MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Intervensiya

Intervensiya (lot. interventio -aralashuv) — bir yoki bir necha davlatning boshqa bir davlat ichki ishlariga zoʻrlik bilan aralashuvi, uning hududiy yaxlitligi yoki siyosiy mustakilligiga qarshi qaratilgan harakatlari. Bunday harakatlar BMT ustavi bilan man qilingan. Harbiy (qurolli), iktisodiy, siyosiy I. boʻlishi mumkin. Qurolli I. agressiya sifatida baholanadi. Bundan tashqari, intervent davlatlar soniga qarab alohida bir davlatning yoki bir necha davlatning I.si boʻladi, shuningdek, chet el davlati hududiga qurolli kuchlar oshkora bostirib kirishi va yashirin, pinhona tarzda kirishi ham mumkin. Xalqaro huquqda I.ning har qanday koʻrinishi va shakllari taqiqlangan.

Manbalar
Intervyu

Intervyu (ing . interview — uchrashuv) — publitsistika janri. Jurnalistning bir yoki bir necha shaxs bilan dolzarb masalalar yuzasidan suhbati. Ikki turga boʻlinadi: 1.Xabar- asosan, axborot yetkazish maqsadida oʻtkaziladi; 2. Tahlilda — muhim voqea, hodisa va hujjatlar sharhda beriladi.

Manbalar
Interiorizatsiya

Interiorizatsiya (lot. interior -ichki) — tashki real xattiharakatlarning ichki harakatlarga aylanish ja-rayoni; tashqi ijtimoiy faoliyatni oʻzlashtirish tufayli odam ichki psixikasining shakllanishi. I. atamasini fransuz psixologlari P. Jane (18591947), J. Piaje (1896-1980), A. Vallon (1879—1962) va b. muomalaga kiritishgan. E. Dyurkxeym asarlarida u ijtimoiylashuv tushunchasi bilan bogʻlab berilgan. "I." tushunchasi inson faoliyati va ongining oʻzaro bogʻliqligini, inson mehnati mahsullari bilan oʻzaro munosabat jarayonida ijtimoiy-tarixiy tajribani odam qanday oʻzlashtirishi mumkinligini koʻrsatadi. Soʻzlashishga oʻrganish I.ning muhim omili hisoblanadi; bunda ham avvalgi avlodlar tajribasining umumlashgan shakldagi koʻrinishi bor. I. insonga ayni pallada uning idroki doira- I sida boʻlmagan narsalarni timsollar I orqali anglash, fikran oʻtmishga, ke- h lajakka, makonga va sh.k.ga oʻtish imkonini beradi. I. shaxs insoniy qad-riyatlarni oʻzlashtirishi tufayli haqiqiy inson psixikasi shakllangan- h ligini koʻrsatadi.

Manbalar
Interkontinental

Interkontinental – Oʻzbekistondagi birinchi besh yulduzli mehmonxona. Toshkentdagi Amir Temur koʻchasida joylashgan. Xalqaro savdo-koʻrgazma majmuasi tarkibida. Milliy va eng zamonaviy meʼmoriy uslubda qurilgan (1996, bosh meʼmori Azamat Toʻxtayev).

Interkontinental 16 qavatli, 246 xonadan iborat. Xonalar kichik bar, seyf, yoʻldosh orqali uzatiladigan televizor, konditsioner, xalqaro telefon bilan jihozlangan. Bosh vestibyuli va qavatlarida dam oladigan joy (xoll), 4 ta restoran, bar, qahvaxona, konferensiya zali (1000 oʻrinli), sauna, sogʻlomlashtirish klubi, basseyn, shuningdek, Amir Temur nomidagi konferensiya zali va billurli katta zali mavjud. IQurilishida 27 xorijiy firma ish- I tirok etgan. Bosh pudratchisi Turkiya- * ning "Yuksal Inmaat" firmasi, qurilishini "Aysel" korxonasi amalga oshirgan. Ichki bezak va jihozlari Amerikaning "Grexand" kompaniyasi tomonidan bajarilgan. Foyesi oʻzbekona uylardagi kabi ichki hovlili, kichik favvoraga raqs tushayotgan sharq goʻzali haykalchasi oʻrnatilgan. Amir Temur nomidagi konferensiya zalidagi jihozlar klassik jihatdan oddiy, B. Jalolovning "Tun maʼbudasi" va "Afrosiyob" nomli kompozitsiyalari naqshlar bilan uygʻunlashtirilgan. Lyuks xonalari va restoran devorlari oʻziga xos sharqona pardozlangan. Binoni tashqi tomondan bezashda Italiya gra-nitlaridan foydalanilgan. Ustunlardagi sher aksi tushirilgan marmarlar Afrikadan keltirilgan. Mehmonxonani qurishda yogʻoch, metall, tosh va oynadan foydalanilgan.

Mehmonxona atrofidagi madaniy sogʻlomlashtirish, biznes va savdo markazlari, Milliy bank binosi, "Toshkentlend" (sunʼiy koʻl va xiyobon) bogʻ — koʻli bilan uzviy bogʻlangan.

Manbalar 

Binolar
Toshkent
Turizm
Mehmonxonalar
Interlingva

Interlingva (lot. inter — aro va lingua — til) — 1) xalqaro yordamchi til; uni 1908 y. italyan mat. J. Peano (1858—1932) taklif qilgan; 2) xalqaro yordamchi til, 1950 y. Nyu-Yorkda Xalqaro yordamchi tillar assotsiatsiyasi tomonidan yaratilgan (yana q. Sunʼiy tillar).

Manbalar 

 
Sun'iy tillar
Interlingvistika

Interlingvistika - 1) tilshunoslik boʻlimi; turli yordamchi tillar (sunʼiy tillar)ni yaratish va ishlatish bilan bogʻliq masalalarni oʻrganadi; 2) tilning abstrakt nazariyasi; uning turli birliklari orasidagi munosabatlarni oʻrganadi.

Bibliografiya

(en) Gobbo, Federico, 2020, Introduction to Interlinguistics, München: GRIN Publishing
(eo) Vĕra Barandovská-Frank, 2020, Interlingvistiko. Enkonduko en la sciencon pri planlingvoj, 333 pp., Poznań, Univ. Adam Mickiewicz, ISBN 9788365483539
(fr) M. Monnerot-Dumaine, Précis d'interlinguistique générale et spéciale, Paris, Maloine, 1960
(de) Detlev Blanke, Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen., Frankfurt, éditions Peter Lang, 2006
(de) Alicja Sakaguchi, Interlinguistik. Gegenstand, Ziele, Aufgaben, Methoden, Frankfurt, Peter Lang, 1998, 494 p.

Manbalar
Intermediya

Intermediya (lot. Intermedius — oraliq) — 1) kichik, koʻpincha hajviy yoʻnalishdagi pyesa; dramatik spektakl oraligʻida (koʻpincha musiqa va balet oʻyinlari bilan uygʻun holda) ijro etiladigan musiqali drama yoki opera. Dramaturgiya va teatr sanʼati paydo boʻlishidan koʻp asrlar avval jahon xa-lqlari ogʻzaki ijodida yaratilgan. I. 15-asrdan Gʻarbiy Yevropa teatrlariga ham koʻchib, 17—18-asrlarda keng tarqalgan. Oʻzbekistonda I. atamasi isteʼmolda boʻlmagan boʻlsada, unga xos barcha belgilar qad. zamonlarda yaratilgan ogʻzaki pyesalarda mavjud boʻlgan. Masharabozlik, qiziqchilik va qoʻgʻirchoq teatrlarining ijodkorlari bunday pyesalar matnlarini oʻzlari yaratib, oʻzlari keng xalq ommasi oldida namoyish etganlar. Teatrshunos olimlar Oʻzbekistonda xalq dramaturgiyasi va teatri (Birdiyor shum, Rizo qiyiq, Usmon qiziq, Roʻzigov, Shomat qiziq, Yusufjon qiziq va b.) namoyandalaridan "Maqtanchoq kishi", "Er va xotin", "Mudarris", "Sudxoʻr", "Sarkardalar", "Uylanish" va b. I. — pyesalar matnlarini yozib olganlar. Oʻzbekistonda 20-asrning 10— 20-y.larida oʻtkazilgan "Tomosha kecha-si", "Teatr kechasi", "Sharq kechasi" kabi madaniy-oqartuv tadbirlarida, teatr toʻdalari tomonidan qoʻyilgan spektakllar oraligʻida ham I.lar koʻrsatilgan. Keyinchalik Oʻzbekiston televideniyesida "Miniatyuralar teatri", radiosida "Tabassum ustaxonasi" boʻlimlari tashkil etilgan. E. Karimov, R. Karimova, h. Tojiboyev, M. Xolmedov, O. Asomov va b. artistlar I.ning mohir ijrochilaridir; 2) Fugyada mav-zularni hozirlovchi va bogʻlovchi oraliqepizod; baʼzan interlyudiya deb ham ataladi.

Manbalar
Intermetsso

Intermetsso (ital. intermezzo — tanaffus) — yakka soz, ansambl yoki orkestrga moʻljallangan erkin shakldagi kichik musiqa asari. Mustaqil janr sifatida birinchi marta R. Shuman oʻz ijodida qoʻllagan (fortepiano uchun 6 ta I., 1832). Fortepiano uchun I. Brams, A. Lyadov, orkestr uchun M. Musorgskiy I. yozishgan. Baʼzan turkum asarlar (konsert, sonata, trio va b.) yoki operaning mustaqil cholgʻu va xor qismlari ham I. deyiladi. Oʻzbekistonda G. Mushel, Ik. Akbarov, A. Kozlovskiy kabi kompozitorlar ijodida turli cholgʻu asboblarga moʻljallangan I.lar bor.

Manbalar
Internat maktab

Internat maktab - Oʻzbekistonda oila, maktab va maktabdan tashkari taʼlim-tarbiya vazifasini oʻtaydigan umumiy oʻrta taʼlim maktabi. I.m.da bolalar yashab, tarbiyalanadi va oʻqiy-di (bolalarning bir qismi yakshanba va kanikul kunlarini uylarida oʻtka-zadi). Ayrim I.m.lar muayyan mutaxassislik boʻyicha ixtisoslashadi, mas, musiqa I.m., sport I.m. Uning yaxshi jihozlangan oʻquv binolari, tajriba uchastkalari, i.ch. ustaxonalari, lab.lari va b. boʻladi. I.m.da taʼlim-tarbiya ishlari mehnat bilan uzviy bogʻlangan holda olib boriladi. I.m.ga bolalar ota-onalari yoki ularning oʻrnini bo-suvchi shaxslarning ixtiyorlari bilan qabul qilinadi. Jismoniy kamchiligi boʻlgan bolalar uchun maxsus I.m. mavjud (qarang Maxsus maktablar). I.m.ga, birinchi navbatda, yetim bolalar, urush va mehnat nogironlarining , yolgʻiz yoxud koʻp bolali onalarning bolalari, shuningdek, tarbiyalanish uchun oilasida zarur sharoiti boʻlmagan bolalar qabul qilinadi. Ota-onali bolalar uchun ota-onadan belgilangan miqdorda haq olinadi; yetim bolalar esa toʻliq davlat taʼminotida boʻladi. OʻzR da 232 ta I.m. boʻlib, bularda 48 ming 646 bola tarbiyalanadi (2002).

Manbalar
Internatsional

Internatsional - tarixda xalqaro ishchilarning , sotsialistik, kom-munistik partiyalarning uyushmalari. 1-Internatsional (Xalqaro ishchilar shirkati) — proletariatning 1864— 76 y.lardagi birinchi xalqaro tashkiloti. Unga K. Mars va F. Engels Londonda asos solgan; 2-Internatsional — sotsialistik partiyalarning xalqaro birlashmasi. 1889 yilda Engels ishtirokida Parijda tashkil topgan. Birinchi jahon urushi boshlanishi bilan tarqalib ketgan. Shuningdek, Bern I.i (1919-23), "2 U2-I." (Vena I.i, 1921-23) ham boʻlgan. Ulardan 1923 y. Gamburg sh.da Sotsialistik ishchi I.i tashkil topdi (bu I. Ikkinchi jahon urushi boshlangach, oʻz faoliyatini toʻxtatdi); Kom-munistik I. (Komintern, 3-I., 1919 y. Moskvada asos solindi, 1943 y. tarqatib yuborildi); 4-I. (1938 y. Parijda L.D. Trotskiy asos solgan) va b. 1951 y. Frankfurtmaynda Sotsialistik I. (Sotsintern) tashkil topdi. U 103 ta partiya va tashkilotni birlashtiradi.

Manbalar
Internatsional brigadalar

Internatsional brigadalar -Ispaniyada 1936—39-yillardagi fuqarolar urushi davrida respublika tarafdorlari tomonidan turib kurashgan jangovar internatsional tuzilmalar. I. b.ga 54 ta davlatdan koʻngillilar kirgan. Ularning umumiy soni taxminan 35 ming kishini tashkil qilgan.

Manbalar
Interoretsepsiya

Interoretsepsiya, interotsepsiya (lot. interior — ichki, receptio — qabul qilish) — ichki aʼzolar (yurak, qon va limfa tomirlari, nafas aʼzolari, ovqat hazm qilish yoʻllari va b.) dagi sezuvchi nerv uchlari (interore-septorlar)ning qoʻzgʻalishi natijasida vujudga keladigan impulslarning markaziy nerv sistemasi tomonidan qabul qilinishi. Ingliz fiziologi Ch. Sherrington I.ni oʻrganishni boshlab berdi. U I.ning maxsus tipi propri-oretsepsiyani topdi va muskul I.sining harakat reaksiyalaridagi ahamiyatini aniqladi. Undan oldinroq muskul I.si rolini I. M. Sechenov aniqlagan. I. P. Pavlovning tashki muhit analizatorlari bilan birga organizm ichki muhitining analizatorlari ham mavjudligi haqidagi tushunchasi I.ni oʻrganishda muhim turtki boʻldi. Bu tushuncha I. P. Pavlovning shogirdi K. M. Bikov va uning maktabi tomonidan rivojlantirildi. Ular interoretseptiv shartli reflekslar hosil boʻlishi mumkinligini aniqlab, I.ning katta yarim sharlar poʻstlogʻi va uning funksiyasiga taʼsir qilishini isbotlab berishdi. Bu narsa fiziolog va vrachlarga ichki aʼzolar taʼsirchanligini oʻrganishning yangi usulini ochib berdi. I.ni oʻrganish natijasida tibbiyot na-zariyasi va tajribasi uchun muhim boʻlgan omillar aniqlandi. Interotseptik impulslarning kuchli oqimi barcha qon tomirlar, yurak va oʻpkadan markaziy nerv sistemasiga oʻtib, tomirlar tonusini tartibga soladi. Hazm yoʻli ishini yaxshilashda ham I.ning ahamiyati katta. I. va eksteroretseptorlardan markaziy nerv sistemasiga keladigan taʼsirotlarning nisbati organizm reaksiyasining bir butunliligini va organizm ichki muhitining uzluksiz oʻzgarib turadigan tashki muhit taʼsirlariga moslashishini taʼminlaydi.

Manbalar
Interpol

Interpol () — xalqaro jinoiy politsiya tashkilotining barcha tillar uchun qisqartirilgan umumiy nomi. 1923-yilda Vena shahri Avstriyada asos solingan. Hozirgi nomi manzilni qisqa qilib ifodalash tarzida 1-marta 1947-yilda paydo boʻlgan. 1949-yili BMT unga rasmiy ravishda xalqaro hukumatga qarashli boʻlmagan tashkilot maqomini berdi. "Interpol"ning amaldagi ustavi 1956-yil 13-iyunda kuchga kirdi. "Interpol" jinoyatchilarni roʻyxatga olish xalqaro markazi sifatida ish koʻradi, shuningdek, jinoyatchilarni (jinoyatlarda gumon qilinuvchilarni; bedarak yoʻqolganlarni; oʻgʻirlangan boyliklarni) xalqaro miqyosda qidirish ishlarini muvofiqlashtiradi. 185 davlat (1998-yilda), shu jumladan, Oʻzbekiston Respublikasi "Interpol"ning aʼzosidir (1994-yildan). Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi tarkibida "Interpol"ning Oʻzbekiston Respublikasidagi milliy markaziy byurosi tuzilgan. "Interpol"ning oliy organlari — bosh assambleya, uning sessiyalari har yili chaqirib turiladi; ijrochi qoʻmita, unga "Interpol" prezidenti boshchilik qiladi; bosh kotibiyat, unga bosh kotib rahbarlik qiladi. Interpolga a'zo bo'lishni istagan har qanday davlat o'zining vakolatli hukumati nomidan Interpolning Bosh Kotibiga yozma ravishda murojaat qiladi. Muayyan davlatni Interpolga qabul qilish masalasi Interpolning Bosh Assambleyasi tomonidan qatnashuvchilarning 2/3 qismining ovozi bilan hal qilinadi. Interpolning Nizomida bu hamjamiyatga apzodavlatlarning siyosiy, harbiy, diniy va irqiy masalalarga aralashmasligi talab etiladi.  

"Interpol" 1946-yildan "Xalqaro jinoiy politsiya umumlashtiruvchi maʼlumoti" jurnalini nashr etadi. "Interpol"ning doimiy qarorgohi Fransiya qilib belgilangan. 

Interpolning tarkibiy tuzilishi quyidagicha:

1) Bosh Assambleya;

2) Bosh kotibiyat;

3) Milliy Markaziy byurolar;

4) Maslahatlar

Interpol Prezidenti 4 yil muddatga, Vitse Prezidentlar esa, 3 yil muddatga saylanadi. Saylangan muddati tugaganidan keyin yana o'sha muddatga qayta saylanishi mumkin emas

Tashkilot Prezidenti Bosh Assambleya va Ijroiya qo'mitasiga rahbarlik qiladi. Barcha Interpol organlarining faoliyati qabul qilinayotgan qarorlarga mos bo'lishini kuzatadi. Bosh kotib bilan aloqada bo'ladi.

Yana qarang 

 BMT

Manbalar 

ENORME SALOPE SE FAIT ENCULER PAR RENOI AVEC UNE BITE D'ANE
Interpolyatsiya

Interpolyatsiya (lot. inter - orasida va polio — tekislayman) — 1) matematikada — bir necha nuqtada berilgan funksiya qiymatlaridan shu nuqtalar orasidagi nuqtalarda funksiyaning taqribiy qiymatini topish. Interpolyatsiyadan farqli ravishda ekstrapolyasiya da funksiyaning taqribiy qiymati berilgan nuqtalardan tashqaridagi nuqtalarda topiladi; 2) statistikada — voqealar qatoriningoraliq hadlari taxminan qiymatlarini matematik usulda hisoblab topish; qatorning nomaʼlum qiymatlarini topish. Qatorning nomaʼlum qiymatlari qatorning maʼlum hadlari orqali hisoblab topiladi yoki miqdori aniq boʻlgan boshqa hadlar bilan oʻzaro bogʻliqyaigi asosida aniqlanadi.

Manbalar
Interseksuallik

Interseksuallik (lot. inter -oraliq va sekus — jins) — ayrim jinsli organizmda ikki xil jinsga xos belgilar boʻlishi. Bu belgilar toʻliq rivojlanmagan, yaʼni oraliq holatda boʻlib (Germafroditizm bilan solishtiring), tananing maʼlum bir qismida birgalikda namoyon boʻladi. Odatda, bun-day organizm (interseks)ning individual rivojlanishi meʼyorda boshlanadi, ammo maʼlum davrdan boshlab boshqa jinsga xos tipda davom etadi. Organizm rivojlanishi qancha erta boshlansa, I. shuncha keskin namoyon boʻladi. Zigotalik, yaʼni genetik asosga ega boʻlgan I. kariotip yoki zigota genetik tarkibining meʼyordan chetga chiqishi tufayli paydo boʻladi. Bunday holda organizmning I. darajasi xromosom yoki gen balansi, yaʼni jinsiy xromosomalar sonining avtosomalar soniga nisbati hamda ulardagi jinsni belgilovchi genlarga bogʻliq boʻladi. Odamda aniqlangan I.ning har xil shakli, yaʼni psevdogermafroditizm jinsiy xromosomalar sonining oʻzgarishi bilan bogliq boʻlishi mumkin.

Gormonal I. ayrim jinsli hayvonlarda endokrin sistemasi, xususan, umurtqalilarda buyrak usti bezi poʻstloq qismi hamda gipofizning oldingi boʻlagidagi funksional yoki organik oʻzgarishlar tufayli paydo boʻladi. Gormonal I.ni hayvonlarni kastratsiya qilish (bichish) yoki unga boshqa jinsning bezini koʻchirib oʻtkazish orqali paydo qilish mumkin. Bunday hollarda urgʻochi hayvonlarda erkak jins uchun xos boʻlgan ikkilamchi jinsiy belgilar paydo boʻladi (maskulinizatsiya), erkak hayvonlarda esa, aksincha, urgʻochi hayvon uchun xos belgilar rivojlana boshlaydi (feminizatsiya).

Manbalar
Interfaza

Interfaza (lot. inter — oraliq, phasis — yuzaga chiqish, namoyon boʻlish) — boʻlinadigan hujayralarda ikkita ketmaket mitotik boʻlinish oraligʻidagi davr, hujayra siklining bir qismi; mitoz xususiyatini yoʻqotgan hujayralar (mas, neyronlar)da oxirgi mitoz bilan hujayra oʻlgunicha oʻtgan davr. Hujayraning tinim davrini ham I. deyish mumkin. I.da hujayralarning boʻlinishiga, ixtisoslashishiga va ularning toʻqima uchun xos boʻlgan mu-ayyan funksiyani bajarishga tayyorgarligi uchun zarur moddalar sintezlanadi. Hujayra sikli uchun kerakli vaktning 90% ga yaqini I. dan iborat. I.da xromatin spirallashmagan holatda boʻladi. Faqat ikki qanotli hasharotlar va ayrim oʻsimliklarning poli-ten xromosomalari butun I. davomida spiral holatda turadi.

Manbalar
Interferensiya

Interferensiya— toʻlqinlarning fazoda ustma-ust tushib qoʻshilgan holda bir-birini kuchaytirishi yoki susaytirishi. Tabiatidan qatʼi nazar hamma toʻlqinlar (akustik, yorugʻlik, elektr va b.)ga xos holat. Shuning uchun ham umumiy holda toʻlqinlar Interferensiyasi, xususiy holda yorugʻlik I.si oʻrganiladi. Toʻlqin kogerent va bir xil qutblangan boʻlsa, toʻlqin Interferensiya hodisasi hosil boʻladi. Bir xil chastotali bir xil qutblangan ikki garmonik toʻlqinlarning qoʻshilishi oddiy holatdagi toʻlqin Interferensiyasigasiga misol boʻla oladi.

Issiqlik manbalaridan chiqqan kogerent boʻlmagan toʻlqinlar ham Interferensiyani hosil qiladi. Masalan, astronomik katta teleskoplarda yulduzlardan kelgan yorugʻliklar Interferensiyasini kuzatish mumkin. Bunga sabab, yulduzlardan tarqalayotgan yorugʻliq toʻlqinlari oʻz manbaidan uzoqlashgan sari, uning fazaviy kogerentlik darajasi R/r ga proporsional ravishda oshadi (R — yorugʻlik manbaigacha boʻlgan masofa, g — manba oʻlchami). Issiqlik manbalaridan chiqqan toʻlqinlar manbadan qancha uzoklashsa, ular shuncha yassi toʻlqinlarga yaqin boʻladi. 

 Interferensiyaning texnikada qoʻllanilishi 

Yorugʻlik interferensiyasi amalda juda koʻp joylarda qoʻllaniladi. Fizika tadqiqot va texnik tadbiqlar uchun turli xil interferension asboblar- interfrometrlar ishlab chiqilgan. Ularning barchasi bitta prinsipga asoslangan boʻlib, faqat tuzilish jihatdan farq qiladi. 

Interfrometrlar yordamida yorugʻlik toʻlqinlari uzunligini juda katta aniqlikda aniqlash, kichik uzunlik va burchaklarni oʻlchash, shaffof muhitlarning sindirish koʻrsatkichini aniqlash, sirtlarning silliqlash va sayqallash sifatini baholash mumkin.

 Interfrometrlar bilan bir qatorda eng kuchli spektral asbob - interferension spektraskop (spektograf) yaratilgan. 

Interfrometrlarning koʻp sohalarda turlarini yaratishda amerikalik olim A. A. Maykelson tomonidan yaratilgan  Maykelson interfrometri  asos qilib olinadi.

Maykelson interfrometri tuzilishi bilan tanishamiz: sirtlarning  ishlanish sifatini tekshirishni koʻramiz. Buning uchun tekshirilayotgan namunaning sirti bilan juda silliq etalon plastinka orasida pona shaklidagi yupqa havo qatlami hosil qilamiz. Sirtning notekisliklari tekshirilayotgan a sirtdan va etalon plastinka pastki b yogʻidan yorugʻlik qaytishida hosil boʻladigan interferension yoʻllarning sezilarli darajada oʻzgarishiga sabab boʻladi.

Tekshirilayotgan sirt silliq boʻlganda interferension yoʻllar toʻgʻri chiziqli  boʻladi. Agar sirtda biron notekislik, masalan, chuqurlik boʻlsa, bu chuqurlikdan qaytgan nurlar uchun yoʻl ayirmasi oʻzgaradi, buning natijasida notekisliklar sohasida interferension yoʻllar egrilanadi. 

Agar notekislik chuqurlik emas balandlik - do'nglik koʻrinishida boʻlsa, u holda interferension yoʻllarning egilishi qarama qarshi tomonga yoʻnalgan boʻladi.

Manbalar
Interferensiya (maʼnolari)

Interferensiya:

 Interferensiya (lot.
 Interferensiya (biologiya) - 1) biologiyada — gomologik xromosomalar bir uchastkasidagi krossingoverning boshqa qoʻshni uchastkalarda yangi krossin-gover paydo boʻlishiga taʼsiri.
Interferensiya (biologiya)

Interferensiya - 1) biologiyada — gomologik xromosomalar bir uchastkasidagi krossingoverning boshqa qoʻshni uchastkalarda yangi krossin-gover paydo boʻlishiga taʼsiri. Interferensiya koʻpincha yangi krossingover hosil boʻlishiga toʻsqinlik qiladi; 2) tibbiyotda — aralash (bir necha xil virus tufayli kelib chiqqan) infeksiyada bir virusning boshqa virus taʼsirini bosib ketishi.

Manbalar
Interferometr

Interferometr (interferensiya va metr) — elektromagnit yoki akustik toʻlqinlar interferensiyasi hodisasiga asoslangan oʻlchash asbobi. I.ning ishi bitta nurning fazoda ikki (yoki koʻp) kogerent nurga parchalab, turli yoʻnalishda interferensiya koʻrinishlarini hosil qilishidan iborat. Optik I. keng tarqalgan. Bunga Maykelson I. misol boʻladi  nurlar koʻzgu 3h va 32 lardan kaytib toʻplanib obyektiv O ning fokal tekisligida interferensiyalanadi. Nurlar dastalarining yoʻlini baravarlash uchun (mas, 1 nur plastina Ya, dan ikki marta oʻtadi) nur 2 yoʻliga plastina P2 oʻrnatiladi. 3, (yoki 32) ni ozgina siljitilganda interferensiya polosalar qarash maydonida sezilarli suriladi. Koʻzgu 3, (yoki 32) oʻrniga biror detal oʻrnatib, interferension tasvir boʻyicha detal sirtining sifati toʻgʻrisida mulohaza yuritish mumkin. Toʻlqin tabiatiga qarab, I. akustik va elektromagnit toʻlqinlar (optik va radioin-terferometrlar) uchun moslab yasaladi. Optik I. spektral chiziqlarning toʻlqin uzunligini, shaffof muhitlarning yorugʻlik sindirish koʻrsatkichini, yulduzlarning burchak oʻlchamlarini, masofalarning mutlaq va nisbiy qiymatini katta aniqlikda oʻlchash uchun ishlatiladi. I. sanoatda optik tizim va qismlarning sifatini tekshirish hamda optik detallarning sir-tini kuzatish uchun qoʻllaniladi. Me-tallurgiyada esa metall sirtlarining tekisligini tekshirishda, shaxtalardagi metan va karbonat angidrid konsentratsiyasini aniqlashda ham I.dan foydalaniladi.

Manbalar
Interferon

Interferon (lot. inter — oʻzaro va ferio — uraman, shikastlayman) — viruslar yoki sintetik polinukleotidlar (qarang Nukleotidlar), toksinlar, antimetabolitlar va b. kirishiga javoban hujayrada hosil boʻladigan oqsillar guruhining umumiy nomi. I. oʻtkir virusli infeksiyadan organizmning asosiy himoya vositasi hisoblanadi.

Suvda eriydigan oqsillarga mansub, mol. m. 30000—160000. Retikulo-endotelial sistema hujayralarida va limfotsitlardz. hosil boʻladi. I. virusga bevosita taʼsir qilmaydi, balki hujay-rada viruslarning nuklein kislotalari sintezini tormozlovchi antivirus oqsillar hosil boʻlishiga olib keladi. I. yuqori molekulyar faollikka ega. Uning bir necha molekulasi hujayrani himoya qilish uchun yetarli boʻladi, biroq infeksiya bilan zararlangan hu-jayraga taʼsir koʻrsatmaydi. I. hayvon turiga ixtisoslashgan, yaʼni qaysi hayvonda sintezlangan boʻlsa, oʻsha hayvon hujayrasiga taʼsir koʻrsatadi, biroq har qanday virusga qarshi faol boʻladi. I. yoki uning hujayrada hosil boʻli-shini tezlashtiruvchi moddani organizmga kiritish orqali virusli in-feksiyaning oldini olish yoki uni davolash mumkin.

Manbalar
Intizom

Intizom — kishilar, jumladan, mehnat jamoasi aʼzolarining jamiyatda tarkib topgan huquq va axloq meʼyorlariga, shuningdek, biron-bir tashkilot talablariga javob beradigan muayyan xulq-atvor va oʻzini tutishga oid tartibqoidalar. Intizom odamlarning birgalikda yashashi va faoliyat yuriti-shini maʼlum bir tartibga solib turadi. Bunga esa mazkur ijtimoiy meʼyorlar va qonunqoidalarni oʻzlashtirish, shu bilan birga zarur boʻlganda axloqiy, huquqiy va maʼmuriy javobgarlik va jazo choralarini qoʻllanish yoʻli bilan ham erishiladi. Intizomning quy-idagi turlari mavjud: ichki intizom (shaxsning oʻzini-oʻzi intizomlilik ruhida tar-biyalashi); hamma uchun umumiy intizom (xu-susan, davlat intizomi); maxsus intizom — muayyan tashkilot aʼzolari yoki maʼlum toifadagi kishilar uchungina belgilangan intizom (mas, mehnat intizom i, harbiy intizom kabi).

Manbalar