MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Lazer asboblar

Lazer asboblar — 1) lazer nuridan foydalanib turli materiallarni payvandlash, kesish, chiniqtirish va parmalash, gaz quvurlarini qirqish uchun moʻljallangan asbob va jihozlar. Ular bilan ishlov berilganda materialda mexanik zoʻriqish paydo boʻlmaydi, payvandlangan choklar, ochilgan teshiklar juda aniq (0,003–1 mm) chiqadi. Lazer asboblar lazer nurini zarur joyga muayyan yoʻnalishda yoʻnaltirib beradigan optik tizimdan iborat. Ular bilan istalgan qattiqlikdagi materiallarga, hatto olmos, rubin va boshqalarga ishlov berish mumkin. Lazer nuri zichligini oshirish va ishlov berilayotgan joyni cheklab turish uchun Lazer asboblarda turli optik tizilmalardan foydalaniladi. Lazer asboblardan foydalanilganda ish unumdorligi ham juda yuqori boʻladi. Masalan, teshiklarni parmalaydigan lazer jihozlar bilan har minutda 60—240 ta teshikni parmalash mumkin. U lazer kallak, optik tizim, boshqarish tizimi, tok bilan taʼminlash manbai, sovitish tizimlardan iborat; 2) biol. va tibbiyotda qoʻllaniladigan asboblar. Lazer nuridan foydalanib jarrohlik operatsiyalarini oʻtkazish (mas, koʻz toʻr pardasini operatsiya qilish), terapiya usulida davolash, fizioterapiyada boʻgʻinlarni davolash mumkin; 3) qudratli lazer nuridan foydalanib dushman kuchlari va texnikasiga talofat yetkazadigan lazer qurollar. Lazer asboblardan kosmonavtikada ham foydalanish mumkin.

Manbalar
Lazer spektroskopiya

Lazer spektroskopiya - optik spektroskopiya sohasi; gazsimon, suyuq va kristall holatdagi moddalarning atomlari va molekulalari spektrlarini lazer nurlari yordamida tadqiq qiladi. Lazer spektroskopiya kvant elektronika va optik spektroskopiya chegarasida vujudga kelgan. Lazerlar yaratilgandan soʻng Lazer spektroskopiyasi jadal rivojlana boshladi. Lazer nurining oʻziga xos xususiyatlari odsiy (kogerent boʻlmagan) yorugʻlikni qoʻllaganda kuzatish mumkin boʻlmagan jarayonlarni kuzatishga imkon beradi. Lazer spektroskopiyaning keng spektral diapozonda nur chastotasini uzluksiz oʻzgartirishga imkon berish, nanosekund, pikosekund va femtosekund davomatli yorugʻlik impulslarini olish uslublarini yaratish, nurni toʻlqin uzunligiga teng oʻlchamli joyga fokuslashga imkon berish xossalari quyidagi masalalarni yechishga imkon berdi: 1) yorugʻlikning muhitlarda yuz beradigan kombinatsion va Mandelshtam — Brillyuen sochilishi spektral chiziqlarining tarkibi va shaklini oʻrganish; 2) atom va molekulalarning selektiv ravishda uygʻongan holatlarga oʻtkazish va ularning shu holatlardagi yashash vaqtini topish hamda pastki holatlarga relaksatsiya qilish va kimyoviy reaksiyalarga turtki berish qonuniyatlarini tek-shirish; 3) atom va molekulalarda, suyuk va qattiq jismlarda koʻp fotonli oʻtishni (bir nechta fotonning bir paytda birgalikda yutilishini) kuzatish hamda jismlarning katta kuvvatli lazer nuri ostida yemirilish jarayonining tabiatini oʻrganish; 4) lazer nuri taʼsirida yuz beradigan fluoressensiya yordamida atom va molekulalarning toʻqnashuvi natijasida spektral chiziqlarning kengayishi va surilishini aniklash, toʻqnashuvlar chastotasini oʻlchash va toʻqnashuvlarlarda energiyaning bir zarradan ikkinchisiga uzatilishini tadqiq qilish; 5) atomli va ionli gazlarni sovitib, ularning temperaturasini 1K dan ham pastga tushirish qonuniyatlarini aniklash; 6) izotoplarni lazer nuri taʼsiri ostida selektiv ajratib olish; 7) atmosferani zaharlovchi har xil gazlarni masofadan turib tekshirish va ularning tarkibini aniklash; 8.) biomolekulalar va hujayralarda yuz beruvchi tez va oʻta tez jarayonlarni oʻrganish va alohida tanlangan yolgʻiz hujayraga lazer nurini fokuslab, uni selektiv ravishda uygotish.

Fizika, kimyo, biol., metrologiya va boshqafan sohalarining nazariy va amaliy masalalarini yechishda Lazer spektroskopiyadan keng foydalanilmoqda. Ad.: Lazernaya spektroskopiya atomov i molekul [per. s angl.], M., 1979. Maruf Krsimjonov.

Manbalar
Lazerolokatsiya

Lazerolokatsiya - Yer sunʼiy yoʻldoshlarigacha boʻlgan masofalarni aniqlash usuli. L. prinsipi kvant generatori (lazer)dan chiqqan ingichka va qisqa yorugʻlik impulsining yoʻldoshga borib yetishi va qaytib kelishi uchun ketgan vaqtni oʻlchashga asoslangan. Yorugʻlikning tarqalish tezligi aniq boʻlgani uchun L. yoʻli bilan aniqlangan vaqt orqali masofani katta aniqlikda oʻlchash mumkin. L. paytida vaqtni oʻlchash uchun kvars soatlari ishlatiladi. Lazerli masofa oʻlchagichlarda vaqt intervallari hisoblagichi oʻrnatilgan boʻladi. Impuls lazer asbobidan chiqish paytida hisoblagich yoqiladi va impuls unga qaytib tushishi paytida esa oʻchiriladi. Bu prinsipda ishlovchi hisoblagichlarda aniqlik 1 nonosekundgacha boradi. Bu esa sunʼiy yoʻldoshgacha boʻlgan masofani 10—15 sm aniqlikda oʻlchashga imkon beradi.

Manbalar
Layel

Layel, Layell Charlz (1797.14.11, Kinnordi, Shotlandiya — 1875.22.2, London) — ingliz geologi, Oksford universitetini tugatgan (1819). 1836—37 va 1850—51 yillarda London geol. jamiyatining prezidenti. Uchlamchi davr yotqiziqlari stratigrafiyasini ishlab chiqqan, metamorfik va vulkanik jarayonlarni oʻrgangan. Togʻ jinslarini choʻkindi, vulkanik, plutonik va metamorfik jinslarga boʻlishni taklif qilgan. L.ning geol. asoslari bayoniga bagʻishlangan eng katta asari geol. fa-nining metodologiyasini ishlab chi-qishga va rivojiga katta taʼsir koʻrsatdi. L. katastrofizm (katastrofalar nazariyasi)ga keskin qarshi chiqdi. Geologik hodisalarni aktualizm pozitsiyasidan tushuntirdi. Dastlabki asarlarida oʻsimlik va hayvon turlarining oʻzgarmasligini himoya qilsa ham keyinroq evolyusion taraqqiyot tarafdori boʻldi. Eotsen, miotsen, pliotsen va pleystotsenlarni ajratdi. L.— Linney jamiyati aʼzosi (1819-yildan), Geol. jamiyati prezidenti (1835-yildan), Qirollik jamiyati aʼzosi (1826), Peterburg Fanlar akademiyasi xorijiy aʼzosi (1871). L. sharafiga eng muhim geol. kashfiyotlar uchun har yili beriladigan medal taʼsis etilgan.

Manbalar
Laylagansoy

Laylagansoy — Surxondaryo viloyati Boysun tumanidagi soy. Sheroboddaryoning irmogʻi. Koʻhitang togʻidan boshlanadi. Uzunligi 43 km, xavzasining maydoni 46,8 km². L.dan Boysun tumani xoʻjaliklari suv ichadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekistondagi daryolar
Laylaklar

Laylaklar () — uzun oyoqli qushlar turkumining bir oilasi. 17 turni birlashtirgan 11 urugʻi bor. Asosan, tropik, subtropik va moʻʼtadil mintaqalarda tarqalgan. Oʻzbekistonda oq laylak va qora laylak uchraydi. Oq laylakning tumshugʻi va oyoqlari qizil, pati oq, qanot patlari qora. Vazni 4 kg gacha. Qora laylak oq laylakka qaraganda kichikroq. L. yalangliklarda, togʻlarda va aholi punktlariga yaqin yer larda yashaydi. Uyasini daraxtlarga, qoyalarga va minoralar tomiga quradi. 3—5 ta tuxum qoʻyadi. Ikkala jins ham tuxumini 30 kuncha galma-galdan bosadi. Monogam qushlar. Baqa, kaltakesak, sichqon, hasharot va boshqa bilan oziqlanadi. Markaziy va Janubiy Afrikada, Jan.-Gʻarbiy Osiyo va Gʻarbiy Xitoyda qishlaydi. Hozirgi L. soni kamayib ketgan.

Laylak ( Ciconia ciconia ) laylaklar oilasiga kiruvchi katta va uzun oyoqli qushdir. Qora qanot uchish patlaridan tashqari butunlay oq ranglidir, tumshug'i va oyoqlari kattalarda qizil, o'spirinlarda esa qora. Bu yirik qush 100–115 sm uzunlikda, 2,3 kg dan 4,5 kg gacha vazni, qanotlari kengligi 155–215 sm. Biroz farq qiladigan ikkita kichik tur Evropada (shimoldan Finlandiyagacha ), Afrikaning shimoli-g'arbiy qismida va janubi-g'arbiy Osiyoda ( Qozog'istonning sharqidan janubiga) joylashgan. Laylaklar uzoq masofalarga ko'chib o'tadilar. Ular asosan tropik Sahroi Kabirdagi Afrikada, Janubiy Afrikaning janubida va hatto Hindiston yarimorolining janubida qishlashadi.

Manbalar 

 

Hayvonlar
Laylaklar
Laylaksimonlar

Laylaksimonlar (Ciconiiformes) — qushlar turkumi. 10 oilaga mansub turlari maʼlum. Oʻzbekistonda qarqaralar, laylaklar, ibislar oilasiga mansub 13 turi uchraydi. L.ning tumshugi, boʻyni va oyoklari uzun. Ogʻirligi 100 g dan 6 kg gacha. Arktika va Antarktikadan tashqari yer yuzining hamma qismida tarqalgan, lekin koʻpchiligi tropik va subtropik iqlimda yashaydi. Uyasini daraxtlar shoxiga, qamishzorlar orasiga, qoyalar ustiga, binolar tomiga va yerga quradi. 2—8 ta tuxum qoʻyadi. Kichikroq turlari 2,5 haftagacha, yirik turlari 5 haftagacha tuxum bosadi. Suvda va quruklikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar, sut emizuvchilar, hasharotlar va boshqa bilan oziqlanadi. Monogam. Baʼzilari qishloq xoʻjaligi zararkunandalarini qirib, foyda keltiradi. L.ning 9 turi Xalqaro Qizil kitobga, bir necha turlari har xil davlatlar Qizil kitoblariga kiritilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga 4 tur, jumladan, oq laylak va qora laylak kiritilgan.

Manbalar
Laylaktumshuq

Laylaktumshuq, qoramashoq [] — yoronguldoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻt. Oʻrta Osiyo, Gʻarbiy Sibirda dasht, yaylov, togʻ yon bagʻirlarida, ekinlar orasida oʻsadi. Bargi choʻziq, patsimon, guli qizgʻish pushti, 3—6 tadan toʻplangan. Bahordan kech kuzgacha gullaydi. Mevasi laylak tumshugʻiga oʻxshash uzun (nomi shundan olingan). Tarkibida oshlovchi moddalar bor. L.dan tabobatda ichki organlardan qon ketishini toʻxtatishda foydalaniladi.

Manbalar 

 

Raʼnogulilar
Laylatul-qadr

Laylatul-qadr (arab. — qadr kechasi) — islom aqidasiga koʻra, ramazon oyining oxirgi o'n kunligining toq kechalari. Bu kechaning ulugʻlanishi Qurʼoni karimning shu kechada nozil etila boshlagani, bu kecha ming oydan afzal ekani toʻgʻrisida Qurʼonda bashorat berilgani bilan izohlanadi. Unda aytilishicha, bu kechada osmon farishtalari Jabroil hamrohligida Yerga tushib, tong paytigacha bir yillik boʻladigan ishlar rejasini tuzadilar. Ular tuni bilan yana musulmonlar uchun istigʻfor aytib, gunohlarini kechirishini soʻrab, Allohga iltijo qiladilar. Yana q. Isro va meʼroj..

Manbalar 
Bugun Laylatul qadr kechasi?.. Qadr kechasining fazilatlari va alomatlari
Layli va Majnun (Navoiy)

"Layli va Majnun" - Alisher Navoiy "Xamsa"sining uchinchi dostoni (1484). U 3622 baytdan iborat boʻlib, shu mavzudagi dostonlarga xos aruz vaznining "hazaji musaddasi axrabi mak,buzi mahzuf" baxrida yozilgan. Navoiy ushbu dostonni turkiy tilda yaratgan birinchi muallifdir. Alisher Navoiy Layli va Majnun sarguzashtlarining anʼanaviy syujet chizigʻini saqlab qolgan holda voqealarga yangicha ruh va mazmun baxsh etdi hamda dostonga yangi timsollar kiritdi. Alisher Navoiy Layli va Majnun afsonasidan libos sifatida foydalanib, doston mazmuniga oʻz falsafiy qarashlarini sing-dirib yuborishni maqsad qilganini taʼkidlaydi. Doston Sharq mumtoz adabiyotining anʼanalariga muvofiq ikkita: zohiriy (ochiq) va botiniy (yashirin) maʼnolarga ega. Zohiriy maʼno oddiy oʻquvchiga ham tushunarli boʻlib, unda ikki yosh muhabbati oʻz ifodasini topgan. Botiniy maʼno esa ramziy-majoziy tasvirlarga oʻralgan boʻlib, unda muallifning falsafiy qarashlari aks etgan. Navoiy dostonning ilk bobidayoq oʻquvchiga oʻz ramzlarining kalitini taqdim etadi. Yaʼni u Laylining manzar (ilohiy husn aks etgan) ligini, Majnun esa Iloh ishqida aqldan ajraganini taʼkidlaydi. Bundan Alisher Navoiy "L. va M."ining botiniy mazmunida majoziy ishq sinoatlari aks etganligi anglashiladi. Alisher Navoiy "L. va M."ni nafaqat mazmunan, balki badiiy jihatdan ham ushbu mavzudagi dostonlarning sarasiga aylantirdi. Navoiyning "L. va M."idan soʻng xalqimizda ushbu dostonning koʻplab folklor variantlari ham vujudga keldi. Xalqning dostonga boʻlgan qiziqishi natijasi oʻlaroq, 19-asrda Umar Boqiy tomonidan "L. va M."ning nasriy muxtasar bayoni yaratiddi. "L. va M." dostoni asosida sahna asarlari va videofilm ham bor.

Adabiyot 
 Ahmedov T., Alisher Navoiyning "Layli va Majnun" dostoni, T., 1970.

Manbalar 

    

Alisher Navoiy asarlari
Layn

Layn, Markaziy Polineziya Sporada orollari — Tinch okeanning ekvatorial qismidagi arxipelag, Polineziyada. Kiribati davlati tarkibida. Eng yirik atollari — Rojdestvo, Tabuaegran, Teraina. Maydoni 500 km² chamasida. Laynda eng ko‘p tarqalgan o‘simlik — kokos palmasi. Orollarda kopra olinadi, non daraxti o‘stiriladi, baliq ovlanadi. Layn orollarini 1777-yil ingliz dengizchisi sayyohi J.Kuk kashf etgan.Shimolda Kingmen Rifi(AQSh),Palmira atolli(AQSh),g‘arbdan Molden oroli,Starbak oroli,Jarvis oroli,janubdan Vostok oroli,Flint oroli,janubi-sharqdan Karolayn atolli va uzoqda Markiz orollari bilan o‘ralgan.To‘liq nomlanishi Layn orollari(Markaziy Polineziya Sporadalari) deb nomlanadi.
Evkator chizig‘ini kesib o‘tadi.

Manbalar
Layner

Layner (ing. Liner, Line - yoʻl) -1) maʼlum yoʻnalishda joylashgan birbiridan uzokdagi portlar orasida qatnaydigan, tez suzadigan va eng qulay yirik yoʻlovchi kemasi; 2) uzok, masofaga maʼlum yoʻnalishda grafik buyicha katta tezlikda uchuvchi koʻp oʻrinli yoʻlovchi samolyoti.

Manbalar
Layosh Buyuk

Layosh Buyuk, Layosh I (1326.5.3— 1382.11.9) — Vengriya (1342—82) va Polsha (Lyudovik I Buyuk yoki vengriyalik Lyudovik nomi bilan) (1370—82) qiroli. Anju sulolasidan. Vengriya dvoryanlarining imtiyozlarini mustahkamlaydigan qonun chiqargan (1351). Neapol qirolligi, Venetsiya, Litva va boshqalarga qarshi bosqinchilik urushlari olib borgan. Polyak shlyaxtalarpga huquq va imtiyozlar beradigan yorliq eʼlon qilgan (1374).

Manbalar
Lakkolit

Lakkolit (yun. lakkos — oʻrta va litos— tosh) — suyuq magmaning qatlamlar yoki formatsiyalar orasiga siqilib kirishidan hosil boʻlgan muvofiq intruziv tana. Ustki qismi qavariq va asosi nisbatan tekis, oziqlantiruvchi kanalga ega boʻlib, zamburugʻ shaklini eslatadi. Yer poʻstida keng tarqalgan, oʻlchami 3–6 km. L.ning barcha tafsilotlari (hajmi, kattaligi)ni aniqlash u bilan bogʻliq boʻlgan konlarni qidirib topish, zahirasini aniqlash va qazib olishga katta imkon beradi.

Manbalar 

 

Geologiya
Lakmus

Lakmus (gollandcha lakmoes) — baʼzi lishayniklardan olinadigan boʻyoq modda. L. kimyoviy reaksiyalar muhitini aniklash uchun indikator sifatida ishlatiladi (k..Indikatorlar). Kislotali muhitda qizil, ishqoriy muhitda koʻk rangga kiradi, neytral muhitda rangi oʻzgarmaydi. Koʻpincha, reaktiv qogʻoz (suvdagi eritmasi shimdirilgan filtr qogʻoz) holida ishlatiladi.

Manbalar
Lakonizm

Lakonizm (yun. lakonismos — qisqalik) — fikrni bayon qilishdagi qisqalik va aniqlik. L. adabiy ifoda vositasi sifatida asarda ortiqcha tafsilotlarga berilmaslikni, mezonni bilish va vazminlikni anglatadi. Tildagi L. uchun oz soʻz bilan koʻp maʼno bayon etish muhim sanaladi. Hikmatli soʻzlar, topishmoq, maqol, iboralar, shiorlar L. namunalaridir. Yozuvchi va shoirlar (mas, Abdulla Qodiriy, Ab-dulla Qaxdor va boshqalar) oʻz asarlarida L.dan ustalik bilan foydalanganlar.

Manbalar
La-Korunya

La-korunya — Ispaniyadagi shahar, Galisiya muxtor viloyatida. LaKorunya provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 367,7 ming kishi (1998). Atlantika okeani sohilidagi port. Neftni qayta ishlash, alyuminiy, kemasozlik, oziq-ovqat (asosan, baliqni qayta ishlash), toʻqimachilik sanoati korxonalari bor. Qurol ishlab chiqariladi. Baliq ovlanadi. 12—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Manbalar 

Ispaniya shaharlari
Lakrimatorlar

Lakrimatorlar (lot. lacrima — bir tomchi yosh) — koʻz shilliq qavatiga taʼsir etib, uni kuchli yoshlantiruvchi zaharli moddalar guruhi.

Manbalar
Halldór Laxness

LAKSNESS (Laxness; taxallusi, asl nomi — Gudonsson) Xaldour Kilyan (1902.23.4, Reykyavik) — island yozuvchisi. Ilk romantik asari — "Tabiat bolalari" (1919). "Salka Valka" (1—2-jild, 1931—32) romani Islandiyadagi ishchilar hayotiga bagʻishlangan. "Mustaqil odamlar" (1 —2-jild, 1934—35) — island dehqonlari hayoti haqida. 4 kitobdan iborat "Yorugʻ dunyo" (1937—40) asarida dushmanlik kayfi-yatidagi kishilar orasida qolgan qashshoq xalq shoirining takdiri tasvirlangan. "Islandiya qoʻngʻiroqlari" (1943—46) tarixiy trilogiyasida, island eposiga parodiya — "Qahramonlar haqida qissa" (1952) va "Atom stansiyasi" (1948) satirik romanida island xalqining mustaqillik uchun kurash yoʻli haqida hikoya qiladi. "Brexkukot qishlogʻining yilnomasi" (1957), "Qaytarilgan jannat" (1960), "Xudoning sovgʻasi" (1972) romanlari, "Tugʻilgan uy oldidagi oʻtloqda" (1975), "Yosh edim men" (1976), "Yetti donishmand xaqida hikoyat" (1978) biografik trilogiya, dramalar, esselar, hikoyalar toʻplamlari muallifi. L. "Uydan ketib qoldim" (1963) nomli avtobiografiyasida kommunizmni tanqid qiladi. Nobel mukofoti laureati (1955).

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
Lakt ...

Lakt ..., LAKTO ... (lot. lactos — sut) — qoʻshma soʻzlar tarkibiy qismi boʻlib, sutga aloqadorlikni bildira-di (mas, laktoza).

Manbalar
Laktaza

Laktaza, LCT (lakt...), ﬁ -galaktozida-z a — sut qandi — laktozanpj gidrolitik parchalanishini katalizlaydigan ferment. Sut emizuvchilarning oʻn ikki barmoq ichak shirasida, sut bezlari va boshqa aʼzolarda, shuningdek, achchiq bodom danagida, mogʻor zamburugʻi, achitqi hamda bakteriyalarda boʻladi.

Yana q. 

 Laktoza

Manbalar
Laktamlar

Laktamlar (lakt...) — halqasida — S(O) — NR — (bu yerda R — N yoki organik radikal) guruhi boʻlgan aminokarbon kislotalarning ichki siklik amidlari; tautomer "enol" shakli laktim deyiladi. L. — kristallar; suvda va organik kislotalarda yaxshi eriydi; amfoter moddalar. Kimyoviy xossalari karbon kislotalar amidlariga oʻxshash, oson alkillanadi, atsillanadi, galogenlanadi. L., asosan, aminkarbon kislotalar yoki ularning hosilalarini siklizatsiyalab, shuningdek, galogenokarbon va oksikarbon kislotalarning amidlaridan olinadi. ye-kaprolaktamni polimerlab, polikaproamid hosil qilinadi (polikaproamiddan kapron tolasi tayyorlanadi). Koʻpchilik L. biologik faol moddalar; jumladan 3-L. laktam antibiotiklari tarkibiga kiradi; poli—N—vinilpirrolidonning suvdagi eritmasi tibbiyotda qon plazmasi sifatida qoʻllaniladi.

Manbalar
Laktatsiya

Laktatsiya (lakt...) — odam va sut emizuvchi hayvonlarda sut hosil boʻlishi, yigʻilishi va vaqt-vaqti bilan ajralib chiqishi. Sut emizuvchi hayvonlarning urgʻochilari va ayollarga xos. L. tugʻruqdan keyin boshlanadi. Sut sut bezlaritsa qondan soʻrib olingan oziq moddalar hisobiga yigʻiladi. L. — murakkab neyro-gumoral jarayon (qarang Ney-ro-gumoral regulyasiya). Ayollarda koʻzi yorigan kunining dastlabki kunidanoq ogʻiz suti, 2—3 haftadan keyin esa rosmana sut kela boshlaydi; 10—20-haftalarga kelib L. avjiga chiqadi. L. muddati har bir ayol sut bezlarining oʻziga xos xususiyatlariga, emizikli onaning ovqatlanish tarziga, shuningdek, bolani emizib boqishiga bogʻliq (qarang Goʻdak). Agar sut bezlaridan sut chi-karib turilmasa, L. toʻxtaydi.

Manbalar
Laktoza

Laktoza (lakt...), sut qandi, S12N22OP — disaharidlar guruhiga mansub uglevod, D- glyukoza va D- galaktozalar qoldiqlaridan hosil boʻlgan. Optik faol; mol. m. 342,3. Ona sutida — 5—8%, sigir sutida — 4—e5% Laktoza bor. Laktoza — oq kristall modda, taʼmi shirin, suvda yaxshi eriydi. Kislotalar bilan gidrolizlanganda va laktaza taʼsirida glyukoza va galaktozata parchalanadi. Kaytarilish xususiyatiga ega, bijgib sut kislotasini hosil qiladi, shu bois sut mahsulotlari tayyorlashda Laktoza qoʻl keladi. Sut yogʻi va oqsili ajratilgach, zardobidan Laktoza olinadi. Oziq-ovqat sanoati, tibbiyot va bakteriologiyada (oziq muhitlar tayyorlashda) ishlatiladi.

Manbalar
Laktonlar

Laktonlar — halqasida — COO -guruhi boʻlgan oksikislotalarning ichki siklik murakkab efirlari. Sut va sut mahsulotlari, oʻsimlik muskuslari tarkibiga kiradi. Odatda, suyuqliklar yoki oson suyuqlanadigan qattik moddalardan iborat. L. — parchalanmay haydaladigan neytral moddalar; suv qoʻshib qaynatilganda oksikislotalarga aylanadi. Ishqorlar eritmasi qoʻshib qizdirilganda oksikislotalarning tuzlarini hosil qiladi, galogenvodorod biriktirib, galogen almashingai kislotalarni, ammiak bilan esa kislotalar amidlarini hosil qiladi. Dori tayyorlashda, organik sintezda va xushboʻy moddalar olishda ishlatiladi. Baʼzi L. (mas, mevalolakton) jarrohlikda qoʻllaniladigan terpenlar biosintezida, biologik inert gidrofil poliuretanlar sintezida boshlangʻich moddalar hisoblanadi.

Manbalar
Lakshadvip

Lakshadvip (; )— Hindistonning ittifokdosh hududi. Maydoni 32 km². Aholisi 60,6 ming kishi (2001). Rasmiy til — malayalam tili. Aholisining asosiy qismi islom diniga eʼtiqod qiladi. Maʼmuriy markazi — Kavaratti shahri.

Geografiyasi 
Ittifoqdosh hudud Arabiston dengizida Hindistonning janubi-gʻarbiy qirgʻogʻi yaqinida joylashgan 35 ta marjon oroldan iborat boʻlib, ularning 11 tasida aholi yashaydi. Balandligi 3—4 m. Eng yirik orollari —Lakkadiv, Amindiv va Minikoy. Fors qoʻltigʻi bilan Hindistonning gʻarbiy qirgʻoklari orasidagi dengiz yoʻlida muhim strategik ahamiyatga ega. Iqlimi subekvatorial, mussonli iqlim. Yiliga 1700 mm atrofida yogʻin tushadi.

Tarixi 
Lakshadvip 16-asrga qadar mustaqil boʻlgan. 1787 yilda Tipu sulton davlatiga qoʻshilgan. Tipu sultonligi barham topgach, Lakshadvip Ost-Indiya kompaniyasi qoʻliga oʻtdi. 1956-yildan orollar alohida hudud deb tan olindi va oʻsha paytdan boshlab Hindiston ittifoqi hukumati tomonidan boshqarila boshlandi. 1973 yilda Lakkadiv, Minikoy va Amindiv orollari guruhi Lakshadvip orollari deb ataldi.

Iqtisodiyoti 
Lakshadvip iqtisodida qishloq xoʻjaligi yetakchi oʻrinda. Aholining asosiy qismi kokos palmasi oʻstirish va baliq ovlash bilan shugʻullanadi. Sanoat korxonalaridan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlovchi korxonalar, baliq-konserva zavodlari mavjud. Elektr energiyasi orollarning oʻzida hosil qilinadi. Yoʻlovchilar va yuklarni tashish, asosan, dengiz va havo transportida amalga oshiriladi. Chetga kokos palmasi tolasi va moyi, kopra chiqariladi. Chetdan sholi va boshqa isteʼmol mollari keltiriladi.

Manbalar
Lakshmi Bai

Lakshmi bai (asl ismi Manikarnika) (1835, Banoras — 1858, Guvaliyor) — Jhansi rojaligi malika (rani)si, Hindiston milliy qahramon ayoli, Hindiston xalq qoʻzgʻoloni ishtirokchisi. Eri Jhansi rojasi Gangadhar Rao vafot etgach, hokimiyatni idora etgan. 1854-yilda inglizlar rojalikni bosib olishgan. 1857-yil iyunda Jhansi sipohiylari qoʻzgʻolon koʻtarib inglizlarga katta zarba berishgan. L.B. rojalikni oʻz qoʻliga olgan, ingliz mustamlakachilariga oʻzining ular xizmatida ekanini, rojalikni qaytarib berajagini bildirgan, ammo mustamlakachilar uni inglizlar oʻlimida ayblaganlar. Bundan gazablangan L.B. qoʻzgʻolonchilarning bir qismiga bosh boʻlib, Jhansini inglizlardan himoya qilgan. Tantia Topi qoʻshinida suvoriylarga bosh boʻlib, mustamlakachilar armiyasi ustidan bir necha gʻalabaga erishgan. Guvaliyor yaqinidagi jangda halok boʻlgan.Uning nomi hali-haligacha eslaydi .

Manbalar
Lalitpur

Lalitpur, Patan — Nepaldagi shahar, Katmandu vodiysida, Bagxmati daryosi boʻyida. Aholisi 100 ming kishidan ziyod. Hunarmandchilik rivojlangan. Gʻisht zavodi, bronza muzeyi bor. Diniy markaz. Shaharga miloddan avvalgi 3-asrda asos solingan. Meʼmoriy yodgorliklardan Qirol saroyi (9— 17-asrlar), Budda ibodatxonalari va minorasimon ibodatxonalar (12~18-asrlar), "Oltin monastir" (12-asrda asos solingan) saqlangan. 1934-yilda zilziladan qattiq zarar koʻrgan.

Manbalar
Patan

Patan Afg'oniston, Hindiston hamda  Nepaldagi bir nechta joylarga murojaat qilishingiz mumkin:

Afg'oniston 

 Patan, Afgʻoniston

Hindiston 

 Patan tumani, Gujarat shtatida
 Patan, Gujarat, xuddi shu nomdagi tumanning asosiy shahri
 Patan Ahilvan Patan nomi bilan tanilgan Gujarat shtatining qadimiy poytaxti edi
 Patan (Lok Sabha saylov okrugi), Gujaratdagi parlament saylov okrugi
 Patan (Gujarat Vidhan Sabha saylov okrugi), Gujaratdagi majlis saylov okrugi
 Patan, Rajastan, Rajputanadagi tarixiy shahar
 Patan, Udaipur, Rajastan, Udaipur tumanidagi qishloq
 Patan, Chhattisgarh, Durg tumanidagi shahar, Chhattisgarh
 Patan (Chhattisgarh Vidhan Sabha saylov okrugi) shtat assambleyasi saylov okrugi shahar atrofida joylashgan
 Patan, Maxarashtra, Satara tumanidagi shaharcha, Maxarashtra
 Patan (Maharashtra Vidhan Sabha saylov okrugi) shtat assambleyasi saylov okrugi shahar atrofida joylashgan
 Patan, Maval, Maxarashtra shtatining Pune tumanidagi qishloq
 Patan, Madhya Pradesh, Madhya Pradesh, Jabalpur tumanidagi shaharcha
 Patan (Madxya Pradesh Vidhan Sabha saylov okrugi) shtat assambleyasi saylov okrugi shahar atrofida joylashgan.
 Patan bloki, Jarkand shtati, Palamu tumanidagi ma'muriy blok

Nepal 

 Patan, Nepal, Lalitpur tumanidagi shahar (Katmandu vodiysi)
 Patan Durbar maydoni
 Patan, Baytadi, uzoq g'arbdagi Baytadi tumanidagi shaharcha

Yana qarang 

 Pathan (aniqlash)
 Patna (aniqlash)