Albaniya geografiyasi

Albaniya, toʻliq rasmiy shakli — Albaniya Respublikasi, Bolqon yarim orolining gʻarbiy qismida joylashgan davlat. Aholisi, Albaniya Statistika Institutining 2022 yil 1 yanvar holatiga ko'ra, 2 793 592 kishi , hududi 28 748 km². Aholi soni boʻyicha dunyoda 139-oʻrinda, hududi boʻyicha 139-oʻrinda turadi. Aholisining asosiy qismi musulmonlardan biri hisoblanadi. Asosiy din - islom, aholining 64% ga yaqini sunniy musulmonlar.

Poytaxti - Tirana. Rasmiy tili - alban tili.

Albaniya unitar davlat, parlamentli respublika. Albaniya prezidenti 2022-yil 24-iyuldan beri Bayram Begay, 2013-yil 15-sentabrdan esa Edi Rama Bosh vazir. mamlakat 2022 yil indeksiga ko'ra, demokratiya nomukammal demokratiya sifatida tasniflangan.

U Yevropaning janubi-sharqida, Adriatik va Ion dengizlari sohilida joylashgan. Otranto boʻgʻozi Albaniyani Italiyadan ajratib turadi. Shimoli-sharqda Serbiya (qisman Kosovo Respublikasi tomonidan tan olingan[9]), shimoli-g'arbda Chernogoriya, sharqda Shimoliy Makedoniya, janubi-sharqda Gretsiya bilan chegaradosh.

Fiziografik xususiyatlar 
Asosiy maqolalar: Albaniya geografiyasi va Albaniya foydali qazilmalari

Albaniya Janubiy Yevropadagi Bolqon yarim orolida joylashgan va 28 748 km² maydonni egallaydi. Shimoli-gʻarbdan Adriatik dengizi suvlari, janubi-gʻarbdan esa Ion dengizi suvlari bilan yuviladi. Ikkalasi ham O'rta er dengizining bir qismidir. Gʻarbiy qismida pasttekislik mintaqasi, qolgan qismi (70% ga yaqini) togʻli va oʻrmonli hududlardir.

Mamlakat hududi shimoliy kenglikning 42-39-parallellari, shuningdek, sharqiy uzunlikning 21-19-meridianlari oraligʻida joylashgan. Albaniyaning eng shimoliy nuqtasi Vermosi qishlogʻi(42°35’ shim.), eng janubiy nuqtasi — Konispol shahri (39°40’ shim.). Mamlakatning eng gʻarbiy nuqtasi — odam yashamaydigan Sazani oroli (19° 16ʻE), oʻta sharqiy nuqtasi — Vernik qishlogʻi (21°1’E). Albaniyadagi eng baland choʻqqisi — Korab togʻi (2764 m). Sharqdan g'arbga uzunligi atigi 148 km, shimoldan janubga - 340 km.

Albaniyaning katta qismini mamlakatning butun uzunligi va kengligi bo'ylab turli yo'nalishlarda cho'zilgan tog'lar va tepaliklar egallaydi. Eng yirik togʻ tizmalari shimolda Shimoliy Alban Alp togʻlari, sharqda Korab togʻlari, janubi-sharqda Pind togʻlari, janubi-gʻarbda Akrokerauniya togʻlari va markazda Skanderbeg togʻlaridir.

Albaniya geografiyasining eng muhim xususiyatlaridan biri ko'p va katta ko'llarning mavjudligidir. Mamlakatning shimoli-g'arbiy qismida, Chernogoriya bilan chegarada joylashgan Shkodra ko'li Janubiy Evropadagi eng katta ko'ldir. Uning uchinchi qismi va 57 km sohillari Albaniyaga tegishli. Janubi-sharqda, baland zaminda Ohrid ko'li (Shimoliy Makedoniya bilan birgalikda) joylashgan bo'lib, u dunyodagi eng qadimgi doimiy ko'llardan biridir. U 289 m chuqurlikda va noyob flora va faunaga ega, shuning uchun u YuNESKO himoyasida. Keyinchalik janubda Bolqondagi eng baland ko'llardan biri bo'lgan Katta va Kichik Prespa ko'llari cho'ziladi.

Albaniya daryolari asosan mamlakat sharqidan boshlanib, gʻarbda Adriatik dengiziga quyiladi. Albaniyadagi eng uzun daryo, og'izdan manbagacha o'lchanadi, ehtimol Drin bo'lib, uning ikki bosh suvi - Qora va Oq Drin qo'shilish joyidan boshlanadi va shtatning shimolida oqadi. Vjosa Evropadagi so'nggi buzilmagan yirik daryo tizimlaridan biridir. Albaniyadagi boshqa muhim daryolarga Mati, Shkumbini va Semani kiradi.