MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Asan Begimov

Asan Izimovich Begimov (1907-1958, Moʻynoq) — qoraqalpoq yozuvchisi va jurnalisti. Qoraqalpog‘istonda yozuvchilar tashkiloti va adabiy-badiiy jurnal asoschilaridan biri. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1957).

Hayoti va faoliyati
Asan Begimov 1907-yil Moʻynoq tumanida tugʻilgan.
U 1924-yildan boshlab Qoʻngʻirottagi bolalar uyida tarbiyalangan. Keyin 1927—1932-yillari Olmaotadagi pedagogik institutda tahsil olgan. 1932-yil Qozogʻistonning Qiziloʻrda shahridagi pedagogika institutini tugatgan. 1932—1934-yillar oraligʻida Qoraqalpogʻiston Yozuvchilar uyushmasining tashkil etish byurosining boshligʻi, 1934—1936-yillari Qoraqalpogʻiston Yozuvchilar uyushmasi raisi boʻlgan. 1936—1937-yillari Toshkentdagi partiya institutida oʻqigan. 1938—1939-yillari yana Qoraqalpogʻiston Yozuvchilar uyushmasining boshligʻi, bir qancha yillar davomida davlat teatrining direktori, radioeshittirish qoʻmitasining boshligʻi, poligrafiya matbuosining direktori, Oʻzbekiston telegraf Agentligining Qoraqalpogʻiston boʻlimining boshligʻi, „Qoraqalpogʻiston“ matbuosida boʻlim rahbari, Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Asan Begimov 1934-yildan boshlab Yozuvchilar uyushmasining aʼzosi boʻlgan.

Ijodi
A. Begimovning dastlabki sheʼrlari 20-yillarning oʻrtalarida nashr etila boshlagan.
„Zafarlardan zafarlarga“ (1936), „Súyińiz“ (1949), „Tuwǵan jer“ (1955), „Sapura“ (1956), „Tańlamalı shıǵarmaları“ (1957), „Jańarǵan úlke“ (1960)  sheʼrlar toʻplami, „Sapura“ (1938), „Ómir“ (1951) dostonlari, „Bu kim?“ (1932), „Gʻarib oshiq“ (T. Allanazarov bilan hamkorlikda) pyesalarida qoraqalpoq xalqining turmushi va oʻzaro kurash voqealari aks etgan. Prozaning rivojlanishida „Baliqchining qizi“ (1957) romani asosiy oʻrinni egallaydi. Roman Orol baliqchilariga bagʻishlangan boʻlib, badiiy asar oʻzbek va rus tillariga tarjima qilingan (1958-1960). Shu bilan birgalikda, u  Pushkin, Lermontov, Shevchenko, Gorkiy kabi boshqa xalqlar yozuvchilarining ayrim asarlarini qoraqalpoq tiliga tarjima qilgan.

Mukofotlari
A. Begimov „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi“ unvoniga sazovar boʻlgan (1957). U „Hurmat belgisi“ ordeni va medallari bilan, Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining Faxriy yorliqlari bilan mukofotlangan.

Manbalar 

Qoraqalpogʻistonlik yozuvchilar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1907-yilda tugʻilganlar
1958-yilda vafot etganlar
Boris Beglov

Beglov Boris Mixaylovich (1938-yil 8-iyul, Novomoskovsk) — kimyogar olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2000), texnika fanlari doktori (1975), professor (1983).

Hayoti

Bolalik va yoshligi 
Beglov Boris Mixaylovich Tula viloyatining Novomoskovsk shahrida xizmatchi oilasida tavallud topgan. 1941 - yilning oktabrida Novomoskovsk shahrini nemis askarlari bosib olgani sababli Beglov oilasi Toshkent viloyatining Chirchiq shahriga evakuatsiya qilindi. 

1955 - yilda Chirchiq sharining 8 - oʻrta maktabini kumush medali bilan bitirdi.

1960 - yilda Mendeleyev nomidagi Moskva kimyo-texnologiyalari institutida muhandis-texnolog malakasini oldi.

Ish faoliyati 
1963 - yilda OʻzSSR Fanlar akademiyasining kimyo institutida ilmiy xodim boʻlib ishladi.

1970 - 1972 - yillarda Chirchiq tajribiy-ishlab chiqarish laboratoriyasining bosh mudiri lavozimida ishladi.

1982 - yilgacha institutning fan boʻyicha direktor oʻrinbosari, soʻngra 1989 - yilgacha institut direktori boʻlib faoliyat yuritdi. 

Hozirgi kunda OʻzR Fanlar akademiyasining Umumiy va noorganik kimyo institutining fosforli oʻg'itlar laboratoriyasining bosh ilmiy xodimi boʻlib ishlab kelmoqda. Shu bilan birga, OʻzR Fanlar akademiyasining Oʻzbek kimyo jurnalining bosh muharriri oʻrinbosari, "Kimyo texnologiyasi. Boshqaruv va nazorat." jurnalining tahririyat kengashi aʼzosi boʻlib ish faoliyatini yuritmoqda.

Ilmiy faoliyati 
1964 - yilda 26 yoshlik Boris Beglov texnika fanlari nomzodligi ilmiy unvoni uchun Mendeleyev nomidagi Moskva kimyo-texnologiyalari institutida dissertatsiya yoqladi.

Oradan 11 yil oʻtib 1975 - yilda doktorlik dissertatsiyasini yoqladi. 

1987 - yilda OʻzR Fanlar akademiyasining  "Noorganik moddalar kimyo texnologiyasi" mutaxassisligi boʻyicha aʼzosi deb tanlandi.

2000 - yilda shu mutaxassislik boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi boʻlib tanlandi.

Beglov Boris Mixaylovich ilmiy faoliyati mobaynida 6 monografiya va 116 mualliflik sertifikati va patentlar qabul qilingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar 

Kimyogarlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Begonalashuv

Begonalashuv — inson faoliyati va uning natijalari mustaqil kuchga aylanib, inson ustidan hukmronlik va unga yovuzlik qiladigan holatga kirishishini ifodalaydigan ijtimoiy jarayon. Mehnat shart-sharoiti, vositalari va mahsuli ustidan ijtimoiy nazoratning yoʻqligida, shaxsiing hukmron ijtimoiy guruhlar tomonidan aldamchilik yoʻli bilan boshqarish obʼyektiga aylantirilishida namoyon boʻladi. B. kishi ongida muayyan tarzda aks etadi (ijtimoiy meʼyorlarni yot va yovuz meʼyorlar sifatida idrok etish, yolgʻizlik hissi, loqaydlik va boshqalar). B. konsepsiyasining kelib chiqi-shi T. Gobbs, J. J. Russoga borib taqaladi, Gegel tomonidan esa rivojlantirildi. 20-asr falsafa, sotsiologiya va ijtimoiy psixologiyasida B.ning ayrim tomonlari tadqiq etilmoqda.

Begonalashuv - inson uning jamiyatdagi o'rni, mavqei va u bajaradigan vazifasi o'rtasidagi azaliy bog'liqliklarning buzilishi. Inson va jamiyat munosabatlaridagi me'yorning buzilishi, insonning o'z mohiyatini belgilovchi xususiyatlardan mahrum bo'lib, jamiyatda o'z o'rnini topolmasligi begonalashuvning tub ildizini, ham sababini, ham oqibatini tashkil etadi. G'arb sotsiologlari sanoatlashgan jamiyatda birdamlik tuyg'usini yo'qolishini (Dyurkgeym), ijtimoiy hayotning formallashuvini (Zimmel), shaxs hatti-harakatlarining me'yoridan oshishini(Merton), insonning mavjud jamiyatga nisbatan tanqidiy munosabatini, mukammalashtirishga bo'lgan qobiliyatini(Fromm) begonalashuv hodisasining yuz berishi deb hisoblaydilar. Begonalashuv tushuncha sifatida tadqiq va tahlilga muhtoj.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
2. Falsafa qomusiy lugʻat. " Oʻzbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti ". " SHarq " nashriyot — matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati. Toshkent — 2004. 48 bet
Begoniya

Begoniya (Begonia) — begoniyadoshlar oilasiga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi. 800 ga yaqin turi, asosan, issiq mamlakatlarda (Avstraliyadan tashqari) man-zarali oʻsimlik sifatida bogʻlarda, bizda xonalarda oʻstiriladi. Bargi yuraksimon, gullari oq. qizil yoki pushti. Urugʻi, bargi yoki qalamchasidan koʻpaytiriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Uy o‘simliklari
Begor

Begor (hindcha) — oʻrta asrlarda Oʻrta Osiyo va Oʻrta Sharqda (Eroida 8-asrdan, Oʻrta Osiyo, Hindiston va Afgʻonistonda esa 10-asrdan) mavjud boʻlgan majburiyat. Mehnatkash xalq xon va mahalliy hukmdorlar tarafidan davlat va zamindorlarning turli qurilishlari (qalʼa, saroy, yoʻl qurilishlari, kanal va ariqlar qazish va boshqalar)da tekinga ishlab berishga majbur qilingan. Masalan, Abdulla-xon II ning maxsus farmoni bilan mashhur Joʻyboriy xojalardan Xoja Saʼdning yerlariga Vaxshdan suv chiqarish uchun ariq qazishga Hisor, Dexinav, Qubodiyon va Shahrisabzdan 10 ming kishi safarbar qilingan. B. 18 — 19-asrlarda ham boʻlgan. B.ni barshchinanint bir shakli deyish mumkin.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Juvonmardiyev A., 16 — 19-asrlarda Fargʻonada yer-suv masalalariga doyr, T., 1965.
Beda barg filchasi

Beda barg filchasi, fitonomus (Phytonomus variabilis Hrbst.) — bedaning xavfli zararkunandalaridan. Uzunburunlar oilasiga mansub mayda koʻngʻizcha bulib, boʻyi 5 – 7 mm, tumshugʻi ingichka va chuziq (shuning uchun filcha deyiladi), asosan kurtchasi bedaning yosh bargini, kurtagini, gʻuncha va gullarini shikastlaydi. Beda barg filchasi  f. tumshugʻi bilan poyani teshib, uning kovaklariga 3 — 30 tadan tuxum qoʻyadi. Bitga filcha 2000 — 2500 tuxum qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan qurtcha barg kurtaklari ichiga teshib kiradi, uchinchi marta pust tashlagandan keyin barg sirtaga chiqib, bargni yeydi. Barg ilma-te-shik boʻlib qoladi. Yetuk qurtcha barglar orasida toʻr pilla ichida gʻumbakka aylanadi. Bedapoya, yoʻl va ariq yoqalaridagi oʻsimlik qoldiqlarida hamda tuproqning yuza qatlamida qishlaydi. Qurtlarining rivojlanish davri 15 — 28 kun.

Kurash choralari: bedapoyalarni kuzda va erta koʻklamda boronalash, shu muddatlarda sugʻorish, beda koʻkara boshlaganda rogor, fozalon kabi in-sektitsidlarni purkash yoki changitish.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beda biti

Beda biti, akasiya biti (Aphis craccivora Koch.) — afididlar oilasiga mansub qanotsiz yoki toʻrtta nafis qanotli mayda hasharot. Tanasi 1,3—2,1 mm. Migratsiyalanib toʻla oʻzgarish bilan rivojlanuvchi formalari mavjud. Beda biti tuxum holda beda angʻizi, akatsiya bachkisi, baʼzan yantoqda qishlaydi. Lichinkalari mart oyi boshlarida tuxumdan chiqadi. Alr. oxiri va may oyining boshlarida Beda biti oldin akatsiyaga, soʻngra gʻoʻza va boshqa oʻsimliklarga uchib oʻtadi. Bu oʻsimliklarning bargi dagʻallashgandan soʻng bedaga oʻtadi va dastlabki kuzgi sovuqdan keyinroq tuxum qoʻya boshlaydi. Beda biti yil davomida 12 avlod berib, asosan, yosh va sersuv novdalarda yashaydi.

Kurash choralari: oq akatsiyani ekinzor maydonlar atrofiga ekmaslik; may—iyunda tuproqqa 10 — 15 sm chu-qurlikda donador bazudin yoki fosfamid (40 kg/ga) solish; gʻoʻzaga fosfamid, rogor, BI-58 (1—2 kg/ga) purkash; aholi yashaydigan punktlarga yaqin joylardagi dalalarga xlorofos, karbofos bilan ishlov berish.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Xashoratlar
Beda odimchisi

Beda odimchisi (Eudolia arenacearia Hd.) — kapalaklar turkumining odimlovchilar oilasiga mansub hasharot. Ka-palagi sargʻish, qanotlarini yoyganda 25 mm keladi. Kechasi uchadi. Tuxumini beda bargiga qoʻyadi. Tuxumidan bir haftada lichinka chiqadi. Qurti yashil, ingichka boʻlib, 3 juft chin va 2 juft soxta oyoqlari bor. Egilib, soʻngra toʻgʻrilanib, odimlab yuradi. Tinch turganda oyoqlariga tayanadi. Rangi yashilligidan oʻsimlik orasida koʻzga chalinmaydi. Qurti beda bargi, guli va gʻunchasi bilan oziqlanadi, keyin tuproqqa tushib, gʻumbakka aylanadi va shu yerda qishlaydi. Tuxumiga qarshi trixogramma, qurtiga qarshi brakon yaydoqchilaridan foydalanib biologik kurash olib boriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beda oltinqoʻngʻizi

BEDA OLTINQOʻNGʻIZI (Sphenoptera laticeps V. Jar.) — qattiq qanotlilar tur-kumiga mansub hasharot. Lichinka davrida zarar kelgiradi. Voyaga yetgan Beda oltinqoʻngʻizi ning uz. 11 — 16,5 mm cha, uzunchoq, yassi tanasi oldidan orqa tomoniga qarab ingichkalashib boradi. Rangi qizgʻish-sariq, yaltiroq, tu-xumlari choʻziq-oval, oq rangli, uning poʻstidagi ajinlari aniq koʻrinib turadi. Lichinkasi choʻziq, oyoqsiz, koʻkrak qismi kengaygan. Gʻumbagi oq rangli, sirtdan Karaganda yetuk qoʻngʻizga oʻxshaydi. Tuxumini bedaning idsiz boʻgʻziga bitgalab qoʻyadi. Bitga Beda oltinqoʻngʻizi  1000 tacha tuxum qoʻyadi. Tuxumidan I oyda lichinka chikadi, bular poyani kemirib, ichiga kiradi va ildizgacha yeb boradi, natijada beda qurib qoladi.

Kurash choralari: bedapoyani molalashdan oldin yergadonador 10%li bazudin preparati (30 kg/ga) sochiladi hamda sumi-al-fa, 5% e.k. (0,5 lGʻ ga) va nurell-D, 55% e.k. (0,9 l/ga) preparatlaridan foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bedatoʻplami

BEDATOʻPLAMI, zigʻir toʻplami (Heliothis viriplaca Hutn.) — toʻplamlar oilasiga mansub kapalak. Qanotlari yoyilganda 28 – 37 mm; oldingisi sargʻish-yashil, baʼzan sargʻish-kulrang boʻlib, oʻrta qismidan keng qoramtir koʻndalang yoʻl oʻtadi; qanotining uchida noaniq qora dogʻchalari bor. Qurtining uz. 40 mm, nim yashil, baʼzan pushti yoki qoʻngʻiroq ranglisi ham uchraydi, orqasida navbatlanib keluvchi oqyoki qora tusli yoʻllari bor; tanasini qora qattiqtuklar (qil) qoplagan. Kallasi bir qancha qora nuqgali va dogʻli sariq rangda. Bedatoʻplami ning qurtlik davri 20—25 kun davom etadi. Gʻumbagi tuproqning ustki qatlamida qishlaydi. Erta bahorda (apr.—may) gʻumbaklaridan voyaga yetgan kapalaklar chiqib, tuxum qoʻya boshlaydi. 3 — 9 kunda tuxumdan qurtlar rivojlanadi. Birinchi avlod kapalaklarining uchib chiqishi iyungacha davom etadi. Yilda 2 — 3 avlod beradi. Bedatoʻplami  qurti hammaxoʻr, koʻpgina dukkakli va barcha moyli oʻsimliklar (ayniqsa, zigʻir va soya)ning urugʻi, barg va gullari, pomidorning mevalari bilan oziqlanib q. x.ga katta zarar yetkazadi.

Kurash choralari: bedapoyalarni disklash; zararkunanda tuxumiga qarshi trixogrammatsan foydalanish; urugʻ yetishtirish uchun moʻljallangan beda va boshqa oʻsimliklar maydonlarida qurtlar paydo boʻlganida ekinlarga 35% fozalon (1,45 — 2,0 kg/ga), sumi-sidning 20% li emulsiyalanuvchi kon-sentrati (0,4 — 0,5 kg/ga) bilan ishlov berish (yana q. Koʻsak qurti).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beda urugʻxoʻri

BEDA URUGʻXOʻRI (Bruchophagus roddi Guss) — pardaqanotlilar turkumining yoʻgʻon oyoqlilar oilasiga mansub zararkunanda hasharot. Voyaga yetganining boʻyi 1,3 — 2,1 mm, tuyey kora, boldiri va panjalari qoʻngʻir-sargʻish, koʻkrak oldi, yelkasi va qalqonchasida chuqurchalar bor, orqasi bukri, qorni kalta, tuxumsimon, silliq va yaltiroq. Tu-xumi oq, silliq, tiniq, bandchasi bor, kattaligi 0,2 mm cha. Lichinkasi jigar-rang , oyoqsiz, semiz, bir uchi sal egilib turadi; boshi botiq, jagʻi uchburchaktishli. Yetuk lichinkaning kattaligi 1,5 – 2 mm. Beda urugʻi va dukkagida, quruq beda va toʻponida, yovvoyi dukkakli oʻsimliklarda qishlaydi. Erta bahorda lichinkalar gʻumbakka aylanadi, gʻumbagi 1,9 mm cha, dastlab oq boʻladi, keyinchalik qorayadi, kun isishi bilan yetuk hasharotga aylanib, ucha boshlaydi. Urugʻ va dukkakni teshib ketadi, ana shu belgiga qarab, bedaga Beda urugʻxoʻri  tushganligini aniqlash mumkin. Tuxumini endi pishib kelayotgan beda urugʻlari ichiga qoʻyadi. Rivojlanish davri 24 — 28 kun. Yetilgan Beda urugʻxoʻri  gul shirasi (nektari) bilan oziqlanadi. Oʻrta Osiyoda bir yilda Beda urugʻxoʻri  3 — 4 av-lod beradi.

Kurash choralari: beda urugʻini yaxshilab tozalash, dorilash va ekishdan 45 kun oldin 1 t uruqqa 3 kg naftalin sepib, urugʻni qoplarda saqlash kerak; ekish oldidan 15% li namakobga 2 — 3 minut solib qoʻyilsa, zararlangan urugʻlar namakob betiga qalqib chiqadi, sogʻ-lom urugʻlar ajratib olinib, yuviladi va soya joyda quritiladi. Bedani yanchish va saralash vaqtida hosil boʻlgan chiqitlar hamda puch urugʻlar mollarga beriladi. Bedaga Beda urugʻxoʻri ga qarshi ikki muddatda: birinchi — oʻsimlikning shona-lash, ikkinchi — urugʻning sut pi-shiqligi davrida nurell-D, 55% e.k. (0,3 l/ga) preparati purkaladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Beda qandalasi

Beda qandalasi (Adelpnocoris lineolatus Goeze) — chala qattiq qanotli hasharotlar turkumining soʻqirlar oilasiga kiradigan hammaxoʻr hasharot, ayniqsa beda va uning urugʻiga katta za-rar yetkazadi. Voyaga yetgan qandala (kattaligi 7 — 9,5 mm) choʻziq, sargʻish-yashil. Yelkasida 2 ta qora nuqtasi bor. Tuxumini beda poyasi ichiga qoʻyadi. Urgʻochisi 50 tacha tuxum qoʻyadi. Lichinkasining tanasi yashil, uz. 3,5 – 5 mm. Bir yilda 3, hatto, Oʻzbekistonning jan.da 4 boʻgʻin beradi. Beda qandalasi  va lichinkalari bedaning bargi, kurtagi va gulidan, gʻoʻzaning shonasi va gul bandidan shira soʻradi. Natijada shona, gulchalar toʻqiladi.

Kurash choralari: kuzda bedaning oxirgi oʻrimi tagidan (koʻpi bilan 6 — 7 sm qoldirib) oʻriladi, kimyo-viy preparatlardan karbofos, 50% e.k. (0,2-0,6 l/ga); fenvalerat, 20% e.k. (0,3 -0,6 l/ga); zolon, 30% hoʻllanuvchi kukun (1,6 – 33 kg/ga) va boshqa ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bedana

Bedana (Coturnix coturnix) — tovuqsimonlar turkumining qirgʻovulsimonlar oilasiga mansub mayda parranda. Erkagining patlari sargʻish-qoʻngʻir, koʻndalang oq-sargʻish yoʻlli, tanasining ikki yoni boʻylab qizgʻish yoki qora yoʻllar oʻtadi. Makiyoni qoramtir, koʻkragida qora yoki qizgʻish xollari bor.

B. Yevropa, Afrika va Osiyoning gʻarbiy qismida tarqalgan. Oʻzbekistonning choʻl, togʻ oldi, yassitogʻli mintaqalarida va toʻqaylarda koʻp uchraydi. Xatti-harakati tovuqnikiga oʻxshaydi. Ogʻirligi 80— 145 g. Aprel—may oylarida shimolga, kuzda avgust—sentabrda janubga gala boʻlib uchib oʻtadi. B. qosh qorayganda, tunda serha-rakat boʻladi, kunduzi pana joyda bekinib yotadi. Oʻsimliklar urugʻi va bar-glari, baʼzan hasharotlar bilan oziqlanadi. Yer ustidagi chuqurchaga xas-choʻp toʻshab uya quradi. Makiyoni 9 — 20 ta gacha tuxum qoʻyib, 15 — 17 kun bosib yotadi. Koʻpayish davridaerkagi juda chi-royli sayraydi. B.ning goʻshti mazali, tuxumi tansiq taom. Oʻzbekistonda ish-qibozlar B.ni tuzoq va matrap (toʻr) bilan ovlaydilar, sayratish, urishtirish maqsadlarida toʻrqovokda boqishadi. Ayrim joylarda soqov yoki yapon (S. Japonicus) B.si fermalarda goʻshti va tuxumi uchun boqiladi. Toshkent viloyati Yuqori Chirchiq tumanidagi "Doʻstlik" xoʻjaligida B. goʻshti va tuxumi yetishtiradigan yirik ferma ishlaydi. Yaponiya, Italiya, Fransiya, AQShda sanoat miq-yosida yetishtiriladi. Tuxum beruvchi B. zotlari bir yidda 250 — 300 dona tuxum beradi, tuxumining ogʻirligi 10— 14 g. AQShda B.ning ogʻirligi 250 g keladigan, goʻshti uchun boqiladigan "Faraon" zoti yaratilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Qushlar
Bedana-moshak

Bedana-moshak (Lymnocryptus minimus) — baliqchilar turkumining loyxoʻraklar oilasiga mansub qush. Patlari orqa va yelka tomonida yaltiroq qora, ikki yon tomonida sargʻish yoʻlli. Tanasining uz. 20 sm ga, ogʻirligi 90 g ga yaqin. Yevrosiyoning tundra, oʻrmon-tundra va shim. oʻrmon mintaqalarida yashaydi. Oʻzbekistonda bahor va kuzda uchib oʻtish davrida koʻplab uchraydi, baʼzan qishlab qoladi. B.-m. botqoklik va koʻllarning oʻti nam boʻlgan botqoklashgan qirgʻoqlarida yashaydi. Tungi qush, kechasi oziq qidiradi. Uzun tumshugʻi bilan yumshoq loydagi yoki tuproq ustidagi chuvalchanglar, hasharotlar va ularning lichinkalarini topib yeydi. Kunduzi pana joylarga bekinib oladi. Urgʻochisi 4 tagacha tuxum qoʻyadi. Goʻshti shirin, sport ov qushi hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bedapoya

Bedapoya — beda bilan band boʻlgan dala. Sugʻoriladigan dehqonchilikdagi almash-lab ekish sxemasiga koʻra, B.da beda 3 yil, lichan uchun 5 yil oʻstiriladi. Beda dukkakli ekin boʻlganidan, ildizidagi tuganak bakteriyaGʻtap tufayli tuproqdagi azot miqdorini shu muddat ichida ancha oshiradi. Natijada B.ni buzib eqilgan ekin hosili moʻl boʻladi. B. Oʻzbekistonning shim. viloyatlarida oktabr, janubiy viloyatlarida noyabr oyida haydaladi. B. haydash oldidan maxsus lushchilnik yoki agʻdargichi olib qoʻyilgan plug bilan 6—8 sm chuqurlikda yum-shatiladi. Bunda beda ildizi boʻgʻzidagi kurtaklari quriydi, kelasi yili B.ga eqilgan ekinlarni oʻt (beda) bosishi kamayadi.

Yana qarang 
 Beda

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bedarak yoʻqolgan deb topish

BEDARAK YOʻQOLGAN DEB TOPISH — fuqarolarning huquqiy taqdirini hal qiluvchi yuridik fakt. Agar fuqaroning qayerdaligi haqida uning yashash joyida bir yil davomida maʼlumotlar boʻlmasa, manfaatdor shaxslarning arizasiga muvofiq, sud bu fuqaroni Bedarak yoʻqolgan deb topish  d. t.i mumkin. OʻzR Fuqarolik kodeksi 33-moddasiga binoan, yoʻqolgan shaxs toʻgʻrisida oxirgi maʼlumotlar olingan kunni aniqlash mumkin boʻlmasa, bedarak yoʻqolgan deb hisoblash muddati yoʻqolgan shaxs toʻgʻrisida oxirgi maʼlumotlar olingan oydan keyingi oyning birinchi kunidan, bu oyni belgilash mumkin boʻlmagan taqdirda esa — keyingi yilning 1-yanvaridan boshlanadi. Beda-rak yoʻqolgan deb topilgan fuqaroning mol-mulkini doimiy suratda boshqarib turish zarur boʻlsa, bu mol-mulk sudning qaroriga muvofiq vasiylik va homiylik organi tomonidan belgilanadigan va ushbu organ bilan tuziladigan ishonchli boshqaruv toʻgʻrisidagi shartnoma asosida ish olib boradigan shaxsga topshiriladi. Ushbu mol-mulkdan bedarak yoʻqolgan shaxs qonunga muvofiq boqi-shi kerak boʻlgan fuqarolarga taʼminot beriladi va uning soliklar va boshqa maj-buriyatlar boʻyicha qarzlari toʻlanadi. Vasiylik va homiylik organi yoʻqolgan fuqaroning qayerdaligi toʻgʻrisida maʼlumot olingan kundan boshlab bir yil oʻtganga qadar ham uning mol-mulkini muhofaza qiluvchi shaxsni belgila-shi mumkin. Shaxsni Bedarak yoʻqolgan deb topish  d. t.ning34- moddada nazarda tutilmagan oqibatlari qonun bilan belgilanadi. Bedarak yoʻqolgan deb to-pilgan fuqaro qaytib kelgan yoki uning turar joyi aniqlangan taqdirda, sud uni Bedarak yoʻqolgan deb topish  d. t. haqidagi qarorni bekor qiladi. Sudning qarori asosida fukaroning mol-mulkini boshqarish bekor qilinadi (OʻzR f-k 34 — 35 moddalari).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Georg Bednorz

Johhannes Georg Bednorz () (16-may 1950) — nemis fizigi. Ilmiy ishlari yuqori temperaturali oʻtkazuvchanlikka oid. Nobel mukofoti laureati (yangi oʻta oʻtkazuvchan materiallarni kashf etgani uchun; 1987, Karl Aleksander Myuller bilan birgalikda).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Nemis fiziklari
1950-yilda tugʻilganlar
16-mayda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Bedona

Bedona — oq kishmish navli uzumdan tayyorlaiadigan mayiz turi. Maxsus ishlov berilmasdan oftobda quritiladi (qarang Mayiz).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bedona tut

Bedona tut — tutsimonlar oilasi (tutdoshlar)ga mansub daraxt. Mevasi oq, shirin, urugʻsiz. Bargi ipak qurtiga yediriladigan "Vodil" va "Xorugʻ" xillari tarqalgan. "Vodil", asosan, Fargʻona vodiysining togʻ etagi hududlarida (Oʻsh, Fargʻona, Andijon, Xoʻjand va Jalolobodda) oʻstiriladi. Mevasi yirik (18x10 mm), gektaridan 40 — 47 s barg beradi. "Xorugʻ" Tojikistonda koʻp tarqalgan. Gektaridan 50 — 55 s barg beradi. Mevasi yirik (21x11 mm), shirin, urugʻsiz. Kasallik va sovuqqa chidamli. Payvand qilib koʻpaytiriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Daraxtlar
Tutdoshlar
Kirill Bedrinsev

Kirill Nikolayevich Bedrinsev  (1907.1.4, Kerki - 1995.7.4, Toshkent) — iqtisodchi olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1962), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967), iqtisod fanlari doktori (1961), professor (1964). Oʻrta Osiyo davlat universitetining iqtisod fakultetini tugatgan (1929). 1930— 40 yillarda Oʻzbekiston davlat rejalashtirish idoralarida ishladi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Iqtisod institutida katta ilmiy xodim (1943 — 49), ishlab chikaruvchi kuchlarni joylashtrish boʻlimining rahbari (1950 — 85) va Respublika Ishlab chikaruvchi kuchlarni oʻrganish kengashi (SOPS) raisining oʻrinbosari (1962 — 85). 1985-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Ishlab chiqaruvchi kuchlarni oʻrganish kengash maslahatchisi. Ilmiy ishlari Oʻrta Osiyoda ishlab chiqaruvchi kuchlarni joylashtirish va ri-vojlantirish masalalariga bagʻishlangan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1974). "Shuhrat" medali bilan mukofotlangan (1994).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1907-yilda tugʻilganlar
1995-yilda vafot etganlar
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari