MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Litiy

Litiy (lito... va ), Li — Mendeleyev davriy sistemasining 1 guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 3, atom massasi 6,941, ishqoriy metallarga mansub. Ikkita barqaror iztopi bor: 6Li (7,52%) va 7Li(92,48%). 1817-yilda shved kimyogari Litiy Arfvedson kashf qilgan. Litiy tabiatda keng tarqalgan. Yer poʻstining massa jihatdan 6,5-10~3% ni tashkil qiladi. 150 dan ortiq minerali maʼlum. Asosiy minerallari: spodumen LiAl[Si2O6], lepidolit K, 5A1, 5[SiAll0] (F2OH)2 va petalit (Li,Na)[Si4A10lo]. Litiy kumushdek oqmetall (havoda xiralashib, qoramtir parda bilan qrplanadi) yengil, yumshoq, choʻziluvchan, pichoq bilan kesiladi. Zichligi 533 kg/m³ , suyuqlanish temperaturasi 180,54°, qaynash temperaturasi 1340°. Brinell boʻyicha qattiqligi 7850Pa. Barcha birikmalarida Litiy bir valentli. Kislorod bilan bevosita reaksiyaga kirishganda yoki isitilganda (havorang alanga berib yonadi) litiy oksid hosil qiladi. Suv bilan birikkanda litiy ishqori LiOH hosil qilib vodorod ajratib chiqaradi. Mineral kislotalar bilan faol reaksiyaga kirishib, tuzlar beradi. Azot, vodorod, galogenlar, uglerod, kremniy, fosfor birikmalari va boshqa koʻpgina moddalar bilan reaksiyaga kirishadi. Metallorganik birikmalar hosil kila olish Litiyning muhim xususiyati. Shunga koʻra, organik sintezda koʻp qoʻllaniladi (qarang Litiyorganik birikmalar). Litiy olish uchun tarkibida 0,25—30% litiy oksid boʻlgan ruda boyitiladi. Natijada hosil boʻlgan mineral (spodumen, lepidolit, petalit) konsentratlaridan Litiy ajratib olinadi. Sanoatda Litiy metali litiy xlorid va kaliy xlorid aralashmasini elektroliz qilish yoʻli bilan olinadi. Hozirgi vaqtda Litiy metallotermik usul bilan ham olinmoqda. Metall Litiy quyma, donalar, sim, sterjen shaklida chiqarilib, vazelin yoki parafin qatlami ostida (germetik idishda) saqlanadi. Litiy yadro energiyasi ishlab chiqarishda, silikat sanoatida, kora va rangli metallurgiyada, kimyo, toʻqimachilik sanoatlarida va qishloq xoʻjaligida ishlatiladi.Litiyni 1818 -yilda Britaniyalik olim Gemfri Devid tomonidan metall xolida ajratib olingan

Lítiy (Li) — unsurlar davriy jadvalining 3 unsuri, metall.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Reyxskansler

Reyxskansler (), toʻgʻrisi imperiya kansleri - kayzer Germaniyasi va Veymar Respublikasidagi hukumat boshligʻi (bosh vazirga teng) lavozimi. Reyxskansler 1918 yilga qadar imperator tomonidan tayinlangan, 1918-yildan keyin reyxsprezident (Germaniya prezidenti) tayinlagan, lekin un (reyxskansler)ga nisbatan reyxstag saylovlarida gʻalaba qozongan partiya deputatlari tomonidan ishonchsizlik votumi eʻlon qilinishi mumkin boʻlgan, shuning uchun odatda reyxskansler reyxstagning partiya tarkibidan kelib chiqib tayinlangan.

Reyxskansler (nem. Reichskanzler) — 1871 — 1945-yillarda Germaniyada hukumat boshligʻi.

1933 yilda Adolf Gitler reyxskansler etib tayinlangan, shundan keyin Veymar Respublikasi oʻzgarmas dohiy fyurer bilan birga Uchinchi reyxga  oʻzgargan (1934 yilda prezidentlik lavozimi bekor qilingan). Gitler oʻz joniga qasd qilgach, 1945-yil 30 apreldan 1 mayga qadar Yozef Gebbels bir kun reyxskansler boʻlgan (oʻz joniga qasd qilguncha), shundan keyin kansler lavozimini Flensburgdagi Karl Dyonits hukumatida graf Lyudvig Shverin fon Krozig bajargan.

GFR kansleri haqida Germaniya federal kanslerlariga qarang.

Manbalar 

German imperiyasi
Veymar Respublikasi
Uchinchi reyx
Hukumat boshliqlari
Monarxiya

Monarxiya (yunoncha: monarchia — yakka hokimlik) — davlat boshqaruvi shakli. Bunda davlat boshligi monarx hisoblanadi. Monarxiyaning 2 turi mavjud: mutlaq (absolyut) monarxiya, bunda monarxning toʻla hokimiyatini cheklaydigan bironbir davlat organi boʻlmaydi; konstitutsiyaviy M., bunda monarx hokimiyati konstitutsiya asosida amal qiladigan muayyan vakolatli organ bilan cheklangan boʻladi, yaʼni qonunchilikni parlament, ijro hokimiyatini hukumat olib boradi. Ayrim mamlakatlarda davlat boshligʻi ayni vaqtda diniy rahbar ham hisoblanadi.

Monarxiya koʻrinishlari 
 Mutlaq monarxiya — monarx cheksiz hokimiyatga egalik qiladigan monarxiya koʻrinishi. Mutlaq monarxiyada hukumat yoki boshqa hokimiyat organlari faqat davlat boshligʻi boʻlgan monarx oldida javobgardir, odatda parlament boʻlmaydi, boʻlgan taqdirda u maslahat kengashi vazifasini bajaradi, xolos.
 Konstitutsiyaviy monarxiya — monarx hokimiyati konstitutsiya bilan cheklangan monarxiya. Konstitutsiyaviy monarxiyada qonun chiqaruvchi hokimiyat organi vazifasini parlament bajaradi, bajaruvchi organ esa hukumat boʻladi. Konstitutsiyaviy monarxiya ikki xil koʻrinishda boʻladi: dualistik va parlamentar monarxiya.
 Dualistik monarxiya — () — monarx hokimiyati konstitutsiya bilan cheklanuvchi monarxiya, lekin shunga qaramasdan monarx oʻzining hokimiyat uchun keng vakolatlarini saqlab qoladi.
 Parlamentar monarxiya — monarx vakolatlari oʻta cheklangan, hukumat va hukumat organlari monarx oldida emas, parlament oldida javob beradi.
 Teokratik monarxiya — siyosiy hokimiyat diniy rahbar qoʻlida boʻlgan monarxiya.

Hozirgi kundagi monarxiya davlatlari

Osiyo 
 Bahrayn
 Bruney
 Butan
 Iordaniya
 Kambodja
 Qatar
 Quvayt
 Malayziya (saylanadigan)
 BAA (saylanadigan)
 Ummon
 Saudiya Arabistoni
 Tailand
 Yaponiya

Afrika 
 Esvatini
 Lesoto
 Marokash

Yevropa 
 Belgiya
 Vatikan (saylanadigan)
 Birlashgan Qirollik
 Daniya
 Ispaniya
 Lixtenshteyn
 Lyuksemburg
 Monako
 Niderlandiya
 Norvegiya
 Shvetsiya
 Andorra

Okeaniya 
 Samoa (vaqtincha)
 Tonga

Manbalar 
Davlatlar boshqaruv shakllari ro'yxati
Nagasaki

Nagasaki — Yaponiyadagi shahar, Kyusyu o.ning gʻarbida, Nagasaki qoʻltigʻi soxilida joylashgan. Nagasaki prefekturasining maʼmuriy markazi. Aholisi 423,2 ming kishi (2000). Yirik port. Yaponiyaning jan. suvlaridagi baliqovlash bazasi. Kemasozlik va kema taʼmirlashning yirik markazi. Mashinasozlik, oziq-ovqat, metallurgiya, toʻqimachilik, neft kimyosi, yogʻoch tilish sanoatlari rivojlangan. Universitet, savdo-sanoat muzeyi, qad. sanʼat va boshqa muzeylar bor. Shahar 12-asrdan maʼlum. 16— 17-asrlarda N.da por-tugallar faktoriyasi boʻlgan. Ikkinchi jahon urushi oxirida, 1945-yil 9-avgustda shaharga tashlangan atom bombasi natijasida shaharning koʻp qismi vayron boʻlgan, 75 mingdan ortiq kishi halok boʻlgan va yaralangan. N. erkin reja asosida kurilgan. Meʼmoriy yodgorliklaridan 16—19-asrlarda qurilgan Suva ibodatxonasi, budda ibodatxonalari ansambllari, koʻpriklar, katoliklar cherkovlari saqlangan. 1945-yil 9-avgustdagi vayronagarchiliklardan keyin qayta qurilgan binolar qatorida Tinchlik bogʻi (xalqaro madaniyat markazi binosi bilan) va monumenti qurilgan.

Nagasaki — Yaponiyadagi shahar, Kyusyu oroli gʻarbida, Nagasaki koʻrfazida joylashgan. Nagasaki Prefekturasi maʻmuriy markazi.

Aholisi - 447,4 ming kishi (2004).

Nagasaki 1945 yil 9-avgust kuni AQShning Yaponiyaga qarshi uyushtirgan ikkinchi yadroviy hujum nishoni boʻlgan: Amerika bombardimonchi samolyotlari tomonidan "Semiz" bombasi tashlangan va bu hujum halokatli natijalar va minglab insonlarning ommaviy halok boʻlishiga olib kelgan.

Hozirgi kunda Nagasaki - yirik savdo va yoʻlovchi porti, Yaponiyaning janubiy suvlaridagi baliqchilik bazasi. Yirik kema qurish va taʻmirlash markazi (suv sigʻimi 300-500 ming tonna boʻlgan kemalar tayyorlanadi). Mashinasozlik bilan bir qatorda oziq-ovqat (shuningdek baliq konervalash), metallurgiya, yengil sanoat, neftekimyo, o'rmonchilik sanoatlari ham rivojlangan.

Manbalar 

Yaponiya shaharlari
Xirosima

Xirosima — Yaponiyadagi shahar, Xonsyu oroli janubi-gʻarbida joylashgan. Xirosima prefekturasi maʻmuriy markazi.

Xirosima — Yaponiyadagi shahar. Xonsyu o.ning janubi-gʻarbida. Xirosima prefekturasining maʼmuriy markazi. Aholisi 1,12 mln. kishi (2000). Mamlakatning muhim transport, sanoat, moliya va madaniyat markazi. Ota daryosi deltasidagi port. Kemasozlik va stanoksozlik, avtomobilsozlik, harbiy, rezinatexnika, yogʻochsozlik, qogʻoz, toʻqimachilik, oziq-ovqat va poligrafiya sanoati korxonalari mavjud. universitet bor. Shahar zamindorlar qasri atrofida 16-asrda bunyod etilgan. 1945-yil 6 avgustda AQSH aviatsiyasi tomonidan tashlangan atom bombasidan qattiq zarar koʻrgan. Bombardimon natijasida halok boʻlganlar xotirasiga yodgorlik muzeyi barpo etilgan. Tinchlik memorial markazi X.dagi eng muhim zamonaviy meʼmoriy bino hisoblanadi.

Aholisi - 1,15 mln. kishidan koʻproq, maydoni - 905 kv. km.

Shahar tarixi XVI asrda mahalliy yer egasi shu yerda oppoq Zogʻora baliq qasri (Ridzyo)ni qurdirgani boshlanadi.

Mashinasozlik, tekstil, ximiya, harbiy va boshqa sanoat tarmoqlari rivojlangan. Universitet bor.

1945 yil 6 avgust kuni B-29 Enola Gay amerika bombardimonchi samolyoti Xirosimaga birinchi atom bombasini tashladi. Xirosimaning katta qismi vayronaga aylandi, birinchi yarimyillikning oʻzida 140 ming kishi vafot etdi.

1951-52 yillarda Tinchlik Hiyoboni arxitekturaviy-dam olish ramziy boʻgʻi qurilgan.

Bombardimon qilishdan maʻno boʻlganmi? 

Haligicha Xirosimaning harbiy bombardimon qilinishidan maʻno bormi degan savolga yakuniy javob berilmagan. SSSR va uning maslakdoshlari, 1945-yil 6 avgustdagi Xirosimaga atom bombasini tashlanishi hech qanaqasiga urush yakunlanishini tezlashtirmagan, bu shunchaki jahonni yangi qurol bilan qoʻrqitish maqsadida qilingan, deb ishontirishga harakat qiladilar. Ularning fikricha, tasdiqlanganidek, Uzoq Sharqdagi urushga Sovet Ittifoqi ham qoʻshilgach, rasmiy Tokio baribir kapitulyatsiya eʻlon qilardi.

Yaponiya shaharlari
2-yanvar

2-yanvar – Grigoriy taqvimida yilning 2-kuni. Yil yakuniga 363 (kabisa yilida 364) kun qoladi.

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:2-yanvar voqealari
 1492 – Granadaning olinishi (suratdaʼ').
 1547 – Gian Louigi Fiesci Genuyada hokimiyatni olishga urindi.
 1860 – Fransiya Fanlar Akademiyasida Vulqon sayyorasi kashf qilinganligi eʼlon qilindi.
 1870 – Brooklyn koʻprigi qurilishi boshlandi
 1901 – Zigmund Frayd „Hayotiy psixopatologiya“ asarini yozdi.
 1905 – Port-Artur mudofaasi tugadi.
 1959 – SSSRdagi birinchi kosmik kema Oyga uchirildi.
 1992 – Rossiyada narx erkinlashtiruvi boshlandi.
 1992 – Oʻzbekiston va Xitoy oʻrtasida diplomatik aloqalar oʻrnatildi.
 1992 – Rossiya  Federatsiyasi preziden­ti Boris Eltsin baholarni liberallashtirish toʻgrisida qonun chiqardi.
 Tavalludlar Yana qarang: :Turkum:2-yanvarda tugʻilganlar 1642 – Mehmed IV
 1880 – Vasiliy Degtyaryov
 1886 – Alixan Bukeyxanov
 1929 – Latif Fayziyev
 1949 – Boʻritosh Mustafoyev
 1950 – Fayzulla Mullajonov
 1968 – Oleg Deripaska
 1989 – Fozil Musayev
 1992 – Ayzek Azimov

 Vafot etganlar Yana qarang: :Turkum:2-yanvarda vafot etganlar''

 1917 – Eduard Bernett Taylor
 1984 – Shodmon Umarov
 1991 – Gʻulom Karimov
 2002 – Masharip Quvapov
 2016 – Nimr an-Nimr

Havolalar 

 days.peoples.ru  
 Yangi yil urf-odatlari 

Sana
Yanvar
3-yanvar

3-yanvar – Grigoriy taqvimida yilning 3-kuni. Yil yakuniga 362 (kabisa yilida 363) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:3-yanvar bayramlari

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:3-yanvar voqealari
 1851 – Jean Fuko (suratda) tajriba oʻtkazib, Yerning aylanishini isbotladi
 1868 – Yaponiyada Meydzi imperatorlikni qayta tikladi.
 1958 – Vest-Indiya federatsiyasi tashkil topdi.
 1962 – Ioann XXIII Fidel Castroni cherkodan badargʻa qildi.
 1987 – Areta Franklin ismi Rock-n-Roll hurmat taxtasiga yozildi.
 1993 – George H. W. Bush va Boris Yeltsin Qurollanishni cheklash haqida shartnomaga imzo chekdilar.
 1994 – Tu-154 uchogʻi halokati.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:3-yanvarda tugʻilganlar
 1927 – Doʻsjon Nasirov
 1938 – Yoqub Ahmedov
 1883 – Clement Attlee
 1936 – Veniamin Akudin
 1945 – Mariyash Bostanova
 1953 – Karlush Keyrush
 1956 – Mel Gibson
 1961 – Vladimir Potanin
 1970 – Bahrom Avazov  
 1995-Kim Jisoo

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:3-yanvarda vafot etganlar
 1501 – Alisher Navoi
 1871 – Konstantin Ushinskiy
 1923 – Jaroslav Hašek
 1971 – Viktor Jirmunskiy
 1977 – Aleksey Kozlovskiy
 1990 – Oʻktam Usmonov
 1993 – Bobo Xoʻjayev
 1995 – Saodat Sodiqov
 2009 – Pat Hingle

Havolalar 
 days.peoples.ru 

Sana
Yanvar
4-yanvar

4-yanvar – Grigoriy taqvimida yilning 4-kuni. Yil yakuniga 361 (kabisa yilida 362) kun qoladi.

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:4-yanvar voqealari
 1698 – Londondagi qirollar saroyi yonib ketdi.
 1884 – Londonda Fabianlar jamiyati tashkil topdi.
 1894 – Frank-rus ittifoqi tuzildi
 1989 – AQSH va Liviya Qurolli kuchlari oʻrtasidagi janglar
 2004 – „Spirit“ marsoxodi Marsga qoʻndi (tasvirda).

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:4-yanvarda tugʻilganlar
 1643 – Isaac Newton
 1710 – Giovanni Battista Pergolesi
 1929 – Rustam Nurullin
 1934 – Zurab Sereteli
 1941 – Shafoat Rahmatullayeva
 1942 – Joʻra Mahmudov
 1948 – Flyura Hafizova
 1975 – Dilshod Muxtorov
 1986 – Aleksandr Lobanov

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:4-yanvarda vafot etganlar
 1752 – Kramer Gabriyel
 1932 – Jalil Mamadqulizoda
 1941 – Henri Bergson
 1960 – Albert Camus
 1961 – Erwin Schrödinger
 1965 – T. S. Eliot
 2011 – Minavar Tursunov

Havolalar 
 days.peoples.ru 

Sana
5-yanvar

5-yanvar – Grigoriy taqvimida yilning 5-kuni. Yil yakuniga 360 (kabisa yilida 361) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:5-yanvar bayramlari

Voqealar 
Yana qarang: :Turkum:5-yanvar voqealari

 1477 – Nansi jangi.
 1769 – James Watt par mashinasini patentladi.
 1933 – San-Fransiskoda Oltin darvozalar (tasvirda) koʻprigi ishga tushdi.
 1968 – Chexoslovakiyada Aleksandr Dubchek hokimiyat tepasiga keldi.
 2005 – Palomar observatoriyasi Erida sayyorasi mavjudligini tasdiqladi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:5-yanvarda tugʻilganlar
1902 – Hubert Beuve-Méry, fransuz jurnalisti (v. 1989)
  1902   – Stella Gibbons, ingliz jurnalisti (v. 1989)
1903 – Harold Gatty, avstraliyalik uchuvchi (v. 1957)
1904 – Jeane Dixon, amerikalik astrolog (v. 1997)
  1904   – Erika Morini, avstriyalik skripkachi (v. 1995)
1906 – Kathleen Kenyon, ingliz arxeologi va akademigi (v. 1978)
1907 – Volmari Iso-Hollo, fin atletikachisi (v. 1969)

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:5-yanvarda vafot etganlar

Manbalar

Havolalar 
 days.peoples.ru 

Sana
6-yanvar

6-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 6-kuni. Yil yakuniga 359 (kabisa yilida 360) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:6-yanvar bayramlari

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:6-yanvar voqealari
 1579 — Aras uniyasi tuzildi.
 1943 — Qizil armiya uchun pogonlar ishlab chiqildi.
 1978 — AQSH Davlat kotibi Cyrus Wens Vengriya hukumatiga Ishtvan tojini (tasvirda) berdi.
 1992 — Gurjiston prezidenti Gamsaxurdiya hokimiyatdan agʻdarildi
 1992 — Togli Qorabog Respublikasi oʻz mustaqilligini eʼlon qildi. Aslini olganda respublikada yashovchi armanlar Armaniston davlati yordamida bu hududning tub aholisi boʻlgan ozarbayjonlarni u yerdan haydab chiqarib, oʻzlari hokimiyatni egallab olishdi.
 1994 — Muborak gazni qayta ishlash zavodida yangi 14-blok ishga tushirildi.

 1994 — „Toshkent-Jizzax“ elektr poyezdi qatnovi yoʻlga qoʻyildi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:6-yanvarda tugʻilganlar
 Rowan Atkinson (1955-yilda tugʻilgan) — ingliz aktyori.

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:6-yanvarda vafot etganlar

Havolalar 
 days.peoples.ru 
Sana
7-yanvar

7-yanvar – Grigoriy taqvimida yilning 7-kuni. Yil yakuniga 358 (kabisa yilida 359) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:7-yanvar bayramlari
 Rojdestvo (yulian taqvimida)

Voqealar 
Yana qarang: :Turkum:7-yanvar voqealari
 1558 – Fransiya Kale yerini bosib oldi.
 1610 – Galileo Galiley Yupiterning to'rt yo'ldoshini topdi.
 1785 – Jan-Pyer Blanshar La-Mansh bo'g'ozidan uchib o'tdi.
 1953 – AQSh Prezidenti Trumen mamlakatning o'z vodorod bombasi borligi haqida aytdi.
 1979 – Vyetnam armiyasi Kambodjada Pol Pot rejimini ag'dardi.
 2015 – Parijdagi Charlie Hebdo tahririyatiga terroristik hujum uyushtirildi.

Tavalludlar 
Yana qarang :Turkum:7-yanvarda tugʻilganlar

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:7-yanvarda vafot etganlar

Havolalar 
 days.peoples.ru 

Sana
8-yanvar

8-yanvar – Grigoriy taqvimida yilning 8-kuni. Yil yakuniga 357 (kabisa yilida 358) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:8-yanvar bayramlari

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:8-yanvar voqealari
 1297 – Francesco Grimaldi Monakodagi saroyni egallab oldi.
 1806 – Kap koloniyasi gollandlardan Buyuk Britaniyaga oʻtdi.
 1926 – Abdulaziz ibn Saud Hijoz taxtiga chiqdi.
 1977 – Moskvada terroristik hurujlar sodir boʻldi.
 1993 – Oʻzbekiston avtomobil transporti ("Oʻzavtotrans") Davlat aksiyadorlik korporatsiyasi tashkil etildi.
 2004 – "Queen Mary 2" (tasvirda) kemasi suvga tushirildi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:8-yanvarda tugʻilganlar

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:8-yanvarda vafot etganlar

Havolalar 
 days.peoples.ru 

Sana
9-yanvar

9-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 9-kuni. Yil yakuniga 356 (kabisa yilida 357) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:9-yanvar bayramlari

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:9-yanvar voqealari
 475 — Vizantiya imperatori Konstantinopoldan quvildi.
 1713 — Shimoliy urush: shvedlar Altona shahrini yoqib yuborishdi.
 1792 — Yas tinchlik shartnomasi tuzildi.
 1951 — Nyu Yorkda BMT shtab-kvartirasi (tasvirda) ochildi.
 1992 — Qoraqalpog’iston Respublikasining Oʻzbekiston Respublikasi tarkibida suveren respub­lika boʻlishi qonun yoʻli bilan mustahkamlandi.
 2000 — Islom Karimov 5 yil muddatga ikkinchi marta Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti etib saylandi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:9-yanvarda tugʻilganlar
 1897 — Ronald Norrish
 1913 — Richard Nixon
 1920 — Clive Dunn
 1922 — Har Gobind Khorana
 1944 — Ikrom Aliboyev
 1947 — Azimboy Saʼdullayev
 1970 — Lara Fabian
 1980 — Guljigit Satibekov
 1982 — Catherine Middleton

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:9-yanvarda vafot etganlar
 1962 — Lev Vasilyevich Oshanin
 1998 — Kenichi Fukui
 2012 — Alisher Azizxoʻjayev

Havolalar 
 days.peoples.ru 

Sana
10-yanvar

10-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 10-kuni. Yil yakuniga 355 (kabisa yilida 356) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:10-yanvar bayramlari

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:10-yanvar voqealari
 49 — Yuliy Sezar qoʻshini bilan Rubikon daryosidan oʻtdi.
 1072 — Robert Gviskar arablardan Palermoni qaytarib oldi.
 1430 — Oltin moʻyna ordeni (tasvirda) taʼsis etildi.
 1863 — Londonda dunyoda birinchi metropoliten ishga tushdi.
 1946 — BMT Bosh Assambleyasining birinchi majlisi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:10-yanvarda tugʻilganlar
 1893 — Vasiliy Shishkin
 1940 — Shirin Azizova
 1942 — Rixsivoy Avazov
 1951 — Oʻlmas Saidjonov
 1957 — Alisher Fayzullayev
 1985 — Chaker Zouagi

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:10-yanvarda vafot etganlar
 1778 — Carl Linnaeus
 1944 — Valdemar Shalandin
 1997 — Aleksandr Todd
 2016 — David Bowie

Havolalar 
 days.peoples.ru
Sana
11-yanvar

11-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 11-kuni. Yil yakuniga 354 (kabisa yilida 355) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:11-yanvar bayramlari

Voqealar 
Yana qarang: :Turkum:11-yanvar voqealari
 1693 — Sitsiliya zilzilasi oʻn minglab odamlarni halok qildi.
 1879 — Britaniya imperiyasi Zuluslarga urush eʼlon qildi.
 1917 — Rossiyada Barguzin qoʻriqxonasi ochildi.
 1923 — Rur mojarosi.
 1949 — Los-Anjelesda qor yogʻdi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:11-yanvarda tugʻilganlar

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:11-yanvarda vafot etganlar

Havolalar 

 days.peoples.ru 

Sana
12-yanvar

12-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 12-kuni. Yil yakuniga 353 (kabisa yilida 354) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:12-yanvar bayramlari

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:12-yanvar voqealari
 1919 — Berlinda spartakchilar qoʻzgʻoloni bostirildi.
 1945 — Ikkinchi jahon urushi: Vislo-Oder operatsiyasi boshlandi.
 1959 — Berry Gordy Motown Records (tasvirda) studiyasini ochdi.
 1990 — Ruminiyada kommunistik partiyalar taqiqlandi.
 2010 — Gaiti zilzilasi: 220 ming kishi halok boʻldi.

       == Tavalludlar ==

  Kozimjonov Azizbek Azamjon ogli Andijon viloyat Paxtaobod tumanda tugulgan xozr ATB Mikrokreditbankda ishlamoqda

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:12-yanvarda vafot etganlar

Havolalar 

 days.peoples.ru 

Sana
13-yanvar

13-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 13-kuni. Yil yakuniga 352 (kabisa yilida 353) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:13-yanvar bayramlari

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:13-yanvar voqealari
 532 — Vizantiya imperiyasida Nika inqilobi boshlandi.
 1840 — Lexington kemasidagi (tasvirda) yongʻin tufayli 139 kishi halok boʻldi.
 1915 — Italiyadagi Avetsanno zilzilasi 30 000 kishini halok qildi.
 1953 — SSSRda "Shifokorlar ishi" boʻyicha qamoqqa olishlar boshlandi.
 1992 — Toshkentda Respublika baynalmilal madaniyat markazi tashkil qilindi.
 1992 — Mongoliyaning amaldagi konstitutsiyasi qabul qilindi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:13-yanvarda tugʻilganlar

 2011 - Saidazizxon Saidkamolov, Prezident maktabi o’quvchisi

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:13-yanvarda vafot etganlar

Havolalar 
 days.peoples.ru 

Sana
14-yanvar

14-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 14-kuni. Yil yakuniga 351 (kabisa yilida 352) kun qoladi.

Voqealar 
 
Yana qarang: :Turkum:14-yanvar voqealari
 1506 — Laokoon“ (tasvirda) skulpturasi topildi.
 1761 — Panipat jangi.
 1814 — Kil shartnomasi tuzildi.
 1969 — USS Enterprise kemasidagi yongʻinda 27 kishi halok boʻldi.
 2004 — Gurjiston bayrogʻi tasdiqlandi.
 2011 — Tunis prezidenti Zin al-Obidin bin Ali lavozimidan chetlatildi  va u mamlakatdan qochib ketishga majbur boʻldi.
 2011 — Turku shahri Yevropaning madaniy poytaxti deb e’lon kilindi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:14-yanvarda tugʻilganlar

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:14-yanvarda vafot etganlar

Havolalar 

 days.peoples.ru 

Sana
16-yanvar

16-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 16-kuni. Yil yakuniga 349 (kabisa yilida 350) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:16-yanvar bayramlari

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:16-yanvar voqealari
 1120 — Nablus cherkovi Quddus qirolligining ramzlarini (tasvirda) qabul qildi.
 1756 — Whitehall konvensiyasi qabul qilindi.
 1820 — F. Bellinsgauzen Antarktidaga yetib keldi.
 1878 — Plovdivdagi jang.
 1979 — Eron shohi oilasi bilan mamlakatdan chiqib ketdi.
 2001 — Toshkent Xalqaro Vestminster Universiteti tashkil topdi.
 2002 — BMT Xavfsizlik Kengashi „Al-Qoida“ va „Tolibon“ni terroristik tashkilot deb hisobladi.
 2011 — Janubiy Sudanda referendum oʻtkazilib, u mustaqil davlat deb e’lon kilindi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:16-yanvarda tugʻilganlar

●1996-Kim Jennie

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:16-yanvarda vafot etganlar

Havolalar 

 days.peoples.ru 

Sana
17-yanvar

17-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 17-kuni. Yil yakuniga 348 (kabisa yilida 349) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:17-yanvar bayramlari

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:17-yanvar voqealari
 1772 — Kristiansborgda (tasvirda) Daniya Qirolichasining shifokori Struenze hibsga olindi.
 1966 — Ispaniyadagi aviahalokat tufayli termoyadro quroli yoʻqoldi.
 1991 — Fors koʻrfazida „Sahrodagi boʻron“ operatsiyasining boshlanishi.
 1992 — Oʻzbekiston va Vyetnam davlatlari oʻrtasida diplomatik aloqalar oʻrnatildi.
 1995 — Kobe zilzilasi 6434 kishini halok qildi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:17-yanvarda tugʻilganlar

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:17-yanvarda vafot etganlar

Havolalar 

 days.peoples.ru 

Sana
18-yanvar

18-yanvar — Grigoriy taqvimida yilning 18-kuni. Yil yakuniga 347 (kabisa yilida 348) kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:18-yanvar bayramlari

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:18-yanvar voqealari
 1535 — Fransisko Pisarro Lima shahriga asos soldi (suratda).
 1778 — James Cook Gavayi orollarini kashf etdi.
 1871 — Versal saroyida Germaniya imperiyasi tuzilgani haqidagi bitim imzolandi.
 1915 — Okuma Sigenobu Xitoyga 21 shart qoʻydi.
 1919 — Parij tinchlik konferensiyasi boshlandi.
 1943 — SSSR armiyasi Leningrad qamalini yakunlashdi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:18-yanvarda tugʻilganlar

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:18-yanvarda vafot etganlar

Havolalar 

 days.peoples.ru 

Sana