MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Yulduzoʻt

Yulduzoʻt — chinniguldoshlarga mansub bir yillik begona oʻt. Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Ildizi oʻqiddiz, sertomir. Poyasi ingichka, qoʻtarilib oʻsadi, sershox, boʻyi 5—30 sm. Barglari qarama-qarshi joylashgan, pastkilari bandli, yuqoridagilari bandsiz, tuxumsimon. Gullari oq, mayda, gulbandi uzun. Mevasi choʻziq, koʻp urugʻli koʻsakcha. Aprel—oktyabrda gullab, mevalaydi. Bir tupi 15—20 ming mayda urugʻ beradi. Urugʻidan va vegetativ usulda koʻpayadi. Urugʻlari 5—7° da koʻkarib chiqadi. Erta bahordan kech kuzgacha maysa beradi. Kuzgi nihollari qishlaydi, poyalari ildiz otadi, ular ham yaxshi qishlab chiqadi. Begona oʻt sifatida sabzavot va chopiqtalab ekinlar orasida, paxta maydonlari, kanal, ariq boʻylarida, xiyobonlar, bogʻlar, poliz ekinlari orasida, sernam va soya yerlarda oʻsadi.

Kurash choralari: ekinlar bir necha marta kultivatsiya, oʻtoq qilinadi, yulingan oʻtlar daladan chiqarib tashlanadi, maysa paydo boʻlgunicha gerbitsidlar purkaladi.

Ikki pallali oʻsimliklar
Yulian taqvimi

Yuliy kalendari — q. Kalendar. 

 

Taqvimlar
Yulgʻun

Yulgʻun, jingʻil — yulgʻundoshlar oilasiga mansub daraxt yoki butalar turkumi. Janubiy Yevropa, Janubiy Afrikaning choʻl, chala choʻllarida va Osiyoda (Hindistongacha) 54 turi tarqalgan. Rossiyaning janubi, Kavkaz, Qozogʻiston va Oʻrta Osiyoning daryo va soy boʻylarida, toʻqay oʻrmonlarida, chakalakzorlarda, koʻl va dengiz qirgʻoqlarida uchraydi. Oʻzbekistonda Androsov Yu.i (), jingʻil (), bunge Yu.i (), egik Yu. () va shahrik. 12 turi oʻsadi. Oʻzbekistonda 250 ming ga Yu. changalzorlari bor. Butasimon Yu.ning boʻyi 1—3 m, daraxtsimonlariniki 6— 8 m. Barglari mayda tangacha yoki qipiqsimon, gullari mayda oq, och pushti, binafsha rang, uzun shingilsimon toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi 3—5 pallali koʻsakcha. Yu. yorugʻsevar, qurgʻoqchilikka, shoʻrxokka, zaxlikka chidamli oʻsimlik. 40—50 yilgacha yashaydi. 40,2° sovuqqa bardosh beradi. Yu. yoqilgʻi, koʻchma qumlarni mustahkamlash uchun ekiladi, yogʻochidan tokarlikda va oʻymakorlik ishlarida foydalaniladi, novdasidan turli buyumlar toʻqiladi. Poʻstlogʻida boʻyovchi va oshlovchi moddalar bor. Yu. yaxshi asal beruvchi oʻsimlik, baʼzi turlari manzarali. Tez oʻsadi, urugʻi, ildiz bachkisi va qalamchalaridan koʻpaytiriladi.

 
Yulgʻundoshlar
Yulgʻunsoy

Yulgʻunsoy — Samarqand viloyatining gʻarbiy qismidagi soy. Katarmoya togʻlarining jan. yon bagʻridan, Oqmozor qishlogʻidan shimolroqda, 620 m balandlikdan boshlanadi. Soyning qishloqqacha boʻlgan qismi Oqmozorsoy deb ataladi. Uzunligi 42 km, havzasining mayd. taxminan 400 km². Dengizli quduqlaridan 1,3 km gʻarbroqda yerga singib ketadi. Asosan, buloqlar va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi, shu bois yilning yogʻinsiz davrida qurib qoladi.

Oʻzbekistondagi daryolar
Deyvid Yum

Yum Deyvid (1711.7.5 Edinburg — 1776.25.8) — ingliz faylasufi, tarixchisi, iqtisodchisi. Agnostitsizmning asosiy prinsiplarini taʼriflab bergan. Sabablarini bilib boʻlmaydigan "taassurotlar" oqimi boʻlgan hissiy tajriba (bilimlar manbai) toʻgʻrisidagi taʼlimotni rivojlantirgan. Borliq bilan ruhning munosabatini hal qilib boʻlmaydigan masala deb hisoblagan. Substansiya tushunchasini inkor etgan, uni bamisoli sarob deb bilgan. Gʻoyalar assotsiatsiyasi nazariyasini ishlab chiqqan. Etikada utilitarizm konsepsiyasini rivojlantirgan, siyosiy iqtisodda A.Smit ilgari surgan qiymatning mehnat nazariyasiga qoʻshilgan. Yu. taʼlimoti I.Kant falsafasi, pozitivizm va nepozitivizm manbalaridan biri hisoblanadi. Asosiy asarlari: "Inson tabiati toʻgʻrisida risola", "Tabiiy din toʻgʻrisida muloqot", "Jonning abadiyligi haqida", "Stoik", "Skeptik". 

Britaniyalik tarixchilar
Yumronqoziqlar

Yumronqoziqlar — tiyinsimonlar oilasiga mansub kemiruvchilar urugʻi. Tanasi 14—40 sm, dumi 4— 25 sm. Rangi oqish, qum rangda, qoʻngʻir kulrang va boshqalar tusda. Yevrosiyo va Shimoliy Amerika pasttekisliklari, togʻli choʻllari, qisman choʻl, tundra va togʻlarda (3500 m gacha) tarqalgan. 20 dan koʻproq turi bor. Shundan sariq yumronqoziq Qozogʻiston va Oʻrta Osiyo choʻllarida uchraydi. Hamma Yu. kunduzi faol hayot kechiradi. Kishda uyquga kiradi. Koʻpchiligi koloniya boʻlib yashaydi. Oʻsimliklarning yer usti va osti qismlari bilan oziqlanadi; urugʻlarini yigʻadi. Yiliga bir marta urchiydi, 5—8 bola tugʻadi. Koʻpchilik Yu. donli oʻsimliklarning xavfli zararkunandasi va qator kasallik qoʻzgʻatuvchilarning tabiiy tashib yuruvchisidir. Yirik turlari terisi uchun ovlanadi. 

Hayvonlar
Thomas Yung

Yung, Yang Tomas (; 1773.13.6, Somerset grafligi, Milverton — 1829.10.5, London) — ingliz fizigi, vrachi va astronomi; yorugʻlik toʻlqin nazariyasini yaratuvchilardan biri. London va Qirollik jamiyati aʼzosi (1794), shu jamiyat kotibi (1802—28). London, Edinburg va Gyotting universitetlarida oʻqigan. London Qirollik instituti professor (180103). Fanda, asosan, fizik olim sifatida tanilgan. Koʻz akkomodatsiyasini taʼriflab bergan (1793), toʻlqinlar superpozitsiya prinsipini tavsiya etgan (1800). Birinchi boʻlib yorugʻlik interferensiyasini tushuntirgan (1801), „interferensiya“ atamasini kiritgan (1803). Yung tajribasi deb ataluvchi tajribani oʻtkazgan (1802). Ultrabinafsha nurlar interferensiyasini kashf etgan (1803). Rangli koʻrish nazariyasini ishlab chiqqan va rangli nurlarning toʻlqin uzunligini oʻlchagan (1803) va h.k. Siljish deformatsiyasini oʻrgangan, Yung moduli (qarang Elastiklik moduli) deb ataladigan fizik kattalikni kiritgan (1807).

Manbalar 

1773-yilda tugʻilganlar
1829-yilda vafot etganlar
13-iyunda tugʻilganlar
10-mayda vafot etganlar
Yung moduli

Yung moduli — fizikaviy kattalik boʻlib, jismga qoʻyilgan shunday kuchlanishga tengki, u jism uzunligini ikki marta uzaytiradi.
"Yung qonuni E-sterjin nisbiy uzayishini 1ga teng qila oladigan
kuchlanish bilan aniqlanadi.

Manbalar
Yunon yozuvi

Yunon yozuvi - finikiy yozuvidan kelib chiqqan alifboli (harf—tovushli) yozuv; taxminan mil. av. 9—8-asrlarda paydo boʻlgan. Eng qadimiy yodgorliklari mil. av. 8—7-asrlarga mansub. Turi va harflar toʻplami jihatidan qadimiy frigiy alifboli yozuviga (mil. av. 8—7-asrlar) yaqinroqturadi. Yunon yozuvida, finikiy konsonant (undoshli) alifbosidan farqli ravishda, undoshlarni ifodalovchi harflardan tashqari unlilarni ifodalovchi harflar ham paydo boʻladi. Bu yozuv taraqqiyotidagi yangi bosqich sifatida katta umummadaniy ahamiyatga ega boʻldi.

Alifboli yozuv paydo boʻlgungacha greklar chiziqli boʻgʻin yozuvidan foydalanganlar (qarang Chiziqli yozuv). Alifboli Yunon yozuvi 2 tarmoqqa boʻlingan: gʻarbiy va sharqiy. Gʻarbiy Yunon yozuvi, oʻz navbatida, ayrim belgilarning yozilishidagi xususiyatlari bilan ajralib turuvchi bir qancha mahalliy koʻrinishlarga ega boʻladi. Sharqiy Yunon yozuvi klassik Yunon yozuvi va vizantiy yozuvi tarzida rivojlandi, qibtiy (kopt), got, slavyankirill, shuningdek, arman, qisman gruzin yozuvlariga asos boʻldi. Gʻarbiy Yunon yozuvi asosida esa etrusk, lotin va qadimiy german runik yozuvlari paydo boʻldi.

Klassik umumyunon alifbosi (mil. av. 4-asrdan) 27 harfdan iborat boʻlib, shu asosdagi matnlar chapdan oʻngga qarab yozilgan. "Stigma", "koppa", "sampi" belgilari faqat sonlarni ifodalash uchun qoʻllangan, keyinchalik alifbo qatoridan chiqarilgan. Yangi yunon (grek) alifbosi 24 harfdan iborat.

YU.yo.ning bir necha turlari, koʻrinishlari boʻlgan: tosh, metall, sopol kabi qattiq jismlarga bitilgan m o numental yozuv (qatʼiy kvadrat shaklli, qirrador yozuv; mil.av. 8-asr dan), unsial yozuv (dumaloqroq shaklli, nlmoqsimon yozuv; mil.av. 4-asrdan papirusda, mil. 2-asrdan pergamentda), kursiv yozuv (tez yoziladigan, qoʻlyozma shaklidagi yozuv, mil. 3-asrdan). 13-asrdan kichik minuskul (kichik harflardan iborat yozuv) barqarorlashib, dastlabki yunon bosma shrifti (15-asr) uchun asos, andoza boʻladi. Hoz. yunon bosmacha harflari 17-asrda yaratilgan.

Adabiyot 
 Fridrix I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979.
Yunona

Yunona (lotincha: — qadimgi rimliklar maʼbudasi nomidan; belgisi: ) — kichik sayyora (asteroid). 1804-yilda nemis astronomi K.Garding kashf etgan. Quyosh sistemasidagi uchinchi kichik sayyora. Diametri 225 km. Yu.ning Quyoshdan oʻrtacha uzoqligi 2,668 astronomik birlik, Quyosh atrofini 4,36 yilda toʻliq bir marta aylanib chiqadi. Orbitasining ekliptikaga ogʻmaligi 13°0. Ekssentriteti 0,258, koʻrinma yulduz kattaligi 7,0 dan 10,0 gacha oʻzgarib turadi. Ravshanligining oʻzgarishiga qarab, uning oʻz oʻqi atrofida aylanishi taxmin qilinadi. Hamma kichik sayyoralar kabi Yu.da ham atmosfera yoʻq.
Yunona (maʼbuda)

Yunona — rim mifologiyasida nikoh maʼbudasi, xotin-qizlar va onalik homiysi. Yupiterning xotini, Yu. sharafiga Rimda 1 mart kuni ayollar oilaviy matronaliya bayramini nishonlaganlar. Yu. yunon mifologiyasidagi Gera bilan tenglashtirilgan.

Mifologik qahramonlar
Yunonlar

Yunonlar (oʻzlarini hellenes deb ataydilar) — xalq, Yunoniston va Kiprning asosiy aholisi. Umumiy soni 12,5 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Jumladan Yunoninstanda 9,7 mln. kishi, Kiprda 570 ming kishi, AQShda 550 ming kishi, Olmoniyada 300 ming kishi, Kanadada 150 ming kishi, Rossiya Federatsiyasida 92 ming kishi va boshqa Yunon (yangi yunon) tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan pravoslavlar. Yevropeoid irqiga mansub.

G. koʻp ayerlik tarixga ega xalq (qarang Yunoniston). Qad. yunon elati mil. av. 2-ming yillikning boshlarida Bolqon yarim orolga qad. grek qabilalari — axeylar va ioniylar, mil. av. 12-asrda esa — doriylar koʻchib kelib, mahalliy tub aholi (pelasglar va boshqalar) bilan qoʻshilib ketishi natijasida shakllana boshlagan. Yunon kolonizatsiyasi davrida (mil. av. 8—6-asrlar) ular oʻzlarini "ellinlar" deb atay boshlaganlar. Oʻrta asrlarda ellinlar negizida va valaxlar, slavyanlar (6—7-asrlar), albanlar (13—15-asrlar) ishtirokida yangi yunon xalqi shakllandi. G. dehqonchilikda asosan uzum, tamaki, zaytun, sitrus mevalari, gʻallachilik, togʻlik tumanlarda chorvachilik, dengiz boʻylarida baliqchilik bilan shugʻullanadilar. Kustar hunarmandchilik (gilam toʻqish, zardoʻzlik, yogʻoch oʻymakorligi, kulolchilik) rivojlangan. G.ning katta qismi sanoat, savdo va transportda band. G.ning tarixi, iqtisodi va madaniyati haqida Yunoninstan maqolasiga qarang.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Millatlar
Yunon-rum kurashi

Yunon-rum kurashi — sport turi, ikki kishi (sportchi)ning belgilangan qoidalar asosida gʻoliblik uchun olishuvi. Yunon-rum kurashik. musobaqalari diametri 9 m (oʻlchami 12x12 m) sport maydonida oʻtkaziladi. Erkaklar 55, 60, 66, 74, 85, 97 va 120 kg vazn toifasida kurashadilar. Musobaqalashish vaqti 2 min.dan 3 davra, davralar orasidagi tanaffus 30 sek. Yunon-rum kurashik.da erkin kurashdan farqli ravishda raqiblarning oyoq qismidan ushlab usullar bajarishiga ruxsat etilmaydi. Bajarilgan usullar 5 (sof gʻalaba), 4 (texnik ustunlik yoki chetlatish), 3 va 1 ochko bilan baholanadi. Gʻolib toʻplagan ochkolariga koʻra aniklanadi. Agar kurashchilardan biri 5 ochkoga mos usul bajarsa, 1,2-davrada ketmaket gʻolib deb topilsa, raqibidan 6 ochko farq bilan oʻzib ketsa, shuningdek, hakamlar, murabbiylar va shifokor qaroriga qoʻra olishuv muddatidan oldin toʻxtatiladi. qadimiy koʻp xalqlarning milliy kurash turlarida zamonaviy Yunon-rum kurashik.da qoʻllaniladigan usullar boʻlgan (qarang Kurash). Misrdagi mil. av. 260 yillarga oid yodgorlik toshlaridagi suratlarda hozirgi Yunon-rum kurashik. usulida olishayotgan polvonlar aks ettirilgan. Yunonistonda oʻtkazilgan olimpiada oʻyinlari dasturiga mil. av. 708 yildan boshlab Yunon-rum kurashik.ga oʻxshash kurash musobaqasi kiritilgan. Rimda mil. av. 284 yildan Yunon-rum kurashik.ni eslatadigan musobaqalar oʻtkazilgan. Yunon-rum kurashik.ning zamonaviy qoidalari 19-asr boshlarida Fransiyada ishlab chiqilgan va shu qoidalar asosida Parijda 1848 yilda ochilgan kurash zalida musobaqalar tashkil qilish anʼanaga aylangan. Unda Yevropaning boshqa mamlakatlaridan kelgan polvonlar ham ishtirok etishgan. Yunon-rum kurashik. musobaqalari 1896 yildan zamonaviy olimpiada oʻyinlari dasturidan oʻrin olgan va oʻsha yildan Xalqaro Olimpiada qoʻmitasi taklifiga koʻra, rasman Yunon-rum kurashik. deb atala boshlangan. Yunon-rum kurashik. boʻyicha 1904 yildan professional (1950 yildan havaskor) kurashchilar oʻrtasida jahon chempionatlari oʻtkazib kelinadi. Yunon-rum kurashik. va erkin kurash turlarini rivojlantirish maqsadida 1912 yilda Xalqaro havaskor kurashchilar assotsiatsiyasi (GʻPA) tuzilgan, unga 154 davlat (Oʻzbekiston 1992 yildan) aʼzo (2004).

Oʻzbekistonda Yunon-rum kurashik. 19-asrning oxirlaridan ommalashgan. Bunda sirkda tashkil etilgan bellashuvlar muhim rol oʻynagan. Oʻzbekistonda yetishib chiqqan Ahmad polvon shunday musobaqalarda ishtirok etgan. Yunon-rum kurashik. qoidalarining milliy qurash qoidalariga bir qadar oʻxshashligi bu sport turining mamlakatda tez rivojlanishga zamin yaratdi. Lev Turin, German Sandler, Rifat va Abdulmajid Ablayev kabi murabbiylar rahbarligida Yuriy Zelenin, Hamid Vohidov, Rustam Kazakov, Komil Fatkulin, Asliddin Xudoyberdiyev, Dilshod Oripov, Aleksandr Dokturishivili singari Yunon-rum kurashik. ustalari olimpiada oʻyinlari, jahon chempionatlari hamda boshqa nufuzli musobaqalarda gʻolib chiqishgan. Mamlakatdagi 487 ta sport maktabi va toʻgarakda 191 murabbiy qoʻl ostida 5028 kishi Yunon-rum kurashik. bilan shugʻullanadi (2004).

Adabiyot 
 Kerimov F., Sport kurashi nazariyasi va usuliyati, T., 2001; Dimov Ya., Bratstvo palvanov, M., 2004.

 

Sport turlari
Yunon-fors urushlari

'Yunon-fors urushlari' (mil. av. 500—449 yillar, tanaffuslar bilan) – yunon shahar-davlatlarining Ahamoniylar davlati bosqinchilik siyosatiga qarshi olib borgan urushi. Forslar Kichik Osiyoning markaziy tumanlarini bosib olgach, Oʻrta dengizning sharqiy sohillarini va unga yaqin orollarni boʻysundirishga harakat qila boshlaganlar (mil. av. VIasr). Forslar mil. av. 492 yil Bolqondagi yunonlarga qarshi sarkarda Mardoniy boshchiligida 1-yurish uyushtirganlar, lekin Afon burniga yaqin joyda koʻtarilgan kuchli dengiz boʻronidan halokatga uchrab, Frakiyani bosib olish bilan chegaralanib, orqaga qaytganlar. Forslarning 2-yurishi Datis va Artafern boshchiligida mil. av. 490-yil boshlangan. Hal qiluvchi jang Attikadagi Marafon yaqinida boʻlib, afinaliklar Miltiad boshchiligida forslar ustidan gʻalaba qozonganlar (qarang Marafon jangi). Bu xushxabarni Marafondan Afinaga (orasi 42 km 195 m) yetkazgan jarchiga bagʻishlab 1896-yildan beri marafon yugurishlari oʻtkazilib kelinadi. Forslarning 3-yurishi podshoh Kserks boshchiligida mil. av. 480-yilda boʻlgan. Mil. av. 480-yil iyunda fors qoʻshinlari Sparta podshosi Leonid boshchiligidagi yunonlar himoya qilib turgan Fermopil togʻ yoʻli orqali bostirib kirganlar. Ushbu jang „uch yuz spartaliklar jasorati“ nomida tarixga muhrlangan. Forslar Attikani va Afinani egallagan. Aynan shu jangda forslar gʻalaba qozongan, qolgan barcha janglarda yunonlar gʻalaba qozongan. Salamin o. yonida mil. av. 480-yil 28-sentyabrda fors floti, mil. av. 479-yil Plateya shahrida Mardoniy boshliq quruqlikdagi armiya magʻlubiyatga uchragan. Shundan soʻng yunonlar Egey dengizi va Kichik Osiyoda forslarga qarshi urush olib borgan. Kiprdagi Salamin shahri yaqinida mil. av. 449-yilda yunonlar dengizda yirik gʻalabaga erishgan (qarang Salamin jangi). Kalliy bitimiga asosan, forslar Egey dengiziga hukmronlik qilishdan voz kechib, Gellespont, Bosfor hamda Kichik Osiyodagi shahardavlatlarning mustaqilligini tan olganlar.
Yunus

Yunus — Qurʼonda tilga olingan paygʻambarlardan biri. Zunnun, yaʼni katta baliq (kit)ning hamrohi degan nom ham olgan. Bibliyadagi Ionaga toʻgʻri keladi. Qurʼonning 10-surasi uning ismi bilan ataladi. Qurʼonda Allohning yagonaligini tan olmagan oʻz qavmidan gʻazablanib, parvardigorning iznisiz shahardan chiqib ketgani, kemada qochgani, suvga tashlangani, uni katta baliq yutib yuborgani, Alloh uni qutqargani, soʻng u targʻibot olib borgan qavm bu dunyo jazolaridan qutulib qolgani haqida bayon etiladi. Qurʼondagi Yu. qissasida qavmni hidoyatga boshlashda sabrtoqatli, bardoshli boʻlishga daʼvat bor. Hoz. vaqtda Yu. paygʻambarning qabri (Iroq, Mosul shahri yaqini) qadamjolardan hisoblanadi. 

Alloh taolo Yunus alayhissalomni taxminan miloddan avvalgi 8 asrda Iroqdagi Naynavo ahliga payg‘ambar qilib yuborgan. Yunus qavmini Allohga ixlos bilan ibodat qilishga chaqirgan. Ammo ular payg‘ambar gapiga quloq solishmagan, unga osiy bo‘lishgan. Bundan Yunus alayhissalom juda siqilgan va qavmining boshiga uch kun ichida azob yog‘ilishini xabar qilgan. Uchinchi kun kelganda Yunus alayhissalom qishlog‘idan bosh olib chiqib ketgan. Alloh hali unga chiqishga ruxsat bermagandi. Qavmi uning yo‘qolib qolganini ko‘rgach, tavba qilib, imonga kelishgan. Shundan keyin Alloh taologa iltijolar qilib tushishi aytilgan azobni daf qilishini so‘rashgan. 

Yunus qavmi boshiga biron kulfat yog‘ilmaganini ko‘rib, ularning oldigamborishdan istihola qildi. O‘ziga-o‘zi: “Qavmimning oldiga yolg‘onchi degan nom bilan boramanmi?!” dedi. Keyin boshi oqqan tarafga qarab ketdi. Bas, bir kemaga mindi. Biroq kema o‘rnidan qimirlamay turaverdi. Shunda kema egasi: “Oralaringizda bir shumqadam odam bor. Shuning uchun joyimizdan qo‘zg‘alolmayapmiz!” dedi. Bas, ular qur'a tashlashib, qur'a kimga tushsa, uni dengizga uloqtirmoqchi bo‘lishdi. Qur'a Yunusga tushdi. Qaytadan tashlashdi. Yana Yunusga tushdi. Buni ko‘rib turgan Yunus o‘zini dengizga otdi. Keyin uni katta bir baliq yutib yubordi Yunus (alayhissalom)ning qavmlari to‘g‘risidagi qis­sadagi ibratlar shundan iboratki, u kishining qavmlari Haq yo‘lga da'vat qilinganlarida yaxshilik bilan qabul qildilar, o‘z Payg‘ambarlari keltirgan xabarni tasdiqladilar, Alloh taolo uchun dinni xolis qildilar (ixlos bilanibodatlarni bajardilar). 

Alloh taolo aytadi: 

«Qani endi (Biz halok qilgan qishloqlar ichida) biron qishloq ahli (o‘z Payg‘ambarlari aytgan azobni sezgan vaqtlari­da) imon keltirsalar edi, albatta,

imonlari foyda qilgan (ya'ni, halok bo‘lmagan) bo‘lar edi. Faqat Yunus qavmigina (shunday qildi). Imon keltirishgach, ulardan hayoti dunyodagi

rasvolik azobini ketkazdik va ularni ma'lum bir vaqtgacha, foydalantirdik»

(Yunus, 98).
Yunus pari

Yunus pari – „Goʻroʻgʻli“ turkumi dostonlaridagi obraz. Shu turkumdagi hamma dostonlarda u Goʻroʻgʻlining vafodor xotini, doʻsti, maslahatgoʻyi, aqlu farosatda, jasorat va obroʻda, qoʻpincha undan ustun turadigan ayol sifatida tasvirlanadi. Tengsiz goʻzal, mehribon ona – oʻgay oʻgʻli Avazxonni muhabbat bilan ardoklaydi. Elyurt xavf ostida qolganda Goʻroʻgʻli, Avazxon va boshqalar boshiga ogʻir qunlar tushganda Yunus pari Misqol pari va Gulnor parilar bilan birgaliqda yordamga otlanadi, jangga kirib qahramonlik koʻrsatadi (yana q. „Goʻroʻgʻli“).

Mifologiya
Adham Yunusov

Adham Yunusovich Yunusov (1910.1.7 — Toshkent — 1971.16.10) — fiziolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1952), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1960), biol. fanlari doktori (1949), professor (1950). Oʻrta Osiyo Paxtachilik va ipakchilik institutini (1932) hamda Toshkent tibbiyot akademiyasi ni (1943) tugatgan. Toshkent tibbiyot akademiyasi, Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika instituti, Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti fiziologiya kafedralarida assistent (1932—38), Farmatsevtika instituti fiziologiya kafedrasida dotsent, keyinchalik mudir (1938—49), Toshkent tibbiyot akademiyasi fiziologiya kafedrasi mudiri (1948—52). Oʻzbekiston maorif vaziri (1952—53). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akad.kotibi (1953—56), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Zoologiya va parazitologiya instituti (hoz. Fiiyulogiya instituti) fiziologiya boʻlimi mudiri (1956—71). Ilmiy ishlari odam va hayvon organizmidagi suvtuz almashinuvi regulyatsiya sidagi ovqat hazm qilish aʼzolarining ahamiyatini tekshirish, kimyoviy termoregulyatsiya, yuqori temperaturali sharoitda fiziologik funksiyalar mexanizmining oʻzgarishini oʻrganish va boshqalar ga oid. Yu. tadqiqotlari asosida issiq sharoitda ishlaydiganlarning tuz isteʼmol qilish meʼyori, qoramoldan meʼda shirasi olish usuli ishlab chiqilgan.

Manbalar 
 Fiziologiya krovi cheloveka i jivotnnx v jarkom klimate, T.. 1961; Adaptatsiya cheloveka i jivotnnx k vnsokoy temperature, T, 1971; Odam fiziologiyasi [Darslik], T, 1957.

Havolalar  
 https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-oct-19-1971-2113182/

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Toshkent tibbiyot akademiyasi bitiruvchilari
Mashrab Yunusov

Mashrab Yunusov (1909.25.5, Yaypan shahri — 1997.10.10, Toshkent) — aktyor, xonanda (lirik tenor). Oʻzbekiston xalq artisti (1952). 1931—33 yillar Fargʻona kz—sz teatrida, 1933—41 va yana 1945—62 yillar Andijon teatrida, 1963—89 yillar Toshkentdagi Muqimiy teatrida ishlagan. Yu. ijodi psixologik oʻtkir talqini, yuksak mahoratli ijrosi bilan ajralib turadi. "Gulsara" (K.Yashin)dagi Qodir, "Tohir va Zuhra" (S.Abdulla)da Tohir, "Qurbon Umarov" (S.Abdulla)da Qurbon, "Ravshan va Zulxumor" (K.Yashin)da Ravshan, "Romeo va Julyetta" (U.Shekspir)da Paris, "Alisher Navoiy" (I.Sulton, Uygʻun)da Alisher Navoiy, "Momo yer" (Ch.Aytmatov)da oqsoqol, "Maysaraning ishi" (Hamza)da Choʻpon, "Olifta" (F.Musajonov)da Yakvalxoʻja, "Paranji sirlari" (Hamza)da Norboyvachcha, Umurzoqboy kabi rollari bilan shuhrat qozongan.

YU. film ("Tohir va Zuhra"da Parpi hofiz, "Oʻtgan kunlar"da tabib, "Furqat"da Ruhiy, "Mehrobdan chayon"da Kalonshoh, "13 terak koʻchasi"da Hakim aka, "Olovli yoʻllar"da Shayx va boshqalar) va televizion videofilm ("Ulugʻbek xazinasi"da Shayxulislom, "Alisher Navoiy"da Fasihiddin va boshqalar)larda ham suratga tushgan.

    
Oʻzbekiston xalq artistlari
Maqsud Yunusov

Maqsud Yunusov (1932.9.9, Toshkent viloyati Qorasuv qishlogʻi - 2020.19.03. Toshkent) — rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1982), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1955). 

1956 yildan Oʻzbekiston televideniyesida. "Iltimos", "Yubiley", "Qishloq luqmonlari", "Zoʻraki tabib" kabi asarlar asosida yaratilgan televizion teatrlar uning dastlabki ijod namunalaridir. Y.Mning 60—70 yillardagi faoliyati zamondosh yozuvchilarning asarlariga qaratildi: "Vafodor", (V.Gʻofurov, 4 qismli), "Xorazm" (J.Sharipov, 2 qismli), "Sabr kosasi" (A.Udalov, 2 qismli), "Ota" (H.Noʻʼmon, A.Shorahmedov, 6 qismli), "Oq kema" (Ch.Aytmatov), "Oq qayin" (A.Bubenov, 2 qismli) kabilar. Yu. Oʻzbekiston televideniyesida videofilm janrining asoschilaridan biri. "Ulugʻbek xazinasi" (5 qismli), "Diyonat" (O.Yoqubov, 5 qismli), "Girdob" (Oʻ.Usmonov, 5 qismli), "Navoiy" (Oybek, 9 qismli), "Bobur" (P.Qodirovning "Yulduzli tunlar" asari asosida, 10 qismli), "Ichkuyov" (T.Poʻlat, 4 qismli), "Layli va Majnun" (A.Navoiy, 3 qismli), "Kecha va kunduz" (Choʻlpon, 5 qismli), "Imom alBuxoriy" (Xoja Sadriddin Salim Buxoriy), "Muhabbat qasri" (N.Abdullayev, 4 qismli) "Ibn Sino haqida rivoyatlar" (10 qismli), "Sportchi chollar" (2 qismli) va boshqalar Yu. teatr sahnasida ham spektakllar sahnalashtirgan: "Muhabbat qasri" (Qoʻqon teatri), "Oltin devor" (Pokiston teatrida) va boshqalar Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1987). "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2002).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari