MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kirchhoff qoidalari

Kirchhoff qoidalari – tarmoqlangan zanjirning istalgan qismidagi tok kuchini shu qismlardagi berilgan qarshiliklar va qoʻyilgan EYUK(elektr yurituvchi kuch)lar boʻyicha aniqlashga imkon beruvchi qoidalar. Oʻtkazgichlarning tarmoqlangan elektr zanjiridagi oʻzgarmas tok yoki kvazistatsionar tok (sekin oʻzgaradigan oʻzgaruvchi tok)lar va kuchlanishlar orasidagi munosabatlarni ifodalaydi. 1847-yilda Gustav Kirchhoff aniqlagan.

Tarmoqlangan zanjirda kamida uhoʻtkazgich tutashadigan har qanday nuqta tugun deb ataladi. Kirchhoffning birinchi qoidasiga koʻra, oʻtkazgichlarning uchlari tutashgan nuqta (tugun) da uchrashuvchi tok kuchlari 1k ning algebraik yigʻindisi nolga teng: £ Ik = 0, bunda k – tugunga kelib qoʻshilayotgan oʻtkazgichlar soni. Tugunga kelayotgan toklar musbat, undan chiqayotganlari manfiy deb hisoblanadi. Bu qoida elektr zaryadining saqlanish qonunini aks ettiradi. Kirchhoffning ikkinchi qoidasiga koʻra, oʻtkazgichlarning tarmoqlangan elektr zanjiridagi ixtiyoriy tanlangan har qanday berk konturda zanjirning tegishli qismlaridagi tok kuchlari 1K ning shu qismlar qarshiliklari R ga koʻpaytmalari yigʻindisi mazkur konturdagi EYUKlari yigʻindisiga teng, yaʼni X/tRk = X ek, bunda ya-konturning tegishli qismlari. Tokning yoʻnalishi bilan konturning yoʻnalishi soat mili yoʻnalishi boʻyicha boʻlsa va EYUK kontur yoʻnalishida tok hosil qilsa, tok va EYUK musbat, aks holda esa ular manfiy qiymatga ega boʻladi.

Manbalar
Anatoliy Kirshin

Anatoliy Vasilyevich Kirshin (1937.15.12, Toshkent) — neftchi-geolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), geol.-mineralogiya fanlari doktori (1982), professor (1996). Oʻrta Osiyo politexnika institutining geol.-qidiruv fakultetini tugatgan (1960). Fargʻona shimolidagi va Olay geofizika partiyalarida muhandis, geofizik. 1963-yildan neft va gaz konlari geol.si va qidiruvi ilmiy tadqiqot institutida dastlab katta geolog, keyin-roq katta ilmiy xodim, sektor mudiri, ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, 1993-yildan labratoriya mudiri. K.ning ilmiy ishlari geologik-fizik tadqiqotlarda matematik usullar va EHMni qoʻllash, neft va gaz uyumlarini geofizik usullar bilan bashoratlash, neft va gazning hosil boʻlishi, migratsiyasi va ularning sanoatbop uyumlarini vujudga kelishi va joylanishi, qad. jinslar toyura qatlamlarining neft-gaz istiqbollari muam-molariga bagʻishlangan.

Manbalar 

 Modelirovaniye protsessov preobrazovaniya organicheskix veshestv v litogʻeneze i geneticheskiye predposilki neftegazonosnosti nedr, T., 1984.

 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Kiryalash

Kiryalash (arab, kirya — tortish) — metallarga bosim bilan ishlov berish; metallni maxsus qurilma — kirya teshigi (filyer) orqali tortib oʻtkazish. K. natijasida metall zagotovka (sim, chiviq va boshqalar)ning koʻndalang kesim yuzi kichrayadi, oʻzunligi ortadi, sirtining sifati va mexaniq xossalari yaxshilanadi. K. poʻlat, rangli metallar va ularning qotishmalaridan turli shakldagi trubkalar, diam. 0,002 mm gacha boʻlgan simlar, 100 mm gacha boʻlgan chiviqlar tayyorlashda qoʻllaniladi. K. jarayoni maxsus qurilma - kirya l a sh s t a n i da amalga oshiriladi. K. stanining asosiy qismlari — kirya (teshikli qurilma) va tortish qurilmasi. Metallni toʻgʻri chiziq boʻyicha tortib choʻzadigan va kiryalangan metallni barabanga oʻraydigan K. stanlari boʻladi. Stanni harakatlantirish usuliga koʻra, zanjirli, reykali, gidravlik, barabanlar soni boʻyicha bir barabanli va koʻp barabanli turlarga boʻlinadi. K. stanining tortish kuchi — 1 kN dan, 2,5 MN gacha.

Manbalar
Kisakoʻrak

Kisakoʻrak, Najip Fozil (1905 -1983.25.5, Istanbul) — turk shoiri, yozuvchi, dramaturg. Ilk sheʼriy kitobi — "Oʻrgimchak toʻri" (1925). "Men va u" (1932) asari mashhur. "Koʻpriklar" (1928), "Soʻngsizlik karvoni" (1955), "Sheʼrlarim" (1969) va boshqa sheʼriy toʻplamlarida insonning hayotdagi oʻrni, jism va ruh mutanosibligi, sirli botiniy tuygʻular jozibasi aks ettirilgan. K. 1934-yil naqshbandiylik tariqati shayxlaridan Abdulhakim Orvasiy bilan tanishgan. Shu bois uning sheʼriyatida mumtoz sheʼriyat unsurlarini fransuz modern sheʼriyati oʻlchovlari bilan uygʻunlashtirishga intilish bor. K. "Ruhiyat olami hikoyalari" (1965) toʻplami, "Oynadagi yolgʻon" (1970), "Asosiy hujjat" (1983) romanlari, "Tuxum" (1935), "Bir odam yaratmoq" (1937), "Pul" (1942), "Yunus Emre" (1969) pyesalari muallifi. Turkiya adabiyoti Vaqfi tomonidan K.ga "Shoirlar sultoni" unvoni berilgan (1980).

Manbalar 

 

25-mayda vafot etganlar
1905-yilda tugʻilganlar
1983-yilda vafot etganlar
Kisangani

Kisangani (1966-yil iyulgacha Stenlivil) — Kongo Demokratik Respublikasidagi shahar. Yuqori Kongo provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 418 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Kongo daryosi boʻyidagi port. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Muhim savdo-taqsimot va sanoat markazi. Kisangani mahsulotlarini dastlabki ishlash (paxta tozalash, sholi oqlash va boshqalar), oziq-ovqat, toʻqimachilik, kimyo, yogʻochsozlik lak-boʻyoq korxonalari, universitet bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Shaharga 1883-yilda asos solingan.

Manbalar
Kislovodsk

Kislovodsk — Rossiya Federatsiyasining Stavropol oʻlkasidagi shahar (1830-yildan), Kavkaz Mineral Suvlari guruhidagi balneoiqlim kurorti. Kislovodsk stansiyasi. Aholisi 115,9 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Katta Kavkazning shim. etaklarida, 720–1060 m balandlikda joylashgan. Oziq-ovqat (shu jumladan, "Narzan" mineral suvi qadoqlanadi), yengil, mebel sanoati korxonalari, muzeylar bor. K.ga 1803-yilda ruslar harbiy istehkom va stanitsa sifatida asos solgan.

Manbalar
Kislorod bilan davolash

Kislorod bilan davolash, oksigenoterapiya — kisloroddan davo maqsadida foydalanish. Konda va toʻqimalarda kislorod yetishmasligi (qarang Gipoksiya, Gipoksemiya) bilan kechadigan nafas va qon aylanish sistemasi kasalliklari (bronxial astma, zotiljam, yurak porogi, astmasi xuruji va boshqalar)da, kamkrnlik, balandlik kasalligi, turli zaharlanishlar, shuningdek, xirurgik operatsiyalardan keyin Kislorod bilan davolash d. tavsiya etiladi. Kasalxona sharoitida kisloroddan nafas olish uchun moʻljallangan kislorod ingalyator va palatkalardan foydalaniladi. Kislorodni plevra, qorin boʻshligʻi va meʼda-ichak yoʻliga kiritish usullari ham bor (kislorodli vannalar). Kislorod bilan davolash d. koʻpincha ingalyasiya yoʻli bilan amalga oshiriladi. Turli yoʻllar bilan kiritilgan kislorod organizmda kislorod tansiqligini toʻldiribgina qolmay, uning barcha xayotiy funksiyalarini barqarorlashtiradi va qarshilik kuchini oshiradi. Tibbiyot amaliyotida, ayniqsa, gijjani tushirishda giperbarik oksigenatsiya (qarang Baroterapiya) juda qoʻl keladi.

Uy sharoitida Kislorod bilan davolash d. da kislorod yostiqdan foydalaniladi.

Manbalar
Kislorod bilan kesish

Kislorod bilan kesish, gaz bilan kesish, avtogen bilan kesish — metall buyumlarni gaz alangasida erish temperaturasidan birmuncha past temperaturagacha qizdirib kislorod oqimida kesish. Bunda metallning kesiladigan joyi yonadi, metall oksidlari va erigan metall soplodan chiqadigan kislorod oqimida puflab ketkaziladi. Qizdirishda koʻpincha atsetilen, vodorod, benzin (baʼzan elektr toki)dan foydalaniladi. Past va oʻrtacha legirlangan poʻlatlar (qalinliti 1–300 mm) Kislorod bilan kesish k. ga moyilligi yaxshi. Xromli poʻlat, choʻyan va rangli metallarni kesishda flyus qoʻllaniladi. Flyus sifatida metall va metalmas material kukunlari ishlatiladi. Kislorod bilan kesish k.da metallar maxsus asbob — kislorodli keskich bilan qoʻlda yoki mashinada kesiladi. Kislorod bilan kesish k. mashinasozlik, qurilish, metallurgiya va boshqa sohalarda qoʻllaniladi.

Manbalar
Kislorod yostiq

Kislorod yostiq — kisloroddan nafas olish uchun moʻljallangan maxsus moslama. K toʻrtburchak shaklda boʻlib, rezinalangan matodan yasaladi; joʻmrak va mundshtuk ulangan rezina naychasi bor. Yostiqqa 10 l kislorod sigʻadi, u dorixonadagi kislorod balonidan toʻldirib olinadi. Bemorga berishdan oldin yostiqqa jild kiygiziladi yoki toza choyshabga oʻraladi; mundshtukka suv bilan hoʻllangan toza doka yopiladi va bemorning ogʻziga tutiladi, keyin joʻmragi ochiladi. Mundshtukni ishlatishdan oldin qaynatish yoki spirt bilan artish lozim. Kislorod yostiqni faqat vrach buyuradi, undan nafas oldirish chogʻida biror noxush alomatlar paydo boʻlganda, kislorod berish darhol toʻxtatiladi.

Manbalar
Kislorod-konverter jarayoni

Kislorod-konverter jarayoni — konverterlaraa suyuq choʻyanga texnik jihatdan toza kislorod yuborib, poʻlat ishlab chiqarish jarayoni; konverterda ishlab chiqarish usullaridan biri. Sanoatda birinchi marta 1952-yilda Avstriyada sinab koʻrilgan. K.-k. j.da qayta ishlanadigan oddiy marten choʻyanidan, baʼzan tarkibida fosfor koʻp boʻlgan, marganetsi yoki vanadiysi koʻp boʻlgan choʻyandan foydalaniladi. Konverterga suyuq choʻyandan tashqari 20—0% temir-tersak, ohak, boksit, shpat, kamdan-kam temir rudasi solinadi. Suyuq choʻyan solingan konverterga 1—1,6 MPa bosim ostida boʻgʻzi orqali yuqoridan kislorod beriladi. Bunda, odatda suv bilan sovitiladigan furmadan foydalaniladi. Kislorod berish 12—20 min., eritish sikli esa 30—45 min. davom etadi. Choʻyandagi qoʻshilmalar (uglerod, kremniy, marganets va boshqalar) ning kislorod bilan oksidlanishi natijasida choʻyan poʻlatga aylanadi va oʻzidan issiqlik ajratadi. Natijada metall suyuq holatda qoladi. Poʻlatni oksidsizlantirish yoʻli bilan poʻlatdagi ortiqcha kislorod kamaytiriladi. Bunda oksidsizlantirgich sifatida kremniy, marganets, alyuminiy, shuningdek, kalsiy, seriy, titan, magniy, koʻzgu choʻyanidan foydalaniladi. Oksidsizlantirish mahsulotlari shlakka aylanadi va undagi zararli qoʻshilmalar (oltingugurt va fosfor) yuqotiladi. Kislorod-konverter jarayoni j.ning konverter tubida joylashgan furma orqali suyuq choʻyanga havo berish turi ham bor. Bunda tutun kam chiqadi, yarokli poʻlatlar koʻproq ajraladi, ishlab chiqarishning tezlashish imkoni katta boʻladi. Biroq, qoʻshilmalar shlakka sekin aylanadi, poʻlat tarkibida vodorod koʻproq boʻladi. 100—350 t suyuq choʻyan solinadigan kislorod konverterlari bor. K.-k. j. marten pechlaridagiga nisbatan tez oʻtadi. Barcha boshqaruv EHM da bajariladi. Sanoati rivojlangan mamlakatlarda ishlab chiqariladigan poʻlatning 70% dan ortigʻi K.-k. j. bilan eritib olinadi.

Manbalar
Kislotabardosh materiallar

Kislotabardosh materiallar— kislotaga chidamli materiallar. Metall va metallmas (anorganik va organik) xillarga boʻlinadi. Metall Kislotabardosh materiallarga temir asosidagi qotishmalar (yuqori legirlangan va uglerodli poʻlatlar, choʻyanlar), rangli va nodir metallar (mas, nikel, mis, alyuminiy, titan, sirkoniy, oltin, platina) va ularning qotishmalari kiradi. Metallmas (anorganik) Kislotabardosh materiallar, odatda, silikat kislotalar toʻzlaridan iborat boʻladi. Bunday materiallarga tosh holatda quyilgan materiallar, silikat va kvars shishalar, kislotabardosh beton va sementlar, kislotaga chidamli keramik materiallar, emallar va togʻ jinslari — asbest, granit, beshtaunit, andezit va boshqa kiradi. Organik Kislotabardosh materiallar — polietilen, polivinilxlorid, polipropilen, ftoroplastlar, sintetik kauchuk asosidagi rezinaning baʼzi turlari va boshqa eng keng tarqalgan. Kislotabardosh materiallar kimyo, yengil va oziq-ovqat sanoatlarida, mashinasozlik hamda elektrotexnikada qoʻllaniladi.

Manbalar
Kislota-ishqor muvozanati

Kislota-ishqor muvozanati, kislota-ishqor balansi yoki kislota-ishqor holati — organizm ichki muhitidagi vodorod koʻrsatkichi (pH)ning nisbiy doimiyligini vujudga keltiruvchi fizik-kimyoviy va fiziologik jarayonlar yigʻindisi. Moddalar almashinuvida hosil boʻladigan kislotali va asosli (ishqorli) mahsulotlar qonga oʻtib turishiga qaramay, soglom odam qonidagi pH 7,35—7,47 chamasida boʻladi. Hayotiy jarayonlar normal boʻlishi uchun organizm ichki muhitidagi pH qiymati doimiy boʻlishi shart. pH 6,8 dan past va 7,8 dan yuqori boʻlsa, organizm yashay olmaydi. Qonning bufer sistemalari va organizmning koʻpgina fiziologik sistemalari K.-i.m.da qatnashadi. Qonga kuchli kislota (mas, xlorid kislota) qoʻshilsa, bikarbonat bilan reaksiyaga kirishib, kuchsiz karbonat kislota hosil qiladi, u esa muhitdagi pH ni oʻzgartirmaydi. K°nga kuchli asos qoʻshilsa, karbonat kislota bilan reaksiyaga kirishib, bikarbonat hosil qiladi, bu esa qondagi pH ni deyarli oʻzgartirmaydi. Konda karbonat kislota miqdori koʻpayganda oʻpka orqali, bikarbonat miqdori koʻpayganda esa buyrak orqali chiqib ketadi. Qondagi pH ning kislota tomonga siljishi atsidoz, ishqrr tomonga siljishi esa alkaloz deb ataladi.

Manbalar
Kislotali boʻyoqlar

Kislotali boʻyoqlar, kislotali boʻyagichlar— molekulasida kislota guruhi (HSO3, baʼzan SOON) boʻladigan, suvda yaxshi eriydigan organik boʻyoq moddalar. Antraxinon boʻyagichlar, azoboʻyagichlar asosiy Kislotali boʻyoqlar jumlasidandir. Jun, tabiiy ipak, poliamid tolalar hamda teri, qundoʻz, qogʻoz va boshqa materiallarni boʻyashda koʻplab ishlatiladi (yana qarang Boʻyagichlar).

Manbalar
Henry Kissinger

Genri Alfred Kissinjer (Kissinger) (1923 – 2023) – AQSH davlat kotibi (1973—1977), prezidentning milliy xavfsizlik masalalari boʻyicha maslahatchisi (1969—1975), Garvard va Jorjtaun universitetlarining professor Xalqaro munosabatlar tarixi va muammolari boʻyicha asarlar muallifi. Vyetnam urushi tugallanishida koʻrsatgan yordami uchun tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti laureati (1973).

Manbalar 

AQSh davlat kotiblari
Yashayotgan insonlar
Amerikalik siyosatchilar
Kista

Kista (yunoncha: kistis — pufak) — turli aʼzo va toʻqimalarda vujudga keladigan, qalin devor bilan oʻralgan va ichida suyuq yoki boʻtqasimon massasi boʻlgan patologik boʻshliq. K., koʻpincha, tuxumdonda, turli qavatlarda, jigar, buyrak, oʻpka, hatto bosh miyada uchrashi mumkin. Bezli aʼzolar sekret chiqaruv yoʻllarining berkilib qolishi natijasida kelib chiqadigan dimlanish K.si (retension K.); toʻqimalar shakllanishining buzilishi oqibatida paydo boʻladigan tugʻma K. (oʻpka, jigar, buyrak va boshqalarda); tomir yoki bez oʻsmasidan iborat boʻlib, ichiga suv toʻplanishi tufayli K.ga aylanadigan oʻsmasimon K. (kavernoz angioma); shikastlanish natijasida epiteliy siljishi va tagidagi toʻqimaga kirishidan hosil boʻladigan travmatik K. (mas, koʻz rangdor pardasi K.si), shuningdek, gijjalar (exionokokk sistitserk)ning toʻqima va aʼzolarga joylashib olishidan vujudga keladigan parazitar K. va boshqa xil K.lar bor.

Tuxumdon K.si koʻp uchraydi. U xavfsiz oʻsma boʻlib, Graaf pufakchalari yorilmay qolishi sababli follikul devorlari sekin-asta kengayib, unda suyuqlik toʻplanishi natijasida vujudga keladi. Pufakchalarda band (oyoqcha) boʻlib, agar u buralib qolsa, qorin toʻsatdan qattiq ogʻriydi. K. yongʻoqdek, baʼzan olmaday boʻlishi mumkin. K.si bor ayol muntazam vrach nazoratida turishi lozim. K. yiringlashi, atrofidagi toʻqimalarni siqib qoʻyishi yoki xavfli oʻsmaga aylanishi mumkin. Dori-darmonlar bilan K.ni yoʻqotib boʻlmasa, operatsiya qilib olib tashlanadi.

Manbalar
Igor Kistanov

Igor Timofeyevich Kistanov (21-avgust 1954, Toshkent) — balet artisti. Oʻzbekiston xalq artisti (1998). Toshkent davlat milliy raqs va xoreografiya oliy maktabini tugatgan (1974). 1974-yildan Navoiy nomidagi opera va balet teatrida ishlaydi. Sezar ("Antoniy va Kleopatra") uning sahnada yaratgan ilk obrazidir. Raqs harakatlarida mazmun va badiiy ifodaga alohida eʼtibor qilish, qoʻl va tana harakatlarini toʻgʻri bajarishda raqs tex-nikasini erkin va oson egallash mahorati Kistanov ijodiga xos boʻlib, u spektakllarda, asosan, bosh rollarni ijro etadi.

Eng yaxshi rollari: Qorabotir ("Tohir va Zuhra"), Bambur ("Afsonalar vodiysida"), Zigfrid ("Oqqush koʻli"), Viktor O’Hara ("Uzilgan qoʻshiq"), Konrad ("Korsar"), Shoh Kir ("Toʻmaris"), Nurxonning akasi ("Tanavor"), Chingizxon ("Muhabbat va qilich"), Bazil ("Don Kixot"), Mirzo ("Sevgi tumori"), Abdurahmon ("Raymonda"), Tibalt (Romeo va Julyetta), xon Girey ("Boqchasaroy favvorasi") va boshqa

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1954-yilda tugʻilganlar
21-avgustda tugʻilganlar
Kistaqum togʻlari

Kistaqum togʻlari — Surxondaryo viloyatida, Bobotogʻ tizmasining janubiy davomi boʻlgan Dosmanagʻi togʻlarining janubida, oʻnga koʻndalang yoʻnalgan. Oʻz. 8-10 km, janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa choʻzilgan. Eng baland joyi 463 m. Asosan, neogen va quyi toʻrtlamchi davrning qumtosh va konglomeratlaridan tashkil topgan. Kistaqum togʻlari relyefi unchalik keskin qiyofaga ega emas, keng toʻlqinsimon balandliklar xos, ularning katta qismi eol qumlari bilan band. Och boʻz tuproqlar choʻl qum tuproklari bilan almashinib keladi. Qoʻngʻirbosh, iloq, shuvoq qabilar oʻsadi. Yaylovlarning mahsuldorligi gektariga oʻrtacha 1—2, baʼzan 3—4 s.

Manbalar 

 

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Surxondaryo viloyati
Kit (yulduz turkumi)

Kit — yulduz turkumi. Hamal, Hut, Dalv, Haykaltarosh, Pech, Eridan va Savr yulduz turkumlari orasida. Eng yorugʻ yulduzi ikkinchi kattalikda. K.ni koʻzda va qishda koʻrish mumkin.

Manbalar 

 

Yulduz turkumlari
Kit moʻylovi

Kit moʻylovi - moʻylovli (tishsiz) kitlar yuqori jagʻidagi shox plastinkalar; soni 130 tadan (kulrang kit) 400 tagacha (yoʻl-yoʻl kitlar), ogʻiz cheti boʻylab joylashgan. Har bir plastinka uchburchak shaklda; uning keng tomoni ogʻiz boʻshligʻiga oʻgirilgan; kichik tomoni milkka chuqur botib kirgan. Plastinkalarning ogʻiz boʻshligʻiga oʻgirilgan qirralari oʻzun va ingichka shox naychalardan iborat. Naychalar bir-biri bilan tutashib, gʻalvirga oʻxshash apparatni hosil qiladi. Kit suv bilan ogʻziga kirgan hayvonlardan suvni shu naychalar orqali sizdirib oʻtkazib keyin oziqlanadi.

Manbalar
Kitakami

Kitakami — Yaponiyadagi daryo, Xonsyu o.ning shim.da. Oʻz. 243 km. Kitakami togʻlaridan boshlanib, shim. dan janubga tomon boʻylama tektonik vodiydan oqadi. Tinch okeanning Isinomaki qoʻltigʻiga quyiladi. Bahor-yoz oylarida toʻlib oqadi. Daryoda yogʻoch oqiziladi, GES qurilgan. Quyi qismida kema qatnaydi. K. vodiysida sholi ekiladi. Daryo boʻyida Morioka, Midzusava, quyilish joyida Isinomaki portlari joylashgan.

Manbalar 

Alfavit boʻyicha daryolar
Yaponiyadagi daryolar
Kitakami (togʻ)

Kitakami — Yaponiyadagi togʻ, Xonsyu o.ning shim.-sharqida. Oʻz. 200 km, kengligi 60 km chamasida, eng baland joyi 1914 m (Xayatine choʻqqisi). Gʻarb tomondan Kitakami va Mabeti daryolari vodiylari bilan chegaralangan, sharqiy yon bagʻri koʻplab qoʻltiq va buxtalarni hosil qilgan holda Tinch okeanga tutashgan.

Manbalar 

 

Togʻlar
Kitakyusyu

Kitakyusyu — Yaponiyadagi shahar, Simonoseki boʻgʻozidagi port. Kyusyu o.ning shim. chekkasida, Fukuoka prefekturasida. 1963-yilda sanoat markazlari — Yavata, Tobata, Kokoʻra, Vakamatsu va Modzi shaharlarining qoʻshilishidan tarkib topgan. Aholisi 1,01 mln. kishi (1995). K. — transport yullarining muhim tuguni. Mamlakatning eng yirik sanoat markazlaridan biri. Ogʻir va yengil sanoat korxonalari koʻp. Sanoatining yetakchi tarmoqlari—qora va rangli metallurgiya. Koks-kimyo, kimyo, mashinasozlik, oziq-ovqat, toʻqimachilik, harbiy sanoat, neftni qayta ishlash, sement, oyna-keramika, poligrafiya korxonalari bor. Kokoʻrada koʻmir-energetika kti qurilgan. Yavatada dunyodagi eng yirik metallurgiya kombinatlaridan biri joylashgan. Shahar Xonsyu oroli bilan suv osti yoʻli orqali bogʻlangan.

Manbalar 

Yaponiya shaharlari
Kitvenkana

Kitvenkana — Zambiyadagi shahar. Kafue daryosi (Zambezi irmogʻi)sohilidagi Kitve va Nkana shaharlarining qoʻshilishidan tarkib topgan. Kopperbelt provinsiyasining muhim savdo va sanoat markazi. Aholisi shahar atrofi bilan 340 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Mamlakatda mis qazib chiqariladigan muhim rayonga xizmat qiluvchi yirik savdo markazi. Shaharda bir necha yirik mis konlari, mis eritish va elektroliz zavodlari, kimyo, elektr jihozlar, qurilish materiallari, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Texnologiya instituti, amaliy sanʼat va savdo kolleji, teatr bor. Shaharga 1935-yilda asos solingan.

Manbalar
Kito

Kito — Ekvadoriing poytaxti. Pichincha vulkanining janubiy yon bagʻrida, 2818 m balandlikda joylashgan. Pichincha provinsiyasining maʼmuriy markazi. Iqlimi ekvatorial, baland togʻ iqlimi. Oʻrtacha oylik temperatura 25°. Yillik yogʻin 1100–1200 mm. Aholisi 1,4 mln. kishi (1995).

K.ga indeyslarning qad. shahri oʻrnida 1534-yilda ispan konkistadori S.Belalkasar asos solgan va oʻsha davrdan mustamlaka markazi boʻlgan. 1822-yildan Buyuk Kolumbiya tarkibida. 1830-yildan Ekvador Respublikasi poytaxti. K. 1797, 1859-yillardagi zilziladan katta zarar koʻrgan.

K. — mamlakatning siyosiy va iqtisodiy markazi. Transport yoʻli va shosse yoʻllar orqali And vodiysidagi eng yirik shaharlar va Tinch okean sohili bilan bogʻlangan. Panamerika shossesi K.ni Bogota (Kolumbiya) va Lima (Peru) shaharlari bilan bogʻlaydi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. K.da toʻqimachilik sanoati rivojlangan. Oziq-ovqat, koʻn poyabzal, mebel, keramika, kimyo-farmatsevtika, mashinasozlik sanoati korxonalari bor. Hunarmandchilikda zargarlik va boshqa buyumlar tayyorlanadi. Meʼmoriy yodgorliklardan Hukumat saroyi (1747), sobor, La-Kompaniya cherkovi, maydonlar va boshqa saqlangan. Markaziy va Katolik universitetlari, Politexnika maktabi, kollej, pedagogika instituti, Ekvador Fanlar akademiyasi, tibbiyot, musiqa, harbiy akademiyalar, ilmiy jamiyatlar, Milliy teatr, muzeylar, yirik kutubxo-nalar, rasadxona, botaniqa bogʻi va boshqa bor.

Manbalar 

Ekvador
Kitob balandtogʻ rasadxonalar majmuasi

Kitob balandtogʻ rasadxonalar majmuasi (KBRM) - Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Astronomiya institutining kuzatuv bazasi; Qashqadaryo viloyati Kitob tuman i yakinida joylashgan. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1993-yil 11-fevral farmoniga binoan tashkil etilgan. Dastlab u 3 boʻlim: [[Maydanak balandtogʻ rasadxonasi (MBR), Kitob kenglik st-yasi (KKS) va Ekspeditsiya bazalari majmuasidan (EBM) iborat edi. Vazirlar Mahkamasining qarori bilan ushbu bazalar milliylashtirilib, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi tarmogiga biriktirildi. MBR majmuaning bosh ilmiy boʻlimi hisoblanadi. MBR Qashqadaryo viloyatining Qamashi tumanidagi Maydanak togʻida (dengiz sathidan 2600 m balandlikda) joylashgan. Maydanak togʻi jahonda eng Kulay astrofizik kuzatuv joylaridan biri deb tan olingan. MBR da Xalqaro va Respublikaning ilmiy dasturlari doirasida gravitatsion linzalar, yulduz toʻdalari, statsionar hamda oʻzgaruvchan yulduzlar, yulduzlararo muhit, sayyoralar va boshqa kosmik obʼyektlarning astrofizik kuzatuvlari olib boriladi (qarang [[Maydanak balandtogʻ rasadxonasi). KKS Qashqadaryo viloyati Kitob shahri chekkasida joylashgan, 1939-yildan beri faoliyat yuritib kelayapti. Oxirgi yillarda uning xizmat doirasi Yer qobigʻidagi tektonik siljishlarga ham qaratildi. EBM ning asosiy vazifasi — MBRning moddiy-texnik, avtotransport taʼminoti va boshqa xoʻjalik ishlaridan iborat.

Manbalar