MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Butunjahon aloqa va axborot jamiyati kuni

Butunjahon aloqa va axborot jamiyati kuni (BMTning boshqa rasmiy tillarida: ingl. World Telecommunication and Information Society Day, isp. Día Mundial de las Telecomunicaciones y la Sociedad de la Información, fr. La Journée mondiale des télécommunications et de la société de l'information, xit. 世界电信和信息社会日, arab. اليوم العالمي للاتصالات ومجتمع المعلوماتية) — ushbu bayram dastlab "Xalqaro elektr aloqa" va "Jahon axborot jamiyati kuni"  o‘rniga nishonlangan. 

“Xalqaro telekommunikasiyalar kuni” 1969—2005-yillarda nishonlandi. Bayram sanasi 1865-yil 17 mayda Xalqaro telegraf ittifoqining tashkil etilishi bilan bog‘liq bo‘lib, keyinchalik Xalqaro elektraloqa ittifoqi (XTI) nomini oladi. 

Ikki bosqichda o‘tkazilgan Axborot jamiyati masalalari bo‘yicha oliy darajadagi  Butunjahon anjumani doirasida: 2003-yil Jenevada va 2005-yil Tunisda "Axborot jamiyatini rivojlantirish bo‘yicha Tunis dasturi" qabul qilinadi, maqsad Internetni butun dunyoda ommaviy aloqa vositasi sifatida ommalashtirish; jahon miqyosida raqamli tafovutni bartaraf etish yo‘llarini ishlab chiqish edi. 

BMT Bosh Assambleyasi 17-mayni “Xalqaro axborot jamiyati kuni” deb e’lon qilish murojaati qabul qilinadi. Keyinchalik, "Xalqaro telekommunikasiyalar kuni" o‘rniga, BMT Bosh Assambleyasi 2006-yil 27-martdagi A/RES/60/252 -sonli qaroriga ko‘ra 17-mayni "Butunjahon axborot jamiyati kuni" (BMTning boshqa rasmiy tillarida: : ingl. World Information Society Day, isp. Día Mundial de la Sociedad de la Información, fr. Journée mondiale de la société de l'information) deb e’lon qiladi.

BMT Bosh kotibi Kofi Annan 2006-yil Butunjahon axborot jamiyati kuniga bag‘ishlangan murojaatida ushbu sanani ta’sis etish muhimligini ta’kidlab o‘tadi. Mazkur sana, dedi K.Annan, axborot-kommunikasiya texnologiyalari (AKT)ning ulkan imkoniyatlari va taraqqiyotni jadallashtirish o‘rtasidagi bog‘liqlikni rivojlantirishni qayd etadi. U U BMTga aʼzo barcha davlatlarni xavfsizlikni yaxshilash va axborot-kommunikatsiya texnologiyalariga ishonchni mustahkamlash, erkin va xavfsiz axborot jamiyatini yaratish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqishga undadi. 

Keyinchalik, XEI (hozirgi BMTning ixtisoslashgan agentligi) 2006-yil noyabr oyida Antaliyada bo‘lib o‘tgan anjumanda 17-mayni keyinchalik "Jahon telekommunikasiya va axborot jamiyati kuni" sifatida nishonlashni qaror qiladi.

Havolalar 

 BMT veb-saytidagi WTIIS sahifasi
 ITU veb-saytidagi WTISD bosh sahifasi
 Butunjahon telekommunikatsiya va axborot jamiyati kuni
 Axborot jamiyati sammitining tamoyillari deklaratsiyasi
 Axborot jamiyati sammitida qabul qilingan chora-tadbirlar rejasi
 Ruxsat A/RES/60/252
 BMT Bosh kotibining 2006 yildagi xabari
 Xalqaro "IT xodimlari" kuni
Bayramlar
Amerika Qo'shma Shtatlari siyosati

Amerika Qo'shma Shtatlari siyosati konstitutsiyaviy federal respublika va prezidentlik tizimi doirasida faoliyat yuritadi, bunda vakolatlarni taqsimlovchi uchta alohida tarmoq mavjud. Bular: qonun chiqaruvchi hokimiyatni tashkil etuvchi AQSh Kongressi , Vakillar palatasi va Senatdan iborat ikki palatali qonun chiqaruvchi organ ; Qo'shma Shtatlar prezidenti tomonidan boshqariladigan, mamlakatning davlat va hukumat boshlig'i bo'lib xizmat qiladigan ijro etuvchi hokimiyat; va Oliy sud va quyi federal sudlardan tashkil topgan va sud hokimiyatini amalga oshiradigan sud tarmog'i.50 ta alohida shtat hukumatlarining har biri o'z yurisdiktsiyalari doirasida federal hukumatga berilmagan yoki AQSh Konstitutsiyasida shtatlarga rad etilmagan qonunlar qabul qilish huquqiga ega. Har bir shtat, shuningdek, federal konstitutsiyaga muvofiq konstitutsiyaga ega, ammo tafsilotlarda farqlanadi. Har birida uchta bo'lim mavjud: gubernator boshchiligidagi ijro etuvchi hokimiyat, qonun chiqaruvchi organ va sud tarmog'i. Mahalliy darajada hukumatlar ( okruglar yoki okruglar ekvivalentlari va ularning ostida alohida munitsipalitetlar, shaharchalar, maktab okruglari va maxsus tumanlar ) joylashgan.Mansabdor shaxslar federal, shtat va mahalliy darajalarda xalq tomonidan saylanadi, asosiy istisnolardan biri Prezident, uning o'rniga saylovchilar kollegiyasi orqali bilvosita xalq tomonidan saylanadi. AQSh siyosatida ikki partiya hukmronlik qiladi, ular Amerika fuqarolar urushidan beri Demokratik partiya va Respublikachilar partiyasi bo'lib kelgan, ammo boshqa partiyalar nomzodlar bilan kurashgan. 20-asrning o'rtalaridan boshlab Demokratik partiya odatda chap markaz siyosatini qo'llab-quvvatladi, Respublikachilar partiyasi esa o'ng markazni qo'llab- quvvatladi. Garchi ikkala partiyaning milliy darajada a'zolik, saylangan mansabdor shaxslar yoki siyosiy siyosatni nazorat qiluvchi rasmiy markaziy tashkiloti yo'q, shuning uchun har bir partiyada an'anaviy ravishda partiya pozitsiyalaridan chetga chiqqan fraktsiyalar va shaxslar mavjud edi.
Xalqaro intellektual mulk kuni

Xalqaro intellektual mulk kuni (BMTning boshqa rasmiy tillarida: ingl.World Intellectual Property Day, arab. اليوم العالمي للملكية الفكرية, ‎isp. Día Mundial de la Propiedad Intelectual, xit. 世界知识产权日, fr. Journée Mondiale de la Propriété Intellectuelle) — ushbu sana  2001-yildan buyon har yili 26-aprelda nishonlanadi.

Nishonlash va uni tarixi 

2000-yil sentyabr oyida “Butunjahon intellektual mulk tashkiloti” Bosh Assambleyasi “Xalqaro intellektual mulk kuni” ni ta’sis etadi.  

“Xalqaro intellektual mulk kuni” 2001-yildan buyon nishonlanib kelinadi. Ushbu xalqaro kunning sanasi tasodifan tanlanmagan. Aynan shu sanada, 1970-yil 26-aprelda Xalqaro konvensiya kuchga kirdi, unga ko‘ra "Butunjahon intellektual mulk tashkiloti" (BIMT) tashkil etiladi. Birlashgan millatlar tashkilotining ijodkorlik va intellektual mulk bo‘yicha ixtisoslashtirilgan muassasasi bo‘lib, uning asosiy vazifasi butun dunyo bo‘ylab muvozanatli va qulay xalqaro intellektual mulk tizimini kengaytirish va rivojlantirishdan iborat. 

Har yili "Intellektual mulk kuni" qandaydir bir mavzuga bag‘ishlanadi. Mavzuga oid tadbirlar, hamkasblar uchrashuvlari, kampaniyalar, o‘z oldiga qo‘ygan maqsadi: “Jahon intellektual mulk tashkiloti” o‘z vazifalarini hal qilishda duch keladigan muammolarga jahon hamjamiyatining e’tiborini jalb qilish, keng ommaga Intellektual mulkni nima ekanligini tushuntirish, intellektual mulkni himoya qilish tizimi taraqqiyotning ko‘plab sohalarini rivojlantirishga qanday hissa qo‘shish ko‘rsatish: san’atdan tortib innovasion texnologiyalargacha. BIMT (Butunjahon intellektual mulk tashkiloti) plakatlar tayyorlaydi, televideniyeda reklama roliklari, boshqa ommaviy axborot vositalarida (radio, matbuot, internet) ma’lumotlar joylashtiradi, bu sana va Xalqaro intellektual mulk kunining maqsadlarini imkon qadar ommalashtirishga harakat qiladi.

“Butunjahon intellektual mulk tashkiloti” Bosh direktori “Butunjahon intellektual mulk kuni” munosabati bilan o‘z mintaqaviy vakillariga bayram tabrigini yo‘llaydi.

Havolalar 

 Xalqaro intellektual mulk kunining rasmiy sayti
 Butunjahon intellektual mulk tashkiloti sayti
Bayramlar
Xalqaro yoga kuni

Xalqaro yoga kuni har yili 2015-yil 21-iyundan buyon nishonlanadi. BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 2014-yilda asos solinadi. Hindiston Bosh vaziri Narendra Modi Birlashgan Millatlar Tashkilotiga 21-iyun Xalqaro yoga kunini nishonlash taklifi bilan chiqadi, chunki bu Shimoliy yarimsharda yilning eng uzun kuni (yozgi quyosh tutilishi) va dunyoning ko‘pgina yerlarida alohida ahamiyatga ega.  Yoga Hindistonda paydo bo‘lgan qadimiy jismoniy, aqliy va ruhiy amaliyotdir. "Yoga" so‘zi sanskrit tilidan kelib chiqqan bo‘lib, "bog‘lanish" yoki "aloqa" degan ma’noni anglatib, tana va ongning uyg‘unligini anglatadi.  

Xalqaro yoga kuni butun dunyo bo‘ylab yoganing ko‘plab afzalliklari haqida xabardorlikni oshirishga yo‘naltirilgan.

Tarixi 
Xalqaro yoga kunini ta’sis etish to‘g‘risidagi qaror loyihasi Hindiston tomonidan taklif kiritilgan va rekord darajadashi davlat-a’zolari tomonidan ma’qullangan, mazkur hujjatni 175 delegasiya qo‘llab-quvvatlagan. Bu taklifni ilk bor Hindiston Bosh vaziri Narendra Modi BMT Bosh Assambleyasining 69-sessiyasi ochilishida shunday degan edi: “Yoga bizning qadimiy an’analarimizdan bebaho tuhfadir. 

Yoga ruh va tananing, ong va harakatning uyg‘unligini o‘zida mujassam etgan. Bu barcha jihatlarni muvofiqlashtirish muhimdir. Ushbu murakkab yondashuv bizning sog‘lig‘imiz va farovonligimiz uchun juda qadrli. Yoga nafaqat jismoniy mashqlar to‘plami; bu insonning o‘zi, dunyo va tabiat bilan uyg‘un bo‘lishga  yo‘l ochishdir.

Manbalar 

Bayramlar
Xitoy siyosati

Xitoy Xalq Respublikasini yagona partiya — Xitoy Kommunistik partiyasi (KKP) boshqaradi, u Xitoyning eng yuqori rahbari boʻlishga moyil boʻlgan XKP Bosh kotibi boshchilik qiladi. Xitoy milliy miqyosda toʻgʻridan-toʻgʻri saylovlar oʻtkazmaydigan zamonaviy partiyalar tomonidan boshqariladigan kam sonli diktaturalardan biridir. Xitoy Xalq Respublikasi (XXR) tarkibida davlat hokimiyati KKP, Davlat Kengashi, uning viloyat va mahalliy vakilligi orqali amalga oshiriladi. Davlat  foydalanadi, Xinxua axborot agentligi tomonidan yuqori darajadagi KKP kadrlarini mamlakat ichidagi oʻzgarishlardan xabardor qilish uchun ichki razvedka maʼlumotlarini almashish shakli sifatida ishlab chiqarilgan maxfiy hujjatlar. Xitoyning ikkita maxsus maʼmuriy hududi (SAR) Gonkong va Makaoda materikning bir partiyaviy tizimidan alohida koʻp partiyaviy tizimlar mavjud. SARdan tashqari, XXR 22 provinsiyadan (Tayvan provinsiyasi va ROX tomonidan nazorat qilinadigan Futszyandan tashqari), toʻrtta bevosita boshqariladigan munitsipalitetlardan (Pekin, Shanxay, Tyanszin va Chongqing) va beshta avtonom viloyatdan (Guansi, Tibet, Shinjon, Shinjon) iborat. va Ichki Moʻgʻuliston).Xitoyning siyosiy tizimi avtoritardir . Erkin saylangan milliy liderlar yoʻq, siyosiy muxolifat bostiriladi, barcha diniy faoliyat XKP tomonidan nazorat qilinadi, norozilikka yoʻl qoʻyilmaydi va fuqarolik huquqlari cheklanadi. Xitoyda saylovlar bir partiyaviy avtoritar siyosiy tizim ostida oʻtadi. Saylovlar faqat mahalliy darajada boʻlib oʻtadi, milliy darajada emas. Saylovlarning raqobatbardosh tabiati XKPning Xitoydagi hokimiyat monopoliyasi, tsenzura va hukumatning saylovlarga aralashuvi bilan juda cheklangan. Rori Trueksning soʻzlariga koʻra, „KKP xalq kongressi tizimidagi barcha darajadagi nomzodlarni koʻrsatish va saylov jarayonlarini qattiq nazorat qiladi… Xalq Kongressi tizimidagi bosqichli, bilvosita saylov mexanizmi eng yuqori darajadagi deputatlarning saylovda javobgarlikka oʻxshamasligini taʼminlaydi. Xitoy fuqarolariga.“

Manbalar
BMTda ispan tili kuni

BMTda ispan tili kuni ( ispancha: Día del Idioma Español en las Naciones Unidas ) — mazkur sana har yili 23-aprelda nishonlanadi. Bu bayram 2010-yilda BMTning Jamoatchilik axboroti departamenti tomonidan “ko‘p tillilik va madaniy turfa xillikni nishonlash hamda tashkilotdagi barcha rasmiy oltita tildan tenghuquqli ravishda foydalanishni targ‘ib qilish maqsadida” tashkil etilgan.  

BMT bayrami bilan bir qatorda, 2009-yilda Servantes Instituti "Ispan tili kuni" (isp.Día E) — bu bayramni ispan tilidan saboq beradigan yoki o‘rganadigan har bir shaxs tomonidan nishonlanadi. Servantes Instituti filiallari mavjud bo‘lgan barcha mamlakatlarda yoz kunida oxirgi shanbasida quyosh tutilgan pallada o‘tkaziladi. Bundan tashqari, 12-oktabr Ispaniyada milliy bayramdir, shu kuni Ispaniya va ko‘plab ispan tilida so‘zlashuvchi mamlakatlar Kolumb kunini nishonlaydilar, u " Ispanidad kuni" (isp.  Día de la Hispanidad — ispan madaniyati kuni) deb ham yuritiladi .

Yana qarang 

 Xalqaro ona tili kuni
 BMTning rasmiy tillari

Manbalar

Havolalar 

 BMTning ispan tili kuni - BMTning rasmiy sayti )
Bayramlar
Ispan tili
Sanoat turizmi

Sanoat (sanoat) turizm (eng. Sanoat turizmi) - turistik biznesdagi yo'nalish, shu jumladan sanoat ob'ektlari, ko'pincha ma'lum bir joyga xosdir.

Ushbu sayyohlik kontseptsiyasi yangi emas, chunki XX asrda Fransiyaga sharob sayohatlari, Gollandiyadagi pishloq ishlab chiqaruvchilarga tashrif buyurish yoki AQShning Tennessi shtatida Jek Daniels viski ishlab chiqarish kiradi. So'nggi paytlarda sanoat merosi ob'ektlari va zamonaviy sanoatni o'z ichiga olgan bunday turlarga talab oshdi. Xalqaro tashkilotlar paydo bo'ldi: sanoat merosini saqlash bo'yicha xalqaro komissiya, sanoat arxeologiyasi jamiyati va sanoat arxeologiyasi uyushmasi .

Afzallikka qarab, odamlar tarixiy va zamonaviy sanoat ob'ektlari va ularda qo'llaniladigan texnologik jarayonlarni ko'rish va estetik zavq olishni yaxshi ko'radilar. Jozibadorlikni idrok etish, shuningdek, turli shahar va hududlarning sanoat imidjini va/yoki shaxsiyatini aks ettiruvchi maxsus sayohat paketlarini yaratish qobiliyatiga ta'sir qiladi. Ekskursiyalar paytida sayyohlar ko'pincha ma'lum bir hudud uchun ramziy bo'lgan korxonalarga tashrif buyurishadi. Ular po'lat ishlab chiqarish va ko'mir qazib olish, kofe va banan etishtirish, sharob yoki pishloq ishlab chiqarish kabi korxona mahsulotlari va ularni ishlab chiqarish jarayonlari bilan tanishishga jalb qilinadi. Shu bilan birga, sotib olinishi mumkin bo'lgan taniqli brendlar va qo'lda tayyorlangan buyumlar muhim ahamiyatga ega.

Sanoat turizmining eng maqbul yo'nalishlari, ayniqsa G'arbiy Evropada mustahkam sanoat bazasiga ega shahar va mintaqalardir. Xuddi shunday tendentsiya Markaziy Evropa mamlakatlarida ham namoyon bo'la boshladi. Tarixga aylangan, ba'zan YUNESKO saytlariga kirgan mavjud bo'lmagan korxonalarga katta sayyohlik qiziqishi namoyon bo'ladi. Sanoat turizmining salohiyati uchun muhim shartlar-bu ob'ektlarning joylashishi (transport, infratuzilma, atrof-muhit), diqqatga sazovor joylarga kirish (xarajatlar, xizmatlar, malakali qo'llanmalar), ob'ekt to'g'risidagi ma'lumotlarning mavjudligi (marketing va reklama).

Manbalar

Adabiyot 

 Otgaar, Aleksandr HJ; van den Berg, Arslon; Berger, Kristian; Feng, Reychel Xiang (2010). “Shaharlarda sanoat turizmini rivojlantirish”
 Boros, Laxos; Martin, Zita; Pal, Viktor (2013). “Sanoat turizmi – tendentsiyalar va imkoniyatlar”
 Polyana S. S., Dokashenko L. DA. “Sanoat turizmining mohiyati va uning turlari”
Turizm turlari
Vadi-Ram

Vadi-Ram () , Oy vodiysi deb ham ataladi, Iordaniyadagi choʻl, Aqaba va Eylatdan 60 km sharqda. shuningdek, deyiladi oy vodiysi — Iordaniyadagi choʻl, Aqaba va Eylatdan 60 km Sharqda. U Toshloq choʻllarga tegishli boʻlib, 74180 gektar maydonni egallaydi. Baʼzi joylarda choʻl alohida quruq daraxtlar va butalar bilan yarim choʻlga aylanadi. Eng baland choʻqqisi-balandligi 1830 m boʻlgan um-Ed-dami togʻi, yuzasi odatda notekis boʻlib, mahalliy kanyonlar, chuqurliklar va balandliklar bilan toʻla.

Vadi Ram Arab tilida „Rim vodiysi“ yoki „Rim vodiysi“ degan maʼnoni anglatadi, shuning uchun yunonlar (yoki Sharqiy rimliklar) Vizantiya davrining boshlarida Arab xalqlari deb atashgan, ehtimol bu hududdagi xristian Vizantiya monastirlari yoki astsetik jamoalariga murojaat qilishgan

„Dunyodan tashqari“ va „ajoyib“ manzaralari bilan mashhur boʻlgan Vadi-Ram „Arabistonlik Lourens“, „Transformerlar“, " Qizil sayyora ", " Marsdagi soʻnggi kunlar ", „Oʻtgan kunlar“ filmlari suratga olingan. Marslik ", " Rogue One. Yulduzli urushlar ertaklari, Aladdin, Yulduzli urushlar. Epizod IX ", " Dune " va boshqa koʻplab.

Iqlim quruq. Vadi Ram choʻlidagi havo harorati kunduzi 32 darajadan kechasi 4 darajagacha oʻzgarib turadi

Choʻlda sudralib yuruvchilar — kaltakesaklar, ilonlar yashaydi.

Choʻl Iordaniya milliy bogʻidir. Qoyalar (alpinistlar uchun), jip safari sayohatlari va gʻor rasmlari kabi diqqatga sazovor joylar qiziqish uygʻotadi, ularning aksariyati hali yaxshi tushunilmagan.

Vadi-ramda turli xalqlar yashagan, ular oʻzlarining xotiralarini gʻor rasmlari shaklida qoldirgan.

Manbalar 

Iordaniya meʼmoriy yodgorliklari
Iordaniya merosi
Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Levant
Mustafo Sandal

90-yillar boshida koʻplab qoʻshiqchilar uchun yaratgan kompozitsiyalarbilan musiqa bozorida sezilarli eʼtirofga erishgan sanʼatkor 1994-yilda chiqargan “ Crime Bende ” nomli birinchi studiyaviy albomi bilan sezilarli tijorat muvaffaqiyatiga erishdi. turkiyada taniqli rassom. Debyut albomidan so'ng, u 1996 yilda Shadowde Same albomi bilan ko'plab mukofotlarga sazovor bo'ldi. 1998-yilda " Detail " asari bilan musiqa bozoriga tez kirib kelgan Mustafo Sandal bu albomi bilan sezilarli tijorat muvaffaqiyatiga erishdi va " Aya Parlak " qo'shig'i bilan chartlarda birinchi o'rinni egalladi. Keyin u Sony Music bilan shartnoma imzoladi va o'zining Car albomini butun dunyo bo'ylab sotuvga chiqardi. “ Avtomobil ” va “Oyga oʻxshash” qoʻshiqlari bilan xorijda ham eʼtirofini oshirdi.
1970-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Abulqosim Nosir al-Mulk

Abul Qosim Xon Qaragʻozlu (    ), Nosir-al-Mulk (   ma'nosi: "Qirollik yordamchisi" )nomi bilan tanilgan, (1856-yil 13-iyul — 1927-yil 26-dekabr) — Qojarlar sulolasi davrida Eron regenti, bosh vazir va moliya vaziri lavozimlarida ishlagan eronlik siyosatchi. 
Articles containing Persian-language text

Yoshligi 
Al-Mulk 1879 — 1882-yillarda Oksforddagi Balliol kollejida tahsil olgan.  Britaniya tashqi ishlar vaziri ser Edvard Grey va keyinchalik Britaniyaning Tehron va Vashingtondagi elchisi Sesil Spring-Rays ham u bilan birga tahsil olishgan.

Siyosiy faoliyati

Bosh Vazir 
Eronga qaytgach, u Nosiriddinshohga tarjimonlik qildi. Keyinchalik u moliya vaziri, gubernator, 1907-yilda Muhammad Ali Shoh Qojar hukmronligi davrida yuz bergan Eron konstitutsiyaviy inqilobi davrida qisqa muddat Bosh vazir lavozimlarida ishlagan. Biroq, ayrim deputatlar bosimi ostida u iste'foga chiqdi. Iste'foga chiqishdan oldin u Muhammad Ali Shohdan ruxsat soʻramagani uchun ikkinchi marta hibsga olindi. Al-Mulk Britaniya elchisining aralashuvidan keyingina qamoqdan ozod qilindi. Hayoti xavf ostida ekanligini koʻrib, u Angliyaga qochib ketdi.

Regent 
U 1909-yilning yozida Muhammad Ali Shoh yiqilganidan keyin Eronga qaytmadi, shuningdek, chaqaloq Ahmadshoh Qojarning regenti etib tayinlandi va yana qisqa muddatga bosh vazir lavozimini egalladi. 1914-yilda Ahmadshoh voyaga yetguncha regent lavozimida qoldi. Forsning amerikalik gʻaznachisi Uilyam Morgan Shuster Al-Mulkning chuqur siyosiy xarakterini tahlil qilishda "u oʻz idorasida kuchli yetakchilik yoʻq boʻlgan" deya keltiradi.

Angliyadagi hayoti 
1915-yilda Al-Mulk Eronni tark etib, vafotigacha Angliyada yashadi. U 1919-yil avgustdagi Angliya-Fors bitimini ishlab chiqishda lord Kerzonning maslahatchisi sifatida yana bir siyosiy chiqish qildi. Nosir 1927-yilda 64 yoshida vafot etgan.

Ma'lumotnomalar 

1927-yilda vafot etganlar
1856-yilda tugʻilganlar
Ikki qutbli dunyo nazariyasi

Ikki qutblilikni global iqtisodiy, harbiy va madaniy ta’sirning katta qismi ikki davlat o’rtasida bo’lgan dunyo tartibi tizimi sifatida aniqlash mumkin.  Ikki qutbli dunyoning klassik misoli XX asrning ikkinchi yarmida hukmronlik qilgan AQSh va Sovet Ittifoqi o’rtasidagi Sovuq urushdir.  Robert Gilpinning fikricha, xalqaro siyosiy iqtisod “xalqaro munosabatlardagi boylik va hokimiyatga intilishning o’zaro va dinamik o’zaro ta’siri” (Gilpin, 1987).Bipolyarlik kontseptsiyasi global tartib uchun muhim ahamiyatga ega.  Birinchidan, ikki raqib kuch cheksiz muvozanatda qola olmaydi;  biri ikkinchisidan oshib ketishi kerak va shuning uchun bipolyar dunyoda ziddiyat muqarrar.  Kichikroq kuchlar u yoki bu super kuchlar ta’siriga tushib qolishi natijasida paydo bo’ladigan kuch bloklarining paydo bo’lishi ham ortib borayotgan ahamiyatga ega.  Shu nuqtai nazardan, ikki qutblilik davrida global tartib barqaror emas, aksincha, urush ikki qudratli kuch o’rtasidagi raqobatni hal qilish uchun zarur bo’lib tuyuladi.  Shu nuqtai nazardan, ikki qutbli dunyoni “dinamik muvozanatda” bo’lgan dunyo deb ta’riflash o’rinli bo’lib tuyuladi, bu erda ikki tomon teng kuchga ega, ammo biri qisqa vaqt ichida yuqoriroq kuchga ega bo’lishi mumkin. Oxir oqibat, ikki qutblilik doimiy keskinlikka asoslanadi, bu esa raqobatga va oxir-oqibat urushga olib keladi.  Xalqaro siyosiy iqtisod globallashuv kuchlarining asosiy yo’nalishi va globallashuvning butun dunyoga tarqalishining asosiy yo’li sifatida qaraladi.  Ko‘rinib turibdiki, dunyo nafaqat davlat hokimiyati va qonuniyligiga daxldor muammolardan kelib chiqadigan muammolarni, balki global va mahalliy miqyosda sodir bo‘layotgan o‘zgarishlarni chuqurroq tahlil qilishni ham o‘z ichiga olgan murakkab dunyodir.  Globallashuv soddalashtirishga chidamli ko’p qirrali hodisa ekanligi aniq.

Manbalar



Ma’lumotnomalar 
Baylis, Jon, Stiv Smit va Patrisiya Ouens.  Jahon siyosatining globallashuvi: Xalqaro munosabatlarga kirish, 2005 yil Koen, Benjamin J. Jahon pullarini tashkil qilish: Xalqaro valyuta munosabatlarining siyosiy iqtisodi (Nyu-York: Asosiy kitoblar), 1977 yil. Gilpin, Robert.  Xalqaro munosabatlarning siyosiy iqtisodi (Princeton, NJ: Princeton University Press), 1987 yil. Xans Morgentau va Kennet Tompson.  Millatlararo siyosat, 6-nashr, Nyu-York: MakGrou Xill, 1985 yil. Xirst va Tompson.  Globallashuv kelajagi: hamkorlik va mojaro, 2002 yil. Xantington, Samuel P. Sivilizatsiyalar to’qnashuvi?: Debat, Nyu-York, Tashqi ishlar, 1996 (ed.) Keohane, Robert O. Gegemonlikdan keyin: Jahon siyosiy iqtisodidagi hamkorlik va kelishmovchilik (Princeton, NJ: Prinston universiteti
Abaoszi

Abaoszi (Yelyuy I) — (872—926) — kidan hukmdori va Xitoyning Lyao sulolasining asoschisi. 907—926-yillarda hukmronlik qilgan. Abaoszi 872-yilda Janubiy Moʻgʻulistonda kidan qabilalari orasida tugʻilgan. Uning oilasi qabila sarkardalari sifatida kidan qabilalar ittifoqida muhim shaxslar hisoblangan. Otasi Yelyuy Saladi kidanlarning Ila qabilasi rahnamosi edi. Abaoszi 901-yilda Ila qabilasining boshligʻi boʻlib, 903-yilda u kidan harbiy kuchlarining qoʻmondoni lavozimiga tayinlangan. Bu uning kidan davlati iyerarxiyasida buyuk xondan keyin ikkinchi oʻringa chiqishiga taʼsir qilgan. U 905-yilda Shansi shahriga olib borib, Xitoyning bu yerdagi harbiy sarkardasi Li Keyung bilan birodarlik bitimini tuzgan. Uning zafarli yurishlari qabilalar orasida obroʻyini oshirib, hokimiyat tepasiga kelishini taʼminlagan. Abaoszi 907-yilda kidanlarning xoqoni boʻlgan va 916-yilda imperatorlik taxtiga oʻtirgan. Bu vaqt oralig‘ida u, asosan, oʻz yaqinlari (qarindoshlari va aka-ukalari) tomonidan ko‘tarilgan qoʻzgʻolonlarni bostirish bilan band bo‘lgan. 918-yilda Abaoszi devor bilan o‘ralgan o‘z poytaxti — Shangszing shahrini 100 kun ichida qurdirib bitkazgan. Shuningdek, uning buyrug‘iga ko‘ra, 920-yilda katta kidan yozuvi ishlab chiqilgan. Abaoszi olib borgan urushlar natijasida butun Ichki Moʻgʻuliston, Shimoliy Xitoy va Janubiy Manjuriyani bosib olingan va yagona davlatga birlashtirilgan. Shu tariqa, keyinchalik Lyao imperiyasi nomini olgan Kidan xalqlarining yirik imperiyasi tashkil topgan. Abaoszi 926-yil 6-sentyabrda vafot etgan.

Manbalar 

Xitoy
Baxsh

Baxsh () Eronning maʼmuriy boʻlinishining bir turi. Baʼzan okrug deb tarjima qilinsa-da, u Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi shaharcha yoki Angliyaning tumanlariga oʻxshash tuman sifatida aniqroq tarjima qilinishi kerak.

Eronda har bir  (oston) yoki viloyat bir necha shahriston () yoki okrugdan iborat. Bular ham oʻz navbatida baxsh va tumanlarga boʻlinadi. Baxshlar, asosan, markaziy shahar yoki shaharga ega boʻlgan oʻnlab qishloqlardan iborat. Baxshlarning rasmiy gubernatori  (baxshdor) deb ataladi.

Odatda baxshlarda bir nechta shahar (, ) va dehiston (munitsipalitetlar yoki qishloq aglomeratsiyalari; )lar boʻladi. Dehistonlarlar bir qancha qishloqlar yigʻindisidir.

Bunday boʻlinmalarni yaxshiroq tushunish uchun quyidagi jadval foydali boʻlishi mumkin: V viloyati ikkita tumanga boʻlingan deb faraz qilaylik: A va B. A okrugi 3 ta tumanga ega: Markaziy, X va Y. Markaziy tuman M shahrini oʻz ichiga olgan tumandir. U okrugning markazi. Har bir tuman bir nechta shaharlarni yoki bir nechta qishloq aglomeratsiyalarini (RA) oʻz ichiga olishi mumkin. Bu misolda Markaziy tuman oʻz navbatida Q1, Q2, Q3 va Q4 qishloqlaridan tashkil topgan M shahar, N shahar va RA T ni oʻz ichiga oladi. X tuman O shahar va RA Uni oʻz ichiga oladi. Y tumanida shaharlar yoʻq va bitta RA V mavjud. Minimal okrug Markaziy deb nomlangan yagona tuman sifatida faqat bitta shahardan iborat. Quyidagi jadvaldagi B okrugi shunday turdagi boʻlib, faqat bitta Q shahrini oʻz ichiga oladi.

Manbalar 

Maʼmuriy birliklar
Eronning hududiy boʻlinishi