Xitoy ommaviy axborot vositalari

Xitoyda ommaviy axborot vositalari asosan televideniye, gazeta, radio va jurnallardan iborat. XXI asr boshidan beri internet ham ommaviy axborot vositalarining muhim aloqa shakli sifatida Xitoy hukumati va hukmron Xitoy Kommunistik partiyasining bevosita nazorati ostida paydo boʻldi.

1949-yilda Xitoy Xalq Respublikasi tashkil topganidan beri 1980-yillargacha Xitoy materikidagi deyarli barcha ommaviy axborot vositalari davlat tasarrufida edi. Xususiy OAV iqtisodiy islohotlar boshlangandan keyingina paydo boʻla boshlagan boʻlsa-da, Sinxua axborot agentligi, Xitoy markaziy televideniyesi (CCTV) va Xitoy Kommunistik partiyasi markaziy qoʻmitasining rasmiy gazetasi „Xalq soʻzi“ kabi davlat ommaviy axborot vositalaridir. XXRda faoliyat koʻrsatishga ruxsat berilgan nodavlat ommaviy axborot vositalari (Alohida OAVni tartibga soluvchi organlarga ega Gonkong hamda Makao bundan mustasno) endi Xitoy hukumati tomonidan belgilangan har bir jurnalistik yoʻriqnomaga qat’iy rioya qilishlari shart emas. Biroq, matbuot va nashrlar bosh boshqarmasi (GAPP), Milliy radio hamda televideniye boshqarmasi (NRTA) singari nazorat qiluvchi idoralar hukumat tomonidan ta'qiqlangan deb hisoblangan mavzular boʻyicha qatʼiy qoidalarni oʻrnatishda davom etmoqda. Xitoy Kommunistik partiyasi (KKP), Tibetdagi inson huquqlari, uygʻur genotsidi, pornografiya hamda Dalay Lama va Falun Gong singari ta'qiqlangan diniy mavzulardan iborat. Gonkong ham oʻz-oʻzini senzura kuchayib borayotganiga guvoh boʻlmoqda.

Ommaviy axborot vositalari nazorati 1980-yillarda Deng Syaoping davrida, 1989-yilgi Tiananmen maydonidagi norozilik namoyishlari va qirgʻindan keyin kuchaytirilgunga qadar eng yumshatilgan edi. 1990-yillarning oxirida ular Syan Zemin davrida yana boʻshashdi, biroq internetning oʻsib borayotgan taʼsiri va uning norozilikni ragʻbatlantirish potensiali Xu Szintao hukumati davrida yana qattiqroq qoidalarga olib keldi. “Chegara bilmas muxbirlar” tashkiloti matbuot erkinligi indeksining yillik nashrlarida Xitoyni ommaviy axborot vositalari erkinligi boʻyicha doimiy ravishda juda yomon oʻringa qoʻyadi hamda Xitoy hukumatini “internetga bosim boʻyicha dunyoda yetakchilik qilish afsuski” deya belgilab beradi.  2021-yilda Xitoy Matbuot erkinligi indeksida 180 davlat ichida 177-oʻrinni egalladi. Xitoyda matbuot erkin emas, ochiq Internetga kirish cheklangan.

Tarixi 
Hukumat (yaqindan beri partiya oʻrniga) XXRda OAV bilan jiddiy shugʻullanadi hamda eng yirik ommaviy axborot vositalari (masalan, CCTV, Peopleʼs Daily va Sinxua) partiya-davlat agentliklari hisoblanadi: „Birinchi ijtimoiy mas'uliyat va Ommaviy axborot vositalari xodimlarining kasbiy axloqi oʻz rolini aniq tushunishi va yaxshi ogʻzaki boʻlishi kerak. Oʻzini tashviqot xodimlari emas, balki professional deb hisoblaydigan jurnalistlar oʻziga xoslik borasida tub xatoga yoʻl qoʻyishmoqda“, - deydi CCTV prezidenti Xu Chjan fan. Ommaviy axborot vositalari tabulari orasida KKPning qonuniyligi, Tibet boshqaruvi va Falun Gong kabi mavzular ham mavjud. Ushbu cheklovlar doirasida ommaviy axborot vositalarining xilma-xilligi va ijtimoiy muammolar hamda KKP tomonidan belgilangan parametrlar doirasidagi siyosat variantlarini ochiq muhokama qilish mavjuddir.

Materik Xitoy ommaviy axborot vositalarining xilma-xilligi qisman, aksariyat davlat ommaviy axborot vositalari endi hukumatdan katta subsidiyalar olmasliklari va oʻz xarajatlarini tijorat reklamalari orqali qoplashlari kutilmoqda. Ular endi nafaqat hukumatning ogʻzi boʻlib xizmat qila olmaydi, balki odamlarga jozibador boʻlgan dasturlash orqali reklamani jalb qilishlari kerak. Hukumat nashr etilishi mumkin boʻlgan narsalarni belgilovchi direktivalar chiqarsa-da, bu toʻsqinlik qilmaydi hamda aslida savdo nuqtalarini tomoshabinlar va reklama uchun raqobat qilishga undaydi. 

„Chegara bilmas muxbirlar“ tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, 2020-yilda Xitoy dunyodagi eng yirik jurnalistlar qamoqxonasi boʻldi, kamida 118 nafari hibsga olingan.

Gazeta va jurnallar 

Materikda Xitoydagi gazetalar soni 1968-yilda 42 ta, yaʼni deyarli barcha KKP gazetalari boʻlsa, 1980-yilda 382 taga, bugungi kunda esa 2200 dan ham oshdi. Rasmiy hisob-kitoblarga koʻra, hozir mamlakatda 7000 dan ortiq jurnallar mavjud. 1960-yillarning oʻrtalari va 1980-yillarning oʻrtalarigacha muomaladagi kundalik hamda haftalik gazeta va jurnallarning nusxalari 4 baravar koʻpaydi va 1987-yilga kelib 310 millionga yetdi.

Bundan tashqari, bu raqamlar haqiqiy tiraj haqida maʼlumot bermaydi, chunki koʻpgina nashriyotlar rasmiy tarqatish kanallari oʻrniga oʻzlarining tarqatish tarmoqlaridan foydalanadilar va soliqqa tortishni chetlab oʻtish uchun raqamlarni ataylab kamaytiradilar. Bundan tashqari, 25 000 ga yaqin bosmaxonalar va yuzlab shaxsiy kitob doʻkonlari norasmiy materiallar, asosan ishqiy adabiyot va pornografiya, shuningdek, siyosiy va intellektual jurnallar ishlab chiqaradi va sotadi. Xitoyda koʻplab gazetalar bor, lekin 1-oʻrinda turadiganlar hammasi davlat tomonidan: Peopleʼs Daily, Beijing Daily, Guangming Daily va Liberation Daily. Xitoyning 2 ta asosiy axborot agentligi - Sinxua axborot agentligi va Xitoy yangiliklar xizmatidan iborat. Sinxua 2007-yilda xorijiy agentliklarning yangiliklarini senzura qilish hamda tahrir qilish huquqiga ega edi. Biroz  Sinxua qudratini matbuot erkinligini zaiflashtirayotganini koʻrdi va bu Sinxuaga yangiliklar bozorini toʻliq nazorat qilish imkonini berdi.

Xitoyning asosiy ommaviy axborot vositalari tomonidan toʻplangan maʼlumotlarning koʻplari ommaviy axborot vositalarida emas, balki neikalarda (yuqori martabali hukumat amaldorlari uchun tayyorlangan ichki, cheklangan tiraji hisobotlari) nashr etiladi.

Xorijiy ommaviy axborot vositalari va jurnalistlar 
2012-yilda Xitoy majburiy mehnatga oid noxush xabar tufayli "Al Jazeera English" telekanalini taqiqlab qoʻygan hamda xorijlik xodimlarini chiqarib yuborgan. Bu Xitoyning 1998-yildan beri birinchi marta yirik xorijiy media tashkilotini chiqarib yuborishi bo'lgan.

Xitoy hukumati xorijiy jurnalistlar ishiga tobora koʻproq aralashib, Xitoy fuqarolarini xorijiy matbuotga intervyu berishdan toʻxtatib qoʻyganligi sababli, Xitoyda reportaj tayyorlash yanada qiyinlashadi. Xitoy hukumati chet ellik jurnalistlarga nisbatan cheklovlar va taʼqiblardan oʻz vatanini yoki ular xabar bergan ommaviy axborot vositalarining vatanini jazolash usuli sifatida tobora koʻproq foydalanmoqda. 2018-yildan beri Xitoyning xorijiy muxbirlar klubi (FCCC) tomonidan har yili soʻrovda qatnashgan 150 nafar muxbir va byuro boshliqlarining hech biri ish sharoitlari yaxshilangani haqida xabar bermagan.

2020-yilda Xitoy hukumati kamida 20 nafar jurnalistni mamlakatdan chiqarib yubordi yoki majburan chiqarib yubordi. Jurnalistlarni himoya qilish qoʻmitasi bu xatti-harakat haqida „Bu Xitoy uchun juda obroʻsiz va bu ularning yashirish uchun koʻp narsa borligini koʻrsatadi“ dedi.

Xitoyda ishlayotgan xorijlik jurnalistlarga hukmron KKP ularni KKP siyosati hamda inson huquqlari poymol etilishini tanqid qilganda vakolatlarini yangilamasliklari bilan tahdid qilgan va jazolagan. 2020-yil mart oyida Xitoy rasmiylari deyarli barcha amerikalik jurnalistlarni va AQShni Xitoyda “Amerika qadriyatlarini oʻrnatishga” urinishda ayblab, Xitoydan chiqarib yuborishdi.

2020-yil avgust oyida Xitoy Xitoy davlat ingliz telekanali "China Global Television Network" da ishlaydigan avstraliyalik jurnalist Cheng Leyni Avstraliya bilan munosabatlari yomonlashgani sababli hibsga oldi. Uning hibsga olinishidan soʻng, Xitoydagi yana 2 ta avstraliyalik jurnalistga chiqish ta'qiqlangan va Avstraliya hukumati ularning nomidan shafoat qilganidan keyingina oilalari bilan mamlakatni tark etishga erishgan.

2020-yil dekabr oyida Xitoy rasmiylari Bloomberg axborot agentligining Pekindagi byurosida ishlaydigan Haze Fanni “milliy xavfsizlikka tahdid solayotganlikda” gumon qilib hibsga olgan.

2021-yil aprel oyida BBC jurnalisti Jon Sadvort hamda uning oilasi Xitoy hukumatining shaxsiy hujumlari va dezinformatsiyalari ularni xavf ostiga qoʻygani sababli materik Xitoydan Tayvan oroliga qochishga majbur boʻldi. Uning rafiqasi Irlandiyaning "RTÉ gazeta"sida jurnalist. Xitoy hukumati uning Shinjondagi qamoqxona lagerlari haqida xabar bergani hamda Shinjon paxta sanoatidagi majburiy mehnat haqidagi BBCning kengroq hikoyasidan gʻazablangan edi.

Regulyatorlar 
Materik Xitoyda OAV va aloqa sanoati turli davlat idoralari va tartibga soluvchilar tomonidan boshqariladi. Ommaviy axborot vositalarini KKP talablarini bajarishga majburlashning asosiy mexanizmi kadrlarni tayinlashning vertikal tashkil etilgan "nomenklatura" tizimi boʻlib, unga OAV sohasiga mas’ul shaxslar kiradi. CCP yangiliklar hisoboti ustidan nazoratni saqlab qolish uchun turli xil vositalardan foydalanadi, jumladan „toʻgʻridan-toʻgʻri egalik qilish, jurnalistlarni akkreditatsiya qilish, onlayn tanqid uchun qattiq jazolar hamda ommaviy axborot vositalari va veb-saytlar uchun kundalik koʻrsatmalar“.

 Markaziy Internet xavfsizligi va axborotlashtirish yetakchi guruhi (CISILG) — CCP organi 2014-yilda kiberxavfsizlik hamda internetni boshqarish boʻyicha ishlarni muvofiqlashtirish uchun tashkil etilgan.
 Xitoyning Kiberkosmos maʼmuriyati (CAC) — Internet-mediani boshqaradi hamda nazorat qiladi. CISILGga hisobot beradi.
 Davlat radio, kino va televideniye boshqarmasi – radio, televideniye hamda radioeshittirish sohasiga oid davlat korxonalari boshqaruvini boshqaradi va nazorat qiladi.
 Sanoat va axborot texnologiyalari vazirligi – jismoniy aloqa infratuzilmasini va internet provayderlarini boshqaradi.
 Matbuot va nashriyot bosh boshqarmasi - gazeta, davriy nashrlar, video va audio ommaviy axborot vositalari hamda yangiliklar sanoatini boshqaradi.
 Jamoat xavfsizligi vazirligining Kiberpolitsiya kuchlari – ichki xavfsizlik agentligi, onlayn kontentni tartibga solish hamda Internetdagi firibgarlik, firibgarlik, pornografiya, separatizm va ekstremizmni tergov qilish.

OAV islohoti 
Xitoy materikidagi ommaviy axborot vositalari ham avtonom va turli xil boʻlib bormoqda. 1976-yilda rais Mao Tszedun vafot etganidan soʻng (1997-yil fevral oyida vafot etgan) Deng Syaopin mamlakatning yetakchi rahbari sifatida paydo boʻlganidan beri Xitoyning materikdagi umumiy iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar muhiti ommaviy axborot vositalarida oʻz aksini topgandi. 

Liberalizatsiyaga misol qilib, Mao davrida qattiq nazorat qilingan, uning dushmanlariga qarshi ishlatilgan hamda Madaniy inqilob davrida mamlakatdagi boshqa barcha gazetalar tomonidan birma-bir soʻzlari koʻchirilgan „ Xalq kundaliklari“ dir. Ushbu yetakchi kundalik 1970-yillarning oxiri va 1980-yillarning boshidan oʻrtalariga qadar oʻsha paytdagi bosh muharrir Xu Jivey tomonidan isloh qilingan va jonlantirilgan. Xu gazeta hajmi va qamrovini kengaytirdi, muharrirga yoʻllagan maktublari orqali jamoatchilik tanqidini ragʻbatlantirdi, jurnalistlar huquqlarini taʼriflash uchun matbuot toʻgʻrisidagi qonunni eʼlon qilishga chaqirdi hamda yorqinroq yozish uslubini joriy qildi. 

Shunga qaramay, Jurnalistlarni Himoya qilish Qoʻmitasi (CPJ) Xitoy 2004-yil oxirida 42 jurnalist qamoqqa olingani bilan „jahondagi jurnalistlar qamoqxonasi boʻyicha yetakchi boʻlib qolishda davom etmoqda“ va xususiy kompaniyalarni, xoh xorijiy, ham mahalliy kompaniyalarni oʻz ishiga befarqlikda ayblamoqda, deb xabar qildi. yoki hukumat tsenzurasiga sherik boʻlish.  Shuningdek, “Chegara bilmas muxbirlar” tashkiloti 2007-yilgi Jahon matbuoti erkinligi indeksida Xitoyni matbuot erkinligi boʻyicha 163-oʻrinni (yoki pastdan 7-oʻrinni) egallagan. Freedom House 2006-yilda hisobot eʼlon qilib, Internet hanuz davlat tomonidan qattiq nazorat qilinayotgani, hukumatni tanqid qiluvchi veb-saytlar va nashrlarga kirish cheklangani, shuningdek, xorijiy sunʼiy yoʻldosh tele va radioeshittirishlar senzuraga uchraganini daʼvo qilgan.

2007-yilda boʻlib oʻtgan 17-Milliy partiya qurultoyiga tayyorgarlik koʻrish chogʻida matbuotning barcha sohalari, internet foydalanuvchilari, bloggerlar, veb-sayt menejerlari, xorijlik jurnalistlarga nisbatan yangi cheklovlar qoʻyildi, ularning 30 dan ortigʻi yil boshidan beri hibsga olingan. Bundan tashqari, minglab munozarali forumlar va veb-saytlar yopilgan va 2007-yilning iyul oyidan beri „bir qancha dissidentlar“ qamoqqa tashlangan.

Xitoyda kuchayib borayotgan tartibsizliklarni toʻxtatish uchun Davlat Kengashining targʻibot boʻyicha rahbari Xua Qing „Xalq soʻzi“ gazetasida hukumat hukumatning ommaviy axborot vositalaridagi ishtirokini kamaytiradigan yangi matbuot qonuni loyihasini ishlab chiqayotganini eʼlon qildi. Tahririyatda KKP Bosh kotibi Xu szintaoning „Xalq soʻzi“ gazetasi idoralariga tashrif buyurgani va keng koʻlamli ommaviy hodisalar haqida „kechikish, yolgʻon, toʻliqlik va buzilishlarsiz aniq, ob'ektiv va bir xilda xabar qilinishi“ kerakligini aytdi. Xitoy ommaviy axborot vositalarining soʻnggi xabarlariga koʻra, partiya nazoratidan bosqichma-bosqich ozod qilingan. Masalan, hukumatga qarshi arizachilarning ruhiy kasalxonalarga joylashtirilgani haqida davlat gazetasida xabar berilgan, keyinroq ingliz tilidagi China Daily gazetasi tahririyatida tanqid qilingan. 2008-yildan boshlab olimlar va jurnalistlar bunday xabarlar ommaviy axborot vositalarida ochilishning kichik belgisi deb hisoblashgan. XKP Bosh kotibi Si Tszinpin davrida jurnalistik surishtiruv Xitoyda deyarli yoʻq boʻlib ketdi.

Xitoy hukumati Xitoyda ommaviy axborot vositalari erkinligini yanada kamaytirish uchun COVID-19 pandemiyasidan himoya sifatida foydalandi.

Suhbat radiosi 
Materik Xitoydagi suhbat radiosi boshqa media formatlariga qaraganda ancha erkin fikr almashish imkonini beradi.  Aslida, radio hokimiyatning xalqqa murojaat qilishdan hokimiyatga murojaat qilishiga oʻzgartirdi. 1991-yilgacha Shanxayning 14 million aholisiga faqat bitta radiostansiya — Shanxay radiosi xizmat koʻrsatgan. Bugungi kunda Shanxay hududida 100 dan ortiq suhbat radiostansiyalari mavjud.

Hokimiyatga nisbatan skeptitsizm 
Hisoblash qiyin boʻlsa-da, materik Xitoyda hokimiyatga nisbatan oʻsib borayotgan shubhalar ommaviy axborot vositalarida davlatni tanqid qilishni (koʻpincha bilvosita va ehtiyotkorlik bilan) qoʻllab-quvvatlamoqda va XKPning qonuniyligini asta-sekin susaytirmoqda.  Kuzatuvchilarning fikricha, skeptitsizmning oʻsishi butun Sharqiy Osiyoda kuzatilmoqda. Bunday kuzatuvchilar mansabdor shaxslarning korruptsiyasi, suiisteʼmolligi va qobiliyatsizligi holatlari oshkoralik kuchayib borayotganiga ishora qiladilar, shu bilan birga fuqarolik va hurmat kabi ijtimoiy qadriyatlarning kengroq pasayishi - hech boʻlmaganda ommaviy axborot vositalarining koʻpayishi va saylangan va tayinlangan mansabdor shaxslarga nisbatan shubhalar uchun qisman javobgardir. oʻtgan. Shu bilan birga, jamoatchilikning hokimiyatga nisbatan shubhasi ommaviy axborot vositalarining oʻziga nisbatan shubhani oʻz ichiga olishi mumkin va koʻpincha. Jurnalistlar, materik Xitoy jamiyatining boshqa sohalaridagi shaxslar singari, hokimiyatga koʻr-koʻrona boʻysunishga oʻtmishdagiga qaraganda ancha kam tayyor. Jurnalistlar 1989-yilda Tyananmen maydonidagi norozilik namoyishlari va qirgʻin bilan yakunlangan 1989-yilgi namoyishlarning faol ishtirokchilari boʻlgan. Tyananmen maydonidagi qirgʻin materik xitoylik jurnalistlarning oʻz kasblarini nazorat qilish istagini KKPning bunga yoʻl qoʻymaslikdan manfaatdorligi bilan uygʻunlashtirishni imkonsiz qildi. Hatto vaqti-vaqti bilan ochiq, ochiq-oydin boʻysunish harakatlari boʻlgan, ammo bu xatti-harakatlar kamdan-kam uchraydi.

Sunʼiy yoʻldosh antennalari 
Sunʼiy yoʻldosh qabul qiluvchilarni boshqarish Radio, kino va televideniye boʻyicha Davlat boshqarmasining yurisdiktsiyasiga kiradi, bu esa xorijiy sunʼiy yoʻldosh televideniesi kanallarini faqat yuqori darajadagi mehmonxonalarda, xorijliklarning uylari va ish joylarida qabul qilishni nazarda tutadi. Xorijiy sunʼiy yoʻldosh televideniyesi kanallari translyatsiya qilish uchun ruxsat soʻrashi mumkin, ammo „Xitoyga doʻstona munosabatda boʻlishlari“ kerak. Xorijiy televizion yangiliklar kanallari, nazariy jihatdan, Xitoyda tarqatish uchun yaroqsiz.

Uy sunʼiy yoʻldosh antennalari rasman noqonuniy hisoblanadi. Qora bozordagi sunʼiy yoʻldosh antennalari soni koʻp, ularning soni oʻnlab millionlarni tashkil etadi. Xitoy hukumati noqonuniy idishlarni musodara qilish va demontaj qilish uchun muntazam ravishda bosim oʻtkazmoqda va mualliflik huquqining buzilishi ehtimoli va ularning „reaktsion tashviqot“ olish qobiliyatidan xavotir bildirmoqda.

Internet 
Xitoyda internet qattiq senzuraga ega, bu esa jamoatchilikning xalqaro ommaviy axborot vositalari va sanktsiyalanmagan Xitoy ommaviy axborot vositalariga kirishini cheklaydi.

Kommunistik partiya nazorati 
1990-yillar hamda 2000-yillarning boshlarida XKPning ishlash usullari, ayniqsa hokimiyatni markazsizlashtirishga qaratilgan islohotlarni amalga oshirish bir necha jihatdan ommaviy axborot vositalarining avtonomiyasini kuchaytirdi:

 „Periferik“ - mahalliy va baʼzi mintaqaviy - ommaviy axborot vositalarining oʻsishi. Bu tendentsiya markazlashmagan va KKP nazoratini susaytirgan. Umuman olganda, muxbirlar va ommaviy axborot vositalari, Pekin va muhim viloyat markazlari orasidagi masofa qanchalik katta boʻlsa, ularning erkinligi shunchalik katta boʻladi.
 Ommaviy axborot vositalarini maʼmuriy va huquqiy tartibga solishga oʻtish va yanada yumshoq va shaxsiy nazoratdan voz kechish. XKPning ommaviy axborot vositalarini nazorat qilish uchun injiqlikdan koʻra qoidalarga tayanishga urinishlari - 1987-yilda Davlat Matbuot va nashrlar boshqarmasi tashkil etilganda va 1990 va 1994-yillarda qabul qilingan yangi qoidalarda koʻrsatilgan oʻnlab koʻrsatmalardan dalolat beradi - ehtimol, partiyaviy nazoratni kuchaytiring, buni shaxsiy munosabatlarga emas, balki qonunga aylantiring. Biroq, aslida, bu qoidalar rasmiy manbalar yanada nozikroq choʻzilgan va ayrim amaldorlar qoidalarni qoʻllashga kamroq tayyor boʻlib qolgan bir paytda paydo boʻldi.
 Ommaviy axborot vositalarining maqbulligining oʻzgarishi. 1990-yillarning boshidan buyon rejim tomonidan maqbul deb topilgan ommaviy axborot vositalarini yoritish turlari keskin oʻsdi. Nima ruxsat berilgan va nima chegaradan tashqarida ekanligi haqidagi noaniqliklarning kuchayishi baʼzan ommaviy axborot vositalarining manfaatlariga xizmat qiladi. Biroq, koʻpincha, bu noaniqliklar xitoylik jurnalistlar orasida oʻz-oʻzini tsenzurani kuchaytiradi va KKPning ommaviy axborot vositalarini nazorat qilish apparati foydasiga ishlaydi.

Davlat resurslari yanada nozikroq choʻzilganligi sababli, ommaviy axborot vositalari noaniq belgilangan kulrang joylarga toʻgʻri keladigan materiallarni chop etish va efirga uzatishni avvalgidan koʻra ancha osonlashtirdi, biroq yana, bu noaniqlik KCP foydasiga ham ishlashi mumkin.

CCPning ommaviy axborot vositalarining avtonomiyasiga qarshiligi 
KKP Markaziy tashviqot departamenti va Davlat radio, kino va televideniye boshqarmasi kabi kuchli mahalliy institutlar ommaviy axborot vositalarining avtonom va siyosiy jihatdan xilma-xil boʻlish saʼy-harakatlarini cheklaydi.

CCP nazoratini kuchaytirishga qaratilgan harakatlar 
Mustaqil sud tizimining yoʻqligi ommaviy axborot vositalarining faoliyatiga qoʻyilgan cheklovlarga qarshi sudga shikoyat qilish harakatlariga toʻsqinlik qildi. CCP sudyalarni tayinlaydi va sudlarning mavqei byurokratiyanikidan yuqori emas, xolos. Ommaviy axborot vositalarining milliy miqyosda eʼlon qilingan jinoyat ishlari boʻyicha noroziligi, shuningdek, sud aʼzolariga ularning dastlabki xohishlariga va ayblanuvchilarning manfaatlariga zid boʻlishi mumkin boʻlgan harakatlar qilish uchun bosim oʻtkazishi mumkin.

Hukumat ommaviy axborot vositalari ustidan nazoratni saqlab qolish uchun turli xil yondashuvlardan foydalanadi:

 U gazetalarni davlat vazirligi, instituti, ilmiy-tadqiqot muassasasi, mehnat guruhi yoki davlat tomonidan ruxsat etilgan boshqa tashkilotga roʻyxatdan oʻtkazishi va biriktirilishini talab qiladi. Tadbirkorlar oʻz nomlari bilan gazeta va jurnallar ta’sis eta olmaydilar, biroq ular ilmiy-tadqiqot institutlarini tashkil etishda, soʻngra ushbu organlarga qoʻshilgan nashrlarni yaratishda ma’lum muvaffaqiyatlarga erishganliklari aytiladi.
 U hali ham vaqti-vaqti bilan jurnalistlarni noqulay xabarlar uchun qamoqqa oladi yoki jarimaga tortadi.
 Tanqidni haddan tashqari oshirib yuborgan deb hisoblasa, boshqa jazolarni qoʻllaydi. Misol uchun, u 1993-yilda „Kelajak va taraqqiyot“ jurnalini materik Xitoyda demokratiyani kuchaytirishga chaqiruvchi ikkita maqola chop etgani uchun yopib qoʻydi va „Beijing Youth Daily“ gazetasi muharririni partiya kadrlarining notoʻgʻri xatti-harakatlari va notoʻgʻri qarorlarini agressiv tarzda yoritgani uchun ishdan boʻshatishga majbur qildi. .
 1997-yil 1-iyulda Gonkong suvereniteti oʻtkazilishi munosabati bilan XXRning Xitoy Respublikasi va Tibet boshqaruvidagi hududlar ustidan suvereniteti va Gonkong kelajagi kabi asosiy siyosatlarni tanqid qilishda davom etmoqda. - cheklanmagan.
 U koʻplab rasmiy jurnalistlar uyushmalarini tuzdi - eng kattasi 400 000 dan ortiq aʼzoga ega Butunxitoy Jurnalistlar Federatsiyasidir - shuning uchun hech bir sub'ekt yirik avtonom hokimiyatni rivojlantira olmaydi.
 U har hafta eng yaxshi gazeta muharrirlari bilan uchrashuvlar oʻtkazib, ularga qaysi yangiliklarga eʼtibor qaratishlarini va qaysi hikoyalar eʼlon qilinmasligini soʻraydi. "Fezing Point " jurnalining munozarali yopilishi materik Xitoyda hukumat buyurtmalari tufayli umuman xabar qilinmagan.
 U oʻz-oʻzini tsenzurani ragʻbatlantiradigan maqbul hisobot chegaralarini oʻrab turgan noaniqlik tizimini saqlab qoldi. Ommaviy axborot vositalari boʻyicha tadqiqotchilardan biri „bu nazorat rejimining oʻzboshimchaligi koʻpchilik jurnalistlarni konservativroq yoritishga majbur qilmoqda“, deb yozgan.

2019-yilda Butunxitoy Jurnalistlar Assotsiatsiyasi oʻzining axloq kodeksini va jurnalistlardan Si Tszinpin fikriga amal qilishni talab qiluvchi majburiy imtihonni yangiladi. 2021-yil oktabr oyida Milliy taraqqiyot va islohotlar komissiyasi “yangiliklarni yigʻish, tahrirlash, efirga uzatish va tarqatish”da xususiy kapitalni cheklovchi qoidalarni e’lon qildi.

Rasmiy media kanallari

KKP ichki ommaviy axborot vositalarining roli 
Xe Qinglian Xitoyda Media Control boʻlimida ichki hujjatlarning koʻp darajalari va turlari mavjudligini tasdiqlaydi [neibu wenjian xàngìnìnìn]. Koʻpchilik maʼlum darajadagi rasmiylar bilan cheklangan - masalan, tuman darajasi, viloyat darajasi yoki vazirlikdagi maʼlum darajadagi mansabdor shaxslar. Ayrim xitoylik jurnalistlar, jumladan, Sinxua agentligining xorijiy mamlakatlardagi muxbirlari ham ommaviy axborot vositalari, ham ichki OAV uchun yozishadi. Tasniflash darajasi Xitoyda KKP va hukumatning maʼmuriy darajalari bilan bogʻliq. Hujjatni chiqaruvchi idoraning maʼmuriy darajasi qanchalik yuqori boʻlsa, odatda hujjat shunchalik maxfiy boʻladi. Mahalliy davlat hokimiyati organlarida viloyat, viloyat (yoki viloyatga bevosita boʻysunuvchi shahar) va okrug; davlat organlaridagi darajalar: vazirlik, byuro va idora; harbiy korpusda. Eng nufuzli hujjatlar KKP rahbarlarining koʻrsatmalarini yetkazish uchun Markaziy Qoʻmita tomonidan ishlab chiqiladi. Xitoy Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʻmitasi hujjati yuqori qismida qizil harflar bilan yozilgan hujjatlar eng obroʻli hisoblanadi.

Xalqaro operatsiyalar 
2012-yildan boshlab CCTV va Sinxua xalqaro qamrov va operatsiyalarni, ayniqsa Afrikada sezilarli darajada kengaytirdi.

2021-yilda Buyuk Britaniya oʻzini Xitoy ommaviy axborot vositalarida jurnalist sifatida koʻrsatgan Davlat xavfsizlik vazirligining uch zobitini mamlakatdan chiqarib yubordi.

Afrikadagi Xitoy ommaviy axborot vositalari 
1948-yilda Sinxua axborot agentligi Sahroi Kabirdan janubiy Afrikada oʻzining birinchi xorijdagi byurosini tashkil etdi. Dastlab, Xitoy ommaviy axborot vositalari Xitoy-Afrika munosabatlarini rivojlantirishga harakat qildi va „yangi mustaqil Afrika davlatlari bilan diplomatik munosabatlarni rivojlantirishda hukumatga yordam berishda muhim rol oʻynadi". 2000-yilda Xitoy-Afrika Hamkorligi Forumi () tashkil etilganida Afrika-Xitoy ommaviy axborot vositalari aloqalari yanada takomillashgan. 2006-yilda Pekinda boʻlib oʻtgan birinchi FOCAC sammiti chogʻida Xitoy hukumati Afrika bilan media hamkorlik boʻyicha oʻz qarashlarini taqdim etdi. Media almashinuvi „oʻzaro tushunishni kuchaytirishi va ommaviy axborot vositalarida bir-birini ob'ektiv va muvozanatli yoritishni taʼminlashi“ kerak. FOCAC orqali Xitoyning Afrika mediasferasiga taʼsiri kuchaydi. 2006-yilda Nayrobida Xitoy xalqaro radiosi (CRI) tashkil etildi, shundan soʻng Xitoy davlati tomonidan boshqariladigan CGTN Africa ishga tushirildi va 2012-yilda China Daily gazetasining Afrika nashri tashkil etildi Bundan tashqari, Xitoy afrikalik jurnalistlarni Xitoy siyosati, madaniyati va iqtisodiyoti, shuningdek, Xitoy ommaviy axborot vositalari tizimi bilan tanishtirish uchun seminarlar va almashinuv dasturlarini taklif qiladi. Xitoy nafaqat Afrika ommaviy axborot vositalari va jurnalistlariga, balki ularning raqamli infratuzilmasiga ham sarmoya kiritadi. Xitoy hukumati Afrika mamlakatlariga aloqa tizimini kengaytirish uchun moliyaviy va texnik yordam beradi.

Olimlarning taʼkidlashicha, ommaviy axborot vositalarining ishtiroki va sarmoyalari koʻpayib, Xitoy hukumati Afrikadagi jamoat sohasida hukmronlik qilishga va yumshoq kuchini kengaytirishga harakat qilmoqda. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, Xitoyning Afrikadagi axborot vositalari Xitoy-Afrika munosabatlarini tanqid uchun kam joy bilan juda ijobiy nuqtai nazardan tasvirlaydi. Shunday qilib, Xitoy Afrika rivoyatlarini oʻz foydasiga shakllantirishga harakat qiladi. Biroq, Xitoy ommaviy axborot vositalarining Afrikadagi taʼsiri hali ham nisbatan yangi va shuning uchun Xitoy ommaviy axborot vositalarining Afrikadagi ishtirokining oqibatlari noaniqligicha qolmoqda. Xitoyning Afrika media infratuzilmasini qoʻllab-quvvatlash va Xitoy-Afrika munosabatlarini rivojlantirishga qaratilgan saʼy-harakatlariga qaramay, afrikaliklarning Xitoy haqidagi tasavvurlari sezilarli darajada farq qiladi va murakkab. Umuman olganda, Janubiy Afrikadagi amaliy tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, Xitoy kuchli savdo davlati sifatida qabul qilinadi va iqtisodiy investitsiyalar Xitoyning ijobiy imidjiga olib keladi. Shunga qaramay, janubiy afrikalik jurnalistlar Xitoy ommaviy axborot vositalarining aralashuvini tanqid qiladi va Xitoy jurnalistikasi amaliyotidan xavotirda. Xuddi shunday, Uganda boʻyicha oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatadiki, jurnalistlar Xitoy bilan ommaviy axborot vositalarining hamkorligidan xavotirda, chunki bu matbuot erkinligiga tahdid soladi. Xulosa qilish kerakki, Xitoy ommaviy axborot vositalarining Afrikadagi taʼsirining muvaffaqiyati ular Afrika bozorida ustunlik qila oladimi yoki yoʻqligiga bogʻliq.

Xorijdagi Xitoy ommaviy axborot vositalari 
 
2001-yilda Jeymstaun jamgʻarmasi Xitoy AQShda xitoy tilidagi ommaviy axborot vositalarini sotib olayotgani, bepul kontent taklif qilayotgani va reklama dollarlaridan foydalangani haqida xabar berdi - bularning barchasi yoritishni manipulyatsiya qilish uchun.  "The Guardian" 2018-yilda xabar berishicha, China Watch gazetasi qoʻshimchasi The Telegraph tomonidan "The New York Times", "The Wall Street Journal" va Le Figaro kabi boshqa mashhur gazetalar bilan birga olib boriladi.

Yana qarang

Qoʻshimcha oʻqish 
 

 
 Huang, C. „Towards a broadloid press approach: The transformation of Chinaʼs newspaper industry since the 2000s.“ Journalism 19 (2015): 1-16. online , With bibliography pages 27–33.
 China Media Project at Journalism and Media Studies Centre, University of Hong Kong
Ommaviy axborot vositalari
Pages with unreviewed translations
Gazetalar
Matbuot erkinligi