MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Faringit

Faringit (yun. pharynx — halqum va itis — yalligʻlanish) — halqum (yutqin) shilliq pardasining yalligʻlanishi. F. kechishiga qarab oʻtkir va surunkali boʻladi. Oʻtkir respirator kasalliklar, gripp va boshqa infeksion kasalliklar oqibatida roʻy beradi. Halqum shilliq pardasiga bevosita taʼsir etadigan omillar (sovuq havoda gaplashish, nafas olish, juda issiq yoki sovuq ovqatlar isteʼmol qilish, spirtli ichimliklar ichish, chang havodan, gazlar bugʻidan nafas olish va boshqalar) ham F.ga sabab boʻlishi mumkin. Oʻtkir F.da halqum qurib, qichishadi, tupuk yutganda, ayniqsa, „quruq yutinganda“ ogʻriq paydo boʻladi, gavda temperaturasi normal turadi, baʼzan bir oz koʻtariladi. Kasallikning oldi olinmasa, surunkali shaklga oʻtishi mumkin. Surunkali F.da xdlqumda shilimshiq ajralma toʻplanadi, bemor koʻpincha yoʻtalib, balgʻam tashlaydi; yoʻtalganda baʼzan koʻngli aynib, qayt qilishi mumkin. Burun, murtak va chirigan tishlarning yiringli yalligʻlanishi, surunkali tumov, organizmda moddalar almashinuvining buzilishi kasalliklari natijasida surunkali F. paydo boʻladi. Havo quruqligi, traning keskin oʻzgarishi, chang va gazli muhit kabi zararli omillar xam F. sababchisidir. Kasallikni keltirib chiqargan omillar oʻz vaqtida yoʻqotilmasa, u surunkali tuye olib, halqum shilliq pardasining atrofiyasiga olib keladi. F.ning oldini olishda halqum shilliq pardasiga taʼsir etadigan zararli omillarni yoʻqotish, shamollashdan saqlanish, organizmni chiniqtirish (halqumni sovuq suv bilan chayib turish), chang va gazli muhitda ishlovchilar maxsus himoya vositalaridan foydalanishlari lozim.

Manbalar 

Tomoq kasalliklari
Tibbiyot
Otorinolaringologiya
Kasalliklar
Alifbo boʻyicha kasalliklar
Farmakognoziya

Farmakognoziya (yun. pharmakon — dori va gnosis — oʻrganish) — farmatsiyanmig bir boʻlimi. Oʻsimliklar va hayvonlardan olinadigan dorivor mahsulotlar, ularni birlamchi qayta ishlashdan hosil boʻladigan baʼzi moddalar (efir moylar, smolalar, sut shiralar, daraxt yelimlari va boshqalar)ni oʻrganadi. Asosiy vazifasi dorivor xom ashyolarni tadqiq etish, ulardagi taʼsirkor moddalarni aniklash usullarini ishlab chiqish, shuningdek, bu moddalarning oʻsimlik, hayvonlar aʼzo va toʻqimalarida joylashgan oʻrnini oʻrganishdan iborat. Bundan tashqari, yovvoyi dorivor oʻsimliklarning oʻsish joyi va zaxirasini aniqlash, ularni yigʻish, quritish, navlarga ajratish, qaytadan ishlash, saqlash va h.k. bilan ham shugʻullanadi. F. farmatsiyaning qad. sohalaridan boʻlib, yunon olimi Dioskorid unga asos solgan. Galen va Paratsels esa F.ni yangi yoʻnalishga solib yubordilar. Oʻrta asrlarda, ayniqsa, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino va Sharqning boshqa olimlari F. rivojiga ulkan hissa qoʻshdilar (qarang Tibbiyot), 18-asrda Rossiyada F. sohasida dorivor oʻsimliklarning qoʻllanishi haqida maʼlumotnoma va qoʻllanmalar paydo boʻldi. 1778-yilda birinchi rus farmakopeyasp bosilib chiqdi. Hozirgi Respublikamizda Oʻzbekiston kimyofarmatsevtika ilmiy tadqiqot instituti faoliyat koʻrsatib kelmoqda. F. ga oid tadqiqotlar farmatsevtika ilmiy tadqiqot institutlari va ftlari kafedralarida bajariladi. F. farmatsevtika taʼlimi sistemasiga kiritilib, oliy va oʻrta maxsus farmatsevtika bilim yurtlarida oʻqitiladi.

 

Tibbiyot
Farmakologiya
Farmatsevtika
Farmatsiya
Farmakognoziya
Farmakopeya

Farmakopeya (yun. pharmakon — dori va poieo — tayyorlayman) — dori vositalarini tayyorlash, sifatini sifat miqdoriy jihatdan nazorat qilish, saqlash shart-sharoitlari va nomlanishini belgilaydigan davlat standartlari majmui. Farmakopeyada dori moddalari va dori turlarini kimyoviy, fizik, biologik va boshqa usullarda sifat hamda miqdoriy tahlil qilish usullari, zaharli va kuchli taʼsir etadigan dorilar roʻyxati, bolalar va kattalar uchun dorilarning bir ichishlik, shuningdek, kunlik miqdorlari jadvali yoritiladi. Xitoyda 502 yilda chiqarilgan "Minibelu" kitobi, Yevropada 1130-yilda chop etilgan "Antidotoriy" toʻplamlari ilk rasmiy farmakopeya hujjatlaridir. Birinchi farmakopeya 1498-yilda Florensiyada "Ricettario Fiopentino" nomi bilan bosilib chiqdi. Abu Ali Ibn Sinoning "Tib qonunlari" asari u yashagan davrda qoʻllanilgan dori vositalarini tayyorlash, ularning sifatini baholash va qoʻllanilishi haqidagi maʼlumotlari bilan oʻz zamonasining farmakopeyasi deb baholanishi mumkin. Bugungi kunda koʻpgina mamlakatlarning milliy va hududiy farmakopeyalari mavjud boʻlib, ulardan Yey.R. (Yevropada hamjamiyati farmakopeyasi), LJSP (AQSH farmakopeyasi), VR (Britaniya farmakopeyasi), GF XI (Davlat farmakopeyasining 11-nashri), DP (Germaniya farmakopeyasi) kabilar xalqaro eʼtirof etilgan farmakopeyalar hisoblanadi va koʻp hollarda dori vositalarining sifat nazorati yuqoridagilarga asosan amalga oshiriladi.
Farmakoterapiya

Farmakoterapiya (yun. Pharmakon — dori va terapiya), dori terapiyasi — doridarmon bilan davolash. Etiotrop F.da doridarmonlar kasallik qoʻzgʻatuvchilarga taʼsir etadi (mas, infeksion kasalliklarni antibiotiklar bn, zaharlanishni esa antidotlar bilan davolashda). Oʻrin bosuvchi F.da organizmga yuborilgan dorilar fiziologik faol moddalar oʻrnini bosadi (mas, ichki sekretsiya bezlari yetishmovchiligida gormonal preparatlar qoʻllanadi). Patogenetik F.da doridarmon kasallikning patogeneziga taʼsir etadi (mas, adrenalin bronxial astmaga, nitroglitserin stenokardiyaga, glyukozidlar yurak yetishmovchiligida qoʻllaniladi). Agar preparatlar kasallikning faqat ayrim belgilari (simptomi)ga taʼsir etea (mas, ogʻriq yoki yoʻtal krldiruvchi dorilar), bunday F. simptomatik terapiya deyiladi. F. da turli xil doridarmonlardan foydalaniladi.

Infeksion kasalliklar va oʻsmalar kimyo terapiyasi — F.ning asosiy yoʻnalishidir. Kimyoterapevtik moddalar kasallik qoʻzgʻatuvchilar turi — mikroblar, viruslarga karab spetsifik taʼsir etadi. Bunday taʼsir etish infeksion agent yoki oʻsma hujayrasining fiziologik, biokimyoviy va boshqa xossalari bilan bogʻliq. Preparatlar taʼsiri ularning organizmga qanday usulda yuborilishiga, toʻqimalarda soʻrilishiga va boshqalarga bogʻliq. Ayrim hollarda organizmda doridarmonlarga chidamli mikroorganizmlar yoki oʻsma hujayralari paydo boʻlishi va koʻpayishi mumkin. Shuning uchun koʻpincha organizmga antimikrob va oʻsmalarga taʼsir etadigan bir qancha dorilarni qoʻshib yuboriladi.
Farmatsevt

Farmatsevt (yun. pharmakentes — dori tayyorlovchi) — oliy (provizor) yoki oʻrta (provizor yordamchisi) farmatsevtik maʼlumotga ega boʻlgan mutaxassis. F.lar farmatsevtika intlari, tibbiyot instituti hamda tibbiyot kollejining farmatsevtika ftlarida tayyorlanadi. F. dorixona, nazoratanalitik va sud kimyosi lab.larida, farmatsevtika zavodlarida faoliyat koʻrsatadi.
Farmatsiya

Farmatsiya (yunoncha: pharmakeia — dori; dori ishlatish) — dori vositalari va tibbiy buyumlar yaratish boʻyicha izlanishlar, tadqiqotlar, shuningdek, ularni ishlab chiqarish, tayyorlash, sifatini nazorat qilish, standartlash usullari, davlat roʻyxatidan oʻtkazish, saqlash, ular haqida axborot berish, dorixona va davolash muassasalariga yetkazib berish va sotish kabi vazifalarni oʻz ichiga oladigan ilmiy-amaliy faoliyatlar majmui. 18-asrga kelib F. fan sifatida shakllandi. F. farmakologiya bilan birga dorivor moddalar haqidagi fanni tashkil etadi. F.ga farmatsevtik kimyo, dori turlari va dorivor preparatlar texnologiyasi, farmakognoziya, F.ni tashkil etish va uning iqtisodiy, sud kimyosi kabi ixtisoslik fanlari kiradi. Dorilar taʼsiri, dori turlari, ularni qabul qilish usullari, tayyorlash texnologiyasi va boshqa omillar taʼsirini F.ning bioformatsiya yoʻnalishi oʻrganadi.

 

Tibbiyot
Farmatsevtika
Farmakologiya
Farmatsiya
Farmer Genri Jorj

FARMER (Farmer) Genri Jorj (1882. 17.1, Birr, Irlandiya — 1965.30.12, Karluk, Lanark grafligi) — ingliz musiqashunosi, dirijyor, kompozitor. Yevropada musiqiy sharqshunoslik fanining asoschilaridan. Glazgo universitetini tugatgan (1910). Angliyaning turli teatrlarida dirijyor (1910—47), Glazgo universiteti oʻqituvchisi va kutubxonaning musiqiy boʻlimi mudiri (1934-yildan). 1916-yildan Sharq xalklari musiqa madaniyati, xususan, Forobiy, Ibn Sino va boshqalarning musika risolalarini oʻrganib, Yevropa va Osiyo mamlakatlarida maʼruzalar oʻqigan, oʻnlab kitoblar nashr etgan ("Arab musiqasi tarixi 13 a.gacha", 1929; "Sharq musiqa cholgʻulari", 1931; "Islom musiqasi", 1957 va boshqalar).
Farmoyish

Farmoyish — boshqaruvga doir huquqiy hujjat; konstitutsiyaviy huquqda davlat boshligʻi va ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan vakolatlari doirasida chiqariladi. Ijro etuvchi hokimiyat organining tez hal qilinishi kerak boʻlgan va boshqa joriy masalalarga oid qarori F. shaklida chiqariladi. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 94moddasida koʻrsatilishicha, Prezident konstitutsiyaga va qonunlarga asoslanib hamda ularni ijro etish yuzasidan respublikaning butun hududida majburiy kuchga ega boʻlgan farmonlar, qarorlar va F.lar chiqaradi. "Vazirlar Mahkamasi amaldagi qonunlarga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasi hududidagi barcha organlar, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fukarolar tomonidan bajarilishi majburiy boʻlgan qarorlar va F.lar chiqaradi" (Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, 98modda). Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi Spikeri va Senat Raisi F.lar chikarishi Konstitutsiyada koʻzda tutilgan.

Bundan tashqari, muassasa rahbarining yakka uzi tomonidan chikariladigan huquqiy hujjatlar ham F. hisoblanadi. F. mansabdor shaxslarning muayyan aniq doirasiga moʻljallanib, uning amal qilish va bajarilish muddati belgilangan boʻladi.

FARMON — 1) muayyan mamlakatlarda davlat boshligi (Prezident) chiqaradigan muhim huquqiy hujjat. F. bilan, odatda, shaxslar yuksak lavozimga tayinlanadi va lavozimidan ozod qilinadi, favqulodda yoki harbiy holat tartibi joriy etiladi, orden va medallar bilan mukofotlash amalga oshiriladi, oliy harbiy va faxriy unvonlar beriladi, umumnormativ xususiyatga ega boʻlgan qarorlar rasmiylashtiriladi. Umumiy qoidaga koʻra, F. mazkur davlat konstitutsiyasi va qonunlariga (OʻzRda — Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, Krraqalpogʻiston Respublikasining Konstitutsiyasi va OʻzR qonunlariga) zid boʻlmasligi kerak. Oʻzbekiston Respublikasida Prezident F.lari Oliy Majlis yoki Vazirlar Mahkamasi roziligisiz mustaqil tarzda Prezident tomonidan qabul qilinadi. F. — mazmun va mohiyatiga koʻra, konstitutsiyaviy normalarni ijtimoiy hayotga tatbiq qilishning vositasi sifatida namoyon boʻlib, yuridik kuchi nuqtai nazaridan konstitutsiya va qonun normalariga nisbatan ikkilamchi hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasining "Normativhuquqiy hujjatlar toʻgʻrisida"gi qonuni (2000-yil 14 dek.)ga koʻra, Prezident F.lari belgilangan tartibda kuchga kiradi va ular eʼlon qilinishi shart. Gʻarb mamlakatlarida, F.ga oʻxshash hujjatlar koʻpincha dekret (AQShda ijro etuvchi direktivalar) deb ataladi; 2) Eron shohlari, Usmonli turk imperiyasi sultonlari, Old va Oʻrta Sharq mamlakatlarida qad. hukmdorlarning oliy buyrugʻi
Shokir Farmonov

Shokir Qosimovich Farmonov (1941.20.2, Dangʻara tumani) — matematik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000). Fizikamat, fanlari doktori (1973), professor (1977). Toshkent Davlat Universitetining mexanikamatematika fakultetini tugatgan (1963). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Matematika institutida kichik, katta ilmiy xodim, soʻngra ehtimollar nazariyasi boʻlimi mudiri, bosh ilmiy xodim (1965— 88, 1996 2003). Oʻzbekiston milliy universiteti ehtimollar nazariyasi va matematik statistika kafedrasi mudiri (1988 96, 2004-yildan professor). Nizomiy nomidagi Toshkent Pedagogika universiteti matematika oʻqitish metodikasi kafedrasi mudiri (2003 — 04). Ilmiy ishlari Markov zanjiri boʻyicha bogʻlangan tasodifiy miqdorlar va vektorlar uchun limit teoremalariga oid. Ehtimollar nazariyasining limit teoremalari boʻyicha turkum ishlarni bajargan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1973).

 

Matematiklar
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Farnak I

Farnak I (? — miloddan avvalgi 169) — Pont podsholigi shohi (taxminan 185—169). Qora dengizning jan. sohillaridagi katta hududni Pontga qoʻshib olgan, xususan, 183—179 yillarda yunon shaharlari: Sinopa, Amisos, Armena, Kitoros, Kotior, Kerasunt, Trapezunt va boshqa, shuningdek, Pont togʻlaridagi konlarni bosib olgan. 183 yil podsholik poytaxtini Amasiyadan Sinopaga koʻchirgan. Qora dengizning jan. sohilida Farnakiya shaharqalʼasini bunyod etgan.
Farnak II

Farnak II (? — miloddan avvalgi 47) — Bospor podshosi (miloddan avvalgi 63 yildan). Shoh Mitridat VI Yevpatorning oʻgʻli. Rim bilan urush chogʻida F. II.otasiga xiyonat qilib, Rim sarkardasi Pompei bilan ittifoq tuzgan va Bospor davlatining katta qismida (Fanagoriyadan tashqari) oʻz hokimiyatini oʻrnatgan. 49—48 yillarda Pompei bilan Yuliy Sezar (Misrda edi) oʻrtasidagi nizodan foydalanib Fanagoriyani bosib olgan va Kichik Osiyoni egallash maqsadida yurish qilgan. U Vifiniya va Amisosni egallagan, lekin 47 yil 2 avgustda Kichik Osiyoning Zela shahri yaqinidagi jangda Sezar tomonidan tormor keltirilgan. Sezar Senatga „Vene, vidi, vici“ („keldim, koʻrdim, gʻalaba qozondim“) deb noma joʻnatgan. Rimliklar F. II ni ozod qilib kichik otryad bilan Bosporga joʻnatganlar, bu yerda hokimiyatni F. II ning noibi Asandr egallab olgan edi. F. II Asandr bilan boʻlgan jangda halok boʻlgan.

Manbalar
Farrux Yosor

Farrux yosor — Darbandiya sulolasidan boʻlgan Shirvon hukmdori (shirvonshoh) (1462—1501). F.Yo. davrida Shirvon mustaqilligini saqlab, iqtisodiy jihatdan ancha yuksalgan. F,Yo. Oq qoʻyunli hukmdorlari ittifoqchisi boʻlgan. 1488-yil qizilboshlilar hujumini daf etgan, lekin Ismoil I Safaviy bilan boʻlgan jangda yengilib, jangda halok boʻlgan. F.Yo. davrida Shirvon Rus davlati bilan diplomatik (1465—66 yillarda elchilar almashingan, 1499-yil doʻstlik va hamkorlik haqida bitim tuzish haqida muzokaralar) va savdo munosabatlari oʻrnatgan F.Yo. oʻzining bunyodkorlik faoliyati bilan ham shuxrat qozongan.
Fargʻona viloyat davlat rus drama teatri

Fargʻona viloyat davlat rus drama teatri — Oʻzbekistondagi yirik teatrlardan biri. Dastlab, yosh tomoshabinlar teatri sifatida tashkil qilinib (1934), 1938-yil drama teatriga aylantirilgan. "Chapayev", "Ikki boyga bir malay", "Revizor" singari dastlabki spektakllarning sahnalashtirilishida teatrning birinchi badiiy rahbari va rej.i G.D. Abdulov (1970-yilgacha ishlagan)ning xizmati katta. V. Shchukareva, T. Shlyapnikova, F. Gorniy, S. Maltsev, A. Cherkasov, N. Ribakov va boshqa teatrning dastlabki aktyorlari, bosh rassomi A. N. Uzlov teatr shakllanishi, uning keyingi ravnaqi, mustahkam mavqega ega boʻlishiga munosib hissa qoʻshdilar.

Ikkinchi jahon urushi davrida teatr truppasi Qoʻqon shahriga koʻchiriladi. 1956-yil rus teatri yana oʻz binosiga qaytadi. Teatr repertuarini koʻproq mumtoz va oʻzbek yozuvchilari asarlari asosida yaratilgan spektakllarga karatadi. "Bir stakan suv" (O.E. Skrib), "Soʻna" (E. Voynich), "Palata" (S. Alyoshin), "Farhod va Shirin" (Xurshid), "Irkutsk vokeasi" (A. Arbuzov), "Maysaraning ishi" (Hamza), "Hayot qoʻshigʻi" (Uygʻun), "Yurak sirlari" (B. Rahmonov), "Tohir va Zuhra" (S. Abdulla), "Shohsanam" (xalq dostoni) va boshqa shular jumlasidan.

Teatr spektakl yaratishda epikqahramonlik, maishiypsixologik drama, komediyalar, oʻtkir satirik, lirik pyesalarga alohida eʼtibor bergan. "Sershovqin joy", "Puchina", "Quturgan pullar" (A. Ostrovskiy), "Zulmat hukmronligi" (L. Tolstoy), "Jalalar oraligʻida" (A. Shteyn), "Biz keldik" (V. Yernev), "Qishloq komediyasi" (M. Varfolomeyev), "Retro" (A. Galin), "Riyokor tutqunligi" (M. Bulgakov) kabilar bunga misoldir.

Mustakillikdan keyin teatr hayoti qayta oʻzgarishlarga boy boʻldi. Teatr qoshida aktyorlik studiyasi ochildi. Teatr jamoasi yangi aktyorlar bilan toʻldirildi. Yosh aktyorlar mahoratini oshirish maqsadida chetdan respublikaning tanikli rej.lari (mas, V. Umarov, M. Abdullayeva va boshqalar) taklif etildi. Teatr ijodkorlari ijod qilish va tomoshabinlarga xizmat koʻrsatishning yangi shakllarini izlamoqda, sahnaga zamonning dolzarb muammolarini olib chiqishi bilan bir qatorda mumtoz, tarixiy asarlarga ham keng oʻrin berilmokda. "Gʻirashiradagi oʻyin" (V. Bagramov), "Hushiga kelmay gurib" (K. Novak), "Shaytonlik" (N. Gogol, "Sorochinsk yarmarkasi" asari asosida), "AlManzori uzuklari" (sharq ertaklaridan), "Amakimning tushi" (F. Dostoyevskiy), "Kodjin gʻovgʻalari" (K. Goldoni), "Fargona farzandi" (Y. Sulaymon, alFargʻoniy hayoti haqida) va boshqa soʻnggi yillar mahsulidir. K. Novak, H. Saidov, L. Safkova, O. Shokirova, O. Bugayev, L. Akromov va boshqa teatrning yetakchi aktyorlaridir. Teatrning badiiy rahbari — Husan Saidov, bosh rassom — N. Kamenskiy.

Oʻzbekiston teatrlari
Fargʻona viloyat qoʻgʻirchoq teatri

Fargʻona viloyat qoʻgʻirchoq teatri — 1993-yil tashkil boʻlgan. Dastlab (1989-yil dekabrdan) teatr studiyasi sifatida faoliyat koʻrsatgan, 1993-yil 1-martdan hozirgi nomda. "Qoʻgʻirchoqbozlar tomoshasi" (Gʻayratiy) spektakli bilan ochilgan. Habibullo Hakimov, Mayram Ashurova, Muhammadsoli Yusupovlar teatrning dastlabki ijodkorlaridan. Keyinchalik "Sirli sandiq" (O. Tolipov), "Gʻaroyib poyga" (Spiranskiy) kabi spektakllar bilan oʻz mavqeini mustaxkamladi. Italo Kalvinaning "Uch apelsin" asari asosida H. Hakimov ssenariysi boʻyicha sahnalashtirilgan spektakl Respublika qoʻgʻirchoq teatrlari 4festivali (Andijon, 1993-yil)da "Eng yaxshi musiqali spektakl" nominatsiyasiga, 1995-yil 5festival (Toshkent)da "Yovvoyi oʻrdakcha" spektakli "Eng yaxshi spektakl" sovriniga sazovor boʻlgan. Shu spektaklni yaratganlar (rej. H. Hakimov, S. Sedukin — rassom, R. Litvin — kompozitor, N. Maslova — aktrisa) "Eng yaxshi rejissura", "Eng yaxshi rassom", "Eng yaxshi musiqa", "Eng yaxshi ayol roli" nominatsiyalari gʻolibi boʻlganlar. Navoiy va Fuzuliy poeziyasi asosida sahnalashtirilgan "Layli va Majnun" musiqali spektakli teatrning soʻnggi yillar maqsulidir. Teatrning badiiy rahbari — Habibullo Hakimov, bosh rassom — Shuhrat Abdumalikov.

Oʻzbekiston teatrlari
Fargʻona yogʻ-moy aksiyadorlik jamiyati

Fargʻona yogʻ-moy aksiyadorlik jamiyati — yogʻmoy sanoatining yirik korxonasi. "Yogʻmoytamakisanoat" uyushmasi tarkibida. Tozalangan va hidsizlantirilgan paxta yogʻi, paxta salat yogʻi, ozuqa salomasi, texnik salomas, texnik salomas yog kislotalari, 88—98%li va yuqori navli glitserin, xoʻjalik sovuni, atir sovun, soya yogʻi va shroti ishlab chikaradi. Korxona dastlab Fargʻona davlat yogʻ zavodi nomi bilan 1930-yil 1 oktabrda foydalanishga topshirilgan. 1931-yil sovun zavodi hamda yogʻni rafinatsiyalash sexi, 1935-yil texnik glitserin ishlab chiqarish sexi, 1946-yilda gidrogenizatsiya zavodi ishga tushirilgan. 1947-yildan Fargʻona yogʻmoy kombinati. 1950-yilda glitserinni bugʻlantirib sof toza mahsulot ishlab chikaruvchi glitserin sexi, 1958-yilda yogʻni reaktivsiz parchalash sexi, 1959-yilda soapstok yogʻ kislotalarini distillyatsiya qilish tizimi kurildi. 1966-yildan mayonez tayyorlashda ishlatiladigan salat yogʻi ishlab chiqarish yoʻlga koʻyiddi. 1994-yildan ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. Korxona bir sutkada 800 t paxta chigitini kayta ishlash kuvvatiga ega. Chet el texnologik uskunalari bilan jihozlangan. 2003-yilda korxonada 9,8 ming tonna paxta yogʻi, asosiy mahsulotlardan 2358 t "Uzbekistan" yogʻi, 259 t salat yogʻi, 1096 t glitserin, 7676 t xoʻjalik sovuni, 1224 t atir sovun, 14064 t texnik salomas, 1293 t soapstokning distillangan yogʻ kislotalari ishlab chiqarildi. 2002-yildan xorijdan olingan soya dukkaklaridan soya yogʻi ishlab chiqaradi. Korxona ishlab chiqaradigan mahsulotlardan soya shroti, glitserin chet ellarga eksport qilinadi.
Fargʻona kimyoviy tolalar zavodi

Fargʻona kimyoviy tolalar zavodi — kimyo sanoatining yirik korxonasi. "Oʻzkimyosanoat" davlataksiyadorlik kompaniyasi tarkibida, davlat korxonasi maqomiga ega. Diatsetatsellyuloza, atseton va kaprolaktamdan toʻqimachilik va trikotaj sanoati uchun yaxlit atsetat iplar, poliamid6 granulalari, poliamid iplar, avtomobil shinalari kordi qoplamasi ishlab chiqaradi.

Korxona 1969-yildan atsetat iplari ishlab chiqarish yoʻnalishida ishga tushirilgan. 1998-yilda plastmassa, kolbasa pusti, avtomobil gʻildiraklari uchun shina, rezinatexnika asboblari ishlab chiqarishda qoʻllaniladigan poliamid granulalari ishlab chiqarish sexida Germaniya uskunalari oʻrnatildi. Mahsulotlari Jan.Sharqiy Osiyo mamlakatlari, Rossiya, Turkiya, Portugaliyaga eksport qilinadi.
Fargʻona politexnika instituti

Fargʻona politexnika instituti — xalq xoʻjaligi uchun malakali muhandislar, iqtisodchilar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti. Toshkent politexnika instituti umumtexnika fakulteti negizida 1967-yilda tashkil qilingan. Institutda 7 ta fakultet mavjud: qurilish, mexanika, energetika va axborot texnologiyalari, muhandislikiqtisod, kimyotexnologiya, sirtqi va boshqa boʻlim hamda asbobsozlik markazi bor. Unda 33 ta kafedra, 15 ta ilmiy tadqiqotlar laboratoriyasi faoliyat koʻrsatadi. Institut qoshida instituternatlitseyi, „Yormozor“ akademik litseyi, Iqtisodiy mintaqaviy markazi, tayyorlov kurslari mavjud. Institutda 20 yoʻnalish boʻyicha bakalavrlar, 12 yoʻnalish boʻyicha magistrlar tayyorlanadi. Kutubxonasida 200 mingdan ortiq asar saqlanadi. 2002/03 oʻquv yili institutda 5000 ga yaqin talaba oʻqidi, 394 oʻqituvchi, shu jumladan, 24ta fan doktori va professor ishladi. Institut tashkil qilinganidan beri 30 mingdan ortiq mutaxassis tayyorlangan. Institutda 4 yoʻnalish boʻyicha ilmiy tadqiqotlar ishlari olib boriladi. Institutda yaratilgan fan va texnika yangiliklari Fargʻona neftni qayta ishlash zavodi, „Azot“ ishlab chiqarish birlashmasi, „Quvasoysement“ AJ, „Kvars“ AJ va boshqa korxonalarda tatbiq etilgan. Institut qoshida madaniyat saroyi, talabalar uyi, profilaktoriy, dam olish maskanlari, sport inshootlari bor. Institut Rossiya, Ukraina, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Turkmaniston oliy oʻquv yurtlari, AQSH, Angliya, Germaniya, Belgiya, Koreya, Hindiston oʻquv yurtlari va ilmiy markazlari, koʻpgina xalqaro jamgʻarmalar va tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi. Institut faoliyati M. A. Ikromov , N.Yuldoshev, A.Mirzayev, N. M. Oripov, R. J. Tojiyev, I.Toʻxtarov, K. I. Kurpayanidi va boshqa olimlar nomi bilan bogʻliq.

Yana qarang 

 Oʻzbekistondagi universitetlar

Fargʻona viloyati
Oʻzbekistondagi institutlar