MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Axtamar

Axtamar – Oʻrta asr arman meʼmoriy yodgorliklarining noyob namunalari saqlangan Van koʻlidagi orol (hozirgi Turkiya hududida), Arsrunidiylar (arman) podshoxlari qarorgohi (10 – 11-asrlar). Avliyo xoch cherkovi (915 – 921, meʼmori Manuel; tarhi xochsimon, gumbazli, naqshlar va tosh oʻymakorligiga boy, boʻrtma naqshlarda dunyoviy va diniy syujetlar, hayvon va oʻsimliklar tasviri aks ettirilgan), port xarobalari (10-asr) va boshqa saqlangan.

Manbalar

Havolalar 
 Церковь Сурб Хач на острове Ахтамар (оз. Ван)
 Легенда об острове Ахтамар на сайте Ararat-online.Ru

Tarix
Armaniston: Tarix
Meʼmoriy yodgorliklar
Osiyo orollari
Leningrad (guruh)

Leningrad (; baʼzan — Gruppirovka Leningrad ()) Sankt-Peterburg shahrida „Shnur“ laqabli Sergey Shnurov tomonidan tuzilgan rus rock-guruhidir. Guruh qoʻshiqlarida soʻkinish koʻp ishlatiladi, araqxoʻrlik estetiklashtiriladi. Shu yuzdan bu ashulalarni TV va radiostansiyalari filtrlamay aylantirishmaydi.

2007-yildan guruhda ayol vokalchi (Yuliya Kogan) paydo boʻldi. 2008-yili Leningrad tarqalib ketdi, biroq ikki yil oʻtib yana birlashdi va ijodda davom etmoqda.

Diskografiyasi

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti
 Yana bir sayti 
 Leningrad Facebook sahifasi
 Leningrad Twitter hisobi
 Leningrad YouTube sahifasi

Rus musiqiy quruhlari
Grigoriy Leps

Grigoriy Leps (; asl ismi — Grigoriy Viktorovich Lepsveridze; 16-iyul, 1962, Sochi) kelib chiqishi gurji boʻlgan rus qoʻshiqchisidir. Ijodini rus shansonidan boshlab, soft-rok va ommabop musiqaga oʻtgan.

2013-yil oktabrida AQSh moliya vazirligi Lepsni "postsovet mafiya"ga aloqadorlikda ayblab, Qoʻshma Shtatlarga kirishni taqiqladi.

Diskografiyasi 
 Albomlari
 1995 — Натали (Natali)
 1997 — Целая жизнь (Bir umr)
 2000 — Спасибо, люди... (Rahmat, odamlar...)
 2002 — На струнах дождя... (Yomgʻir torlarida...)
 2004 — Парус (Yelkan)
 2006 — Лабиринт (Labirint)
 2006 — В центре Земли (Yer markazida)
 2007 — Второй (Ikkinchi)
 2009 — Водопад (Sharshara)
 2011 — Пенсне (Pensne)
 2011 — Берега чистого братства (Sof birodarlik qirgʻoqlarida), Aleksandr Rosenbaum bilan
 2012 — Полный вперед! (Olgʻa!); DVDlari
 2005 — Парус Live (Yelkan Live)
 2007 — В центре Земли Live (Yer markazida)
 2007 — Я — живой!  (Men tirikman!)
 2010 — Что может человек (Odam nimalarga qodir)
 2010 — Водопад Live (Sharshara Live)
 2011 — Научись летать Live (Uchishni oʻrgan Live); Termalari
 2005 — Избранное... 10 лет (Saylanma... 10 yil)
 2007 — Вся жизнь моя — дорога... (Butun hayotim — yoʻl...)
 2010 — Берега. Избранное (Qirgʻoqlar. Saylanma)

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti
 Grigoriy Leps YouTube kanali
 Grigoriy Leps Facebook sahifasi
Baade Uolter

Baade Uolter (1893.24.3, Shryottingxauzen, Germaniya — 1960.25.6, Gyottingen) — nemis ast-ronomi. 1931—58 yillarda AQShda yashagan. Andromeda galaktikasi yadrosi va unga tegishli 2 yorqin yoʻldoshning yulduz tabiatini, galaktikalarda yulduzlar toʻdasining ikki tipi mavjudligini kashf etgan. Oʻzgaruvchan va oʻta yangi yulduzlarni tadqiq qilgan, Gidalgo va Ikar asteroidlarini ochgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kishilar
Olimlar
Astronomiya
1893-yilda tugʻilganlar
1960-yilda vafot etganlar
Baʼlabak

Baʼlabak ( Baʿlabakk; ) – Livandagi shahar, Antilivan togʻi etagida. 18 mingga yaqin kishi yashaydi. Qadimgi Geliopol (miloddan avvalgi 18-asrdan), soʻnggi Rim koloniyasi – Yuliya-Avgusta-Feliks harobalari, shuningdek ibodatxonalar va jamoat inshootlari qoldiqlari saqlangan.

Manbalar

 

Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Baba Xomi Jahongir

BABA (Bxabxa) (Bhabha) Xomi Jahongir (1909-yil 30-oktabr — 1966-yil 24-yanvar) – hind fizigi va jamoat arbobi. Trombey atom markazi tashkilotchisi va birinchi direktori (1957, hozir B. nomida). Ilmiy ishlari atom va yadro fizikasiga, kosmik nurlar, elementar zarralar fizikasiga oid.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Babaji xotin maqbarasi

Babaji xotin maqbarasi – Qozogʻiston (Taroz shahri yaqinida)dagi meʼmoriy yodgorlik (10 – 11-asrlar). Maqbara murabba tarhli (tashqarisi 6,80x6,80 m, ichkarisi 4,5x4,5 m). Old va ikki yon tarzlariga bir xilda chuqur ravoqli eshiklar, yoniga kichik yassi ravoqlar, tepasiga turunjlar ishlanib, atrofi hoshiyalar bilan chegaralangan. Bosh tarzidagi islimiy naqsh va kitobasida yozuvi saqlangan. Poygumbazi (1 m ga yaqin) 16 qirrali, usti kulohiy gumbaz bilan qoplangan (gumbazi qulab tushgan). Bino devorining quyi qismiga zilzila koʻzda tutilib, yogʻoch ishlatilgan. Babaji xotin maqbarasi m. oʻrta asr meʼmorligining nodir namunalaridan.

Manbalar

Qozogʻiston meʼmoriy yodgorliklari‎
Svetlana Babanina

Svetlana Viktorovna Babanina (1943.4.2, Tambov viloyati) – suvda suzish boʻyicha jahon rekordchisi, xizmat koʻrsatgan sport ustasi (1964). 1954-yildan Oʻzbekistonda yashaydi. Uch marta mamlakat chempionligi oltin medali bilan taqdirlangan (1962, 1963, 1964). Spartakiada gʻolibi (1963). Jahon universiadasining ikki oltin, ikki kumush va bir bronza medaliga sazovor boʻlgan (1965, Vengriya). 4x100 m estafeta suzishida Yevropa chempioni (1966). Tokio olimpiadasida ikki marta bronza medali bilan mukofotlangan (1964). 100 m ga brass usulida suzish boʻyicha ikki marta jahon rekordini oʻrnatgan (1964, 1965). 1995 y dan respublika olimpiada rezervlari bilim yurtining murabbiysi.

Manbalar

1943-yilda tugʻilganlar
4-fevralda tugʻilganlar
Babbitlar

Babbitlar – qalayi, qoʻrgʻoshin, pyx yoki alyuminiyga surma, mis, kadmiy, mishyak va boshqa metallar qoʻshib tayyorlanadigan qotishmalar. Qalayli qotishmani birinchi marta (1839) tayyorlagan amerika muhandisi I. Babbit (1799– 1862) sharafiga shunday atalgan. Ishqalanish koeffitsiyenti kichik, yaʼni ishqalanganda uncha yoyilmaydi. Mashinalarning ishqalanuvchi detallari hamda elektr dvigatellar, turbinalar, kompressorlar, nasoslar, generatorlar va stanoklarning podshipniklarini tayyorlash uchun ishlatiladi. Detallar yoki podshipniklarning qayerda ishlatilishiga qarab, B.ning turli xillari qoʻllaniladi. Mas: yuqori temperaturali sharoitda ishlovchi podshipniklar uchun qoʻrgʻoshinli B. ishlatiladi va hokazo.

Manbalar
Babezioz

Babezioz, babeziyellyoz –qoramol, qoʻy va echkilarda Babesia turkumiga mansub bir hujayrali organizmlar qoʻzgʻatadigan yuqumli kasallik. Babezioz hayvonlarga kanalar orqali yuqadi. Kasallikning kechishi 4–8 sutka. Kasallangan hayvonning tana harorati keskin koʻtariladi, tez ozadi, suti kamayadi, baʼzan suti rangi qon aralash sargʻayadi, mazasi taxir boʻladi. Kasallik katta hayvonlarda ogʻir kechadi. Hayvonlarning koʻpi nobud boʻladi. Asosan yoz–kuz davrida koʻproq uchraydi. Tashhis qonni mikroskopik tahlil qilish asosida qoʻyiladi. Babezioz bilan ogʻrigan hayvonlarga bu kasallik 2–3 yilgacha yuqmaydi.

Davolash : NA CL 2% li eritmasidan  venaga yuboriladi 400 yoki 500 gr muskul orasiga Demizon eritmasidan  100 kg trik vazinga 7 gr qullaniladi VA okstitraksiklin antbiotk qullaniladi Oldini olish va qarshi kurash choralari: kasal hayvonlarni kimyoviy preparatlar bilan davolash; kanalarni yuqotish. Usuli pertit vashunga uxshash vet aptekalarda sotiluvchi  preparatlardan molxonalarga sepiladi

Manbalar
Babenberglar

Babenberglar – Avstriyada oʻrta asrlarda hukmronlik qilgan knyazlar sulolasi (976–1246). B. davrida Avstriya "Muqaddas Rim imperiyasi"ning eng kuchli knyazliklaridan biriga aylangan. Sulolaning mashhur vakillari: Genrix II Yazomirgott (1141–77), Leopold V (1177–94), Leopold VI (1198-1230).

Manbalar
Babirussa

Babirussa (Babyrousa babyrussa) – choʻchqalar oilasiga mansub sut emizuvchi hayvon. Urugʻning yagona turi. Boshqa choʻchqalardan boshining kichik, quloqlarining kalta, oyoqlarining ingichka va uzun boʻlishi, kalta dumining uchida popugining boʻlmasligi, orqasining juda bukchayganligi bilan keskin ajralib turadi. Babirussa Malayya arxipelagining Sulavesi va uning atrofida joylashgan orollardagi botqoqli oʻrmonlarda, suv havzalari yaqinidagi qamishzorlarda yakka-yakka yoki kichik toʻda boʻlib yashaydi. Babirussa yaxshi suzadi, oziq qidirib, ancha keng daryolar, hatto dengiz koʻrfazlaridan ham suzib oʻtadi. Babirussani mahalliy xalq uy hayvoni sifatida boqadi, tez qoʻlga oʻrganadi. 10 yildan koʻproq yashaydi. Oʻrmonlarning kesilishi, goʻshti, terisi va qoziq tishi uchun koʻplab ovlanishi natijasida Babirussa soni keskin kamayib ketgan. U Xalqaro tabiatni muhofaza qilish kengashining Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar
Babugan-yayla

Babugan-yayla– Qrim togʻlarining Bosh tizmasidagi eng baland togʻ, Gurzuf va Alushta oraligʻida. Oʻrtacha bal. 1000–1400 m, eng baland joyi 1545 m (Roman-Kosh). Yuqori yura davrining ohaktoshlaridan tarkib topgan. Karst hodisasi tufayli yer yuzasi oʻnqir-choʻnqir boʻlib ketgan. Yon bagʻirlari oʻrmon bilan qoplangan, togʻ tepasi toshloq va oʻtloq. Yon bagʻrida Qrim qoʻriqxona – ov xoʻjaligi joylashgan.

Manbalar

 

Togʻlar
Yevropa
Babuin

Babuin, sariq maymun (Papio cynocephalus) – pavianlar urugʻiga mansub maymunlarning bitta turi. Tanasining uz. 75 sm, dumi 60 sm gacha. Afrikaning Angoladan boshlab Shimoliy Mozambikkacha boʻlgan hududlarida, shuningdek Keniya va Janubiy Somalida tarqalgan. Togʻ va dashtlarning daraxtlar boʻladigan joylarida yashaydi. Kechasi daraxtlarga chiqib yotadi, kunduzi faol hayot kechiradi. Juni och sariq boʻlganidan sariq maymunlar ham deb ataladi. Babuin oʻsimliklar ildizi, mevasi va yosh novdalari, har xil hasharotlar bilan oziqlanadi. Oʻsimliklar bilan oziqlanishi tufayli qishloq xoʻjaligiga birmuncha ziyon keltiradi. Babuin qoʻlga tez oʻrganadi.

Manbalar

Hayvonlar
Keniya sutemizuvchilari
Leonid Babushkin

Leonid Nikolayevich Babushkin (1902.23.3, Toshkent - 1976.26.5) - geograf, agrometeorolog olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1960). Geogr. fanlari doktori (1950), professor (1952), Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1926). Oʻrta Osiyo meteorologiya institutining Toshkent geofizika rasadxonasida ilmiy xodim, Oʻzbekiston Babushkin Leonid Nikolayevich vazirligida bosh agrometeorolog (1941–46), Oʻrta Osiyo universiteti tabiiy geogr. kafedrasi oʻqituvchisi, dots., professor, kafedra mudiri (1947–76), 1955–61 yillarda ilmiy ishlar boʻyicha universitet prorektori. B.ning ilmiy ishlari agrometeorologiya, agroiqlimshunoslik va tabiiy geogr. masalalariga bagʻishlangan. Sugʻorma dehqonchilik zonalarini agroiqlimiy rayonlashtirish va Oʻrta Osiyoni tabiiy-geografik rayonlashtirishni amalga oshirdi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1902-yilda tugʻilganlar
23-martda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
1976-yilda vafot etganlar
26-mayda vafot etganlar
Geograflar
Bavosir

Bavosir, gemorroy — toʻgʻri ichakning pastki qismi, xususan orqa chiqaruv yoʻli venalarining tugun-tugun boʻlib kengayishi. Intoksikatsiya, allergiya, mexanik taʼsirotlar: venalarning oʻsma, ayollarda homilali bachadon bilan ezilishi, uzoq muddat oyoqda yurib yoki oʻtirib ishlash, ovqatga ruju qilish, alkogolizm, surunkali qabziyat, shuningdek ichki aʼzolarning turli kasalliklari va boshqa sabab boʻladi. B. avj olishida irsiy moyillik ham maʼlum ahamiyatga ega. Kechishiga koʻra oʻtkir, surunkali, qaytalaydigan, tugunlar orqa chiqaruv teshigida joylashishiga qarab tashqi, ichki va aralash xillari tafovut qilinadi. Orqa chiqaruv yoʻli sohasida biror narsa tiqilgandek ogʻirlik, achishish, qichishish, baʼzan hojat chogʻida ogʻriq kuzatiladi; keyinchalik gemorroidal qon ketishi mumkin (najasda qon boʻladi). Agar B.da gemorroidal tugunlar tiqilib qolsa yoki yalligʻlansa, qattiq ogʻriq beradi, harorat koʻtariladi, qabziyat kuzatiladi. Vaqtida oldi olinmasa, uzoq vaqt qon ketib yurishi — kamqonlikka, ichki gemorroidal tugunlar tushishi yoki qisilishiga olib keladi. B.ni davolashda vanna qabul qilish, ogʻriq qoldiruvchi shamcha qoʻyish tavsiya etiladi, parhez buyuriladi. Ogʻirroq hollarda jarrohlik usuli qoʻllaniladi. B.ning oldini olish uchun qabziyatga yoʻl qoʻymaslik; hojatdan keyin orqa chiqaruv teshigi sohasini iliq suv bilan yuvishga odatlanish, kam harakat kishilar badantarbiya bilan shugʻullanishlari lozim.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bavurchi

Bavurchi, bovurchi — oʻrta asrlarda turkiy xalqlar saroy mansablaridan biri. 14-asrdan boshlab turkiy manbalarda qayd etila boshlagan. Oshpaz, bakovul maʼnosida ham qoʻllanilgan. Hukmdor oshxonasida xizmat qilgan Bavurchining bakovuldan bir pogʻona past mansab hisoblanganligini Boburning soʻzlaridan bilish mumkin: "Bavurchiliq martabasidin bakavulluq martabasiga yetkurub erdim" ("Boburnoma", 210). Bavurchi istilohi fors tilida ham qoʻllangan.

Manbalar
Bagram

Bagram, Begram – qadimgi Kapisa shahri (Afgʻoniston)ning harobalari. Qobuldan 60 km shimolida joylashgan. Afgʻonistondagi fransuz arxeologik missiyasi aʼzolari (J. Aken, R. Girshman) tomonidan 1936–41 yillarda oʻrganilgan. Shahar miloddan avvalgi 1-asrda vujudga kelib, milodiy 4-asrning 2-yarmida Kobulning yuksalishi munosabati bilan huvillab qolgan. Shahar xom gʻishtdan qilingan mustahkam mudofaa devori (harobalari saqlangan) bilan oʻralib, uning qalinligi 10 m dan ziyod boʻlgan, devorda toʻgʻri burchakli minoralar oʻrnatilgan. Qazishmalar natijasida markaziy koʻcha, turar joy binolari va qisman saroy ochilgan. Topilmalar orasida fil suyagidan ishlangan buyumlar, inson tasviri va naqshlar tushirilgan eshiklar va uy jihozlari, shuningdek mahalliy ustalar va chetdan (Hindiston, Xitoy, Suriya va boshqalar) keltirilgan shisha va jez buyumlar ayniqsa qimmatlidir.

Manbalar

Arxeologiya
Osiyo tarixi
Afgʻoniston
Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Bagrat III

Bagrat III – Gruziya podshosi (975–1014). Bagrat III oʻz hukmronligi davrida Gʻarbiy Gruziya va Sharqiy Gruziyaning katta qismi (Kartli, Kaxeti, Ereti) ni yagona bir davlat ostiga birlashtirgan; Bagrat III dvoryanlarga tayanib mamlakatni birlashtirish siyosatidan norozi boʻlgan yirik mulkdorlarga hamda arablarga qarshi kurashgan. Uning davrida oʻrta asr gruzin madaniyatining ajoyib yodgorliklaridan biri – Bedia ibodatxonasi (Abxaziya) hamda Kutaisidagi Bagrat ibodatxonasi bunyod etilgan.

Manbalar
Bagratiylar

Bagratiylar (Bagratuni) – qadimgi arman aristokratlari nasabi. Shohlar sulolasi (886–1045). Eng mashhurlari: Ashot I, Smbat I, Ashot II Temir, Ashot IV Rahmdil, Gagik I. Gruziyadagi Bagrationlar bilan sulolaviy aloqasi bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Armaniston: Tarix‎
Pyotr Bagration

Bagration Petr Ivanovich (1765— 1812) — knyaz, rus sarkardasi, infanteriya generali (1809), 1812-yilgi Fransiya-Rossiya urushi qahramoni. A. V. Suvorovnnng Italiya va Shveysariyaga qilgan yurishlari, Fransiya, Shvesiya va Turkiya bilan boʻlgan urushlar qatnashchisi (1809—10-yillarda Moldova armiyasi qoʻmondoni). 1812-yil Napoleonga qarshi urushda 2-armiya bosh qoʻmondoni. Borodino jangida ogʻir yaralanib halok boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bagrationlar

Bagrationlar – Gruziyada 9–10-asrlarda hukm surgan shohlar sulolasi. Eng mashhurlari: Ashot, Dovud III, Dovud Binokor, Georgiy III, Tamara, Georgiy V, Irakliy II.

Manbalar
Badaviy

Badaviy ( badaviy, koʻplikda badv (بَدْو) yoki badaviyun (بَدَوِيُّون) — «sahroyi (dasht)», «koʻchmanchi», arabcha badiya (بَادِية) — sahro soʻzidan olingan) — dini va millatidan qatʼiy nazar Arabiston yarim oroli va Shimoliy Afrika choʻllarida yashaydigan koʻchmanchi, yarim koʻchmanchi arab qabilalari tushuniladi. Badaviylar Sudan va Shimoliy Afrika, Markaziy Arabiston, Suriya, Iordaniya, Iroq, Misr va boshqa joylarda yashaydilar.

Tarixi

Qadimiy tarix 
Badaviylar — yevropaliklar tomonidan dehqonchilik va savdo-sotiq bilan shugʻullanuvchi (Hadeziy) shaharlar aholisidan farqli ravishda koʻchmanchi hayot kechiradigan Arabistonning barcha qabila va xalqlariga berilgan umumiy nomdir.

Arab tarixchilari (8-asr) tuzgan shajaraga koʻra, badaviy qabilalari ikkita asosiy guruhga boʻlingan: Janubiy Arabiston, yaʼni Yaman qabilalari (banu Tayy, banu Hamdon, banu Mazhij, banu Omil, banu Juzam, banu Laxm, banu Xassan, banu Kind, banu Azd, banu Xazraj, banu Ximyar va boshqa qabilalar) va Shimoliy Arabiston qabilalari (banu Qays, banu Sulaym, banu Gʻatafon, banu Hilol, banu Qushayr, banu Murra, banu Tamim, banu Asad, banu Abdulqays, banu Bakr, banu Tagʻlib va boshqa qabilalar). Badaviylarda bir necha oila (beshinchi avlodgacha) birikib ahlni (bayt, faxa, xomula), koʻp sonli oila urugʻni (batn, firqa, oshira), urugʻlar esa qabilalarni tashkil etadi. Rivojlanib kelayotgan yangi ijtimoiy munosabatlar badaviylar hayotiga ham taʼsir qilib bormoqda, bu qabilalar tobora oʻtroqlashmoqda. Badviylar oʻrtasida urugʻqabilachilik munosabatlari hozirgi ham bir qadar saqlanib qolgan. Badaviylar asosan chorvachilik (tuyachilik, ayniqsa, yilqichilik va qoʻychilik), ovchilik va kirakashlik bilan shugʻullanadi. Yoʻlovchi savdogarlardan olinadigan boj ham Badaviylarning tirikchilik manbalaridan biri hisoblanadi (qarang Arablar).

Usmoniylar davri

20-asrda

Turli davlatlarda

Arabiston yarimoroli

Saudiya Arabistoni

Shom mamlakatlari

Suriya

Isroil

Iordaniya

Shimoliy Afrika

Magʻrib

Misr

Qabilalar va tarqalishi

Madaniyati

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Baday

Baday – urugʻ nomi. Asosan Xiva xonligi hududida yashab, Amudaryo boʻylarida chorvachilik bilan shugʻullangan. 19-asrning birinchi choragida Surxon vodiysiga, Bekoboddan Zomin dashtlarigacha tarqalgan. Qoraqalpogʻistonning Beruniy tumani shimoli-gʻarbida, Amudaryoning oʻng qirgʻogʻida uz. 20 km, eni 4–5 km boʻlgan toʻqayni hozir ham Badaytoʻqay deyishadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Badaytoʻqay davlat qoʻriqxonasi

Badaytoʻqay davlat qoʻriqxonasi – Amudaryoning quyi oqimida, Sulton Uvays togʻlari etaklarida, daryoning oʻng sohilida joylashgan qoʻriqxona. 1971-yilda tashkil etilgan. Maydoni 6462 ga, shundan 3975 ga toʻqay oʻrmonlari bilan qoplangan (1997). Asosiy vazifasi Amudaryo atrofi oʻsimlik va hayvonot olamini muhofaza qilish, toʻqayzorlarni ilmiy oʻrganish va boshqa Qoʻriqxonada 167 tur oʻsimlik (turangʻil, jiyda, tol, qamish, qizilmiya, kovul va boshqalar), 138 tur qushlar (miqqiy, xiva qirgʻovuli, zangori kabutar, kokildor toʻrgʻay, lochin, shu jumladan oʻtkinchi qushlar), 20 turdan koʻproq sut emizuvchilar – boʻri, tulki, quyon, qobon, boʻrsiq va boshqa, suv havzalarida bahri baliq, soxta lopatonos va boshqa yashaydi. Qoʻriqxonada Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan 60 dan ortiq turdagi hayvonlar, jumladan 1975-yilda Tojikistondagi Romit qoʻriqxonasidan keltirilgan xongul (Buxoro bugʻusi) muvaffaqiyatli koʻpaytirilmoqda (2 bosh urgʻochi va 1 bosh erkak xongul 1996-yilda 90 boshga yetdi).

Qoraqalpogʻiston Respublikasining "Alohida qoʻriqlanadigan hududlar toʻgʻrisida"gi Qonuniga muvofiq qoʻriqxonaga 1993-yil 24-dekabrda davlat qoʻriqxonasi maqomi berilgan.

Manbalar 

 

Oʻzbekistondagi qoʻriqxonalar
Badal

Badal (arab.) – 1) biror narsa evaziga toʻlanadigan haq, narsaning qiymatiga muvofiq keladigan, oʻrnini bosa oladigan boshqa biror narsa; 2) biror tashkilot, jamiyat va shahrik.ga aʼzo boʻlgan shaxsning mazkur tashkilot, jamiyatta toʻlagan yoki davriy toʻlab turadigan puli, aʼzolik haqi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Stepan Badalov

Stepan Tigranovich Badalov (1919.26.8 – 2014.17.7) – mineralog va geokimyogar. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977). Geologiya va mineralogiya fanlari doktori (1962), professor (1968), Oʻrta Osiyo industrial institutini tugatgan. 1946-yildan Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Geol. va geofizika institutida ilmiy xodim, laboratoriya mudiri (1964 – 87), yetakchi ilmiy xodim (1987 – 96) va bosh ilmiy xodim (1997-yildan). Urush qatnashchisi (1941 – 45). Badalovning ilmiy ishlari Oʻzbekistonda elementlar geokimyosi, ruda hosil qiluvchi tizimlarda elementlarning namoyon boʻlish xususiyatlarini oʻrganishga hamda reniy va osmiyning provinsiyalarini aniqlashga bagʻishlangan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1919-yilda tugʻilganlar
26-avgustda tugʻilganlar
2014-yilda vafot etganlar
Badan

Badan, moʻgʻul choyi (Bergenia cras-sikolia) – toshyorardoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Oʻrta Osiyoda bir necha turi bor. Surxondaryo viloyati togʻlarida V. hissarica turi uchraydi. Gullari chiroyli, qizil yoki binafsha rang. Manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi. Ildizi va poyasida 28% gacha oshlovchi moddalar, arbutin glyukozidi va boʻyoq moddalar bor. Ildizpoyasidan olinadigan ekstrakt stomatit, kolit, enterokolit va ginekologik kasalliklarni davolashda ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Badanga shikast yetkazish

Badanga shikast yetkazish – jabrlanuvchining badaniga qasddan yoki ehtiyotsizlik orqasida jismoniy zarar yetkazib, tanasining anatomik butunligini yoki aʼzolaridan birining fiziologik funksiyasini buzish. Oʻzbekiston Respublikasi JKda Badanga shikast yetkazishye.ning ogʻirlik darajasiga qarab: qasddan badanga ogʻir, oʻrtacha ogʻir, yengil shikast yetkazish, kuchli ruhiy hayajonlanish holatida qasddan badanga ogʻir yoki oʻrtacha ogʻir shikast yetkazish, zaruriy mudofaa chegarasidan chetga chiqib, qasddan badanga ogʻir shikast yetkazish, ijtimoiy xavfli qilmish sodir etgan shaxsni ushlashning zarur choralari chegarasidan chetga chiqib, badanga qasddan shikast yetkazish (104–109-moddalar) boʻyicha alohida javobgarlik koʻzda tutilgan. Sodir etilayotgan paytda hayot uchun xavfli boʻlgan qasddan badanga ogʻir shikast yetkazish natijasida koʻrish, soʻzlash, eshitish qobiliyatini yoʻqotish yoxud biron aʼzoning ishdan chiqishi yoki uning faoliyati tamoman yoʻqolishiga, ruhiy kasalga chalinishga yoki umuman sogʻligʻi buzilib, umumiy mehnat qobiliyatining 33% dan kam boʻlmagan qismining doimiy yoʻqolishiga yoxud badanning tuzalmaydigan darajada xunuklashishiga sabab boʻlgan shikast yetkazish qasddan badanga ogʻir shikast yetkazish sanaladi va aybdor 5 yildan 8 yilgacha muddatga; Badanga shikast yetkazishye. oʻta shafqatsizlik bilan; ommaviy tartibsizliklar jarayonida; taʼmagirlik niyatida; bezorilik oqibatida; millatlararo yoki irqiy adovat zamirida; diniy taassublar zamirida; kishi aʼzolarini kesib olib, boshqa kishiga koʻchirish (transplantat) maqsadida; bir guruh shaxslar tomonidan sodir etilgan boʻlsa, 8 yildan 10 yilgacha muddatga ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nikolay Badanin

Badanin Nikolay Vasilevich (1895– 1965) – gelmintolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1956), veterinariya fanlari doktori (1940). Leningrad veterinariya institutini tugatgan (1928). Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi institutlarida parazitologiya kafedrasi mudiri (1939–60). Choʻchqa solityori qoʻzgʻatadigan hamda buzoklarda uchraydigan kasalliklarni davolash va oldini olish ustida ilmiy ish olib borgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1895-yilda tugʻilganlar
1965-yilda tugʻilganlar
Badanni artish

Badanni artish – salomatlikni har tomonlama mustahkamlashga qaratilgan choratadbir; davo-profilaktika muolajasi; bunda suvga hoʻllangan dagʻal sochiq bilan butun gavda yoki uning ayrim qismlari (qoʻl, oyoq va boshqalar) ni tez va kuch bilan artib, keyin teri qizarguncha quruq sochiq bilan ishqalanadi. Kuniga Badanni artish, bunda suv haroratini 30– 32° dan 18–20° gacha pasaytirib borish yaxshi naf beradi. Badanni artish kishini tetiklantiradi va organizmning tashqi taʼsirotlarga chidamini oshiradi. Bu muolajada teridagi qon tomirlari torayib, organizm kam issiqlik yoʻqotadi va gavdada koʻp issiqlik yigʻiladi. Teridagi qon tomirlar torayganda periferik aʼzolarga qon oqib kelishiga toʻsqinlik oshadi; yurak qisqarishi tezlashadi va qon bosimi bir oz koʻtariladi. Teriga sovuq tekkanda nerv sistemasi qoʻzgʻaladi, bunda sovuq taʼsir qila bersa, teridagi toraygan qon tomirlari kengayib, devoridagi muskullar tonusi oshadi, qon tez oqib keladi. Teri qon tomirlari kengayganda qon bosimi bir oz pasayadi va puls sekinlashadi. Badan oldin hoʻl, keyin quruq sochiq bilan artilsa, teri qon tomirlari bir oz vaqt torayib, sovuq seziladi, teri oqaradi va muzdek tuyuladi. Tomir kengayishi bilan teri qizaradi va qoʻlga issiq seziladi, kishi oʻzini tetik, bardam, baquvvat sezadi. Organizmni chiniqtirish, charchoqni yozish, nevrasteniya va boshqa kasalliklarni davolashda Badanni artish muolajasi qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil