MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sapyorlar yodgorligi

Sapyor askarlar haykali (hujumchi muhandislik-sapyorlik brigadalari muhandislik-tank polklari sapyor askarlari yodgorligi) — sapyorlar xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik. Moskva viloyati, Naxabino qishlogʻida Ulugʻ Vatan urushi askarlari-sapyorlari sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik.

Tarixi 
Hujumkor muhandislik-sapyor brigadalari nemis armiyasining kuchli mudofaasini yorib oʻtish uchun 1943-yil may oyida tashkil etilgan. Hujum paytida harbiylarning minalar koʻmilgan maydonlardan oʻtishini taʼminlash uchun muhandislik-tank polklari hujum brigadalari tarkibiga kiritildi. Ularda gʻildirakli trallar ishlatilgan. Nakhabino shahrida beshta muhandislik-tank polklaridan biri tashkil etilgan.

Sapyorlar haykali yodgorlik majmuasining bir qismi boʻlib, tagkursi yoniga osilgan lavdagi maʼlumot shundan dalolat beradi. Uning old qismida SSSR muhandislik qoʻshinlari ramzi va yozuvi boʻlgan katta plastinka bor: "Hujumchi-muhandis-sapyor brigadalari tank-muhandis polklari janchi-sapyorlariga".

Haykal 2007-yil 7-sentabrda Novy Gorodok mikrorayoni, Naxabino qoʻrgʻonidagi Novaya va Injenernaya koʻchalari chorrahasida oʻrnatilgan. Yodgorlik asfaltli yoʻlaklar, maysazor va tungi yoritgichlar oʻrnatilgan hamda plitkalar bilan qoplangan maydonchada joylashgan. Ulug 'Vatan urushi davridagi T-34 tanki gʻildirakli mina tashuvchisi boʻlgan tosh poydevorga oʻrnatilgan (tankka Ulugʻ Vatan urushi davrida ishlatilmagan KMT-5M mina tozalash mashinasi oʻrnatilgan). Tank oldida zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan konstruktsiya qurilgan boʻlib, u tral gʻildiraklaridan birining ostidagi mina portlashidan uchib ketgan parchalarni takrorlaydi.
„Yodgorlik majmuasi harbiy xizmatchilar, RF QK Muhandislik qoʻshinlari muassasalari va korxonalarining qismlari ishchi-xodimlarining tashabbusi va mehnati bilan barpo etilgan. Yodgorlikni tashkil etishda Krasnogorsk oʻlkasi maʼmuriyati va vatanparvar fuqarolar ishtirok etdi“.2014-yil 1-avgustda Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirining qarori bilan ushbu yodgorlik yaqinida Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlarining minalarga qarshi xalqaro markazi tashkil etildi. Ahamiyatlisi, aynan 2017-yili ushbu markazda Rossiyaning Suriyadagi harbiy operatsiyasida ishtirok etib halok boʻlgan sapyorlarning jasorati abadiylashtirildi.

Manbalar

Havolalar 

 Nakhabinodagi sapyor tankiga yodgorlik Arxivnaya kopiya -da
 „Nakhabino shahar posyolkasi“ munitsipalitetining yodgorliklari va esda qolarli joylari Arxivnaya kopiya -da
Moskva viloyati yodgorliklari / sapper jangchilari
 Rossiyada Ulug ' Vatan urushi yodgorliklari
tanklar-yodgorliklar
Vatan himoyachilari — Korenyov harbiylari yodgorligi

"Korenyovo askarlari – Vatan himoyachilari" yodgorligi – Korenyovo qishlogʻining 1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida halok boʻlgan fuqarolari xotirasiga bagʻishlangan. 1993-yil 9-mayda ochilgan. Korenyovo qishlogʻi Moskva oblastining Lyubertsi tumanida (hozirgi Lyubertsi shahar okrugi, Moskva viloyati) joylashgan.

Ikkinchi jahon urushi yillarida Korenyovo va Kraskovo qishloqlari, ular yaqinidagi Mashkovo, Marusino va Motyakovo qishloqlarining 342 nafar fuqarosi jang maydonlarida, olgan jarohatlari va kasalliklardan shifoxonalarda vafot etgan.

Toʻrt metrlik yodgorlik yarim yalangʻoch yarador jangchining chap qoʻli bilan jarohatini qoplab, oʻng qoʻlida PPSh avtomati qurolini ushlab turgan relyefli shaklida namoyon boʻladi. Haykaltaroshlik qismi monolit och kulrang granitdan yasalgan. Tagkursisi qizil-jigarrang granit bilan qoplangan.

Vatan himoyachilariga atalgan yodgorlik Moskva viloyati, Lyubertsi tumani, Kraskovo qishlogʻi faxriylar kengashi tashabbusi bilan oʻrnatilgan. Korenyovo mikrorayoni ham ushbu maʼmuriy hudud tarkibiga kiradsi. Loyihani ishlab chiqishda faxriylar faol ishtirok etgan.

Yodgorlik majmuasi muallifi haykaltarosh, RFda xizmat koʻrsatgan rassom, Rossiya Badiiy akademiyasi akademigi A. A. Rojnikovdir.

Majmua 2005-yilda rekonstruksiya qilingan. 22-iyun, ya]ni Xotira va motam kunida Korenyovo mikrorayonida taʼmirlangan majmuaning tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi.

Yodgorlikni rekonstruksiya qilish ishlari Kraskovo qishlogʻi maʼmuriyati tashabbusi bilan boshlangan. Qishloq faxriylar kengashi, Moskva viloyati Madaniyat vazirligi koʻmagida kompozitsiya muallifi bilan kelishilgan holda amalga oshirilgan.

Manbalar 

korenevlar jangchilari
 Lyubertsy
 Rossiyada Ulug' Vatan urushi yodgorliklari
Baynalmilal jangchilar yodgorligi Qarag‘anda

Afgʻonistonda halok boʻlgan askarlar sharafiga yodgorlik majmuasi — 1990-yilda ochilgan yodgorlik. Yodgorlik postsovet hududida Afgʻonistonda jang qilib halok boʻlgan askarlar xotirasi uchun eng katta yodgorlik majmui hisoblanadi. U Qaragʻanda (Qozogʻiston) shahridagi Gʻalaba bogʻida joylashgan.

Tavsifi 
Baynalmilal askarlar klubi 1987-yilda Afgʻonistonda halok boʻlgan askarlar xotirasiga yodgorlik majmuasi barpo etish tashabbusi bilan chiqdi. Ularni Qaragʻanda shahar komsomol qoʻmitasi qoʻllab-quvvatladi. 1990-yilda shahar bogʻida Afgʻonistondagi urushda qatnashgan baynalmilalchilar xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik majmuasi ochildi. Uning loyihasi mualliflari haykaltarosh N. Novopoltsev va meʼmor J. Altayevlardir.

Xotira majmuasi uch qismdan iborat yirik inshootdir. Uning asosiy qismi zinapoyalardan tashkil topgan ikki qavatli maydondir. Pushti chigʻanoqli tosh bilan qoplangan himoya devorlari bilan oʻralgan. Ushbu qismning ichida granit bilan qoplangan monolit devorlar koʻtarilib, atrofida yarim doira oʻrindiqlar bor. Maydon atrofi nosimmetrik maysazorlar va gullar bilan bezatilgan. Kompozitsiyaning meʼmoriy markazi — afgʻon urushida vafot etgan qaragʻandaliklarning ismlari yozilgan podium boʻlib, u 8 metrli bronza kompozitsiya bilan tojlangan. Tagkursiga urushda yonib ketgan yoshlik timsoli boʻlgan yigit qiyofasini mujassam etgan haykal oʻrnatilgan.

Gʻalaba bogʻidagi afgʻon askarlari yodgorligi baynalmilalchilar xotirasiga hurmat bajo keltirish, ularni ulugʻlashning asosiy maskani hisoblanadi. Har yili 15-fevral kuni Sovet qoʻshinlarining Afgʻonistondan olib chiqilganligi munosabati bilan halok boʻlgan askarlar sharafiga gulchambarlar qoʻyiladi va shamlar yoqiladi.

Yodgorlik 2010-yil aprel oyida Qaragʻanda viloyati, Qaragʻanda shahrining mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy va madaniy yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar 

Qarag'anda Diqqatga Sazovor Joylari
Qarag'anda tarixiy va madaniy yodgorliklari
LulzRaft

LulzRaft — 2011-yilda Kanada veb-saytlariga bir qator yuqori darajadagi hujumlar tufayli xalqaro doirada eʼtibor qozongan xakerlar guruhi. Ularning maqsadlariga Kanada Konservativ partiyasi va Husky Energy kabi tashkilotlar kiradi.

2011-yilning 7-iyun kuni LulzRaft Kanada Konservativ partiyasi veb-saytiga buzib kirish va Kanada Bosh vaziri Stephen Harper haqida yolgʻon xabar tarqatish uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga oladi. Xakerlar Xarper nonushta qilayotganda boʻgʻilib qolgani va Toronto umumiy kasalxonasiga havo yostiqchasidan nafas olgan holda ketgani haqida ogohlantirishni saytga joylashtirishadi. Hikoyaga koʻpchilik ishonadi, shu jumladan Kanada parlamenti deputati Christopher Alexander ham bu voqeani Twitterda tarqatadi. Tez orada Bosh vazirning matbuot kotibi bu voqeani rad etgan raddiya bilan koʻrinish beradi.

LulzRaft 8-iyun kuni yana Konservativ partiyani nishonga oldi va partiya donorlari haqidagi maʼlumotlar bazasini muvaffaqiyatli buzganlik uchun javobgarlikni oʻz zimmasiga oldi. Guruh tomonidan foydalaniladigan maʼlumotlar, jumladan donorlarning ismlari, shuningdek ularning uy va elektron pochta manzillari. Keyinchalik LulzRaft partiyaning „dahshatli xavfsizlik“ borligini va bosqinchilik uchun u juda oddiy usullardan foydalanganini aytdi. Xuddi shu kuni LulzRaft Husky Energy kompaniyasining veb-saytiga ham kirgan. Ular „hash-browns“ kupon kodini ishlatgan foydalanuvchilarga bepul gaz vaʼda qilingan xabarnomani qoʻshib, bu ularning oldingi hujumlaridan xafa boʻlgan konservatorlarni tinchlantirishga qaratilgan xayrixohlik ishorasi ekanligini daʼvo qilishadi.

Baʼzi sharhlovchilar guruh Konservativ partiyani yoqtirmaslik sabab boʻlgan deb taxmin qilishsa-da, LulzRaft siyosatchilarni umuman yoqtirmaydigan partiyasiz guruh ekanligini taʼkidlaydi. Guruhning LulzSec bilan aloqasi bor-yoʻqligi nomaʼlum, garchi baʼzi ommaviy axborot vositalarida LulzRaft hujumlari nusxa koʻchirish effekti tufayli ilhomlantirilgan degan taxminlar mavjud.

Manbalar

Havolalar 
 

Xaker guruhlar
You Are Not Alone

„You Are Not Alone“ () — amerikalik xonanda Michael Jackson ijro etgan qoʻshiq. 1995-yilning 15-avgustida Jacksonning oʻsha yili chiqarilgan „HIStory: Past, Present and Future, Book I“ deb nomlanuvchi toʻqqizinchi albomining ikkinchi singli sifatida chiqarilgan.

„You Are Not Alone“ qoʻshigʻi R&B janridagi ballada boʻlib, uni amerikalik qoʻshiqchi R. Kelly shaxsiy hayotidagi qiyinchiliklarga javoban Jackson uchun maxsus yozgan. Kelly qoʻshiq demosini Jacksonga yuborgan. Jacksonga qoʻshiq yoqqan va u Chikagodagi studiyasida Kelly bilan hamkorlikda ashulani yozishga qaror qilgan. Jacksonning qoʻshiqqa boʻlgan qiziqishi uygʻonishiga oʻz shaxsiy hayotidagi voqealar ham turtki boʻlgan. Qoʻshiq uchun Jackson va uning oʻsha paytdagi rafiqasi Lisa Marie Presley () ishtirokida klip suratga olingan. Klipda yarim yalangʻochlik sahnalari bor.

Umuman olganda, qoʻshiq ijobiy kutib olingan hamda „Grammy“ va „American Music Award“ mukofotlari uchun nominatsiyalarni olgan. „You Are Not Alone“ qoʻshigʻi premyerasi „Billboard Hot 100“ xit-paradida birdaniga birinchi oʻrindan boshlangan qoʻshiq sifatida Guinness rekordlar kitobiga kiritilgan. Koʻp sonda sotilgani uchun Amerika ovoz yozish sanoati assotsiatsiyasi () tomonidan „platina“ sertifikati bilan taqdirlangan. Shuningdek, qoʻshiq Avstriya, Belgiya, Fransiya, Irlandiya, Yangi Zelandiya, Polsha, Ruminiya, Shotlandiya, Ispaniya, Shvetsiya, Shveysariya va Buyuk Britaniya xit-paradlarida birinchi oʻrinni egallagan. Qoʻshiq 2006-yilda Jacksonning „Visionary: The Video Singles“ toʻplamiga kiritilgan va Buyuk Britaniyaning singllar xit-paradida 30-pogʻonagacha koʻtarilgan.

„You Are Not Alone“ Jacksonning hayoti davomida AQSh xit-paradlarida birinchi pogʻonaga koʻtarilgan oʻn uchinchi va soʻnggi singlidir. Jackson 2009-yilning iyun oyida vafot etishi ortidan Kelly oʻzining „Love Letter“ (2010) albomiga qoʻshiqni kiritigan. 2011-yilda qoʻshiq Jacksonning „I Just Canʼt Stop Loving You“ qoʻshigʻi bilan remiks qilingan va oʻsha yili „Immortal Version“ nomi bilan „Immortal“ albomiga kiritilgan.

Manbalar

Havolalar 
 „You Are Not Alone“ YouTubeda

1995-yil qoʻshiqlari
Michael Jackson qoʻshiqlari
Ingliz tilidagi qoʻshiqlar
Qizil boshli karkidon qush

Qizil boshli karkidon qush () — karkidon qushlar oilasiga mansub Osiyo kalaosi urugʻidan. Filippinning Negros va Panay orollarida yashaydi.

Qizil boshli karkidon qushlar oʻz uyalarini qurish uchun daraxtlardagi tabiiy kovaklardan foydalanadilar. Ushbu tur jiddiy xavf ostida hisoblanadi. Qizil boshli karkidon qush juda sekin koʻpayadi va shuning uchun ular ov hamda oʻrmonlarni kesish kabi jarayonlarga dosh berolmaydi. Bu tur ilgari Gimaras orolida ham yashagan, hozirda esa Negros orolida ham yoʻq boʻlib ketgan. Ushbu turning hozirgi soni 160 dan kam miqdorni tashkil qiladi.

Qush oʻzining ushbu ilmiy nomini Shotlandiya ornitologi Artur Xay (1824-1878) sharafiga olgan(en: Arthur Hay, 9th Marquess of Tweeddale), Viscount Valden.

Manbalar

Havolalar 
 BirdLife International 2013. Rhabdotorrhinus waldeni. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2014.3.
Hayvonlar
Qushlar
Ijik

"Ijik" haykali — Ijevsk shahrining tumori hisoblanib, shaharning Markaziy maydonida joylashgan.

Tarixi 
Ijevsk ramzini yaratish gʻoyasi — bolakay Ijik — „Ijevsk shahriga 250-yil — 250 xayrli ish“ loyihasi doirasida tugʻilgan. Gʻoya Ijevskning Oktabr tumanidagi bolalarning „Yoshlik“ harakatiga tegishli boʻlib, loyiha koordinatori Nikolay Xaliullindir. Haykal uchun xomashyo butun dunyo tomonidan toʻplana boshlangan — yozning boshida shaharda eski kalitlar toʻplanishi eʼlon qilinadi, qutilar kasalxonalar, savdo markazlari, maktablar va hatto bolalar bogʻchalariga joylashtiriladi. Hammasi boʻlib, bir necha ming kalitlar toʻplangan va Ijevsk aholisi hatto juda kamyop nusxalarini ham olib kelishgan. Yigʻilgan metallning umumiy ogʻirligi 180 kg ni tashkil qilgan.

Haykal zavod ishchilari tomonidan „Ijstal“ korxonasida poʻlat sexida ishlangan. Haykal Ijevsk qurolsozlarining anʼanaviy chakmonini va silindr-shlyapa kiygan bolaning qiyofasini tasvirlaydi. Shlyapada chetan novdasi koʻrinadi, bu ham Ijevskning ramzi. Haykalning ogʻirligi 800 kg, balandligi esa 1,5 m. Yetmay qolgan metall miqdori shahar kommunal xizmatlari tomonidan taʼminlangan.

Yodgorlik 2010-yil 4-noyabrda fuqarolarning katta yigʻilishi bilan ochilgan. Marosimda Oktabr tumani maʼmuriyati rahbari Irina Tesleva, Ijevsk rahbari Aleksandr Ushakov va Udmurtiya Bosh vaziri Yuriy Pitkevich ishtirok etgan.

2010-yilda ikkinchi Ijik Ijmash yaqinidagi Xalqaro yoʻlga oʻrnatilgan (56°50’24" N 53°11’41" E H G Ya O), lekin 2014-yilda u zavod hududiga koʻchirilgan.

Tanqid 

Izhevsk aholisi ikkiga boʻlingan: baʼzilariga yodgorlik yoqib, ular haykal yonida suratga tushishni boshlaganlar, boshqalariga esa yoqmagan. Mashhur shahar forumi foydalanuvchilari hatto temir bolani „dangasa“ deb nomlashgan, Internetda Ijik surati bilan koʻplab fotosuratlar paydo boʻlgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
 Gorodskaya skulptura „Ijik“  // Ofitsialniy sayt MO goroda Ijevska
 Pamyatnik malchiku kaftanщiku. Ijik. // IZarticle
 Igor KOBZYeV — XVOSTATIY „IJIK“ VMYeSTO GRAFA ShUVALOVA // Gazeta „Den“, № 43 (1002), 4-noyabrya 2010
 Voyna protiv kulturi: pochemu Ijevsk teryaet svoyu unikalnost // „AiF-Udmurtiya“, 4-iyulya 2014
 Izhevsk Yodgorliklari
 bolalar yodgorliklari
Izix chaatasi

Izix chaatasi — meʼmoriy yodgorlik boʻlib, Xakasiyadagi 16 ta mozordan iborat. Miloddan avvalgi VI asr — milodiy 1-asrga tegishli, Toshtiq madaniyatining Izix bosqichiga tegishli.

Chaatas (hak. Chatas urush toshi) — odatda tosh yodgorlik toshlari bilan oʻralgan madaniy qoʻrgʻonlarning zanjirlarini oʻz ichiga olgan, oʻziga xos qabristonlarning belgilanishidir.

U Izix Kopi qishlogʻidan 6 kilometr uzoqlikda, Izix togʻining choʻqqilaridan birining shimoli-sharqiy yonbagʻrida joylashgan. Dafn etishning oʻziga xos xususiyati — qabristonlar joylashgan tepaliklar yonbagʻirlarining oʻsimlik bilan qoplanishi juda qalin-ki, bu ularni yashirishga yetarlidir.

Qabrlar barpo etilgunga qadar Toshtiq madaniyatida marhumning jasadini kuydirib, soʻngra teridan yoki sopol yoki yogʻochdan yasalgan qabrlarga qoʻyish bilan ajralib turadigan dafn marosimi allaqachon shakllanib boʻlgan. Biroq, Izix chaataslaridagi sagʻanalarni oʻrganishda kulning izlari topilmgan, bu Yenisey va uning chap irmogʻi Abakan oraligʻida joylashgan Koybal choʻli aholisining oʻliklarni oxirigacha yoqish odati boʻlmaganligini koʻrsatadi, bu bilan ular Yeniseyning chap qirgʻogʻining qolgan qismi aholisidan ajralib turadi.

Chatasning sharqida miloddan avvalgi VII—I asrlarga oid koʻplab boshqa mozorlar mavjud. Bu yerda jami 230 dan ortiq qabrlarni tashkil etuvchi 25 ta qabriston aniqlangan. Koʻpincha bu qabristonlarning barchasi Izix chaatasi deb ataladi.

Oʻrganish tarixi 
Birinchi marta 1940-yilda L. E. Yevtyuxova tomonidan tasvirlangan. 1951-yilda Qizlasov boshchiligidagi Moskva davlat universiteti ekspeditsiyasi tomonidan, Toshtiq madaniyatiga oid uchta sagʻana va ikkinchi sagʻananing tepaligida joylashgan Chaatas madaniyatiga oid bir qancha qabrlar qazilgan. 135 (birinchisida) va 70 (ikkinchisida) kishilar dafn etilgan, turli davrlarga oid sagʻanalardan iborat yodgorlik Toshtiq madaniyatining turli bosqichlariga oid narsalarni yoshini aniqlashda nihoyatda muhimdir.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Qizlasov L. R. Xakass-Minusinsk havzasi tarixidagi Toshtik davri (miloddan avvalgi I asr) Miloddan avvalgi e. — 5-asr n. e.), Moskva, 1960-yil

Havolalar 

 Sibir turistik qoʻllanma
 
 Osiyo temir davri
Xakasiya Tarixi
Irkutsk komsomoli yodgorligi

Tank „Irkutsk komsomoli“ — Irkutskdagi birinchi tank kolonnasi „ Irkutsk Komsomoli“ sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik, viloyat komsomollari hisobidan qurilgan.

Yodgorlik Irkutskda Dekabr Voqealari va Sovetskaya koʻchalari burchagida 1967-yil 9-mayda ochilgan. 1944-yilda ishlb chiqarilgan T-34-85 tanki 4100855 raqami ostida poydevorga oʻrnatilgan.

"Irkutsk Komsomoli" tank kolonnalari 
Ulug Vatan urushi boshlanishi bilan harbiy texnika qurish uchun mablagʻ toʻplash harakati boshlangan. Irkutsk viloyatida bunday harakatning tashabbuskorlari Kuybishev nomidagi Irkutsk ogʻir mashinasozlik zavodining komsomol aʼzolari edi. „Irkutsk Komsomoli“ tanklarining birinchi kolonnasi 1942-yil aprelgacha frontga joʻnatilgan, 1942-yil-6-mayda u 206-zaxira polkining tankerlariga topshirilgan. Jami 12 ta T-26 va BT-5 tanklari qurilgan. Tanklarning ikkinchi kolonnasi 1943-yil mart oyida frontga kirgan. Ikkinchi kolonnaga T-34 tanklari va 2 ta T-70 tanklari kiritilgan. Irkutsk viloyatida tanklar qurish uchun jami 12 million 360 ming rubl yigʻilgan. Poydevorga oʻrnatilgan tank ushbu kolonnalarga kiritilmagan, ammo janglarda qatnashgan va Pragagacha yetib borgan.

Adabiyotlar 

 Goldfarb S.I. Tank „Irkutsk Komsomolets“ // Irkutsk tarixi va madaniyati yodgorliklari. — Irkutsk: Vost.-Sib. kitob. nashriyoti, 1993. — S. 228-229. — 448 b. — 5000 nusxada. — ISBN 5-7424-0581-2
 Kozlov I. I. Dekabr voqealari koʻchasi // Kozlov I. I. Irkutsk uchun qoʻllanma. — Irkutsk: Vost.-Sib. kitob. nashriyoti, 1982. — S. 141-142. — 192 b. — 50 000 nusxada.

Havolalar 

 „Irkutsk Komsomolets“ Arxivnaya kopiya
 „Irkutsk komsomolets“ (mavjud havola) Irkipedia veb-saytida
 „Irkutsk Komsomolets“  Arxivnaya kopiya Irkutsk yodgorlik plaketlari veb-saytidagi.
 „Irkutsk Komsomolets“ tanki Arxivnaya kopiya
 Tankovaya kolonna „Irkutskiy komsomoles“ // Qizil yulduz : gazeta. — 1942-yil. — 8-may (106 (5170)-son). — S. 1. Arxivlangan 27 2021-yil yanvar yilning.
 Rossiyada Ulug ' Vatan urushi yodgorliklari
tanklar-yodgorliklar
Irkutsk Yodgorliklari / Va
 1967-yilda Rossiyada qurilgan bino va inshootlar
Irkutsk viloyatida 1967-yil
Chiroq tutgan bahodirlar

Chiroq tutgan bahodirlar () — Xelsin temir yoʻl stantsiyasining asosiy kirish eshigining ikkala tomonida juft boʻlib joylashgan qoʻllarida sharsimon chiroqlari boʻlgan erkak figuralarining relyefli granit haykallari. Har bir gigantning koʻkragining ogʻirligi 6 tonna, boshi esa 1,4 tonna, diametri taxminan 1 metr.

Dastlab, 1914-yilga kelib, milliy romantizm uslubida stansiyaning yangi granit binosini qurgan meʼmor Eliel Saarinen, jabhada ayiqlarning haykallarini joylashtirishni rejalashtirgan, ammo keyinchalik bu gʻoya 1913-yilda qurilgan Viborg stantsiyasi binosi fasadini bezashda ishlatilgan, uning silueti Xelsinki stantsiyasi bilan umumiylikka ega. Viborgsk temir yoʻl stantsiyasi gulchambarlarli ikki ayol va juft ayiqlar tosh figuralari bilan bezatilgan boʻlsa, Xelsinkidagi temir yoʻl vokzalining jabhasida Emil Vikstryom tomonidan globus koʻrinishidagi lampalar bilan atlantlarning ijodiy qayta ishlangan haykallari oʻrnatilgan. Va Vikstryom tomonidan yaratilgan ayiq haykali Saarinen tomonidan Finlandiya Milliy muzeyi zinapoyasi uchun bezak sifatida ishlatilgan.

Viborgdagi temir yoʻl vokzalidagi ayol figuralaridan farqli oʻlaroq, Xelsinki bahodirlari Sovet-Fin urushlarida omon qolishgan va oxir-oqibat Xelsinkining eng mashhur yodgorliklaridan biriga aylangan , VR Group davlat temir yoʻl kompaniyasining reklama ramzlaridan biriga ham aylanib ulgurgan.

2013-yilning may-noyabr oylarida, haykallarninh yuz yilligi arafasida va stansiyaning jabhalarini qayta tiklash munosabati bilan, granit bahodirlari demontaj qilingan va taʼmirlangan, oddiy lampalarni LED lampalar bilan almashtirishgan.

Manbalar 

 Xelsinki Yodgorliklari
granit haykallari
 Clouvie
 1914-yilgi haykallar
Finlandiya Haykallari
Kazak Krivoy Rog yodgorligi

Kazak Krivoy Rog — Krivoy Rog shahrining afsonaviy asoschisi, kazak Rog haykali.

Tarixi 
Shaharning afsonaviy asoschisi sharafiga yodgorlik yaratish gʻoyasi birinchi marta 1970-yillarning oʻrtalarida, shaharning 200-yilligini nishonlashdan oldin paydo boʻlgan, ammo bu gʻoya qabul qilinmagan. 1980-yillarning oxirida shahar rahbari Grigoriy Gutovskiy haykaltarosh Aleksandr Vasyakinga ikkita haykal kompozitsiyani — „Kazak Krivoy Rog“ va „Ingulets va Saksagan“ ni yaratishni buyuradi. Oʻsha davr loyihasiga koʻra, ikkala haykal ham ikki daryoning qoʻshilishida, „Pravda“ gazetasi bogʻidagi qayiq stansiyasining ikkala tomonida oʻrnatilishi kerak edi, ammo mamlakatdagi ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatning keskin yomonlashuvi ushbu rejalarni amalga oshirishga toʻsqinlik qilgan. Haykaltarosh moliyalashtirish butunlay toʻxtatilganda, faqat kazak Rog haykali uchun qolip yasashga muvaffaq boʻlgan. Bu yillar davomida qolip haykaltarosh ustaxonasi joylashgan Krivoy Rog 1-sanʼat maktabining yertoʻlasida saqlangan.

Loyiha shahar rahbari Yuriy Vilkul tomonidan bir qator oʻzgarishlar bilan qayta tiklangan — ular „Ingulets va Saksagan“ haykalini yaratishdan voz kechib, yodgorlikning joylashuvini ham oʻzgartirishgan — haykal shahar ijroiya qoʻmitasi yaqinida joylashgan boʻlishi kerak. Yodgorlikni yaratish jarayonida homiylar faol ishtirok etgan. Haykal ukrainalik haykaltarosh Oleg Pinchukning shaxsiy ustaxonasida bronzadan ishlangan.

Yodgorlikning ochilishi 2011-yil 28-may kuni boʻlib oʻtgan va shahar kuniga bagʻishlangan. Yodgorlikning ochilishi munosabati bilan teatrlashtirilgan tomoshada kazak Rog rolini Ukraina xalq artisti Vladimir Poluboyartsev ijro etgan.

Taʼrif 
Haykaltaroshlik kompozitsiyasi Saksagan daryosining Inguletsga quyilishida kazak otdan tushgan paytni tasvirlaydi.

Haykal bronzadan yasalgan va yodgorlik ochilishidan biroz oldin ArselorMittal Krivoy Rog korxonasi kareridan olib kelingan temir rudasi poydevoriga oʻrnatilgan. Poydevorning ogʻirligi taxminan 62 tonna, haykalning ogʻirligi esa 3 tonnani tashkil etgan. Yodgorlikning umumiy balandligi poydevor bilan birga 5,3 m.

Manbalar

Manbalar 

 „Kazak Kriviy Rig“ yodgorligi // Bronza, tosh, granitda … ["Kryvorizhzhya" siklidan tavsiya etilgan adabiyotlar roʻyxati] / Ukladach Karatʼeva L. V. — Kriviy Rig, 2016. — 28 b. — C. 3-4. )
 „Kazak Kriviy Rig“ yodgorligi // Krivbasning tarixiy xotirasi. 2010—2020 [yodgorliklar, yodgorliklar va memorial plitalar] / ed. surat Igor Kvochka. — Kriviy Rig: FO-P Chernyavskiy D. O., 2020. — 49 b. — S. 2. )

Havolalar 

 Krivoy Rog resurs markazidagi „Kazak Krivoy Rog“ yodgorligi.  )
 „Rudana“ SEC: poydevor ustidagi tarix: kazak Krivoy Rog haykali. )
 "Kazak-Krivoy-Rog" Vikimapiyadagi „Kazak Krivoy Rog“ yodgorligi.
 „Shukach“ saytidagi kazak Rog haykali.
Bronza haykallar
 Egri Shox Yodgorliklari
 2011-yilda paydo bo'lgan
Ukraina otliq haykallari
 kazaklar yodgorliklari