MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Belgorod viloyati

Belgorod viloyati - Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1954-yil 6-yanvarda tuzilgan. Belgorod viloyatida 21 maʼmuriy tuman, 9 shahar va 22 shaharcha bor. Maydoni 27,1 ming km². Markazi – Belgorod shahri Belgorod viloyati  Oʻrta Rossiya qirlarining janubi-gʻarbiy qismida. Yer yuzasi nisbatan baland tekislik, jar va soylik koʻp. Yirik temir ruda konlari (Kursk magnit anomaliyasi), boʻr, turli xil gillar bor. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi gʻarbida – 8,1°, sharqida – 8°,– 7°, iyulniki gʻarbida 19,6° va sharqida 21°, yiliga 420 – 590 mm yogʻin tushadi. Daryolari: Severskiy Dones, Oskol, Tixaya Sosna, Vorskla. Bir necha suv omborlari qurilgan, koʻproq qoratuproq, daryo vodiylarida allyuvial tuproq uchraydi. Belgorod viloyati oʻrmondasht zonasiga kiradi, janubiy qismi dasht zonasida. Los, yelik, qobon, buri, tulki, boʻrsiq, quyon, yumronqoziq yashaydi.

Aholisi 1450 ming kishi (1999), shundan shahar aholisi 936 ming, qishloq aholisi 514 ming. Asosiy aholisi – ruslar; ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Yirik shaharlari: Belgorod, Stariy Oskol, Gubkin, Alekseevka, Valuyki va boshqa

Belgorod viloyatida qurilish materiallari, mashinasozlik va oziq-ovqat sanoati koʻproq taraqqiy etgan. Mashinasozlik sanoati korxonalari: Belgorod (yirik bugʻ qozoni zavodi), Stariy Oskol (mexanika zavodi), Shebekino (mashinasozlik zavodi), Volokonovkada (qishloq xoʻjaligi mashinalari tuzatish zavodi). Qurilish materiallari korxonalari koʻproq Belgorodda. Kursk magnit anomaliyasidagi temir konlari asosida konchilik sanoati rivojlangan. Oziq-ovqat sanoatida shakarqand, turli konservalar ishlab chiqariladi. Asosan arpa va bugʻdoy, shuningdek qora bugʻdoy, grechixa, tariq, makkajoʻxori, qand lavlagi ekiladi. Sabzavotchilik va bogʻdorchilik rivojlangan. Viloyat kashnich (koriandr) ekishda Rossiyada birinchi oʻrinda. Kashnichdan parfyumeriya sanoatida ishlatiladigan efir moyi olinadi. Chorvachilik sutgoʻshtga ixtisoslashgan. Qoramol, choʻchqa, parranda boqiladi. Belgorod viloyati dan bir qancha magistral temir yoʻllar va Moskva – Simferopol avtomobil yoʻli oʻtgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Rossiya viloyatlari
Belgorod oʻrdasi

Belgorod oʻrdasi (Bujoq oʻrdasi, Dobruja oʻrdasi) — Bujok dashtiaya kichik noʻgʻoylar davlat birlashmasi (17 — 18-asrlar), Qrim xonligi va Turkiyaning vassal i. Akkerman shahrining ruscha atalishidan olingan (hozirgi BelgorodDnestrovskiy shahri). Noʻgʻoylar 1620-yillarda Kaspiy boʻyi dashtlaridan koʻchib kelganlar. Moldaviya va Ukraina yerlariga tez-tez hujum qilib turgan. 1770-yil Rossiya vasiyligiga oʻtgach, koʻchmanchilar Azov boʻyi dashtlariga koʻchirilgan.

Manbalar
Oqkerman

Oqkerman yoki Bilgorod-Dnistrovskiy (1918-yilgacha va 1940 — 44 yillarda Akkerman) — Ukrainaning Odessa viloyatidagi shahar. Dnestr limanidagi port, Qora dengizdan 20 km. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 57 ming kishi (1999). B.D. yunonlarning qad. Tira shahri oʻrnida 9-asrda vujudga kelgan. 14-asrda moʻgʻullar egallagan va shaharni Oq-Libo deb atagan. 14-asrda genuyaliklarning Monkastro koloniyasi, 15-asrda Moldaviya knyazligi tarkibida boʻlib Chetatya-Alba deb atalgan, 1484-yildan turklarga qarashli qalʼa, 1812-yilda Rossiya imperiyasiga qoʻshib olingan, 1918 — 40 yillarda Ruminiya tarkibida (ChetatyaAlbe) boʻlgan. B.D.da goʻsht-sut, baliq-konserva. uzum vinosi, un, tibbiy buyumlar, tibbiy asboblar zavodlari, karton, mebel, tikuvchilik fabrikalari, qurilish materiallari kombinati, baliq sanoati texnikumi, qishloq xoʻjaligi texnikumi, tibbiyot va ped. bil im yurtlari, oʻlkashunoslik muzeyi bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ukraina shaharlari
Belgrad universiteti

Belgrad universiteti - Serbiyadagi eng yirik oliy oʻquv yurti.

1863-yil tashkil etilgan. Universitetda meʼmorlik, veterinariya, kongeol., tabiiy-mat., injener-kommunal, injenermexanika, elektrotexnika, oʻrmon-texnika, tibbiyot, qishloq xoʻjaligi, stomatologiya, texnologiya, transport, dorishunoslik, falsafa, iqtisod va huquq kabi fakultetlari bor. Universitetda 57 mingdan ortiqtalaba taʼlim oladi, 3 mingdan ortiq oʻqituvchi ishlaydi. Kutubxonasi (1919)da 500 mingdan ortiq asar saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Belgrad
Beldorsoy

Beldorsoy — Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi soy, Oqsoqotasoyning oʻng irmogʻi. Katta Chimyon togʻining gʻarbiy yon bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 23 km, havzasining maydoni 77 km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 1 m/sek chamasida. Beldorsoy qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi; bahorda toʻlib oqadi, baʼzan sel keladi. Beldorsoyning 24 ta mayda irmogʻi bor. Beldorsoy havzasida togʻchangʻi sporti oʻyinlari oʻtkaziladi. Xalqaro talablarga javob beradigan maxsus inshootlar qurilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Toshkent viloyati
Oʻzbekistondagi daryolar
Boʻstonliq tumani daryolari
Belen

Belen, Para — Braziliya shim.dagi shahar, Para shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 1,1 mln. kishi (1992, shagʻar atrofi bilan). Dengiz porti, xalqaro aeroport bor. Oziq-ovqat, yogʻochsozlik, kemasozlik korxonalari va ustaxonalar bor. B. orqali chetga oʻrmon mahsulotlari (kauchuk, braziliya yongʻogʻi, babassu yongʻogʻi, mum) va jut chiqariladi. Meʼmoriy yodgorliklari: Santu-Alejandri monastiri va cherkovi (1718 19), sobor (1748) va boshqa Unt bor. 1616-yilda asos solingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Mark Belenkiy

Mark Naumovich Belenkiy (1920.28.12, Boshqirdiston Respublikasi, Davlekanovo shahri — 1985.6.8, Toshkent) — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1971), iktisod fanlari doktori (1965), professor (1965). 1942-yilda Toshkent temir yoʻl transporti injenerlari institutini bitirgan. Shu institutda professor va kafedra mudiri (1965—85). Ilmiy ishlari temir yoʻl transporta iqtisodiyoti masalalariga bagʻishlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Beliz (shahar)

Beliz — Beliz davlatidagi shahar, Karib dengizi boʻyidagi port. Xalqaro aeroport bor. Aholisi 45 ming kishi (1992). B. orqali chetga kizil daraxt yogochi, banan, kokos yongogʻi va sitrus oʻsimliklari, baliq mahsulotlari chiqariladi. B.da yogʻochsozlik va oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Balik, ovlanadi. Shaharga 1638-yilda asos solingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belila

Belila (rus), oq boʻyoq — barcha turdagi boʻyoqlar va emallarga koʻshiladigan, rezina, plastmassa, qogʻozni boʻyash uchun moʻljallangan oq pigmentlarning umumiy nomi. Oltingugurtli, ruxli, surmali, titanli, qoʻrgʻoshinli B.larboʻladi.Oltingugurtli B. (litopan, oq boʻyoq) — pyx sulfid (ZnS) bilan bariy sulfat BaSO4apanammasi; kucheiz kislotalar va ishqorlar taʼsiriga chidamli; yorugʻlik, havo, nam taʼsiriga chidamsiz. Rezina, plastmassa, metallni boʻya shla ishlatiladi. Ruxli B. (ruxli oq boʻyoq) — tarkibi ZnO. Havo, nam, yorugʻlik taʼsiriga chidamsiz. Ichki sirtlarni boʻyashda ishlatiladi. Surmali B. (surmali oq boʻeq) — tarkibi Sb2O3; havo, nam, yorugʻlik taʼsiriga chidamli, ammo zaharli. Shu tufayli juda kam ishlatiladi. Titanli B. (titanli oq boʻeq) — tarkibi TiO2; suv, kislota va ishqorda erimaydi. Tashki va ichki sirtlarni boʻyashda ishlatiladi. Qoʻrgʻoshinli B. (qoʻrgʻoshinli oq boʻyoq) — tarkibida qoʻrgʻoshin gidroksid — karbonat 2RSO3 R (ON)2 boʻladi. Maxsus sirtlarni boʻyashda ishlatiladi. Yuqorida aytib oʻtilgan B.lar ichida ruxli va titanli B.lar koʻp ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Alexander Graham Bell

Alexander Graham Belll (; 3-mart 1847-yil – 2-avgust 1922-yil) — telefon ixtirochilaridan biri. Asli shotlandiyalik, 1871-yildan beri AQShda yashaydi. Amalda foydalanish uchun yaroqli birinchi telefon uchun 1876-yilda patent olgan. Energiya yoki quvvatlar nisbati logarifmi bilan oʻlchanadigan birlik – bel Bell nomi bilan atalgan.

Manbalar

Adabiyotlar
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻqish uchun
 Mullett, Mary B. The Story of A Famous Inventor. New York: Rogers and Fowle, 1921.
 Walters, Eric. The Hydrofoil Mystery. Toronto, Ontario, Canada: Puffin Books, 1999. .
 Winzer, Margret A. The History Of Special Education: From Isolation To Integration. Washington, D.C.: Gallaudet University Press, 1993. .

Havolalar

 Alexander va Mabel Bell Jamgʻarmasi 
 Alexander Graham Bell The Biography Channelda 
 Science.ca profili: Alexander Graham Bell 
 
  "Téléphone et photophone : les contributions indirectes de Graham Bell à l'idée de la vision à distance par l'électricité" at the Histoire de la télévision 

20-asr amerikalik olimlari
1847-yilda tugʻilganlar
1922-yilda vafot etganlar
Amerikalik olimlar
Belladonna

Belladonna, Halokatli ituzum () — Solanaceae oilasiga mansub koʻp yillik zaharli oʻt. Boʻyi 0.5 — 1,5 (2) m. Barglari ellipssimon, oʻtkir uchli, tekis qirrash, kalta bandli, ketmaket juft-juft boʻlib joylashgan. Har juftdagi bitta barg katta buladi. Tullari bittadan yeyu! juft-juft holda barg qoʻltigʻiga oʻrnashgan. Mevasi toʻqbinafsha rang, koʻp urugʻli hoʻl meva. Yovvoyi holda Qrim, Kavkaz, Moldova va Gʻarbiy Ukrainaning oʻrmonlarida, oʻtloklarda, suv va yoʻl yoqalarida oʻsadi. Belladonnaning hamma qismi apkachoidlarga boy. Undan atropin, giossiamin, skopoyaamin va boshqa alkaloidlar olinadi. Bargidan tayyorlangan preparatlar (nastoykalar), atropin alkaloidi ogriqni qoldiradigan, kUz gavharini kengaytiradigan va spazmga qarshi dori sifatida, meʼda, koʻz kasalliklarini davolashda ishlatiladi. Bargi astma kasalligida chekiladigan astmatol poroshogi tarkibiga kiradi. B.ning Kavkazda oʻsadngan yana bir turi (A. caucasica) ham shu maqsadda tibbiyotda ishlatiladi.

Rasmlar

Manbalar 

Zaharli o‘simliklar
Yevropa dorivor oʻsimliklari
Osiyo dorivor o‘simliklari
Bellatriks

Bellatriks — Orion yulduz turkumining yulduzi; oʻzgaruvchan yulduz. Ekvatorial koordinatalari aq5h 22’", 5qQ6°18’. Ravshanligi 1"’6, uzoqligi 93 parsek.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Yulduzlar
Belletristika

Belletristika (frans. belles lettres — badiiy adabiyot) — 1) badiiy nazm; 2) 20-asr Yevropa adabiyotidagi yengil yelpi maishiy, ko'ngil ochar mavzulardagi ermak va ovunchoqlik uchun yozilgan asarlar. Bular tavsifiga ko'ra yuksak sanʼat namunalariga zid boʻlgan.  

BЕLLЕTRISTIKA - kеng maʼnoda, umuman, soʻz sanʼati, badiiy adabiyot maʼnosini bеrsa-da, tеrmin turlicha maʼnolarda ishlatiladi. 1) nasriy yoʻlda yozilgan adabiy asarlarni bildiradi; 2) soʻz sanʼati maʼnosidagi adabiyotga taalluqli asarlarni badiiy qiymatiga koʻra darajalash maqsadida klassika bilan ommaviy adabiyot orasidagi hodisa maʼnosida qoʻllanadi. Bu maʼnoda belletristika badiiy jihatdan mukammal klassik asarlarga ham, badiiy nochor ommaviy adabiyot namunalariga ham qarshi qoʻyiladi. Shunga koʻra, mavjud adabiy asarlarning aksariyati (jumladan: sarguzasht , dеtеktiv , fantastika kabilar) belletristikaga mansub etiladi. Mutaxassislar belletristikaning paydo boʻlishini yozuvchilikning profеssional faoliyat turiga, kasbga aylanishi bilan
bogʻlaydilar; 3) adabiyot tushunchasi qamrab oluvchi asarlarni tabiatiga koʻra farqlash maqsadida ishlatiladi. Bunda adabiy asarlarni belletristika dеb atab, ular adabiy-badiiy asarlarga qarshi qo'yiladi. Yaʼni bu maʼnoda belletristika badiiy obraz vositasida fikrlamaydigan adabiy asarlarni bildiradi va bir qator adabiy janrlarni qamrab oladi: ochеrk , safarnoma , essе , mеmuar lar , maktub lar, aforistika va b.; 4) adabiyotning yaxshi namunalariga qarshi qo'yiluvchi ko'ngil adabiyot maʼnosida qoʻllanadi. Bu maʼnoda belletristika dеyilganda hozirgi kunda matbuotda tijoriy maqsadni koʻzlab chop etilayotgan yеngil-yеlpi bitiklar, ommaviy adabiyot tushuniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 Adabiyotshunoslik lug’ati. D. Quronov, Z. Mamajonov, M. Sheraliyeva Toshkent- 2013.
Belli Juzeppe Joakkino

BELLI (Belli) Juzeppe Joakkino (1791 — 1863) — Italiya shoiri. Uning 2 mingga yaqin sonetlari boʻlib ("Rim sonetlari", 1886 — 89-yillarda nashr etilgan), xalqning din, tarix va yashashdan maqsad haqidagi tasavvurlari, bulardan tashqari sevgi-muhabbat uz ifodasini topgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bellinsgauzen dengizi

Bellinsgauzen dengizi -Tinch okeanning Antarktida materigi qirgʻoklariga tutashgan joyidagi dengiz. Greyam Yeri va Terston o. oraligida. Suv sathi 487 ming km². Eng chuqur yeri 4115 m. Materik qirgʻoqlariga yaqin boʻlgan joylari qalinligi 4 – 5 m li muz bilan krplangan. Yil davomida dengiz yuzasining koʻp qismida muz parchalari va aysberglar suzib yuradi. Suvning temperaturasi shim.da 0°, jan.da — Gdan past. Shoʻrligi yezda 33.5‰. Bellinsgauzen dengizi ni 1821-yilda F. F. Bellinsgauzen va M. P. Lazarev ekspeditsiyalari kashf qilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Dengizlar
Bell-Majandi qonuni

Bell majandi qonuni (anatomiya va fiziologiyada) — hayvon va odamdagi harakatlantiruvchi va sezuvchi nerv tolalarining orqa mnya ildizlarida taqsimlanish qonuni. Buni Shotland olimi Ch. Bellning 1811-yilda eʼlon qilgan maʼlumotiga asoslanib, 1822-yilda fransuz fiziologi F. Majandi aniqlagan. Bu konunga koʻra, markazga intiluvchi (sezuvchi) nerv tolalari orqa miyaga orqa ildizlar tarkibida kiradi, markazdan qochuvchi (harakatlantiruvchi) nerv tolalari esa orqa miyadan oldingi ildizlar tarkibida chikadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bellona

Bellona — Rim afsonalarida urush maʼbudasi. Ikki gʻildirakli jang aravasida, koʻpincha jang markazida qilich yoki tigʻ ushlagan holda tasvirlangan. Yunon maʼbudisi Enionaga toʻgʻri keladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Mifologik qahramonlar
Saul Bellow

Saul Bellow (10-iyun 1915 – 5-aprel 2005) — amerikalik yozuvchi. "Gerzag" (1964), "Mister Sammler sayyorasi" (1969) romanlari muallifi. Bularda maʼnaviy qadriyatlar va madaniyat anʼanalariga ishonch aks etgan, shu bilan birga zamonaviy taraqqiyot ziddiyatlari sezgirlik bilan mulohaza qilingan. "Gumboldt neʼmati" romani (1975) Amerika salohiyati xususida, asarda tushkunlik ruhi ustun. "Epchil va boshqa hikoyalar" toʻplami (1984) turmushning "abadiy" mavzui — oʻlim va tavbatazarru haqida. Nobel mukofoti laureati (1976).

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
1915-yilda tugʻilganlar
10-iyunda tugʻilganlar
5-aprelda vafot etganlar
2005-yilda vafot etganlar
Belovti

Belovti — Surxondaryo viloyatidagi Kushtang togʻlarining shim. qismi. Jan.da Belovti dovonidan Sangardak daryosi vodiysigacha choʻzilgan. Uz. 25 km, eng baland nuqtasi 3712 m. Machaydaryo bilan Sangardak daryolarining suvayirgichi. Jan.gʻarbiy yon bagʻirlari qiya, shimoliy yon bagʻri tikroq. Suvayirgʻich qismi oʻrta yura ohaktoshlaridan, jan.gʻarbi quyi burning gil, qumtosh, apevrolitlaridan, yura ohaktoshlaridan, shimoli-sharqi paleozoyning granit, granodiorit, gneys jinslaridan tuzilgan. Shim.sharqiy yon bagʻirlari oʻyilib ketgan. Yassi tekisliklar koʻp uchraydi. Shim.sharqiy yoi bagʻirlarida 3000 m balandlikkacha toshloq jigarrang tuproqlarda archazorlar bor. Undan yuqorisi, alp va subalp utloqlari bilan qoplangan. B. yon bagʻirlaridan yaylov sifatida foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Surxondaryo viloyati
Belovti dovoni

Belovti dovoni — Boysuntogʻning shim.dagi dovon. Belovti va Xujaboʻzbarak togʻlari tutashgan joyda. Mutlaq balandligi 3650 m. Dovondan Xoʻjaipok va Sangardak daryo vodiylariga baland tog yoʻllari utadi. Belovti dovoni dan gʻarbga Machaydaryo va Qashqadaryo vodiylariga ikkita tor yoʻl ketgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekiston geografiyasi
Surxondaryo viloyati
Dovonlar
Belovutsoy

Belovutsoy (Belyovutsoy) — Toshkent viloyati Ohangaron va Oʻrta Chirchiq tumanlari chegarasidagi soy. Mattiol tizmasining Toshtogʻ tarmogʻi jan.gʻarbny sn bagʻridan boshlanadi. Belovutsoy togʻdan chiqqach shim.gʻarbiy yoʻnalishda oqib, Parkent va Hamdam kanallarini kesib oʻtadi. Ohangaron darssiga yetmay qurib qoladi. Uzunligi 34 km. 14 ta irmogʻi bor. Yomgir va qor suvlaridan toʻyinadi. Erta bahorda suvi koʻpayadi, baʼzan sel keladi. Quyi qismiga oqova suvlar quyiladi. Belovutsoydan Topil qishlogʻi, Yangiqishloq yerlari sugʻoriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistondagi daryolar
Ohangaron tumani daryolari
Beloye koʻli

Beloye koʻli — Rossiya Federatsiyasi Vologda viloyatining gʻarbidagi koʻl. 1964-yildan Sheksna suv omboriga qoʻshilgan. Uzunligi 46 km, eng serbar joyi 33 km, chuq. 5 — 6 m. Koʻlga Kovja, Kema, Megra daryolari quyiladi, Sheksna daryosi oqib chiqadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Koʻllar
Belorus avtomobil zavodi

Belorus avtomobil zavodi, BelAZ — ogir yuk tashiydigan avtosamosvallar ishlab chiqaruvchi korxona. Belarusing Jodino shahrida (Minsk yaqinida). 1958-yil asos solingan. 80 tonna gacha yuk koʻtaradigan BelAZ avtosamosvallari va avtopoyezdlar, dizeltrolleyvozlar va boshqa yuk mashinalari ishlab chiqaradi. BelAZ avtosamosvallari Oʻzbekistonning togʻkon sanoati korxonalarida koʻplab ishlatiladi. 1992-yildan Angren shahrida zavodning vakolatxonasi ochilgan.

Manbalar
Belarus milliy fanlar akademiyasi

Belarus milliy fanlar akademiyasi — Belarus Respublikasidagi oʻz-oʻzini boshqaruvchi oliy ilmiy muassasa. Tabiiy, texnika va ijtimoiy fanlarning asosiy yoʻnalishlari boʻyicha tadqiqotlar olib boradi va ularni muvofiklashtiradi. 1929-yil Minsk shahrida Belarus madaniyat instituti negizida tashkil etilgan. 1997-yilga qadar Belarus Fanlar akademiyasi deb atalgan. Akademiya tarkibida 11218 xodim, jumladan 5961 ilmiy xodim, 55 akad., 96 muxbir aʼzo, 375 fan doktori, 2557 fan nomzodi ishlaydi (1997). Akademiya tizimida 6 boʻlim: fizika, mat. va informatika; mashinasozlik va energetikaning fiziktexnik masalalari; kimyo va geol. fanlari; biol. fanlari; ijtimoiy fanlar; tibbiyot masalalari boʻlimlari bor. Konstruktorlik byurosi va boʻlimi (tadqiqot korxonalari bilan)dan iborat konstruktorlik-tadqiqot bazasi mavjud; intlar qoshida 10 maxsus konstruktorlik byurosi (tadqiqot korxonalari bilan) ishlaydi. Akademiya tizimida "Beloruskaya navuka" nashriyot-matbaa ishlab chiqarish birlashmasi, Ya. Kolas nomidagi Markaziy kutubxona, Markaziy ilmiy arxiv, qad. belarus madaniyati, Belarus Fanlar akademiyasi tarixi muzeylari bor. Fanlar akademiyasi "Dokladi AN Belorus, "Bectnik AN Belarusi (5 seriyada), "Differensialnie uravneniya", "Injenernofizicheskiy jurnal", "Jurnal prikladnoy spektroskopii", "Treniye i iznos" jur.larini, koʻp tirajli "Navshi AN Belarusa" gaz.ni nashr etadi. Fanlar akademiyasi prezidenti — Aleksandr Pavlovich Voytovich (1997-yildan).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Fanlar akademiyalari
Belarus
Belarus davlat universiteti

Belarus universiteti, Belarus davlat universiteti — 1921-yil Minsk shahrida tashkil etilgan. Universitet tarkibida biol., geogr., tarix, jurnalistika, mexanika-matematika, amaliy mat. va informatika, radiofizika va elektronika, fizika, falsafa-iqtisod, kimyo, yuridik, xalqaro munosabatlar, xorijiy fuqarolar uchun tayyorlov, oliy oʻquv yurtlari oʻqituvchilari malakasini oshirish, amaliy mat. va EHM boʻyicha malaka oshirish fakultetlari, shuningdek biznes va texnologiyalar axboroti maxsus fakulteti bor; 14,4 ming talaba oʻqiydi, 121 kafedrada 1410 oʻqituvchi, jumladan 190 professor va fan doktori, 800 dan ortiq dotsent va fan nomzodi ishlaydi. Sirtqi boʻlimi mavjud. 1927-yildan aspirantura, 1988-yildan doktorantura ishlaydi. Universitetda 3 ilmiy tadqiqotlar instituti, nashriyot, hisoblash-axborot va ilmiy-injenerlik markazlari, asosiy kutubxona, 3 muzey, "Hemislitsa" ilmiytajriba xoʻjaligi, "Naroch" biologiya stansiyasi, "Zapadnaya Berezina" ilmini.ch. geografik baza bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Belarus
Universitetlar
Belarus qirlari

Belarus qirlari - Belarusning shim.gʻarbidagi qirlar. Gʻarb, jan.gʻarbdan sharq, shim.sharqqa choʻzilgan. Grodno, Volkovisk, Minsk, Orsha. Vitebsk qirlaridan tashkil topgan. Eng baland joyi 345 m. Morena qumoqlari bilan qoplangan. Uzunligi 500 km.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Belostok

Belostok, Byalistok — Polshaning shim.sharqidagi shahar, Belostok voyevodaligining maʼmuriy markazi. Byala daryosi sohilida. Aholisi 260 ming kishi (1990). Temir yoʻl tuguni. 19-asr 30yillaridan toʻqimachilik sanoati bilan mashhur, asosan jun gazlama ishlab chiqariladi. Yirik ip gazlama kombinati qurilgan. Aniq mashinasozlik, yogʻochsozlik, oziq-ovqat, keramika sanoati korxonalari, med. instituti va boshqa oliy oʻquv yurtlari bor. 17 — 18-asrlar meʼmoriy yodgorliklardan Branitskiy saroyi (1691 — 97) saqlangan. Gotika ratushasi (1745 — 46) va boshqa bor. Shaharga 1320-yilda asos solingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beltov balandligi

Beltov balandligi - Orol dengizining jan., Qizilqumning shimoli-gʻarbiy qismidagi qir. Eng baland joyi 142 m, uz. gʻarbdan sharqqa taxminan 60 km, eni 12 km. Maydoni qariyb 720 km². Beltov balandligi ning janubiy va gʻarbiy yon bagirlari tik. chinksimon, qolgan yon bagirlari atrofdagi tekisliklarga astasekin tutashib ketadi. Yuzasi yasen, asosan, shimoliy va sharq tomom pasayib boradi. Doʻnglik, koʻzanakli qum shakllari bilan band. Eol qum shakllari, asosan, shimoliy va shimoli-sharqiy qismlarida uchraydi, qolgan joylarda tub jinslar yuzasi yupqa dslyuvial va prolyuvial shagʻal va qum qatlamlari bilan qoplangan. Oʻsha joylarda yirik va chuqur (20 – 30 m), tik yon bagʻirli, tubi taqirlar bilan band eroziondeflyatsiya botiklari mavjud.

Beltov balandligi niig janubiy va gʻarbiy yon bagʻirlari chuq. 5 – 10 m li quruq soylar bilan oʻyib yuborilgan. Beltov balandligining gʻarbiy yon bagʻrida (Qorateren koʻli sohili) quyi va oʻrta oligotsen kesimining qalinligi 20 – 25 m li yashil rang gildan iborat kismi kurinib qolgan. Beltov balandligining katta kismini yuqori pliotsenning mergelli gil va qumtosh jinsli Qushxonatov svitasi tashkil qiladi. Svitaning usti yuvilgan sariqqoʻngʻir rangli qum bilan qollangan (Dengizkoʻl svitasi). Qishi sovuq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 7,6°; yozi issiq, iyulning oʻrtacha temperaturasi 26°. Yiliga oʻrtacha 90 mm yogʻin tushadi. Doimiy oqar suvlar deyarli yoʻq.

Beltov balandligi da boʻzqoʻngʻir, choʻl qumli va taqir tuproqlar keng tarqalgan. Tekisroq yuzalarda shuvoqboyalich guruhi, ayrim joylarda shuvoqbiyurgʻun bilan birga qumli tuproqlarda oqsaksovul, cherkez, iloq, juzgʻun oʻsadi. Shimoliy yon bagʻirlarda sof qumda oʻsuvchi oʻsimlik koʻproq.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻrta Osiyo
Beltov togʻlari

Beltov togʻlari — Navoiy viloyatining jan.gʻarbidagi togʻlar. Ovminzatov bilan Yeti.mtov oraligʻida. Eng baland joyi 538 m. Uz. qariyb 30 km. Beltov togʻlari jan.gʻarbdan shimoli-sharqqa yoʻnalgan. Beltov togʻlari Ovminzatovning davomi boʻlib, Yetimtov bilan tektonik botiq (Sardor sinklinali) orqali tutashgan. Shimoli-gʻarbiy yon bagʻirlari ancha tik va quruq oʻzanlar bilan oʻyilgan, ayrim joylarda eol qumlarining turli shakllari vujudga kelgan. Jan.sharqiy yon bagʻirlari Qoraxotin botigʻiga zinapoyasimon pasayib tushgan. Etaklarida keng prolyuvial shleyflar bor. Beltov togʻlarining suvayirgʻich qismi choʻqqilari nayzasimon va oʻtkir qirrali. Beltov togʻlari kristalli slanes, kvarsit, ohaktosh va amfibolitlarning qatlamlaridan iborat. Yuqori paleozoyning gersin togʻ hosil boʻlish davrida koʻtarilgan. Tuproklari, asosan yuvilgan boʻzqoʻngʻir tuproqlar. Qorajusan, boyalich, tasbiyurgʻun, izen hamda efemerlar oʻsadi. Yon bagʻirlari.yaylov chorvachiligida foydalaiiladi.

Manbalar 

  

Togʻlar
Navoiy viloyati
Oʻzbekiston geografiyasi