Liperi

Liperi () Finlandiya dagi munisipalitetdir . Shimoliy Kareliya mintaqasida joylashgan. Liperi 11,976 kishidan iborat (28-fevral 2023-yil) 2007-yilda 11 oy ichida 83 nafar yangi kelganlarning oʻsish sur’ati bilan. Aholi zichligi – 1 kvadrat kilometrga 16,48 aholi (42,7 / kv mi) toʻgʻri keladi. Munitsipalitet 1161,23 kvadrat kilometr (448,35 kv milya) maydonni egallaydi. Shundan 434,33 km2 (167,70 kv mi) suvga toʻgʻri keladi.

Munitsipalitet aholisining tili fin tilidir .

Liperining qoʻshni munitsipalitetlari – Heinävesi, Joensuu, Kontiolahti, Outokumpu, Polvijärvi, Pyhäselkä, Rääkkyla va Savonlinna.

Joensuu shahrini jalb qilishining taʼsirida bir necha yil davomida Liperi munitsipalitetida aholi soni koʻpaydi. Liperi Shimoliy Kareliyadagi eng tez rivojlanayotgan munitsipalitetlardan biridir. Ayniqsa, bir-biriga yaqin joylashgan Ylamilli, Xonkalampi va Jyrinkyla hududlari.

Finlandiya  parlamentining deputati Eero Reyxonen Liperida yashaydi.

Finlandiya da qayd etilgan eng yuqori tabiiy harorat 37,2 °C (99,0 °F), 2010-yil 29-iyulda Liperi shahridagi Joensuu aeroportida oʻlchandi.

2021-yil iyul oyida Liperidagi Ruokosalmi koʻli qirgʻogʻida joylashgan Saariston Puoti dam olish maskani Finlandiya dagi eng yaxshi dam olish maskani sifatida tanlandi.

Cherkov qishlogʻi 

1854-yildan 1858-yilgacha darvrda qurilgan qizil gʻishtli Liperi cherkovi shahar koʻrinishida ajralib turadi. Eski yogʻoch munitsipalitet uyi mintaqadagi eng qadimiy binolardan biri boʻlib, uni himoya qilish boʻyicha munozaralar 1990-yillardan beri davom etmoqda.

2007-yil yozida aylanib oʻtuvchi avtomagistral ulanishi boshlanganda, cherkov qishlogʻining markazi tashqi tomondan oʻzgartirildi. Bu jarayonda yozgi bozor joyi bir yozga Liperi sahnasi hovlisiga koʻchdi.

Qishloqlar 

Liperida joylashgan qishloqlar Xarkinvaara, Kaatamo, Korpivaara, Mattisenlahti, Risti, Roukalahti, Salokyla, Tutjunniemi, Vaivio, Viinijärvi va Ylämylly mavjud.

Munitsipalitetga rejalari qoʻshilish 
2006-yil noyabrda Liperi va Outokumpuning munitsipalitetga qoʻshilishni muhokama qilish rejalarini eʼlon qilishdi. 2006-yil 13-noyabrda Liperi munitsipalitet kengashi 24ga qarshi 11 ovoz bilan munitsipalitetni boshqa munitsipalitetlar bilan emas, faqat Outokumpu bilan birlashtirish masalasini muhokama qilishga qaror qildi. Munitsipalitetlarda allaqachon ijtimoiy va sogʻliqni saqlash xizmatlarining umumiy direktori mavjud.

2007-yil 19-iyunda munitsipalitet Kengashi munitsipalitetni Outokumpu shahriga qoʻshmaslikka qaror qildi.

Maktablar

Liperi gimnaziyasi 
Liperi gimnaziyasi Liperi shahar markazida Joensuudan  masofada ishlaydi. Liperi maktabining gimnaziyasi va 5-9-sinflari 700 ga yaqin kishini ish bilan taʼminlaydi.

2006-yil 15-dekabrda Liperi taʼlim kengashi Liperi gimnaziyasini toʻxtatishni taklif qilishga qaror qildi. Liperi gimnaziyasidagi oʻquvchilar soni 2000-yillar (oʻn yil) davomida kamaydi. 2006-yil kuzida oʻtkazilgan soʻrovda Liperidagi faqat ikkita 9-sinf oʻquvchisi oʻz munitsipalitetlarining gimnaziyasiga hujjat topshirayotganliklarini eʼlon qildilar, 50 nafari boshqa joylarda gimnaziyaga hujjat topshirayotganliklarini eʼlon qildi.

2006-yil 18-dekabrda shahar kengashi 2007-yilning kuzidan boshlab gimnaziyaga yangi oʻquvchilarni qabul qilmaslik toʻgʻrisida qaror qabul qildi. 2007–2008-oʻquv yilida gimnaziyaning ikkinchi va uchinchi sinflarida 66 nafar oʻquvchi tahsil oldi.

Boshqa maktablar 
Liperi hududidagi boshqa maktablarga Ylamilli, Viinijarvi, Käsämä va Mattisenlahti maktablari kiradi.

Cherkovlar 

Liperi Evangelist Lyuteran cherkovi 1995-yilda Viinijärvi cherkovi unga qoʻshilganidan keyin munitsipalitetning butun hududini qamrab oldi.

Viinijarvi Taipale pravoslav cherkovining markazi boʻlib, cherkov Polvijarvi va Outokumpugacha etib boradi. Hozirgi Taipale cherkovi 1906-yilda qurilgan.

Kottej faoliyati 
Shimoliy Kareliyadagi birinchi yozgi uylar jamiyati 2004-yilda Liperida tashkil etilgan. Jamiyat yozgi uy aholisi oʻrtasidagi bogʻliqlik boʻlib, shahar kengashiga tashabbus va takliflar kiritishi mumkin. Har bahorda kengash yozgi uy aholisiga munitsipalitet haqida umumiy maʼlumot va vakillarni qanday taklif qilish boʻyicha koʻrsatmalarni oʻz ichiga olgan xat yuboradi. Keyinchalik, vakillar roʻyxati va kottejga ovoz berish byulletenlarini osib qoʻyiladi.

Munitsipalitet, shuningdek, yozgi uy aholisi uchun umumiy baliq ovlash qirgʻoqlarini va yozgi teatr kechalarini tashkil qiladi. Liperida 3000 ga yaqin yozgi uylar mavjud.

Yoʻl harakati 
Liperi uchta kabel feribotlariga ega edi. Kasamadagi parom 1988-yilda koʻprik va 1974-yilda Onkisalmi paromi bilan almashtirildi. Liperi va Räakkyla oʻrtasida faqat Arvinsalmi paromi qolgan.

Joensuu aeroporti Liperida joylashgan. Viinijärvi temir yoʻl stantsiyasi Joensuu va Pieksämaki bilan mintaqaviy poezd aloqalariga ega. Gʻarbiy qismdagi eng yaqin temir yoʻl stantsiyasi Vihtari temir yoʻl stantsiyasidir .

Madaniyat

Liperi shahridan mashhur madaniyat odamlari 

 Ayno fon Boem (qizalik ismi Zitting), rassom
 Bengt Broms, professor, Galleria Broms kuratori
 Bynolf Enwald, taʼlim direktori, Envald uy muzeyi asoschisi
 Anders Josef Europaeus, ruhoniy, ilohiyot fanlari doktori, parhez aʼzosi
 Lauri Xolopainen, yozuvchi
 Kaarle Hyttinen, yozuvchi
 Albin Kaasinen, haykaltarosh
 Anu Kaipainen, yozuvchi, Viinijarvida fin tili oʻqituvchisi boʻlib ishlagan
 Olli Karjalainen, xalq shoiri
 Ilmari Kivinen (Tiitus), yozuvchi (1883-1940). Uning yodgorlik toshi (Veikko Jalava 1962) Viinijarvida joylashgan.
 Jouko Lehtonen, yozuvchi, viloyatning sobiq rassomi
 Erkki Räsänen, tango raqqosi
 Wimme Saari, Sápmi rassomi
 Marja-Leena Tiainen, yozuvchi, 2007 yilda Savoniya mukofoti sovrindori
 Hannu Virolainen, aktyor, rejissyor
 Minna Maaria Virtanen, aktyor

Yozgi teatrlar 
Liperida uchta yozgi teatr bor: qishloq madaniyat uyidagi Roukalahti yozgi teatri, Risti qishlogʻidagi Risti yozgi teatri va Liperi sahnasida Liperi yozgi teatri.

Raqs 
Cherkov qishlogʻidagi Liperi sahnasida raqs musobaqalari oʻtkaziladi: u 2007-yil iyun oyida Finlandiya  chempionatini oʻtkazgan.

Sport 
Liperidagi Pärnävaara sport markazi – Shimoliy Kareliyadagi eng yirik changʻi musobaqalari markazi boʻlgan. Pärnävaara 2000-yilda Jukola estafetasi orientirlash musobaqasiga mezbonlik qilgan.

Viinijärven Urheilijat 2007-yilda ayollar Superpesis ligasiga koʻtarildi, oʻshanda jamoalar soni 12 taga oshdi. ViU Ykköspesisda ikkinchi oʻrinni egallagan, seriyani oshirish qarori noyabr oyida qabul qilindi. ViU Superpesis ligasida ham chempionlikni qoʻlga kiritgan.

Liperi shahridagi sport jamiyatlari 
Honkalampi-Ylämylly sport klubi, Karjalan Kopse (ot minish), Karjalan Käki, Kivekkäät, Leppälahden Uscallus, Liperin Avantouimarit, Liperi changʻi klubi, Liperin Kelo, Liperin Kiekko (xokkey), Liperi ayol gimnastikachilari, Liperin, Liperiiiin, Liperi Tarmo, Viinijärvi ayollar gimnastikachilari, Viinijärvi sport klubi, Ylämyllyn tennis, Ylämyllyn Yllätys (futbol), Liperi voleyboli.

Mashhur sportchilar 

 Changʻichi aka-uka Martti va Tauno Lappalainen. Ularning yodgorlik toshlari (Veikko Jalava, 1967-yil) cherkov qishlogʻida joylashgan. Ular Liperin Kivekkäät vakili edi.
 Kari Lehtola, voleybolchi.
 Bir nechta marafon gʻolibi Yrjo Pesonen oʻz karerasida Liperin Taimi vakili edi. 1992 yildan 2006 yilgacha 7 marta Finlandiya  chempionatida gol urgan.
 Pirjo Vixonen (née Ståhlberg), chidamlilik yuguruvchisi. U Leppälahden Uskallus va Joensuun Katajaning vakili edi.

Adabiyot 

 Pekka Pakarinen: Suur-Liperistä leipäpitäjäksi: Liperin tarixi, 2006-yil
 Tutju – kylä Saimaan latvavesilla, qishloq tarixi, 2002-yil

Xalqaro munosabatlar

Qardosh shaharlar – qardosh shaharlar 
Liperining qardosh shaharlari :

  Aalborg, Denmark

Manbalar

Tashqi havolalar 

 Liperi munitsipaliteti – Rasmiy veb-sayt
 Liperi gimnaziyasi
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Shimoliy Kareliya munitsipalitetlari