MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Afandixon Ismoilov

Afandixon Ismoilov (asl ismi Sharofiddin; 1905 – Toshkent — 1985.20.2) — aktyor, rejissyor Oʻzbek bolalar teatri va bolalar dramaturgiyasi asoschilaridan. Oʻzbekistonda xizmat kursatgan artist (1967). 1935–40 yillar Hamza teatrida ishlab, "Nomus va muxabbat", "Rustam" spektakllarini sahnalashtirishda aktyor va rejissyor sifatida qatnashdi. 1940–43 yillarda viloyatlar teatrlarida bosh rejissyor 1968 yil oʻzbek yosh tomoshabinlar teatri rus yosh tomoshabinlar teatridan ajralib chiqqach, unga asosiy rejissyorlik qilgan, oʻzi pyesalar yozib, oʻzi ularni sahnalashtirgan ("Ku-rash bolasi", "Gʻolibiyat" va boshqalar). Repertuarni bolalar mavzusiga karatdi va asosan mahalliy mualliflar asarlari ("Qon ham suv", "Qutqarish", "Besh bola", "Tosh va mosh" va b.)ni saxnalashtirdi. I. koʻproq milliy dramaturgiya, milliy qahramonlar timsolini sahnada aks ettirishga harakat qilgan. Eng yaxshi rollari: savdogar ("Padar-kush"), Vurim ("Makr va muhabbat"), Yosuman ("Farhod va Shirin"), Luka ("Zoʻraki tabib"), Kochkaryov ("Uylanish"), Domla ("Yoriltosh"), Qirol ("Zolushka"), chol ("Sirli sandiq"), Majid ("Ujar"), Qutmurod ("Amu qahramonlari") va boshqalar.

Manbalar
Nosir Ismoilov

Nosir Ismoilovich Ismoilov (1901.27.5 – Toshkent – 1974.15.3) — terapevt; Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi muxbir aʼzosi (1947), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1948), tibbiyot fanlari doktori (1947), professor (1948). Urta Osiyo untining tibbiyot fakultetini tugatgan (1929), 1942-yildan ToshTI ichki kasalliklar propedevtikasi kafedrasi mudiri. Addison-Birmer kasalligi, chillashir, pellagrada koʻmikda qon yaratilishi, meʼdaichak, yurak-tomir va qon kasalliklari ustida ilmiy ish olib borgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Kasallarni parvarish qilish, T., 1961.

 

1901-yilda tugʻilganlar
1974-yilda vafot etganlar
15-martda vafot etganlar
Sodiqjon Ismoilov

Sodiqjon Ismoilov, (1942.29.4 Qoʻrgʻontepa tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Andijon pedagogika institutining fizika fakultetini tugatgan (1964). 1964—67 yillarda Qoʻrgʻontepa tumanidagi 15-maktabda, 1967-yildan 3-maktabda fizika oʻqituvchisi. I. fizika fanidan lab. mashgʻulotlari oʻtkazish uchun toʻla shartsharoit yarata olgan. 7-sinf lab. mashgʻulotlari uchun oʻquvchilar kuchi bilan eng oddiy asboblar yasashga erishgan.

Manbalar 

 
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Tursunboy Ismoilov

Tursunboy Ismoilov (1878 - ?) -samarqandlik ganchkor usta. Us t a meʼmor Saʼdulladan birga ishlab hunar oʻrgangan. Asosan, suvoqchilik, ganchli bezaklar yaratish bilan shugʻullangan, ganch oʻymakori sifatida shuhrat qozongan. Samarqanddagi Kalontarov uyi (hoz. Oʻzbekiston xalqlari sanʼati va madaniyati tarixi muzeyi binosi) ni bezagan (1894). Muqimiy teatri binosi qurilishida, soʻng Navoiy teatri binosini bezashda ishtirok etgan. 1947 y.dan Samarkand taʼmirlash ustaxonasida ishlagan.

Manbalar
Eshonqul Ismoilov

Eshonqul Ismoilov (1902-yil 1-mart, Jizzax – 1990-yil 20-iyul) – Ishchi va dehqon Qizil Armiyasining gvardiya Qizil Armiyasi askari, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1945).

Hayoti 
Ismoilov oʻzbek dehqon oilasida tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatib, oʻz qishlogʻida fermada ishlagan, 1930-yildan kolxozda fermer xoʻjaligini boshqargan. 1942-yil oktyabrda Oʻrta Osiyo harbiy okrugida Qizil Armiya safiga chaqirilib, 1943-yil fevralidan Germaniya bilan urushda qatnashgan. Janubi-gʻarbiy frontda 74-gvardiya piyoda diviziyasi tarkibida, 1943-yil oktyabrdan 3-Ukraina frontida, 1944-yil iyuldan 1-Ukraina frontida jang qilgan. Dnepr jangida, Berezneg-Snigirov, Odessa va Belorussiya operatsiyalarida qatnashgan, 1943-yil 17-dekabr va 1944-yil 3-martda yaralangan. 240-gvardiya piyoda polki, 74-gvardiya piyoda diviziyasi, 29-gvardiya piyodalar korpusi, 8-gvardiya armiyasi askari sifatida 1945-yil yanvar oyi oxirida Poznan uchun boʻlgan janglarda oʻz salohiyati va ustuvorligi bilan ajralib turdi. Hujum guruhlarida harakat qilib, eng qiyin boʻlimlarda jang qildi, dushmanning qarshilik nuqtalarini yoʻq qildi, shaxsiy namuna koʻrsatdi va orqasida askarlarni ilhomlantirdi. Dushmanning kuchli nuqtalaridan biriga hujum paytida sovet askarlarining oldinga siljishi yaxshi tayyorlangan pozitsiyadan nemis pulemyotidan oʻqqa tutilishi bilan kechiktirilganda, Ismoilov yashirincha binolar orasiga yashirinib, dushman pozitsiyasiga yaqinlashib granata va qurol bilan mashinani yoʻq qildi. Keyin qoʻlga olingan nemis pulemyotini olib, dushman qanotiga yetib bordi va nemis harbiy gospitalini egallab olishga imkon berdi. Keyinchalik Ismoilov parovoz qurish zavodini qoʻlga kiritishda ishtirok etdi. U ixtiyoriy ravishda yarim yer osti xonasida yashiringan nemis zenit qurolini yoʻq qilish va ambrazura orqali oʻq otish vazifasini bajardi. Ikki askar bilan birga toʻpni oʻchirishga muvaffaq boʻldi. 1945-yil 29-yanvarda nemislarning qarshi hujumini qaytarish chogʻida yaralangan, ammo jangni toʻxtatmagan. Urushdan keyin u demobilizatsiya qilindi. Oʻz qishlogʻiga qaytgach, kolxozda brigadir, ferma mudiri, ombor mudiri, rais oʻrinbosari, keyin kolxoz raisi boʻlib ishladi. 1950-yilda VKP(b) aʼzosi boʻldi.

Mukofotlari 
SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1945-yil 31-maydagi farmoni bilan qizil armiya askari Ishonqul Ismoilov Lenin ordeni va „Oltin yulduz“ medali, Sovet Ittifoqi Qahramoni yuksak unvoni bilan taqdirlandi. Shuningdek, 1-darajali Vatan urushi ordeni (1985) va bir qator medallar bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1902-yilda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
19-yanvarda tugʻilganlar
22-iyulda vafot etganlar
Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Jizzax viloyatida tugʻilganlar
Kommuna Ismoilova

Kommuna Ismoilova (1927.15.12, Xiva) – xonanda, Oʻzbekiston xalq artisti (1964). Urganch pedagogika institutining havaskorlik toʻgaragida Xorazm termalarini ijro etib tanilgan. Ikkinchi jahon urushi yillari Gavhar Raximova rahbarligidagi xotin-qizlar konsert brigadasida ishtirok etgan. Xorazm musiqali drama teatrida (1946), Oʻzbek ashula va raqs ansamblida (1947), Oʻzbek davlat estradasida (1948-51), Oʻzbek davlat filarmoniyasida (1952— 59), Oʻzbekiston televideniye va radiosi oʻzbek xalqcholgʻulari orkestri hamda maqom ansamblida (1959—88) yakkaxon xonanda. 1985-yildan Z. Gʻaniyeva nomidagi Veteran ayollar ansambli qatnashchisi. Kommunna Ismoilova Navo maqomidan Chapandozi Navo va uning Qashqarchasini, Rost maqomidan Savti Ushshoq Qashqarcha-sini, Saraxborlar taronalarini, Nasri Bayet taronalarini va xorazmcha Rost maqomining Nasri Ushshoq shoʻbasini (ʻʻShitob aylab’’) va b. makom parchalarini ijro etgan. Oʻzbek xalq qoʻshiklari va zamonaviy ashulalardan „Uylanma“, „Yoshlik chogʻimda“, „Shifokorlar“ va boshqalar, bastakorlardan Y.Rajabiy, F. Sodiqov, K. Otaniyozov, M. Mirzayev asarlari, turli xalqlar (rus, ukrain turkman, qozoq) qoʻshiqlari I. repertuaridan oʻrin olgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1927-yilda tugʻilganlar
15-dekabrda tugʻilganlar
Mubarro Ismoilova

Mubarro Sobirovna Ismoilova (1953.10.10, Urgut) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Sam-DUni tugatgan (1976). 1976-yildan Urgut tumanidagi 1-, 1984-yildan 121-maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchi-si. Ismoilova dare jarayonida taʼlimning ilgʻor va noanʼanaviy usullaridan foydalanadi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Isnod

Isnod — 1) uyatga yoki taʼnaga keltiradigan, nomiga dogʻ tushiradigan ish, nomus; 2) islomda har bir hadisning tarkibiy qismi. Hadisning boshlanishida uni birinchi boʻlib aytgan va eshitgan kishidan boshlab, hadislarni toʻplovchiga qadar barcha shaxslarning ismlari birma-bir koʻrsatib chiqiladi va bu hadisning asosi, dalili qisoblanadi. Hadisning haqiqiy yoki soxta ekanligini ulamolar shu ismlarni taqqoslash yoʻli bilan tekshirganlar. Hadisni naql qiluvchi kishilarning yashagan yillari va ijobiy sifatlari shartga toʻgʻri kelsa, Isnod toʻgʻri, demak, hadis ham toʻgʻri deb hisoblangan.

Manbalar
Iso (naqqosh)

Iso (15-asr) — oʻymakor naqqosh. Turkiston sh. dagi Xoʻja Ahmad Yassaviy majmuasinnnt yogʻoch ustunlarini ishlagan. Us tun naqshlari orasida oʻz nomini yozib qoldirgan. M. Ye. Masson oʻqigan.

Manbalar
Iso Masih (maʼnolari)

Iso Masih:

 Iso - #REDIRECT Iso Masih
 Iso (naqqosh) (15-asr
 Iso Masih - Iso, Iso Masih — Qurʼonda tilga olingan paygʻambarlardan biri.
Dilbarxon Isomiddinova

Dilbarxon Samijonovna Isomiddinova (1951.2.11, Chust) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995-yil). Namangan pedagogika institutining boshlangʻich taʼlim fakultetini tugatgan (1975-yil). 1970-yildan Chust tumanidagi 7-maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi, ilmiy boʻlim mudiri, 1995-yildan direktor. U rahbarlik qilgan davrda maktab moddiy-texnika bazasi yaxshilandi, 180 oʻrinli 4 sinf xonasi qurildi, monitoring va maʼnaviyat xonasi tashkil etildi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Yevgeniya Isomova

Yevgeniya Ivanovna Isomova (1948.28.1, Ignatovo sh., Mordoviya Respublikasi) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Kozon pedagogika institutini tugatgan (1970). 1970—80 yillarda Tatariston Respublikasi maktablarida ishlagan. 1980 yildan Toshkentdagi 1-ped. bilim yurtida direktor oʻrinbosari, 1987 yildan Chilonzor tumanidagi 103-maktab direktori. I. maktabda taʼlim-tarbiya ishlarini yuksak darajaga koʻtardi. Uning oʻquvchilari turli yillarda Respublika olimpiadalarida informatika, rus tili va adabiyoti, oʻzbek tili va adabiyoti fanlari boʻyicha 1-urinni egallashgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Rahim Isoxoʻjayev

Rahim Isoxoʻjayev (1917.15.10 -Toshkent – 2001.2.12) – sozanda (doira). Oʻzbekiston xalq artisti (1969). Us t a Olim Komilovning shogirdi. 1933—36 yillarda Qoraqalpoq musiqali drama teatrida, 1938—77 yillarda Oʻzbek davlat musiqali (keyinchalik Navoiy nomidagi opera va balet) teatrida sozanda. Mazkur teatrlarning spektakllaridagi bir qancha milliy raqslarni sahnalashtirishda faol qatnashgan. I. „Pilla raqsi“, „Gulsara“, „Zang“, „Larzon“, „Tantana“, „Katta oʻyin“, „Shodiyona“ va boshqalar usullarni mahorat bilan ijro etgan. Koʻpgina chet mamlakatlarda gastrolda boʻlgan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1917-yilda tugʻilganlar
2001-yilda vafot etganlar
2-dekabrda vafot etganlar
Muhammadjon Isoqjonov

Muhammadjon Salimovich Isoqjonov (1942.15.3, Yangiqoʻrgʻon shaharchasi) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1994). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1964). 1964-yildan Yangi-koʻrgʻon shaharchasidagi 10-maktab kimyo-biol. oʻqituvchisi, 1994-yildan Yangiqoʻrgʻon tumanidagi A. Xolmatov nomidagi litseyda kimyo fani oʻqituvchisi. U oʻz ish faoliyati davomida kimyo xonasini namunali jihozlagan, bir qancha koʻrgazmali qurollar tayyorlagan. Uning "Metallarning elektrokimyoviy qatori va uni ishlatish jadvali" mamlakatimizdagi barcha maktablarda koʻrgaz-mali qurol vositasi sifatida foydalanib kelinmoqda.

Manbalar 

 
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Sharofat Isoqova

Sharofat Jabborovna Isoqova (1948.1.5, Guliston tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Andijon pedagogika institutini tugatgan (1971). 1971-yildan Guliston tumanidagi 5-, 1-, 1980-yildan 14-maktabda kimyo-biol. oʻqituvchisi. U oʻz faoliyati davrida bir qancha gerbariy va albomlar tayyorladi, zamon talabiga mos kimyo xonasini tashkil etdi. Darslarni yangi pedagogik texnologiya asosida koʻrgaz-mali qurollar, texnik vositalar yordamida oʻtadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Ispaysoy

Ispaysoy — Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanidagi soy. Piskom daryosining chap irmogi. Piskom tizmasining shim-gʻarbiy yon bagridan (2400 m balandlikdan) boshlanadi. Uz. 13 km, suv toʻplash mayd. 73 km. Toldarsoy irmogʻining quyilish joyiga qadar I. kengligi 15-40 m, qirgʻoqlari baland va tik, dara shaklidagi vodiyda oqadi. Oʻrtacha suv sarfi 2,4 m³/sek, oʻrtacha oqim moduli 33 l/sek km. Martdan suvi kupaya boshlaydi, eng katta suv sarfi may — iyunda kuzatiladi. Kuz — qishda suvi kamayadi. I.dan qisman Ispay qishlogʻi suv ichadi.

Manbalar 

 

Oʻzbekistondagi daryolar
Toshkent viloyati
Boʻstonliq tumani daryolari
Ispaniya merosi

Ispaniya merosi - Ispaniya taxti va uning mulklariga egalik qilish hamda Yevropada siyosiy ustunlikka erishish maqsadida olib borilgan urush (1701 — 14). Ispaniyaning soʻnggi Gabsburgi (hukmdori) — Karl II ning vafoti (1700) dan soʻng boshlangan. Fransiya Karl II ning vorisi yoʻqligini bahona qilib Ispaniya taxtiga Lyudovik XIV ning nabirasi Filipp Burbonni oʻtqazdi. Shunda Buyuk Britaniya, Gollandiya, Avstriya, Prussiya va b. davlatlar oʻzaro uyushib, mazkur fransuz-ispan ittifoqiga qarshi chiqdi. Ikki oʻrtadagi urush Utrext (1713) va Rashtat (1714) sulh shartnomalari bilan yakunlanib, natijada Ispaniya Yevropa va Shim. Amerikadagi bir qancha mulkidan mahrum boʻldi.

Manbalar
Ispaniya-Amerika urushi

Ispaniya-amerika urushi — ispan mustamlakachilariga qarshi Kuba (1895 y.dan) va Filippin (1896 y.dan) xalqlarining qoʻzgʻoloni sharoitida boshlangan urush (1898). AQSH goʻyo bu xalqlar kurashini yoklab chiqqan boʻlib undan oʻz maqsadi yoʻlida foydalan-di va Puertoriko, Guam o., Filip-pinni bosib oldi hamda oʻzini musta-qil deb eʼlon qilgan Kubani egallab olgan.

Manbalar
Ispanlar

Ispanlar — xalq. Ispaniyaning asosiy aholisi (27,6 mln. kishi). Umumiy soni 29,0 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Yevropeoid irqiga mansub. Ispan tilipl soʻzlashadi. Dindorlari, asosan, katoliklar. I.ning qad. ajdodlari iber qabilalari hisoblanadi. Galliyadan german qabilalari — vest-gotlar (414 yil), Gibraltar orqali arablar va barbarlar (714 yil) bostirib kirib, I.ning etnik tarkibiga kuchli taʼsir koʻrsatgan. I. ularni mavrlarr.ye6 atashgan. Rekonkista (8—15-asr oxiri) ispan yerlarini birlashtirish bilan tu-gagan, bu esa I.ning milliy ongini shakllanishiga imkon tugʻdirgan. Pekin, 20-asrgacha ayrim viloyatlar axoliyey oʻzlarini kastiliyaliklar, aragonlar, andaluzlar va b. deb atab kelishgan. I. 19-asr oxirida millat boʻlib shak-llangan. I. Lotin Amerikasidagi koʻplab hozirgi xalqlarning shakllanishiga katta taʼsir koʻrsatganlar. Xoʻjaligida qoramolchilik rivojlangan. Qishloq xoʻjaligida gʻalla ekinlari yetishtirish yetakchi oʻrinni egallaydi.

Manbalar
Isparak

Isparak, isfarak (Delphinium semibarbatum) — ayiqtovondoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Boʻyi 35—70 sm. Boʻgʻiz barglari uzun bandli, poyasidagilari bandsiz. Bargi ust-maust besh qismga, har bir qismi esa uch boʻlakka boʻlingan. Gullari toʻq sariq, roʻvaksimon toʻpgulga yigʻilgan. Sirtqi tojbargining bittasi pixli. Mevasi bitta mevabargdan hosil boʻlgan. Oʻrta Osiyoning togʻ etaklari va adirlarida, asosan, boʻz tuproqli yon ba-gʻirlarida oʻsadi. May oxirlarida gullaydi, iyulda mevasi pishadi, avgustda poya va barglari quriydi. I.ning gulidan aholi ipak, jun va ip gazlamalarni sariq rangga boʻyashda foydalanadi. Poyasi va barglarida 0,07%, ildizida 0,13%, mevasining poʻstida 0,56%, urugʻida 0,11% delsemin va b. alkaloidlar bor. I.dan qoʻy, echki va otlar, qurigan gulidan esa qoramol zaharlanadi. Xalq tabobatida I.ning poya va barg qaynat-masi turli shishlarni, kuli esa qoʻtir va ekzemani davolashda ishlatiladi.

Manbalar
Isfarak

Isfarak — jaydari oʻrik navi. I.ning qizil I., oq I., bodom I., chiroyli I. va b. xillari bor. Daraxti kuchli oʻsadi, shox-shabbasi serbarg .

Mevasi oʻrtacha 25—30 g , dumaloq, sar-gʻish. Poʻsti yupqa, sertuk, eti tigʻiz, tarkibida 14—16% qand bor, danagidan oson ajraladi. Danagi uchli. Mart oyida gullaydi. Oʻzidan, shuningdek, Subxoni, Arzami, Hurmo navlari bilan yaxshi changlanadi. Koʻchati oʻtqazilgach, 3—4-yilda hrsilga kiradi, mevasi iyulning 2-yarmida pishadi, mevalari bir vaqtda yetilmaydi, pishishi (15—20 kunga choʻziladi). 30—40 yoshida tupidan 300—400 kg hosil olinadi. Mevasi, asosan, quritiladi, kompot, murabbo pishiriladi. Fargʻona, Andijon, Toshkent viloyatlarining togʻ oldi hududlarida ekiladi. == Manbalar ==
Ispolin olxoʻrisi

Ispolin olxoʻrisi, Vengerka, Jaynet Pryun — serhosil olxoʻri navi. AQSH (Kaliforniya)da chiqarilgan (L. Berbank). Daraxti baland, sershox. Bargi yirik, gullari yirik, oq. Oʻzidan changlanadi. Mevasi yirik (40—50 g), toʻq kizil, tuxumsimon, choʻziq. Eti tigʻiz, mazasi yoqimli, nordonroq, xushxoʻr, danagidan oson ajraladi. Tarkibida 17,4—25,5% quruq modda, 10,3—14,3% qand, kislota, karotin, S vitamini bor. Avg . oxirida pishadi. Sugʻoriladigan maydonlarda yaxshi hosil beradi. Koʻchati ekilgandan soʻng 4-yili hosilga kiradi. Bir tupi 100 kg gacha meva beradi. 30 yilgacha yaxshi hosil qiladi. Sovuqqa, zararkunanda va kasalliklarga chi-damli nav. Oʻzbekistonning hamma viloyatlarida ekiladi. Mevasi yangiligida yeyiladi, qoqi solinadi, kompot, murabbo tayyorlanadi.

Manbalar
Isro va meʼroj

Isro va meʼroj — islom tarixida Muhammad (sav) ning Makkadan Quddusga qilgan tungi sayri (isro) hamda Quddusdagi Aqso masjididan osmonga koʻtarilishi (meʼroj). Bu haqda Qurʼon oyatlari va hadisi shariflarda keng maʼlumotlar berilgan. Bu hodisa ilohiy moʻjizalar turiga kirgani uchun moddiylik va aqliy dalillar bilan chegaralanuvchi kishilar uni inkor etadilar. Hadis va rivoyatlarda aytilishicha, Muhammad (sav) Jabroil (as) boshchiligida tunda koʻp yillik masofani bosib oʻtib, bu samoviy sayohatlaridan boy xotiralar bilan qaytganlar. Jumladan, yetti qavat osmon oraliqlarida oʻzlaridan oldingi oʻtgan yirik paygʻambarlar bilan muloqotda boʻlganlar. Jannat va doʻzaxni tomosha qilganlar.

5 vaqt namoz ham shu kechada farz qilingan. Bu hodisa tasvirlab yozilgan koʻpgina asarlar mavjud. Isro va meʼroj kechasi islom olamida diniy bayram sifatida har yili hijriy rajab oyining 27-kechasida nishonlanadi.

Manbalar 

 

Muhammadning hayoti
Isroil podsholigi

Isroil podsholigi - Shim. Falastinda mil. av. taxminan 928—722 yillarda mavjud boʻlgan davlat. IsroilYahudiya podshoxligi parchalanib ketgach, rivoyatlarga koʻra, 12 ta isroilyahudiy qabilasidan 10 tasining birlashtirilishi natijasida tashkil topgan. Poytaxtlari: Sixem (hoz. Nablus), 876 y.dan keyin — Samariya. Ossuriya podshosi Sargon II tomonidan bosib olingan.

Manbalar
Isrofil

Isrofil — islomda toʻrt bosh farishtadan biri (Azroil, Jabroil, Mikoil bilan birga). Rivoyatga koʻra, oxirat kuni haqida xabar berib karnay chaladi. U gunohkorlarning doʻzaxda qiynalayotganliklarini koʻrib kunduzi 3 marta, kechasi 1 marta yigʻlar ekan. I. haqidagi afsonalar islomga yahudiyxristian manbalaridan kirgan. Bibliyada Serafiil nomi bilan maʼlum boʻlgan.

Manbalar
Issedonlar

Issedonlar — qadimda Oʻrta Osi-yoning shim.da yashagan qabilalar (mil. av. 1mingyillikoʻrtalari). Gerodot I. massagetlar va Ural togi yon bagʻirlarida yashagan turkiy qavm — argippoylarga qoʻshni boʻlgan deb hisoblaydi. I. Gʻarbiy Sibir, Ob va Irtish daryolari havzalari, gʻarbda Iset daryosi (Sverdlovsk viloyati), Oʻrta Osiyoning shim.dagi hudud (hoz. Qozogʻiston)da koʻchmanchilik qilganlar.

Manbalar
Issit

Issit (Uraldagi Iset daryosi nomi-dan) — tomirli magmatik togʻ jinsi, dunit jinslarida uchraydi. Tarkibida rogovaya obmanka (89%), avgit (6%), rudali minerallar (5%), baʼzan plagioklaz uchraydi. I. Oʻzbekistonning Sulton Uvays togʻi, Markaziy Qizil-qum, Jan. Fargʻonadagi oʻta asosli jinslarda uchraydi. Rudali konlar uchun I. darakchi hisoblanadi.

Manbalar
Issiq

Issiq – sak qabilalarining mozor-qoʻrgʻoni (mil. av. 5—4-asrlar). Olmaotadan 50 km sharqda, Issiq daryosi boʻyida joylashgan podshoh mozorqoʻrgʻonlari (jami 45) dan biri. 70-yillarda Qo-zogiston arxeologiya ekspeditsiyasi (Akishev K. A.) tekshirgan. Bal. 6 m, diametri 60 m. Xodalardan ishlangan 2 qabr topilgan: biri talangan, 2 siga esa harbiy aslzoda – qabila boshligi koʻmilgan. Undan 30 dan ziyod sopol, yogʻoch, kumush, jez idishlar, 4 mingdan ortiq tilla bezaklar, kumush qoshiq, 26 munchoq topilgan. Kiyimlarga taqiladigan oltin plastinkalar va skiflarning „hayvon tasviri uslubi“da ishlangan oltin toʻqalar (kiyik, yoʻlbars, sher, qoplon, ot va togʻ echkilari yoki ularning boshi aks ettirilgan), oltin isirgʻa, uzuk, boʻyinga ta-qiladigan (3 qatorli oltin) halqa, jez koʻzgu, temir qilich va xanjar (oltin qadamalar bilan bezatilgan), burama xanjar ayniqsa mohirona ishlangan. Paykon tilladan yasalgan boʻlib, kamon tilla tasma bilan oʻralgan. Shuningdek, arhar, qushlarning haykalchalari ham topilgan. Buyumlarning yasalish usuli, badiiy obrazlar ularning mahalliy ustalar tomonidan yasalganligidan dalolat beradi. I.dan topilgan qad. yozuv (kichik kumush idishdagi yozuv – 26 belgi) Yettisuv saklari jamiyatining rivojlanish darajasi boʻyicha Yevrosiyoning oʻsha davrdagi boshqa jamiyatlar bilan bir qatorga qoʻyish imkonini beradi, chunki u Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston hududlaridagi eng qad. yozuv yodgorligi hisoblanadi. Turkiyshunoslar (A. Amanjolov, A. Mahmudov) ning fik-richa, u Urxun-Yenisey yozuv yodgorligi alifbosining bir koʻrinishi – qad. turkiy tilning Oltoy dialektida bitilgan.

/W.: Akishe v K. A., Kurgan Issik, M., 1978.

Manbalar 

Arxeologiya
Qozogʻiston tarixi
Issiq bilan davolash

Issiq bilan davolash, termoterapiya — issiq bilan taʼsir qiladigan turli fizik vositalar yordamida davolash. I. b. d.ning bir necha turi bor: balchiq bilan davolash, loy bilan davolash, parafin-ozokerit bilan davolash, issiq va iliq vannalar, dush, grelka, bugʻlash, kompress qilish. I. b. d.da umumiy va mahalliy nur vannalariga moʻljallangan reflektorli har xil choʻgʻlanma lam-palar, infraqizil nur beradigan lam-palardan foydalaniladi (qarang Yorugʻlik bilan davolash), quruq havo vannalari, shuningdek, elektr bilan davolash muo-lajalari qoʻllaniladi. I. b. d. issiqtaʼsirining kuchi, davomiyligi, issiq qoʻyiladigan joyning katta-kichikligiga bogʻliq; odatda, issiq taʼsir qilgan joyda qon va limfa aylanishi yaxshilanadi, yalligʻlanish va ogʻriq yoʻqoladi, toʻqimalarning tiklanish jarayoni tezlashadi. I. b. d.ning barcha turlari vrach buyurgandagina periferik nerv sistemasi, ichki aʼzolar, tayanchharakat apparati, teri kasalliklari va b.da qoʻllaniladi.

Manbalar
Issiq suv bilan taʼminlash

Issiq suv bilan taʼminlash — turar joy, kommunal xoʻjalik va sa-noat korxonalarini maishiy va i. ch. ehtiyojlari uchun issiq suv bilan taʼminlash hamda ularni tayyorlash va taʼminlash jihozlari va kurilmalari maj-mui. Issiklik manbalari, suv tayyorlash apparatlari, suv isitkichlar, suv keltiruvchi quvurlar, suv temperaturasini nazorat qiladigan va rostlaydigan qurilmalardan tashkil topadi. Markazlashtirilgan va mahalliy xillarga boʻlinadi (yana q. Suv taʼminoti).

Manbalar
Issiq qonli hayvonlar

Issiq qonli hayvonlar, tana harorati muhit haroratiga deyarli bogʻliq boʻlmay, doim bir xilda turadigan hayvonlar (qarang Gomoyoterm hayvonlar).

Manbalar