Favziya bint Fuod

Favziya bint Fuod (; ; 1921-yil 5-noyabr — 2013-yil 2-iyul), yoki Malika Favziya, Favziya Shirin nomi bilan ham tanilgan, Misr malikasi boʻlib, Eron shohi Muhammad Rizo Pahlaviyning birinchi xotini Eron malikasi boʻlgan.

Favziya Ismoilning yettinchi oʻgʻli Fuod I ning qizi edi. Uning 1939-yilda Eron valiahd shahzodasi bilan nikohi siyosiy kelishuv edi. Misrning Yaqin Sharqdagi qudrati va taʼsirini mustahkamladi, shu bilan birga obroʻliroq Misr qirollik saroyi bilan hamkorlikda yangi Eron rejimiga hurmat olib keldi. Bu nikohada hech qachon sevgi boʻlmagan va Favziya 1945-yilda podshoh bilan ajrashgan (1948-yilgacha ajrim Eronda tan olinmagan), bu nikohdan tugʻilgan qizi malika Shahnoz Eronda tarbiyalanadi.

1949-yilda Favziya misrlik diplomat polkovnik Ismoil Chiringa turmushga chiqdi. Undan bir oʻgʻil va bir qizi bor edi.

Hayot

Bolalik va taʼlim 
Malika Favziya 1921-yil 5-noyabrda Misr va Sudan sultoni Fuod I (keyinchalik podshoh Fuod I) va uning ikkinchi rafiqasi Nazli Sabrining toʻngʻich qizi boʻlib, Iskandariyadagi Ras-el-Tin saroyida tugʻilgan.

Malika Favziya etnik jihatdan misrlik, uning sakkizinchi bobosi Muhammad Ali Poshodan tashqari, kelib chiqishi alban boʻlgan. Uning ona tomondan bobosi general-mayor Muhammad Sharif posho boʻlib, u Bosh vazir va Tashqi ishlar vaziri boʻlib ishlagan.

Uning opa-singillari Foiza (فَائِزَة), Foiqa (فَائِقَة) va Fathiya (فَتْحِيَّة) va uning akasi Foruq (فَارُوق) dan tashqari, u otasining malika Shvikarxon Afandi bilan oldingi nikohidan ikkita oʻgay ukalari bor edi. Malika Favziya Shveysariyada tahsil olgan va ona tili arab tilidan tashqari ingliz va fransuz tillarini ham yaxshi bilgan.

Uning goʻzalligi koʻpincha kino yulduzlari Hedi Lamarr va Vivien Lining goʻzalligi bilan taqqoslangan.

Nikoh 
Malika Favziyaning Eron valiahd shahzodasi Muhammad Rizo Pahlaviy bilan turmush qurishini uning otasi Rizo Shoh rejalashtirgan. 1972-yil may oyida Markaziy razvedka boshqarmasining maxfiy hisobotida ittifoq siyosiy harakat sifatida tasvirlangan. Nikoh sunniy qirol malika va shia qirolligi valiahd shahzodani birlashtirgani bilan ham ahamiyatli edi. Eron armiyasiga oddiy askar sifatida kirgan, general boʻlish uchun koʻtarilgan dehqonning oʻgʻli Rizo Xon 1921-yilgi davlat toʻntarishida hokimiyatni qoʻlga kiritgan edi.

Rizoshohning shoh Foruqga oʻz singlisini shahzoda Muhammad Rizoga turmushga berishga koʻndirish uchun yuborgan sovgʻalari misrliklarni hayratda qoldirmadi va Eron delegatsiyasi nikohni oʻtkazish uchun Qohiraga kelganida, misrliklar eronliklarni gastrol safariga olib ketishdi. „Muhtasham Ismoil“ nomi bilan mashhur boʻlgan Ismoil Posho tomonidan qurilgan saroylar ularga munosib shohona ulugʻvorlikni koʻrsatish uchun. Qirol Foruq dastlab singlisini Eron valiahd shahzodasiga turmushga berishdan manfaatdor emas edi, biroq qirolning sevimli siyosiy maslahatchisi Ali Maher Posho uni Eron bilan nikoh ittifoqi Misrning islom olamidagi va Britaniyaga qarshi mavqeini yaxshilashiga ishontirdi. Shu bilan birga, Mohir Posho Foruqning boshqa opa-singillarini Iroq qiroli Faysal II va Iordaniya amiri Abdullohning oʻgʻliga erga berish rejalari ustida ish olib bordi va Yaqin Sharqda Misr hukmronlik qiladigan blokni tuzishni rejalashtirdi. Erondagi hayotga tayyorgarlik koʻrish uchun Favziyaga fors tilini oʻrgatish uchun oʻqituvchi tayinlangan.

Misr malikasi Favziya va Muhammad Rizo Pahlaviy 1938-yilning may oyida unashtirilganlar. Biroq, ular toʻydan oldin bir-birlarini faqat bir marta koʻrishgan. Ular 1939-yil 15-martda Qohiradagi Abdin saroyida turmush qurishdi. Qirol Foruq er-xotinni Misr boʻylab sayohatga olib chiqdi va ularga piramidalar, Al-Azhar universiteti va Misrdagi boshqa mashhur joylarni koʻrsatdi. Eron zobitining oddiy formasini kiygan valiahd shahzoda Muhammad Rizo va Misr saroyining dabdabali boyligi va qimmatbaho kostyumlar kiygan mashhur Foruq oʻrtasidagi farq oʻsha paytda koʻp eʼtiborga olingan edi. Toʻydan keyin qirol Foruq Abdin saroyida toʻyni nishonlash uchun yigirma xil taom tayyorladi. Oʻsha paytda shahzoda Muhammad Rizo otasi Rizo Shohdan qoʻrqib yashagan Foruq esa oʻziga nisbatan ancha ishonchi ancha baland boʻlgan. Shundan soʻng Favziya onasi qirolicha Nazli bilan birga poyezd bilan Eronga joʻnab ketdi, bu safarda elektr toki bir necha marta uzilib qolgan, bu ikki ayolni lagerga ketayotgandek his qilishiga sabab boʻlgan.

Ular Eronga qaytib kelgach, toʻy marosimi ularning boʻlajak qarorgohi boʻlgan Tehrondagi Marmar saroyida takrorlandi. Shahzoda Muhammad Rizo turkchani bilmasdi (Misr elitasining tillaridan biri, ikkinchisi fransuz tili) va malika Favziya faqat fors tilida „qobiliyatli“ deb taʼriflanganligi sababli, ikkalasi bir-birlari bilan fransuz tilida gaplashishdi. Tehronga kelgach, Rizo Shoh Tehronning asosiy koʻchalarini bannerlar va arklar bilan bezatilgan va Amjadiye stadionida bayram oʻtkazdi, unda 25 000 nafar Eron elitasi sinxron akrobatika bilan ishtirok etdi, talabalar tomonidan bastani (Eron gimnastikasi), qilichbozlik va futbol. Toʻy kechki ovqati fransuzcha uslubda „Kaspiy dengizidan ikra“, „Consommé Royal“, baliq, parranda va qoʻzichoq goʻshti bilan kechki ovqat edi. Favziya Rizo Xonni yoqtirmasdi, uni qamchi bilan yoki ot minib odamlarga hujum qilishga moyil zoʻravon va bezori odam deb taʼrifladi. Misrda oʻsgan fransuz taomlaridan farqli oʻlaroq, malika Favziya ovqatni Eron saroyida topdi. Xuddi shu tarzda Favziya Eron saroylarini Misrda oʻsgan saroylarga qiyoslab boʻlmasligini aytgan.

Eron malikasi 
Nikohdan keyin malika Eron fuqaroligini oldi. Ikki yildan soʻng valiahd shahzoda surgun qilingan otasining oʻrnini egalladi va Eron shohi boʻldi. Eri taxtga chiqqanidan koʻp oʻtmay, qirolicha Favziya 1942-yil 21-sentabrdagi Life jurnalining muqovasida paydo boʻldi, uni Sesil Beaton suratga olgan va u uni „mukammal yurak shaklidagi yuzi va gʻalati tarzda rangpar, ammo oʻtkir koʻk koʻzlari“ uchun „Osiyo Venerasi“ deb taʼriflagan. U Eronda yangi tashkil etilgan Homilador ayollar va bolalarni himoya qilish uyushmasiga (APPWC) rahbarlik qildi.

Eron shohi Muhammad Rizo Shoh Pahlaviy bilan uning bir farzandi bor edi:

 HIH malika Shahnoz Pahlaviy (1940-yil 27-oktabrda tugʻilgan).

Nikoh muvaffaqiyatsiz boʻldi. Favziya Eronda juda baxtsiz edi va koʻpincha oʻz vatani Misrni sogʻinardi. Favziyaning qaynonasi va qaynona opalari bilan munosabatlari ayniqsa shiddatli edi, chunki malika onasi va uning qizlari uni Muhammad Rizoshohning mehr-muhabbatlari uchun raqib deb bilishgan va ayollar doimo bir-birlari bilan janjallashib qolishgan. Muhammad Rizoning opalaridan biri Favziyaning boshi ustidagi vazani sindirib tashladi. Muhammad Rizo Shoh tez-tez Favziyaga xiyonat qilgan va 1940-yildan boshlab Tehronda boshqa ayollar bilan mashinada aylanib yurganini koʻrgan. Ommabop mish-mishlarga koʻra, Favziya oʻz navbatida sportchi, kelishgan yigit deb taʼriflangan yigit bilan munosabatda boʻlgan, garchi uning doʻstlari bu shunchaki gʻiybat, deb taʼkidlamoqda. Favziyaning kuyovi Ardeshir Zohidiy 2009-yilda eronlik amerikalik tarixchi Abbos Miloniyga bergan intervyusida mish-mishlar haqida shunday degan edi: „U ayol va hech qachon poklik va vafo yoʻlidan qaytmagan“. 1944-yildan boshlab Favziya amerikalik psixiatr qoʻlida depressiyadan davolandi, sabab sifatida esa nikohi sevgisiz ekanligini va u Misrga qaytishni juda xohlayotganini aytgan.

Qirolicha Favziya (oʻsha paytda Eronda hali imperator unvoni qoʻllanilmagan) 1945-yil may oyida Qohiraga koʻchib oʻtdi. Uning qaytishiga sabab, Tehronni zamonaviy, kosmopolit Qohiradan farqli oʻlaroq, rivojlanmagan deb hisoblagan. U Tehronni tark etishidan biroz oldin Bagʻdoddagi amerikalik psixiatrdan muammolari uchun maslahat oldi. Boshqa tomondan, Markaziy razvedka boshqarmasi xabarlariga koʻra, malika Favzia ojizligi sababli Shohni masxara qilgan va kamsitgan va bu ularning ajralishiga olib kelgan. Shohning egizak singlisi Ashraf Pahlaviy oʻzining kitobida ajralish talabini Shoh emas, malika qoʻyganini taʼkidlaydi. Favziya Erondan Misrga joʻnadi va shoh uni qaytishga koʻndirishga koʻp urinishlariga qaramay, u Qohirada qoldi. Muhammad Rizo 1945-yilda Britaniya elchisiga uning onasi „qirolichaning qaytishiga asosiy toʻsiq boʻlsa kerak“, deb aytgan.

Bu ajralish Eron tomonidan bir necha yil davomida tan olinmagan, ammo oxir-oqibat Eronda rasmiy ajralishni 1948-yil 17-noyabrda qirolicha Favziya Misr malikasi sifatidagi avvalgi maqomini qaytarib olgach keng ommaga eʼlon qilingan. Ajrashishning asosiy sharti Favziya qizini Eronda oʻsishi uchun qoldirilishi edi. Darvoqe, qirolicha Favziyaning akasi qirol Foruq ham 1948-yilning noyabrida birinchi xotini Qirolicha Farida bilan ajrashgan.

Ajralish haqidagi rasmiy eʼlonda „Fors iqlimi malika Favziyaning sogʻligʻini xavf ostiga qoʻygani va shu tariqa Misr podshosining singlisi bilan ajrashishga kelishib olingani“ haqida xabar berilgan. Boshqa bir rasmiy bayonotda, Shoh nikohning buzilishi „Misr va Eron orasidagi doʻstona munosabatlarga hech qanday taʼsir koʻrsata olmaydi“ deyilgan. Favziya ajrashgandan keyin Misr sudini boshqargan.

1949-yil 28-martda Qohiradagi Kubba saroyida malika Favziya polkovnik Ismoil Chiringa (yoki Shirin) (1919—1994) turmushga chiqdi, u Husayn Chirine bek va uning rafiqasi, malika Amina Bihruz Xon Afandining toʻngʻich oʻgʻli edi. U Kembrijdagi Trinity kollejini bitirgan va bir marta Misrning urush va dengiz floti vaziri boʻlgan. Toʻydan keyin ular Qohiradagi Maadi shahridagi malikaga tegishli mulkda yashashdi. Ular, shuningdek, Iskandariyaning Smouha shahridagi villada istiqomat qilishgan. Birinchi turmushidan farqli oʻlaroq, Favziya bu safar sevib turmushga chiqdi. U polkovnik Chirine bilan turmush qurganidan Eron shohi bilan boʻlganidan koʻra baxtliroq deb taʼriflandi.

Ularning ikkita farzandi, bir qizi va bir oʻgʻli bor edi:

 Nadiya Chirine (1950-yil 19-dekabr, Qohira- 2009-yil oktabr). U misrlik aktyor Yusuf Shabonga turmushga chiqdi (keyin ajrashdi). Ikkinchi eri Mustafo Rashid edi. Uning har bir eridan bittadan ikkita qizi bor edi:
 Sinay Shabon (1973-yil oktabrda tugʻilgan)
 Favzia Rashid
 Husayn Chirin (1955—2016)

Favziya 1952-yilgi inqilobdan soʻng Misrda qirol Foruqni taxtdab agʻdarilgandan keyin ham yashagan. Malika Favziyaning oʻlimi haqida 2005-yil yanvarida xato xabar berilgan edi. Jurnalistlar uni qirol Foruqning uch qizidan biri boʻlgan jiyani, malika Favziya Foruq (1940—2005) bilan adashtirib yuborishgan. Oʻzining keyingi hayotida malika Favziya Iskandariyada yashagan va u yerda 2013-yil 2-iyulda 91 yoshida vafot etgan.. Uning dafn marosimi 3-iyul kuni peshin namozidan keyin Qohiradagi Sayeda Nafisa masjidida oʻtkazildi. U Qohirada ikkinchi erining yoniga dafn etilgan. Oʻlimiga qadar u Misrda yashovchi Muhammad Ali sulolasining eng keksa aʼzosi edi.

Galereya

Meros 
Erondagi Favziobod shaharchasi 1939-yilda malika Favziya nomi bilan atalgan. 1950-yilda Qohiraning Maadi shahridagi koʻchaga Amira Favzia koʻchasi deb nom berildi, ammo 1956-yilda Mustafo Kamel koʻchasi deb oʻzgartirildi.

Manbalar 

2013-yilda vafot etganlar
1921-yilda tugʻilganlar
Pages with unreviewed translations