Abul-Vafo al-Buzjoniy

Abul-Vafo Muhammad ibn Muhammad al-Buzjoniy (Buzgan, 10 iyun 940 - Bag'dod, 998) — X asr fors olimi.

Biografiya 
Uning toʻliq ismi: Abul Vafo Muhammad ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Ismoil ibn al-Abbos al-Buzjoniy. U 940 yilda Buzgonda (Xurosondagi shahar, Hirot va Mashhad oraligʻida) tugʻilgan. 998 yili Bag‘dodda vafot etgan.

Astronomiya 
Ptolemeyning “Almagest” asariga yozgan sharhida o‘sha davrdagi astronomik bilimlar, shuningdek, o‘z faoliyati natijalari umumlashtiriladi. Risolada oy harakatining tengsizliklaridan biri haqida ma'lumot mavjud bo'lib, keyinchalik Tycho Brahe tomonidan qayta kashf etilgan. 998-yilda, o‘limidan sal avval, Abul-Vafo Bag‘dodda Oy tutilishini yosh al-Beruniy bilan bir vaqtda kuzatgan, u uni Urganchda kuzatgan va bu shaharlarning uzunliklaridagi farqni aniq aniqlash imkonini bergan.

Matematika 
Abul-Vafo tangens va kotangens trigonometrik funksiyalarni kiritdi va ularning jadvallarini tuzdi, bir darajali sinusning qiymatini yuqori aniqlik bilan topdi. U, shuningdek, ikki burchak yig‘indisining sinusi formulasini chiqardi va al-Xujandiy va Ibn Iroq bilan bir vaqtda sferik uchburchaklar uchun sinus teoremasini isbotladi.

Shuningdek, u, Yevklid, Diofant, Gipparxlarning matematik asarlariga sharhlar tuzgan. U quyidagi asarlarning muallifi:

 "Arifmetikani o'rganishdan oldin nimani o'rganish kerak"
 “Arifmetika fanida ulamolar, tadbirkorlar va boshqalar nimani bilishlari kerak” (O'rta asrlardagi islom matnlaridan salbiy raqamlardan foydalanish bo'yicha birinchi kitob)
 "Ustaga geometrik konstruktsiyalardan nima kerakligi haqida"
 "Sexagesimal jadvallarni qo'llash to'g'risida"
 "Kubning chekkasi, kvadrat-kvadrat va ikkalasidan iborat bo'lgan narsaning ta'rifi to'g'risida"

U birinchi boʻlib oʻzgarmas yechim va chizgʻichga ega boʻlgan sirkul yordamida qurishda sirkul va chizgʻich yordamida qurish mumkin boʻlgan barcha nuqtalarni yasash mumkinligini isbotladi.

Xotira 
Oydagi kraterlardan biri Abul-Vafo nomi bilan atalgan

Adabiyotlar 

 Abul-Vafo al-Buzjoniy. Geometrik konstruktsiyalardan hunarmandga nima kerakligi haqida kitob. Sharq mamlakatlarida fizika-matematika fanlari, 1966, 1, 56-140.
 Kolchinskiy I.G., Korsun A.A., Rodriges M.G. Astronomlar: Biografik qo'llanma. - 2-nashr, qayta ko'rib chiqilgan. va qo'shimcha - Kiev: Naukova Dumka, 1986. - 512 b.
 Matvievskaya G.P. O'rta asrlarda Yaqin va O'rta Sharqda raqamlar haqida ta'lim. Toshkent: Fan, 1967 yil.
 Matvievskaya G.P. Trigonometriya tarixi bo'yicha insholar. Toshkent: Fan, 1990 yil.
 Matvievskaya G. P., Rosenfeld B. A. Musulmon o'rta asrlari matematiklari va astronomlari va ularning asarlari (VIII-XVII asrlar). 3 jildda M.: Nauka, 1983 yil.
 Medovoy M. I. Abul-Vafoda manfiy sonlardan foydalanishning bir holati haqida. Tarixiy-matematik tadqiqotlar, 11, 1958, p. 593-600.
 Medovoy M.I. Abu-l-Vafo (arabcha kanonik kasrlar) arifmetik risolasi haqida. Tabiatshunoslik va texnologiya tarixi savollari, 8, 1959 yil.
 Medovoy M. Ya. Abul-Vafiy arifmetik risolasi haqida. Tarixiy-matematik tadqiqotlar, 13, 1960, p. 253-324.
 Kennedi E. S. X asrda amaliy matematika: Abul-Vafo Bag'dod-Makka masofasini hisoblab chiqdi. Historia Mathematica, 11, 1984, p. 193-206.

Manbalar 

 Jon J. O'Konnor va Edmund F. Robertson. Abul-Vafo al-Buzjoniy