Manasarovar koʻli

Manasarovar koʻli (sanskritcha: mTsho Mapham) (tibetcha Tibetan Mapham) deb ham ataladi.

Etimologiya 
Sanskrit tilidagi " Manasarovar " (मानसरोवर) ikki sanskrit soʻzining birikmasidir. " Mānas " (kāngāī) "aql " (keng maʼnoda barcha aqliy kuchlar uchun qoʻllaniladi)  maʼnosini bildirsa, „ sarovara “ (सरोवर) esa „koʻl“ degan maʼnoni anglatadi.

Geografiya 

Nepaldan taxminan 50 kilometr shimoli-gʻarbda, Uttarakhanddan 100 kilometr sharqda va Tibetning janubi-gʻarbiy mintaqasida joylashgan.  kenglikdagi koʻl dengiz sathidan 4590 balandlikda joylashgan, asosan, bu shoʻr koʻllar bilan qoplangan Tibet platosida katta chuchuk suvli koʻl uchun nisbatan baland balandlik hisoblanadi. Qishda muzlaydi. Brokmanning soʻzlariga koʻra, bu Osiyodagi eng baland chuchuk suvli koʻllardan biridir (eng balandi Nepaldagi Tilicho koʻli, 4919 m balandlikda).

Manasarovar koʻli nisbatan yumaloq shaklga ega, aylanasi  ga teng . Uning chuqurligi maksimal  ga etadi  va uning sirt maydoni  . U yaqin atrofdagi Rakshastal koʻliga tabiiy Ganga Chhu kanali orqali ulanadi. Manasarovar koʻli Hind daryosining eng sharqiy irmogʻi boʻlgan Sutlejning manbasiga yaqin joylashgan. Yaqin atrofda Brahmaputra daryosi, Hind daryosi va Gang daryosining muhim irmogʻi Karnali manbalari joylashgan. 

Manasarovar koʻli Rakshastal koʻliga quyiladi, bu shoʻr suvli endoreik koʻldir . Rakshastal koʻli Manasarovar koʻli bilan birlashganda kelganda koʻllar Sutlej havzasiga quyiladi. 

2020-yil may oyida Hindiston yangi 80 km uzunlikdagi avtomobil yoʻli Dxarchuladan Lipulex dovonigacha boʻlgan Hindiston-Xitoy chegarasi boʻylab Hindiston-Xitoy chegarasi geostrategik yoʻllari loyihasi boʻyicha Tibetdagi Kailas — Manasarovargacha yoʻnalishini oʻz ichiga oldi.

Tarixi 
Manasarovar koʻli yoki uning joylashuvi haqida Vedik adabiyotida yoki qadimgi sanskrit va Prakrit matnlarida hech qanday eslatma yoʻq. Mustamlaka davri va zamonaviy adabiyotlarda Kailash-Manasarovar hind dinlarining, xususan, hinduizmning eng muqaddas joylaridan biri ekanligi aytilgan boʻlsa-da, bu holat 1-ming yillikning oʻrtalari va oxirigacha boʻlgan dastlabki hind manbalarida uchramaydi. Buning oʻrniga, ilk buddist, hindu va jayna matnlarida afsonaviy Meru togʻi va Manasa koʻli eslatib oʻtilgan. Afsonaviy Manasa koʻli Brahmaning ongi orqali yaratilgan, keyinchalik Brahma bilan bogʻlangan va uning vahana hamsasining afzal koʻrgan maskani sifatida tasvirlangan. Muqaddas hisoblangan hamsa, donolik va goʻzallikni ifodalovchi subkontinent ramziyligining muhim elementidir.

Manasarovar haqida Yevropa manbalarida eng qadimgi qaydlar Antonio de Monserrat ismli iezuit sayohatchisining hisobotida uchraydi. U Himoloy togʻlari ustidagi platoda „Mansaruor“ koʻli boʻyida „juda qadimiy shahar“ borligini daʼvo qilgan hind yogislarini uchratganini yozgan. Uning qoʻshimcha qilishicha, bu „yogilar koʻp hududlarga tashrif buyurishadi, lekin koʻp yolgʻon gapirishadi va afsonalarni faktlar bilan aralashtirib yuborishadi“. Aleks Makkeyning taʼkidlashicha, de Monserratning 16-asr hisoboti unutilgan, 20-asrda qayta kashf etilgan. Odatda, buddistlar, hindular va jaynlar tez-tez boradigan yirik tarixiy ziyoratgohlar oʻzlarining manbalarida boy homiylar yoki qirollar tomonidan infratuzilmani qurishdagi tarixiy haqiqatlar koʻplab muhokamalarga sabab boʻldi. Hinduizmda bu Puranasdagi mahatmya boʻlimlari edi va infratuzilmaga maʼbudlar, dharmasalalar, ashramlar va ziyoratgohlar kiradi degan maʼlumotlar uchrab turadi. Biroq1930-yillarga qadar Kailash-Manasarovar mintaqasida bunday tuzilmalar haqida hech qanday dalil yoʻq.

Diniy ahamiyati

Hinduizmda 
Manasarovar koʻli va Kaylash togʻi Shivaning qarorgohi ekanligiga ishoniladi. Bu yerda muqaddas Gang daryosi Shiva tomonidan qoʻllab-quvvatlangan va Himoloy ostidagi unumdor vodiylarni oziqlantirish uchun yuborilgan deb ishoniladi. Baʼzan Meru bilan aralashib ketadi.

Bon dinida 
Bon dini, shuningdek, Chjan Zhung Meri muqaddas xudosining muqaddas joyi bilan bogʻliq. Bon dinining asoschisi Tonpa Shenrab birinchi marta Tibetga tashrif buyurganida — Tagzig Volmo Lungringdan — u koʻlda yuvindi.

Buddizmda 
Buddistlar koʻlni ona printsipi, Kaylash esa ota printsipi sifatida bogʻlaydi. Yamantaka ziyoratgohi sakkizta qoʻriqchi xudolardan biri boʻlib, u shafqat va donolikni birlashtirish uchun quchoqlash harakatida koʻrsatilgan. Kora deb nomlangan togʻ atrofidagi anʼanaviy 32 milya aylana es muqaddas yurish hududi hisoblanadi.

Koʻlning qirgʻogʻida bir nechta monastirlar mavjud boʻlib, ulardan eng diqqatga sazovor joyi tik tepalikda qurilgan qadimiy Chiu monastiri boʻlib, u xuddi qoyadan oʻyilgandek koʻrinadi.

Jaynizmda 
Jaynizmda Manasarovar koʻli birinchi Tirthankara, Rishabha bilan bogʻliq. Jayn oyatlariga koʻra, birinchi Tirthankar Bhagvan Rishabhdev Ashtapad togʻida nirvanaga erishgan. Bhagvan Rishabhdevning oʻgʻli Chakravati Bharat sokin Himoloylarda joylashgan Ashtapad togʻida marvaridlar bilan bezatilgan saroy qurgan edi. Ashtapad Maha Tirth bilan bogʻliq koʻplab hikoyalar mavjud, masalan, Kumar va Sagarning oʻgʻillari, Tapas Kher Parna, Ravan va Mandodri Bhakti va boshqalar.

Bu hudud sayohatchilar uchun eng yaxshi joy va mashhur piknik joyi. Oʻzining ajoyib goʻzalligi va tabiati tufayli u butun dunyodan sayyohlarni oʻziga jalb qildi.

Galereya

Yana qarang 

 Adi Kailash
 Char Dham
 Hindistondagi hindlarning ziyoratgohlari
 Kalapani hududi
 Rakshas Tal
 Yatra

Manbalar

Havolalar 

 Mount_Kailash travel guide from Wikivoyage
Pages with unreviewed translations