MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Roger Federer

Roger Federer (8-avgust, 1981) shveysariyalik tennischi. 2010-yil 27-yanvar maʼlumoti boʻyicha, jahonning 1-raqamli raketkasi. 2012-yil Uimbldon, 2010-yil AQSh ochiq chempionati va  2004-yil, 2006-yil, 2007-yil, 2010-yil Avstraliya ochiq chempionati gʻolibi.

Grand Slam

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy veb-sayti 
 ATP profile

Shveysariyalik tennischilar
Yashayotgan insonlar
Agnes Monica

Agnes Monica Muljoto (; 1986-yil 1-iyulda tugʻilgan) — indoneziyalik pop-qoʻshiqchi.

Diskografiyasi 
 Si Meong (1992)
 Yess! (1995)
 Bala-Bala (1996)
 And the Story Goes (2003)
 Whaddup A'..?! (2005)
 Nez (2008)
 Sacredly Agnezious (2009)
 Agnes Is My Name (2011)
 Agnez Mo (2013)

Havolalar 
 Rasmiy sayti
 Agnes Monica Twitterda

Yashayotgan insonlar
A (old qoʻshimcha)

A.., AN… (yunoncha: a, unli soʻzlar oldidan an) — chet soʻzlarda, asosan yunoncha soʻzlarda ishlatiladigan old qoʻshimcha. Bu qoʻshimcha soʻz oʻzagida ifodalangan maʼnoning inkor etilishini bildirgan edi. Masalan abiogenez, anaeroblar. Hozirgi oʻzbek tilidagi no-, be-, gʻayri kabi qoʻshimchalarga toʻgʻri keladi. Masalan, anormal (gʻayri moʻʼtadil), anorganik (noorganik) va boshqalar.

Manbalar
Qorasoy (tuman)

Qarasay tumani — Almati viloyatining januby qismida joylashgan maʼmuriy hudud. 1928-yil tashkil topgan. Boshlanishida Lenin, keyinchalik (1935-yilgacha) Kalinin, 1935-yildan Qaskelen, 1998-yil sentyabr oyidan boshlab hozirgi nomi bilan nomlana boshladi. Yer maydoni 2,3 ming km2. Aholisi 285,943 kishi (2013). Tuman markazi Qaskelen shahri.

Aholisi 
Tuman aholisi 2013-yilgi maʼlumot boʻyicha 285,943 kishi, zichligi 1 km2ga 124,3 kishidan toʻgʻri keladi. Tuman aholisi asosan tekis hududlarda istiqomat qilishadi. Aholining milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin (1-yanvar 2010-yil):
 qozoqlar — 99 193 kishi (58,18 %)
 ruslar — 36 951 kishi (21,67 %)
 turklar — 10 690 kishi (6,22 %)
 ozarbayjonlar — 5 889 kishi (3,45 %)
 uygʻurlar — 4 219 kishi (2,47 %)
 kurdlar — 3 837 kishi (2,25 %)
 tatarlar — 1 878 kishi (1,10 %)
 olmonlar — 1 698 kishi (1,00 %)
 ukrainlar — 1 185 kishi (0,70 %)
 koreyslar — 888 kishi (0,52 %)
 chechenlar — 579 kishi (0,34 %)
 oʻzbeklar — 453 kishi (0,27 %)
 dunganlar — 254 kishi (0,15 %)
 qirgʻizlar — 217 kishi (0,13 %)
 beloruslar — 188 kishi (0,11 %)
 boshqalari — 2 457 kishi (1,44 %)
 Umumiy — 170 495 kishi (100,00 %)

Katta qishloqlari 
 Qaskelen shahri 
 Shamalgʻan (10,5)
 Shamalgʻan stansiyasi (9,1)
 Alatau (7,2)
 Kamenka (6,8)
 Qaragʻayli (6,0)
 Koʻksay (5,1)
 Abay (4,4)
 Irgeli (4,5)
 Jalpaqsay (4,1)
 Aqjar (3,9)

Iqlimi 
Iqlimi kontinental, qishi ancha yumshoq, yozi issiq. Yanvar oyining oʻrtacha yillik harorati − 6- 9 °C, iyulniki 22-24 °C. Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori tekis hududlarda 300–500 mm.

Ijtimoiy soha 
Tumanda madaniy va maorif mahkamlaridan 53 kutubxona, 1 muzey, 7 madaniyat uyi, 1 kolledj, 3 kasbiy-texnik maktab, 46 umumiy bilim berish maskani, 2 bolalar bogʻchasi roʻyxatdan oʻtgan. Tibbiyot sohasidan „Sariarqa“, „Alma-Arasan“, „Qargʻali“, davolash joylari, „Orlenok“, „Elektron“ oʻquvchilar lagerlari, „Energetik“ horqiq uyi va oʻquvchilar lagerlari, shuningdek Qaskelen shahar markaziy kasalxonasi, Shamalgʻan qishlogʻi va Shamalgʻan temir yoʻli stansiyasilaridagi qishloq kasalxonalari aholiga xizmat koʻrsatmoqda. Boshqa qishloqlarda 30 qishloq shifokorlik ambulatoriyalar va feldsherakusherlik punktlar bor. Tuman hududi orqali xalqaro ahamiyatga ega Almati — Qaragʻandi — Astana va Toshkent — Chimkent — Taraz — Bishkek — Almati tranzit avtomobil yoʻllari oʻtadi.

Manbalar 

Almati viloyati
Qozogʻiston tumanlari
Chupa Chups

Chupa Chups ispan qandolat shirkati va mahsulot brendidir. Shirkatga 1958-yili Tevergadagi Villamayor shahrida asos solingan. Hozirda Italiyaning Perfetti Van Melle korporatsiyasi tomonidan boshqariladi. Nomi ispancha chupar („soʻrish“) soʻzidan olingan. Chupa Chups asosan sharsimon xoʻrozqand ishlab chiqaradi.

Chupa Chups logotipi 1958-yili rassom Salvador Dalí tomonidan ijod qilingan.

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti
Massachusetts texnologiya instituti

Massachusetts texnologiya instituti (; MIT) — xususiy universitet boʻlib, Amerika Qoʻshma Shtatlarining Massachusets shtatidagi Cambridge shahrida joylashgan. Asosan ilm-fan va texnologiyaga katta eʼtibor berib, AQShda va jahonda yetakchi universitet hisoblanadi. Institut, MIT Lincoln laboratoriyasi, Bates markazi va Haystack rasadxonasi kabi bir qator yirik kampusdan tashqari muassasalarni, shuningdek, Broad va Whitehead institutlari singari filiallarni oʻz ichiga oladi. Ushbu institut 19-asr oʻrtalaridan boshlab AQSh sanoatidagi oʻsish natijasida 1861-yili tashkil topgan va taʼlim tizimida asosan labaratoriya amaliyotiga katta urgʻu bergan. Natijada mamlakatning koʻplab sanoat ishlab chiqarish tashkilotlari bilan yaqindan hamkorlik qilgan. 1930-yillarda Karl Compton va Vannevar Bushlarning universitet taʼlim dasturiga kiritgan oʻzgarishlari natijasida universitet fundamental ilmiy izlanishlarga yanada chuqurroq yoʻnaltirilgan.

1934-yilda MIT Amerika universitetari asotsiatsiyasi (; AAU) ga saylangan.

Ahamiyatli kishilar

Professorlar 

 Olivier Blanchard
 Noam Chomsky
 Muriel Cooper
 Esther Duflo
 Jerry Fodor
 Paul Krugman
 John Maeda
 Terrence Malick
 Nergis Mavalvala
 Nicholas Negroponte
 Steven Pinker
 Jean-Jacques Salomon
 Richard R. Schrock
 Robert Solow
 Steve Mann
 Robert Tappan Morris
 Anant Agarwal
 Tim Berners-Lee
 Walter Lewin
 Amar G. Bose
 Chanda Prescod-Weinstein

Taniqli bitiruvchilari 
Ismlar alifbo boʻyicha tartiblangan.

 Ahmed Chalabi
 Alfred P. Sloan
 Andrew Fire
 Andrew Tanenbaum
 Arthur D. Little
 Ben Bernanke
 Benyamin Netanyahou
 Bill Gosper
 Brewster Kahle
 Buzz Aldrin
 Carly Fiorina
 Calvin Mooers
 Chris Jones
 Clarence Decatur Howe
 Claude Crépeau
 Dan Bricklin
 Daniel M. Lewin
 David A. Huffman
 David D. Clark
 Dianna Cowern
 Dolph Lundgren
 Ellen Fetter
 Eric P. Newman
 Eugenio Garza Sada
 Farouk El-Baz
 George Ellery Hale
 George Fitzgerald Smoot
 Georges Lemaître
 Hal Varian
 Herman Affel
 Ieoh Ming Pei
 James H. Doolittle
 Jasmin Moghbeli
 John Maeda
 José Figueres Ferrer
 Karl Sims
 Kim Eric Drexler
 Kofi Annan
 Ivan Sutherland
 James Woods
 Jean Tirole
 Julia Steinberger
 Soulaymane Kachani
 John E. Sununu
 Kathryn Hess
 Katie Bouman
 Les Aspin
 Leslie Lamport
 Li Minhua
 Louis Sullivan
 Manuel Blum
 Margaret Hamilton
 Mitch Kapor
 Mostafa Terrab
 Murray Gell-Mann
 Nathanael Herreshoff
 Nicolas Ruwet
 Nuria Oliver
 Paul Krugman
 Alex Padilla
 Raymond Kurzweil
 Richard Feynman
 Richard Stallman
 Robert Metcalfe
 Samuel W. Bodman
 Stefan Habsburg-Lothringen
 Steve Russell
 Whitfield Diffie
 William Hewlett
 William Shockley

Manbalar

Havolalar 

  

Massachusetts texnologiya instituti
AQShdagi universitetlar
Xususiy universitet

Xususiy universitet — mamlakat tomonidan boshqarilmaydigan oliy taʼlim muassasasi.

Universitetlar
Berkeleydagi Kaliforniya universiteti

Kaliforniya universiteti, Berkli AQShning Kaliforniya shtati universiteti boʻlib, aniq fanlar, texnologiya, biznes boshqaruvi, falsafa va boshqa bir qancha sohada AQSh va jahonda yetakchi oʻrinda turadi.

Kaliforniya universiteti, Berkli

Manzil: Berkeley, Kaliforniya, Amerika Qo'shma Shtatlari

Tashkil etilgan: 1868-yil

Turi: Davlat tadqiqot universiteti

Ro‘yxatga olish: 45 295 (2022-yil kuzi)

Fakultet: 2911 (2022-yil kuz)

Prezident: Maykl V. Drake

Akademik profil:

Kaliforniya universiteti, Berkli dunyoga mashhur davlat tadqiqot universitetidir. U doimiy ravishda dunyodagi eng yaxshi universitetlar qatoriga kiradi va nufuzli Amerika universitetlari assotsiatsiyasining a'zosidir.

Berkli san'at, gumanitar fanlar, fanlar va muhandislik bo'yicha bakalavriat va magistratura dasturlarini taklif etadi. Universitet, ayniqsa, quyidagi sohalarda kuchliligi bilan mashhur:

Muhandislik

Kompyuter fanlari

Iqtisodiyot

Qonun

Dori

Fizika

Kimyo

Biologiya

Tadqiqot:

Berkli yirik tadqiqot universiteti bo'lib, u Qo'shma Shtatlardagi boshqa davlat universitetlariga qaraganda ko'proq tadqiqot uchun mablag' oladi. Universitetning tadqiqotlari keng doiradagi mavzularga qaratilgan, jumladan:

Energiya

Iqlim o'zgarishi

Biotexnologiya

Sun'iy intellekt

Saraton tadqiqotlari

Kosmosni tadqiq qilish

Talabalik hayoti:

Berkli - jonli va xilma-xil kampus hamjamiyati. Universitet talabalar faoliyatining keng doirasini taklif etadi, jumladan:

1000 dan ortiq talabalar klublari va tashkilotlari

Turli xil kollejlararo sport jamoalari

Rivojlanayotgan san'at va madaniyat sahnasi

Talabalarning etakchiligi va ishtiroki uchun ko'plab imkoniyatlar

Taniqli bitiruvchilar:

Berkli uzoq va taniqli bitiruvchilarni etishtirish tarixiga ega. Universitetning eng mashhur bitiruvchilari orasida:

Stiv Voznyak, Apple asoschilaridan biri

Jerri Braun, Kaliforniyaning sobiq gubernatori

Kamala Xarris, AQSh vitse-prezidenti

Jeyms Franko, aktyor va rejissyor

Jennifer Doudna, kimyo bo'yicha Nobel mukofoti sovrindori

Ta'sir:

Berkli dunyoga katta ta'sir ko'rsatdi. Universitetning tadqiqotlari fan va texnologiyada katta yutuqlarga olib keldi. Berkli bitiruvchilari biznes, hukumat va akademiyada yetakchilarga aylanishdi. Universitetning ijtimoiy adolatga sodiqligi ham dunyoda o'zgarishlar kiritdi.

Masalan, Berkli professor-o‘qituvchilari va talabalari 1960-yillardagi so‘z erkinligi harakatida yetakchi rol o‘ynagan. Harakat kollejlar kampuslarida so‘z va yig‘ilishlar erkinligini himoya qilishga yordam berdi. Berkli iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashda ham yetakchi bo‘lgan. Universitet 2025-yilga kelib ugleroddan neytral bo'lishni o'z zimmasiga oldi.

Kaliforniya universiteti, Berkli, dunyo miqyosidagi universitet bo'lib, dunyoda o'zgarishlar kiritmoqda. Universitetning ta'lim, tadqiqot va davlat xizmatida mukammallikka intilishi ilhomlantiruvchi va o'zgartiruvchidir.

Manbalar  

Oliy oʻquv yurtlari
AQShdagi universitetlar‎
AFC Chempionlar ligasi 2013

AFC Chempionlar Ligasi 2013 — Osiyo futbol klublari oʻrtasidagi eng yuqori darajali turnirning 32-musoboqasi (Chempionlar Ligasi nomida — 11-musoboqa). G'olib klub Futbol boʻyicha klublar oʻrtasidagi jahon chempionati 2013ga yo'llanma oladi.

Uyushmaga kiruvchilar taqsimoti

AFC Chempionlar ligasi 2013
Xolid Husayniy

Khaled Hosseini (1965-yil 4-martda tugʻilgan) — afgʻon-amerikalik yozuvchi va shifokor. U 15 yoshidan Amerika Qoʻshma Shtatlarida yashab kelgan va hozirda shu davlatning fuqarosidir. Uning 2003-yilda yozilgan debut asar "The Kite Runner" (Shamol ortidan yugurib) dunyo boʻylab katta muvaffaqiyatga erishib, 101 hafta davomida eng muvaffaqiyatli kitoblar roʻyxatida turgan (shulardan 4 haftasida 1-oʻrinda boʻlgan). 2007-yilda u ikkinchi kitobi — "A Thousand Splendid Suns" (Ming quyosh shulasi) asarini yaratadi. Yozuvchining ikkala kitobi dunyo boʻylab 38 million nusxadan ortiq sotilgan.

Hayoti 
Yozuvchi 1965-yil 4-mart kuni Afgʻonistonning Qobul shahrida tugʻilgan. Oilada 5 ta farzandning eng kattasi edi. Dadasi Nasser Qobul Tashqi Ishlar Vazirligida diplomat, onasi esa qizlar maktabida oʻqituvchi boʻlib ishlagan. Ota-onasining ikkalasi ham Hirot shahrida tugʻilishgan. Husaynning taʼkidlashicha, unda ham Pashtun, ham tojik xalqi qoni bor. Uning onasi Afgʻoniston davlatidagi Pashtunlarning Mohammadzai qabilasidan ekanligiga aytadi. Yozuvchi yoshligining 8 yilini Qobuldagi Waazir Akbar Khan mahallasida joylashgan maktabda oʻtkazadi. 1970-yilda oilasi Tehrondagi Afgʻoniston elchixonasiga koʻchishiga toʻgʻri kelgan. 1973-yilda Husaynning oilasi Qobulga qaytadi va oʻsha yilning iyul oyida eng kichkina ukasi tugʻiladi. Dadasi Paris, Fransiyaga ishga kiradi va yana oilasi koʻchib ketadi. Oʻsha voqeadan keyin oilasi Afgʻonistonda boʻlayotgan tartibsizliklar yaʼni 1978-yil apreldagi Afgʻoniston aholisining demokratik partiya tuzishga intilish harakati tufayli oʻz vataniga qayta olmaydi.

Taʼlim faoliyati 
San Jose shahridagi yuqori maktabni 1984- yilda tamomlaydi va Santa Clara universitetiga qabul qilinadi. Universitetni 1988- yilda biologiya fakultetini muvaffaqqiyatli bitirib, bakalavr diplomini qoʻlga kiritadi. Universitetni bitirganidan soʻng, San Diego tibbiyot universitetiga oʻqishga kirib, 1993- yilda magistrlik darajasiga erishadi . Yozuvchi 10 yil davomida tibbiyot sohasida faoliyat yuritadi.

Ijodi 
2003-yilda yozuvchining birinchi "Shamol ortidan yugurib'' romani nashrdan chiqadi. Bu asar dadasi bilan yaxshi aloqa o'rnatishda qiynalgan va yoshlik travmatik xotiralari bilan yashovchi afg'onistonlik Amir ismli bola tilidan hikoya qilinadi.

Ikkinchi romani „Ming quyosh shulasi“ deb nomlangan va 2007- yilda nashr etilgan. Bu asarda ham birinchi romanda yozilgan Afgʻoniston davlatidagi deyarli bir xil muammolar, ammo afgʻon ayollar hayoti koʻproq yoritib berilgan.

Uchinchi roman „Togʻlar ham sado beradi“ deb nomlanadi va 2013- yil, 21- mayda nashr etilgan. Bu roman koʻp avlodli oila, aka-ukalar birlari uchun jonini berishlari, sevishlari yoki aksincha, xiyonat qilishlari haqida yozilgan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar

AQSH adabiyoti
Afg'oniston poytaxti
Elektronika va telekommunikatsiyalar tadqiqoti Instituti

Elektronika va Telekommunikatsiyalar Tadqiqoti Instituti () Janubiy Koreyaning hukumat tomonidan boshqariladigan asosiy ilmiy tadqiqot markazi boʻlib, Daejeon shahrida joylashgan. Axborot texnologiyalari va telekommunikatsiya sohasida yetakchi markaz hisoblanib, 2008-yilda jami 3000 nafarga yaqin xodimi boʻlib, shundan 2000 dan ortigʻi ilmiy tadqiqotchilardir.

Manbalar 

Tashkilotlar
Radiatsiya

Radiatsiya (lotincha: radiatio — nurlanish) — yadroviy oʻzgarishlar oqibatida vujudga keladigan elektromagnit va korpuskulyar nurlanishlar, Quyosh nurlanishi, kosmik nurlar oqimlari. R.ning tirik organizmga taʼsiri R. dozasi bilan belgilanadi. Rentgen (r) bilan oʻlchanadi. R. miqdori singuvchi radiatsiya va boshqa radioaktiv nurlanishlarning shikastlovchi taʼsiriga bogʻliq. Bir kunda 20 r gacha R. kishi organizmi uchun xavfsiz doza hisoblanadi. Bundan ortiq miqdordagi R. organizmdagi toʻqimalarni shikastlab, kishini nurlanish kasalligiga mubtalo qiladi. R. dozasi dozimetrik asboblar yordamida oʻlchanadi. Radioaktiv modda (a, r~, u nurlar, neytronlar va boshqalar) va boshqa ionlovchi nurlanish manba (rentgen qurilma)lari bilan ishlaganda ularning zararli dozasini xavfsiz nurlanish dozasigacha kamaytirish uchun tadbirlar kompleksi ishlab chiqilgan.

Berk nurlanish manbalari (germetik nurlanish manbalari, rentgen qurilmalari, tezlatkichlar va boshqalar) dan atrof muhitga radioaktiv moddalar tarqalmaydi. Bunday manbalar bilan ishlaganda organizmga faqat tashqi nurlanish taʼsir qiladi. Tashqi nurlanish dozasini kamaytirish uchun nurlanish maydonida ishlash vaqtini minimal holatga keltirish, uzok, masofada turish va manba yoki obʼyektni ekranlash kerak.

Ochiq nurlanish manbalari bilan ishlaganda radiaktiv moddalar nafas yoʻli, oshqozon, ichak yoki teri orqali organizmga kirishi va organizm ichdan nurlanishi mumkin (qarang Radioaktivlik). Ichki nurlanish dozasini kamaytirish uchun texnologik uskuna va ish joyini germetiklash, ventilyasiya tizimlariga filtr qoʻyish, shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish va radiatsion gigiyena qoidalariga amal qilish zarur.

Radioaktiv modda va boshqa ionlovchi nurlanish manbalari bilan ishlaydigan hamma korxonalarda radiatsiya xavfsizligi xizmati (RXX) radiatsion nazorat olib boradi radiatsiya nurlaridan nurlanganda inson hayoti uchun hafli kasalliklar (farzandlarni nogiron tugʻilishi oq qon kasallikka olib keladi yana rak kasalliklari kelib chiadi yana q. Radiatsion himoya).

Manbalar
Abu Sahl Tiflisiy Abdulmunʼim ibn Ali

Abu Sahl Tiflisiy (arabcha: أبو سهل تفليسي — Abu Sahl Tiflisiy — Toʻliq ismi: Abu Sahl Tiflisiy Abdulmun’im ibn Ali (vafoti 847-yil)) — matematik.

Hayoti
Abu Sahl Tiflisiy Matematik olim boʻlib, o‘sha davrda Xorazmshohlar davlati tarkibiga kirgan Tiflis shahriga nisbat berilgan Abu Rayhon Beruniyning yaqin do‘sti bo‘lgan. Beruniyning “Hindiston” asari Abu Sahl Tiflisiyga bag‘ishlangan.

Manbalar 

 
Olimlar
Islom:Shaxslar
Abu Shujo Ro‘zrovardiy

Abu Shujo Roʻzrovardiy, Zahiruddin Muhammad ibn Husayn (1045, Ahvoz —1095, Madina) — tarixchi, davlat arbobi. Fiqh, hadis, til va tarix sohasida, xususan somoniylar tarixiga oid bir qancha asarlar yozgan. 1076-yilda xalifa Muqtadiy (1075-94) tomonidan vazirlikka tayinlangan. Uning davrida ba’zi solikdar yengillashtirilgan. U o‘z yerlarini vaqfga ajratib, masjid va madrasalar qurdirgan. Sunniylar va shialar o‘rtasidagi nizolarni bartaraf qilgan. 1091-yil saljuqiylar sultoni Malikshoh Samarqandni fath qilmoqchi bo‘lganda, Abu Shujo Roʻzrovardiy janjalni tinch yo‘l bilan hal etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Madrasa asoschilari
1045-yilda tugʻilganlar
1095-yilda vafot etganlar
Abu Hayyon Andalusiy Asiruddin Muhammad ibn Yusuf ibn Ali al-Gʻarnotiy

Abu Hayyon Andalusiy Asiruddin Muhammad Ibn Yusuf Ibn Ali al-Gʻarnotiy (1256-1334) — tilshunos olim. 65 ta asar yozgan, ularning 10 dan koʻprogʻi bizgacha yetib kelgan. „Kitob ulmubayyin fi tarix il-Andalus“ („Andalusiya tarixi haqida bayon qiluvchi kitob“), „Zahr ul-mulk fi taharrurit turk“ („Turk ozodligi chechagi“), „Kitob ul-idrok li lison il-atrok“ („Turkiy tillarni bilish kitobi“), „Kitob ulafʼol fi lisonit turk“ („Turk tilidagi feʼllar kitobi“), Mantiq ul-furs li lison il-furs" („Fors tilini bilmaydiganlar uchun fors tili haqida soʻzlar“), „Hyp ul-gʻabash fi lison il-habash“ („Habash tilidagi qorongʻuliklarni yorituvchi nur“), „Ad-durrat ul-muziʼa fi lugʻatit turkiya“ („Turkiy til haqida nur beruvchi marvarid“) kabi asarlari mavjud. U asarlarida turkiy tillarning grammatikasi va leksikasi, oʻsha davrda mavjud boʻlgan koʻpgina turkiy lahja va shevalar haqida maʼlumot bergan. Uning asarlari turkiy tillar tarixini oʻrganishda qimmatli manbadir.

Manbalar 

 

1256-yilda tugʻilganlar
1334-yilda vafot etganlar
Abulabbos Mustagʻfiriy

Abulabbos Mustagʻfiriy (toʻliq ismi: Nasafiy Samarqandiy Jaʼfar ibn Abu Ali Muhammad ibn Abu Bakr) (961-1041, Nasaf) — tarixchi, adib, muhaddis va faqih. Sam’oniyning „Kitob al-ansob“ asarida yozilishicha, Ab. M. bir qancha vaqt Marv, Saraxs, Ni-shopur, Buxoro va Samarqandda yashagan. 987 yildan Nasaf jome masjidida maʼruzalar oʻqigan. Umrining oxirida Na-safning bosh imom-xatibi lavozimida boʻlgan. U „Kitob tarixi Samarqand“, „Kitob tarixi Nasaf va Kesh“ (2 jil dli k), „Kitob ushshi’r vash-shuaro“ („Sheʼr va shoirlar haqida kitob“), „Kitob ul-vafo“ („Vafo kitobi“), „Kitob daloil in-nubuvva“ („Paygʻambarlik dalillari“), „Kitob uddaʼavot“ („Targʻibotlar kitobi“), „Kitob xutab in-nabiy“ („Paygʻambar xutbalari kitobi“), „Ki-tob tibb in-nabiy“ („Paygʻambar tibbi kitobi“) kabi oʻndan ziyod asarlar yozgan. Uning „Kitob tibb in-nabiy“ asarigina topilib, Tehronda nashr etilgan.

Manbalar 

Tarixchilar
961-yilda tugʻilganlar
1041-yilda vafot etganlar
Abulabbos Tusiy Fazl ibn Sulaymon

Abulabbos Tusiy Fazl Ibn Sulaymon (8- a) — xalifalikning Xuroson va Seyistondagi noibi (782-786), amir, Abu Muslim safdoshi. Movarounnahr ham uning nazoratida boʻlgan. A. T. koʻchmanchi qabilalar hujumidan saqlanish uchun Buxoro bilan Sugʻd oraligʻida devor qurdirgan. Har bir farsaxga (1 farsax — 6-7 km ga teng) bittadan darvoza, har yarim mil masofada bittadan mustahkam minora barpo etgan. Baʼzi manbalarda (Masʼudiy) A. T. Buxoroning vayron boʻlgan devorlarini tiklagan, deb yoziladi. A. T. mamlakat obodonchiligi yoʻlida koʻp ishlarni amalga oshirgan.

Manbalar
Abulvafo Muhammad ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Ismoil ibn al-Abbos al-Buzjoniy

Abulvafo Muhammad ibn Muhammad ibn Yahyo ibn Ismoil ibn Al-Abbos Al-Buzjoniy (940.10.6, Xuroson — 998.1.7, baʼzi maʼlumotlarga koʻra 997, Bagʻdod) — falakiyotchi, riyoziyotchi olim. Falakiyot, handasa, hisobga oid risolalar yaratgan va bu sohalarda yangi ilmiy masalalarni ilgari surgan. Xususan, arab tilidagi matematik adabiyotlarda birinchi boʻlib aylana radiusini 1 ga teng deb oldi, turli murakkab geometrik masalalarni hal qilishga urindi. Boshlangʻich trigonometriyaning izchil bayonini berdi. Abulvafo Ptolemeyning „Almagest“ („Al-Majistiy“) asarini yangi materiallar asosida qaytadan ishlab chiqdi, sfera uchun sinuslar teoremasini isbotladi, Gʻ2 dan oralatib sinus jadvalini tuzdi. Bagʻdod rasadxonasida turli astronomik jadvallar tuzish yuzasidan ilmiy ish olib bordi, Oy va Quyoshning burchak diametrlarini, Oy harakatini oʻrganishga oid muhim tadqiqotlar oʻtkazdi. Yunon olimlari (shu jumladan A. Diofant) asarlarini arab tiliga tarjima qilgan va ilmiy sharhlagan. Abulvafo asarlari Sharq matematika va astronomiya ilmi taraqqiyotiga katta taʼsir koʻrsatdi.

Manbalar 

 

940-yilda tugʻilganlar
10-iyunda tugʻilganlar
998-yilda vafot etganlar
1-iyulda vafot etganlar
Abulfath Alouddin Muhammad ibn Abdulhamid Usmandiy Samarqandiy

Abulfath Alouddin Muhammad ibn Abdulhamid Usmandiy Samarqandiy (?-1157) — fiqh olimi. Uning Abu Muhammad ibn alHasan ash-Shayboniyning „Jomiʼ alKabir“ („Katta toʻplam“) kitobiga yozgan „Sharh ul-Jomiʼ al-Kabir“ („Jomiʼ al-Kabirning sharhi“) nomli bir necha jildli asarining 1-jildi bizgacha yetib kelgan boʻlib, u „Kitob ul-imon“ („Imon haqida kitob“), „Kitob unnikoh“ („Nikoh haqida kitob“), „Kitob ushshahodat“ („Shahodat kitobi“), „Kitob ul-qazo“ („Hukm kitobi“) kabi sakkiz bobga boʻlinadi. Mazkur asarning kotib Ahmad ibn Mahmud ibn Muhammad ibn Umar Samarqandiy tomonidan 1361y.da koʻchirilgan nodir qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida (inv. № 5558) saqlanadi.

Manbalar 

1157-yilda vafot etganlar
Abulxayr ibn Hammor Hasan ibn Sivor ibn Bobo ibn Bahrom Xorazmiy

Abulxayr ibn Hammor Hasan ibn Sivor ibn Bobo ibn Bahrom Xorazmiy (941, Bagʻdod — 1048) — mantiqshunos, Bagʻdod madrasalarida mudarrislik qilgan. Maʼmun ibn Muhammad Xorazmshoh uni Bagʻdoddan Xorazmga taklif qilib, oʻzining shaxsiy tabibi va nadimi maqomiga tayinladi. Sulton Mahmud Gʻaznaviy Xorazmni qoʻlga kiritgandan keyin Abulxayr ibn Hammorni oʻzi bilan Gʻaznaga olib ketadi. Oʻsha yerda 102 yoshida musulmonchilikni qabul qiladi. Ungacha Abulxayr ibn Hammor nasroniy dinida edi. Manbalarda keltirilishicha, sulton Mahmud Gʻaznaviy Abulxayr ibn Hammor islomni qabul qilganligi uchun unga Gʻazna yaqinidagi Hammor nohiyasini mulk sifatida iqto (hadya) qilib bergan (Hammor laqabi shundan). Boshqa manbalarda Hammor soʻzi roʻmol yoki ayollar uchun hijob tikuvchi maʼnosida qoʻllaniladi. U falsafadan tashqari tabobatda ham juda mashhur boʻlganligi uchun "Buqroti soniy („Ikkinchi Gippokrat“) laqabiga sazovor boʻlgan. Uning asarlari: „Kitob ul-hayulo“ („Birlamchi modda haqida kitob“), uch jildli „Kitob ul-vifoq bayna raʼy al-falosifa vannasoro“ („Faylasuflar va nasroniylar oʻrtasidagi fikr muvofiqligi haqida kitob“), „Kitob tafsiri Isogʻuji muxtasaran“ („Isogʻuji kitobi tafsiriga qisqacha sharh“), „Kitob us-sadiq vassadoqa“ („Doʻst va doʻstlik haqida kitob“) va boshqa Bir qancha kitoblarni suryoniy tilidan arab tiliga tarjima qilgan.

Manbalar 

 

941-yilda tugʻilganlar
1048-yilda vafot etganlar