MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Qoʻchqor Qarshiyev

Qoʻchqor Qarshiyev (1923-yil, Ishtixon tumani, Samarqand viloyati — 1945-yil 5-fevral, Budapesht) – Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, serjant. 1942-yil mart oyidan armiyada, iyul oyidan frontda. 407alohida tankka qarshi qiruvchi divizionining (2Ukraina fronti 27armiyaning 78oʻqchi diviziyasi) toʻp komandiri. 1945-yil yanvarda Budapesht ostonalari va shaharida boʻlgan janglarda koʻrsatgan jasorati uchun 1945-yil 29-iyunda (vafotidan soʻng) Qahramon unvoni berilgan. Mitan shaharchasidagi 41 oʻrta maktab va Ishtixon tumanidagi 39 maktab oldida uning byusti oʻrnatilgan.

Biografiyasi 
Qoʻchqor Qarshiyev 1923-yilda Tangitepa qishlogʻida (hozirgi Samarqand viloyati Ishtixon tumani) dehqon oilasida tugʻilgan. Millati – oʻzbek. 19-sonli maktab-internatda oʻqib, tarbiyalangan. Kolxozda traktorchi boʻlib ishlagan. 1942-yilda Buxoro viloyati Karmana tumani harbiy komissarligi tomonidan Qoʻchqor Qarshiyev Qizil Armiya safiga chaqiriladi. Q.Qarshiyev Butunittifoq Kommunistik partiyasi (bolsheviklar) ga aʼzo boʻlgan va partiya tashkilotchisi etib saylangan. 1945-yilning yanvariga kelib katta serjant Qoʻchqor Qarshiyev 78-oʻqchilar diviziyasining 407-tankga qarshi qiruvchi diviziyasi (35-gvardiya korpusi, 27-armiya, 2-Ukraina fronti)ga qoʻmondonlik qilgan. U 1945-yilning yanvar–fevral oylarida Gʻarbiy Ukraina va Vengriya hududidagi janglarda alohida ajralib turgan.

Janglarning birida Qarshiyevning butun ekipaji ishdan chiqqanida, u yolgʻiz oʻq uzishni davom ettirib, dushmanning bir qancha tanklari va bronetexnikasini yoʻq qilgan. Dushmanning 8 ta tank va 2 ta zirhli texnikasi jang maydonini tark etgan. Solotvino shahri uchun olib borilgan janglarda Qarshiev ekipaji 1 ta tank, 1 ta bronetransportyor va 10 dan ortiq nemis askar va ofitserlarini yoʻq qildi. 1945-yil 5-fevralda jangda halok boʻldi. Budapeshtda dafn etilgan. Oʻsha vaqtda uning jangovar hisobiga 9 ta portlatib yoʻq qilingan tank, 2 ta bronotransport, 3 ta oʻq-dorilar bilan jihozlangan mashina, 2 ta qurol, 3 ta bunker va 100 dan ortiq oʻldirilgan nemis askar va zobitlari kiritilgan.

Mukofotlari 
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 29-iyundagi farmoni bilan „Nemis bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi hamda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun“ katta serjant Qoʻchqor Qarshiyev vafotidan soʻng Sovet Ittifoqi Qahramoni yuksak unvoni bilan taqdirlangan. Shuningdek, Qoʻchqor Qarshiyev Lenin ordeni, 1-darajali Vatan urushi, Qizil Yulduz ordenlari bilan taqdirlangan.

Xotirasi 
Qoʻchqor Qarshiyev sharafiga Ishtixon tumani Chimqoʻrgʻon qishlogʻidagi 39- va 41-maktabga qahramonning byustlari oʻrnatilgan, Mitan qishlogʻidagi 41-maktabga Qoʻchqor Qarshiyev nomi berilgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1923-yilda tugʻilganlar
1945-yilda vafot etganlar
5-fevralda vafot etganlar
Qarqarali

Qarqarali — (qoz. Қарқаралы) Qozogʻiston Respublikasi Qaragʻanda viloyatidagi shahar. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Qaragʻayli (23 km). Qarqarali togʻi etagida joylashgan. Qarqarali tumani markazi. Aholisi 7,8 ming kishi (2002). Zooveterinariya bilim yurti bor. Q 1824-yilda kazaklar stanitsasi sifatida vujudga kelgan.

 

Qozogʻiston shaharlari
Qarqarali togʻlari

Qarqarali togʻlari — Qozogʻiston past togʻlarining sharqiy qismidagi togʻ massivi. Qiziltos (balandligi 1327 m), Qarqarali (Oqsoran togʻi — Markaziy Qozogʻistonning eng baland joyi, 1565 m) va boshqalar dan iborat. Granit, porfirit, kvarsit va boshqalar lardan tarkib topgan. Yon bagʻirlarida chalov va chalovhar xil choʻl oʻsimliklari orasida qaragʻay oʻrmonlari mavjud. Polimetall rudalar konlari bor.

 

Togʻlar
Qozogʻiston geografiyasi
Qarqunoqlar

Qarqunoqlar — chumchuqsimonlar turkumiga mansub sayroqi qushlar oilasi. Uz. 16—36 sm. Tumshugʻi ikki yondan siqilgan, uchi yirtqich qushlarniki singari ilmoqqa oʻxshash qayrilgan. Dumi uzun, ingichka. 12 urugʻi, 72 turi maʼlum. Shim. Amerika, Yevropa, Afrika va Osiyoda tarqalgan. Butalar va siyrak daraxtlar oʻsadigan joylarda, yalangliklarda yashaydi. Hasharotlar va mayda umurtqali hayvonlar bilan oziqdanadi. Boshqa qushlarning ovoziga taqlid qila oladi. Daraxt va butalarga uya quradi. Ayrim turlari oʻz oʻljasini mayda butoqlarga qadab qoʻyib, oziq gʻamlaydi. Oʻzbekistonda Q.ning 4 turi tarqalgan. Qora peshona Q. (. гшпог) togʻ etaklarida, uzun dumli Q. (. 8спасп) Zarafshon, Surxondaryo, Qashqadaryoning oʻrta oqimi va Sirdaryoning yuqori oqimida; olatoʻngʻiz (. сшШиз) va kulrang, yaʼni katta Q. qushlar uchib oʻtishi davrida uchraydi. Zararkunanda hasharotlarni qirib foyda keltiradi.

Qushlar
Qargʻa (yulduz turkumi)

Qargʻa — osmonning Janubiy yarim sharida joylashgan yulduz turkumi; eng ravshan yulduzi 2,6 yulduz kattaligida. Q. Oʻzbekistonda mart — aprel oylarida yaxshi koʻrinadi.

Yulduz turkumlari
Qargʻalar

Qargʻalar — qargʻasimonlar oilasiga mansub 2 turi: kulrang Q. va qora Q.ning umumiy nomi. Baʼzan 1 turning 2 kenja turi sifatida qaraladi. Uz. oʻrtacha 47 sm. Kulrang Q pati kulrang va qora; qora Q.niki — faqat qora boʻladi. Bu 2 tur areali chegarasida oraliq tusli gibrid formalar ham uchraydi. Qora Q. Yevropa va Osiyo gʻarbida va Shimoliy Amerikada; kulrang Q. Yevrosiyoning boshqa hududlari va Shimoliy Afrikada tarqalgan. Oʻrmonlar, xiyobonlar, baʼzan qamishzorlarda uya quradi. Kulrang Q. har xil muhitga moslana olishi va murakkab xulq-atvori tufayli shaharlarda koʻp uchraydi. Ayrim joylarda oʻrdaklar va boshqalar qushlar uyasidagi tuxumlari va bolalarini yeb, birmuncha ziyon yetkazadi. 

 

Qushlar
Qargʻasimonlar

Qargʻasimonlar — sayroqi chumchuqsimonlar turkumi oilasi. Anatomik tuzilishiga koʻra birmuncha sodda; lekin nisbatan murakkab xattiharakatlari bilan boshqa chumchuqsimonlardan ajralib turadi. Ayrim Q. tovushga taqlid qiladi (odam ovozini takrorlaydi). Uzunligi 18—70 sm. Tumshugʻi va oyoqlari baquvvat, burun teshiklari keng va qillar bilan toʻsilgan. 26 uruqqa mansub 104 turi bor. Yangi Zelandiya va ayrim o.dan tashqari Yer yuzida keng tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida 4 urugʻ (qargʻalar, hakkalar, xoʻjasavdogarlar, togʻ zagʻchalari)ga mansub 9 turi tarqalgan.

Koʻpchilik Q. gala boʻlib yashaydi; ayrim turlari koloniya boʻlib uya quradi. Uyasini daraxtlar shoxi, kovagi, qoya toshlar, binolarga yoki qamishlar orasiga quradi. Urgʻochisi 3—10 ta tuxum qoʻyib, uni bosib yotadi. Ayrim Q.ning erkagi ham tuxum bosadi. Har xil oziq yeydi, koʻpchiligi mayda kemiruvchilar va hasharotlar bilan oziqlanadi; baʼzi turlari ekinlar, qushlar uyasidagi tuxumlari va joʻjalarini, moʻynali hayvonlar bolasini yeb, birmuncha ziyon keltiradi.

 

Qushlar
Qargʻatuyoq

Qargʻatuyoq, poʻfanak (Anemona) — ayiqtovondoshlar oilasiga mansub koʻp yillik ildizpoyali oʻtlar turkumi, dorivor oʻsimlik. 90 ga yaqin turi maʼlum. Rossiyada 46 turi tarqalgan, baʼzi turlari Oʻrta dengiz sohillarida manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Oʻzbekistonda 6 turi oʻsadi. Bandli Q. (A.reIoppoka 1ig.) ning boʻyi 5—25 sm, barglari bandli, panjasimon, guli yirik, och sariq yoki oq. Mevasi bir urugʻli yongʻoqcha. Martapr. oylarida gullab, aprel mayda urugʻlaydi. Choʻl, adir va togʻ zonalarida uchraydi. Q.ning koʻp turlari zaharli.

 

Shimoliy Amerika florasi
Qaskelen

Qaskelen (qoz. Қаскелең) — Qozogʻiston Respublikasi Olmaota viloyatidagi shahar (1963-yilda). Qarasay tumanining markazi (1922-yildan). Viloyat markazi – Taldiqoʻrgʻan shahridan janubi-gʻarbga tamon 300 km, Almati shahridan gʻarbga tamon 24 km uzoqlikda, Qaskelen daryosi boʻyida joylashgan. Shahar maydoni 5,31 ming km². Aholisi 63,8 ming kishi (2013).

Aholisi 
1999-yil shahar aholisi 37,221 kishini. 2013-yili esa aholi soni 63,805 kishini tashkil qildi.

Tarixi 
Rossiya imperiyasi 1847-yildan boshlab Yettisuvda istehkom qurishni boshladi. 1861-yil shaharning asosi qozoq-rus stansiyasi qurilib, dastlab lyubovniy, 1901-yildan boshlab Qaskelen deb nomlandi.

Sanoati 
Shaharda Sabzavotkonserva zavodi, shahar bosmaxonasi, davlat “Vodokanal” kommunal korxonasi, sut va boshqalar zavodlar ishlab turibdi.  
Tikuvchilik va attorlik fabrikalari bor. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi.

Ijtimoiy soha 
Qaskelenda shahar yuqumli kasalliklar kasalxonasi, “Sariarqa” davolash maskani, shahar kasalxonasi, feldsher-akusherlik punkt va boshqalar aholiga xizmat qilmoqda. Shuningdek Qaskelenda madaniyat kolleji, madaniyat uyi, muzey, 7 oʻrta, 1 toʻliqsiz, 1 boshlangʻich maktab, 10 ta kutubxona bor..

Manbalar

Havolalar 
 Qarasay tumanining sayti 

Almati viloyati
Qozogʻiston shaharlari
Qasmaldoq

Qasmaldoq — boshoqdoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Yevropa, Afrika va Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekistonda yuvenil Q.i, uch dyumli Q., yettiboʻgʻim Q., yoyilgan Q. kabi turlari uchraydi. Poyasi tirsaksimon bukilgan. Boʻyi 20—50 sm. Barg novlari siyrak tukli yoki tuksiz. Boshoqlari nashtarsimon, tasbehsimon, silindrsimon. Aprel-iyul oylarida gullaburugʻlaydi. Barcha turlari choʻl, adirlarda, togʻ etaklarida, bahori ekinlar dalalarida, shudgor va boʻz yerlarda oʻsadi. Chorva mollari uchun yaxshi yemxashak.

 

Bugʻdoydoshlar
Qasr

Qasr — podsho, xon va boshqalar hukmdorlarning hashamatli saroy, qalʼaband bino; yana q. Ark, Koʻshk. 

    

Arxitektura
Qasr al-Hayr al-Gʻarbiy

Qasr al-Xayr al-Gʻarbiy () — Homs (Suriya) sharqidagi arab qal’asi, 727-yilda VI asrdagi Vizantiya monastiri oʻrnida qurilgan. Umaviylarning choʻldagi meʼmoriy inshootlarining oʻziga xos namunasi: rejadagi kvadrat, hovli atrofida nosimmetrik joylashgan turar-joy va kommunal xonalari va yarim doira minoralari va monumental kirish eshigi boʻlgan tashqi devor.

Hozir bu xaroba, qal’a joyidan topilgan freskalar, shlyapa relyeflari, haykaltaroshlik parchalari Damashq Milliy muzeyida joylashgan . Dastlab u koordinata oʻqlari boʻylab aniq yoʻnaltirilgan va tashqi tomondan boʻsh minoralar bilan mustahkamlangan 70 × 70 m oʻlchamdagi boʻsh devorlarning deyarli muntazam kvadratini ifodalagan: burchaklarda toʻrtdan uch va har bir jabhaning markazida yarim doira. Devorlari gips bilan qoplangan va freskalar bilan boʻyalgan. Saroyni qurishda Palmira xarobalaridan olingan ustunlar va boshqa bezak elementlaridan foydalanilgan.

Manbalar 

Suriya Qal'alari
Qatagʻon (qabila)

Qatagʻon — oʻzbeklar tarkibidagi yirik qabila. Afgʻoniston shimolida (Qunduz va Toshqoʻrgʻon), Tojikiston (Koʻhitang togʻining sharqiy yon bagʻirlarida, Vaxsh, Surxon, Panj va Yaxsu daryolarining boʻylarida), Oʻzbekiston hududida, asosan, Qashqadaryoning Shahrisabz vohasi (Yakkabogʻ daryosining yuqori oqimi), Buxoro vohasi (Navoiy va Kattaqoʻrgʻon tumanlari), Xorazm, Fargʻona vodiysi va Toshkent vohasida yashashgan. 1924-yilda Oʻzbekiston va Tojikistonda yashovchi qatagʻonlarning umumiy soni 27,2 ming kishi boʻlgan. Fargʻona vodiysi hamda Toshkent vohasida yashagan qatagʻonlar XVIII—XIX asrlarda batamom oʻtroqlashgan. Qatagʻonlar bir necha urugʻlarga boʻlingan. Oʻtmishda chorvachilik bilan shugʻullanishgan, asrlar davomida oʻtroqlashib, dehqonchilik qilganlar.

 

Oʻzbek qabilalari
Qatvon jangi

Qatvon jangi — qoraxoniylar va saljuqiylarning birlashgan qoʻshini bilan qoraxitoylar oʻrtasida boʻlgan jang (1141 yil 9-sentabr). Samarqand yaqinidagi Qatvon dashtida sodir boʻlgan. Qoraxoniylarning Samarqanddagi hokimi Mahmudxon 1137 yil Xoʻjand yaqinida qoraxitoylardan magʻlubiyatga uchragach, saljuqiylar sultoni Sanjardan koʻmak soʻragan. 1141-yil iyulida Sanjar 100 ming (boshqa manbalarga koʻra, 70 ming) jangchidan iborat qoʻshin bilan Amudaryodan oʻtib Samarqandga yoʻl oladi. Gurxon Yelyuy Dashi qoʻshini kidanlar, xitoylar va baʼzi turkiy qavmlardan (50 ming kishilik qarluqlar qoʻshini ular tomoniga oʻtgan edi) tashkil topgan 100 mingdan ziyod jangchidan iborat boʻlgan. Bu jangda qoraxitoylar kidanlarning sevimli harbiy usuli: raqib qoʻshinini yon tomondan aylanib oʻtib, qoʻqqisdan hamla qilish taktikasini qoʻllashgan. Gurxon qoʻshinini 3 qismga ajratib, ularning har biriga raqib tomon qoʻshinini oʻrab olishni bosh vazifa qilib qoʻyadi. Sanjar qoʻshinining jangovar tartibini 2 qanot va markazdan iborat qilib tuzib, markazga oʻzi boshchilik qiladi. Jangda qoraxitoylarning qanot qismlari ittifoqchilar qoʻshinining orqa tomoniga yorib oʻtib uni qurshab olgan. Sanjar qoʻshini tartibsiz chekinib, Dargʻom boʻyidagi bir daraga qisib qoʻyilgan, yuzlab jangchilar daryo suvi yoki kanalda gʻarq boʻlgan. Sanjar yonidagi 300 otliq va shaxsiy qoʻriqchilari bilan qurshovni yorib chiqib Termizga ketishga erishgan. Qatvon jangida manbalarga koʻra, 70 ming musulmon shahid boʻlgan. Gurxon jang maydonida 3 oyga yaqin turadi, soʻngra Karmanaga yoʻl olgan. Bu yerda u yangi davlat Qoraxitoylar davlati (Gʻarbiy Lyao) barpo etilganini eʼlon qilgan. Qatvon jangi qoʻchmanchilarning Markaziy Osiyega kirib kelish yoʻllarini ochib bergan. Qoraxoniylar ularning vassaliga aylangan, qoraxitoylar davlati boshligʻi — Gurxonga soliq toʻlab turishlari lozim boʻlgan. Qoraxitoylar qoraxoniylarning ichki ishlariga aralashmaganlar, ularning poytaxti ilgarigidek Bolasogʻun shahri hisoblangan.

Faxriddin Hasanov.

Janglar
1141
Oʻzbekiston tarixi

Oʻzbekiston harbiy tarixi
Qatlam

Qatlam (geologiyada) — geologik jism, choʻkindi togʻ jinslari yotqizilishining asosiy shakli va ularning ketmaket joylashishi. Q.ning litologik tarkibi nisbatan bir xil boʻlib, bir-biriga deyarli parallel yuzalar (yuqoridagisi — Q. usti va pastdagisi — Q. osti) bilan chegaralanadi. Q. qalinligi uzunligiga nisbatan ancha kam. Yuqoridagi Q. (normal yotganda) ostki Q.ga qaraganda yosh boʻladi. Q. metamorfik jinslardan ham iborat boʻlishi mumkin. Magmatik jinslar va rudalar muvofiq shaklda yotganda ularni Q. deyish mumkin. Q koʻpincha bir necha qatlardan iborat boʻladi (mas, tarkibida oʻziga xos togʻ jinsi uchraydigan foydali qazilma, koʻmir Q., neftli Q. va gazli Q).

Geologiya
Qatlama

Qatlama — oddiy xamirdan yupqa yoyib, yogʻda pishiriladigan taom. Boshqa shu kabi pishiriklardan qatlamligi bilan ajralib turadi. Q tayyorlash uchun suv va tuz qoʻshib oddiy xamir qoriladi, kattaroq zuvalalar uzib, oʻrab, 10—12 minut tindirib qoʻyiladi. Soʻngra har bir zuvala oʻqlogʻi bilan yupqa (1–2 mm) qilib yoyiladi va yoymaga qaymoq yoki sariyogʻ, maska yogʻi, eritilgan qoʻy yogʻidan surtilib, ruletsimon oʻraladi, undan 5—6 sm li boʻlaklar kesiladi. Boʻlaklar joʻvada alohidaalohida 0,5—1 sm qalinlikda yoyiladi, qizdirilgan qozonda yoki tovada atrofiga yogʻ surtib, avval bir tomoni, soʻngra ikkinchi tomoni qizartirib pishiriladi. Baʼzan pishtan Q.ning yuziga taʼbga koʻra shakar yoki qand upasi sepiladi.
Qatron

Qatron, tatun — karamguldoshlar mansub koʻp yillik oʻgsimon oʻsimliklar turkumiga kiradi. Osiyo va Yevropada 30 turi maʼlum. Rossiya va Oʻrta Osiyoda oʻsadi. Oʻzbekistonda kochi Q.i, sharq yoki yoqimli Q. turlari tarqalgan. Kochi Q.ining poyasi tarva qaylab shoxlangan. Boʻyi 50—150 sm, Ildiz boʻgʻzidagi barglari uzun bandli, uz. 30 sm, eni 50 sm, buyraksimon yoki dumaloq tuxumsimon, tubi yuraksimon, cheti yirik tishli, usti gʻadirbudir bo'ladi. Gullari oq, mart— may oylarida gullab, may—iyun oylarida urugʻlaydi. Mevasi dumaloq qoʻzoqcha. Ayrim turlarining barglari sabzavot sifatida ovqatga ishlatiladi, habashiston Qi turi urugʻida 47—53% moy bor. Adir va togʻ yonbagʻirlarida uchraydi. Chorva mollari uchun toʻyimli yemxashak.
Qafasa

Qafasa — minora yoki burj tepasidagi koʻshksimon qurilma; maxsus xona.

    

Arxitektura
Qaffol Shoshiy maqbarasi

Qaffol shoshiy maqbarasi — Toshkent shahrining Olmazor tumanida joylashgan XVI asrga oid meʼmoriy yodgorlik.

Hozirgi kunda Qaffol Shoshiy maqbarasi Hazrati Imom majmuasi tarkibiga kiradi.

Tarixi 
Hazrati Imom (Hastimom) nomi bilan mashhur boʻlgan imom Abu Bakr Muhammad ibn Ali Ismoil Qaffol ashShoshiyga atab, uning qabri ustiga qurilgan. Dastlabki maqbara saqlanmagan.

Meʼmorchiligi 
Qaffol Qaffol Shoshiy maqbarasi meʼmor Gʻulom Husayn tomonidan 1541—1542-yillarda chorsi (25×26×5 sm) pishiq gʻishtdan bunyod etilgan. Maqbarachorgoqtarxli (13,3×12,5 m), katta xona va uning toʻridagi sagʻanali xonadan iborat. Katta xona (6×6 m) ning uch tomoni peshtoqli, qoʻsh qavatli gumbaz bilan yopilgan. Bosh peshtoq va uning 2 yonidagi burjlari anʼanaviy usulda. Maqbara burchaklarida 2 va 3 qavatli 8 yoqli va toʻrtburchak tarhli hujralar bor. Eshik tepasidagi kitobada maqbara qurilgan sana, meʼmor va xattotning nomi yozilgan; poygumbazidagi yozuvlar saqlanmagan. Maqbaraning tarzlari bezaksiz, derazalariga panjaralar ishlangan. Maqbara poliga mavjli qilib gʻishtlar yotqizilgan. Q.Qaffol Shoshiy maqbarasi asosida keyinchalik Hazrati Imom majmuasi vujudga kelgan.

Tavsif

Galereya

Manbalar

Havolalar 
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Toshkent
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Toshkent
Qashqadaryo (maʼnolari)

Qashqadaryo:

 Qashqadaryo viloyati — Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidagi viloyat.
 Qashqadaryo (daryo) (quyi oqimida Maymanoqdaryo) — Qashqadaryo viloyatidagi daryo.
 Qashqadaryo (shaharcha) (eski nomi Shayxali qishlogʻi) — Qashqadaryo viloyatidagi shaharcha (1978-yildan).
 Qashqadaryo (gazeta) — „QASHQADARYO“ — Qashqadaryo viloyati hokimligining ijtimoiy-siyosiy gazetasi.
Qashqadaryo (shaharcha)

Qashqadaryo (eski nomi Shayxoli qishlogʻi) — Qashqadaryo viloyatidagi shaharcha (1978-yildan). Transport yoʻli chorrahasi. Viloyat markazi (Qarshi shahri) dan 24 km shimolida. Aholisi 6 ming kishi (2003). Q.da un, goʻsht, qurilish materiallari ktlari, qurilish tashkilotlari, asfaltbeton, keramikadrenaj quvurlari ishlab chiqarish korxonalari, pivo zavodlari, avtokorxona, neft bazasi, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, kasb-hunar kolleji faoliyat koʻrsatadi. Umumiy taʼlim maktablari, kutubxona, madaniyat uyi, tibbiy muassasalar bor.

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Qashqadaryo viloyati
Qashqadaryo viloyatining shahar tipidagi aholi punktlari
Qarshi tumani shaharchalari
Qashqadaryo (gazeta)

Qashqadaryo — Qashqadaryo viloyati hokimligining ijtimoiy-siyosiy gazetasi. 1925-yil 22-mayda Qarshi shahrida „Qashqadaryo“ nomi bilan nashr etila boshlagan. Keyinchalik „Sotsializm alangasi“, „Yengish“ (1934), „Qashqadaryo haqiqati“ (1935) nomlarida chop etilgan. 1960-yil 25-yanvarda Qashqadaryo viloyati tugatilib, Surxondaryo viloyatiga qoʻshilishi munosabati bilan „Qashqadaryo haqiqati“ gazetasi oʻz faoliyatini toʻxtatgan. 1964-yil 7-fevralda yana chiqa boshlagan.

1997-yil 11-iyunda „Qashqadaryo haqiqati“ va „Kashkadarinskaya pravda“ gaz.lari tahririyatlari birlashtirilib, „Q.“ nomida oʻzbek va rus tillarida nashr etilgan. 2005-yil 1-yanvardan „Q.“ va „Novosti Kashkadari“ gaz.lari har qaysisi alohida mustaqil nashr sifatida oʻzbek va rus tillarida chop etilmoqda. Sahifalarida viloyat aholisining respublika, viloyat va dunyo miqyosida roʻy berayotgan yangiliklardan xabardor etish va ularni vatanga muhabbat ruhida tarbiyalashga, xalq farovonligi va turmush darajasini mustahkamlash ishlariga jalb qilishga oid materiallar berib boriladi.

Muharrirlar 
Gaz.ga turli yillarda S. Karimov, N.Gʻulomov, U. Xoʻjayev, Umarov, S.Qodirov, R.Nurmatov, B.Norqobilov, N. Ravshanov muharrirlik qilishgan. Adadi 4001 (2005).

Manbalar 

Gazetalar
Qashqadaryo arxeologiktopografik ekspeditsiyasi

Qashqadaryo arxeologiktopografik ekspeditsiyasi (QATE), Kesh arxeologiktopografik ekspeditsiyasi — Qashqadaryo vohasidagi tarixiyarxeologik yodgorliklarni oʻrganish, tarixiy davrlarni oʻrganish hamda arxeologik materiallar toʻplash maqsadida tashkil etilgan ilmiy ekspeditsiya (1963). QATEga 196386-yillar M.Ye. Masson, 1986—93 yillar Z.I.Usmonova, 1993—98 yillar A.S.Saʼdullayev va 1999-yildan R.X.Sulaymonov rahbarlik qilmoqda. QATE tomonidan hozirgacha Qashqadaryo vohasidagi 600 dan ortiq turli tarixiy davrlarga mansub yodgorliklar oʻrganilib chiqildi. Ular ichida Janubiy Sugʻdning yirik shahar markazlari (Uzunqir, Kitob, Shahrisabz, Naxshab, Nasaf, Qarshi), qadimiy oʻtroq dehqonchilik makonlari, qadimiy davr va oʻrta asr savdo yoʻllari, hunarmandchilik ustaxonalari, meʼmorlik yodgorliklari, mudofaa inshootlari va qoʻrgʻonlari (Oʻrta qoʻrgʻon, Yangiqoʻrgʻon, Chim mudofaa devori va boshqalar) bor. QATE faoliyati davomida ilk temir davridan 20-asr boshlarigacha boʻlgan katta tarixiy davr tarixi va arxeologiyasining dolzarb masalalari qamrab olindi.

.QATE tomonidan Qashqadaryo vohasida olib borilgan tarixiyarxeologik tadqiqotlar natijalari "Stolichnme goroda v nizovyax Kashkadari s drevneyshix vremyon", "Goroda yujnogo Sogda v VIII—XII vv.", "Oʻrta Osiyoning qadimgi davr va oʻrta asrlar arxeologiyasi" (toʻplam), "Qadimgi Oʻzbekiston ilk yozma manbalarda", "Qadimgi Oʻrta Osiyo tarixi", "Qadimgi Kesh — Shahrisabz tarixidan lavhalar" (monografiya), "Oʻrta Osiyo arxeologiyasi", Shahrisabz. Ming yilliklar merosi" (yubiley albomi) kabi ilmiy va ilmiy ommabop asarlarda oʻz aksini topdi.
Qashqadaryo vodiysi

Qashqadaryo vodiysi — Qashqadaryo viloyatidagi vodiy. Zarafshon tizmasining janubi-gʻarbiy tarmoqlari oraligʻida. Vodiy boʻylab shimoli-sharqdan janubi-gʻarbga Qashqadaryo oqib oʻtadi. Vodiy Hisor tizmasining janubi-gʻarbiy yon bagʻridan boshlanib (eng baland joyi 4145 m) Qarshi choʻligacha 310 km ga choʻzilgan. Vodiy, asosan, tekislikdan iborat boʻlib, gʻarb va janubi-gʻarbga pasayib va kengayib boradi. Qashqadaryo vodiysi Qashqadaryoning 1—5 terrasalarini egallagan, bu terrasalar toʻrtlamchi davr prolyuvialallyuvial yotqiziqlari bilan qoplangan. Vodiyda uncha baland boʻlmagan qoldiq togʻlar (Qoʻngʻirtov, Kosontogʻ, Maymanoqtov, Aloviddintov) bor. Qashqadaryo vodiysi janubda joylashgani uchun iqlimi quruq va issiq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi G, iyulniki 28—29°; eng past temperatura —25°, —29°, eng yuqori temperatura 46—47°. Yogʻin miqdori relyef balandlashgan sari ortib boradi; tekislik qismida 200 mm, togʻ yon bagʻirlarida 450–500 mm. Yogʻinning koʻp qismi qish va bahor fasllariga toʻgʻri keladi. Vodiy tuprogʻi, asosan, boʻz tuproq, tekislik qismida och boʻz tuproq, togʻlik va balandliklar bilan tutashgan qismida tipik boʻz tuproqdir.

Oʻsimlik qoplami xilmaxil. Ilak, rang, qoʻngʻirbosh, yaltirbosh, momiq, shuvoq, qoʻziquloq, bodom, qizilcha va boshqalar keng tarqalgan. Hayvonlar va qushlardan mayna, koʻkqargʻa, kaklik, yapaloqqush, jaira, yumronqoziq, tulki, chiyaboʻri, qobon va boshqalar uchraydi. Qashqadaryo vodiysi togʻ yon bagʻirlari chorvachilik uchun qulay yaylov, tekislik qismi dehqonchilik uchun serunum. Vodiyda tabiiy gaz, qurilish materiallari konlari, mineral suvlar va boshqalar bor.

    

Vodiylar
Oʻzbekiston geografiyasi
Qashqadaryo viloyati
Qashqadaryo qoʻgʻirchoq teatri

Qashqadaryo qoʻgʻirchoq teatri — Qashqadaryo viloyati davlat qoʻgʻirchoqteatri. 1994-yil 15-martda "Dangasaning holi voy" (rejissyor Sh.Yusupov, rassom V.Akudin) spektakli bilan ochilgan. Teatr Mulla Toʻychi Toshmuhamedov nomidagi Qashqadaryo viloyat musiqali drama teatri binosi ichida, bir qanotidagi zal mazkur teatrga moslashtirilgan (80 oʻrinli). Dastlabki yillarda S.Berdiyev, J.Toshev, D.Karomov, R.Mustafoyeva, X.Sattorov, A.Roʻziyeva, B.Pratov, I.Butunov, A.Sattorovlar ishlagan. Faoliyati davomida teatr "Qopqoq", "Qovoqvoy va qovunlar". "Gʻalamislar qoʻzgʻoloni" (muallifi va rejissyor X. Sattorov), "Chiychiyoyning sarguzashtlari" (Z.Chepovetskiy; Sh.Yusupov), "Quvnoq masxarabozlar" (X.Sattorov; Gʻ.Hamroyev), "Badjahl quyoncha" (M.Suponan; Gʻ.Hamroyev), "Chimildiq" (E.Xushvaqtov; X.Sattorov), "Gʻaroyib mehr", "Ochkoʻz Kachal" (I.Saidalimov; Gʻ.Hamroyev), "Quyosh nuri" (Ye.Popesku; Gʻ. Hamroyev), "Qitirqitir kim boʻldi" (Ye.Chepovetskiy; X.Sattorov), "Meshpolvon" (A.Obidjon; Gʻ.Hamroyev), "Men dahshatli Barmaley" (X.Sattorov; M.Toʻraqulov) kabi spektakllar, bir qator qoʻgʻirchoq konsertlarini sahnalashtirgan. Bolalar ongiga milliy va umuminsoniy qadriyatlar, axloqiy mezonlarni singdirish vazifasini bajaradi. Teatr, maktab, oromgohlar sahnalarida ham tomoshalar koʻrsatadi, katta teatr va Qarshi shahri maydonlarida oʻtkaziladigan bayram va yubiley tadbirlarida qatnashadi. Teatrning shakllanishi va rivojlanishida rejissyor Gʻayrat Hamroyevning xizmatlari katta. Teatrda rejissyor Xolmurod Sattorov, rassom Mirzohid Mamatov, aktyorlardan S.Saidova, A.Xudoyorov, I.Saidolimov, Sh.Toʻxtamishev, I.Qurbonov, O.Mamatov, T.Xudoyberdiyev, F.Beknazarov, N. Husanova, L.Primova va boshqalar yetakchilik qilmoqdalar.

Oʻzbekiston teatrlari