MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Elchi

Elchi — 1) bir davlatning boshqa bir davlatdagi elchixonasiga rahbarlik qiluvchi diplomatik vakil. Tarixiy manbalarda bir davlat hukumati tomonidan ikkinchi davlat hukumatiga diplomatik vazifa bilan yuboriladigan doimiy yoki muvaqqat vakil E.gina emas, balki yalavoch, yalafar, rasul atamalari bilan ham ifodalangan. Muxtor vakil hisoblanmish E. zimmasiga diplomatik aloqalar oʻrnatish, davlatlar yoxud dushman tomonlar oʻrtasida tinchlik oʻrnatish, hamkorlikdagi harakatlarga oid bitimlar tuzish, davlat boshligʻi yoki hukmdor sulola aʼzolarining vafoti munosabati bilan taʼziyalar bildirish, biron bir shodiyona bois muborakbodlar qilish kabi masʼuliyatlar yuklatilgan. Oltin Oʻrda xonligida E.ning bosh vazifalari sirasiga hukumat xazinasiga tobe yurtlardan yigʻilgan oʻlponni oʻz muddatida yetkazish ham kirgan.

11-asr yozma obidasi "Qutadgʻu bilig"da E. etib tayinlanadigan shaxsning bir qator talablarga javob berishi taʼkiddangan. Xususan, uning bilimli, zakovatli, sadoqatli, koʻzi toʻq, bosiq, uyatandishali, keng qamrovli, zehnli, dono, ziyrak, ichimlik ichmaydigan, koʻrkli, mard, shirin soʻzli boʻlishi talab etilgan. "E." atamasi ilk bor Uyuq daryosi vodiysidan topilgan qadimiy turkiy Enasoy runik bitikida qayd etilgan boʻlsa, "yalavoch" atamasi birinchi marta Oltinkoʻl yaqinidan topilgan Enasoy yodnomasida koʻzga tashlanadi. Mazkur qadimiy turkiy bitigda 711 yilning avgust—sentabrda Tibetga Turk xoqonligidan kelgan diplomatik vakilning tashrifi xususida gap boradi.

Chingiziylar davrida E.lar darajasiga qarab oltin, kumush, choʻyan, jez va yogʻoch payza bilan taʼminlangan.

E. oʻz vataniga qaytishdan oldin diplomatik vakolati tugayotgan davlat boshligʻidan maxsus yorliq — ijozat qogʻozi olishi lozim hisoblangan.

E.ning oʻldirilishi yoki hibs qilinishi aksariyat diplomatik munosabatlarning keskinlashuviga, baʼzan uzilishiga olib kelgan. Jumladan, Oʻtrorda moʻgʻul E.larining Xorazmshoh tomonidan qatl qilinishi Movarounnahrning Chingizxon boshliq istilochilar tomonidan zabt etilishini tezlashtirdi.

Amir Temur va Temuriylar davrida Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida savdosotiq va E.lik aloqalarini har tomonlama rivojlantirishga gʻoyat katta eʼtibor berilgan. Amir Temur Yevropaning Fransiya, Angliya va Kastiliya kabi yirik qirolliklari bilan bevosita savdo va E.lik aloqalari oʻrnatgan. Tashqi savdoni kengaytirishda temuriylarning turli mamlakatlar (Xitoy, Tibet va Hindiston va boshqalar) bilan olib borgan E.lik aloqalari muhim ahamiyatga ega boʻlgan;2) oliy diplomatiya darajasi — favqulodda va muxtor elchi (qarang Diplomatiya daraja va martabalari).
El greko Domeniko

EL GREKO (asli Teotokopuli, TpeoYusoriN) Domeniko (1541, Krit o. 1614.7.4, Toledo) - ispan rassomi; kelib chiqishi fek. Dastlab Krit o.da mahalliy ustalardan ikona sanʼatini oʻrgangan, 1560—70" yillarda Venetsiya, Rimda ishlagan, Titsian, Mikelanjelo, Tintoretto va boshqalardan taʼsirlangan, realistik asarlar yaratgan ("Koʻrning shifo topishi", taxminan 1565, Drezden kartinalar galereyasida va boshqalar). 1577-yildan Ispaniya (Toledo)da yashagan. E.G. asarlarida illyuziyali cheksiz tasviriy kenglikda yer va osmon chegarasi yoʻqoladi, keskin rakurslar va notabiiy uzaytirilgan proporsiyalar goh paydo boʻluvchi, goh teranlikda gʻoyib boʻluvchi oʻzgaruvchan shakllarni yaratadi ("Avliyo Mavrikiyning iztiroblari", 1580—82; "Graf Orgasni dafn etish", 1586—88, Toledodagi SantoTome cherkovida; "Muqaddas oila", taxminan 1590—95, Klivlenddagi Sanʼat muzeyida va boshqalar); reflekslarning koʻpligi, keskin ranglarning notekis oʻyiniga asoslangan kolorit muhim oʻrin tutadi. Portretlariga ehtirosli obraz qurilishi xos ("Bosh inkvizitor Nino de Gevara", 1600— 01, Metropolitenmuzeyda; "Nomaʼlum ritsar portreti", 1578—80, Pradoda va boshqalar).
Elba

Elba, Laba — Yevropadagi daryo, Chexiya va Germaniya hududlaridan oqadi. Uzunligi 1165 km, havzasining maydoni 154,8 ming km². Krkonoshe togʻlarining jan.gʻarbiy yon bagʻirlaridan boshlanadi. Yuqori oqimida 70 m balandlikdagi Elba sharsharasini hosil qiladi. Rudali togʻlar va Saksoniya (Shveysariya) togʻ tizmalaridagi daralardan, Maysen shahridan quyirokda Oʻrta Yevropa tekisligi boʻylab botqoq va koʻllar hos,il qilib keng vodiydan oqadi. Qirgʻoklarida toshqinga qarshi dambalar qurilgan. Daryo kengligi Drezden shahri yaqinida 100–150 m dan Gamburg shahrida 300–500 m gacha yetadi. Estuariy hosil qilib Shimoliy dengizga quyiladi. Asosiy irmoqlari: Yizera, Xafel, Vltava, Zaale. Oʻrtacha suv sarfi 920 m³/sek., bahor oylarida toshadi. Quyilish yeridan 950 km masofada kema qatnaydi, Gamburg shahrigacha dengiz kemalari ham kira oladi. Kanallar orqali Vezer, Ems, Reyn va Odra daryolari, Kil kanali orqali Boltiq dengizi bilan bogʻlangan. E. boʻyida Usti, Drezden, Magdeburg shahrilari, quyilish yerida Gamburg port shahri joylashgan.

Manbalar 

Germaniyadagi daryolar
Chexiyadagi daryolar
Elbrus

Elbrus (kabardincha — Oshxomaxo, bolqorcha — Mingitov) — Katta Kavkazning Yon tizma sistemasidagi eng baland togʻ massivi. Granit va kristalli slanetslardan tuzilgan baland sokolda joylashgan va, asosan, andezitdan tashkil topgan soʻngan vulkanning qoʻsh choʻqqili konusi. Gʻarbiy choʻqqining bal. — 5642 m, sharqiysi — 5621 m. Ular balandligi 5325 m boʻlgan togʻ beli bilan ajralgan. E.ning ustki qismi firn va muzliklar bilan qoplangan. Undan hamma tomonga muz parraklari radial yoʻnalishda tarqalgan. Muzliklarning (umumiy soni 50 dan ziyod) maydoni 134,5 km². Ulardan eng yiriklari Katta Azav, Irik, Terskoʻl. E. yonida, Baksan daryosining yuqori oqimida koʻchki va sellar lab.i joylashgan. E.ning sharqiy choʻqqisi ilk bor (1829-yilda) rus ekspeditsiyasining yoʻl boshlovchisi K. Xashirov (kabardin) tomonidan zabt etilgan, gʻarbiy choʻqqisiga esa F. Grove boshchiligidagi ingliz alpinistlari (yoʻl boshlovchisi bolqor A. Sottayev) chiqishgan (1874-yilda). Togʻ massivi yon bagʻrilaridan Shimoliy Kavkazning yirik daryolari (Kuban va Terek) boshlanadi. E.ga yondashgan hudud alpinizm va togʻ changʻi sporti, turizm markazlaridan biri.
Elton

Elton — Kaspiyboʻyi pasttekisligidagi koʻl. RF Volgograd viloyatida, Gʻarbiy Qozogʻiston chegarasiga yaqin joyda, dengiz sathidan 14,7 m pastda joylashgan. Maydoni 152 km², uz. qariyb 20 km, eng keng joyi 15 km. E.ga 7 shoʻr kichik daryo va bir necha shoʻr buloqlar quyiladi. Koʻlning tubi qalin tuz va mineral balchiq qatlamlaridan iborat. E.dan koʻplab osh tuzi, mineral tuzlar va shifobaxsh balchiq qazib olinadi. Koʻl yaqinida Elton shaharchasi va balneobalchiq kurorti joylashgan.

 

Koʻllar
Yevropa
Elyuviy

Elyuviy (lot. — yuvaman), elyuvial yotqiziqlar — togʻ jinslarining joyida qolib toʻplangan nurash mahsulotlari. Denudatsiya (suv, shamol va muz taʼsirida yer yuzasining yemirilishi, yuvilishi va tekislanishi) sekin kechadigan gorizontal yuza yoki qiyaliklarda shakllanadi. Strukturasi (palaxsali, sozli) va tarkibi (kaolin, temir, marganets, alyuminiy rudalari va boshqalar) ona jinslar hamda nurash tipiga, xossalari tub jinsning nurash sharoiti hamda uning davomiyligiga bogʻliq. Saralanmaganligi va qatlamga boʻlinmaganligi bilan farq qiladi.

Elyuvial yotqiziqlar quyidagi turlarga ajratiladi: karbonatli jinslar E.si (ohaktosh, dolomit, mergel, karbonatli soz slanetslari), karbonatsiz jinslar E.. s i (qumtosh va sozli slanetslar, qumtoshlar, konglomeratlar va shahrik.), kristallik E., birlamchi va metamorfik jinslar E.si(granitlar, siyenitlar, diabazalar va shahrik.), jipslashgan jinslar ustida hosil boʻlgan hozirgi zamon lateritli E.lar. Koʻp ming va mln. yillar davomida rivojlanadigan hududlar (asosan, plato va tropiklarning baland tekisliklari)da E.ning qalinligi oʻnlab metrni tashkil etib, yuqori qatlamlari kuchli nuragan mahsulotlar (gilli minerallar va mineral oksidlar), shuningdek, nurashga juda chidamli minerallar (kvars, rutil va boshqalar)dan tashkil topgan; ularda asoslar va oʻsimliklar uchun ozuqa elementlari juda kam. Yoshi uncha katta boʻlmagan maydonlar (koʻpincha toʻrtlamchi muzlik davrining bevosita yoki bilvosita taʼsiri ostida boʻlgan plato va oʻrta hamda yuqori kengliklarning baland tekisliklari)da E. qalinligi bir necha sm yoki metrlarni tashkil etadi, tarkibi esa, asosan, nurash taʼsirida kam oʻzgargan birlamchi minerallardan iborat; bunday E. asoslarga va oʻsimlik uchun ozuqa elementlariga boy. Urta Osiyoda E., asosan, choʻl zonasida uchraydi.

 

Geologiya
„El-yurt hurmati“ ordeni

„El-yurt hurmati“ ordeni – Oʻzbekiston Respublikasining davlat mukofoti

Nizomi 
1. „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mamlakat mustaqilligini, uning iqtisodiy qudratini mustahkamlashga, milliy maʼnaviyatni, madaniyatni yuksaltirishga katta hissa qoʻshgan, oʻz mehnati, ilmiy, jamoat ishi, mehnatsevarligi va vatanparvarligi bilan jamoatchilikning izzat-hurmatiga sazovor boʻlgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari mukofotlanadilar.
„El-yurt hurmati“ ordeni bilan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi boʻlmagan shaxslar ham mukofotlanishlari mumkin.

2. „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlashga taqdim etish, mukofotlash va uni topshirish „Davlat mukofotlari toʻgʻrisida“gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonunida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.

3. „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan shaxslar eng kam ish haqining ellik karrasi miqdorida bir yoʻla pul mukofotini oladilar. „El-yurt hurmati“ ordeni bilan taqdirlangan shaxslar qonun hujjatlarida belgilangan imtiyozlardan foydalanadilar.

4. „El-yurt hurmati“ ordeni koʻkrakning chap tomoniga taqib yuriladi.

5. „El-yurt hurmati“ ordeni bilan vafotidan keyin mukofotlangan taqdirda orden, mukofotlash toʻgʻrisidagi hujjat va bir yoʻla pul mukofoti mukofotlanganning oilasiga topshiriladi.

Tavsifi 
„El-yurt hurmati“ ordeni 1 mikron qalinlikdagi tilla qoplangan 925 probali kumushdan tayyorlanadi, u ikki yoqlama nurlar taraluvchi sakkiz qirrali yulduz shaklida boʻladi. Yulduz burchaklari orasida moviy rangdagi shaffof emal qoplangan, taraluvchi nur tutamlari joylashgan. Yulduzning qarama-qarshi qirralari oraligʻi 52 millimetr. Nurlarni oʻz ichiga olgan doira diametri – 49 millimetr. Ordenning markazida, doirada qizil rangli yoʻl bilan hoshiyalangan Registon arxitektura majmui tasvirlangan. Uning orqasida, fon bilan berilgan, rangli emal qoplangan vodiylar va togʻlar, ular uzra esa moviy osmon fonida chiqib kelayotgan quyosh tasvirlangan. Butun tasvir shaffof emal bilan qoplangan boʻlib, u tasvir uzra yarim doira segmentini tashkil etadi. Tasvir atrofi aylana bilan hoshiyalangan boʻlib, aylananing yuqori qismida, oq fonda EL-YURT HURMATI degan yozuv, aylananing pastki qismida yashil shaffof emal bilan qoplangan dafna novdasi joylashgan. Orqa tomonining pastki qismida ordenning tartib raqami 1 millimetr kattalikdagi botiq shrift bilan yozigʻliq. Orden Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bayrogʻi ranglaridagi shoyi lenta sirilgan qadagʻichga halqa va ilmoqcha yordamida ulanadi.

Taqdirlanganlar

Yana qarang 
 Oʻzbekiston Respublikasining orden va medallari‎
 Oʻzbekiston davlat imtiyozli mukofotlari
 Oʻzbekiston hukumatining mukofotlari
 Oʻzbekiston Respublikasining faxriy unvonlari

Manbalar 

Oʻzbekiston: Ordenlar
Emal

Emal (frans. yetaP) — metall sirtiga elektrokimyoviy usulda beriladigan mustahkam shishasimon qoplama. E.larning asosiy komponentlari kremniy (1U)oksid §YU, bor (III)oksid V20,, ishqoriy va ishqoriyer metallarining oksidlari, baʼzi ftoridlar, alyuminiy (Sh)oksid A1,03, titan (1U)oksid TYU2, qoʻrgʻoshin hamda rux oksidlari va boshqalardan iborat.

E.tayyorlash uchun xom ashyo aralashmasi (dala shpati, kvars qumi, tanakor, borat kislota, soda, selitra, flyuorit, kriolit, boʻyagichlar va boshqalar) maxsus pechlarda 1150—1300" trada suyuklantirilgach, tegishli ishlovlar beriladi. E.shaffof yoki boʻgʻiq, turli rang boʻlishi mumkin. Sopol va shisha mahsulotlarga qoplanadigan boʻgʻiq sirlar ham goho E. deb ataladi. E. metallarni zanglashdan saqlaydi va tashqi koʻrinishini koʻrkamlashtiradi. E., asosan, qora metallar — choʻyan, poʻlatga, baʼzan mis va alyuminiy hamda turli qotishmalardan ishlangan mahsulotlarga qoplanadi.
Eman

Eman (lot. yetapo — tarqalaman) — radioaktiv moddalar konsentraiiyasi (mas, mineral suvda) ning birliklar tizimiga kirmagan birligi; Ye bilan belgilanadi. Aktivligi 1 l eritmada 10’° kyuri boʻlgan radioaktiv moddaning konsentratsiyasiga teng (k. Kyuri). \Ye = 10 |0Ki/l = 3700 sek ʻ m 3. kam qoʻllanadi.
Eman (maʼnolari)

Eman:

 Eman (lot. yetapo — tarqalaman) — radioaktiv moddalar konsentraiiyasi (mas, mineral suvda) ning birliklar tizimiga kirmagan birligi; Ye bilan belgilanadi.
 Eman (daraxt), dub, bolut (Oiyegsik .
Eman (daraxt)

Eman, dub, bolut () — qoraqayindoshlar oilasiga mansub doim yashil daraxt, baʼzan butalar turkumi. Shimoliy yarim sharning moʻʼtadil, subtropik va tropik mintaqalarida 450 (Shimoliy va Markaziy Amerikada 200)dan ortiq turi bor. Rossiya, Kavkaz va Gʻarb. Yevropada tarqalgan bargi bandli oddiy yoki yozgi E. (), qoyali yoki qishki E.ni, gruziya E.i, mongol E.i va boshqalar emanzor oʻrmonlar hosil qiladi. Oʻzbekistonda E.ning qizil E. turi ekiladi. Ildizi oʻqildiz (5 m chuqurlikka kirib boradi). Daraxtining balandligi 20–25 m, shoxshabbasi keng. Barglari teskari tuxumsimon, oʻyma, novdalari qizgishqoʻngʻir rangda, tuksiz. Toʻpguli kuchala yoki boshcha. Aprel oyida gullab (15—60 yoshidan gullay boshlaydi), sentabrda urugʻi pishadi. Mevasi yongoqcha (choʻchqayongʻoq). E. yorugʻsevar, qurgʻoqchilikka chidamli daraxt. 400—1000 yilgacha yashaydi. Yogʻochi aviatsiya va kemasozlikda, qurilishda, mebel sanoatida, bochkasozlikda qimmatli xom ashyo hisoblanadi. Poʻstlogʻidan teri oshlashda foydalaniladi. Shahar koʻchalari va xiyobonlarda manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. E. ixrta oʻrmonlari tashkil qilishda 1-oʻrinni egallaydi, atrof muhitga sogʻlomlashtiruvchi taʼsiri boʻyicha boshqa oʻsimliklardan ustun turadi. E. toʻnkasidan oʻsib chiqadi va yongʻoqchasidan (kuzda ekib) koʻpaytiriladi. Koʻchatlari birikki yildan keyin (bahorda) koʻchirib oʻtqaziladi.

Ikki pallali oʻsimliklar
Shimoliy Amerika florasi
Eman
Yog‘och
Eman ipak qurti

Eman ipak qurti, dub ipak qurti — tovuskoʻzlilar oilasi, Апгпегаеа turkumiga mansub, ipak olish hamda undan jujuncha ishlab chiqarish uchun boqiladigan kapalaklar turi. Xitoy Eman ipak qurtiq. (А.регпуО 250 yildan beri boqib kelinadi. Sobiq SSSRda 1937-yildan boqila boshlagan. Eman ipak qurtiq. har xil turdagi eman bargi bilan oziqlanadi. Odatda, 2 avlod beradi. Gʻumbagi pillada — harorati 2° boʻlgan maxsus xonalarda saqlanadi. Bahorda ulardan yirik (qanoti yoyilganda 10,5—11,5 sm) kapalaklar chiqadi. Yapon Eman ipak qurtiq. (АЛататаГ) oʻrmonda hayot kechiradi va Yaponiyada Xitoy Eman ipak qurtiq.i bilan bir qatorda boqiladi; qanoti yoyilganda oʻrtacha 15,6 sm, shoxlarga qoʻyilgan gʻumbagi qishlaydi. Eman ipak qurtiq.ning pillasi toʻlaligicha chuvalanmaydi va, asosan, ip yigirishda foydalaniladi. Xitoy Eman ipak qurtiq.ning ipagi tut ipak /do/imnikidan yoʻgʻonroq, lekin juda gshshiq. Xitoy Eman ipak qurtiq.ning kamchiligi uning qiyin chuvalanishidan tashqari pillada ipak miqdorining kamligi (oʻrtacha 8—9%) hamda qurtning ozuqa sifatiga yuqori talabchanligi va boqishning qiyinligi hamdir. Hozirgida iqtisodiy tomondan maqsadga muvofiq emasligi tufayli Eman ipak qurtiq. kam boqiladi (qarang Ipak qurti).

Hayvonlar
Emansipatsiya

Emansipatsiya (lot.) — 1) jabrzulm, qaramlik, tutqunlik, turli bidʼatlardan qutilish (masalan, xotin-qizlar emansipatsiyasi); 2) voyaga yetmagan kishini muomalaga layoqatli deb eʼlon qilish. Oʻzbekiston Respublikasining Fuqarolik huquqida emansipatsiya qoidalari FKga 1marta kiritildi. Voyaga yetmagan shaxsni toʻla muomalaga layoqatli deb eʼlon qilish otaonaning, farzandlikka oluvchilarning yoki homiyning roziligi bilan vasiylik va homiylik organining qaroriga muvofiqyoxud bunday rozilik boʻlmagan taqdirda, sudning qarori bilan amalga oshiriladi. Ota-ona, farzandlikka oluvchilar va homiy emansipatsiya qilingan voyaga yetmagan shaxsning majburiyatlari boʻyicha, xususan, u yetkazgan zarar oqibatida kelib chiqqan majburiyatlar boʻyicha javobgar boʻlmaydilar.

Manbalar
Emba

Emba () — Qozogʻistonning Oqtoʻba va Aterov viloyatlaridagi daryo. Mugojar togʻlaridan boshlanib, Kaspiy dengiziga quyiladi. Uzunligi 712 km, qavzayeining maydoni 40,4 ming km². E., asosan, qor suvlaridan toʻyinadi. Mart oxiri — aprel boshlarida sersuv, boshqa vaqtlarda esa suvi juda kamayib ketadi. Faqat kuzgi yomgʻirlar vaqtida bir oz suvi koʻpayishi mumkin. Oʻrtacha yillik suv sarfi (Oroltoʻbe ovuli yonida) 17,5 m³/sek. Suv ozligidan ayrim qurgʻoqchil yillarda E.ning etak qismi qurib qoladi. E. noyabr oxiridan mart oxirlarigacha muzlab yotadi.

Qozogʻistondagi daryolar
Emboliya

Emboliya ( — „tiqin“) — qon tomirlariga embollar, yaʼni qon oqimi bilan kelgan zarracha (qon quyqasi va h.k.)ning tiqilib qolishi. Koʻproq miya tomirlari tromboemboliya bilan zararlanadi. Yogʻ, havo, gaz, bakterial va boshqalar emboliya farqlanadi. Yogʻ emboliyasi yirik suyaklar singanda yoki ilik yalligʻlanganda qon tomirlari yoʻliga yogʻ tomchilari tushishidan, gaz emboliyasi qon tarkibidagi gazning qondan ajralib chiqishi natijasida roʻy beradi. Bakterial emboliyada bakteriya yoki zamburugʻlar toʻplami tomirlar yoʻliga tiqilib qoladi. Ichki aʼzolar va harakat aʼzolari emboliyasida qon aylanishi buziladi, bu infarkt, gangrena va boshqalar kasalliklarga olib keladi. Emboliya oʻpka, bronxlar travmatik jarohatlanganda ham yuzaga keladi. Oʻpka arteriyasi, tomirlar, miya, yurak emboliyasi oʻlimga sabab boʻlishi mumkin.Eng xavfli emboliya o'lim shoxchasi arteria coronodeusda kuzatiladi.

Manbalar
Embriogenez

Embriogenez (embrion va yun. — kelib chiqish, tugʻilish), Embrional rivojlanish — koʻp hujayrali organizmlarning individual rivojlanish (ontogenez) davrlaridan biri. E. tuxum yoki embrion pardasi ichida boradi.

 embriogenez davri tuxum hujayraning urug'lanishidan  boshlab yosh organizmni tug‘ilganigacha davom etadi
Embrion

Embrion (), pusht, murtak — dastlabki taraqqiyot bosqichidagi organizm; tuxumparda va pushtparda ichida boʻladi. Odatda, urugʻlangan tuxumdan rivojlanadi, tuxum ichidagi zaxira oziq moddalar yoki ona organizmidagi oziq moddalar bilan oziqlanadi. Odam va hayvonlar Embrionini embriologiya oʻrganadi. Oʻsimliklar murtagi yangi individ boshlangʻichidir. U murtak xaltachasidagi tuxumhujayraning urugʻlanishidan yoki nutsellus hujayrasidan vujudga kelgan zigotadan rivojlanadi. Embrion rivojlanishining eng sodda tipi yashil suvoʻtlar (mas, spirogira)da uchraydi. Bunda zigota sporofit iplar hosil qilmay, toʻgʻridan toʻgʻri meyozga oʻtadi. Moxsimonlar murtagi gametofitda oʻsadi. Yalangʻoch urugʻlilar murtagidagi erkin yadro (sagovniklarda 1024 tacha) hujayra hosil boʻlishi bilan almashinadi. Keyinchalik shakllangan Embrionda novda, ildiz va urugʻpallalarning oʻsish nuqtasi vujudga keladi. Koʻpchilik yopiq urugʻlilar zigotasi ikki — apikal (Embrion boshlangʻichini beradi) va bazal hujayraga boʻlinadi. Embriogenez maʼlumotlari asosida embrional tiplar tasnifi tuzilgan. Bundan oʻsimliklar filogeniyasi va evolyutsiyasi toʻgʻrisidagi masalalarni hal qilishda foydalaniladi.

Yana q. 

 Embriologiya
 Zigota
 Urugʻlanish
 Homiladorlik

Manbalar
Emigratsiya

Emigratsiya (lot. — koʻchib ketmoq) — aholining muayyan mamlakatdan boshqa mamlakatga doimiy yoki vaqtinchalik yashash uchun (ixtiyoriy yoki majburiy) koʻchib ketishi. E., asosan, kam rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarga xos boʻlib, u yerdagi ishsizlik va boshqalar iqtisodiy qiyinchiliklar, ijtimoiy va milliy tengsizlik, siyosiy, diniy va boshqalar taʼqiblar tufayli sodir boʻladi. E. mamlakatlar aholisining soni va tarkibiga bevosita taʼsir etadi. E. tushunchasi uchun yagona taʼrif mavjud emas, har bir davlatning oʻz mezonlari bor. Fuqarolik va siyosiy huquqlar toʻgʻrisidagi xalqaro paktda har bir fuqaroning xohlagan davlatni, jumladan, oʻz mamlakatini ham tark etish huquqi (yaʼni E. huquqi) nazarda tutilgan. 19-asrning 70-yillariga qadar Yevropa davlatlarida E. jarayoni kuchli boʻlgan. 1940—60 yillarda Irlandiya, 196070-yillarda esa Portugaliya va Gretsiyada E. jarayoni tufayli aholi soni keskin qisqargan. 1946—61 yillarda Yevropa davlatlaridan Amerikaga 6,9 mln. emigrant ketgan. AQSH, Kanada va Avstraliyaga aholining koʻplab koʻchib ketishiga sabab ishchi kuchiga boʻlgan talabdir. Oʻzbekistonda ham baʼzi tarixiy davrlarda maʼlum dapajada E. jarayoni boʻlib turgan. Bu jarayon 20-asrning 90-yillarida sobiq Ittifoqning parchalanishi tufayli birmuncha kuchaydi. Oʻzbekistonda yashab kelayotgan rus, ukrain, qrimtatar, yahudiy kabi millatlarning maʼlum qismi oʻz tarixiy vatanlariga koʻchib keta boshladi. 1996-yilda Oʻzbekistondan ketgan migrantlar soni 59,7 ming, 2002-yilda 86,5 ming kishini tashkil etgan. Yana q. Aholi migratsiyasi.
Kozim Eminov

Kozim Ibrohimovich Eminov (1928.24.5, Alushta, Qrim Respublikasi — 1976.1.5, Toshkent) — rang-tasvir ustasi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1972). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1953) va Toshkent pedagogika instituti (1968)ni tugatgan. 1968-yildan Toshkent pedagogika institutining Badiiy grafika fakultetida dars bergan, 1975-yildan dotsentabr E. tarixiy, maishiy va manzara janrlarida asarlar yaratgan; his-tuygʻularga boy romantik manzaralari bilan tanilgan: "Bahor suvi", "Yoz", "Chimyon etaklari", "Angren", "Sementchi ayollar" va boshqalar Asarlari muzeylarda, shaxsiy toʻplamlar va galereyalarda saqlanadi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Emissar

Emissar (lot. — vakil) — bir davlat tomonidan boshqa bir davlatga muayyan (odatda, maxfiy) topshiriq bilan yuboriladigan shaxs, agent. E. missiyasi, odatda, rasmiy xarakterga ega boʻlmaydi.
Emissiya

Emissiya (lot. — chiqarmoq, ishlab chiqarmoq) — muomalaga bank biletlari, barcha shakllardagi pul belgilari va qimmatli qogʻozlar chiqarish. Pul Emissiysini davlatning markaziy (emissiya) banklari amalga oshiradi. Pul emissiyasi pul belgilarini bosib chiqarishnigina emas, muomaladagi naqd va naqd boʻlmagan pul massasining koʻpayishini ham bildiradi. Qimmatli qogʻozlarni davlat, banklar, aksiyadorlik jamiyatlari chiqaradi. Muomalaga pul va qimmatli qogʻozlar chiqargan har qanday organ yoki tashkilot (davlat banki, moliyakredit muassasasi, korxona, kompaniya) emitent deb nomlanadi.

Kimyoviy mahsulotlar 
·        Havoni ifloslantiruvchi moddalarning emissiyasi, xususan:

o   Tutun gazi, tutun orqali atmosferaga chiqadigan gaz

o   Egzoz gazi, yoqilg'ining yonishi natijasida hosil bo'lgan tutun gazi

o   Termal infraqizil diapazonda nurli energiyani yutadigan va chiqaradigan issiqxona gazlarining emissiyasi

·        Emissiya standartlari, atrof-muhitga chiqarilishi mumkin bo'lgan ifloslantiruvchi moddalarning chegaralari

·        Emissiya savdosi, ifloslanishni nazorat qilishda bozorga asoslangan yondashuv

Elektromagnit nurlanish 
·        Emissiya spektri, quyi energiya holatlariga o'tishni amalga oshiradigan molekulyar elektronlar tomonidan hosil bo'lgan elektromagnit nurlanish chastotalari

·        Issiqlik emissiyasi, moddadagi zarrachalarning issiqlik harakati natijasida hosil bo'lgan elektromagnit nurlanish

·        Yorug'lik manbalari ro'yxati, shu jumladan yorug'lik chiqaradigan tabiiy va sun'iy jarayonlar

·        Emissiya (radioaloqa), radio uzatgichdan chiqadigan radio signal (odatda modulyatsiya qilingan)

·        Emissiya koeffitsienti, elektromagnit manbaning birlik vaqtiga chiqadigan quvvat koeffitsienti

·        Emissiya chizig'i yoki "spektral chiziq", aks holda bir xil va uzluksiz spektrdagi qorong'i yoki yorqin chiziq

·        Emissiya tumanligi, turli rangdagi yorug'lik chiqaradigan ionlangan gaz buluti

·        Emissiya nazariyasi, uchun raqobatdosh nazariya nisbiylikning maxsus nazariyasi, natijalarini tushuntirish Mishelson-Morli tajribasi

·        Emissiya nazariyasi( ko'rish), vizual idrokni ko'zlar chiqaradigan yorug'lik nurlari amalga oshiradi degan taklif

Boshqa foydalanish 
·        Termion emissiya, zaryadlangan metall yoki zaryadlangan metall oksidi yuzasidan termionlar deb ataladigan zaryadlangan zarralar oqimi, arxaik ravishda Edison effekti

·        Eyakulyatsiya, jinsiy olatdan spermani chiqarish; shuningdek, xususan:

o    Tungi emissiya, uyqu paytida eyakulyatsiya

·        Shovqin, emissiya

·        Havoning ekshalatsiyasi, ayniqsa musiqa asboblari kontekstida