MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sharofiddin Yusupov

Sharofiddin Isomiddinovich Yusupov (1945.29.4, hozirgi Rishton shahri) — kulol, sulola davomchisi; zamonaviy rishton kulollik maktabining yirik vakili. Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi akademik (1997), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1991). Yoshligidan otasi usta Isomiddin Yusupov (1884—1959) bilan yonmayon ishlab, rishtonlik usta Musa va gʻurumsaroylik usta Hakimga shogird tushib hunar oʻrgangan; ayniqsa, usta Ibrohim Komilovaan rishton kulollik maktabiga xos boʻlgan tabiiy xom ashyodan ishqorli sir tayyorlashni puxta egallagan. 1963-yildan Rishton keramika zavodida kulol, usta (1978—80 yillarda bosh rassom). 197478-yillarda Qoʻqon shahrida ishqorli sirni sanoatga tatbiq etish boʻyicha oʻtkazilgan tajribalarda qatnashgan. Yu. rishton kulollik maktabi anʼanalarini ijodiy oʻzlashtirdi va rivojlantirdi, uni yangi mujassamotlar, ranglar uygʻunligi, ramziy belgilar va boshqalar xususiyatlar bilan boyitdi; u yaratgan lagan, koʻza, kosa, shokosa va boshqalar sopol buyumlarida "chorbarg", "bodomgul", "anorgul" va boshqalar tasvirlarni, oq (sut rang) zaminda yashilmoviy, jigarrangbinafsha rang, yashilkoʻk uygʻunligidagi rang koloritini qoʻllaydi. U yaratgan sirkori bezaklar zamonaviy meʼmorlikda keng qoʻllanadi.

Yusupov asarlari bilan respublika va xorijiy koʻrgazmalarda qatnashadi. Asarlaridan namunalar respublika va xorijiy davlatlar muzeylari va shaxsiy toʻplamlarda saqlanadi.

Manbalar 
    

1945-yilda tugʻilganlar
29-aprelda tugʻilganlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Erkin Yusupov

Yusupov Erkin (1929.15.3, Quva shahri — 2003.5.8, Toshkent) — faylasuf olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1979), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979), Rossiya Fanlar akademiyasi muxbiraʼzosi (1991; 1987-yildan SSSR Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi), falsafa fanlari doktori (1965), professor (1966). Oʻrta Osiyo universitetining tarix fakulteti mantiq va psixologiya boʻlimini tugatgan (1951). Toshkent pedagogika instituti falsafa kafedrasida katta oʻqituvchi (1954—58), kafedra mudiri (1958—72). Oʻzbekiston KP MK huzuridagi Partiya tarixi instituti direktori (1972—79). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining vitseprezidenti (197990). Toshkent Davlat Universiteti rektori (199092), respublika "Maʼnaviyat va maʼrifat" jamoatchilik markazining rahbari (1994—95). Toshkent Davlat Universiteti gumanitar ftlar falsafa kafedrasining mudiri (1995—97). 1997-yildan Toshkent Davlat Universiteti falsafa kafedrasi professor Yu. respublikada ilmiy kadrlar tayyorlashga katta hissa qoʻshdi. Ilmiy ishlari ijtimoiy falsafa, mantiq, tarix, siyosatshunoslik, maʼnaviyat, mafkura masalalariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1992).

Manbalar 
 Yoshlarning maʼnaviy kamoloti, T., 1995; Odamiylik saboqlari (hammualliflikda), T., 1997; Falsafa (darslik; hammualliflikda), T., 2000; Maʼnaviy qadriyatlar va ularning tarbiyaviy ahamiyati, (hammualliflikda), T., 2003.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Qobiljon Yusupov

Yusupov Qobiljon (1942.25.7, Oltiariq tumani) — Oʻzbekiston xalq hofizi (2004). Fargʻona ped. intini tugatgan (1965). Oltiariq tumani madaniyat uyida badiiy rahbar (1965— 77), musiqa rahbari (1988-yildan), Fargʻona davlat filarmoniyasida yakkaxon xonanda (1977—88). Yu. Mamatbuva hofiz, J. Sultonov, M. Uzoqovlarning ijrochilik anʼanalarini davomchisi boʻlib, uzoq yillar mobaynida M. Orifjonov va I. Ishoqovlar bilan hamnafaslik qilgan. Shirali, mayin, baland va keng nafas ovoz sohibi. Repertuaridan katta ashula ("Dogʻman", "Ohkim", "Yolgʻiz", "Oʻzbekiston" va boshqalar), mumtoz va zamonaviy bastakorlar ashulalari ("Girya", "Suvora", "Munojot", "Ayrilmasun", "Figʻonkim", "Fargʻona tong otguncha", "Namoyon qil"), FargʻonaToshkent maqom yoʻllari ("Ushshoq", "Dugohi Husayniy", "Bayot" va boshqalar) va xalq qoʻshiqlari ("Guldasta tuting", "Lolazor" kabi) oʻrin olgan. Ijrolari gramplastinka va Oʻzbekiston radiosi fonotekasiga yozilgan.
Klara Yusupova

Klara Yunusovna Yusupova (1930.28.7, Toshkent) – raqqosa, balerina, Oʻzbekiston xalq artisti (1964). Navoiy teatri qoshidagi studiyada va Moskva xoreografiya bilim yurtida oʻqigan (1945—52). 1951—78 yillar Navoiy nomidagi opera va balet teatrining solistkasi. Esmeralda („Esmeralda“), feya Sireni („Uyqudagi goʻzal“), Kitri („Don Koxot“) kabi partiyalarni ijro etgan. Yu., asosan, oʻzbek xalq raqslarining mohir ijrochisi sifatida tanilgan. Uning raqslari shoʻx, joʻshqin va jozibadorligi, murakkab, lekin erkin harakatlari, oʻziga xos milliyligi bilan ajralib turadi. „Zang“, „Larzon“, „Rohat“, „Dutor bayoti“, „Munojot“, „Shoʻx qiz“, „Buxorocha“, „Lazgi“, „Pomircha“ kabi raqslari shular jumlasidan. Bolgariya, Ruminiya, Fransiya, Hindiston, Italiya, Braziliya kabi mamlakatlarda gastrolda boʻlgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Ofeliya Yusupova

Ofeliya Yunusovna Yusupova (1938.8.11, Toshkent) — pianinochi, Oʻzbekiston Respublikasi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi sanʼat arbobi (1994), professor (1987). Klara Yusupovaning singlisi. Moskva konservatoriyasida taʼlim olgan (1956—60), Toshkent konservatoriyasi (1962) va aspiranturasi (1965)ni tugatgan. Shu yer (2002-yildan Oʻzbekiston konservatoriyasida konsertmeyster (1960—62), pedagog (1962-yildan), kafedra mudiri (1973-yildan), rektor (1987-97), Uzbek davlat filarmoniyasi yakkaxon sozandasi (1962—70). Repertuaridan Yevropa klassik (Bax, Motsart, Betxoven, Shopen, Grig, Raxmaninov, Prokofyev va boshqalar) va Oʻzbekiston (G. Mushel, S. Yudakov, X. Izomov, F. Yanov-Yanovskiy, X. Azimov, N. Zokirov, A. Nabiyev va boshqalar) kompozitorlari asarlari oʻrin olgan. P.Xoliqov, R. Hamroyev, R. Abdullayev, M. Tojiyev va boshqalarning fortepiano konsertlarining birinchi ijrochisi va targʻibotchisi. Oʻzbekiston kompozitorlari fortepiano musiqa festivali tashabbuskori va tashkilotchisi (1974-yildan). Ijro uslubi intellektual omili yetakchiligi, kompozitsion puxtaligi, meʼyoriy histuygʻulari bilan ajralib turadi. Ijrolari 2 gramplastinka va Oʻzbekiston radiosi fonotekasiga yozilgan.

Manbalar 

 Kalmikova G., Ofeliya Yusupova, T, 2001.

 

Rektorlar
Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari rektorlari
Oʻzbekiston konservatoriyasi bitiruvchilari
Toʻti Yusupova

Toʻti Yusupova (10-mart 1936-yil, Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR — 15-mart 2022-yil, Toshkent, Oʻzbekiston) — Oʻzbekiston xalq artisti (1994). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1957). Oʻzbekiston milliy akademik drama teatri aktrisasi (1957—2022). Hafiza (A.Qahhor, „Shohi soʻzana“), Sonya (A.Chexov, „Vanya togʻa“), Qorasoch (Uygʻun, „Shubha“), Hojar (A.Qahhor, „Tobutdan tovush“), Nuri (Oybek, „Qutlugʻ qon“), Ona (Eʼ Robles, „Oʻlimdan kuchli“), Xonzoda (Hamza, „Boy ila xizmatchi“), Shafaq (M. Karim, „Oy tutilgan tunda“), Rahima (Oʻ. Umarbekov, „Komissiya“), Sotti (S.Ahmad, „Kelinlar qoʻzgʻoloni“), Fotima, Zebi (Oʻ.Umarbekov, „Shoshma quyosh“, „Qiyomat qarz“), Nodira (T.Toʻla, „Nodira“), Mastura (Hamza, „Paranji sirlari“) kabi turli qaxramonlar obrazini yaratdi. Qahramonlari xarakterining ijtimoiy va psixologik jihatlarini chuqur ocha bilish, ularni ruhiy goʻzallik va hayotbaxshlilik ruhi bilan taʼminlash, obraz mohiyatini muhit bilan uzviylikda olib borish Yu. ijodiga xos. „Qalliq oʻyin“ (Qizbibi), „Eski zamon hangomalari“ (Buvi) kabi filmlarda ham suratga tushgan.

Manbalar 

1936-yilda tugʻilganlar
2022-yilda vafot etganlar
Oʻzbekistonlik aktrisalar
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Yusuf va Ahmad

"YUSUF VA AHMAD" —oʻzbek xalq dostoni. 16—17-asrlarda Xorazmda yaratilgan. Doston dastlab ogʻzaki anʼanada yaratilgan boʻlib, keyinchalik (18-asr) turkman shoiri Qurbonali Maʼrufiy qalamiga mansub yozma varianti yuzaga kelgan. Dostonning ogʻzaki variantlari xalqchil gʻoyalarni oʻz holicha saqlab qolganligi bilan alohida ajralib turadi. Asarda oʻzbek xalqining qahramonlik, sevgisadoqat, yordiyor mehri, tinchlik uchun kurash gʻoyalari ifodalangan. Doston turkman, qoraqalpoq, qozoq, uygʻur xalqlari orasida ham mashhur. Dostonda Isfahon yurti hukmdori Boʻzoʻgʻlonxonning oʻz jiyanlari (opasingil bolalari) Yusuf bilan Ahmadni Isfahondan haydashi, ularning Urganch shahrida panoh topishi va voyaga yetishi, hiyla yoʻli bilan Misr podshohi Goʻzalshohga asir tushishi, 7 yillik tutqunlikdan keyin oʻz yurtiga qaytishi va dushmanlaridan oʻch olishi voqealari goʻzal bir badiiy yoʻsinda tasvirlangan.

Dostonning Xorazm varianti nemischa tarjimasi bilan birgalikda venger olimi H.Vamberi tomonidan dastlab undan olingan parchalar holida Leypsig shahrida (1867), soʻng toʻla ravishda Budapeshtda (1911) chop etilgan. 1927-yilda Fozil Yoʻldosh oʻgʻli va Poʻlkan shoirdan Hodi Zarif yozib olgan variant esa, 1987-yilda B.Sarimsoqov tomonidan nashr etilgan. Sharqshunoslik instituti qulyozmalar fondida dostonning juda koʻp qoʻlyozma nusxalari va litografik nashrlari, Til va adabiyot institutining folklor arxivida esa, xalq baxshilaridan yozib olingan variantlari mavjud.

Ad.:Jirmunskiy V.M.,Zarifov H., Uzbekskiy narodnsh geroicheskiy epos, M., 1947; Jumaniyozov R., Dongqozongan doston, T., 1993.

Toʻra Mirzayev.
Yusuf va Zulayho

"YUSUF VA ZULAYHO" — Sharq xalqlari orasida mashhur va keng tarqalgan ishq qissasi, doston. Asl manbai — ilohiymuqaddas kitoblar: Tavrot, Injil va Qurʼoni karim. Qurʼondagi talqini birmuncha ixcham va badiiy shakllangan. Tavrotdagisi folklorga yaqin va qadimiy Misr afsonalariga borib taqalishi taxmin qilinadi. Sharqda keng tarqalgan qissaning bu varianti Qurʼoni karimning "[[Yusuf" (12) surasi asosida shakllangan boʻlib, jamiki "YU. va 3." qissa va dostonlarining ilhom manbai ushbu suradir. Ushbu qissa Qurʼonda "ahsan ulqisas" ("qissalarning eng goʻzali") deya taʼriflanadi (qarang [[Yusuf).

Mazkur qissa davrlar oʻtishi bilan Sharqda goʻzal adabiyot namunasi sifatida keng tarqaldi, koʻplab yangi voqealar bilan boyib, alohida asar holida qalamga olina boshladi. Sharqda (9-asrdan) 150 dan ortiq "YU. va 3." dostonu qissalari yaratildi. Xususan, eng mashhurlari qatorida Firdavsiy, Abulmuayyid Balxiy, Shahobiddin Amʼaq, Shohin Sheroziy, Abdulloh Ansoriy, Xoja Masʼud Iroqiy, Abdurahmon Jomiy va boshqalarning qissadostonlarini koʻrsatish mumkin. Xuddi shuningdek, turli davrlarda turkiy adabiyotda ham shu mavzuda 50 ga yaqin asar ijod qilingan. Jumladan, Qul Ali, Nosiriddin Rabgʻuziy, Haydar Xorazmiy, Mulla [[Yusuf Yorkandiy, Nozim Hiraviy, Sayqaliy, Xiromiy, Salohiy, Andalib, Hoziq kabi ijodkorlar qissa va dostonlar bitganlar.

Asarning keng tarqalishi va shuhrat qozonishiga asosiy sabab uning mazmunmohiyatidagi muhabbat talqinidir. Asar "YU. va 3.", "Qissai [[Yusuf alayhissalom" yoki "Qissai [[Yusuf paygʻambar" deya turlicha nomlanishiga va turli davrlarda, turli ijodkorlar tomonidan yozilishiga qaramay, unda ishq mavzui sufiyona talqinning eng jozibador namunasi boʻlib qolaverdi. Shu bilan birga, "YU. va 3." dostonlari oʻziga xos sof insoniy muhabbatni tarannum etuvchi dunyoviy adabiyot namunasi hamdir. Mas, Durbekka nisbat berib kelingan Xorazmiyning "YU. va 3." dostonida (1409)Oʻrta Osiyo xalkdarining turmush tarzi, oshiqlarning muhabbat toʻla sarguzashtlari juda yorqin boʻyoqlarda goʻzal tasvirlangan. Umuman, davrlar oʻtishi bilan "YU. va 3." dostoni syujeti asosida yaratilgan asarlarda oʻz davrining turli axloqiy va falsafiy qarashlari, ijtimoiy va siyosiy tushunchalari aks etib boraverdi.

Ushbu syujet asosida asarlar yaratish 20-asrda ham davom etdi. Xususan, Hamza Hakimzoda Niyoziy "Qiroat" kitobida bu qissani sodda til bilan qisqacha hikoya qilgan, Nozim Hikmat "Goʻzal [[Yusuf" pyesasi, Ramz Bobojon "YU. va 3." musiqali dramasini yaratdi. Jomiyning "YU. va 3." asari 19-asrda Ogahiy tomonidan oʻzbekchaga tarjima qilindi. Gʻarb adabiyoti ham bu syujetga murojaat qilgan (T. Manning "[[Yusuf va uning akalari" tetralogiyasi, 1933—43).

Adabiyot 
 Qurʼoni karim, T., 1992; Mallayev N., Oʻzbek adabiyoti tarixi, 1-kitob, T., 1963; Oʻzbek adabiyoti tarixi [5j.li], 1j..,T., 1977; Alisher Navoiy, Mukammal asarlar toʻplami, 16j., T., 2000; Durbek, [[Yusuf va Zulayho, T., 1959.

Otabek Joʻraboyev.

Forscha sheʼrlar
Tasavvuf adabiyoti
Yusuf naqqosh

Yusuf naqqosh (15-asr oxiri, Hirot — 16-asr 30-yillari, Movarounnahr) — musavvir, Kamoliddin Behzodning shogirdi. Movarounnahrda ustozining anʼanalarini davom ettirgan. Tarixchi Zayniddin Vosifiy musavvirni "Mavlono Jaloliddin Yusuf" deb zikr etadi, uni "fazilat va kamolot mujassami, badiiy rasmlar musavviri, latif raqamlar nafis ijodkori", "naqqoshlik va suratgarlik sanʼatida kamolot martabasida erdi", deb taʼriflaydi. Yusuf naqqosh Keldi Muhammad nomi bilan mashhur boʻlgan shayboniylar vakili Abulmuzaffar Sulton Muhammad Bahodir saroyida xizmat qilgan.
Yusuf Sakkokiy

Yusuf Sakkokiy (arabcha: يوسف سككوكي — Yusuf Sakkokiy — Toʻliq ismi:Yusuf ibn Abu Bakr ibn Muhammad Abu Ya’qub Sirojiddin Xorazmiy 
Sakkokiy (1160-1228)) — Tilshunos va adabiyotshunos.
Yusuf sakkokiy (1160 — Xiva — 1228) — Asosan arab tilida ijod qilgan. Tarjimai holiga doir maʼlumotlar juda kam. Xondamirning yozishicha, Yusuf Sakkokiy sehrgarlikda nohaq ayblanib, Chigʻatoy xoni tomonidan zindonband etilgan va qamoqda vafot etgan.
Yusuf Sakkokiy fanning turli sohalariga oid koʻplab asarlar yozgan. Bizgacha yetib kelgan, arab adabiyoti va grammatikasi masalalariga bagʻishlangan "Miftoh ululum" ("Ilmlar kaliti") asari mashhur boʻlib, u madrasa talabalari uchun darslik sifatida foydalanilgan. Turk tarixchisi Kotib Chalabiy maʼlumotlariga qaraganda, Yusuf Sakkokiyning "Shomil fi ilm ulhuruf" ("Grammatikadagi bogʻlovchilar haqida") degan asari ham boʻlgan.
"Miftoh ululum" 3 qismdan iborat va filologiyaning 10 tarmogʻini oʻz ichiga olgan boʻlib, asosan, sarf (morfologiya), nahv (sintaksis), lugʻat, munozara odobi, aruz, qofiya, sheʼr tuzilishi, maoniy va bayon ilmi (ritorika va uslubshunoslik) kabi ilmlar haqida bahs yuritadi. Unda, ayniqsa, adabiyot nazariyasi mukammal ishlab chiqilgan. Asarning 3-qismi katta shuhrat qozonib, uzoq vaqt adabiyot nazariyasi va nutq madaniyatini oʻrganishda asosiy qoʻllanma boʻlib kelgan. Bu qism qaytaqayta koʻchirilgan, unga sharhlar yozilgan, talxis (bayon)lar bitilgan (Muhammad Qazviniy, Qutbiddin Sheroziy, Saʼdiddin Taftazoniy, Mirsayyid Sharif va boshqalar tomonidan). Yusuf Sakkokiy ijodi til va adabiyot nazariyasi rivojida katta rol oʻynagan. "Miftoh ululum" asarining qoʻlyozma nusxalari jahonning deyarli barcha sharq qoʻlyozmalari fondlarida saqlanadi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida ham uning bir qancha nusxalari mavjud.

Uning qabri Farg'ona viloyati, Farg'ona tumani, Satkak qishlog'ida maqbara ichida joylashgan. Farg'ona vodiysi xalqi Yusuf Sakkokiyni aziz avliyo sifatida qadimdan ziyorat qilib keladilar.
Satkak qishlog'ini shu sababli "Satkak aziz"-deb ataydilar.
Satkak qishlog'ining tub aholi vakillari keksa yoshdagi nuroniylar aytishlariga qaraganda; -o'tmishda ushbu qishloq xududi qamishzor, chakalakzor bo'lgan. Yusuf Sakkokiyni kofirlar ta'qib kelganlarida anashu chakalakzorga kirib yashirinib jon saqlagan. Yusuf Sakkokiy o'z sheriklari bilan besh kishi (aka-ukalar) bo'lishgan va ularning qabrlari vodiyning Marg'ilon, Oqbo'yra, Oqtepa, Shohimardon kabi hududlarga qo'yilgan bo'lib, ziyoratchilar Yusuf Sakkokiy ni ziyorat qilmasdan Shohimardonga ziyoratga bormaganlar. (Sodiqov Yusufjon Tursunovich. Satkak qishlog'i fuqarosi)

Asarlari
 “Miftohu-l-ulum”, “Shomil fi ilmi-l-huruf”

Adabiyot 
 Krachkovskiy I.Yu., Izbrannie sochineniya, t. 6, M.L., 1960; Irisov A., Nosirov A., Nizomiddinov I., Oʻrtaosiyolik qirqolim, T., 1961.

    
Adabiyotshunoslar
Yusuf yasovulboshi madrasasi

Yusuf yasovulboshi madrasasi (yoki Muhammad Yusuf yasovulboshi madrasasi) – Xorazm viloyatining Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. Madrasa 1906-yilda qurilgan boʻlib, bugungi kunda Ichan qal’a mahallasi, Zargarlar koʻchasi, 30-uyda joylashgan.

Tarixiy obyekt „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishlidir. U Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining „Moddiy madaniy meros obʼyektlari koʻchmas mulk milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida“gi qaroriga muvofiq belgilangan muhofaza etiladigan obyektlar roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi 
Yusuf yasovulboshi madrasasi 1906-yilda Xiva shahridagi Ichan qal’a muzey-qoʻriqxonasi hududida Muso Toʻra madrasasi roʻparasida va Pahlvon Mahmud arxeologik yodgorligidan gʻarbda qurilgan. Qurilishga usta Qalandar Koʻchum rahbarlik qilgan. Madrasa xon qoʻshinining boshligʻi Yusuf yasovulboshi sharafiga nomlangan boʻlib, qurilishga uning mablagʻi sarflangan. XX asr boshida Xiva xonligi Rossiya imperiyasi tomonidan zabt etilishi paytida Yusuf yasulboshi qamoqxonalarni nazorat qilish va Xiva xonligi xavfsizligini saqlash uchun javobgar boʻlgan. Unga maxfiy hujjatlarni kuzatib borish va koʻchmanchi qabilalardan yollangan askarlardan tashkil topgan harbiy qismga boshchilik qilish vazifasi yuklangan.

Hozirda binoda mahalla qoʻmitasi joylashgan.

Yusuf yasovulboshi madrasasining vaqfnomasida koʻrsatilgan maktabxonasi ham bor boʻlgan va bu uni boshqa madrasalardan farqli qilgan edi. Madrasaga vaqf yeri qurilishidan toʻrt yil oldin ajratilgan. Vaqfnoma shartida ish boshqaruvchilar Qurʼon suralariga va shariat qoidalariga amal qilishlari keltirib oʻtilgan. Shu bilan birga ular musulmon bolalarga Qurʼon oʻqishni oʻrgatishlari kerak boʻlgan. Muallimlar bayram va dam olish kunlaridan boshqa vaqtda oʻqitish tartibiga qattiq rioya qilib, bolalarni oʻqitishi zarur edi.  

Madrasaning kirish eshigi ustidagi marmar toshga uning qurilish tarixi bitilgan.   

Bugungi kunda undagi oshxona „Yasovulboshi“ restorani sifatida faoliyat olib bormoqda.

Tuzilishi 
Madrasa Ichan qalʼa markazida qad rostlagan. U oʻz ichiga Usta Yusuf Xos Hojib maqbarasini (XI asr, Qashqar) ham oladi. Devorlari gʻishtdan qurilgan. Madrasa toʻrtburchak tarhli (35x25 m), burchaklariga bir oz turtib chiqqan guldastalar ishlangan, peshtoqgumbazli (peshtoq balandligi 8 m), atrofi oldi ravoqli hujralar bilan oʻralgan hovli (21x11,2 m), masjid (5x5 m) dan iborat. Peshtoq qanosiga 2 ta yassi ravoqlar ishlangan; peshtoqning 2 yonida qator ravoqli 3 gumbazli miyonsaroy boʻlib, miyonsaroyning janubiy tomonida u bilan bogʻlanmagan (kirish eshigi tashqaridan boʻlgan) 2 ta hujra va shimoliy tomonida charxi gumbazli masjid joylashgan, masjid oldi yordamchi xoʻjalik xonalari bilan oʻrab olinib, kichik maydoncha (9x14 m) hosil qilingan.

Yana qarang 
Poyanda maqbarasi
Matrasulboy Mirzaboshi madrasasi
Shayx Mavlon bobo majmuasi
Matniyoz Devonbegi madrasasi

Manbalar 

Xorazm meʼmoriy yodgorliklari‎
Xorazm madrasalari
Xorazm
Xiva
Yusuf Oʻtagan oʻgʻli

Yusuf Oʻtagan oʻgʻli (1915-yil, Xoʻjaypul qishlogʻi, Sherobod bekligi, Buxoro amirligi — 1993-yil, Oʻzbekiston) — dostonchi. Sherobod dostonchilik maktabi vakili. Mardonaqul Avliyoqul oʻgʻli va Sherna baxshilarning shogirdi. Baxshilar oilasida tugʻilgan. Yoshligidan terma va dostonlardan parchalar ayta boshlagan, 20 yoshlarida taniqli dostonchi boʻlib yetishgan. Yusuf Oʻtagan oʻgʻlidan "Shohniyoz podsho", "Nurali", "Sanam gavhar", "Malla savdogar", "Shahidnoma" kabi dostonlar, bir qancha ertaklar va oʻnlab termalar yozib olingan.
Rustambek Yusufbekov

Rustambek Yusufbekov, Rustambek domla (1880 — Toshkent — 1950.17.5) — pedagog, oʻzbek maʼrifatparvari. Dastlab maktabxonat, soʻng Toshkentdagi Koʻkaldosh madrasasida oʻqigan. 1910-yillarda yangi usul maktabi ochib, unda oʻqituvchilik qilgan. "Taʼlimi avval" ("Dastlabki taʼlim") alifbe kitobini (1913), "Taʼlimi soniy" ("Ikkinchi taʼlim") oʻqish kitobni (1915) yozgan. Jadidchilik harakatida qatnashganligi uchun qamalgan.

    

Toshkent madrasalarida tahsil olganlar
Koʻkaldosh madrasasida tahsil olganlar (Toshkent)
Yusufiy

Yusufiy (taxallusi; asl nomi Yusuf ibn Muhammad ibn Yusuf Hiraviy) (15-asr oxiri, Hirot — 1544, Hindiston) — forsigoʻy shoir, lugʻatshunos, tabib. Tabobat ilmini otasidan oʻrgangan; Zahiriddin Boburning xos tabibi boʻlgan. Tibbiy, adabiyfalsafiy mazmundagi 20 dan ortiq nasriy va nazmiy asarlar muallifi; ulardan 12 tasining qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida saqlanadi. "Jomi ulfavoyid" ("Foydalar toʻplami", 1512), "Bahr uljavohir" ("Gavharlar dengizi"), "Favoyid ulaxyor" ("Yaxshilarga foydalar"), "Daloyili nabz" ("Tomir koʻrsatishlari"), "Qasida dar hifzi sihhat" ("Sogʻliqni saqlash haqida qasida"), "Ayn ulhayot" ("Hayot mohiyati"), shuningdek, arabchaforscha, hindiychaforscha ilmiy lugʻatlar tarzida yaratilgan asarlari shu jumladandir. Yu.ning qasida, masnaviy, qitʼa va ruboiylardan iborat "Jomiul-favoyid" asari xalq orasida "Tibbi Yusufiy" nomi bilan shuhrat qozongan. Asar Yu.ning tabobat sohasidagi shaxsiy tajribalari hamda ustozlaridan olgan bilimlarga suyanib yozilgan va unda murakkab dorilar, kasallik alomatlari va davolash qoidausullari bayon qilingan. Ushbu asar 2 marta (1882, Xorazm — Mulla Muhammad Amin; 1898, Toshkent — Muhammad shoh ibn shoh Fayzullo) oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

YU.ning "Munojot dar talabi ishq va muhabbat" ("Ishq va muhabbat istagida qilingan munojot"), "Anvor ulhikmat" ("Hikmat nurlari") asarlarida hayotiy masalalarga oid nasihatlar, falsafiy fikrlar bayon qilingan.

Adabiyot 
 Irisov A., Nosirov A., Nizomiddinov I., Oʻrtaosiyolik qirq olim, T., 1961.
Yusufxon eshon maqbarasi

Yusufxon eshon maqbarasi — Fargʻona viloyatidagi meʼmoriy yodgorlik (18-asr). Maqbara peshtoqgumbazli ziyoratxona va panjara bilan oʻralgan qabrdan iborat. Peshtogʻi hashamatli, ganchkori oʻyma naqshlar bilan bezatilgan. Uning 2 yoniga guldasta ishlangan. Ziyoratxona gumbazi yulduzsimon 20 qirrali poygumbazga oʻrnatilgan. Xona burchaklariga muqarnaslar ishlangan.

    

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Yutlandiya

Yutlandiya (, , ) — Yevropadagi yarim orol, Boltiq dengizi bilan Shimoliy dengiz oraligʻida. Daniya va Germaniyaga qarashli. Mayd. 40 ming km², uz. 300 km chamasida. Sharqiy qirgʻoqlari kuchli parchalangan, gʻarbi nisbatan tekis. Relyefi sertepali morena tekisligidan iborat, eng baland joyi 173 m. Iqlimi moʻʼtadil dengiz iqlimi. Daryolari sersuv. Igna bargli va keng bargli oʻrmonlar, vereskzorlar bor. Maydonining katta qismi ekinzorlarga aylantirilgan. Janubiyda Orxus (Daniya), Flensburg (Germaniya) shahrilari joylashgan.
Nikolay Yushmanov

Yushmanov Nikolay Vladimirovich [1896.12(24).2, Peterburg 1946.2.4, Leningrad] — rus tilshunossharqshunosi. SSSR Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1943). 1931—46 ylarda SSSR Fanlar akademiyasi Til va tafakkur institutida ishlagan. Ilmiy faoliyatini 1911-yildan interlingvist sifatida, yaʼni xalqaro sunʼiy til yaratish muammosi haqida maqolalar eʼlon qilish bilan boshlagan. Bu faoliyat natijasi oʻlaroq "Xorijiy soʻzlar grammatikasi" (1933), "Yer sharidagi lotin yozuvlari uchun ochqich" (1941), "Tillar aniqlagichi" (1941) asarlarini yaratadi. Yu., shuningdek, yozuv va yozma nutq nazariyasi, yangi alifbolar yaratish, terminologiyani tartibga solish bilan ham shugʻullangan, ammo ilmiy faoliyatining asosiy yoʻnalishi somhom (afroosiyo) tillarini oʻrganish boʻlgan. Yu.ning "Arab adabiy tilining grammatikasi" (1928) asari bilan Rossiyada arab adabiy tilini zamonaviy lingvistik tahlil metodlarini qoʻllagan holda oʻrganish boshlangan.

Manbalar 
 Grammatika literaturnogo arabskogo yaznka, L., 1928 (3izd. M., 1985); Grammatika inostrannnx slov, v kn.: Slovar inostrannnx slov, M., 1937; Stroy amxarskogo yaznka, L., 1936; Stroy yaznka xausa, L., 1937; Klyuch k latinskim pismennostyam zemnogo shara, M., 1941.

1896-yilda tugʻilganlar
1946-yilda vafot etganlar
2-aprelda vafot etganlar
Yuqori koʻl

Yuqori koʻl — Buyuk koʻllar tarkibidagi koʻl, AQSH va Kanadada. Akvatoriyasining oʻlchamlari boʻyicha dunyoda eng yirik chuchuk suvli koʻl. Mayd. 82,4 ming km². uz. 613 km, eni 256 km. Eng chuqur joyi 393 m (Buyuk koʻllar orasida eng chuqur). SentMeris daryosi orqali Guron koʻliga oqadi. Sohilga yaqin qismi dekabrdan aprel oyigacha muzlaydi. Koʻldan baliq ovlanadi. Milliy bogʻlar tashkil etilgan. Yuqori koʻl Shimoliy Amerikaning ichki rayonlarini Atlantika okeani bilan bogʻlaydigan suv yoʻlining muhim boʻgʻini. Muhim portlari: Dulut, Syupirior, Ashlend, Markett (AQSH), TanderBey (Kanada).

 

Koʻllar
Shimoliy Amerika