MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Nuhning rafiqasi

Nuhning rafiqasi ― Muqaddas kitobda eslatib oʻtilgan nomaʼlum qahramondir.

Keyingi afsonalarda, shuningdek, diniy asarlarda uning ismi va nasabnomasi farq qiladi. Tadqiqotchi Frensis Atli [en] Nuhning rafiqasining 103 xil ismlarini manbalarda uchratgan.

Variantlar 

 Noema (lamexning qizi) — bu Muqaddas kitobdagi ism bilan atalgan ayol, bu yerda otasining ismi, ammo turmush oʻrtogʻi emas. Ravvin adabiyotida (adin Even-Isroil Shtaynzalts, Bereshit Rabba, 23:3) u Nuhning rafiqasi boʻlgan. Ushbu versiya toʻfondan oldin yashagan toʻrtta ayoldan faqat Noemaning turmush oʻrtoʻgʻi koʻrsatilmagan. Biroq, bu versiya sheʼrning gunohkor kelib chiqishi tufayli barcha tarjimonlarga mos kelmadi, u yettinchi avlodda Qobilning avlodi edi.
 Naama, Nama (Xanoʻx qizi) — ravvin adabiyotida avvalgisiga alternativa sifatida paydo boʻlgan, chunki otasi Sifaning avlodidir. Eng keng tarqalgan versiyaga koʻra, u yettinchi avlod odam Atoning avlodi boʻlgan Enoxning qizi edi. Matnlarda Naama ham Enosning qizi deb tarjima qilingan bat-Enos (yoki Batenos) otasining ismi ostida tilga olinadi. Naama, shuningdek, patronimik nom ostida yozilgan matnlarda ham tilga olinadi bat-Enos (yoki Batens), bu Enosning qizi deb tarjima qilinadi. Yasherning kitobiga koʻra-Xenokning qizi (Xanoʻx), Nuh (Nuh) ning rafiqasi.
 Yubileyev kitobida Nuhning rafiqasi Emzarag, Rakiyellaning qizi va opa-singillari haqida gap boradi
 Tarjimon Archpriest Aleksandr Smirnovning „Yubileylar kitobi“ ga eslatmasida Nuhning rafiqasini turli xil apokriflarda va turli yozuvchilarda turli nomlar mavjud: masalan, odam Atoning nasroniy kitobiga va Yevtixiyaga koʻra, u Gaikala deb nomlangan; Yepifaniyaga koʻra — Bartek; boshqalarga koʻra-Noema, Titea (yoki Tetiri yoki Titley), Vagela va boshqalar.
 Mxitar Ayrivank Nuh Noemzarning rafiqasi haqida gapiradi.

Yana qarang 

 uz:Nuh kemasidagi xotinlar

Bibliografiya 

 Utley, Frensis Li. " Nuh alayhissalomning xotinining yuz uch ismi. " Spekulum, jild. 16, yoʻq. 4, 1941, bet. 426-452
 Tolmi, Jeyn. Nuh xonim va didaktik suiisteʼmollar. " Ilk teatr, jild. 5, yoʻq. 1, 2002, bet. 11-35. JSTOR, www.jstor.org/stable/43499152
 YOSH, UILFRED. „'NUH VA UNING XOTINI: UCHTA INGLISH MOʻJIZASI OʻYINLARI HAQIDA Izoh“. " Germathena, yoʻq. 90, 1957, bet. 17-32. JSTOR, www.jstor.org/stable/23039504
 Mill, Anna Jan. Yana Nuhning xotini. " PMLA, jild. 56, yoʻq. 3, 1941, bet. 613-626. JSTOR, www.jstor.org/stable/458985

Manbalar 

 Nuh
 Ayollar Besh Kitob
Eduard Trippel

Eduard Trippel (tugʻ. 1997-yil 26-mart, Rüsselsheim, Germaniya) — germaniyalik dzudochi, 90 kg gacha vazn toifasida, Germaniya terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush va bronza medali sovrindori.

Faoliyati 
Eduard Trippel boshlangʻich maktabda oʻqib yurganida oʻz shahrida dzyudo bilan shugʻullana boshlagan. 15 yoshidan xalqaro turnirlarda qatnasha boshladi va Germaniya terma jamoasiga taklif qilindi. 2014-yilda 18 yoshgacha boʻlgan Yevropa chempionatida Eduard Trippel 81 kg gacha boʻlgan vazn toifasida uchinchi boʻldi. 2015-yilda u 90 kg gacha boʻlgan vazn toifasiga oʻtdi.

2017-yilda u Zagrebdagi (Xorvatiya poytaxti) oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatining bronza medali sovrindori boʻldi. Oʻsha yili u Varshavada (Polsha) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Germaniya terma jamoasi safida oʻynadi. Uch yildan soʻng u Pragada (Chexiya) boʻlib oʻtgan qitʼa chempionatida ishtirok etdi.

2018-yilda u yana Germaniya chempionligini qoʻlga kiritdi. U Parijdagi (Fransiya) „Katta dubulgʻa“ musobaqasida uchinchi oʻrinni egalladi. 2018-yil Bokuda (Ozarbayjon) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida u 1/8 finalda niderlandiyalik Noël van 't Endni magʻlub etgan, ammo chorak finalda vengriyalik Krisztián Tóthga imkoniyatni boy bergandi. Takrorlash raundida kubalik Asley Gonzálezni magʻlub etganidan soʻng, bronza uchun kechgan jangda fransiyalik Axel Clergetdan magʻlub boʻldi. 2019-yilda Trippel uchinchi marta Germaniya chempionligini qoʻlga kiritdi. Oʻsha yili Yevropa oʻyinlarida 1/8 finalda slovakiyalik Milan Randlga yutqazib qoʻydi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) Yozgi olimpiada oʻyinlarida Eduard Trippel ishtirok etdi. Oʻz vazn toifasida u finalga chiqishga muvaffaq boʻldi, unda gruziyalik Lasha Bekauriga yutqazdi.

Yozgi Olimpiada oʻyinlari

„Katta dubulgʻa“ turnirida

Manbalar 

26-martda tugʻilganlar
1997-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
Reportaj tili

"Reportaj" soʻzi fransuz tilidan olingan boʻlib, „xabar bermoq“, „xabardor qilmoq“ degan maʼnolarni anglatadi.

Hozirgi vaqtda reportaj ikki ma‘noni bildiradi:

 radio va televideniye orqali voqea sodir boʻlgan joydan olib borilayotgan eshittirish yoki koʻrsatuv;
 vaqtli matbuotda yoritilgan mahalliy mavzulardagi qisqa xabar va axborot

Oʻzbek tilining izohli lugʻatida shunday ta‘rif berilgan: „Reportaj — matbuot, radio, televideniyeda: sodir boʻlayotgan voqea-hodisalardan olib boriladigan mahalliy mavzulardagi xabar, maqola.

Reportaj aks ettirayotgan obekti nuqtai nazaridan voqea reportaji, muayyan mavzuga bagʻishlangan reportaj, muammoli reportaj, reportaj-sharh kabilarga boʻlinadi. Reportaj qaysi ommaviy axborot vositasida berilishiga qarab gazeta reportaji, jurnal reportaji, radioreportaj va telereportaj kabi xillarga boʻlinadi.

Reportajda voqea joyi tasviri ham muhim oʻrin egallaydi. Joy tasviri va tantanavor ruhni berish uchun obrazli ifodalar, taʼsirchan-ekspressiv boʻyoqdor soʻzlar, oʻxshatishlar, sifatlashlardan unumli foydalaniladi. Kishilar bilan muloqotning jonliligini taʼminlash maqsadida dialoglar ham ishlatiladi, voqea qatnashchilarining nutqi beriladi. Chunki reportajda qahramonlar soʻzi muhim ahamiyatga ega.

Yangilik reportajning asosi hisoblanadi. Ma‘lum voqea-hodisa, faktlar hamda tezkorlik bilan voqea sodir boʻlgan joydan tayyorlangan material reportajning
magʻzini tashkil etadi. Unda voqea joyi tasvirlanadi, jonli muloqotlar beriladi, koʻpincha, materiallarda tantanavorlik aks etadi. Reportajning asosini axborot tashkil etadi va xabar berish asosiy oʻrinni egallaydi, voqea-hodisa, faktlar tahlil qilinmaydi.

Reportaj koʻp jihatdan ocherkka yaqin turadi. Ocherk ham, reportaj ham dalil va voqealarning guvohi boʻlgan kishi tomonidan yoziladi. Lekin ocherk oʻzining publitsistik ruhi, chuqur fikr yuritish va tahlili bilan reportajdan farq qiladi. Reportajda esa ortiqcha tasvir boʻlmasligi kerak, u yorqin va loʻnda boʻlishi zarur.

Reportajning oʻziga xosligi uning tili va uslubida ham koʻrinadi. U jonli, hayajonli tarzda yozilganligi uchun ham gazetxonga tez taʼsir qiladi. Reportaj dabdabali, balandparvoz soʻzlar bilan yozilsa, uning taʼsirchanligi yoʻqoladi. Shuning uchun ham jurnalistlar reportaj tili va uslubiga alohida eʼtibor bilan qaraydilar.

Reportajda qahramonlar xarakterini ochish emas, balki voqeani jonli, tantanavor tasvirlash muhimdir. Reportaj janrining xususiyatlaridan biri shuki, unda ta‘sirchan, koʻp ma‘noli soʻzlar, soʻz birikmalari koʻp ishlatiladi.

Manbalar 

Jurnalistika
Andrey Pyatniskiy

Andrey Vladimirovich Pyatnitskiy (1967-yil, 27-sentabr, Toshkent) —  oʻzbek va rus futbolchisi, yarim himoyachi va murabbiy. SSSR sport ustasi (1986-yil), SSSR xalqaro sport ustasi (1991-yil).

Tarjimai hol 
Andrey faoliyatining ilk yillarida Toshkentda oʻynay boshlagan. Birinchi murabbiyi Komarnitskiy Vladimir Dementiyevich boʻlgan. Birinchi jamoasi Toshkentning  „Start“ klubi. 1985-yilda futbolchi „Paxtakor“ga oʻtadi va birinchi ligada oʻynay boshlaydi. Keyingi yili u armiyaga chaqiriladi va SSKA (markaziy harbiy sport klubi)da „xizmat qiladi“. 1988-yilda jamoaning katta ligaga qaytishiga yordam berish istagida „Paxtakor“ga qaytadi. Bu ish 1990-yilda amalga oshadi.

1992-yilda Tarxanov futbolchini „Paxtakor“da oʻynashi borasida hech qanday istiqbol yoʻqligini aytib, „Spartak“ga oʻtishga koʻndiradi. „Spartak“ tarkibida u besh marta Rossiya chempioni boʻlgan. 1996-yilda jamoa sardori etib saylanadi.

90-yillarning oʻrtalarida toʻpigʻidan jarohat olib, uzoq vaqt davolandi va maydonga qaytgach, avvalgidek, maydonda toʻp sura olmaydi.

Faoliyati davomida SSSR/MDH, Oʻzbekiston va Rossiya terma jamoalarida oʻynagan.

1994-yilgi jahon chempionati ishtirokchisi. Futbolchilik faoliyatini yakunlagach, murabbiylik bilan shugʻullangan. 2008-yil noyabr oyidan 2012-yil dekabrigacha „Spartak“ sport maktabi murabbiyi (Moskva) lavozimida ishlagan. 2013-yil iyul oyidan 2014-yil aprel oyiga qadar „Spartak“ (Moskva) yoshlar jamoasi katta murabbiyi vazifasida ishlagan. 2014-yil 23-aprelda oilaviy sabablarga koʻra lavozimni tark etgan. 2015-yilning yanvar oyidan 1999-yilda yangi tashkil etilgan Moskvaning „Rosich“ jamoasiga murabbiy etib tayinlangan. Keyinchalik „Rosich“ klubining asosiy jamoasini boshqargan.

2019-yildan buyon „Ximik-Arsenal“ klubi bosh murabbiyi. 2020-yilda Sergey Podpali Tulaning „Arsenal“ klubiga tayinlangach, u bosh murabbiy vazifasini bajaruvchi boʻldi.

Yutuqlar

Jamoa 

 1992-, 1993-, 1994-, 1996-, 1997-yillarda Rossiya chempioni;
 1991—1992-yillarda SSSR kubogi gʻolibi;
 1993—1994-yillarda Rossiya kubogi gʻolibi;
 1990-yil Yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempioni (21 yoshgacha SSSR terma jamoasi tarkibida);
 1993-yil Hamdoʻstlik kubogi gʻolibi (4 oʻyin, 3 gol);

Shaxsiy 

 1991-yil SSSRda mavsumning eng yaxshi 33 nafar futbolchisi roʻyxatida (1) -  № 3;
 1992-, 1993-, 1994-yillarda Rossiya chempionatining 33 nafar eng yaxshi futbolchisi roʻyxatida (3): № 1.

Oilasi 
Turmush oʻrtogʻi Svetlana  va  Daria (1994-yil 9-iyulda tugʻilgan) ismli qizi bor.

Manbalar 

Toshkentda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
SSSR sport ustasi
Erkak futbol yarim himoyachilari
SSSR erkak futbolchilari
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Rossiyalik erkak futbolchilar
Alifbo boʻyicha sportchilar
Alifbo boʻyicha futbolchilar
O‘zbekiston milliy terma jamoasi futbolchilari
Start Toshkent klubi futbolchilari
Paxtakor jamoasi futbolchilari
Rossiyalik futbol murabbiylari
PFK SSKA Moskva futbolchilari
FC Spartak Moskva futbolchilari
FC Sokol Saratov futbolchilari
SSSR Oliy ligasi futbolchilari
Rossiya Premyer-ligasi futbolchilari
Angren (futbol klubi)

"Angren" — Toshkent viloyati Angren shahrining oʻzbek futbol klubi. 1996-yilda tashkil etilgan.

Nomlari tarixi 
 1997—2001-yillar — „Semurgʻ“
 2002-yildan — „Angren“

Tarixi 
Tarixan Angrenning boshqa klubi Konchi (Shaxtyor) klubining davomchisi sifatida koʻriladi.

1997-yilda Ikkinchi ligada oʻynay boshlagan. Oradan bir yil oʻtib Ikkinchi liganing soʻnggi bosqichida gʻalaba qozonib, Oʻzbekiston chempionatining Birinchi ligasiga yoʻl olgan. 1999-yilgi mavsumda darhol Birinchi liga gʻolibiga aylangan.

Oliy ligada debyut qilgan va 12-oʻrinni egallagan. Bir yil oʻtgach, Oliy ligani tark etib, turnirning soʻnggi, 18-oʻrinini egallagan. 2003-yilgi mavsum oxirida birinchi ligani ham tark etgan.

Eng yaxshi yutuqlari 
  Birinchi liga gʻolibi: 1999.
 Oliy ligada 12-oʻrin: 2000.
 Oʻzbekiston Kubogi: 1/4 final (1999/2000)

Mashhur futbolchilar 

 Aleksandr Kostylev
 Egor Vasilev
 Ilya Zalutskiy
 Denis Sharipov
 Valeriy Vaxovskiy

 Asliddin Habibulloev
 Islom Inomov
 Anvar norqulov
 Eldor Qosimov
 Rustam Qurbonboyev
 Ilyos Qurbonov

 Neʼmatullo Quttiboev
 Shavkat Raimqulov
 Fahritdin Sharipov
 Botir Sultonov
 Aleksandr Volkov

Yana qarang 

 Konchi

Manbalar

Havolalar 

 Klub futbol faktlari maʼlumotlar bazasida
 Klub oʻyinlari Wildstat maʼlumotlar bazasida

 MDH futbol klublari tarixi

Oʻzbekiston futbol klublari
Toshkent viloyati futbol klublari
AMD-65

AMD-65 ( yil oʻzgartirilgan havo desant miltigʻi) Vengriya hujum avtomat, Sovet AKM avtomatining aniq nusxasi boʻlib, mexanizatsiyalashgan va havo-desant boʻlinmalari hamda asosiy oʻqotar qurollar uchun moʻljallangan. Ixcham oʻlchamlari bilan ajralib turadi. Standart 7,62x39 mm kartridj uchun moʻljallangan. Avtomatlashtirish kukun gazlarini olib tashlashga asoslangan. U AKS74U dan tumshuqdagi gaz chiqarish blokining oʻzgartirilgan sxemasi va ishonchli ogʻiz tormozining mavjudligi bilan farq qiladi. Vengriya armiyasida u keyinchalik AKM ning arzonroq va aniqroq nusxasi boʻlgan AK-63 avtomati bilan almashtirilgan.

Oʻziga xos xususiyatlar 
Koʻpgina AMD-65 mashinalarini ishlab chiqarishda yogʻoch ishlatilmagan. Metall plitalardan yasalgan va unga old vertikal tutqich biriktirilgan, plastmassadan (kamdan-kam hollarda yogʻochdan) yasalgan va uzliksiz oʻq otishni taminlagam. U oʻqdonni almashtirishda muvozanatni yoʻqotmaslik uchun oldinga surilgan va jismonan standart pulemyot tutqichidan farq qilmagan.

U standart 30-talik oʻqdon bilan taminlangan, ammo qisqartirilgan 20-talik „ofitser“ oʻqdonlari yoki kattalashtirilgan 40-talik oʻqdonlar mavjud. Qurol 20-talik oʻqdonlar bilan juda mos keladi, chunki ularni oʻrnatish uchun kamroq vaqt talab etiladi va qoʻl jangida samarali foydalanish mumkin. Samarali oʻq uzushning kichik radiusi va ishlab chiqarilgan patronlarning past sifati, shuningdek, qisqartirilgan barrel tufayli oʻq uzushning aniqligi nazariy jihatdan pastroqdir.

Oʻzgartirishlar

AMD/AKM-63 
AK-63 qabul qilinishidan oldin Vengriya standart zaxira va uzun barrel va standart mos keladigan koʻrish chizigʻiga ega AKM-63 variantidan foydalangan. Old va orqa toʻpponcha tutqichlari va metall tutqichlari AMD-65 bilan bir xil edi.

AMD-65M 
AMD-65M modifikatsiyasi 2000-yillarda yaratilgan. Qurol poʻlat va plastmassadan yasalgan boʻlib, Pikatinny temir yoʻli, yangi tutqichlar, granata otish moslamasi, optik nishonlar va chiroqlarni oʻrnatish mumkinligi bilan ajralib turardi:

Galereya

Manbalar

Havolalar 

 Avtomatik AK-55 / AKM-63 / AMD-65 / AMP-69 (rus. )
 Dunyoning kichik qurollari, 1983-yil )
 Kalashnikov AMD-65 mashinasi karbinasi. 7,62 mm AMD-65 Gepkarabély )
 Vengriya Kalashnikovlarining tarixi — AMD-65 )
 AMD-65 )
Chilonzor (futbol klubi)

"Chilonzor () – Toshkent shahrining sobiq oʻzbek futbol klubi. 1993-yil mobaynida tashkil etilgan.

Tarixi 
1994-yilda Oʻzbekiston chempionati ikkinchi ligasi final bosqichida gʻoliblikni qoʻlga kiritgan. 1995-yilgi mavsumdan boshlab Birinchi ligada oʻynay boshlagan. 1996-yilda turnirda 2-oʻrinni egallagan va Oliy ligaga yoʻl olgan.

1997-yilgi mavsumda Oliy ligada debyut qildi, biroq muvaffaqiyatsiz (16-oʻrin) oʻynadi va ligani tark etdi. 1998-yilda klub Birinchi ligani tark etgan, 1999-yilda esa moliyaviy muammolar tufayli Oʻzbekiston chempionati va Kubogida ishtirok etishdan bosh tortgan.

2012-yilgi mavsum avvalida Chilonzor klubi qoshida bazasi qoshida „Paxtakor“ jamoasining yangi farm jamoasi tashkil etilgan. 2012-yilgi mavsum boshlanishidan oldin „Paxtakor II-Chilonzor“ (Toshkent) nomini oldi va yana Birinchi ligada oʻynay boshlagan.

Stadion 
Klub o'z uy uchrashuvlarini Toshkentdagi 16 500 tomoshabinga mo'ljallangan MHSK stadionida o'tkazgan.

Yutuqlari 
  Ikkinchi liga gʻolibi (1994).
  Birinchi liga kumush medali sovrindori (1996).
 Oliy ligada 16-oʻrin (1997).
 Oʻzbekiston Kubogi: 1/4 final (1996).

Mashhur futbolchilar 
 Otabek Doʻsumov
 Aleksey Jdanov 
 Shuhrat Jabborov
 Konstantin Kuznetsov
 Abdurashid Mamatqulov
 Bahodir Sayyidkamolov
 Shavkat Abdurahmonov
 Maruf Poʻlatov
 Vladimir Anikeev
 Oleg Tyulkin
 Dmitriy Shirshov
 Aleksandr Kojuxov
 Bahrom Aliyev
 Sarvar Sharipov
 Sherzod Sharipov

Murabbiylar 
 1993–1996 Rauf Inileyev
 1997  Ravshan Yunusov
 Mustafa Belyalov
 Birodar Abduraimov
 Bahodir Toshmuhammedov

Manbalar

Havolalar 
 FC Chilonzor Futbol klubi faktlari
 FC Chilonzor
 FC Chilonzor MDH futbol klublari tarixi

Oʻzbekiston futbol klublari
Oʻzbekistonda faoliyati tugatilgan futbol klublari
Toshkent futbol klublari
Toshkentda sport
1993-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar
Gippodamiyanig Qalliqlari

Gippodamiyaning qalliqlari ― yunon mifologiyasining qahramonlari, gippodamiya qoʻliga daʼvogarlar. Pelop Enomayani jang aravasida magʻlub qilgunga qadar, ular kelinning otasi Enomayaning qoʻlida vafot etdilar.

Mifologiyada 
Gippodamiya Elidadagi Pisaning qiroli Enomayning qizi edi. U oʻzining goʻzalligi bilan mashhur edi, lekin otasi har qanday tarzda nikohiga toʻsqinlik qildi: afsonaning bir versiyasiga koʻra, Enomayu kiyovining aybi bilan oʻlishini taxmin qildi, ikkinchisida u qiziga nisbatan shafqatsiz ehtirosni boshdan kechirdi va u rad etdi yoki javob berdi. Gippodamiyaga uylanishni oldini olish uchun Enomay uni aravalar poygasida gʻolib chiqqan kishiga berishga vaʼda berdi. Tez oyoqli otlar tufayli u har bir daʼvogarni quvib oʻtib, nayza bilan urdi va oʻldirilganlarning boshi saroyining eshiklariga mixlandi. Gesiod „ayollar katalogi“ da Gippodamiya qalliqlari roʻyxatini tuzdi, keyinchalik Pavsaniya tomonidan keltirildi:

Qaliqlar Pelop Pisuga sovchilik bilan kelgunga qadar vafot etgan. U aravakash Enomay Mirtil bilan kelisha oldi va raqobat arafasida shoh aravasida metall yengini mum bilan almashtirdi yoki shunchaki bu yengni olib tashladi. Barcha tezlikda arava agʻdarilib, parchalanib ketdi va Enomay vafot etdi. Shundan keyin Pelop gippodamiyaga uylandi. Enomay tomonidan bir-biriga yaqin dafn etilgan oldingi jasadlarini, u  qaytadan dafn qilindi.

Adabiyotda 
Gippodamiyaga qarshi kurash Sofokl, Yevrepid va Lutsiya fojialarida „Enomai“ deb nomlangan aksiya, Antifan, Evbul va Timoxarning „Enomai yoki Pelop“ deb nomlangan komediyalarida tasvirlangan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
 
 Yarxo V. Pelop // Mifi narodov mira. — 1988. — T. 2. — S. 298.
 Fiehn. Oinomaos 1 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1937. — Bd. XVII. — Kol. 2245—2249.
 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Jiva

Jiva (Dziva, nemis. Siwa) — gʻarbiy slavyan ayol xudosi, polab yerida asosiy. Baʼzi talqinlarga koʻra — hayot va unumdorlik maʼbudasi.

Tavsif 

Gelmold qisqacha maʼbuda Jiva (Siva) ni polab maʼbudasi sifatida eslatib oʻtadi. Ushbu maʼbuda tasviri bir nechta oʻxshash rasmlarda mavjud. Ulardan eng qadimiysi Botoning sakson xronikasida joylashgan. Unda maʼbuda Prove va Radegast bilan birga tasvirlangan va gravyuraning yonida quyidagi tavsif mavjud:

Jiva qoʻlida meva boʻlgan yalangʻoch ayol sifatida tasvirlangan; ushbu rasmdan XVIII asr asarlarida nashr etilgan Gravyuralar qilingan. Shuni taʼkidlash kerakki, Rim maʼbudasi Tsereru anʼanaviy tarzda tasvirlangan. Vestfaliya gravyuralaridan birida tirik bir juft kaptar va bir juft oqqushlar tortilgan aravada tasvirlangan va gravyurada „Krosopani sei Dziva Slavorum“ yozilgan.
Mater Verborum Rim Tsererga mos keladigan Sius fertillik maʼbudasi haqida gapiradi:„Non, don, don yoki don maʼbudasi: Siua.“ „Don maʼbudasi, Tserara: Sius“

„Ceres, fruges, frumentum, vel dea frumenti: siua“. „Dea frumenti, Ceres: Sius“Polsha panteonida J. Dlugosha Jive (Zywye) — hayot xudosi; Abraxam Fransuzelning serbo-koʻlmak panteonida hayot maʼbudasi paydo boʻladi „Siwa Polon. Zyvvie, Dea vita“. Nihoyat, polsha-belaruslik yozuvchi Matsey Striyikovskiy „shovqinli jonli shamol xudosi“ va ob-havo, „aniq va quvnoq kunlarning xudosi“ni bogʻlaydi.

1874-yilda kashf etilgan asteroid (140) Jiva nomi bilan atalgan.

Manbalar

Havolalar 

 Jiva // Mifologicheskaya ensiklopediya
Jidovin

Jidovin (yahudiylardan) — rus eposining qahramoni, Ilya Murometsning dushmani va jangchisi, „Ilya Muromets va begona qahramon-naxvalschik“ dostonining qahramoni. Doston syujetiga koʻra, nomaʼlum chavandoz Jidovskayadan Tsitsarskaya (Tsutsorskaya?) dashtidagi qahramonlik posti yonidan oʻtib ketgan. Qahramonlartaʼqib qilishga qaror qilishadi. Tanlov podataman (katta boshliq yordamchisi) Dobrynyaga tushadi, chunki boyar oʻgʻli Grishka, Vaska Dolgopoly va Yesaul Alyosha Popovich taʼqib qilish uchun yetarli emas — biri maqtanchoq, ikkinchisi qoʻpol, uchinchisi esa qarazli. Biroq, Chavandozni koʻrib, Dobrynya Nikitich bogatyrskayani tark etdi. Faqat Ataman Ilya Muromets nomaʼlum chavandoz bilan kurashishga qaror qiladi. Birinchidan, jangchilar nayzalarda, keyin tayoqchalarda, keyin esa qurol-yarog ' bilan kurashadilar. Ilya, jangni deyarli yutqazdi, lekin gʻalaba qozonadi va boshini kesadi.

Bir qator tadqiqotchilarning fikriga koʻra, u Rossiya davlatining Xazariya bilan kurashini aks ettiradi (xazarlarning bir qismi yahudiylik, yahudiylarning Rossiyada yahudiy deb ataldi). Rus dostonlarida „xazar“ ning yana bir qahramoni Mixail Kozarin.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Ilya Muromets va Jidovin: [ Nasrni qayta hikoya qilish ] // Dostonlar: 25 jildda T. 2: Pechora dostonlari: Evropa Rossiyasining shimoliy. / RAN. In-t rus. yoqilgan. (Pushkin uyi). — Sankt-Peterburg: fan ; M.: Klassika, 2001. — S. 425-426. (Rus folklor kodeksi)
 „Ilya Muromets qahramonlik postida“ // Ilya Muromets. — M.-L.: Fan, 1958. — 557 p. (Adabiy yodgorliklar. 22-son.)

Xayoliy qahramonlar
Jakonya

Jakona ― maymun, Yuriy Magalif kitobining qahramoni va "Tyapa, Lyapa va Jakonya" bolalar teleko'rsatuvidagi qo'g'irchoq timsoli.

Qahramonlarning yaratilish tarixi 
Kichik o'yinchoq maymun haqida "Jakonya sarguzashtlari" hikoyasi dastlab Novosibirsk yozuvchisi va badiiy so'z ustasi Yuriy Magalif tomonidan mahalliy radioda o'z eshittirishlari uchun yaratilgan. Yozuvchining so'zlariga ko'ra, qahramon "prototip" ga ega edi: "latali maymun haqiqatan ham mavjud — u qutida yashaydi va quti ehtiyotkorlik bilan shkafda saqlanadi. Yarim asrdan ko'proq vaqt davomida qonun, u uzoq bolalikning yagona (ikki yoki uchta fotosuratdan tashqari) eslatmasi, Jasur Leningrad hayoti, onaning qo'llari bu latta qo'g'irchoqqa tegdi. Bizning oilamizda-Jakonyaning uzoq vaqtdagi kulti". A. I. Kuprinning xotiralariga ko'ra, rassom shu qadar mashhur ediki, XX asr boshlarida Sankt-Peterburgda o'yinchoq maymunlari "Jakomino" deb nomlangan va bu laqab keyinchalik "jakon" ga aylanishi mumkin edi, ammo bu taxallus 1890-yilda Vilgelm Bushning "Fipps, der Affe" ("maymun Fipps") kitobining rus tilidagi tarjimasidan keyin Rossiyada tarqaldi, u yerda qahramon Jako (Jakoshka, Jakonya) deb nomlandi. Shu bilan birga, Jako Bush Magalifning qahramoniga o'xshamadi: "agar ,,eski" Jaco shunchaki moxov bo'lsa (ba'zida shafqatsizlik), ,,yangi" Jakonya mehribon va quvnoq bo'lib chiqdi, garchi ba'zida haddan tashqari ishtiyoqli va ishonuvchan".

1959-yilda Leningradda Magalifning ishi bo'yicha qo'g'irchoq televizion spektakli o'rnatildi. Ertak va rejissorning pyesasi muallifi A. Resser, rassom V. Malaxiyevning qo'g'irchoqlari (shu jumladan Jakonya qo'g'irchog'i) tomonidan yaratilgan. Birozdan keyin (1960-x boshida) Malaxiyeva tomonidan ixtiro qilingan Jakonya qo'g'irchog'i "Tyapa, Lyapa va Jakonya" ko'ngilochar va o'quv dasturining qahramonlaridan biriga aylandi. Leningraddagi katta qo'g'irchoq teatri aktyori Vladimir Kukushkin qo'g'irchoqni olib, ovoz berdi. Uzatishda Jakonya ko'rinishi va xarakteri Magalifning ertagiga nisbatan sezilarli o'zgarishlarga duch keldi: xususan, maymun "Xayrli tun, bolalar" keyingi dasturidagi Cho'chqaga biroz o'xshab, bezovta va yaramas bo'lib qoldi. Bundan tashqari, 2005-yilda Jakonya televizorga "mashhur bezorilar klubi" nomli mazmunli nom bilan qaytdi.

Magalifning hikoyasi, teleko'rsatuv va maymunning o'zi tezda mashhurlikka erishdi. Xususan, Novosibirskda "Jakonya sarguzashtlari" ni Yaratgandan so'ng (yuqorida aytib o'tilganidek, ertak nafaqat bosilgan, balki radioda ham O'qilgan), bolalar o'zlarining o'yinchoq maymunlarini Jakonya deb chaqirishga kirishdilar.

Ertakdagi ko'rinish 
"Keyin Onam mo'yna, flanel va jigarrang matodan kichik bir maymunni tikdi, u Jakonyaga o'xshardi, hatto u ham xuddi shunday deb nomlandi — "Jaco".

Jakonya qizil kurtka va ko'k shimga kiyintirishdi, undan jigarrang simdan yasalgan uzun dumi chiqib turar edi. Jakonyaning boshiga naqshli shlyapa kiyib, oyoqlariga — paxta poyabzali... qisqasi, u issiq kiyingan edi, chunki u har qanday maymun kabi sovuqdan juda qo'rqardi".

Manbalar 

 qo'g'irchoq belgilar
 xayoliy maymunlar