Sangam adabiyoti

„Sangam“ adabiyoti - Xyorolar sheʼriyati" deb nomlangan (Tamil: Kayōōr sayyuḷ). Qadimgi Tamil adabiyotini va Janubiy Hindistonning taniqli adabiyotlaridan hisoblanadi. Tamil anʼanalari va afsonalari uni Madurai va Kapatapuram (Pandyan poytaxtlari) atrofidagi uchta adabiy yigʻilish bilan bogʻlaydi: birinchisi 4440-yildan ortiq, ikkinchisi 3700-yildan ortiq va uchinchisi umumiy davr boshlanishidan 1850 yil oldin. Olimlar bu Tamil anʼanalariga asoslangan xronologiyani tarixiy va afsonaviy deb bilishadi. Aksariyat olimlar tarixiy Sangam adabiyoti davri miloddan avvalgi davrni oʻz ichiga oladi. Miloddan avvalgi 300 yildan milodiy 300 yilgacha, boshqalar esa bu erta klassik Tamil adabiyoti davrini biroz keyinroq va torroq qilib, lekin barchasi milodiy 300 yilgacha joylashadi. Tamil adabiyoti va tarixi olimi Komil Zvelebilning soʻzlariga koʻra, Sangam adabiyoti uchun eng maqbul diapazon miloddan avvalgi 100 yildan 250 yilgacha boʻlgan matnlar va kolofonlardagi lingvistik, prozodik va kvazitarixiy ishoralarga asoslanadi.

Sangam adabiyoti umumiy davrning ikkinchi mingyilligining koʻp qismida unutilib ketgan, ammo XIX asrning oxirida mustamlaka davri olimlari tomonidan hinduizm monastirlarida, xususan Kumbakonam yaqinidagi shaivizm bilan bogʻliq boʻlgan monastirlarda saqlanib qolgan va qayta kashf etilgan. Qayta kashf etilgan Sangam klassik kolleksiyasi asosan bard korpusidir. U hozirgacha saqlanib qolgan eng qadimiy Tamil grammatikasining Urt matni (Tolkappiyam), Ettuttokay antologiyasi („Sakkiz toʻplam“), Pattuppattu antologiyasi („Oʻn qoʻshiq“) dan iborat Sangam davridan keyingi tamil adabiyoti yaʼni miloddan keyin yillarni oʻz ichiga oladi. Milodiy 250 yil, yaʼni miloddan avvalgi yillar hisoblanadi. Milodiy 600 yil — odatda „Sangamdan keyingi“ adabiyot deb ataladi.

Ushbu toʻplamda 473 shoir tomonidan tuzilgan tamil tilida 2381 ta sheʼr mavjud, ulardan 102 tasi anonim. Ulardan 16 ta shoir maʼlum Sangam adabiyotining qariyb 50 % ni tashkil qiladi eng sermahsul shoir Kapilar bilan birga butun jamlanmaning atigi 10 % dan sal kamrogʻiga hissa qoʻshgan. Bu sheʼrlar 3 misradan 782 misragacha oʻzgarib turadi. Sangam davrining barda sheʼriyati asosan sevgi (akam) va urush (puram) haqida boʻlib, qisqaroq sheʼrlar bundan mustasno, masalan, paripaataldagi diniyroq va Vishnu, Shiva, Durga va Muruganni maqtagan sheʼrlar bundan mustasno.

Nomenklatura va anʼanalar 
Sangam soʻzma-soʻz „yigʻilish, yigʻilish, birodarlik, akademiya“ degan maʼnoni anglatadi. Tamil tili va adabiyoti olimi Devid Shulmanning soʻzlariga koʻra, Tamil anʼanasi Sangam adabiyoti uzoq antik davrda uch davrda paydo boʻlgan, ularning har biri koʻp ming yilliklarga choʻzilgan Birinchisi hind xudosi Shiva, uning oʻgʻli Murugan, Kubera, shuningdek, 545 donishmand, shu jumladan mashhur Rigvedik shoiri Agastyadan kelib chiqqan. Afsonaga koʻra, birinchi akademiya toʻrt ming yildan koʻproq vaqtga choʻzilgan va zamonaviy Madurai shahrining janubida joylashgan boʻlib, keyinchalik u „dengiz tomonidan yutib yuborilgan“, deydi Shulman. Ikkinchi akademiya, shuningdek, juda uzoq umr koʻrgan Agastya raisligida, Sharqiy dengiz boʻyidagi Kapatapuram yaqinida joylashgan va uch ming yil davom etgan. Buni suv toshqinlari yutib yubordi. Ikkinchi Sangamdan, afsonada aytilishicha, Akattiyam va Tolkāppiyam omon qolgan va uchinchi Sangam olimlariga rahbarlik qilgan.

Kompilyatsiyalar 
Bu davrdagi mavjud adabiyotlar milodiy X asrda taxminan xronologiyaga asoslangan holda ikki toifaga boʻlingan va tuzilgan. Kategoriyalar Ettuthogai (yoki Ettuttokai, „Sakkiz antologiya“) va Pattuppāṭṭu („Oʻn Idil“) ni oʻz ichiga olgan patiṉeṇmēlkaṇakku („oʻn sakkizta katta matn seriyasi“). Takanobu Takaxashiga koʻra, bu kompilyatsiya quyidagicha:

Tasniflash 
Sangam adabiyoti keng miqyosda akamlarga  , ichki) va puram ( , tashqi). Akam sheʼriyati ishqiy sevgi, jinsiy birlashma va erotizm kontekstidagi his-tuygʻular va his-tuygʻular haqidadir. Puram sheʼriyati urush va jamoat hayotidagi jasorat va qahramonliklarni aks ettiradi. Sangam sheʼriyatining taxminan toʻrtdan uch qismi akam mavzuli, toʻrtdan bir qismi esa puramdir.

Yana qarang 

 Tarixiy hind matnlari roʻyxati
 Tamiḻakam
 Birinchi Sangam
 Ikkinchi Sangam
 Tamil Sangams
 Sangam shoirlari roʻyxati

Manbalar

Havolalar 

 sangamtranslationsbyvaidehi.com Ingliz tiliga tarjimasi bilan Sangam sheʼriyati, Vaidehi Gerbert