MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Joʻzjon (viloyat)

Joʻzjon ( Jowzjān) — Afgʻonistonning shimolidagi viloyat. Shimoliy tomonidan Oʻzbekiston, sharqiy tomonidan Balx viloyati va gʻarbiy qismida Foryob viloyati bilan chegaradosh. Aholisi 512,100 kishi (2012), aholisining yarmidan ziyod qismini oʻzbeklar va Tojiklar tashkil qiladi. Maʼmuriy markazi Shibirgʻon shahri.

Tarixi 
"Shohnoma"pa Turon shohi Afrosiyob bilan bogʻliq voqealar munosabati bilan qayd etib oʻtilgan. Xitoy manbalarida ("Tanshu") Xu-chje-kyen deb nomlanib uning podshosi 50 ming kishilik qoʻshinga ega ekanligi va u Toharistonning turkiy qavmlardan boʻlgan oliy yabgʻusiga tobe ekanligi aytilgan. Arablar istilosidan avvalgi davrda Joʻzjon hokimlari "guzgon-xudot" yoki "Guzganon shox." unvoniga ega boʻlishgan. 10-asrda Joʻzjonda hukmronlik qilgan Farigʻuniylar sulolasi vakillari ana shu unvon bilan aytilgan. Arab xalifaligi davrida Joʻzjon viloyatidan atigi 152 ming dirham xiroj olingan. 10-asrda Joʻzjon keng hududni qamragan badavlat, gullab-yashnagan viloyat boʻlgan. Gʻarbda u Garchiston va Marv, sharqda Balx, Tohariston va Bomiyon, janubda Gʻur va Bust, shimolda Amudaryo bilan chegaralangan. Joʻzjon hokimi shu qadar kuchli boʻlganki, hatto Somoniylar xiroj toʻlamay faqatgina sovgʻa-salom joʻnatib turgan. "Hudud ul-olam"ga koʻra Joʻzjon shohi oʻz zamonasidagi hukmdorlar ichida eng obroʻli, qudratli, aqlli, dono va oʻqimishlisi boʻlgan. Uning mulkida adolat, tinchlik va osoyishtalik hukm surgan. 9-asrda Joʻzjonning poytaxti Anbar shahri (hoz. Saripul) boʻlib, unda xalifalik voliysining qarorgohi joylashgan. 10-asrda unda Farigʻuniylarning qishki qarorgohi boʻlib, yozgi qarorgoh Gurzuvon shahrida boʻlgan. "Hudud ul-olam"ga koʻra Anbar boy shahar boʻlib, savdo ahli gavjum boʻlgan markaz sanalgan. Bu yerda mashhur "guzgon terisi" tayyorlanib, u turli mamlakatlarga chiqarilgan. Shaharda oʻzining zarbxonasi, ulkan jome masjidi boʻlgan. 1019-yil farigʻuniylar sulolasi taxtdan agʻdarilgach, Mahmud Gʻaznaviy Joʻzjonni Gʻaznaviylar saltanati tarkibiga qoʻshib olgan. Joʻzjon bu davrda yirik iqtisodiy va harbiy-siyosiy ahamiyatga ega boʻlgan. 1198-yil aprelda Joʻzjon qoraxitoylar bosqiniga uchragan. 13-asr boshida uni moʻgʻullar, 14—15-asrlarda temuriylar egallagan. 16-asrda shayboniylar, 17-asrda auimapxoHuwiapra tobe boʻlib Balx mulkiga tegishli boʻlgan. 18-asr oʻrtalaridan afgʻonlarning Durroniylar davlati, 1919-yilda mustaqil Afgʻoniston davlati tuzilgach, uning viloyatlaridan biri.

Maʼmuriy boʻlinishi 

Joʻzjon viloyati 11 tumanga boʻlinadi.
 Aqcha tumani
 Darzab tumani
 Qarqin tumani
 Qoʻsh Tepa tumani
 Mardiyon tumani
 Mingajik tumani
 Fayzobod tumani
 Hoja Du Kox tumani
 Hamyob tumani
 Kaniqa tumani
 Shebergan tumani

Shahar va aholi punktlari 
Viloyatning katta shaharlari hisoblanadi (2006):
 Shibirgʻon — 38 100 kishi
 Aqcha — 35 300 kishi
 Qarqin — 10 600 kishi

Adabiyot 
 Axmedov B., Istoriya Balxa, T., 1982; Kamal iddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv. T., 1996.

Manbalar 

Afgʻoniston viloyatlari
Juzjoniy Abu Ubayd Abdulvohid ibn Muhammad

Juzjoniy Abu Ubayd Abdulvohid ibn Muhammad (tugʻilgan yili nomaʼlum — 1047) — tib olimi. Abu Ali ibn Sinoning shogirdlaridan. Afgʻonistonning Juzjon viloyatida tugʻilgan. U Ibn Sinoning oʻzi yozgan tarjimai holini uning vafotidan soʻng nihoyasiga yetkazgan. Bu manba Ibn Sino haqidagi eng ishonchli manba boʻlib, Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. № 2385).

Manbalar 

 

1047-yilda vafot etganlar
Juzjoniy Abu Umar Minxojiddin Usmon ibn Sirojiddin

JUZJONIY (Jurjoniy) Abu Umar Minxojiddin Usmon ibn Sirojiddin (1193—1262) — oʻrta asr tarixchisi. Asli eronlik boʻlib, Hindistonda yashagan. Dehli sultoni Nosiriddin Mahmudga bagʻishlab "Tabaqoti Nosiriy" ("Nosir turkumlari") nomli tarixiy asar yozgan. Bu uning eng yirik asari boʻlib, u kichik muqaddima va umaviylar, abbosiylar, tohiriylar, safforiylar, somoniylar, gʻaznaviylar, saljuqiylar, sanjariylar, xorazmshohlar tarixiga oid 23 tabaqa (turkum, boʻlim)dan iborat. J. ushbu asarining bir qismini tarixiy asarlarga, surishtirib bilgan voqealarga asoslanib yozgan. Asar moʻgʻullarning Xorazmga yurishi, Xorazmshoh Jaloliddin Manguberdining Gʻaznaga kelishi, Hindistonning bu davrdagi siyosiy va diplomatik munosabatlari haqida ham maʼlumot beradi. Uning 1963—64 yillarda 2 jildda bosilgan Kobul nusxasi Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik intida saqlanadi (inv. № 1658).

Manbalar 

 

Kishilar
Tarixchilar
1193-yilda tugʻilganlar
1262-yilda vafot etganlar
Juzgʻun

Juzgʻun yoki qandim () — torondoshlar oilasining bir turkumi. Oʻrta Osiyoda 90 ga yaqin turi bor, asosan, choʻllarda oʻsadi. Boʻyi 50 sm dan 3 m gacha. Mevasi quruq, 4—8 qanotchali, changchilari 12—18 ta. Barglari ketma-ket joylashgan, tez toʻkiladi. Shuningdek, bu turdagi oʻsimlik koʻrimsiz hisoblanib, uzunligi 5—7 mm, tasmasimon. Gullari ikki jinsli, oq, mayda, xushboʻy. Yogʻochi qattiq. Oʻzbekistonda, asosan, Qizilqumda va Markaziy Fargʻona qumlarida qora juzgʻun (), norjuzgʻun (), oq juzgʻun (), qizil juzgʻun () va boshqa turlari oʻsadi. Juzgʻunlar, asosan, koʻchma qumlarni toʻxtatish uchun ekiladi. Ayrim turlari tarkibida oshlovchi moddalar va alkaloidlar bor. Juzg‘unni mollar yeydi. Manzarali oʻsimlik sifatida ham ekiladi. Yonilgʻi-oʻtin sifatida qoʻllaniladi. Juzgʻunlar oʻrtacha 25 yilgacha oʻsadi.

Yana qarang 
 Qandim gazni qayta ishlash majmuasi

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Georgiy Jukov

Georgiy Konstantinovich Jukov [1896.19.11 (1.12), Kaluga viloyati, Strelkovka qishlogʻi — 1974.18.6, Moskva] — harbiy arbob, sarkarda. Sobiq Ittifoq marshali (1943), toʻrt marta Sovet Ittifoqi Qahramoni (1939, 1944, 1945, 1956) Xalxin-Gol daryosi boʻyidagi jangda qatnashgan (1939). Kiyev harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni (1940-yildan). 1941-yil yanvar—iyudda Bosh shtab boshligʻi — SSSR Mudofaa xalq komissari oʻrinbosari. Jukov Ikkinchi jahon urushida nemis-fashist bosqinchilarini tor-mor keltirishda muhim rol oʻynagan: Moskva va Leningrad janglari (1941 — 42), Leningrad qamalini yorib oʻtish, Stalingrad va Kursk janglari (1942— 43), Oʻng qirgʻoq Ukrainasidagi hujum, Belarus operatsiyasi (1943—44), Visla-Oder va Berlin operatsiyalari (1944—45)da oʻzining mohir sarkarda ekanligini koʻrsatgan. 1942-yil avgustdan urushning oxirigacha Mudofaa xalq komissari oʻrinbosari, Oliy Bosh qoʻmondon oʻrinbosari. Oliy Bosh qoʻmondon nomidan 1945-yil 8-mayda fashistlar Olmoniyasining soʻzsiz taslim boʻlganlik (kapitulyasiya) haqidagi hujjatni qabul qilgan. 1945—46 yillar Germaniyadagi sovet qoʻshinlari guruhi bosh qoʻmondoni va Sovet harbiy maʼmuriyati boshligʻi. 1946-yil martdan Quruqlikdagi qoʻshinlar bosh qoʻmondoni, SSSR Qurolli Kuchlar vaziri oʻrinbosari. Shu yilning oʻzida I. V. Stalin tomonidan ishdan chetlatilgan. 1946-yil iyundan Odessa harbiy okrugi, 1948-yildan Ural harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni. 1953-yildan SSSR mudofaa vaziri 1-oʻrinbosari, 1955-yildan mudofaa vaziri. 1956—57 yillarda KPSS MK Prezidiumi aʼzoligiga nomzod, aʼzosi. 1957-yil oktabrdan Nikita Xrushchyov koʻrsatmasiga binoan vazifasidan ozod qilingan. 1958-yil Qurolli Kuchlar saflaridan boʻshatilgan.

Manbalar 

 Vospominaniya i razmishleniya, 10-izd., t. 1-3, M., 1990.

Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1896-yilda tugʻilganlar
1974-yilda vafot etganlar
19-noyabrda tugʻilganlar
18-iyunda vafot etganlar
Vasiliy Jukovskiy

Vasiliy Andreyevich Jukovskiy (1783-yil 29-yanvar (9-fevral), Tula viloyati, Rossiya imperiyasi — 1852-yil 12 (24)-aprel, Baden-Baden, Germaniya) — rus shoiri. Peterburg Fanlar Akademiyasi faxriy aʼzosi (1827-yil), akademik (1841-yil). Ijodini sentimentalist sifatida boshlab („Qishloq qabristoni“, 1802), rus romantizminmng asoschilaridan biriga aylangan. Sheʼriyati gʻamgin oʻylarga, romantik ruhda qayta ishlangan xalq tasavvuridagi obrazlarga boy („Lyudmila“, 1808; „Svetlana“, 1808—12; „Kassandra“, 1809; „Eolova arfa“, 1814 va boshqa balladalari). „Uxlayotgan oʻn ikki dev“ (1817) dostoni muallifi. Gomer („Odisseya“), Friedrich Schiller, Jorj Bayron asarlarini, „Shohnoma“ (Firdavsiy), Hindiston xalqlari eposi „Mahabharata“lan parchalar tarjima qilgan. „Odisseya“, „Mahabharata“ asarlari oʻzbek tiliga Jukovskiyning rus tilidagi tarjima varianti asosida oʻgirilgan.

Manbalar 

Rossiyalik shoirlar
Nikolay Jukovskiy

Nikolay Yegorovich Jukovskiy [1847.5(17). 1, Orexov qishlogʻi, Rossiya — 1921.17.3, Moskva] — mexanika soxasidagi rus olimi, gidroaeromexanika asoschisi. Peterburg FA muxbir aʼzosi (1894). Moskva universitetini tugatgan (1868), shu universitetda (1885 yildan), Moskva Oliy texnika oʻquv yurtida ishlagan (1872 yildan). Jukovskiy qushlarning uchish dinamikasini har tomonlama tekshirgan. Jukovskiyning aerodinamika va aviatsiya sohasidagi ishlari hozirgi aviatsiya faniga asos boʻldi. Jukovskiy rahbarligida dunyoda birinchi aerodinamik quvur qurilgan (1902); samolyot vintlarini sinash asbobi yaratilgan. Jukovskiy samolyot qanotining koʻtarish kuchini aniqlovchi qonunni ochdi (1904); samolyot qanoti va vintlarning eng qulay shakllarini aniqlagan (1910—11). Jukovskiy rahbarligida 1904 yilda Moskva yaqinidagi Kuchina q.da Yevropada birinchi aerogidrodinamika instituti tashkil etildi. Jukovskiy eksperimental va nazariy aerodinamika fanini yaratdi, aeroplan qanotining koʻtarish kuchini hosil qilish prinsipini ochdi hamda uning qiymatini aniqlashga imkon beruvchi teoremani formula orqali bayon qildi. Jukovskiy gidrodinamika, fizika, astronomiya, mat., gidrodinamika va gidravlika, amaliy mexanika, mashinalarni rostlash nazariyasi va b. sohalarga oid tadqiqotlar, universitetlar va oliy texnika oʻquv yurtlari uchun moʻljallangan klassik darsliklar muallifi.

Manbalar 

Rossiya kishilari
1847-yilda tugʻilganlar
1921-yilda vafot etganlar
17-martda vafot etganlar
Jukovskiy

Jukovskiy — Rossiya Federatsiyasi Moskva viloyatidagi shahar, Moskva daryosi boʻyida, Moskvadan 40 km janubi-sharqda. Temir yoʻl stansiyasi, Aholisi 100 ming kishiga yaqin (1994). Markaziy aerogidrodinamika instituti, Sinovchi-uchuvchilar instituti bor. Rus olimi N. Ye. Jukovskiy nomiga qoʻyilgan.

Manbalar 

Moskva viloyati shaharlari
Jul (mato)

Jul — 1) ot yopigʻi, abzal; egar ustidan yopiladi. Otni qishda sovuqdan asraydi. Astari kigizdan, avrasi guldor jun sholcha yoki qalin mato (baxmal, movut va b.)dan tayyorlanadi; matodan tayyorlanganlari kashta tikib bezatiladi; 2) qoʻl (doʻkon)da toʻqilgan qalin jun mato.

Manbalar
Julaytov

Julaytov — Qurama togʻlarining jan.-sharqiy qismidagi togʻ. Sarvaksoy bilan Chodaksoy oraligʻida, Qurama tizmasining suvayirgʻich qismidan boshlanadi va togʻ etagi adirlarga tutashadi. Eng baland joyi 2645 m. Gersin burmalanishi davrida koʻtarilgan. Suvayirgʻich qismida granit va granodioritlardan, qolgan qismi porfirtuf jinslaridan tuzilgan. Koʻpgina tektonik uzilmalar uchraydi. Siyrak archazor va butalar bilan qoplangan. J.da Qoramozor rudali havza joylashgan.

Manbalar
Zulpin Julboyeva

Zulpin Julboyeva (1951.29.3, Sherobod tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Termiz ped. bilim yurtini (1969) va institutini (1984) tugatgan. 1969-yildan Termiz tumanidagi 42-, Sherobod tumanidagi 12-, Qiziriq tumanidagi 1-, 1983-yildan 2-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. J. sinf bilan ishlashdan tashqari har bir oʻquvchi bilan alohida ishlashga katta eʼtibor beradi. Darslarni hozirgi davr talablari asosida olib boradi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1951-yilda tugʻilganlar
29-martda tugʻilganlar
Jultaali gʻori

Jultaali gʻori - Nurota togʻlarining janubiy yon bagʻridagi gʻor. 970 m balandlikda. Quruqsoy oʻzanidan 20 m balandda. Devon davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻorning ogʻzi (eni 1,7 m, balandligi 3,7 m) janubi-sharqqa qaragan. Gʻor yoʻlak (uz. 8 m) dan boshlanib, u tugagach keng xonaga (uz. 24 m, eni 7,2 m, balandligi 6 m gacha) kiriladi. Soʻngra gʻorning eni torayib, 11 m ga davom etadi. Fop ichida stalaktitlar (uz. 3 m gacha) mavjud. Jultaali gʻorining umumiy oʻlchamlari: uz. 51 m. maydoni 132 m², xajmi 230 m³.

Manbalar 

 

Gʻorlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Julfa

Julfa — Ozarbayjonning Naxichevan Muxtor Respublikasidagi shahar (1948 dan). Araks daryosi chap sohilida. Boku—Yerevan yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi (shu yerdan Tabriz shahriga Vrotslav liniyasi va shosse yoʻl oʻtkazilgan). Aholisi 9 ming kishi (1990-lar oʻrtalari). Julfa — qad. shaharlardan. 16-asrdan, xalqaro ipak savdosi markazlaridan biri boʻlgan. Venetsiya, Genuya, Amsterdam kabi Gʻarbiy Yevropa shaharlari bilan savdo qilgan. Shaharda 17-asr boshlarida 20 mingdan ortiq aholi yashagan. 1605-yil Eron shohi Abbos I ipak savdosini poytaxtga koʻchirish maqsadida Julfaning savdo va hunarmand ahlini. Isfahon atrofiga koʻchirgan. 1828-yilda Julfani Rossiya bosib olgan. Oziq-ovqat sanoati korxonalari, asfalt zavodi bor. Guliston maqbarasi (13-asr boshi), oʻrta asr meʼmoriy yodgorliklari harobalari, karvonsaroylar saqlangan.

Manbalar 

Ozarbayjon shaharlari
Julfa (maʼnolari)

Julfa:

 Julfa — Ozarbayjonning Naxichevan Muxtor Respublikasidagi shahar (1948 y.
 Julfa (shahar) — Eronning shim.
Julfa (shahar)

Julfa — Eronning shim.-gʻarbidagi shahar. Araks daryosining oʻng sohilida. Daryoning chap sohilidagi Julfa sh.ning (Ozarbayjon Respublikasi) qarshisida. T.-yil va shosse yoʻllar orqali Tabriz sh. bilan bogʻlangan. J. orqali MDH davlatlari va Eron oʻrtasida yuk tashiladi.

Manbalar 

Aholi punktlari
Eron shaharlari
Julxirs

Julxirs, jul varaq — uzun patli (7—15 mm dan 20 mm gacha) gilam. Odatda, alohida toʻqilgan boʻlaklardan iborat; oʻrtadagi ikki boʻlakning eni 0,5 m, ikki chekkadagi boʻlakniki 0,2 m; uz. 2,0—2,5 m, eni 1,0—1,4 m. Sandal ustiga, qora uy ichidagi oʻchoq oldiga, baʼzan meqmonxonaga toʻshalgan (J.ning boʻyi 3,26 m, eni 1,07 m boʻlgan naqshli nusxasi Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyida saqlanadi). J. chorvachilik bilan shugʻullangan oʻzbek koʻchmanchi qabilalarida tuya, qoʻy, echki junidan maxsus usulda toʻqilgan. Zamini toʻq rangda, naqshlari rangba-rang (qizil, sariq, koʻk va ularning tuslari hamda junning tabiiy rangi — oq, kulrang , jigarrang , qoradan iborat), mujassamotida markaziy maydon chegaralangan: naqshlar boʻyiga teng qatorlarda ingichka yoʻllar bilan ajratilgan holda joylashgan yoki ichi naqshlar bilan bezatilgan turli romb, olti, sakkiz burchakli murabbalarning bir-biri bilan tutashgan qandasiy shakllaridan iborat boʻlgan. J. boʻyiga yoʻl-yoʻl naqshli gilam — hoshiya tikilgan. Jizzax (Gʻallaorol, Baxmal va b.), Samarqand (Urgut tumani) viloyatlarida xalq ustalari tomonidan xrzir ham J. tayyorlanadi.

Adabiyot 
 Moshkova V. G., Kovri narodov Sredney Azii konsa 19-nachalo 20 vv., T., 1970.

Manbalar
Julkunboy

Julkunboy — q. Abdulla Qodiriy.

Manbalar
Juma (maʼnolari)

Juma:

 Juma (arab.
 Juma (shahar) — Samarqand viloyatidagi shahar (1973 y.
Juma (shahar)

Juma — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyatidagi shahar (1973-yildan). Past Dargʻom tumani markazi. 1893-1896-yillarda temiryoʻl stansiyasi qurilishi munosabati bilan vujudga kelgan. Shahar janubidan Toshkent — Buxoro avtomobil yoʻli oʻtgan. Samarqand shahridan 25 km shimoli-gʻarbda. Aholisi 26 ming kishi (1999). Juma shahrida paxta tozalash, tuzatish mexanika zavodlari, „Ilgʻor“ kombinati, 2 ta MTP, avtomobil-avtobus parklari, don bazasi (tegirmoni bilan) bor. Juma shahridan Toshkent, Samarqand, Kattaqoʻrgʻon va Qarshi yoʻnalishlari boʻyicha avtobus qatnaydi. Juma shahrida Eski Juma (1890) va Nurulislom (1993) jome masjidlari faoliyat koʻrsatadi. Shaharda 3 umumiy taʼlim maktabi, amaliy va tasviriy sanʼat litseyi, 300 oʻrinli qishloq xoʻjaligi kasb-hunar litseyi, yoshlar va oʻsmirlar sport maktabi, mehribonlik uyi, 3 kutubxona, 2 madaniyat uyi, madaniyat va istirohat bogʻi, 3 bogʻcha-gimnaziya, 1941-1945-yillar urushi qatnashchilariga qoʻyilgan yodgorlik bor.

Manbalar 

Shaharlar
Oʻzbekiston shaharlari
Samarqand viloyati shaharlari
Past Dargʻom tumanidagi aholi punktlari
Juma masjid

Juma masjid — juma kunlari keng jamoa namoz oʻqiydigan katta masjid. Meʼmoriy tuzilishi Jome masjidga nisbatan kichik va oddiyroq. Juma masjidlar har bir shaharda bir yoki bir nechta boʻlib, ularni qurish va bezashda davrning mashhur meʼmorlari, naqqoshlari safarbar qilingan, shuning uchun ham koʻpgina Juma masjidlar xalq meʼmorligi va amaliy bezak sanʼatining namunasi sifatida muhofaza qilinadi. Oʻzbekistonda ayniqsa Xivadagi Juma masjid mashhur.

Manbalar 

Juma
Yoʻldosh Jumaboyev

Jumaboyev Yoʻldosh (1932.15.2, Urganch — 1998.21.3, Toshkent) — faylasuf olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), falsafa fanlari doktori (1976), professor (1977). Xorazm davlat pedagogika institutini tugatgan (1954). Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat institutida kafedra mudiri (1965—78), Oʻzbekiston oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligida boshqarma boshligʻi (1978—98). Ilmiy ishlari Oʻrta Osiyo falsafiyaxloqiy fikrlar tarixi va hozirgi zamon axloqshunosligiga bagʻishlangan.

Manbalar 

 Oʻrta Osiyo etika tarixi ocherklari, T., 1980; Oʻzbekistonda falsafa va axloqiy fikrlar taraqqiyoti tarixidan, T., 1997.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Jumaboy jirov

Jumaboy jirov (Bozorov Juma boy) (1927.22.10, Toshhovuz viloyati, Turkmaniston) — qoraqalpoq baxshisi, Nurabulla jirov (1862—1927) maktabining namoyandasi. Oʻzbekiston xalq baxshisi (2000). 1928 y.dan Qoraqalpogʻistonning Xoʻjayli, 1960-y.lardan Shoʻmanay tumanida istiqomat qiladi. Yoshlik davridan baxshilik sanʼatiga qiziqishni unda Abdurasul (Kal bola), Qulamet, Oʻteniyaz kabi atoqli qoraqalpoq jirovlari uygʻotgan. 1948—50-y.lari Yesemurod jirov (1893—1980) ga shogird tushgan. 1950 y.dan mustaqil ijod qiladi. Repertuaridan qoraqalpoq dostonlari ("Koblan", "Sharyar", "Yedige"), toʻlgʻov ("Oʻrmanbet biy") va xalq termalari ("Darkor yigitga", "Shoʻmanay" va b.) oʻrin olgan. Turkmaniston, Qozogʻiston, shuningdek, Germaniyada bir necha bor gastrolda boʻlgan. J. j. haqida "Jirov" kinofilmi (1998) suratga olingan.

Manbalar
Jumaduqxon

Jumaduqxon (? - 1428) - Dashti Qipchoqning sharqiy qismini idora etgan qozoq xoni. Shayboniylardan. Abulxayrxon yoshligida J. xuzurida tarbiyalangan, lekin keyinchalik unga qarshi qurolli kurash olib borgan isyonkor amirlarga qoʻshilgan. J. qoʻshini jangda tor-mor qilinib, oʻzi halok boʻlgan. Uning oʻrniga taxtni Abulxayrxon egallagan. Masʼud ibn Usmon Koʻhistoniynmj yozishicha, J. Shaybon urugʻidan chiqqan shavkatli podshohlardan boʻlib, qoʻshin tuzilishi va davlatni boshqarish ishlarida shijoat koʻrsatgan.

Manbalar
Tavur Jumayev

Tavur Jumayev (1918.6.11, Buxoro tumani — 1983.13.11, Toshkent) — musiqashunos, pedagog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1956). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—45). Buxoro teatri direktori oʻrinbosari (1947—49), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1949—54, 1970—72), Navoiy nomidagi opera va balet teatri (1954—57), Oʻzbek davlat estradasi (1961—63), Hamza nomidagi Toshkent musiqa bilim yurti (1974—83) direktori, Oʻzbekiston Madaniyat ishlari vazirligi oʻquv yurtlari va kadrlar boshqarmasi boshligʻi (1972—74). Kompozitorlik ijodiga oid maqolalar, radio eshittirish va telekoʻrsatuvlar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Toʻxtamurod Jumayev

Toʻxtamurod Murtazoyevich Jumayev (1945-2021-yy.) — Oʻzbekiston xalq oʻqituvchisi,“El-yurt hurmati” ordeni va “Buyuk xizmatlari uchun” ordeni sohibi. Buxoro viloyatidagi xalqaro matematika faniga ixtisoslashtirilgan “Qorakoʻl maktabi” asoschisi. 

Toʻxtamurod Jumayev 1945-yil 15-avgustda Olot tumanida tugʻilgan. Buxoro pedagogika institutini matematika fakultetini 1967-yilda matematika  oʻqituvchisi mutaxassisligi boʻyicha tugatgan. 

1961-yildan Qorakoʻl tumanidagi 10-oʻrta maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi sifatida ish faoliyatini boshlagan. 1963-yildan Olot tumanidagi 3-maktab, keyinroq Qorakoʻl tumanidagi 8-maktabda matematika oʻqituvchisi, kechki maktab mudiri, direktori oʻrinbosari sifatida ishlagan. 1990—2009-yillarda Qorakoʻl tumanidagi 1-son ixtisoslashtirilgan iqtidorli bolalar maktab-internatini, 2009-yillarda Buxoro Davlat Universiteti qoshidagi 3-son Qorakoʻl akademik litseyiga rahbarlik qilgan. 

1999-yilda Oʻzbekiston matematika jamiyati aʼzoligiga qabul qilindi. T.Jumayev faoliyati davomida oʻquv-tarbiya ishlarini takomillashtirib, taʼlim sifatini yaxshilashga erishdi. Taʼlim berishda zamonaviy oʻquv qurollari va kompyuterlar asosida yangi pedagogik texnologiyalarni qoʻlladi. Toʻxtamurod Jumayev matematika fani boʻyicha bir necha didaktik qoʻllanmalar muallifi.

Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan 2019-yilda ilk marotaba Toʻxtamurod Jumaev matematika olimpiadasi tashkil qilingan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Jumaloqtepa

Yumaloqtepa — arxeologik yodgorlik. Surxondaryo viloyati, Angor tumani markazida. Sunʼiy tepalik ustiga qurilgan. Kvadrat tarhli (30x30 m) koʻshk harobasi (5—12-asrlar). Ikki davrda obod boʻlgan. Birinchi davrda toʻrt ustunli zal va unga tutash turli kattalikdagi xonalar qurilgan. Ikkinchi davrda zal qayta qurilgan. Topilmalar ichida oʻyma naqshinkor yogʻoch buyumlar, lavhalar, inson qiyofasining suratlari bor.

Manbalar 

 

Arxeologiya
Oʻzbekiston tarixi
Surxondaryo viloyati
Jumanbulbul Mulla Xolmurod oʻgʻli

Jumanbulbul Mulla Xolmurod oʻgʻli (1818 — Nurota tumani — 1886) — oʻzbek dostonchisi. Ergash Jumanbul bulshsht otasi. J.ning ota-bobolari, momosi Tilla kampir, akalari Jassoq Xolmurod oʻgʻli va Yorlaqab baxshilar oʻz zamonasining yirik dostonchilaridan boʻlgan. Xalqdostonlarini mahorat bilan kuylagani uchun "bulbul" nomini olgan. J.ning ayrim hajviy termalari ogʻizdan-ogʻizga oʻtib, bizgacha yetib kelgan.

Manbalar
Bekturdi Jumaniyozov

Bekturdi Jumaniyozov (1939.20.1, Xiva tumani) — usta dehqon, Oʻzbekiston Qahramoni (2000). 1957-yildan Xiva tumanidagi "Oʻzbekiston" jamoa xujaligi aʼzosi, shu xoʻjalikda hisobchi (1963-68), 1968-yildan brigada boshligʻi va 1998-yildan "Oʻzbekiston" shirkat xoʻjaligida bosh pudratchi. J. rahbarlik qilgan brigada uzoq yillar davomida paxtachilik, lavlagikorlik va donchilikda dehqonchilikni ilmiy asosda olib borib muttasil yuqori koʻrsatkichlarga erishdi. 1999-yilda paxtadan 34,8 s/ga, qand lavlagidan 315 s/ga, kuzgi bugʻdoydan 62 s/ga hosil olishga erishdi. Mehnat faoliyati davomida koʻp shogirdlar tarbiyaladi.

Manbalar 

 
Oʻzbekiston qahramonlari
1939-yilda tugʻilganlar
20-yanvarda tugʻilganlar
Roʻzmat Jumaniyozov

Roʻzmat Jumaniyozov (1933.12.20 - Oʻrganch tumani — 2001.5.12) — xonanda, Oʻzbekiston xalq hofizi (1992). Xorazm maqom, suvora va b. mumtoz ashula yoʻllari ijrochisi. Hojixon va Nurmuhammad Boltayevlarning shogirdi. Yirik ashula va suvora yoʻllarini X. Otajonov, Q. Hojiyevlardan oʻrgandi. Xorazm viloyati teatrida aktyor, yakkaxop ashulachi sifatida bir necha obrazlar yaratgan. Urganch shahar madaniyat uyida maqomchilar ansambli (1966—81), Oʻrganch tumani "Dilnavoz" ansambli (1981—88), Xorazm viloyati televideniye va radiosi qoshidagi "Maqom" ansambli (1988 y.dan) rahbari. Kuchli va keng hajmdagi ovoz sohibi. Eski anʼanalarga koʻra dutor joʻrligida hamda torni tanbur uslubida chalib aytishga odatlangan. Ovoz imkoniyatlaridan foydalanib yirik avjlarda ikki-uch jumlani bir nafasda aytish, usul va kuy qochirimlarini mohirona oʻynatish J. uslubiga xosdir. "Rost", "Buzruk", "Navo" Xorazm maqomlari J. rahbarligida Respublika radio va televideniyesida yozib olingan (1989—90).

Manbalar 

 

1933-yilda tugʻilganlar
2001-yilda vafot etganlar
5-dekabrda vafot etganlar
Shomurot Jumaniyozov

Shomurot Allomovich Jumaniyozov (1941, Shovot tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Xorazm pedagogika institutining fizika-mat, fakultetini tugatgan (1964). 1963-yildan Shovot tumanidagi maktablarda fizika-mat, oʻqituvchisi, maktab, internat maktab direktori oʻrinbosari, 1988—99 yillarda 27-maktabda ilmiy boʻlim mudiri. U oʻz ish faoliyatida darclarning noanʼanaviy usullari, yangi pedagogik texnologiyalar, koʻrgazmali qurollar, texnika vositalaridan unumli foydalangan.

Manbalar 

 
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari