MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Rahim Otajonov

Otajonov Rahim Karimovich (1905.5.5, Fargʻona viloyati Chimyon qishlogʻi — 1996.17.9, Toshkent) — matematik olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975). Fargʻona taʼlimtarbiya texnikumini tugatgan (1924), shu yerda oʻqituvchi (1924—30), Fargʻona pedagogika instituti fiz.mat. fakulteti kechki boʻlimini tugatgan (1933), shu institutda oʻqituvchi, dekan va ilmiy boʻlim mudiri (1930—39), Toshkent pedagogika institutida katta oʻqituvchi (1939-47), dekan (1941-45; 1959-61), prorektor (1945—47), dotsent (1947— 59), professor (1971-yildan). Ilmiy ishlari geometrik yasash usullariga, konstruktiv geometriya elementlariga, darslarda geometriya oʻqitish usullari va boshqa ga oid. Bir necha darslik va qoʻllanmalar muallifi.

Manbalar 
 Geometrik yasash metodlari, T., 1958; Fakultativ darslarda geometriya, T., 1973; Konstruktiv geometriya elementlari, T., 1974.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Matematiklar
Sulton Otajonov

Otajonov Sulton (1937.5.11, Xorazm viloyati Yangiariq tumani) — kulol, Oʻzbekiston xalq ustasi (1999). Tanikli sulolaviy kulollar avlodi davomchilaridan. Xorazm kulollik maktabining yirik namoyandalaridan. Kulollik kasbini otasi Otajon Matyoqubov va usta Rahimberdi Matchonovdan oʻrgangan. U sopoldan bodiya, kosa, lagan va boshqa koʻplab idishlarning noyob namunalarini yaratdi; ishlarida oq angobdan unumli foydalanadi. Binolarning devorlariga sopoldan namoyonlar ishlagan. Respublika va xorijdagi koʻplab hunarmandlik, xalq amaliy sanʼati koʻrgazma va yarmarkalarida ishtirok etib keladi. Asarlari Respublika hamda xorijiy muzey va kolleksiyalardan oʻrin olgan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston xalq ustalari
Otaliq

Otaliq — 1) Kavkaz xalqlari, keltlar, arablar va boshqalarda badavlat xonadon egalari tomonidan farzandlarini tarbiyalash uchun vassallar yoki xizmatkorlarga berish. Farzand maʼlum yoshga yetganda oilasiga qaytgan; 2) Saljuqiylar davrida (1038—1194)  sulton eʼtiborini qozongan kishilarga berilgan mansab. Otaliq "ota oʻrniga ota" degan mazmunga ega boʻlib, uning vazifasi shahzoda yoki xonzodalarni tarbiyalash va ular ixtiyoridagi ulusni balogʻatga yetgunlariga qadar boshqarishdan iborat boʻlgan. Tarixda baʼzi otaliqlar hokimiyatni oʻz qoʻllariga olgan hollar ham boʻlgan. Chunonchi, Ashtarxoniylar davrida Balxda Mahmudbiy otaliq (XVIII asr boshlari), Mangʻitlar davrida Buxoroda Muhammad Rahim otaliq (1753— 1758) hokimiyatni egallagan.

Manbalar
Otamurod matriza qushbegi masjidi

Otamurod matriza qushbegi masjidi (yoki Ota Murod qushbegi masjidi) — Oʻzbekiston Respublikasining Xorazm viloyati Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Masjidni XVIII—XIX (1800-yil) asrlarda xon qushbegisi Otamurod Matriza qurdirgan. Bugungi kunda yodgorlik „Ichan qalʼa“ mahallasi, Boʻyoqchilar koʻchasi, 40-uyda joylashgan.

Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktyabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan va davlat muhofazasiga olingan. Hozirda „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulki hisoblanadi.

Tarixi 
Otamurod matriza qushbegi masjidi 1800-yilda Xiva xonligida qushbegi (vazir) lavozimida ishlagan Otamurod (manbalarda Ota Murod) qushbegi tomonidan qurdirilgan. 1837-yili Otamurod qushbegi Xiva xoni Muhammad Aminxon shaxsiga oid yomon soʻzlarni aytgani uchun qatl etilgan. Masjidning yozgi ayvonidagi marmar ustun tagida hijriy 1232-yilga oid marmar lavha oʻrnatilgan boʻlib, bu milodiy yil hisobida 1816-yilga toʻgʻri keladi. Otamurod qushbegining oʻgʻli Muhammadrizo (Matriza) 1837-yildagi otasinining vafotidan soʻng, masjidni yangidan qurdirdi. 1846-yilda Muhammad Aminning Xiva xonligi taxtiga oʻtirishida Otamurod Matriza qushbegi katta hissa qoʻshgan. 

Otamurod matriza qushbegi masjidi Ichan qalʼa hududida, Koʻhna Arkdan shimol tomonda joylashgan. Xivadagi deyarli barcha masjidlarga xos boʻlgan minora bu masjidda ham boʻlgan, ammo u bugungi kungacha saqlanib qolmagan.

Qurilish uslubi 
Otamurod matriza qushbegi masjidi shimolga qaragan 28,7 metr uzunlikdagi toʻrtburchak maydonga qurilgan. Masjidda koʻp ustunli yozgi ayvon va kvadrat shaklida bunyod qilingan qishki masjid mavjud. Yozgi ayvonining toʻrida, qibla tomonida mehrob joylashgan, mehrobning oʻng tomonida vaʼzxonlik uchun minbar, chap tomonida esa qishki masjidga kirish eshigi va Qurʼon oʻqiladigan maxsus joylar oʻrin olgan. Mehrob arkasimon qilib qurilgan va ganch bilan bezatilgan. Masjidning yozgi ayvonidagi yogʻoch oʻymakorligi bilan ishlangan ustunlari diqqatga sazovordir. Yozgi ayvonning 6 ta ustuni qurilish texnikasi boʻyicha juda mukammal holda arxitekturaviy kompozitsiyaga xos ravishda qurilgan.

Masjid xonaqoh, oʻng va ters ayvon hamda 2 ta qoʻshimcha xonadan iborat. Binoga sharqiy tarzdagi peshtoq orqali kiriladi. Kiraverishda 3 gumbazli xona va kichik minora bor. Xonaning shimoli-sharqiy burchagini miyonsaroy va 2 ta qoʻshimcha xona egallagan. Janubdagi ters ayvondan hovliga chiqiladi. Uning qarshisidagi oʻng ayvon 6 ta ustunli, markazidagi mehrob muqarnas naqshlar bilan bezatilgan. Orqasidagi xonaqoh tomi tekis toʻsinlar bilan yopilgan. Toʻsinlar 4 ta ustunga tayangan. Masjid Xorazm turar joylariga xos uslubda qurilgan. Ustunlari oddiy, poyustunlari marmardan, xonaqoh va ayvon devorlariga namoyonlar ishlangan.

Yana qarang 
Ichan qalʼa

Bogʻbonli masjid

Juma masjid

Hasanmurod qushbegi masjidi

Shayx Muxtor ota masjidi

Manbalar 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Xiva
Oʻzbekistondagi masjidlar
Xorazm
Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Ota-onalarning huquq va majburiyatlari

Ota-onalarning huquq va majburiyatlari - oila huquqi sohasi. Avvalo, ota-onalar oʻz bolalariga nisbatan teng huquq va majburiyatlarga egadirlar. Bu Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 46-moddasida nazarda tutilgan xotin-qizlar va erkaklarning teng huquqligidan kelib chiqadi. Bola haqida gʻamxoʻrlik qilish, unga taʼlimtarbiya berish ota-ona uchun faqat axloqiy qoida boʻlib qolmay, balki konstitutsiyaviy huquq va burchdan ham iborat.

Oilaviy huquq va m. 2 turga boʻlinadi: shaxsiy huquq va majburiyatlar; mulkiy ququq va majburiyatlar. Oʻzbekiston Respublikasi oila qonuniga koʻra, O.-o.h. va m.ga oʻz farzandlari bilan birga yashash, ularning tarbiyasi bilan shugʻullanish, ota-onalik huquklarini mustaqil ravishda amalga oshirish, bolalarning sogʻligʻi, jismoniy, ruhiy, maʼnaviy va axlo-qiy kamoloti haqida gʻamxoʻrlik kilish, bolalarning qonun hujjatlarida belgilangan zarur darajada taʼlim olishini taʼminlash, bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish kabilar kiradi. Oilaviyhuquqiy munosabatlarda qonunchilik bolalar manfaatining ustuvorligini belgilaydi. Ota-ona va bolalar oʻrtasida kelish-movchiliklar mavjud boʻlganda, vasiylik va homiylik organi bolalarning huquq va manfaatlarini himoya qilish uchun vakil tayinlaydi.

Manbalar
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish

Ota-onalik huquqidan mahrum qilish — oila huquqi sohasi. Oʻzbekiston Respublikasi OK ga koʻra, quyidagi hollarda ota-ona (yoki ulardan biri) ota-onalik huquqidan maxrum qilinishi mumkin: ota-onalik majburiyatlarini bajarishdan bosh tortsa, shu jumladan, aliment toʻlashdan boʻyin tovlasa; uzrsiz sabablarga koʻra oʻz bolasini tugʻruqxona yoki boshqa davolash mu-assasasidan, tarbiya, aholini ijtimo-iy himoyalash muassasasi va shunga oʻxshash boshqa muassasalardan olishdan bosh tortsa; ota-onalik huquqini sui isteʼmol qilsa, bolalarga nisbatan shafqatsiz muomalada boʻlsa, jumladan, jismoniy kuch ishlatsa yoki ruhiy taʼ-sir koʻrsatsa; muttasil ichkilikbozlik yoki giyohvandlikka mubtalo boʻlgan boʻlsa; oʻz bolalarining qayoti yoki sogʻligʻiga yoxud eri (xotini)ning hayoti yoki sogʻligʻiga qarshi qasddan jinoyat qilgan boʻlsa.

O.-o.h.m.q. ota (ona)ning yoki ularning oʻrnini bosuvchi shaxslarning, prokurorning, vasiylik va homiylik orga-nining, voyaga yetmaganlar ishlari bilan shugʻullanuvchi komissiyalar hamda bosh-qa muassasalarning talabi bilan sud tar-tibida amalga oshiriladi. Bolani bo-shqa ota-onaga berishning imkoni boʻlmagan taqdirda, bola vasiylik va homiylik organining qaramogʻiga olib boriladi. Ota-ona qaysi bolaga nisbatan ota-onalik huquqidan mahrum qilingan boʻlsa, shu bolaga nisbatan boʻlgan qarindoshlik faktiga asoslangan barcha huquqlardan, shu jumladan, undan taʼminot olish, shuningdek, bolali fuqarolar uchun qonun xujjalarida belgilangan imtiyozlar va nafa-qalar olish huquqlaridan maxrum boʻladi. Otaonalik huquqidan mahrum qili-nish otaonani oʻz bolasiga taʼminot berish majburiyatidan ozod qilmaydi. Shoira Yoʻldosheva.

Manbalar
Otar

Otar — yaylovda qoʻshib boqish va saqlash uchun shakllantirilgan qoʻy podasi. Otar uchun jinsi, yoshi, nasldorlik xususiyatlari boʻyicha bir xil zotli qoʻylar, sovliqpar esa qochirish muddatlarini qisobga olgan holda olinadi. Otardagi mollar soni: mayin va yarim mayin junlilar uchun 800—900 ona qoʻy; 4—18 oylik toʻklilar uchun 800—1000 bosh; ona qoʻydan ajratilgan qoʻzilar uchun 600—800 bosh; yarim dagʻal va dagʻal junli ona qoʻylar uchun 900—1000 bosh; axta qoʻchqor va qochiriladigan qoʻylar uchun 1000 va undan ziyod. Choʻl mintaqalarda Otar soni yanada yirikroq boʻlishi ham mumkin. Naslchilik fermalarida Otarlardagi qoʻylar soni mahsulot beradigan O.larga nisbatan 15—20% kichikroq boʻladi. Otarlarni 3—4 kishidan iborat choʻponlar guruhi boqadi.

Etimologiyasi 
Otar (kirill.отар)- turk (otar), oʻzbek(otar), qaraim, tuva (odar), oltoy (odor, ottor, otlar) (shuningdek qaraim tilining qrim dialekti), qoʻmiq, qozoq, noʻgʻoy, qoraqalpoq tillari , shuningdek qirgʻiz, qrim-tatar (utar) tillari , boshqird (utar)  tillariga mansub bo'lib, yuqorida koʻrsatilgan tillarning aksariyatida ovul, ovuldan uzoqda joylashgan qoʻy podasi boqiladigan maydon yoki yaylov, ogʻilxona, podani yozda saqlash uchun moʻljallangan toʻsiqlar bilan tevarak atrofi oʻralgan maydon va uning chekkasidagi somonxona, qishloq, uzoqda joylashgan kichik maskan va Otar ma'nolarida ishlatilgan.

Manbalar
Ochilxon Otaxonov

Otaxonov Ochilxon (1926-yil 7-aprel, Andijon viloyati Naynavo qishlogʻi — 2003-yil 19-noyabr Toshkent) — xonanda, Oʻzbekiston xalq hofizi (1992). Ovozi mayin va silliq boʻlib, talqinlari oʻta nozikligi bilan ajralib turadi.

Biografiyasi 
Ochilxon Otaxonov 1926-yil 7-aprelda Andijon viloyati Shahrixon tumani Naynavo qishlogʻida Azamat mahallasida dehqon oilasida dunyoga kelgan. 1940-yillarda oilasi bilan birga Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumani Shoʻralisoy qishloʻgiga koʻchib keladi. Ochilxon Otaxonov oʻsha yerdagi kolxozda otasi Mirsaidxon bilan ketmon chopib, gʻozalarni sugʻorgan. 13-14 yoshida patefon orqali Joʻraxon Sultanov hamda Maʼmurjon Uzoqovlarning qoʻshiqlari yozilgаn plastinkalarni tinglab, birga hirgoyi qilgan.

Ochilxon Otaxonovning ovozi kolxoz raisi, uch karra Mehnat Qahramoni Hamroqul Tursunqulovning eʼtibotini tortadi. Rais uni kolxozda tashkil qilingan badiiy havaskorlar togʻaragiga aʼzo qiladi. U yerda Ochilxon Otaxonov qoʻshiqchi va sozanda Jalil Maxsumdan dutor chalishni hamda qoʻshiq kuylashni oʻrganib boradi. Undan tashqari xonandalikni togʻalari Eshonboboxon, Koʻkxon va Afandixon hofizlardan oʻrganadi.

Ochilxon Otaxonov 1959-yildan Yangiyoʻl teatrida ishlagan. Navoiy, Fuzuliy, Bobur va Ogahiy, Furqat va Muqimiy, Zavqiy va Habibiy, Charxiy va Haziniy kabi aruznavis allomalar yozib qoldirgan gʻazallarni klassik kuylar asosida qoʻshiq qilib aytgan.

Ochilxon Otaxonovning Alisher Navoiy gʻazallariga bastalagan „Sayqal“, „Talqin Bayot“, „Sarahbori oromijon“, „Talqinchai mustahzodi navo“ singari qoʻshiqlari Oʻzbekiston respublikasi radiosida hozirgacha yangraydi.

Xonandaning repertuarida Boburning „Topmadim“ gʻazali, Muqimiyning „Kim desun“, Mashrabning „Jonima rohat“, Haziniyning „Fargʻona tong otguncha“, „Qalandar“ kabi yana oʻndan ortiq qoʻshiqlar mavjud boʻlib, ular Oʻzbekiston teleradiokompaniyasi „Oltin fondi“da saqlanadi. Shoir Mashrab gʻazaliga bastalangan „Ey gʻunchai navruzi gulistoni malohat“ deb kuylanuvchi lirik qoʻshiq uchun Ochilxon Otaxonov Gʻanijon Toshmatovga chuqur minnatdorlik bildirgan.

Ochilxon Otaxonov aruz vazni gʻazalxonlari boʻlgan Vosit Saʼdulla, Habibiy, Akmal Poʻlat, Maʼruf Qoriyev sinfarilarning sheʼrlari asosida qoʻshiqlar yaratgan. Sanʼatkor mumtoz ashulalar („Nasrulloyi“, „Talqinchai Ushshoq“, „Yolgʻiz“, „Ehtiyoj“, „Samarqand Ushshogʻi“ va boshqalar) aytish bilan birga aktyor sifatida Ilhom („Yurak sirlari“), Tursunali („Oltin koʻl“), Askar („Arshin mol olon“), Haydar („Nurxon“) kabi rollarni ham ijro etgan.

Ochilxon Otaxonov 1978—1986-yillar Yunus Rajabiy nomidagi „Maqom“ ansamblitsa ishladi. Uning repertuaridan Shashmaqom shoʻʼbalari, Fargʻona — Toshkent maqom yoʻllari („Moʻgʻulchai Ushshoq“, „Bayot III“, „Bayot Uforisi“ va boshqalar), oʻzbek mumtoz ashulalari („Figʻon“, „Sharob“ kabi), zamonaviy bastakorlar asarlari („Bir kulib qoʻy“, „Kutarman“, „Vafo“), katta ashulalar („Bir kelsun“, „Doʻstlar“, „Koʻp erdi“, „Adashganman“, „Ey, dilbari jononim“) oʻrin olgan.

Vafoti 
Ochilxon Otaxonov 2003-yil 19-noyabrda Toshkent viloyatida vafot etgan.

Manbalar
Ergash Otaxohov

Ergash Isaboyevich Otaxohov (1914.11.9, Namangan - 1967.18.11, Toshkent) — terapevt olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1960), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964). Tibbiyot fanlari doktori (1947), professor (1947). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgach (1936), Harbiy-Dengiz flotida xizmat qilgan (1937—39). Toshkent tibbiyot akademiyasi gospital terapiya kafedrasida aspirant, assistent, dotsent, mudir (1939—49), Oʻzbekiston Gematologiya va qon quyish ilmiy tadqiqot institutining direktori (1942—44), Toshkent tibbiyot akademiyasida ilmiy ishlar boʻyicha prorektor (1949—51), pediatriya va sanitariya-gigiyena fakultetlari ichki kasalliklar pro-pedevtikasi kafedrasi mudiri (1951 — 1967). Ilmiy ishlari oʻlka patologiya-si, ovqat hazm qilish aʼzolari va qon kasalliklariga oid. Namangan tibbiyot bilim yurtiga O. nomi berilgan.

Manbalar 
 Xronicheskiye zabolevaniya kishechnika, T., 1965; Serdechno-sosudistie zabolevaniya i ix preduprejdeniya, T., 1970.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
Harbiy terapiya
Toshkent tibbiyot akademiyasi bitiruvchilari
Otashgoh

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil

4-martdagi PQ–111-son qaroriga muvofiq, O’zbekiston davlat xoreografiya akademiyasining “Xoreografiya san’ati” fakulteti, “Professional ta’lim” yo’nalishi, rus guruhi 1-bosqich talabasi

Trashkova Yelizaveta Dmitriyevna 
Zulfiya nomidagi Davlat mukofoti bilan taqdirlandi.

Adabiyot 
 Eng qadimiy shahar, T., 2001.

Manbalar
Otashkada

Otashkada — zardushtiylik dini ibodatxonasi. Gushtaspnchig farmoni bilan kurila boshlangan. O.lar turli tabiiy ofatlardan muhofaza qilish maq-sadida balandlikka, tepa ustiga yoki harsang toshlardan yasalgan 3–4 m lik tagkursilar ustiga kurilgan. Dastlab O. diniy marosim va ibodatlarni bajarish maskani boʻlgan. Asta-sekin O.ning vazifalari oʻzgara borib, sosoniylar davrida jamoa yigʻinlari va boshqa tadbirlar oʻtkaziladigan joyga aylangan. Barcha harajatlar podsholik tomonidan O.ga vaqf qilingan yer, chorva, bogʻ-rogʻlardan olinadigan daromadlar hisobiga qoplangan; O.lar bir necha hujra, tolor (zal)lardan iborat boʻlgan. Bino oldida doim olov yonib tu-radigan O. maydoni bunyod etilgan. Is-fahon, Yazd, Koma (Hindiston) shahrilarida eng qad. O.larning harobalari mav-jud. O.larda 7 xil musiqa asbobi joʻrli-gida Goxlarni yodlattiradigan maxsus goʻshalar boʻlgan. O.lar diniy udum va marosimlarni oʻtkazadigan manzil boʻlish bilan birga maʼnaviy, maʼrifiy ishlar markazi hisoblangan.

Hamidjon Homidov.

Manbalar 

 

Din
Arxitektura
Otaqoʻzi madrasasi

Otaqoʻzi madrasasi — Andijon viloyati Paxtaobod tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (20-asr boshlari). Madrasani mahalliy boy Otaqoʻzi qurdirgan. Qurilishda Usta Qirgʻizboy va Mamajonlar qatnashgan. Otaqoʻzi madrasasi tarhi koʻp bur-chakli, peshtoq — gumbazli darvozaxo-na, masjid — ayvon, 2 qavatli huj-ralardan iborat. Binoning umumiy koʻlami va tarh tuzilishi oʻziga xos. Hovli boʻylab hujralar va gumbazli darsxona joylashgan. Otaqoʻzi madrasasi qurilishida ustalar oddiy pishiq gʻishtning bezak imkoniyatlari naqadar kengligini namoyish etganlar. Ravokli, mezanali va qubbali ustungoʻshalar binodan birmuncha balandroq koʻtarilgan. Ustungoʻshalarga ishlov berishda turli shaklda gʻisht terish yoʻli bilan oʻziga xos bezak hosil qilingan. Ular orasidagi devor sirtiga yuza ravoklar ishlangan. Masjidning gul solingan shifti alohida badiiy qimmatga ega, unda girih va islomiy naqshlar Qurʼon suralaridan olingan yozuvlar bilan oʻzaro uygʻunlashib ketgan (bezagida mahalliy usta Saydullo qatnashgan). Madrasa qurilishida Xorazmcha muqarnas, sharafa va kungura qoʻllangan. Otaqoʻzi madrasasi Qoʻqon xonligining soʻnggi davr meʼmoriy yodgorligi hisoblanadi. 1971—75 yillarda taʼmirlanib, oʻlkashunoslik muzeyi joylashgan.

Manbalar 

Andijon madrasalari
Andijon meʼmoriy yodgorliklari
XX asrda qurilgan madrasalar
1913-yilda qurilgan madrasalar
Otbosar chigirtka

Otbosar chigirtka (Dociostaurus kraussi) — haqiqiy chigirtkalar oila-siga mansub yakka yashovchi hasharot. Ma-rokash chigirtkasita juda oʻxshash, ammo unga nisbatan kichikroq. Erkagi tanasining uz. 15—20 mm, urgʻochisiniki 20— 30 mm. Kulrang dogʻlari bor. Urgochisining orqa boldirlari qizil, erkagi-niki sariq. Gʻoʻza, don ekinlari, boshokli oʻsimliklarga zarar keltiradi. Tuxum qoʻyish uchun tuprokdan yasagan koʻzachasining uz. 19—30 mm, kalinligi 5—6 mm. Oʻsimliklari siyrak joylarga yoki partov yerlarga mavsumda 2—5-marta tuxum qoʻyadi. Tuxumdan lichinkalar, odatda, mart oyining oxiri — aprelning boshlarida chiqadi. 20—25 kundan soʻng qanotlari rivojlana boshlaydi va 10— 15 kunda shakllanib boʻladi.

Kurash choralari: partov va boʻz yerlarni oʻzlashtirish; insektitsidlar qoʻllash.

Manbalar
Otbosh tumanligi

Otbosh tumanligi - Orion yul-duz turkumi yaqinida ot kallasi shaklida koʻrinadigan tumanlik. Otbosh tumanligi, asosan, changdan iborat (chang zarralarining oʻlchami =1 mk, oʻrtacha zichligi =10~22 —10~24 g/sm3). Bu tumanlik Yerdagi kuzatuvchiga nisbatan oʻzidan narida joylashgan yulduzlarning nurini toʻsib qolgani uchun yulduzlar orasida otning boshi shaklida kuzatiladi. Galaktikamizda Otbosh tumanligi singari tumanliklar koʻp (qarang Tumanliklar).

Manbalar
Otboshi

Otboshi - Ichki Tyan-shanning janubiy qismidagi togʻ tizmasi, Qirgʻizistonda. Gʻarb-jan.-gʻarbdan sharq-shimoli-sharqqa to-mon choʻzilgan boʻlib, Ot-boshi botigʻini shimolida Chatirkoʻl soyligidan va janubida Oksoy sirtlaridan ajratib turadi. Uzunligi 135 km. Eng baland joyi 4786 m. Metamorfik slanets, ohaktosh, qumtosh, qisman granit va siyenitlardan tarkib topgan. Choʻqqisida muzliklar bor (maydoni 150 km²). Togʻ-oʻtloq va sub-nival landshaftlar mavjud.

Manbalar 

Togʻlar
Qirgʻiziston geografiyasi
Otel

Otel (frans. hotel) — mehmonxonaning xalqaro nomi. Dastlab, 16—17-asrlar Fransiyadagi katta hashamatli uylar O. deyilgan. Keyinchalik shularga taqlidan qurila boshlagan shahar mehmonxonalari O. nomini olgan.

Manbalar
Otenit

Otenit, otunit (Fransiyadagi Otyon shahri nomidan) — uranli slyudalar guruxiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Ca(UO2)2[POJ28H2O; tarkibida 62,7% UO36op. Tetragonal singoniyada kristallanadi. Kristallari, odatda, yupqa kvadrat, tabletka shaklida, slyudasimon. Tangacha shaklli afegatlari ham uchraydi. Rangi sariq, baʼzan yashilroq sariq. Sadafsimon yaltiroq. Qattikligi 2—2,5. Zichligi 3,1—3,2 g/sm3. Kuchli radioaktiv. O. gidrotermal tomirlarda, pegmatitlarda uranning turli minerallari (ayniqsa, uranit)ning yuza qismida roʻy bergan oʻzgarishlar natijasida hosil boʻlgan. O. katta uyumlaridan uran rudasi sifatida foydalaniladi.

Manbalar 

Minerallar
Otit

Otit (yun. otos — quloq, itis — yalligʻlanish) — quloqning yalligʻlanishi. Tashqi quloqning yalligʻlanishi otit,  oʻrta quloqning yalligʻlanishi oʻrta otit va ichki quloqning yalligʻlanishi labirintit deyiladi.

Tashqi otitga tashqi eshituv yoʻliga infeksiya kirishi, shuningdek, qashinib yoki hasharot chaqib yaralanishi, kuyish, sovuq urishi, shpilka yoki barmoq bilan quloq kovlash va x.k. sabab boʻladi.

Oʻrta O. koʻpincha yosh bolalarda uchrab, birmuncha ogʻir kechadi, quloq qat-tiq ogʻriydi, harorat koʻtariladi, eshi-tish ancha pasayadi, miya va uning pardasiga asorat berishi mumkin. Oʻrta O.ga aksariyat yuqori nafas yoʻllarining yalligʻlanishi bilan kechadigan infeksi-on kasalliklar: gripp, oʻtkir respirator kasalliklar, qizamiq, skarlatina va boshqa sabab boʻladi. Oʻrta O.da vrach tav-siyasi boʻyicha kompress qilinadi; u ogʻriqni pasaytiradi va nogʻora boʻshli-gʻidagi yalligʻlanish soʻrilib ketishiga imkon beradi. Oʻrta quloq yalligʻlani-shining oldini olish uchun organizmni chiniqtirish, servitamin ovqatlar is-teʼmol qilish (qarang Ovqatlanish), fizkultura va sport bilan shugʻullanish lo-zim. Tamaki chekish va alkogolga ruju qilish oqibatida nafas yoʻllarining surunkali yalligʻlanishi keyinchalik oʻrta quloqqa ham oʻtishi mumkin. Tumov boʻlganda burunni toʻgʻri qoqa bilish ham oʻrta O.ning oldini olishda ayniqsa muhim. Oʻz vaqtida toʻgʻri davo qilinsa, bemor butunlay tuzalib ketadi, eshitish qobiliyati oʻz holiga qaytadi. Baʼzan soʻrgʻichsimon oʻsiq kataklari va ular oraligʻidagi toʻsiqlarning yalligʻlanishi (qarang Quloq) kabi asoratlar yuzaga kelishi yoki kasallik surunkali shaklga oʻtishi mumkin.

Surunkali O.da vaqt-vaqti bilan yiring oqib turadi, eshitish qobiliyati pasayadi. Surunkali O.ga xos alomatlar paydo boʻlishi bilan darhol vrachga murojaat etish lozim. Oʻz vaqtida davo qilinmasa, meningit, sepsis, hatto miya toʻqimasi abssessi kabi asoratlar roʻy beradi. Oʻrta quloq yalligʻlanishini muntazam davolash zarur, bemor vrach-otorinolaringolog nazorati ostida boʻlishi lozim. Bu kasallikda quloq pardasida doimiy teshik mavjudligi tufayli quloqqa suv kirganda dard zoʻrayadi. Shuning uchun choʻmil-ganda va bosh yuvganda paxtani vazelin yoki boshqa suyuq moyga shimdirib, quloqqa tiqib qoʻyish kerak.

Manbalar

Manbalar 

Quloq kasalliklari
Tibbiyot
Otorinolaringologiya
Kasalliklar
Surdologiya
Alifbo boʻyicha kasalliklar