MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oʻzbekiston xorijiy mamlakatlar bilan doʻstlik va madaniy-maʼrifiy aloqalar jamiyatlari kengashi

Oʻzbekiston xorijiy mamlakatlar bilan doʻstlik va madaniy-maʼrifiy aloqalar jamiyatlari kengashi — ommaviy koʻngilli jamoat tashkiloti. 1997-yil 15-mayda taʼsis etilgan. Chet mamlakatlar bilan doʻstlik va madaniy-maʼrifiy aloqalarni zamon talablari asosida rivojlantirish, Oʻzbekiston hayotining turli jabhalarida erishilayotgan yutuqlarni chet ellarda keng targib qilish, xorijiy mamlakatlar jamoatchiligini xalqimizning boy tarixi, madaniyati, adabiyoti va sanʼati bilan muntazam tanishtirib borish, xalq diplomatiyasi imkoniyatlaridan kengroq foydalanish Kengashning asosiy vazifasidir.

Oʻzbekistonning xorijiy davlatlar bilan oʻrnatgan doʻstlik va madaniymaʼrifiy aloqalari tarixi 20-asrning 20-yillari oxirida boshlangan. Oʻshanda Toshkent shahrida Chet mamlakatlar bilan madaniy aloqalar jamiyatining Oʻrta Osiyo boʻlimi tashkil topgan. U 1947-yildan "Oʻzbekiston boʻlimi", 1953-yildan esa "Oʻzbekiston jamiyati" deb atala boshladi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan keyin bu jamiyat mohiyatan va shaklan oʻzgardi. Chet mamlakatlar bilan uzilib qolgan aloqalar tiklandi. Oʻzbekiston uchun siyosiy, iqtisodiy, madaniy va tarixiy nuqtai nazardan ustuvor ahamiyatga ega boʻlgan davlatlar bilan doʻstlik aloqalari oʻrnagildi. Kengash qoshida 36 xorijiy mamlakat bilan doʻstlik jamiyatlari faoliyat yuritadi (2005). Xorijdagi vatandoshlar bilan hamkorlik qilish ham Kengash ishida alohida oʻrin tutadi. Bu borada AQSH, Germaniya, Xitoy, Turkiya, Avstriya, Saudiya Arabistoni kabi 30 dan ortiq mamlakatlarda istiqomat qilayotgan vatandoshlarning jamiyatlari bilan aloqa yoʻlga qoʻyilgan.

Kengash xorijiy mamlakatlar bilan tuzilgan doʻstlik jamiyatlari raislari, shuningdek, Kengash kotibiyati rahbaridan iborat tarkibda tuziladi. Kengash aʼzolarining umumiy yigʻilishi tashkilotning oliy organi hisoblanadi. Doʻstlik jamiyatlari rahbarlaridan biri, jamoatchilik asosida, Kengashning raisi etib 2 yil muddatga saylanadi. Kundalik faoliyatni Kotibiyat amalga oshiradi. Kotibiyat tarkibida xorijdagi vatandoshlar bilan aloqalar; Yevropa va Amerika davlatlari; Osiyo, Afrika va Tinch okeani mintaqasi davlatlari; MDH davlatlari; tashkiliy masalalar va xalqaro tashkilotlar; axborot va matbuot boʻlimlari bor. Kengashning viloyat boʻlimlari mavjud. Oʻzbek, rus, ingliz tillarida chiqadigan "Oʻzbekiston" jurnali Kengash nashridir.
Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi

Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi — yuqori malakali ixtisoslashgan shoshilinch tibbiy yordam koʻrsatadigan Respublika darajadagi tibbiy-ilmiy muassasa hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I. A. Karimov tashabbusi bilan tashkil etilib, 2001-yil 1-maydan faoliyat koʻrsata boshladi. 760 oʻringa moʻljallangan hamda jahon andozalari darajasidagi tegishli tibbiyot asbobuskunalari bilan jihozlangan ushbu markaz respublikamiz aholisiga tunu kun yuqori malakali maxsus shoshilinch tibbiy yordam koʻrsatish quvvatiga ega. Tarkibiga respublika sanaviatsiyasi va Toshkent shahri „03“ xizmati ham kiradi. Uning viloyatlarda 12 ta filiali va 173 ta boʻlimi, shuningdek, tuman va shahar miqyosida favqulodda vaziyatlarda faoliyat koʻrsatuvchi 182 ta shoshilinch tibbiy yordam brigadalari mavjud.

Markazda 11 ta ilmiy boʻlim (shoshilinch jarrohlik; qoʻshma va asoratlangan jarohatlar; kombustiologiya; shoshilinch terapevtik holatlar; toksikologiya va kritik holatlar; yosh bolalar shoshilinch jarrohligi; shoshilinch pediatrik holatlar; shoshilinch uroginekologiya; nur diagnostikasi; patologik anatomiya va eksperimental tibbiyot, qabuldiagnostika), ular tarkibida 36 ta klinik boʻlinma boʻlib, turli xil shoshilinch jarrohlik, neyrojarrohlik, akusherginekologik, urologik, terapevtik, kardiologik va boshqalar patologiyali bemorlarni qabul qiladi. 2005-yil 225 oʻrinli pediatriya majmui ishga tushirildi. Markaz zamonaviy tibbiyotning dolzarb muammolariga oid ilmiy tadqiqotlar olib boradi, bular, asosan, shoshilinch holatlarni erta diagnostika qilish va davolashning eng maqbul va kam jarohat yetkazuvchi usullarini ishlab chiqish va amaliyotga tatbiq etishdan iborat. Bular davolash samaradorligini oshirish bilan birga, yotib davolanish muddatini, shuningdek, davolanish uchun ketadigan xarajatlarni jiddiy kamaytirishga imkon beradi. Markaz, uning filiallari, boʻlim va boʻlinmalarida aloqa va telekommunikatsiya vositalaridan keng foydalaniladi. Ular zamonaviy telefon va mobil aloqa (tranking radiotelefon va uyali aloqa) vositalari hamda kompyuter texnikasi, 1pgegpe11tgape1 koʻrinishidagi telekommunikatsiya tizimi bilan taʼminlangan, bu shoshilinch tibbiy yordam tizimi texnologiyasi, shuningdek, teletibbiyot tizimini, yaʼni uzluksiz faoliyat koʻrsatuvchi tibbiyot xodimlarini masofadan turib oʻqitish va tegishli maslahatlar berish (konsultatsiya) tizimini ham oʻz ichiga oladi. Markazda Toshkent tibbiyot akademiyasi hamda Toshkent vrachlar malakasini oshirish intining kafedralari bor. Markaz respublikada shoshilinch tibbiy xizmat tizimini, bu sohada mavjud moddiytexnik, ilmii va kadrlar salohiyatini yagona tizimga birlashtiradi. Davlat tomonidan taʼminlanadigan ushbu Markaz aholiga shoshilinch holatlarda yuqori malakali bepul tibbiy yordam koʻrsatish davlat kafolatini amalga oshiradi.

Manbalar 

Ilmiy markazlar
Tashkilotlar
Kardiologiya
Tibbiyot
Shifoxonalar
Tibbiyotga oid mutaxassisliklar
Davolash profilaktika muassasalari‎
Alifbo bo‘yicha shifoxonalar‎
Tez tibbiy yordam‎
Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyati

Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyati — koʻngilli, insonparvarlik tashkiloti; jamoatchilik asosida faoliyat yuritib, oʻzini oʻzi boshqaradi. 1925-yil tashkil etilgan. Oʻsha paytda sobiq SSSRning Qizil Xoch va Qizil yarim Oy jamiyatlari uyushmasi tarkibiga kirgan. 1992-yildan mustaqil Milliy jamiyat maqomida Oʻ.Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyatiOʻzbekiston qizil yarim oy jamiyati Xalqaro Qizil Xoch qoʻmitasi tomonidan eʼtirof etilgach (1995), Xalqaro Qizil Xoch va Qizil yarim Oy jamiyatlari federatsiyasiga aʼzolikka qabul qilindi va Xalqaro Qizil Xoch va Qizil yarim Oy harakatinish faol ishtirokchisiga aylandi. Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyati Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyati davlat va uning organlariga ijtimoiy muammolarni hal etishda koʻmaklashadi, yordamga muhtoj fuqarolarga nisbatan, ularning irqi, millati, jinsi, diniy va siyosiy eʼtiqodlaridan qatʼi nazar, tinchlik oʻrnatishga qaratilgan, mehrshafqat, insonparvarlik missiyasini bajaradi. Hozirgi vaqtda Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyati Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyatining 15 ta mintaqaviy, 206 ta tuman (shahar) va 1500 dan ortiq boshlangʻich tashkiloti, 200 mingdan ortiq faol aʼzosi va 40 mingdan ortiq volontyor (koʻngilli)lari bor. Qurultoy (yuqori organ), Milliy kengash va uning rayosati jamiyatning kollegial organi hisoblanadi. Oʻzbekiston Qizil yarim Oy jamiyatining Faxriy prezidenti etib Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti I.A.Karimov saylangan (1992). Jamiyat har yili yuz minglab kishilarga insonparvarlik yordami koʻrsatadi. Jamiyatda "Mehrshafqat" xizmati tashkil qilingan, unda 37 ta tibbiyijtimoiy markazlar faoliyat koʻrsatadi va 360 nafar mehrshafqat hamshirasi ishlaydi. Yolgʻiz keksalar, nogironlar, surunkali bemorlar, koʻp bolali kam taʼminlangan oilalar Oʻ.Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyati Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyatining doimiy panohida turadi. Favqulodda vaziyatlarga tayyorlanish va munosabat bildirish boʻyicha 6 ta mintaqaviy markaz tashkil etilgan, 986 ta koʻngilli sanitar drujina jalb qilingan, ularda 23 mingdan ortiq volontyor bor. Bu koʻngillilar tabiiy va texnogen xarakterdagi ofatlarga tezkorlik bilan munosabat bildiradi. Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyati Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyati yoshlar bilan ishlashga alohida eʼtibor beradi, 26 ta yoshlar markazi va 35 ta yoshlar klubi tuzilgan. Ularda 2 ming nafardan ortiq volontyorlar guruhi shakllangan. Jamiyatda respublika "Insoniylik" oʻquvmetodik markazi boʻlib, bu yerda jamiyat xodimlari, aʼzolari va koʻngillilari oʻqitiladi. Jamiyatning mehrshafqat kolleji tashkil etilgan. Kollej tibbiyot hamshiralarini, bolalargʻshng maktabgacha maxsus muassasasi tarbiyalovchilarini tayyorlaydi. Kollejda 850 talaba oʻqiydi, ularning barchasi jamiyat koʻngillilari boʻlib, insonparvarlik va maʼrifiy tadbirlarida qatnashadi.

Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyati Oʻzbekiston qizil yarim oy jamiyati raisi Oʻ.T.Vohidova (1992-yildan) Milliy jamiyat rivojiga qoʻshgan hissasi va Xalqaro Qizil Xoch va Qizil yarim Oy harakatidagi alohida xizmatlari uchun shu harakatning nufuzli nishonlaridan biri — Ispaniya Qizil Xochining oltin medali bilan taqdirlangan.

Mixail Kremkov.
Oʻzbekiston qiyin eriydigan va oʻtga chidamli metallar kombinati aksiyadorlik jamiyati

"OʻZBEKISTON QIYIN ERIYDIGAN VA OʻTGA CHIDAMLI METALLAR KOMBINATI" AKSIYADORLIK JAMIYATI — rangli metallurgiya sanoati korxonasi. Chirchiq shahrida joylashgan. Elektrotexnika, poʻlat eritish, kon burgʻulash va texnikaning turli sohalarida qoʻllaniladigan molibden va volfram kukunlari va simlari, molibdendan kompakt mahsulotlar, kukun metallurgiyasi va eritish usullarida sof nodir yer metallari va volfram, molibden, reniy monokristallari, prokat qilib choʻzilgan mahsulotlar va ulardan quymalar, kesuvchi va togʻ parmalovchi asboblar uchun metallokeramik qattiq quymalar, elektr lampochkalar, xalq isteʼmoli mahsulotlari ishlab chiqaradi. Ingichka volfram va Qoʻytosh volframmolibden konlari rudalari hamda mis rudalaridan ajratib olinadigan molibden negizida ishlaydi. Korxona 1951-yilda Oʻzbekiston qattiq qotishmalar zavodi nomi bilan qurila boshlagan, 1navbati 1956-yil 5-noyabrda ishga tushirilgan. 1959-yildan Oʻzbekiston kiyin eriydigan va oʻtga chidamli metallar kombinati. 1963-yilda jahonda 1marta molibden konsentratsiyasini nitrat kislota bilan ishlab olish texnologiyasi amalga oshirildi, bu esa molibden chiqindilarini qayta ishlash va zanglamaydigan poʻlat jihozlardan foydalanish imkonini yaratdi. 1973-yildan sunʼiy sheyelitni uzluksiz choʻktirish va ajratib olish hamda pulsatsion uskunalardan foydalanib, volframat kislotasini yuvish texnologiyasi joriy qilindi. 1975-yilda sanoat oqavalaridan ammiak va boshqalar zararli moddalarni ajratib olish qurilmasi, 1977-yilda eng yirik sexlaridan biri — eritishprokat sexi ishga tushirilgan. 1996-yildan korxonada elektr lampochkalarini ishlab chiqarish oʻzlashtirildi. Korxona 2002-yil iyunidan ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. 13 asosiy va 12 yordamchi sexlari bor. Korxona tarkibida korxona ixtisoslashuvining turli yoʻnaliiglarida ishlaydigan "Metall keramika" Oʻzbekiston— Belarus, "EKO Texnolodji" Oʻzbekiston — Panama, "Aziya Renium Resurs" Oʻzbekiston — Britaniya, "Oʻzmetall Texnolodji" Oʻzbekiston — Isroil qoʻshma korxonalari tashkil etilgan. 1995-yilda korxona mahsulotlari "Oltin globus" (Daniya) sovriniga sazovor boʻldi. Moskva shahrida vakolatxonasi bor.

Adabiyot 
 Maksudov P.S., Uzbekskiy kombinat tugoplavkix i jaroprochngx metallov, Minsk, 1996.
Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi

"OʻZBEKISTON QISHLOQ XOʻJALIGI" — oylik afariktisodiy, ilmiyommabop jurnal. Toshkent shahrida nashr etiladi. 1991-yildan jurnal muassisi: Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi. Birinchisoni 1922-yilda "Yangi qishloq" nomi bilan Turkiston Maorif xalq komissarligining organi sifatida nashr etilgan. 1925— 71 yillarda "Dehqon", "Qishloq xoʻjaligi turmushi", "Paxta uchun kurash", "Oʻzbekiston soiialistik qishloq xoʻjaligi", "Oʻzbekiston kolxozsovxozlar ishlab chiqarishi" nomlarida oʻzbek va rus tillarida chiqqan, 1971-yildan hozirgi nomda. Jur.da qishloq xoʻjaligi iqtisodiyoti, qishloqda islohotlarni jadallashtirish, paxtachilik, gʻallachilik, sabzavotchilik, bogʻdorchilik, chorvachilik, pillachilik, suv xoʻjaligi, fermer xoʻjaliklari faoliyati, qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash va yangi texnologiyalarni joriy etish va qishloq turmush tarziga oid mavzular yoritiladi. Jur. da ayrim maqolalar rus tilida ham bosiladi. Ilmiy maqolalarga rus va ingliz tillarida qisqa annotatsiya beriladi. Jur.ga turli davrlarda taniqli jurnalistlar S. Xoldorova, S.Sodiqov, J.Muhammadxonov, Q.Hotamov, T.Najmiddinov, R.Samanov, Z.Yoʻldoshev muharrirlik qilishgan. Adadi 1500 nusxa (2005).
Oʻzbekistonda ijtimoiy fanlar

„Oʻzbekistonda ijtimoiy fanlar“ () – Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining ijtimoiy-gumanitar fanlar masalalarini yorituvchi ilmiy jurnali. Toshkentda yiliga 6-marta oʻzbek va rus tillarida yaxlit holda nashr etiladi. Dastlab (1957—60) „Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi axboroti. Ijtimoiy fanlar seriyasi“ nomi bilan nashr etilgan, 1960-yil oktyabrdan hozirgi nomda. Yangi nom bilan ilk bor 1961-yilning yanvarida chop etilgan. Jural nashrining tashabbuskori va birinchi bosh muharriri akademik Ibrohim Moʻminov boʻlgan.

Jurnalda iqtisodiyot, falsafa, huquq, shuningdek, sharqshunoslik va tarix fanlari (etnografiya, arxeologiya, numizmatika, sanʼat tarixi va boshqalar) boʻyicha materiallar eʼlon qilinadi.

Jurnalda „Ilmiy axborot“, „Fan yangiliklari“, „Tarix sahifalari“, „Tarixnavislik“, „Manbashunoslik“, „Yangi kitoblar“ ruknlari bor. Unga turli yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklarilari Ibrohim Moʻminov, Marat Nurmuhamedov, Erkin Yusupov, Ibrohimjon Iskandarov va Abdulahad Muhammadjonov muharrirlik qilishgan. 2004-yildan bosh muharriri iqtisodiyot fanlari doktori A. Qodirov. Adadi 350 nusxa (2005).

Havolalar 
 „Oʻzbekistonda ijtimoiy fanlar“ Ziyouz kutubxonasida
Oʻzbekistoniya

Oʻzbekistoniya — Quyosh atrofida elliptik orbita boʻylab harakatlanuvchi kichik sayyoralardan biri. Mars va Yupiter orbitalari oraligʻida joylashgan. 20-asr 40-yillari boshida Kitob xalqaro kenglik stansiyasida ishlagan rus olimi G.N.Neuymin kashf qilgan.

Manbalar
Oʻzbekxon

Oʻzbekxon Sulton Muhammad (taxminan 1282—1342) – Oltin Oʻrda xoni (1312—1342). Oʻzbek millatining asoschilaridan biri. Birinchi „oʻzbek“. Mangu Temurxonning nevarasi. 1313 yil amakisi Toʻqtayxon (Toʻxta) vafotidan soʻng nufuzli amirlar Qutlugʻ Temur va Isatoybek qiyot yordamida taxtga oʻtirgan. Islomni davlat dini sifatida joriy etgan, boshqa dindagilarni qattiq taʼqib etgan. Bu amirlarning isyoniga sabab boʻlgan, biroq u beayov bostirilgan. Oltin Oʻrdadagi ichki nizolarga chek qoʻygan, saltanatining yuksalishiga erishgan. Bu davrda hokimiyat markazlashgan, uluslar viloyatlarga aylantirilgan, ularni noʻyonlar boshqargan. Poytaxt Saroy Botudan Saroy Berka shahriga koʻchirilgan. Oltin Oʻrdaning harbiy salohiyati kuchaygan, qoʻshin miqdori 300 ming kishiga yetgan. Rusning yagona davlat boʻlib birlashishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida rus knyazlarini bir-biriga qayrab turgan. Tverning ulugʻ knyazi Mixail Yaroslavichni rus knyazliklarini birlashtirib, rus yerlarini moʻgʻullar asoratidan xalos boʻlishi yoʻlidagi saʼyharakatlariga qarshi kurashgan. Oʻzbekxon 1317 yil Moskva knyazi Yuriy Dashkovichga ulugʻ knyaz maqomini berib, unga singlisi Konchakani xotinlikka bergan. Oʻzbekxon Yuriyga qoʻshin bergan, biroq Mixail bu qoʻshinni yenggan. Shunda Oʻzbekxon Mixailni Oʻrdaga chaqirib, yasoqqa tortgan (qatl ettirgan). 1327 yil Oʻzbekxon Moskva knyazi Ivan I Danilovich Kalita yordamida Tverdagi isyonni bostirgan, soʻngra Shimoli Sharqiy Rusning asosiy hududini 2 qismga boʻlib, ularni Moskva va Suzdal knyazlariga bergan. 1339-yil Oʻzbekxon Ivan Kalita qutqusi bilan Tverning ulugʻ knyazi Aleksandr Mixaylovichni oʻgʻli Fyodor bilan qatl etgan. U, shuningdek, janubda ham faol siyosat yurgizgan. 1319- va 1335-yillarda u Arronga – hulokuiylarning hozirgi Ozarbayjon hududidagi mulkiga harbiy yurishlar qilgan.

Arab sayyohi Ibn Battutaning yozishicha, (u 1333-yil Saroy Berkada Oʻzbekxon qabulida boʻlgan), shaharda 6 xalq: moʻgʻullar, alanlar, qipchoqlar (turkiylar), cherkaslar, slavyanlar va yunonlar yashagan, ularning shaharda oʻz mavzelari boʻlgan. Oʻ. Saroy Berkada koʻplab masjidlar, madrasalar, saroylar, maqbaralar qurdirgan. Oʻ. yangi shaharlar barpo etish va turli inshootlar qurishga katta eʼtibor qaratgan. Eski Qrim (Solxat)da u qurdirgan masjid bugungi kungacha saqlanib qolgan. Poytaxt Saroy Berkada koʻplab shoirlar, olimlar, musiqashunoslar va meʼmorlar yashagan. Shoirlar turkiy tilning Xorazm lahjasida ijod qilgan. Mashhur „Qipchoq kodeksi“ – adabiydiniy va siyesiy matnlardan iborat noyob toʻplamga tartib berish 1340-yilda tugallangan. Baʼzi turkiy urugʻlar va qabilalar Oʻzbekxon nomi bilan atalib, keyinchalik ular uzbek xalqi (qarang Oʻzbeklar) tarkibiga kirgan. Shoʻro tarixnavisligida oʻzbek xalqi oʻz nomini Oʻzbekxondan olgan degan gʻayriilmiy qarash ustun boʻlgan.

Adabiyot 
 Utemishxodji. Chingizname, AlmaAta, 1992; Ibrohimov N., Ibn Battuta va uning Oʻrta Osiyoga sayohati, T., 1993; Raxmanaliyev R., Impsriya tyurkov, M., 2002.

 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
1282-yilda tugʻilganlar
1342-yilda vafot etganlar
Oltin Oʻrda
Oltin Oʻrda hukmdorlari
Oʻzbekqishloqmash aksiyadorlik jamiyati

"OʻZBEKQISHLOQMASH" AKSIYADORLIK JAMIYATI, "Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi mashinasozligi zavodi" aksiyadorlik jamiyati — yirik qishloq xoʻjaligi mashinasozligi korxonasi. Toshkent shahrida joylashgan. "Oʻzqishloqxoʻjalikmashxolding" xolding kompaniyasi tarkibiga kiradi. Chigit ekish seyalkalari, don ekish seyalkalari. podborshchiklar, rotorli oʻt oʻrgichmaydalagich, yemxashak oʻrish texnikasi, koʻsak chuvish mashinalari, mineral oʻgʻit sochgichlar, shuningdek, qishloq xoʻjaligi mashinalariga ehtiyot qismlar va xalq isteʼmoli mollari ishlab chiqaradi.

Korxona 1941-yilda Toshkentga evakuatsiya qilingan "Vulkan" (Leningrad), "Krasnny Aksay" (Rostov) va "Krasnaya Zvezda" (Kirovograd) zdlari asbobuskunalari asosida tashkil etilgan. 3d 1942-yildan front uchun aviabomba, turli xildagi minalar, 1943-yildan qishloq xoʻjaligi uchun pichan oʻrish mashinalari, shuningdek, qishloq xoʻjaligi mashinalari uchun ehtiyot qismlar ishlab chiqardi. Urushdan keyin zd toʻliq q.x mashinalari ishlab chiqarishga ixtisoslashdi, oʻrish mashinalari bilan birgalikda diskli boronalar, charxlash stanoklari, nasospurkagichlar ishlab chiqara boshladi. 1948-yildan korxona "Oʻzbekselmash" nomini oldi. 1949-yildan qatorlab chigit ekadigan seyalkalar, 1955-yildan yanada takomillashgan SG4, SKG4 seyalkalari, 1960-yildan koʻrak chuvish mashinasi, 1965-yildan PXN1,2 markali paxta podborshchiklari ishlab chiqarish oʻzlashtirildi. 1980-yillar boshida korxonada pnevmoapparatli chigit ekish seyalkalari, paxta podborshchiklarining 5 turi, koʻsak chuvish mashinalari, gʻoʻzapoya yuladigan mashinalar ishlab chiqarila boshladi. 90-yillardan korxona sexlari eng zamonaviy texnologiyalar, plastmassa quyulmalaridan qismlar ishlab chiqaradigan termoplast avtomatlar, Italiyadan metall bukuvchi avtomatlar bilan jihozlandi. 1994-yildan ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati. Mahsulotlari qoʻshni mamlakatlarga eksport qilinadi. 2004-yilda korxonada 2814,3 mln. soʻmlik tovar mahsulot ishlab chiqarildi.
Oʻzboʻy

Oʻzboʻy (Uzboʻy, Gʻarbiy Oʻzboʻy) — Turkmanistonning shimoli-gʻarbidagi choʻlda joylashgan qadimiy daryo vodiysi. Sariqamish choʻkmasining janubiy chekkasidan boshlanib Kaspiy dengizining Bolxon qoʻltigʻigacha choʻzilgan. Unda shoʻrxok, botiq va koʻllar koʻp. Vodiyning tubida shakllangan eski oʻzan meandrlar hosil qilgan. Shimoli-gʻarbda Qoraqum choʻliga tutashgan. Oʻ.ning uz. 550 km, barcha tirsaklari bilan 775 km. Eni har yerda har xil. Baʼzi joylarining eni 4–6 km, chuq. 20–30 m. Ayrim joylarda vodiy 100–200 m gacha torayib, yon bagʻirlari tik tushgan dara koʻrinishida. Bunday joylarda uning chuq. 40–50 m. Oʻ.ning chap qirgʻoq tomoni qadimiy (pliotsen va quyi toʻrtlamchi davr) Amudaryoning qumgilli yotqiziqlari ustida shakllangan Pastqam Qoraqumga toʻgʻri keladi. Oʻng qirgʻoq tomoni esa bu jihatdan murakkabroq tuzilgan. Bu yerda oqim boʻylab, oʻzining geologik va relyef tuzilishi bilan farqlanadigan Qoplonqir, Uchtaganqum, Chiloʻngqir, Takajik, Chilmamedqum kabi hududlar bor. Ulardan janubi-gʻarbda Oʻ. Katta Bolxon va Kichik Bolxon tizmalari oraligʻidagi Bolxon yoʻlagidan oʻtadi va Kelkor shoʻrxogiga kelib tutashadi. Bu shoʻrxoklik Oqtom quruq oʻzani orqali Kaspiy dengizining Bolxon qoʻltigʻi oʻrnida hosil boʻlgan shoʻrxoklar bilan qoʻshilib ketadi. Vodiyning oʻzani Sariqamish botigʻidan Kaspiy dengizi tomon 75 m ga pasayadi. Oʻ. qadimda daryo oʻzani boʻlib, unda Amudaryo suvining bir qismi oqib turgan. Oʻzanda pogʻonalar — eski sharsharalarning qoldiqlari bor; oʻzan boʻylab terrasa (qoʻhna qayir)lar choʻzilgan. Oʻ. da saksovul, koʻllar yaqinida yulgʻun, qamish oʻsadi. Yasxan koʻli atrofida yirik chuchuk yer osti suvi havzasi topilgan, undan Bolxonobod (avvalgi Nebitdogʻ) ga suv quvuri oʻtkazilgan.

Antik davr (Gerodot) va oʻrta asr mualliflari (Muqaddasiy, Hamdallah Qazviniy, Hofizi Abru, Abulgʻoziy) Oʻ.ni Amudaryoning Kaspiy dengiziga quyiladigan tarmogʻi deb hisoblaganlar. 19-asr oxiri — 20-asr boshlari va 2-yarmida Oʻ.ning paydo boʻlishi masalasi bilan geograf, geolog va tarixchilar shugʻullanganlar (V.V.Bartold, A.S. Kes, S.P.Tolstov va boshqalar). 1947, 1950 — 54, 56 yillarda Oʻ.ning arxeologiyasi oʻrganilgan. Miloddan avvalgi 4-ming yillikdan 1-ming yillikning 1-yarmigacha Oʻ. boʻylab Sariqamish koʻli orqali Kaspiy dengiziga suv oqqanligi aniqlangan. Arxeologik tekshirishlar natijasida Oʻ. qirgʻoqlaridan koʻplab neolit manzilgohlari, bronza davriga xos sopol idishlar, shuningdek, miloddan avvalgi 7—5-asrlarga oid manzilgohlar topilgan.

Miloddan avvalgi 1-ming yillikning oʻrtalarida Oʻ. boʻylab suv oqmay qoʻygan. Arxeologik va tarixiy maʼlumotlar oʻrta asrlarda ham Oʻ. da 2—3-marta, garchi qisqa muddatli boʻlsa ham, suv oqqanligidan darak beradi. 10—13-asrlarda Oʻ. da Xorazmdan Xurosonga oʻtgan karvon yoʻli va koʻp karvonsaroylar, sardobalar boʻlgan. Oʻrta Osiyoning choʻlli hududlarida faqatgina qisqa davr mobaynida suv oqqan yoki umuman suv oqimi toʻxtagan quruq oʻzanlar ham Oʻ. deb ataladi.

LL:Tolstov S.P., Po drevnim deltam Oksa vaYaksarta, M., 1962; Kes A. S., Ruslo Uzboy i yego genezis ("Tr. Inta geografii AN SSSR", M.L., 1939, t.30).

Shuhrat Zokirov.

 

Oʻrta Osiyo
Oʻzgan zilzilasi

Oʻzgan zilzilasi — 1924 y 6 va 12-iyulda Fargʻona vodiysining jan,sharqida Oʻzgan shahri atrofida sodir boʻlgan zilzilalar. Ularning magnitudasi 6,4 va 6,5 boʻlib, birinchisi 7—8 ball, ikkinchisi 8—9 ball bilan tebrangan. Toʻsatdan yer ostidan chiqqan guldiragan kuchli tovush odamlarni vahimaga solgan. Zilzila oʻchoklari yer qaʼrida 22 km dan 14 km gacha boʻlgan chuqurlikda joylashgan. Epitsentr zonalari Qurshob atrofidagi antiklinal geologik strukturalar bilan bogʻliq boʻlib, Qurshob yer yoriqlari boʻyicha yunalgan. Ana shu yer yoriqlarining hozirgi zamon tektonik harakatlari natijasida yer osti qatlamlarning bir-biriga nisbatan siljishi zilzila oʻchoqlarini kelib chiqishiga sabab boʻlgan. Bu zilzilalardan Oʻzgan, Yassi va Andijon shahrilari va atrofdagi qishloqlar katta talafot koʻrgan. Ayniqsa, 12-iyuldagi tebranish natijasida bu joylarda 2000 ga yaqin binolar yer bilan yakson boʻlib, 950 tasiga katta shikast yetgan. Andijon shahrida 1902-yildagi zilziladan soʻng qurilgan yangi imoratlar ham zarar koʻrgan. Uzganda faqat masjid minorasi saqlanib qolgan. Zilziladan Qurshob daryosi sohilida paydo boʻlgan koʻchkilar yoʻl va qishloqlarga yopirilib tushib, bir necha oʻnlab odamlar va chorva mollarini halokatga uchratgan hamda 100 ga yaqin imorat koʻchkilar tagida qolgan. Quduqlarda suv sathi koʻtarilib, baʼzi joylarni suv bosgan.

Oldiyor togʻlari yon bagʻrida yer yorilgan va togʻ jinslari harakatga kelib, kattakatta tosh boʻlaklari qulagan va baʼzi joylarda oʻpirilmalar hosil boʻlgan. Keyingi yillarda seysmotektonik izlanishlar natijasida Qurshob yer yoriqlarida 7—8 balli zilzilalar boʻlish ehtimoli boʻlgan Qurshob seysmogen zonasi ajratilgan. Bu zonaning davomida 1974-yilda bir necha kuchli zilzilalar boʻlgan. 

    
Qirgʻizistondagi zilzilalar
1924-yildagi zilzilalar