MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Gun Karlis Fridrixovich

Gun Karlis Fridrixovich [1830.1(13). 12, Madliyena, Latviya — 1877.16(28). 1, Davos, Shveysariya] — latish rassomi, latish realistik sanʼati asoschilaridan. Peterburg BAakad. (1868) va professor (1870). Peterburg Badiiyot akadimyasida taʼlim olgan (1854 — 61). 1863 — 71 ylarda Parijda yashagan. G. latish mavzuiga murojaat qilgan birinchi professional rassom. Janrli asarlar ("Kasal bola", 1869; "Deraza oldidagi ayol", 1872), tarixiy ("Varfolomey tunidan lavha", 1870), shuningdek, manzara, portretlar (Marko Vovchak portreti, 1864) ham yaratgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gunafshadoshlar

Gunafshadoshlar (Violaceae) -ikki urugʻ pallali oʻsimliklar oilasi. Tropik va subtropik mintaqalarda keng tarqalgan. 16 turkum va 850 tur kiradi. G. bir yillik va koʻp yillik oʻt, buta, chala buta va past boʻyli daraxtlar. Barglari, asosan, butun, navbat bilan joylashgan. Gullari bittadan yoki ikkitadan boʻlib, barg qoʻltigʻidan chiqadi, aktinomorf yoki zigomorf. Kosacha va tojbarglari 5 tadan, pastki tojbarglarining ostki qismi pixga aylangan, changchisi 5 ta, urugʻchisi 2 — 5 ta, tugunchasi ustki, bir uyali. Oʻzbekistonda binafsha turkumiga mansub turlari oʻsadi. Ayrim turlari bahorda ochiladigan xushmanzara oʻsimlik sifatida ekiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gunglik

Gunglik, karsoqovlik — tugʻma yoki chaqaloklik davrida roʻy bergan karlik va shuning oqibatida kelib chiqqan soqovlik. G. eshitish kobiliyati saqlangan va aqliy zaif kishilardagi soqovliqdan hamda ruhiy karlikdan (nutqni ilgʻab olishning buzilishi) farq qiladi. Tugʻma kar bolaning tili mustaqil chiqmaydi (qarang Karlik), chunki u tevarak-atrofdagi kishilar soʻzini eshitmaydi. Sogʻlom bola tevarak-atrofdagi kishilar soʻzini eshitib, taqlid qiladi va shu tariqa gapirishni oʻrganadi. Demak, qulogʻi eshitmasa, bola gapira olmaydi. "Tili chiqmagan" yoki endigina "Tili chiqayotgan" bolaning qulogʻi eshitmay qolsa, bu G.ga sabab boʻladi. Bola erta kar boʻlib qolsa, orttirgan soʻz boyligini asta-sekin unutib, gung boʻlib qoladi. G. bolaning yoshligida boʻlib oʻtgan kasalliklari: meningit, qizamiq, gripp, skarlatina, eshitish aʼzosining tugʻma anomaliyalari va shikastlanishlari natijasida roʻy beradi.

Bolaning gungligi qancha tez va erta aniqlansa, uni bu darddan forigʻ qilish mumkin. Hoz. zamon tekshiruv usullari hatto emadigan bolaning ham eshituv darajasi qanchalik pasayganini aniqlay oladi. G.da eshitishni tiklash yoki yaxshilashga qaratilgan chora-tadbirlar hammavaqt ham tayinli samara beravermaydi. Shunga qaramay gung bolalarni yozma va ogʻzaki nutqqa oʻrgatadigan maxsus surdologik (lot. surdos — karlik soʻzidan) muassasalar mavjud; 16-asrdayoq gung bolalarni oʻqitish uchun qoʻl yoki barmoq alifbosi tavsiya etilgan. Gung bolalar maxsus usulda oʻqitiladi. Oʻqitish qancha erta boshlansa, shuncha yaxshi natija beradi. OʻzR viloyatlarida, shuningdek, Toshkent sh.da ham gung bolalarga moʻljallangan maxsus maktab va maktabgacha tarbiya muassasalari mavjud (yana q. Karlar maktabi).

Qoʻchqor Mirazizov.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gunib

Gunib - Kavkaz urushi (1817 - 64) davrida Shomil uchun soʻnggi boshpana boʻlgan Ichki Dogʻistondagi ovul. 1859-yil 23 avgustda general A. I. Baryatinskiy qoʻmondonligidagi rus qoʻshinlari G.ni qamal qilishgan; 25 avgustda oʻzaro muzokaralardan soʻng Shomil 400 muridi bilan taslim boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guno Sharl Fransua

GUNO (Gounod) Sharl Fransua (1818.17.6, Parij - 1893.18.10, SenKlu, Parij yonida) — fransuz kompozitori, organchi, dirijyor. Fransuz lirik operasining yaratuvchilaridan va yirik vakili. Eng yaxshi operalari dramaturgik oʻzgarishlarga boyligi, maishiy sahnalarning qayotiyligi, kuyohanglarning samimiyligi va fransuz milliy musika anʼanalariga yaqinligi, garmoniya va cholgʻulashtirish vositalarining nafisligi bilan ajralib turadi. 12 opera (jumladan "Safo", 1850; "Faust", 1859; "Mireyl", 1864; "Romeo va Julyetta", 1864), 2 simfoniya, diniy mavzudagi oratoriya, messa va rekviyemlar, cholgʻu ansambllari, fortepiano pyesalari, xorlar, 200 dan ortiq romans va qoʻshiQlarning muallifi. G.ning "Faust", "Romeo va Julyetta" operalari Navoiy teatrida muntazam qoʻyilib kelmoqda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Reşat Nuri Güntekin

Reşat Nuri Güntekin (; 25-noyabr 1889-yil, Istanbul — 7-dekabr 1956-yil, London) — turk yozuvchisi, dramaturg, tarjimon va adabiyotshunos. Istanbul universitetini tugatgan (1912). Dastlabki asarlari („Eski oshna“, 1917; „Xanjar“, 1918; „Sirli qoʻl“, 1921 va boshqalar)da kiborlar jamiyatiga xos illatlar fosh etilgan. Yozuvchining mashhur asarlaridan biri „Choliqushi“ (1922) romanida turk qishloQlarining yorqin manzarasi chizilgan, asar qahramonlari hayoti, sarguzashtlari tasvirlangan. „Tamgʻa“ (1925), „Shafqat qiling“, „Yashil tun“ (1928), „Xazonrezgi“ (1930) romanlarida zamonasining oʻtkir ijtimoiy masalalari, inson va jamiyat, yashashning maʼnosi kabi muammolarni koʻtarib chiqadi. Güntekin 24 roman, 7 hikoyalar toʻplami, qator pyesalar yozgan, 24 jildli asarlar toʻplami nashr etilgan (1958 — 61). U „Lev Tolstoy“ monografiyasi (1933) muallifi. Güntekin asarlari koʻp tillarga tarjima qilingan. „Choliqushi“ (1959, 1965, 1968, 1988, 1999, Mirzakalon Ismoiliy tarjimasi) va boshqa romanlari oʻzbek tilida nashr etilgan.

Asarlari

Hikoyalari 
 Recm, Gençlik ve Güzellik (1919)
 Roçild Bey (1919)
 Eski Ahbab
 Tanrı Misafiri (1927)
 Sönmüş Yıldızlar (1928)
 Leylâ ile Mecnun (1928)
 Olağan İşler (1930)

Romanlari 
 Çalıkuşu (1922)
 Gizli El (1924)
 Damga (1924)
 Dudaktan Kalbe (1923)
 Akşam Güneşi (1926)
 Bir Kadın Düşmanı (1927)
 Yeşil Gece (1928)
 Acımak (1928)
 Yaprak Dökümü (1930)
 Eski Hastalık (1938)
 Değirmen (1944)
 Kızılcık Dalları (1944)
 Miskinler Tekkesi (1946)
 Harabelerin Çiçeği (1953)
 Kavak Yelleri (1961)
 Son Sığınak (1961)
 Kan Davası (1962)
 Ateş Gecesi (1953)

Teatr 
 Hançer (1920)
 Eski Rüya (1922)
 Ümidin Güneşi (1924)
 Gazeteci Düşmanı, Şemsiye Hırsızı, İhtiyar Serseri (1925)
 Taş Parçası (1926)
 Bir Köy Hocası (1928)
 İstiklâl (1933)
 Hülleci (1933)
 Yaprak Dökümü (1971)
 Eski Şarkı(1971)
 Balıkesir Muhasebecisi (1971)
 Tanrıdağı Ziyafeti (1971)

Manbalar

Havolalar  
 Biyografi.info — Reşat Nuri Güntekin biografiyasi
 Biyografi.net — Reşat Nuri Güntekin biografiyasi va bibliografiyasi
 Turkishculture.org — Resat Nuri Güntekin

1889-yilda tugʻilganlar
1956-yilda vafot etganlar
Turk romanchilari
Adabiyotshunoslar
Gupsar

Gupsar — qad. oʻzbek harbiy atamalaridan biri. Qoʻy yoki Qoramolni yormasdan sanoch qilib shilib, junini tozalab, ichini havo bilan toʻldirib, ustiga minib, suvdan, daryodan kechib oʻtadigan meshga oʻxshagan moslama. Daryodan juda koʻp kishi yoki otlar, koʻplab chorva mollarni oʻtkazish chogʻida qoʻy yoki qoramolning bir nechtasini sanoch shaqlida shilib, terini havo bilan toʻldirib, bir-biriga bogʻlab, ustiga qamish tashlab soʻngra oʻtilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guptalar davlati

Guptalar davlati - qadimgi hind imperiyasi (IV VI asrlar). Taxminan 320 -yil Chandragupta asos solgan (oʻsha yildan boshlab Hindistonda Guptalar erasi hisobi boshlangan). Poytaxti — Pataliputra. Eng gullab rivojlangan davri (Chandragupta II davri taxminan 380 — 414)da deyarli butun Shimoliy Hindiston va boshqa bir qancha hududlarni oʻz ichiga olgan. Skandagupta davri (455 — 467) da boʻysundirilgan xalqlarning qoʻzgʻolonlari va saltanatning shimoli-gʻarbiy chegaralariga eftaliylarniig hujumlari boshlangan. V asr oxiridan parchalana boshlagan. VI asr boshida eftaliylar Guptalar davlatining gʻarbiy qismini bosib olib, uni katta tovon toʻlashga majbur etishgan. Guptalar davlati Markaziy Hindistondagi Mandasor davlati bilan ittifoq tuzib eftaliylarni magʻlubiyatga uchratgan boʻlsada, bu urushlar natijasida nihoyatda zaiflashgan va natijada VIasr oxirida barham topgan.

Guptalar davlatining qulashi va Xarsha davlatining vujudga kelishi. Guptalar davlati VI asming boshlariga kelib qulagan. U V  asrdayoq tushkunlikka uchray boshlagan bo'lib, buning asosiy sababi,  mehnatkash omma ahvolining og'irligida bo'lgan. Hukmronlar haddan tashqari zeb-ziynat ichida yashaganlar, dehqonlarga og'ir  soliqlar solingan, ular o'zlari yetishtirgan hosilning ko‘p qismini  soliq uchun to'lashga majbur bo'lgan. Aholi davlat foydasiga uzluksiz ravishda turli ishlarni bajarishga majbur qilingan. Mana  shu kabi omillar hind dehqonlarining ahvolini og‘irlashtirgan.  Mehnatkashlar o'rtasida norozilik tug'ilganligi alomatlari Guptalar zamonidan qolgan adabiy yodgorliklarda ko‘p uchraydi. Guptalar  podsholigiga uzil-kesil zarba bergan narsa ko'chmanchi eftaliylar,  ya’ni oq xunnlarning bostirib kirishi bo'lgan. Ular V asr oxiri — VI asr  boshlarida Shimoliy chegarani buzib o'tib, Shimoliy Hindistonning  ko'pgina shahar va qishloqlarini vayron qilganlar. 530-yilda oq xunnlar Guptalarning vassali roja Yasodharma tomonidan mag'lub  qilingan. 

Xunnlarni mag'lubiyatga uchratganidan so'ng Yasodxarma  guptalar sulolasiga itoat qilishdan bosh tortib, o'zi maxaroja unvonini olgan. Lekin, unga Guptalar davlati hududining faqat bir  qismigina bo'ysungan. VII asming boshlarida Xarsha (606-647) davlati birmuncha  vaqtgacha yuksalib borgan. Xarsha Kanauja viloyatining rojasi bo'lib, keyinchalik u butun Shimoliy Hindistonni o'ziga bo'ysundirgan.  Xarsha davlati Gang daryosi vodiysi bo'ylab Sharqiy Panjobdan to  Bengaliya qo'ltig'igacha bo'lgan hududni o ‘z ichiga olgan. Markaziy  Hindistonning 40 tacha rojasi Xarshaga vassal bo'lgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gupchak

Gupchak — gʻildirak, shesternya, zalvar massa (maxovik) va shkivning oʻrta qismi. Oʻqqa yoki valga oʻrnatish uchun oʻrtasida teshigi boʻladi. G.ka. uni toʻgʻin bilan birlashtiruvchi kegay yoki disk oʻrnatiladi (qarang Shkiv). G. stupitsa deb ham ataladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gur tillari

Gur tillari — niger-kongo tillari oilasiga mansub tillar guruhi. Gur nomi shartli. Tovushlar birikmasi G. t. koʻpchiligi (gurma, guren, gurunsi, guruba va b.)da mavjudligi uchun shunday nomlangan. G.t. voltiy tillari deb ham ataladi. G.t. Gʻarbiy Afrika, Mali, Niger, Gana, Togo, Benin, Kot-d-Ivuar va Burkina-Faso hududlarida Tapqalgan boʻlib, qariyb 14 mln. kishi soʻzlashadi (1991). G.t.ning yuzga yaqin turi maʼlum, ular turli shevalarga ega. G.t. shevalarining ayrimlari hali oʻrganilmagan. G.t. tilshunoslar tomonidan turlicha tasnif qilingan. Hoz. G.t. 10 guruhga boʻlingan, ularning bir-biridan farqi kattaligi tufayli har biri ayrim guruh sifatida qaraladi. Yozuvi lotin alifbosi asosida.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guralash

Guralash — Oʻzbekiston va Tojikiston Respublikalari chegarasidagi togʻ dovoni. Jizzax viloyatining jan.da, Zomin tumani hududida, Turkiston tizma togʻining markazidagi Zomin togʻ-oʻrmon davlat qoʻriqxonasi chegarasida joylashgan. Mutlaqbal. 3200 m. Yerusti parchalangan, yon bagʻirlari tik. Iqlimi sovuq. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 700 — 800 mm. Atrofida archazorlar bor. Qishda qalin qor bilan qoplanib yotadi. Guralashdan Guralashsoy (Sangzor daryosining irmogʻi) vodiysi orqali oʻtgan soʻqmoq yoʻldan may—okt. oylarida piyoda va otda oʻtish mumkin.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻrta Osiyo
Dovonlar
David Guramishvili

Guramishvili David [1705, Saguramo - 1792.21.7(1.8), Mirgorod] — gruzin shoiri. Harbiy xizmatda boʻlgan (1738 — 60). Yevropadagi bir qancha yurishlarda qatnashgan. Gusarlar polkiga qabul qilinib (1738), turar joy va yer (Mirgorod, Ukrainada) bilan taʼminlangan. 1760-yil isteʼfoga chiqib, ijod va dehqonchilik bilan shugʻullangan. 2 doston va lirik sheʼrlardan tuzilgan "Davitiani" (1787) avtobiografik asari mashhur. Dostonlarida gruzin xalqining oʻtmish tarixi ("Gruziya jarohatlari"), dehqon va choʻponlar hayoti ("Choʻpon Katsviya") aks etgan. Lirik sheʼrlari qoʻshiq janrida yozilgan va xalq orasida keng tarqalgan. Ijodi 19 — 20-asr gruzin sheʼriyatiga katta taʼsir koʻrsatgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gurbaxsh singh

Gurbaxsh singh (1895-1977) -hind (panjob) yozuvchisi. Muxandislik kollejida (Rurkiy) va Michigan (AQSH) universitetida oʻqigan. "Pritlari" ("Sevgi halqasi") jur.ni chiqargan (1933). "Rajkumar Latika" (1923) pyesasida dehqonlarning yerga egalik qilish uchun zamindorlarga qarshi kurashi tasvirlangan. G.S.ning ijodida hind xalqining milliy ozodlik harakati muhim oʻrin tutadi. Uning "Vatanparvar" hikoyasida teng huquqli, farovon jamiyat haqidagi orzu-umidlari aks etgan. G.S. 30 dan ortiq asar muallifi ("Sevgi yoʻli", "Sevgi hikoyalari", "Shabnam", "Hayot sharbati", "Abadiy yonuvchi mashʼal" va b.). Chet ellik ijodkorlar (V. Gyugo, U. Uitman, T. Hardi va b.)ning asarlarini panjob tiliga tarjima qilgan. 1958-yilda Oʻzbekistonda boʻlgan. Baʼzi hikoyalari oʻzbek tilida nashr etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gurvak

Gurvak — qovunning serhosil, yozgi, oʻrtapishar navi guruhi. Poʻsti rangiga qarab ola G., qora G., koʻk G., oq G., xillari bor. Ola G. urugʻdan chiqqandan keyin 90—105 kunda pishadi. Shaqli dumaloq, baʼzan tuxumsimon, yirik, ogʻirligi 5—9 kg. Sirti tekis, toʻrlari yirik. Tusi oqish, toʻq yashil xollari bor. Poʻsti qattiq. Eti 7—9 sm, oq, sershira, yumshoq, shirin, tarkibida 8,8—10,4% qand bor. Urugʻi yirik, nashtar shaqlida, oq. Qora G. urugʻdan chiqqandan keyin 85—95 kunda pishadi. Shaqli dumaloq yoki tuxumsimon, yirik, ogʻirligi 5—7 kg. Sirti silliq, hamma joyi toʻr bilan qoplangan, toʻrlari yirik, bir-biriga kam tutashgan. Tusi toʻq yashil, oqish nuqtalari bor. Poʻsti qattiq. Eti 5—7,5 sm, oq, yumshoq, shirin, tarkibida 7,2—9,2% qand bor. Koʻk G. urugʻdan chiqqandan keyin 95—105 kunda pishadi. Shaqli dumaloq, yirik, ogʻirligi 5—8 kg. Sirti tekis, yashil. Poʻsti qattiq. Eti 6—8 sm, yashil, sershira, tarkibida 7,4— 9,7% qand bor. O q G. urugʻdan chiqqandan keyin 85—95 kunda pishadi. Shaqli dumaloq, yirik, ogʻirligi 5—7 kg. Sirti tekis, sertoʻr. Tusi och yashil. Poʻsti qattiq. Eti 5—6 sm, oq, sershira, tarkibida 7,6—10,4% qand bor. G. asosan Xorazm viloyati va Qoraqalpogʻiston Respublikasida eqiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gurd

Gurd (frans. gourde) — Gaiti Respublikasi pul birligi. 1880 yilda muomalaga chiqarilgan. 1 G. = 100 santimo. Valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari = 17,39 G. (1998).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gurdush qabristoni

Gurdush (Goʻjayli) qabristoni — quyi Zarafshonning qad. oʻzanida joylashgan, jez davriga oid kabriston. 1953-yilda Ya. Gʻ.Gʻulomov tomonidan oʻrganilgan. Gurdush qabristonida 5 ta yorma qabr tekshirilgan. Mayyitlar bukchaygan holda bir yoni bilan dafn etilgan. Chirib, kukunga aylangan skeletlarning bilaklari, oyoq va umurtgʻa suyaklari oʻrnida qimmatbaho toshlar va jezdan yasalgan qoʻshaloq bilaguzuklar, turli xil munchoqlar, quloq yaqinida esa isirgʻalar bor. Har bir qabrda sirti naqshlangan 1—2 ta tuvaksimon sopol idish yoki ularning parchalari uchraydi.

Gurdush qabristoniga oʻxshash yodgorliklar qad. Xorazm, Fargʻona vodiysi, Toshkent va Samarqand viloyatlarida ham topilgan. Bular mil. av. 2-ming yillikning 2-yarmida Oʻrta Osiyo choʻl va dashtlarida istiqomat qilgan oʻtroq chorvador qabilalarning moddiy madaniyat tarixini oʻrganish uchun qimmatli manbadir.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Gulyamov Ya. G., Arxeologicheskiye raboti k zapadu ot Buharskogo oazisa, Trudi In-ta istorii arxeologii AN UzSSR, vip. 8, T., 1956; Gulyamov Ya. G., Islamov U., Askarov A., Pervobitnaya kultura i vozniknoveniye oroshayemogo zemledeliya v nizovyax Zarafshana, T., 1966.
  

Oʻzbekiston arxeologiyasi
Oʻzbekiston tarixi
Buxoro viloyati
Mixail Gurevich

Mixail Iosifovich Gurevich (1892.31.12, Kursk viloyati — 1976.25.11, Leningrad) — aviakonstruktor. Planyorlar va samolyotlarni yaratish bilan shugʻullangan. Juda baland va tez uchadigan qiruvchi samolyotlar (MIG) ni loyihalagan va qurgan (Ar. Mikoyan bilan birga). Bu samolyotlar 1941—45 yillardagi urushda juda ish bergan. Gurevich keyinchalik juda tez uchadigan qiruvchi reaktiv samolyotlarni loyihalash va qurishda ishtirok etgan.

Manbalar 

Rossiya kishilari
Gurzi

Gurzi, gurz — kadimdan ishlatib kelingan jang quroli. Turkiy xalqlar orasida choʻmoq, choʻqmor, toʻpuz, bulav deb ham yuritilgan. Yarim metr chamasi pishiq yogʻoch dasta uchiga ogʻir metalldan tikanli qilib ishlangan shar oʻrnatilgan. G.ning olti qirrali-shashpar, sigir boshi shaklli — govsar turlari mavjud boʻlgan. G. bilan asosan ogʻir suvoriylar qurollantirilgan. 17-asrdan Ukrainada hukmronlik (getmanlik) belgisi sifatida qoʻllanilgan.

Manbalar 

 

Qurollar
Gurzuvon

Gurzuvon, Gurzivon, Jurzuvon — Afgʻonistonning shim.da joylashgan oʻrta asrlardagi tarixiy shahar va viloyat. 10-asrda G. — mahalliy xukmdorlarning yozgi qarorgohi. G. shahri togʻlar orasida joylashganligi tufayli iqlimi juda sogʻlom va musaffo boʻlgan. 12-asrda mustahkam qalʼaga ega G. va uning atrofidagi togʻ dovonlari Makkani eslatgan. 10-asrda G.da koʻplab miqdorda yaxshi "nabiz", yaʼni vino ichimligi tayyorlangan. Muhammad Xorazmshohning (13-asr boshi) G.da oʻz zarbxonasi boʻlgan. G.da Gʻuriylarnmng "malik" unvoniga ega boʻlgan noiblari turishgan. Ulardan biri — Husayn Harmil gʻuriylar qoʻshinining ilgʻoriga qoʻmondonlik qilgan. 15—18-asr birinchi yarmida G.ga koʻplab yirik qishloqlar tobe boʻlgan. Oʻrta Osiyoga Shapboniyxon qoʻshinlari bostirib kirganda (1503) Husayn Boyqaro oʻgʻli Badiuzzamon mirzoga G.ni mustahkamlash zarurligi haqida noma yuborgan. Nodir Muhammadxon davrida (1631) G. Abdulaziz sultonga tegishli mulk (iqto) boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Axmedov B., Istoriya Balxa, T., 1982; Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazimnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996.
Gurzuf

Gurzuf — Qrim yarim orolning janubiy sohilidagi shaharcha, Yaltadan 10 km shim.-sharqda. Aholisi 11,6 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Dengiz boʻyi iqlim kurorti. A. P. Chexov, A. S. Pushkin muzeylari, 6-asr qalʼasi gʻoldigʻlari bor. Gurzuf yaqinida Artek bolalar sogʻligʻini tiklash iqlimiy shifoxonasi joylashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guriya knyazligi

Guriya knyazligi - Guriya hududidagi davlat (14—19-asr boshlari). 16-asrda mustaqillikka erishgan. Ajariya uning tarkibida boʻlgan. Keyinchalik Imeretiyaning vassali. 18-asrda G. k. hududining bir qismi Usmonli turk imperiyasi tomonidan zabt etilgan. 1811-yilda Rossiyaga qoʻshib olingan, 1828-yilgacha muxtoriyat huquqiga ega boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gurlanteks aksiyadorlik jamiyati

Gurlanteks aksiyadorlik jamiyati — yengil sanoat korxonasi. "Oʻzbekengilsanoat" davlat uyushmasi tarkibiga kiradi. 1997 yilda Xorazm viloyati Gurlan sh.da ishga tushirilgan. Asosan paxta matosi, erkaklar, ayollar, bolalar trikotaj kiyimlari, sport kiyimlari ishlab chiqaradi. Yillik loyiha quvvati 2500 t mato, shuningdek, 5,5 mln. dona trikotaj kiyimlari. Korxonaning loyihalash va qurilish ishlari Turkiyaning "Yazeks" korporatsiyasi ishtirokida amalga oshirilgan boʻlib, Turkiya, Shveysariya, Italiya yirik firmalarining zamonaviy texnologiyasi va jihozlari bilan taʼminlangan. Korxona oʻz mahsulotlarini eksportga chiqaradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guron

Guron, Xyuron (Huron — indeyslar qabilasi nomidan) — Shim. Amerikadagi koʻl, AQSH va Kanada hududlarida. Kattaligi jihatidan Buyuk koʻllar ichida 2-oʻrinda. Maydon 59,6 ming km². Eng chuqur joyi 208 m. Shimoliy sohillari baland, qoyali, jan. — past. Shim.-gʻarbda Sent-Meris daryosi orqali Yuqori koʻl bilan; Makino boʻgʻozi orqali Michigan koʻli bilan; janubida Sent-Kler daryosi, Sent-Kler koʻli va Detroyt daryosi orqali Eri koʻli bilan tutashgan. G.ga koʻp mayda daryolar quyiladi, undan fakat Sent-Kler daryosi oqib chiqadi. Suv sathining balandligi deyarli oʻzgarmaydi. Dek.dan aprelgcha muzlaydi. Koʻl baliqqa boy (gulmoqi, taran, laqqabaliq va boshqa). Kema qatnaydi. Yirik portlari: Sarniya, Midlend (Kanada), Alpina (AQSH) va boshqa.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 
Koʻllar
Shimoliy Amerika
Guronlar

Guronlar (oʻzlarini vendat deb ataydilar) — Kanadada yashovchi irokezlar guruhiga mansub indeys xalqi (asosan, Kvebek provinsiyasining Loretvil rezervatsiyasi). Aholisi 1 ming kishiga yaqin (1990-yillar oʻrtalari). Guron tili unutilgan, shu sababli G. fransuz tilida soʻzlashadilar. Dindorlari — katoliklar. 17-asrning oʻrtalarida Irokezlar ligasiga kirgan qabilalar ittifoqidan iborat boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Aborigenlar
Gurpinor Husayn Rahim

Gurpinor Husayn Rahim (1864-Istanbul—1944) — turk yozuvchisi, turk adabiyotida realizm oqimining yirik vakillaridan. Dastlabki romani "Dabdaba" (1888)da oliy tabaqa vakillarining axloqiy tubanligi fosh etilgan, Istanbul hayotining real manzaralari tasvirlangan. "Koʻzgu yoxud shukuh" (1888), "Iffat" (1896), "Murabbiya" (1898), "Sevgida tenglik" (1899) romanlarida turk jamiyatining deyarli yarim asrlik xayoti aks etadi. G. "Sevgi izlaridan" (1910) hamda "Dumli yulduz ostidagi uchrashuv" (1918) romanlarida oila, axloq masalalariga murojaat qilgan. Ikkinchi jahon urushi davridagi turk jamiyatining chuqur ijtimoiy ziddiyatlari "Eshitilmagan bir voqea" (1919) romanida, turk ayollarining ayanchli ahvoli esa "Billur qalb", "Bogʻlangan koʻngillar" (1926) romanlarida oʻz ifodasini topgan. "Muhabbat tilsimi" (1928), "Uyatsiz odam" (1934) kabi romanlarida kiborlar jamiyatining nuqsonlari ochib tashlangan. G.ning "Xotinlar voizi" (1918), "Nomus va ochlik masalalari" (1933), "Yerosti yoʻlining ikki teshigi" (1934), "Menga farishta boʻlib koʻringan iblis" (1943) kabi hikoyalar toʻplamlari, "Kuz bulbuli" (1912) pyesasi ham bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guru (diniy jamoa rahbari)

Guru (sanskritcha — diniy murabbiy, ustoz) — Panjob (Hindiston)dagi sikxlar diniy jamoasi rahbari. Birinchi G. — Nanak (1469—1538), soʻnggisi (10si) — Govind Singx(1-asr 2-yarmi — 18-asr boshi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gurullavuqsoy

Gurullavuqsoy (Goʻrdiboysoy) - Navoiy viloyati Nurota tumanidagi soy, Qoratogʻning jan. yon bagʻridan (1200 m) boshlanuvchi 15 ta irmoqning qoʻshilishidan hosil boʻladi. G. jan. yoʻnalishda oqib, Zarafshon daryosiga (oʻngdan) yetmasdan Qizilravot qishlogʻidan shimolrokda tugaydi. Uzunligi 21 km, havzasining mayd. 52 km. G.ning yuqori oqimida vodiysi tor. Qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi, kam suvli. Bahorda toʻlib oqadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekistondagi daryolar
Guruch

Guruch — sholini oqlab olinadigan asosiy don; oziq-ovqat mahsulotlaridan biri. Sholi oqlanganda silliq, yirik G. bilan birga oqshoq ham tushadi. G. ning qaysi navli sholidan olinishiga qarab turlari koʻp. Mas, devzira, jaydari, avangard, alanga, gulzor, kizil G. va b. Tarkibida oʻrtacha 14% suv, 75,2% uglevod (asosan kraxmal), 7,7% oqsil, 0,4% yogʻ, 2,2% kletchatka va 0,5% kul boʻladi. Vatani Osiyo boʻlib, shu qitʼada yashovchi xalqlarning pazandachiligida asosiy masallik, hisoblanadi. G.dan toʻyimli, tez hazm boʻladigan taomlar tayyorlanadi (qarang Sholi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gurxon

Gurxon (turkcha va moʻgʻulcha "qur — gʻur" — majlis, qabilalar birlashmasi) — ilk oʻrta asrlarda Markaziy Osiyodagi baʼzi koʻchmanchi xalqlarda teng huquqli qabilalar ittifoqiga rahbarlik qiluvchi xon unvoni. Qoraxitoylar xoni ixtiyoriy ravishda birlashgan 8 qabila uyushmasi rahbari boʻlgani uchun G. unvoniga ega boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gus Yan

GUS (Hus) Yan (1371—1415) — chex xalqining milliy qahramoni, chex Reformatsiyasining goyaviy rahbari. Praga (Karlova) universitetining rektori (1402—03, 1409—10 yillarda). Nemislar istibdodi va katolik cherkoviga qarshi xalq harakatining ilhomchisi. Indulgensiya (Rim papasi tomonidan gunohdan kechish evaziga pulga sotib olinadigan xat) bilan savdo qilishni qoralagan, ilk xristian aqidalariga qaytishni, ruhoniylar bilan dunyoviy kishilarning huquqlari tenglashtirilishini talab qilgan. Konstansa cherkov sobori hukmiga binoan oʻtda kuydirilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil