Yassi tinchlik shartnomasi

Yassi tinchlik shartnomasi — 1791-yil 29-dekabrda (1792-yil 9-yanvar) Rossiya va Usmonli imperiyasi oʻrtasida tuzilgan va 1787-1791-yillardagi rus-turk urushiga chek qoʻygan tinchlik shartnomasi.

Muzokaralar Moldaviya knyazligining Yassi shahrida (hozirgi Ruminiya hududi) boʻlib oʻtgan. Rossiya imperiyasi tomonidan shahzoda G. A. PotemkinOliy hazratlari va uning oʻlimidan soʻng — knyaz A. A. Bezborodko, turk tomondan — Buyuk vazir Koja Yusufpashsha Potemkin ishtirok etishgan. Shartnomani Rossiya nomidan Samoylov, de Ribas va S.L.Lashkarev va Turkiya nomidan Rais-Afandi (tashqi ishlar vaziri) Abdulla Afandi, Ibrohim Ismet Bey va Mehmed Afandi imzolaganlar.

Shartnoma butun Shimoliy Qora dengiz mintaqasi, shu jumladan Qrimni ham Rossiya tarkibida qolishiga, Kavkaz va Bolqondagi siyosiy pozitsiyalarini mustahkamlanishiga sabab boʻlgan. Janubiy Bug va Dnestr oʻrtasidagi yerlar Rossiyaga berilgan va yangi chegara oʻrnatilgan. Kavkazda Kuban daryosi boʻylab chegara tiklangan. Turkiya Gruziyaga boʻlgan daʼvolardan voz kechgan va Gruziya yerlariga qarshi hech qanday harakatlar qilmaslikka vaʼda berdi.

Shartnomaning 3-moddasida "Umumrossiya imperiyasi va Usmonli porti oʻrtasida Dnestr daryosi chegara vazifasini oʻtaydi, shuning uchun yuqorida aytib oʻtilgan daryoning chap qirgʻogʻida joylashgan barcha yerlarga abadiy va hech qanday qarshiliklarsiz Butunrossiya imperiyasi egalik qiladi va yuqorida aytib oʻtilgan daryoning oʻng qirgʻogʻida joylashgan barcha yerlar Butunrossiya imperiyasi tomonidan qaytib berilgandan soʻng, butunlay va hech qanday qarshiliklarsiz Usmonli portining abadiy egaligida qoladi. Usmonli imperiyasi hukumati tomonidan taʼqib qilinishidan qoʻrqib, Moldaviya knyazligini koʻp aholini tark etgan, ularning aksariyati Dnestr daryosi. U yerda Moldaviya boyarlaridan Rossiya tarafdorlari katta yerlariga ega boʻlishgan. Ochakov viloyatida Tiraspol (1792) va Grigoriopol (1795) shaharlariga asos solingan.

Yassi tinchlik shartnomasi tuzilgandan soʻng, Moldaviya knyazligi Rossiya, Fransiya va Avstriya oʻrtasidagi kurash maydoniga aylangan va har bir davlat u yerda oʻz taʼsirini oʻrnatishga harakat qilgan. Yekaterina II erishilgan maqsaddan qoniqmay, keyingi boʻlib oʻtadigan voqealarni rejalashtirgan.

Yassi tinchlik shartnomasidan keyin Janubiy Bug va Dnestr oʻrtasidagi hududlarning Rossiyaga qoʻshilishi bilan bu mintaqaga aholi koʻchib oʻtishi va iqtisodiy rivojlanishi sezilarli darajada tezlashgan. 1794-yilda Yassi tinchligi shartnomasi natijasida olingan yerlarda Odessa shahriga asos solingan.

Yana qarang 

 Rus-turk urushlari
 Kyuchuk-Kainarji dunyosi
 Buxarest shartnomasi (1812)

Adabiyotlar 
 Yasskiy mir // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.

Havolalar 

 Favqulodda va muxtor rus imperator elchixonasining Yassi tinchligidan keyin Ruschukdan Shumla orqali Konstantinopolgacha boʻlgan marshrutining batafsil tavsifi, 1793-yil. 30 dan 40 minggacha askarni sarflash va oziq-ovqat bilan taʼminlash yoʻlini koʻrsatgan holda er haqida harbiy izohlar bilan / Eslatma. N. A. Osokina // Rus antik, 1878. — T. 21. — No 1. — P. 100-124.
 Yassi shartnomasi . 29.12.1791 (01.09.1792). Rossiya Harbiy Tarix Jamiyatining „Rossiya tarixining 100 ta asosiy hujjati“ loyihasi.
Usmonlilar imperiyasi shartnomalari
 Rossiya imperiyasining xalqaro shartnomalari
Usmonli imperiyasining xalqaro shartnomalari
 XVIII asr tinchlik shartnomalari
1792
 yanvar 1792-yil / 09
rus-turk urushi (1787-1791)
 Moldova Tarixi
 Ketrin II
Jassy
 alifbo tartibida shartnomalar
 Rossiyada 1792-yil
Qrimda 1792-yil