2017-yilda Everest tog'i

2017-yilgi Everest choʻqqisiga koʻtarilish mavsumi bahorda boshlandi, birinchi alpinistlar may oyida shimol tomondan choʻqqiga chiqdilar. Janubdagi birinchi jamoa may oyida choʻqqiga chiqdi. Iyun oyi boshida Nepaldan olingan xabarlarga koʻra, Nepal davlati tomondan 445 kishi sammitga yetib kelgan. Hisobotlarda shimol tomonda 160-200 kishi, 2017-yil boshida 600-660 kishidan iborat sammit tashkil etilgani koʻrsatilgan. Bu yil alpinistlarni ziyorat qilishda muvaffaqiyat darajasi taxminan 50% ni tashkil etdi, bu boshqa yillarga qaraganda past edi. 2018-yilga kelib, Everest choʻqqilari soni 648tagacha aniqlandi. Bunga 449tasi Nepal orqali (janubdan) va 120tasi Xitoy Tibetidan (shimoliy tomon) kelgan.

Shveysariyalik alpinist Ueli Stek, Everest-Lxotse choʻqqisiga chiqishga tayyorgarlik koʻrayotgan paytida Nuptse togʻida isinish chogʻida yiqilib vafot etdi. 2017-yilning 22-mayida besh nafar alpinist halok boʻldi va tayanch lageriga borgan bir sayohatchi yil boshida vafot etdi.

Bu mavsumda bir nechta alpinistlar ikki marta choʻqqiga chiqdilar, jumladan Kilian Jornet va Anshu Jamsenpa.

Alpinizm mavsumi

Qish 
Ispaniyalik alpinist  Aleks Txikon, pokistonlik alpinist Muhammad Ali Sadpara qishda qoʻshimcha kislorodsiz Everest choʻqqisiga chiqishga harakat qilishdi. Txikon 2018-yil 31-yanvarda 4-lagerga taxminan 7950 metr balandlikga yetib bordi va yomon ob-havo sharoiti tufayli orqaga qaytdi.

Bahor 
Everest choʻqqisiga chiqish mavsumi togʻning eng katta togʻgʻa chiqish boʻlishi kerak edi, unda butun dunyo boʻylab 39 jamoada 365 kishi, janubda, Nepal davlati tomoni. Nepal Turizm Departamenti bu jarayon boshlanganidan beri bu yil eng koʻp ruxsatnomalarni berganliklarini aytdi. May oyida 3-sonli maʼlumotlarga koʻra, alpinistlar uchun 371ta ruxsatnoma mavjud edi va ularning 800ga yaqini Everest choʻqqisiga janubdan koʻtarilishi mumkin edi. Aprel oyida, Everest togʻining Janubiy Kol hududiga yoʻl ochildi. Janub tomoni taxminan ikki oy davomida „global qishloq“ga aylanishi kutilgan edi, chunki dunyoning turli burchaklaridan yuzlab odamlar togʻga ekspeditsiya qilishadi. Shimol tomondan 200ga yaqin alpinist Tibetdan Everestga chiqishni rejalashtirgan. Har ikki tomondan bir necha oʻnlab alpinistlar may oyining oʻrtalarida, ob-havo yana oʻzgarishidan oldin choʻqqiga chiqdilar. May oyining oxirida musson mavsumi boshlanishi bashorat qilingan edi va ekspeditsiyalarning asosiy qismi sammitga taklif qilishni boshladi.

Aprel oyining boshida 27ta ekspeditsiyada, kamida 250 nafar alpinist Everestga yoʻl olgani xabar qilingan edi. Aprel oyigacha bu alpinistlar soni 34ta guruhdan 289taga yetdi. 2015-yilning bahorgi mavsumi uchun sotib olingan barcha ruxsatnomalar ikki yilga uzaytirildi, bu zilzila va undan keyingi qor koʻchkilari tufayli togʻgʻa chiqa olmaganlarga qaytish imkonini berildi. Ushbu dastur doirasida 2017-yilda 70 kishi qaytdi.

Xitoy Xalq Respublikasi va Nepal davlati oʻrtasida Sagarmatha Friendship-2017 deb nomlangan birinchi qoʻshma harbiy mashgʻulotlar 16–25-aprel oyida boʻlib oʻtdi. Mashgʻulotlar mintaqada terrorizmga qarshi kurashish va tabiiy ofatlarga javob berish masalalari muhokama qilindi.

Xitoy Xalq Respublikasi 2016-yilda Everestga yangi asfalt yoʻlni qurib, Everestning Tibet tomonida mehmonxonalar, restoranlar va togʻ-changʻi kurortlarini qurish rejalarini eʼlon qildi. Xitoyda ruxsatnomalar, Nepalga qaraganda qiyinroq edi, ammo shimol tomonga kirishni yaxshilash choralarini koʻrdi.

Britaniyalik DJ Pol Oakenfold aprel oyida Everest tayanch lagerida 100 dan ortiq odam ishtirokida „Yerdagi eng baland ziyofat“ni oʻtkazdi.

Hindiston va Nepal davlatlari oʻrtasidagi xalqaro hamkorlikni, 250 yilligini nishonlashda Everest choʻqqisini balandligini qayta oʻlchashga harakat qildi. Everest balandligi 1855—1957-yillarda Hindiston tadqiqotida oʻlchangan, ammo 2015-yil aprelida Nepalda sodir boʻlgan zilzila va qor koʻchkilari togʻning balandligini oʻzgartirgan boʻlishi mumkinligidan xavotir edi.

Oʻtgan yillardagi tozalash ishlari mart oyidan boshlab, axlatni olib tashlash boʻyicha maxsus operatsiya bilan davom etdi. Nepal hukumati va Everest ekspeditsiyalari odamlarni evakuatsiya qilinishi kerak boʻlgan ushbu mavsumda, oʻtgan yillardagi qoldiqlarni olib tashlash uchun, axlat qoplarini tarqatishda birgalikda ishladilar. Yigʻilgan axlat, vertolyotlar tomonidan olib tashlandi, ular odatda yetkazib berilgandan keyin boʻsh qaytib kelardi. Sherpalarga qaytishda togʻdan chiqindi olib ketgani uchun pul toʻlangan.

Fransiya tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Everest Green nomli ekspeditsiya mustaqil chiqindilarni qidirish missiyasini olib bordi va Nepaldagi bazaviy lagerdan Janubiy Kol hududigacha taxminan besh tonna axlat yigʻdi. Shundan uch tonnasi qayta ishlanishi mumkin edi va missiya aprel oyigacha, 40 kun davom etdi.

May 

13-may kuni birinchi alpinistlar Xitoy Tibet yoʻnalishidan Everestga koʻtarilishdi, 16 nafari choʻqqiga chiqdi. Hindistondan 6 nafar alpinist va 10 nafar Sherpa yordamchisidan iborat edi. Ikki kun oldin arqonlar yotqizilgan va yaxshi ob-havo oynasi bor edi. Koʻtarilish jurnalistlardan biri „sammit blitsi“ deb atagan voqeani ochdi. Dushanba, 15-may kuni erta tongda, Everest ekspeditsiyasi aʼzolari Nepal tomonda yigʻilishdi. Ekspeditsiya tashkilotchilari keyingi kunlarda sammitga 150 kishi harakat qilishini aytishdi.

15-mayga kelib butun dunyodan yana kamida 35 nafar alpinist choʻqqiga chiqdi.

25-mayga kelib, Everest choʻqqisiga Nepal tomonidan, taxminan 300–400 kishi, Xitoyning Tibeti tomonidan esa yana 120ga yaqin kishi koʻtarildi.

2015-yilgi zilzila mashhur Hillar qadamini oʻzgartirgani aniqlandi. Taxminlarga koʻra, 40 futlik koʻtarilish yumshoq tosh yonbagʻiriga qisqartirilgan. Turli alpinistlar 2017-yilda Everest qoyalarining oʻzgargani haqidagi xabarni tasdiqlashdi.

Ruxsatsiz Everest choʻqqisiga chiqishga uringan janubiy afrikalik kinorejissyor, may oyida qoʻlga olinib, qamoqqa olindi. Kinorejissyor jarimaga tortildi va Nepalda 10 yilgacha togʻlarga chiqish taqiqlandi.

Oʻlim holatlari 

Har yili oʻrtacha 7 kishi Everest choʻqqisini zabt etishga harakat qilgan yoki asosiy lagerni qoʻllab-quvvatlashning bir qismi sifatida vafot etgan. 2017-yilda 46 kishi halok boʻldi, bu vojialarga koʻp qor koʻchkilari sabab boʻlgan. Eng katta xavf-xatarlar sovuq tushishi, qor koʻchkisi baland-balandlikdan kelib chiqadi, bu esa balandlik kasalligini keltirib chiqarishi mumkin.

30-aprel kuni oʻz davrining eng buyuk alpinisti sifatida taʼriflangan Ueli Stek Everest-Lxotse choʻqqisiga chiqish uchun isinish paytida, Nuptse choʻqqisiga yakka koʻtarilish paytida 3000 futdan yiqilib tushdi. Ilgari u Annapurnadan yakkaxon togʻiga koʻtarilish chogʻida qulashdan omon qolgan edi. Stek zamonaviy alp togʻlarida erishgan yutuqlari bilan mashhur edi, shu jumladan Matterhornning shimoliy tomonida tezlik rekordini oʻrnatgan va 1961-yilda Alp togʻlarida 4000 metrdan oshiq choʻqqilarni zabt etgan.

Baza lagerida sayohatchi mart oyida, balandlik kasalligidan vafot etdi.

85 yoshli Min Bahodur Sherchan 6-may kuni Nepaldagi Everest tayanch lagerida vafot etdi. U 2008-yil 76-yoshida Everest choʻqqisini zabt etgan eng keksa odam boʻldi, bu rekord 2013-yilgacha saqlanib qoldi. U 2017-yilda yana togʻ choʻqqisiga qaytdi. Bu ishni qilishda uning maqsadi, odamlarni yoshi ulgʻayganida ularni ilhomlantirish va ragʻbatlantirish edi.

19–21-may dam olish kunlari yana toʻrtta alpinist turli sabablarga koʻra halok boʻldi. Alpinistlar Hindiston, Avstraliya, AQSh va Slovakiyadan kelgan.

Nepallik yuk tashuvchi Goth Kubir Rai may oyida baza lagerida vafot etdi.

May oyida chodirda toʻrtta jasad topilgani haqida xabarlar bor edi, keyinchalik ular yolgʻon ekanligi aniqlandi.

Jasadlarni olish 
Oʻtgan yili vafot etgan ikki kishi, Goutam Ghosh va Paresh Nathning jasadi 2017-yilda olib chiqildi. Noqulay ob-havo tufayli ikkalasini avvalroq qaytarib olib chiqishni imkoni boʻlmagan. Ueli Stekning jasadi u yiqilgan Nuptse togʻi yaqinida topildi. May oyida IV lagerda (Nepal tomoni) vafot etgan Vladimir Strbaning jasadini topish operatsiyasi oʻtkazildi.

May oyining oxirida Ravi Kumarning jasadi 8000 metr balandlikdan, qoʻshimcha qurbonlarsiz topildi. Kumarning jasadi yoriq ichiga tushib ketgan va uni qayta tiklash uchun qilingan harakatlar „Everestda amalga oshirilgan eng murakkab tiklanish missiyasi“ deb taʼriflangan. Janubda musson mavsumi kuchayib borayotganligi sababli, yaxshi ob-havo yomonlanishidan oldin jasadni topish uchun kuchli turtki boʻldi.

Tibbiyot fani 
Xtreme Everest loyihasi, tananing yuqori balandlikka qanday moslashishi va yuzaga keladigan fiziologik oʻzgarishlarni oʻrganish boʻyicha koʻp yillik ishini davom ettirdi.

Yana qarang 

 2015-yil Everest togʻidagi qor koʻchkisi
 Lhotse

Manbalar