MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Qubba (meʼmorlik)

Qubba — yarim shar shaklidagi ichi boʻsh qism: 1) meʼmorlikda tom turi (yana qarang Gumbaz); gumbaz ustiga ishlangan gʻoʻlasimon bezak ham Q. deb ataladi; 2) amaliy sanʼatda naqsh boʻlagi, bezak. Gilamchilik, kashtachilik, kandakorlik, zargarlik, zardoʻzlik va boshqalarda keng tarqalgan. Mas, qumgʻon, oftoba kabi idishlarning qopqogʻi ichi boʻsh qilib qavartirib Q. hosil qilib yasaladi; shuningdek, idishlar qorniga Q. yopishtirib jo-zibador bezatiladi va h.k.

    

Arxitektura
Qubla-ustyurt

Qubla-ustyurt - Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qoʻngʻirot tumanidagi shaharcha (1964-yildan). Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Qoʻngʻirot (200 km). Aholisi 235 kishi (2005). 8 yillik maktab, Qubla-Ustyurt gaz quvurlari boshqarmasi, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, madaniyat uyi, tibbiy punkt bor.

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Qoʻngʻirot tumani
Qubod

Qubod, Kavat — neolit va jez davriga oid makonlar. Xorazm hududidagi Amudaryoning qad. Oqchadaryo deltasining gʻarbiy qismida, koʻchma qumtepalarning shim.da joylashgan. Xorazm arxeologiyaetnografiya ekspeditsiyasi tomonidan tekshirilgan. Kaltaminor madaniyatiga oʻxshaydi. Q. bir necha qatlamlarga boʻlingan, baʼzi qatlamlari jez davriga oid makonlardir, shulardan ayrimlari ancha mukammal oʻrganilgan. Q.da yashovchilar ovchilik, baliq ovlash va terimchilik bilan shugʻullangan. Q.-5 qatlamidan topilgan buyumlar yarim yumaloq shaklda toʻlqinli va toʻgʻri chiziqlar bilan bezatilgan "ko-salar" va boshqa sopol buyum siniqlaridan iborat. Bu naqshlar Jonbos qalʼa makoni idishlari bezagiga oʻxshaydi. Q.-7da Kaltaminor madaniyatiga xos turar joy qoldigʻi topilgan. Turar joylarning maydoni 40–50 m;. asosan, qamish va yegʻochdan, qisman loydan qilingan boʻlib, qurilishda ustunlardan ham foydalanilgan. Qazishlar natijasida uylardan oʻchoq va kul qoldiqlari, sopol idishlarning siniqlari, suyak va chaqmoqtosh buyumlari topilgan. Sopol buyumlarning sirti boʻrtma shaklda bezatilgan. 3 mingga yaqin chaqmoqtosh qurollar topilgan.

    

Arxeologiya
Osiyo tarixi
Xorazm
Qubod I

Qubod i, Qavad (? -531) - Sosoniylar davlati shohi (488—496, 499— 531). Zodagonlar va kohinlarning siyo-siy va iqtisodiy qudratini zaiflashtirish maqsadida mazdakiylar haraka-tiga qoʻshilgan va ularning dasturiga mos keladigan bir qancha islohotlar oʻtkazgan. taxminan 496 yil zodagonlar Q.1 ni taxtdan agʻdarib, oʻrniga ukasi Zamaspni oʻtqazishgan. Q.1 eftaliylar huzu-riga qochib borgan, ularning harbiy yordamida taxtini qaytarib olgan (499). Shundan soʻng zodagonlarga qarshi qaratilgan siyosatini davom ettirgan, mazdakiylik tarafdorlariga yuqori mansablar bergan. Vizantiyaga qarshi muvaffaqiyatli urush olib borgan (502— 505 yoki 506); shim. gunnlarning bosqinini qaytargan. Q.1 davrida bir qancha shaharlarga asos solingan, sugorish kanallari tarmogʻi kengaygan va boshqa, shuningdek Q1 ning oʻgʻli Xusrav I Anushirvon davrida nihoyasiga yetgan ichki islohotlarga tayyorgarlik ishlari boshlangan. Q1 hukmronligining oxirida mazdakiylar bilan aloqasini uzgan va 3-oʻgʻli Xusrav (qarang1 ning katta oʻgʻli — Qovus mazdakiylar tarbiyasini olgan) yordamida mazdakiylar tarafdorlarini qatagʻon qilishni tashkil, etgan (528/529). 527 yildan Vizantiya bilan qaytadan urush boshlagan; u Q.I ning oʻlimidan soʻng ham davom etgan.
Qubodiyon

Qubodiyon, Qabodiyon - Oʻrta Osiyodagi tarixiy viloyat. Kofirnihon daryosining quyi oqimida. Sagʻo-niyon bilan Vaxsh oraligʻida, hozirgi Qoʻrgontepa viloyatining Shaartuz tumani (To-jikiston) hududida joylashgan. Xi-toy manbalarida (7-asr) kexo-yenna mulki tarzida keltirilib, uning hududi sharqdan gʻarbga tomon 2 kunlik yoʻl ekani qayd etilgan. Q.ning markaziy shahri Sagʻoniyon poytaxtidan qolishmagan. Shaharda 3 ta Budda monastiri joylashgan. Oʻrta asrlarda Q. nomi ilk bor Tabariy asarida 725 yil Asad ibn Abdullohning Xuttalonga yurishi munosabati bilan uchraydi. q. 8-asr oʻrtalarida arablar tomonidan bosib olingan. 9-asrda q. maʼmuriy jihatdan Xuttalon viloyatiga qaragan. 10-asrda esa Sagʻoniyon (Chagʻoniyon) viloyati tarkibida boʻlgan. Samʼoniyning yozishicha, 12-asrda Q. Balx viloyatiga mansub obod nohiya edi. q. hududini Romil daryosi kesib oʻtgan. Bu yerda arablarning tamim qabilasi yashagan, ular harbiy ishda mohir boʻlishgan.

Hozirda Qoʻrgʻontepaning jan.gʻarbidagi tuman markazi Qabodiyon deb ataladi. Uning atrofida Kaykubodshoh va Qalʼai Mir shahar xarobalari bor, lekin q. markazi oʻrni Shaartuzdan 9 km masofada joylashgan Qiziltepa yoxud Qizqalʼa oʻrnida boʻlgan. Bu yerda hayot kushonlar davridan 13-asr boshiga qadar davom etgan.

11-asrda Xurosonda roʻyan oʻsimligining "kubodi" nomli maxsus navi mashhur boʻlgan. Bu nav Q.da yetishti-rilgan va 10-asrda asosiy qishloq xoʻjaligi ekini hisoblangan; roʻyan katta miqdorda Hindistonga eksport qilingan. Undan olingan daromadning bir qismini viloyat hokimi olgan. 17-asrda ham roʻyan Q.dan chetga chiqariladigan asosiy qishloq xoʻjaligi mahsuloti sanalgan, undan tashqari Q.dan ajoyib anorlar va 2 turdagi uzum shinnisi chiqarilgan. Q. togʻlarida 10-asrda neft. saqich va bitum, shuningdek, feruza konlari boʻlgan. 12-asrda Samʼoniy Q.ning mashhur shifobaxsh bulogʻi haqida yozgan. Bu buloq hozirda Chiluchor chashma deb ataladi. Uning oldida yaqin vaqtlargacha eski masjid boʻlgan. uning ustunlaridan birida masjid qurilgan sana (749 yil) koʻrsatilgan. 19-asr va 20-asr boshida Q. Buxoro amirligining Qubodiyon bekligiga boʻysungan.

Ad.:Kamaliddinov Sh. S. Istoricheskaya geografiya Yujiogo Sogda i Toxaristana po araboyazmchnmm istochnikam IX — nachalo XIII vv.. T., 1996.

Faxriddin Hasanov.

    

Tarixiy viloyatlar
Tojikiston tarixi
Qubodqalʼa

Qubodqalʼa, Kavatqalʼa - oʻrta asrlarga oid qalʼa xarobasi. Beruniy shahrining shim.-sharqida joylashgan. Q. toʻgʻri toʻrtburchak shaklidagi yirik, mustahkam 4 ta qoʻrgʻondan iborat. Q. Xorazm arxeologiya etnografiya ekspeditsiyasi tomonidan tekshirilgan. Qazishlar natijasida serhasham bezatilgan xonalar ochilgan. Xonalarning hajmi katta boʻlgani uchun ustunlar ishlatilgan, eshiklari oʻyma naqshlar bilan bezatilgan. Q.dan Xorazm madaniyatining yuksak taraqqiyoti haqida guvohlik beruvchi koʻplab arxeologik materiallar (turli rangdagi nafis sirli sopol idishlar, qandilsifat sopol buyumlar, tanga, metall ashyolar va boshqalar) topilgan. Q. moʻgʻullar istilosi natijasida 13-asr boshlarida xarobaga aylangan.
Quva budda ibodatxonasi

Quva budda iboddtxonasi (7-8 a.lar) — qad. Shahriston yodgorligining shim. tomonidagi rabod qismida bunyod etilgan ibodatxona. Arxeologik tekshirishlar natijasida shu aniqpandiki, 7-asr oxiri — 8-asr boshlarida Shahristonda uy-joy va aholi koʻpayib, undan tashq-aridagi hududni oʻzlashtirishga ehtiyoj tugʻilgan. Ushbu joyda 80 dan ortiq xona, 5 ta koʻcha va ular bilan bogʻliq markaziy maydon qazib ochilgan. Uning shimolida esa 7—8-asrlarda foydalanilgan budda ibodatxonasi qoddiqlari kavlab oʻrganilgan. Ibodatxona 2 ta katta zaldan iborat boʻlib, biri sigʻinish uchun, ikkinchisi ibodat qilishga moʻljallangan. 1xonada iloh (xudo)larga qurbonliklar (gul, meva-cheva va boshqalar) keltirilib, oʻrtadagi tagkurasiga qoʻyilgan va ibodat qiluvchilar aylanib chiqib ketishgan. Uning yongʻinasida asosiy ibodat bajariladigan xona boʻlib, uni yarmi saqtangan xolos. Kuchli yongʻin natijasida binolar va ulardagi buyumlar kuyib yoʻq boʻlib ketgan. Shunga qaramay, 2 otliq va ular yonidagi jangchilar haykallarining parchalari saqlangan. Haykallar. tasvirlar majmuasila yovuzlik ilohi Mara, yaxshilik ilohi va budda himoyachisi Shri-devi, Manjushra siymolari yaxshi saqlanmagan.

Quva budda iboddtxonasii. oʻzining meʼmoriy yechimi bilan Oʻrta Osiyedagi Budda inshootlaridan ayrim belgilariga koʻra bir oz farq qiladi. Xususan, Budda ibodatxonalariga xos va diniy marosim oʻtkazishda foydalanilgan ayrim meʼmoriy belgilar bunda uchramaydi. Quva budda iboddtxonasii. qurilishida koʻproq mavjud shart-sharoit va mahalliy qurilish anʼanasidan foydalanilgan. Yana bu yerdan topilgan haykallar tasvirlarida, ayniqsa, yuz tuzilishida bir oz boʻlsa-da, turkiylashgan qiyofa berishga harakat qilingan. Bu ibodatxona va topilmalar mutaxassislar tomonidan koʻplab tortishuvlarga sabab boʻldi. Bu inshoot budda dinidagi mustaqil oqim — vad-jrayana yoʻnalishiga taalluqli yagona yodgorlik deb talqin etilmoqda. Bu oqim koʻproq hinduizm taʼsirida boʻlib, Oʻrta Osiyoda faqat Quva budda iboddtxonasii.da kuzatilgan.

Quva budda iboddtxonasii. topilmalari Hindiston va Sharqiy Turkistonda aniqlangan materiallarga oʻxshashligi bilan, oʻrta asrlardagi madaniy-iqtisodiy aloqalarni yanada rivojlanganini, madaniyat va sanʼatni yuksalganini koʻrsatadi.

Adabiyot 
 Bulatova V.A., Drevnyaya Kuva, T., 1972; Staviskiy B.Ya., Sudbi buddizma v Sredney Azii (po arxeologicheskim dannim), M., 1998.

Boqijon Matboboyev.
Quva tumani

Quva tumani — Oʻzbekiston Respublikasining Fargʻona viloyatidagi tuman. 1926-yil 29-sentabrda tashkil etilgan. Janubiy-gʻarbdan Fargʻona, shimoliy-gʻarb va gʻarbdan Toshloq tumanlari, shimol va sharqdan Andijon viloyatining Boʻz, Shahrixon, Asaka, Marhamat tumanlari, janubiy-sharq va janubdan Qirgʻizistonning Oʻsh viloyati bilan chegaradosh. Maydoni 440 km². Aholisi: 261,000 kishi (2021). Tumanda 65 ta mahalla fuqarolari yigʻini bor. Markazi — Quva shahri.

Tabiati 
Yer yuzasi adir va adir oldi tekisliklaridan iborat. Janubdan shimolga pasayib boradi. Iqlimi kontinental; qishi yumshoq, yozi issiq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi −2,5° dan −3,2° gacha, iyulniki 27-29°, eng past temperatura −26°, eng yuqori temperatura 42°. Yillik yogʻin 170-230 mm.

Vegetatsiya davri 210-220 kun. Sovuqsiz kunlar 204 kun davom etadi.

Tuproqlari boʻz, oʻtloqi-boʻz, oʻtloqi va togʻ-oʻtloqi tuproqlar. Hududining koʻp qismi oʻzlashtirilgan, yovvoyi oʻsimlik kam saqlangan. Tumanning sugʻoriladigan qismida ajriq, shoʻra, terak, tol, jiyda va boshqa; adirlarda qoʻngʻirbosh, rang, qatron, betaga, chalov, shuvoq va boshqa oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, quyon, jayra, toshbaqa; qushlardan bedana, kaklik, kaptar, qargʻa, qaldirgʻoch, suvlarda har xil baliqlar bor.

Aholisi 
Asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, qirgʻiz, rus va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km²ga 543 kishi. Quva tumanida Oʻzbekiston xalq yozuvchisi Ibrohim Rahim, Oʻzbekiston xalq artistlari Tavakkal Qodirov, Abdulhoshim Ismoilov va juda koʻplab mashhur shahslar tavallud topishgan.

Iqtisodiyoti 

Asosan, qishloq xoʻjaligiga ixtisoslashgan. 2500 dan ortiq kichik korxona, mikrofirma va boshqa korxonalar mavjud. Sanoat korxonalaridan paxta tozalash zavodi, don mahsulotlari kombinati, avtokorxona, „Issiqnon“ korxonasi, mebel kombinati, mevani qayta ishlash korxonasi, qandolatchilik fabrikasi, toʻqimachilik korxonalari ishlab turibdi. Savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari aholiga xizmat koʻrsatadi. 3 qoʻshma korxona bor.

Qishloq xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — paxtachilik, gʻallachilik. Shirkat, fermer xoʻjaliklari bor. Tuman xoʻjaliklari Oxunboboyev nomidagi kanal, Janubiy Fargʻona kanali tarmoqlaridan va Karkidon suv ombori, shuningdek, shimoliy qismi U.Yusupov nomidagi Katta Fargʻona kanalida 29,7 ming qoramol, 34,8 mingdan ziyod qoʻy va echki, 48,2 mingdan ortiq parranda, 417 yilqi boqiladi. Pillachilik bilan ham shugʻullaniladi.

Taʼlim 
Tumanda 67 umumiy taʼlim, bolalar musiqa maktablari, 3 litsey, 3 gimnaziya, 2 kasb-hunar kolleji, klub muassasalari, madaniyat uyi, 70 ga yaqin kutubxona, madaniyat va istirohat bogʻi bor. Tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, dorixonalar va boshqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Tuman hududidan Fargʻona vodiysining aylanma temir yoʻl (temir yoʻl bekati xalq tilida „Stantsiya“ deb ataladi), shuningdek, Quva shahri orqali Fargʻona — Andijon, Andijon — Oltiariq — Qoʻqon va boshqa avtomobil yoʻllari oʻtgan.

Manbalar 

Fargʻona viloyati tumanlari
Quvasoy

Quvasoy — Fargʻona viloyatidagi 4 ta shahardan biri. Quvasoy shahri 1954-yilda tashkil topgan. Shahar markazi Quvasoy shahri. Fargʻona shahridan janubi-sharq tomonga 22 km masofada joylashgan boʻlib, Fargʻona shahri, Quva tumani, Fargʻona tumani hamda Qirgʻiziston respublikasi bilan chegaradosh. Umumiy yer maydoni 264 km² ni tashkil qiladi.

Aholisi 
Aholisi 96,8 ming kishidan ortiq (2022-yilgi hisob-kitoblarga koʻra), shu jumladan, shahar aholisi — 42,9 ming kishi (57,6%), qishloq aholisi — 31,6 ming kishi (42,4%). Milliy tarkibga koʻra oʻzbeklar 43,5%, tojiklar 29%, qirgʻizlar 11,5%, ruslar 7,9% boshqa millat vakillari ham istiqomat qiladi. Maʼmuriy hududiy tuzilishi jihatidan 36 ta aholi yashash punktlariga boʻlinadi.

Sanoati 

Temir yoʻl stansiyasi bor. Quvasoyda kichik korxona, mikrofirma va boshqa turdagi korxonalar faoliyat yuritadi. Aholiga maishiy xizmat koʻrsatish korxonasi, shisha, idish, gʻisht, chinni, temir-beton, uy-roʻzgʻor kimyosi zavodlari, avtokorxona, qurilish korxonalari ishlab turibdi. Markaziy kasalxona, poliklinika, dorixona va boshqa tibbiy muassasalar mavjud. Quvasoy shahrida masjidlar va cherkovlar ham faoliyat yuritadi. Undan tashqari Quvasoy katta bozori ham faoliyat koʻrsatib kelmoqda. Quvasoydan Fargʻonaga avtobus, yengil avtomabillar va xususiy taksilar qatnaydi.

Qulay tabiiy sharoit, ohaktosh, gips va turli gillarning eng boy konlari, yirik koʻmir konining yaqinligi, Quvasoydan oʻtgan temir yoʻl — bularning barchasi sovet davrida yirik sanoat markazining rivojlanishi uchun sharoit yaratdi.

Shaharda 5 ta yirik sanoat korxonasi mavjud:

 „Alesta Glass“ DP
 „Kvarts“ OAJ
 „United Cement Group“ UCG (Quvasaytsement)
 „Quvasoy chinnisi“ AJ
 „Elektroqishloq qurilish“ beton buyumlarni nazorat qilish punkti.

Sement, shifer, qurilish oynasi, konserva, shisha, temir-beton buyumlar ishlab chiqariladi.

Shaharda 8 ta qoʻshma korxona faoliyat koʻrsatmoqda:

 „TJM Deloros“ (Oʻzbek-Amerika),
 Delcons (Oʻzbek-Amerika-Italiya) hozirda ishlamayapti,
 „Imbek“ (Oʻzbek-Koreys),
 „Quvasaytsement“ (Oʻzbek-Kipr),
 „Sut vodiysi“ (Oʻzbek-Rus),
 „Fergʻona shishasi“ (Oʻzbek-Britaniya),
 Unitex LTD (Oʻzbek-Amerika),
 „Art soft ceramics“.

Iqlimi 
Iqlimi keskin kontinental. Iyulning oʻrtacha harorati +30 °C, yanvarda esa 0 °C ni tashkil qiladi.

Taʼlim va madaniyat 
Shaharda „Zebuniso“ madaniyat saroyi,  29 ta umumtaʼlim maktabi (shundan 4 tasi oʻzbek va rus tillarida taʼlim beriladi), shulardan 2 tasi gimnaziya ([ayrim fanlar chuqurlashtirilgan maktab]) va 1 ta Prezident maktabi va undan tashqari 2854 oʻquvchiga moʻljallangan 3 ta kasb-hunar kolleji mavjud(2020-yilgi tahririyatga koʻra). Kutubxonalar, madaniyat uylari, madaniyat va istirohat bogʻi bor.

Manbalar 
2  https://t.me/Quvasoyliklar_Kanali

Havolalar 
 
 https://t.me/Quvasoyliklar_Kanali

Fargʻona shaharlari
Quvasoysement aksiyadorlik jamiyati

"QUVASOYSEMENT" AKSIYADORLIK JAMIYATI — qurilish materiallari sanoati korxonasi. "Oʻzqurilishmateriallari" uyushmasi tarkibiga kiradi. Fargʻona viloyati Quvasoy shahrida. Qurilish va sanoat industriyasida ishlatiladigan sulfatga chidamli M-400E0, M-400SH0, M-500 portlandsementi, tamponaj portlandsementi, mineral qoʻshimchali suvbardosh portlandsement, oltin qazib olish sanoatida ishlatiladigan yanchilgan ohak, keramika cherepitsalari, olovbardosh gʻisht, shifer, qurilish gipsi va boshqa qurilish materiallari ishlab chiqaradi. 1927-yilda sement zavodi sifatida qurila boshlanib, 1932-yil 1 fevral da ishga tushirilgan. 3-d ishga tushgan yili 43 ming t sement ishlab chiqarilgan. 1956—61 yillarda korxona rekonstruksiya qilindi. 1959-yil i sement ishlab chiqaradigan va aylanma pechi uz. 150 m boʻlgan 2 ta yangi texnologik liniya qurilib, ishga tushirildi. 1958-yilda ohak zavodi, shifer korxonasi bilan birlashtirilib Quvasoy sement kombinatiga aylantirildi. 1974—76 yillarda eski shifer qoliplash mashinalari oʻrniga yangi avtomatik liniyalar oʻrnatildi.1995-yil avgustdan aksiya-dorlik jamiyati. 1996— 2001-yillarda korxona sexlarida zamonaviy texnologiyalar oʻrnatildi. Klinkerni kuydirishning jami jarayonlari kompyuterlar orqali nazorat qilinadi va boshqariladi.

Lagan ohaktosh koni oʻzlashtirildi. 1998-yilda ishlangan rudalardan oltin ajratib oladigan "Zarafshon-Nyumont" Oʻzbekiston-Amerika koʻshma korxonasi ehtiyojlari uchun hamda Respublika issiklik elektr markazlarida suvning qattiqligini yoʻqotadigan tuyilgan ohak ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqildi va joriy etildi. Mahsulotlari Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkmaniston va Afgʻonistonga eksport qilinadi. Mahsulotlari jahon standartlari darajasida boʻlgani uchun Madrid (1994), Jeneva (1999), Frankfurtmayn (2004) koʻrik tanlovlarida "Sifat uchun oltin yulduz" bilan mukofotlangan. 2004-yil korxonada 860,7 ming t turli markadagi sement, 28,7 ming t ohak, 4552 t maydalangan ohak, 7083 t qurilish gipsi, 150,2 ming dona shartli shifer taxtalari va boshqa mahsulotlar ishlab chiqarildi.

Shuhrat Tojiboyev.
Masharip Quvaqov

Masharip Quvaqov (1938.13.5 — Xoning umumiy razm viloyati, Bogʻot tumani Beshariq koʻrinishi. qishlogʻi — 2002.2.1) — qishloq xoʻjaligi novatori, Oʻzbekiston Qahramoni (1997). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan qishloq xoʻjaligi xodimi (1994). Toshkent xalq xoʻjaligi institutini tugatgan (1966). Mehnat faoliyatini 1955-yildan Bogʻot tumanidagi Narimanov (keyinchalik Iskandar Doʻsov nomidagi) jamoa xoʻjaligida hisobchi vazifasidan boshlagan. Shu xoʻjalikda yoshlar tashkiloti yetakchisi, bosh iqtisodchi (1968—70), „Bogʻot“ szi direktori (1974—1986), Xorazm viloyati agrosanoat qoʻmitasi raisining birinchi oʻrinbosari (1986—91). 1991-yildan „Bogʻot“ (hozirgi M. Quvaqov nomidagi) shirkat xoʻjaligi boshqaruvi raisi. Quvapov rahbarlik qilgan xoʻjalik uzoq yillar davomida paxta, sholi va bugʻdoydan yuqori hosil yetishtirishga erishdi. Xoʻjalikda sugʻoriladigan yerlar 3000 gektarga yetkazildi. Sholidan 1999-yilda 50 s/ga, bugʻdoydan 65 s/ga, paxtadan 32,3 s/ga hosil olindi. Xoʻjalikda respublikada birinchi boʻlib kuzgi bugʻdoydan boʻshagan maydonlarga sholi niholini oʻtqazib ekish usuli muvaffaqiyatli joriy qilindi.

Shirkat xoʻjaligi markaziy qoʻrgʻonida byusti oʻrnatilgan (2004).

Oʻzbekiston qahramonlari
1938-yilda tugʻilganlar
13-mayda tugʻilganlar
2002-yilda vafot etganlar
2-yanvarda vafot etganlar
Quvushshoxlilar

Quvushshoxlilar — juft tuyoqli sut emizuvchilar oilasi. Gavdasi har xil kattalikda. Erkagi urgʻochisiga nisbatan yirikroq. Erkaklarida, koʻpincha ur-gʻochilarida ham 1 juft, baʼzan 2 juft (4 shoxli antilopa) shoxi bor. q. shoxlari muguz bilan oʻralgan; hayoti davomida almashinmaydi. 43 uruqqa mansub 125 turi maʼlum. Avstraliya va Antarktidadan tashqari barcha qitʼalarda tarqalgan.

Q. — oʻtxoʻr, aksariyat poligam. 1—5 ta bola tugʻadi. Koʻpchilik turlari kichik poda boʻlib yashaydi. Ayrim antilopalar boshqa hayvonlar (fillar, zebralar, tuyaqushlar va boshqa antilopalar) bilan birga baʼzan katta poda hosil qiladi. Koʻpchilik turlarining soni keskin kamayib bormoqsa; ayrim turlari (jayron, zubr) faqat milliy bogʻlarda saqlanib qolgan. Oʻzbekiston faunasida 5 turi, jumladan, saygʻoq maʼlum; 4 turi (arhar, jayron, morxoʻr, togʻ takasi) Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan (yana qarang Juft tuyoqlilar).

d:Q25497 (Bovidae)?

Hayvonlar
Quddus Muhammadiy

Quddus Muhammadiy (Muhammadiyev Quddus) (1907.25.10 — Toshkent — 1999.22.6) — bolalar shoiri. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1982). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi (1957). Qishloq xoʻjaligi texnikumini tugatgan (1930), Oʻrta Osiyo davlat universiteti (1931—32) va Toshkent tibbiyot instituti (1932—37)da oʻqigan. Maktabda oʻqituvchi (1930—32). Islom shoir kotibi (1941 — 45). Sheʼrlari 1928-yildan "Quddus" taxallusi bilan matbuotda bosilgan. dastlabki sheʼrlar toʻplami — "Oʻquvchiga esdalik" (1946) maktab bolalari hayotiga bagʻishlangan. "Sheʼr va ertaklar", "Sinov" (1947), "Orzu", "Bahor keldi" (1948), "Qirq oʻgʻil, qirq qiz" sheʼriy toʻplamlari (1951) hamda "Yangi uy" (1953), "Kitob", "Bu binoni kim qurgan?", "Oq togʻlar", "Tentaksoy" kabi asarlarida inson mehnati ulugʻlangan. "Qanday boʻlmogʻim kerak?" (1960), "Juda qiziq, juda chiroyli" (1961), "Ona-bola mehri" (1963), "Bola boshidan, oʻgʻlon yoshidan" (1964), "Qanotli doʻstlar" (1978), "Choʻpon bobo qoʻshigʻi" (1979) va boshqa sheʼr va ertaklar toʻplami nashr qilingan. Q.M. bolalarning yoshiga, saviyasiga mos qilib asarlar yaratgan, adabiybadiiy vositalarni izlab topgan, kinoya, satira va yumor unsurlaridan unumli foydalangan. Q.M. ijodiga xos boʻlgan asosiy xususiyat uning asarlarida badiiylik, maʼrifiylik va tarbiyaviylikning uygʻunligidadir. Shoir ijtimoiy hayot voqealari va tabiat hodisalariga teran nazar tashlaydi, ularning oʻziga xos ichki va tashqi tomonlarini, rivojlanish qonuniyatlarini chuqur idrok etadi hamda ularni bolalar adabiyoti talablariga muvofiq, yaʼni jonli va dinamik tarzda gavdalantiradi va badiiy umumlashgan obrazlar yaratadi. "Tabiat alifbesi" (5 kitob, 1974—80)da bolalarni Oʻzbekistonning boy va goʻzal tabiatini sevishga, suv va havosini musaffo saqlashga chaqirgan. "Kitob va Oftob" (1986), "Men sizga bir hikmat aytaman" (1987) kabi asarlar muallifi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1969).

As.Tanlangan asarlar, T., 1957; Ochil dasturxon [Sheʼr va ertaklar[, T., 1970; Serebristiy topol, Stixi, M., 1982.

Adabiyot 
 Qoʻshjonov M., Quddus Muhammadiy va Kudrat Hikmat, T., 1963; Bat L., Shoir va pedagog ["Oʻzbek sovet bolalar adabiyoti" toʻplamida), T., 1969; Xoʻjayeva R., Quddus Muhammadiy, T.. 1980.

  

Oʻzbekiston xalq yozuvchilari
Shoirlar
Qudrat hikmat

Qudrat hikmat (1925 - Toshkent — 1968.10.4) — bolalar shoiri. Toshkent Pedagogika instituti kechki boʻlimini tugatgan (1957). Respublika gaz.larida adabiy xodim (1950—53), Badiiy adabiyot va sanʼat nashriyotida boʻlim mudiri (1960—68). Dastlabki sheʼriy toʻplami — "Mening Vatanim" (1950). "Baxtli bolalar" (1951), "Obodlik" (1953), "Doʻstlik" (1954). "Uch oʻrtoqning sovgasi" (1957), "Nevara mehri", "Chirchiq farzandi" (1961), "Alisher va kitob" (1962), "Ilonshoh va uning amaldori ari haqida ertak" (1963), "Soatjonning soati" (1964), "Toshbaqalar hujumi" (1965), "Shamol botir" (1966), "Daydi bola", "Oʻgʻlim bilan suhbat" (1970), "Olmos mening yuragim" (1983), "Mening yuragim" (1986) va boshqa toʻplamlarga kirgan sheʼr, ertak va dostonlari Onavatan madhi, tabiat va fasllar tasviri, bolalar hayoti hamda taʼlim-tarbiya muammolariga bagʻishlangan.

Q.H.ning vatan madhidagi "Mening Vatanim", tabiat va fasllar tasviridagi "Bu qaysi fasl?", "Togʻ manzarasi", "Ertalab", Yangi yil taʼrifidagi "Yasha, Yangi yil", "Biz ekkan archa", xalq ogʻzaki ijodidagi oʻyin qoʻshiqlari asosida yaratgan "Oq terakmi, koʻk terak?", "Chillak oʻyini" singari sheʼrlari ifodasining soddaligi, serboʻyoq va yorqin manzaralar yaratilganligi bilan ajralib turadi. Q.H. tugʻma bolalar shoiri sifatida oʻzbek bolalar sheʼriyatiga yangi badiiy tovlanishlarni olib kirgan, uning vazn, band, qofiya tizimini bolalar ruhiyatidan kelib chiqqan holda isloh etgan. V.Mayakovskiy, S.Marshak, S.Mixalkov, A.Surkov, M.Bajan, A.Barto va boshqalarning bolalarga atalgan sheʼrlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Adabiyot 
 Qoʻshjonov M., Quddus Muhammadiy va Qudrat Hikmat, T., 1969; Qoʻshjonov M., Qudrat Hikmat, T., 1978.

Rahmatulla Barakayev.