Delphi (dasturlash tili)

Delphi (talaff. délfi) — dasturlash tillaridan biri. Borland firmasi tomonidan ishlab chiqarilgan. Delphi dasturlash tili ishlatiladi va avvaldan Borland Delphi paketi tarkibiga kiritilgan. Shu bilan bir qatorda 2003-yildan hozirgacha qoʻllanilayotgan shu nomga ega bo'lgan. Object Pascal — Pascal tilidan bir qancha kengaytirishlar va toʻldirishlar orqali kelib chiqqan boʻlib, u ob’yektga yoʻnaltirilgan dasturlash tili hisoblanadi.

Maqsad platformasi 

Avvaldan ushbu dasturlash muhiti faqatgina Microsoft Windows Operatsiyon tizimi uchun dasturlar yaratishga mo'ljallangan, keyinchalik esa GNU/Linux hamda Kylix tizimlari uchun moslashtirildi, lekin 2002-yilgi Kylix 3 versiyasidan so'ng ishlab chiqarish to'xtatildi, ko'p o'tmay esa Microsoft.NET tizimini qo'llab quvvatlashi to'g'risida e'lon qilindi.

Lazarus proekti amaliyotidagi (Free Pascal) dasturlash tili Delphi dasturlash muhitida GNU/Linux, Mac OS X va Windows CE platformalari uchun dasturlar yaratishga imkon beradi.

Dasturlash tili tarixi 

Delphi — Paskal dasturlash tilining rivojlangan davomchisi boʻlmish Turbo Paskal tilining rivojlanishi natijasi hisoblanadi. Paskal tilida butunlay Proceduralar yordamida dasturlar tuzilgan. Turbo Paskal 5.5-sonidan boshlab obyektga moʻljallangan xususiyatlarni qoʻshdi, delphi — obyektga moʻljallangan dasturlash tili esa Introspekiyani, yaʼni metodli klasslari xususiyatlari hamda ulardan tashkil topuvchilarining kompilyatsiya kodi tarkibiga qoʻshdi.

ITUz.BlogSpot.Com saytida Delphi dasturlash tili bo'yicha darsliklar bor

Misol 

 {  MainForm formasi yaratilayotganda bajariladigan hodisa.}
 procedure TMainForm.FormCreate(Sender: TObject);
 var
   {TStrings Qator turidagi o'zgaruvchilar naborining e'lon qilish(matnlar).}
   Strings: TStrings;
 begin
   {Yaratish(xotira ajratish va xokazo.) TStringList turida obyekt.
    Abstrakt medotlarni amalga oshiruvchi TStringList - TStrings turining avlodi.}
   Strings := TStringList.Create; 
   try
     {Qator kiritish.}
     Strings.Add('Kiritiladigan qator.');
     {Qatorlarni faylga saqlash.}
     Strings.SaveToFile('C:\Strings.txt');
   finally
     {Obyektni o'chirish.}
     Strings.Free;
   end;
 end;

Taniqli dasturiy mahsulotlar 
Delphida bajarilgan taniqli dasturlar ichidan quyidagilarni sanash mumkin:
 Borland mahsulotlari: Borland Delphi, Borland C++ Builder, Borland JBuilder 1 va 2-sonlari
 Administratorlik/ma'lumotlar bazasi yaratish: MySQL Tools (Administrator, Query Browser), TOAD
 Muhandislik dasturiy mahsulotlari: Altium Designer/Protel (Elektronika pyektlash)
 Grafik munitlari: FastStone Image Viewer, FuturixImager, Photofiltre
 Internetda ma'lumotlar uzatish: Skype (VoIP va IM), QIP va QIP Infium, The Bat! (elektron pochta mijoz dasturi), PopTray (elektron pochtani tekshirish), FeedDemon (RSS/Atom yangiliklar lentasini ko'rish), XanaNews (Yangiliklar guruhini o'qish), Xnews (Yangiliklar guruhini o'qish)
 Musiqa yaratish: FL Studio (avval FruityLoops)
 Dasturlash muhitlari yaratish: Dev-C++ (IDE), DUnit, Game Maker (o'yinlar yaratish) Help & Manual, Inno Setup (Dastur o'rnatuvchi dastur)
 Veb-dasturlash: Macromedia HomeSite (HTML-taxrirlagich), TopStyle Pro (CSS-taxrirlagich), Macromedia Captivate
 Veb-brauzerlar (MSIE uchun asos): Avant Browser, Netcaptor
 Yordamchi dasturlar(utilitalar): Spybot — Search & Destroy, Ad-Aware, jv16 PowerTools, Total Commander, Copernic Desktop Search, PowerArchiver, MCubix, Download Master [ko'chirishlar ustasi]

Yana qarang 

 Borland Delphi — avvaldan Delphi dasturlash tili qo'llanilgan integratsiyalangan dasturlash muhiti.

Izohlar

Havolalar 
 CodeGear Delphi 
 Королевство Delphi (Virtual dasturchilar klubi)
 Izohli va misolli Delphi 
 Delphi bo'yicha maqolalar
 Delphi bo'yicha maqolalar

Adabiyot 

 Нил Дж. Рубенкинг "Язык программирования Delphi для "чайников:Введение в Borland Delphi" ("Delphi for Dummies"). 2007. 
 Хавьер Пашеку "Программирование в Borland Delphi 2006 для профессионалов" ("Delphi for .NET Developer’s Guide"). 2006.
 А.Н. Вальвачев, К.А. Сурков, Д.А. Сурков, Ю.М. Четырько "Программирование на языке Delphi. Учебное пособие". 2005-y.

Paskal
Borland
Ob'yektga yo'naltirilgan dasturlash tili