MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Pomir xalqlari

Pomir xalqlari, Pomir tojiklari (oʻzlarini pomiri deb atashadi) — Tojikiston Respublikasi tarkibidagi Gʻarbiy Pomirning baland togʻ vodiysidagi Togʻli Badaxshon viloyatida yashaydigan kichik xalqlar [yozgʻulomlar (oʻz nomi — zgamik), roʻshonlar (oʻz nomi — rixen, ruxni) mahalliy guruh xuflar (oʻz nomi — xu-fij) bilan birga, bartanglar (oʻz nomi — bartanj) mahalliy guruh aroshorlar bilan birga, shugʻnonlar (oʻz nomi — xugni, xununi) mahalliy aholi bajoʻylar bilan birga, ishkashimlar (oʻz nomi— ishkashumi, ishkashimi) vohonlar (oʻz nomi — hik, vaxi) va vanjlar] guruhi. Shuningdek, Pomir xalqlari Afgʻoniston Ba-daxshoni (roʻshonlar, shugʻnonlar, ishkashimlar, vohonlar, zebaklar, munjonlar)da, Pokistonning Chitrol mavzesi (munjonlar, yidgalar)da va Xunza daryosi vodiysi (vohonlar)da, Xitoyning Sinszyan — Uygʻur viloyatida (shugʻnonlar va vohonlarga qarindosh sarikoʻllar) yashaydilar. Pomir xalqlari katta yevropeoid irqiga mansub boʻlib, hindevropa tillar oilasining sharqiy Eron tili kichik guruhiga kiruvchi til va lahjalarda soʻzlashadilar. Dindorlari, asosan, islom dinining shia, qisman esa sunna mazhablariga eʼti-qod qiladilar. Pomir xalqlari yashagan hududlarda qad. zamonlarda Roʻshon, Shugʻnon, Vo-hon davlatlari mavjud boʻlgan. Asrlar mobaynida bu hududlar chet el bosqinchilari tasarrufiga ham kirgan. 7-asrning oxirida Pomir yerlari ikki asrdan koʻproq tibetliklar qoʻl ostida boʻlgan. 10-asrdan boshlab Pomir davla-ti mustaqillikka erishgan, keyinchalik esa alohida podshoxliklarga boʻli-nib ketgan. Qariyb 30 yil mobaynida Afgʻoniston Badaxshoniga boʻysungan. 1878-yilda Buxoro xonligi, soʻngra esa chor Rossiyasi tobeligiga oʻtgan.

1925-yil 2-yanvarda Tojikiston muxtor Respublikasi tarkibida Togʻli Badaxshon muxtor viloyati tashkil etilgan. 20-asrning 30—90-yillari va 21-asrning boshlari davomida jamiyatda sodir boʻlgan siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy oʻzgarishlar natijasida Pomir xalqlari etnomadaniy jihatdan asta-sekinlik bilan tojiklarga oʻzaro yaqinlashib va tobo-ra singishib bormoqda. Pomir xalqlarining asosiy anʼanaviy mashgʻuloti chorvachilik, hunarmandchilik va qisman dehqonchilikdan iborat.

Manbalar
Pomirdaryo

Pomirdaryo — Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati bilan Afgʻoniston chegarasidagi dare. 4126 m balandlikda joylashgan Zoʻrkoʻl koʻlidan boshlanadi va Langar qishlogʻidan quyiroqda Vahondaryo bilan qoʻshilib, Panj daryosi (Amudaryo havzasi) nomini oladi. Yulmozor irmogʻining quyilish joyiga qadar keng vodiyda sekin oqadi, keyin esa nishabi kattalashib, tor vodiyda tez oqadigan togʻ daryosiga aylanadi. Uzunligi 100 km dan ziyod.

Manbalar 

Tojikistondagi daryolar
Afg‘oniston daryolari
Pomir-Olay togʻlari

Pomir-Olay — (Pomiro-Olay deb ham ataladi, ) Oʻrta Osiyoning janubi-sharqidagi togʻli oʻlka. Fargʻona vodiysidan janubida, Tojikiston (shim.-sharqsa), Oʻzbekiston Respublikasi (gʻarbda) va Turkmenistan (jan,gʻarbda) hududlarida joylashgan. HisorOlay togʻlari, Tojikiston depressiyasi va Pomir kabi 3 asosiy qismdan iborat. Tyan-Shan togʻlaridan gʻarbga choʻzilgan toʻrtta asosiy togʻ tizmalarini oʻz ichiga oladi va Pomirning asosiy tizmasidan shimolda joylashgan. Ular turlicha Tyan-Shan, Pomir yoki alohida togʻlar tizimi tarkibiga kiradi. „Pomiro-Oloy“ atamasi, shuningdek, Pomir, Pomir-Oloy (keyinchalik „Hissaro-Oloy“ deb yuritilgan)ni oʻz ichiga olgan togʻli hududga nisbatan ham qoʻllaniladi.

Pomir-Oloy shimolda Sirdaryo (Fargʻona vodiysi) va janubda Vaxsh daryosi oraligʻida joylashgan. Uning eng baland choʻqqisi — Pik Skalisty, 5621 metrdir. Pomir-Oloyning uzunligi gʻarbiy-sharqiy yoʻnalishda taxminan 900 km, gʻarbiy qismida esa 150 km gacha.

Asosiy tizmalar
Pomir-Oloy quyidagi togʻ tizmalariga boʻlinadi:
Turkiston tizmasi (5,621 m)
Olay tizmasi (5,544 m)
Zarafshon tizmasi (5,489 m), Fon togʻlarini ham oʻz ichiga oladi
Hisor tizmasi (4,643 m), Koʻhitang tizmasini ham oʻz ichiga oladi

Manbalar

Havolalar

Togʻlar
Oʻrta Osiyo
Pomir-Fargʻona irqi

Pomir-fargʻona irqi, Ikki daryo oraligʻi irqi — katta yevropeoid irqiga mansub boʻlgan irqlardan biri. L.V. Oshanin "Oʻrta Osiyo ikki daryo oraligʻi tipi", A.I.Yarxo "Pomir-Fargʻona tipi" deb atagan. P.-Pomir-fargʻona irqiga quyidagi xususiyatlar xos: pigmentatsiyasi qora, soqoli siyrakroq yoki qalin, sochi toʻgʻri yoki sal jingalak, yuzi choʻziq va keng, qirra burun, qanshari tik va keng, ayrim guruxlarida mongoloid irk aralashgan. Paleoantropologiya materiallari bu tipdagi aholining tub xalq ekanligini koʻrsatadi. P.-Pomir-fargʻona irqini L.V.Oshanin 3 ga ajratgan: 

1) togʻliklar — togʻlik tojiklar; 

2) Jan.-Gʻarbiy Pomir boʻyidagi kam sonli qabilalar (rushan, shugʻnon, vohon); 

3) tekislikdagilar — Oʻzbekistonda yashovchi oʻzbeklar, shuningdek, tojik va uygʻurlarning ayrim guruhlari.

Manbalar 

 
Irqlar
Pomir-fargʻona kompleks ekspeditsiyasi

Pomir-fargʻona kompleks ekspeditsiyasi - sobiq SSSR Fanlar akademiyasi tomonidan tashkil etilib, 1950—52 yillari faoliyat koʻrsatgan. A.N.Bernshtam rahbarligida tuzilgan bu ekspeditsiya oʻz oldiga Oʻrta Osiyo arxeologiyasi va etnografiyasini oʻrganishni asosiy vazifa qilib olgan. Ekspeditsiya aʼzolari qadimdan yashab oʻtgan oʻtroq dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullangan aholi madaniyati, tarixiga doyr muhim kashfiyotlar qildilar. Jumladan, qad. Oʻrta Osiyo ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotida 2 xoʻjalik yuritish usuli (dehqonchilik va chorvachilik) boʻlganini arxeologik faktlar bilan isbotladilar. Ayrim koʻchmanchi xalqlar qad. tarixini oʻrganish aynan shu ekspeditsiya aʼzolari tomonidan boshlangan. Bu ekspeditsiya davriy jihatdan ham, hududiy tomondan ham keng qamrovli ish olib bordi, jumladan, Tyanshan, Pomir, Olay, Fargʻona kabi yirik geografik nuqtalarda ilk bor arxeologik va etnografik tadqiqotlar oʻtkazdi. Ayniqsa, qad. Fargʻona tari-xida maʼlum boʻlmagan jez va ilk te-mir davri (miloddan avvalgi 2-ming yillikning oxirgi choragi — 1-ming yillikning 1yarmi) arxeologik yodgorliklarining ochilishi muhimdir. Bularga Chuyet shahri yaqinidagi Buonamozor, Andijon viloyati, Jalolquduq tumanidagi Dalvarzin, Andijon viloyati Izboskan tumanidagi Eylaton (miloddan avvalgi 6—3-asrlar), Marhamat shahri yaqinidagi Ming-tepa (miloddan avvalgi 4 — milodiy 3—4-asrlar) kabi arxeologik yodgorliklar kiradi. Bu yodgorliklar Oʻrta Osiyo tarixida mu-him ahamiyatga ega.

Adabiyot 
 BernshtamA. N., Istoriko-arxeologicheskiye ocherki Sentralnogo TyanShanya i Pamiroalaya, vip. 26, M.—L., 1952.

Boqijon Matboboyev.

Manbalar
Pomologiya

Pomologiya (lot. pomum — meva va ...logiya), navshunoslik — mevali va rezavor oʻsimliklar navlari toʻgʻrisidagi fan. Mevali va rezavor mevali oʻsimliklarni ilmiy rayonlashtirish, bogʻlarning nav tarkibini va ayrim navlarni muttasil yaxshilash va ulardan bogʻdorchilikaa samarali foydalanish masalalarini oʻrganadi. P. fan sifatida 18-asr oxiri — 19-asr boshlarida shakllangan. Ilmiy P. rivojlanishiga ame-rikalik mashhur seleksioner-oʻsimlikshunos olim Lyuter Berbank (1849— 1926), I.V.Michurinnpng amaliy ishlari va asarlari hal qiluvchi taʼsir koʻrsatdi. Ukrain pomolog olimi L.M.Simi-renko P.ning asosiy mazmunini ifo-dalab berdi. Uning mevali va rezavor mevali ekinlar navshunosligi, nav sinovi va rayonlashtirish masalalari boʻyicha asarlari muhim ahamiyatga ega.

P. mevali va rezavor mevali ekinlar seleksiyasining tarkibiy qismi-dir. Baʼzan P.ga mevali oʻsimliklarni botanik uslubiyatlar (U.P.Xendrik, K.Kox) bilan oʻrganuvchi botanika fanining bir qismi sifatida karaladi. Gʻarbiy Yevropada uning tavsifiy yoʻnalishi (A.Dil, E.Lukas, A.Lerua) ham mavjud.

Hozirgi davrda P.da navlarni hududlar boʻyicha ishlab chikarishbiologik urganish (ilmiy muassasalarning pomologiya bogʻlarida navni dastlabki oʻrganish, davlat nav sinash uchastkalarida eng istiqbolli navlarning davlat nav si novi, bogʻdorchilik xoʻjaliklarida dastlabki nav sinovi va davlat sinovidan oʻtgan is-tiqbolli navlarning i shl ab chiqarish nav sinovlari yoʻnalishlarida), navlar agrotexnikasi, navlarni ishlab chiqarish vositasi tarzida har tomonlama tavsiflash masalalariga alohida eʼtibor beriladi (yana qarang Nav, Navni raionlashtirish).

Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekiston P.si ham boy tarixga ega. Olma, nok, urik, shaftoli, olxoʻri, uzum, anor, anjir, gilos, yongʻoq, bodomning mahalliy navlari hamda ularning tavsi-fi haqida 10-asrga oid manbalarda, shuningdek, "Boburnoma"da maʼlumotlar bor. 20-asr boshlarida Oʻzbekistonda P.ni rivojlantirishda P.P.Shreder, N.N.Shavrov, keyinchalik, K.F.Kostina, I.N.Ryabov, V.V.Kuznetsov, K.V.Vasilyev, A.S.Cherevatenko, A.G.Shreder, A.R.Shreder, S.I.Yagudina, S.Q.Sharipov, S.S.Kalmikov va boshqa hissa qoʻshgan.

Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutida har bir meva turlari boʻyicha kollek-siyalar va P. bogʻlari barpo etilgan, institut tomonidan Oʻzbekiston P.siga bagʻishlangan toʻplamlar nashr qilingan.

Adabiyot 
 Simirenko L.P., Pomologiya, t. 1—3, Kiyev, 1972—73; Sorta plodovix, subtropicheskix, orexoplodnix kultur i yagod. T., 1968; Ribakov A.A., Ostrouxova S.A. Oʻzbekiston mevachiligi. T., 1967; Pomologiya Uzbekistana, T., 1983.

Sulton Xolnazarov.

Manbalar
Gney Pompey

Pompey Gney (Gnaeus Pompeius Magnus; miloddan avvalgi 106—48) — Rim sarkardasi va siyosat arbobi. Dastlab, Sulla tarafdori boʻlgan. Miloddan avvalgi 70, 55 (Krase bilan birgalikda) va 52 yillarda konsul boʻlgan. Spartak qoʻzgʻolonini bostirgan. 66-yildan Mitridat VI Yevpatorga qarshi urushda Rim qoʻshiniga qoʻmondonlik qilgan va gʻalabaga erishgan. Miloddan avvalgi 60-yilda Senatga qarshi kurash uchun Krass va Sezar bilan bitim tuzgan (1-triumvirat). Triumvirat boʻlinishidan keyin Sezarga qarshi kurashgan. Miloddan avvalgi 48 yilda Dirraxiy (Epir) yaqinida uni yengadi, lekin Farsal (Fessaliya) yaqinida Sezardan magʻlubiyatga uchrab, Misrga urchadi. U yerda shoh Ptolemey XSH Dionis buyrugʻiga koʻra oʻldirilgan.

Manbalar 

Rim
Rim Tarixi
Georges Pompidou

POMPIDU (Pompidou) Jorj (1911.5.7, Monbudif — 1974.2.4, Parij) — Fransiya davlat va siyosat arbobi. Qarshilik koʻrsatish harakatiga qoʻshilgan (1940). Charles de Gaulle bilan birgalikda "Fransuz xalqini birlashtirish" partiyasini tuzishda qatnashgan (1947). 1962—68 yillarda bosh vazir. 1969—74 yillarda Fransiya Prezidenti. Tashki siyosat bobida P., asosan, general de Goll tomonidan ishlab chiqilgan tamoyillarga tayangan, jumladan, Fransiyaning xalqaro keskinlikni yumshatish, qurollanish poygasiga chek qoʻyish va xalqaro hamkorlikni rivojlantirish ishiga muhim hissa qoʻshishi lozimligini taʼkidlagan. 1970-yil P. SSSRga rasmiy tashrif bilan kelib, Oʻzbekistonda ham boʻlgan.

Manbalar 

 
Fransiya Prezidentlari
Prezidentlar
Kishilar
5-iyulda tugʻilganlar
Pomponatssi Pyetro

POMPONATSSI (Pomponatius) Pyetro (1462.16.9, Mantuya — 1525.18.5, Bolonya) — italyan faylasufi. Paduya, Ferrara va Bolonya universitetlarida dare bergan. "Jonning ulmasligi haqida" (1516) asarida "ikki haqiqat" nazariyasidan kelib chiqib, jonning ulmasligini ratsional dalillar bilan isbotlash mumkinligini inkor etgan; P. Aristotel falsafasiga asoslanib, Ibn Rushd va Foma Akvinskiynkig jon haqidagi taʼlimotlarini tanqid qilgan. Ortodoksal tomizm vakillari P.ning bu kitobiga qarshi chiqqanlar. Taqlir va iroda erkinligi masalalarida P. stoitsizm taʼlimotiga yaqin konsepsiyani ilgari surgan. Xudoning mavjudligini inkor etmasada, u tabiat va jamiyat ishlariga aralashmay-di, deb hisoblagan. P. 16— 17-asrlar Gʻar-biy Yevropa hurfiqoliligining rivojlanishiga taʼsir koʻrsatdi.

Manbalar
Pona

Pona — bir uchi tigʻli, bir yoki ikki qirrasi qiya tekislik koʻrinishidagi oddiy yogʻoch yoki metall qurol. P. kesuvchi (yoki yoruvchi) asbob (mas, zubilo, yorgich), mashinalarning oʻrnatma yoki rostlovchi detallari sifatida (mas, mashinalarni yigʻishda) qoʻllanadi. Asbob sifatida P.ning oʻziga xosligi shundaki, undan foydalanishda kuchdan ancha yutiladi, chunki qirrasining qiyalik burchagi va ishqalanish koef-fitsiyenti kichikboʻladi. P. mashinasozlikda, mashinalarni taʼmirlash ishlarida, oʻrmonda yogʻoch tayyorlashda, uy-roʻzgʻorda ishlatiladi.

Manbalar
Pondisheri

Pondisheri, Puttucheri -Hindistondagi ittifoqdosh hudud. Maydoni 492 km². Aholisi 974 ming kishi (2001), tamil, telugu, malayalam, ingliz va fransuz tillarida soʻzlashadi. Maʼmuriy markazi — Pondisheri shahri P. chogʻroq va bir-biridan alohida joylashgan 4 ta qudud — Pondisheri, Ka-raikal, Yanai va Maxedan iborat. Relyefi — dengiz boʻyi pasttekisligi. 1670-yillardan 1954-yilgacha Fransiyaning Hindistondagi mulki boʻlgan.

Hududlarning bir-biridan uzoqda joylashganligi sababli ularni maʼmuriy boshqarish va xoʻjaligini rejalashtirish murakkab. Iqtisodiy faol axrlining 45% qishloq xoʻjaligida band. Ekin maydonining 90% sugʻoriladi. Sholi yetishtirish yetakchi oʻrinda, shuningdek, kokos palma-si, shakarqamish, yer yongʻoq, paxta, tariq ekiladi. P.da 20 dan ortiq yirik (ip gazlama, shakar-kand va boshqa oziq-ovqat) korxonalari ishlab turibdi. Qogʻoz va farmatsevtika zavodlari bor. Mayda va kustar sanoati rivojlangan. Ular tarkibida metallsozlik, elektrotexnika sanoati korxonalari mavjud, kompyuter ishlab chiqariladi. Dengizdan baliq ovlanadi. Karaikal shahrida qishloq xoʻjaligi instituti bor.

Manbalar
Pondisheri (shahar)

Pondisheri, Puttucheri -Hindistondagi shahar, Bengaliya qoʻltigʻi sohilidagi port. Pondisheri ittifoqdosh hududining maʼmuriy markazi. Aholisi 500 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Ip gazlama sanoati rivojlangan. Oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. P.ni 1674-yilda fransuzlar qalʼa sifatida bunyod etganlar. 1954-yilgacha Fransiyaning Hindistondagi mustamlaka yerlarining maʼmuriy markazi. Oʻsha yildan Hin-diston tarkibida.

Manbalar
Poni

Poni (ing. pony) — Britaniya (shu jumladan, Shedlend, Gebrid, Irlandiya va boshqa orollarda), Islandiya, Korsika, Sitsiliya, Xokkaydo (Yaponiya)da yetishtirilgan pakana otlar. 20 dan ortiq turi mavjud. Boʻyi 40—125 sm. Tusi har xil. Koʻpchilik mamlakatlarda, asosan, hayvonot bogʻlarida saqlanadi, dam olish bogʻlarida yengil aravachalarga, bolalar aravasiga qoʻshilib, egarlanib, sayrchilarga xizmat koʻrsatadi. P.ning miniladigan, aravaga qoʻshiladigan maxsus turlari yetishtiriladi. P. otlar Oʻzbekistonda ham urchitilib koʻpaytiriladi.

Manbalar
Ponsele Jan Viktor

Ponsele Jan Viktor (1788.1.7, Mets — 1867.22.12, Parij) — fransuz ma-tematigi va muhandisi, Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1834). Parij universiteti professor (1838—48), politexnika maktabi di-rektori (1848—50). P.ning geom.ga oid "Figuralarning proyektiv xossalari haqidagi traktat" asari 1822-yil Parijda bosilib chiqqan. Asarda birinchi marta figuralarning proyektiv xossalari — figura bir tekislikdan ikkinchi tekislikka proyeksiyalanganda saqlanadigan xossalari alohida guruhlarga ajratilgan. Bu xossalarni oʻrganish uchun P. yaratgan uslublar, jumladan, ikkilik prinsipi geom.ning yangi sohasi — proyektiv geom. yaratilishiga olib keladi. P.ning mexanika va gidravlikaga oid ishlari maʼlum. U fanga mexanik ish birligi — kilogrammometrni kiritgan.

Manbalar
Ponsod

Ponsod, ponsad, ponsadboshi (forscha ponsad — besh yuz) — Oʻzbek xonliklarida qoʻllanilgan harbiy unvon. Baʼzan "dastaboshi" ("otryad boshligʻi") deb ham yuritilgan. Ponsod 500 kishidan iborat harbiy qismga boshchilik qilgan. Ponsod, odatda, xon yoki bek tomonidan tayinlanib, baʼzi soliqlardan (masalan, oʻziga tegishli mulkdan olinadigan) qisman yoki butunlay ozod qilingan hamda unga xar yili ikki marta maʼlum miqdorda gʻalla, pul va sarpolar berilgan. Qoʻqon xonligidagi harbiy unvonlar orasida ponsadboshi mingboshidan keyingi yuqori unvon sanalgan. Turkistonda sovet rejimiga qarshi kurash olib borgan guruhlarning rahbarlari ham Ponsod deyilgan. (masalan, Toʻxtasin Ponsod).

Manbalar
Pont podsholigi

Pont podsholigi (Pont) - Kichik Osiyodagi ellinistik davlat (miloddan avvalgi 302/301 — 64). Qora dengizning Jan. sohilida joylashgan. 2-asr oxirida, Mitridat VI davrida ayniqsa ravnaq topgan. U Bospor podsholigi va boshqa hududlarni bosib olgan. Mitridatning Rim bilan qilgan 3 urushi (89—84; 83—81; 74—64) Pont podsholigini Rimga tobe etilishiga va saltanat hududini 64-yil Rim davla-ti tarkibiga qoʻshib yuborilishiga olib kelgan.

Manbalar 

 

Osiyo tarixi
Pontiya togʻlari

Pontiya togʻlari - Turkiyaning shimoliy qismidagi togʻ sistemasi, Qora dengizning janubiy sohillari boʻylab 1000 km masofaga choʻzilgan. Eni eng keng joyida 130 km. Gʻarbiy Pontiya, Ja-nik va Sharqiy Pontiya togʻlaridan iborat. Qizil Irmoq va Yashil Irmoq daryolari tor vodiylar orkali tizmalarni koʻndalang kesib oʻtgan. Sharqiy qismi balandroq, relyefi alp tipli, eng baland joyi 3937 m. Gʻarbiy qismi, asosan, qumtosh, ohaktosh, sharqi granit, gneys, kristalli sla-netslardan, vulkan jinslaridan tuzilgan. Kuchli zilzilalar boʻlib turadi. Tosh-koʻmir, mis va polimetall ruda konlari bor. Shimoliy seryogʻin yon bagʻri keng bargli oʻrmonlar bilan qoplangan, janubiy yon bagʻri togʻ dashti va chala choʻlidan iborat. Togʻ oldi tekisliklarida va togʻ oralarida dehqonchilik qilinadi. Milliy bogʻlar tashkil etilgan.

Manbalar 

 

Togʻlar
Turkiya
Ponton

Ponton (lot. pons — koʻprik) — sodda shakldagi, tagi yassi, palubali yoki palubasiz kema; kran prichali, koʻprik tayanchi va boshqa uchun suzuvchi asos boʻlib xizmat qiladi; P.larni bir-biriga ulab, koʻprik-lentalar, suzuvchi asos yoki paromlar quriladi. P.dan muhandislik qoʻshinlarida daryoni kechib oʻtish vositasi sifatida, koʻpriklarni sozlashda, choʻkib ketgan kemalarni koʻtarishda, suvga chuqur botib suzuvchi kemalarni sayoz joylardan oʻtka-zishda ham foydalaniladi. P.lar metall, temir-beton va damlangan re-zinali materiallardan yasaladi. P.lardan qurilgan koʻprik, asosan, kechuv paytida vaqtincha ishlatiladi. Baʼzi hollarda doimiy P.-koʻpriklar ham qurilishi mumkin. Ular 80 t gacha yuk koʻtara oladi (qarang Ponton koʻprik).

Manbalar
Ponton koʻprik

Ponton koʻprik - odamlar va transport oʻtishi uchun moʻljallangan suzib yuradigan koʻprik. Pontonlar ustiga qilinadi. Vaqtinchalik (mas, lentasimon koʻprik, rasmga q.) va doimiy Ponton koʻpriklar bor. Vaqtinchalik P. k, (mas, harbiy ishda) yigʻma qilinadi. Ponton koʻprikning transport qatnaydigan qis-mi metall yoki yogʻoch ustunlar va toʻsinlarga tayanadi. Baʼzan, kemalar oʻtib ketishi uchun Ponton koʻprikning bir qismi ochib-yopiladigan qilinadi. Ponton koʻprik, ayniqsa, urush paytlarida qoʻl keladi.

Manbalar
Poopo

Poopo — Markaziy And togʻlaridagi koʻl, Boliviyada, 3690 m balandlikda. Maydoni 2500–3000 km², eng chukur joyi 3 m (mavsumga qarab koʻl maydoni va chuqurligi oʻzgarib turadi). P. qad., nis-batan keng suv havzasi qoldigʻi. Suvi shoʻr. P.ga Titikaka koʻlidan oqib chi-quvchi Desaguadero daryosi quyiladi.

Manbalar
Pop (ruhoniy)

Pop (yun.) — pravoslav cherkovida ruhoniyning rasmiy nomlaridan biri.

Manbalar 

    

Xristianlik
Pop zilzilasi

Pop zilzilasi - 1984-yil 17 fevda soat 23 dan 27 min. oʻtganda sodir boʻlgan. Zilziladan Pop va uning atrofidagi bir qancha qishloqlar tala-fot koʻrgan. Zilzila kuchi epitsentrda 8 ballga yetgan, magnitudasi 5,7, chuq. 15 km. Bu hudud uchun zilzila tasodifiy hol boʻlmasdan, balki seysmotektonik izlanishlar natijasida oldindan (1976-yil) belgilab qoʻyilgan Namangan seysmogen zonasida roʻy bergan. Bu zona uchun oldindan koʻrsatilgan joyda zilzilaning boʻlishi olimlar bashoratini oqladi. Asosiy zilziladan soʻng bir oy ichida 50 dan ortiq 5—6 balli tebranish takrorlandi. Ulardan Uygʻursoy, Mirzatol, Pop, Nayman, Xoʻjaobod, Sang, Gʻurumsaroy, Chust kabi shahar va qishloqlar jiddiy zarar koʻrgan. Togʻlarda koʻchkilar sodir boʻlgan, Sirdaryo qirgʻoqlarida kengligi 15—25 sm li yoriqlar vujudga kelgan. Bundan keyin ham kuchli zilzilalar faqat shu zonada sodir boʻlishi mumkin.

Manbalar 

    

Oʻzbekistondagi zilzilalar
Pop-art

Pop-art (ing. pop art — ommabop sanʼat) — zamonaviy tasviriy sanʼatda avangard yoʻnalish; abstrakt sanʼat taʼsirida yuzaga kelgan, dadaizm (ayniqsa, M. Dyushan ijodi) va syurrealizm bilan aloqada boʻlgan. 1950-yillarning 2yarmida eng avvalo AQSH (R.Ra-ushenberg, K. Oddenberg, J.Rozenkvist va boshqalar) va Buyuk Britaniya (P. Bleyk, R. Gamilton va boshqalar)da paydo boʻlgan, soʻngra Fransiya (N. de Sen-Fal va boshqalar), Germaniya (P. Vunderlik va boshqalar) kabi Gʻar-biy Yevropa mamlakatlarida tarqalgan. Abstrakt sanʼatning borliqdan, real hayotdan ajralib borishiga qarshi hara-kat koʻrinishida shakllangan. P.-a. vakillari real borliqqa qaytish, keng koʻlamda ishlab chiqarilayotgan buyumlarning estetik qiymatini ommaviy yoʻllar (reklama, foto, reproduksiya, komiks va h.k.) vositasida yoritishni asosiy maqsad qilib oldi. Shahar hayotida keng ishlatiladigan buyumlar (uy-roʻzgʻor anjomlari, oʻrov qutichalari, mashina boʻlaklari va h.k.)ni xuddi oʻziga oʻxshatib ishlab, ularning oʻzidan (koʻpincha kollaj va boshqa usullar yordamida) kompozitsiyalar tuzadi. P.-a.da tanlangan buyumlar tasodifiy, bir-biri bilan bogʻliq boʻlmagan holda birlashtirilishi mumkin. Muhimi bir-biri bilan moye tushmaydigan buyumlarni birlashtirish orqali tomoshabin fikri va tasavvuriga zid hissiyotlarni uygʻotishdan iborat. Masalan, rassom romkaga tortilgan toza matoga uning diagonali boʻyicha rangli sharifni bogʻlashi yoki unga dastroʻmol qoʻyib koʻrgazmada namoyish etishi mumkin. P.-a. texnika imkoniyatlaridan keng foydalanadi, fotosurat, slaydadan polotno (yuza)ga tushirilgan tasvir konturlarini yorqin boʻyoqlarda ishlaydi, sanoatda ishlab chiqarilayotgan yorqin rangli buyumlarni oʻz asarlarida koʻrsatadi, ulardan kompozitsiyalar tuzadi.

Manbalar
Poplin

Poplin (ital. papelino — papaga tegishli; dastlab, Avintonda rim papasi qarorgohida olingan, deb taxmin qilinadi) — koʻndalang qavariq yoʻllari bor polotno oʻrilishli (qarang Oʻrilish) gazlama. Koʻndalang qavariq yoʻllar ingichka tanda iplarining yoʻgʻonroq arqoq iplari bilan oʻrilishidan hosil boʻladi. P. asosan paxta tolalaridan yoki kimyoviy tolalardan, baʼzan, tabiiy ipak (tanda) va jun (ar-qoq)dan toʻqiladi. P.ning tanda boʻyicha zichligi (qalinligi) arqoq boʻyicha zichligidan 1,5—2-marta yuqori boʻladi. P. oqartirib, sidirgʻa boʻyalib va gul bosilib ishlab chiqarilishi mumkin. P.dan bluzalar (kamar bogʻlab kiyiladigan keng ust koʻylak), erkaklar koʻylagi va boshqa tikiladi.

Manbalar
Aleksandr Popov

Aleksandr Stepanovich Popov (1859.4.3, Sverdlov viloyati – 1905.31.12, Peterburg) – rus fizigi va elektrotexnigi, radio ixtirochisi. Elektrmagnit toʻlqinlarni amaliy maqsadlarda qoʻllash asoschilaridan biri. P. elektrmagnit toʻlqinlar kukuni detektori (Branlilodja ko-gereri)ni takomillashtirdi (1895) va uning asosida elektr signallarini simsiz uzatadigan qabul qilgich (priyomnik)ni (yaʼni radioaloqani) yaratdi. Nihoyat 1895-yil 25-aprel kuni oʻzi yaratgan radiopriyomnikni namoyish qildi. U radiotoʻlqinlarni 1897-yil ba-horida 600 m masofaga, 1897-yil yozida 5 km masofaga, 1901-yil 150 km masofaga uzatishga erishdi. P. gaz razryadlarini qayd qiladigan asbob ("yashin qayd qilgich") ni ham yaratdi (1895). Parijda 1900-yil utkazilgan xalqaro koʻrgazmada P. oltin medal bilan takdirlandi.

Manbalar
Popokatepetl

Popokatepetl — Meksikaning jan. qismidagi soʻnmagan vulkan, Koʻndalang Vulkanli Syerra toglari-da. Bazalt va andezitlardan tuzilgan, balandligi 5452 m. Doim tutun burqirab turadi. 16—17-asrlarda tez-tez otilib turgan. Yon bagʻirlari 3800 m gacha dub va qaragʻay oʻrmonlari bilan qoplangan. Choʻqqilarida doimiy qor va muzliklar bor. Milliy bogʻ tarkibida.

Manbalar
Popopchilik

Popopchilik — mashinada kashta tikish kasbi; popop mashinada yoʻrma (popop) chokida amaliy bezak sanʼati asarlari, badiiy buyumlar (choyshab, soʻzana, palak, yostiq jildi, doʻppi va boshqalar) tayyorlash. 19-asrda Oʻrta Osiyoga, jumladan, Oʻzbekiston hududiga kirib kelgan. Badiiy buyumlar avval yakka tar-tibda, keyinroq artellarga birlashib, hozirda fabrikalarda tayyorlanadi. Satin, duxoba, baxmal va boshqa sidirgʻa matolarga tikiladi. Naqsh-gullar avvaldan tayyorlangan axtalar yordamida bezatiladigan yuzaga tushirib olinadi, soʻngra rang-barang ipaklarda tikiladi. Toshkentdagi "Sharq guli" fabrikasi (hozirgi ak-sionerlik jamiyati) va boshqalarda nozik did bilan nafis, jozibali nakshlar bilan bezatilgan P. buyumlari koʻplab ishlab chiqariladi. Bunday bezatilib yaratilgan badiiy buyumlar qizlarning sepiga kirgan, sovgʻa sifatida xorijga ham chiqariladi.

Manbalar