Naxlaga hujum

Naxlaga bosqin () Islom paygʻambari Muhammadning sahobalari tomonidan rejalashtirilmasdan turib amalga oshirilgan bosqin boʻlib, makkaliklarga qarshi birinchi muvaffaqiyatli yurish hisoblanadi. Ushbu yurish hozirgi Saudiya Arabistonining Hijoz mintaqasidagi Naxla shahriga qarata amalga oshirilgan. Hijriy 2-yilning Rajab oyida (milodiy 623-yil oktyabr) sodir etilgan. Yurishga Abdulloh ibn Jahsh al-Asadiy boshchilik qilgan. Muhammad 12 nafar muhojirlarni 6 ta tuyada Naxlaga joʻnatgan.

Musulmonlar Naxla bosqinidan juda koʻp boyliklarni oʻzlariga oʻlja sifatida olib, Madinaga Muhammadning huzuriga olib kelishgan Biroq bosqin qon toʻkish taqiqlangan muqaddas oyda sodir boʻlganligi sababli shahar aholisi bundan qattiq gʻazablangan. Muhammad esa musulmonlarga Qurayshga qarshi hujum qilishni buyurmaganini, uning izdoshlari tomonidan katta xato sodir etilganini aytib, ushbu voqeaga oid oyat nozil boʻlgunga qadar oʻljaning beshdan bir qismini olishdan bosh tortgan.

Tarixi va ishtirokchilar 
Badrga birinchi yurish oldidan Muhammad Rajab oyida oʻzining qaynisi Abdulloh ibn Jahshni 12 kishi bilan birga maʼlumot yigʻish uchun yuborgan. Ushbu yurishda, shuningdek, Abu Huzayfa, Abdulloh ibn Jahsh, Ukkosha ibn al-Mihson, Utba ibn Gʻazvon, Saʼd ibn Abu Vaqqos, Amir ibn Rabi’a, Voqid ibn Abdulloh va Xolid ibn al-Bukayrlar ham ishtirok etgan. Yurish oldidan Muhammad Ibn Jahshga bir maktub bergan, lekin uni 2 kun yoʻl yurmaguncha ochib oʻqimasligini, 2 kundan keyin esa maktubda koʻrsatilgan topshiriqni hamrohlariga bosim oʻtkazmasdan bajarishini tayinlagan. Abdulloh ikki kun yoʻl yurgach, xatni ochib oʻqigan. Maktubda yozilishacha, Makka va Toif oʻrtasida joylashgan Naxla hududiga yetib borgunga qadar Quraysh ahlini poylab, ularning nima qilayotganini aniqlash buyurilgan edi.

Ibn Jahsh sahobalariga shahidlikni tanlaganlar unga qoʻshilishlari mumkinligini, qolganlar esa ortga qaytishlari mumkinligini aytgan. Barcha sahobalar unga ergashishga rozi boʻlishgan (bir necha biografik mualliflar tomonidan ikki musulmon shahid boʻlmaslikka qaror qilib, Madinaga qaytishni afzal koʻrganliklarini yozadilar). Saʼd ibn Abu Vaqqos va Utba ibn Gʻazvon navbatma-navbat minib yurgan tuyalarini yoʻqotib qoʻyadilar. Tuya yoʻldan adashib, Buhronga joʻnaydi. Ular tuyaning ortidan qidirib, toʻda orqasiga tushib qolishgan.

Hujum 
Ishtirokchilar:

 Karvon rahbari Amr ibn al-Hadramiy;
 Maxzum qabilasidan Usmon ibn Abdulloh ibn al-Mugʻiyra;
 Navfal ibn Abdulloh ibn al-Mugira (Usmon ibn Abdullohning ukasi);
 Al-Hakam ibn Kayson (Hishom ibn al-Mugʻiyraning ozod qilingan quli).

Karvon Naxlada mayiz (quruq uzum), oziq-ovqat va boshqa mollarni koʻtarib oʻtadi. U yerda Abdulloh ibn Mugʻiyraning oʻgʻillari Amr ibn al-Hadramiy, Usmon va Navfal kabi koʻzga koʻringan mushriklar ham bor edi. Musulmonlar muqaddas oy hisoblanmish Rajab oyida ular bilan jang qilish joiz yoki yoʻqligi borasida oʻzaro maslahatlashadilar (Zulhijja, Zulqaʼda va Muharram oylari kabi Rajab oyida ham Arabistonda oʻsha paytdagi odat boʻyicha urush harakatlari toʻxtatilgan edi).

Musulmonlardan Ukkosha ibn al-Mihson tashrifning asl maqsadini yashirish va Qurayshga kichikroq haj (Umra) safarini amalga oshirish uchun kelgandek koʻrsatish maqsadida sochini oldirgan, chunki bu oyda urush harom qilingan edi. Ukkoshaning sochi olinganini koʻrgan qurayshliklar bu guruh hajga ketyapti deb oʻylab, ularga unchalik eʼtibor berishmaydi va qarorgoh qurishga kirishadi. Musulmon olimi Safiur Rahmon Muborakpuriyning fikricha, islom taqvimining 1, 7, 11 va 12-oylari urush qilish taʼqiqlangan muqaddas oylar hisoblangan.

Rajab oyi boʻlishiga qaramay, musulmonlar guruhi bu boy karvonning qochib ketishini istamaydi. Abdulloh ibn Jahsh hamrohlariga yuzlanib, boy Quraysh karvonini oʻtkazib yubormaslik haqida gapiradi. Uzoq ikkilanishlardan soʻng musulmonlar hujumga oʻtishga va raqibning mollarini olishga qaror qilishadi.

Qurayshliklar oʻzlariga taom tayyorlash bilan band boʻlganlarida, musulmonlar ularga qarshi hujumga oʻtadilar. Orada boʻlib oʻtgan qisqa jangda Voqid ibn Abdulloh Quraysh karvoni boshligʻi Amr ibn Hadramiyga qarata oʻq uzadi va uni oʻldiradi. Musulmonlar ikki Quraysh qabilasini aʼzolari Usmon ibn Abdulloh va al-Hakam ibn Kaysonni asirga oladilar. Navfal ibn Abdulloh esa qochishga muvaffaq boʻladi. Abdulloh ibn Jahsh oʻljalar va qoʻlga olingan Quraysh qabilasining ikki aʼzosi bilan Madinaga qaytib keladi. Ular qoʻlga kiritilgan oʻljaning beshdan bir qismini Muhammadga berishni rejalashtiradilar.

Oqibati 
Musulmonlar bosqindan juda koʻp oʻlja orttirib, Madinaga Muhammadning huzuriga olib kelishgan. Ammo bosqin oʻsha vaqtda qon toʻkish taqiqlangan muqaddas oyda amalga oshirilganligi sababli shahar aholisining gʻazabiga sabab boʻlgan. Biroq Muhammad safdoshlariga bunday topshiriq bermaganligini, bu yerda xatoga yoʻl qoʻyilganligini aytib, ushbu voqeaga doir oyat nozil boʻlmagunga qadar Muhammad keltirilgan mol-mulkning beshdan bir qismini olishdan bosh tortgan.

Yana qarang 

 Muhammadning yurishlari roʻyxati
 Muhammadning harbiy faoliyati

Eslatmalar

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
 
 
 
 
Muhammad tomonidan buyurilgan yurishlar
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda