MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Keramzit-beton

Keramzit-beton - yengil beton turi; toʻldirgich sifatida keramzit, qovushtirgich sifatida sement, gips, sintetik smolalardan foydalaniladi. K-b.ning issiqlikdan izolyasiyalovchi, konstruktiv-izolyasiyalovchi va konstruktiv xillari bor. Ularning hajmiy massalari 350 – 1800 kg/m3, qisilishga mustahkamligi 0,5 — 50 MPa. K-b.dan bino va inshootlarning koʻtaruvchi va toʻsuvchi qurilmalari (konstruksiyalari) tayyorlanadi, shuningdek, kemasozlikda ham ishlatiladi.

Manbalar
Kerargirit

Kerargirit — mineral, q. Xlorargirit.

Manbalar
Keratit

Keratit (yun. keras, keratos — muguz, itis — yalligʻlanish) — koʻz muguz (shox) pardasining yalligʻlanishi. Viruslar (gerpetik K.), baʼzan boshqa mikroorganizmlar qoʻzgʻatadi. Muguz pardaga infeksiya kirishi, yot jismlar tushib shikastlanishi (tirnalish va h.k.), gripp, sil, difteriya kabi infeksion kasalliklar, shuningdek, organizmda vitamin A yetishmasligi ham K.ga sabab boʻlishi mumkin. Tashqi taʼsirotlar keltirib chiqaradigan (ekzogen) va umumiy kasalliklar paydo qiladigan (endogen) K., shuningdek,, yuza (bunda muguz pardaning yuza qismida infiltrat vujudga keladi) va chuqur (bunda muguz parda ostidagi qavatlar ham kasallanadi) K. ajratiladi. K.da bemor yoruqqa qaray olmaydi, koʻz qizaradi, yoshlanadi va sanchib ogʻriydi. K. jiddiy kasallik boʻlib, oʻz vaqtida davolanmasa yoki notoʻgʻri davolansa, koʻzga oq tushishi yoki boshqa ogʻir asoratlar yuzaga kelishi mumkin. Shuning uchun K.ga xos alomatlar paydo boʻlishi hamon vrachga koʻrinish zarur.

Manbalar
Keratozlar

Keratozlar (yun. keras — shox, muguz) — teri muguz (shox) qavatining qalinlashuvi bilan kechadigan kasalliklarning umumiy nomi. Bunda teri yalligʻlanmaydi. K.ga muguz qavatning jadal oʻsishi yoki shu qavat hujayralarining bir-biriga qoʻshilib, bitib ketishi sabab boʻladi. Tugʻma, orttirilgan va konstitutsion K. farq qilinadi. Tugʻma K. muguzlanish jarayonining tugʻma kamchiliklariga bogʻliq (ixtioz, keratodermiya). Orttirilgan K.umumiy va mahalliy kasalliklar (gipova avitaminoz), shuningdek, turli zaharlanishlar, nerv va endokrin sistema kasalliklari oqibatida kelib chiqadi. Konstitutsion K. esa bolaga qisman ona qornida, qisman tugʻilgandan keyingi noxush omillar tufayli roʻy beradi.

Manbalar
Keratomalyasiya

Keratomalyasiya (yun. keras — shox, muguz va malakia — yumshokushk) — koʻz shox (muguz) pardasining yemirilishi. Koʻproq yosh bolalarda uchraydi va organizmda oqsil, A vitamin, yogʻ moddalari yetishmasligi natijasida kelib chikali. K.da muguz parda toʻqimasi iriydi, yiringli yara paydo boʻlib, parda teshiladi, koʻzning oldingi kamerasida yiring toʻplanadi, shilliq parda ham oʻzgaradi (epiteliysi qurib, koʻchadi — q. Kseroftalmiya). Davo kasallikka sabab boʻlgan omilni bartaraf etishdan iborat.

Manbalar
Keratoplastika

Keratoplastika (yun. keras — shox, muguz va plastika) — xiralashgan koʻz muguz (shox) pardasini sogʻlom parda bilan almashtirish. V.P.Filatov tavsiya etgan plastik operatsiya. Bunda muguz pardaning oq tushib xiralashib qolgan qismi kesib olinadi, koʻrishni tiklash maqsadida uning oʻrniga konservatsiya qilingan muguz pardadan loyiq qilib koʻchirib oʻtkaziladi. Baʼzan muguz parda butunlay almashtiriladi.

Manbalar
Keratofir

Keratofir (yun. keras — shox, muguz, porhyreos — toʻq qizil rang) — paleotip koʻrinishdagi porfirli effuziv yoki tomir koʻrinishidagi nordon togʻ jinsi. Ikkilamchi jarayonlar taʼsirida oʻzgargan. Kulrang , och yashil, qizgʻishbinafsha, baʼzan qoʻngʻir rangda boʻladi. Porfirli donachalar albit, goho anortoklaz, diopsid va biotitdan iborat. Diopsid va biotit koʻpincha oʻzgarib xloritga aylanadi. Kvarsli, ortoklazli va b. turdagi K.lar mavjud. Kvarsli porfir, diabaz va spilit togʻ jinslari bilan birga uchraydi. Koʻpincha qayta kristallanishga uchraydi hamda kvars va albitning globu-lyar oʻsimtalari hosil boʻladi. Mikroskop ostida ishqorli dala shpati mikrolitlaridan tashkil topganligi koʻrinadi. Xorijda Germaniya, Chexiya, Polsha, Norvegiya, Shvetsiya, AQSH, RFda (Sibir, Jan. Ural), shuningdek, Kavkaz, Qrimda bor. Oʻzbekistonda Qurama, Tomdi togʻlarida uchraydi. Binolarni ichki koʻrinishi, metro st-yalari va yodgorliklarni bezashda ishlatiladi.

Manbalar
Berdi Kerboboyev

Berdi Murodovich Kerboboyev [1894.3(15).3, Tajan tumani Qavqi Zarang qishlogʻi — 1974.5.3, Ashxobod] — Turkmaniston xalq yozuvchisi (1967), zamonaviy turkman adabiyoti asoschilaridan. Turkmaniston Fanlar akademiyasi akademik (1951). Buxorodagi madrasada tahsil olgan, Leningrad universiteti sharq fakultetida oʻqigan (1927-28). Ilk hajviy sheʼrlari 1925-yilda "Turkmaniston" gazeta va "Tokmak" ("Toʻqmoq") jurnalda bosilgan. Dastlabki dostonlari ("Yangi turmushga", 1928; "Amudaryo", 1931), hikoya va ocherklari ("Maral", 1937), qissalari ("Bayram", 1934; "Botir", 1935) va dramatik asarlari ("Hurliqo va Hamro", 1940 va b.) turkman adabiyoti taraqqiyotiga taʼsir koʻrsatgan. "Qurbon Durdi" qissasi (1942), "Oylar" dostoni (1943), "Vatanga muhabbat" (1941), "Qardoshlar" (1943) kabi sahna asarlarida Ikkinchi jahon urushida bosqinchilarga qarshi kurash va turkman xalqining mamlakat ichkarisidagi mehnati aks etgan. "Dadil qadam" (1—3-kitoblar, 1940—55) da turkman xalqining oʻtmishi, hayoti, kurashi, ruhiy kechinmalari tasvirlangan. "Oysulton" qissasi (1949) turkman paxtakorlariga bagʻishlangan, "Nebitdogʻ" romani (1957) neftchilar faoliyati va hayoti haqida.

K. Navoiy, Hamza, Abdulla Qodiriy va b. ijodidan ilhomlangan. Oybek, Gʻafur Gʻulom va b.ning ayrim asarlarini turkmanchaga tarjima qilgan. K.ning deyarli barcha yirik asarlari oʻzbek tilida nashr qilingan. "Maxtumquli" dramasi (1943; Yashin tarjimasida) sahnalashtirilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Dadil qadam (roman), T., 1951; Oysulton, (qissa),T., 1958; Nebitdogʻ (roman), T., 1963; Turkmaniston bahori (sheʼrlar), T., 1974.
 Inogʻomov R., Adabiy qardoshlik taronalari, T., 1972; Qurbonboyev K., Oʻzbek—turkman adabiy aloqalari, T., 1974.

Turkmanistonlik yozuvchilar
1894-yilda tugʻilganlar
1974-yilda vafot etganlar
5-martda vafot etganlar
15-martda tugʻilganlar
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Kergelen

Kergelen — Hind okeani jan.dagi vulkaniq orollar arxipelagi, Antarktikada. Fransiya mulki. Bitta yirik Kergelen va 300 ga yaqin mayda orollardan iborat. Mayd. 7 ming km. Bal. 1965 m gacha. Iqlimi subantarktika sovuq iqlim, yillik yogʻin 1000 mm. Kuchli shamol esib turadi. Siyrak oʻt oʻsimliklari oʻsadi. Kergelen o.ning markaziy qismi muzlik bilan qoplangan (mayd. 500 km).

Doimiy aholisi yoʻq. Fransiyaning Port-o-Franse geofizika st-yasi 1950-yildan ishlab turibdi. Orol 1772-yilda uni kashf etgan fransuz dengizchi-sayyohi I. Kergelen de Tremarek nomi bilan atalgan.

Manbalar 

Arxipelaglar
Kergelen (suv osti tizmasi)

Kergelen — Hind okeanining jan. dagi suv osti tizmasi. Avstraliya — Antarktika soyligini Afrika — Antarktika soyligidan ajratib turadi. Uzunligi 2600 km. Kengligi 950 km gacha. Suv ostidagi eng baland joyining dengiz sathidan chuq. 73 m; suvdan koʻtarilib turgan alohida choʻqqilari Kergelen, Xerd va b. orollarni hosil qilgan.

Manbalar
Aleksandr Kerenskiy

Kerenskiy Aleksandr Fyodorovich (1881, Simbirsk — 1970, Nyu-York) — Rossiya davlati arbobi. Muvaqqat hukumat bosh vaziri (1917). Dastlabki tahsilni Toshkentda olgan. Peterburg universiteti yuridik fakultetini tugatgan (1904). K. bilan Turkistondagi taraqqiyparvarlar Mustafo Choʻqay, Ahmad Zakiy Validiy, Hamza oʻrtasida aloqalar boʻlgan. Biroq K. Turkiston mustaqilligiga qarshi edi. 1917 yil 25 oktabr (7 noyabr)da Vladimir Lenin boshchiligidagi bolsheviklar tomonidan qurol kuchi bilan Muvaqqat hukumat agʻdarib tashlangach, K. Petrograddan chiqib ketdi. General P.N.Krasnov bilan birgalikda bolsheviklarga qarshi isyon koʻtardi. 1 (14) noyabrda qizil askarlar isyonni bostirdi. K. yashirin ravishda mamlakatdan chiqib ketdi. 1918 yildan Fransiyada, 1940 yildan umrining oxirigacha AQShda muhojirlikda yashadi. Parijda tuzilgan "Partiyadan tashqari demokratik jamiyat"ning tashkilotchilaridan biri (1920 yil iyul — 1922 yil aprel). Bu jamiyat Rossiyadagi sovet rejimiga qarshi kurashdi. Muhojirlikda xotiralar, tarixiy asarlar ("Kornilov ishi", "Gatchina", "Yiroqsan" va boshqalar) yozdi.

Manbalar
Keretaro

Keretaro — Meksikaning markaziy qismidagi shahar, Keretaro shtatining maʼmuriy markazi. Meksika togʻligining hosildor vodiysida, 1850 m balandlikda joylashgan. Aholisi 385 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Avtomobil yoʻllari tuguni. Temir yo'l stansiyasi. Qishloq xoʻjaligi (donli ekinlar, dukkaklilar) rayoni markazi. Un tortish, ip gazlama, koʻn-teri korxonalari bor. Keretaro yaqinida polimetall ruda va opal konlari topilgan. Turizm markazi. 17— 18-asrlarda qurilgan cherkovlar, saroylar saqlangan. Universitet (1765), muzey bor. Keretaro — qad. indeyslar shahri. 1531-yilda ispan konkistadorlari tomonidan egʻallangan. 1810-yilda shahar ispanlarga qarshi qoʻzgʻolon markazlaridan boʻlgan.

Manbalar
Keretaro (Meksika)

Keretaro — Meksika markazidagi shtat, Meksika togʻligining janubida. Maydon 11,7 ming km. Aholisi 1,4 mln. kishi (2000). Maʼmuriy markazi — Keretaro shahri. Yer yuzasining aksari qismi 1000–3000 m balandlikdagi baland tog tekisliklaridan iborat. Oylik oʻrtacha yogʻin 800 mm gacha. Oʻsimliklari butazor va past boʻyli oʻtlardan iborat. Koʻp asrlar davomida yerni haydash va oʻrmonlarning kesilishi sababli katta maydonlar kuchli eroziyaga uchragan. Hududining 1/2 qismini yaylovlar tashkil etadi. Ispanlar istilosiga qadar K.da dehqonchilik rivojlangan. Polimetall ruda konlari bor. Keretaro — Meksikaning nisbatan qoloq shtatlaridan. Lerma daryosi havzasidagi katta maydonlarda sugʻorma dehqonchilik qilinadi: donli ekinlar, sabzavot, meva, sorgo yetishtiriladi. Togʻli rayonlarda chorvachilik bilan shugʻullaniladi. Oziqovqat, toʻqimachilik sanoati korxonalari bor. Keretaro hududidan mamlakatning shim. va markaziy shtatlarini bogʻlovchi muhim temir yol va shosse yoʻllari oʻtgan. Mustamlakachilik davriga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. Turizm rivojlangan.

Manbalar
Kerinchi

Kerinchi — (oʻzining nomi), korinchi, () Indoneziyadagi aholi. Sumatra orolining markazidagi Kerinchi platosida joylashgan. Aholisi 180 ming kishi.

Tarixi 
XIX-asr oxirida Gollandiya istilosidan oldin Kerinchi rasmiy ravishda Malayziyaning Jambi sultonligiga qaram boʻlib, 4 ta boshliqlikni tashkil qilgan. Moddiy madaniyat nuqtai nazaridan Kerinchlar Minangkabau va Malayziyalarga yaqin.

Til 
Til — avstroneziya oilasining Gʻarbiy Avstroneziya guruhining kerinch tili. Indoneziya va Minangkabi ham mavjud. Yozuv janubiy Indoneziyadan kelib chiqqan.

Aholi

Kasbi-kori 
Shudgor bilan sugʻoriladigan sholi yetishtirish juda rivojlangan. Choy, qahva, tamaki ishlab chiqarish. Oltin qazib olish ham rivojlangan.

Din 
Din — sunniy musulmonlar.

Jamiyatning tuzilishi 
Matrilineal klanlarga va turli darajadagi chiziqlarga boʻlinishning saqlanishi (sapiyahu, sapintu, kalba, pehout, lukho). Anʼanaviy maʼmuriy hududlarga (mendapo) birlashgan hududiy bogʻliq jamoalarni (dusun). Klanlar boshida oqsoqollar turadi. Nikoh matrilokal, matrilineal meros va avunculinear merosdir.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Воздвиженский Д. Змей и волчок //Журнал Вокруг Света — № 4 (2751),2003
 Индонезия. Справочник М. Наука. Главная редакция восточной литературы 1983 г.
 Страны мира: Краткий полит.экон. справочник.-М.: Политиздат, 1980 г.
 Черепнева Е. А. Индонезия глазами индонезийцев. Современные концепции соц-эконом. развития. М. Наука. ГРВЛ. 1989 г.
 Членов М. А. Керинчи // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999.

Havolalar 
 http://etnolog.ru/people.php?id=KERI
 Индонезия — Энциклопедия «Вокруг света»
Sumatra Xalqlari
Avstriya xalqlari
Kerkinitida

Kerkinitida — antik shahar (mil. av. 6-asr oxiri — 5-asr — mil. av. 2-asr). Yunonlar tomonidan hozirgi Yevpatoriya oʻrnida qurilgan. Xersones aristokratik respublikasi tarkibida boʻlgan. Gʻalladon savdosida muhim rol oʻynagan (4—2-asr). Mil. av. 4-asrning 2-yarmi — 3-asrda oʻz tangalarini zarb qilgan. Yunonskif urushlari (mil.av. 2-asr) natijasida vayron boʻlgan. Mil. 1 — 2.a.larda kichik savdo-dehqonchilik manzilgohi. Ellinistik davrga mansub mudofaa devorlari va turar joy daxalari qoldiqlari saqlangan.

Manbalar
Kerkira

Kerkira, Korfu — Ioni dengizidagi orol. Ioni o.lari toʻdasida, Gretsiya tarkibida. Mayd. 592 km. K.ning shim. togʻlik, eng baland yeri 906 m, jan. esa sertepa tekislik, asosan, ohaktosh va slanetslardan tuzilgan. Iqlimi subtropik iqlim. Doim yashil butazorlar (makvis), shim. alohida oʻrmonzorlardan iborat.

Manbalar
Kerkpatrik

Kerkpatrik — Antarktidadagi togʻ. Transantarktida togʻlarining eng baland choʻqqisi. Bal. 4530 m. Kuin-Aleksandr tizmasida, Birdmor muzligidan gʻarbroqda joylashgan. Britaniya Antarktida ekspeditsiyasi tomonidan 1908-yilda kashf qilingan va nomlangan.

Manbalar
Kermadek novi

Kermadek novi - Tinch okeandagi chukur suv osti novi. Yangi Zelandiya o.dan shim.-sharqda. Shim.dan jan.ga tomon Kermadek o.larining sharqiy chekkasi boʻylab 1270 km masofaga choʻzilgan. Kengligi oʻrtacha 88 km. Chuq. 10047 m. Grunti gilli balchiqdan iborat.

Manbalar
Kirmon

Kirmon (کرمان Kermân) — Eronning jan.sharqidagi shahar. Kirmon ostonining maʼmuriy markazi, 1900 m balandlikda. Aholisi 385 ming kishi (1997). Savdotransport markazi. Hunarmandchilik rivojlangan. Gilam, shol roʻmol toʻqiladi, misdan badiiy buyumlar va roʻzgʻor idishlari yasaladi, paxtadan kalava ip tayyorlanadi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, qurilish materiallari korxonalari, universitet bor. Xna ishlab chiqarish markazlaridan. Shoh masjid (11 — 12-asrlar) va b. 14-asrga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. Kirmon yaqinidan toshkoʻmir, xrom va temir rudalari qazib olinadi.

Manbalar 

Kirmon
Kirmon ustoni shaharlari
Kirmon shahristoni aholi punktlari
Kern

Kern (nem. kern) — kolonkali burgʻu kovaklari (quduqlari)dan olinadigan silindr shaklidagi yaxlit togʻ jinsi namunasi. K. yordamida togʻ jinsining tarkibi, fizik va kimyoviy xossalari, yotish burchaklari aniqlanadi. Kovlangan bir necha burgʻu kovaklarining geologik kesimi K.ni oʻrganish natijalari bilan taqqoslanadi. Maʼlum boʻlmagan yer osti geologik jinslarini oʻrganishda K.ning ahamiyati katta.

Manbalar
Kerosin

Kerosin (ing . kerosene, yun. keros -mum) — uglevodorodlar aralashmasi (S9—S|6)dan iborat suyuqlik. Tarkibida 23—60% toʻyingan alifatik, 24—58% naften, 6—15% aromatik va 1% gacha toʻyingan uglevodorodlar bor. Qaynash temperaturasi 200—300°, zichligi 790–846 kg/m3. Neftni qayta ishlash yoʻli bilan olinadi. K. il gari fakat yoritkich lampalariga yonilgʻi sifatida ishlatilgan. Shuning uchun uni qadimda fotogen (yunon tilida "yoruglik, bunyod etuvchi" degan maʼnoni anglatadi) deb yuritilgan. Keyinchalik u motor yogi sifatida dastlab tranzitorlar uchun, soʻngra reaktiv uchuvchi qurilmalar uchun keng qoʻllanila boshlandi.

Hoz. T-1 va T-5 rusumli aviayonilgilar neftning K. fraksiyasi asosida olinadi. Suyuq raketa yonilgʻisining asosiy tarkibini ham K. tashkil etadi.

Manbalar
Kersantit

Kersantit (Fransiyadagi Kersanton degan joy nomidan) — yertomirli magmatik togʻ jinsi; biotit (1/3 qismi), kvars va nordon plagioklaz hamda magnetit va apatitdan tashkil topadi. Tarkibiga koʻra K.ning biotitdan tashqari qisman piroksen va amfibolli turlari ham uchraydi. K. granit tarkibli magmaning kristallanishi, differensiatsiyalanishi tufayli temir va magniyli minerallarga boyishi hamda atrof jinslarini oʻzgartirib kristallanishi natijasida hosil boʻladi. Oʻzbekistonda intruziv togʻ jinslari bilan uchraydi.

Manbalar
Imre Kertész

Imre Kertész (1929, Budapesht) — venger yozuvchisi. Ijodini 1953 yilda tarjimonlikdan boshlagan, ocherklar yozgan. Dastlabki yirik asari boʻlgan "Taqdirsiz odam" (1975) romani K. ga shuhrat keltirdi. Shundan soʻng "Angliya bayrogʻi" (1991), "Izquvar" (1977) romanlarini yaratdi. "Tugʻilmagan bolaga aza" (1990) qissasida asar qahramoni universitet professori boʻlgan doʻstiga oʻzini baxtsiz hayoti haqida hikoya kidali. K. Ikkinchi jahon urushi yillarida otasi bilan Aushvits, Buxendvald konslagerlariga tushib, tirik qolgan. Yozuvchining asosiy asarlari hayotining ana shu fojiali davri haqidadir. U oʻz ijodida ommaviy ezish tizimiga shaxsning qarshi turishi mavzusini yoritgan. K. adabiyotdagi "guvohlik adabiyoti" deb nomlangan yangi oqimning asoschisi sanaladi. Nobel mukofoti laureati (2002).

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
Kerulen

Kerulen — Mongoliya va Xitoydagi daryo. Uz. 1264 km (shundan 1090 km Mongoliya hududida), havzasining mayd. 116,4 ming km². Xentey togʻligidan boshlanadi. Oʻzanida orol koʻp. Dalaynor koʻliga quyiladi. Yozda toʻlib oqadi; har yili bir necha marta toshadi. Noyab.— aprel da muzlaydi. Baliqqa boy. K. boʻyida Choybalsan sh. bor.

Manbalar 

Alfavit boʻyicha daryolar
Xitoydagi daryolar
Markaziy Osiyo
Mongoliyadagi daryolar
Kerxe

Kerxe (Gamasioba, oʻrta oqimida Saymarra) — Eron va Iroqdagi (quyi qismi) daryo. Uz. 870 km, havza-sining mayd. 50 ming km. Zagros togʻlaridan boshlanib, Xuziston tekisligidan oqadi. Bahor va yozgi toʻlinsuv davrida Dajla daryosigacha yetib boradi. Oʻrtacha suv sarfi 220 m3/sek. Sugʻorishda foydalaniladi.

Manbalar 

Alfavit boʻyicha daryolar
Erondagi daryolar
Iroqdagi daryolar
Kerch

Kerch — Ukrainaning Qrim Respublikasidagi qaxramon shahar. Azov dengizidan Qora dengizga chiqiladigan boʻgʻoz sohilidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Temir yoʻl paromi orqali Kavkaz ortish-tushirish stansiyasi (Taman yarim orol) bilan bogʻlangan. Aholisi 182,5 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Temir ruda (Qamishburun kombinati) qazib olinadi. Metallurgiya, kemasozlik va kema tuzatish, oziq-ovqat (shu jumladan, baliq) sanoati korxonalari, teatr, tarix-arxeologiya muzeyi bor. Mil. av. 6-asrda yunonlar Kerch oʻrnida Pantikapey sh.ga asos solganlar. Mil. av. 5-asr boshlari — mil. 4-asr oxirida Bospor podsholigi poytaxti boʻlgan. Oʻrta asrlarda Kerch Qrimdagi yirik savdo shahri edi. 1475 yil turklarga qaragan, 1774 yilda Rossiya bosib olgan. 1954 yildan Ukraina tarkibida. 1941—45 yillar urushida Kerch atrofida shiddatli janglar boʻlgan. Melek-Chesmen qalʼasi harobalari (mil. av. 4-asr), Demetr xilxonasi (mil. 1-asr), Ioann Predtech (10—13-asrlar) cherkovi saqlangan.

Manbalar
Kerch boʻgʻozi

Kerch boʻgʻozi — Kerch va Taman yarim orollari oʻrtasidagi boʻgʻoz. Qora va Azov dengizlarini tutashtiradi. Uzunligi kariyb 41 km, eni 4 dan 15 km gacha. Qishda suzib yuruvchi muz koʻp boʻladi. Gʻarbiy sohilida yirik Kerch porti bor. Boʻgʻoz orqali kema va temir yoʻl paromi katnovi mavjud.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha boʻgʻozlar
Kerch yarim oroli

Kerch yarim oroli - Krim yarim orolning sharqiy qismi. Shimoliyda Azov dengizi, sharqda Kerch boʻgʻozi, jan.da Qora dengiz bilan oʻralgan. Gʻarbda eni 17 km li boʻyin bilan Qrim yarim orolga tutashgan. Mayd. qariyb 3 ming km. Shim.-sharqiy qismi ohaktosh, gil va qumtoshlardan tuzilgan tepalik (bal. 190 m gacha). Balchiqli vulkanlar koʻp. Jan.-gʻarbiy qismi tekislik boʻlib, asosan, uchlamchi davr gillaridan tarkib topgan. Kashtan tuproklar tarqalgan. Iqlimi quruk. dasht iqlimi. Yillik yogʻin 500 mm. Yanv.ning oʻrtacha tempaturasi —1,5°, iyulniki 23,5°. Kerch yarim orolda Kerch temir ruda havzasi joylashgan.

Manbalar 

 

Yarim orollar
Qrim
Kesaltenango

Kesaltenango — Gvatemaladagi shahar, mamlakat gʻarbida, Vulkan togʻlari orasida, 2350 m balandlikda joylashgan. Kesaltenango departamentining maʼmuriy markazi. K. yonidan Pan-Amerika shosse yoʻli oʻtgan. Aholisi shahar atrofi bilan 300 ming kishi chamasida (1990-yillar oʻrtalari). K. aholisining soni va iktisodiy mavqei jihatidan mamlakatda muhim oʻrin tutadi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor.

Manbalar
K- x

K- x- rayonining savdo-sanoat markazi. Hunarmandchilik rivojlangan. K. indeyslarning qad. Kselalu (Ksenaxu) sh. oʻrnida bunyod etilgan. 1902-yil kuchli zilziladan vayron boʻlib, deyarli butunlay qayta qurilgan. Mayya-kiche tili akademiyasi bor. Mustamlakachilik davri meʼmoriy yodorliklari saqlangan. Turizm rivojlangan.

Manbalar
Kesamirlar

Kesamirlar — oʻzbek urugʻlaridan biri, 19—20-asr boshlarida Buxoro amirligining Koʻlob bekligi hududida, asosan, Yaxsuv daryosining oʻrta oqimlari, Panj daryosi irmogʻi Jilgʻasoyning yuqori oqimlari atrofida va qisman Qunduzda yashashgan. K.ning kelib chiqishi toʻgʻrisida aniq maʼlumot yoʻq. Baʼzi maʼlumotlarga qaraganda, ularning shakllanishida naymam va mangʻit qabilalarining etnik guruhlari ishtirok etgan. Qatagʻonlarnnng ayrim guruhlari K.ga qoʻshilganligi taxmin qilinadi. K. qorachariq, kuldeman, qalligʻoch yoki qarligʻoch, toz, kamchi, kiyikchi va noʻgʻoy kabi boʻlinmalardan iborat boʻlgan.

Manbalar
Kesar kesishi

Kesar kesishi (lot. sectio — yorish, ochish; caedo — kesaman) — xirurgik operatsiya; akusherlik amaliyotida qorinning oldingi devorini va bachadonni kesib (baʼzan qin tomondan kesiladi — bu qinni kesar kesish deyiladi), homila va yoʻldoshni olish. Tabiiy tugʻruq yoʻli orqali bola tugʻilishi mumkin boʻlmagan hollar (masalan, ayol chanogʻining torligi yoki bachadonning yorilish xavfi tugʻilishi va boshqalar)da, shuningdek, tugʻayotgan ayol jiddiy kasal boʻlganda (masalan, yurak poroklarida) qilinadi. Hozirda kesar kesish amaliyoti bachadonning pastki segmentini kesib ochish yoʻli bilan bajariladi. Buning uchun qorin devorini qavatma-qavat kesib, bachadongacha boriladi; uning ham qovuqdan yuqori qismi koʻndalang kesiladi va dastlab homila, keyin yoʻldosh chiqarib olinadi. Shundan soʻng bachadon devori, keyin qorin devori qavatma-qavat tikiladi. Bir marta kesar kesish amaliyotini boshidan kechirgan ayolda bachadon chandigʻi yuzaga kelishi sababli keyingi homiladorlik va tugʻruq vrach koʻrsatmasiga qatʼiy amal qilingan holda boʻlishi lozim.

Manbalar
Kesim

Kesim — gapning bosh boʻlaklaridan biri . Ega bilan ifodalangan shaxs, predmet va xodisaning umumiy belgisini bildiradi. Kesim gapni uyushtiruvchi markaz boʻlib, predikativlikning belgisini koʻrsatadi. Ikki tarkibli gapda egaga tobe boʻladi; oʻziga bogʻlanib kelgan soʻzlarga nisbatan esa hokim hisoblanadi. Kesim barcha mustaqil soʻz turkumlari bilan ifodalanadi. Qaysi soʻz turkumi bilan ifodalanishiga koʻra, feʼl va ot Kesimlarga boʻlinadi. Feʻl kesim sof fel va baʻzan ravishdosh bilan ifodalanadi. Feʻldan boshqa soʻz turkumlari ( ot, sifat, son, olmosh, ravish va taqlid soʻz) bilan, shuningdek, feʻlning harakati nomi shakli bilan ifodalagan kesim ot kesim deyiladi.

Yana qarang 

 Tilshunoslik
 Soʻz turkumlari

Manbalar
Keskich

Keskich (mashinasozlikda) — metall va metallmas zagotovkalarga ishlov beruvchi kesuvchi asbob. Kesuvchi qismi maʼlum geometrik shaklga ega boʻlgan kallak va stanokka mahkamlanadigan tanadan iborat. Kallagining shakliga koʻra, K. toʻgʻri, qayirma (egilgan) kallakli; tutqichining shakliga koʻra, toʻgʻri toʻrtburchakli, kvadrat, doiraviy; kallakni tanaga tutashtirilishi boʻyicha yaxlit, payvand kallakli, kavsharlangan plastinkali va b. turlarga boʻlinadi. K.lar ishlov berish turiga qarab oʻtuvchi, qirqib oluvchi, yoʻnib kengaytiruvchi, kesib tushiruvchi, rezba ochuvchi, ariqcha yoʻnuvchi va b.ga boʻlinadi. K.ning yana xomaki ishlash (shilish), toza ishlash, yupqa yoʻnish, silliqlovchi turlari; chapaqay (zagotovka oʻngdan chapga tomon yoʻnaladi), oʻnaqay (chapdan oʻngga tomon) turlari bor. K.ning kallagi asbobsozlik, tezkesar poʻlatlar, volfram va titan karbitlari asosidagi qattiq qotishmalar, sintetik olmoslar, mineral-keramik materiallardan; tanasi esa konstruksion poʻlatlardan tayyorlanadi. K. tokarlik stanoklari, boshqa stanoklar yoki maxsus stanoklarga oʻrnatib ishlatiladi.

Manbalar