Markaziy Razvedka Boshqarmasi (CI)

Markaziy razvedka boshqarmasi (CIA ; ), norasmiy holda Agentlik va tarixan Kompaniya sifatida tanilgan boʻlib, AQSh federal hukumatining fuqarolik tashqi razvedka xizmati hisoblanadi. U tashkilotga rasmiy ravishda butun dunyo boʻylab milliy xavfsizlik maʼlumotlarini toʻplash, ularni qayta ishlash va tahlil qilish, birinchi navbatda esa, inson razvedkasi (ya'ni HUMINT) yordamida va Operatsion direksiyasi orqali yashirin harakarlarni amalga oshirish kabi vazifalar yuklangan. Amerika Qoʻshma Shtatlari Razvedka Jamiyatining (IC – intelligence community) asosiy aʼzosi sifatida Markaziy razvedka boshqarmasi Milliy razvedka direktoriga va birinchi navbatda Amerika Qoʻshma Shtatlari Prezidenti va Vazirlar Mahkamasi uchun razvedka maʼlumotlarini taqdim etadi. Ikkinchi Jahon urushi oxirida Strategik Xizmatlar Ofisi (OSS) tarqatib yuborilgandan keyin, prezident Garri S. Truman 1946-yilning 22-yanvardagi prezident koʻrsatmasi bilan Markaziy razvedka direktori rahbarligida Markaziy razvedka guruhini tuzildi va bu guruh 1947-yildagi Milliy xavfsizlik toʻgʻrisidagi qonunni amalga oshirish orqali Markaziy razvedka boshqarmasiga aylantirildi.

Ichki xavfsizlik xizmati boʻlgan Federal Qidiruv Byurosidan (FQB) farqli ravishda, Markaziy Razvedka boshqarmasi huquqni muhofaza qilish funktsiyasiga ega emas va asosan boshqa mamlakatlardan razvedka maʼlumotlarini yig'ish bilan shug'ullanadi va mahalliy razvedka ma'lumotlarini yig'ish cheklangan miqdorda bo'ladi. Markaziy razvedka boshqarmasi HUMINT (Inson razvedkasi) ning milliy boshqaruvchisi boʻlib, Razvedka jamiyati orqali faoliyatlarini muvofiqlashtiradi. Boshqarma shuningdek, Prezidentning buyrugʻi bilan yashirin operatsiyalarni ham amalga oshiradi. Maxsus Xizmatlar Markazi kabi harbiylashtirilgan operatsion boʻlinmalari orqali MRB tashqi siyosiy taʼsir koʻrsata oladi. Markaziy Razvedka Boshqarmasi koʻplab mamlakatlarda shu jumladan,Germaniyadagi BND kabi razvedka xizmatlarini tashkil etishda muhim rol oʻynagan. Shuningdek, boshqarma bir qancha xorijiy siyosiy guruhlar va hukumatlarga rejalashtirish, muvofiqlashtirish, turli treninglar va shuningdek, texnik yordam ham koʻrsatdi. U koʻplab hukumatlarni oʻzgartirilishida, boshqa mamlakat rahbarlarini oʻldirilishi va terrorchilik hujumlarini amalga oshirishda ishtirok etgan.

2004-yildan beri, Markaziy Razvedka Boshqarmasi Milliy razvedka direktorlik idorasi (ODNI) qoshida tashkil etilgan edi. Oʻz vakolatlarining bir qismini Milliy razvedka direktorlik idorasi (DNI) ga oʻtkazganiga qaramasdan, Markaziy razvedka boshqarmasi 11-sentyabr hujumlariga javob tariqasida oʻz hajmini oshirdi. 2013-yilda The Washington Post gazetasining bergan xabariga ko'ra, 2010-moliya yilida Markaziy razvedka boshqarmasi barcha Razvedka jamiyati agentliklari orasida eng katta byudjetga ega bo'lgan.

Markaziy razvedka boshqarmasining roli va yashirin harbiylashtirilgan operatsiyalari ko'lami ham keskin darajada kengaytirildi. Uning eng yirik boʻlinmalaridan biri – Axborot operatsiyalari markazi bo'lib, u rasman diqqat etiborini terrorizmga qarshi kurashdan hujumkor kiberoperatsiyalarga oʻtkazgan.

Agentlik koʻplab bahs-munozaralarga sabab boʻlgan va ularga inson huquqlarining buzilishi, uy-telefonlaridagi suhbatlarni tinglash, notoʼgʻri tashviqot ishlarini olib borish va giyohvand moddalar savdosi kabilar kiradi.

Maqsadi 
Markaziy razvedka boshqarmasi tashkil etilganda, uning asosiy maqsadi tashqi siyosiy razvedka va tahlillash uchun kliring markazini yaratish boʻlgan. Bugungi kunda boshqarmaning asosiy maqsadi xorijiy razvedka maʼlumotlarini toʻplash, tahlil qilish, baholash, tarqatish va yashirin operatsiyalarni amalga oshirish hisoblanadi.

2013-yilgi moliyaviy byudjetga koʻra, Markaziy razvedka boshqarmasi beshta ustuvor yoʻnalishga ega va ular:

 Terrorizmga qarshi kurash
 Ommaviy qirgʻin qurollarini tarqatilishiga qarshi kurashish
 Yuqori darajadagi siyosatchilar uchun koʻrsatmalar va ogohlantirishlar
 Qarama-qarshi razvedka
 Kiber razvedka

Tashkiliy tuzilma 

MRB ning ijroiya idorasi va beshta asosiy boshqarmasi mavjud:

 Raqamli innovatsiyalar boshqarmasi
 Tahlil boshqarmasi
 Operatsion boshqarma
 Qoʻllab-quvvatlash boshqarmasi
 Fan va texnologiyalar boshqarmasi

Manbalar

Qoʻshimcha adabiyotlar 

 
 Hilsman, Roger. To Move a Nation: The Politics of Foreign Policy in the Administration of John F. Kennedy (1967) pp 63–88.
 
 
 
 
 Jeffreys-Jones, Rhodri. American Espionage: From Secret Service to CIA (Free Press, 1977) .
 
 Jeffreys-Jones, Rhodri. The CIA and American Democracy (Yale University Press, 1989) .
 
 Ranelagh, John. CIA: A History (1992) very favorable review
 
 
 Prados, John. Presidents' Secret Wars: CIA and Pentagon Covert Operations from World War II Through the Persian Gulf War (1996) 
 
 Jeffreys-Jones, Rhodri. Cloak and Dollar: A History of American Secret Intelligence (Yale University Press, 2002) .
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Dujmovic, Nicholas, "Drastic Actions Short of War: The Origins and Application of CIAʼs Covert Paramilitary Function in the Early Cold War, " Journal of Military History, 76 (July 2012), 775–808
 
 
 Jeffreys-Jones, Rhodri. „Antecedents and Memory as Factors in the Creation of the CIA“, Diplomatic History, 40/1 (January 2016): 140–54.
 
 Sorkin, Amy Davidson, „Spooked: Whatʼs wrong with the C. I. A.?“, The New Yorker, 10 Ocrober 2022, pp.60–65. „The paramilitary pursuits of the C. I. A. – including assassination attempts, coup plots, and drone strikes – seldom end well.“ (p.61.)
 Perlez, Jane, „Behind Enemy Lines: The CIAʼs Cold War in China“ (review of John Delury, Agents of Subversion: The Fate of John T. Downey and the CIAʼs Covert War in China, Cornell University Press, 2022, 408 pp.; and John T. Downey, Thomas J. Christensen, and Jack Lee Downey, Lost in the Cold War: The Story of Jack Downey, Americaʼs Longest-Held POW, Columbia University Press, 2022, 344 pp.), Foreign Affairs, vol. 102, no. 2 (March/April 2023), pp.162–167. „The misguided policies Americans hatched some 70 years ago provide a warning of what not to do in a moment of deteriorating U. S.-Chinese relations.“ (p.167.)

Tashqi havolalar 

 
 CIA Freedom of Information Act Electronic Reading Room
 Landscapes of Secrecy: The CIA in History, Fiction and Memory 
 Central Intelligence Collection at Internet Archive

Eslatmalar 
Kuzatuvlar
Razvedka
AQSh
MRB
Razvedka bo'limlari