MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Qora ilonlar

Qora ilonlar, viparalar — ilonlar oilasi. Tanasi nisbatan yoʻgʻon, uz. 2 m gacha. Boshi uchburchak yoki trapetsiyasimon. Koʻz qorachigʻi vertikal joylashgan. Jagʻlarining oldingi qismida zahar oʻtkazuvchi 1—2 tadan yirik naysimon tishi va 3—5 tadan mayda tishchalari boʻladi. 11 urugʻi, 60 turi Afrika va Yevrosiyoda tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida 3 turi: choʻl qora iloni, qum charx iloni, koʻlborilon uchraydi. Yerda yashaydi, ayrim turlari daraxtga oʻrmalab chiqa oladi. Mayda umurtqalilar bilan oziqlanadi. Koʻpchiligi tuxumdan tirik tugʻadi. Barcha Qora ilonlar zaharli, yirik Qora ilonlar (mas, koʻlborilon)ning chaqishi odam hayoti uchun xavfli. Zaharidan tibbiyotda foydalaniladi. Soni kamayib bormoqda. Bir qancha turlari Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Hayvonlar
Qora kishmish

Qora kishmish, Shivilgʻoni, Blek manuka — mahalliy ertapishar xoʻraki va mayizbop urugʻsiz uzum navi. Oʻzbekiston va Tojikistonda keng tarqalgan. Sharqiy ekologik-geofafik navlar guruhiga kiradi. Tupi oʻrtacha oʻsadi. Bargi oʻrtacha, toʻgarak, oʻrtacha kertikli. Guli ikki jinsli. Uzum boshi oʻrtacha (boʻyi 18—25 sm, eni 11 — 13 sm), konussimon; shingillari havol. Gʻujumi oʻrtacha tigʻiz, tuxumsimon, uchi toʻmtoq, poʻsti qora; yupqa, eti shirali, karsillaydi. Tarkibida 2 4 - 2 5 % qand bor, nordonligi 4,5 — 5,5%. Hosili 130-145 kunda, iyul oxiri — avgustning 2-yarmida toʻliq pishadi. Kul, antraknoz, oidium va serkosporozdan zararlanadi. Uzumidan sifatli mayiz tayyorlanadi (25—27% mayiz chiqadi). Oʻzbekistonning hamma viloyatlarida oʻstiriladi.

Uzum navlari
Qora korinka

Qora korinka, Passerina nero, Panariti — ertapishar mayda gʻujumli urugʻsiz uzum navi. Vatani — Gretsiya. Italiya, Angliya, AQSH (Kaliforniya), Avstraliya, shu jumladan, Oʻzbekistonda (kolleksion tokzorlarda) tarqalgan. Qora dengiz havzasi ekologik-geografik navlar guruhiga kiradi. Bargi oʻrtacha, 3—5 boʻlmali, orqasida oqish tuklari bor. Guli ikki jinsli. Uzum boshi oʻrtacha, shakli silindrsimon (boʻyi 10—12 sm), gʻujump mayda (diametri 12—13 mm), rangi binafsha-qizil, mumgʻubor bilan qoplangan. Tarkibida qand miqdori 22-26%, nordonligi 5,5 — 7%. Eti shirin, poʻsti yupqa, Toshkent viloyati sharoitida kurtaklari boʻrtganidan keyin 118 kunda — avgust boshida pishib yetiladi. Sovuqqa chidami oʻrtacha. Hosildorligi 100 s/ga. Yuqori sifatli, qandolatchilik sanoatida koʻp ishlatiladigan xushboʻy "Korinka" mayizi, vinolar tayyorlanadi. 

    
Uzum navlari
Qora sirt

Qora sirt — Hisor tizmasining janubi-gʻarbiy tarmoqlaridan biri. Qashqadaryo viloyatida. Shimolida Katta Oʻradaryo, janubida Kichik Oʻradaryo (Gʻuzordaryo irmoqlari) oraligʻida. Shimoli-sharqdan janubi-gʻarbga qariyb 40 km ga choʻzilgan. Oʻrtacha balandligi 1500–2000 m, eng baland joyi 2886 m. Suvayirgʻich qismi va yon bagʻirlarida tekis yuzalar uchraydi. Yon bagʻirlari chuqur, darasimon soy oʻzanlari bilan kesilgan. Gipsli gillar, qumtosh va ohaktoshlardan tashkil topgan joylarida karst jarayonlari va relyef shakllari (karrlar, karst voronkalari va botiqlari, gʻorlari) rivojlangan. Yozi quruq, issiq, yillik yogʻin 500–700 mm, asosan, qish va bahor fasllarida yogʻadi. Toʻq boʻz, jigarrang, qoʻngʻir togʻ-oʻrmon, togʻ oʻtloq tuproklar tarqalgan. Baland boʻyli boshoqli oʻtlar, butalar (bodom, pista, naʼmatak), archalar oʻsadi.

    

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Qashqadaryo viloyati
Qora tosh

Qora tosh (arab. hajar al-asvad) — musulmonlar ziyorat qiladigan tosh. Kumush chambar bilan birlashtirilgan bir necha boʻlakdan iborat. U Kaʼba devorlaridan biriga tashqaridan joylashtirilgan. Makkaga haj ziyoratiga borgan musulmonlar uni tabarruk hisoblab oʻpadilar yoki qoʻl tekkizib ziyorat qiladilar. Qora tosh Allohning amri bilan jannatdan keltirilgan degan rivoyat bor. Ushbu toshda hech bir ilohiy xususiyat yo'q bo'lib, haj ziyoratiga borgan musulmon uni o'pa olmasa yoki ushlay olmasa qilgan ibodatiga kamchilik yetmaydi. Hazrati Umar ibn Xattob rodiyallohu anhu bu amalga qarata, Rosululloh alayhissalom qilganliklari uchun qilayotganini, sunnat amal ekanini aytadi. Bu amal sunnat amal bo'lib, uni biror sababdan bajara olmagan kishi malomat qilinmaydi.

Yana qarang 
 Kaʼba

Manbalar 

Islom
Qora tuproqlar

Qora tuproqlar - tuproq tipi. Asosan, lyossimon qumoqlarda dashtlarning quruq moʻʼtadil sovuq iqlimida va davriy ravishda yuviladigan yoki yuvilmaydigan suv rejimida, koʻp yillik oʻt oʻsimliklar ostida shakllangan, gumusga boy. 1896-yilda rus tuproqshunos olimi V.V. Dokuchayev tuproq tipi sifatida taʼriflab bergan. Karbonatli ona jinsi, asosan, lyoss va lyossimon qumoqlar, uchlamchi davr neogen yotqiziqlari, gilli jinslar, shoʻrlangan jinslar, ellyuvial jinslardan iborat. Qora tuproqlar organik moddalar, jumladan, chirindi (gumus) ning koʻpligi, donador strukturasi, yuqori unumdorligi bilan tavsiflanadi.

Oʻsimliklari oʻtmishda oʻrmondasht zonasining tabiiy oʻsimliklari, oʻrmonlar dasht oʻtloqlari bilan almashib turgan. Hozirgi vaqtda Qora tuproqlar maydonlarining asosiy qismi haydalib, oʻzlashtirilgan. Dashtlardagi tabiiy oʻsimliklar har yili koʻplab organik massa qoldiradi (100—200 s/ga), uning 40—60% oʻsimliklarning ildizidan iborat; gumusli qatlam yupqa (25 sm dan kam) — 120 sm dan ortiq, nor-donligi — rN 5,6—8,0, nam sigʻimi 38—43%. Qora tuproqlar podzollashgan, ishqor-sizlangan, tipik, oddiy, jan. kabi 5 ta tipchaga boʻlinadi.

Yer sharida Qora tuproqlar maydoni 240 mln. ga. Asosan, Yevrosiyo, Shimoliy va Janubiy Amerikani egallagan Qora tuproqlar zonasi Yevrosiyoda, Yevropaning gʻarbi va janubi-sharqi, Mongoliya va Xitoygacha davom etadi. Shimoliy Amerikada Qora tuproqlar AQSH ning baʼzi gʻarbiy shtatlari va Kanadaning jan. provinsiyalarini egallagan; Janubiy Amerikada Janubiy Argentina va Chilining jan. togʻ etagi rayonlarida joylashgan. Moldaviya, Ukraina, Rossiyaning markaziy viloyatlari, Shimoliy Kavkaz, Volgaboʻyi, Gʻarbiy Sibirda tarqalgan. Qora tuproqlarda kuzgi va bahorgi bugʻdoy, qand lavlagi, kungaboqar, nasha, zigʻir, bogʻdorchilik, sabzavotchilik va tokchilik, chorvachilik rivojlangan. Qora tuproqlar unumdorligini oshirishda nam toʻplash va undan unumli foydalanish asosiy ahamiyatga ega. Qora tuproqlar suv rejimini yaxshilash uchun sugʻorish oʻtkaziladi, ihota daraxtlari ekiladi va boshqa

Xodimat Maxsudov.

 

Tuproqshunoslik
Qora Yusuf

Qora yusuf (? - 1420.13.11, Ujon) — Qora qoʻyunli turkman qabilasi amiri Qoramuhammad turkmanning oʻgʻli. Sharafuddin Ali Yazdiy "Zafar-noma" asarida qayd etilishicha, Amir Temur Gʻarbiy yurishlari chogʻida Q.Yu.ning hajga boruvchilar va savdo karvonlarini talab, qaroqchilikni kasb etganini bilgach, uni qattiq taʼqib ostiga oladi. Q.Yu. Amir Temurga qarshi Iroq hokimi Ahmad Jaloyir bilan ittifoq tuzadi, biroq ular Sohibqiron hujumiga dosh berolmay Misr va Rum sultonlaridan panoh izlaydilar. Amir Temur vafotidan soʻng, Q.Yu. Tabrizga qaytadi va tez orada oʻzini tiklab Temuriylar saltanatiga xavf tugʻdira boshlaydi.

1408 yil 13 aprelda Tabriz yaqinidagi Shanbi Gʻozonda mirzo Abubakr ibn Mironshoh bilan Q.Yu. oʻrtasida qattiq jang boʻladi va Q.Yu. lashkari gʻolib keladi, Mironshoh mirzo shu jangda halok boʻladi.

Shundan soʻng Iroqi Ajam, Ozarbayjon, Arron, Mugʻon, Diyorbakr, Iroqi Arabdan iborat hududlar uning hukmi doirasiga oʻtadi va Q.Yu. Temuriylarga qarashli Sultoniyaga daʼvogarlik qiladi. Shohrux mazkur xavfni bartaraf etish va akasi Mironshoh oʻlimi uchun ham qasos olish maqsadida katta lashkar bilan Q.Yu. ustiga yurish boshlaydi. U Rayga yetib borganida Q.Yu.ning Ujonda oʻlgani haqida xabar keladi.

Q.Yu. vafotidan soʻng, uning oʻgʻillaridan amir Iskandar Temuriylar saltanatiga tajovuz qilgan. Shohrux uning ustiga katta lashkar tortib 1429 yil 17—18 sentyabrda Salmos yaqinidagi shiddatli jangda amir Iskandar lashkarini tor-mor etgan.

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
1420-yilda vafot etganlar
Qora qoʻyunlilar davlati

Qora quyunlilar davlati — oʻrta asrlarda Ozarbayjon va Gʻarbiy Erondagi davlat (1410—68). Bahorlu qabilasi yetakchiligida koʻchmanchi turkoʻgʻuz qabilalari birlashmasi tomonidan barpo etilgan. Bu qabilalar dastlab (14-asr) Van koʻlining sharqiy hududida yashaganlar. Amir Temur Gʻarbiy Osiyoga harbiy yurish qilganida qora qoʻyunlilar (qora qoʻylilar) qabilalari Sohibqiron va uning ittifoqchisi oq qoʻyunlilarta. qarshi kurashganlar. Qora qoʻyunlilar Usmoniylar va Jaloyiriylar davlatini qoʻllab-quvvatlashgan. Amir Temur vafotidan soʻng qora qoʻyunlilar sardori Qora Yusuf jaloyiriylarga Mironshohni yengishda yordam bergan (1408), biroq keyinchalik Jaloyiriylar bilan nizolashib, ular qoʻshinini Tabriz yaqinida tor-mor keltirgan (1410), Ozarbayjon (Kura daryosining jan.dagi yerlar), Iroq, Armanistonni egallab olgan. Qora Yusuf (1410—20) va Iskandar (1420—37) davrida Qora qoʻyunlilar davlatid. temuriylar, shirvonshohlar va Gruziya bilan urushlar olib borgan. 1435 yil Shohrux shirvonshoh bilan birgalikda Qora qoʻyunlilar davlatid. qoʻshinini tor-mor keltirgan. temuriylarga tobelikni tan olishga majbur boʻlgan Jahonshoh (1437—67) taxtga oʻtqazilgan. Shohrux vafotidan soʻng (1447) Jahonshoh oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan. 1453—57 yillarda qora qoʻyunlilar Gʻarbiy Eronni bosib olishgan. 1467 yil Jahonshoh qoʻshini oq qoʻtonlilar tomonidan tor-mor keltirilgan, Jahonshoh oʻldirilgan. 1468-yil Qora qoʻyunlilar davlatid. hududi Oq qoʻyunlilar davlati tarkibiga qoʻshib olingan.

Manbalar 

Osiyo tarixi
Eron tarixi
Turkiy davlatlar
Musulmon imperiyalar
Eron imperiyalari va qirolliklari
Qorabayir ot zoti

Qorabayir ot zoti - salt miniladigan va aravaga qoʻshiladigan, qishloq xoʻjaligi ishlarini bajarishda foydalaniladigan ot zoti. Qadimgi Oʻrta Osiyo argʻumoqlarini moʻgʻul, turkman va arab ot zotlari bilan chatishtirib, takomillashtirish asosida Oʻzbekistonda yetishtirilgan. "Qorabayir ot zoti" atamasi 19-asrning 2-yarmida paydo boʻlgan va "qoʻlbola", "xonaki ot" maʼnolarini bildiradi. Unga qadar Sharq va Gʻarb yozma manbalarida Buxoro, Qoʻqon, Samarqand va h.k. otlari tilga olingan. Tana tuzilishi yirik, koʻkrakdor, qovurgʻalari tikroq, ishchanlik xususiyatlari yuqori, kuchli, chidamli, chopqir, mahalliy iqlimga, togʻ sharoitlarida boqishga, uyurda qochirishga yaxshi moslashgan; ogʻirligi oʻrtacha 400 kg. Tusi koʻproq toʻriq, jiyron, kulrang yoki toʻq sariq-malla (20%), qora va saman ranglilari kam uchraydi. Aygʻirlarining qarchigʻayi balandligi 147,7—152,3 sm, koʻkrak aylanasi 168—171,5 sm, pochasi yoʻgʻonligi 19,5 sm (biyalariniki tegishlicha 147,7; 168; 18,2). Uch tipga boʻlinadi: aravaga qoʻshiladigan, salt miniladigan va salt miniladigan-yuk tashiydigan. birinchi tipdagi otlar, asosan, sugʻoriladigan dehqonchilik rayonlaridagi vodiylarda; ikkinchi va uchinchi tipdagilari esa Oʻzbekiston va Tojikistonning togʻli rayonlarida boqiladi. Uyur qilib boqishga moslashgan; salt minish, yuk tashishda foydalaniladi. Yuk tashishda ogʻir yuk tortuvchi otlarga tenglashadi. Qorabayir ot zotiz. Oʻzbekistonning barcha viloyatlari va Qoraqalpogʻistonda urchitiladi. Qorabayir yilqichiligining asosiy markazlari Samarqand, Jizzax va Qashqadaryo viloyatlarida. Tojikistonning Sugʻd viloyatidagi otlarning aksariyat qismi Qorabayir ot zotiz.dan iborat.

Adabiyot 
 Shchekin V.A., Karabairi — sennaya poroda loshadey, T., 1944; Shchekin V.A., Vixrev V.S., Karabair, T., 1947; Toʻraqulov Z.T.. Yilqichilik, T., 1985.

Abdusattor Amirov.

    

Otlar
Qorabel

Qorabel — Paropamiz togʻlari etagidagi qir. Murgʻob va Amudaryo daryolari oraligʻida. Eng baland joyi 980 m. Neogen va antropogen davrlarining allyuvial-prolyuvial lyossimon qum-toshlaridan tashkil topgan. Yer yuzasi jan.dan shim.ga qiya boʻlib, choʻl va chala choʻl, efemer hamda subtropik efemeroid dasht oʻsimliklari bilan qoplangan.

    

Togʻlar
Oʻrta Osiyo
Qorabov

Qorabov yoki Qorabovsoy – Toshkent viloyatidagi soy. Qizilnura togʻlarining janubi-sharqiy yon bagʻirlaridan boshlanib, janubga qarab oqadi. Angren shahri yaqinida Ohangaron daryosiga oʻng tomondan quyiladi. Uzunligi 37 km, havzasi maydoni 184 km. Asosan, buloq suvlaridan toʻyinadi, shu bois, soyda yil davomida suv oqadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi (Samarchuk qishlogʻi yonida) 3,2 m3/sek. Qorabovda baʼzan sel toshqinlari kuzatiladi. Qorabov suvining oʻrtacha loyqaligi 81 g/m3. Eng katta suv sarfi 1959-yil 8-aprelda 114 m/sek.ga yetgan. Qorabov suvining 70— 75% mart – iyun oylarida oqib oʻtadi. Soy suvi sugʻorishga sarflanadi.

Gidrologik xususiyatlari 
Qorabovning uzunligi 17 km, havzasining maydoni 184 km². Daryoning quyi oqimidagi eni 10 m, chuqurligi 1,0 m, tub tuprogʻi qattiq. Samarchuk qishlogʻi yaqinida oʻrtacha yillik suv oqimi 3,2 m³ / s ni tashkil qiladi. Bundan tashqari, yillik oqimning 70-75% mart – iyun oylariga toʻgʻri keladi. Baʼzan daryo oʻzanida sel oqimlari kuzatiladi, bunda oqim tezligi oʻrtacha 81 m³ / s ni tashkil qiladi. Eng yuqori qayd etilgan suv oqimi 114 m³/s (1959-yil 8-aprel).

Qorabov asosan buloqlardan toʻyinadi. Toʻyinish xususiyatiga koʻra, soy yil davomida qurib qolmaydi, biroq yozning ikkinchi yarmida suv miqdori keskin pasayadi (1 sekundda oqib oʻtadigan litr suv miqdorida).

Qorabov Dukentsoy bilan birgalikda suvlari Ohangaron daryosiga yil davomida toʻgʻridan-toʻgʻri yetib boradigan soʻnggi irmoqlari hisoblanadi. Boshqa irmoqlar hozirda konussimon flyuvial tuzilmaga ega yoki quyi oqimida Ohangaronga yetmay qurib qoladi.

Daryo oqimi 
„Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi“da yozilishicha, Qorabov Chatqol tizmasidagi Qizilnura togʻining janubi-sharqiy yon bagʻiridan boshlanadi. Bosh shtabning topografik xaritalarida Qirqlisoy va Kaltabaran daryolarining qoʻshilgan joyidan boshlab Qorabov nomi ishlatiladi.

Soy umumiy janubiy yoʻnalishda oqadi, faqat ozgina qiyalikka ega. Mozorjon, Tomon, Qizilsuv togʻlari gʻarb tomonidan oʻtadi. Qizilsuv choʻqqisi pastida bolalar oromgohi barpo etilgan. Qorabov qirgʻoqlari boʻylab quyi oqimida Qatagʻon, Oqteren, Jushali aholi punktlari joylashgan, soʻngra daryo Angren shahrining gʻarbiy chekkasi boʻylab (Qorabov, Samarchuk, Maydon, Sogʻlom qishloqlari), oʻngdan Ohangaronga quyiladi. Quyilishdan biroz balandroqda u Toshkent-Angren temir yoʻlini kesib oʻtadi.

Qorabov irmoqlari 
Qirqlisoy va Kaltabaran qoʻshilish joyidan pastda Qorabovga Quakoʻlsoy, Qamishli, Chinovul va Semginsoy kabi irmoqlari kelib qoʻshiladi.

Xoʻjalikda foydalanilishi 
Soy suvlaridan sugʻorish maqsadida foydalaniladi.

Adabiyotlar

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Ohangaron tumani daryolari
Ohangaron irmoqlari
Qorabovur

Qorabovur — Ustyurt platosining markaziy qismidagi qir. Qoraqalpogʻiston va Qozogʻiston Respublikalari hududida. Shimoli-gʻarbdan janubi-sharqqa qariyb 220 km ga choʻzilgan. Eni oʻrta qismida keng, 120 km dan ortiq. Oʻrtacha bal. 200 m, shimoli-gʻarbida 290 m gacha. Yer yuzasi tekis, yon bagʻirlari quruq soylar bilan kesilgan. Trias, yura, boʻr, paleogen va neogen choʻkindi togʻ jinslaridan tashkil topgan. Ularning ustida sarmat davri ohaktoshlari tarqalgan, ohaktoshlar orasida gipsli mergel va gil qatlamlari uchraydi. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq, temperatura qishda —30° gacha, yozi issiq, quruq, davomli, eng yuqori temperatura 44°. Yillik yogʻin 150 mm gacha. Karst relyef shakllari (karst voronkalari, diametri 30 m gacha, chuq. 16 m gacha), ostida koʻllar mavjud boʻlgan gʻorlar uchraydi. Sur-qoʻngʻir tuproqlar tarqalgan. Oʻsimlik qoplami siyrak, shuvoq, shoʻra va boshqa oʻsimliklar oʻsadi. Hayvonot dunyosi choʻlga xos.

 

Togʻlar
Oʻrta Osiyo
Qozogʻiston geografiyasi
Qoraqalpogʻiston
Abdumoʻmin Qoraboyev

Abdumoʻmin Qoraboyev (1947.1.12, Xovos tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2004). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Boyovut tumanidagi 40-maktabda matematika va chizmachilik fani oʻqituvchisi, 1978-yildan Xovos tumanidagi 25-, 1998-yildan Yangiobod tumanidagi 2-maktabda mat. va informatika oʻqituvchisi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Yoqubjon Qoraboyev

Yoqubjon Ismoil oʻgʻli Qoraboyev (1934.15.6 - Toshkent - 1993.5.2) -chinnisoz rassom, Oʻzbekiston xalq rassomi (1976). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1958); naqqoshlik sanʼatini usta Yo. Raufov, J.Hakimov, T. Toʻxtaxoʻjayevlardan oʻrgangan; Sitorai Mohi Xosa yodgorligini taʼmirlashda qatnashgan, 6—10 qirrali kursilarni milliy naqshlar bilan bezagan. 1960-yildan Toshkent chinni zavodida rassom. Q. samarali ijodiy mehnat qilib, chinnilar uchun 200 dan ortiq yangi bezak mujassamotlarini yaratdi; shulardan 40 dan ortigʻi ishlab chiqarishga joriy etilgan. "Milliy naqsh" (1970), "Bodomgul" (1972), "Islimiy paxta" (1976), "Tinchlik" (1978, 1982), "Olimpiada — 80", "Charos" (1983), "Samarqand majmuasi" (1984) va boshqa lagan, kosa, choynak, tarelka va 6 piyoladan iborat sharqona choy va qahva toʻplamlari va boshqa, yubileylar munosabati bilan tayyorlangan koʻzalar, sovgʻa buyumlar shular jumlasidan. Qoraboyev shuningdek, 30, 40 dona buyumdan iborat choy va oshxona chinni toʻplamlari ("Oq oltin", "Toshkent chinnisi" va boshqalar)ga ham bezak mujassamotlari ishlagan. Q. 1966-yilda yaratgan "Paxta gul" ("Oq oltin") mujassamoti chinnisozlikning milliy mumtoz naqshiga aylandi; 1976-yil Germaniya (Leypsig)dagi Xalqaro yarmarkaning va boshqa xalqaro yarmarka (koʻrgazma)larning Oltin medallari bilan mukofotlangan. Asarlari respublika va xorijiy mamlakatlar (AQSH, Kanada, Fransiya, Xitoy, Yaponiya, Iroq, Eron, Turkiya va boshqalar)ning muzey va toʻplamlarida saqlanadi.

Manbalar 

    

Rassomlar
Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
1934-yilda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
15-iyunda tugʻilganlar
5-fevralda vafot etganlar
Elboy Qoraboyev

Elboy Qoraboyev (1917.15.5, Samarqand viloyati Ishtixon tumani Bahrin qishlogʻi – 1989.23.8) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1941-yildan armiyada. 722-oʻqchi polki (Voronej fronti 47-armiyaning 206-oʻqchi diviziyasi) avtomatchilar rotasi boʻlinma komandiri. Qoraboyev 1943-yil 25 sentabrda Cherkassi viloyatining Kanayev tumanidagi Pekari qishlogʻi yaqinida birinchilardan boʻlib Dnepr daryosini kechib oʻtishda va 7 noyabrda Studenets qishlogʻi yaqinida boʻlgan jangda koʻrsatgan jasorati uchun Qahramon unvoni berilgan (1944.3.6). Urushdan keyin tutilgan qishlogʻida yashagan va ishlagan. Qishlogʻida byusti oʻrnatilgan, oʻrta maktab va shirkat xoʻjaligiga nomi berilgan.

Biografiyasi 

1917-yil 15-mayda Samarqand viloyati Ishtixon tumanidagi Baxrin qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Millati – oʻzbek.

Tugallanmagan oʻrta taʼlim maʼlumotiga ega. Maktab taʼlimidan soʻng, Elboy Qoraboyev kolxozda ishlagan.

1941-yil iyul oyida Samarqand viloyati Mitan harbiy komissarligi tomonidan Qizil Armiya safiga chaqiriladi. 1942-yildan boshlab ikkinchi jahon urushi janglarida qatnashgan.

1943-yil 25-sentyabrda Pekari qishlogʻi (Cherkassi viloyati, Kanevskiy tumani) hududida 722-piyoda polki pulemyot otryadining komandiri sifatida kapral Elbay Qoraboev oʻz jangchilari bilan Dnepr daryosini birinchilardan boʻlib kechib oʻtadi. Daryoning oʻtish joyini pulemyotdan oʻqqa tutgan. 7-oktyabr kuni xuddi shu hududdagi Studenets qishlogʻi yaqinida boʻlib oʻtgan jangda qimmatbaho hujjatlarni qoʻlga kiritdi. Shuningdek, askarlarning oldinga siljishiga toʻsqinlik qilayotgan dushman pulemyotini yoʻq qildi.

Dnepr daryosini birinchilar qatorida kechib oʻtganligi, dushman joylashgan tepalikka hujum qilishda jasurlik koʻrsatganligi uchun serjant Elboy Qoraboyevga SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1944-yil 3-iyundagi Farmoniga muvofiq Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan.

1945-yildan KPSS aʼzosi. Urushdan keyin serjant Elboy Qoraboyev demobilizatsiya qilindi. Urushdan keyin u tugʻilib oʻsgan Baxrin qishlogʻida yashagan. Ishtixon tumanidagi V. V. Kuybishev nomidagi paxtachilik kolxozida ishlagan. 1948-yildan 1961-yilga qadar shu kolxozning raisi boʻlgan.

Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi deputati (1959—1962).

Xotira 
Baxrin qishlogʻida Qahramon byusti oʻrnatilgan. 51-umumtaʼlim maktabi hovlisida bir necha yil avval nomaʼlum sabablarga koʻra Elboy Qoraboyevning byusti buzib tashlangan. 2019-yilda maktab direktori Eldor Suvonov boshchiligidagi maktab jamoasi saʼy-harakati bilan byust oʻz oʻrniga oʻrnatilgan.

Mukofotlari 
Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni 1944-yil 3-iyunda berilgan.

Lenin ordeni

1-darajali Vatan urushi

Qizil Yulduz ordeni, medallar bilan taqdirlangan.

Manbalar

Havolalar 
 Gazeta

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
15-mayda tugʻilganlar
1989-yilda vafot etganlar
1917-yilda tugʻilganlar
23-avgustda vafot etganlar
Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Sofya Qoraboyeva

Sofya Dusgaliyevna Qoraboyeva (1914.12.1, Toʻrtkoʻl — 1978.28.4, Nukus) — qoraqalpoq aktrisasi. Oʻzbekiston xalq artisti (1969). Moskva teatr sanʼati institutining qoraqalpoq studiyasida taʼlim olgan (1934—35). 1939-yildan Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat teatrida ishlagan. Milliylikka intilish, qahramonlari va hayotbaxsh his bilan sugʻorish Q. ijodiga xos. Vassa (M.Gorkiy, "Vassa Jeleznova"), Maysara (Hamza, "Maysaraning ishi"), Marfa Petrovna (K.Simonov, "Rus kishilari"), ona (E.Rannet, "Daydi oʻgʻil"), Biybinur (N.Dovqorayev, V.Shafrannikov, "Alpomish"), Oymereke (J.Oymurzayev, O.Xalimov, "Oygul va Obot"), Oqsuluv (A.Shomurotov va I.Yusupov, "Qirq qiz"), Oybike (S.Xoʻjaniyozov, "Taluas"), Toʻlgʻanoy (Ch.Aytmatov, "Momo yer") kabi turli xarakterdagi rollar talqini bilan tanilgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Qorabogʻ xonligi

Qorabogʻ xonligi - Ozarbayjondagi Araks va Kura daryolari oraligʻida 18—19-asr boshlarida mavjud boʻlgan davlat. 1747 y. Panoh Alixon (40-yillar oxiri — 1759) hokimiyatni egallab olib Qorabogʻ xonligiga asos solgan; oʻz taʼsirini bosqichma-bosqich Ganja, Yerevan, Naxichevan va Ardabil xonliklariga oʻtkazgan. Qx. aholisining asosiy mashgʻuloti dehqonchilik, chorvachilik va bogʻdorchilik boʻlgan, hunarmandlar, ayniqsa, gilam toʻqish va charm buyumlari bilan shuhrat qozonganlar. Panoh Alixonning oʻgʻli Ibrohim Xalilxon davrida (1759— 1806) Qishloq xoʻjaligi boshqa xonliklar orasida oʻzining kuch-qudrati bilan ajralib turgan. 1783 va 1797—99 yillarda Ibrohim Xalilxon Eron yoxud Turkiya tomonidan qoʻshib olish xavfi tugʻilgani tufayli Rossiyadan homiylik qilishni soʻragan. 1805 y. Qorabogʻ xonligini Rossiya tobeligiga oʻtganligi haqida bitim imzolagan. 1822 y. xonlik boshqaruvi bekor qilinib, rus harbiy maʼmuriyati bilan almashtirilgach, sobiq Qorabogʻ xonligi hududida Qorabogʻ viloyati tashkil qilingan.

 

Ozarbayjon tarixi
Qorabogʻiy Yusuf

Qorabogʻiy Yusuf, Yusuf ibn Muhammadjon al-Qorabogʻiy alMuhammad Shohiy (1563, Ozarbayjon, Qorabogʻ qishlogʻi — 1647, Buxoro) — faylasuf olim va faqih. Dastlabki maʼlumotni Qorabogʻda olgan, soʻngra Shirvon va Sherozda tahsilni davom ettirgan. Arab va fors tillarini chuqur bilgan. Siyosiy notinchliklar (Safaviylar davlatiaati qizilboshlilar zulmi) natijasida ustozi Habibulla Mirzojon Sheroziy bilan Samarqandga kelib (1586), kubroviylik tariqatining Samarqanddagi piri Xalilullo Badaxshiyning shogirdi sifatida kubroviylikning faol targʻibotchisiga aylangan. Keyinchalik Buxoroga koʻchib kelgan va uning Sepulon mavzeida yashab qolgan.

Q. Forobiy, Ibn Sino, Beruniy, Gʻazoliy, Nosiruddin Tusiy, Jaloliddin Davoniy, Taftazoniy kabi faylasuflarning anʼanalarini davom ettirib, 16—17-asrlarda falsafaning Oʻrta Osiyodagi taraqqiyotiga katta hissa qoʻshgan. Q.ning "Risolai botiniyya" (bu asar "Yetti jannat" nomi bilan mashhur), "Fi taʼrifi ilm" ("Ilm taʼrifida"), "Mafotih" ("Kalitlar") va boshqa asarlar yozgan. Shuningdek, u Davoniy, Qazviniy, Taftazoniy, Shahobiddin Suxravardiy kabi olimlarning asarlariga sharhlar bitgan, arab tili, mantiq, riyoziyot, lugʻatshunoslik va fiqh masalalariga oid qator risolalar, sheʼrlar ham yozgan. Olimning 24 ta risolasining qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi.