MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vitim

Vitim (yuqori qismida — Vitimkan) — Sharqiy Sibirdagi daryo, Lenaning yirik oʻng irmogʻi. Ikat tizmasining sharqiy yon bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 1837 km, havzasining mayd. 225 ming km. Yuqori va oʻrta qismida jan.-sharq va sharqdan Vitim yassitogʻlarini aylanib, quyi qismida esa Stanovoy togligi va Patom togʻligi oʻrtasidan oqib oʻtadi. Togʻlar orasidan chiqqach, daryo vodiysi kengayadi; quyilish joyida kattagina delta hosil qilgan. V., asosan, yomgʻir, qisman qor va grunt suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi 1520 m3/sek. V. noyabr boshlaridan mayning oʻrtalarigacha muzlab yotadi. V.da quyilish joyidan Bodaybo sh.gacha (300 km) kema qatnaydi. V. havzasida oltin va slyuda konlari bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiyadagi daryolar
Vitim yassitogʻligi

Vitim yassitogʻligi - Rossiya Federatsiyasi Buryatiya Respublikasi va Chita viloyatidagi yassitogʻlik, Vitim daryosining yuqori oqimida. Bal. 1200—1600 m. Eng baland joyi — 1753 m. V. ya. asosan, granit, ohaktosh, kristalli slanes va bazalt jinslaridan tashkil topgan. 15 dan ziyod qad. vulkanlar bor. Yillik yogʻin 300—400 mm. Qish sovuq va qor qoplami yupqa (8—15 sm) boʻlganidan yer abadiy muzlab yotadi. Daryo oraliqlari tilogʻochli tayga, pastliklar butazorlar, oʻtloqlar va botqoqliklar bilan qoplangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Togʻlar
Rossiya geografiyasi
Vitovt

Vitovt (Vitautas) (1350-1430) — Litva ulugʻ knyazi (1392—1430), Keystutning ugli. Vorskla daryosi boʻyidagi jangda (1399) Amir Temur va Idiku qoʻshinlaridan magʻlubiyatga uchragan. Moskva knyazligiga 3 marta bostirib kirgan (1406—08), Smolenskiy olgan (1404). Gryunvald jangi (1410)da nemis ritsarlarini tor-mor keltirish tashkilotchilaridan biri.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vitol Yazep

Vitol Yazep (Vitol Iosif Ivanovich) [1863.14(26). 7, Valmiyera — 1948.24.4, Lyubek) — latish kompozitori, musiqashunosi va pedagog; latish milliy kompozitorlik musiqasi asoschilaridan. 1886 yilda Peterburg konservatoriyasini tamomlab shu yerda 1918 y.gacha dars bergan (1901 yildan prof.). 1919 yilda Latviya konservatoriyasiga asos solgan (1944 y.gacha shu konservatoriyaning rektori va prof. boʻlgan). V.ning xor asarlari, romans va qoʻshiqlari, fortepiano pesalari, "Ligo bayrami" (1889), "Dramatik uvertyura"si (1895), "Qimmatbaho toshlar" (1924), "Kuz qoʻshigʻi" (1928) kabi simfonik asarlari mashhur.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vitraj

Vitraj (frans. vitrage, lot. vitrum — shisha) — rangli oyna (shisha) parchalaridan terib yoki yorugʻlik oʻtkazadigan boshqa materiallardan foydalanib, deraza, eshiklarga har xil ranglarda naqsh, tasvir ishlash sanʼati; shuningdek deraza, toʻsiqlar oʻrnidagi (toʻliq yoki qisman ishlangan) shisha namoyon. Deraza oʻrnidagi rangli V. nurlar jilvasini hosil qiladi, intererning ifoda taʼsirini orttiradi. Dastlabki sodda V. namunalari Qad. Misr (mil. av. 2 minginchi yil) va Rim (mil. 1-asr)da topilgan. Roman uslubida qurilgan ibodatxonalarda (Fransiyadagi Shartr sobori, Germaniyadagi Augsburg sobori, 12-asr boshlari), gotika soborlarida V. keng qoʻllanilgan, boʻyalgan shishalardan oʻtayotgan nur bino ichini jozibador koʻrsatgan. Keyinchalik rangsiz yoki rangli shishalarga silikat boʻyoqlarda rangtasvir asarlari ishlash texnikasi qoʻllanilgan. 20-asrga kelib V. ishlash mahorati oshdi, V. uchun shishalar maxsus usulda ishlana boshlandi. Keyingi yillarda shisha yoki plastmassa, sement va temir-beton bilan mustahkamlanadigan usuli keng tarqalib, V.ning imkoniyat doirasi kengaydi. Oʻzbekistonda V. 20-asr 60-y.laridan rivojlandi, qator mahobatli asarlar yaratildi. "Zarafshon" restorani, "Oʻzbekistan" mehmonxonasi, Temuriylar davlati tarixi muzeyi V.lari shular jumlasidan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vitren

Vitren (lot. vitrum — shisha) — qazilma koʻmirning asosiy tarkibiy qismlaridan biri. Kimyoviy tarkibi torflarning gʻumusli moddalariga oʻxshash. Yaltiroq, oʻsimlik toʻqimalarining kislorodsiz nam sharoitda chirishidan hosil boʻladi. V.da uglerod koʻp, qoʻngʻir koʻmirdan antratsitga oʻtishda tarkibidagi N, O va uchib ketadigan moddalar kamayib boradi. V. turli qalinlikdagi qatlam yoki linza holida uchraydi. V. koʻmirning eng kam kulli tarkibiy qismi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vitruviy

Vitruviy (Vitruvius) (miloddan avvalgi 80-70-yil – miloddan avvalgi 15-yil) – rim meʼmori va muhandisi. „“ ilmiy asari bilan tanilgan. Unda shaharsozlik, muhandis-texnik va badiiy masalalar tahlil qilinib, qadimgi ellinistik yunon va rim meʼmorligida toʻplangan nazariy va amaliy tajribalar umumlashtirilgan. Vitruviy traktati 15-asrda chuqur oʻrganilib, 17–18-asrlar meʼmoriy order shakllarini yaratishda muhim rol oʻynagan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Meʼmorlar
Muhandislar
Georg Wittig

Georg Wittig (1897.16.6 — 1987.26.8) — nemis organik kimyogari. Tadqiqotlari murakkab va tanqis organik birikmalar sinteziga bagʻishlangan. Fenillitiy taʼsirida oddiy efirlarning spirtlarga qayta guruhlanishini asoslagan (1942, Vittig qayta guruhlanishi). Pentafenilfosforni sintez qilgan (1952). Karbonil birikmalar va alkilidenfosforanlardan olefinlar olish reaksiyasini kashf etgan (qarang Vittig reaksiyasi, 1954). Tripiyensenni sintez qilgan (1956). YANR usuli bilan aromatik propellanning tuzilishini aniqlagan (1971). Nobel mukofoti laureati (1979, Herbert C. Brown bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1897-yilda tugʻilganlar
16-iyunda tugʻilganlar
1987-yilda vafot etganlar
26-avgustda vafot etganlar
Vitgig reaksiyasi

Vitgig reaksiyasi - aldegidlar yoki ketonlarga fosfor ilidlari (alkilidenfosforanlar) taʼsir ettirib olefinlar olish. G. Vittig kashf etgan (1954). Bu reaksiya uchun, odatda, yangi tayyorlangan ilidlardan foydalaniladi. Ularni trifenilalkilfosfoniyga litiyorganik birikmalar yoki geksaalkiltriamidoalkilfosfoniyga ishqorlar taʼsir ettirish usuli bilan olinadi. V. r. nozik organik sintezda, mas., boshlangʻich birikmadagidan bir atom uglerodi koʻp boʻlgan aldegidlar, shuningdek, poliyenlar, geterotsiklik birikmalar olishda keng qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vittixenit

Vittixenit (Germaniyadagi Vittixen joy nomidan) — mineral. Kimyoviy formulasi CUjBiSj. Rombik singoniyali. Mayda halqasimon va plastinkasimon va shakleiz agregatlar. Rangi toʻqkulrang , qoʻrgʻoshinsimon. Yaltiroqligi metallsimon. Qattiqligi 2—3. S. of. 6,3—6,7. Gidrotermal kontaktmetasomatik konlarda mis va vismut minerallari bilan birga hosil boʻladi. V. Oʻzbekistonda Qurama (Qalmoqkir, Oqtosh, Adrasmon, Mazbuloq) va b. volfram-molibden konlari (Ingichka, Yaxton, Choshtepa)da uchraydi. V. Germaniyada (Vittixen), AQShda (Byut) va b. joylarda maʼlum. Mis, vismut olinadigan ruda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vityaz

"VITYAZ" — 1) yelkan-vintli harbiy kema (korvet). "V".da 1871 y. N. N. Mikluxo-Maklay Yangi Gvineya oroliga yetib borgan; 2) rus ekskursiya kemasining nomi (1836 y. qurilgan). "V", yordamida rus admirali S. O. Makarov rahbarligidagi ekspeditsiya 1886—89 yillarda dunyo aylanasi boʻylab suzgan va okeanografiyaga oid katta tadqiqotlar oʻtkazgan; 3) okeanologiya, okeanografiya va gidrobiologiya sohasida ilmiy tadqiqot ishlari olib borish uchun 1948 y. kurilgan kema. Bir qancha lab. va murakkab asbob-uskunalar bilan jihozlangan bu kemada 1949 y.dan Tinch okean, Hind va Atlantika okeani hamda dengizlarni har tomonlama oʻrganish, ulardagi hayvonlar bilan oʻsimliklar olamini tekshirish yuzasidan ilmiy tadqiqot ishlari olib borilgan. Xususan okeanning chuqur (6000 m) joylarida yashaydigan hayvonlarning yangi-yangi turlari topilgan. "V". 1979 i. foydalanishdan chiqarilib, Kaliningrad portiga qoʻyilgan; 4) qad. Rusda dovyurak, jasur jangchi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vifiniya

Vifiniya — Kichik Osiyoning shim.-gʻarbidagi tarixiy viloyat (hoz. Turkiya-da). Mil. av. taxminan 700 yilda bu hududga frakiy qabilalardan boʻlgan vifinlar kelib joylashgan. Mil. av. 7—6-asrlarda Lidiya, mil. av. 6—4-asrlarda axomaniylar hukmronligi ostida boʻlgan. Mil. av. 297—74 yillarda mustaqil Nikomediya podsholigi (asoschisi Nikomed I nomidan). Mil. av. 74 yildan Rim, Vizantiya tarkibida. Mil. 14-asrda turklar tomonidan zabt etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Osiyo tarixi
Tarixiy viloyatlar
Baytullahm

Vifleem (cherkov-slavyancha; qad. yahudiycha Betlexem, hozirgi Bayt-Laxm) — Falastindagi shahar, Quddusning janubida. Bibliyaga binoan podshox. Dovudning vatani va Iso paygʻambar tavallud topgan joy.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Shaharlar
Vihara

Vihara (sanskritcha Vihara — almashish, joyini oʻzgartirish) — budda monastiri; shuningdek Hindistondagi qoyatoshlarga oʻyib ishlangan sunʼiy gʻorlarning maxsus turi boʻlib, ular budda rohiblari turishi uchun hujra vazifasini oʻtagan. Hindistondagi Bihar viloyatining nomi ham u yerda V.ning koʻpligi tufayli qoʻyilgan. V.lar buddizm vujudga kelgan davrdan maʼlum. Buxoro sh. nomi V.dan olingan degan taxminlar mavjud.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Buddizm
Vixuxollar

Vixuxollar (Desmana) — hasharotxoʻr sut emizuvchilar turkumining bir urugʻi. V. oilasiga kiradi. Vixuxol (Desmana moschata) Volga, Don va Ural daryolarida tarqalgan. Tuzilishi suvda yashashga moslashgan. Boʻyi 20— 22, dumi 18—20 sm cha, hasharotxoʻr sut emizuvchilarning eng kattasi. Tumshugʻi uchida uzun hartumchasi, orqa oyoq panjalari orasida suzgich pardasi bor. Dumi tangachalar bilan qoplangan, dumi ostida yogʻsimon hidli modda — mushk (muskus) ajratadigan bezlar bor. Bu modda bilan V. jununi moylaydi. Moʻynasi ipakdek mayin va silliq, usti toʻq jigarrang , osti kumushdek oq. V. uyasini qirgʻoqlarga quradi. Bahorda urchiydi. Homiladorlik davri 50 kun, 1—5 ta bola tugʻadi. Bolasi bir yoshda voyaga yetadi. V. suv hasharotlari, zuluk, mollyuska va mayda baliqlar bilan ovqatlanadi. Yiliga ikki marta (yoz va qishda) tullaydi. Vixuxolning ikkinchi turi Galemus urugʻiga mansub boʻlib, bitta tur Pirenei V. — D. pyrenaicus Pirenei yarim orolidagi togʻ daryolarida yashaydi, soni juda kamayib ketgan. Ikkala turi ham Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vitse...

Vitse... (lot. vice — oʻrniga) — qoʻshma soʻzning tarkibiy qismi boʻlib, yordamchi, oʻrinbosarlik lavozimi maʼnosi ifodasini anglatadi (mas., vitse-prezident, vitse-admiral).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vitse-prezident

Vitse-prezident - 1) ayrim davlatlarda (AQSH, Lotin Amerikasi mamlakatlari va b.) davlat boshligʻining oʻrinbosari, qoida boʻyicha, prezident bilan bir vaqtda saylanadi. V.-p. odatda maxsus vakolatga ega boʻlmaydi: u prezidentning topshiriqlarini bajaradi, prezident lavozimdan chetlashtirilsa, vafot etsa, isteʼfoga chiqsa va h. k. hollarda prezidentning vakolatlari va vazifalari V.-p.ga oʻtadi; 2) turli milliy va xalqaro tashkilotlarda prezident oʻrinbosari; 3) baʼzi ilmiy muassasalar (akademiya, ilmiy jamiyat va h. k.)da saylab qoʻyiladigan lavozim (mas., Oʻzbekistan Fanlar akademiyasining vitse-prezidenti).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vitse-qirolliklar

Vitse-qirolliklar - 16-asrdan ispan mustamlakalarining mustaqillik uchun urushi (1810—26 yillar)gacha boʻlgan davrda Ispaniyaning Amerikadagi mustamlakalarida vitse-qirollar (qirol hokimiyati vakillari) boshqaruvi ostida boʻlgan maʼmuriy-hududiy birliklar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vichegda

Vichegda yoki Ejva () — RF Yevropa qismining shim.dagi daryo, Shim. Dvinaning oʻng irmogʻi. Uzunligi 1130 km. Havzasining mayd. 121 km. Timan qirlarining jan. chekkasidan boshlanadi. V.ning yuqori qismida ostonalar bor. Quyi qismida botqoqli koʻlmaklar hosil boʻlgan. Qor va yomgʻirdan suv oladi. Oʻrtacha suv sarfi 116 m3/sek. Yogʻoch oqiziladi. Noyab. boshlarida muzlab, aprel oxirlarida muzdan boʻshaydi. Asosiy irmoqdari: Shim. Keltma, Sisola, Vishera, Vim. Voldino pristanigacha (938 km) kema qatnaydi. V. boʻyida Siktivkar, Solvichegodsk, Kotlas (quyilish yerida) sh.lari joylashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
     

Rossiyadagi daryolar
Vishakxapatnam

Vishakxapatnam — Hindistondagi shahar, Bengaliya qoʻltigʻi sohilida, Andhra-Pradesh shtatida. Aholisi 750 mingdan ziyod kishi (1990y.lar oʻrtalari). Mamlakatning muhim portlaridan biri (yuk tushirish va ortish yiliga 10 mln. t). Chetga neft mahsulotlari, temir va marganes rudalari chiqaradi; chetdan kimyo oʻgʻitlari uchun xom ashyo keltiriladi. Sudoverf, neftni qayta ishlash, stanoksozlik, fosfor oʻgʻitlari, qoʻrgʻoshin i. ch. korxonalari bor. Yirik metallurgiya kombinati qurilgan. Baliq ovlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vishaplar

Vishaplar — bal. 5 m gacha boʻlgan toshdan yasalgan baliq haykallari; qadimda (mil. av. 2- yoxud 1-ming yillikda) suv va hosiddorlik maʼbudini aks ettirgan. Kavkaz va Moʻgʻulistonda uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vishi

"VISHI" — Fransiyada 1940 y. iyul — 1944 y. avgustda mamlakatni nemis qoʻshinlari okkupatsiya qilib turishgan davrda mavjud bulgan qoʻgʻirchoq tuzumning nomi. A. F. Leten hukumati oʻrnashgan Vishi sh. nomidan olingan. 1944 y. Fransiya ozod etilgach, qoʻgʻirchoq tuzum tugatilgan, „V.“ rahbarlari esa vatan xoinlari sifatida sudga tortilganlar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Andrey Vishinskiy

Andrey Yanuarevich Vishinskiy (1883.10.12, Odessa — 1954, Nyu-York, AQSH] — Sovet Ittifoqi prokuror oʻrinbosari va prokurori (1933—39). Akademik. (1939). Vishinskiy asarlarida bayon etilgan „huquqiy“ qoidalar qonunchilikni qoʻpol ravishda buzish, ommaviy qatagʻonlarni amalga oshirish uchun xizmat qildi. Jumladan, ayblanuvchining oʻz aybiga oʻzi iqror boʻlishi — asosiy isbot-dalildir, deb qarashdan iborat gʻayriqonuniy usul keng qoʻllanildi. Vishinskiy 30-yillarda „Moskva markazi“ (1935-yil yanvar), „Trotskiychi-zinovevchi terrorchilik markazi“ (1936-yil avgust), „Shoʻrolarga qarshi trotskiychilar markazi“ (1937-yil yanvar) va „Oʻng trotskiychi blok“ (1938-yil mart) ustidan (jumladan Akmal Ikromov, Fayzulla Xoʻjayev) soxta sud jarayonlarida stalincha qatagʻon siyosatini faol amalga oshirdi.

Manbalar
Nina Vishkvarseva

Nina Rafailovna Vishkvarseva (1941.19.2, Andijon shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1965). 1965-yildan Shayxontohur tumanidagi 19-maktabda boshlangʻich siif oʻqituvchisi. Vishkvarsevaning darsi koʻrgazmali materiallar, turli oʻyinlar bilan yuqori saviyada tashkil etilib, rasm, musiqa va raqs bilan mujassamlashtiriladi. Uning taʼlim tizimiga olib kirgan yangi pedagogik texnologiyalari bolalarning aqliy, mantiqiy rivojlanishida katta samara beradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
     
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1941-yilda tugʻilganlar
19-fevralda tugʻilganlar
Dmitriy Vishneveskiy

Vishneveskiy Dmitriy Ivanovich (?—1563) — knyaz, ukrain magnati. 1550-yillarda Cherkassk va Kanev oqsoqoli (starostasi). Turk va qrimtatar bosqinlaridan saqlanish uchun Kichik Xortitsa o.da qasr qurdirgan (1556). Rus qoʻshinlarining Qrim xonligiga qarshi yurishida qatnashgan (1558). Moldaviya taxti uchun olib borilgan kurashga aralashgan (1563), turklar tomonidan asirga olinib qatl etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aleksandr Vishnevskiy

Aleksandr Aleksandrovich Vishnevskiy (1906—1975) — jarroh, Tibbiyot Fanlar akademiyasi akademik (1957), Rossiya (1956) va Oʻzbekistonda (1963) xizmat koʻrsatgan fan arbobi, tibbiyot xizmati generalpolkovnigi (1963), tibbiyot fanlari doktori (1936), professor (1939). 1948-yildan Tibbiyot Fanlar akademiyasi Jarrohlik institutining direktori. Ayni vaqtda 1956-yildan Armiya bosh jarrohi. Mitral stenoz boʻlgan yurakni jahonda birinchi boʻlib operatsiya qilgan (1953); sunʼiy qon aylanish apparati yordamida "ochiq yurak" operatsiyasini birinchi boʻlib amalga oshirgan (1957). Tugʻma va hayotda orttirilgan yurak porogini operatsiya qilib davolashning yangi usuli V. rahbarligida ishlab chiqilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Vishnevskiy malhami

Vishnevskiy malhami - qayin daraxtining smolasi (qatroni), kseroform va kanakunjut moyi aralashmasidan iborat malham; antiseptik (yuqumsizlantiruvchi) modda; tarkibini rus xirurgi A. V. Vishnevskiy taklif etgani uchun uning nomi bilan atalgan. Yiringli va yotoq yaralar, shuningdek jarohatlarni davolashda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vishniy volochyok

Vishniy volochyok - Rossiya Tver viloyatidagi shahar. Vishini Volochyok suv sistemasi (1709 yildan ishlaydi) boʻyidagi pristan. Moskva — Sankt-Peterburg avtomobil yoʻli ustida. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 64,5 ming kishi (1999). Toʻqimachilik sanoatining yirik markazi. Ip gazlama kombinati, yigirishtoʻqish va trikotaj fabikalari. mexanika, oyna-shisha, avtomobil tuzatish zavodlari, karavot, pianino, oyna fabikalari, yogʻochsozlik va oziq-ovqat sanoati korxonalari ishlab turibdi. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Drama teatri, oʻlkashunoslik muzeyi bor.

Manbalar 

Rossiya shaharlari
Vishnu

Vishnu - Hinduiy dinida olamlarni muhofaza etuvchi va saqlab qoluvchi Zot bo'lib, o'zbek tiliga Tarbiyalovchi va Podshoh Zot deya tarjima qilinadi.

Vishnu - Xudoni mashhur 3 sifati, ya'ni Brahma(Yaratuvchi Zot) va Shiva(Mehribon, Muruvvatli Zot) bilan birga biri. Vishnu - payg'ambarlarlarga bog'ligi va ularni qo'llab quvvatlovchi ekani uchun Payg'ambarlik Shaxsiyati, Payg'ambarlik Rutbasi degan fikr ham mavjud, ya'ni Vishnu - Payg'ambarlik Shaxsiyati bu neytral ma'noda, ammo aniq qiyofa va ismda kim payg'ambar bo'lsa, Vishnu o'zini unda ko'rsatadi.

Vishnu tarafidan tanlangan payg'ambarlar - Krishna, Ganesha, Rama va Hanuman kabilar hamda Siddhartha Gautama(Buddaviy dini asoschisi, payg'ambari).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Mifologik qahramonlar
Vishnuizm

Vishnuizm, vayshnavizm -hinduizmning 2 asosiy oqimidan biri (shivaizm qatorida). Asosan Shim. Hindistonda tarqalgan. Eʼtiqodchilari Vishnupk abadiy jonli tabiat mujassami sifatida va oliy xudo deb biladilar. V.da mil. av. 1-ming yillik oʻrtasidayoq monoteistik yoʻnalish namoyon boʻldi va liniy marosimlar zarurligini rad etuvchi bhaqta — xudoni sevish va unga sadoqat aqidasi yaratiddi. Mil. 11-asrdan boshlab V.da sektantlik yoʻnalishlari paydo boʻladi, bu yoʻnalishlardan ayrimlari tabaqachilikka ajratishlarga qarshi chiqib, bhaqta taʼlimoti bilan yaqindan bogʻlanib qolgan edi. Bhaqta targʻibotchisi — jan. hindistonlik faylasuf va diniy islohotchi Romanuja (1137 i. v. e.) shrivayshnavlar tariqatiga asos soldi. U hozir ham V.da eng yirik tariqatlardan biri hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pancho Vladigerov

Vladigerov Pancho (1899.1.3, Syurix — 1978, Sofiya) — bolgar kompozitori, pianinochi, dirijyor va pedagog . Bolgariya xalq artista (1949). Mil-liy kompozitorlik maktabining yirik vakili. Ijodida bolgar musiqa folkloridan keng foydalangan, zamonaviy bolgar musiqasining qator janrlari (konsert, sonata, fortepiano musiqasi va b.)ga asos solgan. Romantik, koʻtarinki ruh bilan sugʻorilgan musiqiy obrazlariing yorqinligi, garmoniyaning nafisligi, orkestr vositalarining boyligi V. uslubiga xos. "Vardar" rapsodiyasi (1922), fortepiano konsertlari (5 ta, 1918—62), "Shoh Kaloyan" opsrasi (1936) mashhur.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vladikavkaz

Vladikavkaz (osetincha Dzaujikau) (1931—44 va 1954—90 yillarda Orjonikidze, 1944—54 yillarda Dzaujikau) — Rossiya Federatsiyasidagi shahar (1860-yildan). Shimoliy Osetiya poytaxti, Terek daryosi sohilida. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 325 ming kishidan ziyod (1999). Mashinasozlik (elektrotexnika, priborsozlik va boshqalar), rangli metallurgiya, kimyo, shisha, yogochsozlik, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari, 4 oliy oʻquv yurti (shu jumladan Shimoliy Osetiya universiteti), 4 teatr, Shimoliy Osetiya badiiy muzeyi, K. L. Xetagurov nomli Shimoliy Osetiya adabiyot muzeyi, Xetagurov uy-muzeyi bilan birga Shim Osetiya birlashgan muzeyi va b. bor. Turizm rivojlangan. V.ga Gruziya Harbiy yoʻlini qoʻriqlash uchun 1784 yil rus qalʼasi sifatida asos solingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiya shaharlari
Vladimir

Vladimir — Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Vladimir viloyatining markazi. Klyazma daryosining chap sohilida. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 356 ming kishidan ziyod (1999). Shahar sanoatida mashinasozlik ("Vladimir traktor zavodi", "Avtopribor", "Elektropribor", elektr motori va boshqa ishlab chiqarish birlashmalari) yetakchi oʻrinda. Kimyo sanoati rivojlangan (sintetik smola, plastmassa va plastmassa buyumlari). Qurilish materiallari, tikuvchilik va trikotaj buyumlari, oziq-ovqat sanoati korxonalari, issiqlik elektr markazi bor. V. 1108 yilda knyaz Vladimir Vsevolodovich Monomax tomonidan Rostov-Suzdal knyazligini ximoya qiluvchi qalʼa sifatida barpo etilgan. V.da "Oltin darvoza" (1158— 64), Uspeniye (1158—60) va Dmitriyev (1194—97) soborlari saqlangan. Politexnika va ped. institutlari, 11 maxsus oʻrta oʻquv yurti, 2 teatr, Vladimir-Suzdal tarixiy meʼmoriy va badiiy muzeyqoʻriqxona bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Rossiya shaharlari
Muqaddas shaharlar
Vladimir I

Vladimir I (7-1015) - Novgorod knyazi (969 y.dan), Kiyevning ulugʻ knyazi (980 y.dan) Svyatoslav I ning kenja oʻgʻli. Vyatichlar, radimichlar va yatvaglarni boʻysundirgan; bijanaklar, Volga Bulgʻoriyasi, Vizantiya va Polsha bilan urush olib borgan. Uning davrida Desna, Osyotr, Trubej, Sula va b. daryolar boʻylab mudofaa istehkomlari barpo etilgan, Kiyev sh. qaytadan mustahkamlanib, toshdan inshootlar kurilgan. 988—989 yillarda xristianlikni davlat dini sifatida joriy etgan. V. I davrida Qad. Rus davlati ravnaq topgan, uning xalqaro obroʻsi oshgan. Rus sheʼriy kissalarida V. 1 "Krasnoye Solnishko" ("Quyosh") deb atalgan. Rus pravoslav cherkovi tomonidan avliyolar qatoriga qoʻshilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vladimir II Monomax

Vladimir II Monomax (1053-1125, Kiyev) — Smolensk (1067 y.dan), Chernigov (1078 y.dan), Pereyaslavl (1093 y.dan) knyazi, Kiyevning ulugʻ knyazi (1113 y.dan). Vsevolod I (Kiyevning ulugʻ knyazi) va Vizantiya imperatori Konstantin Monomax qizining farzandi. Kiyev boyarlari tomonidan shahar qoʻzgʻoloni paytida chakirtirilgan. Knyazlar oʻrtasidagi oʻzaro nizolarga qarshi kurashgan. Sudxoʻrlarning zoʻravonligini cheklovchi nizom ishlab chiqqan. Farzandlari uchun yozgan "Pandnoma"sida ularni Rusning birligini mustahkamlashga daʼvat qilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil