MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Forsivonlar

Forsivonlar yoki parsivonlar, parsibonlar (frsy̰wạn, prsy̱wạn, prsy̰bạn) ― Afgʻonistonning fors tilida soʻzlashuvchi aholisining umumiy nomi boʻlib, ularning tili rasmiy ravishda doriy tilining shevasi hisoblanadi. Afgʻonistonda koʻchmanchilik bilan hayot kechiradigan va fors-tojik shevalarida soʻzlashuvchi hazoralar hamda choraymoqlardan farqli oʻlaroq, fors tilida soʻzlashuvchi, shaharlar va qishloqlarda oʻtroq hayot kechiruvchi, dehqonchilik bilan shugʻullanadigan aholi vakillarining barchasi forsivonlar deb ataladi. Shu maʼnoda ushbu atamani tojiklar etnonimi bilan maʼnodosh deyish mumkin. Shu bilan birga, gʻarb manbalarida berilgan taʼriflarga koʻra ushbu atama koʻp hollarda tor maʼnoda tushuniladi: Afgʻonistonning sharqi va shimoli-sharqida yashovchi sunniy tojiklardan farqli oʻlaroq, mamlakatning gʻarbiy va janubi-gʻarbiy qismida fors tilida soʻzlashuvchi shialar, qoʻshni Eronning shia aholisi avlodlari forsivonlar deb ataladi (Xuroson va Seyiston). Afgʻonistonda fors tilida soʻzlashuvchilar tojiklar deb ham atalishi mumkin.

Nomning kelib chiqishi 
Forsivon lingvoetnonimi (forsīvon, pers  fɒrsivɒ'n],  fɑrsiwɑ'n]) pushtu tilidagi -wān qoʻshimchasi asosida shakllangan *fārsī(za)bān" — „fors tilida soʻzlashuvchi“ soʻzidan olingan deb hisoblanadi. Tojik etnonimi bilan bir qatorda, koʻchmanchilik anʼanalarini davom ettirgan, fors va pushtu tillarida soʻzlashuvchi qabilalarga qarama-qarshi maʼnoda ushbu soʻzning yana bir sinonimi sifatida dehkani ( [dɪhqɒ'n]) „dehqon“, „oʻtroq aholi“ atamasi ham ishlatiladi.

Aholi soni 
Fors tilida soʻzlashuvchi odamlarning (sunniylar va shialar) Afgʻoniston aholisi (taxminan 30 million kishi) tarkibidagi ulushi soʻnggi hisob-kitoblarga koʻra 38 foizga yaqinlashadi, bu 11 milliondan ortiq kishiga toʻgʻri keladi.

Afgʻon shia forsivonlari 

Forsiyzabon oʻtroq aholining yagona tili miloddan avvalgi 2-ming yillik oʻrtalarida turkiy-moʻgʻullar bosqinlari va ayrim vohalarning (Marv, Termiz va boshqalar) turkiylashtirilishi natijasida yoʻqotilgan. Afgʻonistonning sharqiy, tojik viloyatlaridan oʻtroq oʻzbeklar, koʻchmanchi choraymoqlar va hazoralar bilan ajralib turadigan gʻarbiy viloyatlari XVIII asrgacha Eron Xurosoni bilan bir butun boʻlgan va uzoq vaqt davomida Safaviylarga tegishli joylar hisoblangan, bu esa ularning hududida shialikning keng tarqalishini oldindan belgilab bergan. Eron Xurosoni va Seyistonining forsiy aholisini davom ettiruvchi forsiyzabon shialar asosan gʻarbiy viloyatlar, jumladan Hirot, Farah, Nimrozda toʻplangan. Bu hududlarning „doriy“ shevalari anʼanaviy Tehron shevasidan farq qilsa-da, Eronning Xuroson-Seyiston shevalariga yaqin. Fors shialari Hilmand, Qandahor, Gʻazna viloyatlarida ham mavjud. Afgʻonistonning qizilboshli forsiylari — shaharlarda yashovchi fors askarlari va amaldorlarining avlodlari bilan ulardan ajralib turadi.

Yana qarang 

 Tojiklar
 Forslar

Manbalar 

 Eron xalqlari
Fau xalqi

Fau — Indoneziyaning Papua (sobiq Irian Jaya) provinsiyasi markazining shimoliy qismida yashovchi papua qabilasi. Ularning soni taxminan 1470 kishini tashkil etadi.

Tarqalishi 
Fau xalqi Gʻarbiy Papua mintaqasida, Klixi Ano va Didind Ruffaer daryolari oraligʻida tarqalgan. Fau xalqi toʻrtta koʻchmanchi qabiladan iborat: bular Sefyori, Tearu, Iyariki va Tigri hisoblanadi. Ayrim etnologlar Sexudat qabilasi vakillarini ham fau xalqiga tegishli deb hisoblaydilar.

Maishiy hayot 
Fau xalqining asosiy mashgʻulotlari ovchilik va terimchilikdir. Ilgari ular orasida kannibalizm keng tarqalgan edi. Yevropaliklar tomonidan qabilaning kashf etilishidan keyin faularning 400 ga yaqin ekani aniqlangan. Taxminan 2000-yilga kelib, Fau xalqi ichidagi zoʻravonliklar tufayli ularning soni kamayib ketdi. Fau xalqi odatda alohida oila guruhlariga boʻlinib yashaydi. Bir necha shunday guruhlar yiliga bir yoki ikki marta uchrashadilar va oʻzaro kelin almashadilar. Ayni vaqtda faular soni 1470 kishini tashkil qiladi. Gʻarbiy Papuaning boshqa mahalliy xalqlari singari, faularning yashash joylari iqtisodiy maqsadlarda tropik oʻrmonlarini yoʻq qilish tufayli xavf ostida qolgan.

Dini 
Oʻtmishda fau xalqi orasida animizmhukromlik qilgan, faular tabiat kuchi va ruhlarga eʼtiqod qilishgan. Hozirgi kunda ularning aksariyati nasroniylardir.

Yevropaliklar faular haqida 
Faular hayoti haqida ushbu xalq vakillari orasida bir muncha vaqt yashagan yevropaliklar tomonidan ikkita kitob yozilgan. Birinchi kitob muallifi bolaligining koʻp yillarini Fau xalqi orasida oʻtkazgan missionerlarning qizi Sabina Kyugler hisoblanadi. Ikkinchi kitob Jared Daymond tomonidan yozilgan. Uning kitobida fau xalqi qabilalaridan biri bitta guruhdagi jamiyat misolida olingan va insonlar jamiyati taqdiri tasvirlab berilgan. Fau xalqi koʻpincha kitoblarda tosh davri odamlari, kanniballar, shafqatsiz jangchilar, faqat uchgacha sanay oladigan aqliy qoloq odamlar sifatida tasvirlangan.

Bibliografiya 

 Sabina Kyugler: Dschungelkind. Myunxen 2005, ISBN 3-426-27361-6
 Sabina Kyugler: Ruf des Dschungels. Myunxen 2006, ISBN 3-426-27393-4
 Jared Daymond: Arm va Reyx. Die Schicksale Menschlicher Gesellschaften. 6. Aftidan. Fisher, Frankfurt 2010, ISBN 978-3-596-17214-6

Manbalar 

 Indoneziya Xalqlari
 Papuanlar
Nikolay Nekrasov yodgorligi Moskva

Nikolay Nekrasov haykali — rus shoiri, yozuvchisi va publitsisti Nikolay Nekrasov xotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik. 1960-yilda yozuvchi nomi bilan atalgan 613-maktab yaqinidagi Bolshoy Xaritoniyevskiy koʻchasidagi 13/9-uy hovlisida oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari haykaltarosh Iosif Chaykov va meʼmor Anatoliy Andreyevich Usachevlardir. 1997-yilda mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros obyekti sifatida tan olingan.

2009-yilda maktab hududi Oliy arbitraj sudining yangi binosini qurish uchun berildi. OAS ning yodgorlikni koʻchirish toʻgʻrisida bergan arizasini Moskva Dumasining monumental sanʼat boʻyicha komissiyasi maʼqulladi va haykalni Yauzskiy bulvariga koʻchirishga qaror qilindi. Ammo keyinroq, 2010-yilda oʻrnatish joyi yana oʻzgartirildi va yodgorlik Nikolay Nekrasov nomidagi markaziy shahar jamoat kutubxonasi shoxobchasiga oʻrnatildi. Haykalni demontaj qilish va koʻchirish boʻyicha barcha ishlar federal byudjet hamda sudning oʻz hisobidan amalga oshirildi.

Belgacha ishlangan bronza byust granit tagkursiga oʻrnatilgan. Shoir qoʻllarini koʻkragiga bogʻlagan holda tasvirlangan. Boshi chapga burilgan, koʻzlari uzoqqa tikilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
 
Nekrasov
 alfavit haykallari
adabiyot yodgorliklari
1960-yilda Moskvada qurilgan binolar va inshootlar
 1960 haykallar
Fernandino

Fernandino, Fernandinos, fernandosliklar, Fernando-Po kreollari — Ekvatorial Gvineyadagi Bioko (sobiq Fernando-Po) orolida yashovchi xalq. 2004-yil holatiga koʻra, ularning soni 6 ming kishini tashkil qiladi (Popov 1998: 577.)

Tili 
Fernandosliklar ingliz tilida soʻzlashuvchi pidjin, ingliz tilining bir qator shevalari, fransuz va portugal tillarida soʻzlashuvchi pidjin elementlaridan Amerika plantatsiyalarida shakllangan kreol tili asosidagi krio tilida, shuningdek, yoruba va uning variantlaridan biri hisoblanmish potto („port shevasi“) tilida soʻzlashadilar. 1998-yil holatiga koʻra, 70 000 dan ortiq ekvatorial gvineyaliklar oʻzlarining tijorat tillari sifatida potto tilidan foydalanganlar (Dolgopolskiy 1955: 29-60).

Dini 
Fernandosliklarning aksariyatikatoliklar, bir qismi protestantlardir. (Popov 1998: 577.)

Tarqalishi 
Fernandosliklarning birinchi guruhi Fernando Po orolida paydo boʻlgan. Fernandino — Bioko oroliga koʻchib kelgan kreollar va 19-asrda orolga kelib joylashgan, Yamayka, Puerto-Riko va Kubaning ozod qilingan qullarining umumiy avlodlaridir. Aholi vakillari bubi mulat ayollari va ispan millatiga mansub erkaklardan tarqalgan avlodlar hisoblanadi. Odatda, bunday juftliklarning avlodlari otalari tomonidan tan olinmagan, ammo baʼzi juftliklar katolik cherkovida nikoh oʻqitishgan (Yakubovskiy 1992: 58-60.) Kolonial boshqaruv va mustaqillik uchun kurash davrida fernandinolarining koʻpchiligi siyosiy va ijtimoiy muammolardan qochish maqsadida Annobon, Kanar orollari va Ispaniyaga borib joylashganlar (Melnikov, Korochantsev 2001: 36-38.)

Gvineyaning materik qismidagi fernandino 
Ekvatorial Gvineyaning materik qismida yashovchi Fernandino xalqi Fernando-Podagi fernandosliklardan kechroq paydo boʻlishgan.

Yana qarang 

 Portugal kreollari

Adabiyotlar 

 Dolgopolskiy A. B. „Gibrid“ tillar degan notoʻgʻri tushunchaga qarshi, (Kreol dialektlari haqida), „Uch. ilova. 1 Moskva davlat ped. chet el instituti tillar“, 1955. 7-jild. — 29-60-betlar.
 Melnikov I.A., Korochantsev V.A. Ekvatorial Gvineya. M. 2001 S. 36-38.
 Popov V. A. Fernandino // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk rus ensiklopediyasi, 1998. S. 577.
 Yakubovskiy V. Piton uchish-qoʻnish yoʻlagida // Dunyo boʻylab. — 1992. — No 5. — S. 58-60.
Ekvatorial Gvineya Xalqlari
 kreol xalqlari
Fijiliklar

Fijiliklar ( Fijiliklar, fij fij. I-Taukei) — Fiji orollarining tub aholisi, mamlakatning ikkita asosiy xalqidan biri. Uning umumiy soni 700 mingga yaqin, 475 739 tasi Fiji orolida yashaydi (2007). Fijiliklar Yangi Zelandiya, Avstraliya, Kanadada ham iqtiqomat qiladilar. Antropologik turi va madaniyati boʻyicha melaneziyaliklar hisoblanadi.

Aholi vakillari ikki xil fiji tilida: Gʻarbiy Fiji va Sharqiy Fiji tillarida muloqot qilishadi. Sharqiy Fiji tiliPolineziya tillariga juda yaqin, Gʻarbiy Fiji tili esa rotuma tili bilan oʻxshash, oʻta yaqin boʻlmasa-da sharqiy fiji-polineziya tillari bilan ham bogʻliqligi bor. Ular birgalikda Okeaniya tillari tarkibida Markaziy Tinch okeani tarmogʻini tashkil qiladi. Adabiy Fidji tili mbau shevasi asosida shakllangan. 19-asrdan lotin alifbosi asosidagi yozuvga oʻtilgan.

Fijiliklarning aksariyati eʼtiqodiga koʻra, protestantlardir (metodist va boshqalar).

Kelib chiqishi 
Fijiliklarning kelib chiqishi birinchi navbatda melaneziyaliklar bilan bogʻlanadi. Orollarga joylashgan birinchi odamlar ham aynan ular boʻlgan. Togʻli hududlarda yashovchi aholi vakillari orasida melaneziyaliklarga xos xususiyatlar koʻproq saqlanib qolgan. Fijiliklar etnogenezida tonganlar va samoaliklar ham ishtirok etganlar.

19-asrda fijiliklar Buyuk Britaniyaning mustamlaka hukmronligi ostida yagona etnik guruhga aylanganlar.

Xoʻjalik va madaniyat 
Fijiliklarning asosiy mashgʻulotlari qoʻl mehnati asosidagi dehqonchilik (taro, yams, manok, banan, kokos palmasi), baliqchilik va chorvachilik hisoblanadi. Hunarmandchilik sohalaridan katamaranlar yasash, kulolchilik, boʻyra toʻqish rivojlangan. Aholining bir qismi sanoat yoʻnalishlari bilan band qilingan.

Turarjoylar — odatda reja asosida kvadrat yoki oval holatda ustunlar bilan quriladi.

Liboslar — yubkalar, fartuklar, belbogʻlar. Ayni vaqtda Yevropaga xos liboslar ham keng tarqalgan.

Oziq-ovqat — asosan sabzavot va baliqli taomlar. Goʻsht noyob va tansiq mahsulot hisoblanadi.

Anʼanaviy eʼtiqod — ajdodlar, rahmanolarga sigʻinish, totemizm sarqitlari.

Eng ommabop sport turi - regbi va uning regbi-7 turidir (bu yoʻnalishda Fidji jamoasi 2016-yilda Rio-de-Janeyroda boʻlib oʻtgan Olimpiya oʻyinlarida oltin medallarni qoʻlga kiritgan).

Manbalar

Adabiyotlar 

 Dunyo xalqlari va dinlari, ed. V. A. Tishkova, M. — 1998-yil.
 Dunyo xalqlari, tarixiy va etnografik maʼlumotnoma, M. — 1988.
 Dunyo tillari va dialektlari, ed. V. N. Yartseva, M. — 1982-yil.
 Melanesian xalqlar
 Fidji Xalqlari
Narvi

Narvi (boshqa Narfi) — Skandinaviya mifologiyasida gigant (etun) Loki va Sigyunning oʻgʻli; kechaning timsoli boʻlgan Nottning otasi.

Qadimgi Nors adabiyotida 
Narvi „Kichik Edda“ („Gyulvi hissiyoti“, 33-i bobida: „uning rafiqasi Sigyun va ularning oʻgʻli Nari yoki Narvi“) Loki va Sigyunning oʻgʻli deb ataladi. Keyin 50-bobda yana „Nari yoki Narvi“ sifatida paydo boʻladi:Loki endi rahm-shafqatga umid qilish uchun hech narsa yoʻq edi. Asalar u bilan bir gʻorga kelib, uchta tekis toshni olib, har bir teshikni teshshdi. Keyin ular Loki, Vali va Nari yoki Narvining oʻgʻillarini qoʻlga olishdi. Ular Asalar Valini boʻriga aylantirdilar va u akasi Narvini boʻlaklarga yirtib tashladi. Keyin asalar uning ichaklarini olib, Loki-ni uchta toshga bogʻlashdi."Loki Perebrank" ning nasriy xotimida, ehtimol, Snorri Sturlusonning matniga koʻtarilgan bir xil hikoyaning qisqacha tarjimasi mavjud. Biroq, bu yerda Narvi allaqachon boʻriga aylangan: „u [Loki] oʻgʻli Narining ichaklari bilan bogʻlangan va uning oʻgʻli Narviy boʻriga aylangan“. Lokining „Vali“ ismli oʻgʻli  ushbu versiyada mavjud emas, garchi baʼzi nashrlarda u „Nari“ oʻrniga yosh Edda matni bilan yaxshiroq muvofiqlashtirish uchun juda toʻgʻri aytilmagan. Xel (Lokining qizi) kenda „boʻrining [yaʼni Fenrirning] va Narvining opasi“ kabi tanilgan edi,Kichik Eddaning „Sheʼriyatning tili“ qismida esa Lokining oʻzi „Xel, Nari va Alining otasi“ deb aytilgan.

Yosh Edda („Gyulvi hissiyoti“, 10-i bob) shuningdek, yotun Narvi (yoki Nyorfi) haqida ham soʻz yuritiladi. U Notta ismli qizning otasi (Notta).

Tadqiqotchilarning fikrlari 
Ushbu mifologik tasvirni talqin qilish qiyin. „Narvi“ va „Nari“ bir xil qahramon ekanligi va Nottaning otasi Yotun bilan aloqasi borligi aniq emas. Narvi nomi Xel va Notta bilan bogʻliq holda tilga olinganligi sababli, baʼzi tadqiqotchilar uni „oʻlim iblis“ sifatida koʻrishga moyil boʻlib, uning nomi qadimgi Norse nár („murda“) dan olingan.

Yana qarang 
 Narvi — Saturnning yoʻldoshi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Turslar
Nemis-Skandinaviya mifologiyasi
Nataliya Sats haykali

Nataliya Sats haykali — sovet teatr rejissori, yozuvchi, dramaturg, oʻqituvchi, SSSR xalq artisti Natalya Sats hotirasiga oʻrnatilgan yodgorlik. Uning nomi bilan atalgan Moskva davlat bolalar musiqali teatriga kiraverishdagi maydonda oʻrnatilgan. Haykalning ochilishi 1998-yil 1-iyun — Xalqaro bolalarni himoya qilish kunida boʻlib oʻtgan. Chunki rassomning butun hayoti va ijodi bolalarga bagʻishlangan edi. Biroq, ayrim manbalarda 2001 yoki 2003-yilda ochilgani yozilgan. Marosimda Moskva meri Yuriy Lujkov, Madaniyat vaziri Natalya Dementyeva, SSSR xalq artisti Natalya Durova va bastakor Tixon Xrennikovlar ishtirok etgan. Qurilish tashabbuskorlari Natalya Sats jamgʻarmasi, Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligi, Moskva madaniyat qoʻmitasi va Rossiya teatr arboblari uyushmasi edi. Moliyalashtirish Moskva hukumati hisobidan amalga oshirilgan.

Bronza yodgorligi ikki bola bilan oʻralgan yosh Natalya Satsni aks ettirgan: Qizil qalpoqcha kiygan qiz va kulrang boʻri libosidagi bolakay. Kompozitsiya Dorik uslubida ishlangan granit tagkursiga joylashtirilgan. Loyiha mualliflari — haykaltarosh Aleksandr Balashov va arxitektor Aleksandr Velikanov.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
SATS
 alfavit haykallari
Qozon vokzalidagi Lenin haykali

V.I. Lenin haykali — V.I.Leninning gipsdan yasalgan haykali. U haykaltarosh G.D. Alekseyevning haykalidan nusxa koʻchirish yoʻli bilan yasalib, meʼmor S.Ye.Chernishev tomonidan Moskvadagi Kazanskiy temir yoʻl vokzalining markaziy kutish zaliga kirish eshigi oldida past tagkursiga oʻrnatilgan.

Yadgorlikning asli haykaltarosh G.D.Alekseyev tomonidan Proletarka fabrikasi ishchilari mablagʻlari hisobidan yaratilgan va 1925-yil 1-mayda oʻrnatilgan. Haykaltarosh oʻrnatishda ishtirok etish uchun shaxsan Tverga kelgan. Keyinchalik, haykaldan Moskvadagi Kazanskiy temir yoʻl vokzaliga oʻrnatish uchun gips nusxasi quyilgan. „Chorlovchi dohiy“ asari Lenin xotirasini abadiylashtirish komissiyasi tomonidan SSSRning koʻplab shaharlarida oʻrnatish maqsadida „koʻpaytirish va tarqatish“ uchun tasdiqlangan.

Lenin figurasi XIX asr realistik haykaltaroshlik anʼanasi boʻyicha gipsdan yasalgan va balandligi ikki metrga yaqin. Yuqoriga koʻtarilgan qoʻlning taklif qiluvchi imo-ishorasi kompozitsiyaning oʻziga xos xususiyati hisoblanadi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Qozon temir yoʻl stantsiyasidagi Lenin haykali fotosurati Arxivnaya kopiya
 
 
   Arxivnaya kopiya
 
 alfavit haykallari
 haykallar 1925-yil
Qozon stantsiyasi
 2004-yilda g'oyib
 gips haykallari
Moskvada 1925-yilda qurilgan binolar va inshootlar
Uyqudagi Germafrodit

Uyqudagi germafrodit — miloddan avvalgi II asrga oid qadimgi yunon haykalining Rim nusxasi. U Pliniy Kattaning Tabiiy tarixida tilga olingan. Ushbu haykalning koʻplab qadimiy nusxalari bor, ulardan eng mashhurlari Florensiyadagi Uffitsida, Sankt-Peterburg Ermitajida, Rim milliy muzeyida, Borgeze galereyasida, Parijdagi Luvrda saqlanadi. Uygʻonish davrida, antik madaniyatga boʻlgan qiziqish fonida, koʻplab nusxalar ham yaratilgan.

Haykal qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni Germafroditni tasvirlaydi, uning tanasi ayol (koʻkrak va sonlari) va erkak (jinsiy organlar) xususiyatlarini birlashtiradi. Yotgan figuraning yarmi yon tomonga burilgan, boshi oʻzaro bogʻlangan qoʻllarga tayangan. Taxminlarga koʻra, haykal Afrodita va ayollashtirilgan Dionis obrazlarini birlashtiradi. Haykal dumaloq aylanma yoʻlni oʻz ichiga oladi. Dastlab, bir tomonda tomoshabin ellinistik anʼanaga koʻra, xumor holatda tasvirlangan yalangʻoch ayol qiyofasini koʻradi. Keyin, boshqa tomondan, toʻsatdan qadimgi afsona va Platonik falsafasini toʻliq aks ettiradigan, ammo bu holda faqat erotik idrokni qoʻzgʻatadigan tabiiy bajarilgan erkak jinsiy aʼzolarini koʻrishingiz mumkin.

Haykalning Rim nusxasi 1608-yilda Rimda , Diokletian vannalari va Sallyust bogʻlari yonidagiSanta Mariya della Vittoriya cherkovida huzuridagi monastir hududida topilgan. U Kardinal Shpione Borgezening mashhur toʻplamining bir qismiga aylandi va „Germafrodit Borgeze“ deb nom oldi. 1620-yilda Jovanni Lorenso Bernini haykal toʻshagini yaratdi. 1807-yilda Napoleon I oʻzining qaynogʻasi shahzoda Kamillo Borgezedan Luvr ekspozitsiyasi uchun Borgeza toʻplamining muhim qismini sotib oldi, „Uyqudagi germafrodit“ hali ham shu yerda saqlanadi (348-zal).

„Uyqudagi Germafrodit“ ispan rassomi Diego Velaskesning „Oynali Venera“ rasmining prototipi boʻlsa kerak deb taxmin qilingan.

Manbalar

Havolalar 
 Спящий Гермафродит на сайте Лувра
 Спящий Гермафродит на сайте Эрмитажа
Luvr majlislari haykallari
 marmar haykallar
 din va mifologiyada intersex mavzusi
 qadimgi yunon haykallari nusxalari
 miloddan avvalgi II asr haykallari
Katta baliq, Belfast

Katta baliq () — Shimoliy Irlandiyaning Belfast shahridagi eng mashhur, diqqatga sazovor joylardan biri. 1999-yilda qurilgan. Haykalning uzunligi taxminan 10 m.

Bu mashhur zamonaviy rassom Jon Kaydnessning (John Kindness) „Lagansayd“ loyihasi doirasidagi asari. Afsonaga koʻra, umuman Lagan daryosi hududida yashamagan, losos baligʻi tutilganligi sharafiga tashkil etilgan.

Baliq Belfast tarixiga bagʻishlangan tasvirlar tushurilgan keramik plitkalar bilan qoplangan. Haykalda shahar haqidagi maʼlumotlarga ega vaqt kapsulasi mavjud.

Yana qarang 
 headington akulasi

Havolalar 

 Jon mehribonlik Arxivnaya kopiya
 Ijtimoiy rivojlanish boʻlimi Laganside Art Trail
 alfavit haykallari
 haykallar 1999-yil
 baliq haykallari
 Belfast binolari va inshootlari
Taxtdagi maʼbuda

Taxtdagi maʼbuda (, ) — ona maʼbudaning terakotadan yasalgan haykali, Vinka neolit sanʼatining yaxshi saqlanib qolgan namunasi. Prishtina va Kosovo ramzlaridan biri.

Tavsif 
Balandligi 18,5 sm bo‘lgan figura terakotadan yasalgan bo‘lib, taxtda qo‘llarini beliga bog‘lab o‘tirgan ayolning antropomorfik tasviridir. Koʻzga yaqqol tashlanadigan yuz bichimiga ega beshburchak boshi yarim doira diadema bilan bezatilgan. Bezaklardan biri V shaklidagi yoqa yoki yumaloq medalyonli marjondir.

Tarixi 
1956-yilda Radoslav Galovich boshchiligidagi Serbiya Milliy muzeyining bir guruh mutaxassislari tomonidan Prishtina chekkasidagi Kalabriya toʻqimachilik fabrikasi yaqinidagi " Predionitsa [sr] " () qazish ishlari olib borilayotgan joyda topilgan.

U Kosovo va Metoxiya muzeyida saqlanib, uning ramzlaridan biriga aylangan. 1999-yilda Yugoslaviya bombardimon qilingan paytda u Belgradda, Serbiya Milliy muzeyi va Serbiya Fanlar va sanʼat akademiyasi tomonidan tashkil etilgan, „Kosovo va Metoxiya arxeologik xazinalari“ koʻrgazmasida boʻlgan. 2002-yil 30-mayda u Kosovo maqomi boʻyicha muzokaralar paytida qulay muhit yaratish maqsadida Kosovo muzeyiga qaytarilgan.

Hozirda — Kosovo muzeyining doimiy koʻrgazmasida saqlanadi.

Maʼnosi 
Britaniyalik arxeolog Kolin Renfryuning soʻzlariga koʻra, nozik tarzda yasalgan bosh, qirrali burun va katta, bodomsimon koʻzlar Vinka madaniyatining „Prishtina uslubi“ ga xosdir. Mariya Gimbutas „Taxtdagi maʼbuda“ni o‘ziga xos topilma va Prishtinadan topilgan haykalchalar orasida alohida xudolarni ajratib ko‘rsatish mumkin degan farazning tasdig‘i deb hisoblagan. Baʼzi tadqiqotchilar ayol qiyofasida qushga oʻxshashlikni koʻradi va haykalchani Qush maʼbudasi sifatida tasvirlaydi.

Alban publitsistlari haykalni albanlarning Illiriyadan va Bolqonning eng qadimiy xalqi ekanligidan dalolat sifatida koʻrishadi. „Taxtdagi maʼbuda“ tasviri Prishtina gerbida va qisman tan olingan Kosovo Respublikasining shaxsni tasdiqlovchi guvohnomalarida joylashgan.

Yana qarang 

 Vinka madaniyati

Manbalar

Adabiyotlar 

 
Kosov Madaniyati
 1956 yil kashf etilgan
Olmosdan yasalgan bosh suyagi

"Xudoning sevgisi uchun" () yoki Damien Hirst'ning olmosdan yasalgan bosh suyagi — platinadan yasalgan va olmos bilan bezatilgan inson bosh suyagi. Muallif — mashhur britaniyalik rassom Damien Hirst. Olmosdan yasalgan bosh suyagi hozirda yashab kelayotgan rassomlarning eng qimmat sanʼat asaridir.

Xerstning soʻzlariga koʻra, bu nomga onasining soʻzlaridan ilhomlantirgan: „For the love of God, what are you going to do next?“ („Aytgin-chi, keyin nima qilmoqchisiz?“, for the love of God — Ioannaning Birinchi Maktubidan soʻzma-soʻz iqtibos: „va bu Xudoga muhabbatni anglatadi“ (1 In 5:3)).

Bosh suyagi, 1720-1810-yillarda yashagan 35 yoshli yevropalikning bosh suyagining nusxasi sifatida, platinadan yasalgan. Bosh suyagining butun maydoni, asl tishlardan tashqari, umumiy ogʻirligi 1106,18 karat boʻlgan 8601 olmos bilan bezatilgan. Peshonaning markazida kompozitsiyaning asosiy elementi — nok shaklidagi pushti olmos joylashgan. Asar Xerstga 14 million funt sterlingga tushgan.

Asar birinchi marta 2007-yil iyun oyida Londondagi White Cube galereyasida ommaga taqdim etilgan, bir yildan soʻng bosh suyagi Amsterdam davlat muzeyida namoyish etilgan. 2007-yilda investitsiya maqsadida, Xerstning oʻzi, uning menejeri Frenk Danfi, White Cube galereyasi rahbari va taniqli ukrainalik xayriyachi Viktor Pinchukni oʻz ichiga olgan konsorsium bosh suyagini 50 million funt sterlingga (100 million AQSh dollariga) sotib olgan.

Yana qarang 

  kristall bosh suyagi

Havolalar 

 Xirst 50 million funt sterlinglik olmos bosh suyagini taqdim etdi — BBC
 Olmos bosh suyagi 100 million dollarga sotildi — BBC
 Pinchuk Damien Xirstning olmos bosh suyagining ham egasi boʻlib chiqdi
 Olmos bosh suyagi — olmos va olmos
 Olmos / Boshsuyagi
 zamonaviy san'at asarlari
 san'atdagi inson bosh suyagi
 Toshlar
 platina mahsulotlari