MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Nasriddin Sirojiddinov

Nasriddin Abrorovich Sirojiddinov (1932.19.1, Toshkent) — kimyogar olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983). Kimyo fanlari doktori (1974), professor (1981). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1956). Novgorod viloyati "Proletariy" chinni zavodida bosh teplotexnik (1956—58), Toshkent izolyator zavodida sex boshligʻi (1959—60). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kimyo instituti ilmiy xodimi (1963—75), Silikatlar kimyosi laboratoriya mudiri (1975—96), ayni vaqtda direktor muovini (1975— 91), yetakchi ilmiy xodim (1996—99). Asosiy ilmiy ishlari yuqori tralarda suyuklanadigan murakkab oksid birikmalar va silikat materiallar kimyosiga oid. S. ishkrriyer metallarning alyumosilikatlari va ularning gallogermanatli analoglarini sintez qilish jarayonidagi qattiq fazalararo reaksiyalar, ulardagi izomorfizm va geterogen muvozanatni oʻrgangan, ilk bor fazaviy muvozanat diagrammalarini tuzgan.

Manbalar 
 Alyuminati i gallati shelochnozemelnix metallov (v soavtorstve), T., 1986; Regulirovaniye svoystv silikatnix materialov (v soavtorstve), T., 1987; Glushyonnie titanosoderjashiye glazuri (v soavtorstve), T., 1988.

Kimyogarlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Saʼdi Sirojiddinov

Saʼdi Hasanovich Sirojiddinov (1920.10.5, Qoʻqon 1988.29.4, Toshkent) — matematik olim va jamoat arbobi, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1966), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1971), fizikamat.fanlari doktori (1953), professor (1956). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1942). Moskva universitetida katta ilmiy xodim (1953—56). Oʻrta Osiyo universitetida professor (1956-yildan). 1958-yildan. kafedra mudiri. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi matematika instituti direktori (1957 —67), Toshkent Davlat Universiteti rektori (1966—70; 1983—87), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitseprezidenti (1970—1983). Ilmiy ishlari koʻp oʻzgaruvchili klassik koʻphadlarning muhim xossalariga bagʻishlangan. S.ning Markov zanjirlari uchun limit teoremalarni umumlashtirish va asimptotik yoyilmalar sohasidagi tadqiqotlari 50y. larda Toshkent mat. maktabining yanada yuksalishiga olib keldi. S. ehtimollar nazariyasi sohasidagi yutuqlarni matematik statistikaga qoʻlladi. 60-yillarda S. va uning shogirdlari oʻzaro bogʻliq boʻlmagan va Markov zanjirini tashkil qiluvchi tasodifiy miqdorlar hamda tasodifiy vektorlar yigʻindisi uchun limit teoremalariga doir muhim masalalarni hal qiddilar; shu masalalar bilan bogʻliqtekis baxrlashlarga oid tadqiqotlari katta tatbiqiy ahamiyatga ega. S. ommaviy xizmat koʻrsatish nazariyasi, statistikaning turli sohalari, statsionar jarayonlar nazariyasi va boshqa sohalarda ham keng koʻlamda tadqiqot olib borgan. Oʻrta Osiyo mutafakkirlarining ilmiy merosini oʻrganishda, Oʻrta Osiyo, ayniqsa, Oʻzbekiston uchun yuqori malakali matematik mutaxassislar tayyorlashda S.ning xizmatlari katta. S, shuningdek, yosh matematiklar maktabini tashkil etish, Respublika yosh matematiklar olimpiadasini oʻtkazishda muayyan hissa qoʻshgan. S. Bernulli nomidagi xalqaro matematik statistika va ehtimollar nazariyasi jamiyati (Gollandiya)ning haqiqiy aʼzosi (1966). Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1973), "Buyuk xizmatlari uchun" ordeni bilan mukofotlangan (2002).

Manbalar 

Matematiklar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Zulfiyaxon Sirojiddinova

Sirojiddinova Zulfiyaxon (1951.5.8, Konibodom tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Hozirgi Xoʻjand pedagogika institutini tugatgan (1972). 1974-yildan Xovos tumanidagi 7maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. Darslarni zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida noanʼanaviy usulda oʻtadi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Sirtlonlar

Sirtlonlar () — yirtqichlar turkumiga mansub sut emizuvchilar oilasi. Tashqi koʻrinishi buriga oʻxshaydi. Gavdasining uz. 55—165 sm. Oldingi oyoklari orqadagisiga nisbatan uzunroq. Oyoqlari 4 barmokli (yer boʻrisi oldingi oyoklari 5 barmokli), boʻyni yoʻgʻon, boshi katta, tishlari yirik. Dumi pahmoq, kalta (uzunligi 20—22 cm). Koʻpchiligining boʻyni ustida va qisman yagʻrinida uzun yungi (yoli) boʻladi. Qoʻngʻir yoki kulrangtusli yungi yoʻl-yoʻl yoki xoldor. Anal teri bezlari oʻtkir hidli sekret ajratib chiqaradi. 3 urugʻi; yoʻl-yoʻl sirtlonlar, xoldor sirtlonlar, yer boʻrilari) va 4 turi bor. Afrika, Old va Oʻrta Osiyo, Janubi-Gʻarbiy Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekiston janubida (Surxondaryo viloyati) yoʻl-yoʻl sirtlon 20-asr oʻrtalarigacha uchragan. 

Sirtlonlar yarim choʻl va choʻlda yashaydi, kechasi ov qiladi. Yakka yoki juft-juft boʻlib yuradi. Yiliga 1 marta 2-4 tadan, baʼzan 6 tadan bolalaydi. Hayvonlar murdasi bilan oziqlanadi; guruh boʻlib birmuncha yirik tuyoqli hayvonlar (antilopalar), baʼzan uy hayvonlariga ham hujum qiladi. 1 turi va 1 kenja turi Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

 

Hayvonlar

Chiziqli sirtlonlar Pliotsen davridagi Afrika H. namaquensis dan paydo bo'lgan bo'lishi mumkin . Chiziqli giena qoldiqlari Afrikada keng tarqalgan bo'lib, yozuvlar O'rta Pleystotsen va hattoki Villafranchian davriga borib taqaladi. O'rta er dengizi mintaqasida qazilma chiziqli gienalar yo'qligi sababli , bu tur Evroosiyoga nisbatan kech bosqinchi bo'lib, Afrikadan tashqarida faqat oxirgi muzlik davrining oxirida Osiyodan dog'li gienalar qirib tashlanganidan keyin tarqalgan . Chiziqli giena bir muncha vaqt Evropada pleystotsen davrida paydo bo'lgan, ayniqsa Fransiya va Germaniyada keng tarqalgan. . Bundan tashqari, Montmaurin , Avstriyadagi Xollabrunn , Portugaliyadagi Furninha g'ori va Gibraltardagi Genista g'orlarida sodir bo'lgan . Evropa shakli tashqi ko'rinishi bo'yicha zamonaviy populyatsiyalarga o'xshash edi, lekin kattaroq edi, hajmi bo'yicha jigarrang giena bilan solishtirish mumkin edi . [5
Sirtordush

Sirtordush, shiyeyanto, siyeyanto, seyanto — qadimgi turkiy qabila. Xitoy manbalarida tele deb nomlangan qabilalar birlashmasiga kirgan. 7-asrning oʻrtalariga qadar Markaziy Osiyodagi turkiy kabilalar orasida katta nufuzga ega boʻlgan. Qadimda sir va tordush qabilalari yonmayon yashagan. Ular oʻrtasida hukmron boʻlish uchun kurashlar natijasida sir qabilasi gʻolib chiqib tordushlarni oʻziga qoʻshib olgan. Shu tariqa S. etnonimi paydo boʻlgan. S.larningtili, urfodati, qurolyarogʻlari, qatto harbiy va maʼmuriy tuzumlari Turk xoqonliginp tashkil etishda yetakchi boʻlgan turk (tujyue) qabilasidan farq qilmagan. S.lar 7-asr boshigacha Gʻarbiy turk xoqonligi, 621 yildan Sharqiy turk xoqonligi tasarrufida boʻlgan. Mustaqillikka intilgan S.larning katta qismi ilgari yashagan joylari — Tangritogetaklarini tantab Shimoliy Oltoydagi Ibor togʻlari (xitoycha Tanxanshan) shim.idagi yerlarga koʻchib kelib Sirtordush xonligink barpo etganlar. 7-asr oʻrtalarida S. uygʻurlarga qoʻshilib ketgan.

    

Turkiy xalqlar
Osiyo tarixi
Sirtordush xonligi

Sirtordush xonligi — ilk oʻrta asrda Moʻgʻuliston hududida tashkil topgan davlat (628—646). 7-asrning 20y.larida Sharqiy turk xoqonligiaya roʻy bergan tabiiy ofat, ocharchilik, oʻzaro nizolar chuqur iqtisodiy-siyosiy tanazzulga sabab boʻlgan. Sirtordushlar, uygʻur, chibni, tuva, quvirqon, tlongʻut, buku, bayirgʻu, tungro, hun, izgil, kursu, qumiq, adiz, bulsar (baysar) kabi 15 qabila xoqonga boʻysunishdan bosh tortib, isyon koʻtarishgan. 628-yil sirtordushlar mustaqil xonlik tashkil etishgan. Sirtordush xonligi hududi sharqda tangʻutlar (xitoycha moxe) yurti, gʻarbda Gʻarbip turk xoqonligi, jan.da Tan sulolasiga mansub hududlargacha yetgan. Sirtordush xonligiga uygʻur, bayirgʻu, adiz, tungro, buku, barsuk, kabi kabilalar uyushmasi ham tobe boʻlgan. Sirtordush xonligi aholisi 140 ming oiladan oshgan. Tashqi siyosatda Sirtordush xonligi asosiy eʼtiborini Tan davlati bilan tinchtotuv yashashga va shu asosda oʻzini muhofaza etishga qaratgan. Biroq Tan sulolasi Sirtordush xonligi kuchayishidan xavotirga tushib uni yoʻqotishga harakat qilgan. 645-yil sirtordushlar hukmdori Inan vafot etgach, oʻgʻli Fayue xon qilib koʻtarilgan. Bu xonlikda noroziliklarga sabab boʻlgan. Tan sulolasi bundan foydalanib Sirtordush xonligini uygʻur qabilalari uyushmasi qoʻli bilan yoʻqotishga harakat qilgan va 646-yil oʻz maqsadiga erishgan. Uygʻurlar xitoylar yordamida Sirtordush xonligi oʻrniga oʻz xonliklarini tashkil etishgan.

Markaziy Osiyo tarixi
Turkiy davlatlar
Sirtqi taʼlim

Sirtqi taʼlim - ishlab chiqarishdan ajralmagan holda oliy va oʻrta maxsus maʼlumot olish shakli. Kunduzgi taʼlim shaklidan talaba (oʻquvchi)larning mustaqil oʻqishi bilan farq qiladi. Sirtqi taʼlim muayyan sohadan maʼlumot olish shakli sifatida 19-asrning oxirlarida Germaniya, AQSH, Buyuk Britaniya va boshqa davlatlarda joriy etilgan boʻlib, ular dastlab eksternat shaklida texnik, harbiy va pedagogik maʼlumot olishga, shuningdek, savod oʻrganishga yoʻnaltirilgan. 20-asrning 20y.larida oliy taʼlim muassasalarida Sirtqi taʼlim kurslari, keyinchalik boʻlimlari va hozirgi kunda amal qilinayotgan shakllari paydo boʻldi.

Oʻzbekistonda Sirtqi taʼlim 1938-yildan tashkil etildi. Shu yili Oʻrta Osiyo universitetida sirtqi boʻlim tuzildi. Hozir Sirtqi taʼlim oʻrta maxsus va oliy taʼlim muassasalarida tashkil etilgan maxsus markaz, boʻlim va ftlarda amalga oshiriladi. Unda taʼlimning asosiy qismi (60— 70%) talaba (oʻquvchi)larning mustaqil bilim olishiga asoslangan boʻlib, ular 1 yilda 2 marta kunduzgi taʼlim shaklida oʻquv fanlaridan maʼruzalar tinglaydilar hamda semestrlar boʻyicha imtihonlar topshiradilar.

Oʻrta maxsus hamda oliy oʻquv yurtlarida Sirtqi taʼlim oʻrta maxsus va oliy oʻquv yurtlarining sirtqi fakultet (boʻlim)larida olib boriladi. Darslik va dasturlar, odatda, kunduzgi va Sirtqi taʼlim tizimida umumiy boʻladi. Sirtqi oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarida (ft, boʻlimlarida) taʼlimning predmetkurs tizimi qabul qilingan. Sirtqi taʼlim tizimining mazmuni, talaba (oʻquvchi)lar tomonidan oʻzlashtiriladigan bilimlarning majburiy minimal darajalari, shuningdek, kirish imtihonlari kunduzgi taʼlim shakli bilan bir xil boʻladi. Taʼlimning sirtqi va kunduzgi boʻlimlarini bitirgan mutaxassislar uchun bir xil namunadagi diplom beriladi. Sirtqi taʼlimda qishloqxoʻjaligi, iqtisodiyot, aloqa va ayniqsa, ped. boʻyicha eng koʻp mutaxassis tayyorlash yoʻlga qoʻyilgan. Sirtqi taʼlim shakli sogʻliqni saqlash tizimi uchun mutaxassislar tayyorlashda qoʻllanilmaydi.

Sirtqi taʼlim boʻyicha kasb-hunar kollejlariga tayanch umumiy oʻrta taʼlim (9 y.lik), oliy oʻquv yurtlariga kasb-hunar kollejlari, akademik litsey va umumiy oʻrta taʼlim maktablarini bitirganlar yoshlaridan qatʼi nazar qabul qilinadilar.

Oʻzbekistonda 2000/2001 oʻquv yilidan boshlab maxsus Sirtqi taʼlim shakli joriy etilgan boʻlib, unga oʻrta maxsus maʼlumot hamda 3 yillik mehnat stajiga ega boʻlgan pedagog xodimlar mos yoʻnalishlar boʻyicha qabul qilinadilar. Oʻrta maxsus va oliy oʻquv yurtlarida sirtdan taʼlim olayotganlar uchun ularning asosiy ish joylaridan belgilangan tartibda imtiyozlar beriladi. Oʻzbekistonda ayrim fanlar boʻyicha televizion oʻquv koʻrsatuvlari, televizion olimpiadalar (asosan, umumiy oʻrta taʼlim boʻyicha) kabi Sirtqi taʼlim shakllari ham amal qiladi. 2002/2003 oʻquv yili Oʻzbekistondagi 45 oliy taʼlim muassasasida 61 ming talaba, oʻrta maxsus oʻquv yurtlarida 73,7 ming oʻquvchi sirtdan taʼlim oldi. Oʻzbekistonda 1998-yilgacha umumiy oʻrta taʼlim tizimida, 2002-yilgacha aspirantura tizimida ham Sirtqi taʼlim mavjud boʻlgan.

Asqarali Sulaymonov.
Sistema

Sistema (yunoncha: systema — yaxlit, qismlardan tarkib topgan, birikkan) — 1) ishharakat, mehnat, texnik jarayonlar va shu kabilardagi qismlarning oʻzaro bogʻlikligidagi tartibot, tizim; 2) narsa, hodisa, tushuncha va boshqalarning tasnifi; 3) muayyan tarzda oʻzaro bogʻlangan va bir qadar yaxlitlikni tashkil etadigan elementlar majmui. S. haqidagi birinchi tasavvurlar antik falsafada shakllangan. Yunon falsafasi va fanida S. tushunchasi bilimlarga nisbatan qoʻllanilgan (Yevklid, Platon, Aristotel va boshqalar). Keyinchalik bu tushunchani B. Spinoza va G. Leybnits rivojlantirib, umuman borliqqa nisbatan tatbiq qilgan. Yangi davr falsafasi va fanida S. tushunchasidan ilmiy bilimlarni tahlil qilishda foydalanilgan. Bilimlarning S.lilik tamoyillarini nemis faylasuflari I. Kant, F. Shelling, G. Gegel ishlab chiqqan. 19-asrning 2-yarmidan boshlab, S. tushunchasi ilmiy bilimlarning turli sohalariga kirib bordi. Bunda evolyusion nazariya, nisbiylik nazariyasi, kvant fizikasining yaratilishi, struktural lingvistika va boshqalarning vujudga kelishi katta ahamiyatga ega boʻldi. S. tushunchasi yaxlitlik, tuzilish, aloqa, munosabat tushunchalari bilan uzviy bogʻliqdir. S. tushunchasi nihoyatda keng koʻlamda qoʻllanadi. Umuman voqelikdagi har qanday obʼyektga S. sifatida qarash mumkin. S. bir necha muhim belgilar — yaxlitlik, tuzilmalilik, muhit bilan oʻzaro aloqadorlik va shu kabilarga ega boʻlishi kerak.

S.larni moddiy va abstrakt S.larga boʻlish mumkin. Moddiy S.lar, oʻz navbatida, anorganik tabiatli S.lar va jonli S.larga ajraladi. Jonli S.larga eng oddiy biologik S.lar hamda murakkab biologik obʼyektlar (organizm, tur, ekologik S.) kiradi (qarang Sistematika). Moddiy jonli S.larning alohida turkumini ijtimoiy S.lar tashkil etadi (mas, urugʻ, qabila, qavm, tabaqa, elat, jamiyat va h.k.). Abstrakt S.lar inson tafakkuri mahsulidir, ular ham koʻp xillarga boʻlinishi mumkin (mas, tushunchalar, gipotezalar bunday S.larning alohida koʻrinishlaridir).

S.larni boshqacha tasniflashga koʻra, statik va dinamik S.larga ajratish mumkin. Statik S.ga vaqt oʻtishi bilan bir holatda qolish xos boʻlsa, dinamik S. esa vaqt oʻtishi bilan oʻz holatini oʻzgartira boradi.

Hozirgi davr fan va texnika taraqqiyoti xoʻjalikni boshkarish va milliy miqyosda axborotlar toʻplash hamda oʻrganishning avtomatlashtirilgan S.larini ishlab chiqish va amalda qoʻllashni talab etmoqda. Turli S.larni tadqiq qilish bilan bogʻliq masalalar S.larning umumiy nazariyasi, kibernetika, sistemotexnika, sistemali analiz va shu kabilar doirasida oʻrganiladi.
Sistema (stratigrafik shkala)

Sistema, geologik sistema — Yer pusti va Yerning organik dunyosi rivojlanishidagi tabiiy bosqichga mos keladigan xalqaro stratigrafik shkalaning asosiy boʻlinmasi. Geologik sistema shakllangan oraliq vaqt geologik davr debataladi. Yerning eng yangi tarixi — fanerozoyda jami 12 geologik sistema mavjud; ularning ketma-ketligi 19-asrning 1-yarmi davomida aniklangan va 1881-yil Bolonye shahrida Xalqaro geologik kongressning 2sessiyasida tasdiklangan (yana qarang Geoxronologiya).

Geologiya
Sitor

Sitor (hind: سه تار / ستار) — Hindiston va Pokistonda: torli-tirnama musiqa cholgʻu asbobi. Dehli sultonligi davri (13–14-asrlar)dan Shimoliy Hindistonda tarqalgan. Keng va uzun dastasiga siljuvchi pardalar (19 dan 23 gacha) oʻrnatilgan. Unga 7 asosiy va yon quloqlariga 13 aks sado beruvchi simlar tortiladi. Kovoqdan qilingan asosiy kosasining usti yupqa taxta bilan qoplangan boʻlib, qoʻshimcha kosachasi ham boʻladi. Nolalarga boy ovozi, jarangdorligi, virtuozlik imkoniyatlari kengligi tufayli hind mumtoz musiqa (raga) ansambllarida sitordan asosiy cholgʻu sifatida foydalaniladi. Sitorni takomillashtirgan va uning ilk mohir ijrochisi Xusrav Dehlaviy hisoblanadi. 20-asrda sitor ijrochilaridan Gʻulom Muhammad Xon, Barkat Ali, Ollouddin Xon, Ravi Shankar va boshqalar mashhur.

Manba
Sit jangi

Sit jangi — Vladimir buyuk knyazi Yuriy Vsevolodovich qoʻshini bilan moʻgʻul tumanboshisi Burundoy qoʻmondonligi ostidagi qoʻshinlar oʻrtasida Sit daryosi boʻyida boʻlib oʻtgan jang (1238.4.3). VladimirSuzdal knyazligiga bostirib kirgan moʻgʻullar Uglichdan Sit daryosi tomon harakat qilib, toʻsatdan ruslar qoʻshiniga hujum qilganlar. Jangda Yuriy Vsevolodovich va unga ittifoqchi boʻlgan boshqa knyazlar halok boʻlishgan. Sit jangi oqibatida Shim.

Sharqiy Rus knyazlarining qarshiligi tugatilgan.

 

Janglar
Oltin Oʻrda
Rossiya tarixi
Yevrosiyo
Sifat

Sifat (tilshunoslikda) — predmet belgisini bildiruvchi soʻzlar turkumi. Grammatikada belgi soʻzi keng tushunchali boʻlib, u belgini rang-tus, hajm, shaklkoʻrinish, xususiyat va sh.k.ga koʻra bildiradi: qizil, keng, yoqimli va boshqa Shu xususiyatlariga koʻra, sifatlar maʼnosiga qarab bir necha turga boʻlinadi: rang-tus bildiruvchi sifatlar — oq, sariq, qizil, nimrang kabi; mazataʼm bildiruvchi sifatlar — shirin, nordon, achchiq, bemaza kabi; xususiyat bildiruvchi sifatlar — mehribon, sodda, mugʻambir, yuvosh kabi; shaklkoʻrinish bildiruvchi sifatlar — gavdali, novcha, uzunchoq, yassi kabi; hajmoʻlchov bildiruvchi sifatlar — keng, tor, katta, ogʻir, yengil kabi va boshqa

Sifat turkumi oʻziga xos soʻz yasalishi va morfologik tizimiga ega. Oʻzbek tilida yasama sifatlar, asosan, sifat yasovchi affikslar yordamida xreil qilinadi: aqlli (akl+li), hosildor (hosil+dor), serqirra (serqirra) va sh.k. Sifatning morfologik belgisi — daraja kategoriyasiga egaligidir. Sifat bildiradigan belgi daraja nuqtai nazaridan 3 xil boʻlishi mumkin: meʼyoriy, meʼyordan ortiq (yuqori) va meʼyordan oz (kuchsiz, past). Shunga koʻra, sifatning 3 xil daraja kategoriyasi farqlanadi: oddiy daraja —maxsus koʻrsatkichi yoʻq va u belgining meʼyoriy (ortiq — kamlik, kuchli — kuchsiz va sh.k.ga befarq) holatini bildiradi: yaxshi, katta, shirin, xunuk kabi; orttirma daraja — bu darajaning ham maxsus morfologik koʻrsatkichi yoʻq. Belgining ortikligi maʼnosi oʻzbek tilida bir necha usul bilan ifodalanadi. Mas, fonetik usul: sapsariq, koʻmkoʻk, baland (unlini choʻziq talaffuz etish); leksik usul (maxsus soʻzlar yordamida): juda kuchli, nihoyatda goʻzal kabi; analitik usul: shirindan shirin, qoʻpoldan qoʻpol kabi; ozaytirma daraja shakli roq affiksi yordamida yasaladi: yaxshiroq, balandroq, shoʻrroq kabi. Sifatlar otlashuvi mumkin (qarang Otlashuv): Yaxshi topib gapirar, yomon qopib gapirar. Qozonga yaqin yursang, qorasi yuqar; yomonga yaqin yursang, balosi yuqar.

Tilshunoslik
Sifat analizi

Sifat analizi — analitik kimyoning asosiy boʻlimlaridan biri; analiz qilinayotgan modda yoki moddalar aralashmasidagi elementlar, radikallar, funksional guruxlar va birikmalarni kimyoviy, fizikkimyoviy, fizikaviy aniklash va identifikatsiyalash usullari majmui. Sifat analizining muhim tavsifli usullari: 1) oʻziga xoslik (selektivlik) — qidirilayotgan elementni boshqa element ishtirokida aniklash usuli va 2) sezgirlik — nihoyatda oz miqdordagi elementni, yaʼni bir tomchi (0,01—0,03 ml) eritmadagi elementni aniklash. Sifat analizining hozirgi usullarida sezgirlik 1 mkg ga boradi. Anorganik moddalarning klassik Sifat analizi "quruq" yoki "hoʻl" usulda olib boriladi. Sifat analizining "quruq" usuli bir oz miqdorda bura (tanakor) yoki "fosfor tuzi" (NaNH4HPO44H2O) qoʻshib tekshirilayotgan modda kukuni (odatda, metall tuzlari yoki oksidlari) qizdirilganda gaz gorelkasi alangasi rangining oʻzgarishiga va rangli shishasimon qotishmalar hosil boʻlishiga asoslangan. Sifat analizining "hoʻl" usuli makro,"yarim makro", "yarim mikro", mikro va ultramikro usullarga asoslangan (yana qarang Ultramikrokimyoviy analiz, Tomchi analiz).

Suvli eritmalardagi anorganik birikmalarning Sifat analizi ion reaksiyalariga asoslangan. Sifat analizining kimyoviy usuli bilan bir qatorda fizikaviy, fizikkimyoviy usullari qam keng qoʻllanadi. Bu usullar tekshirilayotgan moddalarning optik, elektr, magnit, issiklik, katalitik, adsorbsion va boshqa xossalarini oʻrganishga asoslangan (qarang Spektram analiz, Polyarografiya).

Adabiyot 
 Mirkomilova M., Analitik kimyo, T., 1996.
Sifatdosh

Sifatdosh — feʼlning funksional shakllaridan biri. Sifatlar kabi predmetning belgisini koʻrsatishga xoslangan va xuddi shu xususiyatiga koʻra Sifatdosh deb yuritiladi. Sifatdosh shakli hozirgi oʻzbek tilida, asosan, gan, vchi affikslari yordamida yasaladi: oʻqigan kitoblarim, kurashga tushuvchi yigitlar. gan affiksi feʼlning zamon kursatkichiga ega boʻlmagan shakliga qoʻshilganda, oʻtgan zamon maʼnosini; feʼlning xoz. zamon koʻrsatkichi boʻlgan shakliga qoʻshilganda, hozirgi zamon maʼnosini; feʼlning hozirgikelasi zamon koʻrsatkichi boʻlgan shakliga qoʻshilganda, hozirgi kelasi zamon maʼnosini bildiradi: kelgan odam, kelayotgan odam, keladigan odam. Sifatdoshning zamoni bevosita nutq vaqtiga nisbatan emas, balki feʼlning aniqlik maylidagi shaxsson bilan tuslangan shakli bildirgan vaqtta, gapning kesimidan anglashilgan vaqtga yoki matndagi biror soʻz bildirgan vaqtga nisbatan belgilanadi. Shu sababli Sifatdosh bildirgan zamon nisbiy zamon hisoblanadi. Koʻchada kelayotgan yigit atrofga bir qarab qoʻydi. Mening sizga aytadigan anchagina gaplarim bor. Bunday koʻrsatkichli Sifatdosh shakllari feʼlning oʻtgan zamon shakllarini hosil qilishda ham qatnashadi: kelgan edi, ketayotgan edi kabi.

Sifatdoshning vchi affiksi bilan yasaluvchi turi predmetga doimiy xos boʻlgan odatdagi harakat belgisini, baʼzan esa kelgusiga oid harakat belgisini bildiradi: Kishini sehrlovchi ohanglar. Bu yerga keluvchi mehmonlarni kutib olamiz. Sifatdosh gapda anikdovchi vazifasida keladi. Slar otlashganda (qarang Otlashuv), otlarga xos sintaktik vazifalarni bajaradi.

Azim Hojiyev.
Sifatlash

Sifatlash, epitet — stilistika va poetika termini; antik davrdan maʼlum badiiytasviriy vositalardan. Narsa va hodisalarga, tushuncha va h.k.ga xos xususiyatlarni obrazli tavsiflash. Aksariyat hollarda sifat, shuningdek, ravish, ot, son, feʼl vositasida ifodalanadi (mas-n., zar doʻppi, qutlugʻ kun, hovliqib gapirdi kabi). S. gapni, iborani shunchaki bez*ash vositasi emas, balki u mazmun bilan aloqador boʻlib, nutqning mantiqiy, psixologik, lingvistik, adabiy va boshqa jihatlarida namoyon boʻladi. Predmetni uning boshqa turlaridan ajratib koʻrsatuvchi ("murgʻak sheʼr" kabi) oddiy mantiqiy taʼrifdan farq qilib, S. predmetning yo bironbir xususiyatini ajratib koʻrsatadi ("chetan arava") yoki istiorali epitet sifatida unga boshqa bir predmetga xos xususiyatni koʻchiradi ("kumush qish", "zumrad bahor", "uchqur ot" kabi). Xalq ogʻzaki poetik ijodida sodda va doimiy S.lar koʻp qoʻllaniladi ("pahlavon yigit", "choʻri qiz", "uchar gilam" kabi). Sharq va, jumladan, oʻzbek mumtoz adabiyotida ham ayrim S.lar ("bodomqovoq", "pistadahan", "sarvqomat" kabi) koʻp takrorlanib, doimo uchrashi oqibatida qoʻshma sifatlarga — murakkab S.larga aylanib ketgan ("bodomqovoq qiz", "sarvqomat juvon" kabi). Adabiy-tarixiy taraqqiyotning har bir bosqichiga xos S.lar boʻladi. S.lar tizimida muayyan adabiy davrning, yoʻnalishning, yozuvchining uslubi oʻz aksini topadi.
Sifon

Sifon (Siton va ) — yunon mifologiyasida Frakiya shohi, sifonlarning eponimi. Odomantlar qiroli (Parfeniyga ko‘ra) yoki Frakiya Xersones hukmdori (Kononga ko‘ra). Poseydon va Ossaning o‘g‘li (Kononga ko‘ra), yoki Ares va Nilning qizi (Tsetsu bo‘yicha) Anxinoyaning o‘g‘li.

Pallenaning otasi Mendeida nimfasidan. Likofron va Tsets uni Reteyaning otasi deb ham ataydilar, u Troaddagi yerga Retey nomini bergan („Sifon qizining qabri“ Likofronda zikr qilingan).

Feagen va Gegesippning „Pallen hikoyasi“ ga ishora qiladigan mifograf Parfeniy hikoyasiga ko‘ra, Sifon qizi Pallenaning daʼvogarlariga qiz uchun u bilan jang qilishni buyuradi va shunday qilib ko‘plab mag‘lub bo‘lganlarni o‘ldiradi. Sifon qariganida, u ikki daʼvogarga (Driant va Kleyt) mukofot sifatida malika va shohlikni olish uchun bir-biri bilan aravalarda duel qilishni buyurdi. Klitni sevib qolgan Pallena ayyorlik bilan uning g‘alabasini taʼminladi (uning tarbiyachisi Driantning aravakashiga pora beradi va u arava g‘ildiraklarini mahkamlamaydi).

Sifon qizining hiyla-nayranglarini bilib, olov yoqdi va u yerda Driantni yoqishga va Pallenani pichoqlashga qaror qildi. Biroq, xudolar osmondan yomg‘ir yog‘dirdi va Sifon Klitga Pallena bilan turmush qurishga ruxsat berdi. Bu hikoya Enomay, Pelop, Gippodamiya va Mirtil haqidagi afsonani eslatadi, ammo „yumshoq versiyada“.

Nonning so‘zlariga ko‘ra, Sifon o‘z qizini sevib qolgan va kuyovdan arenadagi duelda Pallenani o‘zini mag‘lub etishni talab qilgan. Pallena Dionis tomonidan mag‘lub bo‘lgunga qadar ko‘plab daʼvogarlar o‘ldirildi, shundan so‘ng Dionis murtad Sifonni tirs zarbasi bilan o‘ldirdi.

Ovidiyning so‘zlariga ko‘ra, Sifon Bisaltlarning shohi, Fillidaning otasi. Goh erkak, goh ayol bo‘lgan „ikki jinsli“ Sifon haqidagi Ovidiyning so‘zlari sirli (garchi u Tsetsning baʼzi belgilaridan keyin Protey bilan taqqoslansa ham).

Manbalar

Havolalar  
 Rosher lugʻati. T. 4. Stb. 973.
 Mythindex.com saytida sifon)
 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 qadimgi yunon mifologiyasida Trakya
Trakya Shohlari