MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Bez

Bez, bezlar (glandulae) — 1) organizmning normal hayot faoliyati uchun zarur boʻlgan va oʻziga xos maxsus shiralar (sekret) ishlab chiqaradigan hujay-ralar yoki koʻp hujayrali aʼzolar. Bez ishlab chiqaradigan moddalarning fiziologik ahamiyatidan qat'i nazar, hujayralardan chiqadigan hamma moddalar "sekret" deb yuritiladi. Koʻpgina (mas, soʻlak, ter bezi, jigar, meʼda ) bezning chiqaruv yoʻli boʻlib, ishlab chiqaradigan sekretini shu yoʻl orqali tana yuzasiga yoki biror aʼzo boʻshligʻiga ajratadi. Shuning uchun tashqi sekretsiya bezlari, yaʼni ekzokrin Bez deb ataladi. Baʼzi Bezda chiqaruv yoʻli boʻlmaydi va ular ishlab chiqaradigan sekret bevosita toʻqima suyuqligi, qon yoki limfaga qoʻshilib ketadi. Bunday Bez endokrin, yaʼni ichki sekresiya Bezi deb atalib, ularga gipofiz, buyrak usti Bezi, qalqonsimon Bez kiradi. Aralash Bez (mas, meʼda osti bezi, jinsiy Bez va boshqalar) ham boʻlib, ular sekretining bir qismini maxsus nay orqali biror boʻshliqqa, qolganini esa bevosita konga ajratadi. Bez hujayralaridan ishlanib chiqib, boshqa aʼzolarga va organizm funksiyalariga taʼsir etadigan moddalar inkretlar (yoki gormonlar) deb ataladi. Ekzokrin Bez bir va koʻp hujayrali boʻladi. Bir hujayralisiga ichak va nafas yoʻlining shilliq pardasidagi epiteliy ichida joylashgan qadoqsimon hujayrali Bez, koʻp hujayralisiga epiteliydan tashqarida joylashgan soʻlak Bez, meʼda-ichak shilliq pardasidagi Bez va boshqa kiradi. Bir hujayrali Bez sekretni epiteliy yuzasiga chiqarib, uni mexanik va kimyoviy shikastdan saqlaydi. Bez ishlab chikaradigan moddalarining kimyoviy tabiatiga qarab seroz (yoki oqsilli) va shilimshiq (yoki shilliq) Bezga boʻlinadi. Seroz Bez suvda oson eriydigan oqsil — sekret chiqaradi, shilimshiq Bezdan esa mutsin va mukoid moddalar chiqadi. Baʼzi Bezdan ham oqsil, ham shilimshiq sekret chiqadi (aralash Bez), mas, quloq oldidagi va jagʻ ostidagi soʻlak Bez Baʼzi Bez (sut Bez, Yirik ter Bez, yogʻ Bez va h. k.) yogʻlilipoid va steroidli sekret ishlab chiqaradi, bu Bez sekreti suvda erimaydi, hujayralardan tomchi yoki durda shaklida ajralib chiqadi. Buyrak usti Bezlarining poʻstloq qavatidan va jinsiy bezlardan ishlanib chiqadigan gormonlar ham steroidlarga kiradi. Sekretning qanday hosil boʻlishi va epiteliy hujayralaridan tashqariga chiqarilish xususiyatiga qarab Bez merokrin, apokrin va golokrin Bezlarga boʻlinadi. Endokrin Bez muhim aʼzolar boʻlib, ularda ishlangan ink-ret (gormon) organizmning oʻsishi, vo-yaga yetishi va moddalar almashinuvi jarayonlarini idora etadi. Bez faoliyati nerv sistemasi hamda gumoral omillar tomonidan boshqariladi; 

2) yalligʻlanib kattalashgan limfa tugunlarining xalq oʻrtasida tarqalgan yanglish nomi (qarang Limfa sistemasi).

Nosir Ahmedov.

Yana q. 

 Endokrin bezlar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Anatomiya
Bezak

Bezak — 1) narsa, buyumlarga ishlangan naqsh, gul, pardoz; amaliy sanʼat va meʼmorlikda keng ishlatiladi. Oʻsimliksimon (islimiy) va handasiy (girih) naqshlar bezatilayotgan yuza (buyum sirti)da boʻyama, chizma, oʻyma, bosma, qada-ma va boshqa usullarda, meʼmorlikda shuning-dek gʻisht va boshqalarni turlicha terib hosil qilinadi; 2) ziynat beruvchi buyum. Zargarlikda taqinchoklar, miskarlikda suv-don, kosa, piyola; zardoʻzlik yoki kashta-doʻzlikda choyxalta, oynaxalta, dorpech, kirpech, qoziqdungi va boshqa

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bezak haykaltaroshligi

Bezak haykaltaroshligi -haykaltaroshlik turi, asarlari maʼlum meʼmoriy makonni yoki tabiiy sharo-itni hisobga olgan holda binoning tashqarisi yoki ichkarisini, shahar koʻchalari, maydonlari va xiyobonlarini bezatadi. Bezak haykaltaroshligi ga meʼmoriy bezaklar (atlantlar, maskoronlar, kariatidalar), favvoralar uchun ishlangan xaykallar, panjaralar, badiiy bezakli dar-vozalar, binoning ichki bezaklariga marmar, metall, chinni va boshqalardan ishlangan kichik shakldagi haykallar kiradi. Asarlari meʼmoriy ansambl bilan uygʻunlashib, sanʼat asari sifatida uz mustaqilligini yoʻqotmaydigan mahobatli haykaltaroshlikdan bezak vazifasini oʻtashi bilan farqlanadi. Bezak haykaltaroshligi da obrazlarni yumorli tarzda talqin etish, boʻrttirishga yoʻl qoʻyiladi, turli xayvonlar (mas, baliq, qurbaqa. laylak va h. k.) shakllari keng ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bezgak chivinlari

Bezgak chivinlari (Anopheles) -qon soʻruvchi chivinlar urugʻi. 300 ga yaqin turi (Oʻzbekistonda 8 turi) maʼlum. 3 turi (A. sacharovi, A. superpictus, A. pulcherrimus) bezgak kasalligini keltirib chiqaradigan bezgak sporalisini tarqatuvchisi hisoblanadi. Tanasining uz. 6 – 8 mm. Bezgak chivinlari kun botishi bilan ucha boshlaydi, kunduzi qorongʻi, sal-qin pana joylarga bekinib oladi. Bezgak chivinlari qoʻnganida boshini pastga egib, qornini qoʻngan joyga nisbatan qiya burchak ostida koʻtarib turadi. Qurtlari esa tanasini gorizontal tutgan holda suvning sirtqi pardasi ostiga yopishib oladi. Bezgak chivinlarini ana shu holatiga koʻra boshqa bezgak tarqatmaydigan chivinlardan oson farq qilish mumkin, erkagi oʻsimlik shirasi bilan oziqlanadi, urgʻochisining tuxumlari faqat qon soʻrgandan soʻng ri-vojlana boshlaydi. Urgʻochi Bezgak chivinlari oʻlja qidirib hatto shamol esayotgan tomonga, baʼzan bir necha km masofaga uchib borishi mumkin. Bezgak chivinlari yirik hayvonlar va odam qonini soʻradi. Urgʻochi chivin oʻz tana ogʻirligiga nisbatan ancha koʻproq qon soʻradi. Suvga tuxum qoʻyadi. Qurtlari suvni filtrlab oziqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bezengi devori

Bezengi devori () — Katta Kavkazning Bosh yoki Suvayirgʻich tizmasining eng baland qismi. Uzunligi 12 km. Bezengi devorida Shhara (5,068 m), Shota Rustaveli (4860 m), Jangitov (5058 m), Qatintov (4970 m), Gestola (4860 m), Lalvar (4350 m) choʻqqilari bor. Tizmaning shimoliy yon bagʻridan Bezengi vodiy muzligi boshlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Togʻlar
Rossiya geografiyasi
Bezli yovuz ilon

Bezli yovuz ilon (Doliophis intestinalis) — aspidlar oilasiga mansub zaharli ilonlarning bir turi. Ma-lakka ya. o. va Sumatradan to Filippinga qadar boʻlgan barcha orollarda keng tarqalgan. Zahar bezi juda yirik, tanasining oldingi 1/3 qismini egʻallagan. Boʻyi 57 sm cha, dumi qisqa, rangi olataroq. Zahari koʻp va kuchli boʻlsada, ogʻzi kichkina boʻlganidan odam uchunxavfsiz. 4 ta turi bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beznoitioz

Beznoitioz — asosan qoramollar orasida uchraydigan surunkali kechuvchi invazion kasallik. Besnoitia avlodiga mansub sodda jonivorlar qoʻzgʻatadi. Koʻpincha 6 oylik va undan katta boʻlgan yosh mollar kasallanadi. Kasallik boʻkalar orqali tarqaladi. Teri elastikligi yoʻqolib qalinlashadi, juni toʻqiladi, terida qontalash yoriqlar paydo boʻladi, koʻz sklerasining yalligʻlanishi, keratit, koʻrish qobiliyatining yoʻqolishi kuzatiladi. Klinik belgilarga, gistologik, parazitologik va serologik tek-shirish natijalariga koʻra diagnoz qoʻyiladi. Davosi ishlab chiqilmagan.

Oldini olish va qarshi kura sh: kasallangan hayvonlarni alohida ajratish va yaroqsizga chiqarish, insektitsidlar bilan B. qoʻzgʻatuvchisini yoʻq qilish, goʻngni biotermik zararsizlantirish, chorvachilik binolarini dezinvaziya qilish. Soʻyilgan hayvonlar goʻshti va boshqa mahsulotlarida B. parazitlarining sistalari topilganda goʻsht ozuqa uni tayyorlash uchun ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bezoarlar

Bezoarlar (fors, soʻzma-soʻz badi zahr — ziddi zahar), bezoar toshlar — qoʻy, echki, otlar, baʼzan qoramol, choʻchqalarning oshqozon-ichak yoʻlida chigʻallanib toʻplanib qoladigan hayvonlarning juni (pilobezoarlar) yoki oʻsimliklar tolasi (fitobezoarlar). Moddalar almashinuvi, hazm organlari faoliyati buzilganda, mollar da-gʻal tolali yem-xashak bilan boqilganda paydo boʻladi. Bezoar dumaloq shaklda boʻlib, baʼzan kattaligi yosh bola kallasidek keladi, sirti shilliq parda bilan_qoplanadi, ogʻirligi baʼzan 2,5 kg gacha yetadi. Bezoar paydo boʻlganda hayvonlarda tana harorati koʻtariladi, halloslaydi. Jarrohlik yoʻli bilan olib tashlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Rashid Beybutov

BEYBUTOV Rashid Majid oʻgʻli (1915, Tbilisi — 1989, Boku) — ozarbayjon estrada va opera xonandasi (lirik tenor). 1934 — 44 ylarda Yerevan, 1944 — S6 yillarda Boku filarmoniyasida yakka-xon xonanda; 1957 — 59 yillarda Ozarbayjon davlat konsert ansambli, 1966-yildan Ozarbayjon davlat qoʻshiqteatrining rahbari. Repertuaridan rus va Fapbiy Yevropa kompozitorlari asarlari hamda turli xalqlar (eron, turk, arab, gʻind va boshqalar) qoʻshiqlari urin olgan. U. Hojibekovning "Arshin mol olon" musiqali komediyasi asosida yaratilgan filmdagi bosh roli (Askdr) mashxur.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ozarbayjonlik aktyorlar
Sovet erkak aktyorlari
SSSR xalq artistlari
Beydellit

Beydellit — silikatlar sinfiga mansub mineral (AQShning Kolorado shtatidagi Beydell koni nomidan). Ki-myoviy formulasi (K2,N2O) Al2(OH)2[AlSi3O10J • pN2O. Kattikligi 1,5. S. ogʻ. 2,6. Bentonitli gillarning asosiy komponenta. Rangi qizgʻish, qungʻir, yumshoq. B. otqindi va vulkan jinslarining nurashidan hosil boʻladi. Xillari: ferri-, magnezi- va magnobeydellit. B. Krzogʻistonda, Gʻarbiy Sibirda, Gruziyada va Oʻzbekiston (Fargʻona, Sur-xondaryo, Toshkent atrofi)da uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beyza

Beyza, Sharqiy Afrika oriks i (Oryx beisa) — juft tuyoqlilar turkumi quvushshoxlilar oilasiga mansub hayvon. Shimoli-sharqiy Afrikaning ochiq yerlarida (Somali yarim o., Sudan, Efiopiya, Keniya, Uganda, Tanzaniya) yashaydi. Beyzaning erkagida ham, urgʻochisida ham orqaga qarab toʻgʻri oʻsgan shoxi (uzunligi 1 m gacha) boshqa kiyiklardan farq qiladi. Yungi asosan qizgʻish-qoʻngʻir, tanasining yon tomonlari, boshi va oyoklarida qora yoʻllari bor. Beyza juft-juft boʻlib yuradi. Afrikada Beyzaga oʻxshash, lekin shoxining tuzilishi, rangi bilan undan farq qiladigan oriks uroʻgʻiga mansub quvushshoxlilarning bir necha turi tarqalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Hayvonlar
Beyli Frederik

Beyli Frederik (? — 1967) — ingliz josusi, polkovnik. 1918-yil avgustda Hindiston va Qashqar orqali Toshkentga kelgan diplomatik missiyaning rah-bari. Diplomatlar safida kapitan Blekker va Angliyaning Qashqardagi konsuli Makkartney ham bor edi. Ular Toshkentdagi AQSH konsuli R. Tredu-ell bilan hamkorlikda Oktabr toʻntari-shiga qarshi ishlar olib borgan. B. Toshkentda Junkovskiy boshchilik qilgan maxfiy "Turkiston harbiy tashkiloti" bilan yaqin aloqada boʻlib, Toshkent, Samarqand, Fargʻonada sovetlarga qarshi qoʻzgʻolonlar uyushtirish, Fargʻona va Xorazmda milliy istiqpolchilik harakatini kuchaytirish rejalarini tuzishda qatnashdi, istiqlolchilarga Angliyaning Qashqardagi konsulxonasi orqali qurol-yarogʻ va boshqa yordam yetkazib berishda katta rol oʻynadi. "Turkiston harbiy tashkiloti" fosh qilingach (1918-yil oktabr), Turkistondagi ingliz-amerika josuslari qamoqqa olindi. B. esa Buxoro orqali chet elga oʻtib ketdi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beyra

Beyra — Mozambikdagi shahar, Hind okeani soxilida, Pungve daryosi boʻyida joylashgan. Sofala provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 292 ming kishi (1989). Transport yoʻllari tuguni. Afrika sharqiy qirgʻogʻidagi muhim portlardan biri, mamlakatda Maputudan keyin ahamiyati boʻyicha 2-oʻrinda turadi, qoʻshni davlatlar (Zimbabve va Malevicha ham xizmat qiladi. B. Mutare shahri (Zimbabve)ga boruvchi neft quvurining boshlangʻich punkti. Xalqaro aeroport bor. Toʻqimachilik, oziq-ovqat (qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash va boshqalar), neftni qayta ishlash sanoati rivojlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bek

Bek (beg, bey) (turk — hukmdor, janob; sinonimi — amir): 

1) qad. turkiy xalqlarda xon xizmatidagi alohida harbiy qism vakillari. Ular katta imtiyozlarga ega boʻlib, oliy harbiy zodagonlar tabaqasini tashkil qilgan. 

2) Mo-varounnahr xonliklarida davlat arbob-larining bolalari va yaqin qarindoshlariga, zodagonlarga berilgan faxriy unvon. B. bolalari "bekzodalar" deb atalib, ular yoshlik chogʻidanoq maxsus tarbiyachilardan harbiy. siyosiy taʼlim olganlar. Ular kelgusida mamlakatni idora qilish, dushman hujumini qaytarish, el-ulus taraqqiyoti yoʻlida saʼyi harakat qilish ruhida tarbiyalangan; 

3) Kavkazorti turkiy xalqlarida oʻrta asrlar va yangi davrda yer egasi, mulkdor unvoni; 

4) Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida oʻrta asrlarda yer egalari unvoni; 

5) Us-monli turk saltanatida viloyat (sanjoq) hokimi; 19 — 20-alarda B. unvoni yuqori darajadagi turk zobitlari va amaldorlariga berilgan (1934-yil bekor qilingan); 19-asrning 2-yarmidan B. — asosan muro-jaat shakli; 

6) Eronning ayrim joylarida qabila boshliqlari unvoni; 

7) Tunisda 1705 — 1957 ylarda valiaxd shah-zodalarga berilgan unvon.

Yana qarang 

 Davlat boshligʻi

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Unvonlar
Oliy darajadagi unvonlar
Bek atka

Bek atka — Amir Temur va Temuriylar saltanatida, Buxoro amirligida amirzodalarni tarbiyalab voyaga yetkazuvchi shaxs (qarang Atka).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bekat

Bekat — 1) qad. yoʻllarda karvon va yoʻlovchilar toʻxtab dam olgan maxsus joy. Unda yoʻlovchilar tunashi uchun alohida uylar va otxonalar boʻlgan (yana q. Yom)gʻ 2) yoʻlovchilarning biror transport turi (mas, tramvay, trolleybus, avtobus kabi)ga chiqishlari va undan tushishlari uchun belgilangan joy.

Adabiyotlar 

 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Andrey Beketov

Andrey Nikolayevich Beketov (1825.26.10 (8.12) — 1902.1 (14).7) -rus evolyutsionist botanigi. Oʻsimliklar morfologiyasi va geografiyasi asoschilaridan biri. Peterburg Fanlar Akademiyasining muxbir aʼzosi (1891), faxriy aʼzosi (1895). Oʻsimliklarning vegetativ organlari tuzilishi qonuniyatlarini, oʻsimliklar qoplami zonalligi va jonli tabiatning maqsadga muvofiq tashkil topganligi muammolarini oʻrgangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nikolay Beketov

Nikolay Nikolayevich Beketov (1827.1 (13).1- 1911.30.11 (13.12)) - Rossiyada fizikkimyogarlar maktabining asoschisi. Peterburg Fanlar akademiyasi akademik (1886). Metall oksidlaridan metallarning qaytarilish usulini kashf etib, alyumotermiyaga asos solgan. Metall tuzlari eritmalaridan ularning bosim ostida vodorod bilan si-qib chiqarilishini aniqlagan. Rossiyada ilk bor termokimyoviy lab. tashkil etgan. Benzureid va atsetureidni sintez qilgan (1852), birinchi boʻlib ishqoriy metallarning suvsiz oksidlarini olgan (1870).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Georg von Békésy

BEKESHI (Bekesy) Dyord (Jorj) (1899-1972) - venger fizigi. 1947-yildan AQShda. Ilmiy ishlari bioakustikaga oid. Ichki quloqdagi qoʻzgʻalishning fizik mexanizmini ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1961).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1899-yilda tugʻilganlar
1972-yilda vafot etganlar
3-iyunda tugʻilganlar
13-iyunda vafot etganlar
Amerikalik kimyogarlar
Bekzodi

Bekzodi — oʻrtapishar qovun navi. Shakli choʻziq, uz. 30 — 40 sm, ogʻirligi 3 – 5 kg. Poʻsti qalinligi oʻrtacha, sirti sal tilimtilim, tusi oqish-yashil, baʼ-zan sargʻish-yashil, kam toʻr. Eti 4—5 sm Urugʻi unib chiqqanidan soʻng 85—95 kunda pishadi, tarkibida 7,1—9,3% qand bor. Urugʻxonasi oʻrtacha. Hosiddorligi 230 — 250 s/ga. Buxoro, Xorazm viloyatlari, Qoraqalpogʻistonda, qisman Far-gʻona vodiysida ekiladi (qarang Qovun).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Qovun navlari
Bekinmachoq

XatoBekinmachoq - bolalar oʻyini. Kamida 4 — 6 bola ikki toʻdaga boʻlinadi. Dastlab marra belgilanadi. Bir guruh boshqasiga koʻrinish bermay, biror pana joyga yashirinadi. Poylab turganlar (baʼzan bir bola) yashiringanlik belgisini eshitgani hamono, bekinganlarni chaqqonlik bilan ushlashga kirishadi. Izlab topib marraga yetguncha ushlasa — yutgan, qoʻlga tushganlar esa — yutqizgan hisoblanadi. Yutqizganlar kelishilgan shartni bajaradilar, mas, oʻyinda yutganlarni yelkada koʻtarib, maʼlum maso-fani aylantirib keladilar va h. k. Shu bilan oʻyin yana yangidan boshlanadi. B.ning "ushlab olish", "koʻrdi hisobi", "axtarib topish" va boshqa turlari bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bekkaria Chezare

BEKKARIA (Beccaria) Chezare (1738.15.3, Milan - 1794.28.11) -italyan maʼrifatparvar adibi, huquq doktori (1758). Sudlarning qonunga asoslanmay turib, aybdorga jazo tayin etilishiga, ayblanuvchilarni qiynoqqa solib, iqror qildirish usuliga qarshi chiqqan. Oʻlim jazosini umrbod qamoq bilan almashtirishni, tan jazosini umu-man qoʻllanmaslikni yoqlagan. Qonun hamma narsadan ustuvorligini, fuqa-rolar esa qonun va sud oldida tengligini taʼminlash zarur, deb hisoblagan. Har qanday jinoyat uchun tegishli ja-zoni muqarrar ravishda zudlik bilan ijro etish, odil sudlovni chek tashlash yoʻli bilan saylanadigan maslahatchilar tomo-.nidan olib borish tarafdori boʻlgan. B.ning "Jinoyat va jazo toʻgʻrisida" asarida olgʻa surilgan gʻoyalar Yevropadagi koʻpchilik davlatlarning qonunlarida oʻz aksini topgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Franz Beckenbauer

Frans Anton Bekkenbauer (; (1945-yil 11-sentyabr — 2024-yil 7-yanvar) — nemis sobiq professional futbolchisi va murabbiyi. „“ laqabli u sport tarixidagi eng buyuk oʻyinchilardan biri sifatida tanilgan. Oʻzini yarim himoyachi sifatida boshlagan koʻp qirrali oʻyinchi markaziy himoyachi sifatida oʻz nomini oldi. U koʻpincha zamonaviy himoyachi (libero) rolini ixtiro qilgan deb hisoblanadi. Klub va xalqaro miqyosdagi muvaffaqiyati bilan u FIFA Jahon kubogi, Yevropa chempionlar kubogi va „Oltin toʻp“ni qoʻlga kiritgan toʻqqiz nafar futbolchidan biridir.

Yana qarang 

 100dan ortiq oʻyinlardan maydonga tushgan erkak futbolchilar roʻyxati

Manbalar

Adabiyotlar 
 Beckenbauer, Franz, Cramer, Dettmar: Nicht nur ein Spiel!. Rowohlt, Reinbek 2006, .
 Körner, Torsten: Franz Beckenbauer – der freie Mann. Scherz, Frankfurt 2005, .
 Kratzert, Armin: Beckenbauer taucht nicht auf. Roman. Kirchheim Verlag, München 2012, 
 Kummermehr, Petra (Hrsg.): Das Buch Franz. Botschaften eines Kaisers. Diederichs, München 2011, .

Havolalar 

 Franz Beckenbauer Foundation 
 Facts on Beckenbauer 
 Portrait of Franz Beckenbauer
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Yashayotgan insonlar
Germaniyalik erkak futbolchilar
Gary Becker

Gary Becker (1930) - amerika iqtisodchisi, inson kapitali (ish kuchining shakllanishi) nazariyasi asoschilaridan biri. Ilmiy ishlari ijtimoiy muammolar (oilaviy munosabatlar, jinoyatchilik, irqiy kamsitish va boshqalar) ni iqtisodiy tahlil qilish masalalariga bagʻishlangan. Nobel mukofoti laureati (1992).

Manbalar 

Olimlar
Iqtisodchilar
Bekker Karl Genrix

BEKKER (Becker) Karl Genrix (1876.12.4, Amsterdam - 1933.10.2, Berlin) — nemis islomshunosi va davlat arbobi. "Islom" ("Deg Yslam") jur.ning asoschisi (1910) va bosh muharriri. Prussiya madaniyat vaziri. Ped. akademiyasiga asos solgan. Islom tarixiga oid asarlarida B. islomning tashkil topishi va tarqalishida ijtimoiy-iqtisodiy omillar birlamchi rol oʻynaganini isbotlashga harakat qildi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Becquerel

Bekkerel (Becquerel) — fransuz fiziklari: 

 Antoine César Becquerel (1788—1878) — Parij FA aʼzosi. Ilmiy ishlari fluoressensiya, fosforessensiya, termoelektr, elektr kapillyarlik, moddaning magnit xossalari, kristallooptika, galvanik elementlar nazariyasi va moddaning elektr oʻtkazuvchanligi masalalariga oid; 
 Louis Alfred Becquerel (1814-1862) — shifokor va fiziolog; 
 Alexandre-Edmond Becquerel (1820—91) — Antuan Sezarning oʻgʻli, prof., Parij FA prezidenti (1880). Fotogalvanik effektni kashf qilgan, fosforessensiya, fotokimyo, fotografiya, atmosfera elektri va h. k. bilan shugʻullangan; 
 Henri Becquerel (1852 — 1908) — Aleksandr Edmonning oʻgʻli. Parij FA aʼzosi (1889). Qattiq jismlar fizikasi, pyezoelektr hodisalari hamda yadro fizikasi sohalarida ishlagan. Uran tuzlarining tabiiy radioaktivligini kashf qilgan (1896). Nobel mukofoti laureati (1903; P. Kyuri va M. Sklodovskaya-Kyuri bilan birgalikda); 
 Jean Becquerel (1878 — 1953) — Antuan Anrining oʻgʻli. Parij FA aʼzosi. Kristallar optik va magnitooptik hodisalarining oʻzgarishini tekshirgan hamda fotolyuminessensiya bilan shugʻullangan.

Manbalar 

Olimlar
Bekkerel (birlik)

Bekkerel yoki Becquerel — Xalqaro birliklar tizimi SIda radioaktiv izotoplar faolligi birligi. A. H. Becquerel sharafiga qoʻyilgan. Bq bilan ifodalanadi. 1 Bq sekundiga 1 ta yemirilishga mos keladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

SI hosilaviy birliklari
Bekkross

Bekkross (ing. Backross) — duragaylarni otaona nusxalarining biri bilan qayta chatishtirish. B.ni oʻsimliklar seleksiyasiga N. V. Harland va M. N. Pope kiritdi (1922). Seleksiyada oʻzidan changlanadigan hamda chetdan changlanadigan oʻsimliklar navini yaxshilashda, duragay avlodni ota yoki ona nusxalarining kerakli xususiyatlari bilan boyitishda qoʻllanadi (qarang Takroriy chatishtirish).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beklarbegi

Beklarbegi — yuqori maʼmuriy unvon va lavozim; viloyat, katta shahar hokimlari. B. lavozimi Oʻrta Osiyo mamlakatlari, Kichik Osiyo va Zakavkazye turkiy xalklarida 19 a. oxirigacha saqlangan. B.ning asosiy vazifasi soliqva b. majburiyatlarning oʻz vaqtida toʻlanishini taʼminlash, hukmdor farmonlarini amalga oshirish, tegishli masalalarni biy, otaliklar, oqsoqollar kengashi bilan kelishib xal etishdan iborat edi. B.lar qoʻl ostidagi viloyat (beklarbegilik)larda alohida vazir, shayxulislom, sadr, jonishin (beklarbegining muovini) kabi mansablar ham boʻlib, ular B.ga boʻysoʻnganlar. B.lar ayni vaqtda sarkarda hisoblanib, ularning qoʻl ostida yuzboshi va dahboshilar boʻlgan;

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil