MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sajʼ

Sajʼ (arab. — qumri, bulbul, toʻtilarning sayrashi) — badiiy soʻz sanʼatlaridan biri: bir yoki bir necha gapdagi ayrim soʻzlarning vazn yoki raviyda (yoki har ikkalasida) mos kelishi. S. sanʼati dastlab xalq ogʻzaki ijodida paydo boʻlgan, keyinchalik yozma adabiyotga oʻtgan. S. oʻzbek xalq ertaklari, dostoy va maqolparsa koʻp uchraydi. Sajlangan matn ravon oʻqiladi, ohangdorlik va kuchli emotsionallik tugʻdiradi, kishi xotirasida mustahkam saqlanib qoladi. S. sanʼati ishlatilgan nasr — nasri musajjaʼ, nazm esa nazmi musajjaʼ deb yuritiladi. S. tuzilishi jihatidan 3 xil boʻladi: 1. Toʻliq S. (mutavoziy S.) — bir yoki bir necha gapdagi ayrim soʻzlar vaznda hamda raviyda mos boʻladi. Masalan, "Jallodlar soʻyib qoʻymasin, tezroq borib kulidan olinglar, zindonga solinglar" ("Ravshan"). 2. Qofiyali S. (mutarraf S.) — bir yoki bir necha gapdagi ayrim soʻzlar raviyda mos boʻlib, vaznda teng boʻlmaydi. Mas, "Zoti bemadoro, dimogʻi poʻlod va koʻngli xoro" ("Mahbub ulqulub"). 3. Vazndosh S. (mutavozin S.) — bir yoki bir necha gapdagi ayrim soʻzlar hamvazn boʻlib, raviyda mos boʻlmaydi. Masalan, "Avbosh va areol musulmonlaridin alargʻa ne maosh va ne hisol" ("Mahbub ulqulub").

S. shoxlarning saroy yozishmalari, tarixiy, ilmiy va badiiy nasrda ham qoʻllanilgan. Mumtoz adabiyotda Navoiy, Bobur, Gulxaniy kabi sanʼatkorlar Sdan unumli foydalanishgan. Navoiy oʻzbek nasrida S. sanʼatini eng yuqori choʻqqiga koʻtardi. Oʻzbek adabiyotida Hamza, Abdulla Qodiriy, Gʻafur Gʻulom, Oybek va boshqa ijodida ham S. namunalari bor.

Adabiyot 
 Sarimsoqov B., Oʻzbek adabiyotida sajʼ, T., 1978.

Manbalar
Sazagʻon makoni

Sazagʻon makoni — Samarqand sh. yaqinidagi Sazagʻon qishlogʻidan topilgan neolit davri yodgorligi. 1964-yilda M. Joʻraqulov boshliq arxeologolimlar tomonidan topilgan. Hozirgi kunga qadar davom etayotgan tadkiqotlar natijasida makondan togʻli jamoalarga xos boʻlgan koʻplab tosh qurollar topib oʻrganilgan, ular fanda „Sazagon madaniyati“ deb nom olgan. Ushbu madaniyatni oʻrganish natijasida Zarafshon vohasi togʻ oldi mintaqalarida yashagan neolit jamoalarining turmush tarzi, maʼnaviy dunyosi, xoʻjaligi, madaniy aloqalari masalalari boʻyicha koʻplab maʼlumotlar toʻplangan. Xususan, Sazagʻon makonidan topilgan yorgʻuchoq, qadamatosh (oʻroq) tigʻlari ziroatchilikdan, qoʻy, echki suyaklari esa, chorvachilikdan dalolat beradi. Ammo, topilmalarning umumiy taxlili — bu jamoalarning asosiy xoʻjaligi ovchilik va terimchilik boʻlganligini koʻrsatadi. Sazagʻon makoni jamoalari qoʻniqoʻshni qabilalar bilan keng koʻlamda madaniy aloqalar oʻrnatganligi aniqlangan. Mas, tosh sanoati tarkibidagi mexnat qurollarini yasashda qoʻllanilgan texnologiya usullari, sopol parchalari — quyi Zarafshon voxdsidagi Darvozaqir, Markaziy Fargʻona vohasidagi neolit jamoalari hamda Tojikistondagi Tutqovul-Hisor jamoalari madaniyatini eslatadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston arxeologiyasi
Oʻzbekiston tarixi
Samarqand viloyati
Sazagʻonsoy

Sazagʻonsoy — Samarqand viloyatidagi soy. Zarafshon tizmasi shim. yon bagʻridan, Oʻrtabel dovoni (bal. 1780 m) yonidagi buloqdan boshlanadi. Uzunligi 27 km, havzasining maydoni 32,8 km². Yuqori qismida daryo va uning koʻp sonli irmoqlari quriydi. Boshlanishidan 9 km oʻtgach (Sazagʻon qishlogʻi yonida), suvi asosan, sugʻorishga sarflanadi. Faqatgina sersuv yillarda daryo suvi quyilish joyi Eski Anhor kanaliga yetib boradi. Krryomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi Sazagʻon qishlogʻi yonida 0,381m³/sek., oʻrtachaoqim moduli 14,2 l/sek.km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,830 m³/sek. dan (koʻp suvli yilda) 0,068 m³/sek. gacha (kam suvli yilda) oʻzgaradi. Yogʻin koʻp boʻlgan davrda (mart—may oylarida) daryodan sel keladi.

Manbalar 

    

Oʻzbekistondagi daryolar
Earl Wilbur Sutherland Jr.

Earl Wilbur Sutherland (19-noyabr 1915, Berlingeym, Kanzas — 9-mart 1974, Nashvill, Tennessi) — amerikalik biokimyogar va farmakolog. AQSH milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi. Klivlend (Ogayo)dagi Gʻarb universiteti tibbiyot maktabida boʻlim mudiri va professor (1953— 63). 1963-yildan Nashvildagi Vanderbilt universiteti tibbiyot maktabida fiziologiya professor Ilmiy faoliyati uglevodlar almashinuviga oid. Hayvonlar toʻqimasida siklik 3’, 5’ adenozinmonofosfat (sAMF)ni kashf etgan (1957) va uning gormonlar taʼsiri mexanizmida ahamiyati borligini anikdagan. Nobel mukofoti laureati (1971).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1915-yilda tugʻilganlar
19-noyabrda tugʻilganlar
1974-yilda vafot etganlar
9-martda vafot etganlar
Said Abdulloh Buxoriy

Said Abdulloh Buxoriy (16 a oxiri, Buxoro — 1647, Hijoz) — xattot; "Darvish Abdiy" va "Mavlaviy" laqablari bilan maʼlum. Dastlab Buxoroda, soʻngra isfahonlik xattot Mir Imod Husayniydan taʼlim olgan. U Istanbul, Isfahon sh.larida, Misrda boʻlgan. Istanbulda nastaʼliq xatini joriy qilgan, Sulton Muhammad IV buyrugʻi bilan "Shohnoma"ni koʻchirgan. Haj safaridan keyin umrining oxirigacha Hijozda yashagan.

Adabiyot 
 Murodov A., Oʻrta Osiyo xattotlik sanʼati tarixidan, T., 1971.

Manbalar 

    

Kishilar
Xattotlar
1647-yilda vafot etganlar
Said Ahroriy

Said Ahroriy, Muhammad Said Abdurashidxoʻja oʻgʻli Ahroriy (1895, Makka — 1931.25.4, Moskva) — jamoat arbobi, jurnalist. Asli xoʻjandlik boʻlib, Turkiston ruslar tomonidan zabt etilgach, ota-onasi Makkaga, undan Turkiyaning Istanbul shahriga koʻchib borgan. S.A. 1911—12 yillarda "Turon taʼmimi atfol" jamiyatida masʼul kotib. Ismoil Gasprinskiy va Mahmudxoʻja Behbudiy bilan uchrashdi (1912). Birinchi jahon urushida ishtirok etdi. 1917-yil Fevral inqilobidan keyin Toshkentga kelib, maktablarda dars bera boshladi. "Turk soʻzi" gaz. muharriri (1917). S.A., Muhammad Sayd, Tayfun, Qoyaalp taxalluslari bilan gaz. va jur.larda sheʼr, maqolalar yozdi. Buxoro davlat nashriyoti rahbari, "Ozod Buxoro" gaz. maʼsul muharriri, BXSRning Ozarbayjondagi siyosiy vakili (1920—21). Uning "Buxoro joʻgʻrofiyasi" (Yoqubov bilan hamkorlikda, 1923), "Xotin-qizlarga tortiq" (1924), "Oʻzbek atamalari lugʻati" (1926) kitoblari chop etilgan, dramasi (1929) oʻzbek drama teatrida qoʻyilgan. 1930-yil "Milliy ittihod" tashkilotiga aʼzolikda ayblanib hibsga olingan. 1989-yil oqlangan. Istiqlol munosabati bilan S.A.ning Tanlangan asarlari nashr etildi (2001). Ad:. Ahrorova H., Izlarini izlayman, T., 1998.

Manbalar
Said Mahruyjon majmuasi

Said Mahruyjon majmuasi (yoki Said Muhammad Moxiroʻy majmuasi, Sayyid Mohiroʻyi Jahon majmuasi) – Oʻzbekiston Respublikasi Xorazm viloyatining Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Majmua 1884-yilda Said Muhammad Mahruyjon maqbarasi atrofida barpo etilgan madrasa, qorixona va boshqalardan iborat. Bugungi kunda u „Mevaston“ MFY, Amir Temur koʻchasi, 84-uyda joylashgan.

Said Mahruyjon majmuasi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda davlat mulkiga tegishli va Xorazm viloyati madaniyat boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida „Vaqf“ xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi bilan berilgan.

Tarixi 
Said Mahruyjon majmuasi „Chodirli eshon“ qabristoni hududida bunyod etilgan. 1884-yilda Said ota qabri ustiga qurilgan maqbara yonida oʻsha davrdagi Xiva xoni Muhammad Rahimxon II (Feruz)ning buyrugʻiga binoan hozirgi koʻrinishdagi majmua qad rostlagan.

Majmua hududidagi 2 ta madrasa, masjid, qorixona hamda maqbara saqlanib qolgan. Madrasalar Said Muhammadxon va Muhammad Rahimxon II tomonidan qurdirilgan. Majmuaga kirish eshigidan oʻng tarafda Said Islomxoʻja maqbarasi joylashgan. Said Mahruyjon madrasa ichidagi kichik gumbazli maqbaraga dafn etilgan, madrasa oldidagi ziyoratxonadan katta gumbazli xonaqohga kirish mumkin. Bu yerda Said Muhammadxon (1821—1864), Muhammad Rahimxon II (1845—1910) va uning nabirasi Temurgʻozi toʻra qabrlari ham joylashgan.

Muhammad Yusufbek Bayoniyning „Shajarai Xorazmshohiy“ asarida Said Muhammadxon vafoti toʻgʻrisida toʻxtalib: „Sayid Muhammadxon hazrati qutb avliyo shamsil atqiyo Olavuddin xoʻja eshon alayhi rahmaning javori fayz osorlarida Imorat mavzeida, oʻzlarining qubbai oliylarida madfun boʻldilar“, – deb yozadi.

Majmua 2008—2009-yillarda mukammal tarzda qayta taʼmirlangan va xonlik davrida rejalashtirilib, amalga oshirilmay qolgan koshinlar bilan bezatish ishlari ham yakuniga yetkazib qoʻyilgan.

Qurilish uslubi 
Said Mahruyjon madrasasi 40,0x53,0 m maydonga ega boʻlib, gʻarbdan 2 ta kichik madrasa (kichik Mahruyjon), qorixona va kichik Mahruyjon maqbarasi (11,0x14,1 m)ga tutash. Katta hovliga janubdan 3 gumbazli miyonsaroy orqali kiriladi. Madrasa burchaklaridagi anʼanaviy darsxona va masjid oʻrniga hujra hamda qoʻshimcha xonalar joylashgan. Hujralar oldi ravoqli. Madrasaning shimolida hovli ichkarisiga Said Mahruyjon maqbarasi qurilgan. Undagi Muhammad Rahim II va Temurgʻozi toʻra sagʻanalarini usta B. Voisov koshin bilan serhasham qilib bezagan. Majmuaning janubi-sharqida, ichki hovli atrofida olti gumbazli masjid, darvozaxona, ziyoratxona, maqbara va hujralar joylashgan. Masjid va maqbara (36,0x35,0 m) chorsi gumbazli, hujralar balxi gumbazli. Majmuaning gʻarbida 2 ta katta va 3 ta kichik xonalar mavjud.

Manbalar 

Xorazm meʼmoriy yodgorliklari‎
Xorazm madrasalari
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Xiva
Xorazm
Said ota masjidi

Said ota masjidi – Xorazm viloyati Xonqa tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (1766). Masjid usti yopiqhovli (14,0x7,0 m), xonaqoh (7,0x7,0 m), ayvon va unga kiraverishdagi qoʻshimcha xonalar (qorovulxona, otxona va boshqalar)dan iborat. Masjid oldini qator ustunli ayvonlar egallagan. Hovli markazida quduq saqlangan. Xonaqoh gumbaz tomli, gumbaz asosiga gʻishtin sharafalar, ostki qismiga 8 ta ravokdi deraza ishlangan. Said ota masjidim. bezaksiz, yogʻoch oʻymakorligida bezatilgan ustun, eshik va deraʼzalar diqqatga sazovor. Darvozadagi arab yozuvlari orasida masjidning qurilgan yili qayd etilgan.

Manbalar 

Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Said ota masjidi (Xiva)

Said ota masjidi (yoki Yor Muhammad Devon masjidi) — Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Aksariyat manbalarga koʻra, masjid XVIII asrga tegishli boʻlib, XIX asr boshida, 1806—1825-yillar orasida hozirgi koʻrinishini olgan. Bugungi kunda „Ichan-qalʼa“ MFY, Pahlavon Mahmud koʻchasi, 26-uyda joylashgan. Masjidni Ichan qalʼaning janubi-gʻarbiy qismiga Yor Muhammad Devon qurdirgan. 

Meʼmoriy yodgorlik Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.

Tarixi 
Bugungi kunda Said ota nomi bilan ataladigan ushbu masjidni aslida XIX asrning boshida, Xiva xoni Muhammad Rahimxon I hukmronligi davrida (1806—1825) Yor Muhammad devon (devonbegi) mablagʻlari hisobiga bunyod qildirgan. Aksariyat manbalarda masjid XVIII asrda qurilgani aytiladi. Bir gumbazli hamda oldi ayvonli qilib qurilgan masjid Said Aloviddin maqbarasining janubida joylashgan va Abdurasulboy madrasasining sharq tomonidagi devoriga yopishtirib qurilgan. 

Munis va Ogahiy kabi tarixchilarning asarida Yor Muhammad devonbegining xonlikdagi faoliyati haqida koʻplab maʼlumotlar keltirilib oʻtilgan, jumladan ulardan birida shunday yoziladi: “(U) xonning oʻz sir-asrorlariga sherik qiladigan eng yaqin kishisidir”. Masjidning mehrobi ustida saqlanib qolgan yozuvlardan va aholi orasidagi rivoyatlardan Yor Muhammad devonbegining paygʻambar avlodidan boʻlgan ekanligi maʼlum boʻladi. Masjid bugungi kunda qayta taʼmirdan chiqarilan. Ayrim manbalarga koʻra, Abdurahmon ismli shaxs rahnamoligida 1988—1989-yillarda tiklangan.

Qurilish uslubi 
Said ota masjidining umumiy tarhi 8,95x13,5 m ni tashkil etadi, xonaqoh murabba tarhli (6,3x6,3 m), gumbazi tomli, ayvoni oldida biroz turtib chiqqan. Ichki devoridagi ravoqlari xonani keng koʻrsatadi. Masjid bezaksiz, sirti ganch bilan suvalgan. Ayvon mehrobiga sirli oʻyma parchinlar qoplangan. Yogʻoch oʻymakorligida ishlangan ustunlari diqqatga sazovor. Tarhiga koʻra masjid toʻrtburchak shakliga oʻxshaydi va uning ikki tomoni gʻarbga qaratilgan. Biroq, keyinchalik masjid kub tuzilishiga ega boʻlgan. 1983-yilda qayta taʼmirlangan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Xiva
Oʻzbekistondagi masjidlar
Xorazm
Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Saidrasul Saidazizov

Saidazizov Saidrasul (1866 Toshkent — 1933.3.2) — maʼrifatparvar, shoir, tarjimon. Toshkentda Mahmud dasturxonchi madrasasida tahsil koʻrgan, rus-tuzem maktabini tugatgan (1900). Oʻzi oʻqigan madrasada mudarrislik qilgan, rus-tuzem maktabi, oʻqituvchilar seminariyasida "sharqiya muallimi" boʻlib ishlagan (1900-yildan). Moskva va Peterburgga sayohat qilgan (1910). Taassurotlari "Turkiston viloyatining gazeti"da bosilgan (191011). V. V. Bartold, A. N. Samoylovich, S. M. Gramenitskiy kabi rus ziyolilari bilan doʻstona munosabatda boʻlgan. A. oʻzbek, tojik va arab tillarida ijod qilgan. Gʻazal, fard, ruboiy, taʼrix va boshqa janrlardagi sheʼrlar, publitsistok maqolalar, "Ustozi avval" darsligi (1902) muallifi. Gʻazallari ishqiy mavzuda, boshqa sheʼrlarida ilm-maʼrifatli boʻlish, odob, axloqlilik ulugʻlangan. Toshkentda yangi usuddagi mahalliy maktablar ochgan, ularni rus-tuzem maktablaridagi taʼlim-tarbiya metodikasi asosida ishlangan dastur va darsliklar bilan taʼminlagan, oʻqituvchilik ham qilgan. "Tovush usuli" ("Usuli savtiya") metodidagi "Ustozi avval" darsligi 17 marta nashr etilgan. U I. A. Krilov ("Tulki bilan uzum", "Zuluk bilan ilon" va boshqalar), L.N. Tolstoy ("Qishloqi birla bolasi", "Fatonat" va boshqalar), asarlarini oʻzbek tiliga ilk bor sheʼriy tarjima qilgan.

Adabiyot 
 Sharipov J., Badiiy tarjimalar va mohir tarjimonlar, T., 1972; Yusupov Sh., Furqat yoʻllarida, T., 1984. Qosimov B., Dolimov U., Maʼrifat dargalari, T., 1990.

Begali Qosimov.

Manbalar 

    

Shoirlar
Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Mahmud dasturxonchi madrasasida tahsil olganlar
Toshkent madrasalarida mudarrislik qilganlar
Mahmud dasturxonchi madrasasida mudarrislik qilganlar
Tursunoy Saidazimova

Tursunoy Saidazimova (1911, Toshkent – 1928.10.5, Buxoro) – birinchi oʻzbek aktrisasi. Moskva oʻzbek drama studiyasida uqigan (1924—27); 1927-yildan Oʻzbek drama truppasida aktrisa. Qisqa umri davomida oʻzbek va chet el dramaturgiyasidan yorqin obrazlar yaratdi: Mariya Antonovna („Revizor“), Turandot („Malikai Turandot“, 1927), Klariche („Ikki boyga bir malay“) va boshqalar, F. Zafariyning „Halima“ musiqali dramasida Halima obrazini yaratish bilan oʻzbek musiqali sahna ijrochiligida yangi sahifa ochdi. Saidazimova bu spektaklda musiqali drama janrida ilk bor dramatik va vokal komponentlarni birbiri bilan uygʻunlashtirgan holda obraz psixologiyasini, uning ichki dunyosini chukur ochishga erishdi. 17 yoshida vahshiyona oʻldirilgan. Hamza Niyoziy unga atab „Tursunoy marsiyasi“ni yaratgan.

Yana qarang 
 Tamaraxonim
 Nurxon Yoʻldoshxoʻjayeva

Manbalar

Havolalar 
 „Sovet Oʻzbekistoni“ 18-iyun 1967-yil

10-mayda vafot etganlar
1928-yilda vafot etganlar
1911-yilda tugʻilganlar
Oʻzbekistonlik aktrisalar
Shahidlar
Anvar Saidahmedov

Anvar Ahrorovich Saidahmedov (1912.15.6 — Toshkent — 1983) — pediatr-ftiziatr. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968), tibbiyot fanlari doktori (1960), professor (1961). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1935). Bekobod kasalxonasida bosh vrach (1936—41), urush qatnashchisi (1941—42), Respublika ruhiy kasalliklar kasalxonasida bosh vrach (1944—46), Toshkent tibbiyot akademiyasi bolalar klinikasida ordinator (1946—50), assistent (1950—51). Sil ilmiy tadqiqot institutida bolalar sil kasalligi boʻlimi boshligʻi (1952—60), Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti bolalar sil kasalligi kafedrasi mudiri (1961 — 81), konsultant (1981—83). Ilmiy ishlari Oʻzbekiston sharoitida bolalardagi sil kasalligini aniqlash, uning klinikasi, oldini olish va davolashga oid.

Manbalar 
 Bolalarni sil kasalligidan saqlash choralari, T., 1962; Miya sili va uning oldini olish, T., 1968.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Amirali Saidbekov

Amirali Saidbekov (1920.15.5, Fargʻona viloyati Rishton tumani – 1945.8.4, Polsha, Ribnik shahri) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, 1939–40 yillardagi Sovet-Finlandiya urushi qatnashchisi. 1941-yil iyundan 325-gvardiyachi oʻqchi polkning rota komandiri, gvardiyachi katta leytenant. 1945-yil 8 aprelda boʻlgan jangda marrani mohirlik bilan saqlab, jasorat koʻrsatgan va shu jangda halok boʻlgan. 1945-yil 29 iyunda (oʻlimidan soʻng) Qahramon unvoni berilgan. Fargʻonadagi koʻchalardan biri uning nomi bilan atalgan. Rishton tumanidagi Sarikanda qishlogʻida yodgorlik oʻrnatilgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
15-mayda tugʻilganlar
1945-yilda vafot etganlar
8-aprelda vafot etganlar
Muxtorjon Saidjonov

Muxtorjon Yoʻldoshevich Saidjonov (1893, Buxoro 1937.25.10, Toshkent) — Buxoroda jadidchilik harakatining namoyandasi, siyosat va jamoat arbobi. Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Yosh buxoroliklar partiyasi MK aʼzosi (1917-yildan). Kolesov voqeasiaan soʻng, Yosh buxoroliklardan ajralyb chiqqan. BXSR ichki ishlar noziri (1920-yil sentabr — 1921-yilmay; 1922-yil mart 1923-yil avgust), davlat nazorati noziri (1920-yilnoyab. 1921-yilmay), BXSRning RSFSR hukumati huzuridagi maxsus vakili (1921-yil may — 1922-yilmart), BXSR MIK masʼul kotibi (1923-yil avgust — 1924-yil oktabr). "Milliy ittihod" tashkilotining Buxoro shoʻʼbasida faoliyat koʻrsatgan (1920—22). Oʻrta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish oʻtkazilgach, Zarafshon okrug ijroiya qoʻmitasi raisi (1925). "Oʻn sakkizlar guruhi"ning faol ishtirokchisi sifatida VKP (b) MK Oʻrta Osiyo byurosining Oʻzbekistondagi faoliyatini keskin qoralaganligi uchun 1925-yil oxirida lavozimidan olib tashlandi. Keyinchalik "Oʻzbekkino" tresti boshqaruvchisi (1936-yilgacha). S. sovet rejimi tomonidan qamoqqa olinib (1937-yil 20 mart), akasi Musojon Saidjonov va buxorolik boshqa milliy rahbarlar bilan birgalikda (jami 17 kishi) otib tashlangan. 1965-yil 2 dekabrda oqlangan.

Adabiyot 
 Xoʻjayev F., Buxoro inqilobining tarixiga materiallar, T., 1997; Ergashev B. X., Ideologiya natsionalnoosvoboditelnogo dvijeniya v Buharskom emirate, T., 1991; Rajabov K,., Buxoroga kizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T., 2002.

Manbalar 

Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Oʻlmas Saidjonov

Saidjonov Oʻlmas (1951.10.1, Kitob tumani, Tuyaboshi qishlogʻi 2016.13.2, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq hofizi (1993). Qarshi davlat ped. intini (1974), Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutini tugatgan (1981). 1994-yildan Muhiddin Qoriyoqubov nomidagi Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1996-yildan akademik va xalq badiiy jamoalar direksiyasi)ning direktori, ayni paytda, 1996—2001-yillar „Oʻzbeknavo“ birlashmasi direktori oʻrinbosari. Kuchli, yorqin va jozibali ovoz sohibi. Repertuaridan oʻzbek mumtoz ashulalari („Feruz“, „Guluzorim“, „Mustahzod“, „Girya“ va boshqalar) va zamonaviy bastakorlar asarlari („Onajonim“, „Furqat nidosi“, „Temur bobom“, „Bogʻi jahonnoma“, „Beminnat“, „Nigorim“, „Surating“ kabi) oʻrin olgan. 2-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati. „Sharq taronalari“ xalqaro musiqa festivali YUNESKOning maxsus mukofoti sovrindori. S. ijodiga bagʻishlangan telefilm („Oʻzbekiston xalq hofizi Ulmas Saidjonov kuylaydi“) ishlangan (1996, Oʻzbekiston televideniyesi). "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar 

1951-yilda tugʻilganlar
10-yanvarda tugʻilganlar
2016-yilda vafot etganlar
13-fevralda vafot etganlar
Saidmurod panoh oʻgʻli

Saidmurod Panoh oʻgʻli (1858 — Buxoro viloyati Qiziltepa tumani Kenagas qishlogʻi — 1945) — oʻzbek dostonchisi. Yoshligidan doston yodlash, soz chalishni urgangan. 1888—1903-yillarda Qiziltepa temir yoʻl qurilishida, 1930-yildan kzda ishlagan. El orasida Murod jmrov nomi bilan tanilgan. S.Saidmurod panoh oʻgʻli "Alpomish", "Guroʻgʻli" turkum dostonlari, "Odilxon", "Shirin va Shakar", "Kuntugʻmish", "Ahmadxon", "Yusuf bilan Ahmad", "Sanobar", "Oshiq Gʻarib", "Maston kampir", "Choʻpon qiz" kabi 20 ga yaqin xalq dostonlarini mohirona kuylagan. Unda "Alpomish", "Odilxon", "Goʻroʻgʻlining Qrimga borishi" dostonlari va bir kancha termalar shoirning hamqishlogʻi Shamsi Murodov (1925— 45) tomonidan yozib olingan. "Amirning oʻlponchilariga qarshi", "Kunlarim", "Gulzorim bor" va boshqa asarlar muallifi.

Manbalar 
 Odilxon [dostonlar, termalar], T., 1972.
Jonmurod Saidmurodov

Jonmurod Saidmurodov (1939. 12.1, Termiz tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2002). Karshi pedagogika institutini tugatgan (1965). 1965-yildan Termiz shahridagi 2maktabda biol. oʻqituvchisi, maktab direktori urinbosari, 1973-yildan 12 maktabda biol. oʻqituvchisi. U jihozlagan zamonaviy biol. kabineta viloyatdagi eng yaxshi kabinet hisoblanadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Zarifa Saidnosirova

Saidnosirova Zarifa (1908,31,9, Turkiston sh., Qozogʻiston — 1986. 16.8, Toshkent) — kimyogar olima. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968), professor (1970). Kimyo fanlari nomzodi (1945). Birinchi oʻzbek ayol rassomi. Taniqli maʼrifatparvar S. Mirjalilovning qizi, Oybekning rafiqasi. Toshkentda "Pestolotssi" maktabi (1922—26), Navoiy nomidagi taʼlim-tarbiya texnikumi (1924— 36) va soʻngra Rozanov tasviriy sanʼat studiyasida (1924—26) oʻqigan. Soʻng Oʻrta Osiyo universiteti fizika-matematika fakultetining kimyo boʻlimini tugatib (1926— 30), oʻrta maktablar, xotin-qizlar bilim yurti va ishchilar fakultetida fizika, matematika va kimyo fanlaridan dars bergan. Qishloq xoʻjalik institutida  oʻqituvchi, dotsent va kafedra mudiri (1930—86), Toshkent tibbiyot institutida oʻqituvchi (1932—37), Oʻquvpedagogika nashriyotida muharrir (1934—35). Oʻrta maktablar va texnikumlar uchun "Kimyo" darsligi (1933) muallifi. S, pedagogik faoliyatidan tashqari, volfram kompleks birikmalari va kimyo terminlarining ruscha-oʻzbekcha lugʻati ustida ilmiy ish olib borgan. S. Oybek adabiy merosini saqlash, tartibga solish va nashr etish ishiga katta hissa qoʻshgan. U adibning oʻzbek tilidagi 2 jildlik "Mukammal asarlar toʻplami" (1975—85)ni, rus tilidagi 5 jildlik "Asarlar"i (1985— 87)ni nashrga tayyorlashda faol ishtirok etgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1985). Tasviriy sanʼatga oid ishlari Oybek uymuzeyida saqlanadi.

Manbalar 
 Kimyodan ruscha-oʻzbekcha qisqacha izohli lugʻat (hamkorlikda) T., 1975; Oybegim mening (xotiralar), T., 1994.

Kimyogarlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Joʻra Saidov

Joʻra Kamolovich Saidov (1909, Qoʻqon shahri — 1999.9.4, Toshkent) — botanik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1968), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977), biol. fanlari doktori (1960), professor (1967). Samarqanddagi Oʻzbekiston pedagogika akademiyasini tugatgan (1932). Qoʻqon shahri paxtachilik instituti botanika kafedrasi assistenti (1932—35), Samarqand qishloq xoʻjaligi instituti botanika kafedrasida dotsent va mudir (1941—43), institut direktori (1943—52), botanika va oʻsimliklar fiziologiyasi kafedrasi mudiri (1952—60), Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasi da akad.kotib (1960—61). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika institutida oʻsimliklar morfologiyasi, anatomiyasi va embriologiyasi laboratoriya mudiri (1962— 88), institut direktori (196486), 1988-yildan bosh ilmiy xodim. Ilmiy ishlari oʻsimliklar anatomiyasi, morfologiyasi va fiziologiyasiga oid. S. karbonat va magniyli, xlorid va sulfatli tuzlar bilan shoʻrlangan tuproqning gʻoʻza va makkajoʻxori anatomiyasi hamda fiziologiyasiga taʼsirini tadqiq qilgan. Urgimchakkana bilan zararlangan gʻoʻza bargining anatomiya va morfologiyasidagi oʻzgarishlarni oʻrgangan. Oʻzbekiston foydali yovvoyi oʻsimliklari anatomiyasi, sitoembriologiyasi va choʻl yaylovlarining fitomelioratsiyasi maktabi asoschisi. S. rahbarligida 12 jildli "Foydali oʻsimliklar morfobiologiyasi" (T., 1964—93) nashr etilgan.

Manbalar

Adabiyot
 Botanika oʻsimliklar fiziologiyasi asoslari bilan (hamkorlikda), T., 1972; Choʻl oʻsimliklarining ekologik anatomiyasi (hamkorlikda), T., 1991.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1909-yilda tugʻilganlar
1999-yilda vafot etganlar
9-aprelda vafot etganlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari