MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Chorvoq

Chorvoq (Chorbogʻ) — Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi shaharcha. Toshkent shahardan 70 km. Ugom tizmasining yon bagʻrida, Ugom daryosining Chirchiq daryosiga quyilish joyidagi oʻng sohilida, Toshkent — Xoʻjakent temir yoʻlda joylashgan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Xoʻjakent (3 km). Oʻrtacha 892 m balandlikda. 1964-yil Chorvoq suv ombori va Chorvoq GES qurilishi munosabati bilan bunyod etilgan. Axrlisi 5,5 ming kishi (2004).

Chorvoqda, asosan, quruvchilar va energetiklar, shuningdek, yoʻlsozlar, haydovchilar, korxonalar ishchi va xizmatchilar ham yashaydi.

Shaharcha nomi („Chorbogʻ“) toʻrtta bogʻ maʼnosini bildiradi. Chorvoqda Chorvoq GES qurilish boshqarmasi, Oʻrta Chirchiq GESlar kaskadi, Boʻstonliq tumani avtomobil yoʻllari boshqarmasi, avtotransport ishlab chiqarish korxonasi kabi yirik korxona va tashkilotlar faoliyat koʻrsatadi. „Shams“ firmasi („Xumson“ mineral suvi qadoklanadi) bor. 3 umumiy taʼlim maktabi, madaniyat uyi, 2 bolalar, 1 shahar kutubxonasi, markaziy kasalxona mavjud. Chorvoq yon atrofida bolalar oromgoxlari, dam olish uylari, sanatoriylar ishlab turibdi. Suv ombori sohillarida „Chorbogʻ“ oromgohi, Bekobod, Olmaliq va Navoiy konmetallurgiya ktlarining dam olish maskanlari barpo etilgan. Chorvoqga Toshkent — Chorvoq yoʻnalishida avtobuslar, Toshkent — Xoʻjakent elektr poyezdi qatnaydi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Toshkent viloyati
Boʻstonliq tumani
Chorvoq soyligi

Chorvoq soyligi — Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi soylik (Burchmulla soyligi deb qam ataladi). Gʻarbiy Tyanshan togʻlari orasida, Toshkent shahridan 70–80 km shim.sharkda joylashgan. Neotektonik xarakatlar natijasida paleozoy davrida Piskom va Chatqol daryolarining quyi oqimqda vujudga kelgan sinklinal. Hamma tomonidan yer yoriklari orkali uni oʻrab olgan tizmalardan ajralgan. Soylik paleozoy, neogen va toʻrtlamchi davr yotqiziqlari bilan toʻlgan. Soylikning uz. 20 km dan ziyod, eni 7–9 km. Shim.dan Ugom tizmasi, Piskom vodiysi, sharkdan Koʻksuv tizmasining Otyaylov va Qoʻngʻirbuqa togʻlari, Koʻksuv vodiysi, jan.dan Chatqol tizmasining Katta Chimyon, Obiqashqa togʻlari, jan.sharqda Chatqol vodiysi bilan oʻralgan. Yon bagʻirlarida yangi tektonik harakatlar va daryolar faoliyati natijasida hosil boʻlgan va nisbiy balandligi turlicha daryo terrasalari bor. Relyefi surilmalar, karstsuffozion jarayonlari natijasida shakllangan. Soylikka Piskom, Koʻksuv, Chatqol, Navolisoy, Sijjaksoy, Oqsorsoy, Afgʻonsoy, Mozorsoy, Beshqayragʻochsoy kabi daryosoylar oqib keladi. Chorvoq soyligining gʻarb tomoni ochiq boʻlib, Ugom va Chatqol togʻlari tabiiy darvoza hosil qilgan. Shu yerda Chorvoq suv ombori barpo etilgan. Suv omboridan Chirchiq daryosi boshlanadi.

Murod Mamatqulov.
Chorgoh

Chorgoh (fors—toʻrt va joy, oʻrin) — 1) Oʻn ikki maqom tizimidagi 24 shoʻʼbalardan birining nomi. Tovushqatori 2 butun (204 va 180 sent) va yarim ton (114 sent) oraligʻida joylashgan pardalar tuzilmasiga asoslangan. Oʻtmishda bastakorlar Ch.ning pardalari negizida turli shakl va janrlarda asarlar yaratishgan. Ch. makom yoʻllari hozirgi kunga kadar xilmaxil ijod va ijro uslublari orkali bizgacha yetib keldi. Muayyan maqom yoki shoʻʼba tovushqatorining toʻrtinchi pardasi ham Ch. deyiladi. Musiqa ijodkorlari tomonidan xar xil maqom va shoʻʼbalarga tayangan holda Ch. nomida kuy va ashulalar bitilgani maʼlum. Masalan, "Chorgohi Ajam" (Ajam shoʻʼbasining Chorgohi) kabi. Bu asar Oʻrta ayerlarda 24 murakkabotning biri sanalgan; 2) Shashmaqom hamda Xorazm maqomlari majmuasidagi Dugoh makrmida tarkibiy cholgʻu kuy va ashula yoʻllari: "Muxammasi Ch.", "Talqini Ch.", "Nasri Ch.", "Ufari Ch.", "Savti Ch.", "Talqinchai Savti Ch.", "Qashqarchai Savti Ch.", "Soqiynomai Savti Ch.", "Ufari Savti Ch.". Ular parda tuzilishining dastlabki toʻrt pogʻonasi Oʻn ikki makom Ch. shoʻʼbasiga moye keladi. Ch. maqom yoʻllari yorqin va yoqimli yangraydi, tinglovchida xush kayfiyat uygʻotadi. Ch. shoʻʼbalarining oʻzgacha uslubiy yoʻllari ham yaratilgan. Chunonchi, Toshkent, Fargʻonada mashhur Ch. ashula yoʻllari, "Yovvoyi Ch.", surnay kuylari, Sodirxon Hofiz (Bobosharifov) yaratgan "Chorgohi Munojot" shular jumlasidan. Mazkur vohalarda mashhur Ch. yoʻllari 5 qismli yirik shakldagi ashula turkumidan iborat. "CH.1" saraxbor, "CH.2" tarona, "CH.Z" savt, "CH.4" qashqarcha, "CH.5" va Ch.6" ufar doyra usullari asosida ishlangan; 3) Eron dastgohlari, ozarbayjon mugʻomlari va uygʻur muqomlaridan birining nomi. Mazkur Ch.larning parda tuzilishi birbiriga yaqin boʻlsada, kuyohanglari, usul va uslublari uz milliy va mahalliy musiqasiga xosdir.
Chorgumbaz masjidi

Chorgumbaz masjidi, Xalfa eshon masjidi — Qashqadaryo viloyatidagi meʼmoriy yodgorlik (11 — 11-asrlar). Masjid bir xonali, murabba tarhli, xonaqohi toʻrt gumbazli. Gumbazi markaziy ustun va devorlariga tayangan. Ichki devorlarida koshinkori va gulganch naqshlar, tilla halli yozuvlar saqlangan.

 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Masjidlar alfavit boʻyicha
Qashqadaryo viloyati
Oʻzbekistondagi masjidlar
Chordara suv ombori

Chordara suv ombori - Sirdaryoning oʻrta oqimida sugʻorish energetika maqsadlarida barpo etilgan gidrotexnika inshooti. Qozogʻiston Respublikasi Janubiy Qozogʻiston viloyati va Oʻzbekiston Respublikasining Jizzax viloyati hududlarida joylashgan. 1965-yilda qurib bitkazilgan, 1965— 68 yillarda suv bilan toʻldirilgan. Toʻliq sigʻimi 5,7 mlrd. m³, foydali sigʻimi 4,7 mlrd. m³. Uzunligi 80 km, oʻrtacha eni 15 km, oʻrtacha chuq. 6,3 m, maksimal chukurligi (toʻgʻoni yonida) 22 m; suv sathi yuzasi 900 km². Tarkibida 4 tuprokli tugon, suv taqsimlagich (suv tashlagich), GES (quvvati 1000 MVt) bor. Chordara suv omborio. Chordara shahri yaqinida Jovsumkum qiridagi Chordara va Arnasoy botigʻi (qarang Arnasoy koʻllari) boshlanishida barpo etilgan. Chordara suv omborio.ning oʻng qirgʻogʻi tik, chap qirgʻogʻi qiyalik. Suv omborining gʻarbiy qismida, toʻgʻondan yuqorida Arnasoy botigʻiga suv tashlamasi boʻlgan ikkinchi toʻgʻon qurilgan. Asosiy toʻgʻonga yaqin joydan Qozogʻiston (Sirdaryoning chap sohilidagi yerlar)ga suv beradigan Qizilqum magistral kanali boshlanadi. Oktabrdan martgacha toʻldiriladi, aprel dan sentabrgacha suv olinadi. Qayroqqum suv ombori bilan birgaliqsa Mirzachoʻldagi yangi yerlarni sugorish va Qozogʻistondagi sugʻoriladigan yerlarni suv bilan yanada yaxshiroq taʼminlashga xizmat qiladi. Baliqchilik xoʻjaliklari bor.

Manbalar 

 

Suv omborlari
Oʻrta Osiyo
Qozogʻiston koʻllari
Oʻzbekiston geografiyasi
Nursaid Choriyev

Nursaid Choriyev (1935.21.5, Sherobod tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1960). 1960—96 yillarda Sherobod tumanidagi 32maktabda kimyobiol.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Roʻzi Choriyev

Choriyev Roʻzi Choriyevich (1931.28.8, Sherobod tumani, Poshxurd qishlogʻi — 2004.18.9, Toshkent) — rang-tasvir ustasi. Oʻzbekiston BA faxriy akademigi (1997). Oʻzbekiston xalq rassomi (1987). Benkov nomidagi respublika rassomlik bilim yurti (1959) va Repin nomidagi Leningrad rassomlik, haykaltaroshlik va meʼmorlik instituti (1965) ni tugatgan. 1966—73 yillar Toshkent pedagogika institutida dars bergan. 1990 - yildan Respublika bolalar ijodiyoti markazida badiiy rahbar.

Asarlari
Choriyev asarlarida oʻlka manzaralari, oʻtmishi va bugungi kuni, kishilarini yorqin boʻyoqlarda katta mahorat bilan aks ettirgan. Uning ijodi rang-tasvirga milliy ruh, urf-odatlar, zamondoshlar, mashhur namoyandalar obrazlari turkumini olib kirishi, qishloqlarda tasviriy sanʼat galereyalarini tashkil qilishi bilan alohida ahamiyatga ega. Portretlar ("Zamondoshim", "Doʻstim portreti", "Kelin. Shohi soʻzana", "Firʼavn. Erkak portreti", "Boysunlik qariya", "Poshxurdlik qiz Barno", "Sayroblik chol", "Qish. Avtoportret"), maishiy va tarixiy ("Suhbat", "Xumson oqshomi", "Oltintopgan koni", "Nay. Choʻpon bola", "Boysun", "Bahor. Sherobod manzarasi", "Bogʻlar" va boshqalar) va shahrik. mavzulardagi asarlari mashhur. Choriyev Oʻzbekiston tasviriy sanʼatini targʻib qilishda fidoyilik koʻrsatgan: uning tashabbusi va bevosita ishtirokida Respublika bolalar ijodiyoti markazi, viloyatlar (Surxondaryo va boshqalar)da tasviriy sanʼat muzeylari tashkil qilingan, yosh rassomlarga gʻamxoʻrlik koʻrsatgan. 1969 - yildan Xalqaro koʻrgazmalarda qatnashib kelgan. Yevropa (Italiya, Shvetsiya, Gretsiya va boshqalar), Osiyo, Afrika mamlakatlarida ijodiy safarda boʻlib, taassurotlari asosida qator asarlar yaratgan. U haqida "Koʻngil kamalagi yoki Roʻzi Choriyevni eslab..." filmi yaratilgan (2004). Choriyev asarlari respublika va xorijiy mamlakatlarning muzeylari va xususiy toʻplamlarida saqlanadi. "Chorvoq vodiysi", "Surxondaryo odamlari" asarlari turkumi uchun Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1983). "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Adabiyot 
 Valiullina N., Roʻzi Choriyev, T., 1983.

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
El-yurt hurmati ordeni sohiblari
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Chorkesar

Chorkesar — Namangan viloyati Pop tumanidagi shaharcha (1957-yildan). Tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Pop (30 km). Aholisi 1,6 ming kishi (2003). Kankalsoydan suv oladi. Yonida Chorkesar ruda koni mavjud. Umumiy taʼlim maktabi bor.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Namangan viloyati
Pop tumani
Chorlash

Chorlash, chaqiriq — Turkiston xalklarida nikoh toʻyidan soʻng kelin yoki kuyov sharafiga har ikki kuda uyida oʻtkaziladigan 1chaqiriq, ziyofat, marosim. Oʻzbeklarda kelin Ch. (chorlar) toʻydan keyin bir hafta ichida kelinning oʻz otaonasinikiga kuyovning yaqin qarindoshlari, qoʻniqoʻshnilari bilan mehmon boʻlib borishidir (erkaklar ishtirok etmaydi). Bunda kuyovning onasi qudasinikiga har xil sovgʻalar, milliy taomlar, shirinlik va boshqa keltiradi. Kelinning onasi ziyo fat tugagach, ayol kudalarga sovgʻa, qiziga esa boshoyoq sarpo qoʻyadi. Ch. bilan qudalarning rasmiy qarindoshchiligi boshlangan. Kuyov Ch. (chaqiriqda) 1farzand koʻrgunga qadar kuyov yaqin qarindoshurugʻlari, mahalladagi eʼtiborli kishilar, doʻstlari (faqat erkaklar) bilan qaynatasinikiga boradi. Kuyovning qaynatasi oʻz imkoniyatiga yarasha kuyoviga va uning qarindoshlariga sovgʻalar beradi. Hozirda Ch. marosimi yoʻqolib bormoqda.
Chormiton oltin koni

Chormiton oltin koni - Samarkand viloyatining Qoʻshrabot tumani markazidan 14 km shim.sharqdagi kon. 1953-yil N.Hamroboyev tomonidan ochilgan. Shimoliy Nurota tizmasining markaziy qismida Qoʻshrabot granitoid intruziv majmuasining jan.sharqiy ekzo va endokontaktlarida joylashgan. Rudalar oʻrta silur davriga mansub jezbuloq svitasining vulkanogenterrigen yotqiziklari: ohaktosh, tufli qumtosh, tufalevrolit, diabaz, porfir sillari mavjud loyli slanetslari, alevrolitlari, qumtoshlarining Qoʻshrabot intruziyasi taʼsirida gidrotermal oʻzgargan — metamorflashgan turlarida (andaluzitli slanetslar, biotitdala shpatli rogoviklar, marmarlar, skarnlar) uchraydi. Kon tuzilishi asosida tektonik jarayonlarining rivojlanishi — Qorovulxona — Chormiton siniqlik zonasi hamda undan tarmoqlangan shim.gʻarbiy yoʻnalishdagi shoxobchalar, ayniqsa, "ot dumi" shaklida yelpigʻichsimon rivojlangan tik yotuvchi va kon maydonini alohida bloklarga boʻluvchi sinikliklar yotadi. Kondagi oltin rudalari, asosan, tomirlar shaklida uchraydi; uz. 1,5 km gacha, qalinligi 1–3 m gacha, chuq. 1 km dan ziyod. Chizikli shtokverksimon va plitasimon ruda tanalari ham uchraydi. Tanalardagi oltin miqdori 10 g/t atrofida. Tarkibi boʻyicha kon rudalari kam yoki meʼyordagi sulfidli, nisbatan oson kayta ishlanadigan (gravitatsiyaflotatsiya usuli) turga mansub. Asosiy minerallar: pirit, arsenopirit, kamroq sheyelit, volframit, pirrotin, xalkopirit, sfalerit, galenit, sulfatuzlar va oltin minerallari. Norudalardan — asosan, kvars, kamroq dala shpati, kaltsit. Oltinning sofligi oʻzgaruvchan boʻlib, 500—950 ni (tashkil etadi. Kon, asosan, yer osti usulida qazib olinadi.
Chorsu

Chorsu (forschadan chor — "toʻrt", su —"bozor"; chorrahadagi bozor joy) — 1) tarixiy shaharlarning asosiy chorrahasidagi odatda usti yopiq boʻlgan savdosotiq joyi; aksari shaharning oʻrtasida qurilib, markaziy mujassamotga ega boʻlgan; 2) umuman savdosotiq joyi. Ularning paydo boʻlishi shaharning oʻzi kabi qadimiydir. Misrda "shahar" maʼnosi doyra ichidagi chorraha shaklidagi iyeroglif orqali ifodalangan. Qad. Rim shaharsozligida chorraha maxsus imorat (tetrapil)lar bilan ajratilgan. Bolqon mamlakatlari meʼmorligida Chorsu nomi "charshiya" deb talaffuz etiladi (masalan, Makedoniyadagi Skople va Bitola shaharlarining qadimgi bozorlari). Shahrisabzda Chorsularning yaqqol namunasi saqlangan. Samarqand Chorsusi ham tarixiy shaharning savdosotiq markazida, olti asosiy koʻchayoʻnalishlarning kesishgan joyida barpo boʻlgan (qarang Chorsoʻ). Buxoroda Chorsular "toq" iborasi bilan mashhur: Toqi zargaron, Toqi sarrofon va boshqa Toshkent, Shahrixon kabi shaharlarda Chorsu binolari sinchdan, yassi tomli qilib ishlangan (saqlanmagan). Xivada Chorsu doʻkonlari koʻproq Ota va Polvon darvozalar koʻchalari boʻylab joylashgan edi.

Manbalar
Chorsu (maʼnolari)

Chorsu:

 Chorsu — tarixiy shaharlarning asosiy chorrahasidagi odatda usti yopiq boʻlgan savdo-sotiq joyi; aksari shaharning oʻrtasida qurilib, markaziy mujassamotga ega boʻlgan.
 Chorsu (metro bekati) — Toshkent metropoliteni Oʻzbekiston yoʻli bekatlaridan biri.
 Chorsu (mehmonxona) — Toshkent shahridagi mehmonxona.
 Chorsu (Samarqand) — Samarqand chorrahasida joylashgan usti berk bozor-tim.
 Chorsu (meʼmoriy yodgorlik) — Shahrisabzdagi "meʼmoriy yodgorlik (1598—1602).
 Chorsu (Qarshi) — Qarshi shahrida hozirda vayron bo‘lib ketgan usti berk bozor-tim.
Chorsu (Samarqand)

Chorsu – Samarqand (Registon)yazxm chorrahada joylashgan usti berk bozor-tim (18-asr). Tarixiy manbalarga ko'ra, Tuman ogʻo tomonidan qurilgan. Telpakfurushon timi (14-asr oxiri) taxminan Chorsuning oʻrnida boʻlgan. Binoning tashqi devorlari 12 qirrali prizmani hosil kiladi. Olti tarafga qaragan ravoqlar va ular orqasidagi yoʻlaklar shaharning asosiy koʻchalari yoʻnalishlari boʻyicha qurilgan. Ravoqli tomonlarning oraliqlarida tarxlari uchburchak shaklida boʻlgan doʻkonlar joylashgan.

Yoʻlaklar usti kichik gumbazlar bilan, markaz katta gumbaz bilan yopilgan. Ch. yoʻlaklarining 6 ta boʻlgani shahar darvozalari soniga ishora – ramziy maʼnosi bor. Yoʻlaklarning yoʻnalishlari Registon madrasalari tomonlariga ham moye kelgan. Ch. binosi hozir ham attorlik doʻkonlari majmui.

Chorsu Registonning janubi-sharqida Samarqand, Toshkent, Buxoro va Shahrisabzni bogʻlovchi yoʻllar chorrahasida joylashgan. Buxoro amiri Shohmurod mablagʻlari hisobidan qurilgan tarixiy bino-yodgorlik. Chorsu oʻrnida dastlab XV asrda qurilgan bozor boʻlgan. Ilgari Chorsuda joylashgan bozor bugun Bibixonim masjidi yonidagi Siyob bozoriga aylangan. Hozirda bino muzey va galereya sifatida faoliyat yuritmoqda. Samarqandning boshqa meʼmoriy va arxeologik tarixiy yodgorliklari bilan birgalikda YuNESKOning O'zbekistondagi Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan. Fors tilidan Chorsu nomi toʻrtta yoʻl deb tarjima qilinadi.

Amir Shohmurod hukmronligi davrida yaʼni 1785-yilda hozirgi bino qurilgan boʻlib, gumbazli binoning toʻrtta kirish eshigi boʻlgani uchun u Chorsu nomini olgan. Binoning devorlari prizma shaklida boʻlib, ular 12 burchakdan iborat. Binoda bitta katta markaziy gumbaz va binoning kirish qismi ustida joylashgan toʻrtta kichik gumbaz mavjud. XX asr boshlariga qadar bino savdogarlar va mol ayirboshlovchilar tomonidan kiyim-kechak, bosh kiyimlar, dori-darmonlar, kitoblar va boshqa narsalarda ishlatilgan. Bino atrofida savdogarlarning doʻkonlari va kichik doʻkonlari ham boʻlgan.

Sovetlar hukmronligi davridan boshlab bino yodgorlik binosiga aylantirildi va u yerda faqat esdalik sovgʻalari va kundalik foydalanish uchun kichik narsalar sotilar edi. 2005-yilda „Chorsu“ mulkiga egalik Oʻzbekiston Badiiy akademiyasiga oʻtkazildi. 2005-yilda savdo gumbazi toʻliq tiklandi, binoning toʻliq balandligini tiklash uchun uch metrli tuproq qatlami olib tashlandi. Hozirgi kunda Chorsu savdo gumbazi ham yodgorlik binosi maqomiga ega boʻlib, muzey va tasviriy sanʼat galereyasi sifatida foydalanilmoqda. Chorsuda koʻplab taniqli oʻzbek va chet el rassomlari, haykaltaroshlari oʻz asarlarini namoyish etganlar.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Samarqand
Oʻzbekistondagi muzeylar
Oʻzbekistondagi Jahon merosi obʼyektlari
Samarqand bozorlari
Samarqand muzeylari
Samarqand tarixi
Chorsu (meʼmoriy yodgorlik)

Chorsu — Shahrisabzda joylashgan meʼmoriy yodgorlik (1598—1602). Shaharning bosh savdo inshooti, murabba tarxli timning har toʻrt tomonida peshtoqli, qoʻsh tabaqa darvozasi bor. Toʻrt tomondan kelgan yoʻllar shu savdo timining oʻrtasidagi ulkan gumbaz tagida kesishadi. Uning ostida savdo doʻkonlari — toʻrtburchakli xonalar joylashgan. Bu xonalardan hozirgi kunda ham savdo inshooti sifatida foydalaniladi.

Joylashuvi 
Chorsu savdo gumbazi Shaharisabz shahrining shimoldan janubga hamda sharqdan g'arbga tomon harakatlanadigan ikkita eng asosiy va qadimiy ko'chalarining kesishish qismida joy olgan.

Tarixi 
Chorsu savdo gumbazining qurilish tarixi borasida turfa qarashlar mavjud. Mahalliy rivoyatlarga koʻra, u XVIII asrning 80-yillarida Niyozbek tomonidan qurilgan deb aytilsa-da, ammo inshootning tuzilishi u davr meʼmorchiligiga xos emas. Meʼmorchilik tuzilishiga koʻra, savdo majmuasi XV asrning oxirgi choragi hamda XVI asrning birinchi choragida qurilgan boʻlishi ehtimoli katta. Ayrim boshqa manbalarga koʻra, qurilish ishlari 1598-yilda boshlanib, 1602-yilga qadar davom etganligi bayon etiladi. Inshoot XV asrga tegishli hammom oʻrniga qayta bunyod etilgan degan taxminlar ham mavjud.

Nomlanishi 
„Chorsu“ soʻzining keng maʼnosi „toʻrt tomon“ deganidir. Shuningdek, chorsu forschadan tarjima qilinganda chor — „toʻrt“, su esa „bozor“, yaʼni toʻrt koʻcha yoki chorraha kesishuvida joylashgan bozor maʼnosini anglatadi.

Tuzilishi 
Chorsu yopiq bozori 2 ta koʻchaning oʻzaro kesishish qismida, markazida gumbazi mavjud boʻlgan, sakkizburchakli maydon koʻrinishida bunyod etilgan. Maydon turli bezaklardan holi, ammo muhtasham meʼmorchilik naʼmunasi sifatida qurilgan.

Muhofazaga olinishi 
Oʻzbekiston Respublikasi vazirlar mahkamasining 2019-yil 30-maydagi qaroriga koʻra, Shahrisabzda birinchi muzey-qoʻriqxona barpo etilgan. Uning qamroviga Shahrisabz shahrida joylashgan 7 ta tarixiy yodgorlik obyeklari kirilgan boʻlib, Chubin madrasasi, Shahrisabz shahrining tarixiy qal’asi, Maliki Ashtar masjidi, Kunchiqar masjidi, Chorsu savdo gumbazi shular sirasiga kiradi.

Chorsu savdo majmuasi Davlat yodgorliklarini saqlash roʻyxatiga kiritilgan. Shu bilan bir qatorda, Chorsu savdo gumbazi UNESCOning umuminsoniny qadriyatlar kitobidan ham joy egallagan

Adabiyotlar

Manbalar 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Shahrisabz
Chortoq suv ombori

Chortoq suv ombori - Namangan viloyatida Chortoqsoy daryosi oʻzanida qurilgan suv ombori. Daryo suvini mavsumiy tartibga soladi. 1navbati 1975-yilda qurib tamomlangan. Toʻliq hajmi 30,0 mln. m3, toʻgʻoni balandligi 37 m, maksimal suv oʻtkazish imkoniyati 50 m³/sek. Namangan viloyatidagi Chortoq, Uchqoʻrgʻon tumanlaridagi ekinzorlarning suv taʼminotini yaxshilash imkoniyatini beradi.

 

Suv omborlari
Chortoqsoy

Chortoqsoy - Qirgʻiziston Respublikasi (ozroq qismi) va Namangan viloyatidagi soy. Chatqol tizmasining Boʻzbittov togʻi (2875 m) yon bagʻridan boshlanib, asosan, Uychi tumani hududida tugaydi. Kuchli sel kelgan paytlaridagina Sirdaryogacha yetib keladi. Shimoliy Fargona kanali bilan kesishgan joyda kanal suvi Chortoqsoy ostidan dyuker orqali oʻtgan. Uzunligi 67 km. Havzasining maydoni 715 km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 1,8 m³/sek. Yogʻinsochin va buloq suvlaridan toʻyinadi.

Chortoqsoy Pochchaota sugʻorish sistemasiga kiradi. 1957-yil Chortoqsoyda nasos styasi qurilib 6 ming ga dan ziyod yer sugʻoriladigan boʻldi. Bahorgi sel va toshqinlarning buzish kuchini kamaytirish uchun Alixon qishlogʻi yaqinida sel suvini toʻplaydigan selxona qurildi. Soy boʻyida Chortoq shahri va sanatoriysi, qishloklar joylashgan.

 

Oʻzbekistondagi daryolar
Qirgʻizistondagi daryolar
Choson

Choson (aynan – tonggi goʻzallik) – Koreya tarixidagi ilk davlat (miloddan avvalgi taxminan 1ming yillik). Dastlab Choson – qabila yoki qabila ittifoqi tomonidan barpo etilgan. Miloddan avvalgi 1-asr oxirida Choson Xitoydagi Xanʼ sulolasi tomonidan bosib olingan. Xitoy bosqinchilariga qarshi kurash jarayonida, milodning boshlarida Koguryo, Pekche va Sila kabi ilk oʻrta asr mahalliy davlatlari shakllangan. Choson koreys davlatining nomi sifatida Li sulolasi qaror topishi bilan (1392) vujudga kelgan va 1897-yil Koreyani Texan imperiyasi deb qayta nomlanishiga qadar saqlanib qolgan. KXDR barpo etilishi bilan „Choson“ atamasi respublikaning rasmiy nomi tarkibiga kirgan (Choson mindjudjuiy inmin konxvaguk).
Choshnigir

Choshnigir (fors. tatib koʻruvchi) — qadimda xon va podshoh saroyidagi mansabdor, shoh oilasi oshxonasining boshligʻi. Choshnigir hukmdorni zaharlanishdan saqlash va taom taʼmini bilish maqsadida shohga tortiladigan taomlarni dastlab oʻzi tatib koʻrgan. Choshnigirlar Sharq davlatlari, jumladan, Movarounnahr xonliklarida ham boʻlgan.

Yana qara 

 Bakovul
Chu

Chu () yoki Shu () — Qirgʻiziston va Qozogʻiston Respublikalari hududidagi daryo. Uzunligi 1067 km, havzasining maydoni 62,5 ming km². Markaziy Tyaniiandan boshlangan Krraxoʻjir (quyi oqimida Juvonariq) va Qoʻchqor daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻlib Sirdaryoga 110 km yetmasdan qumlar orasida tugaydi. Ch. bosh qismida chuqur vodiyda tez oqadi. Kungay Olatovi bilan Qirgʻiziston togʻ tizmalarini kesib oʻtib tor Boʻoʻm darasini hosil qiladi. Boʻoʻm darasidan oʻtgach, Chu vodiysiga chiqadi va Betpakdala hamda Moʻyinqum choʻllari orasida sekin oqadi. Ch.ning togʻli qismida Oʻrtatoʻqay suv ombori qurilgan. Toshqin paytida Kutemaldi tarmoqchasi orqali suvining bir qismi Issiqkoʻlga quyiladi. Ch. Boʻoʻm darasidan keyin oʻngdan Katta Kebin, Kichik Kebin, Irgʻayli, Koʻkpatos; chapdan Alameddin, Oqsuv, Qorabolta, Quragʻati irmoqlari qoʻshiladi. Asosan, qor suvlaridan, qisman muzliklardan toʻyinadi. Bahorda sersuv. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi togʻdan chiqaverishda 52,9 m³/sek. Ch. togʻli qismida muzlamaydi, tekislik qismida 3—3,5 oy muzlaydi. Daryodan Katta Chu, Shoʻrtepa, Otboshi, Choʻmish, Georgiyevka kanallari chiqarilgan; Otboshi, Alameddin GESlari kurilgan. Ch. sohilida Toʻqmoq, Chu shaharlari joylashgan. Daryo vodiysi boʻylab Taroz — Bishkek — Baliqchi temir yoʻl oʻtgan.

Qozogʻistondagi daryolar
Qirgʻizistondagi daryolar
Chu (shahar)

Chu — () Qozogʻiston Respublikam Jambul viloyatidagi shahar. Chu daryosi, sohilida. Transport yoʻlining stansiyasi. Aholisi 38,3 mi"ng kishi (1990-yillar oxiri). Shakarqand, sut, taʼmirlashmexanika zdlari, temir yoʻl transportiga xizmat qiluvchi korxonalar bor.
Chu vodiysi

Chu vodiysi - Chu daryosi vodiysining bir kismi, daryoning oʻrta oqimida. Qirgʻiziston va Qozogʻiston Respublikalari hududida. Jan.sharkda Boʻoʻm darasidan shim.gʻarbda Moʻyinkumning sharqiy etagigacha boradi. Uzunligi 200 km chamasida, eni jan.sharqida 15 km gacha, shim.garbida 90–100 km. Balandligi 500–1200 m. Yer yuzasi daryo qayiri va terrasalaridan iborat. Iklimi keskin kontinental, quruq. Yiliga 250–400 mm yogin (asosan, bahorda) tushadi. Chu vodiysining deyarli hammasi haydalgan va sugʻoriladi, KOʻriq yerlarda boʻz tuprokda chala choʻl va kuruq dasht oʻsimliklari oʻsadi. Chu vodiysi Qirgʻizistonning asosiy qishloq xoʻjaligi rayoni (qandlavlagi, kanop yetishtiriladi; bogdorchilik, tokchilik, gʻallachilik rivojlangan). Sugʻorish kanallari oʻtkazilgan. Chu vodiysi janubida Qirgʻizistonning poytaxti va asosiy sanoat markazi Bishkek shahri joylashgan.

Oʻrta Osiyo
Vodiylar
Chu dashti

Chu dashti — Oltoy tog sistemasining janubi-sharqidagi dasht. Chu daryosining yuqori oqimida, 1750–2000 m. balandlikdagi togʻlar oraligʻida. Gʻarbdan sharqka 70 km, shimolidan jan.ga 40 km ga choʻzilgan. Yer yuzasi toʻlkinsimon tekislik. Iklimi keskin kontinental. Kishi sovuq. Yanvarning oʻrtacha trasi —31,7°. Eng past temperatura —53°. Yozi qiska, salkin. Yogʻin kam (102 mm). Kor qoplami juda yupqa (10 mm). Abadiy muzliklar tarqalgan. Kashtan tuproqlarda dasht va chalachoʻl oʻsimliklari (shuvok, betaga, izen va boshqalar) usadi. Chu daryosi qayirida oʻtzorlar bor. Kemiruvchilardan: yumronqoziq, dala sichqonlari, quyon, boʻrsiq va boshqa yashaydi. Chu dashti orqali RF dan MXR ga Chu avtomobil yoʻli oʻtgan.

Oltoy o'lkasi