MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Abdulaziz ibn Abdurahmon as-Saud

Abdulaziz ibn Abdurrahmon Al Faysal as-Saud (1880.24.10, ar-Riyoz - 1953.9.10, at-Toif) — Saudiya Arabistoni qiroli (1932—53). Saudiylar sulolasidan. Markazlashgan mustabid davlat tuzishga intilgan. 1902—27 yillarda Najd amiri. Arabiston yarim oroldagi Shammar amirligi, Hijoz qirolligi, shuningdek, Turkiya bilan urushlar olib borgan. I. S.ning Hijoz bilan olib borgan urushi (1924—25) uning gʻalabasi bilan tugagan. Hijoz, Najd va birlashgan viloyatlar davlati qiroli (1927—32). Arabiston yarim orolda I. S. tuzgan markazlashgan davlat 1932-yildan Saudiya Arabistoni deb atala boshladi.

Manbalar 

Saudiya Arabistoni podshohlari
Ibn Sino (jurnal)

„Ibn Sino“ („Avitsenna“) – ilmiy-amaliy xalqaro jurnal. Ibn Sino xalqaro jamgʻarmasining nashri. 2000-yildan Toshkentda bir yilda 4 marta oʻzbek, ingliz, rus tillarida nashr etiladi. Jurnalning asosiy vazifasi Ibn Sino shaxsiyati, uning mashaqqatli hayot yoʻli, sermazmun ijodi hamda sinoshunoslik sohasida olib borilayotgan izlanishlar natijalari bilan oʻquvchilarni tanishtirish, olim ilmiy merosining hozirgi zamon fani va amaliyotiga ijobiy taʼsirini yoritib borishdan iborat. Adadi 1000 nusxa (2002).

Manbalar 

Jurnallar
Ibn Sino nomidagi nashriyot

Ibn Sino Nomidagi Nashriyot — Oʻzbekiston matbuot va axborot agentligiga qarashli tibbiy nashriyoti. Oʻzbekiston davlat tibbiyot nashriyoti sifatida 1959-yil tashkil etilgan. 1964-yildan "Meditsina" deb nomlangan. 1990-yildan hozirgi nomda. Oliy va oʻrta tibbiyot oʻquv yurtlari uchun darslik va oʻquv qoʻllanmalari, tibbiyotga oid ilmiy asarlar, shifokorlar uchun amaliy qoʻllanmalar, sanitariya maorifi boʻyicha ommabop tibbiy adabiyot, lu-gʻat, maʼlumotnomalar, plakatlar va b. tur kitoblar nashr etadi. 2002-yilda umumiy hajmi 1 mln. 375 ming nusxada 75 nomda kitob va risola nashr etgan.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi nashriyotlar
Ibn Tulun masjidi

Ibn Tulun Masjidi – Qohira (Misr) dagi meʼmoriy yodgorlik. Misr noibi Ahmad ibn Tulun qurdirgan (876—79). Masjid murabba tarhli (162x162 m), 3 tomondan qoʻsh ravoq va gʻishtin devor (bal. 12 m) bilan oʻralgan. Devor va ravokdari pishiq gʻishtdan. Hovli (92x92 m) ning jan. qismidagi xonaqoh 5 koʻndalang nefta boʻlingan. Har bir nefda 17 ta ravoklar qatori joylashgan. Ravoqlarning uzun yoʻli qiblaga qaratilgan. Ravoqlar taqasimon shaklda boʻlib, toʻrtburchakli us-tunlarga tayangan. Ravoq burchaklari (ba-gʻali) kichik bezakli ravoqchalar bilan bezatilgan. Tepasi dandana bilan yakunlangan. Shifti naqshlar bilan bezatilgan. Har bir beshinchi ravoq va mehrobning taqasimon hoshiyasiga oʻyma naqshda kufiy yozuvi bitilgan. Masjid hovlisida 1000 ga yaqin kishi namoz oʻqiydi. Murakkab uslubda, ohaktoshdan qurilgan minora (bal. 40, 44 m) 4 qismga ajratilgan. Asosi murabba tarxli, yuqorisi burama shaklda. Masjid tomidagi taqasimon tosh koʻprik orqali aylanma zinadan minora yuqorisiga chiqiladi. Hovli oʻrtasida gumbazli sardoba qurilgan (1296). I. T. m. milliy meʼmorlik anʼanalarini oʻzida mujassam etgan yaxlit meʼmoriy inshootdir.

Manbalar 

Misr meʼmoriy yodgorliklari
Gumbazli masjidlar
Ibn Tufayl

Ibn Tufayl Abu Bakr Muhammad Ibn Abdulmalik (taxminan 1110—1185) — arab yozuvchisi, davlat arbobi, tabib. Granada (Andalusiya) va Marokashda yashagan. U hokim Abdulmoʻmin (1130— 63) ning shaxsiy kotibi, xalifa Yusuf (1163—84) ning vaziri va tabibi boʻlgan. "Hayy ibn Yaqzon" ("Yaqzon oʻgʻli Hayy") kitobi oʻrta asr falsafasi va arab mumtoz adabiyotining nodir yodgorligidir. Asar dastlab lotin tiliga, soʻngra Yevropa va baʼzi Sharq tillariga tarjima qilingan. D. Defoning "Robinzon Kruzo" romani bilan I. T. asari syujetida umumiy oʻxshashliklar mavjud.

Manbalar
Ibn Fazlon

Ibn Fadlan Ahmad Ibn Abbos (10-asr) — arab sayyohi, tarixchisi. 921—922 yillarda abbosiylar xalifasi Muqtadir elchilari tarkibida kotib sifatida Buxoro va Xorazm orqali Volga bulgʻorlari podshohi huzuriga sayohat qilgan. Sayohat tavsifi, shuningdek, Xorazm, oʻgʻuzlar, boshqirdlar, bulgʻorlar, ruslar va b. xaqida boy folklor-etnografik maʼlumotlar keltirilgan kitob yozgan. I. F. kitobining dastlab-ki matni yoʻqolgan. 13-asr dayoq arab olimi Yoqut Hamaviy tomonidan foydalanilgan, qisqartirilgan tahriri Mashhad sh. da topilgan (1923).

Adabiyot 
 Kovalevskiy A. P., Kniga Axmeda Ibnfadlana o yego puteshestvii na Volgu v 921—922 gg ., Harkov, 1956; Puteshestviye Ibnfadlana na Volgu, M. — L., 1939.

Manbalar 

 

Kishilar
Sayyohlar
Tarixchilar
Ibn Xallikon

Ibn Xallikon Ahmad Ibn Muhammad Ibn Shamsuddin Abulabbos albar-makiy al-Arbiliy ash-Shofiʼiy (1211.23.9, Arbil - 1282.21.10) -irokdik arab tarixchisi. Halab va Damashqda tahsil koʻrgan, Qohirada oʻqigan (1238). 1261-yil Damashqqa qozi-kalon qilib tayinlangan. Keyinchalik Qohira qozikaloni yordamchisi va "Alfaxriyya" va b. madrasalarda dars bergan. 1256—74 yillarda "Vafayot ul-aʼyon va anboʼ abnoʼ iz-zamon" ("Mashhur kishilar vafoti va zamondoshlar haqida xabarlar") nomli yirik asar yozgan. Unda mashhur olim va adiblar tarjimai holi (xususan, movarounnahrlik olimlar toʻgʻrisida), Huroson va Movarounnahrda Arab xalifaligi davrida roʻy bergan ijtimoiy-siyosiy voqealar (Muqanna voqeasi va b.), xalifalikdan ajrab chiqqan sulolalar (tohiriylar, safforiylar, somoniylar) tarixiga oid, shuningdek, Yaqin va Oʻrta Sharqning siyosiy, iqtisodiy va madaniy hayoti haqida qimmatli maʼlumotlar berilgan. Bu asar Gyottingen (1835—43), Parij (1838—42), Qohira (1892), Teqron (1867) va Istanbul (1863) da nashr etilgan.

Manbalar
Ibn Hurdodbeh

Ibn Hurdodbeh Abulqosim Ubaydulloh Ibn Abdulloh (820-913) — geograf va tarixchi. Eronda tugʻilgan, Bagʻdodda maʼlumot olgan.

Jibal viloyati (Eronning shimoli-gʻarbida) aloqa mahkamasi boshligʻi vazifasida ishlagan. Musiqa, tarix, meteorologiya, pazandachilikdan ham xabardor boʻlgan. I. X. ning arabcha bizgacha yetib kelgan ilk geografik bayoniy uslubdagi „Kitob almasolik va-l-mamolik“ („Yoʻllar va mamlakatlar haqida kitob“) asarida, jumladan, Kaspiy dengizi boʻyidan to Gʻarbiy va Sha-rqiy Turkistongacha boʻlgan hududdagi mamlakatlar va ularning aholisi, shaharlar orasidagi masofa, yoʻllar, aholidan olinadigan soliqlar haqida muhim maʼlumotlar bor.

Manbalar 

Kishilar
Olimlar
Tarixchilar
820-yilda tugʻilganlar
913-yilda vafot etganlar
Ibn Yunus

Ibn Yunus (950-1009) - arab astronomi. Qohira yaqinidagi rasadxonada kuzatish ishlarini olib borib, shu asosda Oy, Quyosh va sayyoralar haraka-tining astronomik jadvalini tuzdi. I. Yu. pretsession doimiylik qiymatini va ekliptikaning ekvatorga ogʻish burchagini aniqladi, yassi va sferik uchburchaklarning yechish uslublarini takomillashtirdi, gnomonni yaxshiladi. Bunda gnomonning soyasi Quyosh markazi emas, balki Quyosh diskining yuqorigi chekkalari gorizontdan balan-dligini koʻrsatishini isbotlagan.

Manbalar
Ibn Yamin Faryumodiy

Ibn Yamin , Ibn-i Yamin ham yoziladi;   1286/87-1368) - fors shoiri, Ilxonlik, Sarbadorlar va Kartidlar hukmronligida xizmat qilgan.

Biografiya 
Ibn Yamin 1286/87- yillarda Xuroson g'arbidagi Faryumod shahrida tug'ilgan  .U mahalliy yer egalari oilasiga mansub bo'lib, ular qadim zamonlardan beri shunday maqomga ega edilar. Uning otasi Xuroson hokimi Xoja Alaiddin Muhammadning mustavfisi (moliya mudiri) edi. Ibn Yamin o‘sha paytda madaniyat markazi bo‘lgan ona shahrida ta’lim olgan  . U asosan tibbiyot va adabiyot bilan bog'liq bo'lgan odatiy ma'lumotga ega edi. Ibn Yamin yoshligida otasi ham shoir bo‘lganligi sababli she’riyatga qiziqadi. Ibn Yamin 1323/24- yillarda otasining vafotidan keyin saroy shoiri, moliya xodimi, keyinroq Xoja Alaiddin Muhammadning mustavfisi etib tayinlandi. U ham oxir-oqibat amir unvonini oldi  .Ibn Yamin saroy hayotini yoqtirmasdi va 1327–1329 yillarda oʻzining Xoja Alaiddin Muhammad bilan toʻqnash keldi, uning oʻrniga Tari Tagʻiy keldi. Yangi hokim zolim bo‘lib, dastlab Ibn Yaminning ko‘p mol-mulkini musodara qilgan, keyin esa qolganini tortib olgan. 1337-yilda Ibn Yamin Gurgan shahriga borib, u yerda Ilxonlik taxtiga daʼvogar Togʻa Temurning (1353-yilda vafot etgan) saroy shoiri boʻlib xizmat qiladi. 1341- yilda Ibn Yamin sarbadorlar xizmatiga kirdi. .

Musulmon shia Ibn Yamin o'n ikki imom va Karbalo jangi haqida yozgan birinchi shoirlardan biridir .

Manbalar 

1368-yilda vafot etganlar
Islom tarixi
Ibn Qutayba

Ibn Qutayba Abu Muhammad Abdulloh Ibn Muslim Al-Marvaziy (828— Bagʻdod — taxminan 889) — arab filologi, tarixchi va yozuvchisi. Asli marv (hoz. Turkmanistonning Mari sh.) lik, Bagdodda yashagan. Arab filologiyasining Bagʻdod maktabi asoschisi. Qad. adabiy yodgorliklarni toʻplash, tizimga solish va tanqidiy oʻrganish bilan shu-gʻullangan. "Taqvim ullison" ("Tilni toʻgʻrilash"), "Kitob fi xalq il-inson" ("Insonning yaratilishi haqida kitob"), "Diyvon ul-kuttob" ("Kotiblar devoni"), "Tabaqot ush-shuaro" ("Shoirlarning tabaqalari") va b. asarlar muallifi. "Uyun ul-axbor" (10 jildli, "Axborot manbalari") adabiy-tarixiy tazkirasida davlat hokimiyati, qoʻshin xususida, bundan tashqari, yomon xulq-odatlar tanqid qilinadi, maʼrifat, birodarlik, insoniy tuygʻular ulugʻlanadi. I. Q. ning "Adab ulkotib" ("Kotibning sanʼati"), "Ash-sheʼr va-sh-shuaro" ("Sheʼriyat va shoirlar") asarida xat va sheʼr sanʼati haqida fikr yuritilgan.

Manbalar 

 

Kishilar
Olimlar
Tilshunoslik
Tarixchilar
Yozuvchilar
828-yilda tugʻilganlar
889-yilda vafot etganlar
Ibn Havqal

Ibn Havqal, Abulqosim ibn Havqal an-Nisibiy (? — Bagʻdod, 976) — arab sayyohi va geografi. 931—943 yil larda Magʻrib va Mashriq mamlakatlari, Sitsiliya o., Italiya, Ispaniya, Mesopotamiya (Ikki daryo oraligʻi), Eron boʻylab sayohat qilgan; Kordovada maʼlum vaqt yashagan. 952 yil da Istaxriyning "Kitob masolik al-mamolik" ("Mamlakatlar yoʻllari haqida kitob") asaridagi va haritalaridagi chalkashliklarni uning roziligi bilan tuzatib, keyinchalik shu asosda "Kitob ul-masolik va-l-mamolik" ("Yoʻllar va mamlakatlar haqida kitob") deb atalgan mukammal asar yaratgan. Mazkur kitobni yozishda Ibn Hurdodbeh, Jayhoniy, Qudama ibn Jaʼfar asarlaridan ham foydalangan. I. H. ning Afrika va Yevropadagi mamlakatlarga oid xabarlari, xususan, etnik maʼlumotlari oʻsha davr ilmfani uchun muhim yangilik boʻldi.

Manbalar
Ibodat

Ibodat (arab. — sigʻinmoq, bosh egmoq) — gʻayritabiiy kuchlar (xudo, ruh va b.) ga sig‘inish, iltijo qilish. Ibodat har qanday dinga xos. Turli dinlarda turlicha Ibodat qilinadi. Diniy eʼtiqodning tarkibiy qismi sifatida Ibodat qatʼiy tartib va qoidalarga boʻysundirilgan. Masalan, xristianlar xochga choʻqinadilar, musulmonlar kuniga besh vaqt namoz oʻqib ibodat qiladilar. Islomda diniy pok hisoblanmaganlar, akli norasolar, xastalar Ibodat dan ozod qilingan. Ibodat yakka holda yoki koʻpchilik boʻlib bajariladi. Diniy taʼlimotga koʻra, butun borliqni unutib, oʻzini faqat xudoga yaqinligini, unga itoatkorligini his etgan holda ibodat qilish kerak.

Manbalar
Ibodatxona

Ibodatxona – dindorlarning xudoga muayyan tartibda sigʻinadigan joyi, diniy rasm-rusum va marosimlar oʻtkaziladigan bino, inshootlar majmuasi. Ibodatxonaning qurilish uslubi va meʼmoriy bezagi diniy mavzular bilan bogʻliq: mas, xristianlik Ibodatxonalari cherkov, sobor, monastir va boshqa, katoliklarda kostyol, kapella va boshqa, buddizm Ibodatxonalari tera, pagoda, zikkurat, dagoba, stupa va boshqa, yahudiylarda sinagoga, musulmonlarda masjid kabilar.

Ibodatxonalar kadimdan yirik jamoat binolari hisoblangan. Qadimgi Misr ehrom (piramida) lari, Ossuriya va Bobilda zikkuratlar, Hindiston, Xitoy, Yaponiyada stupalar, Qadimgi Rimda haykaltaroshlik va rassomlik asarlari bilan bezatilgan xashamatli Ibodatxonalar qurilgan. Keyinchalik Yevropada bazilika, roman, gotika, barokko, klassitsizm, konstruktivizm uslubida qurilgan gumbazli Ibodatxonalar keng tarqalgan.

Oʻzbekiston hududida turli davrlarda Budda Ibodatxonalari (Qoratepa, Fayoztepa), masjidlar, cherkov, kostel, monastirlar barpo etilgan. Ibodatxonalarning taraqqiyot tarixi diniy talablardan tashqari, turli xalqlarda meʼmoriy taraqqiyotning umumiy yoʻnalishi bilan ham belgilangan.

Manbalar 

Din
Arxitektura
Ibodiyev Abduvahob

Ibodiyev Abduvahob, Mulla Abduvahob Ibodiy (1877, Qoʻqon — 1943) — Oʻzbekistonda maorif tashkilotchilaridan, taraqqiyparvar muallim. 23 yoshidan maorif ishlari bilan shugʻullangan. Madrasada tahsil olgach, 1901-yil Qoʻqonda "Maktabi voqiya" ("Hayot maktabi") deb nomlangan yangi usuldagi maktab ochdi va oʻzi muallimlik qildi. Keyinchalik maktab "Irfon" ("Ilm") deb nomlandi va 1918/19 oʻquv yilidan 1namuna xalq maktabiga aylantirildi. Bu yerda oʻzi mudir va muallim boʻlib ishladi. 1919-yil yetim va muh-toj bolalar uchun Qoʻqonda 100 oʻrinli internat tashkil etildi va I. unga mudir qilib tayinlandi. 1923-yil I Qoʻqon sh. maorif boʻlimining topshi-rigʻi bilan 2 bosqichli oʻzbek maktabini tashkil etdi (1-bosqich 1—3 sinf, 2-bosqich 4—5 sinfdan iborat boʻlgan) va shu maktabda mudir hamda muallim boʻlib ishladi. Akademik Tesha Zohidov, shoir va publitsist Shokir Sulaymon va boshqalar shu maktabni tugatganlar. 1927-yil internatlar qayta tashkil etilishi munosabati bilan I. bolalar uyida kariyb 10-yil mudir boʻlib ishladi. I. yangi usul maktablari uchun nashr qilingan "Tahsil-ul alifbo" ("Alifbo oʻqishi", Toshkent, 1912) alifbe kitobi, "Eʼtiqodi islomiya" ("Islom eʼtiqodi", Toshkent, 1914) qoʻllanmasi muallifi. "Mehnat qahramoni" (1936). Qatagʻonga uchrab 1937-yil 16sent. da qamoqqa olingan va oʻsha yerda vafot etgan.

Manbalar 

Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar
1887-yilda tugʻilganlar
1943-yilda vafot etganlar
Ibodiylar

Ibodiylar, abodiylar — xorijiylar jamoalaridan biri, 7-asr ning 2-yarmida yashagan Abdulloh ibn Iboz (Aboz) izdoshlari. Ular oʻz qoʻzgʻolonlari bilan abbosiylarning hokimiyatni egallashlariga yordam berganlar. Hoz. Shim. Afrikada, Ummon, Zanjibarda I. jamoalari bor. I. diniy-siyosiy karashlari asosini imomat haqidagi taʼlimot tashkil etadi. Ular yagona imomat gʻoyasini qatʼiy qilib qoʻymasalarda, bir vaqtning oʻzida musulmon olamining turli joylarida bir necha imomlar boʻlishi mumkin, deb hisoblaganlar. I. ning qarashlarida sunniylar va muʼ-taziliylarning aqidaviy gʻoyalari oʻz ifodasini topdi. I. odamlarning qil-mishlarini vujudga keltiruvchi Allohdir, deb biladilar. I. siyosiy va diniy sabablarga koʻra kishini oʻldirishni rad etgan (xorijiylarning aqidasi) boʻlsalar ham antropomor-fistlar (xudoni odam qiyofasida ta-savvur qiluvchilar) ni oʻldirsa boʻladi, ularni, xotinlari va bolalarini asir olish, mol-mulklarini oʻlja sifatida qoʻlga kiritish mumkin, deb hisoblardilar. Boshqa xorijiylardan farqli ravishda I. musulmonlar orasidan chiqqan oʻz raqiblarini "kofir" sanamasdilar, ular bilan nikohlanishga ruxsat berardilar. I. taʼlimotining tarafdorlari koʻpgina musulmon mamlakatlarida bor edi, biroq ular diniy sohada ham, siyosiy sohada ham yak-dil boʻlmaganlar. Ularning diniy eʼtiqod va marosimlari sunniylik va shialikdagi oqim, firqalardagi eʼtiqod va marosimlardan oʻzining ayrim xususiyatlari bilan farq qiladi.

Manbalar
Ibodulla sulton

Ibodulla sulton (?—1586) — shayboniy sultonlardan, Abdullaxon II ning inisi. Iskandarxon (1563—1583) va Abdullaxon II (1583—98) hukmronligining dastlabki yillarida Samarqand hokimi boʻlgan. 1583 yil Abdullaxon bilan oralari buzilgan, Abdullaxon Andijonda isyon koʻtargan Isfandiyor sultonga qarshi qoʻshin tortganda Ibodulla sulton unga koʻshilishdan bosh tortgan. Doʻstum sulton (Toshkent hokimi), Isfandiyor sulton (Andijon hokimi) va Oʻzbekxon (Hisor hokimi) bilan Abdullaxonga qarshi ittifoq tuzib (1586 yil 3 avgust) Ibodulla sulton boshliq qoʻshin Buxoro atrofini talon-toroj qilgan. 16 avgustda fitnachilar tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar
Ismoil Ibodov

Ismoil Yusupovich Ibodov (1927.25.10 - Andijon - 1998.1.5) - xirurg, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980), tibbiyot fanlari doktori (1969), professor (1971). Toshkent tibbiyot akademiyasi (1953). Andijon viloyat kasalxonasi xirurgiya boʻlimida ordinator (1953— 58), Anjidon tibbiyot instituti umumiy xirurgiya kafedrasi assistenta, dotsenti, kafedra mudiri va professor (1958— 96). Ilmiy ishlari, asosan, meʼda-ichak, jigar va buyrak kasalliklarining kelib chiqish sabablari, ularning oldini olish va davolash masalalariga bagʻishlangan. Bolalarda siydik toshini olish operatsiyasida qovuqni yuqoridan kesib, bir qatorli chok solish usulini amalda joriy etgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1927-yilda tugʻilganlar
25-oktabrda tugʻilganlar
1998-yilda vafot etganlar
1-mayda vafot etganlar
Sattorxon Ibodullayev

Sattorxon Ibodullayev (1930.2.1 — Janubiy Qozogʻiston, Turkiston sh., Qar-noq qishlogʻi) — geolog olim. Oʻzbekistonda (1975), Qoraqalpogʻistonda (1994) xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Geol.mineralogiya fanlari doktori (1976), professor (1979). Oʻrta Osiyo universitetining geologiya fakultetini tugatgan (1951). 1953—67 yillarda Toshkent Davlat Universitetida ishlagan. Oʻrta Osiyo geol. va xom ashyo ilmiy tad-qiqot instituti direktori (1976 — 81), ToshPI geol. va razvedka fakultetida kafedra mudiri (1981—83), Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligida boshqarma boshligʻi (1983—88), Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligi mexanizatsiyalash muhandislari instituti prorektori (1988-92), rektori (1992-95), geodeziya kafedrasi mudiri (1995-yildan). Ibodullayevning ilmiy ishlari geol.-geodeziya masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1930-yilda tugʻilganlar
2-yanvarda tugʻilganlar
Ibora

Ibora (arabcha.) — 1) biror bir tushuncha yoki gapning bir so‘z bilan ifodalanishi, ya’ni turgʻun bogʻlama.Masalan:qovog‘idan qor yog‘yapti, kapalagi uchdi, tarvuzi qo‘ltig‘idan tushib ketdi, qovun tushirdi va hokazo.
Ibora oʻzi ifodalayotgan tushuncha bilan soʻzga teng, lekin uslubiy boʻyoqdorligi sababli bu tenglik buziladi. Ibora har doim uslubiy boʻyoqdor boʻladi.

Manbalar
Ibrat

Ibrat (taxallusi; asl ism sharifi Is'hoqxon Junaydullaxoʻja oʻgʻli) (1861, Namangan viloyati Toʻraqoʻrgʻon tumani — 1937, Andijon) — oʻzbek maʼrifatparvari, shoir. Qoʻqondagi Muhammad Siddiq Tunqotar madrasasida oʻqigan (1878—86). 1887—92-yil larda Istanbul, Sofiya, Afina, Rim, Kobul va Jidda sh. larida boʻlgan. Hindistonning Bombay va Kalkutta shaharlarida yashagan (1892—96). Safardan qaytgach, Toʻraqoʻrgʻonda yangi usul maktabini ochgan (1907), oʻz qishlogʻida „Matbaai Is'hoqiya“ nomli litografiya tashkil qilgan (1908). Yangi maktablar ochish, oʻqituvchilar tayyorlash, ayollarni ilm-maʼrifatli qilish ishlarida faol qatnashgan. Oʻz sheʼrlari („Tarixi chopxona“, „Madaniyat haqida masnaviy“, „Gazeta xususida“, „Qalam“)da mahalliy va chor amaldorlari kirdikorlarini fosh etgan („Ilmi Ibrat“, sheʼriy toʻplam, 1909). I. arab, fors, hind, turk, oʻzbek va rus soʻzlaridan tarkib topgan „Lugʻat sitta as-sina“(„Olti tilli lugʻat“, T., 1901) tuzgan, bu asar oʻsha davr uchun katta ahamiyatga ega boʻlgan. I. ning yozuvlar tarixiga oid „Jomeʼ ulhutut“ („Xatlar majmui“, 1912) asarida lotin, yunon, xitoy, qind, arab, Kirill yozuvining kelib chiqishi, rivojlanish tarixi haqida maʼlumot berilgan, ilmiy-tarixiy asarlari („Tarixi Fargʻona“, 1916; „Tarixi madaniyat“, 1925; „Mezon uz-zamon“, 1926) esa Qoʻqon xonligining vujudga kelishidan to 20-asrning 30-yillarigacha boʻlgan davrni oʻz ichiga olgan.

 „Turkiston viloyati gazeti“, „Sadoi Turkiston“, „Sadoi Fargʻona“ gaz. lariga yozgan maqolalarida fan, maʼrifat va madaniyatni targʻib etgan. 1937-yilda qatagʻon qurboni boʻlgan. Namangan viloyati Toʻraqoʻrgʻon tumanidagi 14-oʻrta maktab va Toshkentdagi bir koʻchaga I. nomi berilgan.

Manbalar 

Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar
Muhammad Siddiq Tunqotar madrasasida tahsil olganlar
Ibrohim I Darbandiy

Ibrohim I Darbandiy (? — 1417) — darbandiya sulolasi asoschisi, Shirvon shohi (1382—1417). I I rivoyatlarga koʻra, Anushirvon naslidan boʻlib, davlatni adolat va tadbirkorlik bilan idora qilgan. Amir Temur bilan Toʻxshamishnpng manfaatlari Ozarbayjonda toʻqnash kelganda (1385—86) u Shirvonni mustahkamlash va unga Ozarbayjonning boʻlak yerlarini birlashtirish siyosatini ustalik bilan amalga oshirgan. Chunonchi, I. I Amir Temurdek jahongirga qarshilik koʻrsatmoq akldan emasligini idrok etib, darhol uning nomiga xutba oʻqitgan, tanga zarb qildirgan. Soʻng , katta hadyalar bilan yoʻliga peshvoz chiqib, unga itoatkorlik bildirgan va bu bilan u oʻz joni, taxti hamda mamlakatini omon saqlab qolgan. Amir Temur va-fot etgach (1405), I. I temuriylar oʻrtasida boshlangan taxt uchun kurashdan foydalanib, Ozarbayjon mulkdorlari yordamida Shirvon mustaqilligini tiklagan, Gurjiston bilan ittifoqlikda Tabrizni egallagan (1406). Pekin u ittifoqchilari — Kaxetiya podshohi va Sheki hokimi bilan birgalikda qora qoʻyunlilarga qarshi jang qilib yengilgach (1410), Shirvon yana oʻz mustaqilligini yoʻqotgan.

Manbalar
Ibrohim davron

Ibrohim Davron (taxallusi; asl ism-sharifi Mirzaaʼzam Ibrohim oʻgʻli) (1874, Qoʻqon – 1922.5.4) – oʻzbek shoiri, maʼrifatparvar, dramaturg, publitsist. Davron, asosan, sheʼr va pyesalar, maqolalar yozgan. „Ashʼori nisvon“, „Turkcha figʻonlar“ (1912), „Oltin soʻzlar“ (1912), „Taʼlim jugʻrofiyasi“ (1913), „Madaniy jumboqlar“ (1914) sheʼr va topishmoq toʻplamlari; „Ogʻir hollar“, „Vatan ishqi“, „Tengsiz uylanish“ (1916) va boshqa pyesalarida vatan taqdiri uchun qaygʻurgan, ayollarning ahvoli, chor Rossiyasi zulmi ostidagi ogʻir hayotni tasvirlagan, xalqni bilim olishga chaqirgan. Ibn Sino asarlari taʼsirida tibga oid lugʻat tuzgan (nashr etilmagan). Qoʻqonda birinchi boʻlib suratxona (1901), „Madoro“ („Quvvat“) nomli kutubxona ochgan (1912). Hamza bilan hamkorlikda „Kengash“, „Hurriyat“ jurnallarini chiqargan, jurnallarda rassomlik qilgan, yoshlar tarbiyasiga oid maqolalar yozgan. 1918-yil dan boshlab maktablar ochish ishlarida faol ishtirok etgan. Davron asarlari „Sadoi Turkiston“, „Turkiston viloyatining gazeti“da bosilgan.

Adabiyotlar 
 Sharipov J., Oʻzbekiston tarjima tarixidan, Toshkent, 1965-yil.
 Jalolov T., Usmonov J., Zahmatli umrning zarhal sahifalari, Toshkent, 1983-yil.
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

1874-yilda tugʻilganlar
1922-yilda vafot etganlar
Oʻzbekistonlik shoirlar
Ibrohim ibn Masʼud

Ibrohim ibn Masʼud (? -1099) — Gʻaznaviylar davlati hukmdori (105999). Masʼud I (1030-41) ning oʻgʻli, Maxmud Gʻaznaviyning nabirasi. Akasi Farruxzod (1053—59) vafot etgach, taxtga oʻtirgan. Farruxzod hukmronligi davrida saljuqiylar bilan boshlangan urushni toʻxtatib, oʻzaro sulh tuzishga (1059) va hatto Malikshoh (1072— 92) ning qizini oʻgʻli Masʼud (1099—1114) ga olib berib, ular bilan quda-anda boʻlishga muvaffaq boʻlgan. Soʻng, Hindistonga qoʻshin tortib, bobosi Mahmud Gʻaznaviy u yerda zabt eta olmagan bir qancha qalʼa va viloyatlarni fath qilgan, aholisini Islomga kiritgan. I. ibn M. gʻoyatda taqvodor, adolatli, xalqparvar, ilmparvar hukmdor boʻlgan.

Manbalar 

Gʻaznaviylar