MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Krisztián Tóth

Krisztián Tóth (tugʻ. 1994-yil 1-may, Darmstadt, Hessen, Germaniya) — vengriyalik dzudochi, 90 kg vazn toifasida, Vengriya terma jamoasi aʼzosi. Vengriya chempioni, Yozgi Universiada, Yevropa va Jahon chempionatlari sovrindori. 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari ishtirokchi va 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori.

Faoliyati 
1994-yil 1-mayda Darmstadtda (Hessen) tugʻilgan. Oʻrta vazn toifasida (90 kg gacha) ishtirok etadi. 2008-yilda kadetlar oʻrtasida Vengriyaning kumush medali va 2009-2010-yillarda chempioni. 2010-2011-yillarda oʻsmirlar oʻrtasidagi Vengriya chempionati gʻolibi. 2012-yilgi yoshlar oʻrtasidagi Vengriya chempionati gʻolibi. Ketma-ket besh marta (2011-2015) kattalar oʻrtasida Vengriya chempioni boʻldi. Nufuzli xalqaro turnirlarning koʻp karra gʻolibi va sovrindori. 2019-yilda Neapolda (Italiya) boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha Yozgi Universiada bronza medali sovrindori. Yevropa chempionatining bronza (2014) va kumush (2016) sovrindori. 2014-yilda Chelyabinskda (Rossiya) boʻlib oʻtgan Jahon chempionatining kumush medali sovrindori.

2016-yilda Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etgan. Olimpiadada u birinchi bahsda keniyalik magʻlub etdi, Ikkinchisida u xitoylik dzyudochi Cheng Xunzhaoga yutqazib qoʻydi va yakuniy 9-oʻrinni egallab, keyingi jangni tark etdi.

2021-yilda Lissabonda (Portugaliya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 90 kg vazn toifasida vengriyalik sportchi turnirning bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida venger uchinchi oʻrin uchun kurashda mongoliyalik sportchi Gantulgin Altanbaganni magʻlub etib, 90 kg vazn toifasida bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 90 kg gacha vazn toifasida u bronza uchun kurashda rossiyalik dzyudochi Mikhail Igolnikovni.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1994-yilda tugʻilganlar
1-mayda tugʻilganlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
Lasha Bekauri

Lasha Bekauri (tugʻ. 2000-yil 26-iyul, Arxiloskalo, Dedoplistsqaro Municipality, Gruziya) — gruziyalik dzudochi, 90 kg gacha vazn toifasida, Gruziya terma jamoasi aʼzosi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari chempioni, Gruziya chempioni, Yozgi Universiada, Yevropa chempionat sovrindori. Kadetlar oʻrtasida Gruziya chempionatlarining chempioni va sovrindori, kadetlar oʻrtasida Yevropa va Jahon chempioni, oʻsmirlar oʻrtasida Yevropa va Jahon chempioni, Yevropa kubogi bosqichlari gʻolibi.

Biografiya 
2000-yil 26-iyulda Lasha Bekauri Tbilisida tugʻilgan.

Lasha Bekaurining choʻqintirgan otasi Zurab Zviadauri, dzyudo boʻyicha Olimpiada chempioni.

Faoliyati 
2018-yilda u Nassau shahrida boʻlib oʻtgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida ishtirok etdi, u yerda 90 kg gacha boʻlgan vazn toifasida kadetlar oʻrtasida Jahon chempioni sifatida yarim finalga chiqdi va u yerda serb Darko Brasjovichni ikkita vaza-ari bilan magʻlub etdi. Finalda u yaponiyalik Sansiro Murao bilan uchrashdi va jangning 39-soniyasida ippon uloqtirish bilan gʻalaba qozondi va Gruziyaga chempionatning ilk oltinini keltirdi.

2019-yilda Neapolda (Italiya) boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha Yozgi Universiada 90 kg gacha boʻlgan vazn toifasida Bekauri finalda avstriyalik Yoxannes Pacherga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Lasha Bekauri Xalqaro dzyudo federatsiyasi tomonidan „Yilning yangi futbolchisi“ deb topildi, shuningdek, Marokashdagi turnirda oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionligini himoya qildi va u yerda jamoaviy turnirda ham bronza medalini qoʻlga kiritdi. Bekauri Sindao shahrida (Xitoy) boʻlib oʻtgan „Masters“ turnirida ishtirok etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi..

2021-yilda Lissabonda (Portugaliya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Bekauri finalda hamyurti Beka Gviniashvilini magʻlub etib, chempion boʻldi. 2021-yilda Budapeshtda (Vengriya) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida aralash jamoa tarkibida u ettinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yili Doʻhada (Qatar) boʻlib oʻtgan „Masters“ turnirida u bronza medalini qoʻlga kiritdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 90 kg gacha vazn toifasida u birinchi raundda polshalik Piotr Kuczera bilan uchrashdi va uni ippon uloqtirish bilan magʻlub etdi. Xuddi shu tarzda u keyingi ikki jangida isroillik Li Kochman va oʻzbekistonlik dzyudochi Davlat Bobonovga qarshi gilamga chiqdi. Yarim finalda rossiyalik Mixail Igolnikovga qarshi oʻtkazilgan bahsda gruziyalik sportchi vaza-ari boʻyicha gʻalaba qozondi va xuddi shu tarzda finalda germaniyalik Eduard Trippelni magʻlub etib, Olimpiada chempioniga aylandi. Gruziya uchun oltin medali Yaponiyadagi Olimpiadada birinchi boʻldi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
2000-yilda tugʻilganlar
26-iyulda tugʻilganlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
Bioritmlar

Bioritmlar

Tushunchaning kelib chiqishi

Bu gʻoya XIX asr oxirida Vilgelm Fliess tomonidan ishlab chiqilgan va 1970-yillarning oxirida Amerika Qoʻshma Shtatlarida ommalashgan.

Organizmlarning hayotiy faoliyati ritmik ravishda  yaʼni kecha-kunduz, oy davomida hamda mavsumiy oʻzgarib turadi. Tirik organizmlarning hayotiy faoliyati ritmik oʻzgarishlarga bogʻliq boʻlib, evolutsiya natijasida shakllanadi va bioritmlar deb ataladi.  Bioritmlar  tabiiy tanlanishning  natijasidir.  Yashash uchun kurashda oʻz biologik jarayonlarini ritmik oʻzgarishlariga  moslashtira olgan olgan organizmlar saqlanib  qoladi. Bir sutka davomida  organizm fiziologik jarayonlarining ritmik oʻzgarishi kecha-kunduzlik bioritmlar deyiladi  Odamning tana harorati, arterial bosimi kecha-kunduz davomida ritmik oʻzgarib turadi. Hujayralarining mitoz  boʻlinishining tezligi, qon shaklli elementlarining miqdori ham kecha-kunduz davomida ritmik oʻzgaradi.

Mavsumiy bioritmlar

Mavsumiy bioritmlarga fotoperiodizm  misol boʻladi. Organizmlar yil davomida kun uzunligining  oʻzgarishiga moslashadi  va ularda kechadigan fiziologik jarayonlar almashadi. Mavsumiy bioritmlar natijasida daraxtlarning  gullashi, xazonrezgilik, hayvonlarning  tullashi, qishki  uyquga ketish kabi hodisalar kuzatiladi.

Adabiyotlar

A.Gʻafurov, A.Abdukarimov, J.Tolipova, O.Ishankulov, M.Umaraliyeva, I.Abduraxmonova  Biologiya
Bilingirl

, Bilingirl yoki Bilingirl Chika nomlari bilan tanilgan Yapon YouTuber. 2011-yildan beri YouTubeda Ingliz tilini Yaponlarga oʻrgatadigan videodarslar tayyorlaydi. 2021-yildagi maʼlumotlarga koʻra uning YouTube kanalida 1.5 milliondan koʻp obunachilar mavjud.

Yoshligi 
Yaponiyaning Nagasaki prefekturasida tugʻilgan Yoshida otasining ish joyiga boshqa mamlakatga koʻchirilishi sababli boshlangʻich maktabning birinchi yilida Amerika Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtgan va u Vashingtonning Anakortes shahrida oʻsgan. U boshlangʻichdan oʻrta maktabgacha har hafta yapon maktabida qatnagan, u yerda aktyor Key Xosogai bilan sinfdosh boʻlgan. Oʻrta maktabni tugatgach, Yoshida 2003-yilda Vashington universitetiga oʻqishga kirdi, u yerda biznes yoʻnalishi boʻyicha tahsil oldi va Foster biznes maktabida oʻqidi va u 2007-yilda oʻqishni tamomladi U Amerika Qoʻshma Shtatlarida 16 yil yashaganidan soʻng, yana Yaponiyaga koʻchib oʻtdi va Amerika kompaniyasining Yaponiyadagi filialida biznes maslahatchisi boʻlib ishladi. 2010-yildan 2012-yilgacha Ginza shahrida qoʻshimcha biznes sifatida qisqa vaqt ichida tirnoq salonini ochdi.

Faoliyati 
2011-yilda Yoshida oʻzining birinchi videosini YouTube-dagi „ „ ケ)“ deb nomlangan birinchi videosini joylashtirdi. Koʻproq ingliz tili darslarini joylashtirgandan soʻng, uning kanali oʻz muxlislarini jalb qila boshladi va 1,5 yildan soʻng u bir nechta kompaniyalardan ish soʻrovlarini olgach, toʻliq YouTube karyerasiga eʼtibor qaratishga qaror qildi. Yoshida ishlagan bir qancha mijozlar qatoriga Austrian Airlines va Kao Corporationlar kiradi. Yoshida oʻz kanalini ochganidan beri 2021-yilga kelib 1,5 million obunachiga ega boʻldi.

2014-yilda Yoshida ikkinchi Japanagos nomli YouTube kanalini ochdi, bu kanalda xorijdagi tomoshabinlari uchun Yaponiya haqida maʼlumotlar beruvchi videolar taqdim etiladi. Xuddi shu yili u YouTube reklama roligida paydo boʻldi.

2018-yilda NHK telekanali Yoshidani the 5th favorite YouTuber in Japan deb nomlagan teledasturni efirga uzatdi. Oʻsha yili u chet elga sayohat qilganda yaponiyaliklarga ingliz tilidagi iboralarni oʻrgatuvchi „Help Me Travel“ mobil ilovasini ishga tushirdi.

2020-yil aprel oyida COVID-19 pandemiyasi avj olgan payt Yoshida Malayziyadan Yaponiyaga qaytish qarori tanqid qilinganidan keyin kanalida tanaffusga chiqdi. U 2020-yil 13-avgustda videolarni joylashtirishni davom ettirdi.

Shaxsiy hayoti 
2015-yil 18-oktyabrda Yoshida turmushga chiqayotganini eʼlon qildi. 2018-yilning iyun oyida u  laqabli qizni dunyoga keltirdi. 2021-yil 19-oktyabrda u oʻgʻil farzandli boʻlganini eʼlon qildi.

Nashrlar

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1984-yilda tugʻilganlar
YouTuberlar
Videoblogerlar
Ayol YouTuberlar
Yaponiyalik ayol YouTuberlar
Nurali Qobul

Nurali Qobul (Nurali Qobulovich Xolboʻtayev; 1950-yil 2-yanvar, Jizzax, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik tarixchi, yozuvchi, shoir hamda tarjimon.

Tarjimai holi 
Nurali Qobul 1950-yilning 2-yanvarida Jizzax viloyati, Baxmal tumanidagi Usmat qishlogʻida tugʻilgan. Oliy taʼlimdagi hayoti Mirzo Ulugʻbek nomli Fargʻona davlat pedagogika instituti tarix fakulteti bilan bogʻliqdir. Jizzax shahridagi Bobur nomli 22-oʻrta maktabda tarix fanidan dars beruvchi oʻqituvchi, (1969—1970), „Gʻalaba bayrogʻi“ gazetasida tahririyat boʻlim boshligʻi (1971—1973), „Jizzax haqiqati“ gazetasida muxbir (1973—1976), „Sovet Oʻzbekistoni sanʼati“ jurnalida bosh muharrir oʻrinbosari, bosh muharrir (1977—1986), „Yulduzcha“ nashriyotida bosh muharrir, direktor (1987—1996) vazifalarida xizmat qilgan.

Ijodi 
Nurali Qobulning „Oyqor“ nomli birinchi qissa va hikoyalar toʻplami 1978-yilda nashr etildi. Shundan soʻng, uning „Salom, togʻlar“ (1979), „Tubsiz osmon“ (1981), „Yashash uchun kechikma“, „Kaptarlar qaytmagan kun“ (1983), „Unutilgan sohillar“ (1988), „Bugʻdoy pishigʻiga yetmaganlar“ (1992), „Yetti iqlim xoqoni yoxud ahd va taxt“ (2013) kabi roman, qissa va hikoyalar kitoblari, „Odam, Oyqor togʻ va daydi shamol“ (1980) nomli sheʼriy ertagi, „Vatandan yaxshi yor boʻlmas“ nomli publitsistik maqolalar toʻplami dunyoga keldi.
Yozuvchi hamda shoirlik istʼedodlaridan foydalangan ijodkor 7 kitobdan iborat tarixiy-siyosiy mavzuga doir roman-pamflyot ham yaratgan. Roman-pamflyot tarkibiga quyidagi kitoblar kiradi:
 „Sukut suiqasdi, yohud Stalindan Saddamgacha“ (?)
 „Sukutdan soʻnggi suiqasd, yohud Chingizxondan Cherchilgacha“ (?)
 "Tavqi laʼnat tamgʻasi (2019)
 „Dordan qochgan daho“ (?)
 „Stalinning super jallodi“ (?)
 „Stalinning super josusi“ (?)
 „Davlat toʻntarishi“ (?)

Kitoblari 
 „Oyqor“ (1978)
 „Salom togʻlar“ (1979)
 „Odam, Oyqortogʻ va Daydi shamol haqida ertak“ (1980)
 „Tubsiz osmon“ (1981)
 „Kaptarlar qaytmagan tun“ (1984)
 „Yashash uchun kechikma“ (1985)
 „Unutilgan sohillar“ (1988)
 „Oq kaptarlar“ (1990)
 „Bugʻdoy pishigʻiga yetmaganlar“ (1992)
 „Sen vatansan, muhabbat“ (1994)
 „Vatandan yaxshi yor oʻlmas“ (1995)
 „Yangi qor tushgan kun (?)“
 „Sening bolalik osmoning“ (?)

Tarjimalari 
Ijodkor tarjimon sifatida Gabriel García Márquezning „Yolgʻizlikning yuz yili“ romanini, Chingiz Aytmatovning „Bolaligim“ asarini oʻzbek tiliga mohirona tarzda oʻgirgan.

Manbalar 

Yozuvchilar
Sargart Babayev

Sargart Babayev (1949-yil tavallud topgan) - turkmanistonlik haykaltarosh. Turkmaniston poytaxti Ashxobod shahrida joylashgan 2015-yilda Gurbanguli Berdimuhamedovning oltin haykali hamda 2020-yilda qad rostlagan Olabay oltin haykali ijodkori.

Manbalar

Havolalar 
Turkmaniston

Ashxobod

Olabay haykali

Gurbanguli Berdimuhamedov
Elektr toki orqali oʻldirish

„Elektr toki orqali oʻldirish“ jazosi davomida tok ulangan kursiga aybdor mahkamlanib oʻtkaziladi hamda yuqori bosimdagi tok yuboriladi. Tanadan oʻtgan yuqori kuchlanishdagi elektr toki natijasida oʻlim yoki ogʻir shikastlanish paydo boʻladi.

Kelib chiqish tarixi 
1746-yilda Gollandiyada Piter van Mushenbrokning laboratoriya yordamchisi Andres Kenius leyden idishi bilan ishlayotganda qattiq zarba oladi. Ushbu holat tarix zarvaraqlariga inson tomonidan ishlab chiqarilgan elektr tokidan birinchi qayd etilgan shikastlanish nomi ostida qayd etiladi. XIX asrning oʻrtalariga kelib, teatr sahnalari va mayoqlar uchun ishlab chiqarilgan maxsus yoritgichlarni quvvatlantirish uchun yuqori voltli elektr tizimlari ishlab chiqarila boshlangan. 1879-yilda Fransiyaning Lion shahridagi teatrda sahna sozlamalari boʻyicha duradgor boʻlib ishlovchi shaxs 250 voltli simga tegib ketgani holda tasodifiy oʻlim topgan.

1880-yildan keyin koʻchalarni yoritish tizimlarining tarqalishi (oʻsha paytda 3000 voltdan yuqori kuchlanishda ishlagan) koʻplab odamlarning yuqori kuchlanishli liniyalarga bexosdan tegib ketishi oqibatida bir zumda oʻlim topish hodisalari qayd etila boshlangan. Eng qiziq jihat shundaki, ushbu oʻlim natijasida jabrlanuvchida oʻldirish yoki suitsid izlari qolmas edi. Elektr kursi orqali oʻldirish holati 1890-yillarning boshlarida AQShning New York shtatida osib oʻldirishning oʻrniga qabul qilingan muqobil oʻlim-jazo turi sifatida ishlatila boshlangan. Ilk elektr toki ulangan kursi ixtirochisi, asli kasbi tish shifokori boʻlmish, Alfred Sautvik 1881-yilda New York shtatining Buffalo shahrida koʻcha chirogʻining kuchli toklanishga ega simlariga tegib ketish orqali yuzaga kelgan oʻlimdan ilhom olgan holda oʻz kasbiga aloqador boʻlgan bemorlar oʻtiruvchi kresloga tok ulab, sinab koʻrishdan boshlagan. Keyingi toʻqqiz yil davomida qatl qilishning ushbu turi Sautvik tomonidan targʻib qilindi: New York shtatining Gerri komissiyasi (shu jumladan Sautvik) elektr energiyasi bilan qatl qilishni tavsiya qilishdi. 1888-yil 4-iyunda qabul qilingan qonunga koʻra, 1889-yil 2-yanvarda qatl qilishning arsmiy va qonuniy shakliga aylantirdi.

Tibbiy jihatlar 
Tanadan oʻtadigan elektr tokining sogʻliq uchun xavfliligi faqat kuchlanishga emas, balki oqim miqdori va uning oʻtadigan vaqt uzunligiga bogʻliq. Biroq, tanada yuqori oqim hosil qilish uchun yuqori kuchlanish talab qilinadi. Buning sababi terining qurib qolgandagi nisbatan yuqori qarshiligi boʻlib, yuqori kuchlanishdan oʻtishni talab qiladi. Oʻlim yurakni toʻxtatish uchun etarli darajada doimiy oqim olib boradigan har qanday zarbadan kelib chiqishi mumkin. Past oqimlar (70—700 mA) odatda yurakdagi fibrilatsiyani qoʻzgʻatadi, bu defibrilator orqali qaytariladi, ammo yordamsiz deyarli har doim oʻlimga olib keladi. Tana yuzasiga qoʻllaniladigan 30 mA AC yoki 300-500 mA doimiy oqimlar fibrilatsiyaga olib kelishi mumkin. Katta oqimlar (> 1 A) kuyish va uyali shikastlanish orqali doimiy zararga olib keladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
Oʻlim sabablari
Elektr toki
Sharof Rashidov tumani

Sharof Rashidov tumani (Sobiq nomi Jizzax tumani) — Jizzax viloyatidagi tuman. 1926-yil 29-sentyabrda tashkil etilgan. Shimolda viloyatning Forish, Zafarobod, Paxtakor tumanlari, gʻarbda Gʻallaorol tumani, sharqda Zarbdor, Zomin tumanlari, janubida Baxmal tumani bilan chegaradosh. Maydoni 1,44 ming km. Aholisi 142,3 ming kishi (2001). Sharof Rashidov tumanida 13 qishloq fuqarolari yigʻini (Gandumtosh, Ittifoq, Oxunboboyev, Oqoltin, Paxtaobod, Ravot, Samarqandquduq, Tokchilik, Uchtepa, Xayrobod, Qulama, Qoʻshbarmoq, Hamzaobod) bor. Markazi — Uchtepa qishlogʻi.

Tabiati Sharof Rashidov tumani relyefi past-tekislik, qir va togʻlardan iborat. Gʻarbida Qoʻytosh va janubida Molguzar togʻ tizmalari joylashgan. Foydali qazilmalardan volfram, ohaktosh va b. bor. Iqlimi keskin kontinental. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 28—30°, yanvarniki —2 dan —4° gacha, Yiliga oʻrtacha 425 mm yogʻin tushadi. Vegetatsiya davri 210—215 kun. Asosan boʻz, och boʻz tuproqlar tarqalgan. Tuman Sangzor daryosi va Tuyatortar kanali orqali Zarafshondan sugʻoriladi. Sharof Rashidov tumanidan Ravotsoy va bir necha kichik soylar oqib oʻtadi. Yovvoyi oʻsimliklardan yantoq, shoʻra, shuvoq, qiyoq qamish, yulgʻun, gʻumay, ituzum va b. oʻsadi. Bahorda qirlardan yaylov sifatida foydalaniladi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, boʻri, chiyaboʻri, quyon, kalamush, toshbaqa, ilon, kaltakesak, qushlardan kaptar, qargʻa, mayna, chugʻurchiq, kalxat yashaydi.

Aholisi asosan oʻzbeklar; shuningdek, qozoq, eroniy, tojik, loʻli, qirgʻiz, rus, boshqalar yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km ga 98,8 kishi toʻgʻri keladi.

Xoʻjaligi 
Tuman, asosan paxta yetishtirishga ixtisoslashgan. Gʻallachilik, bogʻdorchilik, sabzavotchilik bilan ham shugʻullaniladi. Jami ekin mayd. 41,1 ming ga, shu jumladan gʻalla ekinlari 22 ming ga, paxta 12 ming ga, sabzavot 882. ga, poliz ekinlari 1,3 ming ga, yem-xashak ekinlari 3,4 ming ga, bogʻlar 648 ga, tokzorlar 329 ga yerni tashkil qiladi. Barcha xoʻjaliklarda 25,1 ming qora mol, 40,6 ming qoʻy va echki, 1,5 ming ot bor.

Tumanda „Jizzax don mahsulotlari“ aksiyadorlik jamiyati, shuningdek, Uchtepa non kombinati va mahsulotlarni qadoqlash korxonasi faoliyat koʻrsatadi. 4 avtokorxona mavjud. Uchtepa yengil sanoat va kasb-hunar kollejlari (500 talaba), litsey, 2 musiqa maktabi, 52 umumiy taʼlim maktabi (33,4 ming oʻquvchi), 40 jamoat va bolalar kutubxonalari (392 ming kitobga ega), muzey, stadion bor. 3 qishloq kasalxonasi, maxsus dispanser, 2 qishloq vrachlik punkti, 32 feldsher-akusherlik punkti boʻlib, ularda 166 vrach, 898 oʻrta tibbiy xodim ishlaydi. „Jizzax ovozi“ tuman gazetasi chiqadi (adadi 2000).

Manbalar 

Jizzax viloyati tumanlari
Sharof Rashidov tumani
Makroshok

Makroshok — elektr toki taʼsirida yuzaga keluvchi ogʻir shikastlanish yoki oʻlimga olib kelishi mumkin boʻlgan tibbiy atama. U koʻpincha tibbiyotda qoʻllaniladi, lekin u elektrofiziologiya va bioinjeneriya sohalarida ham qoʻllaniladi. Terminning taʼriflari bir-biriga mos kelmaydi; eng koʻp qabul qilingan uchta taʼrif mavjud. Amaldagi tibbiy matnga qarab, makroshok quyidagilardan biri hisoblanadi:

 Boshdan oʻtgan magistral oqim natijasida kuchli elektr toki urishi, himoyalanmagan teri orqali manba bilan aloqa qilish. Yurakning qorincha fibrilatsiyasini keltirib chiqaradigan makroshok deyarli har doim oʻlimga olib keladi.
 Tokning tananing bir qismidan ikkinchisiga, ayniqsa qoʻldan qoʻlga va shuning uchun yurak orqali oʻtishi oqimning (Amperda) kattaligi eng muhim omil hisoblanadi. Umuman olganda, oqim qanchalik katta boʻlsa, zarba ham shunchalik xavfli boʻladi va oʻlimga olib kelish koʻrsatgichlari yuqori boʻlishi mumkin. Shu sababli yuqori kuchlanishli, past oqimli zarba xavfli emas, lekin past kuchlanishli, yuqori oqim zarbasi sezilarli darajada zarar keltirishi yoki oʻlimga olib kelishi mumkin.
 Terining ikki xil sohasi orasidagi oqimning oʻtishi — bosh yoki yurak ishtirok etadimi yoki yoʻqmi, bunday zarba oʻlimga olib kelmasligi mumkin. Biroq bu holat natijasida teriga elektr toki sababli yetgan zarar jiddiy shikastlanishga olib kelishi mumkin.

Keltirib chiqaruvchi omillar 
Makroshokning mumkin boʻlgan manbalariga quyidagilar kiradi: notoʻgʻri ishlab chiqilgan yoki notoʻgʻri ishlayotgan elektrofiziologiya uskunalari, chaqmoq chaqishi, shikastlangan elektr simlari yoki uy atrofidagi boshqa elektr xavflari, uzilgan elektr uzatish liniyalari, transformator stantsiyalari va boshqa sanoat elektr jihozlari singari yuqori voltli elektr jihozlari, shuningdek elektr energiyasining notoʻgʻri ishlashi — kuchli tokni etkazib bera oladigan yoki yuqori kuchlanishda ishlaydigan mexanik uskunalardan foydalanish.

Manbalar

Havolalar 
 haqida medtek.ki.se saytida 
Yurak bilan bogʻliq amaliyotlar
Atamalar
Çobanoğulları bekligi

Çobanoğulları bekligi (, ) — 1211-yilda Hüsameddin Çoban tomonidan asos solingan va 1309-yilga qadar Onadoʻlida mavjud boʻlgan turk-islom bekligi.

Beklikning asoschisi Hüsameddin Çoban Koʻniya sultonligi shohlari Qilich Arslon II, Kaykovus I va Alouddin kayqubodlarning xizmatidagi bir qoʻmondon boʻlgan.

Tarix 
Beklikka aniq qaysi sanada asos solingani manbalarda turli xil berilgan. Ammo eng eski manbalarda, 1211-yilda Hüsameddin Çoban Kastamonuning beki sifatida yozib qoldirilgan. Kaykovus I va Alouddin kayqubodlarning oʻrtasidagi taht urushlaridan soʻng imzolangan tinchlik shartnomasida Hüsameddin Çoban ham ishtirok etganligi maʼlum. Kaykovus Idan soʻng taxtga chiqqan Alouddin kayqubodning taxt marosimida qatnashgan Onadoʻli beklarining orasida Hüsameddin ham borligi, shohga qiymatli hadyalar bergani manbalarda uchraydi.

1224-yilda Hüsameddin Çoban Qrimga harbiy safar uyushtirdi va Sudak shahrini qoʻlga kiritdi. Bu safardan soʻng, oʻsha yerda masjid qurdirdi va qipchoqlar xoni va rus knyazini oʻziga tobe qildi. Hüsameddin Çoban vafot etgandan soʻng taxtga oʻgʻli Alp Yürek chiqdi. Alp Yürekning hukmronlik davri haqida manbalarda deyarli maʼlumotlar uchramaydi.

1280-yilda Alp Yürekdan soʻng taxtga Muzaffereddin Yavlak Arslan chiqdi. Davlatni Turkiya saljuqiylariga vassal sifatida boshqardi. Keyin Mesud II ning tahtga chiqishiga yordam berdi. 1292-yilda Mesud II ga isyon qilgan ukasi Rukniddin Qilich Arslon tarafidan oʻldirildi. Muzaffereddin Yavlak Arslandan soʻng taxtga oʻgʻli Çobanoğlu Mahmud Bey chiqdi. Uning davrida Vizantiyaga qarshi bir necha kichik hujumlar uyushtirildi. Ammo 1309-yilda Candaroğlu Süleyman Bey qoʻshini bilan jangda oʻldirildi va Çobanoğulları bekligi Candaroğlu bekligiga qoʻshib olindi.

Çobanoğulları beklari

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
  
 
 
 
 

Onadoʻli bekliklari
Kastamonu tarixi
Sunniy sulolalar