MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Hol

Hol (tilshunoslikda) — gapning ikkinchi darajali boʻlaklaridan biri boʻlib, ish-harakatning belgi-sifatini, uning bajarilish usulini, shu bajarilish bilan bogʻliq boʻlgan oʻrin, payt, sabab, maqsad, shart-sharoit, miqdordaraja kabi xususiyatlarini koʻrsatadi. Hol ravish, feʼl, ot, sifat, son, olmosh kabi soʻz turkumlari bilan, shuningdek, taklidiy soʻzlar bilan ifodalanadi: Odil uyalganidan qizarib ketdi (Oybek); Sulaymonov tantanali ravishda knopkani bosdi (Abdulla Qahhor); Yetti oʻlchab, bir kes (maqol). Ravishning barcha turlari hol vazifasida kela oladi. Feʼlning ravishdosh, sifatdosh shakllari hol vazifasida keladi. Masalan, Saida kulib soʻzladi. Anvar jilmaygan holda kirib keldi. Oʻzbek tilida hol mazmun jihatdan 8 xil boʻladi: Tarz hol — ish-harakatning bajarilish holati, usuli va sifatini bildiradi, odatda feʼlga bogʻlanadi: Ular juda sekin yurishdi (Oybek). Miqdor-daraja holi — ishh-arakatning bajarilish darajasini, shu bajarilish bilan birga bogʻliq boʻlgan miqdorni bildiradi: Koʻp oʻyla, oz soʻzla (maqol). Sabab holi — harakat, holat yoki belgining roʻy berish saba-bini bildiradi. Bunday hollar feʼl bilan ifodalangan boʻlakka ham, ot bilan (keng maʼnoda) ifodalangan boʻlakka ham bogʻlana oladi: Qolaversa, k ye n -jaukamizga jonimiz kuyganidan keldik (Odil Yoqubov). Oʻsha oqshom men andak sharob ichganim uchun kayfiyatim yaxshi edi (Robindranat Tagor). Maqsad holi — harakat, holat yoki belgining roʻy berishidagi maqsadni anglatadi: Sizni deb bu yerga keldim, Yoʻlchi aka (Oybek). Shart holi — harakat, holatning biror shart asosida roʻy berishini bildiradi: Ishlasa, tishlaydi. Toʻsiqsizlik holi — harakat, holatning roʻy berishiga toʻsiq boʻla olmagan shartni bildiradi: U koʻrsa ham oʻzini koʻrmaslikka soladi. Oʻrin holi — harakat va holatning roʻy berishi, boshlanish, yoʻnalish oʻrnini va bu yoʻnalishdagi soʻnggi nuqtani bildiradi: Stansiyadan temiryoʻlchilar, shahardan hasharchilar yetib keldi (Asqad Muxtor). Har yerni qilma orzu, har yerda bor tosh-tarozu (maqol). Payt holi — harakat, holatning roʻy berish vaqtini anglatadi: Erta-indin bu yerlar qam chamandek yashnaydi (Sharof Rashidov).

Soʻnggi yillarda hol boʻyicha olib borilgan ilmiy izlanishlar natijalari holning maʼno (mazmun) turlari keragicha taqlil qilingan boʻlsa-da, uning grammatik tabiati chuqur va atroflicha tavsif etilmaganligini koʻrsatadi. Amalga oshirilgan tadqi-qotlar ham holning faqat nutqiy koʻlamdagi tashqi belgilari, maʼnosi, vazifasi hamda ifodalanish xususiyatlarini talqin qilishga bagʻishlangan.

Adabiyotlar 
 Ubayeva F., Hozirgi oʻzbek adabiy tilida hol kategoriyasi, Toshkent, 1971.
 Oʻzbek tili grammatikasi, 2-jild, Sintaksis, Toshkent, 1976.
Holat diagrammasi

Holat diagrammasi, muvozanat diagrammasi, fazoviy diagramma — fizik-kimyoviy sistemaning tarkibi va holat parametrlari orasidagi munosabatning geometrik ifodasi. Holat parametrlari — termodinamik sistema holatini ifodalaydigan fizik kattaliklar (temperatura, bosim, solishtirma hajm, magnitlanganlik, elektr qutblanish va h.k.). Fazaviy diagramma bir yoki koʻp komponentli moddaning muvozanat holatini geometrik tarzda ifodalaydi. Bu holat bir fazali, ikki fazali va koʻp fazali boʻladi. Fazalar gazsimon, suyuq, qattiq, oʻta oʻtkazuvchan, segnetoelektrik va boshqa boʻlishi mumkin.

Agar sistema bitta komponentdan iborat boʻlsa (eng sodda hol), Holat diagrammasi toʻgʻri burchakli uch koordinata oʻqiga (bu oʻqdar boʻyicha temperatura T bosim R va mol qajm V qoʻyiladi) qurilgan 3 oʻlchovli fazoviy shakl koʻrinishini oladi.

Ikki fazali muvozanat holat egri chiziqlar, 3 fazalisi esa nuqta bilan tasvirlanadi. Har qanday modda qat-tiq, suyuq va gazsimon fazasining muvozanatiga mos keluvchi 0 nuqta uchlanma nuqta deyiladi. Koʻp komponentli sistemalarning Holat diagrammasi murakkab boʻladi. Holat diagrammasini eksperimental qurishda fizik-kimyoviy, termik va rent-genografik analiz, optik va elektron mikroskopiya, dilatometriya va boshqa usullardan foydalaniladi. Holat diagrammasi amal-da, metallshunoslik, metallurgiya va kimyoning turli sohalarida keng qoʻllanadi. Qotishmalarning erish sohasi, temperaturasi termik ishlov rejimlari Holat diagrammasiga koʻra aniqlanadi.

Fazaviy diagrammani tuzish uchun odatiy koordinatalar termodinamik parametrlar - harorat va bosim va tizimning tarkibi (mol yoki massa foizida) hisoblanadi.

Umumiy holda, koordinatalar soni tizim komponentlari sonidan bittaga oshadi (bir komponentli tizimning diagrammasi ikki o'lchovli, ikki komponentli tizim uch o'lchovli va boshqalar). Kondensatsiyalangan tizimlar uchun bosim ta'sirida fazaviy muvozanatining o'zgarishi ko'pincha hisobga olinmaydi, bu holda diagrammaning o'lchovlari soni komponentlar soniga teng bo'ladi (kondensatsiyalangan ikki komponentli diagrammasi ikki- o'lchovli, uch komponentli tizim uch o'lchovli va boshqalar ). Bosma nashrlarda murakkab bosqich diagrammalari bo'limlar yoki proyeksiyalar shaklida tasvirlangan.

Bir komponentli tizimlarning fazaviy diagrammalarida, maydonlar, faza qoidasiga ko'ra, bir fazali holatlarga mos keladi, ularni chegaralovchi chiziqlar ikki fazali, chiziqlarning kesishish nuqtalari uch fazali (bu nuqtalar uch nuqta deb ataladi).

Ikki fazaviy chiziqlar, qoida tariqasida, ikkita uch nuqtani yoki nol bosimga to'g'ri keladigan y o'qidagi nuqta bilan uch nuqtani bog'laydi. Istisno - bu tanqidiy nuqtada tugaydigan suyuqlik-gaz liniyasi. Kritik haroratdan yuqori suyuqlik va bug' o'rtasidagi farq yuqoladi. Ikki fazaviy chiziqlarda ham nuqtalar mavjud - normal bosimda kristallanish va qaynash haroratlari.

Manbalar 

Holatlar
Holva

Holva () — shirinlik turi. Qand yoki asaldan qaynatilgan qiyomga yog, kunjut, yongʻoq magʻzi, bodom magʻzi, un hamda boshqa masalliqlar solib tay-yorlanadi. Taʼmini yaxshilash uchun Holvaga kakao va kakao kukuni, mayiz, sukatlar, vanilin, limon kislota va boshqa qoʻshiladi. Solinadigan masalliqqa koʻra, Holvaning bodroq Holva, magʻiz Holva, yongʻoq Holva kungaboqar Holva, kunjut Holva, yeryongoq Holva, pashmak Holva kabi turlari mavjud. Har bir Holva turi oʻz navbatida qoʻshilgan yordamchi masalligʻiga qarab vanilin, shokoladli, vitaminlashtirilgan va boshqa nomlar bilan ataladi. Sharq mamlakatlarida, jumladan Oʻrta Osiyoda qadimdan qolvapazlik (holvachilik) kasbi mavjud boʻlgan. Yirik shaqarlarda holva-pazlar uzum yoki tut shinnisi, un, yogʻ, kunjut, oʻrik va boshqalardan, keyinchalik shakar va qanddan foydalanib turli-tuman Holvalarni tay-yorlashga ixtisoslashganlar.

Bodroq Holva tayyorlash uchun bodroq bilan qovurilgan yongʻoq magʻzi goʻshtqiymalagichdan oʻtkaziladi (yoki yanchila-di). Mahsulot yogʻlangan laganchaga solinadi, ustidan eritilgan asal yoki qiyom quyib, yaxshilab aralashtiriladi, soʻng 1 sm qalinlikda yoyib presslab, toʻrtburchak yoki romb shaklida kesiladi.

Magʻiz Holva tayyorlash uchun oʻrik yoki bodom, pista, yongʻoqning magʻzi qovu-rilib, yogʻ surtilgan gaz patnisga I sm qalinlikda yoyib teriladi. Qozonga shakar solib, meʼyoridan oʻtkazib qiyom pishiriladi. Qiyom patnisdagi qovurilgan magʻizlar ustiga bir tekisda qilib quyiladi. Mahsulot sovigach, oʻtkir pichoq yordamida kattaligi 4x10 sm keladigan boʻlakchalarga boʻlinadi.

Ayrim Holvalar tarkibida yogʻ koʻp (30%) boʻlgani sababli tez buzilishi mumkin, namligi 4%. "Lavz" va "Toʻy", "Sovunak" kabi Holva turlariga qoʻy va oʻsimlik yogʻi, un, shakar qiyom, koʻpirtirilgan tuxum oqi va sovunak ildizi qaynatmasi qoʻshiladi.

Umid Ahrorov.

Galereya

Yana q. 

 Qandolatchilik

Desertlar
Bolgar oshxonasi
Arab oshxonasi
Qandolatchilik
Holvaytar

Holvaytar — shirinlik turi. H. uchun qozonda yogʻ yaxshilab dogʻlanadi va bir oz sovutilgach, un solib aralashtiriladi. Soʻng qozonni olovga qoʻyib, un jigarrang tusga kirguncha qovuriladi. Boshqa bir idishda qay-natilgan suvda shakardan sharbat tay-yorlanadi. Tayyorlangan sharbat qozondagi qizartirib qovurilgan un ustiga quyiladi. Aralashma qaynagach, olo-vi pasaytirilib, 20—25 min. davomida kovlab-kovlab pishiriladi. H. toʻq qizil tusga kirgach, qozon olovdan olinadi. Tayyor H. likopchalarga suziladi va sovigandan soʻng dasturxonga non bilan tortiladi. H.ning gaʼmini yaxshilash uchun shakar yoki qandni eritayotganda ozroq vanilin qoʻshish mumkin. H., asosan motam va diniy marosimlarda, shuningdek, ayrim oilalarda "arvohlar yoʻqlanadigan" payshanba kunlari tayyorlanadi.
Abduraim Homidov

Abduraim Homidov (1943.20.10, Toʻraqoʻrgʻon tumani Shahand qishlogi) — usta dehqon, Oʻzbekiston Qahramoni (2004). Mehnat faoliyatini 1960-yilda Toʻraqoʻrgʻon tumanidagi "Oʻzbekiston" shirkat xoʻjaligida mexanizatorlikdan boshlagan. 1974-yildan shu xoʻjalikda brigada boshligʻi, bosh pud-ratchi. H. paxtachilikda keng kultivatsiya, chuqur egat olish, oʻgʻitlash sonini koʻpaytirish kabi yangi agrotexnologiyalarni yaratdi va qoʻlladi, gʻalladan 67,6, paxtadan 45 s/ga (2003) hosil yetishtirishga, shartnomaviy rejalarni muntazam oshirib bajarishga erishdi. Koʻplab shogirdlar yetishtirdi. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (2001).

Oʻzbekiston qahramonlari
1943-yilda tugʻilganlar
20-oktabrda tugʻilganlar
Muzaffar Homidxonov

Muzaffar Zohidxonovich Homidxonov (1916.26.7 — Toshkent — 1972.25.6) — energetika sohasidagi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1968), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1966), texnika fanlari doktori (1961), professor (1962). Oʻrta Osiyo industrial institutini tugatgan (1940), shu institutda oʻqituvchi, aspirant, Chirchiq elektrokimyo kombinatida sinovchi-muhandis (1941—45), Toshkent politexnika instituti (ToshPI) da dotsent, kafedra mudiri (1946—62), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Energetika va avtomatika instituti direktori (1956—62), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi Bosh ilmiy kotibi (1962—70), ToshPI rektori (1971—72). "Fan va turmush" jurn. bosh muharriri (1972).

Asosiy ilmiy ishlari yangi samarali avtomatlashtirilgan oʻzgaruvchan va oʻzgarmas tok elektr asboblari nazariyasini, hisoblash usullari va ratsional sxemalarini ishlab chiqishga, tok va kuchlanish oʻzgartirgichlari, ularni boshqarish va himoyalash qurilmalarini tatbiq etishga bagʻishlangan. Ventilli oʻzgartirgichlar orqali taʼminlanadigan va avtomatik tarzda boshqariladigan chastotali soz-lovchi elektr yuritmalarni ishlab chiq-qan. Ilmiy ishlanmalari bir necha korxona (mas, Chirchiq elektrokimyo kombinati, Chirchiq—Boʻzsuv GES lari kaskadi, "Toshqishxoʻjmash" zavodi) ga tatbiq qilingan. Bsruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1970). Toshkent texnika universi-teti binosiga yedgorlik lavhasi oʻrna-tilgan. Toshkent shahri koʻchalaridan biri H. nomi bilan atalgan.

Manbalar 
 Chastotnoye upravleniye asinxronngm elektroprivodom, T., 1959; Elektrik yuritma va uni boshqarish asoslari (darslik), T., 1970 (hamkorlikda); Kompensionnne vtrya-miteli, T., 1973 (v soavtorstve).

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Homiylik

Homiylik — fuqarolarning shax-siy va mulkiy huquq qamda manfaatlarini himoya qilishning huquqiy shakli. H. 14 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan voyaga yetmaganlarga, shuningdek, sud tomonidan muomala layoqati cheklangan deb topilgan shaxslarga nisbatan bel-gilanadi. Sogʻligʻining yomonligi sababli mustaqil ravishda oʻz huquqlarini amalga oshira olmaydigan va maj-buriyatlarini bajara olmaydigan voyaga yetgan muomalaga layoqatli shaxslarga nisbatan H. shu shaxslarning iltimosiga binoan belgilanishi mumkin. Homiyning asosiy vazifasi H.ka olinuvchining shaxsi va mulki yuzasidan gʻamxoʻrlik qilishdan, H.ka olinuvchining manfaatlarini qoʻriqlashdan iborat. Binobarin, H.ka oluvchi oʻziga ishonilgan mulkdan oʻzi uchun hech qanday foyda olmasligi lozim. U H.ka olingan shaxsni asrash va uning mul-kini idora etish harakatinigina un-dirishga haqli. Umumiy qoida boʻyicha H. ishi tekin bajariladi. Homiylar oʻz himoyalaridagi shaxslarning huquq va manfaatlarini har qanday shaxslar bilan munosabatlarda, shu jumladan, sudlarda ham maxsus vakolatsiz himoya qiladilar. H. organi quyidagilardir: yosh bolalarga nisbatan — xalq taʼlimi boʻlimlari; ruhiy kasal va aqli zaiflarga nisba-tan — sogʻliqni saqlash boʻlimlari; ijtimoiy kam taʼminlangan fuqarolarga nisbatan — ijtimoiy taʼmi-not boʻlimlari. Voyaga yetmagan bolalarga H. ularning ota-onasi, farzan-dliKka oluvchilari boʻlmagan, ota-onasi sud tomonilan otaonalik huquqlaridan mahrum qilingan taq-dirda, shuningdek, bunday fuqarolar boshqa sabablarga koʻra ota-ona himoyasidan mahrum boʻlib qolgan, xususan, ota-ona ularni tarbiyalashdan yoxud ularning huquq va manfaatlarini himoya qilishdan boʻyin tovlagan hollarda belgilanadi. H. homiy tay-inlashga muxtoj boʻlgan shaxs yashayotgan joyda, tuman yoki shahar hokimining qarori bilan belgilanadi. Krnunchilikka koʻra, quyidagilar homiy qilib tayinlanishi mumkin emas: ota-onalik huquqidan mahrum qilinganlar yoki ota-onalik huquqi cheklanganlar; qonunda belgilangan gartibda muo-malaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilganlar; sobiqfarzandlikka oluvchilar oʻz zimmalariga yuklatilgan majburiyatlarni bajarishdan boʻyin tovlayotgan yoki ularni lozim darajada bajarmayotganligi, ota-onalik huquqini suiisteʼmol qilayotganligi, farzandlikka olinuv-chilarga nisbatan shafqatsizlik bilan muomalada boʻlayotganligi, ichkilik-bozlikka yoki giyohvandlikka mubtalo boʻlganligi tufayli farzandlikka olish bekor qilingan boʻlsa; ruhiy yoki narkologik muassasalarda roʻyxatda turganlar; qasddan sodir etgan jinoyati uchun ilgari hukm qilinganlar. H. bilan bogʻliq barcha huquqiy jihatlar Oʻzbekiston Respublikasining FK, Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksi, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 12-apreldagi 171-sonli qarori bilan tas-diqlangan "Oʻzbekiston Respublikasida vasiylik va homiylik toʻgʻrisida Nizom"da oʻz ifodasini topgan. Mirodil Baratov.
Homila

Homila — ona qornida 2-oyning oxiridan (9-hafta) boshlab tugʻilish vaqtigacha (40-hafta) rivojlanayotgan pusht (embrion). 9-haftada H. inson qiyofasiga kiradi (bu davrda H.ning boshi, koʻzi, burni, ogʻzi, tanasi, qoʻloyoqlari aniq boʻladi). Bir aku-sher oyi (28-kun)da homila tuxumidan pusht va uning pardasi rivojlanib, H. shakllana boshlaydi. 2-oyning oxirida H. boʻyi 3,5 sm, vazni 4 g; 3-oyning soʻngida H. boʻyi 8—9 sm, vazni 40 g cha boʻlib, boshi kattalashadi, jinsi shakllanadi, qoʻl-oyoq harakatlari sust boʻladi. 4-oy oxiriga kelib H. boʻyi 16 sm, vazni 120 g ga yetadi, qoʻl-oyoq harakatlari faollashadi (lekin hali onaga sezilmaydi), jinsi aniqlashadi. H. 5 oylik boʻlga-nida boʻyi 24—26 sm, vazni 280—300 g, terisi nozik, qip-qizil badani mayin tuklar bilan qoplanadi; hara-katlari onaga sezila boshlaydi. Ona qorniga quloq tutilganda H. yuragi urayotgani bilinadi. 6-oyning oxirida H. serharakat boʻlib, boʻyi 30 sm, vazni 600—700 g ga yetadi. 7-oyning soʻngida H. boʻyi 35 sm, vazni 1000— 1200 g ga yetadi (rasm); bu davrda H. tirik tugʻilishi mumkin, lekin chala hisoblanadi, biroq maxsus parvarish qilinsa, yashab ketadi (qarang Chsish tugʻilgan bola); 8 oylikda H.ning boʻyi 40 sm, vazni 1500—1600 g cha keladi. 9-oyning oxirida H. boʻyi 45 sm, vazni 2400—2500 g ga yetadi, teri osti yogʻ qavati qalinlashadi, badanidagi tuklar kamayadi, terisi silliqlashib, pushti rangga kiradi, sochlari uzayadi. 10-oy oxirida (9 kalendar oyiga toʻgʻri keladi) H. yetilib tugʻiladi; boʻyi 50 sm, vazni 3200—3500 g boʻladi. H. taraqqiyotining oʻziga xosligi uning ona qornida boʻlishi bilan ifo-dalanadi; unda bosh miya poʻstlogʻi toʻla-toʻkis taraqqiy etmagan boʻlib, asosiy hayotiy funkiiyalar (oziqlanish, nafas olish, ajratish) pla-senta bilan uzviy bogʻlangan orqa miya orqali boshqariladi; platsenta H. bilan kindik orqali bogʻlanadi. H. ona organizmidan oʻzining oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur oziq moddalar (oqsil, yogʻ, uglevodlar), tuz, suv, vitaminlar, shuningdek, kislorodni qon tomirlar orqali olib, moddalar almashinuvi natijasida hosil boʻlgan chiqindilarni chiqaradi va h.k. Shuning uchun ayrim kasalliklar (yurak poroklari, gipertoniya, qandli diabet, infeksion kasalliklar), notoʻgʻri ovqatlanish, rejim buzilishi, atrof-muhitdagi zararli omillar (ishlab chiqarishdagi zaharli moddalar, vibratsiya, nurlanish), ich-kilik ichish, chekish va boshqa natijasida platsenta funksiyasining buzilishi H.ning oʻsishiga, ayniqsa, homila-dorlikning dastlabki 3-oyida, homila aʼzolarining taraqqiyot davrida yomon taʼsir koʻrsatadi. Bu davrda H.ning oʻsishida qator oʻzgarish va nuqsonlar paydo boʻlishi, jumladan, H. toʻla yetilmasligi, u majruh boʻli-shi, oʻlik tugʻilishi yoki oʻz-oʻzidan tushishi, shuningdek, asfiksiya, kalla suyagining shikastlanib tugʻilish hollari uchrashi mumkin. Homiladorlikning 4-oyidan H.ning turli taʼsirotlarga nisbatan sezgirligi bir qadar pasayadi. Gigiyena qoidalariga rioya qilish — ovqatlanish, mehnat qilish va dam olishni toʻgʻri uyushtirish H.ning normal oʻsishini taʼminlaydi, shuningdek, yuzaga kelishi mumkin boʻlgan noxushliklarni (oʻlik tugʻish, chilla davrida oʻlish va h.k.) oldini oladi.
Horis Ibn Surayj

Horis Ibn Surayj (? - 746.21.4) — arab sarkardasi, Movarounnahrda umaviylarga qarshi xalq harakati rah-bari. Xurosondagi xorijiylar rah-namosi. Movarounnahrni arablar tomonidan bosib olinishida faol qatnashgan. H. ibn S. umaviylarni tanqid qilib, Qurʼon oyatlariga rioya qilmayotganliklari va paygʻambar sun-nati boʻyicha ish tutmayotganliklari uchun ularni qoraladi. U zimmiylar bilan tuzilgan shartnomaga rioya qili-shi, musulmonlardan (shu jumladan, musulmonlikni qabul qilganlardan) xiroj olmaslikni vaʼda qildi. Horis Movarounnahrda joylashgan musulmon garnizonlarini oʻz tarafiga ogʻdi-rib, Toxaristonda (Balx viloyati) oʻrnashib olgan edi. Samarqand shohi Gʻurak, dehqonlar va Turk xoqoni Abu Muzahhim H. ibn S.ni Xurosonni egallash uchun yuborganlar. 734—735 yillarda u bu yerda qoʻzgʻolon koʻtargan, biroq Xuroson noibi Asad ibn Ab-dulloh tomonidan qoʻzgʻolon bostirilgan. Horis Samarqandga qaytib kelgan. 739 yil Xurosonning yangi noibi Nasr ibn Sayyor boshliq umaviylar qoʻshini Samarqandga yurish qilgan, biroq u muvaffaqiyatsiz chiqqan. Nasr soliq tizimini oʻzgartirishga qaror qilgan. U yuqori tabaqa vakillarini oʻz tomoniga ogʻdirib olgan takdirda-gina qoʻzgʻolonni bostirish mumkin deb hisoblagan. Buning uchun u islomni qabul qilgan mahalliy aholini arablar bilan tenglashtirgan, ularni juzʼyadan ozod qilgan. Nasr 739 yil Samarqandga yurish boshlagan. H. ibn S. oʻz xorijiylari bilan shu yerda joylashgan edi. Nasr shahar aholisini suvdan mahrum qilib, uni taslim qilishga urindi, Samarqand zodagon dehqonlarining bir qismini oʻz tomoniga agʻdarib, ularni H. ibn S.ga shaharni boʻshatib chiqib ketishni taklif qilishga majbur qildi. H. ibn S. oʻz safdoshlari bilan Shoshga ketishga majbur boʻlgan. Nasr shaharni egallab Marvga qaytmoqchi edi, lekin Iroq noibi Yusuf ibn Umar undan H. ibn S.ga boshpana bergan Shoshga hujum qilishni talab qilgani uchun katta qoʻshin (20 ming) bilan Shoshga yurish qiladi. Turk xoqoni amakivachchasi Qursul H. ibn S. va Shosh hokimi Qodir ibn Badrni quvvatlab 15 ming kishilik yollanma qoʻshin bilan Sirdaryo boʻyida Nasrning yoʻlini toʻsadi va tunda musulmonlar qarorgohiga teztez hujum qilib turadi. Ana shunday hujumlardan birida Qursul asir olinib, oʻtda kuydiriladi. Shosh hokimi va H. ibn S. Shosh qalʼasiga qocha-dilar. Nasr avval Fargʻonaga, soʻng Shoshga hujum qiladi. Horisning oʻzi mansub boʻlgan tamim qabilasi Nasr tomonida turib urush qiladi, shu tufayli Horis tamimiylarga qarshi urushdan bosh tortadi. Shosh hokimi Nasrga sulh taklif etadi. Unga koʻra, H. ibn S. Shoshni tark etadi, Foryob qishlogʻiga joʻnaydi. Marvdagi jangda halok boʻlgan, xochga tortilgan.

Mahfuza Alimova.
Horun

Horun — Qurʼonda zikri kelgan paygʻambarlardan biri. Musoning akasi. Alloh Musoni paygʻambar etib, unga Firʼavnni hidoyatga daʼvat qilish masʼuliyatini yuklaydi. Firʼ-avnga roʻbaroʻ boʻlib uni imonga, toʻgʻri yoʻlga daʼvat etish kishidan shijoat va kuchli iroda talab qilar edi. Muso biroz tezroq va duduqlanib gapirar edi. Shu bois, Muso Parvardigordan bu masʼuliyatli va ogʻir vazifani ado etishda oʻziga akasi H.ni yordamchi qilib berishni soʻraydi. Qurʼonda yozilishicha, nihoyatda fasohatli va taʼsirli soʻzlash qobiliyatiga ega boʻlgan H. Musoga yordamchi qilib beriladi (Toho surasi, 25—36-oyatlar). Aka-uka Firʼavnni hidoyat yoʻliga daʼvat eta-dilar. Ammo Firʼavn Allohning birligi va borligini eʼtirof qilmay, zalolatdan qaytmaydi. Oʻzini xudo deb bilgan Firʼavnni Alloh suvga gʻarq etib, halok qiladi.

Manbalar  

Islom paygʻambarlari
Hosil bayrami

Hosil bayrami - qishloq xoʻjaligi xodimlarining anʼanaviy bayrami (Oʻzbekistonda 1972-yilgacha "Paxta bayrami" deb atalgan). Xoʻjaliklar, tumanlar, viloyatlar miqyosida oʻtkaziladi. Koʻpgina joylarda Hosil bayrami kech kuzda qishloq xoʻjaligi ekinlari hosili yigʻim-terimi tamomlanishiga qarab nishonlanadi. Bayram kunlari koʻrgazmalar, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yarmarkalari uyushtiriladi; badiiy va sport oʻyinlari, ot sporti musobaqalari, ommaviy sayillar oʻtkaziladi. Mehnat ilgʻorlariga mukofotlar topshiriladi. Hosil bayramida qishloq xoʻjaligi xodimlari bilan birga shahar aholisi, keng jamoatchilik ham ishtirok etadi.
Hosila

Hosila — differensial hisobning asosiy tushunchasi. U funksiya oʻzgarishi tezligini ifodalaydi. x nuqtaning atrofida berilgan f(x) nuqta uchun mavjud boʻlsa, u funksiyaning x nuqtadagi hosilasi deyiladi Va 0ʻ(x) kabi belgilanadi. Ushbu miqdorlar funksiyaning x nuqtadagi oʻng va chap hosilalari deyiladi va 0ʻ(x+0),/’(x—0) kabi belgilanadi. Masalan, /(x)=\x\ funksiyaning x=0 nuqtadagi o`ng va chap hosilalari mos ravishda f(+0)=1, L—0)=—1 boʻladi. f(x) funksiya x0nuqtada hosilaga ega bo`lishi uchun f(x0+0) va f(x0—0) funksiyalar mavjud bo`lib, ular oʻzaro teng boʻlishi zarur va yetarli. Kompleks oʻzgaruvchili funksiyalarda ham hosila tushunchasi shunga oʻxshash kiritiladi.

Yana qarang 
 Differensial hisob
Hosildor

"HOSILDOR" — ertapishar, mahalliy xoʻraki olma navi. Xalq seleksiyasi yoʻli bilan chiqarilgan. Daraxti oʻrtacha boʻyli, shox-shabbasi baquvvat, sharsimon, balandligi 4,9 m. Guli oʻrtacha, ikki jinsli, oʻzidan changlanadi, shuningdek, Toshkent borovinkasi, Samarqand >r|;ip olmasi navlari yaxshi changlatuvchi hisoblanadi. Hosildorli gi oʻrtacha, yiliga 15 yoshli daraxti 260 kg gacha meva beradi. Mevasi iyun oxiri — iyul boshlarida pishadi. Mevasining ogʻirligi 130—160 g, dumaloq, uchi choʻziqroq. Poʻsti oʻrtacha qalinlikda, sargʻimtir och-yashil, qizgʻish yoʻllari bor. Eti oq, oʻrtacha tigʻiz, oʻrtacha sersuv, shirin-nordon. Koʻchati oʻtqazilgandan soʻng 2—3 yili hosilga kiradi, 5—6-yili toʻliq hosil bera boshlaydi.

Yangiligida yeyiladi, qoqi solinadi, konserva qilinadi, uzoq joylarga yuborishga yaroqli. Oʻzbekistonning barcha viloyatlari, Turkmaniston va Janubiy Qozogʻistonda rayonlashti-rilgan.