MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Guldasta

Guldasta — burj, tashqi devorlar tutashgan burchakda tirgak sifatida va ayni paytda, bezak maqsadida devorga qoʻshib tiklangan ustunsimon qurilma, kichik minora. Masjid, Madrasa, saroy kabi hashamatli binolarda asosan pishiq gʻishtdan ishlangan. Masjid devorlaridagi G.lar minora shaqlida boʻlib, undan muazzin azon aytishida foydalanilgan. G.lar gʻishtdan shakl berib, baʼzan devorga qoʻshib koshin bilan bezatilgan, yuqori qismiga sharafa ishlangan (Samarqanddagi Tillakori Madrasa G.si). Jamoat binolaridan asosan bezak maqsadida ishlangani bilan burjdan farqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Arxitektura
Islom madaniyati
Guldon

Guldon — I) gul solib qoʻyiladigan, uy va jamoat joylarida ishlatiladigan badiiy buyum. Sopol, shisha, yogʻoch, tosh, kumush, tilla kabilardan yasaladi. Jahonning koʻpgina mamlakatlarida, jumladan Oʻrta Osiyoda ham qadimdan mavjud. 6—12-asrlarda Quva. Dulbuk, Isfara sh.larida rangli shisha G.lar yasash rasm boʻlgan. 14—15-asrlarda xon saroylariga kumush va tilla G.lar qoʻyilgan. 18—19-asrlarda asosan naqshli sopol G.lar tayyorlangan. Hozir G.lar chinni va kulollik zavodlarida ishlab chiqarilmoqda (yana qarang Vaza); 2) amaliy sanʼat (naqqoshlik, miskarlik, zargarlik, kashtachilik va b.)da G.ning badiiy qiyofasi turli shakllarda tasvirlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guldursun

"GULDURSUN" — oʻzbek xalq rivoyati. Guldursun qalʼasi harobalari tarixi bilan bogʻliqholda yuzaga kelgan. 1937 yilda S. P. Tolstov tomonidan yozib olingan. Rivoyatda 13-asrda Xorazm xalqining moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashi aks etgan. Rivoyatga koʻra, Guliston sh.ni moʻgʻullar uzoq vaqt qurshovda ololmay tutib turadi. Shaharda oziqovqat tugay deb qolganda, oqsoqollar maslahati bilan dushmanni chalgʻitish rejasi tuziladi. Himoyachilar soʻnggi dondunni bir necha sigirga yedirib, ularni shahar tashqarisiga haydab yubori-shadi. Sigirlarni soʻyib yegan dushman ularning ichidan chiqqan bugʻdoyni koʻrib, hali shaharda oziq-ovqat koʻp ekan, degan xulosaga keladi va qaytib ketish harakatiga tushadi. Biroq, dushman lashkarboshisini qalʼa devori tepasidan bir necha bor koʻrib, unga oshiq boʻlib qolgan shoh qizi Guldursun qalʼadan tashqariga maktub chiqarib, dushman lashkarboshisini bu sirdan voqif qiladi. Moʻgʻullar shaharga qayta hujum qilib, uni vayron qiladilar. Lashkarboshi esa oʻziga peshvoz chiqqan Guldursunni, "oʻz elingga vafo qilmading, menga vafo qilarmiding", deya qatl ettiradi. "G."da xorazmliklarning yovga qarshi kurashdagi jasorati, yurt uchun mardonavor janglari, mehnatkash va tadbirkorligi ulugʻlangan, el-yurt xoiniga boʻlgan kuchli nafrat oʻz ifodasini topgan.

Ad.:Imomov K.. Oʻzbek xalq prozasi, T., 1981.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guldursun qalʼasi

Guldursun qalʼasi – Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl shahridan 9 km shimolda joylashgan qalʼa harobasi (miloddan avvalgi II-I asr – milodiy XIII asr boshi). Bu Xorazmning eng yirik qalʼalaridan biri boʻlib, devorlarining umumiy uzunligi 1 kilometrga yaqin, ichki maydoni esa taxminan 6,4 gektar (64 ming kvadrat metr yoki 15,8 akr) ni tashkil qiladi. Toʻgʻri toʻrtburchak tarhli (maydoni 35 ga), shinakli va burjli 2 qator paxsa devori boʻlgan. Hozirgi Oʻzbekistondagi „Ellik qalʼa vohasi“ tarkibiga kiradi. Oxirgi marta Xorazmshoh Muxammad II (1169, 1200—1220), Xorazmlar imperiyasining moʻgʻullar istilosi qoʻliga tushgunga qadar egallagan. Milodiy V asrda nomaʼlum sabablarga koʻra, vayrona holiga kelgan. Taxminan XII asr 1-yarmida qayta tiklanib, xorazmshohlar davlatining dasht chegarasidagi muhim istehkomi hisoblangan. XIII asr boshida moʻgʻullar tomonidan butunlay vayron qilingan. Turar joy qoldiqlari, sopol idish boʻlaklari, mis tangalar va boshqalar topilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekiston arxeologiyasi
Oʻzbekiston tarixi
Qoraqalpogʻiston
Guldoʻzi

Guldoʻzi — zardoʻzlikdagi asosiy tikish usullaridan. Andaza asosida kesib olingan naqsh (gul) yuzasining oʻzi zar ip bilan qoplab tiqiladi, zamini ochiq qoldiriladi. Shuning uchun G. usulida bezatiladigan buyumning matosi, rangi, sifati hamda qoʻllaniladigan G. choklari muhim ahamiyatga ega. Charm, karton yoki qogʻozdan tayyorlangan naqsh-nusxa matoga tikib yoki yopishtirib biriktiriladi, ustidan zar ip bilan tikib boʻrtma naqshgul hosil qilinadi. 19-asr oʻrtalarida andaza charmdan, keyinchalik karton (Rossiyadan keltirilgan "latta qogʻoz")dan tayyorlangan, 1870—75 yillarga oid buyumlar andazasi oq mesh (zamsha) charmdan tayyorlangan. Kichik gullar tagiga baʼzan paxta qoʻyib, bir necha qavat taxlangan mato ustiga tahrir choki tikilgan (yana qarang Zamindoʻzi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulyor

"GULYOR" — 1) ommabop oʻzbek xalq qoʻshiqlaridan; 2) rivojlangan shaklli oʻzbek ashula yoʻllaridan. Dastlab Toshkent, Fargʻona vodiysida mashhur boʻlgan. U saraxbor usulida 2/4 takt oʻlchovida ijro etiladi. Uygʻur xalq musiqasida ham "G." nomli qoʻshiqlar bor, bularda sheʼrning har misrasidan keyin "G." soʻzi takrorlanadi (yana qarang GulyorShahnoz). Respublikamizda "G." nomidagi bir necha ayollar folklor-etnografik ansambllari mavjud (mas, Boʻstonliq tumanidagi "G." ansambli).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulyor-shahnoz

Gulyor-shahnoz — Rost maqomining "Ushshoq" shoʻʼbasi asosida yaratilgan besh qismli Fargʻona—Toshkent maqom yoʻllaritsan. Shahnoz—Gulyor deb ham ataladi. Pardalar tuzilishi Rost maqom(lad)iga mos keladi. Uning qismlari — "Gulyor", "Shaqnoz", "Chapandozi Gulyor", "Ushshoq" va "Qashqarchai Ushshoq" ohang va ritmik xususiyatlari bilan bir-biridan ancha farq qiladi. G.-Sh.ning cholgʻu yoʻllari ham mavjud.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guljaʼfar

Guljaʼfar (Tagetes patula) -qoqioʻtdoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻt. Boʻyi 30—70 sm, poyasi sershox. Barglari patsimon boʻlingan, uz. 2—7 sm, eni 1,5—3 sm. Gulbandi 5—7 sm. gullari savatchada oʻrnashgan, tilsimon gullari, asosan, bir qator joylashadi. Urugʻi tukli, qoʻngʻir, popugi qisqa. Iyul—sentda gullaydi. Oʻzbekistonda manzarali va dorivor oʻsimlik sifatida eqiladi. Vatani—Amerika.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulzor

Gulzor — gul va manzarali daraxtlar ekilgan joy. Gulzor oʻsimlik chiroyini koʻrsatish uchun maxsus bezatiladi. Hajmiga, joylashgan oʻrniga qarab, har xil shakl va kórinishda barpo etiladi. Gulzor, ayniqsa, koʻk maysa fonida joylashib, daraxt hamda butalar bilan oʻralgan boʻlsa, koʻrinishi yanada chiroyli boʻladi. Oʻsimlik tur-xillari toʻgʻri tanlanib, yaxshi parvarish qilib borilsa gulzor manzarasi koʻp yillargacha oʻzgarmay turadi. Gulzordagi gullarning tur va xillari vaqtvaqti bilan yangilanib, shaqli oʻzgartirib turiladi.Bahor juda chiroyli fasl hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guli salim

Guli salim (Paeonia intermedia) — ayiqtovondoshlar (ayiqtovongullilar oilasi)ga mansub koʻp yillik manzarali oʻsimlik. Dengiz sathidan 1500— 2500 m balandlikdagi yumshoq tuproqli togʻ yon bagʻirlarida daraxt va butalar orasida uchraydi. Poyasi sallagulnikiga oʻxshaydi. Faqat boʻyi past (25—75 sm). Barglari murakkab. Guli qoʻngʻir-pushti, yirik.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guli sumbul

Guli sumbul, giatsint, xiatsint () — piyozguldoshlar (lolagullilar oilasi)ga mansub bir yillik oʻsimlik; eqiladigan gul. Rangbarangligi, gultoʻdalarining chiroyli tuzilishi, yoqimli hidi, manzarali ekin sifatida piyozli gullar qatoriga kiradi. G. piyozlari dumaloq, yassi, yapaloq. Barglari choʻzinchoq, lentasimon, sal bukilgan, uz. 35 sm, kengligi 3 sm, gul poyasining uz. 35—40 sm, gultoʻpi 10—25 sm, gullarining soni 25— 35 tagacha boradi. Gulining diametri 2— 3,5 sm, naysimon, qoʻngʻiroqsimon shaklda. Gul shodasining boʻlaklari bukilgan, baʼzan toʻgʻri. Okt. oyida ekilib, mart—apr.da gullaydi. Onalik piyozi atrofida hosil boʻlgan piyozchalar bilan koʻpayadi. Osiyo, Yevropa va Shimoliy Afrikada 30 turi oʻsadi. Shulardan 3 tasi Oʻrta Osiyo togʻlarida uchraydi. Guli xushbuy va oddiy qatqat turi () koʻproq tarqalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Bir pallali oʻsimliklar
Gulia Dmitriy Iosifovich

Gulia Dmitriy Iosifovich [1874.9(21).2, Suxumi tumani Uarcha qishlogʻi — 1960.7.4, Abxaziya, Agudzer qishlogʻi] — Abxaziya xalq shoiri (1937), yangi abxaz adabiyotining asoschisi; Abxaz teatri truppasi tashkilotchilaridan biri (1921). G. koʻplab doston, drama, roman, ballada, masal, lirik sheʼrlar yozgan. Uning asarlarida Abxaziyaning goʻzal tabiati, xalqining mehnatsevarligi, turli millatlar doʻstligi, abxazlarning turmush tarzi tasvirlangan. "Ona shahrim", "Abxaziyada bahor", "Choʻpon haqida qoʻshiq" singari asarlari abxaz sheʼriyatining eng yaxshi namu-nalaridan hisoblanadi. G. abxaz nasri (hikoyachiligi)ning ham asoschisi ("Begona yurtlarda", 1919 va b.). Xalq qismati haqida hikoya qiluvchi "Kamachich" (1940) romani bilan milliy romanchilikni boshlab bergan. "Sharpalar" (1946) dramasi abxaz teatrlari repertuaridan mustahkam oʻrin olgan. G. xalqogʻzaki ijodi, tarix, til, adabiyot, etn.ga oid ilmiy asarlar, shuningdek, "Abxaziya tarixi" va b. qator darslik va oʻquv qoʻllanmalari muallifi. K. Machavariani bilan hamkorliqsa abxaz alifbosini tuzgan (1892).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Sovet yozuvchilari
Guligaz qorakoʻl teri

Guligaz qorakoʻl teri (toj. guligaz — yulgʻun gulining rangi) — oq aralash jigarrang yoki malla rang junli qorakoʻl teri. Guligaz rangining toʻqochligi oq junlarning jigarrang yoki malla rang junlarga boʻlgan nisbatiga bogʻliq: oq junlar 73,4—81% boʻlsa och guligaz, 45,6—54,4% boʻlsa oʻrta yoki normal (och pushti tusli) guligaz, 20% boʻlsa toʻq (qizgʻish) guligaz boʻladi. Yarim doira oʻrta va uzun qalamgulli hamda dona gulli, juni ipaksimon, tekis, yaltiroq terilar juda chiroyli. Oʻzbekistonda hozirgi olinayotgan guligaz terilarning taxminan 84% oʻrta yoki normal guligaz, 11% och guligaz va 5% toʻq guligaz.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guligiy

Guligiy, giloʻgiy (fors— tomoqqa doir) — kuylash usuli, q. Xonandalik sanʼati.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulikura tizmasi

Gulikura tizmasi — Hisor tizmasi tarmogʻi, Surxondaryo viloyatining shimoli-sharqidagi Uzun tumani hududida joylashgan. Dalma, Kichkina Bardon tizmalaridan jan.roqda. Uzunligi 8-9 km, oʻrtacha bal. 1400-1500 m, eng baland nuqtasi 2041 m. Jan.-gʻarbiy yon bagʻri nisbatan tekisroq boʻlib, Toʻpolondaryo vodiysi tomon sekin-asta pasayib boradi. Shimoliy va shimoli-sharqiy yon bagʻri tik boʻlib, Zevarsoy qirgʻoqlaridan tik koʻtarilgan. Iqlimi kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 1—2°, iyulniki 22—28°. Yillik yogʻin miqdori 600-800 mm. G. t.dan koʻplab buloq va kichik soylar boshlanadi. Tuprogʻi boʻz tuproq, togʻ jigarrang tuproqlar boʻlib, ularda efemer (bir yillik), efemeroid (koʻp yillik) oʻsimliklar oʻsadi. Shim.-sharqida archazor oʻrmonlar bor. Asosan yaylov sifatida foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Togʻlar
Surxondaryo viloyati
Oʻzbekiston geografiyasi
Guliob

Guliob — Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumanidagi soy. Surxondaryoni tashkil etuvchi Toʻpolondaryoning chap irmogʻi. Hisor tizmasining jan. yon bagʻirlaridagi past togʻ va adirlardagi buloqlardan boshlanuvchi 9 ta irmoqning qoʻshilishidan qosil boʻladi. Uzunligi 27 km, havzasining mayd. 60 km. Qor, yomgʻir va buloq suvlaridan toʻyinadi. Suvining 70—80% mart—iyunda oqib oʻtadi. Bu vaqtda suv sarfi 13,5 m3/sek ga yetadi. Kam suvli davrida quyi qismida G. oʻzani koʻpincha quruq boʻladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 190 l/sek. G.dan Guliob, Gazarak qishloqlari yerlari sugʻoriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekistondagi daryolar
Guliston (maʼnolari)

Guliston:

 Guliston (1923 y.
 Guliston (oʻrik navi) (gibrid № 2125) — ertapishar oʻrik navi.
 Guliston (jurnal) - "GULISTON" — ijtimoiy-siyosiy va badiiy-bezakli jurnal.
 Guliston tumani
 Guliston (Muzrabot tumani)
 Guliston universiteti
 Guliston (Novqat tumani)
 Guliston (futbol klubi)
 Guliston ustoni
 Guliston Stadioni
 Guliston Annaklicheva
Guliston (oʻrik navi)

Guliston (gibrid № 2125) — ertapishar oʻrik navi. P.P. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutida K.V. Vasilyev va L.A. Protasevichlar tomonidan Xurmoy va № 56 navlarini chatishtirib chiqarilgan. Daraxti kuchli usadi, siyrak shoxli. Mevasi oʻrtacha (33 g), yumaloq, quyoshga qaragan tomoni qirmizi rangda. Poʻsti yupqa, etidan ajralmaydi. Eti sersuv, sershira (17,17% qand, 0,84% kislota bor), och-sariq, xushboʻy, danagi oʻrtacha (2,5 g). Aprelning birinchi oʻn kunligida gullaydi (Koʻrsodiq navidan 4—5 kun kech). Iyunning boshlarida pishadi (pishishdan 5—6 kun oldin mevalari rangga kiradi). Har yili hosil beradi. Koʻchati ekilgandan keyin 4-yilidan boshlab hosilga kiradi. Yangiligida isteʼmol etiladi, konserva qilinadi. Oʻzbekistonning jan.-gʻarbidagi adir va togʻ oldi zonalarida eqiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guliston yogʻ ekstraksiya aksiyadorlik jamiyati

"GULISTON YOGʻ EKSTRAKSIYA" AKSIYADORLIK JAMIYATI - Oʻzbekiston oziq-ovqat sanoatining yirik korxonasi. Guliston shahrida joylashgan. "Yogʻmoytamakisanoat" uyushmasi tarkibiga kiradi. Asosan oʻsimlik moyi, chigit shulxasi, chigit va soya shroti, xoʻjalik sovuni, yuvish vositalari ishlab chiqaradi. Loyiha quvvatiga koʻra sutkasiga 900 t paxta chigiti, 600 t soya dukkagini qayta ishlaydi. 1980 yil may oyida Guliston yogʻ-ekstraksiya zdi nomi bilan ishga tushirilgan. 1994 yildan xrz. nomda va ochiqturdagi aksiyadorlik jamiyati. 1983 yildan forpress ekstraksiyasi usulida paxta yogʻi, gossipolsizlantirilgan va oqsil bilan boyitilgan chigit shroti olish oʻzlashtirildi. 1992 yildan import orqali olinadigan soya dukkagidan soya moyi ishlab chiqariladi. Mahsulotlari chet ellarga eksport qilinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guliston davlat universiteti

Guliston davlat universiteti —Oliy ta'lim muassasasi.

Tarixi 
Oʻzbekiston Prezidenti farmoniga asosan 1992-yil 15-martda Sirdaryo pedagogika instituti (1966-yil asos solingan) negizida Guliston shahrida tashkil etilgan. 1966-yil 17 iyulda Gʻafur Gʻulom nomi berilgan. Universitetda filologiya, fizika-matematika, tarix, pedagokiga, tabiatshunoslik, iqtisodiyot, qoʻshimcha taʼlim fakultetlari, 23 kafedra, 19 ilmiy va oʻquv laboratoriya, ustaxona, gerbariy, botanika bogʻi, zoologiya, tarix va adabiyot muzeylari, maʼnaviyat xonasi, sport maydoni va zali, til oʻrganish markazi, biznes maktabi, kutubxona (330 mingdan ortiq asar saqlanadi), Xoʻjamushkent oʻquv dala amaliyotlari bazasi, Navbahor oʻquv tajriba uchastkasi mavjud (2001). Universitet qoshida 2 akademik litsey va malaka oshirish instituti, bosmaxona ham bor. Gazeta va jurnallar nashr etadi. Instituternet asosida 10 dan ortiq rivojlangan mamlakatlarning ilmiy markaz va oʻquv yurtlari bilan aloqa qiladi. Universitet 20 ixtisoslik (oʻzbek filologiyasi, rus filologiyasi, ingliz tili va adabiyoti, qozoq filologiyasi, tarix, davlat huquqi, matematika, amaliy matematika va informatika, fizika, kimyo, biologiya, ekologiya, pedagokiga va boshlangʻich taʼlim uslubi, chizmachilik va tasviriy sanʼat, umumiy texnika va mehnat, qishloq xoʻjaligini mexanizaiyalashtirish, jismoniy madaniyat, iqtisod, agrokimyo va tuproqshunoslik, buxgalteriya hisobi va audit) boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 1993-yildan aspirantura faoliyat koʻrsatadi. Universitetda 7 yoʻnalish boʻyicha aspirant, 5 yoʻnalish boʻyicha magistrlar tayyorlanadi. 2001/2002 oʻquv yili universitetda 2664 talaba taʼlim oldi, 200 dan ortiq oʻqituvchi, jumladan 10 fan doktori va professor, 100 dan ortiq fan nomzodi va dotsent ishladi. Universitet faoliyati A. Parpiyev, A. Kattabekov, U. Oʻljaboyev, A. Quljonov, H. Qarshiboyev, Sh. Niyozov, F. Samadov, R. Mahmudov, V. Rahmonov, A. Pozilov, B. Toʻychiboyev, I. Axmetov, O. Ayupov, N. Mamadiyorov kabi professor-oʻqituvchilar nomi bilan bogʻliq. Universitet SOROS, Adenauer, "Ustoz", "Umid", Aksele, Tasis kabi xalqaro jamgʻarmalar bilan hamkorlik qiladi. Universitetda turli yoʻnalishlarda ilmiy tadqiqotlar ishlari olib boriladi. 2002-yilgacha universitet 19934 mutaxassis tayyorladi.

Fanlar majmuasi

Manbalar 

Oʻzbekistondagi universitetlar
Guliqahqah pari

Guliqahqah pari - turkiy xalqlar sehrli-fantastik ertaklarida keng tarqalgan afsonaviy-mifologik obraz. Ertaklarda tasvirlanishicha, G. p. Koʻhiqof togʻida, Eram bogʻida yashaydi va turli qiyofalarda uchib boradi. G. p. ning boshqa parilardan farqli tomoni, u qah-qah urib kulganida ogʻzidan gullolalar sochiladi. U nihoyatda goʻzal, aqlli, donishmand, ishbilarmon, moʻʼjizalar yaratishga qodir, hatto turli kasalliklarni ham davolay oladi. Ertaklar qahramonlari podsho va b. kuchlarning G. p.ni keltirish yoki uning gulidan bahramand etish shartini bajarishda ogʻir, qiyin sarguzashtlarni boshidan kechiradi, turli toʻsiklarni yengib, afsonaviy makondan G. p.ni yoki uning gulidan olib kaytadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Mifologiya
Gulkaram

Gulkaram (Brassica oleracea L. var botrytis L.) —karamdoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻsimlik, sabzavot ekini. 15—20 barg chiqargandan keyin oʻzagining yuqori qismida oqish (300— 500 g kattalikda) boshcha hosil qiladi. Boshcha juda koʻp qisqa seret gulpoyalardan iborat boʻlib, uning shaqli (kattakichikligi, oʻsish darajasi) G.ning naviga va oʻsish sharoitiga bogʻliq. Karam boshchasi shakllangandan keyin poyalarining ayrimlari oʻsishda davom etib, toʻpgul, gul va urugʻli gulpoyaga aylanadi. Guli oq yoki sariq. G. biologik xususiyati jihatidan oddiy karamga oʻxshaydi, lekin tezpishar. Koʻchati oʻtqazilgach, 50—60 kunda karam boshchasi yetiladi. Tarkibida 7— 3,3% quruq modda, 1,2—4,4% qand, 1,5—3,7% oqsil, 0,7—0,8% mineral moddalar bor. Vitamin S va A, kaliy, temir, fosfor tuzlari oddiy karamdagidan koʻp. Atalangan tuxumga botirib olib qovuriladi, shoʻrvasi mazali va parhez taom, konserva tayyorlanadi. G. sovuqqa (—3—5°) chidamli, koʻchati bahor (mart) va yoz (iyul)da 60x30, 70x35 sm sxemada eqiladi. Bahorgisi may—iyunda, yozgisi oktabr—noyabrda pishadi. Sifatli yetilishi uchun barglari uchi boshcha ustiga toʻda qilib bogʻlanadi yoki boshchasi sindirib olingan barglari bilan soyalab qoʻyiladi. Gektaridan 100—180 s hosil olinadi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida eqiladi.

Orip Qodirxoʻjayev.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulkoʻrpa

Gulkoʻrpa — soʻzana turi; matoga kashta tikib tayyorlanadigan badiiy buyum. G.ning bezak mujassamoti asosan islimiy naqshlardan iborat, markaziga yirik va burchaklariga kichik doirasimon yoki yulduzsimon gullar, hoshiyasiga mayda gul(shoxcha)lar tiqiladigan mujassamot keng tarkalgan, baʼzan mujassamotga yozuvlar (arabcha va b.) kiritiladi. G.da naqsh gulning oʻzi kashta bilan tikilib koʻp joyi (zamini) ochiq qoldiriladi. Asosan, oq yoki rangli ip gazlama, shoyi, baʼzan duxobaga ham tiqiladi. Toshkent, Shahrisabz va b. badiiy buyumlar f-kalarida ishlab chiqariladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulli oʻsimliklar

Gulli oʻsimliklar ( yoki ), yopiq urugʻli oʻsimliklar, yopiq urugʻlilar — gul chiqaradigan yuksak oʻsimliklar guruxi. Urugchi organining mavjudligi va qoʻsh urugʻlanish G.oʻ.ga xos xususiyatdir. G.oʻ.ning urugʻ kurtagi bir yoki bir nechta boʻrtgan meva barglaridan iborat berk tuguncha boʻshligʻida boʻladi. Urugʻlari meva ichida joylashgan (yopiq urugʻlilar degan nom shundan kelib chiqqan). Bunday oʻsimliklar ikki sinf (bir pallali oʻsimliklar va ikki pallali oʻsimliklar)ga boʻlinadi. Oʻz navbatida bular ham kenja sinflar, tartib, oilalar, turkumlar va ularning barcha oraliq kategoriyalari bilan turlarga boʻlinadi.

G. u.da 400 oila, 12 mingdan ortiq turkum va 250 mingga yaqin tur mavjud. Yer yuzidagi yuksak oʻsimliklarning yarmidan koʻprogʻini yopiq urugʻli oʻsimlik turlari tashkil etadi. Odamlar uchun keraqli oʻsimliklar, jumladan oziq-ovqat oʻsimliklari (bugʻdoy, javdar, sholi, kartoshka, dukkaqlilar va b.), tolali oʻsimliklar (gʻoʻza, zigʻir, kanop va hokazo), efir moyli va dorivor oʻsimliklar, mevalilar va kauchukli oʻsimliklarning koʻpchiligi G.oʻ.ga kiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻsimliklar
Gulmoyi

Gulmoyi (gulmohi), guldor baliq, xoldor baliq, forel — chuchuk suvda yashaydigan lososlar (Salmo trutta) kenja turlarining umumiy nomi. Dengizlarda yashovchi kenja turlari kumja yoki lososlar deb ataladi. Tanasi va suzgichlari mayda rangli dogʻlar bilan qoplangan. Boshqa lososlar singari urchish davrida tanasining shaqli va rangi oʻzgaradi: jagʻlari uzayadi va qiyshayadi, erkagining tanasida qizgʻish dumaloq dogʻlar paydo boʻladi. G. rivojlanish davrida chuchuk suvlarni tark etmasligi bilan oʻtkinchi lososlardan farqqiladi. Ikkinchi kenja tur: koʻl G.si (S.t.lacustris) va daryo G.si (S.t.fario) kenja turlarini hosil qiladi. Koʻl G.si Rossiyaning shim.-sharqida, Finlandiya, Shvesiya, Norvegiya hamda Kaspiy va Qora dengiz havzalaridagi kullarda tarqalgan. Ogʻirligi 8—10 kg gacha, urchish davrida urgʻochisi tanasining yon tomoni kumushrang , qorni toʻq qoʻngʻir boʻladi; erkagining yon tomonida alvon rang chiziq koʻzga tashlanadi, terisidagi dogʻlari guldor boʻlib qoladi, orqa suzgichi qorayib krrin suzgichi qizgʻish yoki alvon tusga kiradi. Koʻl G.si daryoga oʻtib uvildiriqtashlaydi. Tuxumdan chiqqan chavoqlarining bir qismi koʻlga oʻtadi, koʻpchiligi esa daryoda qolib, daryo G.siga aylanadi. Daryo G.si ancha mayda, ogʻirligi 200—500 g , baʼzan 2 kg gacha, tanasi rangdor, orqasi qora, qorni oq yoki sargʻish-tillarang , tanasi va suzgichlari qora, qizil va alvon rangli dogʻlar bilan qoplangan. Daryo G.si Yevropa va Osiyoda, jumladan Sirdaryo, Amudaryo va b. daryolarning yuqori oqimida koʻp uchraydi. Koʻl va daryo G.si akklimatizatsiya qilinadi, sunʼiy kupaytiriladi. Koʻl G.si ovlanadi, daryo G.si sanoat ahamiyatiga ega emas , faqat qarmoq bilan ovlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulnobod jangi

Gulnobod jangi - Eron safaviplari va afgʻon qoʻshinlari oʻrtasida (1722-yil 8-mart) boʻlgan jang. Isfahon yaqinidagi Gulnobod qishlogʻi yaqinida safaviy qoʻshinlari butunlay tor-mor qilingan. Afgʻonlar qoʻshini rahbari Mahmud Gilzoyi (Xotaki) bundan foydalanib, safaviylarning poytaxti Isfahonni qamal qilgan. 1722-yil 22 oktabrda Eron shohi Husayn Safaviy Isfahonni afgʻonlarga topshirgan. Shu yiliyoq Mahmud Gilzoyi Eron shohi taxtiga oʻtirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Janglar
Eron tarixi
Safaviylar ishtirokidagi janglar
Gulnoz

Gulnoz — ertagi va oʻrtagi bodring navi. Oʻzbekistan sabzavot-poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy tadqiqot institutida Oʻzbekistan 740 va Parad navlarini chatishtirib, keyinchalik tanlash yoʻli bilan yaratilgan (A. Abbosov, 1991). Oʻsimligi 4—5 palaqli, barglari beshqirralidumaloq, yashil, oʻrtacha kertikli, silliq. Barg yaprogʻining uzunasi 15 sm, eni 13 sm. Tuganagi silindrsimon, uz. 2,5—3,0 sm, yuzasi silliq. Mevasi silindrsimon, yuzasi silliq. Rangi yashil, bir dona bodring ogʻirligi 112 g ga boradi. Mazasi yaxshi (4,4 ball). Nihollari unib chiqqandan soʻng 46— 48 kunda barralari yetiladi. Hosildorligi 35—40 s/ga. 1994-yilda Qoraqalpogʻiston Respublikasida rayonlashtirilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil