MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Gaaga

Gaaga — Niderlandiyadagi shahar, Shim. dengiz sohilidagi port (Sxeveningin avanporti). Qirol saroyi va hukumat karorgohi. Jan. Gollandiyaning maʼmuriy markazi. Aholisi 444 mingdan ziyod kishi (1990-yillar Urtalari, shahar atrofi bilan 685 ming). Kanallar, avtomobil va temir yoʻl tarmoqlari orqali Reynning quyi okimidagi Rotterdam porti bilan, rasmiy poytaxt Amsterdam va mamlakatning boshqa shaharlari bilan bogʻlangan. Gaaga— asosan maʼmuriy va siyosiy markazdir. Shahar dastlab 11-asrga oid tarixiy manbalarda tilga olingan. Gaaga 16-asr oxiridan General shtatlarning majlis utkazadigan joyi va 17-asr boshidan hukumat qarorgohi. Gaagada BMTning Xalqaro sudi, Xalqaro hakam (betaraf vakil)lar sudining Doimiy palatasi, Xalqaro huquqiy hujjatlar byurosi va b. joylashgan. Gaagada muhim tarixiy hujjatlar qabul qilgan bir qancha xalqaro konferensiyalar bulib oʻtgan (qarang Gaaga konvensiyalari). Transport yoʻllari tuguni. Gaaga da radio va teleapparatura, elektron asboblar va telegraf apparaturasi ishlab chiqariladigan yirik sanoat korxonalari, shahar chetida aviatsiya zavodlari, kemasozlik, chuyan quyish korxonalari bor. Oziq-ovqat va yengil sanoat korxonalari koʻp. Yogʻoch, oyna kabi materiallardan badiiy buyumlar tayyorlanadi.

Meʼmoriy yodgorliklaridan gotika uslubida qurilgan Ridderzal (13-asr), Tribunal (13-asr) va b. saqlangan. Gaagada Qirollik nafis sanʼat akademiyasi, Mauritsxeys (Qirollik rasmlar galereyasi) Munitsipal muzeyi, pochta, kiyimlar, xalqaro matbuot muzeylari, statistika instituti bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gaaga konvensiyalari

Gaaga konvensiyalari - 1) Gaaga shaharida oʻtkazilgan 1- va 2- tinchlik konferensiyalarida (1899 va 1907) urush olib borish qonun-qoidalari toʻgʻrisidagi xalqaro konvensiyalar. 1-Gaaga konferensiyasida (1899) Buyuk Britaniya, AQSH, Germaniya, Fransiya, Italiya, Yaponiya, Skandinaviya mamlakatlari, jami 27 davlat vakillari qatnashib, jumladan xalqaro nizolarni tinch yoʻl bilan hal etish, urush paytida tinch aholini himoya qilishga, harbiy asirlar, yaradorlar va bemorlarni joylashtirishga oid qoidalar ishlab chiqilgan. 2-Gaaga konferensiyasida (1907) 44 davlat vakillari betaraf davlatlarning burch va huquqlari, harbiy harakatlarni boshlash va urushda dengiz kuchlari tomonidan dushman hududini bombardimon qilish tartiblari, zaharlaydigan gazlarni ishlatmaslik va b. toʻgʻrisida kelishib olingan; 2) harbiy toʻqnashuv roʻy bergan holatda madaniy boyliklarni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi 1954-yil konvensiyasi; 3) xalqaro xususiy huquq boʻyicha 1902—05, 1954, 1955, 1956, 1961-yillarda tuzilgan va b.konvensiyalar.

Yana qara 

 BMT

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gabardin

Gabardin (frans. gabardine, asl maʼnosi — uzun kamzul) — jun gazlama. Mayin qoʻy junidan toʻqiladi. Arkok va tanda iplarining oʻziga xos (sarja usulida) oʻrilishi tufayli G. sirtida 60—70° kiya yoʻnalgan boʻrtma yoʻl (chivik hosil boʻladi. G. dan bahor va kuzda kiyiladigan mavsumbop yengil paltolar, ayollar kostyumi va harbiy (zobit)lar kiyim-boshi tikiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gabarit

Gabarit (frans. gabarit) — binolar, vagonlar, kemalar, koʻpriklar, mashinalar, tunellar va b.ning tashki va ichki chegaraviy qiyofasi; eng katga tashki va ichki oʻlchamlari (uzunligi, balandligi, eni, kulochi). Mas, tunnellar va koʻpriklarning oʻlchamlari transport vositalari, kemalarning bemalol va xavfsiz oʻtib ketishini taʼminlashi lozim. Binolar, inshootlar, qurilmalarning temir yoʻl iziga yakinlik G.i avtomobil va avtopoyezdlarning standart boʻyicha ruxsat etiladigan G.i va b. farqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Jean Gabin

Jean Gabin (haqiqiy ismi Jan Aleksi Monkorje) (1904.17.5, Meriyel — 1976.15.11, Parij) — fransuz aktyori va qoʻshiqchisi. Kinoda 1930-yildan faoliyat koʻrsatgan. Ekranga demokratizm ruhini, erkinlik, inson shaxeiga hurmat, ehtirom tuygʻularini olib kirdi. „Kun boshlanmoqda“, „Malapaga devorlari ostida“, „Davrimiz zoʻravonlari“, „Tun — mening podsholigim“, „Oʻljaga tegmang“, „Arximed, daydi“, „Mushuk“, „Parij orqali“ kabi filmlarda bosh rollarni ijro etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar  
 

1904-yilda tugʻilganlar
1976-yilda vafot etganlar
Fransiyalik erkak aktyorlar
Fransiyalik qoʻshiqchilar
Fritz Haber

Fritz Haber (1868.9.12, hozirgi Vrotslav, Polsha — 1934.29.1, Bazel) — nemis anorganik kimyogari. Karlsrue Oliy texnika maktabi professor (1898-yildan). Berlin fizik-kimyo va elektrokimyo instituti direktori (1911—13). Asosiy ishlari ammiakning kimyo-texnologiyasi va elektrokimyoga bagʻishlangan. Yarim sanoat qurilmasida ilk bor suyuq ammiak olgan. Nitrobenzolning elektrokimyoviy qaytarilishi natijasida anilin hosil boʻlishini oʻrgangan (1900). Eritmalarning rN ini oʻlchashda qoʻllaniladigan shisha elektrodni kashf etgan (1909). Nobel mukofoti laureata (1918).

Manbalar 

 

1868-yilda tugʻilganlar
1934-yilda vafot etganlar
9-dekabrda vafot etganlar
29-yanvarda vafot etganlar
Gabion

Gabion (ital. gabbione — katta katak) — tosh toʻldiriladigan sim toʻr yashik; daryo qirgʻoklarini yuvilib ketishdan asrash, suv oqimini rostlash va mustahkamlash inshootlari qurishda foydalaniladi. Odatda, uz. 3–5 m, eni va bal. 1 m atrofida, toʻr simining yoʻgʻonligi 1–6 mm boʻladi. Suvda oqib keladigan toshlar G. simlarini qirqib yubormasligi uchun chetlariga yirik toshlar solinadi. G. ning usti baʼzan sement bilan suvaladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gabitus

Gabitus (lot. habitus — qiyofa, koʻrinish) — 1) organizmlarning tashqi qiyofasi, qaddi-qomatning umumiy koʻrinishini ifoda etuvchi belgilar majmui; 2) kristallarning tashqi koʻrinishi, qiyofasi. G. uzunchoq prizma, piramida va kub shaklida boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dennis Gabor

Dennis Gabor (1900.5.6, Budapesht — 1979) — venger fizigi, golografiya asoschisi. 1927-yildan Germaniyada, 1934-yildan Buyuk Britaniyada, 1967-yildan AQShda. Golografiyaning umumiy nazariyasini ishlab chiqqan (1948—51) va dastlabki gologrammalarni hosil qilgan, birinchi golografik mikroskopni yaratgan. Ilmiy ishlari elektronika, optika, axborotlar nazariyasi, aloqa nazariyasiga oid. Nobel mukofoti laureata (1971)

Manbalar 

 

Olimlar
Fiziklar
1900-yilda tugʻilganlar
1979-yilda vafot etganlar
5-iyunda tugʻilganlar
9-fevralda vafot etganlar
Gaborone

Gaborone — Botsvana poytaxti. Mamlakatning janubi-sharqida, Mozambik va Janubiy Afrika Respublikasining port shaharlariga boradigan temir yoʻl yonida. Aholisi 134 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Gabrone mamlakatning savdo shahri. Aholisining koʻp qismi qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanadi. Oziq-ovqat sanoati korxonalari, aeroport, universitet bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Botsvana
Gabr qalʼa

Gabr qalʼa, Gavr qalʼa — Urta Osiyodagi qad. qalʼalar harobasi. Islom dini tarqalgunga qadar (8-asr) Oʻrta Osiyo aholisi otashparastlik (zardushtiylik) diniga eʼtiqod qilgan boʻlib, ularni "gabr" yoki "mugʻ" deb ataganlar. Gabrlar xoʻjalik va harbiy mudofaa uchun koʻplab qalʼa va qoʻrgʻonlar barpo etganlar. Otashparastlarning qalʼa va qoʻrgʻonlari vayronaga aylanib asl nomi yoʻqolib ketgach, aholi oʻrtasida ular "gabr qalʼa" yoki "gabrlar qalʼasi" deb ataladigan boʻlgan.

Hoz. arxeologik qazishlar natijasida Oʻrta Osiyo xududida shunday kalʼalarning oʻnlab qoldiqpari topib oʻrganilgan: 

1) Marv (Turkmanistondagi hozirgi Mari yaqinida) sh.ning eng qad. qismi harobasi, parfiyaliklar yashagan Murgʻob vohasining markazi. Mayd. 3,5 km². Shim. qismida qalʼa qoʻrgʻoni joylashgan. Arxeologik qazishlar paytida metall buyumlar ishlanadigan ustaxonalar, ibodatxona, koʻshk qoldiqlari va tegirmonchilar guzari ochilgan. 8— 9-asr

larga keltanda Marv sh.ning markazi Sulton qalʼaga koʻchib, G.q. arki harobaga aylanadi. Shunga qaramay, kulolchilar mahallasida hayot yana ancha yillar davom etgan. G. q. da 8—9-asrlarga mansub masjid harobasi ham topilgan;

2) Amudaryoning oʻng qirgʻogʻidagi Sulton Uvays togʻining etagi (Qoraqalpogʻistonning Beruniy tumani)da joylashgan qalʼa harobasi. Qad. Xorazm madaniyatiga aloqador boʻlib, 4-asr

da qurilgan. Mayd. 200×450 m² atrofida. Kushonlar davlatining shim. tomondagi tayanch istehkomi boʻlib, Amudaryoda kemalar qatnovini nazorat qilib turgan. Qalʼa paxsa va xom gʻishtdan tiklangan boʻlib, qalin devor bilan oʻrab olingan; ikki qavatli shinakxonalarga ega bir necha minorasi bor. Qazish paytida uy-joy qoldiqlari, devorlari nakshlangan zal, tosh poydevorli ustunlar qoldigʻi va haykallar topilgan;

3)Chirmanyob kanalining quyi qismi (Turkmanistonning Toshhovuz viloyati)da joylashgan qad. Xorazm madaniyatiga oid qalʼa harobasi. Mil. av. 1-asrda qurilgan. Mayd. 450×125 m². Bu yer qadimda obod voha boʻlib, dovon oʻzanida suv qurigandan keyin harobaga aylangan. 5—6-asrlarda Xorazm hukmdorlari G.q.ning bir qismini yangidan tiklab, undan harbiy istexkom sifatida foydalanganlar. Aholi quduqlardan ham foydalangan. G. q. tepaligining ustida 3—4-asrlarga mansub ark qoldigʻi hozirgacha saqlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Tolstoye S. P„ Qadimgi Xorazm madaniyatini izlab, T., 1964.

Havololar 
1) Gäwürgala turkmancha Vikipediyada

  

Arxeologiya
Osiyo tarixi
Gabriyel Jak Anj

GABRIYEL (Gabriel) Jak Anj (1698.27.10 - Parij - 1782.4.1) -fransuz meʼmori. 18-asr klassitsizm asoschilaridan biri. 1742 y.dan qirolning birinchi meʼmori va meʼmorlik akademiyasining prezidenti. G. loyihasi asosida qurilgan binolar aniq va yorqin shakldaligi, bezaklarining nafisligi bilan ajralib turadi [Versaldagi Kichik Trianon (1762—64), Parijdagi Lyudovik XV maydoni (hoz. Totuvlik maydoni) loyihasi va qurilishi (1753—75) va b.ning muallifi].

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gabrlar

Gabrlar (fors.) — 1) asosan oʻrta asrlarda nomusulmonlarning musulmonlar orasidagi nomi. 2) Eronda zardushtiylikka eʼtiqod qiluvchilar. Arab istilolaridan soʻng Hindistonga koʻchib ketgan G.ning hozirgacha yashayotgan avlodlari u yerda forslar deb ataladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gabrovo

Gabrovo — Bolgariyadagi shahar. Yantra daryosining ikkala sohilida, Stara-Planina togʻlaridagi Shipka dovoni yaqinida joylashgan. Aholisi 83 ming kishi (1990). Mashinasozlik (toʻqimachilik sanoati uchun mashinalar, radioelektronika) sanoati rivojlangan. Toʻqimachilik, shu jumladan trikotaj va koʻn poyabzal sanoatining yirik markazi. Oziq-ovqat, mebel i. ch. korxonalari, yumor va satira uy-muzeyi bor. Har yili xalqaro yumor festivallari oʻtkaziladi

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gabronemoz

Gabronemoz, gabronematoz — toq tuyoqli hayvonlar, asosan, otlarda Habronema turkumiga mansub nematodalar qoʻzgʻatadigan gelmintoz kasalliklar. Hamma joyda, ayniqsa Yer yuzining jan. zonalarida tarqalgan. G. kuzgʻatuvchilari mayda nematodalar (uz. 8–12 mm) oraliq xoʻjayinlar (asosan pashshalar, koʻproq vizildoq pashshalar) ishtirokida rivojlanadi. Yetuk parazitlar meʼdada joylashib, uning shilliq kavatini shikastlaydi, bezlarning atrofiyaga uchrashiga sabab boʻladi. Lichinkalari teri va oʻpkada yaralar hosil qiladi. Kasal hayvonlarda kataral gastroenteritlar, ozib ketish kuzatiladi. Meʼda G.ini davolashda uglerod xlorid (SS12) va yod eritmasi ishlatiladi. Teri yaralari G.ida 2—3% tripan yashili eritmasi bilan ishlov beriladi.

Oldini olish: pashshalarga qarshi kurash.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gabsburglar

Gabsburglar (Habsburger) — Avstriyada hukmronlik qilgan sulola (1282-yildan gersoglar, 1453-yildan ertsgersoglar, 1804-yildan Avstriya imperatorlari).

1526-yil Chexiya va Vengriyani (u yerlarda qirol deb atalganlar) va b. hududlarni qoʻshib olib koʻp millatli ulkan davlatni (1867—1918-yillarda Avstriya-Vengriya) monarxlari boʻlganlar. Gabsburglar „Muqaddas Rim imperiyasi“ imperatorlari (1438—1806-yillarda doimiy ravishda, 1742—45-yillardan tashqari), shuningdek Ispaniya qirollari (1516—1700) ham edilar. Asosiy vakillari: Karl V, Filipp II (Ispaniyada), Mariya Tereziya, Iosif II, Frans Iosif I. Gabsburglar ijtimoiy taraqqiyot dushmanlari, Yevropa xalqlarining milliy ozodlik harakatlarini boʻgʻuvchilar sifatida tarixda nom qoldirishgan. Avstriya-Vengriya imperiyasi tarkibiga kirgan oʻlkalarda mustamlakachilik siyosatini yuritganlar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 
Sulolalar
Gavayi (yarim orol)

Gavayi — Tinch okeandagi Gavayi arxipelagidagi eng yirik orol. Mayd. 10,4 ming km. Birlashib ketgan bazalt qalqonli beshta vulkan: Mauna-Kea (4205 m), Mauna-Loa (4170 m), Xuala-Lai (2521 m), Koxala (1678 m) va Kilauea (1247 m) dan iborat. Mauna-Loa va Kilauea — harakatdagi vulkanlar. Iqlimi tropik dengiz iqpimi, shim.-sharqiy yon bagʻirlari juda sernam (yiliga 3600 mm yogʻin yogʻadi). Togʻ yon bagʻirlari ananas, shakarqamish va b. tropik oʻsimliklar plantatsiyalari bilan band. Eng yirik shahri — Xilo. G.da milliy park va vulkanologiya rasadxonasi bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Orollar
Okeaniya
Gavayi antitsikloni

Gavayi antitsikloni - atmosferaning doimiy taʼsir markazi. Tinch okeanning shim. qismidagi subtropik va tropik kengliklardagi subtropik antitsiklon. Baʼzi sinoptik jarayonlarda ikkita, gohida uchta alohida G.a. kuzatiladi. Markazi Gavayi o.laridan shimolroqda; tarmogʻi Osiyo sohillari tomon uzoqqa choʻzilgan. G.a. markazida havo bosimi yanvar da 1022 gPa dan, iyulda 1026 gPa dan yuqori boʻladi. G.a. koʻrsatilgan hududlarda keng va shiddatli, iliq va kamharakatchan antitsiklonlarning ustivor mavjudligi natijasida vujudga keladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gavayi orollari

Gavayi orollari, Sandvich orollari — Tinch okeandagi arxipelag. Orollar 3600 km ga cho‘zilgan 24ta vulkan orolidan iborat. Balandligi 4205 m. (Mauna-Kea uchgan vulkani). Eng yirik orollari: Gavayi (yarim orol)Gavayi, Maui, Molokai, Oaxu va boshqa Harakatdagi vulqon vulkanlar koʻp. Iqlimi tropik dengiz iqlim. Eng issiq oy — avgustning o‘rtacha temperaturasi 21— 25°, fevralniki 18—2G. O‘rtacha yillik yog‘in 3500–4000 mm. Daryolari kalta. Tuprog‘i qizil, qizil-qo‘nkg‘ir, tog‘larda tog‘-o‘rmon qo‘ng‘ir tuproq. Nam tropik o‘rmonlar, quruq yon bag‘irlar esa savanna va butazorlar bilan qoplangan. 90% o‘simligi endemiklar endemik. Turizm va dam olish zonasi; iqlim kurortlari mavjud.Shaharlari:Xilo va Gonolulu.Orollari:Gavayi,Oaxu,Maui,Kauai,Nixoa,Neker,Lesyanskiy oroli,Meduey orollari.Gardner qoyalari bor.Atollari:Perl-end-Xermes,Kure,Jonston mavjud.AQShdan 3700 km g‘arbda joylashgan.AQShga tegishli hudud.Okeaniyaning shimolida joylashgan.
Mamlakat:🇺🇸AQSh
Poytaxti:Gonolulu shahri
Katta shaharlari:Xilo,Gonolulu,Kailua
Maydoni:           AQSh:43-o‘rinda
•Butun                  28311 km2.
Suv(%):                     41,24.
Aholisi:           AQSh:42-o‘rinda
•Butun (2023)       20200000 kishi
Zichligi:          1km2ga 78 kishi
Senat o‘rinlari:             2 ta
Elektoral ovozlar:           4 ta
YIM:AQSh:              40-o‘rinda
•YIM:                 $50,322 mln
•YIM/kishi:               $39,871
Ittifoqea kirish         50-bo‘lib
•Sana           1959-yil 21-avgust      
Vaqt mintaqasi:UTC-10 (HST) (DSTsiz)
Qisqartma:                 HI [15]
Shtat guli:        Gavayi hibiscus
(Hibiscus brackenridgei)
Shtat daraxti:Kukui or candlenut
(Aleuritus moluccana)

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Arxipelaglar
Okeaniya
Gavayi tili

Gavayi tili — gavayiliklar tili. Gavayi o.larida tarqalgan polineziya tillaridan biri. Yevropaliklar hamda shim. amerikaliklar kelgunga qadar orol aholisi faqat shu tilda soʻzlashgan. G.t.boy ogʻzaki adabiy ijodga ega boʻlgan, ammo 19-asr 1-yarmidan unutila boshlagan. G.t. 19-asr 1-yarmidan lotin alifbosiga moslangan va bu yozuvda birinchi gaz. chiqadi (1834). Gavayi o.la-rining AQSH tomonidan anneksiya qilingani tufayli (1898) G.t.da faqat orolning polinez aholisining avlodlari — gavayilik etnik guruhlar va ularning kupchiligini tashkil etgan metislar (175 ming kishi; 1992) kundalik turmushda soʻzlashadilar, xolos. Hoz. gavayiliklarning aksariyat qismi ingliz tilida soʻzlashadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Tillar
Gavayiliklar

Gavayiliklar - xalq, Gavayi orollari (AQSH)ning tub aholisi. 170 ming kishi (1992). Gavayi tilida soʻzlashadi. Dindorlari — protestantlar va katoliklar. Antropologik jihatdan polineziya irqita kiradi. G.ning ajdodlari qad. davrlarda Jan.Sharqiy Osiyodagi Taiti o.dan koʻchib kelishgan. G. asosan dehqonchilik va baliqchilik bilan shugʻullanadilar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gavana

Gavana yoki Havana () – Kubaning poytaxti hamda La Habana provinsiyasining maʼmuriy, muhim iqtisodiy, siyosiy va madaniy markazi. Ushbu shahar Kuba orolining shimoli-gʻarbida, Meksika qoʻltigʻi sohilida joylashgan. Gavana shahar atrofi bilan Katta Gavanani tashkil qiladi. Aholisi esa 2.1 million kishi (2012) ni tashkil etadi.

Tarixi 
Gavanaga 1515-yilda asos solingan. 1592-yildan shahar va Ispaniya gubernatorining qarorgohi. 16-asr oxiridan Gavana Ispaniyaning Antil orollaridagi eng katta porti boʻlib kelmoqda. 1762-yilda Gavanani va butun Kubani inglizlar bosib oldi. 1763-yilda yana ispanlar qoʻliga oʻtdi. 18—19-asrlarda Gavana Antil orollaridagi qullar bozorining yirik markazi boʻldi. 1902-yildan Kuba Respublikasi poytaxti deb eʼlon qilindi.

Transporti 
Gavana mamlakatning eng yirik transport yoʻllari tuguni. Gavana porti orqali Kubaning 3/5 importi va 1/4 eksporti oʻtadi. Shahar asosiy temir yoʻl magistrali va mamlakatni gʻarbdan sharqqa kesib oʻtadigan bosh avtostrada ustida joylashgan. Janubi-gʻarbiy chekkasida José Martí xalqaro aeroporti joylashgan. Gavana mamlakat sanoat mahsulotining qariyb yarmini beradi. Korxonalarning koʻpchiligi esa shahar chetida joylashgan. Toʻqimachilik va oziq-ovqat sanoati koʻproq rivojlangan. Tikuvchilik, metallsozlik, kema remonti, kimyo sanoati korxonalari ham mavjud. Poʻlat quyish, avtoremont, neftni qayta ishlash va b. zavodlar mavjud. Yirik binolari: Milliy kapitoliy, "Gavana Libre" va "Gavana Rivyera" mehmonxonalari. Shuningdek, Gavanadel-Este turar joy rayoni qurilgan.

Gavanada universitet (1728), Fanlar akademiyasi (1962), texnika, qishloq xoʻjaligi, iqdisod, pedagogika institutlari, kutubxonalar, teatrlar bor.

Ahamiyatli kishilar

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar 
 Rasmiy turizm vebsayti 

 
Kuba shaharlari
Gavana universiteti

Gavana universiteti - Kubadagi eng yirik oliy oʻquv yurti. 1728-yil tashkil etilgan. Bir necha marta yopilgan. 1960-yilda qayta tashkil etilgan. Ijtimoiy fanlar, tabiiy fanlar, texnologiya, tibbiyot, iqtisod, qishloq xoʻjaligi va b. sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 16 mingga yaqin talaba taʼlim oladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kubadagi universitetlar
Gavar gaz-neft koni

Gavar gaz-neft koni - Saudiya Arabistonida joylashgan gaz-neft koni (Fors koʻrfazidagi neft-gazli havzaga mansub). Xufuf sh.dan 20 km gʻarbda. Dunyodagi eng yirik kon. 1948-yilda ochilgan. 1951-yildan ishga tushirilgan. Gaz-neft uyumi 1,5–3 km chuqurlikda joylashgan. Neftning dastlabki zaxirasi 10,14 mlrd. t, gazniki 1,01 mlrd.m3. Oʻlchami 16—25x230 km, amplitudasi 370 m ga teng koʻtarilmasimon balandlikda joylashgan. 5 ta kichik doʻngliklar bilan murakkablashgan. Uyumlar qubbali qatlamda. Arab jubayla, druma svitalari gaz-neftli ohaktoshlari 1550–2050 m chuqurlikda joylashgan. Gaz uyumi konning jan. chekkasida 3000 m. chuqurlikda perm davri yotqiziqlaridan topilgan. Qalinligi 50 m ga teng kalkarenitli va oolitli ohaktoshlardan tashkil topgan yotqiziqlar neftga juda boy. Qatlamning dastlabki bosimi 22,5 mPa, oʻtkazuvchanligi 800—1500 mD. Neftni zichligi 850–865 kg/m3, qovushqoqligi 6,1—6,6 mPa-s. Kondan 322 ta favvora berayotgan burgʻi quduqlaridan gaz va neft olinmoqda. Bir yilda qariyb 280 mln. t neft olinadi. Neft va gaz uzatuvchi quvurlar orqali Ras-Tannura (Fors koʻrfazi qirgʻogʻi) va Yanbo (Qizil dengiz qirgʻogʻi) portlariga joʻnatilmoqda. AQShning "Aramko" kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilmoqda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gavgamela jangi

Gavgamela jangi - Makedoniyalik Aleksandr boshchiligidagi yunon qoʻshini bilan Doro Kodoman rahbarligidagi axomaniylar qoʻshini oʻrtasida hozirgi Arbil (Iroq) yaqinidagi Gavgamela (hoz. Tall-Gomel) qishlogʻi yaqinida sodir boʻlgan jang (mil.av. 331 y. 1 okt.). Doro qoʻshini tarkibida forslar va yollanma yunon askarlaridan tashqari Baqtriya satrapi Bess qoʻmondonligi ostida baqtriyaliklar, sugʻdiylar, hindlar boʻlgan. Bundan tashqari Doroning harbiy ittifoqchisi boʻlgan Mavak boshchiligidagi otliq, kamonchi saklar ham yetib kelib qoʻshinning soʻl qanotini egallaganlar. Arrioining boʻrttirib yozishicha, Doro qoʻshinida 40 ming otliq, 1 mln.ga yaqin piyoda jangchi, 200 chalgʻi oʻrnatilgan jang aravasi va hindlar olib kelgan 15 ta fil boʻlgan. Aleksandr qoʻshinida 7 ming otliq va 40 mingga yaqin piyoda jangchi boʻlgan. Jang otliq qoʻshinlarning shiddatli muhorabasi bilan boshlangan. Unda saklarning qoʻli baland kelgan, chunki ularning otlari zirxdi sovutpoʻsh bilan muhofazalangandi. Biroq makedon qoʻshinining qulay joylash-ganligi va forslarning Doro boshchiligidagi markaziga bergan qaqshatqich zarbasi natijasida Doroning sarosimaga tushib jang maydonini tashlab qochganligi jang taqdirini Aleksandr foydasiga hal qilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gavda

Gavda — umurtqali hayvonlar va odamning tanasi, boshi, qul-oyoqlari va dumi (hayvonlarda) majmui.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Anatomiya
Gavda vazni

Gavda vazni – antropologiyada odamning ogʻirligi yoki massasi, jismoniy taraqqiyot va tan sihatlikning asosiy koʻrsatkichlaridan biri. U yoshga, jinsga, boʻy-bastga, mehnat va turmush tarziga, ovqatga va tashqi muhitning boshqa omillariga bogʻliq. Gavda vazni shuncha boʻlishi kerak degan aniq bir chegara qabul qilinmagan, lekin odam yetarli va toʻgʻri ovqatlanmaganda, moddalar almashinuvi buzilganda, endokrin va asabiy-ruhiy kasalliklarda gavda vazni kamayadi. Jismoniy tarbiya va sport mashgʻulotlari, koʻp terlash va poʻst tashlashdan (chaqaloqlarda) keyin gavda vazni ancha kamayadi, aksari oradan maʼlum muddat oʻtgach, avvalgi asliga keladi. Ovqatga ruju qilish, badan tarbiya va boshqa faol harakatlar qilmaslik kishining semirib, Gavda vaznining ortib ketishiga sabab boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Antropometriya
Gavda temperaturasi

Gavda temperaturasi - odam va issiq qonli hayvonlar haroratining koʻrsatkichi; organizmda issiqlik uzluksiz hosil boʻlishi va atrofga chiqarib turilishi tufayli G. t. doim bir xidda saqlanadi. Organizmning ichki muhit va teri temperaturasi farq qilinadi. Ichki aʼzolar temperaturasi unda kechadigan biokimyoviy jarayonlar jadalligiga qarab oʻzgarib turadi. Jigar harorati yuqori (39° gacha), teri temperaturasi ichki aʼzolar temperaturasiga nisbatan ancha past boʻladi. Odatda qoʻltiq, baʼzan ogʻiz boʻshligʻi, toʻgʻri ichak temperaturasi oʻlchanadi. Odamda G. t. qoʻltiqdan oʻlchanganda aksari 36—36,8° boʻladi (baʼzi kishilarda 36° dan sal past yoki 37°dan sal yuqori boʻlishi mumkin). Gavda sirtidagi harorat ichki aʼzolar temperaturasidan ancha past. G. t. toʻgʻri ichakdan oʻlchanganda qoʻltiqdagiga nisbatan 0,5—0,8° ortiq chiqishining sababi ham shu. G. t. kun boʻyi ozgina oʻzgarib turadi, ertalab kamroq, kunduzi soat 12—16 larda yuqoriroq boʻladi. Tashqi muhit sharoitlari no-qulay boʻlganida yoki kishi jismoniy zoʻriqqanda, shuningdek turli kasalliklarda yoki termoregulyatsiya buzilganda (gipertermiya) G. t. oʻzgaradi. Koʻpincha yalligʻlanish va yuqumli kasalliklar haroratning koʻtarilishi bilan kechadi (qarang Isitma), kasallikka tashhis qoʻyishda buning ahamiyati katta. Turli zaharlanishlar, tinkani quritadigan kasalliklarda G.t.ning pasayishi (gipotermiya) kuzatiladi. G.t. tibbiyot termometri bilan oʻlchanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil