MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Krushevo Respublikasi

Krushevo Respublikasi () — Bolqondagi birinchi respublikalardan biri. U Ilinden qoʻzgʻoloni paytida tashkil topgan va 10 kun — 1903-yil yil 3-avgustdan 13-avgustgacha davom etgan.

Tarixi 
Qoʻzgʻolon paytida Nikola Karev boshchiligidagi 750 isyonchi kazarma, pochta va munitsipalitetga hujum qildi va turk qoʻshinlarini Krushevo shahridan haydab chiqarishga muvaffaq boʻldi. Shaharda zudlik bilan oʻzini-oʻzi boshqarish tuzildi va 60 aʼzodan iborat Respublika kengashi chaqirildi — shahardagi har bir etnik-diniy jamoadan 20 kishi (makedoniyalik bolgarlar — ekzarxistlar; slavyan, alban va arumin zabon Konstantinopol patriarxati pravoslavlari va aruminlar). Respublika Muvaqqat Inqilobiy Hukumatining rahbari etnik ozchiliklarning millatchiligini rad etgan va Bolqon Federatsiyasi gʻoyasini qoʻllab-quvvatlagan sotsial-demokrat — tesnyak Nikola Karev edi. Hukumat tarkibiga 6 kishi (har bir jamoadan 2 kishi) kirdi, ular qonun va tartibni saqlashga, oziq-ovqat, dori-darmon yetkazib berish va moliyaviy muomalani yoʻlga qoʻyishga chaqirildi.

Krushevo respublikasi hukumati tomonidan chiqarilgan eng mashhur hujjat Krushevo manifestidir. 6-avgust kuni yozilgan Manifestda Makedoniyaning butun aholisi (jumladan, albanlar va turklar) etnik va diniy tafovutlarni chetlab oʻtishga, Sulton Abdul-Hamid II va hokimiyat tepasida turganlar zulmiga qarshi kurash bayrogʻi ostida turishga chaqirdi.

Biroq, 13-avgustda Usmonli hukumati uni bostirish uchun favqulodda harbiy choralar koʻrdi. Qoʻzgʻolonchilar shaharni Bitoladan kelayotgan Usmonli qoʻshinlaridan himoya qilishga harakat qilishdi, ammo butun otryad va ularning yetakchisi halok boʻldi. Shiddatli janglardan soʻng Usmonlilar isyonchilarni va mahalliy aholini shafqatsizlarcha oʻldirib, Krushevo respublikasini yoʻq qilishga muvaffaq boʻlishdi. Artilleriyadan oʻqqa tutilishi natijasida shaharning bir qismi yongʻin natijasida vayron boʻldi. Shahar turk qoʻshinlari va bashibuzuklar tomonidan talon-toroj qilingandan soʻng, Usmonli hukumati Krushevo aholisi oʻrtasida, aslida bolgarlar aholini oʻldirib, shaharni talon-toroj qilganliklari haqida maʼlumot tarqatdi.

Xotirasi 

„Ilinden qoʻzgʻoloni muzeyi“ 1953-yilda Krushevo respublikasining 50-yilligi munosabati bilan tashkil etilgan. U Respublika eʼlon qilingan Tomalevskiylar oilasining boʻsh uyida joylashgan. 1974-yilda Krushevo yaqinidagi tepalikda inqilobchilarning jasorati xotirasiga bagʻishlangan ulkan yodgorlik oʻrnatildi. Bu hududda Mechkin tosh deb nomlangan yana bir yodgorlik mavjud.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Милева Лазова: Потсетување на заборавениот прв претседател на Крушевската република
 Анита Димова: Никола Карев — претседател на Крушевската република

Havolalar 
 Силянов, Христо. Освободительные борбы Македонии, т. I, София 1933, гл. VI.1
 Томалевски, Георги. 13 дней Крушевской республики
Sobiq Bolqon davlatlari
Kommunizm
1903-yil nizolar
Bolqon tarixiy davlatlari
yo'qolgan respublikalar
So‘l terrorizm

Soʻl terrorizm — bu soʻl radikal (koʻpincha soʻl-marksistik) tashkilotlar tomonidan qoʻllaniladigan terrorizm. Zamonaviy chap qanot terrorizmining boshlangʻich nuqtasi 1968-yil may oyi — Parijdagi talabalar inqilobi, Yangi Soʻl harakatning choʻqqisi, birinchi samolyot olib qochish deb hisoblanishi kerak. Biroq, soʻl qanot terrorizmining ildizlari tarixga — XIX asrda anarxistlardan va xalq irodasidan chiqqan „xalq qasoskorlari“ tomonidan amalga oshirilgan qadimgi zulm va siyosiy qotilliklarga chuqur kirib boradi. Ular va zamonaviy soʻl terrorchilar oʻrtasida rus sotsialistik- inqilobchilari boʻlgan. Urushdan keyingi hayotda soʻl qanot terrorizmining yangi shakllarining shakllanishiga marksizmning bolshevizm (leninizm), trotskizm va maoizm kabi radikal versiyalari katta taʼsir koʻrsatdi.

Bugungi soʻl terrorchilar, oʻzlaridan oldingilar singari, oʻz zoʻravonliklarini inqilobiy deb taʼriflaydilar. Ular zamonaviy jamiyat imperializm bosqichida ekanligi haqidagi lenincha tezisdan kelib chiqadi, bunda bir toʻda monopoliyalar (kapitalistlardan iborat moliyaviy oligarxiya) keng aholi massasini qul qilib, talon-toroj qiladi. Agar Gʻarb mamlakatlarida aholi taʼminlangan boʻlsa, bu uchinchi dunyoning „proletar“ mamlakatlarini talon-toroj qilish evazigadir. Oxirgi lahzada milliy ozodlik va hatto millatchilik harakatining radikal vakillariga soʻl terrorizm taʼsir qildi. Soʻl terrorizm amaliyotining muhim qismini talon-toroj qilish (ekspropriatsiya) egallagan, bu orqali inqilobchilar qoʻshimcha qiymatga (ortiqcha narsalarga) ega boʻlishgan.

Adabiyotlar 
 Гусев К. В. Рыцари террора. М.: Луч, 1992. ISBN 5-7005-0087-6

Havolalar 
 Александр Тарасов. «Расистские предрассудки под маской либерализма» (1, 2 , 3)
 Николай Троицкий «Народная воля» и её «красный террор»
 Александр Тарасов Из новейшей истории полицейской провокации в России. Статья первая: «Дело Соколова»
 Александр Тарасов Из новейшей истории полицейской провокации в России. Статья вторая: «Краснодарское дело»
 Александр Тарасов Необходимость Робеспьера
 Л. Троцкий Их мораль и наша
Inqilobiy terror
Inqiloblar
Terrorizm turlari
Soʻllar
Zemgale boʻlinish shartnomasi

Zemgale boʻlinish shartnomasi —1254-yil aprel oyida tuzilgan va lotin matni bilan pergament shaklida saqlangan, Oʻrta asr Latviyaning eng muhim tarixiy hujjatlaridan biridir.

Shartnomaning ahamiyati 
Shartnomaga koʻra, Riga arxiyepiskopi, uning sobori boʻlimi va Livoniya ordeni Zemgale hududidagi qalʻa yerlarini vaqtincha oʻzaro boʻlishdi. Bu olti yerning har biri 1259-yilda Zemgale qoʻzgʻolonida Semigaliyaliklar tomonidan quvib chiqarilgan Fogts tomonidan boshqarilgan.

Shartnomaning asosi 
1251-yil 3-fevralda, Livon ordenining Zemgale va Samogitiyani zabt etishga boʻlgan muvaffaqiyatsiz urinishlaridan soʻng, Papa Innokent IV ning kuriyasi Zemgale episkopini tugatishga va uning yerlarini Riga episkopligiga qoʻshib olishga qaror qildi. Keyinchalik, shuningdek, uchta Livoniya feodallari oʻrtasida boʻlinish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi: Riga arxiyepiskopi, sobor boʻlimi va shahzoda Viestarts boʻysundirish bilan tahdid qilgan ilgari suvga choʻmgan Upmala tartibi.

Shartnoma matni 
1254-yil aprel oyida Riga episkopi Albert II Tsyurber, sobor bobining provosti Herman va Livoniya ordeni ustasi vitse-kotibi Landmeister Eberxard papaning Zemgaleni (episkoplik) xayr-ehson qilish va boʻlinish toʻgʻrisidagi qaroriga binoan, ular Zemgaleni uch qismga boʻlish baxtiga ega, xususan:

 Yepiskobga Silene va Žagare, Dobene va Spaarnene sobori boʻlimiga va Tervete va Dobele ordeniga egalik qiladi.
 Har bir yer egasi ushr, homiylik va boshqa huquqlar va doimiy daromadlar bilan oʻz ulushini oladi, faqat arxiyepiskop va arxdeakon uchun himoyalangan huquqlar bundan mustasno.
 Uch tomonning hech biri ikkinchi tomonning mol-mulkini sotib olish yoki sudga daʼvo qilish orqali zarar etkazishga haqli emas.

Matnda tilga olingan toponimlar 

 Estoniya — Estoniya;
 Livoniya — Livoniya;
 Prutia — Prussiya;
 Semigaliya — Zemgale;
 Sillene et Sagera — Silene va Zagare;
 Dubene et Spannene — Daubene va Spannene;
 Tervethene et Dubelene — Tervethene va Dobelene.

Havolalar 

 Zemgales dalīšanas līguma latīniskais oriģināls Herdera institūta mājas lapa

Manbalar 

1254
 Latviya Tarixi
 alifbo tartibida shartnomalar
IBA boks boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati (2022)

IBA boks boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati — 2022-yilning 8-20-may kunlarida Turkiyaning Istanbul shahrida boʻlib oʻtgan boks boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati. 

Medal olgan gʻoliblar pul mukofotlari bilan taqdirlandilar; oltin medal sohiblari 100 000 dollar, kumush medal sohiblari 50 000 dollar va bronza medallari uchun 25 000 dollar oldilar. Umumiy mukofot jamgʻarmasi 2,4 million dollarni tashkil etdi.

Dastur 10tadan 12ta vazn toifasida oʻtdi. Jazoir, Kosovo, Litva, Mozambik, Ispaniya va Oʻzbekiston ayollari oʻrtasidagi boks boʻyicha jahon chempionatida ilk medallarini qoʻlga kiritdi.

Oʻzgarishlar 
Sport arbitraj sudi Rossiyani barcha xalqaro musobaqalardan chetlatganligi sababli 2022-yilning dekabr oyidan Rossiyalik ayol bokschilar oʻz davlatini rasman vakillik qila olmaydi. Shuning uchun ular oʻzlarining sport federatsiyasi boʻlmish Rossiya boks federatsiyasini vakillik qilib, musobaqada "neytral" tarzda ishtirok etishi mumkin boʻldi. Xuddi shu narsa Tailand, Indoneziya va Shimoliy Koreya uchun ham amal qilindi, ularning milliy antidoping agentliklari 2021-yil oktabr oyida Butunjahon antidoping agentligi tomonidan mos emas deb eʼlon qilingan edi.

Sovrinlar 
Medal sohiblari AIBAning bosh sovrinlari bilan 2,4 million AQSh dollari miqdoridagi sovrin bilan taqdirlanadi. Birinchi oʻrin uchun mukofot 100 000 dollar, kumush medal sohiblari 50 000 dollar va har bir vazn toifasida ikkita bronza medali sohibiga 25 000 dollar beriladi.

Jadval 
Mahalliy vaqtda (UTC+3), Toshkent vaqti bilan 2 soat farq.

Medal natijalari

Medal jadvali

Medal tadbirlari

Ishtirokchi mamlakatlar
Chempionatda dunyoning 72 davlatidan 310 nafar sportchi va IBA Fair Chance Team ishtirok etdi:

  (4)
  (5)
  (4)
  (10)
  (1)
  (2)
  (4)
  (6)
  (1)
  (4)
  (1)
  (1)
  (1)
  (7)
  (4)
  (4)
  (5)
  (3)
  (2)
  (4)
 Fair Chance Team (2)
  (2)
  (5)
  (7)
  (2)
  (1)
  (1)
  (4)
  (12)
  (9)
  (8)
  (8)
  (12)
  (10)
  (1)
  (1)
  (1)
  (1)
  (3)
  (1)
  (3)
  (9)
  (6)
  (2)
  (4)
  (1)
  (1)
  (1)
  (1)
  (8)
  (5)
  (5)
  (1)
  (2)
  (6)
  (1)
  (1)
  (1)
  (8)
  (10)
  (5)
  (2)
  (4)
  (6)
  (1)
  (2)
  (12) (Mezbon)
  (12)
  (8)
  (10)
  (5)
  (1)
  (2)

 Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi tufayli Belarus va Rossiyalik bokschilarga musobaqada ishtirok etish ruxsat berilmadi.

Manbalar

Havolalar 
IBA rasmiy sayti
Natijalar kitobi

Sport
Boks
Atom energiyasi boʻyicha Yevropa hamjamiyatini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma

Atom energiyasi boʻyicha Yevropa hamjamiyatini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma ― U 1957-yil 25-martda Yevropa Iqtisodiy hamjamiyatini taʼsis etish toʻgʻrisidagi shartnoma (YeIH Shartnomasi) bilan bir vaqtda imzolangan.

Atom energiyasi boʻyicha Evropa hamjamiyatining shartnomasi, u asos solgan tashkilotning pastroq maqomi tufayli kamroq maʻlum. EEC Yevropa Ittifoqining bir qismiga aylandi va 1957-yildan beri oʻzgarmadi, garchi u Evropa Ittifoqi institutlari tomonidan boshqariladi. U oʻzining mustaqil institutlari bilan yaratilgan, ammo 1967-yilgi Birlashish shartnomasi Evratom va Evropa hamjamiyatini (ECSC) birlashtirgan.

Yevropa jamoatchiligining soʻnggi paytlarda atom energiyasidan noroziligi sababli, Atom energiyasi boʻyicha Yevropa Ittifoqi shartnomasiga juda kam oʻzgartirishlar kiritildi. Bu baʼzilarning, ayniqsa, demokratik nazorat sohasida juda eskirgan, deb aytishiga olib keldi. Atom energiyasi boʻyicha Yevropa hamjamiyatini tashkil etish toʻgʻrisidagi shartnoma, Lissabon shartnomasida oʻzgartirilgan boʻlsa-da, yadro energiyasini shartnomaga kiritish, degan xavotirlar tufayli, avvalgi barcha shartnomalarni birlashtirishga intilgan Evropa Konstitutsiyasini oʻrnatish toʻgʻrisidagi shartnomaga kiritilmagan. unga koʻpchilikni dushman qiling. Biroq, bu Evropa Ittifoqining mavjud shartnomalaridan biridir.

Manbalar

Havolalar 

 https://eulaw.edu.ru/spisok-dokumentov-po-pravu-eropejskogo-soyuza/uchreditelnye-dokumenty/dogovor-ob-uchrezhdenii-evropejskogo-soobshhestva-po-atomnoj-energii/
 https://docs.cntd.ru/document/901771693
 Evropa Ittifoqi shartnomalari
Inqilobiy vaziyat

Inqilobiy vaziyat — bu birinchi marta V. I. Lenin tomonidan „Inqilobiy proletariatning mayovkasi“ (1913) ishida shakllantirilgan tushunchadir: "Inqilob uchun quyi sinflarning avvalgidek yashashni xohlamasliklari yetarli emas. Bundan tashqari, yuqoridagilar ham avvalgidek xoʻjayinlik qila olmasligi va boshqara olmasligini talab qiladi. Keyinchalik, xuddi shu ibora „Ikkinchi Internatsionalning parchalanishi“ (1915) ishida deyarli soʻzma-soʻz uchraydi: "Inqilob boshlanishi uchun odatda „quyi tabaqalar istamaydi“ deyish yetarli emas, lekin bu shuningdek, „yuqoridagilar eskicha yashay olmaydi“ni talab qiladi" va "Kommunizmdagi „soʻlchilik“ bolalar kasalligi" (1920) ishida: "Faqat „pastki tabaqalar“ eskisini xohlamasalar va qachonki „yuqoridagilar“ eskicha yoʻl tutolmaydigan vaziyatdagina inqilob gʻalaba qozonadi". Oxirgi ikki ishida V. I. Lenin inqilobiy vaziyatning uchinchi majburiy belgisini aniq ifodalaydi: „Ikkinchi Internatsionalning parchalanishi“ ishida — „… inqilob hech qanday inqilobiy vaziyatdan kelib chiqmaydi, lekin faqat … yuqorida sanab oʻtilgan ob’ektiv oʻzgarishlarga subyektiv narsa qoʻshilganda, yaʼni: inqilobiy sinfning qobiliyati inqilobiy ommaviy harakatlarga qoʻshiladi …“; va "Kommunizmdagi „soʻlchilik“ bolalik kasalligi"da: „inqilob uchun, birinchi navbatda, ishchilarning koʻpchiligi… inqilob zarurligini toʻliq anglashini va uning uchun oʻlimga tayyor boʻlishi kerak; ikkinchidan, hukmron sinflar hatto eng qoloq ommani ham siyosatga jalb qiladigan hukumat inqirozini boshdan kechirishi kerak“.

Shunday qilib, V. I. Lenin inqilob arafasida jamiyatda rivojlanayotgan inqirozli vaziyatni tavsiflovchi uchta asosiy ob’ektiv va sub’ektiv xususiyatni shakllantirdi va ajratib koʻrsatdi:

 Yuqoridagilar eski usulda hukmronlik qila olmaydi — hukmron sinfning oʻz hukmronligini oʻzgarishsiz saqlab qolishi mumkin emasligi.
 Quyi tabaqalar eskicha yashashni istamaydilar — mazlum sinflarning odatdagidan yuqori ehtiyojlari va musibatlarining keskin kuchayishi, ularning hayotini yaxshi tomonga oʻzgartirish istagi.
 Omma faolligining sezilarli oʻsishi inqirozning butun vaziyati va „yuqoridagilarning“ oʻzlari tomonidan mustaqil tarixiy namoyishni jalb qildi.

Inqilobiy vaziyatni inqilobga aylantiradigan sub’ektiv shart — bu inqilobiy sinflarning eski hukumatni buzish uchun yetarlicha kuchli ommaviy harakatlar qilish qobiliyatidir. V. I. Lenin taʼkidlashicha, inqilobiy nazariya bilan qurollangan, ommani boshqaradigan va inqilobni gʻalabali yakuniga olib keladigan ishchilar partiyasining mavjudligi sub’ektiv asosdir.

Adabiyotlar 
 Ленин В. И. Маёвка революционного пролетариата // ПСС. — Т. 23. — Стр. 300, 
 Ленин В. И. Крах II Интернационала // ПСС. — Т. 26. — Стр. 218 (первое издание — )
 Ленин В. И. Детская болезнь «левизны» в коммунизме // ПСС. — Т. 41. — Стр. 69-70.
Marksizm tushunchalari
Vladimir Lenin
Inqiloblar
Amazon hamkorlik shartnomasi

Amazoniya hamkorligi toʻgʻrisidagi bitim () — 1978-yil 3-iyulda Braziliyada (Braziliya poytaxti) imzolangan. Shartnoma Amazoniyaning 8 ta davlati (Boliviya, Braziliya, Kolumbiya, Ekvador, Gayana, Peru, Surinam va Venesuela) tomonidan imzolangan.

Ushbu shartnoma huquqiy hujjat boʻlib, uning mazmuni Amazon daryosi havzasining uygʻun va kompleks rivojlanishiga koʻmaklashish, shuningdek, ishtirokchi mamlakatlar xalqlarining turmush darajasini yaxshilash, Amazon mintaqasida iqtisodiy integratsiyani taʼminlash, oʻzaro manfaatlar almashinuvini taʼminlashga qaratilgan. Atrof-muhitni muhofaza qilgan holda mintaqaviy rivojlanish va iqtisodiy oʻsish sohasidagi tajriba almashish uchun. Shunday qilib, kelishuv ishtirokchi-davlatlar oʻrtasida ilmiy-texnikaviy tadqiqotlar, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, transport va kommunikatsiya infratuzilmasini yaratish, qoʻshni davlatlar oʻrtasidagi savdo-sotiqni rivojlantirish va madaniy qadriyatlarni asrab-avaylash boʻyicha hamkorlikni nazarda tutadi.

1995-yilda Lima shahrida (Peru poytaxti) ishtirokchi davlatlarning tashqi ishlar vazirlari uchrashdi va Amazonning tabiiy merosini barqaror rivojlanish tamoyillari asosida taʼminlash uchun xalqaro tashkilot — Amazon paktini tuzishga kelishib oldilar. 1998-yil 14-dekabrda Karakas shartnomasi protokoliga oʻzgartirish imzolandi, natijada Amazon pakti xalqaro tashkiloti tuzildi.

Havolalar 

 Texto do Tratado de Cooperação Amazonica (port. )
 TCA yoki OTCA uchun Protocolo de Emenda matni (port. )
 Braziliya xalqaro shartnomalari
Venesuelaning xalqaro shartnomalari
 alifbo tartibida shartnomalar
Finlandiya ishchilar inqilobi

Finlandiya ishchilarining inqilobi ― 1918-yil 28-yanvarda bahoridagi inqilob bilan Finlandiyaning poytaxti (Xelsinki) va katta hududlarida mehnatkash xalq hokimiyatni qoʻlga kiritdi.

Finlandiya xalq vakillari kengashi 1918-yil 28-yanvarda tuzilgan va shu kuni ertalab boshlangan qoʻzgʻolonga boshchilik qilgan. Xalq delegatsiyasining tuzilganligi haqida 29-yanvarda „Työmies“ („Ishchilar“) jurnalida chop etilgan bayonotda eʼlon qilingan, unda xalq deputatlari nomi ham koʻrsatilgan va Qizil hukumatning asosiy dasturiy maqsadlari qisqacha bayon qilingan. Finlandiya Xalq vakillari Kengashi oʻzining birinchi kunida Xelsinkida (hozirgi Hukumat saroyi) Senat ishini boshladi.

"Bugun biz Finlandiya xalqiga xalq nafratiga sazovor boʻlgan Senat agʻdarilganidan soʻng, uning faoliyatini nazorat qilish uchun Finlandiya xalq vakillari kengashi va Finlandiya Oliy ishchilar kengashi tayinlanishini taklif qilishga qaror qildik.

„Finlandiya burjua hukumati ochiqdan-ochiq reaksion toʻntarish yoʻliga oʻtdi. Endi Finlandiya ishchilar sinfi, oʻz navbatida, ijtimoiy taraqqiyotga xizmat qilish uchun inqilob qilish huquqidan foydalanishi kerak“.

Qizil maʼmuriyat 28-yanvarda birinchi poytaxtdagi barcha „aksil-inqilobiy gazetalari“ ni, keyingi kunlarda esa boshqa shaharlardagini yopdi. 2-fevral kuni Finlandiya xalq deputatlari kengashi „aksilinqilobiy“ matbuot hozircha „toʻxtatilgan“ligini tasdiqladi. Shundan soʻng faqat sotsial-demokratik partiya va xristian ishchilar harakatining gazetalarini chiqarishga ruxsat berildi.

Fuqarolar urushi boshida Finlandiya xalq vakillari kengashi hokimiyat tepasiga kelib, burjua Senati va Svinxuvud parlamentini agʻdarib tashladi, shundan soʻng uning oʻzi qonunlar va qoidalarni qabul qildi. Xalq vakillari Kengashidan tashqari parlamentga rahbarlik qiluvchi Finlandiya Mehnatkashlar Oliy Kengashi ham bor edi.

Ishchilar Oliy Kengashi, masalan, oʻlim jazosini bekor qilish va dehqonlar, topparlar va togʻchilarni yer egalaridan mustaqil deb eʼlon qilish toʻgʻrisida qarorlar qabul qildi.

Yana qarang 
 Finlandiya xalq deputatlari kengashi
 Finlandiya Sotsialistik Ishchilar Respublikasi

Manbalar

Adabiyotlar 
 Финский сборник постановлений Совета народных уполномоченных Финляндии 1918 г. https://histdoc.net/historia/1917-18/kv10.html
 Декларация Совета народных уполномоченных Финляндии https://fi.wikisource.org/wiki/Suomen_Kansanvaltuuskunnan_Julistus
 Osmo Jussila, Seppo Hentilä ja Jukka Nevakivi: Политическая история Финляндии 1809—2006 гг. Хельсинки: WSOY, 2006. ISBN 951-0-31572-9.
 Kuusinen, Otto Wille; Sirola, Yrjö; Manner, Kullervo; Rovio, Kustaa; Komu, Johan Alfred; Lepola, Kalle; Vasten, A; Kiiskinen, Aura; Vilmi, Otto: Финская рабочая революция 1918 года : оценки и самокритика. Книга, 1928 год.
Finlandiyada fuqarolar urushi
Inqiloblar
Rarotonga shartnomasi

Rarotonga shartnomasi — Janubiy Tinch okeani yadrosiz zonasi toʻgʻrisidagi shartnomaning umumiy nomi boʻlib, unga koʻra har bir tomon " hech qanday shaklda hech qanday yadroviy portlovchi qurilmani ishlab chiqarmaslik yoki sotib olmaslik, Tinch okeanining janubiy qismidagi yadrosiz zona ichida yoki undan tashqarida hech qanday shaklda hech qanday yadroviy portlovchi qurilmaga egalik qilmslik yoki nazorat qilmaslik."" majburiyatini oladi.

Shartnoma Kuk orollarining poytaxti joylashgan Rarotonga orolida 1985-yil 6-avgustda quyidagi Janubiy Tinch okeani shtatlari tomonidan imzolangan: Avstraliya, Vanuatu, Gʻarbiy Samoa (hozirgi Samoa), Kiribati, Nauru, Niue, Yangi Zelandiya, Kuk orollari, Papua — Yangi Gvineya, Solomon orollari, Tonga, Tuvalu va Fiji. 1991-yil dekabrda ular ham shartnomani ratifikatsiya qilishdi.

Shartnoma 3 ta bayonnomadan iborat:

 1-bayonnomada hududlari Tinch okeanining janubiy yadrosiz zonasida joylashgan imzolagan davlatlar har qanday yadroviy qurilmalarni ishlab chiqarish, joylashtirish va sinovdan oʻtkazish bilan bogʻliq boʻlsa, „3, 5 va 6-moddalarda koʻrsatilgan harakatlardan voz kechishga majbur qiladi, bu hududlar ichida“.
 Protokol 2 imzolagan davlatlarni shartnoma ishtirokchilariga qarshi hech qanday yadroviy qurilmadan foydalanmaslik yoki foydalanish bilan tahdid qilmaslik majburiyatini oladi.
 Protokol 3 tomonlarni Tinch okeani janubidagi yadrosiz zonada hech qanday joyda yadroviy sinovlar oʻtkazmaslik majburiyatini oladi.

1996-yil 25-martda Fiji poytaxti Suvada AQSh, Fransiya va Buyuk Britaniya shartnomani imzoladilar. Biroq, u ancha keyinroq ratifikatsiya qilingan (masalan, 1996-yil 10-sentabrda Fransiya va 1997-yil 19-sentabrda Buyuk Britaniya) va Qʻshma Shtatlar hali buni amalga oshirmagan. Xitoy 1987-yilda 2 va 3 protokollarini imzoladi va ratifikatsiya qildi.

SSSR 1986-yil 15-dekabrda 2 va 3 protokollarini imzoladi va 1988-yil 21-aprelda ratifikatsiya qilindi.

Qoʻllash doirasi 

 115 meridian gʻarbiy uzunlik
 115 meridian sharqiy uzunlik
 Ekvator
 60-parallel janubiy kenglik

Havolalar 

 Bitimning rus tilidagi matni va SSSR Hukumatining 1986-yil 15-dekabrdagi 2 va 3-sonli protokollarni imzolashdagi bayonoti.
 Shartnomani imzolagan va ratifikatsiya qilgan davlatlar roʻyxati
Okeaniya
 yangi Zelandiya tashqi siyosati
 Avstraliya Siyosati
 xalqaro shartnomalar
 alifbo tartibida shartnomalar
Rossiya va KXDR va LPR oʻrtasidagi doʻstlik, hamkorlik va oʻzaro yordam toʻgʻrisidagi shartnoma

Rossiya va Donetsk Xalq Respublikasi oʻrtasidagi doʻstlik, hamkorlik va oʻzaro yordam toʻgʻrisidagi shartnoma va Rossiya va Lugansk Xalq Respublikasi oʻrtasidagi Doʻstlik, hamkorlik va oʻzaro yordam — toʻgʻrisidagi shartnoma Rossiya Federatsiyasi bilan oʻzini oʻzi eʼlon qilgan Donetsk Xalq Respublikasi va Lugansk oʻrtasidagi kelishuvlardir. Xalq Respublikasi, 2022-yil 21-fevralda imzolangan va 2022-yil 25-fevralda kuchga kirgan. Ular 2022-yil 24-fevralda boshlangan Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi uchun asos boʻldi. Ular 10-yil muddatga tuzilgan boʻlib, ular tashqi siyosat sohasida hamkorlik qilish, tinchlikni mustahkamlash, barqarorlik va xavfsizlikni oshirish, shuningdek, suverenitet va hududiy yaxlitlikni himoya qilishda oʻzaro hamkorlikni nazarda tutadi.

Tarix 
 2022-yil 21-fevralda Rossiya prezidenti Vladimir Putin, Donetsk va Lugansk xalq respublikalarining mustaqilligini tan oldi. Tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari Andrey Rudenko Rossiya prezidentining Davlat Dumasidagi respublikalar bilan shartnomalar tuzish masalalari boʻyicha rasmiy vakili etib tayinlandi.

2022-yil 22-fevralda shartnomalar Rossiya va ikkala respublika tomonidan bir ovozdan ratifikatsiya qilindi. 25-fevral kuni Rossiya Tashqi ishlar vazirligida Rossiya va respublikalar oʻrtasida ratifikatsiya yorliqlarini almashish marosimi boʻlib oʻtdi.

Mazmuni 
Shartnomalar qoidalariga koʻra, tomonlar oʻzaro munosabatlarni „davlat suvereniteti va hududiy yaxlitligini oʻzaro hurmat qilish, nizolarni tinch yoʻl bilan hal etish hamda kuch ishlatmaslik yoki kuch ishlatish bilan tahdid qilmaslik, shu jumladan, iqtisodiy va boshqa bosim usullarini qoʻllash asosida qurishadi“. Bundan tashqari, hujjatlarda tomonlar tashqi siyosat sohasida yaqindan hamkorlik qilishlari belgilab qoʻyilgan. Tomonlar „qoʻshma mudofaa, tinchlik va oʻzaro xavfsizlikni taʼminlash maqsadida“ maslahatlashuvlar oʻtkaziladi. „Ushbu maslahatlashuvlar davomida bir Ahdlashuvchi tomon boshqa Ahdlashuvchi tomonga yuzaga kelgan tahdidni bartaraf etishga yordam koʻrsatish zarurati, turlari va miqdori aniqlanadi“,— deyiladi kelishuvlar matnida.

Izohlar

Manbalar

Havolalar 

 
 
 tadbirlar 22-fevral
 fevral 2022-yil
 XXI asrning xalqaro shartnomalari
 Rossiya Federatsiyasi xalqaro shartnomalari
Donetsk Xalq Respublikasi
Lugansk Xalq Respublikasi
Rossiya-Ukraina inqirozi (2021-2022)