Bag‘rikenglik madaniyati

Bag‘rikenglik madaniyati- Bagʻrikenglik yoki tolerantlik atamasini immunolog olim P.Madevar 1953-yilda ilmiy muomalaga kiritgan.Olimning ta’kidlashicha, tolerantlik immunitetiga ega boʻlgan sogʻlom organizmning yot jismlarga qarshi immun ta’sirining susayishi yoki yoʻqolishidir.  
Tolerantlik - insonning har qanday vaziyatda erkin faoliyat koʻrsatish jarayonida oqilona me’yor va murosa  
muvozanatini ta’minlay bilish tamoyiliga rioya qilishi.Uning asosiy elementlari: demokratiya, sabr-chidam, mehr- shafqat, murosa madora, hamjihatlik, oqilona me’yor, oʻzaro hurmat, insonparvarlik, xalqparvarlik va boshqalar. Bu tamoyilning ijtimoiy muhitdagi oʻrnini belgilashda axloq, an’analar, jamoatchilik fikri, turmush tarzi, din, ishlab chiqarish usullari, jamiyatning intellektual-aqliy darajasi kabi omillar ta’sir koʻrsatadi. Bagʻrikenglik  tamoyilini chuqurroq taxdil etish uchun tarkibiy qismlarga, ya’ni: shaxs bagʻrikengligi, farzand bagʻrikengligi, mahalla bagʻrikengligi, ta’limdagi bagʻrikenglik, ijtimoiy-siyosiy  
bagʻrikenglik, diniy bagʻrikenglik, milliy bagʻrikenglik va boshqalarga boʻlish mumkin. Shu oʻrinda uning asosiy 
- aql, koʻngil ekanligini, uning mahsuli esa shaxsning  komilligini belgilashini, uning mezoni - shaxsning  sabrliligining namoyon boʻlishi ekanini e’tirof etib, bu  
tamoyilni cheksiz deb atash maqsadga muvofiqdir. Bagʻrikenglik tamoyili ezgulik, adolat, goʻzallik,  insonparvarlik tamoyillari bilan mushtarak holda dunyoda  
tinchlik va osoyishtalik uchun xizmat qilmokda.BMT tomonidan 1995-yil tolerantlik - bagʻrikenglik, sabr-toqatlilik yili deb e’lon qilingan edi va shu yili  16-noyabrda YUNESKO Bosh konferensiyasida “Bagrikenglik  
tamoyillari Deklaratsiyasi” imzolandi. Bu Deklaratsiyaga  jahonning 185 davlatida, jumladan Oʻzbekistonda ham  qat’iy amal qilinadi.Bu hujjatda bagʻrikenglik tushunchasining mazmun-mohiyati  
har tomonlama ochib berilgan: 
- bagʻrikenglik - bizning dunyomizdagi turli boy  madaniyatlarni, oʻzini ifodalashning va insonning  alohidaligini namoyon qilishning xilma-xil usullarini  
hurmat qilish, qabul qilish va toʻgʻri tushunishni anglatadi. Uni bilim, samimiyat, ochiq muloqot hamda hurfikr, vijdon, e’tiqod vujudga keltiradi; 
- bagʻrikenglik - faqat ma’naviy burchgina emas, siyosiy-huquqiy ehtiyoj hamdir; 
- bagʻrikenglik - tinchlikka erishishni musharraf  qiluvchi va urush madaniyatsizligidan tinchlik madaniyatiga  
eltuvchidir; 
- bagʻrikenglik - eng avvalo, insonning universal  huquqlari va asosiy erkinliklarini tan olish asosida  shakllangan faol munosabatdir. Bagʻrikenglikni alohida  
shaxslar, guruhlar namoyon qilishi lozim. 
Har kim oʻz e’tiqodiga amal qilishda erkindir va har kim  bu huquqqa ega ekanligini boshqalar tan olmog‘i lozim. Bir  
kishining qarashlari boshqalarga majburan singdirilishi  mumkin emas.Jamiyatda bagʻrikenglik ideallarini qaror toptirish barchaning burchidir. Chunki, bagʻrikengliktinchlik  va ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning zaruriy shartidir. 
Deklaratsiyada bagʻrikenglik tarbiyasiga (4-modda)  ham alohida ahamiyat berilgan boʻlib, unda ta’lim  muassasalarining roli va vazifalari aniq koʻrsatilgan. 
Bag‘rikenglik madaniyati - bizning dunyomizda turli  boy madaniyatlarni, oʻzini ifodalashning va insonning  
alohidaligini namoyon qilishning xilma-xil usullarini  hurmat qilish, qabul qilish va toʻgʻri tushunishni anglatadi.  
Uni bilim, samimiyat, ochiq muloqot xamda hurfikr, vijdon  va e’tiqod vujudga keltiradi... Bu faqat ma’naviy burchgina emas, balki, siyosiy va xuquqiy ehtiyoj hamdir. Bagʻrikenglik  tinchlikka erishishni musharraf qiluvchi va urush madaniyatsizligidan tinchlik madaniyatiga eltuvchidir”... 
O‘zbekiston hududida 136 millat va elat vakillari  istiqomat qilayotganligi, 7 tilda maktablar, 130 dan ortiq milliy madaniy markazlar faoliyat yuritayotganligi  respublikamizda bu tamoyilga alohida e’tibor qaratilayotganidan dalolatdir. 
Konstitutsiyamizda «O‘zbekiston Respublikasida barcha  fuqarolar bir xil huquq va erkinliklarga ega boʻlib,  jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi,  e’tiqodi, shaxsiy va ijtimoiy mavqyeidan qat’i nazar qonun  oldida tengdirlar” (18-modda), deyilgan. “O‘zbekiston Respublikasi oʻz hududida istiqomat qiluvchi barcha millat  va elatlarning tillari, urf-odatlari va an’analari  hurmat qilinishini ta’minlaydi, ularning rivojlanishi  
uchun sharoit yaratadi” deya alohida ta’kidlangan.

Manbalar

Adabiyotlar