Eozinofillar

Eozinofillar yoki atsidofil hujayralar deb ataladigan oq qon hujayralari - umurtqali hayvonlarning parazitlari va maʼlum infeksiyalari bilan kurashish uchun javob beradigan immunitetning tarkibiy qismlaridan biridir. Semiz hujayra va bazofillar bilan bir qatorda, ular allergiya, astma bilan bogʻliq mexanizmlarni ham nazorat qiladi. Ular qonning yadroli hujayralari (granulotsitlar) boʻlib, suyak iligidagi gemopoez jarayonida rivojlanadi, shundan soʻng ular farqlanadi va koʻpaymaydi. Ular oq qon hujayralarining 2-3 foizini tashkil qiladi. Bu hujayralar katta atsidofil sitoplazmatik granulalari tufayli eozinofil yoki "kislotasevar" boʻladi. Odatda shaffof boʻlib, aynan shu yaqinlik ularni Romanovskiy usulidan foydalangan holda boʻyashdan keyin qoʻngʻir-qizil rangga olib keladi.  Boʻyoq hujayra sitoplazmasidagi mayda granulalarda toʻplanadi. Granulalarda eozinofil peroksidaza, ribonukleaza (RNaza), deoksiribonukleazalar (DNaza), lipaza, plazminogen va koʻplab kimyoviy vositachilar mavjud. Ushbu vositachilar eozinofil faollashganidan keyin degranulyatsiya deb ataladigan jarayon orqali chiqariladi va parazitlar uchun zaharli hisoblanadi. Oddiy odamlarda eozinofillar oq qon hujayralarining taxminan 1-3% ni tashkil qiladi va oʻlchami 12-17 mikrometrga teng.  Ular qon oqimiga neytrofillar sifatida chiqariladi, toʻqimalarda eozinofillar holida joylashadi.  Ular timusda, oshqozon-ichak traktida, tuxumdonlarda, bachadonda, taloq va limfa tugunlarida joylashgan, ammo oʻpka, teri, qiziloʻngach yoki boshqa ichki organlarda eozinofillarni normada topish qiyin. Ushbu oxirgi organlarda eozinofillarning mavjudligi turli kasalliklar bilan bogʻliq. Masalan, astma bilan kasallangan bemorlarda eozinofillar yuqori darajada boʻlib, bu yalligʻlanish va toʻqimalarning shikastlanishiga olib keladi, natijada bemorlarning nafas olishi qiyinlashtiradi. Eozinofillar harakatdagi qonda 8-12 soat davomida mavjud boʻladi, toʻqimalarga oʻtgandan soʻng esa toʻqimalarda yana 8-12 kun yashashi mumkin. 1980-yillardagi ilmiy ishlar eozinofillar noyob granulotsitlar boʻlib, ular voyaga yetganidan keyin ham uzoq vaqt davomida omon qolish qobiliyatiga ega ekanligi aniqlandi.

Rivojlanishi 
TH2 va ILC2 hujayralari ikkalasi ham TH2 sitokinlarini, shu jumladan interleykinlarni (IL) ishlab chiqarishni ragʻbatlantiradigan GATA-3 transkripsiya faktorini ifodalaydi. IL-5 suyak iligidagi eozinofillarning rivojlanishini nazorat qiladi, chunki ular miyeloid prekursor hujayralaridan farqlanadi. Ularning nasl taqdiri transkripsiya omillari, jumladan GATA va C/EBP bilan belgilanadi. Eozinofillar suyak iligidan chiqishidan oldin koʻplab ikkilamchi granulalar oqsillarini ishlab chiqaradi va saqlaydi. Pishib boʻlgandan soʻng, eozinofillar qonda aylanadi va CCL11 (eotaxin-1), CCL24 (eotaxin-2), CCL5 (RANTES), 5-gidroksiikosatetraenoik kislota va boshqalar kabi xemokinlarga javoban toʻqimalardagi yalligʻlanish joylariga yoki gelment infeksiyasi joylariga koʻchiriladi. Interleykin-13, yana bir TH2 sitokini, tomir devorlarini VCAM-1 va ICAM-1 kabi yopishqoq molekulalar bilan qoplash orqali suyak iligidan eozinofil chiqishni boshlaydi. Eozinofillar faollashganda, ular sitolizga uchraydi, bu yerda hujayraning parchalanishidan tashqariga eozinofil granulalari chiqadi.

Vazifasi 
Faollashgandan soʻng, eozinofillarning effektor funksiyalari quyidagilarni ishlab chiqarishni oʻz ichiga oladi: Kationik granula oqsillari va ularning degranulyatsiya orqali chiqarilishi

Gipobromit, superoksid va peroksid kabi reaktiv kislorod turlari (eozinofil peroksidaza tomonidan ishlab chiqariladigan gipobrom kislotasi)

Lipid mediatorlari leykotrienlar (masalan, LTC4, LTD4, LTE4) va prostaglandinlar (masalan, PGE2)

Fermentlar, masalan, elastaz

TGF beta, VEGF va PDGF kabi oʻsish omillari

IL-1, IL-2, IL-4, IL-5, IL-6, IL-8, IL-13 va TNF alfa kabi sitokinlar

Virusli infeksiyalarga qarshi kurashda rol oʻynaydigan eozinofillar ham bor, bu ularning granulalaridagi RNazalarning koʻpligidan va yalligʻlanish paytida fibrinni olib tashlashda namoyon boʻladi. Eozinofillar bazofillar va semiz hujayralari bilan birgalikda allergik reaksiyalar va astma patogenezining muhim vositachilari boʻlib, kasallikning ogʻirligi bilan bogʻliq. Ular, shuningdek, gelment (gijja) kolonizatsiyasiga qarshi kurashadi va ma'lum parazitlar mavjudligida biroz koʻtarilishi mumkin. Eozinofillar, shuningdek, koʻplab boshqa biologik jarayonlarda, jumladan, sut bezlarining tugʻruqdan keyingi rivojlanishida, neoplaziyada ishtirok etadi. Ular, shuningdek, T-hujayralariga antigen taqdimotida ham ishtirok etgan. Eozinofillar koʻplab kasalliklarda, jumladan astmada toʻqimalarning shikastlanishi va yalligʻlanishi uchun javobgardir. Interleykin-5 ning yuqori darajalari adgeziya molekulalarining ifodalanishini tartibga solishi kuzatilgan, bu esa eozinofillarning endotelial hujayralarga yopishishini osonlashtiradi va shu bilan yalligʻlanish va toʻqimalarning shikastlanishiga olib keladi. Burun shilliq qavatida eozinofillarning toʻplanishi allergik rinit (burun allergiyasi) uchun asosiy diagnostik mezon hisoblanadi.

Oqsillari 
Immun sistemasi taʼsiri bilan faollashgandan soʻng, eozinofillar granulalari tarkibidan toʻqimalarning shikastlanishi va disfunktsiyasini keltirib chiqarishi mumkin boʻlgan bir qator sitotoksik oqsillarni chiqaradi (degranulyatsiya qiladi) Ushbu oqsillarga quyidagilar kiradi:

asosiy oqsillar (MBP)

eozinofil kation oqsillari (ECP)

eozinofil peroksidaza (EPX)

eozinofildan ajraluvchi neyrotoksin (EDN)

Asosiy oqsil, eozinofil peroksidaza va eozinofil kation oqsillari koʻplab toʻqimalar uchun toksik hisoblanadi. Eozinofil kation oqsili va eozinofildan ajraluvchi neyrotoksin antiviral faollikka ega ribonukleazalardir. Asosiy oqsil semiz hujayralar va bazofil degranulyatsiyasini keltirib chiqaradi va periferik nervlarni qayta qurishda ishtirok etadi. Eozinofil kationik oqsil maqsadli hujayralar membranalarida toksik teshiklarni hosil qiladi, bu boshqa sitotoksik molekulalarning hujayraga kirishiga imkon beradi, T hujayralarning koʻpayishini ingibirlashi, B hujayralari tomonidan antitelo ishlab chiqarishni pasaytirishi, semiz hujayralar tomonidan degranulyatsiyani keltirib chiqarishi va fibroblastni ragʻbatlantirishi mumkin. Eozinofil peroksidaza reaktiv kislorod turlarini va reaktiv azot oraliq mahsulotlarni hosil qiladi, ular maqsadli oksidlovchi stressni kuchaytirib, apoptoz va nekroz tufayli hujayralarning oʻlimiga olib keladi.

Klinik ahamiyati 
Eozinofillarning koʻpayishi, ya'ni 500 dan ortiq eozinofil / mikrolitr qon mavjudligi eozinofiliya deb ataladi va odatda ichakning parazitar infektsiyasi boʻlgan odamlarda kuzatiladi;  autoimmun va kollagen tomir kasalliklari (masalan, revmatoid artrit) va tizimli qizil yuguruk; eozinofil leykemiya, gipereozinofiliya va Hodjkin kasalligi kabi oʻsma kasalliklari;  keng tarqalgan teri kasalliklari (masalan, eksfoliativ dermatit);  Addison kasalligi va past kortikosteroid ishlab chiqarishning boshqa sabablari (kortikosteroidlar qondagi eozinofil darajasini bostiradi);  reflyuks ezofagit (qiziloʻngachning epiteliysida eozinofillar topiladi) va eozinofil ezofagit; va penitsillin kabi ba'zi dorilarni qoʻllash bilan bogʻliq holda yuzaga keladi. Ammo, eozinofiliyaning eng keng tarqalgan sababi astma kabi allergik holatdir. 1989-yilda ifloslangan L-triptofan qoʻshimchalari eozinofiliya-mialgiya sindromi deb nomlanuvchi eozinofiliyaning halokatli shaklini keltirib chiqardi, bu 1981-yilda Ispaniyadagi toksik moy sindromini eslatdi.

Eozinofillar astmada muhim rol oʻynaydi, chunki to'plangan eozinofillar soni astmatik reaktsiyaning ogʻirligiga mos keladi. Sichqoncha modellarida eozinofiliya yuqori interleykin-5 darajalari bilan bogʻliqligi koʻrsatilgan.  Bundan tashqari, astma kabi kasalliklarga chalingan bemorlarda oʻtkazilgan shilliq qavat bronxial biopsiyalarida interleykin-5 ning yuqori darajalari borligi aniqlangan, bu esa eozinofillar darajasini oshiradi.  Ushbu yuqori konsentratsiyalarda eozinofillarning infiltratsiyasi yalligʻlanish reaksiyasini keltirib chiqaradi. Bu oxir-oqibat havo yo'llarining yangilanishiga va nafas olish qiyinligiga olib keladi. Eozinofillar, shuningdek, astmatik bemorlarning oʻpkalarida toʻqimalarga zarar yetkazishi mumkin.  Sitotoksik darajaga yaqinlashadigan eozinofil asosiy oqsil va eozinofildan ajralgan neyrotoksinning yuqori konsentratsiyasi oʻpkada degranulyatsiya joylarida, shuningdek, astmatik balgʻamda kuzatiladi.

Davolash 
Autoimmun kasalliklar va eozinofillar keltirib chiqaradigan holatlarga qarshi kurashda qoʻllaniladigan davolash usullari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

Kortikosteroidlar - apoptozni kuchaytiradi. (qondagi eozinofillar soni tezda kamayadi)

Monoklonal antitana terapiyasi - masalan, IL-5 ga qarshi mepolizumab yoki reslizumab. (eozinofilopoezning oldini oladi).

Leykotrien sintezining antogonistlarini qoʻllab

Imatinib (STI571) – gipereozinofilik leykemiyada PDGF-BB ni ingibirlab

Dupilumab va lebrikizumab kabi monoklonal antitanalar IL-13 va uning retseptorlariga maqsadli taʼsir qiladi. Bu esa eozinofillar bilan bogʻlanish uchun mavjud boʻlgan adgezion molekulalar sonini kamaytirish hisobiga astma bilan ogʻrigan bemorlarda eozinofilli yalligʻlanishni kamaytiradi. Mepolizumab va benralizumab IL-5 retseptorlarining alfa qismiga taʼsir qiladi, shu bilan uning funksiyasini ingibirlaydi shuningdek, rivojlanayotgan eozinofillar sonini kamaytiradi.

Manbalar