MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Bidhya Devi Bhandari

Bidhya Devi Bhandari (1961-yil 19-iyunda tugʻilgan) — ikkinchi va amaldagi Nepal prezidenti. U Nepalda hokimiyat tepasiga kelgan ilk ayol prezident boʻlib, 2015-yil 29-oktyabr kuni saylandi. Nepal Kommunistik partiyasining aʼzosi.

Manbalar 

Ayol prezidentlar
Yashayotgan insonlar
Milod minorasi

Burji Milod ( — Borj-e Milâd) — Eron poytaxti Tehron shahrida joylashgan teleminora. Balandligi asosidan to antenna uchiga qadar 435 metrni tashkil etadi va ushbu koʻrsatkich bilan Erondagi eng baland inshoot hisoblanadi. Minora tepasiga yaqin joyida ulkan kapsulasimon 12 qavatli bino mavjud. Minoradagi bino tepasi 215 metr balandlikda joylashgan.

Burji Milod teleminorasi qurilishi 1996-yilda boshlanib, 2007-yilda tugatilgan. Minora qurish rejasi Tehron munitsipaliteti soʻrovi tomonidan boshlangan. Minora meʼmori — mashhur Eronlik arxitektor Muhammad Rizo Hofiziy hisoblanadi. Minora qurilishiga masʼul shirkat esa „Yadman Sazeh“ kompaniyasi hisoblanadi. Teleminorada uchta lift shaxtasi mavjud boʻlib, unda oltita lift qatnaydi. Minora asosi sakkizburchak shaklida qurilgan boʻlib, anʼanaviy fors memorchiligi uslubida bajarilgan. Minoraning 276-metridagi balandligida aylanovchi restoran mavjud. Shuningdek teleminorada televideniye, radio, telekommunikatsiyalar va meteostansiyalar faoliyatiga bogʻliq turli infratuzilmalar va qurilmalar mavjud. Teleminora radiomachtasi uzunligi 120 metr boʻlib, poʻlat metaldan yasalgan hisoblanadi.

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Binolar
Tehron
Eron minoralari
Chili davlat bayrogʻi

Chili bayrogʻi, markazida oq besh qirrali yulduz bilan atalgan Canton, oq guruhi sifatida oq va qizil va koʻk kvadrat bir xil balandlikda ikki teng gorizontal chiziqlar iborat. Bu yil 18 oktyabr, Chili bayroq ham La Estrella Solitaria (Koʻrsatish Yulduz) sifatida ispan maʼlum 1817. qabul qilingan.

Bayroqlar
Chili
Bitta oilada bitta farzand

Bitta oilaga — bitta farzand siyosati (yoki Bir oilaga — bir farzand) — Xitoyning demografik siyosati hisoblanadi. Xitoy 1970-yillardanoq oiladagi farzandlar sonini cheklashni qonuniy yoʻl bilan boshlagandi. Bu qarorga mamlakatdagi koʻp sonli odamlarga suv va elektr resurslari yetmayotganligi sabab boʻlgan edi. Bugungi kunga kelib Xitoyda bir ayoldan umri davomida tugʻilgan bolalarning oʻrtacha soni 5.8 dan 1.8 ga tushdi.
2015-yilda oktabr oyining oxiriga kelib, Xitoy Xalq Respublikasi ushbu qonunni bekor qildi va bir oilaga ikki bola siyosatini yoʻlga qoʻydi.

Manbalar 

Xitoy siyosati
Olov Minoralari

Olov Minoralari (; ) — Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida joylashgan uch minora jamlanmasi. Ushbu binolar tuzilishi bilan olov alanglarini oʻxshatadi. Ushbu minoralar balandligi koʻrsatkichlari boʻyicha Ozarbayjonning eng baland binolari hisoblanadi.

Ushbu binolar qurilishi 2007-yilda boshlanib, 2013-yilda qurilish bitirilib yakuniga yetkazilgan. Binolar kompleksi meʼmori «HOK International», egasi «Azinko Development MMC» va quruvchi «DIA Holding Azerbaijan» hisoblanadi. Ushbu binolarda mehmonxonalar va otellar, shaxsiy kvartiralar, ofislar, biznes-markazlar, restoranlar va savdo markazlari joylashgan. Binolar kompleksining umumiy maydoni 227 ming kvadrat metrni tashkil etadi. Binolar qurilishi tugatilishi avvalroq 2010-yilning dekabr oyida moʻljallangan edi, biroq noqulay ob-havo va boshqa sabablar tufayli bino qurilishi tugatilishi kechikgan edi va 2012-yilda qurib bitkazilib, 2013-yilda ochilgan edi.

Uch bino balandligi bir-biridan farqlanadi: 1-bino balandligi 182 metr, 2-bino balandligi 165 metr, 3-bino balandligi esa 161 metrni tashkil etadi. Binolardagi qavatlar ham shu koʻrinishda. Yaʼni: 39, 37 va 34 qavatdan iborat. Kechki paytdan boshlab va tunda binolar turli rangdagi animatsiya va chiroqlarga burkanadi.

Manbalar

Havolalar 
 emporis.com saytidagi maʼlumot

Ozarbayjon
Bokudagi binolar
Minoralar
Taglavha

Taglavhalar (fransuz tilidan  sous-titres — yozuvlar; shevada — sablar, subtitr) — video qatorlarning matnli mosligi, oʻzining haqiqiy tilida yoki tarjima qilingan boʻlishi mumkin, dublyaj qilingan va baʼzida toʻldirilgan, masalan eshitish qobiliyati yahshi boʻlmagan tomoshabinlar uchun kinofilm yoki teledasturning ovoz yoʻli moslangan boʻladi. Taglavhalarda film kadrlaridagi har bir odam yoki personajlarning ovozi, muloqti aks etgan boʻladi, baʼzida qoʻshimcha izohlar ham qoʻshiladi. Odatda taglavhalar oʻrtacha oʻlchamli shriftda yozilgan matn koʻrinishida boʻladi va ekranning pastki qismiga joylashtiriladi. „Taglavha“ yoki „subtitr“ soʻzi ekrandagi koʻrinishning har lahzasida koʻrinadigan matnni anglatadi.

Kelib chiqish tarixi

Raqamli koʻrinishdagi taglavhalar

Tashqi taglavhalarning mashhur formatlari 
 srt — SubRip dasturlarining matnli taglavha formati. Boshida matn elementlarini qoʻllamagan, keyinchalik ranglar va simvollar oʻzgarishi (matn yotiqligi, qalinligi) ni qoʻllashga moslashtirilgan. Dizaynning kengaytirilgan sozlanmalari uchun baʼzida ass-tag lardan foydalaniladi.
 smi (smil) — SGML asosida matnli taglavhalar. Matnni oʻzgartirish uchun HTML va CSS ning deyarli barcha imkoniyatlarni qoʻllaydi.
 s2k — Sasami dasturlarining matnli taglavhalar formati.
 ssa — Sub Station Alpha dasturlarining matnli taglavhalar formati. Simvollarning joylashuvi, ranglar berish, harf oʻlchami, garniturasini oʻzgartirishni qoʻllaydi; simvollar mutanosibligi yordamida murakkab videoeffektlar (soya, harakat, burilish va hokazolar) qoʻllashga ruhsat beradi; matnni bir nechta turli kodirovkalarda yaratish mumkin.
 ass — Advanced Sub Station Alphaning matnli taglavha formati (birinchi Medusa dasturida realizatsiya qilingan), keyinchalik ssa koʻrinishida rivojlangan.
 sub/idx — prerender (grafik) taglavhalar ikkilik formati, maxsus dasturlar yordamida DVD dan olingan. Bunday taglavhalar videoga DirectShow-filtrlari VSFilter (oldingi nomi VobSub) yordamida bogʻlanishi mumkin.

Perspektiv (istiqbol) formatlari 
 Timed Text (TT) — XML asosidagi format, W3C Konsorsium ishlab chiqqan.

Kino va video texnologiyalari
FIFA Jahon chempionati 2018 saralash bosqichi (CAF)

FIFA Jahon chempionati 2018 saralash bosqichining Afrika boʻlimida Afrika Futbol Konfederatsiyasiga (CAF) aʼzo boʻlgan terma jamoalar, 2018-yili Rossiya mamlakatida boʻlib oʻtadigan jahon chempionati uchun saralab olinadi. Jahon chempionati uchun FIFA CAFga 5ta joy ajratgan.

CAF Ijroiya Qoʻmitasi musobaqa formatini 2015-yilning 14-yanvarida eʼlon qilgan edi. Unga koʻra guruh bosqichigacha 3ta round orqali belgilangan jamoalar saralab olinadi, eng oxirgi guruh bosqichida esa Afrikaning eng kuchli 20ta terma jamoasi ishtirok etadi. Boshlangʻich 3ta round 2ta roundga qisqartirildi, bu haqda maʼlumotlar 2015-yilning iyul oylarida FIFA tomonidan eʼlon qilingan edi.

Format

Manbalar

Havolalar 
 example.com
Ian Fleming

Ian Lancaster Fleming (28-may 1908 – 12-avgust 1964) – Buyuk Britaniyaning harbiy-dengiz razvedkasi zobiti, keyinchalik jurnalist va yozuvchi. James Bond haqidagi romanlarning muallifi.

Manbalar
Łobez

Łobez (polyak tilida Łobez, nemis tilida Lobes) bi Shchetsin, Polshadagi shahar. 2015 yilga koʻra 10.409 kishilik aholisi bor.

Aholi

Burgomistr

Galeriya

Birodar shaharlar 
 Affing (Germaniya)
 Wiek (Rügen) (Germaniya)
 Kėdainiai (Litva)
 Paikuse (Estoniya)
 Svalöv (Shvetsiya)
 Guča (Serbiya)
 Истра (Rossiya)

Eslatmalar

Internet 
 Łobez 
 BIP Łobez
 Łobez - You Tube
  Tourist Information

Polshadagi shaharlar
Lezbianlik

Lezbianlik, lezbianizm — ayol gomoseksualligi. Gomoseksual ayollarning atalishi. „Lezbian“ atamasi „gomoseksuallik“ atamasining oʻzi kabi noaniqdir: bir kontekstda u gomoseksual yoʻnalishi boʻlgan ayolni, boshqa kontekstda gomoseksualligi aniq boʻlgan ayolni va uchinchi kontekstda faqat gomoseksuallik bilan shugʻullanadigan ayolni anglatishi mumkin. Bu atama 19-asrning oxirida jinsiy ogʻishlarning, xususan, gomoseksualizmning tavsifi sifatida paydo boʻlgan. Qadimgi Yunonistonda lezbianizm „tribadizm“ deb atalgan va „tribadlar“ bunday munosabatlarga kiradigan ayollardir ( — oʻzi yoki boshqa ayollar bilan gʻayritabiiy illatlarga beriluvchi ayollar).

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti tomonidan tuzilgan ICD-10 tasnifida geteroseksuallik, biseksuallik va gomoseksuallik jinsiy orientatsiyaning uchta asosiy toifasi sifatida taqdim etilgan. Lezbianlik (ayol va ayol) kasalliklar roʻyxatidan chiqarilgan.

Manbalar 

Lezbianizm
Eldar Ryazanov

Eldar Ryazanov (1927, Samara — 2015, Moskva) — Sovet Ittifoqi va Rossiyaning taniqli kinorejissori, aktyori va jamoat arbobi. Yurak xurujidan vafot etgan.

Manbalar  

Rossiyalik erkak aktyorlar
Sovet erkak aktyorlari
Shtrixkod

Shtrixkod () maʼlumotni mashina oʻqiydigan shaklda ask ettirish usulidir. Tovarning shtrix kodi oʻziga xos maʼlumot manbai boʻlib, undan tovarning qaysi davlatda tayyorlanganligini, qaysi korxona ishlab chiqarganligini va tovar haqidagi boshqa maʼlumotlarni aniqlab olish mumkin.

Manbalar

Havolalar
Abdurashit Satilganov

Abdyrashit Satylganov (), haqiqiy ismi sharifi Toktosun uulu Avdyrashit, (22.01, 1993 -yilda tugʻilgan) — Qirgʻiziston ʼ pop qoʻshiqchisi.

Diskografiyasi

Manbalar

Havolalar 
 / Rasmiy sayt 
 / Qoʻshiq
Terbiy

Terbiy (lot. Terbium), Tb — [[Mendeleyev davriy sistemasi]]ning III guruhiga mansub kimyoviy element. Lantanoidlarga kiradi. Tartib rakami 65, mol. m. 158,9254. Bitta izotop |59T shaklida uchraydi. Terbiyning bir necha sunʼiy radioaktiv izotoplari olingan. Lantanoidlarning ittriy guruhchasiga kiradi. Terbiy kumush kabi oq metall. Suyuqlanish temperaturasi 1356°, qaynash temperaturasi 2480°, zichligi 8,270 g/sm3. Sof Terbiy plastik va yaxshi deformatsiyalanadigan metall. Kimyoviy jihatdan faol. Oʻz birikmalarida 3 va 4 valentli. Terbiy rangli metallarning qotishmalariga oz miqdorda qoʻshiladi. Lyuminoforlar va lazer materiallari tayyorlashda qoʻllanadi.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Darmshtadtiy

Darmshtadtiy(Ds) – Mendeleyev davriy sistemasining bir yuz oʻninchi sunʼiy tarzda olingan transuran element. Germaniyada, Darmshtaddagi „Ogʻir Ion Tadqiqotiga ixtisoslashgan institut(GSI)“ dagi olimlar 1995-yili 110-element atomlari qoʻrgoshin-208 va nikel-62 qoʻshilishidan kelib chiqishini eʼlon qildi. 110-element atomlari 269 g/mol atom massasiga teng edi va 260 mikrosoniyada (1 mikrosoniya =1/10⁶ soniya) geliy atom yadrolari tarqashi natijasida Hs(165) atomlarida chiriydi. 110-element GSI joylashgan Germaniya shahridan keyin Darmshtiy deb nomlandi. Darmshtadiyning boshqa bir qancha izotoplari mavjud, eng uzoq chiriydigani-Ds(281) va unda kimyoviy reaksiyada konsentratsiya yarim miqdoriga pasayishi taxminan 20 soniya. Uning kimyoviy xossasi Pt nikiga oʻxshab ketishi mumkin. Yadrodagi umumiy proton va neytronlar umumiy soni: 281 Atom massa: 281,1620 g/mol Elektron: 110 Guruh: 10 Proton: 110 Davr: 7 Neytron: 171 Elementning har bir qobigʻi: K2,L8,M18,N32,O32,P16,Q2 Elektron tuzilishi: 1s²2s²2p⁶3s²3d¹⁰4s²4p⁶4d¹⁰5s²5p⁶4f¹⁴5d¹⁰6s²6p⁶5f¹⁴6d⁹7s² Atom radius: 132 pm Zichlik: 34,8 g/mol Kovalent radius: 128 pm Palla, faza: qattiq Kristal struktura : markaziy kubik Izotoplar: Ds(281) & Ds(279) Ayni paytda Ds faqat tadqiqot uchun ishlatiladi.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Fermiy

Fermiy (lot. Fermium), Fm — sunʼiy radioaktiv kimyoviy element; aktinoidlarta mansub. Tartib raqami 100, atom massasi 257,095. Massa soni 243 dan 259 gacha boʻlgan izotoplari maʼlum. 1953 yilda termoyadro quroli portlashida (5parchalanish mahsuloti sifatida kashf qilingan. 1955 yilda italiyalik fizik E. Fermi nomiga qoʻyilgan. F. izotoplarining ichida yengillari (a ~252Fm) uran (U) ni kislorod (|6O) ionlari bilan yoki kaliforniy (Cf) ni azarrachalar bilan bombardimon qilib, ogʻirlari (235 ^255 Fm) U va plutoniy (Pu) ni yadro reaktorlarida nurlantirib, (256Fm) esa eynshteyniy (Es) ni azarrachalar bilan bombardimon qilib olinadi.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Fleroviy

Fleroviy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Kopernitsiy

Kopernitsiy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Kyuriy

Kyuriy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Livermoriy

Livermoriy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Meytneriy

Meytneriy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Rentgeniy

Rentgeniy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Unbibiy

Unbibiy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Unbigeksiy

Unbigeksiy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Unbikvadiy

Unbikvadiy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Unbiniliy

Unbiniliy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Unbipentiy

Unbipentiy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Unbitriy

Unbitriy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Unbiuniy

Unbiuniy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Ununenniy

Ununenniy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Oganesson

Oganesson – Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Moskoviy

Moskoviy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Tenness

Tenness - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Bu element 2016 yilda qayta kashf etildi va unga rossiyalik olimlar tomonidan "TENNESS" degan nom berildi. 
Yadro zaryadi - 117
Barqaror izotopi massasi - 294
Belgisi - Ts
Mamlakat - Rossiya (2016)
Orbitallarda elektronlarning joylashuvi - [Rn] 5f14 6d10 7s2 7p5
Radioaktivlik - barcha izotoplarida radioaktivlik mavjud.
Bu element juda kam miqdorda sun'iy olingan, tabiatda deyarli uchramaydi.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Nihoniy

Nihoniy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Nihonium (Nh) sun'iy element bo'lib, birinchi marta 2004 yilda Yaponiyada sintez qilingan. U transuran elementlari guruhiga kiradi va atom raqami 113.

Nihonium boshqa ikkita element - rux va vismut yadrolarining birlashishi natijasida olingan. Bu jarayon maxsus zarracha tezlatgichida sodir bo'ladi va bir nechta nihonium atomlarini olish uchun ko'p yillik mehnat talab qilindi.

Kaltsiy karbonat-48 dan metall kaltsiy-48 hosil qilish va uning ionlari yorug'lik tezligining o'ndan biriga tarqalishi kerak bo'ladi.

Element sayyoramizda tabiiy ravishda uchramaydi. Uni olish uchun zarracha tezlatgich yordamida sintez kerak. Nihoniumni olish uchun kaltsiy olinishi kerak, soʻng undan kaltsiy-48 ni ajratib olish lozim, u ham tabiatda uchramaydi.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Xassiy

Xassiy - Mendeleyev davriy sistemasining kimyoviy  elementi.

Manbalar 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Grafen

Grafen (rus. графен, ingl. graphene) — kristall panjarasi „asalari uyasi“ shaklidagi geksagonal tuzilishga ega uglerod (C) atomlaridan tashkil topgan bir atom qalinligidagi ikki oʻlchamli materialdir. Qalam uchun ishlatiladigan grafit ham aslida grafenning koʻp qatlamlaridan tashkil topgan. Laboratoriya sharoitida grafenni birinchi marta 2004-yilda Manchester Universitetining (Angliya) olimlari Andre Geim va Konstantin Novosyolovlar boshchiligidagi olimlar guruhi tomonidan hosil qilingan va 2010-yilda bu kashfiyoti uchun ular fizika fanidan Nobel mukofotiga sazovor boʻldilar. Grafen dunyodagi eng yupqa material boʻlishi bilan bir qatorda oʻzining fizik xossalari jihatidan juda noodatiy material hisoblanadi: birinchidan, grafen mustahkamligi boʻyicha poʻlat va olmosdan yuqoriroq turadi; ikkinchidan, uning elektr, issiqlik va yorugʻlik oʻtkazuvchanligi oʻta yuqoridir. Hozirgi vaqtda grafenning boshqa fizik, kimyoviy va biologik xususiyatlari butun dunyo olimlari tomonidan jadal ravishda oʻrganilmoqda. Shu bilan bir qatorda oʻzbek olimlarining nemis olimlari bilan hamkorlikdagi kashfiyotlari grafen nanolentalarining oʻtkazuvchanligini lazer nuri yordamida boshqarishga qaratilgan.2013-yilda Mixail Katsnelson grafen sohasida fan faoliyat yuritadigan asosiy kontseptsiya va kontseptsiyalarni ishlab chiqqani uchun Spinoza mukofoti bilan taqdirlandi[.

Grafenning fizik xossalari

Grafen nanolentalari

Texnikada qoʻllanishi

Manbalar 

Nanomateriallar
Dargʻon ota yodgorligi

Darg’on ota yodgorligi — Xorazmnig janubiy xududida, Amudaryoning so’l soxili xududida joylashgan bo’lib, Darg’on ota qishlogidan 3 km janubda joylashgan. Qal’aning qurilishi mil.av. IV asrda amalga oshirilgan bo’lib, uning maydoni 6ga bo’lgan. Afsuski, arxeologik tadqiqotlar olib borilmagan. 
Ilk o’rta asrlarda madaniy hayot davom etgan. Xorazmning janubiy shaharlaridan biridir. Rejalashtirilishida o’zgarish sodir bo’lmaydi, lekin tashqi devor tomonida axolining jotslashishi sodir bo’lib u o’z navbatida mudofaa devor Bilan o’rab olinib uning xajmi 50ga bo’lgan. Ilk o’rta asrlarda mudofaa devor bilan o’rab olingan. Yodgorlikning arxeologik jihatdan o’rganilishi yetarli darajada olib borilmagan. Ya.G’ulomov shaharning vujudga kelishini milodning VI asriga va uning ravnaq topish davrini esa XI-XIII asrlarga oid degan xulosaga kelgan .
Darg’on xarobalarining umumiy arxeologik ko’rinishi uning X asrda haqiqatdan ham Xorazmning katta shahari bo’lganligini tasdiqlaydi. Maqdisiy esa, uni yanglishib, Gurganchdan keyin ikkinchi shahar qatoriga kiritgan edi. 
SHaharning rivojlanishi ko’p jihatdan uning serqatnov yo’llar tutashgan yerda joylashganligi bilan ifodalanadi. Darg’on Buxoro, Amul va Marvdan Xorazmga boradigan yo’llarning muhim tuguniga aylangan edi (Ya.G'ulomov, 147-bet).

Manbalar

Havolalar 
 Ya.G'ulomov. Xorazmning sug'orilish tarixi. Toshkent, 1959.

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Arxeologiya
Turkmaniston
Katta Guldursin

Katta Guldursin — Quyi Amudaryoning o’ng sohilidagi Qirqqiz kanali sug’orish tizimida joylashgan bo’lib, rejalashtirilishi noto’g’ri to’rtburchak shaklda tekislikka qurilgan,umumiy maydon 620–500 m ya’ni 31 ga. Yodgorlik ikki qator mulofa devor bilan o’rab olinib, avval paxsadan, keyinchalik to’rt tomoni teng xom g’ishtdan qurilgan. SHaharda ark-a’lo sezilmaydi, ichki tuzilishida jamoat binolari qolidiqlari tepalik sifatida mavjud emas. Darvoza janubi- sharqiy qismidagi devor o’rtasida joylashgan, murakkab inshoot bilan mustahkamlangan. Devor o’rtasidan 2,10 m yo’lak o’tgan. Milodiy I-II asrlarda tashqi devor yaqinidan qo’shimcha devor qurilgan. Devorda yarim aylana burjlar bo’lib ular o’rtasidagi masofa 55 m. Yodgorlik miloddan avvalgi IV asrda qurilgan bo’lib milodiy IV-V asrgacha hayot davom etgan.
Yodgorlikning qadimgi devoriga ilk o’rta asrda paxsa devor qurilgan, uning rejalashtirilishida o’zgarish sezilmaydi. Yodgorlik IX-XIII asr boshlarida iqtisodiy, madaniy va harbiy- diniy markaz bo’lgan. Mudofaa devori va burjlarda ta’mir ishlari olib borilgan. Jumladan, devor va burjning tashki tomonidan qalinligi 0,80sm-1mpaxsa devor qurilgan.Devor va burjning IX-XIII asr boshlariga oid kismi paxsadan tiklangan, ustki kismida ochik yulak mavjud bo’lib, uning kengligi 2m. Devor burjida ta’mir ishlari olib borilganligi sababli aylana holga kelib qolgan. SHu narsa diqqatga sazovorki tashqi devordan 1m uzoqlikda aloxida devor qurilib, u o’z navbatida aylana xoldagi burjlarga ega bo’lgan (G’ulomov, 105, 107 betlar).

Manbalar

Havolalar 
 Ya.G'ulomov. Xorazmning sug'orilish tarixi. Toshkent, 1959.
Katta Oybugʻirqalʼa

Katta Oybug’irqal’a — SHumanaydan 41 km shimoli-g’arbda joylashgan. Mahalliy aholi o’rtasida Jampikqal’a nomi bilan ma’lum. Yodgorlik birinchi marta Xorazm arxeologiya – etnografiya ekspeditsiyasi xodimlari tomonidan 1946 yilda topilib, uning umumiy ko’rinishi rasmga tushirilgan, rejasi chizilgan, lekin arxeologik qazish ishlari olib borilmagan. 1956 yilda yodgorlik yangidan ko’zdan kechirildi, olingan arxeologik materiallarga qarab uni yoshi mil. avv.. IV, er-ng I asri bilan belgilandi. Yodgorlikning yuqori madaniy qatlami X-XIII asrlarga oid degan xulosaga kelindi. 1964-66 yillarda O’zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Qoraqalpog’iston filialining Ustyurt guruxi yodgorlikda tekshirish ishlarini olib bordi. Yodgorlik to’g’ri bo’rchakka yaqin shaklda qurilgan bo’lib, sharqdan g’arbga qarab cho’zilgan. Qal’aning umumiy maydoni 10 ga. Yodgorlik qadimda mudofaa devor bilan o’rab olinib, devor yodgorlikning 3 tomonida saqlanib qolgan. SHarqiy devor uzunligi 120 m, shimol qismidagi devor 412 m, g’arbiy devor esa 260 m. SHarqiy va g’arbiy devorning pastki qismida paxsa devor mavjud bo’lib uning balandligi 6, 1 m.SHimoliy va g’arbiy tomondagi devorda aylana shaklda burj joylashgan bo’lib, devorda yon tomonga o’sib chiqishi 5-6m. Burjlar o’rtasidagi masofa 48-53m. Yodgorlikning g’arbiy devor o’rtasida darvoza joylashgan bo’lib, darvoza oldi murakkab labirint bilan mustaxkamlangan. Yodgorlikdan mudofaa devori tuzilishini o’rganish 6,5 m maydonda  ishlari  olib borilgan. Bizgacha saqlangan devor balandligi 1m, tashki devordan 3,92 m uzoqlikda ko’shimcha devor qurilgan. Uning balandligi 1,2m, kengligi 1m. Devor tosh plitadan va xom g’ishtdan tiklangan. (40x42x9x3sm). Mudofaa devor va ko’shimcha devor o’rtasida qum tuproqlar bilan to’ldirilgan. Bunday tadqiqot ishlari g’arbiy, shimol tomondagi devorlarda olib borildi, natijada bir-birini takrorlaydigan devor va ko’shimcha devor o’rganildi. Yodgorlikning mudofaa devorining pastki qismi paxsadan tiklangan. Yodgorlikda olib borilgan arxeologik qazish ishlari natijasida olingan materiallarga qarab yodgorlikning mudofaa devori III qurilish davridan iborat ekanligi aniqlandi.               
         I qurilish davrida mudofaa devori paxsadan qurilgan. 
         II bu davrda paxsa devorga xom g’ishtdan  ko’shiimcha  devor qurilgan, natijada uning balandligi va qalinligi oshib borgan. 
         III qurilish davrida qal’a mudofaa devori paxsa devor bilan koplanadi, yarim aylana burjlar shakllandi (qarangSobirov, 63-64 betlar).

Manbalar

Havolalar 
Q.Sobirov. Xorazmning qishloq va shaharlari mudofaa inshootlari. Toshkent, 2009.
Sadvar

Sadvar — Amudaryoning so’l sohilida Kaparas va Danisherqal’a o’rtasida joylashgan. Yodgorlikning rejalashtirilishi to’g’ri yo’nalishga ega bo’lib, maydoni 20 ga. Qadimda ikki qatorli devor bilan o’rab olinib, ular o’rtasida yo’lak kengligi 1,75 m. Uning markaziy qismida  ark-a’lo joylashgan, umumiy maydoni 130 – 140 m. Arkning uch tomoni handak bilan o’rab olingan, uning  kengligi 20 m. SHahar har tarafdan xandak bilan o’rab olingan. Yodgorlik arkning janubiy burchagida qazish ishlari olib borilib, arkning mudofaa devori qalinligi 9,5m,  balandligi 2,2m, ekanligi aniqlangan. Paxsa devor pasttekislikka qurilgan, uning balandligi 1,5 m, keyin g’ishtdan devor qurilgan(40x40x10 sm).  Devor yarim aylanali burjlar bilan kuchaytirilib, ular o’rtasidagi oraliq 24,5-27m. Tashqi devor , nayza o’q uchli shakldagi shinaklarga ega bo’lgan (Вактурская Н.Н. 1974, 498-499 betlar; Вактурская Н.Н. 1976, 498-499 betlar).

Manbalar

Havolalar 
 Вактурская Н.Н. Раскопки средневекового города Cадвар. Археологические открытия. 1973. М., 1974.
 Вактурская Н.Н. Раскопки средневекового города Cадвар. Археологические открытия. 1975, М., 1976.