MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vladimir Filatov (futbolchi)

Vladimir Dmitriyevich Filatov (1949-yil 6-may) — sovet futbolchisi va darvozaboni.

Tarjimayi holi 
Vladimir Filatov 1968-yilda Zarafshon jamoasida (Navoiy) toʻp surishni boshlagan. Keyingi besh mavsumda u Zarafshon tarkibida 100 ga yaqin oʻyin oʻtkazdi.

1972-yilgi mavsumda Oʻzbekiston SSRning yetakchi jamoasi — „Paxtakor“ ga oʻtdi. Toshkent klubi tarkibida 1972-yilda birinchi ligada, 1973-yildan esa oliy ligada oʻynagan. Filatov 1973-yil 28-oktyabrda „Zorya Lugansk“ ga qarshi debyut uchrashuvini eng yuqori saviyada oʻtkazdi. 1974-1975-yillarda u klubning asosiy darvozaboni boʻlib, har mavsumda 22 ta oʻyin oʻtkazgan. 1975-yilda Filatov „Dinamo“ (Kiyev futbol klubi) bilan (1:0 safarda va uyda 5:0) gʻalaba qozongan oʻyinlarda qatnashdi, bu klub tarixidagi eng yaxshi oʻyinlar sanaladi. Biroq 1975-yilgi mavsum yakunlariga ko‘ra, „Paxtakor“ oliy ligadan chiqib ketdi. 1976-yilda Filatov birinchi ligada klubning asosiy darvozaboni boʻlib qoldi, ammo keyinchalik tarkibdagi oʻrnini yoʻqotdi. Darvozabon Vladimir Filatov „Paxtakor“ tarkibida mamlakat chempionatlarida 74 ta o‘yin o‘tkazgan bo‘lsa, shundan 46 tasi oliy liga oʻyinlari boʻlgan.

1978-1979-yillarda ikkinchi ligada „Paxtachi“ (Guliston), 1980-1984-yillarda esa Jizzaxning „Boʻston-Zvezda“ (hozirgi „Soʻgʻdiyona“) jamoasida birinchi ligada 163 ta oʻyin oʻtkazgan. Keyin esa ikkinchi ligada „Sohibkor“ va Toshkentning „Traktor“ jamoalarida oʻynadi. „Sohibkor“ tarkibida ikki marta ikkinchi liga turnirida g‘olib chiqqan, „Traktor“ tarkibida 1988-yilda O‘zbekiston SSR kubogini qo‘lga kiritgan.

Faoliyatining oxirida u APC (Azov) va Rostov viloyati havaskor jamoalarida oʻynagan. APC tarkibida Filatov 1990-yilda RSFSR kubogi sohibi boʻlgan. 1989-yilda Gornyak (Gornyatskiy) jamoasi tarkibida u RSFSR KFK chempionatining zona turnirida gʻolib chiqqan.

Manbalar 

Traktor klubi futbolchilari
Sohibkor futbolchilari
Soʻgʻdiyona Jizzax futbolchilari
Guliston klubi futbolchilari
Paxtakor jamoasi futbolchilari
Zarafshon Navoiy futbolchilari
SSSR futbolchilari
Yashayotgan insonlar
1949-yilda tugʻilganlar
6-mayda tugʻilganlar
Inter Miami CF

Club Internacional de Fútbol Miami (Inter Miami CF yoki oddiygina Inter Miami nomi bilan tanilgan; ) — Florida shtatining Fort Lauderdeyl shahrida joylashgan Amerika professional futbol klubi. 2018-yilda tashkil etilgan klub 2020-yilgi mavsumda MLSning Sharqiy konferensiyasida oʻynay boshladi. Hozirda klub oʻzining MLS oʻyinlarini sobiq DRV PNK stadionida oʻtkazmoqda.

Manbalar 

Mayamidagi futbol klublari
Inter Miami CF
Aziz qoʻshbegi

Azizbiy (Azizqul, Mirza Aziz) (, Buxoro amirligi, Buxoro amirligi 1860–yil) — davlat va harbiy arbob, diplomat, qo‘shbegi, moliya vaziri,  Buxoro amirligining bosh vaziri .

Azizbiy oʻzbeklarning Mangʻit urug‘idan boʻlib, harbiy qism boshligʻi — to‘qsabo harbiy unvoniga loyiq ko'rilgan.

Siyosiy faoliyat 
Azizbiy amir Nasrullo hukmronligi davrida rasman bosh zakotchi - moliya vaziri lavozimini egallagan. Bundan tashqari, unga amirlikning barcha savdo va diplomatik ishlari ishonib topshirilgan.

Amir poytaxtda yoʻqligi davrida qo‘shbegi – bosh vazir vazifasini bajarib, amalda amirlikning barcha ishlarini boshqargan.

Qiziqarli faktlar 
1858–yilda N. P. Ignatiyev , Xiva va Buxorodagi harbiy-diplomatik missiya boshlig'i sifatida Azizbiy bilan yaqin hamkorlik qilgan.

Harbiy-diplomatik missiya aʼzolarining Buxoroga tashrifi chogʻida ularni Qorakoʻlda Azizbiyning qarindoshlari kutib olishgan.

Keyinchalik N.P.Ignatiev amir Nasrullo bilan savdo shartnomasini tuzadi va amir asirligida bo'lgan barcha rus fuqarolarini ozod qiladi.

Oila 
Azizbiyning oʻgʻli Ravshanqul bek  Abdumalikka xizmat qilgan. Said Abdumalikning otasi Buxoro amiriga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarganida Ravshanqul bek Muzaffar tomoniga oʻtib, mirohurlik unvoniga sazovor boʻladi.

O'lim 
Azizbiy amir Muzaffar davrida oʻldirilgan.

Manbalar

Adabiyot 

 1858 yilda Xiva va Buxoroga missiya, polkovnik N. Ignatiyevning adyutant qanoti. SPb. 1897 yil
 Ahmad Donish . Mang‘itlar sulolasi tarixi. Dushanbe. Donish. 1967 yil
 Abdalazim Sami . Ta'rih-i Salatin-i Mangitiya. M. 1962 yil
Mangʻitlar
1860-yilda vafot etganlar
Tesha Salimov

Tesha Salimov - 1913-yil Buxoro viloyati, Jondor tumani Xumdonak qishlogʻida tugʻilgan. Tesha Salimov — Sovet iqtisodchisi, davlat va siyosat arbobi, Sotsialistik Mehnat Qahramoni.

Biografiya 
Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzosi.
1933-yildan — iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda. 1933-1961 yillarda — Buxoro viloyatining Sverdlovsk tumanida komsomol va sovet ishchisi, KP(b) Sverdlovsk tuman qoʻmitasining kadrlar boʻyicha kotibi, Oʻzbekiston KP(b) Sverdlovsk tuman qoʻmitasining birinchi kotibi / Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi.

SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1957-yil 11-yanvardagi farmoni bilan sovet paxtachiligini rivojlantirishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlar, paxta yetishtirishda fan yutuqlari va ilg‘or tajribalardan keng foydalanilgani, erishilgan yutuqlari uchun paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olgani uchun u Lenin ordeni va „O‘roq va Bolgʻa“ oltin medali bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

4-chaqiriq O‘zbekiston SSR Oliy Soveti deputati etib saylangan. 1961-yilda vafot etgan.

Manbalar
Qozi Iyoz

Abul Fazl Iyoz ibn Muso ibn Iyoz ibn Amr Yahsabiy — faqih.
(miylodiy 1084-1149 Hijriy 476-544)

Abul Fazl Iyoz ibn Muso ibn Iyoz ibn Amr Yahsabiy hijriy 476 yilning sha'bon oyida Sabta shahrida tug‘ilgan. Mag‘rib va mashriqdagi ilm o‘chog‘lari bo‘lgan shaharlarga safar qilib tahsil olgan.
Zamondosh olimlarning taʼkidlashlaricha Qozi Iyoz hadis, fiqh, usulul fiqh, nahv, arablarning nasablari va tarixlari borasida yetuk olim bo‘lgan.
O‘ttiz besh yoshida o‘zi tug‘ulib o‘sgan Sabta shahriga qozilikka taʼyinlangan. Hijriy 511 yilda esa Andalusning G‘ornota shahriga qozi etib tayinlanadi. Ko‘p yillar qozilik qilgani uchun Islom olamida „Qozi Iyoz“ nomi bilan tanilgan. Qozi Iyoz hijriy 544 yil (milodiy 1149 yil) jumodus soniy oyida Marokash shahrida vafot etgan va o‘sha yerga dafn qilingan.

Ustozlari 
qozi Abu Abdulloh Muhammad ibn Ali, Abul Husayn ibn Siroj, Abu Tohir Ahmad ibn Muhammad, Abu Ali Husayn ibn Muhammad va Abu Abdulloh Mozaniy kabi o‘nlab olimlardan ta'lim olgan.

kitoblari 
 „Ikmolul mu'lim sharhi sahihi Muslim“ (sakkiz juz) „
 Mashoriqul anvor“(ikki juz)
 „At-Tanbiyhotul mustanbata fi sharhi mushkilotil mudavvana
 Ash-Shifo bi ta'rifi huquqil mustafo“
 „Al-G‘unya“ „Tartiybul madorik va taqriybul masolik“
 (to‘rt juz) „Al-Ilma' ila ma'rifati usulir rivoya va taqyidis samo'“
 „Al-A'lom bi hududi qovaidil Islom“

Adabiyotlar 

 Qozi Iyoz „SHifo Muhammad Sollollohu alayhi vasallamning haqlarini tanish“ Hilol Nashr Toshkent-2022

Manbalar 

faqihlar
olimlar
qozilar
Ash-Shifo bi ta'rifi huquqil mustafo

Asarning muallifi Abul Fazl Iyoz ibn Muso ibn Iyoz ibn Amr Yahsabiy — faqih.
Ikki jilddan iborat asar. Qozi Iyoz tomonidan yozilgan. Muhammad Payg‘ambarning hayoti va o‘gitlari haqida keng maʼlumot berilgan."Ash-Shifo bi taʼrifi huquqil mustafo (Mustafoning haqlarini tanitish) yoki „Shifo“ asari 2022 yilda Jaloliddin Hamroqulov tomonidan o‘zbek tiliga tarjima qilingan.

Adabiyotlar 

 Qozi Iyoz "Shifo Muhammad sollollohu alayhi vasallamning haqlarini tanitish"  Hilol Nashr Toshkent — 2022

Manbalar 

Kitoblar
Buxoro amiri

Buxoro amiri () — 1785—1920-yillarda Buxoro amirligidagi oliy davlat lavozimi.

Buxoro amirligida amir unvoni oʻzbeklarning mangʻit urug‘i sulolasi hukmdorlariga berilgan.

Amir cheksiz hokimiyatga ega bo‘lib, mamlakatni shariat (musulmonlarning maʼnaviy-axloqiy kodeksi) asosida boshqargan.

1866—1868 va 1870-yillardagi Buxoro yurishlarida rus qoʻshinlarining qoʻlga kiritgan gʻalabalari taʼsirida tuzilgan shartnomalarga ko‘ra Buxoro amiri (1868-yilgi Rossiya-Buxoro va 1873-yildagi Shaar bitimlariga) Rossiy imperiyasiga qaramligini tan oldi. Keyinchalik Buxoro amirlari qaramlikka qaramay, mutlaq monarxlar sifatida oʻz davlatlarining ichki ishlarini boshqarganlar.

Rossiyada 1917-yilgi Oktyabr inqilobidan keyin amir Buxoro hokimiyatini maʼlum muddat ushlab turishga muvaffaq bo‘ldi.

1920-yil sentyabrda Buxoroning Qizil Armiya tomonidan bosib olinishi natijasida Buxoroning soʻnggi amiri Olimxon amirlikning sharqiy tomoniga, soʻngra Afgʻoniston amirligiga qochib ketadi. Afgʻonistondan boshpana olib, Markaziy Osiyoda Sovet hokimiyatiga qarshi faol kurash olib bordi.

Tarix 
Oʻzbek mangʻitlar sulolasining asoschisi Muhammad Rahimxon (1753-1758) Buxoro xonligini 1747-yildan boshlab otaliq unvoni bilan boshqargan, 1753-yilda esa zodagonlar va ruhoniylarning roziligini olib, amir unvoni bilan Buxoro taxtiga oʻtirgan. Mangʻitlar chingiziylar boʻlmaganiga qaramay, 1756-yilda Muhammad Rahim oʻzini xon deb eʼlon qildi. Hukmronligining boshidan Buxoro xonligi amirlik deb atala boshlandi. Muhammad Rahimxon vafot etgach, hokimiyat otalik unvoni bilan kifoyalangan amakisi Doniyolbiyga (1758-1785) o‘tadi. 1785-yilda Doniyolbiy vafotidan keyin taxt Shohmurodga (1785-1800) qoladi.

Kamtarona turmush tarzi uchun xalq uni amir Maʼsum deb atagan, bu gunohsiz amir degan maʼnoni bildirgan. Shohmurod amir unvonini qoʻgʻirchoq xon Abulgʻozixon vafotidan keyin egallagan. Keyinchalik Buxoro amirlari soxta xonlarni taxtga ko‘tarmaganlar. Sulolaning oxirgi amiri Said Olimxon (1910-1920).

Turar joylar

Turar joylar 
Buxoro davlati (Buxoro amirligi) amirlarining asosiy qarorgohi buxorodagi Ark qal’asi bo‘lgan. Bundan tashqari, buxoroning o‘sha paytdagi hududidan bir necha kilometr shimolda joylashgan Sitorai Moxi-xossa amirlarga yozgi turar-joy sifatida xizmat qilgan. 1868-yilda Samarqand Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingunga qadar Buxoro amirlari vaqti-vaqti bilan Ko‘ksaroy saroyida, Samarqand qo‘rg‘onida mehmon bo‘lib turishgan. Buxoro amirlarining ham amirlikning shimolidagi Karman shahrida kichik qarorgohi bo‘lgan. Shuningdek, amirlik beklari va viloyatlari markazlaridagi saroylar amirlarning qarorgohlari hisoblansada, aslida ularda viloyat beklari yashagan. Faqat oxirgi amir Seyid Olimxon Buxorodan qochganidan so‘ng, amirlikning chekka sharqidagi Hisor qal’asida qisqa muddat istiqomat qilgan.

Buxoro amirlarining amirlikdan tashqari Yaltada (Buxoro amirining Yalta saroyi), Jeleznovodskda (Buxoro amirining Jeleznovodsk saroyi), Sankt-Peterburgda (Buxoro amirining uyi) saroylari va qarorgohlari bo‘lgan.

Manbalar

Havolalar 

 Buyuk rus entsiklopediyasi

Mangʻitlar
Buxoro amirligi hukmdorlari
Buxoro amirligining davlat lavozimlari
Saida Xoliqova

Saida Axmedovna Xoliqova (12-yanvar, 1912-yil, Buxoro — 10-dekabr, 1975-yil, Dushanbe, Tojikiston) — tojik soveti iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi. Tojikiston Markaziy Komiteti kotibi. Tojikiston SSR Oliy Kengashi deputati. SSSR Oliy Kengashining 3-4-chaqiriq deputati. Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzosi.

Biografiyasi 
Saida Xoliqova 1912-yil 12-yanvarda Buxoro shahrida ishchi oilasida tugʻilgan.

1929—1931-yillarda — Oʻzbekiston SSR Buxoro shahridagi ipak-yigiruv fabrikasi zavod qoʻmitasi raisi.

1931—1933-yillarda — Buxoro shahar „Obshchepit“ umumiy ovqatlanish uyushmasi boshqaruvi raisi.

1933—1934-yillarda — Oʻzbekiston SSR davlat savdo va kooperatsiya xodimlari kasaba uyushmasi rahbari.

1934-yil fevraldan maygacha — O‘zbekiston SSR Toshkent shahar „Obshchepit“ trestining tashkiliy bo‘limi boshlig‘i.

1934—1936-yillarda — Tojikiston LKSM Markaziy Komiteti axborot bo‘limi mudiri o‘rinbosari. 

1936—1937-yillarda — Tojikiston LKSM Markaziy Komiteti buxgalteriya sektori mudiri.

1937—1939-yillarda — Tojikiston SSR Stalinobod shahar davlat kutubxonasi qoʻlyozmalar boʻlimi mudiri.

1939—1940-yillarda — Stalinobod shahridagi Tojikiston LKSM Temiryo‘l okrug qo‘mitasining 1-kotibi.

1940-yildan Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzosi.

1942—1943-yillarda — Tojikiston KP(b) Markaziy Komiteti kadrlar boʻlimi mudiri.

1945—1948-yillarda — Tojikiston KP(b) Stalinobod shahar qoʻmitasi kotibining oʻrinbosari — Tojikiston KP(b) Stalinobod shahar qoʻmitasining savdo va umumiy ovqatlanish boʻlimi boshligʻi.

1948-yilda — Stalinobod viloyati Tojikiston Kompartiyasi Stalinobod okrug komiteti 1-kotibi.

1948—1954-yillarda — Tojikiston KP(b) MK kotibi.

1954—1958-yillarda — Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumi raisining oʻrinbosari.

1958-yildan — nafaqaxoʻr.

1975-yil 10-dekabrda Dushanbe shahrida vafot etgan

Mukofotlari 

 Lenin ordeni
 Mehnat Qizil Bayroq ordeni
 Tojikiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining faxriy yorligʻi

Manbalar 

Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Dushanbeda vafot etganlar
1975-yilda vafot etganlar
10-dekabrda vafot etganlar
Buxoroda tugʻilganlar
1912-yilda tugʻilganlar
1-yanvarda tugʻilganlar
Mayna Xasanova

Mayna Xasanova (1903—1943) — Qizil armiya safida jang qilgan birinchi oʻzbekistonlik ayol, razvedkachi, qizil armiya qoʻmondoni.

Asosan 1960—1980-yillarga oid manbalarda Zohida Xasanova, Zaynab Xismatova, Zaynet Xismatova nomlari bilan mashhur.

Tarjimai holi
1903-yilda Buxoro yoki G'uzor shahridagi Chaqar qishlog'ida tug'ilgan. Kambag'al oiladan bo'lib, erta yetim qolgan. Ovchi amakisining qo'lida tarbiyalangan.

Mayna erta turmushga chiqdi. Bekning o'ninchi xotini bo'ldi. Erining zo'ravonligiga dosh berolmay uni o'ldirdi va qochib ketdi.

15 yoshida  o'sha paytda Buxoro amirligining inqilobiy harakati markazi boʻlgan Kogonda bordi. U yerda o'qish va yozishni o'rgangan, komsomolga qabul qilingan. Hujum harakati faoli.

1920-yilda u ixtiyoriy ravishda Qizil Armiya safiga qo'shildi. Bosmachilar bilan janglarda qatnashdi. Otliq qo'shinlar boʻlinmasining komandiri bo'ldi. Uning razvedkachi sifatidagi shuhrati Turkiston fronti qo'mondoni M.V.Frunzega qadar yetib bordi. Qizil Bayroq ordeni bilan mukofotlangandek koʻrsatilgan. Lekin 1926-yilgacha mukofotlanganlar orasida Mayna Xasanova tilga olinmagan.

1922-yildag Mayna Xasanova bosmachilar tomonidan asirga olinib, qiynoqqa solingan va tog'ga tashlab ketilgan.

Maryam Yoqubova o‘z xotiralarida Mayna Xasanova bilan 20-yillarning o‘rtalarida universitetda o‘qiganini, 1928-yilda sogʻlig‘i keskin yomonlashib, kasalxonaga yotqizilganini aytadi.

Ensiklopediyada vafot etgan yili sifatida 1943-yil koʻrsatilgan.

Xotira
 Toshkentdagi koʻchalardan biriga Mayna Xasanova nomi berilgan
 Oʻtgan asrning 70-yillarida Oʻzbekiston SSRda Mayna Xasanova xotirasi uchun ayollar oʻrtasida sport musobaqalari boʻlib oʻtgan.
 1971-yilda Vitaliy Kachayev oʻz sheʻrini „Mayna“ deb nomlagan.
 1977-yilda yozuvchi Adham Rahmat uning hayoti va amalga oshirgan ishlari haqida „Jasorat“ pyesasini yozgan.
 1980-yilda Oʻzbektelefilm Mayna Xasanova haqidagi Afsonaviy qiz nomli film suratga olgan.

Adabiyotlar
 Майна Хасанова // Закономерности сближения быта и традиций социалистических наций / О. П. Умурзакова. — „Fan“ nashriyoti — 239 b; 50-bet

Manbalar

1943-yilda vafot etganlar
1903-yilda tugʻilganlar
Horun Bugʻroxon

Horun Bugʻroxon yoki Hasan Bogʻraxon (992-yil) — Qoraxoniylar xoqonligi hukmdori (970 — 992). Oʻgʻli Satuq Bogʻraxon va otasi Yusuf Qodirxon boʻlgan.

Biografiyasi 

970-yili qoraxoniylar davlatining taxtiga Sulaymonning oʻgʻli, Abdulkarim Sotuqning nabirasi Horun Bugʻroxon oʻtirdi. Bu vaqtga kelib Somoniylar davlati butunlay parokanda boʻlgan, Amudaryoning janubida qudratli hokimlar va lashkarboshilar bir-biri bilan raqobatlashgan holda yetakchilikni qoʻlga olish uchun harakat qilib kelishgan. Horun Bugʻroxon bu vaziyatdan foydalanib, 990-yilda Somoniylar davlatining shimoli-sharqidagi chegara hududi Sayromni, 992-yilda esa Somoniylar poytaxti Buxoroni egalladi. Biroq, bu erda u kasal boʻlib qoldi va bir necha oy oʻtgach, u chekinishga majbur boʻldi va Qashgʻar yoʻlida vafot etdi.

Qoraxoniylarning Fargʻona vodiysini bosib olishi 991—992-yillarda kumush tanga — Fargʻona dirhamining muomalaga chiqarilishi bilan nishonlandi. Dinor va dirhamlar somoniylar poytaxti Buxoroda chiqarilgan boʻlib, ularda xalifadan tashqari faqat Horun nomi tilga olingan. Bular 992-yil 7-maydan 17-avgustgacha boʻlgan davrda Xorunning Buxoroda qisqa muddat boʻlganida nokautga uchragan gʻolib emissiyalar edi. Ular musulmon dunyosi sharqida Somoniylardan yangi sulola — Qoraxoniylar sulolasiga oʻtganligi haqida nafaqat Moverannahr aholisini, balki, asosan, butun islom olamini xabardor qilishlari kerak edi.

Bugʻroxon Horun oʻzining barcha tangalariga Shihob ad-davla unvonini qoʻygan. Tangalarda Horun „moʻminlar amiri“ yoki „Allohning noibi“ deb nomlanadi.

Horunning taqvodorligining faol tabiati Horunni Islomni tarqatuvchi sifatida tasdiqlovchi „Zahir ad-davo“ („Iymonga daʼvat“) unvoni bilan taʼkidlanadi.

Birinchi qoraxoniy tangalari somoniylar anʼanalarini davom ettirmaydi, balki undan boshlanadi. Boshqacha qilib aytganda, Horun (va uning timsolida yangi sulola) paydo boʻlishi bilanoq, u oʻzini butun Somoniylar merosiga daʼvo qiluvchi yangi siyosiy kuch deb eʼlon qildi, lekin sobiq Somoniylar hokimiyati bilan hech qanday aloqasi yoʻq, suveren sifatida emas. faqat suveren, balki koʻproq mos ideal musulmon hukmdor. Xorun Bugʻroxon vafotidan keyin somoniylar Nuh saljuqiylar yordamida Isroil b. Saljuqiylar Zarafshon vodiysida, Sirdaryo havzasida — Fargʻona, Xoʻjand, Ilak bilan Shosh va hatto Isfijobda Somoniylar hokimiyatini tikladilar.

Horun Bugʻroxon oʻrniga 992-yilda taxtga oʻtirgan buyuk xoqon Togʻonxon Ahmad ibn Ali oʻtirdi. Yana oʻgʻillardan biri Yusuf Qodirxon edi

Manbalar

Adabiyotlar 

 Бартольд В.В. Туркестан в эпоху монгольского нашествия // Сочинения. Т. I. М. 1963.
 Кочнев Б.Д., Нумизматическая история Караханидского каганата (991 – 1209 гг.). Москва «София», 2006
Qoraxoniylar
Oʻzbekiston tarixi
Buxorolik kishilar
992-yilda vafot etganlar
Ishmuhammad Baykishiyev

Ishmuhammad Baykishiev — Buxoro amirligining Rossiya va Usmonli imperiyalaridagi elchisi. G. Volkonskiy mukofot sovrindori.

Rossiya imperiyasidagi elchixona 
1795-yilda I.Baykishiev birinchi marta Mangʻitlar sulolasidan boʻlgan oʻzbek hukmdori — Amir Shohmurod (1785—1800) tomonidan yuborilgan elchixonaga rahbarlik qiladi. Keyin u diplomatik vazifalarni Orenburgdagi savdo faoliyati bilan birlashtirdi, buning uchun uni hatto Orenburg gubernatori G. Volkonskiy mukofotga sazovor boʻladi. U Sankt-Peterburgga amirning sovgʻalari bilan kelgan, ular orasida fil ham tilga olinadi. Imperator Paveel I bilan olib borilgan muzokaralar natijasida u toʻp quyish uchun amirlik uchun zarur boʻlgan 600 funt mis sotib olishga muvaffaq boʻldi. I.Baikishiev Buxoroga misdan tashqari amirga imperatordan sovgʻa — stol va choy kumushlari solingan sandiq olib kelgan, oʻzi ham sovgʻa sifatida kumush choy toʻplami solingan sandiq olgan.

Amir Shohmurodning oʻgʻli Haydar (1800—1826) taxtga oʻtirgandan soʻng Rossiya imperiyasi bilan aloqalarni mustahkamlashga qaror qiladi va elchixona yuboradi. Elchixonaga yana korchi-boshi yoki devonbegi degan yuksak unvonga ega boʻlgan I.Baikishiev boshchilik qildi. 1802-yil oxirida elchixona Sankt-Peterburgga kelib, imperatorga sovgʻa sifatida sharqona zotli 5 ta ot olib keladi. U olib kelgan „maktub“da amir Haydarning Buxoro taxtiga oʻtirganligi eʼlon qilingan boʻlib, unda yangi hukmdor Aleksandr Ini taxtga oʻtirgani bilan tabriklagan. Muzokaralar natijasida I.Baykishiev buxorolik fuqarolarning Rossiya orqali Hajga borishi uchun imperatorlik ruxsati, shuningdek, buxorolik savdogarlar uchun qator imtiyozlar olishga erishdi. Amirga javob xati bilan birga sovgʻalar — qimmatbaho toshlardan yasalgan tilla soat va ikki dona brokar yuborilgan.

Usmonli imperiyasidagi elchixona 
1803-yilda Ishmuhammad Baykishiyev diplomatik topshiriq bilan Istanbulga keladi. 1804-yilda Buxoroga qaytib keldi.

Ishmuhammad Boykishiyev elchixonalari Buxoro—Rossiya va Buxoro—Usmonli munosabatlarining mustahkamlanishiga hissa qoʻshgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 

Markaziy Osiyo tarixi
Buxorolik kishilar
Buxoro xonligi
Oʻzbekiston tarixi
Axmed-Zaki Axtyamov

Axtyamov Axmed-Zaki (tatarcha: Әxmәtzәki Әxtәmev) (1865-yil Qozon viloyati  Noviy Baliqul — 27-noyabr 1937-yil) — mulla, Oxun Ahmad-Zaki ibn-Axtyam ibn-Bikshantai ibn-Abdurashid ibnShafigullax al-Bulgari.

Tarjimai holi 
Axmed-Zaki 1865-yil noyabrda Tetyush tumanidagi Chatbash qishlogʻida yoki Qozon viloyati, Spasskiy tumanidagi Noviy Baliqul qishlogʻida Chatbash mulla Axtyam Bikchantayev oilasida tugʻilgan. Axmed-Zaki Qozondagi mashhur Apanayevskiy madrasasida oliy maʼlumotli shayxlardan tahsil olgan.
U 1889-yil 3-yanvarda Ufada Orenburg maʼnaviy-maʼrifiy assambleyasi huzurida imom-xatip va mudarislik imtihonida qatnashdi va imtihondan oʻdi.1891-yildan u Oltoy tog'larining uch yon bagʻrida joylashgan Zaysan chegara shahrida ruhoniy boʻlib xizmat qilgan.1895-yil 6-iyulda Zaysan namozxonasida mustaqil cherkov tashkil etildi. Axtyamov oʻzining gʻisht zavodi mahsulotlaridan foydalanib Zaysanda muhtasham masjid, ayollar va erkaklar maktablarini qurdirdi. 1906-yil 9-martda Semipalatinsk general-gubernatori Suxotin Axtyamovni „aʼlo, mehnatsevar va umumiy foydali faoliyati uchun“ 3-toifali faxriy libos bilan mukofotladi.
1908-yil dekabrda Semipalatinsk gubernatori vazifasini bajaruvchi Abaza farmoni (1908-yil 29-noyabrdagi 313-son buyrug‘i bilan), 6-dekabrda esa shtab boshlig‘ining qarori bilan oxun faxriy unvoni ko‘tarildi. Omsk harbiy okrugida u „Mehnatkorlik uchun“ kumush medali bilan taqdirlangan, chunki u 1891-yildan beri Zaysan garnizoni saflarining diniy talablarini bajarganligi sababli unga Stanislav lentasi taqilgan. Xuddi shu 1908-yilda birinchi Gʻarbiy Sibir otishma bataloni qoʻmondoni Axmed Axtyamovga harbiy mulla lavozimiga ariza bilan murojaat qildi, chunki Axmed Axtyamov 1891-yildan 1895-yilgacha toʻrtinchi Gʻarbiy Sibir liniya batalyoni saflari talablarini bajargan va birinchi Gʻarbiy Sibir bataloni talablarini bajarish 1900-dan 1908-yilgacha bepul edi. Diniy amaliyot bilan bir qatorda, Axtyamov maktablarda tatar tili va musulmon dini asoslarini oʻrgatgan. 1913-yilda Zaysan 1-jome masjidida imomlik qilgani uchun podshohning farmoni bilan shaxsiy faxriy fuqaro unvoni berilgan. 1920-yilda Zaysan Qizil Armiya tomonidan bosib olingan. Shaharda koʻplab qonli urushlar boshlandi. 1921-yilda Axtyamovlarning Zaysandagi uyi, chorva mollari va mol-mulki musodara qilindi. Oila ogʻir moliyaviy ahvolda edi. Axmed-Zaki Axtyamov rafiqasi va yetti farzandini singlisi bilan Toshkentga yuborgan, oʻzi esa Semipalatinskga koʻchib ketgan. Semipalatinskdagi 2-son masjidda imomlik lavozimini egalladi. Axmed-Zaki Axtyamov 1937-yil 26-noyabrda Sharqiy Qozogʻiston viloyatida NKVD tomonidan hibsga olingan, 1937-yil 27-noyabrda sudlangan va otib tashlangan; u 1989-yil 25-aprelda oqlangan edi.

Adabiyotlar 
 Kashlyak V., Bidanova A. Kazn v novogodnyuyu noch // Kazaxstanskaya pravda : ejednevnaya gazeta. — 2012. — 1 iyunya. (nedostupnaya ssilka)
 Kumarova B. M. Tatarskaya mechet goroda Zaysana. — Vostochno-Kazaxstanskiy oblastnoy arxitekturno-etnograficheskiy i prirodno-landshaftniy muzey-zapovednik, 2010.

Manbalar 

Buxoroda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Buxoro madrasalari
Bibiniso Boltaboyeva

Bibiniso Shamuratovna Boltaboyeva (1913-yil 17-mart — 2004-yil 24-may, Toshkent, Oʻzbekiston) — oʻzbeklar orasidan chiqqan dastlabki 5 (baʼzi manbalarda 3 yoki 4 ta) parashutchidan biri. Oʻzbekistonlik Ikkinchi jahon urushi qahramoni, uchuvchi — Abdusamat Toymetovning rafiqasi. Savdo tizimida ishlagan, respublika savdo vazirining oʻrinbosari boʻlgan. 1936-yil kuz—1937-yil 15-yanvar oraligʻida A. Toymetov qoʻlida desantchilik boʻyicha tahsil olgan. Chigʻatoy qabristoniga dafn qilingan.

Manbalar 

Oʻzbekiston SSR
Chigʻatoy qabristoniga dafn etilganlar