MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oqsaroy

Oqsaroy — Samarqanddagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr). Temuriylarning soʻnggi daxmasi. O. qoʻshimcha daxma sifatida Abu Said (1449—69) va Sulton Ahmad Mirzo (1469—94) hukmronligi davrida qurilgan. Maqbara pishiq gʻishtdan ganch qorishmasida terilgan. Oqsaroy chortoq tarx/sh katta xona va qaramaqarshi joylashtirilgan xonalardan iborat. Bosh tarzi janubiga qaragan. Oʻrtadagi miyonsaroy tagida sardoba joylashgan. Oqsaroy qurilishida oʻsha davr meʼmorligiga xos murakkab usullar qoʻllanilgan: katta xona gumbazi 4 katta ravoq va oʻzaro kesishgan ravoqchalar hamda toqilar yordamida yopilgan. Bu qurilmalar sharafa va ganch bezaklari bilan pardozlangan. Bezaklarning koʻp qismi kundal uslubida bajarilgan. Nafis ishlangan oq, koʻk ranglar oltin xal bilan oʻzaro uygʻunlashib ajoyib koʻrinish kasb etgan. Naqsh shakllari oʻzaro takrorlan-magan. Bir ravokdagi naqshda bir-biriga oʻxshamaydigan 67 xil bezakgul boʻlgan. Binoning tashqi meʼmorligi nihoyasiga yetkazilmagan. Katta xona tashqi gumbazi, 8 qirrali poygumbazi tugallanmagan. Oqsaroy temuriylar davri meʼmorligining noyob namunasi hisoblanadi.

Tarixi 
Oqsaroy maqbarasining aniq qurilgan sanasi va maqsadi haqida tarixiy manbalar yoʻq. Sovet arxeologi va sharqshunosi tarixchisi M.E.Masson maqbaraning qurilishi Movarounnahr hukmdori Abdulatifning oʻldirilishi bilan bogʻliq boʻlib, otasi Mirzo Ulug'bek qabri u yerdaligi sababli u  Go'riamir maqbarasiga dafn etilishi mumkin bo'lmagan deb taxmin qilinadi.  Shu bilan birga, maqbaraning me’moriy xususiyatlari va ichki bezaklari  Ishratxona maqbarasiga o'xshab ketadi, bu esa uni XV asrning 70-yillarida qurilgan deb nisbat berish imkonini beradi.  Maqbara Sulton Abu Said oilasining erkak avlodlari uchun oilaviy qabr vazifasini o‘tashi mumkin degan fikr ham mavjud. 

XX asrga kelib, yodgorlik jiddiy shikastlangan holatga kelgan.  1924—1925-yillarda inshootda rekonstruksiya ishlari olib borildi, bu maqbarani buzilib ketishidan saqlab qolgan.  XXI asr boshlariga qadar u vayrona holatda bo'lgan.  2007-yilda Oqsaroy maqbarasi shaxsiy mablagʻlar hisobidan qayta tiklandi va hozirda sayyohlar uchun ochiq.

Me'morchiligi 
Oqsaroy maqbarasi bir gumbazli, toʻrtburchak shakldagi bino boʻlib,  asosiy zal va uchta kirish xonasini oʻz ichiga oladi. Asosiy zalning yuqori qismi silindrsimon baraban ustidagi gumbaz bilan qoplangan boʻlib, uning asosini kesishuvchi ravoqlar va qalqonsimon yelkanlar tashkil qiladi. Tor zinapoyaga o'xshash yo'l marmar bilan qoplangan sakkizburchak xilxonaga olib boradi. Binoda har qanday tashqi bezak yo'q, ammo ichki bezaklari bilan tashqi ko'rinishidan keskin farq qiladi. Ichki qismda, devorlarning tagida  mozaikali panel mavjud. Devorlar zargarlik buyumlaridan ko'p foydalanilgan holda ishlangan bezakli rasmlar bilan qoplangan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Samarqand
Oqsil kasalligi

Oqsil kasalligi yoki Protainopatiyalar oqsim, yashchur — asosan, juft tuyoqli hayvonlarda shiddatli oʻtadigan yuqumli kasallik. Hayvonlarning ogʻiz-burun, tuyoq va yelin terisi epiteliylarida pufakchalar hosil boʻladi. O. odamlarga ham yuqishi mumkin. Kasallangan hayvonlar suti kamayadi, ozib ketadi, bola tashlaydi: 50—70% oʻladi. Oqsil kasalligi Osiyo va Afrika mamlakatlarida koʻp uchraydi.

Qoʻzgʻatuvchisi — filtrlanuvchi virus; u 1897-yil Leffler va Frosh tomonidan aniklangan. Hozirgi vaqtda immunologik xossalariga koʻra, 7 xili va koʻpgina variantlari aniqdangan. O. xili — 13, S xili — 5, SAT-1—7, CAT-2 xili — 3, SAT-3 xili —4 va Osiyo -1 xili esa 2 variantda mavjud. Viruslar tashqi muhit taʼsiriga chidamli, ajralib tushgan teri epiteliylarida 67 kun, axlat va siydikda 39 kun, muzlagan goʻshtda 680 kun, koʻlmak suvda 103 kun oʻz xususiyatini saqlaydi. Sovuq uncha taʼsir qilmaydi, yuqori haroratda tez oʻladi, oʻyuvchi ishqor va formaldegid kuchli taʼsir etadi.

Kasallik hayvondan ogʻiz, jarohatlangan teri va shilimshiq pardalar orqali yuqadi hamda 2—3 oylik buzoqlar, qoʻzilar va choʻchqa bolalarida, koʻpincha, ogʻir, epizootik yoki panzootik koʻrinishda oʻtadi.

Virus organizmga tushib, teri epiteliysida rivojlanadi va shu joyni yalligʻlantiradi; keyinchalik qonga oʻtib, septitsemiya avj oladi. Kasallikning tipik va xavfli (atipik) koʻri-nishlari bor. Tipik koʻrinishda soʻlak ajralishi kuchayadi, kavsh qaytarish susayadi va tana harorati 40,5—41,5°gacha koʻtariladi. Kasallikning 2—3 kuni ogʻiz boʻshligʻining shilimshiq pardalarida, tuyoq oraligʻi va yelin terisi epiteliysida pufakchalar vujudga keladi. Keyinchalik ular yorilib, erozi-yalar paydo boʻladi, hayvon oqsaydi, tuyogʻi tushishi mumkin. Mastitlar, en-dometritlar rivojlanadi. Yosh buzoqlarda shiddatli gastroenterit paydo boʻlib, koʻpincha, oʻlim bilan tugaydi. Xavfli koʻrinish, koʻpincha, tipik koʻrinishning davomi boʻlib, tuzala boshlashning 7—10-kunida birdaniga hayvon holati ogʻirlashadi, yurak fala-ji natijasida 20—50% hayvon oʻladi.

Kurash choralari: ogʻiz jarohatlari kaliy permanganat, furatsillin eritmalari bilan chayib turiladi. Tuyoq jarohatlari formalin eritma-si, yod nastoykasi yoki kaliy perman-ganat-streptotsid aralashmasi, yelin jarohatlari esa antiseptik mazlar bilan davolanadi.

Oldini olish: karantin eʼlon qilinadi, faol va passiv immunizatsiya tashkil etiladi, kasal hayvonlar sogʻlomlaridan ajratib davolanadi. Molxonalar har kuni dezinfeksiya qilinadi. Dezinfeksiya uchun 1% formaldegid eritmasi tavsiya etiladi. Goʻng biotermik yoʻl bilan zararsizlantiriladi. Shunday xayvonlarning goʻsht va sut mahsulotlarini qaynatib isteʼmol qilish mumkin. Odamlar Oqsil kasalligi bilan juda kam kasallanadi. Ularga Oqsil kasalligi kasal hayvonlar orqali, xom sut isteʼ-mol qilganda yuqishi mumkin.

Muhsin Hasanov, Ermuhammad Toshpoʻlatov.

Manbalar
Oqsil minimumi

Oqsil minimumi - organizmda azot muvozanati saqlanishi uchun ovqatda boʻlishi zarur oqsilning eng kam miqdori. Ovqatdagi oqsil Oqsil minimumidan kamayib ketganda organizmning oʻz oqsillari parchalanadi. Oqsil minimumi organizmning individual xususiyatlariga, yoshiga, semizligiga, shuningdek, ovqatdagi uglevodlar, yogʻlar, vitaminlar va boshqa sifatiga hamda miqsoriga bogʻliq. Ov-qat ratsionlari tuzish uchun oqsil optimumi (organizm ehtiyojlarini toʻla taʼminlash uchun zarur oqsil miq-dori) asos qilib olinadi. Katta yoshli odamga bir sutkada oʻrta hisob bilan 80— 100 g (ogʻir jismoniy ishda 150 g) oqsil kerak (yana qarang Otssil, Moddalar almashinuvi).

Manbalar
Oqsil plastiklar

Oqsil plastiklar - xayvon yoki oʻsimlik oqsillaridan tayyorlangan plastmassalar. Asosan, sut oqsili (kazein). Makkajoʻxori doni, yer yongʻoq va soya donidagi oqsillar xom ashyo boʻlib xizmat qiladi. Oqsil plastiklar tarkibida oqsildan tashqari, plastifikatorlar, boʻyagichlar boʻladi. Oqsil plastiklardan koʻproq tarqalgani — galalit, asosan, tugma va toʻqa tayyorlashda ishlatiladi.

Yana qarang 

 Plastmassalar
 Proteinlar

Manbalar
Oqsilli ozuqalar

Oqsilli ozuqalar - oʻsimliklar va hayvonlar mahsulotlaridan tayyorlangan, tarkibida protein koʻp boʻlgan yem-xashak. Koʻpchilik mollar uchun yem-xashak ozuqalar — koʻkoʻt, pichan, don va don chiqitlari, kunjara va boshqa proteinning asosiy manbai hisoblanadi. Koʻk ozuqalar orasida yosh dukkakli oʻsimliklar oʻtida xom protein, ayniqsa, koʻp. Mas, bedaning 1 ozuqa birli-gida 200 g, xashaki dukkakli usimliklarning 1 ozuqa birligida 320 g gacha xom protein bor. Shuningdek, ularning sifati qam gʻoyat yuqori boʻlib, tez hazm boʻlishiga yordam beradigan suvda eruvchi va tuzda eruvchi oqsillar, almashtirib boʻlmaydigan aminokislotalar koʻp. Shuningdek, dukkakli ekinlar doni ham proteinga boy: noʻxat va vika 1 ozuqa birligi donida 200 g gacha, soyada 256 g gacha protein bor. Aminokislotalar tarkibi boʻyicha kunjara (1 ozuka birligida 270—340) va shrotlar (300— 370 g) proteinlari ham toʻla qimmatli yemish hisoblanadi. Hayvon mahsulotlaridan tayyorlangan yemlarda protein miqdori koʻp va yuqori biologik qimmatga ega. Goʻsht unining 1 ozuqa birligida 570 g, baliq unining eng yaxshi navlarida 600 g dan ortiq, quruq qon kukuni 1 ozuqa birligida 550 g protein bor. Pivo, non va ozuqa achitqilari ham tarkibida oqsilning koʻpligi bilan ajralib turadi. Bundan tashqari, achitqi hamirturush V guruhidagi vitaminlar va mikroelementlar manbaidir.

Roʻzimat Hamroqulov.

Manbalar
Oqsichqon

Oqsichqon — suvsarsimonlar oila-siga mansub sut emizuvchi. Tanasining uz. 32 sm gacha, dumining uz. 10 sm gacha. Yevrosiyo va Shimoliy Amerikada tarqalgan. Oʻrta Osiyoda ham uchraydi. Zararli kemiruvchilar bilan oziqlanadi. Moʻynasi uchun ovlanadi.

Manbalar
Oqsoy

Oqsoy — Samarqand viloyatidagi soy. Zarafshon tizmasidagi Qoratepa togʻining shim. yon bagʻridan boshlanib, shim.-sharqqa oqadi. Uzunligi 26 km, havzasining maydoni 25,6 km². Bosh qismida Erikoʻl deb ataladi. Islomtepa yaqinida Qoradaryoga kuyiladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,31 m³/sek., oqim moduli 12 l/sek, km². Suvning asosiy qismi erta bahorda oʻtadi. Bahor va yoz boshlarida soydan sel keladi. O. vodiysida yaylovlar bor.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Oqsoqol

Oqsoqol — Markaziy Osiyo xalqlari, jumladan, oʻzbeklar oʻrtasida obroʻ eʼtiborli, uvali-juvali va tadbirkor kishilarga nisbatan hurmat yuzasidan ishlatiladigan atama. O.lar qadimda urugʻ-jamoa boshligʻi va keyingi davrlarda nufuzli aʼyonlar toifasiga kiritilgan. Mas, Xiva xonligida O.lar elchilarni qabul qilish va boshqa koʻpgina tadbirlarda faol ishtirok etishgan.

Qishloqjamoasini ham saylab qoʻyiladigan O. lar boshqarishgan. Yirik shaharlar, dahalar va mahalla (guzarlar) boshliklari ham O.lar hisoblangan. Shuningdek, qishloq hunarmandchilik ustaxonalariga ham O.lar rahbarlik qilgan. Yirik suv tarmoklarida sugʻorishtaqsimlanishini ariq-oqsoqol nazorat qilgan. O.lar turli soliqlar toʻplashga, qishloq xoʻjaligi yumushlarini bajarishga, qasharlarni uyushtirishga va toʻymarakalarni tashkil etishga rahbarlik qilganlar. Baʼzan zarurat tu-gʻilganda O. lardan oilaviy-maishiy masalalarni hal etishda ham maslahatlar soʻralgan.

Hozir — qishloq fuqarolar yigʻinlari va shaharlar mahalla qoʻmitalari raislari. Respublika, viloyat, tuman va shaharlarda O.lar kengashlari faoliyat yuritmoqda.

Manbalar 

 

Kavkaz
Oqsoqolotasoy

Oqsoqolotasoy — Navoiy viloyati Xatirchi tumanidagi soy. Krratogʻning jan. yon bagʻridan boshlanuvchi Qoramachitsoy va Gumassoylarning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Uzunligi 33 km, havzasining maydoni 20,6 km². Oqsoqolotasoy jan. va jan.-gʻarbga oqib, Polvonota qishlogʻi yaqinida Qahramon kanaliga quyiladi. Qor, yomgʻir va yer osti suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yilik suv sarfi 0,03m³/ sek., oqim moduli 1,7 l/sek, km². Ir-moqlarining umumiy uz. 50 km, eng yirigi Labiarab (16 km). Bahorda sel keladi. Oqsoqolotasoydan Xatirchi tumanidagi xoʻjaliklar yerlari sugʻoriladi.

Manbalar 

Navoiy viloyati
Oʻzbekistondagi daryolar
Oqsuv

Oqsuv — toza chuchuk suv. Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan atama. Koʻproq turgʻun, zax suvdan farq qilib, oqar suv maʼ-nosida ishlatiladi. Koʻpincha suv nomlari (gidronim)ga aylanadi. Koʻpgina olimlar, jumladan, N. G. Mallitskiy, "muzlik tagidan oqib chiqadigan suv oqsuv deyiladi, chunki tarkibidagi muz zarralari tufayli muzlik suvi oq koʻrinadi", deb hisoblaydi. V. L. Vyatki n fikricha, togʻ daryolari Oqsuv (yoki Okdaryo)dir. Akademik V. V. Bartoldning kuzatishicha, oʻz oʻzanida oqadigan suv Oqsuv yoki Oqdaryo, kanal qazib oqizilgan suv esa Qorasuv yoki Qoradaryo deb yuritiladi (k,. Qorasuv).

A. N. Kononov O.ni okar suv deb izohlaydi. Oqsuv soʻzi "Boburnoma"da koʻp uchraydi. Umuman, muzlik suvlari oqish koʻringanidan shunday nom olgan. Suvi loyqa daryolar ham O. Okdaryo deb yuritiladi. Shu nomdagi daryo juda koʻp.

Manbalar
Oqsuv (soy)

Oqsuv — Qashqadaryo viloyatidagi soy. Qashqadaryoning irmogʻi. Hisor tizmasining gʻarbiy yon bagridagi muzliklardan boshlanadi. Uz. 62 km. Suv yigʻilish maydoni 845 km², oʻrtacha bal. 2444 m. O.ga chapdan Dahansoy, Obikixona, Gelendaryo, Rabot, Sujar kabi irmoqlar, oʻngdan Shutsoy quyiladi. O. Chiroqchidan 18 km yuqorida Qashqadaryoga kuyiladi. Qormuzliklardan suv oladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 12,3 m³/sek. Eng koʻp suv sarfi iyun oyiga, eng kam suv sarfi dekabr—yanvarga toʻgʻri keladi. Yillik suvining 49,2% mart—iyunda oqib oʻtadi. O.ning oʻrtacha oqim moduli 14,6 l/sek, km². O.dan Kitob, Shahrisabz, Chiroqchi tumanlarining ekin-zorlari sugʻoriladi.

Manbalar 

 

Oʻzbekistondagi daryolar
Qashqadaryo viloyati
Oqsoʻxta

Oqsoʻxta () - boshoqdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. O.ning boʻyi 100-150 sm. Poyasi koʻp, havol, serbarg. Ildiz oldi barglari juda koʻp, ingichka va uzun (100 sm gacha). Toʻpguli bir yonlama roʻvak, poyaning uchida. Ildizi sershox, uzun (100 sm gacha).

O. qor ostidayoq koʻkara boshlaydi, iyunda gullaydi, avgustda urugʻi pishadi va yer ustki qismi quriydi. Oʻzbekistonda togʻlarning shimoliy yon bagʻirlarida, ayniqsa, daraxt va butalar ostida koʻp usadi. O. eng yaxshi ozuqabop oʻsimliklardan biri; tarkibida 6,2— 24,3% protein bor. Mollarga koʻk holida beriladi, pichan tayyorlashda 19-asr boshlarida O. lalmikor va sugʻoriladigan yerlarga ekila boshlagan.

Manbalar 

 

Bugʻdoydoshlar
Oqtepa

Oqtepa — Anov madaniyatiga oid makonlardan biri (mil. av. 5-ming yillik oxiri — 3-ming yillikning 2-yarmi). Ashxobod shahridan 3,6 km jan.-gʻarbda joylashgan. O. dastlab bir urugʻning, keyinchalik yirik oila jamoasining qarorgohi va kichik oilaning qoʻrgʻoni boʻlgan. Keyingi davrlarga oid xom gʻishtdan ishlangan uy-joylar (4 xonali), xoʻjalik buyumlari uchun kichik hujralar hamda oila sajdagohi va boshqa to-pilgan. O.da yashagan kishilar dehqonchilik, uzumchilik, chorvachilik bilan shugʻullanganlar. Ular jez qurollar va sirli sopol idishlardan foydalanganlar.

Manbalar 

Arxeologiya
Osiyo tarixi
Turkmaniston
Oqtepa (maʼnolari)

Oqtepa:

 Oqtepa — Anov madaniyatiga oid makonlardan biri
 Oqtepa (tepaliklar) — Oʻrta Osiyoda qadimiy binolar qoldiqlari va arxeologik madaniy qatlamlar saqlangan tepaliklar nomi
 Oqtepa (kanal) – Toshkent shahridagi kanal
 Oqtepa GES – Oqtepa kanalidagi GES
Oqtepa (tepaliklar)

Oqtepa — Oʻrta Osiyoda qad. binolar qoldiqlari va arxeologik madaniy qatlamlar saqlangan tepaliklar nomi. Mas, Toshkent shahrining oʻzida bir qan-cha O.lar mavjud (qarang Koʻkcha Oqtepasi, Chilonzor Oqtepasi, Chigʻatoy Oqtepasi, Yunusobod Oqtepasi).

Manbalar 

 

Onomastika
Oqtepa GES

Oqtepa ges, Yoʻldosh Oxunboboyev nomidagi Oqtepa gidroelektr stansiyasi — Oʻzbeki-stonda dastlabki qurilgan gidro-elektr stansiya. "Oʻzbekenergiya" davlat-aksiyadorlik kompaniyasining "Toshkent GESlari kaskadi" shoʻʼba korxo-nasi tarkibida. Chirchiq — Boʻzsuv suv traktining oʻrta qismida joylashgan (Toshkent shahrida). 1935-yil 2-maydan qurila boshlagan. Ikkinchi jahon urushi boshlanishi bilan qurilish vaqtincha toʻxtatib qoʻyilgan. GES qurilishida Toshkent shahrining aholisi hashar yoʻli bilan faol qatnashdi. Stan-siyada bitta 15 ming kVt li agregat oʻrnatilgan. Toshkent shahri va Toshkent viloyati isteʼmolchilariga elektr energiyasi yetkazib beradi.

Manbalar
Oqtepasoy

Oqtepasoy — Samarqand va Navoiy viloyatlaridagi soy. Nurota tizmasining jan. yon bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 60 km, havzasining maydoni 715 km². Yuqori oqimida Shagʻalsoy nomi bilan jan.-sharqqa, soʻngra jan.-gʻarbga oqadi. Oʻrta oqimida Pangatsoy bilan qoʻshilib Qoʻshrabotsoyni, Gʻujumsoy bilan qoʻshilib Oqtepasoyni hosil qiladi. Oqtepasoy Ishtixon tumani hududida Oqsaryoga quyiladi. Vodiysida tor daralar, tik qoyali yon bagʻirlar, koʻhna qayirlar uchraydi. Vo-diysining kengligi bir necha yuz metrdan 2 km gacha.

Soy, asosan, mavsumiy qor, yomgʻir va yer osti suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 1,15 m³/sek., oqim moduli 1,6 l/sek, km². Yoz va kuzda suvi keskin kamayib ketadi. Oqtepasoyning 60 dan ortiq (umumiy uz. 150 km) irmoqlari bor. Yiriklari: Pangatsoy, Qizilolmasoy, Shovvasoy, Gʻujumsoy va boshqa Soy vodiysida kamyob hayvonlar (arhar, kaklik, qobon va boshqalar) va oʻsimliklar uchraydi. Soydan Navoiy viloyatining Nurota, Samarqand viloyatining Ishtixon tumanlari xoʻjaliklari sugʻoriladi.

Manbalar 

    

Oʻzbekistondagi daryolar
Oqtishlilar

Oqtishlilar () - yerqazarlar oilasiga mansub hasharotxoʻr sut emizuvchilar urugʻi. Gavdasining uzunligi 4— 15 sm (dumi 4—10 sm), kalta yung, siyrak va uzunroq qil bilan qoplangan. Tishlarining koronkasi oq (nomishundan olingan), yuqori jagʻining har qaysisi yarmida 3 tadan bir uchli tishlari bor. 150 ga yaqin turi Afrika, Janubiy va Oʻrta Yevropa, Osiyo, jumladan, Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda tarqalgan. Oʻzbekistonda 2 turi: kichik O. Amudaryoning quyi oqimi, Zarafshon, Sirdaryo, Fargʻona, Surxondaryoda; oq qorinli O. Surxondaryo vodiysida uchraydi.

Manbalar 

Hayvonlar
Oqtov seriyasi

Oqtov seriyasi - Janubiy Oʻzbekiston paleotsen yotqiziqlaridagi stratigrafik birlik. O.M. Akramxoʻjayev va M. Egamberdiyevlar tomonidan ajratilgan. Oqjar (quyi paleotsen) va Buxoro (oʻrta va yuqori paleotsen) qatlamlarini oʻz ichiga oladi. Tarkibi takrorlanib katlamlashgan gips-angidrit, gʻovak oolit (yaxshi kollektor xususiyatiga ega) hamda foraminifera qoldiklariga boy dolomit va ohaktoshlardan iborat. Ostki paleotsen yotqiziqlarining eng katta kalinligi (Surxondaryo botiqligida) 150 m gacha boʻlib, baʼzi joylarda gips qatlami yoʻq, dolomit va ohaktoshlar esa kesimda 12–15 m gacha qisqarganligi ku-zatilgan. Organik qoldikdardan mollyus-kalar, mikrofaunadan faqat ostrakodalar uchraydi. Yuqori paleotsen karbo-nat-sulfatli, karbonat-terrigen va mergel-gilli yotqiziqlaridan iborat boʻlib, aniq ajralgan. Qalinligi 50– 193 m gacha. Baʼzi joylarda kaolinit tar-kibli karbonatsiz, orasida gʻurra shaklida joylashgan fosforit tanalari mavjud boʻlgan qalinligi 18–25 m gillar va 0,7 m gacha qalinlikda yonuvchi slanets qatlamlari uchraydi. Yuqori paleotsen yotqiziklarining umumiy kalinligi 70–210 m. Oqtov seriyasi qatlamlarining umumiy qalinligi 40–50 m dan 390 m gacha. Oqtov seriyasi katlamlari Tojikiston depressiyasi va Buxoro—Xiva oblastlarida ham keng tarqalgan. Surxondaryo havzasi Oqtov seriyasi qatlamlarida 6 kollektor, gorizont va bir necha neft konlari mavjud. Oqtov seriyasi stratigrafik ahamiyatga ega.

Manbalar 

Geologiya
Oqtov tizmasi

Oqtov tizmasi - Janubiy Nurota togʻlaridagi tizma. Samarqand va Navoiy viloyatlari hududida joylashgan, janubi-sharqdan shimoli-gʻarbga 120 km ga choʻzilgan. Sharqda Qaroqchitogʻ tizmasi, gʻarbda Qizilqum choʻli, shimolida Nurota botigʻi, janubi-gʻarbda Qoratogʻ tizmasi bilan chegaralangan. Oʻrtacha balandligi 1000– 1200 m; shimoli-gʻarbda 600 m gacha pasay-ib, tekislik bilan tutashadi. Eng baland joyi 2003 m (Taxku choʻqqisi). Tizmaning janubiy yon bagʻri qiyaroq, koʻplab daryo va soylar bilan kesilgan. Oqtov tizmasi bir nechta kichik togʻlar (Baxiltogʻ, Pistali, Dultali, Oqtosh)dan iborat. Gersin bur-malanishi davrida shakllangan antiklinal struktura. Paleozoyning yangi tektonik harakatlar taʼsirida koʻtarilgan ohaktosh, slanets, granitlaridan tashkil topgan. Iushmi keskin kontinental, yillik yogʻin (gʻarbiy etaklarida) 250 mm dan ziyod, sharqiy etaklarida esa (balandligi 720 m) 450 mm dan ortiq. Tizmaning yuqori qismlarida yogʻin koʻproq. Oqtov tizmasidan Zarafshon daryosining oʻng irmoqlari (Zarbandsoy, Quruqsoy, Andoqsoy, Tasmachisoy, Maydonsoy, Oltinsoy va boshqalar) boshlanadi. Tizmada koʻplab karst buloqlari mavjud boʻlib, daryolarning toʻyinishida (ayniqsa, yoz faslida) asosiy rol oʻynaydi. Shimoliy yon bagʻridagi soylarda ham suv bahor faslida boʻladi. Togʻ yon bagʻrida oddiy boʻz va toʻq-boʻz, togʻ ji-garrang tuproklar tarqalgan. Efemer va efemeroid, shuvoq, qoʻziquloq, oq kavrak, bugʻdoyiq, tipchak, uchqat, doʻlana, pista, naʼmatak, bodom, baland boʻyli dasht oʻtlari oʻsadi. Oqtov tizmasida dala shpati, granit, marmar konlari mavjud. Yaylov sifatida foydalaniladi.

Manbalar 

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Oqtom qabristoni

Oqtom qabristoni - Janubiy Fargʻonadagi Margʻilonsoyning chap qirgʻogʻidagi Oqtom va Damkoʻl qishloklari qarshisida joylashgan qad. qabriston (miloddan avvalgi 6—3 a.lar). Jami 65 ta mozorqoʻrgʻon aniqlangan, ulardan 15 tasi milodning boshlariga taallukli; qolgan 50 tasining 31 donasi kavlab ochilgan. Kavlangan mozorqoʻrgʻonlar ostida 126 ta qabr qazib oʻrganildi. Mozorqoʻrgʻonlar tuproq va chaqirtoshlarni qabr ustiga toʻplab — uyum qilishdan vujudga kelgan. Ular ostidagi oʻrta qabrda 1 tadan 8 tagacha mayyit boshini gʻarbga qilib qoʻyilgan. Chirigan yogʻoch qoldiqlariga koʻra, oʻralar ustiga yogʻoch terilib soʻngra usti yopilgan. Bu davr urf-odati boʻyicha marxum oʻng tomoniga sopol idishlar (baʼzan maxsus tokchaga), jezdan pichoq, bigiz, paykonlar hamda jez, temir va suyakdan yasalgan taqin-choklar, baʼzan qoʻyning biror boʻlagi ham qoʻyilgan. Mahalliy aholi dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullangan.

Manbalar
Oqtosh (maʼnolari)

Oqtosh:

 Oqtosh (shaharcha) — Namangan viloyati Toʻraqoʻrgʻon tumanidagi shaharcha (1974-yil
 Oqtosh — Samarkand viloyati Narpay tumanidagi shahar.
Oqtosh (shaharcha)

Oqtosh — Namangan viloyati Toʻraqoʻrgʻon tumanidagi shaharcha (1974-yildan). Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Toʻraqoʻr-gʻon. Aholisi 6 ming kishiga yaqin (2003). O.da paxta tozalash zavodi, gugurt fabrikasi, neft bazasi, tuman "Dehqonmashtaʼminot" aksiyadorlik jamiyati, MTP, qishloq qurilish konstruksiyalari kombinati, koʻchma mexanizatsiyalashgan kolonna, "Agrokimyotaʼminot" aksiyadorlik jamiyati, gaz toʻldirish stansiyasi, Sohilobod shirkat xoʻjaligi, tumanlararo ulgurji chakana savdo-ishlab chiqarish aksiyadorlik bazasi, 3 umumiy taʼlim maktabi, ixtisoslashtirilgan internat litseyi, 2 qishloq vrachlik punkti bor. 2016-2021 yillarda shaharchada kichik iqtisodiyot zonasi tashkil etildi, 2019-yil "Oqtosh textil" va 2023-yildan esa "Runam textil" kabi yuqori ishlab chiqarish quvvatiga ega tekstil zavodlari ishga tushirildi

Manbalar 

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Toʻraqoʻrgʻon tumani
Toʻraqoʻrgʻon tumani aholi punktlari
Namangan viloyati shahar tipidagi aholi punktlari
Oqtosh agalmatolitalunit koni

Oqtosh agalmatolitalunit koni — Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi kon. Gʻazalkent shahri yaqinida, Qorjontovning jan. yon bagʻrida joylashgan. 1923-yilda konda agalmatolit, dyumortyerit va ikkilamchi kvarsitlarda alunit borligi aniqlangan. Oqtosh agalmatolitalunit koni-asrk. toshkoʻmir davriga mansub har xil tarkibli effuziv jinslar (Aqcha svitasi)da topilgan. Effuzivlar gum-bazsimon bukilmalar hosil qilgan boʻlib, ularda turli yoʻnalishdagi yoriklar mavjud. Leykokrat granitlareni 50–300 m li kvars-seritsit, kvars va andaluzit-korundli jinslar bilan oʻralgan. Aqcha svitasi (qalinligi 400– 600 m) dagi past temperaturada hosil boʻlgan kvarsit zonasida alunit, diaspor, agalmatolitlarning linzasimon, ustunsimon tanalari joylashgan. Kvarsitlashgan zonaning janubida dyumortyerit, korundga boy kvars-seritsitli jinslar, shimolida kaolinitli, dias-porkaolinit-pirofillitli, diaspor va alunitli kvarsitlar keng tarkalgan. Alunitli uyumlar 20–120 m li izotermik shakllarga ega. Alunitning rudadagi umumiy miqdori 10—60%. 100–500 m chukurlikda alunitli kvarsitlar borligi aniklangan.

Manbalar