning yemirilishiga qarshiligi pasayishining qaytmas jarayoni boshlanadi. Bu jarayon baʼzi materiallarda tezroq, baʼzilarida kechroq yuz beradi. Natijada charchashdan shikastlanish deb ifodalanadigan yemirilish alomatlari (mas, metallda darzlar, tolalarda uzilishlar, gazlamalarda sitilishlar va boshqalar) paydo boʻladi. Dastlab materialning tarkibiy tuzilishida va ular tutashgan chegaralarda mikrodarzlar (mikroskop orqali koʻrinadigan darzlar) paydo boʻladi, keyin ular makrodarzlar (oddiy koʻz bilan koʻrinadigan darzlar) ga aylanadi, oqibatda konstruksiya elementi (yoki sinalayotgan namuna) butunlay yemiriladi.

Materiallarning charchashi charchash egri chizigʻi bilan ifodalanadi. Muayyan vaqt mobaynida toʻplangan shikastlanishlar va taʼsir sikllari soni orasidagi nisbat charchash egri chizigʻi deb ataladi. Bu egri chiziq har xil materiallar uchun turlicha shaklni egallaydi. U koʻp siklli sohadagi charchash egri chizigʻiga va kam siklli soxadagi charchash chizigʻiga boʻlinadi. Inshootlar, mashinalar, mexanizmlar va detallarga material tanlashda namunani sinash natijasida hosil boʻlgan charchash egri chizigʻi hisobga olinadi. Gazlama toʻqish uchun tolalarni tanlashda ham shu egri chiziqdan foydalaniladi, yaʼni tolalarning charchashi (uzilishga chidamliligi) hisobga olinadi.

Fatxulla Abdullayev.

Manbalar
Materik yon bagʻri

Materik yon bagʻri - okean tubining qirgʻoqqa yaqin qismi, materikning suv ostidagi chekka qismlarining asosiy elementlaridan biri. Shelf bilan materik etagi orasida joylashgan. Okean shelfi va qaʼriga qaraganda yon bagʻri xiyla tikligi (oʻrtacha 4°, koʻp hollarda 15—20° dan 40° gacha) va rel-yefning parchalanganligi bilan farq qiladi. Seysmik tadqiqotlar, dragalash va chuqur suv osti parmalashlari natijasida aniqlanishicha, Materik yon bagʻri b. geologik tuzilishi jihatidan yon-atrof strukturalarining bevosita davomidir. Suv osti denudatsiya va akkumulyasiya jarayonlari roʻy berib turadi. Materik yon bagʻri b. alevrit tarkibli terrigen choʻkindilar, iliq dengizlarda — karbonatli biogen gillar, Dunyo okeanining Antarktika yaqinidagi zonalarida — aysberg yotkiziklari va diatomli gillar bilan krplangan. Organik moddasi sermahsul boʻlganidan Materik yon bagʻri b. alohida batial zona deb ajratiladi (qarang Batial).

Manbalar
Materik ichkarisidagi dengizlar

Materik ichkarisidagi dengizlar — bir materik hududiga chu-qur kirib borgan dengizlar. Oʻrta dengizlarning xususiy holatidir. Quruklikning choʻkishi va unga okean suvining kirib borishi natijasida hosil boʻlgan. Bular sayoz dengizlar. Materik ichkarisidagi dengizlard.larga Azov, Boltiq va Oq dengizlari, Gudzon qoʻltigʻi va boshqa kiradi.

Manbalar
Materik muzligi

Materik muzligi - quruqlik yuzasidagi muzlik turlaridan biri. Yer yuzasini yaxlit muz qalqoni hosil qilib qoplab yotadi. Qalinligi bir necha km (4 km gacha), maydoni milli-onlab km ga yetadi. Asosan, qutbiy oʻlkalarda tarqalgan (Antarktida, Grenlandiya o., Islandiya va boshqalar). Materik muzligi asta-sekin siljib borib, chekka qismi dengizlarga sinib tushadi va aysberg (suzib yuruvchi muz togʻlari) hosil qiladi.

Manbalar 

Geografik terminlar
 Materik
Materik orollari

Materik orollari - bir zamon lar materiklarning tarkibiy qismi boʻlib, keyinchalik quruqlikning choʻkishi, tektonik yoriqlar natijasida ulardan uzilib qolgan qurukliklar. Bunday orollar geologik va tektonik tuzilishiga koʻra, materiklarga oʻxshash boʻlib, ularning zamini materiklarning suv ostidagi davomidir. Materik orollarining baʼzi birlari juda katta boʻladi: mas, Grenlandiya, Yangi Gvineya, Yangi Zelandiya, Buyuk Britaniya, Yangi Yer, Madagaskar.

Manbalar
Materik sayozligi

Materik sayozligi, shelf -dengiz va okeanlar qirgʻogʻini oʻrab turadigan suv osti sayoz tekisligi. Eni bir necha kilometrdan 1200–1500 km, baʼzi hollarda 2000 km gacha, maydoni Dunyo okeani tubi umumiy maydonining 8%ni tashkil etadi. 130–140 m chuqurlikdan materik yon bagʻri boshlanadi. Materik sayozligi dengiz choʻkindilari (shagʻal, qum, qumoq, qum aralash balchiq) koʻp toʻplanadigan joy, quyosh nurining koʻproq tushishi va iliq boʻlganidan organizmlar, jumladan, baliq koʻp. Materik sayozligida koʻplab neft, gaz konlari (Shimoliy dengiz, Meksika va Fors qoʻltiqlari) joylashgan hamda dunyoning muhim baliq ovlash rayonlaridir (Shimoliy dengiz, Barens dengizi va boshqalar).

Manbalar
Materik etagi

Materik etagi, kontinent etagi — materiklarning suv ostidagi chekka qismining asosiy elementlaridan biri; materik yon bagʻri bilan okean kaʼri orasida joylashgan. Geologik tuzilishiga koʻra, Yer poʻstining okean tubidagi qismi bilan materik qismining qoʻshilgan joyidagi qalin choʻkindilardan hosil boʻlgan bukilma. Geomorfologik jihatdan Materik etagi, koʻpincha, bir oz pastbaland qiya tekislikdir. Organik dunyosi materik yon bagʻridan koʻra kamroq, okean qaʼrining organik dunyosi miqsoriga deyarli teng keladi.

Manbalar
Materiklararo dengizlar

Materiklararo dengizlar -ikki yoki bir necha materiklar orasida joylashgan dengizlar (mas, Oʻrta dengiz, Qizil dengiz, Meksika qoʻltigʻi). Katta miqyosdagi tektonik harakatlar natijasida vujudga kelganidan Materiklararo dengizlar ancha chuqur (4—5 ming m) boʻladi.

Manbalar
Otanazar Matyoqubov

Otanazar Rahimovich Matyoqubov (25.08.1946 Xiva) — musiqashunos, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1988), Qoraqalpog'iston sanʼat arbobi (2001). Toshkent k

konservatoriyasini tugatgan (1970), shu yerda oʻqituvchi va "Sharq musiqasi" kafedrasi mudiri (191880-91), dotsent (1982). Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat ishlari vazirining birinchi oʻrinbosari (1997—2001), Oʻzbekiston davlat konservatoriyasining Matyoqubov Otanazar Rahimovich markazi rahbari (2002-yildan). Asarlari, asosan, oʻzbek mumtoz musiqa tarixi va nazariyasi, Oʻrta asr musiqa ilmi namoyandalari merosiga bagʻishlangan.

Manbalar 
 Ogʻzaki anʼanadagi professional musiqa asoslariga kirish, T., 1983; Farabi ob osnovax muziki Vostoka, T., 1986.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1946-yilda tugʻilganlar
25-avgustda tugʻilganlar
Habibullo Matyoqubov

Habibullo Matyoqubov (1926.18.9, Urganch tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1957). 1957-yildan Yangibozor tumanidagi maktablarda tarix oʻqituvchisi, direktor. 1969-yildan Yangibozor tumanidagi Al-Xorazmiy nomidagi maktabda, 1994-yildan 10litsey-internatda direktor. Oʻz ish faoliyati davomida tarix fani darsini koʻrgazmali qurollar va texnik vositalar asosida oʻtkazishning turli mezonlarini ishlab chiqdi. 1983-yil viloyatda birinchi boʻlib 10 nuqtada yopiqtelestudiyani ishga tushirdi. Maktabda oʻquvchilar bilimini reyting usulida baholashni joriy qildi, oʻqituvchilarning ish faoliyatini baholashning diagnostik taxlilini ishlab chikdi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1926-yilda tugʻilganlar
18-sentabrda tugʻilganlar
Gavhar Matyoqubova

Gavhar Matyoqubova (1947.18.10, Xorazm) — raqqosa, baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Urganch shahri musiqa bilim yurtini (1975), Toshkent universitetini tugatgan (1980). 1962—75 yillar Komiljon Otaniyozov rahbarligidagi Xorazm ashula va raqs ansambli, 1975—91 yillar Komiljon Otaniyozov nomidagi Xorazm davlat filarmoniyasi raqqosasi, 1991—98 yillar Xorazm madaniyat boshqarmasi qoshidagi xalq ijodiyoti boʻlim boshligʻi, 1998-yildan M. Turgʻun-boyeva nomidagi "Oʻzbekraqs" birlashmasining "Xorazm raqs" viloyat boʻlimi bosh baletmeysteri. M.ning raqslari shoʻx va joʻshqinligi, ijro etilayotgan raqs mazmuniga alohida yondashishi, yengil va keskin harakatlari, chiroyli xiromi bilan ajralib turadi. "Orazibon", "Gala Laylim", "Muhammasi bayoz", "Layla", "Guldasta", "Zuvoniy", "Nizongul", "Lazgi", "Chashmi siyo" (afgʻoncha), "Silsila" (tojikcha), "Kush depti" (turkmancha), "Kanatari" (hindcha), "Pokiston goʻzali" (pokistoncha), "Sham oʻyini" (arabcha) singari raqslarni ijro etgan. "Orol faryodi" (3 boʻlim), "Lazgi afsonasi", "Sumalak sayli", "Orazibon" (3 boʻlim), "Toshlar tilga kirganda", "Qayroq yangraganda", "Kelin salomi", "Jazava raqsi", "Aliqambar", "Dar-panma" (3 boʻlim), "Muhammasi ush-shoq", "Xiva sanami" kabi raqslarni, Mustaqillik, Navroʻz bayramlarida, Amir Temur, Avesto, Al-Fargʻoniy, Berdaq yubileylarida va boshqa tantanalarning barchasida Xorazm raqslarini sahnalashtirgan. M. haqida "Jay-xun qizi" (1990), "Qadriyat" (2002, 2 qismli) filmlari ishlangan. "Shuhrat" medali bilan taqdirlangan (1997).
<3 nafar farzandning onasi,1000 oshiq shogirdlarning ustozi,koplab davlat unvonlar sohibi.
Hozirda Xorazm raqs Filarmonyasi bosh beletmesteri.

Manbalar 

3 ta farzandning onasi.
Birinchi kitobi “Ofatijon lazgi”1993-yil

Oʻzbekiston xalq artistlari
1948-yilda tugʻilganlar
18-oktabrda tugʻilganlar
Sofiya Matyoqubova

Sofiya Oʻrunovna Matyoqubova (1951.28.3, Urganch shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1994). Zaporojye pedagogika institutini tugatgan (1972). 1972-yildan Sherobod tumanidagi 1maktabda ingliz tili oʻqituvchisi. M. oʻz fanidan boshlangʻich sinflar uchun das-tur ishlab chiqib, shu dastur asosida dare olib bormoqda.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Bayram Matjonov

Bayram Matjonov (1940.29.4, Qoʻngʻirot) — qoraqalpoq xonandasi (lirik bariton) va rejissyor Qoraqalpogʻiston (1974), Boshqirdiston (1978), Oʻzbekiston (1982) xalq artisti. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1963). Qoraqalpoq davlat filarmoniyasida yakkaxon xonanda (1963–66), Qoraqalpoq telestudiyasida rejissyor (1966-yildan), bosh rejissyor (1967–69), Qoraqalpoq davlat filarmoniyasi (1971–77 va 1981-yildan), Qoraqalpoq yosh tomoshabinlar teatri direktori (1978–80). Yoqimli, keng diapazonli, lirik ovoz sohibi. Ijro uslubi yuksak madaniyati, oʻziga xos milliyligi, ijrosidagi falsafiy mazmuni, mahorat kuchi bilan ajralib turadi. Repertuaridan qoraqalpoq musiqali drama ("Oygul va Obod", O. Halimov; "Gʻarib Oshiq", A. Begimov, T. Ollanazarov, O. Halimov va boshqalar) va opera ("Ajiniyoz", N. Muhammaddinov) lardan ariyalar, milliy kompozitorlar asarlari ("Goʻdak haqida ballada", "Mening yigitlik paytim, sening qiz payting", "Yoshlik haqida ballada", "Boʻlmas", N. Muhammaddinov; "Ulkamga keling", "Yulduzlar", X. Turdiqulov; "Men dehqon farzandiman", N. Musayev va boshqalar) oʻrin olgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974, 1988).

Manbalar 

    

Oʻzbekiston xalq artistlari
1940-yilda tugʻilganlar
29-aprelda tugʻilganlar
Madraim Matjonov

Matjonov Madraim (1909, Qoʻngʻirot tumani — 1982.6.2, Nukus) — qoraqalpoq aktyori. Oʻzbekiston xalq artisti (1969). Moskva teatr sanʼati institutining qoraqalpoq studiyasini tugatgan (1939). 1930-36 va 1939-yildan Qoraqal-poq teatrida aktyor. Uynagan rollari jushqinligi, yuksak ijro texnikasi, nutqining mukammalligi bilan ajralib turadi. Sahnada Silvestr, Organ ("Skapen nayranglari", "Tartyuf"), Nodir ("Nomus"), Orolboy ("Suymaganga suykanma"), Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Osip ("Revizor"), Abdulla yuzboshi ("Oshiq Gʻarib"), Ernazar Kenagas ("Berdaq") kabi obrazlar yaratgan.

Manbalar
Bibisora Matjonova

Bibisora Oʻrinboyevna Matjonova (1950.14.1, Xoʻjayli shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Voronej pedagogika institutini tugatgan (1973). 1973-yildan Xujayli shahridagi 6-, 1983-yildan Taxiatosh shahridagi 6maktabda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi. 1998-yildan Taxiatosh shahri xalq taʼlimi boʻlimi huzuridagi oʻquvchilarni kasb-hunarga yoʻnaltirish va psixologik-pedagogik tashhis markazi rahbari. Pedagogik faoliyati davomida oʻqitishning noanʼanaviy usullarini qoʻlladi, oʻkuvchilarni yuksak axloqiyestetik ruhda tarbiyalashga intildi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Matla

Matla (arab. — chiqish oʻrni, asosi) — 1) aruzda yozilgan lirik sheʼr, asosan, gʻazallarning birinchi bayti. Bundagi har ikki misra oʻzaro qofiyadosh (a-a) boʻladi. Keyingi baytlarning ikkinchi misralari M.ga qofiyadosh boʻlib keladi (b-a, v-a, g-a, d-a va h.). Bordi-yu gʻazalning ikkinchi bayti ham uning M. baytiga toʻliq qofiyadosh qilib tuzilsa, u sanʼatkorlik hisoblanadi va bunday sanʼat "Zebi matla" (matlaning yarashigʻi, zebi) deb ataladi. Uning qofiyalanish tartibi quyidagicha: a-a, a-a, b-a, v-a va boshqa Husni matladagi bayt M.dagi fikrga har jihatdan hamohang boʻlishi talab qilinadi. Oʻzbek sheʼriyatida bu sanʼatni birinchi boʻlib Navoiy qoʻllagan; 2) musiqada kuy va ashulalarning boshlangich qismlari ifodasi, musiqa terminologiyasida daromad deb ham yuritiladi.

Manbalar
Matlubot jamiyati

Matlubot jamiyati – matlubot kooperatsiyasining quyi boʻgʻini. Matlubot jamiyatini ixtiyoriylik asosida uyushgan paychilar tashkil etadi. U oʻz faoliyatini kengaytirib, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini tay-yorlash, umumiy ovkatlanishni tashkil etish va aholi isteʼmoli bilan bogʻliq boshqa bir necha xil xizmatlarni ham bajaradi. Matlubot jamiyati bevosita isteʼmolchi va mahsulot yetishtiruvchilarni birlashtirgan holda qishloq joylarida tarkib topadi. Mamlakat, viloyat, tuman uyushmalariga birlashadi. Viloyatlardagi „Matlubotsavdo“ uyushmasi hududdagi Matlubot jamiyatilarni birlashtirgan holda ularning manfaatlarini himoyalash vakolatlariga ega boʻlib, ularning xoʻjalik va moliyaviy faoliyatlarini birgalikda, markazlashgan tarzda rivojlantirishni taʼminlaydi.

Matlubot kooperatsiyasi – aʼzolarning pay toʻloviga asoslangan, isteʼmol mollarni sotib olish, ishlab chiqarish va sotish uchun tuzilgan uyushma. Dastlabki Matlubot jamiyatilari XVIII-asrning oxiri – XIX asr boshlarida Buyuk Britaniyada vujudga keldi va keyinchalik Fransiya, Germaniya, Italiyada va Yevropaning boshqa mamlakatlarida keng tarqaldi. Hozirgi vaqtda Matlubot jamiyatilari Osiyeʼning baʼzi mamlakatlarida (Yaponiya, Hindiston, Myanma, Shri Lanka, Bangladesh va boshqalar), Amerika, Kanada, Argentina, Braziliya, Chili, Meksika va Avstraliyada rivojlangan. XX-asrning 70-yillarida Buyuk Britaniya, Daniya, Norvegiya, Shveysariya mamlakatlarining umumiy tovar aylanmasida Matlubot jamiyatilari ulushi 8—11%ni, Finlandiyada 36%ni tashkil etdi.

Matlubot jamiyati Oʻzbekiston hududiga chor Rossiyasi mustamlakachilari bilan kirib kelgan. Dastlab kasbkorlik asosida shakllanib, ishchilar va ofitserlar Matlubot jamiyati paydo boʻlgan. XX asrning 20-yillaridan boshlab aholi taʼminotida katta oʻrin egalladi. Matlubot jamiyati oziq-ovqat, kiy-im-kechaklar sotib olish va sotish bilan chegaralanmay qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini tay-yorlash, isteʼmol mahsulotlari ishlab chiqarish asosida ham matlubotchilarni birlashtirdi.

Matlubot jamiyatining respublika tashkiloti – „Oʻzbekiston matlubot jamiyatlari ittifoqi“ („Oʻzbekbirlashuv“) 1925-yil yanvar da ishchi, qishloq, shahar kooperativlari va harbiy kooperativlarni birlashtirgan 26 matlubot jamiyatlari negizida tashkil etilgan. Respublikada Matlubot jamiyati tizimi – „Oʻzbekbirlashuv“ aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida Qoraqalpogʻiston Respublikasi va viloyatlar „Matlubotsavdo“ aksiyadorlik kompaniyalari faoliyat koʻrsatadi. Jami 592 aksiyadorlik jamiyatlarini birlashtiradi, 80 mingdan ortiq ishchi-xizmatchilar savdo, umumiy ovqatlanish, ishlab chiqarish, qurilish, boʻrdoqichilik va parrandachilik, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini tayyorlash, tashqi iqtisodiy aloqalar va boshqa sohalarda faoliyat koʻrsatadi (2003).

Muxtor Rasulov.

Manbalar
Math

Math, tekst — 1) yozilgan yoki bosilgan asar, nutq (shuningdek, ularning biror parchasi); 2) kitob, gazeta, jurnal va shahrik.da rayem, jadval b. bezaklardan tashqari qismi; rasmiy hujjat va shahrik.ning ulardagi turli koʻrsatkich (sharh, izoh)lardan ajralib turgan qismi; 3) musiqa asarlari (opera, romans va boshqalar)ga yozilgan soʻzlar.

Manbalar
Matnazar Jabbor oʻgʻli

Matnazar Jabbor oʻgʻli (19061977, Xorazm viloyati Hazorasp tumani) — oʻzbek xalq baxshisi. Qoraqal-poq jirovi Qurbonboy Tojiboy oʻgʻlining shogirdi. Shuning uchun ham uning repertuarida Xorazmda tarqalmagan "Alpomish", "Qurbonbek", "Shirin bilan Shakar" kabi dostonlar mavjud. U mazkur dostonlarni Xorazm dostonchilik anʼanalariga moslashtirgan. Xalqdostonlarini qoʻbizda ijro etgan. Undan yozib olingan "Qorakoʻz oyim" dostoni nashr etilgan (1967).

Manbalar
Matniyoz Devonbegi madrasasi

Matniyoz (Muhammad Niyoz) Devonbegi madrasasi – Xorazm viloyatining Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Madrasa 1871-yilda qurilgan boʻlib, bugungi kunda Xiva shahridagi „Ichan qalʼa“ mahallasining Pahlavon Mahmud koʻchasida, 19-uyga joylashgan. Tarixiy obyekt „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishlidir.

Madrasa binosini dastlab 1871-yilda oʻzbek hukmdori Muhammad Rahimxon II davrida uning oliy martabali mulozimi, moliya vaziri – Muhammad Niyoz (shevada Matniyoz) devonbegi oʻzining mablagʻi hisobidan barpo ettirgan. U Muhammad Rahimxon II madrasasining sharqiy devori oldida joylashgan.

Madrasa Ichan qalʼaning bir qismi sifatida 1990-yilda UNESCOning Butunjahon merosi obyektlari roʻyxatiga kiritilgan. Hozirda turistlarga xizmat koʻrsatish va koʻrgazma obyekti boʻlib, unda Xiva turistik majmuasi restorani joylashgan. Obyekt 1979-yildan Muhammad Aminxon madrasasi bilan birgalikda mahalliy va xorijiy sayyohlarga xizmat koʻrsatishga moslashtirilgan.

Tuzilishi 
Matniyoz Devonbegi madrasasi xon devonbegisi Matniyoz (Muhammad Niyoz) qurdirgan. Bosh tarzi Muhammad Aminxon madrasasiga qaragan. Madrasa bir qavatli, toʻgʻri toʻrtburchak tarxli (36,45x31,8 m). U dastlab darsxona zallari, qishki masjid va hovlidan iborat boʻlib, atrofi hujralar bilan oʻralgan. Ularning umumiy soni 19 tani (qolgan 2 ta hujra ikkinchi qavatda joylashgan) tashkil etadi. Hujralar hovli (21X17 m) atrofida joylashgan. Bosh tarzi ulkan peshtoqli, uning yonlariga 3 tadan yoysimon ravoqlar ishlangan. Burchaklaridagi minoralar tepasi gumbazli mezanalar bilan yakunlangan. Kiraverishdagi yogʻoch oʻymakorligida bezatilgan eshik orqali miyonsaroyga kiriladi. Miyonsaroy gumbazi qalqonsimon bagʻallarga tayangan. Miyonsaroy yonlarida hovli bilan oʻzaro bogʻlangan darsxonalar joylashgan. Hovli atrofidagi hujralar oldi ravoqli. Janub tomonidagi peshtoq gumbazli masjiddan ayvon sifatida foydalanilgan. Darsxona va masjid gumbazlari oʻzaro kesishgan toqilar ustiga oʻrnatilgan, hujralar balxi gumbazli. Bosh tarzi Xorazm meʼmorligiga xos uslubda (koʻk, oq va havo rangli koshinlar bilan) bezatilgan.

Madrasaga kiraverish eshigi tepasida nastaʼliq yozuvida bagʻishlov misralari bitilgan. Ular xorazmlik tarixchi va shoir Ogahiy qalamiga mansubdir.

Boshqa bir manbada esa eshik tepasidagi marmar toshga arab yozuvida matn bitilganligi va bu matnni 1871-yil (hijriy 1288-yil)da Devoniy dastxati ostida Xudaybergan Devon bitganligi keltiriladi:

Yana qarang 

 Poyanda maqbarasi
 Matrasulboy Mirzaboshi madrasasi
 Shayx Mavlon bobo majmuasi

Manbalar 

Xorazm madrasalari
Xorazm
Xiva
Xorazm meʼmoriy yodgorliklari