Rajaz

Rajaz (  , soʻzma-soʻz tarjima qilinganda “Tuya orqasida bormoqchi boʻlganida paydo boʻlishi mumkin boʻlgan qo'rquv talvasa, ”  ) klassik arab sheʼriy janrida qoʻllaniladigan oʻlchovdir . Bu metrda tuzilgan she'r urjūzadir . Hisoblagich qadimgi va klassik arab oyatlarining taxminan 3% ni tashkil qiladi.

Shakl 
Bu shaklda  (asosiy oyoq) naqshlari mavjud ⏓ ⏓ ⏑ –)Monemonik (Tafoyat) va qisqa bo'lishi mumkin bo'lgan biqabi va " ⏓ "  qisqa bo'g'inini anglatadi  ).  Har ikkala ancepslar bo'g'inining qisqa bo'lishi mustasno , lekin mumkin. Rajaz liniyalari ham yakuniy oyoq bilan catalecticturi bor bor | ⏓ – – |. 

Chiziqlar ko'pincha uch futlik (trimetr), lekin ikki fut (dimetr) ham bo'lishi mumkin. Shunday qilib , mumkin bo'lgan shakllar:

 | ⏓ ⏓ ⏑ – | ⏓ ⏓ ⏑ – | ⏓ ⏓ ⏑ – | (trimetr)
 | ⏓ ⏓ ⏑ – | ⏓ ⏓ ⏑ – | ⏓ – – | (trimetr katalektikasi)
 | ⏓ ⏓ ⏑ – | ⏓ ⏓ ⏑ – | (dimetr)
 | ⏓ ⏓ ⏑ – | ⏓ – – | (dimetrli katalektik)

Klassik arab metrlari orasida noyob bo'lgan rajaz chiziqlari hemistishslarga yani yarim sherlarga bo'linmaydi.  Ilk arab shoirlari  she’r davomida har bir satrni bir tovushga to'g'irlashgan Rajaz she'riyatining mashhur ko'rinishi muzdavij qofiyasi bo'lib, muzdavija deb nomlangan . 

Garchi arab metrlarining eng qadimgi turi keng qo'llaniladi   rajaz Islomdan oldingi va undan ham dastlabki davrlarda unchalik ko'p qo'llanilmagan , u qofiyalangan nasriy saj shakliga o'xshash (va ba'zida undan farq qilib bo'lmaydigan) sifatida ko'rilgan. U odatda past maqomga ega, kundalik janrlarda, masalan, beshiklar yoki improvizatsiya uchun ishlatilgan, bundan tashqari jangga improvizatsiya qilish uchun ishlatilgan.

Rajaz Umaviylar davrining oxirlaridagi shoirlar: Al-'Ajjoj (91/710), Ru'ba (vafoti. 145/762) va Abu an-Najm al-Ijliy (743-yilda vafot etgan)  bular shu janrdagi eng mashhur  metrdagi uzun qaṣīda uslubidagi barcha kompozitsiyalar. Abu Nuvos ham bu shaklni yaxshi ko'rgan 

20-asrda Erkin sheʼr janriga  javoban rajaz ham anʼanaviy shaklda, mashhur bo'lgan. Bundan tashqari   innovatsion moslashuvlarda  arab sher'iy janrlarida shuhrat qozondi, asrning birinchi yarmida asosiy koʻrsatkichlari boʻlgan shoirlar Ali Mahmud Toho, Ilyos Abu Shabakiy va Badr Shakir as-Sayyob (qarang. uning “Un shudat al-Matar”).  1950-yillardan beri erkin she'rlar ko'pincha rajaz oyoqlariga asoslangan. 

 Misol 
Mashhur, dastlabki misol Hind binti Utbaning (milodiy 6-7 asr) jangga chaqiruv shaklini ko'rsatib | ⏓ ⏓ ⏑ –|⏑ – ⏑''' –| birinchi ikkita element asosan uzun, beshinchisi esa har doim qisqa bo'ladi.

 Asosiy tadqiqotlar 

 Beshta Raǧaz to'plami: (al-Ag'lab al-ʻIǧliy, Bashir ibn an-Nikth, Ǧandal ibn al-Mutanna, Humayd al-Arqat, G'aylon ibn Hurays) , ed. Jaakko Hämeen-Anttila, Studia Orientalia, 76/Raǧaz she'riyatini o'rganish uchun materiallar, 2 (Xelsinki: Finlandiya Sharq jamiyati, 1995),
 Kichik Raǧaz to'plamlari: (Xitom al-Muǧashiʻiy, ikki Dukayn, al-Quloh ibn Hazn, Abu Muhammad al-Faqʻosiy, Manzur ibn Marthad, Ximyon ibn Quhafa.) Jaakko Hämeen-Anttila, Studia Orientalia, 78/Raǧaz she'riyatini o'rganish uchun materiallar, 3 (Xelsinki: Finlandiya Sharq jamiyati, 1996),
 Manfred Ullmann, Untersuchungen zue Raǧazpoesie. Ein Beitrag zur arabischen Sprach- und Literaturewissenschaft (Viesbaden, 1966)
 D. Frolov, 'Arab oyatlari tarixida Rajazning o'rni', Arab adabiyoti jurnali'', 28 (1997), 242-90, https://www.jstor.org/stable/4183399

Manbalar 

Arab arxitekturasi
Arab adabiyotі
Arab aholisi