MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Namangan muhandislik-iqtisodiyot instituti

Namangan muxandislikiqtisodiyot  winstituti - muhandis va iqtisodchi muentregadInstitutdasda asa dá wSswaislar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti. Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat instituti Namangan filiali negizida 1992-yil tashkw,etiw a wlgangan. Institut tarkibida wW 5 fakultet (iqtisod, mo a empresaliya, minstituwternatiaogiya va sirtqi) bor. Institutda 17 ta kafedra, iqtidorli talabalar instituwternati, litseyi, iqtisodiy taʼlim hududiy (regional) markazi va uning qw se ooshida ixtisoslashgan sport boʻlimi, ilmiy va xalqaro aloqalar, maʼnaviyat boʻlimlari vaa iqtidorli talabalar bilan ishlash, axborotlar texnologiyalari va masofaviy oʻqit3*ish markazi, multimedia sinflari, tayyorlov kuwrslari, markaziy kutubxona va sho#xobcha kutubxonalar (80 ming nusxa), 4 ta ilmiy laboratoriya, "Lochin" sport-soglomlashtirish klubi, "Ziyo" kichik bosmaxonasi mavjud. Institutda darsliklar, risola va uslubiy aQwqoʻllanmalar chop etiladi.2
Awawaqa
A a d 9 ta yoʻnalish boʻyicha bakalavrlar t oayyorlanadi, magistratura va aspirantura q se wqmavjud. Institutda 120 prof,oʻqituvchi, jumladan 7 fan doktori va professor, 61 fan nomzodi, dotsentlar ishlaydi (2003).
3
Institut 2 mutaxassislik (menejmenet vá  toʻqimachilik xom ashyosini dastlabki ishlash mutaxassisliklari) boʻyicha aspirantura orkali oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagw e wogik kadrlar tayyorlaydi.

Magistraturada uzluksiz taʼlim tiziwmining yuqori malakali magistrlarini tayyorlash uchun 6 ta mutaxassislik guruhlari tashkweweeseil qilingan. Institut olimlari Moskva toʻqima a empresa A empresa z wweeeeweww aí w este chilik akademiyasi va Sankt-Peterburg texnologiya va dizayn instituti, AQSH xalqaro rivojlanish agentligi "Yevroaziya" jamgʻarmasi va Xalqaro mehribonlik korpusi bilan hamkorlik qilib keladi. Institutda oʻtkazilgan ilmiy tadqiqotlar iqshlari natijasida 10 dan ortiq ixtiro qilindi va ularning aksariyati ishlab chiqarishga joriy etildi. Institutda 2002/2003 oʻquv yilida 2300 dan ortiq talaba taʼlim oldi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi institutlar‎
Namangan muhandislik-pedagogika instituti

Namangan muxandislik pedagogika instituti - muhandis-pedagoglar, muhandislar, iqtisodchipedagog va iqtisodchilar tayyorlay-digan oliy oʻquv yurti. Sanoat, transport, qurilish, mashinasozlik, oziq-ovqat va kimyoviy texnologiya, qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash, axborotlar texnologiyasi, elektroenergetika, menejment, buxgalteriya hisobi va audit qamda moliya yoʻnalishlari boʻyicha mutaxassislar tayyorlanadi. Toshkent politexnika institutining Namangan filiali negizida Namangan sanoat-texnologiya instituti nomi bilan tashkil etilgan (1991). 1998-yildan hozirgi nomda. Institut kasb-hunar kollejlari uchun muhandis-pedagoglar tayyorlash boʻyicha tayanch oliy oʻquv yurti hisoblanadi. Institut tarkibida 7 fakultet (mexanika, mashinasozlik, texnologiya, qurilish, informatika, iqtisodiyot, malaka oshirish), 27 kafedra, tadbirkorlik va biznes maktabi, akademik litsey, axborot texnologiyalari va masofaviy taʼlim boʻlimi, sport-sogʻlomlashtirish majmualari hamda bir qancha kasb va til oʻrgatuvchi kurslar faoliyat koʻrsatadi. Institutda bakalavriatning 17 taʼlim yoʻnalishi va magistraturaning 11 mutaxassisligi boʻyicha kadrlar tayyorlanadi.

Institut olimlari dolzarb yoʻnalishlarda, jumladan, oziq-ovqat resurslarini rivojlantirish, yangi qurilish materiallari yaratish, bino va inshootlarning zilzilabardoshligini oshirish, xalq xoʻjaligida quyosh energiyasidan foydalanish, qishloq xoʻjaligi ekinlari hosildorligini oshirish kabi mavzularda nazariy va amaliy ahamiyatga molik ilmiy tadqiqotlar ishlari olib boradi. Bir qancha ilmiy ishlan-malar ishlab chiqarish ga joriy etilgan.

Institutda 230 dan ortiq professor-oʻqituvchi, jumladan, 15 fan doktori, professor, 110 dan ortiq fan nomzodi, dotsentlar ishlaydi (2003). Institutda aspirantura, magistratura, oʻquv-ilmiy kutubxona (PO mingdan ortiq asar) mavjud. Institut bir kator rivojlangan xorijiy mamlakatlar (AQSH, Germaniya, Gollandiya, Ja-nubiy Koreya, Fransiya) bilan hamkorlik aloqalari oʻrnatgan. Institut tashkil topgandan beri 10 mingdan ortiq mutaxassis tayyorlandi. Institutda 2002/2003 oʻquv yilida 4100 talaba taʼlim oldi.

Manbalar 

    

Oʻzbekistondagi institutlar‎
Namangan
Namangan neft koni

Namangan neft koni - Namangan shahrining shim.-sharqida, Namangan antiklinal burmasida joylashgan. Namangan strukturasi dastlab 1933-yilda oʻrganilgan. Keyingi yillarda oʻtkazilgan tadqiqotlar natijasiga asoslanib chuqur burgʻi qudugʻi qazildi. Paleogen yotqiziqlarining dolomitlashgan ohak-toshlardan tuzilgan turkiston qatlamlaridagi 5-gorizontda neft borligi tasdiqlandi. Umumiy qalinligi 10 m, samarali qalinligi 3–4 m, oʻrtacha gʻovakligi 10%, oʻtkazuvchanligi 30— 100 millidarsigacha. Gorizontning oʻrtacha chuqurligi 3630 m, uz. 5,4 km, eni 3,6 km. Boshlangʻich qatlam bosimi 600 atmosfera, gaz omili 180 m³/t.

Neftning zichligi 0,856 g/sm3. Tarkibidagi oltingugurt 0,30%, koks 3,4%, parafin 5,0%, qatronlar 8% ni tashkil etadi. Qatlam harorati 87°, yengil fraksiyalar chiqishi 100°da 3%, 200° gacha 23% va 300° gacha 41%. Neftdagi yoʻldosh gaz zichligi 0,955 (azot miq-dori 3,0% gacha va metan 63,9%). Katlam suvlarining zichligi 1,060 g/sm3, minerallashganligi 4708 mg/ekv.

Manbalar
Namangan notoʻqimachi aksiyadorlik jamiyati

NAMANGAN "NOTOʻQIMACHI" AKSIYADORLIK JAMIYATI - "Oʻzbek yengilsanoat" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tarkibidagi sanoat korxonasi. 1932-yilda "Besh yillik" arteli nomi bilan tashkil etilgan. 1941—43 yilda front uchun shinel va movutlar ishlab chikarilgan. 1965-yildan korxona yigiruvtoʻquv notoʻqima mato fabrikasiga, 1982-yilda Baliqchi notoʻqima mato fabrikasi ishga tushirilgach, notoʻqima mato ishlab chiqarish birlashmasiga aylantirildi. 1994-yildan hozirgi nomda. 1995-yilda sunʼiy moʻyna ishlab chiqarish texnologiyasi oʻzlashtirildi.

Korxonada, asosan, mahsulot oʻrash uchun notoʻqima mato, paxtali vatin va sunʼiy moʻyna ishlab chiqariladi. 2002-yilda 16,5 mln. m2 notoʻqima matolar tayyorlandi.

Manbalar
Namangan haqiqati

"NAMANGAN HAQIQATI" — Namangan viloyat hokimligining ijtimoiy-siyosiy gaz. Namangan shahrida oʻzbek tilida haftada 2 marta chiqadi. Dastlab "Ishchilar qalqoni" (1918—19), "Erkinlik" (1919—21), "Zarbdor" (1921-36), "Stalin haqiqati" (1936—48) nomlarida bosilgan. 1958-yildan hozirgi nomda. Gaz.da turli davrlarda Lutfulla Olimiy, Turgʻun Poʻlat, Husniddin Sharipov, Habib Saʼdulla, Hamid Nuriy, Rustamjon Ummatov kabi oʻtkir qalam soxiblari faoliyat koʻrsatishgan. "Namangan haqiqati"da uzoq yillar samarali mehnat qilgan Ibrohim Yusupov, Fazliddin Mirzayev, Ermamat Nurmatov, Hamidaxon Mamajonova, Abdufattoh Rajabov, Gʻulomjon Akbarovlar Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, Respublikada xizmat koʻrsatgan jurnalist faxriy unvonlariga sazovor boʻlishgan.

"Namangan haqiqati" viloyat xayotining koʻzgusi sifatida umumiqtisodiyot, sanoat, qishloq xoʻjaligi, taʼlim va boshqa soxalardagi yangilik va oʻzgarishlarni, jismoniy tarbiya va sport masalasini keng va mufassal yoritadi. "Tadbirkor" nomli ilovasi ham bor. Gaz. adadi 5100 (2003).

Manbalar
Namanganmash aksiyadorlik jamiyati

"NAMANGANMASH" AKSIYADORLIK JAMIYATI - "Oʻzmashsanoat" uyushmasi tarkibidagi yirik korxona. 1962-yilda Namangan mashinasozlik zavodi nomi bilan bunyod etilgan. Korxona, asosan, neft va gaz sanoatida, kommunal xoʻjaligida ishlatiladigan suriluvchi shpindelli egiluvchan klinli poʻlat, titan, choʻyan zulfinlar, surilmaydigan shpindelli, parallel chuyan zulfinlar, korroziyabardosh membranali klapanlar, yuqori bosimda ishlaydigan ventillar ishlab chikaradi.

1967-yilda truboprovodli zadvijkalar ishlab chiqarish oʻzlashtirildi. 1973-yildan boshlab DU-150, DU-200 titan zadvijkalar tayyorlash yoʻlga qoʻyildi va 1980-yilga kelib ularning nomenklaturasi 15 xilga yetkazildi. Namanganmash aksiyadorlik jamiyati hajmlari koʻpay-ib, qoʻshimcha ish joylari yaratildi hamda mahsulotlarni eksport qilish yoʻlga qoʻyildi. Zadvijkalarning yangi turlarini oʻzlashtirish va choʻyan hamda poʻlat quyma texnologiyalarni joriy qilish maqsadida yangi quyuv sexi qurib ishga tushirildi.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishgandan soʻng korxonada respublika ehtiyojlari uchun zarur hisoblangan bir necha turdagi import oʻrnini bosuvchi mahsulotlar tayyorlana boshladi. Buning uchun, metall yuzasiga polietilen qoilash va quyuv sexida poʻlat chiqindilarni eritib mahsulotlar quyish tex-nologiyalari oʻrnatildi. Natijada korxonada ishlab chiqarilgan membranali klapanlar, choʻyan va poʻlat quyma zulfinlar ichki va tashqi bozorda sotilmoqda. Mahsulotlar (payvandlangan, quyma poʻlat zulfinlar), asosan, Belarus, Kozogʻiston va Rossiya davlatlariga eksport qilinadi.

Manbalar
Namanganskaya pravda

Namanganskaya pravda ("Namangan haqiqati") — Namangan viloyat hokimligining ijtimoiy-siyosiy gazetasi. Namangan shahrida rus tilida haftada 1-marta chiqadi. Dastlab "Izvestiya Namanganskogo Sovdepa" ("Namangan deputatlari kengashi xabarlari", 1917— 20), "Rabochiy put" ("Ishchi yoʻli", 1920-21), "Udarnik" ("Zarbdor", 1934— 45), "Za kommunizm", ("Kommunizm uchun", 1941—58) nomlari bilan nashr etilgan. 1958-yildan hozirgi nomda. Gazetada ijtimoiysiyosiy, maʼnaviy-madaniy hamda bozor islohotlariga oid taxliliy maqolalar keng yoritiladi. Shuningdek, undagi maxsus rubrikalarda sanʼat va adabiyot haqidagi xabarlar, ijodkorlarning asarlari muntazam chop etib boriladi. Adadi 1000 ga yaqin (2003).

Manbalar 

    

Gazetalar
Namangansoy

Namangansoy — Namangan viloyatidagi soy. Chatqol togʻlarining qorli choʻqqilaridan boshlanuvchi Pochchaotasoydan Zarkent qishlogʻi yonida suv oladi. Adirlar va adirlar orasidagi tekisliklarni kesib oʻtadi. Uzunligi 48 km. Qor va yomgʻir suvidan toʻyinadi. Yillik suv sarfining 60% bahor va.yoz oylariga toʻgʻri keladi. Yangiqoʻrgʻon va Namangan tumanlari ekin maydonlarini sugʻoradi. " NAMANGANTEKSTIL " AKSIYADORLIK JAMIYATI - „Oʻzbekengilsanoat“ davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tarkibidagi yirik toʻqimachilik korxonasi. Korxonada, asosan, paxta tolasidan kalava ip, sur (xom) va tayyor gazlamalar, notoʻqima matolar hamda xaridorlar buyurtmasi asosida tikuvchilik mahsulotlari tayyorlanadi.

Korxona 1967-yilda Namangan shoyi va kostyumbop gazlamalar kombinati nomi bilan ishga tushirilgan. 1974-yilda OʻzSSR 50 yilligi nomidagi „Namangan shoyi ishlab chiqarish“ birlashmasi deb nomlandi. 1994-yilda birlashma ochiqturdagi aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. 1998-yildan hozirgi nomda. „N.“ a. j. viskoza, lavsan tolalar va ularning aralashma tolalaridan koʻylakbop, plashbop gazlamalar, sunʼiy ip gazlamalar ishlab chiqarishga ixtisoslashdi. Chetdan sunʼiy tolalarni xarid qilish imkoniyatlari cheklanganligi sababli kombinatda 1997-yildan boshlab paxta tolasidan mahsulot ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Korxona tarkibida yiliga 6,3 ming t kalava ip ishlab chiqarish quvvatiga ega boʻlgan 1-va 2-yigiruv fkalari, yiliga 28,1 mln. m sur va 28,5 mln.m tayyor gazlama ishlab chiqarish quvvatiga ega boʻlgan toʻquv fabrikasi, gul bosish-pardozlash fabrikasi, Haqqulobod shahridagi tikuv fabrikasi bor. 1997-yilda Germaniyaning „Truchler“, „Grossenxayner“, „CSM“ firmalarining zamonaviy texnologiyalari bilan jihozlangan 2-yigiruv fabrikasi ishga tushirildi va jahon bozorida raqobatbardosh ip gazlamalar tayyorlana boshladi. Janubiy Koreya va Turkiya davlatlariga paxta kalava ip eksport qiladi. Aksiyadorlik jamiyatida 5 mingga yaqin ishchixizmatchilar mehnat qilmoqda. 2002-yilda 6 ming t kalava, 22 mln. m sur gazlama, 21,9 mln. m tayyor gazlamalar, 320 ming m notoʻqima matolar ishlab chikarildi.

Manbalar 

    

Oʻzbekistondagi daryolar
Namdin

Namdin — Vyetnamning shim. qismidagi shahar, Xongxa daryosi deltasidagi port. Xonamnin provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 172 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Toʻqimachilik sanoati (ip gazlama va ipak gazlama ishlab chiqarish) rivojlangan. Oziq-ovqat, oynashisha sanoati korxonalari bor.

Manbalar
Namib

Namib (, ) — Afrikaning jan.gʻarbiy sohillaridagi choʻl. Atlantika okeani sohili boʻylab, shim.da Namib shahri yaqinidan jan.da Olifants daryosi quyilish joyigacha 2100 km ga choʻzilgan. Eni 50–130 km. Yer yuzasi tekislik boʻlib, materik ichkarisiga zinapoyasimon koʻtarilib borgan (1000–1200 m). Sharqiy va shimoliy qismi qumli, janubiy toshloklichoʻl. Iklimiga qirgʻoq boʻylab oʻtgan sovuq Bengela oqimining taʼsiri bor. Eng iliq oyning oʻrtacha temperaturasi 17—19°, eng salqin oyniki 12—13°. Yillik yogʻin kam boʻlsada (10–100 mm), lekin havoning namligi yuqori. Namibni Kunane va Oranj daryolari kesib oʻtgan. Oʻsimliklari siyrak. Grunt suvlari yer yuzasiga yaqin joylarda baʼzi kserofit oʻsimliklar, akatsiya, aloe va boshqa oʻsadi. Olmos, uran konlari bor. Milliy boglar tashkil etilgan.

Manbalar 

Choʻllar
Afrika
Namlik

Namlik — xavodagi suv bugʻlari va fizik jismlar tarkibidagi suv miqdori; ob-havo va iqlimni, jismlarning xossalarini belgilaydigan omillardan biri. N. havoning suv bugʻlari-ga, jismlarning suvga qanchalik toʻyinganligiga, ularning tabiatiga, zichligiga yoki gʻovakligiga, ichki va tashqi sirtlari oʻlchamlariga bogʻliq. Odatda, N. jismning dastlabki ogʻirligiga (ogʻirlik boʻyicha N.) yoki hajmiga (hajmiy N.) nisbatan foizlarda belgilangan suv miqdori bilan ifodalanadi. Uni materialning quruq qismi massasi birligiga nisbatan olingan suv miqdori bilan ham ifodalash mumkin. Materiallar (Mas, paxta, taxta), maqsulotlar (don va boshqalar) ning N. darajasini belgilab qoʻyishning xalq xoʻjaligida ahamiyati katta. Koʻp jismlar (Mas, don, sement) maʼlum N.dagina moʻljallangan maqsad uchun yaraydi. Odam, jonivor va oʻsimliklarning hayoti ham maʼlum darajadagi N. va muhitning nisbiy namligiga bogʻliq (yana qarang Havo namligi). N. miqdori maxsus asbob — namlik oʻlchagich bilan oʻlchanadi.

Manbalar
Namlik oʻlchagich

Namlik oʻlchagich — gazlar, suyuqliklar va qattiq jismlar (shu jumladan, sochiluvchan jismlar, masalan, tuproq, qum) namligini oʻlchaydigan asbob. Gigroskopik, elektr-kimyoviy, gigrometrik va psixometrik xillari bor. Gigroskopik Namlik oʻlchagichning ishi materiallar va moddalarning atrof muhitdagi namlik (suv buglari) ni oʻziga yutish xossasiga asoslangan. U gazlar va suyukliklarning namligin oʻlchashda ishlatiladi. Elektrkimyoviy namlik oʻlchagich jismlardan elektr toki utkazilganda unda kimyoviy reaksiya yuz berib, namlik miqdorini oʻzgartirishga asoslangan. U bilan ham gazlar va suyukliklarning namligi oʻlchanadi. Gigrometrik Namlik oʻlchagichning ishi namlik miqdoriga qarab yogʻsizlantirilgan soch tolasining oʻz uzunligini oʻzgartirishi xossasiga asoslangan. U gazlarning namligini oʻlchash uchun ishlatiladi. Psixrometrik namlik oʻlchagichning ishi ikki termometr (biri quruq, ikkinchisining ustiga hoʻllangan mato oʻralgan) ning koʻrsatishlar farqini oʻlchashga asoslangan. Bu ham gazlar uchun moʻljallangan. Namlik oʻlchagich larning sigʻimli, konduktometrik va yadroviy magnit rezonans hodisasiga asoslangan turlari ham bor. Bular suyukliklar va qattiq jismlar namligini oʻlchash uchun moʻljallanadi.

Manbalar
Namoyon

Namoyon (fors. — koʻrinish, manz-ra) — naqsh mujassamoti; atrofi hoshiya naqsh (koʻpincha zanjira, ruta) bilan oʻralgan bezak, tasvir va boshqalardan iborat. Amaliy bezak sanʼatida vokelik (chamanzor, bogʻu boʻston, daryo, gul, barglar va boshqalar)ning shartli umumlashma tasviriy obrazini oʻzida aks ettiradi. Asosan, Oʻrta Osiyo naqqoshligiga xos boʻlib, mustaqil naqsh mujassamotining eng murakkab turi. N. yaratishda usta naqqoshlar girih va islimiy naqshlardan mohirona foydalanadi, N.ni uzoq va yaqindan koʻrinishini qisobga oladi. Naqshning band va tanoblarini darajalarga ajratib, bi-rinchi darajali naqsh chiziklariga alohida ahamiyat beradi. N.da girih asosiy, oʻsimliksimon naqsh toʻldiruvchi oʻrin tutadi va u asosiy naqsh (gi-rih)ni bosib oʻtmaydi. Faqat girixdan tuzilgan N.da ham asosiy va toʻldiruvchi naqshlar boʻladi, yaʼni yirik girihlar ichiga maydalari chiziladi. Oʻzbekiston hududidagi har bir vohada N. bir-biridan farq qiluvchi oʻziga xos bezak uslubiga ega: Xiva naqqoshligida N. bandlari birbiri bilan oʻzaro chetan kabi bogʻlanadi, barglar kam ishlatiladi, mujassamot rivojlanish xususi-yatiga ega, unda harakat, mavj koʻproq koʻzga tashlanadi; Toshkent naqkrshligida N.lar oʻsimlik gullarining koʻpligi bilan ajralib turadi; Fargʻona N.larida tabiatdagi gul, barg, mevalar va boshqa toʻgʻridan-toʻgʻri tabiiy shakdda tasvirlanadi. Zamonaviy meʼmorlikda, binolar bezaklarida, mustaqil amaliy bezak sanʼati asarlarida N.lar rang-barang: mehrobi N., chorsi N., seraftor N., majnuntol N. va boshqa Jumladan, Navoiy teatri binosi bezaklarida N.ning ajoyib namunalarini koʻrish mumkin.

Manbalar 

    

Sanʼat
Namoz Pirimqul oʻgʻli

Namoz pirimqul oʻgʻli (taxminan 1877, Kattaqoʻrgʻon, Utarchi qishlogʻi — 1907) — Samarqandda milliy zulm va haqsizlikka qarshi koʻtarilgan ommaviy xalq harakati boshligʻi. Barvaqt yetim qolib amakisinikida yashaydi. Keyin Samarqandga kelib, xat-savodini chiqaradi. Rus podshosiga mahalliy maʼmurlar kirdikorlaridan shikoyat qilib, bir necha bor xat yozadi. Natija chiqmagach, xalqning norozilik harakatiga boshchilik qildi. N.P.oʻ. podsho amaldorlari, boy-badavlat kishilar mol-mulkini tortib olib kambagʻallarga, beva-bechoralarga ulashgan. Shuning uchun u yuqori tabaqalar, mustamlakachilar orasida „Namoz oʻgʻri“, xalq oʻrtasida esa „Namoz botir“ deb nom qozongan. Namoz boshchiligidagi guruh 1905-yil 29 oktabrda qoʻlga tushib, Samarqand qamoqxonasiga qamaladi. 1906-yil 2-fevralda Namoz qamokdona ostidan 42 quloch uzunlikda lahim qazib, 60 nafar safdoshi bilan qochishga muvaffaq boʻladi. Namoz 3 yil davomida mahalliy maʼmurlarga qarshi harakatga boshchilik qildi. Qoʻzgʻolonchilar, asosan, Samarqand, Kattaqoʻrgʻon tumanlarida harakat qilganlar (1904—07). Oʻz toʻdasidan chiqqan xoin tomonidan oʻldirilgan. N. Namoz pirimqul oʻgʻlining ishlari xalq oʻrtasida doston boʻlib ketgan. Xalq baxshisi Nurmon Abduvoy oʻgʻli „Namoz“ dostonini yaratgan.

Naim Norqulov.

Manbalar 

1877-yilda tugʻilganlar
1907-yilda vafot etganlar
Namozshomgul

Namozshomgul (Mirabilis L.) - na mozshomguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik va bir yillik oʻsimliklar turkumi; ekma gul turi. Vatani — tropik Amerika. Oʻzbekistonda 2 xil turi uchraydi. Hidsiz N. (M. jalopa L.), xushboʻy N. (M. odorata L.). Bir yillik manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi. Boʻyi 40— 80 sm, sershox, tukli. Ildizi urchuqsimon, yoʻgʻon. Bargi uzun bandli, tubi yumaloqyoki yuraksimon, uchi oʻtkir. Gullari qizil, sariq, oq. Gulqoʻrgʻoni shingilsimon toʻpgul. Iyuldan sovuqtushguncha gullab urugʻlaydi. Gullari kunduzi yopilib, kechqurun ochiladi.

Manbalar
Nampxo

Nampxo — KXDRning gʻarbiy qismidagi shahar. Maʼmuriy jihatdan provinsiyaga tenglashtirilgan. Aholisi 400 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllarining muhim tu-guni. Sariqdengizboʻyidagi port, Pxenyan avanporti. Rangli metallurgiya sanoatining yirik markazi. Mashina-sozlik, elektromexanika, oynashisha, toʻqimachilik sanoati korxonalari bor. Qurilish materiallari ishlab chikariladi. Baliq ovlanadi.

Manbalar
Xoda Namsarayev

Xoda Namsarayevich Namsarayev (1889.27.4, Kijincha qishlogʻi, hozirgi Buryatiyaning Xorin aymogʻi — 1959.28.7, Ulan-Ude) — buryat yozuvchisi. Buryat adabiyotining asoschilaridan. Ijodi 1919-yildan boshlangan ("Qorongʻulik" pyesasi). "Orakul Dambi" (1920), "Xoʻja-yin va batrak" (1930) hikoyalarida buryat xalqining hayoti aks etgan. "Sirempil" qissasi va "Shunday boʻlgan..." hikoyalar toʻplami buryat adabiyotida yaratilgan eng yaxshi asarlardan biri. Xalq ogʻzaki materiallari asosida "Alamja Mergen" (1936), "Sogaaday se-sen", "Haraltuur xaan" asarlarini yozgan. "Tongda" romani (1950) muallifi. Urushdan soʻng N.ning "Tanlangan asarlar" (1948), "Tanlangan sheʼrlar" (1949) va 5 jildli asarlar toʻplami nashr qilingan (1957—59).

Manbalar 

    

1889-yilda tugʻilganlar
1959-yilda vafot etganlar
28-iyulda vafot etganlar
Namud

Namud (fors. — koʻrinish, namoyon boʻlish) — makom ashula yoʻllarida muayyan shoʻʼbaning boshqa shoʻʼbalarda ishlatiladigan kuy tuzilmasi. Har bir N. shoʻʼbaning bosh kuy jumlalaridan olinib, shu va boshqa makom qismlarida avj sifatida foydalanishi mumkin. N.lar foydalaniladigan shoʻʼba tarkibidagi kuy va doyra usuliga moslab olinadi hamda maqomlarning muhim shakllantiruvchi vositasi sanaladi. Shashmaqomda N.lar soni oʻndan ortiq boʻlib, Saraxbor, Talqin va Nasr shoʻʼbalari asosida yuzaga kelgan. Ular Uz zol, Ushshoq, Muxayyari Chorgoh, Bayot, Navo, Oraz, Dugoh, Segoh, Nasrulloyi va boshqa N.laridir. Bulardan Uz zol N.i — Buzruk va Rost maqomlari, Ushshoq N.i — Buzruk, Rost makrmlari, Muxayyari Chorgoh Namud — Buzruk, Rost, Segoh va Iroq maqomlari, Navo N.i va Oraz N.i — Navo va Segoh maqomlari, Segoh N.i — Rost va Segoh maqomlari, Nasrulloyi N.i — Buzruk va Segoh maqomlarining shoʻʼbalarida avj oʻrnida ishlatiladi. N.lardan bastakorlarning yirik shakldagi kuy va ashulalarida qam keng foydalanilgan. Asarlarda oʻrniga qarab muayyan N.ning kuy-ohanglari, vazni va hajmi boʻyicha turlicha koʻrinishlari ishlatilishi mumkin. Maqom, shuningdek, mumtoz ashula va cholgu yoʻllarida oʻxshash uslubda foydalanadigan boshqa maxsus kuy tuzil malaridan Zebo pari va Turk avjlari N.lar qatorida oʻrin tutadi.

Adabiyot 
 Rajabov I., Maqomlar masalasiga doyr, T., 1963.

Manbalar
Namudligʻ

Namudligʻ — Iloqdagi Shahar harobasi (6—11-asrlar). N. Angren shahri yaqinida, Ohangaron daryosining oʻng sohilida joylashgan. 1966—67 yillarda oʻrganilgan. N.ning maydoni 70 ga,’ 5 burchakli qalʼa va keng shahristondan iborat boʻlib, dare va uning irmoklari bilan mudofaalangan. 3—4-asrlarda mudofaa devorlari bilan oʻralmagan turar joylar paydo boʻlgan. Bu davrda tirnab uchburchak naqshlar solingan, qizil oxrasimon boʻyoklar bilan yoʻl-yoʻl chiziklar tushirilgan va hayvon shaklidagi tutqichli sopol idishlardan foydalanilgan. 5—6-asrlarda N. shaharga aylangan. 9—10-asrlarga kelib kumush va boshqa rangli metallarni qayta ishlovchi hunarmandlik korxonalari rivojlanishi bilan shahar gullab yashnagan. N.da metall eritish va kulolchilik pechi, kaolin va buyok, modda saqlanadigan joylar topilgan. N.dagi idishlar qoʻlda va kulolchilik charxida yasalgan. Undan shisha, sopol idishlar, har xil tangalar topilgan. Ularga oxra va angob bilan jilo berish rasm boʻlgan Shahar 11-asrda inqirozga uchragan.

Manbalar
Nana sohib

Nana sohib (asl ismi Nana Govind Dandu Pant) (taxminan 1824—?) — 1857—59 yillardagi Hindiston xalq qoʻzgʻoloni rah-barlaridan biri. Ingliz Ost-Indiya kompaniyasining nafaqasida boʻlgan maratx peshvosi (hokimi) Baji Rao II ning asrandi oʻgʻli. Peshvo vafoti (1851) dan soʻng kompaniya N. S.ga nafaqa toʻlashdan bosh tortgani sababli u xalq qoʻzgʻoloniga qoʻshilgan. 1857-yilda oʻzini peshvo deb eʼlon qilgan, Kanpur shahri va viloyatida oʻz hokimiyatini joriy qilgan. Mustamlakachilarga qarshi yirik janglarda qatnashgan. Keyinchalik qoʻzgʻolonning boshqa mulkdor rahbarlari singari xalq urushini cheklashga harakat qilgan. 1857-yil oʻrtasida Kanpur yaqinidagi magʻlubiyatdan soʻng N. S. Aud viloyatiga chekingan va qoʻzgʻolonning asosiy mar-kazlari tor-mor qilinganidan soʻng Shimoliy Hindistonning changalzorlariga bekingan. Keyingi taqsiri maʼlum emas. == Adabiyot ==
 Narodnoye vosstaniye v Indii 1857— 1859, M., 1957; Novaya istoriya Indii, M., 1961.

Manbalar
Nanay tili

Nanay tili — tungus-manjur tillariaan biri. Rossiya Federatsiyasining Xabarovsk va Primorye oʻlkalari va qisman Xitoyda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 8 mingdan ortiq. 3 lahjaga boʻlinadi: amur (ussuri), ku-rurmi, sungari. Amur laxjasining nayxin shevasi adabiy Nanay tiliga asos boʻlgan. Nanay tili fonetikasi unlilarning koʻpligi, sintaksisi esa sodda gaplarning qoʻshma gaplarga nisbatan koʻp qoʻllanishi hamda aniklanmish — aniklovchi moslashuvining yoʻkligi bilan ajralib turadi.

Rossiya Federatsiyasidagi Nanay tili uchun 1931-yilda lotin grafikasi asosida, 1963. yilda rus grafikasi asosida yozuv yaratilgan.

Manbalar 

Tillar
Nanaylar

Nanaylar (oʻzlarini nani deb atashadi; eski nomi — goldlar) — asosan, Rossiya Federatsiyasining Xabarovsk va Primorye oʻlkalarida yashovchi xalq. Rossiyadagi umumiy soni 10,5 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Xitoyda 2 ming kishiga yaqin N. yashaydi. Nanay tilida soʻzlashadi. Dindorlari rasman pravoslavlar, anʼanaviy eʼti-qodlar saqlangan.

Manbalar