MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kalit

Kalit — 1) qulftl berkitish va ochish uchun ishlatiladigan tishli yoki oʻyiqli burash asbobi. Pishiq metalldan tishlari yoki oʻyiqlari qulf ariqchalari yoki chiqiqlariga tushadigan qilib tayyorlanadi. Har qaysi qulf va kalit bir-biriga moslanib, raqamlab qoʻyiladi. Shuning uchun bir qulfning K.i. boshqa qulfnikiga tushmaydi (qulfkalit iborasi shundan paydo boʻlgan); 2) biror mexanizmni burab yurgizish, ishga tushirish uchun ishlatiladigan metall asbob. Mas, burama (prujinali) soatlar, oʻyinchoklarning prujinasini burab taranglash uchun qoʻllanadi. Oʻyinchoqlarning K.i plastmassadan ham tayyorlanishi mumkin; 3) mashinasozlikda — gayka va boltlarni burab qattiqlash yoki boʻshatish uchun ishlatiladigan uzunchoq dastali va jagʻli metall asbob. Jagʻi gayka va bolt kallagining shakliga (necha qirraligiga) qarab ishlab chiqariladi. Mashinalarni yigʻish, qismlarga ajratish va taʼmirlashda ishlatiladi; 4) elektrotexnikada — boshqarish pultida elektr zanjirlarini ulash va uzish, kontaktlarni bir vaziyatdan ikkinchisiga oʻtkazish uchun ishlatiladigan dastaki moslama. Ikki yoki koʻp vaziyatli boʻlishi mumkin. K. dispetcherlik boshqarish pultlarida, avtomatika va telemexanika tizimlarda qoʻllanadi (yana q. Boshqarish pulti).

Manbalar
Kalit (musiqa)

Kalit (musiqada) — besh qatorli nota yoʻlining birortasiga qoʻyiladigan maxsus belgi. K. aynan shu chizikda joylashgan nota nomi va balandligini, ayni paytda barcha chizikdagi notalarda ifodalangan tovushlar balandligini belgilaydi. Zamonaviy nota yozuvida, asosan, "sol" ("skripka"), "fa" ("bas"), baʼzida "do" ("alt", "tenor" va b.) K. lari qoʻllaniladi.

Manbalar
Kalif

Kalif — Amudaryo boʻyidagi qadimiy shahar va kechuv nomi. Amudaryoning eng tor yerida qurilgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, K. milodning boshlarida bunyod etilgan boʻlsada, u Aleksandr (Iskandar Maqduniy) davridayoq mavjud boʻlganligi ehtimoli bor. Tarixchilarning fikriga koʻra yunon-makedon qoʻshini aynan shu yerdan Amudaryoni kechib oʻtgan. 10-asrda shahar daryoning har ikki qirgʻogʻini egallagan. Shaharning asosiy qismi daryoning soʻl qirgʻogʻida boʻlib, unda Zulqarnayn raboti, jome masjidi joylashgan. Uning qarshisida, daryoning oʻng qirgʻogʻida Zulkifl raboti boʻlgan. Ibn al Asirning yozishicha, Amudaryoga qurilgan dastlabki suzuvchi koʻprik (ponton) 11-asrda Mahmud Gʻaznaviy tomonidan qurilgan. Sulton Mahmud qoraxoniylar xoqoni Arslonxonning daʼvatiga binoan, Qodirxonga qarshi chiqqanda shu yerdan oʻtgan. Daryoning bu yerdagi kengligi 3 ming qadamga yaqin boʻlgan. Mahalliy rivoyatlarga koʻra, K. yaqinida Zulqarnayn, yaʼni Iskandar butun boyliklari, oltinlari bilan dafn qilingan. Hofizi Abruning yozishicha, Iskandar K.da xazinasini koʻmib quygan, keyinchalik uni sosoniylar shohi Anushirvon izlab topa olmagan. V. V. Bartoldning fikricha, islomdan avval K. da mahalliy dinga oid bosh sajdagoh boʻlgan, keyinchalik uni Iskandar bilan bogʻlashgan.

Oʻrta asrlarda K. shahrining ahamiyati shu qadar oshganki, hatto Amudaryo "Kalif daryosi" deb ham atala boshlagan. 12-asrda K. mustahkam qalʼa boʻlgan. Amir Temur va temuriylar davrida ham K. muhim kechuv yeri sanalgan. 17-asr K. shahri faqat daryoning soʻl qirgʻogʻini egallagan. Uning mudofaa devorlari bu davrda vayron qilingan boʻlib, unda faqat kemachi hunarmandlar va xiroj toʻplovchi amaldorlar yashagan. 17-asr oxirida soʻl qirgʻoqdagi K. uzil-kesil tanazzulga uchraydi, bu Amudaryodan chiqarilgan Foxir kanalining qurib qolishi bilan bogʻliq edi. Shu davrdan boshlab K. hozirgacha oʻng qirgʻoqda rivojlanib kelmoqda.

Adabiyot 
 Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX - nachala XIII vv., T., 1996.

Manbalar
Kaliforniy

Kaliforniy (Californium), Cf -Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub sunʼiy radioaktiv kimyoviy element. AQSH Kaliforniy universiteti va shtati nomiga qoʻyilgan. Tartib raqami 98; aktinoidlarga kiradi, Kaliforniyni 1950-yilda amerikalik olimlar Kaliforniy Tompson, Kaliforniy Strit, Kaliforniy Giorso va Kaliforniy Siborglar olgan. Barkaror izotoplari yoʻq. Ular oʻta ogʻir, uglerod, azot va kislorod atomlari bilan yadro reaktorlarida sintez qilingan. Massa soni 240—256 ga teng boʻlgan 17 izotopi maʼlum: 244Cf (T1/2=25 soat), 245Cf (T =45 soat), 246Cf(T =35,7 soat), 248Cf(Tl/2=250 kun) va b., yarim parchalanish davri koʻproq boʻlgan izotoplari: 249Cf(T =352-yil), 251Cf(T|/2=900-yil) va 252Cf(T|/2=264-yil). Kaliforniyning oksidlanish darajasi +2, +3, turgʻunrogʻiniki +4; Poling boʻyicha elektr manfiyligi 1,2.

Kaliforniy oʻta uchuvchan metall. Ikki shakl oʻzgarishiga ega; 600° dan past temperaturada geksogonal panjarali turgʻun a-shaklda boʻlib, 600—725°da kubsМVimon panjarali turgʻun shaklga oʻtadi. Suyuqlanish temperaturasi 900°, qaynash temperaturasi 1227°. Kimyoviy xossalariga koʻra, Kaliforniy lantanoidlarga uxshaydi. 1450° da vodorod oqimida qizdirilganda kubsimon monoklin Cf2O3 shaklga oʻtadi.

Yadro reaktorlarida Pu, Am yoki Cm larni uzok, muddat kuchli neytronlar bilan nurlash natijasida Kaliforniy izotoplari olinadi. Kaliforniyning massa soni 249—254 bulgan aralashmasida, odatda, 60—90% gacha 252Cf buladi. Termoyadroviy portlash natijasida hosil qilingan Kaliforniy 25lCf va 252Cf izotoplariga anchagina boy. Eski 249Vg preparatidan oʻta sof 249Cf ajratib olinadi. Kaliforniyning yengil (neytroni kamchil) izotoplarini, odatda, a-zarrachalar bilan nurlantirib yoki ogʻir ionlar yadro reaksiyalarida, mas, Th, ionini kislorod yoki uran bilan bombardimon qilib olinadi. Kaliforniy izotoplarini ekstraksiya, ion almashinuv va ekstraksiya-xromatografiya usullari bilan ajratib olinadi. Kaliforniy metali uning oksidlari yoki lantanoidlarini litiy ftorid bilan qaytarib olinadi. 1g Kaliforniy olish uchun 10 kg 239Ri sarflanadi. 252Cf aktivatsion analizda, defektoskopiya, neytron karetajida, neft qidirishda, tibbiyotda va b. sohalarda qoʻllaniladi. Kaliforniy va uning birikmalari oʻga zaharli.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Kaliforniya (yarim orol)

Kaliforniya — Shim. Amerikaning gʻarbiy qismidagi yarim orol, Meksikada. Kaliforniya qoʻltigʻini Tinch okeandan ajratib turadi. Uzunligi 1200 km, kengligi 80–250 km. Mayd. taxminan 144 ming km. Qirgʻoqlari tik. Janda yondosh orollar va qulay buxtalar koʻp. Relyefi togʻlik, eng baland joyi 3078 m (La-Enkantada togʻi). Vulkanik va kristall massivlardan iborat. Marganets va mis rudasi konlari bor. Iklimi tropik issiq, quruq iklim. Yogʻin yiliga 250 mm yogʻadi. Choʻl va chala choʻl oʻsimliklari oʻsadi. Togʻlarda oʻrmonlar uchraydi. Mahalliy aholi yaylov chorvachiligi, dehqonchilik, bogʻdorchilik, baliq ovlash bilan shugʻullanadi.

Manbalar 

Yarim orollar
Shimoliy Amerika
Meksika
Kaliforniya vodiysi

Kaliforniya vodiysi — AQSh ning janubi-gʻarbidagi botiq. Sharkda Syerra-Nevada va gʻarbda Qirgʻoqboʻyi tizmalari bilan chegaralangan. Uzunligi 800 km, kengligi 80 km gacha. Maydoni 47 ming km. Kelib chiqishiga koʻra, tektonik bukilma. Yer yuzasi tekis, balandligi 20-160 m. Kalin choʻkindi jinslar bilan qoplangan. Asosiy daryolari — Sakramento va San-Xoakin. Bahorda toʻlib oqadi. Iqlimi subtropik, oʻrta dengiz tipli, kontinental. Yillik oʻrtacha yogʻin 150 mm dan (shimolda) 1000 mm gacha (janubda). Subtropik dasht va chala choʻl landshafti ustun. Sugʻorish kanali koʻp. Mevachilik va tokchilik, dehqonchilik rayoni. Janubda chorvachilik rivojlangan. Yirik shaharlari — Sacramento, Stokton, Fresno. Janubda katta neft konlari bor (1860-yildan neft olinadi).

Manbalar 

Shimoliy Amerika
Vodiylar
Kaliforniya oqimi

Kaliforniya oqimi - Tinch okeanning sharqiy qismidagi sovuq oqim. Shim. Tinch okean oqiminingjan. tarmogʻi, shimolidan janubga tomon yoʻnalgan. Kengligi 550–650 km, tezligi soatiga 2 km. Suvining temperaturasi fevralda 12° (shim.da), 25° (jan.da), avgustda 18—26°. Shoʻrligi 33—34,5%". Janubida Shim. Passat oqimiga qoʻshilib ketadi.

Manbalar
Kaliforniya universiteti

Kaliforniya universiteti, Berkli bilan adashtirib yuborilmasin
Kaliforniya universiteti - AQShdagi yirik oliy oʻquv yurtlaridan biri. 1868-yil Oklendda (San-Fransisko yaqinida) Kaliforniya kolleji (1855) negizida ochilgan. Berkli, Deyvis, Los-Anjeles, Riversayd, SanFransisko va boshqa shaharlarda kampuslar (universitet shaharchalari) bor. Ayrim kampuslar yirik ilmiy markazlardir. Turli ixtisosliklar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 10 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonalarida 10 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

Manbalar 

AQShdagi universitetlar‎
Kaliforniya qalqondori

Kaliforniya qalqondori (Quadraspidiotus perniciosus Comstock) — teng qanotli hartumlilar turkumining qalqondorlar oilasiga mansub hasharot. 1881 yilda D. Komstok tomonidan Kaliforniya (AQSH)da aniqlangan. Mevali, manzarali va bargli oʻrmon daraxtlarining karantin oʻta xavfli zararkunandasi. Urgʻochilari och sariq rangda, tanasi dumaloq. Tanasining ustki tomoni tuq kulrang , diametri 2 mm, qalqon bilan qoplangan. Ogʻiz organlari soʻruvchi, koʻzi, moʻylovi, oyogʻi va qanoti yoʻq, kam harakatchan. May—iyul oylarida bir urgʻochisi 200—500 ta tirik lichinka tugʻadi. Bir yilda 3 av-lod beradi. Koʻproq olma, nok, shaftoli, oʻrik, olxoʻriga qattiq zarar yetkazadi. Mevali daraxtlarga tushib, poʻstlogʻi, novdasi, bargi va mevalarini zararlaydi. Asosan, zararlangan mevalarda yoki novdalarda qizgʻish dogʻlar paydo boʻladi, poʻstloq yoriladi, bargi toʻkilib, daraxt qurib qoladi. Oʻzbekiston hududiga 1964 yilda koʻchatlar bilan kelib qolgan. Deyarli hamma viloyatlarda uchraydi. Biologik kurashda xonqizi va xalsid parazitlardan foydalaniladi. Eng samarali usuli, meva daraxtlariga gullashdan oldin erta bahorda №30 preparati (40—100 l/ga) yoki guli tushganidan keyin BI-58 preparati (0,8—2,0 l/ga), oʻsuv davrida karbofos (1,0—3,0 l/ga) purkaladi.

Adabiyot 
 Konstantinova G. M., Ko-zarjevskaya E. F., Kaliforniyskaya shitovka, M., 1990.

Manbalar
Kaliforniya qoʻltigʻi

Kaliforniya qoʻltigʻi - Tinch okeandagi qoʻltiq. Shimoliy Amerikaning gʻarbiy sohilida. Okeandan Kaliforniya yarim orol bilan toʻsilgan. Maydon 180 ming km. Uzunligi 1240 km, kengligi 220 km, eng chuqur joyi 3292 m. Gidrologik rejimi boʻyicha — dengiz. Iqlimi subtropik iklim. Suvining temperaturasi qishda 15—21°, yezda 28° gacha. Shoʻrligi 35,1 — 35,5%s. Baliq (kambala, skumbriya, tunets) ovlanadi. Sharqiy sohilida Guaymas (Meksika) porti joylashgan. Kolorado daryosi quyiladi.

Manbalar 

Qoʻltiqlar
Kalif-Sherobod qator tepalari

Kalif-Sherobod qator tepalari — Hisor (Koʻhitangtov) tizma togʻlarining janubi-sharqiy etaklari va Surxondaryo viloyatidagi qator tepalar. K.-Sh. q.t. janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa tomon choʻzilgan. 2 qismdan iborat: Kalif qismi Amudaryodan boshlanib Turkmaniston bilan Oʻzbekiston chegarasigacha davom etadi. Sherobod qismi esa chegaradan Sherobod daryosigacha choʻzilgan. Kalif qismi uz. 26 km, eng baland joyi 839 m. U 2 qismdan: shimoli-gʻarbiy (Katta-Chagʻal, 839 m; Kiyan-Chagʻal, 519 m; Korajadogʻ, 446 m) va janubi-sharqiy qismi (Rangibalan, 705 m va Kulapashar, 446 m)dan iborat. Ularning orasi pastqamlik. Eng keng joyi 12 km. Sherobod qismi nisbatan ensizroq (8–10 km), uz. 50 km, ikki qator tepa — gryada boʻlib, shimoli-gʻarbiy qismi Oqtov (985 m), Qorachagʻil (1116 m), janubi-sharqiy qismi esa Oqtov (850 m), Daragitov (860 m) va Xoʻjaibesh (1100 m) dan iborat. K.-Sh. q.t. kuchli parchalangan. Jan.sharqiy yon bagʻirlari nisbatan yotiqroq va qiya tekislikka aylanib asta-sekin Sherobod choʻliga tutashadi. Shim.-gʻarbda esa Poshxurd botigʻi va Qoʻhitangtov togʻ oldi past-baland qirlari va past togʻlari bilan tutashadi. K.-Sh. q.t.ning suvayirgʻichlari paleogenning nurashga chidamli qumtoshlaridan tuzilganligi tufayli shakli keskin ifodalangan va quyida yotgan jinslarni nurashdan saqlaydi. Antiklinallarning oʻq qismi boʻr (gil, qumtosh, alevrolit va mergel), yon bagʻirlari esa paleogen va neogen davrlari (qumtosh, ohaktosh) jinslaridan tashkil topgan. Qator tepalar uchun kuesta relyef shakli xos. Doimiy oqar daryolar yoʻq. Muzrabot, Talxab darasidan oqib oʻtuvchi soylar bahorda sersuv. Tuproklari oddiy boʻz tuproq, Sherobod tepalari toʻq boʻz tuproq. Yotqiziqlar tarkibida gips va tuz mavjud boʻlganligi tufayli tuproqlar, grunt hamda quduq suvlari ham shoʻr. Qoʻngʻirbosh, rang , shuvoq, biyurgʻun, shoʻra, gulxayri, oqquray va b. oʻsimliklar oʻsadi. Asosan, chorvachilik, ayrim joylarda lalmi dehqonchilik bilan shugʻullaniladi. Yaylovlarning mahsuldorligi gektariga oʻrtacha 1—3 s.

Manbalar 

 

Togʻlar
Oʻrta Osiyo
Surxondaryo viloyati
Kalla

Kalla (), oddiy karnaygul — kuchaladoshlar oilasiga mansub koʻp yillik manzarali oʻsimlik. Janubiy Afrikadan keltirilgan. Botqoq oʻsimligi, namsevar, nordon muhitli, chirindili tuproqlarda yaxshi usadi. Tupining bal. 80—120 sm. Barglari katta, yaltiroq, keng yoysimon. Guli karnaysimon, oq, pushti (olov rang). Okt.—dek.da gullaydi. Urugʻi, bachki ildizlari yoki tuganagi (kuchalasi) ni boʻlish yoʻli bilan koʻpaytiriladi. May—iyul oylarida har bir katta yoshdagi oʻsimlikdan 3—10 tagacha bachki ildiz olish mumkin. Oynavonli salqin issiqxonalarga, sent. oyida asosiy joyiga ekiladi. Bir tup oʻsimlikdan yiliga 3—6 gul olinadi (1 m² maydonga 12 oʻsimlik ekiladi). K. ning barglari ham manzarali. Kesilgan gullar suvda 12—14 kun saqlanadi.

Manbalar 

Bir pallali oʻsimliklar
Kalla (biologiya)

Kalla, bosh — odam gavdasining yuqori va hayvonlar gavdasining oldingi qismi; pastki jagʻning ostki cheti va koʻtariluvchi tarmogʻi, soʻrgʻichsimon oʻsiquchi, ensa suyagining koʻndalang joylashgan gʻadir-budir va tashqi doʻmbogʻi bilan boʻyin sohasida ajralgan. Kallada nerv sistemasining oliy boʻlimi, baʼzi sezuv aʼzolari, shuningdek, ovqat hazm qilish va nafas sistemasining oldingi boʻlimlari joylashgan. Odam va yuksak hayvonlar Kalla si kalla suyagidan iborat boʻlib, u miya va yuz qismlaridan tashkil topgan. Unda hayotiy muhim hamda murakkab (insonda tafakkur) vazifalarni bajaradigan bosh miya oʻrnashgan. Kallada muvozanat aʼzolari, endokrin bezlar (qarang Ichki sekretsiya) — gipofiz, epifiz, shuningdek, sezgi, hid biluv, koʻruv, eshituv aʼzolari, ovqat hazm qilish sistemasining boshlanish qismi — ogʻiz boʻshligʻi (soʻlak bezlari, chaynash apparati), yuqori nafas yoʻllari, burun boʻshligʻi, ovoz boylamlari va b. joylashgan. Bu aʼzolarning Kallada boʻlishi odamning tarixiy rivojlanishi bilan bogʻliq. Odamning bosh miyasi juda yaxshi taraqqiy etganligi, odam ikki oyoqda turib, gavdasini tik tutadigan boʻlganligi, qoʻl mehnat aʼzosiga aylanganligi bois Kalla oʻziga xos anatomik xususiyatlarni kasb etgan (qarangKilla suyagi).

Yana qarang 
 Kalla suyagi

Manbalar 

Anatomiya
Kalla muqarnas

Kalla muqarnas — muqarnas asosida yaratilgan ustun tepasidagi bosha, kapitel.

Manbalar
Kallak

Kallak — 1) biror asbobning bosh qismi (mas, silindrlar kallagi); 2) gulbandlari qisqa boʻlgani uchun gulpoyaning yoki shoxchaning uchida toʻplanib oʻsgan toʻpgul (mas, sebargada).

Manbalar
Kallaklash

Kallaklash — keksaygan meva daraxtlarini yoshartirish (hosil berish davrini uzaytirish); 6—10 yillik asosiy shoxlarni 1 —1,5 m yuqorisidan, ayrimlarini tanaga taqab kesish. Asosan, daraxtlarning tinim davri (fev.—mart)da oʻtkaziladi. Oʻrik, shaftoli, tut daraxtlarida yaxshi natija beradi. Poya olib turish uchun ekilgan tol va b. daraxtlar har 2—3 yilda erta bahorda, tut pilla qurti boqish uchun barg beradigan tut daraxtlari har yili kallaklab turiladi (yana q. Butash).

Manbalar
Kallamozor svitasi

Kallamozor svitasi - Oʻzbekiston jan. va jan.-gʻarbidagi oʻrta alb yotqiziqlari tarkibidagi stratigrafik birlik, oʻzbek olimlari O. M. Akram-xoʻjayev, O. Egamberdiyev va H. H. Mirkamolovlar tomonidan alohida svita qilib ajratilgan (1971). K.s. Sherobod yaqinidagi Kallamozor qishlogʻi nomi bilan atalgan, umumiy qalinligi 60— 68 m li alevrolit, qumtosh, giltosh va chigʻanoqli ohaktoshlardan tarkib topgan. Yotqiziklarda uchraydigan fauna qoldikdari (ammonitlar, peletsipodalar, foraminiferalar) K. s. oʻrta alb yoshiga taalluqli ekanidan dalolat beradi. Shim.ga tomon giltoshlar oʻrnini alevrolit va qumtoshlar egallab boradi. Bobotogʻ va Qarshitogʻ atroflarida qizil qumtosh va kvars gravelitlar bor. Muhim stratigrafik va litologik ahamiyatga ega.

Manbalar
Kallapoʻsh

Kallapoʻsh, Koʻk kallapoʻsh — ertapishar qovun navi. Shakli sal yalpoq, uz. 15—21 sm, ogʻirligi 2,5—3,5 kg . Sirti tilim-tilim, tilimlari orasidagi yoʻllari uncha botiq emas. Rangi OK.ISH yashil, yashil xollari bor; poʻstining qattiqligi oʻrtacha. Etining qalinligi 5—5,5 sm, tigʻiz, xushtaʼm, shirin. Tarkibida 6,2—8,6% qand, shu jumladan, 2,6—5,2% saharoza, 8,1 — 11,4% quruq modda mavjud. Urugʻlari butun urugʻxonani toʻlatib turadi. Urugʻidan unib chiqqandan keyin hosili 70—75 kunda pishadi. Quritilganda koʻp qoqi tushadi, qoqisi yuqori sifatli boʻladi. Hosildorligi 180—250 s/ga. Za-rafshon vodiysida keng tarqalgan. Xorazm, Samarkand, Surxondaryo viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.

Manbalar 

 
Qovun navlari
Kalligrafiya

Kalligrafiya (yunoncha καλλιγραφία — „chiroyli xat“) — tasviriy sanʼatning bir turi, chiroyli va aniq yozish hunari. Hozirgi paytda kalligrafiya asosan taklifnomalarda va toʻy qutlov hatlarida qoʻllaniladi hamda graffiti, shriftlar va qoʻlyozma logotiplarida, diniy sanʼatda, grafikli dizaynda va ayrim taʼrixiy maʼlumotlarda qoʻllaniladi.

Manbalar
Kallikrat

Kallikrat (Kallikrates) - yunon meʼmori. Mil. av. 5-asr oʻrtalarida Afinada ishlagan. "Afinaning uzun devori" deb nomlangan qurilishda (mil. av. 457—445 yillarda) qatnashgan. Afina akropolidagi Parfenon (Iktin bilаn hamkorlikda, mil. avv. 447—438) va Ioniy orderidagi nafis Nikа Apteros ibodatxonasi (loyihasi mil. av. 449 y. boshlanib, 420 yilda tugallangan)ni qurgan.

U buyuk me'mor bo'lgan. Fidiyning shogirdi.

Manbalar
Kallisto

Kallisto — Yupiterning eng katta yoʻldoshi, 1610-yilda G. Galiley kashf qilgan. Diametri 4680 km. Yupiterdan oʻrtacha uzokligi 1 mln. 884 ming km, uning atrofini 16,689018 sutkada toʻla aylanib chiqadi.

Manbalar
Kallyus

Kallyus, kallus (lotincha: callus — qadoq) — oʻsimlikning shikastlangan (kesilgan) joyida hosil boʻladigan toʻqima. Yaraning bitishiga yordam beradi. K. yupqadevorli parenxima hujayralaridan iborat boʻlib, boʻrtma (baʼzan yupqa qavat) koʻrinishida boʻladi. Yalangʻochlanib qolgan turli toʻqimalar qujayralarining boʻlinishidan paydo boʻladi. Payvandlashda payvandtag va payvandustning birikib ketishiga, qalamchalardan koʻpaytirishda qoʻshimcha oʻsimta ildizlar va kurtaklar paydo boʻlishiga yordam beradi. Terak, tok qalamchalari K. hosil qilib ekilganda bexato tutib ketadi. KALMARAZ, oʻsimliklar kalmarazi, parsha — aksariyat zamburugʻlar (baʼzan bakteriyalar) qoʻzgʻatadigan kasallik. Asosan, oʻsimliklarning ustki toʻqimalari shikastlanadi. Kutikula yoki novdalarda dogʻlar, yaralar, buqoqlar paydo boʻladi. Koʻpchilik qishloq xoʻjaligi ekinlari kasallanadi. K. koʻproq olma, nok, kartoshka va sitrus ekinlari (limon, apelsin)da uchraydi. Olma, nok daraxtlari K.ni Venturia inaeguaties va V. pinna zamburugʻlari qoʻzgʻatadi. Olmada barg va mevalar, nokda novdalar ham zararlanadi. Daraxtlarning barglarida kulrang toʻgarak dogʻlar hosil boʻladi, barg shapalogʻining orqa tomonida dogʻlar toʻq yashil rangli baxmalsimon gʻubor bilan qoplanadi. Mevalarda esa gʻubor bilan qoplangan kumushrang hoshiyali qoʻngʻir dogʻlar paydo boʻladi. Bu dogʻlar keyinchalik kengayib, koʻpincha bir-biriga tutashadi. Kasallangan barglar toʻkiladi. Mevaning shikastlangan joyidagi toʻqimalari yogʻochsimon boʻlib qoladi, kasallik yanada avj olib ketganda bu joylar yoriladi. K. bilan kasallangan daraxtlarning hosili kamayadi, mevalari sifatsiz boʻlib qoladi.

Kartoshka K.ni aksinomitsetlar (oddiy K. qoʻzgʻatuvchisi — Actinomuces scabies, A. tricolor va b.), zamburugʻlar [gʻuborli K. qoʻzgʻatuvchisi — Spongospora subterranea), qora K. (rizokotonioz) qoʻzgʻatuvchisi — Rhizoctonia solani] har xil turlari qoʻzgʻatadi. Tuganaklari zararlanadi.

Kurash choralari: kuzda yerga toʻkilgan mevalar yigʻib olinib, yoʻqotiladi va bogʻ qator oralari shudgorlanadi. Koʻklamda, kurtaklar burta boshlaganda daraxtlarga 3% li bordo suyukligi purkaladi. Bahorda yogʻingarchilik koʻp boʻlgan yillarda daraxtlar guldan tushganidan keyin 1% li bordo suyuqligi purkaladi. Kartoshka K.ga qarshi kurashda kasallikka chidamli navlarni tanlash, urugʻlikni fungitsidlar bilan ishlov berib ekish, agrotexnika tadbirlariga qatʼiy rioya qilish kerak.

Sulton Alimuhameoov.

Manbalar
Derjavinsk

Derjavinsk — Akmola viloyati Yorqayin tumanidagi shahar, tuman markazi. 1966-yilgacha qishloq edi. Aholisi 6,294 kishi (2012). Keyingi yillarga bu shaharning aholisi kamayib bormoqda. Derjavinsk shahri Yesil daryosining chap qirgʻogʻida joylashgan. Eng yaqin temir yoʻl stansiya — Orqaliq shahridagi temir yoʻl stansiyasi.

Manbalar 

Qozogʻiston shaharlari
Juliana Paes

Juliana Couto Paes (26-mart, 1979) — braziliyalik aktrisa.

Filmografiya

Havolalar 
 IMDb sahifasi

Braziliyalik aktrisalar
Giovanna Antonelli

Giovanna Antonelli (18-mart, 1976) — braziliyalik aktrisa.

Filmografiya 
1994: Tropicaliente.......Bemvinda

1995: Tocaia Grande......Mãe Ressu de Iansã

1996: Xica da Silva.....Elvira

1998: Corpo Dourado........Judy

1999: Força de um Desejo........Violetta

1999: Malhação........Isa (Isadora Albuquerque Novaes)

2000: Laços de Família.......Capitu

2001: O Clone........Jade Rachid

2003: A Casa das Sete Mulheres......Anita Garibaldi

2004: Da Cor do Pecado.....Bárbara Campos Sodré

2007: Amazônia, de Galvez a Chico Mendes......Delzuite Gonçalves

2007: Sete Pecados......Clarice Florentino Ferraz

2008: Três Irmãs......Alma Jequitibá de Matos

2009: Viver a Vida......Dora Regina Vitória Vilela

2011: Chico Xavier.....Cidália Xavier

2011: Aquele Beijo.....Cláudia Collaboro

2012: As Brasileiras.....Gigi Mendonça Albuquerque

2012: Salve Jorge.....Heloísa Sampaio (Helô)

2014: Em Família.....Clara Fernandes

Havolalar 
 IMDb sahifasi

Braziliyalik aktrisalar
Letícia Sabatella

Letícia Sabatella (8-mart, 1971) — braziliyalik aktrisa.

Filmografiya 
 1991 - Os Homens Querem Paz 
 1991 - O Dono do Mundo - Thaís 
 1993 - Agosto - Salete
 1994 - 74.5 - Uma Onda no Ar - Luiza 
 1995 - Irmãos Coragem - Maria de Lara, Diana e Márcia
 1996 - Caça Talentos - Flora
 1996 - Você Decide - Bárbara
 1998 - Torre de Babel - Celeste
 1999 - A Turma do Pererê
 1999 - Você Decide 
 2000 - A Muralha - Ana Cardoso
 2001 - Os Maias 
 2001 - Porto dos Milagres - Arlete
 2001 - O Clone - Latiffa Rachid
 2004 - Um Só Coração - Maria Luísa Sousa Borba
 2005 - Hoje É Dia de Maria - Maria
 2005 - Hoje É Dia de Maria 2 - Alonsa / Rosicler / Asmodeia
 2006 - JK - Marisa Soares
 2006 - Páginas da Vida - Irmã Lavínia
 2007 - Desejo Proibido - Ana Fernandes
 2008 - Som Brasil - Se
 2009 - Caminho das Índias - Yvone Magalhães 
 2009 - Episódio Especial - Se
 2010 - Afinal, o Que Querem as Mulheres? - Flanneur
 2011 - Chico Xavier - Maria
 2012 - As Brasileiras - Monique
 2012 - Guerra dos Sexos - Angelina
 2013 - Sangue Bom - Verônica Vasquez / Palmira Valente

Havolalar 
 IMDb sahifasi

Braziliyalik aktrisalar
Protsessor

Protsessor (lot. processus — surilish) — elektron mashinaning dastur (programma) da koʻzda tutilgan amallar; informatsiyani oʻzgartirish, barcha hisoblash jarayonlarini, xisoblash mashinasidagi boshqa qurilmalarning ishini boshqarib turish uchun moʻljallangan markaziy qurilmasi. Asosiy qismlari: arifmetikmantiqiy qurilma va boshqarish qurilmasi. Arifmetikmantiqiy qurilmada axborot arifmetika va mantiq jihatidan qayta ishlanadi. Boshqarish qurilmasi xotiradagi axborotlarni chiqarish tartibini belgilaydi, boshqaruvchi signallarni ishlab chiqadi, mashinadagi qurilmalarning ishini uygʻunlashtiradi, dasturni uzish signallarini qayta ishlaydi, xotiradagi axborotlarni muhofazalaydi, P. ishini nazorat qiladi. P. da bulardan tashqari, oʻta tezkor xotira qurilmasi va tashkiliy bloklar ham bor.</u>

Manbalar 

Kompyuter