MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Silovsin

Silovsin () — mushuksimonlar oilasiga mansub sutemizuvchi hayvon. Tanasining uz. 82—109 sm, dumi 20—40 sm, vazni 8—19 (baʼzan 32) kg. Quloqlarida bir tutam uzun tuklardan iborat shokilasi bor. Moʻynasi qalin va yumshoq, malla yoki qizgʻish-sariq, baʼzan xoldor. Yevrosiyo, Amerika oʻrmonlarida, baʼzan oʻrmon choʻllarida tarqalgan. Oʻzbekiston janubidagi togʻlarning oʻrta va yuqori qismida uchraydi. Asosan, tunda faol. Yanvar — mart oylarida juftlashadi. May — iyunda bolalaydi. Bolalar 2—3 yilda jinsiy voyaga yetadi. Quyon, sichqon kabi kemiruvchilar, qushlar, tuyoqlilar bilan oziqlanadi. Soni uzluksiz kamayib boryapti. "Yoʻq boʻlib ketish xavfi ostidagi yovvoyi fauna va flora turlarining xalqaro savdosi toʻgʻrisida"gi Konvensiya (SGGE5)ning 1-ilovasiga va Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.

 

Hayvonlar
Mushuksimonlar
Silos

Silos (ispancha silos — yertoʻla, don saqlanadigan oʻra) — chorva mollari uchun oʻsimlik (makkajoʻxori, kartoshka, kungaboqar, vikasuli aralashmalari, ildizmevalar, tabiiy pichanzorlar oʻtlari, poliz ekinlari palaklari va boshqalar) koʻk poyalarini havo kirmaydigan qilib konservalash yoʻli bilan tayyorlanadigan ozuqa. Tarkibida karotin, vitamin S saqlanadi. Toʻgʻri tayyorlangan S. tarkibida organik kislotalar, xususan, sut (2% gacha), sirka (0,6% gacha) kislotalari, ayrim turlarida propion, valeriana kislotalari mavjudligi tufayli oʻziga xos yoqimli hid va nordonroq mazaga ega. S. bostirish texnologiyasi buzilganda va notoʻgʻri saqlanganda yogʻ kislotasi paydo boʻladi. S. sifati undagi vodorod ionlarining miqdori (rN)ga qarab aniqlanadi. Sifatli S. tarkibida rayon 4—4,2 boʻladi. S.ning ozuqali qimmati oʻsimlik turi, oʻrib olish vaqtidagi rivojlanish fazasi, tayyorlash texnologiyasi va saqlanish sharoitiga bogʻliq. Yuqori sifatli S. tayyorlash uchun makkajoʻxori doni sutmum pishish davrida, kungaboqar gullay boshlashi, dukkaklilar dukkak tugishining boshlanishi bilan oʻriladi. 100 kg makkajoʻxori silosida 20 ozuqa birligi, 1,4 kg hazm boʻladigan protein, 150 g kalsiy, 50 g fosfor, 1500 mg karotin, 100 kg kungaboqar S. ida 16 ozuqa birligi, 1,4 kg protein bor.

Oʻzbekistonda S. bostirish 20-asrning oʻrtalaridan qoʻllaniladi. S, asosan, makkajoʻxori, oq joʻxori poyasidan yoki poyasi va donidan tayyorlanadi. S. hayvonlarda ovqat hazm boʻlishini yaxshilaydi. Buzoqlarga dukkakli, yumshoq boshoqsoch oʻtlardan, choʻchqalarga qand lavlagi, sabzi, kartoshka, poliz ekinlar, makkajoʻxori soʻtasi va boshqa aralashmasidan, parrandalarga dukkakli oʻtlar, sabzi, qand lavlagi va boshqalardan tayyorlangan S. berish tavsiya etiladi. S, asosan, qishda, qurgʻoqchil rayonlarda yezda beriladi.

S. bostirishda koʻk poya silos kombayni yordamida oʻriladi, 2—4—7 sm uzunlikda maydalanadi, soʻng silos inshootlariga joylanadi. Bostirilgan S. ogʻir traktorlar bilan zichlanadi, ustiga polietilen plyonka yopilib, keyin 30—35 sm qalinlikda tuproq bilan koʻmiladi. Toʻgʻri tayyorlangan S.ning ozuqalik qimmati va vitaminlar deyarli toʻla saqlanib qoladi. S. bostirish texnikasi buzilsa (ayniqsa, zich bostirilmasa), aerob mikroorganizmlar jadal rivojlanadi, ozuqa oʻz-oʻzidan tez qiziydi; ozuqalik qimmati keskin pasayadi.

S. ochilgach, kundalik ratsionga loyiq miqdori olinib, soʻng darhol usti zich yopib qoʻyilishi lozim. Aks holda havo taʼsirida oksidlanish jarayoni boshlanib, ozuqa sifati buziladi. Sogʻiladigan va soʻqimga boqiladigan qoramollar ratsionida S. toʻyimlilik boʻyicha 50% gacha, choʻchqalar ratsionida 20% gacha boʻlishi mumkin. Katta yoshdagi qoramollarga 1 kunda oʻrtacha 15–20 kg, otlarga 10–12 kg, qoʻylarga 3–4 kg beriladi.

Goʻzal Ishimova, Roʻzimat Hamroqulov.
Siluet

SILUET [frans. silhouette, fransuz davlat arbobi E. de Siluet (1709—67) nomidan)] — keng maʼnoda — sanʼatda narsalarni tabiatda qanday boʻlsa, shunday uning soyasiga oʻxshatib shaklini chizish; tormaʼnoda — grafika usuli: shakl va narsalarni tekis yuzada yaratilgan bir tusdagi tasviri. S. chizilgan (tush yoki oq boʻyoq bilan) yoki qogʻozdan qirqib unga kontrastzaminga yopishtirilgan shakl, chegarasi bilan cheklangan toʻq yoki yorqin dogʻ.

S. qad. Xitoyda (oʻz anʼanalarini hozirgacha sakdagan), Yaponiya va Osiyoning boshkd mamlakatlarida maʼlum. 18-asrdan Yevropada tarkalgan. Eng keng tarqalgan janrlari — yon tomondan chiziladigan portret, maishiy saxnalar, kitob rasmlari, natyurmort. S. bilan Germaniyada F. O. Runge, A. Mensel, P. Konevka; Rossiyada F. P. Tolstoy, Ye.M. Bem vab. shugullangan.
Silvinit

Silvinit (yun. silvinite) — tuzli choʻkindi togʻ jinsi. Tarkibi silvin (50—75%), galit (25—50%), qisman angidrit va gildan iborat. Rangi — oq, qizgʻishqoʻngʻir va qizil. S.kesmada silvin, galit va gilli angidritlarning almashinib yotgan yupqa qatlamidan iborat. Arid iqgtim sharoitida sayoz dengiz, laguna va koʻllarda shoʻr suvdan kimyoviy choʻkish orqali hosil boʻladi. S. kaliyli mineral oʻgʻit i.ch.da muhim xom ashyodir. Undan tibbiyot, atirupa i.ch.da, fotografiya va boshqa sohalarda keng foydalaniladi.

Oʻzbekiston janubida Tyubegatan va Xoʻjaikon konlarida S. yura davri yotqiziklarida tarkalgan. Tyubegatan konida S. gorizontining oʻrtacha qalinligi 4,5 m, KS1 ning miqdori 36,9% va zaxirasi 400 mln. t. Xoʻjaikonda S. Koʻhitangtogʻning sharqiy etaklarida uz. 25 km, eni 900 m va nisbiy bal. 200 m li tuzli togʻ hosil qilgan. Sanoat ahamiyatiga ega gorizontlarda KS1 ning oʻrtacha miqdori 28—33%. Rossiya Federatsiyasi, Belarus, Germaniya, AQSH, XXR va boshqa mamlakatlarda S. konlari bor.
Simvolizm

Simvolizm (  ) - san'atning (adabiyot, musiqa va rassomlik) eng yirik yo'nalishlaridan.Eksperimentlar, yangiliklarga intilish , ramziylik, imo-ishoralar va sirli tasvirlardan foydalanish bilan ajralib turadi. Simvolizm Fransiyada (1870—1880)-yillarda paydo boʻlgan va oʻzining eng katta rivojlanishiga (19—20) -asrlar oxirida, birinchi navbatda, Fransiyaning oʻzida, shuningdek, Germaniya, Belgiya va Rossiyada erishgan. Simvolistlar nafaqat san'atning turli shakllaridagi mazmun va shakllarni, balki badiiy ijodning ma'nosiga bo'lgan munosabatni ham tubdan o'zgartirdilar.

Teatrda 

 1920-yillarning ramziy loyihalari Golosov I. A., Tatlina V. E. va boshq.,
 Ximki daryosi stantsiyasi ( Shimoliy daryo stantsiyasi ), kemaga o'xshaydi,
 Qizil Armiya teatri (Rossiya armiyasi teatri ) besh qirrali yulduz ko'rinishidagi reja bilan  .

Musiqada 

 Aleksandr Skryabin
 Vladimir Rebikov
 Mikalojus Ciurlionis
 Kiril Skott

Shuningdek 

 Dekadans
 Simvolizm (tasviriy san'at)
 Rus ramziyligi
 Zamonaviy
 Impressionizm
 Impressionizm (musiqa)

Manbalar 

 А. А. Горнфельд. Символисты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Simdoʻzi

Simdoʻzi — zardoʻzlikaya tikish usuli. Badiiy buyumlarning kashta gullari oq yoki zarhallangan kumush ipda qoplab tikiladi (yana qarang Guldoʻzi, Zamindoʻzi).
Georges Simenon

Georges Joseph Christian Simenon (; 1903-yil 12/13-fevral, Lyej, Belgiya – 1989-yil 4-sentyabr, Lozanna, Shveysariya) – fransuz yozuvchisi. Belgiya qirollik akademiyasi aʼzosi (1952-yildan). 1921-yilda „Georges Sim“ () taxallusi bilan „“ („Arkali koʻprik“) dastlabki romanini eʼlon qilgan. 1931-yilda „Piterlatish“ romani bosilgan. Politsiya komissari Maigretning sarguzashtlari haqidagi „“ („Maigretning yozishmalari“) (1950), „“ („Maigret sayohat qiladi“) (1958), „“ („Maigret va daydi“) (1963), „“ („Maigret ikkilanmoqda“) (1968), „“ („Maigret va janob Charles“) (1972) turkum romanlari chop etila boshlagan. Mazkur romanlar detektiv syujeti bilangina emas, balki, birinchi navbatda, inson xarakterining badiiy tadqiqi, jinoyatni keltirib chiqaruvchi sabablarni ochishi bilan ahamiyatlidir. Simenon bu romanlari bilan jahon detektiv-sarguzasht adabiyotining mashhur vakillari qatoridan oʻrin olgan. Simenon komissar Maigret haqidagi romanlaridan tashqari, „“ („Bir qashshoq hayotining toʻrt kuni“) (1949), „“ („Prezident“) (1958), „“ („Qamoqxona“) (1968) singari ijtimoiy-psixologik, mustamlakachilik siyosati va fashizm mafkurasini qoralovchi „“ („Oy zarbasi“) (1933), „“ („Habashlar mahallasi“) (1935), „“ („Qor ustida gʻubor“) (1948), „“ („Aka-uka Ricolar“) (1952) romanlarini yozgan. Simenon, shuningdek, avtobiografik „“ („Xotirlayman“) (1945), „“ („Ibtido“) (1948), „“ („Onamga xat“) (1974) va boshqa kitoblar muallifi. Simenon asarlari jahondagi koʻplab tillarga tarjima qilingan.

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
 Pervoye delo Maigret [romani, povesti, rasskazi], Moskva, 1968-yil.

1903-yilda tugʻilganlar
1989-yilda vafot etganlar
Fransiyalik yozuvchilar
Simmental qoramol zoti

Simmental qoramol zoti (nem. Simmental — Zimmental vodiysi nomidan) — sutgoʻsht yoʻnalishidagi qoramol zoti. Shveysariyada mahalliy va 5-asrda keltirilgan Skandinaviya qoramollarini yaxshilash yoʻli bilan chiqarilgan. Yevropa mamlakatlarida keng tarqalgan Simmental qoramol zotiz., asosan, mallaola, boshi va dumi uchi oq, yirik, tana tuzilishi mustahkam. Sigirlarining vazni 500–600 kg, buqalariniki 900– 1000 kg. Novvoslar boʻrdoqiga boqilganda tez semiradi, 12 oyligida 400– 420 kg, 18 oyligida 500–600 kg ga boradi. Yuqori sifatli goʻsht beradi. Soʻyim chiqimi 58—62%. Sigirlarning sut sogʻimi oʻrtacha 5000–6000 kg, yogʻlilikdarajasi 3,8—3,9%.3otning rekordchi sigirlari bir yilda 14—15 ming kg sut bergan. Simmental qoramol zotiz. oʻzining mahsuldorligi va turli iqlim sharoitlariga moslashganligi tufayli koʻpgina mamlakatlarga kesh: „tarqalgan. Rossiya va Ukrainaga 19-asrning boshlarida olib kelingan. Oʻzbekistonga 1942—55 yillarda koʻplab keltirilgan va sof holda urchitilgan. 1970-yildan boshlab Simmental qoramol zotiz. rayonlashtirilgan boshqa zotlar bilan chatishtirilgan.
Simmetriya

Simmetriya (yunoncha: symmetria — oʻlchovdosh) (matematikada) — 1) tor maʼnoda — S. fazoning a tekislikka (tekislikdagi a toʻgʻri chiziqqa) nisbatan unga tegishli har bir M nuqtaga shunday M’ nuqtani mos qoʻyuvchi almashtirishki, MM’ kesma a tekislikka (a toʻgʻri chiziqqa) tik boʻlib, tekislik (toʻgʻri Chizik} bilan kesishish nuqtasida teng ikkiga boʻlinadi. a tekislik (toʻgʻri chiziq) S. tekisligi (oʻqi) deyiladi; 2) keng maʼnoda — S. geometrik F shaklning shunday xossasiki, harakatlanish va qaytishlar natijasida F ning shakl koʻrinishi oʻzgarmay qoladi. Aniqrogʻi, F shaklni oʻz-oʻziga aylantiruvchi ortogonal almashtirish mavjud boʻlsa, bu F shakl S.ga ega (simmetrik) deb yuritiladi (1rasm). S.ning markaziy oʻqqa nisbatan va koʻchirma S.si mavjud. O nuqtaga nisbatan markaziy S. (inversiya) natijasida F shakl birbiriga perpendikulyar uchta tekislikdan ketma-ket qaytish natijasida oʻz-oʻziga aylanadi, boshqacha aytganda O nuqta F ning simmetrik nuqtalarini tutashtiruvchi kesmalar oʻrtasidir. Oʻqqa (toʻgʻri chiziqqa) nisbatan ltartibli S.da shaklni shu oʻq (toʻkri chiziq) atrofida 360°/" ga teng burchakka aylantirish natijasida oʻz-oʻzi bilan ustmaust keltiriladi. Koʻchirma S.sida shaklni oʻz-oʻziga ustmaust keltirish uchun u biror toʻgʻri chiziq (koʻchirish oʻqi) boʻylab belgili kesmaga kadar siljitiladi (2rasm). 3) Umumiy maʼnoda S. matematik (yoki fizik) obyekt sgrukturasining uning almashtirishlarga nisbatan invariantligini bildiradi. Mas, nisbiylik nazariyasi qonunlari S.si ularning Lorens almashtirishlariga nisbatan invariantligi bilan belgilanadi.
Simmetriya (fizika)

Simmetriya (fizikada) — hodisalar, moddalar tuzilishi va ularning fizik xossalari, harakat va saqlanish qonunlarining ayrim almashtirishlarga nisbatan oʻzgarmay saqlanish (invariantlik) xususiyatini ifodalovchi tushuncha. Mas, qor uchquni yoki muzlagan oyna, barg yoki gul, kapalak yoki asalari uyasi, kristallar va boshqa tuzilishida qandaydir mutanosiblik, tartib, qonuniy takroriylik roʻy beradi. Ana shu takroriylik S. hisoblanadi. Fazo va vaqt S.lari mavjud. Fazo S.si — turli nuqtalar va yunalishlarda fazo xususiyatlarining uzgarmasdan saqlanishi. Turli nuqtalarda fazo xususiyatlarining bir xilligi fazoning bir jinsliligi, turli yoʻnalishlarda fazo xususiyatlarining bir xilligi esa fazoning izotropligi deyiladi. V a qt S.si energiya, harakat miqdori va harakat miqdori momentining saqlanish qonunlari bilan bogʻliq. Energiyaning saqlanish qonuni vaqtning bir jinsliligi bilan, harakat miqdori momentining saqlanish qonuni esa fazoning izotropligi bilan bevosita boglangan. Fizikadagi nisbiylik nazariyasini vaqt va fazo S. nazariyasi deb qarash mumkin.

S. tashqi vaichki shakllarda mavjud boʻlib, geometrik tasvirlar: nuqta, toʻgʻri chiziq, tekislik va boshqalarga nisbatan almashtirish qoʻllab, fizik hodisalar va qonunlar S.si tahlil etiladi. Bu hodisalar va qonunlar fazovaqtni uzluksiz va diskret almashtirishlariga, ayniy zarralarni oʻrin almashtirishlariga nisbatan simmetrik bulishi mumkin. Mas, faol moddasi ammiak NH3 bulgan kvant generatorida bir nechta ammiak molekulalari shu tipdagi boshqa ammiak molekulalari bilan almashtirilganda, generator chikarayotgan 1,24 sm li elektromagnit nurlanish parametrlari oʻzgarmaydi. Umumiy holda bir xil zarralardan tashkil topgan tizimni kvantmexanik tahlilida bir xil zarralarni urin almashtirishlarga nisbatan S.si ularni ayniylik prinsipiga olib keladi. Fazovaqtni uzluksiz almashtirishlar fizika qonunlarini fazo va vaqtning siljishiga nisbatan simmetrik boʻlishini bildiradi. Mas, Maksvell tenglamalari Lorents almashtirishlarigg nisbatan simmetrikdir. Fazovaqtni diskret almashtirishlar relyativistik kvant nazariyaning mahsuli boʻlib, yangi tipdagi S.ni kashf etdi. Bir vaqtda fazo inversiyasi (R), vaqt inversiyasi (T) va zaryad ishorasi oʻzgartirilishi (S) almashtirishlariga nisbatan fizik hodisalar qonunlarining simmetrikligini koʻrsatadi va SRT S.si deb yuritiladi. Elementar zarralar va maydonlar nazariyasi fizikasida oʻziga xos S. turlari: SU(3) — S, izotopik S, super S, rangli S, kalibrlangan S, dinamik S. va S.ning boshqa turlari kashf etilgan.

Adabiyot 
 Lyaxovskiy V. D., Boloxov A. A., Gruppi simmetrii i elementarnie chastitsi, L., 1983; Cheng G. P., Li L.

F., Kalibrovochnie teorii v fizike elementarnix chastits, M., 1987.
Simob rudalari

Simob rudalari - tarkibida iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq konsentratsiyada simob boʻlgan va uni sanoatda foydalanishning texnik imkoniyati mavjud boʻlgan tabiiy mineral hosilalar. Asosiy ruda minerali — HgS — kinovar (tarkibidagi simob 86,2%). Simobning ikkinchi darajali ruda minerallari — metatsinnabarit, tugʻma simob, livingstonit, korderoit, makdermitit hamda tarkibida simob boʻlgan mis, surma, mishyakning sulfatuzlari. Sr. sifatiga qarab juda boy, boy va kambagʻal boʻlib, har bir simob konida ham ularning oʻzaro salmogʻi turlicha boʻladi. Sr. (konlari) genezisi, morfologik tuzilishi hamda sanoat turi koʻrsatkichlari boʻyicha juda xilma xil. Oxirgi tasnif boʻyicha (Fedorchuk, 1990) endogen, plutonogen, teletermal, vulkanogen, ekzogen hamda geterogen simob konlari mavjud. Ulardan teletermal rudali konlar simob qazib chiqarishning asosiy manbai hisoblanib, kvarsdikkitli (Almaden — Ispaniyada, Nikitovka — Ukrainada), jasperoid (Haydarkon, Chauvay — Qirgʻiziston), karbonatli (Adirakov, Birkgu — Qirgʻiziston), listvenitli (Choʻnkoy — Qirgʻiziston, Tamvatney — Saxa, NyuAlmaden va NyuIdriya — AQSH) turlari maʼlum. Oʻzbekistonda Turkiston tizmasining gʻarbiy qismida Sr.ning karbonatli turiga xos Krrasuv koni maʼlum.

 

Metallurgiya
Mineralogiya
Claude Simon

Claude Simon (1913.10.10, Madagaskar oroli Antananarivu sh.) — fransuz yozuvchisi. Fransuz romanchiligiga estetik jihatdan yangicha ruh olib kirgan adiblardan sanaladi. Zobit boʻlgan. Ikkinchi jahon urushida asirga tushgan, u yerdan qochib, Qarshilik koʻrsatish harakatiga qoʻshilgan. Birinchi romani — "Muttaham" (1945). Keyingi romanlari ("Tarang ip", 1947; "Gulliver", 1952; "Mansabga koʻtarish", 1954; "Shamol", 1957) avtobiografik motivlarda yozilgan. S urush yillarida fransuz rassomi Raul Dyufi bilan tanishib, umri davomida uning nasihatlariga amal qilgan. Asarlarini ham rassomlarning "kollaj" usulida yozib, yozuvchi oʻzi uchun kitobni "kartina sifatida yozish lozim, holbuki, har bir kartina — eng avvalo kompozitsiya", degan qoida kashf qilgan. "Farsaldagi jang" (1969) romani munaqqidlar tomonidan "yangicha roman" deb qabul qilingan. "Triptix" (1973) romani ochiq shahvoniy yoʻnalishda yozilgan. "Buyumlar sabogʻi" (1975) romanining tili murakkab boʻlib, S tajriba kompozitsiyasidan foydalangan. S.ning "Muqaddas bahor" (1954), "Maysa" (1958), "Flandriya yoʻllari" (1960), "Mehmonxona" (1962), "Tarix" (1967), "Ibratli dars" (1976), "Georgiklar" (1981) kabi romanlari ham bor. Nobel mukofoti laureati (1985)..

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
Konstantin Simonov

Konstantin Mixaylovich Simonov [1915.15(28).11, Peterburg — 1979.28.8, Moskva] — rus yozuvchisi va jamoat arbobi. Mehnat Qahramoni (1974). M. Gorkiy nomidagi Adabiyot institutini tugatgan (1938). SSSR Yozuvchilar uyushmasi bosh kotibi oʻrinbosari (1946—54), kotibi (1954—59; 1967—79), "Noviy mir" ("Yangi dunyo") jurnali (1946 — 50; 1954—58) va "Literaturnaya gazeta", 1938; 195054) ning bosh muharriri. Ikkinchi jahon urushiga qadar N. Ostrovskiyga bagʻishlangan "Gʻolib" (1937), "Pavel Chyorniy", "Muz ustidagi jang" (1938), "Suvorov" (1939) dostonlari, "Chin insonlar" (1938), "Yoʻlda yozilgan sheʼrlar" (1939) sheʼriy toʻplamlari nashr etilgan. 1939-yildan urush mavzusi S. ijodining ustuvor yoʻnalishiga aylangan ("Bir sevgi tarixi", 1940; "Shahrimizdan chiqqan yigit", 1941, pyesalar). Urush mavzusi, ayniqsa, lirikasida katta mahorat bilan aks ettirilgan ("Lirik kundalik"; "Sen bilan va sensiz"; "Front sheʼrlari", 1942, toʻplamlari). S, lirik sheʼrlardan tashkari, "Rus kishilari" (1942) va "Shunday boʻlajak" (1944) pyesalari, "Kunlar va tunlar" (1944) qissasini yozgan. Urushdan keyingi yillarda xalqaro munosabatlarning keskinlashishi S.ning "Praga kashtanlari tagida", "Rus masalasi" (1946) pyesalari hamda "Doʻstlar va dushmanlar" (1948) sheʼrlar kitobida oʻz ifodasini topgan.

S. nazdida urush nafakat kishilarning insoniy fazilatlari, ruhiy kuchi va irodasi uchun, balki davlat va siyosiy tuzum uchun ham dahshatli bir sinov boʻldi. Ammo, agar davlat ham, siyosiy tuzum ham tugʻilish va oʻlishga mahkum etilgan ekan, yer yuzidagi birdanbir abadiy qadriyat i neon boʻlib qoladi. S. ana shu aqidadan kelib chiqib, umrining soʻnggi nafasiga qadar urush va inson mavzusiga sodiq qoldi hamda "Quroldosh doʻstlar" (1952), "Tiriklar va oʻliklar" (1959), "Soldat boʻlib tugʻilmaydilar" (1964) va "Soʻnggi yoz" (1971) romantrilogiyasini yaratdi. S, shuningdek, "Begona soya" (1949), "Toʻrtinchi" (1961, pʼyesa], "Vatan uzra dud" (1947), "Lopatinning yozishmalaridan" (1957), "Urushdan keyingi yigirma kun" (1972), "Biz sen bilan uchrashmaymiz", "Shaxsiy hayot, degin" (1978) va boshqa koʻplab qissa, ocherk, publitsistik maqolalar toʻplamlari muallifi. Uning asarlari asosida filmlar suratga olingan. S. urush qatnashchilarining xotiralaridan iborat Ikkinchi jahon urushining kup seriyali kinoyilnomasini yaratgan. 1958—61 ylarda Toshkentda yashagan. Oybek, Abdulla Qahxrr va boshqa oʻzbek yozuvchilarining asarlarini rus tiliga tarjima qilgan, Mirzachoʻl haqidagi hujjatli film ssenariysini yozgan. S.ning koʻpgina asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar 
 Kunlar va tunlar, T., 1948; Tanlangan sheʼrlar, T., 1960; Soldat boʻlib tugʻilmaydilar. T., 1971.

Adabiyot 
 Fink L., Konstantin Simonov, M., 1983.

Rossiyalik yozuvchilar
1915-yilda tugʻilganlar
1979-yilda vafot etganlar
28-avgustda vafot etganlar
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Sovet yozuvchilari
Simonoseki boʻgʻozi

Simonoseki, Kammon - Xonsyu va Kyusyu o.lari oʻrtasidagi boʻgʻoz. Ichki Yapon dengizini Koreya boʻgʻozi bilan birlashtirib turadi. Uzunligi 21 km, eng kambar joyining eni 0,6 km, eng sayoz joyining chuqurligi farvaterida 11 m. S. orqali koʻprik (uz 1068 m) qurilgan, tagidan 2 tonnel oʻtgan. S. sohilida Simonoseki, Modzi, Kokura portlari joylashgan.

Alifbo boʻyicha boʻgʻozlar
Simpatik nerv sistemasi

Simpatik nerv sistemasi ( - sympathia — sezuvchan, taʼsirga beriluvchan) — odam va umurtqali hayvonlar vegetativ nerv sistemasining bir qismi. Parasimpatik nerv sistemasi bilan birga ichki aʼzolar faoliyatini boshqaradi. Simpatik nerv sistemasi organizmda talaygina funksiyalarni boshqaradi; uning tolalari bo’ylab modda almashinuvini kuchaytiradigan, yurak urishini tezlashtiradigan, qon tomirlarni toraytiradigan, ko’z qorachig’ini kengaytiradigan va boshqa impulslar o’tadi.

Yana q. 

 Vegetativ nerv sistemasi
 Parasimpatik nerv sistemasi

Tibbiyot
Nevrologiya
Nerv sistemasi
Simplast

Simplast (yun. syn — birgalikda va plastos — yasalgan, tashkil etilgan) — 1) hay vonl arda — toʻqimada hujayralar orasidagi chegaraning yoʻqolib, yadroning butunlay sitoplazmada joylashishi. S. tuzshtishi koʻndalang chiziqli muskul tolalari, ayrim infuzoriyalar, bir qancha hasharotlar embrional rivojlanishining dastlabki davrlari uchun xos. Ayrim toʻqimalar (mas, mollyuskalar va hasharotlar ichagi epiteliysi) ovqat hazm qilishning har xil davrlarida hujayraviy yoki S. tuzil ishga ega boʻladi. S. hujayralarning birbiri bilan qoʻshilib ketishi yoki yadrosi boʻlinib, hujayraning boʻlinmasligi (sitotomiya) tufayli yuzaga keladi; 2) oʻsimliklarda — hujayraviy tuzilishga ega boʻlgan koʻp yadroli protoplast; oʻzaro qoʻshilib ketgan xujayralar protoplazmasi; protoplazmatik ipchalar yordamida oʻzaro tutashgan protoplastlar.
Simpleks

Simpleks ( — sodda) — nuqta, kesma, uchburchak, tetraedr fazodagi koʻp oʻlchovli analogi umumiy nomi. Uch oʻlchovli simpleks tetraedr, ikki oʻlchovli simpleks uchburchak, bir oʻlchovli simpleks kesma va nol oʻlchovli simpleks esa nuqta boʻladi, p oʻlchovli Simpleksning i+1 ta uchi, p(p+1) ta qirrasi va har biri (i—1) oʻlchovli Sdan iborat p+h ta yoklari bor. Simpleksning uchlari x0, xr...,xp vektorlar uchlarida joylashgan boʻlsa, ixtiyoriy nuqtasi x=Xok0+X1x1+...+Xpxp vektorning uchidan iborat boʻladi. kff Ya/,...,A1 sonlar manfiy emas va yigʻindisi birga teng boʻlib, x nuqtaning baritsentrik koordinatalari deyiladi. Xususan, x nuqta simpleksning baritsentri (ogʻirlik markazi) deyiladi. Kesmaning baritsentri uning oʻrta nuqtasidan iborat. Geometriya va topologiyada murakkab obʼyektlar Simplekslarga boʻlib oʻrganiladi.
Simpodiy

Simpodiy (yun. syn — birgalikda va podos — oyoq, bu yerda oʻq) — oʻsimliklarning oʻq organi (poya, shox, ildizpoya); bir necha uchki meristema toʻqimalarining navbat bilan faoliyat koʻrsatishi tufayli shakllanadi. S. — koʻpchilik bargli daraxtlar, butalarning poyasi va shoxlari; koʻpchilik koʻp yillik oʻtlarning ildizpoyasi.

 

Botanika
Simpson choʻli

Simpson choʻli - Avstraliyaning markaziy qismidagi choʻl. Maydoni 3000 km². Eng baland joyi 30 m. Oʻrtacha temperatura yanvarda 30°, iyulda 12—5°. Yillik yogʻin 130 mm gacha. Yer osti suvlariga boy. Kserofit butalar, akatsiya va evkaliptlar oʻsadi. Milliy bogʻlar tashkil etilgan.

 

Choʻllar
Avstraliya
Simferopol

Simferopol — Ukrainaning Qrim Respublikasidagi shahar, respublika markazi. Salgir daryosi sohilida. Temir yoʻl stansiyasi, avtomobil va xavo yoʻllari tuguni. Aeroport bor. Aholisi 344 ming kishi (1997-yil). Simferopol oʻrnida mil. av. 3—mil. 4-asrlarda Skiflar davlatining poytaxti (Skiflar Neapoli), soʻngtatarlar qalʼasi (Kermenchik), 15-asrdan Oqmachit qishlogʻi joylashgan. 1784-yilda Tavriya viloyatining maʼmuriy markazi sifatida bunyod etilgan. 1874-yil Simferopoldan Lozovaya — Sevastopol temir yoʻl oʻtgan. 1921—45 yillarda Simferopol Qrim Respublikasi poytaxti. 1941-yilda nemis fashistlari tomonidan bosib olingan.

1944-yilda ulardan ozod qilingan. Urushdan soʻng yirik sanoat markaziga aylandi. Mashinasozlik va metallsozlik (oziq-ovqat sanoati uchun asbobuskunalar, gelevizorlar ishlab chiqarish, qishloq xoʻjaligi mashinalari uchun ehtiyot qismlar, avtotaʼmirlash va boshqa zavodlar), kimyo (plastmassa buyumlar, maishiy kimyo zavodlari), yengil (trikotaj, tikuvchilik, ip gazlama, toʻqimachilik, koʻnpoyabzal), oziq-ovqat (parfyumeriyakosmetika, konserva, vino, efir moylari, goʻshtsut, tamaki) korxonalari ishlab turibdi. Qurilish materi&chlari ishlab chiqariladi. Issiqlik elektr stansiyasi bor. 3 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet), 3 teatr, badiiy, oʻlkashunoslik muzeylari, turistik baza mavjud. Qrim yarim orolning janubiy sohili bilan Simferopol oʻrtasida trolleybus qatnaydi.

Ukraina shaharlari
Qrim