MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Parjanya

Parjanya (sanskr. पर्जन्य, IAST: parjanya, „yomgʻir buluti“ maʼnosida) — Veda mifologiyasida momaqaldiroq va yomgʻir xudosi.

„Rig Veda“da unga 3 ta madhiya bagʻishlangan (RV V, 83; VII, 101; VII, 102), uning ismi esa 30 martaga yaqin tilga olingan. Parjanya timsolining chuqur arxaizmi uning zaif timsoli, shuningdek, baʼzan bulutning oʻzidan farqlanmasligi bilan koʻrsatiladi. Hind-Yevropa nuqtai nazaridan, Parjanyaning tasviri va nomi slavyan Perun, Boltiqboʻyi Perkunasi, Xett Pirvasi bilan bogʻliq.

Parjanyaning yomgʻir va momaqaldiroq bilan bogʻliqligi uning tez-tez momaqaldiroq va chaqmoq chaqishi bilan birga paydo boʻlishi, hoʻkizdek baland ovozda boʻkirishi, yomgʻir oqimlarida hukmronlik qilishi, olamlarni sugʻorishi, aravasi suvga toʻlaligidan dalolat beradi. Momaqaldiroq bilan u Rakshasalar va yovuzlarni yengadi, daraxtlarni sindiradi va hamma Parjanyaning bu qurolidan qoʻrqadi. Undan tez-tez himoya qilishni (PB V.83.5), mustahkamlashni, saxiylikni soʻrashadi. Shuningdek, Parjanya shamol xudosi Vata bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, ularning nomlari koʻpincha Rigvedik madhiyalarida ham, Atharva-vedada ham juftlik sifatida tilga olinadi. Baʼzan bu xudo bilan birga Marutlar ham chaqiriladi. Bu tomondan, atmosfera xudosi sifatida Parjanya Indraga juda yaqin va keyingi adabiyotlarda uning nomi baʼzan Indraga biriktirilgan. „Rig Veda“da Parjanyaning Brixaspati (RV X.98.1) va Agni (RV VI.52.16) bilan aloqasi haqida ham eslatib oʻtilgan.

Parjanyaning „atmosfera“ vazifasining eng muhim natijasi uning unumdorlik bilan mustahkam bogʻliqligidir. Unda tiriklar va oʻliklarning hayotiy ruhi mavjud, u oʻz urugʻlari bilan yerni jonlantiradi (yomgʻir timsoli), u urugʻini nafaqat oʻsimliklarga, balki sigirlarga, chopqir otlarga, ayollarga ham joylashtiradi (RV VII.102.2). Parjanya koʻpincha buqa yoki buyvolga qiyoslanadi, bu esa samarali kuchni anglatadi. Uning oʻzi oʻz tanasini yaratadi, barcha mavjudotlar unga suyanadi. Yer Parjanyaning xotini, u esa Somaning otasi. Katta akasi Pushan.

Vedalardan keyingi davrda Parjanya asta-sekin oʻz ahamiyatini yoʻqotadi va bulutlar va yomgʻirga buyruq beruvchi xudo sifatida 12 Aditya dan biriga aylanadi. „Vishnu-Purana“da u Kartika oyining himoyachisi hisoblanadi.

Manbalar 

Hind-Yevropa momaqaldiroqlariga koʻtarilgan xudolar
Alifbo boʻyicha antik xudola
Hind mifologiyasining qahramonlari
Osmon va ob-havo xudolari
Hinduizm xudolari
Rig Veda xudolari
Sakdallar qoʻzgʻoloni

Sakdallar qoʻzgʻoloni — Filippinning Luzon orolidagi dehqonlar qoʻzgʻoloni. 1935-yil 2-maydan 3-maygacha, 1 kun davom etgan isyon. Oʻsha paytda Filippin AQShning mustamlakasi hisoblanar edi. Keng qamrov va ahamiyatga ega boʻlsa-da, bir kunda bostirilgan.

Sakdallar harakati (tagalog tilidan tarjima qilinganda „ayblovchilar“) 1930-yil fevralida paydo boʻldi va yersiz dehqonlarning eng kambagʻal qatlamlariga tayandi; sobiq oʻqituvchi va kichik amaldor boʻlgan Benigno Ramos (1893-1946) harakat yetakchisi edi. Harakat Buyuk Depressiyadan keyin keskin oshgan soliqlar va yer ijara haqini kamaytirish, shuningdek, yirik er uchastkalarini yoʻq qilishni nazarda tutgan yer islohotini oʻtkazishni maqsad qilgandi. Shuningdek, Harakatning Filippinga AQShdan siyosiy mustaqillik berilishiga doir shiori tez orada uning talabiga aylandi.

1933-yili harakat siyosiy partiyaga aylandi, 1934-yili boʻlib oʻtgan saylovlarda ancha muvaffaqiyatli ishtirok etdi: parlament Vakillar palatasida uchta oʻrinni qoʻlga kiritdi. Harakat aʼzolaridan biri Marinduk provinsiyasi gubernatori ham boʻldi; partiya dasturidagi bandlardan biri har qanday holatda ham 1935-yil oxirigacha Filippinning davlat mustaqilligiga erishish vaʼdasi edi. Sakdallar harakatning dastlabki yillarida, asosan, Mahatma Gandining zoʻravonliksiz qarshilik koʻrsatish gʻoyalariga ergashgan (shuning uchun, xususan, ular dastlab siyosatda qatnashishdan bosh tortdi), ammo 1930-yillarning oʻrtalariga kelib ular qurolli qoʻzgʻolon kotarishga moyil boʻla boshladi.

Sakdallar qoʻzgʻoloni 1935-yil 2-mayga oʻtar kechasi boshlangan. Qurollangan guruhlar Luzonning 14 ta aholi punktida shahar maʼmuriy binolarini egallab olishdi. Biroq, qoʻzgʻolon juda yomon tashkil etilib, boshqarilgani Amerika qoʻshinlariga qoʻl keldi va qoʻzgʻolonni kechqurunga borib bostirishga hamda isyonchilarni magʻlub etishga imkon berdi. Gʻalayonlar paytida kamida 100 kishi halok boʻldi, Benigno Ramos Tokioga qochib ketdi, Sakdallar partiyasi qoʻzgʻolon magʻlub boʻlganidan keyin taʼqiqlandi. Filippin dehqonlarining ahvoli esa, oʻzgarishsiz qoldi. Natijada 1930-yillarning ikkinchi yarmida mamlakatda roʻy bergan koʻplab boshqa qoʻzgʻolonlarga sabab boʻldi. Biroq, ularning hech biri Sakdallar qoʻzgʻoloni darajasiga yetib bormadi.

Adabiyotlar 

 Sakdal // Rona — Samoylovich. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1955. — S. 602-603. — (Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : [v 51 t.] / gl. red. B. A. Vvedenskiy ; 1949—1958, t. 37).
 Terami-Wada, Motoe (1988). „The Sakdal Movement“. Philippine Studies 36 (2).

Manbalar

Havolalar 

 Britannica entsiklopediyasi maqolasi.
Qoʻzgʻolonlar
 tadbirlar 2-may
 tadbirlar 3-may
 may 1935-yil
Filippinda 1935-yil
1935-yil nizolar
 Isyon
Luzonning
Tanit

Tanit (finik. 𐤕𐤍𐤉𐤕;Tannita) — bokira maʼbuda, ayniqsa Karfagenda Baal-Xammon bilan birga hurmat qilinadi.

Tanit, shuningdek, Tinnit yoki Tank deb ham atalgan. Tinnit nomi Karfagenda paydo boʻlgan koʻrinadi, garchi u mahalliy bolalar uchun ishlatilmagan boʻlsa ham. U oy maʼbudasi Astartaning muqobili boʻlgan va Rim Karfagenida unga Rim maʼbudasi Yunonaning mahalliylashtirilgan shakli boʻlgan Yunona Kelestis sifatida sigʻinilgan.

Karfagenlarning sigʻinishi 
Tanit Gʻarbiy Oʻrtayer dengizi boʻylab (Ellinistik davrda Malta chegaralaridan Gadesgacha) Puni koloniyalarida sajda qilish ob’ekti edi. Miloddan avvalgi V asrdan boshlab maʼbudaga sigʻinish Baal-Xammon bilan bogʻliq boʻlib, uning oʻziga pene baal („Baalning yuzi“) epiteti va rabat unvoni, rab (janob) soʻzining ayollik shakli berilgan. Shimoliy Afrikada va Kipr orolida u Baal Xamonning xotini, urushning samoviy homiysi, bokira ona maʼbudasi va kamroq darajada unumdorlik ramzi boʻlgan.

Finikiya xudosining emblemasi trapetsiya boʻlib, tepada gorizontal chiziq bilan yopilgan va oʻrtasida doira boʻlgan (gorizontal chiziq koʻpincha ikkita tekis vertikal chiziq bilan tugaydi). Keyinchalik, trapetsiya oʻrniga koʻpincha teng yonli uchburchak paydo boʻldi. Tanitning oʻzi baʼzan sherning boshi bilan tasvirlangan, bu uning jangchi xususiyatlarini koʻrsatgan. Finikiya janubidagi Sarepta shahrida Tanitga bagʻishlangan ibodatxona topilgan, undagi yozuvlar uni oy maʼbudasi Astarta (Ishtar) bilan chambarchas bogʻlagan.

Bola qurbon qilish 
Tanitning kelib chiqishini Ugarit shahrining panteonida mahalliy maʼbuda Anat timsolida topish mumkin. Bolalar Anat va Baal-Xammon uchun qurbon qilingani haqida baʼzi olimlar tomonidan bahsli dalillar mavjud. Rim nasroniy muallifi Tertullianning soʻzlariga koʻra, ular imperator Tiberiy hukmronligigacha ochiq holda oʻtkazilmagan. Arxeologlar topilgan Karfagen tofetini (kichik bolalarni ommaviy dafn etish) Tanit maʼbudasiga bolalar qurbon qilinganini tasdiqlash sifatida hisoblashdi. Biroq, dafnning keyingi tadqiqotlari bu xulosaga shubha tugʻdirdi, qoldiqlarni tahlil qilish tugʻilishdan oldin vafot etgan chaqaloqlarning sezilarli foizini koʻrsatdi. Natijada, tofet oʻlik tugʻilgan va 6 oygacha kasalliklardan oʻlgan bolalar uchun maxsus qabriston ekanligi haqidagi faraz ilgari surildi. Ammo, bu gipoteza, boshqa olimlar tomonidan rad qilingan.

Boshqa madaniyatlarda 
Rimliklar tomonidan Karfagen vayron qilinganidan keyin uzoq vaqt davomida Shimoliy Afrika aholisi unga Rim maʼbudasi Yunona bilan bogʻliq boʻlgan Yunona Kelestis (Kalestis) nomi bilan sigʻinishdi. Eneidadagi Vergiliy Yunonani Karfageniyaliklarga yoqadigan maʼbuda deb atagan, chunki u uni Tanit bilan tenglashtirgan. Qadimgi berberlar ham Tanit kultini moslashtirgan. Qadimgi misrliklar orasida uning ismi Yer Neyt degan maʼnoni anglatadi, Neytning oʻzi urush maʼbudasi boʻlgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Tanit // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
 
 Carthage Mifologiyasi
 qadimgi Yunon xudolari
 oy ma'budasi
fertillik ma'budasi
urush xudosi
Tapati

Tapati (sansk. Tapati) — hindlarning keyingi (epik) mifologiyasida Tapti daryosining quyosh xudosi Surya va uning rafiqasi Chxayning qizi koʻrinishidagi timsoli. Uning qirol Samvarana bilan nikohidan hind epik va yarim afsonaviy tarixida mashhur boʻlgan Kaurava yoki Kuru sulolasi paydo boʻlgan, uning boshligʻi Tapati va Samvarananing oʻgʻli knyaz Kuru boʻlgan.

Tapati — hinduizmdagi maʼbuda. „Tapati“ nomi tom maʼnoda „isituvchi“, „issiq“, „kuydiruvchi“ degan maʼnoni anglatadi. Uning goʻzalligi, goʻzal yuz tuzilishi va qattiq diniy tarbiyasi bilan uch dunyoda hech kim tenglasha olmaydi, deyilgan. Bu nom skif xudolari malikasi Tabiti nomi bilan bogʻliq.

Tarixi 

Tapati dastlab Mahabharatda Samvaranning xotini sifatida tilga olingan. Ikkala qahramonning hikoyasi boshqa hind matnlarida ham mavjud, masalan „Shrimad-Bhagavatam“ va „Puranam“. Bu matnlarga koʻra, Tapatining uyi Tapti daryosi boʻyida boʻlgan.

Mahabharatda Arjuna Gandharvadan Tapati ismining kelib chiqishi haqida soʻradi. Gandharva, Quyoshning Tapati ismli goʻzal qizi borligini va uni turmushga bermoqchi ekanligini aytdi.

Bir kuni ovda bir podshoh Tapatini koʻrib, sevib qoldi va unga turmushga chiqishni taklif qildi. Ammo javob berishdan oldin, Quyoshning qizi uni tasdiqlash uchun otasining oldiga yubordi. Ilk Kuarva shohi Samvaran Quyoshga sajda qilgan va uning eri sifatida tanlangan. Shoh, Quyoshdan Samvarana va Tapatining nikohini tasdiqlashni soʻragan donishmand Vasishthidan yordam soʻradi va Quyosh rozi boʻldi.

Maʼnosi 
Hindu matnlariga koʻra, Tapati oʻzining sadoqati bilan mashhur edi. Na maʼbudalar, na jinlar, na Apsara, na Gandharva unga goʻzalligi, feʼl-atvori va Veda haqidagi bilimlari bilan teng emas edi.

Sigʻinish usuli 
Tapti daryosi Tapati nomi bilan atalganligi sababli, odamlar unga maʼbuda shaklida ham, hindu matnlarida sanab oʻtilgan koʻplab ajoyib fazilatlarga ega boʻlgan muhim daryo shaklida ham sigʻinishgan.

Qarindoshlar 
Tapati tilga olingan hind matnlariga koʻra, biz Quyosh qizining qarindoshlari haqida tasavvurga egamiz. Surya uning otasi, Chxaya esa onasi. Tapati Samvarananing xotini va Kuruning onasi edi. Bundan tashqari, uning katta opalari — Yami va Bhadra va ikkita ukasi — Shani va Yama bor edi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Tapati // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
hinduizm ma'budasi
 dengiz va Daryo xudolari
Madina (ism)

Madina — ( ‎ - ayollar va qizlar ismi, musulmonlar va Yevropa davlatlarida keng tarqalgan qizlar va ayollar ismi. Ismning kelib chiqishida koʻplab tarixiy manbaalar mavjud. Madina rus, nogʻoy, qoʻmiq, abxaz tillarida va ozarbayjon, qozoq, oʻzbek, abaz, boshqird, ingush, kabardin-cherkes, mari, osetin, tatarlarda keng qoʻllaniladi. Bu ismning kelib chiqishi turli manbaalarda turlicha koʻrsatilgan.

Tarixi 
 Arabcha talqinda. Saudiya Arabistonidagi muqaddas shahar, ziyoratgoh - Madinai Munavvara nomidan olingan. U "muqaddas shahar" "oltin shahar" deb tarjima qilinadi. 

 Grekcha kelib chiqishi. Madina yunoncha Madlina nomidan olingan boʻlib, "kuch berish" degan ma'noni anglatadi. Shuningdek, Maddalena (Magdalina) ismining shakldoshi.

 Inglizcha kelib chiqishi. Madina —  Maden (Madeni, Madenn) erkaklar isming qizlar va ayyollarga ishlatiladigan shakli, Breton tilidan tarjima qilinganda “baxtli, omadli” degan maʼnoni  anglatadi.

Oʻxshash ismlar 
Madina ismiga monand ismlar: Madine, Madinat, Madihat, Madiyat.

Toʻgʻridan toʻgʻri tarjimasi
arab tilida yana „axloqi oliy“, odobli, madaniyatli“ degan maʼnoni anglatadi,
grekchadan toʻgʻridan toʻgʻri „ilhomlantiruvchi“ deb tajima qilingan, shu bilan birga Madeline nomidan kelib chiqqan deya maʼlumotlar mavjud.

Hayotda va jamiyatda mavqeʼi 
Madina ismli ayollar va qizlar — tabiatiga koʻra viqorli, omadli, shaddod, yetakchili qobiliyatiga ega, muammolarni hal etishda ziyraklik bilan yondashuvchan, oq koʻngil.

Manbalar

Yana qarang 

 Madina — boshqa maʼnolar

Havolalar  
 „Mamaclub.info“ значение имени Мадина
 Madina Similar Names
 „Savollar.islom.uz“ Zikr ahlidan soʻrang, Madina ismi
 „charlies-names.com“ name Madina
 „Status name“ Madina
 „Behind the name“ Madina
Krakov-Vilnius ittifoqi

Krakov-Vilnius ittifoqi - Buyuk Litva Gertsogligi va Polsha Qirolligi oʻrtasidagi ittifoqchilik shartnomasi. 1413-yilgi Gorodil Ittifoqiga asoslangan. Hujjat 1499-yil 6-mayda Krakovda Polsha zodagonlari va oʻsha yilning 24-iyulida Vilniyusda Litva zodagonlari tomonidan imzolandi.

Sabablar 
Avvalboshda 1413-yildagi Gorodel ittifoqi amakivachchalar — Polsha qiroli Vladislav II Yagiello (1351-1434) va Buyuk Litva Gertsogi Vitaustas (1350-1430) oʻrtasida tuzilgan. Vladislav II Yagielloning nabirasi, Buyuk Litva Gertsogi Aleksandr (1461-1506) 86 yil oldin tuzilgan kelishuvni yangilash va tasdiqlash tashabbuskori boʻldi. Hujjatni ikkinchi tomondan uning ukasi Yan Olbracht (1459-1501) qoʻllab-quvvatlagan.

Ittifoq shartnomasining qayta imzolanishi Vilnius Seymi qarori qabul qilingan 1499-yilda boʻlib oʻtdi. Seym qaroriga koʻra, qaror kuchga kirgach, Buyuk Litva Gertsogi Polsha roziligisiz saylanishi, Litva zodagonlarining roziligisiz esa Polsha taxti hukmdori almashtirilishi mumkin emas edi. 1501-yil 23-oktabrdagi Melnitski ittifoqi ushbu huquqiy hujjatlarning mantiqiy davomi boʻldi. Unga binoan, mazkur ittifoq tuzilgach, Polsha va Litva Krakovda saylanadigan bir qirol hukmronligi ostidagi yagona davlatni tashkil etishi nazarda tutilgan edi. Bu meʼyor birinchi marta oʻsha yili qoʻllanilgan: bir necha oy oʻtgach, 41 yoshli Yan Olbracht kutilmaganda vafot etadi va Aleksandr bir vaqtning oʻzida Polsha taxtiga ham oʻtiradi.

Biroq, yangilangan ittifoqning asosiy maqsadi, avvalgisi kabi, harbiy-strategik birlashmani tashkil etish edi. Polsha va Litva mudofaa va hujum urushlarini olib borganda oʻzaro yordam berishga kelishdi. Asli litvalik, Amerika tarixchisi Antanas Yusaitis yozganidek, Litvaning Moskva bilan urushlari va Polshaning turklar hamda tatarlarga qarshi urushlarida oʻzaro yordam berish nazarda tutilgan.

Yangilangan ittifoq loyihasi Litvada 1496-yilda ishlab chiqilgan. Litva hukmronligi ostida qolgan rus pravoslav zodagonlari maʼlum bir vaqtdan soʻng, Litvani tark etib Moskva xizmatiga oʻta boshlaganliklarining sababini amerikalik olim O. Backus oʻrgangan. Uning taʼkidlashicha, ittifoq shartnomasining avvalgi matnini qayta ishlash jarayonida davlatning pravoslav fuqarolariga munosabatini belgilovchi boʻlimlar gʻoyib boʻlgan. Yangi matnda Polsha tomonidan Litva zodagonlariga huquqlar berilishi qayd etilar ekan, faqat baʼzi zodagonlar Polshada shaxsiy muhrlar va boshqa qadr-qimmatni belgilovchi ramzlar uchun ruxsat olishi taʼkidlangan, ammo ularga batafsil oydinlik kiritilmagan edi.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 

 XV asrning xalqaro shartnomalari
 Polsha-Litva Ittifoqi
1499-yil
 tadbirlar 24-iyul
 alifbo tartibida shartnomalar
Tigra

Tigra, haqiqiy ismi Grir Grant Nelson () — Marvel Comics tomonidan nashr etilgan Amerika komikslaridagi oʻylab topilgan qahramon. Dastlab The Claws of the Cat #1da (1972-yil noyabr) Mushuk laqabli (), yuqori texnologiyali gadjetlarga tayanadigan yaqin masofadagi jangchi sifatida taqdim etilgan. Uni ssenarist Roy Tomas va rassom Uolli Vud (Mari Severin hissasi bilan) yaratgan va Linda Fayt qahramonning dastlabki sarguzashtlarini tasvirlab bergan. Giant-Size Creatures (1974-yil iyul) asarida Grir Nelson ssenarist Toni Izabella va rassom Don Perlin tomonidan yoʻlbars ayolga aylandi.

Comics Buyer’s Guide jurnali Yoʻlbars ayolni „Komikslardagi 100 ta eng seksual ayol“ roʻyxatida 61-oʻringa qoʻydi.

Komikslarda birinchi marta paydo boʻlganidan beri koʻp yillar davomida personaj boshqa media mahsulotlarida paydo boʻldi, jumladan: multseriallar, filmlar va videooʻyinlar.

Komikslardan tashqari

Televizor 

 Lenor Zann 1999-yil „Qasoskorlar. Har doim birga“ filmida Yoʻlbars ayolga ovoz bergan, bu serialda qahramon Qasoskorlarning asosiy jamoa aʼzosi.
 Hulu ssenaristi va ijrochi produseri Erika Rivinoha va Chelsi Hendler boʻlishi kerak boʻlgan „Yoʻlbars ayol va Jonon“ multserialini chiqarishni maqsad qilgan. Qahramonlar MODOK, Hit-Manki va Govard oʻrdak bilan „Shturmoviklar“ animatsion krossoverida birlashishlari kerak edi. Biroq, 2019-yil dekabr oyida Rivinoha va ssenaristlarning butun jamoasi ijodiy kelishmovchiliklar tufayli ishdan boʻshatildi, garchi Handler hali ham loyihani ishlab chiqishda qatnashayotgan boʻlsa ham. 2020-yil yanvar oyida „Yoʻlbars ayol va Jonon“ va „Oʻrdak Govard“ multseriallari bekor qilingani eʼlon qilindi.

Kino 
"Qasoskorlar. Har doim birga" multserialidan Yoʻlbars ayol versiyasi 2022-yilda Liz Kakovski tomonidan ovoz berilgan „Chip va Deyl yordamga shoshadi“ toʻliq metrajli filmida kameo sifatida paydo boʻladi.

Videooʻyinlar 

 Yoʻlbars ayol "Ultimate Marvel vs. Capcom 3" 2011 oʻyinida Lochin koʻzi yakunida Gʻarbiy Sohil Qasoskorlari aʼzolaridan biri sifatida paydo boʻladi.
 Yoʻlbars ayol 2011-yilgi !Marvel Super Hero Squad Online"-dagi oʻyin qahramonlaridan biri.
 Yoʻlbars ayol Facebook uchun 2012-yilgi Marvel Avengers Alliance oʻyinida paydo boʻladi.
 2016-yilgi "Lego Marvel’s Avengers" oʻyinida Yoʻlbars ayol oʻyin qahramonlardan biri.
 Bella Torn 2016-yilda "Marvel Avengers Academy" mobil oʻyinida Yoʻlbars ayolga ovoz bergan.

Manbalar

Havolalar 
 Тигра (Грир Нельсон) на Marvel.com
 Грир Нельсон на Marvel Wiki
 Тигра на Comic Vine
 1972-yilda paydo bo'lgan chiziq belgilar
Roy Tomas tomonidan yaratilgan belgilar
Super kuch bilan Marvel komiks belgilar
Super tezlik bilan Marvel komiks belgilar
 marvel komiksining shifo beruvchi omilga ega bo'lgan belgilar
Teleta

Teleta ( „sirli ibodatga bagʻishlash“) Nayada Nikeya va Dionisning qizi.

Onasining oʻlimidan soʻng, u Dionis tomonidan tarbiyalangan va uning barcha sayohatlarida qatnashgan. Dionis sirlaridan yaqin xabardor odam sifatida, u oʻzining ismidan koʻrinib turganidek, misteriyada belgilab qoʻyilgan poklanishlarda vositachi boʻlgan (τελετη - „axloqiy poklanish“ yoki „bagʻishlash“). Sanʼatda u qurbonlik idishi va gulchambarli qanotli qiz sifatida tasvirlangan; Gelikonda uning haykali Orfey haykali yonida turgan.

Tiazlarning — Dionis sharafiga oʻtkaziladigan ekstatik protsessiyalarning doimiy ishtirokchisi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Обнорский Н. П. Телета // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Dionis haqidagi afsonalar
Telemax

Telemax, shuningdek, Telemak ( „Olisda jang qiluvchi“) — yunon mifologiyasida afsonaviy Itaka qiroli Odissey va Penelopaning oʻgʻli. „Iliadada“ (II 260) eslatib oʻtilgan, Gomerning „Odisseya“ poemasidagi asosiy qahramonlardan biri.

Tarjimai holi 
Gomerning soʻzlariga koʻra, Telemax yoshligida oʻzi hali goʻdakligida Troya urushiga ketgan otasini qidirishga ketgan. Mentor qiyofasida Telemakga hamroh boʻlgan maʼbuda Afinaning maslahati bilan otasi haqidagi xabarlarni bilish uchun Pilosdagi Nestorga, Spartadagi Menelay va Yelenaga boradi. Spartada Telemax Menelaydan Proteyning Odisseyning qaytishi haqidagi bashorati haqida bilib oldi.

Penelopaning kuyovlari Telemaxning uyiga qaytishini istamay, fitna uyushtirishdi va unga qaytishda pistirma qoʻyishadi. Ammo Afinaning maslahati tufayli Telemak oʻlim xavfidan qochishga muvaffaq boʻldi. Uyga qaytib, Telemak otasini choʻchqachi Yevmeynikida tilanchi qiyofasida uchratdi; Odissey unga oʻzini koʻrsatdi va Telemax unga kuyovlarni oʻldirishda yordam berdi va keyin uni moʻysafid Laertesnikiga kuzatib qoʻydi.

Gomerdan keyingi afsonalarga koʻra, Telemak keyinchalik Nestorning qizi (u Persepolis ismli oʻgʻil tugʻadi) Polikastaga yoki Alkinoyning qizi Navsikayaga uylangan. Boshqa afsonalarga koʻra, u Kirkaga turmushga chiqdi, u unga oʻgʻli Latinni tugʻdi.

Keyinchalik u qizi Kassifonaga uylanish uchun Kirkani oʻldirdi va keyin Kassifona qoʻlida vafot etdi.

Adabiyotdagi obraz 

 Telemaxning hikoyasi Fenelonning mashhur „Telemaxning sarguzashtlari“ romanining mavzusi boʻlgan (Tredyakovskiy sheʼrining ruscha tarjimasi, „Telemaxida“ nomi bilan).
 Telemax hikoyasi Jeyms Joysning „Uliss“ romanining asosiy syujet mavzularidan biridir.
 Iosif Brodskiyning „Odissey Telemakga“ sheʼri.
 Telemax — Oleg Ivikning „Mening erim Odissey Laertid“ (Tekst nashriyoti, 2019) romanidagi bosh qahramonlardan biri. Roman muallifi „Odisseya“ hikoyasidan chetga chiqmay, Telemax obrazini buzib, uni shafqatsiz, aqli zaif yigit sifatida koʻrsatadi.
 Amerikalik yozuvchi Madlen Millerning „Sirseya“ romanidagi qahramonlardan biri.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Ionian dengizining orollari afsonalari
 Odyssey
Telamon

Telamon ( — aslida „tashuvchi“,  — chidamli, qatʼiyatli, sabrli soʻzidan) — qadimgi yunon mifologiyasida Eak va Endeidaning oʻgʻli (yoki Ferekidga koʻra, Aktey va Glavkaning), Peleyning ukasi, Ayaks Bolshoy, Tevkr Telamonid va Trambelningning otasi; shuningdek, Miltiadning afsonaviy ajdodi. Salamin orolining qiroli. „Iliada“ va „Odisseya“ da (XI 468) qayta-qayta eslatib oʻtilgan. Uning usmi „telamon“ — minora qalqoni uchun kamar nomi, shuningdek, „qoʻllab-quvvatlash, tayanch“ degan maʼnoni anglatadi.

Argonavt, akasi bilan kamon eshkaklarida, chap port tomonda oʻtirgan. Peliyning soʻzlariga koʻra, dafn marosimida u disk uloqtirishda gʻalaba qozongan. Kalidon ovining aʼzosi.

Peley bilan birgalikda u onasining gapiga kirib, ukasi Fokni oʻldirdi, natijada Salamisga Kenxreyga qochishga majbur boʻldi, u uni jinoyatdan tozalab, Salamins qirolligining vorisi qildi. Ukasi Fokni oʻldirgani uchun otasi tomonidan Eginadan surgun qilingan. Salaminda joylashib, Peribeyaga (Alkafoyning qizi) uylanadi, oʻgʻli Eant tugʻiladi. U dengiz qirgʻogʻida turgan holda Fokni oʻldirish haqidagi ayblovlardan oʻzini himoya qildi.

Troyani Gerakl qamal qilganda, Telamon birinchi boʻlib otasi Eak tomonidan qurilgan devorga chiqdi. Uning jasoratiga hasad qilgan Gerakl qilich bilan Telamonga otildi. Ammo Telamon oʻzini himoya qilmay, Gerakl Kallinikga (Gʻolibga) qurbongoh qurayotganini tushuntirib, tosh yigʻishni boshladi. Oʻljani taqsimlashda u qirol qizi Gesionani mulk qilib oldi. Gerakl unga Gesionani xotini qilib berdi, undan Tevkr tugʻilgan.

Geraklning amazonkalar bilan urushida qatnashgan. Versiyaga koʻra, u Geraklning Elidaga yurishida vafot etgan va Aroaniya (Arkadiya) daryosi boʻyida dafn etilgan. Kengroq tarqalgan versiyaga koʻra, u Troyan urushidan omon qolgan.

Esxilning „Salaminiya ayollari“, Enniyning „Telamon“ tragediyalarining bosh qahramoni.

Telamon va Ayaks Salamisning homiylari sifatida hurmatga sazovor edi. Miloddan avvalgi 480-yilgi dengiz jangi arafasida yunonlar ibodatda ularni yordamga chaqirishdi.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Kalidon ovining ishtirokchilari
 troyan urushi a'zolari
 Argonauts
Attica Afsonalari
Heracle haqida afsonalar
Birodarlik