Ravana

Ravana— rakshasa (hind mifologiyasidagi iblis maxluqi) Lanka orolining qiroli va hind eposi Ramayana va uning moslashuvlarining bosh antagonistidir.

Ramayanaʼda Ravana donishmandning Vishrava toʻngʻich oʻgʻli sifatida tasvirlangan. U shahzoda Ramaning rafiqasi Sitani oʻgʻirlab ketadi va uni Lanka qirolligiga olib boradi. U yerda uni Ashok Vatikada ushlab turadi. Keyinchalik Rama vanara qiroli Sugriva va uning vanara qoʻshini koʻmagida Lankadagi Ravanaga bostirib kirdi. Keyinchalik Ravana oʻldirildi va Rama oʻzining sevimli rafiqasi Sitani qutqaradi.

Ravana yovuz qahramon sifatida keng tasvirlangan, ammo u koʻplab fazilatlarga ega boʻlib, uni bilimdon olim qiladi. U oltita shastra va toʻrtta Vedani yaxshi bilgan.  Ravana ham Shivaning eng hurmatli dindori hisoblanadi. Baʼzi ibodatxonalarda Ravananing tasvirlari Shiva bilan bogʻliq. U, shuningdek, Buddist Mahayana matnida Laṅkāvatara Sutra, Buddist Ramayana va Jatakas, shuningdek, Jain Ramayanalarda uchraydi. Baʼzi oyatlarda u Vishnuning laʼnati eshik qoʻriqchilaridan biri sifatida tasvirlangan.

Etimologiyasi 

Rāvaṇa (sanskritcha: dīṇṇa) soʻzi „boʻkirish“ (faol) degan maʼnoni anglatadi, Vaiśravaṇa soʻziga qarama-qarshi boʻlib, „aniq eshitish“ (passiv) degan maʼnoni anglatadi. Ravana ham, xalq orasida Kubera nomi bilan mashhur boʻlgan Vaishravana ham „Vishrava oʻgʻillari“ sifatida olingan ota ismlari hisoblanadi.

Ikonografiya 
Ravana oʻn boshli sifatida tasvirlangan, baʼzan u faqat toʻqqiz bosh bilan koʻrsatilgan, chunki u Shivani ishontirish uchun bittasini kesib tashlagan. U Shivaning dindor izdoshi, buyuk olim, qobiliyatli hukmdor va Veena maestrosi (talaffuzi veh-nah; xordofon asbobi) sifatida tasvirlangan. Ravana, shuningdek, hind astrologiyasi boʻyicha kitob Ravana Samhita va Siddha tibbiyoti va davolash boʻyicha Arka Prakasham kitobining muallifi sifatida tasvirlangan. Ravana Siddha va siyosatshunoslik boʻyicha mukammal bilimga ega edi. Aytishlaricha, u Brahma tomonidan berilgan samoviy neʼmat tufayli qornida saqlanadigan oʻlmaslik nektariga ega boʻlgan.

Hayoti va afsonalari

Tugʻilishi 

Ravana Treta Yugada buyuk donishmand Vishrava va uning rafiqasi Rakshasa malika Kaykesi oilasida tugʻilgan. Uttar-Pradesh shtatidagi Bisrakh qishlogʻi aholisi Bisrakh Vishrava nomi bilan atalgan va Ravana oʻsha yerda tugʻilgan, deb daʼvo qilgan. Ammo Hela tarixiy manbalari va folkloriga koʻra, Ravana Lankada tugʻilgan va u yerda keyinchalik shoh boʻlgan.

Shivaning dindori 

Oldingi qoʻlyozmalarda uchramaydigan eng asl nusxalardan biri Ravana oʻzining saroy ruhoniysi Brxaspatiga (barcha xudolar uning qullari) Chandi stavasini (Chandining mantralari), yaʼni Devi Mahatmyani tartibda oʻqishni buyurgani haqida hikoya qiladi, tilovat qila olsa, magʻlubiyatdan qutulish uchun deyilgan. Krttivasa matniga koʻra, Ravana tinch yajna (qurbonlik) uchun uyushtirdi va Chandi tilovatini boshlash uchun Brixaspati taklif qilindi. Shunga koʻra, Brihaspati xuddi shunday toʻgʻri oʻqigan ekan.

Boshqa afsonalari

Vishnu laʼnati eshik qoʻriqchisi sifatida 
Bhagavata Puranada Ravana va uning ukasi Kumbhakarna Vaykunthada (Vishnu maskani) darvozabon boʻlgan Jaya va Vijayaning reenkarnatsiyasi boʻlgan va oʻzlarining beadabliklari uchun yerda tugʻilishga laʼnatlanganlar.

Ibodat va ibodatxonalar

Ibodat qilish 
U Shivaning eng hurmatli dindorlaridan biri hisoblanganligi sababli, Ravana bir necha joylarda sajda qilgan ekan. Ravanaga sigʻinadigan Shiva ibodatxonalari ham mavjud boʻlgan.

Ommaviy madaniyatdagi tasvirlari 

 Shri-Lanka oʻzining birinchi sunʼiy yoʻldoshiga Ravana sharafiga Raavana 1 deb nom berdi.

Filmlari

Yana qarang 

 Asura
 Daitya
 Danava (induizm)
 Raksasa

Manbalar