MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Marlon Brando

Marlon Brando (3-aprel 1924-yilda tugʻilgan; 1-iyul 2004-yilda vafot etgan) — amerikalik aktyor, rejissor va siyosiy faol. Ikkita Oscar, ikkita Oltin Globus va uch karra BAFTA mukofoti sovrindori. Tarixdagi eng buyuk aktyorlardan biri.

The Godfather filmidagi mafiya sardori obrazi bilan mashhurlikka erishgan. Marlon Brando 1955-yilda Oscarning „Eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasini olgan. 1973-yilda esa The Godfather filmi uchun berilgan „Eng yaxshi aktyor“ uchun Oscarni rad etgan va marosimga kelmagan yagona aktyor.

Marlon Brando 2004-yil 1-iyulda nafas yetishmovchiligidan vafot etgan. Soʻnggi yillarda u semirib ketgan va deyarli uydan chiqmagan.

Oʻlimidan sal oldin aktyor Amerika Film Instituti tomonidan tuzilgan "100 yillikning 100 ta eng buyuk kino yulduzlari " roʻyxatida toʻrtinchi oʻringa joylashtirildi.

Time jurnali esa uni 20-asrning eng nufuzli odamlari roʻyxatiga kiritgan.

Manbalar

Havolalar 

 

Amerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Maratxa imperiyasi

Maratxa imperiyasi—XVIII asrda Hindiston yarim orolining katta qismini nazorat qilgan qudratli davlat edi. Davlatga rasman 1674-yilda Shivajining taxtga oʻtirishi bilan asos solingan va 1818-yilda oxirgi hukmdor Bajirao II ning inglizlarga magʻlub boʻlishi bilan davlat ham tugatilgan. Maratxa imperiyasi Boburiylar imperiyasidan hindlarni ozod qilgani uchun Hindiston tarixida katta ahamiyatga ega hisoblanadi.

Manbalar

Havolalar
Andijonlik qoʻrboshilar roʻyxati

Andijonlik qoʻrboshilar - Andijon va butun Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat qilgan harbiy rahbarlardir. Qo’rboshilar xalqning turli tabaqalari orasidan chiqqan obroʻli shaxslar hisoblangan.

Andijon viloyatidan chiqqan boshqa qoʻrboshilar  

Qoʻrboshi
Olduvay madaniyati

Olduvay madaniyati miloddan avvalgi 3-2 mln yil oldin odamzod ajdodlarining yodgorliklari topilgan sharqiy Afrikadagi Oduvay darasi, Olduvay madaniyatiga kiradi. XIX asrning 50-yillarida Olduvay (tanzaniya)dan keyin 2-oʻrinda turuvchi qadimgi manzilgoh topildi. Bu yerda koʻp toshdan qilingan boltalar topildi. 25 yil tatqiqot olib borilgan.
Sex

Sex — zavod, fabrika kabi ulkan sanoat korxonasining muayyan mahsulot yoki yarim fabrikat ishlab chiqaradigan asosiy yoki yordamchi boʻlimi yoki shunday boʻlim joylashgan bino.
Sex (maʼnolari)

Sex:
 Sex — Oʻrta asrlarda kasbiy belgilari boʻyicha savdo-hunarmandchilik korporatsiyasi (asosan yevropa mamlakatlarida).
 Sex — ishlab chiqarish binosi yoki dastgoh va boshqa uskunalar bilan jihozlangan alohida inshoot; zavod va fabrikalarning  maʼlum funksiyalarni bajaruvchi yoki maʼlum mahsulotlar turkumini ishlab chiqaruvchi ishlab chiqarish boʻlimi, kamdan-kam hollarda — kichik mustaqil ishlab chiqarish korxonasi.
 Sex — armancha oila va qarindoshlik tizimidagi qon-qarindoshlik bilan bogʻliq birlik.
 «Sex» — har yili Sankt-Peterburgda oʻtkaziladigan Rossiya elektron musiqa festivali.

Shaxslar 
 Sex, Paul (1881—1946) — Nemis shoiri va yozuvchisi, nemis ekspressionizmining yorqin namoyonlaridan biri edi.
 Sex, Tobias Yozef (1981 yilda tugʻ.) — Germaniyalik siyosatchi, Bavariyadagi Xristian Ijtimoiy Birligining a'zosi (CSU).
 Sex, Xarri (1969 yilda tugʻ.) — Lixtenshteyn futbol himoyachisi.

Sh. qarang
Ayşe Kulin

Ayşe Kulin ()—turk millatiga mansub yozuvchi, romanchi.

Hayoti 
Kulin 1941-yilda Istanbul shahrida tavallud topgan. Uning otasi, asli bosniyalik boʻlgan Muhittin Kulin, Istanbulda davlat gidrotexnika inshootlarini qurgan birinchi muhandislardan biri edi; tez orada u ushbu muassasaning birinchi direktori etib tayinlangan. Onasi Sitare Hanim, cherkasiyalik, Usmonli iqtisodiyot vazirlaridan birining nevarasi edi. Kulin Arnavutköy shahridagi Amerika qizlar kollejini tamomlagan. U 1984-yilda „Güneşe Dön Yüzünü“ nomli qisqa hikoyalar toʻplamini nashr ettirdi. Uning Gülizar nomli qisqa hikoyasi asosida 1986-yilda Kırık Bebek filmi suratga olingan va u Madaniyat va Turizm vazirligining eng yaxshi ssenariy mukofotiga sazovor boʻlgan. Kulin koʻplab ssenariynavis, kinematograf va prodyuser sifatida ishlagan. 1986-yilda Ayaşlı ve Kiracıları teleserialidagi faoliyati uchun Teatr Yozuvchilar uyushmasining „Eng yaxshi kinematografiya mukofotini“ qoʻlga kiritdi.

1996-yilda Munir Nurettin Selchukning „Bir Tatli Huzur“ nomli tarjimai holini yozdi. „Foto Sabah Resimleri“ deb nomlangan qisqa hikoyasi bilan u oʻsha yili „Haldun Taner Qisqa hikoyalar mukofotini“, keyingi yil esa „Sait Faikning qisqa hikoyalari mukofotini“ qoʻlga kiritdi. 1997-yilda Adab Aylin tarjimai holi romani uchun Istanbul Aloqa Fakulteti tomonidan „Yil yozuvchisi“ unvoniga sazovor boʻldi. Keyingi yili Genish Zamanlar qisqa hikoyasi uchun yana shu mukofotga sazovor boʻldi. 1999-yil noyabr oyida u Sevdalinka, Bosniya urushi haqida va 2000-yilda Füreya nomli biografik roman yozdi.
2002-yil may oyida Kulin Ikkinchi Jahon urushidagi qirgʻin paytida yahudiylarning hayotini saqlab qolgan turk diplomatlari haqida „Nefes Nefes’e“ nomli roman yozdi.

U ikki marta turmushga chiqdi, uning soʻnggi romanlari Hayat va Huzun turmush oʻrtoqlari — Mehmet Sarper va Eren Kemahli bilan hayotini tasvirlaydi. Ikkala hayoti ham ajralish bilan tugadi. Uning toʻrt oʻgʻli bor.

Asarlari 
 Güneşe Dön Yüzünü, 1984
 Bir Tatlı Huzur, 1996
 Adı: Aylin, 1997
 Geniş Zamanlar, 1998
 Foto Sabah Resimleri, 1998
 Sevdalinka, 1999
 Füreya, 2000
 Köprü, 2001
 Nefes Nefese, 2002
 İçimde Kızıl Bir Gül Gibi, 2002
 Babama, 2002
 Kardelenler, 2004
 Gece Sesleri, 2004
 Bir Gün, 2005
 Bir Varmış Bir Yokmuş, 2007
 Veda, 2008
 Sit Neneʼnin Masalları, 2008
 Umut, 2008
 Taş Duvar Açık Pencere, 2009
 Türkan, 2009
 Hayat — Dürbünümde Kırk Sene (1941-1964), 2011
 Hüzün — Dürbünümde Kırk Sene (1964-1983), 2011
 Gizli Anların Yolcusu, 2011
 Boraʼnın Kitabı, 2012
 Dönüş, 2013
 Hayal, 2014
 Handan, 2014
 Tutsak Güneş, 2016

Manbalar

Havolalar 
 Ayşe Kulin hayoti
 Ayşe Kulin, Zamonaviy turk adabiyoti

Turk romanchilari
Istanbullik yozuvchilar
Yashayotgan insonlar
Tevfik Fikret

Tevfik Fikret—zamonaviy turk sheʼriyat maktabining asoschisi deb hisoblangan Usmonli maʼrifatchisi va shoiri.

Hayoti 
Mehmed Tevfik 1867-yil 24-dekabr kuni Usmonli imperiyasining poytaxti Istanbul shahrida tavallud topdi. Uning otasi (Huseyin afandi) dastlab Chankiri sanjakidagi Cherkesh tumanidan boʻlgan, u hukmron rejimning siyosiy dushmani boʻlgani uchun quvgʻin qilingan; uning onasi (Xitice Refia Hanim), yunon musulmoni boʻlib, Xios orolidan kelgan, uning onasi juda yoshligida vafot etgan.

U oʻz taʼlimini nufuzli Galatasaroy oʻrta maktabida oldi va 1888-yilda valedictorian sifatida eng yuqori baholarni oldi. Keyinchalik u oʻzi oʻqigan maktab direktori boʻldi. Uning singlisi ham boʻlgan, ammo singlisi yosh vafot etgan. 1890-yilda u oʻzining amakivachchasi Nazime bilan turmush qurdi va juftlikdan 1895-yilda Haluk ismli oʻgʻil tugʻildi. U 1894-yilda Galatasaroyni tark etib, 1896-yilda u Boforsdagi boshqa nufuzli muassasada, Robert kollejida dars berishni boshlagan va oʻsha yerda vafotigacha ishlagan. 1906-yilda u xotini va oʻgʻli uchun Robert kolleji yotoqxonasida uy qurdi. Aşiyan deb ataladigan uy hozir muzeyga aylandi.

U Usmonli politsiyasi tomonidan koʻp marotaba siyosiy qarashlari va yozuvlari, shuningdek Sulton Abdulhamid II ning taniqli siyosiy muxoliflari, masalan yozuvchi Halid Ziya Ushakligil bilan aloqasi tufayli tergov qilingan.

Fikrret ilohiy ilhom ustidagi adabiy mahorat va bilimlarni taʼkidlab, zamonaviy turk sheʼriyatining otasi hisoblanadi. Koʻplab mumtoz turk shoirlari singari, u sheʼr yozishda turk musiqasi toʻgʻrisidagi juda koʻp maʼlumotlardan foydalangan.

Asarlari 
sheʼrlari
 „Rubab-ı Şikeste“ (1900)
 „Tarih-i Kadim“ (1905)
 „Haluk’un Defteri“ (1911)
 „Rubabın Cevabı“ (1911)
 „Şermin“ (1914)
 „Son Şiirler“ (1952)

Manbalar

Havolalar 

Istanbullik yozuvchilar
Iznik qamali (1328-1331)

Iznik qamali—1328-yildan 1331-yilgacha Oʻrxon I kuchlari tomonidan Iznik shahrini qamal qilish, Usmonli turklari tomonidan Vizantiya Yunonistonning asosiy shaharlarini bosib olishiga olib keldi. Usmonli imperiyasining kengayishida muhim rol oʻynadi.

Urush kelib chiqishi 
Lotinlardan Konstantinopolni qaytarib olingandan soʻng, Vizantiyaliklar oʻz kuchlarini Yunonistonni qayta tiklashga qaratdilar. Turklar tobora butun Onadoʻlini oʻz hokimiyatlari ostida birlashtirdilar va Vizantiyani butunlay Onadoʻlidan haydab chiqardilar. Endi sharqdagi qoʻshinlarni Pellapones yarim orolidagi hududlarni egallash uchun safarbar qilishdi.

Qamal 
1326-yilga kelib Nikeya atrofidagi yerlar Usmon I qoʻliga oʻtdi. U, shuningdek, Vizantiya poytaxti Konstantinopolga xavfli boʻlgan poytaxtni barpo etib, Bursa shahrini qoʻlga kiritgan. 1328-yilda Usmonning oʻgʻli Oʻrxon I 1301-yildan beri uzluksiz blokadada boʻlgan Nika (Iznik) shahrini qamal qilishni boshladi. Koʻl boʻyida joylashgan shaharga kirish imkonini topa olmagan Usmoniy askarlari qamalni ancha yil davomida ushlab turishga majbur boʻlishdi.

1329-yilda imperator Andronikus III qamalni buzishga harakat qildi. U Usmonlilarni Nikomedia va Nikadan uzoqlashtirish uchun yordam kuchini olib keldi. Bir oz kichik muvaffaqiyatlardan soʻng, kuch Pelekanonda teskari boʻlib, orqaga chekindi. Usmoniylar qamali va hujumi natijasida shahar aholisi kuchsizlandi va usmoniylarni yenga olmasligini angladi. Shahar devorlari 1331-yilda qulab tushdi va Usmonli imperiyasiga taslim boʻldi.

Meros 
Nika (Iznik) avvaldan turklarning qoʻlida edi. Vizantiyaliklar shaharni 1097-yilda salib yurishlari vaqtida qoʻlga kiritganlar. U 1204-yildan 1261-yilgacha Lotin imperiyasi davrida Yunon imperatorlarining poytaxti boʻlib kelgan. Bu shahar Usmoli imperiyasi qulagan vaqtda Osiyoning eng markaz shaharlaridan biri hisoblanilardi. Usmonli fathlari tez sur’atlar bilan davom etdi va 1337-yilda Nikomediya ham usmonlilarga boʻysundi. Shunday qilib, Yunon-Rum qoʻlida boʻlgan Nikaning uzoq vaqt davom etgan tarixi, Aleksandriya istilosidan keyin, shu qatorda xristian kengashlari qatori, muqarrar ravishda usmonlilar tomonidan tugatildi.

Yana qarang 
 Bursa qamali
 Gelibolu fathi
 Pelekanon jangi
 Otlukbeli jangi
 Dimbos jangi

Manbalar

Havolalar 

Vizantiya-Usmonli urushlari
Usmonli imperiyasi ishtirokidagi janglar
Belgrad qamali (1456)

Belgrad qamali-1456-yil 4-22-iyul kunlari boʻlgan Belgradning harbiy blokadasi edi. 1453-yilda Konstantinopol qulagandan soʻng, Usmonli sultoni Mehmed II Fotih Vengriya Qirolligini oʻziga boʻysundirish uchun oʻz mablagʻlarini toʻpladi. Uning bevosita maqsadi Belgrad shahrining chegara qal’asini olish edi. Soʻnggi yigirma yil ichida turklarga qarshi koʻplab urushlar olib borgan Tem Xunadi va Vengriya sarkardasi Jon Xunyadi qal’aning mudofaasini tayyorladi.

Qamal katta jangga aylandi va Xunyadi toʻsatdan qarshi hujumni amalga oshirdi va Usmonli lagerini agʻdarib tashladi va oxir oqibatda yarador Mehmed II Fotihni qamalni olib tashlash va chekinishga majbur qildi. Jang jiddiy oqibatlarga olib keldi, chunki u yarim asrdan koʻproq vaqt davomida Vengriya Qirolligining janubiy chegaralarini barqarorlashtirdi va shu bilan Usmoniylarning Yevropada oldinga siljishini sezilarli darajada kechiktirdi.

Rim papasi ham gʻalabani nishonladi, chunki u ilgari barcha katolik qirollariga Belgrad himoyachilarining gʻalabasi uchun ibodat qilishni buyurgan edi. Gʻalaba kuni—22-iyul bugun ham esdalik kuni sifatida Vengriyada nishonlanadi.

Tayyorgarlik 

1455-yil oxirida Jon Xunyadi Belgradni himoya qilishga tayyorgarlik koʻrishni boshladi. Oʻz mablagʻi hisobiga u oʻzining kuyovi Mixali Szilagyi va oʻzining toʻngʻich oʻgʻli Laslo qoʻmondonligi ostida kuchli garnizon bilan qurollangan edi.

Xunyadining ittifoqdoshi boʻlgan italyan franciskalik rohibi Jovanni da Kapistrano Xunyadining ishiga dehqonlar va mahalliy qishloq uy egalarini jalb qilish uchun salib yurishni vaʼz qildi. Yollangan jangchilar qurolsiz edilar. Ammo ular juda katta motivatsiyaga ega edilar. Yollanganlar Xunyadi bayrogʻi ostida yigʻildi, uning qoʻshini tajribali yollanganlarning kichik guruhlari va bir necha mayda ritsarlarning guruhlaridan iborat edi. Umuman olganda, Xunyadi 25-30 000 kishidan iborat kuch tuzishga muvaffaq boʻldi.

Qamal

Jang

Natija

Peshin qoʻngʻirogʻi

Manbalar

Havolalar 

Usmonli imperiyasi ishtirokidagi janglar
Usmonli-Vengriya urushlari
Sofiya qamali

Sofiya qamali-1382-yil yoki 1385-yillar orasida Bolgariya-Usmonli urushlari davomida yuzaga kelgan. Usmonli imperiyasi bu davrga kelib yaanada kuchayib, oʻz yerlarini Yevropa tomonga tobora kengayib borayotgan edi. 1373-yilda Bolgariya imperatori Ivan Shishman oʻz mamlakatini Usmonlilardan himoya qila olmagach, Usmonli vassali boʻlishga va singlisi Kera Tamarani oʻz sultoni Murod I ga berishga rozi boʻldi, shundan soʻng Usmonlilar bosib olingan qal’alarni qaytarib berdilar. Tinchlik boʻlishiga qaramay, 1380-yillarning boshlarida Usmoniylar oʻz yurishlarini qaytadan boshladilar va Serbiya va Makedoniyaga olib boruvchi asosiy aloqa yoʻllarini boshqaruvchi muhim Sofiya shahrini qurshab oldilar. Bizning davrimizga qadar Sofiya qamali haqida juda oz maʼlumotlar yetib kelgan. Usmonlilar qoʻshini shaharni qamal qilishdi ammo qoʻlga kirita olishmadi. Qal’ani bosib olish urinishlari puchga chiqqandan soʻng, qamalni nazoratini qilayotgan qoʻmondon Lala Shahin posho qamalni toʻxtatish haqida buyruq berdi. Biroq turklar shunchaki qamalni toʻxtatib ortga qaytish niyatlari yoʻq edi. Usmonli askarlari qamalni toʻxtatib, qal’a hukmdorini tashqariga chiqishini kutishdi va uni qoʻlga olishni maqsad qilishdi. Ular oʻz oʻylagan maqsadlarini amalga oshirishdi va qal’a hukmdorini Yanukani qoʻlga olishdi. Oʻz liderlaridan ayrilgan bolgarlar qal’ani Usmonli imperiyasi qoʻshiniga taslim etishga majbur boʻldilar. Shahar devorlari vayron qilindi va Usmonli garnizoni oʻrnatildi. Shimoli-gʻarbiy yoʻl tozalangach, Usmoniylar yana yurishga chiqdilar, 1386-yilda Pirot va Nishni egallab olishdi va shu bilan Bolgariya va Serbiya taslim etishdi.

Urush natijasi 
Urush Usmonli imperiyasining toʻliq gʻalabasi bilan yakun topdi.

Manbalar

Havolalar 
Bolgariya-Usmonli urushlari

Usmonli imperiyasi ishtirokidagi janglar
Zigetvar qamali

Szigetvár qamali-1566-yil Usmonli imperiyasi sultoni Sulaymon Qonuniy tarafidan amalga oshirilgan qamaldir. Bu qamal Usmonli hukmdori hayotidagi eng soʻngisi boʻldi. Qamal yakuniga yetmasidan oldin Sulton Sulaymon Qonuniy oʻz chodirida olamdan oʻtgan. Qamal Usmonli imperiyasining gʻalabasi bilan yakunlangan.

Qamaldan oldin 

1526-yil 29-avgustda Shoh Lui II boshchiligidagi Vengriya Qirolligining qoʻshinlari Moxashlar jangida Sulaymon I boshchiligidagi Usmonli qoʻshinlari tomonidan magʻlubiyatga uchradilar.. Lui jangda merosxoʻrsiz vafot etdi. Xorvatiya va Vengriya Gabsburglar va Usmonli imperiyasi oʻrtasidagi bahsli hududga aylanib qoldi. Gabsburg uyidan Ferdinand I, Muqaddas Rim imperatori Charlz V ning akasi Lui II ning singlisiga uylandi va Vengriya va Xorvatiya zodagonlari tomonidan qirol etib eʼlon qilindi.

Vengriya taxti Ferdinand va Transilvaniyadan Jon Zapolyaning sulolaviy tortishuviga aylandi. Sulaymon Zapolyani butun Vengriya hokimi qilib berishga vaʼda bergan edi. 1512-yil va 1528-yillarda Usmonli qarshi hujumi tufayli Ferdinand oʻzining barcha hududiy boyliklarini tortib olganida, Ferdinand Vengriyaga qarshi daʼvolarini amalga oshirish uchun yoʻlga chiqdi va 1527-yilda Jon Zapolyadan Budani tortib oldi.

Kichik urush

Manbalar 

Usmonli imperiyasi ishtirokidagi janglar
Usmonli-Gabsburg urushlari
Mohács jangi

Mohach jangi-Markaziy Yevropa tarixidagi eng jiddiy janglardan biri boʻlgan. 1526-yil 29-avgust kuni Vengriya Qirolligi Mohach yaqinida Lui II boshchiligidagi Vengriya Qirolligi va Sulaymon I boshchiligidagi Usmonli imperiyasi kuchlari oʻrtasida jang boʻladi. Usmonli gʻalabasi bir necha asrlar davomida Vengriyaning Usmonli imperiyasiga qaram boʻlishiga va Gabsburg monarxiyasi va Transilvaniya knyazligiga boʻlinishiga olib keldi. Keyinchalik Lui II ning oʻlimi Vengriya va Bogemiyada Yagiellonlar sulolasining tugashiga olib keldi, ularning sulolaviy daʼvolari Gabsburg sulolasiga oʻtdi. Mohach jangi bilan Oʻrta asrlar Vengriyasi ham barham topdi.

Jangga tayyorgarlik 

Vengerlar uzoq vaqt davomida Yevropaning janubi-sharqida Usmoniylarning kengayishiga qarshi chiqishgan, ammo 1521-yilda turklar Dunay daryosidan yuqoriga koʻtarilib, Nandorfehervarni (hozirgi Belgrad, Serbiya) — Dunaydagi eng kuchli venger qal’asi va Sababsni (hozirgi Sabab, Serbiya) egallab olishgan.

Nandorfehervarning qoʻldan ketishi Vengriyada xavotir uygʻotdi, lekin qirol boshchiligidagi ulkan 60.000 kuchli armiya qoʻshini qarshi chiqishga harakat qilgan. Ammo qoʻshin juda sekin harakatlangan va yetarli oziq-ovqat olmagan. Shuning uchun armiya ochlik va kasallik ostida oʻz-oʻzidan tarqaldi, hatto Belgradni yangi oʻrnatilgan turk garnizonlaridan tortib olishni ham eplay olmadi. 1523-yilda jasur ruhoniy-askar arxiyepiskop Pale Tomori Janubiy Vengriya sardori boʻldi. U chegarani himoya qilishda oʻzining shaxsiy yepiskoplik mablagʻlaridan ishlatishga majbur boʻldi. Petrvaradin 1526-yil 15-iyulda qal’a garnizonlarining yoʻqligi sababli turklar tomoniga egallandi. Petervradin va Buda oʻrtasidagi Duna boʻylab taxminan 400 km masofada biron bir vengriyalik shaharcha, qishloq yoki biron bir istehkom yoʻq edi.

Jang 

Vengriya Pavia jangida qirol Frensis I ga oʻxshash tarzda qurilgan va asosan zirhli otlarga (jandarm ritsarlariga) asoslangan eski qurollangan ritsarlarga tayanadigan qimmat, ammo eskirgan armiya qurdi. Vengriya jang maydoni ikki chiziqdan iborat edi. Birinchisida yollanma piyoda va artilleriya markazi va ikkala qanotda otliqlarning koʻp qismi bor edi. Ikkinchisi — piyoda va otliq qoʻshin. Usmonli armiyasi artilleriya va elita, mushk bilan qurollangan yangilar atrofida qurilgan zamonaviyroq kuch edi. Qolgan qismi feodal Timarli otliq qoʻshinlari va Rumeliya va Bolqonlarning harbiy xizmatdan olinadigan yigʻimlaridan iborat edi.

Manbalar

Havolalar 
Sulaymon I

Zigetvar qamali
Usmonli imperiyasi ishtirokidagi janglar
Usmonli-Gabsburg urushlari
Qozon konservatoriyasi

N.G.Jiganova nomidagi Qozon konservatoriyasi— Qozon shahridagi oliy musiqa bilim yurti. Jiganov Nozib Gayazovich sharafiga nomlangan. Rossiya va dunyoning yetakchi musiqa universitetlaridan biri.

Tarixi 
1945-yil konservatoriyaga asos solingan. Qozon davlat konservatoriyasi Oʻrta Volga va Ural mintaqalari: Tatariston, Boshqirdiston, Chuvashiya, Udmurtiya, Mordoviya, Mari El respublikalari uchun yuqori malakali musiqachilar (oʻqituvchilar, ijrochilar, bastakorlar, musiqashunoslar) uchun oʻquv markazi sifatida tashkil etilgan. Uning birinchi rektori tatar madaniyatining taniqli arbobi, bastakor Nozib Jiganov (1911-1988) edi. Qozon bastakorlar maktabi professorlar G. Litinskiy, A. Leman, N. Jiganov rahbarligida tashkil etilgan. 1990-yilda konservatoriya nashr etish huquqini oldi va ilmiy, oʻquv va musiqiy nashrlarni chiqara boshladi; 1993-yilda universitetda opera studiyasi ochildi. Konservatoriyada muntazam ravishda musiqachilarning turli tanlovlari oʻtkaziladi. Taʼlim dasturlari 8 fakultet va 20 kafedrada amalga oshiriladi. Qozon konservatoriyasida aspirantura (3 yillik oʻqish) va assistent — mutaxassisliklarni bajarish amaliyoti (2 yil oʻqish) mavjud. Qozon konservatoriyasi binolaridan birida, shuningdek, N. G. Jiganov nomli oʻrta maxsus musiqa maktabi mavjud.

Manbalar 

Rossiyadagi universitetlar
Qozon davlat tibbiyot universiteti

Qozon davlat tibbiyot universiteti—Qozon shahridagi davlat oliy tibbiy oʻquv yurti.

Universitetning tashkil etilgan sanasi 1814-yil 14-maydir. Shu kuni Imperator Qozon universiteti tibbiy boʻlimi kengashining birinchi yigʻilishi boʻlib oʻtdi. RSFSR SNK-ning 1930-yil 5-noyabrdagi 132-sonli qaroriga binoan oʻquv muassasasi mustaqil muassasa maqomini oldi.

Tarixi 
1804-yil 18-noyabrda Qozon universiteti imperator Aleksandr I tomonidan tashkil etilgan boʻlib, unga tibbiyot fanlari kafedrasi kiritilgan. Tibbiyot fanlari fakultetining ochilishi 1814-yil 15-mayda boʻlib oʻtdi.

1837-yilda Anatomik Teatr (kech klassizmning durdona asari) va universitet klinikasi (1840) qurilishi yakunlandi. Universitetning birinchi professorlari K.F.Fuchs, F.X.Erdman, I.O.Braun, N.A.Skandovskiy, E.F. Aristov boʻlgan.

1893-yilda Nevrologik byulleten, 1901-yilda Qozon tibbiy jurnali nashr etila boshlandi.

1994-yil 24-aprel kuni universitet maqomini oldi.

Qozon tibbiyot maktabi bitiruvchilari orasida 30 dan ortiq akademiklar va Rossiya Fanlar akademiyasi va Tibbiyot fanlari akademiyasining tegishli aʼzolari bor.

Fakutetlar

Manbalar

Havolalar
Qozon davlat agrar universiteti

Qozon davlat agrar universiteti— Rossiya Federatsiyasining Tatariston Respublikasi markazi Qozon shahrida joylashgan Rossiya Federatsiyasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi xodimlarini tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimidagi oliy oʻquv yurti hisoblanadi. Bu universitet Tatariston Respublikasining agranomiya sohasiga yetuk mutaxassislarni yetkazib beradi.

Tarixi 
Qozon davlat agrar universiteti dastlab ikki taʼlim muassasasining bir-biriga qoʻshilishidan hosil boʻlgan. 1922-yil 22-mayda Politexnika instituti qishloq xoʻjaligi fakulteti va Qozon universitetining oʻrmon fakulteti birlashmasi asosida Qozon qishloq va oʻrmon xoʻjaligi instituti tashkil etildi. Oʻtgan yillar davomida institut tuzilmasi bir necha bor oʻzgartirildi. Turli davrlarda zootexnika, meva-sabzavot, agro-oʻrmonchilik fakultetlarida mashgʻulotlar olib borilgan.

Mashhur bitiruvchilari 
 Tolskiy Andrey Petrovovich — Rossiyaning Sovet davridagi oʻrmon xoʻjaligi olimi, nazariyotchisi, Rossiyaning qurgʻoq hududlarida oʻrmonlarni tiklashning tarafdorlaridan, oʻrmon madaniyati va meteorologiya mutaxassisi boʻlgan. Oʻqituvchi, professor. Mari ASSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi.

Manbalar

Havolalar 

Rossiyadagi universitetlar
Rossiya islom instituti

Rossiya islom instituti — Rossiyadagi nodavlat oliy kasb-hunar taʼlimi muassasasi. Qozon shahrida joylashgan. Shuningdek, Rossiya Islom universiteti nomi bilan ham tanilgan — shunday nizom asosida ushbu oʻquv yurti 2009-yilgacha faoliyat koʻrsatgan. Asosiy maqsad islom ilmlari sohasidagi mutaxassislarni, shu bilan birga dunyoviy fanlar boʻyicha umumiy maʼlumotga ega boʻlgan yuqori malakali musulmon ruhoniylarini tayyorlashdir. Institut Islom dunyosi universitetlari Federatsiyasi Ijroiya qoʻmitasining aʼzosi hisoblanadi.

Rektor — Rafik Muhametshovich Muhametshin.

Tarixi 
Rossiya Islom Instituti — Rossiyada 1998-yilda tashkil etilgan birinchi oliy kasbiy islom taʼlimi muassasasi hisoblanadi.

Rossiya islom institutini asoschilari:
 Rossiya muftiylari kengashi
 RT Musulmonlar diniy boshqarmasi
 Tarix instituti S. Marjani, Tatariston Respublikasi Fanlar akademiyasi

Rossiya islom institutining asosiy maqsadi zamonaviy musulmon ziyolilarini islom ilohiyoti sohasidagi mutaxassislarni, Rossiya, musulmon ummatiga xizmat qilish uchun moʻljallangan tarix, huquq, til, islom iqtisodiyoti sohasidagi yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash orqali tarbiyalashdir.

Institutda qabul qilingan yetakchi diniy maktab Imom Abu Hanifa mazhabidir. Institut boshqa diniy maktablarga nisbatan Rossiya Federatsiyasining koʻpgina musulmonlari uchun odatiy boʻlgan hanafiylik diniy-huquqiy maktabining tiklanishida faol ishtirok etmoqda.

Institut bakalavriat va magistratura dasturlarida oliy kasb-hunar taʼlimi davlat taʼlimi standartlari asosida oʻquv faoliyatini olib boradi, islom ilohiyoti sohasida ilmiy izlanishlar olib boradi, amaldagi oʻquv dasturlari uchun malaka oshirish va kasbiy qayta tayyorlashni amalga oshiradi.

Rossiya islom instituti 2007-yilda Rossiya Federatsiyasi Taʼlim va fan vazirligidan davlat akkreditatsiyasini olgan Rossiyadagi birinchi islom taʼlimi muassasasidir.

Manbalar

Havolalar 

Rossiyadagi universitetlar