MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mahmudjon Tojiboyev

Mahmudjon Gʻoziyevich Tojiboyev (1957.25.11, Quva tumani - 2020.11.07, Toshkent) — xonanda va sozanda (tanbur, sato), Oʻzbekiston xalq hofizi (2000). Nozik didli, dardli, keng diapazonli ovoz sohibi. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1984). Qoʻshiq aytishni dastlab E. Mamatov, Gʻ. Hojiqulovdan, keyinchalik xrfizlik anʼanalarini O. Otaxonov, O. Alimahsumov, O. Hotamov va F. Mamadaliyevdan oʻzlashtirgan, sozandalik sirlarini T. Alimatovdan oʻrgangan. Yu. Rajabiy nomidagi "Maqom" ansambli yakkaxoni (1984-yildan), Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi dotsenti (2000-yildan). Repertuaridan Shashmaqom ("Saraxbori Navo", "Saraxbori Dugoh", "Moʻgʻulchai Segoh", "Navroʻzi Sabo", "Nimchoʻponiy" va boshqalar) va Fargʻona—Toshkent maqom yoʻllari ("Dugoh", "Chorgoh", "Ushshoq", "Shahnozi Gulyor", "Bayot" va boshqalar), katta ashula ("Yovvoyi Chorgoh", "Yolgʻiz", "Ey dilbari jononim" kabi), mumtoz ("Topmadim", "Asiriy" va "Ldoiy", "Chorzarb", "Bozurgoniy") va 20-asr bastakorlari ("Keldik", "Nazzora qil", K. Jabborov; "Kezarman", F. Toshmatov; "Jonim erursan", M. Murtazoyev; "Dilrabolar", O. Nuriddinov;"Bu oqshom", O. Hotamov va boshqalar) asarlari urin olgan. T. shoirnafas hofiz boʻlib, ijro uslubi vazminligi, lirikaga moyilligi, ovoz va cholgʻu mutanosibligi bilan ajralib turadi. Osiyo, Amerika, Yevropa va Shimoliy Afrika mamlakatlarida gastrodda boʻlgan. Yunus Rajabiy nomidagi Respublika makom ijrochilari tanlovi gʻolibi (1987).

Manbalar
Baqo Tojiyev

Baqo Hamidovich Tojiyev (1913 — Samarqand — 1989.1.9) — aktyor, rejissyor, Oʻzbekiston xalq artisti (1978). Tojiyev xarakterli rollar ustasi sifatida tanilgan. Yaratgan obrazlarini yorqin boʻyoqlarda koʻrsatish, ijroda kuchli dramatizm, ifoda vositalarini toʻgʻri va aniq tanlash, sahna madaniyatini oʻz meʼyorida ushlab turish uning ijodiga xosdir. Tojiyevning yirik xarakterdagi taʼsirchan obrazlari teatr sanʼatiga katta hissa boʻlib qoʻshildi: Shodi (U. Ismoilov, "Hodi va Shodi"), Umurzoq, Xolmat, Roʻzi aʼlam (Hamza, "Xolisxon", "Boy ila xizmatchi", "Maysaraning ishi"), vazir Qoraxon (S. Hayitboyev, H. Razzoqov, "Nodira"), Shopur (Navoiy, "Farhod va Shirin"), Mahkamboy (Sh. Saʼdulla, D. Zokirov, "Dalada bayram"), Boltaboy, Oʻrgilsin togʻa (D. Fayziy, "Zarafshon kizi", "Atlasxon"), Rodrigo (U. Shekspir, "Otello"), Pramod (P. Dos, "Buzilgan bola"), Agnostoz (G. Figeyredo, "Ezop"), Sulaymon (U. Hojibekov, "Arshin mol olon"), Farhod (X. Muxtorov, "Muhabbat guli") kabi fojiaviy va hajviy, dramatik rollari bilan tanilgan. Rej. sifatida "Muhabbat guli" (X. Muxtorov), "Farzand", "Onalar" (Soli Ismoilzoda), "Nurxon", "Gulsara" (Komil Yashin), "Kim aybdor?" (O. Tolipov), "Ayajonlarim" (Abdulla Qahhor), "Besh kunlik kuyov" (Shuhrat), "Kampirning makri" (G. Stefanskiy) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. T. bir qancha filmlar ("Pomir bolalari", "Qora koʻlankalar", "Ulugʻbek yulduzi", "Hamza", "Farzandlar" kabi)da ham suratga tushgan.

Oʻzbekiston xalq artistlari
Joʻra Tojiyev

Joʻra Tojiyev (1911 Toshkent 1995.12.6) — Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Ijodiy faoliyatini 1928-yilda Yesh tomoshabinlar teatrida boshlagan. 1930-yildan Hamza teatrida ishlagan. Asosiy rollari: Alijon (Komil Yashin, A. Umariy, „Hamza“), Boris Grigoryevich (Aleksandr Ostrovskiy, „Momaqaldiroq“), Hakimjon (Uygʻun, „Navbahor“), Dobchinskiy (Nikolay Gogol, „Revizor“), Shobarot (Abdulla Qahhor, „Tobutdan tovush“), Graf Kent (F. Shiller, „Qaroqchilar“), Valer (Molyer, „Zoʻraki tabib“), Rahmon (Komil Yashin, „Yondiramiz“), Rozenkrans, Rodrigo (U. Shekspir, „Xamlet“, „Otello“), Abror, Toshpoʻlat (Uygʻun, „Parvona“, „Parvoz“), Jamol (A. Qaxdor, „Ayajonlarim“), Joʻra (S. Ahmad, „Kuyov“) va boshqa Qahramonlarining tashqi qiyofasiga, yurishturishiga, mimikasiga koʻproq eʼtibor berish, dilkash va oddiy kishilar qiyofasini boʻrttirib koʻrsatishga intilish T. ijodiga xosdir. Ayniqsa, „Otello“ tragediyasidagi Rodrigo obrazi uning ijodida alohida oʻrin tutadi.

Oʻzbekiston xalq artistlari
Mirsodiq Tojiyev

Mirsodiq Mahmudovich Tojiyev (1944.25.3 Toshkent 1996.8.6) - kompozitor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1970). Toshkent musiqa bilim yurtida oʻqituvchi (1965—70), "Goʻzal" va "Shodlik" ansambllari, Oʻzbek davlat filarmoniyasi badiiy rahbari (1971—1979), Oʻzbekiston bastakorlar uyushmasi raisi (1982—1987), Toshkent konservatoriyasi oʻqituvchisi, dotsent (1971 — 1996). Tojiyev oʻzbek musiqa merosi (jumladan, maqom anʼanalari) negizida badiiy yetuk asarlar yaratishga muvaffaq boʻlgan. Tojiyev oʻzining 3, 9, "Somon yoʻli" trilogiyasi (15—17) va "Qahramonlik" (19) simfoniyalari bilan milliy simfonizm rivojiga katta hissa qoʻshgan. Shuningdek, "Shoir muhabbati" simfonik poemasi, kamer orkestr uchun yozilgan 7, 8, 12, 18simfoniyalari, "Oʻzbekiston" poemafaxriya (B.Boyqobulov), "Koʻhna Samarqand yuragi" nurlitovushli musiqali panorama kabi asarlari mashhur. Tojiyev yaratgan musiqiysahnaviy asarlari orasida "Chollar va kampirlar" (H. Sharipov), "Qaydasan, jon bolam" musiqali komediyalari, "Kumush" (Abdulla Kodiriyning "Oʻtgan kunlar" romani asosida) operasi va boshqa Kamer musiqa, xalq cholgʻulari orkestri uchun "Tantana", "Sarafroz" va boshqa asarlar muallifi. "Kompozitor Mirsodiq Tojiyev" hujjatli filmi suratga olingan (2000, rejissyor A. Fatxullin). Ayrim asarlari gramplastinkalarga yozilgan, 3(M., 1989), 7—8(T., 1986) simfoniyalari nashr etilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Oʻzbekiston konservatoriyasi bitiruvchilari
Toʻlqin Tojiyev

Toʻlqin Joʻrayevich Tojiyev (1936. 13.4, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1988). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1959). 1959—96 yillar Hamza teatrida aktyor. Asosiy rollari: Bobchinskiy va Xlestakov (N. Gogol, "Revizor"), Edgar, Yago (U. Shekspir, "Qirol Lir", "Otello"), Mansur va Jomiy (Uygʻun, I. Sulton, "Alisher Navoiy"), Orif (I. Sulton, "Imon"), Abdullatif (M. Shayxzoda, "Mirzo Ulugʻbek"), Jontoy (Ch. Aytmatov, "Sarvqomat dilbarim") va boshqa Yago — uning sahnadagi eng murakkab, ayni vaqtda eng muvaffaqiyatli rollaridan biri. U yaratgan obrazlarida har bir qahramonga xos xarakter, uning tashqi koʻrinishi va ichki kechinmalarini ochib berishda aktyor mahoratining barkamolligi koʻzga tashlanadi. Chuqur psixologik talqin, ijtimoiy xarakterning oʻtkirligi, yorqin milliy kolorit Tojiyev ijodiga xos. Tojiyev kinodagi rollari bilan ham tanilgan: Jurjoniy ("Abu Ali Ibn Sino"), Hakim ("Ikkinchi bahor"), Mahmud ("Mahallada duvduv gap"), Quddus ("Besh ogʻaynilar"), Omon ("Bu yerdan chegara oʻtadi", 3 kismli), Togʻayev ("Siz kimsiz?"), Qodirov ("Qora baliq izi", besh qismli, "Lenfilm"), Hasanov ("Hayot sening qoʻlingda") va boshqa Tojiyev dublyaj sanʼati ustalaridan. Radioda "Tabassum" eshittirishi, "Qarmoq" satirik radiojurnalining boshlovchisi sifatida tanilgan. "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (1997).

Dublajda ovoz bergan filmlari 

"Qilich va qalqon" (SSSR filmi, 1960);

"Alvon yelkanlar" (SSSR filmi, 1962);

"Ahmed qayerda?" (Ozarbayjon filmi,   1963);

"Ayoz bobo" (SSSR filmi, 1964);

""Ы" operatsiyasi va Shurikning boshqa sarguzashtlari" (SSSR filmi, 1965);

"Arshin mol olon" (Ozarbayjon filmi, 1965);

"U zamonlar o'tib ketdi" (Gruziya filmi, 1965);

"Avtomobildan saqlaning" (SSSR filmi, 1966);

"Alovuddinning sehrli chirog'i" (SSSR filmi, 1967);

"Kavkaz asirasi" (SSSR filmi, 1967);

"Finist sarlochin" (SSSR filmi, 1967);

Manbalar
Fuat Tojiyev

Fuat Husainovich Tojiyev (1913.13.9, Kattaqoʻrgʻon 2001.13.5, Toshkent) — kimyogar olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980). Texnika fanlari doktori (1967), professor (1969). Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1937). Mahalliy sanoat ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1937— 41), urush qatnashchisi (1941—43). Oʻrta Osiyo industrial institutida  katta oʻqituvchi (1944—46), ToshPI kimyotexnologiya fakulteti silikatlar texnologiyasi kafedrasi mudiri (1947—91). Asosiy ilmiy ishlari Oʻzbekiston hududidagi mahalliy tuproq, gil va xom ashyolarning texnologik xossalarini sistematik tarzda oʻrganish va ularni qurilish keramikasi ishlab chiqarish.da qoʻllashga oid. T. rahbarligida ilk bor Angren kaolinining texnologik xossalari chuqur oʻrganilgan va uning asosida keramik qorishmalar, sirlar, xoʻjalik va elektrotexnik chinni, olovbardosh va kislotabardosh materiallar olingan.

Manbalar 
 Anorganik moddalarning fizikkimyoviy analizi (hamkorlikda), T., 1977.

    

Kimyogarlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Qodir Tojiyev

Qodir Tojiyev (1921.5.10 Toshkent — 2001.1.2) — diktor. Oʻzbekiston xalq artisti (1990). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1938). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—43). 1947—91 yillar Oʻzteleradiokompaniyasida diktor. Tojiyevning diktorlik uslubi yuksak aktyorlik mahorati, koʻtarinki jozibasi, maʼnodor intonatsiyasi, taʼsirchanligi, sodda vatushunarliligi bilan ajralib turadi. 3 mingdan ortiq xujjatli filmga ovoz bergan. Mumtoz va zamonaviy sheʼriyat namunalarini ifodali, oʻziga xos, alohida mahorat bilan oʻqigan. "El-yurt hurmati" ordeni (1998), "Jasorat" medali (1994) bilan mukofotlangan.

Oʻzbekiston xalq artistlari
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1921-yilda tugʻilganlar
2001-yilda vafot etganlar
5-oktyabrda tugʻilganlar
1-fevralda vafot etganlar
Tojikiston depressiyasi

Tojikiston depressiyasi – Hisor-Olay, Pomir va Hindukush togʻlari orasidagi tektonik botiq. Mezozoy, paleogen va neogen choʻkindilari bilan toʻlgan.

Tojikiston depressiyasi HisorOlay togʻ tizmasi janubida, Uzbekistan, Tojikiston, Afgʻoniston hududlarida joylashgan. Gʻarbda Koʻhitang, sharqda Pomir, janubida Hindukush va Bandi Turkiston togʻlarigacha choʻzilgan. Orografik jihatdan 2 qismga boʻlinadi. Shimoliy qismida Hisor vodiysi, janubiy qismida Tojikistonning past va oʻrtacha balandlikdagi tizmalari oʻrin olgan. Hisor vodiysi Hisor tizmasining janubidan boshlanib, janubi-gʻarbda Bobotogʻ tizmasigacha choʻzilgan. Tojikiston depressiyasining zamini tokembriy jinslari, paleozoy—quyi triasning terrigenkarbonat, vulkanik choʻkindi va intruziv jinslaridan tarkib topgan. Strukturasi mezokaynozoyda jiddiy oʻzgarmagan. Neogen oxiri — antropogen boshlarida bukilma hamda koʻtarilmalar dislokatsiyaga uchragan va murakkab burmali Tojikiston vigratsiyasi vujudga kelgan. Mezokaynozoy jinslaridan neft, tabiiy gaz, yonuvchi slanets, toshtuz, qurilish materiallari konlari topilgan. Kuchli zilzilalar, tabiiy geografik jarayonlar (togʻ qulashi, surilmalar, sel) sodir boʻlib turadi.

Iqdimi keskin kontinental, qishi iliq, yozi issiq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —6° dan 3,6° gacha, iyulniki 23,2° dan 32,4° gacha, eng baland temperatura 49,5°. Yillik yogʻin 119–154 mm, togʻlarda 700 mm gacha. Yirik daryolari: Panj, Vaxsh, Kofarnihon, Qizilsuv, Surxondaryo, Qunduz, Boʻz. Tuprogʻi allyuvialoʻtloq va boshqa tuproklar. Subtropik choʻl, chala choʻl, togʻdasht, oʻrmon, oʻtloqdashtli yerlarda efemer, shuvoqefemer, buta, archa, baland boʻyli oʻtlar oʻsadi. Hayvonlardan boʻri, tulki, bugʻu, qamishzor mushugi, gʻar xil ilonlar, qushlar yashaydi.

Qazilma boyliklardan neft, gaz, tuzlar, koʻmir, qurilish materiallari, mineraltermal suv manbalari bor. Ingichka tolali paxta yetishtirish, bogʻdorchilik, tokchilik, subtropik oʻsimliklar uchun iqlim sharoiti qulay. Gidrotexnik inshootlardan GES, suv omborlari (Norak, Janubiy Surxon) qurilgan, tunnel barpo etilgan, Palangdara (Tigrovaya balka), Ramit, Dashti Jush kabi qoʻriqxonalar tashkil etilgan.

Oʻrta Osiyo
Tojikiston universiteti

Tojikiston universiteti — Tojikistondagi yetakchi va yirik oliy oʻquv yurti. 1948-yil Dushanba shahrida tashkil etilgan. Fizika, mat., kimyo, biol., tarix, filol., huquq va boshqa ixtisosliklar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kutubxonasida 1 mln.ga yaqin asar bor. Ilmiy asarlar nashr etadi. 10 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.
Tojikiston fanlar akademiyasi

Tojikiston fanlar akademiyasi — Tojikiston Respublikasining oliy ilmiy muassasasi. 1951-yil SSSR Fanlar akademiyasining Tojikiston boʻlimi (1941) negizida Dushanba shahrida tashkil etilgan. Akademiyaning fizika va texnika; mat., seysmologiya va seysmologik qurilish; geol.; kimyo, botanika; oʻsimliklar fiziologiyasi va biofizikasi; zool. va parazitologiya; Pomir biol.si; tarix, etn. va arxeologiya; sharqshunoslik intlari hamda tabiiy va mehnat resurslarini tadqiq etish boʻlimi, 30 haqiqiy, 55 muxbir aʼzosi bor. Fanlar akademiyasi muassasalarida 5 mingga yaqin ilmiy xodim ishlaydi. "Donish" nashriyoti bor. 3 ilmiy jurnali nashr etiladi. Prezidenti — 1995-yil iyundan Oʻlmas Mirsaidov.

Fanlar akademiyalari
Tojikiston
Tojikiston qoʻy zoti

Tojikiston qoʻy zoti - yarim dagʻal jun beradigan dumbali qoʻy zoti. 1947—64 yillar davomida Tojikiston qishloq xoʻjaligi ilmiy tadqiqot intining Daganakiyik eksperimental xoʻjaligida akademik Gʻ.A.Aliyev rahbarligida va qator chorvadorlar ishtirokida hisori sovliklarini saraji qoʻchqorlari bilan chatishtirish va olingan sarajihisori duragayi qoʻchqorlari bilan linkolnhisori duragayi sovliklarini chatishtirib chiqarilgan. Hisori qoʻyiga xos yiriklik, mustahkam konstitutsiya, erta yetiluvchanlik, yuqori goʻshtdorlikyogʻdorlik kabi qimmatli xoʻjalik belgilarini saqlab qolish bilan birgalikda, qoʻylarda jun mahsulotini oshirish va sifatini yaxshilash kabi qoʻshimcha koʻrsatkichlar ham oʻz ifodasini toptan. Qoʻchqorlarining tirik vazni 90—100 (baʼzan 140), sovliqlari 70–75 kg. Qoʻchqorlaridan 3,5—4,0, sovliklaridan 2,5—2,7 kg jun olinadi. Juni kokilsimon tuzilishga ega, sal toʻlqinsimon, yaltiroq, pishiqligi, qayishqoqligi va elastikligi bilan ajralib turadi. Kokillarining uzunligi qoʻchqorlarida 18— 21, sovliqlarida 15—16 sm. 65—72% toza jun chiqadi. Serpushtligi 100 ona qoʻydan 100—110 qoʻzi olinadi.

Bu zot qoʻylari, asosan, Tojikistonda va qisman Oʻzbekistonda koʻpaytirib boqiladi. Oʻzbekistonda mazkur zotdan dagʻal junli dumbali jaydari qoʻy zotlarini yaxshilash uchun foydalaniladi.

Adabiyot 
 Vorobyev P.A., i dr., Ovsevodstvo, kozovodstvo i texnologiya proizvodstva shersti i myasa, M., 1989; Vasilyev N.A. i dr., Ovsevodstvo i texnologiya proizvodstva shersti i baranini, M., 1990.

Abdusattor Amirov.
Adenboy Tojimuratov

Adenboy Tojimuratov (1930, Moʻynoq tumani — 1992, Nukus) — Qoraqalpogʻiston xalk, yozuvchisi (1990). Filol. fanlari nomzodi (1966). Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1967). Xoʻjayli ped. bilim yurtini (1946), Nukus ped. intini tugatgan (1952). Qoraqalpoq Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvi raisi (1963—65). N. Dovqorayev nomidagi Til va adabiyot intida ilmiy xodim (1965—68), Nukus ped. intida oʻqituvchi (1968—77), Oʻzbekiston ped. ilmiy tadqiqot instituti Qoraqalpogʻiston filiali direktori (1977-yildan). Ilk sheʼrlar toʻplami — "Tinchlik kaptari" (1957) bolalarga bagʻishlangan. "Eng qadrli soʻzlar" (1959), "Suhbatlar" (1960), "Umri boqiy chol" (1963) toʻplamlariga kirgan hikoyalarida, "Sarkopli botir" (1961), "Maqsad" (1974), "Suluvxon" (1980) qissalari va "Oydinlar" (1976) sheʼriy toʻplamida qoraqalpoqxalqi hayoti aks etgan. T. 1966-yil qoraqalpoq xalq qoʻshiqlarini yigʻib, nashr ettirgan. "Qoraqalpoq xalq koʻshiklari" monografiyasi qoraqalpoq adabiyotshunosligida muhim oʻrin tutadi. "Qoraqalpoq folklori" (1979) darsligi mualliflaridan biri. R.Tagorning "Halokat" romani, A.Qahhorning "Sinchalak" qissasi, Ch.Aytmatovning "Qizil durrachali dilbarim" qissasi asosidagi pyesa, Sayd Aqmadning "Ufq" romanini qoraqalpoq tiliga tarjima qilgan. Ayrim asarlari oʻzbek tiliga tarjima etilgan.

Manbalar 
 Sarkopli botir, 1963.

Qoraqalpogʻistonlik yozuvchilar
Tozilar

Tozilar (lot. ) — osmonning Shimoliy yarim sharidagi yulduz turkumi. Katta Ayiq, Hoʻkizboqar va Ajdar yulduz turkumining ostida kurinadi. T.da birgina yorugʻ yulduz boʻlib, u "Karl yuragi" deb ataladi. T.da M51 deb nomlangan mashhur galaktika joylashgan. Oʻzbekiston hududida koʻrinmaydi.

 

Yulduz turkumlari
Hakim Toirov

Hakim Toirov (1947.8.8, Shofirkon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2003). Buxoro pedagogika institutining filol. fakultetini tugatgan (1974). 1974-yildan Shofirkon tumanidagi 15maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Darsni yangi pedagogik texnologiyalar asosida oʻtadi. "Atamalar toʻplami", "Mushoira darsi", "Oʻqituvchining lugʻat daftarchasi" kabi uslubiy qoʻllanmalar muallifi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Toif

Toif, At-Toif — Saudiya Arabistonining jan.gʻarbiy qismidagi shahar. Hijoz togʻlarida, 2000 m balandlikda joylashgan. Aholisi 250 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Shosse yoʻl orqali ArRiyod va Makka sh.lari bilan bogʻlangan. Qishloq xoʻjaligi (chorvachilik, bogʻdorchilik va sabzavotchilik) rayonining savdo markazi. Kustar usulida toʻqimachilik mahsulotlari ishlab chiqariladi. Hukumatning yozgi qarorgohi joylashgan.
Toifi

Toifi, Toyfi, Sayfi Gʻulomi — kechpishar xoʻraki uzum navi. Sharqiy ekologikgeografik navlar guruhiga kiradi. Vatani — Arabiston. Oʻrta Osiyoda qadimdan ekiladi. Oʻzbekiston, Turkmenistan, Tojikiston, Qozogʻiston, Qirgʻizistonda keng tarqalgan. Oq T. va Pushti T. xillari bor. Ularning farqi asosan uzumi rangida. Pushti T. koʻproq ekiladi. Tupi kuchli oʻsadi. Barglari oʻrtacha, toʻgarak yoki uzunasiga salgina choʻziq (diametri 14—16 sm), besh boʻlmali, pastga qaragan tomoni tukli. Guli ikki jinsli. Uzum boshi katta (2,5—6,5 kg gacha). Gʻujumi yirik, choʻziq, uch tomoni oʻyikli, kungay tomoni pushti. Tarkibida 22—25% qand, 4—5% kislota bor. Poʻsti qalin, eti sersuv, karsillaydi. Kurtagi boʻrtgandan keyin faol harorat yigʻindisi 3640° boʻlganda 151 — 188 kunda — sentabr oxirida toʻliq yetiladi. Novdalari yaxshi pishadi. Hosiddorligi 160—280 s/ga (350 s gacha boradi). Uzumi sakdashga va uzok, joylarga yuborishga chidamli. Yangiligida isteʼmol qilinadi. T. baland ishkomlarda va koʻp zangli yelpigʻichsimon shakl berib oʻstirilsa, yuqori hosildorlik taʼminlanadi. Tuproq sharoitlariga talabchan emas. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida yetishtiriladi. 

    
Uzum navlari
Toy

Toy — otning 1 yoshdan 2 yoshgacha boʻlgan bolasi. Toylik davri qulunpik va gʻoʻnonlik davrlari oʻrtasiga toʻgʻri keladi. T.lar sutdan ajratilganidan keyin onasidan hamda erkagi urgʻochisidan ajratilgan holda boqiladi. T.larda jinsiy uygʻonish 1,5 yoshdan boshlanadi, 2,5 yoshida saralanadi va yilqi uyurlarini yangilash va toʻldirishga jalb etiladi. 

 

Uy hayvonlari
Toy (oʻlchov)

Toy — katta toʻp qilib, taxlab yoki bosib bogʻlangan mahsulot va shu tarzdagi mahsulot oʻlchovi. Paxta va matolarni oʻlchashda qoʻllaniladi.
Toybugʻo

Toybugʻo, Taybugʻa — Sibir xonlari sulolasining afsonaviy asoschisi; chingiziylarga mansub boʻlmagan mahalliy zodagonlardan. 1495-yil shayboniylardan Iboqxon oʻldirilgach, "Toybugʻo xonadoni"dan chiqqan Mamat (Mahmet) turkiy uluslarning siyosiy ittifoqiga rahbarlik qilgan (qarang Sibir xonligi). 16-asrning 1yarmidaT. sulolasidan boʻlgan xonlar Qozon xonlari bilan qudachilik aloqalari oʻrnatganlar. Yodgorxon va Bekbulatxon oʻzlarini Moskva vassallari deb tan olganlar (1555). 1563-yil Sibir taxtini shayboniy Kuchumxon egallashi bilan T. sulolasi barham topgan. TOILOQ — Samarqand viloyati Toyloq tumanidagi qishloq, tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Samarqand (10 km). Aholisi 8,3 ming kishi (2004). Tumanning asosiy korxonalari T.da joylashgan. T.dagi 22 ishlab chiqarish. korxonasidan 3 tasi yirik korxona (meva, konserva va vino zdlari). Bundan tashqari 2 ta qoʻshmakorxona (shu jumladan, "Tonigrin" Oʻzbekiston — Rossiya qoʻshma korxonasi) ham bor.

T.da tuman hokimiyati binosi, 3 umumiy taʼlim maktabi, markaziy kasalxona, markaziy poliklinika, markaziy dorixona va 6 ta shaxsiy dorixona faoliyat koʻrsatadi. Shuningdek, "Savdogarbank", "Xalq banki", "Paxtabank" boʻlimlari mavjud. Markaziy kutubxona va uning tarmogʻi, Mustaqillik maydoni, madaniyat va istirohat bogʻi, bolalar sport majmuasi, bolalar va oʻsmirlar sport maktabi, "Olimpiya zaxiralari" kolleji bor. T.da Oʻzbekiston veterinariya ilmiy tadkiqot instituti joylashgan.
Toyloq

Toyloq — oʻzbek urugʻi. Oʻzbeklarda tuyoqlilarning oqtoyloq, qoratoyloq kabi tarmoqlari mavjud bulgan. Toyloq toponim boʻlib, shu asosda urugʻ nomi vujudga kelgan. Toyloq. joy nomlarida va kishilar ismlarida ham uchraydi.
Toynbi Arnold

Arnold Toynbee (Toynbi) [1852. 23.8, London — 1883.9.3, Uimbldon] — ingliz tarixchiiqtisodchisi. Oksford universitetini tugatgan, shu yerda 1878-yildan siyosiy iqtisod va iqtisodiyot tarixidan dare bergan. T. ning "18-asrda Angliyada sanoat toʻntarishi" asari (1884) kapitalistik industriyalash jarayonlariga bagʻishlangan. "Sanoat toʻntarishi" tushunchasini ilmiy muomalaga T. kiritgan. T. mehnat va kapital oʻrtasidagi munosabatlarga davlatning aralashuvi, korxonalarda sinfiy nizolarning oldini olish uchun ijtimoiy qonunchilik va "kelishuv tadbirlari" tarafdorlaridan, ishchi kvartallarida maʼrifat markazlari tashkil etish tashabbuskorlaridan biri boʻlgan.

 

1852-yilda tugʻilganlar
1883-yilda vafot etganlar
Arnold Jozef Toynbi

Arnold Jozef Toynbi (; 1889.14.4, London 1975.22.10, York) — ingliz tarixchisi, faylasuf va sotsiolog. Oliy oʻquv yurtida oʻqituvchi va tashqi ishlar vazirligida xizmatchi boʻlib ishlash bilan birga juda koʻp safarlarga chiqib ibtidoiy jamiyatni oʻrganish bilan shugʻullangan. 1922-yildan insoniyat madaniyati taraqqiyoti umumiy tarixi ustida ishladi. Asosiy asari 12 j.li "Tarix tadqiqoti"ni yaratdi (1934—61). U bir-birining oʻrniga keluvchi mahalliy sivilizatsiyalar "charxpalagi" haqidagi nazariyani ilgari surdi: mazkur sivilizatsiyalarning har biri vujudga kelish, oʻsish, tanazzulga ketish va yemirilish bosqichlarini oʻtaydi; ular rivojlanishining harakatlantiruvchi kuchi oʻz ortidan "loqayd koʻpchilik"ni ergashtiruvchi "ijodiy elita"dir; insoniyat taraqqiyoti maʼnaviy barkamollikda, oddiy animistik eʼtikrdlardan universal dinlar orkali kelajakning yagona dini sari boʻladigan evolyutsiyadadir. T. jamiyatdagi ziddiyat va nizolarga maʼnaviy yangilanish barham beradi, deb hisobladi.

    

Tarixchilar
Britaniyalik tarixchilar
Tok manbalari

Tok manbalari — har xil energiya turlarini elektr energiyasiga aylantirib beruvchi qurilmalar. Shartli ravishda kimyoviy va fizik Tok manbalariga boʻlinadi. Kimyoviy Tok manbalarida oksidlashtiklash reaksiyasi natijasida elektr energiyasi hosil boʻladi. Bunday Tok manbalari jumlasiga galvanik elementlar, elektrkimyoviy generatorlar va boshqa qurilmalar kiradi. Fizik Tok manbalari issiklik, mexanik, elektromagnit energiyani, shuningdek, radiatsion nurlanish (mas., Quyosh nurlari) va yadroviy parchalanish reaksiyasi energiyasini elektr energiyasiga aylantirib beradi. Elektromagnit generatorlar, termoelektr generatorlar, quyosh batareyalari va boshqa shular jumlasiga kiradi. Atom elektr stansiyasi (AES), gidroelektr stansiya (GES), issiqlik elektr stansiyalari (IES), shamol energetika qurilmasi va boshqa ham Tok manbalari hisoblanadi.