MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sergey Korolyov

Sergey Pavlovich Korolyov (ukrain: Сергі́й Па́влович Корольо́в) [1906. 30.12(1907.12.1), Jitomir – 1966.14.1, Moskva] — raketa-kosmik sistemalari boʻyicha rus olimi, konstruktor, akademik (1958). Kosmik fazoni oʻzlashtirish tarixidagi dastlabki yutuqlar Korolyov nomi bilan bogʻliq. 1924-yil Odessadagi professional qurilish maktabini tugatgan. Kiyev politexnika institutini (1926), Moskva Oliy texnika bilim yurtini va ayni vaqtda, Moskva uchuvchilar maktabini tugatgan (1930). K.E.Siolkovskiy ishlari bilan tanishgach, Korolyov raketa tipidagi uchuvchi apparat yaratish gʻoyasi bilan qiziqadi. Korolyov rahbarligida 1933-yil avgustda suyuq yonilgʻili birinchi raketa "GIRD09" uchirildi. 1933-yil oxiridan Reaktiv i-tda, 1942–46 yillarda Konstruktorlik byurosi boʻlimida ishladi. U boshqariladigan kanotli raketa (1939-yil uchirilgan) va raketa-planyor (1940-yil uchirildi) loyihasini ishlab chiqqan. Korolyov seriyalab ishlab chiqariladigan harbiy samolyotlarga suyuq yonilgʻili raketa tezlatkichlari oʻrnatish masalasi bilan shugʻullangan. Korolyovning keyingi ilmiy faoliyati qudratli raketa sistemalari yaratishga qaratildi. Uning rahbarligida ballistik va geofizik raketalar, eltuvchi raketalar, bortida kosmonavtlari boʻlgan"Vostok" va "Vosxod" kosmik kemalari, Yer va Oy sunʼiy yoʻldoshlari yaratilgan. Oy, Venera va Marsga uchirilgan avtomatik stansiyalar, "Elektron", "Molniya-1", "Kosmos", "Zond" seriyasidagi sunʼiy yoʻldoshlar ham Korolyov rahbarligida ishlab chiqilgan. Oyning teskari tomonidagi talassoidga. Korolyov nomi berilgan.

Manbalar 

 Raqstniy polyot v stratosfere, M., 1934.

Adabiyot 
 Astashe n kov P. T., Akademik S. P. Korolyov, M., 1969; Romanov O. P., Konstruktor kosmicheskix qorabley, 2 izd., M., 1971.

 

Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1906-yilda tugʻilganlar
1966-yilda vafot etganlar
14-yanvarda vafot etganlar
Kopohap kamchilik

Kopohap kamchilik (lot. sogo narius — toj) — koronar qon aylanishining anatomik funksional buzilishi (yana qarang Yurakning ishemik kasalligi).

Manbalar
Koronograf

Koronograf ( — toj va …graf) — quyosh tojini oʻrganish uchun moʻljallangan teleskop. Quyosh tojidan toʻshayotgan yorugʻlik selostat qurilma yordamida katta masshtabli surat olish uchun uzun fokusli fotokameraga yoʻnaltiriladi. Quyosh tutilishi kam boʻlganligi uchun, Quyosh tojini doimiy kuzatish maqsadida koronografdan foydalaniladi. Unda Quyosh tasvirini toʻsib qoladigan qoʻshimcha disk bor. Koronograf yassi linza, ekran toʻsqich maydon linzasi, diafragma va Quyosh tojining tasvirini fotoqogʻozga tushiruvchi obyektiv linzadan iborat. Shunday koronografni birinchi boʻlib fransuz astronomi B. Lio yasagan (1930) va Pikdyu-Midi (Fransiya) rasadxonasidan Quyosh tojini kuzatgan (1931). Koronograflar yaqin vaqtlargacha dengiz sathidan ancha balandga (Pikdyu-Midida 2870 m, Aroza togʻida 2050 m) oʻrnatilardi.

Koronografda olingan suratlar

Manbalar
Koror

Koror — Palau Respublikasi poytaxti (1994-yildan). Palau arxipelagidagi Koror orolining shimoliy sohilida joylashgan. Aholisi 10,5 ming kishi (2000). Shahar kengayib, qurilish ishlari Babalsuat oroliga ham koʻchirilmokda. Qadimda ikki orol koʻprik va akveduk orqali bogʻlangan. Hozirda parom qatnaydi va yangi koʻprik qurilmokda. Turizm rivojlangan. Aholisining koʻpchiligi dengiz hayvonlarini ovlash va uni qayta ishlash bilan shugʻullanadi. Chetga kopra chiqariladi. Badiiy hunarmandchilik rivojlangan. Kema remonti korxonalari bor. Zamonaviy binolar qurilgan.

Manbalar 

Palau aholi punktlari
Gennadiy Korotko

Korotko Gennadiy Feodosyevich (1928.14.12, hozirgi Qibray tumani) — biolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968), biologiya fanlari doktori (1959), professor (1956). Toshkent qishloq xojaligi institutini tugatgan (1948). ToshTI normal fiziologiya kafedrasi assistenti (1949—56), Andijon tibbiyot instituti normal fiziologiya kafedrasi mudiri (1956—82), ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (1970—74). Ilmiy ishlari, asosan, ovqat hazm qilish aʼzolari fiziologiyasiga bagʻishlangan.

Manbalar

Havolalar  
http://www.famous-scientists.ru/2797/
Korporativ manfaat

Korporativ manfaat — korporatsiyaga kiruvchi firma, kompaniya, tashkilotlar uchun umumiy manfaatlar. Bu manfaat birgalikda tovar yoki xizmat bozorlariga kirib borish, unda oʻz oʻrnini topib, mavqeini mustahkamlash, raqobat kurashida gʻolib chiqib, foydani yoki mahsulot ishlab chiqarish hajmini koʻpaytirish, mahsulot sifatini keskin yaxshilash shaklida boʻlishi mumkin. Korporativ manfaat oʻzida bir nechta maqsadlarni aks ettiradi. Manfaatdorlik mexanizmi koʻp va sifatli mahsulotni kam xarajat bilan ishlab chiqarish, mahsulot tannarxini kamaytirish, xom ashyo, material, energiya, yoqilgʻi va pul mablaglarini tejashni, iqtisodiy maqsadga muvofiqligini taʼminlaydi va foyda hamda daromadni koʻpaytiradi.

Korporativ manfaat koʻp bosqichli xususiyatga ega boʻlib, korporatsiyada ishlovchi har bir xodim, tarkibiy boʻlimlar va umuman korporatsiyaning manfaatlaridan shakllanadi.

Yana qarang 
 Korporatsiya

Manbalar
Korporatsiya

Korporatsiya ( — birlashma, uyushma, hamjamiyat) — rivojlangan yirik aksiyadorlar jamiyati, biron bir faoliyat uchun uyushgan huquqiy va jismoniy shaxslar majmui. Korporatsiya bir kasb yoki faoliyat sohasida fuqarolarni birlashtirishi ham mumkin. XIX-asr oʻrtalarida paydo boʻlgan. Hozirgi bozor iqtisodiyoti rivojlangan mamlakatlarda xoʻjalikning barcha tarmoqlarida asosiy mavqega ega. Korporatsiyalar negizini aksiyadorlik jamiyatlari tashkil qiladi. XIX-asrning II-yarmidan xalqaro korporatsiyalar keng rivoj topdi. Aksariyat hollarda korporatsiyalar bir xil mahsulotlarning asosiy ishlab chikaruvchilarini birlashtiradi, natijada ishlab chiqarish monopollashadi. Ayni paytda korporatsiya investitsiya kapitalining markazlashuviga yordam beradi, ilmiytexnika taraqqiyotini, mahsulotning raqobatbardoshligi va uzoq hayotiy shaklini taʼminlaydi. Mulk egaligi maqomiga koʻra, davlat, xususiy, aralash (qoʻshma) korporatsiyalarga, tarmoqlar boʻyicha sanoat, qishloq xo'jaligi, transport, aloqa va boshqa turdagi korporatsiyalarga boʻlinadi. Rivojlangan mamlakatlarda sanoat tarmoqlari korporatsiyaga uyushgan hollar koʻp uchraydi (mas, „Daewoo“ korporatsiyasi). Oʻzbekistonda birinchi korporatsiyalar XIX-asrning 90-yillaridan boshlab sanoatning turli tarmoqlarida paydo boʻldi.

Manbalar
Korpus

Korpus (lotincha: corpus — tana) — 1) inshoot, mexanizm, asboblar, apparat, qurilmalar va baʼzi transport mashinalarining qismi; 2) yaxlit maydondagi bir necha binodan bittasi yoki yirik inshootning alohida qismi; 3) kegeli (oʻlchami) 10 punktga (3,76 mm ga) teng boʻlgan bosma shrift; 4) biror maxsus ish bilan mashgʻul boʻlgan mutaxassislar hayʼati (mas, diplomatik korpus, ofitserlar korpusi va boshqalar).

Manbalar
Korpus (maʼnolari)

Korpus:

 Korpus (lot.
 Korpus (harbiy ish) (harbiy ishda) — turli davlatlarning quruqlikdagi qoʻshinlari va b.
Korpus (harbiy ish)

Korpus (harbiy ishda) — turli davlatlarning quruqlikdagi qoʻshinlari va boshqa turdagi qurolli kuchlari tarkibidagi oliy taktik yoxud tezkor — taktik birlashma. K. bir qator Yevropa mamlakatlari, jumladan, Rossiyada 18-asr boshida paydo boʻlgan; qoʻshin turlarining bir necha birlashma va qismlari, maxsus qoʻshinlar va boshqalardan tashqil topgan. Oʻqchi, otliq askarlar, mexanizatsiyalashtirilgan, tank, avia, havo desanti K.lari boʻladi.

Manbalar
Korpuskulyar-toʻlqin dualizmi

Korpuskulyar-toʻlqin dualizmi — materiyaning har qanday mikroobʼyektlari (fotonlar, elektronlar, protonlar, atomlar va boshqalar) ham korpuskulyar (zarra), ham toʻlqin xususiyatlariga ega ekanligi haqidagi qoida. Zarraning trayektoriya boʻylab harakatlanishi tushunchasi bilan toʻlqinning tarqalish yoʻnalishi tushunchasi klassik (anʼanaviy) fizikada bir-biridan tamomila farq qiluvchi fizik jarayonlar hisoblanadi. Fotoeffekt, Kompton effekti va boshqa hodisalarda oʻtkazilgan tajriba natijalari oqimi — fotonlar xossalariga ham ega boʻlishini koʻrsatdi. Bu holda foton energiyasi Ye va impulsi r, yorugʻlik chastotasi v va toʻlqin uzunligi X ga quyidagi munosabatlar bilan bogʻlangan: E=hv, p=h/X (L-Plank doimiysi). Ikkinchi tomondan kristallarga toʻshayotgan elektronlar oqimining kristallardagi difraksiya hodisasini ularning toʻlqin xususiyatiga egaligi bilangina tushuntirish mumkin. Demak, mikroolamga xos muhim xususiyat ikki tomonlama xususiyatning K-t. d. mavjudligidir. Zarralar sochilishidagi difraksiya hodisasi zarralarning trayektoriya boʻylab harakatlanishi tushunchasiga zid boʻlib, toʻlqin xususiyatiga ega boʻlishini koʻrsatadi.

Manbalar
Korrekt va nokorrekt masalalar

Korrekt va nokorrekt masalalar (lotincha: correctus — toʻzatilgan) — matematik masalalarning yechimlari aniqliklariga qarab baʼzi shartlarga javob beradigan sinfi. Koʻpgina matematik masalalarda berilgan U boshlangʻich maʼlumotlar boʻyicha Ze4HM izlanadi. Bunda U va Z ushbu Z= R(U) funksional bogʻlanish bilan bogʻlangan hisoblanadi. Agar quyidagi shartlar (korrektlik shartlari) bajarilgan boʻlsa, masala korrekt masala (yoki korrekt quyilgan masala) deyiladi: 1) har qanday yoʻl qoʻyilishi mumkin boʻlgan boshlangʻich maʼlumotlarda masala yechimga ega (yechimning mavjudligi); 2) har bir boshlangʻich maʼlumot U ga faqat bitta yechim toʻgʻri keladi (masalaning bir qiymatliligi); 3) yechim turgʻun (ustuvor).

Birinchi shartning mazmuni shundan iboratki, boshlangʻich maʼlumotlar orasida shartlarning bir-biriga zidlik qiladigani mavjud emas, agar mavjud boʻlganda masalaning yechimi boʻlmasdi.

Ikkinchi shartning mazmuni shundaki, masala yechimining aniq bir qiymatli boʻlishi uchun boshlangʻich maʼlumotlar yetarli. Bu ikki shart, odatda, masalaning matematik aniq boʻlish shartlari deyiladi.

Uchinchi shartning mazmuni quyidagicha: agar (/ va U2 — boshlangʻich maʼlumotlarning ikkita har xil toʻplami boʻlib, bir-biridan chetlashish farqi yetarlicha kichik boʻlsa, u holda Z, = A”({/,) va Z, = R(U2) yechimlarning bir-biridan chetlashish oʻlchami oldindan berilgan oʻlchov aniqligidan kichik boʻladi. Bunda mumkin boʻlgan boshlangʻich maʼlumotlarning £/={£/} koʻp xilliligida va mumkin boʻlgan yechimlarning Z= {z\ koʻp xilligida r (£/,, U2) va p*(zp z2) oʻlchov chetlashishi (yaqinmas oʻlchovi) tushunchalari belgilangan. Odatda, uchinchi shart masalaning tabiiy determinantlanganligi deb sharhlanadi. Bu shu bilan tushuntiriladiki, tabiiy masalaning boshlan-gʻich maʼlumotlari, odatda, baʼzi xatoliklar bilan beriladi; uchinchi shart buziladigan boʻlsa, boshlangʻich maʼlumotlarning har qanday kichik oʻzgarishi yechimda katta oʻzgarishlarni vujudga keltirishi mumkin.

Shartlardan aqalli bittasini qanoatlantirmaydigan masalalar nokorrekt masalalar deyiladi.

Masalalarning korrektliligiga fransuz matematigi J. Adamar 1923-yilda xususiy hosilali tenglamalar uchun chegaraviy masalalarni yechganda eʼtibor bergan. Masalalarning korrektliligi tushunchasi, xususan, aytilgan tenglamalarning chegaraviy masalalarini sinflarga ajratishga sabab boʻlgan. Nokorrekt masalalarni yechishning taqribiy usullariga va ularni teskari masalalarni yechish uchun tatbiq qilishga doir koʻpgina ilmiy ishlar mavjud. Bu ishlar kuzatuv materiallarini ishlashni avtomatlashtirish, boshqaruv muammolarini hal qilish va boshqa uchun juda muhim.

Manbalar
Korrektura

Korrektura (lot. correctura — toʻgʻrilash, yaxshilash) — bosmaxonada yoki boshqa usullar bilan koʻpaytirish uchun tayyorlangan matn va grafik materiallardagi xato va kamchiliklarni tuzatish jarayoni. K. uchun terilgan harflardan yoki bosma qolipdan ottisk (mas, vyorstka, granka) olinadi. Bu ottisk asl nusxa (original) ga solishtirib oʻqiladi va yoʻl qoʻyilgan xatolar standartdagi korrektura belgilardan foydalanib koʻrsatiladi (rasmga q.) va shunga koʻra operator (harf teruvchi) xatolarni tuzatadi.

K. 4 turga boʻlinadi: bosmaxona K.si; original-maket asosida chop qilinadigan nashr K.si; nashriyot K.si: reproduksiya bosma qolipi Korrektura Bosmaxona K.si va original-maket asosidagi nashr K.si da harf terish (naborning) barcha jarayonlaridagi xatolar tuzatiladi. Nashriyot K.si muallif, muharrir va texnik muharrir tuzatishlaridan iborat. Reproduksiya bosma qolipi K.si da bir yoki koʻp boʻyoqli namuna ottiski olinib, asl nusxa (mas, muzeydagi kartina va boshqalar) bilan solishtiriladi va tuzatishlar (maxsus belgilarsiz) ottisk chekkasida koʻrsatiladi. KORRELYASIYA (lot. correlatio — nisbat, munosabat) — 1) tushunchalar, narsalar, funksiyalar orasidagi oʻzaro bogʻliqlikni, oʻzaro moslikni, munosabatni bildiruvchi tushuncha; 2) (matematik statistikada) — qatʼiy funksional harakterga ega boʻlmagan tasodifiy miqdorlar orasidagi ehtimoliy (statistik) bogʻlanish. K.ning matematik kutilishlari M va Ms hamda dispersiyalar D va Bs boʻlgan % va t tasodifiy miqdorlar orasidagi eng koʻp qoʻllaniladigan tafsiloti K. koeffitsiyenti deb ataladi. Bu koʻrsatkich ushbu formula bilan aniqlanadi:K. koeffitsiyenti -1 < g < 1 tengeizlikni qanoatlantiradi. Agar g^= O boʻlsa, u holda £; va t| miqdorlar korrelirlanmagan deyiladi; bogʻliqmas miqdorlar albatta korrelirlanmagan boʻladi (aksinchasi notoʻgʻri). Agar r?il = ±l boʻlsa, u holda t va s orasida chiziqli bogʻliqlik mavjud boʻladi. Korrelyasion analiz K.ning matematik nazariyasiga asoslanadi.

Manbalar
Korrelyasiya

Korrelyasiya (genetikada) -bir butun organizmda belgilarning oʻzaro bogʻliqligi. K. asoslarini birinchi marta J. Kyuvye bayon etgan (1800—05). K.ning evolyusion ahamiyatini Ch.Darvin asoslab bergan (1859). K. oʻzgaruvchanlikning muhim unsuri boʻlib, organizmning rivojlanish tarzi va evolyusiyasiga taʼsir koʻrsatadi. Korrelyasion bogʻlanishlar mutlaq boʻlmay, tabiiy tanlanish va sunʼiy tanlash bilan boshqarilishni taʼminlaydi. Genetik K. (genlarning birikkanligi yoki ularning pleyotrop taʼsiri sabab boʻladi), paratipik K. (oʻzaro bogʻliq belgilarning muhim sharoitlariga boʻlgan reaksiyasi), fenotip i k va boshqa K.lar farqgtanadi. K.ning fenotipik, genetik va paratipik koeffitsiyenti koʻrsatkichlari oʻzaro muvofiq kelmaydi, baʼzan esa boshqa-boshqa yoʻnalishga ega boʻlishi mumkin. Seleksiya sxemalari va tanlash yoʻna-lishini toʻgʻri tuzishda genetik K.ni bilish katta ahamiyatga ega. Korrelyativ bogʻliqlik sifat (morfologik) hamda miqdoriy belgilar boʻyicha ku-zatiladi. Miqdoriy belgilar rivojini nazorat qiluvchi poligenlar yagona birikish guruhlarida boʻlishi va kompleks irsiylanishi mumkin. Madaniy ekinlarda koʻpgina qimmatli xoʻjalik belgilar oʻzaro salbiy K.ga egaligi aniqlangan. Xususan, gʻoʻzada genetik K. kuchi oʻrtacha, tola miqdori (chiqishi) va indeksi tola uzunligi va chiziqli zichlik bilan, ertapisharlik hosildorlik bilan, tolaning sifati koʻsakning ogʻirligi bilan, 1000 dona chigit massasi tolaning chiqishi bilan oʻzaro teskari nisbatga ega. Salbiy aloqadorlikning mavjudligi seleksiya ishlarini qiyinlashtiradi, chunki bir belgini yuzaga chiqarish uchun olib borilgan intensiv tanlash boshqa belgilarning rivojlanishiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Shuning uchun salbiy K. mavjud boʻlgan hollarda tanlash kompleks belgilar boʻyicha oʻtkazilishi kerak. Oʻrin almashishi mumkin boʻlgan rekombinantlarni topish uchun kattagina populyasiyalar bilan ishlash, mutagenlarning samarali taʼsiri talab etiladi. Xususan, ertapisharlik bilan boshqa qimmatli xoʻjalik belgilar oʻrtasidagi salbiy K.ni bartaraf etish mumkin. Mas, dastlabki ertapishar gʻoʻza navlarining koʻsagi mayda (4 g atrofida), tola chiqishi 28%, tola oʻz. 26–28 mm dan oshmas edi. Hozirgi rayonlashtirilgan gʻoʻza navlarida (S-6524 Yulduz, Gulbahor, Toshkent 6, Buxoro 6, Namangan 77 va boshqalar) duragaylash, mutagenez va sunʼiy tanlash usullaridan foydalanib, K. bogʻlanishlarini boʻzish asosida ertapisharlik bilan koʻsakning yirikligi, tolaning uzunligi va pishikligi, navning serhosilligi kabi belgilarni uygʻunlashtirishga erishilgan. Genetik K. muammolari genetik-matematik usullar, xususan, kovariatsion tahlil yordamida tadqiq qilinadi.

Miradham Abzalov, Bahodir Normatov.

Manbalar
Korrida

Korrida (ispancha corrida de toros — buqalarning chopishi) — ispan milliy tomoshasi. 11-asrdan maʼlum. Hozirgi sirk tomoshasi sifatida 18-asrda shakllangan. 12—14 kishi (torero)dan iborat guruh qatnashadi. K. davomida torerolar buqani yarqiragan lattalar bilan qoʻzgʻatadi, pikadorlar esa nayzalarni buqaga sanchib gʻazablantiradi. Asosiy ijrochisi — matador (espada)ning buqa bilan jang oʻyini, odatda, hayvonning oʻldirilishi bilan tugʻallanadi. Ispaniya, Portugaliya, Janubiy Fransiya, shuningdek, Lotin Amerikasi mamlakatlarida keng tarqalgan.

Manbalar
Korroziya

Korroziya (lot. corrigere — oʻymoq, yemirmoq) — 1) jismlar (metallar, beton, tosh, yogʻoch, baʼzi plastmassalar va boshqalar)ning tashqi muhit bilan biologik, kimyoviy yoki elektr-kimyoviy taʼsirlashuvi oqibatida yemirilishi. Temir va temir qotishmalari K.si zanglash deb ham ataladi (yana qarang Metallar korroziyasi). Ximoya qoplamlari (mas, lok-boʻyoq materiallar) qoplash, muhitga ingibatorlar (mas, xromatlar, nitritlar, arsenitlar) kiritish, korroziyabardosh materiallar ishlatish yoʻli bilan K.ning oldini olish mumkin; 2) tibbiyotda — oʻyuvchi moddalar taʼsirida toʻqimalarning yemirilishi; 3) geologiyada — kimyoviy yoki mexaniq jarayonlar taʼsirida togʻ jinslarining yemirilishi, kanallar, oʻralar, gʻorlar va boshqa hosil boʻlishi. Kimyoviy K.da suvning kimyoviy taʼsirida jinslar sirti eriydi va yeyiladi (oʻyiladi), mexanik K.da esa jinslarning sirti yediriladi.

Manbalar
Korroziyabardosh materiallar

Korroziyabardosh materiallar — korroziya hodisasiga chidamliligi yuqori boʻlgan materiallar. Metall va metallmas (anorganik va organik), kompozitsion (qarang Kompozitsion materiallar), konstruksion (qarang Konstruksiyey materiallar) va himoya (qarang Himoya qopyaamalari) turlari bor. Metall Korroziyabardosh materiallarga poʻlat va choʻyanlar, olovbardosh kotishmalar; asl metallar; korroziyabardoshligi legirlab (qarang Legirlash) oshiriladigan alyuminiy, mis asosidagi qotishmalar (bronza, jez), nikel niobiy, tantal, sirkoniy va boshqa elementlar asosidagi krtishmalar kiradi. Metallmas anorganik Korroziyabardosh materiallarga tabiiy silikat materiallar — andozit, bazalt, granit, diorit, kvarsit va kislotaga chidamli boshqa jinslar; dolomitlar, marmarlar, ohaktoshlar; sunʼiy silikat materiallar (kvars shisha, silikat shisha, keramik materiallar, emallar, kislotaga chidamli beton va boshqalar) kiradi. Metallmas organik Korroziyabardosh materiallar (polietilen, polistirol, ftoroplast va boshqalar) kengtarqalgan. Korroziyabardosh materiallar kislota, ishqor, toʻzlar, kimyoviy agressiv gaz sharoitida ishlatiladigan kimyoviy apparatlar, quvurlar, buyumlar ishlab chiqarishda qoʻllaniladi (yana. q. Kislotabardosh materiallar).

Manbalar
Korroziyabardoshlik

Korroziyabardoshlik - materi-allarning tashqi muhit taʼsirida yemirilishi (korroziya)ga qarshilik koʻrsata olish xossasi. Asosan, material yuzasining kimyoviy tarkibiga, tuzilishiga, mexaniq kuchlanishlar mavjudligiga, taʼsir qiladigan tashqi muhit sharoitiga bogʻliq. K. material yuzasining makro- va mikroskopik oʻzgarishlar bilan, dastlabki korroziya belgilarining paydo boʻlish vaqti bilan vaqt birligi ichida materialning yup-qalashishi yoki yuzasi birligidan massasining kamayishi bilan, fizik-mexanik koʻrsatkichlar va boshqalarning pasayishi bilan baholanadi. Metall materiallarning K.ini oshirishda legirlash, rafinatsiya, himoya qoplamalari qoplash, kimyoviy-termik ishlov berish, elektrkimyoviy usullar qoʻllaniladi. Metallmas materiallar xususan, betonlarning K.gi ularning zichligini oshirib, himoya qoplamalar qoplab yaxshilanadi (yana q. Korroziyabardosh materiallar).

Manbalar
Korsak

Korsak (lot. ) – tulkilar urugʻiga mansub sut emizuvchi hayvon. Oddiy tulkiga oʻxshash, lekin bir oz kichikroq koʻrinishda boʻladi.

Tavsifi 
Korsak tulkisi oʻrta boʻyli tulki boʻlib, boshi va tanasining uzunligi 60 sm gacha, dumining uzunligi esa 35 sm gacha yetadi. Juni sargʻish-kulrang. Voyaga yetganlarning vazni 1,6 dan 3,2 kilogrammgacha boʻladi. Uning tanasining koʻp qismini kulrang—sargʻish rang moʻynasi qoplab olgan, pastki qismlari ochroq, ogʻiz, iyagi va tomogʻida rangpar dogʻlar mavjud. Qish faslida yungi ancha qalinroq va ipakdek boʻlib, rangi somon-kulrang, orqa tomondan quyuqroq chiziq oʻtgan boʻladi. Oqshom va tungi paytlarda faol boʻladi. Yumronqoziqlar va katta qumsichqonlar inida yashaydi. Baʼzan boʻrsiq va tulki iniga ham joylashib olishi mumkin, lekin oʻzi kamdan-kam hollarda uya qaziydi. Oʻzining tanlagan jufti bilan umrining oxirigacha yashaydi. Yanvar—fevral oylarida juftlashadi va mart—aprel oyida 5—7 tagacha bolalaydi. 9—10 oylik paytida voyaga yetadi. Asosan, kemiruvchilar bilan, baʼzida hashoratlar, sudralib yuruvchilar, qushlar va ularning tuxumlari bilan oziqlanadi. Ovlanadi, terisi qimmatli emas.

Korsak tulkilari Yevrosiyo choʻllari va sahrolari, markaziy va shimoli-sharqiy Osiyoning dasht va yarim choʻllarida yashaydi. Ular butun Qozogʻiston, Oʻzbekiston va Turkmaniston va Moʻgʻulistonda tarqalgan. Janubda ularning tarqalishi Eron, Tojikiston, Qirgʻiziston, Afgʻoniston va Xitoyning shimoliy qismlarini qamrab oladi va ularni Rossiyada ham uchratish mumkin.

Hozirgi vaqtda uchta kichik tur tur sifatida tan olingan:

Vulpes corsac corsac – tarqalishi shimoliy Qozogʻiston, janubiy Sibir.

Vulpes corsac kalmykorum – tarqalishi shimoliy Oʻzbekiston, Kavkaz.

Vulpes corsac turkmenicus – tarqalishi janubiy Oʻzbekiston, Turkmaniston, Xitoy va Moʻgʻuliston.

Bu turdagi tulkilar asosan ochiq oʻtli dasht va yarim choʻllarda yashaydi, zich oʻsgan oʻsimliklar va togʻli hududlardan qochadi. Korsak tulkilari odatda odamlardan uzoqda yashashadi. Oʻzbekistonda Ustyurt (Qoraqalpog‘iston), Mirzachoʻl (Jizzax), Qizilqum (Buxoro) va yana boshqa hududlarda uchraydi.

Soni 
XX asrning 60—70-yillarida Gʻarbiy Tyan-Shan va Pomir-Oloyining barcha togʻ oldi tekisliklari va adirliklarida boʻlgan. Zichligi Qarshi choʻlida har 100 kvadrat metrga 49 tadan 60 tagachani, Qizilqum choʻlida esa 20—30 tani tashkil qilgan. Hozirgi vaqtda ushbu jonivorlar soning umumiy qisqarishi qayd qilinmoqda. Toshkent viloyati hududidagi gʻarbiy Tyan-Shan pasttogʻlarida butunlay gʻoyib boʻlganligi tahmin qilinmoqda. Qizilqum, Qarshi choʻllarida Ustyrutda kam sonlarda tarqalgan.

Manbalar 

Hayvonlar
Mushuksimonlar
Qizil kitobga kiritilgan jonivorlar
Korsakov psihozi

Korsakov psihozi, Korsakov kasalligi, alkogol polinevretik psihozi — alkogoldan surunkali zaharlanish (surunkali intoksikatsiya) oqibatida kelib chiqadigan ruhiy kasallik. Rus psixiatri S. S. Korsakov tomonidan 1887-yilda aniqlangan. Bunda Korsakov sindromiga xos xotira buzilishlari bilan bir qatorda aql-farosatning zaiflashishi, mulohazalarning susayishi, tanqidning yoʻ-qolishi kuchayib boradi. Ammo shaxsga xos boʻlgan sifatlar saqlanib qoladi. Polinevrit belgilari esa parezlar, falajlik, bir guruh muskullar atrofiyasi, sezgi, pay reflekslarining susayishi yoki yoʻqolishi, nerv tolalari boʻylab ogʻriq va boshqa tarzida kechadi.

Korsakov psihozi alkogolni surunkali isteʼmol qiladigan 50—60 yoshdagi kishilarda uchraydi. Kasallikdan forigʻ boʻlish uchun bemor spirtli ichimlikdan butunlay voz kechishi lozim. Asosan B vitamini, nikotin kislotasi hamda nootrop preparatlar qoʻllanadi.

Manbalar
Korsakov sindromi

Korsakov sindromi, Korsakov amnestik sindromi — ruhiy kasallik. Rus psixiatri S. S. Korsakov aniqlangan (1887). Bunda, asosan, xotira boʻziladi. Bemor hozirgina boʻlib oʻtgan voqea-hodisalarni eslay olmaydi, aksincha, bir necha yil ilgari boʻlib oʻtgan voqealarni xotirasida saqlab qoladi. U qayerda turgani, vaqt, sana, atrofidagi kishilarning ismlarini toʻgʻri aytib berolmaydi. Hozir nima ovqat yegani, kimni koʻrgani, ular nomini eslay olmaydi. Oʻzi yashab turgan joyi, xonasi va karavotlarini adashtiradi, bir daqiqa oldin aytilgan soʻzlarni darrov yodidan chiqarib qoʻyadi. Bemorning bilim darajasi, malakasi, kasb-mahorati saqlanib qolgani holda, yangi narsalarni oʻzlashtira olmaydi. K. yeda soxta xotirlash (konfabulyasiya) va tez charchash, lohaslik (asteniya) alomatlari birga kuzatiladi. Korsakov sindromi yuqumli kasalliklar, zaharlanishlar, bosh miyaning shikastlanishlari va atrofiyasi bilan bogʻliq kasalliklarda uchraydi.

Manbalar