MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Qoratogʻ zilzilasi

Qoratogʻ zilzilasi - 1907-yilning 21-oktabrida Hisor togʻining janubiy tizmalarida sodir boʻlgan. Zilziladan avval yer ostidan juda dahshatli guldiragan tovush eshitilib, ketma-ket yer qimirlashlar natijasida 100 km masofada 150 dan ortiq qishloq vayron boʻlgan, 1500 dan ortiq kishi oʻlgan. Shuningdek, Toʻpolondaryo sohillarida koʻchkilar, oʻpirilmalar sodir boʻlgan. Dunyodagi eng kuchli zilzilalar qatoridan oʻrin olgan bu zilzila oʻchogʻi uch joyda 20—25 minut orasida sodir boʻldi. 9—10 balli tebranish maydoni 2000 kmgʻgi tashkil etgan. Zilzilalardan tarqalgan seysmik toʻlqinlar 500–600 km masofada ham sezilgan.

Birinchi zilzila Surxon vodiysining shimoliy qismi bilan Machitli togʻining orasida joylashgan yer uzilmasida 21 oktabr soat 4 dan 23 min. oʻtganda 30 km chuqurlikda paydo boʻlgan. Epitsentrda uning kuchi 9—10 ball boʻlib, magnitudasi 7,5 ga yetgan. Oradan 20 min. oʻtmasdan ikkinchi marta yer silkinib, epitsentri gʻarbla, 30– 35 km keladigan Surxon togʻi yon bagʻ-rida 9 balli kuch bilan, 24 km chuqurlikda sodir boʻlgan va Boysun atrofidagi qishloqlarni yakson qilgan. Oradan 5—6 min. oʻtar-oʻtmas uchinchi zilzila sharq tomonla joylashgan qoratogʻ daryosi atroflarida 20 km chuqurlikda harakatga kelgan. Bu zilzi-lalarning kuchi 9 balldan ortiq, mag-nitudasi 7—7,3 ga teng boʻlgan. Oradan 6 kun oʻtgach, Machitli togʻining shim.-sharqida joylashgan Choʻyanchi qishlogʻi atrofida magnitudasi 6,2 boʻlgan 8—9 balli yer silkinishi takrorlandi. Zilzila epitsentrlarining ikkitasi hozirgi Oʻzbekiston hududida joylashgan.

Bu zilzilalar umuman toʻrtlamchi davrdan hozirgigacha Hisor uzilmalari boʻyicha vaqt-vaqti bilan boʻlib turadigan tektonik harakatlarning faolli-gini koʻrsatadi. 1935 (Boysun), 1943 (Fayzobod), 1949 (Xayit) va 1968 (Boysun) yillardagi 8, 9, 10 ball bilan silkingan zilzilalar bu jarayonga misol boʻladi.

Qoratogʻ zilzilasidan yuzaga kelgan seysmik toʻlqinlar Jizzax atroflarida 5—6, Samarqandda 6—7, Termiz, Panjakent, Xoʻjand, Andijonda 4—5, Toshkentda 4 ball bilan sezilgan.

 

Oʻzbekistondagi zilzilalar
Qoratogʻdaryo

Qoratogʻdaryo — Surxondaryo viloyatidagi daryo. Surxondaryonnng yirik chap irmogʻi hisoblanadi. Surxondaryo Toʻpolondaryo va Qoratogʻ daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Hisor tizmasining janubiy yon bagʻridan boshlanadi.

Joylashuvi 
Qoratogʻ daryosi Hisor togʻining 4200 metrlik balandlikdagi janubiy yonbagʻirlaridan boshlanadi. Togʻlar orasida tor, yon bagʻirlari tik va baland vodiy orqali oqadi.

Tuzilishi 
Uzunligi 99 km ni, havzasining umumiy maydoni esa 684 km² ni tashkil etadi. Tekislikka oqib chiqqach, daryo vodiysi kengayib boradi.

Daryo oʻzani va irmoqlari 
Daryo oʻzani shagʻal, tosh, qumtosh va boshqa jinslardan tashkil topgan. Bu daryo shu nomdagi qishloqqa yetib borguniga qadar V shaklidagi tor vodiyda oqadi. Ayrim hududlarda vodiy 200-250 metrni tashkil etadi. Vodiynining yon bagʻirlari juda tik. Daryo kengligi oʻrtacha 60-100 metrni tashkil qiladi. Qishloq hududida daryo tekislikda oqadi va 8 km masofagacha daryo vodiysi oʻzgarib boradi. Vodiyning kengligi Qoratogʻ qishlogʻi yaqinida 300 metrni, Oltinyaylov qishlogʻi yonida shuningdek, Zargar bilan Jonchekka qishloqlari oraligʻida esa 3 km gacha yetadi. Keyinchalik vodiy torayib boradi. Toʻpalangdaryo bilan qoʻshilish hududida esa vodiy kengligi 500-600 metrni tashkil qiladi.

Qoratogʻ daryosi Shirkent va Oqjarsoylarning qoʻshilishidan yanayam kengayadi.

Suv sarfi 
Oʻrtacha yillik suv sarfi 22,5 m³/sek ni tashkil etadi. Maksimal suv sarfi sekundiga 23,9 m³/sek, minimal miqdori esa 2.5 m³/sek ga teng. Qoratogʻdaryo yil davomida sersuv boʻladi. Daryo asosan qor va muzlik suvlaridan toʻyinadi. Yillik oqimning 56.7 foizi mart — iyun oylarida, 31,8 foizi iyul — sentabr va 11,5 foizi oktabr — fevral oylarida oqib oʻtadi. Daryodan bir necha ariq va kanallar chiqarilgan.

Toʻpalangdaryo, Qoratogʻdaryo va Surxondaryoning boshqa barcha irmoqlarining suvlari togʻlardan chiqishlari bilanoq sertarmoq kanallar orqali sugʻorish hududlariga yoʻnaltirilishi natijasida bu daryolarning suvi asosiy bosh daryo — Surxondaryoga sellar oʻtish vaqtidagina yetib borib qoʻshiladi yoki quyi oqimlarida oʻzanlariga sizib chiqqan grunt suvlarini olib borib quyadi. Shu sababli ham, bu irmoqlarni alohida mustaqil daryolar deb hisoblash mumkin.

Toʻpalangdaryoning suv yigʻadigan maydoniga qaraganda Qoratogʻ daryosining suv yigʻilish maydoni Surxondaryo vodiysi boʻylab esadigan havo massalari uchun ancha qulay va ochiq hududda joy olgan, buning natijasida esa daryoga koʻp miqdorda yogʻin tushadi hamda Toʻpalangdaryo havzasidagiga nisbatan bu hududlarda qor chegarasi nisbatan pastroqdan oʻtadi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Qoratumshuq

Qoratumshuq - Sharqiy Pomirning janubi-sharqiy qismidagi Oqsuv daryosining oʻng sohilida joylashgan mezolit davriga oid makon (miloddan avvalgi 8— 5-ming yillik). Makonda yashagan qad. odamlar mayda toshlardan qurollar yasashgan. Q.dan 200 dan oshiq buyumlar (chopqi parchalari, nuk.; yeuss i mon kuraklar, nuk-leus-oʻroq, randalar. qirgich va boshqalar) topiltan, shulardan 80 tasi mehnat qurollari ekanligi aniklangan. Q. topilmalari ichi-da, ayniqsa. qirquvchi qurol-ponasimon tigʻ ajralib turadi. Qurollarning ancha qismini keskich buyumlar tashkil qiladi. qurollar va toshlarga ishlov berish texnikasi oʻziga xos xarakterga ega. Tosh qurollar tayyorlashning asosiy texnik usullari paleolit davri qurollariga oʻxshab ketadi.

Arxeologiya
Oʻrta Osiyo
Qoraxitoy gaz-neft koni

Qoraxitoy gaz-neft koni - Qashqadaryo viloyati Koson tumanidagi kon. Qarshi shahridan 20 km shim.-sharqda. 1961-yilda ochilgan. 1965-yilda foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi kuchsiz tabaqalangan tekislikdan iborat. Q.g.-n.k. Muborak koʻtarilmasining jan. qismidagi eng baland maydonda, 15gorizont shipi boʻyicha asimmetrik braxiantiklinal burmada joylashgan. Burma shim.-gʻarbiy yoʻnalishda choʻzilgan, uning gumbazi koʻtarilma-uzilma koʻrinishida. Q.g.-n.k.da jami 17 ta quduq qazilgan; paleozoy erasi, yura, boʻr va neogen, toʻrtlamchi davr jinslari ochilgan. Sanoat miqyosidagi gaz-lilik quyi boʻr davrining (12-, 13gorizontlar), neftgazlilik esa, yuqori yura davrining yotqiziqlari bilan bogʻliq. Gaz uyumi toʻliq qatlamli, gumbazli, tektonik toʻsilgan tipga mansub. Uyum oʻlchami 4,3x2,05 km, balandligi 155 m. Gazga toʻyingan qatlam qalinligi 23,3 m. Neft uyumi ustida gaz qopqogʻi mavjud. Neft yuqori oltingugurtli (2,35%), smolali (15,5— 30%), parafinli (2,29-4,01%). Q.g.-n.k. zaxirasiga koʻra kichik konlar toifasiga kiradi. Hozirgi kunda kondan foydalanilmokda.
Qoraxitoylar

Qoraxitoylar - kidanlar davlati tor-mor etilgach (1125), Urta Osiyoga kelgan kidanlar va ulardan ilgariroq bu yerga koʻchib kelgan kidanlarga (16 ming oila) oʻrta asr muarrixlari tomonidan berilgan nom. 12-asr oʻrtasi — 13-asr boshlarida 18 yoshga toʻlgan barcha Q. Qoraxitoylar davlatini tuzgan kidanlarning Yelyuy urugʻidan chiqqan gurxonlarning qoʻshinida harbiy xizmatni oʻtashgan. Q.ning asosiy qismi Talas va Chu daryolari vodiysida chorvachilik bilan mashgʻul boʻlganlar. Q.da patriarxal-urugʻchilik tuzumi qoldiqlari bilan uygʻunlashib ketgan mulkchilik munosabatlari ustuvor boʻlgan, biroq ayollar katta huquqqa ega edilar. q. buddaviylar boʻlsa-da, osmon, yer va ajdodlar ruhiga qurbonlik qilishgan. Chingizxoyusht maslahatchisi Yelyuy chuqay Q. orasida boʻlganida ularning yuksak adabiy fazilatlarga ega dosto-nini yozib olgan. Keyinchalik q. qoʻshni turkiy xalqlar tarkibiga singib ketishgan. Qirgʻiz, qozoq va qoraqalpoqlar tarkibida Q. qabila-urugʻ nomi uchraydi. Q. moddiy madaniyati obidalari tadqiq etilmagan.

    

Markaziy Osiyo tarixi
Qoraxitoylar davlati

Qoraxitoylar davlati - oʻrta asrlarda Sharqiy Turkiston, Ili va Chu vodiysi, Yettisuv va Oʻrta Osiyoda mavjud boʻlgan davlat (taxminan 1140— 1213). Poytaxti — Chu daryosi boʻyida joylashgan Xusi-orda (Bolasogʻun). Asoschisi — Yelyuy Dashi. U 1124 yil gurxon unvonini qabul qilgan. 1125-yil kidonlar saltanati chjurchjenlar tomonidan tor-mor etilgach, bir guruh tarafdorlari bilan Shim.ga qochgan. turli qabila jangchilari bilan oʻz qoʻshi-nini toʻldirib Gʻarbga yoʻl olgan va ilgari bu oʻlkalarga kelib joylashgan kidanlar yordamida butun Turkistonni bosib olgan (1141). Gurxonlar kidanlarga taqlidan tangalar zarb etdirganlar, lekin mamlakatning iqtisodiyoti va ichki ishlariga kam aralashganlar, ular faqat vas-sallaridan (Balx, Xorazm, Xoʻtan, Gaochan va boshqalar) soliq olish bilan kifo-yalanganlar. Qoraxitoylar davlatini 2 marta ayollar idora etgan. Qoraxitoylar davlati Amudaryo va Balxash koʻlidan Kunlun va Beyshan togʻlariga qadar hududni egallagan. Qoraxitoylar davlatining qulashi moʻgʻullar tomonidan Sharqiy Turkistonni bosib olinishi va 1208 yil ulardan qochgan nay-manlarning kelishi va 1211 yil Gurxonning asir olinishi (2 yildan soʻng vafot etgan) bilan bogʻliq boʻlgan. 1218 yil naymanlar Chingizxon tomonidan boʻysundirilgan.

Yana qarang: Qoraxitoylar

Markaziy Osiyo tarixi
Qorachiq

Qorachiq — koʻzning yoy pardasidagi "tirqish". Yorugʻlik nurlari Qorachiq. orqali koʻz ichiga kiradi. Oʻta yorugʻda Qorachiq. torayadi, xira yorugʻ yoki qorongʻida, shuningdek, kishi ogʻriqdan iztirob chekkanda va o. taʼsirotlarda u kengayadi. Q. reaksiyalarini tekshirish muhim diagnostik ahamiyatga ega (yana qarang Koʻz).
Qorachoylar

Qorachoylar (oʻzlarini таулу deb atashadi) — turkiy xalq. asosan, Rossiya Federatsiyasidagining Qorachoy Cherkasiya Respublikasi va Stavropol oʻlkasida yashaydilar. RF da 192 mingdan ortiq (2002). Qorachoylarning kichik guruhlari Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston, Turkiya, Suriya va AQShda yashaydi. Qorachoy tilida soʻzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmonlar. Qorachoylarning shakllanishida Shimoliy Kavkazning mahalliy togʻliq qabilalari hamda bulgʻor, qipchoq va alanlar qatnashgan. Soʻnggi oʻrta asrlarda Qorachoylar Katta Kabarda taʼsirida boʻlganlar. 1828 yil Rossiya imperiyasi tarkibiga kirganlar. 1943-yil Qorachoylar oʻz yurtidan Oʻrta Osiyo va Qozogistonga majburan koʻchirilganlar. 1957-yil Qorachoylar oʻz joylariga qaytib kelganlar. Asosiy mashgʻulotlari yaylov chorvachiligi va dehqonchilik boʻlgan.

Hunarmandchilikning har xil turlari; zardoʻzlik, namat ishlab chiqarish, yogʻoch oʻymakorligi, gʻilam toʻqish, sangtaroshlik va hokazo rivojlangan.

 

Millatlar
Qorachoʻrin

Qorachoʻrin - Gʻarbiy Turk xoqonligi hukmdorlaridan biri (576—603). Istamining oʻgli.

Q. 576 yil Istami yabgʻu vafot etgach, uning oʻrnini egallaydi. Q. otasining ishini davom ettirib, asosiy eʼtiborni Gʻarbga, xususan, Sosoniylar Eroniga qaratadi.

Q. davrida Turk xoqonligi — sosoniylar siyosiy munosabatlarida xoqonlikning qoʻli baland kela boshlaydi.

6-asrning oxirgi choragiga kelib xoqonlikning sharqiy qismida boshboshdoqlik avj ola boshlagan. Taspar xoqon vafot etgach (581), uning vorislari orasida taxt talashuvlari avj oladi. Sharqiy Turk xoqonligi hukmdori Ishbara xoqon davrida (581—587) undan norozi boʻlgan shahzodalar Xitoy sulolalari bilan til biriktira boshlaydilar. Bunga Q. ham tortiladi. Xitoydagi Suy sulolasi xoqonlikni parchalash niyatida "Oʻn oʻq" boshqaruvi yabgʻusi Q.ga elchi yuborib, uni yagona Turk xoqoni sifatida tan olishini bildiradi. Natijada, markazi Yettisuv boʻlgan Shim. Qora dengiz boʻylari, Shim. Kavkaz, Volgaboʻyi, Amudaryo-Sirdaryo oraligʻi, Xuroson, Shim. Afgʻoniston, Sharqiy Turkiston hududlarini oʻz ichiga olgan Gʻarbiy Turk xoqonligi tashkil topadi.

Suy sulolasi Turk xoqonligining bir markazga birlashtirishga harakat qilgan Tuli (600—609) tarafini oladi, Toʻnga Turon oʻldiriladi (600), fursatdan foydalangan Q. markaziy hokimiyatni egallaydi. Endi Suy sulolasi Tulini Q.ga qarshi qoʻya boshlaydi. 601—603 yillar orasida Xitoyning shim. viloyatlariga bir necha safar uyushtirib Tulini bartaraf etishga harakat qilgan Q. muvaffaqiyatsizlikka uchrab, zaiflashadi. Buning ustiga tele qabilalarining isyoni hokimiyatga qarshi katta zarba boʻladi. Q. hokimiyatni boy berib, 603 yilda Nanshan togʻlari atrofida yashovchi tuguxun (togon) lar huzuriga qochib, oʻsha yerda bedarak ketadi.

Adabiyotlar 
 Klyashtornyy S.G., Savinov D.G. Stepnyye imperii drevney Yevrazii. SPb.: Filologicheskiy fakul'tet Sankt Petersburg, 2005. 
 Gʻaybulla Boboyorov.

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
603-yilda vafot etganlar
Turkiy hukmdorlar
Ashina sulolasi
Qorayaloqlar

Qorayaloqlar - chumchuqsimonlar turkumi avlodi. 63 turi maʼlum. Yevropa, Osiyo va Afrikada tarqalgan. Tanasining uz. 20—25 sm. Yerda sakrab harakatlanadi. Uyasini yakka yoki koloniya boʻlib daraxt, buta, baʼzan yerga quradi. Koʻpincha loy, oʻsimlik bargi, novdasidan uya yasashda foydalanadi. Yiliga 1—2 marta 3 — 7 tadan tuxum qoʻyadi. Hasharotlar, oʻrgimchaklar, chuvalchanglar, mollyuskalar va mevalar bilan oziqlanadi. Oʻzbekistonda 7 turi migratsiya va qishlash davrida uchraydi. 1 turi — qora qorayaloq yoki qorashaqshaq oʻtroq yashaydi.

Qushlar
Qoraoʻzak

Qoraoʻzak, Karao'zek yoki Karauzyak ( qoraqalpoq: Karaoʻzak, Qarao'zek) — Oʻzbekiston Respublikasi Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qoraoʻzak tumanidagi shahar va markaz.1989 yilda shahar aholisi 10656 kishi edi.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Qoraqalpogʻiston aholi punktlari
Qoraqayin

Qoraqayin, buk - qoraqayindoshlarga mansub bir uyli, barg toʻkuvchi daraxtlar turkumi. Shim. yarim sharda 10 turi oʻsadi. Yovropa va Sharq Q. turlari ekiladi. Boʻyi 50 m, dia-metri 2 m, tanasi kulrang, silliq poʻstlokli. Issiqsevar, soyabardosh daraxt. Urta Osiyoda yovvoyi hodda uchramaydi. Barglari oddiy, tekis, koʻpincha cheti hoshiyali. Barglari yozilishi bilan gullaydi. Shamol vositasida changlanadi. 20—40, baʼzi turlari 60 yoshidan mevaga kiradi. Mevasi yogʻochsimon poʻst bilan oʻr&chgan uch qirrali yongʻoqcha. Togʻlarda 2300 m balandliklarda ham oʻsadi. 40—100 yil tez oʻsadi, 350—500 yilgacha yashaydi. Yogʻochi pishiq, ogʻir va yaxshi silliqlanadi. Suv osti qurilishlarida, mebelsozlikda ishlatiladi, musiqa asboblari, faner va boshqa tayyorlanadi, metil spirti olinadi. Mevasi tarkibida zaharli alkaloid-fagin bor. Yongʻoqchalaridan ovqatbop va texnik moy olinadi. Oʻzbekistonda manzarali daraxt sifatida ekiladi. Urugʻi va ildiz bachkisidan koʻpaytiriladi.

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Manzarali daraxtlar
Shimoliy Amerika florasi
Qoraqalpoq davlat qoʻgʻirchoq teatri

Qoraqalpoq davlat qoʻgʻirchoq teatri — 1990-yil tashkil topgan. Teatr „Oriq mergan“ (K.Karimov) spektakli bilan ochilgan. 1991-yil Samarqandda oʻtkazilgan festivalda teatr „Oriq mergan“ va „Oq takacha bilan koʻk takacha“ spektakllari, 1993-yil Andijon festivalida „Kerak boʻlganing kerak“, 1995-yil Toshkent festivalida „Bedana va tulki“, 2000 y: Samarqand festivalida „Shum eshak“ kabi spektakllari bilan qatnashib, sovrinli oʻrinlar egalladi. 2001-yil Toshkentda oʻtkazilgan „Qoraqalpogʻiston madaniyat kunlari“da teatr „Oʻgʻirlikning oxiri xoʻrlik“ spektakli bilan qatnashdi. P.Aytmurotovning „Otam aytgan afsona“ asari asosida ishlangan tomoshabop, serzavq tomosha keyingi yillar ishlangan eng yaxshi spektakllardan. Jubandiq Ibragimov, Roza Piyozova, Qurbongul Saparbayeva, Oybek Yesimbetov, Qublonbek Qalilayev, Berdimurod Yusupov va boshqa teatrning yetakchi aktyorlaridir. Bosh rejissyori va badiiy rahbari M. Zamatdinov.

Oʻzbekiston teatrlari
Qoraqalpoq davlat universiteti

Qoraqalpoq davlat universiteti, Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti — Qoraqalpogʻistondagi eng yirik oliy oʻquv yurti. Ilmiy va pedagog kadrlar tayyorlaydi. 1976-yil Nukus shahrida Qoraqalpoq pedagogika instituti (1934-yil asos solingan) negizida tashkil etilgan. 1992-yil 26 yanvarda Berdaq nomi berilgan. Universitetda 16 fakultet (matematika, fizika, kimyo, iqtisodiyot, moliya, xorijiy tillar, muhandislik-qurilish, yuridik, tabiatshunoslik, musiqa va jismoniy tarbiya, tarix, filologiya, magistratura, sirtqi tabi-iy-iqtisod, sirtqi gumanitar, maxsus sirtqi) va bir boʻlim (jurialistika), 49 kafedra. 30 dan ortiq oʻquv va ilmiy laboratoriya bor. Universitetda pi-leokonferensiya oʻtkazishga moʻljallangan "Lektor" tizimi oʻrnatilgan. Shuningdek oʻquv, ilmiy, oʻqitish jarayonini texnik taʼminlash, iqtidorli talabalar bilan ishlash, xalqaro aloqalar, marketing xizmati, monitoring boʻlimlari, malaka oshirish va kadrlarni qayta tayyorlash, oʻquv-metodik, test, ilgʻor pedagogik texnologiyalar, axborot informatsion texnologiyalar va masofadan oʻqitish, mintaqaviy til oʻrganish, maʼnaviyat va maʼrifat, Oʻzbekistonda demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliyoti markazlari, bahs-munozara klubi faoliyat kursatadi. Universitetda sanatoriy-profilaktoriy, "Umid" sport sogʻlomlashtirish orom-gohi, oʻquv-amaliyot bazasi, 26 kompyuter sinfi, Berdaq milliy muzeyi, arxeologiya, botanika va zool. muzeylari, madaniyat saroyi, tennis korti. sport majmuasi, amfiteatr, "Xurlimon" ansambli, teatr-studiya. biznes maktabi, 3 akademik litsey, yuridik klinika mavjud. Asosiy kutubxonasida 470 mingdan ziyod asarlar saqlanadi. Universitet 36 taʼlim yoʻnalishi boʻyicha bakalavrlar, 26 ixtisoslik boʻyicha magistrantlar tayyorlaydi. Universitetda 8 mutaxassislik boʻyicha aspirantura (1978-yil tashkil etilgan), 2 mutaxassislik boʻyicha doktorantura (1993-yil tashkil etilgan) faoliyat koʻrsatadi. 2004/2005 oʻquv yili universitetda 6875 talaba taʼlim oldi, 462 oʻqituvchi va ilmiy xodim, jumladan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining 3 akad., 22 fan doktori va professor, 163 fan nomzodi va dotsent ishladi. 2000—2004-yillar chet el grantlari asosida 147 ming AQSH dollari miqdorida ilmiy tadqiqotlar ishlari bajarildi. Universitet bir qancha xorijiy davlatlarning nufuzli universitet, institutlari va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi. Universitet faoliyati Ch.A.Abdirov, M.K.Nur-muhamedov, K. M. Mambstov. S.K.Kamolov, Q.Oʻteniyozov, J. B. Bozorboyev. A.D .Davletov. T.B.Yeshchanov, H. Hamidov. A.Baxiyev. T. Izimbetov. X. Bobojonov, A.Bekbasov. J. Matmuratov, J.Qutlimuratov. A.Otarov, L.B.Xvan, Yu.Paxratlinov, Q.A. Ismoilov, N.U. Uteuliyev. B.J.Matmuratov. K.Zaretdinov. Ye.Bijanov. S. Qosbergenov, Ye.D. Qoʻtiboyeva va boshqa prof. oʻqituvchilar nomi bilan bogliq. Universitet tashkil topgantan beri 2005-yilgacha 20 mingdan ortiq mutaxassis tayyorladi.

Universitetda "Qoraqalpoq universiteti" gazetasi chiqali Universitet uzining kichik bos-maxonasiga ega boʻlib, unda professor oʻqituvchilarning ilmiy asar va oʻquv metodik adabiyotlari chop etiladi.

Oʻzbekistondagi universitetlar‎
Karakalpakiya (shaharcha)

Karakalpakiya - Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qoʻngʻirot tuma-nidagi shaharcha (1971-yildan). Qoʻngʻirot — Beynov temir yoʻl shoxobchasi qurilishi munosabati bilan 1971-yil bunyod etilgan. Transport yoʻli stansiyasi. Aholisi 3,8 ming kishi (2005). 2 umumiy taʼlim maktabi, qurilish tashkilotlari, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, madaniyat uyi, kasalxona va poliklinika mavjud. "QORAQALPOGʻISTON " ("Qaraqalpaqstan") — ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-ommabop, adabiy-badiiy jurnal. 2 oyda 1 marta Nukus shahrida chiqadi. muassislari — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi va Hukumati. Dastlab "Qizil Qoraqalpogʻiston" (1930-yil 1 fevral) nomida chop etilgan. 2000-yildan hozirgi nomda. Asosiy yoʻnalishi oʻzlikni anglash, milliy qadriyatlarni targʻib etib, xalq ongiga sing-dirish, yosh avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, Respublikaning mustaqillik yillarida qoʻlga kiritgan muvaffaqiyatlarini targʻib etish, Orol muammosi hamda ushbu muammo yechimi yoʻlida mavjud imkoniyatlarni safarbar etishni targʻib etishdan iborat. Ofset usulida 8 bosma taboq hajmida qoraqalpoq, oʻzbek, rus va ingliz tillarida nashr etiladi. Bosh muharriri Tabisqan Qanaatov (1998-yildan).

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Qoʻngʻirot tumani
Qoraqalpogʻiston (nashriyot)

"QORAQALPOGʻISTON" ("Qaraqalpaqstan") — Qoraqalpogʻistondagi nashriyot. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Matbuot va axborot agentligi tasarrufida. 1928-yil Qoraqalpoq davlat nashriyoti nomida tashkil etilgan. 1964-yil iyuldan hozirgi nomda. Nukus shahrida joylashgan. Nashriyot jahon adabiyoti klassiklari asarlarini, shuningdek, badiiy, ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-texnik adabiyotlar, tibbiyot, oʻquv-pedagogika sohalariga oid asarlar nashr etadi. 1930—31 yillar "Q."ning Toʻrtkoʻldagi bosmaxonasi hamda gaz. tahririyatlari birlashib, qoraqalpoq va qozoq tillarida, jami 46 nomda kitoblar nashr etgan. 2004-yil "Qoraqalpogʻiston" nashriyotida 53 nomda 141 ming 500 nusxada bosma mahsulot nashr etildi.

    

Oʻzbekistondagi nashriyotlar
Qoraqalpogʻiston dehqonchilik instituti

Qoraqalpogʻiston dehqonchilik instituti, Sh.Musayev nomidagi Qoraqalpogʻiston dehqonchilik ilmiy tadqiqot instituti — ilmiy muassasa. Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi ilmiy-ishlab chiqarish markazi tarkibida. Chimboy shahrida joylashgan. 1958-yilda Butunittifoq paxtachilik ilmiy tadqiqotlar instituti (SoyuzNIXI)ning Chimboy zonal tajriba stansiyasi (1928) bazasida tashkil etilgan. Institutda gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi (gʻoʻza seleksiyasi va urugʻchiligi, genetika va gʻoʻza tolasi texnologiyasi laboratoriya bilan), don ekinlari yetishtirish texnologiyasi va urugʻchiligi (moyli, yem-xashak ekinlari urugʻchiligi, agroekologiya va dehqonchilik, sugorish va melioratsiya laboratoriya bilan), oʻsimliklarni himoya qilish boʻlimlari; Turtkoʻl janubiy filiali, biofabrika, ilmiy kutubxona bor (2005). Qoraqalpogʻiston dehqonchilik instituti oʻtkazish va tajribalar qoʻyish uchun institut eksperimental bazasiga 250 ga yer ajratilgan. Tad-qiqotlarning asosiy yoʻnalishlari: hozirgi Orol boʻyidagi ekstremal sharoitlarga mos keladigan, U-tip tola beradigan, qimmatli xoʻjalik belgilariga ega boʻlgan tezpishar, shoʻr va qurgʻoqchilikka chidamli gʻoʻza navlarini yara-tish va joriy etish; don, dukkakli, moyli va yem-xashak ekinlari yetishtirish texnologiyasini ishlab chiqish; xoʻjalik yuritishning yangi tashkiliy tuzilmalarida oʻsimliklarni kasallik va zararkunandalardan himoya qilishning uygʻunlashgan usulini takomillashtirish, qishloq xoʻjaligida qoʻllaniladigan kimyoviy preparatlarning ekologik-iqtisodiy va biologik samaradorli-gini oʻrganish va boshqa Keyingi yillarda institutda gʻoʻza, beda, sudan oʻtining bir necha istiqbolli navlari yaratildi. Chimboy-160, Chimboy-3000, Chimboy-4104 gʻoʻza navlari, Qoraqalpogʻiston (1, 2, 5) beda navlari rayonlashtirildi. Koʻp yillik ilmiy izlanishlar natijasida Qoraqalpogʻiston sharoitlariga mos Chimboy-5 nok navi, Chimboy qandak oʻrik navi, qovunning vitaminlarga boy Zamcha, Qariqiz, Bishak navlari yaratildi, 30 mahalliy navi tiklandi. Almashlab ekish sxemalari, tunroqni ishlash usullari, oʻgʻitlash sistemasi, kimyoviy va biologik himoya usullari boʻyicha ilmiy asoslangan tavsiyanomalar ishlab chyqildi. Institut faoliyati yilR.Kurbonov, U.Toremuratov, Z.Toxtabayev, I.Smeshov, D.Shamshetov, A.N. Tribunskiy, A.V.Bereznyakova, M.Azi-zov, B.Mambetnazarov, B.Yusupov, Ye.Toreniyazov va boshqa olimlarning nomlari bilan bogʻliq. Institut olimlari chet el- innovatsiyalari va grantlari boʻyicha ham tadqiqotlar olib boradilar. Chet el firmalari, AQSH qishloq xoʻjaligi departamenti bilan ilmiy aloqalar yoʻlga qoʻyilgan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi