MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mazmun va shakl

Mazmun va shakl - falsafiy tushunchalar. Mazmun narsalarni aynan shu narsa sifatida ifodalovchi muhim element va oʻzgarishlarning yigʻindisidir. Shakl mazmunning mavjudlik usulini, ichki tuzilishini ifodalaydi. Obyektiv olamda narsa va hodisalarga oid boʻlmagan sof mazmun ham. sof shakl ham yoʻq. Muayyan mazmun hamisha muayyan shaklda ifodalanganidek, muayyan mazmunga egadir. Borliqdagi har bir narsa oʻzining mazmuni va shakl birligi tufayli mavjud. Mazmun oʻz mohiyatiga kura, shaklga nisbatan yetakchi oʻrin tutadi. Shakl esa, aksincha, mazmunni ifodalaydi. Shakl mazmunga mos kelishi lozim, mos kelmasa ular (aniqrogʻi zeki shakl bilan yangi mazmun) oʻrtasida ziddiyat paydo boʻladi, bu ziddiyat eski shaklni yangi mazmunga mos yangi shakl bilan almashish (yoki eski shaklni yangi mazmunga moslash) orqali hal qilinadi.

Sanʼat, adabiyotda mazmun va shakl badiiy asarning bir-birini taqozo etuvchi ikki tomoni boʻlib, bunda uning mazmuni muhim hisoblanadi. Badiiy asarning shakliy (uslub, janr, kompozitsiya, badiiy nutq, ritm), mazmuniy (mavzu, fabula, konflikt, harakterlar va sharoit, badiiy gʻoya, tendensiya) yoki shakliy-mazmuniy (syujet) harakterdagi ayrim tomonlari, unsurlari M. va shahrining yagona, bir butun real koʻrinishi sifatida namoyon boʻladi.
Adabiyotda M. va shakl tushunchalari 18—19-asr boshlaridagina bir-biridan farqlana boshladi. Lekin badiiy adabiyotga xos M. va shaklning oʻziga xos birligi bu ikki tomonni bir-biridan ajratgan xrlda oʻrganib boʻlmasligini koʻrsatadi. Chunki adabiy asarning mazmuni, mohiyati uning shakli orqaligina yuzaga chiqadi. Shuningdek, maz-mundan uzoqlashgan shakl nutqning oddiy fakti, tilshunoslik, statistika yoki mantiqobʼyektiga aylanadi. Mazmunning shaklga (yoki aksincha) oʻtish qollari falsafada qam, adabiyot va sanʼatda ham roʻy beradi. Hozirgi adabiyotda umumiy shakl boʻlib koʻringan jiqatlar qachondir mazmun boʻlgan. Janrning oʻziga xos xususiyatlarini belgilaydigan koʻpgina tomonlar dastlab shakl holatida emas, balki mazmunga aloqador boʻlib koʻringan. Ular bir necha asarda, bir necha yozuvchi ijodida takrorlanaverib, qatʼiylashgandan keyingina shakliy hodisaga aylangan. Mas, novellalarga xos syujet, ixchamlik, loʻndalik va boshqa dastlab janr belgilari sifatida emas, balki shakliy belgilardan kengroq, mazmundan ajralmaydigan xususiyatlar koʻrinishida namoyon boʻlgan. Bokkachchoning "Dekameron" asari yaratilganidan keyingina novella janriy shakl sifatida tan olindi. Shakl mazmunga tobe boʻlgani holda, oʻzi ham nisbatan mustaqillik xususiyatiga ega. Bu nisbiy mustaqillik, badiiy asarning shakli no-mukammal boʻlganda, ayniqsa, seziladi. Bunda asarning mazmuniga putur yetadi, mazmun yorqinligi vataʼsirchanligini yoʻqotadi. Chinakam sanʼat asarida M. va shahrining birligi, yaxlitligi talab qilinali.

Manbalar
Rahima Mazohidova

Rahima Mazohidova (1930.8.3, Qoʻqon) — xonanda va aktrisa. Oʻzbekiston xalq artisti (1976). Ijodiy faoliyatini M. Qoʻldoshev rahbarligidagi badiiy havaskorlik toʻgaragida boshlagan (1948-54). Qoʻqon musiqali drama teatrida ishlagan (1954 — 94). Qoʻqon shahar 1-madaniyat uyi qoshida "Omon yor" ayollar folklor ansambli tashkilotchisi va badiiy rahbari (1981-yildan). Teatrda Zebo (U. Hojibekov, "Arshin mol olon"), Tojiniso (S. Abdulla, "Muqimiy"), Nursuluv (K. Shangitboyev, K. Boyseitov, A. Muqamedov, "Jon qizlar"), Mastura satang, Rahima xola (Hamza, "Xolisxon", "Boy ili xizmatchi"), Raʼno (M. Nazarov, "Do'st nidosi") kabi bir qancha obrazlar yaratdi. Ular chaqqon va chechan, xajviy va grotesk xususiyatlarga hamda lirik-dramatik, fojiaviy va falsafiy qarashlarga boydir. M. doira jo'rligida toʻy marosim qoʻshiupari ("Yor-yor", "Kelin salom" va boshqalar), xalq lapar va yallalari ("Deydi-yo", "Bugmacha bilagim", "Omon yor", "Yalli-yali", "Qarinavo" va boshqalar), ayrim mumtoz asar ("Feruz", "Qoʻqon Ushshogi", "Guluzorim", "Mujgonlarim", "Fargʻona tong otguncha", "Bir kelib ketsun" va boshqalar)larga o'zgacha talqin bergan. "Oʻzbekfilm" studiyasining "Oʻtgan kunlar" (1969), "Zulmatni tark etib" (1973), "Ota vasiyati" (1979) filmlarida suratga tushgan. "Mehnat shuhrati" ordeni bilan taqdirlangan (1997).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1930-yilda tugʻilganlar
8-martda tugʻilganlar
Mazurka

Mazurka (polyakcha mazur — Mazoviyada yashovchi soʻzidan) — polyak xalq raqsi. Surʼati tez, musiqa oʻlchovi 3/4 yoki 3/8; ritmikasi 2-, baʼzida 3- hissaga tushadigan urgu bilan ajralib turadi. Xalq M.lariga xos joʻshqinlik, dilkashlik va dovyuraklik (18-asr oxiridan) koʻpgina kompozitorlarga ilxrm baxsh etgan. Polshada — Yu. Elsner, K. Kurpinskiy, M. Oginskiy va boshqa; Germaniyala — G. Teleman va boshqa 19-asrda M. butun Yevropada bal raqsi sifatida mashqur boʻlgan, opera va balet sahnalariga kiritilgan (M. Glinka, P. Chaykovskiy va boshqalar). F. Shopen, A. Skryabin, K. Shimanovskiylarning fortepiano M.lari jahon musiqasining mumtoz asarlariga aylangan.

Manbalar
Mazut

Mazut (arab.) - neftdan 350-360° da qaynaydigan yonilgilar (benzin, ligroin, kerosin, dizel yonilgʻisi) ajratib olingandan soʻng qoladigan qora yopishqoq suyuklik. Tarkibiga koʻra, uglevodlar (mol. m. 400—1000), neft smolalari (mol. m. 500—3000), asfaltenlar, karbenlar, karboidlar va tarkibida metallar (V, Ni, Fe, Mg, Na, Ca) tutgan organik birikmalar aralashmasi. M.ning fizikkimyoviy xossalari boshlangʻich neftning tarkibi va distillyat fraksiyalarining haydalish darajasiga bogʻliq. Zichligi 890–1000 kg/mh qotish temperaturasi 10—40°, oltingu-gurt miqdori 0,5—3,5%, 0,3% gacha kul boʻladi. Surkov moyi va yonilgi M.ga boʻlinadi. Surkov moyi M.i oʻz holida yoki boshqa neft mahsulotlari bilan aralashtirib, yonilgi M. esa bug qozonlarida va dvigatellarda ishlatiladi. M.ning koʻp qismi kreking, kokslash yoʻli bilan yengil yonilgilar (motor yonilgisi) olish va bitum ishlab chiqarishga sarflanadi.

Manbalar
Maz

Maz (Unguentum), surtma dori — dori shakllaridan biri, qoʻlga yum-shoq unnaydigan qumoqsiz massa. M. asosi sifatida oʻsimlik yoki hayvon yoglari, yogʻsimon modlalar, neftni qayta ishlash mahsulotlari, sintetik moddalar ishlatiladi. M. turli kasalliklarni davolash, oldini olish maqsadida, shuningdek, teri va shilliq qavatlarni tashqi taʼsirlardan saqlash uchun qoʻllaniladi. U yaxshi yopiladigan bankalarda yoki siqmalarda salqin joyda saqlanadi.

Manbalar
Main

Main — Jan. Arabistondagi qad. qabila va davlat (Yamay Arab Respublikasining shim. hududi). M. davlatining ilk yodgorliklari miloddan avvalgi 6 — 5-asrlarga oid. M. davlatining poytaxti — Iasil shahri, keyinchalik Kariavul shahri (milodiy 5-n.). M. — ilk sinfiy davlat; uni boshqarishda kohinlar va urug zodagonlarining roli katta boʻlgan. M.ning gullab yashnashiga xushboʻyliklar bilan qilingan tranzit sanlo sabab boʻlgan. M. Arabistonlan oʻtadigan karvon yoʻlini nazorat qilgan, bu yerda miloddan avvalgi 4— 2-asrlarda M.liklarning katta koloni-yasi — Delan (hozirgi Al-Alo) mavjud bulgan. Miloddan avvalgi 1-asrda M. davlati Katabai podsholariga qaram boʻlib qolgan. koʻp oʻtmay uning hududi Saba davlati tarkibiga kirgan. Milodiy 4-asrdan Ximʼyariylar podsholigi tarkibida.

Manbalar 

Osiyo tarixi
Maishiy janr

Maishiy janr - tasviriy sanʼatning kundalik ijtimoiy va shahsiy qayotni, maishiy turmushni aks ettiradigan janri. Turmushda koʻzga tashlanaligan oʻzaro munosabatlar va xattiharakatlarni, uning imki mohi-yati va ijtimoiytarixiy mazmunini chuqur ochib berish kabi xususiyatlarga ega. Demokratik va realistik badiiy anʼanalarning oʻsishi, rassomlarning xalq hayoti va mehnat faoliyatini atroflicha tasvirlashga qiziqishining ortishi bilan bogliq holda rivojlandi. Maishiy janrda rangtasvir (kartina) yetakchi oʻrin tutadi, grafika, kichik hajmdagi haykaltaroshlikda ham maishiy mavzu keng tarqalgan.

Maishiy lavhalar ibtidoiy sanʼat (ov manzaralari, urf-odatlar tasvirlari), Sharq (devoriy rasmlar va relyeflar) va Yunon (vazalar bezagi) sanʼ-atila koʻp uchraydi, ellinizm sanʼatila muhim oʻrin zgallagan. Dastlabki namunalari Qad. Sharq (Xitoy, key-inroq Koreya, Yaponiya)da yaratilli. Uygonish davrida Maishiy janr real voqealar, maishiy detallar bilan boyitildi. Oʻrta asrlarda ham Yevropa, ham Osiyoda devoriy rasmlar, boʻrtma naqshlar, miniatyurala keng tarqaldi, Sharkda va Yevropada saiʼatning maxsus janri sifatida namoyon boʻldi.

Maishiy janrda 17-asrdan maishiy hayot ijtimoiy mazmunga ega boʻldi, hajviy, ijtimoiy tanqidiy yoʻnalish yuzaga keldi, emotsional nafislik, psixologik noziklik va oʻtkir xayotiy kuzatishlar oʻz aksini topdi. Jaxrn rassomlari Jotto, Rembrandt, U. Xogart, A. Vatto. F. Goyya, P. P. Rubens, V. G. Perov, I. Ye. Repin, V. Ye. Makovskiy, A. A. Deyneka kabilarning M. jlagi yetuk sanʼat asarlari mashhur.

Oʻzbekiston hududida Maishiy janr devoriy rasmlarda va miniatyuralyarpya oʻz ifodasini topgan. 20-asrda rassomlardan B. Hamdamiy, L. Abdullayev, 3. Inogomov, M. Saidov va boshqa, amaliy sanʼat ustal ari A. Muxtorov, Sh. Moʻminova va boshqa maishiy mavzuda asarlar yaratdilar.

Manbalar
Maishiy musiqa

Maishiy musiqa - musiqa turi; maxsus (konsert zali kabi) joylarda emas, balki uy sharoitida ijro etishga moʻljallangan, odamlarning kundalik x.ayot ehtiyojlarini qondirish bilan bevosita bogliq boʻlgan janrlardyan iborat (mas, mehnat va oilaviy marosim qoʻshiqlari, lavra — oʻtirishlarda ijro etiladigan va tinglanadigan oʻyinraqs kuylari vab.). Koʻproqhavaskorlar tomonidan ijro etilganligi sababli Maishiy musiqa namunalari oqang va usullarning oddiyligi va yorqinligi, banlli shakllarning ustuvorligi, musiqa tovushqatorlarining hajman chegaralanganligi bilan ajralib turadi. Ogʻzaki anʼanadagi ijoddan Maishiy musiqaga, asosan, folklor (xalq musiqasi) yoʻnalishidagi shakllar kiradi. Koʻp ovozli musika ijodida Maishiy musiqa kompozitorlar tomonidan yaratilib, keyinchalik ommaviylashgan namunalardan iborat (mas, vals, marsh, maishiy romans va boshqalar). Oʻzbekistonda T. Jalilov, N. Hasanov, K. Jabborov, F. Sodiqov, M. Mirzayev kabi bastakorlar, S. Yoʻldoshev, 3. Obidov, O. Qosimov, N. Kulabdullayev singari sozandxpar yaratgan bir qator asarlar Maishiy musiqa sirasiga kiradi.

Manbalar
May (maʼnolari)

May:

 May (lot. Maius) — Grigoriy kalendarixA yilning beshinchi oyi (31 kunlik).
 May (ichimlik), sharob, boda — Sharq mamlakatlarida uzum va b.
May (ichimlik)

May, sharob, boda — Sharq mamlakatlarida uzum va boshqa mevalar sharbatidan tayyorlangan, kayf beruvchi ichimliklarning umumiy nomi. Aksariyat xrllarda qizil rangi bilan ajralib turgan. Sharq mumtoz sheʼriyatida gulgun M., gulrang M., laʼli M. (laʼlga oʻxshash qizil), qirmizi M. oʻxshatmalari koʻp qullanilgan (qarang Vino, Musallas).

Manbalar 

    

Ichimliklar
May qoʻngʻizlari

May qoʻngʻizlari (Melolonthinae) — plastinka moʻylovli qungʻizlar kenja oilasi. Gavdasining uzunligi 15–35 mm, qurtlari (qarang Buzoqboshi qurtlar) — 30–70 mm. Qoʻngʻizlari rangi och sariq yoki oqish, may oyida paydo boʻladi (nomi shundan olingai). Bir necha turi maʼlum — Yevropa huludida garb May qoʻngʻizlari va sharq M. q.. Oʻrta Osiyoda zararkunanda May qoʻngʻizlari, uch tishli May qoʻngʻizlari va mart qungʻizi tarqalgan. May qoʻngʻizlari yumshoq tuproqqa (20—30 sm chuqurlikka) 100 taga yaqin tuxum quyadi. Tuxumlardan chiqqan qurtlari tuprokda 3 yil, baʼzan 4 yil rivojlanadi.. Qurtlar 4- yili gʻumbakka aylanib, undan 1 — 1,5 oydan soʻng qoʻngʻizlar chiqadi. Yosh qoʻngʻizlar tuprokda qishlab qoladi. Voyaga yetgan qoʻngʻizlar bahor oylarida tuproqdan uchib chiqib, 20—40 kun yashaydi; urugʻlanib tuxum qoʻygach halok boʻladi. May qoʻngʻizlari qurtlari tuprokda oʻsimliklar (ayniqsa.yosh niqollar) ildizini yeb,katta ziyon keltiradi. May qoʻngʻizlari qurtlarini kuzgi shudgorlash, ekinni chopiq qilinganda terib olish orqali yoʻqotiladi. Shudgor qilingan tuproqdagi May qoʻngʻizlari llar (zagcha, qarga, tovuq. olaqargʻa) koʻplab terib yeydi.

Manbalar
Mayami

Mayami () AQShdagi Florida shtatining janubi-sharqiy qismidagi shahardir. Atlantika okeani sohilida. Aholisi 442 241 kishi (2020) boʻlib, aholi soni boʻyicha Florida shtatida ikkinchi, AQShda esa 44-oʻrinda turadi. Dengiz porti. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatda eng yirik yuk aeroporti bor. Kruiz kemachiligi markazi. Yil davomida ishlab turadigan iqlim kurorti. Muhim savdo-moliya markazi. Mashinasozlik, radioelektrotexnika, aviasozlik, poligrafiya, tikuvchilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Zargarlik buyumlari, tibbiyot jihozlari ishlab chiqariladi. Un-tlar, opera teatri, badiiy muzey, okeanarium, botanika bogʻi bor. Biscayne boʻgʻozidagi koʻpriklar orqali Mayami-Bich shaharchasi bilan bogʻlangan. Sohil boʻylab mehmonxona, sanatoriy, motellar joylashgan. Shaharga 1895-yilda asos solingan. Turizm rivojlangan (har yili 5 million chamasida turist kelib-ketadi).

Manbalar

Oʻqish uchun 
 Elizabeth M. Aranda, Sallie Hughes, and Elena Sabogal, Making a Life in Multiethnic Miami: Immigration and the Rise of a Global City. Boulder, Colorado: Renner, 2014.

Havolalar 
 Mayami shahri — rasmiy sayt 

Florida shaharlari
Mayda tovar ishlab chiqarish

Mayda tovar ishlab chiqarish — yakka mayda dehqon va hunarmandlarning ijtimoiy mehnat taqsimoti, ishlab chiqarish vositalarining xususiy mulkchiligi va xoʻjalikning aloqidaligi asosida uz shaxsiy mehnati bilan bozor uchun tovar chikaradigan ishlab chiqarish U kichik xoʻjaliklardan tarkib topadi. Mahsulotni ay-irboshlash vositasida isteʼmol etip] zaruriyati yotadi. Turkistonda 1913-yildaqishloqdagi xoʻjalikning 72% mayda dehqon xoʻjaligi tashkil qilgan. Mayda tovar ishlab chiqarish ishlab chiqarish sobiq SSSR davrida mavjud beshta xoʻjalik ukladining biri boʻlib, 1923—24 yillarda yalpi milliy maqsulotning 51% ni ishlab chiqargan.

Xususiy mulkchilikning kengayib borishi tovar ishlab chiqarish rivoji uchun zarur sharoit yaratdi . Mayda tovar ishlab chiqarish ishlab chiqarishga kosib, hunarmand, fermer, shirkat xoʻjaliklari kiradi. Bunga shaxsiy isteʼmoldan ortiqcha mahsulotlprni bozorga olib miqadigan tomorqa, dala xrvlilarini ham qoʻshish mumkin. Chunki ular, asosan. mayda biznesni amalga oshiradilar. Mayda tovar ishlab chiqarish ishlab chiqarish ikki yoqlama ahamiyatlidir: I) bozor-iii isteʼmol buyumlari va xizmatlar bilan taʼminlaydi; 2) bu bilan band bulganlar uchun shaxsiy da rom ad manbai. U aholining turmush larajasini oshirishda muhim ahamiyat kasb etali. Mayda tovar ishlab chiqarish ishlab chiqarish oʻrta va yirik tonar ishlab chiqarishning kengayishiga asos boʻlib xizmat qilali. Rivojlangan mamlakatlarning yalpi milliy mahsulot va daromadida uning salmogi juda kattalir (40—42% gacha bo-ryali). Oʻzbekistonda uning ulushi qisqa vaqt ichila koʻpayib, 2002-yilda 25–26 %ga stli.

Muxtor Rasulov.

Manbalar
Maydalagich

Maydalagich - maydalash uchun uskunalar, ya'ni qattiq materiallarni kichraytirish uchun ularga mexanik ta'sir ko'rsatadi  .

Qoida tariqasida, maydalagichlar  materiallarni 5–6 mm gacha hajmini kichraytiruvchi  mexanizmlar deb ataladi. Kichikroq o'lchamlarni olish uchun yanchish jarayoni ishlatiladi va tegirmonlarda amalga oshiriladi  .

Tarixi 

Qattiq materiallarni yanchishning birinchi mexanizmi Suv bilan boshqariladigan maydalagichlar 15-16 asrlarga to'g'ri keladi. Maydalagich metall bilan mustahkamlangan yog'och chuqurchadan iborat bo'lib, erkin tushadigan temir uchli pestkalar maydalash organi bo'lib xizmat qilgan. 17-asrda bugʻ mashinasining ixtiro qilinishi ishqalanish, boʻlinish va boshqalar tamoyillari asosida ishlaydigan maydalagichlarning yaratilishiga olib keldi  .

Tasniflash 
Maydalangan materialning oʻlchamiga koʻra maydalagichlar katta, oʻrta va mayda maydalagichlarga boʻlinadi   .

Ishlash printsipi 

Maqsad va texnologik vazifalarga qarab, maydalashning turli tamoyillarini amalga oshiradigan tuzilmalar qo'llaniladi:

 maydalash,
 yirtib tashlash,
 kesish yoki bo'shatish
 zarba (bolg'a, kaltaklar, maydalagichlar),
 perkussiya harakati ("erkin zarba", "toshga tosh" zarbasi).

Sanoatda qo'llaniladigan maydalagichlarning ko'pchiligi ikkita po'latdan birlashtiruvchi yuzalar orasidagi ruda bo'laklarini maydalash printsipi asosida ishlaydi  .

Dizayn 
Ishlash printsipi va konstruktsiyasiga ko'ra maydalagichlar 5   ga bo'linadi:

 Jag'li
 Konus
 Bolg'a
 Aylanadigan
 Rolik

Bundan tashqari, ushbu turdagi maydalagichlarni dizayn xususiyatlariga qarab turlarga bo'lish mumkin. Masalan, jag'li maydalagichlar - oddiy va murakkab jag' harakatiga ega maydalagichlar uchun, konus - konsolli va osilgan mil bilan, rolikli - bir, ikki, uch va to'rt rulonli, aylanuvchi - bir, ikki rotorli  .

Bundan tashqari, bir korpusda birlashtirilgan ikki turdagi ishchi organlarni o'z ichiga olgan kombinatsiyalangan maydalagichlar mavjud  .

Muayyan turdagi maydalagichni tanlash texnologik vazifalar bilan belgilanadi. Qoida tariqasida, jag'li va konusli maydalagichlar kuchli va o'rta kuchli abraziv materiallarni maydalash uchun, o'rtacha quvvatli materiallar uchun rolikli maydalagichlar, yumshoq va o'rta kuchli past abraziv materiallar uchun zarbali maydalagichlar  .

O'rnatish usuli 
O'rnatish usuli va harakatlanish imkoniyatiga ko'ra, maydalagichlar ajralib turadi:

 statsionar
 g'ildirakli shassidagi mobil
 caterpillar shassisida mobil

Ba'zi statsionar maydalagichlar taxminan 2-4 hafta davomida nisbatan oson harakat qilish qobiliyatiga ega .

Eslatmalar

Adabiyot 

 Yo'l qurilish mashinalari. Miglyachenko V.P., Sergeev P.G., M.: "O'rmon sanoati", 1978. 288 b.
 Dobronravov S. S., Sergeev S. P. Qurilish mashinalari. Universitetlar uchun darslik. - 2-nashr, qayta ko'rib chiqilgan. va qo'shimcha - M .: Yuqori. maktab, 1981. - 320 b.
 
 

Metallurgiya
Maydalagich
Boyitish
Maydanak balandtogʻ rasadxonasi

Maydanak balandtogʻ rasadxonasi — Oʻzbekiston FA Astronomiya institutining ilmiy tadqiqot muassasasi. Kitob Skiand tog' rasadxonsi ar majmuasiga kiradi. Qashqadaryo viloyati, Yakkabogʻning Qamashi tumanlari chegarasidagi Maydanak togʻining Gʻarbiy choʻqqisida joylashgan. Maydanak alp rasadxonasi oʻz turi boʻyicha noyob boʻlib, 1970-yilda Maydanak platosining gʻarbiy qismida, Shahrisabzdan 45 km janubda tashkil etilgan astronomik rasadxona hisoblanadi.

1990-yillardan buyon rasadxona Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi qoshidagi Mirzo Ulugʻbek nomidagi Astronomiya instituti tasarrufida.Dengiz sathidan balandligi 2650 m, umumiy maydoni 40 ga teng. Rasadxonaga oʻrnatilgan teleskoplar koʻzgularining diametri 1,5 m va 1,0 m. Bulardan tashqari, kuzgusining diametri 60 sm dan boʻlgan 4 ta, 50 sm dan boʻlgan 3 ta teleskoplar ham oʻrnatilgan. Rasadxonada Galaktikamiz Shimoliy qutbi sohalarida va Quyosh sistemasi atrofidagi tumanliklarda joylashgan oʻzgaruvchan yulduzlar fotometriyasi maʼlumotlari toʻplanadi, yulduzlar yorqinligining kuchsiz oʻzgarishlari fotometrik effektlari topildi. Ushbu fotometriya natijasidan foydalanib dunyoda muhim boʻlgan rangli fotometriya banki barpo etildi. Rasadxonada koinotning eng uzoq, chekkalarida joylashgan noyob obʼyektlar — gravitatsion linzalar, kvazarlar va faol yadroli galaktikalarni tadqiq etish boʻyicha izlanishlar olib boriladi.

U Kitob baland togʻli astronomik rasadxonalar majmuasining tarkibiy boʻlinmalaridan biridir.

Yulduzlarning atmosfera tasvirlarining yuqori sifati va rasadxonada tungi vaqtda ko'plab kuzatuv dasturlarini samarali amalga oshirish imkonini beradi.

Faktlar:

 Maydanak baland tog'li rasadxonasi Shimoliy yarim shardagi eng yaxshi astronomik ob'ektlardan biri va eng yaxshisi.
 Observatoriya 4 ta kometani topdi
 Maydanak rasadxonasi olimlari tomonidan topilgan 80 dan ortiq asteroidlar
 2007 yilda rasadxona yangi kichik sayyora "Samakand"ni kashf etdi.
 Rasadxona Quyosh tuzilishini geliseysmologik tadqiq qiladi
 MDHda birinchi astrovideo Maydanakda suratga olingan
 Rasadxonaning joylashgan joyi - 2650 m balandlikda
 Rasadxona joylashgan hudud juda sokin, shu qadar sokinki, ko'pchilikda eshitish gallyutsinatsiyalari paydo bo'la boshlaydi.

Manbalar 

2. O'zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi
 

Astronomik rasadxonalar
Oʻzbekiston maʼlumoti
Qashqadaryo viloyati
Maydanek

Maydanek (Majdanek) - Lyublin shahri (Polsha) yaqinida joylashgan nemis fashistlari konslageri (1941—44). Markaziy lager hisoblangan. Jan.Sharqiy Polshada bir necha filiallari boʻlgan. 1941—44 yillarda M.la taxminan 1,5 mln. kishi yoʻq qilingan. 1944-yil Sovet Armiyasi tomonidan tugatilgan.

Manbalar
Maydon

Maydon — ochiq, meʼmoriy jihatdan tartibga keltirилgan, atrofi bino, inshootlar yoki daraxtlar bilan toʻsilgan keng satq. Toʻrtburchakli, temperaturapetsiyasimon. doirasimon, tuxumsimon (oval) va boshqa shakllarda yopiq yoki ochiq holda boʻladi. Oʻtmishda Ossuriya, Bobil, qad. Misrdagi saroy va ibodatxonalar majmuasi tarkibida dabdabali hovli — Maydonlar boʻlgan. Ularning meʼmoriy anʼanalarini yunonlar (agara) va qad. rimliklar (form) davom ettirgan. 12— 14-asrlarla Yevropa shaharlaridagi savdo-sotiq qilinadigan Maydonlarbosh Maydon hisoblangan. Uyyunish davriyaa Maydonlar shahar hayotida katta ahamiyatga ega boʻlib, Maydonga yigilgan xalqqa zʼlon va farmoyishlar oʻqilgan. vaʼz aytilgan. Barokko, klassitsizm uslubida doirasimon, koʻpburchami, murakkab shakldagi Maydonlar shaharsozlikning tarkibiy qismiga aylantirilgan.

Oʻrta Osiyo shaqarlarila 14—16-asrlarda savdo-sotiq qilinadigan gavjum joylardagi Maydonlar (mas, Registon. Chorsu) shaharsozlikning noyob namunasi sifatida diqqatga sazovordir.

Zamonaviy shaharsozlikla Maydonlarning 2 turi (transport va piyodalar uchun) keng tarqalgan. Transport Maydon transport harakatiga koʻproq ixtisoslashgan, aniq maqsalga moʻljallangan boʻladi; vokzal oldi Maydon stadion, sport majmualari, sanoat korxonalari yonidagi transportlar qoʻyiladigan Maydon va boshqa Piyolalarga moʻljallaigan Maydonlar namoyishlar oʻtadigan bosh Maydon, teatr, bozor. memorial (mashhur shaxslar yoki tarixiy sanalar nomi bilan atalaligan) Maydonlarga boʻlinali. Bunday Maydonlar monumental sanʼat asarlari, yirik va goʻzal bi-nolar, kichik meʼmoriy shakllar, meʼmoriy ansambllarni tashkil etadi. Ularda har xil namoyish, miting , ommaviy sayil va boshqa oʻtkaziladi (qarang Mustaqillik maydoni).

Yana q. 

 Mustaqillik maydoni

Manbalar
Maydon (fizikada)

Maydon (fizikada) — fizikaning asosiy tushunchalaridan biri. Fizik hodisalar maʼlum kattaliklar bilan tavsiflanadi. Fazoviy nuqtalarning har birida maʼlum bir qiymatga ega bulgan bu kattaliklar holisalarni miqdoriy tskshirish uchun zarur funksiyalardir. Fazolagi yeki uning ayrim qismilagi biror fizik kattalikning taqsimot sohasi my fizik kattalikning maydoni buladi. Fizik kattalikning tabiati (matematik maʼ-nosi)ga qarab, skalyar M. (tra M.i, bosim M.i, potensial M. va boshqalar), vektor M. (tezlik M.i, kuch M.i, tezlanish M.i va hokazo), tenzor M. (deformatsiya M.i, kuchlanishlar M.i va h.k.) boʻlishi mumkin. Fazodagi taqsimlangan fizik kattaliklar xususiyatlarini tekshiruvchi nazariya M. nazariyasi deyiladi.

M. soʻzining fizik maʼnosi materiya tushunchasi bilan bogʻliq,. Fizika tekshiradigan qolisalarda materiya, umuman, ikki shaklda — modda va M. shakllarila uchraydi. Modla va M. tafovutlarini ifolalashla tinch holatdagi massa, erkinlik darajalari soni tushunchalari muqimlir. Masalan, moldatinch xrlatda massaga ega, uning erkinlik darajalari soni chekli; M.niig erkinlik darajalari soni esa cheksiz, u tinch xrlatla massaga ega emas va q.k. Fizik M.lar jumlasidan elektromagnit M.ni koʻrsatish mumkin. Modla massaga, energiyaga, harakat miqdoriga, harakat miqdori momentiga ega boʻlgani singari, elektromagnit M. ham elektromagnit massaga. elektromagnit energiyaga, elektromagnit harakat miqdoriga, elektromagnit harakat miqdori momentiga ega.

Klassik fizikada modda uzluksiz (diskretlik, zarralik) xususiyatiga, M. esa uzluksiz (toʻlqinlik) xususiyatiga ega, ular oʻzaro boglanmagan holda mavjud, deb hisoblanadi. Atom yadrolari, elementar zarralar fizikasining rivojlanishi natijasida modda va M.ning oʻzaro bogʻlanishi, yaʼni ularda ham toʻlqinlik, ham zarralik xususiyatlari borligi, yetarli sharoitlar mavjud bul ganda, moddaning M.ga aylanishi yoki M.ning moddaga aylanishi mumkinligi aniqlandi.

Manbalar