MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sulavesi

Sulavesi, Selebes - Malay arxipelagining yirik orollaridan biri, Katta Zond o.lari tarkibida, Indoneziya hududi. Maydoni 170 ming km². Granit va gneyslardan, mezozoy ohaktoshlari, yosh choʻkindi va vulkan jinslaridan tuzilgan. Relyefi togʻli, eng baland joyi — 3440 m (Rantekombola togʻi), Minaxasa yarim orolda Klabat va Soputan harakatdagi vulkanlar bor. Iqlimi subekvatorial, mussonli, shimolida ekvatorial iqlim. Oʻrtacha oylik tralar 25 — 27°, yillik yogʻin 2000–2500 mm. Sernam tropik oʻrmonlar, janubida baland boʻyli oʻtli savannalar bor. Bir nechta qoʻriqxonalar tashkil etilgan. Foydali qazilmalardan temir va nikel rudalari topilgan. Kokos palmasi, kofe plantatsiyalari bor, sholi, batat, ziravorlar yetishtiriladi. Baliq ovlanadi. S.da 1ming yillik oxiridan 17-asrgacha Bone, Gova, Lulu kabi davlatlar boʻlgan. 17-asrdan 20-asr boshlarigacha golland mustamlakachilari qoʻl ostida edi. 1949-yildan Indoneziya tarkibida.

Orollar
Janubiy-Sharqiy Osiyo
Osiyo orollari
Sulavesi (dengiz)

Sulavesi, Selebes dengizi — Tinch okeanning orollararo dengizi, Sulavesi, Kalimantan, Mindanao, Sangixe o.lari va Sulu arxipelagi oraligʻida. Maydoni 453 ming km². Eng chuqur joyi 5914 m. Suvining yuza qatlamida temperatura 28°, shoʻrligi 34,5%o. S orqali Tinch okean suvining yuqori qatlami Hind okeaniga oʻtib turadi. Dengiz tubi vulkan jinslari aralashgan havorang balchiqdan iborat.

Suv sathining koʻtarilishi har yarim sutkada takrorlanadi, bal. 3 m dan ziyod. Asosiy portlari: Manado va Tarakan.

 

Dengizlar
Janubiy-Sharqiy Osiyo
Sulaymon

Sulaymon — Qurʼonda tilga olingan paygʻambarlardan biri, hukmdor. Mil. av. 965—928 yillarda IsroilIudeya podshohi boʻlgan. Dovudning oʻgʻli. 13 yoshida taxtga oʻtirgan. Yetuk bilimli, har bir ishda hukm chiqarishda otasidan koʻra olimroq boʻlgan. Rivoyatga koʻra, u jamiki insu jin, hayvonlar va parrandalar olamiga podshohlik qilgan, qushlar tilini tushungan. Shamollar ham uning ixtiyorida boʻlib, S. farmoniga koʻra, u xodit bildirgan joyda esardi. S.ga berilgan moʻʼjizalardan biri mis koni edi, deb rivoyat qilinadi: paygʻambar izmidagi jinlar oʻsha misdan uning xohlagan narsasini yasab berishar ekan. Jinlarning S.ga qasrlar bunyod etgani, dengiz tubidan duru javohirlar olib chiqib bergani nakl etiladi. S. oʻz qoʻl ostida bir necha xil qushlarni tarbiya qilardi. Bular orasida hudhud (sassiqpopishak) ham boʻlib, u Yamanning Sabo shahridan quyoshparast malika Bilqis haqida xabar keltiradi. S. Bilqisga maktub yoʻllab, uni yolgʻiz Allohga itoat etishga daʼvat etadi (Naml surasi, 20—37oyatlar).

S. otasining vasiyatiga koʻra, Aqso masjidini qurdirdi (qarang Almasjid alAqso). Sharq va Gʻarbda bir qancha mamlakatlarni zabt etib, jahongir boʻldi. S.ning oʻlimi bilan bogʻliq rivoyat jinlar, devlar gʻaybni — kelajakda roʻy beradigan voqeahodisalarni biladi, degan gumonlarni rad etadi: jon taslim qilgan S. tayangan hassani uzoq vaqt yogʻoch qurti yeb u yerga qulab tushmaguncha, jinlar S.ning vafot etganini bilmaganlar va paygʻambar ularga buyurgan vazifa — baland qasr bino qilish ishini davom ettiraverganlar (Sabaʼ surasi, 14oyat). Shunday qilib, S oʻlib, devlar mehnatdan qutulgan ekan. S yahudiy va xristian diniy adabiyotlarida Solomon nomi bilan maʼlum.

Adabiyot 
 Paygʻambarlar qissasi, T., 1993.

    

Paygʻambarlar
Sulaymon Buxoriy

Sulaymon buxoriy, Shayx Sulaymon Buxoriy Qudratulloh alQunduziy (1821 — Buxoro viloyati Qorakoʻl tumani Qunduz qishlogʻi — 1880) — tilshunos olim, shoir, elchi va sayyoh. Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Sharq mamlakatlari boʻylab sayohat qilgan. 1846-yilda uni Buxoro amiri Nasrullohon Usmonli turk sultonligiga elchi va Istanbuldagi oʻzbek qavmi raisi qilib tayinlagan. Istanbulda koʻp yillar yashab, matbaa ishlari bilan shugʻullangan. Yassaviy, Soʻfi Olloyor, Umarxonnnng kitoblarini nashr ettirgan. SB. koʻp yillik ilmiy tadqiqotlarini jamlab, "Lugʻati chigʻatoiy va turki usmoniy" (2 j.li) lugʻatini tuzgan. Lugʻat muqaddimasiga 186 misrali "Manzumai chigʻatoy" avtobiografik sheʼriy asarini kiritgan. Lugʻatning 1jildi 8 ming soʻzdan tarkib topgan va Istanbulda nashr etilgan (1882). Oʻrta Osiyo turkiy badiiy adabiyotidan namunalarni oʻz ichiga olgan 2jildi, muallif uni tugallangan deb aytgan boʻlsada, hozircha topilmagan. S. B. lugʻati geografiya atamalari va joy nomlari jihatidan ham qimmatli manbadir. Unda Yaqin va Oʻrta Sharqdagi shaharlar va boshqa aholi maskanlari haqida nodir maʼlumotlar bor.

S.B. "Naqshiy" taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. Turkiy xalqlarning etnografiyasi va xalq ogʻzaki ijodini toʻplash hamda oʻrganish bilan shugʻullangan.

Adabiyot 
 Hasanov H., Sayyoh olimlar, T., 1981: N urmatov Sh., Qorakoʻl taronasi, T., 1996.

    

Sayyohlar
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Sulaymon Stalskiy

Sulaymon Stalskiy (1869.18.5 — Dogʻiston Respublikasi Qosimkent tumani OshagStal ovuli — 1937.23.11) — lezgin shoiri, oqin. Dogʻiston xalq shoiri (1934). Kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan. Yosh yetim qolib, 13 yoshidan boshlab roʻzgʻor tebratgan. Qariyb 20-yil davomida korandalik qilgan. Dogʻistonda Sovet davlati uzilkesil oʻrnatilgach (1920), bolsheviklarga yaqinlashib, sovet idoralarida xizmat qilgan. 1930-yilda Dogʻistonda birinchilardan boʻlib jamoa xoʻjaligiga aʼzo boʻlib kirgan. Sovet davlati lezgin eli oʻrtasida ashuglik (baxshilik) sanʼati bilan mashhur boʻlgan S.S.ni 20-yillardayoq oʻz taʼsir doirasiga tortadi va uning ijodiga inqilobiy gʻoyalarning kirib kelishiga erishadi. Shuningdek, ijodida 1914—15 yildayoq koʻzga tashlangan din arboblari va chor amaldorlarini mashara qiluvchi hajviy yoʻnalishni qoʻllabquvvatlaydi. "Qozilar", "Oqsoqol", "Ikki oyoqli eshak", "Samovar", "Qahatchilik yillarida chirigan joʻxori sotgan Vekelar ovullik mulla Ramazon xususida" singari hajviyalari bilan elyurt ogʻziga tushgan. S S. 20—30-yillarda bolsheviklar buyurtmasi bilan Oktyabr inqilobi va fuqarolar urushi mavzularida sheʼrlar yozadi. Anʼanaviy xalq sheʼriyatining sovet targʻiboti quroliga aylanishi mumkinligi S. S ga boʻlgan eʼtiborning haddan ziyod oʻsishiga sababchi boʻladi. M. Gorkiy Sovet yozuvchilarining 1sʼyezdida uni "20-asrning Gomeri" deb eʼlon qiladi va milliy respublikalardagi xalq baxshilari, oqinlari va ashuglarini S.S. dan ibrat olishga chaqiradi.

S.S 1936-yilda lezgin xalq sheʼriyati anʼanalari ruhida "Dogʻiston" dostonini yozgan. Ijodi 50-yillarga qadar oʻzbek maktablarining adabiyot dastur va darsliklaridan mustahkam oʻrin olib kelgan.

1869-yilda tugʻilganlar
1937-yilda vafot etganlar
Lenin ordeni sohiblari
Sulaymon togʻlari

Sulaymon togʻlari - Eron togʻ ligining sharqiy chekkasidagi togʻlar, Pokiston, qisman Afgʻoniston hududida. Uzunligi qariyb 600 km, eni 300 km. Eng baland joyi 3441 m. Sulaymon togʻlari keng yassitogʻliklar bilan ajralgan va submeridional joylashgan bir necha parallel tizmalardan iborat. Tizmalar orasida koʻndalang daryo va vodiylar bor. Togʻlar Hind daryosi vodiysiga tomon tik tushgan. Asosan, ohaktosh va qumtoshlardan tuzilgan. Zilzilalar boʻlib turadi. Iqlimi quruq, subtropik ikdim. Landshafti, asosan, quruq dasht va togʻ choʻlidan iborat. Sharqiy yon bagʻirlarida siyrak daraxtli oʻrmon va butazorlar bor. Vodiylarda dehqonchilik va bogʻdorchilik bilan shugʻullaniladi.

 

Togʻlar
Pokiston
Afgʻoniston
Sulaymoniya

Sulaymoniya — Iroqning shim.sharqiy qismidagi shahar, Sulaymoniya muhofazasining maʼmuriy markazi. Aholisi 370 ming kishi (1990y.lar oʻrtalari). Kirkuk — Baxtaran avtomobil yoʻli yoqasida joylashgan. Qishloq xoʻjaligi (chorvachilik, donli ekinlar, paxta, tamaki) rayonining savdo markazi. Oziqovqat, toʻqimachilik, sement sanoati korxonalari bor.

 

Iroq shaharlari
Sulaymoniya masjidi

Sulaymoniya Masjidi () — Turkiyaning Istanbul shahridagi eng yirik masjidlardan biri (Sulton Ahmad masjididan keyin). Masjid podshoh Sulaymon I Qonuniy tashabbusi bilan yetti yil davomida qurilgan. 
Masjidning 4 ta minora va 10 ta ayvoni bor. Bu narsalar podshohning Usmonlilar imperiyasi tomonidan Konstantinopol shahri egallanganidan keyingi toʻrtinchi va imperiyaning oʻninchi podshoh ekanligini bildiradi.
Masjid oʻz ichiga madrasa, kutubxona, observatoriya va hammomni oladi. 
Masjid hovlisida ikkita maqbara boʻlib, ularda Sulaymon I va uning xotini Hurram Sultonning qabri bor.

Suratlari

Havolalar 
 Сулеймание на WikiMAPIA

Manbalar 

Masjidlar alfavit boʻyicha
Turkiyadagi masjidlar
Gumbazli masjidlar
Oʻljas Sulaymonov

Oʻljas Umarovich Sulaymonov (; 1936-yil 18-may, Olmaota) — qozoq shoiri, jamoat arbobi, diplomat. Qozoq universiteti Geologiya fakultetini (1959) va Maksim Gorkiy nomidagi Jahon adabiyoti institutini (1961) tugatgan. 1981–1984-yillarda Qozogʻiston Kinematografiya davlat qoʻmitasi raisi, 1984-yildan 1992-yilgacha Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvi birinchi kotibi vazifalarida ishlagan. 1995–2001-yillarda Qozogʻistonning Italiya, Yunoniston va Maltadagi elchisi sifatida faoliyat koʻrsatdi. „Qoyilmisan insonga, zamin!“ (1961) dostoni birinchi fazogir Yuriy Gagaringa bagʻishlangan. Shoirning birinchi asari — „Argʻumoqlar“ (1961). „Quyoshli tunlar“ (1962), „Qutlugʻ tongotar“ (1964), „Maymun yili“ (1967), „Sopol kitob“ (1969) sheʼriy kitoblari, „Oqdaryo ustida“ (1970), „Butun baxt“ (1975), „Az i Ya“ (1975) va boshqa sheʼriy, nasriy, esse kitoblari muallifi. Asarlarida qozoq xalqi hayoti, Sharq mavzusi, hozirgi yoshlar taqdiri aks etgan. Sheʼrlari falsafiyligi, ritmik izlanishlarga boyligi va sheʼriy birikmalarning murakkabligi bilan ajralib turadi. Oʻzbekistonga bir necha marta kelgan, oʻzbek shoirlari bilan ijodiy aloqada. Ayrim asarlari oʻzbek tilida nashr etilgan.

Adabiyotlar 
 Argʻumoqlar, Toshkent, 1976-yil.
 Aylanayin, Toshkent, 1988-yil.
 Aziya, Almaata, 1990-yil.

 

1936-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Hamid Sulaymonov

Hamid Sulaymonovich Sulaymonov (1910.5.5 — Toshkent — 1979. 8.6) — oʻzbek adabiyotshunosi, matnshunosi. 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964). Filol. fanlari doktori (1961), professor (1971). Moskva kinematografiya institutini tugatgan (1932). Toshkent pedagogika instituti oʻqituvchisi, kafedra mudiri va Toshkent Davlat Universiteti dotsenti (1935—50). 50y.larda qatagʻonga uchragan. 60y.larda oklangan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot instituti sektori mudiri (1962—67). Alisher Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyi (1967— 69) va Qoʻlyozmalar instituti (1978—79) direktori. Asosiy ilmiy faoliyati Alisher Navoiy lirikasining tekstologik tadqiqotlariga bagʻishlangan. Navoiy qoʻlyozmalari bibliografiyasini tuzgan (1946—47) va shoirning "Badoye ulbidoya", "Navodir unnihoya" devonlari qoʻlyozmalarini topib (1959), ular shoir tomonidan tuzilganligini isbotlagan. "Xazoyin ul-maoniy" tanqidiy matnini tuzgan va nashr ettirgan (1958—60). "Devoni Foniy" qoʻlyozmalarini (Fransiyadan) topib, fotonusxa asosida nashr ettirgan (1965). Hofiz Xorazmiyning 2 j.li "Devon"i fotonusxasini Haydarobod (1975, Hindiston)dan Toshkentga olib kelib (1977), soʻz boshi yozib chop ettirgan (1980). Xattotlik va kitobat sanʼatiga oid ilmiy asarlar yozgan. "Boburnoma"ga ishlangan rasmlar" (1959), "Navoiy asarlariga ishlangan rasmlar" (1980, F. Sulaymonova bilan hamkorlikda), "Amir Xusrav asarlariga ishlangan rasmlar" (1983, F. Sulaymonova bilan hamkorlikda) albomlarini tuzgan va chop ettirgan. Toshkent, Andijon, Qoʻqon, Samarqand, Jizzax shahridagi adabiyot muzeylari hamda Qoʻlyozmalar institutining tashkil etilishiga rahbarlik qilgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1979). 

Toshkent shahridagi koʻchalardan biriga S. nomi berilgan.

Adabiyotshunoslar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Olimlar
Oʻzbek olimlari
Oʻzbekiston olimlari
Gulbahrom Sulaymonovna

Gulbahrom Sulaymonovna (1920.1.10, Andijon — 1984, Toshkent) — terapevt olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967), tibbiyot fanlari doktori (1952), professor (1960). Qozogʻiston tibbiyot institutini tugatgach (1941), Toshkent tibbiyot akademiyasi fakultet terapiya klinikasida ordinator (1941—42; 1945—48), assistent (194849), professor (1953—56), Gematologiya va qon quyish ilmiy tadqiqot institutida ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (1956— 61), 1961-yildan Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti gematologiya kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari meʼdaichak, nafas, qon yaratish aʼzolari kasalliklari va kollagenozlarga oid. Leykozlarning kechishi va ularni davolash usullari ustida tadqiqot olib borgan.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Sulduz

Sulduz (Suldus) — turklashgan moʻgʻul qabilalardan biri.

Sulduzlarning katta bir guruhi Chingizxon qoʻshini tarkibida Dashti Qipchoq va qisman hozirgi Oʻzbekiston hududi hamda Afgʻonistonning shimoliga kelib joylashgan, keyinchalik Ozarbayjon, Eronga ham oʻtishgan. Toyjuvutlar qabilasi bilan urushganda katta yordam berganlari tufayli Chingizxon saroyidagi eng nufuzli amirlar sulduzlardan boʻlgan. Ular Moʻgʻullar davlati tarkibidagi Movarounnahr, Moʻgʻuliston, Xitoy va Eronda xizmat qilishgan. Qoʻngʻirotlar amiri Qazagʻon (1346—1358) vafotidan soʻng amir Bayon Sulduz bir necha yil Samarqandda hokimlik qilgan, Balx viloyatining bir qismiga sulduzlarning qabila boshligʻi Oʻljoy Bugʻo sulduz rahbarlik qilgan.

Sulduzlar Amir Temur va Temuriylar davrida ham nufuzga ega boʻlishgan. Keyinchalik sulduzlar Shayboniyxon xizmatiga oʻtadilar. Baljuvon bekligida (hozirgi Tojikiston hududida) Sulduzi bolo va Sulduzi poyon qishloqlari boʻlgan.

Sulfuz nomi oʻzbek qabilalari roʻyxatiga kiritilgan oʻrta asr manbalarida uchraydi. XVI—XVII asrlarda sulduzlar oʻtrowlashib, mahalliy xalqdar tarkibiga singib ketgan. Ammo XX asrning boshlarida oʻzbek urugʻ-qabilalari orasida sulduz nomi uchramaydi. Chunki bu davrda sulduzlar Oʻrta Osiyo va Afganistan aholisiga batamom qorishib ketishgan.

Adabiyotlar 
 Boʻriyev O. OʻzME. Toshkent, 2000-2005.
 Qarmisheva B. X., Очерки этнической истории южных районов Таджикистана и Узбекистана, M., 1976.

Oʻzbek qabilalari
Sulla Lutsiy Korneliy

SULLA (Sulla) Lutsiy Korneliy (mil. av. 138, Afina — 78) — Rim sarkardasi, konsul (88). S. oliy tabaqali zodagon oilasida tavallud topgan. Afrika yurishi paytida numidiylar shoxi Bokx yordamida Yugurtni maxv etgan S.ning obroʻeʼtibori oshib ketadi, sekinasta u kvestor, legat, harbiy tribun lavozimlariga koʻtariladi. S. sarkarda Katull ishonchiga kiradi va Kichik Osiyoning jan.sharkidagi Kilikiya viloyati pretori — hokimi vazifasini egallaydi. Parfiya hukmdori MitridatPbilansulhtuzadi. Oliy bosh qoʻmondon — imperator sifatida u Yunoniston va uning poytaxti Afinani qoʻlga kiritadi. S. Pont va Rim oʻrtasidagi qaramaqarshilikka chek qoʻygan. Rim davlati oldidagi buyuk xizmatlari evaziga "feliks" ("baxtli") taxallusi bilan atalgan S. mil. av. 82-yil oxirida oʻzini diktator deb eʼlon qilgan. 79-yil diktatorlikni oʻzidan soqit qilgan va koʻp oʻtmay vafot etgan. Plutarxning taʼkidlashicha, Sdan 22 kitobdan iborat "Esdaliklar" qrlgan.

Adabiyot 
 Plutarx, Izbrannie jizneopisaniya, t.2, M„ 1990.
Suls

Suls, xatti suls — xattotlik uslubi; arab yozuvidagi xat uslublari dan biri. Goʻzalligi tufayli "xatlar imomi", deb atalgan. Kufiy xatidan keyin ixtiro qilingan boʻlib, ijodkori Ibn Muqla. Harflarning 4 qismi toʻgʻri, ikki qismi egri chiziqlar dan iborat (nomi ham shundan: S. Soʻzi bir narsaning 1/3 qismi yoki 3-qismi degan maʼnoni bildiradi). S.da "alif", "dol" va "lom" harflari gajakli boʻladi, "dol", "re" va "vov" harflari nafis buralma (shamra) bilan tugaydi; soʻz oxirida "ho" harfi choʻziq yoziladi. S. dastlab rasmiy qujjatlarni yozish, keyinroq Qurʼon koʻchirishda qoʻllanilgan; kitoblardagi shams naqshi ichidagi yozuv, asar nomlari, Qurʼon va hadislardan keltirilgan ibora va jumlalar S.da bitilgan. Kitoblarda, maxsus mufradot yoki qitalarda ham qoʻllanilgan. Yoqut Mustaʼsimiy S. yozuvida maxsus ("Yoqut sulsi" yoki "Yoqut taʼriyqi" deb ataluvchi) uslub yaratgan.

 

Arab alifbosi
Sulton

Sulton (arab. — hukmdor, podshoh) — 1) musulmon davlatlari boshliqlarining unvoni. 10-asrda islom mamlakatlarida xukmdor S. deb yuritilgan. Shohlar, xonlar va ularning farzandlari ismiga S soʻzi qoʻshib aytilgan. Rum sultonligi hukmdorlariga S. unvoni 11 a.ning 30y.laridan berila boshlangan. Mazkur unvonni 1-boʻlib saljuqiylardan boʻlgan Toʻgʻrulbek 1038-yilda olgan va bu unvon 1055-yil Bagʻdod zabt etilganidan soʻng xalifa tomonidan eʼtirof etilgan. Usmonli turk hukmdorlari, Xorazmshoxlar, Gʻaznaviylar singari mustaqil davlat hukmdorlari ham S. atamasi bilan ifodalangan. Moʻgʻul istilosidan keyin Chingizxon xonadonining har bir vakili S. deb atalgan. Temuriylar saltanatida ham keng isteʼmolda boʻlgan. Shayboniylarda S. hukmdorlar, sulola vakillariga berilgan. Janubiy Arabiston va Gʻarbiy Afrikadagi yirik mulkdorlar, baʼzi qabila boshliklari, Hindiston va Indoneziyadagi ayrim hokimlar S. deb nomlangan. Marokashda 1957-yilgacha, Turkiyada 1922-yilgacha amalda boʻlgan; 2) kishi ismining tarkibiy qismi. Mas, Sulton Sanjar, Sulton Boyazid, Sulton Muhammad, Xalil Sulton, Ruqiya Sulton va boshqa

Yana qarang 
 Davlat boshligʻi
 Monarx
 Monarxiya

Adabiyot 
 Petrosyan Yu.A., Osmanskaya imperiya, Moguhestvo i gibel, M., 1990.
Sulton Akbariy

Sulton akbariy (taxallusi; asl ism-sharifi Akbarov Sulton) (1923.3.12 —Toshkent—1997.3.6) — shoir, jurnalist. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi. Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1942). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1942—45). "Lenin uchquni" (1946—47), "Yosh leninchi" (1952—53), "Qizil Oʻzbekiston" (1953—59) gaz. larida ishlagan. Badiiy adabiyot nashriyotida bosh muharrir (1960—63), "Toshkent haqiqati", "Sirdaryo haqiqati" gaz. larida masʼul kotib, muharrir oʻrinbosari (1963—64). "Sharq yudduzi" (1964—66), "Guliston" (1968) jurnalilarida boʻlim mudiri, masʼul kotib, "Oʻqituvchilar gazetasi"da muharrir oʻrinbosari (1968-yildan). Ijodi 1940-yildan boshlangan. Baxshiyona uslubda ijod qilgan. "Imonim, eʼtiqodim", "Yaralangan qoʻshiqlar", "Suluv suluv emas, suygan suluv", "Shukrona", "Mehrigiyo" (1956), "Dovon va devon", "Koʻngil ohanglari" (1968) va boshqa sheʼriy toʻplamlar muallifi. S.A. dostonnavis sifatida ham koʻplab asarlar yozgan: "Girdob", (1964), "Us tod" (1970), "Qatagʻon" (1992). Qirgʻiz eposi "Manasning 3-kitobini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

    

Shoirlar
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Sulton Ali Mirzo

Sulton ali mirzo (1483 1500) — Movarounnahr hukmdori (1498—1500). Temuriylardan. Sulton Maxmud Mirzoning 3oʻgʻli. Onasi — Zuhra begi*. Otasining vafotidan soʻng Qarshi viloyati hokimi boʻlib, keyinchalik akasi Boysungʻurdan Buxoroni (1497 y. dekabr), Bobur esa, Samarqandni tortib olgan. Bobur ota meros shahar dushman qoʻliga oʻtishi haqida xabar topib, beklaridan birini Samarqandda qoldirib, Andijon tomon yurgan. Bundan foydalangan S. A. M. Samarqandni ishgol qiladi (1498-yil fevral—mart). 1499 yilda S. A.M. bilan Muhammad Mazid tarxon orasida nizo vujudga keladi. Tarxonlar Movarounnahrda katta nufuzga ega edilar (qarang Darxon). Mazid tarxon Samarqand va uning atrofidagi mulklarni oʻz oʻgʻillari, qarindoshurugʻlari va yaqin kishilari ixtiyoriga berib qoʻygan edi. S. A.M. taxtga muqim oʻrnashib olgach, Mazid tarxonga qarshi siyosat yuritadi. Natijada Mazid tarxon Samarqanddan chiqib ketadi. Shunda Toshkent hokimi Sulton Mahmudxon jiyani Xon Mirzoni (Mirzoxon, S. A.M.ning ukasi) moʻgʻul qoʻshinlari bilan Samarqandni zabt etishga joʻnatadi. S. A. M. Samarqand tashqarisida, Yoryayloqda boʻlgan jangda gʻolib chiqadi. Onasi Zuhra begimning nodonligi tufayli yozilgan maktub sabab Shayboniyxon Samarqandni jangsiz egallaydi (1500). S. A. M. Qoʻlba yalangligida qatl etiladi.

 

Kishilar
Davlat yetakchilari
Temuriylar
1483-yilda tugʻilganlar
1500-yilda vafot etganlar
Sulton ahmad

Sulton ahmad (? 1410) - Jaloyiriylar davlati hukmdori (1382— 1410). Shayx Uvays I Jaloyiriyning oʻgʻli. S.A. Ozarbayjon va Iroqda hukmdorlik qilgan. Amir Temur Bagʻdodni zabt etgach (1393), S.A. Misrga mamluk sultoni Barquq (1382—99) xuzuriga qochgan. Shundan soʻng u oʻz yerlarini gohida zabt etib, gohida qoʻddan chiqargan. 1394-yil Amir Temur 2marotaba Bagʻdodni egallaganda u yana qochgan. Biroq Shom (Suriya)da hibsga olinib, 1405-yil Amir Temur vafotidan keyingina ozod etilgan. 1406-yil qaytadan Bagʻdodda hukmronlik qilayotgan paytda turkman Qora Yusuf bilan uning orasida nizo chiqib, keyinroq urushga aylangan. Natijada, 1410-yilda Tabriz ostonasidagi jangda halok boʻlgan.

Adabiyot 
 Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996.
Sulton Ahmad Mirzo

Sulton Ahmad Mirzo (1451, Samarqand — 1494, Oqsuv mavzesi, Oʻratepa) — Samarqand hokimi (1469—94). Temuriylar sulolasidan. Abu Said Mirzoning katta oʻgʻli. Onasi — Oʻrda Bugʻa Tarxonning qizi. Otasi unga Samarqand va Buxoro viloyatlari hokimligini bergan. Keyinchalik Toshkent, Shoxruxiya va Sayramni oʻz tasarrufiga kiritgan. Toshkent va Sayramni ukasi Umar Shayx Mirzoga topshirgan. Xoʻjand bilan Oʻratepa ham bir necha muddat uning tasarrufida boʻlgan. 1493-yil Sulton Ahmad Mirzo kuyovi, Toshkent xoni Sulton Mahmudxon bilan ittifoq tuzib Andijonga — Umar Shayx Mirzoga karshi yurish boshlaydi, ular Andijon, Axsi va Margʻilonni qamal qiladilar. Shu paytda Axsida Umar Shayx Mirzo toʻsatdan vafot etib, taxtga 12 yoshli Bobur oʻtirgan. Bek va amirlar xalqni dushmanga karshi safarbar etadilar. Sulton Mahmudxon Toshkentga qaytib ketgan. Sulton Ahmad Mirzo Boburga Fargʻona hukmronligini „inʼom“ etib Samarqandga qaytgan, biroq Oʻratepaga yetganda vafot etgan. Sulton Ahmad Mirzo Movarounnahrda nufuzi nihoyatda baland boʻlgan Xoja Ahrorni oʻziga pir tutgan. Oysha Sulton begim va Maʼsuma Sulton begim ismli qizlari Boburning xotinlari boʻlgan.

Adabiyot 
 Fayziyev T., Temuriylar shajarasi, T., 1995; M ugʻam madjonov A., Temur va temuriylar saltanati, T., 1994.

Kishilar
Samarqand hukmdorlari
Temuriylar
1451-yilda tugʻilganlar
1494-yilda vafot etganlar
Sulton ahmadxon

Sulton ahmadxon, Olachaxon (? — 1504) — Moʻgʻuliston sharqiy qismining xoni (1487—1504). Chigʻatoiylardan. Yunusxonnpnt kenja oʻgʻli. Eson Toyshi boshchiligidagi qalmoqlar ustidan 2 marta qozongan gʻalabasi va ularni qattiq qirgʻin qilgani uchun qalmoqlar tomonidan "Qon toʻkuvchi", "Olacha" yoki "Olachi", yaʼni "qonxoʻr" deb atalgan. Umar Shayx Mirzo (Boburning otasi) Yunusxonga Toshkent va Sayramni berganida (1487) shahar va viloyatda yashashni istamagan moʻgʻullar S.A.ni Moʻgʻulistonga qochishga koʻndirganlar. Otasi uni taʼqib etmagan. S.A. Moʻgʻulistonda markaziy hokimiyatga qarshi bosh koʻtargan qabilalar bilan 10 yilga yaqin kurashib, nihoyat hokimiyatni mustahkamlab olgan. Qashqarga egalik qilish uchun Mirzo Abu Bakr dugʻlat bilan muvaffaqiyatsiz kurash olib borgan. Shayboniyxonta qarshi kurashda yordam berish uchun akasi Sulton Mahmudxon oldiga, Toshkentga kelgan (1503), Axsi yonidagi jangda ular Shayboniyxon qoʻshinidan magʻlubiyatga uchrashgan, har ikki xon asir olingan. Shayboniyxon ularga shafqat qilib Moʻgʻulistonga ketishlariga ruxsat bergan. S.A. Oqsuvda vafot etgan.
Sulton valad Muhammad Bahouddin

SULTON VALAD (Sultan Velet) Muhammad Bahouddin (1226, Qaraman, Koʻniya viloyati — 1312, Koʻniya sh.) — turk shoiri. Jaloliddin Rumiyning oʻgʻli. Sufiylar orasida tarbiya olgan; oʻzi ham sufiylikning mavlaviya tariqati boshligʻi (shayx) boʻlgan. S.V.ning butun ijodi otasining hayoti, faoliyati va taʼlimotini ommalashtirishga bagʻishlangan. Forsiy sheʼrlar devoni va "Valadnoma" dostonining muallifi. Mazkur doston 3 ta mustaqil qismdan iborat: "Ibtidonoma", "Intihonoma" va "Rubobnoma". 1va 3qismlarda turk tilining koʻniya lahjasida yozilgan kattakatta parchalar ("saljuqona sheʼrlar") uchraydi. Bular kichik Osiyoda yaratilgan va sanasi aniq koʻrsatilgan (1301) dastlabki turkiycha sheʼrlardir. S.V.ning "Ilmnoma" risolasi ham bor.

Adabiyot 
 Garbuzova B.C., Poetoʻ srednevekovoy Tursii, L., 1963.

Hanafiylar
Moturidiylar
Turk adabiyoti
Yunon adabiyoti