MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Burj al-Arab xalqaro aeroporti

Burj al-Arab xalqaro aeroporti  (arabcha: مطار برج العرب الدولي) — Misrning Iskandariya shahridagi xalqaro aeroport. U Iskandariya shahridan  janubi-gʻarbda, Iskandariya muhofazasidagi Burj al-Arab shahrida joylashgan. Aeroport, shuningdek , Nil deltasining yaqin hududlariga ham xizmat qiladi.

Tarixi 
2009-yil iyun oyida hukumat Iskandariyaning eski shahar qismidan gʻarbga tomon maydoni  boʻlgan kengaytmasini ishlab chiqishni rejalashtirmoqda. Keyinchalik u „Yangi Iskandariya“ nomini oldi. Yangi shaharni Burj al-Arab aeroporti bilan halqa yoʻli orqali bogʻlash rejalashtirilgan, bunda sayohat vaqti 25 daqiqani tashkil qiladi. Prezident, shuningdek, Burj al-Arab xalqaro aeroportini yangi va eskilarini rivojlantirishga xizmat qiladigan yangi aeroportlar turkumidagi eng soʻnggilaridan biri sifatida foydalanishga topshirdi. Burj al-Arab aeroporti ortib borayotgan talabga javoban aeroportning yoʻlovchi va yuk tashish imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirdi va yangi obyektlar 2010-yil fevral oyida foydalanishga topshirildi.

Aeroport yiliga 1,2 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega boʻlib, 2010-yilning yozida yopilgan oʻsha paytdagi yirik Al-Nuja aeroportining oʻrnini bosadi, oʻsha paytda eski aeroport obyektlarini kapital taʼmirlash rejalashtirilgan edi. 2011-yilgi Misr inqilobi ortidan mamlakatda iqtisodiy muammolar yuzaga kelganidan soʻng, El-Nuja aeroportini taʼmirlash toʻxtatildi va Burj al-Arab Iskandariyaga xizmat koʻrsatadigan yagona aeroport sifatida qoldi. 2020-yil oxiriga kelib, Burj al-Arab shaharning yagona faoliyat koʻrsatadigan aeroporti sifatida qolib, Al-Nujani taʼmirlashni tugatish rejalashtirilmagan.

Imkoniyatlari 

2010-yil fevral oyida yangi aeroport terminali ochildi, u yangi yoʻlovchilar va maʼmuriyat binosidan iborat edi. Yoʻlovchi terminali qayiq shaklida yaratilgan va uch qavatdan iborat:

 Birinchi qavat: roʻyxatdan oʻtish va bagajni tashish uchun ajratilgan.
 Ikkinchi qavat: maʼmuriy idoralar va aviakompaniya ofislaridan tashqari, ichki va xalqaro kelishlar uchun ajratilgan.
 Uchinchi qavat: joʻnab ketish, ham ichki, ham xalqaro, immigratsiya tartib-qoidalari va VIP zal uchun ajratilgan. Tijorat faoliyati uch qavat orasida tarqalgan.
 Toʻrtta harakatlanuvchi bort koʻprigi terminal binosini samolyot bilan bogʻlaydi.

Terminalda boj olinmaydigan doʻkon, franchayzing oziq-ovqat korti, sayyohlik ofislari va boshqa sayohat bilan bogʻliq xizmatlar uchun moʻljallangan maydon, yoqilgʻi taʼminoti bloki, boshqaruv minorasi va favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun oʻt oʻchirish stansiyasi mavjud. Bino oldidagi avtoturargoh 350 ta mashina uchun joy ajratadi.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Yana qarang 

 Misrdagi aeroportlar roʻyxati
 Iskandariya xalqaro aeroporti
 Iskandariyadagi transport
 Yaqin Sharqdagi eng gavjum aeroportlar roʻyxati

Manbalar

Tashqi havolalar 

 Current weather for HEBA at NOAA/NWS
 Accident history for HBE at Aviation Safety Network
Misr aeroportlari
Misr
Iskandariya
Baby Ariel

Ariel Rebekka Martin (2000-yil 22-noyabrda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa va qoʻshiqchi.

Filmografiyasi

Manbalar

Havolalar 

22-noyabrda tugʻilganlar
2000-yilda tugʻilganlar
Amerikalik aktrisalar
Amerikalik televideniye aktrisalari
Yashayotgan insonlar
Amerikalik ayol qoʻshiqchilar
Beshbuloq ko‘li

Beshbuloq koʻli — Oʻzbekistonning Surxondaryo viloyatida joylashgan koʻl. Eni 800 metr, koʻl Surxondaryo viloyatining janubida, Xomkon togʻida joylashgan boʻlib, shu vaqtgacha toʻliq oʻrganilmagan. Olimlarning fikriga koʻra ushbu koʻl meteorit tushishi natijasida hosil boʻlgan.

Yagona trayektoriyaga juda koʻplab meteoritlarning koʻlning shimoliy qismidan janubiga olib boruvchi yoʻli tomon tushishi kuzatiladi. Qoratub togʻining Taxtaqoracha dovonidagi yeri va daryo qumi tektitlarga (kosmik yoki yer moddasining yerga urilishi natijasida yuqori harorat ostida hosil boʻluvchi mayda shishasimon modda) serob. Havzasining sharqiy qismi atrofidagi togʻlarda kaft bilan teng keladigan yirik gʻovakli shishasimon meteorit qoldiqlarini uchratish mumkin. Bu va boshqa kosmik kelib chiqishiga ega toshlar koʻproq besh metrli diametrli alohida maydonlarda sochilgan boʻladi.

Qoldiqlar tushishishi ketma-ketligini, ularning yotgan maydoni oʻlchamini tahlil qilib, olimlar „oʻzidan bunday izlar qoldirgan yirik meteoritli tana Xomkon togʻiga tushib, oʻzidan krater hosil qilgan va natijada izi suv bilan toʻlib, beshbuloq nomini olgan“, degan hulosaga kelishgan. Koʻldagi meteoritli hosil boʻlishlar, shuningdek, portlashdan keyingi holat kabi qizgʻish, qiya taxlangan boʻlinmalarni koʻrsatadi. Koʻl maydonida olib borilgan tahlil ishlari esa maydonning tabiiy usul natijasida hosil boʻlganligini, suv bosimi yoki tektonik oʻzgarishlarning bunga aloqasi yoʻqligini koʻrsatadi. Meteoritlar bundan ming yillar avval ba'zilari shu manzilga qulagan boʻlishi mumkinligi toʻgʻrisida ham ba'zi fikrlar bor

Manbalar 

.
Ronald Grigor Suny

Ronald Grigor Suny (1940-yil 25-sentabrda tugʻilgan) — amerikalik tarixchi va siyosatshunos. Suny William H. Sewell Jr. xizmat koʻrsatgan Michigan universitetining tarix boʻyicha taniqli professori boʻlib, 2009—2012-yillarda Eyzenberg tarixiy tadqiqotlar instituti direktori boʻlgan. Michigan universitetining Ijtimoiy va siyosiy tarix professori ham boʻlgan. 2005-yildan 2015-yilgacha Chikago universitetining siyosatshunoslik va tarix boʻyicha faxriy professori.

Suny oʻz faoliyatini Oberlin kollejida dotsent sifatida boshlab, Michigan universitetida zamonaviy arman tarixi boʻyicha Aleks Manukyan kafedrasi mudiri boʻlgan. 1981—1984-yillarda Arman tadqiqotlari jamiyati (SAS) raisi boʻlgan. 2005-yilda Amerika Slavyan tadqiqotlari assotsiatsiyasi (AAASS) prezidenti etib saylangan va 2013-yilda Slavyan, Sharqiy Yevropa va Yevroosiyo tadqiqotlari assotsiatsiyasining (ASEEES) Slavyan, Sharqiy Yevropa va Yevroosiyo tadqiqotlariga qoʻshgan hissasi uchun mukofoti bilan taqdirlangan. Milliy gumanitar fanlar jamgʻarmasi grantini (1980—1981), Jon Saymon Guggenxaym memorial stipendiyasini (1983–1984) va Jon D. va Ketrin T.dan Global xavfsizlik va barqarorlik boʻyicha tadqiqot grantini olgan. MakArtur jamgʻarmasi (1998—1999) va ikki marta Stanforddagi Xulq-atvor fanlari boʻyicha ilgʻor tadqiqotlar markazi aʼzosi (2001—2002, 2005—2006). 2013-yilda Berlindagi Amerika akademiyasi Berlin mukofoti sohibi boʻlgan.

Manbalar
Arman genotsidining tan olinishi

Arman genotsidining tan olinishi 1915-yildan 1923-yilgacha Usmonli imperiyasining birinchi jahon urushi davri va undan keyingi davrda sodir etgan muntazam qirgʻinlari va armanlarni majburan deportatsiya qilishi genotsid ekanligini rasman tan olishdir.

Turkiyadan tashqaridagi koʻpchilik tarixchilar Usmonlilarning armanlarga nisbatan quvgʻin harakati genotsid ekanligini tan olishadi. Biroq, ilmiy va fuqarolik jamiyatida armanlar qirgʻin qilinishining genotsid ekanligi tan olinganiga qaramay, baʼzi hukumatlar Turkiya Respublikasi bilan munosabatlariga nisbatan siyosiy xavotirlar tufayli qotilliklarni rasman genotsid deb tan olishdan bosh tortadilar.

2023-yil holatida Argentina, Braziliya, Kanada, Fransiya, Germaniya, Italiya, Meksika, Rossiya va AQSh kabi 34 mamlakat hukumatlari va parlamentlari arman genotsidini rasman tan olgan. Uch mamlakat — Turkiya, Ozarbayjon va Pokiston arman genotsidini inkor etishgan.

Manbalar 

Genotsidlar
301-modda (Turk jinoyat kodeksi)

301-modda Turkiya jinoyat kodeksining Turkiyani, turk millatini, turk hukumati muassasalarini yoki Mustafo Kamol Otaturk kabi turk milliy qahramonlarini haqorat qilishni noqonuniy deb belgilagan moddasidir. Ushbu modda 2005-yil 1-iyunda kuchga kirgan va Turkiyani Yevropa Ittifoqi standartlariga moslashtirish maqsadida Turkiyaning Yevropa Ittifoqiga (YEI) aʼzoligi boʻyicha muzokaralar boshlanishidan oldingi jarayonda jinoiy qonun islohoti paketining bir qismi sifatida joriy etildi. Moddaning asl matnida „turklikni haqorat qilish“ jinoyatga tenglashtirilgan. 2008-yil 30-aprelda moddaga oʻzgartirish kiritilib, „turklik“ tushunchasi „turk millati“ deb oʻzgartirildi. Ushbu modda qonuniy kuchga kirganidan buyon 60 dan ortiq holat boʻyicha ayblovlar qoʻzgʻatildi. Ishlarning baʼzilari yuqori darajadagi ishlar edi.

2008-yil 30-aprelda 301-moddaga bir qator oʻzgartirishlar kiritildi. Jumladan, ish qoʻzgʻash uchun Adliya vazirining roziligini olish majburiyatini belgilovchi yangilik joriy etildi. Ushbu oʻzgartirish moddadan mumkin boʻlgan notoʻgʻri foydalanishning oldini olish uchun, ayniqsa, yuqori darajadagi ishlarga qarshi, eski versiyadagi qonuniy boʻshliqlarni toʻldirish uchun qilingan edi.

Turkiyalik huquqshunos Kemal Kerinçsiz boshchiligidagi Buyuk Huquqchilar Ittifoqi () „301-modda boʻyicha deyarli barcha sud jarayonlari ortida“ turibdi. Kerinchsizning oʻzi ishlarning qirqtasi, asosan, yuqori darajadagi sud jarayonlari uchun masʼuldir.

Manbalar 

Turk millatchiligi
Turk jinoyat huquqi
Soʻz erkinligi huquqi
Turkiyada senzura
Shodmonqul Salom

Shodmonqul Salom (toʻliq ismi: Shodmonqul Salomov; 1980-yil 23-dekabr Qumqoʻrgʻon, Oʻzbekiston SSR) — shoir, publitsist, nosir va muharrir. Shuningdek, shoir „Doʻstlik“ ordeni sohibi, Oʻzbekiston yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

Tarjimai holi 
Shodmonqul Salom 1980-yil 23-dekabr kuni Surxondaryo viloyati, Qumqoʻrgʻon tuman, Ketmonchi qishlogʻida tugʻilgan. 2003-yil Termiz davlat universitetining Kimyo fakultetini tugatgan. 2003—2005-yillarda Oʻzbekiston Milliy universiteti Qarshidagi Oliy adabiyot kursida oʻqigan.

Faoliyati 
„Turkiston“, „Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati“, „Chagʻoniyon“ gazetalari, „Saodat“, „Fermer“ jurnallari va „Kitob dunyosi“ gazetalarida faoliyat koʻrsatgan. Hozirda „Maʼnaviy hayot“ jurnalida bosh muharrir oʻrinbosari lavozimida ishlaydi.

Ijodi 
Shodmonqul Salomning „Yurak iqlimi“ (2004), „Koʻngil kitobi“ (2011), „Borligini bilganlar“ (2013), „Koʻngil obidasiga yoʻl“ (nasriy. 2018-yil), „Sheʼr sayyorasi“ (2021), „Tongning iqbolini tilarmen“ kabi kitoblari nashr etilgan. Sheʼrlari turk, rus, tojik, qozoq, qirgʻiz tillariga tarjima qilinib, turli adabiy-badiiy jurnal va almanaxlarda chop etilgan.

2013-yildan beri Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.

Asarlari 
Shoirning „Yurak iqlimi“, „Koʻngli kitobi“, „Borligini bilganlar“, „Koʻngil obidasiga yoʻl“, „Sheʼr sayyorasi“, „Tongning iqbolini tilarmen“ kabi sheʼriy asarlari mavjud.

Manbalar

Havolalar 
Shodmonqul Salom. She’rlar  qaraldi: 10.08.2023

Shodmonqul Salom. Ehtirom  qaraldi: 10.08.2023
Shoirlar
Hannay burchagi

Klassik mexanikada Hannay burchagi aylanma geometrik fazaning (yoki Berry fazasining) mexanik analogidir. U Buyuk Britaniyaning Bristol universitetidan Jon Hannay sharafiga nomlangan. Xannay birinchi marta 1985 yilda burchakni tasvirlab, yaqinda rasmiylashtirilgan Berry bosqichi gʻoyalarini klassik mexanikaga kengaytirdi.

Klassik mexanikada Hannay burchagi 

Hannay burchagi harakat-burchak koordinatalari kontekstida aniqlanadi. Dastlab vaqt oʻzgarmaydigan tizimda harakat oʻzgaruvchisi  doimiy hisoblanadi. Vaqti-vaqti bilan bezovtalanishni kiritgandan soʻng , harakat oʻzgaruvchisi  adiabatik invariantga aylanadi va Hannay burchagi  uning mos burchak oʻzgaruvchisi uchun buzilish sodir boʻlgan evolyutsiyani ifodalovchi yoʻl integraliga koʻra hisoblanishi mumkin.  asl qiymatiga qaytadi:

bu yerda  va  Gamiltonianning kanonik oʻzgaruvchilari .

Misol 
Fuko mayatnik klassik mexanikaning namunasidir, u baʼzan Berri fazasini tasvirlash uchun ham ishlatiladi. Quyida biz harakat burchagi oʻzgaruvchilari yordamida Fuko mayatnikini oʻrganamiz. Oddiylik uchun biz umumiy protokolda qoʻllaniladigan Gamilton-Jakobi tenglamasidan foydalanmaymiz.

Biz chastotali tekislik mayatnikini koʻrib chiqamiz  burchak tezligi boʻlgan Yerning aylanishi taʼsirida  sifatida belgilangan amplituda bilan  . Mana,  yoʻnalishi Yerning markazidan mayatnikgacha. Mayatnik uchun Lagrangian:

Tegishli harakat tenglamasiKeyin yordamchi oʻzgaruvchini kiritamiz  bu aslida burchak oʻzgaruvchisi. Endi biz uchun tenglama mavjud  :
Uning xarakteristik tenglamasidanbiz uning xarakterli ildizini olamiz (biz shuni taʼkidlaymiz )Yechim shundan keyinYer bir toʻliq aylanishdan keyin, yaʼni , biz uchun faza oʻzgarishi bor Birinchi atama mayatnikning dinamik taʼsiriga bogʻliq boʻlib, dinamik faza deb ataladi, ikkinchisi esa Hannay burchagi boʻlgan geometrik fazani ifodalaydi.

Manbalar 

 Hannay John H. 1985 Angle variable holonomy in adiabatic excursion of an integrable Hamiltonian J. Phys. A: Math. Gen. 18 221-30.

Havolalar 
 Professor John H. Hannay: Research Highlights. Department of Physics, University of Bristol.

Fizika
Mexanika
Helmgolts teoremasi (klassik mexanika)

Klassik mexanikaning Helmgolts teoremasi quyidagicha:bir oʻlchovli tizimning Gamiltoniani boʻlsin, bu yerdakinetik energiya vaparametrga bogʻliq boʻlgan  „U-shaklidagi“ potensial energiya profilidir.

Mayli  oʻrtacha vaqtni bildirsin. Shunda

 
 
 
 

KeyinIzohlar
Klassik mexanikaning ushbu teoremasining tezislari aynan termodinamikaning issiqlik teoremasi kabi oʻqiladi. Bu fakt maʼlum mexanik miqdorlar oʻrtasida termodinamikga oʻxshash munosabatlar mavjudligini koʻrsatadi. Bu oʻz navbatida bir oʻlchovli mexanik tizimning „termodinamik holatini“ aniqlash imkonini beradi. Xususan, harorat  kinetik energiyaning oʻrtacha vaqt va entropiya bilan berilgan  harakatning logarifmi boʻyicha (yaʼni, ).

Muvozanat termodinamikasining mexanik asosini taʼminlash uchun uni makroskopik tizimlarga (yaʼni koʻp oʻlchovli tizimlarga) qanday qoʻllashni koʻrgan Lyudvig Boltsman bu teoremaning ahamiyatini tan oldi. Ushbu tadqiqot faoliyati uning ergodik gipotezasini shakllantirishi bilan chambarchas bogʻliq edi. Jorj Devid Birxoffning ergodik teoremasiga asoslangan Helmgolts teoremasining koʻp oʻlchovli versiyasi umumlashtirilgan Helmgolts teoremasi deb nomlanadi.

Manbalar
Helmholtz, H., von (1884a). Principien der Statik monocyklischer Systeme. Borchardt-Crelle’s Journal für die reine und angewandte Mathematik, 97, 111–140 (also in Wiedemann G. (Ed.) (1895) Wissenschafltliche Abhandlungen. Vol. 3 (pp. 142–162, 179–202). Leipzig: Johann Ambrosious Barth).
Helmholtz, H., von (1884b). Studien zur Statik monocyklischer Systeme. Sitzungsberichte der Kö niglich Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin, I, 159–177 (also in Wiedemann G. (Ed.) (1895) Wissenschafltliche Abhandlungen. Vol. 3 (pp. 163–178). Leipzig: Johann Ambrosious Barth).
Boltzmann, L. (1884). Über die Eigenschaften monocyklischer und anderer damit verwandter Systeme.Crelles Journal, 98: 68–94 (also in Boltzmann, L. (1909). Wissenschaftliche Abhandlungen (Vol. 3,pp. 122–152), F. Hasenöhrl (Ed.). Leipzig. Reissued New York: Chelsea, 1969).
Gallavotti, G. (1999). Statistical mechanics: A short treatise. Berlin: Springer.
Campisi, M. (2005) On the mechanical foundations of thermodynamics: The generalized Helmholtz theorem Studies in History and Philosophy of Modern Physics 36: 275–290

Mexanika
Fizika
Godograf(Hodograph)

Godograf — bu jism yoki suyuqlik harakatining vektoriy tasvirini beruvchi diagramma. Bu oʻzgaruvchan vektorning bir uchining joylashuvi, ikkinchi uchi esa oʻrnatiladi. Bunday diagrammadagi har qanday chizilgan maʼlumotlarning holati harakatlanuvchi zarrachaning tezligiga proporsionaldir. U tezlik diagrammasi deb ham ataladi. U Jeyms Bredli tomonidan qoʻllanilgan koʻrinadi, lekin uning amaliy rivojlanishi asosan 1846 yilda Qirollik Irlandiya Akademiyasi materiallarida uning hisobini nashr etgan ser Uilyam Rouen Hamiltondan olingan.

Qoʻllanilishi 
U fizika, astronomiya, qattiq va suyuqliklar mexanikasida materialning deformatsiyasini, sayyoralar harakati yoki jismning turli qismlarining tezligini oʻz ichiga olgan boshqa maʼlumotlarni chizish uchun ishlatiladi.

Meteorologiya 

Meteorologiyada hodograflar Yer atmosferasining tovushlaridan shamollarni rejalashtirish uchun ishlatiladi. Bu qutbli diagramma boʻlib, shamol yoʻnalishi markaziy oʻqdan burchak va uning kuchi markazdan masofa bilan koʻrsatilgan. Oʻngdagi rasmda, pastda, yerdan 4 balandlikda shamol qiymatlari topiladi. Ular vektorlar yordamida chizilgan  uchun  . Shuni taʼkidlash kerakki, yoʻnalish yuqori oʻng burchakda aytib oʻtilganidek chizilgan.

Hodograf va tefigram kabi termodinamik diagrammalar yordamida meteorologlar hisoblashlari mumkin:

 Shamol siljishi : ketma-ket vektorlarning ekstremitalarini birlashtiruvchi chiziqlar atmosfera qatlamidagi shamol yoʻnalishi va qiymatining oʻzgarishini ifodalaydi. Shamolning siljishi momaqaldiroqlarning rivojlanishida va bu darajalarda shamolning kelajakdagi evolyutsiyasida muhim maʼlumotdir.
 Turbulentlik : shamol siljishi aviatsiya uchun xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan turbulentlikni koʻrsatadi.
 Harorat adveksiyasi : havo qatlamidagi haroratning oʻzgarishini oʻsha darajadagi shamol yoʻnalishi va keyingi darajadagi shamol siljishi yoʻnalishi bilan hisoblash mumkin. Shimoliy yarim sharda issiq havo atmosfera sathlari orasidagi shamol siljishining oʻng tomonida joylashgan. Janubda esa aksincha (qarang termal shamol). Shunday qilib, hodografi misolida shamol  janubi-gʻarbdan shamol qirqishining oʻng tomoni bilan toʻqnash keladi, bu esa issiq adveksiyani va shu tariqa havoning shu darajada isishini bildiradi.

Godograf tarqalishi 

Bu tekis harakatda nuqtaning tezlik maydonini koʻrsatish usuli. Masshtabda chizilgan tezlik vektori nuqta yoʻliga teginish emas, balki perpendikulyar koʻrsatilgan, odatda yoʻlning egrilik markazidan uzoqqa yoʻnaltirilgan.

Godograf transformatsiyasi

Godograf transformatsiyasi — chiziqli boʻlmagan qisman differentsial tenglamalarni chiziqli versiyaga aylantirish uchun ishlatiladigan usul. Bu chiziqlilikka erishish uchun tenglamadagi qaram va mustaqil oʻzgaruvchilarni almashtirishdan iborat.

Manbalar

Havolalar 
 The Hodograph — Dr. James B. Calvert, University of Denver

Mexanika
Fizika
Meteorologiya
Turkiya–PKK ziddiyati

Kurd-turk ziddiyati Turkiya Respublikasi va mustaqil Kurdiston yaratish uchun Turkiyadan ajralib chiqishni talab qilgan yoki Turkiya Respublikasi hududida kurdlar uchun muxtoriyat va kengroq siyosiy hamda madaniy huquqlarni taʼminlashga urinayotgan turli kurd isyonchi guruhlari qurolli toʻqnashuvidir.

Asosiy isyonchi guruh Kurd ishchilar partiyasi (PKK) (Kurdcha: Partiya Karkerên Kurdistanê) hisoblanadi. Kurd-turk mojarosi koʻplab mintaqalarga yoyilgan boʻlsa-da, mojarolarning aksariyati Turkiya janubi-sharqiga toʻgʻri keladigan Shimoliy Kurdistonda sodir boʻlgan. PKKning Iroq Kurdistonida mavjudligi Turkiya Qurolli Kuchlarining mintaqaga tez-tez quruqlikdan bostirib kirishi, havo va artilleriya hujumlarini amalga oshirishiga sabab boʻlib, uning Suriya Kurdistonidagi taʼsiri u yerda ham xuddi shunday faoliyatga sabab boʻlmoqda. Mojaro asosan harbiy xarajatlar tufayli Turkiya iqtisodiyotiga 300 dan 450 milliard dollargacha zarar keltirdi. Mojaro, shuningdek, Turkiya turizmiga ham salbiy taʼsir koʻrsatmoqda.

Izohlar

Manbalar
Impuls (fizika)

Klassik mexanikada impuls ( yoki Imp bilan ifodalangan) obyekt impulsining oʻzgarishidir. Agar jismning boshlangʻich impulsi  boʻlsa va keyingi impuls  boʻlsa, obyekt  impulsini oladi:

Impuls — vektor kattalik, shuning uchun impuls ham vektor miqdordir.

Nyutonning ikkinchi harakat qonuni shuni koʻrsatadiki, jismning impuls momentining oʻzgarish tezligi jismga taʼsir qiluvchi  kuchga teng:

Shunday qilib, Δt vaqt davomida taʼsir qiluvchi barqaror  kuch tomonidan  impulsi keltiriladi:

Oʻzgaruvchan kuch tomonidan berilgan impuls  kuchning vaqtga nisbatan integralidir :

Impulsning SIdagi birligi Nyuton soniya (N⋅s), impulsning oʻlchovli ekvivalent birligi sekundiga kilogramm metr (kg⋅m/s). Tegishli ingliz muhandislik birligi funt-sekund (lbf⋅s) va Britaniya tortishish tizimida birlik sekundiga slug-fut (slug⋅ft/s) hisoblanadi.

Oʻzgarmas massali ob’ekt holatida matematik hosila 
 dan  gacha hosil boʻlgan  impuls sifatida aniqlanadi.bu yerda  —  dan  gacha qoʻllaniladigan natijaviy kuch.

Nyutonning ikkinchi qonunidan kuch impuls  bilan bogʻliqShuning uchun,Bu yerda  - chiziqli impulsning  dan  gacha bo'lgan o'zgarishi. Bu ko'pincha impuls-momenti teoremasi deb ataladi ( ish-energiya teoremasiga o'xshash).

Natijada, impulsni natijaviy kuch qoʻllaniladigan jismning impulsining oʻzgarishi sifatida ham koʻrish mumkin. Massa doimiy boʻlganda impuls oddiyroq shaklda ifodalanishi mumkin:

bu yerda

  is the resultant force applied,
  and  are times when the impulse begins and ends, respectively,
  is the mass of the object,
  is the final velocity of the object at the end of the time interval, and
  is the initial velocity of the object when the time interval begins.

Impuls impuls bilan bir xil birlik va oʻlchamlarga ega  . Xalqaro birliklar tizimida bular  . Ingliz muhandislik birliklarida ular  .

„Impuls“ atamasi tez taʼsir qiluvchi kuch yoki taʼsirga nisbatan ham qoʻllaniladi. Ushbu turdagi impuls koʻpincha ideallashtiriladi, shunda kuch tomonidan ishlab chiqarilgan impulsning oʻzgarishi vaqt oʻzgarmasdan sodir boʻladi. Bunday oʻzgarish bosqichli oʻzgarishdir va jismoniy jihatdan mumkin emas. Biroq, bu ideal toʻqnashuvlar taʼsirini hisoblash uchun foydali modeldir (masalan, oʻyin fizikasi dvigatellarida). Bundan tashqari, raketada „toʻliq impuls“ atamasi keng tarqalgan boʻlib qoʻllaniladi va „impuls“ atamasi bilan sinonim hisoblanadi.

Oʻzgaruvchan massa 

Nyutonning ikkinchi qonunining oʻzgaruvchan massa uchun qoʻllanilishi impuls va impulsni reaktiv yoki raketa bilan harakatlanuvchi transport vositalari uchun tahlil vositasi sifatida ishlatishga imkon beradi. Raketalar boʻlsa, berilgan impuls sarflangan yoqilgʻi birligi bilan normallashtirilishi mumkin, bu esa ishlash parametrini, oʻziga xos impulsni yaratadi. Bu fakt Tsiolkovskiy raketa tenglamasini olish uchun ishlatilishi mumkin, bu vosita tezligining harakatlantiruvchi oʻzgarishini dvigatelning oʻziga xos impulsi (yoki koʻkrak egzoz tezligi) va avtomobilning yoqilgʻi massasi nisbati bilan bogʻlaydi.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
 Dinamikada impuls

Mexanika
Fizika
Ta’sir parametri

Fizikada nshon parametri  snaryadning yoʻli va snaryad yaqinlashayotgan obyekt tomonidan yaratilgan potensial maydon  markazi oʻrtasidagi perpendikulyar masofa sifatida aniqlanadi (diagrammaga qarang). U koʻpincha yadro fizikasida (qarang: Ruterfordning tarqalishi) va klassik mexanikada.

Taʼsir parametri tarqalish burchagi  bilan bogʻliq.

 

Bu yerda  — snaryadning markazdan uzoqda boʻlgan tezligi,  — markazdan eng yaqin masofasi.

Qattiq shardan tarqalish 
Taʼsir parametridan foydalanishni koʻrsatadigan eng oddiy misol shardan sochilish holatidir. Bu yerda snaryad yaqinlashayotgan ob’ekt radiusli qattiq shardir  . Qattiq shar boʻlsa,  qachonki  boʻlsa va  uchun  . Qachonki  boʻlsa, snaryad qattiq sharni oʻtkazib yuboradi. Biz buni darhol koʻramiz  . Qachon , biz buni topamiz: .

Toʻqnashuvning markaziyligi

Yuqori energiyali yadro fizikasida, xususan, toʻqnashuv nurlari tajribalarida — toʻqnashuvlar taʼsir parametriga koʻra tasniflanishi mumkin. Markaziy toʻqnashuvlar mavjud , periferik toʻqnashuvlar bor , va ultraperiferik toʻqnashuvlar (UPC) mavjud , bu yerda toʻqnashuvchi yadrolar radiusli qattiq sharlar sifatida qaraladi  .

Rang kuchi juda qisqa diapazonga ega boʻlgani uchun u birdan koʻproq nuklon radiusi bilan ajratilgan kvarklarni birlashtira olmaydi; demak, kuchli oʻzaro taʼsirlar periferik va ultraperiferik toʻqnashuvlarda bostiriladi. Bu shuni anglatadiki, yakuniy holatdagi zarrachalar koʻpaytmasi (toʻqnashuv natijasida paydo boʻlgan zarrachalarning umumiy soni) odatda eng markaziy toʻqnashuvlarda eng katta boʻladi, chunki ishtirok etgan partonlar qandaydir tarzda oʻzaro taʼsir qilish ehtimoli eng katta. Bu toʻqnashuv markazlashuvining umumiy oʻlchovi sifatida zaryadlangan zarrachalar koʻpligidan foydalanishga olib keldi, chunki zaryadlangan zarrachalarni zaryadsiz zarrachalarga qaraganda aniqlash osonroq.

Ultraperiferik toʻqnashuvlarda kuchli oʻzaro taʼsirlar samarali boʻlmagani uchun ular elektromagnit oʻzaro taʼsirlarni, yaʼni foton-foton, foton-nuklon yoki foton-yadro oʻzaro taʼsirini — past fon ifloslanishini oʻrganish uchun ishlatilishi mumkin. UPTlar odatda ikkitadan toʻrttagacha yakuniy holat zarrachalarini ishlab chiqarganligi sababli, ular markaziy toʻqnashuvlar bilan solishtirganda nisbatan „toza“ boʻlib, har bir hodisada yuzlab zarrachalarni keltirib chiqarishi mumkin.

Manbalar

Havolalar 
 yadro sochilish parametri

Fizika
Mexanika