Polidaktiliya

Polidaktiliya yoki polidaktilizm( grekcha poly-koʻp va daktylos-barmoq) degan maʼnolarni anglatadi. Ushbu anomaliya giperdaktiliya sifatida ham tanilgan boʻlib, odamlar va hayvonlarda barmoqlar va yoki oyoq barmoqlari sonining normadan ortiq boʻlishini anglatadi.  Polidaktiliya oligodaktiliyaga qarama-qarshidir (barmoqlar yoki oyoq barmoqlarining odatdagidan kamligi).

Maʼlumotlar 
1977 yil holatiga koʻra, yangi tugʻilgan chaqaloqlarda tugʻma deformatsiyalar taxminan 2% ni tashkil etdi.

1961 yilda Frants va OʻRaxilli oyoq-qoʻllarning tugʻma anomaliyalarini klinik koʻrinishga sabab boʻlgan embrion yetishmovchiligi asosida yetti toifaga boʻlish mumkinligini taklif qilgan. Bu toifalarga tana aʼzolarining notoʻgʻri shakllanishi, differensiallanishning muvaffaqiyatsizligi, tugʻma siqilish zonasi sindromi va umumiy skelet anomaliyalari kiradi. 1976 yilda bu Svanson tomonidan oʻzgartirildi. Polidaktiliya dublikatsiya toifasiga kiradi.

2009 yildan boshlab, tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, tugʻma anomaliyalarning aksariyati, oyoq-qoʻllar rivojlanishining 4 haftalik embriologik davrida sodir boʻladi.

Kasallik belgilari va koʻrinishi 

Odamlarda va hayvonlarda bu holat bir yoki ikkala qoʻl yoki oyoqda oʻzini namoyon qilishi mumkin. Qoʻshimcha barmoq odatda olib tashlanishi mumkin boʻlgan yumshoq toʻqimalardan iborat. Baʼzan u boʻgʻimsiz suyakni oʻz ichiga oladi; kamdan-kam hollarda u toʻliq ishlaydigan boʻlishi mumkin..Ortiqcha barmoq koʻpincha qoʻlning eng kichik barmoq tomonida, bosh barmoq tomonida kamroq va oʻrta uchta raqam ichida juda kam uchraydi. Ular mos ravishda postaksiyal (kichik barmoq), preaksiyal (bosh barmoq) va markaziy (uzuk, oʻrta, koʻrsatkich barmoqlar) polidaktiliyasi deb nomlanadi. Polidaktiliyani uchta asosiy turga boʻlish mumkin.

Postaksiyal polidaktiliya 

Bu eng keng tarqalgan holat boʻlib, qoʻshimcha barmoq qoʻlning kichik barmoq tomonida joylashgan. Buni postaksiyal polidaktiliya deb ham atash mumkin. U oʻzini juda nozik tarzda namoyon qilishi mumkin, masalan, kichik barmoq yonida juda aniq, toʻliq rivojlangan barmoq sifatida. Koʻpincha, qoʻshimcha barmoq ibtidoiy boʻlib, tirnoqli boʻgʻimdan iborat va qoʻl bilan kichik teri pedikulasi bilan bogʻlangan. Toʻliq rivojlangan qoʻshimcha barmoq boʻlsa, duplikatsiya odatda metakarpofalangeal boʻgʻim darajasida namoyon boʻladi. Ulnar polidaktiliya Afrika populyatsiyalarida oʻn baravar tez-tez uchraydi. Kavkazliklarda kasallanish 1339 tirik tugʻilgan chaqaloqdan 1 tani tashkil etgan boʻlsa, afrikalik va afro-amerikaliklarda bu koʻrsatkich 143 tirik tugʻilgan chaqaloqdan 1 tani tashkil qiladi.

Radial yoki preaksiyal polidaktiliya 

Bu kamroq uchraydigan holat boʻlib, unda ortiqcha barmoq qoʻlning bosh barmogʻi tomonida boʻladi. Bu hind populyatsiyalarida eng koʻp uchraydi va bu ikkinchi eng keng tarqalgan qoʻl kasalligi. Radial polidaktiliya bilan kasallanish har 3000 tirik tugʻilgan chaqaloqdan 1 tasida qayd etilgan. Radial polidaktiliyaning klinik koʻrinishi zoʻrgʻa koʻrinadigan radial teridan to toʻliq takrorlanishgacha oʻzgaradi. Bosh barmogʻining polidaktiliyasi distal falanksning deyarli koʻrinmaydigan kengayishidan bosh barmogʻining toʻliq dublikatsiyasigacha oʻzgaradi.

Markaziy polidaktiliya 
Bu juda kam uchraydigan holat boʻlib, unda qoʻshimcha barmoq halqa, oʻrta yoki koʻrsatkich barmogʻida boʻladi. Ushbu barmoqlardan koʻrsatkich barmogʻi koʻpincha taʼsirlanadi, halqa barmogʻi esa kamdan-kam hollarda taʼsirlanadi. Ushbu turdagi polidaktiliya sindaktiliya, qoʻl yorigʻi va bir nechta sindromlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Sabablari

Sindromlar 
Polidaktiliya sindromining (maʼlum genetik nuqson) yoki assotsiatsiyaning (nomaʼlum irsiy nuqson) bir qismi boʻlishi mumkinligi sababli, deformatsiyasi boʻlgan bolalar genetik tomonidan boshqa tugʻma anomaliyalar uchun tekshirilishi kerak. Agar sindromga shubha qilingan boʻlsa yoki oilaning ikki yoki uch avlodidan koʻprogʻi taʼsirlangan boʻlsa, bu holatda ham tekshiruvdan oʻtish zarur.

Tasniflash suyak tuzilmalarini koʻrish uchun rentgenografiya yordamida amalga oshiriladi.

Manbalar