MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Eduardas Mejelaytis

Eduardas Benyaminovich Mejelaytis (1919.3.20, Litva Respublikasi — 1999, Vilnyus) — Litva xalq shoiri (1974). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1943). Ijodi 1935-yildan boshlangan. Dastlabki sheriy toʻplamlari ("Lirika", 1943; "Vatan shamoli", 1946) Litva xalq qoʻshiklari, ertak va afsonalari ruhi bilan sugʻorilgan boʻlib, ularda ayni paytda Salomeya Neris lirikasiga xos xususiyatlar sezilib turadi. "Qardoshlik dostoni" (1954) "Begona toshlar" (1957), "Yulduzlar etagida" (1959), "Kaxrabodagi quyosh" (1961), "Avtosurat. Avialavhalar" (1962), "Janubiy manzara" (1963), "Kardiogramma" (1964), "Sozim" (1974) kabi sheʼriy toʻplamlar muallifi. M. bu asarlarida shakliy izlanishlarga alohida eʼtibor bergan holda voqelikni chuqur falsafiy idrok etish, lirik qahramonning ruhiy olami va mohiyatini murakkab obrazlar silsilasida ochishni oʻzining asosiy ijodiy tamoyiliga aylantirib bordi. M. "Inson" (1961) sheʼrlar kitobida oʻziga zamondosh inson obrazini kosmik kengliklarni oʻzlashtira boshlagan xalqning timsoli, oʻzgarib borayotgan jamiyatning toʻla qonli egasi sifatidagi obrazini yaratdi. Ushbu asar shu davrda oʻzbek sheʼriyatida inson obraziga eʼtiborning kuchayishi, inson va ezgulik mavzuining katta mavqe kasb etishiga turtki berdi.

M. lirik sheʼriyat bilan birga esse janrida ham samarali ijod qilgan. Uning "Lirik etyudlar" (1964), "Non va soʻz" (1965), "Tungi kapalaklar" (1966), "Bu yer — Litva" (1968), "Antakolnis barakkosi" (1971), "Monologdar" (1981), "Soz va moybaliq" (1984) kabi kitoblaridan yoshlik xotiralari, Litva shoirlarining va oʻzining ijodiy tajribalari haqidagi, Litva madaniyati va sheʼriyat haqidagi oʻy-mulohazalari oʻrin olgan. "Inson" sheʼriy toʻplami oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1963).

Adabiyot 
 Makarov A.N., Eduardas Mejelaytis, M.. 1966.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Vladimir Mejov

Vladimir Izmailovich Mejov [1830.17(29).5, Saratov - 1894.17(29).5, Peterburg)] — bibliograf. Peterburg ommaviy kutubxonasida ishlagan (1851—60). Mejov tarix, geogr., etnografiya, huquq, adabiyotga oid bir qancha bibliografik asarlar yaratgan. Uning , ayniqsa, 416 jildli Oʻrta Osiyo va Turkiston oʻlkasiga oid asarlar va maqolalar toʻplami — "Turkiston toʻplami" mashhur (unga ilova etilgan 3 jildli sistemali va alfavitli koʻrsatkich ham mustaqil bibliografik ahamiyatga ega). Bu toʻplam Oʻrta Osiyoning hamma sohasiga oid 1867—87 yillardagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan eng boy manba hisoblanadi. Mazkur asar Alisher Navoiy nomidagi Oʻzbekiston milliy kutubxonasi fondida saqlanadi.

Manbalar

Adabiyot 
 Kasimova A. G., Bibliotechnoye delo v Oʻzbekistane, T.. 1968.
 Bibliografiya Azii, 1—2-j.lar, T., 1891-94.
Mezana

Mezana (arab.) — minoraning yuqori qismi, Muazzin azon aytadigan joy. Biror bino (peshtoq, darvozaxona) ustiga qurilishi mumkin. M. aylana shaklida va koʻp qirrali boʻladi. Koʻpincha, ravoqsimon darchalar qatoridan iborat. Ichki devorlari ganch bilan naqshlanadi, tashqarisi minoraning umumiy bezagiga mos holda sirkor parchinlar bilan bezatiladi. M.ning tepasi gumbazcha (qubba) bilan yopiladi, baʼzan ochiq boʻlishi ham mumkin. Ayrim hollarda guldasta yoki burjlshz ham M. vazifasini oʻtagan.

Manbalar 

 

Arxitektura
Islom madaniyati
Mezen

Mezen — Komi Respublikasi va RF Arxangelsk viloyatidagi dare. Uzunligi 966 km, havzasining maydoni 78 ming km². Timan kryaji gʻarbiy yon bagʻridagi botqokliklardan boshlanib, Oq dengizning Mezen qoʻltiqchasiga quyiladi. Yomgʻir, qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi 886 m³/sek. Qishda muzlaydi. Yogʻoch oqiziladi. Quyilish yeridan 371 km (bahorda 650 km) masofada kema qatnaydi. Baliqovlanadi. M. boʻyida Mezen shahri joylashgan.

Manbalar 

Rossiyadagi daryolar
Mezo..

Mezo.., MEZ... (yun. mesos — oʻrta, oraliq) — oʻzlashma qoʻshma soʻz boʻlagi. Oʻrtacha hajm va kattalikni yoki oraliq holatni ifodalaydi (mas, mezozoy erasi, mezolit).

Manbalar
Mezoderma

Mezoderma (mezo... va yun. dermateri) — gʻovaktanlilar va boʻshliqichlilardan tashqari hamma koʻp hujayrali hayvonlar homilasi rivojlanishining gastrula bosqichida hosil boʻladigan oʻrta qavati. Hayvonlarda M. har xil yoʻl bilan vujudga keladi. Embrional rivojlanishda mezoderma varaqlari oraligʻida selom hosil boʻladi va M. somitlar (segmentlar)ga ajraladi. Keyinchalik har bir somitdan muayyan toʻqima va organlar rivojlanadi. Masalan, miotomlardan — koʻndalangtargʻil muskullar, dermatomlardan — teri, sklerotomlardan — togʻay va suyaklar hosil boʻladi.

Manbalar
Mezozoy burmalanishi davrlari

Mezozoy burmalanishi davrlari — mezozoy erasi davrida namoyon boʻlgan tektonikmagmatik faollik, togʻ hosil boʻlish va granit intruzivli magmatizm davrlari. Mezozoyda dastlabki va yirik burmalanish trias oxiri va yura boshida sodir boʻlgan va Yevrosiyoning gʻarbida erta kimmeriy va sharqida hindchin (indosin) nomlari bilan maʼlum. Erta kimmeriy-hindchin deformatsiyalari katta maydonni (Hindixitoy, Eron togʻligining shim.-sharqi, Mangʻishloq va Taymir yarim orollari, shim. Dobruja va Shimoliy Amerika Kordilyera togʻlarining ayrim qismlari) qamrab olgan. Erta kimmeriydan keyin boshlangan kechki kimmeriy tektonik davri and, nevada, kolima, arauka vab. nomlar bilan maʼlum. U yuraning oxiri — boʻr boshlarida boʻlib oʻtgan va areali Tinch okean burmali halqasidan iborat. Mezozoy burmalanishining uchinchi yirik davri boʻrning oʻrtalariga va, ayniqsa, oxiriga toʻgʻri keladi. Uning namoyon boʻlishi butun Alp-Himolay mintaqasi boʻylab maʼlum. Mezozoy granit hosil boʻlishi jarayoni Tinch okean halqasidan tashqari rayonlarni, jumladan, Sharqiy Osiyoda ayrim hududlarni (Aldan qalqoni, Baykalorti, Mongoliya va Xitoyning sharqi) ham qamrab olgan. Mezozoy tektogenezi rangli metallar (mis, molibden, qalay, volfram va boshqalar), shuningdek, oltin konlarining hosil boʻlishi bilan birga kechgan. Baʼzi tadqiqotlar Mezozoy burmalanishi davrlarid.ni Alp burmalanishi davri bilan qoʻshib, bitta Alp tektogenezi sikli shaklida qaraydilar.

Adabiyot 
 Tektonika Yevrazii, M., 1966.

Manbalar
Mezozoy eratemasi

Mezozoy eratemasi (ERASI) (mezo... va yun. zoe — hayot), mezozoy — fanerozoy eoniniyag oʻrta yirik boʻlinmasi va Yer geologik tarixining shunga muvofiq erasi. Mezozoy eratemasi 230 mln. yil avval boshlangan, 163 mln. yil davom etgan. Mezozoy eratemasini dastlab 1841-yil ingliz geologi J. Fillips ajratgan. 3 sistema (davr)ga boʻlinadi: trias, yura va boʻr. Mezozoy eratemasida hozirgi materiklar oʻz shakliga ega boʻla boshlagan va ehtimol okeanlardagi botiklar ham oʻsha davrda shakllangan. Paleozoy erasi oxirida barcha qad. platformalar dengiz sathidan koʻtarilgan va gersin burmalanishi natijasida vujudga kelgan togʻ sistemalari bilan oʻralgan. Ayrim platformalar tutashgan, quruqlik maydoni beqiyos koʻpaygan. Janubiy yarim sharda qad. Gondvana materigi katta maydonni egallab turgan. Mezozoy boshlanishi bilan Yer poʻstining materik qismlari choʻkib dengiz transgressiyasi kuchaygan. Gondvana materigi Afrika, Janubiy Amerika, Avstraliya, Antarktida materiklariga va Hindiston yarim orol massiviga ajralib ketdi. Yura davridan boshlab qad. platformalarning koʻp qismini dengiz bosdi. Janubiy Yevropa va Jan.-Gʻarbiy Osiyoda chuqur bukilmalar shakllana boshladi. Shunday bukilmalar Tinch okean tubi chekkalaridagi Yer poʻstida ham sodir boʻldi. Bunday jarayon bur davrining oxirigacha davom etdi. Sungra materiklar koʻtarilib, dengiz sathi qisqardi. Mezozoy eratemasida burmalanish, togʻ hosil boʻlishi va magmatizm juda kuchaydi. Trias va yura davri dengiz yotqiziklariga qora gil va gilli slanetslarning qalin qatlamlari xos. Iklimiy zonallik bur davrida hozirgiga yaqin boʻlgan. Mezozoyda iqlim sernamligi ortgan. Moʻʼtadil iqlim mintaqalarida katta maydonni igna bargli oʻrmonlar, paporotnik va boshqa egallagan. Botqokli oʻrmonlarda hosil boʻlgan torfli yotqiziqlardan keyinchalik kumir qatlamlari vujudga kelgan. Trias davrida ayrim joylarda vulkanlar faoliyati bilan bogʻliq tuf va lavaning qalin qatlamlari hosil buldi. Yura davrida kattagina maydonlarni dengiz suvi bosdi. Oʻsimliklar orasida ochiq urugʻlilar hukmron mav-qeni egalladi. Yura va boʻr davrida ulkan reptiliyalar koʻpaydi. Ularning xillari koʻpayib, suv va qurqlik kaltakesaklariga (dinozavrlar va pterozavrlar) boʻlindi. Yurada mayda sut emizuvchilar va dastlabki tishli qushlar paydo boʻldi.

Bur davrining urtalaridan yopiq urugʻli oʻsimliklar hukmron boʻlib, hozirgacha shu mavqeini saqlab kelmoqda. Nam sevuvchi oʻsimliklap esa kamaydi. Hasharotlar keng tarqala boshladi. Sut emizuvchilar sudraluvchilarni siqib chiqardi. Mezozoy eratemasi oxirida dinozavrlar yoʻqolib ketdi.

Mezozoy eratemasi davomida dengiz florasi va faunasi ham ancha oʻzgaradi. Plastinkajabrali va qorinoyoqli mollyuskalar rivojlandi. Boshoyoqlilardan ammonitlar va belemnitlar, ignatanlilardan dengiz kirpisi va dengiz liliyasi koʻpaydi. Suyakli baliqlar hukmron mavqeni egalladi. Mezozoy eratemasi adogʻida ulkan dengiz reptiliyalari, ammonitlar, belemnitlar va boshqa yoʻqolib ketdi.

Foydali qazilmalardan Mezozoy eratemasi yotqizikdarida qoʻngʻir koʻmir va toshkoʻmir, neft, choʻkindi temir rudasi, boksit, fosforit, tosh tuzi, oltin, kumush, mis, qoʻrgʻoshin, rux, qalay konlari bor.

Manbalar 

Geologiya
Mezoiqlim

Mezoiqlim (mezo... va iqlim) — tub maʼnodagi iqlim bilan mikroiqlim orasidagi iqlimiy sharoitlar. Nisbatan kichik xudud iqlimi. Mas, kichik togʻ vodiysi iqlimi, shahar iqlimi, sohil iqlimi va h. k. M. taxminan mahalliy iqlim tushunchasiga mos keladi.

Manbalar
Mezon

Mezon (arab. — tarozi) — 1) zodiak yulduzlar turkumi (). Ung yorugʻ yulduzi 2,6 vizual yulduz kattaligida Ilon, Ilon eltuvchi, Aqrab, Sunbula yulduz turkumlari orasida joylashgan. Oʻzbekistonda qish oxiri, bahor va yoz boshlarida koʻrinadi;

2) shamsiya (Quyosh yili) boʻyicha yettinchi oy. 21-sentabrdan 21 okt.gacha boʻlgan vaqtga toʻgʻri keladi.

Manbalar 

    

Yulduz turkumlari
Yil oylari
Mezonin

Mezonin (ital. mezzanino) — turar joy binosining (uncha katta boʻlmagan) oʻrta qismi tepasiga qurilgan xona, koʻpincha boloxonali boʻladi. Yevropada 19-asrda tosh va yogʻochli M.li uylar keng tarqalgan. Oʻrta Osiyoda yakka tartibdagi xonadonlarning boloxonali uy turi.

Manbalar
Mezonlar

Mezonlar (yun. mesos — oʻrta oraliq) — oʻzaro kuchli taʼsirlashadigan zarralar (adronlar) qatoriga kiradigan beqaror elementar zarralar. M. barion zaryadi yoʻqligi va nolga teng yoki butun sonli spinga ega boʻlgan barionlardan farq qiladi. Dastlab kashf etilgan p- va K-mezonlar massasining proton hamda elektron massalari oraligʻida turishi bu elementar zarralarning M. deb atalishiga sabab boʻlgan. ya-mezon va K-mezonning atom yadrolari, shuningdek, nuklonlar bilan oʻzaro taʼsiri elektromagnit oʻzaro taʼsirga nisbatan juda kattadir. M.ning koʻpchiligi kosmik nurlarning atom yadrolari bilan toʻqshanuvini oʻrganishda aniqlangan.

M.ning umumiy va asosiy xossalaridan biri, ularning oʻz-oʻzidan yemirilish (parchalanish) xususiyatidir. M.ning atom yadrolari, nuklonlar va boshqa elementar zarralar bilan taʼsirlashuvi va sochilishidan elementar zarralar strukturam, taʼsir parametrlari, rezonans zarralar, oʻzaro taʼsirdagi zarralar xossalari kabi muhim natijalar olingan.

Manbalar
Mezopauza

Mezopauza (mezo... va lot. pausa, yun. pausus — toʻxtash, tugash) — mezosfera bilan termosfera oraligida joylashgan oʻtish qatlami. Balandligi 86 —90 km ni tashkil etadi (qarang Atmosfera).

Manbalar
Mezorelyef

Mezorelyef (mezo ... va relyef) — makrorelyef va mikrorelyef oʻrtasidagi oraliq holatini egallab turgan relyef shakllari (vodiy, botsh va boshqalar).

Manbalar
Mezosfera

Mezosfera (mezo ... yun. sphaira — shar) — stratosfera ustida joylashgan, qalinligi 50 km dan 80 – 85 km gacha balandlikdagi atmosfera qatlami. M.dan yukrrida ionosfera boshlanadi. M.ning quyi qismidagi temperatura 0° atrofida boʻlsa, yuqori qismida 90° gacha yetadi (qarang Atmosfera).

Manbalar
Mezotermal konlar

Mezotermal konlar (mezo ... va therme — issiqlik) — foydali qazilmalarning gidrotermal konlari sinflaridan biri; Yer qaʼrining 5000 m chu-qurligigacha qatlamlarida juda katta bosim ostidagi va 300—200° temperaturali sirkulyasiyalovchi minerallashgan qaynoq suv aralashmalarining mineral massasi yotqiziqlaridan vujudga keladi. Ular tomirlar, qatlamli tanalar va notoʻgʻri shaklli yotqiziqlar hosil qiladi. Dastlab amerikalik geolog VLindgren tomonidan ajratilgan (1907).

Manbalar
Mezofill

Mezofill, barg parenximasi (mezo ... va yun. phyton — barg) — oʻsimlik bargining etli qismi yoki asosiy toʻqimasi.

Manbalar
Mezofitlar

Mezofitlar (mezo ... va yun. phyton — oʻsimlik) — oʻrtacha namlikdagi tuproqsa oʻsadigan oʻsimliklar. Suvga boʻlgan talabiga koʻra, gigrofitlar bilan kserofitlar orasida turadi. Moʻtadil mintaqalarda koʻp uchraydy. M.ning bargi yirik, och yashil, idsizi yuza joylashadi. M.ga koʻpgina qishloq xoʻjaligi ekinlari va begona oʻtlar kiradi. Mas, yovvoyi xina, oqsoʻxta, sariqbosh, sebarga, gʻoʻza, kartoshka, pomidor, sabzi, bodring , beda va boshqa

Manbalar
Mezrob

Mezrob, mizrob (arab. — urish quroli) — musiqada torli sozlarni chertib yoki tirnab chalishda qoʻllaniladigan maxsus moslamalar nomi. M. turli shakllarda (odatda, uchi ingichkalashgan, oʻtkir) boʻlib, yogʻoch, qattiq teri, suyak, hayvon shoxi, metall, soʻnggi davrda plastmassalardan yasaladi. Oʻzbek va tojik tanburchilari barmoq uchiga kiyiladigan noxukdan, uygʻur tanburchilari poʻlat simdan foydalanishadi. Oʻtmishda sozandalar tanburni oʻng qoʻl koʻrsatkich barmogʻining oʻstirilgan tirnogʻi yordamida ham chertishgani maʼlum. M.li cholgʻulardan ud, qonun, rubob, tor, soz, mandolina, gitara va boshqalarda qoʻllaniladigan moslamalar hozirda mediator, plektr deb ham yuritiladi. M. soʻzi baʼzan maqom nomlariga qoʻshilib, tanbur (yoki boshqa ayrim sozlar)ni ana shu maqomga moslab sozlanishini ham bildiradi. Masalan, M. i Rost, M. i Navo va h. k.

Manbalar
Antoine Meillet

Antoine Meillet (11-noyabr 1886, Mulen — 21-sentabr 1936, Shatomeyan) — fransuz tilshunosi. Peterburg Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1906), Parij lingvistik jamiyati kotibi (1906—36), Parijdagi Slavyanshunoslik ilmiy tadqiqot instituti tashkilotchisi va shu institutning ilmiy jurnal muharriri. Tilshunoslikda ijtimoiy yoʻnalishning asoschisi. Uning fikricha, til nutqiy faoliyatining ijtimoiy mahsuli, binobarin, til-shunoslikning asosiy vazifalaridan biri jamiyat qurilishidagi oʻzgarishlarning til qurilishidagi oʻzgarishlarda aks etishini oʻrganishdir; til ayrim shaxslarga qarashli boʻlishi barobarida, eng avvalo, ijtimoiy hodisa; turli mamlakatlar olimlarining hamkorligi tilshunoslikning taraqqiyotini belgilaydigan omillardan biri. M.ning "Jahon tillari" nomli asari eʼlon qilingan (M. Koen bilan hamkorlikda, 2nashri 1952-yilda). "Hindevropa tillarini qiyosiy oʻrganishga kirish" (1903), "Tarixiy tilshunoslikda qiyosiy metod" (1925), "German tillari guruhining asosiy xususiyatlari" (1925) kabi asarlari rus tilida chop etilgan.

Manbalar 

 

11-noyabrda tugʻilganlar
1886-yilda tugʻilganlar
21-sentabrda vafot etganlar
1936-yilda vafot etganlar
Fransiya kolleji akademik xodimlari
Meyer limoni

Meyer limoni, xitoy limoni — pakana boʻyli limon navi. Meyer limoni limon bilan apelsin oʻrtasidagi tabiiy duragay hisoblanadi. Xitoyda keng tarqalgan. [[Limon ekiladigan barcha hududlarda uchraydi. Oʻzbekistonda himo-yalangan sharoitlarda issiqxona va transheyalarda oʻstiriladigan asosiy nav. Past boʻyli, shox-shabbalari ixcham. Ochiq joyda boʻyi 2,5 –3 m ga boradi. Meyer limoni yengil va unumdor tuproqlarda yaxshi usadi. Yil davomida 3—4 oʻsish davriga ega. Yillik oʻsishining 70—80% bahordagi birinchi oʻsish davriga toʻgri keladi. Bargi uzunchoq, toʻq yashil, ters tomoni och yashil. 2—3 yil toʻkilmay turadi. Gullari mayda, juft boʻlib barg qoʻltigʻida joylashgan. Apr.mayda shigʻil gullaydi. Mevasi uzun-choq, noksimon, meva yuzasi silliq, bir oz jiloli, vazni 75—80, baʼzan 200 g. Mevasi oktabr oxiri — noyabr oyining boshlarida pisha boshlaydi. Mazasi nordon, xushboʻy. Tarkibida 25–30 mg% askorbin kta, 2,0—4,0% limon kta, 2,5—3,0% qand mavjud. Sharbati meva umumiy vaznining 50% ini tashkil qiladi. Noqulay tashqi omillar taʼsiriga chidamli nav. —4°, —5° da barglarini, —8°, —9° da daraxtini sovuq uradi. Bir yillik novdalardan qalamchalash yoʻli bilan (fev.mart va avgust-sentabrda) koʻpaytiriladi. Issiqxonalarda 3x3 sxemada ekiladi. 2—3-yili meva beradi, 6—7-yili toʻliq hosilga kiradi. Issiqxona sharoitlarida har tupidan 200—250 dona, baʼzida daraxtlaridan 500—700 donagacha meva olish mumkin. Meyer limoni Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida oʻstiriladi (qarang [[Limon).

Manbalar
Otto Fritz Meyerhof

Otto Fritz Meyerhof (1884.12.4, Gannover - 1951.6.10, Filadelfiya) — nemis biokimyogari. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1949). Tibbiyot doktori (1909). Filadelfiyadagi Pensilvaniya universiteti professor (1940-yildan). Asosiy ilmiy ishlari muskullarning qisqarishi biokimyosiga oid. Uglevodlarning fermentlar taʼsirida oʻzgarishi va u bilan bogʻlangan holda adenozintrifosfat qamda kreatinfosfatning oʻzgarishini tadqiq qildi. Ishlayotgan va tinch turgan muskullarda uglevodlarning anaerob parchalanishi bilan aerob sintezi oʻrtasidagi bogʻlanish (Paster-Meyergof sikli)ni taʼriflab berdi, uglevodlarning ki-myoviy oʻzgarishida ajralib chiqadigan energiya muskul qisqarishi jarayonida sarf boʻlishini aniqladi. Nobel mukofoti laureati (1922).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1884-yilda tugʻilganlar
12-aprelda tugʻilganlar
1951-yilda vafot etganlar
6-oktyabrda vafot etganlar
Vsevolod Emilyevich Meyerxold

Meyerxold Vsevolod Emilyevich [1874.28.1 (9.2), Penza – 1940.2.2, Moskva] — rejissyor va aktyor, teatr arbobi, pedagog. Teatr islohotchilaridan biri. Rossiya xalq artisti (1923). 1898–1902 yillar MXT (Moskva Badiiy teatri)da aktyor. Grozniy (A. Tolstoy, "Ioann Grozniyning oʻlimi"), Treplev, Tuzenbax (A. Chexov, "Chayka". "Uch opasingillar"), Malvolio, shahzoda Aragonskiy (U. Shekspir, "Oʻn ikkinchi kecha", "Venetsiya savdogari"), Iogannesa (G. Gauptman, "Yolgʻizlar") kabi rollarni ijro etgan. 1902–05 yillar "Yangi drama oʻrtoqlik uyushmasi"ni boshqargan. 1906–07 yillar V. Komissarjevskaya teatrida, 1908–17 yillar Peterburgdagi Aleksandrinsk va Mari teatrlarida bosh rejissyor Shu yillarda "shartli teatr" prinsiplari va ularni uslublashtirish simvolizm po-etikasi, teatr sanʼati konsepsiyasi va boshqa bilan bogʻliq dasturni ishlab chiqib uni rivojlantirgan. 1920—38 yillar Mosk-vadagi 1-Rossiya teatri (1923 yildan M. nomida)ni boshqardi. "Misteriya— Buff", "Qandala". "Hammom" (hammasi V. Mayakovskiy), "Revizor" (N. Gogol), "Oʻrmon", "Serdaromad joy" (A. Ostrovskiy) kabi spektakllarni, shuningdek, "Orfey Evridika", "Qargʻa motkasi" singari operalarni sahnalashtirgan. M. ijodi jahon teatri sanʼatiga katta taʼsir koʻrsatdi. 1939 yil qatagʻon qilingan va qamoqxonada otib tashlangan.

Manbalar 

Rossiyalik erkak aktyorlar
Nuʼmon Meylikov

Nuʼmon Meylikov (1947.25.1, Kitob tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1968). 1968-yildan Kitob tumanidagi maktablarda fizika fani oʻqituvchisi, ilmiy boʻlim mudiri, maktab direktori, 1996-yildan birinchi litsey-internatda ilmiy boʻlim mudiri va fizika fani oʻqituvchisi. Meylikov ixtisoslik sinflarini tashkil etish, iqtidorli oʻquvchilar bilan ishlash va oʻquvchilarning mustaqil bilim olishlarida, darslarni yangi pedagogax texnologiya asosida tashkil etishda namuna koʻrsatib kelmoqla.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Meyoz

Meyoz (yun. meiosis — kamayish) — hujayra yadrosining xromosomalar sonining 2-marta kamayishi (reduksiya) orqali boradigan boʻlinishi. Jinsiy koʻpayadigan oʻsimlik va hayvonlar uchun xos (qarang Jinsiy koʻpayish). Meyoz — irsiyat va oʻzgaruvchanlikning asosiy mexanizmi. Meyoz urugʻ va tuxum hujayra hosil qiluvchi hujayralar — spermatsit va ovotsitlarning ketma-ket ikki marta boʻlinishi (1- va 2- Meyoz)dan iborat. Har bir Meyoz boʻlinish mitoz singari 4 faza: profaza, metafaza, anafaza, telofazadan iborat. 1-Meyoz profazasida gomolog xromosomalar konʼyugatsiyasi (oʻzaro chalkashuvi) va krossingover (gomologik xromosomalar oʻxshash qismlari oʻrtasida genlar almashinuvi) sodir boʻladi. Shundan soʻng mitoz profazasidagi singari xromosomalar spirallashuvi boshlanadi; yadro membranasi va yadrocha yemirilib, boʻlinish duki hosil boʻladi. 1-Meyoz metafazasida gomologik xromosomalar bir-biridan ajraladi va axromatin ipchalarga ilashib qarama-qarshi qutblarga tarqaladi. 1-Meyoz telofazasida xromosomalar spirali yoyiladi; yadro membranasi va yadrocha shakllanadi; hujayra boʻlinib, xromosomalarning gaploid toʻplamiga ega boʻlgan hujayralar hosil boʻladi. 1-Meyoz boʻlinishdan soʻng hosil boʻlgan hujayralardagi xromosomalarning har qaysisi 2 tadan xromatidga ega boʻladi. Hujayralar 2-Meyoz ga kirishishidan oldin interfaza boʻlmaganligi tufayli xromosomalar soni oshmaydi. Qisqa interfazadan soʻng hujayralarning 2-Meyoz boʻlinishi boshlanadi. 2-Meyoz ham 4 ta fazadan iborat. 2-Meyoz telofazasida DNK yangi hosil boʻlgan hujayralar oʻrtasida teng taqsimlanganidan xromosomalar soni 2 hissa kamayadi. Xromosomalar sonining 2 hissa kamayishi bilan poyoniga yetadigan bu jarayon reduksion boʻlinish deyiladi. Organizmlar hayot siklida (qarang Hayot sikli) 3 xil Meyoz kuzatiladi. Odam, barcha koʻp hujayrali hayvonlar va ayrim tuban oʻsimliklar jinsiy organlarida (qarang Urugʻdon, Tuxumdon) boradigan gametali, yaʼni terminal (uchki) Meyozda gametalar hosil boʻladi (qarang Gametogenez). Urugʻ hujayralarning hosil boʻlishi spermatogenez, tuxum hujayralarning hosil boʻlishi ovogenez deyiladi. Koʻpchilik zamburugʻlar va suvoʻtlarda urugʻlangan tuxum hujayralanib boʻlinib, gaploid zoosporalar hosil qilishi zigota Meyoz deyiladi. Yuksak oʻsimliklarning jinsiy organlarida gaploid sporalarning hosil boʻlishi (sporogenez)dan iborat jarayon spora Meyoz, yaʼni oraliq Meyoz deyiladi. Meyoz ota yoki ona organizm xromosomalari hosil boʻlgan jinsiy hujayralar (qarang Gametalar) oʻrtasida teng taqsimlanadi. Gametalar ota-ona organizmlari irsiy belgilarini tashuvchilar hisoblanadi. Jinsiy hujayralarning qoʻshilishi natijasida hosil boʻladigan zigotada xromosomalarning diplo-id toʻplami tiklanadi. Zigotada erkak va urgʻochi organizm irsiy belgilari mujassamlashgan boʻladi.

Yana qarang 

 Mitoz
 Jinsiy koʻpayish

Manbalar
Meysterzingerlar sanʼati

Meysterzingerlar sanʼati (nem. Meister — usta, Singer — xonanda) — Germaniyada 14—16-asrlarda rivoj topgan xonanda va shoirlar ijodi. Meysterzingerlar Oʻrta asrda yashab ijod etgan boshqa hunarmandlar qatori, oʻz uyushmalariga ega boʻlib, maxsus risola (tabulatura)larda qayd etilgan qoidalar asosida faoliyat koʻrsatishgan. Faqatgina yangi, oʻziga xos kuy yarata olgan hamda uni yuqori saviyada ijro eta olgan xonanda-ijodkor usta (Meister) unvoniga sazovor boʻlgan. Meysterzingerlar oʻz qoʻshiqlarini yakka tarzda cholgʻu joʻrnavozligisiz ijro etgan. 14—15 a.larda qoʻshiklarning sheʼriy asosini diniy, keyinchalik boshqa mavzular tashkil etgan. X. Fols, G. Saks, G. Fogel va boshqa meysterzingerlar mashhur. R. Vagner Meysterzingerlar sanʼatiga bagʻishlab "Nyurnberg meysterzingerlari" operasini yaratgan.

Manbalar