MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Aleksandr Smirnov (deputat)

Aleksandr Aleksandrovich Smirnov (1958-yil 26-aprel, Fargʻona viloyati, Qoʻqon shahrida tugʻilgan, 2021-yil 21--iyul Kislovodsk shahrida vafot etdi.) — rossiyalik siyosatchi. 2012-yildan 2016-yilgacha Smirnov Davlat Dumasining 6-chaqiriq deputati avval Sankt-Peterburg vitse-gubernatori boʻlgan.

Biografiya 
1977-yilda 1982-yilda Ryazan elektron qurilmalar texnikumini tamomlagan. Oliy dengiz maktabini tamomlagan. Frunze (Leningrad), gidrograf muhandisi diplomiga ega. Iqtisodiyot fanlari nomzodi. Zaxiradagi ikkinchi darajali kapitan. 1982—1993-yillar — SSSR Qurolli Kuchlarida ofitser sifatida xizmat qilgan. 1994—1996-yillar — Sankt-Peterburgdagi Davlat mulk qoʻmitasining Xususiylashtirish muammolari davlat instituti eksperti, direktor oʻrinbosari. 1996—1998-yillar — Boltiqboʻyi agrosanoat kompaniyasi bosh direktori (Sankt-Peterburg). 1998—1999-yillar — Davlat muhandislik-iqtisodiyot akademiyasi dotsenti (Sankt-Peterburg) sifatida faoliyat olib borgan.

1999-yilda u Moskva shahar mulkini boshqarish qoʻmitasi raisining oʻrinbosari etib tayinlandi.

1999-yil avgustdan Sankt-Peterburgda uy-joy fondini saqlash qoʻmitasi raisi lavozimida ishlagan.

2000-yil iyunidan 2003-yilgacha Sankt-Peterburg vitse-gubernatori.

2003-yildan 2005-yilgacha — ROSSTRO investitsiya va qurilish moliya-sanoat guruhi vitse-prezidenti (Sankt. Sankt-Peterburg).

2005-yildan 2010-yilgacha — Rossiyaning Markaziy mintaqasida qurilayotgan yoʻllar direksiyasi direktori (DSD „Tsentr“) (Sankt. Moskva).

2011-yildan 2012-yilgacha — „LENJILNIIproekt“ OAJ direktorining oʻrinbosari (Sankt. Sankt-Peterburg).

Davlat Dumasi deputati 
U Vasilina Kuliyeva mandatini 2012-yil 26-dekabr Zabaykalsk oʻlkasi gubernatorligiga saylovda Zabaykalsk oʻlkasi gubernatorligiga nomzodini qoʻyish uchun Dumadan isteʼfoga chiqqanidan keyin olgan edi. 2013-yil Davlat Dumasining transport boʻyicha qoʻmitasiga kirdi.

Vafoti 
2021-yil 21-iyulda u Kislovodsk shahrida koronavirus infeksiyasi (COVID-19) bilan uzoq davom etgan kasallik sababidan vafot etdi. Bu haqida Smirnovning yordamchilaridan 63 yoshida COVID-19 bilan kasallanganidan keyin vafot etgani haqida xabar berdi.

Dafn marosimi 2021-yil 24-iyulda Toksovoda — Leningrad viloyati Vsevolojsk tumanidagi shahar tipidagi aholi punktida boʻlib oʻtdi.

Manbalar

Havolalar 

 Sanctions.nazk.gov.ua

2021-yilda vafot etganlar
21-iyulda vafot etganlar
Qoʻqonda tugʻilganlar
1958-yilda tugʻilganlar
26-aprelda tugʻilganlar
Akram Murtazayev

Akram Murtazayev (1951-yil 11-avgust, Fargʻona, Oʻzbekiston SSR, SSSR), sovet, oʻzbek va rus jurnalisti, maqola va aforizmlar muallifi („akm-ok“).

Hayoti 
Murtazayev Buxoro pedagogika institutini tamomlagan, so‘ng 1973-yilda Moskvaga kelgan va u yerda Butunittifoq Leninchi Kommunistlar Ittifoqi Markaziy Qo‘mitasi qoshidagi Oliy komsomol maktabining jurnalistika bo‘limiga o‘qishga kiradi (1975-yilda tugatgan). Uning ustozlari Valeriy Agranovskiy edi.

1975-yildan 1987-yilgacha u „Komsomolskaya pravda“ gazetasida stajyor, muxbir, boʻlim boshligʻi boʻlib ishlagan (avval fan boʻlimida, armiyadan keyin esa 1981-yilda boshqargan harbiy boʻlimda ishlagan).

1987—1990-yillarda „Pravda“ gazetasining maxsus muxbiri. 1990-yildan 1992-yilgacha u yana Komsomolskaya pravda, axborot boʻlimida ishlagan. Murtazayev gazeta, oʻz soʻzlari bilan aytganda, „maʼrifiy millatchilik“ deb ataladigan kursni oʻrgangani uchun ishdan olindi. U yerdan ketganidan soʻng, u „Novaya gazeta“ ning asoschilaridan biriga aylandi va u yerda ijrochi muharrir boʻlib ishladi.

Keyinchalik u „Novye Izvestiya“ gazetasining bosh muharriri boʻlib ishlagan, 2008-yil kuzida esa qisqa vaqt davomida „Moskovskiy korrespondent“ gazetasining bosh muharriri boʻlgan.

Turli nashrlarda koʻplab maqolalar muallifi.

Akram Murtazayev haqida mashhur shaxslar 
Nima qilish kerak: mening doʻstim va hamkasbim (A. Q. Murtazayev) — yangi janrning ajoyib kashfiyotchisi. Bu aforizmlar emas, soʻz oʻyinlari emas, Fomenkoning ajoyib qoʻshiqlari emas. U bir marta boshqa bir vaziyatda taʼkidlaganidek: „Mening harflarim bir xil, ammo soʻzlarim boshqacha“(Dmitriy Muratov).

Mukofotlari 
2001-yil — „Yangi janr yaratgani uchun“ Rossiya Jurnalistlar uyushmasining „Oltin qalam“ mukofoti sovrindori — sarlavhalar-aforizmlar.

Manbalar

Havolalar 

 Jurnalist Akram Murtazaev: „To, chto mi opyat priobretaem pokolenie molchalivix, eto ochen ploxo“
 Arxiv statey Akrama Murtazaeva na sayte „Novoy gazeti“ 
 Izvestniy rossiyskiy publitsist i pisatel, „otes“ „tolstushki“ „KP“ Akram MURTAZAYeV: „Politicheskie figuri, nadutie gazom, uje vizivayut smex“, Komsomolskaya pravda, 16.01.2009 (nedostupnaya ssilka)
 Stati Akrama Murtazaeva na sayte „Rabkor“
Fargʻonada tugʻilganlar
Rossiyalik jurnalistlar
Yashayotgan insonlar
1951-yilda tugʻilganlar
11-avgustda tugʻilganlar
Solih Rasulov

Solih Rashidovich Rasulov (1917-yil—1994-yil) — Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi. Oʻzbekiston Kompartiyasi Toshkent shahar qoʻmitasi 1-kotibi boʻlib ishlagan.

Biografiya 
1917-yilda tugʻilgan. 1945-yildan KPSS aʼzosi boʻlgan.

1942-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy sohalarda ishlgan. 1942—1975-yillarda FZO maktabi ustasi, usta, yo‘l qurulishi muhandis, Toshkent temir yo‘li rels distansiyasi boshlig‘ining o‘rinbosari, Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi tuman qo‘mitasi 1-kotibi, Sanoat va transport bo‘limi instruktori. Oʻzbekiston Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti, Oʻzbekiston Kompartiyasi Toshkent viloyat Komiteti sanoat va transport boʻlimi mudirining oʻrinbosari, Oʻzbekiston KP MK qurilish va qurilish materiallari boʻlimi mudirining oʻrinbosari, Oʻzbekiston KP Fargʻona sanoat tashkilotining 1-kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Fargʻona viloyati qoʻmitasining 2-kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Toshkent shahar qoʻmitasi 1-kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasining transport va kommunikatsiyalar boshqarmasi boshligʻi. O‘zbekiston Kommunistik partiyasi qo‘mitasi hodimi sifatida faoliyat olib borgan.

SSSR Oliy Kengashining 7 va 8-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

Faoliyat yillari 
1942-yildan zavod tayyorlash maktabida ishlab chiqarish taʼlimi ustasi; brigadir, temir yoʻlda yoʻl masofasining boshligʻi.

Toshkent temir yo‘l transporti muhandislari institutini tamomlagan.

1945-yildan VKP(b) aʼzosi.

1953-yilgacha Toshkent temir yoʻlining yoʻl masofasi texnikasi boʻlimi muhandisi, yoʻl masofasi boshligʻining oʻrinbosari.

1953—1956-yillarda O‘zbekiston KP Samarqand shahar raykomining 1-kotibi.

1956—1958-yillarda O‘zbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti sanoat va transport bo‘limi instruktori.

1958—1960-yillarda Oʻzbekiston KP Toshkent viloyat qoʻmitasi sanoat va transport boʻlimi mudirining oʻrinbosari.

1960—1961-yillarda O‘zbekiston KP MK qurilish va qurilish materiallari bo‘limi mudirining o‘rinbosari.

1961-yildan 1962-yil dekabrigacha O‘zbekiston KP Farg‘ona viloyat qo‘mitasi kotibi.

1962-yil dekabridan 1964-yil dekabrigacha Oʻzbekiston KP Fargʻona sanoat oblasti qoʻmitasining birinchi kotibi.

1964—1965-yillarning dekabrida Oʻzbekiston KP Fargʻona viloyat qoʻmitasining 2-kotibi.

1965-yildan 1973-yil fevraligacha O‘zbekiston KP Toshkent shahar qo‘mitasining birinchi kotibi.

1973-yil fevralidan Oʻzbekiston KP MK transport va aloqa boʻlimi mudiri.

1994-yilda vafot etgan.

Mukofotlar 

 „Mehnat Qizil Bayrogʻi“ Ordeni: (2) 1965, 1969
 „Shon-sharaf belgisi“ ordeni (1958) medallari
 O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan quruvchi

Manbalar

Havolalar 

 Rasulov
 OZP
1917-yilda tugʻilganlar
1994-yilda vafot etganlar
Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Ravil Muratov

Ravil (Renat) Muratovich Muratov (1957-yil 15-iyun, Fargʻonada tugʻilgan — 2023-yil 10-mart, Moskvada vafot etgan) — rus kardiojarrohi, professor, tibbiyot fanlari doktori. A. N. Bakulev nomidagi yurak-qon tomir jarrohligi instituti, orttirilgan yurak kasalliklari bo‘yicha shoshilinch jarrohlik bo‘limi mudiri (2001-2023). Yevropa yurak-qon tomir jarrohlari jamiyati aʼzosi (1997). Amerika torakal jarrohlar jamiyati aʼzosi.

Hayoti 
Muratov1957-yil 15-iyunda Fargʻona shahrida shifokorlar oilasida tugʻilgan. Otasi — Muratov Murat Yakubovich, jarroh, onasi — Bektimirova Alfiya Abdulayevna, akusher-ginekolog.

1980-yilda N. I. Pirogov 2-Moskva Davlat tibbiyot institutining davolash fakultetini tamomlagan.

1980—1983-yillarda Lipetsk viloyatidagi Yelets va Krasninsk markaziy tuman kasalxonalarida umumiy jarroh bo‘lib ishlagan.

Tibbiyot fanlari akademiyasi A. N. Bakulev nomidagi yurak-qon tomir xirurgiyasi institutida yurak-qon tomir xirurgiyasi mutaxassisligi bo‘yicha ordinatura va aspiranturani tamomlagan.

1990-yilda „Farmakoxolodvoy kardioplegiyada miokardning ishemik qo‘shimcha himoyasi“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

1998-yil — „Aorta qopqogʻi nuqsonlari xirurgiyasida kriokonservalangan allogreftlar“ doktorlik dissertatsiyasini yaqolagan.

2001-yildan — Rossiya Federatsiyasi Sogʻliqni saqlash vazirligining A. N. Bakulev nomidagi yurak-qon tomir jarrohligi milliy tibbiy tadqiqot markazining yurak-qon tomir kasalliklari boʻyicha shoshilinch jarrohlik boʻlimi boshligʻi boʻlgan.

Muratov 2023-yil 10-martda og‘ir va uzoq davom etgan kasallikdan so‘ng 66 yoshida vafot etdi.

Faxriy unvonlar va mukofotlari 
Akademik V. I. Burakovskiyning „Yurak va qon tomir xirurgiyasini rivojlantirishdagi xizmatlari uchun“ medali (2002)

Rossiya Tibbiyot fanlari akademiyasining akademigi V. I. Burakovskiy nomidagi mukofot „Bioprotezlash muammosiga va orttirilgan yurak nuqsonlari uchun shoshilinch jarrohlikni rivojlantirishga qoʻshgan katta hissasi uchun“ (2006)

„Sogʻliqni saqlash aʼlochisi“ koʻkrak nishoni (2006)

Kasbiy mukofot (2015) „Inson hayotini saqlab qolgan noyob operatsiya uchun“ nominatsiyasida.

Oilasi 
Oila qurgan. Uning rafiqasi kardiolog va ularning toʻrt farzandi bor.

Manbalar 

Moskvada vafot etganlar
2023-yilda vafot etganlar
10-martda vafot etganlar
Fargʻonada tugʻilganlar
1957-yilda tugʻilganlar
15-iyunda tugʻilganlar
Sherbay Yoqubov

Sherbay Yoqubov(1930-yilda tavallud topgan) — Sovet iqtisodiy, davlat va siyosiy arbobi.

Faoliyati 
1930-yilda tavallud topgan. KPSS a'zosi.

1943-yildan - iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda ishlagan. 
1943—1986-yillarda Oltinko‘l hududiy moliya boshqarmasi texnik kotibi, hisobchi, soliq inspektori lavozimida, Qo‘rg‘ontepa viloyat moliya boshqarmasi boshlig‘i, Andijon viloyati davlat mehnat jamg‘armasi va davlat krediti boshqarmasi boshlig‘i, Andijon viloyati moliya boshqarmasi boshlig‘i, birinchi kotibi lavozimlarida faoliyat koʻrsatgan. Oʻzbekiston Kompartiyasi Andijon tuman qoʻmitasi mudiri (1969—1976), SSSR Davlat bankining Oʻzbekiston respublika idorasi mudiri.

O‘zbekiston SSR Oliy Kengashining 9, 10 va 11-chaqiriqlari deputati etib saylangan.

Sherbay Yoqubov 2016-yilda vafot etgan.

Manbalar
Volt-Amper xarakteristikalari (VAX)

Volt-amper xarakteristikasi (VAX) — ikki terminalli tarmoq orqali oqayotgan oqimning bogʻliqligi, bu ikki terminalli tarmoqdagi kuchlanish . Ikki terminalli DC tarmogʻining xatti-harakatlarini tavsiflaydi. Shuningdek, VAX bu bogʻliqlikni tavsiflovchi funktsiya va ushbu funktsiyaning grafigi deb ataladi.

Odatda, chiziqli boʻlmagan elementlarning VAX qiymati hisobga olinadi (chiziqli boʻlmaganlik darajasi chiziqli boʻlmaganlik koeffitsienti bilan belgilanadi. ), chunki chiziqli elementlar uchun VAX toʻgʻri chiziq (Ohm qonuni bilan tasvirlangan) va shuning uchun ahamiyatsiz.

Aslida chiziqli boʻlmagan VAX ga ega boʻlgan elementlarga misollar: diod, tiristor, zener diyot.

Tekshirish elektrodiga ega boʻlgan uch kutupli elementlar uchun (masalan, tranzistor, tiristor yoki elektrovakuum triod) koʻpincha egri chiziqlar oilalari quriladi, ular maʼlum bir oqim yoki kuchlanishning uchinchi nazorat elektrodida ikki terminalli tarmoq uchun VAX hisoblanadi.

Haqiqiy tizimda, ayniqsa maʼlum bir qurilma uchun nisbatan yuqori chastotalarda (ish chastotasi diapazoni chegaralariga yaqin) ishlaydigan, VAX xarakteristikasidagi ish nuqtasi DC yoki pastda oʻlchangan VAX xarakteristikasidan chetga chiqadigan traektoriyalar boʻylab harakatlanishi mumkin. chastotalar. Odatda bunday ogʻish qurilmaning oʻziga xos inersial xususiyatlari yoki kontaktlarning zanglashiga olib oʻrnatilgan sigʻim va induksiya bilan bogʻliq.

Yarimoʻtkazgichli qurilmaning VAX shakli uning yarim oʻtkazgich strukturasining haroratiga, masalan, pn birikmasining haroratiga bogʻliq. P-n birikmasi boʻlgan yarimoʻtkazgichli diodlar uchun harorat oshishi bilan VAX xarakteristikasining toʻgʻridan-toʻgʻri va teskari novdalarining qiyaligi ortadi.

VAX konvertatsiya 
Ikki yoki undan ortiq ikki terminalli tarmoqlar ketma-ket yoki parallel ulanganda, hosil boʻlgan ikki terminalli tarmoqning VAX xarakteristikasi oʻzgaradi.

Ikkita ikkita terminalli tarmoqning parallel ulanishi bilan ikkala qurilmadagi kuchlanishlar teng va umumiy oqim oqimlarning yigʻindisiga teng, ketma-ket ulanish bilan har bir qurilma orqali oqimlar teng boʻladi va bunday qurilmalardagi umumiy kuchlanish. sxema elementlardagi kuchlanishlar yigʻindisiga teng.

Manbalar va havolalar 
 Volt-Amper xarakteristikasi haqida
 Yarimoʻtkazgichlarda VAX
 X.Nigʻmatov „Radioelektronika asoslari“

Elektrostatika
Elektronika
Soslan Gattsiev

Soslan Magometovich Gattsiev (; 1985-yil 27-sentyabrda Andijonda tugʻilgan, Oʻzbekiston) — erkaklar oʻrtasida engil vazn toifasida qatnashadigan oʻzbek millatiga mansub belaruslik erkin havaskor kurashchi.

Faoliyati 
Tayyuan shahrida (Xitoy) bo‘lib o‘tayotgan erkin kurash bo‘yicha saralash turnirida belaruslik sportchi Soslan Gatsiev (84 kilogrammgacha vazn toifasi) Olimpiya o‘yinlari litsenziyasini qo‘lga kiritdi. Soslan Gatziev 84 kilogrammgacha boʻlgan vazn toifasida finalga chiqdi va u faqat Xose Daniel Diaz Roberttiga yutqazdi — 0:4, 0:1. Har bir vaznda eng yaxshi uchta kurashchi Xitoyda o‘tkaziladigan erkin kurash bo‘yicha saralash turniriga Olimpiada yo‘llanmasini qo‘lga kiritadi. Final yo‘lida Soslan Gatsiev germaniyalik Georg-Gabriel Zeregeli, kanadalik Jeffri Adamson, qozog‘istonlik Ermek Bayduashov va xitoylik Si Rigulenni mag‘lub etdi va shu tariqa London 2012 Olimpiadasiga yoʻl oldi. Gattsiev 2012-yilda Londonda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida Belorussiyani himoya qilgan va u erda 84 kg vazn toifasida ishtirok etgan. U yarim finalda Puerto-Rikolik Xayme Espinalga qarshi baxsda 2-15 hisobida yutqazdi. Biroq Gattsievga bronza medali uchun kurash uchun yana bir oʻyin taklif qilindi, u yakunda Yevropaning amaldagi chempioni gruziyalik Dato Marsagishvili tomonidan 0:3 va 1:3 hisobida magʻlub boʻldi. 2005-yilgi jahon chempionatida toʻqqizinchi oʻrin, 2005-yilgi Yevropa chempionatida oʻninchi, 2008-yilda harbiylar oʻrtasida jahon chempioni va 2006-yilda uchinchiva 2010-yilgi jahon chempionatida yettinchi oʻrin bilan yakunlagan.

Manbalar

Havolalar 

 FILA profili

 

1985-yilda tugʻilganlar
Andijonda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2012-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi kurashchilari
Belarus sportchilari
Optik asbob

1. Optik asboblar (yoki qisqacha " optik ") yorugʻlik toʻlqinlarini (yoki fotonlarni) qayta ishlovchi qurilma boʻlib, koʻrish uchun tasvirni yaxshilash yoki ularning xarakterli xususiyatlarini tahlil qilish va aniqlash uchun. Umumiy misollar periskoplar, mikroskoplar, teleskoplar va kameralarni oʻz ichiga oladi.

Tasvirni yaxshilash 
Birinchi optik asboblar uzoqdagi tasvirlarni kattalashtirish uchun ishlatiladigan teleskoplar va juda kichik tasvirlarni kattalashtirish uchun ishlatiladigan mikroskoplar edi. Galiley va Van Leuvenguk davridan beri bu asboblar juda yaxshilandi va elektromagnit spektrning boshqa qismlariga kengaytirildi. Binokulyar qurilma mobil foydalanish uchun moʻljallangan, odatda, ikkala koʻz uchun ham ixcham asbob hisoblanadi. Kamerani optik asbobning bir turi deb hisoblash mumkin, kamera teshigi va kamera qorongʻu qismi bunday qurilmalarga juda oddiy misollardir.

2. Yorugʻlik yoki optik materiallarning xususiyatlarini tahlil qilish uchun optik asboblarning yana bir sinfi ishlatiladi. Ularga quyidagilar kiradi:

 Yorugʻlik toʻlqinlarining interferentsiya xususiyatlarini oʻlchash uchun interferometr
 Yorugʻlik intensivligini oʻlchash uchun fotometr
 Polarizatsiyalangan yorugʻlikning tarqalishini yoki aylanishini oʻlchash uchun polarimetr
 Sirt yoki ob’ektning aks ettirish qobiliyatini oʻlchash uchun reflektometr
 Turli materiallarning sinishi indeksini oʻlchash uchun refraktometr
 Kimyoviy yoki materialni tahlil qilish uchun optik spektrning bir qismini yaratish yoki oʻlchash uchun spektrometr yoki monoxromator
 Avtokollimator burchak burilishlarini oʻlchash uchun ishlatiladi
 Vertometr koʻzoynak, kontakt linzalari va kattalashtiruvchi linzalar kabi linzalarning sinishi kuchini aniqlash uchun ishlatiladi.

3. DNK sekvenserlarini optik asboblar deb hisoblash mumkin, chunki ular DNK zanjirining oʻziga xos nukleotidiga biriktirilgan ftoroxrom chiqaradigan yorugʻlikning rangi va intensivligini tahlil qiladi.

4. Yuzaki plazmon rezonansiga asoslangan asboblar biomolekulyar oʻzaro taʼsirlarni oʻlchash va tahlil qilish uchun refraktometriyadan foydalanadi.

Boshqa turlar 

 Polarizatsiya boshqaruvchisi
 Sehrli chiroq

Yana qarang 

 Ilmiy asboblar

Manbalar 
67

Havolalar 
8

 Media related to Optical instruments at Wikimedia Commons
Mazjub Namangoniy ziyoratgohi

Mazjub Namangoniy ziyoratgohi — Maqbarani 2001-yilda uning avlodlari va homiylar tomonidan qayta tiklangan, hozirgi kunda ziyoratgoh sifatida foydalanib kelinadi.

Tarixi

Majzub Namangoniy maqbarasi Mavlono (Labbay tog‘a) qabristonining sharq tomonidan joylashgan. Maqbarani 2001-yilda uning avlodlari  tomonidan qayta tiklangan. Maqbara gumbazining o‘ng tomoniga Abdulaziz Majzub Namangoniy (XVII-XIX asr), Otaullixon to‘ra Abdulqosim eshon o‘g‘li ibn Majzub Namangoniy (XIX-XX asr boshlari), Mo‘yraxon oyim Majzub Namangoniy qizlari (XIX asr) dafn etilgan bo‘lib, qabr atrofi g‘ishtli devor bilan sharqona usulda o‘ralgan.

Manbalar
Grafik va analitik usullar - nochiziqli zanjirda



Chiziqli boʻlmagan doimiy elektr zanjirlari
Bunday sxemalarning chiziqli boʻlmagan xususiyatlari ulardagi chiziqli boʻlmagan rezistorlar mavjudligi bilan belgilanadi.

Chiziqli boʻlmagan rezistorlarda kuchlanish va oqim oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri proportsionallik yoʻqligi sababli ularni bitta parametr (bitta R qiymati) bilan tavsiflash mumkin emas. Umumiy holatda bu miqdorlar orasidagi nisbat nafaqat ularning oniy qiymatlariga, balki vaqt hosilalari va integrallariga ham bogʻliq.

Chiziqli boʻlmagan rezistorlarning parametrlari 
Chiziqli boʻlmagan rezistorning ish sharoitlariga va muammoning tabiatiga qarab, statik, differentsial va dinamik qarshiliklar farqlanadi.

Agar chiziqli boʻlmagan element inertial boʻlsa, u sanab oʻtilgan parametrlarning birinchi ikkitasi bilan tavsiflanadi.

Statik qarshilik qarshilik elementidagi kuchlanishning u orqali oʻtadigan oqimga nisbatiga tengdir:
 

Differensial qarshilik ostida kuchlanishning cheksiz kichik oʻsishining tegishli oqim oʻsishiga nisbati tushuniladi:

Grafik hisoblash usullari 
Ushbu usullardan foydalanganda muammo tekislikdagi grafik konstruktsiyalar bilan hal qilinadi. Bunday holda, zanjirning barcha tarmoqlarining xarakteristikalari bitta umumiy argumentning funktsiyalari sifatida yozilishi kerak. Shu tufayli tenglamalar tizimi bitta nomaʼlum boʻlgan bitta chiziqli boʻlmagan tenglamaga keltiriladi. Rasmiy ravishda, hisoblashda ketma-ket, parallel va aralash ulanishlarga ega boʻlgan sxemalar ajratiladi.

 Rezistiv elementlarning ketma-ket ulanishi bilan sxemalar.
 Rezistiv elementlarning parallel ulanishi bilan sxemalar.
 Rezistiv elementlarning ketma-ket parallel (aralash) ulanishi bilan sxemalar.

Ikki tugun usuli 
Ikki tugunni oʻz ichiga olgan yoki qisqartiradigan sxemalar uchun ikkita tugun usulidan foydalanish mumkin. Usulni amalga oshirishning toʻliq grafik usuli bilan u quyidagicha:

Barcha i-tarmoqlardagi oqimlarning -bogʻliqlik grafiklari umumiy qiymat funksiyasi sifatida chizilgan — m va n tugunlari orasidagi kuchlanish , buning uchun dastlabki egri chiziqlarning har biri  kuchlanish oʻqi boʻylab oʻziga parallel ravishda siljiydi, shuning uchun uning boshlanishi i-tarmoqdagi EYK  ga toʻgʻri keladigan nuqtada, keyin esa bu nuqtada tiklangan perpendikulyaga nisbatan aks ettiriladi.

Manbalar 
 X.Nigʻmatov „Radioelektronika asoslari“
 N.Sh. Turdiyev „Radioelektronika“

Havolalar 
 Hisoblash usullari haqida qoʻshimcha maʼlmotlar
Nochiziqli zanjir elementlari

RC zanjir — kondansator va qarshilikdan tashkil topgan elektr davri. Oʻzgaruvchan tokga sigʻimli qarshilikka ega boʻlgan qoʻllardan biri bilan kuchlanish boʻluvchi sifatida qaralishi mumkin.

RC sxemasini integratsiyalash 

Agar kirish signali qoʻllanilsa , dam olish kuni esa dan olinadi  (sm. rasm), unda bunday sxema integral sxema deb ataladi.

Integratsiyalash tipidagi sxemaning amplitudali bir bosqichli harakatga javobi  quyidagi formula bilan aniqlanadi:

 

Shunday qilib, doimiy vaqt  bu aperiodik jarayonning teng boʻladi

 

Integratsiyalash sxemalari signalning DC komponentidan oʻtadi, yuqori chastotalarni kesib tashlaydi, yaʼni ular past oʻtkazuvchan filtrlar . Bundan tashqari, vaqt konstantasi qanchalik baland , kesish chastotasi qanchalik past boʻlsa. Faqat doimiy komponent chegaradan oʻtadi. Bu xususiyat tarmoq kuchlanishining AC komponentini filtrlash zarur boʻlgan ikkilamchi quvvat manbalarida qoʻllaniladi. Bir juft simdan yasalgan kabel birlashtiruvchi xususiyatlarga ega, chunki har qanday sim rezistor boʻlib, oʻz qarshiligiga ega va yonma-yon oʻtadigan bir juft sim ham kichik sigʻimga ega boʻlsa-da, kondansatör hosil qiladi. Signallar bunday kabel orqali oʻtganda, ularning yuqori chastotali komponenti yoʻqolishi mumkin va qanchalik kuchli boʻlsa, kabel uzunligi shunchalik uzun boʻladi.

Ilovalar 

 Chiziqsiz integrator
 „PWM → analog signal“ konvertori
 Past oʻtish filtri
 signalni kechiktirish chiziqlari
 Raqamli texnologiya tugunlarining (flip-floplar, hisoblagichlar va boshqalar) holatini dastlabki sozlash uchun qisqa muddatli mantiqiy 0 yoki mantiqiy 1 darajasini shakllantirish. e) quvvat yoqilganda.

Differentsial RC sxemasi 
Differentsiallashtiruvchi RC sxemasi rezistor R va C kondansatkichini integrallash sxemasida almashtirish orqali olinadi. Bunday holda, kirish signali kondansatkichga oʻtadi va chiqish signali qarshilikdan olinadi. Toʻgʻridan-toʻgʻri kuchlanish uchun kondansatör kontaktlarning zanglashiga olib keladi, yaʼni differensial tipdagi kontaktlarning zanglashiga olib keladigan DC komponenti uzilib qoladi. Bunday sxemalar yuqori oʻtish filtrlari . Va ulardagi kesish chastotasi bir xil vaqt doimiysi bilan belgilanadi  . Koʻproq , oʻzgarishsiz kontaktlarning zanglashiga olib oʻtishi mumkin boʻlgan chastota qanchalik past boʻlsa.

Differentsial sxemalar yana bir xususiyatga ega. Bunday sxemaning chiqishida bitta signal kirish kuchlanishiga teng amplitudali bazaga nisbatan ikkita ketma-ket kuchlanish sakrashiga aylanadi. Baza rezistorning ulangan joyiga qarab musbat manba terminali yoki tuproqdir. Rezistor manbaga ulanganda, ijobiy chiqish pulsining amplitudasi besleme zoʻriqishidan ikki baravar koʻp boʻladi. Bu kuchlanishni koʻpaytirish uchun, shuningdek, rezistorni „tuproq“ ga ulashda, mavjud unipolyardan bipolyar kuchlanish hosil qilish uchun ishlatiladi.

Manbalar 
 X.Nigʻmatov „Radioelektronika asoslari“
 N.Sh. Turdiyev „Radioelektronika“

Havolalar 
 Induktivlik haqida
 Kondensator sigʻimi 
 Elektr qarshilik

Elektr
SSSR rus shashkasi boʻyicha ayollar chempionati 1982

1982-yilda Andijonda shashka boʻyicha ayollar oʻrtasida Rossiyaning 26-SSSR chempionati davra tizimida oʻtkazildi. Gʻalaba uchun 1 ochko, durang uchun ½ ochko va magʻlubiyat uchun 0 ochko berildi. Ballar teng boʻlgan taqdirda, oʻrin eng yaxshi koeffitsientlarga koʻra aniqlandi.

O‘n yetti yoshli Vladislava Androloyts mamlakat chempioni bo‘ldi. Ikkinchi oʻrin Rema Gagarinaga nasib etdi. Alla Naumova uchinchi o‘rinni egalladi.

Turnir jadvali

Havolalar 

 „Checkers“ jurnallari arxivi, 1983 yil 2-son
Andijonda sport
Oʻzbekistonda Shashka