MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Alina Xam

Alina Egorovna Xam (1959-yil 16-yanvar) — sovet xokkeychisi. 1980-yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlarining bronza medali sovrindori.

Biografiyasi 
Alina Xam 1959-yil 16-yanvarda tugʻilgan.

U "Andijanka" jamoasida chim ustida xokkey oʻynagan va ikki marta SSSR chempionligini qoʻlga kiritgan (1979-1980).

1980-yilda Moskvadagi yozgi Olimpiya oʻyinlarida SSSR ayollar xokkey jamoasi aʼzosi boʻldi va bronza medalini qoʻlga kiritdi. U maydonda oʻynadi, 1 ta oʻyin oʻtkazdi, gol urmadi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1959-yilda tugʻilganlar
16-yanvarda tugʻilganlar
Andijanka chim ustidagi xokkey klubi aʻzosi
Xalqaro toifadagi SSSR sport ustalari
SSSR chim ustidagi xokkeychilar
Hasan ibn Ahmad Samarqandiy

Hasan ibn Ahmad Samarqandiy(arabcha: حسن بن أحمد سمرقندي — Hasan ibn Ahmad Samarqandiy — Toʻliq ismi: Imom Abu Muhammad Hasan ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Qosim ibn Jaʼfar Samarqandiy) — muhaddis.

Hayoti va Faoliyati 
Hasan ibn Ahmad Samarqandiy - 409/1018-yil tavallud topgan boʻlib, hadis ilmini quyidagi olimlardan olgan:
Abdussamad Osimiy, Hamza ibn Muhammad Jaʼfariy, Abu Hafs ibn Masrur, Abu Usmon Sobuniy, Abu Saʼd Kanjaruziy va boshqalar. Eng mashhur ustozi Mansur Kag‘adiydir. Imom Abu Muhammad ilm markazi bo‘lgan Iroqqa ko‘chib ketmasdan shu yerda hadislarni jamlab tasnif etgan.
Hasan ibn Ahmad Samarqandiydan Ismoil ibn Muhammad Taymiy, Vajih Shahhomiy, Abulas’ad ibn Qushayriy, Muhammad ibn Jomi’, Junayd Qoyniy va boshqalar hadis rivoyat qilishgan.
Hasan ibn Ahmad Samarqandiy haqida Sam’oniy bunday degan: "U kishi haqida Ismoil Hofizdan so‘ragandim. Shunda u: „Hasan ibn Ahmad Samarqandiy - hofiz, imom, hadis tinglagan, jamlagan va tasnif etgan“, — dedi.
Najmiddin Umar Nasafiy „Al-qand“ asarida: "U hofiz, imom, Abu Muhammad sunnat tirgagi. Naysaburda yashagan. O‘sha zamonda hadis ilmi borasida unga o‘xshash hech kim bo‘lmagan. Uning: „Bahru-l-asonid fi sihohi-l-masonid“ asari mavjud boʻlib, unda yuz ming hadis to‘plagan. Keyin ularni tartibga solgan va keraksiz qismlarini olib tashlagan. Islomda bunchalik ish voqe bo‘lmagan. Asar sakkiz yuz juz’dan iborat", — deb keltirgan.
Abdulg‘ofir „'As-siyoq''“ asarida: „Abu Muhammad hadislarni saqlab qolishda benazir bo‘lgan. Naysaburda yashab, ijod qilgan. 491/1098-yilning Zulqaʼda oyida sakson yoshdan oshib vafot etgan“, — dedi.

Asarlari 
 “Bahru-l-asonid fi sihohi-l-masonid”

Manbalar 

Olimlar
Islom:Shaxslar
Aleksey Kononov

Aleksey Leonardovich Kononov (1962 -yil 7-yanvar, Farg‘ona O‘zbekiston SSR) — sovet va rus jurnalisti va ommaviy axborot vositalari arbobi boʻlgan.

Biografiyasi 
Aleksey Kononov 1962-yil 7-yanvarda O‘zbekiston SSR Farg‘ona shahrida tug‘ilgan.

1989-yilda M. V. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining jurnalistika fakultetini va 1994-yilda Rossiya Amerika universiteti qoshidagi biznes yoʻnalishi boʻyicha kollejni tamomlagan.

Jurnalistlik faoliyatini 1989-yilda Ramenskoyeda „Kommunistik mehnat uchun“ gazetasida boshlagan.

Aleksey Kononov 1990-yilda Moskva viloyati xalq deputatlari kengashi deputati boʻldi va jamoatchilik, ommaviy axborot vositalari bilan aloqalar qoʻmitasining raisi etib tayinlandi.

Kononov tashabbusi bilan viloyatda „Podmoskovye“ va „Podmoskovnye izvestiya“ gazetalari chop etildi. 1990-yillarning boshlarida „Podmoskovye“ kitobxonlar orasida juda mashhur boʻlgan. 1993 — 1995-yillarda nashr etilgan gazetalar soni 200 ming nusxadan oshdi.

U 1990-yillarda Moskva viloyati „Leninskoe Znamya“ gazetasining bosh muharriri edi. Aleksey Kononov uylangan ikki farzandi bor. Aleksey 1991-yilda bosh muharrir boʻldi.

1996 — 2001-yillarda Podmoskovye nashriyoti bosh direktori boʻlgan.

1998-yilda Rossiya Jurnalistlar uyushmasining Moskva viloyati boʻlimi raisi etib saylandi.

2001 — 2003-yillarda „Rossiya“ gazetasi va Ren-TV media xoldingida mas’ul lavozimlarda ishlagan.

Aleksey Kononov keyinchalik Capital Class va Epoch nashriyotlarining bosh direktori boʻlgan. Aleksey Kononov 2000-yilda Moskva viloyatida nashriyotni rivojlantirishdagi yutuqlari uchun II darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Rossiyalik jurnalistlar
Fargʻonada tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
1962-yilda tugʻilganlar
7-yanvarda tugʻilganlar
Siljish toki.

O‘zgarayotgan elektr maydon va u vujudga keltiradigan magnit maydon o‘rtasida mikdoriy munosabatni o‘rnatish uchun Maksvell siljish toki tushunchasini kiritdi. Uning fikriga ko‘ra magnit maydon mavjud bo‘lar ekan, uni vujudga keltiradigan tok xam mavjud bo‘lmogi darkor. Shuni ta’kidlash lozimki, siljish toki elektr toki ega bo‘ladigan fakat bittagina xususiyatga, ya’ni magnit maydon xosil qila olish xususiyatigagina egadir. U elektr toki ega bo‘lgan boshka birorta xam xususiyatga ega emas.

            O’zgaruvchan toklar uchun zanjirda kondesatorning bo’lishi tokning o’tishiga to’sqinlik qila olmaydi. Lekin bu xolda xam kondesator qoplamalari

orasida zaryad ko’chishi kuzatilmaydi. Shuning uchun kondesator qoplamalari orasida o’tkazuvchanlik tokining mavjudligiga ekvivalent qandaydir bir jarayon

o’rinli bo’ladi deb, faraz qilishga to’g’ri keladi. Kondesator qoplamalari orasidagi shu o’tkazuvchanlik tokiga ulanuvchi tokni siljish toki deyiladi..

Uni matematik ifodasini olish uchun Maksvellning tenglamasini      ko’rinishida yozib, xar ikkala tomonini vaqt bo’yicha differensiallaymiz.

Uzliksizlik tenglamasidan  qiymatini yuqoridagi tenglamaga qo’yib 

ekanligini topamiz. Bundan ko’rinadiki    vektorning kuch chiziqlari doimo yopiq. Bu yerda    – o’tkazuvchanlik tokining zichligi,

vektor esa siljish tokining zichligi yoki qisqa qilib siljish toki deyiladi.

Manbalar
Dixroizm

Optikada dixroik moddalar ko'rinadigan yorug'likning turli to'lqin uzunlik(rang)dagi nurlarga bo'linishiga olib keladi(dispersiya bilan adashtirmaslik kerak) yoki bu kabi moddalarda turli xil qutblanishlarga ega bo'lgan yorug'lik nurlari turli miqdorlarda yutiladi.

Nur ajratgichlarda 
Dixroik atamasining asl ma'nosi yunoncha dikhroos - ikki rangli, ya'ni, yorug'lik nurini turli to'lqin uzunliklariga ega bo'lgan ikkita nurga ajrata oladigan har qanday optik qurilmani anglatadi. Bunday qurilmalarga odatda optik qoplamalar bilan ishlov berilgan ko'zgu va filtrlar kiradi, ular yorug'likni ma'lum bir to'lqin uzunliklari oralig'ida qaytarish va ushbu diapazondan tashqarida bo'lgan yorug'likni o'tkazish uchun mo'ljallangan. Misol tariqasida, ba'zi videokameralarda qo'llaniladigan dixroik prizma bo'lib, u alohida CCD massivlarida yozib olish uchun yorug'likni qizil, yashil va ko'k qismlarga bo'lish uchun bir nechta qoplamalardan foydalanadi, ammo hozirda Bayer filtriga ega bo'lgan alohida piksellarni yagona CCD massivida filtrlash keng tarqalgan. Bunday dixroik qurilma odatda yorug'likning qutblanishiga bog'liq emas. Dixromatik atamasi ham shu ma'noda qo'llaniladi.

Qutblangan yorug'lik bilan 
Dixroikning ikkinchi ma'nosi moddaning xususiyatini bildiradi, bunda u orqali o'tadigan turli qutblanishlarga ega yorug'lik turli yutilish koeffitsientiga ega bo'ladi; bu diatenuatsiya deb ham ataladi. Ko'rib chiqilayotgan holda qutblanish soat mili yo'nalishida va soat mili yo'nalishiga qarshi doiraviy qutblanish bo'lsa, bunday dixroizm doiraviy dixroizm (CD circular dichroism) deyiladi. CDni ko'rsatadigan aksariyat materiallar assimetrikdir , ammo  yaqinda CDni namoyon etadigan assimetrik bo'lmagan materiallar kuzatilgan.  Soat mili yo'nalishida va soat mili yo'nalishiga qarshi doiraviy qutblanish ikkita spin burchak momenti (SAM) holatini ifodalaganligi sababli, bu holda foton uchun bu dixroizmni spin burchak momentining dixroizmi sifatida ham ko'rib chiqish mumkin va kvant mexanikasi yordamida modellashtirilishi mumkin.

Turmalinga o'xshash ba'zi kristallarda dixroik effektning kuchi yorug'lik to'lqin uzunligiga bog'liq holda kuchli o'zgarib turadi, bunda turli xil qutblanishlarga ega bo'lgan yorug'lik bilan ko'rilganda ular turli xil ranglarga ega bo'lib ko'rinadi.  Bu odatda pleoxroizm deb ataladi,  va bu usul mineralogiyada minerallarni aniqlash uchun ishlatilishi mumkin. Ba'zi materiallarda, masalan, gerapatit (yodokinin sulfat) yoki Polaroid plitalarida dixroik effekt to'lqin uzunligiga kuchli bog'liq emas.

Suyuq kristallarda 
Dixroizm, yuqoridagi ikkinchi ma'noda, suyuq kristallarda molekulyar strukturaning optik anizotropiyasi yoki aralashmalarning mavjudligi yoki dixroik bo'yoqlarning mavjudligi tufayli yuzaga keladi. Dixroik bo'yoqlarning mavjudligi tufayli yuzaga keladigan ta'sir mehmon-mezbon  effekti(guest-host effect) deb ham ataladi.

Shuningdek qarang 

 Yorug'likning ikkilanib sinishi
 Dixromatizm
 Likurg kubogi
 Pleoxroizm

Havolalar 

Qutblanish
Optika
Kotton effekti

Fizikada Kotton effekti — bu moddaning yutilish zonasi yaqinidagi optik aylanish dispersiyasi va/yoki doiraviy dixroizmning xarakterli oʻzgarishi. Yutilgan yorugʻlik toʻlqin uzunligi chegarasida qutblanish tekisligi aylanishining mutlaq kattaligi dastlab toʻlqin uzunligining oʻzgarishi bilan tez oʻzgaradi, yutilish maksimalida nolni kesib oʻtadi va keyin yana toʻlqin uzunligi oʻzgarishi bilan tez, lekin teskari yoʻnalishda oʻzgaradi. Bu hodisa 1895-yilda fransuz fizigi Aime Kotton (1869 – 1951) tomonidan kashf etilgan.

Agar qutblanish tekisligining aylanishi toʻlqin uzunligi kamayishi bilan birinchi boʻlib ortib ketsa (birinchi bor Kotton kuzatganidek) musbat  Kotton effekti, agar aylanish birinchi boʻlib kamaysa, manfiy Kotton effekti deb ataladi.  Beta-plitalari kabi protein tuzilishi manfiy Kotton effektini koʻrsatadi.

Yana qarang 

 Kotton-Mouton effekti

Manbalar 

Optika
Qutblanish
Doppler sovutish

Doppler sovutish - bu moddani sovutish uchun atomlarning harakatini ushlab turish va sekinlashtirish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan mexanizm. Bu atama ba'zan lazerli sovutish bilan sinonim sifatida ishlatiladi, ammo lazerli sovutish boshqa usullarni o'z ichiga oladi.

Tarix-Doppler sovutish bir vaqtning o'zida 1975 yilda ikki guruh tomonidan taklif qilingan, birinchisi David J. Wineland va Hans Georg Dehmelt[1] va ikkinchisi Teodor V. Hansh va Artur Leonard Schawlow edi[2]. U birinchi marta 1978 yilda Wineland, Drullinger va Walls tomonidan namoyish etilgan  va ko'p o'tmay Noyxauzer, Xohenstatt, Toschek va Dehmelt tomonidan namoyish etilgan.

Atom tuzilishi-Faqat ba'zi atomlar va ionlar lazerni sovutish uchun mos optik o'tishlarga ega, chunki 300 nm dan ancha qisqa to'lqin uzunliklarida zarur bo'lgan lazer quvvatini ishlab chiqarish juda qiyin. Bundan tashqari, atom qanchalik nozik tuzilishga ega bo'lsa, uning yuqori holatdan foton chiqarishi va asl holatiga qaytmaslik, uni qorong'i holatga keltirish va sovutish jarayonidan olib tashlash uchun ko'proq usullar mavjud. Bu atomlarni hayajonlangan holatga qaytarish uchun boshqa lazerlardan foydalanish va yana bir marta urinib ko'rish mumkin, ammo o'ta nozik tuzilish qanchalik murakkab bo'lsa, shunchalik ko'p (tor diapazonli, chastotali qulflangan) lazerlar talab qilinadi.

Chastotani blokirovka qiluvchi lazerlar ham murakkab, ham qimmat bo'lgani uchun, bir nechta qo'shimcha lazerni qayta ishlashga muhtoj bo'lgan atomlar kamdan-kam sovutiladi; umumiy rubidiy magnit-optik tuzoq, masalan, bitta qayta pompalanadigan lazerni talab qiladi. Bu molekulalarning umuman lazer bilan sovutilishining sababi hamdir: molekulalar o'ta nozik tuzilishga qo'shimcha ravishda rovibronik birikmalarga ham ega va shuning uchun ham hayajonlangan aylanish yoki tebranish holatlariga tushishi mumkin. Biroq, molekulalarning lazer bilan sovutilishi avval SrF molekulalari  va keyin Ca va YO kabi boshqa diatomiklar bilan ko'rsatildi.

Konfiguratsiyasi-Atomning uchta harakat erkinlik darajasini sovutish uchun barcha uchta Dekart o'lchamidagi lazer nurlarining qarshi tarqaladigan to'plamlaridan foydalanish mumkin. Keng tarqalgan lazerli sovutish konfiguratsiyasiga optik pekmez, magnit-optik tuzoq va Zeeman sekinroq kiradi.Ion tuzog'ida tutilgan atom ionlarini bitta lazer nuri bilan sovutish mumkin, agar bu nur uchta harakat erkinligi darajasida komponentga ega bo'lsa. Bu neytral atomlarni ushlab turish uchun zarur bo'lgan oltita nurdan farqli o'laroq. Dastlabki lazerli sovutish tajribalari ion tuzoqlaridagi ionlar ustida o'tkazildi. (Nazariy jihatdan neytral atomlar chuqur tuzoqqa tushib qolsa, ularni bitta nur bilan sovutish mumkin edi, lekin amalda neytral tuzoqlar ion tuzoqlariga qaraganda ancha sayozroqdir va neytral atomni yadrodan chiqarib yuborish uchun bitta orqaga qaytish hodisasi yetarli bo'lishi mumkin. 

Atom fizikasi
Fotorezistor,Ichki fotoeffekt



Fotorezistorlar nima? 
Yorugʻlikka bogʻliq rezistorlar (LDR) sifatida ham tanilgan fotorezistorlar yorugʻlikning mavjudligi yoki yoʻqligini koʻrsatish yoki yorugʻlik intensivligini oʻlchash uchun ishlatiladigan yorugʻlikka sezgir qurilmalardir. Zulmatda ularning qarshiligi juda yuqori, baʼzan 1 MŌ gacha, lekin LDR sensori yorugʻlikka taʼsir qilganda, qarshilik yorugʻlik intensivligiga qarab, hatto bir necha ohmgacha keskin pasayadi . LDRlar qoʻllaniladigan yorugʻlikning toʻlqin uzunligiga qarab oʻzgarib turadigan sezgirlikka ega va chiziqli boʻlmagan qurilmalardir. Ular koʻplab ilovalarda qoʻllaniladi, ammo bu yorugʻlikni sezish funktsiyasi koʻpincha fotodiodlar va fototransistorlar kabi boshqa qurilmalar tomonidan amalga oshiriladi. Baʼzi mamlakatlar ekologik xavfsizlik nuqtai nazaridan qoʻrgʻoshin yoki kadmiydan tayyorlangan LDRlarni taqiqlagan.

Nurga bogʻliq qarshilik (fotorezistor) taʼrifi 
Fotorezistorlar yorugʻlikka sezgir rezistorlar boʻlib, ular taʼsir qiladigan yorugʻlik intensivligi oshishi bilan qarshilik kamayadi.

Fotorezistorlar turlari va ish mexanizmlari 
Amaldagi materiallarga asoslanib, foto rezistorlarni ikki turga boʻlish mumkin: ichki va tashqi. Ichki fotorezistorlar kremniy yoki germaniy kabi qoʻshilmagan materiallardan foydalanadi. Qurilmaga tushgan fotonlar elektronlarni valentlik zonasidan oʻtkazuvchanlik zonasiga qoʻzgʻatadi. Bu materialda oqim oʻtkazish uchun mavjud boʻlgan koʻproq erkin elektronlar hosil qiladi va shuning uchun kamroq qarshilik. Tashqi fotorezistorlar aralashmalar bilan qoʻshilgan materiallardan tayyorlanadi, ular dopantlar deb ham ataladi. Dopantlar mavjud valentlik zonasi ustida elektronlar bilan toʻldirilgan yangi energiya bandini yaratadi. Bu elektronlar kichikroq energiya boʻshligʻi tufayli oʻtkazuvchanlik zonasiga oʻtish uchun kamroq energiya talab qiladi. Natijada yorugʻlikning turli toʻlqin uzunliklariga sezgir qurilma. Nima boʻlishidan qatʼiy nazar, ikkala tur ham yoritilganda qarshilikning pasayishini namoyon qiladi. Yorugʻlik intensivligi qanchalik yuqori boʻlsa, qarshilik tushishi shunchalik katta boʻladi. Shuning uchun LDRlarning qarshiligi yorugʻlik intensivligining teskari, chiziqli boʻlmagan funktsiyasidir.

Ichki fotoelektr effekti
Fotovoltaik effekt quyosh panellarining ishlashi ortida qoʻllaniladigan printsipdir. Fotonlar metall yuzasiga urilganda metall yuzasidan elektronlarning zaryadsizlanishi tashqi fotoelektr effekti deb ataladi.
Abulmuzaffar Sam’oniy

Abulmuzaffar Sam’oniy (arabcha: أبو المظفر السماني — Abulmuzaffar Sam’oniy — Toʻliq ismi: Abulmuzaffar Mansur ibn Muhammad Sam’oniy Marvaziy) — mufassir, muhaddis va faqih.

Hayoti 
Abulmuzaffar Sam’oniy mufassir, muhaddis, faqih, muftiy, faxru-d-din (dinning iftixori), qozi, adib boʻlib, tarixchi Abu Saʼd Abdulkarim ibn Muhammad Sam’oniyning bobosi. Marvda tugʻulgan Yoshlikdan hadislarni o‘rgangan va ota-bobolari singari fiqhdagi qodiriyya oqimiga mansub bo‘lgan. Uzoq yillar Xuroson, Iroq va Hijoz shaharlari bo‘ylab sayohat qilgan va bir muddat Movarounnahrda istiqomat qilib, Samarqand, Buxoro, Termiz, Marv olimlaridan tahsil olgan. „Al-jomi’u-s-sahih — Sahihi Buxoriy“, „Sunan Termiziy“, „Sunan Abu Dovud“ hadis to‘plamlarini yod bilgan. 1069-1070-yilda Makkada shofi’iylarga qo‘shilgan.
Sayohati davomida 100dan ortiq eng yirik muhaddislardan 1000ta eng sara hadislarni to‘plagan. 50dan ziyod shogirdi bo‘lgan. Fiqh, hadis, tilshunoslikka oid 10ta asar yozgan.

Manbalar 

Olimlar
Islom:Shaxslar
Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy

Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy (arabcha: إسماعيل بن عبد الرحمن سنجفيني — Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy — Toʻliq ismi: Abu Ali Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy) — Muhaddis va roviy.

Hayoti 
Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy Ustrushananing Samarqand yaqinidagi „Sanjafin“ qishlog‘ida tavallud topgan. Manbalarda Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniyning tavallud topgan yoki vafot etgan yili haqida birorta maʼlumot keltirilmagan. Baʼzi bir manbalarda unga Ismoil ibn Abi Abdurrahmon deb murojaat qilingan. Keyinchalik ilm istab Samarqand shahriga keladi va shu yerda fiqh ilmini chuqur o‘rganadi. Manbalarda unga Samarqand faqihlaridan biri deb taʼrif beriladi. U ko‘plab hadislar ham rivoyat qilgan. Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniy hadislarni Abu Ibrohim ibn Ismoil Bob Kassiy, Abu Yaʼqub Abor, Said ibn Xushnom, Abu Bakr Jurjoniy va boshqalardan rivoyat qilgan. Muhammad ibn Ahmad ibn Hoshim Dihniy, Muhammad ibn Osim Qatavoniy va Abdulloh ibn Mas’ud ibn Komil Samarqandiylar Ismoil ibn Abdurrahmon Sanjafiniydan hadis rivoyat qilishgan.

Manbalar 

Olimlar
Islom:Shaxslar
Abulabbos Saraxsiy

Abulabbos Saraxsiy (arabcha: أبو العباس سرخسي — Abulabbos Saraxsiy — Toʻliq ismi: Abulabbos Muhammad ibn Abdurrahmon Dog‘uliy Saraxsiy (vafoti 975 yoki 999-yil)) — Muhaddis va faqih.

Hayoti 
Abulabbos Saraxsiy mashhur muhaddis, imom va faqih boʻlib, Saraxsda tavalud topgan Buxoro va Nishopurda hadislardan taʼlim olgan, Saraxsda vaʼzlar o‘qigan. Sam’oniyning maʼlumotiga ko‘ra, birinchi boʻlib shofi’iylikni Saraxsda targ‘ib etgan. Iroqda bo‘lgan. Movarounnahr va Xurosonda uning 8 shogirdi, Iroq va
Marvda 3ta ustozi borligi qayd etilgan. „Al-mu’jam“ hadislar to‘plami muallifi.

Asarlari 
 “Al-mu’jam”

Manbalar 

Olimlar
Islom:Shaxslar
Suyuq geliy



Asosiy tushuncha
Barcha boshqa moddalar ancha yuqori haroratlarda qattiq holatga o'tadi.Suyuq geliy esa absolyut nolga yaqin haroratlarda ham qotmaydi va barcha ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, absolyut nolda ham geliyning normal holati suyuq holat bo'lar ekan.

Biroq bu degani geliy umuman qattiq holatga o'tmaydi degan gap emas.
Qattiq holatga suyuq geliy yuqori bosimda o'tkazilishi mumkin. Xatto absolyut nolda ham geliyning kristallanishi uchun 25,27 atmosfera bosimi kerak bo'lar ekan.
Suyuq geliy shunisi bilan ajoyibki, u tabiatdagi eng sovuq suyuqlikdir. AAtom og'irliklari 4 ga teng bo'lgan atomlardan tuzilgan odatdagi geliyning kritik temperaturasi 5,25K ga teng.

Suyuq holatda u faqat shu temperaturadan past temperaturalardagina mavjud bo'la oladi.

Suyuq geliy ||. O'ta oquvchanlik
Suyuq geliy || ning eng ajablanarli xossalaridan biri uning o'ta oquvchanligidir. Biror boshqa modda ega bo'lmagan bu xossa shundan iboratki, suyuq geliy || ingichka kapilyarlar, teshiklar va hokazolar orqali o'tganda hech qanday ishqalanishga duch kelmaydi. Go'yo uning qovushqoqligi nolga teng bo'lgandek oqadi. Bu hodisani P.L.Kapitsa 1940-yilda kashf qilgan.

Ishlatilish soxalari
Geliy sanoat va xalq xo’jaligida keng qo’llaniladi:

- metallurgiyada  toza metallni erish vaqtida  himoyalovchi vosita  sifatida ishlatiladi;
- oziq-ovqat sanoatida (E939 oziq-ovqat qo’shimchasi sifatida ro’yxatdan o’tgan) yoqilg’i va qadoqlash gazi sifatida;
- ultra past haroratni olish uchun sovutish suyuqligi sifatida (xususan, metallarni supero’tkazuvchi holatga o’tkazish uchun);
- aviatsiya kemalarini to’ldirish uchun (dirijabl va havo sharlari);
- chuqur sho’ng’in uchun nafas olish aralashmalarida;
- gaz chiqarish naychalarini to’ldirish uchun;
- ba’zi turdagi yadro reaktorlarida sovutish suyuqligi sifatida ;
- gaz xromatografiyasida tashuvchi sifatida ;
- geliy-neon lazerlarida ishlaydigan suyuqlikning tarkibiy qismi sifatida ;
- qattiq disklarning ba’zi zamonaviy modellarida plomba sifatida ;
- LED filamentlaridan issiqlikni samarali ravishda olib tashlaydigan LED filaman lampalarining kolbalarini to’ldirish uchun.
Bundan tashqari, nuklid 3He polarizator sifatida neytron tarqalish texnikasida pozitiv sezgir, shu jumladan, gaz neytron detektorlarining ishchi moddasi sifatida ishlatiladi. Geliy-3 ham termoyadroviy energiya uchun istiqbolli yoqilg’i hisoblanadi.

Manbalar
A.K.Kikoin, I.K.KIkoin; 
cheminfo.uz
Seitnebi Abduramanov

Seitnebi Abduramanov (; 1914-yil 15-fevral, Buyuk Qaralez qishlogʻi, Bogʻchasaroy tumani, Qrim — 1987-yil 15-dekabr, Namangan shahri, Oʻzbekiston SSR) — uchala darajadagi „Shuhrat“ ordeni sohibi, 1232-oʻqchi polki vzvod komandiri yordamchisi (1-Belorus fronti, 69-armiya, 370-oʻqchi diviziyasi), katta serjant.

Tarjimayi holi 
Seitnebi Abduramanov 1914-yil 15-fevral Qrimdagi Bogʻchasaroy tumani, Buyuk Qaralez qishlogʻi dehqon oilasida tavallud topgan. Millat qrim tatar. 1936-yilda harbiy xizmatga safarbar qilingan. Harbiy xizmatni oʻtab boʻlgach, tuman moliya boʻlimi inspektori sifatida faoliyat yuritgan. 1941-yilda qayta harbiy xizmatga safarbar etilib, Qizil armiyaning kichik komandirlarni tayyorlash maktabiga joʻnatiladi. 1941-yil iyundan urushda ishtirok eta boshlaydi. Bu paytda Abduramanov Novograd-Volinsk (Ukrainadagi Jitomir viloyati) shahridagi artilleriya qismida harbiy xizmatni oʻtayotgandi. Janubiy-gʻarbiy frontda, Stalingrad yaqinidagi jangda qurshovda qolishi tufayli bir necha marta kontuziya va jarohatlar olgan. 1944-yil 20-oktyabr Polshadagi harbiy harakatlar payti, yaʼni kunduzgi vaqtda Abduramanov dushman haqida qimmatli maʼlumotga ega boʻlgan josusni asirga oladi. Bu jasorati uchun III darajali „Shuhrat“ ordeni bilan taqdirlanadi. 1945-yil yanvarda Germaniyadagi janglarda koʻrsatgan mardligi uchun II darajali „Shuhrat“ ordeni bilan taqdirlangan. 1945-yil aprelda Zelxov va Lipa aholi punktlaridagi jangda koʻrsatgan qahramonliklari uchun I darajali „Shuhrat“ ordeniga tavsiya etiladi. Urush yakunlangach, oilasi bilan Oʻzbekistonga koʻchirtirib yuboriladi. 1946-yil 15-mayda SSSR Oliy Soveti Prezidiumi farmoniga asosan I darajali „Shuhrat“ ordeni bilan taqdirlanadi. Shu tufayli uchala darajadagi „Shuhrat“ ordeni sohibi aylanadi, ammo bu haqida yigirma besh yil oʻtib, xabardor boʻlgan. Namangan shahrida yashagan. Uzrempriborning Andijon zavodida ishlagan. Abduramanovning 2 nafar Nariman va Mustafa Abduramanovlar ismli oʻgʻillari boʻlgan.

Vafoti 
Abduramanov 1987-yil 15-dekabr kuni Namangan shahrida vafot etgan. Shahardagi qabristonlarning biriga dafn etilgan.

Mukofotlari 
 I darajali Vatan urushi ordeni;
 Qizil Yulduz ordeni;
 uchala darajadagi „Shuhrat“ ordeni;
 „Jasurlik uchun“ medali;
 „Varshavani ozod qilgani uchun“ medali;
 „Berlinni egallagani uchun“ medali;
 „1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali;
 „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi“ medali;
 Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 20 yilligi medali; 
 Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 30 yilligi medali; 
 Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 40 yilligi medali;
 Mehnat fahriysi medali;
 „SSSR Qurolli kuchlariga 50 yil“ yubiley medali;
 „SSSR Qurolli kuchlariga 60 yil“ yubiley medali.

Xotira 
Seitnebi Abduramanov xotirasiga oʻzi tavallud topgan qishlogʻida 2017-yili xotira yodgorligi oʻrnatilgan.

Manbalar 

Namanganda vafot etganlar
Namanganda dafn etilganlar
Varshavani ozod qilganlik uchun medali sohiblari