Oʻzbekistonda sport

Oʻzbekistonda sport — oʻzbek madaniyatining elementlaridan biri. Oʻzbekistonda sport bilan professional va havaskor tarzda shugʻullanishadi; havaskor sport turlari jismoniy tarbiya tushunchasi bilan chambarchas bogʻliq.

Oʻzbekiston Respublikasida sport sohasini tartibga solish Oʻzbekiston Respublikasi Turizm va sport vazirligi tomonidan amalga oshiriladi. Sport turizm sohasi bilan oʻzaro bogʻliq. O‘zbekiston poytaxti Toshkent 2025 yilgi yoshlar o‘rtasidagi Osiyo o‘yinlariga mezbonlik qiladi.

Oʻzbekistonda sport 
Oʻzbekistonda sportni rivojlantirishning asosiy maqsad va vazifalari yosh avlodni sogʻlom voyaga yetkazish, xalq oʻyinlari va sport turlarini jahon miqyosida ragʻbatlantirish va rivojlantirish, aholining eng keng qatlamlarini jismoniy tarbiya harakatiga faol jalb etishdan iborat.

Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, eʼtiqodi, shaxsiy va ijtimoiy mavqeidan qatʼi nazar, jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanish, jismoniy tarbiya va sport jamoat birlashmalarini tashkil etish, jismoniy tarbiya va sport birlashmalarini tuzish, jismoniy tarbiya va sport birlashmalarini tashkil etishda ishtirok etish huquqiga ega. Jismoniy tarbiya va sport harakatini boshqarish, chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar jismoniy tarbiya va sport sohasida Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlarga ega.

Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi, madaniyat va sport sohasidagi davlat organi boʻlib, unga jismoniy tarbiya va sport sohasidagi davlat siyosatining maqsad va vazifalarini amalga oshirish yuklangan.

Futbol 

Futbol O‘zbekistonda eng ommabop sport turi hisoblanadi. Oʻzbekiston Superligasi Oʻzbekistonda oli futbol ligasi boʻlib, unda 2019-yildan buyon 14 ta jamoa ishtirok etadi. Amaldagi chempionlar Toshkentning „Paxtakor“ klubi, eng koʻp chempionlik unvoniga ega boʻlgan jamoa esa 15 ta chempionlik bilan Toshkentning „Paxtakor“ jamoasi hisoblanadi. Joriy 2023-yilning eng yaxshi futbolchisi Jamshid Iskanderov hisoblanadi.

Oʻzbekistondagi eng muvaffaqiyatli futbol klublari „Bunyodkor“, „Paxtakor“, „Neftchi“ va „Nasaf“ klublari hisoblanadi. 2011-yilda „Nasaf“ OFK kubogini qo‘lga kiritdi va xalqaro klublar kubogini qo‘lga kiritgan birinchi O‘zbekiston jamoasi bo‘ldi. Oʻzbekiston klublari hozirda tugatilgan, avvallari har yili oʻtkaziladigan MDH kubogida ishtirok etishgan.

O‘zbekiston U-16 terma jamoasi 2012-yilda U-16 Osiyo chempionatida g‘olib chiqqan. 2018-yilda Xitoy mezbonlik qilgan U-23 Osiyo chempionatida O‘zbekiston U-23 terma jamoasi chempion bo‘ldi. Oʻzbekiston terma jamoasining Osiyo Kubogidagi eng yaxshi yutugʻi 2011-yilgi Osiyo Kubogida toʻrtinchi oʻrinni egallashi boʻldi.

Ravshan Ermatov ketma-ket toʻrt yil davomida (2008, 2009, 2010, 2011 va 2014) Osiyoning eng yaxshi hakami deb topildi. 2015-yilgi Globe Soccer Awards marosimida u yilning eng yaxshi hakami sifatida taqdirlangan.

„Bunyodkor“ stadioni 34 000 tomoshabinga moʻljallangan boʻlib, asosan futbol oʻyinlari uchun moʻljallangan.

Kurash 

O‘zbekistonda milliy sport turi — kurash. IKA (Xalqaro Kurash Assotsiatsiyasi) saytida yozilishicha, Kurash oʻzbekcha soʻz boʻlib, „maqsadga eng adolatli va adolatli yoʻl bilan erishish“ degan maʼnoni anglatadi. Bu ikki raqib bir-biridan ustunlik qilish uchun kurashadigan kurash sportidir. Gʻolib raqibni orqasi bilan erga uloqtirgan kishidir. Bunga faqat yuqori tanadan foydalanish orqali erishish mumkin, zarbalar va zarbalarga yoʻl qoʻyilmaydi. Oyoqlarga hujumlar ham taqiqlanadi. Bu gʻalabaga erishish uchun iroda va inson kuchidan foydalanish bilan ajralib turadigan sport turidir.

Basketbol 
Oʻzbekiston sobiq Sovet Ittifoqining kuchli basketbol terma jamoasining bir qismi edi. Jamoa tarqatib yuborilgandan soʻng Oʻzbekiston oʻz jamoasiga asos soldi, u 90-yillarning oʻrtalari va 2000-yillarning oʻrtalari orasida oʻrtacha muvaffaqiyatga erishdi. Uning Osiyo o‘yinlaridagi eng yaxshi marrasi 9-o‘rin, Osiyo chempionatidagi eng yaxshi marrasi esa 7-o‘rin bo‘ldi.

Beysbol

Muz ustida hokkey 
Oʻzbekiston xokkey boʻyicha Sovet Ittifoqi milliy terma jamoasi tarkibida boʻlgan .

„Humo Toshkent“ professional xokkey jamoasi 2019 yilda tashkil etilgan bo‘lib, kelajakda Yevroosiyo oliy ligasi bo‘lmish Kontinental Xokkey Ligasi (KHL)ga qo‘shilish maqsadini ko‘zlagan. Humo 2019-20-yilgi mavsumda ikkinchi darajali Oliy xokkey ligasiga (VHL) qoʻshiladi. Humo oʻz oʻyinlarini Humo muz gumbazida oʻynaydi, uning narxi 175 million yevrodan oshadi; jamoa ham, arena ham oʻz nomini baxt va erkinlik ramzi boʻlgan afsonaviy Huma qushidan olgan.

„Humo Tashkent“ 2019-yilning fevral oyida o‘ynay boshlagan isloh qilingan O‘zbekiston Xokkey Ligasi aʼzosi edi. UIHL yana uchta jamoadan iborat bo‘lgan „Binokor Tashkent“, „HK Tashkent“ va „Semurg Tashkent“ va barcha jamoalar Humo muz saroyida o‘ynaydi. „Semurg‘“ pley-off bosqichida chempion bo‘ldi.

Hozirda Oʻzbekistonda xokkey boʻyicha milliy terma jamoa yoʻq, ammo 1986-yilda Sovet Ittifoqi davrida xokkey boʻyicha Oʻzbekiston milliy xokkey terma jamoasi tuzilib, Latviya terma jamoasiga qarshi bitta oʻyin oʻtkazgan.

O‘zbekiston xokkey federatsiyasi (UHF) IIHFga aʼzo sifatida qo‘shilish va IIHF musobaqalarida qatnashadigan xokkey bo‘yicha milliy terma jamoani shakllantirishga tayyorgarlikni boshladi.

Velosiped 

Jamoliddin Abdujaparov (Toshkent, 1964-yil 28-fevral) 1990 va 1997-yillarda oʻz mamlakatidagi eng mashhur velosportchi boʻlib, 54 ta gʻalabaga erishgan. Professional velosportga oʻtishdan oldin, Abdujaparov quyi toifalarda yaxshi natijalarga erishdi va Sovet Ittifoqining yoʻl chempioni boʻldi. U 1988-yilgi Olimpiada o‘yinlarida yo‘l sinovida 5-o‘rinni egallagan. Ajoyib sprinter, uchta Grand Toursda bosqich g‘alabasini qo‘lga kiritgan, Ispaniya turida 7, „Jiro d' Italia“da 1 g‘alaba qozongan. Tur de Fransda esa 9 ta. Shuningdek, u Vuelta (1992), Jiro (1994) va Tur (1991, 1993 va 1994) ning ochkolar tasnifiga erishdi. U oʻzining tajovuzkor sprinting uslubi va velosipedini haddan tashqari harakatlantirishi bilan mashhur edi, buning natijasida pelotonda bir nechta dushman va bir nechta halokat sodir boʻldi.

Regbi ittifoqi 
Oʻzbekiston regbi boʻyicha Sovet Ittifoqi milliy terma jamoasi tarkibida boʻlgan, ammo 1991 yilda mustaqillikka erishganidan beri Oʻzbekiston oʻz milliy terma jamoasini yaratdi.

Gandbol 
Qo‘l to‘pi O‘zbekistondagi eng ommabop sport turlaridan biri bo‘lsa-da, hech qanday maxsus natijaga erishilmagan. O‘zbekistonda qo‘l to‘pi ommaviy sport turi hisoblanadi. Gandbol boʻyicha Oʻzbekiston ayollar terma jamoasi 1997-yilgi jahon chempionatida qatnashib, 21-oʻrinni egallagan.

Suv polosi 
Suv polosi bo‘yicha 20 yoshgacha bo‘lgan O‘zbekiston ayollar terma jamoasi FINA-2021 suv polosi bo‘yicha o‘smirlar o‘rtasidagi jahon chempionatiga yo‘llanma oldi.

Shaxmat 
2022-yilda Hindistonning Chennay shahrida o‘tkazilgan shaxmat olimpiadasida O‘zbekiston kutilmaganda g‘alaba qozondi.. Oʻzbekiston terma jamoasi magʻlubiyatsiz oʻynadi, yuqori oʻrindagi Armaniston va Gollandiya jamoalarini magʻlub etdi va birinchi oʻrinlarni Hindiston va AQSH bilan durang oʻynadi. O‘zbekiston jamoasi 2022-yilning noyabr oyida Quddusda bo‘lib o‘tgan jamoaviy jahon chempionatida ikkinchi o‘rinni egallab, o‘zining mustahkam kuchini isbotladi. O‘zbekistonning eng yaxshi futbolchisi, Nodirkbek Abdusattorov tezkor shaxmat bo‘yicha amaldagi jahon chempioni bo‘lib, 2021-yilgi tezkor jahon chempionatining pley-off bahsida g‘olib chiqdi. Rossiyalik grossmeyster Yan Nepomniachchi.

Tennis 

Mustaqillikka erishganizdan beri erkaklar ham, ayollar ham bir qancha turlar darajasiga yetgan futbolchilarni yetishtirdilar, erkaklar uchun esa 1990-2000-yillarda faol ishtirok etgan Oleg Ogorodov „Katta Dubulgʻa“ turkumiga kiruvchi oʻzbek millatiga mansub erkaklar va ayollar oʻrtasidagi birinchi yakkalik bahslarida ishtirok etgan sportchi boʻldi. 2000-yillarning oʻrtalarida Ogorodov nafaqaga chiqqanidan soʻng paydo boʻlgan mamlakatning birinchi xalqaro miqyosdagi tennischisi sifatida tanilgan Denis Istomin 2012-yilgi Uimbldon chempionatining erkaklar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida toʻrtinchi bosqichga chiqqan ilk oʻzbekistonlik boʻldi. Osiyo, u Ogorodovdan ancha oshib ketdi va faol faoliyat olib bordi. 

1994-yilda Osiyo tennis federatsiyasiga aʼzo bo‘lib, erkaklar o‘rtasidagi Devis kubogi milliy musobaqasida ishtirok eta boshlagan „Devis Cup Uzbekistan“ milliy terma jamoasi Osiyo mintaqasida tez kuchayib, aynan mana shu ikkisiga to‘g‘ri keldi. Poygaga kirganidan uch yil o‘tib, Osiyodan ko‘chib o‘tdi. Okeaniya zonasi III guruhi, eng past toifa, Osiyo/Okeaniya zonasi I guruhi, mintaqadagi eng yuqori toifa. Oʻshandan beri u 2013-yilgacha bu zonadan tushmadi va mintaqaviy kuchlardan biri hisoblanadi. Qolaversa, Ogorodov 1998-yildan 2001-yilgacha to‘rt yil, Istomin esa 2009 va 2012-yillarda jami olti marta jahon guruhining pley-off bosqichida eys sifatida yetakchilik qilgan. Asosiy bosichlarda magʻlubiyatga uchragan va 2013-yildan boshlab ular eng yuqori toifa boʻlgan Jahon guruhiga koʻtarilmagan.

Ayollar o‘rtasida 1990-yillarning oxiridan 2000-yillarning boshlarigacha faol bo‘lgan Iroda Toʻlaganova WTA yakkalik reytingida 16-o‘rinni egallab, mintaqadagi birinchi to‘laqonli professional tennischi bo‘ldi. Oqgul Omonmurodova ham faol. 2013-yilda Toʻlaganovadan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi.

Yengil atletika 
Tayanch sakrashchi Radion Gataulin mamlakatda tugʻilgan va Sovet Ittifoqini himoya qilgan tarixda 6,00 metrdan oshgan ikkinchi sportchi boʻlgan.

Olimpida 
O‘zbekiston 1991-yilda mustaqillikka erishganidan buyon yozgi Olimpiya va qishki Olimpiya o‘yinlarida muvaffaqiyatlar ortib bormoqda. Oʻzbekiston yozgi Olimpiya oʻyinlarida toʻrt marotaba ishtirok etib, boks boʻyicha bitta oltin va beshta bronza, kurash boʻyicha ikkita oltin va ikkita kumush, dzyudo boʻyicha kumush medalni qoʻlga kiritdi. O‘zbekistonning Qishki Olimpiya o‘yinlaridagi yagona medali 1994-yilda chang‘i yugurish bo‘yicha oltin medal edi. 2016-yilgi Rio Olimpiadasida Ruslan Nurudinov og‘ir atletika bo‘yicha erkaklar o‘rtasida 105 kilogramm vazn toifasida jami 431 kilogramm, siltab ko‘tarishda 237 kilogramm tosh ko‘tarib, Olimpiya rekordini qo‘lga kiritdi.

O‘zbekistonlik sportchilar 2021-yil Tokioda bo‘lib o‘tgan Olimpiada o‘yinlarida ayniqsa muvaffaqiyat qozonishdi. Mamlakatimiz uchta oltin medalni qo‘lga kiritdi: taekvondo bo‘yicha Ulug‘bek Rashitov, og‘ir atletika bo‘yicha Akbar Joʻrayev va boks bo‘yicha Bahodir Jalolov. O‘zbekistonlik gimnastikachi Oksana Chusovitina ham ushbu tadbirda O‘zbekiston bayrog‘i ostida 8-Olimpiada o‘yinlarida ishtirok etdi.

Oʻzbekiston Respublikasining „Jismoniy tarbiya va sport toʻgʻrisida“gi qonuni 
Oʻzbekiston Respublikasining „Jismoniy tarbiya va sport toʻgʻrisida“ gi qonuni jismoniy madaniyat va sportni aholining keng qatlamlari manfaatlariga xizmat qilish, jismoniy tarbiya uchun asosiy shartlardan biri boʻlgan ommaviylik va qulaylikni taʼminlash, har qanday sport bilan shugʻullanishni maqsad qilgan davlat deb biladi.

Jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlari 
Davlat har yili byudjet mablagʻlari hisobidan Oʻzbekistonda jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishni taʼminlaydi.

Milliy federatsiyalar 
Oʻzbekistonda sport turlari boʻyicha 70 dan ortiq Federatsiyalar faoliyat koʻrsatmoqda.

Milliy sport turlari 
Har yili respublikada kurash, belbogʻli kurash, Turon Oʻzbek jang sanʼati va boshqa jang sanʼatlari boʻyicha turli darajadagi musobaqalar oʻtkaziladi.

Sport inshootlari 

Respublikada jahon standartlariga javob beradigan sport inshootlarini rekonstruksiya qilish va qurish boʻyicha doimiy ishlar olib borilmoqda. Bunday inshootlardan biri — „Humo Arena“

Mashxur sportchilar 

 Jamoliddin Abdujaparov, cyclist
 Artur Taymazov, wrestler
 Ruslan Chagayev, boxer
 Lina Cheryazova, freestyle skier
 Elvira Saadi, gymnast
 Maksim Shatskix, footballer
 Nodirbek Abdusattorov, chess player

Manbalar

Havolalar 
 
 
 

 O‘zbekiston Olimpiya o‘yinlari sovrindorlari

Oʻzbekiston sporti