MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vieux-Moulin (Vosges)

Vieux-Moulin Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
290 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 74,4 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,9 km2. Dengiz sathidan 355 – 512 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Ville-sur-Illon

Ville-sur-Illon Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
480 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 26,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 17,9 km2. Dengiz sathidan 299 – 396 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Villers (Vosges)

Villers Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
215 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 43,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 5,0 km2. Dengiz sathidan 280 – 386 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Villoncourt

Villoncourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
89 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 14,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 6,3 km2. Dengiz sathidan 314 – 362 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Villotte

Villotte Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
168 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 8,0 km2. Dengiz sathidan 338 – 448 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Villouxel

Villouxel Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
100 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,7 km2. Dengiz sathidan 298 – 438 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Viménil

Viménil Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
179 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,9 km2. Dengiz sathidan 349 – 563 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Vincey

Vincey Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
2159 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 168,7 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 12,8 km2. Dengiz sathidan 272 – 382 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Viocourt

Viocourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
137 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,5 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,8 km2. Dengiz sathidan 302 – 415 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Vioménil

Vioménil Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
158 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 6,4 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 24,6 km2. Dengiz sathidan 290 – 467 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Vittel (shahar)

Vittel Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
5783 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 240,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 24,1 km2. Dengiz sathidan 322 – 457 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Viviers-le-Gras

Viviers-le-Gras Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
185 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 9,1 km2. Dengiz sathidan 293 – 455 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Viviers-lès-Offroicourt

Viviers-lès-Offroicourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
36 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 7,5 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,8 km2. Dengiz sathidan 309 – 427 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Vomécourt

Vomécourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
289 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 41,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,0 km2. Dengiz sathidan 286 – 334 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Vomécourt-sur-Madon

Vomécourt-sur-Madon Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
73 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,5 km2. Dengiz sathidan 252 – 318 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Vouxey

Vouxey Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
162 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 7,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 22,3 km2. Dengiz sathidan 297 – 453 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Vrécourt

Vrécourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
354 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,5 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 12,4 km2. Dengiz sathidan 317 – 385 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Vroville

Vroville Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
131 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 19,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 6,8 km2. Dengiz sathidan 272 – 392 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Wisembach (Fransiya)

Wisembach Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
412 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 36,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 11,2 km2. Dengiz sathidan 420 – 982 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Xaffévillers

Xaffévillers Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
143 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 8,5 km2. Dengiz sathidan 256 – 321 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Xamontarupt

Xamontarupt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
138 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 27,6 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 5,0 km2. Dengiz sathidan 393 – 671 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Xaronval

Xaronval Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
67 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 5,2 km2. Dengiz sathidan 250 – 329 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Xertigny

Xertigny Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
2822 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 56,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 50,4 km2. Dengiz sathidan 297 – 617 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Xonrupt-Longemer

Xonrupt-Longemer Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Saint-Dié-des-Vosges tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1489 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 48,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 30,8 km2. Dengiz sathidan 642 – 1302 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Vosges shaharlari
Yevgeniy Savoyskiy

Yevgeniy Savoyskiy (olm. Prinz Eugen von Savoyen) (1663.18.10, Parij — 1736.21.4, Vena) — shahzoda, Avstriya sarkardasi. 17-asrning 90-yillarida Italiyada fransuz qoʻshinlarini bir necha marta enggan; turklarni 2 marta (1697, 1716) magʻlubiyatga uchratgan; Ispaniya taxti vorisligi uchun boʻlgan janglarda (shu jumladan, Malplake yonida) fransuz va fransuz-bavar qoʻshinlari ustidan gʻalaba qozongan; lekin Denen yonida magʻlubiyatga uchragan. 1703-yildan imperator qoshidagi harbiy, keyinchalik maxfiy kengash raisi. Unga gʻalabalari uchun generalissimus (1697) harbiy unvoni berilgan.

Manbalar 

Shaxsiyatlar
Yevgenika

Yevgenika (yun. ευγενες, eidepek — yaxshi zurriyot) — odam salomatligi irsiyati va uni yaxshilash toʻgʻrisidagi taʼlimot. Yevgenikaning tamoyillari birinchi marta 1869-yil ingliz paleontologi F. Galton tomonidan ishlab chiqilgan. U kelgusi avlod irsiy xususiyatlari (salomatligi, aqli, qobiliyati, iqtidori) ning yaxshilanishiga taʼsir etishni oʻrganishni taklif etgan. Yevgenikaga qiziqish ayniqsa 20-asrning 1-choragida genetikaning jadal surʼatlar bilan rivojlanishi hamda odam belgilarining irsiylanishi toʻgʻrisida koʻplab dalillar toʻplanib borishi bilan oshib ketdi. Ilgʻor olimlar (F. Galton, G Meller, N. K. Kolsov) Yevgenika oldiga insonparvarlik vazifasini qoʻyishgan edi. Lekin Yevgenika gʻoyalaridan koʻpincha irqchilikni oqlash (mas, fashizm irqchilik gʻoyasi) maqsadlarida foydalanilganligi tufayli ilmiy gʻoya va tushuncha sifatida Yevgenikaning obroʻsi tushib ketdi. Hozir Yevgenikaning koʻpgina muammolari, ayniqsa insonning irsiy kasalliklariga qarshi kurash masalalari odam genetikasi, jumladan, tibbiy genetika doirasida oʻrganiladi.

Manbalar 

Yevgenika
Antropologiya
Genetika
Yevdoks Knidlik

Yevdoks Knidlik (Biyoxok Ktyyuz) (taxminan mil. av. 408—355 yillar) — yunon matematigi va astronomi. Mil. av. taxminan 380-yil Misrga sayohat qilib, u yerda astronomiya va matematika boʻyicha maʼlumotlar toʻpladi. Ona yurti Knid shahrida matematiklar va astronomlar maktabini tashkil qildi, rasadxona qurdi, sayyoralar harakatining matematik nazariyasini ishlab chiqishga urindi. Nisbatlar nazariyasini va unga asoslangan oltin kesim qoidasini hamda qamrash usuli deb atalgan usulni yaratdi. Shu usul yordamida piramida hajmi u bilan bir xil asos va balandlikka ega boʻlgan prizma hajmining uchdan biriga teng, degan teoremani isbot qildi. Yevdoks asarlari bizgacha etib kelmagan.

Manbalar

Havolalar 
 Eudoxus of Cnidus  v arxive MacTutor. 
 C. S. McConnell. Models of Planetary Motion from Antiquity to the Renaissance  

Platon
Aristotel
Matematiklar
Yevklid

Yevklid yoki Iskandariya Yevklidi ( — Eukleídēs; mil. av. 3-asrda tugʻilgan) — yunon matematigi; matematika, optika, mexanika, musiqaga oid asarlar muallifi. Yevklid asli tir (Livan)lik boʻlib, Iskandariyada yashab, ijod etgan va u yerda oʻz ilmiy maktabini yaratgan. Asosiy matematik asari — „Negizlar“. Unda Yevklid oʻzigacha Yunonistonda toʻplangan boy matematik materialni mantiqiy tartibga tushirgan, matematikaning kelgusi taraqqiyotiga asos solgan. Bu asar matematika taraqqiyotida muhim oʻrin tutdi. „Shakllarni boʻlaklarga boʻlish toʻgʻrisida“ asarining arabcha tarjimasi saqlanib qolgan.

Yana qarang 
 Yevklid geometriyasi

Manbalar

Qoʻshimcha adabiyotlar

Havolalar 
 Yevklid negizlari 

Faylasuflar
Yevklid geometriyasi

Yevklid geometriyasi — miloddan avvalgi 3-asrda Yevklid izchil asoslagan geometriya. Parallellik aksiomasiga (toʻgʻri chiziqda yotmagan nuqta orqali shu toʻgʻri chiziq bilan kesishmaydigan faqat bitta toʻgʻri chiziq oʻtkazish mumkin, degan aksiomaga) hamda mutlaq geometriya aksiomalari sistemalari deb ataluvchi besh guruh (bogʻlanish, tartib, harakat, uzluksizlik, parallellikdan iborat) aksiomalarga asoslangan. Yevklid geometriyasi aksiomalar sistemalari nuqta, toʻgʻri chiziq, tekislik, harakat va nuqta, toʻgʻri chiziq va tekislik orasidagi munosabatlarga tayanadi. Yevklid geometriyasi birinchi marta izchil ravishda Yevklid „negizlari“da bayon etilgan. Yevklid geometriyasidan farqli geometriya birinchi marta rus geometri N. I. Lobachevskiy yaratdi. Yevklid geometriyasi oʻrta maktabda oʻqitiladi va „elementar geometriya“ deb ham ataladi.

Yana qarang 

 Lobachevskiy geometriyasi

Manbalar

Havolalar 

 „Yevklid geometriyasi“, Encyclopedia of Mathematics, EMS Press, 2001 [1994]

Geometriya
Yevklid negizlari

Yevklid negizlari ( Stoikheîon) — Yevklidning asosiy matematik asari. 13 kitobdan iborat boʻlgan. Yevkliddan keyin Gipsikl (mil. av. 2-asr) va miletlik Isidor (mil. av. 6-asr) Yevklid „Negizlari“ga XIV va XV kitoblarni qoʻshishgan; shuning uchun asar 15 kitobdan iborat ham deyiladi.
Asarda Yevklid davrigacha boʻlgan yunon matematikasi bayon etiladi. Yevklid „Negizlari“da geom. deduktiv asosda, yaʼni aksiomatik usulda yoritiladi; birinchi jumla (tasdiq) lar isbotsiz qabul qilinib, qolgan hamma daʼvolar — teoremalar shu aksiomalardan xulosa tariqasida chiqariladi. Yevklid „Negizlari“ning 1-1U kitoblari planemetrik kitoblar boʻlib, asosan, hozirgi oʻrta maktab dasturiga kirgan planemetriya bayon etiladi. V—VI kitoblarida geometrik miqdorlar (kesmalar, yuzalar) ning nisbatlari nazariyasi bayon etiladi. Bunda Yevdoks Knidlikning nisbatlar nazariyasi asos qilib olingan. VII—IX kitoblar arifmetik kitoblar boʻlib, butun sonlarga asoslangan nazariy arifmetika bayon etiladi. X kitobda irratsionalliklar nazariyasi va tasnifi beriladi. XI—XIII va qoʻshimcha XIV-XV kitoblar stereometriya ga bagʻishlangan. Yevklid „Negizlari“ kamchiliklardan ham xoli emas. Masalan: nuqta, toʻgʻri chiziq va boshqa geometrik obrazlarning taʼrifi mantiqiy nuqtai nazardan nuqsonli hisoblanadi. Asarda zaruriyatsiz kiritilgan aksiomalar mavjud (masalan: aksioma sifatida olingan „Xamma toʻgʻri burchaklar oʻzaro teng“, degan iborani isbotlash mumkin), geometriyani aksiomatik asosda qurish uchun zarur boʻlgan harakat aksiomalari va tartib aksiomalari berilmagan, vaholanki asarda ulardan foydalanilgan.l

Manbalar 

Matematika
Geometriya
Yevkradit

Yevkradit (? — mil. av. 155) — Yunon-Baqtriya podsholigi shohi (mil. av. taxminan 171 — 155), dastlab Baqtriyadagi harbiy garnizon boshligʻi. Demetriy I ning Hindistonga qilgan yurishidan foydalanib, mil. av. taxminan 174-yilda Baktriyada qoʻzgʻolon koʻtargan va hokimiyatni oʻz qoʻliga olgan. Baqtriyaliklar Yevkradit boshchiligida sugʻdiylar, araxotlar, drangʻlar, areylar va hindlar bilan betinim urushlar olib borishgan. Demetriy I bir qism qoʻshini bilan Hindiston yurishidan qaytib Yevkradit qoʻshini bilan kurashga kirishgan va Baqtra shaharini qamal qilgan. Qamal 5 oyga choʻzilgan. Yevkradit 300 jangchisi bilan bot-bot qalʼadan chiqib 60 minglik qoʻshinga ega raqibiga ketma-ket zarbalar berib gʻalabaga erishgan, Demetriy I jangda halok boʻlgan. Demetriy I ning vorislari Hind vodiysidagi hokimiyatni oʻz qoʻllarida saqlab qolgan. 2 ta mustaqil hokimiyat: Yunon-Baqtriya va Yunon-Hind podsholigi vujudga kelgan. Mil. av. 162-yilda Yevkradit Parapamisadga bostirib kirib Demetriy I ning vorislaridan Panjobni tortib olgan. Ammo, uning hujumi Hind vohasidagi Yunon-Hind podsholigining shohi Menandr tomonidan toʻxtatilgan. Yevkradit Hindistondan qaytayotganida oʻgʻli va taxtdoshi Geliokl tomonidan oʻldirilgan. Yevkradit zarb etgan tangalar arxeologlar tomonidan Oʻzbekiston, Turkmaniston, Tojikiston va Afgʻoniston hududidan koʻplab topilgan.

Yana qarang 
 Yunon-Baqtriya podsholigi

Manbalar 

Shohlar
Yevklid fazosi

Yevklid fazosi matematika va fizikaning turli sohalarida qoʻllaniladi.

Yevklid fazosi — Yevklid geometriyasida oʻrganiladigan tekislik va uch oʻlchovli fazoning umumlashgani. Agar vektor fazoda ixtiyoriy x, u vek- torga quyida keltirilgan aksiomalarni qanoatlantiruvchi va (x, u) deb belgilanuvchi son mos qoʻyilgan boʻlsa, bu vektor fazo Yevklid fazosi, (x, u) soni esa skalyar koʻpaytma deyiladi. Aksiomalar:
 (x, x)>0; x=0 boʻlgan xildagina (x, x)=0;
 (x, u)=(x, u);
 (Xx, u)=X(x, u);
 (x+u, 2)=(x, 2)+(u, 2).
Skalyarning haqiqiy yoki kompleksliligiga karab mos ravishda haqiqiy Yevklid fazosi kompleks Yevklid fazosi deb yuritiladi. Agar Yevklid fazosi hosil qilgan vektor fazo (i) oʻlchovli boʻlsa, Yevklid fazosi ham § oʻlchovli deyiladi.
Baʼzan, faqat chekli oʻlchovli fazolargina Yevklid fazosi deb ataladi.
Yevklid fazosida formula bilann vektor uzunligi, ikki vektor orasidagi burchak aniqlanadi.

Manbalar
Yevpatiy Kolovrat

(13-asr) — yarim-afsonaviy bahodir, ryazanlik boyar. 1237-1238 yilning qishida „polk“i (1700 kishi) bilan Vladimir-Suzdal yerida moʻgʻullarni magʻlubiyatga uchratgan. Jangda halok boʻlgan. „Ryazanning Botu tomonidan vayron qilinishi haqida hikoyalar“ (14-asr 1-yarmi)da Yevpatiy Kolovratning kahramonligi bayon etilgan.

Havolalar 
 «Повесть о разорении Рязани Батыем». 
 «Повесть о разорении Рязани Батыем».

Manbalar
Evnoxoidizm

Evnoxoidizm (yun. eipisoz - bichilgan odam), erkaklarda — hezalaklik, ayollarda — erkakchalishlik — jinsiy bezlarning tugʻma kamchiligi yoki jarohatlanishi, yoxud gipofizdan gonadotrop gormonlar kam chiqishi sababli roʻy beradigan kasallik. Erkaklarda koʻproq uchraydi. Yevnuxoid gigantizm va evnuxoid semirish (yogʻ bosish) degan ikki turi bor. Odatda, aralash xili uchraydi. Belgilari: boʻy oʻsib ketadi, skelet nomutanosib oʻsadi (qoʻl-oyoq, ayniqsa oyok uzun boʻladi), suyaklar ingichka, elka tor, chanok keng (ayollar chanogʻi tor), muskullar boʻsh (ilvillagan) boʻladi. Koʻkrak, qorin va sonni yogʻ bosadi, jinsiy bezlar etilmaydi, ikkilamchi jinsiy belgilar uncha bilinmaydi, kov va koʻltikda jun oʻsmaydi, ovoz ingichka (bolalarga xos), jinsiy his susaygan boʻladi. Jismoniy mehnatga yaraydi, ammo sustkash, zehni past boʻladi. Oʻtmishda bolaligida bichilganlar (gʻulomlar)da ham shunga oʻxshash hodisa kuzatilardi. Bemorlar genetik va endokrinolog nazoratida jinsiy gormonlar bilan uzoq davolanishi kerak.

Manbalar 

Kasalliklar
Yevpatoriya

Yevpatoriya — Ukrainaning Qrim Respublikasidagi shahar (1784-yildan), Qora dengizdagi port. Simferopoldan 64 km shimoliy gʻarbda. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 110 ming kishidan ziyod (1990 yillar oʻrtalari). Dengiz boʻyi iqlimiy va balneobalchiq (asosan bolalar) kurorti. Oziq-ovqat (sut, baliq va boshqalar) sanoat korxonalari, mexanika zavodidi bor. Hozir Yevpatoriya oʻrnida mil. av. 6—2-asrlarda yunonlarning Karkinitid koloniyasi boʻlgan, soʻngra uni skiflar egallab olgan. 16— 17-asrlarda turklarning Gezlov qalʼasi. Rossiya Qrimni bosib olgach, Gezlov 1784-yidan Yevpatoriya deb ataldi. Jome masjidi (1552, Xoja Sinon) saqlangan.

Manbalar 

Yoʻllar
Yevrodollarlar

Yevrodollarlar — Yevropa xususiy banklaridagi AQSh dollaridagi jamgʻarmalar; rivojlangan davlatlardagi tashkilotlar va xususiy shaxslar tomonidan AQSh chegaralaridan tashqarida joylashtirilgan. Turli banklardagi mavjud Yevrodollarlardan xalqaro bozorda ssuda kapitali operatsiyalarida foydalaniladi. Shuningdek, dollar jahon puli sifatida ham tan olingan.

Manbalar 

Valyutalar
Yevropa valyuta bitimi

Yevropa valyuta bitimi (Yeigoreap Mope1agu AdgeeteSh) — Yevropa toʻlov ittifoqiga aʼzo boʻlgan mamlakatlarning valyuta munosabatlari, qisqa muddatli kreditlash va koʻp tomonlama oʻzaro (hamkorlik) hisob-kitoblar boʻyicha hamkorlik bitimi. 1955-yil 5-avgustda tuzilib, 1958-yil dekabrda (1950-yilda tuzilgan Yevropa toʻlov ittifoqi tugatilib, unga aʼzo boʻlgan koʻpgina mamlakatlarning valyutalari muomalaga kiritilgach) joriy etildi. Yevropa valyuta bitimining maqsadi koʻp tomonlama hisob-kitob ishlarini bajarish orqali iqtisodiy munosabatlarni rivojlantirish edi. 1973-yilga kelib, Iqtisodiy hamkorlik va rivojlanish tashkiloti doirasida boʻlgan Yevropa valyuta hamkorligi fondm tashkil etildi. Yevropa valyuta hamkorligi fondiga Direktorlar kengashi rahbarlik qiladi. Hisob-kitob ishlarini Bazeldagi xalqaro bank bajaradi.

Manbalar
Yevropa valyuta hamkorligi fondi

Yevropa valyuta hamkorligi fondi — Yevropa Ittifoqining maxsus fondi. 1972-yil Bazelda imzolangan tartibga solinadigan valyuta yoʻlagini yaratish toʻgʻrisidagi bitimni amaliyotga joriy etish maqsadida 1973-yilda tuzilgan. Fond Xalqaro hisob-kitoblar banki yordamida Ittifoq mamlakatlari valyuta bozorida intervensiyalar tufayli yuzaga keladigan oʻzaro debet va kredit operatsiyalarida kliring agent sifatida faoliyat yuritadi. Bundan tashqari fond Ittifoq doirasida ishtirokchi mamlakatlar toʻlov balanslarida yuzaga keladigan vaqtinchalik qiyinchiliklarni engillatish imkoniyatini beruvchi qisqa muddatli kreditlar tizimini boshqaradi. Fond Yevropa valyuta tizimi doirasida ham shunday vazifalarni bajarib kelmoqda.

Manbalar
Yevropa janubiy rasadxonasi

Yevropa janubiy rasadxonasi (YeJR) — Yevropa xalqaro astronomiya ilmiy tadqiqot tashkiloti. 1962-yilda 8 davlat — Belgiya, Daniya, Germaniya, Fransiya, Italiya, Gollandiya, Shvesiya va Shveysariya hamkorlikda tashkil etgan. Qarorgohi Germaniyaning Garshing shahrida joylashgan. Zamonaviy teleskoplarni oʻrnatish uchun dunyo boʻylab astroiklimni oʻrganish natijasida Chilidagi La Silla togʻida (2440 m) joy topilib, u yerga YeJR teleskoplari oʻrnatilgan. La Sillaga oʻrnatilgan eng zamonaviy 14 ta teleskop ichida koʻzgusining diametri 3,	6 m boʻlgan teleskop ham bor. Bu erdagi koʻpgina teleskoplar kosmik yoʻldosh aloqasi orqali Germaniyadan turib boshqariladi. Izlanishlar natijasida Chilida yana bir joy Paranal togida (2660 m) topildi. Bu yerga 1990-yildan boshlab koʻzgusining diametri 8,2 m boʻlgan 4 ta teleskop oʻrnatilayapti. Loyihaga muvofiq bu teleskoplarda toʻplangan yorugʻlik bir nuqtaga yigʻiladi, oʻshanda bu sistema yorugʻlik kuchi jihatdan 16 m diametrli koʻzguning kuchini, ajrata olish qobiliyati boʻyicha esa 200 mli teleskop kuchini beradi.

Manbalar 

Astronomik rasadxonalar
Yevropa investitsiya banki

Yevropa investitsiya banki — Yevropa Ittifoqiga aʼzo mamlakatlarning hukumatlararo kredit tashkiloti. 1958-yilda tashkil etilgan. Dastlabki bank hamjamiyat doirasidagi qoloq mintaqalarni investitsion moliyalash, sanoat modernizatsiyasi va konversiyasini, shuningdek, hamkorlikdagi loyihalarni moliyalash kabi masalalarda uzoq muddatli kreditlar berish va ularni kafolatlash yoʻli bilan Yevropa umumiy bozorini rivojlantirishni koʻzda tutgan edi. Keyingi paytda turli bitimlarning imzolanishi natijasida Yevropa investitsiya banki
Yevropa hamjamiyatiga aloqasi boʻlmagan Afrika, Karib dengizi va Tinch okeani havzalari hududidagi mamlakatlarga, shuningdek, Yevropa hamjamiyati bilan hamkorlik qilish toʻgʻrisida bitimga ega boʻlgan Oʻrta Yer dengizi atrofidagi davlatlarga ham bank xizmati koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻldi. Yevropa investitsiya banki oʻz operatsiyalarini Yevropa Ittifoqi kapital bozori hamda xalqaro kapital bozoridan olingan mablagʻlar hisobiga amalga oshiradi. Shuningdek, bank loyixalarni moliya-kredit tashkilotlari tomonidan beriladigan „jahonshumul zayom“ lar hisobiga ham moliyalashi mumkin. 1981-yil dan Yevropa toʻlov ittifoqi hisob birligi oʻrnida ekyudan foydalandi, 1999-yil 1-yanvardan ekyu oʻrnini yangi xalqaro pul birligi — yevro egalladi. Bankni ishtirokchi mamlakatlar moliya vazirlaridan iborat Direktorlar kengashi boshqaradi. Boshqaruv Lyuksemburg shahrida joylashgan.

Manbalar 

Iqtisodiyot va moliya
Xalqaro banklar