MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Limonoʻtlar

Limonoʻtlar, limonnik (Schisandra) — magnoliyadoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Ikki uyli, chirmashib usadi. 14 turi bor. Sharqiy Osiyo togʻ oʻrmonlaria uchraydi. Bargi qizil, choʻziq tuxumsimon, oʻtkir uchli, cheti kungurali, bandli, ketma-ket joylashgan. Guli bir jinsli, oq yoki pushti, xushboʻy. Mevasi 1 — 2 urugʻli, dumaloq, kizil, zich shingilga toʻplangan, limon mazasi va hidi bor. Mevasi va urugʻi tarkibida limon, olma va boshqa organik kislotalar, uglevodorodlar, vitamin S, efir moylari va boshqa boʻladi. L. (nastoykasi va poroshogi) aqliy va jismoniy charchaganda, mehnat qilish va koʻrish qobiliyati susayganda markaziy nerv sistemasi faoliyatini kuchaytiruvchi, organizm tonusini koʻtaruvchi, shuningdek, yurak-tomir sistemasi va nafasni yax-shilovchi vosita sifatida ishlatiladi. Xitoy L. ekiladi. L. asosan, urugʻidan koʻpaytiriladi, urugʻi bahorda yoki kuzda pitomniklarga ekiladi.

Manbalar
Limpopo

Limpopo, Timsohli daryo — Janubiy Afrikadagi daryo. Uzunligi 1600 km, havzasining maydoni 440 ming km². Eng katta irmogʻi — Ulifants. Vitvatersrand tizmasining shim. yon bagʻridan boshla-nadi. Mozambik pasttekisligidan oʻtib, Hind okeaniga quyiladi. Yuqori qismida qurgʻoqchil yerlardan oqib oʻtgani uchun suvi kam, quyi qismida bir necha irmoq quyiladi. Oʻrtacha suv sarfi 800 m³/sek. Yozda yogʻingarchilik davrida daryoning quyi oqimida suv sathi 5-7 m koʻtariladi. Quyilish joyidan boshlab 160 km masofada yil davomida kema qatnaydi. Sugʻorishda foydalaniladi.

Manbalar 

Botsvanadagi daryolar
Mozambikdagi daryolar
Zimbabvedagi daryolar
Janubiy Afrika Respublikasidagi daryolar
Limuzin

Limuzin (frans. Limousine, Fransiyadagi tarixiy viloyat Limuzen nomidan) — yengil avtomobilning berk kuzovi; old oʻrindigʻi salonning keyingi qismidan oynaband toʻsiq bilan ajratilgan boʻladi. L. turdagi kuzov yuqori turdagi katta avtomobillarda ham qoʻllanadi.

Manbalar
Limuzin (qoramol zoti)

Limuzin — goʻshti uchun boqiladigan qoramol zoti, Fransiyaning markaziy va jan.-gʻarbiy viloyatlaridagi goʻshtdor qoramollar zotlaridan tanlash va saralash asosida yaratilgan. Fransiyaning Limuzin tarixiy viloyati nomi bilan atalgan. Zot sifatida 19-asrdan maʼlum. L. zoti mollari tez yeti-luvchan, muskullari kuchli rivojlangan, suyaklari ingichka, tusi qizil. Buqalari vazni 1000–1200 kg, sigirlari vazni 600–650 kg. Sigirlari serpusht. Yillik sogʻimi 1500–1800 kg. Buzoqlari sut emish davrida jadal oʻsadi va 8 oyligida tirik vazni 240– 300 kg ga yetadi. Buzoq goʻshti olish maqsadida 3 oylik buzoklar 150–170 kg ga yetganda soʻyiladi. Buqachalar goʻshtga jadal boqilganda 12 oyligida 500 kg vaznga yetadi. L. har xil tabiiy xoʻjalik sharoitga yaxshi moslashadi. AQSH, Angliya, Vengriya, Germaniya, Rossiya va boshqa davlatlarda koʻplab tarqalgan. Belarus, Ukraina, Litva va boshqa da L. zotidan boshqa zotlar bilan chatishtirishda samarali foydalanilmoqda. L. zoti buqalari urugʻi Oʻzbekistonga 2002-yildan boshlab olib kelinmoqda hamda Fargʻona va boshqa viloyatlar boʻrdoqichilik korxonalari va fermer xoʻjaliklarida kammahsul boʻlgan sigirlarni sanoat usulida chatishtirishda foydalanilmoqda.

Ubaydulla Nosirov.

Manbalar
Limfa

Limfa ( — tiniq suv, namlik) — odam va umurtqali hayvonlarning limfa tomirlari va limfa tugunlarida boʻladigan oqsil tabiatli, tarkibiga koʻra, qon plazmasiga yaqin rangsiz yoki och sariq suyuqlik. Organizmda limfa hujayralar va toʻqimalarni oziq moddalar bilan taʼminlash hamda moddalar almashinuvi mahsulotlarini chiqarib tashlash funksiyasini bajaradi. Limfa qondan toʻqimalarga uzluksiz oʻtib turuvchi kislorod va oziq moddalarga boy toʻqima suyukligidan hosil boʻladi; hujayralardan toʻqima suyuqligiga ajralib chiqqan moddalar almashinuvi mahsulotining bir kismi qaytadan qonga oʻtadi, qismani esa suyuqlik bilan limfa kapillyarlariga oʻtib, limfa hosil qiladi. U tarkibi va xossalariga koʻra, qon plazmasidan farqlanadi (oqsili, solishtirma ogʻirligi va yopishqoqgshgi kam boʻladi va h.k.). Odam tanasida taxminan. 1-2 litr limfa boʻladi, u limfa kapillyarlari, limfa tomirlari va limfa yoʻllari boʻylab harakat qilib, venoz qonga quyiladi. Limfa suyuq qism (limfoplazma) va shaklli elementlardan tashkil topgan. Limfoplazma tarkibiga oqsillar, glyukoza, mineral moddalar, neytral yogʻlar kiradi. Limfaning shaklli elementlari limfotsitlar, monotsitlar va leykotsitlarnnt baʼzi turlaridan iborat. Biroq aʼzo faoliyati kuchayganda unda limfa hosil boʻlishi tezlashadi. Limfaning miqdori va kimyoviy tarkibi, jumladan, undagi yogʻ va oqsilning foiz miqdori uning qaysi aʼzodan oqib kelishiga, mazkur aʼzodagi moddalar almashinuvining xususiyatlariga bogʻliq. Masalan, yogʻli ovqat yegandan soʻng ichak limfa tomirlarida koʻp miqdorda yogʻ boʻlganligi tufayli limfa oq rangga kiradi. Ichki sekretsiya bezlaridan oqadigan limfada esa maʼlum miqdorda gormonlar boʻladi. Limfa tugunlarida limfa limfotsitlar bilan boyiydi. Limfa tugunlaridan bir necha marta oqib oʻtib, filtrla-nadi (toʻqimalardan oʻtgan bakteriyalardan va boshqa zararli moddalardan tozalanadi)

Yana qarang 
 Limfa sistemasi.

Manbalar
Limfa sistemasi

Limfa sistemasi () — odam va umurtqali hayvonlarda toʻqima va aʼzolardan limfa olib ketib, venoz sistemasiga quyadigan kapillyarlar va boshqa tomirlar, tuzilmalar. Odamning limfa sistemasi — limfa kapillyarlari turi, limfa tomirlari chitali, limfa tugunlari hamda ikkita limfa yoʻlidan tashkil topgan. Limfa sistemasi toʻqimalararo suyuqlikning ortiqchasini chiqarish va uni venoz oqimga qayta oʻtkizishda, toʻqimalardan kapillyar qon tomirlarga soʻrilmagan oqsil moddalar, kolloid eritmalarning oʻzlashtirilishida qatnashadi. Limfa sistemasi yuraktomir sistemasiga kiradi. Limfa kapillyarlari bosh qismi berk sirtmoq va boʻrtmalar hosil qiluvchi turli shakldagi naychalardan iborat. Ular bosh va orqa miya, taloq, togʻay, koʻz oqi hamda gavhari va platsentadan tashqari barcha aʼzolarda mavjud. Limfa kapillyarlarining diametri qon tomir kapillyarlarnikidan bir necha marta ortiq. Ular devori yuqori oʻtkazuvchanlikka ega. Limfa kapillyarlari toʻridan limfa tomirlari shakllanib, ularda limfa oqimini yoʻnaltirib turadigan klapanlar (qopqoqchalar) boʻladi. Limfa tomirlari qovuzloqli chigallar hosil qiladi. Bu chigallardan aʼzolar ichidagi limfa tomirlari shakllanib, ular aʼzodan chiqadigan limfa tomirlariga aylanadi. Har bir ichki aʼzoda yuza va chuqur joy-lashgan limfa tomirlari farq qilinadi. Odam tanasida ham teridan, teri osti yog qatlami va fassiyalardan boshlanuvchi yuza limfa kapillyarlari bor. Chuqur limfa tomirlari suyak, suyak ust pardasi, boʻgʻimlar, muskullar, nervlar va qon tomirlardan kapillyarlar bilan boshlanadi. Limfa tomirlari tegishli joylarda yoʻgʻonlashib, limfa tugunlarini hosil qiladi. Toʻqima suyuqligining bosimi, limfa yigilishi hamda gavda muskullarining qis-qarishi tufayli limfa Limfa sistemasi boʻylab harakatlanadi. Aʼzodan tashqaridagi limfa tomirlari yaqinda joylashgan limfa tugunlariga quyiladi.

Manbalar 

  

Limfa sistemasi
Limfa tugunlari

Limfa tugunlari, limfa bezlari — odam va yuksak umurtqali hayvonlarning limfa sistemasi tuzilmalari. Limfa tugunlari qon yaratish aʼzosi va kasallik qoʻzgʻatuvchi mikroblar, ularning toksinlari va umuman zaharli moddalar uchun toʻsiq vazifasini oʻtaydi. Shu tariqa limfaning biologik filtri hisoblanadi. Limfa tugunlari pushti-kulrang, qalin kapsula bilan qoplangan, dumalok, yoki oval shaklli tuzilmalardan iborat; ularda limfo-sitlar hosil boʻlgani uchun limfoid aʼzolar deb ham ataladi. Limfa tugunlari immunobiologik jarayonlar va limfa oqimi (harakati)ni tartibga solib turadi. Limfa tugunlari "darvoza"sidan chiqib, limfa olib ketuvchi tomirlar oʻzaro qoʻshilib, limfa stvolini hosil qiladi, ular ikkita yirik limfa yuliga aylanadi, bulardan vujudga kelgan yirik tomirlar boʻyinda yirik vena kon tomiriga tutashadi. Limfa bilan oqib kelgan kasallik qoʻzgʻatuvchilarini Limfa tugunlari hujayralari qisman yoki butunlay yutib yuboradi (qarang Fagotsitoz). Baʼzi kasalliklar (angina, epidemik parotit va boshqalar)da Limfa tugunlari shishib, kattalashib ketadi.

Yana. q 

 Limfadenit
 Limfogranulematoz

Manbalar
Limfogranulematoz

Limfogranulematoz (limfa va lot. granulyoma) — limfa toʻqimasida uchraydigan xavfli oʻsma. Asosan, limfa tugunlari va ichki aʼzolar: jigar, oʻpka, taloq, shuningdek, meʼda-ichak yoʻli, nerv sistemasi, teri va boshqa zararlanadi. Birinchi marta ingliz vrachi T. Xojkin tavsif etganligi uchun (1832-yil) Xojkin kasalligi deb ham ataladi. Hamma yoshdagi kishilarda uchraydi. Kelib chiqish sababi toʻliq oʻrganilmagan. Kaysi aʼzo va limfa tugunlari zararlanganligiga karab, kasallik har xil kechadi. Oʻtkir Limfogranulematozda haro-rat koʻtariladi, limfa tugunlari, jigar, taloq kattalashadi, kamqonlik avj oladi, bemorning darmoni quriydi. Koʻpincha, Limfogranulematoz surunkali kechadi. Rentgenologik tekshirishlarga qarab tashhis qoʻyiladi. Kasallikning oldini olish uchun oʻz vaqtida vrachga murojaat qilish zarur. Davosi: jarroxlik, kimyoterapiya yoki nur buyuriladi.

Manbalar
Lim-ford boʻgʻozi

Lim-ford boʻgʻozi, Limf-ord — Daniyaning shimolidagi boʻgʻozlar sistemasi, Shimoliy dengizni Kattegat boʻgʻozi bilan bogʻlaydi. Uzunligi 180 km. Tor ilon izi oʻzanlar bilan bogʻlangan koʻlsimon kengliklardan iborat. L.-f.b. Vennyussel o.ni Yutlandiya yarim oroldan ajra-tib turadi. Chuq. 3—5 m. L.-f.b.da 90 dan ortiq orol bor, yiriklari — Mors va Fur. Olborg portiga sharq tomondan katta kemalar ham kira oladi, do-imiy ravishda tozalanadigan va ayrim joylari kanallashtirilgan farvater mavjud. L.-f. b.da baliq va ustritsa ovlanadi.

Manbalar
Linariya

Linariya (Linaria) — sigirquyruqdoshlar oilasiga mansub bir yoki kup yillik oʻtlar turkumi. Koʻproq Oʻrta dengiz rayonlarida oʻsadigan 150 ga yaqin turi bor. Oʻzbekistonda 4 turi usadi. Oddiy L.ning boʻyi 60—90 sm. Poyasining yuqorisi bir oz shoxlangan. Barglari nashtarsimon, bandsiz, ketmaket. Gullari och sariq; toʻpguli shingilsimon. Mevasi koʻsakcha, koʻp urugʻli. Qumli yerlar, urmon chekkalari, qiyaliklar va yoʻl yoqalarida oʻsadi. Yer ustki qismida alkaloidlar, flavoin glikozidlari, vitamin S va boshqa bor. Suyuq ekstrakti surgi sifatida hamda bavosir kasalligida qoʻllanadi.

Manbalar
Lingafon kabineti

Lingafon kabineti (lot. linqua — til va yun. phone — tovush, nutq) — tovush texnikasi, proyeksion va kinoproyeksion apparatlar bilan jihozlangan maxsus auditoriya (sinf). Oʻquvchi (talaba)larga audiovizual usul bilan oʻzga til nutqini, talaffuz shaklini, oʻrganilayotgan til muhitini yaratish, ona tilining nutq madaniyatini oʻrganish ustida mustaqil ishlash, shuningdek, teatr va sanʼat oʻquv yurtlarida mutaxassislik boʻyicha professional-ijrochilik mahoratini egallash uchun qulay sharoit yaratadi. Lingafon kabineti apparaturasi (magnitofonlar, elektrofonlar, mikrofontelefon kuchaytirgichi va boshqalar) oʻqituvchiga har bir oʻquvchining muay-yan oʻquv materiali ustida mustaqil ish olib borish va buni nazorat qilish, bir vaqtning oʻzida muayyan oʻquvchilar guruhi uchun bir nechta oʻquv dasturini kiritish, oʻquvchilarning nutqlarini yozib olish va qaytadan yodga tushirish, kino filmlarni sharhlash va shahrik.ga imkon beradi.

Manbalar
Lingvistik atlaslar

Lingvistik atlaslar, dialektologik atlaslar — maxsus dastur- soʻroqlik asosida tayyorlangan, maʼlum bir yoki bir necha oʻzaro yaqin tillarga xos dialektal xususiyatlarning hududiy tarqalish chegarasini aks ettiradigan dialektologik haritalarning albom shaklida tartibga solingan toʻplami. Lingvistik atlaslar tuzish ishlari maʼlum tilning asosiy dialektik xususiyatlari oldindan maʼlum boʻlgandan soʻng boshlanishi mumkin. Material tuplashga muljallangan dastur-soʻroklikning xususiyati, materialni toʻplash va yozib olish usuli, haritalashtirish tartibi atlas tuzuvchilarning maqsadi, ish hajmi, mavjud imkoniyatlariga karab belgilanadi. Dastur tilning barcha sathlarini yoki ulardan birini — leksika yoki fonetikani — qamrab olishi mumkin. U yoki bu til hodisa-sini aniqlashga qaratilgan savollar miqdori 40—50 tadan bir necha mingtagacha buladi. Lingvistik atlaslar tuzish har bir milliy til dialektologiyasining rivojlanishidagi muhim bosqich boʻlib, u tilni lingvistik geografiya usuli bilan oʻrganish uchun asos vazifasini bajaradi.

Manbalar
Lingvistik geografiya

Lingvistik geografiya yoki Dialektografia — dialektologiyaning bir boʻlimi, unda lahja va shevalarga xos lisoniy unsurlar va hodisalarning hududiy tarqalishi oʻrganiladi. L. g. maʼlum hududda tar kalgan til xrdisalari (tovushlar, grammatik shakllar, soʻzlar)ni aniqlaydi, hududiy til xususiyatlarini xalq tarixi, til tarixi bilan bogʻliq holda qiyoslab, tushuntirib, maʼlum til qodisalarining oʻrni va tarqalish chegarasini atlas va haritalar orqali ifodalaydi. Harita ham, atlas ham L.g.ning ifoda vositasi boʻlib, uning asosiy maqsadi tilning taraqqiyot qonuniyatlari va yoʻllarini, aniq bir lahjaning paydo boʻlishi va mavjudligining sabablarini, shuningdek, sheva xususiyatlarining adabiy tilga boʻlgan munosabati va oʻzaro munosabati masalalarini tushuntirib berishdir. L.g. 19-asrning oʻrtalarida paydo boʻldi. Oʻzbekistonda esa lingvogeografik usulda shevalarni oʻrganish 1940-yillarda boshlangan.

Manbalar 

Tilshunoslik
Geografiya
Lingvistik tahlil

Lingvistik tahlil - til, nutq birliklarini uni tashkil etuvchi qismlari, mazmuni vazifasi va boshqa xususiyatlari nuqtai nazaridan tadqiq etish, til (nutq) birliklarining aniq holatini belgilash. Masalan, hosildorlikni soʻzida ikki asil til hodisasi mavjud boʻlib, u xuddi shu hodisalar nuqtai nazaridan tahlil etilishi mumkin: 1) soʻz yasalishi hodisasi; 2) shakl yasalish hodisasi (morfologik hodisa). Bu soʻzda ikkita yasama soʻz mavjud boʻlib, soʻz yasalishi tah-lilida har bir yasama soʻzning tarkibi va bu tarkibiy qismlarning mohiyati vazifasi, maʼnosi va shahrik. belgilanadi. Bunda: qosildor yasama soʻz ekani, u soʻz yasalish asosi hosil va soʻz yasovchi dor qoʻshimchasidan iborat tarkibiy kiyem ga egaligi, soʻz yasalish asosi (hosil) ot turkumiga oidligi, dor qoʻshimchasining qaysi turkumga oid soʻzdan qaysi turkumga mansub suz va qanday maʼnoli soʻz yasashi hamda uning boshqa xususiyatlari qayd etiladi. Hosildorlik yasamasoʻzining taxlili ham xuddi shu tarzda olib boriladi, yaʼni u yasama soʻz ekani, unda hosildor soʻz yasalish asosi, lik suz yasovchi qushimcha ekani, shuningdek, bu qoʻshimchaning maʼnosi va boshqa xususiyatlari qayd etiladi. Morfologik tahlilda qosildorlik suzining ot ekanligi, -n i qoʻshimchasi shu soʻz (ot)ning tushum kelishik shaklini yasashi, uning maʼnosi va shahrik. qayd etiladi. Lingvistik tahlilning yana quyidagi turlari farqlanadi: 1) leksikologik tahlil; 2) frazeologik taxlil; 3) semasiologik taxlil; 4) fonetik tahlil; 5) imloviy taxlil; 6) orfoe-pik taxlil; 7) morfem taxlil; 8) sintaktik tahlil; 9) punktuatsion tahlil; 10) uslubiy taxlil; 11) etimologik taxlil.

Azim Hojiyev.

Manbalar
Lingvistik tipologiya

Lingvistik tipologiya yoki Tilshunoslik tipologiya (yun typos — nusxa, andoza, shakl, iz va logos — soʻz, taʼlimot) — tillar oʻrtasida genetik munosabatlardan katʼi nazar, ularning tuzilmaviy va funksional xususiyatlarini qiyosiy urganuvchi tilshunoslik sohasi. Ilmiy jihatdan Lingvistik tipologiya tillardagi farqli va uxshash alomatlarni guruxlarga, andozalarga va tiplarga ajratish yuli bilan tatbiq etish metodi hisoblanadi. Vazifasiga kura, funksional (ijtimoiy tilshunoslik) va sturuktural (tilning ichki qurilishi va tarkibi) tipologiya farqlanadi. Tillarning morfologik (tipologik) tasnifi amorf (affikslari bulmagan), agglyutinativ, flektiv, polisintetik tillarni ularning grammatik shakli (tipi) asosida farqlaydi. Lingvistik tipologiya esa bu tillar guruhlaridagi alomatlarni kategoriyalar yoki turli tuzilmaviy belgilarning leksik-semanik, fonologik, grammatik va stilistik satxlardagi ifodalanishi sifatida tadqiq etadi va, binobarin, tilning har bir sathiga xos tipologiya farqlanadi. Til tiplarining rivojlanishi va qad. tillarni rekonstruksiya qilish tarixiy tipologiyaning vazifasidir. Bu tipologiyaning ichida (baʼzan unga maʼnodosh qoʻllanuvchi) diaxronik tipologiya tillardagi tuzilmaviy oʻzgarishlarni oʻrganadi. Tillarning hozirgi holatini qiyoslash sinxronik tipologiya ga tegishlidir. Lingvistik tipologiya kengmi-qyosda tillar universaliyalari bilan bogʻlanadi.

Lingvistik tipologiya tillardagi xususiyatlarning sturuktural qonuniyatlarini topishga intilsa, til universaliyalari bu alomatlar jahondagi qaysi tillarda qanday tarqalganini oʻrganadi.

Alisher Navoiyning "Muhokamat ullugʻatayn" asari Lingvistik tipologiyaga tegishli boʻlib, unda genetik jihatdan bir-biridan farqlanuvchi tillardagi semantika, qisman fonetika qiyoslangan. Hozirgi davrda ikki yoki undan ortiq tillarni oʻrganuvchi qiyosiy yoki cho-gʻishtirma tilshunoslik ham Lingvistik tipologiya ga asoslangan.

Yana qarang 

 Tillar tasnifi

Manbalar
Lingvistik falsafa

Lingvistik falsafa, lingvistik tahlil falsafasi — analitik falsafadagi oqim. Falsa-faning dunyoqarashlik ahamiyatini inkor etib, jamiyatdagi barcha il-latlar tilning tafakkurga salbiy taʼsir koʻrsatishi natijasida sodir boʻladi, deb uqtiradi. Unga koʻra, tah-lilning maqsadi til ifodalari ni aniqlashtirishdan iborat. Lingvistik falsafa bilishning mohiyatini uning tilda -gi shaklidan ajratib qoʻyib, falsafiy va lingvistik tadqiqotlarni qorishtirib yuboradi. Bu oqim 1930-yillarda avstriyalik faylasuf va man-tiqchi L. Vitgenshteyn (1889—1951) va ingliz faylasufi J.Mur (1873—1958) gʻoyalari taʼsirida paydo boʻlib, Buyuk Britaniyada rivojlantirildi (G.Rayl, J.Ostin, J.Uisdom, P.Strouson).

Manbalar
Lingvistik qonun

Lingvistik qonun - biror tilga yoki bir necha turli tillarga xos boʻlgan umumiy qoida, qonuniyat; muayyan til birliklari oʻrtasidagi u yoki bu munosabatlarning muntazam va izchil aks etishi. Lingvistik qonun ichki va tashqi qonunlarga ajratiladi. Tildagi mumkin kadar ustuvor va mustaqil rivoj-lanish uning ichki krnunlari nomini olgan. Bu krnunlar umumiy va xususiy turlarga boʻlinadi. Barcha tillarga va ulardagi bosqichlarga tegishli boʻlgan qonun va tamoyillar ichki umumiy, baʼzi tillar va til guruhlariga tegishli qonun va tamoyillar ichki xususiy krnunlar deb yuritiladi. Keyingi davrda tildagi ichki umumiy krnunlar oʻrnini jahon tillariga xos universaliyalar ola boshladi. Tildagi ichki xususiy krnunlarga baʼzi tillarga xos xususiyatlar, maye. german va turkiy tillariga xos umlaut va singarmonizm kabilar kiradi. Tilning tashqi qonunlari uning mazmun jihati bilan bogʻlanadi va ular umumiy hamda xususiy turlarga boʻlinadi. Umumiy tashqi qonunlar til tarixining jamiyat tarixi bilan bogʻlanishida namoyon boʻladi. Xalqlarning davomiy aloqalari tilda oʻz aksini topadi, koʻpgina soʻzlar oʻzlashadi. Tashqi xususiy til qonunlariga boshqa tildan oʻzlashgan fonemaning shu tilga moslashuvi misol boʻla oladi.

Manbalar
Astrid Lindgren

Astrid Lindgren Anna Emiliya (1907.14.11, Vimmerbyu) – shved yozuvchisi. Lindgrenning birinchi kitoblari – „Britt-Mari yurakka taskinlik baxsh etadi“ (1944) va „Uzunpaypoq Peppi“ (1945–52). Shvetsiya bolalar adabiyotidagi didaktik sentimental anʼanalarni oʻzgartirdi. 

Bolalar uchun atalgan „Mio, bolajonim Mio“ (1954), „Kichkintoy va tomda yashaydigan Karlson“ (1955), „Tomda yashaydigan Karlson yana uchib keldi“ (1962), „Tomda yashaydigan Karlson yana paydo boʻldi“ (1968) kabi kitoblari bor. Bu uch qissa 1988-yil oʻzbek tilida „Mittivoy va Karlson“ nomi bilan toʻplam oʻlaroq chop etilgan. „Mashhur izquvar Kalle Blyumkvist“ (1946), „Daydi Rasmus“ (1956) kitoblarida bolalar qarovsizligi bilan bogʻliq muammolarni koʻtargan. Lindgrenning „Lyonneberglik Emil“ (1963–72), „Qaroqchining qizi Ronya“ (1981) kitoblari ham mashxur. Lindgren insonparvarlik ruhidagi ijodi uchun X. K. Andersen nomidagi Xalqaro oltin medal bilan taqdirlangan (1958). Nobel mukofoti laureati (1994). 

Uning "Mio, bolajonim Mio" va "Uzunpaypoq Peppi" asarlari 2022-yil Zabarjad media nashriyoti tomonidan o'zbek tilida chop etilgan.

Manbalar
Jek Lindsey

Jek Lindsey (Jack Lindsay) (1900.20.10, Melburn, Avstraliya — 1990.10.3, Cambridge, Birlashgan Qirollik) — ingliz yozuvchisi, tanqidchi. Ijodi 30-yillardan boshlangan. "1649. Bir yilning tarixi" (1938), "Biz kaytamiz" (1942), "Qirq sakkizinchi yil odamlari" (1948), "Smitfilddagi gulxanlar" (1950) va boshqa tarixiy romanlar muallifi. L. hujjatli voqealarni rivoyat va afsonaviy mav-zular bilan omixtalashtirgan. "Britaniya yoʻli" epopeyasidan oʻrin olgan "Sotilgan bahor" (1953), "Sening uying" (1957), "Niqob va qiyofalar" (1963) romanlarida Ikkinchi jahon urushidan ke-yingi Britaniyadagi turli aholi qatlamlarining hayoti aks ettirilgan. Hayotdagi qarama-qarshiliklar, tinchlik va urush masalasi, axloqiy munosabatlar yozuvchining asosiy mavzui boʻlgan. L. olim sifatida adabiyotning hayotdagi oʻrniga yuksak baho bergan. Oʻz salaflari — ijodkorlar merosini kengtadqiq etishga intilgan. Ch. Dikkens, J. Benyan, J. Meredit haqida kitoblar yozgan. Tarix ("Vizantiya va Yevropa", 1950; "UotTayler", 1964), sanʼatshunoslikka oid ("Jekson Terner", 1966; "Pol Sezann", 1969; "Gyustav Kurbe", 1973) asar va monografiyalar, madaniyat tarixiga bagishlangan ("Kleopatra", 1971) kitobi bor. Asarlari jahonning koʻplab tillariga tarjima qilingan.

Manbalar
Linza

Linza (nem. Linse, lot. lens — yosmiq; ikki tomoni qavariq shisha) — 1) optikada — ikkala tomoni sferik (yoki boshka shakldagi) sirtlar bilan chegaralangan shaffof jism; yorugʻlik oqimi shaklini oʻzgartirib beradi. Asosan, optik sistemalarning asosiy elementlaridan biri hisoblanadi. Linza, koʻpincha, shishadan tayyorlanadi; inf-raqizil nurlar yoki ultrabinafsha nurlar uchun shaffof moddalar (kvars, flyuorit va boshqalar) dan tayyorlanadi. Linza sirtining koʻrinishi koʻpincha sferik, maxsus Linzalarda esa sferik boʻlmasligi ham (mas, silindrik) mumkin. Odatda, sferik sirtlar bilan yoki bitta sferik sirt va bitta yassi sirt bilan chegaralangan Linzalar keng qoʻllanadi. Shak-liga koʻra, Linzalar qavariq va botiq xillarga boʻlinadi. Sferik sirtlarning S va S2 markazlari orqali oʻtgan MM, toʻgʻri chiziq Linzaning bosh optik oʻqi, O nuqta optik markazi deb ataladi. Linzaning optik markazi orqali burchak ostida oʻtuvchi har qanday toʻgʻri chiziqlar Linzaning qoʻshimcha optik oʻqlari deyiladi.

Linzani koʻplab prizmalarning yigʻindisi deb tasavvur qilish mumkin (4-rasm). Qavariq Linzalar parallel nurlar dastasini yigʻib beradi [ularni yigʻuvchi (musbat) Linzalar deyiladi]; Botik Linzalar yorugʻlikni har tomonga tarqatib yuboradi [ularni tarqatuvchi (manfiy) Linzalar deb ataladi]. Parallel nurlarni musbat Linzalarda bir nuqtada — Linzaning bosh fokusida, manfiy Linzalarda esa (tarqalayotgan nurlarni) Linzaning mavhum bosh fokusida yigʻish mumkin. Manfiy Linzalarda buyumning mavhum tasviri, musbat Linzalarda haqiqiy, ammo teskari tasviri oli-nadi. Linzaning optik markazidan foku-sigacha boʻlgan masofa Linzaning fokus masofasi deyiladi. Optik asboblarda, Linzalarning optik aberratsiyasi tufayli, bir necha Linzalar ishlatiladi; 2) akustikada— tovush yoʻnalishini oʻzgartira oladigan (tovushni fokuslaydigan) qurilma. Optik Linza kabi akustik Linza ham ikki ish sirti bilan chegaralanadi. Bu ikki sirtning sindirish koʻrsatkichi asosiy tav-sifi boʻladi. Shu sababli Linza materiali shaffof boʻlganida uning toʻlqin qarshiligi muhitning toʻlqin qarshili-giga yaqin boʻlishi shart. Akustik Linza kattiq, suyuq, gazsimon moddadan iborat boʻlishi mumkin. Havoli Linzalar radioapparaturalarda, qattiq va suyuq Linzalar defektoskopiyada, tibbiyot diagnostikasida qoʻllanadi, shuningdek, ultra-tovushdan foydalanish (texnika va biologiya)da uni konsentratsiyalash (yigʻish) uchun ishlatiladi.

Manbalar
Liniment

Liniment ( — surtaman) — suyuq surtma. Sirtga surtish uchun qoʻllanadigan dori shakli. Ular atalasimon yoki yelimshaksimon massa boʻlib, surtganda tana haroratida erib badanga singib ketadi. Salqin joyda saqlanadi. Koʻproq teri kasalliklarida tavsiya etiladi.

Manbalar 

Tibbiyot
Dori shakllari