Google Earth

Google Earth — bu asosan sunʼiy yoʻldosh tasvirlari asosida Yerning 3D tasvirini koʻrsatadigan kompyuter dasturi . Dastur sunʼiy yoʻldosh tasvirlari, aerofotografiya va GAT maʼlumotlarini 3D globusga joylashtirish orqali Yer xaritasini tuzadi, bu esa foydalanuvchilarga shaharlar va landshaftlarni turli burchaklardan koʻrish imkonini beradi. Foydalanuvchilar manzillar va koordinatalarni kiritish yoki klaviatura yoki sichqoncha yordamida „dunyoni kashf qilishlari“ mumkin. Dasturni smartfon yoki planshetga ham yuklab olish mumkin. Foydalanuvchilar Keyhole Markup Language yordamida maʼlumotlar qoʻshish va ularni forumlar yoki bloglar kabi turli manbalar orqali yuklash uchun dasturdan foydalanishlari mumkin. Google Earth yer yuzasida qoplangan turli xil tasvirlarni koʻrsatadi. Shuningdek, ushbu dastur, Web Map Service mijozidir. 2019-yilda Google hozirda Google Earth dunyoning 97 foizdan ortig‘ini qamrab olgani va 10 million milyalik „Ko‘cha ko‘rinishi“ tasvirini olganini maʼlum qildi.

Yer navigatsiyasidan tashqari, Google Earth desktop ilovasi orqali bir qator boshqa vositalarni, jumladan masofani o'lchash vositasini taqdim etadi. Oy va Mars globuslari, shuningdek, tungi osmonni ko'rish kabi imkoniyatlari mavjud. Parvoz simulyatori o'yini ham kiritilgan. Boshqa funksiyalar foydalanuvchilarga Panoramioga yuklangan turli joylardan suratlar, baʼzi joylarda Vikipediya tomonidan taqdim etilgan maʼlumotlar va Koʻcha koʻrinishi tasvirlarini koʻrish imkonini beradi. Shuningdek, Google Earthning veb-versiyasida Voyager ham mavjud.

Google Earth ba'zilar tomonidan maxfiylik va milliy xavfsizlikka tahdid sifatida ko'rilgan. Shuning uchun bu dastur ko'plab mamlakatlarda taqiqlangan. Ba'zi davlatlar Google sun'iy yo'ldosh tasvirlarida ma'lum hududlarni, koʻpincha harbiy obyektlarni o'z ichiga olgan hududlarni yashirishni so'ragan.

Tarixi 
Google Earthning asosiy texnologiyasi 1990-yillarning oxirida Intrinsic Graphics-da ishlab chiqilgan. O'sha paytda kompaniya 3D o'yin dasturlari kutubxonalarini ishlab chiqayotgan edi. O'zlarining 3D dasturiy ta'minotining namoyishi sifatida ular Powers of Ten filmiga o'xshash aylanadigan globusni ishlab chiqqanlar . Demo ommabop edi, lekin Intrinsic kengashi o'yinga e'tibor qaratishni xohladi, shuning uchun 1999-yilda ular Jon Xanke boshchiligidagi Keyhole, Inc.ni yaratdilar. Keyhole keyin internet orqali xaritalash maʼlumotlarining katta maʼlumotlar bazalarini texnologiyaning asosiy qismi boʻlgan mijoz dasturiy taʼminotiga uzatish usulini ishlab chiqdi va hukumatlar va boshqa manbalardan xaritalash maʼlumotlarining quroq ishlarini oldi. "Keyhole EarthViewer" deb nomlangan mahsulot ko'chmas mulk, shaharsozlik, mudofaa va razvedka kabi sohalarda foydalanish uchun kompakt disklarda sotilgan. Uning foydalanuvchilari xizmat uchun yillik to'lovni to'lashardi. Nvidia va Sony bilan bir qator kapital shartnomalar tuzishiga qaramay, kichik kompaniya xodimlarga maosh to'lash va ushlab qolish uchun kurash olib bordi. 

Kompaniyaning taqdiri 2003-yil boshida, 2003-yilda Iroqqa bostirib kirishi paytida keskin oʻzgardi. Dave Lorenzini (Keyhole direktori) CNN, ABC, CBS va boshqa yirik yangiliklar tarmoqlarini efirga havola qilish evaziga Bag'doddagi tadbirlarni tasvirlash uchun o'zlarining murakkab 3D uchish tasvirlaridan foydalanishga undadi. Bosqin paytida Google Earth Miles O'Brien va boshqa efirga uzatuvchilar tomonidan keng foydalanildi. Dastur CNN va millionlab tomoshabinlarga urushdagi vaziyatni ilgari hech qachon ko'rilmagan tarzda kuzatish imkonini berdi. Dasturiy ta'minotga jamoatchilik qiziqishi ortib ketdi va Keyhole serverlari esa bu talabga javob bera olmadi. Tez orada Keyholega Markaziy razvedka boshqarmasining venchur kapital firmasi In-Q-Tel va Milliy geofazoviy-razvedka agentligi Keyhole dasturiy ta'minotidan harbiy xaritalash ma'lumotlar bazalari uchun foydalanish boʻyicha murojaat qilishdi. Taklif qabul qilindi va bu Keyhole uchun juda zarur investitsiya keltirdi. 2003-yilda Vicarious Visions Intrinsic Graphicsni sotib oldi. Ularning o'yin kutubxonalari sotuvi muvaffaqiyatsizlikka uchraganidan so'ng, muhandislari va menejerlarining asosiy guruhi John Hanke boshchiligida Keyholega o'tdi.

Google o'sha paytda qidiruvlarining 25% dan ortig'i geografiya va shunga oʻxshash sohalarga doir boʻlganligi aniqladi. 2004-yil oktyabr oyida Google oʻz foydalanuvchilariga yaxshiroq xizmat koʻrsatish strategiyasining bir qismi sifatida Keyhole’ni sotib oldi.

2021-yilda Google o'zining Google Earth dasturida qatlamlar funksiyasini yangisiga almashtirdi. Ushbu almashtirish ayrim qatlamlarni birlashtirdi. Lekin shu qatori ba'zi qatlamlar va xususiyatlarni ham olib tashlandi.

Tasvirlari 
Google Earth tasvirlari raqamli globusda aks ettirilgan bo'lib, u uzoq masofadan bitta kompozitsion tasvir yordamida sayyora yuzasini aks ettiradi. Tasvir sun'iy yo'ldosh yoki samolyotdan olinadi. NASA va USGSning Landsat 8 sun'iy yo'ldoshi ishga tushirilishidan oldin Google qisman Landsat 7 tasvirlariga tayangan. Ammo apparatdagi nosozlik tufayli tasvirlarda diagonal bo'shliqlar qolib ketgan. 2013-yilda Google muammoni hal qilish uchun data miningdan foydalangan va Yerning The Blue Marble tasvirining davomchisi sifatida tasvirlangan narsani butun sayyoraning yagona katta tasviri bilan taʼminlagan. Bunga Landsat 7-dan olingan bir nechta tasvirlar toʻplamini birlashtirib, bulutlar va diagonal boʻshliqlarni bartaraf etish orqali erishildi va yagona “mozaik” tasvir yaratildi. Hozirda Google tasvirlarni yuqori sifatda va yuqori chastotada taqdim etish uchun son-sanoqsiz manbalardan foydalanadi. Tasvirlar Google serverlarida joylashtirilgan, shuning uchun internet aloqasi talab qilinadi.

Tasvirning o'lchamlari 15 metrdan 15 santimetrgacha farq qilishi mumkin. Yer yuzasining katta qismi uchun Google Earth NASAning Shuttle Radar Topography Mission tomonidan toʻplangan raqamli balandlik modeli maʼlumotlaridan foydalanadi. Bu orqali ikki o'lchovli tasvirni ham uch o'lchamli holatga aylantirish imkonini beradi.

Google Earthdagi barcha tasvir Amerika Qo'shma Shtatlari Mualliflik huquqi to'g'risidagi qonunlariga muvofiq mualliflik huquqi bilan himoyalangan. Google mualliflik huquqlarini buzmagan holda rasmlardan notijoratiy maqsadlarda foydalanishga ruxsat beradi (masalan, shaxsiy veb-sayt yoki blogda). NASAning WorldWind virtual globus dasturi tasvirlarni The Blue Marble, Landsat va USGS tasvirlari yordamida hosil qiladi. Va ularning har biri jamoat mulki hisoblanadi.

Google Earthning 5.0 versiyasida Google foydalanuvchilarga Yer tasvirlarining eski, ma'lum vaqt oldingi ko`rinishini taqdim qiluvchi Tarixiy Tasvirlarni taqdim etdi. Asboblar panelidagi soat belgisini bosish orqali vaqt slayderi ochiladi. Bu xususiyat 1984-yildan 2020-yilgacha bo`lgan vaqt oralig`ida hududdagi o'zgarishlarni kuzatish imkonini beradi.

3D tasvirlar 

Google Earth ba'zi shaharlardagi binolar, inshootlar va yodgorliklarning 3D modellarini yuqori sifatda ko‘rsatish imkoniyatiga ega. Google Earthdagi birinchi 3D binolar SketchUp va 2009-yildan boshlab Building Maker kabi 3D modellash ilovalari yordamida yaratilgan va 3D Warehouse orqali Google Earthga yuklangan. 2012-yil iyun oyida Google foydalanuvchi tomonidan yaratilgan 3D qurilish modellarini avtomatik ravishda yaratilgan koʻpburchak toʻrlarga asoslangan modellarga almashtirishini eʼlon qildi. Bu yirik shaharlardan boshlab bosqichma-bosqich amalga oshirildi. Ammo London va Toronto kabi shaharlarda bu ishamalga oshirilmadi ( ushbu shahardagi ko`plab binolarining batafsil tasvirini qayta ishlash uchun ko'proq vaqt talab etiladi). Buning sababi, 3D binolarda ko'proq bir xillikka ega bo'lish va bu texnologiyadan allaqachon foydalangan Nokia Here va Apple Maps bilan raqobatlashishdir. O'sha yili to'rtta davlatning 21 shahrida 3Dlashtirish boshlandi. 2016-yil boshiga kelib, 3D tasvirlar 40 dan ortiq mamlakatlarda, jumladan, AQShning har bir shtatida va Antarktidadan tashqari barcha qit'alarni qamrab olgan yuzlab shaharlarga kengaytirildi.

Manbalar