MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ajdarbey masjidi

Ajdarbey masjidi () — Ozarbayjon poytaxti Boku shahrida 1912-yilda qurilgan masjid. U Ittifoq masjidi nomi bilan ham tanilgan. Meʼmori — Zivər bəy Əhmədbəyov.

Tarixi 

Oʻtgan asrning boshlarida, taniqli xayriyachi Ajdarbey Ashurbeyov tomonidan 1912-1913-yillarda Bokuda qurilgan va foydalanishga topshirilgan masjid Ozarbayjonning eng obroʻli diniy ibodat markazlaridan biri hisoblanadi. Ushbu muqaddas ibodatxona dastlab Musulmonlar birligining ramzi sifatida Ittifoq masjidi deb nomlangan.

Boku musulmonlarining eng qadimiy va eng katta ibodat joylaridan biri boʻlgan bu masjid Hoji Ajdarbayning shaxsiy byudjeti hisobiga qurilgan. Oʻsha paytda ziyoratgoh 400 kishiga sigʻinish uchun moʻljallangan edi. Biroq, Sovet Ittifoqi qulaganidan soʻng, ushbu masjidga tashrif buyuruvchilar soni ham sezilarli darajada oshdi va bu hududga odamlar kelishi ham koʻpayib, gavjumlashdi. Shu sababli Kavkaz musulmonlari idorasi masjidni rekonstruksiya qilishga va namozxonalar sonini kooʻaytirishga qaror qildi. Taxminlarga koʻra, rekonstruktsiya qilinganidan soʻng, 2000 ga yaqin namozxon bu erda ibodat qilishi mumkin.

Boku markazida joylashgan va qadimiy va boy tarixga ega boʻlgan Ajdarbey masjidining oʻziga xos xususiyati shundaki, u xalq orasida Ajdarbey masjidi, Moviy masjid yoki Ittifoq masjidi nomi bilan ham tanilgan.

Masjid qurilishining tarixi juda qiziq. Aytishlaricha, Nabat xonim Xoʻjabey qizi Ashurbeyli-Rzayeva Tazapir masjidini qurishni boshlaganda, uning ukasi Ajdarbey unga yordam bergan. Bunga javoban Nabat xonim „Agar sizda imkoniyat va jasorat boʻlsa, oʻzingiz borib masjid qurib bering“ degan va yordam olishdan bosh tortgan. Bu holatda Ajdarbey Ashurbeyov 1905-yilda masjid qurishga qaror qildi va hozirgi Moviy masjidning qurilishiga tamal toshini qoʻydi. Shunday qilib, masjidning qurilishi qiziqarli tasodif edi. Aytishlaricha, masjidning birinchi nomi Ittifoq boʻlgan. Ajdarbey Ashurbeyov masjidni qurayotganida uning maqsadi bu yerga kelgan shialar va sunniylar hech qanday toʻsiqsiz birga namoz oʻqishi edi. Ushbu anʼana bugun ham saqlanib kelinmoqda. Qizigʻi shundaki, Moviy masjid hanuzgacha Islomning har ikki mazhabidagi musulmonlar birgalikda namoz oʻqiydigan yagona joy. Xalq orasida masjid bir necha nom bilan atalishi bejiz emas. Gumbaz rangidan kelib chiqqan holda, bino xalq orasida Moviy masjid deb nomlanadi. Ajdarbey vafotidan keyin uning ismi masjidga berilgan.

Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev 2010-yil 25-mayda Bokudagi Ajdarbey masjidini tiklash boʻyicha chora-tadbirlar toʻgʻrisida farmon chiqargan.

Manbalar 

Bokudagi masjidlar
Hoji Javad masjidi

Hoji Javad masjidi () — Ozarbayjon poytaxti Boku shahri, Yasamal tumani, Abdulla Shaiq koʻchasi, 79-uyda joylashgan mahalliy ahamiyatga ega masjid.

Tarixi 
Mahalliy aholining aytishicha, masjidni qurgan Hoji Javad savdogar boʻlgan. Masjidning old eshigida uchta tosh yozuvlar oʻyib yozilgan. Ushbu yozuvlardan biriga koʻra, hijriy-qamariy taqvimi boʻyicha masjid qurilgan sana 1305-yil.

Ushbu masjidni qurgandan soʻng, Hoji Javad Eronning Mashhad shahriga yoʻl olgan va u yerda 1902-yilda vafot etgan. Shundan keyin masjidni boshqarish oqsoqol va mahallada hurmatga sazovor boʻlgan Hoji Abdulhasanbeyga ishonib topshirilgan.

Masjid jamoat ibodat joyidan tashqari, madrasa ham boʻlgan. Mahalla oqsoqollarining soʻzlariga koʻra, Aliaga Vohid boshlangʻich maʼlumotni ushbu madrasada olgan. 

Sovet hokimiyatining dastlabki yillarida bu ibodat va ilm markazi oʻz faoliyatini tugatdi. Keyinchalik, madrasa hujralari aholiga yashash uchun berilgan va masjid binosi bolalar bogʻchasi sifatida ishlatilgan. Keyinchalik, bolalar bogʻchasi yopildi va masjid bayroq-plakatlar ustaxonasiga aylantirildi.

SSSR qulaganidan soʻng, ozarbayjon xalqi, boshqa millatlar singari, mustaqillikka erishgach, ziyoratgohlar, masjidlar va boshqa muborak qadamjolar odamlarga ochila boshladi. Mahalliy jamoat va oqsoqollarning saʼy-harakatlari bilan ushbu masjid ochilib, qayta tiklandi. Avvalo, masjid nomida xato bor edi. Mahalliy aholining aksariyati masjid asoschisini emas, balki uni boshqargan Hoji Abdulhasanbeyni esladilar. Shuning uchun ham masjid dastlab "Hoji Abdulhasanbey" deb nomlangan. Biroq, Hoji Javadning nabirasi Kubra xonim va uning oʻgʻli Seyyid Rasim masjid kim tomonidan qurilganini tarixiy faktlar bilan isbotladilar. Shundan soʻng masjidning nomi Hoji Javad deb oʻzgartirildi.

Hoji Namig Boboxonov Hoji Javad masjidining ochilganidan va dindorlar foydalanganidan keyin birinchi diniy jamoat raisi boʻlgan. 

Hozirda Azizov Kanan Sarvan oʻgʻli boshchiligidagi Hoji Javad masjidi diniy jamoasi faoliyat yuritmoqda.

Buzilishi 
2017-yil aprel oyida masjidning buzilishi kun tartibida boʻlgan va bu aholining noroziliklariga sabab boʻlgan.

2017-yil iyun oyida Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Alievning topshirigʻiga binoan Boku shahrining Yasamal tumani, Abdulla Shaiq koʻchasi, 79-uyda joylashgan Hoji Javad masjidi buzib tashlandi va poydevorni hududdagi yangi manzil - Abbos Mirza Sharifzoda koʻchasida oʻrnatishga qaror qilindi.

2017-yilda, 30-iyundan 1-iyulga oʻtar kechasi, masjid Yasamal ijroiya hokimiyati tomonidan buzib tashlandi.

Ushbu voqeadan keyin Prezident Ilhom Aliyev gʻazablanib, Hoji Javad masjidini buzib tashlaganligi uchun Yasamal tumani ijroiya hokimiyati boshligʻi Ibrohim Mehdiyevni ishdan boʻshatdi.

Manbalar 

Bokudagi masjidlar
Fotimayi-Zahra masjidi

Fotimayi-Zuxra masjidi () — Ozarbayjon poytaxti Boku shahrining Suraxani tumanidagi Garachuxur aholi punktining Yangi Gunashli turar joyidagi masjid.

Masjid haqida 
Boku shahar ijroiya hokimiyatining 1996-yil 21-avgustdagi 1179-sonli buyrugʻi bilan Boku shahrining Yangi Gunashli aholi punktidagi „Fotimayi-Zahra“ masjidining diniy jamoasiga 1,3 gektar yer ajratilib, masjid-madrasa majmuasini qurishga ruxsat berilgan.

Masjid doimiy foydalanishga berilganligi sababli bu hudud toʻsib qoʻyilgan va masjid qurilishi boshlangan. Masjid qurilishi 1990-yillarning oxirlarida boshlangan.

Keyinchalik masjidni toʻliq qurishga ruxsat berilmadi. Boku meri Hojibala Abutalibovning 2002-yil 31-oktabrdagi buyrugʻi bilan avvalgi 1996-yil 21-avgustdagi 1179-son buyrugʻi oʻz kuchini yoʻqotgan deb topildi. 

Shundan soʻng, masjidni noqonuniy deb hisoblagan Suraxani tumani Ijroiya hokimiyati masjidga qarshi sudga murojaat qilib, suddan yerni qaytarib berishni va masjidni buzishni soʻragan.

Diniy hamjamiyat Boku shahar Ijroiya hokimiyati rahbarining 2002-yil 31-oktabrdagi buyrugʻini bekor qilishni va noqonuniy xatti-harakatlarni toʻxtatishni talab qilib, qarshi daʼvo bilan chiqqan.

Oʻsha paytda dindorlarning huquqlarini advokat Aslan Ismayılov himoya qilgan. Tuman hokimiyati Boku 2-sonli mahalliy iqtisodiy sudi, Boku Apellyatsiya sudi va Oliy sud jamoatchilikning qattiq qarshiliklariga qaramay, yerni qaytarib olishga va masjidni buzishga qaror qildi.

2009-yilda sud masjidni noqonuniy qurilish sifatida buzish toʻgʻrisida qaror chiqargan boʻlsa-da, 2010-yilda Prezident Ilhom Aliyev masjidni buzish toʻgʻrisidagi qarorni bekor qilib, uni Kavkaz musulmonlari idorasiga topshirdi.

Sud qarorlari Oliy sud Plenumi tomonidan bekor qilingan, Boku apellyatsiya sudi 29-dekabr 2010-yildagi qarori bilan Boku shahar ijroiya hokimiyatining 2002-yil 31-oktabrdagi 613-sonli buyrugʻini bekor qilgan, Suraxani tumani ijroiya hokimiyatining daʼvosi qondirilmagan, Boku Suraxani Yangi Gunashli aholi punktining markaziy massivida joylashgan 1,3 gektar yer maydoni va u yerda qurilgan masjid majmuasi Kavkaz musulmonlari idorasining balansiga oʻtkazilgan.

Qaror kuchga kirdi, ammo masjid toʻliq yaroqsiz holatda. Shunga qaramay, masjid oʻz faoliyatini davom ettirmoqda va odamlar bu yerga ibodat uchun kelmoqdalar.

Fotimayi-Zahra masjidining 2017-yil fevral oyida buzilishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar baʼzi ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda tarqaldi. Ozarbayjon diniy tashkilotlar bilan ishlash davlat qoʻmitasining diniy tashkilotlar bilan ishlash boʻlimi boshligʻi Aliheydar Zulfugarov masjid Kavkaz musulmonlari idorasiga mahalliy munitsipalitet tomonidan berilishini aytib, masjid haqidagi maʼlumotlarga aniqlik kiritdi.

Manbalar 

Bokudagi masjidlar
Muhammad masjidi

Muhammad masjidi () — Ozarbayjon poytaxti Boku shahridagi bizning davrimizga qadar saqlanib qolingan eng qadimiy masjid. Ikki: yer osti va yer usti qavatlaridan iborat masjid binosi X-XI asrlarda qurilgan. Masjidning quruvchi ustasi Muhammad ibn Abu Bakrdir.

Tarixi 
Masjidning ikki asosiy nomi mavjud. 1723-yilda ruslar Bokuni bosib olganlaridan keyin masjidga Siniqqalʼa nomi berilgan. Shaharning eng qadimgi masjidining minorasi, oʻsha yilning 26-iyun kuni Kaspiy qirgʻogʻi boʻylab yurgan Pyotr I artilleriyasi Bokuga qarata oʻq uzganda ham zarar koʻrgan. Artilleriya snaryadlari minoraning yarmini buzib yuborgan va shundan keyin „Siniqqalʼa“ deb nomlangan. Yodgorlikning asl nomi nomaʼlum. Masjidning shimoliy qismida kufiy xatidagi yozuvda shunday deyilgan:

Koʻplab mutaxassislar Muhammad Abu Bakr oʻgʻlini masjid meʼmori deb bilishadi. Taniqli olim Jafar Qiyasi kotibning matnidan Muhammad Abu Bakr oʻgʻli masjidning buyurtmachisi boʻlganligi va u shahar meri boʻlganligi aniq koʻrinib turibdi.

Muhammad masjidi - Bokudagi saqlanib qolgan eng qadimiy masjid va uning minorasi Shimoliy Ozarbayjon minoralaridan eng qadimiyidir. XX asrning boshlariga qadar Sinigqalʼa bir qavatli masjid edi va uning balandligi minora bilan taqqoslaganda kichik edi. Ikkala tomondan unga biriktirilgan binolardan xolos qilinganidan soʻng, yodgorlikning pastki qismi ochiq boʻldi. Minora va masjid binosining asl holati tiklandi.

Arxitektura tuzilishi

Inshoot xususiyatlari 

Arxitektor masjid qurilgan qiya relyefdan foydalanib, noyob fazoviy tuzilishga ega boʻlgan ikki qavatli, bitta minora masjidni mohirlik bilan yaratgan. Yuqori qavatdagi namozgoh (maydoni 40 kv. m) reja va muhandislik yechimiga binoan pastki qavatni takrorlaydi. Yashash xonasining shimolga qaragan eshigi oldida kichik joy - ostona, har bir qisqa tomonida ichkariga kengayib boradigan kichik deraza bor. Janubiy devorning oʻrtasida mehrob yonida katta derazalar mavjud. Shu sababli, Muhammad masjidining namozxonasi yaxshi yoritilgan.

Minorasi 
Muhammad masjidi - minoraning kompozitsion ustunligi  namozxonaning sigʻimi bilan bogʻliq emas. Shunga asoslanib, shuningdek, namozxonaning kichikligi kabi, baʼzi tadqiqotchilar masjid minoradan keyin qurilgan deb daʼvo qilmoqdalar.

Masjid minorasi silindr shaklida boʻlib, asta-sekin yuqoriga qarab torayib boradi. Mutaxassislarning fikriga koʻra, minora kuzatuv punkti sifatida ishlatilgan. Minoraning yuqori qismini oʻrab turgan yirik stalaktitlar nafaqat dekorativ element rolini oʻynaydi, balki konstruktiv xarakterga. Balkon toshlarida chiroyli geometrik bezaklar oʻyilgan. Minora XI asrda qurilgan deb taxmin qilinadi.

Manbalar 

Bokudagi masjidlar
Tozapir masjidi

Tozapir masjidi () — Absheron hududida joylashgan ushbu bino yoshi bir asrdan koʻproq vaqtni tashkil etadi va butun Sharqdagi betakror goʻzalligi bilan eʼtiborni tortadi.

Ushbu yodgorlik nafaqat Ozarbayjonning, balki butun Kavkazning diniy markazi hisoblanadi. Kavkaz musulmonlari idorasi ham shu yerda joylashganligi bejiz emas. Ushbu muhtasham bino ham qiziqarli tarixga ega. Ushbu joy Tozapir ziyoratgohi boʻlgan. Qabr yoʻqolganiga qaramay, maqbara hanuzgacha saqlanib kelinmoqda. Muqaddas qabrga kirish uchun zinapoyadan masjidning pastki qismiga tushish kerak boʻladi.

Tarixi 
Ziyoratgoh tarixi XIV-XV asrlarga borib taqaladi. Tadqiqotchilar chuqur tosh qatlamlari ostida joylashgan masjid maqbarasi oʻz davrining taniqli olimi va avliyosi Abu Sayyid  Abdullohga tegishli ekanligini daʼvo qilishmoqda. Ziyoratgoh joylashgan joy oʻtgan asrning o'rtalariga qadar „Xalfadam“ nomi bilan tanilgan. Bugungi kunda bu yerda Tozapir masjidi joylashgan. Vaqt oʻtishi bilan Abu Sayyid Abdullohning qabri vayron boʻldi. Biroq, pirning mo'jizasiga ishongan odamlar uning butunlay yoʻq qilinishiga yoʻl qoʻymadilar.

Ziyoratgoh vaqti-vaqti bilan Boku zodagonlari tomonidan taʼmirlanib kelingan. 1817-yilda oxirgi Boku xoni Husaynguluning kuyovi Qasimbey masjidni qayta tikladi. Masjidning haqiqiy qurilishi yigirmanchi asrning boshlarida boshlangan. Shunday qilib, masjidning katta taʼmiridan 90 yil oʻtgach, eng boy dindorlardan biri Nabat xonim Xoʻjabey qizi Ashurbeyli-Rzayeva bir qavatli masjid binosi oʻrnida yangi ibodat joyini qurishni boshladi. Aytilishicha, Seyid Yahyo Bakuvining avlodi boʻlgan bu ayol bunday masjidni qurishga vaʼda bergan va vaʼdasida turib, uni oʻzining soʻnggi zargarlik buyumini sotgan va binoni qurgan. Maqbarada yangi masjid qurilganligi sababli, u hali ham Tozapir masjidi deb nomlangan. 

Masjid 1905-yil 23-iyulda Nabat Ashurbeyli-Rzayeva mablagʻlari hisobidan Ziverbey Ahmadbeyov loyihasi asosida qurilgan.

Arxitektura durdonasi 
Bosh kirish joyi yonidagi Mustafo Subhi koʻchasida bir qator eski binolar buzib tashlandi va namozxonlarga qulaylik yaratish uchun 50 oʻrinli avtoturargoh yaratildi. Taxminan 2000 kvadrat metr devor Aglay toshi bilan oʻralgan va boʻshatilgan joyda zamonaviy elektr tarmoqlari binosi qurilgan. Noqulay Lev Tolstoy koʻchasini rekonstruksiya qilish paytida 4000 kubometrga yaqin tuproq ishlari olib borildi, 1400 kvadrat metr qoʻshni binolar tiklandi, 2500 kvadrat metrga yaqin yoʻlak toshlari yotqizildi. Mustafo Subhi va Bashir Safaroglu koʻchalari kesishgan joyga masjidga kirishi uchun alohida metall darvoza oʻrnatildi. Qisqasi, Tozapir masjidi majmuasi meʼmoriy durdonaga aylandi.

Manbalar 

Bokudagi masjidlar
Buyuk turk bosqini

Buyuk turk bosqini (, didi turkoba) —  Gruziya tarixshunosligida 1080-yillarda George II hukmronligi davrida saljuqiylar boshchiligidagi turkiy qabilalarning Gruziya zaminlarida doimiy hujumlaridir. Bu atama XII asrdagi Gruziya xronikasidan kelib chiqqan va Gruziyaning zamonaviy tarixshunoslari tomonidan tan olingan. Saljuqiylarning istilolari natijasida Gruziya qirolligida ogʻir inqiroz yuzaga keldi va uning bir qancha viloyatlarini aholi tark etdi va qirol hokimiyatini susaytirdi, toki bu oqim toʻlqinlar Gruziya qiroli David IV ning harbiy gʻalabalari boshlanguniga qadar davom etdi.

Bosqin 
1080-yilda George II, Keli atrofida, Ahmadning boshchiligidagi katta turk kuchlari, ehtimol Gruziya xronikasi „qudratli amir va kuchli kamonchi“ deb ataydigan Mamlon sulolasidan boʻlgan kuchlarga hayratda qoldi. George Adjariyadan Abxaziyaga ketdi. Turklar Karsni gruzinlardan tortib olib, boylik orttirilgandan keyin qarorgohlariga qaytishdi. Tez orada Yoqub va Iso-Bori boshchiligidagi yanada katta hujumlar boshlandi. 1080-yil 24-iyun kuni yarim koʻchmanchi turklar Gruziyaning janubiy provinsiyalariga ommaviy ravishda kela boshladilar va tezda mamlakatga oʻrnashib, Asispori, Klarjeti, Shavsheti, Adjara, Samtsxe, Kartli, Argueti, Samokalako va Chqondidini bosib olishdi. Kutaisi va Artanujining muhim shaharlari va Klarjetining jonli xristianlik ibodatxonalari yonib ketgan.

Koʻz oʻngida mamlakati harob boʻlayotgan George II Sulton Malikshohga taslim boʻldi va xiroj toʻlashga rozi boʻldi.

Natija 
Georgening Saljuqiylar vassalligini qabul qilishi Gruziya uchun haqiqiy tinchlik olib kelmadi. Turklar Kura vodiysidagi boy oʻtlardan foydalanish uchun Gruziya hududiga mavsumiy harakatlarini davom ettirdilar va Saljuqiy garnizonlari Gruziyaning janubidagi muhim qalʼalarni egallab olishdi. Bu yangidan-yangi urushlar boshlanishiga sabab boʻldi.

Oqibatlari 
1089-yilda George II Qirollik tojini 16 yoshli oʻgʻli David IV ga berdi. Buni u amaldorlar bosimi ostida qilgan degan taxmin mavjud. Bu gʻayratli yosh hukmdor 1092-yilda Malikshohning vafoti va 1096-yilda Oʻrta Sharqqa birinchi salib yurishi kelganidan keyin Saljuqiylar imperiyasidagi tartibsizlikdan foydalana oldi va aristokratik oppozitsiyani jilovlash va saljuqiylarni quvib chiqarishga qaratilgan muntazam hujumlarni boshladi. 1099-yilga kelib, Quddus salibchilar qoʻliga oʻtgan yili, David saljuqiylarga yillik soliqni toʻlamslik darajasida oʻzini kuchli his qildi. Saljuqiylar imperiyasining mintaqaviy vorislari ustidan bir qator harbiy yutuqlar 1121-yilda Didgʻorida musulmon qoʻshinlari ustidan qozonilgan yirik gʻalaba bilan yakunlandi, bu esa Gruziya qirolligini Kavkaz va Sharqiy Onadoʻlida dahshatli kuchga aylantirdi.

Manbalar

Adabiyotlar
Vedeno tumani

Vedenskiy tumani () Rossiya Federatsiyasi Checheniston Respublikasi tarkibidagi maʼmuriy-hududiy birlik va munitsipal tuzilish (munitsipal okrug). 

Ma’muriy markazi – Vedeno qishlogʻi

Geografiyasi 
Vedeno tumani respublikaning janubi-sharqiy qismida togʻli hududda joylashgan.

Tumanning maydoni 2020-yil 1-yanvar holatiga koʻra 940,24 km².

Vedeno togʻli mintaqadir va shuning uchun iqlim sharoiti vertikal rayonlashtirish bilan ajralib turadi. Mintaqaning shimolida, 1000 metr balandlikka qadar, iqlimi oʻrtacha kontinental, yozi iliq va qishi yumshoq, janubda esa balandligi oshishi bilan iqlim kamroq kontinental boʻladi - yozi salqin va qishi oʻrtacha sovuq.

Aholisi 
Shahar aholisi yildan yilga oʻsib bormoqda. 2002-yilda shahar aholisi 23,390 kishini tashkil etgan. 2020-yildagi rasmiy maʼlumotga koʻra 40.428 kishiga yetdi. Bugungi kunda har bir kilometrga 42,29 kishi toʻgʻri keladi. 2010-yilgi Rossiyada aholini roʻyxatga olish maʼlumotlarining hisobotiga koʻra, tumanda aholining milliy tarkibi asosan 35,660 kishi yaʼni 90,96 % kishi chechenlardir. 341 kishi yoki 0,93 % ruslar. Qolgan 8 % ini avar, lezgin va boshqa xalqlar tashkil qiladi.

Sogʻliqnni saqlash 
Tumandagi sogʻliqni saqlash muammolari mintaqadagi tanqidiy ijtimoiy-iqtisodiy vaziyat bilan oʻzaro bogʻliqdir. 2005-yildan boshlab, mintaqada federal va Chechen huquqni muhofaza qilish organlari va doimiy harbiy harakatlar mavjudligi sababli tuman sogʻliqni saqlash xizmatlaridan foydalanish muammosi mavjud. 1999-yilda, jang boʻlganligi sababli juda koʻplab qochqinlar mavjud boʻlgan va bu yerda aholi soni 30 mingdan 90 minggacha yetgan.

Diqqatga sazovor joylari 
Mintaqaning diqqatga sazovor joyi - Kezenoyam - togʻlardagi eng katta va yagona koʻl, dengiz sathidan 1870 metr balandlikda joylashgan boʻlib, uning chuqurligi 72 metrni tashkil etadi. Dengiz sathidan kattaligi va balandligi boʻyicha ushbu koʻl Abxaziyadagi Kabardin-Balkariyaning Moviy koʻllari va Ritsa koʻli bilan bir qatorda turadi. Oʻz vaqtida baydarka boʻyicha SSSR olimpiya terma jamoasining bazasi ushbu koʻl hududida joylashgan edi.

Xarachoy qishlogʻida „Qizning toʻqishi“ nomli buloq manbai mavjud, uning yonida Abrek Zelimxon Gushmazukaev Xarachoevskiy yodgorligi joylashgan. Xedi Ziyarat Ertan qishlogʻida joylashgan. Shayx Kunta-Xoji Kishievning onasi Ziyorat.

Kavkaz parki deyarli 150 yil oldin tashkil etilgan. Tarixchilar va mahalliy tarixchilarning taʼkidlashicha, Lev Tolstoy park xiyobonlari boʻylab yurishni yaxshi koʻrar edi.

Manbalar
Geocraft

GeoCraft bir gollandiyalik bo'lgan nodavlat notijorat Chtoby boshchiligidagi server GeoFort. GeoFort - Hervijnenda joylashgan ilmiy markaz va muzey.

O'yinda futbolchilar butun Niderlandiyani Minecraft- da binolarning yuklangan shakllari asosida quradilar. 2013—2015-yillarda butun xarita milliy hukumat, VU Amsterdam va Geodan yordamida yuklandi. Asl niyat, asosan 8 yoshdan 14 yoshgacha bo'lgan bolalarga ko'proq fazoviy tushuncha berishdir.

Taxminan 1000 milliard blok yuklandi. Har bir blok haqiqiy hayotda 1x1x1 metrni tashkil qiladi.

Ko'ngillilar 
O'yinni ko'ngillilar boshqaradi. Hozirda jamoada 400 ta hokim va maslahatchilar, qirolning 30 ta komissari, 3 ta komissar va 6 ta vazir bor.

Tarix 
GeoCraft freebuild serveri sifatida ish boshladi. Ushbu versiya GeoCraftNL tashkil etilishidan bir necha yil oldin ishlagan. Birinchi versiya uzoq davom etmadi. Birinchi kuni server onlayn bo'lganida, server ishdan chiqdi va hozirgi administrator Koen Lemmenga topshirildi.

Birinchi versiyada barcha o'yinchilar istalgan joyda qurishlari mumkin edi. Bir nechta narsalar vayron qilingan va keraksiz narsalar qurilgan. keyin serverni himoyalashga qaror qilindi. O'shandan beri birinchi navbatda yangi o'yinchilar ro'yxatdan o'tishlari kerak, keyin ular Minecraft Land Ro'yxatdan o'tish kitobi orqali bino qurish uchun ruxsat olishlari mumkin.

Sinflar

Aktyorlar 
Gast (Mehmon)

Kirishdan keyin fuqarolik unvoniga ega bo'lgan yangi o'yinchi

Burger (Fuqarolik)

Hokimdan ko'p narsani so'rab, u erda qurilish qila oladigan o'yinchi.

Xodimlar 
Wethouder (Alderman)

Serverda moderator va (yangi) o'yinchilarga juda ko'p ma'lumot beradi. Ilgari ushbu rol "GeoLoco Mayor" deb nomlangan.

Burgemeester (Shahar hokimi)

Burgerlarga lotereya beradigan moderator.

Commissaris van de Koning (Qirolning komissari) (CVDK)

Siz tezda qurishingiz mumkin bo'lgan tizimga (WorldEdit) ruxsat bergan xodim, ular boshqa xodimlarga o'z ishlarini to'g'ri bajarishlariga e'tibor berishadi. Minimal yoshi 14 yosh.

Gedeputeerde (O'rinbosar)

Deputatlar Texnik tomonda, ular CVDK-lar bilan bir xil ruxsatlarga ega, ammo server uchun Minecraft plaginlarini yaratadilar. Siz har qanday yoshda deputat bo'lishingiz mumkin.

Minister (Vazir)

Barcha xodimlarning boshlig'i, ular CVDK va Komissarlarni boshqaradilar. Vazirlarda serverda barcha ruxsatlar mavjud. Ilgari bu rol "Qirol O'g'il" deb nomlangan.

Koning (Qirol)

Koning Koen (Koen Lemmen) serverni boshqaradi va GeoCraftNL-ning yaratuvchisi hisoblanadi. Vazirlar bilan bir xil ruxsat va vazifalarga ega.

Tashqi havola 

 geocraft.nl

Pages with unreviewed translations
Shoh Abbos masjidi

Shoh Abbos masjidi () — Ganja daryosining chap qirgʻogʻida, Ganjaning tarixiy markazida joylashgan XVII asrda Arran meʼmoriy uslubida qurilgan tarixiy masjiddir.

Ganja juma masjidi oʻzining umumiy meʼmoriy tarkibi, rejalashtirish, konstruktiv va badiiy-dekorativ xususiyatlari tufayli Oʻrta asrlar Ozarbayjon meʼmorchiligining portal-gumbaz anʼanalarini davom ettiradi. Binoning meʼmorchiligida, ayniqsa gumbaz va portallarni bezashda Ozarbayjon va qoʻshni mamlakatlarning boy meʼmoriy anʼanalaridan muvaffaqiyatli foydalanilgan.

Tarixi 
Ganja qadimgi Ganja shahar hududidan koʻchirilgandan soʻng, yangi shaharni obodonlashtirishga alohida eʼtibor berildi. Oʻsha paytda yer usti binolari, maydonlar va bogʻlardan tashqari bir necha kilometrga yetadigan kanalizatsiya tizimi yaratilgan boʻlib, uning bir qismi bugungi kunda ham qoʻllanilmoqda . Gʻishtdan qilingan keng kanalizatsiya janubdan gʻarbga va shimoldan sharqqa qarab, masjid yonidan va maydon ostidan Ganjaga boradi. Shaharning suv taʼminoti ichki kanalizatsiya tizimi bilan taʼminlangan.

Shahar markazining asosiy qismini tashkil etgan masjid majmuasi tarkibiga monumental masjid binosi, shimolga mustaqil kirish hududi, ikki tomoni ikki qavatli minoralar bilan oʻralgan va masjid atrofida joylashgan Ganja madrasasi kiritilgan.

Joylashishi 
Masjid qisman tekis maydonda qurilgan va uning oldida katta bozor maydoni boʻlgan. Taxminan 3,5 gektar maydonni egallagan maydon koʻplab savdo qatorlari va qadimiy chinorlar bilan oʻralgan. Masjidning janubiy tomonida 1870-yillarga qadar yaxshi saqlanib qolgan yirik bogʻ boʻlgan. Bir paytlar bogʻni bezab turgan baʼzi daraxtlar saqlanib qolgan. Chiroyli daraxtlarning katta koʻrinishi masjid binosining qattiq meʼmorchiligini yumshatishga xizmat qiladi. Masjid majmuasini maydondan ajratib turadigan bogʻ deyarli qanday boʻlgan boʻlsa, shunday saqlanib qolingan.

Arxitektura xususiyatlari 
Masjid binosi 25,30x25x28 metr oʻlchamdagi markaziy zaldan iborat boʻlib, toʻrtburchaklar shaklida va yonma-yon joylashgan. Binoning butun tarkibi 204 m² va balandligi 13 metr boʻlgan markaziy zalga boʻysundirilgan. 

Ikkala tomonida chuqur teshiklari boʻlgan kvadrat zalning shakli XVII asrda Ozarbayjon meʼmorchiligida keng tarqalgan xususiyat boʻlib, binoning asosiy oʻqlarini aniq belgilaydi, bu yerda kirish joylari va atrofdagi barcha inshootlar mos ravishda joylashgan. 

Binoning asosiy kirish qismi shimoliy devorda, mehrob esa janubiy devorda. Mehrob zalning janubiy joyining chuqurligida joylashgan. Zalning gʻarbiy va sharqiy devorlarida yana ikkita eshik bor. Kichik koylardan oʻtadigan qoʻshimcha eshiklar mavjud.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 

Ozarbayjondagi masjidlar