MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Antony Hewish

Antony Hewish () (11-may 1924, Foy, Kornuoll grafligi) — ingliz astronomi, London qirollik jamiyati aʼzosi (1968-yildan). Kembrij universitetida oʻqigan. Kembrij universitetining Mallard radioastronomik rasadxonasida ishlagan (1946-yildan). Ilmiy ishlari radioastronomiyaga oid. Kichik burchak oʻlchamli radiomanbalarning ssintillyatsiyaskni tadqiq qilgan va Quyosh tojining tashqi qatlamlarini oʻrganish usullaridan birini taklif qilgan. Pulsarlarnk ochgan radioastronomlar guruhiga rahbarlik qilgan (1967). Nobel mukofoti laureati (1974; M. Rayl bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
1924-yilda tugʻilganlar
11-mayda tugʻilganlar
2021-yilda vafot etganlar
Xebey

Xebey — Xitoyning shim. qismidagi provinsiya, sharqdan Sariq dengizning Lyaodun va Boxayvan qoʻltiqlari oʻrab turadi. Maydoni 202,7 ming km². Aholisi 65,7 mln. kishi (1999). Hududining katta qismi Buyuk Xitoy tekisligida, gʻarb, shim. va shim.gʻarbida togʻlar bor. Daryolari zich. Maʼmuriy markazi — Shitszyachjuan sh.

X. — Xitoyning eng rivojlangan provinsiyalaridan biri. Koʻmir, metallurgiya, mashinasozlik, toʻqimachilik, farforchinni sanoatlari mamlakat ahamiyatiga ega tarmoqdar. Mamlakatda qazib olinadigan koʻmirning katta qismi X.ga toʻgʻri keladi, shuningdek, temir rudalari hamda neft konlari topilgan. Koʻp tarmoqli mashinasozlik, xususan, energetika, konchilik, transport, metallurgiya, neft sanoati uchun jihozlar, qishloq xoʻjaligi mashinalari i.ch. rivojlangan. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Xandan va Shitszyachjuanda yirik toʻqimachilik ktlari, Tanshanda keramika kti ishlab turibdi. Provinsiyaning markaziy va sharqiy qismlari provinsiya tarkibida boʻlmagan Pekin va Tyantszin markazga boʻysunuvchi shaharlar bilan mamlakatning yagona sanoat rnini tashkil qiladi. X. — mamlakatning muhim dehqonchilik rni. Asosiy ekinlari: gʻalla va paxta, shuningdek, moyli va boshqa texnika ekinlari ekiladi. Qishloq xoʻjaligi, asosan, shaharlar aholisini oziq-ovqat xom ashyosi bilan taʼminlashga qaratilgan. Bugʻdoy, makkajoʻxori, gaolyan, tariq, sholi ekinlari katta hududlarni egallaydi. Shuningdek, soya, yer yongʻoq, kunjut, kanop ham ekiladi. Tamakichilik, sabzavot va bogʻdorchilik bilan ham shugʻullaniladi. Chorvachilikda qoramol, eshak, qoʻy va choʻchqa boqiladi. Parrandachilik rivojlangan. Qirgʻoqqa yaqin suvlardan baliq ovlanadi. Buyuk kanal orqali kema qatnaydi.

X. hududida qad. odam — sinantroplar qoldiqlari topilgan. Qadimda X. hududi "Yan va Yu yeri" deb nomlangan. 17-asr oʻrtalarigacha turli podshohlik va davlatlar tarkibida boʻlgan, oʻsha vaqtdan Chjili provinsiyasi tarkib topgan. 1928 yildan X. nomi bilan ataladi.

 

Xebey
Xeylunszyan

Xeylunszyan - Xitoyning shim.sharqiy qismidagi provinsiya, Amur daryosi (xitoycha Xeylunszyan) havzasida. Maydoni 463,6 ming km². Aholisi 37,73 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Xarbin sh.

Yer yuzasining aksari qismi tekislik. Shim.gʻarbida Katta Xingan, oʻrta qismida Kichik Xingan, jan.sharqida Sharqiy Manchjuriya togʻlari joylashgan. Maydonining 30% oʻrmon bilan qoplangan. Xoʻjaligi agrarindustrial xarakterga ega. Qishloq xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — dehqonchilik. Bugʻdoy, makkajoʻxori, gaolyan, kartoshka, arpa, suli va boshqa ekiladi. X. qand lavlagi, soya, uzun tolali zigʻir, kungaboqar yetishtirishda mamlakatda 1oʻrinda. Kumir, yonuvchi slanets, temir rudasi va rangli metall rudalari qazib olinadi. Neftni qayta ishlash sanoati rivojlangan. Neft quvurlar orqali Datsin, Pekin, ShanyanDalyan sh.lariga yuboriladi. Mashinasozlikning turli tarmoqlari, metallurgiya, kimyo, qogʻoz, yogochsozlik sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari, stanoklar, elektrotexnika, radioelektronika buyumlari ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik sanoatlari rivojlangan. Daryolarida kema qatnaydi. Asosiy shaharlari — Sitsikar, Mudantszyan, Xegan va boshqa

 

Xeylunszyan
Xenan

Xenan — Xitoydagi provinsiya, Xuanxe va Xuayxe daryolarining oʻrta va quyi oqimi havzalarida. Maydoni 167 ming km². Aholisi 93,2 mln. kishi (1999). Maʼmuriy markazi — Chjenchjou shahri.

Xenanning shar kiy qismi Buyuk Xitoy tekisligida, garbida Sinlin va Tayxanshan togʻlari tarmoqyaari joylashgan. Daryolari zich. Xitoyning muxim dehqonchilik rni. Asosiy ekinlari: bugʻdoy, makkajoʻxori, gaolyan, dukkaklilar, sholi. 2 yil davomida 3 marta hosil yigʻishtirib olinadi. Xenan Xebey provinsiyasi bilan birga mamlakatning asosiy paxtachilik rayoni hamdir. Shuningdek, yer yongʻoq, kunjut, togʻ yon bagʻirlarida choy ekiladi. Bogʻdorchilik bilan shugʻullaniladi. Xenanda oziq-ovqat va yengil sanoatlar rivojlangan. Kumir sanoati — ogʻir sanoatning yetakchi tarmogʻi. Metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, sement, qogʻoz sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik bilan shugʻullaniladi. Xenan xududidan muhim temir yoʻllar oʻtgan. Asosiy sanoat markazlari: Chjenchjou, Loyan, Kayfin, Nanyan va boshqa

Xenan
Xefey

Xefey — Xitoyning sharqiy qismidagi shahar. Anxoy provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 4,3 mln. kishi (1999). Transport yoʻllari chorrahasi. Metallsozlik, kimyo, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari, universitet bor.
Xyue

Xyue, Gue — Vyetnamdagi shahar. Janubiy Xitoy dengizi sohili yaqinida. Binchitxyen provinsiyasining maʼmuriy markazi. Axoliyey 260,5 ming kishi (1990-yillar boshlari). Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. Sholi oqlash, taxta tilish, toʻqimachilik korxonalari bor. Kurilish materiallari ishlab chiqariladi. Shaharga mil. av. 3-asrda (Nyatnam nomi bilan) asos solingan. 1471-yildan Vyetnam davlati tarkibida. 1804-yildan X. nomi bilan Vyetnam poytaxti. 1884-yilda fransuz protektorata oʻrnatilgan vaqtda ham Vyetnam imperatorlari qarorgohi boʻlgan.
Xoʻja

Xoʻja (forscha — xoʻjayin, sohib) — islom mamlakatlarida turli davrlarda turlicha maʼnoda ishlatilib kelingan faxriy unvon va murojaat shakli. Ijtimoiy tabaqa sifatida sayyidlardan keyingi oʻrinda turgan. Xoʻjalarning kelib chiqishi haqida har xil fikr bor. Baʼzi,ma'lumotlarda xo'jalar  arablarning istilochilik davrida kelib qolishgan deyiladi,va Xo'jalar Ali roziyallohu anhuning avlodlari deb yuritiladi.(Fotima onamizdan tug'ilgan avlodlar Sayidlar va Ali roziyallohu anhuning boshqa xotinidan tug'ilgan avlodlari esa Xo'jalardir).
Xoʻjalar muayyan imtiyozlarga ega boʻlganlar. Baʼzi mamlakatlarda bu imtiyoz maʼlum darajada saqlanib qolgan. Shu bilan birgalikda Namangan, Fargʻona va Samarqand viloyatlarida xoʻjalar sulolasi vakillari hali ham yashab kelmoqda.

Oʻzbekiston aholisi
Qozoqlar
Oʻzbeklar
Sharqiy Turkiston tarixi
Xoʻja Alambardor maqbarasi

Xoʻja Alambardor maqbarasi — Toshkentdagi meʼmoriy yodgorlik (19-asr); Kamolon qabristoni hududida joylashgan. Xoʻja Abdul Aziz Alambardor (alambardor — bayroqdor) nomi bilan maʼlum boʻlgan shaxsga atab qurilgan. Maqbara gʻishtdan bezaksiz qurilgan. Peshtoq gumbazli, toʻrtburchak tarhli (8,87x8,0 m), gumbaz balandligi 10,3 m. Peshtoq orqali murabba tarhli (6,08x6,08 m) xonaga kiriladi. Xonaning gumbaz osti bagʻallaridagi gʻishtlar mavj usulida terilgan. Maqbara sharqidan 9 m naridagi chillaxona yer ostida joylashgan boʻlib, chortoq tarhli fonusi yer yuziga turtib chiqqan, ichki devorlari chuqur ravoqli. Unga zinapoya orqali tushiladi. 

 
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Toshkent
Xoʻja Amin maqbarasi

Xoʻja amin maqbarasi, Xoʻjamning qabri — Namangandagi meʼmoriy yodgorlik (18-asr). Shayx Xovandi Tohur avlodlaridan boʻlgan, Toshkentdan Namanganga kelib oʻrnashib qolgan Iminxoʻja Eshon qaynotasi Ibroximxoʻja qabrining odd tarafiga, pishiq gʻishtdan qabrdan jan. roqda maqbara qurdirgan. Maqbara 11—12-asrlar meʼmorligi anʼanalari asosida qurilgan boʻlib, gʻishtlar orasi ganch qorishmasi bilan toʻldirib tekislangan. Qabr ustiga toʻgʻri toʻrtburchakli sagʻana qoʻyilgan. Maqbara (9x12 m) peshtoqgumbazli; peshtoq va uning ikki yonidagi guldastalari oʻzaro mutanosib hamda oʻyma girih naqshlar bilan nafis bezatilgan; gʻishtga xomligida oʻyma naqshlar ishlanib, soʻng xumdonda qizdirilgan. Peshtogʻining ravogʻi oʻyma bezakli ustunlar — guldastalarga tayangan. Xonaning ichki gumbazi naqshinkor qovurgʻalar bilan boʻlinib, har bir  boʻlagiga turunjlar, gumbaz osti bagʻallariga muqarnasli ravoklar ishlangan; xona devorining yuqori qismi yozuv qatori bilan gir aylantirib hoshiyalangan. Binoning tashqi bezagida qora va qizil sir, ravoqlarida qizil va yashil sirlangan gʻisht, gumbazida qizil va qora sirkori parchinlardan jozibador naqshlar hosil qilingan. 

    
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Namangan
Xoʻja Ilgʻor masjidi

Xoʻja Ilgʻor masjidi — Rishtondagi meʼmoriy yodgorlik (20-asrboshi). Shokir mingboshi buyurtmasi bilan otaoʻgʻil ustalar Eshonxon va Norboylar qurishgan. Masjid toʻrtburchak tarhli (40x13 m), uch ustunli, atrofi uch tomondan ayvon bilan oʻralgan. Xonaqohning gʻarbiy devoriga va ayvoniga mehroblar ishlangan, shifti islimiy naqshlar, qirrali tag ustunlar handasiy naqshlar bilan serhasham bezatilgan. Gul va naqshlarning oʻzaro uygʻunligi va rangbarangligi eʼtiborni tortadi. Masjidning shim. tomonida hovuz boʻlib, atrofiga daraxtlar ekilgan.

Qashqadaryo viloyatidagi meʼmoriy yodgorlik (16—17-asrlar); "Imkonagiy" nisbali olim, shayx Xoʻja Abduboqiy tomonidan qurilgan (nomi shundan). X.Xoʻja ilgʻor masjidi dastlab qishloq qabristoni tepaligidagi yuqori (xonaqoh va 2 daxma) va tepalik yon bagʻridagi quyi (oʻzaro tutashgan 2 hovli atrofida joylashgan masjid, Madrasa, karvonsaroy) inshootlar guruhidan iborat majmua tarkibida boʻlgan. Yuqori va quyi guruhi inshootlar gʻishtdan qurilgan devor ustidagi yoʻl (pandus) orqali birlashgani bilan oʻziga xos meʼmoriy mujassamot yechimiga ega boʻlgan. Quyi guruhdagi inshootlar 20-asr 60-yillari buzilgan, yuqori guruhsagi xonaqoh va (2 katta va kichik) daxma saqlangan.

Xonaqoh toʻgʻri toʻrtburchak (24,0x20,2 m) tarhli, anʼanaviy gumbaz tomli, tarzlari peshtoqli (asosiy kirish qismidagi peshtogʻi boshqalaridan birmuncha baland); devorlardagi ravokli darchalarga ganchkori panjaralar, bino burchaklariga guldastaminoralar ishlangan; mehrobi serhasham bezatilgan — murakkab iroqi muqarnas hamda chaspak usulidagi namoyonlar diqqatni tortadi. Katta va kichik daxmalar ustidagi oq marmar qabrtoshlarining yon tomonlari kulrang marmar bilan qoplangan, ular yuzasi handasiy (toʻrtburchak, murabba va boshqalar) shakllarga boʻlinib, oʻyma naqshlar bilan nafis bezatilgan.

Yana qarang 

 Xoʻja Ilgʻor va Mulla Ismatulloh qori ziyoratgohlari

Manbalar 

    

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Qoʻqon
Oʻzbekistondagi masjidlar
Xoʻja Magʻiz maqbarasi

Xoʻja magʻiz maqbarasi — Mapgʻilondagi meʼmoriy yodgorlik (18-asr 1-yarmi). Maqbara toʻgʻri toʻrtburchak tarhli (6,4x7,4 m), bir xonali, gumbaz tomli (diametri 4,4 m) qilib pishiq gʻishtdan qurilgan. Gumbaz osti qirrador boʻlib, gʻoʻlasimon asosga oʻrnatilgan. Xonaning ichki tomoni sakkiz burchakli, tokchasi ravoqli. Sagʻana quyma ganch taxtalaridan tashkil topgan, boʻrtma islimiy naqshlar ishlangan.

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Fargʻona viloyati
Xoʻja Parixontepa

Xoʻja parixontepa, Xoʻja Farxon — Toshkentdagi ilk oʻrta asrlarga oid arxeologik yodgorlik, otashparastlar qabristoni (mil. 6—7-asrlar). Beruniy shohkoʻchasi bilan Niyozov koʻchalari kesishgan yerda joylashgan. 1988 yil Toshkent arxeologiya ekspeditsiyasi (M.I. Filanovich) tomonidan oʻrganilgan. X. P. marhumlar ossuariylarda dafn etilgan nekropol ekanligi aniqlangan. X. P. ning oʻtmishda bal. 5 m boʻlgan. X. P.ning ustki qatlami 20-asr boshida qabriston boʻlib Tojik mozor deb atalgan. X.P.da qoraxoniylar davrida xumdon boʻlgan. X. P.dan topilgan koʻplab ossuariylar Choch va Iloq aholisi oʻrtasida islomdan avval zardushtiylik keng tarqalgani, Sugʻd va Xorazm bilan yaqindan aloqalar mavjud boʻlganidan dalolat beradi. X.P. oʻrnida hozir zamonaviy binolar bunyod etilgan.

    

Arxeologiya
Toshkent tarixi
Xoʻja Roʻshnoi maqbarasi

Xoʻja roʻshnoi maqbarasi - Termizdagi meʼmoriy yodgorlik (11-asr). Maqbara peshtoqgumbazli, bir xonali (tarhi 6x6 m), xom gʻisht (26x26x5 sm)dan qurilgan; bezaksiz, Bosh tarzi sharqqa qaragan; chuqur ravokli peshtoq orkali goʻrxonaga kiriladi. Xonaning ichki qismi yaxshi saqdangan, bagʻallari muqarnasli, yorugʻlik darchalar orqali tushadi. Gumbazi pishiq gʻishtdan qayta tiklangan.

    

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Termiz
Xoʻja (maʼnolari)

Xoʻja— kõp ma'noli termin. Ma'nolari:
 Xo'ja — forsiy unvon. Shuningdek turkiy tilli xalqlarda ham qõllaniladi. 
 Xõjalar — arabistondan islom dinini olib kelgan arablar kelib chiqqan markaziy osiyadagi shajara, uruğ.

Shaxsiyat 
 Xo'ja Nasriddin — Sharq xalqlari folklor personaji.  
 Alban Xo'ja (1987-yilda tuğ.) — albaniyalik futbolchi. 
 Buyar Xo'ja — albaniyalik shaxmatchi.
 Anvar Xo'ja (1908—1985) — albaniyalik davlat arbobi.
 Poshshoxoja, Xoja (1480, Niso — 1547, Buxoro) — shoir, davlat arbobi va yirik ulamo.

Boshqalar 
 «Xo'ja» — 2012-yilda suratga olingan ozarbayjon harbiy filmi.

Toponomiya 
 Xoʻja (Qadamjoy tumani) — Qirgʻiziston Respublikasining Botken viloyati Qadamjoy tumaniga qarasli qishloq.
Xoʻja Sinon

Xoʻja Sinon (1489, Qayseri — 1588, Istanbul) — turk meʼmori va muhandisi, 1538-yildan Sulton Sulaymon I huzurida bosh meʼmor. Xoʻja Sinon Vizantiya meʼmorligini ijodiy oʻrgangan. Uning bevosita rahbarligida juda koʻp saroy, masjid, maqbara, istehkom, koʻpriklar va boshqa inshootlar bunyod etilgan. U yaratgan binolar, asosan, markaziy gumbazli boʻlib, ulugʻvorligi, interyerlarining kengligi va hashamatliligi, yaxlit mujassamoti bilan diqqatga sazovor: Istanbuldagi Shahzoda masjidi (1548), Sulaymoniya masjidi (1557), Edirnedagi Salimiya masjidi (1575), Yevpatoriya masjidi (1552) masjidlari va boshqa

Manbalar
Xoʻja Qurbon madrasasi

Xoʻja Qurbon madrasasi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Darvozatutak MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik (XIX asr oxirlari — XX asr boshlarida qurilgan). Meʼmoriy yodgorlik Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Tarixi 
Qarshi meʼmoriy yodgorliklari‎
Qarshi madrasalari

Xoʻja Qurbon madrasasi bir qavat boʻlib old qismi sharqqa qaragan va gʻarbiy tarafi aholi uy-joylari bilan qoʻshilib ketgan. Hokimiyat undan 1925-yilda hibsxona oʻrnida foydalanadi. 1954-yillarda ham uning saqlanish holati ancha yaxshi boʻlgan. Bu paytga kelib u shahar maishiy xizmat xoʻjaligi ixtiyoriga berilgan. Xoʻja Qurbon madrasasi 1970- yillardagi ahvoli toʻgʻrisida L. Mankovskaya ham qisqacha maʼlumot berib oʻtadi. Oʻsha paytda ham u yaxshi saqlangan tarixiy obidalar sirasiga kirgan. Madrasa hozirgi kunga kelib faqat kirish qismi toʻliq saqlab qolingan.

Arxitekturasi 
Madrasa asosi 21,25 x 21 metrni tashkil etgan, hujralari tepasi balxi gumbaz uslubida yopilgan. Xoʻja Qurbon madrasasi kichik hovlisi (10,7×9,1 m) ham mavjud boʻlgan. Madrasa rus gʻishtlaridan qurilgan boʻlib murabba tarxli, bosh tarzi peshtoq bilan ajratilgan, pishiq gʻishtdan qurilgan. Kichik hovli atrofi hujralar bilan oʻralgan; hujralar murabba tarxli, balxi gumbazli boʻlgan. Peshtoqdan gumbazli miyonsaroy orqali hovliga oʻtiladi. Madrasagaga faqat bir tomondan murabba tarxli darsxona tutash (darsxona devorlariga tokchalar ishlab kengaytirilgan, gumbazi qalqonsimon bagʻallarga tayangan), darsxonaning qaramaqarshi tomonini bir juft tor hujralar egallagan. Xoʻja qurbon madrasasi sirti silliqlangan gʻishtlar bilan tekis ishlangan.

Galereya

Adabiyotlar 

Jumanazar A. K. Nasaf. Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2007 — 204 bet.

Manbalar 
Qarshi meʼmoriy yodgorliklari‎
Qarshi madrasalari
Xoʻjabaqirgʻon

Xoʻjabaqirgʻon — Fargʻona vodiysidagi daryo. Turkiston tizmasining shimoliy yon-bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 130 km. Havzasining umumiy maydoni 2150 km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 10,3 m³sek. Muzlik va qor suvlaridan toʻyinadi. Asosiy irmoqlari — Laylak va Qozbola. Koʻp qismi Qirgʻiziston hududidan oqadi, suvi sugʻorishga sarflanib, Tojikistonning Xoʻjand shahri yaqinida tugaydi.

Havolalar 

Qirgʻizistondagi daryolar
Tojikistondagi daryolar
Azmiddin Xoʻjayev

Azmiddin Xoʻjayev (1892 – Toshkent – 1946) – shaxmatchi. Oʻzbekistonning birinchi chempioni (1930, Samarqand). Xoʻjayev 1924-yildan Oʻzbekistonda zamonaviy shaxmat qridalarini targʻib etishga boshchilik kiday. Yetakchi shaxmatchilarni taklif etib, ommaviy musobaqalar uyushtirdi, shaxmat toʻgaraklari ochdi. Toshkentning Eski shahar kismida jonli shaxmat (har bir sipohga xos kiyingan odamlar ishtirok etuvchi) oʻyinlarini tashkil etdi. Xayrulla Abdullayev, Aleksandr Ayrapetov, Ulugʻbek Elbekov kabi iqtidorli shaxmatchilarning kamol topishiga koʻmaklashdi. 1972-yildan Oʻzbekistonda Xoʻjayev xotirasiga bagʻishlangan anʼanaviy musobaqalar oʻtkazib kelinadi.

    

1892-yilda tugʻilganlar
1946-yilda vafot etganlar
Bobo Xoʻjayev

Bobo Xoʻjayev (15-iyun 1916 Toshkent — 3-yanvar 1993) —aktyor, rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Moskva oʻzbek drama studiyasini tugatgan (1930). 1930—32 yillar Buxoro teatrida aktyor va rejissyor 1932—56 yillarda respublikaning turli teatrlarida ishlagan. 1956—77 yillar Oʻzbekiston televideniyesida rejissyor. Aktyor sifatida Gʻofir ("Boy ila xizmatchi"), Kalaf ("Malikai Turandot"), Karl Moor ("Qaroqchilar") kabi obrazlar yaratgan. "Uylanish" (N. Gogol), "Hamlet" (U. Shekspir; M. Uygʻur bilan hamkorliqsa), "Farhod va Shirin" (Xurshid), "Gulsara" (K. Yashin), "Maysaraning ishi" (Hamza; M. Miroqilov bilan hamkorlikda), "Skapenning nayranglari" (Molyer), "Front" (A. Korneychuk) va boshqa spektakllarni sahnalashtirgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1916-yilda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
3-yanvarda vafot etganlar
Porso Xoʻjayev

Xoʻjayev Porso, Porso Xoʻja Hasan (1867, Buxoro — 1937.25.10, Toshkent) — Buxorodagi jadidchilik harakatining namoyandalaridan biri, davlat va jamoat arbobi. Buxoroda Madrasa tahsilini olgan. 1905-yildan Buxorodagi jadidchilik va Yosh buxoroliklar safida Yangi usul maktablari ochish va jadid gazlari chiqarish, koʻplab qiroatxona va kutubxonalar tashkil etishda faol qatnashgan. 1918-yilmartdan Samarqand, Shaxrisabz, Qarshi, Buxoroda amirlik tuzumiga karshi kurashda ishtirok etgan.

Buxoro Xalk Sovet Respublikasi (BXSR) tuzilgach, Xatirchi va Karmana viloyatlari inqilobiy qoʻmitasi raisi (1920—21), BXSR dehqonchilik noziri va nozir oʻrinbosari (1921), Buxoro markaziy kasabalar ittifoqi raisi (1922), BXSR Markaziy Ijroiya Qoʻmitasi raisi (1922-yil avgust—1924-yil noyabr). 1925-yildan Buxoro sh. ijroiya qoʻmitasi raisining oʻrinbosari, Buxoro okrugida yer islohoti boʻyicha komissiya raisi, 1929-yildan Toshkentda yashagan, BXSRning rahbar arboblari bilan birgalikda millatchilikda ayblanib, 1937-yil 14 oktabrda otishga hukm kilingan, 1962-yil 26-noyabr

da oklangan.
Toshxoʻja Xoʻjayev

Toshxoʻja Umarovich Xoʻjayev (1922.1.9 Toshkent 1975.22.5) - rejissor aktyor, pedagog. Oʻzbekiston xalq artisti (1959). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1951). 1950-60 yillar Hamza teatrida rejissor, bosh rejissor, ayni vaqtda (1957—70 yillar) Toshkent teatr va rassomlik sanʼati intida pedagog. 1970-75 yillar "Oʻzbekfilm"da kinoaktyorlar studiyasiga rahbar, aktyor sifatida ishlagan. Zamonaviy rejissuraga xos maksimal aniqlik, har bir detal va xattiharakatni simvol darajasiga kutarish uslubi, keng qamrovlilik, yetakchi murabbiylik X. ijodiga xos. "Skapenning nayranglari" (J.B.Molyer) X.ning sahnaga qoʻygan ilk spektaklidir. "Mangu hayot" (Bragin va Tovstonogov), "Shohi soʻzana" (A. Qaxdor, A. Ginzburg bilan xamkorlikda), "Yurak sirlari" (B. Raxmonov), "Ayajonlarim" (A. Kahhor), "Qutlugʻ qon" (Oybek), "Shaxsiy ish" (A. Shteyn), "Oltin devor" (E. Vohidov), "Yurak yonmogʻi kerak", "Chin muhabbat" (O. Yoqubov), "Hurriyat" (Uygʻun), "furqat" (T. Xoʻjayev oʻz pyesasi asosida, B. Avazov bilan hamkorliqda), "Sarvqomat dilbarim" (Ch. Aytmatov), "Oʻgʻirlangan umr" (M. Kaoru), "Monserra" (Robles) kabi spektakllarida yumor, satira va lirik yondashuvlarni, spektakl mazmunini aktyor ijrosiga uygunlashtira oldi. Shuningdek, Rus drama teatrida "Bayramning birinchi kuni" (N. Hikmat), Mukimiy teatrida "Gʻazal fojiasi" (A. Bobojon) singari spektakllar qoʻygan. U "Sarvqomat dilbarim" (Ch. Aytmatov) spektaklini Tatariston teatrida ham sahnalashtirgan. X. bir qancha chet el mumtoz dramaturgik asarlar va K.S. Stanislavskiyning "Aktyorning uz ustida ishlashi" asarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Abdulla Toʻqay nomidagi Tatariston Davlat va Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofotlari laureati (1966, 1970).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Shuhrat Xoʻjayev

Shuhrat Xurshidovich Xoʻjayev (1969.11.7, Buxoro) — sambochi-kurashchi. Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sport ustasi (2000), „Oʻzbekiston iftixori“ (1998). Sambo boʻyicha 90 kg vaznda Osiyo chempioni (1996, Krasnoyarsk; 1997, UlanBator; 1998, Toshkent; 1999, Singapur; 2000, Uralsk; 2001, Toshkent), Osiyo kubogi gʻolibi (1995, Bishkek), jahon chempioni (1996, Tokio; 2000, Kiyev), jahon kubogi gʻolibi (1996, 1998, Kstova). Kurash boʻyicha Osiyo chempioni (2001, Toshkent), jahon chempionati bronza medali sovrindori (1999, Toshkent). X. kurashning sumo turi boʻyicha ham koʻplab xalqaro musobaqalarda sovrinli oʻrinlarni egallagan. Buxoro oziq-ovqat va yengil sanoat texnologiyam institutini tugatgan (1994). 1990-yildan Buxorodagi kurashga ixtisoslashgan 2bolalaroʻsmirlar olimpiya zaxiralari maktabida murabbiy.

Manbalar 

1969-yilda tugʻilganlar
11-iyulda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kurashchilari‎
Ernafas Xoʻjayev

Ernafas Xoʻjayev (1916.15.5, hozirgi Buxoro viloyati Romitan shahar — 1944.13.11, Polsha, Malaya Turka qishlogʻi) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1941-yildan frontda. 717-oʻqchi polki (1-Belorussiya fronti 48-armiyaning 170-oʻqchi diviziyasi)da vzvod komandiri oʻrinbosari, starshina. 1944-yil 18-iyulda Polshaning Xaynuvka shahridan shimoli-sharqda joylashgan Semenuvka qishlogʻi yaqinidagi jangda safdan chiqqan vzvod komandiri oʻrnida jangchilarni hujumga boshlagan. Qoʻl jangida jasorat koʻrsatgani uchun Qahramon unvoni berilgan (1945-yil 24 mart, vafotidan soʻng). Romitan shahar va Romitan tumanidagi qishloqlardan birida byusti oʻrnatilgan. Qishloqdagi oʻrta maktabga uning nomi berilgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Qudrat Xoʻjayev

Qudrat Umarovich Xoʻjayev (1911.5.5 — Toshkent — 1981.9.8) — aktyor, rejissyor Oʻzbekiston xalq artista (1956). Moskva teatr sanʼati institutini tugatgan (1936). Ijodiy faoliyatini 1929 yilda Toshkent ishchiyoshlar teatrida aktyorlikdan boshlagan. 1936—41 yillarda va yana 1952 yildan Hamza teatrida aktyor. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Yangiyoʻl teatrida rejissyor, Samarqand va Namangan viloyat teatrlarining badiiy rahbari (1942—52). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida  pedagog (1961 — 81). Fitratning "Arslon" spektaklidagi Imom roli X.ning ilk sahnaviy obrazidir. Frans (Shiller, "Karokchilar"), Laert, Kassio (U. Shekspir, "Otello"), Qori (A. Qahhor, "Tobutdan tovush"), Jogen (R. Tagor, "Gang daryosining qizi"), Sezar (U. Shekspir, "Yuliy Sezar"), Serebryakov (Chexov, "Vanya togʻa"), Sakkokiy (M. Shayxzoda, "Mirzo Ulugbek"), Saidxon (S. Azimov, "Qonli sarob"), Ilhom (B. Rahmonov, "Yurak sirlari") kabi rollari bilan shuhrat qozongan. Rejissyor sifatida "Farhod va Shirin" (Xurshid), "Momakaldiroq" (A. Ostrovskiy), "Halima" (F. Zafariy) singari spektakllarni saxnalashtirgan. Har qanday obrazning tashqi qiyofasi, nutqi, yurishturishini, oʻziga xos odatlarini puxta oʻylardi, shu orqali qahramonining ichki dunyosini ochib berardi. Uning qahramonlari koʻpincha madaniyatli, bilimdon, salohiyatli boʻlardi. X. satirik obrazlar ustasi sifatida ham tanilgan. Shu xususiyatlar kinofilmlardagi obrazlarida ham oʻz aksini topgan (Nargiz, "Alisher Navoiy"; Naziriy, "Hamza"; Naqshobiy, "Ikki dil dostoni" va boshqalar).

Ac: Goʻzallik shaydosiman, T., 1976; Sahnaga yoʻl, T., 1982; Monolog ob aktyorskoy jizni, T., 1983.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1911-yilda tugʻilganlar
1981-yilda vafot etganlar
9-avgustda vafot etganlar