Janet Napolitano

Janet Ann Napolitano (1957-yil 29-noyabrda tugʻilgan) — amerikalik siyosatchi, huquqshunos va universitet maʼmuri boʻlib, 2003-yildan Arizona shtatining 21-gubernatori lavozimida ishlagan. 2009-yilgacha va 2009—2013-yillarda Prezident Barack Obama davrida AQShning uchinchi ichki xavfsizlik kotibi lavozimida ishlagan. U 2013-yil sentabr oyida Kaliforniya universiteti tizimining prezidenti etib tayinlangan va 2020-yil 1-avgustda oʻz lavozimini tark etgan va Goldman davlat siyosati maktabi fakultetiga qoʻshilgan. U 2018-yilda Amerika falsafiy jamiyatiga saylangan. 2022-yil holatiga koʻra, u Demokratik partiyadan Arizona shtatining eng soʻnggi gubernatori boʻlib qolmoqda.

Gubernator etib saylanishidan oldin u 1999-yildan 2003-yilgacha Arizona shtatining bosh prokurori lavozimida ishlagan. U ushbu idorada xizmat qilgan birinchi ayol va 23-shaxs edi. Napolitano avvalroq Arizona okrugida Qoʻshma Shtatlar advokati boʻlib ishlagan. U bir qancha idoralarda, jumladan Arizona bosh prokurori, ichki xavfsizlik kotibi va Kaliforniya universiteti prezidenti lavozimlarida ishlagan birinchi ayol boʻldi.

Forbes uni 2012-yilda dunyodagi eng kuchli toʻqqizinchi ayol, 2013-yilda esa sakkizinchi eng qudratli ayol sifatida qayd etdi. 2008-yilda u The New York Times tomonidan Amerika Qoʻshma Shtatlarining birinchi ayol prezidenti boʻlishi mumkin boʻlgan ayollar roʻyxatiga kiritilgan.

Karyerasi

Arizona gubernatori 

2002-yilda Napolitano 46 foiz ovoz bilan gubernatorlik saylovlarida gʻolib chiqdi. U Arizona shtatining uchinchi ayol gubernatori va boshqa saylangan ayol gubernator oʻrniga Qoʻshma Shtatlarda saylangan birinchi ayol gubernator boʻldi. U, shuningdek, 1987-yilda Bruce Babbitt lavozimni tark etganidan keyin gubernatorlikka saylangan birinchi demokrat va Arizona shtatining toʻgʻridan-toʻgʻri saylangan birinchi ayol gubernatori edi.

U 2004-yilgi Demokratik Konventsiyada nutq soʻzladi, bu yerda baʼzilar dastlab uni prezidentlikka nomzod Senatga nomzod boʻlishi mumkin deb hisoblashgan. Jon Kerri 2004-yilgi prezidentlik saylovlarida. Kerri oʻrniga senator Jon Edvardsni sayladi. 2005-yil noyabr oyida Time jurnali uni AQShdagi beshta eng yaxshi gubernatorlardan biri deb atadi.

Gubernator sifatida Napolitano vetolarning umumiy soni boʻyicha rekord oʻrnatdi. 2005-yilda u 58 vetodan iborat bir sessiya rekordini oʻrnatdi va Jane Dee Hullning 2001-yildagi 28 vetolik rekordini yangiladi. Bu 2006-yil iyun oyida, oʻz muddatidan toʻrt yil oʻtmay, u oʻzining 115-vetosini qoʻyib, Arizona gubernatori tomonidan veto qoʻyish boʻyicha rekord oʻrnatganida kuzatildi. Avvalgi rekord 114 vetodan iborat boʻlgan Bruce Babbitt oʻzining toʻqqiz yillik boshqaruvida oʻrnatgan edi. U lavozimini tark etganida, Napolitano 180 veto qoʻygan edi.

Shaxsiy hayoti 
Napolitano basketbolning ashaddiy muxlisidir va muntazam ravishda tennis va softbol oʻynaydi. U Whitewater rafting va piyoda sayr qilish uning sevimli mashgʻulotlari qatoriga kiradi. U Arizonadagi Xurofot togʻlari, Nyu-Meksikodagi Sandia togʻlari va Himoloy togʻlarida sayr qildi va Kilimanjaro togʻiga chiqdi.

Napolitano hech qachon turmushga chiqmagan va farzand koʻrmagan. Natijada, uning baʼzi siyosiy raqiblari uning jinsiy orientatsiyasi haqida taxmin qilishdi. 2002-yilda uning saylovoldi lavhalari yonida „geyga ovoz bering“ varaqalari yopishtirilgan edi. Napolitano bunga javoban u „toʻgʻridan-toʻgʻri, yolgʻiz mehnatkash“ ekanligini aytdi.

Napolitano 2016-yilning avgust oyida saraton kasalligi bilan bogʻliq davolanishni boshladi. 2017-yilning 17-yanvarida Napolitano saraton kasalligini davolash natijasida yuzaga kelgan asoratlar tufayli Oklenddagi kasalxonaga yotqizilgan edi. U 2017-yil 23-yanvarda kasalxonadan chiqdi.

Saylov tarixi

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1957-yilda tugʻilganlar
29-noyabrda tugʻilganlar
AQSh siyosiy ayollari
Amerikalik ayol siyosatchilar