Azizul Haq (ulamo)

ʿAzīz al-Ḥaqq ibn Irshād ʿAlī ad-Dākavī (;), qisqacha Azizul Haq () yoki sifatlanishi Shayx al-Hadis (19192012) Bangladeshlik islom ulamosi, siyosatchi, yozuvchi, tarjimon va Islomiy maʼruzachi. Ulamo Xilofit majlisi tashkilotchisi va Sahihi Buxoriyning bengal tilidagi birinchi tarjimoni hisoblanadi. Shuningdek, Jamiyati Rahmoniya Arabiya Dakaning vitse-kansleri boʻlgan.

Yoshlik davri va taʼlim 

Azizul Haq 1919-yilda Bengaliyaning Bxirich Xon qishlogʻida (hozirgi Bangladeshdagi Munshiganj tumanida joylashgan) Bengal musulmon qozi oilasida tugʻilgan. Otasining ismi Hoji Ershod Ali. Haq 4-5 yoshligida onasi vafot etgan. Onasining vafotidan keyin Qalma qishlogʻi yashovchisi boʻlgan onasi tomonidan buvisi qoʻlida katta boʻlib, boshlangʻich taʼlimni qishloqdagi masjidda boshlagan.

7 yoshida Haq Brahmanbariyada biznesi boʻlgan otasining oldiga koʻchib oʻtdi. Haq Jamia Islamia Yunusiyaga oʻqishga kirdi va u yerda otasi bilan yaqin aloqada boʻlgan Shamsul Haq Faridpuri, Hofizi Huzur va Shoh Abdul Vahhob qoʻl ostida toʻrt yil tahsil oldi. Otasi Haqni Faridpuri qaramog‘iga topshirdi. 1931-yilda Faridpuriy maslahati bilan Dakkadagi Bara Katara shahrida yangi tashkil etilgan Ashraful Ulum madrasasiga borib, madrasada oʻn ikki yil tahsil olgan. 1940—1941-yillarda Haq Zafar Ahmad Usmoniy qo‘li ostida „Tafsir al-Baydaviy“, „Jomi’ at-Termiziy“, „Sahih al-Buxoriy“ kabi kitoblarni o‘rgangan.

1943-yilda islom ilmini o‘rganish uchun Shimoliy Hindistonga safar qildi. U Gujarotdagi Surat yaqinida joylashgan Dabhel shahridagi Jamiya Islomiya Talimuddinda faoliyat boshlagan. U yerda Shabbir Ahmad Usmoniy qoʻl ostida tahsil olgan. Nihoyat tafsir ilmini oʻrganish uchun Saharanpurdagi Dorul Ulum Deobandga borib, u yerda Muhammad Idris Kandxlaviydan taʼlim olgan. Haq bengal, urdu va arab tillarini yaxshi bilgan.

Kasbiy faoliyati 

Haq o'z faoliyatini 1946-yilda Dakkaning Bara Katara shahridagi Ashraful Ulum madrasasida o'qituvchi sifatida boshlagan. Mazkur joydagi ish faoliyati 1952-yilgacha davom etgan. Keyin 1985-yilgacha Lalbogʻ Tanadagi Jamiya Quroniya Arabiyada Sahihi Buxoriy va boshqa islomiy matnlardan dars bergan.

1978-yilda Bangladesh Qavmi madrasasi ta'lim kengashini tashkil etishda muhim rol o'ynadi va uning bosh kotibi bo'ldi. 1979-yilda Dakka universitetining islomshunoslik kafedrasida  faxriy professor sifatida “Sahih al-Buxoriy”dan uch yil dars berdi.

1986-yilda Haq Dakkaning Muhammadpur shahri yaqinida Jamiya Muhammadiya Arabiya nomli madrasa tashkil qildi. 1988-yilda u Muhammadpurdagi Saat masjidi yaqinidagi yer uchastkasini sotib oldi. U yerga koʻchirilgan Jamiya Muhammadiya Arabiya nomini Jamiya Rahmoniya Arabiya Dakka deb o'zgartirdi. Uzoq vaqt davomida ushbu muassasada bosh Shayxul Hadis bo'lgan. Shuningdek, Dakka shahridagi Jamiya Shariyya Malibagning direktori bo'lib ishlagan.

Siyosiy faoliyati 
Haq Islomiy Oikya Jote va Bangladesh Xilofot majlisining amiri sifatida xizmat qilgan. 1992-yilda Bangladesh Milliy matbuot klubida Harkat-ul-Jihod al-Islomi Bangladeshning ochilish marosimida ishtirok etgan.

1992-yilda Hindistonning Ayodxiya shahridagi Babri masjidining buzilishi natijasida Azizul Haq Xilofot majlisidan 1993-yil 2-yanvarda Dakkadan Ayodxiyaga yurish qilib, masjidni qayta tiklashni talab qildi. Ular Xulna yaqinidagi chegaragacha yetib kelishdi. Bangladesh hukumati chegaralarni to‘sib, yurishni bostirdi. Oʻsha yili Azizul Haq Majlis nomidan Hindiston bosh vaziri Narasimha Rao Hindistonga qaytmasligini eʼlon qildi va milliy aeroportni qamal qilishni buyurdi. U mazkur ishi sababli 1993-yil 9-aprelda hibsga olinib, 1993-yil 8-mayda ozod qilingan.

Shuningdek, Al-Arafah Islami Bank Limitedning Shariat kengashi raisi lavozimida ham ishlagan.

Bayonotlari 

2009-yilda Azizul Haq va boshqa bengallik musulmon olimlari Islom nomidan sodir etilgan terrorizm va jangarilikni qoralab, Bosh vazir Sheikh Hasinaga bayonot yozishdi.

Asarlari 

 Sahihi Buxoriyning Bengal tiliga tarjimasi va izohlari.
 Talabalik davrida „Sahihi Buxoriy“ning urducha izohini yozgan. 1800 sahifadan iborat bu katta kitob Pokistonda Fazl al-Bori Sharh-i-Buxoriy nomi bilan nashr etilgan.
 Masnaviy maʼnaviyning bengal tiliga tarjimasi.
 Capitalism, Socialism and Islam
 Refutation of Kadianism
 Masnun Duani oʻz ichiga olgan Munajat-e-Maqbul (tarjima)
 Struggle in the way of Truth (maʼruzalar toʻplami)

Vafoti va merosi 

Azizul Haq 2012-yil 8-avgust kuni Dakkaning Azimpur shahridagi uyida 94 yoshida vafot etdi. Uning xotini, sakkiz qizi va besh o‘g‘li qoldi. Oʻgʻli Mamunul Haq Hefazat-e-Islom Bangladesh tashkiloti rahbari. Sheikh Hasina hayrat bilan Haqning Bangladesh jamiyatiga qoʻshgan hissasini taʼkidladi. Prezident Zillur Rahmon va muxolifat yetakchisi Begum Xolida Ziyo hamdardlik bildirdi.

Manbalar

Havolalar 
 Bengali Books Collection