MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kolumbiya (daryo)

Kolumbiya () — Shimoliy Amerikadagi daryo. Kanada va AQShning gʻarbiy qismida. Oʻz. 2250 km, havzasining maydoni 670 ming km². Kryali togʻlardan boshlanib, Tinch okeanga estuariy hosil qilib quyiladi. Irmoqlari: Sneyk, Klark-Fort va boshqa Kor va moʻzliklardan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi quyilish joyida 8470 m³/sek. Oʻrta va quyi oqimida yirik toʻgʻonlar, suv omborlari, GESlar qurilgan. Quyilish joyidan 450 km masofada kema katnaydi. Sugorish va suv taʼminotida, yogʻoch oqizishda foydalaniladi. Yuqori qismi (Kanada hududi)da milliy parklar tashkil etilgan, turizm rivojlangan. Yirik porti — Portlend. Daryo unga dastlab 1792-yilda kirib borgan Amerika kemasi "Kolumbiya" nomi bilan atalgan.

Manbalar 

AQShdagi daryolar
Kanadadagi daryolar
Kolumbiya (okrug)

Kolumbiya, Kolumbiya okrugi — AQShdagi federal (poytaxt) okrug. AKShning hozirgi poytaxti Vashington shahrini qurish uchun 1791-yilda Merilend shtatidan ajratilgan hudud. Maydoni 0,2 ming km². Aholisi 571,8 ming kishi (2001). Okrug Potomak daryosining soʻl sohilida, Virginiya va Merilend shtatlari oraligʻida joylashgan. 1878-yildan okrug chegarasi Vashington shahri ning munitsipal chegarasi hisoblanadi.

Manbalar
Kolumbiya (kosmik kema)

"KOLUMBIYA" — AQSH ning koʻp marta uchirishga moʻljallangan, bortida astronavt-uchuvchisi boʻlgan transport kosmik kemasi. "Speys shattl" transport kosmik kema majmuasi tarkibiga kiradi. "K."ning birinchi nusxasi 1976-yilda yigila boshlangan. K. birinchi marta 1981-yil 10-aprelda Kanaveral kosmik markazidan uchirilgan. Massasi 2000 t gacha, oʻz. 56 m. Kemaning 1-bosqichi qattiq yoqilgʻili raqsta dvigateli boʻlgan 2 ta tezlatkichdan iborat; 2-(orbital) bosqichi bortida astronavti boʻlgan, qanotli boʻlib, orbitadan chiqqandan soʻng "samolyot" rejimida qoʻnish qobiliyatiga ega. "K."ning orbital bosqichlari 1994-yilgacha uchirib turilgan.

Manbalar
Columbia universiteti

Columbia universiteti — AQShning yetakchi universitetlaridan biri. 1754-yil Nyu-Yorkda Kinge kolleji (Qirollik kolleji) negizida tashkil etilgan. 1912-yil universitet maqomini va hozirgi nomini olgan. Siyosiy fanlar, falsafa, matematika, tabiiy fanlar, tibbiyot, huquq, texnika, amaliy fanlar, meʼmorlik, kutubxona ishi, sanʼat va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 18 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. 30 dan ortiq kutubxonasi bor.  

Bakalavr va moliyaviy yordam

Columbiya universiteti 2025-yil (2021-yilga kirish) sinfiga 60,551 ta ariza qabul qildi va umumiy qabul darajasi 3,66% bo‘lgan ikki maktabga jami 2,218 nafari qabul qilindi. Kolumbiya irqiy jihatdan xilma-xil maktab bo'lib, barcha talabalarning taxminan 52% o'zlarini rangli odamlar deb bilishadi. Bundan tashqari, barcha bakalavrlarning 50% Kolumbiyadan grant oldi. Ushbu talabalarga beriladigan o'rtacha grant miqdori $46,516 ni tashkil qiladi. 2015–2016-yillarda Kolumbiyada bakalavriatda yillik oʻqish 50.526 dollarni, davomatning umumiy narxi 65.860 AQSh dollarini (xona va yotoqxona bilan birga) tashkil etdi. Kollej mahalliy abituriyentlar uchun ko'r-ko'rona ehtiyoj sezmaydi. 

O'quvchilar

2020 yilda Kolumbiya universiteti talabalari soni 31 455 kishini tashkil etdi (8842 nafar bakalavriat dasturlarida va 22 613 nafari aspiranturada), talabalar sonining 45 foizi oʻzini ozchilik deb tan oldi. Kolumbiyadagi talabalarning 26 foizi oilaviy daromadi 60 000 dollardan past. Kolumbiyadagi talabalarning 16% Federal Pell Grantlarini oladi, bu asosan oila daromadi 40 000 dollardan past bo'lgan talabalarga beriladi. Talabalarning 17 foizi to'rt yillik kollejda o'qishga kirgan oilasining birinchi a'zosidir.

Kampusdagi turar joy bakalavr sifatida to'rt yil davomida kafolatlanadi. Kolumbiya kolleji va Fu Foundation muhandislik va amaliy fanlar maktabi (shuningdek, SEAS yoki Columbia Engineering nomi bilan ham tanilgan) kampusdagi yashash zallarida turar joyni baham ko'radi. Birinchi kurs talabalari odatda Janubiy Maysa atrofida joylashgan katta turar joy zallaridan birida yashaydilar: Carman Hall, Furnald Hall, Hartli Hall, Jon Jey Hall yoki Wallach Hall (aslida Livingston Hall). Yuqori sinf o'quvchilari xona tanlash jarayonida ishtirok etadilar, bunda talabalar o'z do'stlari bilan koridor yoki kvartira tipidagi uy-joy aralashmasida yashashni tanlashlari mumkin. Kolumbiya universiteti umumiy tadqiqotlar maktabi, Barnard kolleji va aspiranturalar atrofdagi mahallada o'zlarining kvartira tipidagi uylariga ega.

Manbalar 
2. https://en.wikipedia.org/wiki/Columbia_University

AQShdagi universitetlar‎
Kolumbiyaliklar

Kolumbiyaliklar (oʻzlarini -kolombiano deb atashadi) — xalq. Kolumbiyaning asosiy aholisi (32,5 mln. kishi). Venesuela (1,75 mln. kishi), AQSH va boshqa mamlakatlarda ham yashaydilar. Umumiy soni 34,5 mln.kishi (1990-yillar oʻrtalari). Asosan, metislar, qisman mulatlar, kreollar. Ispan tilining Kolumbiya mahalliy laxjasida soʻzlashadilar. Dindorlari — asosan, katoliklar. Asosiy mashgulotlari — dehqonchilik (kofe, banan, ananas, paxta, tamaki, kakao, makkajoʻxori, bugdoy, sholi yetishtirish va boshqalar), shuningdek, bir qism aholi neft va kon sanoatida band.

Manbalar
Kolumbus

Kolumbus — AQShning shim.sharqiy qismidagi shahar, Ogayo shtatining maʼmuriy markazi. Sayoto daryosi sohilida joylashgan. Aholisi 711,4 ming kishi (2000). Transport yoʻli va avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Yirik sanoat, savdo-moliya va madaniy markaz. Metallsozlik va mashinasozlik (jumladan, radioelektronika, elektrotexnika, vagonsozlik, qishloq xoʻjaligi va aviakosmik mashinasozligi va boshqalar) rivojlangan. Kimyo, poligrafiya va oziqovqat (asosan, goʻsht sanoati) korxonalari, universitet bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Shaharga 1812-yilda asos solingan.

Manbalar
Kolxida

Kolxida — Gʻarbiy Gruziya (Egrisi) ning yunoncha nomi. Miloddan avvalgi 6-asrda K. hududida Fasis va Dioskuriada yunon koloniyalari vujudga kelgan, 6—2-asrlarda esa Kolxida podsholigi boʻlgan. Keyingi davrlarda (19-asr ning boshlarigacha) K. Gruziyada tashkil topgan turli davlatlar tarkibiga kirgan (yana qarang Gruziya).

Manbalar 

 

Tarixiy viloyatlar
Osiyo tarixi
Gruziya
Kolxida madaniyati

Kolxida madaniyati - Gʻarbiy Gruziyadagi soʻnggi jez va ilk temir asriga oid arxeologik madaniyat (taxminan mil. av. 13—7-asrlar). Manzilgoxlar qoldiqlari, mozorqoʻrgʻonlar, xazinalar topilgan. Jezdan ishlangan qurollar orasida ilk temir buyumlar ham uchraydi. Asosiy xoʻjalik tarmogʻi — dehqonchilik boʻlib, chorvachilik, temirchilik taraqqiy etgan.

Manbalar 

Arxeologiya
Kolxida pasttekisligi

Kolxida pasttekisligi - Gruziyadagi pasttekislik. Gʻarbiy Zakavkazyeda, gʻarbda Qora dengiz sohili, shim.-sharqda Katta Kavkaz va jan. da Kichik Kavkaz togʻlari oraligʻida. Dengiz sohili boʻylab Suxumi shahridan Kobuleti shahrigacha choʻzilgan. Kolxida pasttekisligi — allyuvial tekislik; antropogen allyuviysining qalinligi 700 m gacha. Neft-gaz konlari, mineral buloqlar (Sxaltubo) bor. Iqlimi nam subtropik. Yil boʻyi yogʻin yogʻadi (yillik yogʻin 1500 mm). Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi 4,5 dan 6° gacha, avgustniki 23—24°. Kolxida pasttekisligini Rioni, Inguri va boshqa daryolar kesib oʻtadi. Dengiz boʻyidagi Poti shahri yaqinida Paleostomi koʻli bor. Kolxida pasttekisligining gʻarbida botqoqlik landshaftlari mavjud. Botqoqliklarda qandagʻoch oʻrmonlari katta maydonni egallaydi. Balandroq chekka qismlari dub, qora qayin, doim yashil buta va chirmovuklar bilan qoplangan. Kolxida pasttekisligida gʻalla ekinlari (asosan, makkajoʻxori) ekiladi; bog va subtropik mevazorlar bor.

Manbalar
Kolxida podsholigi

Kolxida podsholigi - Gʻarbiy Gruziya hududida kolxlar tomonidan tuzilgan ilk quldorlik davlati (miloddan avvalgi 6—2-asrlar). Kolxida podsholigi miloddan avvalgi 4-asrda barcha gruzin qabilalarini birlashtirishga harakat qilgan; bu yerda hunarmandchilik, ayniqsa, zargarlik rivojlangan, kumush tanga "kolxidka"lar zarb etilgan (miloddan avvalgi 6-asr). Kolxida podsholigi miloddan avvalgi 6-asrning oxirida Eron, miloddan avvalgi 2-asrda Pont podsholigi, soʻng Rim tomonidan zabt etilgan.

Manbalar
Kolxlar

Kolxlar — Jan.-Gʻarbiy Zakavkazyedagi gruzin qabilalarining umumiy nomi. Dehqonchilik bilan shugʻullanishgan (miloddan avvalgi 1-ming yillik). Miloddan avvalgi taxminan 8-asrda qabilalar ittifoqi, miloddan avvalgi 6-asrdan Kolxida podsholigi.

Manbalar
Aleksandr Kolchak

Aleksandr Vasilyevich Kolchak (1873, Sankt-Peterburg — 1920, Irkutsk) — Rossiya harbiy arbobi, qutb tadqiqotchisi, gidrolog, Rossiyadagi Fukarolar urushida oqlar harakatining bosh rahbarlaridan biri, admiral (1918). Qutbga uyushtirilgan ekspeditsiyalarda (1900-02, 1903, 1908-11) qatnashgan. Birinchi jahon urushi davrida Qora dengiz floti qoʻmondoni (1916—17). Bolsheviklar hokimiyati va sovet rejimiga qarshi kurashgan. 1918-yil oktabrda inglizlar yordamida Omskiy egalladi. 4-noyabrda Ufa direktoriyasi (Butun Rossiya muvaqqat hukumati) tarkibiga harbiy va dengiz vaziri qilib kiritildi. 18-noyabr da Omskda harbiy toʻntarish qilib, Ufa direktoriyasini tarqatib yubordi va Butun Rossiya Omsk hukumatini tuzdi (rais — Vologodskiy P.), oʻzini "Rossiya davlatining oliy hukmdori" deb atadi. K. Sibir, Ural, Uzoq Sharqda qattiqqoʻllik bilan tartib oʻrnatdi. U Rossiyaning quruqlik va dengizdagi butun qurolli kuchlari Oliy bosh qoʻmondoni unvoniga sazovor boʻlgan. K. Turkistondagi shoʻrolarga qarshilik harakati rahbarlaridan Madaminbek, Katta Ergash, Junaidxon bilan aloqalar oʻrnatib, ularni oʻz rahbarligida "Yagona Rossiya uchun sovet rejimiga qarshi kurash"ga daʼvat qildi. Biroq, uning bu daʼvatlarini milliy yetakchilar qatʼiy rad qilib, Turkiston mustaqilligi uchun kurashdilar. K. 1919-yil noyabrda qizil armiya qoʻshinlaridan magʻlubiyatga uchrab, Omskdan Irkutskka chekingan. 1920-yil 4-yanvarda Oliy bosh qoʻmondonlik vakolatini sirtdan Denikinga topshirdi. 15-yanvarda Irkutskda oq chexlar tomonidan asir olinib, bolsheviklarga berildi, 7-fevralda Irkutsk Favqulodda komissiyasi (CHK) tomonidan otib oʻldirildi.

Adabiyot 
 Grajdanskaya voyna v Rossii: perekrestok mneniy, M., 1994.

Manbalar 

Rossiya rahbarlari
Kolchedanlar

Kolchedanlar (Kichik Osiyo yarim oroldagi joy nomidan) — rudali minerallar: temir, mis, kobalt, nikel va boshqalarning oltingugurtli (sulfidli), bisulfidli, kam hollarda monosulfidli birikmalarining umumiy nomi. K.ning koʻp tarqalgan turlari — oltingugurtli kolchedan — FeS2 (pirit), mis kolchedani — CuFeS2 (xalkopirit) va boshqa K. qattiq, metalldek yaltiroq, murakkab kompleksli rudadir. Pirit tarkibida 53,4% oltingugurt, 46,6% temir mavjud. K. konlari turli geologik jarayonlar, mas, magmaning kristallanishida (mis-nikelli kolchedan) va skarnlarnsng paydo boʻlishida (mis, oltin kolchedani) hosil boʻladi. K. vulkan mintaqalari orasida uzunligi bir necha ming km li uyumlar hosil qiladi. Vulkan otilishidan chiqqan eritmalar katta miqdorda metallarni olib chiqadi, ular oltingugurt bugʻlari bilan birikib sulfidli K. konlarini hosil qiladi. Kolchedan konlari dunyo boʻyicha keng tarqalgan. Oʻzbekistonda (Olmaliq) polimetall, qoʻrgʻoshin, mis-rux va boshqa kolchedan konlari bor. K. metallurgiya sanoati uchun muhim ahamiyatga ega. Piritdan, asosan, oltingugurt kombinatasi olishda foydalaniladi. Shuningdek, uni qayta ishlash natijasida olinadigan oltin, kumush, nikel, kobalt, vismut va boshqa qimmatbaho metallarning konsentratori ham hisoblanadi.

Manbalar 

Minerallar
Helmut Kohl

KOL (Kohl) Gelmut (Helmut) (1930.3.4, Lyudvigsxafen shahri) — Germaniya kansleri (1982—98). Xristian-demokratik ittifoqi (XDI) aʼzosi (1947 yildan), raisi (1973—76). Raynland-Pfals federal yeri bosh vaziri (1969—76). Germaniya bundestagi deputati (1976 yildan). Bundestagdagi XDI va Xristian-sotsial ittifoqi (XSI) birlashgan fraksiyasi raisi (1976—82). K. davrida nemis xalqining birlashish orzusi 1989 yilda Berlin devorining qulatilishi bilan ushaldi. 1990 yil 12 sentabrda Moskvada Germaniya masalasini uzil-kesil hal etish toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi, yagona Germaniya davlati tashkil topdi.

Manbalar 

2017-yilda vafot etganlar
Kolmataj

Kolmataj (ital. colmata — toʻldirish) — agroirrigatsion oqiziqlarning shagʻalli va qumli tuproq qatlamlari ustida toʻplanib qatlam hosil qilishi. K. tabiiy va sunʼiy boʻladi. Tabiiy K. qorlarning erishi, kuchli yomgʻir va toshqinlardan keyin daryo suvlarida loyqa va oqiziqlar koʻpayganda yuz beradi. Sugʻoriladigan zonalarda loyqa va oqiziqlar suv bilan birga dalalarga oqib keladi va choʻkib, muayyan qalinlikda qatlam hosil qiladi. Oʻrta Osiyoda sunʼiy K. — loyqadan foydalanish qadimdan keng qoʻllanilgan. Pol olingan maydonlarga loyqa suvni koʻllatib quyib, loyqa choʻkkanidan keyin suvni chiqarib yuborish yoʻli bilan yer unumdorligi oshirilgan. Shuningdek, ariqva zovurlarni tozalashda chiqadigan oqiziqlar (loyqa), eski paxsa devorlar va boshqalarlardan oʻgʻit sifatida foydalanilgan. K. natijasida koʻpincha shagal va qumlar yuzasida yengil va oʻrta qumoqli yoki qumloqi tuproqlar hosil boʻladi.

Manbalar
Kolpit

Kolpit (yunoncha: kolpos — qin, itis — yalligʻlanish) — q. Vaginit.

Manbalar
Kolrabi

Kolrabi, Kolrabi karami (Brassica gongyloides L.) — ikki yillik sabzavot ekini, karamning bir turi. Birinchi yili poyameva beradi; ikkinchi yili esa gul novdalar chiqarib, gul va urugʻ hosil qiladi. 2 ta kenja turi: osiyo kenja turi (ssp.asiatica Lizg.) va gʻarbiy yevropa kenja turi (ssp.occidentali — europaea Lizg.) bor. Ildiz tizimi kuchli rivojlangan. Poya — meva shakllanishida 7—8 chinbarg chiqaradi. Tubbargi kichkina. Bargi bandli, uchburchak yoki tuxumsimon. Diametri 10—15 sm yoʻgonlashgan, shakli sholgʻomni eslatadigan poya mevasi bilan qolgan barcha karamlardan ajralib turadi. Rangi och-koʻkimtir, binafsha yoki qizgʻish. Tuproq quruq, namlik kam boʻlsa poyamevasi mayda, dagʻal boʻladi. Ekin juda ertapishar, nihollar paydo boʻlganidan keyin 65—80 kundan soʻng hosil yigʻishtiriladi. Kechpishar navlarining oʻsuv davri 120—150 kun. Ertapishar navlarining hosildorligi 120—240 s/ga, kechpisharlariniki 500—600 s/ga. Oʻzbekistonda Oq Vena 1350 ertagi navi ekiladi. K.ning ekish muddati va parvarishlash texnologiyasi oddiy karamnikiga oʻxshash.

Adabiyot 
 Lebedeva A.T., Yershov I.I., Bunin M.S., Vash ogorod. Kolrabi, M., 1994.

Manbalar
Kolraush qonuni

Kolraush qonuni - ionlar harakatining bir-biriga bogʻliq emaslik yoki elektrolitlar eritmasi elektr oʻtkazuvchanligining cheksiz suyultirilgandagi additivlik qonuni. 1879-yilda nemis fizigi F. Kolraush tomonidan tajriba natijalari asosida tasdiqlangan. Kolraush qonuniga muvofiq cheksiz suyultirilgan elektrolitlar eritmasining ekvivalent (molyar) elektr oʻtkazuvchanligi (XJ kationlar va anionlar harakatchanligi tufayli sodir boʻladigan elektr oʻtkazuvchanliklar (Xk va A.a) yigʻindisidan iborat, yaʼni: X^=Xk+Xa tegishli ionning cheksiz suyultirilgandagi elektr oʻtkazuvchanligi boʻlib, eritmadagi kationlar va anionlar harakatchanligining (/k va /d) yigʻindisiga mos keladi (Xj=lA+lK). Kolraush qonuni fa-qat oʻta suyultirilgan eritmalarga xosdir. Yaʼni elektrolitlar eritmasi maʼlum darajada suyultirilgandan soʻng undagi ionlar bir-biridan shu darajada uzoqlashadiki, ular bir-biriga toʻsqinlik qilmay harakatlana oladi. Eritmaning konsentratsiyasi ortishi bilan ionlararo tortish kuchayadi, ionlarning solvatlanish darajasi oʻzgaradi, elektrolitning ionlash darajasi ham oʻzgaradi. Natijada ionlarning harakatchanligi susayadi, binobarin ekvivalent elektr oʻtkazuvchanlik pasayadi.

Manbalar
Kolyuriya

Kolyuriya () — raʼnodoshlar oilasiga mansub ildizpoyali koʻp yillik oʻt. Yoʻgʻon ildizpoya hosil qilib oʻsadi. Ildiz boʻgʻzi barglari bandli, poyadagilari bandsiz, mayda. Guli sariq, yakka yoki toʻpgul. Mevasi koʻp yongʻoqli. Janubiy Sibir, Shimoliy Moʻgʻuliston va Xitoyda 5—7 turi bor. Oltoy, Sharqiy Qozogʻiston, Krasnoyarsk ulkasining jan. va Tuvadagi dasht va toshloq togʻ yon bagʻirlarida bir turi uchraydi. Ildizpoya va ildizidan evgenolli efir moyi olinadi. Mahalliy xalq ildizpoya va ildizini choy sifatida va tamakini xushboʻy qilish uchun ishlatadi.

Manbalar 

 
Raʼnodoshlar
Koma

Koma ( — chuqur uyqu) — komatoz holat boʻlib, hayotga xavf tugʻdiruvchi holatdir. Markaziy asab tizimi faoliyatining izdan chiqishi, butunlay hushdan ketish, tashki taʼsirlarga javob bermaslik va organizmning hayot uchun muhim funksiyalari boshqarilishining buzilishi bilan ifodalanadi. Odatda, Komadan oldin koma oldi holati kuzatiladi, bunda nafas olish va tomirlar tonusi oʻzgaradi, puls sekinlashadi, issiqlikni idora etish (termoregulyasiya) buziladi. Markaziy nerv sistemasi kasalliklari (insult, miya oʻsmasi, bosh miyaga qon quyilishi, miya koʻpchishi va boshqa jarohatlar), baʼzi yuqumli kasalliklar (infeksion meningit, ensefalit), shuningdek, buyrak va jigar kasalliklarida turli zaharlarnishlar (doridan, alkogoldan) Komaga sabab boʻladi. Komaning qanday yuzaga kelishidan qatʼi nazar, uning asosida bosh miya poʻstlogʻi faoliyatining buzilishi (bosh miyada qon hamda orqa miya suyuqligi aylanishining buzilishi, miya ichki bosimining koʻtarilishi, minerallar va kislota-ishqor muvozanatining aynishi va boshqa pa-tologik jarayonlar yotadi. Koma holati turli kasalliklarning oʻziga xos alomatlari bilan kechadi.

Turlari 
Komaning quyidagi turlari mavjud:
 Miya komasi; 
 Jigar komasi;
 Buyrak komasi;
 Diabet komasi:giper- va gipogelekim turdagi.
Lekin „Koma“ termini aksari qandli diabet oqibatida kelib chiqadigan ogʻir holatni ifodalash uchun ishlatiladi (diabetik Koma). Ogʻir Koma terminal holat hisoblanadi. Davo Komaga sabab boʻlgan omilni bartaraf etishdan iborat. Koma xolatidagi bemor darhol kasalxonaga yotqiziladi va zudlik bilan tegishli davo choralari koʻriladi.

Manbalar 

Holatlar

 

Tibbiyot
Patologiya
Patologik fiziologiya
Reanimatsiya
Reanimatologiya
Tez tibbiy yordam
Komandor orollari

Komandor orollari - Tinch okean bilan Bering dengizi oraligʻidagi orollar. RF Kamchatka viloyati tarkibida. Umumiy maydoni 1848 km². Bazalt va andezitlardan tuzilgan. Relyefi togʻli. Bal 751 m gacha. Zilzila boʻlib turadi. Iqlimi okean iqlimi. Yozi salqin. Avgustning oʻrtacha temperaturasi 10°, fevral niki — 4°. Oʻrtacha yillik yogʻin 500 mm. Okean oʻtloqlari va togʻ tundrasi bilan qoplangan. "Qushlar bozori" boʻlib turadi, dengiz mushugi, sivuch va kalan (Kamchatka qundoʻzi) bor. Aholi, asosan, baliq va dengiz hayvonlarini ovlash, darrandachilik (koʻk shimol tulkisini urchitish) bilan shugʻullanadi. 1741-yilda shu orollarni ochgan va komandor unvoniga ega boʻlgan V.Bering nomiga qoʻyilgan.

Manbalar 

Orollar
Komanchi

Komanchi (yuta indeyslari tilida — dushmanlar; oʻzlarini pemena — haqiqiy odamlar deb ataydilar) — AQShdagi shoshonlar guruhiga mansub indeys xalqi. Oklaxoma shtatining jan.gʻarbidagi rezervatsiyalarda yashaydilar. 6 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Dindorlari — protestantlar.

17-asr oxiri — 18-asr boshlarida Qoyali togʻlarning sharqiy yon bagʻirlaridan Nort-Platt daryosi boʻylariga koʻchib oʻtishgan. Ular yuta qabilasidan otni xonakilashtirishni oʻzlashtirib, otda bizon ovlash bilan mashgʻul boʻlganlar. 18-asr oʻrtalarida dakotalar tomonidan Arkanzas daryosining jan. ga siqib chiqarilgan. Uichita va kayova qabilalari bilan ittifoq boʻlib yerlarini tortib olayotgan mustamlakachilarga qarshi kurash olib borganlar. K.lar jan. tekisliklardagi eng qudratli qabilaga aylangan. 19-asr boshida K.larning soni 10—12 ming kishini tashkil etgan. 1875-yil K.larning qarshiligi bostirilgan, tirik krlganlari (1400 ga yaqin kishi) soqchilar (konvoy) nazorati ostida Oklaxoma shtatidagi rezervatsiyalarga joʻnatilgan. Asosan, qoramol yetishtirish, qishloq xoʻjaligi ishlarida yollanma ishchi boʻlib ishlash va oʻz yerlarini amerikaliklarga ijaraga berish bilan shugʻullanadilar.

Manbalar 

 

Aborigenlar
Komarov Vladimir Leonyevich

Komarov Vladimir Leonyevich [1869.1(3).9, Peterburg — 1945.5.12, Moskva) — rus botanigi va geografi, akademik (1920-yildan). Peterburg universitetini tugatgan (1894), shu universitet professor (1918-yildan), ayni vaqtda Peterburg botanika bogʻida (1899-yildan) ishlagan. Peterburg botanika bogʻi (1930—44), tabiatshunoslik tarixi instituti direktori (1944-yildan). Asosiy ishlari oʻsimliklar sistematikasi, floristikasi va geografiyasi, oʻsimliklar dunyosi evolyusiyasiga bagishlangan.

Manbalar
Kombayn

Kombayn (ing. combine — birlashish) — ish sikli, odatda, tayyor mahsulot ishlab chiqarish bilan tugallanadigan bir necha mexanizmdan tashkil topgan mashina, mashina agregati; turli yoʻsindagi bir necha ishlarni bir yoʻla bajaradi. Kombayn koʻp turi uy-roʻzgʻorda, qishloq xoʻjaligida, kon va yer qazish ishlarida qoʻllanadi, mas, Kon kombayni, Don kombayni.

Yana q. 

 Mashinasozlik sanoati

Manbalar
Kombaxsh

Kombaxsh (1667-1709) - boburiylardan boʻlgan shahzoda; Avrangzebning 5-oʻgʻli. Otasi K.ni Dekanga hokim etib tayinlagan. Avrangzeb vafoti (1707)dan soʻng aka-ukalar oʻrtasida taxt uchun kurash boshlangan. Taxtni egallagan Bahodirshoh I mamlakat jan.iga, K. ustiga yurish qilgan. 1709-yil 13-yanvarda Haydarobod yaqinida K. qoʻshinini tormor keltiradi, K. jangda yaralanib halok boʻladi.

Manbalar
Kombinatorika

Kombinatorika (lotincha- combinare-birlashtirish), kombinator analiz, kombinator matematika — matematikaning chekli toʻplamlar ustida bajariladigan amallarni oʻrganadigan boʻlimi. Eng koʻp qullanadigan amallari: 1) toʻplamni tartiblash, yaʼni berilgan p elementli toʻplam elementlarini nomerlab (ag a2,..., ap), ketma-ketlik hosil qilish. Bunday ketma-ketlik p elementdan tuzilgan urin almashtirish deyiladi va qisqacha ag a2,..., ap kabi yoziladi. Mas, 3 ta a,, s elementdan 6 ta oʻrin almashtirish tuzish mumkin: abc, acb, bac, bca, cab, cba. Umuman, p elementdan tuzilgan oʻrin almashtirishlar soni:Ri= 1 -2-3...(ya- 1)l = i formula bilan hisoblanadi; 2) toʻplamning qismlarini tuzish. p elementli toʻplamning m elementli qismi p elementdan m tadan tuzilgan kombinatsiya deyiladi. Mas, {a,, s, d) toʻplamning 2 elementli 6 ta qism toʻplami bor {a, ), {a, s}, {a, d], {, s}, {b, d], {s, d). Umuman, p elementdan m tadan tuzilgan kombinatsiyalar soni:l(p-1)(p-2)...(p-sh+1) S = l-2-Z...tm\{n—m)\formula bilan hisoblanadi. Sp sonlari (a+)" ikki hadli yoyilmasining koeffitsiyentlari boʻlib, binomial koeffitsiyentlar ham deyiladi (qarang Nyuton binomi); 3) toʻplamning tartiblangan qismlarini tuzish. i elementli toʻplamning tartiblangan t elementi p elementdan t tadan tuzilgan oʻrinlashtirish deyiladi. Mas, uchta a,, s elementdan 2 tadan tuzilgan urinlashtirishlar ab, as, be, ba, ca, cb bu-ladi. Umuman, p elementdan t tadan tuzilgan oʻrinlashtirishlar soniA™ = p(p — 1)(l — 2)...(p — t + 1) formula bilan hisoblanadi. Rp, S™, A™ sonlari uchun Ap =Rt- Sp, Sp =Sp s™ + s"+| = s™+|, s" + s[ + +s] +... + s" + s" = 2° tengliklar oʻrinli. K.dashu singari masalalarni yechish kridalari ishlab chiqilgan.

K.ning kombinator geometriya deb ataladigan boʻlimida elementlari soni cheksiz koʻp boʻlgan baʼzi toʻplamlar (geometrik figuralar) ham oʻrganiladi. Masalan, tekislikda yotuvchi chegaralangan qavariq figuralar berilgan boʻlib, ulardan har uchtasi umumiy nuqtaga ega boʻlsa, shu figuralarning barchasiga tegishli nuqta ham mavjud boʻladi (J. Xelli teoremasi).

K.ga oid dastlabki maʼlumotlar qadimdan maʼlum. 17—18 asrlarda K.ning asosiy masalalari koʻp hadlilar nazariyasi va ehtimollar nazariyasi talabi bilan oʻrganilgan. 20-asrda elektron-hisoblash mashinalari, kompyuterlar yaratilishi bilan K. kengayib, texnika va iqtisodiyotda tatbiq qilina boshlandi.<ref>OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</

Manbalar
Kombinatsion layoqat

Kombinatsion layoqat - oʻsimlik liniyalari yoki navlarining duragay kombinatsiyalarda oʻzaro birikib, u yoki bu belgi va xususiyatlar turlicha ifodalangan avlod (Gʻ,) berish qobiliyati. Kombinatsion layoqatni aniqlash — koʻpgina qishloq xoʻjaligi oʻsimliklarida geterozisam amalga oshirishga karatilgan seleksiyaning muhim bosqichidir. Umumiy va xususiy Kombinatsion layoqat farqlanadi. Umumiy Kombinatsion layoqat oʻrganilayotgan navning barcha duragaylaridagi geterozisning oʻrtacha kattaligi bilan oʻlchanadi va genlarning additiv (jamlangan) taʼsiri tufayli yuzaga chiqadi. Xususiy Kombinatsion layoqat kutilgan oʻrtacha samaradan chetlangan baʼzi kombinatsiyalar bilan oʻlchanib, genlarning noadditiv oʻzaro taʼsirlari tufayli vujudga keladi (qarang Dominantlik, Epistaz).

Manbalar