Arterial gipertenziya

Gipertenziya (HTN yoki HT), shuningdek, yuqori qon bosimi (HBP) sifatida ham tanilgan, arteriyalarda qon bosimi doimiy ravishda koʻtarilgan uzoq muddatli tibbiy holatdir. Uzoq muddatli yuqori qon bosimi insult, koronar arteriya kasalligi, yurak yetishmovchiligi, atriyal fibrilatsiya, periferik arterial kasalliklar, koʻrish qobiliyatini yoʻqotish, surunkali buyrak kasalligi va demans uchun asosiy xavf omilidir. Gipertenziya butun dunyo boʻylab erta oʻlimning asosiy sababidir.

Yuqori qon bosimi birlamchi (asosiy) yoki ikkilamchi gipertenziya deb tasniflanadi. Taxminan 90-95 % holatlar birlamchi boʻlib, oʻziga xos boʻlmagan turmush tarzi va genetik omillar tufayli yuqori qon bosimi sifatida aniqlanadi. Kasallik xavfni oshiradigan turmush tarzi omillari orasida dietada ortiqcha tuz, ortiqcha tana vazni, chekish va spirtli ichimliklarni tartibsiz isteʼmol qilish natijasida yuzaga keladi. Qolgan 5-10 % hollarda surunkali buyrak kasalligi, buyrak arteriyalarining torayishi, endokrin kasalliklar yoki tugʻilishni nazorat qilish tabletkalarini qoʻllash kabi aniqlanganligi tufayli, yuqori qon bosimi sifatida tavsiflangan ikkilamchi yuqori qon bosimi deb tasniflanadi.

Qon bosimi ikkita oʻlchov boʻyicha tasniflanadi: sistolik va diastolik bosim. Mos ravishda maksimal va minimal bosimdir. Koʻpgina kattalar uchun dam olishda normal qon bosimi sistolik simob (mmHg) 100-130 millimetr va diastolik 60-80 mmHg oraligʻida yuz beradi. Aksariyat kattalar uchun qon bosimi doimiy ravishda 130/80 yoki 140/90 mmHg dan yuqori boʻlsa, yuqori qon bosimi mavjud deb hisoblanadi. Bolalar uchun turli raqamlar qoʻllaniladi.

Turmush tarzini oʻzgartirish va dori-darmonlar qon bosimini pasaytirishi va sogʻliq uchun asoratlar xavfini kamaytirishi mumkin. Turmush tarzi oʻzgarishi vazn yoʻqotish, jismoniy mashqlar, tuz isteʼmolini kamaytirish, spirtli ichimliklarni isteʼmol qilishni kamaytirish va sogʻlom ovqatlanishni oʻz ichiga oladi. Agar turmush tarzini oʻzgartirish yetarli boʻlmasa, u holda qon bosimida dori vositalari qoʻllaniladi. Bir vaqtning oʻzida qabul qilingan uchta dori 90 % odamlarda qon bosimini nazorat qila oladi. Oʻrtacha yuqori arterial qon bosimini (>160/100 mmHg sifatida aniqlanadi) dori vositalari bilan davolash umr koʻrish davomiyligini oshirish bilan bogʻliq. Qon bosimini davolashning taʼsiri 130/80 orasida mmHg va 160/100 mmHg unchalik aniq emas. Yuqori qon bosimi butun dunyo aholisining 16 dan 37 foizigacha taʼsir qiladi. 2010-yilda 18 foiz oʻlimga gipertenziya sabab boʻlganligi aniqlandi. Dunyo boʻyicha 9,4 million kishi aynan gipertenziyadan vafot etadi.

Belgilari va belgilari 
Gipertenziya kamdan-kam hollarda alomatlar bilan birga keladi va uni aniqlash odatda skrining orqali yoki bogʻliq boʻlmagan muammo uchun tibbiy yordam soʻrab murojaat qilganda amalga oshiriladi. Qon bosimi yuqori boʻlgan baʼzi odamlar bosh ogʻrigʻi (ayniqsa, ertalab boshning orqa qismidagi ogʻrigʻi) shuningdek, bosh aylanishi, bosh aylanishi, tinnitus (quloqlarda shovqin yoki shivirlash), koʻrishning oʻzgarishi yoki hushidan ketish mumkin. Jismoniy tekshiruvda gipertenziya oftalmoskopiya bilan koʻrilgan optik fundusdagi oʻzgarishlar mavjudligi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Gipertenziv retinopatiyaga xos boʻlgan oʻzgarishlarning zoʻravonligi I dan IV darajagacha; I va II darajalarni farqlash qiyin boʻlishi mumkin.

Ikkilamchi gipertenziya 
Ikkilamchi gipertenziya aniqlangan sababga koʻra gipertenziya boʻlib, maʼlum oʻziga xos qoʻshimcha belgilar va alomatlarga olib kelishi mumkin. Gipertiroidizm tez-tez ishtahaning kuchayishi, tez yurak urishi, koʻzlarning shishishi va titroq bilan vazn yoʻqotishiga olib keladi. Buyrak arteriyasi stenozi (RAS) oʻrta chiziqning chap yoki oʻng tomonida (bir tomonlama RAS) yoki ikkala joyda (ikki tomonlama RAS) mahalliylashtirilgan qorin boʻshligʻi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Aorta koarktatsiyasi koʻpincha qoʻllarga nisbatan pastki ekstremitalarda qon bosimining pasayishiga yoki femoral arterial pulslarning kechikishi yoki yoʻqligiga olib keladi. Feokromotsitoma bosh ogʻrigʻi, yurak urishi, rangpar koʻrinish va ortiqcha terlash bilan birga keladigan keskin gipertenziya epizodlarini keltirib chiqarishi mumkin.

Gipertenziv inqiroz 

Yuqori koʻtarilgan qon bosimi (sistolik 180 yoki diastolik 110 ga teng yoki undan yuqori) gipertenziv inqiroz deb ataladi. Gipertenziv inqiroz mos ravishda oxirgi organlarning shikastlanishi yoʻqligi yoki mavjudligiga qarab gipertonik shoshilinch yoki gipertonik favqulodda deb tasniflanadi. Shoshilinch gipertenziyada qon bosimining koʻtarilishi natijasida oxirgi organlarning shikastlanishi haqida hech qanday dalil yoʻq. Bunday hollarda 24 dan 48 soatgacha qon bosimini bosqichma-bosqich pasaytirish uchun ogʻiz orqali yuboriladigan dorilargina yordam bera oladi. Gipertenziv favqulodda vaziyatlarda bir yoki bir nechta organlarga bevosita zarar yetkazilishi haqida dalillar mavjud. Eng koʻp taʼsirlangan organlarga miya, buyraklar, yurak va oʻpka kiradi. Ular chalkashlik, uyquchanlik, koʻkrak qafasidagi ogʻriqlar va nafas qisilishi kabi belgilarni keltirib chiqaradi. Gipertenziya bilan bogʻliq favqulodda holatlarda, davom etayotgan organlarning shikastlanishini toʻxtatish uchun qon bosimini tezroq pasaytirish kerak.

Homiladorlik 
Gipertenziya homiladorlikning taxminan 8-10 foizida uchraydi. 140/90 dan yuqori boʻlgan olti soatlik oraliqda ikkita qon bosimi oʻlchovi mm Hg homiladorlikdagi gipertenziya diagnostikasi hisoblanadi. Homiladorlikdagi yuqori qon bosimi oldingi gipertenziya, homiladorlik gipertenziyasi yoki preeklampsi sifatida tasniflanishi mumkin. Preeklampsi — homiladorlikning ikkinchi yarmida va tugʻruqdan keyingi davrda qon bosimi ortishi va siydikda protein mavjudligi bilan tavsiflangan jiddiy holatlardan biridir. Bu homiladorlikning taxminan 5 foizida uchraydi va butun dunyo boʻylab onalar oʻlimining taxminan 16 foizi uchun javobgardir. Odatda preeklampsida hech qanday alomat yoʻq va u muntazam skrining orqali aniqlanadi. Preeklampsi belgilari paydo boʻlganda, bosh ogʻrigʻi, koʻrishning buzilishi (koʻpincha „chiroqlar“ miltillaydi), qusish, oshqozon ogʻrigʻi va shish paydo boʻladi . Preeklampsiya vaqti-vaqti bilan hayot uchun xavfli boʻlgan eklampsiya deb ataladigan holatga oʻtishi mumkin, bu favqulodda gipertenziya boʻlib, koʻrishning yoʻqolishi, miya shishishi, tutilishlar, buyrak yetishmovchiligi, oʻpka shishi va tarqalgan intravaskulyar koagulyatsiya (qon ivishining buzilishi) kabi bir qator jiddiy asoratlar bilan kechadigan asoratlardir. Aytib oʻtish kerakki, homiladorlik gipertenziyasi siydikda protein boʻlmagan homiladorlik davrida yangi boshlangan gipertenziya sifatida tavsiflanadi.

Bolalar 
Rivojlanmaslik, tutilishlar, asabiylashish, energiya yetishmasligi va nafas olish qiyinlishuvi yangi tugʻilgan chaqaloqlar va yosh bolalarda ham gipertoniya bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Bolalarda gipertenziya bosh ogʻrigʻi, sababsiz asabiylashish, charchoq, rivojlanishning sustlashishi, koʻrishning xiralashishi, burundan qon ketishi va yuz falajiga olib kelishi mumkin.

Sabablari

Birlamchi gipertenziya 
Gipertenziya genlar va atrof-muhit omillarining murakkab oʻzaro taʼsiridan kelib chiqadi. Qon bosimiga kichik taʼsir koʻrsatadigan koʻplab keng tarqalgan genetik variantlar, shuningdek, qon bosimiga katta taʼsir koʻrsatadigan baʼzi noyob genetik variantlar aniqlangan. Shuningdek, genom boʻyicha assotsiatsiya tadqiqotlari (GWAS) qon bosimi bilan bogʻliq 35 ta genetik lokusni (joylashuvni) aniqladi. Qon bosimiga taʼsir qiluvchi ushbu genetik lokuslardan 12 tasi yangi topildi. Ushbu sentinel SNP qon tomir silliq mushaklari va buyrak funksiyasi bilan bogʻliq genlar ichida joylashgan. DNK metilatsiyasi qaysidir maʼnoda umumiy irsiy oʻzgaruvchanlikni bir nechta fenotiplarga bogʻlashga taʼsir qilishi mumkin. Ushbu tadqiqotda 35 sentinel SNP (maʼlum va yangi) uchun oʻtkazilgan yagona variant testi genetik variantlar alohida yoki jami yuqori qon bosimi bilan bogʻliq klinik fenotiplar xavfiga hissa qoʻshishini koʻrsatadi. Gʻarbiy ovqatlanish va turmush tarzi bilan bogʻliq boʻlsa, qon bosimi qarish bilan koʻtariladi va keyingi hayotda gipertoniya boʻlish xavfi katta boʻladi. Bir qator atrof-muhit omillari qon bosimiga taʼsir qiladi. Tuzni koʻp isteʼmol qilish tuzga sezgir odamlarda qon bosimini oshiradi; jismoniy mashqlar yetishmasligi, markaziy semizlik alohida holatlarda rol oʻynashi mumkin. Kofein isteʼmoli va D vitamini yetishmovchiligi kabi boshqa omillarning mumkin boʻlgan rollari unchalik aniq emas. Semirib ketishda tez-tez uchraydigan va X sindromining tarkibiy qismi boʻlgan insulin qarshiligi ham gipertenziyaga yordam beradi. Bolaning kam vaznda tugʻilishi, onaning chekishi va emizishning yetishmasligi kabi erta hayotdagi hodisalar kattalar uchun muhim gipertenziya uchun xavf omillari boʻlishi mumkin. Gipertenziya bilan ogʻrigan bemorlarda normal qon bosimi boʻlgan odamlarga nisbatan yuqori qon siydik kislotasi darajasining ortishi aniqlangan, ammo birinchisi sababchi rol oʻynaydimi yoki buyrak funksiyasining yomonlashishiga yordam beradimi, bu savollar noaniqligicha qolmoqda. Qishda oʻrtacha qon bosimi yozga qaraganda yuqori boʻlishi mumkin. Periodontal kasallik ham yuqori qon bosimi bilan bogʻliq.

Ikkilamchi gipertenziya 
Ikkilamchi gipertenziya aniqlangan sabablardan kelib chiqadi. Buyrak kasalligi gipertenziyaning eng koʻp uchraydigan ikkinchi darajali sababidir. Gipertenziya, shuningdek, Kushing sindromi, gipertiroidizm, hipotiroidizm, akromegaliya, Kon sindromi yoki giperaldosteronizm, buyrak arteriyasi stenozi (ateroskleroz yoki fibromuskulyar displazi), giperokrin. Ikkilamchi gipertenziyaning boshqa sabablari orasida esa semizlik, uyqu apneasi, homiladorlik, aorta koarktatsiyasi, qizilmiya oʻtini koʻp isteʼmol qilish, spirtli ichimliklarni koʻp isteʼmol qilish, retsept boʻyicha baʼzi dorilar, oʻsimlik preparatlari va qahva, kokain va metamfetamin kabi stimulyatorlar kiradi. Ichimlik suvi orqali mishyak taʼsirining koʻtarilgan qon bosimi bilan bogʻliqligi koʻrsatilgan. Depressiya ham gipertoniya bilan bogʻliq edi. Koʻpincha yolgʻizlik ham gepertenziyaga sabab boʻluvchi xavfli omilidir. 2018-yilgi tekshiruv shuni koʻrsatdiki, har qanday alkogol erkaklarda qon bosimini oshiradi, bir yoki ikkitadan ortiq ichimliklar esa ayollarda xavfni oshiradi.

Patofiziologiya 

Oʻrnatilgan asosiy gipertenziyasi boʻlgan koʻpchilik odamlarda qon oqimiga qarshilik kuchayishi (umumiy periferik qarshilik) yuqori bosimga olib keladi. Gipertenziyadan oldingi yoki „chegaradagi gipertenziya“ bilan ogʻrigan baʼzi yoshlarda yuqori yurak chiqishi, yurak urish tezligining oshishi va normal periferik qarshilik borligi, giperkinetik chegara gipertenziyasi deb ataladigan dalillar mavjud. Bu odamlar keyingi hayotda oʻrnatilgan asosiy gipertenziyaning tipik xususiyatlarini rivojlantiradilar, chunki ularning yurak faoliyati pasayadi va yosh bilan periferik qarshilik kuchayadi. Oʻrnatilgan gipertenziyada periferik qarshilikning kuchayishi, asosan, mayda arteriyalar va arteriolalarning strukturaviy torayishi bilan bogʻliq, ammo kapillyarlar soni yoki zichligining kamayishi ham hissa qoʻshishi mumkin. Gipertenziya, shuningdek, periferik venoz moslashuvning pasayishi bilan bogʻliq. Bu venoz qaytishni oshirishi, yurakning oldingi yukini oshirishi va natijada diastolik disfunksiyani keltirib chiqarishi mumkin. Gipertenziya bilan ogʻrigan keksa odamlarda puls bosimi (sistolik va diastolik qon bosimi oʻrtasidagi farq) tez-tez ortadi. Bu sistolik bosimning anormal darajada yuqori ekanligini anglatishi mumkin, ammo diastolik bosim normal yoki past boʻlishi ham mumkin. Bu holat izolyatsiya qilingan sistolik gipertenziya deb ataladi. Gipertenziya yoki izolyatsiya qilingan sistolik gipertenziya bilan ogʻrigan keksa odamlarda yuqori puls bosimi arterial qattiqlikning oshishi bilan izohlanadi. Bu odatda qarish bilan birga keladi va yuqori qon bosimi bilan kuchayishi mumkin. Gipertenziyada periferik qarshilikning oʻsishini hisobga olish uchun koʻplab mexanizmlar taklif qilingan. Koʻpgina dalillar buyraklardagi tuz va suv bilan ishlashning buzilishini (ayniqsa, intrarenal renin-angiotenzin tizimidagi anormalliklarni) yoki simpatik asab tizimining anormalliklarini nazarda tutadi. Bundan tashqari, endotelial disfunksiya va tomirlarning yalligʻlanishi ham periferik qarshilikning kuchayishiga va gipertenziyadagi tomirlarning shikastlanishiga yordam berishi mumkinligi taxmin qilingan. Interleykin 17 oʻsimta nekrozi omili alfa, interleykin 1, interleykin 6 va interleykin 8 kabi gipertenziya bilan bogʻliq deb hisoblangan boshqa immun tizimining kimyoviy signallarini ishlab chiqarishni koʻpaytirishdagi roli uchun qiziqish uygʻotdi. Ratsiondagi ortiqcha natriy yoki kaliyning yetishmasligi ortiqcha hujayra ichidagi natriyga olib keladi. Bu qon tomirlarining silliq mushaklarini qisqartiradi va qon oqimini cheklaydi natijada qon bosimini oshiradi.

Diagnostika 
Amerika yurak assotsiatsiyasi (AHA) kamida ikkita alohida tibbiy tashrifda kamida uchta dam olish oʻlchovini tavsiya qiladi. Buyuk Britaniyaning Sogʻliqni saqlash va parvarish boʻyicha milliy instituti, agar klinikada qon bosimi 140/90 mmHg yoki undan yuqori boʻlsa, gipertenziya tashxisini tasdiqlash uchun ambulator qon bosimi monitoringini tavsiya qiladi.

Oʻlchash texnikasi 
Gipertenziyaning aniq tashxisini qoʻyish uchun qon bosimini toʻgʻri oʻlchash texnikasidan foydalanish kerak. Qon bosimini notoʻgʻri oʻlchash tez-tez uchraydi va qon bosimi koʻrsatkichini 10 mmHg ga oʻzgartirishi mumkin, bu esa notoʻgʻri tashxis qoʻyish va gipertenziya notoʻgʻri tasniflanishiga olib keladi. Qon bosimini toʻgʻri oʻlchash texnikasi bir necha bosqichlarni oʻz ichiga oladi. Qon bosimini toʻgʻri oʻlchash uchun qon bosimi oʻlchanayotgan odam kamida besh daqiqa jim oʻtirishni talab qiladi, soʻngra toʻgʻri oʻrnatilgan qon bosimi manjetini yalangʻoch yuqori qoʻliga qoʻyish kerak. Qon bosimi oʻlchanayotgan odam bu jarayonda gaplashmaslik yoki harakat qilmaslik kerak. Oʻlchanayotgan qoʻl yurak darajasida tekis yuzada qoʻllab-quvvatlanishi kerak. Qon bosimini oʻlchash tinch xonada oʻtkazilishi kerak, shuning uchun qon bosimini tekshiradigan shifokor qon bosimini aniq oʻlchash uchun brakiyal arteriyani stetoskop bilan tinglayotganda Korotkoff tovushlarini eshitishi mumkin. Korotkoff tovushlarini tinglashda qon bosimi manjetini sekin tushirish kerak (sekundiga 2-3 mmHg). Biror kishining qon bosimini oʻlchashdan oldin siydik pufagini boʻshatish kerak, chunki bu qon bosimini 15/10 mmHg ga oshirishi mumkin. Toʻgʻriligini taʼminlash uchun bir-biridan 1-2 daqiqa oraliqda bir nechta qon bosimi koʻrsatkichlarini (kamida ikkita) olish kerak. 12-24 soat davomida ambulator qon bosimi monitoringi tashxisni tasdiqlashning eng aniq usuli hisoblanadi. Qon bosimi juda yuqori boʻlganlar bundan mustasno, ayniqsa aʼzolar faoliyati yomonlashganda bu xavfli tus olishi mumkin. 24 soatlik ambulator qon bosimi oʻlchagichlari va uydagi qon bosimi apparatlari mavjudligi tufayli oq xalatli gipertenziya bilan ogʻriganlarga notoʻgʻri tashxis qoʻymaslik muhimligi protokollarning oʻzgarishiga olib keldi. Amerika Qo'shma Shtatlarining profilaktika xizmatlari bo'yicha ishchi guruhi, shuningdek, sogʻliqni saqlash muhitidan tashqarida oʻlchovlarni olishni tavsiya qiladi. Keksa yoshdagi psevdogipertenziya yoki siqilmaydigan arteriya sindromi ham eʼtiborni talab qilishi mumkin. Bu holat arteriyalarning kalsifikatsiyasi bilan bogʻliq boʻlib, natijada qon bosimi manjeti yordamida gʻayritabiiy yuqori qon bosimi koʻrsatkichlari paydo boʻladi, qon bosimining arterial ichidagi oʻlchovlari normaldir. Ortostatik gipertenziya — bu tik turganda qon bosimining oshishi.

Boshqa tekshiruvlar 
{| class="wikitable" style="float: right; margin-left:15px; text-align:center"
|+ Amalga oshirilgan odatiy testlar
! Tizim
! Testlar
| Buyrak
| Mikroskopik siydik tahlili, siydikdagi oqsil, BUN, kreatinin
| Endokrin
| Sarum natriy, kaliy, kaltsiy, TSH
| Metabolik
| Roʻza qon glyukoza, HDL, LDL, umumiy xolesterin, triglitseridlar
| Boshqa
| Gematokrit, elektrokardiogramma, koʻkrak qafasi rentgenogrammasi
Gipertenziya tashxisi qoʻyilgach, shifokorlar xavf omillar mavjud boʻlsa, boshqa alomatlar asosida asosiy sababni aniqlashga harakat qilishlari kerak. Ikkilamchi gipertenziya oʻsmirlikdan oldingi bolalarda koʻproq uchraydi. Aksariyat hollarda esa buyrak kasalligi sabab boʻladi. Birlamchi yoki asosiy gipertenziya oʻsmirlar va kattalarda koʻproq uchraydi va koʻplab xavf omillariga, jumladan semirish bilan uzviy bogʻliqdir. Ikkilamchi gipertenziyaning mumkin boʻlgan sabablarini aniqlash va gipertoniya yurak, koʻz va buyraklarga zarar etkazganligini aniqlash uchun laboratoriya tekshiruvlarini ham oʻtkazish mumkin. Qandli diabet va yuqori xolesterin miqdori uchun qoʻshimcha testlar oʻtkaziladi. Hipertansif odamlarni dastlabki baholash toʻliq tarix va fizik tekshiruvni oʻz ichiga olishi kerak. Qon zardobidagi kreatinin miqdori gipertenziya sababi yoki natijasi boʻlishi mumkin boʻlgan buyrak kasalligi mavjudligini aniqlash uchun oʻlchanadi. Buyrak kasalliklarida dietani oʻzgartirish (MDRD) formulasi kabi qoidali tenglamalardan foydalanishni qoʻllab-quvvatlaydi. Bundan tashqari, siydik namunalarini protein uchun tekshirish buyrak kasalligining ikkinchi darajali koʻrsatkichi sifatida ishlatiladi. Elektrokardiogramma (EKG / EKG) yurakning yuqori qon bosimi tufayli zoʻriqishining dalillarini tekshirish uchun amalga oshiriladi. Shuningdek, u yurak mushagining qalinlashuvi (chap qorincha gipertrofiyasi) bor-yoʻqligini yoki yurakda jim yurak xuruji kabi avvalroq kichik buzilishlarni boshdan kechirganligini koʻrsatishi mumkin. Ko'krak qafasi rentgenogrammasi yoki ekokardiyogramma ham yurakning kengayishi yoki yurakning shikastlanishi belgilarini izlash uchun bajarilishi mumkin.

Kattalardagi tasnifi 
{| class="wikitable" style="float: right; margin-left:15px; text-align:center"
|+Kattalardagi tasnifi (Turli toifadagi sistolik va diastolik boʻlgan shaxslar yuqori toifaga tayinlanadi.)
! style="width:200px;" | Turkum
! style="width:150px;" | Sistolik, mmHg
! style="width:150px;" | Diastolik, mmHg
|-
| style="text-align: center;" | Gipotenziya
| style="text-align: center;" | < 90
| style="text-align: center;" | < 60
|-
| style="text-align: center;" | Oddiy
| style="text-align: center;" | 90–119</br> 90-129
| style="text-align: center;" | 60-79</br> 60-84
|-
| style="text-align: center;" | Gipertenziya oldidan</br> (yuqori normal, baland)
| style="text-align: center;" | 120-129</br> 130-139
| style="text-align: center;" | 60-79</br> 85-89
|-
| style="text-align: center;" | Gipertenziya 1-bosqich
| style="text-align: center;" | 130-139</br> 140-159
| style="text-align: center;" | 80-89</br> 90-99
| style="text-align: center;" | Gipertenziya 2-bosqich
| style="text-align: center;" | >140</br> 160-179
| style="text-align: center;" | >90</br> 100-109
| style="text-align: center;" | Gipertenziv inqirozlar
| style="text-align: center;" | ≥ 180
| style="text-align: center;" | ≥ 120
| style="text-align: center;" | Izolyatsiya qilingan sistolik gipertenziya
| style="text-align: center;" | ≥ 140
| style="text-align: center;" | < 90
| style="text-align: center;" | Izolyatsiya qilingan diastolik gipertenziya
| style="text-align: center;" | < 140
| style="text-align: center;" | ≥ 90
18 yosh va undan katta yoshdagi odamlarda gipertenziya sistolik yoki diastolik qon bosimining doimiy ravishda qabul qilingan meʻyordan yuqori boʻlishi (bu 129 yoki 139 dan yuqori) deb taʻriflanadi. Gipertenziya boʻyicha soʻnggi xalqaro koʻrsatmalar, shuningdek, normal diapazonda yuqori qon bosimi bilan xavfning uzluksizligini koʻrsatish uchun gipertenziv diapazondan past toifalarni yaratdi. Yuqori qon bosimining oldini olish, aniqlash, baholash va davolash boʻyicha qoʻshma milliy qoʻmitasining (JNC7) 2003- yilda chop etilgan yettinchi hisobotida 120-139 oraligʻida qon bosimi uchun prehipertenziya atamasi qoʻllaniladi.  JNC7 gipertenziya I bosqich, gipertenziya II bosqich va izolyatsiya qilingan sistolik gipertenziyani ajratib turadi. Izolyatsiya qilingan sistolik gipertenziya normal diastolik bosim bilan koʻtarilgan sistolik bosimni anglatadi va bu holatlar eng koʻp qariyalarda keng tarqalgan ESH-ESC koʻrsatmalari (2007) va BHS IV (2004) qoʻshimcha ravishda sistolik qon bosimi 179 dan yuqori boʻlgan odamlar uchun uchinchi bosqichni (III bosqich gipertoniya) belgilaydi. mmHg yoki diastolik bosim 109 dan yuqori mmHg. Agar dorilar qon bosimini normal darajaga tushirmasa, gipertoniya „chidamli“ deb tasniflanadi. 2017-yil noyabr oyida Amerika yurak assotsiatsiyasi va Amerika kardiologiya kolleji JNC7 hisobotining tavsiyalarini yangilaydigan qoʻshma yoʻriqnomani nashr etdi. Xalqaro Gipertenziya Jamiyatining 2020-yilgi koʻrsatmalari gipertoniyanining ofis qon bosimi ≥140/90 ga asoslangan holda belgilaydi. mmHg yoki uy nazorati qon bosimi ≥135/85 mmHg yoki 24 soatlik ambulator qon bosimi oʻrtacha ≥130/80 mmHg (kunduzi oʻrtacha ≥135/85 mmHg yoki tungi oʻrtacha BP ≥120/70 mmHg) etib belgilangan.

Bolalar 
Gipertenziya yangi tugʻilgan chaqaloqlarning 0,2 dan 3 % gacha; ammo sogʻlom yangi tugʻilgan chaqaloqlarda qon bosimi muntazam ravishda oʻlchanmaydi. Gipertenziya yuqori xavfli yangi tugʻilgan chaqaloqlarda koʻproq uchraydi. Yangi tugʻilgan chaqaloqlarda qon bosimi normal yoki yoʻqligini aniqlashda homiladorlik davri, kontseptsiyadan keyingi yosh va tugʻilish vazni kabi turli omillarni hisobga olish kerak. Bolalikda qon bosimi yoshga qarab koʻtariladi va bolalarda gipertoniya oʻrtacha sistolik yoki diastolik qon bosimining uch yoki undan koʻp marta bolaning jinsi, yoshi va boʻyi uchun mos keladigan 95 foizga teng yoki undan yuqori boʻlishi deb taʼriflanadi. Yuqori qon bosimi bolani gipertenziya bilan tavsiflashdan oldin takroriy tashriflarda tasdiqlanishi kerak. Bolalardagi gipertenziya oʻrtacha sistolik yoki diastolik qon bosimi 90 foizdan yuqori yoki unga teng, lekin 95 foizdan past boʻlgan qon bosimi deb taʼriflangan. Oʻsmirlarda gipertenziya va oldingi gipertenziya kattalardagi kabi bir xil mezonlar boʻyicha tashxis qoʻyilishi va tasniflanishi taklif qilingan. 2004-yilda Milliy yuqori qon bosimi boʻyicha taʼlim dasturi 3 yosh va undan katta yoshdagi bolalarga har bir tibbiy muassasaga tashrif buyurganida kamida bir marta qon bosimini oʻlchashni tavsiya qildi. Milliy yurak, oʻpka va qon instituti va Amerika pediatriya akademiyasi shunga oʻxshash tekshiruvni oʻtkazdi. tavsiya. Biroq, Amerika Oila shifokorlari akademiyasi AQSh profilaktika xizmatlari ishchi guruhining alomatlari boʻlmagan bolalar va oʻsmirlarda gipertenziya skriningining foydalari va zararlari muvozanatini aniqlash uchun mavjud dalillar yetarli emas degan fikrini qoʻllab-quvvatlaydi.

Kasallikning oldini olish 
Yuqori qon bosimining oqibatlarini kamaytirish va antihipertenziv dorilarga boʻlgan ehtiyojni kamaytirish uchun aholi strategiyalari talab qilinadi. Dori-darmonlarni qabul qilishni boshlashdan oldin, qon bosimini pasaytirish uchun turmush tarzini oʻzgartirish tavsiya etiladi. Britaniya Gipertenziya Jamiyatining 2004-yilgi koʻrsatmalari gipertenziyaning birlamchi oldini olish uchun 2002-yilda AQSh Milliy yuqori qon bosimi boʻyicha taʼlim dasturi tomonidan belgilangan hayot tarzini oʻzgartirishni taklif qildi:

 kattalar uchun normal tana vaznini saqlang (masalan, tana massasi indeksi 20-25 kg/m 2)
 dietada natriy miqdorini <100 gacha kamaytiring mmol/kun (<6 g natriy xlorid yoki kuniga <2,4 g natriy)
 tez yurish kabi muntazam aerobik jismoniy faoliyat bilan shugʻullaning (kuniga ≥30 daqiqa, haftaning koʻp kunlari)
 spirtli ichimliklarni isteʻmol qilishni erkaklarda kuniga 3 birlikdan, ayollarda esa 2 birlikdan koʻp boʻlmagan miqdorda cheklash
 meva va sabzavotlarga boy parhezni isteʻmol qiling (masalan, kuniga kamida beshta porsiya);
 Stressni kamaytirish.

Stressdan saqlanish va uni boshqarishni oʻrganish qon bosimini nazorat qilishga yordam beradi.

Stressdan xalos boʻlishga yordam beradigan bir nechta yengillik texnikasi:

 meditatsiya
 issiq vannalar
 yoga
 uzoq yurish

Samarali turmush tarzini oʻzgartirish qon bosimini individual antihipertenziv dori kabi kamaytirishi mumkin. Tuzni isteʼmol qilishni kamaytirish qon bosimini pasaytiradi, degan koʻplab dalillar mavjud, ammo bu oʻlim va yurak-qon tomir kasalliklarining kamayishiga olib keladimi yoki yoʻqmi noaniq. Taxminiy natriy isteʼmoli kuniga ≥6 g va <3 g / kun ikkalasi ham oʻlim yoki katta yurak-qon tomir kasalliklari xavfi bilan bogʻliq, ammo natriyni yuqori isteʻmol qilish va salbiy oqibatlar oʻrtasidagi bogʻliqlik faqat gipertenziyasi boʻlgan odamlarda kuzatiladi. Shunday qilib, randomizatsiyalangan nazorat ostida boʻlgan sinovlar natijalari yoʻqligi sababli, dietada tuz isteʼmol qilish darajasini kuniga 3 g dan pastga tushirishning donoligi shubha ostiga qoʻyilgan. ESC koʻrsatmalarida periodontit yurak-qon tomir tizimining yomon holati bilan bogʻliq.

Boshqaruv 
2003-yilda chop etilgan bir sharhga koʻra, qon bosimining 5 ga pasayishi mmHg insult xavfini 34 % ga kamaytirar ekan. Ishemik yurak kasalligi xavfini 21 % ga va demans, yurak etishmovchiligi va yurak- qon tomir kasalliklaridan oʻlim ehtimolini kamaytirishi mumkin.

Maqsadli qon bosimi 
Turli xil ekspert guruhlari gipertenziya bilan davolanayotgan odamda qon bosimining maqsadi qanchalik past boʻlishi kerakligi haqida koʻrsatmalar ishlab chiqdi. Ushbu guruhlar umumiy aholi uchun 140-160 / 90-100 mmHg oraligʻidan pastroq maqsadni tavsiya qiladi Cochrane sharhlari qandli diabet va ilgari yurak-qon tomir kasalliklari boʻlgan odamlar kabi kichik guruhlar uchun shunga oʻxshash maqsadlarni tavsiya qiladi. Oʻrtacha yoki yuqori yurak-qon tomir xavfi boʻlgan keksa odamlar uchun standart qon bosimining past koʻrsatkichiga (140/90 mmHg yoki undan past) erishishga urinishning foydasi aralashuv bilan bogʻliq xavfdan ustundir. Bu topilmalar boshqa populyatsiyalar uchun qoʻllanilmasligi mumkin. Koʻpgina ekspert guruhlari 60 dan 80 yoshgacha boʻlganlar uchun 150/90 mmHg dan biroz yuqoriroq maqsadni tavsiya qiladi JNC-8 va Amerika shifokorlar kolleji 60 yoshdan oshganlar uchun 150/90 mmHg maqsadini tavsiya qiladi, ammo bu guruhlardagi baʼzi ekspertlar bu tavsiyaga qoʻshilmaydi. Baʼzi ekspert guruhlari, shuningdek, diabet yoki siydikda protein yoʻqolishi bilan surunkali buyrak kasalligi boʻlganlar uchun bir oz pastroq maqsadlarni tavsiya qilgan, ammo boshqalar umumiy aholi uchun bir xil maqsadni tavsiya qiladi. Eng yaxshi maqsad nima va yuqori xavf ostida boʻlgan odamlar uchun maqsadlar farq qilishi kerakmi yoki yoʻqligi masalasi hal etilmagan. Hech qachon yurak-qon tomir kasalliklarini boshdan kechirmagan va 10 yil davomida yurak-qon tomir kasalliklari xavfi 10 % dan kam boʻlgan odamlar uchun Amerika yurak assotsiatsiyasining 2017-yilgi koʻrsatmalari sistolik qon bosimi > 140 mmHg yoki diastolik qon bosimi > 90 boʻlsa, dori-darmonlarni tavsiya qiladi. Yurak-qon tomir kasalliklariga duchor boʻlgan yoki 10 yil davomida yurak-qon tomir kasalliklari xavfi 10 % dan yuqori boʻlgan odamlar uchun sistolik qon bosimi > 130 mmHg yoki diastolik qon bosimi >80 mmHg boʻlsa, dori-darmonlarni tavsiya qiladi.

Turmush tarzi oʻzgarishlari 
Gipertenziyani davolashning birinchi qatori turmush tarzini oʻzgartirish, jumladan, dietani oʻzgartirish, jismoniy mashqlar va vazn yoʻqotishdir. Tekshiruv tana vazni va qon bosimining pasayishini aniqladi. Ularning potentsial samaradorligi bitta doriga oʻxshaydi va baʼzida ulardan oshadi. Agar gipertenziya dori-darmonlarni darhol qoʻllashni oqlash uchun yetarli darajada yuqori boʻlsa, turmush tarzini oʻzgartirish hali ham dori-darmonlar bilan birgalikda tavsiya etiladi. Qon bosimini pasaytirish uchun koʻrsatilgan parhez oʻzgarishlariga past natriyli dietalar DASH dietasi (Gipertenziyani toʻxtatish uchun parhez yondashuvlari) va oʻsimlikka asoslangan parhezlar kiradi. Yashil choyni isteʼmol qilish qon bosimini pasaytirishi mumkinligi haqida baʼzi dalillar mavjud, ammo bu uni davolash sifatida tavsiya qilish uchun yetarli emas. Randomize qilingan, ikki marta koʻr, platsebo nazorati ostida boʻlgan klinik tadkikotlar, Hibiskus choyini isteʼmol qilish sistolik qon bosimini (-4,71 mmHg, 95 % CI [-7,87, −1,55]) va diastolik qon bosimini (-4,08 mmHg, 95) sezilarli darajada kamaytirishi haqida dalillar mavjud. Lavlagi sharbatini isteʼmol qilish ham qon bosimi yuqori boʻlgan odamlarning qon bosimini sezilarli darajada pasaytiradi. Ratsiondagi kaliyni koʻpaytirish gipertenziya xavfini kamaytirish uchun potentsial foyda keltiradi. Biroq, baʼzi antihipertenziv dorilarni (masalan, ACE inhibitörleri yoki ARBlar) qabul qiladigan odamlar kaliyning yuqori darajasi xavfi tufayli kaliy qoʻshimchalarini yoki kaliy bilan boyitilgan tuzlarni qabul qilmasliklari kerak. Qon bosimini pasaytirishi koʻrsatilgan jismoniy mashqlar rejimlariga izometrik qarshilik mashqlari, aerob mashqlari, qarshilik mashqlari va bilan boshqariladigan nafas olish kiradi. Oʻz-oʻzini nazorat qilish va uchrashuvni eslatish qon bosimi nazoratini yaxshilash uchun boshqa strategiyalardan foydalanishni qoʻllab-quvvatlashi mumkin.

Dori-darmonlar 

Gipertenziya uchun birinchi darajali dorilar orasida tiazid-diuretiklar, kaltsiy kanallari blokerlari, angiotensinga aylantiruvchi ferment inhibitörleri (ACE inhibitörleri) va angiotensin retseptorlari blokerlari (ARB) mavjud. Ushbu dori-darmonlarni alohida yoki birgalikda qoʻllash mumkin (ACE inhibitörleri va ARBlarni birgalikda ishlatish tavsiya etilmaydi); oxirgi variant qon bosimi qiymatlarini davolashdan oldingi darajaga qaytarish uchun harakat qiluvchi qarshi tartibga solish mexanizmlarini minimallashtirishga xizmat qilishi mumkin. Qon bosimini nazorat qilish uchun dori-darmonlar maqsadli darajalarga erishilmaganda bosqichma-bosqich davolash usuli bilan amalga oshirilishi kerak. Ilgari atenolol kabi beta-blokerlar gipertenziya uchun birinchi darajali terapiya sifatida ishlatilganda xuddi shunday foydali taʼsirga ega deb hisoblangan. Biroq, 13 ta sinovni oʻz ichiga olgan Cochrane tekshiruvi shuni koʻrsatdiki, beta-blokerlarning taʼsiri yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olishda boshqa antihipertenziv dorilar taʼsiridan past.

Gipertenziyaga chidamli 
Rezistent gipertenziya turli xil ta'sir mexanizmlari bilan bir vaqtning oʻzida uchta yoki undan ortiq antihipertenziv dorilar buyurilganiga qaramay, maqsadli darajadan yuqori boʻlgan yuqori qon bosimi deb taʼriflanadi. Belgilangan dori-darmonlarni ko'rsatmalarga muvofiq qabul qilmaslik chidamli gipertenziyaning muhim sababidir. Chidamli gipertenziya, shuningdek, otonomik asab tizimining surunkali yuqori faolligidan kelib chiqishi mumkin, bu taʼsir neyrojenik gipertenziya deb ataladi. Chidamli gipertenziyaning baʼzi umumiy ikkinchi darajali sabablari orasida obstruktiv uyqu apnesi, feokromositoma, buyrak arteriyasi stenozi, aorta koarktasyonu va asosiy aldosteronizm kiradi. Gipertenziyaga chidamli boʻlgan har beshinchi odamda birlamchi aldosteronizm mavjud boʻlib, bu davolash mumkin boʻlgan va baʼzida davolanadigan kasallikdir.

Refrakter gipertenziya 
Refrakter gipertenziya turli toifadagi besh yoki undan ortiq antihipertenziv vositalar, jumladan, uzoq muddatli taʼsir qiluvchi tiazidga o'xshash diuretik, kaltsiy kanallari blokeri va renin-angiotensin tizimining blokerlari tomonidan nazoratsiz koʻtarilgan qon bosimi bilan tavsiflanadi. Oʻtga chidamli gipertenziyasi boʻlgan odamlar odatda simpatik asab tizimining faolligini oshiradilar va yurak-qon tomir kasalliklari va har xil sabablarga koʻra oʻlim xavfi yuqori hisoblanadi.

Epidemiologiya 

Evropada gipertenziya  koʻra odamlarning 30-45 foizida uchraydi. 1995-yilda Qoʻshma Shtatlarda 43 million kishi (aholining 24 %) gipertoniya bilan ogʻrigan yoki antihipertenziv dori-darmonlarni qabul qilgan. 2004- yilga kelib, bu 29 % ga va yana 32 % ga (76) oshdi. 2017-yilda gipertoniya taʼriflarining oʻzgarishi bilan Qoʻshma Shtatlardagi odamlarning 46 foizi taʼsir koʻrsatdi. Qoʻshma Shtatlardagi afro-amerikalik kattalar dunyodagi eng yuqori gipertenziya darajasiga ega — 44 %. Bundan tashqari, u Filippin amerikaliklarida tez-tez uchraydi va AQSh oq tanlilari va meksikalik amerikaliklarda kamroq tarqalgan Gipertenziya darajasidagi farqlar koʻp omilli va oʻrganilmoqda.

Bolalar 
Qoʻshma Shtatlarda soʻnggi 20 yil ichida bolalar va oʻsmirlarda yuqori qon bosimi koʻrsatkichlari oshdi. Bolalikdagi gipertenziya, ayniqsa oʻsmirlikdan oldingi davrda, kattalarga qaraganda koʻproq ikkinchi darajali kasallikdir. Buyrak kasalligi bolalar va oʻsmirlarda gipertenziyaning eng koʻp uchraydigan ikkinchi darajali sababidir. Shunga qaramay, koʻp hollarda asosiy yoki asosiy gipertenziya hisoblanadi.

Prognoz 

Gipertenziya butun dunyo boʻylab erta oʻlimning oldini olish mumkin boʻlgan eng muhim xavf omilidir. Bu yurak ishemik kasalligi insult, periferik qon tomir kasalligi va boshqa yurak-qon tomir kasalliklari, jumladan yurak etishmovchiligi, aorta anevrizmasi, diffuz ateroskleroz, surunkali buyrak kasalligi, atriyal fibrilatsiya, saraton va leykemiya xavfini oshiradi. O'pka emboliyasi. Gipertenziya, shuningdek, kognitiv buzilish va demans uchun xavf omilidir. Boshqa asoratlar orasida hipertansif retinopatiya va hipertansif nefropati mavjud.

Tarixi

Oʻlchov 
Yurak-qon tomir tizimini zamonaviy tushunish shifokor Uilyam Garvining (1578-1657) " De motu cordis " kitobida qon aylanishini tasvirlab bergan ishidan boshlangan. Ingliz ruhoniysi Stiven Xeyls 1733-yilda birinchi marta qon bosimini oʻlchashni amalga oshirdi. Biroq, gipertoniya klinik koʻrinish sifatida 1896-yilda Scipione Riva-Rocci tomonidan manjetli sfigmomanometr ixtirosi bilan paydo boʻldi. Bu klinikada sistolik bosimni oson oʻlchash imkonini berdi. 1905-yilda Nikolay Korotkoff sfigmomanometr manjeti tushirilganda arteriya stetoskop bilan auskultatsiya qilinganida eshitiladigan Korotkoff tovushlarini tasvirlab, texnikani takomillashtirdi. Bu sistolik va diastolik bosimni oʻlchash imkonini beradi.

Identifikatsiya 
Gipertenziv inqiroz bilan ogʻrigan bemorlarning alomatlariga oʻxshash alomatlar oʻrta asrlardagi Fors tibbiy matnlarida „toʻliqlik kasalligi“ boʻlimida muhokama qilinadi. Alomatlar orasida bosh ogʻrigʻi, boshdagi ogʻirlik, sust harakatlar, umumiy qizarish va tananing teginish uchun issiqligi, koʻzga koʻringan, kengaygan va taranglashgan tomirlar, pulsning toʻliqligi, terining kengayishi, rangli va zich siydik, ishtahaning yoʻqolishi, zaif koʻrish, fikrlashning buzilishi, esnash, uyquchanlik, qon tomirlarining yorilishi va gemorragik insult. Gipertenziyaning kasallik sifatida tavsifi 1808-yilda Tomas Yang va ayniqsa 1836-yilda Richard Bright tomonidan berilgan. Buyrak kasalligi boʻlmagan odamda qon bosimining koʻtarilishi haqida birinchi hisobot Frederik Akbar Mahomed (1849-1884) tomonidan qilingan.

Davolash 
Tarixda „qattiq puls kasalligi“ deb ataladigan kasallikni davolash qon quyish yoki zuluklarni qoʻllash orqali qon miqdorini kamaytirishdan iborat edi. Buni Xitoyning Sariq imperatori Korniliy Tsels, Galen va Gippokrat qoʻllab-quvvatlagan. Qattiq yurak urishi kasalligini davolashning terapevtik yondashuvi turmush tarzini oʻzgartirish (gʻazab va jinsiy aloqadan uzoqlashish) va bemorlar uchun parhez dasturini (sharob, goʻsht va xamir ovqatlarini isteʼmol qilmaslik, ovqatdagi oziq-ovqat hajmini kamaytirish, ovqatlanishni saqlash) oʻz ichiga oladi. kam energiyali parhez va ismaloq va sirkadan parhez foydalanish). 19-20-asrlarda, gipertenziyani samarali farmakologik davolash mumkin boʻlgunga qadar, uchta davolash usuli qoʻllanilgan, ularning barchasi koʻp yon taʼsirga ega: natriy miqdorini qattiq cheklash (masalan, guruch dietasi), simpatektomiya (qon tomirlarining qismlarini jarrohlik yoʻli bilan olib tashlash simpatik asab tizimi) va pirogen terapiyasi (isitmani keltirib chiqaradigan, bilvosita qon bosimini pasaytiradigan moddalarni kiritish). Gipertenziya uchun birinchi kimyoviy, natriy tiosiyanat 1900-yilda ishlatilgan, ammo koʻp yon taʼsirga ega va mashhur emas edi Ikkinchi jahon urushidan keyin bir qancha boshqa vositalar ishlab chiqildi, ulardan eng ommabop va samarali boʻlganlari tetrametilamoniy xlorid, geksametonium, hidralazin va reserpin (Rauvolfia serpentina dorivor oʻsimlikidan olingan) edi. Bularning hech biri yaxshi muhosaba qilinmadi. Birinchi yaxshi muhosaba qilinadigan ogʻiz orqali qabul qilinadigan vositalarning kashf etilishi bilan katta yutuqga erishildi. Birinchisi xlorotiyazid boʻlib, birinchi tiazidli diuretik boʻlib, 1958- yilda mavjud boʻlgan sulfanilamid antibiotikidan ishlab chiqilgan Keyinchalik antihipertenziv vositalar sifatida beta-blokerlar, kaltsiy kanallari blokerlari, angiotensinga aylantiruvchi ferment (ACE) inhibitörleri, angiotensin retseptorlari blokerlari va renin inhibitörleri ishlab chiqildi.

Jamiyat va madaniyat

Ogohlik 

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti gipertoniya yoki yuqori qon bosimini yurak- qon tomir kasalliklaridan o'limning asosiy sababi sifatida aniqladi. 85 milliy gipertoniya jamiyatlari va ligalarini oʻz ichiga olgan Butunjahon Gipertenziya Ligasi (WHL) butun dunyo boʻylab gipertoniya bilan ogʻrigan aholining 50 % dan ortigʻi ularning ahvolidan bexabar ekanligini tan oldi. Ushbu muammoni hal qilish uchun WHL 2005-yilda gipertoniya boʻyicha global xabardorlik kampaniyasini boshladi va har yili 17-mayni Butunjahon gipertoniya kuni (WHD) sifatida nishonladi. Soʻnggi uch yil ichida koʻproq milliy jamiyatlar WHD bilan shugʻullanishdi va bu xabarni jamoatchilikka etkazish uchun oʻz faoliyatida innovatsion boʻldi. 2007-yilda WHLga aʼzo 47 ta mamlakatdan rekord darajadagi ishtirok etdi. WHD haftaligida ushbu mamlakatlarning barchasi oʻzlarining mahalliy hukumatlari, professional jamiyatlari, nodavlat tashkilotlari va xususiy sanoat korxonalari bilan hamkorlikda bir nechta ommaviy axborot vositalari va ommaviy mitinglar orqali aholi oʻrtasida gipertenziya haqida xabardorlikni oshirishdi. Internet va televideniye kabi ommaviy axborot vositalaridan foydalangan holda xabar 250 milliondan ortiq kishini qamrab oldi.

Iqtisodiyot 
Yuqori qon bosimi AQShdagi birlamchi tibbiy yordam koʻrsatuvchi provayderlarga tashrif buyurishni talab qiladigan eng keng tarqalgan surunkali tibbiy muammodir. Amerika yurak assotsiatsiyasi 2010-yilda yuqori qon bosimining bevosita va bilvosita xarajatlarini 76,6 milliard dollar deb baholadi. AQShda gipertoniya bilan ogʻrigan odamlarning 80 foizi oʻz holatidan xabardor, 71 foizi antihipertenziv dori-darmonlarni qabul qiladi, ammo faqat 48 foiz odamlar gipertoniya bilan kasallanganligini bilishadi. Gipertenziyani etarli darajada boshqarishga yuqori qon bosimini tashxislash, davolash yoki nazorat qilishning yetarli emasligi toʻsqinlik qilishi mumkin. Sog'liqni saqlash xodimlari qon bosimini nazorat qilishda koʻplab toʻsiqlarga duch kelishadi, shu jumladan qon bosimi maqsadlariga erishish uchun bir nechta dori-darmonlarni qabul qilishga qarshilik. Odamlar, shuningdek, dori-darmonlar jadvaliga rioya qilish va turmush tarzini oʻzgartirish kabi qiyinchiliklarga duch kelishadi. Shunga qaramay, qon bosimi maqsadlariga erishish mumkin va eng muhimi, qon bosimini pasaytirish yurak xastaligi va qon tomirlari tufayli oʻlim xavfini, boshqa zaiflashuvchi sharoitlarning rivojlanishini va ilgʻor tibbiy yordam bilan bogʻliq xarajatlarni sezilarli darajada kamaytiradi.

Boshqa hayvonlar 
Mushuklardagi gipertenziya 150 dan ortiq sistolik qon bosimi bilan koʻrsatiladi mm Hg, amlodipin bilan odatdagi birinchi darajali davolash. Itlardagi normal qon bosimi zotlar orasida sezilarli darajada farq qilishi mumkin, ammo sistolik qon bosimi 160 dan yuqori boʻlsa, gipertenziya koʻpincha tashxis qilinadi. Renin-angiotensin tizimining ingibitorlari va kaltsiy kanal blokerlari koʻpincha itlarda gipertenziyani davolash uchun ishlatiladi, ammo boshqa dorilar yuqori qon bosimiga olib keladigan muayyan sharoitlarda koʻrsatilishi mumkin.

Manbalar

Qoʻshimcha manbalar

Havolalar 

 Quotations related to Hypertension at Wikiquote

Tibbiyot
Kardiologiya
Arterial qon bosimi
Qon-tomir kasalliklari
Qon bosimi
Kasalliklar
Kasallik alomatlari
Pages with unreviewed translations