MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Reprivatizatsiya

Reprivatizatsiya (re... va lot. privatus — xususiy) — ilgari davlat ixtiyoriga olingan korxona, bank, aksiya va boshqalarni qaytadan xususiylashtirish. Bu bilan davlatlashtirilgan i.ch.dan xususiylashgan va sogʻlom raqobatga tayangan iqtisodiyotga oʻtiladi. R. iktisodiyotni erkinlashtirib, iqtisodiy oʻsishga yoʻl ochib berishi bilan bozor iqtisodiyoti talablariga mos tushadi.

Manbalar
Repriza

Repriza (frans. repris — takrorlash, qayta ijro etish) — 1) sirk va estradada — komik adabiy yoki pantomima nomeri (baʼzan hazil; latifa); 2) ot sirkida muayyan vaqt davomida otning bir xil chopishi; 3) sirkning boshqa janrlarida R. deb bir necha marta ketmaket qaytariladigan tryuklar ataladi. Sirk sanʼatida R. termini 19-asrning 1-yarmidan boshlab yuritilgan. Oʻzbek masharaboz va qiziqchilari hamda sirk klounlari (K. Zarifov, A. Yusupov, N. Nurmatov, E. Parpiyev, O. Hakimov, G. Zastavnikov, P. Borovikov va boshqalar) repertuaridan R.lar keng oʻrin egallagan; 4) musiqada — mavzuning (uning rivoj bosqichidan keyin) yoki musiqa asari biron boʻlimining (boshqa boʻlimlaridan soʻng) takrorlanishi.

Manbalar
Reprografiya

Reprografiya [repoʻo(duksiya) va ... grafin] — matnlar va grafik tarzdagi asl manbalardan fotografiya va boshqa usullarda nusxalar olish. R. da poligrafiya usulidagidek bosma krliplar tayyorlashning hojati yoʻq. R.da nusxalar asl manbaga anik, oʻxshab chiqadi, nusxalarini istalgan masshtabda olish mumkin, texnologik sikl juda qisqa boʻladi. R. usullari va vositalaridan korxonalar, kutubxonalar, arxivlar, loyihalash tashkilotlari va boshqa joylarda foydalaniladi.

Manbalar
Reproduktiv organlar

Reproduktiv organlar (lot. re tiklanish, takrorlanish maʼnosida, produco — yarataman) — oʻsimlik va hayvonlarning koʻpayish funksiyasini bajaradigan organlari. Oʻsimliklarda P.O. — vegetativ jinssiz va jinsiy koʻpayishni amalga oshiradigan har xil tuzilmalar. Jinsiy jarayon va nayel gallanishi boʻlmaydigan prokariotlarda Reproduktiv organlar tinim davridagi sporalar, gormogoniyalar va boshqalardan iborat. Koʻpchilik zamburugʻlar, suvoʻtlar va nayel gallanishi (sporofit va gametofit) orqali rivojlanadigan sporali oʻsimliklarda Reproduktiv organlar jinssiz koʻpayishda sporangiylar, jinsiy koʻpayishda gematangiylardan iborat. Urugʻli oʻsimliklarda nayel gallanishi yashirin oʻtadi va qizlik sporofit (urugʻkurtak) ona sporofitda rivojlanadi; Reproduktiv organlardagi mikro va megasporotsitlar, changdon va tuxumning generativ hujayralari hisoblanadi. Koʻpincha Reproduktiv organlar termini keng maʼnoda qoʻllanadi; ularga gullar, mevalar (yopiq urugʻlilar) va strobilalar, yaʼni erkak va urgʻochi qubbalar (ochiq urugʻlilar) va boshqa generativ strukturalar kompleksi qoʻshiladi. Vegetativ koʻpayish organlari ham Reproduktiv organlarga klritiladi. Hayvonlarda Reproduktiv organlar jinsiy organlar deyiladi.

Manbalar
Reproduksion texnika

Reproduksion texnika — tasviriy matnrasmli asl nusxalar (rasmlarplakatlar va boshqalar)dan nusxalar koʻchirish bilan bogʻliq boʻlgan texnika vositalari. Fotografiya apparatlari, fotokattalashtirgichlar, kontakt usulida nusxa koʻchirish apparatlari, fotografiya formalari — negativlar, diapozitlarni retushlash uchun moʻljallangan maxsus stollar, nusxa koʻchirish ramalari Reproduksion texnika jumlasiga kiradi. Fotosuratlarni ochiltirish, fotografiya formalarining nusxalariga kimyoviy ishlov berish qurilmalari, ofset bosma krliplarini tayyorlash potok liniyalari, namuna nusxalarini olish dastgoxlari, bosma mashinalar va boshqa ham Reproduksion texnika hisoblanadi. Reproduksion texnikaning elektron vositalari ham yaxshi rivojlangan; Mas, koʻp rangli tasvirlarni hosil qilishda qoʻllanadigan elektron rang ajratkichlar, elektrgravyura apparatlari (elektrongravyura avtomatlari). Bular bosma krliplar tayyorlash jarayonini ancha soddalashtirish va tozalashtirishga imkon beradi.

Manbalar
Reproduksiya

Reproduksiya (re... va lot. produco — yarataman) — 1) tasvirlar (tasviriy sanʼat asarlari, bosma matn, harita, hujjatlar, fotosuratlar va boshqalar) ni fotografiya yoki poligrafiya usulida hosil qilish; 2) poligrafiya usulida hosil qilingan surat, rasm, fotosurat va boshqa asl nusxaning barcha xususiyatlari aniq hosil qilinadigan R. faks i mal R. deb ataladi; 3) psixologiyada — xotirada qolgan narsani aniq yaratish jarayoni; 4) biologiyada — organizmning oʻziga oʻxshash organizmlarni yaratishi, koʻpayishi.

Manbalar
Nikolay Rerix

Nikolay Konstantinovich Rerix [1874.27.9 (9.10), Peterburg — 1947.13.12, Nagar, Hindistonning Panjob shtati] — rus rassomi, arxeolog, jamoat arbobi. Peterburg Badiiyot akadimyasida oʻqigan (1893—97), Parijda malakasini oshirgan (1900—01). Rassomlarni ragʻbatlantirish jamiyati kotibi (1901-yildan) va uning qoshidagi racm maktabi direktori (1906—18). Peterburg Badiiyot akadimyasi akademik (1909-yildan). "Sanʼat dunyosi" birlashmasi aʼzosi (1910—19 yillar uyushma raisi). 1918-yildan xorijda (AQSH va Hindistonda) yashagan. R. ijodi mavzuini uning arxeologiya hamda slavyan va Skandinaviya mamlakatlariga, 20-yillardan buddizmga boʻlgan qiziqish belgiladi ("Dozor", 1905; "Tibet. Monastir", 1942; ikkalasi ham Rus muzeyida); dastlab tarixiy mavzularda asarlar yaratgan Rerix ijodida keyinchalik manzara, tabiat koʻrinishlari yetakchi oʻrinni egallay boshladi: "Chopar" (1897), "Dengiz ortidan kelgan mehmonlar" (1901), "Shahar qurmoqdalar" (1902) va boshqa

Rerix, shuningdek, teatr dekoratsiyasi (I.V.Stravinskiy, "Muqaddas bahor" baleti, 1913; A.P.Borodin, "Knyaz Igor" operasi, 1914 va boshqalar) va monumental sanʼatda ham ijod qilgan. Markaziy va Sharqiy Osiyoda yirik ekspeditsiyalar uyushtirgan (1924—28 va 1934—35) hamda qimmatbaho arxeologik va etnografik materiallar toʻplagan.

20-yillardan maʼrifatparvarlik faoliyati olib borgan R. jahon ax/1ining diqqatini jahon madaniy yodgorliklarini saqlashga qaratdi; u ilgari surgan ("Rerix pakti" deb atalgan) yoʻnalish asosida 1954-yilda koʻp mamlakatlar tomonidan maʼqullangan "Harbiy toʻqnashuvlar chogʻida madaniy yodgorliklarni himoya qilish" Xalqaro Gaaga konvensiyasi imzolangan.

Rerixning oʻgʻli rassom Svyatoslav Nikolayevich (1904—1991) 1919-yildan Londondagi Qirollik akademiyasida, soʻng AQShning Kolumbiya va Garvard untlarida meʼmorlikdan taʼlim olgan; 1926. yilda ilk bor Hindistonga borgan, 1936-yildan esa oʻsha yerda muqim yashagan. Otasi R.ning ijodiy anʼanalarini davom ettirgan, portret (otasi Rerix portreti, 1937 va boshqalar), ramziy va janrli asarlar, ayniqsa, manzaralar ("Himolay, quyoshning botishi", 1971 va boshqalar) yaratgan. Oʻzbekistonda R. asarlari koʻrgazmalari tashkil qilingan (1999).

Moskvada xalqaro R.lar markazi tashkil qilingan (1991).

Manbalar 

1874-yilda tugʻilganlar
1947-yilda vafot etganlar
13-dekabrda vafot etganlar
Resife

Resife yoki Pernambuku — Braziliyadagi shahar, Janubiy Amerikaning eng sharqiy chekkasida. Pernambuku shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 1,4 million kishi (2000). Braziliyaning Atlantika okeani sohilidagi muhim porti (chetga shakar, tropik mevalar, paxta, teri xom ashyosi, yogʻoch chiqariladi). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning shimoli-sharqidagi muhim iqtisodiy markaz. Oziq-ovqat (asosan, shakarqand, tamaki), toʻqimachilik, mashinasozlik, sement, kimyo, koʻnpoyabzal sanoati korxonalari mavjud. Untlar, Filologiya akademiyasi, shtat muzeyi bor. Shaharga 1548-yilda balikchilar qishlogʻi oʻrnida asos solingan. Mustamlakachilik davriga oid koʻplab meʼmoriy yodgorliklar (monastir, qalʼa, cherkovlar) saqlangan. Turizm markazlaridan.

Manbalar
Respublika

Respublika (lotincha: respublica, res — ish va publicus — ijtimoiy, umumxalq) — davlat boshqaruvi shakli, unda barcha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar. Tarixan Respublika antik davrda monarxiyaning ziddi sifatida vujudga kelgan (Afinadagi quldorlik demokratiyasi). Mil. av. V-IV asrlarda Sparta va mil. av. II asrda Rim davlati aristokratlar qismi manfaatlarini ifoda etgan. Oʻrta ayerlarda Respublika boshqaruv shaklini qoʻllagan Venetsiya va Genuya singari shahardavlatlar bor edi.

Hozirgi vaqtda jahondagi 190 davlatdan 140 dan ortigʻi Respublika hisoblanadi. Boshqaruvning Respublika shakli quyidagi turlarga ajratiladi: 1) prezidentlik Respublikasi (AQSH, Meksika va boshqalar), bunda prezident umumxalq saylovida saylanib, bir vaqtning oʻzida davlat va ijro etuvchi hokimiyat boshligʻi hisoblanadi; 2) parlamentar respublika (Italiya, GFR, Vengriya va boshqalar), bunda parlament toʻliq hokimiyatga ega boʻlib, uning oldida hukumat siyosiy javobgar hisoblanadi. Parlament prezidentni saylaydi. Bunda prezident faqat davlat boshligʻi boʻlib, ijro etuvchi hokimiyat boshligʻi hisoblanmaydi; 3) aralash tipdagi respublika (yarim prezidentlik; Fransiya, Portugaliya, Finlandiya, Yevropadagi totalitar tuzumdan xalos boʻlgan yangi mamlakatlarning aksariyati), bunda prezidentlik respublikasi bilan parlamentar respublika xususiyatlari qoʻshilib ketadi. Yaʼni prezident umumxalq saylovlarida saylanib, yuridik va real keng vakolatlarga ega boʻladi. Biroq hukumat parlament tomonidan tashkil etiladi va u nafakat prezident oldida, balki parlament oldida ham siyosiy javobgar boʻladi. Bunda prezident hukumatga umumiy rahbarlik qiladi, lekin uni bosh vazir boshqaradi. Prezident maʼlum holatlar yuz berganda parlamentni tarqatib yuborish huquqiga ega.

Oʻzbekiston Respublikasi — suveren demokratik respublika boʻlib, mamlakatimizda prezidentlik Respublikasi boshqaruv shakli amal qiladi.

Yana qarang 
 Monarxiya
 Parlament
 Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi
 Davlatlar boshqaruv shakllari ro'yxati

Manbalar
Respublika maʼnaviyat va maʼrifat markazi

Respublika maʼnaviyat va maʼrifat markazi — q. "Maʼnaviyat va maʼrifat" markazi.

Manbalar
Respublikachilar partiyasi

Respublikachilar partiyasi (AQSH) — AKShdagi ikki asosiy partiyadan (Demokratlar partiyasi bilan bir katorda) biri. 1854-yil shim.sharqiy shtatlarning sanoattijorat namoyandalari va Jan.ning quldorchilik oligarxiyasi siyosiy hokimiyatini tugatish uchun kurashayotgan jamiyatning boshqa ijtimoiy qatlamlari ittifoqi asosida tashkil etilgan. 1861—85, 188993, 18971913, 192133, 195361, 1969—77, 1981—93 yillarda hokimiyat tepasida boʻlgan. Respublikachilar partiyasi 2001-yildan yana Oq uyni egallab turibdi.

Manbalar
Ressora

Ressora ( — qayishqoqlik) — transport mashinalari (avtomobil, vagon, traktor va boshqalar)da yoʻlning notekisligidan hosil boʻladigan silkinishlarni yumshatib beradigan qayishqoq (elastik) moslama. Metall, gidravlik va pnevmatik xillari bor. Metall Ressora keng tarqalgan; u listli, prujinali va torsion xillarga bulinadi. Listli Ressora turli uzunlikdagi maxsus pulat polosalardan yasaladi. Asosan, avtomobil, traktor, vagon va boshqalarda ishlatiladi. Prujinali Ressora vintsimon silindrik prujinalardan iborat. Yengil avtomobillar, temir yoʻl transporti va boshqalarda ishlatiladi. Torsion Ressora uzun elastik poʻlat sterjendan iborat;.u buralishga xizmat qiladi. Vir uchi ramaga mahkamlanadi, ikkinchi uchi ramadagi maxsus vtulkadan utkaziladi. Shu uchidagi richag gʻildiraklardan tushadigan kuchlarni ramaga yumshatib utkazadi.

Asosan, avtomobillarning old gʻildiraklariga oʻrnatiladi. Gidravlik Ressorada suyuklik silindrning bir bushligʻidan ikkinchi boʻshligʻiga kalibrlangan teshik orqali oʻtadi. Pnevmatik Ressorada gaz yoki havoning qayishqoklik xususiyatidan foydalaniladi.

Yana qarang 

 Prujina

Manbalar
Restavratsiya

Restavratsiya (— tiklash) — buzilgan, shikastlangan yoki vayron boʻlgan tarixiy va madaniy yodgorliklar (alohida meʼmoriy inshootlar va ularning majmualari, tasviriy va amaliy bezak sanʼati asarlari, arxeologik topilmalar va boshqalar)ni asliga oʻxshatib yoki asliga yaqinlashtirib qayta tiklash va mustahkamlash (qarang Taʼmirlash).

Yana q. 

 Rekonstruksiya

Manbalar
Resurslar

Resurslar ( — yordamchi vosita) — pul mablagʻlari, boylik, zaxira, imkoniyatlar; davlat byudjetida daromad manbalari, tabiiy, iqtisodiy, mehnat, valyuta va boshqa Resurslar boʻlishi mumkin. Keng maʼnoda — jamiyat hayotida i.ch.ni taʼminlashning vositalari, manbalarini ifodalaydigan iqtisodiy Resurslar muqim oʻrindaturadi. Iqtisodiy Resurslar tabiiy (xom ashyo, suv, oʻrmon P.), mehnat ("inson kapitali"), aylanma mablagʻlar (materiallar), axborot, moliya (pul kapitali) Resurslariga boʻlinadi. Top maʼnoda — iqtisodiy P. xoʻjalik faoliyatida foydalaniladigan, shu jumladan, yuqorida sanab oʻtilgan Resurslarni ham qamraydigan omillar majmuini bildiradi. Resurslar tiklanadigan, yana qayta hosil qilish mumkin boʻlgan (ish kuchi, jihozuskunalar) va tiklanmaydigan (Mas, xom ashyolar — neft, koʻmir, gaz, rudali konlar) Resurslarga hamda i.ch. va mahsulot isteʼmoli chiqindilari boʻlgan ikkilamchi Resurslarga (dastlabki ishlatishdan keyin i.ch.da asosiy xom ayosh yoki mahsulot tarzida foydalaniladigan materiallar va buyumlar)ga boʻlinadi. Bunday Resurslar qoʻshimcha moddiytexnika Resurslar manbai hisoblanadi. Valyuta Resurslari, yaʼni erkin almashtiriladigan chet el valyutasi zaxiralari va uning tushum manbalari ham Resurslarga kiritiladi

Yana q. 

 Tabiat resurslari

Manbalar
Resurslar kamyobligi

Resurslar kamyobligi — jamiyat hayotida ehtiyojlarni qondirishga xizmat qiladigan resurelarning cheklanganligi va tiklanmaydigan resurslarning tobora kamayib borishi. Resurslarning kamyobligi umumiy hodisa boʻlib, inson ehtiyojlarining cheksizligi bilan resurelarining cheklanganligi oʻrtasidagi nomutanosiblik iqtisodiyotning azaliy muammosidir. Ekiladigan yerlarning, yer osti va yer usti boyliklarining, mehnatga yaroqli aholi sonining cheklangan boʻlishi, energiya resurelarining yetishmasligi va boshqalarda koʻrinadi. Masalan, keyingi 200 yil ichida Yer kurrasida isteʼmolchilar soni 5 marta koʻpaydi, ammo yer sathi, tabiiy boyliklar koʻpaygani yoʻq. Yer kurrasining 72% okeanlardan iborat, ammo quruqlikning talay qismida yashab boʻlmaydi. Resurslar kamyobligi hodisasi i.ch.da resurslarni tejovchi texnologiyalarni yaratishga turtki beradi, resurelar sarfining eng tejamli usullari tanlanadi, mahsulot birligini yaratish uchun ketadigan resurs sarflari qisqartiriladi, ehtiyojlarni qondirishning oqilona darajasiga amal qilinadi (qarang Ehtiyojlar).

Manbalar
Retardantlar

Retardantlar (lot. retardatio — kechikish, sekinlashish) — oʻsimliklar poyalari va novdalarining ortiqcha oʻsib ketishini toʻxtatadigan va yotib qolishiga chidamini kuchaytiradigan turli kimyoviy xususiyatli sintetik moddalar (qarang Gibberellinlar, Auksinlar, Oʻsishni boshqaruvchi moddalar).

Manbalar
Retikulendotelial sistema

Retikulendotelial sistema (makrofot sistema) — odam va umurtqali hayvonlar organizmidagi himoya xujayralari (biriktiruvchi toʻqimalar gistiotsitlari, kon monotsitlari, kapillyarlar endoteliysi, jigarning Kupfer hujayralari) majmui. Retikulendotelial sistema bakteriyalar va turli yot yoki toksik zarralarni qamrab oladi va hazm qiladi, yaʼni fagotsitoz xususiyatiga ega; kon yaratilishi va antitelolarning vujudga kelishida, shuningdek, moddalar almashinuvida qatnashadi.

Manbalar
Retinit

Retinit (lotincha: retino — toʻr parda) — koʻz toʻr pardasi (retina)ning yalligʻlanishi. Bunda koʻzning koʻrish quvvati pasayib, koʻrish maydoni torayadi. Organizmdagi umumiy kasalliklar (infeksion kasalliklar, moddalar almashinuvining buzilishi, qandli diabet, buyrak, qon va tomir kasalliklari) oqibatida paydo boʻladi. Koʻz toʻr pardasining baʼzi kasalliklari, Mas, pardaning bolalikdan boshlangan pigmentli regeneratsiyasi, shabkoʻrlik yoki koʻrish maydonining toraya borishi natijasida koʻzning atrofni koʻra olmay qolishi, keksalarda uchraydigan koʻz toʻr pardasi tomirlarining aterosklerozi va h.k. ham R.ga sabab boʻladi.

Davo mutaxassis vrach maslahati bilan olib boriladi. Kasallikka sabab boʻlgan asosiy omillar bartaraf qilinadi. Koʻzni zoʻriqtirmaslik tavsiya etiladi; oftobdan himoya qilinadigan koʻzoynak (qora) taqish buyuriladi.

Manbalar
Retinol

Retinol (A vitamin) — q. Vitaminlar.

Manbalar
Retif de la bretonn Nikola

RETIF DE LA BRETONN (Retif de la Bretonne) Nikola (1734.22.11, Sasi — 1806.3.2, Parij) — fransuz adibi. J.J. Russonmsh izdoshi. Parij mehnat ahli toʻgʻrisidagi asarlari, ayniqsa, "Fanshettaning oyogʻi" (1769), "Buzilgan dehqon yoki shaharning xavfxatarlari" (1775) romanlarida jamiyatdagi ayollarning ahvoli, davlat muassasalarini qayta qurish, tarbiya masalalari koʻtarilgan. Davrning muhim muammolariga bagʻishlangan "Gʻalati gʻoyalar" kitoblar seriyasi (5 j.li, 1769—89), "Janob Nikola yoki fosh etilgan inson qalbi" (16 j.li, 1794—97) avtobiografik romanida fransuz xalqining 18-asr hayoti, urfodati tasvirlangan, psixologiyasi ochib berilgan. R.de la B. jahon adabiyotida sermahsul adiblardan biri sanaladi.

Manbalar
Reto-roman tillari

Reto-roman tillari — roman tillarining Shveysariya hamda Shimoliy Italiyada tarqalgan nisbatan qad. guruhchasi. Ushbu termin Qad. Rim viloyati Raetia — Retiya nomidan hosil boʻlgan. Reto-roman tillarida retoromanlar (romanshlar, lidinlar, friullar) soʻzlashadi. Reto-roman tillarida soʻzlashuvchilarning umumiy soni 750 ming kishidan ortiqroq; jumladan, boy adabiyotga ega boʻlgan friul tilida 700 mingdan ortiq kishi soʻzlashadi. Reto-roman tillari asosan, 3 ga boʻlinadi: shveysar (graubyunden) Reto-roman tillari (Shveysariyaning Graubyunden kantoni), tirol (ladin) Reto-roman tillari (Italiya) va friul (Italiya). Baʼzi manbalarda har uchala til yagona retoroman tilining variantlari deb ham qaraladi. Baʼzi belgilariga koʻra, Reto-roman tillari tipologik jaxatdan fransuz tiliga yaqin boʻlib, italyan tiliga qarshi qoʻyiladi.

Shveysar Reto-roman tillari 1938-yildan federatsiyaning 4milliy tili deb eʼlon qilingan. Uning yuqori engadin va surselv variantlari mavjud: ular italʼyan va nemis tillari bilan bir qatorda bir yil oralatib navbatlashib, kantonning milliy tili sifatida qoʻllanadi. Shveysariyada Reto-roman tillarining badiiy adabiyot va matbuot tiliga aylantirishga harakatlar boʻlgan.

German lahjalari tarqalgan hudud bilan chegaradosh joylarda roman va german lugʻaviy unsurlarining aralash qoʻllanish hollari kuzatilsa, baʼzi boshqa joylardagi Reto-roman tillarida xalqona lotin tilining ayrim alomatlari saqlanib qolgan.

Abduvahob Madvaliyev, Isroil Poʻlatov.

Manbalar
Retoromanlar

Retoromanlar — Italiya (ladinlar va friullar, 740 ming kishi, 1990-yillar oʻrtalari) va Shveysariya (romanshlar, 60 ming kishi) dagi xalqlar guruhi. Retoroman tilida soʻzlashadi. Dindorlari — katoliklar va protestantlar.

Manbalar
Retranslyator

Retranslyator (re... va lot. Translator — koʻchiruvchi) — radioaloqa (yoki telealoqa), kosmik aloqada oraliq punkt sifatida foydalaniladigan qurilma, sunʼiy muhit (Mas, sunʼiy yoʻldosh) yoki osmon jismi. Faol (aktiv) va suyet (passiv) xillarga boʻlinadi. Faol R. — radioaloqa liniyalarining oraliq punktlariga oʻrnatiladigan qabul qiluvchiuzatuvchi radiotexnik qurilma; qabul qilingan signallarni kuchaytirib uzatadi. Bunday R. antenna, radiopriyomnik, radiouzatkich, boshqarish qurilmasi va elektr manbaidan iborat. U maʼlum sondagi aloqa liniyalaridan iborat aloqa tarmogʻi uchungina xizmat qila oladi. Aloqa yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY), Mas, "Molniya1, 2, 3" (SSSR), "Telestar", "Intelsat" (AQSH) va boshqa

Sust R. — maʼlum shakldagi mexanik konstruksiya; sunʼiy yoʻl bilan hosil qilingan elektr oʻtkazuvchi muhit yoki samoviy jism; radiosignallar energiyasini sochadi yoki qaytaradi. Radioaloqa liniyalarida oralik, punkt sifatida ishlatiladi. R. har xil chastotali radiosignallarga moʻljallangan koʻp sondagi aloqa liniyalaridan tashkil topgan radiotarmoqqa xizmat qila oladi. Mas, aloqa YESY — "Exo" (AQSH), ionlashgan zarralar buluti, Oy yuzasi va boshqa

Manbalar
Retush

Retush (frans. retoucher — tasvirni tuzatmoq) — tasvir (racm, fotosurat, naqsh va sh.k.)ni qalam, tush, boʻyoq bilan tuzatish, yaxshilash. Retushchi racm, fotosurat, negativning ayrim joylarini ravshan koʻrinadigan qiladi, tuzatadi, dogʻlarini yoʻqotadi. Shu maqsadda qayta chizadi, boʻyaydi, qirib tashlaydi. R., ayniqsa, poligrafiya texnikasida keng qoʻllaniladi. Bosmaxona qoliplari tayyorlash uchun ishlatiladigan original, negativ va diapozitivlar P. qilinadi.

Manbalar
Referat

Referat (lot. refero — axborot beryapman) — biror ilmiy asar, maqola, oʻqilgan kitob va h.k. mazmunining qisqacha yozma yoki ogʻzaki bayoni; oʻrganilgan ilmiy masalaning natijasi haqida axborot; tegishli adabiyot va boshqa manbalarning qisqartirilgan sharxli tahlilini oʻz ichiga olgan maʼlum mavzudagi maʼruza. R., odatda, ilmiy axborot vazifasini oʻtaydi. Unda muayyan mavzu yoritilishi bilan birga, tegishli ilmiy nazariyalar, ilmiy xulosalar taxlil etilishi va tanqid qilinishi mumkin. Oʻzbekistonda R. ilmiy tadqiqot muassasalari, oliy oʻquv yurtlari, akademik litseylar, kasbhunar kollejlari, umumiy taʼlim maktablarida koʻp qoʻllaniladigan didaktik vositadir. Umumiy oʻrta taʼlim maktablari, kasbhunar kollejlari, akademik litseylar oʻquvchilari hamda oliy oʻquv yurtlari talabalarining fakultativ mashgʻulotlardagi maxsus axborotlari ham R. deyiladi. Dissertatsiya yuzasidan tayyorlanadigan R. (avtoreferat)da dissertatsiyaning asosiy mazmuni va xulosalari ifodalanadi.

Roʻzmon Keldiyorov

Manbalar
Referent

Referent (lotincha: referens — xabar qiluvchi, maʼlumot beruvchi) — 1) referat tayyorlovchi, uni oʻqib beruvchi, maʼlumot, xabar beruvchi shaxs 2) Muayyan masalalar yuzasidan axborot, maʼlumot, maslahat beruvchi masʼul shaxs Turli vazirlik, konsern, muassasa va h.k. da R. lavozimi boʻlib, uni egallab turgan shaxs muntazam tarzda sohaga oid maʼlumotlar toʻplab boradi hamda uni referat tarzida oʻz rahbariga taqdim etadi. Ayrim vazirliklarda vazir yordamchisi lavozimida ishlayotgan masʼul shaxs ham R. deb nomlanadi.

Manbalar
Referi

Referi (lot. refero — bildiraman) — maydon, maydoncha (futbol, basketbol va sh.k.), ring (boks), gilam (kurash), vishka (voleybol) va boshqalardagi sport hakamining anʼanaviy xalqaro nomlaridan biri.

Manbalar
Refleks

Refleks (lot. reﬂ exus — orqaga qaytgan, shuʼla) (tasviriy sanʼatda) — rangtasvir (baʼzan grafika)da biror narsadan qaytgan rang va nur shulasi; narsalarga uni oʻrab turgan obʼyektlar (qoʻshni narsalar, osmon va h.k.)dan qaytayotgan nurning aksi tushishidan hosil boʻladi. "R." terminini ham naturaning oʻziga; ham uning tasviriga birday qoʻllash mumkin. R.ning aniq va nozik ifodalash bilan hajmni, ranglar boyligini va tasvirlanayotgan naturaning tuslarini ularning oʻzaro murakkab munosabatlarida yaratishga erishiladi.

Manbalar