Kurd millati

Kurdlar soni 30 dan 45 million gacha ekani taxmin qilinmoqda. Kurdlarning aksariyati bugungi kunda Eron Kurdistoni, Iroq Kurdistoni, Turkiya Kurdistoni va Suriya Kurdistoni o'rtasida bo'lingan Kurdistonda yashaydi .

Kurd diasporasi va Qizil Kurdistonda ham ko'plab kurdlar bor.

Kurdiston 
Kurdistondagi kurd guruhlarining asosiy qismi sunniylar (asosan Shofiiylar maktabi), ammo shia islom (ayniqsa alaviylar), yazidizm, yarsanlik, nasroniylik va iudaizmni qabul qiluvchi muhim ozchiliklar mavjud.

Turkiya 

Turkiyaning KONDA agentligi hisobotiga ko'ra, 2006 - yilda Turkiyadagi 73 million aholidan 11,4 millioni kurdlar va zazalar (jami aholining 15,68 foiziga yaqin) istiqomat qilgan. Turkiyaning “ Milliyet ” gazetasi 2008 - yilda Turkiyadagi kurdlar soni 12,6 million kishini tashkil qilgani haqida xabar bergan; garchi bunga 3 million zaza ham kiradi. World Factbook ma'lumotlariga ko'ra, kurdlar Turkiya aholisining 18 foizini tashkil qiladi (77,8 million kishidan 14 millionga yaqin). Kurd manbalari bu raqamni Turkiyadagi 10 dan 15 milliongacha kurdlar deb hisoblaydi.

Eron 

Eronlik 7 million kurddan, aksariyati sunniylar . Shia kurdlari Kirmonshoh viloyatida istiqomat qiladi, aholisi Jaff va Ilom viloyati bo'lgan hududlar bundan mustasno; shuningdek, Kurdiston, Hamadon va Zanjon viloyatlarining ayrim qismlari. Eron shimoli-sharqidagi Xuroson viloyati kurdlari ham shia islomiga e’tiqod qiladi. Erondagi shia inqilobi paytida asosiy kurd siyosiy partiyalari o'sha davrda avtonomiyadan manfaatdor bo'lmagan shia kurdlarini o'zlashtira olmadi. Biroq, 1990-yillardan beri kurd millatchiligi shia kurdlari hududiga qisman hukumatning shimoldagi kurdlarni zo'ravonlik bilan bostirishiga qarshi g'azab tufayli kirib keldi.

Iroq 

Kurdlar Iroq aholisining taxminan 17 foizini tashkil qiladi. Ular birgalikda Iroq Kurdistoni deb nomlanuvchi Shimoliy Iroqdagi kamida uchta viloyatda ko'pchilikni tashkil qiladi. Kurdlar ham Kirkuk, Mosul, Xonaqin va Bag'dodda mavjud . Iroq poytaxti Bagʻdodda 300 mingga yaqin kurd, Mosul shahrida 50 ming va janubiy Iroqning boshqa joylarida 100 mingga yaqin kurd istiqomat qiladi.

Suriya 
Kurdlar Suriyadagi eng yirik etnik ozchilik boʻlib, mamlakat aholisining toʻqqiz foizini tashkil qiladi. Suriya kurdlari hukumat tomonidan muntazam diskriminatsiya va tazyiqlarga duch kelishgan.

Suriya Kurdistoni - bu ba'zilar tomonidan Suriya shimoli va shimoli-sharqidagi kurdlar yashaydigan hududlarni tasvirlash uchun ishlatiladigan norasmiy nom. Kurdlar yashaydigan shimoli-sharqiy hudud Xasaka gubernatorligining katta qismini qamrab oladi. Bu mintaqadagi asosiy shaharlar Qamishli va Xasakadir . Kurdlar soni ko'p bo'lgan yana bir mintaqa Suriyaning shimolidagi Jarabulus shahri yaqinidagi Kobane (Ayn al-Arab), shuningdek, Turkiya chegarasidagi Afrin shahri va uning atrofidir.

Transkavkaz

Armaniston 
2011 - yilgi Armaniston aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, Armanistonda 37 470 kurd istiqomat qiladi. Ular asosan Armanistonning gʻarbiy qismlarida yashaydilar. Sobiq Ittifoqdagi kurdlar 1920-yillarda kurd tilini arman alifbosida, 1927-yilda lotin alifbosida, 1945-yilda kirill alifbosida, hozir esa ham kirill, ham lotin alifbosida yozishni boshlagan. Armanistondagi kurdlar Yerevandan kurd radiosi va birinchi kurd gazetasi Riya Tezeni yaratdilar. Yerevan davlat sharqshunoslik institutida kurd tili boʻlimi mavjud. Armaniston kurdlari oʻz ona tillarida radio, taʼlim va matbuot kabi ommaviy axborot vositalaridan foydalanish imkoniyatiga ega boʻlgan birinchi surgun davlat edi, ammo 1939—1959-yillarda koʻplab kurdlar ozarbayjonlar yoki hatto armanlar roʻyxatiga kiritilgan.

Gruziya 
2002 - yilgi Gruziya aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, Gruziyada 20 843 kurd istiqomat qiladi. Gruziyadagi kurdlar asosan Tbilisi va Rustavi poytaxtlarida yashaydi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qochqinlar bo'yicha Oliy komissarligining 1998 - yildagi hisobotiga ko'ra, Gruziyadagi kurdlar aholisining qariyb 80 foizi assimilyatsiya qilingan kurdlardir.

Diaspora

Rossiya 
2010 - yilgi Rossiya aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, Rossiyada 63 818 kurd istiqomat qiladi. Rossiya uzoq vaqt davomida kurdlar bilan iliq munosabatlarni saqlab kelmoqda, 19-asr boshlarida Rossiya imperiyasining asosiy maqsadi Fors va Usmonli imperiyasiga qarshi urushlarda kurdlarning betarafligini ta'minlash edi. 19-asr boshlarida Zaqafqaziya Rossiya imperiyasi tarkibiga kirgan, bir paytda kurdlar Zaqafqaziyaga joylashdilar. 20-asrda kurdlar turklar va forslar tomonidan quvgʻin qilinib, yoʻq qilindi, bu esa kurdlarning Rossiyaga koʻchib ketishiga sabab boʻldi.

Livan 
Kamida 125 000 kurddan iborat jamoa mavjudligi bir necha muhojirlar toʻlqinining mahsulidir, birinchi yirik toʻlqin 1925–1950-yillarda minglab kurdlar Turkiyadagi zoʻravonlik va qashshoqlikdan qochgan davrda boʻlgan. Livandagi kurdlar eramizning XII asriga, Ayyubiylar u yerga kelgan paytga borib taqaladilar. Keyingi bir necha asrlar davomida boshqa bir necha kurd oilalari bir qator kuchlar tomonidan ushbu mintaqalarda hukmronlikni saqlab qolish uchun Livanga yuborildi, boshqalari esa Kurdistondagi qashshoqlik va zo'ravonlik natijasida ko'chib o'tdi. Bu kurd guruhlari uzoq vaqt davomida Livanning koʻplab hududlarida joylashdilar va hukmronlik qildilar. Livan kurdlari Livanning plyuralistik jamiyati tufayli Livanga joylashdilar.

Yevropa Ittifoqi 

Yevropa Ittifoqidagi kurd diasporasi Germaniya, Fransiya, Shvetsiya, Belgiya va Niderlandiyada eng muhim hisoblanadi. Turkiyadan kurdlar 1960-yillarda Germaniya va Fransiyaga mehnat muhojirlari sifatida borishgan. Minglab kurd qochqinlar va siyosiy qochqinlar 1970 - va undan keyingi yillarda Turkiyadan Shvetsiyaga, 1980 - va 1990 - yillarda Iroqdan qochib ketishgan.

Shimoliy Amerika 
Qo'shma Shtatlarda kurdlar soni 15 000 dan 20 000 gacha, deb ishoniladi, boshqa manbalarga ko'ra, taxminan 58 000, ularning katta qismi Erondan keladi. Taxminlarga koʻra, AQShda 23 mingga yaqin eronlik kurd istiqomat qiladi. 1991 - yil Fors ko'rfazi urushi paytida 10 000 ga yaqin iroqlik qochqinlar Qo'shma Shtatlarga qabul qilindi, ularning aksariyati AQSh boshchiligidagi urushga yordam bergan yoki unga xayrixoh bo'lgan kurdlar va shialar edi. Nashvill (Tennessi) shtatida kurdlar soni boʻyicha mamlakatda birinchi oʻrinda turadi, tahminan 8000–11.000 kishi. Janubiy Kaliforniya, Los-Anjeles, San-Diego va Dallas, Texasda ham kurdlar bor.

Amerika va Okeaniya 
Avstraliyaga kurd muhojirlari birinchi marta 1960-yillarning ikkinchi yarmida, asosan Turkiyadan kelgan. Biroq, 1970-yillarning oxirlarida Avstraliyada Suriya va Livandan kelgan oilalar ham bo'lgan. 1980-yillarning ikkinchi yarmidan boshlab, Avstraliyaga kelgan kurdlarning aksariyati Iroq va Erondan; ularning ko'pchiligi Gumanitar dastur doirasida qabul qilingan. Biroq, Livan, Armaniston va Gruziyadan kurdlar ham Avstraliyaga koʻchib kelgan. Ko'pchiligi Melburn va Sidneyda yashaydi.

Yaponiya 
Yaponiya hukumati qochqin maqomini bermagan. Hozirgacha 3415 nafar kurd qochqinlik maqomini soʻrab murojaat qilgan boʻlsa, hozircha hech kim qochqinlik maqomini olgani yoʻq.

Mamlakatlar bo'yicha statistika

Transkavkaz

Yevropa

Yaqin Sharq

Osiyo

Amerika va Okeaniya

Yana qarang 

 Kurdlashtirish  
Pages with unreviewed translations