MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Jeton

Jeton (frans. jeton) — 1) biror toʻgarak, tashkilot aʼzolari koʻkrakka taqib yuradigan nishon; 2) tantanali marosim (maye, yubiley) munosabati bilan beriladigan esdalik belgisi, metall nishon; 3) baʼzi oʻyinlar va avtomatlardan buyum xarid qilishda, transport vositasida (maye, metroda), telefon-avtomatlarda pul oʻrnida ishlatiladigan metall yoki plastmassa toʻgarak parcha.

Manbalar
Jettiosor

Jettiosor, yetti osor (yetti yodgorlik) — Sirdaryoning eski oʻzani Quvondaryo havzasida joylashgan 20 ga yaqin qad. qoʻrgʻon-qalʼa harobalari majmuasi (mil. av. 3—2-asr — mil. 7—8-asr). 1946, 1949—62 yillarda S. P. Tolstoye rahbarligidagi Xorazm arxeologiya etnografiya ekspeditsiyasi tadqiqot ishlari olib borgan. Qad. sugʻorish inshootlari qoldiqlari topilgan. Mustaxkamlangan qurgʻonlar (ulardagi turar joy binolari), qalʼalar, istehkomli qoʻrgʻonqalʼa va mozorqoʻrgʻonlar tekshirilgan. Ularning devorlari somonli gʻishtdan qurilgan. Devorlarning pastki qismida qamish (Xorazm mahalliy meʼmorligida hozir ham ishlatiladi) qoldiqlari topilgan. Istehkomli qoʻrgʻon-qalʼa — Oltinosor bu harobalar ichida eng yirigi boʻlib, mayd. 17 ga. Devori (kengligi 1,5—2 m, bal. 3,5 m) paxsa va xom gʻishtdan. Tashqi devori shinak va burjli boʻlgan. 2 qavatli katta turar joy binosi oʻrni ochilgan. J.da yorgʻuchoq, tegirmon toshi, turli shakldagi sopol idishlar (kuvacha, xumcha, xumlar va b.), kamon oʻq uchi —paykon, turli taqinchoq (uzuklar va b.) lar topilgan. Sopol idishlar ochsariq, qora jigarrang , qizil, koʻk, oq angob bilan boʻyalgan, ayrimlarining pastki qismida qora zaminga oq chiziq tortilgan. J. moddiy madaniyati Xorazmdagi afrigʻiylar madaniyatiga sezilarli taʼsir koʻrsatgan. S. P. Tolstovning fikriga koʻra, J. yodgorliklari toharlarga mansub boʻlgan. Aholi patriarxal urugʻchilik tuzumida yashab sugʻorma dehqonchilik, chorvachilik va baliqchilik bilan mashgʻul boʻlgan. Keyinchalik J. aholisi Amudaryo va Sirdaryo boʻylariga koʻchib oʻtgan.

Ad.Tolstov S. P., Po drevnim deltam Oksa i Yaksarta, M., 1962; Levina L . M ., Qadimgi Xorazm madaniyatini izlab, T., 1964.

Manbalar 

 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Qozogʻiston tarixi
Jeshuv

Jeshuv — Polshaning jan.sharqidagi shahar. Vislok daryosi boʻyida. Jeshuv voyevodaligining maʼmuriy markazi. Aholisi 162 ming kishi (1999). Temir yoʻl tuguni. Mashinasozlik (jumladan avtomobil va aviatsiya dvigatellari i. ch.), oziq-ovqat (goʻsht va meva-konserva) sanoati korxonalari, texnik chinni zavodi, pedagogika instituti, Jeshuv oʻlkasi muzeyi bor. 15—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. J.ga 14-asrda asos solingan.

Manbalar
Jibilajibonsimonlar

Jibilajibonsimonlar (Mo tacillidae) — chumchuqsimonlar turkumining oilasi. 54 turi maʼlum. Oʻzbekistonda 15 turi uchraydi. Tanasining uz. 12—23 sm, ogʻirligi 20—30 g . Rangi har xil. Tumshugʻi ingichka, toʻgʻri. Oyoqlari ingichka, uzun, yerda yurishga va chopishga yaxshi moslashgan. Koʻpchiligi kelib-ketuvchi qushlar. Uyasi kosasimon boʻlib, uni oʻsimlik, hayvon junlaridan yasaydi va yerga, daraxtlar yoki binolarga quradi, 4—6 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumni modasi 12—16 kun bosadi. 14 kunda joʻjalari uchirma boʻladi. Oʻzbekistonda oq jibilajibon (Motacilla alba), sariq jibilajibon (Motacilla ﬂ ava) eng koʻp tarqalgan. Mayda umurtqasiz hayvonlar, asosan hasharotlar, migratsiya davrida esa oʻsimliklar urugʻi va vegetativ qismlari bilan oziqlanadi.

Manbalar
Jibuti (shahar)

Jibuti — Jibuti davlatining poytaxti. Aholisi 395 ming kishi (1999). Iqlimi tropik quruq iqlim, oʻrtacha oylik temperatura 25° dan 35°gacha (maksimum 40°), yillik yogʻin 130 mm. Jibutiga 1888-yil fransuzlar asos solgan. 1896—1946-yillar Fransiya Somalisining, 1946-yildan Fransiyaning "dengiz orti hududi"ning maʼmuriy markazi. 1977-yil 27-iyundan Jibuti Respublikasi poytaxti. Bob ul-Mandab boʻgʻozidan janubidagi Tajura qoʻltigʻi sohilidagi port. Suvaysh kanali orqali oʻtadigan dengiz yoʻlidagi tranzit punkt. Efiopiyaning tashqi savdosiga ham xizmat qiladi. Xalqaro ahamiyatga ega aeroport bor. Jibuti orqali chetga kofe, moy olinadigan urugʻlar, teri, tuz va boshqalar chiqariladi.

Chetdan neft va neft mahsulotlari keltiriladi. Suyuq gaz tayyorlash zavodi, oziq-ovqat, kemasozlik sanoati korxonalari bor. 1981-yildan Jibuti erkin port.

Manbalar
Jivet asri va yarusi

Jivet asri va yarusi (Fransiya shim.dagi Jive sh. nomidan) — devon davri oʻrta epoxasining kechki asri va oʻsha vaqtda hosil boʻlgan yotqiziqlar. Belgiyalik geolog J. Gossle (1880) Ardennada aniqlagan. J.a. va ya. asosan gilmoya, qumtosh, alevrolit, gravelit, dolomit va ohaktoshlardan iborat. Dengiz yotqiziqlaridan braxiopodali (Stringocephalus burtinii Defr. va b.), baʼzan goniatitli (Maenioceras, Agoniatites va b.) ohaktoshlar koʻproq uchraydi. Oʻzbekistonda Chatqol, Qurama, Olay togʻlarida va Qizilqumdagi togʻliklarda J.a.va ya. yotqiziqlari keng tarqalgan. Yarus yotqiziqlari Angliya, Amerika, Avstriya, Markaziy Qozogʻiston, RF (Sibir va Ural), Oʻrta Osiyoda ham uchraydi. (yana q. Devon davri).

Manbalar
Nozib Jiganov

Jiganov Nozib Gayazovich [1911.2(15).1, Uralsk — 1988, Qozon] — tatar kompozitori, pedagog , jamoat arbobi, milliy kompozitorlik maktabi asoschilaridan. Xalq artisti (1957), Tatariston (1939)da, Rossiya (1940) da, Chuvashiya (1969) da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1938). 1945 y.dan Qozon konservatoriyasida rektor va oʻqituvchi, prof. (1953 y.dan). "Qochqin" (1939), "Oltin soch" (1941), "Jalil" (1957) va b. operalari, tatar kuylari asosida yozilgan syuita (1949), "Nafisa" poemasi (1952), 4 ta simfoniya, qoʻshiqlari mashhur. Davlat mukofoti laureati (1948, 1950, 1970).

Manbalar 

Rektorlar
Jigar pora

"JIGAR PORA" (majoziy — jigarband, farzand) — ommaviylashgan oʻzbek mumtoz cholgʻu kuyi, "Dil kuyi" nomi bilan ham yuritiladi. Tanbur va dutor anʼanaviy ijrochiligida keng oʻrin tutadi. "J.p." kuyiga Muqimiy gʻazalini bogʻlab aytiladigan ashula yoʻli ham mavjud.

Manbalar
Jigar sirrozi

Jigar sirrozi - jigarning surunkali rivojlanib boradigan kasalligi; bunda jigar toʻqimasi yalligʻlanib, uning bir qismi biriktiruvchi toʻqima bilan almashinadi. Jigarning oʻtkir yalligʻlanishi — gepatitda, uning B, C, D shakllarida, oʻtkir gepatit surunkali gepatitga aylanayotganda, bezgak, sil, zaxm, brutsellyoz kabi yuqumli kasalliklarda, oʻt pufagi va oʻt yoʻllarining surunkali yalligʻlanishida, turli kimyoviy moddalardan muntazam zaharlanishda, shuningdek, alkogolizmda va boshqa sabablarga koʻra paydo boʻladi. Jigar sirrozi — sekin rivojlanadigan surunkali kasallik. Jigar sirrozi turlicha namoyon boʻladi va u xastalikning qaysi shaklida kechishi hamda davriga bogʻliq; tekshirganda jigarning qattiqlashgani va funksiyasining buzilganligiga qaramay, kishi uzoq vaqt hech qanday xastalik alomatini sezmay yurishi mumkin. Kasallik zoʻrayganda bemor darmonsizlanadi, ozib ketadi, ishtahadan qoladi, kekiradi, koʻngli ayniydi, baʼzan qusadi, ichi ketadi yoki qotadi, qorni dam boʻladi, tana xarorati koʻtariladi, qorin boʻshligʻida suyuqlik toʻplanishi natijasida u koʻtariladi (istisqo), burni qonaydi, badani qichishadi, baʼzan sargʻayadi; kamqonlik avjiga chiqadi; jigari va ayniqsa talogʻi kattalashadi va qattiqlashadi.

Davoni vrach tayinlaydi. Jigar sirrozi uzoq vaqt davolanadi, kasallik zoʻrayganda bemorni darhol kasalxonaga yotqizish kerak. Parhezga qatʼiy rioya qilishning ahamiyati katta. Bemorga, asosan, yengil hazm boʻladigan, qand, oqsil va vitaminlar (ayniqsa, C vitamin va B gruppa)ga boy sutli va oʻsimlik ovqatlar beriladi. Tvorog (oson hazm boʻladigan oqsillarga ega), yogʻsiz goʻsht, baliq, shuningdek, ozgina sariyogʻ bilan qaymoq yoki smetana isteʼmol qilish mumkin; spirtli ichimliklar ichish qatiy taqiqlanadi. Jigar sirrozining avj olishiga yoʻl qoʻymaydigan dorilar buyuriladi. Jigar sirrozini davolashda avvalo unga sabab boʻladigan omillarni bartaraf etish muhim. Jigar sirroziga olib kelgan infeksiya aniqlansa, uni tugatish choralari koʻriladi. Jigar sirrozining oldini olish uchun mehnat va turmush sharoitini sogʻlomlashtirish, alkogolizmga qarshi kurash olib borish kerak.

Jigar sirrozi simptomlari 
 Ba’zi-ba’zida o’ng qovurg’alar ostida paydo bo’ladigan og’riq. Og’riq ko’pincha jismoniy zo’riqishdan yoki qovurilgan, yog’li taomlar va alkagol iste’molidan keyin kuchayadi.
 Og’izda achchiq ta’m va quruqlik hissi paydo bo’lishi, ayniqsa tong vaqtida.
 Odamni surunkali ich ketishi va kuchli qorin dam bo’lishi (meteorizm) bezovta qiladi
 Bemor birmuncha vazn yo’qotadi, tajang va tez charchaydigan bo’lib qoladi.
 Kasallikning ba’zi formalari, masalan postnekrotik sirroz dastalabki bosqichni o’zidayoq yaqqol alomat teri sariqligini chaqiradi.

Manbalar

Havolalar 

Kasalliklar
Jigar kasalliklari

 MED24 Jigar sirrozi
Jigar yalligʻlanishi

Jigar yalligʻlanishi - q Gepatit.

Manbalar
Jigar qurti

Jigar qurti (Fasciola hepatica) - soʻrgʻichlilar sinfiga mansub parazit chuvalchang turi. Tanasining rangi oqish yoki jigarrang , shakli yaproqsimon. Uzunligi 20–30 mm, eni 8–13 mm; oldingi uchki qismi konussimon toraygan. Soʻrgʻichlari ikkita. Oldingi ogʻiz soʻrgʻichi oʻrtasida ogʻiz teshigi boʻladi. Ogʻiz soʻrgʻichidan orqaroqda ikkinchi qoʻshimcha qorin soʻrgʻichi joylashgan. 1- va 2-soʻrgʻichlar oʻrtasida jinsiy teshigi, tanasining orqa uchida ayirish organi teshigi bor. J. q., asosan, tuyoqli sut emizuvchilar (qoramol, qoʻy, echki, tuya, ot, choʻchqa va b.) hamda odam jigari oʻt suyuqligi yoʻllarida parazitlik qiladi; oʻt va oʻt yoʻlidagi yemirilgan hujayralarning parchalanish mahsulotlari bilan oziqlanadi, J. q. bilan zararlanish fassiolyoz deyiladi. J. q. 2 xoʻjayinda rivojlanadi. Tuxumlari axlat bilan suvga tushganida ulardan kiprikli miratsidiy lichinkasi chiqadi. Lichinka suvda suzib yurib, oʻzining oraliq xoʻjayini — kichik suv shilligʻi (Galba truncatula)HH topib, uning ichiga kirib oladi. Miratsidiydan spo-rotsistalar; rediyalar va serkariyalar rivojlanadi. Serkariyalar shilliq qurt tanasidan tashqariga chiqadi va navbatdagi lichinkalik davri — adoleskariyaga aylanadi. J. q.ning asosiy xoʻjayinlari — chorva mollari suv ichganda yoki suv ichida oʻsgan oʻtlarni yeganda sistaga oʻralgan adoleskariyani ham yutib yuboradi. Chorva mollari ichagida sista yorilib, yosh jigar qurti chiqadi. Qurt ichak devorini teshib qonga oʻtadi; qon orqali jigarning oʻt suyuqligi yoʻliga oʻtib, bu yerda voyaga yetadi. Odamlar ham koʻlmak suv havzalaridan suv ichganida J. q. bilan zararlanishi mumkin.

Manbalar
Jigarband

Jigarband — Amudaryoning Tuyamoʻyin qoyalari orasida (360 m gacha toraygan joyida) bino qilingan qad. istehkom harobasi. Mahalliy nomi forscha — dahani sher (sher ogʻzi), arabcha — sakri shayton (shayton toʻgʻoni). 1945-yilda akad. Ya. Gʻ. Gʻulomov tomonidan tekshirilgan. J. mil. av. 3—2 a.larda barpo qilinib, Chingizxon istilosi (13-asr) dan keyin harobaga aylangan. 100x80 m kattalikdagi J. muhim strategik ahamiyatga ega boʻlgan yerda joylashgan boʻlib, yaqinida shu nomdagi rabot va qishloq boʻlgan. J. Xorazm vohasiga boriladigan suv va quruqlikdagi yoʻlni muhofaza qilib turgan. V. Bartold fikricha, J. qishlogʻi oʻrnida oʻrta asrda Jaʼfarband sh. joylashgan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston arxeologiyasi
Xorazm
Oʻzbekiston tarixi
Xorazm viloyati
Jigariston surilmasi

Jigariston surilmasi - Toshkent viloyatining Angren tumani Jigariston qishlogʻidagi surilma. 1991 y. 4 mayda soat 6 dan 45 min. oʻtganda sodir boʻlgan. Jinslarning surilishi 1969 yilda hosil boʻlgan darzlik boʻyicha 170 ming m3 hajmda, 35—40° qiyalikda, 140 m balandlikda roʻy bergan. Darzlikning rivojlanishi bir necha yil davom etgan. Natijada u sirk shaklini olgan, yon chegaralari aniq koʻrinishda boʻlib surilmaning yuqori qismi 0,5 m ga choʻkkan. 1-may kuni yuz bergan yer silkinishi, karʼyerdagi portlatish va yomgʻir suvlarining surilma qatlami ostida toʻplanishi jarayonni tezlashtirgan. Surilish nihoyatda tez surʼatda kechgan, natijada aholi orasida qurbonlar boʻlgan. Surilgan tuproqning qalinligi baʼzi joylarda 20 m ga yetgan. Jigariston qishlogʻining surilma ostida qolgan qismi shahidlar qabristoni deb nomlandi. Jigaristonlik bir qancha oila boshpanasiz qoldi. Tabiiy ofatdan jabr koʻrgan axoli uchun qisqa muddat ichida davlat tomonidan xavfsiz joyda yangi Jigariston shaharchasi qurildi.

Manbalar
Jigarsimon yoʻsinlar

Jigarsimon yoʻsinlar, moxlar (Hepaticae) — yoʻsinsimonlarga mansub oʻsimliklar sinfi (qarang Yoʻsin).

Manbalar
André Gide

JID (Gibe) Andre Pol Giyom (1869.22.11 - Parij - 1951.19.2) - fransuz yozuvchisi. "Immoralist" (1902), "Tor darvoza" (1909), "Vatikan yertoʻlasi" (1914), "Qalbaki pul yasovchilar" (1925) kabi romanlari, "Andre Valterning daftari" (1891) sheʼrlar kitobi bor. "Botqoqlik" (1895), "Yomon holda mixlangan Prometey" (1899), "Pastoral simfoniya" (1919) satirik ruhsagi qissalari hamda "Shoh Kandavl" (1901), "Saul" (1903), "Edip" (1930) dramatik asarlari muallifi. J.ning kundaliklari, ocherklar kitobi va "Dostoyevskiy" (1923) nomli adabiy-ilmiy risolasi ham chop etilgan. Asarlarida gʻarb modernistlariga xos xususiyatlar — insonning ruhiy olamini, individual qiyofasini, shuningdek, yolgʻizlanish holatlarini tasvirlash yetakchilik qiladi. Nobel mukofoti laureati (1947).

Manbalar 

 
 

1869-yilda tugʻilganlar
22-noyabrda tugʻilganlar
1951-yilda tugʻilganlar
19-fevralda vafot etganlar
LGBT huquqlari faollari
Jidda

Jidda — Saudiya Arabistonidagi shahar. Aholisi 1,2 mln.dan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Qizil dengiz boʻyidagi port. Xalqaro aeroport bor. Hijoz viloyatining yirik savdo va sanoat markazi. Marmarga ishlov beriladi. Neftni qayta ishlash, neftkimyo, sement, mebel, koʻn poyabzal, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari; poʻlat quyish, ehtiyot qismlardan avtomobil yigʻish va kema remonti, qogʻoz, yogʻ-moy zavodlari bor. Har xil diniy marosim buyumlari tayyorlab sotiladi. Jidda Makka va Madinaga ziyoratga boruvchilar yoʻlidagi tranzit punkt. Universitet (1967) bor. Jidda 1946-yilgacha kichik savdo shahri boʻlgan. Jidda tashqaridan keltiriladigan ichimlik suvi bilan taʼminlangan. Yangi zamonaviy turar joylar, keng koʻchalar, bogʻlar, sanoat inshootlari barpo etilgan. Hoz. vaqtda Jidda mamlakatning diplomatiya ishlari va elchixonalar joylashgan markazi.

Manbalar 

Saudiya Arabistoni shaharlari
Jiyen jirov

Jiyen jirov (taxminan 1730-1784) - qoraqalpoq xalq baxshisi, shoir, XVIII asr xalq dostonlari ijrochisi. Jiyen jirov () nomi bilan koʻproq tanilgan. Uning folklor asarlari mavzu, uslub, realizm jihatidan alohida farq qiluvchi yozma adabiyot xarakteriga ega. Jiyen jirov Tagʻay oʻgʻli qoraqalpoq adabiyotining asoschisi hisoblanadi.

Hayoti
Jiyen jirovning hayot tarzi, turmush sharoiti toʻgʻrisida bizga yetib kelgan yozma maʼlumot yoʻq. Shoirning aniq tug‘ilgan va vafot etgan sanalari noma’lum. 

Qoraqalpoq adabiyotshunosi A.Karimovning taxminlariga ko‘ra, Jiyen jirov Tagʻay oʻgʻli 1730-yilda tug‘ilib, 1784-yilda vafot etgan. U Sirdaryo (Turkiston) quyi oqimidagi muytenlar oilasidan chiqqan.

Ijodi
Jiyen jirov qoraqalpoqlar orasida eng qadimiy jirovlardan biri edi. Jirovlar qoraqalpoq xalqida chuqur hurmatga sazovor bo‘lgan.

Qoraqalpoq yozma adabiyoti yaratilishida Jiyen jirovning oʻrni boʻlib,  demokratik va realistik yo‘nalishda ijod qilgan. Adabiy asarlarda ijtimoiy tengsizlik, boylarning o‘zboshimchaligi, ayollar huquqlarini himoya qilish, zulm, ruhoniylarning keskin muammolari ko‘tarilgan.
Aynan mana shu g‘oyalar „Vayron qilingan odamlar“ () she'rida o'z ifodasini topgan. Haqiqiy tarixiy voqealar asosida yaratilgan bu asar inqilobgacha bo‘lgan qoraqalpoq she’riyatida eng muhim asarlardan biriga aylangan.
Shuningdek, baʼzi amaldorlarning kirdikorlari fosh etilgan („Hoy, yigitlar, yigitlar“, „Ulogʻim“, „Yuragimda koʻp dogʻim“, „Ber, tuyamni“). „Darbadar el“, „Yuksak togʻ“, shuningdek, tarixga oid „Xonavayron xalq“ kabi dostonlarida qoraqalpoq xalqining qabilaviy hujumlardan saqlanish uchun Jangadaryo boʻylariga koʻchgan ogʻir davrlari aks etgan. U „Alpomish“, „Qirq qiz“, „Qoʻblon“, „Qurbonbek“ kabi xalq dostonlarini mahorat bilan kuylagan. Asarlari 1935-yildan toʻplana boshlangan. Qiyas jirov, Qurbonboy baxshi, Oʻteniyaz jirov kabi shogirdlar yetishtirgan.
Jiyen jirovning umri va ijodi qoroqolpoq xalqining XVIII asridagi turmishi bilan bogʻliq. Qoraqolpoq klassik poeziyasining eng yirik meʼroslaridan biri „Xonavayron xalq“ poemasi qoraqolpoq xalqining 1756-yili Turkistondan Xorazmga koʻchish voqeasi soʻz etiladi.  

Uning bizga qoldirgan va bizgacha yetib kelgan „Ayircha“, „Qaytmasam bolmas“, „Aldi-artim biyik jar“, „Muytenlarning vatani“, „Xon yoninda toʼralar“, „Yuragimda koʻp dogʻim“, „Ulogʻim“, „Ber tuyamni“, „Ulugʻ togʻ“, „Xonovayron xalq“ kabi ijod namunalaridan iborat.

Mashhur asarlari ro'yxati
 „Vayron qilingan odamlar“ poemasi
„Alvido, doʻstlar“ qoʻshigʻi
„Ulugʻ togʻ“
„Ber, tuyamni“

Shuningdek qarang
Qoraqalpoq adabiyoti

Manbalar 

Qoraqalpoq shoirlari
Qoraqalpoq jirovlari
Qoraqalpoq adabiyoti
Jiyenmurat Jirov

Jiyenmurat jirov Bekmuhammad oʻgʻli (1836 — Toʻrtkoʻl tumani — 1908) — qoraqalpoq dostonchisi. Kuylagan dostonlaridan eng yirigi "Alpamis" ni folklorshunos A. Divayev (1856— 1933) Toshkentda nashr ettirgan (1902). J.j. badihagoʻy shoir sifatida ham tanilgan — "Alpamis" dostonini oʻzi ijod etgan qoʻshiq bilan tugallagan.

Adabiyot 
 Ayimbetov Q., Xaliq danapngʻi, Nokis, 1968.

Manbalar 

 
Shoirlar
Yan Jijka

Yan Jijka (taxminan 1360—1424) — chex xalqining milliy qahramoni, sarkarda, guschilar harakati arbobi. Gryunvalʼd jangi (1410) qatnashchisi. Taboriylarning 1-getmani (1420-yildan). Armiya tizimiga vagenburg tizimini joriy etgan. Unga koʻra, taboriylar maʼlum bir tepalikni istehkom qilib olib atrofini aravalar bilan toʻsishgan, faqat bir tomongina dushman hujumi uchun atayin ochiq qoldirilgan (qarang Aroba mypo). J. Prshibislava sh.ni qamal qilish paytida oʻlatga chalinib vafot etgan.

Manbalar
Jizza

Jizza — oʻz yogʻida qovurilgan toʻgʻramcha dumba. Qoʻyning yogʻi (dumba) toʻgʻri toʻrtburchak shaklida toʻgʻralib, past olovda qovuriladi, soʻngra yogʻlari erib, yogʻ toʻqimalari va qoldiq yogʻlardan J. hosil boʻladi. Asosan qoʻyning dumbasidan tayyorlanadi, shuningdek, qoramol va b. hayvon yogʻi eritilib ham J. olinadi. Dumba J.si issigʻida tuz va piyoz aralashtirib, non bilan yeyiladi yoki hamirga solib J.li non (patir) yopiladi. Xalq tabobatida J.ni oʻrik, bodom yoki yongʻoq magʻzi bilan birga tuyilib, yara-chaqani davolashda (malham sifatida) ham ishlatiladi.

Manbalar
Jizzax aviatsiya oliy harbiy bilim yurti

Jizzax aviatsiya oliy harbiy bilim yurti — Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlariga harbiy uchuvchi va aviatsiya muhandislik mutaxassislar tayyorlovchi bilim yurti. OʻzR Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 18 martdagi qaroriga muvofiq Jizzax sh.da tashkil etilgan. Bilim yurtida oliy harbiy maxsus maʼlumotga ega ofitserlar tayyorlash, harbiy havo kuchlarining uchuvchi va aviatsiya muhandis tarkibini qayta tayyorlash va malakasini oshirish, shuningdek, harbiy-ilmiy ishlar amalga oshiriladi. Bilim yurtida samolyot va vertolyotlarning uchuvchi-muhandisi, shaxsiy tarkib bilan ishlash ofitseri, shturman va jangovar boshqaruv ofitseri, samolyot, vertolyot dvigatellari texnigi, aviatsiya, radioelektron jihozlar va aviatsiya qurollari texnigi ixtisosliklari boʻyicha ofitserlar tayyorlanadi. Kursantlarning taʼlim jarayoni nazariy va uchish tayyorgarliklaridan iborat boʻlib, ular bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. Uchish tayyorgarliklari — uchuvchi instruktorlar bilan nazorat parvozlarini bajarish va mustaqil parvozlardan iborat taʼlim jarayonida umumiy parvoz 180 soatni tashkil etadi. Uchuvchi (vertolyotchi)lar konkret tipdagi samolyot (vertolyot)da ixtisosligini oʻtab boʻlgach, bilim yurtini tugatib, uchuvchilik qismlariga yoʻl olishadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston oliy oʻquv yurtlari
Oʻzbekiston harbiy bilim yurtlari
Jizzax viloyat qoʻgʻirchoq teatri

Jizzax viloyat qoʻgʻirchoq teatri — bolalar teatri. 1983-yil Jizzax sh.da tashkil etilgan. A. Mamatov, 3. Mahmudovalar teatrning ilk aktyorlaridir. „Oʻjar quyoncha“ (M. Suponin) spektakli bilan ochilgan. Eng yaxshi spektakllari: „Farhod va Shirin“ (A. Navoiy), „Tomoshada tomosha“ (M. Ashurova), „Makkor tulkicha“ (V. Pavlovskiye), „Kashmir qoʻshigʻi“ (Sh. Rashidov), „Tomosha“ (K. Qodirov, N. Normat), „Boʻgʻirsoq“ (Ye. Patrik), „Quvnoq ayiqchalar“ (M. Polivanova), „Obi hayot“ (M. Ashurova), „Shoʻx xoʻtikcha“ (Temurbek), „Semurgʻ“ (H. Olimjon) va b. J. Muxtorov, J. Mamarahimov, 3. Mamarahimova, 3. Mahmudova, F. Yoʻldoshev, F. Hasanov va b. teatrning yetakchi aktyorlaridir. Oʻzbekiston Respublikasi qoʻgʻirchoq teatrlari 3-festivalida „Farhod va Shirin“ spektakli bilan festivalning eng oliy mukofotiga sazovor boʻlgan (1992). Teatrning sahnalashtiruvchi rej. — Rustam Aliyev (2002). 1998-yil AQShda gastrolda boʻlgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston teatrlari
Jizzax don mahsulotlari aksiyadorlik jamiyati

„Jizzax don mahsulotlari“ aksiyadorlik jamiyati — oziqovqat sanoati korxonasi. Jizzax viloyati Jizzax tumanida joylashgan. „Oʻzdonmahsulot“ davlat aksiyadorlik korporatsiyasi tarkibiga kiradi. 1972 yilda ishga tushirilgan. Asosan un, aralash yem va makaron ishlab chiqaradi. Korxona sutkasiga 240 t bugʻdoy uni, 210 t aralash yem, 180 kg makaron ishlab chiqarish quvvatiga ega. Korxona 1972—83 yillarda Jizzax un kombinati, 1983— 92 yillarda Jizzax don mahsulotlari kombinati, 1992—95 yillarda „Jizzax don mahsulotlari“ i.ch. birlashmasining bosh korxonasi, 1995 yildan hozirgi nomda va ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. 1972 y. korxonada 47 ming t sigʻimga ega elevator (don saqlash boʻlimi), 2 ming tun saqlashga moʻljallangan omborxona qurilgan, 1976 yildan 17 ming t sigʻimga ega elevator ishlaydi. Korxona Shveysariyaning „Byuller“ firmasi texnologik uskunalari bilan jihozlangan.

Manbalar
Jizzax zilolateks aksiyadorlik jamiyati

JIZZAX "ZILOLATEKS" AKSIYADORLIK JAMIYATI - trikotaj (ust kiyim, bolalar kiyimi) mahsulotlari ishlab chiqaradigan sanoat korxonasi, "Oʻzbek yengilsanoat" davlat uyushmasi tizimida faoliyat koʻrsatadi. Korxona 1976-yilda Toshkent "Malika" trikotaj birlashmasi filiali negizida Jizzax sh.da tashkil qilingan. 1982-yilda Jizzax trikotaj birlashmasiga aylantirilgach, uning qoshida Hamroqul Nosirov nomidagi va "Marjonbuloq" tikuv f-kalari tashkil etilgan. 1994-yilda esa hozirgi nomdagi aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. Ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning asosiy qismi OʻzR Ichki ishlar vazirligi, chegara qoʻshinlari, shuningdek, xalq taʼlimi tizimidagi korxona hamda muassasalarga yetkazib beriladi. Xom ashyo asosan Navoiy, Toshkent va Namangan viloyatlaridan keltiriladi. Korxona yiliga 3400 ming dona trikotaj mahsulotlari .i.ch. quvvatiga ega boʻlib, texnologiyalar Germaniya, Yaponiya, Ukraina va Rossiyadan keltirilgan. Jamiyat qoshida 1997-yildan nitron mahsulotlari ishlab chiqaradigan korxona ishlaydi (yillik quvvati 270 t nitron). Korxona 2000-yil Fransiya (Parij)da boʻlib oʻtgan yengil sanoatchilar milliy assotsiatsiyasining oltin medali hamda sertifikati bilan taqdirlangan.

Manbalar
Jizzax issiqnon aksiyadorlik jamiyati

JIZZAX "ISSIQNON" AKSIYADORLIK JAMIYATI - "Oʻzdon mahsulot" davlat aksiyadorlik korporatsiyasi tizimida faoliyat koʻrsatadi. Jizzax non zavodi 1953 yilda Jizzax sh.da tashkil qilingan. 1994 yilda hozirgi nomdagi aksiyadorlik jamiyatiga aylantirilgan. Korxona sutkasiga 12 t non va non mahsulotlarini i.ch. quvvatiga ega. Korxonada 20 turdagi non va un mahsulotlari ishlab chiqariladi. Qoʻshimcha qandolat mahsulotlari, yaxna ichimliklar va mahsulotning boshqa turlarini i.ch. yoʻlga qoʻyilgan. Italiya texnologiyasi asosida makaron mahsulotlari i.ch. sexi toʻla quvvati bilan ishlaydi (2001).

Manbalar
Jizzax mebel fabrikasi

Jizzax mebel fabrikasi -1994-yilda "Oʻzbekmebel" davlat aksiyadorlik birlashmasi tizimida Jizzax sh.da tashkil etilgan. 2001-yildan viloyat hokimligi tasarrufiga oʻtkazilgan. Fabrika sexlarida karavot, shkaf, divan, kreslo, oʻrindiqlar, stol, ishxona jihozlari, oʻquvchilar partalari va mebel mahsulotlari hamda mahalliy xom ashyo (gʻoʻzapoya)dan DVP (yogʻochtola plitalari) mahsulotlari ishlab chiqariladi. Ishlab chiqarilgan mahsulotlarning asosiy qismi viloyatdagi isteʼmolchilarga joʻnatiladi. Mebel va mebel mahsulotlari uchun xom ashyo Germaniya, Italiya, Rossiyadan va Boltiqboʻii mamlakatlaridan keltiriladi.

Manbalar