MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Muhiddin qiziq Darveshov

Muhiddin qiziq Darveshov (1938.26.2 — Buvayda tumani — 1995.25.9) — qiziqchi. Samarqand qishloq xoʻjaligi institutini tugatgan (1959). Tesha qiziq Komilov va Oxunjon qiziq Huzurjonovlarga ergashib, "Sartarosh", "Samolyot", "Ichkilikning oqibati"; "Ashulachining kaltak yeyishi" kulki-xikoyalarni ijro etgan. Hayotiy voqealar asosida oʻzi mustaqil kulkihikoya, latifa va hangomalar toʻqib ijro etgan. Muhiddin qiziq Darveshov repertuari ni-hoyatda boy boʻlib, u garchi asosan kulki-hikoya, latifa va hangoma janrlarida ijod qilgan boʻlsada, oʻz chiqishlarida ularni birbiriga bogʻlab namoyish etishi tufayli quyidagi dastur-turkumlar yaratgan: 1) oʻz hayoti hamda ustoz qiziqlar hayotidan olingan hangomalarni hikoya qilish; 2) ustoz qiziqlar hayotidan olingan kulkihikoya va latifalarni ijro etish; 3) Abdurayim dovdir va Mamarayim erkak sarguzashtlari; 4) hayotiy voqealardan soʻzlash, latifalar aytish. Har bir turkum qahramoni qiyofasiga bir zumda kira olish, soʻzlarni salmoklab, chertib-chertib aytish, koʻzlari, qoshlarini oʻynatib, qoʻllarni harakatga keltirish, lahzalarda boʻlsada, hikoyada soʻz borayotgan turli qiyofalarda gavdalanish, har safar ajib bir tomosha yaratish Muhiddin qiziq Darveshov ijodiga xos. "Telefon", "Futbol", "Shaxmat", "Bedana" payrovlarida tortishgan. Askiyani voqeaband qilib qurishga usta boʻlgan ("Kelinkuyov", "Shifokor va bemor" payrovlari). 1986-yilda Buvayda tumani madaniyat uyi qoshida "Qahqaxa" guruhini tashkil etgan. 1967-yil xalq ijodiyoti koʻrigi, 1984, 1986, 1988-yillarda askiyachi va qiziqchilarning respublika koʻriktanlovining gʻolibi. Qiziqchilardan Rustam Hamroqulov, Hojiboy Tojiboyev, Bahodir Shokirov, Abdulla Akbarov, Abdurahmon Siddiqovlar Muhiddin qiziq Darveshovning shogirdlaridir.

Muhsin Qodirov.

Manbalar 

26-fevralda tugʻilganlar
1938-yilda tugʻilganlar
1995-yilda vafot etganlar
25-sentabrda vafot etganlar
Ahmadjon Muhiddinov

Ahmadjon Muhiddinov (1951, Xoʻjaobod tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutining matematika fakultetini tugatgan (1974). 1974-yildan Xoʻjaobod tumanidagi 1maktabda mat. va chizmachilik oʻqituvchisi, 1995-yildan shu maktab oʻquv boʻlimi mudiri.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Mahmudali Muhiddinov

Mahmudali Muhiddinov (1926.1.3, Fargʻona tumani)— Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1992). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1951). 1943— 56 yillarda Fargʻona va Quva tumanidagi maktablarda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi, maktab oʻquv boʻlimi mudiri. 1956-yildan Fargʻona viloyati pedagog xodimlar malakasini oshirish institutida ona tili va adabiyot boʻlimi boshligʻi. 10—11sinflar uchun "Oʻzbek tili" dareligini tayyorlashda ishtirok etgan; "7—8sinflarda ona tili darslari" qoʻllanmasi va "Tajribalar koʻzgusi" toʻplami muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Qoʻrqmas Muhiddinov

Muhiddinov Qoʻrqmas (1946.20.3, Yangiyoʻl shahri) — opera xonandasi (bas). Oʻzbekiston xalqartisti (1986). Moskva konservatoriyasini tugatgan (1975). 1975-yildan1 Navoiy nomidagi opera va balet teatrida yakkaxon xonanda. Oʻzbekiston davlat konservatoriyasida kafedra mudiri, dotsent (2002-yildan). M. oʻzbek teatrida Yevropa mumtoz operalaridagi asosiy partiyalarni ijro etuvchi yetakchi opera solisti. Chet el operalarida rus, ingliz va italyan tillarida asosiy partiyalarni mahorat bilan ijro etgan. Galitskiy ("Knyaz Igor"), Xon Boboxon ("Tohir va Zuhra"), General-gubernator ("Boʻron"), Mefistofel ("Faust"), Boris Godunov, Pimen ("Boris Godunov"), Don Bazilio ("Sevilya sartaroshi"), Ara-stu ("Sugʻd elining qoploni"), Monterone ("Rigoletto"), Ramfis ("Aida"), Qirol Rene ("Iolanta"), Pyotr ("Pyotr I"), Qozi ("Maysaraning ishi"), Muhammad Sayd ("Zebunniso"), Yunon elchisi ("Buyuk Temur") va boshqa M. sahnada yaratgan asosiy obrazlaridan. Konsert-ijrochilik sohasida ham faol qatnashmoqda. Zamonamizning eng kuchli opera ijrochilaridan boʻlib, keng diapazondagi ovozi, musiqada soʻzlarning donadona ifoda etilishi, ijroda hishayajon, yuqori bas, yoqimli tembri bilan ajralib turadi. Germaniya, Finlandiya, Chexoslovakiya, Rossiya va boshqa mamlakatlar sahnalarida oʻzbek va jahon operasini namoyish etgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981).

Manbalar 

    

Oʻzbekiston xalq artistlari
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Muhiddinxoʻja qozi

Muhiddinxoʻja qozi (1841 -Toshkent —1902-yil mart) — oʻzbek maʼrifatparvari. Soʻnggi Toshkent qozikaloni — Hakimxoʻja oʻgʻli. Toshkent, Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Toshkentning Sebzor dahasidagi Isaxonxoʻja madrasasida mudarrislik qilgan. Toshkent rus askarlari tomonidan qamal qilinib aholi qirilib ketish arafasida turgan. 1865-yil iyunida Muhiddinxoʻja qozi Abulqosim eshon, Solihbek oxund va oʻz otasining topshirigʻiga koʻra, gʻoyat xavfli vaziyatda MX. Chernyayev qarorgo-higa borgan, unga maxsus maktub topshirib, shaharni nisbatan yengil shartlar bilan taslim boʻlishi tadbirlarini koʻrgan. Otasi vafotidan soʻng, 60-yillar oxiridan — Sebzor dahasi qozisi. 80-yillar boshida Sattorxon, keyinroq Furqat bilan yangi oʻzbek maʼrifatpar-varligiga asos solishda qatnashgan, zamonaviy ilm-fan, texnika va ilgʻor madaniyat targʻiboti bilan shugʻullangan. Muhiddinxoʻja qozi 1884-yildan "Turkiston viloyatining gazeti" bilan hamkorlik qilib, ilk oʻzbek publitsistlaridan biri si-fatida tanilgan. Muhiddinxoʻja qozi oʻtmish madaniy obidalarini avaylab saqlashga jiddiy eʼtibor qaratgan. Sharafiddin Ali Yazdiyning "Zafarnoma" asarining jahonda yagona mukammal nusxasi Muhiddinxoʻja qozi va avlodlari saʼyharakati bilan bizgacha yetib kelgan va respublikamiz mustaqillikka erishgach, toʻlaligicha nashr etilgan.

Muhiddinxoʻja qozi 1886-yil Sebzor dahasidagi 3son rus-tuzem maktabini qurdirgan va umrining oxirigacha unga faxriy nozir boʻlgan. Maʼrifatparvarlik faoliyati, shuningdek, 1892-yil "vabo qoʻzgʻoloni"ga xayrixoxdigi uchun Muhiddinxoʻja qozi chor maʼmurlarining koʻplab taʼqib va tazyiklariga uchragan, shunga qaramay oʻz ilgʻor gʻoyalariga sodiq qolgan.

Adabiyot 
 Yusupov Sh., Oʻzbek maʼrifatparvarlik adabiyoti va Furqat, T., 1992; Tarix va adab boʻstoni, T., 2003.

Sharif Yusupov.

Manbalar 

  

Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Toshkent madrasalarida mudarrislik qilganlar
Isaxonxoʻja madrasasida mudarrislik qilganlar
Muhitdinov Mamajon

Muhitdinov Mamajon (1927.05.05, Namangan — 2002.08.02, Toshkent) — shaxmat boʻyicha Markaziy Osiyodagi birinchi sport ustasi (1956), 4-marta Oʻzbekiston (1952,1954, 1957, 1965) chempioni, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy (1965), xalqaro toi-fadagi hakam (1986). Toshkent temir yoʻl transporta muhandislari institutini tugatgach (1949), temir yoʻl boshqarmasida muhandis (1949—1960), respublika oʻquvchilar saroyi va mamlakat shaxmat terma jamoasida katta murabbiy (1960—1971).

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix institutida ilmiy xodim (1971—1981). Oʻzbekistonda shaxmat madaniyati tarixi mavzusida tadqiqotlar olib borgan. Shaxmat nazariyasi va uslubiyatga bagʻishlangan darslik, ommabop kitoblar yezdi, tarjima qildi. "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (1997).

Asarlari: "Sharq — shaxmat vatani", "Oʻzbekistonda shaxmatchilik", "Aʼzamovlar sulolasi", "Ot oʻynatib, fil surib", "Kataklarga yashiringan olam", "Aql moʻjizasi", "Sohibqiron dona surganda" va boshqa

Manbalar
Nuriddin Muhiddinov

Nuriddin Akramovich Muhitdinov (1917, Toshkent - 2008) — davlat va siyosat arbobi, diplomat. Moskvadagi savdo-kooperativ institutini tugatib (1938), turli lavozimlarda ishladi. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1946-yildan uning siyosiy faoliyati boshlandi. Namangan viloyati partiya qoʻmitasi kotibi va 1-kotibi (1947— 50), Oʻzbekiston Kompartiyasi MK kotibi (1950—51), Oʻzbekiston SSR Ministrlar Soveti raisi (1951—53, 1954-55), Oʻzbekiston Tashqi ishlar vaziri (1953—54), Oʻzbekiston Kompartiyasi MK 1-kotibi (1955—57), KPSS MK kotibi (1957—61). KPSS MK Prezidiumi aʼzoligiga nomzod (1956—57), aʼzo (1957—61). Sentrosoyuz boshqaruvi raisi oʻrinbosari (1962—66), SSSR Ministrlar Soveti Xorijiy mamlakatlar bilan madaniy aloqalar komiteti raisining 1-oʻrinbosari (1966—68), SSSRning Suriyadagi elchisi (1968—77), SSSR savdosanoat palatasi raisining oʻrinbosari (1977—85), Oʻzbekiston SSR Ministrlar Sovetining maslahatchisi (1986—87), "Yodgorlik" tarixiy madaniy meros jamiyati raisi (1987—96), "Oltin meros" Xalqaro xayriya jamgʻarmasi bosh maslahatchisi (1996)

Hayoti 
Toshkent shahar chetidagi Allan qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan (hozirgi Toshkentning Shayxontohur tumanidagi „Oklon“ mahallasi). Millati oʻzbek. Otasi qishloq kengashining raisi boʻlgan, onasi esa attorlik buyumlari va choy sotish bilan shugʻullanadigan odamning qizi edi. Otasining soʻzlariga koʻra uning bobosi Hasan ibn Ali boʻlgan. 1932-yilda u komsomolga qoʻshildi. 1935-yilda Muhiddinov oʻrta maktabni va kooperativ texnik maktabni, 1938-yilda sirtdan Butunittifoq kooperativ institutini tugatgan. 1938-yil 12-martda Nuriddin Muhiddinov „Anti-Sovet Trotskiistik blok“ ishidagi majlislardan biriga qabul qilindi.

1939-1946-yillarda — Qizil Armiyada (SSSR Qizil Armiyasi) komsomol va siyosiy ishlarda ishlagan. 1939-yilda u Gʻarbiy Ukrainada Qizil Armiyaning yurishida qatnashgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Qizil Oʻzbekistoni 11.3.1958

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Qutbiddin Muhitdinov

Muhitdinov Qutbiddin (1906.19.11 — Samarqand viloyati Urgut tumani — 1983.17.12) — matnshunos, manbashunos, lugʻatshunos olim. Filologiya fanlari nomzodi (4972). 1956 — 1961-yillarda Tojikiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida, 1961 — 1982-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot hamda Sharqshunoslik institutlarida katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. Qutbiddin Muhitdinov S. Saroyi, Xoʻjandiy asarlarining zamonaviy imloda nashr etilishiga, Alisher Navoiy asarlari tilining izoxli lugʻatini tuzish, izoxlash va undagi arabcha,forscha soʻzlarni, murakkab baytlarni sharxlashga katta hissa qoʻshgan. Mahdiyxonniit turkiycha-forscha "Sangloh" lugʻati ustida ish olib borgan.

Manbalar
Muhiti kabir

Muhiti kabir — Okeanning oʻrta asr Sharq tarixi va adabiyotidagi nomi. „Muhit“ termini oʻsha davrda dengiz, okean maʼnosida keng qoʻllanilgan. Ayniqsa, Beruniyning „Hindiston“, „At-Tafqim“ asarlarida Atlantika okeani — Oʻqiyonus, Muhiti Magʻribiy (Gʻarbiy okean), Shimoliy Muz okeani — Daryoi Muhiti Shimoliy, Tinch okean — Daryoi muhiti Mashriqiy (Sharqiy Okean) tarzida keltirilgan.

Manbalar
Muhlat (huquqda)

Muhlat (huquqda) — qonun bilan belgilangan va oʻtib ketishi huquqiy oqibatlarga olib keladigan muddat; mas, M.ga amal qilmaslik daʼvo qilish huquqining yoʻqolishiga (daʼvo M.i), sud, arbitraj va boshqalarning qarorlarini majburiy ijro etish huquqi yoʻqolishiga (ijro M.i), jinoiy javobgarlikning yoxud ayblov hukmini ijro etish imkonining istisno etilishiga sabab boʻladi.

Manbalar
Muhojirlar

Muhojir yoki Mohajir (    ,  ; pl.  ,  ) arabcha soʻz boʻlib, muhojir degan maʼnoni anglatadi (qarang immigratsiya va emigratsiya ).Musulmonlar soʻzlashadigan boshqa tillarda, jumladan, ingliz tilida ham qoʻllaniladi. Ingliz tilida ushbu atama va uning hosilalari umumiy ma'noda shaxslar yoki guruhlarga, shu jumladan quyidagi to'liq bo'lmagan ro'yxatga tegishli bo'lishi mumkin:

Ko'pincha murojaat qiladi 

 Muhojir (Pokiston), 1947-yil avgustda Britaniya Hindistoni boʻlinganidan keyin Pokistonga koʻchib kelgan hind musulmonlari va ularning avlodlaridir.

Guruhlar 

 Muhojirlar, hozirgi Saudiya Arabistonida Makkadan Madinaga hijrat qilgan ilk musulmonlar (Muhammad va uning sahobalari)
 Muhacir (turkcha variant), XVIII asr oxiridan XX asr oxirigacha Anadoluga hijrat qilgan Usmonli musulmonlar
 Muhaxhir (albanlar), qochqin sifatida uylarini tark etgan yoki turli urushlar tufayli ko'chirilgan Usmonli alban jamoalari
 Muhojir (Pokiston)

Tashkilotlar 

 Al-Muhajiroun, ilgari Buyuk Britaniyada joylashgan, taqiqlangan salafiy islomiy jihodchi terrorchilik tarmog'i

Avtomobillar 

 Qods Mohajer, arabcha "muqaddas muhojir"

Odamlar 

 Al-Muhojir ibn Abu Umayya ( fl. 630–633 ), ilk musulmon sarkardasi
 Muhojir ibn Xolid (657-yilda vafot etgan), xalifa Alining partizani
 Abu al-Muhojir Dinor (683-yilda vafot etgan), Umaviylar xalifaligi davridagi Ifriqiya (Shimoliy Afrika) gubernatori.
 Ismoil ibn Abdulloh ibn Abu al-Muhojir ( fl. 718–720 ), Umaviylar xalifaligi davridagi Ifriqiya (Shimoliy Afrika) gubernatori.
 Ahmad al-Muhojir (873–956), Hadrami Sayyidlar oilasining Sada Ba Alaviy guruhining avlodi.
 Abu Hamza al-Muhojir (1968-2010), 2006-yil iyunidan keyin Iroqdagi Al-Qoida rahbari
 Abdulla al-Muhojir, taxallusi Xose Padilla (1970-yilda tug'ilgan), 2007-yilda terrorchilarga yordam berganlikda ayblangan AQSh fuqarosi
 Abu Sulaymon al-Muhojir (1984-yilda tug'ilgan), Al-Qoidaning Al-Nusra frontining yuqori martabali a'zosi
 Muhadjir Effendi (1956-yilda tug'ilgan), Indoneziyaning 28-ta'lim va madaniyat vaziri

Yana qarang 

 Xristian emigratsiyasi
 Chiqish (aniqlik)
 Yahudiy qochqinlar
Muhokamat ul-lugʻatayn

"Muhokamat ul-lugʻatayn" („Ikki til muhokamasi“, 1499) — Alisher Navoiyning tilshunoslikka oid asarlaridan biri. Navoiy „Ikki til muhokamasi“ (Muhokamat ul-lugʻatayn)asarida oʻzbek tilining boyligini, qudratini, oʻsha zamonning adabiy tillari qatoridan oʻrin olishga qodir va haqli ekanligini ilmiy tomondan isbotladi. Asarda oʻzbek (turkiy) va fors tillari unli tovushlar, leksika va morfologiya doirasida oʻzaro qiyoslanadi. Dastlab har ikki tildagi unlilar qiyoslanganda, shoir fors tilida unlilar soni cheklanganligi, oʻzbek tilida esa unlilar bir qancha maʼno farqlovchi variantlarga ega ekanligi va ular o'zaro uzun-qisqaligi bilan ajralib turishini dalillar orqali koʻrsatib bergan.

Alisher Navoiy oʻzbek va fors tillari leksikasini qiyoslash uchun tabiat manzaralari, uy-roʻzgʻor buyumlari, ov jarayoni, hayvon va qushlarning turlari kabi juda koʻp sohaga oid yuzlab soʻzlarni keltirib, bu soʻzlarning muqobalasi forschada yoʻqligini, forslar koʻpincha oʻsha oʻzbekcha soʻzlarning oʻzini ishlatishlarini taʼkidlab, oʻzbek tilining boy imkoniyatlarini har tomonlama koʻrsatgan. Mana shunday fikrlaridan ayrimlari: „…xoʻblarning koʻz va qoshlari orasinki, qabogʻ derlar, forsiyda bu uzvning oti yoʻqtur..“.

Alisher Navoiy soʻzlarning koʻp maʼnoliligi, sinonimlar jihatidan ham oʻzbek tilining imkoniyati kengligini, ularning sheʼriyatda turli nozik maʼnolarni ifodalashdagi ahamiyatini (ot, it, tush, yon, yoq, bor, sogʻin, tuz, koʻk kabi soʻzlar talqinida) koʻrsatadi. Navoiy grammatik jihatdan ham oʻzbek tili fors tiliga nisbatan baʼzi imkoniyatlarga ega ekanligini tahlil etadi. Maʼlumki, qaysi til maʼnoni qisqa yoʻl bilan ifodalay olsa, shu til rivojlangan til hisoblanadi. Oʻzbek tilining rivojlangan til ekanligini shoir zaruriy misollar bilan koʻrsatib beradi. Masalan, oʻzbek tilida birgalik nisbat qisqagina -sh affiksi orqali yasaladi: „va masdargʻa bir shin harfi ilhaq qilmoq bila ul maqsudni topibdurlar. Andoqki chopishmoq va topishmoq va quchushmoq va oʻpushmoq va bu shoye lafzdur“. Forslar bu maʼnoni soʻz birikmasi orqali ifodalaydilar. Navoiy shaxs oti yasovchi qoʻshimchaning xususiyatini 30 ga yaqin soʻz misolida isbotlab (qoʻrchi, suvchi, nayzachi, yurtchi, qushchi, barschi, qoʻychi, turnachi, kiyikchi va h.k.), oʻzbek tilining soʻz yasash va fikr ifodalash jihatidan ham oʻziga xos imkoniyati mavjudligini koʻrsatgan.

Navoiy oʻzbek tilining boyligi va qudratini, ifodaviy imkoniyatini asosli tahlil etib, quyidagi xulosaga keladi: oʻzbek tilida bu xildagi nozik maʼnoli suz va iboralar koʻp, ammo „bu kunga degincha hech kishi haqiqatigʻa muloxaza qilmogʻon jihatidan bu yashurun qolibdur… hunarsiz turkning sitam zarif yigitlari osonliqqa boʻla forsiy alfoz bila nazm ayturgʻa mashgʻul boʻlubturlar“. Shuning uchun Navoiy oʻzbek shoirlarini o'z tilida ijod qilishga daʼvat etadi.

Ergash Umarov.

Manbalar 

Alisher Navoiy asarlari
1499-yil kitoblari
Muhr (bosma shakl)

Muhr — yuridik yoki jismoniy shaxsning nomi toʻliq yozilgan matnning (matn va rasmning) qabariq yoki botiq tasviri boʻlgan bosma shakl (asbob). Krgʻoz, surgʻuch, mum va boshqa materiallarga nusxa tushirishga xizmat qiladi. Muhr nusxasiga shtamp nusxasidan farqli oʻlaroq tuzatishlar va qoʻshimchalar qilish mumkin emas. Ayrim xillari gerb muhri deb atalgan koʻrinish hosil qilib, davlat gerbi tasviri boʻlgan yumaloq shaklda boʻladi. Oʻtmishda Muhrning sopol, mis, poʻlat, bronza, kumush, oltindan qilingan xillari ham boʻlgan. Shakli toʻrtburchak, doyra, ellipssimon va h.k. Qadimda Oʻrta Osiyodagi har bir eʼtiborli odam, eshon, muftiy, qozi, amir, xonlarning oʻz Muhri boʻlgan. Muhr yuzasiga egasining nomi, mansabi va yasalgan yili qayd etilgan.

Manbalar
Muhr (belgi)

Muhr — kitobga egalik belgisi (qarang Ekslibris).

Manbalar
Muhsiniy

Muhsiniy (taxallusi; asl ismsharifi Husaynqul Sulaymonqul oʻgʻli) (1860—Qoʻqon)—1917) — shoir, tarjimon va xattot. Oʻzbek va fors tillarida ijod qilgan. Mirzo Yodgor va Hokimoyim madrasalarida tahsil koʻrgan. Madrasada oʻqib yurgan yillarida Muqimiy va Furqat bilan tanishadi. M.ning 4 ta sheʼriy devoni bor. U Sharq mumtoz adabiyotining gʻazal, mustazod, mu-hammas, qasida, taʼrix, ruboiy, masnaviy, musaddas, tarjeʼband kabi janrlarida qalam tebratgan. Uning "Riyoz ul-anom fi musobih uzzalom" nomli falsafiy, axloqiy dostonida insoniy va ilohiy muhabbat, ilmmaʼrifat, hunar va fazl ahlini ulugʻlash oʻz aksini topgan. Koʻpgina sheʼrlarida Turkistonning chorizm tomonidan asoratga solinayotgani, xalqning qadrqimmati, dini, diyonati poymol qilinayotganidan noroziligi ifodalangan. Xalq va mamlakatning jaholat, razolatdan chiqishida ilmmaʼrifat asosiy najot ekanligini tushungan va targʻib qilgan.

M. Bedilnpt "Devon"i va Fuzuliyning "Layli va Majnun" asarlarini koʻchirgan. "Layli va Majnun" dostoniga miniatyuralar ishlagan. Mashhur faylasuf olim Mavlono Yusuf K,orabogʻiyning "Haft behisht" va tarixchi Hakimxon Toʻraning "Muntahab uttavorix" asarlarini fors tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Devonlarining qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida (inv. №7392), Qoʻqon adabiyot muzeyida (inv. №1135), qoʻqonlik Toʻxtasin Nuriddi-nov (shoirning nabirasi)ning shaxsiy kutubxonasida saqlanadi.

Adabiyot 
 Xoliqov P., Serqirra ijod sohibi, T., 1972; Neʼmatov U., Muhsiniyning Muqimiyga bagʻishlangan qasidasi, T., 1977.

Usmonjon Neʼmatov.

Manbalar 

Shoirlar
Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar
Mirzo Yodgor madrasasida tahsil olganlar
Hokimoyim madrasasida tahsil olganlar
Muhtaram

Muhtaram, Hoji Neʼmatullo, Nozik (taxalluslari; asl ism-sharifi Mulla Muhammad Neʼmatulla qozi Sharafiddin oʻgʻli) (1880— Buxoro — 1920) — shoir va tazkiranavis. Buxoroda tahsil koʻrgan. Buxoro amiri Ab-dulahadxon saroyida xizmat qilgan. Asosan, forsiyda yozgan, koʻproq tazkirasi bilan tanilgan. "Tazkirat ush-shu-aro" (1908)si 2 qism — "Tazkirat ush-shuaro" va "Latoyif ulafkor fi radoif ul-ashʼor"dan iborat. Tazkiraning faqat birinchi qismining muallif dastxati va Sadr Ziyo tomonidan koʻchirilib, 59 shoir haqida maʼlumot ilova qilingan nusxasi saqlangan. Unda 19-asr oxiri —20-asr boshlarida yashab ijod etgan 133 shoir xdqida maʼlumot berilgan. Shoirlar arab alifbosi tartibida joylashtirilgan boʻlib, nomlari "alif"dan "qof"gacha boʻlgan harflar bilan boshlanadigan shoirlar zikr qilingan, qolganlarini Sadr Ziyo toʻldirgan. Asar 19—20-asr adabiy muhitini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.

Manbalar 

    

Shoirlar
Muhtasib

Muhtasib (arabсhada -محتسب (hisobdor - حسنة) o`zagidan olingan bo'lib,   nazorat qiluvchi) — oʻrta asr musulmon davlatlarida islom marosimlari, urf-odatlari va shariat qonunlarining bajarilishi, odamlarning jamoat joylarida yurishturishi ustidan nazorat qiluvchi amaldor. Shariat tizimiga xos mansabdor shaxslar toifasiga kirgan. Oʻrta Osiyoda ular rais yoki ‘amil al-suq, sahib al-suq' deb atalgan. Muhtasiblar bozorlardagi narx-navo va oʻlchov asboblarining toʻgʻriligi ustidan nazorat qilish, urfodatlarning bajarilishini kuzatish, diniy vazifalarini bajarmagan kishilarni jazolashga xukm chiqarish kabilar bilan shugʻullangan. Buxoro amirligida Muhtasib shayx ul-islom va muftiydan keyin uchinchi mansab hisoblangan.

Terminologiya

Sami Hamarnehning so'zlariga ko'ra, "diniy terminologiyada" hisba "o'z-o'zini ta'minlash yoki hayotda yaxshi ish uchun mukofot izlashni anglatadi". U 9-asr boshlarida boshqa maʼnoga ega boʻlib, yaxshilikka buyuruvchi va yomonlikdan qaytaruvchi “maqsadini amalga oshirishdan iborat boʻlgan diniy mavqe yoki idora”.

Tarixi 

Muhtasibning islom tarixida qanchalik keng tarqalganligiga misollar keltirish mumkin: “Forsda mutasibning vazifasi XVI asrgacha deyarli oʻzgarmagan holda faoliyat yuritgan, Misrda esa Xediv davlatining asoschisi Muhammad Ali hukmronligigacha mavjud boʻlgan. Bundan tashqari, 1855-yilda Usmonlilar imperiyasida, 1925-yilda Suriya Respublikasida qayta tashkil etilgan”.

Ilk islom davri 

Islom an'analariga ko'ra, Makka va Madinadagi bozorlar ustidan yurisdiktsiyaga ega bo'lgan birinchi shaxslar Islom payg'ambari Muhammad sollallohi alayhi vasallam tomonidan tayinlangan.  Makka fath qilinganidan keyin (milodiy 629) Madinaning suq (arabcha — bozor) ustidan, keyinchalik, Roshid xalifa ("To'g'ri yo'l-yo'riqli xalifa") Umar ibn Xattob davrida Madinaning bozorida muhtasib vazifasida ikki kishi ishlagan. Ulardan biri “Amil ‘ala Suq” unvonini olgan.

Umaviylar davrida to'rtta bozor inspektorlari, jumladan Ibn az-Zubayr Makka bozorini, Iroq va Sharq gubernatori ostidagi Vosit bozorini Yazid II uchun nazorat qilganlar haqida xabarlar bor edi. Ispaniyadagi Umaviylar sulolasida bozor nazoratchisi "Sohib as-Suq" deb atalgan<ref ref>.

Huquqiy jihat 

Inson huquqi bo'yicha milliy institutlar dastavval Arab xalifialigida tashkil etilgan. Umar ibn Xattob xalifaligida muhtasib mansabi ta'sis etilgan bo'lib, uning vazifasi davlat mansabdorlari faoliyati ustidan fuqarolarning ariza va shikoyatlarini qabul qilish va ko`rib chiqishdan iborat bo'lgan. Shuningdek o`sha davrda Turkiyada ham "Qadi al Qudrat" mansabi tashkil etilgan va uning funksiyasi amaldorlarning xatti-harakati ustidan fuqarolardan kelib tushgan shikoyatlarni qabul qilish va ko'rib chiqish vazifasi yuklatilgan. 

Shvetsiya qiroli Karl XII Turkiyaga rasmiy tashrif bilan kelganda "Qadi al Qudrat" mansab tog`risida eshitib, vataniga qaytib kelganidan keyin Ombudsman masabini joriy etadi.(1713-yil)

Manbalar
Msxeta

Msxeta ()— Gruziyadagi shahar. Aragvi daryosi Kura daryosiga quyiladigan joyda. Gruziya harbiy yoʻli yoqasida, Temir yoʻl stan-siyasi. Aholisi 7606  kishi (2014) . , "Promsvyaz", taxta tilish, keramika zavodlari, trikotaj fabrikasi, oziq-ovqat, mahalliy sanoat korxonalari, Msxeta muzey-qoʻriqxonasi, teatr bor. M. Gruziyaning qad, shahri. Miloddan avvalgi 1ming yillikning 2-yarmida vujudga kelgan. M. 5-asrning oxirigacha Sharqiy Gruziya davlati — Kartli (Iberiya)ning poytaxti boʻlgan. Oʻrta asrlarda M.muhim shahar, savdohunarmandchilik va, ayniqsa, diniy markaz boʻlib qoddi. Arxeologik yodgorliklardan Svetitsxoveli va Samtavro soborlari (11-asr) mavjud. Jvari ibodatxonasi (6-a oxiri —7 a. boshlari) saqlangan.

Manbalar 

  

Muqaddas shaharlar