MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Esfir, Yesfir

Esfir, Yesfir - yahudiylik dini muqaddas manbasi Tanaxda zikr etilgan hamda Purim bayrami bilan bog’liq qahramon qiz.

Manbalar

Adabiyotlar
Eran yurtlari

Eran yurtlari - “ariyanam vayeju” so‘zining “ariyan” qismini qadimiy turkiy “eran” so‘zi bilan bog‘lash mumkin. Avesta matnlarida “ariyan” va qadimiy turkiy “eran” so‘zlari bir xil “qahramonlar”, “pahlavonlar” va “qudratlilar” ma’nosiga ega.

Manbalar

Adabiyotlar
Eranvej

Eranvej - Avestoda zikr qilingan Zardushtning vatani.

Manbalar

Adabiyotlar
Eos

Eos - qadimgi yunon afsonalariga ko‘ra, tong yog‘dusi ma’budasi bo‘lib, xudolarga va insonlarga nur taratgan. Eos tasviriy san’at asarlarida otlar qo‘shilgan g‘ildirakli aravaga tushgan holda dengizdan chiqib kelayotgan yosh, ikki qanotli ayol siymosida tasvirlangan. Rivoyat qilinishicha, Eos buyuk Giperionning qizi, Gelios va Selenning singlisi bo‘lib, Asrtey bilan turmush qurgan. Ulardan Boreya, Nota, Zefir kabi shamol ma’budlari, shuningdek, yulduzlar tug’ilgan.

Manbalar

Adabiyotlar
Ensiklika

Ensiklika (lot. “okrug”) - katoliklikda e’tiqod qiluvchilarga yoki alohida davlatlarning yepiskopi yoki arxiyepiskopi nomiga jo‘natilgan, ijtimoiy-siyosiy, diniy va axloqiy masalalardan birini o‘zida aks ettirgan papalikka oid hujjat. Muhimligi jihatidan apostol konstitusiyasidan keyingi ikkinchi o‘rinda turadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Tulcea okrugi

Tulcea Okrugi — Ruminiyaning Dobruja mintaqasida joylashgan okrug. Markazi — Tulcea shahri. U oʻzining shimoliy-sharqiy burchagida Dunayning katta va siyrak aholi punktini oʻz ichiga oladi.

Demografiyasi 
2011-yilda oʻtkazilgan hisob-kitoblarga koʻra, Tulcea okrug aholisi 201,462 kishini tashkil etgan. Aholi zichligi 23.7/km²ni tashkil etdi. Bu koʻrsatkich Ruminiya okruglari orasida eng pasti boʻlib, okrug aholi kam yashaydigan Dunay estuarial sersuv yerlar hududiga kiritilgan.

 Ruminlar — 89,13%
 Livopanlar — 5.41%
 Turklar — 0,93%
 Roman — 1,87%
 Greklar — 0,65%

Manbalar
Alveolotsit

Alveolotsitlar (alveotsitlar, pnevmositlar) — oʻpka alveolalarining devorlarini qoplaydigan yassi epiteliy hujayrasi . Alveolyar epiteliy geterogen boʻlib, uch tipdagi hujayralar bilan ifodalanadi.

Tasniflash

I tip — yassi yoki respirator 
Ular alveolalar yuzasining katta qismini (95-97%) qoplaydi, aerogematik baryerning tarkibiy qismi boʻlib, ular orqali gaz almashinuvi amalga oshiriladi. Ular tartibsiz shaklga ega va yupqalashgan sitoplazmaga ega (0,2 mikrondan kam), unda kam rivojlangan organellalar va koʻp sonli pinotsitoz pufakchalar mavjud. Ular bir-biri bilan va II tip alveolotsitlar bilan qattiq birikmalar orqali bogʻlangan. Bu hujayralar toksik moddalarga juda sezgir.

II tip — katta yoki granulyar (donador) 
Ularning soni taxminan I turdagi alveolotsitlar soniga teng boʻlib, ular orasida alohida yoki kichik guruhlarda yotadi, lekin alveola yuzasining atigi 2-5% ni qoplaydi. Ular yumaloq yoki kub shaklga ega, alveolalarning boʻshligʻiga chiqib turadigan yuzasida mikrovorsinkalar bor. II turdagi alveolotsitlar sitoplazmasida koʻp miqdorda mitoxondriyalar, yaxshi rivojlangan donador endoplazmatik toʻr va boshqa organellalar mavjud boʻlib, ular orasida membrana bilan oʻralgan osmiofil plastinkali tanalar eng xarakterlidir. Ikkinchisi fosfolipidlar, oqsil va uglevod komponentlarini oʻz ichiga olgan elektron zich qatlamli moddadan iborat. Plastinkali tanachalar, sekretor granulalar kabi, II tipdagi alveolotsitlardan ajralib chiqadi va alveolyar epiteliy yuzasida qalinligi 0,05 mkm gacha boʻlgan surfaktant plyonka hosil qiladi. II turdagi alveolotsitlar surfaktant ishlab chiqarishdan tashqari boshqa funksiyalarni ham bajaradi:

 Alveolyar epiteliya orqali suv va ionlarni tashishni boshqarish.
 Interferon va lizotsim sintezi va sekretsiyasi.
 Ksenobiotiklar almashinuvida ishtirok etish.
 Alveolyar epiteliyning kambial elementi hisoblanadi.
 Oksidlovchilarni neytrallash.

III tip — choʻtkali 
Ular apikal yuzasida kalta mikrovorsinkalar, sitoplazmada esa koʻp sonli pufakchalar va mikrofibrillalar tutamlari mavjudligi bilan ajralib turadi. III-tip alveolotsitlar suyuqlikning soʻrilishini va surfaktantning konsentratsiyasini yoki xemoretseptsiyani amalga oshiradi deb taxmin qilinadi. Shuningdek, ular neyrosekretor funksiyaga ega boʻlishlari mumkin.

Manbalar

Adabiyotlar
Ellie Goulding

Elena „Ellie“ Jane Goulding (; 1986-yil 30-dekabrda tugʻilgan) angliyalik qoʻshiqchi va qoʻshiqnavisdir. Uning qoʻshiqchilik faoliyati prodyuserlar — Starsmith va Frankmusik bilan uchrashganidan keyin boshlandi. Goulding 2009-yilning iyulida Polydor Records leybli bilan shartnoma imzolab, An Introduction to Ellie Goulding nomli birinchi mini-albomini chiqardi.

2010-yili BBC kompaniyasi eng istiqbolli xonandalarni aniqlash uchun oʻtkazgan soʻrovda Goulding ikkinchi oʻrinni egalladi. Oʻsha yili u „Critics' Choice“ nominatsiyasida Brit mukofoti bilan taqdirlandi. 2010-yilga kelib, Lights nomli ilk studiyaviy albomini eʼlon qildi; albom Buyuk Britaniya albomlar xit-paradida birinchi pogʻonagacha koʻtarildi va Buyuk Britaniyaning oʻzida 850 000 dan ziyod nusxada sotildi. Albom 2010-yilning noyabrida Bright Lights nomi bilan qayta eʼlon qilindi. Mazkur albomga kiritilgan Elton John ijro etgan „Your Song“ qoʻshigʻining kaveri Buyuk Britaniya singllar xit-paradida 2-pogʻonagacha koʻtarildi; „Lights“ taronasi esa AQShning Billboard Hot 100 xit-paradida ikkinchi pogʻonagacha koʻtarilishga muvaffaq boʻldi.

Gouldingning ikkinchi studiyaviy albomi — Halcyon 2012-yilda chiqarildi. „Anything Could Happen“ taronasi albomning asosiy taronasi sifatida eʼlon qilindi. Albom Buyuk Britaniya albomlar xit-paradida avvalboshda 2-pogʻonagani egalladi, 65 haftadan keyin esa eng yuqori pogʻonagacha koʻtarildi. AQShning Billboard 200 xit-paradida esa 9-pogʻonagacha koʻtarildi. 2013-yilda Goulding Halcyon Days albomini eʼlon qildi. Ushbu albomga kiritilgan „Burn“ ashulasi Buyuk Britaniya singllar xit-paradida birinchi pogʻonagacha koʻtarildi. 2014-yilda Goulding „Britaniyalik ayol yakkaxon xonanda“ („British Female Solo Artist“) nominatsiyasida Brit mukofoti bilan taqdirlandi. Goulding 2015-yilda Delirium nomli uchinchi studiyaviy albomini ommaga taqdim etdi. „On My Mind“ qoʻshigʻi albomning asosiy taronasi oʻlaroq chiqarildi. Oʻsha yili Goulding „Love Me like You Do“ ashulasi uchun „Eng yaxshi yakkaxon pop-ijro“ („Best Pop Solo Performance“) nominatsiyasida Grammy mukofotiga nomzod etib koʻrsatildi. Uning toʻrtinchi studiyaviy albomi — Brightest Blue (2020) Buyuk Britaniya albomlar xit-paradida uchinchi pogʻonagacha koʻtarildi hamda Amerika ovoz yozish sanoati assotsiatsiyasi (Recording Industry Association of America) tomonidan oltin sertifikati bilan taqdirlandi.

Diskografiyasi 
 Lights (2010)
 Halcyon (2012)
 Delirium (2015)
 Brightest Blue (2020)
 Higher Than Heaven (2023)

Manbalar

Havolalar  

 
 
 

1986-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Ingliz qoʻshiqchilari
Ingliz qoʻshiqnavislari
Usmon Nosir koʻchasi (Toshkent)

Usmon Nosir koʻchasi — Toshkent shahrining markaziy qismida, Yunusobod tumani „Buyuk Turon“ mahallasi (Oloy bozori orqasida) hududida joylashgan koʻcha. Koʻchaning umumiy uzunligi qariyb 350 metrni tashkil qiladi.

Tarixi 
Koʻchaning avvalgi nomi „Amir Temur 1-tor koʻchasi“ edi. 2023-yil 23-fevral kuni Xalq deputatlari Toshkent shahar Kengashining VI-77−30−14−0-K/23-sonli qarori asosida ko‘cha nomi „Usmon Nosir ko‘chasi“ deb qayta nomlandi. Shuningdek, ko‘chaga tutash boʻlgan nomsiz ko‘chaga „Usmon Nosir 1-tor ko‘chasi“ nomi berildi. Toshkent shahar hokimligi ushbu qaror prezident Shavkat Mirziyoyevning 2022-yil 10-fevraldagi „Otashin shoir, tarjimon va dramaturg Usmon Nosir tavalludining 110 yilligini keng nishonlash to‘g‘risida“gi qarori tegishli bandining ijrosini taʼminlash maqsadida amalga oshirilgani haqida xabar qildi.

Kesishgan koʻchalar  

Koʻcha Amir Temur shox koʻchasi va Oloy bozori koʻchalari oraligʻida joylashgan boʻlib, faqatgina Usmon Nosir 1-tor koʻchasi bilan kesishadi. Shahrisabz va Abdulla Qodiriy ko‘chalariga parallel ravishda o‘tadi. Bu ikki tomonlama harakatlanish va ikkita qatnov qismiga ega boʻlgan asfaltlangan ikki polosali yoʻldir. Qatnov qismi oraligʻida daraxtlar ekilgan yashil hudud mavjud.

Binolar 

Jamoat ahamiyatiga molik binolarga Oloy bozori, Toshshahartransxizmat, Oʻzbekiston pochtasi kiradi.

Transporti 

Koʻchaning Amir Temur shox koʻchasi bilan kesishgan qismida jamoat transportining koʻpgina avtobus yoʻnalishlari harakatlanadi va uning yonidagi Abdulla Qodiriy metro bekati joylashgan. Kichik halqa yoʻlida joylashgan "Toshkent" temir yoʻl vokzali koʻchadan taxminan 4 km masofada joylashgan. Bunyodkor shoh koʻchasidagi Avtovokzal koʻchadan qariyb 12 km masofada joylashgan. Aeroport esa taxminan 8 km masofada joylashgan.

Galereya

Yana qarang 

 Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar 

Toshkent koʻchalari
Aleksandar Stanisavljević

Aleksandar Stanisavlevich (11-iyun 1989-yilda tugʻilgan) — serbiyalik futbolchi, Oʻzbekiston Superligasining "Buxoro"klubida oʻynaydi.

Futbolchilik faoliyati 
Serbiyaning Pojarevac shahrida tugʻilgan, 2013-yilda Serbiya birinchi ligasi vakili FK Sloga Petrovac na Mlavi bilan oʻynash uchun Serbiyaga qaytishdan oldin Avstriya va Vengriyada oʻynagan. 2013-14-yilgi mavsumdagi qishki tanaffusda u Serbiya Superligasining OFK Beograd jamoasiga oʻtdi va 2014-yilning yozida u Superliganing boshqa klubi Donji Sremga oʻtdi. 2015-yil boshida u Voyvodinaga koʻchib oʻtdi va u yerda UEFA Yevropa ligasi oʻyinlarida, ayniqsa Italiyaning „Sampdoriya“ klubiga qarshi mehmonda 4:0 hisobida gʻalaba qozonib, bitta gol va bitta golli uzatmani amalga oshirdi. 2015-yilning 24-dekabrida u Gretsiya Superligasi vakili Asteras Tripoli bilan nomaʼlum toʻlov evaziga 3,5 yillik shartnoma imzoladi. 2023-yil Oʻzbekiston Superligasi vakili „Buxoro“ klubi bilan shartnoma imzoladi

Manbalar

Havolalar 

 HLSZdagi oʻyinchi profili 
 Aleksandar Stanisavljević
 Aleksandar Stanisavljević

Futbol yarim himoyachilari
Serbiya futbolchilari
Yashayotgan insonlar
1989-yilda tugʻilganlar
Qizilqum klubi futbolchilari
Buxoro klubi futbolchilari
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Rigveda

Rigveda (sanskr.- madhiyalar vedasi) – Rigvedaning qadimiy hindlar madaniyatida, shuningdek, umumhind – yevropa madaniyatidagi oʻrnini tushunish uchun kitobning asli paydo boʻlish tarixiga nazar solish lozim. Oriy qabilalarining koʻchib kelishlari koʻp asrlarga choʻzilgan va juda keng miqyosni qamrab olgan uzoq jarayon boʻlgan. Rigvedada bu qabilalarning Hindistonga koʻchib kelishlaridan oldingi harakatlari haqida aniq esdaliklar uchramaydi. Ammo oriylar bu yerda birinchi paydo boʻlganlarida ularda faqatgina jang aravalari emas, balki xudolarga aytilgan, ularning jangovar ruhini qoʻllab-quvvatlagan, ularning dushman ustidan gʻalaba qilishlari, shon-shuhrat, boylik, erkak avlod qoldirish, taraqqiy etish uchun boʻlgan intilishlarini aks ettirgan madhiyalar ham bor edi. Bu madhiyalar ruhoniy oilalarida ogizdan-ogʻizga, avloddan avlodga uzatildi. Rigvedada zardushtiylikning muqaddas kitobi Avesto bilan juda hamoxang afsona va marosimlar bor. Baʼzi noaniq afsonaviy shaxslar bu ikki manbani bir-biri bilan qiyoslash yordamida ayon boʻladi. Rigveda yagona asar, toʻplam sifatida Hindiston hududida, asosan, Panjobda, Hind daryosi havzasida mujassam boʻldi. Hindiston tarixi boʻyicha qadimiy sana hisoblanmish mil. av. VI asr buddizmning paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Vedalar esa undan ancha avval qayd etilgan. Shunday qilib, Rigveda Shimoliy Hindistonda mil.av. ikkinchi – birinchi mingyilliklarda yuz bergan voqealar haqida maʼlumot beruvchi yagona manba boʻlib qolmoqda. Bu yodgorlik juda noyob boʻlganligi sababli u faqat oʻzini-oʻzi sharxlaydi. Veda-"muqaddas bilim", R. – „madhiyalar vedasi“ maʼnolarini beradi. Veda oʻsha davrda yashagan insonning oʻzi va uni oʻrab turgan olam: xudolar, jin-shaytonlar, fazo, marosimlar, ijtimoiy tuzum, milliy qadriyatlar va boshqalar haqidagi bilimining barchasini oʻz ichiga oladi. Rigveda xudolarga aytilgan madhiyalarning toʻplami, yaʼni diniy yodgorlik boʻlib, uning mualliflari, rishi kuylovchilarning asosiy vazifalari xudolarni oriylar tomoniga ogʻdirish boʻlgan. Ular madhiyalarni kuylab xudolarni maqtaganlar, ularning qahramonlik va sharaflarini ulugʻlaganlar, ularni qurbonlik keltirish marosimlariga taklif etganlar va shundan soʻng ularni oriylarni qoʻllab-quvvatlash hamda hayot farogʻatlarini ato etishlarini soʻraganlar. Xudolarga taʼsir etishning eng asosiy yoʻli – ularga madhiya aytish boʻlgan. Rigveda qadimgi yunon dostonlari „Iliada“ va „Odisseya“ning birgalikdagi umumiy hajmiga teng keladi.

Manbalar

Adabiyotlar
Rosh ashona

Rosh ashona (ibr. - “yil boshi”) - yahudiy milliy taqvimiga ko‘ra yangi yil bayrami tishre (sentyabr-oktyabr) oyining birinchi va ikkinchi kunlarida nishonlanadi. Yahudiylik ta’limotiga ko‘ra, bu kunda ilk inson Odam yaratilgan va shu kunda Xudo tomonidan berilgan taqiqni buzib, jannatdan chiqarilgan. Bu insonga chiqarilgan ilk hukm edi. Shundan buyon mazkur kunda Xudo bandalari ustidan hukm chiqaradi. Masalan, yangi yilda kimning vafot etishi va kimning yashashi o‘lim yoki hayot kitoblariga yoziladi. Biroq, mazkur kunlarda o‘yin-kulgu qilinmay, 10 kun davomida istig‘for aytib, ibodat qilish orqali insonning nomi o‘lim kitobiga emas, balki hayot kitobiga yozilishiga erishish mumkin. O'n kun davom etgan Rosh Ashonaning oxirgi kunida Yom Kipur bayrami nishonlanadi. Bu kuni hech qanday ish qilinmay, faqat ibodat bilan mashgʼul bo‘linadi. Yahudiylar Yom Kipurda ro‘za tutishlari, sinagogada nadomatlar bilan yig‘lab qilgan gunoxlariga tavba qilishlari shart. Ularning e’tiqodiga ko‘ra, Rosh Ashonada rejalashtiriladigan insonning bir yillik taqdiri Yom Kipurda qilingan ibodat va tavbasiga qarab belgilanadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Sean Biggerstaff

Sean Biggerstaff (: 1983-yil 15-martda tugʻilgan) — Shotlandiya aktyori. U Garri Potter filmlar seriyasi: Garri Potter va hikmatlar toshi (2001), Garri Potter va maxfiy hujra (2002) va Garri Potter va ajal tuhfalari: 2-qism (2011) filmlarida  Oliver Vud rolini oʻynagani bilan mashhur. 

Biggerstaff besh yoshida bola aktyor sifatida faoliyat yurita boshladi va ekrandagi debyutini The Crow Road (serial) (1996) televizion mini-serialida qildi. U Consenting Adults (2007) televizion filmidagi Jeremi Vulfenden roli uchun British Academy Scotland Awardsni qoʻlga kiritdi. Shuningdek, u Keshbek (2006) va Mary Queen of Scots (2013) badiiy filmlarida suratga tushgan.

 1983-yilda tug'ilganlar
 Yashayotgan insonlar
Ruhoniylik unvonini berish marosimi

Ruhoniylik unvonini berish marosimi (rukopolojeniye) - xristianlikda sirli marosimlardan sanaladi. Bu marosim yunonchada xirotoniya (yun. “xir” - qo‘l va “tefimi” - qo‘yaman) deb nomlanadi. Ushbu sirli marosim nafaqat ruhoniylik martabasini berish marosimi, balki, xristinalikdagi cherkov iyerarxiyasining yuqori rutbalariga ko‘tarilish marosimi ham hisoblanadi. Ruhoniylik to‘grisidagi ko‘rsatmalar xristianlikning muqaddas manbasi - “Qadimgi Ahd” kitobida keltirilgan (Isx. 28, 1-41).Ushbu sirli marosim belgilangan sinovlardan o‘tib ruhoniylik rutbasini qabul qilmoqchi bo‘lgan inson boshiga yepiskop maxsus duo va ibodat matnlaridan o‘qigan holda qo‘l tekkizishi orqali bajariladi. Marosim orqali inson “Muqaddas Ruh”ning alohida marhamatiga sazovor bo‘ladi. Shundan so‘ng unga xudo bilan odamlar o‘rtasidagi vositachilik qilish huquqi beriladi. Shu kundan boshlab u xuddi Iso Masihga uning havoriylari xizmat qilganidek o‘z zimmasiga Xudo va odamlar orasida vositachi bo‘lib xizmat qilish majburiyatini oladi. Ma’lumki, xristianlik dinida ruhoniylik unvonlari - dyakonat, iyerey, arxiyerey kabi uch turli darajaga ega.

Manbalar

Adabiyotlar
Sadduqiylar

Sadduqiylar - miloddan avvalgi II-I asrlarda farisiylikka qarama-qarshi yo‘nalish sifatida sadduqiylik o‘rtaga chiqdi. Yahudiylar tarixiga oid manbalarni o‘rganar ekanmiz, mazkur ikki yo‘nalish o‘rtasida juda ham ko‘plab tortishuv va bahslar bo‘lganiga guvoh bo‘lishimiz mumkin.Sadduqiylik aqidaviy nuqtai nazardan farisiylikdan quyidagi jihatlari bilan ajralib turadi: 1. Ular “Tavrot” dan boshqa kitoblarni tan olmaydilar hamda Musoga nisbat beriluvchi “Og‘zaki Tavrot”ni ham inkor qiladilar; 2. Qiyomat kuni va qayta tirilishga ishonmaydilar. Ularning e’tiqodiga ko‘ra, solih kishilarga mukofot, gunoxdorlarga jazo mana shu dunyoning o‘zida beriladi. Yuz yillar davomida ushbu yo‘nalishning nomlanishi Saduq (Sabos) ismli shaxs bilan bog‘lanib kelingan. Bunday fikrlarni mashhur alloma Ibn Hazm hamda ko‘plab Yevropa olimlari asarlarida uchratish mumkin. XX asrga kelib, ba’zi tadqiqotchilar bu qarashning noto‘g‘ri ekanini isbotlashga harakat qilishdi. Jumladan, fransuz olimi Gigneber (Guignebert) bu borada quyidagi fikrlarni keltiradi: “Sadduqiy so‘zida “d” harfi ikkilangan. Qolaversa, ushbu yo‘nalish tarafdolari o‘zlarini hech qachon “Saduq” degan shaxs bilan bog‘lamaganlar. Aslida, mazkur nom sadduqiylarga dushmanlari tarafidan kinoya tarzida ishlatilgan. Bu bilan, ularning yahudiylikdagi asosiy aqidaviy masalalarni inkor qilganlari, buning aksini tasdiqlab olganlariga (“sadduqiylar” - “tasdiqlovchilar”) ishora qilingan”. Mazkur qarashni misrlik olim Ahmad Shalabiy ham qo‘llab-quvvatlaydi. Sadduqiylik tarafdorlari asosan nasl-nasabli, yirik mulkdorlar kabi yuqori qatlam vakillaridan iborat bo‘lgan. E’tiborli jihati shundaki, ularning aksar qismi o‘zaro qarindoshlik aloqalari bilan bog‘langan. Ta’kidlash lozimki, yahudiylikdagi ushbu yo‘nalish vakillari boshqa xalqlar bilan do‘stona aloqa o‘rnatishga doim harakat qilib kelgan bo‘lsalar, farisiylar esa, aksincha, yahudiy bo‘lmaganlarga nisbatan dushmanona kayfiyatda bo‘lganlar. Xristian va musulmon manbalarida sadduqiylar bilan farisiylar o‘rtasida bir qancha ixtiloflar mavjudligi ta’kidlansa-da, bir nuqtada ularni birlashtiruvchi o‘zaro mushtarak g‘oya bo‘lgani qayd etiladi, u ham bo‘lsa ularning Isoga nisbatan adovati hamda u olib kelgan ta’limotga qarshi kurashganlaridir. Yuqorida ta’kidlanganidek, sadduqiylar o‘limdan keyingi hayot hamda ruhning abadiyligini inkor qilganlar. Ularning rasionalistik qarashlari shu darajaga olib bordiki, ular farishtalarning g‘ayritabiiy mavjudot ekaniga ham shubha bildirdilar. Shuningdek, inson ixtiyori masalasida sadduqiylar Xudo insonning ishiga aralashmasligi, inson o‘z amalini o‘zi yaratishi haqidagi fikrni ilgari surganlar.

Manbalar

Adabiyotlar
Saisenbako

Saisenbako - sintoiylik ibodatxonasida joylashgan ehson qutisi. U, ustki qismida panjarasi bor bo‘lgan, to‘rt burchakli quti. Mazkur qutiga tanga tashlab ehson qilish, shaxsiy tilaklarni ijobat bo‘lishini kamidan so‘ragani ibodatxonaga muntazam kelmaydigan ziyoratchilarga joriy qilingan. Ehson qilish vazifasi qolgan ziyoratchilarga ixtiyoriy hisoblanadi. Tarixda tangalar o‘rniga guruch ehson qilish urf bo‘lgan. Ziyoratchilarda guruchni qog‘ozga o‘ragan holda kami huzuriga tashlab ehson qilish (sanmai udumi) yoki guruchni kami huzurida sochib tashlash (ohineri) kabi udumlar mavjud bo‘lgan. Biroq, bu an’ana guruchni aqcha bilan almashtirilgandan so‘ng, yo‘qolib ketgan.

Manbalar

Adabiyotlar
Sandek

Sandek - yahudiylikda xatna marosimida xatna qilinayotgan chaqaloqni ushlab turuvchi shaxs.

Manbalar

Adabiyotlar
Sando

Sando - sintoiylikda, ibodatxonasining kirishida joylashgan toridan to asosiy ibodat binosi - xondengacha olib boruvchi yo‘lga aytiladi. Sando yo‘lining cheti toro - tosh lampalari (fonus) yoki boshqa bezaklar bilan bezatilgan bo‘ladi. Sando ikki xil bo‘ladi, birinchisi, omote sando (omote-sando) - asosiy yo‘l bo‘lsa, ikkinchisi, ura sando (ure-sando) xondenga olib boruvchi ikkinchi darajali yo‘l hisoblanadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Sanyuan

Sanyuan (xitoycha - “Uch ibtido”) - daochilik ta’limotida, Lao szi vafotidan so‘ng, bir necha marotaba insonlarga ko‘rinib turgan va o‘z ta’limotini yetkazgan, deb hisoblanadi. Rivoyatlarga ko‘ra, u o‘zining mana shunday paydo bo‘lishlarining birida, Chjan Daolinga borliq uch: syuan (xitoycha - “sir tutilgan”), yuan (“azaliy”) va shi (xitoycha- ibtido) unsurga asoslanishini aytgan. Bular asosida uch osmon xizmatchilari boshqarib turadigan osmon, suv va Yer paydo bo‘lgan. Shundan kelib chiqqan holda, yuqoridagi uchlik bilan bog‘liq quyidagi bayramlar nishonlanadi: a) “Oliy ibtido” — 1-oyning 15-kunida nishonlanadigan Osmon xudosiga bag‘ishlangan bayram. U xalq orasida “Chiroqlar bayrami” nomi bilan ham mashhur. b) “Ikkinchi ibtido” — 7-oyning 15-kunida nishonlanadigan Yer xudosiga bagishlangan bayram. v) “Uchinchi ibtido” — 10-oyning 15-kunida nishonlanadigan suv xudosiga bag‘ishlangan bayram.

Manbalar

Adabiyotlar
Sekulyarizatsiya

Sekulyarizatsiya (lotincha. zeasikpz-dunyoviylik)- Uyg‘onish davrida Yevropada keng tarqalgan qarash bo‘lib ijtimoiy hayotning barcha sohalarida, inson ongi va faoliyatida dunyoviylik ta’sirining kuchayib borish jarayonini ifoda etadi. Rim imperiyasi va o‘rta aslarda Yevropada cherkovning yakka hukmronligiga qarshi shakllangan bo‘lib, davlat bilan cherkovning bir-biridan ajratilishi, diniy tashkilot faoliyat doiralarining qisqartirilishi, S.ga xos xususiyatlardir. Jamiyat hayotida o‘sha davrda diniy xizmatlar va ibodatlarning kamayishi, fuqarolik ishlarini davlat ixtiyoriga o‘tkazilishi adabiyot, san’at va axloqda dunyoviylik rolining oshib borishi S. bilan bog‘liq. S.- ijtimoiy munosabatlar rivoji bilan bog‘liq bo‘lib, ilm-fan va texnikaning o‘sishiga to‘siq bo‘lgan jarayonlar o‘rnini yangilik egallashi natijasida ro‘y beradi. Jamiyat hayotida din rolining pasayishi, ayniqsa, Uyg‘onish va Reformasiya davrlarida yaqqol ko‘zga tashlandi. Yevropadagi inqiloblar cherkov mulklarini davlat foydasiga musodara qilishi, dinni davlatdan, maktabni cherkovdan ajratish, har bir fuqaroning xohlagan diniga e’tiqod qilish, ya’ni vijdon erkinligini ta’minlash kabi maqsadlarni amalga oshirdilar. Yangi asr sivilizatsiyasi jahon xalqlari hayotini tubdan yangiladi. Bugungi kunda jamiyatshunos olimlar xristian dinining sekulyar holatga tushishi yaqin orada barham topishi yoki o‘z shaklini o‘zgartirishi haqidagi fikr-mulohazalarni bildirmoqda. Islom an’anaviy tarqalgan mintaqalarda S. bilan bog‘liq jarayonlar o‘ziga xos xususiyatlariga ega.

Manbalar

Adabiyotlar
Simenava

Simenava (“panjara arqoni”) - guruch somonidan to‘qilgan va qog‘oz bog‘ich bilan bog‘langan arqon bo‘lib, undan sintoizmda muqaddas joy hududini belgilashda foydalaniladi. Simenava odatda sintoizm ibodatxonasiga kirish qismidagi darvoza - “toriy”ga bog‘lab qo‘yiladi. Shuningdek, sintoiylik e’tiqodi bo‘yicha kami - ajdodlar ruhi yashaydi yoki joylashadi, deb hisoblanadigan joylar - daraxt, tosh kabilar ham aynan simenava, ya’ni maxsus arqon bilan o‘ralgan bo‘ladi. Afsonaga ko‘ra, ushbu maxsus arqon bilan o‘ralgan daraxtni kesish kishiga baxtsizlik keltiradi.

Manbalar

Adabiyotlar