Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti

Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti () , shuningdek Jidda xalqaro aeroporti () nomi bilan ham tanilgan, Saudiya Arabistonining Jidda shahriga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroportdir .

Aeroport Saudiya Arabistonining uchinchi yirik va eng gavjum aeroporti boʻlib, 2018-yilda 41 milliondan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Saudiya Arabistoni asoschisi Qirol Abdulaziz as-Saud nomi bilan atalgan aeroport 1981-yilda ochilgan boʻlib, u eng koʻp xalqaro sayyohlarga xizmat koʻrsatadi va Saudiya Arabistoni flagmani Saudia uchun eng yirik markaz hisoblanadi. Aeroportda ziyoratchilar va umra ziyoratiga boruvchilarga xizmat koʻrsatish uchun zarur shart-sharoitlar yaratilgan. Unda uchta yoʻlovchi terminali mavjud: Shimoliy terminal, Haj terminali va yangi 1-terminal. Haj terminali har yili Makkaga hajga boradigan musulmon ziyoratchilar uchun maxsus qurilgan. Janubiy terminal boʻlgan toʻrtinchi terminal 2020-yilda COVID-19 vaksina markaziga aylantirildi.

Tavsifi 
Aeroport  maydonni egallaydi. Ushbu maydon tarkibiga aerovokzaldan tashqari, qirollik terminali, Saudiya qirollik havo kuchlari uchun Qirol Abdulla aviabazasi va aeroport xodimlari uchun turar joylar kiradi. JED aeroportida qurilish ishlari 1974-yilda boshlangan va 1980-yilda yakunlangan. Nihoyat, 1981-yilning 31-mayida aeroport 1981-yil aprel oyida rasman ochilganidan keyin xizmatga ochildi.

Yangi 1-terminal 
2019-yilda Qirol Abdulaziz xalqaro aeroportidagi yangi 1-terminalning yengil ochilishi boʻldi va bir qator ichki reyslar undan amalga oshirildi. Maydoni , yangi terminal dunyodagi eng katta aeroport terminal binolaridan biri hisoblanadi. Mehmonlar va yoʻlovchilar bir qator qulayliklardan bahramand boʻlishadi, jumladan, yangi zallar,  markaziy bogʻ hududi va bino va avtoturargoh va temir yoʻl vokzalini bogʻlaydigan transport markazi. Bundan tashqari, terminalda diametri , balandligi  va suv sigʻimi million litr boʻlgan akvarium mavjud. Bundan tashqari, aeroportda 3732 nafar namozxonga moʻljallangan masjid barpo etilgan. 2019-yil avgust oyida aeroport Saudia tomonidan amalga oshiriladigan bir qator xalqaro reyslarni yangi terminalga koʻchirishni boshladi va 18-noyabrda Etihad yangi terminalga koʻchgan Saudiya Arabistonidan roʻyxatdan oʻtmagan birinchi aviakompaniya boʻldi.

Imkoniyatlari

Haj terminali 
Jidda Makka shahriga yaqin boʻlganligi sababli aeroportda yillik Haj bilan bogʻliq marosimlarda ishtirok etuvchi ziyoratchilarni qabul qilish uchun qurilgan maxsus Haj terminali mavjud. U bir vaqtning oʻzida 80 000 sayohatchiga xizmat koʻrsata oladi.

Skidmore, Owings &amp; Merrill LLP (SOM) meʼmorchilik shirkatining bangladesh-amerikalik muhandisi Fazlur Rahmonxon tomonidan ishlab chiqilgan terminal Geiger Berger Associates tarkibiga kirganda Horst Berger tomonidan ishlab chiqilgan chodirga oʻxshash tom tuzilishi bilan mashhur. Har biri tirgaklarga osilgan oq rangli teflon qoplamali shisha tolali matodan yigirma bitta „chodir“ dan tashkil topgan oʻnta modul besh moduldan iborat ikkita blokga birlashtirilgan va bloklar orasidagi peyzajli savdo markazi bilan ajratilgan. Konditsionerli binoda faqat bojxona, yuklarni tashish va shunga oʻxshash obyektlar joylashgan. „Terminalni qoʻllab-quvvatlash hududi“ deb nomlangan majmuaning katta qismi qishloq kabi ishlash uchun moʻljallangan, bozor va masjid bilan jihozlangan moslashuvchan, ochiq hududdir. Devor bilan oʻralmagan, bu hudud kuchli quyoshdan himoyalangan va tabiiy shamollatish imkonini beradi; shu sababli, baʼzilar uni yashil, ekologik toza bino deb hisoblashadi.

Haj terminali 1983-yilda meʼmorchilik boʻyicha Ogʻa Xon mukofotiga sazovor boʻlgan. Hakamlar hay’atining fikriga koʻra, „tom yopish tizimining ajoyib va xayoliy dizayni bu ulkan makonni beqiyos nafislik va goʻzallik bilan qoplashning dahshatli muammosiga javob berdi“.

Boshqa terminallari 

Jidda aeroporti dastlab Janubiy terminaldan eksklyuziv foydalangan Saudia uchun asosiy markaz vazifasini oʻtaydi. 2007-yilda Saudiyaning Flynas va Sama Airlines aviakompaniyalariga ham undan foydalanishga ruxsat berildi. Sama Airlines yopilganligi sababli terminaldan faqat Saudia va Flynas tomonidan foydalanilgan. Terminal endi Flyadeal va Garuda Indonesia tomonidan ham qoʻllaniladi. Jidda aeroportidagi Shimoliy terminaldan boshqa barcha xorijiy aviakompaniyalar foydalanadi. Janubiy terminal hozirda ichki reyslar uchun ishlatiladi. Ayni paytda 1-terminal xalqaro reyslar uchun foydalaniladi.

Kengaytirish loyihasi 
Yangi Qirol Abdulaziz xalqaro aeroportining uch bosqichli qurilishi 2006-yilda boshlangan va 2019-yilning oʻrtalarida rasmiy ochilishi rejalashtirilgan edi. Biroq, 2018-yildan boshlab aeroportga mahalliy reyslar qoʻnmoqda. Loyiha aeroportning yillik sigʻimini 13 milliondan 80 million yoʻlovchiga yetkazishga moʻljallangan.

Kengaytirishga yangi yoʻlovchi terminali binosi, balandligi 136 metr boʻlgan havo harakatini boshqarish minorasi (dunyodagi eng kattasi), aerodromning qattiq va asfaltlangan hududlari, yoritish, yonilgʻi tarmoqlari tizimlari, yoʻlovchilarni boshqarishning elektron tizimi va yangi yomgʻir suvi drenaj tarmogʻi. Shuningdek, yangi qurilgan qoʻllab-quvvatlash xizmatlari binosi va mavjud uchish-qoʻnish yoʻlagi va aerodrom tizimlarini modernizatsiya qilish. Saudiya Arabistoni fuqaro aviatsiyasi bosh boshqarmasi GACA maʼlumotlariga koʻra, uch bosqich yiliga 30 million, 60 million va 80 million yoʻlovchiga bosqichma-bosqich oshirish bilan belgilanadi.

Yangi aeroport 1-terminaliga Haramayn tezyurar temir yoʻl loyihasi tarmogʻi orqali kirish mumkin. Shahzoda Majid koʻchasi Al-Layt avtomagistrali bilan bogʻlanib, shimoldan janubga tez tranzit yoʻnalishini tashkil qiladi.

Boshqa imkoniyatlari 
Saudiya Fuqaro aviatsiyasi bosh boshqarmasi aeroportda GACA angariga (364-bino) ega.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Yoʻlovchi

Yuk

Baxtsiz hodisalar va falokatlar 

 1979-yil noyabr oyida Pokiston xalqaro havo yoʻllari 740-reysi, Boeing 707 samolyoti havoga koʻtarilgandan soʻng, bortda yongʻin boshlanganida qulab tushdi. Omon qolganlar yoʻq edi.
 1986-yilda bir guruh eronlik ziyoratchilar sumkasida C4 portlovchi moddalari bilan ushlangan. Portlovchi moddalar Eron hukumati tomonidan qoʻyilgan; ular portlovchi moddalarning koʻp odamlarni oʻldirishini xohlashdi. Ziyoratchilar portlovchi moddalar haqida hech narsa bilmasliklarini aytishdi.
 1991-yil 6-fevralda Amerika Qoʻshma Shtatlari Havo kuchlarining Boeing KC-135 Stratotanker KC-135 samolyotining toʻrtta dvigatelidan ikkitasi ishdan chiqqan, qoʻnish vaqtida ikkita shinasi yorilib ketganidan keyin bazaga favqulodda qoʻnishni amalga oshirdi.
 1991-yil 11-iyulda Nigeria Airways 2120-reysi Duglas DC-8-61 samolyoti kabinadagi bosim bilan bogʻliq muammolarga duch keldi, soʻngra qoʻnish moslamasining ishdan chiqishi tufayli yongʻin chiqdi. Uchuvchilar aeroportga qaytishga harakat qilishgan, biroq yetib bora olmagan va samolyot halokatga uchragan, natijada barcha 247 yoʻlovchi va 14 ekipaj halok boʻlgan.
 2004-yil 1-martda Pokiston xalqaro havo yoʻllari 2002-reysi, Airbus A300 B4-200 samolyoti parvoz paytida ikkita shinani yorib yubordi. Shinaning boʻlaklari dvigatellar tomonidan yutilib, dvigatellar yonib ketishiga olib keldi va parvoz toʻxtatildi. Dvigatel va chap qanotning jiddiy shikastlanishi samolyotning hisobdan chiqarilishiga olib keldi. Barcha 261 yoʻlovchi va 12 ekipaj aʼzosi tirik qolgan.

Yana qarang 

 Haramayn tezyurar temir yoʻli
 Saudiya qirollari nomi bilan atalgan narsalar roʻyxati
 Qirol Fahd xalqaro aeroporti
 Yaqin Sharqdagi eng gavjum aeroportlar roʻyxati

Manbalar

Havolalar 

 
 Unofficial website
 Information on the GACA website for the King Abdulaziz Int. Airport Development Project (KADP)
 
 Current weather for OEJN at NOAA/NWS
 Accident history for JED at Aviation Safety Network
Webarxiv andozasi wayback havolalari
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Saudiya Arabistoni
Saudiya Arabistoni aeroportlari
Yaqin Sharq aeroportlari