MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Malpigi naychalari

Malpigi naychalari — koʻpchilik oʻrgimchaksimonlar, koʻpoyoqlilar va hasharotlarning chiqarish organlari. Oʻrta va orqa ichak chegarasida joylashgan uchi berk oʻsimtalar. Oʻrgimchaksimonlar va koʻpoyoklilarda 1 juft, toʻgʻri qanotli hasharotlarda 120 juftgacha, pardaqanotlilarda 150 juftgacha Malpigi naychalari boʻladi. Ular muskul qavatlari yordamida qisqaradi. Oʻrgimchaksimonlar Malpigi naychalari, koʻpincha, guanin, hasharotlar va koʻpoyoqlilar Malpigi naychalari siydik kislota chiqaradi. Suv hasharotlarida Malpigi naychalari osmoregulyatorlik vazifasini bajaradi (yana q. Chiqarish sistemasi).

Manbalar
Malta mexanizmi

Malta mexanizmi, malta xochi (nomi Malta xochi — Malta ordeni timsolidan olingan) — uzluksiz aylanma harakatni uzlukli aylanma harakatga oʻzgartirib beruvchi qurilma; oʻzgartiruvchi (qayta hosil qiluvchi) mexanizmlar turiga kiradi. Asosan, yetakchi va yetaklanuvchi disklardan iborat. Yetakchi disk aylanib turganda uning barmogʻi maʼlum vaqt yetaklanuvchi disk (xoch)dagi radial (radius boʻyicha yoʻnalgan) oʻyiqqa kirib turadi va uni muayyan burchakka (60 yoki 90° ga) buradi. Barmoq radial oʻyiqdan chiqqanidan soʻng yetakchi disk yetaklanuvchi disk sirtida sirpanadi va uning harakatini toʻxtatadi. Malta mexanizmining disklar tashqi va ichki ilashadigan, disklarining shakli hamda barmoqlari va radial oʻyiklari soni har xil boʻlgan turlari bor. Malta mexanizmi kino qoʻyish apparatlarida va toʻxtab-toʻxtab ishlaydigan boshqa qurilmalarda qoʻllaniladi.

Manbalar
Maltalar

Maltalar — xalq. Maltaning asosiy aholisi (355 ming kishi). Avstraliya (85 ming kishi), Buyuk Britaniya (35 ming kishi), Kanada (15 ming kishi), shuningdek, Afrikaning baʼzi mamlakatlarida ham yashaydilar. Umumiy soni 490 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Malta tilida soʻzlashadi. Dindorlari — katoliklar.

Manbalar
Maltoza

Maltoza (ing . malt — solod), solod qandi — tabiiy disaharid; glyukozanit ikki qoldigʻidan iborat. Undirilgan arpa, javdar va boshqa donlarda koʻp. Pomidorda, bir qancha oʻsimliklarning changi va gul shirasida ham topilgan. Suvda yaxshi eriydi, taʼmi shirin. Hayvon va oʻsimliklar organizmida kraxmal va glikogenning ferment taʼsirida parchalanishidan hosil boʻladi. a-glyukozidaza yoki maltaza fermenti taʼsirida Maltoza glkjozaning ikki qoldigʻigacha parchalanadi. Bu ferment odam va hayvonning hazm shirasida, undirilgan don, mogʻor zamburugʻlari, achitqilarda boʻladi. Odam ichagining shilliq pardasida maltaza boʻlmasa, kishi Maltozani koʻtara olmaslikdek ogʻir irsiy kasallikka yoʻliqadi. Bunda bemorga Maltoza, kraxmal va glikogensiz yoki maltaza fermenti qoʻshilgan ovqat beriladi.

Yana q. 

 Disaharidlar

Manbalar
Thomas Robert Malthus

Thomas Robert Malthus (1766.13.2, Rukeri — 1834.23.12, Bat) — ingliz iqtisodchisi, ruhoniy. Kembrij universitetining Jezus kollejini tugatgan (1788). Ost-Indiya kompaniyasi tasarrufidagi kollejda yangi tarix va siyosiy iqtisod kafedrasida professor (1805-34). M. klassik maktab vakili boʻlishiga qaramay, D. Rikardoning qiymatning mehnat nazariyasini inkor etdi va tovar qiymatini ishlab chiqarish harajatlariga kushdi, foydani tovar qiymatiga nominal qoʻshimcha, deb qaradi. M. pul nazariyasiga va "ortiqcha ishlab chiqarish" nazariyasiga katta hissa kushgan. "Nufus qonuni toʻgʻrisida tajribalar" asari (1798) unga katta mashhurlik keltirdi. M. bu asarida koʻpgina iqtisodchilar orasida qabul qilingan aholi soni va uning oʻsishi boylikdir, degan fikrga zid holda aholi oziq-ovqatning cheklangan taklifiga duch kelguniga qadar oʻsaveradi, aholi geometrik, oziq-ovqat mahsulotlari taklifi arifmetik progressiya boʻyicha oʻsadi, deb qaraydi. Aholi oʻsishini ijobiy (yaʼni oʻlimni koʻpaytirish orqali) — urushlar, epidemiyalar va boshqa yoki salbiy (tugʻilishni cheklash orqali) — ahloqiy cheklashlar, kech nikohga kirish va boshqa yoʻllar orqali nazorat qilish mumkin. M. oʻz fikrlarini "tuproq unumdorligining pasayib borishi qonuni" bilan asoslashga urinadi. M.ning ish haqi nazariyasi tirikchilik minimumga teng boʻlgan do-imiy ish haqini nazarda tutadi. Lekin rivojlangan mamlakatlarda aholi ham, ish haqi ham, M.ning bashoratlariga zid holda, texnika ravnaqi tu-fayli oʻsib, daromadlarning oʻsishi darajasiga qarab tugʻilish pasayib bormoqda. M. javob berishga harakat qilgan muammolar hozirgi zamonda ham past rivojlangan mamlakatlarda dolzarb hisoblanadi. Bu mamlakatlarda tugʻilish koeffitsiyenti yuqori boʻlgan sharoitda tibbiyotni "import qilish" bilan rivojlangan mamlakatlardagi kabi past oʻlim koeffitsiyenti taʼminlanmoqda va, ayni paytda, bu mamlakatlarda qashshoqlik muammosi mavjud. Shuningdek, ayrim ekologlar jahon miqyosida aholining va sanoat ishlab chiqarishining oʻsishi resurslar taqchilligiga olib keladi, deb qaraydi.

Manbalar 

 

1766-yilda tugʻilganlar
1834-yilda vafot etganlar
23-dekabrda vafot etganlar
13-fevralda tugʻilganlar
Abram Malsev

Abram Moiseyevich Malsev (1897.20.4, hozirgi Dogʻiston Respublikasi, Cheryurt shahri – 1963.25.7, Toshkent) – genetik olim, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi muxbir aʼzosi (1943), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan afonom (1943). Oʻrta Osiyo universitetining qishloq xoʻjaligi fakultetini tugatgan (1928). Soyuz NIXI Markaziy seleksiya stansiyasida assistent (1928–31), stansiya direktori (1932–37), OʻzSSR Yer ishlari xalq komissari oʻrinbosari (1937–40), OʻzSSR Davlat nazorati qishloq xoʻjaligi guruhining bosh nazoratchisi (1940-41), OʻzKP MK qishloq xoʻjaligi boʻlimi mudiri (1941–42), Soyuz NIXI direktori (1942–55), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi kafedrasi dotsenti va mudiri (1956–63). Ilmiy ishlari gʻoʻza genetikasi, urugʻchiligi, biologi-yasi, sistematikasi va geogr.si masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 
 Xlopchatnik i ispolzovaniye volokna, T., 1956.
Malus qonuni

Malus qonuni — yorugʻlik qutblovchi asbob (polyarizator) dan oʻtganda chiziqli yorugʻlik intensivligining oʻzgarishi qonuni. Tushayotgan yorugʻlikning qutb tekisligi va qutblovchi asbobning qutblash tekisligi orasidagi burchak  ga nisbatan yorugʻlik intensivligi har xil oʻzgaradi. Malus qonuni 1810-yilda fransuz fizigi Étienne-Louis Malus (1775—1812) kashf qilgan. Qutb tekisliklari (yorugʻlik va asbob) orasidagi burchak , analizatorga tushayotgan chiziqli yorugʻlik intensivligi  boʻlsa, analizatordan chiqayotgan yorugʻlik intensivligi Malus qonuniga asosan  boʻladi. Yorugʻlik intensivligini oʻlchaydigan asbob va qurilmalar Malus qonuni asosida ishlanadi.

Manbalar 

Optika
Viktor Malyasov

Viktor Aleksandrovich Malyasov (1917 - 1944) — Ishchi va dehqon Qizil Armiyasi gvardiyasi mayori, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni ( 1944 ).

Tarjimai hol 
Viktor Malyasov 1917-yil 7-noyabrda Toshkentda tugʻilgan. Maktabning yetti sinfini (43-maktabda) va ishchilar fakultetini tugatgandan soʻng, u zavodda tokar boʻlib ishlagan. 1937—1941-yillarda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutida tahsil olgan. 1941-yil noyabrda Malyasov Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasiga xizmat qilishga chaqirilgan. 1942-yilda Toshkent qoʻshin qoʻmondonlik bilim yurtini tamomlagan. Oʻsha yilning may oyidan boshlab — Ulugʻ Vatan urushi frontlarida xizmat qilgan.

1943-yil sentabrgacha gvardiya kapitani Viktor Malyasov 234-gvardiya miltiq polki 76-gvardiya miltiq diviziyasi 61-armiya Markaziy front batalyoniga qoʻmondonlik qilgan. Dnepr jangi paytida oʻzini namoyon qilgan. 1943-yil 28-sentabrda Malyasov bataloni Ukraina SSR, Chernigov viloyati, Repkinskiy tumani, Mysi qishlogʻi yaqinida Dneprni kesib oʻtgan, uning gʻarbiy qirgʻogʻidagi koʻprigini egallab olgan va koʻplab nemis qarshi hujumlarini qaytargan va asosiy kuchlar kesib oʻtguncha uni ushlab turgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 15-yanvardagi „Qizil Armiya generallari, ofitserlari, serjantlari va oddiy askarlariga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini berish toʻgʻrisida“gi farmoni bilan „Dnepr daryosini qamal qilishda, qoʻmondonlikda jangovar topshiriqlarni namunali bajarganliklari va bir vaqtning oʻzida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi“ uchun gvardiya kapitani Viktor Malyasov Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan, Lenin ordeni va 2974-sonli „Oltin yulduz“ medali bilan taqdirlangan   .

1944-yil 17-oktabrda gvardiya mayori Viktor Malyasov Polshaning Radzimin shahri (Varshava yaqini) uchun jangda halok boʻlgan. Dastlab u Varshava shahrida, Mokotov tumanida dafn etilgan, ammo urushdan keyin u Brestdagi 1-may bogʻidagi ommaviy qabrga dafn etilgan .

Shuningdek, Aleksandr Nevskiy ordenlari, 1-darajali Vatan urushi ordeni va Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangan. Harbiy qismning shaxsiy roʻyxatiga abadiy kiritilgan .

Xotira 

 Toshkent (mustaqillik yillarida maʼlum vaqt Chimrobod deb oʻzgartirilgan), Pskov va Chernigovdagi koʻchalarga Malyasov nomi berilgan.
 Sovet Ittifoqining boʻlajak qahramoni yashagan Malyasov koʻchasidagi 3-uyda va u oʻqigan 43-maktab binosida memorial doskalar oʻrnatilgan .
 234-gvardiya desant-shturm polkining 1-rotasi shaxsiy tarkibiga abadiy kiritilgan.

Manbalar

Adabiyot 

 Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
 Навечно в строю. — М.: Воениздат, 1973. — Кн/ 6.
 Подвиг. — Ташкент, 1980.

Qizil Yulduz ordeni sohiblari
1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari
Lenin ordeni sohiblari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1944-yilda vafot etganlar
17-oktabrda vafot etganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1917-yilda tugʻilganlar
7-noyabrda tugʻilganlar
Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muxandislari instituti bitiruvchilari
Malham

Malham — sirtdan qoʻllanadigan dori shakli. Mazlarga qaraganda qattiqroq, badan haroratida yumshab teriga yopishadi. U baʼzan suyuq boʻladi. M.lar (qoʻrgʻoshinli malham, ley-koplastir, garmdorili plastir, bakteritsid qogʻozlar va boshqalar) teri yuzasidagi bogʻlovlarni mahkam tutish, terini tashqi taʼsirlardan saqlash va davolashda ishlatiladi.

Manbalar
Malhamchilar

Malhamchilar (Meloidae) - qattiq qanotli hasharotlar turkumiga mansub qoʻngʻizlar oilasi. Oʻrta Osiyoda 20 dan ortiq turi tarqalgan. Tanasi choʻzinchoq, 8–30 mm, kizil, sariq va qora tusda. Odatda, ikki biqinidan birmuncha qisilgan; moʻylovlari toʻgʻnogʻichsimon, boʻgʻimlarga boʻlingan. Tuxumini yerga qoʻyadi. Lichinkalari chigirtka yoki arilarning inida yarim parazitlik bilan yashab, gipermetamorfoz yoʻli bilan rivojlanadi. Voyaga yetganlari oʻsimlik bilan ovqatlanadi. Qoʻngʻizlari turli qishloq xoʻjaligi ekinlariga zarar keltiradi. Beda, kartoshka, lavlagi va boshqa ekinlarga qizilbosh shpankanit zarari katta. Zararkunanda uncha katta boʻlmagan uchastkalarda, odatda, barcha bargni dogʻ shaklida yeydi. M. qonida hasharotxoʻr hayvonlardan himoyalaydigan zaharli modda — kantaridin bor. Qizilbosh shpanka axlati bilan ifloslangan beda hayvonlar uchun zararli, chunki unda oz miqdorda boʻlsa ham kontaridin bor. M. qoni odamning badaniga tushsa yara qiladi. Bir xil turlaridan tibbiyotda malham tayyorlanadi. Kurash choralari: karbofos (1 — 1,5 kg/ga), fozalon (1,5– 2 kg/ga), sumitsidin (0,4—0,5 kg/ga), ripkord (0,5—0,20 kg/ga) va boshqa insektitsidlar purkash.

Najmiddin Mahmudxoʻjayev.

Manbalar
Islomjon Mamadaliyev

Islomjon Haydarovich Mamadaliyev (1948.26.1, Yangiqoʻrgʻon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent davlat universiteti ning filol. fakultetini tugatgan (1984). 1967-yildan Yangiqoʻrgʻon tumanidagi 22maktabda, 1997-yildan Yangiqoʻrgʻon shahrichasidagi ixtisoslashtirilgan internatmaktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. M. darsda koʻrgazmali qurollar va texnika vositalaridan unumli foydalanadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Saodatxon Mamadaliyeva

Saodatxon Rasulovna Mamadaliyeva (1954.19.4, Buvayda tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Qoʻqon pedagogika institutining oʻzbek tili va adabiyoti fakultetini tutatgan (1977). 1973-yildan Buvayda tumanidagi 5maktabda bolalar yetakchisi, 1977-yildan ona tili va adabiyot oʻqituvchisi. M.darsni ilgʻor pedagogik texnologiyalar asosida oʻtadi. Uning tashabbusi bilan maktabda texnika vositalari bilan toʻliq ji-hozlangan fan xonasi tashkil etilgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Abdugʻafur Mamadalimov

Abdugʻafur Teshaboyevich Mamadalimov  (1947-yil 1-fevral, Andijon shahri, Oʻzbekiston SSR) —  oʻzbekistonlik fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi aʼzosi, akademik (2000), fizika-matematika fanlari doktori (1985), professor (1989).

Biografiyasi 
Abdugʻafur Mamadalimov 1947-yil 1-fevralda Andijon shahrida ishchi oilasida tugʻilgan. 1964-yil Andijon shahridagi 30-maktabni, 1969-yili Toshkent davlat universitetining fizika fakultetini fizikaviy elektronika mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan. 1969—1974-yillarda Rossiya Fanlar akademiyasi Abram Fyodorovich Ioffe nomidagi fizika-texnika institutida stajyor-tadqiqotchi, keyinchalik aspirant vazifasida faoliyat koʻrsatgan. Soʻngra Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizikatexnika institutida, 1986—1991-yillari akademiyaning Polimerlar kimyosi va fizikasi instituti direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari, 1991—1994-yillarda issikliq fizikasi boʻlimi rahbari oʻrinbosari, 1994—1996-yillari Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi oliy oʻquv yurtlari bosh boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari, 1996—1998-yillarda Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti ilmiy ishlar va xalqaro aloqalar bo‘yicha prorektori lavozimida ishlagan. Hozirda universitet qoshidagi Yarimo‘tkazgichlar fizikasi va mikroelektronika ilmiy tadqiqot institutida laboratoriya mudiri lavozimida faoliyat yuritib kelmoqda.

Ilmiy faoliyati 
Olimning ilmiy ishlari chuqur sathli yarimoʻtkazgichlar va elektroʻtkazuvchan polimerlar fizikasiga oid. Abdugʻafur Mamadalimov yarimoʻtkazgichlarda chuqur markazlar parametrlarini aniqlashning yangi uslublari — induksiyalangan fotosigʻim, past temperaturali fotoelektrik va issiqlik fizikasi spektroskopiyalarini yaratgan hamda ularni amalda joriy qilgan, „tabiiy polimer tolalar elektrofizikasi“ga asos solgan. Chuqur sath hosil qiluvchi kirishmalar bilan legirlangan kremniy, paxta va ipak tolalari asosida yangi turdagi elektron asboblar, yaʼni haroratni, namlikni, yorugʻlikni sezuvchi asboblar, yarimoʻtkazgichli S-diodlar yaratishning fizik asoslarini taklif etgan. 

1974-yilda „Kremniy va kompensirlangan kremniy asosidagi asboblarda chuqur kirishmaviy sathlarni tadqiq etish“ mavzusida nomzodlik ishini himoya qilib, fizika-matematika fanlari nomzodi ilmiy darajasini, 1985-yilda „Chuqur energetik sathli kirishmalar bilan legirlangan kremniydagi fotoelektrik hodisalar“ mavzusida doktorlik dissertatsiyani yoqlab, fizika-matematika fanlari doktori ilmiy darajasini olgan. 1989-yilda olimga professor, 2000-yilda akademik ilmiy unvoni berilgan. Abdugʻafur Mamadalimov 3 ta monografiya, 1 ta darslik, 7 ta oʻquv qoʻllanma, 18 ta patent va ixtirolar, 500 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifidir.

Mukofotlari 
 Abu Rayhon Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (1992).

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Oʻzbekiston fiziklari
Professorlar
Fan doktorlari
Barchinoy Mamadiyorova

Barchinoy Mamadiyorova (1950.15.1, Zomin tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Toshkent pedagogika institutining filol. fakultetini tugatgan (1973). 1973-75 yillarda Jizzax viloyatining Zomin tumanidagi 66maktabda, 1975-yildan Sirdaryo viloyatining Shirin shahridagi 4maktabda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi. M. oʻquvchilar oʻrtasida tarbiyaviy ishlar olib borishda yuksak natijalarga erishgan. Uning sinfdan, maktabdan tashkari tarbiyaviy ishlar boʻyicha chop etilgan metodik qoʻllanmasi shahar oʻqituvchilari uchun namunaviy dastur boʻlib xizmat qiladi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1950-yilda tugʻilganlar
15-yanvarda tugʻilganlar
Komiljon Mamajonov

Komiljon Mamajonov (1939-yil 5-may, Toshloq tumani – 2014-yil 23-dekabr) — usta dehqon. Oʻzbekiston Qahramoni (1995). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan paxtakor (1989). Mehnat faoliyatini 1955-yilda Fargʻona viloyati Toshloq tumanidagi "Oq oltin" jamoa xoʻjaligida kolxozchilikdan boshlagan.. Karkidon suv ombori qurilishida shofyor (1964-66), 1966 dan Markaziy Fa-rgʻona choʻlida tashkil etilgan jamoa xoʻjaligida (hozirgi X. Maroziqov nomidagi shirkat xoʻjaligi) traktorchi, 1967 dan oʻzi oʻzlashtirgan yerlarda paxtachilik brigadasi tashkil etdi va hozirgacha shu brigadaga boshchilik qiladi. M. boshchilik qilgan brigada dehqonchilikda ilgʻor tex-nologiyalarni qoʻllagan xrlda, paxtachilik va gʻallachilikni rivojlantirishda uzok, yillar davomida yuqori koʻrsatkichlarga erishdi, har gektar yerda paxtadan 40 s, gʻalladan 55 s hosil yetishtirdi (1995).

Manbalar 

 

Oʻzbekiston qahramonlari
1939-yilda tugʻilganlar
2014-yilda vafot etganlar
5-mayda tugʻilganlar
23-dekabrda vafot etganlar
Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan paxtakorlar
Salohiddin Mamajonov

Salohiddin Mamajonov (1931.15.12, Qoʻrgʻontepa tumani) — adabiyotshunos olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2001). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), filol. fanlari doktori (1968), professor (1972). Fargʻona pedagogika institutining oʻzbek tili va adabiyoti fakultetini tugatgan (1952). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida kichik (1958— 62), katta ilmiy xodim (1962—68), boʻlim boshligʻi ( 1 968-2000). M.ning asosiy ilmiy ishlari sheʼriyat, proza, drama, bolalar adabiyoti muammolariga qaratilgan. M. oʻzbek adabiyotining sovet davridagi tarixiga bagʻishlangan bir va koʻp jildli tadqiqrtlarning yaratilishida faol ishtirok etgan. M. Gʻafur Gʻulom ijodiga bagʻishlangan ilmiy tadqiqotlar ("Shoir va zamonaviylik", 1963; "Gʻafur Gʻulom prozasi", 1966; "Uslub jilolari", 1972), Hamid Olimjon haqidagi "Shoir du-nyosi" (1972) hamda Sharof Rashidov romanlari tahliliga bagʻishlangan "Lirik olam, epik kulam" (1979) kabi asarlar muallifi. 90-yillarda M.ning Behbudiy, Fitrat, Hamza Hakimzoda, Choʻlpon, Elbek, Botu singari adiblar ijodiga bagʻishlangan risola va makrlalari eʼlon qilingan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Adabiyotshunoslar
Mamajoʻrgʻoti gaz koni

Mamajoʻrgʻoti gaz koni – Bu xoro viloyati hududidagi Mamajoʻrgʻoti bukilmasida joylashgan kon, Ko-gon shahridan 15 km jan.-sharkda. Dastlabki qidiruv ishlari 1939—42 yillarda olib borilgan. 1956—57 yillarda "Oʻzbekneftegazqidiruv" tresti qidiruv ishlarini davom ettirib, 1-chuqur burgʻi qudugʻi qazildi. Natijada paleozoygacha boʻlgan qatlamlarda gaz uyumi borligi aniqlandi. Gaz saqlovchi gorizont yuqori yuraning kellovey-oksford qismida joylashgan boʻlib, ohaktosh va mergeldan tashkil topgan. Gorizontning umumiy qalinligi 47–57 m, utkazuvchanligi 927 millidarsi. Uyumning umumiy uz. 4 km, eni 2 km, chuq. 1290 m. Qatlam bosimi 131,8 atmosfera boʻlganda quduqdan sutkasiga 2386 m3 gaz mahsuloti olindi. Gazning tarkibida metan 91,1%, azot 3,02%, vodorod sulfidi 1,08% va oltingugurt 0,05%. Qatlam suvlari minerallashgan, tarkibida yod va brom bor.

Manbalar
Mamay

Mamay (? - 1380) - Oltin Oʻrda xoni Berdibek davri (1357—61) moʻgʻullar tumanboshisi. Xonning kuyovi boʻlgan. M. amalda Oltin Oʻrdaning hukmdoriga aylangan. U Chingizxon avlodidan boʻlmasada, hokimiyatni qoʻgʻirchoq xonlar nomidan olib borgan. Saltanatning qudratini tiklash maqsadida rus yerlariga bir qancha harbiy yurishlar qilgan. M. 14-asr oʻrtalarida Oltin Oʻrda hududining atrofidagi rus yerlarini oʻziga boʻysundirgan. Moskva ulugʻ knyazligining kuchayishiga toʻsqinlik qilish maqsadida uning raqiblari — Litva, Tver knyazliklarini qoʻllabquvvatlagan. Ryazan (1373 va 1378) va Nijniy Novgorod (1378) knyazliklariga ogʻir talafot yetkazgan. Moskva knyazligi hududiga bostirib kirishga uringanda uning qoʻshini Voja daryosi boʻyida magʻlubiyatga uchragan (1378), 1380-yil Kulikovo jangida M. tormor keltirilgan. Oltin Oʻrdada Amir Temurnint noibi Toʻxtamshitssh magʻlubiyatga uchragach, hokimiyatni unga topshirishga majbur boʻlgan. M. oʻzining xazinasi hamda bir guruh tarafdorlari bilan Kafa (hozirgi Feodosiya)ga qochgan va oʻsha yerda oʻldirilgan.

Manbalar 

 
Oltin Oʻrda hukmdorlari
Norqul Mamanov

Norqul Ziyotovich Mamanov (1947.20.2, Toyloq tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Samarqand Davlat Universitetining oʻzbek va tojik filol.si fakultetini tugatgan (1973). 1966— 86 yillarda Samarqand viloyatining Toyloq tumanidagi 82maktabda, 1986-yildan 47maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Mamanov darslarni oʻziga xos tarzda, yaʼni reyting, bozor, sayohat, seminar, musobaqa, sud usullarini tadbiq etgan holda olib boradi va koʻrgazmali qurollardan unumli foydalanadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Sayd Mamarasulov

Sayd Mamarasulov (1943.1.5, Jizzax tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Jizzax viloyati Paxtakor tumanidagi 7maktabda, 1976-yildan Jizzax shahridagi 6maktabda mat. oʻqituvchisi. U test savollari asosida oʻquvchilar bilimini aniqlash, yangi pedagogik texnologiyani oʻquv jarayoniga joriy etish, oʻquvchilarni baholashda reyting usulidan foydalanishga ahamiyat beradi. Pedagogik faoliyati davomida oʻquvchilari bilan birga 2000 dan ortiq koʻrgazmali qurollar tayyorlagan, maktab mat.informatika xonasini yangicha talablar asosida jihozlagan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Hofiz Mamatbuva

Mamatbuva hofiz (asli Muhammad Sattorov; 1885.14.1 — Margʻilon — 1969.4.3) — Oʻzbekiston xalq hofizi (1941). Xalq xonanda va sozandalari (Boltaboy hofiz va boshqalar)dan xalq ashula yoʻllarini oʻrgangan. Hamza boshchiligidagi agitbrigada, Oʻzbek etnografik truppasida (1925—26), Hamza teatrida (1926—30) xonanda. Urush yillari Yangiyoʻl musiqali drama va komediya teatri studiyasida yosh sanʼatkorlarga ashula yoʻllarini oʻrgatgan. G. Raximova rahbarligidagi front konsert brigadasida xizmat qilgan. Hofiz Mamatbuva "Koʻp erdi hasratim", "Bir kelsun", "Aylading", "Kuling", "Figʻonkim", "Sayding qoʻya ber, sayyod" kabi katta ashulalarni mahorat bilan ijro etgan. U "Ushshoq", "Chorgoh", "Munojot", "Segoh" ashula yoʻllarini, ayrim zamonaviy qoʻshiqlar ("Oʻzbekistondir", "Shodlik etsangchi yoshlar", "Dilrabolar" kabi)ni katta ashula uslubida aytgan. J. Sultanov, M. Uzoqov singari oʻnlab xalq sanʼatkorlarining ustozi boʻlgan.

Manbalar
Yahyoxon Mamatxonov

Yahyoxon Mamatxonov (1914.21.12, Kuva tumani — 2001.25.8, Fargʻona) — Oʻzbekiston xalq artisti (1955). Oʻzbek davlat musiqali drama teatri krshidagi studiyada taʼlim olgan (1930—32). 1932—34 yillar shu teatrda aktyor. 1934-yildan Fargʻona viloyat musiqali drama va komediya teatri aktyori (1948—64 yillar direktori). Spektakllarda yetakchi qahramon, ayni vaqtda, choʻrtkesar, oʻjar tabiatli kishilar obrazini yaratishda kuchli dramatizm, bosiq harakatlar, past ovoz va bamaylixotirlik bilan ifoda etish uning ijodiga xos. Solihboy ("Boy ila xizmatchi"), xon Boboxon ("Tohir va Zuxra"), Navoiy ("Alisher Navoiy"), Hamza ("Hamza"), Muqimiy ("Mavlono Muqimiy"), Yusufbek hoji ("Utgan kunlar") va b. uning sahnada yaratgan eng yaxshi obrazlaridir. Klnoda Toshmatov ("Opasingil Rahmonovalar"), Orif ota ("Stadionda uchrashamiz"), Ahmedov ("Alangali yillar") kabi rollarni, "Navoiy" videofilmida esa Lutfiyni ijro etgan. "Nodira" (S. Qosimov bilan birgalikda), "Boqi va Soki", "Meli habbonu Nabi tovon" kabi musiqali drama va komediyalarni yozgan. "Yor, diyor madhi" adabiy musiqali kompozitsiya va bir qancha qoʻshiqlar muallifi. "Uch soz" sheʼriy toʻplami nashr etilgan.

Manbalar