MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Prajagraj

Ilohobod, Ollohobod — Hindistoning shim.dagi shahar, UttarPradesh shtatida, Jamna daryosining Gang daryosiga quyilish yerida joylashgan. Aholisi 806 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Shahar oʻrtasidan oʻtgan temir yoʻl uning koʻhna qismini yangi qismidan ajratib turadi. Ilohobodning zamonaviy qismida yangi turar joy mahallalari, oziq-ovqat, tamaki, oyna sanoati korxonalari joylashgan. Diniy marosim buyumlari ishlab chiqariladi. Universitet (1887 yil) bor. Ilohobod — hindularning diniy bayram oʻtkazadigan va ziyoratgoh joyi. Musulmon va hindu meʼmoriy yodgorliklari koʻp, jumladan podsho Ashoka davridan (mil. av. 242 yil) qolgan tosh ustunlar, katta "Xusrav bogʻi" (bu bogʻda podsho Jahongirning oʻgʻli Xusravning makbarasi bor, 17-asr) va b. Ilohobodning bunyod etilgan vaqti nomaʼlum. Qad. Hindistonda u Prayaga deb atalgan. Akbarshoh Prayaga yaqinida 1583 yilda Ilohobod qalʼasini qurdirgan; shu vaktdan shahar ham Ilohobod deb atala boshlagan.

Manbalar 

Shaharlar
Ilcha

Ilcha — qad. ogʻirlik oʻlchov birligi. 19-asr da Toshkentda 1 I. Toshkent botmoninnt 1/512 qismiga, yaʼni 336 g ga teng boʻlgan. Agar 1 Toshkent botmoni 10,5 pudta teng boʻlsa (1 pud=16,3805 kg), 1 I.=1/512 Toshkent botmoni = 335,9=336 g boʻladi.

Manbalar
Tatyana Ilinia

Tatyana Georgiyevna Ilina (1920.26.6 — Toshkent) — koʻz kasalliklari boʻyicha mutaxassis. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1969), tibbiyot fanlari doktori (1971), professor (1973). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgan (1942). Koʻz kasalliklari kafedrasi professor (1972— 80); mudiri (1980—88), 2-Toshkent tibbiyot akademiyasi da kafedra mudiri (1989—91), professor (1991—94), 1994-yildan professorkonsultant. Traxoma, glaukoma (nazla) kabi xastaliklar, shuningdek, ishemik kasalliklar, gipertoniya, qand kasalligi, ateroskleroz, podagra, buyrak va jigar kasalliklarida koʻz tomirida boʻladigan oʻzgarishlar ustida tadqi-qot olib borgan. Oʻzbekistonda birinchi boʻlib odam va hayvonlar koʻzi toʻqi-malaridagi mikroelementlarni radio-aktivatsion tahlil qilish usulini ishlab chiqqan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1920-yilda tugʻilganlar
26-iyunda tugʻilganlar
Ilmenit

Ilmenit, titanli temir-tosh (Uraldagi Ilmen togʻi nomi-dan) — mineral, kimyoviy formulasi FeTiO, FeOTiO,. Tarkibidabiroz magniy, baʼzan marganets ham boʻladi. Tri-gonal singoniyali, kristallari yoʻgʻon taxtachasimon, romboedrik, goho pla-stinkasimon. Rangi qoramtir, qora, kulrang . Qattiqligi 5—6. Zichligi 4,8 g/sm3. Asosli intruziv (gabbro, piro-ksenit, diabaz) va ishqorli jinslarda magnetit, choʻkindi jinslarda esa koʻpincha magnetit bilan birga uchraydi. Rossiyada’Ilmen togʻlarida (Jan. Ural), Norvegiyada Egersunn-Sogndal yonidagi Telnes koni va Krageryo konlari bor. Titan olinadigan asosiy ruda. Aviatsiya sanoatida va poʻlatning alohida turini olishda ishlatiladi.

Manbalar 

Minerallar
Ilmenorutil

Ilmenorutil — rutil guruhidagi Nb2Osra (19,64% gacha) boy mineral. Kimyoviy formulasi (Ti, Nb, Fe) O2. Tarkibidagi niobiyning miqdori juda oʻzgaruvchan boʻlib, zichligi, yaltirokligi kabi xususiyatlariga taʼsir etadi. Tetragonal singoniyali, alohida kristallar yoki ularning uyumlari xrlida uchraydi. Rangi qora. Qattikligi 6. Zichligi 4350–5590 kg/m3. Yaltirokligi kuchli olmossimon, xira me-tallsimon. Pegmatitli yertomirlarda jelvaklar qosil qiladi. Baʼzan sochil-malarda ham boʻladi. Norvegiya (Evye va Tvedestrand), AQSH (Jan. Dakota shtata), Rossiya (Ilmen togʻlari)da bor. Oʻzbekistonda kam uchraydi.

Manbalar
Ilmen

Ilmen — RF Novgorod viloyatidagi koʻl. Mayd. 982 km (suv sathi 733 km dan 2090 km gacha oʻzgarib turadi). Uz. qariyb 45 km, eni 35 km. Chuq. 10 m gacha. Qirgʻoklari, asosan, botkrklikdan iborat. Koʻlga 50 tacha irmoq quyiladi. Koʻldan Volxov daryosi oqib chiqadi. Noyab. da muzlab, aprel da muzdan boʻshaydi. Baliqovlanadi. Kema qatnaydi. I. dan 6 km narida Volxov daryosi boʻyida Novgorod sh. joylashgan.

Manbalar
Ilmen togʻlari

Ilmen togʻlari - Janubiy Uraldagi bir guruh tizmalari (Rossiya Federatsiyasining Chelyabinsk viloyati). Eng baland joyi 748 m (Ilmentov). Granit, gneys va mu-rakkab hamda turli mineralogik tarkibli juda koʻp pegmatit yertomirlaridan tarkib topgan; bu yertomirlarda ilmenit, apatit, granat, topaz va b. (180 tacha mineral) bor. Yon bagʻirlari oʻrmon bilan qoplangan, vodiylarda oʻtzor va botqoklar koʻp. I. t. da Ilmen qoʻriqxonasi tashkil etilgan.

Manbalar 

Togʻlar
Ilmen qoʻriqxonasi

Ilmen qoʻriqxonasi - Jan. Uraldagi barcha tabiiy boyliklarni kompleks ravishda oʻrganish ishlari olib boriladigan ilmiy markaz. I. q. oʻzining mineralogik boyliklari boʻyicha Yer sharidagi noyob rayonlardan. Rossiyaning Chelyabinsk viloyati hududida, Jan. Uralning sharqiy yon bagʻirlarida joylashgan. Qoʻriqxona tarkibiga Ilmen togʻ tizmasining 55 km uzunliqsagi qismi, Kosaya togʻi, Ar-gayash, Katta Tatkoʻl, Kichik Kisegach, Katta Miass koʻllari kirgan. Mayd. 30380 ga. 1920 yilda mineralogiya muzeyi sifatida tashkil qilingan. 1935 yilda kompleks qoʻrikxonaga oʻzgartirilgan.

I. q. Jan. Uralga xos boʻlgan minerallar va togʻ jinslari hamda Ilmen togʻlarining flora va faunasini saqlash va oʻrganish maqsadida tashkil qilingan. I. q. da laboratoriyalar bilan taʼminlangan ilmiy baza faoliyat koʻrsatmoqda. Qoʻriqxona hududida olib borilgan ilmiy tadqiqot ishlari davomida bu yerdan 200 ga yaqin mineral turi (shulardan 11 tasi jahonda il k bor) aniqlangan boʻlib, ularning 30 dan koʻprogʻi, jumladan slyuda, topaz, ilmenit, kankrinit, vishnevit, chevkinit, ishkulit va b. dastlab shu yerdan topilgan. Qoʻriqxonada foydali qazilma konlarining qad. qoldiklari saqlangan. Bu esa tabiiy mineralogiya muzeyi sifatida katta ilmiy ahami-yatga ega.

Manbalar
Sergey Ilyushin

Sergey Vladimirovich Ilyushin [1894.18.(30). 3, Vologda gubernyasi — 1977.9.2 — Moskva] — rus aviakonstruktori, akademik (1968), muxandislik-texnika xizmati generalpolkovnigi (1967), 3-marta Mehnat Qahramoni. (1941, 1957, 1974). I. Ye. Jukovskiy nomidagi Harbiyhavo muhandislik akademiyasini tugatgan (1926). 1931-yilda aviatsiya konstruktorlik byurosini tu-zib, unga boshchilik qildi. Dastlab ikki motorli SKB-26 (SKB-30, SKB-30-F) jangovar samolyotlarida turli yuklar bilan yuqoriga kutarilish boʻyicha dunyo rekordini oʻrnatgan, 1938—39 yillarda Moskva — Vladivostok, Moskva — Misku (AQSH) oroli boʻylab qoʻnmay uchgan. I. boshchiligida konsturktorlik byurosida bombardimonchi Il-4, shturmchi Il-2 (1939), Il8, Il-10 (1943), reaktiv bombardimonchi Il-28 (1948) va shturmchi Il-40 (1953) hamda Il-12(1946), Il-14 (1951), Il-18(1957), Il-62(1962) yulovchilar samolyotlari yaratilgan. I. yoʻlovchi va harbiy samo-lyotlar yaratish bilan birga samolyotsozlikda oʻz maktabini qam barpo qildi.

Manbalar 

1894-yilda tugʻilganlar
1977-yilda vafot etganlar
Aviakonstruktorlar
Ilgʻatu Malik

Ilgʻatu malik, Ilatgʻu Malik (13-asr) — Xorazmshohlar davlatinnnt harbiy arboblaridan biri. Muhammad Xorazmshohning Banokatsyagsh noibi. Moʻgʻullar istilosi arafasida Muqammad Xorazmshoq Jand va Yorkend noibi Amir Buji Pahlavon Qutlugʻxonni 10 ming otliq askar bilan I. m. ka yordamga junatgan. Banokat garnizoni, asosan, angʻlilardan tashkil topgan boʻlib ularga I. m. qoʻmondonlik qilgan. Chingizxon Oʻtrorga kelib, Banokatni egallash uchun Alaq noʻyon, Saq-tu va Buqa boshchiligida 5000 kishilik qoʻshin joʻnatgan. Bular tevarakatrofdan ularga qoʻshilgan qoʻshinlar bilan Banokatni qamal qilganlar (1220). I. m. rahbarlik qilgan shahar mudofaachilari 3 kun mobaynida moʻgʻullar bilan qahramonona jang kidali. Biroq kuchlar teng boʻlmagani bo-isidan qamalning toʻrtinchi kuni Banokat taslim boʻlgan. Moʻgʻullar shahar aholisini shahardan tashqariga olib chiqib, ularni jangchilar, hunarman-dlar va oddiy fuqarolarga ajratgan. Soʻngra jangchilarni qilich bilan cho-pib, kamon bilan otib oʻldirganlar, qolgan xalqni minglik, yuzlik, oʻnliklarga ajratgan. Yoshlarni hashar sifatida olib Xoʻjand tomon yurish qilishgan.

Manbalar
Ilgʻor

Ilgʻor, ilgʻa (qad. turkiycha — tez harakat qilmoq, hujum qilmoq) — 1) 6—8-asrlarda turkiy xalqlarda koʻshinning old tomonida boruvchi harbiy qism, avangard. Koʻk Turk xoqonligi cherigida yizak, jizag , ilki su; qoraxoniylar, xorazmshohlar qoʻshinida yazak, temuriylar, shay-boniylar hamda soʻnggi xonliklar ar-miyasida manglay, hiravul, taloya (toliyʼa) kabi istiloh I. maʼnosida isteʼmolda boʻlgan; 2) suvoriylarning qoʻqqisdan uyushtirgan huju-mi, oʻlja olish maqsadida qilingan bosqin, gʻorat maʼnosida eski oʻzbek tilida keng qoʻllanishda boʻlgan; "Qosimbek va Ibroqim Soru va Vays Logariy boshliklarni ikki tarafga ilgʻor yiborilib edi" (Boburnoma, 58).

Manbalar
Ilhom

Ilhom — odamning ruhiy holati; undagi barcha ijodiy kuchlarning kuyilib kelishi, ruhiy jarayonlarning faollashuvi. Bunday holatda butun ruhiyat ayni bir vaqtda ishga solinadi. Ilhom paytida ong tiniqlashishi kuzatiladi, fikrlash va ijodiy hayolot sermahsul boʻladi, his-tuygʻular toʻlib toshadi, eʼtibor butkul ijod obʼyektiga qaratilgan boʻladi. Ilhomning fiziologik asosi dominanta (vaqtincha hukmronlik qiluvchi reflektor tizimi) hisoblanadi.

Ilhomni „ilohiy ruxlanish“ bilan bogʻlovchilar uni faqat badiiy ijodda namoyon boʻladi, deb hisoblaydilar. Ilhomga moddiyunchilik nuqtai nazaridan yondoshuvchilar uni qattiq mehnat qilish natijasi deb biladilar. I. ni ijodiyotning ijtimoiy va individual omillari, atrof muhit va shaxsning ijtimoiy shartsharoitlari bilan bogʻlaydilar. Mehnat faoliyatining har qanday koʻrinishi ilhombaxsh va ijodiy boʻlishi mumkin. Ilhomning paydo boʻlish sabablari, namoyon boʻlish shakllari xilma-xildir. Barcha fan sohiblarida Ilhom boʻladi. Ilhom ijodning qudratli omili, u ijodkorlarning hamma kuchlarini ishga soladi, ijodiy samaradorlikka yordam beradi.

Yana qarang 

 Ijod

Manbalar
Ilhom (maʼnolari)

Ilhom:

 Ilhom – odamning ruhiy holati; undagi barcha ijodiy kuchlarning kuyilib kelishi, ruhiy jarayonlarning faollashuvi.
 Ilhom (studiya) – „ILHOM“ – teatr-studiya.
Anvar Ilhomov

Anvar Ilhomov (1946.20.8, Toshkent) — naqqosh, Oʻzbekistonda xizmat kursatgan sanʼat arbobi (1983). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtida taʼlim olgan (1963— 68), ToshPIning meʼmorlik fakultetini tugatgan (1973). Toshkentdagi kulollik tajriba zavodi (1967—77), "Us to" birlashmasi (1977—80) da naqqosh, ijodiy guruh rahbari (1980-yildan). I. zamonaviy binolarni anʼanaviy na-qshlar bilan bezashda kulollik buyumlari, naqqoshlik, yogʻoch oʻymakorligi sanʼatining uygʻunligiga erishdi. Naq-qoshlikda unutilgan kundal usulini rivojlantirishga katta hissa qoʻshdi. Naqshlar mujassamotida esa ranglarning bir-biriga mayin bogʻlanishini taʼminladi. Toshkentdagi Xalqlar Doʻstligi saroyining banket zali (1980), "Dilorom" (1980), "Yulduz", "Sirdaryo" qahvaxonalarini, Toʻqimachilar madaniyat saroyi (1987), Guliston shahridagi Sirdaryo teatri (1985), Germaniyaning Ganover shahridagi "Turkiston" restorani (1992), Toshkentdagi "Turkiston" saroyi (1995), Temuriylar tarixi davlat muzeyi (1997), Imom Buxoriy majmuasi (1998), Quva shahridagi Ahmad Fargʻoniy majmuasi (1998) va b. binolarni bezadi.

Kamoliddin Behzod nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1997).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Imago

Imago ( — koʻrinish) — hasharotlar individual rivojlanishidagi soʻnggi (definitiv) bosqich, voyaga yetgan hasharot. Qanotlarining toʻliq rivojlanganligi va qornining key-ingi qismida jinsiy oʻsimtalarning boʻlishi imago ning asosiy belgisi hisoblanadi. Imago davrida hasharotlar tarqaladi va koʻpayadi. Hasharotlarning oʻsishi va pust tashlashi tugallanadi. Bir qancha hasharotlar imagosi oziqlanmaydi yoki oziqlanishi cheklangan boʻladi. Koʻpchilik hasharotlar imago davrida harakatchan boʻladi. Imago davri bir necha soat yoki kundan (kunliklar, ayrim tangaqanotlilar, yelpigʻichqanotlilar erkaklari) bir necha oy yoki yilgacha davom etadi. Ona asalari imagosi 3— 5 yil, ayrim qora tanli qoʻngʻizlar imagosi 15 yilgacha hayot kechiradi.

Manbalar 

Zoologiya
Imai Tadasi

Imai Tadasi (1912.8.1) — yapon kinorej., yapon kino sanʼatida demokratik oqimning eng yirik arboblaridan. "Har holda yashamoqdamiz!", "Kun oʻrtasidagi zimiston", "Koʻpriksiz daryo", "Aka va singil", "Tarbiya oʻyini", "Guruch", "En ismli yapon ayoli", "Yalmogʻiz" va b. filmlarida ijtimoiy no-haqlik, ishsizlik, mirshab va sudlarning shafqatsizligi kabi muammolar aks etdi. 1969-yil mustaqil boʻlgan "Xorupu pro" kompaniyasiga asos solgan.

Manbalar
Imandra

Imandra — Kola ya. o. ning jan.gʻarbiy qismidagi koʻl. RF Murmansk viloyatida. Mayd. 876 km, chuq. 67 m gacha. Koʻl tektonik choʻkish natijasida paydo boʻlgan. Unda orol koʻp. Koʻlga 20 ga yaqin daryo quyilib, Niva daryosi oqib chiqadi. Baliqovlanadi. I. ningshim.-gʻarbiy sohilida Monchegorsk sh. joylashgan.

Manbalar
Imbetsillik

Imbetsillik (lot. imbecillus -zaif) — akli norasolikning oʻrtacha darajasi; ruhiy jihatdan bir qadar rivojlanmay qolish (oligofreniya). Bunda bemorning soʻz boyligi oz boʻlib, uni hisoblash va oʻqishga oʻrgatib boʻlmaydi, lekin unda joʻnroq mehnat koʻnikmalarini hosil qilish mumkin.

Manbalar
Imeretiya podshohligi

Imeretiya podshohligi - Gʻar biy Gruziyadagi tarixiy viloyat — Imeretiya hududida mavjud boʻlgan davlat (15-asr oxiri — 1811). Poytaxti — Kutaisi. Ichki oʻzaro urushlar oqibatida zaiflashib qolib, 1555-yil dan Usmonli turk imperiyasigya itoat etgan va unga boj toʻlab turgan. 1804—10 y. larda Rossiya himoyasida boʻlgan, 1811-yil esa Rossiya tarkibiga butunlay qoʻshib olingan.

Manbalar
Imij

Imij (ing . image, lot. imago — timsol, koʻrinish) — shaxs, hodisa, narsaning ommalashtirish, reklama qilish va h. k. maqsadlarda odamlarga hissiyruhiy taʼsir koʻrsatishni koʻzlab shakllantiriladigan qiyofasi; targʻib qilish vositalaridan biri (mas, siyosiy arbob I.i).

Manbalar 

 
ddfsfde
Imillab yuruvchilar

Imillab yuruvchilar (Tardig rada) — sistematik oʻrni toʻla aniqlanmagan umurtqasiz hayvonlar; boʻgʻim-oyoqlilar tipiga mansub sinf sifatida taxmin qilinadi. Tanasi kalta (0,1 — 1 mm) va yoʻgʻon, aniq boʻgʻimlarga boʻlinmagan; oyoklari 4 juft (koʻpincha boʻgʻimsiz), juda sekin harakat qiladi. Boshida 2 ta stileti bor. Nerv sis-temasi halqum usti va 5 qorin nervi gangliylaridan iborat. Yer yuzida keng tarqalgan, 300 ga yaqin turi maʼlum. I. yu. dengiz va chuchuk suvlarda, kichik koʻlmaklarda, hatto, oʻsimlik barglari, yoʻsinlar orasida yigʻilib qolgan suv tomchisida ham yashaydi. Qurib noa-niq shaklga kirgan I. yu. bir necha yil tirik qolishi, bir necha soat davomida 27 G sovuqqa, 150° li qisqa muddatli haroratga chidashi mumkin. Anabiozga oid tekshirishlarda I. yu.dan foydalaniladi.

Manbalar
Imitatsiya

Imitatsiya (lot. imitatio — taklid) — 1) biror narsaga taqlid qilish, oʻxshatma; 2) musiqada — biron ovozda sadolangan koʻp ovozli musiqa asari kuyini boshqa (yuqori yoki past) ovozda aynan yoki oʻzgacharoq qilib takrorlash. Baʼzan I. taqlid qilinayotgan ovoz tugashidan oldinroq boshlanadi. Kuy bir necha ovozda navbatmanavbat takrorlanishi mumkin. Bir vaqtning oʻzida ikki, uch, baʼzan undan koʻproq ovozlardagi I. lar ham uchraydi. Fuga va kanon kabi polifonik musiqa shak-llari I. asosida yaratiladi. Oʻzbekiston kompozitorlaridan A. Kozlovskiy, M. Burhonov, I. Akbarov, T. Qurbonov va b. I. dan unumli foydalanganlar.

Manbalar
Imlo

Imlo (arab. — toʻgʻri yozish), orfografiya — soʻz va gaplarning, soʻz qismlarining fafika vositalari yordamida toʻgʻri yozilishi; muayyan tildagi toʻgʻri yozish qoidalari majmui. Bu qoidalar soʻzlarning tovush tarkibi hamda soʻz va uning morfologik tarkibining yozilishi, soʻzlarni qoʻshib yoki alohida yozish, bosh harflarni toʻgʻri qoʻllash, boʻgʻin koʻchirish va boshqa bevosita yozuv bilan bogʻliq boʻladi. Shu bois Imlo qoidalari vaziyatga koʻra oʻzgarib ham turadi. Kirill yozuvidagi oʻzbek adabiy tilining Imlo qoidalari 1940-yildan shakllana boshlagan boʻlsa, 1956-yilda. Oʻzbek adabiy tilida fonetik, morfologik, tarixiy-etimologik Imlo qoidalari amal qiladi. Fonetik yozuv Imlo qoidalariga muvofiq ayrim soʻzlarning oʻzak va qoʻshimchalaridagi oʻzgarishlar hisobga olinib, talaffuzga muvofiq yoziladi (koʻk+ga=koʻkka, bogʻ+ga=boqqa, buloq + ga=buloqqa va boshqalar). Morfologik

Manbalar 

Orfografiya
Tilshunoslik
Imloq

Imloq — qad. shahar harobalari. Olmaliq sh.dan (Toshkent viloyati) 12 km sharqda, Ohangaron daryosining chap soxilida joylashgan. Shahar markazi 5 ga, undan sharqda joylashgan shaqriston mayd. 12,5 ga boʻlgan. Shahristonning daryoga qaragan shim. tomoni mudofaa inshootlari bilan mustahkamlangan, qolgan tomonlari rabod bilan oʻralgan. Arxeologik qazish natijasida 6—7-asr larga oid mudofaa inshootlarining harobalari, 4—11-asr larga oid turar joylar va jamoat binolari, hunarmandchilik korxonalarining qoldikdari topilgan. Shahriston va rabodda topilgan metallurgiya, kulolchilik, shishasozlik korxonalarining qoldiqlari, yirik va kichik kanallar, hovuzlarning izlari I. da madaniyat va sugʻorish ishlari taraqqiy etganligidan dalolat beradi. Arxeologik va yozma manbalarga asoslanib I. Iloqnnnt markazi — Tunkat sh. bilan bir deb hisoblanadi.

Ld.: Masson M . Ye., Axangeran. Arxeologo-topograficheskiy ocherk, T., 1953; Burya ko v Yu. F., Arxeologicheskiye materiali po istorii Tunketa i Abrliga. Materiali po istorii Oʻzbekistana, T., 1966.

Manbalar
Immanent falsafa

Immanent falsafa — 19-asr oxiri — 20-asr boshida vujudga kelgan ne-mis falsafasidagi oqim. Bilib olinadigan reallik ong doirasidagina boʻlishi mumkin, yaʼni ongga xosdir deb hisoblaydi. I. f. ong mohiyatini yagona reallik deb biladi. Asosiy vakillari — V. Shuppe, Y. Remke, R. Shubert-Zoldern. Pozitivizm ham I. f. nuqtai nazariga yaqin turgan.

Manbalar
Immerman Karl Lebrext

IMMERMAN (Immerman) Karl Lebrext (1796.24.4, Magdeburg — 1840.25.8, Dyusseldorf) — nemis yozuvchisi, dramaturg , teatr arbobi. Dyusseldorfdagi teatr rahbari (1832—37). Ijodi romantizmdan tanqidiy realizmga oʻtish davrining namunasidir. Dastlab sheʼrlar yozgan ("Sheʼrlar" toʻplami, 1822). I. "Tirol fojeasi" (1827) dramasi, "Aleksey" (1833) dramatik trilogiya va "Epigonlar" (1836), "Myunxgauzen" (1838), "Esdaliklar" (1840— 43) kabi oʻtkir hajviy romanlar muallifi. Teatr boʻyicha ilmiy tadqiqotlari bor.

Manbalar 

Yozuvchilar
Immersion suyuqliklar

Immersion suyuqliklar (lot. immersio — tushish) — kristall va amorf holdagi moddalarning sindirish koʻrsatkichi "p" ni aniqlashda qoʻllaniladigan suyukliklar. Tahlil qilinayotgan modda (100—500 mkm li) zarralarini "p" maʼlum boʻlgan I. s. ga tushirib, mikroskop ostida tekshiriladi. Taxlil qilinayotgan modda "p" bilan I. s. "p" teng boʻlgan taqdirda faza chegaralari koʻrinmaydi, "p"lar har xil boʻlganda ikki faza oraligida rangsiz tiniq chiziq koʻrinadi (Bekke chizigʻi). "p" maʼlum boʻlgan Ix. ning toʻplamidan foydalanib qattiq moddalar "p"i aniqlanadi. "p"dan tashqari, I. s. yordamida optik oʻklar oraligʻidagi burchakni, optik oʻklar sonini va baʼzi b. kristallooptik tavsiflarni aniqlash ham mumkin.

I. s. toʻplami tarkibiga izoamil spirt, neftning yengil haydaluvchi va kerosinning 220—240° da qaynovchi fraksiyalari, o- xlornaftalin, di-yodmetan, oltingugurtning diyodmetandagi eritmasi va b. kiradi. Baʼzi I. s. bir necha suyukliklarni aralashtirib olinadi. Bunda oltingugurt, sulfidlar, glitserin, suv va b. dan foydalaniladi.

Manbalar
Immigrantlar

Immigrantlar (lotincha: immigrans — koʻchib keluvchi) — bir davlatdan boshqa bir davlat hududiga doimiy yoki uzoq vaqt istiqomat qilish uchun koʻchib kelgan fuqarolar. Ular iqtisodiy, siyosiy yoki liniy sabablarga koʻra koʻchib kelishi mumkin. Davlatlarning koʻpchiligi avvaldan ruxsat olish sharti bilan I. ning oʻz hududidan koʻchib kelishiga yoʻl qoʻyadi. Ayrim mamlakatlarda, mas, AQShda I. haqida qonunlar chiqarilgan, shuningdek, immigratsiyam oid kvotalar belgilangan.

Manbalar
Immigrantlar (maʼnolari)

Immigrantlar:

 Immigrantlar (lot.
 Immigrantlar (biologiya) (biol.
Immigrantlar (biologiya)

Immigrantlar (biol. da) - bu tunlay boshqa joyda tugʻilib va rivojlanib, keyinchalik ayni hududga kelib tarqalgan (odamlar olib kelgan va iqlimlashgan) qayvon turlari (turkumlari, oilalari va h.k.). Masalan, ondatra boshqa mamlakatlar orqali Oʻzbekistonga Amerikadan olib kelib tarqatilgan.

Manbalar
Immobilizatsiya

Immobilizatsiya (lot. immobilisis — qimirlamaydigan, harakatsiz) — gavdaning shikastlangan yoki kasal qismini (odatda, qoʻl-oyoq va umurtqa pogʻonasini) qimirlamaydigan qilib qoʻyish. Suyak singanda, chiqqanda, ta-yanch-harakat aʼzolarining yalligʻlanish kasalliklarida (osteomiyelit, sil va b.), suyak va yumshoq toʻqimaning turli jaroxatlarida, shuningdek, operatsiyadan keyin gavdaning tegishli joylarini maʼlum vaziyatda ushlab turish uchun I. qoʻllaniladi. Shikastlanganda ogʻriqni kamaytirish, travmatik shok va infeksiya tushishining oldini olishda, bemorning tezda sogʻayib ketishida I. ning ahamiyati katta. Vaqtincha (transport) va doimiy (davolash) I. qilinadi. Vaqtincha I. suyak singanda va b. ogʻir shikastlanishlarda birinchi yor-dam koʻrsatishning eng muhim vosita-sidir. Vaqtincha I. uchun maxsus shinalar (Detiriks, Kramer, Bogdanov va h.k.), shuningdek, qoʻl ostida bor boʻlgan faner, taxta va b. materiallar (mas, taxtakach) dan foydalaniladi. Shinalash — vaqtincha I. ning asosiy turi hisoblanadi. Bemor kasalxonaga keltirilgandan soʻng vaqtincha I. doimiy I. bilan almashtiriladi (qarang Suyak si-nishi, Suyak chiqishi). Davo I. si gips bogʻlov, tortib qoʻyish, ortopedik moslama, korset va b. yordamida kilinadi. Singan suyak boʻlaklarini jarroxlik yoʻli bilan biriktirib qoʻyish uchun maxsus vint, plastinka va b. qoʻllaniladi. Taxtakachlash ham I. ga yordam beradi.

Manbalar
Immobillashgan fermentlar

Immobillashgan fermentlar — molekulalari polimer birikmalar bilan kovalent bogʻlangan, sunʼiy olinadigan ferment preparatlar. Shuning uchun I. f. denaturatsiyani vujudga keltiruvchi taʼsirlarga nisbatan chidamli boʻladi. Bunday fermentlar nativ (tabiiy) fermentlarga nisbatan afzalliklarga ega. Ular proteoliz fermentlari va mikroorganizmlar taʼsirida parchalanib ketmaydi; turgʻun no-immunogen xususiyatiga ega boʻladi, shuningdek, organizmning zarur joyida toʻplanadi. I. f. analitik tadqiqotlar va nozik organik sintez jarayonlarida qoʻllaniladi. Kelajakda ularni tibbiyotda va biotexnologik sanoatda (anti-biotiklar, aminokislotalar, oziq moddalar olishda) qoʻllash mumkin.

Manbalar
Immun zardoblar

Immun zardoblar - biror antigen bilan immunlangan odam va hayvonlar qonidan olinadigan va tarkibida shu antigenga xos antitelolari boʻlgan zardoblar. Immun zardob, odatda, sunʼiy immunlangan hayvonlar (quyon, ot, dengiz choʻchqalari) qonidan (qarang Immunlash) yoki baʼzi yuqumli kasalliklar bilan ogʻrib oʻtgan kishilar qonidan olinadi. I. z. ning himoya va davo xususiyatlari ular tarkibida maxsus birikmalar — kasallik qoʻzgʻatuvchi omillarni topa olish (ularga nisbatan maxsus sezuvchanligi bor) va zararsizlantirish xususiyatiga ega boʻlgan antitelolar borligiga asoslangan (qarang Immunitet). Yot oqsili bor har qanday agentning kirishiga javoban odam yoki hayvon organizmida antitelolar qosil boʻladi va uning qon zardobida uzok, vaqt, baʼzan, umrbod saqlanadi. Baʼzi yuqumli kasalliklar bilan ogʻrigan odamlarning bir umr ushbu kasallik bilan qayta kasallanmasliklarining boisi shunda. Diagnostika (serodiagnostika) va davo-profilaktika (seroprofilaktika, seroterapiya) maqsadida qoʻllaniladigan I.z. mavjud. Organizmga I. z. yuborilganda passiv immenitet hosil boʻlib, u maʼlum muddat (2—4 hafta) saqlanib turadi. Shuni nazarda tutib, infeksion kasallik (mas, qizamiq) bilan ogʻrigan bemorga yaqin yurgan kishilarni kasallikdan saqlash maqsadida I. z. bilan emlanadi. I. z. boʻgʻma, qoqshol, botulizm va h. k. ni davolashda, shuningdek, ilon, ari, baʼzi hasharotlar chaqqanda va b. hollarda qoʻllaniladi. Zardob tarkibidagi antiteloning tabiatiga qarab antitoksik, antibakterial, antivirus va ilon zahariga qarshi I. z. farqlanadi. Ke-yingi yillarda antileykotsitar zardoblarning kashf etilishi va ularni tibbiyot amaliyotida qoʻllanilishi aʼzo va toʻqimalarni koʻchirib oʻtkazishda donor va retsipiyentni aniqlash, shuningdek, immunogenetika masalalarini oʻrganish imkonini berdi. I. z. yuborilgandan keyin baʼzan shok va zardob kasalligi roʻy berishi mumkin. Buning oldini olish uchun immun zardobni yuborishdan oldinroq (15—30 daqiqa, baʼzan 1—2 kun ilgari) uning ozroq miqdori yuborib koʻriladi.

Manbalar