Ba Jin

Ba Jin (; taxallusi - Li Yaotang, ) — 1904—2005-yillarda yashab ijod etgan xitoy yozuvchisi. 26 jildlik asarlar toʻplami chop etilgan. Ba Jin 1904-yil 25-noyabrda Sichuan provinsiyasining Chengdu shahrida badavlat oilada tavallud topgan.  Uning otasi Sichuan shimolida qozilik  qilgan. Oilasi juda katta boʻlib, xonadonida 80 dan 100 gacha odam, jumladan, bobosi, jiyanlari va xizmatkorlari yashagan. Onasi ilmli ayol boʻlgan. Farzandlarini sheʼriyatga, adabiyotga qiziqtirgan va ularning taʼlim olishi uchun maxsus oʻqituvchilar yollangan. 

1920-yilda boʻlajak yozuvchi Chengdudagi chet tillar maktabiga qabul qilindi. 1921-yil aprel oyida U taxallusi ostida „Qanday qilib chinakam erkin va teng imkoniyatli jamiyatni qurish mumkin?“ nomli birinchi maqolasi chop etildi.15 yoshida  anarxistik siyosiy harakatga qoʻshildi. Unga anarxist mualliflar, ayniqsa, Pyotr Kropotkin va Emma Goldman kuchli taʼsir koʻrsatdi. Shu sababli Aleksandr Berkman bilan uchrashdi, Sakko va Vanzetti bilan Birdamlik kampaniyasida qatnashib, Pyotr Kropotkin, Emma Goldman, Rudolf Roker asarlarini xitoy tiliga tarjima qildi. Hatto oʻz taxallusini anarxist mualliflar Mixail Bakunin (Ba) va Pyotr Kropotkin (kin = Jin) ismlarining ikki boʻgʻinidan oldi. 1923-yilda Nankin milliy institutiga oʻqishga kirdi. 1927—1928-yillarda Fransiyada, 1934—1935-yillarda Yaponiyada tahsil olgan. 1944-yilda rus adabiyoti namoyondalari, jumladan, Pushkin va Turgenev asarlarini xitoy tiliga tarjima qilgan. Syao Shan ismli qizga uylangan. 
1957-yil iyul oyidan u „Shouho“ adabiy jurnalining bosh muharriri boʻlib ishlagan. 1960-yil avgust oyida esa Butun Xitoy adabiyoti va sanʼati federatsiyasi raisi oʻrinbosari etib saylandi. “Madaniy inqilob” davrida unga “aksilinqilobiy” tamgʻasi qoʻyilgan va kanal tozalash brigadasida “qayta tarbiyalangan”. 1977-yilda reabilitatsiya qilingan.1979-yilda Xitoy Yozuvchilar uyushmasi raisi oʻrinbosari etib saylangan boʻlsa,  1985 - yildan 2005 - yilgacha unga raislik qilgan. Umrining soʻnggi yillarida  parkinson kasalligidan aziyat chekkan. 2005-yil 17-oktyabrda Ba Jin 100 yoshida  Shanxay kasalxonasida vafot etdi. Yozuvchi shuhrati 4-may harakati, yaʼni til va madaniyat sohasidagi islohotlar taʼsirida ortib borgan. Uning sodda va ravon uslubi asarlarining barcha uchun birdek sevimli  boʻlishini taʼminladi. Yozuvchining ilk yirik asari “Sayohat paytidagi yozuvlar”dir. Ba Jin taxallusi ostida chiqqan birinchi asari esa 1929-yilda yozilgan boʻlib,  „Halokat“ (roman) nomi bilan chop etilgan. Uning ijodida koʻproq XX asr birinchi yarmidagi  Xitoy siyosiy hayotidagi voqeliklar va ijtimoiy islohotlar aks etgan. Biroq bundan tashqari jahon adabiyoti anʼanalari  elementlarini ham uchratish mumkin. Masalan, adib “Maratning oʻlimi”, “Dantonning qaygʻusi”, “Robespyerning siri” qissalarida fransuz inqilobi mavzusiga murojaat qiladi.

Yozuvchining Gʻarbda mashhur boʻlgan asarlaridan biri 1931-yilda yozilgan “Oila” romani hisoblanadi. Bu asar „Shoshqin oqim“ deb nomlangan trilogiyaning bir qismi boʻlib, “Bahor”  va “Kuz” boblaridan iboratdir. Roman avtobiografik xarakterga ega, unda yozuvchining bolaligi, oilasi  va u bilan bogʻliq xotiralar tasvirlangan. Romanning markaziy mavzusi avtoritar otaning oilasi oʻrtasidagi ziddiyati, shuningdek, anʼanaviy tuzum va yangi jamiyat oʻrtasidagi qarama-qarshiliklardir.  Yana bir mashhur asari – “Muhabbat trilogiyasi” boʻlib, unga “Tuman”, “Yomgʻir”, “Chaqmoq” (1931—1933) qissalari kiradi. 1978—1984-yillarda «Duma» («Suyanlu») nomi ostida birlashtirilgan 5 ta publitsistik ocherklar toʻplamini yaratdi. Unda daho yozuvchining jamiyatdagi oʻzgarishlarga,  oʻziga qadrdon insonlarga qarata bildirilgan chuqur tanqidiy mulohazalari aks etgan.

Asarlari

Hikoyalar toʻplamlari 

 Qasos, 1931 yil
 Elektr stul, 1933 yil
 Xudolar, arvohlar va odamlar, 1935 yil
 Momaqaldiroq, 1937 yil
 Kichik odamlar, kichik voqealar 1943
 Qahramonlik eʼlonlari, 1953 yil

Romanlari 
 Oʻlim, 1929 yil
 Sevgi trilogiyasi
 Tuman, 1931 yil
 Yomgʻir, 1933 yil
 Chaqmoq, 1935 yil
 Dengiz sayohati paytida eslatmalar, 1932 yil
 Konchilar, 1933 yil
 Shoshayotgan oqim trilogiyasi
 Oila, 1933 yil
 Bahor, 1938 yil
 Kuz, 1940 yil
 Toʻrtinchi palata, 1946 yil
 Sovuq kecha, 1947 yil

Avtobiografik asarlari 
 Ba Jin: Avtobiografiya
 Bolalikni eslash, 1984 yil

Ilmiy tadqiqotlari 
 Kapitalizmdan anarxizmgacha, 1930 yil
 Men ayblayman, 1937 yil
 Ajdarlar, yoʻlbarslar va itlar, 1941 yil
 Natsistlarning oʻlim fabrikasi: Osventsim, 1951 yil
 Qahramonlar orasidagi hayot, 1953 yil
 Chexov haqida, 1955 yil
 Boshqa fikrlar, 1995 yil

 Faxriy legion ordeni (Fransiya)
 Xalqlar doʻstligi ordeni (SSSR)
 Dante mukofoti (1982, Italiya)
 1990-yil Fukuoka Osiyo madaniyati mukofoti (Yaponiya)
 Katta yozuvchilarga hurmat bildirish uchun Osiyo mukofoti

 Yozuvchi umrining soʻnggi yarim asrida yashagan uyda muzey ochilgan.
 Asteroid 8315 Ba Jin sharafiga nomlangan.

Rus tilidagi nashrlar 
 
 
 
 
 
 
 Ба Цзинь. Избранное: Сборник / Сост. и предисл. В. Ф. Сорокина; Пер. с кит.  — М.: Радуга, 1991. — 432 с. - (Мастера современной прозы).  [Содерж.: Холодная ночь: Роман; Повести: Гибель; Туман; Рассказы: Сердце раба; В шахте; Больше пятидесяти; Падение; Пагода долголетия; Марсельские ночи; Мона Лиза; Скорбь Дантона; Думы, эссе]. - ISBN 5-05-002531-1, 15000 экз.
 Ба Цзинь. Семья: роман. Эссе. / пер. с кит. В.В. Петрова, Д.Н. Воскресенского. – М.: ИВЛ, 2016. — 381 с. (Библиотека китайской литературы)

 Petrov V., Ba Jin ijodi va uning „Oila“ romani, kitobda: Ba Jin, Oila, trans. Kitdan, M., 1956;
 Nikolskaya L. A. Ba Jin (ijodkorlik eskizi) M., 1976 yil.
 Jeloxovtsev A. N. Ba Jin: vatanparvar yozuvchi // Uzoq Sharq muammolari. 1983 yil. No 4. P.139-148.
 Gao Man. Ba Jin va rus adabiyoti // Uzoq Sharq muammolari. 2004. No 5. S. 147-155.
 Olga Lang, Pa Chin va uning yozuvlari: Urushlar orasidagi Xitoy yoshlari (Kembrij, Mass.: Garvard universiteti nashriyoti, 1967).
 Chen Tan-chen. (1963). Yozuvchi Pa Chin: intervyu. » Xitoy adabiyoti. 6:84-92.
 Bonnie S. McDougall, Kam Louie (1999): Yigirmanchi asrda Xitoy adabiyoti, Kolumbiya universiteti nashriyoti.
 Mey-li Chay - Tarjimonning Ba Jinning tarjimai holiga kirishi (2008)

Yuz yoshdan oshganlar
Xalqlar doʻstligi ordeni sohiblari
2005-yilda vafot etganlar
17-oktabrda vafot etganlar
1904-yilda tugʻilganlar
25-noyabrda tugʻilganlar