MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sharqiy Yevropa tipratikan

Sharqiy Yevropa tipratikan, yoki oq qorinli tipratikan, oq qorinli tipratikan, tipratikanlar oilasiga mansub Yevroosiyo tipratikanlarining sutemizuvchisi. Bu janubiy tipratikan eng yaqin qarindoshi (singlisi takson). 20-asr oxirigacha Sharqiy Yevropaning kenja turi hisoblangan.

Tashqi koʻrinish 
Sharqiy Yevropa tipratikani oddiy tipratikanga oʻxshaydi, ammo uning boshi va yon tomonlari toʻq jigarrang, tomoq va qorindan sezilarli darajada toʻqroq. Orqa va yon tomonlar, ogʻiz va panjalardan tashqari, ignalar bilan qoplangan. Ignalari tagi va uchi oq, oʻrtada qora va jigarrang chiziqlar bilan qoplangan; ularning uzunligi 2,5-3,5 sm. Qornidagi moʻyna jigarrang, qattiq, junli. Koʻkrakda har doim xira oq nuqta bor. Quloqlar qisqa (3,5 sm dan kam), yumaloq, moʻyna tufayli deyarli koʻrinmaydi. Tana uzunligi 35 sm gacha, dumi 20-39 mm. Ogʻirligi mavsumga qarab — 240-1232 g.

Yashash joyi 
Sharqiy Yevropa tipratikani Armaniston, Ozarbayjon, Gruziya, Eron, Isroil, Livan, Rossiya (Dogʻistonda), Suriya va Turkiya hududlarida yashaydi.

Doimiy baland oʻrmonlardan qochadi. U bargli oʻrmonlarning chekkalarini, kanal qirgʻoqlarini va daryo vodiylarini, oʻrmon kamarlarini, dalalarning yon tomonlarini, shuningdek, barchaekin maydonlarini —qishloqlar, er uchastkalari, maydonlar va bogʻlarni afzal koʻradi. Kechasi faol. Dam olish uchun erkaklar tabiiy boshpanalardan foydalanadilar; barglar, mox, pichan va novdalar, uya faqat qishlash uchun qurilgan. Qish uyqusining davomiyligi iqlim sharoitiga, hayvonning yoshiga va yog 'zaxiralari miqdoriga bogʻliq; oʻrtacha noyabrdan mart oyining oxirigacha davom etadi. Qish uyqusida oq qorinli tipratikan oʻz vaznining 35 % gacha yoʻqotadi, shuning uchun qishlash uchun tipratikan kamida 600 g vaznga ega boʻlishi kerak, aks holda u qishki uyqu paytida oʻladi.

Ozuqasi 
Sharqiy Yevropa tipratikanlarining ozuqasi asosan hasharotlar (qoʻngʻizlar, ortopteralar, tutqichili qungʻizlar, qurtlart); yer qoʻngʻizlarining har xil turlarini afzal koʻradi. Koʻpincha u shilimshiqlar, salyangozlar, yogʻoch bitlari, yomgʻir qurtlari, shuningdek rezavorlar (qulupnay, qulupnay, malina, tut), mox, boshoq, don va kungaboqar urugʻlari, qoʻziqorinlarni isteʼmol qiladi. Oʻlik goʻshtni mensimaydi. Shimolda umurtqali hayvonlarning ratsiondagi ulushi ortadi — amfibiyalar, kaltakesaklar, mayda kemiruvchilar.

Yirtqichlar, tipratikan uchun xavfli 
Sharqiy Yevropa tipratikanlarini yirtqich qushlar (boyqushlar), boʻrsiqlar, paromlar va boshqa mustelidlar oʻlja qiladi.

Oq koʻkrakli tipratikan har xil tashqi va ichki parazitlarning (burgalar, shomillar, yumaloq chuvalchanglar va tasmalar) mezbonidir.

Koʻpayishi 
Koʻpaytirish mavsumi butun issiq mavsumda uzaytiriladi. Urgʻochilari 20-30 sm uzunlikdagi, eni 15-20 sm gacha boʻlgan quruq barglar, oʻt va novdalardan nasl uchun uyalar quradilar. Uyalar butazorlarda, tup va toshlar ostida, hatto oʻrmonda ham joylashadi. Yil davomida urgʻochi 3-8 tagacha bolalaydi.

Manbalar

Havolalar 

 Rossiyaning umurtqali hayvonlari: Oq koʻkrakli tipratikan
Moskvadagi Iosif Brodskiy haykali

Moskvadagi Iosif Brodskiy haykali ― 2011-yilda Moskvada Novinskiy bulvarida AQSh elchixonasi binosidan uncha uzoq boʻlmagan joyda oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltarosh Georgiy Frangulyan va meʼmor Sergey Skuratovdir.

Tarixi 
Haykaltarosh Georgiy Frangulyan bir necha yil shoir Iosif Brodskiy haykali ustida ishlagan. 2008-yilda yodgorlik bronzadan quyildi va 2009-yilda uni Moskvada Novinskiy bulvarida oʻrnatishga qaror qilindi. Bu yerda valyuta ayirboshlash shoxobchasi boʻlgani sababli yodgorlik uchun joy ajratishga biroz vaqt kerak boʻldi. Haykaltarosh Georgiy Frangulyan oʻz mablagʻi hisobidan yodgorlikni oʻrnatgan. "Brodskiy yodgorligi mening shaharga bergan shaxsiy sovgʻamdir. Hammasi butunlay: poydevor ham, granit ham, haykal ham, — dedi haykaltarosh. 2011-yil 31-may kuni yodgorlikning tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi. Marosimda davlat va jamoat arboblari, taniqli sanʼatkor va yozuvchilar ishtirok etishdi.

Tavsifi 
Iosif Brodskiy haykali Amerika elchixonasidan uncha uzoq boʻlmagan joyda oʻrnatilgani bejiz emas edi. Chunki Iosif Brodskiy SSSRda taʼqibga uchragan va AQShga hijrat qilishga majbur boʻlgan. Yodgorlik granit poydevorga oʻrnatilgan koʻp figurali kompozitsiya hisoblanadi. 13 ta yuzsiz sxematik tasvirlangan bronza figuralar hasadgoʻy odamlar va doʻstlarni anglatuvchi ikki guruhga birlashtirilgan. Ularning oldida Brodskiyning relyef figurasi joylashgan. U Amerika elchixonasiga qaragan. Shoirning boshi tepaga qaratilgan, qoʻllari shimining choʻntagiga solingan. U chet el kostyumi va italyan etiklarida ifodalangan.

Manbalar 

Adabiyotshunoslar uchun yodgorliklar
Georgiy Frangulyan yasagan haykallar
Moskvadagi mashhur va taniqli odamlarga haykaltaroshlik yodgorliklari
Savdo qatorlari Minsk

Savdo qatorlari — XIX asrning meʼmoriy yodgorligi. Belarus poytaxti Minsk markazida, zamonaviy Svoboda maydoni yaqinida, savdo rastalari (doʻkonlarni) joylashtirish uchun qurilgan. Respublika ahamiyatiga ega tarixiy va madaniy yodgorlik.

Uning asosiy qismi — 12 ta tosh bino — XIX asr birinchi choragida Bernardine doʻkonlari nomi bilan qurilgan (yaqin joyda joylashgan Bernardine monastiri nomi bilan bogʻliq). Bu binolar ostidan XII—XVII asrlarga oid qabrlar topilgan.

Keyinchalik binolar majmuasi hududi ikki bor kengaytirilgan. Birinchisi 1838-yilda amalga oshirilgan va unda 4 ta bino paydo boʻlgan. Ikkinchisi — 1860-yillarda sharqiy tomonda uchta bino hisobiga va gʻarbiy tomonda bitta toshli bir qavatli binoni qurish hisobiga amalga oshirilgan.

Vaqt oʻtishi bilan binolar oʻz nomini va funktsional maqsadlarini oʻzgartirgan. 1870-yillarda ularni Vilenchuklar deb atashgan. XX asr boshlarida bu yerda koʻproq goʻsht-sut va baqqollik mahsulotlari sotilgan, biroq mebel va tikuv sexlari, idish-tovoq oʻrindigʻi va shahar dezinfeksiya stansiyasi ham bor edi.

1917-yilda hokimiyat almashgandan soʻng, savdo markazlari uzoq vaqt davomida tashlab qoʻyilgan. Ikkinchi jahon urushi paytida binolar qisman vayron qilingan. 1950-yillarning boshlarida qolgan binolar turar-joy binolariga aylantirilgandi.

Savdo markazlarining tarixiy qiyofasi 2002—2004-yillarda qayta tiklangan. Qayta tiklash ishlari tugallangach, baʼzi binolarda restoranlar joylashtirilgan.

Manbalar 

 Minsk binolari va inshootlari
 klassik arxitektura
Shifo topgan bemor haykali

Shifo topgan bemor haykali ― 2001-yilda Donetskda viloyat travmatologiya shifoxonasi oldida oʻrnatilgan. Yodgorlik mualliflari haykaltaroshlar Pavel Chesnokov va Yuriy Baldindir.

Yodgorlik bronzadan yasalgan kasalxonadan chiqayotgan bemorning haykalidir. Haykal Donetsk Travmatologiya va Ortopediya Instituti binosining asosiy kirish qismidagi zinapoyaning yuqori qismiga oʻrnatilgan. Haykalning balandligi 180 sm boʻlib, u xuddi shu zinapoyada kasalxonaga tashrif buyurgan bemorlardan balandligi bilan farq qilmaydi.

Haykalning xarakteri — uch qismli kostyum kiygan, koʻkrak choʻntagida roʻmolcha, galstuk taqqan, yalangoyoq odam. Chap oyoq bilan haykalning qahramoni zinapoyaning yuqori pogʻonasida turadi va oʻng oyogʻi yuqoriga koʻtarilib, tizzasi yarim bukilgan. Qahramonning qoʻlida singan qoʻltiqtayoq bor. Bu sovet ovozsiz filmidagi „Avliyo Iorgen bayrami“ ning sahnasi, bu sahnadagi filmda firibgar (qahramon Anatoliy Ktorov oʻynagan) Igor Ilyinskiy oʻynagan qahramonga buyruq beradi: „Sogʻay, galvars!“, — va u tizzasi bilan qoʻltiqtayoqni sindirib tashladi.

Yodgorlikni oʻrnatish tashabbuskori viloyat travmatologiya shifoxonasi bosh shifokori Vladimir Klimovitskiydir. Yodgorlik Markaziy taʼmirlash-mexanika ustaxonalarida quyilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
   Arxivnaya kopiya ot 14-maya 2009 na Wayback Machine
   Arxivnaya kopiya ot 14-maya 2009 na Wayback Machine

Havolalar 
 
 
 
Kiev tumani (Donetsk)
Donetskdagi shifokorlar uchun yodgorlik
Ukrainada 2011-yilda yaratilgan yodgorliklar
2001-yil haykallari
Tombili

Tombili (2016-yil 1-avgust, Istanbul, Turkiya) — Istanbulda yashagan koʻcha mushugi. U piyodalar yoʻlagida yonboshlagani aks etgan fotosurati bilan dunyo miqyosida shuhrat qozondi. Istanbul shahar hokimiyati uning xotirasini haykal oʻrnatish orqali saqlashga qaror qildi.

Hayoti 
Tombili (turkcha toʻyib ovqatlangan uy hayvonining umumiy nomi) Istanbul shahrining Kadikoʻy tumanidagi Ziverbey mahallasida (semte) yashagan koʻcha mushugi edi. Mushuk doʻstona munosabati va zinapoyaga suyanib turishni odat qilgani bilan mahalliy aholining suyukli hayvoniga aylangandi. Tombilining yoʻl chetidagi toʻsiqqa yalqovlik bilan suyanib turgani aks etgan surati internet ijtimoiy tarmoqlarida tarqalib, dunyoga mashhur boʻlib ketdi. Shundan soʻng, u Kadikoʻy hududida kult maqomiga ega boʻldi. 2016-yilda Tombili ogʻir kasal boʻlib qoldi va oxir-oqibat avgust oyining boshida vafot etdi.

Yodgorlik 
Tombilining oʻlimidan soʻng uni abadiylashtirishga chaqiruvchi petitsiya oʻtkazildi va 17 000 ga yaqin imzo toʻplandi. Kadikoʻy munitsipaliteti rahbari Aykurt Nuhogʻlu uning xotirasini hurmat qilishga rasman rozi boʻldi. Mahalliy haykaltarosh Seval Shahin mushukning jahon miqyosida shuhrat qozongan suyanib turishini aks ettirgan haykal yasadi. U 2016-yil 4-oktabrda Butunjahon yovvoyi tabiat kunida ochildi. Ochilish marosimida yuzlab odamlar ishtirok etdi va Turkiya televideniyesi orqali namoyish etilgan tadbirda Kadikoʻy rahbari oʻrinbosari Bashar Nejipogʻlu nutq soʻzladi.

Oradan bir oy oʻtib, Tombilining haykali gʻoyib boʻldi. Ijtimoiy tarmoqlarda eʼlon qilingan suratda yodgorlik oʻz joyidan gʻoyib boʻlgani, ortda faqat mis plastinka qolgani koʻrinib turardi. 2016-yil 8-noyabr kuni Kadikoʻy shahar hokimiyati oʻgʻirlik sodir etilganini rasman eʼlon qildi. Bu esa Turkiya va xorijda ham xavotir uygʻotdi. „Ular Tombili haykalini oʻgʻirlab ketishdi. Ular barcha goʻzallik dushmani. Ular faqat nafrat, koʻz yoshlar va urushni biladilar“, degan edi turkiyalik deputat Tuncay Oʻzkan. Biroq, ikki kundan keyin haykal topilib, oʻz joyiga qaytarildi.

Manbalar

Havolalar 

 „Ruptly TV — Turkiya: Marhum internet mushuk Tombili haykalda abadiylashtirildi“, YouTube
 „BoRa KiLiC Travel In Turkey — Istanbulning ajoyib mushuki xotirasiga“, YouTube 
 mashhur Mushuklar
 Istanbul
 yovvoyi hayvonlar
K. A. Savitskiy haykali

K. A. Savitskiy haykali ― Penza shahrida, shaharning Leninskiy tumanidagi Sovetskaya koʻchasidagi Gubernator uyi hududida oʻrnatilgan.

Tarixi 
Savitskiy haykali uzoq va murakkab tarixga ega. Bu 1980-yillarda, Moskva haykaltaroshi Yelena Preobrajenskaya yodgorlik ustida ish boshlagan paytdan boshlanadi. Avvaliga u faqat rassomning byustini yasashni rejalashtirgan, ammo keyinchalik yodgorlik hajmi oshirilgan. Eskiz tayyorlangandan soʻng, yodgorlik avval loydan, keyin gipsdan yasalgan, soʻngra Moskva viloyatida quyilgan va Penzaga yetkazilgan. U RSFSR Madaniyat vazirligi tomonidan sotib olingan va Penza sanʼat galereyasiga topshirilgan. Biroq, darhol yodgorlik oʻrnatishning iloji boʻlmadi: u galereyaning bosh binosi oldida yaxshi koʻrinmasdi, qoʻshni maydondan koʻrinmasdi, yodgorlik uchun daraxtlarni kesishni esa xohlamas edilar. Bundan tashqari, moliyaviy muammolar ham bor edi. Natijada, yodgorlik deyarli yigirma yilni muzey omborlarida oʻtkazdi.

Yodgorlikka qiziqish 2010-yillarning boshida yana paydo boʻldi. Avvaliga ular uni Penza sanʼat galereyasi eshigi oldiga oʻrnatmoqchi boʻlishdi, lekin keyinchalik uni galereyaning ikkinchi binosi — 1870-yillarda Savitskiy tashrif buyurgan Gubernator uyi hovlisiga qoʻyishga qaror qilindi. Bu bino 2007-2010-yillarda kapital taʼmirlangan edi.

Yodgorlik 2011-yil 31-oktabrda oʻrnatilgan va uning ochilishi oʻsha yilning noyabr oyi oʻrtalarida boʻlib oʻtgan. Biroq, yodgorlik muallifi Yelena Preobrajenskaya bu voqeani koʻrishga ulgurmadi (u 2008-yilda vafot etdi).

Yodgorlik K. A. Savitskiyning qoʻlida palitra va choʻtka tutgan belgacha uzunlikdagi tasviridir. Yodgorlik bronzadan quyilib, sunʼiy granitdan yasalgan poydevorga oʻrnatilgan. Yodgorlikning umumiy balandligi 1,76 m.

Keyinchalik poydevorga quyidagi yozuv yozilgan yodgorlik lavhasi oʻrnatildi:RASSOMLIK SANʼATI AKADEMİGISAVITSKY Konstantin Apollonovich
1844-1905-yillar

Havolalar 

 
 
 
 
 
Rassomlar uchun yodgorliklar
Penza yodgorliklari
K. A. Fedin haykali

K. A. Fedin haykali ― 1986-yil 5-noyabrda Saratovda ochilgan. Haykaltaroshlar A. P. Kibalnikov, V. N. Protkov; arxitektura qismi — meʼmor Yu. I. Menyakin. Yodgorlik Lermontov koʻchasi va Kosmonavtlar qirgʻogʻi oraligʻida, K. A. Fedin nomidagi muzey yonida oʻrnatilgan. Dastlabki loyihaga koʻra, yodgorlik Kosmonavtlar qirgʻogʻida oʻrnatilishi rejalashtirilgan edi.

Yodgorlikning haykaltaroshlik qismi 
Haykaltaroshlar yozuvchi va taniqli jamoat arbobini skameykada jimgina oʻtirgan holda tasvirlashgan. Haykalning oʻlchami kichik. Old qismi qirgʻoqqa qarab joylashgan boʻlib, u bolaligi oʻtkazgan Volga boʻyida oʻylab oʻtirgan yozuvchining tabiiy qiyofasini yaratadi.

Yodgorlikning meʻmoriy qismi 
Haykal past poydevorga oʻrnatilgan. U atrofdagi muhitga organik tarzda mos boʻlib, piyodalar zinapoyasi va favvoralarning yorugʻlik fonida ajralib turadi. Volga qirgʻogʻidan ravon koʻtarilgan relyefdan muvaffaqiyatli foydalanildi, bu past boʻlgan yodgorlikni koʻcha kengligida yanada koʻproq koʻrinarli qildi. Haykalning asosi, poydevori va yodgorlik hoshiyasi toʻrtburchak shaklda. Haykal va poydevor bir xil materialdan — och qizil rangli tabiiy granitdan qilingan. Yodgorlikning chuqur hoshiyasi och kulrang marmar plitalar bilan qoplangan. Yodgorlik dizaynining rang sxemasi binolar yaqinida joylashgan jabhalarning tashqi bezaklarining ohangi va daryoning koʻrinishi bilan birlashtirilgan. Yodgorlik gulzorlar bilan oʻralgan. Yodgorlikning omadli joylashuvi shaharning bu qismiga bezak berdi va obod qildi.

Havolalar 
 Российская академия архитектуры и строительных наук 
 Государственный музей К. А. Федина
 Жизнь и творчество Менякина Юрия Ивановича Архитектор Менякин
 Б. Н. Донецкий, Е. К. Максимов «Архитекторы Саратова» (Саратов, изд-во «Бенефит», 2005г, стр.148-151).
 Книга Памяти Саратовской области (том 13, стр. 42)(Региональное Приволжское издательство «Детская книга», Саратов, 2000 г.);
Aleksandr Kibalnikov yasagan haykallar
Adabiyotshunoslar uchun yodgorliklar
Saratov yodgotliklari
Luganskdagi Fuqarolar urushi qahramonlarining shon-sharaf maydoni

Fuqarolar urushi qahramonlarining shon-sharaf maydoni — Lugansk shahrining maydonlaridan biri. 1977-yil 28-oktabrda ochilgan.

1918-1922-yillardagi fuqarolar urushi qahramonlariga bagʻishlangan. Shahar markazida, Lenin tumanida, viloyat rus drama teatri va viloyat oʻlkashunoslik muzeyi binolari oʻrtasida joylashgan.

Maydonda K. E. Voroshilov , F. A. Sergeeva (Artem) , A. I. Parkhomenko , D. P. Rudya , F. R. Yakubovskiylarning byustlari bor.

Mualliflari Voroshilovgrad haykaltaroshlari G. K. Sleptsov, M.V. Mojayev, I. M. Chumak, I. P. Ovcharenko, M. M. Shcherbakov, P. I. Qiziyev, O.A. Redkin A. F. Samus.

Havolalar 

 Lugansk viloyatining axborot portreti )
alifbo bo'yicha yodgorliklar
fuqarolar urushi qahramonlarining shon-sharafi
fuqarolar urushi qahramonlarining shon-sharafi
1977-yilda Ukrainada qurilgan bino va inshootlar
 bog'lar va bog'lar Lugansk
 Maydonlar
 1977-yilgi haykallar
Lugansk viloyati tarixi
K. D. Ushinskiy haykali

K. D. Ushinskiy haykali — rus pedagogi va yozuvchisi K. D. Ushinskiyga atalgan haykaltaroshlik yodgorligidir. 1961-yilda Sankt-Peterburgda A. I. Gertsen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti binosi oldida Moika daryosining qirgʻogʻida oʻrnatilgan. Yodgorlik loyihasi mualliflari haykaltarosh V. V. Lishev va arxitektor V. I. Yakovlev. Yodgorlik federal ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti hisoblanadi.

Tarixi 
Sankt-Peterburgda K. D. Ushinskiy haykalini oʻrnatish boʻyicha birinchi rejalar Oktabr inqilobidan ham oldin paydo boʻlgan. Yodgorlikni qurish uchun mablagʻ yigʻishga obuna qoʻmitasi tuzildi, 1914-yilda loyihalar uchun tanlov eʼlon qilindi. Tanlov natijalariga koʻra, haykaltarosh N. L. Aronsonning loyihasi qabul qilindi. Serdobolskaya koʻchasining 8-uy yonidagi boʻlajak K. D. Ushinskiy nomidagi Bilim yurti binosi oldida yodgorlik oʻrnatish taklif qilindi, lekin bu rejalar hech amalga oshirilmadi.

Leningradda K. D. Ushinskiy haykalini oʻrnatish toʻgʻrisidagi yakuniy qaror 1945-yilda SSSR Xalq Komissarlari Soveti tomonidan yaqinlashib kelayotgan pedagog vafotining 75-yilligi munosabati bilan qabul qilingan. Kelajakdagi yodgorlik uchun haykaltarosh V. V. Lishev va meʼmor V. I. Yakovlevning loyihasi tanlangan. Bronza haykal 1953-yilda „Monumentskulptura“ zavodida ishlangan. Poydevorning qurilishi Leningrad toshni qayta ishlash zavodi tomonidan amalga oshirilgan. Yodgorlikning tantanali ochilishi 1961-yil 30-iyunda boʻlib oʻtdi.

Tavsifi 
K. D. Ushinskiyning siymosi toʻliq boʻy uzunligida poydevor ustiga oʻrnatilgan. Haykaltarosh mashhur pedagogni hayotining soʻnggi davrida, u allaqachon shuhrat va eʼtirofga sazovor boʻlgan paytdagi koʻrinishini tasvirlagan. Ushinskiy obrazida haykaltarosh uning insoniyligini, odamiyligini ochib bera oldi. Pedagog figurasi kulrang sayqallangan granitdan yasalgan toʻrtburchak poydevor bilan yaxshi uygʻunlashgan. Haykalning balandligi 3,5 m, poydevorining balandligi 4 m tashkil qiladi.

Manbalar 

1961-yil Sankt-Peterburgda
1961-yilda Rossiyada qurilgan binolar va inshootlar
Sankt-Peterburg yodgorliklari
Sankt-Peterburgdagi federal madaniy meros ob’ektlari
Rossiyaning madaniy meros ob’ektlari alifbo tartibida
Marks maydonidagi suv minorasi

Marks maydonidagi suv minorasi ― Novosibirskning Leninskiy tumanidagi muhandislik inshooti boʻlib, 1938-1939-yillarda qurilgan. 2005-yilda mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan meʼmoriy yodgorlik sifatida tan olingan. Marks maydoni yonida, Vatutina koʻchasi, 29/1 da joylashgan.

Minora Marks maydonining muhim meʼmoriy yodgorliklaridan biridir. Uning balandligi taxminan sakkiz qavatli binoning balandligiga teng, devorlarning tashqi aylanasining diametri 19 m.U balandligi tufayli atrofda keyingi qurilgan binolardan yuksalib koʻrinib turadi va bu bilan qiziqarli meʼmoriy urgʻu beradi.

Tarixi 
1920-yillardan boshlab Novosibirsk jadal rivojlana boshladi. 1930-yilda shaharda Krivoshchekovskaya Sloboda aholi punktlarini oʻz ichiga olgan Zaobskiy tumani tashkil etildi. 1938-1939-yillarda yangi tuman aholisini uzluksiz suv bilan taʼminlash maqsadida suv minorasi qurildi. Shuningdek, u Sibselmash zavodiga suv kirishini taʼminladi.

XX asrning oʻrtalaridan boshlab minora oʻz faoliyatini toʻxtatdi va 1985-yilgacha tashlab qoʻyildi va soʻng yoshlar klubiga aylantirildi. 1990-yillarda binoda NTN-4 telekompaniyasi joylashgan boʻlib, u 2005-yilda faoliyatini toʻxtatdi. Minora ichida NTN-4 telekompaniyasining studiya ichki qismi saqlanib qolgan. Minora panjarasida telekompaniya logotiplari hali ham saqlanib qolgan. 2014-yil holatiga koʻra, minora tashlandiq holatda edi va sotuvga qoʻyildi.

Yana qarang 
 1-sonli suv minorasi
 2-sonli suv minorasi
 3-sonli suv minorasi

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
 
 
Novosibirskdagi binolar va inshootlar
Novosibirsk minoralari
Rossiyaning suv omborlari
1939-yilda Rossiyada qurilgan binolar va inshootlar
Rossiyaning mahalliy ahamiyatga ega madaniy merosi ob’ektlari
Novosibirskdagi rus madaniy merosi ob’ektlari
Rossiyaning madaniy meros ob’ektlari alifbo tartibida
Satanovdagi Qayg‘uli Iso haykali

Qaygʻuli Iso () — Ukraina hududidagi eng qadimgi yodgorliklardan biri boʻlib, Bogdan Xmelnitskiy boshchiligidagi milliy ozodlik urushiga bagʻishlangan. Ukraina, Xmelnitskiy viloyati, Gorodokskiy tumani, Satanov shaharchasida oʻrnatilgan.

Tarix 
1653-yil sentabr oyida kazaklar qoʻshini Podoliyaning eng boy shaharlaridan biri boʻlgan Satanovga yaqinlashdi. Shahar kuchli devorlar bilan oʻralgan edi, ammo shahar aholisining oʻzlari Xmelnitskiy qoʻshini oldida darvozalarni ochishdi. Faqat Satanov qal’asi garnizoni taslim boʻlmadi. Koʻp oʻtmay, qal’aning garnizoni va uning devorlari orqasida yashiringan tinch aholi (polyaklar va ukrainlar — uniatlar) kazaklar tomonidan yoʻq qilindi. Satanov getman Martin Kalinovskiy armiyasi tomonidan qaytarib olingandan soʻng, Satanovning butun pravoslav aholisi isyonchilarni qoʻllab-quvvatlagani uchun oʻlimga hukm qilindi. Keyinchalik tribunal jazoni yengillashtirdi — jinsi va yoshidan qatʼi nazar, faqat har oʻndan biri qatl etildi.

Satanovning qoʻzgʻolonchilardan va kazaklar tomonidan sodir etilgan qirgʻin qurbonlaridan „qutqarilishi“ xotirasiga Pan M. Kalinovskiy yodgorlik belgisini qurishni buyurdi — toʻrt metrli ustunga qaygʻuli Isoning haykali oʻrnatildi (haykalning oʻzi taxminan 1 m).

Masihning figurasi sodda-primitivistik uslubda yaratilgan, koʻrinishidan, uning muallifi mahalliy hunarmandlardan biri boʻlgan. Sement bilan shuvalgan poydevor ustuni liken bilan qoplangan qadimiy haykalga mos kelmaydi. Yodgorlik nima uchun shahar markazida bozor maydonida yoki cherkov yaqinida bunyod etilmagani aniq maʼlum emas. Yodgorlik qal’a himoyachilarining ommaviy qabriga oʻrnatilgan boʻlishi mumkin. Hozir yodgorlik qishloq kasalxonasining hovlisida turibdi.

Adabiyotlar 

 Moshak M. — Kamyanets-Podilskiy, 2008. — S. 10. )
 Qaygʻuli Iso // Perova Olena, Baidak Igor. Sataniv — afsonaviy joy, dam olish maskani: maʼlumot beruvchi qoʻllanma (tarix, sanatoriy, ekskursiyalar). — Xmelnitskiy: Vidavnitstvo Alli Tsyupak, 2007. — S. 7-8. )
 Krushinska O. Steldagi osmon. Fransuz deja vu. Iso Satanovda: „Ukrainaning ajoyib xotiralari“ seriyasi // Xalqaro turizm. — 2008. — 1-son (79). — S. 118-119. )

Havolalar 

 Obidalar ensiklopediyasi. Qaygʻuli Isoning qiyofasi tasvirlangan ustun

 1653-yilda qurilgan bino va inshootlar
Ukraina Ustunlari
 Xmelnitskiy viloyati yodgorliklari
 san'atdagi Iso Masih
Avogadro minorasi

Avogadro minorasi () ― Lumezzandagi eng qadimgi meʼmoriy inshoot boʻlib, 1427-yilda venetsiyalik Doge Franchesko Foskari tomonidan sovgʻa qilingan Avogadro oilasining ushbu yerlar ustidan hukmronligidan dalolat beradi.

Tarixi 
Jovanni da Lezze 1609-yilda minoraga tashrif buyurgan va uni shinam oilaviy uy sifatida tasvirlagan. Binoning atrofi xandaq bilan oʻralgan edi. XIX-asrgacha koʻtarilma koʻprik hali ham mavjud edi. Uyning podvalida qamoqxona sifatida foydalaniladigan binolar mavjud.

Minora 1865-yilgacha turli oilalarga tegishli boʻlib, u munitsipal mulkka aylangan. XX-asrning oʻrtalarida madaniy tashabbuslar doirasida bino boshlangʻich maktabga aylantirilgan.

Manbalar 

 Lombardiya binolari va inshootlari
 Italiya Minoralari
alifbo tartibida minoralar
 Lumedzane
Bremen minorasi

Bremen minorasi yoki Bremenskaya () — Tallin qal’asi devorining mudofaa inshooti, XV-asr meʼmoriy yodgorligi. U toʻrt qavatli va tagida taqa shakli mavjud. Bremeni kayk xiyoboni minora yonidan oʻtadi, shahar devoridagi ushbu oʻtish XIX-asrda paydo boʻlgan va Uus koʻchasini Vene koʻchasi bilan bogʻlagan.

Minora, ehtimol, XIV-asr Reval Ratman fon Bremen sharafiga nomlangan.

Tashqi devor qalinligi 2 metrdan ortiq, ichki devor qalinligi 1 metr. Uchinchi qavatda shahar soqchilari uchun kamin bor edi; eng yuqori qismida devor va boʻshliqlarda tor boʻshliqlar bilan patrul yoki snaryadlar uchun ochiq maydon mavjud.

Ikkinchi qavatga shahar devoridan zinapoya orqali chiqish mumkin. XVII-asrga qadar u yerda qamoqxona bor edi: havo uchun kichik derazalari boʻlgan yoritilmagan xona, uning devorlariga temir halqalar oʻrnatilgan. XX-asrning boshlarida minora shahar tomonidan kukun doʻkoni sifatida ishlatilgan, shuning uchun eshiklarga qoʻshaloq qulflar oʻrnatilgan.

Tashqarida, shahar devori boʻylab mudofaa istehkomlari kamari boʻlib, unda sopol qal’alar va suv bilan toʻldirilgan xandaq bor edi. Shvetsiya hukumatining iltimosiga binoan XVII-asrning ikkinchi yarmida Tallin magistrati. shahar devoridan uzoqqa koʻchirilgan himoya kamarini oʻtkazish boʻyicha ishlar tashkil etilib, shahar hududi kengaytirildi. Shunday qilib, Uus koʻchasi, masalan, faqat 1653-yilda sobiq xandaq oʻrnida qurilgan.

Yana qarang 
 Tallin qal’a devorlari va minoralari

Adabiyotlar 
 R. Kenkmaa, G. Vilbaste. Tallinna bastionid va haljasalad. — Tallin: Eesti Raamat, 1965-yil.
 Z Ligers. Geschichte der Baltischen Stadte. — Bern, 1948-yil.

Manbalar 

Tallinn Minoralari
Tallinning eski shahri
Estoniya madaniy yodgorliklari