MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kolima pasttekisligi

Kolima pasttekisligi - RF Saxa (Yakutiya) Respublikasining shim.gʻarbidagi pasttekislik. Kolima daryosi quyi oqimining chap sohili boʻylab 750 km ga choʻzilgan. Bal. 100 m gacha. Kolima pasttekisligi kul, daryo, qumoqlari va qumloqlardan tashkil topgan. Iqlimi subarktika iqlimi. Muzlik-termokarst relyef shakllari xos. Koʻl va botqoqlik koʻp. Jan. qismi tilogʻochli siyrak oʻrmon. Bugʻuchilikda yaylov sifatida foydalaniladi.

Manbalar 

 

Rossiya geografiyasi
Saxa
Kolima togʻligi

Kolima togʻligi, Kolima tizmasi (Gidan yoki Gedan) — RF Osiyo qismining shim.-sharqidagi togʻlik. Asosan, Magadan viloyatida. Tizmalar, plato va qator tepalardan iborat. Shim.sharkda Ola va Buyunda daryolarining yuqori qismlaridan Anadir daryosining bosh qismigacha 1300 km masofaga choʻzilgan. Eng baland joyi 1962 m. Kolima togʻligi asosan, qumtosh-slanets, effoʻziv jinslardan tuzilgan. Yon bagʻirlari (500800 m) siyrak tilogʻoch oʻrmonlari bilan qoplangan.

Manbalar 

Togʻlar
Rossiya geografiyasi
Kolit

Kolit (;  — yoʻgʻon ichak), qoʻlunj — yoʻgʻon ichakning yalligʻlanishi. Koʻpincha yuqumli kasalliklar (dizenteriya, paratif), shuningdek, ovqat mahsulotlaridan zaharlanganda, ichak faoliyatining nerv orqali boshqarilishi izdan chiqqanda, baʼzan gijjalar taʼsirida kelib chiqadi. Kolitga sanoatda ishlatiladigan zaharli moddalar (simob, margimush, sulema, organik moddalar), baʼzi kasalliklarda organizmda hosil boʻladigan toksinlar (intoksikatsion Kolit) sabab boʻladi. Antibiotiklar va boshqa dorilarni nazoratsiz qabul qilish oqibatida ham Kolit yuzaga keladi. Oʻtkir va surunkali Kolit farq "qilinadi. Oʻtkir Kolit toʻsatdan boshlanadi, qorin dam boʻladi va toʻtibtutib ogʻriydi, ich ketadi, u, koʻpincha, shilliq, yiring yoki qon aralash, achimsiq hidli boʻladi. Kolitning infeksion xilida bemor darmonsizlanadi, ogʻzi quriydi, koʻngli ayniydi, harorati 39—40° gacha koʻtariladi. Oʻtkir Kolit oʻz vaqtida qunt bilan davolatilmasa, surunkali Kolitga aylanadi. Surunkali Kolitda kasallik dam zoʻrayib, dam pasayib turadi. Kasallikning zoʻrayishiga yoʻgʻon ichakka taʼsir qiluvchi taomlar (toʻzlamalar, achchiq va nordon narsalar) isteʼmol qilish, jismoniy va ruhiy toliqish, hayajonlanish, quyosh tigʻida turib qolish, badanning qizib ketishi, ovqat hazm qilish yoʻllari boshqa kasalliklarining avj olishi sabab boʻladi. Bunda suyuq ich ketishi qabziyat bilan almashinib turadi, axlat bilan koʻp miqdorda shilimshiq ajralib chiqadi. Bemorning ishtahasi yoʻqoladi, holsizlanadi va salga toliqadi, ozib ketadi, vitamin yetishmovchiligi va boshqa holatlar kuzatiladi. Yoʻgʻon ichakda yuza-kataral yalligʻlanishdan to yarali yalligʻlanishgacha boʻlgan oʻzgarishlar kuzatiladi. Kasallikning oldini olishda ichak infeksiyasini bartaraf etish, ovqatlanishni maromida olib borish, shuningdek, ichak kasalliklarini oʻz vaqtida davolatish muhim. Meʼda-ichak shillik qavatiga taʼsir etuvchi zaharli moddalar (mas, qoʻrgʻoshin) bilan ishlaganda xavfsizlik texnikasi qoidalariga toʻla amal qilish va vaqt-vaqti bilan vrach nazoratidan oʻtib turish kerak. D a v o s i . Kasallikning turi va kechishiga qarab davo buyuriladi. Parxez taomlar, doridarmonlar, fizioterapiya, meʼda-ichak kasalliklariga ixtisoslashgan davolanish maskanlaridan foydalanish tavsiya etiladi.

Manbalar
Kollagen kasalliklar

Kollagenozlar - ya’ni biriktiruvchi toʻqima kasalliklari boʻlib, ular klinik-morfologik oʻzgarishlari jihatidan oʻxshash boʻlgan biriktiruvchi toʻqimalarning zararlanishi bilan kechadigan kasalliklarni birlashtirib aytilgan atamadir. Ushbu guruhga revmatizm, revmatoidli artrit, sistemali qizil yugurik, sklerodermiya, dermatomiozit va tugunli periarteriit kasalliklari kiritilgan edi. Bu kasalliklar uchun ogir kechuvchi vaskulit va biriktiruvchi toʻqimaning diffuz zararlanishi xos boʻlib, bu zararlanish fibrinoidli degeneratsiya, mukoidli shish, asosiy oraliq moddaning gomogenlashuvi, biriktiruvchi toʻqimani tashkil qiluvchi komponentlarning (kollagen, argirofil va elastik tolalarning) dezorganizatsiyasi bilan kechar edi. Keyingi olib borilgan izlanishlar tadqiqotlar ushbu patologiya haqidagi bilimlarni va ma’lumotlarni yanada chuqurlashtirdi va bu kasalliklarning har biri alohida oʻrganishga loyiq ekanligini koʻrsatdi. Dermatologlar uchun bu guruhdagi kasalliklar ichida qizil yugurik, sklerodermiya va dermatomiozit  ahamiyatlidir.Terining xilma xil kasalliklari orasida biriktiruvchi toʻqimaning diffuz zararlanishi bilan kechadigan xastaliklar alohida oʻrin egallaydi. Chunki bu kasalliklar oʻzlarining kechishi, asoratlari va bir vaqtning oʻzida ichki a’zolarni ham zararlashi bilan boshqa teri kasalliklaridan ajralib turadi. Ikkinchi tomondan, bu kasalliklarni talabalar dermatovenerologiya kursidagina oʻrganib qolmasdan, yana terapiya, pediatriya kabi kafedralarda ham oʻrganadilar. Shuning uchun dermatovenerologiya kursida talabalardan asosan ushbu kasalliklar tufayli terida kelib chiqadigan oʻzgarishlarni puxta oʻrganib, oʻzlashtirishi taqozo etiladi.

Manbalar 

 Yoqubova M.A., Muhammadjonova L.A. “KOLLAGENOZLAR” (Tibbiyot oliy oʻquv yurtlari davolash, tibbiy pedagogika, pediatriya va stomatologiya fakultetlari 4-kurs talabalari uchun oʻquv qoʻllanma) Andijon – 2018, 102 b.
Kollaj

Kollaj (frans. collage — yelimlash, yopishtirish) — tasviriy sanʼatdagi texnik usul; biror bir asos materi-alga undan rang va sifati bilan farqlanuvchi materialni yopishtirib asar yaratish; shuningdek, shu usulda yaratilgan sanʼat asari ham K. deb ataladi. Asosan grafikada asarning oʻziga xos taʼsirchanligini kuchaytirishda qoʻllanadi, rang-barang , turli materiallarning favquloddagi uygʻunligi taʼminlanadi. K. kubizm, futurizm va dadaizm vakillari tomonidan rasman ijodiy tajriba sifatida kiritilgan. Keyinchalik rangtasvirda ham K. qisman qoʻllanilgan hollar uchraydi. Oʻzbekiston rassomlari (Oʻzbekiston xalq rassomi T. Mirjalilov va boshqalar) ham K. usulida asarlar yaratishgan.

Manbalar
Kollaps

Kollaps (lot. collapsus — behol, majolsiz) — toʻsatdan keskin roʻy beradigan qon tomirlar yetishmovchiligi, kishi hayotini xavf ostida keltiradigan ogʻir holat; arterial va venoz qonbosimining keskin kamayishi, markaziy nerv sistemasi faoliyatining izdan chiqishi, moddalar almashinuvining buzilishi, qon tomirlar devori tonusining toʻsatdan susayishi, harakatdagi qon miqdori (massasi)ning kamayishi bilan ifodalanadi. Bosh miyadagi tomir harakatlanuvchi markaz faoliyatining susayishi sababli, asosan, qorin boʻshligʻidagi aʼzolar tomirlari qonga toʻlib ketadi, ayni vaqtda eng muhim hayotiy aʼzolar (miya, yurak, teri, muskullar)ga qon kam boradi. Birdaniga koʻp qon yoʻqotish, shok, kislorod tanqisligi, infeksion va boshqa ayrim kasalliklar (terlama, zotiljam, pankreatit va h.k.), zaharlanish, shikastlanish va boshqalarda roʻy beradi, shunga koʻra, K.ning gemorragik, gipokse-mik, infeksion kardiogen, ortostatik, pankreatik, toksik va boshqa turlari farq qilinadi. Belgilari: daqiqa ichida bemorning toʻsatdan rangi oʻchib, badani koʻkaradi, sovuq ter bosadi, koʻzi ich-ichiga tushib, qorachigʻi kengayadi, yuz qiyofasi oʻzgaradi, nafasi yuzaki boʻladi. Qon bosimi keskin pa-sayib, tomir urishi butunlay sezilmay qolishi ham mumkin. Gavda temperaturasi 35° ga, baʼzan undan ham pastga toʻshadi. Bemor majolsiz, esi kirar-chiqar boʻlib qoladi, ayrim hollarda hushdan ketadi. K.da darhol vrach chaqiriladi, u kelguncha bemor boshiga yostiq qoʻymay yotqiziladi, oyogʻiga grelka qoʻyiladi, issiq choy ichiriladi, u yotgan uyga sof havo kirib turadigan qilinadi. Davo tadbirlari K.ga sabab boʻlgan omillarni bartaraf etishga qaratilgan boʻlishi lozim. Oʻz vaqtida koʻrsatilgan yordam yaxshi naf beradi.

Manbalar
Kollegiallik

Kollegiallik — boshqarish prinsipi, bunda rahbarlik vakolatli shaxslar guruhi (kollegiya) tomonidan amalga oshiriladi, mazkur shaxslarning har biri muayyan faoliyat sohasi uchun shaxsiy javobgar boʻladi. K.ning hal qiluvchi va maslahat beruvchi shaqllari boʻladi. K.ning hal qiluvchi shakli ayrim davlat va jamoat tashkilotlarining rahbarlik faoliyatiga xosdir. K.ning maslahat beruvchi shakli, asosan, yakkaboshchilik asosida ish olib boradigan xoʻjalik boshqarish organlarida uchraydi. Ularda kollegiyalarning qarorlari rahbar (yakkaboshchi) rozi boʻlgandagina kuchga kiradi. Bunda rahbar, odatda, kollegiya raisi hisoblanadi. K., shaklidan qatʼi nazar, shaxsiy javobgarlik uning samarali ishlashining hal qiluvchi shartidir.

Manbalar
Kollegium

Kollegium (lot. collegium — oʻrtoqlik, hamkorlik) — 16—18-asrlarda Gʻarbiy Yevropadagi yopiq oʻrta, baʼzan oliy oʻquv yurti. K., asosan, iyezuitlar tomonidan ochilgan. Unga faqat xukmron sinf bolalari qabul qilingan. K.da "etti erkin sanʼat" va ilohiyot oʻqitilgan, shuningdek, lotin va yunon tillari oʻrgatilgan, adabiyot, geogr. va tarix boʻyicha ayrim maʼlumotlar berilgan.

Manbalar
Hayʼat

Hayʼat (arab. — shakl, koʻrinish) — 1) odamlar majmui, tarkibi. Mas, majlis, kengash va shahrik.ni boshqarish uchun saylangan kishilar guruhi (Prezidium); biror nashrni tayyorlashga jamoa rahbarlik qiluvchi muassasa (tahrir hayʼati); 2) osmon va undagi jismlarning shakl va harakati toʻgʻrisidagi fan.

Manbalar
Kollektor

Kollektor (lot. collector — yigʻgich) — 1) elektr tok chastotasini mexaniq oʻzgartirgich; elektr mashina rotori (yaqori) bilan konstruktiv birlashtirilgan. Bir-biridan va rotor korpusidan elektr jihatdan izolyasiyalangan tok oʻtkazuvchi plastinkalardan iborat. Har qaysi plastina yakor chulgʻamining bir yoki bir necha oʻramlariga ulanadi. Rotor aylanganda K. plastinalari sirtida kontakt choʻtkalari birin-ketin sirpanib, chulgʻamni tashki elektr zanjiriga ulaydi; 2) tashqi elektr zanjiri bilan asbobning kollektorli zonasini bogʻlaydigan tranzistor elektrodi (tranzistor K.); 3) kanalizatsiya tarmogʻinit kanalizatsiya hovoʻzlaridan oqova suvlarini yigʻadigan qismi (quvur, hovoʻz). K. yigʻma elementlar (beton, temir-beton va keramik bloklar) dan quriladi; 4) aloqa kabeli (kabel K.) yoki vodoprovod, gaz va boshqa quvurlar yotqiziladigan (umumiy K.) yer osti galereyasi; 5) baʼzi texnik qurilmalarning nomi (mas, ichki yonuv dvigateli chiqarish K.i); 6) biror narsani yigʻuvchi va tarqatuvchi tashkilot yoki shaxs (mas, kutubxona K.i).

Kollektor tushunchasitizimining barcha komponentlar mavjud bo'lsa, Agar omborini o'qishga  boshlaydi, Asosiy mazmun sifatida. Sodda - bir quvur segment, Ezilgan ko'p sonli, bir tomondan uyushtirilgan. klapaniga aloqasi rivojlanish. joydan isitish kollektörleriShu maqsadda, maxsus aloqa qismlari, orqali metall ko'rinishi.

Manifold quvur bo'limda sifatida, a dallanan. qarama-qarshi end bir chiqish bo'ladi, bir an'anaviy vilkasidan borib bo'g'ib o'ldirmagan qaysi. Yo'q, zarar, odatda yo'q splitter joylashganda bo'ladi.Splitter nisbatan, keyin uning bir qo'li bilan, siz drenaj valfini o'rnatish mumkin, va ikkinchi - avtomatik steam tuzoq havo. yig'uvchi tizimining so'nggi qismi joydan isitish Bu havo kiruvchi shakllanishiga olib tashlash uchun yordam beradi.Barcha element kollektor tizimi tasvirlangan tartibga solish tiklash va ozuqa line bilan bog'liq. Yerdan isitish uchun Taroq sotib qachon, Bu juft sotib kerak. kollektor bilan ishlash, boshqa xushfe'lligi bor. tizimining alohida-alohida qismlariga tanlashda ularning ba'zilari do'kon aytishim mumkin. bog'liq bo'ladi Much, Xona o'rnatish Qavat isitish uchun tanlangan qancha kuch. Qurilma amalga oshirilgan bo'lsa Suv Qavat isitish o'rnatish, Ish qisqa vaqt olishi mumkin. Hamma narsa Qavat isitish uzunligi bog'liq bo'ladi, tegishli uskunalar va materiallar mavjudligi, shuningdek ko'nikmalarini sifatida.Qavat isitish uchun nasos bilan kollektor xonasiga issiqlik ta'minlash uchun butun tizimning tarkibiy qismi degan ma'noni anglatadi. Biroq, uning nozik bilan bajarish o'ziga xos xarakterga ega. Ularning eng asosiy - quvurlari tayyorlash butun tizimi alohida amalga oshiriladi. Va bu qaramasdan hisoblanadi, sovutish suyuqligi barcha bir vaqtning o'zida quvurlar orqali aylanayotgan deb.nasos guruhi. Distributor isitish o'rta. teskari, suv yig'uvchi, soğutulmuş.

Hech kim haqida o'ylaydi, qancha isitish qo'yib bo'ladi. birgalikda eng yaxshi komponentlar sotib va ​​bitta manbadan. Agar yuqori sifatli olishingiz mumkin yagona yo'li. Bundan tashqari, bunday holatda kichik va xarajat bo'ladi, qat'iy nazar,, nima isitish yuzasi uzunligi bo'ladi.

Manbalar
Kollektor (maʼnolari)

Kollektor:

 Kollektor (lot.
 Kollektor (melioratsiya) (melioratsiyada) —drenaj tarmogʻining suv yigʻuvchi qismidan kelayotgan suvni qabul qilib, melioratsiyalanadigan maydondan chiqarib yuboradigan ochiq kanal yoki drenaj quvuri.
 Kollektor (inshoot) - DRENAJ TARMOGʻI -yerlarni botqoqlanishdan va shoʻr bosishdan saqlash hamda optimal suv-tuz rejimini taʼminlash maqsadida ortiqcha tuproq va grunt suvlarini yi-gʻib, melioratsiya qilinadigan maydondan chiqarib yuborish maqsadlarida quriladigan inshootlar majmui.
Kollektor (melioratsiya)

Kollektor (melioratsiyada) —drenaj tarmogʻining suv yigʻuvchi qismidan kelayotgan suvni qabul qilib, melioratsiyalanadigan maydondan chiqarib yuboradigan ochiq kanal yoki drenaj quvuri. K. xoʻjalik, xoʻjaliklararo va magistral turlariga boʻlinadi. Ularning jami kollektor-drenaj tarmogʻinm hosil qiladi. Odatda, K. pastliklardan, xoʻjaliklar va almashlab ekish dalalari chegaralari boʻylab oʻtkaziladi. Tekis maydonlarda K.lar zovur va uchastkaning optimal uzunligini, qishloq xoʻjaligi mashinalarining unumli ishlashini hisobga olgan holda birbiridan 0,8—1,2 km oraliqda quriladi. Ochiq K.ning koʻndalang kesimi koʻpincha trapetsiya shaklida boʻladi. K.dagi suv sathi unga kuyiladigan zovur va kollektorlar sathidan 0,1 — 0,3 m quyiroq boʻlishi kerak. Agar drenaj suvlarining oqib ketish iloji boʻlmasa, K.ga nasos st-yalari quriladi. K. koʻndalang kesimining eng koʻp uchraydigan oʻlchamlari: xoʻjalik K. — chuqurligi 3,0—6,6 m, tubining kengligi 1,0—1,5 m, K.ning daxleiz qirgʻoqboʻyi kengligi — 40–80 m; xoʻjaliklararo K.larda yuqoridagi koʻrsatkichlar 4,5—8,0 m, 1,0—3,0 va 80–140 m. Magistral K. yana ham kattaroq boʻladi. K.ning yon bagʻri 1:1,5; 1:2,5; tubining nishabligi 0,003 dan kam boʻlmasligi lozim.

Chiqarib yuboriladigan zaxob suv miqdorini hisobga olish uchun xoʻjaliklararo va magistral K. lar suv oʻlchash postlari bilan jihozlanadi. Oʻzbekistondagi eng yirik magistral K.lar: Sirdaryo vi-loyatida — Shoʻroʻzak, Markaziy Mirzachoʻl, Asosiy Qayir; Fargʻona vodiysida — Shimoliy Bagʻdod, Soʻx — Isfara, Achchiqkoʻl, Yozyovon, Sari Joʻga; Buxoro viloyatida — Shimoliy Buxoro, Parallel, Bosh Qorakoʻl; Xorazm viloyatida Koʻlli, Devonkoʻl va Daryolik (davlatlararo). Ularning oʻz. 30–180 km, suv oʻtkazish imkoniyati — 10–170 m³/s, suv yigʻadigan maydoni 13—225 ming ga. Ochiq K.larni ishlatish davomida oʻtkaziladigan ishlar: drenaj oqimini va uning minerallashuvini hisobga olish, loyqa va oʻt bosishdan saqlash va boshqa

Ochiq K.lar qishloq xoʻjaligiga yaroqli yerlarning kattagina qismini egallaydi, yer isrof boʻladi (ularga ajratiladigan may-don sugʻoriladigan yerlarning 5—10% ini tashkil etadi). Shuning uchun ham yangi yerlarni oʻzlashtirishda, asosan, yopiq xoʻjalik K.lari qurilmoqda (yana qarang Gorizontal drenaj).

Masharif Boqiyev.

Manbalar
Kollektor-drenaj tarmogʻi

Kollektor-drenaj tarmogʻi — yerlarni botqoqlanishdan va shoʻr bosishdan saqlash hamda optimal suv-tuz rejimini taʼminlash maqsadida ortiqcha tuproq va grunt suvlarini yi-gʻib, melioratsiya qilinadigan maydondan chiqarib yuborish maqsadlarida quriladigan inshootlar majmui. Kollektor-drenaj tarmogʻit.ning katta qismini ochiq zovurlar tashkil qiladi. Oʻzbekistonda xoʻjaliklararo kollektorlarning umumiy oʻz. 28,2 ming km, 2,8 mln. ga dan ortiq sugʻoriladigan yerlar kollektordrenaj tarmoqlari bilan taʼminlangan (2001). K.-d.t.ni qurish Mirzachoʻl, Qarshi choʻli, Surxon-Sherobod dashtidagi yerlarni keng miqyosda oʻzlashtirish imkonini berdi.

K.-d.t.ning eng yirik tarmoqlari Buxoro, Xorazm, Sirdaryo, Andijon va Fargʻona viloyatlarida, Turkmanistonda Qoraqum kanali zonasida, Tojikistonda Vaxsh vodiysi, Yovon vohasida qurilgan boʻlib, melioratsiyalanganga maydonga 25 dan 52 m gacha uzunlikda kollektor va zovur toʻgʻri keladi. K.-d.t. qurish agrotexnik tadbirlar bilan birgalikda shoʻr yerlar melioratsiyasida, ekinlar hosildorligini va yalpi hosilini oshirishda muhim ahamiyatga ega (qarang Gorizontal drenaj).

Masharif Boqiyev.

Manbalar
Kollektorli mashina

Kollektorli mashina - oʻzga ruvchan va oʻzgarmas tokka moʻljallangan elektr mashina. Rotorning chulgʻami kollektor bilan tutashtirilgani tufayli shunday atalgan. Turlari: kol-lektorli generator, kollektorli dvigatel va kollektorli chastota oʻzgartirgich. Kollektorli generator dan, asosan, 3 fazali oʻzgaruvchan tok manbai sifatida foydalaniladi. Vir fazali va 3 fazali kollektorli dvigatel uy-roʻzgʻor elektr asboblarida (bir fazalisi), tezligini keng miqyosda rostlab tursa boʻladigan kuvvatli elektr asboblarda (bosmaxona, toʻqimachilik korxonalari elektr mashinalari hamda metall kesish stanoklarida) (uch fazalisi) ishlatiladi. Kollektorli chastota oʻzgartirgichlar elektr mashinalar kaskadi (qarang Kaskad) tarkibiga kiradi qamda ulardan asinxron elektr dvigatelt tok va kuchlanishlar fazasi siljishining oʻrnini qoplash uchun foydalaniladi. Yarimoʻtkazgichlar texnikasi taraqqiy etishi munosabati bilan kollektorli chastota oʻzgartirgichlar oʻrniga, asosan, yarimoʻtkazgichli chastota oʻzgartirgichlar ishlatilmokda.

Manbalar
Kolleksiya

Kolleksiya ( — toʻplash, toʻplam) — bir turdagi yoki umumiy mavzuda birlashtirilgan narsalar yoki sanʼat asarlari (jumladan, kitob, qoʻlyozma, kartina, gravyura, chinni, marka, tanga va h.k.) toʻplami. Kolleksiya tuzish material yigʻish, tahlil qilish va tartibga solishni nazarda tutadi. Bir xil buyum yoki mavzu bilan bogʻliq ashyolarni, sanʼat asarlarini toʻplash, yigʻish qadim paytlardan maʼlum. Oʻziga yoqqan buyum yoki ashyolarni oʻrganish, bir-biri bilan solishtirish va har birida oʻziga xoslikni kashf etish, ularning yangi qirralarini ochish toʻplovchiga zavq bagʻishlaydi, uni yangi topilmalar qidirishga undaydi. Xususiy badiiy Kolleksiyalar muzeyda doimiy yoki davriy koʻrgazma ashyolarini tashkil qiladi, baʼzan muzey yoki davlatga sovgʻa tariqasida takdim etiladi. Muzeyshunoslikda Kolleksiya mavzu, sana, uslub, tipologiya va boshqa xususiyatlari bilan ajralib turadigan shaxsiy toʻplamning bir qismini bildiradi. Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyi, Amaliy sanʼat muzeyi, Oʻzbekiston davlat tabiat muzeyi shunday toʻplamlar asosida yuzaga kelgan.

Manbalar
Kollenxima

Kollenxima (yunoncha: kolla — yelim va enchyma — toʻqima) — oʻsimlikning dastlabki mexaniq toʻqimalaridan biri. K., asosan, ikki pallali oʻsimliklarning oʻsayotgan poyalaridagi dastlabki poʻstlokda uchraydi. K. hujayralari tirik boʻlib, turgor holatiga chidamlidir. Ularning devori, asosan, sellyulozadan iborat. K., koʻpincha, modda toʻplovchi yoki oʻzlashtiruvchi vazifasini bajaradi.

Manbalar
Kollizion normalar

Kollizion normalar - fuqarolik, oila, mehnat va xalqaro tusdagi boshqa huquqiy munosabatga qaysi davlat huquqi qoʻllanilishi lozimligini koʻrsatuvchi meʼyorlar. Kollizion huquk tarkibiga kiradi. Bunday huquqiy munosabat yuzaga kelgan paytda sud yoki boshqa davlat organi oldida mazkur munosabatga shu davlatning milliy huquqini yoki chet el huquqini qoʻllanish lozimligi masalasi hal qilinadi. Oʻzbekiston FKning 6 boʻlimida xalqaro xususiy huquq normalarini fuqarolik-huquqiy munosabatlarga nisbatan tatbiq qilishning umumiy qoidalari, jismoniy va yuridik shaxslar, shaxsiy nomulkiy huquqlar, intellektual bitimlar, vakillik, daʼvo muddati, ashʼyoviy huquqlar, shartnoma va shartnomadan tashkari majburiyatlarga, vorislik huquqiga oid Kollizion normalarlar belgilab berilgan. Ularga koʻra, jismoniy shaxs qaysi mamlakat fuqarosi boʻlsa, shu mamlakat huquqi uning shaxsiy qonuni hisoblanadi. Shaxs ikki yoki undan ortiq fuqarolikka ega boʻlgan takdirda, u qaysi mamlakat bilan eng koʻp uzviy bogʻlangan boʻlsa, uning uchun oʻsha mamlakat huquqi shaxsiy qonun hisoblanadi. Fuqaroligi boʻlmagan shaxs qaysi mamlakatda doimiy yashab turgan boʻlsa, oʻsha mamlakat huquqi uning shaxsiy huquqi hisoblanadi. Jismoniy shaxsning HUKUQ va muomala layoqatlari uning shaxsiy qonuni bilan belgilanadi. Chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar OʻzRda fuqarolik huquq layoqatida Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng ravishda foydalanadi. Oʻzbekiston Respublikasi qonunlari yoki xalqaro shartnomalarda belgilangan hollar bundan mustasno (FK, 1168, 1169-moddalar).

Manbalar
Kollizion huquq

Kollizion huquq - turli dav latlarning qonunlari (tashqi Kollizion huquq) yoki bir davlatning normativ aktlari (ichki Kollizion huquq) oʻrtasidagi kolliziya (bir-biriga zidlik)larni hal qiluvchi normalar majmui. "Kollizion huquq" atamasini dastlab 17-asrda golland huquqshunoslari qoʻllagan, 20-asrda keng tarqalgan. Tashqi Kollizion huquq xalqaro xususiy huquk tarkibiga kiradi. Bir qancha mamlakatlar (Buyuk Britaniya, AQSH va boshqalar)da "xalqaro xususiy huquq" tushunchasi Kollizion huquq tushunchasi bilan bir xil yuritiladi. Ichki Kollizion huquq federativ davlatlarda alo\ida ahamiyat kasb etadi, chunki bunday davlatlarda federal ququq bilan federatsiya subʼyektlari huquqi oʻrtasida qarama-qarshilik paydo boʻlishi mumkin.

Manbalar
Kolliziya

Kolliziya (lot. collisio — qaramaqarshilik, toʻqnashish) — badiiy asarda harakterlararo hamda harakterlar bilan sharoit, muhit oʻrtasidagi ziddiyat. K. konflikt atamasining sinonimi tarzida ham qoʻllanadi. K. atamasini birinchi boʻlib Gegel estetika ilmiga olib kirgan. Uning aytishicha, K. zid-diyatning ijtimoiy-tarixiy jihatdan keng koʻlamligi, yirikligi va konfliktning boshlanish nuqtasini, tugunni anglatadi. K. harakatga, mavzu rivojiga, harakterning kurashga kirishishiga turtki beradi. K. asarning janriga koʻra turlicha boʻlishi mumkin. Mas, yirik epik asarlarda K. harakter faoliyati va mavzu rivoji uchun turtki boʻlsa, lirikada lirik qahramonning ruhiy olamidagi ziddiyatli kechinmalarni ifodalaydi. Tragediyada K. tragik konfliktni hosil qilsa, hajviy asarlarda komik konfliktni yuzaga chiqaradi.

Manbalar
Kollimator

Kollimator (collineo — toʻgʻri chiziq boʻylab yoʻnaltiraman) — ingichka parallel nurlar (elektromagnit nurlanish) yoki zarralar (atomlar, elektronlar, elementar zarralar) dastasini hosil qilishga moʻljallangan optik qurilma. K. fokal tekisligida yoritilgan jism joylashtirilgan obyektiv yoki botik, koʻzgudan iborat. Koʻpincha, bunday jism sifatida noshaffof diafragma teshigi xizmat qiladi. Obyektiv va jismlarni K. dagi quvursimon korpusga mahkamlab, ularning bir-biriga nisbatan joylashishi belgilanadi. Qoraytirilgan korpus devorlari yoʻnalishi toʻgʻri kelmaydigan nurlarni yutadi. K.dan chiqayotgan parallel nurlar dastasi bir-biriga yaqin boʻladi: jismning bir nuqtasidan tarqalayotgan nurlar obyektivning difraksiyasi va aberratsiyasi tufayli butkul oʻzaro parallel boʻlmaydi. Fokus masofasi, teshigi, obyektiv aberratsiyasnni toʻgʻrilash sifati, jismning shaql va oʻlchamlari K. qoʻllaniladigan sohaga va undan foydalanish sharoitlariga qarab olinadi. K. astronomiyada oʻlchash asboblarini toʻgʻrilash va ularning kollimatsion (toʻgʻri chiziqlilikdan ogʻish) xatolarini aniqlashda, spektral asboblarda yorugʻlik dastasini hosil qilishda, oʻlchash, sinash va toʻgʻrilash optik asboblarida qoʻllaniladi.

Manbalar
Kollinear vektorlar

Kollinear vektorlar - bir toʻgʻri chiziqda yoki parallel toʻgʻri chiziqlarda yotuvchi vektorlar. Noldan farqli boʻlgan ikki a {x1;y1} va b {x2;y2} vektor kollinear bo'lishi uchun ularning bir ismli koordinatalari proporsional boʻlishi zarur:^L = A x2 u2Ikki vektorning kollinearlik sharti baʼzan quyidagicha yoziladi: a+X=0, bunda X?±0.

Manbalar
Kollodiy

Kollodiy (yunoncha: kollodes — yopishqoq, qovushqoq) — nitrotsellyulozaning 1:7 nisbatda olingan etil spirti va efirdagi 4% li eritmasi. Rangsiz yoki sargʻish moysimon suyuqlik. Xirurgiyada bogʻlamlarni mahkamlashda ishlatiladi. K.dan elastik materiallar tayyorlash uchun unga 3% kanakunjut moyi qoʻshiladi.

Manbalar