MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kopengagen

Kopengagen () — Daniya poytaxti. Zelandiya o.ning sharqiy sohili va unga yondosh Amager o.da joylashgan. Aholisi 495,6 ming kishi (2000). K. atrofi va yoʻldosh shaharlar bilan birga alohida maʼmuriy birlik sifatida ajratilgan — Katta K. shahar aglomeratsiyasini tashqil etadi. Shahar qoʻlyozmalarda dastlab 1043-yil tilga olingan. 1167-yilda u yerda qasr qurilgan. 1254-yildan shahar maqomini olgan, 1443-yildan qirol qarorgohi.

K. — mamlakatning muhim sanoat, savdo-moliya va madaniy markazi. Xalqaro transport yoʻllari tuguni. Eresunn boʻgʻozining gʻarbiy sohilidagi port (yillik yuk ortib-tushirish 10 mln. t chamasida). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Transport yoʻli va paromlar orqali Malme, Xelsingborg va Landskruna (Shvetsiya) hamda Varnemyunde (Germaniya) kabi shaharlar bilan bogʻlangan. Mamlakat sanoatining 1/4 qismi Kopengagen Sanoatining asosiy tarmogʻi —mashinasozlik, jumladan, elektrotexnika, priborsozlik, oziq-ovqat sanoati uchun jihozlar, velosiped, mototsikl, soat, tibbiy soha uchun priborlar ishlab chiqarish, avtomobilsozlikdir. Shuningdek, kimyo, qogoz, sement, yengil sanoat, xususan, chinni va sopol buyumlar ishlab chiqarish rivojlangan. Oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Daniya Fanlar akademiyasi, universitet (1479), texnika oliy maktabi, texnologiya, farmatsevtika institutlari, Nafis sanʼat qirollik akademiyasi, konservatoriya, Musiqa akademiyasi, koʻplab ilmiy muassasalar, muzeylar, botanika bogʻi, teatrlar bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Kristiansborg saroyi, birja binosi, Sharlottenborg saroyi va boshqa saqlangan. Harbiy dengiz baʼzasi.

Manbalar
Kopengagen universiteti

Kopengagen universiteti - Daniyadagi qad. universitetlardan biri. 1479-yil qirol Kristian 1 tomonidan tashqil etilgan. Ilohiyot, huquq, tibbiyot, falsafa, mat., tabiiy fanlar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 26 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasi (1982)da 1 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

Manbalar 

Daniyadagi universitetlar
Kopeni chaatasi

Kopeni chaatasi (haqascha chaatas — jang toshi) — haqaslarning ajdodi Yenisey qirgʻizlarining mozorqoʻrgʻoni (7—8-asrlar). Yeniseyning soʻl sohili, Haqasiya (RF)dagi Kopeni qishlogʻi yaqinidan topilgan. Koyatosh boʻlaqlaridan ishlangan, diametri 20– 30 m keladigan bir qator qoʻrgʻonlardan tashqil topgan. Ularda qabila zodagonlari dafn etilgan; tevarak-atrofida oddiy qabila aʼzolarining qabrlari joylashgan. 1939—40 yillarda L.A.Yevtyuxova va S.V.Kiselev kazishma ishlari olib borganlar. Mayyitlar kuydirib dafn etilgan; qabrlar qad. zamonlarda va 18-asr boshida gʻorat qilinib talangan. Biroq qazishmalar paytida qabrlar yonidan xufiya joylar aniqlanib ulardan ajoyib sanʼat asarlari, jumladan, oltin idish, kumush tovoqda turgan 4 ta oltin koʻza, ot egarining ov manzarasi aks ettirilgan jez toʻqachalari topilgan. 2 oltin koʻzada qad. urxun-yenisey alifbosida bitilgan yozuvlar boʻlib, unga koʻra koʻzalar fuqarolarning bekka toʻlagan soliklari oʻrnini bosgan. K.Ch. buyumlari qad. mahalliy anʼanalar asosida mahalliy ustalar tomonidan yaratilgan.

Manbalar
Kopetdogʻ

Kopetdogʻ — Eron togʻligining shimolidagi togʻlar, asosan, Eron, qisman Turkmaniston hududida, Turkmaniston—Xuroson togʻlarining bir qismi. Oʻz. 650 km, eni 200 km gacha. Eng baland joyi 3117 m (Xazormasjid togʻi). Koʻp qismi asimmetrik gryada va platolardan iborat. Iqlimi Oʻrta dengiz tipidagi subtropik, quruq iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi balandlik ortgan sari Gdan —4° gacha, iyulniki 29° dan 18° gacha pasayadi. Yillikyogʻin 150–500 mm. Daryolari: Atrek, Xilum, Balxob, Obiqaysar. K. alp burmalanishida yuzaga kelgan. Choʻkindi, asosan, boʻr, paleogen, neogen va yura davrlarining ohaktosh, margel, qumtosh, konglomerat va gillaridan tuzilgan. Simob, mishyak, barit, viterit kabi foydali qazilmalar, qurilish toshlari olinadi. Mineral va termal buloqlar bor. Tez-tez zilzila boʻlib turadi (Ashxobod zilzilasi). Antiklinal tizmalar va antiklinal vodiylar bilan birgalikda sinklinal tizmalar uchraydi. Karst keng tarqalgan (Bahardan gʻori). Vodiylarda yongʻoq, anjir, bodom, mushmula, nok, qoraqand, doʻlana, yovvoyi tok, togʻ etaqlarida togʻ choʻli va chala chul oʻsimliklari oʻsadi, balandrokda togʻ oʻtloqlari uchraydi. Qumsichqon, olaxurjun, oʻq ilon, koʻlbor ilon, jayra, togʻ qoʻyi, toʻngʻiz, qoplon, sirtlon, oʻrmon olmaxoni va boshqa yashaydi. Kopetdogʻ qoʻriqxonasi tashqil etilgan.

Manbalar 

 

Togʻlar
Oʻrta Osiyo
Kopperfild Devid

Kopperfild Devid (asli Dodik Kotkin) (1959.16.1, Nyu Jersi shtati, Metchen shahri) — amerika fokuschisi, afsungar, dunyoning eng mashhur koʻzbogʻlovchisi. Ota-onasi asli odessalik. K.ning yoshligidan xotirasi juda kuchli boʻlgan. 4 yoshida bobosi koʻrsatgan fokuslarni tezda oʻzlashtirib, izidan qaytargan. 7 yoshidan mustaqil, oʻzi oʻylab topgan fokuslarini odamlar oldida namoyish eta boshlagan. 12 yoshidan turli shaharlar boʻylab tomoshalar koʻrsatgan. 15 yoshida AQSH "afsungarlar jamiyati"ga qabul qilingan. 16 yoshidan Nyu-York universitetida afsungarlikdan dars bergan. 1974-yildan Chikagoning "Sehrgar" myuziklida ishlagan va uzun musiqali loyihalari uchun "Kopperfild" taxallusini olgan. 1978-yil "Ey-bi-si" telekompaniyasida dunyoga mashhur koʻrsatuvlarini olib borgan.

80-yillardan butun Amerika va dunyoni aylanib, oʻz tomoshalari bilan jahonni lol qoldirmoqda. Eng mashhur tomoshalari: Buyuk Xitoy devorini "teshib oʻtish", "Grand-Kanon" ustidan uchib oʻtish, Ozodlik Haykalini "yoʻq qilish", moʻz tagida oʻtirib, keyin uni yorib chiqish, olov ichidan ham oʻzini, ham yonidagi ayolni sogʻ-omon "olib chiqish" va boshqa Nufuzli "Emi" mukofotiga 12-marta sazovor boʻlganMohina Ashirova.

Manbalar
Koprofaglar

Koprofaglar (yun. Kopros — goʻng, tezak va ... fagiya) — hayvonlar (asosan, sut emizuvchilar) tezagi bilan oziqlanadigan hayvonlar. Umurtqasiz hayvonlardan kamtukli chuvalchanglar, hasharotlardan goʻngxoʻr qoʻngʻizlar, ikki qanotlilar qurtlari, orabatid kanalar va boshqalarda uchraydi. Ayrim goʻngxoʻr qoʻngʻizlar muayyan turga mansub hayvon tezagi bilan oziqlanishga ixtisoslashgan (mas, Aphodius fossor, onthophagus taurus faqat qoramollar tezagi bilan oziqlanadi). K. kemiruvchilar va tovushqonsimonlar orasida ham uchraydi. Ular oʻz tezagini yeydi, yaʼni oziq ikki qayta ichaqdan oʻtadi. Bu holat K. hazm qilish jarayoni samaradorligini oshiradi, chunki tezak kletchatka va boshqa uglevodlarni parchalaydigan mikrofloraga boy boʻladi. Tezak ichak orqali qayta oʻtkazilganida undan ichak mikroflorasi ishlab chiqaradigan azotli moddalar, jumladan, aminokislotalar va vitaminlar qayta hazm boʻladi. Koʻpchilik umurtqasiz hayvonlar, mas, termitlar, chumolilar fakultativ K. hisoblanadi. Ular koprofaglik tufayli ichak mikroflorasiga ega boʻladi.

Manbalar
Kopt sanʼati

Kopt sanʼati - koptlar (qibtiylar; misrlik xristianlar) sanʼati; 3—4-asrlarda Misrning qad. va ellin sanʼati anʼanalari zaminida yuzaga kelgan. Eng rivojlangan davri Vizantiya davlatining Misr ustidan hukmronligi — 4-asr oxiri — 7-asr boshlariga toʻgʻri keladi. Meʼmorlikda 2—4 qavatli bazilikali uylar, monastirlar, gumbazli sagʻanalar keng tarqalgan. Tasviriy sanʼati hayotiyligi, tasvir vositalarining ifodaliligi bilan ajralib turadi, tosh va yogʻoch oʻymakorligi, naqqoshlik, miniatyura, mum rassomligi, amaliy bezak sanʼatida yogʻoch va suyak oʻymakorligi, badiiy matolar ishlab chiqarish rivojlangan. Janrli yoki ellin mifologiyasidan oʻzlashtirilgan real ob-razlar 5—6-asrlarda xristian syujetlarining shartli tasvirlari bilan almashdi. 6-asr oxiri — 7-asr boshlarida Yaqin Sharq sanʼati mavzulari (mas, sherlarni ovlash lavhalari) keng tarqaldi. Hozirda ham Kohira atrofidagi hududlarda Kopt sanʼati markazi, maktabi va muzeylari faoliyat yuritadi.

Manbalar
Koptokli xokkey

Koptokli xokkey - sport turi, 90–110 m x 45–65 m kattalikdagi muz maydonchasida jamoa boʻlib oʻynaladi. 19-asr oʻrtalarida Buyuk Britaniyada paydo boʻlgan. Shvetsiya, Finlandiya, Norvegiya, Rossiya, Niderlandiya, Shveysariyada musobaqalar oʻtkazib turilgan. 1950-yil oʻrtalarigacha ikki xil koʻrinishi — gʻarbiy yevropacha xokkey — bendi va rus Koptokli xokkeyi bor edi. 1955-yil Xalqaro federatsiya (IBF)ga asos so-lindi. Unga 10 dan ortiq mamlakat aʼzo. 1957-yildan jahon birinchiliklari oʻtkaziladi.

Manbalar
Kopulyativ organlar

Kopulyativ organlar, qoʻshilish organlari — hayvonlarning qoʻshilish (kuyikish) organlari; erkak qayvonlarda spermani urgʻochisi tanasiga kiritish, urgʻochilarda erkagining Kopulyativ organlarini qabul qilish va urugʻini tirik holda saqlash uchun xizmat qiladi. Kopulyativ organlar faqat ichki urugʻlanadigan hayvonlar: koʻpchilik chuvalchanglar, mollyuskalar, boʻgʻimoyoqlilar, ayrim baliqlar, suvda va quruqlikda yashovchilar, barcha sudralib yuruvchilar (gatteriyadan tashqari), ayrim qushlar va barcha sut emizuvchilarda boʻladi. Kopulyativ organlar jinsiy yoʻllarning keyingi qismidan hosil boʻlganida haqiqiy, jinsiy sistema bilan bogʻlanmaganida qoʻshimcha Kopulyativ organlar deyiladi. Erkak hayvonlarda Kopulyativ organlar funksiyasini oyoqlar (qisqichbaqachasimonlar, oʻrgimchaksimonlarda), ogʻiz organlari (ayrim kanalar, solpuglar, ayrim qanotsiz hasharotlar), baliqlarda paypaslagichlar (boshoyoqli mollyuskalar gektokotili) bajarishi mumkin. Odatda, Kopulyativ organlar spermani urgʻochi hayvon tanasiga jinsiy teshik orqali yoki tana devorini teshib teri ostiga kiritadi (ayrim kiprikli chuvalchanglar, parazit halqali chuvalchang mezostomidlar, zuluklar, bosh aylangichlilar). Kopulyativ organlarning morfologik xususiyatlari, koʻpincha, asosiy sistematik belgi hisoblanadi.

Manbalar
Kopulyasiya

Kopulyasiya (lot. copulatio — qoʻshilish) — kopulyativ organlarga ega boʻlgan hayvonlardagi jinsiy akt, shuningdek, bunday organlarga ega boʻlmagan organizmlarning (mas, gatteriya, yomgʻir chuvalchangi) jinsiy koʻpayishi vaqtida ikkita individning oʻzaro qoʻshilishi. Tashqi tomondan deyarli yoki butunlay farq qilmaydigan (izogametalar) ikkita jinsiy hujayra (yoki individ)ning qoʻshilish jarayoni ham K. deb ataladi. Agar erkak organizm gametasi urgʻochi organizm gametasidan keskin farqlansa, u holda bu gametalarning qoʻshilishi urugʻlanish deb ataladi.

Manbalar
Kor

Kor (fors. — ish, yaratish) — Oʻrta acp musulmon Sharq madaniyatida keng tarqalgan vokal-cholgʻu musiqa shakllaridan biri. Mumtoz oʻzbek adabiyotida (Navoiy, Bobur va boshqalar) ayni K., ish, arab manbalarida amal deb nomlanadi. K. cholgʻu muqaddimasi (mustahall) bilan boshlanib, ikki sarxona, miyonxona va bozgoʻy qismlaridan tarkib topgan.

Manbalar
Kora

Kora (yun. kore — qiz) — uzun libosli tik turgan qiz haykali. K. qad. yunon sanʼatiga xos boʻlib, ilk bor ioniya haykaltaroshligida miloddan avvalgi 6-asrning 2-yarmida paydo boʻlgan. K. qiyofasida muhrlangan lahza va umumlashma shakl bilan nafis ishlov berilgan marmar sirti (soch turmagi, libosdagi burmalar) uygunlashgan. K.ning ayrim boʻlaklari (koʻz, kiyim) koʻpincha boʻyalgan.

Manbalar
Korall poliplar

Korall poliplar, marjon poliplar  — dengiz boʻshliqichlilari sinfi. Koloniya boʻlib, ayrim turlari yakka yashaydi; medoʻza hosil qilmaydi. Koʻpchiligi ohak yoki muguz skeletli. Yakka yashovchi Korall poliplar skeletsiz. Koloniyadagi ayrim individlar silindr shaklida; tanasi asosi bilan koloniyaga yopishib oʻsadi. Yakka yashovchi Korall poliplar tovoni yordamida substratga yopishib oladi. Tovonining qarama-qarshi tomonida joylashgan ogʻzi paypaslagichlar bilan oʻralgan. Gastral boʻshligʻi radial toʻsiklar (mezenteriylar) yordamida kameralarga boʻlingan; ektodermal halqumi ogʻzidan kameralar boʻshligʻiga osilib toʻshadi. Jinsiy va jinssiz koʻpayadi. Jinsiy hujayralari mezenteriy toʻsiqlar endodermasida rivojlanadi. Tuxumdan chiqqan planula lichinkasi bir oz suzib yurgach dengiz tubiga yopishib, voyaga yetgan polipga aylanadi. Yakka yashovchi aktiniyalar boʻyiga boʻlinib koʻpayadi. Korall poliplar 6 nurlilar va 8 nurlilar kenja sinflariga boʻlinadi. 6000 ga yaqin turi maʼlum. Koloniya boʻlib yashovchi kizil qorall va yakka yashovchi aktiniyalar koʻpchilikka maʼlum.

Manbalar
Har Gobind Khorana

Har Gobind Khorana (9-yanvar 1922 Jaypur, Hindiston – 9-noyabr 2011 Konkord, Massachusetts) — amerikalik biokimyogar. Panjob (1945) va Liverpul (Angliya, 1948) universitetlarini tugatgan. AQSH Milliy akademiyasi aʼzosi (1966). 1970-yildan Masachuset texnologiya universitetida ishlagan. Asosiy ishlari kofermentlar, nukleotidlar, nuklein kislotalarni oʻrganish va ularni sintez qilishga oid. Genetik kodning mohiyatini aniqlagan. Alaninli tRNKni birinchi boʻlib sintez qilgan. Membrana oqsillarining tuzilishini aniqlagan. Nobel mukofoti laureati (1968, R. Xolli va M. Norenberg bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1922-yilda tugʻilganlar
9-yanvarda tugʻilganlar
9-noyabrda vafot etganlar
2011-yilda vafot etganlar
Korandalik

Korandalik — yerni ijaraga olish turi. K.da ijara haqi yer egasiga hosildan hissabay toʻlanadi. Asosan, rivojlanmagan mayda qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishiga xos. K. ayrim rivojlangan mamlakatlarda (AQSH, Italiya, Ispaniya va boshqalar) hozir ham qisman uchraydi. Sharqdagi koʻpgina mamlakatlarda K. ijara munosabatlari shakllarida yetakchi oʻrinni egallaydi.

Oʻzbekistonda 20-asrning 20-yillari oxiriga qadar keng tarqalgan edi. K.da mayda dehqonlar hosilning bir qismi — 1/4 dan 1/2 qismigacha olishga baylashib ishlaganlar. 30-yillar boshidan dehqonlarni yalpi k-zlarga birlashtirish bilan K.ga barham berilgan. 20-asrning 90-yillaridan boshlab Oʻzbekistonda shartnoma asosida qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish boʻyicha shirkat xoʻjaliklarida yer ijarasi munosabatlarida yuzaga kelgan oila pudrati K.ning bir koʻrinishidir.

Manbalar
Lidiya Koratoyeva

Lidiya Nikolayevna Koratoyeva (1951.18.2, Oxunboboyev tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1972). 1972-yildan Boʻz tumanidagi 22-, 37- maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchisi; 1974-yildan Ulugʻnor tumanidagi 14-maktabda direktor oʻrinbosari, direktor, 1987-yildan ona tili va adabiyot oʻqituvchisi. K. maktabda sinfdan tashkari ishlarni tashqil etib, oʻquvchilarning yozma va ogʻzaki nutqini rivojlantirishga katta eʼtibor beradi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Korvalol

Korvalol (Corvalolum) —tinchlantiruvchi va tomir kengaytiruvchi dorilardan. Rangsiz, o'ziga xos hidli, tiniq suyuqlik. Tarkibida abromizovalerianat kislotaning etil efiri, natriy fenobarbital, yalpiz moyi va etil spirt bor. Farmakologik taʼsiri jihatdan valokardinga yaqin. Nevrozlar, yurak-tomirlar va ichak spazmi, taxikardiya, uyqusizlik, gipertoniya kasalligining boshlangʻich davrida ichiladi.

Manbalar
Korvet

Korvet (frans. corvette) — 

 17–19-asrlarda harbiy flotda razvedka va yordamchi ishlarni bajarishga moʻljallangan yelkanli yengil kema; 
 Ikkinchi jahon urushi davrida Buyuk Britaniya, AQSH va boshqa harbiy flotlarda suv osti kemalari va havo hujumidan mudofaa qoʻshinlariga tegishli jangovar kemalar.

Manbalar
Kord

Kord (frans. Corde — arqon, chilvir) — 1) paxta va kimyoviy tolalardan tayyorlanadigan pishitilgan mustahkam ip. Rezina sanoatida yarim fabrikat sifatida ishlatiladigan buyumlar, avtokord, kordshnur va boshqa tayyorlashga ketadi. Paxta K.i — paxta tolasini yigirib, pishitib va arqoq ipli qilib toʻqilgan material. Sunʼiy (viskoza) K. — viskoza tolasidan tayyorlanadi; paxta K.ga nisbatan yupqa va yengil material. Issiqqa chidamli, lekin namlikka uncha chidamaydi. Kimyoviy (poliamid) K. — pishikligi, yupqaligi, mayinligi va issiqqa chidamliligi bilan paxta va viskoza K.idan ustun turadi. Uni olishdagi asosiy xom ashyo — kaprolaktam smolasi; 2) maxsus oʻrilish bilan toʻqilgan jun mato; oʻngida 3–8 mm kenglikdagi boʻylama yoʻllari (boʻrtmalari) boʻladi. Undan koʻylak, kostyum yoki palto tikiladi, eng ogʻir va dagʻali esa yengil avtomobillar oʻrindigʻiga jildlar tikish uchun ishlatiladi.

Manbalar
Kordaitdoshlar

Kordaitdoshlar (Cordaitaceae) — ochiq urugʻli oʻsimliklar. Boʻyi baland (30 m cha), tanasi uchidan shoxlagan, bargi nashtarsimon, yirik (15—100 sm). Toʻpguli bir jinsli, bargaksimon. Hozir yoʻq boʻlib ketgan, qazilma holda karbon va perm davri qatlamlarida uchraydi. Oʻzbekiston hududidagi Qurama, Turkiston, Olay, Hisor, Qoramozor, Chatqol togʻlaridan 5 turi qazib olingan.

Manbalar
Kordebalet

Kordebalet (frans. corps de ballet — baletning shaxsiy tarkibi) — balet, opera, operettada ommaviy raqslar ijro etuvchi, xalq hayoti lavhalarini gavdalantiruvchi raqqos va raqqosalar ansambli.

Manbalar
Kordiyerit

Kordiyerit (fransuz geologi Kordye (1777—1861) nomidan), iolit, dixroit — mineral. Alyuminiy, magniy va temirning murakkab silikati. Kimyoviy tarkibi Al3(Mg, Fe)2 [Si5AlOll8. Rombik singoniyali. Koʻpincha qoʻshaloq holda uchraydi. Rangsiz yoki koʻk va binafsha rang. Qattikdigi 7— 7,5. Zichligi 2600–2660 kg/m3. Yaltiroq. K. koʻproq gneyslarda, kristallangan slanetslarda, oʻzgargan magmatik togʻ jinslarida osongina yemirilib, talk, slyuda va boshqa ikkilamchi minerallar hosil qiladi. Oʻzbekistonda Shimoliy Nurota va Chatqoldagi silur davri slanetslarida uchraydi. Shaffof xillari qimmatbaho tosh hisoblanadi.

Manbalar
Amerika Kordilyerasi

Amerika Kordilyerasi, Yer sharidagi eng uzun togʻ tizimi. Shimoliy Amerika va Janubiy Amerikaning gʻarbiy chekkasi boʻylab, shimolda Arktikaning Alyaska qirgʻogʻidan janubda Olovli Yer arxipelagining janubigacha choʻzilgan. Oʻz. 18 ming km dan ziyod. Amerika Kordilyera togʻlari materikning sharqidagi tekisliklar bilan Tinch okeani oʻrtasidagi suvayirgʻich hamda tizmalarning har ikki tomonida joylashgan mamlakatlar oʻrtasidagi iqlim chegarasidir. Amerika Kordilyerasi Himolay va Markaziy Osiyodagi togʻlardan pastroq. Eng baland choʻqqilari: Shimoliy Amerikada MakKinli togʻi (Alyaskada), balandligi 6193 m, Janubiy Amerikada Akonkagua togʻi, balandligi 6960 m.

Amerika Kordilyera togʻlari ikki qismdan: Shimoliy Amerika Kordilyerasi va Janubiy Amerika Kordilyerasidan iborat.

Manbalar 

 

Kordilyera toglari
Kordova

Kordova — Argentinaning markaziy qismidagi shahar. Kordova provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 1,2 mln. kishidan ziyod (2001). Mamlakatning muhim sanoat va madaniy markazi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mashinasozlik, jumladan, transport mashinasozligi va metallurgiya, kimyo, oziq-ovqat, koʻn-poyabzal sanoati korxonalari mavjud. Universitet (1613), muzeylar, jumladan, botaniqa muzeyi, konservatoriya bor. Shaharga 1573-yilda asos solingan. 17—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan.

Manbalar 

Argentina shaharlari
Kordova (shahar)

Kordova, Kurtuba — Ispaniyaning jan. qismidagi shahar, Andalusiyada, Gvadalkvivir daryosi vodiysida. Kordova provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 310 ming kishi (1998). Shahar miloddan avvalgi bunyod etilgan. 711 yildan K. arablar qoʻl ostiga oʻtgan. 756 yildan Qurtuba amirligi, 929 yildan Kurtuba xalifaligining poytaxti boʻlgan. 1236-yildan K. Kastiliya tarkibida.

K. — transport yoʻllari tuguni. Mis eritish sanoatining yirik markazi. Elektrotexnika va qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, oziq-ovqat (jumladan, vinochilik, un tortish, shakarqand va boshqalar), toʻqimachilik sanoati korxonalari mavjud. Un-t, tasviriy sanʼat va arxeologiya muzeylari bor. Meʼmoriy yodgorliklardan masjid (qarang Kordova katta masjidi), Madinat azZahro saroyi qoldiqlari, San-Migel va San-Lorenso cherkovlari (13-asr) va boshqa saqlangan.

Taniqli shaxslari
Muhammad I (Kordova amiri)

Manbalar
Kordova katta masjidi

Kordova katta masjidi () - Kordova Ispaniyadagi meʼmoriy yodgorlik. Jahondagi qad. eng yirik masjidlardan biri. Asrlar davomida barpo etilgan boʻlib, har gal kengaytirib borilgan. Binoning asosiy oʻzagi — masjidning hozirgi shim.-gʻarbiy qismi (11 nefli, 12 ravokli) 786 yilda qurilgan. Aholi soni tez oʻsib borayotgan poytaxt uchun masjid kichiklik qilgani sababli 961—966-yillar jan. tomon kengaytirilgan. Marmar ustunlar bilan bezatilgan baland minora qad koʻtargan. Ikki qoʻshimcha va 8 nefli yagona bino qurilgan. 987—88-yillar masjid sharq tomon qarata kengaytirilgan. Shu tarzda u oʻzining katta umumiy tarhi (22 250 m2)ga ega boʻlgan. Har bir kengaytirilish davomida minoralar koʻrinishidagi 2 qavat ravoklar qurilmasi saqlanib qolgan. Tuzilishida arab meʼmorligi anʼanalari mujassam. Katta zali 19 nefli, 600 dan ortiq ustunlar joylashtirilgan. 2 qavatli ravoqlar ustunlar qatoriga tayangan (baʼzi ustunlar Vizantiya va boshqa joylardan keltirilgan). Ravoqlarning 1-qatori taqasimon, 2-qatori yoysimon bezaqli boʻlib, ular ravoqning mutanosibligiga boʻysungan. Gumbaz osti bagʻallari 3 va 5 qatlamli, doirasimon shakldagi murakkab tuzilishga ega boʻlib, oʻzaro ravoqlar bilan kesishgan. Bagʻal va ravoqlar girix handasiy naqshlar bilan bezatilgan. Kordova katta masjidim.ning yon tomonida xristian kapellasi (13-asr) vujudga kelgan. Kordova katta masjidim. ispanmagʻrib meʼmoriy yoʻnalishidagi oʻziga xos uslubga egadir.

Manbalar 

 

Ispaniya meʼmoriy yodgorliklari
Kordova xalifaligi

Kordova xalifaligi - q. Kurtuba xalifaligi.

Manbalar 

 

Musulmon davlatlar
Kordofan xalqlari

Kordofan xalqlari - Sudan (Kordofan platosi)dagi xalqlar guruhi (koalib, tegali, tagoy, kadugli-krongo va boshqalar). Umumiy soni 600 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Kordofan tili laqjasida soʻzlashadilar. Dindorlari — sunniy-musulmonlar, bir qismi anʼanaviy dinlarga eʼtiqod qilishadi. Kordofan xalqlari, asosan, dehqonchilik, chorvachilik bilan shugʻullanadi.

Manbalar
Koreys yozuvi

Koreys yozuvi — fonetik harfiy-boʻgʻinli yozuv. 1444-yilda qirol Se Jon davri (1419—50)da koreys olimlari Chon Nin Ji, Sin Suk Chu, Son Sam Mum tomonidan yaratilgan. 15-asrning 1-yarmigacha esa koreys tilida Xitoy iyeroglifik yozuvidan foydalanilgan. Lekin bu davrda Xitoy tili koreyslarning adabiy tili boʻlgani uchun, yangi milliy alifbo keng tarqalmadi. 19-asr oxiriga kelib koreys tilida yana iyeroglifik yozuv qoʻllana boshladi. Bu yozuv alifbosi 24 fonemani ifodalaydi. Boshqa fonemalar esa harflarni qoʻshish yoʻli bilan hosil boʻladi. Hozirgi Koreys yozuvida 40 grafema mavjud boʻlib, shundan 24 tasi sodda va 16 tasi murakkabdir. Ammo bu grafemalarning tartibi KXDR va Koreya Respublikasida farq qiladi. Ilgari matnlar yuqoridan pastga va oʻngdan chapga qarab yozilardi. Hozirgi koʻproq chapdan oʻngga qarab yozish rasm boʻlmoqda.

Manbalar
Korelli Arkanjello

Corelli Arkanjello (1653.17.2, Fuzinyano - 1713.18.1, Rim) — italyan skripkachisi, kompozitor, dirijyor, pedagog. Italyan skripka ijrochiligi maktabining asoschisi. 2 skripka va bas uchun trio-sonatalar (1681—94 yillarda 4 toʻplami nashr etilgan), skripka va bas uchun sonatalar (1700), orkestr uchun 12 koncherto grosso (1714) muallifi. Sonatalari skripka konsert uslubining yetuk namunalaridir, koncherto grosso asarlari mumtoz simfonik musiqa janrlarining shakllanishida muhim oʻrin tutgan. Deyarli barcha asarlari kompozitsion ravshanligi va shu bilan birga mukammalligi, mavzulari kuychanligi, xalq kuylariga yaqinligi bilan ajralib, Yevropa mumtoz musiqa uslublari yuzaga kelishini yaqinlashtirgan.

Manbalar 

 

1653-yilda tugʻilganlar
1713-yilda vafot etganlar
17-fevralda tugʻilganlar
18-yanvarda vafot etganlar
Koreya

Koreya davlati haqida quyidagilarga murojaat qilishingiz mumkin:

Odamlari va madaniyati: 

 Koreyslar, Koreya yarim orolidan kelib chiqqan etnik guruhdir
 Koreys oshxonasi
 Koreya madaniyati
 Koreys tili
 Koreys alifbosi, Hangil  bilan tanilgan
 Koreys lahjalari va Jeju tili
 Shuningdek: Koreys tilidagi Shimoliy va Janubdagi farqlar

Joylari: 

 Koreya yarim oroli, Sharqiy Osiyodagi yarim oroldir
 Koreya, Sharqiy Osiyo mintaqasi
 Shimoliy Koreya, Koreya Xalq Demokratik Respublikasi
 Janubiy Koreya, Koreya Respublikasi

Boshqa foydalanish: 

 Korean Air, bayroq tashuvchisi va Janubiy Koreyaning eng yirik aviakompaniyasidir

Shuningdek: 

 Koreya urushi, Shimoliy Koreya va Janubiy Koreya o'rtasidagi 1950-1953 yillardagi urush
 Koreya nomlari, xalqaro kontekstlarda ishlatiladigan turli mamlakat nomlari
 Koreya tarixi, Koreya tarixi 1945 -yilgacha
 Koreya haqida bo'lgan va ushbu mavzuni o'z ichiga olgan sarlavhali barcha sahifalar
Koreya boʻyni

Koreya boʻyni - Koreya yarim orolning shimolidagi, Gʻarbiy Koreya va Sharqiy Koreya qoʻltiqlari oraligʻidagi siqiqjoy, KXDRhududi. Kengligi 160 km, eng baland joyi 1833 m. Gʻarbiy va sharqiy qismi sohilboʻyi tekisligidan, markazi oʻrmonlar bilan qoplangan Puktebon tizmasidan iborat.

Manbalar