Hayril Anvar

Hayril Anvar —Indonez adabiyoti kashshofi.

Hayril Anvar hayoti va oʻlimini zamonaviy Indoneziya sheʼriyatidan ajratib boʻlmaydigan shoir sifatida tanilgan, shuning uchun u Indoneziya adabiyotida 45-avlodning kashshofi boʻldi. U 1922-yil 22-iyulda Shimoliy Sumatraning Medan shahrida tug‘ilgan. Hayril Anvar asosiy taʼlimni Gollandiya davridagi boshlangʻich maktabda, yaʼni Medandagi Neytrale Hollands Inlandsche maktabida (HIS) olgan. HISni tugatgandan soʻng, Hayril Anvar Medan shahridagi Meer Uitgebreid Lager Onderwijs (MULO) maktabida, oʻrta maktab bilan bir xil darajadagi maktabda oʻqishni davom ettirdi. U Medan MULO ni yakunlamadi. U faqat birinchi sinfga bordi. Keyinchalik u Jakartaga koʻchib oʻtdi va Jakartadagi MULOga qayta kirdi. U hali ham MULOda oʻqiyotgan boʻlsa ham, HBS (Hogere Burger School) darajasi uchun kitoblarni oʻqigan. Jakartada Hayril Anvar MULOga faqat ikkinchi sinfgacha qatnasha oldi. Shundan so‘ng Hayril Anvar mustaqil ravishda o‘qidi (o‘z-o‘zidan o‘qidi).
U golland, ingliz va nemis tillarini faol oʻrgandi, shuning uchun u nihoyat ushbu chet tillarida yozilgan jahon adabiyotini oʻqib, oʻrganishga muvaffaq boʻldi. Hayril Anvar shunchaki shoir, qo‘shiqchilik bilan yashaydi. Sheʼr yozib pul topadi. 1948 yil yanvardan martgacha u Gema Mood jurnalida muharrir boʻlib ishlagan. Biroq, u oʻzidan norozi boʻlib, ishdan ketdi. Soʻng „Siasat“ jurnalida muharrir boʻlib, Ida Nasution, Asrul Sani va Rivai Apin bilan birga „Gelanggang“ madaniyat boʻlimida qorovul boʻlib ishladi. „Air Pasang“ va „Arena“ nomli madaniy jurnal tashkil etishni rejalashtirgan. Biroq bu reja rais Anvar vafot etguniga qadar amalga oshmadi. Hayril Anvarning ota-onasi Payakumbuhdan kelgan. Uning otasi Teoloes bin Hoji Manan edi, u Gollandiya davrida ambtenar boʻlib ishlagan va 1948 yilda Respublika davrida Rengat regenti boʻlgan.

Uning onasining ismi Salexa edi, uni Mak Lexa deb atashgan. Toeloes Mak Lexaga uylanganida, u bir bolali beva edi. Mak Lexa Hayril bilan Jakartaga borganidan soʻng, Toeloes Ramadhanaga uylandi yoki Mak Dona ham bir bolali beva. Ramadhana shahridan Hayril Anvarning otasining Nini Toeraiza, Toehilva, Toehilvi va Toechairiyah ismli toʻrtta qizi bor edi. Nini Toeraizaning so‘zlariga ko‘ra, uning otasi farzandlarini tarbiyalashda juda qattiqqo‘l edi. Hayril Jakartaga borganida, otasi oʻqish uchun pul toʻlashini aniq aytdi. Biroq, agar Hayril maktabga bormasa, uning taqdimotlari toʻxtatiladi. Hamka bir marta Hayrilning otasini uchratib qoldi va Hamka uning yolg‘iz o‘g‘li Hayril shoir sifatida buyuk inson bo‘lib qolganini aytdi. Buni eshitgan Hayrilning otasi g‘urur va hissiyot ko‘z yoshlarini to‘kdi. 1949-yil 5-yanvarda Rengatda Gollandiya politsiyasi harakati bo‘lib o‘tganda Hayrilning otasi gollandlar tomonidan otib o‘ldirilgan. Uch oy oʻtgach, 1949 yil 28 aprelda Raisi Anvar Jakartada vafot etdi.

Hayril Anvar 1946-yil 6-sentyabrda Keravangda Hoji Wiriaredjoning qizi Xapsahga turmushga chiqdi. Bundan oldin Hayril Sumirat ismli yavalik qizni (Paron, Ngawi, Sharqiy Java) sevib qolgan edi. Biroq, Sumiratning ota-onasi Sumiratning Hayril bilan turmush qurishini maʼqullamadilar, chunki Hayrilning doimiy ishi yoʻq edi. Hayril Anvar Xapsaga uylanganidan boshlab, Eva ismli Evavani Alissa ismli bolaga ega boʻldi. Uning oʻgʻli 1947 yil 17 iyunda tugʻildi. Hayril Anvar nima uchunligini bilmay, nihoyat, Hapsah bilan ajrashdi. Hapsah Evani olib ketadi. 8 yoshida Eva Hayril Anvar uning otasi ekanligini bilib oldi. Bu yolgʻiz bola keyinchalik huquq boʻyicha oliy maʼlumotga ega boʻlib, huquqshunos boʻlib ishlagan. Hapsah bilan ajrashganidan beri Chairil Anvarning sogʻligʻi yomonlashdi. 1949 yil 23 aprelda u oʻpka kasalligi tufayli CBZ (hozirgi Cipto Mangunkusumo kasalxonasi) ga yotqizilgan.

1949 yil 28 aprelda Hayril Anvar soat 14.30 da vafot etdi. Uning jasadi 1949-yil 29-aprelda Janubiy Jakartadagi Karet jamoat qabristoniga dafn qilindi va jamoatchilikning katta eʼtiboriga sazovor bo‘ldi.

Manbalar 
{{http://ensiklopedia.kemdikbud.go.id/sastra/artikel/Chairil_Anwar}}

Adabiyotlar 
{{http://ensiklopedia.kemdikbud.go.id/sastra/artikel/Chairil_Anwar}}