MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vahob Tojimatov

Vahob Tojimatov ( 1918-yil Turkiston ASSR, Fargʻona viloyati Skobelev uyezdi tumani Turvat qishlogʻida tavallud topgan — vafot etgan yili nomaʼlum)  — SSSR Oziq-ovqat sanoati vazirligining 1-sonli bogʻdorchilik sovxozida bogʻbon, keyinchalik rais. Lenin ordeni,  ikkinchi darajali “Mehnat faxriysi” ordeni va O‘roq va Bolg’a oltin medali sohibi.  Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1949).

Hayoti va faoliyati 
1918-yilda Turkiston ASSR Fargʻona viloyati Skobelev uyezdi Turvat qishlogʻida (hozirgi Oʻzbekiston Fargʻona viloyati Toshloq tumanidagi shahar turidagi aholi punktida) tugʻilgan. Millat o'zbek. 

Qishloq xoʻjaligini kollektivlashtirish boshlanishi bilan 1933-yilda Tojikiston SSR Jilikoʻl tumanidagi (hozirgi Tojikiston Xatlon viloyatining Doʻsti tumani) Paxtaaral kolxoziga ishga kirdi va u yerda bogʻbon boʻlib ishladi. Kolxoz qayta tashkil etilgandan keyin Vahob Tojimatov 1938-yildan Stalinobod, Qoʻrgʻontepa tumani, Qoʻrgʻontepa shahri yaqinidagi 1-sonli bogʻdorchilik sovxozida (Sadvinsovxoz) ishlagan (1944—1947-yillarda).

1948-yilda uning uzumchilik bo'limi Tojikiston SSRda eng yuqori uzum hosilini oldi. 3 gektar maydondan gektariga 206,2 sentner.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1949-yil 5-oktabrdagi Farmoni 1948-yilda sugʻoriladigan uzumzorlarda uzumdan yuqori hosil olish toʻgʻrisida qaroriga ko`ra Tojimatov Vaxob Lenin ordeni, Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni hamda O‘roq va Bolg’a oltin medali bilan taqdirlangan.

1978-yilgacha sovxozda ishladi. Viloyatda bogʻdorchilikni rivojlantirishga katta hissa qoʻshgan, bir necha bor Butunittifoq qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasi (VSHV) ishtirokchisi boʻlgan va 1949-yilda oʻz mehnati natijalariga koʻra, ikkinchi darajali “Mehnat faxriysi” ordeni bilan taqdirlangan. Qoʻrgʻontepa viloyatida (hozirgi Tojikistonning Xatlon viloyati) yashagan.

Mukofotlar 
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni
 Lenin ordeni - ikki marta (1949; 06.10.1950)
 Oktyabr inqilobi ordeni (25.12.1976)
 Tojikiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining Faxriy diplomi

Manbalar 
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1918-yilda tugʻilganlar
Maqsudali Haydarov

Maqsudali Haydarov (1927-yilda tavallud topgan — vafot etgan sanasi nomaʼlum) — Farg‘ona viloyati O‘zbekiston Kompartiyasi Leningrad okrug qo‘mitasining birinchi kotibi, tuman Gosstrax inspektori, tuman moliya boʻlimi boshligʻi, Leningrad tuman ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari. Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Hayoti va faoliyati 
1927-yilda Oʻzbekiston SSR Fargʻona tumani, (hozirgi Oʻzbekiston Fargʻona viloyati) hududida tugʻilgan. Millati oʻzbek.

Mehnat faoliyatini 1943-yilda Farg‘ona viloyati Molotov tumanidagi „Kommunizm“ jamoa xo‘jaligida hisobchi sifatida boshlagan. Keyinchalik Maqsudali Haydarov KPSS Markaziy Qoʻmitasi huzuridagi Oliy partiya maktabini tamomlab, Molotovskiy (1957-yildan — Leningrad) tumani moliya organlarida tuman qishloq xoʻjaligi boʻlimi instruktor-hisobchisi, soʻngra katta boʻlimda ishlashni davom ettirdi.

1962-yildan Maqsudali Haydarov O‘zbekiston Kompartiyasi Leningrad okrug qo‘mitasining ikkinchi, so‘ng birinchi kotibi bo‘lib ishladi. Fargʻona viloyatining koʻplab kolxozlarida mehnatkashlari paxta yetishtirdilar. Besh yillik (1966—1970)dagi ish natijalariga koʻra Maqsudali Haydarov „Mehnat Qizil Bayroq“ ordeni bilan taqdirlangan.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1973-yil 10-dekabrdagi Farmoni bilan Butunittifoq sotsialistik musobaqasida erishilgan katta muvaffaqiyatlar va paxta yetishtirish va sotishni ko‘paytirish bo‘yicha o‘z zimmasiga olgan majburiyatlarni bajarishda ko‘rsatgan mehnat jasorati uchun 1973-yilda Haydarov Maqsudali Lenin ordeni va „Oʻroq va Bolgʻa“ oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Keyingi yillarda u Leningrad (1992-yildan — Uchkoʻprik) tumani partiya tashkilotiga rahbarlik qilishni davom ettirdi va oʻn yillik (1975—1980 )dagi ish natijalariga koʻra Oktyabr inqilobi ordeni bilan taqdirlandi. Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining IX va X chaqiriqlari (1975—1985) deputati etib saylangan. Farg‘ona viloyati Uchko‘prik tumanida yashagan.

Mukofotlari 
Lenin ordeni (1973);

Oktyabr inqilobi ordeni (1981);

Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1971)

Sotsialistik Mehnat Qahramoni

Manbalar 

1927-yilda tugʻilganlar
Igor Liseyev

Igor Konstantinovich Liseyev (1941-yil 28-aprel, Fargʻona, Oʻzbekiston SSR) — sovet va rus faylasufi. Falsafa fanlari doktori, professor.

Tarjimai holi 
Liseyevning otasi iqtisodchi, onasi esa pediatr boʻlgan. Maktabni tugatgach, Leningradga koʻchib oʻtgan va u yerda Leningrad davlat universitetining falsafa fakultetiga oʻqishga kirgan. 1961-yilda Moskva davlat universitetining falsafa fakultetida oʻqishni davom ettirish uchun Moskvaga koʻchib oʻtgan. 1962-yilda Igor Vyacheslavovich Illarionovning qizi Viktoriya Igorevna Illarionovaga uylangan. 1965-yilda Moskva davlat universitetini tamomlab, sirtqi aspiranturaga oʻqishga kirgan, shuningdek, Moskva 1-tibbiyot instituti kafedrasida oʻqituvchi boʻlib ishlagan. Keyinchalik Moskva davlat universitetining falsafa fakultetida dars bergan va „Voprosi filosofii“ jurnalining ilmiy muharriri boʻlgan. 1973-yildan SSSR Fanlar akademiyasining Falsafa institutida ishlagan, keyinchalik Rossiya Fanlar akademiyasining Falsafa instituti deb nomlanadi. 1975-yilda falsafa fanlari nomzodi, 1996-yilda esa falsafa doktori ilmiy darajasini oldi. 2002-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. 1993-yildan Rossiya Fanlar akademiyasi Falsafa institutida Biologiya falsafasi kafedrasi mudiri, 1997—2006-yillarda esa Falsafa instituti direktorining fan bo‘yicha o‘rinbosari bo‘lib ishlagan. Rossiya tabiiy fanlar akademiyasining va Rossiya ekologiya akademiyasining haqiqiy aʼzosi. Hozirda Moskva falsafiy jamiyatining rahbari.

Ilmiy faoliyati 
Igor Konstantinovich Liseyev ilmiy-tadqiqot ishlarining asosiy yoʻnalishi biologiya fanining zamonaviy madaniyatga taʼsirining tabiati va usullarini kompleks tizimli tahlil qilishdan iborat. Igor Konstantinovich oʻz asarlarida bir qator global muammolarni koʻrib chiqadi:

 tadqiqot strategiyasini tubdan qayta qurish muammosi;
 hayot qiymatining mazmunini ijtimoiy-madaniy va biologik tushunish muammosi;
 biologiya muammosi uning kontseptual asoslarini falsafiy tahlil qilishga oʻtish;
 biologiya fanini tushunishni oʻzgartirish muammosi.

Bu barcha muammolarning rivojlanishi hayotning yangi falsafasi shakllanganligidan dalolat beradi, bu hayot hodisasining dunyo tasviri va fikrlash uslubining shakllanishiga taʼsirini tushunish imkonini beradi. Faylasuf bu hayot falsafasining insoniyatning keyingi taraqqiyot strategiyasini belgilashga taʼsiri kuchayib borayotganini koʻrsatgan. Yuqoridagi muammolar boʻyicha Igor Konstantinovich AQSh, Fransiya, Germaniya, Polsha, Bolgariya va Vyetnamdagi tadqiqot markazlari bilan aloqada ish olib boradi.

Maʼruza kurslari 
Igor Konstantinovich Rossiyaning koʻplab shaharlarida biologiya falsafasi, ekologiya falsafasi va falsafiy antropologiya boʻyicha kurslar olib borgan, bundan tashqari xalqaro seminarlar va maʼruzalarda qatnashgan. 2012-yil 9-noyabrda Igor Konstantinovich Kursk janubi-gʻarbiy universitetida „Zamonaviy madaniyatning ekologik imperativlari“ mavzusida maʼruza qildigan.

Manbalar

Havolalar 

 IF RAS veb-saytidagi sahifa 

Fargʻonada tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
1941-yilda tugʻilganlar
28-aprelda tugʻilganlar
Imom Shofe’iy fiqhida Al-Vojiz

Sharx

Imom Shofeʼiy mazhabidagi fiqhda toʻliq nomi "Al-Vojiz" yoki "Imom Shofeʼiy fiqhida Al-Vojiz" boʻlgan „Al -Vojiz“ Imom Gʻazzoliy At-Tusiy tomonidan yozilgan kitob hisoblanadi (hijriy 505 vafot).

Kitobd koʻplab fiqhiy tushuntirishlar va qisqartmalar mavjud, mashxur olimlardan

As-Salafoniy.

Kitobga kirish 
Kitob Shofeʼiy fiqhi va ixtilof ilmining qisqacha muxtasari boʻlib, kitob Abu Hanifa , Anas ibn Molik va Al-Muzaniy bilan birga Shofeʼiyning fikrlarini ham oʻz ichiga oladi. „Al-Vojiz“ Al-G‘azzoliyning Shofeʼiy fiqhi bo‘yicha bir qator kitoblarining biri hisoblanadi. Bu kitoblarning barchasining asosini imom al-Haramayn al-Juvayniy (vaf. 478 hijriy), professor G‘azzoliyning " Nihoyatul-muttalib fi derayotul-mazhab " kitobi tashkil etadi.

Ibn Hajar al-Haytamiy (vaf. 973 hijriy) bu haqida aniqroq qilib shunday degan:

Bu kitoblar Abu Hafs Umar ibn Abdulaziz ibn Yusuf at-Tarabulsiy (vafoti 515-hijriy) sheʼrlarida tilga olingan va u shunday degan:

 

As-Sayyid Alaviy ibn Ahmad as-Saqqaf (vaf. 1355 hijriy) va Muhammad Az-Zuhayliy kabi baʼzilar bu oyatda zikr qilingan „al-Xalasa“ asari „Al-Vojiz“ kitobining qisqartmasi ekanligini taʼkidlaganlar. Gʻazzoliyning oʻzi tomonidan esa „Vojiz“ „al-Xalasa“ ga emas balki, „Xalot al-Muxtasar“ va „Naqat al-Mu’tasir“ kitobiga ishora qilish ehtimoli koʻproqligini va bu kitobning qisqartmasi va tartibi ekanligini takidlab oʻtgan.

Qoʻlyozma shakllari 
Kitobning bir qancha qoʻlyozmalari bor, jumladan Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Yel universiteti kutubxonasida saqlanadigan nusxa Al-Gʻazzoliy qoʻlyozmasidan koʻchirilgan nusxa hisoblanadi, va eng qadimgi nusxalardan biri hisoblanadi. Hijriy 575-yil Umar ibn Qosim ibn Umar Al-Davaliy qo‘lyozmasi Al-Azhar kutubxonasida Shofeʼiy fiqhi bilan birga saqlanadi va bu asarning nusxasi Arab qo‘lyozmalari institutida hozirda mavjud .

Shuningdek, hozirgi vaqtda Milandagi Imbrosiana kutubxonasida va Marokashdagi Zawia Al-Hamzaouia qoʻlyozmalar institutida asarning dastlabki qoʻlyozma nusxalari mavjud

Kitob bugungi kungacha bir necha marta chop etilgan, jumladan:

 Bilimlar uyi — 1399-hijriy yilda Bayrut.
 Dar al-Fikr — Bayrut 1414-hijriyda, Xolid Al-Attor gʻamxoʻrligi bilan.

Vojiz bilan bogʻliq kitoblar 
Bular Al-Vojizdagi baʼzi sharhlar va izohlarning nomlari:

izohlar 

 Asad ibn Mahmud Al-Ajliy (vaf. 600 hijriy)ning „Bosh barmog‘i al-Vojiz va al-Vasitning tafsiri“.
 Imom Faxriddin ar-Roziy (vaf. 606 hijriy)ning tafsiri.
 " Fath al-Aziz " yoki „Al-Aziz fi Sharh Al-Vajiz“ Al-Rofi Al- Qazviniy tafsiri (vaf. 623 hijriy).

Muxtasarlari 

 Al-Navaviyning (vaf. 676 hijriy) „Ravdat al-Tolibin“ yoki " Ravdat al-Tolibin va Umdat al-Muftiy " ar-Rofi’iy qisqartmasining muxtasaridir.
 Ibn Hajar al-Asqaloniy (vaf. 852 hijriy).
 U Abu Bakr ibn Bahrom Al-Ansoriy tomonidan qisqartirilgan muxtasari (taxminan 890 hijriy).

Izoh 

 Jamoliddin al-Asnaviyning (vafoti hijriy 772 yil) „Missiyalar“.
 Zayn al-Din al-Iroqiyning (806 hijriy vafot etgan) „Vazifalar ustidagi topshiriqlar“.

Yana qarang 

 Abu Homid al-Gʻazzoliy kitoblari

Manbalar 

Webarxiv andozasi wayback havolalari
MU1 xatolari: sanalar
Klaster radioaktivligi uchun Ronenning oltin qoidasi

Yadro fizikasida Ronenning klaster radioaktivligining oltin qoidasi shundan iboratki, og'ir ion emissiyasi (klaster radioaktivligi) uchun eng qulay ota-onalar atom massasiga ega bo'lgan klasterlarni chiqaradiganlardir.  tomonidan berilgan  . Atom raqami  teng, , 

Ushbu maqola Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekisto Milliy Universiteti Fizika fakulteti talabasi Do'stmuhamedova Shahzoda tomonidan wikita'lim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.

Ma'lumotnomalar 
1. ^Tavares, OAP, Roberto, LAM va Medeiros, EL, "Og'ir yadro parchalari emissiyasi bilan radioaktiv parchalanish". fizika. Scr. 76, 376, (2007).
Abu al-Sanaʼ Muhammad bin Zayd al-Lamishi

Abu al-Sana Muhammad bin Zayd al-Lamishi () 5-asr oxiri va 6-asr boshlarida hayot boʻlgan Movarounnahrdan kelgan hanafiy — moturidiy alloma edi.

Biografiya 
Uning hayoti haqida juda kam narsa maʼlum. Kitoblari qimmatli boʻlishiga qaramay, nashrlari bilan mashhur emas va tabaqat kitoblarida uning hayoti haqida koʻp maʼlumot berilmagan. U Fargʻonaning (Oʻzbekiston) Lamish degan joyidan boʻlib, Shayx ul-islom nomi bilan mashhur edi.

Tugʻilish 
Uning tavallud sanasi nomaʼlum, ammo hijriy 539-yilda hayotda bo‘lganligi maʼlum qilingan.

Uztozlari 
 

Baʼzida u Imom Abul Muʼin an-Nasafiyning shogirdi boʻlgan deb taxmin qilinadi, ammo bu aniq maʼlum emas. UAbul Muʼin an-Nasafiyning (vafoti 508/1115) „Tabsirat al-adilla“ asaridan baʼzi so‘zlarni keltirgan.

Kitoblar 
Uning nashr etilgan kitoblari orasida:

 Kitob at-Tamhid li-Qavoid at-Tavhid ( ạltwḥyd ' Tavhidga oid qoidalarga kirish ishi), 
Articles containing Arabic-language text
 Moturidiy ilohiyotining eng muhim kitoblaridan biri hisoblanadi.

 Kitob fi Usul al-Fiqh (), usul al-fiqh janridagi adabiyotlar orasida noyobdir. Boshqa matnlardan farqli oʻlaroq, u usul kitoblaridagi mavzu boʻlimining klassik sxemasiga koʻra koʻproq lugʻat shaklida joylashtirilgan.

Vafoti 
Uning vafot etgan sanasi aniq emas, lekin baʼzi manbalarda u 81 yoshida hijriy 522-yil (milodiy 1128-yil) Ramazon oyida vafot etganini xabar qilishgan. Lekin bu dargumon, chunki u hijriy 539-yilda boshqa manbalarga ko‘ra edi. Uning o‘limining yana bir sanasi hijriy VI asr boshlarida/milodiy XII asrda berilgan bo‘lib, bu mantiqiyroq bo‘lar edi.

Yana qarang 

 Hanafiylar roʻyxati
 Ash’ariylar va moturidiylar roʻyxati
 Musulmon teologlari roʻyxati

Manbalar

Arab manbalari 

 كتاب: التمهيد لقواعد التوحيد لأبي المعين النسفي؛ ويليه: (التمهيد لقواعد التوحيد لأبي الثناء اللامشي)، تحقيق وتعليق: أحمد فريد المزيدي، الناشر: دار الكتب العلمية، ص: 9
 كتاب: جامع المضمرات في شرح مختصر الإمام القدوري، تأليف: يوسف بن عمر بن يوسف الكادوري، دراسة وتحقيق: عمر عبد الرزاق حمد الفياض، الناشر: دار الكتب العلمية، الجزء الثاني، ص: 80

Havolalar 

 „at-Tamhid li-qavoid at-tavhid“ kitobidan iqtibos 

Sunniy musulmon ulamolar
Hanafiylar
Sizif

Yunon mifologiyasida Sizif ( ; qadimgi yunoncha : Sísyphos Sísyphos) Efira davlatining (hozirgi Korinf nomi bilan mashhur) asoschisi va shohi boʻlgan. Afsonaga koʻra, Hades Sizifni ikki marta oʻlimni aldagani uchun jazolaydi va uni umrbod ulkan toshni togʻning tepasiga koʻtarib chiqishga majbur qiladi, shunday qilib u har safar tepaga yaqinlashganda tosh sirpanib orqaga dumalab ketadi va bu holat abadiy takrorlanadi. Zamonaviy madaniyatga klassik taʼsir tufayli, mashaqqatli va befoyda boʻlgan vazifalarni bajaruvchi insonlar Sisyphean () deb taʼriflanadi.

Havolalar 

 
  

Webarxiv andozasi wayback havolalari
Mifologik qahramonlar
Yunon mifologiyasi
Peter Hollins

Peter Hollins(1800-yil 1-mayda tavallud topgan) — 19-asr davomida ijod qilgan ingliz haykaltaroshi.

Faoliyati 
Peter Hollins 1800-yil 1-mayda Birmingemdagi Great Hampton Streetda Uilyam Hollins va uning rafiqasi Ketrinning toʻrtinchi farzandi katta oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. Peter Hollinsning oilasining bir qancha aʼzolari badiiy izlanishlar bilan shugʻullanishgan, portretlar va tarixiy mavzular rassomi sifatida muvaffaqiyat qozongan. Amakisi Jon Hollins, Birmingem shisha rassomining oʻgʻli edi.

Peter Hollins Vinsent Barber qo‘lida rasm chizish va haykaltaroshlikni 1822-yilda Londonga Frensis Chantreyda ishlash uchun ko‘chib o‘tishdan oldin otasining ustaxonasida o‘rganishni boshladi. Peter Hollins Chantreyga Jeyms Vatt portretini Handsvortdagi Avliyo Meri cherkovidagi Vatt yodgorlik ibodatxonasiga oʻrnatishda yordam berdi.

Londonda Peter Hollins birmingemlik rassom Genri Xom bilan Old Bond koʻchasidagi studiyada boʻlib,1831-yilda oʻz asarlari bilan shaxsiy koʻrgazmasini oʻtkazadi.Peter Hollinsning tarkibiga Konrad va Medora Lord Bayronning „Korsar“ filmidan sahna koʻrinishini tasvirlaydigan guruh kirdi. Peter Hollins Birmingem sanʼat jamiyatida Ser Robert Louli mukofotiga sazovor boʻldi, bu Hollinsning tugʻilgan shahri bilan yaqin aloqalarini tasdiqladi.

1835-yilda Italiyaga tashrif buyuradi va 1843-yilda Birmingemga qaytib, otasining Zargarlik kvartalidagi Great Hampton koʻchasidagi studiyasini egallab oldi.Peter Hollins 60 dan ortiq yirik asarlar, jumladan, „Malvern prioryi“, „Bodelwyddan qal’asi“, „Qirollik jarrohlar kolleji“ va Veston parkidagi haykallarni yaratdi. Peter Hollins shuningdek, Birmingemdagi Ser Robert Pil va Jefson bogʻlari, Leamington Spada doktor Jefsonning jamoat haykallariga mualliflik qildi.

Garchi Peter Hollins oʻz faoliyatining koʻp qismida Londondan ijod qiladi. Peter Hollins revmatizm kasaligi bilan ogʻrigan. Peter Hollins uzoq ijodiy faoliyatida soʻng 1886-yil 16-avgustda vafot etdi.

Manbalar 

Sanʼat
Q qiymati (yadroviy fan)

Yadro fizikasi va kimyosida reaksiya uchun  qiymati yadro reaktsiyasi vaqtida so'rilgan yoki chiqarilgan energiya miqdoridir. Qiymat kimyoviy reaktsiyaning entalpiyasi yoki radioaktiv parchalanish mahsulotlarining energiyasi bilan bog'liq. Uni reaksiyaga kirishuvchi moddalar va mahsulotlar massasidan aniqlash mumkin.  qiymatlari reaktsiya tezligiga ta'sir qiladi. Umuman olganda, reaksiya uchun musbat  qiymati qanchalik katta bo‘lsa, reaksiya shunchalik tez boradi va reaksiyaning mahsulotlarga “ma’qul” bo‘lish ehtimoli shunchalik yuqori bo‘ladi.

 

bu yerda massalar o'lchami atom massa birliklarida . Shuningdek, ikkalasi ham  va  mos ravishda reaktiv va mahsulot massalarining yig'indisidir.

Ushbu maqola Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekisto Milliy Universiteti Fizika fakulteti talabasi Do'stmuhamedova Shahzoda tomonidan wikita'lim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.

Ta'rif 
Yadro jarayonining boshlang'ich va oxirgi energiyasi o'rtasidagi energiyaning saqlanishi  massa-energiya ekvivalentiga asoslangan  ning umumiy ta'rifini beradi. Har qanday radioaktiv zarrachalar parchalanishi uchun kinetik energiya farqi quyidagicha ifodalanadi:

 

bu yerda   massaning kinetik energiyasini bildiradi . Ijobiy  qiymatiga ega bo'lgan reaksiya ekzotermik, ya'ni energiyaning aniq chiqishiga ega, chunki yakuniy holatning kinetik energiyasi boshlang'ich holatning kinetik energiyasidan kattaroqdir. Manfiy  qiymatiga ega bo'lgan reaksiya endotermikdir, ya'ni sof energiya kiritishni talab qiladi, chunki yakuniy holatning kinetik energiyasi boshlang'ich holatning kinetik energiyasidan kamroq.

Ilovalar 
Kimyoviy  qiymatlari kalorimetriyadagi o'lchovdir. Ekzotermik kimyoviy reaktsiyalar ko'proq o'z-o'zidan sodir bo'ladi va yorug'lik yoki issiqlik chiqarishi mumkin.

 

Bu erda m n - neytronning massasi,  p - protonning massasi,   - elektron antineytrinoning massasi va  e - elektronning massasi;  esa mos keladigan kinetik energiyalardir. Neytron tinch holatda bo'lgani uchun uning boshlang'ich kinetik energiyasi yo'q. Beta-parchalanishda odatiy  1 MeV ga teng .

Parchalanish energiyasi mahsulotlar orasida ikkitadan ortiq mahsulot uchun uzluksiz taqsimlanadi. Ushbu spektrni o'lchash mahsulotning massasini topishga imkon beradi. Eksperimentlar neytrinosiz parchalanish va neytrino massasini qidirish uchun emissiya spektrlarini o'rganmoqda; bu davom etayotgan KATRIN tajribasining printsipi.

Shuningdek 

 Bog'lanish energiyasi
 Kalorimetr (zarrachalar fizikasi)
 Parchalanish energiyasi
 termoyadroviy energiya olish omili
 Pandemonium effekti

Eslatmalar va havolalar 

  – interactive query form for -value of requested decay.
  – demonstrates simply the mass-energy equivalence.
Paritet (fizika)

Fizikada paritet transformatsiyasi (shuningdek , paritet inversiyasi deb ataladi) bir fazoviy koordinata belgisining burilishidir. Uch o'lchovda u barcha uchta fazoviy koordinatalar belgisida bir vaqtning o'zida burilish ( nuqtani aks ettirish )ga ham tegishli bo'lishi mumkin:
Buni fizik hodisaning chiralligi uchun sinov sifatida ham ko'rish mumkin, ya'ni paritet inversiya hodisani uning oyna tasviriga aylantiradi. Elementar zarrachalarning barcha fundamental o'zaro ta'sirlari, zaif o'zaro ta'sirdan tashqari, paritet ostida simmetrikdir. Zaif o'zaro ta'sir chiraldir va shuning uchun fizikada chirallikni tekshirish uchun vosita beradi. Paritet ostida simmetrik bo'lgan o'zaro ta'sirlarda, masalan, atom va molekulyar fizikada elektromagnitizmda, parite kvant o'tishlari ostida yotgan kuchli boshqaruv printsipi bo'lib xizmat qiladi.

P ning matritsadagi tasviri (har qanday o'lchamdagi) determinantga -1 ga teng va shuning uchun 1 ga teng determinantga ega bo'lgan aylanishdan farq qiladi. Ikki o'lchovli tekislikda ishoradagi barcha koordinatalarning bir vaqtning o'zida aylanishi paritet o'zgarishi emas ; bu 180° ga aylanish bilan bir xil.

Kvant mexanikasida paritet oʻzgarishi bilan oʻzgarmagan toʻlqin funksiyalari juft funksiyalar, paritet oʻzgarishida belgisini oʻzgartiradiganlar esa toq funksiyalar deb taʼriflanadi.

Oddiy simmetriya munosabatlari 
Aylanishlar ostida klassik geometrik ob'ektlarni skalerlar, vektorlar va yuqori darajadagi tensorlarga ajratish mumkin. Klassik fizikada jismoniy konfiguratsiyalar har bir simmetriya guruhining tasviri ostida o'zgarishi kerak.

Kvant nazariyasi bashorat qiladiki, Hilbert fazosidagi holatlar aylanishlar guruhining tasvirlari ostida emas, balki faqat proyektiv tasvirlar ostida o'zgarishi kerak. Proyektiv so'z shuni anglatadiki, agar har bir holat fazasini loyihalashtirsa, bu erda kvant holatining umumiy fazasi kuzatilmasligini eslaymiz, u holda proyektiv tasvir oddiy tasvirga kamayadi. Barcha tasvirlar ham proyektiv tasvirlardir, lekin buning aksi to'g'ri emas, shuning uchun kvant holatlaridagi proyektiv tasvirlash sharti klassik holatlardagi vakillik shartidan zaifroqdir.

Ushbu maqola Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekisto Milliy Universiteti Fizika fakulteti talabasi Do'stmuhamedova Shahzoda tomonidan wikita'lim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.

O(3) ning vakillari 
Skayarlar, psevdoskalarlar, vektorlar va psevdovektorlarning yuqoridagi tasnifini yozishning muqobil usuli har bir ob'ekt o'zgartiradigan tasvir maydoni nuqtai nazaridandir. Buni guruh gomomorfizmi nuqtai nazaridan berish mumkin  vakillikni belgilaydi. Matritsa uchun 

 skalerlar: , ahamiyatsiz vakillik
 psevdoskalar: 
 vektorlar: , asosiy vakillik
 psevdovektorlar: 

Vakillik chegaralanganda , skalyarlar va psevdoskalarlar xuddi vektorlar va psevdovektorlar kabi o'zgaradi.

Iqtiboslar
Fizik miqdorlar
Yorug`lik aberraatsiyasi



Yorug`lik aberratsiyasi 
Yorug'likni izchil ravishda to'lqiniy jarayon deb qarab, yorug'lik aberratsiyasi hodisasini tekshirganda ham Yer harakatining optik hodisalarga ko'rsatadigan ta'siri masalasi paydo boʻladi.

Agar Gers faraz qilganidek, harakatlanayotgan Yer efirni toʻliq ergashtirsa, aberratsiya sababini izohlab boʻlmaydi, chunki yorug'lik to'lqinlari truba bilan bir vaqtda harakatlanayotgan efir bilan birga ko'chadi, truba tinch turganda yulduzga qaratilgan  yo'nalish truba harakat qilganidagi S yoʻnalish bilan ustma-ust tushadi. Bu aytilgan gap 1-a rasmda yaqqol tasvirlangan, rasm ravshan boʻlishi uchun unda truba oʻrniga vizir moslamasi chizilgan, to'lqin fronti MN orqali truba ichiga kirib, truba bilan birga harakatlana boshlaydi va trubaning tezligi qanday bo'lishidan qat'i nazar OA o'q boʻylab tarqaladi.

Agar o'zi bilan trubani ergashtirib ketadigan Yer harakatlanayotganida efir qoʻzgʻalmaydi, deb faraz qilsak, u holda yorug'lik to'lqinlari qoʻzgʻalmas efirda o'z yo'lini davom ettirib, jilgan trubadan orqada qoladi.

Truba o'qining yulduzga to'g'rilanganicha qolishi uchun uni og'dirib turish kerak; bu og'ish burchagi trubaning v tezligiga va u bilan yulduzga qaratilgan yoʻnalish orasidagi burchakka bogʻliq. Tezlik qadar oʻzgarganida trubaning og'maligi  = burchak qadar oʻzgarishi kerak, demak aberratsiya burchagi   boʻladi, bundagi AB V OA  c-yorug'liknning truba bo'ylab yo'nalgan tezligi (boʻshliqda yoki havoda) boʻlganda, aberratsiya burchagi  juda kichik boʻladi

().

XVII asrning boshlaridayoq Bredlinning aniqlashicha, yil Yorug'lik davomida kuzatilganda yulduzlar unchalik katta bo'lmagan ellipsni harakterlaydi.

Agar Yer efiriga nisbatan harakatlansa bu hodisani tushuntirish mumkin. Buning uchun teleskopni kuzatiladigan yulduzga to'g'ri joylashtirmasdan qandaydir   burchak  ostida joylashtirish lozim.

Vertikalga nisbatan teleskop qarshisida turgan yulduz a burchak ostida koʻrinadi. Biz hilamizki M ning uchun ham kuzatuvchiga yulduz aylanma orbita bo'ylab harakatlanayotgandek tuyuladi. Agar yorug'lik tezligi - Yerning tezligi desak. Yulduzning ko'rinma burchagi

boʻladi. v=30km/s desak,  teng bo'ladi, bu tajribaga yaqin. Bu tushuntirishdan efimi Yer harakatida (va uning atmosferasida hech qanday ishtirok etmasligi) ochiq ko'rinmaydi.