Ponte Vekkio

Ponte Vekkio ( , Eski ko'prik ) - Florensiyadagi ko'prik, Arno daryosining eng tor nuqtasida, Uffizi galereyasining deyarli ro'parasida joylashgan. Bu shahardagi eng qadimgi ko'prik: u 1345-yilda me'mor  tomonidan qurilgan va hozirgi kungacha o'zining asl qiyofasini saqlab qolgan. Dastlab bu yerda qassob do‘konlari bo‘lgan; bugungi kunda zargarlik do'konlari va yodgorlik sotuvchilari mavjud. Unga eng yaqin ko'priklar Santa Trinita ko'prigi va Ponte alle Grazie .

Ko'prik tarixi 
Ponte Vekkio - Florensiya shahridagi eng qadimgi ko'prik va o'zining asl qiyofasini saqlab qolgan yagona ko'prik. Ushbu yerdagi birinchi ko'prik qadimgi Rim davrida qurilgan . Keyin u orqali Kass yo'li o'tdi; ustunqoziqlar toshdan, ustki inshootlari esa yog'ochdan edi. Ushbu ko'prik birinchi marta 996-yil hujjatlarida qayd etilgan. 1117-yilda u suv toshqini tufayli vayron bo'ldi va tez orada toshdan tiklandi, lekin 1333-yilda toshqinlar bilan yana vayron bo'ldi: shundan so'ng Jovanni Villani o'zining  sida ta'kidlaganidek: undan faqat ikkita markaziy qoziq ustun qoldi.

1345-yilda Buyuk rassom, Vasarining so'zlariga ko'ra, ko'prik arxitektor Taddeo Gaddi tomonidan qayta tiklangan, ammo zamonaviy tarixchilar bu   ekanligiga ishonchi komil.   ko'prikning janubiy uchida uni himoya qilish uchun qurilgan.

Ko'p asrlar davomida ko'prik jonli savdo joyi bo'lib xizmat qilgan. Aynan shu yerda bankrotlik tushunchasi paydo bo'lgan degan taxmin bor: savdogarning qarzini to'lash uchun hech narsa bo'lmaganida, u o'z molini qo'ygan peshtaxta ("banco") u erga yuborilgan soqchilar tomonidan sindirilgan ("rotto") . Bu amaliyot "bankorotto" deb atala boshlandi (buzilgan hisoblagich; ehtimol bu nom "banca rotta" dan kelib chiqqan bo'lib, "vayron bank" degan ma'noni anglatadi). Sotuv peshtaxtasi yo'qligi sababli savdogar endi hech narsa sota olmagan.

Ikkinchi Jahon urushi paytida Ponte Vekkio, Florensiyadagi boshqa barcha tarixiy ko'priklar singari vayron bo'lmadi. Bir versiyaga ko'ra, 1944-yilda nemis qo'shinlari shaharni tark etganda, chekinish paytida ular barcha ko'priklarni portlatib yuborishgan, ammo Ponte Vekkioni Qarshilik jangchilari qutqargan. Biroq ko‘plab mahalliy aholi va gidlarning fikricha, Gitlerning maxsus buyrug‘i uni bunday qismatdan qutqarib qolgan. O'sha paytda ko'prikdan o'tish qiyin bo'lgan, chunki ikki chetidagi yaqin atrofdagi binolar vayron bo'lgan va tez orada asl zamonaviy uslubda tiklangan.

Dizayn xususiyatlari 
Ko'prik hozirgi holatida 1345-yilda me'mor  tomonidan  qurilgan bo'lib, u ko'prikning uchta arkini mustahkam va ayni paytda nafis tuzilishda yaratgan. Ponte Vekkio-ning o'ziga xos xususiyati uning ikki tomonida qurilgan gavjum uylardir. XIV asrdagi binolarning to'g'ri chizig'iqli qilib qurilganligi turli xil o'zgarishlar tufayli vaqt o'tishi bilan buzildi. 

Ko'prik uchta alohida kamardan ya'ni arkadan iborat: markaziy qismining uzunligi 30 metr, yon tomonlarining uzunligi 27 metr. Gumbazlarning balandligi 3,5 dan 4,4 m gacha, kengligi ancha katta va 32 metrga teng.

Funktsional xususiyatlari 
Ko'prik tepasida Vasari yo'lagi joylashgan bo'lib, yo'lak nomi uni yaratgan me'mor sharafiga qo'yilgan edi. Yo'laklar maxsus Kozimo IPalazzo Vekkiodan Palazzo Pittiga bemalol o'tishi uchun qurilgan edi, chunki o'sha paytlarda ko'prikda qassob do'konlari bor edi va ko'prikdan kuchli hid tarqalardi. Yo'lak bo'ylab bir qator kichik dumaloq derazalar mavjud, ulardan afsonaga ko'ra, hukmdor ko'prik quyisida oddiy odamlar nima haqida gapirayotganini tinglashi mumkin edi. 16-asrdan boshlab koʻprik doʻkonlari zargarlik doʻkonlari va ustaxonalariga aylandi. Shuning uchun u "Oltin ko'prik" deb ham atalgan. 1966-yilgi Florentsiya suv toshqini paytida zargarlik do'konlari jiddiy zarar ko'rdi . Ko‘prikda an’anaviy tarzda “sevgi qulflari” zanjirlangan mashur rassom va haykaltarosh Benvenuto Chellini byusti ham bor.

Hozirgi vaqtda Florenstiyada o'nta ko'prik mavjud. 1957-yilgacha ularning oltitasi bor edi va bir necha asrlar davomida ular qayta-qayta tiklandi.Ponte Vekkiodan tashqari barcha ko'priklar Ikkinchi Jahon urushidan keyin qayta qurilgan. Biroq, Ikkinchi Jahon urushidan oldin, Mussolini davrida, markaziy qismidagi Vasari koridorining markaziy-ichki qismidan maxsus Gitlerning kelishi uchun katta to'rtburchak oynali kuzatuv kemasi qurilgan bo'lib, bugungi kungacha saqlanib qolgan.

Madaniyatda 

 Ko'prikni Assassin's Creed II video o'yinining bir nechta missiyalarida ko'rishimiz mumkin .
 1918-yilda italyan bastakori Jakomo Puchchini tomonidan yozilgan "O mio babbino caro" ariyasida eslatib o'tilgan.
 Den Braunning "Inferno" kitobida eslatib o'tilgan.
 Aleksandr Dyumaning Askanio kitobida eslatib o'tilgan.
 Andre Asiman tomonidan "Meni ismingiz bilan chaqiring" kitobida eslatib o'tilgan.
 Vilgelm Gauffning "Kesilgan qo'l ertagi" da eslatib o'tilgan.
 Reki Kavaharaning Sword art online: Progressive 5  kitobida  eslatib o'tilgan.

Galereya

Yana qarang 

 Vasari koridori
 Pultni ko'prigi ( Angliya )

Adabiyot 

 Fletcher Banister Arxitektura tarixi. - London : Buttervort guruhi, 1987. - S. 756-757. — ISBN 0-408-01587-X
 Chiarugi Andrea Florensiyadagi Ponte Vecchio tarixiy ko'prigiga texnik xizmat ko'rsatish // 2-jild // Tuzilmalarning ishlash muddatini uzaytirish. - San-Fransisko : IABSE simpozium hisoboti, 1995. - S. 1479-1484
 Dunyoni o'zgartirgan Graf Bernxard ko'prigi. - Myunxen : Prestel, 2002. - S. 38-39 - ISBN 3-7913-2701-1