MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Pay

Pay — biriktiruvchi toʻqimadan iborat pishiq tuzilma. Shakli va uzunligi (lenta yoki plastinka) har xil; muskullar P. yordamida suyaklarga birikadi. P.ning pishiq yoki choʻziluvchanligi, qayishqokligi u paydo boʻlgan biriktiruvchi toʻqimaga bogʻliq. P. shunchalik pishiqki, koʻndalang kesimining 1 mm2 10 kg, chanoqni bel suyagiga biriktirib turadigan P.lar 350 kg, oyoq tagidagi uzun P.lar esa 200 kg cha yuk koʻtara oladi. Bolalar payi juda nozik va egiluvchan boʻlib, yosh ulgʻaygan sari hatto suyaklanib ketadi. P.lar, asosan, boʻgʻim oldida joylashgani uchun turli tomonga harakat qilish imkonini beradi.

P.larning bir qismi statik funksiyalar (gavdani tik saqlash va boshqalar)ni bajarishda ishtirok etadi. Keskin harakat qilganda P.da turli oʻzgarishlar roʻy beradi, unga biror shikast yetishi natijasida P. haddan tashqari choʻzilib ketganda (qarang Pay choʻzilishi), odatda, suyak toʻqimasi bilan birga uziladi. Koʻproq boldir va oyoq panjasi boʻgʻimi P.lari, baʼzan tizza, tirsak boʻgʻimi P.lari shikastlanadi; bunda shikastlangan boʻgʻim qattiq ogʻriydi, shishadi, harakat qiyinlashadi. P. shikastlanganda darxrl vrachga murojaat qilish, u kelguncha boʻgʻimni bint bilan siqib bogʻlab boʻgʻimga orom berish, uni qimirlatmaslik kerak.

Manbalar 

Anatomiya
Pay (ulush)

Pay, hissa — firma, kompaniya, jamiyat, shirkatning umumiy kapitalida muayyan jismoniy yoki yuridik shaxs hissasiga toʻgʻri keladigan pul badali summasi yoki ulush. P. egasi oladigan daromad, dividend, shuningdek, kompaniya tugatilganda u oladigan mulk ulushi yoki pul mablagʻlari P. miqdoriga bogʻliq boʻladi. P. badallari shirkat yoki kompaniyaning P. fondini tashkil etadi. P. pay guvohnomasida qayd etiladi.

Manbalar
Pay choʻzilishi

Pay choʻzilishi — boʻgʻimlardagi payning shikastlanishi. Bunda pay yoki uning tolalari, baʼzan payning suyaklarga birikadigan qismi uziladi, lekin boʻgʻimdagi suyaklarga shikast yetmaydi. Koʻpincha boldir-oyoq panjasi boʻgʻimi paylari choʻziladi. Paylar choʻzilganda qattiq ogʻriq paydo boʻladi, bemor oqsab qoladi; boʻgʻim atrofi shishadi, terisi koʻkaradi, boʻgʻimda harakat qiyinlashadi. Paylar uzilganda bemor oyogʻini bosa olmaydi, boʻgʻimlari shishib ketadi, qon quyilishi mumkin. Pay choʻzilishiga ahamiyat bermay vrachga murojaat qilinmasa, shikast surunkali tus olib, kasallik uzoq vaqt bemorni bezovta qilishi mumkin. Pay choʻzilganda, birinchi navbatda, payi choʻzilgan boʻgʻimni bint bilan siqib bogʻlab, ogʻriq kuchli boʻlsa, boʻgʻimga orom berish, uni qimirlatmaslik, zudlik bilan vrachga murojaat qilish kerak. Toʻgʻri davo qilinsa, bemor hech qanday asoratsiz tuzalib ketadi, aks holda, Pay choʻzilishi tez-tez takrorlanib turishi mumkin. Pay choʻzilishining oldini olish uchun (xususan, sportsmenlarda) muskul sistemasi tonusini bir maromda tutish, sport oʻyinlari vaqtida elastik bint bilan boʻgʻimni siqib bogʻlab olish, maxsus sport poyabzali kiyish yoki tizzaband taqish tavsiya etiladi.

Manbalar 

Kasalliklar

en:Distortion
Payariq

Payariq (1991-yilgacha Narimonovka posyolkasi) — Samarqand viloyati Payariq tumanidagn shahar (1991-yildan), tuman markazi. Nurota togʻlari yon bagʻrida joylashgan. Oʻrtacha 610 m balandlikda.. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Ulugʻbek (40 km). Viloyat markazi (Samarqand)gacha —43 km. Aholisi 11,5 ming kishi (2003).

P. oʻrnida 1880-yillarda Rossiyadan koʻchib kelib oʻrnashib olganlarning qishlogʻi boʻlgan va dastlab Fedorovka, Katalas deb atalgan. P. nomi tuman hududidan oʻtgan „Pay“ arigʻi nomidan olingan. P.da tuman hokimiyati binosi, maʼmuriy va davlat idoralari, ishlab chiqarish korxonalari, avtokorxona, MTP, bozor, 3 ta umumiy taʼlim maktabi, qishloq xoʻjaligi kasb-hunar kolleji, tibbiyot va iqtisodiyot kollejlari, madaniyat uyi, markaziy kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi bor. Markaziy kasalxona, tez tibbiy yordam boʻlimi, poliklinika, dorixonalar, optika doʻkonlari mavjud.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Payariq tumani
Payariq tumani aholi punktlari
Payvandlash (qishloq xoʻjaligi)

Payvandlash (qishloq xoʻjaligida) — bir oʻsimlikka ikkinchi oʻsimlikning k,alamchasi yoki kurtagini ulash. Payvand qilinadigan oʻsimlik payvandtag, ulanadigan payvandust deyiladi. Mevachilikda P. vegetativ koʻpaytirishning asosiy usuli hisoblanadi. P. payvandlanayotgan oʻsimlikning nav xususiyatini mustahkamlash va saqlash; xoʻjalik koʻrsatkichlari past navlarni aʼlo sifatli, sovuqqa, zararkunanda va kasalliklarga chidamli navlar bilan almashtirish; gullashi va meva tugishini jadallashtirish; oʻsimlikning manzarali va ilashuvchi xillarini yaratish kabi maqsadlarda qoʻllaniladi (qarang Kurtak payvand. Iskana payvand).

Manbalar
Payvandtag

Payvandtag — payvandust payvand qilinadigan oʻsimlik yoki uning qismlari. Payvand qilingan oʻsimlik ildiz sistemasi mevali daraxt uchun asos vazifasini oʻtaydi. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekiston sharoitida P. sifatida olma uchun yovvoyi olma, dusen, paradija urugʻkoʻchatidan foydalaniladi. Nok uchun oʻrmon va jaydari nok urugʻkoʻchatidan, behi va b.dan, oʻrik uchun jaydari oʻrik, shaftoli uchun uning jaydari xillari va bodomdan, gilos va olcha uchun ularning barcha turlari va kamxastakdan, olxoʻri uchun togʻolchaning urugʻkoʻchatlaridan foydalaniladi.

Manbalar
Payvandust

Payvandust — 1) payvandtagp ulanadigan qalamcha yoki kurtak;2) ulangan qalamcha yoki kurtakdan oʻsib chiqqan oʻsimlikning yer ustki qismi. P. navdor, sogʻlom, hosildor, turli noqulay sharoitlarga chidamli oʻsimliklardan olinadi.

Manbalar
Payza

Payza, paydza (xitoycha-moʻgʻulcha) — yorliq. Chingizxon Yasyasiga binoan joriy etilgan, oltin, kumush, choʻyan, jez hamda yogʻoch taxtachalarga bitilgan, moʻgʻul xonlari tomonidan moʻgʻullar hukmronligiga tobe mamlakatlarga tayinlangan noiblar, shuningdek, chopar va elchilarga, ularning lavozimlariga qarab beriladigan yorliq, buyruq. Noiblarga hamda elchilarga beriladigan oltin P.ga xonning buyruklari yozilgan va ular noib yoki elchiga cheksiz vakolat huquqini bergan. P. egasi istagan narsani talab qilishga haqli boʻlgan, uning talabi soʻzsiz bajarilgan. Maqalliy hukumat vakillari P. bor maʼmurga ot, yoʻl koʻrsatuvchi kishi, oziq-ovqat va boshqa xizmatlarni koʻrsatishga masʼul boʻlganlar. P.ning darajasiga qarab unga qush yoki hayvon rasmi solingan. Eng oliy darajali P. yuziga yoʻlbars surati tushirilgan. Bu turdagi P. hukmronlik va daxlsizlik belgisi boʻlib xizmat qilgan. P.ga ega shaxslar talanish yoki jazolanishdan mustasno edilar.

Manbalar
Payza (ekin)

Payza, yapon tarigʻi (Echin-ochloa) — boshoqdoshlar oilasining kurmaklar turkumiga mansub bir yillik boshoqli don va yem-xashak ekini. Xindiston, Xitoy, Koreya, Yaponiyada qadimdan yetishtiriladi. Donidan yorma, spirt olinadi, choʻchqa va parrandalarga yem sifatida ishlatiladi. Koʻk poyasidan silos bostiriladi va pichan tayyorlanadi. 100 kg koʻk poyasida 12,5 ozuqa birligi va 1,6 kg hazm boʻladigan protein (100 kg pichanida tegishlicha 60,5 va 6,9; donida 92,7 va 10,5) bor. Chorva mollari uchun yaxshi ozuqa.

Namsevar va dalaning begona oʻtlardan tozaligiga talabchan oʻsimlik. Qulay sharoitda yozda 2—4-martagacha oʻrib olish mumkin. Yem-xashak uchun kech bahorda qatorlab, oddiy usulda (urugʻ ekish normasi 12–15 kg/ga), don uchun keng qatorlab (urugʻ ekish normasi 5– 6 kg/ga) ekiladi. Koʻk ozuqa uchun roʻvaklanish vaqtida, don uchun roʻvaklari sargʻayganda oʻriladi. Hosildorligi koʻk poya boʻyicha 140—400 s/ga, pichan boʻyicha 20—40 s/ga.

Manbalar
Paykal

Paykal (turkiycha. pay — qism, ulush va fors-toj. kol — xandaq) — 1) marza, ariq, yoʻl va boshqa bilan ajratilgan katta ekin maydoni, sugʻoriladigan dalaning bir qismi; sholikorlikda pol; chek. 2) tarixiy-etnografik atama. Yozma adabiyotlarda dastlab Abu Abdulloh Xorazmiyning "Mafotih ul ulum" ("Ilmlar kaliti") asarida suv oʻlchov birligi tarzida qayd qilingan. 1 P. 10 basta, basta esa eni va boʻyi 1 shair (taxminan 3 sm) boʻlgan teshikdan bir kechakunduzda oʻtadigan suv miqdori. Keyingi davrlarda sath oʻlchovi sifatida qoʻllanilgan. Masalan, Quyi Qashqadaryoda 50 tanob yoki 12,5 ga yer 1 P. hisoblangan. Oʻrta Osiyoning bir qancha tumanlarda chek yerlarni shirkat (6—9 dehqon xoʻjaligi) boʻlib ishlash, yerga jamoa boʻlib egalik qilish shakli bulgan. Bunday P.lar Janubiy Oʻzbekistonda 20-asrning 1-choragiga qadar mavjud boʻlib keldi.

Ochil Boʻriyev.

Manbalar
Paykon

Paykon — 1) kamon oʻqining uchi, oʻq uchidagi metall bashoq. P. mezolit, neolit va jez davrlarida chaqmoq toshdan, baʼzan, hayvon suyaklaridan yasalgan. Jezdan yasalgan P. temir davrining dastlabki davrlarida keng tarqalgan. Temirdan yasalgan P. miloddan avval qurollanishga kirib kelgan. P. aksar hollarda zoʻgʻatali qilib yasalgan va uni sanchilgan badandan sugʻurib olish amri mahol boʻlgan;2) nayzaga qadaladigan uch;3) tikon;4) mumtoz adabiyotda P. majozan kiprik maʼnosini ham ifodalagan.

Manbalar
Paypaslagichlilar

Paypaslagichlilar (Tentaculata) — dengiz va chuchuk suvda yashaydigan umurtqasiz hayvonlar tipi. Selomik hayvonlarning mustaqil guruhi hisoblanadi. Oʻtroq hayot kechiradi. Bilateral simmetriyali; selomik gavda boʻshligʻi uncha aniq boʻlmagan 3 ta segmentga boʻlinadi. Ogʻizoldi paypaslagichlari yaxshi rivojlangan. Ichagi ilmoqsimon, anal teshigi orqa tomonda ogʻiz teshigi yaqinida joylashgan. Ayirish organlari —1—2 juft metanefridiylar. Qon aylanish sistemasi rivojlangan. Jinsiy bezlari selomda joylashgan. Lichinkasi halqali chuvalchanglar troxofarasiga uxshash. Foronidlar, mshankalar va yelkaoyoqlilar sinflariga ajratiladi. 4,5 mingga yaqin turi maʼlum. Koʻpchiligini (4000) mshankalar tashkil etadi. Katta amaliy ahamiyatga ega emas. Baʼzan suv oʻtkazadigan quvurlarni toʻsib qoʻyib, katta zarar keltirishi mumkin.

Manbalar
Payrov

Payrov — askiya sanʼatining eng ommaviy shakli, ijro uslubi. Unda ikki guruh ijrochi kelishilgan muayyan mavzu boʻyicha soʻz toʻqib, oʻzaro tortishadi; mavzuning maʼnolari oxirigacha yechilishi va ijrochilar mavzu doirasidan tashqariga chiqmasligi talab etiladi, bir-biriga javob qaytarganlarida fikr rivoji sezilib turishi lozim. Shiddat bilan, mazmunli qochirimli javob bergan tomon yutadi, sustkashlik qilgan, mavzudan tashqariga chiqqan yoki pala-partish, qoʻpol javob qilgan tomon yutqazadi. Askiya ishqibozlarining qizgʻin qahqahasi bilan gʻolib kelgan tomon olqishlanadi. P. mavzulari sonsanoqsiz: inson qayoti, xulq-atvori, uzaro munosabatlar, tabiat va jamiyat hodisalari, hayvonot va oʻsimlik dunyosi, mehnat turlari, kasb-hunar, qishloq xoʻjaligi va sanoat koʻrinishlari, taʼlim, tibbiyot, ilm-fan, sanʼat va adabiyot, bola tarbiyasi va boshqa P. askiyachidan ham bilim, ham badihagoʻylik, ham moqir ijrochilik talab qiladi. P., asosan, ogʻzaki ijod mahsuli. Tajribali askiyachilar muayyan mavzularni oldindan mashq qilib, pishitib yuradilar.

P., asosan, Fargʻona vodiysi va Toshkentda 18-asrdan tarqalgan va kundankunga rivoj topib, ommalashib bormoqda. Dehqon yuzboshi, Gʻoyib ota Toshmatov, Joʻraxon Sultanov, Gʻanijon Toshmatov, Gʻulomjon Roʻziboyev, Abdulhay Qozoqov kabi P. va askiya ustalari tanilgan. Ularning P.dagi tajribasi, anʼanalarini aka-uka Zaynobiddin va Madamin Yusupovlar, Joʻraxon Poʻlatov, Mamasiddiq Shirayev, Hasanboy Sultonov, Yoʻldoshxon Nosirov, Neʼmatjon Toshmatov, Mansurjon Oxunov, Muhiddin qizik Darveshov va boshqa davom ettirib keldilar. P. katta konsert dasturlaridan, Oʻzbekiston mustaqilligi va Navroʻz bayramiga bagʻishlangan maydon tomoshalaridan oʻrin olib, eng yaxshi namunalari radio va televideniye orqali targʻib etilmoqda.

Adabiyot 
 Muhammadiyev R., Askiya, T., 1962; Qodirov M., Tomosha sanʼati oʻtmishidan lavhalar, T., 1993.

Muhsin Qodirov.

Manbalar
Payshanba (shaharcha)

Payshanba shahari  — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyati Kattaqoʻrgʻon tumanidagi shahar (1989-yildan). Tuman markazi. 450 m balandlikda joylashgan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kattaqoʻrgʻon (12 km), Samarqand shahrigacha 90 km. Aholisi 31 ming kishidan ziyod (2014).

P.dagi tepaliklari miloddan avvalgi 5—4-asrlardagi oid ostadonlarning topilishi u yerda qadimda aholi yashaganligi tasdiqlaydi. Qulay geografik mavqega ega boʻlgan P. ravnaq topib 18-asr oxirida mudofaa devori bilan oʻralgan 3 darvozali shaharga aylangan. 18—19-asrlarda P.da toʻqimachilik, chitgarlik, zargarlik, qandolatchilik, kulolchilik, misgarlik, attorlik, ganchkorlik, temirchilik kabi hunarmandchilik turlari rivojlangan. 1868-yildan Payshanba volostining markazi boʻlgan. P.da 1905—08-yillarda Rossiyaning mustamlakachilik zulmiga qarshi Namoz Pirimqul oʻgʻli boshchiligidagi xalq qurolli harakati boʻlib oʻtgan. Qadimda P.da masjid va madrasalar, karvonsaroylar faoliyat koʻrsatgan. Bulardan Odina masjidi (taxminan 17—18-asrlar) ulugʻvorligi bilan ajralib turgan, uni "Ona masjid" deb ham atashgan. 1791-yil P.da Muhammad Aminxoʻja Naqib Madrasa qurdirgan, 1902-yilda rus-tuzem maktabi binosi (hozirgi pochta) qurilgan. P.da tuman hokimiyati binosi, gʻisht zavodi, non kombinati, pilla qabul qilish korxonasi bor. Novvoylik, qandolatchilik, tikuvchilik, etikdoʻzlik, tandirchilik, baqqollik, duradgorlik, temirchilik bilan shutullanuvchi kichik korxonalar mavjud. 5 umumiy taʼlim maktabi, kasb-hunar litseyi, bolalar sport, musiqa maktablari, oʻsmirlar futbol maktabi faoliyat koʻrsatadi. 3 muzey, 4 kutubxona, markaziy kasalxona (400 oʻrin), sil kasalliklari shifoxonasi (40), ambulatoriya va poliklinika, kattalar va bolalar, stomatologiya poliklinikalari ishlab turibdi. Bir qancha madaniy, maishiy, savdo xizmati koʻrsatish shoxobchalari, Qalandarxona jome masjidi bor.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Kattaqoʻrgʻon tumani
Kattaqoʻrgʻon tumanidagi shahar tipidagi aholi punktlari
Vera Pak

Vera Borisovna Pak (13.11.1938 — 26.10.2018) — Xiva shahridagi 20-son Mehribonlik uyi direktori,  Oʻzbekiston Qahramoni (2001),  Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan xalq taʻlimi xodimi (1992), davlat va jamoat arbobi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi senatoti (2005-2010).

Tarjimai holi 
Vera Borisovna Pak 13-noyabrda Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qoʻngʻirot shahrida tugʻilgan. 1961 yilda Nukus davlat pedagogika institutini tugatgan. 1961 — 85 yillarda Xiva shahridagi 3-maktabda kimyo-biologiya oʻqituvchisi, sinfdan tashqari ishlar tashkilotchisi, Xiva shahri xalq maorifi boʻlimi mehnat taʼlimi yoʻriqchisi, 1985-yildan umrining oxiriga qadar Xiva shahridagi 20-mehribonlik uyiga rahbarlik qilgan. Pak rahbarlik qilgan muassasa Oʻzbekistondagi namunali mehribonlik uylaridan hisoblangan. Vera Pak rahbarligida muassasa turli yillarda “Eng yaxshi Mehribonlik uyi”, “Eng yaxshi Mehribonlik uyi tarbiyachisi” ko'rik-tanlovlari va ularning “Eng mehmon­do'st Mehribonlik uyi”, “Eng yaxshi ta'lim-tarbiya dasturini ishlab chiqqan Mehribonlik uyi” kabi yo'nalishlarida respublika bosqichi g'olibi, sovrindorlari bo'lgan.

Vera Borisovna Pak bir necha bor O‘zbekiston Xotin-qizlar qo‘mitasi a’zosi, O‘zXDP Respublika kengashi a’zosi, xalq deputatlari viloyat va shahar Kengashlari deputati etib saylangan.

Manbalar

Havolalar 
German Kim, Vera Borisovna Pak - O‘zbekiston Qahramoni

Vera Pak
Pak

Pak (ing. pack), pak muzi — qutb havzalaridagi koʻp yillik dengiz muzi. P. bir tekis qalinlikdagi (3–5 m) mustahkam muz dalalaridan iborat. Keng muz dalalari shaklida, asosan, Arktika havzasida kuzatiladi. Uning toʻgʻri nomi — koʻp yillik muz.

Manbalar
Pakana gʻoʻza

Pakana gʻoʻza — boʻyi past, tupi ixcham, hosil shoxlari kalta, tabiiy holda uchraydigan gʻoʻza shakllari va sunʼiy yaratilgan navlari. P.gʻ. navlari oddiy madaniy navlarni past boʻyli gʻoʻza shakllari bilan chatishtirish, shuningdek, chigit yoki gʻoʻzaning generativ organlariga mutagenlar (kimyoviy modda, gamma nurlar va h.k.) taʼsir ettirish natijasida yaratilgan. P.gʻ.ning boʻyi 30—70 sm dan oshmaydi. Birinchi hosil shoxi 3—5 boʻgʻimda paydo boʻladi, koʻsaklari tez ochiladi. Barglari mayda va siyrak boʻlib, erta toʻkiladi. Ildiz tarmogʻi yaxshi rivojlanmagan, mineral oʻgʻit va suvga talabchan.

Tupining ixchamligi muayyan maydonda koʻp tup (300—350—400 ming) qoldirish imkonini beradi. Oʻzbekiston seleksionerlari gʻoʻzaning sifatli tola beradigan pakana navlari (Kalta poyali 1, Qarshi 2 va h.k.)ni yaratdilar. Keyingi vaqtda birmuncha kam ekiladi.

Abdumavlon Abdullayev.

Manbalar
Pak in no

Pak in no (adabiy taxallusi — Noge) (1561.11.8 — Yonchxon viloyati — 1643.25.1) — koreys shoiri. Koreys adabiyetidagi kasa (doston) va sijo (uch misra) kabi poetik janrlarda ijod qilgan. Yapon bosqinchilariga qarshi boʻlgan Imjin ozodlik urushi (1592— 98) qatnashchisi. Vatanparvarlik ruhidagi "Tinchlik xaqida soʻz" (1598), "Kemadagi oʻylar" (1605), "Yonnam haqida qoʻshiq" (1635) kabi dostonlar muallifi. 1605-yildan qarbiy xizmatni tashlab, yakka, xilvatda yashay boshlagan; bu holat uning tabiat manzaralari tasvirlangan eng yaxshi dostonlarida ("Ovloq koʻcha qaqida toʻrtliklar", "Noge manzili haqida qoʻshiq", taxminan 1610—11) oʻz ifodasini topgan. Xanmun (xitoy adabiy tilining koreyslashgan shakli)da yaratilgan 7 kasa, 68 sijo va boshqa sheʼrlar "Nogelik oʻqituvchining asarlar toʻplami" (1—3kitoblar, 1800-yilda nashr etilgan)ni tashkil etadi. 1961-yilda Jaxrn Tinchlik Kengashi qaroriga muvofiq shoir tavalludining 400 yilligi nishonlangan.

Manbalar
Pakombo

Pakombo (? - 1867-yil dekabr) - Kambodjada fransuz mustamlakachilari va mulkdorlarga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolon rahbari; 1866—67 yillarda yuqori choʻqqisiga chiqqan. P. oʻzini qirol Ang Channing nabirasi deb eʼlon qilgan. Qoʻzgʻolonchilar P. rahbarligida bir qancha viloyatlarni egallaganlar. Ularning asosiy kuchlari 1866-yil fransuz qoʻshinlari va qirol otryadlari tomonidan tormor keltirilgan. P. asir olinib, qatl etilgan.

Manbalar
Rolandas Paksas

Paksas Rolandas (1956.10.6, Telshyay shahri) — Litva davlat arbobi. Vilnyus qurilish muhandislari instituti (1979), hozirgi Sankt-Peterburg Fuqaro aviatsiyasi akademiyasi (1984)ni tugatgan. Dastlab yoʻriqchi-uchuvchi, keyinchalik Vilnyus shahridagi "Dariyus va Giryunas" uchuvchilar klubi direktori, Koʻngilli milliy mudofaa xizmati boshligʻi boʻlib ishlagan. 1992— 97 yillarda "Restako" qurilish kompaniyasi prezidenti. 1997-yildan Vilnyus shahri kengashi aʼzosi, 1999-yil shahar meri. Shu yili Litva bosh vaziri, Litva Respublikasi Prezidenti maslahatchisi, Prezidentning maxsus topshiriqlar boʻyicha favqulodda elchisi, 2000-yildan yana Vilnyus shahri meri va Litva seymi deputata. 2000-yil noyabr — 2001-yil iyunda Litva bosh vaziri. 2002-yil martdan yangi tuzilgan Litva liberal-demokratlar partiyasi raisi, 2003-2004 yillarda Litva Respublikasi Prezidenti.

Manbalar 

 

Yashayotgan insonlar
Pakt

Pakt (lot. pactum — shartnoma, bitim) — yirik siyosiy ahamiyatga ega xalqaro bitim; xalqaro shartnomalar nomlaridan biri.

Manbalar
Pak chi von

Pak chi von (taxallusi Yonam) (1737.5.3 - Seul - 1805.10.12) - koreys yozuvchisi, krmusiy olim. Sirhaq (aniq fanlar) oqimining yirik namoyandasi. Tabiiy fanlar, iqtisodiyot, falsafa, tarix, harbiy sanʼatga oid asarlar muallifi. Tabiiy materialist sifatida geliotsentrik nazariyani qoʻllab-quvvatlagan. Yerdan foydalanishdagi tartibni qayta qurish loyihalarini taklif etgan ("Dehqonchilik haqida risola", 1799); xalqni maʼrifatli qilishga daʼvat etgan, lekin konfutsiychilik tarafdori sifatida mazkur gʻoyalarni amalga oshirish maʼrifatli podshohning vazifasi deb hisoblaydi. P. Ch. V.ning adabiy merosi koreys adabiyotidagi realistik yoʻnalishning rivojlanishida muqim rol oʻynagan. Ilk hajviy novellalari ("Pangyonyuk ibodatxonasining norasmiy tarixi" toʻplami)da davrning ijtimoiy muammolari aks etgan. Koʻp jildli "Jexey kundaligi" (1—26kitoblar, taxm, 1783) olimning 1780-yilda Xitoyga qilgan sayohati taassurotlari asosida yozilgan. Unda "Yoʻlbarsning qaqshatqich zarbasi" hajviy allegoriyasi va "Xo Sen haqida qissa" utopik asari oʻrin olgan. Tabiat manzaralari tasvirlangan va falsafiy lirikasi vatanga muxabbat ruhi bilan yoʻgʻrilgan. Adabiy-tanqidiy maqolalarida adabiyotning ijtimoiytarbiyaviy ahamiyati taʼkidlangan.

Manbalar
George Emil Palade

George Emil Palade (1912.19.11, Yassi shahri, Ruminiya) — amerikalik biokimyogar (millati rumin). 1946-yildan AQShda. Asosiy ishlari hujayralarning ultratuzilishini elektron-mikroskop ostida tekshirishga oid. Ilk bor ribosomalar va mitoxondriyalar taʼriflab berdi (1953). Nobel mukofoti laureati (1974, Christian de Duve va Albert Claude bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Kimyogarlar
Olimlar
1912-yilda tugʻilganlar
19-noyabrda tugʻilganlar
8-oktabrda vafot etganlar
2008-yilda vafot etganlar
Amerikalik kimyogarlar
Amerikalik olimlar
Paladin

Paladin (soʻnggi lot. palatinus — saroy mulozimi) — oʻrta asr Gʻarbiy Yevropa adabiyotida Buyuk Karl safdoshlarining atalishi. Keyinchalik oʻz hukmdori yoxud xonimiga sodiq boʻlgan jasur ritsarlarni P. deb atay boshlaganlar. Majoziy maʼnoda — qandaydir gʻoya, ish, shaxsga cheksiz sadoqatli boʻlgan kishi.

Manbalar
Palak

Palak (miloddan avvalgi 2-asrning 2yarmi) — skiflar podshosi, shoh Skilurnint oʻgʻli. P. Xersonesga qarshi harakat qilgan skiflar qoʻshiniga rahbarlik qilgan. Skiflar Mitridat VI tomonidan Xersonesga yordamga yuborilgan Diofant qoʻmondonligi ostidagi Pont armiyasidan magʻlubiyatga uchragan. P. oradan bir oz vaqt oʻtgach, roksolanlar yordamida ikkinchi bor yurish qilgan, lekin, bu gal ham skiflar Pontdan qayta yordamga kelgan koʻshinlardan yengilganlar. Skiflar podshohligi Mitridat VI ga karamligini tan olgan.

Manbalar 

 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
Palak (badiiy buyum)

Palak — qoʻlda yoki mashinada kashta tikib tayyorlanadigan badiiy buyum. Xonani bezatish uchun devorga osiladi. Ip-gazlama (oʻtmishda oq yoki malla boʻz)ga bosma va boshqa chokda kashta tikiladi. Toʻlin oyli osmon aks ettiriladigan naqsh mujassamoti osmon, oy va yulduzlarni ifodalovchi ramziy shakllar (doyra va yulduzlar)dan iborat. Gullarning yirikligi va zamini ham kashta bilan quyuq qoplab tikilishiga koʻra soʻzanadan farq qiladi. Tasvirdagi oy soniga qarab 6 oyli, 12 oyli va boshqa P. xillari mavjud. P.ning rangi, jilosi, mujassamoti, badiiyligi chevarning mahorati va didiga bogʻliq.

20-asr 60-yillardan mashina kashtadoʻzligi keng tarqalishi bilan kashtasi mashinada tikib tayyorlangan P.lar ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi (qarang Popopchilik). Turli xil rangdor matolar ishlab chiqarishning yoʻlga qoʻyilishi kashta zaminida mato rangini saqlab qolishni taqozo etdi. Shuning uchun P. oʻrnini soʻzana egallay boshladi. Toshkent, Fargʻona, Surxondaryo va boshqa joylarda yaratilgan P.ning ajoyib namunalari Oʻzbekiston va xorij muzeylarida saqlanadi.

Manbalar
Palana

Palana — Rossiya Federatsiyasi Kamchatka yarim oroldagi shaharcha, Koryaklar muxtor okrugi markazi. Palana daryosi sohilida, uning Oxota dengiziga quyilish joyidan 8 km masofada. Axrlisi 4,1 ming kishi (1998). Baliqchilik, yoqilgʻi va oziq-ovqat sanoati korxonalari, oʻlkashunoslik muzeyi bor.

Manbalar
Palanga

Palanga (1917-yilgacha rasmiy nomi Palangen) — Litvadagi shahar. Dengiz sohilidagi iqlimiy-balneologik kurort. Boltiq dengizi boʻyida, Klaypeda shahridan 25 km shim.da, Klaypeda — Shyaulyay yoʻnalishidagi Kretinga temir yoʻl stansiyasidan 12 km masofada joylashgan. Aholisi 18 ming kishi (2001). Yozi moʻʼtadil iliq (iyulning oʻrtacha temperaturasi 17° chamasida), qishi yumshoq (yanv.ning oʻrtacha temperaturasi — 3°), yiliga 640 mm yogʻin tushadi. Kahraboga ishlov beruvchi korxonalar bor. Sanatoriy, suv-balchiq bilan davolash shifoxonasi, dam olish uylari va pansionatlar ishlab turibdi. Kahrabo muzeyi (19- a. saroyida) faoliyat koʻrsatadi. P. 1161-yildan maʼlum.

Manbalar
Palatin

Palatin (Mons Palatinus yoki Palatium) — Qad. Rim bunyod etilgan tepaliklardan biri. 2 choʻqqisi bor — Palatin va Germal. Temir davri boshidan bu yerda odamlar yashagan; "Kvadrat Rim" deb atalmish devor (miloddan avvalgi 8-asr) harobalari saqlangan; u rivoyatga koʻra, Romul tomonidan qurilgan. P.da Yupiter Viktor (miloddan avvalgi 295 yil qurilgan), Yupiter Stator (miloddan avvalgi 294), Viktoriya (miloddan avvalgi 294) ibodatxonalari va boshqa, shuningdek, respublika davrida — badavlat patritsiylar uylari saqlangan. Imperatorlar davrida P. imperatorlar saroylarining ulkan ansambliga aylangan ("Palatsiy Avgust", Tiberiy, Flaviylar va Septimiy Sever saroylari). Oʻrta asrlarda P. tosh koni boʻlib xizmat qilgan. P.dagi muntazam qazishma ishlari 19-asr oxiridan boshlangan.

Manbalar