MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Barangʻar

Barangʻar, barangʻor, burongʻor (turkcha — oʻng) — qadimgi turk-moʻgʻul xalqlarida harbiy-ma’muriy istiloh; 1) Chingiziylar saltanati barpo etilgunga qadar moʻgʻullar mamlakati oʻng qanot — barangʻar va soʻl qanot — juvangʻarga taqsimlangan. Chingizxon asos solgan ulkan saltanatda ham bunday boʻlinish aynan saqlangan. 14- asrning 40-yillarida Joʻji ulusi oʻng va chap qanotlarga boʻlingan. Oʻng qanot — Oq O'rda Botu va Shaybon, soʻl qanot — Koʻk Oʻrda Joʻjixonning toʻngʻich oʻgʻli Oʻrdaga tegishli mulklardan iborat boʻlgan; 2) Temur va Temuriylar, oʻzbek xonliklari davrida qoʻshinning oʻng qanoti. Boburning soʻzlariga qaraganda, Barangʻar qoʻshinning markaz qismi (qavl, gʻoʻl)ga boʻysunmagan va oliy bosh qoʻmondon (podshoh, xon yoki amir ul-umaro)ning buyrugʻi bilan ish koʻrgan. Eski oʻzbek tilida Barangʻar bilan bir qatorda oʻng, oʻng qoʻl kabi turkiycha; maymana, yamin singari arabcha nomlar ham ishlatilgan.

Manbalar
Mubinjon Baratov

Mubinjon Baratov — (1933 – 2005) Nurota shahri (Navoiy viloyati)da tugʻilgan. SAGU (Hozirgi OʻzMU) sharq fakulteti xorijiy sharq mamlakatlari tarixi boʻlimining 1956-yil bitiruvchisi. Sharqshunos-tarixchi-hindshunos, falsafa fanlari doktori, professor (1974). OʻzFAning haqiqiy aʼzosi (2000).
1956 – 1959-yillar OʻzFA Falsafa va huquq institutida aspirant; 1959 – 1975-yillar shu institutda kichik ilmiy xodim, keyin katta ilmiy xodim, (shu orada: 1959 – 1966-yillar OʻzFAning Falsafa kafedrasida oʻqituvchi, katta oʻqituvchi (1961), dotsent (1964) va nihoyat kafedra mudiri); 1966-yildan sharq falsafasi tarixi sektorining mudiri; 1970 – 1975-yillarda shu institut direktori (shu orada: 70-yillarda ToshDUning sharq va falsafa fakultetlarida oʻqituvchi; 1975 – 1976-yillarda Oʻzbek ensiklopediyasining bosh muharriri; 1976 – 1980-yillarda, OʻzFA SHI direktori (shu orada: 1979-yildan OʻzFA muxbir aʼzosi); 1980-yildan 1993-yilgacha ToshDU qoshidagi ijtimoiy fanlar oʻqituvchilarining malakasini oshirish institutining direktori (ayni vaqtda: 1982 – 1993 yy. ToshDUning Ijtimoiy fanlar boʻyicha prorektori); 1993 – 2003-yillar OʻzFA Falsafa va huquq institutida Maʼnaviyat va shaxs boʻlimining mudiri, grant rahbari boʻlgan.

Ilmiy yo'nalishi 
Sharq xalqlari falsafasi tarixi. 150 tadan ortiq monografik tadqiqotlar, risolalar, ilmiy va ommabop maqolalar, darslik va oʻquv qoʻllanmalar muallifi. Falsafa boʻyicha Butunjahon kongressi qatnashchisi (Varna, Bolgariya, 1973.). Bir qancha Xalqaro ilmiy konferensiyalar ishtirokchisi. 1979-yildan OʻzFA muxbir aʼzosi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi, Beruniy nomidagi Davlat mukofoti sohibi.

Adabiyotlar 
1. Falsafa: darslik. – Toshkent, 1970, 1975.
2. Xorijiy Sharq xalqlari ilgʻor ijtimoiy-falsafiy fikrlar ocherklari (kollektiv monografiya). – Toshkent, 1971. Vivekananda. - B.60 – 69; Aurobindo Gxosh. - B.87 – 92; Rabindranat Tagor. – B.76 – 86; Maxatma Gandi. – B.107 – 120; Djavaxarlal Neru. – B.127 – 135; Radxakrishnan. – B.136 – 141; Adjoy Gxosh. – B.141 – 148.
3. M.K. Gandi — buyuk mutafakkir // Moxandas Karamchand Gandi. — Toshkent, 1972. – B.31 – 51.
4. Hindistonda ijtimoiy fikrlar (kollektiv). — Toshkent, 1973.
5. Hindistonda ijtimoiy-falsafiy fikr tarixidan. — Toshkent: Fan, 1976. – 264 b. – ham mualliflikda.
6. Materializmning idealizmga qarshi kurashi // Markscha-lenincha filosofiya asoslari. – Toshkent, 1976. – B.22 – 54.
7. Зарубежный Восток и современность. – Ташкент: Fan, 1977.

1933-yilda tugʻilganlar
2005-yilda vafot etganlar
Berber tili

Berber tili — berberlar tili. Xom-som tillari oilasiga mansub. Liviya, Tunis, Jazoir, Marokash, Mavritaniya, Mali, Yuqori Volta, Niger, Nigeriya, Chad va boshqa mamlakatlarda tarqalgan. 300 ga yaqin shevadan tarkib topgan. Bularni beshta asosiy lahja guruhlariga birlashtirish mumkin: tuareg lahjasi (Liviya, Jazoir, Mali, Niger, Nigeriya, Chad), zenet lahjasi (Jazoir, Shimoniy Marokash), tamaziy lahjasi (Marokash), tashelhayt lahjasi (Marokash), zenaga lahjasi (Mavritaniya). Misr, Suriya, Liviya, Tunis va Mavritaniyada arab tili berber tili ni siqib chiqarayotgan boʻlsa, Jazoir va Marokashda berber tili da soʻzlashuvchilar yil sayin koʻpaymoqda. berber tili da urgʻu juda kuchsiz. Oʻzak bir, ikki, uch, hatto turt undoshdan tuziladi. berber laxjalarining fonetik, morfologik, sintaktik va leksik birligi yagona berber tili mavjudligiga asos boʻladi. berber, arab va lotin alifbolari yordamida berber tili va uning lahjalarini yozib olishga harakat qilingan.

Yana qarang 

 Berberlar

Manbalar

Tillar
Berberlar

Berberlar (oʻzlarini "amaxag" deb atashadi) — xalqlar (tamazigxt, rif, shilx, tuareglar, kabillar, shauyya va b) guruhi, Shim. Afrika, (Jazoir, Marokash, Tunis, Markaziy va Gʻarbiy Sudanning) tub aholisi. 11,52 mln. kishidan ortiq(1992). Berberliviy tillarida soʻzlashadi. Koʻpchiligi — sunniylar. B. qadimda oʻzlarini mazig deb atashgan boʻlsa kerak. U B.ning bir qancha guruhlari etnonimida (mas, tuareglar oʻzlarini imoshag deb ataydilar) saqlanib qolgan. B. ajdodlari qadimda Misrdan gʻarbdagi hududlarda yashashgan, ular Misr bitiklarida miloddan avvalgi 4ming yillikdan e’tiboran texenu nomi bilan uchraydi. Keyinchalik (Yangi podsholik davrida) bu qabilalar nomi

Yana qarang 

 Varvarlar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Barbarossa

Barbarossa, Borborus — Usmonli turk imperiyasi harbiy-dengiz floti arboblari — aka-uka Bobo Uruj (1473 - 1518) va Xayruddin (1483 -1546)ga yevropaliklar tomonidan berilgan nom. B. soʻzi nemischa boʻlib, "qizilsoqol" degan ma’noni anglatadi. Germaniya qiroli Fridrix I qizgʻish soqolli boʻlganidan shunday deb atalgan edi. Shunga koʻra, yevropaliklar qizgʻish soqolli Bobo Uruj va Xayruddinni ham B. deb ataganlar (ayrim tilshunoslar B. soʻzi Bobo Uruj ismining notoʻgʻri talaffuzi deb taxmin qilishadi). Bobo Uruj va Xayruddin Egey dengizidagi Mitilena o.da islomga kirgan kambagʻal grek-kulol oilasida dunyoga kelgan. Bobo Uruj taxminan 20 yoshlarida ukasi Xayruddin bilan birgalikda turk harbiy kemalaridan biriga xizmatga kiradi. Tez orada ikkalasi oʻta jasur va iste’dodli ekanliklarini namoyon qilib, katta shuhrat qozonadilar va Jazoir hamda Tunis qirollari tomonidan Shim. Afrika mamlakatlarini ispanlar asoratidan xalos etish uchun yordamga chaqiriladilar. Bobo Uruj va Xayruddin quruqlik va dengizda ispanlar ustidan ketma-ket gʻalaba qozonib, Shim. Afrikada islomiy podshoxlar hukmronligini tiklashga muvaffaq boʻladilar. Bobo Uruj janglardan birida halok boʻlgach, Turkiya sultoni uning ukasi Xayruddinni Jazoirga voliy etib tayinlaydi. Xayruddin 19 yil davomida Jazoirda voliylik qilib, Oʻrta dengizda Yevropa davlatlari harbiy-dengiz floti hukmronligiga qarshi muvaffaqiyatli urushlar olib boradi. 1525-yil "Muqaddas Rim imperiyasi" imperatori Karl V (1500 — 58)dan magʻlub boʻlib, asir olingan Fransiya qiroli Fransisk I (1494 — 1547)ning sulton Sulaymon I Qonuniyga qilgan murojaatiga koʻra, Xayruddin oʻz floti bilan Nitssa (Fransiyada) shahriga borib, uni zabt etadi. Soʻng , Karl V flotini butunlay tor-mor qilib, Fransisk I ni asirlikdan qutqaradida, Fransiya taxtiga qayta oʻtqazadi. 1534-yil sulton Sulaymon I Qonuniy Xayruddinni Istanbulga chorlab, Usmonli turk imperiyasi harbiy-dengiz floti admirali (qoʻmondoni) etib tayinlaydi. U 10 yil shu lavozimda qolib, Oʻrta dengizda Yevropa davlatlari floti ustidan ketma-ket zafar qozonadi, Grek arxipelagidagi orollarning aksariyatini, Italiyaning ayrim sohilboʻyi yerlarini zabt etadi, Usmonli turk imperiyasi harbiy-dengiz flotining Oʻrta dengizdagi ustunligini qayta tiklaydi. Xayruddin umrining oxiriga qadar ana shunday shonli va zafarli hayot kechirib, 1546-yil vafot etadi. U Turkiyadagi Beshiktosh shahrida maxsus maqbaraga dafn etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Jazoir davlat rahbarlari
Barbarossa rejasi

"Barbarossa" rejasi ("Barbarossa Fall") — fashistlar Germaniyasining sobiq Sovet Ittifoqiga qarshi urush ochish rejasining shartli nomi (Barbarossa — bu Germaniya imperatori boʻlib davlat yerlarini sharqqa yurish hisobiga kengaytirishga harakat qilgan va buni boshlagan birinchi imperator hisoblanadi). 1940-yil 21-avgustdan boshlab ishlab chiqilib, shu yil 18 dekаbrda tasdiqlangan. Unda Dnepr va Daugava daryolaridan gʻarbroqdagi hududda Qizil Armiyaning asosiy kuchlarini yashin tezligida tor-mor qilib, Arxangelsk-Volga-Astraxon chizigʻiga chiqish, 2 — 3 oy ichida urushda gʻalaba qozonish moʻljallangan edi. Sobiq Ittifoq xalqlarining jasoratlari va behisob qurbonlari evaziga "Barbarossa" r. barbod boʻldi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Tarix
Barbat

Barbat (fors.-toj. — oʻrdak siyna) — Qadimda Oʻrta Sharq xalqlari Oʻrta Osiyoga mansub. Ud soziga asos boʻlgan cholgʻulardan. Afrosiyobdan B.ga oʻxshash soz chalayotgan sozandalarning miloddan avvalgi 2 — 1-asrlar — milodiy 1- a.larga oid haykalchalari topilgan. Borbad Marviy (6 — 7-asrlar) ismli mashhur bastakor, xonanda va sozanda B.ning oʻtmishdagi eng mohir ijrochisi boʻlgan..

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Musiqa asboblari
Barbizon maktabi

Barbizon maktabi - fransuz realistik manzara janri rivojida muhim oʻrin tutgan rassomlar guruhi; 19-asr 30 — 60- yillarida asosan Fontenblo oʻrmoni (Parij) yaqinidagi Barbizon (Barbizon) qishlogʻida ijod qilishgan (nomi shundan). Barbizon maktabi  demokratik harakatlar kuchaygan, milliy realistik san’at shakllanishi hamda akademizm va romantizm inqirozi davrida paydo boʻldi. Barbizon maktabi  vakillari manzara janrida tugallangan asar yaratishga harakat qildilar, bunda ular 17- a. golland, 19- a. ingliz va 18 — 19-asr boshlaridagi realistik milliy san’at ustalarining merosiga tayandilar. Asarlarida Fransiya tabiatini, undagi holat, nur va havo toʻlqinlari (qarang Plener)ayat goʻzallikni ochib berishga harakat qildilar, inson va tabiat uygʻunligidagi koʻtarinki ruhning jozibali koʻrinishini shoirona talqin etishga muyassar boʻldilar. Rang tasvirning oʻziga xos tusli (tonal) koʻrinishini yaratib, nur va soyadagi oʻziga xos jozibani ochib bera oldilar, nur va soyani ma’lum bir rang tizimiga boʻysungan holda tuslanishini berishga erishdilar. Barbizon maktabi ning keksa avlodi (T. Russo, J. Dyupre, N. V. Diaz va boshqalar) manzara janrida qahramonlik ruhini saqlashga in-tilsa, oʻrta avlod vakillari (Sh. F. Dobini va boshqalar) koʻproq borliqni idrok etishga, dastlabki taassurotni berishga, nur-havo muhitini va naturadan olgan taassurotni toʻliq ochib berishga harakat qildi. Ayrim Barbizon maktabi  vakillari (K. Truayon va boshqalar) manzara janriga xayvonot olamidan ham lavxalar kiritdi. Barbizon maktabi  fransuz realistik san’ati rivojida muhim ahamiyatga ega boʻldi. Shuningdek Yevropa va boshqa qit’a mamlakatlari san’ati rivojlanishi jarayoniga kuchli ta’sirini oʻtkazdi. Barbizon maktabi  san’atining ta’sirini oʻzbek san’atida ham sezish mumkin. Koʻpgina oʻzbek rassomlari, jumladan manzarachilari (R. Temurov, M. Arinin va boshqalar) shu maktab saboqlaridan bahramand boʻldi.Ne’mat Abdullayev.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Barbitur kislota

Barbitur kislota, malonil-mochevina, C4O3H4N2 — organik birikma. Mol. m. 128,10; rangsiz kristall modda. Suyuqlanish temperaturasi 248°. Sovuq suvda va etanolda yomon eriydi. Issiq suvda va efirda yaxshi eriydi. Barbitur kislota mochevinaga natriy alkogolyat ishtirokida malonat kislota yoki uning dietil-efirini ta’sir ettirib hosil qilinadi. Barbitur kislota  riboflavin, piramidin, violurat va mochevina kislotalarini olishda ishlatiladi. Uning amino va metilen guruhlaridagi vodorod atomlarini tegishli radikallar bilan almashtirib, tibbiyotda qoʻllaniladigan barbshpuratlar deb ataluvchi dori preparatlar olinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Kislotalar
Barbituratlar

Barbituratlar — barbitur kislota hosilalari, markaziy nerv sistemasining funksiyasini susaytirib, tirishishga qarshi va narkotik ta’sir etadigan, uxlatadigan dori moddalar. Organizmda oʻzgarishi va undan chiqib ketishi xususiyatlariga qarab uzoq va qisqa vaqt ta’sir etadi (uzoq ta’sir etadigan B., asosan, buyraklar orqali chiqib ketadi, qisqa vaqt ta’sir etadigan B., asosan, jigarda parchalanadi). Uyqusizlikning xiliga qarab uzoq ta’sir etadigan (barbital, fenobarbital, barbital-natriy), qolishi mumkin (qarang Giyohvandlik).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Barbos gʻoʻzasi

Barbos gʻoʻzasi (Gossypium barbosanum Phill. et Clem.) — yovvoyi gʻoʻza turi. Genomi V3, xromosomalar soni 2p q 26. Birinchi marta Klement va Fillipslar tomonidan ta’riflab berilgan (1963). Vatani Yashil Burun orollari. B. F.—tik oʻsadigan koʻp yillik buta, boʻyi 1–2 m. Barg plastinkalari kertikli, 5—7 boʻlmali, tuxumsimon-oval shaklda. Gulbarglari och sariq, asosida toʻq qizil dogʻlari mavjud. Koʻsaklari Z — 4 chanoqli, uzunchoq, qora smola bezchalar bilan qoplangan. Har bir chanogʻida 6 mm gacha uzunlikdagi qoʻngʻir tuklar bilan qoplangan 4 — 6-mayda chigiti bor. Biologik xususiyatlari yaxshi oʻrganilmagan.

Manbalar
Barbyus Anri

BARBYUS (Barbusse) Anri (1873 -1935) — fransuz yozuvchisi, jamoat arbobi. Ilk "Yigʻlovchi ayollar" (1895) she’riy toʻplami, "Yolboruvchilar" (1903), "Doʻzax" (1908) romanlarida ijtimoiy tengsizlik, xalqning nochor hayoti aks etgan. Bularda modernizm ta’siri seziladi. Birinchi jahon urushi uning ijodida burilish yasadi. Modernistik kayfiyatdan voz kechib, realistik ijod yoʻliga oʻtdi. Mopassan, Zolya an’analarini davom ettirdi. "Oʻt" (1916), "Yorishuv" (1919) romanlarida oʻzi ishtirok etgan Birinchi jahon urushi vaqtidagi ommaning kayfiyati ifodalangan. "Xalqpar" (1925) romani, "Kuch" (1925), "Jallodlar" (1926), "Hodisalar" ("Haqqoniy qissalar", 1928) va boshqa povest, hikoya va ocherklar toʻplamida davrning muhim ijtimoiy voqealari aks etgan. B. oʻzi kompartiya a’zosi boʻlsada, umrining oxirlarida kommunistik inqilob dunyoni zulm zanjiridan ozod qila olmasligini, aksincha, yangi zulm paydo qilishini tushunib yetdi. B. xalqaro militarizmga qarshi madaniyat arboblari birlashmasi "Klarte" tashkilotchisi (1919). "Klarte" jur.ni chiqargan (1919 — 24).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Barg bujmayishi

Barg bujmayishi - oʻsimliklarda virus, zamburugʻ, bakteriyalar ta’sirida paydo boʻladigan kasallik. Zararlangan oʻsimlik yaxshi rivojlanmaydi, barg shapalogʻi och yashil tusga kirib, bujmaloqlashadi, sathi mayda dogʻlar bilan qoplanadi, moʻrt boʻlib qoladi. Barg bujmayishi  gʻoʻza, kartoshka, beda, mevali daraxtlar, piyoz va boshqa oʻsimliklarda uchraydi. Ingichka tolali gʻoʻza navlari ham bu kasallikka yoʻliqadi, poyasining yuqori qismidagi boʻgʻim oraligʻi qisqarib, hosili 50% gacha kamayadi. Kasallik, asosan, hasharotlar orqali tarqaladi. Barg bujmayishi ga qarshi ekinzorga fungitsidlar, 1% li bordo suyukligi eritmasi purkaladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Barg dogʻlanishi

Barg dogʻlanishi - oʻsimliklarda zamburugʻ, virus, bakteriyalar ta’sirida paydo boʻladigan kasallik. Asosan, gʻoʻzada, shuningdek karam, sholgom, rediska, kanop, tamaki va boshqa ekinlarda hamda mevali daraxtlarda uchraydi. Bu kasallik bilan oʻsimlik bargi, tanasi, hosili zararlanadi. Zararlangan oʻsimlik bargiga sariq, qizil, qora, qoʻngʻir dogʻ tushadi va oʻsha joydagi toʻqimalar qurib qoladi. Gʻoʻzada uchraydigan Barg dogʻlanishi ga Macrosporium gossypii Locz. zamburugʻi sabab boʻladi, bunda dastlab mayda qizgʻish toʻgarak dogʻ paydo boʻlib, keyinchalik oqish hoshiya bilan oʻraladi. Beda bargida paydo boʻladigan qoramtir dogʻni askospora zamburugʻi keltirib chiqaradi. Quyosh nurining ta’siri va turli dorilarning normadan ortiq sepilishi natijasida ham Barg dogʻlanishi  mumkin. Oʻsimliklarning chidamli navlarini ekish, agrotexnika qoidalariga qattiq rioya qilish, dogʻlanishning boshlanishi davrida ekinga 1% li bordo suyuqligi purkash yoʻli bilan Barg dogʻlanishiga qarshi kurash olib boriladi.

Manbalar
Barg naqshlari

Barg naqshlari - islimiy naqsh elementi; oʻsimlik bargining bezak san’atidagi badiiy ifodasi, naqsh mujassamotini tashkil etuvchi asosiy elementlardan. Badiiy hunarmandlik (naqqoshlik, ganchkorlik, kulollik, miskarlik, kashtadoʻzlik va boshqalar)da keng qoʻllaniladi. Tabiatda uchraydigan oʻsimlik Barg naqshlari  ustalar tomonidan bezakda uslublashtirib olinadi hamda turli (shobarg , qoʻshbarg , chorbarg , madohil barg va h. k.) koʻrinishlarda sodda va murakkab holda aks ettiriladi. Chizma, boʻyama, oʻyma, tikma naqshlarda Barg naqshlari ning 50 dan ortiq turi uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Barg nekrozi

Barg nekrozi (yun. necrosis - oʻlik) — barg hujayrasi yoki toʻqimasining qurib qolishi. Bargni sovuq yoki oftob urishi, biror sabab bilan jarohatlanishi, kimyoviy moddalar taʼsiri, shuningdek bakteriya va zamburugʻlarning zararlashi natijasida barg yaprogʻida sariq, qizgʻish, qoʻngʻir va qora dogʻlar paydo boʻladi. Masalan, Pseudomonos caucasicum Sen., Pseudomonos coronafaciens bakteriyalari taʼsirida danakli meva daraxt barglarida qizgʻish, suli bargida qoʻngʻir, gammoz bakteriyasi taʼsirida gʻoʻza bargida qoramtir dogʻlar hosil boʻladi. Gʻoʻza va kartoshkada esa zamburugʻlar taʼsirida makrosporioz (qoʻzgʻatuvchisi — Macrosporium), dukkakli ekinlarda askoxitoz va gʻallali oʻsimliklarda zang kasalliklari paydo boʻladi. Barg nekrozi  gʻalla ekinlarida, lavlagi, kunjut, kanop, tut daraxti va boshqa ekinlarda ham uchraydi. Kurash choralari: 0,5, 1,0 va 2,0% li bordo suyuqligi purkash, xazon va oʻsimlik qodsiklarini yigʻib kuydirish, qoʻllanmada koʻrsatilgan me’yorda kimyoviy moddalar ishlatish.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Barg ogʻizchasi

Barg ogʻizchasi - oʻsimliklar bargidagi tashqi muhit bilan aloqa bogʻlaydigan tirqishsimon yoriqcha (bunday yoriqchalar oʻsimliklarning boshqa yer ustki organlari epidermisida ham mavjud). Barg ogʻizchasi  barg sathining juda oz o. fotosintez roʻy berishi va hujayraga karbonat angidridning oʻtishini ta’minlash uchun ochiladi va havo haddan tashqari quruq boʻlganda suv bugʻlanishining oldini olish uchun yumiladi. Barg ogʻizchasi ning ochilishi va yumilishi aktiv jarayon boʻlib, ATF sarf boʻlishi bilan boradi, bu jarayonni, mas, nafas ingibitorlari tormozlaydi.Ikkala tomonidan ogʻizchalari boʻlgan barglar amfistomatiklar deyiladi. Mas, Meksika gʻoʻzasi navlari bargida 1 mm2 barg yuzasiga 265 va barg orqasida 145 ogʻizcha toʻgʻri keladi, tutashuvchi hujayralar ogʻizchalarining kattaligi 25 — 32 mkm. Barg ogʻizchasi  qanchalik keng ochilsa, barg suvga shunchalik yaxshi toʻyinadi. Barglar namni yoʻqotishi bilan ogʻizchalar yumila boshlaydi, turgor sekin-asta boʻshashadi. Bu xususiyatdan oʻsimlikning suv bilan ta’minlanganligi darajasini aniqlashda foydalaniladi (qarang Oʻsimlikning suv rejimi).

Manbalar
Barg parvonasi

Barg parvonasi (Recurvaria nanella) — kapalaklar turkumi, barg oʻrovchilar oilasiga mansub hasharot. Kapalagining qanotlari yozilganda 9 mm, qanotlari kambar, oldingi va orqa qanotlarining uchi ostki qismida uzun tuklardan iborat popugi bor. Qurtining uz. 6 –8 mm, dugsimon ochiq pushti rangli. Gʻumbagi ochiq jigarrang , uz. 4 – 5 mm. Barg parvonasi  daraxtlarning quruq poʻstlogʻi va xazon ostida choʻziq oq pilla ichida qurtlik davrida qishlaydi. Qishlab chiqqan qurtlar erta bahorda yozilayotgan kurtaklar va gullar bilan oziqlanadi. Barg parvonasi  asosan olma, qisman nok, shaftoli, bodom, oʻrik va olxoʻri kabi daraxtlarga katta ziyon keltiradi. Qishlab chiqqan qurtlar may oyida barglarni yopishtirib yasagan uyasida yoki poʻstloq ostida oq, zich pilla oʻrab gʻumbakka aylanadi. May—iyunda kapalaklar uchib chiqib, barglarning ostki tomoniga barg tomirlari atrofiga 100 dan ortiq tuxum qoʻyadi. Yiliga bitta nasli rivojlanadi. Kurash choralari: daraxt tanasini qurigan va koʻchgan poʻstloqlardan tozalab, toʻplangan poʻstloqlar yoqib yuboriladi; kurtak boʻrta boshlaganda nitrafen, 60% h. k. (40– 60 kg/ga) purkaladi; olma va nok gullashidan oldin benzofosfat, karate, karbofos, mitak yoki boshqa preparatlardan biri purkaladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Barg filchasi

Barg filchasi (Polydrosus Germ.) - qattiqqanotlilar turkumining filchalar (uzuntumshukdilar) oilasiga mansub hasharot. Qoʻngʻizlik davrida turli oʻrmon va ba’zi meva daraxtlarining bargi bilan oziqlanadi. Oʻzbekiston vohalarida 2 turi uchraydi. Bahorda birdaniga koʻpayib, daraxt barglarini, ayniqsa, urugʻdan yangi chikhan nihol shoxlarining pastki barglarini yeb, yalangʻochlaydi. Qoʻngʻizning kattaligi 4 – 5 mm, juda xoʻra, atigi 2 — 3 hafta umr

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Barg urovchilar

Barg urovchilar (Tortricidae) - mayda yoki oʻrtacha kattalikdagi kapalaklar oilasi. Qalin tukli tangachalar bilan qoplangan qanotlari yozilganda 8 – 30 mm boʻladi. Oldingi qanotlari ensiz, choʻziq. Tabiiy holatda qanotlari taxlanib turadi. Tuxumlari yassi, dumaloq yoki choʻziq, yaltiroq poʻstli. Kapalaklari tuxumlarini barg ustiga, meva yoki novda poʻstloqlariga va daraxt tanasiga bir donadan yoki toʻp-toʻp qilib qoʻyadi. Qurtlari chuvalchangsimon, 3 juft koʻkrak va 5 juft qorin oyoqlari bor. B. oʻ. hayot kechirish xususiyatlariga koʻra tuxum davrida qishlovchi, 2 — 3 yoshdagi qurtlik davrida qishlovchi, katta yoshdagi qurtlik holida qishlovchi turlarga boʻlinadi. B. oʻ. qurtlari oziqlanish tipi va yashash joylariga binoan 3 trofik guruhga: poʻstloq ostida yashab, yogʻochli qismini zararlovchi ksilofitlar; barglar bilan oziqlanib, meva sirtiga zarar yetkazuvchi fillofitlar; meva ichida hayot kechiruvchi kaprofitlar (mevaxoʻrlar)ga boʻlinadi. B. oʻ. oʻsimliklarning kurtagi, shonasi, toj-barglari, yosh novdalari va mevalariga zarar yetkazib, mevali daraxtlar hosilini 80% gacha kamaytirishi mumkin. Turli mamlakatlarda B. oʻ.ning 5000 turi ma’lum, Oʻzbekistonda 20 turi aniqlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bargak

Bargak — 1) oʻzbek xalq amaliy san’atida uchraydigan barg nusxa naqsh. Ayniqsa, miskarlikda rasm boʻlgan islimiy naqshlar orasida salmoqli oʻrin tutadi; 2) sharq, xususan oʻzbek ayollarining peshona va sochiga taqadigan ziynat buyumi. Kumushdan yasalib tilla suvi yugurtirilgani "tilla B." deb ataladi. Peshonaga taqiladigan B.ning tuzilishi oʻzaro oshiq-moshiqlar bilan birlashgan 13 — 15 murabba shaklidagi yaproqchalar va yaproqchalar pastiga oʻrnatilgan shokilalardan iborat. Har bir yaproqcha markaziga turunj shaklidagi shisha koʻz oʻrnatilib, uning atrofi ikki qator feruza koʻzlar halqasi bilan oʻraladi. Markaziy va uning yonidagi yaproqchalar tepasiga atrofi feruza koʻzlar halqasi bilan oʻralgan tuxum shaklidagi shisha koʻzlar oʻrnatiladi. Markazdagi koʻz kattaligi va shaklining murakkabligi bilan ajralib turadi; uning orqa tomonida patjigʻa oʻrnatiladigan naychalari boʻladi. Koʻz va yaproqchalar tepasidan marjon (qimmatbaho B.da duru marvarid)lar qatori mustahkamlanadi. Yaproqchalar pastiga ikki qator — bir qator yuqori (yaproqchalar)dagi kabi atrofi feruza koʻzlar halqasi bilan oʻralgan davragullar va ikkinchi qatoriga (asosan, barg shaklidagi) shokilalar osiladi. B. 19- a.da keng tarqalib, 20-asrda ham saqlangan. Toshkent, Samarqand, Buxoro B.lari mashhur boʻlgan. Shuningdek B.ning mato (baxmal, satin, hatto moʻyna)ga tiqilgan xillari bizgacha saqlangan. Yana q. Tillaqosh.

Manbalar  

Sanʼat
Bargak (oʻrik qoqi)

Bargak — danagi olinib quritilgan oʻrik qoqi. B.ning qaysa, kesilgan, boʻlingan, dudlanmagan xillari bor. Qaysa B. danagi chiqarib olingan oʻrikni oltingugurt bilan dudlab tayyorlanadi. Pichokda ikki pallaga boʻlinib, danagi ajratib olingan oʻrikni oltingugurtda dudlab tayyorlangan B. kesilgan B. deyiladi. Boʻlingan B. tayyorlash uchun oʻrik qoʻlda ikki pallaga ajratilib, danagi olinadi, soʻngra dudlab quritiladi. Quritishga tayyorlangan oʻriklar patnislarga terilib, maxsus

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bargdan oziqlantirish

Bargdan oziqlantirish - oʻsimlikni oziqlantirishning bir turi; bunda oʻsimlikka oziq elementlari mineral oʻgʻitlar, mikroelementlar, oʻsish stimulyatorlari barg va poyasi orqali beriladi. Oziq moddalar ekin maydoniga eritmalar yoki kukun holida purkaladi. Oʻrta Osiyoning issiq quruq iqlim sharoitida Bargdan oziqlantirish  samarali boʻlmagani uchun kam qoʻllaniladi. Yana q. Oʻsimlikni oziqlantirish.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil