Al-Shawkani

Muhammad al-Shawkani (1759-1834) — yamanlik sunniy mashabi boʻyicha taniqli islom olimi, huquqshunos, ilohiyotchi va islohotchi. Shawkani athariy ilohiyotining eng nufuzli tarafdorlaridan biri boʻlgan va salafiy musulmonlar tomonidan ularning kanonik olimlaridan biri sifatida hurmat qilinadi. Uning taʼlimoti salafiylar oqimining paydo bo‘lishida katta rol o‘ynadi. O‘rta asrlar hanbaliy musavviri Ibn Taymiyya taʼlimoti taʼsirida Al- Shavkaniy taqlid amaliyotiga (huquq maktablariga taqlid qilish), Muqaddas Bitiklarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri talqin qilishga chaqiriqlari, Kalomga (spekulyativ ilohiyot) qarshi turishi, shuningdek, shirk (butparastlik) deb qoralagan turli xalq odatlariga qattiq qarshilik qilgani uchun o‘zining qatʼiy pozitsiyasi bilan eʼtiborga sazovor bo‘ldi.

Ismi 
Uning toʻliq ismi Muhammad Ibn Ali ibn Muhammad ibn Abdulloh ash-Shawkani edi. „Ash-Shawkani“ familiyasi Sanodan tashqarida joylashgan hijrat ash- Shavkanidan olingan.

Biografiyasi 
Zaydi musulmonlarning shia masxabiga mansub oilasida tug‘ilgan ash-Shawkani keyinchalik islomning sunniylik masxabini qabul qilgan. U Qur’on va hadislarning matn manbalarini oʻqishga chaqirdi. Natijada, Shawkani Zaydi taʼlimotlarining aksariyatiga qarshi chiqdi va bosh Qodiy boʻlgan davrida Yaman boʻylab kuchli sunniylik kampaniyalarini olib bordi. Soʻfiylik tariqatlarin tavhidga (tavhidga), tasavvufga haqorat deb hisoblagani sabab, tasavvufiy amaliyotlariga qarshi chiqdi. Shavkoniy mujtahid yoki musulmon jamiyatidagi boshqalar diniy qonun tafsilotlarini kechiktirishi kerak boʻlgan hokimiyat hisoblanadi. Ash-Shawkani fatvo (sud hukmlari) chiqarishdagi faoliyati haqida: „Men ilmni bepul oʻrgandim va uni shunday tarzda bermoqchi edim“, deb aytgan. Koʻpgina taniqli ulamolarning fatvo berishi qilayotgan ishlarining bir qismidir odatda, shaxsiy savol beruvchilarga oddiy fikr bildirishga bagʻishlangan. Ash-Shawkani kitob sifatida toʻplangan va saqlangan asosiy fatvolariga ham, „hisoblab boʻlmaydi“ degan va yozib olinmagan „qisqaroq“ fatvolariga ham ishora qiladi.

Merosi 
Muhammad ash-Shawkani oʻz davrining eng sermahsul muhaddislaridan biri sifatida eʼtirof etilgan, gʻoyalari keyingi salafiylik harakatlariga taʼsir qilgan. U oʻrta asr ilohiyotchisi Ibn Taymiyya asarlarini qayta tiklashda katta rol oʻynagan. U Yamanda Muhammad ibn Ibrohim al-Vazir (milodiy 1436-yilda vafot etgan) bilan birga paydo boʻlgan hadisga yoʻnaltirilgan sunniy olimlarning keyingi avlodining eng koʻzga koʻringan namoyandalaridan biri boʻlgan edi. Saʼdadagi salafiylar keyinchalik ash-Shawkanyni aqliy salaf sifatida daʼvo qiladilar. Boʻlajak Yaman rejimlari uning sunniylik siyosatini mamlakatni birlashtiruvchisifatida qoʻllab-quvvatlab, uning taʼlimotlarini „islom islohoti“ degan keng yorliq ostida Zaydiy shialikni buzish uchun ishlatadi. Shawkani xalq orasida vahhobiy va turli salafiy oqim tarafdorlari tomonidan o‘z davrining mujaddidi sifatida eʼtirof etilgan.

Ishlari 
U „150 dan ortiq kitoblar (ularning aksariyati koʻp jildli asarlar) yaratgan bilimdon, sermahsul va original yozuvchi sifatida taʼriflangan“baʼzi nashrlari, shu jumladan:

 Nayl al-avtar;
 Fathul-Qodir, mashhur tafsir (tafsir);
 al-Badr at-taliy;
 Tuhfatu az-Zakirin — Sharh Uddatu Hisno al-Hasin: Ibn Al-Jazariyning (vafoti 833-yil) „Uddatu Hisno al-Hasin“ toʻplamiga, Adhkar hadislariga oid ajoyib bir jildli sharh;
 Al-Favoid al-Majmua Fil Ahadis ul Mauzu’a toʻqima hadislar toʻplami;
 "Irshod ul fuhul" — „Usulul -fiqh“ kitobi;
 Ad-Durur ul-bahiyya fil-Masoil il-Fiqhiyya — ixcham fiqhiy qoʻllanma;
 Ad-Darai al-Mudhiyya Sharh ud-Durur il-bahiyya — uning fiqh qoʻllanmasi Ad-Dururning batafsil izohi;
 Adab ut-talab va muntaha al-arab — islomiy ilm izlayotgan kishining odob va odoblari haqida maslahat;
 Al-Qavl ul-Mufid haqi Hukm it-taqlid — Fiqh mazhablari (Mazhohib) fikrlariga koʻr-koʻrona ergashish (taqlid) hukmi va uning zararlari haqida tushuntirish;
 Al-Sayl al-jarrar — Zaydiy Imom Al-Mahdiy Ahmad bin Yahyo tomonidan yozilgan matnni qoralashni oʻz ichiga oladi.

Yana qarang 
 Islom ulamolari roʻyxati
 Islomda tiklanish va islohot: Muhammad ash-Shavkaniy merosi, Bernard Haykel

Manbalar

Havolalar 

 Kitob sharhi: Islomda tiklanish va islohot: Muhammad ash-Shavkaniy merosi
1834-yilda vafot etganlar
1759-yilda tugʻilganlar