MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Muvozanat organlari

Muvozanat organlari - odam va koʻpchilik xayvonlarda gavda holatining fazoda oʻzgarishi, Yerning tortish kuchi va tezlanishining organizmga taʼsirini qabul qiladigan organlar. Umurtqasiz hayvonlar (bir hujayralilar, plastinkasimonlar, gʻovaktanlilardan boshqa) Muvozanat organlari statotsistlar, yaʼni eshitish pufakchalaridan iborat. Statotsistlar ichida otolitlar deb ataladigan eshitish toshchalari boʻladi. Statotsistlar tuzilishi va tanada joylanishi bilan bir-biridan farq qiladi. Mas, ssifomeduzalar va gidromeduzalarning statotsistlari soyaboni chetida joylashgan. Qisqichbaqasimonlarning yumaloq xaltachaga oʻxshash Muvozanat organlari moʻylovlari asosida; boshoyokli mol-lyuskalarning yopiq pufakchaga oʻxshash Muvozanat organlari bosh skeleti kapsulasi ichida joylashgan. Hasharotlarda haqiqiy statotsistlar boʻlmaydi. Odamlar va umurtqali hayvonlarning Muvozanat organlari vestibulyar apparatnaya iborat. Odamda muvozanatni saqlashda vestibulyar apparatdan tashqari, teri, muskul-boʻgʻim va koʻrish sezuvchanligi refleksi katta rol oʻynaydi. Shu reflekslar jara-yonida hosil boʻlgan murakkab munosabatlar muvozanatni taʼminlaydi.

Manbalar
Muvozanatlagich

Muvozanatlagich, balansir — 1) mashinalarda harakatni uzatuvchi va oʻq oldida tebranma harakat qiluvchi ikki yelkali (baʼzan bir yelkali) richag. Lokomotiv (parovoz, teplovoz) lar va vagonlarda ressoralarga uzatiladigan kuchlarni muvozanatlash uchun xizmat qiladi. M. kemalardagi nasoslar, metall kesish stanoklarida, burgʻilash qurilmalari va boshqalarda qoʻllanadi (qarang Muvozanatlash)h 2) soat mexanizmida mayatnikning oʻrnini bosuvchi asosiy rostlagich (qarang Balansir, Soat).

Manbalar
Muvozanatlash

Muvozanatlash — mashinalarning aylanuvchi qismlari (turbina yoki elektr dvigatel rotori, avtomobillarda tirsakli vallar, shkivlar, gʻildiraklar va boshqalar) ni barqarorlash. Buyumning bosh markaziy inersiya oʻqi, aylanish oʻqi va oʻz oʻqi bir-biriga nisbatan qanday joylashganligiga qarab, M. statik, dinamik va qayishqoq (elastik) usullarga boʻlinadi. Statik M. bosh markaziy inersiya oʻqi aylanish oʻqiga nisbatan parallel tarzda siljigan hollarda qoʻllaniladi. Dinamik M.dan bosh markaziy inersiya oʻqi aylanish oʻqiga nisbatan biror burchakka siljiganda, yaʼni oʻqlar buyumning ogʻirlik markazida kesishganda foydalaniladi. Qayishqoq M. usuli bosh markaziy inersiya oʻqining aylanish oʻqiga nisbatan siljishiga buyumning oʻqi egilishi sabab boʻlgan hollarda qoʻl keladi.

Manbalar
Muvozanatsiz jarayonlar

Muvozanatsiz jarayonlar -muvozanatsiz holatl&rnumt uzluksiz ketma-ketligidan tashkil topgan fizik jarayonlar. Ular qaytmas jarayonlar hisoblanadi. Muvozanatsiz jarayonlarda diffuziya, issiklik oʻtkazuvchanlik, suyuklik (gaz)ning qovushqoq oqishi va boshqa jarayonlar oʻz-oʻzidan faqat bir yoʻnalishda — mas, issiqlikning bir yoʻnalishda ravon tarqalishi yoʻnalishida yuz beradi (qarang Qaytar .jarayonlar).

Manbalar
Muvozanatsiz holat

Muvozanatsiz holat - biron bir termodinamik tizimning nobarqaror holati; tashqi maydon boʻlmagan va tizim yaxlit aylanadigan sharoitda tizimning temperaturasi, bosimi, zichligi, tarkibidagi komponentlarning koʻpkamligi yoki baʼzi makroskopik para-metrlarning bir jinsli boʻlmasligi. Muvozanatsiz holat termodinamik tizimda qaytmas jarayonlar yuz berishiga sabab boʻladi. Bu jarayonlar natijasida izolyasiyalangan tizim muvozanatga erishadi.

Manbalar 

Holatlar
Muguzlanish

Muguzlanish, keratinlanish — biror toʻqimada keratin, keratogialin va yogʻ kislotasidan iborat muguz (shox) modda xreil boʻlishi. Terining yuza qavati — epidermisa", (bunda teri zichlashadi, dagʻallashadi, pishiqboʻlib qoladi, u organizmni mexanik shikastlanishdan, unga yot mikroorganizmlar tushishidan, terini qurib qolishdan himoya qiladi) va uning hosilalari (soch, tirnoq va boshqalar)da Muguzlanish normal hisoblanadi. Muguzlanishga gormonlar va vitaminlar taʼsir etadi. Patologik Muguzlanishda jarayon jadal yeki suyet kechadi, shuningdek, Muguzlanish yuzaga kelishi lozim boʻlmagan joyda (mas, til, oʻrta quloq va boshqa aʼzolarda) kuzatiladi.

Manbalar
Mudarris

Mudarris – madrasa o‘qituvchisi. Mudarrislar o‘qitiladigan muayyan fandan dars bergan. Hozir O‘zbekistondagi madrasa va diniy universitetlarda faqat diniy ilmlardan emas, dunyoviy fanlardan dars beruvchilar ham mudarris deb ataladi.

Etimologiyasi 
Mudarris so‘zi arab tilidan ,,مدرس”  – so‘zidan olingan bo‘lib, dars beruvchi degan ma’noni anglatadi. Arab tilida ,,mudarris” so‘zi dars o‘qituvchisi degan ma’noni bildiradi va dars beradigan o‘qituvchi va dars berishga vakolatli olimni ifodalaydi. Viloyatlardagi mahalliy maktablarda ta’lim-tarbiyani tamomlab, diplom olgandan so‘ng, mudarrislar madrasalarda din va ilmlardan dars berar edilar, agar ular ,,mudarris”, kasbi ,,mudarrislik” deb atalar edi. Saljuqiylar davlati va Usmonlilar imperiyasidagi diniy olim, professor yoki fakultet a’zosini tavsiflovchi atama. Mudarris so‘nggi asrlarda Xorazm va Qo‘qon xonligida oxund shaklida ham qo‘llangan.

Manbalar 

    
Madrasalar
Mudofaa

Mudofaa — jangovar harakat turlaridan biri. Kuch jihatdan ustun bo'lgan dushmannni xujumini qaytarish, ularga jiddiy talafot yetkazish, jangovar pozitsiyani qoʻlda tutib turish va shiddatli hujumga oʻtish uchun qulay sharoit yaratish maqsadida qoʻllaniladi. Janglar va operatsiyalar shaklida olib boriladi.

Manbalar
Mudofaa devorlari

Mudofaa devorlari - aholini dushman hujumidan saqlash maqsadida qad. dehqonchilik vohalari atrofiga qurilgan devorlar. Bunday devorlar Osiyo, Yevropa va Afrika qitʼasidagi koʻpgina mamlakatlarda qurilgan (mas, Buyuk Xitoy devori, Antonin devori va boshqalar). Oʻzbekiston hududida Shaxrisabz, Kitob, Nurota dehqonchilik rayonlari va Marokanda shahri atrofidagi qishloqlar tevaragiga Mudofaa devorlari qurilgan. 1956-yilda Ya. Gʻ. Gʻulomov boshchiligida Oʻzbekistonda Mudofaa devorlari izlari aniqlanib, ularning qurilish texnikasi oʻrganiladi. Yozma manbalarda bu devorlar: Hoitul xoriji (Tashqi devor), Hoitul kabiri (Katta devor), Surul aʼzami (Ulugʻvor devor), Kanpir devor, Devori Kandi buzurg (Katta viloyatning devori), Devori Kandi dizak (Istehkomli viloyat devori) degan nomlar bilan atalgan. Oʻzbekistondagi qad. dehqonchilik vohalari atrofida Mudofaa devorlari bunyod qilishdan asosiy maqsad vohani koʻchmanchilarning hujumidan himoya qilish, shuningdek, vohadagi oʻtroq aholini chet el bosqinchilari istilosi va hukmronligi hamda mahalliy zoʻravonlarni ularga yordamlashib turgan koʻchmanchi qabilalardan ajratib, yakkalab qoʻyish, itoatkorlikda saqlash edi. Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekistondagi Mudofaa devorlari tarixini 3 davrga boʻlish mumkin: 1davr miloddan avvalgi 6—4-asr — milodiy 5—6-asrlar; 2davr 6-asrdan 8-asrgacha davom etgan; 3davr 8-asrning oxiri va 9-asrning boshlariga toʻgʻri keladi. Qad. Buxoro, Sugʻd, Usrushona vohalari atrofidagi devorlar oʻzaro tutashtirilib, alohida vohalarnigina emas, balki butun bir mamlakatni uragan yagona mudofaa tizimiga aylantirilgan.

Adabiyot 
 Muham yedov H., Kddimiy mudofaa devorlari, T., 1961; Muhamedov H., Oʻzbekistonning qadimiy inshootlari tarixidan, T., 1961.

Manbalar
Mudofaa inshootlari

Mudofaa inshootlari – oʻt ochish, jang maydonini kuzatish va qoʻshinlarni boshqarish, shaxsiy tarkib, jangovar texnika va transport vositalarini himoya qilish singari tadbirlar uchun moʻljallangan inshootlar. Mudofaa inshootlariga turli tipdagi okoyalar, transheyalar, oʻt ochish vositalari uchun maydonchalar, kuzatish punktlari, pana joylar, blindajlar, maxsus oʻqdori omborlari, aloqa yoʻllari va boshqa kiradi. Mudofaa inshootlari barpo qilish juda uzoq tarixga ega. Qadimda shahar yoki qoʻrgʻonlarni dushman hujumidan himoya qilish uchun mudofaa devorlari qurilgan, qoʻrgʻonlar atrofida chuqur xandaqlar qazilib, ular suv bilan toʻldirib qoʻyilgan. Qalʼa yoki qoʻrgʻon devorlarida oʻt ochish tuynuklari (shinaklar), burjlar boʻlgan. Hozirgi harbiy texnikaning taraqqiy etganligi natijasida Mudofaa inshootlari koʻpincha, temir-betondan quriladi. Shuning uchun ham zamonaviy Mudofaa inshootlari puxta niqoblanishi, ommaviy qirgʻin qurollaritsan himoya qilishga moʻljallangan boʻlishi kerak.

Yana q. 

 Qalʼa
 Xandaq
 Transheya

Manbalar
Mudofaa operatsiyasi

Mudofaa operatsiyasi - qoʻshin ning muayyan reja asosida oʻtkazadigan jangovar harakatlari. Maqsadi — oldindan tayyorlangan muhandislik inshootlariga joylashib, raketa-yadro, aviatsiya va artilleriya zarbalaridan foydalangan holda dushmanga katta talafot yetkazish, oʻz jangovar pozitsiyalarini saqlab qolish hamda hal qiluvchi qarshi hujumga oʻtish uchun qulay sharoit yaratishdir. Mudofaa operatsiyasi armiya, front (armiyalar guruhi), frontlar guruhi koʻlamida boʻladi. Mudofaa operatsiyasini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun barcha mavjud qurollardan unumli foydalanish, tez-tez manyovr qilish talab etiladi. Puxta reja asosida oʻtkazilgan Mudofaa operatsiyasi dushmanga katta talafot yetkazadi, qoʻshinning qarshi hujumga oʻtishiga imkon yaratadi.

Manbalar
Mujibur Rahmon

Mujibur Rahmon, Shayx Mujibur Rahmon (1920.17.3, Sharqiy Bengaliya, Faridpur okrugi — 1975. 15.8, Dakka) — Bangladeshning davlat va siyosiy arbobi; bosh vazir (1972— 75, yanvar); prezident (1975, yanvar-avg.). M. R. mustamlakachilikka qarshi harakatlarda qatnashgan. Bangladeshning tashkil qilinishiga olib kelgan bengal xalq harakati yoʻlboshchisi va Avomi liga (Xalq ligasi) partiyasi (1949) tashkilotchilaridan biri. 1975-yildagi harbiy toʻntarish vaqtida oʻldirilgan.

Manbalar 

 

Bangladesh prezidentlari
Mujohid

Mujohid (arab. — eʼtiqod uchun, muqaddas ish uchun kurashchi; aynan — jihod urushining ishtirokchisi) — din, xudo yoʻlida jang qiluvchi kishi. Ilk islomda va oʻrta asrlarda M. tu-shunchasi shu maʼnoda talqin etilgan. Yirik islom ruhoniylari yoki tashkilotlari biror urushni jihod (gʻazavot) deb fatvo bergan holdagina shu urush qatnashchilari M.lar hisoblangan. 20-asr boshlarida Turkiston mintaqasida sovet rejimiga qarshi kurash olib borganlar ham uzlarini M.lar deb nomlashgan. Hozirgi davrda musulmon mamlakatlarida demokratik harakatlarga va millim hukumatlarga qarshi kura-shayotgan turli guruhlar M. nomidan foydalanadilar.

Manbalar
Mujrim-Obid

Mujrim-Obid — (taxallusi; asl ismi-sharifi Mirakxoʻja oʻgʻli, 18-asrning 2-yarmi — hozirgi Buxoro viloyati Vobkent tumani Kumushkent qishlogʻi — 19-asrning 1-choragi) — zullisonayn shoir. Oʻz davri Buxoro adabiy muhitining zabardast vakili. Tarjimai holiga oid maʼlumotlar yetarli emas. Baʼzi manbalarda shoirning ismi Obidxoʻja, otasining ismi Mirakxoʻja ekanligi qayd qilingan. Mirarab madrasasida tahsil koʻrgan. Dastlab Mujrim taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. 19-asrning boshlarida Amir Haydar unga Obid taxallusini bergan. Lekin u Mujrim taxallusidan ham voz kechmay, har ikkala taxallus bilan ijod etgan. U Amir Xaydar saroyida muboshirlik vazifasida ishlagan. 80 yilcha umr koʻrgan shoir hayotining soʻnggi yillarida qashshoqlikdayashagan. Sheʼrlarida bevafo dun-yodan, adolatsiz zamondan, oqibatsiz odamlardan nolish — shikoyat ohanglari aks etgan.

Turkiy ijodida Navoiy va Mashrab, forsiy sheʼrlarida Bedilga izdoshlik qilgan. Uning turkiy devonida 459, forsiy devonida 206 gʻazal bor. Devonlarida, shuningdek, muhammaslari, qitʼalari, ruboiylari, "Hasbi hol" masnaviysi mavjud. Asarlari toʻliq holda nashr etilmagan. Gʻazallaridan namunalar hamda qitʼa va ruboiylari bosilib chiqqan. Forsiy devoni mukammal emas.

M.-O. anʼanaviy uslubda goʻzal ishqiy gʻazallar yaratgan. Ularda soʻfiyona ruh kuchli. Ogʻir hayot yoʻlini bosib oʻtgan shoirning aksar sheʼrlarida shikoyat, qasrat ohangi ustun. Forsiy-arabiy soʻzlar koʻp uchrashi jihatdan sheʼrlarining tili murakkab, lekin uslubi sodda, ifoda tarzi ravon. Sharq adabiyotini chuqur bilishi, yetuk isteʼdod sohibi ekanligi sheʼrlaridan sezilib turadi. Sheʼrlari ohorli va goʻzal tashbehu timsollar, teran falsafiy umumlashmalar, keskin ijtimoiy fikrlarga boy. Qitʼa va ruboiylarida shoirning axloqiy qarashlari, pandnasihatlari aks etgan. Umuman, dunyoning nomukammalligi, jamiyat qusurlari, odamlar feʼlidagi illatlarni tanqid qilish shoir sheʼriyatining asosini tashkil etadi.

M.-O.ning turkiy va forsiyda bitilgan devonlarining qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. №976, 1797, 3798, 991).

Manbalar 
 Mujrim-Obid, Gʻazallar, T., 1960; Mujrim-Obid, Ruboiy va qitʼalar, T., 1996.

Adabiyot 
 Oʻzbek adabiyoti tarixi [5 j.li], 5-j., T., 1978; Eshmonov Gʻ., Mujrim Obidning turkiy ijodiyoti, T., 2002.

Ergash Ochilov.

  

Shoirlar
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Mir Arab madrasasida tahsil olganlar
Mujtahid

Mujtahid (arabcha: intiluvchi, gʻayrat qiluvchi) — oʻrta asrlarda islomda ijtihod huquqiga ega boʻlgan, yaʼni mustaqil ravishda diniy aqidaviy va huquqiy masalalar boʻyicha xulosa bera oladigan va hukm chiqara oladigan shaxs. Ahli Sunna val Jamoada diniy huquq mazhablarining asoschilari, shialarda yuqori martabali ruhoniylar va diniy huquqshunoslar mujtahidlar deb ataladi.

Islom ulamolari ittifoqiga koʻra, Muhammad (a.s)ning koʻp sahobalari ham mujtahid boʻlganlar. Chunki keyingi avlodlar ulardan islomning avvalidagi fikdiy ilmlarni olganlar. 8-asrning 2-yarmidan boshlab mazhab asoschilari va ularning usullarini ishlab chiqqan izdoshlari mujtahid deb atala boshlangan. Mujtahidlar 3 darajaga ajratilgan:

 Shariat darajasidagi mujtahid (mujtahid fish-shar) — u amaliyotda qoʻllagan manbalarini oʻzi aniqlagan, oʻzi sharhlagan. U hech kimning eʼtirozini qabul qilmasligi mumkin boʻlgan;
 Mazhab darajasidagi mujtahid (mujtahid filmazhab) — u har qanday masalani faqat oʻz mazhabi asoschisi manbalariga suyangan holda hal etgan;
 Ayrim masalalarni yechish darajasidagi mujtahid (mujtahid fi-ttarjix) — u oʻzidan avvalgi mujtahidlar hal etmagan masalalarni tadqiq etish huquqiga ega boʻlgan. Agarda koʻrilayotgan masala boʻyicha hukmlar bir necha boʻlsa, u oʻzining ilmiy salohiyatiga koʻra ulardan birini quvvatlashi mumkin boʻlgan.

Mujtahid darajasiga daʼvogar faqih fiqhiy bilimlarni mukammal egallagan, boshqa mujtahidlar bilan boʻladigan munozaralarda va ommaviy chiqishlarda oʻz qarashlarini himoya qilishi lozim boʻlgan. Undan tashqari, mujtahid arab tilini mukammal egallagan, Qurʼon va uning tafsilotlarini yod olgan, kamida 3 ming hadisni sharhlari bilan bilishi shart boʻlgan.

Mujtahid odob-axloqi, turmush tarzi namunali boʻlishi lozim. Hatto islomning dastlabki davrlarida ham faqihlar ijtihodning birinchi va ikkinchi darajasiga kamdan kam hollarda erishganlar. Koʻpincha ular vafotidan soʻng shu darajada eʼtirof etilganlar. Sunniylikda oliy darajadagi mujtahidlar deb mazhablar asoschilari eʼtirof etiladi. Hozirgi vaqtda ayrim muftiylar, yirik jamoa (qavm)lar rahbarlari, diniy universitetlar rektorlari va boshqa baʼzan uchinchi darajadagi mujtahid deb eʼtirof qilinadi.

Imom Ahmad ibn Hanbalning fikriga ko‘ra fatvo berish uchun kamida 400 ming hadis bilishi kerak. Mujtahid fiqh, usulul fiqh, arab tili, tafsir ilmi, hadisshunoslik, hadis terminalogiyasida chuqur bilimga ega, din manbalarini farqlay oladigan, amaliy bilimga ega bo‘lgan shaxs hisoblanadi.

Manbalar
Muz zonalari

Muz zonalari, Arktika sovuq sahrolari zonalari yoki qutbiy zonalar — Shimoliy qutb bilan Janubiy kugb atroflaridagi oʻlkalar. Shimoliy yarim sharda Muz zonalari taxminan 70° shahrik. gacha boradi, jan. yarim sharda Antarktida va uning yon-veridagi orollarni oʻz ichiga oladi. Muz zonalarida iqlim nihoyatda sovuq boʻlganidan qurukliklarning koʻp qismini koʻp yillik qor va muzlar qoplab yotadi. Muz qoplamagan yerlar toshlokli sovuq choʻllardan iborat. Bunday joylarda juda siyrak yoʻsin, mox usadi. Yer yuzasi koʻp joyda yorilib ketgan.

Manbalar
Muz oqishi

Muz oqishi — muzning daryo va koʻllarda suv oqimi yoki shamol taʼsiridagi harakati. Bahorgi Muz oqishida muz qoplamining erib parchalanishi natijasida hosil boʻlgan, kuzgi Muz oqishida mayda muz parchalari (shuga)ning oʻzaro birikishidan vujudga kelgan katta muz boʻlaklari harakatlanadi. Koʻpchilik daryolarda kuzgi Muz oqishidan oldin shuga oqishi boʻlib oʻtadi. Muz oqishi paytida daryolarda muz tiqilishi kuzatiladi.

Manbalar
Muz tiqilishi

Muz tiqilishi - muz okishi vaqtida daryo oʻzanining toraygan joylari, tirsaklar va sayozliklarda muz yigʻilib, daryoni toʻsib qoʻyishi. Shim.ga oqadigan daryolarda yuqori oqimda muz koʻchib quyi qismiga kelib toʻplanishidan ham Muz tiqilishi boʻladi. Amudaryoning quyi oqimida ham kuzatiladi. Muz tiqilishi baʼzan toshqinlarga sabab boʻladi.

Manbalar
Muzayyana Alaviya

Muzayyana Alaviya (1909.20.4. Toshkent viloyati Piskent tumani — 1988.3.3, Toshkent) — shoira, folklorshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1968). Samarqand pedbilim yurti (1928—30), Nizomiy nomidagi Toshkent ped. instituti (1934—38)da oʻqigan. Toshkent shahar maktablarida oʻqituvchi (1930—40), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida kichik (1940—59), katta ilmiy xodim (1959—88). M.A.ning "Bugungi men" nomli birinchi sheʼri 1927-yil "Maorif va oʻqituvchi" jur.da bosilgan. Xalq ijodkorlaridan koʻplab folklor asarlarini yozib olgan va nashrga tay-yorlagan ("Oq olma, qizil olma", 1972; "Sovet davri qoʻshiqlari", 1983 toʻplamlari; "Intizor", 1964, "Dalli", 1972 dostonlari). Oʻzbek xalq qoʻshiklarining badiiy-estetik xususiyatlari, marosim folklori boʻyicha tadqiqotlar olib borgan. "Odamiylik" (1964), "Dil nidosi" (1967), "Yon qoʻshnim, jon qoʻshnim" (1974) kabi risolalari odob-axloq masalalariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1973).

Manbalar 
 Sevinchlarim, T., 1959; Oʻzbek xalq qoʻshiklari, T., 1959; Oʻzbek xalq marosim qoʻshiklari, T., 1974.

Adabiyot 
 Qodirova M., Muzayyana Alaviya, T., 1968.

    

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Muzalar

Muzalar (yun. musa) – 1) yunon mifologiyasida sanʼat, fan va poeziya maʼbudalari, Zevs va Mnemosinaning 9 qizi. Antik shoirlardan Gesiod (miloddan avvalgi 7-asr) 9 muzani eslatib oʻtadi. Xususan, Klio – tarix, Yevterpa – lirik poeziya, Taliya – komediya, Melpomena – temperaturagediya, Terpsixora – oʻyin, Erato – muhabbat lirikasi, Poligimniya – gimnlar, Uraniya – astronomiya, Kalliopa Muzalar va Musey torli cholgʻu asboblar bilan (Attika am-forasidagi surat, miloddan avvalgi taxminan 440 yil).

– epos maʼbudalaridir. Parnas va Gelikan togʻlari M.ning yoktirgan joylari hisoblangan. M.ning rahbari Apollon boʻlgan. M.ning ayrim nomlari key-inchalik sanʼatning turli koʻrinishlarida sinonim sifatida qoʻllanila boshlangan. M. obrazlari antik va Yevropa tasviriy sanʼatida (S. Bottichelli, Ya. Tintoretto va boshqa asarlarida) oʻz ifodasini topgan. 2) Kuchma maʼnoda M. – ilhom parilari. M. shoir va sanʼatkorlarga ilhom beradi deb hisoblangan.

Manbalar 

Mifologik qahramonlar
Muzaffar Ali

Muzaffar Ali (16-asr) - miniatyurachi musavvir, Hirot miniatyura maktabinmng namoyandasi. Kamoliddin Behzodnij jiyani. Hirotda, keyinchalik Tabriz, Isfahonda yashab ijod etgan. Behzod anʼanalarini davom ettirgan, koʻplab shogirdlar tayyorlagan.

Nizomiyning "Hamsa" (1539—43, Britaniya muzeyida), Firdavsiyning "Shohnoma" (1537, Parijdagi Rotshild majmuasida) asarlari va boshqa qoʻlyozmalarni, Isfahondagi "Chihil sutun" qasrini naqsh va tasvirlar bilan badiiy bezagan.

Galereya

Manbalar
Muzaffar mirzo

Muzaffar Husayn Mirzo (1473-1509) — Husayn Boyqaroning 6-oʻgʻli. Onasi — Xadicha begimdir. Muzaffar Mirzo tabiatan xudbin, oʻjar va tantiq edi. Xadichabegim Muzaffar Mirzoni valiahd etib tayinlashga uringan, biroq udumga koʻra, valiahdlik Sultonning katta oʻgʻli Badiuzzamonning haqqi edi. Sevikli xotini Xadicha begim taʼsiriga tushib qolgan Husayn Boyqaro Muzaffar Mirzoni koʻproq suyardi. Sultonning bu harakati boshqa oʻgʻillariga yoqmas, natijada ular doim otalariga qarshi harakatda boʻlardilar. 1497-yil Sulton Husayn Muzaffar Mirzoga eng boy maʼmur birlik — Astrobod viloyatini inʼom qiladi. 1506-yil may oyida Husayn Boyqaro Shayboniyxonga qarshi yoʻlga chiqib, Bobo Ilohiy mavzeida vafot etadi. Xadicha begimning irodasi bilan mamlakat taxtiga Badiuzzamon Mirzo va Muzaffar Mirzolar oʻtiradi. Mamlakatda qoʻsh hukmdorlik vujudga keladi. Har 2 shahzoda oʻz taxtgohini Hirotning 2 chekkasiga quradi. 1507-yil Muhammad Shayboniyxon Xurosonga kirib, ilk jangdayoq har 2 shahzodaning qoʻshinini tor-mor etib, Hirotni egallaydi. Badiuzzamon Mirzo Sindga, Muzaffar Mirzo esa Astrobodga qochadi. 1509-yil Muzaffar Mirzo Astrobodda bedavo dardga uchrab 37 yoshida vafot etadi.

Manbalar 

Temuriy podsholar
Temuriylar davlati
Temuriylar
Temuriylar sulolasi
Muzaffariylar davlati

Muzaffariylar davlati - 14 a.ning 40—50-yillari boshida Eronda mavjud boʻlgan davlat. Hulokuiylar davlatinnng inqirozidan keyin vujudga kelgan. Unga moʻgʻullarning Yazddagi no-ibi Muboriziddin Muhammad ibn Muzaffar (Elxoniylarning Yazddagi noibi) asos solgan. U Erondagi moʻgʻul davlatining tanazzulga uchraganidan foydalanib, Kermon (1340), Fors (1353) va Isfahon (1356)ni oʻz davlatiga qoʻshib olgan. Amir Temur 1393 yilda Janubiy Eronni bosib olgandan keyin Muzaffariylar davlati barham topgan. H. Qazviniyning "Tarixi guzida" ("Tanlangan tarixlar") asarida Muzaffariylar davlati tarixini Mahmud Qutbiy (15-asr boshi) yozganligi qayd etilgan. Muzaffariylar davlati hukmdorlari: Muboriziddin Muhammad ibn Muzaffar (1314—58); Shoh Mahmud (1358—64); Jaloliddin Shoh Shujoʼ (1364-84); Mansur (1387-93).

Manbalar 

 

Eron tarixi
Sunniy sulolalar
Ahror Muzaffarov

Ahror Muzaffarovich Muzaffarov (1909.1.9, Chimkent shahri - 1987.22.5, Toshkent) — biolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1960), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969), biol. fanlari doktori (1952), professor (1955). Toshkent bilim yurtini tugatgan (1929). Fargʻona pedagogika instituti dotsenti (1944-yildan), Margʻilon oʻqituvchilar instituti direktorining oʻquv va ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari (1945-yildan), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika va zoologiya institutida katta ilmiy xodim (1946—48), ixtiologiya va gidrobiologiya boʻlimi boshligi (1949—50), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika instituti sporali oʻsimliklar laboratoriya mudiri (1950—56), direktori (1956—60). Toshkent Davlat Universiteti biol. va tuproqshu-noslik fakulteti tuban oʻsimliklar kafedrasi mudiri (1955—62), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi aʼzosi va biol. boʻlimi boshligʻi (1960—70), Fanlar akademiyasi mikrobiologiya boʻlimi boshligʻi (1970— 77), 1985-yildan Fanlar akademiyasi Prezidiumi biol. fanlari boʻlimining akademik kotibi. M. Oʻrta Osiyo togʻlaridagi suv havzalarining suvoʻtlar florasini, birinchi marta suvoʻtlarning tarqalish qo-nuniyatlarini oʻrgandi. Suvoʻtlarni sunʼiy yoʻl bilan koʻpaytirib, ulardan xalq xoʻjaligining turli tarmoqlarida foydalanish mumkinligini isbotlab berdi. Shogirdlari bilan suv oʻsimliklaridan ifloslangan suvlarni biologik usulda tozalash, atmosfera azotini toʻplovchi koʻk-yashil suvoʻtlardan paxtachilik, gʻallachilik va sholikorliqda foydalanish yoʻllarini ishlab chiqdi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1979).

Manbalar 
 Flora vodorosley gornix vodoyomov Sredney Azii, T., 1958; Flora vodoyomov Sredney Azii, T., 1965; Xlorella, T., 1974 (hamkorlikda).

Havolalar  
 Nekrolog

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Fargʻona davlat universiteti bitiruvchilari
Muzahhib

Muzahhib (arab. — zarhallovchi) — hal beruvchi usta. Kitobat sanʼatida qoʻlyozma kitoblarning mukrva, sarlavha, unvon va sahifalarini, naqqoshlikda bino va buyumlarning naqshlarini oltin yoki kumush suvi yugurtirib bezagan.

Manbalar
Muzbel dovoni

Muzbel dovoni — Chatqol tizma togʻlari (Toshkent viloyati)dagi dovon. Balandligi 3060 m. Ohangaron vodiysidagi Yangiobod shahridan chiqqan yoʻlovchilar Dukantsoy, Alatanga, Muzbel soylarining vodiylaridan Muzbel dovoniga, undan Muzbel tizmasi suvayirgʻichi orqali Teraklisoy, Oqbuloqsoy, Chatqoldaryosi vodiylariga, soʻngra Burchmulla qishlogʻiga oʻtishlari mumkin. Dovondan iyun-sentabr oylarida foydalanish xavfsiz.

Manbalar 

Dovonlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Toshkent viloyati