MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Paleofeces

Paleofeces ( ingliz tilida palaeofaeces ) ko'pincha arxeologik qazishmalar yoki tadqiqotlarning bir qismi sifatida topilgan qadimgi inson najaslari . Koprolit atamasi ko'pincha bir-birining o'rnida ishlatiladi,ammo koprolit toshga aylangan hayvonlarning najaslariga ham tegishli bo'lishi mumkin. Qadimgi odamlarning buzilmagan najaslari qurg'oqchil iqlimdagi g'orlarda va tegishli saqlash sharoitlari bo'lgan boshqa joylarda topilishi mumkin. Ular ichida topilgan urug'lar, mayda suyaklar va parazit tuxumlarini tahlil qilish orqali ularni ishlab chiqargan odamlarning ovqatlanishi va sog'lig'ini aniqlash uchun o'rganiladi. Najasda materialni chiqaradigan shaxs haqidagi ma'lumotlar, shuningdek, materialning o'zi haqidagi ma'lumotlar bo'lishi mumkin. Ular, shuningdek , lipid tahlili va qadimgi DNK tahlilidan foydalangan holda, ularni chiqarib yuborgan shaxs haqida chuqurroq ma'lumot olish uchun kimyoviy tahlil qilgan bo'lishi mumkin.

Ushbu tahlilning mumkin bo'lishining sabablaridan biri ovqat hazm qilish tizimining to'liq samarali darajda emasligi, ya'ni ovqat hazm qilish tizimidan o'tadigan hamma narsa yo'q qilinmasligi bilan bog'liq.Ushbu material odatda arxeologlar qadimiy parhezlarni aniqlash uchun foydalanishi mumkin bo'lgan eng yaxshi ko'rsatkichdir, chunki arxeologik yozuvning boshqa hech bir qismi to'g'ridan-to'g'ri ko'rsatkich emas.

Najasni keyinchalik tahlil qilish mumkin bo'lgan tarzda saqlaydigan jarayon Maillard reaktsiyasi deb nomlangan. Ushbu reaksiya najasni elementlardan saqlaydigan, shakar qobig'ini hosil qiladi.

Tadqiqotlar tarixi 
Arxeologik najaslarni tahlil qilish boshqa ko'plab arxeologik materiallarga nisbatan qisqa tarixga ega. Intizomning asoschisi 1950-yillarning oxiridan, 1960-yillarning oʻrtalariga qadar bu mavzuda kashshof boʻlgan doktor Erik O. Kallendir. Uning dastlabki maqolalarida "Tehuakan vodiysining tarixdan oldingi tarixi: atrof-muhit va yashash" jurnalida chop etilgan Meksikaning dastlabki parhezlarini o'rganish uchun koprolit tahlilini qo'llagan. Uning ishi va'da berayotganiga qaramay, arxeologik koprolitlarni o'rganish muhim mavzu bo'lib qoldi va bir nechta boshqa tadqiqotchilar ishtirok etdi. 1970-yilda Kallenning kutilmagan o'limidan so'ng, uning ishini Von Brayant  davom ettirdi. Koprolit tahlili sekinlik bilan jiddiy o'rganish mavzusiga aylandi. Bugungi kunda arxeologiyada koprolit tahlillari ko'paymoqda shu bilan birgalikda ular Amerika hamda dunyoning boshqa qismlarida inson salomatligi va ovqatlanishi evolyutsiyasiga oid muhim dalillarni taqdim etdi..Eng mashhur misollardan biri bu Oregon shtatidagi Peysli g'orlaridan olingan.

Ma'lumotnomalar 

Arxeologiya
Antropologiya
Peru oshxonasi

Peru oshxonasi- oʻzida turli davlatlarning oshxonalarini, yaʼni, milliy taomlarini ozida aks ettiradi. Jumladan, Osiyo ( Yapon oshxonasi va Xitoy oshxonasi ) , Afrika ( Maghrebi oshxonasi va Gʻarbiy Afrika oshxonasi ). Oʻz mamlakatlaridagi tanish ingredientlarsiz, immigrantlar Peruda mavjud boʻlgan tarkibiy qoʻshimchalardan foydalangan holda anʻanaviy oshxonalarini oʻzgartirdilar.

Peru oshxonasining toʻrtta anʻanaviy asosiy mahsulot mavjud: makkajoʻxori, kartoshka va boshqa ildiz mevalari, Amaranthaceaes (kivicha ) va dukkakli sabzavotlar ( loviya ). Ispanlar tomonidan olib kelingan asosiy mahsulotlarga guruch, bugʻdoy va goʻsht (mol, cho'chqa goʻshti va tovuq) kiradi.

Soʻnggi yilllarda Peru oshxonasida turli tarkibiy qoʻshimchalar qoʻshilib, oshxona mahsulotlar tarkibi  boyidi.

Shirin kartoshkaning vatani Amerika davlati hisoblanadi. Amerikada kartoshka kamida 5000-yil oldin xonakilashtirilgan.  Bozorlar,do‘konlarda odatda ikki xil  turdagi shirin kartoshka sotiladi,shuningdek  mamlakat bo‘ylab kartoshkaning turli  navlari keng miqyosda sotiladi.Kartoshka navlari turlicha masalan,birinchi tur kartoshkaning ustki qismi quruq va terisi och sargʻish rangda, ta'mi shirin bo‘ladi. Ikkinchi nav kartoshkaning ustki qismi binafsha rangga ega, ichi oq va jigarrang,birinchi tur kartoshkadan farqi  oʻrtacha darajada shirinligi bikan ajralib turadi. Shuningdek,kartoshkaning turlari kichik ildiz va kartoshkaning ustki qismlari bilan farqlanadi.

Ispaniyadan koʻplab oziq-ovqatlar Peruning asosiy taomlari hisoblanadi, jumladan bug'doy, arpa, jo'xori, guruch, yasmiq, no'xat , loviya, sarimsoq, karam, brokkoli, gulkaram, piyoz, bodring, sabzi, selderey, salat, baqlajon, vino, sirka, zaytun, mol go'shti, cho'chqa go'shti, tovuq, ko'plab ziravorlar (jumladan, yalpiz, timyan, marjoram,  chinnigullar, doljin, muskat yong'og'i, qizilmiya, qora qalampir ), banan, behi, olma, apelsin, o'rik, shaftoli, olxo'ri, olcha, qovun, anjir, anor, asal, oq shakar, bodom, yong'oq, pishloq, tovuq tuxumi, sigir suti va boshqalar. Yevropada mashhur bo'lgan ko'plab oziq-ovqat o'simliklari Peruga olib kelingan.

Manbalar 

Taom
BMTda ingliz kuni

BMTning ingliz tili kuni () — xalqaro bayram bo‘lib, u har yili 23-aprelda nishonlanadi . Bayram 2010-yilda BMT Jamoatchilik axboroti departamenti tomonidan “ko‘p tillilik va madaniy turfa xillikni nishonlash hamda BMTning barcha rasmiy oltita tillaridan teng huquqli foydalanishni targ‘ib qilish maqsadida” ta’sis etilgan .

23-aprel sanasi "an’anaviy tarzda nishonlanadigan Uilyam Shekspirning tug‘ilgan kuni va vafot etgan kuni" sifatida tanlab olingan . Ingliz tili bilan bir qatorda BMTning qolgan beshta rasmiy tili sharafiga xalqaro bayramlar ham o‘tkaziladi.

Yana qarang 

 Rus tili kuni
 Xalqaro ona tili kuni
 BMTning rasmiy tillari

Manbalar

Havolalar 

 BMTning ingliz tili kuni rasmiy sayti )
 BMT ingliz tili kunini oltita rasmiy tilni nishonlash doirasida nishonlaydi )
Bayramlar
Ingliz tili
Kalash odamlari

IRKalash people
Kalasha yoki Kalash — Pokistonning Xayber-Paxtunxva viloyatining Chitral tumanida istiqomat qiluvchi hind-oriy tub xalqi . Pokistondagi Kalash aholisi bir necha ming kishini tashkil qiladi, bu ularni Pokistondagi eng kichik etnik ozchiliklardan biriga aylantiradi.

Ular Pokiston xalqi orasida noyob hisoblanadi..Shu bilan birgalikda ular Pokistonning eng kichik etnik diniy guruhi hisoblanadi hamda an'anaviy ravishda ba'zi mualliflar qadimgi hinduizmning bir shakli sifatida tavsiflangan dinga amal qiladilar. 20-asr oʻrtalarida Pokistondagi bir necha Kalasha qishloqlarini islomni qabul qilishga majburlashga urinish boʻlgan, biroq xalq dinni qabul qilishga qarshi kurashgan. 

Rasmiy bosimlar olib tashlanganidan so'ng, ko'pchilik o'z dinlariga amal qilishni davom ettirdi.Shunga qaramay, ba'zi Kalasha islomni qabul qildi, garchi ba'zilari buni qilgani uchun o'z jamoasi tomonidan rad etilgan bo'lsa ham.

Kalashlar Osiyoning tub aholisi hisoblanib, ularning ajdodlari Chitral vodiysiga, ehtimol, janubdagi boshqa joydan koʻchib kelishgan,.Kalash xalq qoʻshiqlari va dostonlarida ularni “Tsiyam” deb ataydi. Ba'zi Kalash an'analari turli xil Kalash xalqlarini muhojirlar yoki qochqinlar deb hisoblashadi.

Afg‘onistonning qo'shni viloyatidagi qo‘shni Nuristonliklar bir vaqtlar bir xil madaniyatga ega bo‘lgan va bir necha kichik jihatlari bilan farq qiladigan Kalash diniga juda o‘xshash e’tiqodga ega bo‘lgan.

Til 
Kalasha tili, shuningdek, Kalasha-mun nomi bilan ham tanilgan, hind-aryan tili bo'lib, uning eng yaqin qarindoshi qo'shni Xovar tilidir. Ilgari Kalasha janubiy Chitralda kengroq hududda gapirilgaan.
Lin Yi

Lin Yi ( Chinese    , 1999 yil 11 yanvarda tug'ilgan) - xitoylik aktyor va model. U 2019-yilgi “Boshingizni yelkamga qo‘ying” romantik veb-dramasida suratga tushganidan so‘ng mashhurlikka erishdi, bu esa unga yanada mofaqiyat olip keldi.

2015–2018: Karyera boshlanishi 
2015 yilda Lin ning faoliyating birinchi yili edi. u rejesor tomonidan kashf etilgan va Tangren Media Co. Ltd bilan shartnoma imzolangan. 2016-yilda yozgi ta’til paytida u xorijga professional raqs va ijrochilik bo‘yicha tayorlanish uchun borgan. 2017-yilda u "Salom, eski zamonlar" yoshlar ko'rik tanlovi dramasining kasting faoliyatida ishtirok etdi va bosh aktyor Lin Yang uchun tanlovdan o'tdi, ammo oxir-oqibat muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

2019 yildan hozirgi kungacha: Mashhurlik cho'qisida bormoqda 

2019-yilda Lin Chjao Tsyansyanning shu nomli romani asosidagi “Boshingizni yelkamga qo‘ying” romantik komediya veb-dramasidagi Gu Veyi roli bilan e’tibor va mashhurlikka erisha boshladi. Drama muvaffaqiyatli bo'ldi va Xitoyda va xorijda ( Tailanda ) mashhur bo'ldi. Lin o'zining Gu Veyi obrazi uchun ijobiy baholarga ega bo'ldi, bu uning mashhurligini oshirishga olib keldi. 2019-yil 20-may kuni Lin Yi va bosh yulduz Xing Fei Tailandning Bangkok shahrida katta muxlislar uchrashuvini o‘tkazdilar, u yerda minglab muxlislar yig‘ildi. Lin Harper's Bazaar Gonkong jurnalining may sonida paydo bo'ldi.

2020-yil 1-oktyabr kuni Xitoy Xalq Respublikasi tashkil topganining 71 yilligiga bag‘ishlangan va ko‘plab san’atkorlar bilan birgalikda kuylangan “Mening Vatanim” qo‘shig‘i chiqdi.

Ma'lumotnomalar

Havolalar 

 Lin Yi on Sina Weibo (in Chinese)
 

Yashayotgan insonlar
1999-yilda tugʻilganlar
Daifuku-ji

Daifuku ji Chiba prefekturasidagi Tateyama shahrida joylashgan buddistlar ibodatxonasi boʻlib, Shingon buddizmining Chizen sektorining ibodatxonasidir. An'anaga ko'ra, ma'badga Gyoki (668 - 749) tomonidan 717- yilda Nara davrida asos solingan. Keyinchalik Heyan davrining boshida Tenday buddist ruhoniysi Ennin (794 - 864) tashrifi bilan qayta tiklandi. Ma'badning Shingon mazhabiga qaytgan sanasi noma'lum. Ma'bad Edo davrida Tokugava syogunatligidan juinjo (hàngān) sertifikat muhrini oldi.

Kannon-do 
Haykal Ma'bad o'zining ovalsimon  shaklidagi Funakata tog'ining tekis qoyasida joylashgan Kannon ma'budasiga bag'ishlangan  . Shu sababli, Kannon-do qoyasi    nomi bilan ham tanilgan. Zalning orqa tomonida Kannon ma'budasining 1,5 metr balandlikdagi haykali o'rnatilgan. Kannon-do Tateyama Siti tomonidan moddiy madaniy mulk sifatida himoya qilinadi

Transport 
Mabad Daifuku-ji yodgorligi Tateyamaning Funakata tumanida joylashgan. Unga Nakofunakata stantsiyasidan, JR Sharqiy Uchibō liniyasidan piyoda borish mumkin.

Manbalar 

 
 大福寺(崖の観音) 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Daifuku ji
Chiba
Tateyama
Irieoka stantsiyasi

Suruga-ku, shahrida Shizuoka, Shizuoka Prefekturasida, Yaponiyada joylashgan poezd stansiyasi. Shizuoka ya'ni Shizutetsu xususiy poezd korxonasi tomonidan yaratilgan.

Liniyalar 
Irieoka stansiyasi Shizuoka-Shimizu liniyasidagi stantsiyalardan biri bo'lib, Shin-Shizuoka stantsiyasidagi harakatning boshlang'ich nuqtasidan 10,3 kilometr uzoqlikda joylashgan stansiyaga kiradi

Stansiya ishlash tartibi 
Stansiyada bitta orol platformasi mavjud bo'lib . Stansiya binosi platformaning bir chetki qismida qurilgan bo‘lib, LuLuCa smart-karta chiptalarini sotish tizimi hamda PiTaPa va ICOCA IC kartalarini qabul qiluvchi avtomatlashtirilgan chipta mashinasi va turniketga ega. Stansiyaga faqat zinapoyalar orqali kirish mumkinligi sababli, bekatga nogironlar aravachasidagilar kira olmaydi.

Platformalar

Qo'shni stantsiyalar

Stansiya tarixi 
Irieoka stansiyasi 1908-yil 9-dekabrda  Nomi bilan tashkil etilgan. 1934 -yilda esa u hozirgi nomiga o'zgartirildi ya'ni Shuzuoka Stansiyasi deb ataldi.

Yo'lovchilar statistikasi 
2017-moliyaviy yil statistikasiga binoan stansiyadan kuniga o‘rtacha 372 nafar yo‘lovchi foydalangan (faqat bortga chiqish uchun).

Atrofdagi hudud 

 Hamada boshlang'ich maktabi

Shuningdek ko'rib chiqing 

 Yaponiyadagi temir yo'l stantsiyalari ro'yxati

Ma'lumotnomalar

Havolalar 

 Shizuoka Railway rasmiy sayti 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Shizuoka prafekturasidagi togʻlar
Inan binti Abdulloh

ʽ Inon bint ʽ Abdulloh (    , 841 yilda vafot etgan)  Abbosiylar davrining koʻzga koʻringan shoiri boʻlgan, hatto X asr tarixchisi Abu al-Faraj al-Isfahoniy tomonidan arab anʼanalarida eng katta ahamiyatga ega boʻlgan choʻri ayol shoiri sifatida tavsiflangan.  Keyinchalik u Horun ar-Rashidning kanizagi edi. 

ʽInon Abdullohning muvallada (arab otasi va cho'ri onaning qizi) bo'lib tug'ilgan. O'zining tashqi ko'rinishiga ko'ra, uni sariq ayol deb ta'riflashdi. U Yamama shahrida ta'lim olgan. U Abu Xolid an-Notifiyga sotilgan va u uni Bag‘dodga olib kelgan edi.

Fuad Metyu Kasvellning baholashida,Uning Notifiy uyidagi saloniga o‘sha vaqtning mashhur shoirlari va namayondalari, jumladan Abu Nuvos, Dibil al-Xuzoiy, Marvon b. Abu Hafsa, Abbos ibn. al-Ahnaf va al-Ma'munning ustozi al-Yazidiy al-Himyoriy, boshqalar bilanbir qatorda, uning e‘tiboriga sazovor joylaridan biri shundaki, uning xo'jayini hasaddan mahrum bo'lgan va u o'z ne'matlarini berishning osonligiga toqat qilgan.Inonning shon-shuhrati xalifa Horun ar-Rashidni uni sotib olmoqchi bo'ldi, lekin u an-Notifiyning 100 000 dinor so'ragan narxini rad etdi. Biroq, an-Notifiyning o'limidan so'ng, ar-Rashid Inonni kimoshdi savdosiga qo'ydi, go'yo an-Natifiyning qarzlarini to'lashda yordam berdi. Ar-Rashid agent orqali uni 225 000 dirhamga sotib oldi (o'sha paytda 1 dinor 7 dirhamga teng edi). Ar-Rashidning kanizaki bo‘lgan Inon unga ikki o‘g‘il tug‘di, ikkalasi ham yosh vafot etdi. U uni Xurosonga kuzatib bordi va ko'p o'tmay vafot etdi. Bag'dodning cho'ri qizlari: Erta Abbosiylar davridagi 'Qiyān' (London: I. B. Tauris, 2011), 73-81-betlar."}," attrs":{"name":"laterlife"}}" class="mw-ref reference" data-cx="{"adapted":true,"qisman":false}" data-ve-attributes="{" typeof":"mw:Extension/ref"}">[1]

ʽInon ko'pincha shahvoniy yoki hatto qo'pol ohangda bo'lgan rapiraga o'xshagan repartasi bilan ajralib turardi va bu uning shon-shuhratining muhim jihati edi. London: I. B. Tauris, 2011), p. 63."}}" class="mw-ref reference" data-cx="{"adapted":true,"partial":false}" data-ve-attributes="{"typeof":"mw:Extension/ ref"}">[1] Uning omon qolgan korpusining katta qismi she'r yozish tanlovlaridagi erkak shoirlarning muammolariga javoblaridan iborat. Uning saqlanib qolgan misralarining salmoqli qismini mashhur shoir Abu Nuvos bilan suhbat tashkil etadi.

Erik Ormsbi tomonidan ta'kidlanganidek, Inon va Abu Nuvos o'rtasidagi mohir, ammo behayo suhbatlardan biri quyidagicha davom etadi: Toshlar uchun savollar: Klassik arab she'riyatida', Parnassus: She'riyat sharhi, 25 (2001), 18-39."}}" class="mw-ref reference" data-cx="{}" data-ve-attributes="{"typeof":"mw:Extension/ref"}">[1] 

 Ibn as- ʽ ī, Xalifalarning turmush o'rtoqlari: ayollar va Bag'dod saroyi, tahr. Shavkat M. Toorava, trans. Arab adabiyoti kutubxonasi muharrirlari tomonidan (Nyu-York: Nyu-York universiteti nashriyoti, 2015), pp. 11–19 (bitta oʻrta asr antologiyasining nashri va tarjimasi)
 Fuad Metyu Kasvell, Bag'dodning qul qizlari: Erta Abbosiylar davridagi "Qiyān" (London: IB Tauris, 2011), s. 56–81 (tarjima qilingan she'rlardan keng iqtibos)
Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
841-yilda vafot etganlar
BMTda xitoy tili kuni

Birlashgan millatlar tashkilotining (BMT) xitoy tili kuni (xit. 聯合國中文日) — bayrami har yili 20-aprelda nishonlanadi. Mazkur bayram 2010-yilda BMTning Jamoatchilik axboroti departamenti tomonidan “ko‘p tillilik va madaniy turli-tumanlikni nishonlash hamda tashkilotdagi barcha rasmiy oltita tildan teng huquqli foydalanishni targ‘ib qilish maqsadida” tashkil etilgan. 20-aprel “taxminan 5000 yil muqaddam xitoy yozuvini ixtiro qilgan San Szega hurmat bajo keltirish” uchun bu sana tanlab olinadi.  

Ilkbor  Xitoy tili kuni 2010-yil 12-noyabrda nishonlangan, ammo 2011-yildan buyon har yili 20-aprelda nishonlanadi, bu taxminan guyuy oyi Sin sulolasi davridagi Xitoy taqvimi boshlanishiga to‘g‘ri keladi. “Guyuy” so‘zi tom ma’noda “tariq yomg‘iri” degan ma’noni bildiradi. BMT "Guyuy" mavsumining boshlanishini Xitoy tili kuni sifatida qaraladi, chunki afsonaga ko‘ra, bu kuni xitoy yozuvini yaratgani uchun San Szega minnatdorchilik bildirish yuzasidan samoviy kuchlar samoviy bo‘g‘doy-non yomg‘irini yuborib, aholini ochlikdan qutqargan ekan.

Yana qarang 

 Xalqaro ona tili kuni
 BMTning rasmiy tillari

Manbalar 

Bayramlar
Gummer, Mami

Meri Villa "Mami" Gummer ( ; jins. 1983-yil 3-avgust)-amerikalik kino va televideniye aktrisasi, aktrisa Meril Stripning qizi.

Dastlabki yillar 
Mami Gummer 1983-yil 3-avgustda aktrisa Meril Strip va haykaltarosh Don Gummer oilasida tug‘ilgan.

Gummer Miss Porter maktabida o'qigan, keyin Konnektikutdagi Kent maktabini tamomlagan va keyinchalik Shimoli-g'arbiy universitetda o'qishni davom ettirgan va uni 2005-yilda tugatgan.

Karyerasi 
Gummer 2011-yilda namoyish etilgan“Yaxshi xotin”va“Koordinatadan tashqari”teleserialidagi ikkinchi darajali rollari bilan tanilgan.

Filmda u" Oqshom "(2007)va"Iblis Prada kiyadi" filmlarida kichik rollarda paydo bo'lgan, ammo uning sahnalari oxir-oqibat filmdan uzilgan. 2012-yilda u doktor Emili Ouens teleserialida bosh rolga tushdi.

Shaxsiy hayot 

2018-yil avgust oyida Mami ssenariynavis va prodyuser Mehar Seti bilan unashtirilgan.2019-yil fevral oyida er-xotin o‘g‘il ko‘rdi.

Teatrdagi rollar 

 2018 yil - "Bizning o'zimiz Karlin Makkalo"
 2017 yil - "Qamal"
 2015 yil - Xunuk yolg'on suyaklar
 2008 yil - " Vanya amaki " / Vanya amaki
 2008 yil - " Xavfli aloqalar " / Les Liaisons Dangereuses
 2008 yil - "Ov va yig'ish"
 2007 yil - Dezdemona / Dezdemona
 2007 yil - " Kuzgi bog '"
 2006 yil - Suv qirg'og'i
 2005 yil - janob. marmelad »
 2004 yil - Moviy barglar uyi
 2004-yil - "12 voltli yurak"
 2003 yil - Laramie loyihasi

Manbalar 

Amerikalik televideniye aktrisalari
Yashayotgan insonlar
1983-yilda tugʻilganlar
3-avgustda tugʻilganlar
BMTda fransuz tili kuni

BMTning fransuz tili kuni (fr. Journée de la langue française aux Nations unies) — ushbu bayram har yili 20-martda nishonlanadi. Mazkur bayram 2010-yilda BMTning Jamoatchilik axboroti departamenti tomonidan “koʼp tillilik va madaniy xilma-xillikni nishonlash hamda tashkilotdagi rasman barcha oltita tildan teng huquqli foydalanishni targʼib qilish maqsadida” tashkil etilgan. 

Ushbu bayram Frankofoniya xalqaro tashkilotining 40 yilligini nishonlash munosabati bilan 1970-yilda tashkil etilgani uchun 20-mart sanasi tanlab olingan. Shunga oʼxshash bayramlar BMTning qolgan beshta rasmiy tili uchun ham joriy qilingan.

Yana qarang 

 Xalqaro frankofoniya kuni
 Xalqaro ona tili kuni
 BMTning rasmiy tillari

Manbalar

Havolalar 

 BMT rasmiy veb-sayti )
Bayramlar
Fransuz tili
Vali Xozin

Vali Xozin (xazinachi)- Boburga sadoqat bilan xizmat qilgan beklardan biri.

Xizmatlari 
Avval xazinachilik qilgan. Keyinchalik beklik rutbasiga erishgan va Boburning ishonchli qoʻshin boshliqlaridan biri boʻlgan. Vali Xozin Buburning harbiy yurishlari va janglarida ishtirok etgan. 1507-yil Qandaxor jangida qatnashib, ichki sifatida gʻulda Boburning soʻl qoʻlida turgan. Aymoq va garrak qabilalarini boʻysundirishda ham ishtirok etgan.
Vali Xozin Bobur armiyasida birinchilardan boʻlib yangi qurollarni oʻzlashtirgan. Jumladan, Bajavr viloyatiga qilingan yurish paytida Vali Xozin ikki dushmanni toʻfang bilan otib oʻldirgan. Panipat va Kanva janglarida faol ishtirok etgan.

Manbalar
Sulayhiylar

Sulayhiylar (1047-1138) - Fotimiylarga vassal ekanligini eʼtirof etgan Yamandagi sulola. Sulola asoschisi - Fotimiy hukmdor Mustansir (1036-1094)dan «ijozat» olgan Yamandagi ismoiliylarning daʼvatchisi Ali ibn Muhammad Sulayhiy (1047-1067). Poytaxtlari — Sano, Jibla. Davlat tili — Arab tili. Din — Islom (ismoiliy shia).

Tarixi 
Sulayhiylarr Yamanda ismoiliya diniy da’vatlarining tarafdorlari va Fotimiylarga vassallar sifatida ish yuritdilar. Janubiy Arabistondagi Hamdon qabilasining a’zosi va shu qabila qozisining oʻgʻli Ali ibn Muhammad  togʻlarda mustaqil bir davlat tuzishga muvaffaq boʻldi. Sulayhiylar 1047-yili Masarda oʻzlarini mustaqil deb e’lon qilishgan. Sulayhiylar hududiy da’volar boʻyicha Tihomada hukmronlik qilayotgan Najohiylar bilan kurash olib borishgan. Qizil dengiz boʻylaridagi Tihomada hukmronlik qilgan habash qullari sulolasi Najohiylarni tor-mor keltirdi. 1063-yilda Zaydiy imomlaridan Sano shahrini tortib olib, Hijozga bostirib kirdi, keyingi yilda esa Banu Man qabilasiga mansub hukmdorlardan Adanni oldi. Uning oʻgʻli al-Mukarram Ahmad zamonida Sulayhiylarning mulki juda kengayib ketdi. Ammo XI asrdan keyin Sulayhiylar bosib olgan joylarini oʻz qoʻllarida saqlab qola olmadilar. Najohiylar yana hokimiyat tepasiga qaytdilar, Adan mustaqilligini saqlab qoldi, Sano shaharidan shimolda joylashgan Sadda Zaydiy imomlar hukm surishda davom etdi. Ahmad hukmronligining soʻnggi yillarida haqiqiy hokimiyat uning xotini Sayyida Arva qoʻliga oʻtdi. 1138-yilgacha hukmronlik qilgan bu ayol toʻqson ikki yoshida vafot etdi. U Sulayhiylar poytaxtini Sano shahridan Jiblaga koʻchirdi. Uning vafotidan soʻng hokimiyat Zurayyiylar qoʻliga oʻtdi va ular 1174-yilda Yamanga Ayyubiy Turonshoh kelguniga qadar hukmronlik qildilar. Sulayhiylarning alohida guruhlari Yamandagi ayrim qal’alarni XIII asr oxirigacha boshqarishgan.

Hukmdorlar roʻyxati

Yana qarang 
Yaman
Fotimiylar
Ayyubiylar
Najohiylar
Zurayyiylar

Manbalar
Yoqub (Oq qo‘yunli)

Abul Muzaffar Sulton Yoqub (1464 - 24 dekabr 1490) - Oqqo‘yunli davlatining 3-hukmdori va shoir. 1478-yil 15-iyundan 1490-yil 24-dekabrgacha hukmronlik qilgan.

Hayoti 
U 1464 yilda Diyorbakirda tug‘ilgan. Uning otasi Uzun Hasan, onasi Saljuqshoh Begum. Otasining vafotidan keyin katta akasi Sulton Xalil taxtga o‘tirdi va shahzoda Yoqubni Diyarbakirga hokim qilib tayinladi. Shunga qaramay, u akasi bilan taxt uchun kurash olib bordi. Mehmed Ali Terbiyatning “Azarbayjon donishmandlari” kitobida Sulton Yoqub haqida shunday deyiladi: 

“U akasi tomonidan Diyorbakirga hokim qilib tayinlandi, akasi             shoh boʻlgach, Ozarbayjonga qaytib, unga qarshi urush eʼlon qildi. U urushda g'alaba qozondi va akasi Sulton Xalil dushanba kuni14 Robiul-avval (Milodiy 15 iyun 1478) kuni qatl qilindi.’’

Hukmronligi 
Uning hukmronligi yillari qisman tinch o‘tdi. Hukmronligining ilk yilida  Kermonda  qo‘zg‘olon ko‘tarilgan bo‘lsa-da, u bostirilgan. 1480-yilda 40.000 kishilik mamluk qoʻshini Oqqoʻyunli davlatiga hujum qilib, Urfani olishga harakat qildi. Sulton Yoqubning a’yoni Sulaymon bek  va Bayandur bek boshchiligida Oqqo'yunli qo‘shini dushman ustidan g‘alaba qozondi, Mamluk qo‘mondoni Yashbey o‘ldirildi, boshqa Mamluk sarkardalari esa asirga olindi. Ammo keyingi yili Bayandur bey Hamadonda isyon ko‘tardi va Bayandur bek Qum shahri yaqinidagi jangda halok bo‘ldi.

Shirvonshohlar bilan munosabatlar 
Sulton Yoqub Shirvonshohlar bilan do‘stona munosabatlar o‘rnatgan va Shirvonshoh Farruh Yasarning qizi Gavharshoh Sultonga uylandi. 1488 yilda Ardabil shayxi Haydar Shirvonshohlar davlatiga hujum qilganda, Farruh Yasar kuyovi Sulton Yoqubdan yordam so‘radi.  Oqqo‘yunlilar yordamida bilan Shayx Haydar 1488-yil 30-iyulda Tabasaranda mag‘lubiyatga uchratildi va o‘ldirildi.

O‘limi 
1490-yil 24-dekabrda Sulton Yoqub to‘satdan, sirli tarzda vafot etdi. Ayrim taxminlarga ko‘ra, u xotini tomonidan zaharlagan. Bu taxminga ko'ra , Gavharshoh  hukmdor Yoqubni o‘ldirgan.

Farzandlari 

 Boysung‘ur Mirzo
 Murod Mirzo

Adabiyotlar 

 George Sale, George Psalmanazar,Archibald Bower, George Shelvocke,John Campbell,John Swinto - An Universal history, from the earliest account of time, 6.vol, p.114
 B. Fragner, "Economic and Trade Affairs from the Mid-Fourteenth Century to the End of the Safavids," Camb. Hist. Iran VI

Akkoyunlular
Hukmdorlar