MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oila kodeksi

Oila kodeksi – oilaviy-huquqiy munosabatlarni tartibga solib, oila aʼzolari (yaʼni, er-xotinlar, ota-onalar, bolalar, shuningdek, farzandlikka oluvchilar va farzandlikka olinuvchilar va oilaning boshqa aʼzolari) oʻrtasidagi shaxsiy va mulkiy munosabatlarni tartibga soluvchi va mustahkamlovchi qonun hujjati. Huquqning alohida tarmogʻi hisoblangan oila huquqining maxsus manbaidir. Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi Oila kodeksi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1998-yil 30-apreldagi qarori bilan tasdiqlanib, ushbu yilning 1-sentabrdan amalga kiritildi. Eʼtiborlisi, Oila kodeksi mamlakatimizda „Oila yili“ deb eʼlon qilingan yilda qabul qilindi. Kodeks 8 boʻlim, 30 bob, 238 moddadan iborat. Amaldagi Oila kodeksi bir qator oilaviy huquqiy munosabatlarni yangicha hal etgan. Chunonchi, milliy negizlarga asoslanganligi (quda-andachilik, qarindoshurugchilik, bobo-buvilar va nabiralar oʻrtasidagi munosabatlarning yangicha talqini), umuminsoniy qadriyatlar aks etganligi (nikoh shartnomasi institutining kiritilishi, nikohlanuvchi shaxslarning tibbiy koʻrikdan oʻtkazilishi) kabi hollar.

Manbalar
Oila pudrati

Oila pudrati — mehnatni tashkil etishning ichki xoʻjalik shakli, ja-moa pudrati koʻrinishlaridan biri. Bunda oila pudratchi boʻlib shartnoma tuzadi. Shuningdek, Oila pudrati tomoyilida qarindoshchilik aloqalari boʻlmagan kichikroq jamoalar (5 kishigacha) ham ishlashi mumkin. Xoʻjalik bilan Oila pudrati munosabatlar pudrat shartnomasi bilan kelishib olinadi. Oila pudratida ishlayotgan ja-moa ishlab chiqarish vositalaridan foydalanadi. Ular yetishtirgan mahsulot shirkat xoʻjaligi mulki hisoblanadi. Oila pudratida xodimlar faqat mahsulot ishlab chiqarish bilan band boʻladi, moliyaviy va moddiy-texnika taʼminoti, qurilish, mahsulot topshirish, ijtimoiy va agrozootexnika xizmati masalalarini xoʻjalik rahbari-yati hal etadi.

Oila pudrati ilgaridan paxtachilik, yaylov chorvachiligi, pillachilik, mevachilik va sabzavotchilik, tamakichilik kabi qoʻl mehnati koʻp talab qilinadigan tarmoklar qoʻllanib kelingan. Hozirgi sharoitda Oila pudrati ishlab chiqarish jarayonlari mexanizatsiyalashgan sohalarda ham keng qoʻllanilmoqda. Oila pudrati jamoa pudrati imkoniyatlari bilan birga oʻziga xos xusu-siyatlarga ega, mas, mehnatga haqtoʻlashni soddalashtiradi, chunki har bir hodimning mehnatda ishtiroki koef-fitsiyentini hisobga olishga zarurat qolmaydi. Oila pudrati bolalarning mehnattarbiyasiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi, shaxsiy va ijtimoiy ishlab chiqarishni qoʻshib olib borish uchun qulay sharoit yaratadi.

Qishloq xoʻjaligi korxonalari bilan munosabatlar xoʻjalik hisobi asosida quriladi. Oila pudratida ishlayotganlarga, imkoniyatiga qarab, ishlab chiqarish vositalari (yer, texnika va boshqalar)ni uzoq (3 yildan kam boʻlmagan) muddatga ijaraga beriladi. Ajratilgan resurelar doirasida mahsulot ishlab chiqarish boʻyicha oʻzaro kelishilgan vazifalar belgilanadi, iqtisodiy sanksiyalar kelishib olinadi. Anik, ishlab chiqarish sharoitidan kelib chiqib, ish va dam olish re-jimini oilaning oʻzi tartibga soladi. Oilaviy mehnat harakteriga yalpi daromadga qarab haq toʻlash koʻproq toʻgʻri keladi, bunda qishloq xoʻjaligi korxonasi oila yetishtirgan mahsulotni sotib oladi, oila esa, oʻz navbatida, mahsu-lot yetishtirish uchun sarflangan moddiy vositalarga haq toʻlaydi. Daromad bilan harajatlar oʻrtasidagi farq meh-natga haq toʻlashga sarflanadi. Oila ijara pudratida ham ishlashi mumkin. Bunda oila yer, texnika, chorva va boshqa ishlab chiqarish vositalarini uzok, muddatga ijaraga olib, mustaqil xoʻjalik yurita-di va xoʻjalik daromadidan oʻz hissasini oladi.

Manbalar
Oy avtomatik stansiyasi

Oy avtomatik stansiyasi - Oyni va kosmik fazoni tadqiq qilishga moʻljallangan kosmik apparat (KA). Oydagi fizik sharoitni tadqiq qilish, Oy sathini oʻrganish, Oy jinslarining kimyoviy tarkibini aniqlash, mexanik xususiyatlarini tekshirish, temperatura oʻzgarishini kuzatib borish, Oyning magnit maydoni va ra-diatsiyasini oʻrganish, Oydagi seysmik toʻlqinlarni qayd qilish apparatlari va boshqa ilmiy apparatlar, maʼlumotlarni Yerga uzatishga moslangan radiotelemetrik va televizion sistemalar bilan jihozlanadi. Oy avtomatik stansiyasi s. va undagi apparatlar Oydagi oʻziga xos sharoit (vakuum, temperaturaning katta diapazonda oʻzgarishi va boshqalar) ga chidamli qilib yasaladi. Bortidagi apparatlar elektr energiyasini qisman Quyosh batareyasidan oladi. Birinchi Oy avtomatik stansiyasi s. "Luna-9" yordamida 1966-yil 3-fevralda Oy sathiga qoʻndirildi (qarang "Luna"). "Luna" (SSSR) va "Serveyer" (AKD11) tipidagi bir kan-cha kosmik apparatlar Oyga qoʻndirilgan. Yana q. Oy sunʼiy yoʻldoshlari, Lunoxod.

Manbalar
Oy yili

Oy yili — Oy kalendarida asosiy birlik vazifasini oʻtaydigan va sinodik oyga tayangan vaqt oraligi. Oy yilida 12 sinodik oy bir yilni tashkil etadi. Sinodik oy 29,5306 sutka, yaʼni 29 kun 12 soat 44 min. 3 sek. boʻlgani uchun bir Oy yili 354,36702 kunga teng. Shu bois, oddiy Oy yili 354 kundan qilib olinadi. Biroq 354 kundan ortgan qoldiq (0,36702) uch yilda yana bir sutkadan ortgani tufayli, oʻrtacha uch yilda bir marta Oy yili uzunligi 355 kun qilib olinadi va u kabisa yili deyiladi (qarang Kalendar).

Manbalar
Oy taqvimi

Oy kalendari - q. Kalendar.
Oy kalendari "taqvimi", bir yilda necha kun vaqtni o'z ichiga olgan va har oyda nechta kun bo'lganligini ifodalovchi tizimdir. Oy kalendari, asosan, gregoriyanskiy tartibida yani milodiy yilning 12 oyini va 365 yoki 366 kunidan iborat bo'ladi. Gregoriyanskiy tartibida, oddiy yillarda har bir oy 28, 30 yoki 31 kunlik bo'ladi. Buning an'anaviy tartibi: yanvar 31 kun, fevral oddiy yillarda 28 kun (kabisa yillarda 29 kun), mart 31 kun, aprel 30 kun, may 31 kun, iyun 30 kun, iyul 31 kun, avgust 31 kun, sentabr 30 kun, oktabr 31 kun, noyabr 30 kun va dekabr 31 kunlik bo'ladi. Kabisa yili, 4 karrali yillar hisoblanadi. Bu yillarda fevral oyida 29 kun mavjud bo'ladi, qolgan oy kunlari esa oddiy yillardagi tartib bilan qoladi. Oy taqvimi, kalendaringizda yillik tartibni, oy va kunlarni tushuntiradigan muhim bir qismidir. Ushbu taqvimga asoslangan holda, sana aniqlash, bayramlarni e'lon qilish, ish rejalarini boshqarish va boshqalar kabi amaliyotlarni osonlashtirish mumkin.

Manbalar 

Taqvimlar
Oy sunʼiy yoʻldoshlari

Oy sunʼiy yoʻldoshlari - Oy atrofidagi orbitaga chiqarilgan kos-mik uchish apparatlari. Oy sunʼiy yoʻldoshlari y. orbitasi barcha sayyoralarning yoʻldoshlari orbitasiga oʻxshaydi. Orbitaning Oy markaziga eng yaqin nuqtasi periseleniye, eng uzoq nuqtasi aposeleniye deyiladi. Birinchi Oy sunʼiy yoʻldoshlari y. — "Luna-10" 1966-yil 31-martda uchirilgan (qarang "Luna"). 1966—69 yillarda hammasi boʻlib "Luna" (SSSR) tipida beshta, "Lunar Orbiter" (AQSH) tipida beshta Oy sunʼiy yoʻldoshlari y. uchiriddi. Oy sunʼiy yoʻldoshlari y. yordamida Oy atrofidagi kosmik fazo, Oyning tortish maydoni va radiatsiya mintaqalari oʻrganildi, Oy sathining fotosuratlari olinib, Yerga uzatildi, televizion kamera yordamida Oyni doimo kuzatish imkoni tugʻildi.

Manbalar
Oy tutilishi

Oy tutilishi — Oy sathiga Yer soyasi tushganda yuz beradigan hodisa. Bu hodisa Quyosh, Yer va Oyning bir-birlariga nisbatan egallagan vaziyatlariga bogʻliq. Oy Yerdagi kuzatuvchiga nisbatan Quyoshga qarama-qarshi tomonda (yaʼni toʻlinoy paytiga yaqin) boʻlsa — Oy tutilishi, Quyosh tomonda (yangi oy paytiga yaqin) boʻlsa, Quyosh tutilishi yuz beradi. Oy bilan Quyoshning koʻrinma diametri taxminan barobar. Oy Yerdan eng uzoqlashganda 29’30", Yerga eng yaqinlashganda 33’ 30" burchak ostida koʻrinadi. Yer Quyoshdan eng uzoqlashganda Quyosh gardishi ZG 20", Quyoshga eng yaqinlashganda esa 32’ 30" burchak ostida koʻrinadi. Demak, Quyosh tutilishi paytida, tutilish markaziy boʻlsa, Quyosh diskini Oy toʻla toʻsib qolishi mumkin. 

Oy har 29,53 kunda Yer atrofini Quyoshga nisbatan toʻla bir marta aylanib, Quyosh va qarama-qarshi tomonda bir martadan boʻladi. Ammo Oyning orbita tekisligi Yerning Quyosh atrofida aylanishi orbita (ekliptika) tekisligi bilan ustma-ust tushmay, u bilan 5°, 09’ burchak tashkil etganligi sababli, Oy tutilishi har oyda yuz bermaydi. Oyning yangioy va toʻlinoy fazalari Yer hamda Quyoshni birlashtiruvchi toʻgʻri chiziqdan yuqorida yoki pastda sodir boʻladi. Oy orbitasining ekliptika tekisligi bilan kesishish nuqtalari chiqish va tushish tugunlari deyiladi. Ikki ketma-ket kelgan yangioy (yoki toʻlinoy) orasida oʻtgan vaqt 29,53 kun boʻlib, bu davrda Quyosh ekliptika boʻylab 29° ga siljiydi va Quyosh tugunlardan oʻtish paytida bir marta, baʼzan ikki marta Quyosh tutilishi yuz beradi. Oy tutilishi yuz bermasligi ham mumkin. Quyosh tutilishlari ketma-ket ikki marta tutilish chegaralarida roʻy bersa, Oy tutilishi kuzatilishi shart. Demak, tutilish hodisasi guruhli tarzda roʻy beradi. Guruhda eng kamida bitta Quyosh tutilishi, koʻpi bilan uchta Quyosh — Oy — Quyosh tutilishlari yuz beradi. Yiliga 4—5-marta Quyosh tutilishi, 2—3-marta Oy tutilishi roʻy beradi. Quyosh tutilishi va Oy tutilishi ketma-ketligi 18,6 yillik davr bilan takrorlanib turadi. Oy tutilishi Yerda Oy koʻrinib turgan barcha nuqtalarda kuzatiladi. Oyning toʻla tutilishi 2 soatcha davom etadi.

Manbalar
Oy fazalari

Oy fazalari - Oyning Yer atrofidagi harakatlanishi davrida Quyoshga nisbatan egallaydigan vaziyatlari. Oy oʻzidan nur chiqarmaydi, uni Quyosh nuri yoki Quyosh nurining Yerdan qaytgan qismi yoritishi mumkin, shu tufayli Oyning fazoda Quyoshga va Yerga nisbatan qanday holatda turishiga koʻra, u yerdan qaraganda turli shakdda koʻrinadi. Har oyda Oy taxminan Yer bilan Quyosh orasidan oʻtadi va Yerga oʻzining qorongʻi tomoni bilan turadi. Bunga astronomikyangi oy deyiladi. 1—2 kun (sutka) dan soʻng Quyosh botgach, osmonning gʻarbiy qismida Oy ingichka oʻroq shaklida koʻrinadi, bu xalq tilida hilol yoxud yangioy (fan tilida — vizual yangioy) deyiladi. Bunda Oyning qolgan qismini Yer oʻzining kunduzgi yarim sharidan qaytgan Quyosh nurlari bilan xira kulrang ravishda yoritib turadi. 7 kundan keyin Yerdan Oyga va Quyoshga tomon yoʻnalishlari orasidagi burchak 90° ga teng boʻladi, bunda u yarim "kulcha" shaklida koʻrinib, Oyning bu fazasi birinchi chorak deyiladi. taxminan 14—15 kunlik Oy Quyoshga qarama-qarshi turib, uning Quyosh bilan yoritilgan yarim sferasi toʻlaligicha Yerga qaraydi. Oyning bu fazasi toʻlinoy deb ataladi. Bunda Oyni toʻla yorugʻ doira shaklida koʻrish mumkin. Keyingi kunlarda Oyning gʻarbiy tomoni "yemirila borib", 22-sutkada faqat qavariq tomoni sharqqa qaragan yarim doira shaklida koʻrinadi. Buni Oyning oxirgi chorak fazasi deyiladi. 29,5 sutkadan soʻng Oy yana astronomik yangioy fazasida boʻladi. Ikki ketma-ket kelgan yangi Oy orasida oʻtgan vaqt Oyning sinodik davri deyilib, u 29,53059 sutkaga teng. Sinodik oy siderik oyga qaraganda bir oz ortiqroq, chunki shu davr orasida Yer oʻz orbitasining qismini oʻtadi. Agar Quyosh Oy orbitasi tugunlarining birontasi yaqinida (undan 16,5° dan kichik yoy masofada) boʻlganda yangi Oy kuzatilsa, albatta Quyosh tutiladi. Bu hodisa toʻlin oy paytiga toʻgʻri kelsa, unda Oy tutilishi mumkin (qarang Oy tutilishi, Quyosh tutilishi). Oy fazalarining davriy oʻzgarishi oy kalendarlarining yaratilishi uchun asos boʻlgan (qarang Kalendar).

Mamatmusa Mamadazimov.

Manbalar
Oyboldoq

Oyboldoq - isirgʻa turi; oy shaklida bezaksiz qoʻlda (dastaki) yasaladi yoki quyma boʻladi. Zargarlar oltin, kumush, misdan turli shaklda koʻzsiz qilib tayyorlaydi; baʼzan oy oʻrogʻi usti (oʻrtasi)ga metall sharcha ham ishlanadi: oy oltin yoki misdan boʻlganda, sharcha kumushdan, oy kumushdan boʻlganda sharcha tilla bilan hallangan. Andijonda zulukzira deb ataladi.

Manbalar 

    

Zargarlik
Kiyim
Oybolta

Oybolta — jang quroli; dami (tigʻi) yangi tu-gʻilgan oyga oʻxshash bolta. Oʻrta asrlarda O. bilan otliq askarlar qurollantirilgan.

Manbalar
Oygaying ruda maydoni

Oygaying ruda maydoni - Oygaying daryosining oʻrta oqimida joylashgan rudali maydon. 1936-yilda topilgan. 1942—43 yillarda volfram va nodir metallar qazib olingan. Oygaying ruda maydonim.ning maksimal zaxiralarini aniqlash maqsadida 40-yillar 2-yarmida qidiruv-razvedka ishlari olib borilgan. Oygaying ruda maydonim. granit massivi va paleozoy davriga mansub metamorfik jinslardan tashkil topgan. Maydonda granit massivi bilan genetik bogʻlangan pegmatit, greyzen, skarn, apogranitlar (albit va greyzenlashgan granit) va apokarbonatlar (slyuda va flyuoritlashgan ohaq-tosh) mavjud. Ular tarkibida volfram, qalay, ftor, mis, molibden, rux va boshqa nodir elementlarning minerallari uchraydi. Bu minerallardan nodir metallarning xom ashyosi sifatida foydalaniladi.

Manbalar
Oygul

Oygul, moh — koʻp yaprokli moychechak shaklidagi naqsh. O. yaproklar soniga qarab 3 yaprokli, 4 yaproqli, 5 yaproqli O. deb nomlanadi. Naqqoshlik va miskarlikda oʻsimliksimon naqsh boʻlagi hisoblanib, ustalar naqsh mujassamotini yaratganda, idishlar bezagida qoʻllanadi. Oygul i islimiy naqshi tanob bilan bandning murakkab aylanma harakatidir. O.ni naqqoshlar baxt-iqbol ramzi sifatida qoʻllab kelganlar. Buxoroda naqshi mohiy deb yuritiladi.

Manbalar
Oydin

Oydin (taxallusi, asl ism-sharifi Sobirova Manzura) (1906.20.11 – Toshkent – 1953.30.5) – yozuvchi, dramaturg. Xotin-qizlar bilim yurti (INPROS)da (1919—1923) va Samarqand pedakademiyasida (1927 – 31) oʻqigan. Oʻzdavnashrda boʻlim boshligʻi (1931), Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida masʼul kotib (1932–1937). „Yorqin hayot“ jurnali muharririning oʻrinbosari (1938—1941), Oʻzbekiston Radioqoʻmitasida adabiy eshittirishlar boʻlimi masʼul muharriri (1941—1945), „Oʻzbekiston xotin-qizlari“ jurnalining bosh muharriri (1946—1953).

Ilk sheʼrlar toʻplami – „Tong qoʻshigi“ (1931) va „Chechan qoʻllar“ (1932)da oʻzbek ayollarining hayotda tutgan oʻrni, qadr-qimmati va oʻziga xos xarakterini realistik boʻyoqlarda tasvirlagan. „Chaqaloqqa chakmoncha“ (1939), „Qizlarjon“ (1943), „Shirin keldi“ (1944), „Mardlik – mangulik“ (1947), „Hikoya va ocherklar“ (1952), „Hikoyalar“ (1954) kabi kitoblari oʻzbek hikoyachiligining eng yaxshi namunalaridir. O. asarlarining asl mohiyatini badiiy adabiyotning azaliy muammosi boʻlgan yaxshilik va yomonlik oʻrtasidagi kurash tashkil etadi. Drama („Yangilikka qadam“, 1925), ayrim sanʼat arboblari; M. Turgʻunboyeva, H. Nosirova va boshqa haqida ocherklar, adabiy-publitsistik maqolalar muallifi. Toshkent koʻchalaridan biriga Oydin nomi berilgan.

Manbalar 
 Sheʼrlar, T., 1937; Hikoyalar, T., 1967; Shiringa maktub, T., 1975; Gulsanam, T., 1985.

Adabiyot 
 Zulfiya, Oydin Sobirova [ocherk], T., 1953; Mirzayev S, Oydin, Adabiy portret, T., 1965.

Samarqand davlat universiteti bitiruvchilari
Oʻzbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzolari
Oydoʻstbiy

Oydoʻstbiy (? - 1828) -  Qoraqalpoqlarning qongʻirot urugʻidan boʻlgan aslzoda. Muhammad Rahimxon I ning qoraqalpoqlarini Xiva xonligi tarikiga kiritish siyosatini qoʻllab-quvvatlagan qoraqalpoq biylarining eng taniqlisi Oydoʻstbiy.

Tarix 
Oydoʻstbiy Xiva xonligi bilan qoraqalpoqlar munosabatlarini yuqori darajaga koʻtara olgan inson, Muhammad Rahimxon I qoraqalpoqlarga taluqli masalalarda Oydoʻstbiy bilan maslahatlashgan va unga qoraqalpoq ulusidan soliqlar yigʻish, urugʻlarning nizolarini hal qilish, xalqning ijtimoiy-siyosiy hayotini barqarorlashtirish kabi masʼuliyatli vazifalarni topshirgan. Muhammad Rahimxon I davrida Oydoʻstbiy katta obroʻga erishdi, xon saroyida ham unga hurmat katta boʻlgan, u Xiva shahriga kelganida saroyda uni "biybobo" deya kutib olishgan va har gal ortga sovgʻa-salomlar bilan joʻnatishgan. Xiva taxtiga Olloqulixon kelgandan soʻng davlatning siyosiy hayotida tushkinliklar boshladi. Soliqlardan norozi boʻlgan xalq isyon koʻtardi, Oydoʻstbiy yangi xon bilan chiqisha olmasligi sabab isyonga oʻzi boshchilik qildi. Oydoʻstbiy askarlari Qongʻirot shaxrini egallay olmadi, xonlik qoʻshinlari harbiy tarafdan ustun keldi. Harakatlari besamar ketgan Oydoʻstbiy oʻz yaqinlari bilan xonlik hududini tark etishga qaror qildi va shimoliy sharqiy tarafga yoʻl oldi, yoʻlda ular eski Shirik-Rabot qoʻrgʻonida tunab qoldi, ularni ortidan xon yasavullari ham yetib keldi, Oydoʻstbiyga taslim boʻlish taklif etildi, lekin u jangni tanladi. Ikki oradagi toʻqnashuvda yosh jihatdan ulugʻ boʻlgan Oydoʻstbiy vafot etdi, uning yaqinlari xonlikga qaytarildi. Shu tariqa oʻzining mashhurligi va olgʻir siyosati bilan tanilgan biyning hayot yoʻli barham topdi.

.

Manbalar 
  S.K Kamalov, Karakalpaki v XVIII-XIX vekax, Tashkent, 1968.

Havolalar  
Yernazar Olakoʻz

Qoraqalpoqlar
Oyim

Oyim — umuman ayol kishiga murojaat qilganda hurmatlash, ulugʻlash maʼnosida uning nomiga qoʻshib aytiladigan soʻz (Sojida oyim, Mastura oyim kabi).

Manbalar
Oymyakon yassitogʻligi

Oymyakon yassitogʻligi - Saxa (Yakutiya)dagi yassitogʻlik. Sibirning shimoli-sharqida, Indigirka daryosi havzasining yuqori qismida joylashgan. Suntar-Xayata va Tas-Kistabit tizmalari oraligʻida. Relyefi parchalangan. Alohida yassitogʻlar va tepaliklardan tashkil topgan. Markaziga — Oymyakon botigʻiga (700 m) tomon pasayib boradi. Yassitogʻlikning oʻrtacha bal. 800–900 m, eng baland joyi 1802 m. Asosan, slanets, qumtoshlardan iborat, ular orasida granit intruziyalari uchraydi. Iqlimi keskin kontinental, qishi juda sovuq, yozi salqin. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —50°, iyulniki 8°. Oymyakon botigʻi Shimoliy yarim sharning sovuq qutbi hisoblanib, mutlaq past temperatura —70°gacha tushadi. Yassitogʻlikning 1200 m balandlikkacha boʻlgan qismida siyrak holda tilogʻoch, pakana kedr, sibir qoraqaragʻayi oʻsadi. Undan yuqorida togʻ-tundrasi mavjud.

Manbalar 

Togʻlar
Rossiya geografiyasi
Saxa
Oyna

Oyna — 1) q. Shisha; 2) koʻzgunint jonli tildagi atalishi. 
Aksni koʻrsatuvchi

Manbalar
Oyna (maʼnolari)

Oyna:

 Oyna — 1) q. Shisha; 2) koʻzgunint jonli tildagi atalishi.
 Oyna (jurnal) - "OYNA" — oʻzbek tilidagi toʻngʻich jurnal.
Oynavand oʻyma

Oynavand oʻyma — ganch oʻymakorligida bezak turi. Bezatiladigan yuzaga mustahkamlangan koʻzgu (toshoyna) ustiga ganch qorishmasi qoʻyib va suvab, soʻng oʻyma usulida oynavand zaminli bezak hosil qilinadi. O.oʻ. usulida bezalgan xonadagi koʻzgu (toshoyna)da tashqaridagi manzara va atrofdagi mayin oʻyma ganch naqshlar aksi tovlanib, yanada jozibador, oʻziga xos koʻrinish hosil qiladi. Ganch oʻymakorligining bu turi 19-asrda vujudga kelgan. Buxorolik Us t a Shirin Murodovning ilk ishlaridan biri Buxoro yaqinidagi Sitorai Mohi Lʼsaning "Oq zali" ana shu usulda ziynatlangan (1912). Ganch oʻymakorligida O.oʻ. keng qoʻllaniladi.

Manbalar
Oynatosh

Oynatosh, sangi oyna — tekis yuzali koʻzgusimon tosh. Qirgʻiziston Respublikasi Oʻsh viloyati Botkent tumanidagi Qorabogʻ qishlogʻidan 800 m chamasi janubi-sharqda, Turkiston tizmasining shimoliy yon bagʻrida joylashgan. Uning yaqinidan Yaypan — Shoʻrsuv — Botkent avtomobil yoʻli oʻtadi. O. toʻgʻrisidagi yozma maʼlumotlar "Boburnoma"da ham keltirilgan. Bobur oʻz asarida shunday yozadi: "...Isfaraningbir narida janub sori pushtalarning orasida bir parcha tosh tushubdur, "sangi oyna" derlar, uzunligʻi taxminan oʻn kari boʻlgʻay, balandligʻi, baʼzi yeri kishi boʻyi, pastligʻi baʼzi yeri kishining beliga boʻlgʻay, oynadek har nima mungakis boʻlur". O. haqida mahalliy aholi oʻrtasida turli rivoyatlar toʻqilgan. O. paleozoy davrining kremniyli slanetslaridan tuzilgan boʻlib, uz. 18 m, eni 2 m cha. Qiyaligi 38—48° boʻlgan, jan.ga qaragan yaxlit tosh. Toshning yuzasi oynasimon, tekis boʻlganligidan unda barcha predmetlarning aksi aniq koʻrinadi. O. tektonik uzilmaning yuzasida hosil boʻlgan. Uning yuzasidagi "chandiqlar" uzilma yuzasida boʻlgan siljishlarning guvohidir.

Manbalar 

    

Qirgʻiziston geografiyasi
Oʻsh viloyati
Oyrot tili

Oyrot tili — qarang Oltoy tili.

Manbalar 

 

Tillar
Oyrotlar

Oyrotlar (moʻgʻulcha — birlik, ittifoqdosh, yaqinlik, qoʻshnichilik, oʻrmonzorda yashovchilar) — gʻarbiy moʻgʻullar tarkibiga kirgan choʻros, derbet, xoʻshout va targʻaut kabi 4 ulus, yaʼni qabilalar ittifoqining umumiy nomi. O.ni "derben oyrot" ("toʻrt oyrot") deb ham atashgan. Turkiy xalqlar O.ni "qalmoq" deb atagan. O.ning umumiy soni haqida aniq maʼlumot yoʻq. O. ilk bor 1204 yilga oid manbalarda qayd etilib, Yenisey daryosining yuqori qismida yashagan. Keyinchalik (15-asr) Sharqiy Turkistonning shim. qismidagi (Jungʻoriya) yaylovlariga joylashgan. 17-asr boshlarigacha O.ga xoʻshoutlar sardori (tayji) yetakchilik qilgan, keyin ushbu lavozim tarkibida turklar koʻproq boʻlgan choʻros ulusi boshligʻi qoʻliga oʻtgan. O.ning hayoti chorvachilikka asoslangan, shu bilan birga ular ovchilik, dehkrnchilik, hunarmandchilik bilan ham shugʻullanadi. O.ning yozuvi qad. uygʻur yozuviga asoslangan. Dindorlari — Tibet budda dinidan, uning "sariq din" (xitoycha "xuangjyao") oqimiga eʼtiqod qiladi. Shu bois Tibetning markazi Lxasadagi ibodatxonani ziyorat qilish O. uchun haj qilish bilan teng boʻlgan. O. jamiyatida mavjud boʻlgan qoidalar Chingizxon davridagi qonunlar asosida bitilgan. "Oyrotmoʻgʻul tuzugi"ga asoslangan.

Manjurlar tomonidan Xitoyda tash-kil etilgan Sin (Chin) imperiyasi (1644—1911)ning O. davlatini tugatishi (qarang Oyrot xonligi), O. uchun katta fojia boʻlgan. O. yarim asr mobaynida xitoyliklarga qarshilik koʻrsatib nafaqat davlat tuzumidan, balki 600 ming kishidan iborat aholisining 5/6 qismidan ajralgan. O.ning tirik qolgan qismi Sharqiy Turkiston, Moʻgʻuliston va Xitoyning gʻarbiy oʻlkalariga tarqatib yuborilgan.

Abdulahad Xoʻjayev.

Manbalar 

 

Millatlar
Osiyo tarixi
David Oystrax

David Fyodorovich Oystrax [1908.17(30). 9, Odessa - 1974.24.10, Amsterdam; Moskvada dafn etilgan] — skripkachi, pedagog, dirijyor; zamonaviy rus skripka ijrochilik maktabi asoschilaridan. London (1959), Boston, Rim, Berlin (1961) sanʼat va musiqa akademiyalari faxriy aʼzosi, Kembrij universiteti professor (1969). Odessa musiqali drama institutini tugatgan (1926). Moskva filarmoniyasi yakka sozandasi (1932—34 va 1941-yildan), Moskva konservatoriyasida dotsent (1934-yildan), professor (1939-yildan), kafedra mudiri (1950-yildan). Uslubiga mukammal ijro mahorati, teran mazmun, badiiy-goyaviy ravshanlik xosdir. Nihoyatda keng repertuaridan mumtoz hamda zamonaviy skripka asarlari oʻrin olgan. Chet el mamlakatlari, xususan, Oʻzbekistonda gastrolda boʻlgan. Bir nechta xalqaro tanlovlar gʻolibi (Leningrad, Varshava, 1935; Bryussel 1937). Oʻgʻli — Igor O. (1931) ham mashhur skripkachi va dirijyor. Rossiya xalq artista (1986). Moskva filarmoniyasi yakka sozandasi (1958-yildan).

Manbalar 

1908-yilda tugʻilganlar
1974-yilda vafot etganlar
24-oktabrda vafot etganlar
Grammy mukofoti sovrindorlari
Oysuluv

„Oysuluv“ — oʻzbek xalq dostoni. Ergash Jumanbulbul oʻgʻlidyan H. Zarifov yozib olgan. Bosh qahramoni Oysuluv — Turon mamlakatining podshosi. Doston chukur ijtimoiy-siyosiy mazmunga boy boʻlib, unda xalqning orzu-umidlari, vatanpar-varlik tuygʻulari, bosqinchilarga qarshi kurashi aks etgan. Oysuluv oʻz xalqi va yurtiga sodiq, vatanparvar, mard, jasur, kurashda tengsiz, dushmanga ayovsiz afsonaviy qahramon obrazidir.

Oysuluv Eron podshosi — bosqinchi Doro lashkarlariga qarshi qahra-monona jang qiladi va uni tor-mor etadi. Oysuluv Oʻrta Osiyo xalqlari af-sonalaridagi qahramon ayol Toʻmaris obrazini eslatadi.

Manbalar
Oytaka

Oytaka — qoraqalpoqlarning oris oʻn toʻrt urugʻ deb atalgan qabila birikmasi tarkibidagi urugʻ. 19-asrning oʻrtalarida 3 beklikdan iborat boʻlgan. O.lar Xiva xonligiga har yili 37—78 otliq navkar, 112 qazuvchi berish majburiya-tini bajargan.

Manbalar
Oytamgʻali

Oytamgʻali — oʻzbek xalqining aoʻrmon, qipchoq, qoʻngʻirot, Nurota turkmanlari va boshqa yirik qabilalari tarkibiga kirgan urugʻlardan biri. O. Oʻzbekiston, Qozogʻiston hududida uchraydi. O. qirgʻizlar tarkibida ham boʻlib "Oytama" deb ataladi.

Manbalar
Oytosh

Oytosh — dala shpatlari guruhiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi K2OAl2O3-6SiO2. Qattikligi 6, zichligi 2,6 g/sm1. Koʻpincha yarim shaffof (oydek tovlanadi — nomi shundan) koʻkim-tir O. uchraydi. Kristallari prizmatik, tabletkasimon donador agregatlardan iborat. O. kvars slyuda, nodir mine-rallar (topaz, turmalin) bilan birga (pegmatit yoki alp tipli tomirlarida) uchraydi. Shri Lanka, Rossiya Federatsiyasi (Kareliya, Ural togʻlari oʻrta qismi)da O.ning sifat turlari bor. O. qimmatbaho va bezak buyumlar yasashda ishlatiladi.

Manbalar 

 

Javohirlar
Florida ramzlari