MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Hamdam Usmonov

Hamdam Usmonovich Usmonov (1916.16.10 Toshkent 1994.5.7) - kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1966). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1966). Kimyo fanlari doktori (1954), professor (1955). Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1937). Urush qatnashchisi (1941—45). Universitet fizik kimyo kafedrasi dotsenti (1946—54), laboratoriya mudiri (1954—73). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kimyo instituti direktori (1952 — 56), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Usimlik moddalari kimyosi instituti direktori (1956—59), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Polimerlar kimyosi instituti direktori (1959—62). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi aʼzosi va kimyo fanlari boʻlimi akad.kotibi (1962—64). Paxta sellyulozasi kimyosi va texnologiyasi ilmiy tadqiqot instituta direktori va laboratoriya mudiri (1963—82), bosh maslahatchi (1982-yildan). Ilmiy ishlari sellyuloza kimyosi va fizikasi, paxta tolasi, linti, chiqindilari va ftorpolimerlarni oʻrganishga oid.

U. rahbarligida paxta sellyulozasi olishning jahon standartlari talablariga javob beradigan bir qancha texnologik tizimlari ishlab chiqilgan. Gʻijimlanmaydigan gazmol ishlab chiqarish texnologiyasi, tibbiyot polimerlari, ftorli polimerlar va boshqa amaliyotga joriy qilingan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (1977).

Manbalar 
 Elektronnaya  T., 1962; Perspektivi ximicheskoy pererabotki otxodov xlopkovodstva (v soavtorstve), M., 1964; Svetovaya i elektronnaya mikroskopiya strukturnix prevrasheniy xlopka (v soavtorstve), T., 1974; Nadmolekulyarnaya struktura gidratsellyuloznix volokon ( v soavtorstve), T., 1974.

Adabiyot 
 Axmerov K,., Oʻzbekiston kimyogarlari, T., 1974; Hamdam Usmonovich Usmonov (biobibliografiya), T., 1976.

Kimyogarlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1994-yilda vafot etganlar
1916-yilda tugʻilganlar
5-iyulda vafot etganlar
Koʻpaysin Usmonova

Koʻpaysin Usmonova (1952.2.11, Zangiota tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent Davlat Universitetini tugatgan (1974). 1970-yildan Toshkent tumanidagi 84, 1972—2003-yillarda Asaka tumanidagi 7maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Maktabda namunali ona tili va adabiyot xonasini jihozlab, uni turli koʻrgazmali qurol va texnik vositalar bilan boyitgan.

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Halim Usmonxoʻjayev

Halim Haydarovich Usmonxoʻjayev (1919.20.11 Toshkent 1993.9.4) - mexanika sohasidagi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1984). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1980). Toshkent toʻqimachilik institutini tugatgan (1950). Shu intda ilmiy tadqiqot sektori boshligʻi (1950—52), assistent (1951 — 52), oʻqituvchi (1954—57), dekan (1958-61), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi institutida oʻzi tashkil qilgan mexanizm va mashinalar nazariyasi laboratoriya mudiri (1961-yildan). Ilmiy ishlari, asosan, mashina agregatining dinamikasi, paxta terish va tozalash mashinalari, toʻqimachilik mashinalari nazariyasiga doyr. Usmonxoʻjayev rahbarligida paxta terish mashinalarining ish unumini oshiruvchi va paxtaning toʻkilishini kamaytiruvchi tarkibiy shpindel yaratilgan va ishlab chiqarishga joriy qilingan. Usmonxoʻjayev shpindel tishlari trayektoriyasiga qarab tezlik rejimini aniklashga imkon beruvchi "Universal epigipotsiklograf" asbobni yaratgan, paxta terish mashinasi unumdorligini oldindan aniqlash formulasini ishlab chiqqan. Usmonxoʻjayev gazlama toʻqish avtomat stanogi mokisi naychalarini almashtirishdagi energiyani aniklash asbobi va boshqa ixtirolar muallifi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston davlat mukofoti laureati (1989).

Manbalar 
 Mexanizm va mashinalar nazariyasi [Darslik], T., 1970; Kinematika i dinamika mexanizmov i mashin (v soavtorstve), T., 1969; Tayni xlopka i chudesnie mexanizmi, T., 1979; Teoriya mexanizmov i proizvoditelnost xlopkouborochnix mashin, T., 1990.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1919-yilda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
9-aprelda vafot etganlar
Usmonqori

Usmonqori (Rayimbekov, 1886 —Margʻilon — 1968) — xalq qiziqchisi. Qiziqchilikni Saʼdi Maxsumlyan oʻrgangan. 20 yoshida rus sirkiga ishga kirib, Yusufjon qiziq bilan tanishadi va uning hamkoriga aylanadi. Pakanadan kelgan, koʻzlari suzuk, hamisha shoʻx va quvnoq U. ogʻzaki tanqidiy komediyalarda ham, qush va hayvonlar taklidini yaratishda ham mashhur boʻlgan. Sirkda oʻynaladigan masxarabozlikni ham yaxshi bilgan. Uning repertuarida yuzga yaqin turli qiziqchiliklar boʻlgan. U qad. ogʻzaki qiziqchiliklarni tiklash, zamonga moye qayta ishlash ishiga katta hissa qoʻshdi. Moskvada oʻtkazilgan oʻzbek sanʼati birinchi dekadasida U. "Sayl" va "Kolxoz toʻyi" inssenirovkalarida oʻn qiziqning biri boʻlib, "Zarkokil" komediyasida, "Kichkinajon" kulkioʻyinida, "Soqiyo" nomli yallali kulkioʻyinda, askiya payrovlarida faol ishtirok etdi. U xalq ijodkorlarining viloyat va respublika koʻriklari, 1940-yil Toshkentda oʻtkazilgan xalq qiziqchilari musobaqasining faol ishtirokchisi. "Ketmon tilash" (er rolida), "Kelin tushirdi" (Kuyov), "Bola oʻqitish" (Talaba), "Pul qistash" (Us t a) kabi yirik komediyalardagi ijrosi bilan shuhrat qozongan.

Adabiyot 
 Kodirov M., Oʻzbek teatri tarixi, T., 2003.
Viktor Uspenskiy

Viktor Aleksandrovich Uspenskiy [1879.19(31).8, Kaluga 1949.9.10, Toshkent] — kompozitor, etnograf, pedagog, musiqa jamoat arbobi, sanʼatshunoslik doktori (1943). Oʻrta Osiyo musiqiy folkloristikasi asoschilaridan.

Turkmenistan (1929) va Oʻzbekiston (1937) xalq artisti. Peterburg konservatoriyasini tugatgan (1913). 1917-yildan Toshkentda. Turkiston xalq konservatoriyasi (1918), Maorif xalq komissarligi huzuridagi musiqiy etnografiya seksiyasi (1920) tashkilotchilaridan. Toshkent xalq konservatoriyasining Eski shahar boʻlimi rahbari (1919—22), Buxoro Sharq musiqa maktabida oʻqituvchi (1923), Oʻzbek musiqa texnikumi (hozirgi Toshkent musiqa kolleji)da millim musiqa boʻlimi rahbari (1928—34), Sanʼatshunoslik institutida musika kabineti mudiri (1932—49), Toshkent konservatoriyasida pedagog (1936-yildan), professor (1943—49).

Uspenskiy 1919—23 yillar Oʻrta Osiyo xalklarining etnofafik konsertlarini uyushtirgan. Ota Jalol, Ota Gʻiyoslardan Shashmaqomning cholgʻu va ashula boʻlimlarini (1923), Sh. Shoumarovdan Fargona — Toshkent maqom yoʻllari (1934)ni notaga olgan. Folkloretnofafik ekspeditsiyalarini uyushtirib, yuzlab ashula, katta ashula, cholgʻu kuy va xalq qoʻshiqlarini (Fargʻona vodiysi, 1927, 1931), 350 dan ortiq turkman qoʻshiq va cholgʻu kuylarini (Turkmaniston, 1925, 1927, 1929) yozib olib nashr ettirgan: "Shashmaqom" (M., 1924), "Turkman musiqasi" (M., 1928), "Oʻzbek vokal musiqasi" (T., 1950) va boshqa

Uspenskiy "Farhod va Shirin" (Xurshid pyesasi, 1936; 2tahriri G. Mushel bilan hamkorlikda, 1937) musiqali dramasi, "Muqanna" simfonik syuitasi, "Turkmancha kaprichchio", "Oʻzbekcha poema rapsodiya", "Lirik poema" (1947, Navoiy xotirasiga bagishlangan) kabi simfonik asarlar, spektakl ("Yoriltosh", G. Mushel bn), kinofilmlar ("Ravot qashqirlari" va h.k)ga yozilgan musiqalar va boshqa muallifi. Bularda U. uzbek, turkman xalklari folkloriga tayangan. U. bir necha oʻzbek xalq qoʻshiq va kuylarini qayta ishlagan ("Oʻrta Osiyo xalklarining 4 kuyi" va boshqalar). Toshkentdagi maxsus musika internatmaktabi va musika litseyiga U. nomi berilgan.

Adabiyot 
 Pekker Ya., Viktor Aleksandrovich Uspenskiy, T., 1959; Viktor Aleksandrovich Uspenskiy (Nauchnoye naslediye...), T., 1980.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Fyodor Mixaylovich Uspenskiy

Fyodor Mixaylovich Uspenskiy (1902.8.2, Kostroma gubernyasi, Berisyachka qishlogʻi — 1984.15.5, Toshkent) — entomolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1972), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori. Leningrad amaliy zoologiya va fitopatologiya institutini tugatgan (1929). Samarqand oʻlka va Xorazm okrug, Namangan viloyati oʻsimliklarni himoya qilish stansiyalari va tayanch punktlarida yoʻriqchi (1929— 38), SoyuzNIXI oʻsimliklarni himoya qilish stansiyasida katta ilmiy xodim (J938—44), laboratoriya mudiri (1945—58), Oʻrta Osiyo oʻsimliklarni himoya qilish institutida laboratoriya mudiri (1958—62), direktor oʻrinbosari (1962—69), katta ilmiy xodimmaslahatchi (1970—84). Ilmiy ishlari oddiy turkiston oʻrgimchakkanasi biologiyasini oʻrganishga bagʻishlangan. U. ishtirokida bu hasharotga qarshi kurash tadbirlari tizimi yaratilgan; ekinlar zararkunandalariga qarshi kurash va kimyoviy ishlov berish muddatlarini aniklash usullari ishlab chiqilgan.

Manbalar 
 Obiknovenniy pautinniy klesh oroshayemix rayonov Sredney Azii, T., 1960; Pautinniy klesh biotsenoza xlopkovix poley i sistema priyomov integrirovannoy borbi s glavneyshimi vreditelyami xlopchatnika v Uzbekistane, T., 1970.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Ussuri

Ussuri — Rossiya Federatsiyasi Primorye va Xabarovsk oʻlkalarining Xitoy bilan boʻlgan chegarasidagi dare. Amurning oʻng irmogi. SixoteAlin toglaridan boshlanadigan Ulaxe va Daubixe daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻlgan. Uzunligi 588 km. Ulaxe daryosi bilan birga 897 km. Havzasining maydoni 193 ming km. Yomgʻir, qor va yer osti suvlaridan tuyinadi. Oʻrtacha suv sarfi quyi oqimida 1150 m³/sek., eng koʻp suv sarfi — 10520 m³/sek. Baliq koʻp. Quyilish joyidan 622 km masofada kema qatnaydi. Yuqori oqimida Lesozavodsk shahrigacha yogʻoch oqiziladi. U.ning quyilish joyida Xabarovsk sh. joylashgan.

Manbalar 

Alfavit boʻyicha daryolar
Rossiyadagi daryolar
Xitoydagi daryolar
Usta

Usta — 1) kasb-hunar egasi; malakali mutaxassis: pichoqchi usta, miskar usta, kashtadoʻz usta va hokazolar; 2) kasb-hunar, ilm va shu kabilarni oʻrgatuvchi, ustoz.

Azimkor usta 
Azimkor usta — ijodiy va amaliy ishlarining miqyosi keng, koʻlami baland meʼmor, muhandis, usta.

Manbalar

Adabiyotlar
Usta Azim

Usta Azim (1853-1895) -samarqandlik ganchkor, binokor. Qoraboy oqsoqol masjidi guldastasi, Muborak masjidi, Sharbatdor masjidi va boshqalarni qurgan. U. A. ganch oʻymakorligi va qurilish texnikasini puxta egallagan ustalardan boʻlgan.
Usta Ali maqbarasi

Usta Ali maqbarasi (1-nomsiz maqbara) — Samarqanddagi meʼmoriy yodgorlik (14-asr 80-yillari); Shohizinda tarkibida. Maqbarada qarshilik Usta Ali Nasafiy nomi saqlanganligi uchun uning nomi bilan ataladi. Makbara toʻrtburchak tarhli (8,1x 9,8 m), bir xonali, peshtoqgumbazli, gumbazi 16 qirrali baland asosga oʻrnatilgan. Maqbaraga peshtoqidagi chuqur ravokli eshik orqali kiriladi. Makbara ostida toʻrtburchakli sagʻana joylashgan. Peshtok,, ravoklari, ichki devorlaridagi rang-barang koshinkori oʻsimliksimon, girih naqshlar arab yozuvidagi kitobalar bilan uygʻunlikda hamda mutanosiblikda mahorat bilan bajarilgan. Maqbaraning yon tarzlari silliqlangan gʻishtlar bilan qoplangan boʻlib, oralariga shakldor "pechak"lar ishlangan. Serjilo bezaklarga boyligi uchun "guldor" makbara deb ham ataladi.

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Samarqand
Usta Omonilla

Usta omonilla (19-asr oʻrtalari taxminan 1900) — samarqandlik gʻishtkor, ganchkor. Quruvchi usta Jalilning shogirdi. Registondagi barcha meʼmoriy obidalarni taʼmirlashda qatnashgan. Sherdor madrasaning jan. kiraverishidagi qalqonsimon qanosida "usta Omonilla 1313" hijriy (mil. 1895) yozuvi saqlangan. Samarqanddagi Buxoro koʻchasida joylashgan daha masjidini usta Abdurashid bilan hamkorlikda qurgan. Tosh terish sanʼati bilan shuhrat qozongan.

    

1900-yilda vafot etganlar
Kishilar:Madrasalar
Usta Sharif Saidov

Usta Sharif Saidov (1887 ?) – buxorolik yogʻoch oʻymakori, duradgor usta. Usta Shirin Murodov bilan birga hunar oʻrgangan, Buxoro amiri saroyida ishlagan, koʻplab jamoat binolari (Boloxrvuz mayejidi, Sitorai Mohi Xosa va boshqalar)ni qurishda, Buxorodagi Mir Arab, Koʻkaldosh madrasalarini taʼmirlashda qatnashgan. Keyinchalik koʻplab kz klublarini qurgan. Koʻplab shogirdlar tayyorlagan. U. Sh. yogʻoch oʻymakorligida yuksak mahorat bilan bezab tayyorlagan ishlaridan namunalar (bir necha eshik) Buxoro viloyat oʻlkashunoslik muzeyida saqlanadi.

Kishilar:Madrasalar
Usta Shirin Murodov

Usta Shirin Murodov (1879-yil 18-avgust, Buxoro, Buxoro amirligi – 1957-yil 2-dekabr, Toshkent, OʻzSSR, SSSR) – sovet oʻzbek azimkor ustasi – naqqosh-rassom, ganch oʻymakori, xalq meʼmori; Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasining faxriy aʼzosi (1943), Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1943). Birinchi darajali Stalin mukofoti sovrindori (1948).

Hunarni otasi usta Murod va bobosi usta Nosirdan oʻrgangan, yoshligidan amakisi usta Hayot qoʻlida qolgan va undan taʼlim olgan. Mustaqil usta sifatida Buxoro amirligi hukmdorining Karmanadagi saroyi, Sitorai Mohi xossa yozlik saroyining Oq zalini bezashda qatnashib, tanilgan. Usta Shirin ijodida ganch oʻymakorligi anʼanalarini mahorat bilan qoʻllagan, ularni yangi mazmun va shakllar bilan boyitgan, ilk bor ish faoliyatida (ganch oʻymakorligida) naqsh zaminida koʻzgudan foydalandi, yaʼni koʻzgu ustiga ganchkori naqshlar ishlab, jozibadorlikka, ajoyib naqsh jilvasiga erishdi.

Usta Shirin koʻplab klublar, maʼmuriy binolarni nafis ganchkorlik naqshlari bilan bezadi: Butunittifoq qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasidagi Oʻzbekiston SSR, Turkmaniston SSR pavilyonlari (1938), Toshkent kuranti, Navoiy teatri (Buxoro zali), Muqimiy teatri, Alisher Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi va boshqa; meʼmoriy obidalarni taʼmirlashda qatnashgan: Somoniylar maqbarasining buzilgan qismi, Mir Arab madrasasi, Abdulazizxon madrasasi gumbazlarini, Magʻoki attori masjidi peshtogʻining koshinkori naqshlarini tikladi va boshqalar.

1957-yil 12-fevral kuni vafot etgan. Toshkentdagi Chigʻatoy qabristoniga dafn etilgan.

Usta Shirin koʻplab shogirdlar yetishtirgan: Samarqand taʼmirchilar maktabi, Toshkent qurilish sanʼati maktabi (1940—1942), Moskva badiiy sanʼat bilim yurti (1942—1943), P. Benkov nomidagi respublika rassomlik bilim yurtida (1952—1957) dars bergan. Respublikadagi (jumladan, Toshkent, Buxoro va boshqalardagi) maktab, koʻchalarga Usta Shirin nomi qoʻyilgan; Buxorodagi Sitorai Mohi xossa hovlisida uning byusti oʻrnatilgan. Vafotidan soʻng „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni bilan mukofotlangan (2001).

Manbalar

Havolalar 
 Nekrolog

Kishilar:Madrasalar
Usta shodi Azizov

Usta shodi Azizov (1878, Gʻijduvon tumani — 1943, Gʻijduvon) — xonanda, sozanda (nay, doyra), raqqos. Oʻzbekiston xalq hofizi (1940). Buxoro — Samarqand mussha uslubi vakili. Bolalikdan milliy raqs, masxarabozlik yoʻllariga qiziqib, xalq toʻysayillarida xizmat qilgan. Tez orada xalq orasida shuhrat qozonib, 1895-yil Buxoro amiri saroyiga chaqirilgan. Shashmaqom yoʻllarini Ota Jaloldan oʻrgangan. 1930-yillarda Gʻijduvon kolxoz—sovxoz teatrida yakkaxon xonanda, pedagog va raqslar ustasi (sahnalashtiruvchisi). U. Sh. ijrosida Ye. Romanovskaya Shashmaqomning bir necha ashula yoʻllarini yozib olib, notaga tushirgan. Shogirdlari orasida Tojikiston xalq artisti B. Fayzullayev va boshqa bor.
Ustav

Ustav (rus.) — muayyan munosabat doirasidagi faoliyat yoki biror davlat organi, korxona, tashkilot va sh.k.ning tuzilishi, vazifasini yoʻnaltirib turadigan asosiy qonunqoidalar majmui (mas, siyosiy partiya, kasaba uyushmasi, temir yoʻl, daryo transporti, bank U.lari va h.k.). Harbiy xizmatchilar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar qurolli kuchlar U.i bilan tartibga solinadi. U. yuridik shaxslarning asosiy taʼsis hujjati hisoblanadi. Yuridik shaxs oʻz U.i asosida ish olib boradi. U. yuridik shaxs muassislari tomonidan tasdiqlanadi va davlat roʻyxatidan oʻtkaziladi. U.da yuridik shaxsning nomi, uning joylashgan yeri, pochta manzili, yuridik shaxs faoliyatini boshqarish tartibi belgilab qoʻyilishi, shuningdek, ularda tegishli turdagi yuridik shaxslar toʻgʻrisida qonunda nazarda tutilgan boshqa maʼlumotlar boʻlishi kerak. U.da yuridik shaxs faoliyatining sohasi va maqsadlari belgilab quyilgan boʻlishi lozim. Ayrim hollarda xalqaro shartnomalar ham U. deb atalashi mumkin (mas, BMT Ustavi).
Ustav fondi

Ustav fondi — taʼsischilar — ishtirokchilarning oʻzlari tashkil etgan kompaniya, xoʻjalik jamiyatiga dastlabki kiritgan va doimiy ulush hisoblanadigan moddiy va pul mablagʻlari majmui. Ustav fondi kompaniyaning xoʻjalik faoliyatidan olinadigan foyda hisobiga koʻpayib borishi mumkin. Ustav fondi kompaniya, jamiyatning asosiy va aylanma mablagʻlari qiymatini tashkil etadi.
Ustazoda

Ustazoda — ustaning farzandi; otabobolarining hunarini egallagan farzand, yaʼni sulola davomchisi.
Ustaxona

Ustaxona — 1) kasbhunar egalari — ustalar ishlashi uchun maxsus jihozlangan joy, ishxona. Sharq (jumladan, Oʻrta Osiyo)da ustalar, asosan, koʻcha yuziga qaratib, uylaridan maxsus joy ajratib, U. qilganlar; shu tarzda zargarlik, temirchilik va boshqa U.lar mahalla (rasta)lari yuzaga kelgan. Shuningdek, U.da ustalar ishlash bilan birga "ustashogird tizimi" asosida shogirdlar ham tayyorlagan; bu anʼana hozir ham saqlangan; 2) sanoat korxonalarida tuzatish ishlari olib boriladigan boʻlim; 3) ijodkor, jumladan, rassom, haykaltarosh va boshqalarning ish (ijod) xonasi (yana k. Studiya).

    

Arxitektura
Usto Respublika maxsus ijodiy i.ch. uyushmasi

"USTO" Respublika maxsus ijodiy i.ch. uyushmasi — respublika xalq amaliy sanʼati ustaparining birlashmasi. 1978-yilda Oʻzbekiston Badiiy fondi qoshida amaliy bezak sanʼatini qaytadan tiklash va rivojlantirish, xalq ustalari bilan ishlash, ularga ijodiy ishlarida har taraflama yordam berish maqsadida tashkil qilingan. Oʻzbekistonda tasviriy va amaliy sanʼatni yanada rivojlantirishga oid 1997-yil 23 yanvar qaroriga binoan hozirgi nomida qaytadan tuzildi. "U." ning asosiy maqsad va vazifalari — xalq amaliy sanʼatini rivojlantirish, uning yoʻqolib borayotgan turlarini qaytadan tiklash, xalq ustalarining faoliyatiga yordam berish, ustoz — shogird oʻquv tizimini rivojlantirish, milliy amaliy sanʼatni respublika va xorijda keng targʻib qilish, amaliy sanʼat, monumentol rangtasvir va monumental haykaltaroshlikni milliy meʼmorlikla hamda xorijdagi zamonaviy binolarda qoʻllash. "U." tarkibiga respublika hududidagi 16 korxona birlashgan boʻlib (2004), ularda 50 ga yaqin amaliy sanʼat turi (kulollik, koshinkorlik, ganch oʻymakorligi, yogʻoch oʻymakorligi, zargarlik, kandakorlik, naqqoshlik, gilamchilik, zardoʻzlik, kashtadoʻzlik, lokli miniatyura, matoga gul bosish va boshqalar) boʻyicha ustalar ijodiy mehnat qiladi. Birlashmaning malakali ustalari respublikada (Oliy Majlis, Oʻzbekiston konservatoriyasi, Oʻzbek milliy akademik drama teatri, Temuriylar tarixi davlat muzeyi, "Qatagʻon qurbonlari xotirasi" muzeyi va boshqalar) va chet mamlakatlarda yirik meʼmoriy inshootlarni bezaganlar. "U." aʼzolarining badiiy asarlari respublika va Xalkaro koʻrgazmalarda keng namoyish qilinib, yuksak baholarga sazovor boʻldi: Xalqaro "Oltin globus" (1993), "Sifat asri" oltin mukofoti (2002, Shveysariya) va boshqa
Usto moʻmin

Usto moʻmin (taxallusi; asli Nikolayev Aleksandr Vasilyevich) (1897.30.8, Voronej 1957.27.6, Toshkent) — rangtasvir ustasi, grafik rassom. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1950). Moskvadagi Bichkuri rassomlik studiyasida (1916—18) va erkin ustaxonalarda taʼlim olgan. 1920-yildan Oʻzbekistonda. Koʻpgina asarlarini levkasga tempera usulida ishlagan. U.M. ijodining maʼlum davrida miniatyura sanʼati taʼsirida asarlar yaratgan ("Kuyov", "Sallali yigit", "Bedanabozlar" — 20-yillar). U.M. ijodi uchun realistik rasmning aniq va tugallanganligi xos, obrazlarning badiiy ifodasida mayin chiziklar, jonli shakllar muhim ahamiyat kasb etgan: "Bahor" (1924), "Boy" (1932), "Xoʻja Nasriddin bozorda", "Uygʻur raqsi" (1944) va boshqa Abdulla Qodiriyning "Obid ketmon" (1935), M. Kozimiyning "Koʻrqinchli Tehron" va boshqa asarlarni badiiy bezagan. "Pravda Vostoka", Us to Moʻmin (A. Nikolayev). "Bahor" (1932).

"Qizil Oʻzbekiston" gaz.lari, "Mushtum" jurnalda ishlab, rayem va karikaturalari bilan qatnashgan, plakatlar yaratgan.

    

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Ustod Qulmuhammad Udiy

Ustod qulmuhammad udiy (15-asr) — sozanda (ud, gʻijjak, qoʻbiz), shoir va bastakor, Navoiy "Majolis unnafois" asarida U. Q. U.ning sozandalik sanʼatiga yuqori baho bergan. Boshqa manbalarda "Peshravi Udiy", "Amali Udiy", "Savti Udiy" kabi asarlariga doyr maʼlumotlar mavjud.

Shoirlar
Ustun

Ustun — binoning tayanch qismi. Asosan, tomni koʻtarib turishga xizmat qiladi. Ustun deyarli hamma xalqlarning meʼmorligida qadimdan mavjud. Meʼmorlik sanʼati yuksak darajaga koʻtarilgan Qadimgi Misr, Yunoniston, Rimda, shuningdek, budda dini tarqalgan mamlakatlarda ustunning shakli, hajmi, bezaklariga asoslangan meʼmorlik orderlariga kolonna va kolonnada parnit turli tasvir va naqshlar bilan bezatilgan oʻziga xos turlari vujudga kelgan.

Oʻrta Osiyoda 

Oʻrta Osiyoda geografik muhit taqozosi bilan ustunlar xalq meʼmorligida, asosan, tik va toʻgʻri oʻsgan daraxt (tol, terak, qayragʻoch) tanasidan yasalgan xillari keng tarqalgan. Ustunlar qosh, toqya, bosha, urya, madohil, koʻzagi, xumorcha, zuanga/marginak, poyustun kabi qismlarga boʻlingan. Ular badiiy talqinda odam gavdasiga qiyos etiladi. Ustunlar tayanch vazifasidan tashkari bezak sifatida ham muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Yogʻoch oʻymakorligida pardozlangan ustunlar xaqiqiy sanʼat asari hisoblanadi. Ustunlar aylana, murabba, 6 va 8 qirrali shakllarda ishlanadi.

Ustunlar xozirgi kunda kun meʼmorligida ham keng qoʻllaniladi. Pishiq gʻisht, tosh, metall, temirbeton kabi ustunlarning oʻziga xos turlari zamonaviy qurilishda keng tadbiq etilmoqda.

Xorazmda 
Xorazm ustunlari mustahkamligi, bezaklarga boyligi, balandligi (7,8 metrgacha) bilan ajralib turadi (Juma masjid, Toshhovli va boshqalar).

 

Arxitektura
Ustungusha

Ustungusha — burchak tayanchi, ustun. Bino burchaklaridagi ustunsimon bezak. Bino mustahkamligini taʼminlagan va bezak sifatida peshtok, ravoq, mehrob chetiga ustun, hoshiya, morpech shaklida ishlangan. Ismoil Somoniy maqbarasi, Ali Nasafiy makbarasi, Turkan ot maqbarasi, Amirzoda maqbarasi, Oqsaroy, Amir Temur maqbarasi, Sherdor Madrasa va boshqalarning U.lari turli shaklda, oʻziga xos bezakdor qilib pardozlangan.

    

Arxitektura
Ust-oʻrda buryatlari muxtor okrugi

Ust-oʻrda buryatlari muxtor okrugi — Rossiya Federatsiyasi Irkutsk viloyati tarkibidagi okrug. 1937-yil 26 sentabrda tashkil etilgan. Maydoni 22,4 ming km². Aholisi 135,3 ming kishi (2002). Aholisining koʻpchilik qismi ruslar (56%) va buryatlar (36%), shuningdek, tatar, ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Markazi — UstOrdinskiy shaharchasi. Tarkibida 6 maʼmuriy tuman, 4 shaharcha bor.

Muxtor okrug Oʻrta Sibir yassitogʻligining jan. qismida, Baykal qoʻlining gʻarbida, LenaAngara platosi doirasida joylashgan. Oʻrtacha bal. 1000 m. Yer yuzasi dare vodiylari bilan oʻyilgan. Foydali qazilmalari: toshkoʻmir (Irkutsk havzasining shim. chekkasi), gips (Unga daryosi vodiysida) qurilish materiallari (ohaktosh, gil va boshqalar). Iqlimi keskin kontinental. Qishi kam qorli, sovuq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —22°, iyulniki 17°. Yiliga 300 mm ga yaqin yogʻin yogʻadi. Vegetatsiya davri 110—125 kun. Yirik daryolari — Angara va uning irmoklari. Chekka shim.sharkida Lena havzasiga mansub daryolar bor. Hududining katta kismida chimlikarbonatli ishqorsizlangan va kuchsiz podzollashgan tuproqlar tarqalgan. Oʻsimliklari oʻrmonli dasht zonasiga xos. Keng bargli daraxtlardan qayin va togʻterak uchraydi. Oʻrmonlarda har xil hayvonlar yashaydi (rosomaxa, tulki, kolonok, oʻrmon sassiqkoʻzani, kemiruvchilardan tiyin, burunduk va boshqa; kush turi koʻp).

Xoʻjaligida yetakchi tarmoklar: konchilik (koʻmir qazib olish), oʻrmonchilik ("Baytog" oʻrmonchilik xoʻjaligi), yogʻochsozlik, oziq-ovqat (yogʻ va pishloq i. ch.) sanoatlari. Asosiy sanoat markazi — UstOrdinskiy shaharchasi. Okrug Baykalboʻyining asosiy qishloq xoʻjaligi rayonlaridan biri. Chorvachiligi goʻshtsut va jun yetishtirishga ixtisoslashgan. Qoʻy, choʻchka, yilqi boqiladi. Bugʻdoy, suli, arpa, shuningdek, kartoshka, sabzavot ekiladi. Muxtor okrug jan.gʻarbidan TransSibir magistrali (30 km) oʻtgan. Angara daryosida kema qatnaydi. Avtomobil yoʻli uz. 2194 km (2002). Aeroport, ped. bilim yurti, oʻlkashunoslik muzeyi bor. 1 sanatoriykurort muassasasi faoliyat koʻrsatadi.