Sırxavənd

Syrkhavend () yoki Nor Ghazanchi () qishloq boʻlib, de-fakto, boʻlinishi Artsax Respublikasining Martakert viloyatidagi; de jure Ozarbayjonning Agʻdam tumanida, Tog'li Qorabog' bahsli mintaqasida. Qishloq Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi davrida quvgʻin qilinishidan oldin koʻpchilik ozarbayjonlar boʻlgan.

Geografiya 
Nor Gʻazanchi qishlogʻi Murovdagning togʻli hududlaridagi Xachen daryosining chap qirgʻogʻida barpo etilgan. Uning umumiy maydoni 2181 gektar, shundan 487 gektar qishloq xoʻjaligi, 1582 gektar oʻrmon yerlaridan iborat. Qishloq 1960-yillar boshida qurilgan Martakert-Stepanakert tog‘ yo‘lida joylashgan. Nor G‘azanchi Agʻdam va Martakertdan 30 km, Stepanakertdan 40 km uzoqlikda joylashgan.

Tarixi 
Atrofdagi landshaftdan topilgan arxeologik topilmalar shuni koʻrsatadiki, yaqin hududda XII-asrdan beri aholi punkti mavjud. Hozirgi qishloq XVII-asrda tashkil etilgan. XIX-asrda qishloqda Avliyo Jorj cherkovi deb nomlangan cherkov qurilgan, ammo keyinchalik vayron qilingan. Qishloq va uning atrofida koʻplab xachkarlar va qadimgi qabr toshlari bor.

Qishloq Sovet davrida 1923-yilda tashkil etilgan Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyatining Mardakert tumani tarkibiga kirgan. Qishloq 1931-yilda kollektivlashtirildi va 1963 yilda elektr energiyasi oldi.

Qishloqdan Ikkinchi jahon urushida 167 kishi qatnashgan. 65 kishi halok boʻldi, ularning xotirasiga qishloqda yodgorlik oʻrnatildi.

Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi 
1991-yil aprel oyida Birinchi Qorabogʻ urushi davrida Ozarbayjon hukumati tomonidan maʼmuriy markazi Sirxovand boʻlgan, Martakert viloyatidagi 12 ta ozarbayjon qishlogʻini boshqarish markazi sifatida hududiy ijroiya qoʻmitasi tashkil etildi. ichki ishlar boʻlimi, qishloq xoʻjaligi boshqarmasi, taʼlim boʻlimi, moddiy-texnik taʼminot bazasi, avtomobil bazasi va ikkita yoʻl taʼmirlash idorasi. Turli korxonalar tashkil etildi va ish boshladi. 1991-yil dekabr oyida qishloq oʻzini-oʻzi mudofaa bataloni tashkil etilib, Bahman Mammadov batalyon boshligʻi etib tayinlandi.

Qishloq 1992-yil 12-martda Mardakert tumanidagi boshqa qishloqlar — Bashirler, Garashlar, Bash Guneypeye, Oʻrta Guney, Xatinbeyli qishloqlari bilan birgalikda arman qoʻshinlari tomonidan bosib olingan. otashkesimga qadar Ozarbayjon tomonidan hududni qaytarib olishga urinishlar boʻlgan, bu jarayonda 1992-yil 2-noyabrda „Ozarbayjon Milliy Qahramoni“ Anvar Arazov oʻldirilgan.

Iqtisodiyot va madaniyat 
Aholisi, asosan, qishloq xoʻjaligi va chorvachilik bilan shugʻullanadi. 2015-yil holatiga ko‘ra, qishloqda hokimlik binosi, madaniyat uyi, tibbiyot punkti mavjud.

Demografiya 
1910-yilda chop etilgan „Kavkaz kalendar“iga koʻra, 1908-yilda Sirxovandda 430 nafar aholi yashagan, ularning aksariyati tatarlar (keyinchalik Ozarbayjonlar deb atalgan) edi. Ozarbayjon SSRning 1921 yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloq aholisi 514 kishi edi.

Arman manbalariga ko‘ra, 1970 yilda qishloqda 455 kishi va 89 uy, 1987 yilda 260 kishi va 75 xonadon, 1990-yillarning boshlarida esa 325 kishi va 35 xonadon bo‘lgan. Ozarbayjon manbalariga koʻra, soʻnggi Sovet davrida qishloqda 2000 ga yaqin odam yashagan, bu esa uni Mardakert tumanidagi eng katta ozarbayjon qishlogʻiga aylantirgan boʻlar edi. Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyati.

2005-yilda qishloqda etnik Armanlar — 177 kishidan iborat koʻpchilik aholisi bor edi.. As of 2015, the population of the Nor Ghazanchi community is 143 people.

Manbalar

Havolalar 
 

Martakert viloyatidagi aholi punktlari
 Ozarbayjon qishloqlari
Ozarbayjon