MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Naim Saidov

Naim Saidov (1902, Qoʻqon - 1939.2.6, Toshkent) - jurnalist va tarjimon. Qoʻqondagi Madrasa, "yangi usul" va "Namuna" maktablarida tahsil koʻrgach, Moskvaga borib, dastlab ishchilar fakulteti (1923—24), soʻngra davlat jurnalistika instituti (1925—28)da oʻqigan: Toshkentga qaytgach, "Qizil Oʻzbekiston" (1928—30) gaz. muharriri oʻrinbosari, soʻng "Yangi Fargʻona" gaz. masʼul muharriri (Koʻqon, 1930—31), Oʻzdavnashr bosh muharriri (1931 — 33) bulib ishlagan. N.S. tarjimonlik faoliyatida oʻzbek tiliga ruscha soʻz va atamalarni olib kirish va oʻzbek tilining shu asosda ruslashtirilishiga qarshi ona tilining sofligi uchun kurashgan. Ayni paytda u arab yozuvidan lotin yozuviga oʻtish jarayonida xalq ommasi savodsiz boʻlib qolmasligi uchun "Kattalar uchun alifbo", "Savodsizlar uchun alifbo", "Chala savodlilar uchun alifbo", "Koʻrlar uchun alifbo" (1929—30), "Savodsizlar uchun oʻqish kitobi" (1936) singari oʻquv qoʻllanmalarini yaratgan. 20—30-yillar oʻzbek matbuotida faol ishtirok etgan. N.S. "Milliy ittihod" tashkilotiga aʼzo boʻlganlik va yoshlar oʻrtasida millatchilik kayfiyatini tarqatganlikda ayblanib hibsga olingan (1938.30.1) va qamoqxonada vafot etgan.

Manbalar 

    

Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar
Hayot Naimov

Hayot Naimov (1912.21.3 — Buxoro — 1995.14.2) — aktyor, rejissyor Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Buxoro musiqa bilim yurtini tugatgan (1930). Buxoro teatrida sozanda (1930—41), aktyor (1941—78), rejissyor yordamchisi (1978—86). Naimov. kuproq hajviy aktyor sifatida tanilib, oʻzbek xalq masharabozlik te-atrining ijrochilik anʼanalarini davom ettirgan. Rang-barang satirik va dramatik obrazlar yaratib, sahna sanʼatida uziga xos ijro uslubi bilan iz qoldirdi. Qozi (Hamz a, "Maysaraning ishi"), Vali (U. Hojibekov, "Arshin mol olon"), Shmaga (A. Ostrovskiy, "Aybsiz aybdorlar"), Mansur (Uygʻun, I. Sulton, "Alisher Navoiy"), Zargarov (Abdulla Qahhor, "Ogʻriq tishlar"), Mirzakarimboy (Oybek, "Qutlugʻ qon"), Hoshim labbay (S. Gʻani; F. Soliyev, "Tuy"), Toshbolta (H.Gʻulom; M. Leviyev, "Toshbolta oshiq"), Mulla Bashir (S. Jamol, "Guli siyoh") kabi obrazlar bilan elga tanildi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston xalq artistlari
Nayza

Nayza — 

1) sanchish yoki irgʻitish uchun moʻljallangan ov va jang quroli. Paleolit davrida paydo boʻlgan. Ilk Nayza 1,5 dan 5 m gacha uzunlikdagi yogochdan uchi oʻtkir qilib yasalgan. Dastlab Nayza uchiga oʻtkir tosh, keyinchalik suyak sanchqi mahkamlangan. Jez davrida Nayza sanchqisi metalldan yasalgan. Qoʻllanilishiga qarab Nayzaning uzunligi turlicha boʻlgan: irgʻitiladigan Nayzalar kalta, piyoda askarlar Nayzasi oʻrtacha, otliq askarlar Nayzasi uzun boʻlgan. 19-asrda miltiq uchiga sanchqisimon (uchlik) va pichoqsimon (taktik) Nayzalar oʻrnatilgan. Nayza jaxrn xalqlarining deyarli hammasida keng tarqalgan; 

2) yengil atletikada qoʻllaniladigan asbob.

Manbalar
Nayza (naqsh)

Nayza (amaliy sanʼatda) — naqsh turi; naqqoshlikda uchi oʻtkir ov va jang quroli (nayza)ning uslublashtirilgan shaklining takrorlanishidan hosil boʻladi. Sopol va metall buyumlar bezak mujassamotida keng qoʻllanadi, hoshiya naqshlar orasiga ishlanadi. N. barg (oʻsimlik bargiga oʻxshash), N. boʻyin (osti boʻgʻim-boʻgʻim N. shaklida), N. gul (oʻrtada tik chiziq, yuqori va quyida ikki tomonga qarata chiqarilgan shoxlari, yonlarida novdalari boʻladigan), N. madohil (tut daraxtining kaychi bargi kabi uchli) kabi xillari bor.

Manbalar
Nayzabarg

Nayzabarg (Sagittaria) —bulduruqoʻtdoshlarga mansub koʻp yillik ildizpoyali oʻtlar turkumi. Oʻzbekistonda uch yaproqli Nayzabarg (S.trifolia) oʻsadi. Barglari ildiz boʻgʻzidan 60—100 sm gacha oʻsadi, nayzasimon, uchi oʻtkir, bandi uzun. Gullari oq, poyaning uchida oddiy yoki shoxlangan shoda holida, asosan 3 halqa boʻlib joylashgan. Iyun-sentabrgacha gullab mevalaydi. Mevasi yongʻoqcha. Ildizpoyasidan nayzabarg, tuganakli novdalar oʻsadi. Tuganagi va urugʻidan koʻpayadi. Bir tupi 10 mingtagacha urugʻ tugadi. Urugʻlari shamol va suv orqali tarqaladi. 18—26° haroratda unib chiqadi. Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Sholipoyalarga katta zarar yetkazadi. Asosan, sugʻorish va tashlandiq ariq va kanallar boʻylarida oʻsadi.

Kurash choral ari: urugʻlikni tozalash, ekinni siyrakroq ekish; gerbitsidlar purkash.

Manbalar
Nayzabozlik

Nayzabozlik — qoʻl jangi turlaridan biri; raqibni nayza sanchib mahv qilish. N. jang qilishning qad. usullaridan biri boʻlib, nayza paydo boʻlishi bilan vujudga kelgan. N.da himoya vositasi sifatida qalqon va sovutdan foydalanilgan. 19-asrning oʻrtalaridan boshlab, miltiqqa nayza oʻrnatilgach, N. zarur boʻlgandagina qoʻllanilgan.

Manbalar
Naylon

Naylon (ing. nylon) — polimidlardan olinadigan sunʼiy tola. Yuvuvchi moddalar va ishqalanish taʼsiriga chidaydi. Tabiiy ipakdan mustahkam (qarang Poliamid tolalar).

Manbalar
Nayman adirlari

Nayman adirlari - Fargʻona viloyatidagi adirlar. Fargona vodiysida, Karkidon suv omborining shim. gʻarbi, Qoraadir togʻlarining jan.-gʻarbida joylashgan. Balandligi 725–750 m, yuqori pliotsen-quyi toʻrtlamchi davrning alevrolit, konglomerat, gil, qumtoshlaridan tuzilgan. Adirlar oʻrtacha parchalangan. Jan.dan boshlanuvchi soy oʻzanlari ularni bir necha joyda kesib oʻtgan. Yuvilgan toʻq boʻz tuproklarda efemerlar, efemeroidlar, shuvoq keng tarqalgan. Yay-lov chorvachiligida foydalaniladi.

Manbalar
Naymansoy

Naymansoy — Fargʻona viloyatidagi soy. Soʻx soyining Sariqoʻrgʻon gidrotugunidan boshlanadi. Dastlab shim.-gʻarbiy yoʻnalishida 12—15 km masofada adirlarni kesib oʻtadi. 40 km dan soʻng tarmoqlarga boʻlinib ketadi Uning Oʻrtaqoʻrgʻon, Kalamush, Qumbosti, Bekobod, Toʻrasoy, Shayxnazar kabi oʻnlab tarmogʻi bor. Soyda kuz va qishda suv kam boʻladi, bahor va yoz paytlarida bu soyga koʻp suv tashlanadi. N. Oʻzbekiston va Dangʻara tumanlaridagi xoʻjaliklar yerini suv bilan taʼminlaydi.

Manbalar 

    
Oʻzbekistondagi daryolar
Naypachoq

Naypachoq — yogʻochdan yasalgan puflab chalinadigan sozlarda tovush hosil qiluvchi yupqa plastinka. Ilgari qamishdan tayyorlanganligi uchun qamish til deb atalgan. Hozir boshqa materiallardan ham tayyorlanadi. Yakka (klarnet, saksofon kabi sozlarda) va juft (surnay, goboy, fagot kabi sozlarda) turlari bor.

Manbalar
Naypoya

Naypoya - soyabonguldoshlarga mansub yirik oʻtlar turkumi. 70 dan ortiq turi maʼlum. Asosan, Sharqiy yarimsharning moʻʼtadil mintaqasida tarkalgan. Oʻzbekistonda gulpar turi koʻp oʻsadi. Gulshiraga boy. Koʻpchilik turlarining poya va barglarini yeyish mumkin, baʼzilari chorva mollari uchun ozuqa. Terini kuydirish xususiyati bor.

Manbalar
Nayrangbozlik

Nayrangbozlik - milliy oʻzbek sirk sanʼati turi; q. Illyuzionizm.

Manbalar
Nayrobi

Nairobi - Keniya poytaxti, 1700 m balandlikdagi yassitogʻlikda joylashgan. Iqlimi ekvatorial, mussonli iklim. Iyul oyining oʻrtacha temperaturasi 15°, martniki 18,7°. Yillik yogʻin oʻrtacha 930 mm. Aholisi 2,07 mln. kishi (1998). N. maʼmuriy jihatdan provinsiyaga tenglashtirilgan poytaxt okrugini tashkil qiladi.

Shaharga 1899-yilda Mombasa — Kisumu temir yoʻlning qurilishi natijasida asos solingan. Keyinroq inglizlarning harbiy bazasi boʻlgan. 1963-yildan mustaqil Keniya poytaxti. Nayrobi — temir yoʻl va shosse yoʻllar tugun i. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning muhim savdo-sanoat markazi. Oziq-ovqat, koʻn-poyabzal, toʻqimachilik, metallsozlik, kimyo, qogʻoz, oynashisha, sement sanoati korxonalari mavjud. Milliy universitet, milliy muzey, Sorsbi badiiy galereyasi, milliy teatr, kutubxona, tad-qiqot markazlari bor. Shahar toʻgʻri burchakli reja asosida, binolar yevropacha usulda qurilgan. Turizm rivojlangan.

Manbalar
Naytishlilar

Naytishlilar (Tubulidentata) -yoʻldoshli sut emizuvchilar turkumi. Uzunligi 1—1,5 m, dumi 45—60 sm, vazni 80 kg dan ortiq. Tumshugʻining uchi nayga oʻxshash choʻziq. Oldingi oyoqlari 4, keyingi oyoqlari 5 barmoqli boʻlib, tuyoqsimon tirnokdari bor. Tirnoklari yordamida termitlar inini buzadi yoki yer kovlaydi. Tili uzun, chuvalchangsimon. Tishlari oʻzaro qoʻshilib oʻsgan dentin naychalardan iborat (nomi shundan olingan); tish emali va ildizi boʻlmaydi; tishi doimo oʻsib turadi. Kurak va yirtqich tishlari rivojlanmagan. N.ga faqat 1 tur — Afrika naytishlisi (Orycteropus afer) kiradi. Af-rikaning Sahroi Kabirdan janubroqda joylashgan barcha hududlarida tarqalgan. Tunda faol hayot kechiradi. Uzunligi 3 m gacha in qazib, 1 yilda 1 bola tugʻadi. Asosan, termitlar va chumolilar 6-n oziqlanadi. Terisi va goʻshti uchun ovlanadi. Koʻpchilik hududlarda soni kes-kin kamayib bormoqda.

Manbalar
Naycha

Naycha — 1) chakka (soch)ga taqiladigan ayollar taqinchogʻi; bosma usulida gullar bilan bezatilgan yupqa metall yaproqcha oʻrami (nay shakli)dan iborat; oʻrta qismiga feruza koʻzli yirik dumaloq munchoq oʻrnatilgan, N.ning 2 cheti feruza koʻzlar qatori bilan hoshiyalangan; atrofi va oʻrtasidan shokila (marjon, yaproqcha, baʼzan tanga)lar osilgan. N.dan chakkadagi soch tolalarini qistirib qoʻyish uchun foydalaniladi; 2) zargarlikda soch-popukka. taqiladigan kumushdan yasalgan naysimon boʻlak; N. yuzasi bosma islimiy naqshlar bilan bezatilgan, yuqori qismi qubbali, qubba atrofi emal yoki feruza koʻzlar bilan oʻralgan; quyi qismi kengayib borib 4 ta boʻlak (parrak)ga ajraladi. N. orasidan oʻrilgan (eshilgan) qora iplar (soch) tutami oʻtkaziladi; 3) chakka va boshga taqiladigan taqinchoqlarning pat, ukpar oʻrnatish uchun kilingan qismlari ham N. deb ataladi.

Manbalar
Nalbandyan Mikael Lazarevich

Nalbandyan Mikael Lazarevich (1829.2(14). 11, Rostov-Don tumani — 1866.31.3.(12.4), Kamishin shahri) — arman yozuvchisi, faylasuf. Yangi arman adabiy tilining asoschilaridan biri. 1855—58 yillar Moskva universitetining tibbiyot fakultetida tahsil olgan, soʻng shu yerda arman tilida nashr etiladigan "Yusisapayl" ("Shimol yogʻdusi") jur.da ishlagan (1858—60). "Kolokol" va "Sovremennik" jur.larining taʼsirida inqilobiy demokratizm tomoniga oʻtgan. Nalbandyan 1860—62 yillarda Turkiya, Hindiston va Gʻarbiy Yevropa mamlakatlariga sayohati davomida A. I. Gersen va N. P. Ogaryovlar bilan tanishgan. Keyinroq "Megu" ("Asalari") jurnali qoshida yashirin inqilobiy tashkilot tuzgan, jamiyatni keskin tanqid etuvchi asarlari uchun qamoqqa olingan va keyinchalik surgunda vafot etgan. Nalbandyan falsafa, iqtisod, ped., tilshunoslik bilan shugʻullangan, Feyerbax va Chernishevskiy fikrlarini rivojlantirgan. Nalbandyan falsafasi arman xalqi ijtimoiy tafakkuri rivojida muhim bosqich hisoblanadi. Asosiy publitsistik asari "Deh-qonchilik haq yoʻl" (1862). "Birovga soʻz, boshqaga kelin" (1858), "Kundalik" (1858—60) romanlari bilan arman tanqidiy realizmiga asos solgan. Adabiy-estetik qarashlari "Arman yozuvi haqida soʻz" (1854—55), "Tanqid" (1858) asarlarida oʻz ifodasini topgan.

Manbalar 

Armaniston:Yozuvchilar‎
Vladimir Nalivkin

Vladimir Petrovich Nalivkin (1852.15.7, Kaluga - 1918.20.1, Toshkent) — tarixchi, sharqshunos, lingvist va pedagog.

Biografiyasi 
1852-yil 25-fevralda (boshqa ma'lumotlarga ko'ra, 15-iyul) Kaluga shahrida zodagon oilasida tug'ilgan.

1-harbiy gimnaziyani, keyin Pavlovsk harbiy bilim yurtini tamomlagan.  Kollejni tugatgach, Orenburg kazak polkiga xizmat qilish uchun yuborildi.
1873-yil artilleriya bilim yurtini tugatgach, Turkistonda xizmat qilgan, Xiva va Qoʻqon yurishlarida qatnashgan. Qisqa muddat Namanganda harbiy boshliqning yordamchisi boʻlib ishlagan. Yerli aholining tili, turmushi va urf-odatlarini yaqindan oʻrganish uchun Nanay qishlogʻidan yer sotib olib, oilasi bilan shu yerda bir necha yil yashagan. Oʻzbek, tojik, arab tillarini puxta oʻrgangan. N. Turkiston oʻlkasida ochilgan birinchi rus-tuzem maktabining dastlabki oʻqituvchilaridan boʻlgan, Toshkent oʻqituvchilar seminariyasida mahalliy tillardan dars bergan (1890-yilgacha). 1890—95 yillarda Sirdaryo, Fargʻona va Samarqand gubernatorining yordamchisi boʻlgan. II Davlat dumasining deputatligiga saylangan. 1917-yilda Muvaqqat hukumatning Turkiston qoʻmitasiga raislik qilgan, mensheviklarni yoklagan.

Ilmiy faoliyati 
Turkiston oʻlkasining tarixi, etnografiyasi, islom madaniyatiga doir koʻplab asarlar yozgan, oʻzbek ("sart"), fors tillari boʻyicha qoʻllanmalar yaratgan, "sartcha" (oʻzb.)-ruscha, ruscha-"sartcha" (oʻzb.), ruscha-forscha lugʻatlartuzgan. Akad. V. V. Bartoldnint taʼrificha, N. "ruslar orasida oʻzbek tili va turmushini eng yaxshi bilgan" olim edi. Uning xotini M. V. Nalivkina bilan birga yozilgan "Fargʻonadagi oʻtroq aholi ayollarining turmushiga doir ocherklar" hamda "Qoʻqon xonligining qisqacha tarixi" asarlari sharqshunos olimlar tomonidan yuqori baholangan. Keyingi asar 1899-yilda Parijda fransuz tilida A.Dozon tarjimasida bosilgan.

Vafoti
Bolsheviklar Taʼsis majlisini tarqatib yuborib, zoʻravonlik bilan hokimiyatni bosib olgandan keyin N. boʻlajak qatagʻonlar va vahshiyliklarni oldindan koʻra olgan. U 1918-yil 20-yanvarda Toshkentda bolsheviklar tuzumiga norozilik sifatida xotinining qabri ustida oʻzini otib oʻldirgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Russko-sartovskiy i sartovskorusskiy slovar, s prilojeniyem kratkoy grammatiki po narechiyam Namanganskogo uyezda, sost. V. Nalivkin i M. Nalivkina, Kazan, 1884; Azbuka dlya russko-musulmanskix shkol osedlogo naseleniya Turkestanskogo kraya, izd., 2, ispr, T., 1986; Sartovskaya xrestomatiya dlya Turkestanskoy uchitelskoy seminarii, T., 1896; Rukovodstvo k prakticheskomu izucheniyu sartovskogo yazika, Samarqand, 1898.

Olimlar==
Turkologlar
Tarixchilar
Dmitriy Nalivkin

Dmitriy Vasilyevich Nalivkin [1889.13(25).8, Peterburg, - 1982.3.3, Sankt-Peterburg] — rus geologi va paleontologi, akademik (1946), Turkmaniston Fanlar akademiyasi faxriy aʼzosi (1951), Mehnat Qahramoni (1963). Ilmiy ishlari stratigrafiya, paleontologiya, paleozoy paleogeografiyasi, regional geol., Ural, Oʻrta Osiyo, Sharkiy Yevropa platformasi foydali qazilmalarini izlab topishga bagʻishlangan. N. — fatsiyalar haqidagi taʼlimotga asos soluvchilardan biri. Geologik haritalar tuzishda qatnashgan.

Manbalar 
 Ocherki geologii Turkestana, M.. 1926; Ucheniye o fatsiyax, 3 izd., t. 1—2, M.— L., 1955—56; Braxiopodi verxnego i srednego devona Turkestana, M. — L., 1930; Uragani, buri i smerchi, L., 1969.

 

Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Nalchik

Nalchik (1921 yildan) - Kabarda-Balkariya poytaxti. Katta Kavkazning shim. etaklarida, Nalchik daryosi boʻyida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 235,7 ming kishi (1998). N. Kabarda-Balkariya sanoat mahsulotining 50%ini beradi. Mashinasozlik ("Sevkavelektrod", "Telemexanika" korxonalari, elektrovakuum, yarim-oʻtkazgichli priborlar, stanok-sozlik va boshqa zavodlari), rangli metallsozlik, kimyo oziq-ovqat, yengil sanoatlari rivojlangan. Baland togʻ geofizika ilmiy tadqiqot instituti, 3 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, KabardaBalkariya universiteti), 2 teatr, oʻlkashunoslik, tasviriy sanʼat muzeylari, filarmoniya faoliyat koʻrsatadi. Balneologik va togʻiqlimiy kurorti bor (N.dan 3 km narida, Dolinskda 500–550 m balandlikda joylashgan). N. Shimoliy Kavkazdagi turizm va alpinizm markazlaridan biri. N. 1817— 18 yillarda ruslarning harbiy istehko-mi sifatida vujudga kelgan.

Manbalar
Nam sigʻimi

Nam sigʻimi, tuproq nam sigimi — tuproqning namni tutish xususiyatini tavsiflovchi kattalik; tuproq massasi yoki quruq tuproq hajmiga nisbatan foizlardagi namlik miqdori yoki suv qatlamining mm lardagi balandligida ifodalanadi. Tup-roqning granulometrik tarkibi va tuzilishiga, undagi gumus tarkibiga boglik. Nam sigʻimining asosiy turlari toʻla Nam sigʻimi (tuproqning barcha govaklari suv bilan toʻlganda) tuproq singdira oladigan suv miqdori; kapillyar Nam sigʻimi— grunt suvlari sathi ustidagi tuproq qatlami suv va tuproq zarralari oʻrtasidagi molekulyar tortishish kuchlari taʼsirida tutib turadigan eng koʻp suv miqdori. Meʼyoriy (chegaradagi) dala Nam sigʻimi (barcha gravitatsion suv oqib ketgandan soʻng tuproq tutib qoladigan suv miqdori, oʻsimliklar uchun asosiy namlik manbai). Meʼyoriy dala va kapillyar Nam sigʻimi qishloq xoʻjaligi ekinlari optimal sugʻorish rejimini hamda melioratsiya uchun zarur suv normalarini hisoblab chiqishda katta ahamiyatga ega. Meʼyoriy dala Nam sigʻimi 1 m qalinlikdagi gilli tuproq uchun, odatda, tuproq massasiga nisbatan 25%, ogʻir oʻrtacha qumoklikda 19%, yengil qumoklikda 16%, qumloqda 13% va qumlikda 10% atrofida boʻladi (yana qarang Oʻsimlikning suv rezkimi). Sobirjon Azimboyev.

Manbalar
Nam toʻplash

Nam toʻplash — qor va yomgʻir suvlarini toʻplash, oqib ketishiga yoʻl qoʻymaslik yoʻli bilan tuproqsa nam yigʻishga qaratilgan agrotexnikaviy tadbir. Tuproqning 1,5–2 m qatlamida ekinlar kelgusi yil bahorda yoki yozning boshlanishida foydalanishi mumkin boʻlgan suv zaxirasini yaratish uchun oʻtkaziladi. Nam toʻplash namgarchilik yetishmaydigan va oʻzgarib turadigan mintaqalarda muhim ahamiyatga ega. Oʻrta Osiyo xududida Nam toʻplash, asosan, togʻ oldi rayonlarda olib boriladi. Nam toʻplash boshqa agrotexnikaviy tadbirlar (erta shudgorlash, kuzgi yoki qishki suv berish va h.k.) bilan qoʻshib olib borilganda yaxshi samara beradi. Nam toʻplash ga kuzdan xrzirlik koʻriladi, joyning relyefi, tuproq holati va h.k.ni hisobga olgan holda oldindan tayyorlangan texnologiya xa-ritasiga muvofiq olib boriladi.

Manbalar
Namakob suvlar

Namakob suvlar — 1) liman, shoʻr koʻllar, sunʼiy havzalar, shuningdek, yer osti suvlarining yuqori darajada minerallashgan tabiiy suvlari. Ular yer osti gidrosferasida keng tarqalgan. Namakob suvlar haroratiga qarab sovuq (20° dan past); iliq (20—35°), issiq (35—42°) va juda issiq suvlarga boʻlinadi (qarang Yer osti namakoblari).

Manbalar
Namangan adirlari

Namangan adirlari - Namangan viloyatidagi adirlar. Namangan shahridan shim.da, jan.-gʻarbiy yoʻnalishda joylashgan. Uzunligi 35–40 km, eni 8–10 km. Adirlar pliotsen — quyi toʻrtlamchi davrning qoʻngʻir alevrolitlaridan tu-zilgan, ularga kichik qatlam holda gravelit va konglomeratlar aralashgan. Namangan adirlari meridianal yoʻnalishda oqadigan soy (Chortoqsoy, Pochchaotasoy, Namangan-soy, Kosonsoy va boshqalar)lar oʻzani bilan boʻlingan. Chekkalari atrofidagi tekisliklarga sekin-asta qoʻshilib ketgan. Bir oz tikroq yon bagʻirlarida tub jinslar yuzasi ochilib krlgan. Tuproqlari yuvilgan, dagʻal skeletli, yupqaroq, gumus miqdori 0,5—1,0%. Oddiy boʻz tuproklarda rang, qoʻngʻirbosh, efemeroidlar keng tarqalgan. Yaylov chorvachiligida foydalaniladi. Keyingi vaqtlarda adirli yerlar oʻzlashtirilishi munosabati bilan tuproqlarning shoʻrlanishi, eroziya, yon bagʻirlarining oʻpirilishi kabi jarayonlarning rivojlanishi kuzatilmoqda.

Manbalar
Namangan asnam tekstil qoʻshma korxonasi

Namangan asnam tekstil qoʻshma korxonasi — Oʻzbekiston – Turkiya qoʻshma toʻqimachilik korxonasi. Masʼuliyati cheklangan jamiyat maqomiga ega. Taʼsischilari: "Oʻzbekengilsanoat" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi, "Yengilsanoatinvestxomashyo" aksiyadorlik jamiyati va Turkiyaning "Astop" firmasi. Korxona qurilishi 1992-yil iyulida imzolangan shartnomaga asosan boshlanib, 1994—2001-yillarda qurildi va ishlab chiqarish quvvatlaridan foydalanish 2001-yil aprel

dan boshlandi.

Nizom jamgʻarmasi 6,99 mln. AQSH dollari. Shundan Oʻzbekiston tomonining ulushi 42% (2,93 mln. dollar), xorijiy hamkorlar ulushi 58% (4,06 mln. dollar). Namangan asnam tekstil qoʻshma korxonasining yillik loyiha quvvati 3600 t paxta kalava ip ishlab chiqarish Korxona paxta tolasidan tayyor gazlamalar, trikotaj va tikuvchilik mahsulotlari ishlab chiqaradi. Yigiruv, toʻquv, par-dozlash majmuasiga ega.

Manbalar
Namangan atlas aksiyadorlik jamiyati

NAMANGAN "ATLAS" AKSIYADORLIK JAMIYATI - Oʻzbekistondagi yirik toʻqimachilik korxonasi. "Oʻzbek ipagi" uyushmasining "Shoyi" aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Korxona, asosan, tabiiy ipak, sof ipakdan tayyorlangan milliy xonatlas, tandasi sof ipak va arqogʻi paxta ipli adras va beqasam gazlamalari hamda sof ipakdan qadimgi miniatyuralar tasvirlari bilan gilamlar ishlab chiqaradi. Jamiyat tarkibida pillakashlik, boʻyoqchilik, toʻquvchilik korxonalari bor.

1925-yilda mahalliy hunarmand, toʻquvchi kosiblarni birlashtirgan "Yangi rivojiya" arteli tashkil etilgan. 1962-yilda korxona Namangan shoyi toʻqish fabrikasiga aylantirildi. 1971-yilda Namangan abrli shoyi toʻqimachilik kombinati, 1994-yildan hozirgi nomda. 1973-yillarda 202 t ipak ishlab chiqaradigan pillakashlik korxonasi, 1976—80 yilda 7,2 mln. m milliy gazlama ishlab chiqarish quvvatiga ega boʻlgan boʻyoqchilik va toʻquvchilik korxonalari ishga tushirildi. 1994-yilda kombinat davlat tasarrufidan chiqarildi va aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi.

1998-yilda pillani qayta ishlash jarayonida chiqqan chiqindilardan ipak tayyorlashga ixtisoslashgan "Silk Road" Oʻzbekiston—Yaponiya qoʻshma korxonasi ishga tushirildi. 2002-yilda paxta ipi ishlab chiqaradigan "Channa-Teks" Oʻzbekiston—Xitoy qoʻshma korxonasi qurib bitkazildi. 2003-yilda esa Janubiy Koreyaning "Ay-Di-Zi" korporatsiyasining zamonaviy pillakashlik avtomatlari oʻrnatilib, korxona quvvatlari oshirildi. Mah-sulotlari xorijga eksport qilinadi.

Korxonada 1,6 mln. m tayyor gazlama (shundan 956 ming m ipak gazlama, 645 ming m ip gazlama), 65 t tabiiy ipak tayyorlandi (2002). Korxonada 3000 ga yaqin ishchimuxandis xodimlar ishlaydi.

Manbalar
Namangan zilzilasi

Namangan zilzilasi - Namanganda roʻy bergan zilzila. 1927-yil 12 avgustda sodir boʻlgan. Zilzila magnitudasi Rixter shkalasi boʻyicha M-5.2 zilzila kuchi 12 ballik MSK-64 shkalasi boʻyicha 8 ball boʻlgan. Namangan zilzilasi gipotsentri 14 km chuqurlikda, epitsentri esa Fargʻona shimolidagi fleksura-yorilmasida joylashgan. Zilzila vaqtida koʻpgina uylar shikastlangan. Oʻsha yili 19 avgustda zilzilaning eng kuchli aftershoki 7 ball kuch bilan takrorlandi. Uning magnitudasi M-5,7, chuqurligi N-20 km. Yana bir necha oy davomida zilzilaning koʻplab aftershoklari roʻy berdi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi zilzilalar
Namangan karbonam aksiyadorlik jamiyati

NAMANGAN "KARBONAM" AKSIYADORLIK JAMIYATI - "Oʻzkimyosanoat" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tarkibidagi korxona. Asosiy ishlab chiqarish mahsulotlari: texnik, tozalangan karboksilmetilsellyuloza, burgilash reagenti, shuningdek, xalq isteʼmoli mollari, gulqogʻoz yelimi va boshqa ishlab chikaradi. Namangan kimyo zavodi nomi bilan 1942-yilda neftni qayta ishlash sanoati uchun karboksilmetilsellyuloza ishlab chiqarish maqsadida tashkil etilgan. 1983-yilda zavodda tozalangan karboksilmetilsellyuloza ishlab chiqarish boʻyicha yangi sex ochildi. 1991-yilgachaz-d sobiq Ittifoqtar-kibiga kiruvchi respublikalarning neft-gaz sanoati ehtiyojlarini taʼminlovchi ushbu turdagi mahsulotlarning asosiy ishlab chiqaruvchisi edi. Korxona 1997-yildan "Karbonam" ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. 3-d texnik va tozalangan karboksilmetilsellyuloza ishlab chiqarishga ixtisoslashgan Markaziy Osiyoda yagona korxona. Fargona furan birikmalari zavodida ishlab chiqariladigan sellyuloza asosiy xom ashyo hisoblanadi. Korxona mahsulotlarining 30% ichki bozorga, qolgan qismi eksportga chikariladi. Asosiy isteʼmolchilari — neftni qayta ishlash va lok-boʻyoq sanoati korxonalari. N. "K." A.J. yiliga 13 ming t texnik va 2,6 ming t tozalangan karboksil-metilsellyuloza ishlab chiqarish quvvatiga ega.

Manbalar
Namangan mexmash aksiyadorlik jamiyati

NAMANGAN "MEXMASH" AKSIYADORLIK JAMIYATI — "Oʻzmashsanoat" uyushmasi tarkibidagi ishlab chiqarish korxonasi. Asosan, nostandart qurilmalar, suv quvurlari zulfinlari, maxsus texnologik uskunalar, qishloq xoʻjaligi texnikalariga ehtiyot qismlar, metallkonstruksiyalar va xalq isteʼmol mollari, gilam toʻqish dastgoxlari, seyflar va boshqa mah-sulotlar ishlab chikariladi. 1974-yilda "Namangan mexanizatsiya va avtomatlashtirish vositalari mashinasozlik zavodi" nomi bilan ishga tushirilgan, 1982-yilda ilgʻor texnologik uskunalar bilan qayta jihozlangan korxona qurib bitkazildi. 1991-yilga qadar harbiy sanoat uskunalari ishlab chiqarishga ixtisoslashtirilgan. 1995-yil dan hozirgi nomda. Korxonada bir yilda 50 dan ortiq turdagi mahsulotlar tayyorlanadi.

Manbalar