Spotify

Spotify (/ˈspɒtɪfaɪ/;  shvedcha: [ˈspɔ̂tːɪfaj]) — 2006-yil 23-aprelda Daniel Ek va Martin Lorentzon tomonidan asos solingan xususiy shved audio va media xizmatlari provayderi. Bu eng yirik musiqa striming xizmati provayderlaridan biri boʻlib, 2022-yil mart holatiga koʻra, oyiga 422 milliondan ortiq faol foydalanuvchi, jumladan, 182 million toʻlovchi obunachiga ega. Spotify Nyu-York fond birjasida Amerika depozitar tilxatlari koʻrinishida (Lyuksemburg shahrida joylashgan Spotify Technology S.A. xolding kompaniyasi orqali) roʻyxatga olingan.

Spotify mualliflik huquqi cheklangan raqamli yozilgan musiqa va podkastlarni, jumladan, yorliqlar va media kompaniyalaridan 82 milliondan ortiq qoʻshiqlarni taklif etadi. Freemium (tekin) xizmati sifatida asosiy funksiyalar reklama va cheklangan nazorat bilan bepul, oflayn tinglash va tijoratsiz tinglash kabi, qoʻshimcha funksiyalar esa pullik obunalar orqali taqdim etiladi. Spotify hozirda 180 dan ortiq mamlakatlarda, 2021-yil oktyabr holatiga koʻra mavjud. Foydalanuvchilar musiqani ijrochi, albom yoki janr asosida qidirishi hamda pleylistlarni yaratishi, tahrirlashi va baham koʻrishi mumkin.

Spotify Yevropaning koʻp qismida, shuningdek, Amerika va Okeaniyada mavjud boʻlib, jami 184 ta mamlakat bozorida mavjud. Xizmat aksariyat qurilmalarda, jumladan Windows, Mac OS va Linux kompyuterlarida, iOS va Android smartfon va planshetlarida, Amazon Echo va Google Nest kabi aqlli uy qurilmalarida hamda Roku kabi raqamli media playerlarda mavjud.

Yuklab olingan sotuvlardan farqli oʻlaroq, ijrochilarga sotilgan qoʻshiq yoki albom uchun qatʼiy narx belgilangan boʻlib, Spotify qoʻshiqlar oqimining umumiy ulushi sifatida ijrochilar oqimi soniga qarab royalti toʻlaydi. U oʻzining umumiy daromadining taxminan 70 % huquq egalariga (koʻpincha ovoz yozish yorliqlari) taqsimlaydi, ular keyinchalik individual kelishuvlar asosida sanʼatkorlarga toʻlaydilar. The New York Times gazetasi muxbiri Ben Sisario tahliliga koʻra, Spotifydagi yetti million sanʼatkordan taxminan 13 000 nafari 2020-yilda 50 000 dollar yoki undan koʻproq foyda olgan.

Tarixi 
Spotify 2006-yilda Shvetsiyaning Stokgolm shahrida Stardoll kompaniyasining sobiq texnik direktori Daniel Ek va Tradedoubler asoschisi Martin Lorentzon tomonidan tashkil etilgan. Ekning soʻzlariga koʻra, ular „spot“ (nuqta) and „identify“(tanishmoq) soʻzlarining aralashmasini oʻylab topdilar.

Dastlabki davr 

2010-yil fevral oyida Spotify Buyuk Britaniyada bepul xizmat koʻrsatish uchun davlat roʻyxatidan oʻtdi. Mobil xizmat chiqarilishi ortidan roʻyxatga olishlar koʻpaydi, bu esa Spotifyni sentyabr oyida bepul xizmat uchun roʻyxatdan oʻtishni toʻxtatib, Buyuk Britaniya uchun toʻlov siyosatiga qaytdi.

Spotify 2011-yil iyul oyida  Qoʻshma Shtatlarda ishga tushirildi va olti oylik reklama qoʻllab-quvvatlanadigan sinov muddatini taklif qildi, bu muddat davomida yangi foydalanuvchilar cheksiz miqdordagi musiqani bepul tinglashlari mumkin edi. 2012-yil yanvar oyida bepul sinov muddatlari tuga boshladi va foydalanuvchilarni har oyda oʻn soatlik oqim va har bir qoʻshiq uchun beshta tinglash bilan chekladi. Biroq, kompyuter oqimidan foydalangan holda, siz qoʻshiqlarni erkin ijro etishingiz mumkin, lekin tinglash davomiyligiga qarab har 4-7 ta qoʻshiqda reklama mavjud. Oʻsha yilning oxirida, Spotify bepul xizmat koʻrsatish darajasidagi barcha cheklovlarni cheksiz muddatga olib tashladi, shu jumladan mobil qurilmalardan ham.

2016-yil aprel oyida Ek va Lorentzon shved siyosatchilariga ochiq xat yozib, ular daʼvo qilishlaricha, Spotify oʻsib borayotgani sari eng yaxshi isteʼdodlarni yollash qobiliyatiga toʻsqinlik qilgan uchta yoʻnalish boʻyicha chora koʻrishni talab qilishdi, jumladan moslashuvchan uy-joylardan foydalanish, dasturlash va rivojlanish sohalarida yaxshi taʼlim va birja optsionlari ularga yetkazib berish soʻraladi. Ek va Lorentzon global iqtisodda raqobatni davom ettirish uchun siyosatchilar yangi siyosatlari uchun javob berishlari kerakligini, aks holda minglab Spotify ish oʻrinlari Shvetsiyadan  Qoʻshma Shtatlarga koʻchirilishini yozgan.

2017-yil fevral oyida Spotify New York shahridagi Quyi Manhattandagi 4-Jahon Savdo Markazida  Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi faoliyatini kengaytirib, taxminan 1000 ta yangi ish oʻrinlarini qoʻshdi va 832 ta mavjud oʻrinni saqlab qolganini eʼlon qildi. Kompaniyaning AQSHdagi shtab-kvartirasi New York shahrining Flatiron tumanida joylashgan.

2018-yil 14-noyabrda kompaniya MENA mintaqasida (arab mamlakatlarida ingliz hududlari) jami 13 ta yangi bozorlar, jumladan, yangi arab markazi va bir nechta pleylistlarni yaratish haqida eʼlon qildi.

Rivojlanish

Streaming musiqalar 
2015-yil oktyabr oyida Ed Sheeranning "Thinking Out Loud" qoʻshigʻi 500 million tinglashdan oʻtgan birinchi qoʻshiq boʻldi. Bir oy oʻtgach, Spotify Major Lazer ,DJ Snake va MØ ishtirokidagi "Lean On" butun dunyo boʻylab 525 milliondan ortiq oqim bilan barcha davrlardagi eng koʻp strimli qoʻshiq ekanligini eʼlon qildi. 2016-yil aprel oyida Rihanna Justin Bieberni ortda qoldirib, oyiga 31,3 million faol tinglovchisi boʻlgan Spotifydagi eng yirik qoʻshiqchiga aylandi. 2016-yilning may oyida Rihanna 31,85 million jami oqim bilan Drakedan oʻzib ketdi. 2016-yil dekabr oyida Drakening oylik 36 million tinglovchilari soni  Weekndning 36,068 millioniga yetdi. Oʻsha oyning oxirida Drakening „One Dance“ qoʻshigʻi Spotifyʼda bir milliard oqimga ega boʻlgan birinchi qoʻshiq boʻldi. 2017-yil avgust oyida chiqarilganidan soʻng, Taylor Swiftning „Look What You Made Me Do“ singli 24 soat ichida sakkiz milliondan ortiq translatsiya toʻpladi va trek uchun bir kunlik eng koʻp oqimlar boʻyicha rekordni yangiladi. 2018-yil 19-iyun kuni XXXTentacion-ning „Sad!“ musiqasi Floridada otib oʻldirilganidan bir kun oʻtib 10,4 million strim toʻplagan holda bir kunlik striming rekordini yangiladi.

Foydalanuvchilarning oʻsishi 
2011-yil mart oyida Spotify Yevropa boʻylab 1 million toʻlovchi obunachilardan iborat mijozlar bazasini eʼlon qildi va 2011-yil sentyabriga kelib, toʻlovchi obunachilar soni ikki baravar koʻpayib, ikki millionga yetdi. 2012-yil avgust oyida  Time 15 million faol foydalanuvchini, toʻrt millioni Spotifyga toʻlovni amalga oshirganini xabar qildi. Foydalanuvchilarning oʻsishi davom etdi va 2012-yil dekabr oyida jami 20 million faol foydalanuvchiga yetdi, jumladan, butun dunyo boʻylab besh million toʻlovchi mijozlar va  Qoʻshma Shtatlarda bir million toʻlovchi mijozlar. 2013-yil martiga kelib, xizmatning 24 million faol foydalanuvchisi bor edi, olti million toʻlovchi obunachi, 2014-yilning may oyida 40 million foydalanuvchiga (shu jumladan oʻn million toʻlovchi) oshdi, 60 million foydalanuvchi (jumladan, 15 million toʻlovchi) 2014-yil dekabr, 2015-yil iyun oyida 75 million foydalanuvchi (20 million toʻlovchi), 2016-yil mart oyida 30 million toʻlovchi, 2016-yil sentyabr oyida 40 million toʻlovchi obunachi va 2016-yil iyun oyida 100 million jami foydalanuvchilar. 2020-yil aprel oyida Spotify premium foydalanuvchilari soni 133 millionga yetdi. COVID-19 pandemiyasidan jabrlangan mamlakatlarda Spotify fevral oyi oxirida foydalanuvchilar sonining kamayganini qayd etdi, biroq u tiklanishni kuzatdi.

Premium-eksklyuziv albomlar 

 Financial Times 2017-yil mart oyida xabar berishicha, musiqiy yorliqlar bilan yangi litsenziyalash shartnomalarini qayta koʻrib chiqish boʻyicha saʼy-harakatlari doirasida Spotify va yirik rekord yorliqlar baʼzi yangi chiqarilgan albomlarni oʻzining Premium darajasiga cheklab qoʻyishga kelishib olgan, Spotifyda esa toʻlovlar kamaygan. Tanlangan albomlar faqat Premium darajasida umumiy chiqishdan oldin maʼlum vaqt davomida mavjud boʻladi. Shartnoma „yakunlanishiga bir necha oy kerak boʻlishi mumkin, ammo Spotify ushbu bandni asosiy rekord yorliqlar bilan tozalagani aytiladi“. Aprel oyidagi yangi hisobotlar Spotify va Universal Music Group oʻrtasida Universalning bir qismi boʻlgan sanʼatkorlarga yangi albom relizlarini Premium xizmat darajasida koʻpi bilan ikki haftaga cheklashiga ruxsat berish boʻyicha kelishuvga erishganini tasdiqladi. Spotify bosh direktori Daniel Ek shunday dedi: „Biz bilamizki, har bir sanʼatkorning har bir albomi bir xil tarzda chiqarilmaydi va biz UMG bilan yangi, moslashuvchan nashr siyosatini ishlab chiqish uchun koʻp ishladik. Bugundan boshlab, Universal qoʻshiqchilari yangilarini chiqarishni tanlashlari mumkin. Albomlar faqat ikki hafta davomida premiumda boʻlib, obunachilarga toʻliq ijodiy ishni kashf qilish imkoniyatini beradi, shu bilan birga singllar Spotifyda barcha tinglovchilarimizni zavqlanishi uchun mavjud“. Aprel oyida ushbu turdagi kelishuv Merlin Network agentligi bilan imzolangan hind artistlariga ham tatbiq etilishi eʼlon qilindi.

2020-yilgi xakerlik hodisasi 
2020-yil 3-iyulda vpnMentor kiberxavfsizlik firmasi 380 million shaxsiy yozuvlar, jumladan Spotify foydalanuvchilarining loginlari va parollarini oʻz ichiga olgan maʼlumotlar bazasini topdi. Maʼlumotlar bazasi Spotify ga qaratilgan boʻlajak hisob maʼlumotlarini toʻldirish boʻyicha kiberhujumning dalili deb hisoblangan, chunki unda 350 000 tagacha buzilgan foydalanuvchi hisoblarining hisob maʼlumotlari mavjud edi. Hujumga javoban, Spotify 2020-yil noyabr oyida zararlangan hisoblar uchun parollarni qayta tiklashga chiqardi.

Kompaniya hamkorliklari 
2015-yil yanvar oyida Sony oʻzining eksklyuziv hamkori sifatida Spotify bilan yangi musiqa xizmati PlayStation Musicni eʼlon qildi. PlayStation Music Sony kompaniyasining PlayStation 3 va PlayStation 4 oʻyin konsollari va Sony Xperia mobil qurilmalarini oʻz ichiga oladi. Xizmat 2015-yil 30-martda ishga tushirilgan. 2017-yil mart oyida Spotify 2017-yil uchun Janubiy-Gʻarbiy (SXSW) konferensiyasi bilan hamkorlikni eʼlon qildi va Spotify ilovalaridagi SXSW funksiyasi orqali maxsus pleylistlarda oʻziga xos kontentni taqdim etdi. Integratsiya, shuningdek, SXSW Go ilovasida Spotifyni faollashtirib, foydalanuvchilarga konferensiyada ishtirok etayotgan sanʼatkorlarni kashf qilish va oʻrganishga yordam berdi. Mart oyida yana ikkita hamkorlik eʼlon qilindi; biri WNYC Studios bilan, biri Waze bilan. WNYC Studios hamkorligi WNYCdan Spotifyga turli xil podkastlarni olib keldi, jumladan oʻz-oʻziga eslatma, Mediada va Hereʼs the Thing. Spotify shuningdek, WNYC Studiosning 2 Dope Queens podkastining uchinchi mavsumi 2017-yil 21-martda xizmatda ikki haftalik eksklyuziv davr bilan premerasi boʻlishini eʼlon qildi. Waze bikan hamkorlik Waze ilovasi foydalanuvchilariga Spotify ilovasidagi yoʻnalishlarni koʻrish va Waze ilovasi orqali Spotify pleylistlariga kirish imkonini beradi.

Oktyabr oyida Microsoft oʻzining Groove Music striming xizmatini dekabrgacha tugatishini eʼlon qildi, bunda foydalanuvchilarning barcha musiqalari yangi hamkorlik doirasida Spotifyga oʻtkaziladi. Dekabr oyida Spotify va Tencentning musiqiy boʻlimi Tencent Music Entertainment (TME) ulushlarni almashishga va bir-birlarining musiqa bizneslariga sarmoya kiritishga kelishib oldilar. Ushbu tranzaksiya natijasida Spotify TMEʼdagi 9 % ulushga ega boʻldi, TME esa Spotifyʼdagi 7,5 % ulushga ega boʻldi.

2018-yil fevral oyida Spotify ish stoli mijozlarida oʻyinga yoʻnaltirilgan Discord ovozli chat xizmati bilan birlashtirildi, bu foydalanuvchilarga hozirda oʻynalayotgan qoʻshiqlarini oʻz profilida ishtirokchi sifatida koʻrsatish va Spotify Premium bilan boshqa foydalanuvchilarni „tinglovchilar“ guruhiga taklif qilish imkonini berdi. Aprel oyida Spotify talab boʻyicha video-provayder Hulu bilan chegirmali koʻngilochar toʻplamni eʼlon qildi, unda universitet talabalari uchun chegirmali tariflar mavjud. 2020-yil may oyida Spotify ESPN va Netflix bilan Michael Jordanning „Oxirgi raqs“ nomli hujjatli filmi atrofida podkastlarni tayyorlash uchun hamkorlik qildi va sentyabr oyida Spotify Chernin Entertainment bilan film va telekoʻrsatuvlar ishlab chiqarish boʻyicha shartnoma imzoladi. 2022-yilda Spotify  FC Barselona ning rasmiy striming hamkoriga aylandi. 2022-yil may oyida Spotify onlayn oʻyin platformasi va oʻyin yaratish tizimi Roblox korporatsiyasi bilan hamkorlikni eʼlon qildi, hamkorlik Spotifyni „Spotify oroli“ni ishga tushirilishi bilan oʻyinda ishtirok etgan birinchi striming brendi sifatida tanishtirdi.

Apple bilan bahs 
2015-yil iyul oyida Spotify oʻzining App Store obunachilariga Apple texnologik kompaniyasi tomonidan iOS ilovalari ichidagi xaridlar uchun 30 % tranzaksiya toʻlovini chetlab oʻtib, obunalarini bekor qilishga va yangilarini oʻz veb-sayti orqali boshlashga undash maqsadida elektron pochta kampaniyasini eʼlon qildi. Keyinchalik iOSdagi Spotify ilovasini yangilash Apple tomonidan rad etildi, bu esa Spotify bosh maslahatchisi Horasio Gutierrezni Applening oʻsha paytdagi bosh maslahatchisi Bryus Syuellga maktub yozishga undadi va shunday dedi: "Ushbu soʻnggi epizod AQSH va Yevropa Ittifoqining raqobat toʻgʻrisidagi qonunlarida jiddiy xavotir uygʻotadi. Bu Apple tomonidan iOSda Spotifyning raqobatbardoshligini istisno qilish va kamaytirish, shuningdek, Apple Musicga raqib sifatida bezovta qiluvchi xatti-harakati davom etmoqda, ayniqsa Applening Spotifyga qaratilgan siyosati App Storeni tasdiqlash jarayonini raqobatchilarga zarar yetkazuvchi qurol sifatida qoʻllanishini koʻrsatmoqda"

Syuell maktubga shunday javob berdi: „Bizdan barcha ishlab chiquvchilarga nisbatan qoʻllaniladigan qoidalardan ozod qilishni soʻragandingiz va bizning xizmatimiz haqidagi mish-mishlar va yarim haqiqatlarga ommaviy ravishda murojaat qilayotganingiz bizni tashvishga solmoqda.“ U shuningdek, „Bizning koʻrsatmalarimiz oʻyin ishlab chiquvchilari, elektron kitoblar sotuvchilari, video striming xizmatlari yoki raqamli musiqa distribyutorlari boʻlishidan qatʼi nazar, barcha ilovalar ishlab chiquvchilarga birdek taalluqlidir; ular Applega qarshi raqobat qiladimi yoki yoʻqmi, oʻzimizning musiqiy striming xizmatini joriy qilganimizda yoki Spotify raqobatchiga aylanganda xatti-harakatlarimiz yoki qoidalarimiz bir xildir. Bundan tashqari, u „Apple xatti-harakatlarida“ amaldagi monopoliyaga qarshi qonunlarni buzishga olib keladigan hech narsa yoʻqligini“ taʼkidladi. Undan uzoqda… Bizga App Store qoidalariga mos keladigan narsani taqdim etsangiz, ilovangizni tez koʻrib chiqish va tasdiqlashga yordam berishdan xursand boʻlardim".

Apple Spotifyning daʼvolariga javob berib, Spotifyning bozorga kirishi va foydalanuvchi bazasi App Store platformasisiz amalga oshirilmaydi, degan qarshi daʼvo bilan javob berdi. Bundan tashqari, Apple xizmatni Siri va Apple Watch kabi Apple mahsulotlari bilan yaxshiroq integratsiya qilish uchun Spotify bilan ishlashga harakat qilganliklarini bildirdi. 2019-yilda iOS 13 ostida Siri buyruqlari yordamida Spotify musiqasini ijro etish mumkin boʻldi. Spotify Epic Gamesni Applega qarshi daʼvosida qoʻllab-quvvatlagan birinchi kompaniyalardan biri boʻldi, bu Epic Games Fortnitedagi mikrotransaktsiyalar uchun Applening 30 % toʻlovini chetlab oʻtishga uringanidan keyin qoʻzgʻatilgan. 2020-yil sentyabr oyidaApple Spotify, Epic va boshqa kompaniyalar ilovalar doʻkonlariga ilovalarni qoʻshish uchun yaxshi sharoitlarni yaratish maqsadida The Coalition for App Fairnessʼga asos soldi.

Funksionallik 
2021-yil noyabr oyida Spotify xonanda Adele soʻroviga binoan albomlar uchun „aralashtirish“ tugmasini berkitib, „hikoya aytib berish“ uchun albomlardagi treklar ijrochi belgilagan tartibda ijro etilishi lozimligini taʼkidladi.

NFT 
2022-yil may oyida Spotify tanlangan musiqachilarga oʻz profillari orqali oʻz NFTlarini targʻib qilish imkonini beruvchi funksiyani sinovdan oʻtkaza boshladi. Ushbu dastlabki sinov bosqichiga kiritilgan baʼzi artistlar Steve Aoki va The Wombats edi. Sinov tabiatan juda cheklangan edi va u faqat Spotifyning AQSHdagi Android ilovasida mavjud edi.

Biznes model 
Spotify free biznes modeli ostida ishlaydi (asosiy xizmatlar bepul, qoʻshimcha funksiyalar esa pullik obunalar orqali taqdim etiladi). Spotify foydalanuvchilarga premium striming obunalarini sotish va uchinchi shaxslarga reklama joylashtirish orqali daromad keltiradi. Foydalanuvchilar tanlashi mumkin boʻlgan baʼzi premium opsiyalarga individual, duo, oilaviy va talaba kiradi.

2013-yil dekabr oyida kompaniya oʻzining biznes modeli va daromad maʼlumotlarini tushuntirib beruvchi „Artistlar uchun Spotify“ nomli yangi veb-saytini ishga tushirdi. Spotify oʻz daromadini yirik rekord yorliqlar, shuningdek, mustaqil sanʼatkorlardan oladi va mualliflik huquqi egalariga musiqa oqimi uchun pul toʻlaydi. Kompaniya oʻzining umumiy daromadining 70 foizini huquq egalariga toʻlaydi. Spotify for Artists kompaniyasida har bir oʻyin uchun belgilangan stavka yoʻqligini taʼkidlaydi; buning oʻrniga u foydalanuvchining mamlakati va individual artistning royalti stavkasi kabi omillarni hisobga oladi. Huquq egalari har bir oʻyin uchun oʻrtacha toʻlovni $.000029 va $.0084 oraligʻida olishadi.

Hisoblar va obunalar

Yuklashlar 
2009-yil mart oyida Spotify Buyuk Britaniya, Fransiya va Ispaniyada musiqa yuklab olishni taklif qila boshladi. Foydalanuvchilar treklarni Spotifydan sotib olishlari mumkin edi, bu xususiyatni oʻz ichiga olgan 7digital bilan hamkorlik qildi. Ilova orqali musiqa treklarini sotib olish va yuklab olish imkoniyati 2013-yil 4-yanvarda olib tashlandi.

O'zbekiston Va Spotify 
Spotify allaqachon O'zbekistonda mavjud. 2021-yil 25-fevral kuni.

Manbalar

Havolalar 
 Web Player
 

Iqtisodiyot
Biznes
Sanoat