MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Misr gʻoʻzasi

Misr gʻoʻzasi — uzun tolali peru gʻoʻzasi navlarining bir yillik ekologi k guruhi. Koʻp yillik peru gʻoʻzasi shakllari Amerika (Peru)dan Misrga (1818—20) keltirilgan va bu yerda Misrning mashhur ingichka tolali Ashmuni (1863—65), Afifi (1887), Yanovich va boshqa gʻoʻza navlarini yaratishga asos boʻlgan. 1928—29 yillarda Tojikiston, Turkmaniston va Oʻzbekistonda M.gʻ. navlari ekilishi natijasida Oʻrta Osiyo respublikalarining jan. hududlarida bu gʻoʻza navlaridan yuqori hosil olish imkoniyati borligi anik,landi. 1932—33 yil lardan boshlab yakka tanlash usuli bilan yaxshilangan Pima, keyinchalik Maarad navlari ekila boshladi. 1935-yilda, M.gʻ.ning Yanovich navidan yakka tanlash asosida Yoʻlatan seleksiya st-yasi (Turkmaniston)da Oʻrta Osiyoda birinchi 2IZ ingichka tolali gʻoʻza navi yaratildi va 1938-yildan Turkmaniston va Tojikistonda rayonlashtirildi. M.gʻ. yuqori hosildorligi, tezpisharligi, soʻruvchi zararkunandalar va zamburugʻli kasalliklarga chidamliligi bilan ajralib turadi. M.gʻ. tolasi nihoyatda qimmatbaho boʻlib, bitta koʻsak vazni 2,5— 4,0 g, shtapelmassa uz. 37–44 mm (qarang Ingichka tolali gʻuza).

Abdumavlon Abdullayev.

Manbalar
Misrliklar

Misrliklar, Misr arablari — xalq. Misrning asosiy aholisi (54,2 mln. kishi). Umumiy soni 54,6 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Arab mamlakatlari, Germaniya, Avstraliya, Kanada va boshqa davlatlarda ham yashaydilar. Yevropeoid irqiga mansub. Dindorlari — sunniy musulmonlar. Arab kabilalari Misrga miloddan avvalgi 1ming yillikda kirib kelishgan. Misr 7-asrda Arab xalifaligi tomonidan egallangach, arablarning mahalliy kopt (qibtiy), barbar va boshqa aholi bilan aralashuvi natijasida Misr arablari shakllangan. Deqqonchilik, chorvachilik, hunarman-dchilik (zargarlik yaxshi rivojlangan) bilan shugʻullanadilar.

Manbalar
Missionerlik

Missionerlik (missiya soʻzidan), tabshir, mubashshirlik — biror dinga eʼtiqod qiluvchi xalqlar orasida boshqa bir dinni targʻib qilish. Missionerlik, asosan, xristianlikka xos.

XIII — XVI asrlarda xristian missionerligi Hindiston, Xitoy, Yaponiyaga kirib bordi. Katolik cherkovida missionerlik Ispaniya va Portugaliya imperiyalari tashkil topgach (XV — XVI asrlar), faoliyatini kuchaytirdi. Missionerlik Rim imperiyasiga yangi yerlarni oʻz taʼsiri ostiga olishda katta yordam berdi. Katolik missionerligiga rahbarlik qilish uchun papa Grigoriy XV 1662-yilda Diniy targʻibot kongregatsiyasini taʼsis etdi.

Missionerlik XIX asrda faollashdi, ayniqsa, xristian missionerlari Afrikada faoliyatlarini kuchaytirdilar va oʻz mamlakatlarining siyosatini targ'ib qilishda yordam berdilar.

Oʻzbekiston Respublikasining „Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisida“gi qonuni 5-moddasiga koʻra, Oʻzbekistonda har qanday missionerlik faoliyati man etiladi.

Manbalar
Mississippi (daryo)

Mississipi, Missisipi (mahalliy indeyslar tilida — katta daryo) — Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi daryo, dunyodagi eng katta daryolardan biri. Uzunligi 3950 km (Missuri daryosining boshidan hisoblaganda 6420 km), havzasining maydoni 3268 ming km². Minnesota shtatining shim. qismidagi koʻldan boshlanadi, Markaziy tekisliklar va Meksika boʻyi pasttekisligini shim.dan janubga kesib oʻtib, delta hosil qilib (32 ming km²) Meksika qoʻltigʻiga quyiladi. Eng yirik irmoklari: oʻngdan — Minnesota, De-Moyn, Missuri, Arkanzas, Redriver, chapdan — Viskonsin, Illinoys, Ohio. Vodiysining morfologik tuzilishi va suv rejimiga kura, Mississippi 3 qismga boʻlinadi.

Yuqori qismi dastlab kichikroq koʻllar orqali oʻtadi, ostonalar bor. Minneapolis shahridan boshlab, daryo oʻzani shlyuzlangan, Missuri daryosi quyilish joy-igacha bir necha oʻnlab toʻgʻon qurilgan. Oʻrta qismida daryo, asosan, bir oʻzanda oqadi; vodiysining kengligi 10– 15 km. Missuri irmogʻi qoʻshilgach, uning loyqa suvi Mississippining tiniq suvi bilan 150–180 km gacha yonma-yon oqadi. Quyi qismi keng tekislikdan oʻtadi, vodiysining kengligi 25 km dan 70– 100 km gacha. Qirgʻoqlariga toshqinga qarshi dambalar qurilgan. Mississippi dengizga yiliga 350 mln. t dan ortiq oqiziq keltiradi. Daryoning quyi qismida suv koʻpayganda suvining bir qismi Pon-shartren koʻliga va Mississippidan 15–40 km gʻarbda oquvchi Atchafalaya daryosiga oqadi. Daryo qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Bahor va yoz oylarida Mississippining oʻrta va quyi qismida kuchli toshqinlar boʻladi. Yuqori qismi qishda muzlaydi. Daryoning yillik oʻrtacha suv sarfi 19 ming m³/sek (eng yuqorisi 50— 80 ming m³/sek). Daryo suvining sanoat korxonalari chiqindilari bilan ifloslanishini kamaytirish choralari koʻrilmoqda. Mississippining transport ahamiyati katta: kema qatnaydigan daryo va kanallar orqali Buyuk koʻllar va chu-qur suv yoʻli qisoblangan Sanlavrentiy daryosi orqali Atlantika okeani bilan bogʻlangan.

Minneapolis shahrigacha (3000 km) daryo kemalari, Baton-Ruj shahrigacha okean kemalari qatnaydi. Mississippi daryo sistemasidagi barcha kema qatnovi yoʻllari uzunligi 25 ming km dan ortiq. Gidroenergiya resursiga boy (27,5 GVt). Eng ahamiyatli GES Kiokak shahri yaqinida qurilgan. Mississippi sohilida Minneapolis, Davenport, Sent-Luis, Memfis, Baton-Ruj, Yangi Orlean shaharlari joylashgan.

 

AQShdagi daryolar
Shimoliy Amerika
Missiya

Missiya (lot. missio — joʻnatmoq) — 1) muayyan topshiriq bilan boshqa mamlakatga yuborilgan vakillar; 2) bir davlatning boshqa davlatdagi (elchixonadan farqli ravishda) vakili tomonidan boshqariladigan doimiy diplomatik vakolatxonasi.

Manbalar
Missuri (daryo)

Missuri yoki Missouri (mahalliy indeyslar tilida — loyqa daryo) — AQShdagi daryo, Mississipi daryosining eng katta oʻng irmogi. Uzunligi 4740 km, havzasining maydoni 1370 ming km² (shundan 10 ming km² Kanada hududida). Qoyali togʻlarning sharqiy yon bagʻridan boshlanadi. Oʻrta oqimi Missuri platosi (baʼzida daralardan oqib, ostonalar hosil qiladi) va quyi qismi Markaziy tekisliklar orqali oʻtgan. Suvi juda loyqa. Yirik irmoklari: Yellouston, Platt, Kanzas. Missuri yuqori oqimida qordan, oʻrta va quyi oqimida koʻproq yomgʻirdan suv oladi. Bahorda suvi koʻpayadi (etagida suv satqi 8–12 m gacha koʻtariladi), kuchli toshqinlar boʻladi. Oʻrtacha suv sarfi 2600 m³/sek., toshganda 19000 m³/ sek., suvi kamayganda 150–170 m³/sek. boʻladi. Daryo yiliga 220 mln. t oqiziq keltiradi. Katta suv omborlari (Fort-Pek, Garrison, Oaxe) qurilgan boʻlib, ulardan suv oqimini tartibga solib turish, irrigatsiya va energetika maqsadlarida foydalaniladi. Daryoda yirik kemalar Su-Siti shahrigacha, kichikroq kemalar Fort-Benton shahrigacha qatnaydi. Missuri boʻyida Omaxa, Kansas-City va boshqa shaharlar joylashgan.

Manbalar 

AQShdagi daryolar
Missuri universiteti

Missuri universiteti — AQShdagi yirik universitetlardan biri. 1839-yil Kolumbiya shahrida tashkil etilgan. Kolumbiya, Roli, Kanzas-Siti, Sent-Luis shaharlarida joylashgan universitet shaharchakampuslari huquqidagi 4 mustaqil oʻquv yurtini birlashtiradi. Sanʼat va fan, muhandislik, pedagog, qishloq xoʻjaligi, tibbi-yot, veterinariya, jamiyatshunoslik va ijtimoiy munosabatlar, jurnalistika, huquq, kutubxonachilik, konchilik, metallurgiya va boshqa sohalar boʻyicha muta-xassislar tayyorlaydi. 54 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Kutubxonasi va uning boʻlimlarida 1,6 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

Manbalar 

AQShdagi universitetlar
Gabriela Mistral

MISTRAL (Mistral) Gabriyela (taxallusi; asl ism-sharifi Lusila Gadoy Alkayaga) (1889.7.4, Vikunya — 1957.10.1, Xempster, SSHA) — chili shoirasi, pedagog , jamoat arbobi. 16 yil oʻqituvchilik qilgan. 1922-yil Meksika taʼlim vazirligiga taklif qilingach, Meksika maktablari va kutubxonalarini isloh qilish loyihasini ishlab chiqqan. 1924—46 yillarda Chili elchisi sifatida Italiya, Ispaniya, Portugaliya, Braziliya, AQShda ishlagan. BMT tashkil boʻlgan davrdan Millatlar ligasi ishlarida qatnashib kelgan. Birinchi sheʼriy toʻplami — "Oʻlim so-netlari" (1914). Lirikasida ispan sheʼriyati anʼanalari bilan indeyslar mifologiyasidagi animistik obrazlilik qoʻshilib ketgan. "Noziklik" (1924) sheʼriy toʻplamida onalik baxtidan maxrum ayolning dardlari aks etgan. "Yakson qilish" (1938) sheʼriy toʻplamida fashizm krralangan. M. "Tushkunlik" (1922), "Tala" (1938), "Taxtakach" (1954) kabi sheʼriy va "Laʼnatlangan soʻz" (1950) publitsistik maqrlalar toʻplami mu-allifi. Nobel mukofoti laureati (1945).

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
Misurota

Misurota — Liviyaningshim.gʻarbiy qismidagi shahar. Oʻrta dengiz boʻyidagi vohada. Aholisi 340 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Dengiz boʻyidagi savdo-transport markazi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qayta ishlanadigan yirik markaz. Oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Metallurgiya majmuasi tashkil etilgan. Hunarmandchilikda gilam toʻqiladi, metall buyumlar yasaladi. Misurota-Marina avanporti bor (shahardan 10 km).

Manbalar
Misqol

Misqol — qad. ogʻirlik oʻlchov birligi; Sharq (arab) mamlakatlarida qimmatbaho buyumlarning ogʻirligi M. bilan oʻlchangan. 1 M.ning ogʻirligi 100 dona arpa (yoki bugʻdoy) doni ogʻirligiga tenglashtirilgan. Agar bir dona arpa donini qadimda oʻrtacha 0,0409512 g ga teng qilib olingani hisobga olinsa, u holda 1 M= 100 arpa doni = 1000,04095122 = 4,09512 g boʻladi. Samarqand (6—8-asr) da 4,46 g ga, Buxoro (16—19-asr) da 4,8—5 g ga, Xorazm (14-asr) va Fargʻona vodiysida 4,55 g ga teng boʻlgan. Misr va Sudanda 1 M. 4,68 g, Suri-yada 4,45 g, Iroqda 4,46 g. Eron (14-asr)da 4,3 g ga, 19-asr oxiridan esa 4,639 g ga, Hindistonda 4,583 g ga teng boʻlgan. M. Yaqin Sharkda hozir ham ishlatiladi.

Manbalar 

Oʻlchov birliklari
Mitalar

Mitalar — omborlarda, xonadonlarda va boshqa joylarda saqlanayotgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari — galla donlari, yorma, un, qoqilar va boshqalarni zararlaydigan har xil hasharotlar va kanalarning umumiy nomi. M. sirasiga un kanasi, om-bor filchasi, sholi filchasi, jan. om-bor kapalagi, surinam donxoʻri, kichik un qoʻngʻizi, katta un qoʻngʻizi, juda kup turdagi kuyalar va boshqa kiradi. [[Ombor zararkunandalari xalq xoʻjaligiga juda katta iqtisodiy zarar yetkazadi, ular saqlanayotgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarinigina emas, oziq-ovqat, kiyim-kechaklarning ham sifatini buzadi. Oʻrta Osiyoda hasharotlar va kana (M.)larning 100 dan ortiq, xususan, kanalarning 51, qoʻngʻizlarning 41, tangaqanotlilar yoki kapalaklarning 15 turi mavjud (qarang [[Ombor zararkunandalari).

Manbalar
Mitan

Mitan (Moʻyton) — oʻzbek va qoraqalpoq xalqlari tarkibiga singib ketgan qabila.

Mitanning koʻpchiligi hozirgi Qoraqalpogʻistonning Taxtakoʻpir va Moʻynoq tumanlarida yashagan (Qoʻngʻirot tumanidagi oʻzbeklar tarkibida ham uchrar edi). Mitanlarning ayrim guruhlari Afgʻonistonda (Balx viloyatida) yashaydi. Qoraqalpoq mitanlari oʻtmishda bir qancha katta va kichik qabila-urugʻlarga boʻlingan. Oʻzbek mitanlarining koʻpchiligi XIX asrning oxiri va XX asrning boshlarida Zarafshonning oʻrta oqimida yashagan. 1920-yilda Samarqand viloyati mitanlardan 7 mingga yaqin kishi roʻyxatga olingan. Ishtixon, Nurota, Bulungʻur tumanlarida ozroq qismi Karmana atroflarida hamda Qashqadaryoning quyi oqimlarida yashagan. Zarafshon vodiysida yashovchi mitanlarning bir qismi oʻtroq oʻzbeklarga aralashib, oʻz urugʻ nomlarini unutganlar.

Mitan etnogenezi toʻliq oʻrganilmagan. Ayrim olimlar miloddan avvalgi VI asr va milodiy I asr oʻrtalarida Shimoliy Mesopotamiyada, Eronda, Ozarbayjonda (Urmiya koʻli atrofida), Armanistonning togʻli hududlarida yashagan, Gerodot, Gekatey, Strabon, Polibiy kabi antik tarixchilar matiyenlar deb nomlagan xalqlarni mitanlarning ilk ajdodlari deb taxmin qiladilar.

Manbalar

Adabiyot 
 Materiali Vserossiyskoy perepisi, vip. 5, ch. T., 1923;
 Materiali po rayonirovaniyu Sredney Azii, kn.1,ch,1, Buhara — T., 1926.

 

Oʻzbek qabilalari
Oʻzbek urugʻlari
Mitan (shaharcha)

Mitan — Samarqand viloyati Ishtixon tumanidagi shaharcha (1986-yildan). Tuman markazi (Ishtixon)dan 8 km, Samarqand shahridan 68 km. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kattaqoʻrgʻon (30 km). Aholisi 5,7 ming kishi (2000). M. Nurota togʻ tizmasining Oqtov adirlari adogʻida, oʻrtacha 250 m balandlikda joylashgan. 1926—58 yillarda Mitan tumanining markazi boʻlgan. 1958-yilda Mitan tumani tugatilgach, Ishtixon tumani tarkibiga kirgan. "Mitan" soʻzi shaharcha hududida yashovchi oʻzbeklarning qad. "mitan" (muytan) urugʻi nomidan kelib chiqqan. M.da paxta tozalash zavodi, MTP, dehqon bozori, 2 umumiy taʼlim maktabi, iktidorli oʻquvchilar uyi, kutubxona, madaniyat uyi, madaniyat va istirohat bogʻi, savdo va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud. Bolalar kasalxonasi, tuman kasalxonasining terapiya boʻlimi, dorixonalar faoliyat koʻrsatadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Ishtixon tumani
Miting

Miting (ing. Meeting — uchrashmoq, yigʻilishmoq) — muhim voqea, koʻpincha siyosiy masalalarni muhokama qilish uchun oʻtkaziladigan ommaviy yigʻilish.

Manbalar
Mitoz

Mitoz ( - mitos — ip), kariokinez — eukariot hujayralarning boʻlinib koʻpayish usuli. M.dan oldin hujayra boʻlinishga tayyorgarlik davri interfazani oʻtadi. Interfazada DNK, oqsil, ATF sintez boʻladi. Natijada xromosomalardagi DNK miqdori ikki hissa ortadi. Bu jarayon replikatsiya deyiladi. M. 4 ta faza:profaza, metafaza,anafaza,telofaza dan iborat. Profazada xromosomalar spirallashib, yiriklasha boshlaydi; yadro membranasi va yadrocha yemirilib, xromosomalar sitoplazmaga tarkalib ketadi.Profaza oxirida sentrosomalar hujayra qutblariga joylashib oladi; ular oʻrtasida mikronaychalardan iborat axromatin ipchalar paydo boʻlib, boʻlinish duki hosil boʻladi. Metafazada xromosomalarning spirallashib yoʻgʻonlashuvi davom etadi. Metafaza oxirida xromosomalar hujayra markazida boʻlinish oʻqi ekvatorida joylashib oladi. Bu fazada har bir xromosoma 2 ta xromatildan iborat boʻlib, ular sentromerasi orqali oʻzaro birikkan, xromatidlar esa boʻlinish duki iplariga ilashgan boʻladi. Anafazada xromatidlar oʻrtasidagi bogʻlanish uzilib, har bir xromosoma 2 ta mustaqil xromatidga ajraladi.Axromatin ipchalar 
ning qisqarishi tufayli xromosomalar qarama-qarshi qutblarga tarqala boshlaydi. Telofazada xromosomalar kugblarga joylashadi; spirali yoyilib ular yana uzun ipchalar — xromatidlar shakliga kiradi va yorugʻlik mikroskopda koʻrinmaydigan boʻlib qoladi; yadrocha qayta tiklanadi; yadro membranasi hosil boʻladi. Sitoplazma oʻrtasida botiqlik paydo boʻlib, chuqurlasha borishi va hujayraning teng ikkiga boʻlinishi bilan telofaza tugallanib, yana qaytadan interfaza boshlanadi.

Mitozda sodir boʻladigan jarayonlar nerv sistemasi hamda buyrak usti bezi, gipofiz, qalqonsimon bez, jinsiy bezlar va boshqa sekretsiya bezlar i ishlab chiqaradigan gormonlar orqali neyrogumoral sistema tomonidan boshqariladi. Mitozning kecha-kunduzlik maromi muhitdagi kechakuiduz davomida sodir boʻlib turadigan oʻzgarishlar va organizmlar aktivligi bilan bogʻliq. Mitozning davomiyligiga hujayraning oʻlchami, yadroning ploidligi, atrof muhit sharoiti (xususan, harorat) taʼsir qiladi. Mitoz hayvon hujayralarida 30—60 min., oʻsimlik hujayralarida 2—3 soat davom etadi. Mitozning biologik ahamiyati boʻlinishga kirishgan dastlabki ona hujayra xromosomalarining boʻlinishdan keyin xrsil boʻladigan ikkita yangi qiz hujayralar oʻrtasida teng taqsimlanishidan va bitta hujayra boʻlinib, unga aynan oʻxshash ikkita hujayraning vujudga kelishidan iborat. Mitozda organizmning oʻsishi va rivojlanishi, shikastlangan hujayralarning tiklanishi, oʻlgan hujayralar oʻrniga yangi hujayralar hosil boʻlishi taʼminlanadi. Baʼzan Mitoz tugallanmay qolishi tufayli koʻp yadroli — poliploid hujayralar paydo boʻladi yoki politen xromosomalar vujudga keladi

Yana qarang 

 Meyoz
 Amitoz
 Endomitoz

Manbalar
Mitoxondriya

Mitoxondriya (yun. mitos - ip, chondrios — donacha) — eukariot hujayralar organoidi. Mitoxondriya ikki qavat membrana bilan oʻralgan; ichki membranasi kristalar (burmalar) hosil qiladi. Mitoxondriyaning ichki membrana bilan oʻralgan boʻshligʻi matriks deyiladi. Hujayrada Mitoxondriya soni bir nechtadan mingtagacha yetadi. Mitoxondriyaning asosiy funk-siyasi energiya hosil qilishdan iborat. Mitoxondriya energiyasi manbai biologik oksidlanish boʻlib, unda glikolizda hosil boʻlgan pirouzum kislota mitoxondriya matriksida SO2 va N2O gacha parchalanadi. Bu jarayon murakkab kimyoviy reaksi-yalardan iborat. Uning 1-bosqichida piruvat parchalanadi va uchkarbon kislotalar sikli amalga oshadi; 2-bosq-ichda elektronlar tashiladi va ATF sintezlanadi.

Mitoxondriya matriksida DNK, RNK, ribosomalar va oqsil sintezida qatnashuvchi fermentlar mavjud boʻlgani tufayli oʻz oqsillarining bir qismi sintezlanadi. Shuning uchun Mitoxondriyani yarim avto-nom organoid deyiladi. Mitoxondri-yalar simbiogenez gipotezasiga binoan, aerob bakteriyalardan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Mitoxondriya boʻlinish orqali koʻpayadi.

Manbalar
Mitra

Mitra — qadimda Hindiston, Eronda bosh xudolardan biri. Mitraga yorugʻlik, pokizalik va haqiqat xudosi sifatida eʼtiqod qilingan. Miloddan avvalgi VI asrdan Mitragaga sigʻinish Kichik Osiyo hamda Frot va Dajla daryolari oraligʻida tarqaldi. Keyinroq Mitraga sigʻiniladigan alohida din — mitraizm paydo boʻldi. Bu din ellinlar orasida, milodiy I asrdan boshlab Rimda, II asrdan butun Rim imperiyasida mashhur edi.

Manbalar 

Mifologik qahramonlar
Mitridat I

Mitridat I (yun. Mithridates), Arshak VI (? — taxminan miloddan avvalgi 136) — Parfiya shohi (miloddan avvalgi 170—138/137). M. I Calavkiylar davlatining tanazzulga uchraganligidan foydalanib, uning sharkiy satrapiyalari — Midiya, Mesopotamiyaning katta qismi (miloddan avvalgi 140), Elam, Fors va Baqtriyani bosib olgan. Armaniston ham Parfiya siyosiy taʼsiri ostida boʻlgan. M. I davrida Parfiya yirik davlatga aylangan.

Manbalar 

 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Mitropolit

Mitropolit (yun. metropolites) — pravoslav xristian cherkovidagi oliy diniy unvon.

Manbalar
Mitti yulduzlar

Mitti yulduzlar, karlik yulduzlar — oʻrtacha kattalikdagi yulduzlardan koʻra kichik va unchalik yorugʻ boʻlmagan yulduzlar. Mitti yulduzlarning koʻpchiligi Gersshprung — Ressell diagrammasadagi asosiy chiziqning pastki kismida joylashgan. Mitti yulduzlarning oʻrtachazichligi 1 dan 60 g/sm3 gacha. Mitti yulduzlar oq va qizil yulduzlarga boʻlinadi. Oq Mitti yulduzlarning hajmi yer xajmiga yaqin boʻlib, juda katta zichlikka ega.

Manbalar
Peter D. Mitchell

MITCHELL (Mitchell) Piter (1920.29.9, Mitchem, Surrey grafligi, Buyuk Britaniya — 1992.10.4, Bodmin) — ingliz biokimyogari. Falsafa doktori (1950). Edinburg universitetining zoologiya kafedrasi biokimyo guruhi (1955—63), 1964-yildan Kornu-elledagi Glinnovsk ilmiy tadqiqot laboratoriya rahbari. Hujayradagi bioenergetik jarayonlarni tadqiq qilgan. Xemiosmotik nazariya (biologik membranada ATF sintezida energiyaning oʻzgarish mexanizmi)ni ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1978).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1920-yilda tugʻilganlar
29-sentabrda tugʻilganlar
10-aprelda vafot etganlar
1992-yilda vafot etganlar
Mifologik obrazlar

Mifologik obrazlar – xalq, ogʻzaki badiiy ijodiyoti, yozma adabi-yot va sanʼat asarlaridagi mifologik negizga ega boʻlgan asotiriy personajlar. Mifologik obrazlar muayyan voqeahodisaningjonlantirilgan timsoliy ifodasi boʻlib, voqelikning mohiyatini metaforik, ramziy va istioraviy holatda oʻziga koʻchiradi va uning shakliy tajassumi hisoblanadi.

Mifologik obrazlar ibtidoiy badiiy uydirma-fantaziya mahsuli boʻlib, koinot, tabiat va jamiyatdagi turli-tuman hodisalar, kad. odam tasavvurida mavjud boʻlgan gʻayrioddiy kuchlarning kelib chiqish sabablarini izohlashga xizmat qilgan. Badiiy tafakkur shakllangach, qad. mifologiyannig tarkibiy qismi sanalgan asotiriy obrazlar adabiyot va sanʼatga koʻchgan. Oʻzbek mumtoz adabiyoti namoyandalarining asarlari, „Alpomish“, „Kuntugʻmish“, „Rustamxon“ hamda „Goʻroʻgʻli“ turkumiga mansub dostonlar, oʻzbek xalq, afsonalari va ertaklaridagi Mifologik obrazlar shular jumlasidandir. Folklor va yozma adabiyotdagi Mifologik obrazlar badiiy talqinning toʻlaqonli chiqishi hamda poetik tafakkurning keng qamrovliligini koʻrsatish vazifasini bajaradi.

Oʻzbek folklorida „Avesto“ asotirlariga aloqador Kayumars, Anaxita, Axriman, dev, pari, ajdar; suv kulti bilan bogʻliq Hubbi, Sust xotin, Suv xotin, Chala xotin; shamol „piri“ si-fatida tasavvur qilingan Haydar, Yalli momo, Yalangʻoch ota, Choymomo; xalq taqvimiga aloqador Ayamajuz, Aziz momo, AhmanDahman; momaqaldirok, va chaqmoq „egasi“ Guldur momo; afsonaviy paxdavonlar sifatida tasvirlanuvchi Odami Od, Olangʻasar, Dorokoʻz; yovuz kuchlar haqidagi qarashlarni oʻzida ifoda etgan alvasti, yalmogʻiz kabi kupgina Mifologik obrazlar mavjud.

Adabiyot 
 Sarimsoqov B., Zpik janrlar diffuziyasi //Oʻzbek folklorining epik janrlari, T., 1981; Joʻrayev M., Shomusarov Sh., Oʻzbek mifologiyasi va arab folklori, T., 2001.

Mamatqul Joʻrayev.

Manbalar 

Mifologiya
Folklor
Mixail Fyodorovich

Mixail Fyodorovich (1596.12.7 – Moskva – 1645.13.7) — Rossiya tarixida romanovlar sulolasining asoschisi (1613-yil 21-avgustdan). Boyar F. N. Romanov (keyinrok, patriarx Filaret)ning oʻgʻli. Moskvadan polyak bosqinchilari haydab chiqazilgach, boyarlar tashabbusi bilan Zemstvo sobori 16 yoshli Mixail Fyodorovichni podsho qilib koʻtargan. Irodasiz, kasalmand Mixail Fyodorovich podsholik davrida davlat ishlarini idora etish uning yaqin qarindoshlari va otasi (rasmiy ravishda ulugʻ hukmdor unvoniga ega boʻlgan) Filaret (1619–33 yilgacha), keyin boyarlar qoʻlida boʻlgan. Mixail Fyodorovich hukumati mamlakatda urushni toʻxtatish maqsadida Shvetsiya bilan Stolbov sulhi (1617), Polsha bilan Deulin yarash axdini (1618) tuzgan. Lekin Smolensk va boshqa rus yerlarini qaytarib olish maqsadida 1632–34 yillarda Polsha bilan yana urush olib borgan. Mixail Fyodorovich davrida Sibirni egallash boʻyicha tadbirlar davom ettirilgan, qrim tatarlariga qarshi mudofaa istehkomlarini qurish jadal olib borilgan.

Manbalar
Yevgeniy Nikolayevich Mixaylov

Mixaylov Yevgeniy Nikolayevich (1905.15.4, Petrograd - 1999.9.10, Toshkent) — biolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1950), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1947), professor (1947). Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1929). Oʻrta Osiyo ipakchilik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1929—37), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti ipakchilik kafedrasida dots. (1937-47), kafedra mudiri (1947-59), ipakchilik va oʻsimliklarni himoya qilish fakulteti dekani (1944—59). Oʻrta Osiyo fitopatologiya ilmiy tadqiqot instituti direktori muovini (1959—65), direktori (1965—72), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti ipakchilik kafedrasi mudiri (1972—85). "Ipak" ("Shyolk") jurnali bosh muharriri (1960—85). Ilmiy ishlari ipakchilikning nazariy va amaliy masalalari, tut va dub ipak qurti biol.si, ipak qurtini boqish, ipak qurti urugʻchiligi va naslchiligi, kasalliklari va zararkunandalariga qarshi kurash muammolariga bagʻishlangan.

Manbalar 
 Shelkovodstvo [Darslik], M., 1950; Qurt boqish, T., 1953; Biologiya tutovogo i dubovogo shelkopryada, M., 1958; Ekologiya i vikormka shelkopryadov, M., 1959; Infeksionnie bolezni tutovogo shelkopryada, T., 1982.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Sergey Mixaylov

Sergey Mixaylov (1976.3.5, Oʻsh shahri, Qirgʻiziston) — bokschi, „Oʻzbekiston iftixori“ (2002), „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi“ (2000). Andijon shahar respublika olimpiya oʻrinbosarlari bilim yurtida oʻqigan (1989—92). Andijon universitetni tugatgan (2002). „Dinamo“ sport jami-yatining boks yoʻriqchisi (2003). Oʻzbekiston chempioni (1997—2001), 3 karra Osiyo chempioni (1997, Bangkok; 1999, Toshkent; 2002, Serembran), 2-marta Osiyo oʻyinlari gʻolibi (1998, Bangkok; 2002, Pusan), 2000-yil Sidney shahrida boʻlgan olimpiadada 81 kg vaznda bronza medalini qoʻlga kiritgan. "Doʻstlik" ordeni (2001) bilan mu-kofotlangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston bokschilari