MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ikki haqiqat nazariyasi

Ikki haqiqat nazariyasi -falsafa va ilohiyotni haqiqatni bilish hamda xudoga yaqinlashishning ikki mustaqil yoʻli deb talqin etuvchi taʼlimot. U oʻrta asr madaniyatiga aristotelizmning kirib kelishi bilan bogʻliq. I. h. n. Sharq falsafasi tarixida uzoq evolyusion yoʻlni bosib oʻtgan. Oʻrta osiyolik mutafakkirlar Forobiy, Ibn Sino, Beruniy va boshqalar I. h. n.ga dastlab yaqinlashganlar. I. h. n. 12—14-asrlarda keng rivojlanib, Ibn Rushd falsafasida takomilga yetgan. Ibn Rushd qarashlariga koʻra, falsafa atrofdagi olamni aql-idrok bilan bilish orqali insonni hakiqatga olib boradi. I.h.n. lotin averroizmida (Si-ger Brabantskiy, Paduya maktabi va b.) aniq taʼriflab berilgan. Aristotel gʻoyalarini averroistik talqin qilish xristian aqidalariga zid boʻlgan va u cherkov tomonidan qoralangan. I. h. n. falsafa tarixida ratsionalizmning rivojlanishiga turtki bergan.

Manbalar
Ikki juft oyoqlilar

Ikki juft oyoqlilar (Diplopoda) — koʻpoyoqlilar kenja sinfi (ayrim maʼlumotlarga qaraganda sinfi). Har bir tana boʻgʻimida 2 juftdan oyokdari boʻladi (nomi shundan kelib chiqqan). Oyoklar soni 12 juftdan 375 juftgacha (tropik kivsyak). Tanasining 2—4-boʻgʻimlarida bir juftdan, boshqa boʻgʻimlarida 2 juftdan oyoqlari boʻladi. Koʻpchilik I.ning deyarli har bir tana boʻgimida bir juftdan himoya bezlari bor. Bu bezlar suyuqligi oʻtkir hidli; koʻpincha zaharli suyuklik ajratadi. Anamorfoz yoki gimeanamorfoz orqali rivojlanadi. 13 turkumi, 50 mingga yaqin turi maʼlum. Antarkti-dadan boshqa hamma qitalarda tarqalgan. Nisbiy namligi 100% ga yaqin boʻlgan pana joylarda yashaydi. Oʻsimlik qoldiklari va detrit bilan oziqlanadi, organik qoldiqlarni minerallashtirish va tuproq hosil boʻlishi jarayonida katta ahamiyatga ega. Ayrim I. oʻsimliklarga ziyon keltiradi.

Manbalar
Ikkilamchi jinsiy belgilar

Ikkilamchi jinsiy belgilar — odam va hayvonlarda bir jinsni ikkinchisidan farq qilishga imkon beradigan xususiyatlar majmuasi (birlamchi jinsiy belgilar bundan mustasno). Bu belgilar jinsiy gormonlar taʼsirida voyaga yetgan davrda rivojlanadi va hayot davomida saqlanadi (mas, tana oʻlchami va proporsiyasi, rangidagi farq; pavianlar va sherlar erkagining yoli; tuyoqli hayvonlar erkagining shoxi) yoki faqat kuyikish mavsumida paydo boʻladi (ayrim baliqlar va qushlarning rangi va tana shakli). Odamning I.j.b.— tana oʻlchami va proporsiyasi, jun qoplami, yogʻ toʻplanishi, tovush tembridagi farq hamda xotin-qizlarda sut bezlarining , er-kaklarda esa boʻgʻizdagi togʻayning rivojlanganligida koʻzga tashlanadi (yana q. Jinsiy dimorfizm). Mavsumiy I.j,-b.ga hayvonlarning kuyikish davridagi xattiharakatlari (kurash tushish, urgʻochisiga xushomad qilish, in yoki uyaqurish va h.k.) kiradi. I.j.b. har xil jinslarni bir-birini topish va bilib olishga imkon beradi, jinsiy bezlarning yetilishini tezlashtiradi, jinsiy tanlanishga olib keladi.

Manbalar
Ikkilamchi ogʻizlilar

Ikkilamchi ogʻizlilar (Deute-rostomia) — ikki yonlama simmetriyali hayvonlar (Bilateria) kenja boʻli-mi, birlamchi ogʻizlilarning aksi. Bir xil nazariyalarga qaraganda birlamchi ogʻizlilar va I.o. biri ikkinchisidan mustaqil holda radial simmetriyali hayvonlardan kelib chiqqan, boshqa xil nazariyalarga binoan birlamchi va I.o.ning umumiy ajdodi tuban chuvalchanglar (skoletsidlar)ga oʻxshash boʻlgan. I.o. ikkilamchi (selom) tana boʻshligʻiga ega hayvonlar boʻlib, ontogenezda ularning birlamchi ogzi (blastopor) oʻrnida anal teshik vujudga keladi, haqiqiy, yaʼni ikkilamchi ogʻiz esa murtakning old tomonida paydo boʻladi. Mezodermaning birlamchi ichakdan ajralib chiqishi bilan I.o. birlamchi ogʻizlilardan farq qiladi. Tuban I.o.ning tuxumi radial yoʻnalishda maydalanadi. I.o.ga chalaxordalilar, ignaterililar va xordalilar kiradi. Baʼzan I.o.ga kiljagʻlilar ham kiri-tiladi.

Manbalar
Ikkilamchi tana boʻshligʻi

Ikkilamchi tana boʻshligʻi -koʻp hujayrali hayvonlarda tana devori bilan ichki organlar oraligidagi boʻshliq (qarang Selom).

Manbalar
Ikkilamchi xom ashyo

Ikkilamchi xom ashyo, ikkilamchi resurelar— dastlabki toʻliq foydalanish (eskirish)dan soʻng i.ch.da asosiy xom ashyo tarzida qayta ishlatilishi mumkin boʻlgan materi -allar va buyumlar, i.ch. va maishiy is-teʼmol chiqindilari. Ularning eng muhimlari: temir-tersaklar, qora, rangli va kimmatbaho metallar chiqindilari; ishlatilgan surkov moylari, yaroqsiz detallar, qogʻoz qiyqimlari va makulatura, toʻqimachilik buyumlari, laxtaklar, toʻzigan avtomobil shinalari va b. Chiqindilarning bir qismidan qayta ishlovsiz, ikkinchi qismidan qayta ishlovdan soʻng foydalaniladi. I.x.a.dan foydalanish katta iqtisodiy samara beradi. Mas, temirtersak qoldigʻini toʻplash va qay-ta ishlash metallni rudadan ishlab chiqarishga qaraganda 25 marta arzonga tushadi. 

Resurelar cheklangan sharoitlarda qoʻshimcha resurelar manbai boʻlgan I.x.a.dan foydalanish i.ch. samadorligini oshirishda gʻoyat zarur va iqtisodiy maqsadga muvofiq hisoblanadi. Oʻzbekistonda I.x.a.ni yigish, tayyorlash, saralash, dastlabki ishlov berish bilan shugʻullanadigan ixtisoslashtirilgan tashkilotlar tashkil qilingan. Bekobod sh.dagi metallurgiya zavodi toʻplangan chiqindi temir-tersaklar bazasida ishlaydi.

Qodirjon Yusupov.

Manbalar
Ikkilamchi elektron emissiya

Ikkilamchi elektron emissiya — elektronlar bilan bombardimon qilinganda qattiq va suyuq jismlar sirtidan elektronlarning otilib chiqishi. Nemis fiziklari Austin va G. Shtarke kashf qilgan. Jismni bombardimon qiluvchi elektronlarni birlamchi, sirtdan chiqayotganlarini ikkilamchi elektronlar deyiladi. I.e.e. natijasida elastik qaytgan, plastik qaytgan va qaqiqiy (qattiq jismdan urib chiqarilgan) ikkilamchi elektronlar chiqadi. Elastik kaytgan elektronlar energiyasi birlamchi kaytgan elektronlar energiyasiga teng . Qattiq jismdan urib chiqarilgan elektronlarning energiyasi (50 eV dan) kichik, plastik qaytganlariniki esa (50 eV dan) katta. Tula I.e.e. koeffitsiyenta o elastik qaytgan elektronlar koeffitsiyenti g , plastik qaytgan elektronlar koeffitsiyenti t| va haqi-qiy ikkilamchi elektronlar koeffitsiyenti 5 yigʻindisidan iborat. Bu koeffitsiyentlar qattiq jism turiga, sirtining tuzilishiga, agregat holati va temperaturasiga, elektronlar energiyasi va sirtga tushish burchagiga bogʻliq. I.e.e. ikki turga boʻlinadi: potensial va kinetik elektron emissiya. I.e.e. koeffitsiyenti u potensial ion-elektron emissiya koeffitsiyenti up va kinetik ion-elektron emissiya koeffitsiyenti uk dan iborat. Potensial ion-elektron emissiya ion energiyasi kichik (EXKeV) boʻlganda ham roʻy beradi. Kinetik ionelektron emissiya maʼlum chegara energiya Yeg dan boshlanadi. uk qiymati £ga chiziqli bogʻlangan. Yeg qiymati ion va metall turiga bogʻliq. Volfram uchun £=1,5 KeV. Koʻpchilik elektrovakuum asboblarda elektronlar oqimini kuchaytirish uchun (foto-elektron kuchaytirgich, tasvir kuchaytirgich), axborot yozishda (elektron-nurli asboblar) I.e.e. hodisasidan foydalaniladi.

Manbalar
Ikkilik kod

Ikkilik kod - elektron hisoblash mashinalari (EHM)da arifmetik amallarni bajarishda shartli ravishda qabul qilingan sanoq sistemasi. EHM da 10 lik, 8 lik, 5 lik, 3 lik va 2 lik sanoq sistemalari qoʻllaniladi. I.k.da eng kam belgi (0 va 1) ishlatilgani uchun EHMda asosan shu sistemadan foydalaniladi. Qulaylik uchun 10 lik sanok, sistemasi 2 lik sanok, sistemasiga aylantirib olinadi. Mas, oʻnlik sistemadagi 157 ikkilik sistemada 010011101 deb yoziladi.Kompyuterga dasturlar yozish uchun binar kodlash (shifrlash) tili yordamida yozilardi binar kodlarni tushungan dasturchilar kompyuter arxitekturasini to'liqligicha ko'ra oladi.E'tiboringiz uchun rahmat.

Manbalar
Ikkilik prinsipi

Ikkilik prinsipi, duallik prinsipi, oʻzaro proporsionallik prinsipi— proyektiv geometriyanit asosiy teoremalaridan biri. Isbotlash mumkin boʻlgan bir te-oremadan bevosita ikkinchi teoremani keltirib chiqarishga imkon beradi. I.p. nazariyada oʻzaro dual (kush) tushunchalar mavjudligiga asoslangan. Nazariyada I.p. oʻrinli boʻlishi uchun har bir aksiomaga dual jumla yo aksioma, yoki teorema boʻlishi kerak. Shu sababli, biror jumlani isbotlash mumkin boʻlsa, unga dual jumla ham toʻgʻri boʻladi. Masalan, tekislik proyektiv geometriyasida "nuqta" va "toʻgʻri" oʻzaro dual tu-shunchalar, quyidagi aksioma va teo-remalar esa dual jumlalardir: Ixtiyoriy turli ikki nuqtadan bir toʻgʻri chiziq oʻtadi. (Paskal teorema-si). Ikkinchi tartibli har qanday chi-ziqqa ichki chizilgan oltiburchaklikda uch juft qaramaqarshi tomonlar ke-sishgan uchta nuqta bir toʻgʻri chiziqda yotadi.

Ixtiyoriy turli ikki toʻgʻri chiziq bir nuqtada kesishadi. (Brianshon teoremasi). Ikkinchi tartibli har qan-day chiziqqa tashqi chizilgan oltiburchaklida uch juft qaramaqarshi uchlarni tutashtiruvchi uchta toʻgʻri chiziq bir nuqtada kesishadi.

Fazo proyektiv geometriyasida "nuk,ta" va "tekislik" tushunchalari, matematik mantikda dizʼyunksiya (mantiqiy yigʻindi) va konʼyunksiya (mantiqiy koʻpaytma) mavjudlik va umumiylik kvantorlari ikkilangandir. I.p. toʻplamlar, kategoriyalar nazariyalarida, topologiyada ham mavjud. I.p.ni birinchi marta proyektiv geometriya uchun fransuz olimi J.Ponsele (1788—1867) ifodalab bergan.

Manbalar
Ikkinchi Bulgʻor podsholigi

Ikkinchi bulgʻor podsholigi — Bolqon yarim oroldagi davlat (1187—1396). Vizantiya hukmronligiga qarshi ozodlik qoʻzgʻolonlari (1185—87) natijasida tashkil topgan. Poytaxti — Tirnovo. 14-asrning oʻrtalarida Dobrotitsa (Dobruja; 15-asr boshlarida turklar bosib olgan) knyazligi ajralib chiqqan, qolgan qismi Tirnovo va Vidin podsholiklariga boʻlinib ketgan (1363) va keyinchalik (1393 va 1396) turklar tomonidan bosib olingan.

Manbalar 

 

Tarix
Yevropa
Ikkinchi signal sistemasi

Ikkinchi signal sistemasi — faqat odam uchun xos boʻlgan, soʻzlar vositasida yuzaga chikadigan bosh miya yarim sharlari poʻstlogʻining faoliyati. I.s.s. eshitiladigan, soʻzlanadigan yoki koʻzga koʻrinadigan soʻzlar (nutq) vositasida amalga oshadi. Bu tushunchani 1932-yil da I. P. Pavlov odam bilan hayvon bosh miyasi faoliyati oʻrtasidagi farqni ifodalash maqsadida taklif etgan. I.s.s. birinchi signal sistemasi asosida yuzaga chiqadi. Chunki soʻzlar birinchi signal sistemasi signallari umumlashmasi, "signallar signali" hisoblanadi. Bunday umumlashuv shartli reflekslar xrsil qilish bilan boglik. Narsa va hodisalarning umumlashgan tasviri, yaʼni soʻzlar tufayli inson butun borliq toʻgʻrisida mavhum fikrlash va uni ilmiy taxlil qilish uchun cheksiz katta imkoniyatga ega boʻladi. I.s.s. evolyusiya jarayonida biologik va ijtimoiy omillar taʼsirida paydo boʻlgan, yashash uchun kurash va irsiy oʻzgaruvchanlik asosida bosh miya poʻstlogʻining tobora takomillashuvi, ijtimoiy mehnat va kishilar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar tufayli kishilarda nutq vujudga kelgan va rivojlangan. I. s. s.ning shakllanishi bosh miya yarim sharlari poʻstlogʻining barcha qismlari bilan bogʻliq. Zamonaviy neyrofiziologik tadqiqotlar (miyaga mikroelektrod oʻrnatish) verbal (soʻz) signallarining kodlashish mexanizmini oʻrganishga imkon beradi.

Manbalar
Ikkinchi tartibli sirtlar

Ikkinchi tartibli sirtlar -nuqtalari fazoning Dekart koordinatalar tizimipa quyidagi ikkinchi darajali algebraik tenglamani kanoatlantiruvchi sirtlar: Ax2 + Vu2 + Cz2+ Dxy+ Eyz+ Fzx + + Gx + Hy+ Kz+ L = Q.

Bunda ikkinchi darajali oltita had oldidagi A, V, S, D, Ye, Gʻ koeffitsiyentlardan kamida bittasi noldan farq qiladi. I.t.s.ni tekislik bilan kesganda kesimida ikkinchi tartibli egri chiziq hosil boʻladi. Koordinatalar tizimini tegishlicha tanlab, tenglamani soddalashtirish mumkin. Natijada kanonik (eng sodda) tenglama hosil qilinadi. I.t.ye. 17 tipga boʻlinadi.

Manbalar
Ikkinchi tartibli chiziqlar

Sirojiddin_24_04                 .
Ikkinchi tartibli chiziqlar — tekislikdagi nuqtalar toʻplami; ularning Dekart koordinatalari qu-yidagi ikkinchi darajali tenglamani kanoatlantiradi:Ax2 + Vxu + Su2+ Dx + Yeu+ £=0. Bunda ikkinchi darajali uchta had oldidagi A, V, S koeffitsiyentlardan kamida bittasi noldan farq qiladi. I.t.ch. 9 tipga boʻlinadi; rasmda ularning 8 tasi keltirilgan.

Manbalar
Ikkinchi front

Ikkinchi front - Ikkinchi jahon urushi davrida AQSH va Buyuk Britaniya tomonidan Shim.-Gʻarbiy Fransiyaga desant tushirilgandan keyin fa-shistlar Germaniyasiga qarshi Gʻarbda ochilgan front (qarang Normandiya desant operatsiyasi).

Manbalar
Ikona

Ikona (yun. eikon — tasvir, obraz) — xristian diniga mansub dindorlar sajda qiladigan, choʻqinadigan Iso, Bibi Maryam va avliyolarning rangtasvir yoki boʻrtma tasviri. Diniy I.ning eng qad.si 2-asrga mansub, 4-asrda taraq-qiy etgan. Tor maʼnoda — oʻrta ayerlar sanʼatining oʻziga xos asari. Oʻrta asrlarda Yevropa tasviriy sanʼatining asosiy turi sifatida ahamiyat kasb etgan. I. tayyorlanadigan markazlar vujudga kelgan, bu markazlarda rassomlarning artel, sexlari shakllangan. I. cherkovlarning taʼsiri va moddiy mavqeini taʼminlovchi muhim manbalardan boʻlgan.

Manbalar
Ikonografiya

Ikonografiya (yun. eikon — tasvir, obraz va ... grafiya) — tasviriy sanʼatda biror shaxs yoki syujetli koʻrinishni tasvirlashda belgilangan qatʼiy tartib, qoida. I. qoidalari qadimda sanʼat bilan diniy urf-odatlar, marosimlarning munosabatlari zaminida yuzaga kelgan hamda u shaxs va lavhalarni tanib olishni yengilla-tishga va ularni tasvirlash qoidalarini maʼlum diniy qarashlar bilan kelishishga yoʻnaltirilgan (maye., xristian sanʼatida Momohavo, Iso, "bayramlar" I.si). Sanʼatning yangi maz-munlar bilan boyib borishi tufayli I. qoidalari asta-sekin oʻzgarib bordi va murakkablashdi.

I.— sanʼatshunoslikda biror shaxs yoki syujetli koʻrinishni tasvirlashda belgilangan tipologik belgilar va kridalar tasnifi va tizimi.

Manbalar
Ikonoskop

Ikonoskop (yun. eikon — tasvir va ... skopiya) — tasvirni uzatuvchi dast-labki televizion trubkalardan biri. Ishi optik tasvirlarni televizion signallarga aylantirish uchun elektr zaryadlarni toʻplashga asoslangan. I.ni 1931 yilda rossiyalik S. I. Katayev va amerikalik V. K. Zvorikin bir-biridan mustaqil ravishda taklif qilishgan. I. birinchi marta tasvirni bevo-sita uzatishga imkon bergan. I.da yorugʻlik oqimi obʼyektidan (optik tizim orqali) yorugʻlik sezgir nishon — mo-zaikali slyuda plastinkaga tushib, uning sirtida elektr zaryadlarini tegishlicha. tarqatadi, yaʼni potensial relyef hosil qiladi. Nishon bir-biridan izolyasiyalangan bir necha mln. dona mitti fotokatodlardan iborat. Uning ikkinchi tomoniga metall patlami (signal plastinka) surkalgan. Har bir fotokatod shu plastinka bilan birgalikda kondesatornp tashkil qiladi. Elektron-nur nishondagi mozaikani maʼlum tartibda aylanib oʻtib, har bir kondensatorni zaryadsizlaydi. Natijada tasvirning yoritilganligiga mos kuchlanishga ega boʻlgan elektr signallar xreil boʻladi, bular kuchaytirgichga uzatiladi.

Manbalar
Ikosaedr

Ikosaedr (yunoncha: ikosi — yigirma; hedra — yoq, asos) — beshta muntazam koʻpyoq-lshsning biri; uning 20 ta uchburchakli yoqdari, 12 ta uchi va 30 ta qirrasi bor; bu qirralarning har beshtasi bitta uchda uchrashadi.

Manbalar
Ikra

Ikra (rus.) — 1) baliqlar, mollyuskalar, qisqichbaqasimonlar, ignatershshlar va b. hayvonlarning suvga qoʻyadigan tuxum hujayralari (uvildiriq); 2) baliqlarning uvildiriqlaridan qayta ishlab olinadigan ovqat mahsuloti; 3) toʻgʻralgan baqlajon va b.ni oʻsimlik moyida qovurib tayyorlanadigan gazak (baʼzan konservalanadi).

Manbalar
Akmaljon Ikromjonov

Akmaljon Toʻrayevich Ikromjonov (1952.20.4, Toshkent) — rangtasvir ustasi, Oʻzbekiston BA akad. (1997), Oʻzbekiston xalq rassomi (1998). Respublika rassomlik bilim yurtini tu-gatgan (1971), I. Repin nomidagi rassomlik, haykaltaroshlik va meʼmorlik institutida taʼlim olgan (1971—77). M. Uygʻur nomidagi sanʼat instituti (hoz. Milliy rassomlik va dizayn instituti) da pedagog (1977—82); 1990-yildan prof. I.ning dastlabki asarlarida mahobatlilik, ulugʻvorlik koʻzga tashlanadi; 80-y.larning 2-yarmidan rassom vatandoshlari qiyofasi va ruhiy dunyosini, tabiat va uning sahovatini, tarixiy shaxslar, ijtimoiy mavzularni milliy yorqin, oʻziga xos tarzda uygʻun ranglarda, umumlashma, ramziy cheksiz makonda tasvirlaydi: "Rassom Bahodir Jalolov" (1976), "Chingiz Ahmarov portreti" (1980), "Surxondaryo zamini" (1985), "Rahimbobo", "Bodomxon aya portreti" (1986), "Alisher Navoiy", "Kamoliddin Behzod" (1988), "Bobirga bagishlov" (1990), "Mirzo Ulugʻbek portreti" (1994), "Mevali natyurmort", "Qumgʻonli natyurmort" (1996) va b. "Moviy qoʻshiq", "Bahor", "Togʻdagi soy", "Naʼmatak guli" (1998—2002) manzaralari Toshkentdagi Oqsaroyni bezab turibdi. "Zamin navolari" triptixi (1988), "Chaqmoq" (1989), "Orol — mening dardim" (1989—90) asarlari uchun Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofotiga sazovor boʻlgan (1990). I. haqida "Akmal" telefilmi yaratilgan ("Oʻzbektelefilm", 1999). I. asarlari bilan respublika va chet mamlakatlar koʻrgazmalarida qatnashadi. Asarlari ayrim respublika va xorijiy muzeylarda, shaxsiy toʻplamlarda saqlanadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Imomjon Ikromov

Ikromov Imomjon (1891.29.4-Toshkent —1980.29.8) — sozanda (gij-jak), bastakor. Oʻzbekiston xalq artista (1953). Turkiston xalq konservatoriyasida (1918—22), Moskva oʻzbek opera studiyasida (1939) taʼlim olgan. Samarkand pedagogika bilim yurtida oʻqituvchi, Samarkand musiqali drama teatrida sozanda (1924-27). Oʻzbekiston radiosi milliy cholgʻu ansambli tashkilotchilaridan, konsertmeyster, musiqa rahbari (1927— 41), badiiy rahbari (1941—47), yana konsertmeyster (1947—53). Turli janrlarda 200 ga yaqin kuy va qoʻshiq yaratgan. "Kolxoz qizi", "Soʻlim" (1933), "Tortadur" (1939) qushiklari I.ning ilk asarlaridan. "Vatan qoʻshigʻi" (1951), "Indamadi" (1958), "Oʻynasin" (1959), "Qoʻlda raʼnosi bilan" (1960), "Serquyosh Oʻzbekistonim" (1965), "Gul teraman saralab" (1971), "Zeboga xos" (1979) kabi qoʻshiklari oddiyligi, taʼsirchanligi, ohangdorligi, koʻtarinki ruhi bilan ajralib turadi. I.ning koʻpgina qoʻshiqlari (mas, "Tez te-ring", "Sher yigit", "Daryosi koʻp, dardga davo yaliyali") xalq yallalariga aylanib ketgan. U "Munojot", "Choʻli Iroq", "Ajam" kabi cholgʻu kuylarining ashula yoʻllarini yaratgan. I.ga bagʻishlangan telefilm ("Imomjon Ikromov") ishlangan (1991).

Manbalar 

 Ul sarvi gulroʻ kelmadi, 1—2-kitoblar, T., 1986-90.
Iskandar Ikromov

Ikromov Iskandar (1904.15.4 -Toshkent — 1972.6.11) — grafik rassom, kitob grafikasi ustasi. Oʻzbekiston xalq rassomi (1944). Turkiston rassomlik maktabida (1922—24), Leningrad Badiiy sanoat texnikumida (1925—29) taʼlim olgan. Oʻzbekiston davlat nashriyotida bezak boʻlimining mudiri (1929-59), Oʻzbekiston Rassomlar uyushmasi boshqaruvi raisi (1959— 65). 30-y.larda Samarkand ped. texni-kumi va b. bilim yurtlarida dars bergan. I. ijodida oʻzbek xalq amaliy bezak sanʼati (naqsh) anʼ-analarini rivojlantirib, kitob grafikasida mohirona qoʻlladi: V. Uspenskiyning "Farhod va Shirin" musiqali dramasi partituralari (1937), Muqimiy "Sheʼ-rlar"i (1938), "Oʻzbek xalq qoʻshiqlari" (1939) va b. Alisher Navoiyning 500 va 525 yilligi munosabati bilan sho-irning "Hamsa", 4 jildli "Xazoyin ul-maoniy" devoni (1959—60), "Lirika" toʻplami (1964), Ibn Sino, Beruniylarning oʻzbek va rus tillarida nashr qilingan asarlari, kup jildli "Oʻzbek xalq musiqasi", Oybekning "Navoiy" romani va b. kitoblarga ish-lagan bezaklarida rassom naqsh detallarini kitob gʻoyasini ochib berishga xizmat qildirib, kitobat sanʼatida oʻziga xos badiiy uslub yaratdi. I. bezagan kitoblar Leypsig sh.da utkazilgan Xalqaro kitob kurgazmasida diplom va medal bilan mukofotlangan (1959).

I. grafikaga doir koʻpgina qullanmalar yaratgan ("Oʻzbekcha rasmlik kesma alifbe", 1932; "Rasm oʻrganish qullanmasi", "Harf yozishni oʻrganing",1935 va b.).

Adabiyot 
 Krukovskaya S. M., Iskandar Ikramov, T., 1967; Kitob naqqoshi, T., 1993.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Mamatqul Ikromov

Mamatqul Ikromovich Ikromov (1923.30.4, Samarkand) — botanik olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1984), biol. fanlari doktori (1972), prof (1973), Samarqand Davlat Universitetini tugatgan (1953), botanika kafedrasi mudiri (1964-87), 1988-yildan professorkon-sultant. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Bozulbang (lagoxilus)ning biol.si va ekologiya hamda uni madaniylashtirish, Oʻrta Osiyodagi dorivor oʻsimliklar zaxiralarini aniqlash, ular biol.si, ekologiya, geog.si, morfologiyasi, ana-tomiyasi va sistematikasini oʻrganish ustida tadqiqot olib borgan. "Tuban usimliklar", "Botanika (usimliklar morfologiyasi va anatomiyasi)" darsliklari muallifi.

Manbalar 

 Oʻrta Osiyo bozulbang turkumi, T., 1976; Yangi dorivor usimliklar, T., 1993; Zarafshon vohasining oʻrta qismida oʻsuvchi dorivor usimliklar va ularni muhofaza qilish, T., 1992.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Usmon Ikromov

Ikromov Usmon (1875—Toshkent— 1960) — ganchkor usta; usta M. Usmonovning otasi. Ganch oʻymakorligini usta Rasulhoji bilan birga ishlab oʻrgangan. I. ozgina naqsh boʻlaklarini maho-rat bilan qoʻllab, murakkab, rang-barang jozibali mujassamotlar yaratgan; ishlarida choka va loʻla pardozni koʻp qoʻllagan, guldastali us-tun, ravoklarni islimiy ruta, 5, 6, 8 j raxli girixlar bilan bezab, ganch oʻymakorligi ishlarini bajargan. Dastlab ‘’ xususiy binolarni bezagan. Hamza teatri (1929, qoz. Abror Hidoyatov nomidagi teatr), Toshkent viloyati ijroiya qoʻmitasi (1939, hozirgi Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyi), hozirgi Muqimiy teatri (1943-44), Navoiy teatri (1945-46) binolarini bezashda qatnashgan. Us t a Shirin Murodov, T. Arslonqulov, A. Boltayev, Sh. Gʻafurov va b. bilan birgalikda Polovsev uyi (hoz. Amaliy sanʼ-at muzeyi, 1941) ni taʼmirlashda ishtirok etgan. I. ishlaridan namunalar Oʻzbekiston sanʼat muzeyida saqlanadi.

Manbalar
Hamidulla Ikromov

Ikromov Hamidulla Ikromovich (1909.11.11 — Toshkent — 1964.14.4) — teatr rassomi, Oʻzbekiston xalq rassomi (1950). Iskandar Ikromovning ukasi. Toshkent led. texnikumini tugatgan (1929). Oʻzbekiston sanʼat muzeyi qoshidagi badiiy studiyada taʼlim olgan (1925-29). 1931-yil dan Hamza teatrida ishlagan. Nozim Hikmatning "Turkiya haqida hikoya" (1953), R. Tagor romani asosida tayyorlangan "Gang daryosining qizi" (1956), Hamzaning "Paran-ji sirlari" pyesasi asosida tayyorlangan "Xolisxon" (1956), Muhammad Dib romani asosida tayyorlangan "Jazoir — mening Vatanim" (1957), M. Shayx-zodaning "Mirzo Ulugbek" (1961), I. Sultonning "Nomaʼlum kishi" (1963) pyesalari asosida tayyorlangan spek-takllarga asar mazmunini toʻla ochishga xizmat qiladigan dekoratsiya eskizlari yaratgan. M. Gorkiy nomidagi rus drama teatrining ayrim spektakllariga ham (mas, Hamzaning "Paranji sirlari", 1956) sahna bezaklari ishlagan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Dilbar Ikromova

Ikromova Dilbar Ilhom qizi (17-iyul 1947-yil, Bekobod – 25-avgust 2020-yil, Toshkent) – Oʻzbekiston xalq artisti (2001). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1970). 1970-yildan Hamza teatrida (hozirgi Oʻzbek milliy teatri) ishlaydi. „Oy tutilgan tunda“ (M. Karim) spektaklidagi Zubarjat sahnada yaratgan ilk obrazidir. Ozoda („Imon“), Dilorom („Oltin devor“), Feokla Ivanovna („Uylanish“), Roller („Qaroqchilar“), Momo („Chimildiq“) kabi rollari bilan shuxrat qozondi. Uning ijrosi hayotiy haqiqat va samimiyat namunasi boʻlib, dialoglarni juda ishonarli olib borish, rolning eng mayda koʻrinishlariga ham noziklik bilan yondashish, mimik harakatlardan ustalik bilan foydalanish aktrisa ijodiga xos. Filmlarda ham suratga tushgan: Sotti („Kelinlar qoʻzgʻoloni“), telba ayol („Qaldirgʻoch“), Ona („Yolgiz yodgorim“), Ona („Chayongul“), qoʻshni xotin („Sharif va Maʼrif“), Momo („Chimildiq“) va boshqalar.

Vafoti 
Dilbar Ikromova 2020-yil 25-avgust sanasida 73 yoshida koronaviris kasalligi natijasida vafot etgan va Toshkent shahridagi Yalongʻoch-2 qabristoniga dafn qilingan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Iks-birlik

Iks-birlik — birliklar tizimiga kirmagan eski uzunlik birligi. X bilan belgilanadi: X=1,00206 10~|3m yoki 1,00206 10~3 A. Rentgen nuri va gammanurlanish toʻlqinlar uzunligini ifodalash uchun kiritilgan. Bular hozir R (rentgen) bilan oʻlchanadi.

Manbalar