Farmatsevtika mahsulotlari

Farmatsevtika dori preparatlari va moddalarni ishlab chiqarish jarayonining ishlab chiqarish va texnologik muammolari bilan bevosita bogʻliq boʻlgan qismi hisoblanadi.

Maʼlumki, farmakologik xususiyatga ega boʻlgan koʻplab kimyoviy birikmalar xom holatda foydasiz yoki zararli boʻladi. Farmatsevtika bunday moddaga maʼlum bir ishlov berish orqali qabul qilish yoʻli va qoʻllash usuli bilan bemorlarning maʼlum bir guruhini davolash uchun mos keladigan noyob dozalash shaklini ishlab chiqaradi.

„Farmasevtika“ atamasi „dorixona“ atamasi bilan sinonim emas.

Tarixi 
„Dorixona“ va „farmasevtika“ni turli tarixiy bosqichlar, dori vositalarini ishlab chiqarishga ikki xil yondashuv sifatida qarashgan. Asrlar davomida dorixona tomonidan qoʻllanilgan anʼanaviy usul cheklangan miqdordagi dori- darmonlarni tayyorlash va tarqatish uchun „dorixona“ (dorixona) ning „sokinligida“ samarasiz qoʻl mehnatidan (koʻproq dori vositalariga boʻlgan mahalliy ehtiyojni qondirishga qaratilgan) iborat boʻlgan. Qoʻl mehnatida tayyorlangan dori vositalari bemorlarning kichik doirasi uchun isjlab chiqarilgan. Shu tarzda olingan dorilar yetarli darajada standart emasligi bilan ajralib turgan va koʻpincha ularni qabul qilgan bemorlarda istalmagan nojoʻya reaktsiyalarni keltirib chiqargan.

Ushbu samarasiz usulning nomukammalligi XIX asrning boshlarida, birinchi marta (AQShda) ommaviy standartlashtirilgan, yuqori samarali va iqtisodiy jihatdan foydaliroq boʻlgan dori-darmonlarni sanoat ishlab chiqarishi boshlanganda aniq koʻrinib qolgan. „Dorixonalar“ birinchi marta ancha yirik farmatsevtika korxonalarida ishlay boshlangan. Farmatsevtika korxonalari farmatsevtika rivojlanishining yangi texnologik bosqichiga, dori vositalari va dorivor moddalarni ishlab chiqarishning zamonaviy usuliga oʻtganlar.

Dorixona va farmatsevtika oʻrtasidagi farq 
"Dorixona" va „Farmasevtika“ ikki xil maʼnoni anglatadi. Agar hozirda „dorixona“ ishlab chiqaradigan barcha dori vositalarining atigi 3 foizini tashkil etadigan boʻlsa, unda „farmatsevtika“ va uning ortida farmatsevtika sanoati — dunyoda isteʼmol qilinadigan dori vositalarining 97 foizini tayyorlash bilan shugʻullanadi.

Chet elda „dorixona“ (dorixona) atamasi aholi punktlaridagi chakana savdo doʻkonlari bilan bogʻliq deb tushuniladi, ulardan siz bemorga zarur dori yoki parvarish mahsulotini sotib olishingiz, tibbiy maslahat olishingiz, kosmetika, shampun, ofis anjomlari, shirinliklar va boshqa mahsulotlarning egasi boʻlishingiz mumkin. Farmatsevtikaga kelsak, u savdo bilan shugʻullanmaydi. Aksincha u faqatgina dori preparatlarini qayta ishlash va shuningdek ularni bemorlar qabul qilishi uchun qulay dozada ishlab chiqarish bilan shugʻullanadi.

Farmatsevtika boʻlimlari 
Bu dori vositalarining organizmga taʼsirini belgilovchi farmatsevtik omillarning rolini oʻrganadigan bilim va amaliyot sohasi hisoblanadi. Ular orasida:

 dorivor moddaning kimyoviy tabiati va uning kontsentratsiyasi;
 dorivor moddaning jismoniy holati (zarrachalar hajmi, kristall shakli, zarrachalar yuzasida zaryad mavjudligi yoki yoʻqligi va boshqalar).);
 yordamchi moddalar, ularning tabiati, jismoniy holati, konsentratsiyasi;
 dozalash shaklining turi va uni qoʻllash yoʻli;
 ishlab chiqarishda ishlatiladigan farmatsevtika texnologiyasi va uskunalari.

Dori vositalari, farmatsevtika, dori moddalar kimyosi va dori vositalaridan foydalanish bilan bogʻliq amaliy faoliyat oʻrtasidagi chegaralar har doim ham aniq emas boʻlib, koʻpincha mutaxassislar guruhi maʼlum bir muammo ustida ishlaydilar. Ammo shunga qaramay, rus tilida „farmatsevtika“ xalqaro atamasidan foydalanish dorixona sanoatga yoʻnaltirilgan, texnologik qismini taʼkidlablash bilan namoyon boʻladi.

Farmatsevtikaning quyidagi tarmoqlari mavjud:

 farmakokinetika
 farmakodinamikasi
 farmakogenomika
 dozalash shakllarini yaratish
 farmatsevtik preparatlar texnologiyasi va dozalash shakllari.

Yana qarang 

 biotibbiyot
 Tibbiy kimyo

Adabiyotlar 

 Liebenau J. Tibbiyot fani va tibbiyot sanoati. Baltimor: Jons Xopkins universiteti nashriyoti, 1987 yil
 Dori vositalarini yaratish: farmatsevtika va farmatsevtikaning qisqacha tarixi. London, Pharmaceutical Press, 2005 yil
 Oksford ingliz tili lugʻati, OUP, 2008 yil
Farmatsevtika
Sanoat farmatsiyasi