Johor

Johor (:جوهور) — Malayziyadagi sultonlik, Malayziyaning federal shtati, JH kodli, maʼmuriy markazi Joxor-baru. Senay — undagi yagona xalqaro aeroportiga ega.

Geografiya 
Johor hududi boʻyicha beshinchi va aholi soni boʻyicha Malayziya shtatlari orasida ikkinchi oʻrinda turadi. Malay yarim orolining janubiy qismida joylashgan. Shtatning eng baland nuqtasi Gunung Ledang togʻidir (1276 m). Sohilining uzunligi taxminan 400 km. Iqlimi ekvatorial, mussonli. Yiliga oʻrtacha 1778 mm yogʻingarchilik yogʻadi, oʻrtacha harorat: 26 - 28 ° Cni tashkil qiladi.

Tarixi 
Johor nomi forscha "jovhar", "gavhar" "qimmatbaho tosh" soʻzlaridan kelib chiqqan. Sultonlik 16-asr boshlarida Malakkaning oxirgi sultoni Sulton Mahmudshohning oʻgʻli tomonidan portugal bosqinchilaridan qochganidan soʻng asos solgan. Sultonlik Riau va Paxang arxipelagini egallab, u yerda noib tayinlanadi va Johor imperiyasiga aylanadi. Johor doimiy ravishda portugallarga qarshi hujumlar uyushtirdi, lekin Malakkani qaytarib ololmadi. Portugaliyaning 130 yillik hukmronligi davomida portugallar boʻgʻozni nazorat qilishga toʻsqinlik qildilar.

1641-yilda Johor gollandlar bilan ittifoq tuzdi, shundan soʻng gollandlar Malakkani egallab olishdi. Kelajakda Johor zaiflashdi va hokimiyatni yoʻqotdi, shuningdek, fuqarolar nizolaridan azob chekdi.

1864 - 1895 yillarda hokimiyat tepasiga Sulton Abu Bakar keldi, u oʻzining mohir rahbarligi va inglizlar va Singapur bilan munosabatlardagi puxta oʻylangan siyosati bilan mamlakat farovonligi va gullab yashnashiga erishdi. U "Yangi Johorning otasi" unvonini oldi.

1914 yildan boshlab mamlakatda ingliz maslahatchisi Kempbell ishlay boshladi.

Johor Bahru Malakka yarim orolida Ikkinchi Jahon urushi paytida Malaya hujumi paytida yaponlar tomonidan bosib olingan oxirgi shahar edi. Bu yerdan turib yapon generali Tomoyuki Yamashita Singapurni qoʻlga kiritish operatsiyasini boshqargan.

Johor 1948 yilda 1957-yilda mustaqillikka erishgan Malaya federatsiyasi tarkibiga kirdi.

Johor sultonlari 

 Mahmudshoh I (1511-1528)
 Ala ad-din Rioyat Shoh I (1528-1564), avvalgisining kenja oʻgʻli
 Muzaffarshoh (1564-1580), avvalgisining oʻgʻli
 Abd al-Jalil Shoh I (1580), avvalgisining kuyovi
 Abd al-Jalil Rioyat Shoh I (1580-1597), avvalgisining otasi
 Alo ad-din Rioyatshoh II (1597-1613), avvalgisining oʻgʻli
 Abdulloh Hammayatshoh (1613-1623), oldingisining ukasi
 Abd al-Jalilshoh II (1623-1677), Aloaddin Riyyatshoh II ning oʻgʻli
 Ibrohimshoh I (1677-1688), Abdulloh Hammayatshohning nabirasi
 Mahmudshoh II (1685-1699), oldingi oʻgʻli
 Abd al-Jalil Rioyatshoh III (1699-1718), Habib Abd al-Majidning oʻgʻli
 Abd al-Jalil Rahmatshoh (1718-1722), oldingi kuyovi
 Sulaymon Badr al-Olamshoh (1722-1760), Abd al-Jalil Riyotshoh II ning oʻgʻli
 Abd al-Jalil Muazzamshoh (1760-1761), oldingi oʻgʻli
 Ahmad Rioyatshoh (1761), oldingi oʻgʻli
 Mahmud Riyatshoh (1761-1812), oldingisining ukasi
 Abdurrahmon Muazzamshoh (1812-1819), oldingi oʻgʻli
 Abdurrahmon (1819-1825), Kechilning oʻgʻli, Abd al-Jamolning nabirasi, Abbosning nevarasi, Abd al-Jalil Riyotshoh II ning oʻgʻli (1699-1718).
 Ibrohimshoh II (1825-1862), oldingi oʻgʻli
 Abu Bakr (1862-1895), oldingi oʻgʻli
 Ibrohimshoh III (1895-1959), oldingi oʻgʻli
 Ismoil Shoh (1959-1981), oldingi oʻgʻli
 Mahmud Iskandar al-Haj (1981-2010), oldingi oʻgʻli
 Ibrohim Ismoil (2010-yildan), oldingisining katta oʻgʻli

Ma'muriy bo'linishi 

Shtat 10 ta tumanga boʻlingan:

 Johor Bahru 1 817,8 km², 1 064 881 kishi
 Pontiya 919,5 km², 143 729 kishi
 Kota Tinggi 3488,7 km², 192 220 kishi
 Kluang 2851,8 km², 254 631 kishi
 Segamat 2851,26 km², 178 620 kishi
 Muar 2346,12 km², 328 695 kishi
 Batu Pahat 1878 km², 335 368 kishi
 Mersing 2838,6 km², 67 557 kishi
 Kulaijaya 750,9 km², 246 721 kishi
 Ledang 967,6 km², 58 501 kishi

Aholisi 
2000-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shtat aholisi 2,75 million kishini tashkil etdi: 54% malaylar, 35% xitoylar, 7% hindlar, 4% boshqalar. 2010-yildagi hisob-kitoblarga koʻra, aholi soni 3 348 283 kishi, oʻrtacha zichligi 176,35 kishi. /km².

Yirik shaharlar 

 Johor Bahru
 Batu Pahat
 Muar
 Keluang
 Kota Tingy
 Segamat
 birlashish

Johorda tavallud topgan taniqli shaxslar 

 Abdul Aziz Ishoq, jurnalist, siyosatchi, davlat arbobi
 Vang Abu Bakar Van Abas, olim, yozuvchi
 Fasha Sandha, aktrisa, model.
 Fotima Hoshim, siyosatchi, davlat arbobi

Faktlar 

 Rus etnografi va sayohatchisi N. N. Mikluxo-Maklay 1875—1876-yillarda Malay yarim oroliga qilgan sayohati chogʻida bir muddat Johor sultoni saroyida yashagan.
 Shtatning eng baland nuqtasi - Ledang togʻi mashhur Malay afsonasi "Ledang tog'i malikasi" da qayd etilgan.

Eslatmalar

Adabiyotlar 

 Джохор // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
 Рыжов К. В. Все монархи мира. Мусульманский Восток. XV—XX вв. — М.: Вече, 204. — С. 544. — ISBN 5-9533-0384-X.

Havolalar 

 Johor imperiyasi
 Johor xaritasi

 
Pages with unreviewed translations