MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Alisher Navoiy (metro bekati)

Alisher Navoiy — Toshkent metropolitenining Oʻzbekiston yoʻnalishidagi bekati. Stansiya 1984-yil 8-dekabrda liniyaning Alisher Navoiy- Toshkent oʻrtasidagi ochilish qismining gʻarbiy chekkasi sifatida ochilgan. 1989-yil 6-noyabrda liniya Chorsugacha uzaytirildi.  Alisher Navoiy nomi bilan atalgan. Yer osti va yerga asoslangan lobbi bilan stantsiya ustuni turi. Chilonzor liniyasining Paxtakor stantsiyasiga o'tish mumkin.

Stansiya atrofidagi inshootlar 
 Tashkent City
 Tashkent City Mall
 O‘zbekiston Respublikasi Milliy olimpiya qo‘mitasi
 O’zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi
 Paxtakor Markaziy Stadioni

Galereya

Manbalar 

Toshkent metropoliteni bekatlari
Gʻafur Gʻulom (metro bekati)

«Gʻafur Gʻulom» () — Toshkent metropoliteni Oʻzbekiston yoʻli bekatlaridan biri. Oʻzbek adabiyotining yorqin vakili Gʻafur Gʻulom sharafiga nomlangan

Manbalar
Chorsu (metro bekati)

Chorsu metro bekati Oʻzbekiston yoʻlida, "Tinchlik" va "Gʻafur Gʻulom" bekatlari orasida joylashgan. Ush bekatdan oʻrto osiyodagi eng qadimiy bozorlardan biri Chorsu va Xadra chorrahasiga chiqiladi. Meʼmorlar A.Xurshidov, S.Kozimov. (Rassom Y.Kim) Bekat 1987 yil 6-noyabrda ishga tushirilgan. Ushbu bekatdan Chorsu bozori va Xadra koʻchalariga chiqiladi.

Stansiya atrofidagi inshootlar 
 Toshkent Chorsu bozori
 Xo'ja Ahror Valiy Jome Masjidi

Gelereya

Manbalar
Tinchlik (metro bekati)

«Tinchlik» — Toshkent metropoliteni bekati. Oʻzbekiston yoʻlida, «Beruniy» va «Chorsu» bekatlari orasida joylashgan. Bekat 1991-yil 30-aprelda ishga tushirilgan. Ikkita yerosti vestibyul, ustunli platforma hamda yerosti oʻtish yoʻllariga ega. Loyiha mualliflari: arxitektor Y.Mansurov, muhandis A.Zokirov va boshqalar. Bekat rassomlar Sultonmurodov va S.Kozimov tomonidan bezalgan. Ushbu bekatdan Gʻuncha kinoteatri va Registon toʻyxonalariga chiqiladi.

Galereya

anbalar 

1991-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar
Beruniy (metro bekati)

«Beruniy»  () — Beruniy metro bekati Oʻzbekiston yoʻlining oxirgi bekatidir. Mazkur metro bekati buyuk mutafakkir Abu Rayhon Beruniy sharafiga nom berilgan. Metro poli va devorlari marmar, granit, sopol va shishadan ishlangan. 1991-yilning 30-aprelida ochilgan. 2 vestibyul va 1 orolchali platformadan iborat. Ushbu bekatdan Oʻzkoʻrgazmasavdo yarmarkasi va Oʻzbekiston milliy universitetiga chiqiladi.  Me`morlar  F.Muzaffarova, A Tabibov.

Ahamiyati
Beruniy metro bekatidan asosan quyidagi koʻchalarga, korxonalarga, davlat tashkilotlariga, taʼlim muassasalariga tashrif buyurish mumkin; Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti, Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti, Toshkent tibbiyot akademiyasi, Italiyaning Toshkentdagi Turing politexnika universiteti, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi Innovatsiyalar vazirligi, Talabalar shaharchasi, Shifokorlar shaharchasi, Respublika ixtisoslashtirilgan Onkologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, Respublika sud tibbiyot byurosi, Respublika ixtisoslashtirilgan Urologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, Toshkent tibbiyot akademiyasi 1 va 2 klinikasi, Respublika Patologik anatomiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, Beruniy koʻchasi, Ibn Sino mavzesi, Farobiy koʻchasi, Qoraqamish mavzesi, Respublika ixtisoslashtirilgan Pediatriya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, Respublika ixtisoslashtirilgan koʻz mikroxirurgik tibbiyot markazi, Toshkent shahar 1-sonli sil kasalliklari shifoxonasi, Moskva energetika universiteti, Milliy tadqiqot instituti Toshkent shahri filiali, Respublika oʻrta-maxsus va dorishunos hodimlar I malakasini oshirish va ularni ixtisoslashtirish markazi, Kichik xalqa yoʻli koʻchasi, AKFA xususiy klinikasi, Axmatxoʻja ota bogʻi, Xuvaydo mahalla fuqarolar yigʻini, Gʻalaba bogʻi, Beltepa mavzesi va yana boshqa muhim maskanlarga borish uchun qulay hisoblanadi.

Galereya

Manbalar 

Abu Rayhon Beruniy sharafiga nomlangan joylar
1991-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar
Paxtakor (metro bekati)

"Paxtakor" ( — paxtakor) — Toshkent metropolitenining bekati .

1977-yil 6-noyabrda Chilonzor liniyasining birinchi uchastkasi tarkibida foydalanishga topshirilgan : „Sobir Rahimov“ - „Oktyabr inqilobi“.

Stantsiyalar orasida joylashgan : „Xalqlar doʻstligi“ va „Mustaqillik maydoni“.

Tarixi 
"Paxtakor" - „Paxtakor“ deb tarjima qilingan.

Stansiya Oʻzbekiston paxtakorlari nomi bilan atalgan.

Oʻzbekiston har doim paxtachilikda yetakchilardan biri boʻlib kelgan.

Xususiyatlari 
Stansiya: ustunli, uch oraliqli, er osti va yer vestibullari bilan sayoz.

Gʻarbiy, yer osti vestibyuli “Oʻzbekiston” liniyasining Alisher Navoiy stansiyasiga oʻtish joyi bilan birlashtirilgan.

Dizayn 
Stansiya ustunlari ochiq rangli Gazgan marmarlari bilan qoplangan va ichkaridan yoritilgan alyuminiy poytaklar bilan qoplangan.

Trek devorlari keramika bilan qoplangan (rassom : VA. Jarskiy).

Zamin jilolangan kulrang va qora granit plitalari bilan qoplangan.

Devorlar va platformaga tushish rangli smalt panellar bilan bezatilgan (rassom : DA. Burmakin).

Galereya

Yana qarang 

 Toshkent metropoliteni bekatlari roʻyxati

Manbalar

Havolalar 

Toshkent metropoliteni bekatlari
Kazimierz Marcinkiewicz

Kazimierz Marcinkiewicz (; talaffuzi: Kajimirj Marchinkevich) — Polsha konservativ siyosatdoni, Polsha Respublikasining sobiq Bosh Vaziri (2005-2006).

Havolalar 
 Rasmiy sayti  

Polsha bosh vazirlari
Yashayotgan insonlar
Poytaxt

Poytaxt — davlatning bosh shahri, mamlakatning maʼmuriy-siyosiy markazi yoki maʼmuriy hududning bosh shahri hisoblanadi. Poytaxt odatda, markaziy hukumat, parlament va sud muassasalari qarorgohi hisoblanadi. Aksar hollarda poytaxtda hokimiyatning bosh organlari va boshqarmalari, davlat boshligʻining qarorgohi, Oliy Sud va boshqa muhim muassasalar joylashgan boʻladi. Odatda, Poytaxt alohida boshqaruv tartibi boʻlgan mustaqil maʼmuriy birlikka ajratiladi. Koʻpchilik federativ davlatlarda poytaxt federatsiyaning biron-bir subʼyekti tarkibiga kirmaydigan va federatsiyaning mustaqil subʼyekti hisoblanmaydigan maxsus federal okrug hududida joylashgan boʻladi. Koʻpchilik mamlakatlarda poytaxt qayerda boʻlishi konstitutsiya matnida toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatiladi. Chunonchi, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 6-moddasida "Oʻzbekiston Respublikasining poytaxti — Toshkent shahri" deyilgan.

Yana qarang 
 Davlat poytaxtlari roʻyxati

Manbalar 

Poytaxtlar
Gordon Freeman

Doktor Gordon Freeman, Ph.D. Half-Life o‘yinlaridagi bosh qahramondir. U muhim tajriba paytida ro‘y bergan halokat ketidan paydo bo‘lgan o‘zga sayyoralik maxluqlardan o‘zini himoya qilishga majbur bo‘lgan fizik-nazariyotchidir.

Tavsif 
Freeman Half-Life voqealari vaqtida 27 yoshda edi. U MITni bitirgan fizika fanlari doktori, zararli odatlari yo‘q.
Headcrab

Headcrab (hedkrab deb talaffuz qilinadi) Half-Life va Half-Life 2 kompyuter oʻyinlari va ularning ba’zi modlaridagi toʻqima oʻzga sayyoralik maxluqdir. Ular oʻyinda eng keng tarqalgan. Headcrab oʻz qurbonining boshiga oʻrnashib olib, uni zombiga aylantiradi.

Videooʻyinlar
Mozambik davlat bayrogʻi

Mozambik davlat bayrogʻi 1983 yil 1 may kuni tasdiqlangan. Mozambik - davlat bayrogʻida zamonaviy qurol - Kalashnikov avtomati tasvirlangan dunyodagi yagona mamlakat hisoblanadi.

Davlat bayrogʻi Frelimo (Mozambik Ozodlik Fronti) harakati bayrogʻi asosida yaratilgan. Mustaqillikdan soʻng bir qancha vaqt davomida amalda bo'lgan Frelimo bayrogʻida hozirgi zamonaviy emblema bo'lmagan.

2005 yilda mamlakatning yangi bayrogʻini yaratish uchun konkurs eʼlon qilindi. Konkursda 119 ta daʼvogar loyiha qatnashdi va ular orasidan gʻolib aniqlandi. Lekin shu kunga qadar bayroq avvalgi holini saqlab kelmoqda. Bir vaqtning oʻzida yangi gerb va madhiya uchun ham konkurslar eʼlon qilindi. Ommaviy axborot vositalarining xabariga koʻra, Mozambikning parlament muxolifati bayroqdagi mustaqillikka kurash ramzi boʻlgan Kalashnikov avtomati suratini olib tashlashni talab qilmoqda.

Bu talab jamiyatda tanqidga uchradi.

Bayroq ramzlari
Yashil: Hosildor tuproq.
Qora: Afrika qitʼasi.
Sariq: Boy konlar.
Qizil: Mustaqillik uchun kurash.

Emblema:
Sariq yulduz: Fuqarolarning birdamligi va mamlakatning sotsialistik taraqqiyot yoʻli.
Kitob: Taʼlim.
Motiga: Dehqonchilik va qishloq xoʻjaligi ramzi.
Kalashnikov avtomati: Millatlarning ozodlikni himoya qilishga boʻlgan ishonchi.
2-avgust

2-avgust — Grigoriy taqvimida yilning 214- (kabisa yilida 215-) kuni. Yil yakuniga 151 kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:2-avgust bayramlari
 Ozarbayjonda Milliy kino kuni.
 Makedoniya Respublikasida Respublika kuni.

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:2-avgust voqealari
 mil. av. 216 — Kann urushida Gannibal Qadimgi Rimni vayron qildi.
 1769 — ispaniyaliklar Nuestra Senora la Reyna de Los-Anjeles manzilgohiga asos solishdi. Bu - hozirgi Los-Anjeles.
 1865 — Makmillan nashriyotida L.Kerrollning "Alisaning Mo‘jizalar Mamlakatidagi sarguzashtlari" kitobi 1-marta nashr etildi.
 1870 — Londonda Tauer Tuneli (suratda) ochildi.
 1906 — Portugaliyaning "Portu" futbol klubiga asos solindi.
 1934 — reyxsprezident Gindenburgning vafot etishi bilan Adolf Gitler Germaniya fyureri deb e’lon qilindi.
 1945 — Potsdam konferensiyasi boshlandi.
 1972 — Misr, Liviya va Suriya umumiy davlatga birlashdi.
 1980 — Bolonyadagi terroristik aktlar natijasida 85 kishi nobud boʻldi.
 1990 — Iroq Quvaytga bostirib kirdi. Ko‘rfaz urushi boshlandi.
 2007 — rus olimlarining muz okeani tubiga tushishi.
 2011 — Oʻzbekistonda mustaqillikga erishganidan beri birinchi marta Oliy o'quv yurtlariga kirish imtixonlari 1-avgustdan 2-avgustga ko'chirildi.

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:2-avgustda tugʻilganlar

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:2-avgustda vafot etganlar

 Aleksandr Bell - Shotlandiyalik kashfiyotchi.

Havolalar 
  days.peoples.ru 

Sana
Vortigaunt

Vortigaunt (vortigont deb talaffuz etiladi; ba’zida "asir o‘zga sayyoraliklar" deb ham ataladi) Half-Life o‘yini va uning ba’zi modlaridagi to‘qima maxluqdir. Ular Yerga Qora Mesada kaskadli rezonans sodir bo‘lgandan so‘ng ochilib qolgan portallar orqali Ksendan kelishgan. Ular Half-Lifeda dushman, Half-Life 2'da esa hamkor sifatida qatnashishadi.

pl:Lista stworzeń ze świata Half-Life#Vortigaunty
Aerogel

Aerogel — amorf kremniy dioksidi asosidagi qattiq, yengil, poʻkaksimon (yacheykalarining diametri taxminan 20 nm) modda.

Gelni degidratsiyalash orqali olinadi.

Guinness rekordlar kitobida zichligi eng kam qattiq modda sifatida qayd etilgan (3 kg/m³).

Havolalar 
 Aerogel haqida (Stardast loyihasi) 

Materiallar
Komandante

Komandánte (isp. comandante) — ispanlashgan mamlakatlarda mayorning harbiy unvoni (shuningdek, «qo`mondon», «komandir» kabi ma`nolarda ham ishlatiladi, masalan, ekipaj komandiri).

Kuba inqilobi paytida (1956-1959 yillar) — bir-birlariga atayin mayordan yuqori unvon bermagan qo`zg`olonchilar orasidagi eng yuqori mansab. Mashhur komandantelar — Fidel Kastro, Ernesto Che Gevara, Camilo Cienfuegos.

de:Kommandant
en:Commander
es:Comandante
pl:Komandor porucznik
sv:Kommendörkapten
Yangi Shvabiya

Yangi Shvabiya (nem. Neu-Schwabenland yoki Neuschwabenland) — Antarktida hududidagi 20° sharqiy uzunlik va 10° gʻarbiy uzunlik orasida joylashgan, 1939-yil 19-yanvardan, 1945-yil 8-mayga qadar Germaniya daʼvogarlik qilgan hudud.

Yangi Shvabiya hududi Qirolicha Mod Yerida joylashgan. Ushbu hududga 1938-yildan to shu kunlarga qadar Norvegiya ham daʼvogarlik qiladi.

„Yangi Shvabiya“ (Uchinchi Nemis) ekspeditsiyasi 1938-yil 17-dekabridan 1939-yil fevraliga qadar Alfred Risher rahbarligida olib borilgan. Ekspeditsiyaning maqsadi Antarktidadagi nemis kit ovlovchi stansiyalarini himoya qilish boʻlgan. Lyuftvaffe uchuvchilari qariyb 600 ming kvadrat kilometr masofani (bu hozirgi Germaniya hududiga deyarli ikkita keladigan masofa) uchib oʻtib, har 25-30 kilometr masofada vimpellar tashlab oʻtishgan. 350 ming kvadrat kilometr masofa suratga olingan, 11 mingdan ortiq fotosuratlar tayyorlangan.

Yangi Shvabiya va Gamburg oʻrtasida „Shvabiya“ qidiruv kemasi orqali doimiy aloqa boʻlib turgan.

Afsonalar 
Oʻta sirli Yangi Shvabiya bazasi (yoki 211-baza) haqida juda koʻplab afsonalar mavjud, biroq ulardan hech biri oʻz isbotini topmagan.
 Baza joylashgan hududda yerosti shahri sirli laboratoriyalari bilan qurilgan.
 Yangi Shvabiya muhandislarining „ijod mahsuli“ — uchar likopchalari hozirgi kunlarga hudud osminida uchib yuradi.
 Gitler va balki, Genrix Muller va Martin Bormanlar sirli shahardan boshpana topgan boʻlishlari mumkin.
 Uchunchi reyxni oʻrgangan olimlar: R.Vesko, V.Terziyski, D.Chayldersslarning soʻzlariga koʻra suvosti kemalari orqali Janubiy qutbga va „Yangi Shvabiya“ga konslagerlarning minglab asirlari va bir necha oʻnlab olimlar olib kelingan.

Dalillar 

 Isbotlanganki, bazada atom fizikasi va uranni boyitish boʻyicha tajribalar olib borilgan.
 Antarktidada uran rudalarini qidirish ishlari olib borilgan.
 Yangi Shvabiya haqidagi barcha hujjatlar Gitler Germaniyasining kapitulyatsiyasidan keyin yoʻq qilingan. Ittifoqchi kuchlar tomonidan topilgan baʼzi bir hujjatlar loyiha haqidagi toʻliq tasavvurlarni bera olmaydi.
 Bazaning yer ustidagi qismi 1946-yilda admiral Richard Berd tomonidan yoʻq qilingan.
 Shunisi maʼlumki, Yangi Shvabiyada 8 tagacha yirik suvosti kemalari boʻlgan.

Bugungi kunda 
Hozrgi vaqtda janubiy uzunlikning 60° janubidagi hududlarda Antarktida haqida Konvensiya amal qiladi. Unga koʻra, a koʻrsatilgan hududlarda ilmiy-tekshirish ishlaridan boshqa har qanday harakatlar taʼqiqlangan. Yangi Shvabiya hududi (Qirolicha Mod Yeri)da "Nomayr" nemis stansiya ishlab turibdi, lekin nemis olimlarining faoliyati fashistik tarix bilan hech qanday aloqadorlikka ega emas.

Antarktida
Uchinchi reyx

Uchinchi reyx yoki Natsistik Olmoniya (, «uchinchi imperiya») — 1933 yilning 24 martdan 1945 yil 23 maygacha Olmoniyaning norasmiy nomi. Bir qator tarixchilar Olmoniya kapitulyatsiya eʼlon qilgan kun – 8 mayni Uchinchi reyxning qulashi bilan adashtiradilar. Rasman u 23 mayda, Karl Dyonits boshchiligidagi Flensburg hokimiyati hibsga olinganidan keyin oʻz faoliyatini tugatgan. Shuningdek, ushbu davlatning fashistik Olmoniya, Mingyillik reyx kabi norasmiy nomlari ham mavjud.
Veymar Respublikasini almashtirish uchun hokimiyat tepasiga Adolf Gitler boshchiligidagi natsional-sotsialistik partiya keldi. Gitler Uchinchi reyxning faoliyatidagi amaldagi yagona reyxskantsleri boʻlgan.

Termin «uch podsholik» haqidagi oʻrtaasrlarning mistik taʼlimotidan olingan. Ushbu taʼlimot nemis milliy adabiyotida keng qoʻllanilgan. Birinchi imperiya oʻrta asrlarda hukm surgan olmon xalqlarining Muqaddas Rim imperiyasi hisoblangan. Uning asoschisi Otton I boʻlgan va u 1806 yilga qadar hukm surgan. Ikkinchi imperiya 1871 yilda asos solingan va 1918 yilda amaliy jihatdan (yuridik jihatdan emas) tugatilgan. Uchinchisi yangilangan, Birinchi Jahon urushidagi magʻlubiyatdan keyin ruhi koʻtarilgan va revolyutsiyalardan hosil boʻlgan yangi milliy Olmoniya boʻlishi kerak edi va u ming yil yashashi kerak edi. Natsistlar terminni oʻng kayfiyatdagi mashhur publitsist Meleren van den Bruk tomonidan nashr etilgan «Uchinchi reyx» kitobidan bevosita olishgan edi.

Saytlar 
 Uchinchi reyx ensiklopediyasi 
 «Jinoiy maqsadlar — jinoiy vositalar». Uchinchi reyx tomonidan bosib olingan SSRI hududlaridagi reyx siyosati 
 Natsizim tarixi . Maqolalar toʻplami
 Mark Uloker «Natsional-sotsializmda fan»
 www.verbrechen-der-wehrmacht.de  

Germaniya tarixi
3-avgust

3-avgust — Grigoriy taqvimida yilning 215- (kabisa yilida 216-) kuni. Yil yakuniga 150 kun qoladi.

Bayramlar 
Yana qarang: :Turkum:3-avgust bayramlari

Niger — Mustaqillik kuni

Voqealar 

Yana qarang: :Turkum:3-avgust voqealari
 1492 — yahudiylarning Ispaniyadan quvilishi.
 1783 — Yaponiyada Asama vulqoni 35 ming kishini halok etdi.
 1914 — Birinchi jahon urushi: Germaniya Fransiyaga urush eʻlon qildi.
 1921 — rus shoiri Nikolay Gumilyov sovet tuzumiga qarshi chiqqanlikda ayblanib hibsga olindi.
 1946 — AQSH basketbol assotsatsiyasi tashkil topdi.
 1958 — «Nautilus» suvosti kemasi (suratda) Shimoliy qutbga yetdi. 
 1980 — SSSR poytaxti Moskva shaxrida yozgi olimpiyada oʻyinlarining yopilish marosimi bo'lib o'tdi

Tavalludlar 
Yana qarang: :Turkum:3-avgustda tugʻilganlar

Vafot etganlar 
Yana qarang: :Turkum:3-avgustda vafot etganlar

Havolalar 

  days.peoples.ru 

Sana
Grigoriy taqvimi

Grigoriy taqvimi (yoki yangi uslub) — Rim papasi Grigoriy XIII tomonidan Yulian taqvimi (eski uslub) oʻrniga 1582-yilda joriy etilgan taqvim. Perudjiy universiteti oʻqituvchisi Luidji Lilio 1576-yilda taklif etgan loyihaga binoan tuzilgan. Yulian taqvimida yoʻl qoʻyilgan xatolik tuzatilib hisob 10 kun oldinga surilgan. Bahorgi teng kunlik, yaʼni 21 martga toʻgʻri kelgan. Xatolik yana takrorlanmasligi uchun har 400 yilda kabisa yil 3 kunga qisqartirilgan, yaʼni 100 kabisa yili oʻrniga 97 kabisa yili joriy etilgan. Grigoriy taqvimiga koʻra oxirgi 2 raqami 4 ga boʻlinadigan yillar kabisa yillardir, lekin 2 nol bilan tugab, 400 ga boʻlinmaydigan yillar bundan mustasno, masalan, 1700-, 1800-, 1900- va 2100-yillar oddiy yil, 1600-, 2000-, 2400- va 2800-yillar esa kabisa yil hisoblanadi. Shu hisobda yilning davomiyligi 365, 242500 sutkani tashkil etib, tropik yilga qaraganda har yili 26 soniya ortib boradi va sal kam 3300-yilda 1 kun xato qilinadi. Grigoriy taqvimining birdan-bir noqulayligi oylardagi kunlar sonining har xilligidir. Sovet Ittifoqiga (shu jumladan, Oʻzbekistonda) Grigoriy taqvimi 1918-yil 14-fevraldan (eski uslubda 1-fevraldan) boshlab qabul qilingan.

Taqvim oylari

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Grigoriy taqvimi
Taqvimlar
Weimar Respublikasi

Veymar respublikasi — nemis davlatining tarixiy nomi. Veymar shahrida boʻlgan konstitutsiyaviy Milliy yigʻin sharafiga shunday nomlangan.

Oʻz faoliyatining ilk yillari uning siyosiy mavjudligini sotsial-demokratlar, Germaniya demokratik partiyasi va Markaz partiyalaridan iborat parlament koʻpchiligi belgilab turgan. GSDP oʻzining avvalgi inqilobiy gʻoyalaridan voz kechgan. Demokratiya hukm surgan. Davlat qurilishini sotsializm yoʻnalishiga oʻtkazishga boʻlgan harakatlar bostirilgan. Shaxsiy mulk dahlsizligini saqlab qolgan.

Biroq 1920 yillarga kelib, respublika bazasi oddiy xalq orasida obroʻsi qanchalik moʻrt ekanligi koʻrinib qoldi. Iqtisodiy inqiroz, inflyatsiya, Rurning okkupatsiya qilinishi va 1923 yildagi kommunistik davlat toʻntarishlari Veymar respublikasida demokratlar ozchilikni tashkil etishini koʻrsatib qoʻydi.

1925 yildagi Lokarna bitimlari yakunari va 1926 yilda Millatlar Ligasiga kirish, magʻlub Germaniyaga xalqaro maydondagi siyosiy tenghuquqligini taʼminladi. Bu bilan shuni tushuntirish mumkinmi, aholi oʻsha yillarni «oltin yigirmanchi yillar» sifatida qabul qildi. Lekin respublikaning gullagan davri uzoq davom etmadi, 1929 yilda boshlangan yangi iqtisodiy inqiroz bilan respublikaning inqirozi ham boshlandi.

Saytlar 
 Mark Uolker «Veymar Germaniyasida fan»

Germaniya tarixi
Germaniya Federativ Respublikasi (1949—1990)

Germaniya Federativ Respublikasi (GFR) — davlat, 1949-yil 7-sentabrda Trizoniya hududida tashkil etilgan. Respublika shu koʻrinishda 1990-yil 2-oktabrgacha faoliyat koʻrsatgan.

3-oktabrdan Germaniya Demokratik Respublikasi bilan birlashgan. Birlashgan Germaniya gʻarbiy davlat nomini saqlab qolgan.

Tarixi 

Germaniya tarixi

Siyosat

Gerb, madhiya va bayroq 
 Germaniya madhiyasi
 Germaniya bayrog'i

Qurolli kuchlari

Siyosiy partiyalari, tashkilotlari 
 Germaniya ozod demokrati partiyasi
 Germaniya sotsial-demokratik partiyasi
 Xristian-demokratik ittifoq
 Xristian-sotsial ittifoq
 Yashillar partiyasi (Germaniya)

Germaniya tarixi
Hozir yo'q davlatlar
Kreml

Kreml (rus.) — qadimgi rus shaharlarining markaziy qismi; atrofi devor bilan oʻralgan minorali qalʼa, mudofaa inshootlari, saroy va cherkovlardan iborat. Ilk bor 1331-yil yozma manbalarda "Kremnik" debtilga olingan. Kreml devorlari dastlab yogʻoch va loydan, 11chi asr dan tosh va gʻishtdan qurilgan. Asosan shaharning baland joyida, daryo yoki koʻl boʻyida barpo etilgan. Shaharning negizi hisoblanib, uning qiyofasida muhim oʻrin tutgan. Novgorod, Pskov, Tula, Smolensk, Moskva kabi shaharlar K.i saqlangan. K. da knyaz yoki podshohlarning qarorgohi, sobor, boyarlar uyi va boshqa boʻlgan. 16— 17-asrlarda K. qurilishi keng avj oldi, ammo 19-asr dan harbiy-strategik ahamiyatini yoʻqotib shahar majmuasidan faqat maʼmuriy markaz va tarixiy-ba-diiy ansambl sifatida oʻrin oldi.

Kreml — (shahar ichidagi qal'a, XIV asrgacha bo'lgan nomlanishi - Detinets) qadimgi rus shaharlarining markaziy qismi, minoralar va бойницаdan iborat qal'a devori bilan o'ralgan.

Kreml ichida cherkovlar, qurol-yarog' omborlari va ustaxonalar, boshqaruv xo'jaligi kabi hayotiy zarur muassalar joylashgan. Kreml qurilishida odatda daryo bo'yidagi yoki tabiiy to'siqlar oldida joylashgan tepaliklarda qurilgan.Qurdirgan hukmdor Ivan Kalita

Mashhurlari 

 Butunjahon merosiga kirgan kremllar ro'yxati
 Moskva kremli
 Novgorod kremli
 Qozon kremli
 Solovetskiy kremli
 Himoya qilinadiganlari
 Nijegorod kremli
 Pskov kremli
 Smolensk kremli
 Kolomen kremli
 Astraxan kremli
 Zaray kremli
 Tobol kremli
 Tula kremli
 Suzdal kremli
 Rostov kremli
 Aleksandrov kremli (Vladimir oblasti)
Devorsiz
 Dmitrov
 Ryazan
 Vologda
 Yaroslavl (ko'pincha Yaroslavl kremlini Spas-Brajenbo'yi monastiri deb adashtirishadi)
Vayronalar 
 Gdov
 Izborsk
 Porxov
 Serpuxov
 Velikiye Luki
faqatgina devorlari qolgan
 Borovsk
 Opochka
 Starodub
Holati no'malum
 Ostrov
 Torjok
 Volokolamsk

Manbalar
Geliy

Geliy (), He – Mendeleyev davriy sistemasining sakkizinchi guruh kimyoviy elementi, tartib raqami 2, atom massasi 4,0026, rangsiz va hidsiz gaz. Tabiiy Geliy ikki izotop aralashmasidan iborat (3He, 4He). 1868-yilda fransuz astronomi Geliy Jansen va ingliz astronomi Geliy Lokyer quyosh spektrida yangi sariq chiziqni aniqladilar. U oʻsha vaqgda maʼlum boʻlgan elementlar chizigʻiga sira oʻxshamasdi. Bu nomaʼlum elementga Geliy deb nom berildi (yun. helios – quyosh). 1895-yilda ingliz kimyogari Geliy Ramzay Geliyni radioaktiv kleveit mineralidan olishga muvaffaq boʻldi. Kleveitni qizdirilganda ajralib chiqqan gaz spektrida ham oʻsha chiziq bor edi. Yerda Geliy juda kam: 1  havoda bor-yoʻgʻi 5—24 , 1 kg yer moddasida 0,003 mg Geliy bor. Geliy fazoda eng koʻp tarqalgan elementlardan biri (vodoroddan keyin 2-oʻrinda turadi). Kosmos massasining deyarli 23% i Geliydan iborat. U hajm jihatidan yer atmosferasining 0,0005% ini tashkil etadi. Yer yuzida Geliy asosan Yer poʻstidagi radioaktiv elementlar (kleveit, monatsit va torianit) tarkibida uchraydi. Geliy sanoat miqyosida tabiiy gazlardan va neft gazlarining uglevodorodli yoki azotli birikmalaridan olinadi. Koʻpgina neft va gaz konlarida tabiiy Geliy zaxiralari bor. Yer yuzidagi Geliyning asosiy qismini 4Ne tashkil etadi. 4He uran, toriy kabi radioaktiv elementlarning parchalanishidan hosil boʻladi. 3He juda oz miqdorda uchraydi. Tarkibida 2 g uran va 10 g toriy tutgan 1 t granit radioaktiv parchalanganda 1 mg Geliy ajralib chiqadi. Atmosferada vodorodning ogʻir izotopi tritiy (T) parchalanganda 3He hosil boʻladi. Geliy normal sharoitda bir atomli gaz. Zichligi 0,17846 g/l, qaynash temperaturasi – 268,9°. Geliy normal bosimda har qancha sovitilganda ham suyuq holatini saqlay oladigan yagona modda. Geliy 2,5 MPa bosim ostida kristallanadi. Issiqlik oʻtkazuvchanligi 0,1437 Vt/(m. K.). Geliy atomining radiusi 0,85 dan 1,33 Ye gacha. 20° da 1 l suvda 8,61 /l, etanodda 3 /l Geliy eriydi. 4He izotoplaridan iborat suyuq Geliyning ajoyib xossalari bor. U tarkibida Geliy boʻlgan tabiiy gazlardan olinadi. Geliyning inertlik xossasidan metallarni qirqishda, payvandlash va oziq-ovqat mahsulotlarini konservalashda foydalaniladi. Geliyning yonmasligi va zichligining kichikligi stratostatlarni toʻldirishda qoʻl keladi. Geliy yuqori issiqlik oʻtkazuvchanligi, kimyoviy inertligi, yadro reaksiyasidagi neytronlar bilan deyarli reaksiyaga kirishmasligi tufayli atom reaktorlarini sovitishda qoʻllaniladi. Suyuq holdagi Geliy yer yuzidagi eng sovuq suyuqlikdir, u turli ilmiy tekshirishlarda sovutkich sifatida ishlatiladi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar