MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Balzamlash

Balzamlash, mumiyolash — murda yoki uning ayrim aʼzolari va toʻqimalarini chiritmaydigan qilib uzoq saqlash usuli. Buning uchun jasadga chirituvchi mikroblarni oʻldiradigan maxsus antiseptik moddalar shimdiriladi. Odatda tibbiyot oʻquv yurti talabalariga koʻrsatish, ilmiy tadqiqot olib borish, murdani uzoq, masofaga yetkazib berish zaruriyati tugʻilganda, shuningdek mashhur kishilar jasadi balzamlanadi. B. qadimdan maʼlum, dastlab Misrda qoʻllanilgan; ular B. vositalariga xushboʻy modda — balzam ham qoʻshib ishlatganlar (balzamlash nomi shundan olingan). Ilgari murdaning boshi, koʻkrak, qorin boʻshliqlarini turli tuz eritmalari bilan toʻldirganlar. 16 — 17-asrlarda Yevropada har xil kimyoviy moddalar aralashgan eritmalar keng qoʻllanilgan. B. uchun koʻproq formalin (formaldegidning 40%li eritmasi), etil spirti, sirka kislota va boshqa qoʻllaniladi. Tomirga formalin yuborib, murda yoki aʼzo ana shu eritmaga solib qoʻyilsa, uzoq turadi (formalin toʻqimalarni mustahkam tutib, bakteriyalarning rivojlanishiga yoʻl qoʻymaydi). Sud tibbiyotida B. uchun koʻpincha barobar miqdordagi spirt va formalin eritmasi ishlatiladi.

B.ning ancha mukammal usullari ham bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Balzamli oʻsimliklar

Balzamli oʻsimliklar - tanasida balzam boʻladigan oʻsimliklar. Asosan issiq va moʻʼtadil iqlimli mamlakatlarda, qisman shim. va oʻrtacha kengliklarda tarqalgan. Balzamli oʻsimliklarning miroksilon pereiray (myroxylon pereirae), toluifera balzamum (Toyifera balsamum) va kopaifera (Copaifera) kabi turlari juda mashhur. Mikroksilon pereiray San-Salvadorda va Markaziy Amerikada yovvoyi holda oʻsadi, Shrilanka orolida esa ekib oʻstiriladi. Undan peru balzami olinadi. Toluifera Kolumbiya va Venesuelada tarqalgan; undan tolu balzami olinadi. Kopaifera Jan. Amerikaning issiq mintaqalarida tarqalgan. Undan kopay balzami olinadi. Suriyada uchraydigan likvidambar yoki stiraks (Liqudambar orientalis) daraxtidan xushboʻy suyuq balzam — stiraks olinadi. Oʻrta dengizning Yevropa sohilida oʻsadigan stirakslarga mansub buta (Stira ofﬁ cinalis)ﬂ aH chekimliklarni xushboʻy qilishda ishlatiladigan hamda diniy marosimlarda tutatiladigan xushboʻy smola olinadi.

Manbalar
Balmer seriyasi

Balmer seriyasi - q. Atom spektrlari.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Balneo...

Balneo... (lot. balneum — hammom, choʻmilish) — qoʻshma soʻzlarning tarkibiy qismi; shifobaxsh mineral suvlarga aloqadorlikni bildiradi (mas, balneologiya, balneoterapiya, balneotexnika).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Balneologiya

Balneologiya (balneo... va ...logiya) — kurortologiyaning bir boʻlimi, tabiiy va sunʼiy mineral suvlar hamda shifobaxsh balchiqlarning paydo boʻlishi va fizikkimyoviy xossalarini, xastalikka qarab ularning organizmga koʻrsatadigan taʼsirini oʻrganadi hamda ulardan davolash-profilaktika maqsadida foydalanish usullarini ishlab chiqadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Balneoterapiya

Balneoterapiya (balneo... va terapiya) — tabiiy va sunʼiy tayyorlangan mineral suvlar bilan davolash. Bemorlarga buyuriladigan mineral suvning fizikkimyoviy xossasi va tarkibi har xil boʻladi. Undagi gazlar, tuz eritmalari, mikroelementlar va boshqa moddalar odam organizmiga fiziologik va shifobaxsh taʼsir qiladi. Mineral suv, asosan, vanna sifatida va ichish uchun buyuriladi. Undan foydalanishda umumiy va mahalliy vannalar, dush, basseynlarda choʻmilish, ogʻiz, burun, tomoqni chayish, ingalyatsiya, meʼda-ichaklarni yuvish kabi usullar keng tarqalgan. Mineral suvlarning shifobaxshligi ular tarkibida karbonat angidrid, vodorod sulfid, azot, radioaktiv modda — radon va boshqa mineral tuzlar borligiga asoslangan. Mineral suvli vannalar organizmdagi fiziologik va biologik jarayonlarga teri reseptorlari, nafas yoʻllaridagi reseptorlar orqali mexanik, termik, kimyoviy va radiatsion taʼsir koʻrsatadi. Gazli mineral suv vannalari tarkibidagi kimyoviy birikmalar va pufakchalar teri orqali koʻproq taʼsir etadi. Mineral suv ichilganda meʼda-ichak yoʻlining shilliq pardasiga temperaturasi, mineral moddalari va gazlari bilan taʼsir koʻrsatadi. U ovqatdan bir oz oldin ichilsa, meʼdadan shira chiqishi tezlashadi, 1—2 soat ilgari ichilganda esa sekinlashadi. Shuning uchun meʼdadan shira chiqishi kamayganda ovqatdan bir oz oldin, oshib ketganda esa ovqatdan 1 — 1,5 soat ilgari ichiladi. Mineral suv meʼda-ichak faoliyatigagina emas, balki butun organizmdagi moddalar almashinuviga, qon aylanishiga taʼsir qiladi. Issiqsuv tomir urishini tezlashtirsa, sovuq suv sekinlashtiradi va tomir tonusini kuchaytiradi. Organizmda suv, kislota-ishqor muvozanatini, oqsillarning kolloidal xususiyati va dispersligini, hujayralarning suv biriktira olish xususiyatini oʻzgartiradi, organizmdagi tuzlar muvozanati ham bir qadar oʻzgaradi. Balneologik kurortlarda tabiiy karbonat angidridli, vodorod sulfidli, radonli, yod-bromli, xlorid va natriyli tuzlari boʻlgan mineral buloq suvlaridan davo sifatida foydalaniladi. B. vrach bilan maslahatlashib, uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilgan holda, koʻpincha balchiq bilan davolash, iqlim bilan davolash va parhez kabi kompleks davo usullari bilan birga amalga oshiriladi.

Karim Ioʻldoshev

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Balneotexnika

Balneotexnika (balneo... va texnika) — sanitariya texnikasining bir boʻlimi; mineral suvlarni tugab qolishi hamda ifloslanishidan saqlash uchun balneologiya maʼlumotlariga asoslanib, zarur sharoit tugʻdirish va ulardan davolash-profilaktika maqsadida samarali foydalanish usullarini ishlab chiqadi. Shifobaxsh balchiqni manbaidan shifoxonalarga keltirish va tabiiy xossalariga putur yetkazmasdan isitib berish va ishlatish ham B.ning vazifasidir.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Balyustrada

Balyustrada (frans. balustrade — ayvon, zina panjaralari) — qatorak, terrasa, ayvon, balkon toʻsigʻi sifatida oʻrnatiladigan pastakkina panjara. B. yogʻoch va choʻyandan turli shaklda yasaladi va ustki qismi taxta yoki marmardan qilinadi. B. binolar meʼmoriy bezagining bir qismi hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Balgʻam koʻchiruvchi dorilar

Balgʻam koʻchiruvchi dorilar - yoʻtalganda balgʻam koʻchishini osonlashtiruvchi dori moddalar. Ular bronxlar shilliq pardasi bezlari faoliyatini oshiradi yoki bronxlarning muskullari qisqarishini va nafas yoʻllaridagi epiteley faoliyatini kuchaytiradi. Balgʻam koʻchiruvchi dorilar  d. bevosita va bilvosita taʼsir etuvchi dorilarga boʻlinadi.

Bevosita taʼsir etuvchi Balgʻam koʻchiruvchi dorilar  d. ga oʻzining ishqorlik xususiyati tufayli balgʻamni yumshatishga yordam beradigan natriy bikarbonat (ichimlik soda), ichilganda bronxlar shilliq pardasi bezlariga taʼsir etib, balgʻam koʻchiradigan terpengidrat hamda baʼzi efir moylari (mas, anis moyi va boshqalar) kiradi. Bu dorilar ingalyatsiya qilinganda (suv bugʻi bilan nafas yoʻllariga yuborilganda) ham, ichilganda ham balgʻam yumshatishga kor qiladi.

Bilvosita taʼsir etadigan Balgʻam koʻchiruvchi dorilar  d.ga baʼzi dorivor oʻsimliklardan olinadigan moddalar (mas, termopsis oʻsimligi damlamasi, quruq termopsis ekstrakti va boshqalar) kiradi. Bu moddalar faqat ichilganda kor qiladi. Balgʻam koʻchiruvchi dorilar  d. asosan yoʻtalib, balgʻam koʻchishi qiyin boʻlgan oʻpka kasalliklarida (zotiljam, bronxit va boshqalar) ichiladi. Har qanday hollarda ham Balgʻam koʻchiruvchi dorilar  d.ni vrach ruxsati b-i ichish lozim. Aks holda turli asoratlarga sabab boʻlishi mumkin.

Manbalar
Bamako

Bamako — Mali Respublikasining poytaxti (1960-yildan). Gʻarbiy Afrikada, Niger daryosi boʻyidagi port. Aholisi qariyb 900 ming kishi (1995). Mamlakatning asosiy sanoat markazi. Sanoatining asosini yengil, oziq-ovqat sanoati (goʻsht, oʻsimlik moyi, mineral suvlar ishlab chiqarish) tashkil etadi. Shaharda elektr stansiyasi, metallsozlik korxonalari bor. Hunarmandchilik (toʻquvchilik, fil suyagi va yogʻochdan turli buyumlar yasash) rivojlangan. Muhim transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga eta. Bamakoda maktab, litsey va kollejlar, maxsus bilim yurtlari, milliy tasviriy sanʼat, ilmiy tadqiqot institutlari bor.

Bamakoni 1882-yilda (u vaqtda Bamako qishloq boʻlgan) Fransiya qoʻshinlari bosib olgan. 1920 — 58 yillar Fransiya Sudani, 1958 — 60 yillar muxtor Sudan Respublikasi maʼmuriy markazi boʻlgan. 2 ta muzey va shahar atrofida 14- a.da qurilgan masjid bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Mali
Bambuk

Bambuk (malayya tilidan bambu) — 1) gʻarov (Bambusa) — boshoqdoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi, 200 dan ortiq turi maʼlum, aksariyati koʻp yillik, faqat ayrimlari bir yillik oʻsimlik. Poyasining diametri 30 sm gacha, boʻyi 40 m gacha boradi. Baʼzi turlari har yili, boshqalari bir necha yilda bir marta gullaydi. B. yer yuzining deyarli barcha nam iqlimli tropik hududlarida oʻsadi. Saxalin va Kuril orollaridagi igna bargli va yaproqli oʻrmonlarning soya joylarida B.ning 6 turi uchraydi. B. xalq xoʻjaligida uy, koʻprik qurish, duradgorlikda ishlatiladi, tolasidan — qogʻoz tayyorlanadi. Ayrim turlarining shirasidan qand olinadi. Keyingi vaqtlarda Qora dengizning Kavkaz va Qrim sohillarida ham ekila boshlandi; 2) sirkda ishlatiladigan gimnastika asbobi. Sirk gumbaziga osib qoʻyiladigan langar choʻp (ilgari bambukdan qilinar edi, hozir yengil metalldan yasaladi); 3) gimnastikachilar koʻrsatadigan mashqning nomi. Uni 1 — 3 ijrochi bajaradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar 

bamboo mattress
Bamiya

Bamiya, Gambo (Hibiscus esculentus L.) — gulxayridoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻsimlik. Boʻyi 2,5 m gacha boradi. Tashqi koʻrinishi va gullashi bilan gʻoʻzaga oʻxshaydi. Vatani — Sharqiy Afrika. Navlari sabzavot va tola beradigan guruhlarga boʻlinadi. Hindiston, Afrika va AQShda tola olinadigan navlari ekiladi. Yetilmagan koʻsaksimon mevasi sabzavot koʻkat tarzida suyuq ovqat va salatlarga ishlatiladi. Mevasida 3% oqsil, 0,5% yogʻ, 8% uglevodlar, pishgan urugʻi tarkibida 18% moy bor. Mevasini xomligicha yeyish, pishirish, qovurish, konservalash mumkin. Poyasi oq dagʻal tola beradi; qovurilgan urugʻidan sunʼiy kofe tayyorlanadi. Tropik, subtropik mamlakatlarda, Shim. Amerika, Jan. Yevropa, Zakavkazye, Krim, Ukrainaning janubi, qisman Markaziy Osiyoda, asosan, sabzavot ekini sifatida yetishtiriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bamm

Bamm, bam — Oʻrta asrlar Sharq, jumladan Oʻrta Osiyo xalqlari musiqasida torli cholgʻu sozlari (ud, tanbur, rubob, chang va boshqalar)ning past va yoʻgʻon tovushga ega torining nomi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Banan

Banan (Musa) — banansimonlar oilasiga mansub koʻp yillik tropik oʻsimlik. Vatani Afrika va Osiyoning tropik va subtropik zonalari hamda Malayya arxipelagi. Asosan, Lotin Amerikasi mamlakatlarida oʻstiriladi. Bananning boʻyi 15 m gacha boradi, bargi yirik (uzunligi 4 m gacha, eni 90 sm gacha). Bananning 40 ga yaqin turi bor. Guli qoʻsh jinsli. Mevasi rezavor meva. Bir tup mevada 300 tagacha mevasi bor (60 kg gacha). Bir mevasining uzunligi 15 sm gacha, diametri 3 — 4 sm ga boradi. Sargʻish, eti oqish, shirin. Etining tarkibida 75 — 76% suv, 14 — 22% qand, 5 — 8% kraxmal, 1,5% gacha protein, 0,3 — 0,6% moy bor. Partenokarpiya usulida (otalanmasdan) meva hosil qiladi, shuning uchun urugʻi puch. Banan mevasi xoʻlligicha hamda quritilgan holda isteʼmol qilinadi. Koʻpchilik turlarining mevasi yeyishga yaramaydi. Banan ildiz bachkilari yordamida koʻpayadi. Ayrim turlaridan dengizchilikda qoʻllaniladigan arqonlar, baliq ovlash toʻrlari tayyorlashda ishlatiladigan tola (abaka) olinadi. Bananning xushmanzara daraxt sifatida koʻchalar, parklarda va uylarda oʻstirilgan turlari ham bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bananxoʻrlar

Bananxoʻrlar, turako (Musophagidae) — kakkusimonlar turkumiga kiradigan qushlar oilasi, 18 tacha turi bor. Ogʻirligi 250 g dan 1 kg gacha. Turatsin va turakoverdin kabi maxsus pigmentlar patlarining rangiga yarqiragan yashil va koʻk tus berib turadi. Sahroi Kabirdan jan.da Afrikaning oʻrmonlari va savannalarida yashaydi. Bananxoʻrlar koʻp vaqtini daraxt shoxlarida oʻtkazadi. Koʻpincha daraxt shoxlariga uya qoʻyadi. 2 ta tuxum bosadi. Tuxum bosishi 3 haftaga yaqin davom etadi. Joʻjalari 6 haftadan keyin uyani tashlab ketadi. Bu qushlarga bananxoʻr deb notoʻgʻri nom berilgan. Ular banan bilan emas, balki buta va daraxtlarning kurtaklari, meva va urugʻlari bilan oziqlanadi. Vakillari: kokildor turako (Corythaeola cristata), Efiopiya turakosi (Turaco ruspolii),T. bannermani turlari Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi (TMQXI)ning Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar
Banax Stefan

BANAX (Banach) Stefan (1892 – 1945) – polyak matematigi, Lvov universiteti professor (1924 – 45). Funksional analiz yaratuvchilaridan biri. Chiziqli fazolarning bir sinfi, yaʼni normallashtirilgan toʻla chiziqli fazo B. nomi bilan ataladi. Asosiy asari – „Chiziqli operatsiyalar nazariyasi“ koʻp tillarda nashr qilingan.

Matematikaga qiziqishni koʻrsatdi va maktabda tanaffuslarda matematik muammolarini yechish bilan shugʻullanardi. Oʻrta taʼlimni tugatgach, u Hugo Steinhaus bilan doʻstlashdi.Ular 1919 yilda Polsha Matematika Jamiyatini tashkil qilishdi va keyinchalik Matematika Studiasi ilmiy jurnalini nashr etdi. 1920 yilda Lvov Politexnikumida oʻqituvchilik qilib, 1922 yilning oxiriga kelib professor boʻldi va 1924 yilda Polsha Oʻqituvchi Akademiyasiga aʼzo boʻldi. Banach ayniqsa, Lvov matematika maktabining ham bir tashkilchisi boʻlib, bu maktab ikki urush oʻrtasidagi davr(1918-1939)ning eng mashhur Polsha matematiklaridan iborat maktabi hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bangalor

Bangalor, (, Bengaluru) — Hindiston janubidagi shahar, Karnataka shtatining maʼmuriy markazi. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 2,7 mln. kishi (1991). Mamlakatning muhim sanoat, fan va madaniyat markazi. Mashinasozlik (samolyotsozlik, stanoksozlik, telefon va elektr asbob-uskunalari) sanoati, toʻqimachilik, koʻp poyabzal, sovungarlik, farmatsevtika korxonalari bor. Hunarmandchilik rivojlangan, chinni va shisha buyumlar ishlab chiqariladi. Kosmik tadqiqotlar markazi. Kurort joy, botanika boga bor. Shahar 16-asrda vujudga kelgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Hindiston shaharlari
Bangidevona

Bangidevona, Tikanli olma() — Solanaceae (ituzumdoshlarga) mansub bir yillik begona oʻt. Poyasi tarqoq, tik shoxlanib oʻsadi; boʻyi 1,2 m cha. Bargi tuxumsimon, bandli, uchi qirrali. Gullari oq, barg qoʻltigʻida bittadan joylashgan. Mevasi yashil, tikan bilan qoplangan toʻrt chanoqli tuxumsimon koʻsakcha: uz. 4,5 sm gacha boradi, 500 ga yaqin buyraksimon, qora tusli urugʻ beradi. Maydan iyungacha gullaydi va mevalaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Bargi, poyasi, ildizida giossiamin, skopolamin, atropin kabi zaharli alkaloidlar bor. Bargidan revmatizm, nevralgiya kasalliklarini davolashda ishlatiladigan dorilar tayyorlanadi. Kurash choralari: ekinzorlar qoʻlda oʻtoq qilinadi.

Rasmlar

Manbalar  

Ikki pallali oʻsimliklar
Zaharli o‘simliklar
Dorivor oʻsimliklar
Yevropa o'simliklari
Bangilik

Bangilik —

1) tor maʼnoda — giyohvandlikning bir turi; nashani tamakiga aralashtirib chekish, shuningdek isteʼmol qilish. Nasha kishini Mast, kayfini chogʻ qiladi, vujudini boʻshashtiradi, uni muntazam isteʼmol qilganda oʻtkir yoki surunkali zaharlanish alomatlari kuzatiladi. Oʻtkir zaharlanganda kishi jazavaga tushib, besabab kuladi, baʼzan yigʻlaydi. Surunkalisida bangining xulqi oʻzgarib, feʼl-atvori aynaydi, jahldor boʻlib qoladi vas-vasaga tushadi, aqliy qobiliyati susayadi. Bangi narkotik moddadan mahrum boʻlsa, xumor (abstinent) sindrom deb ataluvchi kasallik holati roʻy beradi. B.da ichki aʼzolar zararlanadi, asabiy — ruhiy oʻzgarishlar paydo boʻladi, insoniy fazilatlar barham topadi. B.ni davolash uchun ularga nasha bermay, maʼlum muddat (3 — 7 kun) ajratib qoʻyiladi, shu vaqt ichida xumorlik oʻtib ketadi. Keyin organizmni mustahkamlash choralari (doridarmon bilan) koʻriladi, ruhiy va mehnat bilan davolash buyuriladi. Aholi oʻrtasida B.ning zararini tushuntirish uning oldini olihda muhim ahamiyatga ega;

2) keng maʼnoda — giyohvandlik, yaʼni kayf beruvchi moddalarni uzoq isteʼmol qilish, ularga ruju qilish, hirs qoʻyish.

Manbalar  

Kasalliklar
Bangkok

Bangkok yoki Krung Thep Maha Nakhon — Tailand poytaxti. Mamlakatning janubida, Menamchao-Praya daryosining chap sohilida (oʻng sohilida Bangkokning bir qismi — Tonburi joylashgan). Aholisi 8,2 mln. kishi (2010). Koʻpchiligi siyomliklar, qisman xitoylar. Bangkok mamlakatning eng katta shahri, siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi, yirik tashqi savdo porti, xalqaro miqyosdagi aeroport bor. Bangkokda mamlakat sanoat korxonalarining yarmidan koʻpi, jumladan eng yirik kemasozlik, taxta tilish, qogʻoz, kimyo, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari, toʻqimachilik fabrikalari, metallsozlik, mashinasozlik, badiiy hunarmandchilik ustaxonalari joylashgan. Shahar atrofida sement, neftni qayta ishlash, traktor va avtomobil yigʻuv zavodlari bor. Sholi oqlash poytaxt sanoatining asosiy tarmogʻidir. Mamlakatning 75% eksporti va 90 % importi Bangkok orqali oʻtadi. Universitet (1917), ijtimoiy fanlar universiteti, tasviriy sanʼat universiteti, tibbiyot, qishloq xoʻjaligi, politexnika institutlari, radiostansiyalar va telemarkaz, milliy muzey, kutubxonalar, oʻnlab teatr va kinoteatrlar bor. Bangkokning markaziy qismida qirol qarorgohi, asosiy maʼmuriy va hukumat binolari, saroylar, budda ibodatxonalari joylashgan. Tailandning qadimiy poytaxti Ayutiya shahri Birma qoʻshinlari tomonidan (1767) buzilgandan keyin qirol qarorgohi 1769-yil Bangkokga koʻchirildi va 1782-yil Bangkok rasman poytaxt deb eʼlon qilindi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Band

Band (yun. strophe — aynan-burilish)— 1) sheʼriy misralar turkumi. Sharq mumtoz sheʼriyatida qofiyalanish tartibiga koʻra ikki misradan oʻn misragacha boʻlgan B.lar mavjud. Oʻzbek xalq qoʻshiqlarining aksariyati murabbaʼ shaklidagi B.lardan tuzilgan, namunasi Mahmud Qoshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk" asarida uchraydi. Hozirgi oʻzbek sheʼriyatida uchlik, yettilik, toʻqqizlik, oʻnlik, oʻn beshlik va oʻn oltilik kabi oʻnga yaqin B. turlari mavjud; 2) oʻsimliksimon naqshlarda oʻsimlik tanasini ifodalovchi yoʻl, islimiy naqshlar tarkibiy qismi, tanobga nisbatan ikkilamchi. Barg , gul, kurtak, margʻula, jingala kabi unsurlarga ega.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Band (soʻz)

Band — 1) toʻgʻon, suv ombori; mas, 10-asrda hozirgi Forish tumani Pasttogʻ darasida toshdan qurilgan Xonbandi, Nurota tumanidagi Gʻishtband (12-asr), shu tumandagi Beglarsoy darasida qurilgan Abdullaxon bandi (16- a.); 2) qum bosishni toʻxtatish uchun qurilgan toʻsiq, ihota; 3) yoʻlga gʻov solib toʻsib qoʻyish; 4) togʻ oraligʻidagi juda tor yoʻl (mas, Darband asli "Darai band" boʻlgan).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Band shudgor

Band shudgor - q. Shudgor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Banda dengizi

Banda dengizi — Tinch okeandagi orollar oraligʻidagi dengiz. Indoneziyada, Seram, Vetar, Jan.-Sharqiy va boshqa orollar orasida. Maydoni 714 ming km², chuq. 7440 m gacha. Suvining yillik oʻrtacha temperaturasi 27*. Shoʻrligi 34,5%. Tubida soyliklar va balandliklar, jan.da Gunung-Api suv osti vulkani bor. Dengazda uchar baliq, akula, tunes va sakkizoyoqlar yashaydi. Ambon porti (Ambon o.da) bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Dengizlar
Bandaj

Bandaj (frans. bandage — belbogʻ) — qorin devori churralarida, churra darvozasini bekitish, qorin devori haddan tashqari choʻzilib ketishining oldini olish yoki ichki aʼzolarni maromida tutib turish uchun bogʻlab yuriladigan maxsus kamar, belbogʻ. Davo va profilaktik B.lar — qorin usti Bandaj , homiladorlikda va tugʻruqdan keyin taqiladigan B., shuningdek churra B. i farqqilinadi. Profilaktik B. homiladorlik va tugʻrukdan keyin ayniqsa muskullari boʻshashib qolgan ayollarda (homiladorlik va tugʻruqdan keyingi B.) qorin devorining haddan tashqari choʻzilib ketishi kuzatilganda, shuningdek qorin boʻshligʻidagi operatsiyalardan keyin qorin devori churrasi hosil boʻlishining oldini olish maqsadida tavsiya etiladi. Ichki aʼzolar, mas, meʼda-ichaklar, buyraklar xiyla pastga tushib qolganda vrach tavsiyasi boʻyicha davo B.idan foydalaniladi. B.ni vrach nazorati ostida Churra bandaji (oʻng chov churrasi uchun): 1 — prujinaga oʻrnatilgan moslama; 2— son ostidan oʻtadigan tasma tanlanadi. B. taqqanda bichilish, qisilish va boshqa noxush hollar kuzatilsa, uni bogʻlamaslik hamda vrachga murojaat qilish tavsiya etiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bandaj (texnika)

Bandaj (texnikada) — mashina detallari yoki konstruksiyalarning puxtaligi va chidamliligini oshirish maqsadida ularga kiygiziladigan metall halqa. Masalan, vagon va lokomativ gʻildiraklariga qizdirib kiygiziladigan poʻlat toʻgʻin.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bandak

Bandak— 1) loydan yasalgan, lekin hali pishirilmagan xom idishlarni kulollar charxida tekislash va silliqlash uchun ishlatiladigan charm, latta yoki kigiz; 2) paranjining yelkadan yon tomoniga osiltirib tiqiladigan ikki yengsimon qismi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bandalik

Bandalik — oʻlim va dafn marosimi bilan bogʻliq tushuncha. Biron kishi vafot etsa, taʼziyaga keluvchilar marhumning oila aʼzolarini yupatish uchun unga "bandalikda" deb murojaat qiladilar. Bu bilan tugʻilish bor ekan, oʻlim ham boʻladi, oʻlim har bir insonning boshiga tushadigan mukarrar hodisadir degan fikr bildiriladi. "B.", "Bandalikni bajo keltiribdi" kabi iboralar vafot etibdi, maʼnosida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bandar

Bandar (  , — Bangladeshning markaziy qismidan joy olgan shahar, xuddi shu nomdagi tumanning maʼmuriy markazi ham bor. Shaharning maydoni 10,37 km². 2001-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, shaharda 74,465 kishi yashagan, ulardan erkaklar 54,13%, ayollar - mos ravishda 45,87%.

Manbalar 

 Bandar va Banglapediya )
Bandar (daraxt)

Bandar — issiq mamlakatlarda oʻsadigan xushboʻy mevali daraxt (qarang Mango (meva)).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bandar-Abbos

Bandar-abbos — Eronning jan. qismidagi shahar, Hoʻrmuz boʻgʻozidagi port. Hoʻrmuzgan ostonining maʼmuriy markazi. Aholisi 202 ming kishi (1989). Xalqaro aeroporti bor. Baliqkonserva, ip-yigiruv, kemasozlik korxonalari mavjud. Baliq ovlanadi. Chetga hoʻl meva chiqariladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Eron shaharlari
Aholi punktlari
Bandar-Seri-Begavan

Bandar-seri-begavan – Bruney poytaxti. Kalimantan orolning shimolida joylashgan. Janubiy Xitoy dengizi sohilidagi port. Aholisi 52 ming kishi (1991). Xalqaro aeroport bor. Mamlakatning savdo markazi. Yogʻochsozlik, kauchukni qayta ishlash, kema taʼmirlash korxonalari mavjud. Hunarmandchilikda mato toʻqiladi, yogʻoch va kumushdan turli buyumlar tayyorlanadi. Baliq ovlanadi. Universitet bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Bruney
Bandar-Turkman

Bandar-turkman - Eron shim.dagi shahar. Aholisi 30 mingdan ziyod. Kaspiy dengizining Goʻrgon qoʻltigʻidagi port. Bandar-Turkman shoxobchasi bilan bogʻlangan Goʻrgon shahrining aviaporti. Tehrondan keluvchi temir yoʻlning oxirgi punkti. Aerodrom bor. Baliq, ovlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Aholi punktlari
Eron shaharlari