MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vinegret ziravori

Vinegret ziravori, fransuzcha ziravor, vinegret sousi (,  — „sirka“) — asosiy tarkibiy qismlari sirka va oʻsimlik moyi boʻlgan salat ziravori. Ularning klassik nisbati 1:3 ni tashkil qiladi. Retseptga qarab, qoʻshimcha ingredientlar, masalan, koʻkatlar qoʻshiladi. Vinegret ziravori koʻpincha boshli salat barglari, qaynatilgan va qovurilgan baliq bilan tortiladi. Sirka va oʻsimlik moyi aralashmasidan ziravor, hatto qadimgi misrliklar orasida mashxur boʻlgan deb hisoblanadi.

XIX-asrda „fransuzcha ziravor“ „vinegret ziravori“ bilan sinonim edi, ammo XX-asrning boshidan boshlab, Amerika retseptlariga koʻra, „Fransuzcha ziravor“ga Vustershir sousi, piyoz suvi, ketchup, shakar va tabasko sousi qoʻshila boshladi.

Fransuzcha ziravorni tayyorlash uchun shisha idishda tuz va qalampir sharob sirkasi bilan (ixtiyoriy ravishda limon yoki laym sharbati) eritiladi, soʻngra oʻsimlik moyining uch qismi qoʻshiladi va emulsiya hosil boʻlmaguncha koʻpirtiriladi. Kuchli xushboʻy hidli moydan foydalanganda, shunday kuchli hidli sirka ishlatmaslik kerak. Soʻngida koʻkatlardan maydanoz, yashil piyoz, chervil, sherolgʻin yoki arpabodiyon, shuningdek kapers, mayda toʻgʻralgan boshpiyoz yoki shalot piyoz va shakar qoʻshiladi. Emulsiya xantal yoki qattiq qaynatilgan tuxum sarigʻi qoʻshilishi bilan stabillashadi. Sous yarim soat davomida dam yediriladi. Tayyor boʻlgan sousni muddatli saqlash mumkin emas.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Poxlyobkin V. V. Zapravka // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 120. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
 
 
 
Alifbo boʻyicha taomlar
Fransuz oshxonasi
Salat ziravorlari
Donki Kong

— Nintendo deb ataluvchi oʻyin koinotidagi gorilla. Qahramon Sigera Miyamoto tomonidan 1980-yilda kashf etilgan, shu nomdagi 1981-yildagi oʻyinning antagonisti hisoblanadi. Bu oʻyin katta mashxurlikka Keyingi oʻyinlarda Donki Kong protagonist sifatida gavdalanadi. Bundan tashqari u Mario oʻyinida ham anʼanaviy tarzda bosh qahramonning dushmani sifatida paydo boʻlgan.

Qahramon yaratilishi 
1981-yilda Nintendo Popeye komikslari seriyasiga asoslangan oʻyin yaratish uchun litsenziya olishga harakat qildi. Rad etilgandan soʻng, kompaniya kelajakdagi oʻyinlarda ishlatilishi mumkin boʻlgan oʻz personajlarini yaratishga qaror qildi. Miyamoto koʻplab personajlar va hikoyalar qatoridan oʻtdi, lekin oxir-oqibat Popeye va Blutoning zaytun moyi uchun raqobatiga asoslangan duradgor-gorilla qiz sevgi uchburchagiga qaror qildi. Miyamoto Blutoni maymun bilan almashtirdi, bu „Goʻzallik va hayvon“ ertaki va 1933-yilda „King Kong“ filmi taʼsirida.

Qahramonni amerikalik tomoshabinlar nazarida ahmoq qilib koʻrsatishni istab, u maymunga Donkey Kong nomini berdi va Eshak soʻzini ifodalashga harakat qildi, ( — eshak) ahmoqlik va oʻjarlik, Kong esa gorilla bilan bogʻliq boʻlishi kerak edi. Amerika Nintendo nomini taklif qilib, u keng qahqaha sabab boʻldi, lekin belgi nomi xususda.

Donki Kong va Mario 
Donkey Kong va Marioning qarama-qarshiligiga qaramay, ular doʻstlardir va muntazam ravishda qoʻshma oʻyinlarda, asosan sportda qatnashadilar. Ular birgalikda go-kart minadilar (Super Mario Kart), tennis oʻynaydilar (Mario Power Tennis), futbol (Mario Strikers Charged Football), beysbol, basketbol va boshqalar. Biroq oʻyinlarda belgilar dushman sifatida namoyon boʻladi. Seriyada , Donkey Kong, Bowserning ijobiy antitezisi sifatida ishlaydi.

Manbalar

Havolalar 

 
 
Mario Raqiblari
 xayoliy maymunlar
 xayoliy gapiradigan hayvonlar
kompyuter o'yinlaridagi hayvonlar
 Donkey Kong
 platformer belgilar
 Super kuch bilan belgilar
Yan Koxanovskiy yodgorligi, Poznan

Yan Koxanovskiy yodgorligi (polsha. Pomnik Jana Kochanowskiego) — Tumskiy orolida, Poznan shahridagi arxieparxiya muzeyi yaqinidagi kichik maydonda oʻrnatilgan polshalik shoir Yan yodgorligi.

Tarixi 
Uygʻonish davrining eng mashhur polyak shoirlaridan biri Yan Koxanovskiy 1530-yilda Lyublin voyevodaligining Sitsina qishlogʻida tugʻilgan. U 1584-yilda Lyublin shahrida vafot etgan.

Yodgorlik yaratish gʻoyasi 1884-yilda shoir vafotining 300 yilligida tugʻilgan. Bir yil oʻtgach, yodgorlik tayyor boʻldi va dastlab Tumskiy orolidagi sobor oldidagi maydonga oʻrnatildi. Oʻsha paytda Poznan Prussiya Qirolligining bir qismi edi va Prussiya hukumati Polsha madaniyatining ramzi boʻlgan Koxanovskiyga haykal oʻrnatish qaroridan mamnun emas edi. Shunga qaramay, mahalliy aholi orasida pul yigʻish davom etdi.

Obelisk shaklidagi yodgorlikning muallifi polshalik arxitektor va mustaqillik harakati faoli Antoni Krjizanovski edi. Kochanovskiy portreti tushirilgan bronza medalyon polshalik haykaltarosh va Imperator Badiiy akademiya professori Viktor Brodzki tomonidan yaratilgan.

Yodgorlik 1940-yilda nemis istilosi paytida vayron qilingan. Yodgorlik 1984-yilda Yeji Sobochinskiy tomonidan toʻliq rekonstruksiya qilingan va sobor yaqiniga oʻrnatilgan. 2002-yilda yodgorlikni bir necha metr uzoqroqqa koʻchirishga qaror qilindi, u hozirgi kungacha joylashgan arxiyeparxiya muzeyi ostida (Yan Lubranskiy koʻchasi 1).

Yodgorlik ustida shunday deyilgan: "1885-yilda Poznan aholisi mablagʻlari hisobidan yaratilgan, 1940-yilda vayron qilingan Entoni Krjizanovski loyihasiga koʻra bu yodgorlik 1984-yilda Yerji Sobochinski tomonidan shahar mablagʻiga rekonstruksiya qilingan".

Manbalar 

Yozuvchilar yodgorliklari
Polsha Obelisklari / Kohanovskiy, Poznan
 Poznan Yodgorliklari / Koxanovskiy, Poznan
 1885-yilda qurilgan bino va inshootlar
Yanka Kupala haykali, Moskva

Moskvadagi Yanka Kupala haykali Kutuzovskiy prospektida 28-uy (Dorogomilovo tumani) oldidagi maydonchada oʻrnatilgan.

Tarixi 
Belarus yozuvchisi, shoiri va dramaturgi Yanka Kupala (1882-1942) haykalining yaratilishi uning tavalludining 125 yilligiga bagʻishlandi. Yodgorlik mualliflari Belarus haykaltaroshlari, Belarus xalq rassomi Lev Gumilevskiy va uning oʻgʻli Sergey Gumilevskiy edi.

2005-yil 14-yanvarda yodgorlik loyihasi Moskva meri Yuriy Lujkov bilan uchrashuvda yodgorlikni yaratish tashabbusi bilan chiqqan Belarus Respublikasi Prezidenti Aleksandr Lukashenko tomonidan maʼqullandi, loyiha Rossiya poytaxti aholisi tomonidan muhokama qilindi.

Haykal Belarus Rassomlar uyushmasi zavodida bronzadan quyilgan.

Ish Ittifoq davlati va Moskva hukumati tomonidan moliyalashtirildi.

Yodgorlik uchun joy Kutuzovskiy prospektidagi Gʻarbiy maʼmuriy okrugda tanlangan. Yodgorlik oʻrnatilgan maydon obodonlashtirildi, yodgorlik oʻrnatilishi uchun kichik tepalik koʻtarildi. Yodgorlik yaqinida kulrang tosh bilan qoplangan kichik favvoraga qarab tushadigan, tosh plitkalar yotqizildi.

Gumilevskiy haykaltaroshlar yozuvchini oʻychan pozada, paporotnik bargi chirmashgan va ochiq kitob yotgan yogʻoch panjaraga suyangan holda tasvirlashdi. Bronzadan yasalgan yodgorlikning balandligi 4 m, oddiygina „Yanka Kupala“ yozuvi tushirilgan tosh poydevori bilan birga 7 m.

Yodgorlikning ochilishi 2007-yil 7-iyulda Rossiya va Belorussiya ittifoq davlatining oʻn yilligi sharafiga oʻtkazildi.

Manbalar

Havolalar 

 
 
Yozuvchilar yodgorliklari
Shoirlar haykallari
 Dorogomilovo
 yozuvchilar yodgorliklari Kupala
 Yanka Kupala
Yanka Kupala haykali, Minsk

Minskdagi Yanka Kupala haykali ― Minskdagi taniqli belarus shoiri Yanka Kupala haykali. 1972-yilda Yanka Kupala nomli bogʻda xalq shoiri tavalludining 90-yilligi munosabati bilan oʻrnatilgan.

Yodgorlik kompozitsiyasi 
Katta granit postamentda qoʻlida hassa tutgan Yanka Kupala bor boʻy-basti bilan turibdi. Oyogʻi ostida buloq va paporotnik guli bor. Yodgorlik Y. Kupalaning shoir-kurashchi sifatida shaxsini gavdalantiradi.

Tarixi 
Shoir haykali uchun zudlik bilan Yanka Kupala nomidagi bogʻning diagonal boʻyicha xiyobonidan 20-yildan beri boʻsh yotgan joy ajratildi.

Minskdagi Y.Kupalaning birinchi yodgorligi 1949-yil 23-iyunda Markaziy maydonda oʻrnatilgan. Bu shoirning granit poydevorga oʻrnatilgan byustidir. 1972-yilda Yanka Kupala bogʻida yangi yodgorlik oʻrnatildi, byust esa shoirning Vyazinkadagi vataniga koʻchirildi va hali ham oʻsha joyda.

Mualliflar 
Haykaltaroshlar:

 L. Gumilevskiy
 A. Anikeychik
 A. Zaspitskiy

Meʼmorlar:

 L. Levin
 Y. Gradov

Manbalar 

Yanka Kupala
Yozuvchilar yodgorliklari
1972-yilda Belarusda qurilgan bino va inshootlar
Uzumli pirog

Uzum pirogi ― uzum bilan toʻldirilgan mevali pirog turidir. Anʼanaviy ravishda uzum yetishtiriladigan hududlarda ahamiyatga ega. U har xil turdagi — xamirturushli, qumoqli, qatlamli, tvorogli, biskvitli xamirdan tayyorlanadi. Toʻldirish uchun ham qora, ham oq butun uzum ishlatiladi. Baʼzi hollarda, foydalanish qulayligi uchun, uzumni oldindan urugʻsizlantirish yoki urugʻsiz uzumlardan foydalanish tavsiya etiladi.

AQSHDA 
Konkord uzumidan tayyorlangan uzum pirogi () Gʻarbiy Nyu-York, Finger Lakes mintaqasi, Pensilvaniya va Qoʻshma Shtatlarning boshqa uzum yetishtiruvchi mintaqalarida, shuningdek, Kanadaning Ontario shtatida anʼanaviy mintaqaviy taomdir.

Uzum pirogi Nyu-York shtati Neapol shahrining oʻziga xos xususiyati va anʼanasidir. Bu, shuningdek, uzum festivali joyi va „Uzum pirogi mavsumi“ (Grape Pie Season) muallifi Anjela Kannon-Krothersning vatanidir.

Uzum pirogi 1824-yilda Pensilvaniyada oʻz mustamlakasi  ga asos solgan nemis diniy muhojirlari Garmonitlarning anʼanaviy oshxonasining bir qismidir. Pirogni tayyorlash „juda uzoq jarayon“ boʻlib, „uzumning qobigʻini olib tashlash, etidan urugʻlarni ajratib tayyorlash“ ni oʻz ichiga oladi.

Ushbu amerika desertining turlarida boshqa uzum navlari va boshqa ingredientlardan ham foydalaniladi.

Italiyada 
Skyachchata con lyuva () — Toskana, xususan, Florensiya va Prato provinsiyalariga xos boʻlgan uzumli shirin fokachcha va shuningdek Grosseto provinsiyasining ichki qismining baʼzi qismlarida ham keng tarqalgan, u yerda schiaccia con luva deb ataladi. Pirogning asosini Toskanadagi fokachchi navi — schiacciata tashkil qiladi.

Bu kambagʻal dehqonlarning shirin pishirigʻi boʻlib, bir paytlar dehqon bayramlari uchun oʻrim-yigʻim vaqtida tayyorlangan, uning kamtarona kelib chiqishi ingredientlarning soddaligi bilan yaxshi isbotlangan: non xamiri, zaytun moyi, shakar va qora uzum. Anʼanaga koʻra, faqat kichik rezavorlarli va koʻp miqdordagi urugʻlar boʻlgan Kanayolo uzumlari (sharob uchun juda mos boʻlmagan past sifatli nav) ishlatiladi. Biroq, bugungi kunda kanayolo Toskana uzumzorlarida asta-sekin yoʻqolib bormoqda, uning oʻrnini boshqa, tijorat jihatidan koʻproq foydali navlar egallamoqda.

Manbalar

Havolalar  
 Виноградный пирог от Джейми Оливера
 Пирог с виноградом. Лучшие рецепты песочного, слоенного, дрожжевого, бисквитного пирога с виноградом
 Тосканский пирог с виноградом
 Флорентийская скьяччата с виноградом
Italiya oshxonasi
Amerika oshxonasi
Toskana oshxonasi
Alice Besseling

Alida Korneliya Mariya „Alis“ Besseling (1944-yil 23-oktabr — 2014-yil 22-yanvar) Gollandiyaning Alfen-an-den-Rijn shahridagi CDA shahar kengashi aʼzosi va yahudiy qabristonining tan olinishida muhim rol oʻynagan mahalliy va ijtimoiy faol edi. Shahar kengashidagi faoliyati, siyosiy partiyasidagi ayollarni himoya qilish va jamoat faolligi uchun u 2008-yilda Orange-Nassau ordeni aʼzosi boʻldi.

Biografiya 
Elis Besseling 1944-yilda Gʻarbiy Frizlanddagi kichik jamoa Xem shahrida Rim-katolik oilasida tugʻilgan. Yoshligidanoq u avvalo yoshlar tashkilotlarida, keyin esa kasbiy tashkilotlarda boshqaruvga qiziqdi — 1971-yilda Gollandiya hukumati yirik korporatsiyalar uchun ishchi kengashlarni tashkil etish majburiyatini yuklovchi qonun qabul qilganda u IBM kompaniyasida ishlagan va u IBM ishchi kengashining birinchi saylangan aʼzosi boʻlgan. Turmush qurgandan soʻng u Alfen-an-den-Rijnga koʻchib oʻtdi va u yerda 1978-yilda xristian partiyalarining markazchi-oʻng koalitsiyasi boʻlgan yangi tashkil etilgan Xristian Demokratik Appeal uchun shahar kengashiga saylandi. U 1990-yilgacha shahar kengashida ishlagan. Oʻz faoliyati davomida u jamiyatning zaif aʼzolarini faol qoʻllab-quvvatladi; u „ijtimoiy siyosatni chap qanot partiyalarga topshirish uchun juda muhim“ deb daʼvo qildi. Qoʻshnisi Anke Bakker bilan u oʻn besh yil davomida Alfen-an-den-Rijndagi Aarkadadagi tashlandiq va vayron qilingan yahudiy qabristonini tadqiq qildi, bu jarayonda mahalliy yahudiy tarixining koʻp qismini ochib berdi (keyinchalik Bakker kitobining mavzusi). 2012-yilda shahar tashlandiq qabristonni shahar bogʻiga aylantirdi va yahudiy jamiyatini xotirlovchi yodgorlik oʻrnatdi. Besseling CDA uchun mahalliy ayollar guruhining asoschisi boʻlgan va oʻlimigacha u oʻz partiyasining viloyat ayollar guruhining aʼzosi edi. 2008-yilda uning jamiyatga qoʻshgan hissasi Orange-Nassau ordeni aʼzoligi bilan taqdirlandi.

Alfen shahar kengashidan isteʼfoga chiqqanidan soʻng, u Leyden universitetining Axborot jamiyatida huquq markazida oʻn bir yil ishladi va 2010-yilda nafaqaga chiqdi.

Alfendagi boshqa jamoat tadbirlari orasida keksalar uchun raqs klubini tashkil etish va boshqaruv kengashi aʼzosi, mahalliy Avanti sport assotsiatsiyasi prezidenti, va Alfenning Sankt-Bonifas cherkovida oʻqituvchi sifatida xizmat qilish kiradi.

Manbalar 

2014-yilda vafot etganlar
1944-yilda tugʻilganlar
No‘xatli bo‘tqa

Noʻxatli boʻtqa (noʻxat boʻtqa) — qaynatilgan noʻxatdan sariyogʻ va ziravorlar qoʻshib yoki qoʻshmasdan pishirilgan boʻtqa.

Noʻxatli boʻtqa mustaqil alohida taom boʻlishi mumkin (koʻpincha tozalangan kungaboqar yogʻida qovurilgan boshpiyoz va qora qalampir bilan isteʼmol qilinadi), shuningdek, baliq yoki goʻshtli taomlar uchun garnir sifatida ham ishlatiladi.

Milliy taom 
Noʻxatli boʻtqa turli milliy oshxonalarda, jumladan rus va ingliz oshxonalarida, shuningdek, mintaqaviy oshxonalarda — Germaniyada Berlin oshxonasida va Kanadada Nyufaundlend oshxonasida anʼanaviy taomdir.

Tarixi 
Bekon bilan noʻxatli boʻtqa Polshada oʻrta asrlardan beri pishiriladi. Maʼlumki, bekon bilan noʻxat qirol Sigizmund III ning sevimli taomi boʻlgan. XVI-asrda u oqsuyaklar dasturxonida oddiy taom boʻlgan.

Xususiyatlari 
Noʻxatli boʻtqa yuqori ozuqaviy qiymati va kaloriya tarkibiga ega boʻlgan parhez mahsulotidir. Sportchilar tomonidan tiklanish uchun va vegetarianlar tomonidan protein manbai va goʻsht oʻrnini bosuvchi vosita sifatida isteʼmol qilinadi. Bundan tashqari, u dindorlar tomonidan diniy roʻza tutish paytida, hayvon goʻshtining oqsillaridan foydalanish qatʼiy cheklangan paytda isteʼmol qilinadi.

Manbalar 

Garnirlar
Berlin oshxonasi
Angliya oshxonasi
Polsha oshxonasi
Belarus oshxonasi
Rus oshxonasi
Boʻtqalar
Deifob

Deifob () — qadimgi yunon qahramoni. Priam va Gekubaning oʻgʻli. Troyada yugurish musobaqalarida qatnashgan. Choʻpon Paris oʻyinlarda gʻalaba qozonganidan gʻazablangan. Askalaf va Avtonoyni oʻldirgan. Iliadada u ikki yunonni oʻldirdi. U jami toʻrt askarni oʻldirdi. Menelaus tomonidan yaralangan.

Eney Aidada Deyfobes bilan uchrashdi, uning quloqlari va burni kesilgan va u Yelenaning uydan qilichni qanday olib ketganini aytib berdi.

Paris vafotidan keyin Yelenaga uylandi. Troyan otiga yaqinlashdi. Troyani bosib olishda Menelay tomonidan oʻldirilgan. Boshqa versiyaga koʻra u Yelena tomonidan oʻldirilgan.

Evripida tomonidan „Iskandar“ tragediyalari va „Deiphobes“ Aktsiya qahramoni.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
troyan urushi qatnashchilari
 Priam Bolalar
 qadimgi yunon mifologiyasida Troada
 Aeneida Belgilar
Moviy sazan

Moviy sazan (karpfen-blau, ) — sazan va boshqa chuchuk suv baliqlarini, xususan, ilonbaliq, lin, choʻrtanbaliq va kumjalarni qaynatishning dekorativ usuli, buning natijasida baliq terisining shilliq qavati och koʻk rangga aylanadi. Baliqning koʻk rangi bir vaqtning oʻzida uning yangiligini koʻrsatadi. Moviy sazan Germaniyada Rojdestvo va Yangi yil bayramlarida tayyorlanadigan anʼanaviy baliq taomlaridan biridir.

Pishirishdan oldin baliq ichaklari tozalanadi, lekin tangachalaridan tozalanmaydi va moviy rangni barqarorlashtirish uchun sirka va koʻkatlar qoʻshilgan shoʻr issiq suvga bir oz vaqt botiriladi, soʻngra oq sharob, piyoz, qora qalampir va qalampirmunchoq bilan bulonda qaynatiladi va 15-20 daqiqaga qoldiriladi. Moviy sazan bir boʻlak limon bilan butun holda tortiladi va maydanoz, koʻpirtirilgan sariyogʻ va smetanali xren va qaynatilgan kartoshka garnir sifatida xizmat qiladi. Frankoniyada, sirka bilan qaynatiladigan qovurish uchun sosiskalar „moviy uchlar“ deb ataladi.

„Dasturxonga tortishda moviy boʻlib koʻrinishi uchun shoʻrtanbaliq qanday pishiriladi“ boʻyicha maslahatlar N. P. Osipovning 1790-yildagi „Qadimgi rus uy bekasi, xizmatkori va oshpazi“ inshosida keltirilgan. I. S. Turgenevning „Buloq suvlari“ hikoyasida „Kavar va sirkali koʻkish ilon baligʻi“ nemis kechki ovqatining juda tanqidiy tavsifida eslatib oʻtilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 Erhard Gorys. Karpfen blau // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 259. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.

Havolalar 
 
Alifbo boʻyicha taomlar
Yangi yil oshxonasi
Rojdestvo taomlari
Nemis oshxonasi
Baliqli taomlar
Deipila

Deipila (, ba'zan Deifila) - qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Adrast va Amfitiyaning qizi, Tideusning xotini, Diomedning onasi.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 Argolids Afsonalari
 Theban aylanishi
Marmar churrak

Marmar churrak () — oʻrdaksimonlar (Anatidae) oilasiga mansub qush.

Tarqalishi 

Amudaryo xavzasining Termizdan Urganchgacha boʻlgan qismi (Dengizkoʻl, Yettikoʻl, Chochqaxona,  Xadicha Termiz xududining Amudaryo qayirlari, Dengizkoʻl-nomuntazam qishlash). Zarafshon daryosi vohasi (Toʻdakoʻl va Buxoro ixtisoslashgan „Jayron“ pitomnigi hududida — oʻtmishdagi uyalash joylari). Oʻzbekistondan tashqarida: Qozogiston,Turkmaniston, Ozarbayjon (uyalash), Ispaniya Shimoliy Afrika, Gʻarbiy Osiyo (uyalash, qishlash); Hindiston va Pokiston (qishlash).

Yashash joylari 
Suv va qirgʻoq boʻyi oʻsimliklari yaxshi rivojlangan, sayoz, chuchuk va nimshoʻr suvli xavzalar.

Soni 

1960-yillargacha Amudaryo va Sirdaryo xavzalarida koʻp uchrar edi. Xozirda koʻpchilik yashash joylarida yoʻq boʻlib ketgan. 0,5-1,5 ming donasi gala-gala (15 tagacha) boʻlib uchib oʻtadi. Kuzda yirik suv xavzalarida 200-400 tagachasi toʻplanadi. Dengiz koʻlda koʻpi bilan 2 juft ,Yettikoʻl va Choʻchqa xonada1-2 tadan, Xadichada 2-3juft uyalaydi. Nomuntazam qishlaydi. Dengiz koʻlda 2003-yil 120ta qush, 2006-yil 14ta 2009-yil 6ta qishlab qolgan. Dunyodagi populyatsasi boʻyicha trendi aniqlanmagan.

Yashash tarzi 

Bahorgi uchib oʻtishi fevral martda, kuzgisi-oktabrda. May oyida 9-15ta tuxum qoʻyadi va 25-27 kun bosadi. Suv oʻtlari va umirtqasizlar bilan oziqlanadi.

Koʻpaytirish 

Yevropa parvarish xonalari va hayvonot bogʻida koʻpaytiriladi.
Xantal sousi

Xantal sousi (, ) ― xantal asosidagi souslarning umumiy nomi boʻlib, ularni tayyorlash uchun oshxona xantali va xantal kukuni ishlatiladi. Issiq yoki yaxna xantal sousi gastronomiyada keng qoʻllaniladi, turli mamlakatlarning oshxonalarida mol goʻshti, quyon va baliq bilan birga tortiladi. Xantal sousli treska I. Kantning sevimli taomi edi. Xantal sousi Germaniyaning sharqida mashhur boʻlgan „xantal sousidagi tuxum“ taomining muhim tarkibiy qismidir. Sovuq xantal sousi yaxna goʻsht, qush goʻshti, parranda goʻshti, baliq va sardakli taom bilan taklif etiladi.

Klassik retseptda un sariyogʻ bilan qizarguncha qovuriladi, soʻngra baliq yoki goʻshtli bulon qoʻshiladi, qaynatiladi va tuz, shakar, sirka yoki oq sharob va koʻp miqdorda xantal qoʻshiladi, baʼzi retseptlarda piyoz, qalampir, kavar, limon va boshqa qoʻshimchalardan ham foydalaniladi. Xantal sousi ham oq sous, golland sousi yoki jigarrang souslardan tayyorlanadi, ularga oshxona xantali aralashtiriladi.

Yaxna xantal sousi — oshxona xantali, tuxum sarigʻi, eritilgan sariyogʻ, bulyon, sharob, sirka va shakar aralashmasi boʻlib, quyuqlashguncha qaynatiladi va sovutiladi. Xantal, tuxum sarigʻi, zaytun moyi va shakar bilan sirkadan iborat yana bir turi issiqlik bilan ishlov berishni talab qilmaydi.

Meva yoki asal bilan xantal sousini tayyorlashda mashhur asalli xantal, mevali xantal („mostarda“), olmali xantal souslari olinadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 Erhard Gorys. Senfsauce // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 500. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.

Havolalar 
 Рецепт
Souslar
Graavilohi

Graavilohi (), gravlaks (shvedcha: gravlax yoki gravad lax,  gravlaks, daniyacha: gravlaks, , graflax, tom maʼnoda „chuqurdan olingan losos“) — Shimoliy Yevropa mamlakatlari, asosan Finlandiya, Shvetsiya, Norvegiya, Daniya va Islandiya oshxonasiga xos boʻlgan yaxna gazaklar toifasidan baliq taomi. Graavilohi — quruq xushtaʼm marinadda tayyorlangan qiymatli turdagi xom baliq. Odatda arpabodiyon-xantal sousi ostida Karel pirojkasi, javdar noni yoki qaynatilgan kartoshka bilan tortiladi.

Nomining etimologiyasi 
Graavi-, grav- (graavi, grav) komponenti shimoliy german tilidagi gräva ogʻzaki oʻzagi „qazmoq“ga borib taqaladi, bu esa oʻz navbatida hind-evropa tillarida *ghrebh- „qazish, tirnash, qirqish“ oʻzagidan boshini olgan *grabą, *grabō - „oʻra“, „chuqur“ pragerman leksemasidan kelib chiqqan. Bu nom tuzlangan baliqni suv koʻtarilishi liniyasi ustidagi qirgʻoq qumiga vaqtincha koʻmib qoʻyishning anʼanaviy oʻrta asrlardagi pishirish usulini anglatadi. Xuddi shu usuldan dastlab Islandiya haukarli va shved syurstrommingini tayyorlashda foydalanilgan.

Tayyorlash usuli 

Asosiy ingredientlarga daryo yoki dengiz lososlarga mansub baliqlari (syomga, gulmohi, arktika zogʻora baligʻi, katta oq baliq ham ishlatilishi mumkin), tuz, shakar, arpabodiyon kiradi. Pishirish paytida baliq filesi ketma-ket tuz, shakar, arpabodiyon va qalampir bilan qoplanadi, toza matoga oʻraladi (oziq-ovqat plyonkasi, maxsus qogʻoz, folga), baʼzida 20-30 gramm jin, konyak, brendi yoki kalvados quyiladi va 3-4 kun sovuq joyda, baʼzan bosim ostida saqlab turiladi. Natijada, baliq qisman fermentatsiyaga uchraydi va oʻzgacha taʼmga ega boʻladi.

Manbalar 

Gazaklar
Xom baliqdan taomlar
Islandiya oshxonasi
Norvegiya oshxonasi
Daniya oshxonasi
Shved oshxonasi
Baliq mahsulotlari
Finlandiya oshxonasi
Deipil

Deipil () — yunon mifologiyasida Frakiya qiroli Polimnestorning oʻgʻli va uning rafiqasi Iliona, troya qiroli Priam va Gekubaning qizi.

Mifologiya 
Boshqa versiyaga koʻra Polimnestor ochkoʻzlik tufayli yoki kuchli Miken shohidan voz kechishdan qoʻrqib, Agamemnonning talabini bajarishga qaror qildi. Ammo Iliona avvalroq agar Polidorni qutqarmasa, ota-onasi oldida javob berishidan qoʻrqib, oʻgʻli Deipilni aka-uka sifatida oʻtkazib, yashirincha bir bolani boshqasiga almashtirgan edi. Natijada Deipil yanglishib oʻz otasi tomonidan oʻldirilgan. Polidor balogʻatga yetganida va Iliona unga butun voqeani aytib berganida, u Polimnestorning oltin uchun bunday jinoyatga qaror qilganidan va unga yangi xotin yuborishga vaʼda berganidan gʻazablanib, avval uning koʻzini koʻr qilib, keyin pichoqlab oʻldiradi.

Troya qiroli Priam va uning rafiqasi Gekuba Frakiya qiroli Polimnestorning rafiqasi qizi Ilionga hali bolaligida boʻlgan ukasi Polidorga gʻamxoʻrlik qilishni buyurdilar. Priam oʻgʻlini Troya urushi falokatlaridan qutqarmoqchi boʻldi va uni Frakiyadagi qiziga yubordi. Bu vaqtga kelib, Ilionaning Deipil ismli oʻgʻli bor edi, u Polidor bilan deyarli teng edi. Troya qulaganida Agamemnon va Odissey Priamning butun jinsini yoʻq qilishga kirishdilar. Uning oʻgʻli Polidor Frakiyada ekanligini bilib, Polimnestorga elchilar yubordilar. Bu yerga yetib kelganlar, Frakiya qiroliga goʻzal Elektrani xotin qilib berishga va agar u Polidorni ularning koʻz oʻngida oʻldirsa, unga koʻproq oltin berishga vaʼda berishdi. Polimnestor kelishuvga rozi boʻldi va toʻlovni qabul qildi, lekin himoya qilish uchun qasamyod qilgan bolaga zarar etkazishga jur’at etmay, oʻgʻli Deipilni elchilar huzurida oʻldirdi va ular aldanib, uylariga ketishdi.

Manbalar

Havolalar 

 Psevdogigin. Miflar. 109.
 Gomer. Iliada. Kitob. 325-v.