MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Alfred Mirek

Alfred Martinovich Mirek (1922-yil 21-noyabr, Toshkent – 2009-yil 28-iyun, Moskva) – sovet va rus olimi. Shuningdek, cholgʻuchi, oʻqituvchi – akkordeonchi va A. Mirek nomidagi rus garmoni muzeyi asoschisi. Sanʼatshunoslik fanlari doktori (1987), professor (1989), Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan artist (1995).

Hayoti 
1922-yil 21-noyabrda Toshkent shahrida asli chex oilasida tugʻilgan. 1923-yilning boshida oilasi bilan Odessaga koʻchib oʻtgan. U yerda 5 yoshidan boshlab pianino chalishni oʻrgangan. 1930-yilda Moskvada E. F. Gnessina maktabiga oʻqishga kirib, uni 1937-yilda tugatgan. Elektrchi kasbini egallab, 1938-yildan qurilishda ishlay boshlagan. Kechqurun esa pianinochi-kompanist boʻlib ishlagan.

1942-yilda Alfred Mirek kontrrevolyutsion tashviqotda ayblanib hibsga olinib, 7 yilga qamalgan. Unjlagga yuborilgan va u yerda daraxt kesishda ishlagan. Ogʻir kasallik va nogironligi tufayli 1944-yilda erta ozod qilingan. 1956-yilda reabilitatsiya qilingan.

Alfred Mirek 2009-yil 28-iyunda vafot etgan. U Moskvadagi Shcherbinskoye qabristoniga dafn etilgan.

Oilasi 

Otasi – Martin Mixaylovich Mirek (1886-yil 16-oktyabr – 1942-yil 25-iyul), muhandis-quruvchi. Germaniyada taʼlim olgan. U SSSRda – Kavkazda, Ukrainada va Uzoq Sharqda koʻplab muhim davlat ob’ektlari qurilishini boshqarishda ishtirok etgan. Ximki Shimoliy daryo stansiyasi qurilishida usta boʻlib ishlagan. 1937-yilda hibsga olinib, 5 yilga ozodlikdan mahrum qilingan va 3-sonli kontslagerga (Solikamsk yaqinidagi Vishera) yuboriladi. U yerda 1942-yil 25-iyulda 54 yoshida vafot etgan.

Birinchi rafiqasi (1945-yildan 1982-yilgacha) – Lidiya Vladimirovna Elxovskaya (1924-yil 9-mart – 2000-yil 3-mart).

Ikkinchi rafiqasi – Natalya Aleksandrovna Mirek (Voronenko), 2000-yildan boshlab A. Mirek rus harmonika muzeyi mudiri boʻlib, 2017-yilda A. N. Skryabin muzeyiga qoʻshilgan (hozirda tegishli boʻlim mudiri).

Mukofotlari 

 1987-yil – sanʼatshunoslik fanlari doktori.
 1989-yil – musiqa va cholgʻu asboblari tarixi va nazariyasi professori.
 1995-yil – Rossiya Federatsiyasining xizmat koʻrsatgan artisti (1995-yil 25 aprel) – sanʼat sohasidagi xizmatlari uchun.
 2003-yil – Moskva hukumatining Faxriy yorligʻi (2003-yil 15-aprel) – poytaxtning tarixiy va madaniy merosini saqlash va rivojlantirishdagi faol ishtiroki uchun.

Manbalar 

SSSRda qatag‘on qilinganlar
Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari
Moskvada vafot etganlar
2009-yilda vafot etganlar
28-iyunda vafot etganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1922-yilda tugʻilganlar
21-noyabrda tugʻilganlar
Tenis Melngaylis

Tenis Vitauts Emiliyevich Melngaylis (, 1912-yil 13-dekabr, Toshkent – 1980-yil 8-dekabr, Riga) – latviyalik va sovet shaxmatchisi.

Hayoti 
Tennis Vytautas Emiliyevich Melngaylis 1912-yil 13-dekabrda Toshkentda tugʻilgan. Mashhur latviyalik bastakor Emils Melngailisning oʻgʻli. Tenisga shaxmat oʻynashni oʻzi kuchli shaxmatchi boʻlgan otasi oʻrgatgan.

Faoliyati 
1936-yilda Tenis Melngaylis Latviya terma jamoasi tarkibida Myunxendagi norasmiy shaxmat Olimpiadasida ishtirok etgan. U yerda birinchi zaxira taxtasida oʻynagan (+4, =1, −5). 1938-yilda Shaxmat boʻyicha Latviya chempionati natijalariga koʻra, Kemeri shahrida boʻlib oʻtgan 2-xalqaro shaxmat turnirida ishtirok etadi. Turnirda kuchli raqobatda 11—12-oʻrinlarni egallagan. 1939-yilda Buenos-Ayresda ikkinchi marta Latviya terma jamoasini ikkinchi marta shaxmat olimpiadasida birinchi zaxira taxtasida (+4, =3, −1) taqdim etadi. Latviyaga qaytgach, Rigadagi Latviya terma jamoasiga nomzodlar turnirida yettinchi oʻrinni egallagan. U Ikkinchi jahon urushi davrida, 1943—1944-yillarda Latviya shaxmat ittifoqiga rahbarlik qilgan. Urushdan keyingi dastlabki yillarda turli shaxmat turnirlarida faol ishtirok etishda davom etgan. 1946-yilda Riga shahrida 1-toifali Butunittifoq turnirida gʻolib boʻlib, shaxmat boʻyicha SSSR ustaligiga nomzod unvonini olgan. Fritsis Apsheniek memorialida esa 3—5-oʻrinlarni egallaydi. 1947-yilda Hermann Mathison memorialida 3—4-oʻrinlarni egallagan. 1940—1950-yillarda „Bērnība“ yoshlar jurnalining shaxmat boʻlimiga rahbarlik qiladi. Keyingi yillarda sogʻligʻi yomonlashgani sababli Tenis Melngailisning shaxmat turnirlaridagi natijalari pasayib ketib, 1950-yillarning oʻrtalaridan boshlab asta-sekin shaxmat chiqishlarini toʻxtatadi.

Tennis Melngaylis 1980-yil 8-dekabrda vafot etib, Rigadagi oʻrmon qabristoniga dafn etiladi.

Manbalar 

Sovet shaxmatchilari
1980-yilda vafot etganlar
8-dekabrda vafot etganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1912-yilda tugʻilganlar
13-dekabrda tugʻilganlar
Konstantin Savitskiy

Konstantin Sergeyevich Savitskiy (1905-yil, Toshkent, Turkiston, Rossiya imperiyasi – 1955-yil, Tbilisi, Gruziya, SSSR) – SSSR Ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari, polkovnik yordamchisi.

Biografiyasi 
Konstantinning otasi Savitskiy Sergey Vladimirovich, Chor armiyasi polkovnigi, zodagon, Sovet hokimiyatiga qarshi kurash uchun oq gvardiya otryadlarining tashkilotchisi boʻlgan.

Konstantin Sergeyevich xalq dushmani sifatida tan olingan Akaki Koxreidze tavsiyasi bilan 1931-yilda Gruziya SSR NKVDsiga ishga olingan. Savitskiy iqtisodiyot boʻlimining boshligʻi, soʻngra tergovchi boʻlgan va keyinchalik IV boʻlim boshligʻi yordamchisi lavozimiga koʻtarilgan. 1939-yil aprelda NKVDda faoliyatini vaqtinchalik toʻxtatdi, ammo 1941-yilda yana SSSR NKVD IV boʻlim boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari etib tayinlandi. 1943-yilda B. Z. Qobulov SSSR Davlat xavfsizlik xalq komissarining oʻrinbosari etib tayinlangandan soʻng Konstantin uning shaxsiy kotibi boʻlib ishlay boshladi. Savitskiy 1945-yildagi buyruq bilan SSSR NKGB kotibiyati boshligʻining oʻrinbosari lavozimiga tayinlandi.

Savitskiy 1953-yil 1-iyulda „Ruxadze ishi“ boʻyicha hibsga olingan va 1955-yilda otib oʻldirilgan.

Qatagʻondagi ishtiroki 
Konstantin 1953-yilda tergov davomida hibsga olinganlar aybiga iqror boʻlsa, ularga nisbatan kuch ishlatilmasligi xato ekanligini tushunib yetdi. Ular aybiga iqror boʻlgandan soʻng, Beriya mahbuslarni kaltaklashga buyruq berdi, u shunday degan edi: „Ularni narigi dunyoga joʻnatishdan oldin, yuziga musht tushiring“. 1954-yilda „Bolshoy terror“ davrida Tbilisidagi qatlning guvohi boʻlganlar shunday taʼriflashgan: „Qatl sodir boʻlgan joyda dahshatli va qoʻrqinchli sahna sodir boʻldi. Krimyan, Xazan, Savitskiy, Paramonov, Alsayan, Kobulov … xuddi zanjirband qilingan itlardek, arqon bilan bogʻlangan mutlaqo nochor holda edilar. Ularni bogʻlab, toʻpponcha tutqichi bilan shafqatsizlarcha urishardi“.

Manbalar 

„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari
Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
Tbilisida vafot etganlar
1955-yilda vafot etganlar
15-noyabrda vafot etganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1905-yilda tugʻilganlar
Dilshod Fatxullin

Dilshod Zinnatovich Fatxullin (1940-yil 6-aprel, Toshkent – 2020-yil 18-yanvar, Moskva) – sovet va rus kinematografi. RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1992), SSSR Davlat mukofoti laureati (1977).

Hayoti 
Dilshod Zinnatovich Fatxullin 1940-yil 6-aprelda Toshkentda tugʻilgan. 1963-yilda S.A.Gerasimov nomidagi Butunrossiya davlat kinematografiya institutining tamomlagan. Dastlab Oʻzbekfilmda ishlagan, 1974-yildan boshlab „Mosfilm“ kinostudiyasida suratga olish boʻyicha rejissyorlik qilgan.

U 2005-yilda „Osmonning taqdiri“ tarixiy filmida rejissyor sifatida ishtirok etgan.

1972-yildan KPSS aʼzosi hamda SSSR Kinematograflar uyushmasi (Moskva) aʼzosi boʻlgan.

Dilshod Zinnatovich Fatxullin 2020-yil 18-yanvarda Moskvada vafot etgan.

Filmlari 
1964-yil – Arqonda yuruvchilar (rus tilida:Канатоходцы).

1964-yil – Sana (rus tilida:Свидание).

1966-yil – Noziklik (rus tilida:Нежность).

1966-yil – Oq laylaklar (rus tilida:Белые, белые аисты).

1967-yil – Unutilmas (rus tilida:Незабываемое).

1969-yil – Quyosh bilan qaytib keling (rus tilida:Возвращайся с солнцем).

1971-yil – Qoʻrqmasdan (rus tilida:Без страха).

1972-yil – Bu yaxshi yigit (rus tilida:Этот славный парень).

1974-yil – Shunday baland togʻlar (rus tilida:Такие высокие горы).

1975-yil – Janob Makkinlining parvozi (rus tilida:Бегство мистера Мак-Кинли).

1977-yil – Bizning qarzlarimiz (rus tilida:Долги наши).

1979-yil – Nonning taʼmi (rus tilida:Вкус хлеба).

1982-yil – Graf Nevzorovning sarguzashtlari (rus tilida:Похождения графа Невзорова).

1984-yil – Oʻlik jonlar (rus tilida:Мёртвые души).

1984-yil – Ajralishdan oldin (rus tilida:Прежде, чем расстаться).

1985-yil – Kelinlar shahri (rus tilida:Город невест).

1985-yil – Goʻzallik saloni (rus tilida:Салон красоты).

1988-yil – Yerdagi quvonchlar (rus tilida:Радости земные).

1988-yil – Yirtqich hayvon yoki boshqasi (rus tilida:Чудовище или кто-то другой).

1992-yil – Quyoshli tomonda yugurish (rus tilida:Бег по солнечной стороне).

1993-yil – Eshiting, Fellini! (rus tilida:Послушай, Феллини!).

1993-yil – Bezovta yoy (rus tilida:Стрелец неприкаянный).

1998-yil – Chexov va Ko (rus tilida:Чехов и Ко).

2000-yil – Imperiya hujum ostida (rus tilida:Империя под ударом).

2003-yil – Sevgisiz orol (rus tilida:Остров без любви).

2004-yil – Verxnyaya Maslovkada (rus tilida:На Верхней Масловке).

2004-yil – Qadimgi bolgarlar dostoni: Vladimir zinapoyasining Qizil quyoshi (rus tilida:Сага древних булгар. Лествица Владимира Красное Солнышко).

2005-yil – Qadimgi bolgarlarning dostoni: Chingizxon qizining sevgi dostoni (rus tilida:Сага древних булгар. Сага о любви дочери Чингисхана).

2006-yil – Leningradliklar (rus tilida:Ленинградец).

2008-yil – Tuman (rus tilida:Марево).

2008-yil – Suveren taqdiri (R.Fataliyev bilan birgalikda) (rus tilida:Судьба государя).

2012-yil – Bir vaqtlar Rostovda (rus tilida:Однажды в Ростове).

2013-yil – Birodarlar almashinuvi (rus tilida:Братья по обмену).

Mukofotlari va unvonlari 
1977-yil – „Janob Makkinlining qochishi“ filmi uchun SSSR Davlat mukofoti.

1992-yil – „RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist“ unvoni.

Adabiyotlar

Manbalar

Havolalar
 
 

Toshkentda tugʻilganlar
Ahadjon Hasanov

Ahadjon Ahmadjonovich Hasanov (1940.29.3) — arabshunos-islomshunos olim, O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan yoshlar murabbiyi, tarix fanlari doktori (1994), professor.

Tarjimayi holi 
Ahadjon Hasanov 1940-yilning 29-martida Toshkent viloyati Piskent shahrida tug‘ilgan. 1964-yilda Toshkent Davlat universiteti (hozirgi O‘zbekiston Milliy universiteti)ning sharq fakultetini tamomlagan. Mehnat faoliyatini mazkur fakultetda Arab davlatlari tarixi fanidan dars  berishdan boshladi. Misr, Liviya va boshqa arab davlatlarida uzoq muddat xizmat safarida bo‘ldi. 13 yil davomida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti devonida mas’ul vazifada ishladi. Hozirda O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi islom tarixi va manbashunosligi kafedrasi professori sifatida faoliyat yuritmoqda.

Ilmiy-pedagogik faoliyati 
1975-yilda „Социально-политический строй мамлюкского Египта при черкесских султанах (1382—1517)“ mavzusidagi nomzodlik dissertatsiyasini, 1994-yilda esa „История древней Аравии и проблемы  ее изучения“ mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi.

2000-yil 16-sentyabrda  Toshkent islom universitetida UNESCO Bosh kotibi Koichiro Masuuro ishtirokida „Jahon dinlarini qiyosiy o‘rganish UNESCO“ kafedrasi ochildi. Mazkur kafedra o‘z yo‘nalishi bo‘yicha dunyodagi  12 ta kafedraning biri, professor Ahadjon Hasanov esa  uning ilk rahbari bo‘ldi.

Olim mazkur kafedra faoliyatini tashkil etishda, uning dunyo oliy o‘quv yurtlaridagi turdosh  dinshunoslik kafedralari  bilan hamkorlik aloqalarini o‘rnatish va mustahkamlashda samarali mehnat qildi. U Toshkent, Samarqand, Buxoro, Moskva, Qozon, Qohira, Buxarest, Parij, Yujin (AQSh)da o‘tkazilgan xalqaro ilmiy konferensiyalarda ingliz, arab va rus tillaridagi ma’ruzalari bilan ishtirok etdi.

Ahadjon Hasanov dinlar tarixi, islom tarixi, qiyosiy dinshunoslik kabi yo‘nalishlarda  o‘ziga xos ilmiy maktab yaratdi.  Bir qator nomzodlik va doktorlik dissertatsiyalariga rahbarlik qilmoqda.

Ahadjon Hasanov  200 ga yaqin ilmiy maqola, monografiya, darslik, o‘quv qo‘llanma va   risolalar muallifi. Olimning mas’ul  muharrirligi va taqrizi ostida 30 dan ortiq monografiya, risola va o‘quv qo‘llanmasi chop etildi.

Mukofotlari 
Professor Ahadjon Hasanov  2011-yilda „O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan yoshlar murabbiyi“ faxriy unvoniga sazovor bo‘ldi. 2020-yilda „Mehnat shuhrati“ ordeni bilan taqdirlandi.

Manbalar 

Manbashunos olimlar
Toshkent viloyatida tug'ilganlar
Piskent tumanida tugʻilganlar
Mehnat shuhrati ordeni sohiblari
Yelena Kuzmina

Yelena Aleksandrovna Kuzmina (1909-yil 4-fevral, Tiflis, Rossiya imperiyasi – 1979-yil 15-oktyabr, Moskva, SSSR) – sovet kino aktrisasi, RSFSR xalq artisti (1950). Uchta Stalin mukofoti sovrindori (1946, 1948, 1951).

Hayoti 
Yelena Kuzmina 1909-yil 4-fevralda (baʼzi maʼlumotlarda 17-fevralda) Tbilisida tugʻilgan. Uning otasi Aleksandr Kuzmin suv inshootlari muhandisi boʻlgan. Aktrisaning bolaligi Toshkentda oʻtgan. Toshkent xotin-qizlar gimnaziyasiga oʻqishga kirgan, biroq tez orada uyda oʻqishga oʻtdi. Toshkentda Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan keyin maktabga qaytgan. Keyin esa oilasi bilan Tbilisiga koʻchib ketgan.

U 1925-yilda Tbilisidan Leningradga oʻqish uchun kelgan va ikki yil vaqt sarflablab, FEKS kino ustaxonasiga oʻqishga kirgan va uni 1930-yilda bitirgan. 1929-yilda aktyorlik faoliyatini boshlagan. Uning debyut roli „Yangi Bobil“ badiiy filmidagi kommuna ayol Luiza boʻlgan.

Uning ijodidagi yetakchi mavzu hayotning ogʻir sinovlarida kuchli ayol xarakterini shakllantirish boʻlgan.

„Maxfiy topshiriq“ filmidagi razvedkachi Mariya-Marta rolida Kuzminaning mahorati yaqqol namoyon boʻlgan. Aktrisa ikkita rolni mahorat bilan oʻynagan (beadab va shafqatsiz Gestapo xodimi hamda yumshoq, samimiy, oʻz burchini fidokorona va kamtarlik bilan bajargan sovet ayoli).

Komediya qahramoni sifatida Kuzmina tor burjua dunyosida yashovchi filist Mariya Konstantinovna („Duel“) rolida va Aurora Bompas („U eriga qanday yolgʻon gapirdi“) rolini ijro etgan.

„Jannatdagi soʻnggi tun“ („Jannatdan qochish“) filmida aktrisa jahldor, shafqatsiz Sanda Kitsanning rolini oʻynagan.

Yelena Aleksandrovna Kuzmina 1979-yil 15-oktyabrda 71 yoshida Moskvada vafot etgan. U Novodevichy qabristoniga, erining yoniga dafn etilgan.

Oilasi 
 Boris Vasilyevich Barnet (1902—1965) – Birinchi eri (1929—1936) – kinorejissyor, RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1935), Ukraina SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1951).
 Natalya (1934–1994) – Qizi – doktor, tibbiyot fanlari nomzodi.
 Eri – Aleksandr Pavlovich Alliluyev (1931—2021),
 Mixail Aleksandrovich Alliluyev (1958—1986) – Nabirasi.
 Yelena – nevarasi.
 Mixail Ilich Romm (1901–1971) – Ikkinchi eri (1936-yildan) – kinorejissyor, SSSR xalq artisti (1950).

Mukofotlari 
 RSFSRda xizmat koʻrsatgan artist (1935).
 Ikkinchi darajali Stalin mukofoti (1946) – „217-sonli odam“ filmidagi Tatyana Krilova roli uchun (1944).
 Birinchi darajali Stalin mukofoti (1948) – „Rossiya masalasi“ filmidagi Jessi roli uchun (1947).
 Birinchi darajali Stalin mukofoti (1951) – „Maxfiy topshiriq“ filmidagi Marta Shirk roli uchun (1950).
 RSFSR xalq artisti (1950).

Manbalar 

Aktrisalar
Vladimir Blum

Vladimir Ivanovich Blum (1877-yil – 1941-yil) – rus va sovet teatr tanqidchisi, jurnalist.

Hayoti 
Vladimir Blum 1877-yilda Odessada tugʻilgan. 1907-yilda Moskva universitetining tarix va filologiya fakultetini tamomlagan. U Nijniy Novgorod gimnaziyasida oʻqituvchi boʻlib ishlagan. 1907-yilda „Rus fikri“ jurnalida jurnalist sifatida debyut qilgan.

Vladimir Blum 1917-yilda KPSS ga aʼzo boʻlgan. 1917-yildan „Sotsial-demokrat“, „Izvestiya Moskva ishchilar deputatlari kengashi“, „Pravda“, „Umumrossiya Markaziy Ijroiya Qoʻmitasining Izvestiya“ gazetalari va boshqa nashrlarning xodimi boʻlib ishlagan. 1919–1921-yillarda „Teatr xabarnomasi“ jurnalida, 1924–1926-yillarda „Yangi tomoshabin“ jurnalida bosh muharrir boʻlgan. U Leningraddagi „Sanʼat hayoti“ jurnalining Moskva shahri vakili boʻlgan va Bosh repertuar qoʻmitasining musiqa va teatr boʻlimini boshqargan.

Vladimir Blum „Izvestiya“, „Pravda“ va boshqa markaziy gazetalarda maqolalar chop ettirgan. Oʻz maqolalarida yangi sovet teatr repertuarini qoʻllab-quvvatlagan. Shu bilan birga, teatr ensiklopediyasiga koʻra, u klassik merosning rolini va Moskva badiiy teatrining ahamiyatini kam baholagan. Sovet sanʼatida mafkuraviy „poklik“ ni himoya qilib, Bulgakov pyesasi asosida „Turbinlar kunlari“ va Korneychuk pyesi asosida „Bogdan Xmelnitskiy“ kabi spektakllar qoʻyilmasligi haqida yozgan. U 1929-yilda „Satira jonlanadimi?“ maqolasida „satira ishchilar va dehqonlar davlatchiligiga zarar keltiradi“ degan fikrni bildirgan. Bu esa markaziy matbuotda bir qator eʼtirozlarga sabab boʻlgan.

Vladimir Blum 1941-yilda Toshkentda vafot etgan.

Oilasi 
Xotini – Mariya Mixaylovna Blum.

Qizi – Balakina (Blum) Muza Vladimirovna.

Qizi – Blum Ariadna Vladimirovna.

Qizi – Blum Kira Vladimirovna.

Nabirasi – Blum Vadim Stepanovich.

Nevarasi – Blum Vladimir Vadimovich.

Nevarasi – Arendaruk (Blum) Aleksandra Vadimovna.

Adabiyotlar 
 Dmitriev Yu. A. Ya jil togda… M., 1995. S. 30-32.

Manbalar

Havolalar 
 D. I. Zolotnitskiy. Beskin – Blyum – Zagorskiy // Teatralnaya kritika 1917—1927 godov: Problemi razvitiya: Sbornik nauchnix trudov / Redkol. A.Ya. Altshuller, N. A. Tarshis, A. A. Ninov, Yu. A. Smirnov-Nesvitskiy. L.: LGITMiK, 1987. 172 s. — obzor deyatelnosti, izbrannaya bibliografiya.
 
 Blyum V. I. A. Korneychuk „BOGDAN XMYeLNITsKIY“. 1648 g. Pesa v 4 d. – statya 1939 g. na sayte Histor!ans.in.ua.

Toshkent shahrida vafot etganlar
Jurnalistlar
1877-yilda tugʻilganlar
1941-yilda vafot etganlar
Mariya Androsova-Ionova

Mariya Nikolayevna Androsova-Ionova (14 oktyabr 1864-yil, Yoqut viloyati — 1941-yil, Toshkent) – yakut eposining muallifi va ijrochisi, folklorshunos.

Hayoti 
Mariya Nikolayevna Androsova-Ionova 1864-yil 14-oktyabrda Yoqut viloyati, Boturu ulusi, Ikkinchi Igideyskiy ovulida tugʻilgan. Yetim qolib, bobosi qoʻlida katta boʻlgan.

U 1893-yilda surgun qilingan „Narodnaya Volya“ aʼzosi V.M.Ionovga turmushga chiqqan.

1899—1910-yillarda Yakutskda, 1910–1917-yillarda Petrogradda, 1917–1922-yillarda Kiyevda yashagan.

1922–1930-yillarda u SSSR Fanlar akademiyasining Antropologiya va etnografiya muzeyida (Kunstkamera) ishlagan.

U Fanlar akademiyasining Yoqut Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Nyurbinskiy va Vilyuyskiy viloyatlaridagi ekspeditsiyalarida qatnashgan.

Mariya Nikolayevna Androsova-Ionova umrining soʻnggi yillarini Moskvada oʻtkazgan. Ulugʻ Vatan urushi boshlanishi bilan evakuatsiya qilingan va 1941-yilda Toshkentda vafot etgan.

Oilasi 
V.M.Ionov bilan nikohidan toʻrt farzand tugʻilgan, ikkita oʻgʻli yoshligida vafot etgan.

Katta qizi Lyudmila siyosiy faoliyati uchun ikki marta turli muddatlarga hukm qilingan (1924-yil 10-iyunda – Leningradda hibsga olingan. 16-mayda u konslagerga 3 yilga hukm qilingan va Solovetskiy maxsus lageriga joʻnatilgan. 1925-yil Verxne-Ural siyosiy izolyatoriga oʻtkazilgan. 1927-yil iyun oyida Sibirga 3 yilga surgun qilingan va Narim oʻlkasiga yuborilgan). 1930-yillarning boshlarida Lyudmila Vsevolodovna Ionova onasining iltimosiga binoan 3 yil yashash huquqini cheklash bilan ozod qilingan. Qozonda yashagan, keyinchalik Olmaotaga surgun qilingan, statistik inspektor boʻlib ishlagan. U uchinchi marta 1937-yil 16-oktyabrda Sovet hokimiyatiga qarshi qoʻzgʻolonni tayyorlashda ishtirok etganlikda soxta ayblovlar bilan hibsga olingan. 21-noyabr kuni u VMNga hukm qilindi va oʻsha kuni qatl etilgan.

Ionovning kenja qizi Olga Vsevolodovna tarixchi olim boʻlgan.

Ijodi 
Mariya Nikolayevna bir nechta kitoblar muallifi hisoblanadi.

U E.K.Pekarskiyga „Yoqut tili lugʻati“ ilmiy ishini yozishda til mutaxassisi sifatida katta yordam bergan.

Nashr qilingan asarlari 
 E.K.Pekarskiy tomonidan toʻplangan Yoqut xalq adabiyoti namunalari (Sankt-Peterburg, 1909-yil).
 Sovet folklori (1936 yil).
 Dabaan: Moskvadagi birodarlik almanaxi (1938-yil).

Ionovlar materiallarining aksariyati 1940-yilda A. A. Popov tomonidan nashr etishga tayyorlangan.

Manbalar 

1941-yilda vafot etganlar
Folklorshunoslar
Andrey Fatyanov

Andrey Yefremovich Fatyanov (1906-yil 14-sentyabr – 1942-yil 24-sentyabr) – 14-armiyaning 5-alohida tezyurar bombardimonchi aviatsiya polkining eskadron komandiri yordamchisi, katta leytenant. Sovet Ittifoqi Qahramoni.

Hayoti 
Andrey Yefremovich Fatyanov 1906-yil 1-sentyabrda Novaya Dmitrievka qishlogʻida (hozirgi Ulyanovsk viloyati Radishchevskiy tumanida) dehqon oilasida tugʻilgan. Millati rus. Qishloq xoʻjaligida va qurilishda ishchi boʻlib ishlagan.

1928-yil sentyabrda O‘zbekiston SSR Toshkent shahar harbiy komissarligi tomonidan Qizil Armiya safiga chaqirilgan. Kichik komandirlar maktabini, 1931-yilda Kachin harbiy uchuvchilar maktabini tamomlagan. 1939–1940-yillardagi Sovet-Fin urushida qatnashgan. 5-alohida tezyurar bombardimonchi aviatsiya polkining eskadron komandiri yordamchisi katta leytenant Andrey Fatyanov dushman qoʻshinlari, temir yoʻl kesishmalari va bazalarini bombardimon qilish boʻyicha oltita muvaffaqiyatli jangovar missiyani amalga oshirgan. A.E.Fatyanov 1940-yil 4-fevralda dushman hududida urib tushirilgan eskadron samolyotini topib, u yerga qoʻngan va ekipajni oʻz aerodromiga yetkazgan.

Katta leytenant Andrey Yefremovich Fatyanov SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1940-yil 7-maydagi farmoni bilan "Finlyandiya oq gvardiyachilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini naʼmunali bajarganligi, koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun „Lenin ordeni“, „Oltin yulduz“ medali va „Sovet Ittifoqi Qahramoni“ unvoni bilan taqdirlangan.

Andrey Yefremovich Fatyanov 1941-yildan Ulugʻ Vatan urushi frontlarida, soʻngra Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida sinovchi uchuvchi boʻlgan. 1942-yil 24-sentabrda sinov parvozi chogʻida halok boʻlgan. U Toshkent shahrida dafn qilingan.

Adabiyotlar 
 Герои Советского Союза — узбекистанцы. — Ташкент, 1984.
 Книга:Герои Советского Союза 2

Manbalar

Havolalar