James Dean

James Byron Dean (; 1931-yil 8-fevral — 1955-yil 30-sentyabr) — amerikalik aktyor. U oʻzining eng mashhur filmi „Rebel Without a Cause“ (1955) sarlavhasida ifodalanganidek, u oʻsmirlik umidsizlik va ijtimoiy begonalashuvning madaniy belgisi sifatida esga olinadi. Uning yulduzligini belgilagan boshqa ikkita rol: „East of Eden“ (1955) filmidagi Cal Trask va „Gigant“ dagi Jett Rink (1956) boʻlgan.

1955-yil 30-sentabrda avtohalokatda vafot etganidan so‘ng Dean "East of Eden" filmidagi roli uchun vafotidan so‘ng „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida Akademiya mukofoti olgan birinchi aktyor bo‘ldi. Keyingi yili „Gigant“ filmidagi roli uchun ikkinchi nominatsiyani olganidan soʻng, Dean vafotidan keyin ikkita aktyorlik nominatsiyasiga ega boʻlgan yagona aktyor boʻldi. 1999-yilda Amerika Kino Instituti uni AFI’s 100 Years… 100 Stars roʻyxatida Oltin asr Gollivudning eng yaxshi erkak kino yulduzlari roʻyxatida 18-oʻringa qoʻydi.

Yoshligi va taʼlimi 
Jeyms Bayron Dean 1931-yil 8-fevralda Indiana shtatining Marion shahridagi 4-koʻcha va Makklyur koʻchasi burchagidagi Seven Gables kvartirasida Mildred Marie (Wilson) va Winton Deanning yagona farzandi boʻlib tugʻilgan. U, shuningdek, onasi qisman tubjoy amerikalik ekanligini va otasi „Mayflowerdan kuzatilishi mumkin boʻlgan asl koʻchmanchilar qatoriga“ tegishli ekanligini aytdi. Otasi stomatolog boʻlish uchun fermerlikni tark etganidan olti yil oʻtgach, Dean oilasi bilan Kaliforniyaning Santa Monika shahriga koʻchib oʻtdi. U Kaliforniyaning Los-Anjelesdagi Brentvud mahallasidagi Brentvud jamoat maktabiga oʻqishga kirgan, ammo koʻp oʻtmay McKinley boshlangʻich maktabiga oʻtkazilgan. Oila u yerda bir necha yil oʻtkazdi va barcha maʼlumotlarga koʻra, Dean onasiga juda yaqin edi. Michael DeAngelisning soʻzlariga koʻra, unasi Deanni tushunishga qodir boʻlgan yagona odam" edi. 1938-yilda onasi toʻsatdan oʻtkir oshqozon ogʻrigʻiga duch keldi va tezda vazn yoʻqotishni boshladi. Dean toʻqqiz yoshida bachadon saratonidan vafot etdi. Oʻgʻliga gʻamxoʻrlik qila olmay, Deanning otasi uni xolasi va amakisi Ortense va Marcus Winslow bilan birga, Indiana shtatining Fairmount shahridagi fermasida yashashga yubordi. U yerda Dean ularning Quaker xonadonida tarbiyalangan. Deanning otasi Ikkinchi jahon urushida qatnashgan va keyin yana boshqa ayolga uylangan.

Shaxsiy hayot 
Ssenariy muallifi William Bast, Deanning eng yaqin do‘stlaridan biri bo‘lgan, buni Deanning oilasi ham tan olgan. Bastning soʻzlariga koʻra, u UCLA va keyinchalik Nyu-Yorkda Deanning xonadoshi boʻlgan va hayotining soʻnggi besh yili davomida Deanni bilar edi. UCLAda boʻlganida, Dean CBS telekanalining aktrisasi Beverly Wills va sinfdoshi Jeanette Lewis bilan uchrashdi. Bast va Dean ular bilan tez-tez uchrashishdi. Wills Dean bilan yolg‘iz uchrasha boshladi, keyinroq Bastga: „Bill, biz sizga aytadigan gapimiz bor. Bu Jimmi va men. Aytmoqchimanki, biz sevib qoldik“. Deanning „portlashi“ ortidan, boshqa bir kishi undan raqsga tushishni soʻragach, ular ajralishdi. „Surviving James Dean“ kitobida Bast Dean bilan munosabatlarining tabiati haqida koʻproq ochiqroq boʻlib, ular Borrego Springsdagi mehmonxonada bir kechada sevishganliklarini yozgan. Bast oʻz kitobida ularning ishtirokidagi qiyin vaziyatlarni ham tasvirlab bergan.

Filmografiyasi

Film

Televizion

Manbalar 

1955-yilda vafot etganlar
1931-yilda tugʻilganlar
8-fevralda tugʻilganlar
30-sentabrda vafot etganlar
Aktyor va aktrisalar top 1000 taligi
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Amerikalik aktyorlar
Amerikalik erkak aktyorlar