MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Turk tarixi tezisi

Turk tarixi tezisi, 1930-yillarda Mustafo Kamol Otaturkning daldasi bilan yaratilgan tarixiy talqin. 1930-yilda yuz nusxada nashr etilgan “Turk tarixining asosiy yoʻnalishlari ” nomli asar Turk tarixi tezislarining eʼloni hisoblanadi. Ushbu asar asosida tayyorlangan va 1931-1941 yillar oraligʻida litseylarda oʻqitiladigan toʻrt jildlik darslik Turk tarixi tezislarining asosiy matnlaridan biridir. Bu islom va nasroniylik oʻrtasidagi ziddiyatga asoslangan Usmonli tarixi tezislari va turklarga qarshi yozilgan Gʻarb tarixi tezislariga munosabat sifatida ilgari surildi.  Ilmiy doiralarda Turk Tarixi Tezisining siyosiy maqsadlari, xayolparast yoki romantik millatchilik jihatlari borligi uchun tanqid qilindi.
Mustafo Kamol 1923 yilda Istanbul universiteti professorlar kengashiga “ilm-fan sohasida milliy istiqlolimizni yakunlash” vazifasini berdi. Turk tarixi tezisi 1930-yillarda Usmonli tarixshunosligining merosi boʻlgan islomiy markazli tarixiy talqinlar va yevromarkazli tarixiy talqinlarga qarshi muqobil milliy talqin ishlab chiqish maqsadida ilgari surilgan edi.  Otaturk g'arb tarixi tezislarini to'g'ri deb qabul qilib, maktablarda o'qitish o'rniga milliy tarix yozilishi kerak, deb hisoblardi. XV asrdan boshlab G'arb tarixshunoslari yunon tsivilizatsiyasini tsivilizatsiya boshlangan joy sifatida berishgan. Tarixga bunday qarashda turklar O‘rta Osiyodagi ko‘chmanchi qabilalar sifatida tasvirlangan. Ayniqsa, o'n to'qqizinchi asrdan boshlab, bu tezis irqchi antropologik yondashuvlar bilan irqiy mansublikka ( sariq irq, Braxifesal oq irq va boshqalar) asoslangan bo'lishga harakat qilindi.  Fransuz maktabi o‘quvchisi Afet Inan Otaturkga fransuz tarixi kitoblarida turklarning sivilizatsiya asarlari yo‘qligini va turklar “ikkinchi darajali sariq irq, bosqinchi vahshiy qabila” deb atalganini aytadi. Biroq, Otaturk tomonidan oʻqilishi maʼlum boʻlgan ikki muhim tarix kitobida  turklarga jiddiy oʻrin berilgan. Birinchisi, Jozef de Guignes tomonidan 1756 yilda Parijda nashr etilgan 5 jildlik Histoire générale des Huns, des Turcs, des Mogols, et des autres Tartares occidentaux  . Ikkinchisi, 1920-yilda HG Uells tomonidan nashr etilgan 1208 betlik “Tarixning konspekti” . Muallifning Otaturk tomonidan qabul qilingan “doimiy dunyo tinchligi” haqidagi fikrlari Nutukda  nomi bilan birga takrorlanadi.

Turkiya
Xe Kexin

Xe Kexin 1992-yil 1-yanvarda tugʻilgan. 2008 va 2012 yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida qatnashgan sobiq xitoylik badiiy gimnastikachi . 2008-yil Pekinda boʻlib oʻtgan Olimpiadada u notekis panjaralarda va Xitoy terma jamoasi tarkibida oltin medallarni qoʻlga kiritdi. U 2005-2008-yillardagi Ballar kodeksiga muvofiq 17.00 ball toʻplagan sanoqli gimnastikachilardan biri boʻldi va 2008-yilda 7,7 ball toʻplagani dunyodagi eng yuqori koʻrsatkichlardan biri edi.

Uning 2008-yilgi Olimpiada oʻyinlarida ishtiroki etish uchun yoshi yetmagan boʻlishi mumkinligi haqidagi xabarlar paydo boʻlganda, uning bir qancha jamoadoshlari singari, xalqaro matbuotda ham savollar paydo boʻldi; ammo, rasmiy tergov uning foydasiga aniqlandi.  U Pekin Olimpiadasidan keyingi davrda ham muvaffaqiyatini davom ettirdi. U butun London davridagi eng yuqori rekord oʻrnatadi. 2010-yilgi jahon chempionatida jamoaviy finalda u 7,4 qiyinchilik bilan 16,133 ball to‘pladi, bu 2009-2012-yillar davomida ayollar gimnastikasi bo‘yicha erishilgan eng yuqori ko‘rsatkichlardan biri edi.

Gimnastika karerasi 
Xe Kexin 1997-yilda Pekindagi Shichahai sport maktabida mashg‘ulotlarni boshlagan.  U 2006-yilda Xitoy milliy oʻyinlarida  va 2007-yilda shaharlararo oʻyinlarda qatnashgan.  China Daily xabariga koʻra, Kexin 2007-yilda Xitoy terma jamoasiga ishga olingan, chunki shaharlararo oʻyinlardagi notekis toʻsiqlar gʻalabasi bosh murabbiy Xuan Yubinning eʼtiborini tortgan. 

U 2008-yilda jahon chempionati doirasidagi bir nechta tadbirlarda qatnashib, xalqaro debyutini o‘tkazdi. Dohada boʻlib oʻtgan Jahon kubogi birinchi uchrashuvida u notekis panjaralarda 16,550 ball toʻpladi; Ikkinchi Kottbus kubogida u 16.800 ball toʻpladi. Bu belgi joriy Ballar kodeksiga muvofiq xalqaro tadbirda eʼlon qilingan eng yuqori notekis barlar reytingi boʻlib , 2008-yilda Tinch okeani boʻylab oʻtkazilgan chempionatda Nastya Lyukinning 16,65 ballidan ustun keldi. 2008-yil 15-mayda u Tyantszindagi Jahon kubogida ishtirok etib, ikkita jahon rekordini yangiladi.

Musiqa 

 2008 yil Jeki Channing „Afsona“ filmidagi „Hindistonga sayohat“ (14-trek) va „Uygʻonish“ (16-trek)
 Jatin Lalit tomonidan 2010 yil Aankhein Khuli

Adabiyotlar

Manbalar 

 
 

2008-yilgi Yozgi Olimpiyada oʻyinlari sovrindori
2012-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari medal sovrindorlari
Yashayotgan insonlar
1992-yilda tugʻilganlar
Arab tilining afgʻon lahjasi

Arab tilining afgʻon lahjasi (), Balx lahjasi () — Afgʻonistonning bir necha arab tilida soʻzlashuvchi arablari orasida keng tarqalgan arab tilining Markaziy Osiyo turlaridan biri.

Tarixi

Oʻrta asrlar va keyingi davrlar 
Afgʻonistonda arab tilida soʻzlashuvchi aholi haqida XVI asrda Moʻgʻullar imperiyasining asoschisi Bobur " Bobur-noma "da tilga olgan. U taʼriflagan Kobul viloyati arablari endi butunlay fors tiliga oʻtgan.

18-asrning ikkinchi yarmida tarixchi Abdul-Karim Buxoriy Afgʻonistonning shimolidagi Andxoy shahrini taʼriflar ekan, bu hududda yashovchi arab qabilalarini eslatib oʻtgan. Unga koʻra, ular Xurosondan Umaviylar va Abbosiylar xalifalari davrida kelganlar. Oʻsha paytda ularning soni 60 mingdan ortiq oila edi.

XX asr 
1926 yilda Mozori Sharif gubernatori Georg Morgenstierne bilan suhbatda baʼzi koʻchmanchi qabilalar shahar gʻarbida arab tilida gaplashishda davom etayotganini aytdi. 1957-yilda Abdul-Gʻofur Farhodiy sharqshunoslarning 24-xalqaro kongressida bu arabzabonlarning yashash joylari haqida maʼruza qildi. 1960-yillarda Abdul-Sattor Sirat va Boyazid Otsek Xoshxalobod aholisining tiliga, Sanaolla Sana esa Yahdon aholisining tiliga oid tadqiqotlarini nashr etdilar. 1975 yilda arab tilida soʻzlashuvchi barcha toʻrt qishloqning (Ch. M. Kieffer, R. Kieffer-Vonmoos) lahjalarini oʻrganish uchun ekspeditsiya amalga oshirildi. Nihoyat, 1994 yilda ingliz tilshunosi Bryus Ingham oʻz tadqiqotini nashr etdi.

Zamonaviy Afgʻoniston 
Zamonaviy Afgʻonistonda koʻpchiligi koʻchmanchi va yarim koʻchmanchi turmush tarzini olib boradigan arablar soni 40-45 ming kishini tashkil qiladi (2000). Ular mamlakat shimolida, Balx viloyatining Akcha va Mozori Sharif shaharlari yaqinida yashaydilar. Ularning ozgina qismi haligacha arab tilida soʻzlashadi, koʻpchilik dari (afgʻon-fors) tiliga oʻtgan.

Manbalar 

Arab tili
Luhan

Luhan (koreys: 루한, xitoycha: 鹿晗; 1990-yil 20-aprel, Pekin, Xitoy) — xitoylik qoʻshiqchi va aktyor. Koreys-xitoylik EXO guruhining sobiq aʼzosi. 2014-yili Lu Han „Xitoy milliy radio“-sida „Mamlakatning eng mashhur yulduzlari“ nomli oʻntaligining oltinchisi boʻldi.

1990-2010: Erta faoliyati 
Lu Han „Beijing Middli School“-ni tamomladi va Janubiy Koreyaga borishdan oldin „Beijing Haidian Foreign Language Shi Yan Shcool“-da tahsil oldi. Hozir vaqtda u „Seul Institute of the Arts“ universitetida „amaliy musiqa“ yoʻnalishida tahsil olmoqda.

2011-2014: EXO 
29-dekabrda u birinchi marta „SBS’s Gayo Daejun“ telekanalida „EXO-M“ guruhining boʻlajak aʼzolari Chen va Tao bilan birga chiqdi. 2012-yilning 30-yanvarda EXO-M va koreys guruhi qismi EXOning eng birinchi ijodkorlik „What is love“ chiqdi. 9-mart kuni navbatdagi qoʻshigʻi „History“ chiqdi. 2012-yil 31-mart kuni ular Seul Olimpiya stadionida oʻzlarining birinchi „maxfiy shou“in oʻtkazishdi. Ularning navbatdagi „maxfiy shousi“ 1-aprel Pekindagi „Pekin xalqaro biznes va iqtisodiyot universitetining“ katta zalida oʻtdi.

Singllari 
2014 — Our Tomorrow

2015 — Love moving forward

2015 — Tian Mi Mi

2015 — That Good Good

2015 — Your Song

Diskografiya 

 2015 — 爱情向前进 (Love moving forward)
 2015 — 甜蜜蜜 (As Sweet As Honey)
 2015 — Please Come to the Great Wall to Ski (feat David Tao)
 2015 — 有點兒意思 (That Good Good)
 2015 — 鹿晗 (Your Song)
 2015 — 诺言(Promises)
 2015 — Lu
 2016 — Adventure Time
 2017 — Xperience
 2017 — Xplore
 2017 — Venture
 2017 — Imagination
 2017 — I

Shaxsiy albomlar 

 2015 — Reloaded
 2017 — XXVII

Videografiya 

 2014 — 我們的明天 (Our Tomorrow)
 2015 — 甜蜜蜜 (As Sweet As Honey)
 2015 — 有點兒意思 (That Good Good)
 2015 — 鹿晗 (Your Song)
 2015 — 诺言(Promises)
 2015 — (Medals)
 2016 — 封印 (Excited)
 2016 — Catch me When I fall（某时某刻）
 2016 —  Adventure Time
 2017 — 微白城市 (Winter Song)
 2017 — Skin to Skin
 2017 — What If I Said
 2017 — On Call
 2017 — Set it off

Koʻrsatuvlari 
MBC every1 《EXOʻs Showtime》 (2013-yil 28-noyabr — 2014-yil 13-fevral)

Mnet 《EXO XOXO Hot Moment》 (2014-yil 9-may — 2014-yil 30-may)

Mnet 《EXO 90:2014》 (2014-yil 15-iyul — 2014-yil 8-noyabr)

Manbalar 

Xitoylik aktyorlar
Yashayotgan insonlar
1990-yilda tugʻilganlar
20-aprelda tugʻilganlar
Kulrang qo'lli tungi maymun

Kulrang qo'lli tungi maymun ( Aotus- griseimembra ) tungi maymunlarning bir turi bo'lib. Ilgari Aotidae oilasining kulrang qorinli tungi maymunining kichik turi hisoblangan. Uning katta qismi Kolumbiya va Venesuelada yashaydi   Kulrang qo'lli tungi maymunning aniq tasnifi noma`lum. Ba'zi mualliflar uni kulrang qorinli tungi maymun A. lemurinusning kichik turi deb hisoblashsa, boshqa mualliflar uni alohida tur, A. griseimembra deb hisoblashadi.   

Kolumbiyada uning yashash hududi Sinu daryosining shimoliy tarafida (yoki ehtimol sharqda) Venesuela chegarasigacha. Jumladan Syerra Nevada de Santa Marta va Magdalena daryosi, Kauka daryosi va San-Xorxe daryosi vodiylaridan iborat. Venesuelada u Marakayboning ikki tomonida  joylashgan.  

Kulrang qo'lli tungi maymun nisbatan kichik maymundir. Erkaklarining vazni taxminan  va vazni taxminan  .  Uning mo`ynasi qisqa va qattiq. Orqa tarafdagi mo'yna kulrang, qizil hatto jigarrang bo`lishi mumkin. Qorni sarg'ish rangda. Qo'llar va oyoqlarning orqa qismidagi sochlar quyuqroq, soch uchlari  qahva rangi, boshqa A. lemurinus kichik turlaridan asosiy farqlovchi xususiyatlaridir. 

Kulrang qo'lli tungi maymun daraxtda yashaydigan, tungi maymundir.  U va Aotus jinsining boshqa vakillari tungi maymunlardir.    U bir necha turdagi o'rmonlarda, shu jumladan ikkilamchi o'rmon va kofe plantatsiyalarida yashaydi. Tadqiqot maymunlarni juda xilma-xil o'rmonlarni afzal ko'rganligini ko'rsatadi.  Ular juftligi  bitta chaqaloq va bir nechta balog'atga etmagan bolalar  yoki katta yoshlilar bo'lgan ikki-oltitagacha maymundan iborat kichik guruhlarda yashaydi.   Guruhlar hududiy boʻlib, bir-biriga oʻxshash boʻlgan hududlarni egallaydi.  Bir tadqiqotda aholi zichligi har kvadrat kilometrga 1,5 maymun, ikkinchisida esa har kvadrat kilometrga 150 maymun to‘g‘ri kelishi aniqlangan.  

Boshqa tungi maymunlarga kabi kulrang qo'lli tungi maymun bir nechta monogam maymunlarning biridir.  Monogam juftlik odatda har yili bitta zurriyod qoldiradi. Ba'zida egizaklar tug`iladi.  Homiladorlik davri taxminan 133 kun.  Otasi chaqaloqni bir yoki ikki kunlik bo'lganidan boshlab ko'tarib, onasiga emizish uchun beradi.  Ona maymun uchun o'rtacha tug'ish oralig'i 271 kun. 

Kulrang qoʻlli tungi maymun Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (IUCN) tomonidan roʻyxatga kiritilgan. Kolumbiyada ayniqsa xavf ostida ekanligi aytilmoqda. Bu qisman yashash joylarining yo'qolishi bilan bog'liq. Shuningdek, maymunlarning ko'pchiligi 1960 va 1970-yillarda bezgakni tadqiq qilish uchun qo'lga olingan.

Havolalar
Al-Kindi



Abu Yusuf Yaqub ibn Ishoq al-Kindiy 

Al-Kindi nomi bilan tanilgan- arab faylasufi, matematiki, musiqa nazariyotchisi, astronomi. Turli manbalarga koʻra, Kufa yoki Basrada tugʻilgan,bolaligi Basrada o‘tgan, Bag‘doddagi „Hikmatlar uyi“da ishlagan. U ilk kalom namoyandalari — moʻtaziliylarning homiysi boʻlgan xalifalar Al-Maʼmun (813-833) va Al-Moʻtasim (833-842)larning sevimlisi edi. Al-Mutavakkil davrida (847 yildan) taʼqibga uchradi. Al-Kindi metafizika, mantiq, etika, matematika, kriptografiya, astrologiya, tibbiyot, meteorologiya, optika va musiqaga oid koʻplab risolalar muallifi. Gʻarbiy Evropada u lotinlashtirilgan Alkindus  nomi bilan tanilgan.

Falsafa 
Al-Kindi islom olamida birinchi boʻlib Arastuning falsafiy asarlariga murojaat qilib, musulmon Sharqida peripatetizm asoschisi boʻldi. U „Aristotel“ asarlarining sharhi, „Besh mohiyat haqida“, „Yaratilish va halokatning yaqin sabablari to‘g‘risida“, „Narsalarning taʼriflari va tavsiflari haqida“ kitoblariga ega.

Aristoteldan keyin Al-Kindi „abadiy — hech qachon mavjud boʻlmagan narsadir“ deb taʼkidladi. Abadiyning mavjudligi boshqa narsa bilan shartlanmaydi; hech qanday sababga ega boʻlmagan abadiylik yoʻq qilinmaydi va oʻzgarmaydi, chunki u tana emas. Bunday noaniq boshlanish sifatida al-Kindi tur tafovutlarini yuzaga keltiruvchi shaklga nisbatan birlamchi rol oʻynaydigan materiyani narsalarni yaratadi, yaʼni ularning kuchi hisoblanadi.Substratga, atributga, sababga, turga ega boʻlmagan, oʻzgarmas abadiy tamoyil inson ongi tomonidan idrok etilmaydi, tadqiqot ob’ektiga aylana olmaydi va shuning uchun falsafaning tabiati faqat shunday narsalarni oʻrganadi.

Manbalar
Konflikt (film)

Konflikt — 1937-yilda Per-Axel Branner tomonidan suratga olingan dramatik film. Bosh rollarda: Lars Hanson, Sigurd Wallén va Aino Taube.

Mazmuni 
Kema quruvchi Edvard Bank yangi dizayn ustida tun-u kun ishlaydi. Shuning uchun rafiqasi Birijitni eʼtiborsiz qoldiradi. Birijit, yaqinda kelgan muhandis Reydarga qiziqib qoladi va erini tark etishga qaror qiladi.

Rollarda 
 Lars Hanson — Edvard Banck
 Sigurd Wallén — Gustaf Larsson
 Aino Taube — Birgit Banck
 Balthazar Bergh — Reidar Hagen
 Anders Henrikson — Jerker
 Björn Berglund — Kalle Karlsson
 Rune Carlsten — Herbert Broon
 Sven Bergvall — Ishchilar ittifoqi prezidenti
 Gösta Cederlundas menejer
 Lotten Olsson — Lovisa Larsson
 Astrid Bodin — Banck’ning oshpazi
 Eivor Engelbrektsson — Maid Anna
 Victor Thorén — Vicke
 Carl Deurell — aʼzo
 Knut Lambert — aʼzo
 Erik Rosén — aʼzo
 Kolbjörn Knudsen — Shipyard ishchisi
 Tore Lindwall — Shipyard ishchisi
 Hjalmar Peters — Old Shipyard ishchisi
 Georg Skarstedt — Shipyard ishchisi
 Tom Walter — Shipyard Worker
 Olav Riégo — Banck’ning yordamchisi
 Albert Ståhl — Foreman

Manbalar

Havolalar 
 

1937-yil filmlari
Shvetsiya filmlari
Shved tilidagi filmlar
Yaponiya fuqarolar aviatsiya byurosi

— Yaponiya fuqaro aviatsiyasi organi boʻlib, Yer, infratuzilma, transport va turizm vazirligining (MLIT) boʻlimi hisoblanadi. Uning bosh ofisi Tokio, Chiyoda, Kasumigaseki shahridagi MLIT binosida joylashgan. Bu AQSh Federal Aviatsiya maʼmuriyatining yaponcha ekvivalentidir.

Havo yoʻllaridagi harakatlari 
JCAB quyidagi samolyot turlarini boshqargan, bular.

Jet

 Bombardier Global Express
 Cessna Citation CJ4 (525C modeli) — 2022-yil iyun holatiga koʻra kalibrlash boʻyicha beshta xizmat.
 Cessna Citation Longitude — bitta, navigatsiya va qoʻnish tizimlarini kalibrlash uchun jihozlangan, 2022-yil iyun oyida Dash 8-oʻrniga olingan.
 Gulfstrim IV

Turboprop

 de Havilland Canada DHC-8-300 Dash 8
 NAMC YS-11
 Saab 2000

Vertolyot

 Bell 412EP

Yana qarang 

 Yaponiya transport xavfsizligi kengashi (hozirgi baxtsiz hodisalarni tekshirish agentligi)
 Samolyot va temir yoʻl avariyalarini tekshirish komissiyasi (avvalgi havo va temir yoʻl halokatlarini tekshirish agentligi)
 Samolyot halokatini tekshirish komissiyasi (avvalgi aviahalokatni tekshirish agentligi)

Manbalar

Havolalar 

 Fuqaro aviatsiyasi byurosi
 Fuqaro aviatsiyasi byurosi 
 Yaponiyadagi parvozlar haqida maʼlumot mintaqasi
Aviatsiya
Samalyot
Kantemirovskiy tumani

Kantemirovskiy tumani () — Rossiyaning Voronej viloyatidagi oʻttiz ikki tumandan biri, maʼmuriy  va munitsipal tuman. U Viloyatning janubida joylashgan. Tumanning maydoni 2,348 kilometr kvadrat. Uning maʼmuriy markazi — Kantemirovka shahar posyolkasi hisoblanadi (shahar tipidagi aholi punkti). Aholisi 32,091 nafar kishini tashkil etadi (2021-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra). Kantemirovka aholisi tuman aholisining 33,4 foizini tashkil qiladi.

Manbalar

Eslatmalar

Manbalar 

 Voronejskaya oblastnaya Duma. Zakon № 87-OZ ot 27 oktabrya 2006 g. „Ob administrativno-territorialnom ustroystve Voronejskoy oblasti i poryadke ego izmeneniya“, v red. Zakona № 41-OZ ot 13 aprelya 2015 g. "O vnesenii izmeneniy v Zakon Voronejskoy oblasti „Ob administrativno-territorialnom ustroystve Voronejskoy oblasti i poryadke ego izmeneniya“". Vstupil v silu po istechenii 10 dney so dnya ofitsialnogo opublikovaniya. Opublikovan: „Molodoy kommunar“, № 123, 3 noyabrya 2006 g. (Voronezh Oblast Duma. Law #87-OZ of October 27, 2006 On the Administrative-Territorial Structure of Voronezh Oblast and on the Procedures of Changing It, as amended by the Law #41-OZ of April 13, 2015 On Amending the Law of Voronezh Oblast „On the Administrative-Territorial Structure of Voronezh Oblast and on the Procedures of Changing It“. Effective as of after 10 days from the day of the official publication.).
 Voronejskaya oblastnaya Duma. Zakon № 70-OZ ot 12 noyabrya 2004 g. „Ob ustanovlenii granits, nadelenii sootvetstvuyuщim statusom, opredelenii administrativnix sentrov munitsipalnix obrazovaniy Bobrovskogo, Vorobyovskogo, Kantemirovskogo rayonov“, v red. Zakona № 77-OZ ot 4 iyunya 2015 g. „O vnesenii izmeneniy v otdelnie zakonodatelnie akti Voronejskoy oblasti v svyazi s izmeneniem granits nekotorix munitsipalnix obrazovaniy Voronejskoy oblasti“. Vstupil v silu so dnya ofitsialnogo opublikovaniya. Opublikovan: „Kommuna“, № 185, 27 noyabrya 2004 g. (Voronezh Oblast Duma. Law #70-OZ of November 12, 2004 On Establishing the Borders, Granting Appropriate Status, Establishing the Administrative Centers of the Municipal Formations of Bobrovsky, Vorobyovsky, Kantemirovsky Districts, as amended by the Law #77-OZ of June 4, 2015 On Amending Various Legislative Acts of Voronezh Oblast Due to Changing the Borders of Several Municipal Formations in Voronezh Oblast. Effective as of the official publication date.).
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Viloyatlar
Chen Kaige

Chen Kaige — xitoylik kinorejissyor, xalqaro kino mukofotlari sovrindori. 1952-yili 12-avgustda Pekinda tugʻilgan. Otasi rejissyor, onasi kino aktrisasi boʻlgan. 1978-yili Pekin kino akademiyasiga o‘qishga kirdi va 1982-yili Chjan Yimou bilan birga tamomlab chiqadi. Birinchi toʻliq metrajli „Jeltaya Zemlya“ filmini 1984-yili suratga oldi. 1988-yili Chen birinchi marta Kann kinofestivaliga taklif qilinadi. „Proshay, moya zolojnisa“ filmi uni dunyoga mashhur qildi. 1990-yili u ikkita tarixiy film suratga oldi. 2002-yili uning birinchi ingliz tilidagi „Ubey menya nejno“ filmi chiqdi. 2005-yili suratga olingan „Klyatva“ filmi rejissyorning avvalgi uslubidan butunlay boshqacha uslubga o‘tganini ko‘rsatadi. Bundan tashqari, rejissyorning koʻplab filmlari bor.

Yoshligi 
Chen Kaige Xitoyning Pekin shahrida Fuchjou shahridagi Changle oilasida tugʻilgan va beshinchi avlod bitiruvchisi Tian Chjuanchjuan bilan bolalikdagi doʻsti sifatida oʻsgan. Uning otasi Chen Huai’ai oʻzicha taniqli rejissyor edi. Uning onasi Lyu Yanchi katta ssenariy muallifi edi. Madaniy inqilob davrida Chen qizil gvardiya safiga qo‘shildi. Qizil gvardiyaning oʻsmir aʼzosi sifatida Chen, boshqa yoshlar singari, oʻz otasini qoraladi, bu taqdir qaroridan afsuslanishni oʻrgandi. Darhaqiqat, uning hayotining ushbu davri bugungi kunda uning koʻp ijodiga taʼsir qilishda davom etmoqda, xususan, „Vidolashuv mening kanizim“dagi „Madaniy inqilob“ va „Birgalikda“ filmidagi „Ota-oʻgʻil“ munosabatlaridagi tinimsiz tasvirlarda. 1969-yilda Chen bir muddat Xishuangbanna qishloq xoʻjaligini melioratsiya qilish byurosiga yuborilgan yosh yigit boʻlib, kelgusi yil Xalq Ozodlik Armiyasiga (PLA) qoʻshildi. 1975-yilda Chen armiyadan boʻshatilib, Pekinga qaytib keldi va u yerda Pekin plyonka bosma fabrikasida ishchi boʻlib ishladi. 1978-yilda Chen Pekin kino akademiyasiga qoʻshildi va u yerda 1982-yilda Xitoy kinoijodkorlarining Beshinchi avlodi deb ataladigan bir qismi sifatida tamomladi. Chen Kayge Amerika Qo'shma Shtatlariga Green card egasidir.

Shaxsiy hayot 
Chenning birinchi rafiqasi 1975-1978-yillar oraligʻida Pekin kinofabrikasida ishlayotganida tanishgan Sun Jialin (kàngìnì) edi; Ular 1983-yilda turmush qurishdi. Bu ittifoq tugadi va u keyinchalik Mao Szedun uchun ingliz tili tarjimoni boʻlib ishlagan diplomat Chjan Xanjining qizi Xon Xuanga turmushga chiqdi. U Nyu-Yorkdagi Vassar kollejini tamomlagan va hozirda China Interactive Media Group bosh direktori. 1990-yillarning boshlarida, ular ajrashgandan soʻng, Chen televidenie xodimi Ni Ping bilan birga yashadi. 1996-yilda Chen aktrisa Chen Xongga uylandi.

Manbalar
Cherchez la femme

Cherchez la femme () fransuzcha ibora boʻlib, „ayolni izlash“ degan maʼnoni anglatadi. Bu detektiv fantastikadagi klishe boʻlib, sirni fatale yoki ayol sevgisini aniqlash orqali hal qilish mumkinligini koʻrsatish uchun ishlatiladi.

Iboraning kelib chiqishi 
Bu ibora Aleksandr Dyuma (père) tomonidan 1854-1859 yillarda nashr etilgan "Parij mogikanlari" (Les Mohicans de Paris) romanidan olingan. Bu ibora romanda bir necha bor takrorlanadi. Jumladan:Cherchez la femme, pardieu! cherchez la femme! Xudo haqi, ayolni qidiring! Ayolni qidiring!Dyuma 1864-yilda teatrlashtirilgan asarida ham ushbu iborani ishlatgan:Il ya une femme dans toutes les affaires; aussitôt qu’on me fait un rapport, je dis: „Cherchez la femme!“ Har bir holatda ayol bor; kimdir menga xabar olib kelishi bilan: „Ayolni qidiring!“ deyman.

Ahamiyati 
Bu ibora detektiv pulpa fantastikasining klishesini oʻzida mujassam etgan: qanday muammo boʻlishidan qatʼi nazar, ayol koʻpincha asosiy sababdir.

Ross Makdonaldning mulozimi Lyu Archer o‘zining 1963-yilda chop etilgan „The Chill“ detektiv romanida g‘oyani g‘ayritabiiy tahlil qilib, shunday deydi: „Ayol o‘ldirilganda, siz uning ajrashgan eridan o‘sha paytda qayerda bo‘lganligini so‘raysiz. Bu cherchez la femme ning natijasidir“.

1974-yilda " Chinatown " filmida Mrs. Mulray, Fey Dunauey qahramoni, toʻshakda unga " cherchez la femme " deb mingʻirlab, JJ Gittesni (Jek Nikolsonning qahramoni) ishontirmoqchi boʻlib, u LAPDni tark etishining sababi ayol ekanligiga ishora qiladi.

Pogo komiksidagi qahramon (loy toshbaqasi) „Cherchill 'Churchy' LaFemme“ deb nomlangan.

Manbalar 

Aleksandr Dyuma
Detektiv filmlar
Neologizmlar