Davlatlar roʻyxati

Jahonning siyosiy xaritasida, 2023-yil holatiga koʻra, 278 dan ortiq mamlakat boʻlib, jumladan jahon hamjamiyati tomonidan mustaqilligi rasman tan olingan 195 ta suveren davlat mavjud. Bulardan 193 tasi BMTning faoliyatida aʼzo davlatlar sifatida, 2 tasi (Vatikan, Falastin)esa kuzatuvchi-davlat boʻlib ishtirok etmoqda.

Jahonning hozirgi siyosiy xaritasi turli tarixiy jarayonlar taʼsirida shakllangan. Ayniqsa, Birinchi va Ikkinchi jahon urushlari, mustamlaka tizimining yemirilishi, sotsialistik tuzumning barham topishi kabi jarayonlar alohida eʼtiborga loyiqdir. Ushbu tarixiy voqealar taʼsirida XX va XXI asrlar mobaynida dunyoda mustaqil davlatlar soni muttasil oʻsib keldi.

Hozirda dunyoning koʻp joylarida aholisi oʻz mustaqil davlatchiligini tan olish uchun kurashayotgan mintaqalar mavjud boʻlib kelmoqda.

Tan olingan davlatlar

Qisman tan olingan davlatlar
Qisman tan olingan davlatlar — Birlashgan Millatlar Tashkilotiga aʼzo boʻlmagan davlatlar kamida bitta va undan ortiq BMTga aʼzo davlat tomonidan tan olingan davlatlar kiradi.

Tan olinmagan davlatlar
Tan olinmagan davlatlar — oʻzini suveren davlatlar deb eʻlon qilgan va aholining mavjudligi, hududni nazorat qilish, huquq va boshqaruv tizimlari kabi davlatchilik belgilariga ega boʻlgan, lekin ayni paytda davlat tomonidan diplomatik tan olinmagan mintaqalarning umumiy nomi. Birlashgan Millatlar Tashkilotiga aʻzo davlatlar tomonidan bir yoki bir nechta aʻzo davlatlarning suvereniteti ostida hisoblanadi.

Muxtor davlatlar
Muxtor davlatlar — katta davlat doirasidagi maqomiga ega boʻlgan muxtor respublika yoki boshqa muxtor birlik. U oʻzining konstitutsiyasi, qonun hujjatlari, hududi, fuqaroligi, oliy davlat organlari, maʼlum darajada byudjet va soliq mustaqilligiga ega. Lekin, u boshqa katta davlat doirasida tuzilganligi sababli oʻz pul tizimiga, armiyasiga, tashqi siyosiy va tashqi iqtisodiy munosabatlarda toʻliq mustaqillikka va xakazoga ega boʻlmaydi.

Boshqa hududlar

Yangi Zelandiya bilan Assotsiyalashgan davlat

Mulklar

Doimiy (mahalliy) aholisi va oʻz fuqaroligiga ega boʻlgan tuzilishlar
Xalqaro shartnomalarda maxsus maqomga ega boʻlgan 3 ta hudud:
Xitoyning 2 ta maxsus maʼmuriy rayonlari:
 Gonkong (Syangan)
 Makao (Aomin)
Finlandiyaning 1 ta asosiy muxtor mintaqsi:
 Aland orollari
Avstraliyaning tashqi hududlari:
 Kakos (Kiling) orollari
 Norfolk oroli
 Rojdestvo oroli
Buyuk Britaniyaning dengizorti hududlari:
 Angilya
 Bermud orollari
 Britaniyaning Virgin orollari
 Gibraltar
 Kayman orollari
 Montserrat
 Pitkern orollari
 Muqaddas Yelena, Vozneseniya va Tristan-da-Kunya orollari
 Muqaddas Yelena oroli
 Vozneseniye oroli
 Tristan-da-Kunya orollari
 Terks va Kaykos orollari
 Folklend (Malvin) orollari
Buyuk Britaniyaning qirollik yerlari:
 Gernsi
 Jersi
 Men oroli
Daniyaning 2 ta hududi (2 muxtor mintaqasi):
 Grenlandiya
 Farer orollari
Niderlandiyaning 3 ta dengizorti (muxtor) hududlari:
 Aruba
 Kyurasao
 Sint-Marten
Yangi Zelandiyaning qaram hududi:
 Tokelau
AQShning 5 ta dengizorti hududidagi mulklari (qoʻshilmagan hududlar):
 Amerikaning Virgin orollari
 Amerika Samoasi
 Guam
 Puerto-Riko
 Shimoliy Mariana orollari
Fransiyaning 5 ta dengizorti birlashmalari:
 Sen-Bartelemi
 Sen-Marten
 Sen-Pyer va Mikelon
 Uollis va Futuna
 Fransuz Polineziyasi
Fransiyaning 1 dengizortidagi asosiy maʼmuriy-hududiy birligi:
 Yangi Kaledoniya

Dengizorti hududlar, baʼzan alohida hududlar sifatida tasniflanadi
Niderlandiyaning 3 ta asosiy (dengizortidagi) birlashmalari:
 Bonayre
 Saba
 Sint-Estatius
Fransiyaning 5 ta dengizortidagi departamentlari va mintaqalari:
 Gvadelupa
 Mayotta
 Martinika
 Reyunion
 Fransuz Gvianasi

Doimiy aholisi boʻlmagan qaram hududlar
Avstraliyaning 3 ta tashqi hududlari:
 Ashmor va Kartye orollari
 Korallo dengizi orollari hududi
 Xerd oroli va Makdonald orollari
Buyuk Britaniyaning 3 ta dengizorti hududi:
 Akrotiri va Dakeliya
 Britaniyaning Hind okeanidagi hududi
 Janubiy Georgiya va Janubiy Sendvich orollari
Norvegiyaning 3 ta qaram hududlari:
 Buve oroli
 Shpitsbergen
 Yan-Mayen
AQShning 9 ta tashqi kichik orollari:
 Beyker oroli
 Jarvis oroli
 Jonston atolli
 Kingmen rifi
 Miduey atolli
 Navassa oroli
 Palmira atolli
 Ueyk oroli
 Xaulend oroli
AQShning 2 ta bahsli hududi:
Baho-Nuevo
Serranilya
Fransiyaning 2 ta dengizortidagi maxsus maʼmuriy-hududiy hududlari:
 Klipperton oroli
 Fransiyaning Janubiy va Antarktidadagi hududi
2 ta orollar guruhi tub aholisi boʻlmagan, bir qator davlatlar tomonidan bahsli:
Parasel orollari
Spratli
Antarktidadagi 7 ta davlatning 8 ta hududiy daʼvolari (uning maqomi Antarktika shartnomasi bilan belgilanadi):
Avstraliya tomonidan daʼvo qilingan 1 ta Antarktida hududi:
 Avstraliyaning Antarktidadagi hududi
Argentina tomonidan daʼvo qilingan 1 ta Antarktida hududi:
 Argentina Antarktidasi
Buyuk Britaniya tomonidan daʼvo qilgan 1 ta Antarktida hududi:
 Britaniyaning Antarktidadagi hududi
Yangi Zelandiya tomonidan daʼvo qilgan 1 ta Antarktida hududi:
 Rossa qaram hududi
Norvegiya tomonidan daʼvo qilingan 2 ta Antarktida hududi:
 Qirolicha Mod yeri
 Petr I oroli
Fransiya tomonidan daʼvo qilingan 1 ta Antarktida hududi:
 Adeli yeri
Chili tomonidan daʼvo qilingan 1 ta Antarktida hududi:
 Chilining Antarktidadagi hududi

Boshqalar
Davlatlararo tuzilmalar (konfederatsiyalar): Yevropa Ittifoqi (rasmiy ravishda konfederatsiya yoki davlatning boshqa shakli bo'lmagan davlatdan yuqori siyosiy va moliyaviy darajaga ega tashkilot), Ittifoq davlati
milliy hududlar: Muxtoriyatlar (Afon va boshqalar), federatsiya qismlari, rezervatsiyalar, Buyuk Britaniyaning tarkibiy qismlari (Angliya, Shotlandiya, Uels, Shimoliy Irlandiya)
Malta ordeni (Xalqaro huquqqa koʻra, Malta oʻrdenining suvereniteti diplomatik missiyalar darajasida koʻrib chiqiladi, lekin davlat suvereniteti sifatida emas; BMTda kuzatuvchi tashkilot maqomiga ega);
Kondominiumlar (qoʻshma hududlar);
Nizoli hududlar (Ozod Kashmir, Gilgit-Baltiston, Gʻarbiy Sahroi Kabir);
Hech kimning yeri boʻlmagan hudud (Antarktika, Bir-Tavil,  Serb va Xorvat chegarasidagi hovli);
Qabila qirolliklari;
Aloqa qilmaydigan xalqlar hududlari;
Neytral hududlar;
Ijaraga olingan hududlar (Boyqoʻngʻir va boshqalar);
Harbiy bazalar;
Shaxsiy mulklar;
Surgundagi hukumatlar;
Maxsus iqtisodiy zonalar;
Bir qator mamlakatlarning markaziy hukumatlari tomonidan nazorat qilinmagan va toʻliq mustaqillikka daʼvo qiladigan yoki daʼvo qilmaydigan hududlar (milliy ozodlik harakatlari, isyonchilar, separatistlar).

Manbalar 

Davlatlar pul birliklari roʻyxati
Davlat poytaxtlari roʻyxati

Adabiyotlar 
 
 
 
 
 
 
  
 

Davlatlar