Avstraliyada yahudiylik dini

Yahudiylik Avstraliyadagi ozchilik dinidir. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishda 91 022 avstraliyalik yahudiy deb aniqlangan, bu aholining taxminan 0,4 % ni tashkil qiladi. Bu 2011-yilgi aholini roʻyxatga olishdan koʻra 6 % ga pasayishdir, lekin bu pasayish koʻplab yahudiylarni oʻz dinlarini oshkor qilishi noqulay boʻlgan aholini roʻyxatga olishning yomon oʻtkazganligi sababli boʻlishi mumkin deyiladi.

Avstraliyada qancha yahudiy borligi haqida koʻplab taxminlar mavjud, baʼzi maʼlumotlarga koʻra 250 000 ga etadi.

Tarixi 
1830-yilda Avstraliyada birinchi yahudiy nikoh toʻyi nishonlandi. Ushbu nikoh taraflari Muso Jozef va Rosetta Natan edi.

Yahudiylarning immigratsiyasi antisemitizm davrida sodir boʻldi va Xizmatlar Ligasi va boshqa guruhlar hukumat va immigratsiya vaziri Artur Kalvellni yahudiy immigrantlari oqimini toʻxtatishga undash uchun multfilmlarni eʼlon qildi.

Ilk aloqalar 

1930-yillargacha Avstraliyadagi barcha sinagogalar pravoslavlar bilan bogʻlanib , Buyuk Britaniya Bosh ravvinining rahbarligini tan olgan. Bugungi kunga qadar Avstraliyadagi sinagogalarning taxminan 70 % pravoslavlardir.

Yahudiylarni isloh qilish (Reforma („<i>islohot</i>“) deb ataladi) jamoatlarini tashkil etish uchun kamida ikkita qisqa muddatli urinishlar boʻlgan. birinchisi 1890-yillarda boʻlgan. Biroq, faqat 1930-yilga kelib Ada Fillips boshchiligida liberal yoki progressiv jamoat boʻlmish Temple Beth Israel (Melburn, Avstraliya) doimiy ravishda Melburnda tashkil etilgan. 1938-yilda uzoq vaqt xizmat qilgan katta ravvin, ravvin doktor Herman Sanger Sidneyda yana bir ibodatxona — Temple Emanuelni tashkil etishda muhim rol oʻynadi. U, shuningdek, Avstraliya va Yangi Zelandiyaning boshqa shaharlarida bir qator boshqa liberal sinagogalarni tashkil etishda ishtirok etgan. Avstraliyada tugʻilgan birinchi ravvin, ravvin doktor Jon Levi Avstraliya liberal harakatiga xizmat qilgan. Ushbu jamoatlar Sidneyda joylashgan Progressiv Yahudiylik Ittifoqi tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi.

Demografiyasi 

Avstraliya yahudiy jamoasining qariyb 90 foizi Sidney va Melburnda istiqomat qiladi. Melburn portlari Avstraliyadagi saylovchilar orasida eng katta yahudiy jamiyatiga ega.

Viktoriya yahudiy jamiyati kengashi Viktoriyada 60 000 avstraliyalik yahudiy istiqomat qilishini taxmin qildi. Frankstonda yahudiylar jamoasi 2007-yildan beri deyarli ikki baravar koʻpaydi.

Adelaidada avstraliyalik yahudiylar shaharning butun tarixi davomida koʻplab muvaffaqiyatli fuqarolik rahbarlari va sanʼat sohasidagi odamlar boʻlishgan.

2016-yil „Census“ maʼlumotlariga koʻra, yahudiy aholisi 91 020 kishidan iborat boʻlib, ularning 46 foizi Katta Melburnda, 39 foizi Katta Sidneyda va 6 foizi Buyuk Pertda istiqomat qilgan. Yahudiylarning eng yuqori ulushi boʻlgan shtatlar va hududlar Viktoriya (0,71 %) va Yangi Janubiy Uels (0,49 %), eng pasti esa Shimoliy hudud va Tasmaniya (ikkalasi ham 0,05 %).

Avstraliya yahudiy jamiyatining favqulodda iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy muvaffaqiyatiga yordam bergan Avstraliyaning ijtimoiy va madaniy xususiyatlari, shuningdek, keng tarqalgan assimilyatsiya (etnografiya)ga hissa qoʻshganligi bilan ham bogʻliq.

Jamoa muvaffaqiyatini Avstraliya yahudiy ommaviy axborot vositalarining jonliligi bilan ham oʻlchash mumkin. Anʼanaviy yahudiy bosma ommaviy axborot vositalari tanazzulga yuz tutayotgan boʻlsa-da podkastlar, onlayn jurnallar va bloglar kabi yangi media shakllari yetakchilikni qoʻlga olishga kirishdi.

Avstraliyalik mashhur yahudiy shaxslar

Akademiklar 

 Roy Klayv Abraham, tilshunos
 Bernhard Neumann, asli nemis, ingliz-avstraliyalik matematik
 Piter Singer, faylasuf
 Ghil’ad Sukermann, tilshunos va revivalist

Rassomlar va sanʼatkorlar 

 Lior Attor, qoʻshiqchi, musiqachi
 Denni Ben-Moshe, yozuvchi
 Jon Bluthal, aktyor
 Saskia Burmeister, aktrisa
 Isla Fisher, aktrisa
 Amelia Frid, rossiyalik aktrisa
 Rene Geyer, soul qoʻshiqchisi
 Devid Xelfgott, pianinochi (Oskar mukofotiga sazovor boʻlgan " Shine " filmi ilhomlantirilgan)
 Barri Koski, opera rejissori
 Ben Li, qoʻshiqchi, qoʻshiq muallifi va aktyor
 Devid Malouf, yozuvchi
 Miriam Margolyes, Britaniya-Avstraliya aktrisasi
 Leon Pole, rassom
 Ohad Rain, asli avstraliyalik isroillik qoʻshiqchi-qoʻshiq muallifi
 Jon Safran, komediyachi
 Troye Sivan, Janubiy Afrikada tugʻilgan avstraliyalik qoʻshiqchi, aktyor va YouTuber
 Elana Stoun, musiqachi
 Yael Stoun, aktrisa
 Feliks Verder, germaniyalik
 Yitzhak Yedid, isroillik bastakor

Bisnesmenlar 

 Alan Finkel, Avstraliyaning bosh olimi
 Jon Gandel, tadbirkor, xayriyachi
 Devid Gonski, tadbirkor, xayriyachi
 Solomon Lyu, tadbirkor
 Frank Loui, asli slovakiyalik isroillik avstraliyalik tadbirkor
 Entoni Pratt, avstraliyalik tadbirkor
 Richard Pratt, tadbirkor
 Sheri Rubinshteyn, tadbirkor, ayollar biznesi rahbari va advokati
 Sidney Sinkler, tadbirkor
 Viktor Smorgon, tadbirkor
 Garri Triguboff, asli xitoylik avstraliyalik tadbirkor
 Aleks Vaislitz, tadbirkor
 Nik Molnar, tadbirkor, tadbirkor

Huquqiy tizim odamlari 

 Jeyms Spigelman, Yangi Janubiy Uelsning sobiq bosh sudyasi
 Jeyms Edelman, Oliy sud sudyasi
 Lui Uoller, yuridik akademik va Monash huquq fakulteti rahbari

Siyosatchilar 

 Xajnal Ban Blek, isroillik yozuvchi, siyosatchi
 Josh Berns, Macnomara aʼzosi
 Ser Zelman Kouen, siyosatchi, Avstraliya general-gubernatori
 Maykl Danbi, Melburn portlari aʼzosi
 Mark Dreyfus, sobiq bosh prokuror
 Sid Eynfeld, avstraliyalik siyosatchi va yahudiy jamiyati yetakchisi
 Josh Frydenberg, siyosatchi va Liberal partiya rahbarining sobiq oʻrinbosari
 Ser Isaak Isaacs, sudya va siyosatchi, Avstraliya bosh sudyasi va Avstraliya general-gubernatori
 Genri Ninio, Misrda tugʻilgan Adelaida lord meri
 Martin Pakula, siyosatchi
 Kerrin Felps, AMA prezidenti va Wentworthning mustaqil aʼzosi
 Mark Regev, asli avstraliyalik isroillik diplomat va davlat xizmatchisi
 Devid Sautvik, siyosatchi

Robbiylar 

 Raymond Apple, Sidney Buyuk Sinagogining katta ravvini
 Devid Bar-Hayim, Devid Mandel, Isroildagi Maxon Shilo rahbari
 Eliezer Berkovits, yetakchi ravvin faylasufi, 1946-50 yillarda Sidneyda ravvin boʻlib xizmat qilgan.
 Isroil Brodi, Hamdoʻstlikning bosh ravvini, 1923-37 yillarda Avstraliyada ravvin boʻlib ishlagan
 Garri Fridman, ravvin, yozuvchi va tarjimon
 Yitzchok Dovid Groner, Melburndagi Yeshiva markazi rahbari, bolalar jinsiy zoʻravonligini yashirishda ishtirok etgan
 Chaim Gutnik, Viktoriya ravvinlar kengashining birinchi rahbari
 Meir Shlomo Kluwgant, Melburndagi katta ravvin, bolalar jinsiy zoʻravonligini yashirishda ishtirok etgan
 Jon Levi, ravvin
 Karen Soria, islohotchi ravvin, Avstraliyada ravvin boʻlib xizmat qilgan birinchi ayol
 Yehiel Grenimann (sobiq Melburnlik Jon Grin), Masorti (konservativ), Quddus, muallif, huquq himoyachisi

Sportchilar 

 Eshli Braun, futbolchi
 Jordan Braun, futbolchi
 Gavin Fingleson, Olimpiya kumush medali sovrindori beysbolchi
 Jessica Fox, kanoechi, Olimpiya kumush medali sovrindori
 Noemi Foks, kanoyechi
 Todd Goldstein, Shimoliy Melburn kangurular uchun AFL oʻyinchisi
 Todd Greenberg, NRL sobiq rahbari
 Maykl Klinger, kriketchi
 Jonatan Moss, Viktoriya kriket jamoasining sobiq birinchi toifali kriketchisi (2000-2007). Isroilda boʻlib oʻtgan Makkabiya oʻyinlarida Avstraliya terma jamoasida oʻynagan.
 Fil Moss, A-ligadagi Central Coast Mariners jamoasi menejeri va Milliy futbol ligasining sobiq futbolchisi
 Stiven Solomon, sprinter
 Lionel Van Praag, Speedway chempioni
 Julien Wiener, kriketchi
 Devid Zalcberg, stol tennischisi

Boshqa shaxslar 

 Aleks Fein, faol va tadbirkor
 Jon Monash, avstraliyalik general
 Ikey Sulaymon, mahkum, birinchi flot asiri
 Sharri Markson, jurnalist
 Gregori Sher, avstraliyalik askar

Yana qarang 
 Avstraliya yahudiy tadqiqotlari assotsiatsiyasi
 Avstraliyadagi yahudiylarning tarixi
 Okeaniyalik yahudiylarning roʻyxati
 Avstraliyada din

Manbalar 

Pages with unreviewed translations