MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Brabant ot zoti

Brabant ot zoti — 19-asrda Belgiyaning Brabant viloyatida chiqarilgan (nomi shundan). Brabant ot zoti z.ning gavdasi yirik, baquvvat, tez yetiladi, uzok, yashaydi. 2,5 yoshdan turli qishloq xoʻjaligi ishlarida foydalanish mumkin. Biyasi 4 yoshida kulunlaydi. Erkagining tirik vazni oʻrtacha 800–1000 kg, baʼzan 1200 kg, biyalariniki 700 kg ga boradi. Tuyey jiyron, toʻriq, tim qora. Brabant ot zoti z.dan koʻpgina mamlakatlarda mahalliy otlar zotini yaxshilashda va ogʻir yuk tortuvchi yangi ot zotlarini chiqarishda foydalanilgan. Germaniya, Gollandiya, Daniya, AQSH, Chexoslovakiya, Vengriya va boshqa mamlakatlarda ham boqiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Otlar
Brave panjaralari

Brave panjaralari — kristallar fazoviy panjaralarining koʻrinishi; 14 ta uch oʻlchovli geometrik panjaralardan iborat. Fransuz olimi O. Brave (1811—63) topgan (1848). Elementar uyalar simmetriyasi, yaʼni ularning qirralari bilan burchaklari oʻrtasidagi nisbat, shuningdek markazlashganlik xususiyati jihatdan farqlanadi. Brave panjaralari kristallning istalgan nuqtasiga koʻchirish amali (operatsiyasi) taʼsirida hosil boʻladi. Har xil minerallarda Brave panjaralari oʻziga xos tuzilgan. Minerallarni toʻgʻri aniqpashda muhim ahamiyatga ega.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brage Tixo

BRAGE (Brahe) Tixo (1546.14.12, Knudstrup — 1601.13.10, Praga) — daniyalik astronom; amaliy astronomiya islohotchisi. B. boshchiligida qurilgan rasadxona (1576) Uraniborg, yaʼni "astronomlar uyi" deb ataddi. B. rasadxonada 20 yildan ortiq yulduz, sayyora va kometalar ustida tadqiqotlar olib bordi. Oy harakatidagi yillik notekislik va variatsiyalarini, kometalar atmosfera hodisasi emasligi (ularning Oydan ham yiroqda ekanligi)ni aniqladi. Yoruglikning Yer atmosferasidagi refraksiyasch jadvallarini tuzdi. Yillik presessiya qiymatini juda aniq (51") topdi. B. Kopernik sistemasini tan olmagan. U Yer olam markazida joylashgan, Quyosh uning atrofida aylanadi, sayyoralar esa Quyosh atrofida aylanadi, degan fikrga kelgan. B.ning Marsni kuzatuvlari natijalari asosida I. Kepler sayyoralarning harakatlanish qonunini yaratgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Braguylar

Braguylar — Pokistondagi xalq. Asosan Balujiston va Sind viloyatlarida (750 ming kishi), Eron va Afgʻonistonda ham yashaydi. Umumiy soni 835 ming kishi (1992). Braguy tilida soʻzlashadi. Dindorlari — musulmonsunniylar. Balujistonni inglizlar bosib olguniga qadar B. bu oʻlkada hukmron elat boʻlib, ular orasidan 1666-yildan baluj va braguy qabilalari konfederatsiyasini boshqargan Kalat xonlari kelib chiqqan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bradikardiya

Bradikardiya (yun. bradys — sekin va kardia — yurak) — yurak qisqarishlarining sekinlashishi, yurakning sekin (1 min. da 60 dan kam) urishi. Sogʻlom kishilarda (mas, sportsmenlarda) ham kuzatiladi, koʻproq yurakning ayrim kasalliklari (yurak blokadasi, sinus tugun kasalliklari va boshqalar) belgisi boʻlishi mumkin. Och yurish, baʼzi zaharlanishlar, yurak glikozidlarini suiisteʼmol qilish ham B.ga sabab boʻladi. B.ni bartaraf etish uchun eng avval uni keltirib chiqargan kasallik davolanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bradley

Bradley, Bredli (Bradley) Jeyms (1693, Sherborn, Angliya — 1762.13.7, Chalford, Angliya) — ingliz astronomi, London Qirollik jamiyati aʼzosi (1718), Oksford universiteti professor (1721-yildan). Yorugʻlik aberratsiyasini (1725), yer oʻqi nutatsiyasini (1748) kashf etgan. E. Galley vafotidan soʻng Grinvich rasadxonasita direktorlik qilgan (1742-yildan). B. yulduzlarning xususiy harakatlarini aniqlash uchun meridian kuzatuvlari olib borgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bradford

Bradford — Buyuk Britaniyadagi shahar, Angliyada. Aholisi 460 ming kishidan ziyod. Bradford tuguni. Jun (movut) sanoatining yirik markazi. Mashinasozlik (jumladan, toʻqimachilik va elektrotexnika mashinalari), tikuvchilik, poligrafiya, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Universitet bor. 14—18-asrlar meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brazzavil

Brazzavil — Kongo Respublikasining poytaxti. Kongo daryosi quyi oqimining oʻng sohilida. Mamlakatning eng yirik port shahri. Brazzavil Kongoning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Aholisi 650 ming kishi (1997).

Brazzavilga 1880-yil fransuz sayyohi va mustamlakachisi Pyer Savornyan de Brazza asos solgan. Brazzavil 1910—58 yillarda Fransiya Ekvatorial Afrikasi federatsiyasi va Oʻrta Kongoning maʼmuriy markazi. Ikkinchi jahon urushi davrida general de Goll boshchiligidagi "Ozod Fransiya" harakatining asosiy tayanch punktlaridan biri boʻlgan. 1958—60 yillar Muxtor Kongo, 1960-yildan Kongo Respublikasi poytaxti.

Brazzavil mamlakatning transport, asosiy savdo-sanoat va moliya markazi. Dare porti. Brazzavil va shosse orqali dengiz porti PuentNuar bilan bogʻlangan. B.da ip yigirish, toʻqimachilik, kimyo (plastmassa buyumlar, sunʼiy matolar, boʻyoq ishlab chiqarish), sigareta, gugurt fabrikalari, oziq-ovqat sanoati va boshqa korxonalar, xalqaro ahamiyatga ega boʻlgan aeroport bor. Baliq quritiladi va dudlanadi. Kema tuzatish korxonalari ishlab turibdi. Hunarmandchilik (yogʻochdan turli buyumlar yasash, badiiy keramika) rivojlangan. Shahar yakinida GES qurilgan. Markaziy Afrika tadqiqot instituti, Paster instituti, universitet, milliy muzey bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kongo Respublikasi
Braziliya oqimi

Braziliya oqimi — Atlantika okeanidagi iliq oqim. Janubiy Passat oqimining Janubiy Amerika qirgʻoklari yaqinidagi tarmogʻi. SanRoki burni (Janubiy Amerika) dan boshlanib, Braziliya qirgʻoqlari boʻylab 40° jan. kenglikkacha boradi, bu yerda Folklend sovuq okimi va Gʻarbiy Shamollar oqimi nomli sovuq oqim bilan toʻqnashadi. Tezligi soatiga 1–2 km. temperaturasi 18—26°. Shoʻrligi 35—37,25‰ va undan ortiq.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Braziliya platformasi

Braziliya platformasi — q Janubiy Amerika platformasi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Braziliya yassitogʻligi

Braziliya yassitogʻligi — Janubiy Amerikaning sharqiy qismidagi toglik, 3° dan 35° gacha j.k.lar oraligʻida. Asosan Braziliyada, qisman Urugvay, Paragvay va Argentinada joylashgan. Koʻp qismining usti tekis boʻlib, balandligi 200–900 m. Sharqiy va jan.sharqiy yon bagʻirlari Atlantika okeani sohilidan tik koʻtarilgan (Bandeyra togʻi, 2890 m). Shim.da Amazonka, shim.gʻarbda va jan.da LaPlata payettekisliklariga qiyalanib tushadi. Arxey va proterozoyning kristalli va metamorfik jinslaridan tuzilgan boʻlib, fundament tekisliklari koʻrinishida chiqib qolgan. Foydali qazilmalardan temir va marganes rudalari, boksit, oltin, olmos, togʻ billuri, toriy, uran va boshqa uchraydi. Iqlimi katta qismida subekvatorial va tropik, jan.da subtropik. Jan.gʻarbdan shim.sharqqa yanvarning oʻrtacha temperaturasi 22° dan 29° gacha, iyulniki 12° dan 25° gacha ortib boradi. Bir yilda 1400–2000 mm yogʻin yogʻadi. Dare koʻp. Eng yiriklari: Araguaya, SanFransisku, Parnaiba. Ular serostona, sharsharali. Gidroenergiya resurelariga boy. Shim.gʻarbi va sharki nam tropik oʻrmonlar, markazi butazor savanna. Jan.sharqi subtropik oʻrmonlar va savannalar bilan qoplangan. Kofe, kakao, kokos palmasi oʻstiriladi, paxta, shakarqamish, banan, maniok va boshqa yetishtiriladi. Braziliya yassitogʻligit.da Iguasu milliy parki bor.

Manbalar
Braziliyaliklar

Braziliyaliklar Braziliya fuqarolaridir. Braziliya koʻp millatli jamiyatga ega va uning aholisining aksariyati yevropalik, mahalliy va afrikalikdir. Afrika millatiga mansub odamlar shimoli-sharqda va janubi-sharqda eng koʻp, hindlarning avlodlari asosan shimolda joylashgan.

Braziliyaliklar oʻzlarining ona tili sifatida portugal tilida gaplashadilar, bu federal konstitutsiyaga muvofiq rasmiy tildir.

Kelib chiqishi 

Portugaliya mustamlakasidan oldin, Braziliyada hindular deb nomlanuvchi nomaʼlum miqdordagi mahalliy aholi yashagan. Hindlar, boshqa barcha amerikalik aholi kabi, ming yillar oldin Osiyo qitʼasidan kelgan odamlarning avlodlari. Portugallar 1500-yilda kelishgan. Taxminlarga koʻra, 1500-1808-yillarda Braziliyaga 500 000 ga yaqin portugallar kelgan. Ular mamlakatni mustamlaka qilishgan va Braziliyaning etnik tarkibiga taʼsir qilgan. 16-asr oʻrtalaridan boshlab afrikaliklar Braziliyaga shakarqamish fermalarida, keyinroq esa oltin va olmos konlarida va kofe plantatsiyalarida ishlash uchun olib kelindi. Tarixiy maʼlumotlarga koʻra, 1550-1850-yillarda (qul savdosi bekor qilinganda) Braziliyaga toʻrt millionga yaqin afrikalik kelgan.

19-asr oʻrtalarigacha Braziliya aholisining koʻp qismini qora tanlilar va mulatlar tashkil etgan.

Braziliyada, ayniqsa 1880-1930-yillarda yirik Yevropa immigratsiyasi sodir boʻldi. Italiyaliklar Braziliyadagi muhojirlar orasida birinchi ozchilik; undan keyin portugallar, ispanlar, nemislar va yaponlar.

Taxminan 100 yil davomida (1872-1975) Braziliya Evropadan va dunyoning boshqa qismlaridan kamida 5,5 million muhojirni qabul qildi. Bular kamayish tartibida 34% italyan, 29% portugal, 14% ispan, 5% yapon, 4% nemis, 2% livan va suriyalik va 12% boshqalar edi. Ushbu hodisa Braziliyaning "oqartilishi" deb nomlanadi.

2008-yilda oʻtkazilgan tadqiqotlarga koʻra, braziliyaliklarning 48,8% oq, 43,8% jigarrang, 6,5% qora, qolganlari esa boshqa kelib chiqishiga ishonishadi.

Yana qarang 

 Oq Braziliyaliklar
 Pardo Braziliyaliklar
 Braziliya tub aholisi
 Osiyolik braziliyaliklar
 Afro-braziliyaliklar

Manbalar 

Millatlar
Braziliyaliklar
Braziliyadagi etnik guruhlar
Brayl shrifti

Brayl shrifti - boʻrtma nuqtalardan iborat shrift. Koʻzi ojizlar oʻqish va yozishi uchun moʻljallangan. L. Brayl tomonidan yaratilgan. Brayl shrifti asosida 6 nuqtani turli vaziyatda uygʻunlashtirish yotadi. Ixtirochi lotin alifbosidagi harflar tartibini qabul qilgan. Alifboning oldingi harflarini belgilash uchun 6 nuqtaning yuqori va oʻrta nuqgalaridan (rasmga q.) foydalanilgan. Keyingi harflarni belgilash uchun qoʻsh nuktalar chapdan, soʻng chap va oʻngdan, undan keyin oʻngdan qoʻshilgan. Mazkur belgilar bilan oʻzbekkirill va oʻzbeklotin harflari ham ifodalangan. 6 nuqganing turli holatdagi uygʻunlashuvidan sonlar, tinish belgilari, mat., kimyo va nota belgilarini ham ifodalash mumkin.

Brayl shriftida dastlabki kitob Fransiyada 1837-yil chop etilgan. Oʻzbekkirill alifbosi ifodalangan Brayl shriftida oʻzbek yozuvchilaridan A. Qodiriy ("Oʻtgan kunlar") va V. Gʻafurov ("Vafodor") asarlari nashr qilingan. BRAK (rus. brak — nuqsonli) (ishlab chiqarishda) — davlat standartlari, texnik shartlar, etalonlar va shahrik.ga toʻgʻri kelmaydigan mahsulot. B. asosan tuzatib boʻladigan va tuzatib boʻlmaydigan turlarga boʻlinadi. Mahsulotni texnologik qayta ishlash natijasida uning nuqsonlariga barham berish mumkin boʻlsa, bunday mahsulottuza tib boʻladigan B., mahsulotning nuqsonini tuzatish qiyin va iqtisodiy jihatdan nomaqbul deb topilsa, bunday mahsulot tuzatib boʻlmaydigan B. deyiladi va undan ishlab chiqarish chiqindisi sifatida foydalaniladi. B. korxonalarda mahsulot va pul hisobida ifodalanadi. Oʻzbekiston korxonalarida B. mahsulot zavodning texnik nazorat boʻlimlarida hisobga olinadi va tekshiriladi. Bundan tashqari import tovarlarning mamlakat miqyosida (bojxona nazorati, davlat standarti va sertifikatsiyalash markazi) ham sifat nazorati olib boriladi. Mavjud meʼyorlarga javob bermaydigan tovar (mahsulot)lar B. deb topiladi va isteʼmoldan chiqariladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brakeraj

Brakeraj (rus. brakdan), mol nazorati — tovarning sifati, bezatilishi va transportbop qilib oʻralishi, belgilangan standart yoki shartnoma shartlariga moye kelishini tekshirish. B. maxsus davlat tashkilotlari (rasmiy tovarshunoslar) yoki hakam brokerpar tomonidan bajariladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brakonidlar

Brakonidlar (Braconidae) -napdaqanotlipar turkumiga mansub foydali (entomofag) hasharotlar oilasi. Tanasining uz. 5–15 mm. Qornining dastlabki 3 boʻgʻimi (segmenti) kalta, baʼzan birinchisi bir oz uzunroq. Oyoqlari, odatda ixcham, boldirida pixi bor, oʻtirgʻich yoki poyasimon qorinli; 2—3boʻgʻimlari oʻzaro harakatsiz birikkan. Qattiq qanotlilar, tangaqanotlilar, tengqanotlilar turkumi vakillarida parazitlik bilan hayot kechiradi. B.ning koʻpgina turlari qandalalar, qoʻngazlar, kapalaklar, arrakashlar, chumolilar va pashshalarning ichki parazitidir. Voyaga yetgan B. gul nektari yoki soʻruvchi hasharotlarning chiqindilari (shirasimon suyuklik) bilan oziqpanadi. Katta yoshdagi lichinkasi xoʻjayin qurtida qishlaydi. Yilda 5— 6 avlod beradi. B.ning koʻpchiligi serpusht (1000 tagacha tuxum qoʻyadi). Oʻrta Osiyoning sugʻoriladigan dehqonchilik mintaqasida B.ning eshilgan apanteles (Apanteles condestus Nees.), porac (Rhogas dimidiatus Spin), mikroplitus (Microplitis spectabilis Hal.), amikroplus [Amicroplus (Macrocentrus) collaris Spin.], brakon (Habrobracon hebetor Say.) va boshqa turlari tarqalgan. Brakonidlar da B. koʻpgina vakillaridan zararkunanda hasharotlarga qarshi biologik kurashda keng foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brakonerlik

Brakonerlik (frans. braconnier — it bilan ov qiluvchi) — ov, baliqchilik qoidalarini va hayvonot olamini muhofaza qilish haqidagi qonunchilikning boshqa talablarini buzgan holda yovvoyi hayvonlarni ovlash va qirish. O‘zbekistonda O‘zR JK 202-moddasiga binoan, ovchilik, baliqchilik yoki hayvonot dunyosining boshqa turlarini ushlash qoidalarini buzish, noyob hayvonlarni tutishning belgilangan tartibi yoki shartlarini, shuningdek maxsus qo‘riqlanadigan tabiiy hududlardagi hayvonot olamidan foydalanish tartibini buzish ancha miqdorda zarar yetkazilishiga sabab bo‘lsa eng kam oylik ish haqining 50 baravarigacha miqdorda jarima yoki 2 y.gacha axloq tuzatish ishlari yoxud 6 oygacha qamoq bilan jazolanadi. O‘sha qilmishlar hayvonlar, parrandalar, baliq, hayvonot dunyosining Qizil kitobga kiritilgan boshqa turlarini nobud qilish bilan; ko‘p miqdorda zarar yetkazgan holda; bir guruh shaxslar tomonidan oldindan til biriktirib sodir etilgan bo‘lsa, eng kam oylik ish haqining 50 baravaridan 75 baravarigacha miqdorda jarima yoki 2 y.dan 3 y.gacha axloq tuzatish ishlari yoxud molmulk musodara qilinib yoki musodara qilinmay 3 y.gacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi. O‘sha qilmishlar, xavfli residivist tomonidan; shaxsning o‘z xizmat mavqeidan foydalanib; yer, suv yoki havoda ishlatiladigan mexanizatsiyalashtirilgan vositalardan foydalanib; portlash qurilmalari, zaharli kimyoviy moddalar yoki boshqa yalpi qirib yuboradigan yoki nobud qiladigan usullarni qo‘llagan holda; uyushgan guruh tomonidan; juda ko‘p miqdorda zarar yetkazgan holda sodir etilgan bo‘lsa, eng kam oylik ish haqining 75 baravaridan 100 baravarigacha miqdorda jarima yoki molmulk musodara qilinib yoki musodara qilinmay 3 y.dan 5 y.gacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bramante Donato

BRAMANTE (Bramante) Donato (1444, MonteAzdrualdo, Urbino yaqinidagi hozirgi Ferminyano — 1514.11.3, Rim) — italiyalik meʼmor. Uygonish davri meʼmorligining yirik vakili. Dastlab rassom sifatida ijod qilgan. B. 1477-yildan Milanda yashab, SanSatiro (1479—83), Santa Mariya della Gratsiye (1492-yildan) va boshqa cherkovlarni qayta qurgan. 1499-yil Rimga koʻchib, bu yerda Uygonish davri uchun xos boʻlgan eng muhim asarlarini yaratgan: 1500—04 yillarda Santa Mariya della Pache monastiri hovlisidagi SanPyetro in Montorio (Tempyetto) butxonasini kurgan. 1514-yilgacha Avliyo Pyotr sobori loyihasi ustida ishlagan. 1503-yilda Vatikan saroyi majmuasini qayta qurishda qatnashgan (Belveder va SanDamazo binolari saqlanib qolgan). B. ijodi Yevropa meʼmorligining rivojiga katta taʼsir koʻrsatgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brams Iogannes

BRAMS (Brahms) Iogannes (1833.7.5, Gamburg — 1897.3.4, Vena) — nemis kompozitori, pianinochi va dirijyor, musiqiy romantizmning yorqin vakili. B. turli tarkibdagi ijrochilarga muljallangan jami 400 ga yaqin vokal (koʻshiq, romans, duet, xor va boshqalar) asarlar yaratdi. Bular orasida Hofiz Sheroziy sheʼrlariga yozilgan "Toʻqqizta qoʻshiq va sadolar" hamda "Beshta qoʻshiq" (ovoz va fortepiano uchun, 1863, 1864—68) B.ning eng yorqin oriyental (umumsharqiy) asarlaridir. Shuningdek, mashhur "Vengercha raqslar" (jami 21 ta, 1880), qayta ishlangan venger, loʻli va boshqa xalqlar qoʻshiqlarida ham sharqona uslub xususiyatlari seziladi. B.ning "Nemischa rekviyem"i (1868), 4 ta simfoniyasi (1874—85), fortepiano va orkestr (2 ta), skripka va orkestr, skripka, violonchel va orkestr uchun konsertlari, fortepiano uchun 3 ta sonatasi, intermessolari va boshqa asarlari Yevropa romantik musiqasi durdonalari qatoridan oʻrin olgan. B.ning simfoniyalari, kamercholgu va vokal asarlari Oʻzbekistonda ham ijro etib kelinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brandmauer

Brandmauer (nem. Brandmauer, Brand — yongin, Mauer — devor) — yongan binoning boshqa qismlariga tarqalmasligi uchun bino qismlarini bir-biridan ajratib turadigan tomdan baland gʻisht devor. Oson yonuvchan material bilan yopilgan tomdan kamida 60 sm, boshqa tomlardan esa 30 sm baland qurilishi lozim. Uzun binolarda koʻndalangiga bir necha B. quriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Willy Brandt

Willy Brandt (olmoncha talaffuzi: Villi Bgʻant; haqiqiy ismi va familiyasi — Herbert Ernst Karl Frahm (Herbert Oʻrnst Karl Fram); 1913.18.12, Lyubek 1992) — GFR siyosat va davlat arbobi. GFR federal kansleri (1969—74), Germaniya (Gʻarbiy Berlin) sotsialdemokratik partiyasi raisi (1958—63), Germaniya sotsialdemokratik partiyasi (SDPG) raisi (1964—87). Gʻarbiy Berlinni boshqaruvchi burgomistr (1957—66). GFR koalitsion hukumati (XDS—XSS va SDPG) da vitsekansler va tashqi ishlar vaziri. Sotsialistik internatsional prezidenta (1976-yildan). Nobel tinchlik mukofoti laureati (1971)..

Manbalar 

1912-yilda tugʻilganlar
18-dekabrda tugʻilganlar
1992-yilda vafot etganlar
Branxiylar

Branxiylar — Milet shahri yaqinida joylashgan Didimeyon ibodatxonasidagi Apollon orakuli (ibodat qiluvchilar goʻyoki oʻz savollariga tangri javobini oladigan, shuningdek uning bashoratidan voqif qilinadigan maxsus joy)ni boshqargan kohinlar sulolasi. Yunon afsonalariga koʻra, delfalik (qarang Delfa) Branx ularning bobokaloni bulgan. Axomaniylar poashoxs Kserks (Xshayarshan) Yunonistonga yurish qilganda (qarang Yunonfors urushlari) B. mazkur ibodatxona xazinasini unga inʼom qilishgan. Ammo, Kserks bu urushda magʻlub boʻlgach, oʻz vatandoshlarining intiqomidan qoʻrqib, shoh bilan birga Eronga kelganda, undan doimiy yashashlari uchun joy soʻragan. Shunda Kserks B.ni Shim. Baktriyaga, Oks (Amudaryo) boʻyiga joʻnatgan (taxminan miloddan avvalgi 480). Ular tayinlangan yerga kelib shahar qurishgan. Mazkur shahar Iskandar Maqduniy tomonidan vayron qilinib, B. oʻtmishdagi xiyonatlari uchun qatli om etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brass

Brass (frans. brasse, bras — qoʻl soʻzidan) — koʻkrakda suzish usuli. Bunda qoʻl va oyoq bir vaqtning oʻzida (qoʻl suvdan chiqmagan holda) gorizontal tekislikda harakat qiladi. Oyoq harakati suzayotgan baqaning harakatlariga oʻxshab ketadi. B. eng qad. suzish usuli boʻlib, u 16-asr 1-yarmidan maʼlum. 1904-yildan erkaklar, 1924-yildan ayollar oʻrtasida olimpiada musobaqalari dasturiga kiritilgan. B. usulida suzish boʻiicha oʻzbekistonlik Svetlana Babanina jahon rekordchisi boʻlgan. Shuningdek xalqaro sport ustalari Larisa Belakon, Leonid Kolesnikov, Temur Podmarev ham Oʻzbekistonning mashhur B.chi suzuvchilaridir.

Bolalar umurtqasi qiyshayganda, ularda bukirsimonlik sezylganda B. usulida suzish bilan shugʻullanish yordam beradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Suzish
Bratislava

Bratislava () — Slovakiya Respublikasining poytaxti, Avstriya va Vengriya chegarasiga yaqin joyda. Mamlakatning yirik iqtisodiy va madaniy markazi. Aholisi 452 ming kishi (1997). Bratislava 10-asr boshlarida Buyuk Moraviya knyazligidagi qalʼa sifatida tilga olinadi. Bu knyazlikni vengerlar tormor etgach (907), Bratislava Pozsony nomi bilan Vengriyaga qoʻshildi. Oʻrta asrlarda esa nemislar qoʻliga oʻtib, Pressburg deb nomlangan. 1536-yilda gabsburglarning Vengriyadagi markaziga aylandi. 1541—1784-yillarda Bratislava Vengriya qirolligi poytaxti, 18-asr oxiridan Slovakiya milliy ozodlik harakatlari markazi boʻlgan. 1918-yilda Chexoslovakiya tashkil topgandan soʻng, Slovakiya Respublikasining, 1992-yildan mustaqil Slovakiya Respublikasi poytaxti.

Bratislava transport yoʻllari tuguni. Dunay boʻyidagi yirik portlardan. Aniq mashinasozlik va stanoksozlik, elektrotexnika, yogʻochsozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat, poligrafiya, qurilish materiallari ishlab chiqarish sanoati rivojlangan. Kimyo va neft kimyosi sanoati markazi. Slovakiya Fanlar akademiyasi (1953), Slovakiya muzeyi, unt, politexnika instituti, iktisod, badiiy va teatr institutlari bor. Meʼmoriy yodgorliklardan gotika uslubidagi sobor (1221), Mixaylov darvozasi (14—18-asrlar) va boshqa saqlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bratislava universiteti

Bratislava universiteti, Yan Amos Komenskiy nomidagi Bratislava universiteti — Slovakiyadagi dastlabki universitet. 1919-yilda tashkil etilgan. Bratislava universiteti huquqshunoslik, tibbiyot, dorishunoslik, falsafa, sanʼat, tabiiy fanlar, jismoniy tarbiya va sport boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 18 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasida 1,5 mln.ga yaqin asar saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Slovakiyadagi universitetlar‎
Bratsk

Bratsk — Rossiya Federatsiyasi Irkutsk viloyatidagi shahar (1955-yildan). Bratsk suv omborining chap sohilidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 259,6 ming kishi (1999). Shahar Bratsk GES qurilishi munosabati bilan bunyodga kelgan. Oʻrmon sanoati majmuasi, alyuminiy, energetika mashinasozligi, industriya instituti bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bratsk suv ombori

Bratsk suv ombori — Rossiyaning Irkutsk viloyatidagi suv ombori. 1961-yilda Angara daryosida Bratsk GES uchun qurilgan toʻgʻon natijasida barpo etilgan. Bratsk suv ombori orol Angara daryosini turli mavsumlarda tartibga solib, Bratsk GESning uzluksiz ishlab turishini taʼminlaydi. Maydoni 5470 km², hajmi 169,3 km. Ikki asosiy qismdan (Angara daryosi boʻylab uz. 500 km, eni 33 km va Oka daryosi boʻylab uz. 370 km)dan iborat. Energetika maqsadlaridan tashqari Bratsk suv ombori oroldan transport, yogʻoch okizish, baliqchilik xoʻjaligi, sanoat va kommunal xoʻjaliklari maqsadlarida ham foydalaniladi. Bratsk suv ombori orol barpo etilgandan keyin Angara irmoqlarida kema qatnaydigan boʻlib qoldi. Bratsk suv ombori orol sohillarida Bratsk, Svirsk, UsolyeSibirskoye shaharlari joylashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Suv omborlari
Walter Houser Brattain

Walter Houser Brattain (10-fevral 1902-yil, Syamin, Xitoy — 13-oktabr 1987-yil, Sietl) — amerikalik fizik, John Bardeen bilan hamkorlikda tranzistor effektni kashf etdi (1948) va birinchi tranzistorni yaratdi. Yarimoʻtkazgichlarning sirtqi xossalarini tadqiq etgan. Nobel mukofoti laureati (1956, John Bardeen va William Shockley bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
1902-yilda tugʻilganlar
10-fevralda tugʻilganlar
1987-yilda vafot etganlar
13-oktabrda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Vladimir Braun

Braun Vladimir Fyodorovich (1947.16.4, Perm viloyati Solikamsk shahri) — opera xonandasi (dramatik bariton). Oʻzbekiston xalq artisti (1986). Odessa konservatoriyasini tugatgach (1977), Novosibirsk opera va balet teatri, 1979—91 yillarda A. Navoiy nomidagi opera va balet teatri yakkaxoni. Rigoletto, Amonasro, Yago (J. Verdi, "Rigoletto", "Aida", "Otello"), Eskamilo (J. Bize, "Karmen"), Tomskiy (P. Chaykovskiy, "Qargʻa motkasi"), Igor (A. Borodin, "Knyaz Igor") Lefort (A. Petrov, "Pyotr I"), Ruprext (S. Prokofyev, "Olovli farishta") partiyalarini ijro etgan. Ovozi yoqimli tembr va toʻliq diapazonga ega. B. obrazlarni vokal ijrosi va sahna vositalari mushtarakligida ochishga intiladi. Konsert repertuaridan romans, qoʻshiqlar ham oʻrin olgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari