MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sulton Joʻra

Sulton Joʻra (taxallusi; asl ism-sharifi Joʻrayev Sulton) (1910.15.1, Shofirkon tumani — 1943.10.11, Gomel sh.) — shoir. Buxorodagi erlar bilim yurtida oʻkigan, soʻng maktab va bilim yurtida oʻqituvchilik qilgan (193036). 193639-yillarda Andijon pedagogika institutida oʻqigan va shu yerda dars bergan; Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi; urushda halok boʻlgan. S.J.ning "Fidokor" (1939), "Shodligim", "Ochiq chexralar" (1939), "Moskva" (1941) sheʼriy toʻplamlari eʼlon qilingan. 1939-yil shoir ijodining eng samarali pallasi boʻlib, u shu yili "Parvoznoma" balladasi, xalq rivoyatlari asosida"Zangori gilam", "Qaldirgʻoch", shuningdek, "Karim va Qunduz" dostonlarini yozgan. Shoirning mashhur italyan astronomiga bagʻishlangan "Bruno" dostoni (1938) 30-yillarda yaratilgan oʻzbek dostonlarining eng yaxshi namunalaridan hisoblanadi. Badiiy soddalik, samimiylik, xalq ogʻzaki ijodiga yaqinlik S.J. sheʼriyatining eng yaxshi xususiyatlaridir. S.J.ning adabiy merosida bolalar hayotidan olingan asarlar alohida oʻrinni egallaydi. Uning soʻnggi asari — "Iroda" dramasi (1942, Vosit Saʼdulla bilan hamkorlikda) Andijon viloyat teatrida sahnalashtirilgan.

Shoirning jasadi Gomel sh. Loyev tumani Kozerogi qishlogʻida dafn etilgan. Andijon, Buxoro va Shofirkon shaharlaridagi koʻchalarga, shuningdek, Shofirkon tumanidagi maktab, kinoteatr va fuqarolar yigʻiniga S.J. nomi berilgan. j

Manbalar 

 Yomgʻirdan soʻng, T., 1965; Sheʼrlar, T., 1 1973.

Adabiyot 
 Moʻminov Gʻ., Otashqalb shoir, T., 1970; Aliyev S, Buxoroda bitilgan baytlar, T., 1992.

    

Shoirlar
Sulton Mahmud Mirzo

Sulton Mahmud Mirzo (1453, Samarqand — 1495) — Samarqand hokimi (1494—1495). Temuriylar dan. Abu Said mirzoning 3oʻgʻli. Otasi davrida Astrobod viloyati hokimi. Abu Said Mirzo vafoti (1469) dan soʻng Termiz, Chagʻoniyon, Hisor, Xuttalon, Qunduz, Badaxshon va Hindukush togʻlarigacha boʻlgan yerlar uning tasarrufiga oʻtgan. Akasi Sulton Ahmad Mirzoning vafoti (1494)dan soʻng esa, Samarqand taxtiga oʻtirgan. U zulmni haddan oshirgani uchun mamlakatning katta kichik aslzodalari, sipohiylar va oddiy xalq har tarafga tarkalib qocha boshlagan. Sulton Mahmud Mirzo taxtga daʼvogar boʻlib kelgan amakivachchasi Malik Muhammad Mirzo va u bilan birga kelgan mirzolarni qatl ettirgan. Sulton Mahmud Mirzo oʻz hukmronligi davrida 2-marta Husayn Boyqaro bilan jang qilib, ikkalasida ham magʻlub boʻlgan. Boburning Sulton Nigor xonim ismli xolasi uning toʻrtinchi xotini.

Sulton Mahmud Mirzo 1495-yil yanvar oyida ogʻir kasallikdan vafot etgan.

Adabiyotlar 
Fayziyev T., Temuriylar shajarasi. T., 1995; M uhammadjonov A., Temur va temuriylar saltanati, T., 1994.

Kishilar
Samarqand hukmdorlari
Temuriylar
1453-yilda tugʻilganlar
1495-yilda vafot etganlar
Samarqand kishilari
Sulton maxmudxon

Sulton maxmudxon (? 1404) -Amir Temur hukmronligi davrida nomigagina Movarounnaxr taxtiga oʻtqazilgan xon (1388—1404). Suyurgʻatmishxonning oʻgʻli. Amir Temur Xorazmga qilgan 4yurishidan qaytib kelgach, Buxoroda olamdan oʻtgan Suyurgʻatmishxon oʻrniga S.M. oʻtqazilgan. SM. nomiga tangalar zarb qilingan. 1395-yil Toʻxtamishta qarshi qilingan 2yurish vaqtida SM. oʻgʻruqobozga boshchilik qilgan va jangdan keyin hozirgi Saratov sh. yaqinida joylashgan Yuluqluq va Uzuk,luq nomli mavzeda Sohibqironga kelibqoʻshilgan. 1398—99 yillardagi Hindiston fathida faollik koʻrsatgan SM. koʻshinning soʻl qanoti juvongʻarga rahbarlik qilgan. 1402-yildagi Ansara jangiyaa Boyazid I Yildirimni asir olishga muvaffaq boʻlgan.

Adabiyot 
 Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, 1996; Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T., 1993.
Sulton Mahmudxon

Sulton mahmudxon (1463 yoki 1464 – 1508) — Moʻgʻuliston xoni (1487 – 1508). Chigʻatoiylarlan. Yunusxonnnng oʻgʻli, onasi – Shohbegim, Badaxshon shohi Shoh Sulton Muhammadning qizi. Boburning togʻasi. 1487-yil otasi vafot etgach, moʻgʻullar rusumiga koʻra taxtga oʻtqazilgan. Bundan xabar topgan Umarshayx Mirzo Fargʻona tomondan, Sulton Ahmad Mirzo Samarqand tomondan SM.ga qarshi chiqqan. Umarshayx Mirzo qoʻshini Toshkent yaqinidagi mustaqkam Ashtar qalʼasini qamal etgan. S.M. qoʻshinga bosh boʻlib mudofaaga rahbarlik qilgan va jangda gʻolib chiqqan. 1488-yil Sulton Ahmad Mirzo qoʻshini ustidan Chir (Chirchiq) daryosi boʻyida gʻalaba qozongan. Natijada S.M.ning obroʻsi, kuchqudrati oshgan. 

Moʻgʻulistonning sharqiy qismiga ukasi Sulton Ahmadxon (Olachaxon), Gʻarbiy qismiga oʻzi bosh boʻlib, qarorgohi — Toshkent shahrida joylashgan. 1493-yil Movarounnahr hukmdori Sulton Ahmad Mirzoning katta qizi Robiya Sulton begim (Qorakoʻz begim)ga uylangan. Samarqand va uning atrofida S.M.ni Xonikaxon deb atashgan. SM. doimo qoʻshni davlatlarning ishlariga aralashgan. Sulton Ahmad Mirzo vafotidan soʻng S.M. Samarqand taxtini egallash uchun yurish qilgan, biroq 1495-yil Kanboy yaqinida Boysungʻur mirzo tomoni| dan magʻlubiyatga uchragan. S.M.ni Fargʻonaga yurish qilishi ehtimolidan xavfsiragan Bobur uning oliy xrkimiyatini tan olgan. 1498-yil 5 ming kishilik qoʻshin bilan Samarqandga yurish qilgan, biroq shim.dan Shayboniyxon qoʻshinlari Movarounnahrga kelayotganidan darak topgach, chekinishga majbur boʻlgan. U temuriylarga qarshi kurashda Shayboniyxonni oʻziga ittifoqchi qilish maqsadida_unga Oʻtror shahrini bergan. Shayboniyxon CM. yordamida Samarqand, Buxoroni qoʻlga olgan. Shayboniyxonning kuchayib ketishidan xavfsiragan S.M. temuriylarni qoʻllabquvvatlay boshlagan. 

Boburta Samarqandni egallashida harbiy yordam bergan. Bobur uning saroyida, Toshkentda maʼlum muddat yashagan (1501—02). 1503-yil SM. va ukasi Sulton Ahmadxonlarning birlashgan qoʻshini Arxiyon qalʼasi (Fargʻona) yaqinvda Shayboniyxon qoʻshini tomonidan tormor keltirilgan, akaukalar asir tushgan. SM.ning Toshkentga vaqtinchalik hokim qilib qoldirilgan oʻgʻli Sulton Muhammad shaharni tashlab qochgan. Shayboniyxon Toshkentni egallab, uni amakisi Suyunchxoʻjaxonga bergan. S.M. va ukasiga shafqat qilib qoʻyib yuborgan. Ular Moʻgulistonga ketishgan, bir ozdan soʻng Sulton Ahmadxon vafot etgan. Taxt uchun kurashda S.M. yolgʻizlanib, ancha qiyinchiliklarga duch kelgan. U koʻmak istab Shayboniyxon xuzuriga kelgan. Biroq Shayboniyxon S.M.ni farzandlari bilan birga Xoʻjand daryosi boʻyida qatl ettirgan.

Adabiyot 
 Baburname, T., 1993; Materialoʻ po istorii kazaxskix xanstv XV—XVII vv., AlmaAta, 1969; Mirzo Muhammad Xaydar, Tarixi Rashidi, T., 1996.
 Yulduzli tunlar., 1978; Roman; Primqul Qodirov

1508-yilda vafot etganlar
Sulton Muhammad Nur

Sulton muhammad nur (1472— 1530) — xattot, nastaʼliq xati ustasi. Sulshonali Mashhadiynmng shogirdi. Hirotda Navoiy homiyligida xattotlik sanʼatini oʻrgangan, ijodini ham Navoiyning shaxsiy kutubxonasida boshlagan, turli majlislarda ishtirok etgan. Asosan, Hirotda ijod qilgan, maʼlum muddat Buxoroda ham boʻlgan. Navoiy uning sanʼatini yuqori baholab, oʻz davrida "hech kim mayda nastaʼliq xati yozishda unga teng kelmagan", deb yozgan. Koʻplab shogirdlar tayyorlagan, ulardan Salim Kotib, Ayniy va boshqa ustozining xat uslubini davom ettirgan. S.M.N. koʻchirgan koʻlyozmalar: Abdulla Hotifiyning "Hamsa" dostonlaridan olingan terma baytlar (1500, Britaniya muzeyida); Saʼdiyning "Boʻston" (1501, Tehrondagi Milliy qutubxonada); Saʼdiy va Jomiy gʻazallari terma "Devon"i (1519, Tehrondagi Saltanat kutubxonasida); Nizomiyning "Hamsa" (1524, NyuYorkdagi Metropoliten muzeyida); Jomiyning "Yusuf va Zulayho" (1528, Istanbuldagi Avliyo Sofiya soborida); "Subhat ulabror" (Lohurda: Muhammad Shafi shaxsiy kutubxonasida); Sharafiddin Ali Yazdiyning "Zafarnoma" (1528; Tehrondagi Saltanat kutubxonasida: Behzod rayem ishlagan); Nizomiyning "Xusrav va Shirin" (1530), Navoiyning "Devon"i (Rossiya milliy kutubxonasida); "Kalila va Dimna" (Hindiston, Rampur shahrida) va boshqa S.M.N. bitgan qitʼalardan 9 tasi Rossiya milliy kutubxonasida saqlanadi.

Adabiyot 
 Bayoniy M., Ahvol va osori xushnavison, 2 j., Tehron, 1967.

Kishilar
Xattotlar
1472-yilda tugʻilganlar
1530-yilda vafot etganlar
Sulton Muhammad Tabriziy

Sulton muhammad tabriziy (1470 y. oxiri — Tabriz — 1555) — musavvir, Tabriz miniatyura maktabi asoschilaridan. Safaviylar (Shoh Ismoil va Shahzoda Tahmosib I) saroy kutubxonasida ishlagan. Bexzod bilan hamkorlikda ijod qilgan, shahzoda Tahmosibga rayem oʻrgatgan. Ogʻa Mirak Isfahoniy, Mir Said Ali, Muzaffar Ali va boshqa bilan birga qoʻlyozma kitoblarga asarlar yaratgan. Asarlari yorqin, sof ranglar jozibasi, nozik chiziklari, ajoyib naqshlar va puxta oʻylangan tarhi, koʻtarinki obrazlar silsilasi bilan alohida ajralib turadi. Navoiyning "Devon"i (1527), Hofizning "Devon"i (1537), Nizomiyning "Hamsa" (1539—43, Britaniya muzeyida), Firdavsiyning "Shohnoma" (1537) asarlari qoʻlyozmalariga rasmlar ishlashda qatnashgan, portretlar va boshqa alohida miniatyuralar yaratgan.

 

Kishilar
Rassomlar
Eron
Sulton Muhammad Xandon

Sulton muhammad xandon (15—16-asr 2-yarmi, gʻirot) — xattot, shoir, nastaʼliq xati ustasi. Sultonali Mashhadiynnng shogirdi, xushtabiat, xushchaqchaqlikka moyil boʻlgani uchun "xandon" laqabini olgan. Ijodini Navoiyning shaxsiy kutubxonasida boshlagan. S.M.X. koʻchirgan qoʻlyozma kitoblarga baʼzan otini yozmagan. Xondamir xattotni "nastaʼliq xatida isteʼdodi juda zoʻr", deb baholagan. Koʻplab shogirdlar tayyorlagan. S.M.X. koʻchirgan Saʼdiyning "Boʻston" asari (1514, Jaʼfar Sulton Alqaroyi majmuasida), Hofizning "Devon"i (1519, Kobuldagi Davlat muzeyida va yana bir nusxasi 1515, Britaniya muzeyida), Xusrav Dehlaviyning "Devon"i (1497, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi SHI da) va "Qiron ussadayin" asari (1515, Britaniya muzeyida), Jomiyning "Yusuf va Zulayho" (Texrondagi Milliy kutubxonada va bir nusxasi shaxsiy majmuada), "Subxat ulabror" (1523, Texrondagi Jaʼfar Sulton Alqaroyi majmuasida), Navoiyning "Devon"i (1528, Rossiya milliy kutubxonasida) va boshqa qoʻlyozmalar, koʻplab qitalari bizgacha yetib kelgan.

 

Kishilar
Shoirlar
Xattotlar
Sulton Sayidxon (xon)

Sulton sayidxon (? 1868) -Qoʻqon xoni (1863—65). Mallaxonning oʻgʻli. 1863-yil iyulda qirgʻizlar va qipchoklar amir lashkar Alimqul boshchiligida hokimiyatni egallagan. S.S. nomigagina xon kilib koʻtarilgan, amalda davlat ishlari Alimqul qoʻlida boʻlgan. Rus qoʻshinlari bu paytda Yangiqoʻrgʻon, Pishpak, Marki, Avliyoota, Turkiston, Chimkentni bosib olishgan. 1865-yil bahorida M.G.Chernyayev boshchiligidagi qoʻshin Toshkentni qamal qilgan. S.S. Alimkul bilan birga Toshkent mudofaasiga rahbarlikni oʻz qoʻliga olgan. Alimqul jangda oʻddirilgach, qirgʻiz va qipchoklar qoʻshini Qoʻqonga qaytib ketib, taxtga boshqa xonni oʻtqazish payiga tushgan. Tarixchi Muhammad Solihning yozishicha, Toshkent xalqi S.S.ga sodiq qolib, uni qayta xonlik taxtiga oʻtqazishadi. Shu ravishda Toshkent oʻz xoniga ega boʻlib, Qoʻqondan mustaqilligini namoyish etadi.

S.S. Rossiya tajovuziga qarshi yordam soʻrab Turkiya sultoniga, Buxoro amiriga va Qoʻqonga elchilar joʻnatgan. Buxoroga sebzorlik eshon Hakimxoʻja qozikalon boshchiligida har dahadan toʻrt oqsoqol yuboriladi. Buxoro amiri oʻz maktubida S.S. uning huzuriga kelib boʻysunishi va shundan keyingina Toshkentga yordam berishi mumkinligini yozgan. Amirning bu talabi qondirilgan.

Adabiyot 
 Oʻzbekistonning yangi tarixi, 1kitob [Turkiston chor Rossiyasi mustamlakachiligi davrida], T., 2000; Beysimbiyev T.K., Tarixi Shaxruxi, AlmaAta, 1987.
Sulton Sanjar maqbarasi

Sulton Sanjar maqbarasi - Marv (Turkmaniston)dagi meʼmoriy yodgorlik (12-asr 40y.lari). Meʼmori Muhammad ibn Otsiz as Saraxsiy. Sulton kalʼa markaziga joylashgan. Sulton Sanjar (1157 yilda vafot etgan) maqbarasi bizgacha haroba holda yetib kelgan. Maqbara murabba tarhli (tashqarisi 27×27 m, ichkarisi 17×17 m). Xona bal. 36 m (ichki gumbazgacha, tashki gumbaz saqlanmagan). Mahobatli toʻrtburchak devor (bal. 15 m, kalinligi 5 m) ustiga 8 qirrali poygumbaz (qalinligi 1,5 m) oʻrnatilgan. Poygumbaz 3 pogʻonali. 1pogʻonasi 4 tomondagi ravoklarga tayangan, 2pogʻonasidagi mayda ravoqchalar 6 qirrali, 3pogʻonasi ustiga gumbaz oʻrnatilgan. Maqbara ichki devorlarida oq, koʻk va qizil rangli boʻyoqlar saqlangan. Nozik islimiy naqshlar bilan bezatilgan devor tepasida yozuvlar, sharqiy gumbazga ishlangan ganchkor naqshlar zaminida meʼmor nomi qayd etilgan. Maqbaraga Saljuqiylar saroyi va masjid tutash boʻlgan. Sulton Sanjar maqbarasiga turli urushlar koʻp putur yetkazilganiga qaramay, oʻz mahobatini yoʻqotmagan. 1980-yilda qayta tiklangan.

Adabiyot 
 Vseobshaya istoriya arxitekturi, v 12 tomax, t. 8, M, 1969.

 

Turkmaniston meʼmoriy yodgorliklari‎
Maqbaralar
Sulton Uvays togʻi

Sulton Uvays togʻi - Qoraqalpogʻistondagi togʻ tizmasi. Qizilqumning shimoli-gʻarbida, Amudaryoning oʻng sohilida. Kenglik boʻylab 40–45 km masofaga choʻzilgan, eni 10–15 km. Togʻ unchalik baland emas, atrofdagi tekislikdan 350–400 m koʻtarilib turadi. Eng baland joylari: Qorachingʻil (485 m), Achchiktogʻ (473 m). Janubiy yon bagʻri nisbatan tikroq. Gʻarbiy qismi bir qancha tepaliklarga (Shayxjali, Quyonchiq, Zangibobo, Jumurtogʻ) boʻlingan. Yiliga 80–100 mm yogʻin tushadi. Yillik temperatura 12°—13°, yanvarning oʻrtacha temperaturasi —5°, —8°, iyulniki 26°—28°. Doimiy oqar suvlar yoʻq. Uzunligi 5–12 km li quruq soylar (Jamansoy, Qizilsoy, Kazansoy, Sultonbobosoy, Kaxralsoy, Aximbeddinsoy)da faqat yogʻingarchilik vaqtida suv oqadi. Tektonik jihatdan antiklinal struktura. Kuchli burmalangan paleozoy davri metamorfik, choʻkindi, vulkanik togʻ jinslari (slanets, kvarsit, ohaktosh va boshqalar)dan tashkil toptan. Choʻl tuproqlarida shuvoq, rang kabi efemer oʻsimliklar, buloqlar atrofida turli xil butalar usadi.

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Qoraqalpogʻiston
Sulton Hasan masjid-madrasasi

Sulton Hasan masjid-madrasasi () — Qohiradagi (Misr) tarixiy tumanidagi Salohiddin maydonida joylashgan boʻlib, 1356—1363-yillarda Sulton an-Nosir Hasan tomonidan qurilgan meʼmoriy yodgorlik majmua. Majmua masjid, madrasa va Sulton Hasan maqbarasidan iborat. Masjid oʻzining ulkan oʻlchami va innovatsion meʼmoriy tarkibiy qismlari bilan ajoyib hisoblangan va bugungi kunda ham Qohiradagi eng taʼsirchan tarixiy yodgorliklardan biri hisoblanadi.

Tarixi

Sulton Hasan 

Sulton an-Nosir Hasan (toʻliq ismi: An-Nosir Badr ad-Din Hasan ibn Muhammad ibn Qalavun) hijriy 748/milodiy 1347-yilda 13 yoshida taxtga oʻtirdi. 1350-yilda kamolotga yetgach, davlat ishlarini boshqargan amir Manjaqni hibsga oladi. Hibsga olinishidan oldin amir kuniga atigi yuz dirham miqdorida nafaqa olishi mumkin edi. Bu choʻntak puli sulton uchun xizmatkorlar tomonidan yigʻilgan. Ayniqsa, oʻsha davrda amir Shayxuning kundalik daromadi 200 000 dirham boʻlganini hisobga olsak, bu hayratlanarli miqdordir. Sulton Hasan jilovni oʻz qoʻliga olgach, oʻziga yoqqan odamlarni hokimiyat lavozimlariga joylashtirdi. Lekin bu xolat amalda lavozimda boʻlgan nufuzli shaxslar hisobiga sodir boʻldi va qolganlarni koʻplarini xafa qildi. Norozi amirlar 1351-yilda sultonni hibsga olib, uni uch yil qamoqda saqlaydilar va uning ukasi as-Solih Solihni taxtga oʻtqazadilar. Hasan qamoqdagi vaqtini oʻqish bilan oʻtkazdi. U hokimiyatga qaytdi va hokimiyatni mustahkamlashga urinib, hukmron tuzilmani yana oʻzgartirdi, ammo Sulton Hasan oʻzining armiya bosh qoʻmondoni Yalbugʻa al-Umariy tomonidan tomonidan oʻldirildi.  Buning sababi Sultonning ayollar uchun boyliklarini isrofgarchilik bilan sarflashi va boshqa nojoʻya harakatlaridir. Zamonaviy suriyalik tarixchi Ibn Kasir sultonni ochkoʻzligi va davlat mablagʻlarini isrof qilishda ayblaydi.  1361-yilda Sulton Hasan oʻldiriladi, lekin uning jasadi topilmadi va u ushbu maqbaraga dafn qilinmagan.

Tuzilishi 

Tarxi 68x155 metr. Madrasa 4 ayvonli, hovli maydoni (32x34,6 metr) 4 tomondan ravoqli ayvonlar bilan oʻralgan (devor balandligi 35 metr gacha), ayvonlarning eng kattasida masjid xonaqohi joylashgan. Madrasaga hovlining 4 tomonidagi darvozadan kiriladi. Atrofidagi hujralar 4 qavatli. Masjid devorlari marmar bilan qoplangan, poliga koshin yotqizilgan. Mehrob yonidagi minbar marmardan ishlangan. Mehrobning 2 yonida maqbaraga kiriladigan eshiklar bor. Eshiklardan biri oltin va kumush bilan, maqbara (21x21 metr) marmar bilan qoplangan. Gumbaz osti bagʻali muqarnasli (XVII asrda kayta tiklangan). Hovli oʻrtasidagi marmar ustunli koʻshk oʻrtasiga favvora oʻrnatilgan. Peshtoqi (balandligi 38 metr) muqarnas bezaklar tosh oʻymakorligi va qadama naqsh bilan jozibador bezatilgan. Guldastaminorasi oʻziga xos milliy uslubda ishlangan. Sulton Hasan masjid-madrasasi Mamluklar hukmronligi davri qurilishidan qolgan, koʻlami va hashamdorligi jihatdan eng ahamiyatli yodgorliklardandir.

Manbalar 

Misr madrasalari
Misr meʼmoriy yodgorliklari
Gumbazli masjidlar
Sultonali Qoiniy

Sultonali qoiniy (15-asr 2-yarmi 1517) — xattot, shoir; nastaʼliq xati ustasi. Xattotlikni Azhar Tabriziydan oʻrgangan. Ijodini Tabrizda boshlagan, keyin Xirotga kelib Jomiy xizmatida boʻlgan. Navoiyning shaxsiy kutubxonasida ijod qilgan. Navoiy "Majolis unnafois" tazkirasida "tabʼi va salohiyati koʻptur", deb taʼriflaydi, Xondamir "Xulosat ulaxbor" asarida "nastaʼliqni bagʻoyat toza va yaxshi uslubda yozadi", deb taʼkidlaydi. S.Q. oʻz ijodida ustozining xat uslubini rivojlantirgani bilan Sultonali Mashhadiyga yaqin turadi, ayniqsa, mayda nastaʼlikda yaxshi yozgan;. Jomiyning "Devon"i (Texrondagi Saltanat kutubxonasida), Hamadoniyning "Tamhidot" (1479, Rossiya milliy kutubxonasida), Navoiyning "Gʻaroyib ussigʻar" (Istanbul, universitet kutubxonasida 7 ta rayem bor) asarlari va boshqa qoʻlyozmalarni koʻchirgan. S.Q. koʻplab lar bitgan, aksariyati Turkiya majmualarida, jumladan, 13 namunasi Bahrom Mirzoning muraqqaʼsi (Istanbul, Oʻfqof, Xazina kutubxonasida sakdanadi.

 

Kishilar
Shoirlar
Xattotlar
1517-yilda vafot etganlar
Sultoniy

Sultoniy, Jaus, Oqpar, Shakarak — oʻrta kechpishar mahalliy xoʻraki, mayizbop va vinobop uzum navi. Oʻrta Osiyoda chiqarilgan. Oʻzbekiston (Surxondaryo, Qashqadaryo viloyatlarida koʻproq), Tojikiston, Turkmaniston, Qozogʻistonda ekiladi. Tupi oʻrtacha kuchli oʻsadi. Barglari oʻrtacha, 5 boʻlmali, beti bir oz burishgan, orqasi tukli. Guli ikki jinsli. Uzum boshi yirik, vazni 400—500, baʼzan 800—1100 g. Konussimon, tigʻiz joylashgan. Gʻujumi yirik, 5—6 g keladi, yumaloqchoʻziq, och sariq, pishganda qahrabo, oftobga qaragan tomoni toʻq sariq. Poʻsti qalin, qoʻngʻir nuktalar bilan qoplangan. Eti sershira, yeganda karsillaydi. Kurtagi boʻrtgandan keyin faol harorat yigʻindisi 3360° boʻlganda, sentabr boshlarida 148— 154 kunda pishadi. Tarkibida 2324% qand, 3—3,5% kislota bor. Novdalari yaxshi pishadi. Hosildorligi 200240 s/ga. Sovuqqa chidamsiz, oidium bilan kasallanadi. Uzun novda qoldirib kesiladi. Qurgʻoqchilikka chidamli. Uzumi yangiligida isteʼmol qilinadi, mayiz solinadi, yuqori sifatli desert vinolari tayyorlanadi.

Manbalar  

 
Uzum navlari
Sultoniya

Sultoniya (, shuningdek Saidiya nomi bilan ham tanilgan) — Eronning Zanjon ustoni, Sultoniya shahristoni ma'muriy markazi. 

2006 yilgi aholini ro'yxatga olishda aholisi 1649 xonadonda 5864 kishidan iborat edi. O'sha vaqtda shahar Obhor shahristoni tarkibida bo'lgan . 2011-yilgi aholini ro'yxatga olishda 2013 ta xonadonda 7116 kishi ro'yxatga olingan . 2016-yilda oʻtkazilgan soʻnggi aholini roʻyxatga olishda 2319 ta xonadonda 7638 kishi istiqomat qilgan boʻlib, bu vaqtga kelib ma'muriy markazi Sultoniya shahri bo'lgan Sultoniya shahristoni sifatida tashkil etilgan.

Tarixi 
Tehrondan  shimoli-gʻarbda joylashgan Sultoniya 14-asrda Eronda hukmronlik qilgan Hulokuiylar davlati poytaxti sifatida qurilgan. Shahar qurilishi sulton Argʻun davrida (1284—91) boshlanib, Oʻljoytuxon hukmronligi vaqtida (1304—16) yakunlangan. Sultoniya beshta muhim karvon yoʻllari tugashgan yerda joylashgani tufayli XIV asrda uning ahamiyati kuchaygan. Amir Temur Yaqin va Oʻrta Sharqqa yurishlari chogʻida Sultoniyada qarorgoh qurgan. Mirzo Ulugʻbek shu shaharda tugʻilgan. Shaharga tashrif buyurgan  Ruy Gonsales de Klavixo  uning ipak eksporti markazi ekanligini qayd etadi .

2005-yilda  YuNESKO Sultoniyani  Umumjahon merosi obyektlari roʻyxatiga kiritdi. Zanjondan Sultoniyagacha boʻlgan yoʻl Katale gʻor gʻoriga yetguncha choʻziladi.

Uilyam Dalrimplning qayd etishicha, O‘ljaytu Sultoniyani “dunyodagi eng katta va eng ajoyib shahar” ga aylantirishni maqsad qilgan, biroq o'zi “u bilan birga halok bo‘lgan” va hozir “xarobalar cho‘l va vayronaga aylangan” .

Adabiyot 
 Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996.

 

Aholi punktlari
Eron shaharlari
Erondagi Jahon merosi obyektlari
Abdulla Sultonov

Abdulla Sultonovich Sultonov (1913.13.3 Toshkent 1983.26.10) — kimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1966). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973). Kimyo fanlari doktori (1964), professor (1966). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgach (1935), shu universitet organik kimyo kafedrasida assistent (1935—40), dotsent (1940—47). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kimyo institutida laboratoriya mudiri (1947—59). Polimerlar kimyosi ilmiy tadqiqot institutida direktor muovini (1959— 63). Oʻrta Osiyo neftni qayta ishlash ilmiy tadqiqot instituti direktori (1964—78), laboratoriya mudiri (1978—83). Asosiy ilmiy ishlari neftni kayta ishlash va neft kimyosi sanoati organik katalizi muammolariga oid. S. gidrokreking, gidrooltingugurtsizlash, gidrogenizatsiya, gazlarni oltingugurt birikmalaridan tozalash va boshqa kimyoviy jarayonlarda qoʻllanadigan katalizatorlarning yangi turlarini sintez qilgan. Karbon kislotalarni dekarboksillash va biologik faol katalizatorlarni qoʻllashning nazariy asoslarini ishlab chiqqan.

Manbalar 
 Ximicheskaya teoriya kataliza D.I.Mendeleyeva i dalneyshiye yeyo razvitiya, T.. 1961.

Kimyogarlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Abdurayim Sultonov

Abdurayim Sultonovich Sultonov (1930.15.10, Chimboy 1992.15.9, Nukus) — qoraqalpoq kompozitori va dirijyor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1969). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1955). Qoraqalpoq teatri bosh dirijyori (1955— 57, 1966—71), Qoraqalpoq davlat filarmoniyasi xalq cholgʻu asboblari orkestrining tashkilotchisi va rahbari (1957—63), Nukus musiqaxoreografiya bilim yurtida direktor muovini (1963 — 66) va oʻqituvchi (1963-yildan), Qoraqalpogʻiston televideniye va radioeshittirish qoʻmitasi xalq cholgʻu asboblari orkestrining badiiy rahbari va bosh dirijyori (1971-yildan), Qoraqalpogʻiston kompozitorlar uyushmasi raisi (1991—92). Simfonik ("Krraqalpoqcha syuita", B.Giyenko bilan hamkorliqda; "Yoshlik") va vokalsimfonik ("Boʻzatov") syuitalar, poemalar, "Qoraqalpoqcha rapsodiya"; shuningdek, "Ravshan" (J.Oymirzayev), "Baxt", "Arular", "Dilbarlar" (S.Xoʻjaniyozov), "Qirli soʻqmoqlar" (T.Seitjonov), "Artist takdiri" (I.Yusupov), "Orol ovozi" (Q. Doʻsanov) kabi spektakllarga yozilgan musiqa va qoʻshiqlar (Ajiniyoz sheʼrlari — "Sevgilim", "Goʻzallar", "Bormikin" va boshqalar) muallifi. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1974).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureatlari
Abdurahmon Sultonov

Abdurahmon Sultonov (1946.18.10, Toshkent) — ganchkor usta, meʼmor, Oʻzbekiston xalq ustasi (2001). Toshkent politexnika institutining meʼmorlik fakultetini tugatgan (1970). Sultonov ish faoliyatini Toshkent amaliy sanʼat ijodiy eksperimental kombinatida ganchkorlikdan boshlagan. Usta Mahmud Usmonovning shogirdi. Toshkent metropoliteni ("Mustaqillik", "Hamza" va boshqalar) bekatlari, "Oʻzbekiston" mehmonxonasi, "Zarafshon" restorani, Toshkent operetta teatri, "Oʻzbekistan" sanatoriysi (Sochi), Milliy bogʻdagi Navoiy haykali gumbazi ostidagi bezaklar, Turkiston saroyi, Temuriylar tarixi davlat muzeyi (binoning tashqi ustunlari), Germaniyadagi Oʻzbekiston elchixonasi va boshqa uchun yaratgan nafis ganch oʻymakorligi asarlari yuksak mayorat bilan ishlangan. "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (1997).

    

Oʻzbekiston xalq ustalari
Doʻstlik ordeni sohiblari