Ensefalopatiya

Ensefalopatiya va ensefalopatiya, shuningdek , miyaning organik lezyoni ( — miya +  — kasallik yoki azob) yalligʻlanishsiz (ensefalitdan farqli oʻlaroq) miya kasalliklarining umumiy nomi boʻlib, unda miya toʻqimalari distrofik tarzda oʻzgaradi, bu uning funksiyasining buzilishiga olib keladi. Ensefalopatiya tugʻma va orttirilgan boʻlishi mumkin (masalan, zaharlanish, infeksiyalar, alkogolizm, travma, gipovitaminoz, miya qon tomir kasalliklari, vitamin B₁ etishmasligi bilan bogʻliq organik miya shikastlanishlari).

Sabablari 
Ensefalopatiyaning sabablari:

 Miya shikastlanishi (shikastdan keyingi ensefalopatiya). Shuningdek, „oʻtkazib yuborilgan zarba sindromi“ (va tegishli „surunkali ensefalopatiya“) sifatida ham tanilgan. Koʻpincha sportchilarda kuzatiladi: bokschilar, amerikalik futbolchilar. (Qarang. bokschi ensefalopatiyasi)
 Onada homiladorlik va tugʻish patologiyasi (perinatal ensefalopatiya).
 Ateroskleroz, gipertoniya, diskirkulyatsiya (qon tomir, gipertonik).
 Qon tomirlari devoridagi yalligʻlanish oʻzgarishlari [ norasmiy manba? ]
 Spirtli ichimliklar, ogʻir metallar, giyohvand moddalar va zaharlar bilan surunkali zaharlanish (toksik ensefalopatiya)
 Giyohvandlik
 Jigar va buyrakning ogʻir kasalliklari (jigar ensefalopatiyasi, uremik ensefalopatiya)
 Radiatsiya (radiatsiya shikastlanishi)
 Ishemiya (miyaning surunkali kislorod ochligi)
 Qandli diabet
 Venoz (intrakranial bosimning oshishi)

Ensefalopatiya belgilari 
Ensefalopatiya belgilari juda xilma-xildir.

Ensefalopatiyaning eng keng tarqalgan belgilari:

 xotira va ongning buzilishi;
 tashabbusning etishmasligi ;
 Bosh ogʻrigʻi;
 oʻlim istagi;
 bosh aylanishi;
 boshdagi shovqin ;
 depressiya .

Ensefalopatiyaning oʻxshash belgilari boʻlgan bemorlar koʻpincha charchoq, asabiylashish, chalgʻitish, koʻz yoshlari, yomon uyqu va umumiy zaiflikdan shikoyat qiladilar.

Shu bilan birga, ularni tekshirishda loqaydlik, fikrning viskozitesi, soʻzma-soʻzlik, qiziqish va tanqid doirasining torayishi, kunduzgi uyquchanlik, ayrim soʻzlarni talaffuz qilishda qiyinchilik va boshqa alomatlar qayd etiladi.

Tashxis 
Ensefalopatiya diagnostikasi quyidagi usullardan foydalanadi:

 Reoensefalografiya (REG), boʻyin va miya tomirlarining ultratovushli dopplerografiyasi (USDG)
 Funktsional testlar bilan bachadon boʻyni umurtqasining rentgenogrammasi
 Miyaning magnit-rezonans tomografiyasi (MRT) va miya tomirlarining MRT
 Servikal umurtqa pogʻonasining MRT

Ensefalopatiya turlari 

 OIV ensefalopatiyasi (OIV demensiyasi)
 Gipertenziv ensefalopatiya  
 Glitsinli ensefalopatiya 
 Distserkulyator ensefalopatiya
 Mitoxondrial ensefalopatiya (MELAS sindromi)
 Perinatal ensefalopatiya
 Jigar ensefalopatiyasi (jigar komasi)
 Subkortikal aterosklerotik ensefalopatiya (Binsvanger kasalligi)
 Oʻtkir jigar ensefalopatiyasi (Reye sindromi)
 Toksik ensefalopatiya
 marganets ensefalopatiyasi
 Transmissiv spongiform ensefalopatiyalar (prion kasalliklari)
 Cretsfeldt-Yakob kasalligi
 Qoramolning shimgichli ensefalopatiyasi (BSE)
 Kuru kasalligi
 Gerstmann-Straussler-Scheinker sindromi halokatli oilaviy uyqusizlik
 Surunkali travmatik ensefalopatiya
 Vernik ensefalopatiyasi (Gaye-Vernik sindromi)
 Hashimoto ensefalopatiyasi

Davolash 
Ensefalopatiyani davolash kasallikning ogʻirligi va davomiyligini, shuningdek, bemorning yoshi va birga keladigan kasalliklarini hisobga olgan holda uzoq muddatli xarakterga ega.

Ensefalopatiya diagnostikasi quyidagilarga asoslanadi:

 Nevrologik holat
 Psixologik holat
 Tahlil natijalari:
 qon
 miya omurilik suyuqligi
 Miya MRI maʼlumotlari

Ambulatoriya sharoitida ham, shifoxonada ham oʻtkaziladigan bunday davolash kurslari ensefalopatiyaning ogʻirligiga qarab yil davomida 2 dan 3 gacha talab qilinadi.

Ensefalopatiyani davolash usullari: 

 Tibbiy terapiya (steroid boʻlmagan yalligʻlanishga qarshi dorilar, analjeziklar, gormonlar)
 Metabolik, qon tomir, antioksidant terapiya
 Blokadalar — dorilarni kanal boʻshligʻiga yuborish
 Manual terapiya (mushak, boʻgʻim va radikulyar texnika)
 Osteopatiya
 Fizioterapiya (UHF, SMT)
 Terapevtik jismoniy madaniyat (LFK)
 Jarrohlik davolash

Ushbu davolash usullari va terapevtik harakatlar bemorda ensefalopatiyaning namoyon boʻlishi va sabablarining ogʻirligiga qarab qoʻllaniladi.

Har bir holatda dori terapiyasi quyidagilarga qarab individual ravishda belgilanadi:

 ensefalopatiya sabablari;
 kasallikning ogʻirligi;
 ustunlik qiladigan alomatlar.
Kasallikning dastlabki kunlarida qon toʻxtatuvchi dorilardan vikasol 0,002 g 2 mahal yoki 1% 0,2—0,3 ml 2 mahal mushak orasiga 3—4 kun, rutin 0,005 g 2—3 mahal, kalsiy xlor yoki kalsiy glukonat 5—10% 1 choy qoshiqda 3 mahal, askorbin kislotasi 5% 1,0 ml, glukoza 10—20% 15,0 ml tomir ichiga, furosemid 1—3 mg/kg 2—3 ga boʻlib tomir ichiga yoki 1/4 tabletka 2 mahal ichishga, panangin, asparkam, magneziy sulfat 25%-0,2— 0,3 ml/kg, gemodez, peopolaglukin, mannit, plazma, 10%li glukoza tomir ichiga, suyuqlikning umumiy miqdori 90—140 ml boʻlishi kerak.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha kasalliklar
Kasalliklar
Asab kasalliklari
Tibbiyot