Oenothera biennis

Oenothera biennis, oddiy oqshom gulqogʻozi — Onagraceae oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi boʻlib, vatani Shimoliy Amerikaning sharqi, markaziy qismi, gʻarbiy Nyufaundlenddan Albertagacha, janubi-sharqdan Floridagacha va janubi-gʻarbdan Texasgacha boʻlgan hudud.

Boshqa keng tarqalgan nomlari: oqshom yulduzi, sundrop, begona oʻtlar oqshom primrozi, nemis rampioni, choʻchqa oʻti va isitma oʻsimliklari.

Tavsif 

Oenothera biennisning umr koʻrish muddati ikki yil, boʻyi  gacha yetadi. Barglari nayzasimon, uzunligi , kengligi . Gullash bahorning oxiridan yoz oxirigacha davom etadi. Gullar germafrodit boʻlib, boshoq toʻpgulda joylashadi. Gullari har oqshomda ochiladi, shuning uchun „kechki primrose“ deb nomlanadi.

Gullar sariq, diametri , toʻrtta ikki qavatli gulbargdan tuzilgan. Gulda koʻzga koʻrinmas nektar naqshlari bor. Bu naqsh ultrabinafsha nurlar ostida koʻrinadi va uning changlatuvchilari, kuya, kapalaklar va asalarilarni oʻziga tortadi. Mevasi koʻsak uzunligi , kengligi , tarkibida koʻp sonli uzunligi  boʻlgan urugʻlar joylashgan.

Oʻsimlik urugʻlari qushlar uchun muhim ozuqa. U primrose kuya va oq chiziqli sfenks kuya uchun lichinka xoʻjayini hisoblanadi.

Foydalanish 
Asrlar davomida Shimoliy Amerikadagi mahalliy aholi oʻsimlikdan oziq-ovqat va anʼanaviy tibbiyot sifatida ishlatilgan. Kechki primrose Yevropaga XVII asrning boshlarida botanika bogʻlarida manzarali oʻsimlik sifatida kiritilgan.

Oziq-ovqatlardan foydalanish 
Oʻsimlik qismlarining aksariyatini yeyish mumkin, taʼmi yumshoq. Ildizlarni xom yoki kartoshka kabi pishirilgan holda isteʼmol qilish mumkin.Barglarini salatlarda xom holda isteʼmol qilish yoki ismaloq shoʻrva kabi pishirish mumkin. Anishinaabe qabilalari anʼanaviy ravishda parhezga yordam berish va charchoqni kamaytirish uchun kechki primrose barglaridan choy tayyorlaydilar.

Iyun oyida hali yosh boʻlgani, gullash poyalari koʻproq isteʼmol qilinadi. Ularni tozalash kerak, keyin xom yoki qovurilgan holda isteʼmol qilish mumkin. Gul iyundan oktyabrgacha yigʻib olinishi mumkin.

Urugʻlarda oqsil miqdori taxminan 15 %, yogʻ miqdori 24 % va sellyuloza taxminan 43 % ni tashkil qiladi. Proteinlar, ayniqsa, oltingugurt oʻz ichiga olgan aminokislotalar, metionin va sistein va triptofanga boy. Tarkibida gamma-linolenik kislota (GLA) va linoleik kislota mavjud.

Tadqiqot 
Kechki primrose yogʻini har qanday tibbiy holatda qoʻllash uchun yetarli klinik dalillar yoʻq. Cochrane tekshiruvi primrose yogʻining ekzemaga taʼsiri yoʻq degan xulosaga keldi. Mayo klinikasi uning ekzema, diabetik neyropatiya yoki premenstrüel sindromga taʼsir haqida ishonarli dalillar yoʻqligini aytdi.

Amerika Saraton Jamiyatining taʼkidlashicha, uning saratonga qarshi vosita sifatida samaradorligi toʻgʻrisida juda kam dalillar mavjud.

Salbiy taʼsirlar 
Kechki primrose yogʻi kam dozalarda xavfsiz deb hisoblanadi. Mayo Klinikasi maniya bilan ogʻrigan odamlarda, homilador yoki emizikli ayollarga dorini isteʼmol qilishda ehtiyot boʻlishni tavsiya qiladi. Kechki primrose yogʻini ogʻiz orqali isteʼmol qilish bosh ogʻrigʻiga yoki koʻngil aynishiga olib kelishi mumkin.

Anʼanaviy tibbiyot 
Butun oʻsimlik va ayniqsa barglari anʼanaviy ravishda Anishinaabe qabilalari tomonidan energiya stimulyatori va vazn yoʻqotishni osonlashtirish uchun choy holatida isteʼmol qilinadi. Bundan tashqari, kuchni oshirish uchun ularni chaynash va mushaklarga surtish mumkin.

Qishloq xoʻjaligi amaliyoti 
Kechki primrose yetishtirish boʻyicha qishloq xoʻjaligi amaliyotlari haqidagi bilimlar nisbatan yangi.

Kechki primrose quyoshli va qurgʻoqchil tuproqli joylarni afzal koʻradi va dengiz sathidan  yuqorida oʻsadi. Muhim shartlardan biri azotga boʻlgan ehtiyojni qondirishdir. Azot miqdorining haddan tashqari koʻpligi urugʻlardagi yogʻ tarkibining sifat va miqdoriy pasayishiga olib kelishi mumkin, oʻrtacha azot miqdori urugʻning sifati va miqdori oshishiga olib keladi. Kechki primrose yorugʻlikka bogʻliq boʻlganligi sababli, urugʻlar tuproqqa taxminan  chuqurlikda ekilishi kerak. Urugʻlari mayda, taxminan  . Ularning unib chiqishi uchun taxminan ikki-uch hafta kerak boʻladi va shuning uchun begona oʻtlarning oʻsishiga juda sezgir.

Kechki primrose urugʻlari aprel oyining birinchi yarmida (bahor urugʻlari) yoki iyul oʻrtalaridan avgust oyining oʻrtalariga (kuzgi urugʻlar) ekiladi. Oʻrim-yigʻim vaqti gullashdan keyin taxminan 75 kundan 80 kungacha (bahorgi urugʻlar) yoki 100 kun (kuzgi urugʻlar) davom etadi. Kechki primrosening populyatsiyasining rivojlanishi va urugʻining pishishi juda xilma-xil.

Vegetatsiya davrida koʻp suv kerak emas. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, shoʻr suv bilan sugʻorish kechki primrose urugʻlarida moy hosildorligi va sifatini oshirishi mumkin. Bu, ayniqsa, suv resurslari cheklangan hududlarda oʻsimlikni oʻstirish uchun ajoyib imkoniyat.

Va nihoyat, kechki primrose yetishtirishda dalani toʻgʻri boshqarishni talab qiladi, aks holda oʻsimlik invaziv boʻlib qolishi mumkin.

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Shimoliy Amerika florasi