MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Iskandar mirzo

Iskandar mirzo — (1384-1415) — Iroq va Fors hokimi (1412—14). Temuriylardan. Amir Temurning nabirasi, Umarshayx Mirzoning oʻgʻli.

Onasi — Milkat Ogʻo begim. 1399-yil bobosi safarga ketayotib, uni Fargʻona hokimi etib tayinlagan. Samarqand taxtida oʻtirgan muvaqqat hukmdor Muhammad Sulton I. M.ni be-bosh, oʻzboshimcha siyosatidan norozi boʻlib uni Samarqandga chaqirtirgan hamda I. M.ning otabegi va 26 navkarini qatl ettirib oʻzini esa qamoqqa olgan. 1401-yil I. M. qamoqdan chiqarilib, unga kaltak jazosi berilgan. Sohibqiron 1403-yil I. M.ni Hamadon viloyatining hokimi etib tayinlagan. Amir Temur vafotidan soʻng I. M. akalari Pirmuhammad Mirzo va Rustam Mirzolar bilan Fors, Huziston, Kermon, Qum viloyatlarida oʻzaro nizolashib kurash olib borgan. Pirmuhammad Mirzo 1410-yil xiyonatkorona oʻldirilgach, I. M. akasining vorisi sifatida Sheroz taxtini egallaydi. I. M. Kermon (1411), Qum (1412) ni egallab, Iroq va Fors hukmdoriga aylanadi. U Isfahonni oʻziga poytaxt qiladi, oʻz nomidan pul zarb ettirib, xutbani Shohrux nomiga emas, oʻz nomiga oʻqitadi, Huroson xududida bosqinlar uyushtiradi. Shohrux qoʻshini bilan boʻlgan jangda I. M. yengiladi, Isfahon sh. egallanadi (1414-yil 20 iyul). Shohrux I. M.ni va unga tobe yerlarni Rustam Mirzoga topshiradi. Rustam Mirzo I. M.ning koʻzlariga mil tortib koʻr qiladi va maxsus nazoratda saqlaydi. Biroq, Shohrux bundan xabar topib I. M.ni ukasi Boyqaro Mirzo huzuriga joʻnatadi. I. M. ukasini saltanatga qarshi kurashga gijgijlaydi. Boyqaro Mirzo akasi soʻziga kirib Sherozga qoʻshin tortadi. Rustam Mirzo I. M.ni qoʻlga olib yana hibsda saqlay boshlaydi; 1415-yil 9 iyunda Boyqaro Mirzoni Sherozga kirganidan xabar topgach, I. M.ni qatl ettiradi.

Manbalar 

Kishilar
Temuriylar
Turkiy hukmdorlar
1415-yilda vafot etganlar
Iskandar Munshiy

Iskandar Munshiy, Iskandarbek Turkman (1561/62 — 1634) — tarixchi, Eron shohi Abbos I ning munshiysi. Oliy devonda xizmat qilguniga qadar moliyaviy ishlar boʻyicha kichik amaldor, soʻngra devoni inshoda xizmat qilgan; 1587 yil boshida harbiy xizmatga lashkarnavis sifatida qabul qilingan va Abbos I ning harbiy yurishlarida qatnashgan. 1592/93 yildan vafot etguniga qadar shohning shaxsiy kotibi boʻlib xizmat qilgan. I. M.ning "Tarixi olam oroyi Abbosiy" ("Abbosiyning jahon ziynati tarixi", 1616—taxminan 1630) asari safaviylarnit Abbos I davridagi tarixining asosiy manbasi hisoblanadi. Unda Ozarbayjon tarixi, Abbos I ning harbiy islohotlari, safaviylar qoʻl ostidagi mamlakatlar (Gruziya, Kurdiston, Shirvon)dagi xalq harakatlari, shuningdek, Movarounnahrning 16-asr oxiridagi siyosiy ahvoli, Xorazm bilan Eron oʻrtasidagi siyosiy aloqalar va b. haqida muhim maʼlumotlar bor.

Manbalar 

Safaviy tarixchilari
Iskandardaryo

Iskandardaryo — Tojikistondagi dare. Hisor togʻ tizmasining shim. yon bagʻridagi Iskandarkoʻldan boshlanib shim.sharq tomon oqadi va Yagʻnobdaryo bilan qoʻshilib Fondaryoni hosil qiladi. Uzunligi 20 km, havzasining mayd. 950 km². I. muzlik va qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi Iskandarkoʻldan chiqish joyida 19 mUsek. Har 1 m3 suvida oʻrta hisobda 16 g loyqa bor.

Manbalar 

Tojikistondagi daryolar
Iskandariya

Iskandariya () — MAR shimolidagi shahar, Iskandariya muhofazasining maʼmuriy markazi. Oʻrta dengiz sohilida, Nil daryosi delta-sining gʻarbiy qismida. Aholisi 3,4 mln. kishi (1996).

Miloddan avvalgi 332—331 yillarda Aleksandr Makedoniyalik qurdirgan, Ptolemey davrida (mil. av. 305 — 30 yillar) Misr poytaxti boʻlgan. Antik dunyoning ilmiy va madaniy markazlaridan biri. 1-asrda Iskandariya eng katta shaharlardan (Rimdan keyin) boʻlib, unda taxminan 1 mln. aholi yashagan. Iskandariyada dunyoda eng boy kutubxona boʻlgan [q. Aleksandriya (Iskan-dariya) kutubxonasi]. 7-asrda Iskandariyani arablar egallagan. Qohira shahri qurilgach (961 y.), Iskandariyaning mavqei pasaydi. 1517-yil Iskandariya usmonli turklar tasarrufiga oʻtdi. Muhammad Ali davrida (19-asr boshlari) Iskandariyada katta qurilishlar amalga oshirildi; kemasozlik korxonasi qurildi va Mahmudiya kanali qazildi. 1856-yil Iskanariya bilan Qohira oʻrtasida t. i. oʻtkazildi. Angliya Misrni bosib olgach (1882 i.), Iskanraiyada chet el banklari, kompaniyalari, vakolatxonalari ochildi; portdan Angliya harbiy kemalari turadigan joy sifatida foydalanildi. Shahar Misr milliy ozodlik harakatlarining (20-asrning 20—50-yillari) asosiy markazlaridan biri boʻlgan.

Iskandariya iqtisodiy mavqei jihatidan mamlakatda Qohiradan keyin 2-oʻrinda. Yirik transport va savdo markazi. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. MARning asosiy dengiz porti (okean kemalari ham kira oladi); kema katnaydigan Mahmudiya kanali orqali Nil bilan bogʻlangan. Suvaysh sh.dan Iskandariyaga Qohira va Tanto orqali neft quvuri oʻtkazilgan. Iskandariya porti orqali mamlakat tashqi savdo yuklarining 80 % oʻtadi (yuk ortib-tushirish 20 mln. t). Kema-sozlik va kema remonti, mashinasozlik va metallsozlik, neft, kimyo, sement, radio-texnika, toʻqimachilik, oziq-ovqat, koʻn poyabzal sanoatlari, hunarmandchilik rivojlangan.

I. eski shahar va yangi shahardan iborat. I.ning qad. qismida koʻchalar toʻgʻri toʻrtburchak asosida kesishgan (mil. av. 4-asrda yunon meʼmori Deynokrat loyihasi asosida bunyod etilgan); Pompey (yoki Diokletian) kolonnasi deb ataluvchi ustun, nekropollar, katakombalar saqlangan. I. bilan damba (koʻtarma) orqali tutashtirilgan Faros o.da mil. boshlarida „dunyoning yetti moʻjizasi“ dan biri sanalgan minora (mayoq) boʻlgan (hoz. uning oʻrnida arablar bunyod etgan qalʼa qoldiklari bor). I.ning yangi qismida keng koʻchalar, xushman-zara dengiz boʻyi, zamonaviy koʻp qavatli shinam binolar, savdo muassasalari, dengiz vokzali, masjidlar, qasr-muzeylar (Ras at-Tin, 19-asr boshi; Muntazo saroyi, 20-asr boshi; Muhammad Ali muzeyi, 20-asr), At-Tahrir markaziy maydoni (19-asr 2-yarmi), universitet, ilmiy tadqiqot institutlari, koʻplab muzey (jumladan, dengiz muzeyi, nafis sanʼat muzeyi), Milliy kutubxona va b. bor.

Manbalar 

  

Misr shaharlari
Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Aleksandr asos solgan shaharlar
Misrning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari
Misrdagi Oʻrta yer dengizi port shaharlari va shaharchalari
Misrning metropolitan hududlari
Iskandarkoʻl

Iskandarkoʻl — Tojikistondagi koʻl. Hisor togʻ tizmasining shim. yon bagʻrida. Iskandardaryo havzasida dengiz sathidan 2195 m balandlikda. I. togʻ qulab Iskandardaryo vodiysini toʻsib qoʻyishi natijasida paydo boʻlgan. Uzunligi 3,3 km, eng keng joyi 2,9 km, mayd. 3,4 km², eng chuqur joyi 72 m, oʻrtacha chuq. 51 m. Qoʻlning suv hajmi 173 mln. m³. I.ga bir necha soy va jilgʻalar quyiladi, faqat Iskandardaryo oqib chikali. Quyilayotgan va chiqib ketayotgan suv miqdoriga qarab I.ning suv sathi oʻzgarib turadi. I. suvi eng issiq oylarda 10—12° ga qadar isiydi, yanvarningoʻrtalaridan martning oʻrtalarigacha muzlab yotadi. Suvi tiniq va chuchuk. I. — chiroyli tog kullaridan biri. Turizm rivojlangan.

Manbalar 

Koʻllar
Tojikiston
Iskandarkoʻl ekspeditsiyalari

Iskandarkoʻl ekspeditsiyalari (1870, 1875) — Zarafshonning yuqori oqimidagi bekliklarni istilo etish maqsadida podsho Rossiyasi tomonidan uyushtirilgan harbiy yurishlar. Birinchi harbiy yurish (1870, aprel — may)dan maqsad podsho Rossiyasi Buxoro amirligining anchagina qismini bosib olgach, amirlik-ka tobe boʻlgan Koʻhiston, yaʼni Hisor, Koʻlob, Baljuvon bekliklari va Qo-rategin, Darvoz shohliklari hamda Zarafshonning yuqori oqimidagi yarim mustaqil Mogʻiyon, Fon, Kishtut, Fal-gʻar, Mastchoh, Yagʻnob mulklarini bosib olish va Iskandarkoʻl atrofidagi tabiiy boyliklarni oʻrganish edi. Yurishga Zarafshon okrugi boshligʻi general Abramov rahbarlik qildi. Ekspeditsiya tarkibiga geolog D. K. Mishenkov, tabiatshunos olim A.F. Fedchenko, haritashunos L. N. Sobolev, topograf A. M. Skassi va b. kiritilgan. Mastchox/shk mahalliy aholi ruslarga qattiq qarshilik koʻrsatganiga qaramay, 1-ekspeditsiya natijasida Zarafshon daryosining yuqori oqimidagi bekliklar tumanga aylantirilib, Zarafshon okrugiga qoʻshib olindi, ularning aholisi, geografiyasi va topografiyasi toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplandi.

Ikkinchi harbiy yurish (1875) Koʻhistonda Qalandar miroxoʻr boshchiligida Puldarak qishlogʻida koʻtarilgan milliy ozodlik harakatini bostirishga qaratildi. Shu maqsadda shtabs-kapitan G. A. Arendarenko boshchiligida 1 muntazam batalon, 10 otliq kazak va 1 togʻ zambaragi yuborildi (8 noyabr). 21 noyabr

da esa A. M. Yefimovich boshchiligida qoʻshimcha harbiy qism yetib keldi. Natijada ozodlik harakati, asosan, bostirildi. Uning bir qism qatnashchilari Yuqori Mastchoh qishlogʻiga chekinganlar. Ularga Qoʻqon xonligida yashovchi aholidan yordam kelishi bilan ozodlik harakati ommaviy tuye oldi. General G. A. Arendarenko 1876-yil 13 yanvarda yangi kuch bilan xalq harakatini shafqatsiz ravishda bostirdi. Qalandar miroxoʻr qoʻlga tushirildi, istiqlolchilarning koʻp qismi qirib tashlandi. I.e. natijasida Zarafshonning yuqori oqimidagi bekliklar uzil-kesil podsho Rossiyasi tomonidan bosib olindi.

Naim Norqulov.

Manbalar 

 

Buxoro amirligidagi harbiy harakatlar
Oʻzbekiston harbiy tarixi
Ibrohimjon Iskandarov

Ibrohimjon Iskandarov (1932.8.5, Sayram tumani Qoramurt qishlogʻi, Qozogʻiston — 13.12.2020) — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akad (1979), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1992), iqtisod fanlari doktori (1969), professor (1973). Toshkent moliya-iqtisod institutini tugatgan (1953). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ijtimoiy fanlar boʻlimi kotibi (1962—63), Iqtisodiyot institutida boʻlim mudiri (1963—68). Oʻzbekiston Davlat reja qoʻmitasi huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar institutida ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbo-sari (1968-69). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot instituti direkto-rining oʻrinbosari (1969—71), direktori (1971—75). Toshkent xalq xoʻjaligi instituti rektori (1975—76), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa, iqtisod va huquq boʻlimi akad.kotibi (1976—79) va ra-isi (1984—87); Fanlar akademiyasi Prezidiumi bosh ilmiy kotibi (1979—84). Oʻzbekiston Vazirlar Kengashi raisining oʻrinbosari — Davlat Reja qoʻmitasi raisi (1987—89); Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Respublika ishlab chiqaruvchi kuchlarini oʻrganish kengashi raisi (1989—90), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti (1990—96). 1997-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisodiyot institutida iqtisodiy integratsiya mu-ammolari boʻlimi boshligʻi.

I.ning ilmiy ishlari sanoat iqtisodiyoti, yalpi milliy mahsulotni hisoblash uslubiyati, bozor iqtisodiyotiga oʻtish sharoitida Oʻzbekistonning jahon iktisodiyotiga integratsiyalashuvi muammolariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974).

Manbalar 

 Ekonomicheskiye problemi razvitiya tekstilnoy promishlennosti v Oʻzbekistane, T., 1969; Problemi ekonomicheskoy nauki v Oʻzbekistane, T., 1979.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Mirzagʻani Iskandarov

Mirzagʻani Iskandarov (1925.6.11, Zadaryo tumani — 1995.15.9, Toshkent) — tarixchi olim. Oʻzbekiston FA mux-bir aʼzosi (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1976). Tarix fanlari doktori (1973), professor (1981). Nizomiy nomidagi Toshkent pedagogika institutini (1954) tugatgan. Oʻzbekiston K.P MK targʻibot va tashviqot boʻlimi mudiri (1974—79), Toshkent Oliy partiya maktabi direktori (1980—91). Asarlari oʻtgan asr 70—80-y.lari madaniyati, ziyolilar va ularning iqtisodiyot, madaniyat, fan va texnika sohalaridagi faoliyatlariga oid.

Manbalar 

1925-yilda tugʻilganlar
1995-yilda vafot etganlar
Oʻzbek tarixchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Saʼdulla Iskandarov

Iskandarov Saʼdulla (1939.5.2, Xorazm viloyati Bogʻot qishlogʻi) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000). Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasi akademik (1991), kimyo fanlari doktori (1973), professor (1980). Toshkent farmatsevtika institutini tugatgan (1961). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida ilmiy xodim (1965—73), Xorazm pedagogika institutida prorektor (1973-77). UrtaOsiyo neftni qayta ishlash ilmiy tadqiqot instituti direktori (197778). Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash in-jenerlari instituti rektori va kafedra mudiri (1978 — 86; 2001-yildan), laboratoriya mudiri (1976—1991). Toshkent farmatsevtika instituti rektori (1991—2001). Ilmiy ishlari oʻsimliklar alkaloidlarini oʻrganish, kimyoviy tuzilishini aniqlash, strukturaviy tahlil usullari va ularni qishloq xoʻjaligida qoʻllash masalalariga bagʻishlangan. Usimliklardan 24 yangi alkaloid ajratib olgan. Paxtachilikda qoʻllaniladigan biologik stimulyatorlar (A-1, Ketostim), "Optim" defoliantini ixtiro qilgan. Shamol eroziyasiga karshi kurashda interpolimer kompleks qoplama hosil qilish usulini yaratdi. Tibbiyotda keng koʻlamda ishlatiladigan bir qancha noyob dorilar (levomitsetin, vitamin Ye, mumiyo va b.)ni ishlab chiqarishning yangi texnologiyalarini taklif etdi. Oliy oʻquv yurtlari uchun organik kimyo boʻyicha darsliklar yozgan. Jahon dorishunoslar Kongressi aʼzosi (1996).

Manbalar 

Kimyogarlar
Sobir Iskandarov

Sobir Iskandarov (1909.11.03 – Toshkent – 1976.02.07) — kino dublyaji rejissyori. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Leningrad sahna sanʼati texnikumini tugatgan (1930). 1930-yildan "Oʻzbekfilm"da ishlagan. "Soʻnggi bek" filmida aktyor, "Makrli changal", "Tong oldidan", "Ulim qudugʻi", "Yigit" filmlarida rejissyor yordamchisi, aktyor sifatida qatnashgan. 1936-yildan rejissyor Chet el filmlarini oʻzbek tiliga dublyaj qilishda xizmatlari katta. "Ikki jangchi", "Tinch oqar Don", "Ona kalbi", "26 Boku komissari", "Joʻra sarkor", "Sevgi va so-qov", "Sofiya Grushko" va boshqalar u rejissyorlik qilgan filmlardan. Iskandarov, shuningdek, oʻzbek filmlarini qardosh xalqlar tillariga dublyaj qilishda ham qatnashgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Toʻlqin Iskandarov

Iskandarov Toʻlqin Iskandarovich (1939.25.4, Toshkent) — gigiyenist, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), tibbiyot fanlari doktori (1976), professor (1977). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1984). Tosh TIni tugatgan (1962). Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligi Sanitariya, gigiyena va kasb kasalliklari ilmiy tadqiqot institutida laboratoriya mudiri (1967—70), mehnat gigiyenasi boʻlimi mudiri (1970—1972), direktor (1980—89, 1995-yildan), ToshTI kommunal gigiyena kafedrasi mudiri (1972-98). Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vaziri oʻrin-bosari (1989-95). Issiq iqlim sharoitida paxtachilikda qoʻllaniladigan pestitsidlar gigiyenasi va toksikologiyasi ustida tadqiqot olib borib, tashqi muhitni pestitsidlar taʼsiridan muhofaza qilish va aholi sogʻli-gʻini saqlash tadbirlarini ishlab chikdi.

Ac: Qishloqxoʻjaligida mineral oʻgʻitlar, pestitsidlar va bakterial vositalarni ishlatishda ehtiyot choralari, T., 1992; Ekologiya i epidemiologiya virusnogo gepatita "A" v Oʻzbekistane, T., 1993; Ekologiya i gigiyena biologicheskix sredstva zashiti rasteniy, T., 1995; Ekologiya, epidemiologiya i profilaktika xoleri, T., 1995; Oʻta xavfli bakterial va virus kasalliklari, T., 1996.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Gʻoyibnazar Iskandarov

Gʻoyibnazar Matmurodovich Iskandarov (1934.20.11, Toshhovuz — 1994.20.12, Toshkent) — aktyor, rejissyor Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutining aktyorlik (1957) va rejissyorlik (1983) fakultetlarini tugatgan. Hamza teatrida aktyor (1954— 61), Oʻzbekiston televideniyesida aktyor va rejissyor (1961—77), Jizzax teatrining bosh rejissyor (1977—81), Jizzax filarmoniyasining direktori (1981 —87), Oʻzbekiston radiosida rejissyor (1988—94). Asosiy rollari: Moʻmin Mirzo ("Alisher Navoiy"), Omon ("Yangi yer"), Nizom ("Hurriyat") va boshqalar. Rejissyorlik qilgan asarlari: "Jamila" (Ch. Aytmatov), "Shishali yurak" (L. Ustinov), "Beva-fo yakan" (A. Jamol, Gʻ. Iskandarov) kabi telespektakllar; "Zoʻraki tabib" (Molyer), "Oygul bilan Baxtiyor" (H. Olimjon), "Kelinlar qoʻzgʻoloni" (S. Ahmad) va b. spektakllar.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Iskandarun

Iskandarun - Urta dengizdagi qoʻltiq, Turkiyaningjanubi-sharqida. Uz. 74 km, eng keng joyi 46 km, chuq. 99 m gacha (kiraverishda). Sharqiy va janubi-sharqiy sohillari togʻli, gʻarbiy qismi tekis. I.ga Jayhon daryosi quyiladi. Suv qalqishi sutkalik, bal. 0,8 m gacha. Sharqiy sohilida Iskandarun porti joylashgan.

Manbalar 

Turkiya
Qoʻltiqlar
Iskart

Iskart — 1) biror narsaning anik, belgilangan meʼyori, oʻlchovi, qolati; mas, temirchilikda oʻtda qizdirilgan pichoq, bolta, tesha va b. asboblarning qizish meʼyori; 2) tikuvchilik, temirchilik va b. kasblarda biron buyumning qogʻoz (karton) yoki tunukadan tayyorlangan andazasi (mas, koʻylak yengi, ketmon, bel va b. andazasi); 3) atlas tanda ipi yuziga gul solish uchun naxlarni livitlarga ajratib, kalava singari qatlab qoʻyilgan joyi. Atlas yuziga tushirilgan gul nusxalari ("yaxudo nusxa", "guli namozshom", "margʻilon mashʼali", "xosiyatxon"va b.) I.da toʻliq bir shakl kasb etadi. Shu jihatdan tushgan naqshlar ham I. deyiladi.

Manbalar
Iskifagn

Iskifagn — oʻrta asrlarda Kesh viloyatining Xuzor rustoqida joylashgan yirik shahar. Shahar nomi tarkibida sugʻdiycha "fagn" soʻzining borligi bu yerda mahalliy maʼbudlarga atalgan ibodatxona boʻlganligidan dalolat beradi. Shunga koʻra, uni sugʻdiycha "Juda baland ibodatxona" yoxud turki ycha "eski ibodatxona", deb atash mumkin. "Hudud ul olam"pya bu shahar Sakifagn shaklida uchraydi. I. oʻrnida hozir Gʻuzordan 9 km shim.da joylashgan yirik Xoʻjabuzruktepa shahar harobasi joylashgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, shahar mil. 6-asrda vujudga kelib, 13-asr boshida moʻgʻullar istilosi natijasida vayron boʻlgan. V. V. Bartoldning fikricha, I. atamasi hozir Eskibogʻ qishlogʻi nomi koʻrinishida saqlanib qolgan.

Adabiyot 
 Bartold V. V., Sochineniya, t.1, M., 1963; Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv., T., 1996.

Manbalar
Iskofiy

Iskofiy (taxallusi; asl ismi Abulqosim Ali ibn Muhammad) (10-asr, Chagʻoniyon; hozirgi Surxondaryo viloya-ti, Denov tumani) — shoir, kotib, notiq. Huroson hokimi Abu Ali as-Sagʻoniy (940—955) saroyida devon boshligʻi boʻlgan. Somoniylar amiri alhamid Noʻh ibn Nasr (943—954)ning saroyiga etgan taklifini rad qilgan. Ammo Noʻh bilan boʻlgan jangda Abu Ali yengilgan, I. ham asir olingan. Noʻh shoirni oʻz saroyida devon boshligʻi oʻrinbosari (948), soʻng boshligʻi etib tayinlagan. I. rasmiy xatlarni yozishga mohir boʻlgan, notiqlik sanʼatini puxta egallagan, noma janrini rivojlantirgan. I. iboralari xalq orasida aforizm va maqollarga aylanib ketgan. 21 sheʼri saqlangan, koʻpchiligi hajviy. Ayrimlarida saroy amaldorlari tanqid qilingan. I. turli mavzularda vasflar yozgan.

Manbalar
Island tili

Island tili — xind-yevropa tillari oilasining german tillari guruhiga mansub gʻarbiy skandinav tillaridan biri. Islandiyaning davlat tili. I.t.da umuman 270 mingdan or-tiq kishi soʻzlashadi (1992). Bu til vakillari Islandiyada, bir qismi Kanada va AQShda istiqomat qiladi. I.t. deyarli shevalarga ega emas. 12—13-asrlarda I. t. fonologik tizimida qisqa va choʻziq diftonglar (ikki unli to-vush birikmasi), portlovchi, jarangsiz undoshlar paydo boʻlgan. Urgʻu soʻzlarning birinchi boʻgʻiniga tushadi. I.t.da boshqa tillardan oʻzlashgan soʻzlar kam. 11-asr oxiri va 12-asr boshlaridan lotin alifbosi asosidagi yozuvda.

Manbalar
Islandiya (orol)

Islandiya — Atlantika okeanining shimolidagi orol, Islandiya davlati joylashgan.

Manbalar 

 

Orollar
Yevropa
Islandiya shpati

Islandiya shpati - mineral, kalsit ning shaffof turi. Opti-kada polyarizatsiya linzalari tayyorlanadi. Q. Kalsit.

Manbalar
Islandlar

Islandlar — xalq. Islandiyaning asosiy aholisi. 255 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Shuningdek, Kanadada (30 ming kishi), AQShda (5 ming kishi) va Yevropa mamlakatlarida ham yashaydilar. Yevropeoid irqiga mansub. Island tilipe. gaplashadilar. Dindorlari — lyuteranlar.

I.ning etnogenezi va etnik tarixi yaxshi oʻrganilgan: "Yer egallanganligi haqida kitob" (12—13-asrlar)da Islandiyaga dastlabki (9—10-asrlarda) kelgan 400 kishining (asosan, norveglar) nomlari keltirilgan. Skandinav-kelt komponenti I.ning boshlangʻich etnik asosi boʻlgan. 930 yilda birinchi umumisland xalq majlisi — alting chaqirilgan. 1000 yildagi altingda ixtiyoriy ravishda xristian dini qabul qilingan. 13—17-asrlarda I. elatboʻlib, 19-asr oxirida esa millat boʻlib shakllangan. Anʼanaviy mashgʻulotlari — qoʻychilik va yilqichilik, shuningdek, baliqchilik, hunarmandchilik ham qad. tarixga ega.

Manbalar
Islimiy

Islimiy — oʻsimliksimon shakldagi takrorlanuvchi taqsimlardan tuzilgan asosiy naqsh turi. Naqsh asosini tanob, band, barg , butalar tashkil etadi. I. bir-biriga uzluksiz ulanib, oʻralib ketadigan chirmoviqsimon, oʻsimliksimon naqshlarning takrorlanishidan tashkil topadi. Shuning uchun baʼzan ustalar uni oʻrama yoki oʻsimliksimon naqsh deb ham ataydilar. I. naqshning xillari koʻp, u qaysi shakl bilan toʻldirilsa, naqsh shu shaklning nomi bilan ataladi: I. barg , I. bar-gak, I. bofta, I. gul, I. zanjira, I. madohil, I. mehrob va b. yuzdan ortiq sodda va murakkab turlari mavjud. Bu naqsh turlari yanada koʻpayib bormoqda. I. naqshlarning hunarmandlik rivojlangan shaharlar nomlari bilan atalgan xillari ham bor: Isfahoni I., Arabi I., Mashhadi I. va b. Turli davrlarda yashagan xalq ustalari yangi-yangi I. xillarini yaratgan va buyumlar be-zagi (ganchkorlik, naqqoshlik, yogʻoch oʻymakorligi, miskarlik, zardoʻzlik, kulolchilik, gilamchilik, kashtadoʻzlik va b.)da keng qoʻllagan. Shuningdek, uni yanada jozibali qilish maqsadida naqshlarda qoʻshimcha materiallardan foydalanilgan. Mas, zargarlik, kan-dakorlik, miskarlikda qimmatbaho toshlar, qahrabo va b. qadalgan. Bu uslub Oʻrta Osiyo, Yaqin Sharq, Hindiston, Eron, Turkiya, Afgʻoniston ustalari tomonidan keng foydalanilgan. I. naqshning naqqoshdan katta tajri-ba va mahorat talab qiladigan murakkab xillari ham bor. Xiva (Paxlavon Mahmud maqbarasi gumbaz osti bagʻallari), Buxoro, Samarqand (Registon ansambli, Sherdor Madrasa ravogʻi, mehrobi), Toshkent, Qoʻqon, Margʻilon, Andijon shaharlarida yogʻoch uymakori (A. Abdurahimov va b.), miskar (Abdulla hoji va b.), zardoʻz (N. Aminov va b.), ganchkor, kashtadoʻz ustalar ishlarida keng qoʻllanilgan, hozir ham I. naqshlardan keng foydalaniladi. Xalq ustalaridan S. Maxmudov, J. Hakimov, T. Toʻxtaxoʻjayev, O. Fayzullayev, N. Ibrohimov, M. Usmonov, K. Karimov va b.ning ijodlarida buni koʻrish mumkin. Shuningdek, kitob va jur.larni bezashda ham I. naqsh xillari keng qoʻllaniladi. Bu soxdda grafik rassom I. Ikromovnsng xizmati katta.

Manbalar 

 

Sanʼat
Arxitektura