MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Makaron

Makaron mahsulotlari - bugʻdoy uni hamirilan quritib tayyorlanadigan oziq-ovqat mahsulotlari. Makaron mahsulotlari turli oʻlcham va shakllarda ishlab chiqariladi. Shakli va oʻlchamlariga koʻra, makaron (uz. kamida 15 sm, qalinligi 1,5 mm dan ortiq boʻlmagan naysimon mahsulot), ugra, vermishel, shakldor (chiganoq, yulduzcha va boshqalar) xillari bor. Makaron mahsulotlari toʻyimliligi va taʼmi buzilmasdan uzok, saqlanishi, oson pishishi bilan boshqa mahsulotlardan ajralib turadi. Tarkibida 12—13% oqsil moddalar, 70% dan oshik, uglevodlar mavjud. Namligi 12,5—13% oshmaydi. Makaron mahsulotlari uzluksiz ishlaydigan avtomat liniyalar oʻrnatilgan maxsus Makaron mahsulotlari f-kparida ishlab chiqariladi. Oʻzbekistonda non kombinatlari qoshida Makaron mahsulotlari sexlari mavjud (yana qarang Makaron sanoati).

Manbalar
Makaron sanoati

Makaron sanoati - oziq-ovqat sanoatining makaron mahsulotlari tayyorlovchi tarmogʻi. Makaron mahsulotlari maxsus makaronbop un (tarkibida kamida 28—30% li kleykovina boʻlgan oliy va 1navli nonbop un)dan tayyorlanadi. Makaron mahsulotlari tayyorlashda makaron hamiriga boyituvchi kushimcha mahsulotlar (tuxum, qaymogi olinmagan quritilgan sut va boshqalar) qushiladi. Makaron mahsulotlarining oziqaviy isteʼmol afzalligi shundaki, u fizik-kimyoviy tarkibini yoʻqotmasdan koʻp vaqt sak^panishi mumkin, suv tortmaydi, tashishga qulay, undan tez vaqtda turli taom tayyorlash mumkin, tarkibidagi uglevod modlalar inson aʼzolariga tez hazm boʻladi. 14-asrning oʻrtalarigacha makaron mahsulotlarini tayyorlash, asosan. uy sharoitlarida amalga oshirilgan. 14-asr oxiriga kelib. Italiyada oddiy uskunalar bilan jihozlangan iyexlarda makaron mahsulotlari ishlab chiqarila boshlangan. Italiyada 18-asrning 60-yillarida ot bilan hapakatga keltiriluvchi birinchi makaron f-kasi qurildi, keyinchalik bunday korxonalar Fransiya va Germaniyada paydo boʻldi. Rossiyada ilk makaron f-kasi Odessa shahrida 1797-yilla roʻyxatga olingan. X°z. makaron mahsulotlari tayyorlash texnologiyalari rivojlanib, hamirni qorish, ularga turli shakl berish, mahsulotlarni quritish kabi murakkab ishlar toʻliq mexanizatsiyalashtirilgan. Oʻzbekistonda dastlabki makaron mahsulotlari shilab chiqaradigan makaron f-kasi 30-yillarda Toshkentla qurilgan. 1940-yilda respublikala 7 ming t makaron mahsulotlari ishlab chiqarildi. 1990-yillar boshida Oʻzbeki-stonla "Oʻzdonmahsulot" davlataksi-yadorlik kompaniyasi korxonalarida Italiya va Shveysariya firmalari uskunalari oʻrnatilgan eng zamonaviy makaron sexlari qurila boshladi. 2000-yilda shunlay sexlar soni 75 tagacha yetdi va 65 ming t turli pav makaron mahsulotlari ishlab chikarildi. Bundan ta-shqari "Oʻzbekbirlashuv" aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida 272 kichik makaron sexlari faoliyat kursatadi. Ular tomonidan 2002-yilda 13,8 ming t mahsulot tayyorlangan.

Jahonda makaron mahsulotlari ishlab chiqarish, eksport qilish hamda isteʼmol etishda Italiya, AQSH, Braziliya, Misr va Turkiya davlatlari yetakchi oʻrinda turadi.

Adabiyot 
 Medvedev G.M., Texnologiya makaronnogo proizvodstva, M., 1998.

Poʻlat Tursunxoʻjayev.

Manbalar
Makasar boʻgʻozi

Makasar boʻgʻozi — Kalimantan va Sulavesi o.lari oʻrtasidagi boʻgʻoz. Sulavesi dengizini Yava dengizi bilan bogʻlab turadi. Uzunligi 730 km, eng tor joyining kengligi 120 km, chuq. 930 m gacha. Balikpapan (Kalimantan o.), Ujung-pandang (Sulavesi o.) portlari bor.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha boʻgʻozlar
Makvis

Makvis, makkiya (frans. maquis, koreyka tilida macchia) — qattiq bargli, tikanli doim yashil buta va daraxtlardan iborat chakalakzorlar. M., koʻpincha, Oʻrta dengiz mamlakatlari togʻlarining oʻrta qismlariga (700 m gacha) xos, oʻtib boʻlmas butazorlar hosil qiladi. M. koʻproq qattiq bargli kesilgan oʻrmonlar oʻrnida paydo boʻladi. Oʻt qoplami, asosan, bir yillik oʻtlar. Koʻpchilik oʻsimliklari tarkibida oʻtkir hidli efir moylari bor.

Manbalar
William McDougall (xokkeychi)

William Henry McDougall () (1966-yil 10-avgustda tugʻilgan) — kanadalik sobiq professional xokkeychi. William McDougall 1992—1993-yillardagi AHL pley-off oʻyinlarida rekord oʻrnatgan gollari bilan mashhur boʻlib, u bir pley-off mavsumida gollar, golli uzatmalar va ochkolar boʻyicha AHL rekordlarini oʻrnatgan edi.

Faoliyati

Havaskor 
Yoshligida William McDougall 1979-yilda Quebecdagi Xalqaro Pee-Wee xokkey turnirida Torontoning kichik xokkey jamoasi bilan oʻynagan.

Shundan soʻng, William McDougall „Erie Panthers“ xokkey klubi safiga qoʻshildi. William McDougall klub safida 57 oʻyinda maydonga tushib, 80 gol (148 ochko) urishga muvaffaq boʻldi. Shhundan soʻng, William McDougall Milliy xokkey ligasi (NHL) vakili „Detroit Red Wings“ xokkey jamoasi bilan shartnoma imzoladi. William McDougall 1989—1990-yilgi mavsumni klubning filiali „Adirondack Red Wings“ xokkey klubi bilan yakunladi. William McDougall 1990-yilda ECHL yulduzlarining birinchi jamoasiga tayinlandi. William McDougall „Adirondack Red Wings“ klubi safidagi mavsumida 99 ochko jamgʻarishga muvaffaq boʻldi.

Professional 
William McDougall oʻzining dastlabki professional shartnomasini 1989-yilda „Detroit Red Wings“ xokkey klubi bilan erkin agent sifatida imzoladi. 1991—1992-yilgi mavsum boshida „Adirondack Red Wings“ xokkey jamoasi safida William McDougall kiyinish xonasida bosh murabbiy Barry Melrose tomonidan hujumga uchradi. Chunki bosh murabbiy xokkeychining uni tinglashdan bosh tortganidan gʻazablangan edi. Melroseni boshqa bir qancha oʻyinchilar William McDougalldan tortib olishga majbur boʻldi va William McDougallning „Red Wings“ klubidagi faoliyati tez orada oʻz nihoyasiga yetdi. Kelgusi mavsumda Melrose „Wayne Gretzky“ va „Los Angeles Kings“ kabi xokkey jamoalarini Stanley kubogi finaliga olib boradi.

William McDougall 1992-yil fevral oyida „Detroit Red Wings“ klubidan „Edmonton Oilers“ klubiga sotildi. Shundan soʻng, William McDougall klubning AHL filiali „Cape Breton Oilers“ xokkey klubi safiga yuborildi. William McDougall 1992—1993-yillardagi pley-off bosqichi oʻyinlarida AHL tarixidagi eng oʻyinlarini namoyish qildi. Yakunda William McDougall klubni Calder kubogi chempioniga aylantirdi. William McDougall pley-offning eng yaxshi oʻyinchisi sifatida Jack A. Butterfield kubogi bilan taqdirlandi. Shu kungacha uning bitta pley-off mavsumidagi gollari, assistentliklari va ochkolari boʻyicha AHL rekordlari saqlanib qolmoqda.

William McDougall 1993—1994-yilgi mavsum oldidan „Tampa Bay Lightning“ xokkey klubi bilan shartnoma imzoladi. William McDougall klub safida 22 ta oʻyinda maydonga tushib, atigi 3 ta gol va 3 ta golli uzatmani amalga oshirdi. Shundan soʻng, William McDougall faoliyatini davom ettirish uchun Yevropaga koʻchib oʻtdi. U keyingi 8 mavsumni Italiya, Shveytsariya va Germaniyada turli professional xokkey jamoalarda oʻtkazdi.

William McDougall 2002-yilda oʻz vatani Kanadaga qaytadi va olti mavsumni Ontariodagi MLH vakil „Dundas Real McCoys“ xokkey klubi bilan oʻtkazadi. McDougall 2007—2008-yilgi mavsumidan keyin xokkeyni tark etdi.

Faoliyat statistikasi

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1966-yilda tugʻilganlar
Kanada xokkeychilari
Makedon sulolasi

Makedon sulolasi - Vizantiya imperatorlari sulolasi (867—1056). Asoschisi — Makedoniya femidan (nomi shundan) (qarang Femlar) boʻlgan Vasiliy 1. Sulola vakillari: Lev VI, Konstantin VII, Vasiliy II.

Manbalar
Makedoniya (qadimgi davlat)

Makedoniya, Qadimgi Makedoniya — Bolqon yarim oroldagi qad. davlat (mill.avv. V asr— 2-asrlar). 4-asrning oʻrtalarida podshoh Filipp IIM. hududlarini birlashtirgan, 359 yildan 338 yilgacha Fokida, Fessaliya, Xalqidika, Frakiya va boshqalarni qoʻshib olgan. 338 yilda Filipp II Xeroneya yaqinida yunon polislarining birlashgan qoʻshinlarini tormor keltirib, butun Yunonistonni M.ga boʻysundirgan. Uning oʻgʻli Aleksandr (336—323 yilda podshoxlik qilgan) otasining bosqinchilik siyosatini davom ettirib, Axomaniylar davlatiii bosib olgan va yirik monarxiya barpo qilgan. Hozirgi Oʻrta Osiyo hududi ham unga tobe boʻlgan. Mustahkam boʻlmagan bu monarxiya Aleksandr oʻlimidan soʻng tezda parchalanib ketgan. M. qoʻl ostida faqat Yunoniston qolgan, u ham 229-yil koʻpgina kurashlardan keyin mustaqillikka erishgan. M.ning oʻzida esa taxt uchun diadoxlar oʻrtasidagi kurashlar natijasida antigoniylar sulolasi qaror topgan. Rim bilan boʻlib oʻtgan Makedoniya urushlari (215—205, 200—197, 171 — 168) natijasida M. toʻla magʻlubiyatga uchragan va miloddan avvalgi 148-yil Epir va Janubiy Illiriya bilan birgalikda Rim viloyatiga aylantirilgan.

Manbalar 

Tarix
Makedoniya
Makedoniya (tarixiy viloyat)

Makedoniya — Bolqon yarim orolning markazida joylashgan tarixiy viloyat. M. hududiga aholi (illiriy va frakiy qabilalari) neolit davridan boshlab joylashgan. Miloddan avvalgi 5 — 2-asrlarda M. hududida Qad. Makedoniya davlati boʻlgan. Mil. 6 — 7-asrlarda M. hududida slavyan qabilalari koʻchib kelgan. Slavyanlar mahalliy qabilalar bilan aralashib ketgan. 7-asrda Vizantiya M. slavyanlarini qisman oʻziga boʻysundirgan. 9-asrning 2-choragida M.ning katta qismi Birinchi Bulgʻor podsholigita kirgan. 9—10-asrlarda M. hududida mulkdorlik (feodal) munosabatlari shakllangan, xri-stianlik keng yoyilgan. 10-asrning 70-yillarida Gʻarbiy Bulgʻoriya podsholigi vujudga kelib, M. mazkur podsholik hududining asosiy qismini tashkil qilgan. 1018 yilda M.ni Vizantiya bosib olgan. 1230 yilda M. Ikkinchi Bulgʻor podsholigi hududining bir qismigaaylangan. 14-asrning oʻrtalarida M.ni Serbiya, 14-asrning soʻnggi choragida esa Usmonli turk imperiyasi bosib olgan. Turkiya zulmiga karshi milliy ozodlik kurashlari koʻtarilgan (Ilinden qoʻzgʻoloni, 1903). Bolqon urushlari natijasida (1912—13) M. Serbiya (Vardar M.si), Gretsiya (Egey M.si) va Bolgariya (Pirin oʻlkasi) davlatlari oʻrtasida boʻlib olingan.

Manbalar 

 

Tarixiy viloyatlar
Yevropa
Makedonlar

Makedonlar - 1) Qad. Makedoniya aholisi; 2) Makedoniya tarixiy viloyatida yashovchi turli etnik guruhga mansub aholi nomi; 3) xalq, Makedoniya (sobiq Yugoslaviyaning Makedoniya Respublikasi) ning asosiy aholisi. Bolgariyada, Shim. Gretsiyada (150 ming kishi), AQShda (30 ming kishi), Avstraliyada (115 ming kishi) yashaydi. Umumiy soni 1,77 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari), shu jumladan, Makedoniyada taxminan 1,63 mln.kishi makedon tilida soʻzlashadi. Dindorlari — pravoslavlar, sunniy musulmonlar ham bor. M. dehqonchilik, chorvachilik va hunarmandlik bilan shugʻullanadi.

Manbalar
Makeyevka

Makeyevka (1920-31 yillarda Dmitriyevsk) — Ukrainaning Donetsk viloyatidagi shahar (1925-yildan). Temir yoʻl styasi. Aholisi 401 ming kishi (1997). Toshkoʻmir qazib olinadi. Metallsozlik, koʻmir kombinatlari, quvur quyish, kokskimyo, sement zavodlari bor, konchilik asboblari va boshqa ishlab chikariladi. Yengil, oziq-ovqat sanoatlari rivojlangan. Muhandislik qurilish instituti, teatr, oʻlkashunoslik muzeyi mavjud. Shahar 1777-yildan maʼlum.

Manbalar 

Donetsk viloyati
Makenzi

Makenzi, Makkenzi, Mackenzie - Kanadaning shim.-gʻarbidagi dare. Katta Qullar koʻlidan boshlanib, Makenzi pasttekisligidan oqadi va Shimoliy Muz oke-anining Bofort dengiziga quyiladi. Uzunligi 1770 km, Pisriver irmogʻi bilan birga 4250 km, havzasining maydoni (Katta Qullar koʻli havzasiga kiruvchi Qullar, Pisriver va Atabaska daryolari sistemasi bilan birga) 1804 ming km². Vodiysi botkrklangan, qoraqaragʻay oʻrmonlari bilan qoplangan. Qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Bahor va yozda sersuv boʻladi. Oʻrtacha suv sarfi 11 ming m³/s Oktabrdan may oyigacha muzlaydi. 2200 km masofada (deltasi va irmoqlari bilan birga) kema qatnaydi. Shotland savdogari va sayyohi A. Makenzi 1789-yilda daryoning boshlanishidan quyilish joyigacha bosib oʻtgan.

Manbalar 

Kanadadagi daryolar
Maket

Maket (ital. macchietta — xomaki loyiha) — 1) meʼmorlikda loyihalanayotgan yoki mavjud inshoot, ansambl, meʼmoriy majmuaning kichraytirilgan hajmda tayyorlangan nus-xasi. M.lar gips, yogʻoch, plastmassa, karton kabi mahsulotlardan asl koʻrinishiga oʻxshatib tayyorlanadi. M. meʼmorlik loyihalarini tekshirish, takomillashtirishga xizmat qiladi, shuningdek, meʼmoriy muzeylar koʻrgazmasining asosiy muhim qismi hisoblanadi; 2) poligrafiya da matn grankalari va rasmlar nusxasi yopishtirilgan, boʻlgʻusi nashr bichimidagi qogʻoz varakdari; unga sahifalashga doyr texnik koʻrsatmalar ilova qilingan boʻladi; 3) nashrning badiiy bezaladigan eskiz loyihasi.

Manbalar
Makkajoʻxori kapalagi

Makkajoʻxori kapalagi - q. Makkajoʻxori zararkunandapari.

Manbalar
Makkajoʻxori kasalliklari

Makkajoʻxori kasalliklari — zamburugʻ, bakteriya va viruslar vujudga keltiradigan kasalliklar. 70 dan ortiq turi maʼlum. Koʻp tarqalganlari:urugʻ va maysalarning mogʻorlashi. Uni Penicillium va boshqa zamburugʻlar paydo qiladi. Kasallangan urugʻ sirtida koʻkimtir, kulrang yoki boshqa tusdagi gʻubor boʻladi, bunday urugʻ unib chiqmaydi. Urugʻ kamroq kasallangan boʻlsa, ekkanda maysa chiqadi, lekin yer osti qismi zararlangan boʻladi, 4—5 barg chiqarguncha oʻsib, keyin oʻsishdan toʻxtaydi; Pufaksimon qorakuya. Ustilago zeae Unger. zamburugʻi tugʻdiradi. Zamburugʻ havo orqali yuqib, makkajoʻxori soʻtasi, popugi, poyasi, bargi va baʼzan ildizi boʻgʻzini zararlaydi. Kasallangan organlarda oqimtir dogʻ hosil boʻlib, turli kattalikdagi pufakka aylanadi. Oʻsimlikyaxshi rivojlanmaydi. Chzngsimon qorakuya. Sorosporium Reilianum Me. Alp. zamburugʻi tugʻdiradi. Zamburugʻ oʻsimlik poyasi oʻsib, gullash davrida soʻtasi va popugini zararlaydi. Kasallangan soʻtada shish paydo boʻlib, bu shish oldin oq yoki pushti parda bilan qoplanadi, ichi esa toʻq jigarrang va qora chang massaga aylanadi. Oʻsimlik oʻsishdan toʻxtaydi, shoxlab ketadi, barglari kengayadi, hosil tugmaydi. Gelmintosporioz. Helmintosporium turcicum Pass, zamburugʻi tugʻdiradi. Barg, barg qoʻltigʻi, don qobigʻi, baʼzan soʻtalar zararlanadi. Kasallangan organlarda jigarrang hoshiyali malla, yirik, choʻziq dogʻlar hosil boʻladi. Ular bir-biri bilan qoʻshilib, yiriklashadi, kasallangan toʻqimalar quriydi, koʻk poya va don hosili kamayibketadi. Bakterial soʻlish. Bacterium Stewarti zamburugʻi tugʻdiradi. Oʻsimlikning pastki barglarida och yashil chiziq dogʻlar hosil boʻlib, dogʻlar keyinchalik sargʻayadi, asta-sekin butun barg boʻylab uzun yoʻllar hosil boʻladi, soʻngra barglardan poyalarga va yuqorigi barglarga oʻtadi, oʻsimlik soʻliydi. Soʻta bakteriozi. Bacillus mesentericus vulgarus Fluggl. bakteriyasi tugʻdiradi. Zararlangan donlarda, ayniqsa, soʻtaning yuqori qismida dumaloq, yarasimon dogʻ paydo boʻladi.

Kurash choralari: almashlab ekish; oʻsimlik qoldiqlarini yoʻqotish; yerni kuzda shudgorlash, urugʻni ekishgacha dorilash, urugʻlikni sogʻlom oʻsimliklardan tayyorlash, kasallikka chidamli navlarni ekish, zararkunanda, hasharotlarga qarshi vaqtida kurashish va boshqa.

Manbalar
Makkajoʻxori sustkashi

Makkajoʻxori sustkashi, makkajoʻxori qora qoʻngʻizi — q. Makkajoʻxori zararkunandalari.

Manbalar
Makkajoʻxori qurti

Makkajoʻxori qurti - q. Makkajoʻxori zararkunandalari.

Manbalar
William McKinley

Uilyam McKinley (1843.29.1, Nayls, Ogayo shtati — 1901.14.9, Buffalo, Nyu-York shtati) — AQShning 25-prezidenti (1897— 1901), Respublikachilar partiyasi va AQSH kongressi aʼzosi (1877 yildan). M.-K. mamlakatga kiritilayotgan tovarlarga bojxona tarifini oshirish (oʻrtacha 50% miqdorida) toʻgʻrisidagi qonun tashabbuskori (1890). M.-K. hukumati Ispaniya-Amerika urushiich boshlagan (1898), Xitoyda "ochiq eshiklar" doktrinasini eʼlon qilgan (1899). Anarhist tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar

Havolalar 

Prezidentlar
AQSh prezidentlari
Amerikalik siyosatchilar
Barbara McClintock

Barbara McClintock (16-iyun 1902 — 2-sentyabr 1992) — amerikalik sitogenetik. Itakadagi Kornell universitetini tugatgan (1923). Ilmiy ishlari krossingover mexanizmini sitologik tadqiq etishga bagʻishlangan, bu tadqiqotlarni makkajoʻxori genomida olib borgan. Koʻchib yuradigan genetik tizimlar (transpozonlar)ni kashf qilgan. Nobel mukofoti laureati (1983).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1902-yilda tugʻilganlar
1992-yilda vafot etganlar
16-iyunda tugʻilganlar
2-sentyabrda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Amerikalik olimlar
John James Rickard Macleod

John James Rickard Macleod (1876.6.9, Klyuni, Pert, Shotlandiya 1935.16.3, Aberdin) — ingliz fiziologi. 1918-yildan Kanadada. Aberdin universitetni tugatgan (1898). Vestern-Rezerv (hozirgi Keyz-Vestern-Rezerv), keyinchalik Toronto universiteti, 1928-yildan Aberdin universiteti professor Bosh miya nafas markazining faoliyatini, tajribada siydikda qand ajralishini, sut kislotasi hosil boʻlishini, shuningdek, qondagi qand miqdorini tadqiq etgan. Ilmiy ishlari uglevodlar metabolizmi va qandli diabetning rivojlanish mexanizmini oʻrganishga bagʻishlangan. Shogirdlar (F.Banting, Ch. Best bilan hamkorlikda) insulinni kashf etgan. Nobel mukofoti laureati (1923).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1876-yilda tugʻilganlar
6-sentabrda tugʻilganlar
1935-yilda vafot etganlar
16-martda vafot etganlar
Maklyura

Maklyura (Macluea) — tutdoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Bitta turi — mevali M. yoki toʻq sariq M. bor. Ilgari boshqa turkumlarga mansub deb hisoblaigan 12 tur oʻsimlik ham, baʼzan M.ga kiritiladi. Mevali M. — ikki uyli, bargi tukiladigan daraxt. Boʻyi 20 m cha, quyuk. shox-shabbali, novdalari tikanli. Bargi spiralsimon oʻrnashgan, yaxlit, tuxumsimon, lentasimon. Mevasi dumaloq, tilla rangsariq, bujmaygan, apelsinga uxshayli, isteʼmol qilinmaydi. Shim. Amerika, AQSH ning jan.da oʻsadi. Oʻzbekistonda manzarali oʻsimlik sifatida va yashil devor uchun oʻstiriladi. Yogʻochi sariq, pishiq, ogʻir, tokarlikda ishlatiladi; yogʻochi va ildizidan sariq boʻyoq olinadi.

Manbalar 

Tutdoshlar
Patrice de MacMahon

MAK-MAGON (Mac-Mahon) Mari Edm Patris Moris (1808.13.6, Syulli, Sona va Luara departamenti — 1893.17.10, La-Fore, Luara departamenti) — Fransiya marshali, gersog , Fransiya Prezidenti (1873—79). M.-M. Qrim urushi (1853—56) qatnashchisi; Avstriya-Italiya-Fransiya urushi (1859) da Majent shahri boʻsagasidagi galaba uchun gersog va marshal unvonini olgan. 1864—70 yillarda Jazoir general-gubernatori. Fransiya-Prussiya urushi (1870—71)da Sedan shahri yonida maglubiyatga uchragan armiyani boshqargan; Parij kommunasini bostirgan versalchilar qoʻshiniga qoʻmondonlik qilgan (1871). Maglubiyatga uchragan monarxik toʻntarishni tayyorlashda qatnashgach, isteʼfoga chiqqan (1879).

Manbalar
Edwin McMillan

Edvin Mattison McMillan (1907.18.9, Redondo Bich, Kaliforniya shtati — 1991.7.9) — amerikalik fizik, AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1947-yildan). Kaliforniya texnologiya institutini tugatgan (1928). 1935-yildan Berkli shahridagi Kaliforniya universitetida ishlagan (1946-yildan shu universitet Radiatsiya laboratoriyasi professor, 1958—71 yillarda direktori). Ilmiy ishlari yadro fizikasi, tezlatkichlar texnikasi va yuqori energiyalar fizikasiga oid. Amerikalik fizik F. X. Eyblson bilan hamkorlikda birinchi transuran element — neptuniyni sintez qilgan (1940); plutoniyni ochilishida ishtirok etgan. VM.Veksleraan mustaqil qolda zaryadlangan zarralarni tezlatishning yangi prinsipi — avtofazalash prinsipini kashf qilgan (1945). Nobel mukofoti laureati (1951; Glenn Seaborg bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1907-yilda tugʻilganlar
18-sentabrda tugʻilganlar
1991-yilda vafot etganlar
7-sentabrda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Vladimir Makovskiy

Makovskiy Vladimir Yegorovich 11846.26.1 (7.2), Moskva - 1920.21.2, Petrograd| — rus rassomi, rus rangtasvirida maishiy janrning yirik ustasi. Peterburg Badiiyot akadimyasi qaqiqiy aʼzosi (1893). Moskva rassomlik, xaykaltaroshlik va meʼmorlik bilim yurtida oʻqigan (1861—66), shu yerda, keyinchalik Peterburg Badiiyot akadimyasining Oliy rassomlik maktabida dare bergan (1894—1918; 1895-yildan rektor). M. dastlabki asarlaridayoq ("Shifokor qabulxonasida", 1870; "Bulbul ishqibozlari", 1872—73 va boshqalar) uning ziyrakligi, yumorni chuqur his qilishi, kundalik turmushni haqqoniy. hayotiy tasvirlay olishi yaqqol namoyon boʻldi. 1870-yillardan ijodida asosiy mavzu — shahar hayotini aks ettirdi: "Kutish" (1875), "Maqkum" (1879), "Bankning sinishi" (1881), "Uchrashuv" (1883), "Yoʻlkada" (1886—87) va boshqa M. asarlarida plener rangtasviriga yaqinlashdi, demokratik karashlarini "Volgada" turkum asarlarida ifoda etdi; portret va illyustratsiya (grafika) janrida ham samarali ijod qildi.

Manbalar 

    

Rektorlar
Makon (arxeologiya)

Makon (arxeologiya da) — tosh va jez davrida yashagan ibtidoiy odamlarning mavsumiy, vaqtinchalik boshpanasi yoki doimiy, davriy turar joyi. K,ad. tosh davri M.lari g'or va ungurlarda (Teshiktosh, Obirahmat va boshqalar) buloq boʻylarida (Koʻlbuloq va boshqalar) joylashgan boʻlib, ular ajdodlarimizning uzoq, muddatli boshpanasi hisoblanadi. Mezolit davridan boshlab tabiiy-geografik sharoitni oʻzgarishi bilan (buyuk muzliklar davridan soʻng) ajdodlarimizning M.lari daryo va koʻl yoqalarida qad koʻtaradi va koʻproq mavsumiy harakter kasb etali, ishlab chiqaruvchi xoʻjalik, birinchi navbatda, dehqonchilik kashf etilishi bilan M.lar oʻtroq qabilalarning doimiy turar joyiga aylangan va ular asosida keyinroq qishloq va shaharlar tarkib topgan.

Manbalar 

    

Arxeologiya
Makon (fano va vaqt)

Makon — q. Fano va vaqt.

Manbalar
Makro ...

Makro ... (yun. macros — katta, uzun) — qoʻshma soʻzlar boʻlagi. Katta, yirik, uzun maʼnolarini bildiradi (mikro ... ning aksi). Mas, makroiqlim, makromolekula, makroiqtisodiyot.

Manbalar
Makroiqlim

Makroiqlim (makro... va iqlim) -katta hududlar, geografik zonalar, materiklar va okeanlar yoki ularning ayrim qismlari va xatto, butun Yer sharining iqlimi. Yer yuzasi ana shunday yer qismining geografik omillari va atmosfera umumiy sirkulyasiyasi sharoiti oʻxshash boʻlsa, M.i ham bir xil boʻladi. Masalan, passat zonasi M.i, Sharqiy Sibir M.i, Oʻrta dengiz boʻyi M.i, Antarktida platosi M.i va h.k. M.dan farqdi oʻlaroq, mahalliy iqlim, mikroiqlim kichik hududlar iqlimi boʻladi.

Manbalar
Makroiqtisodiy model

Makroiqtisodiy model - iqtisodiymatematik modellarning uzviy qismi, butun iqtisodiyotni va uning eng muhim tarmoqlari, sektorlari, sohalari rivojlanishini matematik shaklda aks ettiruvchi iqtisodiymatematik model. Makroiqtisodiy model iqtisodiyotni yagona tizim sifatida ifodalab, uning umumlashtirilgan moddiy va moliyaviy koʻrsatkichlari: yalpi ichki mahsulot, isteʼmol, investitsiya, bandlik, foiz stavkalari, pul miqdori va boshqalarning oʻzaro bogʻliqligini koʻrsatadi. Makroiqtisodiy modelni tuzishning asosiy maqsadi makroiqtisodiy bogʻlanishlardan iborat turli hodisalarni soddalashtirilgan shaklda ifodalash orqali uning yechimini topishdir. Makroiqtisodiy model tuzish jarayonida oʻrganilayotgan hodisanyng muhim omillari aniqlanib, yechilishi kutilayotgan muammo uchun muhim boʻlmagan jihatlar tushirib qoldiriladi. Makroiqtisodiy model tuzish quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi: a) tadqiqotning predmeti va maqsadi soddalashtirilgan holda belgilanadi; b) kuzatilayotgan makroiqtisodiy tizimning maqsadga muvofiq tarkibiy va funksional unsurlari ajratib olinib, ularning eng muhim sifat tavsiflari aniqlanadi; v) Makroiqtisodiy model unsurlarining oʻzaro bogʻlanishi, ketma-ketligi belgilanadi va uning matematik modeli keltiriladi; g) matematik modelda hisobkitoblar amalga oshiriladi va olingan natija tahlil qilinadi. Makroiqtisodiy model nazariy tadqiqot sifatida sinov va asoslashni talab etadi. Jamlangan statistik maʼlumotlarni Makroiqtisodiy modelga tushirish ehtimoldagi makroiktisodiy oqibatlarga oldindan baho berish im-konini beradi. Tarmoklararo balans, davlat daromadlari va harajatlari balansi, toʻlov balanslarini hisoblash Makroiqtisodiy modelga misol boʻla oladi.

Shonazar Ermamatov.

Manbalar 

Iqtisodiy modellar
Makrolandshaft

Makrolandshaft (makro... va landshaft) — yirik tabiiy geografik birliklar — oʻlkalar, zonalar, provinsiyalar va okruglar landshafta. Mas, Ustyurt platosi landshafta, Qoraqum landshafti, oʻrmon landshafti va h.k.

Manbalar