MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ahmad ibn Muhammad al-Ardabiliy

Ahmad ibn Muhammad al-Ardabiliy — ilm-fanning turli sohalarida faoliyat olib borgan olim. U milodiy 1585-yil (hijriy 993-yil)da vafot etgan.

Asarlari 
 „Hadiqatu-sh-shiʼati fi tafsili ahvoli-n-nabiy sallallohu alayhi vasallamva-l-aʼimmati alayhimi-s-salom“ („Payg‘ambar (s.a.v.) va imomlar(a.s.) ahvolining tafsiloti haqidagi shiʼalarning bo‘stoni“);
 „Jamʼu-l-foidati va-l-burhon fi sharhiirshodi-l-azhon“ („Irshodu-l-azhon“sharhi haqidagi isbot va foydaga oid fikrlar to‘plami");
 „Sharhuilohiyoti-t-tajrid“ („Ilohiyotu-t-tajrid“ga sharh");
 „Zubdatu-l-bayonfi sharhi oyoti ahkomi-l-Qurʼon“ („Qurʼoni karim ahkomlari jo bo‘lganoyatlarni sharhlash haqidagi eng sarabayon“);
 „Taʼliqot fi sharhi-l-muxtasari-l-azdiy“ („Muxtasaru-l-azdiy“sharhiga qo‘shimcha izohlar").

Manbalar
Kiddush

Kiddush - yahudiylikda shanba va bayram kunlari sharob ustida o‘qiladigan ibodat. Talmudga ko‘ra, ushbu amr shanba kunini boshqa kunlardan ajratish va ulug‘ligini eʼtirof etish uchun, shanba kuni kirishi bilan o‘qiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Shaxsiyatlar
Ahmad al-Arzanjoniy

Ahmad al-Arzanjoniy (Burhonuddin) — Arzanjon qozisi. Halabda taʼlim olgan. U milodiy 1398-yil (hijriy 800-yil)da vafot etgan.

Asarlari 
 „Hoshiya alat-talviyh“ („Talvihga hoshiya-izoh“, muallif uni „at-Tarjih“, yaʼni „Afzal ko‘rish“ deb nomlagan);
 „Iksiyru-s-saodat fi-t-tasrif“ („Tasrifgaoid saodatning umrboqiy sharbati“).

Manbalar
Kiddushin

Kiddushin — yahudiylikdagi oila qurish marosimining ilk bosiqichi. Talmud davrida shakllangan anʼana bo‘lib, hozirga qadar saqlanib qolgan. Umuman olganda mavjud qoidaga ko‘ra, nikoh marosimi ikki bosqichda kiddushin hamda nissuin amalga oshiriladi. Talmud qoidalariga asosan Kiddushin uch yo‘l orqali amalga oshiriladi: kesef (pul), shtar (shartnoma) va bia (bir uyda yashash). Kesefga ko‘ra, er ikki guvoh shohidligida uylanmoqchi bo‘lgan ayoliga pul yoki uning ekvivalenti (bugungi kunda bu oddiy, tekis uzuk) ni takdim etadi. Pul yoki uzukni berish orqali er kishi ushbu ayolni nikohiga olmoqlikni, ayol bu narsalarni qabul qilish bilan shu kishiga turmushga chiqishligini bildiradi. Ikkinchi shtar (shartnoma)ga ko‘ra, er kishi ikki guvoh hozirligida ayol kishiga ikki tarafning ismlari hamda „Ushbu shartnoma orqali Muso va Isroil amriga muvofiq sen menga bagʻishlanasan“ kabi maʼlumotlar keltirlgan hujjatni taqdim etadi. Ayol kishi hujjatni qabul qilishi orqali, roziligini izhor qiladi. Uchinchi holatda esa, erkak ikki guvoh shohidligida ayolga: „Sen men bilan bir uyda yashash orqali Muso va Isroil amriga muvofiq bag‘ishlanasan“ iborasini aytib, alohida uyga olib chiqib ketadi. Huquqiy nuqtai nazardan ushbu kiddushin turi qonuniy hisoblansada, biroq, yahudiy dini ulamolari bundan qaytaradilar, hattoki, jazo ham belgilanishi mumkin. Bugungi kunda, faqatgina, birinchi kesef turi amalda ekanini qayd etish lozim.

Adabiyotlar

Manbalar
Kipa

Kipa () — yahudiy erkaklarning anʼanaviy bosh kiyimi. U kichkina aylana shaklda bo‘lib, boshning tepa qismini yopib turadi hamda har bir taqvodor yahudiyning Yaratgan oldida kamtarlik, tavozeʼ, hurmatini ifodalaydi. Eʼtibor qaratilsa, Gʻarbda dinga eʼtiqod qiluvchilar Yaratganga tavozeʼni ifodalashda bosh kiyimini yechishsa, yahudiylarda uni kiyish orqali bo‘ladi. Kishining boshi kun davomida, ayniqsa ibodat va Tavrotni o‘qish vaqtida uni kiyish zarur hisoblanadi. Ortodokslar kipani har doim kiyib yurishsa, konservatorlar sinagogada va ovqat vaqtida kiyishadi, Reformistlar esa, kipani kiyib yurish zarur emasligini taʼkidlaydilar. Dura-Yevropos sinagogasidagi freskalarga ko‘ra aytish mumkinki, ellinizm davrida yahudiylar boshlarini yopmagan holda yurganlar. Milodiy I asrda tuzilgan „Sofrim“ traktatida sinagogada tonggi ibodatni bosh kiyimsiz amalga oshirishga ruxsat berilganini ko‘rish mumkin. Biroq, nufuzli ravvinlar boshlarini mato bilan yopib olganlar. Oʻrta asrga kelib boshni yopib yurish taqvodor yahudiylarning urfiga kirgan hamda ko‘p o‘tmay umumqabul qilgan narsaga aylangan. Kipaning rangi, hajmi, matosiga qarab bir qancha turlari mavjud bo‘lib, bu orqali yahudiyning nafaqat taqvodorligi, balki uni qaysi yo‘nalish yoki oqim vakili ekanini ham bilish mumkin. Ashkenazlarda kipa odmi rangdagi matolardan tikilib, tepasi qora, tag qismi oq rangda bo‘ladi. Sefardlarda esa, hajmi kichikroq bo‘lib, rangli va kashta go‘l bilan bezatilganini ko‘rish mumkin. Hasidlar esa, kipani shlyapa ostida kiyib yurishadi.

Adabiyotlar

Manbalar
Kiroman Kotibin

Kiroman Kotibin ( — so‘zi karamli, muhtaram, aziz;  — so‘zi yozuv-chizuv ishlari va yozishmalarni olib boruvchi shaxs maʼnosini bildiradi) — insonlarning har bir amallarini yozib boruvchi farishtalar.

Qur’oni karimda bir marta: „Holbuki, ustingizdan kuzatib turuvchilar bordir. Ular kiroman kotibin (hurmatli yozib turuvchilar). Nima qilayotganingizni biladiganlardir“ (Infitor, 10-12 oyatlar) uchraydi. Alloh taolo har bir insonga ikki farishtani: o‘ngdan bitta va chapdan bittani biriktirgan, ikkovlari insonning yaxshilik va yomonliklarini yozib boradilar. Ular „Kiroman kotibin — hurmatli yozib turuvchilar“ deyiladi va mazkur farishtalar Allohning huzurida mukarram sanaladilar. Har bir bandaning o‘ng tomonidagi farishta yaxshi amallarini, chap tomonidagi farishta yomon amallarini yozib boradi.

Qiyomat kuni insonga hujjat sifatida ko‘rsatiladigan nomai aʼmol ushbu farishtalar yozgan yozuvlar bo‘ladi. Bu xususda Imom Hasan Basriy: „Ey odam bolasi, sening sahifang ochildi, ikki hurmatli farishta senga vakil qilindi. Bittasi, o‘ng tarafingdagisi yaxshiliklaringni yozadi, ikkinchisi, chap tarafingdagisi yomonliklaringni yozadi. Nimani xohlasang, qilaver, ozmi, ko‘pmi. Vafot etganingda sahifang berkitiladi, qabringda bo‘yningga osib qo‘yiladi. Qiyomat kuni shunday holda qabringdan chiqasan“ deganlar.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Islom
Ahmad al-Isfijobiy

Ahmad ibn Mansur al-Isfijobiy, al-Hanafiy (Abunnasr) (milodiy 1087-yil (hijriy 480-yil)da vafot etgan) — hanafiy faqih, qozilikni boshqargan.

Asarlari 
 „Sharhu muxtasari-t-Tahoviy“ („Muxtasaru-t-Tahoviy“ga sharh");
 „Sharhuala kitobi-s-sadri ibn Moza alatartibi-d-dabbos li-l-jomiʼi-ssag‘iyr“ li-sh-Shayboniy" (Shayboniyning „al-Jomiʼ as-sag‘iyr“ („Kichik to‘plam“)iga asalchi tartibidasadru-sh-shariʼa ibn Moza taʼlifetgan kitobga sharh");
 „Sharhu-l-kofiy“ („al-Kofiy“ga sharh");
 „Fatovo“ („Fatvolar“).

Mazkur asarlarning barchasi hanafiy fiqhning sohalariga bag‘ishlangan.

Manbalar
Sehrli uzuk

Sehrli uzuk — afsonaviy, folklor yoki xayoliy zargarlik buyumlari, odatda, gʻayritabiiy xususiyatlarga yoki kuchlarga ega deb qabul qilib kelinadi. Bu xayoliy va sehrli ertaklarda tez-tez uchraydi. Sehrli uzuklar bilan bogʻliq personajlar koʻplab mamlakatning xalq ogʻzaki ijodida uchraydi. Baʼzi sehrli uzuklar oʻzida turli xususiyatlarni: egasiga turfa xil qobiliyatlarni, shu jumladan koʻrinmaslik va oʻlmaslik kabi gʻayrioddiy imkoniyatlarni beradi. Boshqa bir uzuk esa abadiy sevgi, baxt kabi hislarni inʼom etadi. Baʼzi ertak va xalq ogʻzaki ijodlarida esa sehrli uzuklardan laʼnatlangan qurol sifatida qaraladi. Xususan, noyob afsonaviy uzukka Sigurd tomonidan yaratilgan „Ajdaho xazinasidan tiklangan fafnir Norse“ mifologiyasida yoki xayoliy uzukning oʻziga xos xususiyatlariga esa „Uzuklar hukmdori“ afsonasida duch kelamiz. Biroq, koʻpincha ular yaxshilik uchun sarf etiladigan kuch-qudrat sifatida ishlatilish ehtimoli yuqori, chunki u neytral buyum. Uzukdan qay yoʻsinda foydalanish esa uning egasiga bevosita bogʻliq.

Barmoq halqasi — uzuklar, sehrli buyum sifatida foydalanish uchun eng qulay tanlovdir: u bezakli, oʻziga xos va koʻpincha noyob, odatda taqiladigan buyum, koʻpincha tasavvufiy xususiyatlar (dumaloq) shaklga ega, sehrlangan tosh qadalgan boʻlishi mumkin va uzuk  odatda barmoqqa taqiladi, biron bir maqsad uchun uni osongina taqdim etish mumkin boʻladi.

Tarixi 

Sehrli uzuklar mavjud boʻlgan dastlabki hikoyalar klassik antik davrda paydo boʻlgan. Aflotun, ikkinchi Respublika kitobida, Gyges uzugi (egasi uni taqqanda koʻrinmaslikni beradigan uzuk) haqida hikoya qiladi. Uni gʻordan topgan choʻpon Gyges oʻz kuchidan malikani yoʻldan ozdirish, qirolni oʻldirish va uning oʻrnini egallash uchun foydalangan. Ammo Lidiya qiroli boʻlgan Gygesning oldingi qaydnomalarida sehrli uzuk haqida hech narsa aytilmagan. Sehrli kuchlar odatda uzuklarga tegishli emas, qadimgi yunon afsonasi, garchi boshqa koʻplab sehrli narsalar, xususan Persey afsonasi roʻyxati keltiriladi.

Jozep (8.2) Vespasian huzurida jinlarni quvib chiqarish uchun sehrli uzuk ishlatgan Eleazarning bitta latifasini takrorlaydi.

J. G. Frazer, sehr va xurofotni oʻrganishda Oltin bog', uzuklar „ibtidoiy aql“ da ruhning tanani tark etishiga yoʻl qoʻymaslik va jinlarning butun tanaga kirib kelishiga yoʻl qoʻymaslik uchun vositalar sifatida xizmat qilishi mumkinligi haqida taxmin qildi. Shunga qaramay, sehrli uzuk ruhning ketishini oldini olish orqali oʻlmaslikni berishi va egasiga qarshi qaratilgan har qanday zararli sehrning kirib kelishiga toʻsqinlik qilishi mumkin. Ruhning chiqishiga qarshilik qiluvchi bu sehrli xususiyatlar Odamlarga uzuk taqishni taqiqlagan qadimgi grek tamoyillarida qadimgi faylasuf va afsonachi Pifagor tomonidan tushuntirilishi mumkin.

Manbalar 

Folklor
Ahmad Nomiy al-Arzanjoniy

Ahmad Nomiy ibn Abdurrahmon Nomiy al-Arzanjoniy al-Hanafiy (milodiy 1896-yil (hijriy 1314-yil)dan keyin vafot etgan) kelib chiqishi Arzanjondan bo‘lgan.

Asari
 “at-Tahoniyu-l-hamdiyyot” («Hamdga yo‘g‘rilgan tabriklar») nomli Sulton Abdulhamidni qutlashga bag‘ishlangan qasidalardan iborat asar.

Manbalar
Badr al-Xujandiy

Badr ibn Ziyod ibn Abdulloh ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad al-Xujandiy (Abulmunavvar) (milodiy 1120, hijriy 514-yilda vafot etgan) — qozi. Samarqandda yashagan va shu yerda hadis aytgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
Kuzhayat, Osmancık

Kuzhayat — Choʻrum viloyati Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi 
Qishloq nomi 1925-yildagi yozuvlarda arab deb qayd etilgan.

Geografiyasi 
Qishloq Chorum shahri markaziga 106 km uzoqlikda joylashgan. Osmanjik shahar markaziga 45 km uzoqlikda.

Aholisi

Manbalar 

Turkiya aholi punktlari
Badriddin ash-Shibliy

Badriddin Muhammad ibn Abdulloh ash-Shibliy (milodiy 1367, hijriy 769-yili vafot etgan) — faqih. U Ustrushananing Shibla qishlog‘ida tavallud topgan.

Asarlari 
 „Mahosin al-vasoil fi ilmi-l-avoil“;
 „Okom al-marjon fi ahkomal-jon“.

Manbalar
Badriddin al-Buxoriy

Umar ibn Abdulkarim al-Varsakiy al-Buxoriy (Badriddin) (milodiy 1198, hijriy 594-yil Balxda vafot etgan) — faqih. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilganlar. U Shamsulaʼimma al-Kardariy va Abul Fazl al-Kirmoniyning ustozi.

Manbalar
Ovacıksuyu, Osmancık

Ovajiksuyu — Choʻrum viloyati Osmanjik tumaniga qarashli qishloq.

Tarixi 
Qishloq 1925-yildan beri shu nomga ega.

Geografiyasi 
Qishloq Chorum shahar markazidan 75 km uzoqlikda joylashgan. Osmanjik shahar markazidan 14 km uzoqlikda.

Aholisi

Manbalar 

Turkiya aholi punktlari
Bakr al-Kosoniy

Bakr ibn Sulaymon ibn Imron Ilyos al-Kosoniy (milodiy 1119-yil, hijriy 513-yilda vafot qilgan) Samarqandga kelib, bir muddat shu yerda yashab, fiqh ilmini o‘rgangan. So‘ngra Kosonga qaytib, o‘z faoliyatini davom ettirgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
Çərmədil

Çərmədil — Ozarbayjon Ismailli tumanining Qubaxəlilli munitsipalitetiga qarashli qishloq.

Manbalar 

Ozarbayjon qishloqlari
Göytəpə(Ismailli)

Göytəpə— Ozarbayjonning Ismailli tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 354 nafar aholi istiqomat qiladi.

Manbalar 

 

Ozarbayjon qishloqlari
Ismailli tumani aholi punktlari
Sumağallı

Sumağalli — Ozarbayjonning Ismailli tumani tarkibiga kiruvchi qishloq va munitsipalitetdir. 734 nafar aholi istiqomat qiladi.

Manbalar 

 

Ozarbayjon qishloqlari
Ismailli tumani aholi punktlari
Bakr ash-Shirvoniy

Bakr ibn Umar ash-Shirvoniy (Abul Qosim) (milodiy 926, hijriy 314-yilda vafot etgan) Buxoro ahlidan hisoblangan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
Bakr az-Zaranjaro

Bakr ibn Muhammad ibn Ali ibn al-Fazl ibn al-Hasan ibn Ahmad ibn Ibrohim ibn Isʼhoq ibn Usmon ibn Jaʼfar ibn Muhammad ibn Abdulloh al-Ansoriy, al-Buxoriy, az-Zaranjaro, al-Hanafiy (Abul Fazl) (milodiy 1035-yil, hijriy 427-yilda tug‘ilib, milodiy 1118-yil, hijriy 512-yilda vafot etgan) fozil imom bo‘lgan va Abu Hanifa mazhabi haqidagi rivoyatlarni yaxshi bilgan. Ko‘p marotaba umra qilgan va shu tariqa ilmi keng yoyilgan. Hadis bilan ko‘p mashg‘ul bo‘lgan. Hadislar imlo qilgan va undan hadis eshitganlar. Abu Sahl as-Saraxsiy va Abdulaziz al-G‘ulvoniydan fiqh ilmini o‘rganib, faqih bo‘lgan. „Amoliy az-Zaranjaro“ („Zaranjaro imlo qilgan hadislar“) nomli asari bo‘lgan.

Manbalar
Bakr az-Zogʻarsavsaniy

Bakr ibn Abdulloh ibn Muso ibn Ali az-Zog‘arsavsaniy an-Nasafiy (Abu Ali) (milodiy 1130-yil, hijriy 525-yilda 88 yoshida vafot etgan) ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Manbalar
Bakr ad-Duxamsiniy

Bakr ibn Muhammad ibn Hamadon ibn G‘olib ibn Toriq ibn Hilol as-Sayrafiy ad-Duxamsiniy (Abu Ahmad) (milodiy 959-yil, hijriy 348-yilda vafot etgan) - Marv ahlidan. Tajribali, nuroniy va fozil olim bo‘lgan. Fasohati va moziyni yaxshi bilishi tufayli u somoniy amirlar bilan muloqot qilishga ixtisoslashgan maxsus xodim bo‘lgan. Marv, Balx, Bag‘dod va Rayda hadis tinglagan. U ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
Bakr al-Xarqoniy

Bakr ibn Abdulloh ibn Abdurrahim al-Xarqoniy (milodiy 1131-yil, hijriy 525-yil zulqaʼda oyining 18-sanasi seshanba kuni asr vaqtida vafot etgan) — imom. U ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilganlar. Hozirgi Chokardiza qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
Bakr al-Varsaniniy

Bakr ibn Muhammadal-Varsaniniy (Abu Ahmad) (milodiy 963-yil, hijriy 352-yilda vafot etgan) — ko‘zga ko‘ringan faqih, munozarachi va ahlu-r-raʼy vakili bo‘lgan. Samarqandda uning hadis imlo qiladigan joyi va munozaralar olib boradigan halqasi bor edi. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
Bakr al-Kubindaviy

Bakr ibn Monaz ibn Amirak ibn Shoh ibn ash-Shaʼbiy ibn Shaʼbiy ibn Samʼon an-Nasafiy al-Kubindaviy (Abu Muhammad) (milodiy 1039, hijriy 430-yilda tug‘ilib, milodiy 1100-yil, hijriy 493-yil safar oyining 3-sanasida Nasafda vafot etgan) Samarqandda ko‘p hadislar eshitgan va o‘zi ham boshqalarga hadislar aytgan. Bir qancha muddat „Nahr al-Qassoriyn“ mahallasida vaʼzxonlik qilgan.

Manbalar
Bakr al-Ustrushaniy

Bakr ibn Yamon al-Ustrushaniy (milodiy 1125-yil, hijriy 519-yili Samarqandda vafot etib, Chokardiza qabristoniga dafn etilgan) — muhaddis. U Ustrushanada tavallud topgan va dastlabki ilmlarni oʻsha yerda olib, keyinchalik ilm-maʼrifat yo‘lida Samarqandga ko‘chib o‘tadi. U ulamolardan, ulamolar esa undan hadis rivoyat qilganlar. Uning Samarqandda shaxsiy madrasasi bo‘lib, u yerda tolibi ilmlarga hadis, fiqh ilmlaridan saboq bergan.

Manbalar
Abxay Charan De

Abxay Charan De (1896-1977) - toʻliq ismi Abxay Charanaravi nda Bxaktivedanta Svami Prabxupda, shuningdek Shrila Prabxupa da nomi bilan ham tanilgan. 1896-yil 1-sentyabrda Kalkuttada tugʻilgan. Hinduiy-vayshnaviylik diniy arbobi. U1947-yilda“Veda” falsafasi bilimdoni sifatida “Bxaktivedanta” (sanskr. “sodiqlik”, “fidokorona xizmat”) unvoniga sazovor boʻladi. Sanskrit tilidan ingliz tiliga koʻpgina “Veda” matnlari, jumladan, “Bxagavadgita” (“Xudo qoʻshiqlari”)ni sharxlar bilan tarjima qildi. 1959-yilda 63 yoshida dunyodan voz  kechishga axd qiladi va Svami (“Aql va xissiyotlar egasi”) unvoniga erishadi. 

1965-yilda A.Ch.Bxaktivedanta Svami AQSHga koʻchib oʻtdi va “Xalqaro Krishnani anglash jamiyati”ga asos soldi. Bu davrda Sharq mistik taʼlimotiga nisbatan katta qiziqish Krishnani anglash falsafasini targʻib qilish uchun qulay shart-sharoit yaratdi va harakat tez rivoj topdi

.

Manbalar

Adabiyotlar
Avalokiteshvara

Avalokiteshvara (sanskr.“Koʻrib turuvchi hoqon”) - buddaviylikdagi mashhur bodxisattvalardan boʻlib, barcha buddalarning cheksiz hamdardligi timsoli hisoblanadi. Uning attributi tovus dumidan yasalgan yelpigʻich sanaladi.

Manbalar

Adabiyotlar
Avatara

Avatara - hinduiylik tushunchasida tangrining inson qiyofasida yerga tushishi hodisasi. Masalan, Hinduiylikda Vishnuning vaqti-vaqti bilan qutqaruvchi tangri sifatida dunyoga tushishi va sharoitga qarab turli shakllarda, yaʼni avatarlarda oʻzini koʻrsatishiga ishoniladi. Vishnuning oʻziga yarasha xilma-xil avataralari mavjud. Ulardan eng mashhurlari “Ramayana” dostoni qahramoni Rama va “Maxabxarata” dostonida vasf etilgan Krishnalardir.

Manbalar

Adabiyotlar
Avvakum Petrovich

Avvakum Petrovich (1621-1682) - taniqli rus cherkov arbobi, Rus-pravoslav cherkovi ruhoniysi, koʻplab polemik asarlar muallifi. Keyinchalik patriarx Nikon va uning isloxotlariga qarshi chiqib “eski-udumchilik” yoʻlini tutgan. Shu sababli hibsga olinib, qatl qilingan. Hozirgi kunda ham “eski-udumchilik” cherkovlarida avliyo sifatida qadrlanadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Avgurlar

Avgurlar (lot.augures) - rim ruhoniylari kollegiyasining aʼzosi, ular rasmiy fol ochish ishlari - auspitsiyalarni olib borganlar. Bunda, asosan hayvonlarning xatti-harakati va tabiat voqealari inobatga olingan. Avgurlarning oʻziga xos liboslari trabeya, aso va qadah boʻlgan.

Manbalar

Adabiyotlar
Avgustinlik

Avgustinlik – o’rta asr sxolastikasi maktablaridan biri. Avgustin Avreliy qarashlari izdoshlari hisoblanadi. Bugungi kunda protestantlikda keng yoyilgan.

Manbalar

Adabiyotlar
Avidya

Avidya(sanskr. “ilmsizlik”, “johillik”) - hind falsafasida “ilmsizlik” yoki “ongning birlamchi qorongʻulashishi” maʼnosida ishlatilib, “borliqning mohiyatini toʻgri anglash”ga toʻsqinlik qiluvchi kuch sifatida qaraladi.

Manbalar

Adabiyotlar
Avtokefal cherkov

Avtokefal cherkov (yunoncha - “oʻz-oʻzini boshqarish”) - pravoslavlikdagi mustaqil boshqaruvga ega boʻlgan cherkovlar tuzilmasi. Maʼlum bir tashkilot “avtokefal” maqomini olishi uchun miro moyini mustaqil ravishda tayyorlay olish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak. Bugungi kunda pravoslav olamida 15 ta avtokefal cherkovlar mavjud:

 Konstantinopol pravoslav cherkovi.
 Aleksandriya pravoslav cherkovi.
 Antioxiya pravoslav cherkovi.
 Ierusalim pravoslav cherkovi.
 Rus pravoslav cherkovi.
 Gruzin pravoslav cherkovi.
 Serb pravoslav cherkovi.
 Rumin pravoslav cherkovi.
 Bolgar pravoslav cherkovi.
 Kipr pravoslav cherkovi.
 Ellada pravoslav cherkovi.
 Albans pravoslav cherkovi.
 Pоlyak pravoslav cherkovi.
 Chexiya va Slovakiya pravoslav cherkovi.
 Amerika pravoslav cherkovi.

Manbalar

Adabiyotlar
Avtonom Pravoslav Cherkovlari

Avtonom Pravoslav Cherkovlari (yunoncha -“mustaqil”) - biror-bir avtokefal cherkovdan ichki tartib-qoidalarni mustaqil bajarish huquqini olgan cherkov. Avtonom cherkov rahbari avtokefal cherkov patriarxi tomonidan tasdiqlanadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Avtoxton dinlar

Avtoxton dinlar (yun. mahalliy, tub) – muayyan hududda tashqi taʼsirlardan xoli ravishda, etnik xususiyatlardan kelib chiqib yuzaga kelgan diniy eʼtiqod va rituallar. Shimoliy Amerika hindulari, Avstraliya, Yangi Zellandiya aborigenlari dini va marosimlari bunga yorqin misol boʻladi.

Manbalar

Adabiyotlar
Jibek Joli (Jambul viloyati)

Jibek Joli (, 199?-yilgacha — Korolevka) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi ovul. Janaturmish qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313641400.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 305 kishini (149 erkak va 156 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 329 kishi (173 erkak va 156 ayol) yashagan.

Manbalar 

Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Agada

Agada - (orom. hikoya qilish, aytib berish) Talmudning katta qismini tashkil qilib, oʻzida diniy xarakterdagi hikoya va aforizmlar, shuningdek, tarixiy rivoyat va afsonalarni qamrab olgan. Agadani oʻrganuvchilar “agadist” deb yuritiladi. Manbalarda agadaning paydo boʻlishi mil. avv. II asrga borishi qayd qilinadi. Dastlab, Agadalar ogʻzaki koʻrinishda boʻlgan boʻlsa, keyinchalik ular jamlanib yozma holga keltirilgan.

Manbalar

Adabiyotlar
Qaynar (Bayzaq tumani)

Qaynar () — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi razyezd. Janaturmish qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313641500.

Aholisi 
1999-yilda aholisi 126 kishini (53 erkak va 73 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 135 kishi (75 erkak va 60 ayol) yashagan.

Manbalar 

Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Agastya

Agastya- Rigvedaning koʻplab gimnlari bagʻishlangan ilohiy donishmand, Mitra va Varunaning oʻgʻli. Rivoyatga koʻra, u uch olam hukmronligini qoʻlga kiritgan podshoh Naxushuni duoibad qilib, ilonga aylantiradi va Indraga ilohlar hukmronligini qaytaradi. U okean suvini ichib, uning tubida yashiringan asurlarni ilohlarga topib beradi va gʻalabaga katta hissa qoʻshadi. Bir kuni Vindxya tog'i koʻkka qarab shu qadar boʻy choʻzadiki, osmonga borib yetadi, hatto quyosh va oy ham yoʻl toʻsilgani bois, oʻz oʻrnini belgilangan muddatda egallay olmaydi. Shunda maʼbudlar Agastyadan yordam soʻraydilar. U maʼbudlarning iltimosiga koʻra, togʻ yoniga keladi va undan janubga borib kelishi uchun biroz egilib, qaytib kelgunicha qaddini rostlamay turishini iltimos qiladi. Togʻ uning iltimosini qabul qilib egiladi. Agastya janubiy oʻlkalarga ketadi, ammo ketgan tomondan qaytmaydi. Shuning uchun Vindxya togʻi hanuz egilgan holda ekan.

Manbalar

Adabiyotlar
Agni

Agni - qadimgi hind diniy eʼtiqodiga koʻra, olov maʼbudi. Shuningdek, xonadon oʻchogi va qurbonlik gulxani ilohi, yerdagi maʼbudlarning rahbari va barcha qadimgi hind asosiy diniy marosimlarining markazida turgan olov timsoli, insonlar va ilohlar oʻrtasidagi vositachi boʻlgan. U koʻplab sifatlarga ega. Jumladan, Djatavedas - “barcha mavjudotlar bilimdoni”, Tanu na pat - “oʻzining o’g’li” va b. Vedalarda unga 200 gimn bagʻishlangan.

Manbalar

Adabiyotlar
Agrar dinlar

Agrar dinlar - dehqonchilik ishlari bilan bogʻliq ravishda yuzaga kelgan marosim va eʼtiqodlarning umumiy nomi.

Manbalar

Adabiyotlar
Qostoʻbe (Bayzaq tumani)

Qostoʻbe (, 1993-yilgacha — Golovanovka) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi qishloq. Kostyubinskiy qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tuman markazi Sarikemer qishlogʻidan 6 km janubi-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 313645300.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1511 kishini (729 erkak va 782 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1553 kishi (779 erkak va 774 ayol) yashagan.

Mahalliy aholi orasidan chiqqan taniqli shaxslar 
 Ibragimova Marziya (1918-yil) — Sotsialistik Mehnat Qahramoni.
 Ongarboeva Sindibala (1902-2001) — Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Manbalar 

Qozogʻiston aholi punktlari Qozogʻiston qishloqlari
Bayzaq tumani aholi punktlari
Adar

Adar - yahudiylik taqvimidagi oʻn ikkinchi oyning nomi boʻlib, qabisa yilida Adar-sheni yoki Adar Bet (ikkinchi adar) nomi ostida oʻn uchinchi oy qoʻshiladi. Qadimgi yahudiylik taqvimi oy hisobi bilan belgilangan. Unga koʻra, 1 yilda 354 kun bor edi. U 11 oydan iborat boʻlgan. Biroq, miloddan avvalgi IV asrga kelib, qamariy taqvimi quyosh taqvimi bilan almashtirilgan. Quyosh taqvimi oy taqvimidan 11 kunga koʻp. Yahudiy jamoasining diniy bayramlari nafaqat oy hisobidagi kunlar bilan, balki yil fasllari bilan ham belgilanadi. Shuning uchun, mazkur adar oyi yahudiylikdagi quyosh taqvimiga qoʻshimcha 12-oy sifatida kiritilgan. Ushbu oy 30 kundan iborat boʻlib, har 19 yilda 7-marta qoʻshiladi. Esfir roʻzasi hamda Purim bayramlari shu oyga toʻgʻri keladi.

Manbalar

Adabiyotlar
Advayta- Vedanta

Advayta- Vedanta– hind falsafiy tizimlaridan boʻlgan vedantaning eng keng  tarqalgan turlaridan biri. Uning asosiy gʻoyasi “Braxman haqiqiydir. Dunyo esa haqiqiy emas. Djiva (ruh) va Braxman bir narsadir”.

Manbalar

Adabiyotlar