MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Katalancha Vikipediya

Katalancha Vikipediya — Vikipediyaning katalan tilidagi boʻlimi. Katalancha Vikipediya 2001-yil 17-martidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Katalancha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Statistik tarixi 
 20 000 — 19-noyabr 2005-yil
 30 000 — 6-may 2006-yil
 40 000 — 20-senyabr 2006-yil
 50 000 — 4-yanvar 2007-yil
 100 000 — 18-yanvar 2008-yil
 150 000 — 28-dekabr 2008-yil
 200 000 — 21-setyabr 2009-yil
 250 000 — 30-iyun 2010-yil
 300 000 — 21-dekabr 2010-yil
 350 000 — 26-avgust 2011-yil
 400 000 — 12-aprel 2013-yil.

Manbalar

Havolalar 

 Katalancha Vikipediyaning statistikasi
 Katalancha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Katalancha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Katalancha Vikipediyaning mobil nusxasi

Katalan tili
FK Partizan

Partizan Belgrad — serbiyan futbol klubi.

Havolalar 
 Rasmiy sayt 

Serbiya futbol klublari
Sheffild

Sheffild — Buyuk Britaniyaning markaziy qismidagi shahar. Saut-Yorkshir metropoliten grafligining bosh shahri, Don daryosi boʻyida. Aholisi 421,8 ming kishi (2001). Yorkshir koʻmir havzasining ogʻir sanoat markazi. Poʻlat, prokat, quvurlar uchun yirik pokovkalar ishlab chiqarish, mashinasozlikning turli sohalari (shu jumladan, harbiy mashinasozlik) rivojlangan. Oziqovqat va yengil sanoat korxonalari mavjud. Qadimdan poʻlat va kumushdan turli tovarlar, zargarlik buyumlari, qurollar ishlab chiqariladi. universitet (1905), muzey, badiiy galereya bor.
Arnold Schönberg

Arnold Schönberg (; 1874.13.9, Vena 1951.13.7, LosAnjeles) — Avstriya kompozitori, musiqa nazariyotchisi, pedagog, dirijyor va rassom. Yangi Vena maktabi va dodekafoniya asoschisi, musiqiy ekspressionizmning yirik vakili. Ijodini Yevropa klassik musiqasiga tayangan holda boshlagan. 1901-yil pedagogik faoliyatini boshlab 30 dan ortiq (A.Berg, A.Vebern, X.Eysler kabi) shogirdlar yetishtirgan. 1903-yildan Venada, 1925-yildan Berlinda yashagan va kompozitor, dirijyor, pedagog, shuningdek, xor jamoalari tashkilotchisi va badiiy rahbari sifatida tanilgan. 1930-yillar boshida antifashistik harakatni qoʻllab quvvatlagan, oʻzi va shogirdlari tazyiqqa uchraganidan soʻng 1934-yildan AQShda yashagan.

Ijodiy yoʻli 3 bosqich — tonal (18991908), atonal (190922) va serial (1923—50) davrlarga boʻlinadi. Ilk davrning yetuk asarlari: "Gurre qoʻshiqlari" oratoriyasi, "Pelleas va Melizanda" simfonik poemasi, ovoz va orkestrga moʻljallangan "Olti qoʻshiq" (ulardan "Gʻazal" nomlisida Sh. qadimgi fors sheʼriyati va sharqiy musiqiy uslubga taqlid qilgan). 2-davrdagi "Kutish" (operamonodrama), "Baxtli qoʻl" (musiqali drama) va, ayniqsa, "Oyparast Pyero" (melodrama) kabi asarlarida tonallik tizimidan voz kechib, atonal musiqa tamoyillarini erkin ravishda namoyish etgan. Soʻnggi davrga oʻtish jarayonida, ayni atonalliknn muayyan qoidalariga boʻysundirish maqsadida — dodekafoniya nomini olgan (Sh. taʼbirida — 12 tonli kombinatsiya) kompozitorlik texnikasini kashf etib, "Napoleonga oda" (1942), "Varshavada omon qolgan" (1947) va boshqalar asarlarida samarali natijalarga erishgan. Umrining soʻnggi yillarida diniy mavzularda yirik asarlar yaratgan. Musiqiynazariy va estetik qarashlari "Garmoniyaga oid taʼlimot", "Uslub va gʻoya" kitoblari, bir nechta darsliklarida bayon etilgan.

Ad. Zarubejnaya muzika XX veka. Materialn i dokumentn, M., 1975.

Toʻxtasin Gafurbekov.

Manbalar 

Klassik musiqa
Bastakorlar
Shibirma

Shibirma — isirgʻa turi; 20-asr oʻrtalarida yaratilgan. Zargarlar shahrida shabaka usulini qoʻllab chiroyli shakl yechimiga erishgan. Barg (yurak) shaklidagi halqa ichi (markazi)ga dumaloq yoki oval shakli simli panjara ishlanib, durlar terilgan spiral simli shokilalar osilgan.

    

Zargarlik
Kiyim
Shivaji

Shivaji (1627.6.4 yoki 1630.19.11 1680.3.4) — Hindistondagi marathalar davlati asoschisi (1674), marathalarning mustaqillik uchun kurashlari rahbari. Yirik mulkdor (jogirdor) va lashkarboshi Shohji (Shoxu) oilasida tugʻilgan. Otasi Ahmadnagar va Bijaypur hokimlari xizmatida boʻlgan. 1646—55 yillarda Sh. harbiy kuch, ayyorlik va pora bilan Maharashtraning shim.gʻarbi va Shimoliy Konkanning bir qismi, bir necha muhim qalʼalarni egallab olgan. Bijaypur bilan boʻlgan urushda (1658—61) Sh. bir necha muvafaqqiyatli hujumlar uyushtirib, unga qarshi yuborilgan sarkarda Afzalxonni oʻldirgan (1659), biroq Boburiylar bilan boʻlgan urush (1660—65) da yengilgan. Sh. Avrangzeb saroyiga, Agraga borishga majbur boʻlgan, hibsga olingan, lekin 1666-yil qochgan. 1670-yil kurashni qayta boshlagan va oʻz yerlari, mulklarini qaytarib olgan. 1674-yil u Raygarx (Raygad)da Maharashtraning oliy hukmdori sifatida tantanali suratda taxtga oʻtirgan. 1675—78 yillarda Sh. Kannara, Maysur va Karnatikga gʻolibona yurishlar qilgan. Hayotining oxirda Sh. qoʻl ostida Gʻarbiy Maharashtraning barcha hududi, Shimoliy va Janubiy Konkan, Gʻarbiy Kannara, Maysurdagi qator viloyatlar va Karnatikning bir kismi (Tanjur atrofi) bor edi. Marathalarning xaloskori, mustaqil davlati asoschisi va hinduizm himoyachisi sifatida Sh. marathalarning milliy qahramoni sanaladi.
Shiypon

Shiypon — 1) atrofi ochiq, poydevori nisbatan baland yozlik yengil qurilma. Katta hovli, bogʻ, chorbogʻlar ichida quriladi (yana qarang Koʻshk); 2) dalada ishlayotganlarning dam olishi va ovqatlanishi uchun maxsus qurilgan yozlik bino; dala Shiypon ekinzorlar (ayniqsa, qovun polizlari), uzumzorlarda bunyod etiladigan chayla, kapa va boshqalar oʻrniga 20asr oʻrtalaridan qurila boshlandi. Sh. atrofi koʻkalamzorlashtiriladi. Dala mehnatkashlarining dam olishlari, ularning orasida madaniy-maʼrifiy, ommaviy ishlar olib borishda qulayliklar tugʻdiradi. Dala Sh.i aksari 1 xona va ayvondan iborat boʻlib, keyinchalik 2—3 xona va bir yoki bir necha ayvonli qilib qurila boshlandi. Xalq meʼmorligi anʼanalarida ganch, yogʻoch oʻymakorligi bilan bezatilgan Sh.lar ham bunyod etiddi.

Arxitektura
Shikasta

Shikasta (fors. — siniq) — xattotlik uslubi; arab yozuvidagi xat uslublaridan biri. Taʼlik va nastaʼliq xatlarini qoʻshilishi asosida 17-asrda Mirzo Fasihiy Hiraviy yaratgan. Sh. xatiga oʻxshash yozuvlar Alisher Navoiy davrida koʻchirilgan kitoblarda ham uchraydi. Ayrim xattotlar taʼliq xatiga, ayrim xattotlar esa nastaʼliq xatiga yaqinlashtirib yozganlar. Bunday yozuvlar Sh. taʼliq yoki Sh. nastaʼliq deb atalgan. shahrining yaratilishi tez yozish (qalamni uzmay yozish) imkonini bergan.

 

Arab alifbosi
Shilvi

Shilvi, uchqat — shilvidoshlar oilasiga mansub butalar turkumi. 30 dan ortiq turi maʼlum. Oʻzbekistonda shahrining xushboʻy Sh., tangabarg Sh., tatar Sh.si, maydagul Sh., Korolkov Sh.si, nozik Sh., maydabarg Sh., olga Sh.si, altman Sh.si va boshqalar turlari uchraydi. Boʻyi 1,5 m dan 4,5 m gacha, barglari keng tuxumsimon, baʼzilariniki uzun tuxumsimon, gullari ikki jinsli, oq, sargʻish, qizil, pushti, aprel—may oylarida gullab, avgust—sentabrda urugʻlaydi. Mevasi sersuv, rezavor. Xushboʻy Sh., tatar Sh.si, maydagul Sh. manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. shahrining boshqa koʻplab turlari togʻ daralari, daryo boʻylari, togʻ yonbagʻirlarida butazorlar hosil qilib, daraxtzorlar orasida, adirlarda oʻsadi. Sovuqqa chidamsiz. Dasht zonalarida ekinzorlarni himoya qilish, koʻkalamzorlar, yashil devorlar hosil qilishda foydalaniladi. Yogʻochi qattiq va mustahkam boʻlganligi tufayli duradgorlik va mebelsozlikda ishlatiladi.

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Shilvidoshlar

Shilvidoshlar — ikki urugʻpallali oʻsimliklar oilasi. Koʻpchiligi buta va daraxtlar, ayrim turlari oʻt. Barglari oddiy yoki murakkab, yonbargsiz. Gullari ikki jinsli, toʻgʻri yoki qiyshiq, 5 boʻlakli. Mevasi rezavor yoki danakcha, baʼzan koʻsakcha. Yer yuzida 12 turkumga mansub 350 ga yaqin turi tarqalgan. Oʻzbekistonda shahrining 6 turkumga oid 25 turi bor, jumladan, 9 turi xushmanzara oʻsimlik sifatida ekiladi. shahrining mevasi isteʼmol qilanadi. Chingiz va marjon daraxt organlari tibbiyotda ishlatiladi.

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Shilka

Shilka — RF Chita viloyatidagi daryo, Zabaykalyeda. Amur daryosining chap irmogʻi. Ingoda va Onon daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Uz. 560 km, havzasining maydoni 206 ming km². Daryo togʻlar orasidagi tor va chuqur oʻzanda oqadi. Asosan, yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Yillik oʻrtacha suv sarfi 550 m³/sek. Noyab.dan muzlab, aprel oxiri — mayning boshlarida muzdan boʻshaydi. Sretensk shahri dan quyilish joyigacha kema qatnaydi, yogʻoch oqiziladi. Havzasida rangli metall va oltin konlari bor.

 

Rossiyadagi daryolar
Pavel Shilling

Pavel Lvovich Shilling [1786.5(16).4, Tallin 1837.25.7(6.8), Peterburg] — rus olimi, fizik, sharqshunos. Peterburg Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1828). Rossiyada birinchi litografiyani tashkil etgan. 1829-yilda xitoy matnlaridan nusxa koʻchirishning maxsus litografiya usulini ishlab chiqqan. Osiyo xalqlari tarixi va tillariga oid tadqiqotlar bilan shugʻullangan. 1830—32 yillarda Xitoy chegaralariga ilmiy ekspeditsiya uyushtirgan (N.Ya.Bichurin bilan birga). 1812-yilda oʻzi ixtiro qilgan elektr minani sinab koʻrgan (Peterburg, Neva daryosi). Elektromagnit telegraf konstruksiyasini ishlab chiqqan, uni 1832-yilda birinchi marta namoyish etgan. Elektr mina va telegraf uchun yer va suv ostida oʻtkaziladigan elektr simlari namunalarini yaratgan, elektr simlarini havoda tortish gʻoyasini ilgari surgan. Sharq qoʻlyozmalarining boy kolleksiyasiga ega boʻlgan.

1786-yilda tugʻilganlar
16-aprelda tugʻilganlar
6-avgustda vafot etganlar
1837-yilda vafot etganlar
Shilliqqurt

Shilliqqurt — quruqda yashaydigan qorinoyoqli oʻpkali mollyuskalar. 1000 ga yaqin turi maʼlum. Tanasi chuvalchang yoki silindr shaklida. Kunduzi nam va soya joyda yashirinib yotadi. Havo salqin va nam paytlarda (oqshom hamda tunda) serharakat boʻladi. Rossiyaning Yevropa qismi gʻarbi va shimol-gʻarbida toʻrli, subtropiklar (Kavkaz, Oʻrta Osiyo)da parmatsellalar urugʻiga mansub  xavfli zararkunanda hisoblanadi. Ayrim  chorva mollarida parazitlik qiluvchi bir qator gelmintlar uchun oraliq xoʻjayin boʻlishi mumkin.

Kurash choralari: zax oʻtloq va yaylovlar quritiladi; begona oʻtlar yoʻqotiladi; bogʻ va polizlar hosil qoldiqlaridan tozalanadi; pestitsidlarshsht limatsidlar guruhidan foydalaniladi.
 Shilliqurtning foydali tarafi ham bor. Bu yuzni mayinlashtiradi yoki yuzdagi allergiyalardan qolgan doqlarni yòq qiladi. Kòpchilik ayollar bilsa kerak, uni(shilliqurt)ni uyda boqsa ham bòladi. Bu uchun uni har kuni iliq suvga chòmiltirish, unga ukirop yoki list(foydali kòk òt) berish kerak. Yana shilliqurtga atalgan yumshoq nam tuproqlar ham bor ularni bozorlarning maxsus joylarida sotiladi.
Dunyo yuzining yarimidan kòpi uyida shilliqurt boqishadilar.
Shillong

Shillong, Assom togʻlari — Hindistonning shim.sharqiy qismidagi togʻlik. Uz. 350 km, eni 100 km gacha. Eng baland joyi 1961 m. Gneys, kristalli slanets, granit jinslardan tuzilgan. Togʻni chuqur daryo vodiylari parchalab yuborgan. Sh. yer yuzida eng seryogʻin joy (Cherapunji aholi punktida yiliga oʻrtacha 12. 000 mm yogʻin yogʻadi). Ayrim joylarda tuproq qatlami yuvilib ketgan. Asosiy oʻsimliklari butali changalzorlar va sernam tropik oʻrmonlardan iborat. Vodiylarda sholi ekiladi, choy oʻstiriladi. Toshkoʻmir konlari topilgan.

Togʻlar
Osiyo
Shilpildoq

Shilpildoq — xamirdan tayyorlanadigan taom turi. 1 kg qoʻy yoki mol goʻshtini qozondagi suvga solib, sust olovda 1—1,5 soat davomida qaynatiladi. Goʻsht pishgach, shoʻrvadan olib toʻgʻraladi, sardagi esa yigʻib olinadi. Sardakka toʻgʻralgan pishgan goʻsht, 2—3 bosh piyoz, oshkoʻklar, 1—2 ta mayda toʻgʻralgan sabzi qoʻshib bir oz qaynatiladi, tuzi taʼbga qarab solinadi. Bugʻdoy unidan xamir qorib, ozroq oʻrab qoʻyiladi, soʻng yupqa qilib yoyiladi va 5x5, 7x7 sm kattalikda kesiladi. Kesilgan tayyor xamir goʻsht qaynagan suvda pishirib laganga suziladi ustiga sardak va oshkoʻk solib dasturxonga tortiladi.

Taomlar
Karol Shimanovskiy

Karol Matsey Shimanovskiy,  (1882. 6.10, Timoshovka, Ukraina — 1937. 29.3, Lozanna) — polyak kompozitori, pianinochi, musiqajamoat arbobi, zamonaviy milliy kompozitorlik maktabi asoschisi, musiqiy oriyentalizmning yirik namoyandasi. Sanʼatkorlar oilasida tugʻilib, bolaligidan otasi, soʻng togʻasi (G.V.Neygauz)dan fortepiano saboqlarini olgan, 8 yoshida ilk ommabop konsert bergan. 1901-yildan Varshavada yashab, kompozitsiya va nazariy fanlardan taʼlim olgan, 1905-yil "Yosh Polsha" kompozitorlari safiga qoʻshilgan. Keyinchalik Avstriya va Germaniyada tahsil koʻrish jarayoni Sh. ijodiy uslubiga salbiy (milliylashish oʻrniga — nemislashish yoʻsinida) taʼsir koʻrsatgan. Ijodiy inqirozdan qutulish maqsadida Jazoir, Tunis va boshqalar Sharq mamlakatlariga yoʻl olib, ommaviydiniy marosim kuy va usullarini yozib olgan. Avvallari ham sharqona mavzularga ("Zulayho" qoʻshigʻi, "Hofizning ishqiy qoʻshiqlari" turkumi) murojaat qilib kelgan Sh., safardan qaytgach, "Hofizning ishqiy qoʻshiqlari — II", R.Tagor sheʼrlariga va "Ehtirosli muazzin qoʻshiqlari" vokal turkumlarini yaratdi ("Allohu akbar" deb nomlangan ilk qismida musiqiy oriyentalizmni teranlashtirib, taqlid manbaiga usluban tenglashishga muyassar boʻlgan). Kompozitorning sharqona asarlarining eng yetuk namunasi — Jaloliddin Rumiyning "Imshab" ("Bu kecha") radifli gʻazali asosida — yakkaxon xonanda, xor va simfonik orkestr uchun yaratgan "Tun haqidagi qoʻshiq" nomli 3-simfoniyasi (1914) dir. Sh., shuningdek, "Xagit" (1922), "Qirol Roger" (1926) operalari, "Xarnasi" (1934) baleti, qator diniy asarlar (mashhuri — "Stabat mater"), cholgʻu konsertlar, oʻnlab kamer turkumlar (ular orasida "Shahrizoda"), bir qancha ilmiy maqolalar va "Efeb" romani muallifi. Musiqiy romantizm va impressionizm tamoyillari, Uygʻonish davri musiqa unsurlari hamda milliy folklor janrlaridan ijodiy foydalanib, oʻziga xos musiqa uslubini yaratgan.

Manbalar 

1882-yilda tugʻilganlar
6-oktyabrda tugʻilganlar
1937-yilda vafot etganlar
29-martda vafot etganlar
Shimol bugʻusi

Shimol bugʻusi— bugʻusimonlar oilasiga mansub sut emizuvchi hayvon. Juni qishda qalin va uzun, oqish rangda, tiviti yaxshi rivojlangan; yozda — kalta va siyrak, qoʻngʻir yoki kulrang. Erkagida ham, urgʻochisida ham shox bor. Tuyoqlari keng, qalin qorda va botqoqlikda yurishga moslashgan. Tanasining uz. 220 sm gacha, boʻyi yagʻrinidan 150 sm gacha, vazni 220 kg gacha. Yevrosiyo va Shim. Amerikaning qutb orollari, tundra pasttekisliklari va togʻli taygasida tarkalgan. Taymir yarim orolda Shimol bugʻusining soni 500 000 ga yaqin. Tundradan, Taygadan va yana orqaga mavsumiy migratsiya qiladi. Qishda lishayniklar (yagel) va shoxchalar, yozda barg va novdalar, meva va zamburugʻlar bilan oziqlanadi. Sent. — oktyabrda urchiydi. Boʻgʻozlik davri 220 kun, 1—2 ta bola tugʻadi. Erkaklari urchishdan soʻng, urgʻochilari bolalagandan keyin shoxlarini tashlaydi; avgustda yangisi oʻsib chiqadi. Poʻsti va terisi uchun ovlanadi. 2 ming yil ilgari xonakilashtirilgan, deb taxmin qilinadi.

 

Hayvonlar
Shimoliy Alichur tizmasi

Shimoliy alichur tizmasi, Bozordara tizmasi — Pomirdagi togʻ tizmasi. Tojikiston Respublikasi Togʻli Badaxshon muxtor viloyatida. Gʻarbiy Pomirdagi Rushon tizmasining sharqiy davomi, asosan, kenglik boʻylab choʻzilgan. Uzunligi 130 km dan ziyod. Shim.dan Murgʻob daryosi oqadi. Yashilkoʻl koʻli bor. Oʻrtacha bal. 4500–5000 m. Eng baland joyi uning shim.gʻarbiy qismida (Sarel choʻqqisi — 5981 m), suvayirgʻich qismi qoyali, bal. 5500 m dan ziyod choʻqqnlar koʻtarilgan. Murgʻob va Alichur daryo vodiylarini bogʻlovchi bir qancha dovonlar: Marjonoy, Oqjilgʻa, Sharqiy Bozordara, Oqarxar, Boztere va boshqalar mavjud. Yon bagʻirlari tik, qoyali. Shim. yon bagʻri Murgʻob daryosining irmoqlari (Shoʻrbuloqsoy, Qorasuv, Boztere, Oqarxar, Bozordara va boshqalar), jan. yon bagʻri esa Alichur daryosining oʻng irmoqlari (Quloqkesti, Chalakkesti, Baxmaljilgʻa, Marjonoy va boshqalar) bilan chuqur kesilgan. Sh.Shimoliy Alichur tizmasi, asosan, granitoid, gilli slanets, qumtosh, ohaktoshlardan tashkil topgan. Shim. yon bagʻrida muzlik koʻp, ularning umumiy maydoni 316 km². Sh.Shimoliy Alichur tizmasida, asosan, qoyali va qurum toshli togʻ landshaftlari tarqalgan. Yon bagʻirlarining quyi qismida siyrak baland togʻchoʻl oʻsimliklari oʻsadi.

Togʻlar
Tojikiston
Shimoliy Atlantika oqimi

Shimoliy Atlantika oqimi — Atlantika okeani shim. qismidagi iliq yuza oqim, Galfstrimning davomi. Suvining temperaturasi 7° dan 15° gacha. Tezligi janubida 0,9—1,8 km/soat, shim.sharqida 0,4—0,7 km/soatgacha kamayadi. Katta Nyufaundlend sayozligidan boshlanib Norvegiya dengizi tomon shim.sharqqa harakatlanadi. 60° shahrik.da gʻarbga oquvchi Irminger oqimiga ajraladi. Suv sarfi (20—40 mln. m³/sek.) oʻzgaruvchan. Sh.Shimoliy atlantika oqimi suvining sarfi va issiqlik holati Gʻarbiy va Shimoliy Yevropa obhavosi va iqlimiga taʼsir koʻrsatadi.
Shimoliy Bagʻdod kollektori

Shimoliy bagʻdod kollektori — Fargʻona vodiysida Achchiqkoʻl kollektorlar tizimi tarkibiga kiruvchi yirik kollektor. Achchiqkoʻl kollektoridan gʻarbda joylashgan. Qoʻqon guruhi tumanlaridagi (Rishton, Oltiariq, Bagʻdod, Uchkoʻprik, Buvayda, Furqat) zovur va oqova suvlarni yigʻish va Sirdaryoga tashlash uchun xizmat qiladi. Qoʻqon shahridan sharqda Katta Andijon kanaliniig Qiziltepa tarmogʻigacha boʻlgan hududdagi sugʻoriladigan yerlarga xizmat koʻrsatadi. 1947-yilda ishga tushirilgan.

Chuq. 6 m gacha, tubning nishobi 0,0005—0,001 ga teng. Yiliga Sirdaryoga 1,5 mlrd. m³atrofida suv tushadi. Sh.Shimoliy Bagʻdod kollektoriga koʻp sonli ochiq tartibdagi kollektor va oqova tarmoqlar (Yuqori, Oʻrta va Quyi Qiziltepa, BoʻrbaliqQayragʻoch, Oqqoʻrgʻon va boshqalar) qoʻshiladi. Kollektor turli xil inshootlar, koʻpriklar, sharshara, nov, suv toʻsqich inshootlar bilan taʼminlangan. Yozyovon choʻlidagi yerlarni sugʻorish uchun Furqat kanaliga kollektordan suv oluvchi inshoot — nasos styasi qurilgan.

Oʻzbekiston geografiyasi
Kanallar
Shimoliy Dvina

Shimoliy dvina (; ) - RF Yevropa qismining shimolidagi daryo. Yug va Suxona daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Oq dengizning Dvina qoʻltigʻiga quyiladi. Uzunligi 750 km, havzasining maydoni 362 ming km². Umumiy maydoni 900 km²boʻlgan delta hosil qiladi. Irmoqlari: oʻngdan — Vichegda, Pinega, chapdan — Vaga. Dengiz suvining koʻtarilishi Pinega quyiladigan yergacha yetib keladi. Asosan, qordan, qisman yomgʻir va yer osti suvlaridan toʻyinadi. Suvi bahorda koʻpayadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi quyilish yerida 3540 m³/sek. Noyab.— aprelda muzlaydi. Daryoda baliq koʻp, yogʻoch oqiziladi, kema qatnaydi. Asosiy pristanlari: Arxangelsk, Xolmogori, Verxnyaya Tayma, Kotlas, Krasnoborsk.

Manbalar 

 

Rossiyadagi daryolar
Shimoliy dengiz

Shimoliy dengiz (, , , , , ) — Atlantika okeanining chekka dengizi, Yevropa (Buyuk Britaniya, Fransiya, Belgiya, Niderlandiya, Germaniya, Daniya, Norvegiya va Shvetsiya) qirgʻoqlariga tutash, sharqda Skandinaviya va Yutlandiya yarim orollari, gʻarbda Buyuk Britaniya, Orkni va Shetlend o.lari bilan oʻralgan. Boltiq dengizi bilan Daniya boʻgʻozlari, Atlantika okeani bilan PadeKale va LaMansh boʻgʻozlari orqali bogʻlangan. Maydoni 565 ming km². Qirgʻoqlari shim.sharqida fordli, qolgan qismi past, baʼzan qumli. Aksari qismining chuq. 100 m dan ortiq, jan. qismida sayozliklar bor. Eng chuqur joyi 725 m. Eng yirik oroli — Gelgoland o. Shimoliy dengizga Elba, Vezer, Reyn, Temza daryolari quyiladi. Suvining temperaturasi fevralda 2 — 7°, avgustda 12—19°. Shoʻrligi 31—35%0. Dekabrdan mart oylarigacha qirgʻoklarga yaqin qismida muzlar suzib yuradi. Teztez tuman boʻladi. Suv koʻtarilishi (7,6 m gacha) har yarim sutkada takrorlanadi. Shamollar taʼsirida dengiz suv sathi 3 m va undan ortiq koʻtariladi va natijada Buyuk Britaniya, Daniya, Niderlandiya, Belgiya sohillarining ancha qismini suv bosadi. Organik dunyosi Shimoliy Atlantika zoogeografik oblastiga mansub. Shimoliy dengizda oʻsimliklarning 300 dan ortiq turi uchraydi, hayvonlarning 1500 dan ziyod turi yashaydi. Baliq (kambala, treska, piksha, sayra, skumbriya, seld va boshqalar) ovlanadi. Dengiz tubidan neft va tabiiy gaz olinadi. Shimoliy dengiz orqali Atlantika okeaniga muhim dengiz yoʻllari oʻtgan. Asosiy portlari: Rotterdam, Amsterdam (Niderlandiya), Antverpen (Belgiya), London, Immingem, Xall (Buyuk Britaniya), Gamburg, Bremen, Vilgelmsxafen (GFR), Gyoteborg (Shvetsiya), Oslo, Bergen (Norvegiya).

 

Dengizlar
Shimoliy Irlandiya

Shimoliy irlandiya — Buyuk Britaniyaning maʼmuriy-siyosiy qismi. Irlandiya o.ning shim.sharqiy qismida joylashgan. Maydoni 14,2 ming km². Aholisi 1675 ming kishi (1997). Asosiy shahri — Belfast. Maʼmuriy jihatdan 26 okrugga boʻlingan.

SH.I.ning 20-asr boshlarigacha boʻlgan tarixi Irlandiya tarixi bilan uzviy bogʻliq. Bu hududda odamlar mil. av. 6ming yillikdan, kelt qabilalari esa mil. av. 4-asrdan yashay boshlagan. Ilk oʻrta asrlarda bu hudud mustaqil Olster Irland Qirolligining tarkibiga kirgan. 12-asr oxirida rasman ingliz taxtiga tobe boʻlgan boʻlsa ham amalda hokimiyat klan qabilasi boshliklari qoʻlida boʻlgan (qarang Olster, tarixiy viloyat). 16-asrda Irlandiya hududining barcha qismida Angliya hukmronligi oʻrnatilgach, hozirgi Shimoliy Irlandiya hududi Olster viloyati tarkibiga kirgan. 1919—21 yillardagi irland xalqining inglizlarga qarshi olib borgan milliy ozodlik urushi natijasida 1921-yil imzolangan AngliyaIrlandiya shartnomasiga koʻra, Buyuk Britaniya Irlandiyaning katta qismiga dominionlik huquqini berdi (1949-yildan Irlandiya Respublikasi), ammo Sh.I. hududidagi hukmronligini saqlab qoldi. Irlandiyaning ana shu ajratib olingan qismida rasman Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya Qoʻshma Qirolligi tarkibida muxtor viloyat (Shim. Irlandiya) tashkil etildi.

Manbalar
Shimoliy Mariana orollari

Shimoliy mariana orollari, Shimoliy Mariana Orollari Hamdoʻstligi — Tinch okeanning gʻarbiy qismi, Mikroneziyadagi Mariana orollari guruhida joylashgan davlat. Maydoni 477 km². Aholisi 94 ming kishi (2023). Poytaxti — Susupe shahri (Saypan o.da). Aholisining asosiy qismi — tub joy aholisi boʻlgan chamorrolar. Rasmiy til — ingliz tili. Dindorlarning aksariyati katoliklar.

Davlat tuzumi 
Sh.M.O. — "AQShga erkin qoʻshilgan qudud". Davlat va ijrochi hokimiyat boshligʻi — gubernator. Qonun chiqaruvchi hokimiyat organi — 2 palatali parlament (senat va vakillar palatasi).

Tabiati 
Mamlakat 14 yirik va bir qancha mayda orol hamda riflarda joylashgan. Orollar shim. va jan. orollar tizimini tashkil etadi. Shimoliy orollar tizimi vulkan orollar (soʻnmagan vulkanlar bor, eng baland joyi 965 m). Janubiy orollar tizimi marjon va vulkan orollardan iborat. Fosforit, oltingugurt, temir va marganets rudasi konlari bor. Iklimi tropik, passatli iqlim. Yiliga 1800–2000 mm yogʻin yogʻadi. Oʻrtacha oylik temperatura 26—28°. Tayfunlar boʻlib turadi. Togʻ yon bagʻirlari nam tropik oʻrmonlar bilan qoplangan; savanna maydonlari bor. Mayda kemiruvchilar, qush va hasharotlar yashaydi. Tarixi. Sh.M.O. davlati 1976-yil BMTning Tinch okean orollaridagi vasiylik hududlarini boʻlish jarayonida tashkil topgan. 1986-yil 3 noyabr

da Sh.M.O. AQSH bilan erkin uyushishi toʻgʻrisidagi bitim kuchga kirdi. 1993-yilda AQSH vasiyligi bekor qilindi.

Iqtisodiyaoti          
Iqtisodiyotining asosi — xorijiy sayyohlik (yiliga 200 mingga yaqin sayyoh kelibketadi; asosan, Yaponiyadan) va qishloq xoʻjaligi (mamlakat hududining ʻD qismiga yaqini band). Kokos palmasi, banan, sitrus mevalar, shakarqamish, non daraxti, kofe oʻstiriladi, pomidor va qovun ekiladi. Baliq (asosan tunets) ovlanadi va qayta ishlanadi. Qoramol, choʻchqa, echki boqiladi.

Sanoati 
Sanoati qishloq xoʻjaligi xom ashyosini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Toʻqimachilik va tikuvchilik mahsulotlari, ichimliklar ishlab chiqariladi. Avtomobil yoʻllari uzunligi 494 km (27% qattiq qoplamali). Chetga qishloq xoʻjaligi mahsulotlari chiqaradi. Tashqi savdoda Yaponiya, AQSH bilan hamkorlik qiladi. Pul birligi — AQSH dollari.

SH.M.O.da ingliz va mahalliy (chamorro) tillarda "Marianas verayeti nyus end vyus" ("Mariana yangiliklari", 1972-yildan), "Marianas revyu" ("Mariana sharhi", 1979-yildan) va ingliz tilida "Marianas observer" ("Mariana kuzatuvchisi") haftanomalari, ingliz tilida "Saypan tribyun" ("Saypan minbari", haftada 2 marta) gaz. chiqadi. "Inter aylend komyunikeyshn inkorporeyted" tijorat radioeshittirish xizmati 1984-yil tashkil etilgan. 33 kanalli "Tropik aylendz keybl TV korporeyshn" tijorat televideniye korporatsiyasi 1988-yildan faoliyat koʻrsatadi.