MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Shokir Sulaymon

Shokir sulaymon (asl nomi Sulaymonov Shokir) (1900, Qoʻqon — 1942.5.9, Toshkent) — yozuvchi, adabiyotshunos va pedagog. 1916-yilda „usuli jadid“ maktabini tugatib, Orenburgdagi „Husayniya“ madrasasida tahsil koʻrgan. Soʻngra Toshkentdagi oʻzbek oʻlka erlar maorif instituti (1920—1922), Moskvadagi ishchilar fti (1922—1924), Oliy pedagogika akademiyasi (1924—1926)da oʻqigan. Respublikaning oʻsha vaqtdagi poytaxti Samarqandga qaytgach, partiya maktabida oʻzbek tili oʻqituvchisi (1926), „Maorif va oʻqituvchi“ hamda „Yer yuzi“ jur.larida masʼul kotib (1927—1930), Oʻzbekiston untida assistent, dotsent (1931—1937), Oʻzdavnashrda muharrir (1938), Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim (1940— 41). „Qizil qalam“ (1926—1930) adabiy tashkiloti, Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi va uyushmaning Samarqand viloyat boʻlimini tashkil etishda faol qatnashgan. Sh.S. ijodini 1919-yilda sheʼr yozish bilan boshlagan. „Erk kuylari“ (1926), „Gʻalaba marshi“ (1928), „Davr hayqirigʻi“ (1932) sheʼriy toʻplamlari, „Yangi saroy“ (1931), „Oʻtganlarni eslaganda“ (1933) dostonlari, „Achchiq xotiralar“ (1930), „Yangi turmushda“, „Baxtli Halima“ (1931), „Gulasal“ (1933) kabi hikoya, sheʼr va dostonlar muallifi. Oʻzbekiston yozuvchilarining 1qurultoyiga sovgʻa sifatida „Saylanma asarlar toʻplami“ (1934) nashr etilgan. „Qul“, „Qutulish alangasi“, „Qonli devor“, „Sharq qizi“ singari sheʼrlari bilan oʻzbek sheʼriyatida sochma janrining; „Oq negr“, „Fin Fon“, „Yama ham Hama“, „Hindistonda“, „Butun dunyoga sayohat“ singari asarlari bilan oʻzbek bolalar adabiyotining shakllanishiga hissa qoʻshgan. 1941-yil 27-avgustda „Ittihodi tolibon“ (1918—1919), „Milliy ittihod“ (1919—1922) aksilinqilobiy tashkilotlariga aʼzo boʻlganlik va millatchiliqda ayblanib qamoqqa olingan, soʻng otib tashlangan. 1956-yil 17-sentyabrda oqlangan.

Manbalar 
 Oʻch, T., 1964.

Adabiyotlar 
 Yunusov M., Shokir Sulaymon [Saxiy qalamlar!, T., 1975.

    

1900-yilda tugʻilganlar
Adabiyotshunoslar
Odil Shokirov

Odil Sharipovich Shokirov (1908.14.9 Toshkent —1986.1.12) - ortopedtravmatolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1974). Tibbiyot fanlari doktori (1967), professor (1971). Toshkent tibbiyot akademiyasi davolash fakultetini tugatgach (1935), Samarqand viloyati Paxtakor tuman sogʻliqni saqlash boʻlimining boshligʻi va poliklinikada bosh vrach (1936—39), Oʻzbekiston ortopediya, travmatologiya va suyak sili kasalliklari ilmiy tadqiqot institutida  kichik ilmiy xodim (1939—41), urush qatnashchisi (1941—45), Toshkentdagi 3336evakogospital boshligʻi (1945—46), Oʻzbekiston Travmatologiya va ortopediya ilmiy tadqiqot institutida  kichik (1946—53), katta ilmiy xodim, travmatologiya boʻlimi mudiri (1954), shu institut direktori (1954—61), travmatologiya boʻlimi ilmiy rahbari (1961—69), 1969-yildan ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari. Ilmiy ishlari odamning skelet suyaklaridagi tugʻma nuqsonlarning oldini olish hamda konservativ va operatsion yoʻl bilan davolash, shuningdek, suyak toʻqimasi regeneratsiyasi va immunologiya masalalariga oid. U Oʻzbekistonda birinchi boʻlib singan suyaklarni mumiyo bilan kompleks davolash usulini amaliyotga tatbiq etdi.

Manbalar 
 Mumiyoasil v kompleksnom lechenii perelomov kostey, T., 1976.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Ostonaqul Shokirov

Ostonaqul Shokirov (1922-yil 1-aprel Andijon shahri — 1945-yil 11-yanvar, Kaliningrad viloyatining Nesterov rayonidagi Kalinino shaharchasida dafn etilgan) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 75-gvardiya oʻqchi polkining razvedka vzvodi (26-gvardiya miltiq diviziyasi, 11-gvardiya armiyasi, 3-Belorussiya fronti), Sovet Armiyasi askari. Sovet Ittifoqi Qahramoni. 1941-yil dekabrdan armiya safida xizmat qila boshlagan. 1942-yildan frontda, 75-gvardiyachi oʻqchi polkining razvedka vzvodi (3-Belorussiya fronti, 1-gvardiyachi armiyaning, 26-gvardiyachi oʻqchi diviziyasi) komandiri boʻlgan.

Biografiyasi 
Ostonaqul Shokirov 1922-yil 1-aprelda Oʻzbekistonning Andijon shahrida dehqon oilasida tugʻilgan. Millati qozoq. Maktabda oltinchi sinfgacha oʻqigan. Urushga qadar mahalliy korxonalarda ishlagan.

Ostonaqul Shokirov 1941-yil dekabr oyida Andijon tuman harbiy komissarligi tomonidan Sovet Armiyasi safiga chaqirilgan. 1942-yil iyuldan frontda xizmat koʻrsata boshlagan. 1944-yilning yoziga kelib, Ostonaqul Shokirov 26-gvardiya oʻqchi diviziyasining 75-gvardiya oʻqchi polkining razvedka vzvodining tarkibida jang qilgan. Jangda daryodan o‘tish arafasida Shokirov qarama-qarshi qirg‘oqdagi dushman pozitsiyalarini vizual razvedkadan o‘tkazgan, o‘q otish nuqtalari tizimini aniqlagan. Dushman snayperini topib, qisqa vaqt ichida uni yoʻq qilgan.

1944-yil 15-iyulga o‘tar kechasi Sovet Armiyasi askari Ostonaqul Shokirov razvedkachilar guruhi tarkibida polkda birinchilardan bo‘lib Alitus shahri janubidan, Neman daryosidan o‘tib, jangga kirishgan. Ostonaqul Shokirov polk bo‘linmalarini kesib o‘tishga xalaqit berayotgan dushman pulemyotini yo‘q qilgan. Ushbu jangdagi qilgan jasorati uchun unga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan.

Ostonaqul Shokirov unvon bilan taqdirlangani haqida bilmas edi. U 1945-yil 11-yanvarda Sharqiy Prussiyadagi jangda halok boʻlgan. Ostonaqul Shokirov Kaliningrad viloyati, Kalinino qishlogʻidagi ommaviy qabristonga dafn etilgan.

Mukofotlari 
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi Farmoni bilan „fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani, soqchilar tomonidan koʻrsatilgan jasorat va qahramonlik“ uchun; Sovet Armiyasi askari Shakirov Ostonaqul Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan. Shuningdek, Qizil Yulduz ordeni hamda 3-darajali Shon-sharaf medali bilan mukofotlangan.

Xotirasi 
Andijon shahridagi maydonga Shakirov Ostonaqulning byusti oʻrnatilgan, shu shahardagi koʻcha va 10-maktabga uning nomi berilgan, maktab binosiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan. Kalilingrad roʻyxatga olish porti Ostonaqul Shokirov nomi bilan atalgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1922-yilda tugʻilganlar
1945-yilda vafot etganlar
1-aprelda tugʻilganlar
11-yanvarda vafot etganlar
Andijonda tugʻilganlar
William Shockley

William Shockley () (1910.13.2, London 1989) - amerikalik fizik. AQSH milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1951-yildan). Kaliforniya texnologiya institutini tugatgan (1932), "Bell telefon" firmasi xodimi (1936—54). AQSH mudofaa vazirligida ishlagan (1942— 45). Yarimoʻtkazgichlar laboratoriya direktori, "Shoklitranzistor" firmasining prezidenti va direktori (1955-yildan). Stanford universiteti professor (1963—75). Asosiy ilmiy ishlari qattiq jism fizikasi (yarimoʻtkazgichlar fizikasi, ferromagnetizm, metallar plastikligi, dislokatsiya nazariyasi va boshqalar) ga oid. Tranzistor effektini ochgan (1948). Nobel mukofoti laureati (1956; J.Bardin va U.Bratteyn bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
1910-yilda tugʻilganlar
13-fevralda tugʻilganlar
1989-yilda vafot etganlar
12-avgustda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Amerikalik ateistlar
Sholikorlik instituti

Sholikorlik instituti — Oʻrta Osiyoda sholichilik sohasidagi yirik ilmiy markaz. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xoʻjaligi ilmiyi.ch. markazi tarkibida. Dastlab R.R.Shreder nomidagi Turkiston qishloq xoʻjaligi tajriba stansiyasi sholichilik boʻlimi (1926), 1932-yildan Oʻzbekiston sholichilik tajriba styasi (UzROS), 1958-yildan SoyuzNIXIning sholi va boshqalar sugʻoriladigan don ekinlari boʻlimi, 1967-yil dekabrdan Oʻzbekiston sholikorlik ilmiy tekshirish instituti. Toshkent viloyati Oʻrta Chirchiq tumanidagi Avangard posyolkasida joylashgan. Institutda 2 boʻlim (seleksiya va agrotexnika), 7 laboratoriya (urugʻchilik; oʻsimliklarni himoya qilish; agrokimyo; oʻsimliklar fiziologiyasi va biokimyosi; iqtisodiyot; dukkakli don ekinlari; mexanizatsiya), Qoraqalpogʻiston (1967), Andijon (1994) filiallari, Xorazm tayanch punkti (1997) faoliyat koʻrsatadi. institut qoshidagi markaziy tajriba xoʻjaligi 183 ga, Andijon filiali 41,1 ga, Xorazm tayanch punkti 104,5 ga haydalma yer maydoniga ega. institut faoliyatining asosiy yoʻnalishlari: sholining kasalliklarga chidamli, mintaqalarning tuproq, iqlim sharoitlariga mos keladigan, sifatli guruch beradigan serhosil (65— 90 s/ga) nav va duragaylarini yaratish; sholi urugʻchiligining ilmiy asoslarini ishlab chiqish; sholi yetishtirishning ilgʻor texnologiyasini yaratish va amaliyotga tatbiq qilish; sholi kasalliklari va zararkunandalarga, begona oʻtlarga qarshi kurash choratadbirlarining ekologik toza usullarini ishlab chiqish; sholichilikni mexanizatsiyalash; dukkakli don ekinlari (soya, mosh va boshqalar)ning serhosil, kasalliklarga chidamli, ertapishar navlarini yaratish va boshqalar Respublikadagi sholi ekadigan xoʻjaliklarga elita urugʻligi yetkazib beradi. institut olimlari tomonidan sholining UzROS7, UzROS713, UzROS17, Avangard, Nukus2, Qoraqalpogʻiston, Lazurnsh, Alanga, Tolmas, Istiqlol, Istiqbol, Jayhun, makkajoʻxorining Kremnistaya1, Oʻzbekiston, qizil sebarganing UzROS73, soyaning Oʻzbekiston1 va Oʻzbekiston2, Doʻstlik, moshning Radost navlari yaratildi va respublikada rayonlashtirildi. institut faoliyati X.U. Oʻrmonova, M.P.Sborshchikova, N.I. Kosarev, P. G., Korshenboy, I.I.Uspenskaya, A.Ye.Shin, R.X.Haydarov, U.I.Yormatov, M.T.Kogay, M.M.Saltas, I.A.Somov, U.M.Mullajonov, P.A. Pulina, T.Boboniyozov, T.E.Ishoqov, S.Rixsiyeva, U. Abilbayev, Gʻ.N. Rahimov, Z.N.Jumanov va boshqalar olimlarning nomlari bilan bogʻliq. Institutda yaratilgan Nuqus2 sholi navi mualliflari (P.A.Pulina, T.Boboniyozov, S.Rixsiyeva) Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofotiga sazovor boʻlganlar (1989).
Institutda ilmiy kutubxona, aspirantura, ilmiy kengash mavjud. Ilmiy ishlar toʻplami, ilmiy maqolalar nashr etadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi
Sholomaleyxem

Sholomaleyxem (taxallusi; asl nomi Sholom Noxumovich Rabinovich) [1859.18.2(2.3), Ukraina, Pereyaslav shahri — 1916.13.6, Nyu-York] — yahudiy yozuvchisi. Asosan, Rossiyada, 1914-yildan AQShda yashagan. Ivrit, idish va rus tillarida yozgan. Ijodining ilk davrida rus va yahudiy adabiyotlaridagi demokratik anʼanalarga ergashgan. Asarlarida chor Rossiyasidagi yahudiylar hayoti, yahudiy doiralarining boylikka ega boʻla borishi (kapitallashuvi) aks etgan ("Sender Blank va uning oilasi" romani, 1887); yorqin milliy obrazlar silsilasi yaratilgan, bular: oʻz xomxayollari va boyish istagi qurboni boʻlgan ishbilarmon ("Menaxem Mendl" novellalar turkumi, 1892), halol mehnatkash, begʻambetashvish xalq faylasufi ("Sutchi Tevye" novellalar turkumi,. 1894-1914), chor Rossiyasidagi oddiy ijodkor shaxs va AQShdagi yahudiy muhojirlari taqdiri ["Bulbul Iosele" (1889) va "Adashgan yulduzlar" (1909—11) romanlari], AQShga koʻchib ketayotgan kambagʻallar ("Bolakay Motl" qissasi, 1907—16) va boshqalar "Toʻfon" romani (1906) 1905-yildagi inqilobiy voqealar haqida, "Qonli hazil" romani (1913) esa Beylis ishi (nohaq ayblangan yahudiy ustidan sud jarayoni)ga javob tariqasida yozilgan. Umrining oxirgi yillarida yoza boshlagan "Yarmarkadan" romani tugallanmay qolgan. Sh.A. ijodida yumor va lirizm uygʻunlashib ketgan, aniq ruhiy va maishiy tafsilotlar, demokratik nuqtai nazar yorqin aks etgan.

Yozuvchilar
Sholgʻom

Sholgʻom— butguldoshlar oilasiga mansub ikki yillik sabzavot oʻsimligi. Sh. Oʻrta Osiyo, Misr, Gretsiya va Italiyada qadimdan ekiladi. Shuningdek, AQSH, Yaponiya, Hindistonda koʻp tarqalgan. Oʻzbekistonda ham koʻp yetishtiriladi. Sh. birinchi yili bargli poya va ildizmeva hosil qiladi; ikkinchi yili gulpoya chiqarib urugʻ beradi. Guli toʻrt boʻlakli, shingil toʻpgulga yigʻilgan, sariqqizgʻish, chetdan changlanadi. Mevasi qoʻzoq, dumaloqyassi, uzunchoq; oq, qizil, binafsha rangda. Urugʻi mayda, yumaloq, qoramtir. 1000 dona urugi ogʻirligi 1—4 g. Oʻzbekistonda iyulavg. boshlarida ekiladi. Urugʻi harorati 2—3° li tuproqda unib chiqadi, 18—20° da yaxshi rivojlanadi (bunda urugʻ 2—4 kunda toʻliq unib chiqadi). Sh. namsevar, tuproqunumdorligi va uning mexanik tarkibiga talabchan. Sovuqqa chidamli (—4—5° da zararlanmaydi). Vegetatsiya davri 60—80 qun. Sh. ildizmevasi tarkibida efir moylari koʻpligi hamda yengil hazm boʻlishi tufayli yil boʻyi isteʼmol qilinadi. Sh. inson organizmi uchun zarur boʻlgan askorbin kislota, vitaminlar, kaliy, kaltsiy, fosfor, magniy, temir tuzlari, ferment, fitonsidlarga boy. Sh. bargida vitaminlar va askorbin kislota ildizmevasidagidan koʻproq.

Urugʻi sepilgandan keyin niholi 3—4 chinbarg chiqarganda birinchi marta, 2—4 haftadan soʻng ikkinchi marta yagana qilinadi.

Oʻsuv davrida qator oralari yumshatiladi, oʻtaladi. Oʻzbekistonda shahrining 3 navi — Namangan Sh.i (mahalliy tezpishar), Samarqand Sh.i (oʻrtapishar), Muyassar (tezpishar) navlari ekiladi. Hosildorligi 110—130 s/ga.

Zararkunandalari: qiziloyoq qoʻngʻizva Sh. oqkapalagi. Kasalliklari: fomoz, fuzarioz va boshqalarAbdulaziz Abbosov.

 

Ildizmevalar
Bargli sabzavotlar
Dorivor oʻsimliklar
Shom

Shom — Suriya davlati va Damashq shahrining Sharq qoʻlyozmalarida uchraydigan tarixiy nomi.
 

Geografiya
Shom namozi

Shom — Quyosh botib, qorongʻulik boshlangan payt va shu vaqtda oʻqiladigan namoz. Sh. namozi Quyosh botgandan boshlab, magʻrib ufqidagi qizil shafaqning koʻrinmay ketadigan vaqtigacha ado etiladi, uch rakat farz va ikki rakat sunnatdan iborat. (yana qarang Namoz).

Manbalar
Nasriddin Shomatov

Nasriddin Mirahmedovich Shomatov (1915.22.9, Toshkent viloyati Piskent tumani — 1987.3.10, Toshkent) — travmatologortoped, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1972), tibbiyot fanlari doktori (1959), professor (1960). Toshkent tibbiyot akademiyasi pediatriya fakultetini tugatgach (1938), Respublika suyak sili bolalar sanatoriysida vrach, boʻlim mudiri (1938—39). Urush qatnashchisi (1939—46), Oʻzbekiston Travmatologiya va ortopediya ilmiy tadqiqot institutida  vrachordinator (1946), ortopediya boʻlimida kichik xodim (1947), institut direktori (1948-52; 1966—81), bolalar ortopediya boʻlimi mudiri (1953—56). Moskvadagi 2-tibbiyot institutida  doktorant (1956— 59), Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti travmatologiyaortopediya kafedrasi mudiri (1960—75). Ilmiy ishlari kesilgan oyoq faoliyatini tiklash, maymoqlik, umurtqa pogʻonasining qiyshayishi, bolalarda yonbosh suyagining tugʻma chiqishi, qiyshiq boʻyin va boshqalarni aniqlash va davolash usullariga oid.

Manbalar 
 Kostnoplasticheskiy sposob amputatsii konechnostey, T., 1957; Perelomm kostey i sposobn stimulyatsii ix konsolidatsii. T., 1965; Vosstanovitelnaya xirurgiya ojogovmx deformatsiy konechnostey (hamkorlikda), T., 1978.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Shomonlik

Shomonlik (shamanlik, evenk tilida shaman — jazavaga tushish) – diniy eʼtiqod shakllaridan biri. Yovuz va ezgu ruhlarga, ularning inson hayotiga taʼsiriga ishonish shaharnining asosini tashkil etadi. shaharda uning ruhoniylari – shomonlar ruhlar bilan aloqa bogʻlay oladigan, boʻlajak voqealarni oldindan aytib bera oladigan shaxslar deb, ularga sigʻiniladi. Maxsus kiyim kiygan, childirma ushlagan va boshqalar turli narsalar taqingan shomonning xalq oʻrtasida raqs tushib va jazavaga kirib, ruhlar bilan „aloqa bogʻlashi“ hamda ulardan maʼlum yoʻlyoʻriq olishi shahrining asosiy marosimi hisoblanadi. Bu diniy eʼtiqodda oddiy dindorlarga belgilangan keng marosimchilik belgilari va ibodatxonalar yoʻq. Shomonlarga bemorlar oʻzlarini davolash maqsadida murojaat qilib turadilar. Sh. Afrika, Shimoliy va Sharqiy Osiyoning koʻp xalqlarida (turkiy xalqlar orasida Islom kirib kelishidan oldin), Sibirda, indeyslar va boshqalar xalqlarda tarqalgan. Shomonlikka munosib koʻrilganlarni maxsus belgilari va koʻplab qobiliyatlar talab qilingan. Ortiqcha barmoq bilan tugʻulganlar, yaʼni shamanlarning oltinchi barmogʻi boʻlishi lozim edi. Shomonlar qoʻshiq, musiqa, rassomchilik, raqs, soʻzamonlik va haykaltaroshlikni yaxshi bilishlari kerak edi. Ularning marosimlarda aytiladigan qoʻshiqlari davolash va jodulash xususiyatiga ega boʻlgan. Ular oʻtib ketgan ajdodlari arvoxlariga sigʻinishgan. Ulardan madad soʻrashib qurbonlik marosimlarini oʻtkazishgan. Ularning asosiy ish qurollari,,bubin nomli childirma, qamchi, changqovuz, morin xur boʻlgan. Maxsus kiyimlarida mistik ramzlar boʻlgan. Ularning raqslari tabiyat jonvorlari harakatini eslatardi, bunga sabab oʻlgan ajdodlar arvoxlari hayvon qiyofasiga kirib, ular yoniga kelishiga ishonishardi. Oʻzbekiston xalqlari orasida ham shomonlar bor, ularni hamma,,baxshi nomi bilan yaxshi biladi. Ular ham ajdodlariga atab qurbonliklar qilishadi, bashorat, jodu va davolash ishlarini bajarishadi. Ular ish qurolida ham doira, qamchi, changqovuz, xanjarlarni koʻrishimiz mumkin va bu ish qurollari doim qurbonlik qilingan jonzotlar qoni bilan qonlanib turgan.

Manbalar
Neʼmat Shomurodov

Neʼmat Shomurodov (1941.3.1 Toshkent — 1993.31.1) — rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1980). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1965). 1970—72 yillar Ye.Vaxtangov nomidagi teatrda malaka oshirgan. 1972—77 yillar Andijon teatrida, 1977—83 yillar Kattaqoʻrgʻon shahar drama teatrida, 1983—93 yillar Oʻzbekiston televideniyesidarej. Sh. teatrda sahnalashtirgan spektakllari: "Ayajonlarim" (A. Qahhor), "Ispanlar" (M.Lermontov), "Mirzo Ulugʻbek" (M.Shayxzoda), "Qonli toʻy" (G.Lorka), "Ezop" (G.Figeyredu), "Momaqaldiroq" (A.Ostrovskiy), "Sinov tuni" (Yeji Lyutovskiy) va boshqalar Televideniyeda "Goʻzallik olamiga sayohat", "Inson bolalikdan boshlanadi", "Tengdoshlar", "Zor edim, bir koʻrgali...", "Xotira", "Urush bolalari" koʻrsatuvlari bilan tanilgan. Sh. rejissyorlik qilgan "Mangu barhayot" (Ya.Stelmax), "Yosh gvardiya" (A.Fadeyev) kabi telespektakllar televideniye tarixida alohida ahamiyatga ega. Sh. Rus drama teatrida "Mirzo Ulugʻbek" (M. Shayxzoda) tragediyasini sahnalashtirgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Shomshapalaklar

Shomshapalaklar - silliqburun koʻrshapalaklar oilasi urugʻi. Uz. 10–50 mm. 7 turi bor. Yevropa, Gʻarbiy, Sharqiy va Janubiy Sharqiy Osiyoda, malla Sh. keng bargli va aralash oʻrmonlar zonasi, Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston, Janubiy Gʻarbiy Sibirda. jumladan, Oʻzbekistonda keng tarqatgan. 1—2 ta bola tugʻadi. Sh. daraxtlar kovagiga, baʼzan imoratlar peshtoqiga uya quradi. Shomda va kechasi faol. Qattiq qanotli hasharotlar (mas, may qoʻngʻizi va boshqalar) bilan oziqlanib, qishloq xoʻjaligiga foyda keltiradi. Sh. mavsumiy migratsiya qiladi, Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

    

Hayvonlar
Shopur I

Shopur I (? 272) - Eron shohi (239 yohud 241-yildan), Sosoniylardan. Ardashir I ning oʻgʻli. Otasi davrida boshlangan davlat hududini kengaytirish va uni mustahkamlash ishlarini davom ettirgan. U katta hududlarni bosib olgan. 260-yil Edessa yaqinida Rim qoʻshinlarini tormor keltirib, imperator Valerian hamda uning qoʻshinining katta qismini asir olgan. Suriya, Armaniston, Shim. Mesopotamiyani boʻysundirgan (262—263). Shopur I Turon hududiga ham bosqinchilik yurishlari qilib Kushon podsholigita qarshi Hirot, Seyiston, Marv, Girkaniya, Kushonshahr va boshqalar viloyat va shaharlarni egallagan, Sugʻd va Choch vohasiga bostirib kirgan. Shopur I davrida Eronda keng miqyosda irrigatsiya va qurilish ishlari olib borilgan, koʻplab shaharlarga asos solingan.

Manbalar 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
Eron tarixi
272-yilda vafot etganlar
Sosoniy hukmdorlari
Shopur II

Shopur II (?-379) — Eron shohi (309—379), Sosoniylar Shopur II hukmronlik qilgan davrida davlatni mustahkamlab, shoh hokimiyatining obroʻsini qayta tikladi. Kushon podsholigi va xioniylarga qarshi bosqinchilik urushlarini olib borgan (346—347). Keyinchalik xioniylar bilan ittifoq tuzib, 359—363-yillarda Rim imperiyasiga qarshi kurashgan. Bosqinchilik urushlari natijasida Rim imperiyasining katta qismi Sosoniylar davlati tarkibiga oʻtgan. Armaniston ham toʻla boʻysundirilgan. Shopur II 369—375 yillarda kushonlar ustiga 2-marta yurish qilib, har 2 jangda ham qaqshatqich zarbaga uchragan.

Shopur II koʻplab shaharlarga, jumladan, Suza shahri oʻrnida Eron Xvarre Shopurga asos solgan. Avesto matni maxsus tafsir va tahrir qilinib, yaxlit kitob shakliga keltirilgan.

Keyinchalik oʻrta asrlar Sharq adabiyotida Shopur obrazi shakllangan.

Manbalar 

Tarix
Eron tarixi
Sosoniy hukmdorlari
Tuygʻun Shorahimov

Tuygʻun Shonazirovich Shorahimov (1939.20.4, Toshkent) — teatr rassomi, Qoraqalpogʻiston (1973) va Oʻzbekiston (1983)da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi. Rassomlik sanʼati sirlarini otasi Shonazir Shorahimovdan oʻrgangan. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1957). 1957-yildan Qashqadaryo viloyat musiqali drama teatrida rassom; 1960-yildan Navoiy teatrida rassom, 1973—96 yillar bosh rassom. Shorahimov spektakllarning asar ruhiga mos, uning gʻoyasini tomoshabinga yetkazib beradigan sahnaviy koʻrinishlarini yaratdi: Navoiy teatrining opera ("Monastirda oʻqilgan nikoh", "Yoriltosh", "Layli va Majnun", "Zebunniso", "Yevgeniy Onegin" va boshqalar) hamda balet ("Boqchasaroy favvorasi", "Momaqaldiroq yoʻli", "Don Kixot", "Sevgi va shamshir", "Rustam haqida doston", "Doktor Voyjonim" va boshqalar) spektakllari.’ Shorahimov, shuningdek, Qarshi ("Hamza"), Toshkent (Hamza teatrining "Alisher Navoiy"; Yosh tomoshabinlar teatrining "Toshkent — non shahri"), Buxoro ("Ibn Sino") kabi respublika teatrlarining bir qator spektakllarini badiiy bezadi. 

    

1939-yilda tugʻilganlar
20-aprelda tugʻilganlar
Shonazir Shorahimov

Shonazir Shorahimov (1908.5.5 Toshkent — 1968.1.9) — teatr rassomi, oʻzbek milliy professional teatrining dastlabki rassomlaridan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1940). Shorahim Shoumarovning oʻgʻli. Toshkentdagi tasviriy sanʼat kurslarida oʻqigan; Leningrad badiiy sanoat texnikumini tugatgan (1928). Yosh tomoshabinlar teatrida rassom (1928—29), Buxoro teatrida bosh rassom (1929—32), Navoiy teatrida rassom, bosh rassom (1932—43), Muqimiy teatrida bosh rassom (1943—48). Sh. yaratgan dekoratsiya eskizlari tarixan haqqoniy, sahnaviy kenglik muvaffaqiyatli hal etilgan, ranglar sofligi, uygʻunligi bilan ajralib turadi: Yosh tomoshabinlar teatri "Dodho" (1929), "Beshlar" (1930), "Olis yoʻl" va boshqalar; Navoiy teatrining "Farhod va Shirin", "Layli va Majnun", "Ichkarida" (1933), "Gulsara" (1935) musiqali dramalari, "Arshin mol olon" (1937) musiqali komediyasi, "Shohida" baleti (1939), "Layli va Majnun" operasi (1940) va boshqalar; Muqimiy teatrining "Oltin koʻl" (1949), "Nurxon" (1952) va boshqalar; Buxoro teatrining "Hamza", "Arafa" (1931), "Burgut yanchildi", "Halima" (1932), "Gʻunchalar", "Alpomish", "Yangi yer", "Qutlugʻ qon" va boshqalar spektakllari dekoratsiyasini yaratdi. "Farhod va Shirin", "Gulsara" (musiqali drama), "Layli va Majnun" (opera) spektakllariga yaratgan sahna bezaklarida uning badiiy mahorati namoyon boʻldi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Shorlar

Shorlar (oʻzlarini shor deb atashadi) — Rossiya Federatsiyasining Kemerovo viloyatida yashovchi xalq (Togʻli Shoriya). 16 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Shor tshit soʻzlashadi. Dindorlari rasman xristian boʻlsalarda, shomonlik saqlangan.

Millatlar