MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Yoʻldosh Sharipov

Yoʻldosh Sharipov (1913, Qoʻngʻirot shahri – 1973.23.7, Nukus) — qoraqalpoq aktyori, rejissyor, teatr arbobi. Qoraqalpogʻiston (1949) va Oʻzbekiston (1957) xalq artisti. Qoraqalpogʻiston milliy teatrining shakllanishiga muhim hissa qoʻshgan. Moskva teatr sanʼati krshida ochilgan Qoraqalpoq studiyasida oʻqigan (1935–39). Oʻz faoliyatini 1932-yil Qoraqalpoq davlat drama teatrida boshlagan va "Arshin mol olon" (U. Hojibekov), "Byurokratlar" (J. Oymurzayev), "Bogʻdagul" (S. Majitov), "Qora yuraklar" (R. Majitov) spektakllarini sahnalashtirgan. 1939–50 va yana 1956-yildan Qoraqalpoq davlat drama teatrida aktyor va rejissyor (1961–63 yillar bosh rejissyor), 1951–56 yillar Qoraqalpogʻiston madaniyat ishlari vazirligi qoshidagi sanʼat boshqarmasi boshligʻi. Sharipov ijodi xalq yumoriga boyligi, oʻziga xos milliyligi bilan ajralib turadi. Jeront (Molyer, "Skapenning nayranglari"), Gordey Torsov (N. Ostrovskiy, "Kambagʻallik ayb emas"), Boysari (N.Dovqorayev, "Alpomish"), Makferson (K.Simonov, "Rus masalasi"), Palimbet, Polvon ota (J. Oymurzayev, "OygulAbat", "Amudaryo sohilida") va boshqa rollari bilan shuhrat qozongan. "Gulsara" (K.Yashin), "Oʻzingdan chiqqan baloga...", "Amudaryo sohilida", "Berdaq" (J. Oymurzayev), "Kambagʻallik ayb emas" (N. Ostrovskiy), "Tozagul" (R.Majitov), "Tobutdan tovush" (A.Qahhor) kabi spektakllarni sahnalashtirgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1913-yilda tugʻilganlar
1973-yilda vafot etganlar
23-iyulda vafot etganlar
Latif Sharipov

Latif Karimovich Sharipov (8-oktabr, 1943, Peshku tumani) — xalq taʼlimi arbobi, Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000-yildan). 1966-yili Buxoro pedagogika instutini tugatgan. 1966-yildan Peshku tumanidagi 14-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi, direktor oʻrinbosari, oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi, 2000-yildan tuman xalq taʼlimi boʻlimi davlat taʼlim standartlari monitoringi mutaxassisi.

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Husan Sharipov

Husan Sharipov (1937.27.7, Toshkent – 2018.6.25, Toshkent) – aktyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1991).

Biografiyasi 
 Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1963).
 1959 —91 yillar Muqimiy teatrida aktyor (1986—87 ylar direktor).
 1990—95 yillar Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasida badiiy soʻz ustasi,
 1995—97 yillar Oʻzbekiston teatr arboblari uyushmasi kotibi.

Ijodi 
Sharipov ijoditabiatan xalqchilligi, boy fantaziyasi, imkoniyati kengliga, ijro sanʼati va mahorati komik yoʻnalishidagi rollarga moyilligi bilan ajralib turadi. Aktyorning oʻzbek anʼanaviy teatri va askiya sanʼati vositalaridan unumli foydalanishi sahnada, kinoda, miniatyura teatri, „Xanda“ eshittirishlari (radio)da yaratgan obrazlari, rollaridagi soddalik, samimiylik koʻzga tashlanadi. Teatrda Toshbolta („Toshbolta oshiq“), Poʻlat („Xotinimning eri“), Tojiboy („Ujarlar“), Hasan („Jon qizlar“), Akop („Xonuma xonim“), Abdulla („Aka-uka sovchilar“), Abdulla („Vatan ishqi“), Sobirjon („Oshiq Gʻarib“), Choyxonachi („Jonim fido“) kabi rollari bilan teatr rivojiga mumosib hissa qoʻshdi.

Kinoda Shermat („Suyunchi“), Husan Sharipov („Vodillik kelin“), Avtobaza direktori („Marhumning hurmati“), Husan („Shoʻrpeshonalar“, „Kelinlar qoʻzgʻoloni“, „Kim jinni“), Hoji Aʼlam („Maysaraning ishi“), Zokir xotinboz („Amirning bevaqt tashrifi“), Hoji („Bomba“), Boʻyoqchi („Makkora“), ota („Chinor tagidagi duel“ va boshqalar) va telefilmlar [Hoji Dehdor („Alisher Navoiy“), 12 qismli, Savdogar („Uvaysiy“), Husan („Uchrashuv“) va boshqalda ham samarali ijod qildi. 1960-yildan „Tabassum“ radiojurnalining, 1969-yildan teleminiatyura teatrining muntazam ishtirokchisi. Maʼnaviyat va maʼrifat yoʻnalishidagi teatrlashtirilgan „Maʼnaviyat qalbim quyoshi“ dasturi muallifi va ijrochisi. „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Manbalar 

 
Oʻzbekiston xalq artistlari
Sharif

Sharif (arab. — olijanob, aslzoda) — Muhammad (sav) avlodlarining nomiga qoʻshiladigan hurmat soʻzi. Oʻrta asrlardan boshlab 7 shahar; Makka, Madina, Quddus, Bagʻdod, Damashq, Mozori Sharif va Buxoro sh.lari diniy markaz sifatida shuhrat qozongani uchun, ularga "SH." soʻzi qoʻshib aytiladigan boʻlgan. Shuningdek, bir necha atamalarga sifat tarzida qoʻshilgan holda (mas, hadisi Sh., kalomi Sh., mushafi Sh. va h.k.) ham qoʻllaniladi.
Sharifboy madrasasi

Sharifboy madrasasi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Chaqar MFYda joylashgan tarixiy-madaniy yodgorliklaridan biri hisoblanadi. Sharifboy madrasasi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Tarixi 
Sharofboy madrasasi XVIII asr boshlarida qurilgan. Maʼlumotlarga qaraganda Sharifboy madrasasi bundan qariyb 300 yil ilgari, Sharofxo‘ja mablagʻi hisobiga bunyod etilgan va uning oʻzi esa umrining oxiriga qadar mazkur madrasada mudarrislik qilgan.

Oʻtgan qariyb III asr mobaynida Sharifboy madrasasi koʻpgina hodisalarni boshidan kechirdi. Ayniqsa, sovetlar hukmronligi davrida madrasadan mutlaqo boshqa maqsadlarda foydalanilgan. Masalan, dastlab madaniyat uyi, soʻng klub, xatto teri-tanosil kasalliklari dispanseri ham joylashtirilgan. Hozirgi kunga kelib madrasa xaroba ahvolga kelib qolgan va Chaqar mahallasining homiyligida turadi. Chaqar masjidi va Sharifboy madrasasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi „Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida“gi 846-sonli qarori bilan milliy roʻyxatga kiritilgan edi. Biroq Sharifboy madrasasi va Chaqar masjidida taʼmirlash va restavratsiya ishlari olib borilmaganligi sababli 2022-yil Ijtimoiy tarmoqlarda tanqidiy muhokamalar boʻldi. Unga koʻra madrasa ahvoli avariya xolatiga kelib qolgandi.

Meʼmorchiligi 
Madrasaning meʼmoriy uslubi Shermuhammad madrasasiga oʻxshash boʻlib, faqat u bir qavatli, koshinsiz chorgʻishtlardan tiklangan, peshtoqlari ancha past, bezaksiz boʻlgan.

Madrasa hajmi boʻyiga 22.15 metr, eniga 19.61 metrni tashkil etadi. Toʻgri toʻrtburchak shaklidagi hovlisi hajmi 9.0x12.31 metrni tashkil qilgan. Hovli pishiq gʻishtdan terilgan. Hujralar soni 14 ta boʻlib ular asosan bir xonali boʻlgan, shuningdek, bitta darsxona va janub tomonida ayvon ham mavjud boʻlib, undan asosan yozgi tahsil joyi sifatida foydalanilgan. Keyinchalik bu ayvonning oldi yopilib, u mahalla machitiga aylantiriIgan.

Galereya

Adabiyotlar

Manbalar 
Qarshi meʼmoriy yodgorliklari‎
Qarshi madrasalari
Murod Sharifxoʻjayev

Murod Sharifxoʻjayev (1932.20.8, Toshkent) — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995), iqtisod fanlari doktori (1976), professor (1978), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1981), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy (1992). Toshkent moliya iqtisod institutini tugatgan (1953). Shu intda aspirant, assistent, katta oʻqituvchi (1953—63), dotsent (1963—67), xalq xoʻjaligini rejalashtirish kafedrasi mudiri (1967—79). Oʻzbekiston Davlat plan qoʻmitasi (Gosplan) qoshidagi Iqtisodiy ilmiy tadqiqot instituti direktori (1975—76), Toshkent xalq xoʻjaligi instituti rektori (1976—86), Qurilish komplekslari rahbarlari va mutaxassislari malakasini oshirish va kayta tayyorlash instituti prorektori (1986—90), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi bosh ilmiy kotibi (1990—91). Oʻzbekiston Respublikasi Bosh vaziri oʻrinbosari va Istiqbolni belgilash va statistika davlat qoʻmitasi raisi (1994—95), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasining rektori (1995-yil aprel—iyul). Toshkent moliya instituti rektori (1991—2005).

Ilmiy ishlari Oʻzbekistonda kapital qurilishi, iqtisodiy nazariya, respublikaning iqtisodiy mustaqilligini mustahkamlash, iqtisodiyotni erkinlashtirish, xalq xoʻjaligida tarkibiy oʻzgarishlar, tashqi iqtisodiy aloqalar, aholini ish bilan taʼminlash va boshqa masalalarga bagʻishlangan. Oliy oʻquv yurtlari uchun darslik, oʻquv qoʻllanmalari muallifi. 2chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. 2005-yil fevral dan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati raisi.

Manbalar 

 Kapitalnoye stroitelstvo v Uzbekistane i yego materialnotexnicheskaya baza, T., 1971; Ekonomicheskiye problemi proizvodstva stroitelnix materialov, T., 1971; Bozor iktisodiyoti nazariyasi va amaliyoti, T., 2000; Menejment, T., 2001; Uzbekistan. Yangi gʻoyalar, yangi yutuklar, T., 2002; Oʻzbekistonda ochiq fuqarolik jamiyatining shakllanishi, T., 2003; Chelovek, opredelivshey epoxu, M, 2004; Davrni belgilab bergan inson, T., 2004 (hammualliflikda).

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekiston yetakchilari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Sharofiddin Aʼlam Ibn Nuriddin Oxund

Sharofiddin Aʼlam Ibn Nuriddin Oxund (17-asr 18-asrning 1choragi) — tarixchi olim. Andijon viloyatida tugʻilgan. Keyinchalik Samarqand shahrida yashagan. Hayoti haqida maʼlumotlar deyarli saqlanib qolmagan. "Tarixi Said Roqim" ("Said Roqim tarixi") asarida Movarounnahr, Xuroson va Hindistonda Amir Temur davridan to 1645-yilgacha, yaʼni ashpgarxoniylartn Buxoro xoni Abdulazizxon taxtga oʻtirguncha boʻlgan davr tasvirlangan. Asarda muhim tarixiy voqealar izchil xronologiya asosida yoritilgan. Xususan, yirik ulamolar, shayxlar, shoirlar va hofizlar haqida muhim maʼlumotlar mavjud.

"Tarixi Sayd Roqim" asari Mirza Salimbek tomonidan Toshkentda nashr etilgan (1913). Asar qoʻlyozmalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondi (30 dan ortiq) hamda Sankt-Peterburg, Dushanba va Angliya, Fransiya, Misr va Saudiya Arabistonida sakdanadi.

Adabiyot 
 Axmedov B.A., Istorikogeograficheskaya literatura Sredney Azii XVI—XVIII vv. T., 1985.

    

Tarixchilar
Sharofiddin Buxoriy

Sharofiddin Buxoriy, Xoja Sharofiddin Sanoiy (13-asr 2-yarmi — Shofirkon tumani — 14-asr 1-choragi) — faqih va mudarris, mutasavvif shoir. Buxoro madrasalarida mudarrislik qilgan. Oʻrta asrlarda madrasalar va maktablarda asosiy darsliklardan biri sifatida oʻqitilgan "Chor kitob" (boshqa nomi: "Chahor kitob" — "Toʻrt kitob"; 2 sheʼriy va 2 nasriy majmua) ni tuzgan va uning 1-kitobi — "Nomi Haq" ("Alloh nomi") ni forstojik tilida yozgan (taxminan 1300-yil). Islom diniga oid pandnasihatlar kitobi sanalgan "Chor kitob" hozirgi kungacha yetib kelgan. Kitobda toatibodat, shariatning qonunqoidalari: farz, sunnat, namoz va roʻza haqida fikr yuritilgan. Shuningdek, unda qiziqarli voqea va hikoyatlar, sharqona donishmandlik namunalari bayon etilgan. "Chor kitob" tojik tilida (Dushanba, 1990) va shoir Olim Boʻri tarjimasida oʻzbek tilida (Toshkent, 1992) nashr etilgan.

Shoirlar
Buxoro madrasalarida mudarrislik qilganlar
William Sharpe

SHARP (Sharpe) Vilyam (1934) — amerikalik iqtisodchi, Berklidagi Kaliforniya universitetini tugatgan, filosofiya doktori (1961). REND korporatsiyasida iqtisodchi, Vashington universiteti, 1973-yildan Stenford universiteti professor 1980-yilda Amerika moliya uyushmasi (AGʻA) prezidenti boʻlib saylangan. Sh. turli boylik shakllarini okilona uygʻunlashtirish (portfel yondashuvi) nazariyasi asoschilaridan biri. 20-asrning 60y.larida moliya bozorlarida kapital aktivlar narxlarining shakllanishi modelini yaratgan. Asosiy asarlari: "Kapital aktivlar narxi. Xatar sharoitida bozor muvozanati nazariyasi", 1964; "Investitsiya portfeli nazariyasi va kapital bozorlari", 1970; "Investitsiyalar", 1978; "Aktivlarni joylashtirish vositalari", 1985; "Investitsiya kiritish asoslari", 1989. Nobel mukofoti laureati (1990; Harry Markowitz va Merton Miller bilan birga).

Manbalar 

Olimlar
Iqtisodchilar
Yashayotgan insonlar
Shartnoma

Shartnoma — fuqarolik huquqida ikki yoki bir necha shaxsning fuqarolik huquq va burchlarini vujudga keltirish, burchlarini oʻzgartirish yoki bekor qilish haqidagi kelishuvi, bitimniig turi, sharhidan kelib chiquvchi fuqarolik huquqiy munosabat ham, shuningdek, yozma ravishda tuzilgan Shartnoma mazmuni bayon qilingan hujjat ham „Shartnoma“ termini bilan ataladi. „Shartnoma“ soʻzining sinonimi — kontrakt. Fuqarolar va yuridik shaxslar Shartnoma tuzishda erkindirlar. Shartnoma tuzishga majbur qilinishga yoʻl qoʻyilmaydi, Shartnoma tuzish burchi qonumajburiyatda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. Taraflar qonun hujjatlarida nazarda tutilmagan shahrini ham tuzishlari mumkin. Oʻzbekiston Respublikasining FKda Shartnoma toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar, shahrining koʻrinishlari, Shartnoma tuzish, uni oʻzgartirish va bekor qilish tartibi bayon qilib berilgan (FK, 353 —385moddalar). Xalqaro huquqdagi Shartnoma tushunchasi toʻgʻrisida xalqaro shartnoma, mehnat huquqidagi Shartnoma tushunchasi toʻgʻrisida mehnat shartnomasi, tadbirkorlik faoliyati subʼyektlari oʻrtasida tuziladigan fuqarolik huquqiy Shartnoma haqida xoʻjalik shartnomasi maqolalariga qarang.
Shartsiz reflekslar

Shartsiz reflekslar, tur reflekslari — organizmning ichki va tashqi qoʻzgʻatuvchilar taʼsiriga nisbatan oʻzgarmas, genotip bilan bogʻliq boʻlgan, yaʼni irsiylanadigan reaksiyasi. „SH.r.“ terminini I.P. Pavlov muayyan qoʻzgʻatuvchilarning retseptorlarga taʼsiri natijasida yuzaga keladigan reflekslar (ogʻizga ovqat tushganida soʻlak ajralishi, barmoqqa oʻtkir narsa sanchilganida tortib olinishi va boshqalar)ni ifodalash uchun fanga kiritgan (1903). Shartsiz reflekslar, asosan, markaziy nerv sistemasining quyi boʻlimlari (gangliylar, orqa miya, bosh miya dastasi va boshqalar) bilan bogʻliq. Shartsiz reflekslarda qoʻzgʻalishning retseptorlardan effektorga oʻtadigan yoʻli reflektor yoyi deyiladi. Shartsiz reflekslar turning barcha individlari uchun umumiy boʻlib, organizm xattiharakatini doimiy (oʻzgarmas) muhit sharoitiga moslanishini taʼminlaydi.

SH.r. ontogenez va filogenezla. oʻzgarib boradi. Chaqaloqlarda hayot davomida yoʻqolib boradigan emish refleksi sof holdagi Shartsiz reflekslarga misol boʻla oladi. Odam voyaga yetgan sari yangi (mas, jinsiy) reflekslar paydo boʻla boradi. Voyaga yetgan odam va hayvonlarda Shartsiz reflekslar sof holda uchramaydi; Shartsiz reflekslar shartli reflekslar bilan qoʻshilib ketadi. Shartsiz va shartli reflekslar oʻrtasidagi farq nisbiy boʻlganidan ularni tasnif qilish ancha qiyin. Taʼsirlovchi taʼsiri xususiyatiga va javob reaksiyasining biologik mohiyatiga binoan Shartsiz reflekslarni himoya, oziqlanish, jinsiy, moʻljal olish va boshqa xillarga ajratiladi. Murakkab bir xil xattiharakatlardan iborat tugma reflekslar instinkt deyiladi. Baʼzan instinkt mazmunan Shartsiz reflekslarga tenglashtiriladi.
Sharshara

Sharshara — daryo oʻzanidagi tik jarliklardan suvning pastga otilib tushishi. Suv bir nechta pogʻonalardan oqib tushib, Sharsharalar qatori — kaskad hosil qilishi mumkin. Dare yumshoq va qattiq jinslardan tarkib topgan joylardan oʻtganda yumshoq jinsli joyni oʻyib kirib pogʻona hosil qiladi va shu pogʻonalardan pastga otilib tushadi. Sharshara pogʻonasi betoʻxtov yemirilib turadi va Sharshara oqimning yuqori tomoniga siljib boradi. Pogʻona tez yemirilib borgan joylarda Sharshara oʻrnida ostonalar hosil boʻladi. Togʻlardagi tor vodiy va daralarning oʻpirilib tushgan qattiq togʻ jinslari bilan toʻsilishi oqibatida hamda tekisliklarda daryoning qattiq jinslar yer yuzasiga chiqib qolgan joylardan oʻtishida ham Sharsharalar paydo boʻlishi mumkin.

Oʻrta Osiyo daryolarining togʻli hududlaridagi irmoklari, soylar baʼzi joylarda uncha katta boʻlmagan Sharsharalar (mas, Sangardakdaryo Sharsharasi) hosil qilgan. Daryolardagi Sharsharalar kema qatnovi va yogoch oqizishga xalaqit beradi, biroq GESlar qurish uchun kulaydir.

Dunyodagi eng baland va mashhur sharsharalarNomi Joylashgan oʻrni BalandAnxel Jan.Amerika 1054Tugela Afrika 933Yosemit Shim.Amerika 727Utigard Yevrosiyo 610Saterlend Okeaniya 580 Viktoriya Afrika 120Iguasu Janubiy Amerika 72 Niagara Shim.Amerika 51Boyoma Afrika 40

Gidrologiya
Sharq muzeyi

Sharq muzeyi — jahondagi eng yirik muzeylardan biri. Moskvada 1918-yilda tashkil topgan. 1925-yilgacha Art Asian (Osiyo sanʼati), 1962-yilgacha Sharq madaniyati muzeyi, 1992-yilgacha Sharq xalqlari sanʼati muzeyi deb atalgan; 1992-yildan hozirgi nomda. Muzey 19-asr 1-choragida klassitsizm uslubida qurilgan binoda (meʼmor D. Jilyardi) joylashgan; muzey fondi, kutubxonasi va taʼmirlash ustaxonasi boshqa binoda. Muzey toʻplamida qadimiy, oʻrta asrlar va zamonaviy Sharq mamlakatlarining sanʼat asarlari saqlanadi. Muzey fondi rossiyalik taniqli sanʼat ishqibozlarining shaxsiy toʻplamlari negizida barpo etilib, boshqa fondlardan oʻtkazilgan, sotib olingan sanʼat asarlari hisobiga boyitib boriladi. Muzeyda 100 dan ortiq mamlakatlarning rangtasvir, grafika, haykaltaroshlik, amaliy bezak sanʼati asarlari, ilmiy ekspeditsiyalarda topilgan arxeologik eksponatlar toʻplangan. Yaponiya, Xitoy, Eron, Hindiston, Janubiy Sharqiy va Markaziy Osiyo mamlakatlari sanʼat asarlari muzeyning eng yirik toʻplamlaridir. Jumladan, oʻzbekistonlik rassomlar A. Volkov, N. Karaxan, P. Benkov, O. Tatevosyan, B. Hamdamiy, Oʻ. Tansiqboyev, A. Abdullayev, B. Jalolov, L. Ibrohimov va boshqalarning asarlari ham bor.

Muzey ilmiy tekshirish instituti maqomiga ega boʻlib, muhim ilmiy tekshirish ishlari olib boradi, arxeologik va etnografik ekspeditsiyalar, konferensiyalar uyushtiradi, ilmiy toʻplamlar, yoʻlkoʻrsatkichlar, kataloglar, ilmiy maʼlumotnoma va maʼruzalar toʻplamlari nashr etadi.

Muzeylar
Sharq nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi

Sharq nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi – gazeta-jurnallar, bosma nashrlar chop etish kompleksi. Toshkent shahrida joylashgan. Respublikaning markaziy gazeta va jurnallarini, qattiq va yumshoq muqovadagi kitoblar, broshyuralar, yorliqlar, fotoalbomlar, tasviriy sanʼat mahsulotlari va boshqalar bosma mahsulotlar chiqaradi. Uning tarixi 1921-yilda tashkil topgan bosmaxona va 1924-yilda tashkil etilgan „Sredazkniga“ nashriyotidan boshlanadi. 1924-yildan „Qizil Oʻzbekiston“ gazetasining bosh idorasi. 1947-yilda bosmaxona bilan birlashtirilib „Qizil Oʻzbekiston“, „Pravda Vostoka“ va „Oʻzbekistoni Surx“ gazetalari birlashgan nashriyoti. 1991-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonining Ishlar boshqarmasi huzuridagi „Sharq“ nashriyot-matbaa konserniga aylantirildi. 2002-yil oktyabrdan hozirgi nomda. Kompaniyada 1991-yil 9 sentyabrda Bosh tahririyat tashkil etildi. Bosh tahririyat tomonidan „Amir Temur jahon tarixida“, Zahiriddin Muhammad Boburning „Boburnoma“, Sharafuddin Ali Yazdiyning „Zafarnoma“, Hofiz Tanish Buxoriyning „Abdullanoma“ kabi nodir kitoblari, „XXI asr oʻzbek romani“ ruknida oʻzbek adiblarining romanlari, saylanmalari, tanlangan asarlari nashrdan chiqarildi.

Uning tarkibida „Andijon nashriyotmatbaa“, „Ishlab chiqarish-tijorat markazi“ tarmoq aksiyadorlik jamiyatlari, „Sharq ziyokori“ aksiyadorlik jamiyati hamda „Ovqatlanish va savdo kombinati“ bor. Kompaniyaning ishlab chiqarish quvvati har oyda umumiy adadi 60 mln. nusxada 80 nomdan ortiq gazeta, 30 nomdagi jurnal, shuningdek, 70,0 ming nusxagacha qattiq muqovali, 230 ming nusxadan ortiq yumshoq muqovali kitoblar va risolalarni chop etish imkoniyatini beradi. Zamonaviy poligrafiya mashinalari va uskunalari bilan jihozlangan. Kompaniya oʻzining „Navbahor“ sanatoriysihatgohi (Toshkent viloyati Qibray tumani) va „Yangiqoʻrgʻon“ istirohat maskani, bolalar sogʻlomlashtirish lageri (Toshkent viloyati Boʻstonliq tumani)ga ega.

2004-yilda 66,9 mln. nusxa gazetalar, 42,0 mln. rangli-ottisk jurnallar, 115,3 mln. rangli-ottisk kitoblar va risolalar bosildi. Mahsulot sotish hajmi 8,7 mlrd. soʻmni tashkil etdi.

Adabiyot 
 Shogʻulomov I., Saodat manzillari, T., 1996.

Oʻzbekistondagi nashriyotlar
Sharq nota yozuvi

Sharq nota yozuvi - zamonaviy nota yozuvi manbai; qadimiy va oʻrta asrlar Sharq musiqa madaniyatida qoʻllanilgan kuy-ohanglar yozib olish usullaridan iborat. Ilk namunalari qadimiy Misr (mil. av. 2-ming yillik oʻrtalari, piktografiya usuli), Bobil (boʻgʻinlar yozuvi), qadimiy Xitoy (ideografik yozuv) da joriy etilgan. Forobiy Yunonistonda qoʻllanilgan harfli nota yozuvini ud pardalariga moslashtirgan. Safiuddin al-Urmaviy (tabulatura uslubida) ikki xil nota yozuvini kashf etgan. Tanbur chizigʻi (19-asr)da Xorazm maqomlari toʻlaligicha yozilgan.
Sharq yulduzi

Sharq yulduzi — adabiy-badiiy va ijtimoiy jurnal. Muassisi Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi. Toshkentda 1 yilda 4 marta nashr etiladi. Dastlab „Oʻzbekiston shoʻro adabiyoti“ (1932-yil iyun-iyulda), „Sovet adabiyoti“ (1935-yil, yanvar), „Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati“ (1935-yil, iyul) nomlarida chop etilgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida vaqtincha toʻxtatilgan. 1946-yildan hozirgi nomda chop etila boshlagan. Sahifalarida Oʻzbekiston va chet el yozuvchilarining badiiy asarlari nashr etiladi. Adabiyot va sanʼatning muhim sohalariga bagʻishlangan adabiy-tanqidiy, publitsistik maqolalar ham eʼlon qilinadi.

Oʻzbek yozuvchilaridan Gʻafur Gʻulomning „Shum bola“ qissasi, Oybekning „Navoiy“ romani, Abdulla Qahhor, Shayxzoda, Mirtemir, Zulfiya va boshqalarning asarlari dastlab „Sharq yulduzi“da chop etilgan. Jurnalga turli yillarda Oybek, Vohid Yoʻldoshevich Zohidov, Uygʻun, Asqad Muxtor, Gʻulom Habibullayev, Mirmuhsin, Oʻtkir Hoshimov, Omon Muxtor muharrirlik qilgan; 2005-yildan muharriri Minhojiddin Mirzo. Adadi 1500 nusxa (2005).
Sharqiy avstraliya oqimi

Sharqiy avstraliya oqimi - Tinch okeandagi iliq yuza oqim, Janubiy Passat oqimi tarmogʻi. Avstraliyaning sharqiy qirgʻoqlari boʻylab shim.dan janub tomon oqadi. Tezligi 1,1—1,8 km/soat, markazida 2,7 km/soat. Suvining temperaturasi qishda 11—20°, yozda 15— 26°. Suv sarfi 30 mln. m³/sek. Tasmaniya o. yaqinida Gʻarbiy Shamollar oqimiga qoʻshilib ketadi.
Sharqiy gat togʻlari

Sharqiy gat togʻlari, Sharqiy Ghata togʻlari — Hindistondagi togʻlar, Dekan yassitogʻligining sharqiy chekkasidagi tarqoq togʻlarning umumiy nomi (Velikonda, Nallamalay, Sharqiy togʻlar va boshqalar). Eng baland joyi 1680 m (Devodi-Munda togʻi). Gneys, kristalli slanets, kvarsitlardan tuzilgan. Bengaliya qoʻltigʻiga qaragan sharqiy yon bagʻri nisbatan tik. Togʻlar barg toʻkuvchi musson oʻrmonlari bilan qoplangan.

Togʻlar
Sharqiy grenlandiya oqimi

Sharqiy grenlandiya oqimi - Shimoliy Muz okeanidagi sovuq yuza oqim, Arktika havzasini kesib oʻtuvchi oqimning davomi. Suvining temperaturasi Grenlandiya qirgʻoqlari yaqinida 0° dan past, yozda 2,4° gacha. Tezligi 0,9 km/soat. Grenlandiyaning sharqiy qirgʻoqlari boʻylab shim.dan janub tomon yoʻnalgan. Kengligi 350 – 540 km. Aysberg koʻp.