MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oltintosh

Oltintosh, Oltuntosh al-hojib (asl ismi Abu Saʼid) (? — 1032) — turk gʻulomlaridan, keyinchalik gʻaznaviylaraan Ca-buktegin va uning 2 vorisining lashkarboshisi. Sabuktegin davridayoq u xukmdor gvardiyasidagi eng yuqori martaba — "ulugʻ qojib" unvoniga ega boʻlgan; Mahmud Gʻaznaviy davrida qora-xoniylar bilan boʻlgan katta jangda (1008 yil 1-yanvar) O. qoʻshinning oʻng qanotiga qoʻmondonlik qilgan; 1000—11 yillar u Hirot noibi sifatida manbalarda qayd etilgan. Xorazm zabt etilgach (1017), O. xorazmshoh unvoni bilan ushbu viloyatga noib etib tayinlangan, u bu lavozimni vafot etguniga qadar egallab turgan. O. chegara viloyati boʻlgan Xorazmni ehtiyotkorona idora etgan va oʻzini qoʻshni turkiy qabilalardan muvaffaqiyatli suratda mudofaa qilgan, bu bilan u Xorazmdagi oʻz hokimiyatini yanada mustahkamlagan. Mahmud va Masʼud Gʻaznaviylar O.ning bu harakatlariga shubha bilan qarashgan, ular hiyla bilan O.ni daf etish yoʻliga oʻtishgan. 1032-yil bahorida O. sulton Masʼud topshiri-gʻiga koʻra, Alitegita qarshi otlangan va Dabusiya yaqinidagi jangda ogʻir jarohatlanib vafot etgan. Noiblik uning oʻgʻli Horunga topshirilgan, xorazmshoh unvoni Masʼudning oʻgʻli Saʼidga berilgan, Horun mamlakatni faqat shahzodaning vakili sifatidagina boshqara olishi mumkin boʻlgan. Biroq 1034-yil avgustda Horun oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan, ammo kelasi yili gʻaznaviylar koʻrsatmasiga koʻra, oʻldirilgan; uning birodari va vorisi Ismo-il Xandon Xorazmni 1041-yilgacha idora qilgan, soʻngra gʻaznaviylar topshirigʻiga koʻra, Jand hokimi Shoh Malik tomonidan quvib yuborilgan. Shu bilan O. tomonidan asos solingan sulola barham topgan.

Manbalar 

 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
1032-yilda vafot etganlar
Oltintogʻ

Oltintogʻ — Markaziy Qizilqumdagi qoldiq togʻlar. Boʻkantovning jan.da joylashgan. Janubi-gʻarbda Aytimtov bilan tutashgan. Janubi-gʻarbdan shimoli-sharqqa 10 km ga choʻzilgan. Eng baland joyi 322 m. Paleozoyning granit, gra-nodiorit, slanets, alevrolit, kvarsit, marmarlashgan ohaktosh, qumtosh, etaklari esa boʻr va paleogen va toʻrtlamchi davrning qumoq va qum jinslaridan tuzilgan. Shimoli-gʻarbiy yon bagʻri tik-rok va chuqur soylar bilan oʻyilgan. Shimoliy-gʻarbida Avliyosoy, janubi-sharqida Mesh-tepasoy va Marasoy kabi quruq oʻzanlar bor. Nurash jarayonlari kuchli.

Manbalar 

    

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Oltintogʻ pegmatit koni

Oltintogʻ pegmatit koni -Jan. Boʻkantovda, Uchquduq shahridan 2 km shim.-sharkda joylashgan. Pegmatit tomirlari tokembriy kremniyli slanetslari va Oltintogʻ intruziyasi granitlari endokontakt zonasida joylashgan. Ularning tarqalgan maydoni 80– 85 km² ni tashkil etadi. Kon qalinligi 2,0—2,5 m li 117 ta pegmatit tanasidan iborat. Pegmatit tomirlarida dala shpatining miqdori oʻrtacha 70—75%, kvars 25%. Muskovit va granat mine-rallari mavjud. Kon razvedka qilingan va kazib olishga tayyorlangan.

Manbalar
Oltinxon Toʻra

Oltinxon Toʻra, Mahmud ibn Sayid Nazir at-Taroziy (taxminan 1894, Avliyo ota, hozirgi Taroz shahri — 1991.26.6, Makka) — ulamo, adib, tarjimon. Dastlabki taʼlimni padari buzrukvoridan, soʻngra shayx ibn Kamol Nosirxon Toʻra Kosoniydan, davrining boshqa yetuk olimlaridan oldi. Xoʻjand, Toshkent, Buxoro madrasalarida oʻqidi. Arab, fors, turk tillarining barcha lahjalarini mukammal egalladi, mudarris boʻlib yetishdi. Shoʻro tuzumining ziyolilarga, ilm ahllariga oʻtkazgan nohaq zugʻumi sababli mamlakatdan chiqib ketishga majbur boʻldi. 1932-yildan Kobul shahrida istiqomat qila boshladi. Vir muddat Afgʻoniston maorif vazirligida maslahatchi lavozimiga tayinlandi. Soʻng Hindistonning Bombay shahridagi masjidda imom xatib boʻlib xizmat qildi. Ikkinchi jahon urushi boshlangandan keyin Saudiya Arabistoniga koʻchib borib, umrining oxirigacha Makka va Madina shaharlarida yashab ijod etdi. O.T. Makkadagi Harami sharif, Madinadagi Masjid an-nabaviyda mudarrislik qilib Qurʼon va hadislardan saboq berdi.

O.T. tafsir, hadis, fikh, adabiyot va ilmning boshqa sohalariga oid 20 dan ortiq asarlar muallifi va tarjimonidir. U Qurʼoni karimni hozirgi zamon oʻzbek tiliga ilk bor tarjima qilib, tafsir yozdi. Bu kitob Hindiston, Pokiston (1976) va Saudiya Arabistonida (1985) chop etilgan. Shuningdek, olim Kurʼonning ayrim suralarini ham tarjima va tafsirlari bilan alohida holda nashr qildirgan. Imom Abu Zakariyo anNabaviyning paygʻambar hadislariga bagʻishlangan "Riyoz us-solihiyn" ("Yaxshilar gulshani") nomli 4 jildli asarini, Imomi Aʼzamning "Fikh al-akbar" ("Asosiy shariat qoidalari"), "Aqoid islomiya", "Hizb al-Aʼzam" kabi kitoblarini arabchadan oʻzbek tiliga oʻgirdi. Oʻzbek, arab, fors, urdu tillarida diniy maʼrifiy mazmunda risolalar, tasniflar, ruboiylar yozdi. O.T. tomonidan atTermiziy qalamiga mansub "Kitob ashshamoilu an-Nabaviya" asarining oʻzbek tiliga qilingan tarjimasi sunggi yillarda Toshkentda arab va hozirgi oʻzbek imlosida bir necha marta nashr etildi.

Manbalar 
 Riyoz us-solihin (Yaxshilar gulshani), 1-kitob, T., 1991; Kitob al-haj, T., 1993.

Adabiyot 
 Jalilov S, Sayid Mahmud Taroziy — Oltinxon toʻra, T., 1997.

Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Oltinxonlar

Oltinxonlar — faxriy laqab yoki unvon; chjurchjenlarning Xitoydagi Szin (xitoycha — oltin) sulolasini mugullar tomonidan atalishi. Keyinchalik bu unvonga tumatlar knyazi Oltinxon va xotogoytlar (Shim.-Gʻarbiy Mongoliya) elati knyazlari ega bulishgan.

Manbalar
Oltiosor

Oltiosor — q. Jettiosor.

Manbalar
Sidney Altman

Sidney Altman (1939.8.5, Monreal) — amerikalik kimyogar. Kolorado universiteti falsafa doktori, Yel universiteti professor (1971). Asosiy ilmiy ishlari nuklein kislotalar kimyosiga oid. 1970-yillarning oʻrtalarida ichak tayoqchasida gayrioddiy ferment topib, unga ribonukleaza yoki (RNKaza) R deb nom bergan. Keyinchalik bu fermentning nafaqat bakteriyalarda, balki hayvon tuqimalarida ham mavjudligini aniklagan. Ribonukleaza RNK va oqsil komponentlaridan tashkil topganligini, ularni ajratish va qayta biriktirish mumkinligini, RNK dan ajratib olingan oqsil komponentlari fermentativ faollikka ega emasligini isbot qildi. RNK fragmentlari ayni vaqtgacha faqat oqsil fermentlarga taallukli deb hisoblangan, barcha klassik-katalitik xossalarga ega boʻlgan yangi riobizm kashf etdi (1983). Nobel mukofoti laureati (1989, R. Chek bilan hamkorlikda).

Manbalar 

1939-yilda tugʻilganlar
8-mayda tugʻilganlar
Kimyogarlar
Amerikalik kimyogarlar
2022-yilda vafot etganlar
Altai

Oltoy yoki Oltoy quyidagilarga murojaat qilishilari mumkin:

Joylar 

 Oltoy togʻlari, Markaziy va Sharqiy Osiyoda, Xitoy, Moʻgʻuliston, Qozogʻiston va Rossiya tomonidan taqsimlangan mintaqa hisoblanadi.

Xitoyda 

 Oltoy prefekturasi (shnjiangzhouxàn), Shinjon-Uygʻur avtonom viloyati, Xitoy
 Oltoy shahri (yǎngǎngǎ), shuningdek, Oltoy prefekturasining shahri „Aletay“ deb ham yozilgan.

Qozogʻistonda 

 Oltoy shahri, Qozogʻistondagi shahar, 2019-yilgacha Zyryan yoki Zyryanovsk nomi bilan mashhur edi.

Moʻgʻulistonda 

 Oltoy shahri
 Oltoy, Govi-Oltoy, sum (tumanlari)
 Oltoy, Bayan-Olgii, soʻm
 Oltoy, Xovd, soʻm

Rossiyada 

 Oltoy oʻlkasi, Rossiyaning federal sub’ektlari
 Oltoy, Oltoy oʻlkasi
 Oltoy Respublikasi, Rossiyaning federal sub’ekti

Odamlari va tillari 

 Altay (ism), ism yoki familiyaga ega boʻlgan odamlar roʻyxati
 Oltoy xalqi, etnik guruh
 Oltoy tillari, bu xalqlar gapiradigan tillardir

Manbalar 

 Oltoy, Vu Mingning tarixiy romani
 Rupes Oltoy, Oy geografiyasining oʻziga xos xususiyati
 Oltoy qoʻylari, qoʻy zoti
 Altay SK, Turkiyaning Izmir shahridagi futbol klubi
 Altay SK (ayollar futboli), Turkiyaning Izmir shahridagi ayollar futbol jamoasi
 Oltoy (tank), Turkiyaning asosiy jangovar tanki
 Oltoy sinfidagi moychi, Sovet dengiz flotining kema sinfi
 Oltoy gaz quvuri, Rossiya va Xitoy oʻrtasida taklif qilingan tabiiy gaz quvuri
 Oltoy (uyali telefon tizimi), Sovet uyali aloqadan oldingi radiotelefon xizmati

Yana qarang 

 Altayskiy (aniqlash)
 Alt-A, AQSH ipoteka turi
 Computer Associates International, Inc. v. Oltay, Inc. , AQSh huquqiy ishi
Niccolò Cusano Universiteti

Niccolò Cusano Universiteti () Italiya davlatining Rim shahridagi universitet. 2006-yilda tashkil topgan.

Havolalar 
 Rasmiy veb-sayti

Rim
Oltoy qoʻriqxonasi

Oltoy qoʻriqxonasi - Oltoyning shimoli-sharqiy qismidagi davlat qoʻriqxonasi. Rossiyaning Oltoy oʻlkasidagi Telets koʻli (Oltinkoʻl) yaqinida. Maydoni 889 ming ga (1999). Tayganing oʻziga xos tabiatini hamda Janubiy Sibirning baland togʻli tundrasini qoʻrikdash maqsadida tashkil etilgan. Togʻlarda balandlik mintaqalari koʻzga yaqqol tashlanib turadi; oq qaragʻay, oq qaragʻay-kedr va kedr-tilogʻochli tayga oʻrmonli subalp mintaqasi bilan almashingan, undan yuqoriroqda esa alp mintaqasi (butali tundra va alp oʻtloqlari, shagʻallilishaynikli va toshloq tundra) boshlanadi. Hayvonlardan maral, los, kabarga, morxoʻr, yelik, qoʻngʻir ayiq, suvsar, boʻrsiq, tiyin, burunduq, bars; parrandalardan ular, oq va tundra kakliklari, karqur, chil, qur koʻp.

Manbalar 

 

Tabiat
Ekologiya
Oltoy o'lkasi
Oltoy togʻlari
Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Oltoylar

Oltoylar (oʻzlarini — oltoy-kiji deb ataydilar) — Oltoy Respublikasidagi Turkiy xalq (59 ming kishi). Rossiya Federatsiyasida jami 69 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Quyidagi etnografik guruxlarga boʻlinadi: oltoy-kiji, telengitlar, teleslar, teleutlar, tubalorlar, chelkanlar, kumandinlar. Oltoy tilida soʻzlashadi. Dindorlari — pravoslavlar, bir qismi baptistlar, anʼanaviy diniy eʼtiqodlar saqlangan.

Manbalar
Olxoʻri

Olxoʻri, olu (Prunus) — raʼnodoshlar oilasiga mansub danakli meva daraxti yoki buta. 30 dan ortiq turi maʼlum. Eng koʻp tarqalgan turi oddiy O. boʻlib, togʻolcha bilan yovvoyi olxoʻri (tern)ning tabiiy chatishishidan kelib chiqqan deb taxmin kilinadi. Vatani — Kichik Osiyo, Kavkaz, Shimoliy Eron. Oʻzbekistonga Eron orqali keltirilgan. Hozir Oʻrta Osiyoda dastlab keltirilgan oq olu, sariq olu, qora olu va ulardan kelib chiqqan navlar tarqalgan. O. joy tanlamaydi. 2000 ga yaqin (Oʻzbekistonda 200 dan ortiq) navi bor. Oʻzbekistonda ekilish maydoni jihatidan danakli meva daraxtlari orasida oʻrikdan keyin turadi. Barglari ketma-ket, gullari yakka yoki 2—3 tadan oʻrnashgan, oq yoki koʻkish.

O. mevasi dumaloq, tuxumsimon, choʻzinchoq, 60—100 g, sariq, yashil, qizil, koʻkimtir-qora; mumgʻubor bilan qoplangan. Tarkibida 14—21% qand, 0,5—1,2% kislota, azotli moddalar va vitaminlar mavjud. Yangiligida yeyiladi, qoqi, konserva qilinadi, shar-batli ichimliklar, jem, murabbo, qiyom va boshqa mahsulotlar tayyorlanadi.

O., asosan, payvandlab hamda ildiz bachkisidan koʻpaytiriladi. O. uchun eng yaxshi payvandtag togʻolcha. Koʻchati oʻt-qazilgach, 4—6-yili hosilga kiradi. Oʻzbekistonda mart-apr.da gullaydi, mevasi iyunning ikkinchi yarmidan sentabr oxirigacha pishadi. 20—25 yil yaxshi hosil beradi (daraxti 30–50 kg, ayrimlari 100 kg gacha); sovuqqa chidamli. Parvarishi danakli meva daraxtlarinikiga oʻxshash. Oʻzbekistonda Vengerka, Berton, Ispolin olxoʻrisi, Samarqand qora olusi, Vashington va boshqa navlari ekiladi.

Zararkunandalari: olxoʻri qurti, olma qurti.

Kasalliklari: klyasterosporioz va boshqa

Adabiyot 
 Pomologiya Uzbekistana, T., 1983;
 Ribakov A. A., Ostrouxova S. A., Ozbekistan mevaçiligi, T., 1967.

Manbalar 

Raʼnodoshlar
Osiyo o'simliklari
Danak
Shimoliy Amerika florasi
Yevropa o'simliklari
Olxoʻrilar
Dorivor oʻsimliklar
Olcha

Olcha (Cerasus) — raʼnodoshlar oilasiga mansub barg toʻkuvchi daraxtlar turkumi; mevali daraxt, 150 ga yaqin turi bor. Asosan, Osiyoda, shu jumladan, Oʻrta Osiyo va Kavkazda 25 ga yaqin turi usadi. Madaniy turlaridan oddiy O. (C.vulgaris) koʻp tarqalgan. Juda qadimdan Markaziy va Jan. Yevropada, Shim. Afrika, Sharq-iy Osiyo, Shim. Amerikada ekiladi. Oʻzbekistonda O.ning mahaleb O.si yoki kamxastak (C.mahaleb), qizilmevali O. yoki chiya (toshchiya) (S. erythrocarpa Neski.) yovvoyi turlari adir va togʻ yon bagʻirlarida uchraydi. Oddiy O. darax-tining boʻyi 6-7 m, sovuqqa, qurgʻoqchilikka chidamli, unumdor tuproklarda yaxshi oʻsadi va moʻl hosil beradi, 30— 40 yil (baʼzan 100 yilgacha) yashaydi. Mevasi mayda, dumaloq, danakli, suvli, nordon, och qizildan toʻq qizilgacha. O. meva bandining uzunligi bilan boshqa danakli mevalardan farq qiladi. Tarkibida 7,3—14,5% qand, 0,8—2,4% organik kislotalar, 0,15—0,88% oshlovchi moddalar, S, V2, V9 vitaminlar va boshqa mavjud. Yangiligida yeyiladi, konservalar, murabbo, jem, vino, qandolat mahsulotlari tayyorlanadi. Hosildorligi 100 s/ga. Mevasi may— iyunda pishib yetiladi. O. danagidan, iddiz bachkisidan hamda payvandlab koʻpaytiriladi. Ekilgandan soʻng 3—4-yili hosilga kiradi, 6—7-yili yaxshi hosil beradi. O.ga qisqa tanali qilib, siyrak pogʻonali shakl beriladi. Oʻzbekistonda O.ning Griot, Lyubskaya 15, Podbelskaya, Samarkand, Turgenevka, Kora shpanka navlari ekiladi (2003). Zararkunandalari: olcha arra-kashi, olcha uzunburuni, bitlar, olcha pashshasi va boshqa Kasalliklari: meva chirishi, klyasterosporioz, kokkomikoz, sitosporoz va boshqa

Manbalar 

Raʼnodoshlar
Mevali daraxtlar
Giloslar
Danak
Olchin

Olchin, alchin — bir qancha turkiy xalqlar tarkibiga kirgan yirik qabila ittifoqi. Olchinlar qadimiy turkiy xalqlardan boʻlib, milodning boshlarida Oltoyda va Irtish daryosi yaqinidagi choʻllarda yashaganlar. Keyinchalik (6-asrdan) Turk xoqonligi, Kimaklar davlati, qipchoqlar ittifoqi va boshqalar tarkibida boʻlgan.

Moʻgʻullar davlati parchalanishi bilan Olchinlar Noʻgʻay Oʻrda va 16-asr oʻrtalarida esa qozoq xalqi tarkibiga kirgan. Olchinlarning ayrim guruhlari boshqird, Qozon tatarlari, Qrim va Shimoliy Kavkaz noʻgʻaylari va qoraqalpoqlar, kichik bir qismi oʻzbeklar tarkibida ham bor. 1926-yil maʼlumotlariga koʻra, Buxoro vohasida (2525 kishi), Karmana atrofida (750 kishi) va Qashqadaryoning quyi oqimida (Olchin qishlogʻida, 300 kishi) yashaganlar. Olchinlar alimuli, bayuli, jetiuru qabilalariga, bularning har biri, oʻz navbatida, yana bir qancha urugʻlarga boʻlingan.

Manbalar
Olchin (maʼnolari)

Olchin:

 Olchin, alchin — bir qancha turki y xalklar tarkibiga kirgan yirik kabila ittifoqi.
 Olchin (oʻlchov birlik) — uzunlik oʻlchov birligi; arshin va gaz qiymatlari (65+112 sm)ga teng .
Olchin (oʻlchov birlik)

Olchin — uzunlik oʻlchov birligi; arshin va gaz qiymatlari (65+112 sm)ga teng.

Manbalar 

 

Oʻlchov birliklari
Olborg

Olborg — Daniyadagi shahar, Yutlandiya yarim orolning shimolida, Shimoliy Yutlandiya amtining maʼmuriy markazi. Aholisi 119,6 ming kishi (2000). Limford boʻgʻozidagi port. Mashinasozlik (asosan, kemasozlik va sement sanoati uchun jixrzlar ishlab chiqarish) sanoati rivojlangan. Sement, baliqni qayta ishlash, toʻqimachilik, kimyo sanoati korxonalari bor.

Manbalar
Olgerd

Olgerd (Algirdas) — Litva buyuk knyazi (1345—77). Gedimin o'gli. Litva buyuk knyazligi hududini kengay-tirish uchun kurashgan. Tevton ordeni (1348, 1370), Oltin Oʻrda (1363) ustidan gʻalaba qozongan, gʻarbiy rus yerlarining bir qismini qoʻshib olgan. Tver knyazligini qoʻllab-quvvatlagan va 3-marta (1368, 1370, 1372) Moskvaga muvaffaqiyatsiz yurish qilgan.

Manbalar
Olgin

Holgin — Kubadagi munitsipalitet va shahar, Golgin provinsiyasining poytaxti bulib. Gavana, Santyago-de-Kuba va Kamagueydan keyin Kubaning toʻrtinchi yirik shahri malum bulgan.
Kuba shaharlari

Manbalar

Havolalar
Olmek madaniyati

Olmek madaniyati — Meksikaning Verakrus va Tavasko shtatlari hududida qadimda yashagan nomaʼlum indeys xalqi madaniyati. Olmek madaniyati miloddan avvalgi 8—4-asrlarda ravnaq topgan. Olmek madaniyati nomi bu hududda keyinchalik, milodiy 11 — 14-asrlarda yashagan kichik qabilalar guruhi (olmeklar) nomi bilan shartli atalgan. Olmek madaniyati iqtisodiyoti dehqonchilik va baliqchilikka asoslangan. Olmek madaniyatini yaratgan xalq Amerikada ilk bor sinfiy taraqqiyot yoʻliga oʻtgan xalklardan biri boʻlgan. Uning miloddan avvalgi 8—2-asrlardagi madaniyati va sanʼati Markaziy Amerikaning qoʻshni indeys xalqlari (mayya va boshqalar) madaniyatiga katta taʼsir koʻrsatgan. Olmek haykaltaroshligining ajoyib obidalari, jumladan, ulkan inson kallalari, koʻplab haykallar Olmek madaniyati aholisining bosh maʼbudi — yaguarni ifodalaydi. Turli diniy in-shootlar: ehromlar, supalar va boshqa qoldiqlari saqlangan. Milodiy 3-asrda nomaʼlum sabablarga koʻra olmeklar gʻoyib boʻlishgan; ehtimol, bu yirik etnik koʻchishlar bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.

Manbalar 

    

Aborigenlar
Om Georg Simon

OM (Ohm) Georg Simon (; 1787.16.3, Erlangen — 1854.7.7, Myunxen) — nemis fizigi. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1842-yildan). Erlangen universitetini tugatgan (1806). Nyurnberg (Germaniya) politexnika maktabi (1833-yildan), Myunxen universiteti (1849-yildan) professor. Ilmiy ishlari elektr, optika, kristallooptika hamda akustikaga oid. Elektr zanjirini kashf qilgan. Shu zanjirning eng muhim harakteristikalaridan biri — oʻtkazgichlar qarshiligi ekanligini koʻrsatib, qarshilik tushuncha-sini fanga kiritgan. Elektr tokining asosiy qonuni (qarang Om qonuni)np yaratgan. Elektr qarshilik birligi — Om uning nomi bilan ataladi.

Manbalar 

Nemis fiziklari
Om

Om (symvol: Ω) — Xalqaro birliklar tizimi SIdagi elektr karshilik birligi. Om (Ω) bilan belgilanadi. Oʻtkazgichdan oʻtayotgan oʻzgarmas tok kuchi 1 amper va uning uchlaridagi kuchlanish 1 Volt boʻlganda uning qarshiligi 1 Om ga teng boʻla-di, yaʼni 1 Om=V/A. G. S. Om sharafiga qoʻyilgan.

Manbalar 

SI hosilaviy birliklari
Ohm qonuni

Ohm qonuni () – oʻtkazgichda oʻtayotgan oʻzgarmas tok kuchi bilan uning uchlaridagi potensiallar farqi  ning oʻzaro bogʻliqligini ifodalovchi qonun. Formulasi quyidagicha:

Om qonunining tarmoqlangan elektr zanjiri uchun umumlashgan koʻrinishi Kirchhoff qoidalari   bilan tushuntiriladi. Om qonuni 1826-yilda olmon fizigi va matematigi Georg Ohm tomonidan o'rnatilgan bo'lib, 1827-yili nashr etilgan va uning nomiga atalgan.

Manbalar
Ombor

Ombor, ombor binolari:

 oziq-ovqat, asbob-anjom, xom ashyo, mahsulotlar, uskunalar, har xil materiallar saqlanadigan joy. Omborlarning usti ochiq, yarim yopiq (bostirma), koʻp oraliqli, ko'p qavatli, isitiladigan, isitilmaydigan turlari mavjud. Omborlar tosh, shagʻal, sement, gʻisht, yogʻoch va boshqa materiallardan quriladi;
 suv toʻplanadigan joy, suv havzasi, suv ombori.

Manbalar
Ombor zararkunandalari

Ombor zararkunandalari - don, chorvachilik mahsulotlari va boshqalarni zararlaydigan hasharotlar, jonivorlar. Omborlar, elevatorlar, tegirmonlar, makaron va konditer mahsulotlari fabrikalari, odamlar yashaydigan binolar va boshqa joylarda tarqalgan; shuningdek, dala va gʻalla xirmonlarida ham uchraydi. Ombor zararkunandalarining koʻpchiligi hasharotlar sinfining qoʻngʻizlar (qattiq-qanotlilar), kapalaklar (tangaqanotlilar) turkumiga, shuningdek, oʻrgimchaksimonlar sinfining kanalar turkumiga mansub. Qushlar va sut emizuvchilar sinfi vakillari orasida ham Ombor zararkunandalari bor. Ombor zararkunandalari butun Yer yuzida keng tar-qalgan. Ombor zararkunandalari dan ombor uzuntumshuq qoʻngʻizi (mitasi), guruch mitasi, kichik un mitasi, toʻgʻnogʻichsimon moʻylovli mita, katta un mitasi, surinam un-xoʻri, gilam qoʻngʻizi, toʻq qoʻngʻir mita, mugʻombir trogoderma, qoʻngʻir terixoʻr, Mavritaniya qoʻngʻizi, kalta sargʻish unxoʻr, vetchina terixoʻri, don parvo-nasi, ombor kuyasi, don kuyasi, tegir-mon parvonasi, un parvonasi, janub ombor parvonasi, un kanasi, choʻziq kana, qoramtir kana, oddiy tukdor kana va boshqa koʻp tarqalgan boʻlib, katta zarar keltiradi. Bulardan kichik un mitasi (Tribolium confusum Duv.), toʻq qoʻngʻir mita (Alphitobius laevigatus F.), katta un mitasi (Tenebrio molitor L.), toʻgʻnogʻichsimon moʻylovli mita (Tribolium castaneum Herbst.), kalta moʻylovli sargʻish unxoʻr (Cryptolestes ferrugineus Steph.), qoʻngʻir terixoʻr (Attagenus simulens Solski.), don parvonasi (Sphestia elutella Hb.), janub ombor parvonasi (Plodie interpunctella Hb.), ombor kuyasi (Tinea granella L.), don kuyasi (Sitotroga cerealella Oliv.), choʻziq kana (Tyrophagug putres centia Ouds.), un kanasi (Acarus siro L.), oddiy tukdor kana (Glycyphagus destructor Schrk.) va boshqa paxta, chigit, kun-jara, shulxa va boshqa mahsulotlarning xavfli zararkunandalaridir.

Ombor zararkunandalari oziq-ovqat mahsulotlari zaxirasini nobud qiladi, donning murtagi va unli qismini yeydi natijada gʻalla va boshqa uzoq saqlanmaydi, ularning ozukalik sifatini buzadi, urugʻlarni shikastlab, unuvchanligini keskin kamaytiradi.

Shuningdek, kalamush va sichqonlar ham Ombor zararkunandalari hisoblanadi. Ular mahsulotlarni nobud qilibgina qolmay, balki inshootlarni, asbob-uskunalarni ishdan chiqaradi hamda turli yuqumli kasalliklarni tarqatadi. Zararkunandalar mustaqil ravishda hamda mahsulot tashiladigan idishlar, mahsulotlar hamda ombor anjomlari va boshqa orqali tarqaladi.

Kurash choralari: har yili yangi xrsilni qabul qilish oldidan va zaruratga koʻra, omborlar, bostirmalar, xirmonlar, mahsulot tashiladigan idishlar va anjomlarni taʼmirlash, yilda ikki marta — bahor (apr,—may) va yoz oxiri (iyul— avgust)da xlorofos, karbofos va boshqa preparatlar bilan ham dezinseksiyalash, ombor atroflarini toza tutish, axlatlarni yoqib tashlash yoki yerga koʻmish kerak.

Ombor zararkunandalarini yoʻq qilish uchun mahsulot saqlanadigan omborlarni brommetil yoki metilxlorid bilan gazli dezinseksiyalash — fumigatsiya zarur.

Manbalar
Ombur

Ombur — 1) mix sugʻurish, narsalarni qisib ushlash, egish, qirqish uchun ishlatiladigan ikki jagʻli asbob. Yassi jagʻli, dumaloq jagʻli, oʻtkir jagʻli, gajombur (jagʻlari bir tomonga egilgan), noʻgʻaydoʻz (etikdoʻzlik va kavushdoʻzlikda ishlatiladigan), qalamgir (temirchilikda ishlatiladigan), nov O. (jagʻining oʻrtasi novsimon, taqachilar ishlatadi) va boshqa xillari bor. Baʼzi stanoklarda O. stanokning bir qismi va-zifasini oʻtaydi. Turli-tuman donali yuklarni koʻtarishda yuk omburi ishlatiladi. Materialni (mas, simni) ham egib, ham qirqib, ham qisadigan (mon-tyorlar ishlatadigan) universal O.lar ham bor. Metallurgiya, metallsozlik, duradgorlik, temirchilik, zargarlik, montyorlik va boshqa sohalarda, uy-roʻzgʻorda ishlatiladi; 2) elektrotexnikada yuqori voltli liniyalarda tok kuchi va elektr kuchlanishini oʻlchaydigan asbob. Kallagi ferromagnit oʻzakdan iborat. Unda induktivlik gʻaltagi joylashgan.

Manbalar
Omdurman

Omdurman — Sudandagi shahar. Oq Nil daryosi boʻyida (uning Koʻk Nilga qoʻshilish joyida). Aholisi 230 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Hartum va Shimoliy Hartum shaharlari bilan birlashib yirik aglomeratsiyani tashkil etadi. Savdotransport markazi (chorva, teri, matolar bilan savdo qilinadi). Toʻqimachilik, teri, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Islom universiteti, Milliy teatr, Maxdi Muhammad Ahmad maqbarasi bor.

Manbalar
Omin

Omin (arab., somiycha) — islom, yahudiy va xristian dinlarida dindorlar oʻrtasida "qabul etsin", "ijobat boʻlsin" maʼnosida ishlatiladigan soʻz. Qurʼoni karimdagi Fotiha surasi tilovat qilib boʻlingach, oʻqigan va eshitganlar "Omin" deb qoʻyish lozimligi xaqida hadisda aytilgan.

Manbalar