MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Yofas

Yofas, Abu Turk (gʻarb manbalarida Iafet, Yafet) — qad. diniy aqidalarga koʻra, Nuh(as)npnt 3 farzandidan biri (Som, Hom bilan birga). Toʻfondan soʻng omon qolgan Nuh(as) oʻgʻillariga Yer yuzini boʻlib bergan. Jumladan, Yo. "otasining hukmi birlan... Atil (Itil) va Yoyiq suvining yoqosigʻa bordi. Ikki yuz ellik yil anda turdi. Taqi vafot tobdi. Sakkiz oʻgʻli bor edi (Turk, Xazar, Saqlab, Rus, Ming , Chin, Qamari, Tarix)" ("Shajarayi turk"). Toʻngʻich oʻgʻli nomidan Yo.ni "Abu Turk" ("Turkning otasi") deb ham atashgan. Mirzo Ulugʻbekning yozishiga Karaganda, Yo.ga "Chin Mashriqining boshqa muhitlari, Qomarun togʻlari va rus yerlari oxirigacha choʻzilgan oq choʻqqilar va beshinchi iqlimning qolgan uchdan bir qismi to maʼmur yerlarning oxirigacha va Shimolning zulummotigacha yerlar baxsh etilgan edi... Aytadilarki, Turon zamin va Turkistonni Yofas(as) oʻziga asrab qoʻygan edi. Shu sababli uni Abutturk deyishgan". Qadimda turkiy oʻlkalarda yomgʻir yogʻdiruvchi tosh (qarang Yada toshi) yordamida duo oʻqib osmondan yomgʻirqor yogʻdiruvchi kishilar boʻlgan. Mana shu yada ilmini Yo.ga otasi Nuh(as) oʻrgatgan degan naql bor. Yo. vafotidan soʻng Turk otasi oʻrniga oʻtirib yurtni boshqargan. Xalq uni Yofas oʻgʻlon deb atagan.

Adabiyot 
 Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T., 1995; Abulgʻoziy, Shajarayi turk, T., 1992; Ibrohimov A., Sultonov X., Joʻrayev N., Vatan tuygʻusi, T., 1996.

Faxriddin Hasanov.

Manbalar
Yosh

Yosh (biologiyada) — organizmning tugʻilganidan boshlab uning oʻsishi, rivojlanishi, voyaga yetishi va qarishidan iborat hayoti tavsifi.

Odamlar Yo. i. O dam da kalendar Yo. (tugʻilgandan boshlab muayyan vaqtgacha oʻtgan davr) va biologik Yo. boʻladi. Biologik Yo. organizmdagi moddalar almashinuvi holati va bu jarayonlarning muayyan populyasiya uchun mos kelishiga qarab belgilanadi.

Umrning uzayishi va akseleratsiyaning rivojlanishi bilan Yo. chegarasi toʻgʻrisidagi tasavvur ham oʻzgarib boradi. Odam uchun Yo.ning eng yukrri chegarasi 115—125 yil hisoblanadi. Agar biologik Yo. kalendar Yo.dan ilgarilab ketsa, u holda vaqtidan oldin qarish deyiladi. Odam Yo.iga ijtimoiy va iqtisodiy sharoit ham taʼsir koʻrsatadi. Hayvonlar Yo. i. Yovvoyi hayvonlar Yo.i ularni tutqinlikda (mas, hayvonot bogʻida) kuzatish yoki halqalash, qishloq xoʻjaligi hayvonlari Yo.i ular tugʻilgan vaqtni qayd qilib qoʻyish yoki ularni nishonlash orqali, koʻpchilik sut emizuvchilar Yo.i tishlarining yedirilishi yoki shoxlarining holatiga, baliqlar Yo.i tangachalariga, qushlar Yo.i patlariga qarab aniqlanadi. Oʻsimliklar Yo.i urugʻning unib chiqishi yoki niholning rivojlana boshlashidan Yo. hisobga olinadigan davrgacha oʻtgan vaqt bilan oʻlchanadi. Oʻsimliklar umri oʻsimlik turiga va u oʻsayotgan sharoitga bogʻliq. Oʻsimliklar orasida bir necha haftadan (mas, bahor erofilasi, efemerlar) bir necha ming yilgacha umr koʻradigan turlari (mas, avstraliya mikrozaliyasi) bor. Koʻpchilik daraxtlar uzoq yashaydi.

Manbalar 

Biologiya
Yosh (huquq)

Yosh (huquqda) — qonunchilikda hisobga olinadigan omil. Qonun muayyan huquqiy oqibatlar boshlanishida odamning yoshini nazarda tutadi. Chunonchi, shaxe maʼlum yoshdan muomalaga layoqashlilik, harbiy xizmatni oʻtash, pensiyalar tayinlanish va sh. k. bilan bogʻliq huquklarga ega boʻladi. Balogʻat yoshi, yaʼni 18 yoshga toʻlgan shaxe siyosiy huquq va erkinliklar (vakolatli organlarga saylash va saylanish huquqi va h. k.)dan foydalanadi. Yo.ning boshqa huquqiy munosabatlar uchun ham ahamiyati bor. Chunonchi, nikoh yoshi Oʻzbekiston Respublikasida erkaklar uchun 18 yosh, ayollar uchun 17 yosh etib belgilangan. Mehnatga oid huquqiy munosabatlarda voyaga yetmaganlar mehnati bilan bogʻliq masalalar hisobga olinadi. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksida yoshlar uchun qoʻshimcha kafolatlar belgilangan. 18 yoshga toʻlmagan shaxslarning mehnat huquqlari, ular mehnatidan foydalanish taqiqlanadigan ishlar, ular uchun qisqartirilgan ish vaqtining muddati, mehnat taʼtili berish va sh. k. belgilab qoʻyilgan. Oʻzbekiston Respublikasi JK ga koʻra, sodir etilgan jinoyat uchun 16 yoshga toʻlgan jismoniy shaxslar, javobgarlikni ogʻirlashtiradigan holatlarda qasddan odam oʻldirganlik uchun — 13 yoshga toʻlgan shaxslar javobgarlikka tortiladi. Odamning necha Yo.daligini fuqarolik holatlari hujjatlarini qayd etish idoralari bergan guvohnoma tasdiqlaydi. Agar bunday hujjat yoʻq takdirda, amaldagi qonunchilikda boshqa tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, Yo. toʻgʻrisidagi masala sud tomonidan koʻrib chiqiladi.

Manbalar
Yosh kuch

"YOSH KUCH" — oʻsmirlarning ijtimoiy, adabiybadiiy jurnali. Muassisi: Oʻzbekiston Respublikasi "Kamolot" yoshlar ijtimoiy harakati. Toshkent sh.da oyda 1 marta chikadi. Dastlab Samarkand sh.da bolalarga moʻljallangan birinchi ijtimoiysiyosiy va adabiybadiiy jurnal sifatida tashkil etilgan (1929), soʻng jurnal tahririyati Toshkent sh.ga koʻchirilgan (1934). Turkistonda yosh avlodni zamon talabiga moye etib tarbiyalash maqsadida maxsus bolalar nashrlari tashkil etishga boʻlgan saʼyharakatlar 20-asrning 10y.larida boshlangan. "YO. k."ning tashkil etilishi ana shu saʼyharakatlarning hosilasi edi. "YO. k." ayniqsa bolalar va yoshlar nashrlarining tilini shakllantirishga muhim hissa qoʻshgan. Jur.ning 1940—41y.lardagi sonlarida koʻpgina adabiy asarlar, adabiytanqidiy maqolalar yoritilgan. Xususan, Navoiyning 500 yillik yubileyi munosabati bilan bir qator maqolalar, shoir adabiy merosidan namunalar berilgan. Nizomiy, Fuzuliy kabi ulkan adiblarning asarlari, sharqshunos olim Ye. E. Bertelsning bir necha ilmiy maqolalari, Toʻxtasin Jalolovning "Hamsa talqinlari" turkum maqolalari ilk bor "YO. k." sahifalarida yoritilgan. 1941 yilda urush boshlanganligi munosabati bilan koʻpgina nashrlar qatori "YO. k." faoliyati ham toʻxtatilgan. 1986 y. iyul oyida "YO. k." yana qayta tiklandi. Muharriri — Erkin Abdurahmonov (1996 yildan). Jur.da turli davrlarda Qosim Boboyev (193435), Akmal Poʻlat (193536), Jalil Qodiriy (1939—41), Xudoyberdi Toʻxtaboyev (1986—93), Xurshid Doʻstmuhammad (1993—96) va b. muharrirlik qilishgan. Adadi 25000 (2002). Abduvohid Hayitov.

Manbalar
Yosh psixologiyasi

Yosh psixologiyasi - turli yosh dagi odamlar xususiyatlarini, bir yosh davridan boshqa yosh davriga oʻtishda ularning psixik rivojlanishini oʻrganuvchi psixologiya fani sohasi. Yo. p. odamning tugʻilganidan boshlab to keksaygunicha boʻlgan davr (ontogenez)da amalga oshadigan ruhiy rivojlanishi va shakllanishi bosqichlarini oʻrganadi. Yo. p. mustaqil fan sifatida 19-asrning oxirlarida shakllandi. Dastavval bolalar psixologiyasi sifatida yuzaga kelgan. Yo. p. uzoq vaqt bola ruhiy riyojlanishi mexanizmlarini oʻrganish bilan cheklanib kelgan, biroq insoniyat taraqqiyotining keyingi darajalari odam ontogenetik rivojlanishini yanada kengroq va chuqurroq oʻrganishni taqozo etganligi munosabati bilan bu fanning tadqiqot doirasi kengayib bordi. Hoz. vaqtga kelib Yo. p.ning bolalar psixologiyasi, yetuklik davri psixologiyasi, gerontopsixologiya (keksalik psixologiyasi) kabi sohalari farqlanadi.

Manbalar
Yosh sayyohlar va oʻlkashunoslar markazi

Yosh sayyohlar va oʻlkashunoslar markazi — Oʻzbekistonda xalq taʼlimi tizimida oʻquvchiyoshlarga toʻgarak, klub, sayyohlik guruhlari orqali qoʻshimcha taʼlimtarbiya beruvchi bolalar muassasasi. Oʻquvchi yoshlarning qiziqishlari, intilishlari, iqtidorlariga moye toʻgarak ishlariga jalb etadi, ularning boʻsh vaqtlarini mazmunli va foydali oʻtkazishni uyushtiradi, bolalar isteʼdodlarini aniqlash, uni toʻgʻri tarbiyalash orqali kasbhunar tanlashlariga yordam beradi. Markaz ekskursiya, sayohat, safar, ekspeditsiya, sayyoxlik yurishlari uyushtirib, ular orqali oʻquvchiyoshlar dunyoqarashini boyitadi, bilim doiralarini kengaytiradi va mustahkamlaydi, jismonan baquvvat, har tomonlama barkamol inson qilib yetishtiradi, tabiat bilan toʻgʻri munosabatda boʻlishga oʻrgatadi, sportchialpinistlar, qutqaruv xizmati mutaxassislari, oʻqituvchitarbiyachi kabi kasb asoslarini beradi. Oʻzbekistonda dastlabki Yo. s. vaoʻ. m. Bolalar sayyoxlik bazasi nomi bilan 1936 yilda tashkil etilgan.OʻzR Xalq taʼlimi vazirligiga karashli Respublika Yo. s. va oʻ. m. Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Toshkent sh. va viloyatlardagi 43 ta Yo. s. va oʻ. m. faoliyatini muvofiqlashtiradi hamda ularga metodik yordam koʻrsatadi. Oʻzbekistondagi Yo. s. va oʻ. m.da toʻgaraklar yoʻnalishlari soni 22 ta boʻlib, ularda yiliga oʻrtacha 80 ming oʻquvchi shugʻullanadi, 285 ming oʻquvchi turli ekskursiya, ekspeditsiya, sayyohlik yurishlarida ishtirok etadi (2001).

Manbalar
Yosh tabiatshunoslar

Yosh tabiatshunoslar -Oʻzbekistonda tabiatshunoslik bilimini boyitish, qishloq xoʻjaligining muayyan tarmogʻini amalda bilib borish va tajriba orttirish maqsadida atrof muhit, tabiatni kuzatuvchi yoshlar. Maktab va maktabdan tashqari bolalar muassasalari (oʻquvchilar saroyi, bolalar oromgohi, mehribonlik uylari)da tashkil qilinadigan toʻgaraklarda tajriba kuzatuv ishlari olib boradilar. Yo. t.ning birinchi tugaragi Oʻzbekistonda 1922 y. Toshkentdagi Karl Libknext nomidagi maktab, Almaiy nomidagi namuna ish maktabi, Chernishevskiy nomidagi maktab xuzurida tashkil etilgan. Yo. t. toʻgaragidagi mashgʻulotlarda oʻquvchi bolalar hayvonlar va parrandalarni kuzatadi, oʻsimliklar oʻstirib, parvarish qiladi, kolleksiyalar toʻplaydi, turli xil tajriba ishlarini oʻtkazadi. Oʻrta va katta yoshdagi tabiatshunoslar tabiatni, jumladan hayvonot va oʻsimliklar dunyosini, qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishiga bogʻliq tajribalarni amalga oshiradi. Yo. t. oʻquvchilarni oʻquvtajriba maydonchalariga, qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish ekskursiyalariga, koʻrgazmali oʻquv qurollarini tayerlashga jalb etib, ularning atrof muhitga boʻlgan ongli munosabatlarini rivojlantiradi. 2001 y. Oʻzbekistonda 70963 bola Yo. t. toʻgaraklarida ishtirok etdi.

Manbalar
Yosh turkiston

Yosh Turkiston („Yas Turkistan“) – Mustafo Choʻqay tomonidan xorijda nashr etilgan ijtimoiy-siyosiy jurnal.

Parijda turkiy tilda, arab alifbosida chop etilgan (1929—39). 117 ta soni (baʼzilari qoʻshma son) nashrdan chiqqan. U muxrjirotdagi turkistonliklar mablagʻi bilan nashr etilgan. Jur.ga Mustafo Choʻqay muharrirlik qilgan. Tohir Chigʻatoy, Abduvahob Oʻqtoy, A. Toshkentli, Usmon Xoʻja va Validiy faol qatnashdi. Jur.ni tashkil etishdan maksad sovet mustabid tuzumi kirdikorlarini fosh etish, mustamlakachilik siyosati oqibatida Turkistonda yuz berayotgan fojialar xususida oshkora soʻz yuritish, shu yoʻl bilan jahon afkor ommasining eʼtiborini oʻlkaga qaratishdan iborat boʻlgan. Jur. sahifalaridan oʻrin olgan maqolalarda oʻsha kezlari oʻlkada dolzarb boʻlgan qator ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy muammolar haqida soʻz yuritilgan. Xalqni yurt ozodligi uchun kurashga daʼvat etilgan. Jur. da adabiybadiiy asarlarga ham keng oʻrin ajratilgan. Abdurauf Fitrat, Abdulhamid Choʻlpon, Magʻjon Jumaboy, Elbek, Abduvahob Oʻqtoy kabi adiblar va havaskor shoirlar ijodidan namunalar berilgan. hozirgi „YO. T.“ning toʻliq taxlami NyuYorkdagi Kolumbiya universiteti, Berlin universiteti, Anqaradagi AyozTohir Turkiston IdilOʻrol vaqfi kutubxonalarida saqlanadi. Usmon Xoʻjaning oʻgʻli Temur Xoʻja „YO. T.“ning 1929—30-yillarga oid qismini bir kitob shaklida qayta nashr qildirdi (Istanbul, 1997, 1jildi).

Norali Ochilov.

Yana q. 

 Turkiston milliy birligi

Manbalar 

Nashrlar
Jurnallar
Yoshlar musiqasi

Yoshlar musiqasi - ommaviy musika turi, 20-asrning 2yarmida yoshlar orasida keng tarqalgan turli musiqiy uslublarning umumiy ifodasi. Raqsbop musiqa yoʻnalishlari (roknroll, bigbit, disko, breykdans, elektropop, reyv, trans kabi) hamda turli mavzudagi qoʻshiq asarlari (rokmusika, fank, reggey, rep va h. k.)dan tarkib topgan. Yo. m. namunalari diskoteka, yoshlar klubi, dansing (rake maydonchasi), stadion kabi maxsus joylarda zamonaviy texnika vositalari yordamida ijro etiladi, yeshlarning maʼnaviy va jismoniy ehtiyojlarini qondirib, ularning dunyoqarashi, histuygʻulari va intilishlarini aks ettiradi. Ommaviy oʻyin tarzidagi namunalari — joʻshqin, quvnoq kayfiyatli, baʼzan sershovqin oʻyin ruhida yaratiladi. Qoʻshiqlar mazmunida yoshlarga xos erkinlik, baʼzan axloqodobdan chiqib ketish, shuningdek, umuminsoniy mavzu (sevgimuhabbat, doʻstlik, vatan haqida va h. k.) oʻrin olgan. Yo. m. asoschilaridan amerika xonandasi Elvis Presli, "Bitlz" va b. mashhur. Oʻzbekistonda Yo. m. 1960y.lar oxiri — 1970y.lar oʻrtasida asosan VIA yoki rokansambl shaklida ("Sintez", "Yalla", keyinchalik "Navo", "Sado" va b. guruhlar) paydo boʻlib, ayniqsa mustaqillik davrida rivoj topdi ("Anor", "Bayram", "Bolalar", "Dado", "Nola", "Setora", "Shahzod" guruxlari va b.). 2000—2001 y.lar Oʻzbekistonning turli viloyatlarida yoshlar uchun "Hech kimga bermaymiz seni, Oʻzbekiston" mavzuidagi hamda giyohvandlikka qarshi adabiymusiqiy shoular boʻlib oʻtdi. Yosh ijodkorlar (jumladan Yo. m. ijrochilari) uchun "Nihol" (2000 y. dan) kabi Respublika mukofotlari taʼsis etilgan.

Manbalar
Yoshlik

„Yoshlik“ – Oʻzbekiston yoshlarining ijtimoiy-adabiy jurnali. Toshkentda oyda 1 marta chiqadi.

Muassislari va tarixi 
Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi hamda Oʻzbekiston Respublikasi „Kamolot“ yoshlar ijtimoiy harakati. Dastlab 1982-yilda tashkil etilgan. 1991 yilda hozirgi nom bilan qayta tiklandi. Jur. yosh isteʼdodlarni kashf etish, oʻzbek va jahon adabiyotining eng sara asarlarini eʼlon qilish borasida bir qator xayrli ishlarga qoʻl urdi. Jur. sahifalarida yangi badiiy asarlar bilan bir qatorda bugungi yeshlarning orzu-umidlari, oʻy-tashvishlari, maʼnaviyati, dunyoqarashlari haqida baqs yurituvchi maqolalar va suhbatlar muntazam berib boriladi. Muharriri – Abduqayum Yoʻldoshev (1999 yildan) „Yoshlik“ jurnalida turli davrlarda Erkin Vohidov, Omon Matjon, Gʻaffor Hotamov, Tohir Malik, Sobir Oʻnar muharrirlik qilishgan. Adadi 10000 (2002).

Manbalar 

Jurnallar
Oʻzbekiston jurnallari
Yoshlik koʻngilli sport jamiyati

"YOSHLIK" KOʻNGILLI SPORT JAMIYATI — OʻzRdagi umumtaʼlim maktab va b. oʻquv muassasalarining koʻngilli sport jamiyati. OʻzR xalq taʼlimi vazirligi huzurida tuzilgan (1998-yil 21 aprel). Maktab oʻquvchilari oʻrtasida sport ishlarini keng yoʻlga qoʻyish va sportni ommalashtirishga daʼvat etilgan. "YO". k. s. j. har oʻquv yilida "Umid nihollari" oʻyinlarini oʻtkazadi. Bu oʻyinlar kuzgi taʼtilda maktab va tuman, qishki taʼtilda viloyat, bahorgi taʼtilda mamlakat miqyosida boʻlib oʻtadi. Oʻyinlar yoshlarni foydali va mazmunli harakatga yoʻnaltirish, kurashda chiniqtirish, jamoa boʻlib harakat qilish, gʻalabaga intilish fazilatlarini tarbiyalash va sportni yeshlarning hayotiy ehtiyojiga aylantirishga xizmat qiladi. Jamiyat safida 5672482 aʼzo, shulardan 311830 razryadli sportchi, 2727 ta 1 razryadli, sport ustaligiga nomzod va 86 sport ustasi bor (2001). 4619 ta sport zali, 6157 ta basketbol, 9394 ta voleybol maydonchasi, 119 ta suzish havzasi, 27 ta stadion, 4552 ta qoʻl toʻpi maydoni, 4748 ta futbol maydoni va 1830 ta tir jamiyat ixtiyoridadir.

Manbalar
Yoqilgʻi

Yoqilgʻi — yonganda muayyan miqdorda issiqlik ajratadigan uglerod va uglevodorodli moddalar, energiya manbai. Qattiq, suyuq va gaz holatida boʻladi, tabiiy hamda sunʼiy xillarga boʻlinadi. Tabiiy qattiq Yoqilgʻi — yogʻoch, torf, slanets, toshkoʻmir, antratsit va b., sunʼiy Yoqilgʻi — pista koʻmir, koks, aglomerat va b. Tabiiy suyuq Yoqilgʻi — neft, sunʼiysi — benzin, kerosin, mazut va b., tabiiy gazeimon Yoqilgʻi — tabiiy gaz, sunʼiysi — domna gazi, generator gazi va b. Atom energiyasi va yarimoʻtkazgichlardan foydalanish texnikasi hamda nazariyasining rivojlanishi bilan yangi xil Yoqilgʻi — yadro Yoqilgʻisi paydo boʻldi. Iqtisodiy nuqtai nazardan eng arzon Yoqilgʻi —neft va tabiiy gaz. Dvigatellarda ishlatiladigan Yoqilgʻi (mas, benzin, kerosin, yadro Yoqilgʻisi, reaktiv Yoqilgʻi va b.) yonilgʻi deb ataladi. Har qanday Yoqilgʻi va yonilgʻi issiqlik ajratuvchanl i k xossasi bilan ifodalanadi. Jadvalda ish holatidagi, yaʼni isteʼmolchilarga beriladigan holatdagi Yoqilgʻi va yonilgilarning issiqlik ajratuvchanligi (kaloriyasi) keltirilgan: YO.ning turli xillari haqidagi maʼlumotlar tegishli maqolalarda beriladi (mas, gazlar, koʻmir, ushin, torf va q. k.).

Yana q. 

 Yadro yoqilgʻisi

Manbalar
Yoqilgʻi balansi

Yoqilgʻi balansi — mamlakat miqyosida har xil yoqilgʻi turlarini qazib olish, qayta ishlash va ulardan foydalanish balansi. Oʻzbekiston yoqilgʻienergetika resurelarida yoqilgʻi hissasi 99,2% ni tashkil qiladi (2000). 20-asr boshlarida Oʻzbekistonning Yo. b.da oʻtin va qisman neft (oz daraja toshkoʻmir) asosiy oʻrinni egallagan. 20-asrning 50y.lari oʻrtalaridan boshlab yangi neft va gaz konlari ochildi va ishga tushirildi. Natijada Yo. b.da oʻtin va koʻmir hissasi kamayib, yoqilgʻi qazib olishda neft va gaz hissasi uzluksiz oshib bordi. Oʻzbekiston Yo. b.da tabiiy gazning yalpi miqdori 1958-yil dan 1965-yilgacha 4% dan 80 % ga ortdi, neft hissasi 48,8% dan 10,5% ga, kumir hissasi 46,6% dan 9,2% ga, oʻtin hissasi 0,6% dan 0,2% ga kamaydi. Oʻzbekiston Yo. b.ning chiqim qismi tarkibi ham oʻzgardi: yoqilgʻining katta qismi sanoat va transport i. ch. ehtiyojlari uchun, bir qismi aholi ehtiyojlari uchun sarflanadi. Yoqilgʻidan sanoatning qora metallurgiya, mashinasozlik, kimyo sanoati, qurilish materiallari sanoati kabi tarmoqlarida foydalaniladi. Ayniqsa sanoatda texnologiyu yoqilgʻi va xom ashyo sifatida gaz koʻp ishlatiladi. Oʻzbekistonda 2000-yilga kelib respublikaning yoqilgʻienergetika balansi asosini gaz, neft va koʻmirni qazib olish tashkil qiladi Chet mamlakatlardan AQSH va Kanada neft va gaz qazib olishda oldingi oʻrinlarda turadi. Buyuk Britaniya, Fransiya, Yaponiyada asosan kumir qazib olinadi, lekin bu mamlakatlarda import orqali neft va gaz isteʼmoli birinchi oʻrinda turadi.

Hojiakbar Abdubekov.

Manbalar
Bekjon Yoqubov

Yoqubov Bekjon (1893, Xiva — 1979) — oʻymakor usta, kandakor. Xivalik usta Karimdan meʼmorlik va naqqoshlikni oʻrgangan. Nurillaboy saroyini bezashda qatnashgan. Navoiy teatrining Xiva zalini usta Roʻzimat arbob, A. Boltayevlar bilan birga ganch oʻymakorligi bilan bezagan. Yo. yaratgan oftoba, choydish, patnis, mis kosa, qanddon, guldonlar xalq amaliy sanʼatining ajoyib namunalaridir. 1952-yildan Yo. asarlari respublika va xalqaro koʻrgazmalarda namoyish qilinadi, respublika va chet mamlakatlar muzeylarida saqlanadi.

Manbalar
Dadaxon Yoqubov

Dadaxon Yoqubov (1954.20.04, Jalaquduq(Jalolquduq) tumani) — jurnalist. Oʻzbekistonda xizmat ko‘rsatgan sanʼat arbobi (1990). 1979-yil Toshkent Davlat Universiteti (hozirda Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbeksiton Milliy universiteti)ni tugatgan. Ish faoliyatini telejurnalist sifatida boshlagan. "Hayot quvonchlari va tashvishlari" telekoʻrsatuvi, "Navroʻz" uzluksiz koʻrsatuvi bilan elga tanildi. 1992-yil may oyidan "Navroʻz" xayriya jamgʻarmasi tuzildi va shu yildan jamgʻarmaning raisi xisoblanadi. "Hayot quvonchlari va tashvishlari", "Muhabbat mavsumi" badiiy publissistik kitoblarida insonni eʼzozlash, milliy qadriyatlarni ulugʻlash, "Navroʻz" anʼanalarini keng targʻib etish, teran, ayni vaqtda oddiy ijtimoiy - falsafiy fikrlar orqali Vatanga muhabbat gʻoyalarini aks ettirgan. 1990-1995-yillar mobaynida Oʻzbekiston Oliy Kengashi deputati sifatida faoliyat olib borgan. 1999-yil "Mehnat shuhrati" ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1954-yilda tugʻilganlar
20-aprelda tugʻilganlar
Isa Yoqubov

Isa Rafailovich Yoqubov (1938.21.10, Toshkent) — rejissyor Oʻzbekistonda xizmat kursatgan sanʼat arbobi (1974). Toshkent politexnika instituti (1956), Toshkent davlat sanʼat institutini (1965) tugatgan. Respublika qoʻgʻirchoq teatrida rejissyor (1966 yildan), bosh rejissyor (1967–90 yillar). Yo. har bir asar mazmuni va janriga moye sahnaviy shakl topishga, spektakllarning qiziqarli boʻlishiga intiladi. "Shavkatning boshidan kechirganlari" (L. Boboxonov, A. Qobulov), "Qoʻzichogʻim" (N. Roʻzimuhamedov), "Kul, kulaver, Oyxon" (M. Ushats), "Bir chigitdan ming chigit" (N. Roʻzimuhamedov, I. Yoqubov), "Farhod va Shirin" (A. Navoiy) va b. uning eng yaxshi spektakllari. Bolgariya qoʻgʻirchoq teatrida "Semurg" (Zulfiya, S. Somova), "Senimi, shoshmay tur" (A. Kurlyandskiy, A. Xait), Afgʻoniston teatrida "Olaboʻji" (M. Suponin), "Gʻaroyib musobaqa" (Ye. Speranskiy) kabi qoʻgʻirchoq spektakllarini sahnalashtirgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Osmon Yoqubov

Osmon Yoqubov (1911-yil 21-avgust, hozirgi Shahrixon tumani — 1944-yil 22-iyun, Vitebsk viloyati, Belorussiya) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1941-yil dekabrda armiyaga joʻnagan va 1942-yilning yanvar oyidan frontga yuborilgan. Ulugʻ Vatan urushi ishtirokchisi.

Biografiyasi 
Usmon Yoqubov Andijon viloyati hozirgi Andijon tumani, Nayman qishlog‘ida tavallud topgan. Millati qirgʻiz. 1926-yildan boshlab Qirgʻizistonning Oʻsh viloyati Qorasuv tumanidagi Tugʻuz-Buloq qishlogʻida yashagan. Osmon Yoqubov urushgacha boʻlgan davr mobaynida kolxozda, Otuzodir kanali qurilishlarida ishlagan.

1941-yil dekabr oyida Qizil Armiya safiga chaqirtiriladi va 1942-yil yanvarida esa frontga joʻnatiladi. 1944-yilning yozida 1-Boltiqboʻyi fronti 6-gvardiya armiyasining 67-gvardiya miltiq diviziyasi 201-oʻqchi polki safida jang olib borgan. Osmon Yoqubov Belarussiyani ozod qilish uchun boʻlgan janglarda koʻrsatgan jasorati bilan boshqalardan ajralib turgan va jangda koʻrsatgan qahramonliklari uchun „Jasorat uchun“ medali bilan taqdirlangan.

1944-yil 22-iyunda Nuts qishlogʻi (Vitebsk viloyati) yaqinida boʻlib oʻtgan jang razvedkasi paytida Yoqubov birinchi boʻlib dushman hududiga bostirib kiradi. Jang davomida pulemyotdan o‘q uzish to‘xtatilgach, Yoqubov bunkerga yaqinlashadi va u yerda ambrazuraga granata tashlanishiga bir baxya qoladi, ammo otishma nuqtasi oʻz vaqtida yoʻq qilinadi va dushmanga qarshi hujum davom ettiriladi. Xuddi shu jangda Usmon Yoqubov dushman bilan boʻlgan qo‘l jangida halok bo‘ladi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 22-iyuldagi farmoni bilan fashist bosqinchilariga qarshi frontda qoʻmondonning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun Yoqubov Usmon vafotidan keyin Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlanadi.

Mukofotlari 

Osmon Yoqubov Sovet Ittifoqi Qahramoni „Oltin Yulduz“ medali (1944-yil 22-iyul), Lenin ordeni (1944-yil 22-iyul) va "Jasorat uchun" medali (1944-yil) bilan taqdirlangan.

Yodgorlik 

Andijon shahrida Usmon Yoqubovning byusti oʻrnatilgan.

Andijon viloyati Moskva tumanidagi „Leninizm“ kolxoziga byusti o‘rnatilgan.

1976-yilda Vitebsk viloyati (Belarus) Shumilinskiy tumani Tropino qishlogʻining shimolida uning sharafiga arxitektor V. I. Yagodnitskiy tomonidan yodgorlik oʻrnatilgan.

Andijondagi oʻzi oʻqigan 22-maktabga Yoqubov nomi berilgan.

Adabiyotlar 

 Geroi Sovetskogo Soyuza: Kratkiy biograficheskiy slovar / Pred. red. kollegii I. N. Shkadov. — M.: Voenizdat, 1988. — T. 2 /Lyubov — Yaщuk/. — 863 s. — 100 000 ekz. — ISBN 5-203-00536-2.
 Navechno v serdse narodnom / Redkol.: I. P. Shamyakin (gl. red.) i dr. — 3-e izd., dop. i ispr. — Mn.: Belorusskaya sovetskaya ensiklopediya, 1984. — 607 s. — 65 000 ekz.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1911-yilda tugʻilganlar
21-avgustda tugʻilganlar
1944-yilda vafot etganlar
22-iyunda vafot etganlar
Poʻlat Yoqubov

Poʻlat Yoqubov (1937.1.4, Parkent tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1997). Toshkent pedagogika institutining rayem va chizmachilik ftini tugatgan (1961). 1960—61 yillarda Toshkent shahridagi 73maktabda, 1961-yildan Parkent tumanidagi 1maktabda oʻqituvchi, 1988-yildan metodistoʻqituvchi, 1994-yildan oliy toifali mutaxassis. Respublika, viloyat ped. oʻqishlarida oʻqitishning yangi uslublari haqida oʻz maʼruzalari bilan qatnashgan. 1998/99 oʻquv yili Respublika taʼlim markazining maktablar uchun chizmachilik va tasviriy sanʼat fanlari boʻyicha sinov dasturini oʻzi ishlayotgan maktabda sinab, ushbu dasturni yaratilishiga oʻz hissasini qoʻshgan.

Manbalar 

    
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari