Mamlakat Naxangova

Mamlakat Akberdievna Naxangova ( , 1924 - yil 6-aprel, Shohmansur, Buxoro Xalq Sovet Respublikasi – 2003 -yil) — SSSR (Tojik SSR)dagi Staxanovchilik harakati aʼzosi, ilg'or staxanovchilik harakatiga asos solgan, 11 yoshida paxta yigʻim-terimida oʻzini koʻrsatgan. ; ilg'orlar orasida eng yoshi va birinchi bo'lib  SSSR oliy mukofoti - Lenin ordeni (1935) sohibi.

Sovet fotografi B. V. Ignatovichning fotosuratlari SSSRda keng tarqalgan edi.  , U olgan suratlarda Mamlakat Naxangovani Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti Bosh kotibi I.. Stalin bilan ko'rish mumkin. Voyaga etganida  keyin Naxangova - sovet filologi, filologiya fanlari nomzodi ; Dushanbe pedagogika instituti doesn't bo'ldi.

Biografiya 
U 1924-yilda Dushanbe shahri yaqinidagi Shohmansur qishlog'ida tug'ilgan. Mamlakat bolaligi Laxuti kolxozining uyida, Qurbon-bibi Naxangova oilasida yashagan. Uning oilasida 11 farzand boʻlgan (Mamlakat — Oʻgʻul-Bibining singlisi, kattasi — Nazokat, ukasi va boshqalardan tashqari),oilada faqat ikkita farzand — Mamlakat va uning singlisi Nazakat yashab qolgan. Mamlakat tojikcha “davlat ” degan maʼnoni anglatadi.

Mamlakat bolaligidan ot minishni bilar edi. Ba’zan Qurbon-bibi Naxangova bolalarini dalaga olib ketar, Mamlakat onasiga paxta terishda yordam berardi.

Qizlar hali maktabga bormasidan oldin vafot etgan. Maktab kolxoz boshqarmasi yonidagi  eski masjidda joylashgan edi.

Bolalar paxta terimida onalariga yordam berishardi. 1934-yilda u Pionerlar safiga qabul qilingan va kolxozda paxta terimida qatnashgan.  Mamlakatning aytishicha, u ikki qoʻli bilan paxta terib, kuniga 70-80 kilogrammdan paxta terib boshlagan. Odatda kattalar 130 kilogrammdan  150 kilogrammgacha paxta yig'ib olgani uchun, Mamlakatga shubha bilan qarashgan. Keyinchalik "Kattalar hisobchiga:" Siz bizni aldayapsiz, qizga juda ko'p yozyapsiz deb aytishganini. Uning orqasidan ergashib  kelgan keksalar: "Unda yovuz ruh bor", deb norozi bo'lishganini aytgan. Kolxozdagi mitinglarning birida Mamlakat Donbasslik konchi Aleksey Staxanov bir smenada bir yuz ikki tonna ko'mir qazib olganini eshitadi. Kolxoz raisining iltimos qilib kuniga u ham bir yuz ikki kilogramm paxta tera olishini aytdi.

Qizni kolxozning ba'zi odamlari ta'qib qilib, uni kaltaklabva tahdid qilishadi: "Endi ishlab chiqarishni oshirib yuborishga jur'at etma, bo'ysunmasang, seni o'ldiramiz! …”.

Stalin bilan uchrashuv 

1935-yilning dekabrida SSSR janubiy respublikalarining yetakchi kolxozchilari qatorida Mamlakat Moskvaga tashrif buyurdi va u yerda Stalin bilan uchrashdi. Kremlda u Sovet Ittifoqining oliy davlat mukofoti - "mehnatda qahramonligi va paxta hosilini oshirishdagi muvaffaqiyati uchun" Lenin ordeni bilan taqdirlandi, uni Butunittifoq Markaziy Ijroiya Raisi qo'liga oldi. Mamlakat rus tilida bir necha soʻz bilar edi, uning nutqini tojik tilini oʻrgangan Anastas Mikoyanning kuyovi tarjima qilgan. Stalin Mamlakatga Siyosiy byuro a'zolari (Stalin, Molotov, Andreev) o'rtasida tojikcha libosda tushgan fotosuratni sovg'a qildi. Kartochkaning orqa tomoniga Stalin shunday yozuv qoldirgan: “Oʻrtoq Mamlakat Naxangovaga I. Stalindan yaxshi oʻqigani va mehnati uchun, 4. XII.1935”. Mamlakat Stalinga kitob berdi. 1936-yilda Mamlakat  pionerlarni almashtirish dasturi asosida  Artek pionerlar lageriga yo'llanma oldi va u erda yosh aktrisa Gulya Koroleva bilan birgalikda dam oldi.

Guli Korolevaning Artekdan otasiga yozgan maktubidan, 1936-yil:Biz bilan  Mamlakat Naxangov ham bor. Ha, ha, Tojikistonda ikki qoʻl bilan paxta terishni oʻrganib, barcha kattalarni ortda qoldirgan! Mamlakat yonimda yotadi, u mendan kichik boʻlsa-da, biz bir otryaddamiz. Bugun Kremlda “Mamlakat”ga  berilgan Lenin ordeni koʻrdim... Suratimni yuboryapman. Unda Mamlakat va Barasbi bilan birga suratga tushganman.

O'smirlik 
Urushdan bir necha yil oldin, u orden olgandan so'ng, u Leningradga  taklif qilindi, u erda Smolniyga, Qishki saroyga va Mars dalasiga tashrif buyurdi. Pionerlar saroyida unga o'zi tanlagan to'p sovg'a qilindi.

Ulug 'Vatan urushi boshlanishi bilan u ko'ngilli sifatida frontga ketish uchun mahalliy harbiy xizmatga ko'rsatuvchi bo'limga ariza berdi, ammo rad javobini oldi. 1942-yilda u qamaldagi Leningrad bolalari uchun o'yinchoqlar va boshqa narsalarni yig'ishda qatnashgan va Leningradga yordam berish uchun yuborilgan delegatsiya tarkibida kirgan. Leningradda u delegatsiyadan ajralib, harbiy kemaga qo'shilishni so'radi, ammo qo'mondon undan delegatsiyaga qaytishni talab qildi. Talabalik davrida u kasalxonalarda yaradorlarga g'amxo'rlik qilgan. U Londondagi tinchlik konferensiyasida nutq so'zladi. Dushanbedagi 7-sonli maktabda Mamlakat faxriy pioner etib saylandi.

1962-yilda Artek pionerlar lagerida bo'lib o'tgan II Butunittifoq pionerlar mitingida Naxangova shunday dedi: "Artek mening qalbimda, xotiramda turli millat bolalari bilan unutilmas uchrashuvlar maskani sifatida abadiy qoladi. Ukrain qoʻshiqlarini birinchi bor shu yerda eshitdim. Men birinchi marta bu erda gruzin ilg'orlari lezginkaga qanday  raqsga tushirishganini ko'rdim. Artekga o'sha birinchi tashrifimda men go'yo mamlakatimiz bo'ylab ajoyib sayohat qilgandek bo'ldim...”.

Keyinchalik Mamlakat Naxangova bir necha bor Moskvaga tashrif buyurdi, 1972-yil iyul oyida birinchi besh yillik rejalar qahramonlari bilan uchrashuvda Staxanov bilan shaxsan uchrashdi. O'sha yili u Artekdagi V Butunittifoq pionerlar yig'ilishining faxriy mehmonlari qatorida bo'ldi. Yozuvchi Feliks Chuev o'z kitobida Mamlakat Naxangova 1982-yilda Molotov va Yevgeniy Jugashvili bilan uchrashgan epizodni keltirgan. Uning so'zlariga ko'ra, 1935-yil dekabr oyida Stalinning o'g'li Yakov Jugashvili cho'chqa dumini siyoh idishiga botirib, bu haqda otasiga aytmaslikni so'ragan.

Artekdagi ikkinchi va beshinchi ilg'orlar mitinglarida  qatnashgan.

T. G. Shevchenko nomidagi Dushanbe pedagogika institutida tahsil olgan. Oʻqishni tamomlagandan soʻng (1952) koʻp yillar davomida Dushanbeda ingliz tilidan dars bergan. 1990-yilgacha Dushanbe pedagogika institutida dotsent boʻlib ishlagan, ingliz tilidan dars bergan. “Hozirgi tojik tilidagi olmosh” mavzusida filologiya fanlari nomzodi ilmiy unvonini himoya qilgan (Dushanbe, 1971). “Tojikiston SSR xalq taʼlimi aʼlochisi” ordeni bilan taqdirlangan.

1970—1977-yillarda Dushanbedagi tibbiyot institutining chet tillari kafedrasi mudiri.

1990-yildan nafaqaga chiqqan.

Uning turmush oʻrtogʻi Rajab, qizi Roksana va oʻgʻli Alisher chegara postining boshligʻi. Nabiralaridan birining ismi Mehrdot.

Targʻibotda Mamlakat Naxangova obrazi 
Primerda sarlavha sahifasida she'r chop etilgan:

“Tojiklarning ajoyib ismlari borMamlakat ma’nosini bildiradi”.

Gelya Markizovaning otasi qatl etilgandan so'ng, Gelya obrazidan targ'ibot maqsadlarida foydalanish nuqtai nazaridan qabul qilib bo'lmaydigan vaziyat yuzaga keldi - ma'lum bo'lishicha, Lavrov haykallarida SSSRdagi baxtli bolalikni tarannum etgan rahbar “ xalq dushmani ”ning qizini quchoqlaydi. Targʻibot idoralari G.Lavrov haykallari poydevoridagi “Stalin va Gelya” yozuvlarini “Stalin va Mamlakat” deb oʻzgartirishga qaror qildi. Xuddi shu ism Gelya tasviri tushirilgan plakatlarda qiz Mamlakat  deb atala boshlandi. Pioner - Staxanov harakati a'zosi Mamlakat Naxangova 1935-yilda Lenin ordeni bilan mukofotlangan; SSSRda uning 1935-yil dekabr oyida SSSR janubiy respublikalarining eng ilg'or kolxozchilari o'rtasida bo'lib o'tgan uchrashuvida Stalin bilan tushgan surati keng tanilgan. Alayning soʻzlariga koʻra, “Lavrovning bevasi Mamlakatni hatto erining ustaxonasiga olib kelishganini aytdi”. Engelsina Cheshkovaning qizi L. E. Komarova ta'kidlaganidek: "Onaning ham, Mamlakatning ham mo'g'ulistonning ko'zlari kesilgan. Bu vaqtga kelib Mamlakat allaqachon 13 yoshga to'lganligi ham muammo emas. Aytishimiz mumkinki, Naxangova erta bolalikda Stalin bilan suratga tushgan A.I.Alay bilan suhbatda boʻlgan A.Gnedinskayaning maqolasida taʼkidlanganidek, Engelsina Sergeevna Oloy bilan suhbatdan soʻng Mamlakat Naxangovani “barcha iʼlarni nuqta qilib qoʻyish uchun chaqirdi. Ammo suhbat natija bermadi”. Mamlakat Akberdiyevna muloqot qilishni istamadi.

“Stalin va mamlakat” haykaltaroshlik guruhi tashkil etilgan (1938, Ingal, Vladimir Iosifovich va Bogolyubov, “Tojik SSR” paviloni).

Mamlakat Naxangova Mirzo Tursunzodaning “ Yurt quyoshi” birinchi she’rining qahramoni boʻldi.

Nemis tadqiqotchisi va Maks Plank instituti tadqiqotchisi Yan Plumper (Berlin, Germaniya) shunday yozadi: “Ikkinchi Jahon urushi boshlanishidan oldin Stalinning rus bo'lmagan qizlari bilan tasvirlari keng tarqalgan edi, masalan, Gelya Markizova. Buryat-Mo'g'uliston yoki Tojikistondan Mamlakat Naxangova <... >". <...> Bunday muvaffaqiyatga erishgan kam odamlar Sovet xalqlarining "buyuk oila afsonasi" doirasida ekspluatatsiya qilingan otasi Stalinning qiyofasini rus bo'lmagan voyaga etmagan qizlar kabi mustahkamladilar, chunki bu ular edi. "ota" dan maksimal masofa bilan ajralib turadigan: "zaif jins" ga mansub va "qoloq" respublikalardan bo'lganlar, ular Stalinning ideal antipodlari edi".

Filolog Abel Ilya Viktorovich “Mamlakat Naxangov paxta dalalarining yosh staxanovchisi” haykali haqida shunday yozadi: “U M. D. Ryndzyunskaya tomonidan shunday haykaltaroshlik ishlanganki, siz uni qadimiy ma’buda sifatida qabul qilasiz”. M. D. Ryndzyunskaya (1877-1946) tomonidan yaratilgan “Mamlakat Naxangov paxta dalalarining yosh staxanovchisi” (1940, granit, balandligi 225) haykali “mamlakatning eng yaxshi odamlari” ikonografik turiga misoldir.

Eslatmalar

Havolalar 

 Sovet qahramonlari: tojik kashshofi Mamlakat Naxangova taqdiri qanday kechdi
 RIAN surati
 Rossiya davlat kino va foto hujjatlar arxivi
 Paxtakorlar
 MAMLAKAT (Mamlakat Nakhangova 1934)

Lenin ordeni sohiblari
Dushanbeda vafot etganlar
2003-yilda vafot etganlar
1924-yilda tugʻilganlar
6-aprelda tugʻilganlar
Pages with unreviewed translations