Ueda (Nagano)

Yaponiyaning Nagano prefekturasida joylashgan shahardir. 2019-yil 1-aprel holatiga koʻra, shaharda 67.783 ta xonadonda 157.480 nafar aholi istiqomat qilgan, aholi zichligi esa har kvadrat kilometrga 290 kishini tashkil qilgan. Shaharning umumiy maydoni 552,04 kvadrat kilometr (213,14 mi²) ni tashkil etadi, bu uni Nagano prefekturasining maydoni boʻyicha beshinchi yirik shahriga aylantiradi.

Geografiyasi 
Ueda Nagano prefekturasining markaziy qismida, prefektura poytaxti Nagano shahridan 40 kilometr va Tokio shahridan 190 kilometr uzoqlikda joylashgan. Chikuma daryosi shaharni ikki qismga ajratadi.

Atrofdagi munitsipalitetlar 

 Nagano prefekturasi
 Matsumoto
 Tomi
 Suzaka
 Nagano
 Chikuma
 Nagava
 Aoki
 Chikuhoku
 Gunma prefekturasi
 Tsumagoi

Iqlimi 
Shahar issiq va nam yoz hamda nisbatan yumshoq qish bilan tavsiflangan iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi Cwa). Ueda shahrida oʻrtacha yillik harorat  ni tashkil etadi. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori  boʻlib, eng seryogʻin oy sentyabr hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat  atrofida va eng past harorati yanvarda, taxminan  boʻladi.

Tarixi 
Ueda sobiq Shinano viloyatida joylashgan va Nara davrida viloyat poytaxti boʻlgan. Shinano Kokubunji (viloyat ibodatxonasi) xarobalari ham Ueda hududida joylashgan. Biroq, viloyat poytaxti Heian davrida Matsumotoga koʻchirildi. Sengoku davrida bu hudud kuchli Sanada sulolasining markaziy shahri edi. Edo davrida Ueda qal’a shaharchasi va Tokugava syogunligi ostida Ueda domenining bosh qarorgohi vazifasini oʻtagan. 1889-yil 1-apreldagi Meidzi restavratsiyasidan keyingi kadastr islohoti davomida zamonaviy Ueda shahri tashkil etildi. Ueda 1919-yil 1-mayda shahar maqomiga koʻtarildi. 2006-yil 6-martda Ueda qoʻshni Maruko va Sanada shaharlari hamda Takeshi qishlogʻini (barchasi Chiisagata tumanidan) oʻzlashtirib oldi.

Demografiyasi 
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Ueda aholisi soni 2000-yilda eng yuqori choʻqqisiga chiqqan va shu vaqtdan beri kamayib bormoqda.

Hukumat 
Ueda toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer hamda 30 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organi boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Shaharda Nagano prefekturasi assambleyasiga toʻrtta aʼzoni qoʻshish huquqi mavjud. Milliy siyosat nuqtai nazaridan Ueda Komoro, Chikuma, Saku, Tomi, Minamisaku okrugi, Nagano, Kitasaku tumani, Chiisagata tumani va Xanishina okrugi bilan birlashtirilgan hamda Milliy dietaning quyi palatasida Nagano 3-okrugini tashkil etadi.

Iqtisodiyoti 
Ueda — qishloq xoʻjaligi va yengil sanoat bilan aralash iqtisodiyotga ega mintaqaviy savdo markazi hisoblanadi. Asosiy ekinlar sholi, olma, uzum, karam va yongʻoqdan iborat. Uedaning anʼanaviy sanoati ipakchilik va paxta toʻqish hisoblanadi. Shaharda avtomobil butlovchi qismlari va elektronika ishlab chiqarish korxonalarining qarorgohlari joylashgan.

Taʼlim tizimi

Universitet va kollejlar 

 Shinshu universiteti
 Nagano universiteti
 Ueda ayollar oʻsmirlar kolleji

Boshlangʻich va oʻrta taʼlim 
Ueda shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 25 ta davlat boshlangʻich maktabi hamda 12 ta davlat oʻrta maktabi va Nagava shahri bilan birgalikda bitta davlat oʻrta maktabiga ega. Shaharda Nagano prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan beshta davlat yuqori maktabi va toʻrtta xususiy yuqori maktab faoliyat yuritadi.

 Ueda oʻrta maktabi
 Ueda Someyaoka oʻrta maktabi
 Ueda Xigashi oʻrta maktabi
 Ueda Chikuma oʻrta maktabi
 Maruko Syugakkan oʻrta maktabi
 Ueda Nishi oʻrta maktabi (xususiy)
 Sakura xalqaro oʻrta maktabi (xususiy)
 KLARK Memorial xalqaro oʻrta maktabi (xususiy)
 Tsukuba Kaisei oʻrta maktabi (xususiy)

Transporti

Temir yoʻl 

  Sharqiy Yaponiya temir yoʻl kompaniyasi — Hokuriku Shinkansen
 Ueda
  Shinano temir yoʻli — Shinano temir yoʻl liniyasi
 Ōya — Shinano-Kokubunji — Ueda — Nishi-Ueda
 Ueda elektr temir yoʻl Bessho liniyasi
 Ueda — Shiroshita — Miyoshichō — Akasakaue — Uedahara — Terashita — Kabatake — Daigakumae — Shimonogō — Nakashioda — Shiodamachi — Nakano — Maita — Yagisava — Bessho-Onsen

Magistral yoʻl 

  Joshin-etsu tezkor yoʻli
 Milliy yoʻnalish 18
 Milliy yoʻnalish 141
 Milliy yoʻnalish 143
 Milliy yoʻnalish 144
 Milliy yoʻnalish 152
 Milliy yoʻnalish 254
 Milliy yoʻnalish 406

Tashqi aloqalar 
Ueda quyidagi shaharlar bilan doʻstlik va qardosh shaharlar aloqalarini saqlab kelmoqda.

Doʻstlik shaharlari 

  Broomfield, Colorado, AQSH
  Ningbo, Xitoy
  Nerima, Tokiyo

Qardosh shaharlar 

  Davos, Graubünden, Shvetsariya
  Kamakura, Kanagava
  Jōetsu, Niigata
  Toyooka, Hyōgo
  Kudoyama, Vakayama

Favqulodda hamkorlik shartnomalari boʻlgan shaharlar 
Ueda yuqorida sanab oʻtilgan barcha Yaponiya shaharlari hamda quyida sanab oʻtilgan yana ikkita shahar bilan favqulodda vaziyatlarda oʻzaro hamkorlik qilish uchun shartnomalar imzolagan.

  Ageo, Saitama
  Numazu, Shizuoka

Mahalliy diqqatga sazovor joylar 

 Ueda qal’asi
 Sanada-shi Yakata — Sanada urugʻining mustahkam qarorgohi, Sanada Masayuki 1585-yilda oʻz bazasini Ueda qal’asiga koʻchirgunga qadar Sanada urugʻining asosiy qal’asi boʻlgan.
 Ueda, Bessho Onsen shahridagi Anraku-ji Yaponiyada saqlanib qolgan yagona sakkiz burchakli pagodaga ega. Pagoda Milliy xazina sifatida roʻyxatdan oʻtgan.
 Utsukushigahara ochiq osmon ostidagi muzey — 1981-yil iyun oyida ochilgan Utsukushigahara platosidagi haykallar bilan ochiq osmon ostidagi muzey hisoblanadi.
 Bessho Onsen

Taniqli shaxslar 

 Katsusaburo Yamagiva (1863—1930), patolog
 Juri Miyazava, aktrisa

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayti 

Nagano prefekturasidagi shaharlar
Ueda (Nagano)