MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Gayka

Gayka:

1) mashina va mexanizmlarning qismlarini bir-biriga mahkamlashda ishlatiladigan detal; vint yoki boltga burab kiritiladi. Gayka ichi rezbali, sirti olti yoki toʻrt qirrali va dumaloq boʻladi. Tojsimon va quloqli Gaykalar ham bor. Gaykaning oʻlchamlari, odatda, standartlardan olinadi, lekin balandligi 0,8 d dan kichik boʻlmasligi kerak (d — bolt yoki vintdagi rezbali qismning tashqi diametri). Gayka poʻlat, rangli metall va polimerlardan tayyorlanadi. Avval tokarlik stanoklarida dumaloq yoki qirrali material qirqib olinadi, soʻngra tegishli stanoklarda unga rezba ochiladi; 

2) vintli mexanizmlarda vintning aylanma harakatini boshqa detal va uzellarning ilgarilama harakatiga aylantirib beradigan detal. Mas, domkratda shunday Gayka bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Texnik detallar haqidagi chala maqolalar
Gaymanov mozorqoʻrgʻoni

Gaymanov mozorqoʻrgʻoni - qad. mozorqoʻrgʻon (mil. av. 4-asr). Ukrainadagi Zaporojye viloyatining Vasilyev tumanidagi Balki qishlogʻi yaqinida joylashgan. Qoʻrgʻon atrofi tosh terib (toshgʻov) ihotalangan. 1969—70 yillarda tekshirilgan. G.m.dan skiflarning "hayvon uslubi"da ishlangan 250 san ziyod oltin bezaklari, shuningdek qurolyarogʻ, sopol idishlar, koʻplab roʻzgʻor buyumlari topilgan. Skif jangchilarining boʻrtma tasviri tushirilgan kumush zarhal idish ayniqsa diqqatga sazovor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gaymor boʻshligʻi

Gaymor boʻshligʻi - burunning qoʻshimcha boʻshligʻi; yuqori jagʻ suyagining tanasida joylashgan. Ingliz anatomi N. Gaymor aniqlagan (1651). Hozir bu boʻshliq tepa jagʻ kovagi nomi bilan ataladi. G. b. turli shakl va hajmda boʻlib, tepadan yonoq suyagi, tashqaridan tepa jagʻ suyak tanasining yuz plastinkasi, pastdan qattiq (suyak) tanglay bilan chegaralangan. Ichki qismida joylashgan turli shakldagi teshik burun boʻshligʻiga ochiladi. G. b.ning devorlari qon tomirlarga boy shilliq qavat bilan qoplangan boʻlib, burun boʻshligʻiga kirgan havoni ilitib, namlab, chang tozalashda qatnashadi. Chaqaloq va yosh bolalarda G. b. va uning shilliq qavati unchalik rivojlanmagan, hajmi kichik boʻlgani uchun sovuq havoda tez shamollab, yalligʻlanishi mumkin (qarang Gaymorit).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gaymorit

Gaymorit — yuqori jagʻ suyagi boʻshligʻi (qarang Gaymor boʻshligʻi) shilliq qavatining yalligʻlanishi. Kechishiga koʻra oʻtkir, oʻrtacha oʻtkir va surunkali xillari farq qilinadi. Shamollash, gripp, tumov va b. infeksion kasalliklar, shuningdek burun boʻshligʻi va chirigan tishdan yalligʻlanish jarayonlarining Gaymor boʻshligʻiga tarqalishi, baʼzan yuqori jagʻ suyagining shikastlanishi sabab boʻladi. Oʻtkir G.ni vaqtida davolamaslik yoki chala davolash, baʼzan allergiya oqibatida surunkali G. roʻy berishi mumkin. G.da bemorning darmoni quriydi, eti uvishadi, yonoqlari shishadi, harorati koʻtariladi, yuqori jagʻi va boshi ogʻriydi, boshini burganda ogʻriq zoʻrayib, burni bitadi; koʻpincha burunning bir tomonidan yiring (yiringli G.) yoki shilimshiq (katar a l G.) oqadi, burundan nafas olish qiyinlashadi. Yarim oʻtkir va surunkali G.da kasallik alomatlari birmuncha sust namoyon boʻladi. Surunkali G. baʼzan yashirin kechib, sepsis, meningit, bosh miya abssessi va b. jiddiy asoratlar avj olishi mumkin. G.ning oldini olish uchun organizmni chiniqtirish, sport bilan shugʻullanish, sof havo va suv muolajalaridan bahramand boʻlish, shuningdek tumov, tish chirishi va b. kasalliklarni oʻz vaqtida davolatish kerak. Oʻtkir G.da turli dori-darmonlar buyuriladi, surunkalida koʻpincha jarrohlik usuli qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gal

Gal (gal, Gal) — SGS birliklar tizimida tezlanish birligi; G. Galiley (G. Galilei) nomi bilan ataladi. 1 gal= 1 sm/s2, shuningdek ulush birligi milligal ham qoʻllaniladi (1 mgal=10"5 m/s2).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galaktik yil

Galaktik yil — Quyosh va unga yaqin yulduzlarning birgalikda Galaktika oʻzagi atrofida toʻla bir marta aylanib chiqishiga ketadigan vaqg. taxminan 230 mln. yilga teng.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galaktik koordinatalar

Galaktik koordinatalar - osmon gumbazida galaktik uzunlik / va galaktik kenglik b dan iborat koordinatalar tizimi. Somon yoʻli oʻrtasidan ekvator bilan t=62° burchak tashkil qilib oʻtuvchi tekislikka nisbatan yoritqichlarning vaziyatini bildiradi. Tekislik osmon gumbazi bilan kesishib, galaktik akvatorii hosil kiladi. Chiqish tugunining toʻgʻri chiqishi 280°; Galaktika qutbining ekvatorial koordinatalari A=12h49m, .D=+27,4; / — chiqish tugunidan soat mili harakatiga teskari yoʻnalishda hisoblanadigan hamda yoritqich va Galaktika qutbidan oʻtuvchi katta doiragacha boʻlgan masofa,  — yoritqichning galaktik ekvatordan balandligi. G.k.ning son qiymatlari kuzatish davriga bogʻliq emas. G.k. yulduzlar astronomiyasida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Astronomiya
Galaktik toj

Galaktik toj — Galaktika atrofini oʻrab turuvchi koʻrinmas yulduzlar va qora materiyadan iborat qobiq. Dastlabki kosmik nurlarni tekshirib olingan maʼlumotlarga qaraganda yulduzlarda baʼzi elementlar, ayniqsa, litiy, berilliy va bor koʻp. Bu elementlar yadro reaksiyasi natijasida yulduzlarda qisqa muddatda "yonib" tamom boʻladi. Kosmik nurlar tarkibida kalsiy, temir, nikel kabi ogʻir elementlar ularning kosmosdagi oʻrtacha miqdoridan bir necha oʻn baravar ortiq. Litiy, berilliy va borning koʻp boʻlishiga sabab, ogʻir yadrolar (asosan, proton va alfa zarralar)ning yulduzlararo gaz bilan toʻqnashuvidir. Oʻta yangi yulduzlarning chaqnashidan hosil boʻladigan kosmik nurlar va elektronlar Galaktikaning 10-6— 10"5 e kuchlanishdagi magnit maydoni kuch chiziqlari yoʻnalishida harakat qiladi va Yerga yetib kelguncha Galaktika atrofida milliard yillar aylanib yuradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galaktik tumanlik

Galaktik tumanliklar - Galaktika tarkibiga kiradigan gaz, chang yoki gaz-chang bulutlari. Shakliga qarab, diffuz, planetar, oʻta yangi yulduzlarning portlashi qoddiqlari va boshqa xillarga boʻlinadi. Diffuz tumanliklar Galaktika umumiy gazchang qatlamining bir qismi. Emission, nurlanuvchi (nur qaytaruvchi) va qora (xira) Galaktik tumanlik farq qilinadi. Emission Galaktik tumanlik bir yoki bir necha qoʻshni qaynoq yulduzlarning ultrabinafsha nurlanishi (lyuminessensiya) taʼsirida porlab koʻrinadi. Bundam Galaktik tumanlik temperaturasi 800 K, zichligi 10"23—10-21 g/sm3, massasi — birdan bir necha oʻn Quyosh massasi (Ms)ra teng. Nurlanuvchi Galaktik tumanlikning nurlanishi qaynoqligi pastroq qoʻshni yulduzlarning yorugʻlik sochishi bilan bogʻliq. Qora (xira) Galaktik tumanlik Somon yoʻli yoki nurlanuvchi Galaktik tumanlik fonida koʻrinadi. Qora tumanlik bilan nurlanuvchi tumanlik orasidagi farq shuki, qora tumanlik yaqinida yoritilgan yulduzlar boʻlmaydi. Qora tumanlik temperaturasi 5—50 K, zichligi 102—104 mol/sm3, massasi — 103— 104 Mv. Baʼzan bu uch tur tumanliklar birgalikda uchraydi. Planetar Galaktik tumanlik halqasimon yoki amorf tumanlik boʻlib, markazida oʻzak (temperaturasi 50—100 ming K boʻlgan yulduz) joylashgan. Ana shu oʻzak tumanlikning lyuminessent nurlanishiga sabab boʻladi. Ularning temperaturasi 10—20 ming K, zichligi har sm3 da mingdan oʻnlarcha ming atomgacha, massasi 0,1 Me chamasida. Bu tumanliklar va ularning oʻzaklari kizil gigantlarning evolyutsiyasi jarayenida hosil boʻladi. Oʻta yangi yulduzlarning portlashi qoldiqpari ingichka tolasimon emission tumanliklar boʻlib, oʻta yangi yulduzning portlashi natijasida vujudga keladi. Bu tumanliklar sinxrotron radionurlanish va issiqlik spektrli mayin rentgen nurlanish manbai hisoblanadi. Tumanlik ichida baʼzan pulsar, yaʼni portlagan yulduz qoldigʻi kuzatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galaktika astronomiyasi

Galaktika astronomiyasi - k. Galaktika.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galaktikadan tashqari astronomiya

Galaktikadan tashqari astronomiya — astronomiya boʻlimi; Galaktikamizdan tashqarida boʻlgan Koinotning barcha jismlari (boshqa galaktikalar, ular toʻdalari, kvazarlar va b.) ni oʻrganadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Astronomiya
Galaktikalara ro muhit

Galaktikalara ro muhit - q. Galaktikalar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galaktoza

Galaktoza (serebroza), C6H12O6 — oddiy uglevod, monosaharid; mol. m. 180,16.4-uglerod atomidagi vodorod (H) va gidroksil (OH) guruxlarining molekulada fazoviy joylashuvi bilan glyukozaan farq qiladi. Sut qandi (laktoza)ning tarkibiga kiradi. G. tabiatda keng tarqalgan, erkin holda hamda diva trisaharid holida uchraydi (yana q. Shakar).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galakturon kislota

Galakturon kislota - bir asosli organik kislota; galaktozadat 6-uglerod atomining oksidlanishidan hosil boʻladi, oʻsimliklardagi pektin (yelim) moddalari tarkibiga kiradi; saponinlarda, baʼzi mikroblarning oʻziga xos polisaharidlarida, xantal va zigʻir urugʻlarining shilimshigʻida ham bor. Karboksilaza fermentining taʼsirida oʻsimliklarda L-arabinozaga aylanadi. Mol. m. 194,14. Kristall holda boʻlib, suvda, ishqorlarda va karbonat, bikarbonat eritmalarida yaxshi, uglevodorodlar va b. organik eritmalarda oz eriydi, metallar va organik moddalar bilan tuz hosil qiladi. G.k. koʻpgina fiziologik faol moddalar tarkibiga kiradi, uning glyukozidlari tuproq tarkibida koʻp uchraydi. Ilmiy maqsadlar uchun ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Kislotalar
Galantamin

Galantamin (Galanthaminum) -boychechak va ungerniya oʻsimligining ayrim turlaridan olinadigan alkaloid. Achchiq oq poroshok. Tana va silliq muskullar tonusi pasayganda, harakatlantiruvchi va sezuvchi nervlar funksiyasi buzilganda, poliomiyelit va bolalarning serebral falajida qoʻllaniladi. G. gidrobromidning suvdagi eritmasi teri ostiga yuboriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galaosiyo

Galaosiyo — Oʻzbekiston Respublikasi Buxoro viloyatidagi shahar, Buxoro tumani markazi. Viloyat markazidan 9 km, yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kogondan 21 km. Aholisi 17,306 kishi (2012) (12,6 ming kishi,2001). Galaosiyoda paxta tozalash zavodi, paxta punkti, qishloq xoʻjaligi mashinalarini taʼmirlash ustaxonasi, maishiy xizmat koʻrsatish kombinati, sut-yogʻ, non zavodlari bor. Qishloq xoʻjaligi kasbhunar kolleji (450 oʻrinli), oʻrta maktab, kutubxona, madaniyat saroyi, tugʻruqxona, poliklinika va tuman kasalxonasi mavjud.

Manbalar 

Aholi punktlari
Oʻzbekiston shaharlari
Buxoro viloyati
Buxoro tumani
Galapagos orollari

Galapagos orollari (ispancha galapago — toshbaqa) — Tinch okeanning ekvator qismidagi bir guruh (13 ta yirik va bir qancha mayda) orollar. Jan. Amerikadan 1000 km gʻarbda, Ekvador Respublikasi tarkibida. Eng yirik orollari: Isabela, Fernandina, San-Salvador, Santa-Krus va San-Kristobal. Mayd. 7,8 ming km. Aholisi 9,8 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Galapagos orollari 1935-yildan millim park deb eʼlon qilingan. Galapagos orollari vulkan otilishidan paydo boʻlgan, bal. 1707 m gacha. Iqlimi quruq, yillik oʻrtacha temperatura 23’. Galapagos orollarida tropik va sovuq mintaqa oʻsimliklari hamda hayvonlari — liana bilan mox, tropik qushlar bilan Antarktika baliqchi qush (chayka)lari, toʻtiqush bilan pingvin va tyulen yonma-yon uchraydi. Endemik turlar koʻp. Urugʻi tugab borayotgan bahaybat toshbaqa va kaltakesak bor. Maʼmuriy markazi — Bakeriso-Moreno.

Galapagos toshbaqasi

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Arxipelaglar
Janubiy Amerika
Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Galatiya

Galatiya — qadimda Kichik Osiyo yarim orolning markaziy qismida joylashgan mamlakat. Galatlar qabilasi nomidan olingan. Miloddan avvalgi 25 yildan Rim imperiyasi, soʻngra Vizantiya tarkibida. Mil. 11-asrda saljukiylar, 14-asr da esa usmonli turklar tomonidan egallab olingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Tarixiy viloyatlar
Osiyo tarixi
Galatlar

Galatlar — qad. kelt qabilalari. Miloddan avvalgi 278 yilda Kichik Osiyo yarim orolga bostirib kirib, miloddan avvalgi taxminan 232 y. Kichik Osiyoning markaziy qismida oʻrnashib olganlar (qarang Galatiya).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Millatlar
Osiyo tarixi
Galats

Galats — Ruminiyadagi shahar, Dunay daryosining chap sohilidagi dengiz kemalari kira oladigan port. Galats judesining maʼmuriy markazi. Aholisi 307,4 ming kishi (1990). Yilnomalarda 14-asrdan tilga olingan. Xalqaro savdo markazi sifatida 16-asrdan maʼlum. Temir yoʻl, dengiz, dare, avtomobil va quvur transporta yoʻllarining muhim tuguni. Yirik metallurgiya markazi. Metallsozlik va mashinasozlik, jumladan kemasozlik, qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodlari, oziq-ovqat sanoati, toʻqimachilik, koʻn poyabzal, yogʻochsozlik, qurilish materiallari va lak-boʻyoq korxonalari bor. Chetga qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va yogʻoch-taxta chiqaradi. G. orqali mamlakatga temir rudasi, koks, paxta, asbob-uskuna va b. keltiriladi. G. baliq sanoati rivojlangan rayonning markazi. Oliy oʻquv yurtlari, madaniyat saroyi, muzeylar bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ruminiya
Galdan

Galdan, Galdan-Boshoqtuxon (1645—1697) — Oyrat xonligi hukmdori (1670-yildan) Botur Xuntoyjining oʻgʻli. Markazlashtirilgan Oyrat xonligidagi hokimiyatni mustahkamlash siyosatini yurgizgan, 1640-yil dagi Mongol — oyrat qonunlarini toʻlgʻizgan. 1672-yildan Rossiya bilan savdo va diplomatik munosabatlar olib borgan. G. 17-asrning 70—80-y.larida Sharqiy Turkistondagi xonliklarni oʻziga tobe etgan. 1688-yil Xalxa (Shim. Mongoliya) hokimlari bilan boʻlgan urushda gʻalaba qozongan. 1690-yildan Oyrat xonligini bosib olmoqchi boʻlgan Manjurlar imperatori Kansiga qarshi urush olib borgan. Kansi qoʻshinidan yengilgach, zahar ichgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galdan-cheren

Galdan-cheren, Galdan-Seren (?1745) — Oyrat xonligining hukmdori (1727—45). 18-asrning 30-yillarida Xalxa (Shim. Mongoliya) uchun manjurlarning Xitoydagi Sin sulolasi bilan urushlar olib bordi. G.-Ch.ning maqsadi 1691-yildan beri manjur sulolasi qoʻl ostida boʻlgan Xalxani oʻziga tobe etib mustaqil mongol davlati barpo kilish edi. Ikki tomon oʻrtasida tuzilgan sulh bitimi (1739)ga koʻra, Oltoy togʻlari har ikki davlat oʻrtasida chegara deb tan olindi. G.-Ch. 1740—45 yil l ar da hozirgi Qozogʻiston va Oʻzbekiston hududlariga bostirib kelgan, biroq Fargʻona vodiysida oʻtroq aholining qattiq qarshiligiga duch kelgach, chekinishga majbur boʻlgan. G.-Ch. Qorategin (Tojikiston) orqali oʻtib, hozirgi Afgʻonistonning shim. viloyatlarini tala-gan. Sin hukmdorlari G.-Ch. vafotidan soʻng xonliqdagi ichki nizolardan foydalanib, uning yerlariga hujum qiladilar (1755—57) va Amursana boshchiligidagi qoʻzgʻolonni bostirib (1757), Oyrat xonligini tugatadilar. G.-Ch. hukmronligi davrida dehqonchilik, hunarmandchilik (movut toʻqish, metall buyumlar ishlash), savdo-sotiq rivojlandi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galdirovoʻt

Galdirovoʻt (yuqori oqimida Quruqgaldirovoʻt) — Jizzax viloyati Zomin tumaniyaat soy, Zominsuvning oʻng irmogʻi. Turkiston tizmasining shim.gʻarbiy yon bagʻirlaridan oqib tushadi. Uzunligi 30 km, havzasining mayd. 61,6 km. Qor, yomgʻir va buloq suvlaridan toʻyinadi. Suv sarfi oylar, fasllar boʻyicha kam oʻzgaradi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 66 l/sek. Baʼzan yomgʻir koʻp yogʻgan vaqtlarda toshadi va suv sarfi 5,0 m3/ sek ga yetadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galen Klavdiy

Galen Klavdiy yoki Claudius Galenus (; sentyabr 129, Pergam — taxminan 216, Rim) — qad. rim vrachi va tabiatshunosi. Sharkda Jolinus hakim nomi bilan mashhur. Tibbiyot va falsafaga oid koʻplab asarlar muallifi. "Inson tanasining qismlari haqida"gi mumtoz asarida birinchi marta bir butun organizmni anatomikfiziologik jihatdan tasvir-lab bergan. Hay-vonlarda oʻtkazil-gan viviseksiya tajribalarini tibbiyotga joriy qilgan. Galen shifobaxsh dorilar (qarang Galen preparatlari) deb ataluvchi dori-darmonlarni hayvon va oʻsimlik xom ashyolaridan tayyorlagan. Tabobat tarixida qon aylanish toʻgʻrisidagi dastlabki gʻoyalarni ilgari surgan. Odam anatomiyasi va fiziologiyasi ilmiy diagnostika, davolash va profilaktikaning asosi ekanligini koʻrsatib bergan. Galen antik tibbiyot haqidagi tasavvurlarni yagona taʼlimot tarzida umumlashtirib, 15—16-asrlarga qadar tabiatshunoslikning rivojlanishiga katta taʼsir koʻrsatgan.Galen faylasuf sifatida sezgilardan tashqari aql ham bilish va haqiqat man-baidir, deb hisoblagan. Peripatetiklar taʼlimoti bilan stoiklar taʼlimotini bogʻlab olib borgan. Oʻzining nomi bilan ataluvchi sillogizmning toʻrtinchi figurasi hamda toʻrt mizoj haqidagi taʼlimoti mashhur. Uning "Falsafa tarixya" asari olim vafotidan keyin taxminan 500-yilda tuzilgan boʻlib, u tibbiyot talabalari uchun darslik hisoblangan. Galen taʼlimoti cherkov tomonidan qonunlashtirilgan va u tibbiyotda koʻp asrlar mobaynida hukm surgan.

Yana q. 

 Galen preparatlari

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Olimlar
Galen preparatlari

Galen preparatlari (Praeparata galenica, s, Galenica)— oʻsimliklar (ildizi, bargi, guli, poʻstlogʻi va b.), minerallar va hayvonlar xom ashyosini qayta ishlab olinadigan dorilar. Kds. Rim vrachi Klavdiy Galen nomi bilan yuritiladi. Fakat Galen davrida emas, balki hozir ham turli farmatsevtik usullar bilan tayyorlangan har xil dorilar G. p. deb ataladi. Koʻpchilik G.p. xom ashyodan, uni suv, spirt, efir yoki spirt bilan suv, efir bilan spirt aralashmalari vositasida ekstraksiya qilib olinadi. Boshqalari esa, odatda, biror dorivor moddaning suv, spirt yoki yogʻdagi eritmasidan iboratdir. G. p.ning asosiy guruxlari: ekstraktlar, nastoykalar, xushboʻy suv va spirtlar, sharbatlar, eritmalar, sovunli spirtlar, sovunkrezolli preparatlar va h. k. Zamonaviy shifobaxsh preparatlar (pepsin, tireoidin, aloy, kora smorodina ekstraktlari, allilsat va b.) G. p. sirasiga kiradi.

Neogalen (novogalen) preparatlari oʻsymlik xom ashyosidan tayyorla-nib, ballast moddalardan mumkin qadar tozalangan va biologik jihatdan standartlantan aloxida G. p. dir. Bularni inʼyeksiya (mas, teri osti ga yuborish) uchun ishlatsa boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galenit

Galenit ( — qoʻrgʻoshin rudasi), qoʻrgʻoshin yaltirogʻi — sulfidlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi PbS. G. 86,6% qoʻrgʻoshin va 13,4% oltingugurtdan iborat. Tarkibida koʻpincha Se, Ag, Bi, Sb, Sn, Zn, Fe, Cd va boshqa qoʻshimchalari boʻladi. Kub singoniyali. Kristallari murakkab kub shaklida. Druza va skelet, oqma kollomorf massa, kamroq kub va oktaedr kristallari koʻrinishida uchraydi. Rangi qoʻrgʻoshinsimon kulrang , metallsimon yaltiraydi. Qattikligi 2— 3. S. og . 7,4—7,6. G. oʻrta va past temperaturali gidrotermal konlarda sfalerit, xalkopirit, arsenopirit, pirit, pirrotin va boshqa bilan birga uchraydi. Nuraganda G.ning yuzasi oksidlanib serussit yoki anglezit mineraliga aylanadi. RFda (Oltoy, Shim. Kavkaz, Sharqiy Sibir, Primorye), Qozogʻiston, AQSH, Kanada, Avstraliyada hamda, Afrika qitasida yirik konlari bor. Oʻzbekistonda Nurota, ChatqolQurama togʻlari va boshqa joylarda konlari maʼlum. Asosan qoʻrgʻoshin olinadigan ruda. Tibbiyotda va boʻyoq tayyorlashda ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Minerallar
Galereya

Galereya (, ) - cho'zilgan ichki makon yoki binoning qismlari yoki qo'shni binolar orasidagi o'tish.

Galereyada odatda uzun devorlarni o'rnini ustunlar bilan almashtiriladi, ba'zan esa balustrade. Bu italyan tilidan kelib chiqqan bo'lib, u yerda cherkov ayvonini anglatadi.

Katta derazalarning uzluksiz qatori ko'rinishidagi bir devorli saroy zallari ko'rinishidagi galereyalar XVI-asr boshlarida paydo bo'lgan. va ayniqsa Barokko uslubi davrida tarqaldi. Derazalarga qarama-qarshi bo'lgan bo'sh devor, qoida tariqasida, rasm va haykallarni joylashtirish uchun ishlatilgan, bu esa yaxshi tabiiy yorug'likni ta'minlaydi.

Ko'rgazmalarni galereyalarda joylashtirish qulayligi badiiy muzeylar yoki umuman ularning qismlari arxitektura xususiyatlariga e'tibor bermasdan, galereya deb atala boshlaganiga olib keldi.

Zamonaviy arxitektura galereyalardan faol foydalanishda davom etmoqda.

San'at galereyasi 

Galereya, shuningdek, katta derazalar bilan yoritilgan uzun zal bo'lishi mumkin. Derazalarning qarshisidagi ko'r uzunlamasına devor odatda gobelenlar, ko'plab rasmlar va kichik haykallar bilan bezatilgan. Vaqt o'tishi bilan galereya atamasi davlat va shaxsiy rasm to'plamlari, san'at to'plamlari bo'lgan tegishli turdagi binolar uchun ishlatila boshlandi.

Boshqa ma'nolar 

 Galereya, shuningdek, auditoriyaning yuqori qavati ( galerka ) deb ataladi, bu odatda so'zning asl ma'nosi bilan bog'liq bo'lgan eng arzon o'rindiqlarni o'z ichiga oladi.
 Fotogalereya - veb-saytga joylashtirilgan fotosuratlar galereyasi (shuningdek, fotogalereyaga qarang). Aka-uka Lyumyerlar nomidagi fotogalereya ).
 Galereya - tekislik-parallel suyuqlik oqimi

Shuningdek k. 

 kon galereyasi
 Gonzago galereyasi
 Galereya uyi
 Chester galereyalari

Tasviriy sanʼat
Muzey
Muzeylar
Muzey turlari
Arxitektura elementlari
Qurilish
Qurilish asboblari
Qurilish elementlari
Galereyali uy

Galereyali uy — koʻp qavatli turar joy binolarining old devorlari urniga qurilgan bir tomoni ochiq galereya (peshayvon)li bino, xonalarga asosan bir tomon (peshayvon)dan kirilgan, zinapoya va lift bilan oʻzaro bogʻlangan. G. u.dagi peshayvon toʻsigʻida rangli, turli shakldagi panjara (quyosh nurini toʻsadigan qurilma)lardan foydalanilib, binoning meʼmoriy shakli boyitilgan (Buxorodagi Ipakchilik fabrikasining ishchilar yotoqxonasi, 1948; meʼmor M. Bulatov, Navoiydagi koʻp qavatli G. u., 1965; meʼmor I. Orlov va b.)[1][2].

Galereyalar odatda binoning soyali tomonida joylashgan. Galereya uyida faqat kichik kvartiralar boʻlishi mumkin[3].

Galereya uyining afzalliklari shundaki, u joyni tejaydi (zinapoyadan kamroq foydalanish mumkin), kvartiralar ikki tomonga yoʻnaltirilgan boʻlib, koridorli uyda bunga erishib boʻlmaydi[1][3]. Biroq, har bir qavatda ikkita xonadondan iborat boʻlgan seksiyali binoda bir xil sifatli kvartira odatda arzonroq boʻladi [3]. Galereya uyining boshqa kamchiliklari ishonchli yechim topmadi. Kvartiradan zinapoyaga boradigan yoʻl odatda ochiq havoda. Kirish eshiklari odatda tashqariga ochiladi va kvartiralarni koʻrish mumkin. Qisman yechim — Pingusson tizimi [3] boʻyicha oʻtish joylarini tushirish.

Galereyalar binoning meʼmoriy qiyofasini sezilarli darajada boyitadi. Kengaytirilgan galereyalar, rangli fextavonie panellari yoki shaklli panjaralardan foydalanish, quyoshdan himoya qiluvchi vositalardan foydalanish ekspressiv estetik elementga aylanishi mumkin[1].

Galereya uylari janubiy hududlar uchun koʻproq mos keladi[1].

Birlashtirilgan galereya binolari mavjud boʻlib, ularda kvartiralarga ham ichki maydonchadan, ham galereyadan kirish mumkin — bu holda, galereya, asosiysidan tashqari, piyoda teras sifatida ham ishlaydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galetli batareya

Galetli batareya — elektr toki batareyalarining bir turi; yassi qatlamqatlam tuzilishli "quruq" galvanik elementlar — "galetlar"ni ketma-ket ulab yasaladi. Galetlardan foydalanish natijasida batareyalarning ish hajmidan samaraliroq foydalaniladi, koʻrsatkichlari yaxshilanadi. G. b.ning ulchamlari va e. yu. k. miqdori galetlarning soniga va oʻlchamlariga bogʻliq boʻladi. G. b.dan aloqa apparatlarida, geofizika asboblari va b.da mustaqil elektr energiyasi manbai hamda anod batareyasi sifatida foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil