MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Olimjon Halimov

Olimjon Halimov (1912, Buxoro — 1984, Nukus) — kompozitor, sozanda (gʻijjak). Oʻzbekiston (1957) va Qoraqalpogʻiston (1982) xalq artisti, Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1949). Oʻzbekiston musiqa merosini otasi Domla Halim Ibodovdan oʻzlashtirgan. Samarqandda Oʻzbekiston musiqa va xoreografiya instituti (1932), Konservatori (1958)ni tugatgan. Toshkent viloyati kolxoz-sovxoz teatri (1941), Fargʻonada ashula va raqs ansambli (1942—43)da musiqa rahbari, Qoraqalpogʻiston musiqali teatrida dirijyor va musiqa rahbari (1944—68), Nukus sanʼat bilim yur-tida pedagog (1960-yildan), Oʻzbekiston Kompozitorlari uyushmasining Qoraqalpogʻiston bOʻlimi raisi (1967 -77).

Halimov 20 dan ortiq musiqali drama va komediyalar, "Qirq qiz" vokal-sim-fonik poemasi, "Qoraqalpogʻiston" kantatasi, syuita, qoraqalpoq xalq kuylari asosida fortepiano uchun "Rapsodiya", xor va boshqa asarlar muallifi. Ijodida qoʻshiq janri ham muhim oʻrin tutadi. Qoraqalpoq xalq qoʻshiqlari, cholgʻu kuylari va ayrim baxshilarning asarlarini toʻplab, notaga olgan ("Oʻzbek xalq musiqasi", 8-jild, T., 1959).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1912-yilda tugʻilganlar
1984-yilda vafot etganlar
Halovard

Halovard — oʻrta asrlardagi Vaxsh viloyatining markazi. Kofirqalʼa shahri xarobasi oʻrnida joylashgan. 10-asr

da H. Hulbukdan katta boʻlgan. Shahar atrofida koʻplab bogʻ-rogʻlar, hosildor yerlar boʻlib, aholi dehqonchilik bilan shugʻullangan. Shahar aholisi mohir kamonboz boʻlishgan. H. Vaxsh daryosidan maxsus chiqarilgan (6—7-asrlar) Kofir kanalidan suv ichgan. Ilk oʻrta asrdagi H. arkida budda sajdagohi topilgan, unda hokim va uning oila aʼzolari ibo-dat qilishgan. Saroyda oʻtkazilgan qazishmalar natijasida braxmi yozuvi bilan bitilgan 50 ga yaqin qoʻlyozma parchalari topilgan. Arablar istilosi natijasida (750 y.) H. vayron boʻlib, shahar yangi hududda, Kofirqalʼadan 12 km shim.-gʻarbda Vaxsh daryosi boʻyida qayta barpo etilgan. U hozirgi Lagʻmon shahri xarobasiga toʻgʻri keladi. Uning umumiy maydoni 100 gaga yaqin boʻlib, mudofaa devori bilan oʻralgan; 4 ta darvozasi, kuzatuv minoralari boʻlgan. Shahar ayrim yerlarda 2 qator mudofaa devori bilan oʻralgan. 10—13-asr boshlarida rav-naq topgan. Shahardagi deyarli barcha turar joylar pishiq gʻishtdan ishlangan, koʻcha va maydonlarga toshlar yotqizilgan. H.da Vaxshning zarbxonasi joylashgan. Shahar moʻgʻullar istilosi natijasida vayron boʻlgan.

Adabiyot 
 Kamal iddinov Sh.S.. Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyaz1chn1M istochnikam IX — nachala XIII vv.. T., 1996.

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Tojikiston tarixi
Halol va harom

Halol va harom - ijobiy yoki salbiy deb baholanadigan diniy, axloqiy-huquqiy normalar. Halol ("erkin", "bogʻlanmagan") — shariatda musulmonlar uchun ruxsat etilgan xatti-harakatlar va ishlar, toza va pok hisoblangan oziq-ovqatlar. Qurʼ-on va hadisga koʻra, suv, sut, non, meva va uning sharbatlari, poliz ekinlari, Allohning ismi aytib soʻyilgan halol hayvonlar va halol qilingan taomlar, kiyishga ruxsat berilgan kiyimlar haloldir. Halol mehnatdan topilgan mulk, meros, hadya qilingan narsa, ikki tomon roziligi bilan boʻlgan tijorat tufayli qoʻlga kiritilgan mablagʻ halol boʻladi. Shariatda halol hisoblangan narsani harom degan odam kofir hisoblanadi.

Harom ("man qilingan", "taqiqlangan") — shariatda musulmonlar uchun qatʼiy taqiqlangan xatti-harakatlar, ishlar, yeyish man qilingan oziqovqatlar. Halolning ziddi. islom diniga koʻra, nohaq odam oʻldirish, araq va boshqa mast qiluvchi ichimliklar ichish, choʻchqa goʻshti yeyish, oʻlimtik hayvonlar goʻshti, Allohning ismi aytilmay soʻyilgan hayvonlar goʻshti, qimor, oʻgʻirlik, yolgʻon gapirish, birovning haqqini yeyish, odamlarni haqorat qilish, ularga yomon nom qoʻyish, orqasidan gʻiybat qilish, tuhmat, girromlik, fohi-shalik, zinokorlik, oʻz soʻzini, ichgan qasamini buzish, sudxoʻrlik, poraxoʻrlik, shariat man qilgan yoʻl bilan qilingan savdosotikdan topilgan har qanday mol-mulk va shahrik. haromdir. Foydalanish harom etilgan, istifoda qilgan kishiga faqat zarar beradigan oʻsimliklarni ekish, parvarish qilish (u narsadan oʻzi foydalanmasa ham) halol boʻlmaydi. shariatda harom ishlarga odatlangan odam gunohkor boʻlish bilan birga hayotda xorlik, sharmandalik, qashshoqlik va tuzalmas ogʻir kasallikka giriftor boʻlishi taʼkidlanadi.

Keng maʼnoda — axloqshunoslikning tushunchalari boʻlib, jamiyat aʼzolari zimmasiga yuklatilgan axloqiy-huquqiy talablarning vij-donan bajarilishini yoxud shaxsiy yoki guruh manfaatlarini koʻzlab oshkora yo pinxona buzilishini ang-latadi.
Halqa

Halaqa (  ) islom terminologiyasida islom va Qur'onni o'rganish uchun diniy yig'ilish yoki yig'ilishga ishora qiladi. Odatda, bir yoki bir nechta asosiy ma'ruzachi(lar) halqaning belgilangan mavzu(lar)ini taqdim etadilar, boshqalari esa ularning atrofida (doira bo'lib) o'tirib, tinglaydilar. Ishtirokchilar munozaralarda ishtirok etishlari, savollar berishlari va o'z tashvishlarini aytishlari mumkin. Odatda, ibodat va duolar bunday dasturlarning bir qismidir.Bunda ishtirokchilarga ovqat yoki gazaklar berilishi mumkin .

Manbalar 

Islom atamalari
Halqajar

Halqajar — Surxondaryo viloyatidagi daryo (qarang Xoʻjaipok).
Halqum

Halqum — ogʻiz boʻshli-gʻini qiziloʻngach bilan tutashtiruvchi meʼda-ichak yoʻlining oldingi qis-mi; shakli egri naysimon; orqa yuzasiga qarab yassilangan, pastki qis-miga qarab toraygan boʻladi. Yutinish vazifasini bajaradi va nafas olishda ishtirok etadi. H. devorlaridan oʻpka, shuningdek, ayrisimon, qalqonsimon bez, qalqon oldi bezlari rivojlanadi. H.ning uz. 12-14 sm . H. burun va ogʻiz boʻshligʻining davomi boʻlib, pastdan hiqildoq va Yevstaxiy naylari orqali oʻrta quloqdagi nogʻora boʻshligʻi bilan tutashadi. H.ning old devori deyarli yoʻq; H.dan oldin burun, ogʻiz boʻshligʻi va hiqil-doq joylashadi. Shuning uchun H.ning yuqorigi — burun yoki burun-halqum qismi, oʻrta — ogiz qismi va pastki — hiqildoq qismi ajratiladi. Burun-halqum qismi burun va oʻrta quloq boʻshligʻi bilan; ogʻiz qismi tomoq teshigi orqali ogʻiz boʻshligʻi bilan; hiqildoq qismi esa hiqildoq bilan tutashadi. H.ning hiqildoq qismi hiqildoqning orqa tomonida joylashgan, uning oldingi va orqa devorlari faqat ovqat yoki suyuqlikni yutish paytida bir-biridan uzoqlashadi, boshqa vaqtda esa bir-biriga tegib turadi. H. orqa devorining yuqori qismida, oʻrta chiziq boʻylab limfa toʻqimasidan tuzilgan halqum murtagi joylashgan. burun-halqum qismining harakatsiz yon devorlaridan oʻrta quloqqa olib boruvchi eshituv nayi boshlanadi. Shu joyda eshituv nayi teshigi bilan yum-shoq tanglay chodiri oraligʻining oʻng va chap tomonida limfa toʻqimasidan tuzilgan nay murtagi bor. Halqum murtagi, 2 ta nay murtak, 2 ta tanglay va til murtaklar bir-galikda H.ning kirish qismida hal-qaga oʻxshab joylashadi. H. devorining xususiy plastinkasi siyrak biriktiruvchi toʻqimadan iborat boʻlib, juda koʻp elastik tolalar tutadi. Bu plastinka kalla suyagining tashqi asosiga tutashadi, shu sababli, H. burun qismining orqa va yon devorlari birbiriga yaqinlasha olmaydi va havo burundan bevosita H.ning burun qismi orqali hiqildoqqa oʻtadi.

Manbalar  

Biologiya
Hamada

Hamada — Shimoliy Afrika (Sahroi Kabir)pagi toshloq choʻllarning arabcha nomi. Qad. kristalli tub jinslar yer yuzasiga chiqib qolgan joylarda haroratning keskin oʻzgarishi natijasida togʻ jinslarining nurashidan hosil boʻladi. Oʻsimlik va hayvonot dunyosi juda siyrak. Dunyoning boshqa joylarida uchraydigan bunday toshloq choʻllar ham H. deb yuritiladi.
Yusuf Hamadoniy

Yusuf Hamadoniy (1048-yil 17-iyul, Buzanjird qishlogʻi, Hamadon – 1140-yil 13-sentyabr, Bomiyon) – tasavvufning yirik namoyandasi, olim. Uning tarjimai holiga oid maʼlumotlar unchalik koʻp emas. Abduxoliq Gʻijduvoniy, Farididdin Attor, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy asarlarida Yusuf Hamadoniy haqida maʼlumotlar bor. Toʻliq ismi – Yusuf ibn Yaʼqub ibn Abduvohid ibn Abdubosit ibn Zamzam ibn Boqir ibn Muhammad ibn Ismoil ibn Abu Xanifa Noʻʼmon ibn Sobit.

Bagʻdodda Abu Isʼhoq Sheroziydan tahsil olgan. Keyinchalik Isfahon, Marv va Samarqand muhaddislaridan ilm oʻrgangan.

Tasavvufni Abu Ali Formadiy va Abdulloh Juvayniydan oʻrgangan. Zamonasining yetuk allomalari Abdulqodir Gʻiloniy, Gʻazzoliy, Hamiduddin Multoniy bilan muloqotda boʻlgan. 30 marta haj ziyoratiga borgan.

Yusuf Hamadoniy Buxoroda uzoq muddat yashab, Ahmad Yassaviy, Abduxoliq Gʻijduvoniy va boshqa yirik mashoyixlarga ustozlik qilgan. U keyinchalik xojagon-naqshbandiya tariqatining ayrim qoidalarini ishlab chiqqan. Xoja Abdulloh Barqiy, Xoja Hasan Andoqiy Buxoriy, Ahmad Yassaviy, Abduxoliq Gʻijduvoniy Yusuf Hamadoniydan soʻng uning xalifalari sifatida muridlarning tarbiyasi bilan shugʻullanganlar.

Yusuf Hamadoniy tasavvufga oid „Rutbat ul-hayot“ („Hayot mezoni“), „Kashf“, „Risola dar odobi tariqat“ („Tariqat odobi haqida risola“), „Risola dar axloq va munojot“ („Axloq va munojot haqida risola“), „Risola fi annal kavna musaxxarun lil inson“ („Dunyoning insonni taslim qilishi haqida risola“) asarlarini yozgan. Alisher Navoiyning hikoyatlarida Yusuf Hamadoniyning yana „Ziynat ul-hayot“, „Manozil us-solikin“ va „Manozil ul-soirin“ nomli asarlari boʻlgani haqida aytib oʻtilgan.

„Rutbat ul-hayot“ („Hayot mezoni“) risolasini Sayfiddin Rafiddinov oʻzbekchaga oʻgirib, 2003-yilda nashr qildirgan. „Kashf“ risolasi topilmagan.

Yusuf Hamadoniy etikdoʻzlik kasbi bilan mashgʻul boʻlgan. Dehqonchilik ham qilga.

Abdurahmon Jomiy va Alisher Navoiy tazkiralarida Yusuf Hamadoniy koʻp vaqt Marvda yashagani va u yerdan Hirotga 2 marta kelib bir necha muddat turgani haqida yozilgan. U 1140-yili Hirotdan Marvga qaytib ketayotgan mahali yoʻlda vafot etadi. Manbalarda Bomiyon Yusuf Hamadoniy vafot etgan joy sifatida koʻrsatiladi. Oradan bir qancha vaqt oʻtib, Yusuf  Hamadoniyning xoki yoki jasadi Marvga keltirilib dafn qilinadi. Oʻsha paytlarda bu maskan el orasida mashhur boʻlgan. Yusuf Hamadoniyning qabri saqlanib qolgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 

Tasavvuf namoyondalari
1048-yilda tugʻilganlar
1140-yilda vafot etganlar
Hamal

Hamal (arab.) — Zodiak yulduz turqumlaridan biri. Belgisi u. Bahorgi tengkunlik nuqtasi shu belgi bilan belgilanadi. Osmonning Shimoliy yarim sharida Persey, Uchburchak, Hut, Kit yulduz turkumlari orasida joylashgan. Oʻzbekistonda yoz, kuz va qish oylarida koʻrinadi.

 

Yulduz turkumlari
Hamd

Hamd (arab. — ulugʻlanish, taʼriftavsif, madh) — biror kimsa shaʼ-niga maqtov sheʼr. Sharq mumtoz adabiyotida Allohni madh etuvchi H.lar koʻp yaratilgan, ular odatda doston muqaddimasining maxsus bobi boʻlgan. Mas, Alisher Navoiy, Mashrab, Munis, Ogahiy va boshqa shoirlar devonlari H. gʻazallar bilan boshlanadi. H. gʻazallar 2 xil boʻla-di: tavhid H.lar, munojot H.lar. Ali-sher Navoiy ijodida har ikki koʻrinishdagi H. gʻazallar koʻp uchraydi. ayniqsa uning "Xamsa" sidagi dostonlarda H.ning goʻzal namunalari bor. Oʻtmishda nasriy asarlar ham qisqacha H. bilan boshlangan. Shuningdek, qadimgi turkiy, arab va fors adabiyotida paygʻambarlar, shohlar va boshqa shaʼniga ham H.lar bitilgan.

Adabiyot 
 Gʻafforova 3., Navoiyninghamd va naʼt gʻazallari, T., 2001.
Bahrom Hamdamiy

Hamdamiy Bahrom (1910, Toshkent – 1942, frontda halok boʻlgan) – rassom, Oʻzbekiston rassomlari uyushmasining tashkilotchilaridan. Toshkent rassomlik texnikumida A.Volkovdan taʼlim olgan (1930– 36); Moskva, Leningradda ijodiy safarda boʻlib malakasini oshirgan. H. asarlarida kunning dolzarb voqealarini,’ xalq hayotini tasvirladi: "Kolxozchilar" (1933), "Kolxoz choyxonasi-da" (1936) -Sharq muzeyida; "Avtoportret" (1939, 1941); "Ish tugadi" ("Langar kanali quruvchilari", 1939), "Bobom–shoir Muztarib portreti" (1939) – Oʻzbekiston sanʼat muzeyida. Navoiy asarlari asosida "Farhod sah-roda" (1940), "Farhod Xusrav asiri" (1941) kabi asarlar yuzaga keldi. "OʻzTAG oynasi" gshakatlarini tayyorlashda qatnashgan (1941–42). R.Ahmedov, 3. Inogʻomov va boshqalarga dars bergan.

Ad..Taktash R.X., Baxram Xamdami, T., 1969.
Ergash Hamdamov

Ergash Abdusattorovich Hamdamov (6-mart 1948-yil, Guliston tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Toshkent chet tillar pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Sirdaryo pedagogika institutida, 1972-yildan Guliston tumanidagi 22-maktabda ingliz tili oʻqituvchisi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Hamdoniylar

Hamdoniylar - Suriya va mesopotamiyada hukmronlik qilgan arab sulolasi (905—1004). Asoschisi Hamdon xalifalikka qarshi kurashda xorijiylar bilan birlashgan. Uning Abbosiylar xizmatiga kirgan oʻgʻillaridan biri Mosul shahriga noib etib tayinlangan (905). Nosi-ruddavla davri (929—969)da Suri-yagacha boʻlgan hududlar H. davlatiga qoʻshib olingan. Karvon savdosi yoʻliga joylashgan H. davlati ancha rivoj topgan. 968 yil H. buvayhiylar bilan boʻlgan jangda yengildilar. 944 yil H.dan Sayfuddavla Suriyadagi ixshidiylar sulolasi bilan urushib, Halab, Hims va boshqa shaharlarni egalladi va Suriyada H.ning yangi sulolasiga asos soldi (944). Uning oʻgʻli Saʼduddavla davri (967—991) da H. davlatiga qoʻshni Vizantiya davlati bir necha marta hujum qilib, Halab, Hims shaharlarini egalladi. H. yunonlarga tobe boʻlib qoldi. H.ning oxirgi shohi qatl etilgach (1002), ularning davlati tanazzulga uchragan. 1004-yil Fotimiylar Suriyadagi H. davlatini oʻzlariga tobe etdilar.

 

Suriya tarixi
Osiyo tarixi
Millatlar hamdoʻstligi

Hamdoʻstlik (1947-yilgacha Britaniya millatlar hamdoʻstligi) — Buyuk Britaniya va uning sobiq koʻpgina dominionlari hamda mustamlakalaridan iborat birlashma. H.ning huquqiy maqomi 1931-yil Vestminster statuti bilan belgilab berilgan (1947-yil aniqlik kiritilgan). Unda H.ga aʼzo davlatlarning oʻzaro hamda Britaniya bilan munosabatlari, ularning ichki siyosatda ham, tashqi siyosatda ham mustaqil va tenghuquqli davlat sifatida faoliyat yuritishi oʻz ifodasini topgan. 1971-yil Singapurda imzolangan H. prinsiplari toʻgʻrisidagi Deklaratsiya H. kon-sensus tamoyillari asosida ish olib boruvchi ixtiyoriy birlashma ekanli-gini tasdiqladi. H. 30 respublika va 21 monarxiyadan tashkil topgan. 16 monarxiya davlat boshligʻi sifatida Buyuk Britaniya qirolini tan oladi, bu mamlakatlarda general gubernator qirol nomidan ish koʻradi; 5 monarxiya oʻz qiroliga ega. Buyuk Britaniya monarxi H. boshligʻi va uning ramzi hisoblanadi. H. mamlakatlari har yili konfe-rensiya oʻtkazadilar. H. Kotibiyati mavjud. Buyuk Britaniyada hukumat tarkibida H. ishlari boʻyicha vazir bor.
Hamza (maʼnolari)

Hamza:

Joylar 
 Hamza (tuman) — Toshkent shahridagi sobiq tuman nomlaridan biri.
 Hamza (Oltiariq tumani) — Fargʻona viloyati Oltiariq tumanidagi shahar.

Kishilar 
 Hamza Hakimzoda Niyoziy — shoir, yozuvchi, pedagog, teatr arbobi. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1926).
Tinchlik (shahar)

Hamza (1963 yilgacha Vannovskiy posyolkasi) — Fargʻona viloyati Oltiariq tumanidagi shahar. Qoʻqon — Andijon temir yoʻl dagi stansiya (temir yoʻl posyolka yonidan 1890-yilda oʻtkazilgan). Viloyat markazi (Fargʻona sh.) gacha 36 km, tuman markazi (Oltiariq shaharchasi) gacha 7 km. Aholisi 13 ming kishiga yaqin (2005). Shahar oʻrtasidan Katta Fargʻona kanalioqiboʻtadi. Hamza shaharda neftni qayta ishlash, mineral suvni qadoqlash zavodlari, neft sisternalarini bugʻlab yuvish stanciayasi, neft mahsulotlari taʼminoti va don mahsulotlari korxonalari, MTP, avtokorxona, qurilish tashkilotlari, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. 3 umumiy taʼlim maktabi, iqtidorli bolalar gimnaziyasi, kasb-hunar kolleji, kutubxona, madaniyat uyi, stadion mavjud. Shaharni Fargʻona hamda Margʻilon shaharlari bilan birlashtiruvchi respublika ahamiyatidagi avto-magistral kesib oʻtadi va Qoʻqon sh. bilan bogʻlaydi. H.dan Fargʻona, Margʻilon, Qoʻqon va boshqa shaharlarga avtobus va marshrutli taksilar qatnaydi. Yana Hamzada kop tarmoqli shifoxona, koʻzni davolash markazi xamda bolalar polikilinikasi mavjud. Hamza oʻta sanoatlashgan boʻlishiga qaramasdan qishloq xoʻjaligi va bogdorchilik asosiy daromad manbai hisoblanadi. Shahar uzum yetishtirishda katta tajribaga ega uzumchilar shahrihamdir. Shaharda 1 yilda oʻrtacha 5 000 tonna uzum yetishtirib eksport qilinadi. Hamza shahrida yana yigirma ming tonna mevani sigʻdira oladigan mevalar saqlaydigan muzlatgich xam mavjud. mevalar 10 oygacha saqlanishi mumkin. Bu muzlatgich sifati va sigʻimi jixatidan oʻrta osiyoda yagonadir. Hamza shahriga 2012 -yilda „Tinchlik“ nomi berildi.

Shahar tarixi 

1941-yilda, umumiy rus va davlat arbobi Petr Semonovich Vannovskiy nomidagi, shaxarga uxshagan qishloq Vannovsky tashkil etildi. 1963-yilda u (mashhur oʻzbek shoiri keyin) Hamza Khakim-zade qishlogʻida nomlandi. 1974-yildan — Hamza shahar. 2012-yildan — shahar Tinchlik nomlandi. Katta Fargʻona kanali 2 qismga shaharni ajratib, oqadi. Kanal 1939-40gg yilda qurilgan, keyin shahar va sugʻoriladigan bogʻlar suv taʼminotini yaxshilash edi. Bu mahalliy aholining oʻz bogʻdorchilik mahsulotlari taʼminotini yaxshilash mumkin buldi. Shahri va eksport uchun ishlatiladi uzum faol yetishtirilgan turli navlarini chetidagi.

Fargʻona viloyati
Hamza al-Isfahoniy

Hamza al-Isfahoniy, Abu Abdulloh ibn al-Hasan (taxminan 893—961 va 971 yillar oraligʻi) — Eron tarixchisi va adibi. Arab tilida ijod qilgan. 12ta asaridan 3 tasi bizning davrimizgacha yetib kelgan. Olimning "Umumiy tarix" asarida Eron tarixiga oid noyob faktik materiallar jamlangan. H. al-I. arab manbalaridan tashqari, bizgacha yetib kelmagan oʻrta fors manbasi "Xvadaynamak" va islomgacha Eronga oid boshqa yozma va ogʻzaki (zardush-tiy kohinlari aytganlaridan yozib olingan) axborotlardan foydalangan. Asar 961 yilgacha voqealarni qamrab olgan.
Hamza Shinvoray Abdumurod

Hamza Shinvoray Abdumurod (1907—Peshovar shahri — 1994) — afgʻon shoiri. Ijodi 1923-yildan boshlangan. Lirik gʻazalnavis shoir sifatida tanilgan; hofizona ishqiy gʻazallari bilan katta shuhrat qozongan. Asarlarida pushtun xalqining orzu-umidlari, gʻam va hasratlari, ozodlik uchun kurashlarini yuksak badiiy saviyada kuylagan ("Uygʻonish", 1352). H.Sh. 50-yillarda ilk bor shoir Xushholxon Xat-tak (17-asr) sheʼriyatining maʼno va badiiy olami haqida yirik tadqiqot ishlarini olib borgan. 6 jildli asarlar toʻplami chop etilgan. Ularning asosiy qismini gʻazal, ruboiy, qitʼ-alar ham u yoki bu munosabat bilan yozilgan masnaviy, muhammas, qasida yoki boshqa janrlardagi sheʼrlar tashkil etadi. H.shahrining "Nido", "Ilm tolibiga", "Oʻzlik", "Sufiyga xitob", "Yosh afgʻon qoʻshigʻi", "Pushtunga", "Dard", "Zugʻum", "Komil inson", "Millat birligi" va boshqa shu kabi sheʼrlari shoirning vatan va millat dar-diga hamohang ijodining yorqin namunalaridir.

 

Shoirlar
Rasul Hamzatov

Hamzatov Rasul Hamzatovich (1923-yil 8-sentyabr, Dogʻiston Respublikasi, Xunzax tumani Sada qishlogʻi – 2003-yil 3-noyabr) – avarchi, koʻchma avar teatrida rejissyor yordamchisi, respublika arbobi va shoiri. U Tahririyat va radio qoʻmitasida adabiy xodim boʻlib ishlagan (1940 – 45). Moskvadagi Gorkiy nomidagi Adabiyot institutda tahsil koʻrgan (1945-50).

Ilk sheʼrlar toʻplami – „Ilhombaxsh muhabbat, olovli nafrat“ (1943). „Bizning togʻlar“ (1947), „Mening yurtim“ (1948), „Togʻlik oʻlkasi“, „Tugʻilgan yilim“ (1950), „Katta ogʻa shaʼniga“ (1952), „Dogʻiston bahori“ (1955), „Qalbim mening togʻlarda“ (1959), „Yuksak yulduzlar“ (1962), „Bitiklar“ (1963), „Yulduz yulduz bilan soʻzlashar“ (1964), „Yillar ortidan yillar“ (1968), „Oʻchoq boshi-da“ (1969), „Chegara“ (1972), „Muhab-batnoma“ (1974), „Soʻnggi narx“ (1976) va boshqa sheʼriy kitoblar mual-lifi.

H. ijodi Sharq va Gʻarb sheʼriyati anʼanalari oʻzaro tutashgan nuqtada paydo boʻlgan betakror hodisadir, H.ning Sharq tarovati bilan yoʻgʻrilgan va togʻli oʻlka kishilarining oʻziga xos ruhiy olamini aks ettirgan sheʼrlari 50-yillarda milliyligi, samimiyligi, lirik his va tuygʻularning bokiraligi bilan kitobxonlar va tanqidchilar eʼtiborini qozongan. H. sheʼrlarining lirik qahramoni kishilardagi yaxshi fazilatlarni qadrlay biluvchi, oʻzi ham boshqalarga mehr-muhabbatini ayamaydigan, katta hayotiy tajribaga ega boʻlgan, ruhiy olami boy va goʻzal insondir. H. sheʼrlarida ana shu lirik qahramon qalbining tamannolari yorqin ifoda etilgan. H., oʻz tabiatiga koʻra, lirik shoir. Shunga qaramay, u doston janrida ham ijod qilib, „Otam bilan suhbat“ (1953), „Togʻ qizi“ (1958), „Onalarni asrang“ (1978) kabi barkamol dostonlarini yaratgan. Uning hayot va adabiyot, onavatan va zamondoshlar haqidagi „Mening Dogʻistonim“ (1—2-kitoblar, 1967—71) lirik qissasi 60-yillarning 2-yarmida qardosh xalqlar adabiyotida soxta vatanparvarlik goyalari oʻrniga milliy gʻoya va milliy gʻurur tuygʻusining shakllanishida muhim rol oʻynagan. H. ning sheʼriy va nasriy asarlari, boshqa xalqlar adabiyoti qatori, shu davr oʻzbek adabiyotiga ham taʼsir oʻtkazgan. Xususan, Shukrulloning „Javohirlar sandigʻi“ lirik qissasi H.ning „Mening Dogʻistonim“ asari taʼsirida maydonga kelgan.

H. asarlari jahonning koʻplab tillariga, shu jumladan. oʻzbek tiliga tarjima qilingan. H. Gʻafur Gʻulom, Asqad Muxtor, Hamid Olimjon, Shuk-rullo, Abdulla Oripov singari oʻzbek shoirlari bilan ijodiy aloqada boʻlgan.

Manbalar 
 Yuksak yulduzlar, T., 1964; Moy Dages-tan, M., 1977; Sobraniye sochineniy, t. 1—5, M., 1980—82; Ostrov jenshin. Novne stixi i poemm, M., 1983; Sudi menya po kodeksu lyubvi, M., 2003.

Sovet yozuvchilari
Hamid ibn Baqoxoʻja

Hamid ibn Baqoxoʻja, Hamid Baqoyev (taxminan 1880 — Buxoro — taxminan 1935) — tarixchi olim, shoir. Ikki tarixiy asar: "Tanzil al-amsal fi zikr bayan al-ahvol" ("Hollar bayoni zikridagi misollar ifodasi"; qisqacha: "Tanzil, 1928) va "Munta-xabi tarix-i Amiron-i mangʻit" ("Mangʻit amirlarining qisqacha tarixi"; qisqacha: "Muntaxab"; 1931 — 32) muallifi.

H. ibn B.ning "Tanzil" asari 4 qismdan iborat boʻlib, uning dastlabki 3 qismi Buxoroning mangʻitlar davridagi tarixini aks ettirgan. Mual-lif dastlabki mangʻit amirlari toʻgʻrisida qisqacha maʼlumot bergach, asosiy eʼtiborni Samarqand chor Rossiyasi tomonidan bosib olingach, bu yerda yuz bergan siyosiy voqealarga qaratadi. Vobkentlik savdogar Sayidboyning savdo-sotiq ishlari bilan Rossiyada boʻlishi, Buxoro amirligidagi iqtisodiy va siyosiy qoloqlik sabablari, amir Muzaffarning rus bosqiniga qarshi turish uchun harbiy yordam soʻrab Usmonli turk sultonligi, Fransiya va Angliyaga murojaat qilishi (mak-tublar yuborishi) asarda keng yoritilgan. Asarning 4-qismida Buxoro bos-qini oqibatlari va BXSR tarixi bayon qilingan.

"Muntaxab"da amir Muzaffar davridan boshlab 20-asrning 1-choragigacha Buxoro amirligida yuz bergan muhim voqealar tasvirlangan. Bu asarlarning qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi.

Tarixchilar
Shoirlar
Abdusalom Hamidov

Abdusalom Hamidov (1885-Buxoro—1940) — kandakor usta. Buxoro kandakorlik maktabining yirik vakili. Hamidov anʼanaviy naqsh mujassamo-tiga yangi ramz va ohanglarni olib kirgan; yulduz, gerb, bugʻdoy boshogʻi, gʻoʻza chanogʻi, odam tasvirlari va boshqa H. koʻplab shogirdlar tayyorlagan (sho-girdlari orasida oʻgʻli Salimjon Hamidov ham bor). Hamidov ishlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi.

Manbalar