Muckraker (jurnalsitika)

Qo'shma Shtatlardagi progressiv davrda (1890-1920 yillar) islohotchi jurnalistlar, yozuvchilar va fotograflar bo'lib, ular ko'pincha shov-shuvli nashrlar orqali korruptsiya va qonunbuzarliklarni fosh qilishga da'vo qilganlar. Zamonaviy atama odatda tergov jurnalistikasi yoki kuzatuvchi jurnalistikaga ishora qiladi; AQShda tergovchi jurnalistlarni norasmiy ravishda "muckrakers" deb atashadi.

Muckrakers Progressiv davrda juda aniq rol o'ynagan.  Muckraking jurnallari, xususan, SS McClure nashriyotining McClure jurnali - korporativ monopoliyalar va siyosiy reles vazifasini bajarishni  o'z zimmasiga oldi, shu bilan birga shahardagi qashshoqlik, xavfli mehnat sharoitlari, fohishalik va bolalar mehnati haqida jamoatchilikning xabardorligini va g'azabini oshirishga harakat qildi.  Aksariyat muckrakerla ilmiy yoki rasmiy ma'lumotlarni yozganlar, lekin uydirma foshlar ham ko'pincha katta ta'sir ko'rsatdi, masalan, Upton Sinclair.

Zamonaviy amerikacha qo'llanishda bu atama jurnalistlar yoki "faktlarni chuqur o'rganadigan" yoki kamsituvchi ma'noda ishlatilsa, janjal keltirmoqchi bo'lganlarni nazarda tutishi mumkin. Bu atama Jon Bunyanning klassik "Pigrim's Progress " asaridagi "Muck-rake bilan odam" qahramoniga ishora bo'lib, u najotni nopoklikka qaratish uchun rad etgan. Prezident Teodor Ruzvelt 1906-yilgi nutqida xarakterga ishora qilganidan keyin mashhur bo'ldi; Ruzvelt, "qo'zg'olonli odamlar ko'pincha jamiyat farovonligi uchun ajralmas", deb tan oldi; lekin ular qachon shilinishni to'xtatishni bilishsa.

Tarixi 
19-asrning oʻrtalarida islohot adabiyoti paydo boʻlgan boʻlsa-da, “muckraking” deb nomlanadigan xabar turi 1900-yillarda paydo boʻla boshladi. 1900-yillarga kelib, Collier's Weekly, Munsey's Magazine va McClure's jurnali allaqachon keng tirajida bo'lgan va o'sib borayotgan o'rta sinf tomonidan ishtiyoq bilan o'qilgan McClure'sning 1903-yil yanvardagi soni muckraking jurnalistikasining rasmiy boshlanishi hisoblanadi, garchi muckrakers keyinroq o'z yorlig'ini oladi. Ida M. Tarbell ("Standart neft tarixi"), Linkoln Steffens ("Shaharlar sharmandasi") va Rey Stannard Beyker ("Mehnat qilish huquqi") bir vaqtning o'zida o'sha bitta sonda mashhur asarlarini nashr etdilar. Klod X. Uetmor va Linkoln Steffensning 1902-yil oktabr sonida McClurening " Sent-Luisdagi Tvid kunlari" nomli avvalgi maqolasi birinchi muckraking maqolasi deb atalgan.

1903-yilgacha jurnalistikadagi o'zgarishlar 

Muckrakerlar "shaxsiy jurnalistika" davridan rivojlanib, o'zlarining tergov jurnalistikasi sohasi bo'yicha  mashhur bo'lishadi - tarixchilar Emeri va Emeri "The Press and America " jurnalida (6-nashr) 19-asrda kuchli rahbarlar tomonidan boshqariladigan gazetalarni tasvirlash uchun ishlatgan. Ular har doim  tahririyat ovozi sifatida  (s. 173) - va sariq jurnalistikani rivojlantirgand.

Fuqarolar urushidan keyingi davrdagi eng katta shahar janjallaridan biri 1871-yilda Tammani xo'jayini William M. Tweedning korruptsiya va poraxo'rlik ishi bo'lib, gazetalar tomonidan oshkor qilingan. Linkoln Steffens o'zining "Sent-Luisdagi Tvid kunlari" nomli birinchi maqolasida Sent-Luisda ildiz otgan siyosiy korruptsiya tizimini fosh qildi. Ba'zi muckrakerlar allaqachon shaxsiy jurnalistikaning islohot gazetalarida ishlagan bo'lsa-da, masalan, Edvin Lourens Godkin boshchiligidagi New York Evening Post muxbiri bo'lgan Steffens, boshqa muckrakers 1900-yillarda jurnallarga o'tishdan oldin sariq jurnallarda ishlagan. Jurnalist va Jozef Pulitserning New York World jurnalining muharriri bo'lgan Charlz Edvard Rassell kabi.  Jozef Pulitser va Uilyam Randolf Xerst kabi sariq jurnallarning noshirlari janjal, jinoyat, oʻyin-kulgi va sensatsiya orqali tirajni oshirishga koʻproq intilishgan.

Muckrakerlardan oldingi boshqa asarlar 

 Xelen Xant Jekson (1831-1885) - Bir asr sharmandalik, AQShning tubjoy amerikaliklarga nisbatan siyosati.
 Genri Demarest Lloyd (1847-1903) - Hamdo'stlikka qarshi boylik, Standard Oil kompaniyasidagi korruptsiyani fosh qildi.
 Ida B. Wells (1862–1931) – Jim Krou qonunlari hamda Chesapeake va Ogayo temir yoʻllari haqidagi bir qator maqolalar muallifi, 1884-yilda va Memfisdagi The Free Speech gazetasiga hammuallif boʻlib, u linchga qarshi kampaniya boshlagan..
 Ambrose Bierce (1842–1913(?)) – 1883—1896-yillarda “The Wasp and San-Francisco Examiner ” jurnalida chop etilgan “Katta toʻrtlik” va Markaziy Tinch okeani temir yoʻliga siyosiy korruptsiya uchun hujum qilgan uzoq davom etgan maqolalar muallifi.
 BO Flower (1858-1918) - The Arena jurnalida 1889-yildan 1909-yilgacha qamoqxona islohoti va spirtli ichimliklarni taqiqlashni targ'ib qiluvchi maqolalar muallifi.
 Jeykob Riis (1849–1914) – “Bashqa yarmi qanday yashaydi” kitobining muallifi, flesh suratga olish orqali kvartiralarni o'zgartirishni targ'ib qiladi.

Jurnallar 

Jurnallar jurnalistikani tahqirlash uchun yetakchi vosita bo'lgan. Samuel S. McClure va Jon Sanborn Phillips 1893-yil may oyida McClure's jurnalini ochishdi. McClure jurnalning nashri narxini 15 sentgacha qisqartirish, reklama beruvchilarni jalb qilish, tomoshabinlarga illyustratsiyalar va yaxshi yozilgan kontentni taqdim etish va sotuvlar oshganidan keyin reklama stavkalarini oshirish orqali jurnal sanoatini boshqargan, Munsey's va Cosmopolitan ham bunga ergashgan.

Makklyur o'sha paytda noma'lum Ida M. Tarbell yoki tajribali jurnalist va muharrir Linkoln Steffens kabi iste'dodli yozuvchilarni qidirib topdi va yolladi. Jurnalning yozuvchilar jamg'armasi Rey Stannard Beyker, Burton J. Xendrik, Jorj Kennan (tadqiqotchi), Jon Mudi (moliyaviy tahlilchi), Genri Reyterdal, Jorj Kibbe Tyorner va Judson C. Veliver kabi muckraker harakati bilan bog'liq edi. ularning nomlari oldingi muqovalarni bezatgan. Muckraking jurnalistika bilan bog'liq boshqa jurnallar American Magazine (Lincoln Steffens), Arena (GW Galvin va Jon Moody), Collier's Weekly (Samuel Xopkins Adams, CP Connolly, LR Glavis , Will Irwin, JM Oskison , Upton Sinclair) edi. Flint, Alfred Genri Lyuis, Jek London, Charlz P. Norkross, Charlz Edvard Rassell), Hammaning jurnali (Uilyam Xard, Tomas Uilyam Louson, Benjamin B. Lindsi, Frenk Norris, Devid Grem Fillips, Charlz Edvard Rassell, Apton Linff Steens), Merrill A. Teague, Bessie and Marie Van Vorst), Hampton's (Rheta Childe Dorr, Benjamin B. Hampton, Jon L. Mathews, Charlz Edvard Russell va Judson C. Welliver), The Independent (Jorj Uolbrij Perkins, Sr.), Outlook (Uilyam Hard), Pearson's jurnali (Alfred Genri Lyuis, Charlz Edvard Rassell), Yigirmanchi asr (Jorj Fransuz) va Jahon ishi (CM Keys va QP). Boshqa qiziqish unvonlari orasida Chatauquan, Dial, Aziz Nikolay. Bundan tashqari, Teodor Ruzvelt lavozimidan ketganidan keyin Scribner's Magazine uchun yozgan.

Terminning kelib chiqishi, Teodor Ruzvelt 

1901-yilda prezident Teodor Ruzvelt lavozimga kirishgach, matbuot korpusini boshqarishni boshladi. Buning uchun u matbuot kotibini vazirlar mahkamasi darajasiga ko'tardi va matbuot anjumanlarini o'tkazishga kirishdi. Taxminan 1900-yillarda paydo bo'lgan, Linkoln Steffens kabi, Ruzvelt uchun ob'ektiv jurnalistlar kabi boshqarish oson emas edi va Prezident Steffensga Oq uyga kirish va hikoyalarni o'z yo'lida boshqarish uchun intervyu berdi.

Ruzvelt o'rta sinf elektoratidagi bazasi o'rtasida o'zining Square Deal siyosatini muhokama qilish va qo'llab-quvvatlash uchun matbuotdan juda samarali foydalangan. Jurnalistlar turli mavzular ortidan ketganlarida, u ularning loyga botganidan shikoyat qildi 1906-yil 14-aprelda Vakillar palatasining ofis binosini ochilishi munosabati bilan qilgan nutqida u John Bunyanning 1678-yilgi klassik "Pigrimning taraqqiyoti " dan bir qahramonga tayanib shunday dedi:
f

20-asr boshlarida muckraking 

Muckrakerlarning ishini aniqlash uchun kelgan asosiy hujjatlardan ba'zilari:

Muckrakers va ularning asarlari 

 Samuel Xopkins Adams (1871-1958) - Buyuk Amerika firibgarligi (1905), patent dori -darmonlari haqidagi yolg'on da'volarni fosh qildi.
 Pol Y. Anderson (1893-yil 29-avgust - 1938-yil 6-dekabr) poyga tartibsizliklari va Choynak gumbazi mojarosi haqidagi xabarlari bilan mashhur.
 Rey Stannard Beyker (1870–1946) - McClure's & The American Magazine.
 Lui D. Brandeis (1856–1941) – oʻzining 1914-yilda chop etilgan “ Boshqa odamlarning pullari va bankirlar undan qanday foydalanishi” kitobida yirik banklar va yirik biznes monopoliyalari haqidagi umumiy xulosalarini nashr etdi. Keyinchalik Oliy sudga tayinlangan (1916).
 Marion Hamilton Karter (1865-1937) - "Pellagra" va "Janubiy vampir" 1909 McClure's.
 Burton J. Hendrick (1870–1949) - "Hayot sug'urtasining hikoyasi" 1906-yil may - noyabr McClure's.
 Frensis Kellor (1873-1952) - "Ishdan tashqari" (1904) kitobida surunkali ishsizlikni o'rgangan.
 Tomas Uilyam Louson (1857–1924) Amalgamated Copper aktsiyalari bilan bog'liq janjal haqida Frenzied Finance (1906).
 Edvin Markham (1852–1940) – “Bondajdagi bolalar” (1914) kitobida bolalar mehnati foshini nashr etdi.
 Gustavus Myers (1872-1942) - "Tammany Hall tarixi" (1901) birinchi kitobida korruptsiyani hujjatlashtirilgan, nashr etilmagan, Qayta ko'rib chiqilgan nashr, Boni va Liveright, 1917. Uning ikkinchi kitobi (uch jildda) Chikagodagi "Buyuk Amerika boyliklari tarixi" bilan bog'liq: Charlz H. Kerr va Ko., 1909–10; Bir jildli Zamonaviy kutubxona nashri, Nyu-York, 1936-yil. Boshqa ishlar orasida "Amerika Qo'shma Shtatlari Oliy sudining tarixi" Chikago: Charlz H. Kerr va Ko., 1912-yil. "Kanada boyligi tarixi" Chikago: Charlz H. Kerr va Ko., 1914-yil. "Qo'shma Shtatlardagi mutaassiblik tarixi" Nyu-York: Random House, 1943-yil vafotidan keyin nashr etilgan.
 Frank Norris (1870-1902) Ahtapot.
 Fremont Older (1856–1935) - San-Fransiskodagi korruptsiya va Tom Muni ishi haqida yozgan.
 Dryu Pirson (1897–1969) - "Vashington Merry-Go-Round" sindikatlangan gazeta ruknini yozdi.
 Jeykob Riis (1849–1914) - Boshqa yarmi qanday yashaydi , xarobalar.
 Charlz Edvard Rassell (1860–1941) - Jorjiya qamoqxonasidagi Beef Trustni tekshirgan.
 Upton Sinclair (1878–1968) – “Jungle” (1906), AQShning goʻsht qadoqlash sanoati va “Oʻlik qoʻl” turkumidagi kitoblar, bu qonunbuzarliklarning oldini olishi mumkin boʻlgan, ammo toʻsqinlik qila olmagan muassasalarni (jurnalistika, ta’lim va boshqalar) tanqid qiladi..
 Jon Spargo (1876–1966) – amerikalik islohotchi va yozuvchi “Bolalarning achchiq faryodi” (bolalar mehnati).
 Linkoln Steffens (1866–1936) “Shaharlarning sharmandasi” (1904) – yirik shaharlardagi bir qancha siyosiy mashinalarning buzilishini ochib berdi.
 Ida M. Tarbell (1857–1944) fosh, Standard Oil kompaniyasining tarixi.
 Jon Kennet Tyorner (1879-1948) - Porfirio Dias davrida Meksikada qo'llaniladigan ekspluatatsion qarz-peonaj tizimi haqida hikoya qiluvchi " Varbar Meksika " (1910) kitobining muallifi.
 Ida B. Wells (1862–1931) - The Free Speech (1892) Amerika Qo'shma Shtatlari adliya tizimidagi linchning sodir bo'lishiga imkon bergan kamchiliklarni qoraladi.

Havolalar 

 Amerika gazetalari tarixi
 Xabar beruvchi

Manbalar

Bibliografiya 

 Applegate, Edd. Muckrakers: Yozuvchilar va muharrirlarning biografik lug'ati (Scarecrow Press, 2008); 50 ta yozuv, asosan Amerika mazmuni
 
.
 Lukas, Stiven E. "Teodor Ruzveltning "qo'zg'olonli odam": qayta talqin." Har choraklik nutq jurnali 59 # 4 (1973): 452–462.
.
 
 
.
 069104600X.

Havolalar 

 The dictionary definition of muckraker at Wiktionary
 Original Nellie Bly articles at Nellie Bly Online

Jurnalistik atamalar
Pages with unreviewed translations