Hind boygasi

Hind boygasi  ( ) — suvilonlar oilasiga mansub zaharsiz ilonlar turi.

Gʻarbiy Turkmaniston va Markaziy Erondan g‘arbda O‘rta va Janubiy Osiyoda keng tarqalgan, sharqda Bangladesh va Sharqiy Hindistongacha, shimolda g‘arbiy va sharqiy Turkmanistondan janubda Shri-Lankagacha. Biroq, tarqalishi muntazam davom etmaydi, balki 3 qismga bo‘lingan: eng katta qismi O‘rta Osiyoning janubini, Eronning sharqiy qismi yarmini, Afg‘onistonni, Pokistonni, sharqda esa Himoloy tog‘larining janubiy etaklari bo‘ylab sharqiy Hindiston va Bangladeshgacha boradi. Qatorning ikkinchi qismi g‘arbiy Hindistonning markazida joylashgan bo‘lib, markaziy Hindistonning shimoli-sharqiy uchigacha yetadi. Uchinchi qism - Shri-Lanka orollarida tarqalgan .

Yashash joyi 
Qumli va loyli cho‘llarda yashaydi, butalar va kamyob o‘simliklari bo‘lgan tepalikli qumlarda, shuvoq va sho‘r botqoqlar bilan qoplangan taqirga o‘xshash tuproqlarda, siyrak o‘t-o‘simliklari va butalar bilan o‘ralgan past o‘rmonlarning toshli yonbag‘irlarida, jarlarda uchraydi.

Hayot tarzi 
Bundan ilonlar turi asosan tunda faol bo‘ladi, Kunduzi tuproq yoriqlarida, toshlar tagida, jarliklardagi qushlar uyasida yoki kemiruvchilar inida jon saqlaydi, shuningdek, o‘sha yerda qishlaydi. Daraxt va tomlarda tez o‘rmalay oladi. Taxminan may oyida juftlashadi. Iyun–iyul oyida 3–11 ta tuxum qo‘yadi, bolasi sentyabr-oktyabrda tuxumdan chiqadi. Kichik qushlar va kaltakesaklar bilan oziqlanadi.

2 ta kichik turi mavjud: 

• Boiga trigonata trigonata (SCHNEIDER, 1802) 

• Boiga trigonata melanocephala (ANNANDALE, 1904)) — qora boshli boyga, ayrim tadqiqotchilar tomonidan alohida tur sifatida ajratilgan. 

Turkmaniston, O‘zbekiston va Tojikistonda kamdan-kam uchraydigan noaniq va yetarlicha o‘rganilmagan tur sifatida u 3-4 dala mavsumida bir marta kuzatilgan yagona namunalar orqali ma’lum bo‘lganligi sababli SSSR Qizil kitobiga kiritilgan. Ayni kunda Turkmaniston va O‘zbekiston Qizil kitoblariga kiritilgan. Repetek, Badxiz va Kopetdog‘ qo‘riqxonalarida muhofaza qilinadi.

Soni 
O‘zbekistonda ushbu turning soni bo‘yicha yangi ma’lumotlar mavjud emas. Surxondaryo viloyatidagi sanoqli topilmalar orqali ma’lum. Yashirin hayot tarzida yashaydi, shuning uchun mazkur turni hisobga olish va sonini baholash bo‘yicha maxsus usullar ishlab chiqish lozim.

Cheklovchi omillar 
Yerlarning o‘zlashtirilishi va xonaki jonivorlarni haddan tashqari ko‘p o‘tlatish.

Muhofaza choralari 
Ko‘zdan yashirinadigan va tungi hayot kechiradigan jonivorlar sonini muvofiq baholash usullarini ishlab chiqish, mahalliy populyasiyalarda sonini muntazam hisobga olish ishlarini amalga oshirish, shuningdek, ajrab qolgan kichik tur shakllarining taksonomik maqomini aniqlash, hayvonot bog‘lari va parvarishxonalarda ushbu turni yakka ko‘paytirish guruhlarini tashkil qilish zarur.

Manbalar 

 The Reptile Database: Boiga trigonata (англ.)
 Ананьева и др., 2004.
 Papenfuss et al., 2010.

Adabiyot 

 
 
 Красная книга СССР: Редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды животных и растений. Том 1 / Главная ред. коллегия: А. М. Бородин, А.&nbsp;Г.&nbsp;Банников, В.&nbsp;Е.&nbsp;Соколов и др. — 2-е изд. — М.: Лесная промышленность, 1984. — С. 197. — 392 с.

Havolalar 

 
O‘zbekiston Qizil kitobi