General-adʼyutant

General-adyutant — qator mamlakatlarda amal qilgan unvon, martaba, faxriy unvon.

Tarixi 
Rossiya qirolligida va Rossiya imperiyasida dastlab — harbiy unvon, keyin esa — mulozim unvoni. Bu unvon Pyotr I tomonidan podshoning katta ad’yutantlari, fgeneral-feldmarshali va "toʻliq generallar " boʻlgan shaxslarga berilgan.

Brokxauz va Efron ensiklopediyasida aytilishicha, general-adyutant unvoni 1713- va 1716-yillarda tilga olingan. Aslida, undan ilgarigi qaydlar ham mavjud. Birinchi rasmiy eslatma (25-martdagi (5-aprel) Pyotr I ning rezolyutsiyasida mavjud boʻlgan. Pyotr I ning 1711-yil 3-avgustdagi 3-sonli farmoniga binoan birinchi general-adyutant unvonlari P. I. Yagujinskiy va A. M. Devierlarga berilgan. Bundan tashqari, Buyuk Pyotr davridagi biror-bir huquqiy hujjatda general-adyutant unvoni unvon ekanligi haqida hech qanday maʼlumot yoʻq.

Podshoh davrida general-adyutant piyodalar kantselariyasini boshqargan boʻlsa, general-feldmarshal qoʻlostida boʻlganda esa shtabda ish yuritish uchun mas’ul edi.

1722-yilda Pyotr I tomonidan tashkil etilgan unvonlar jadvalida general-ad’yutant 6-darajada (polkovnik va gvardiya mayori bilan bir xil darajada), feldmarshali qoʻl ostidagi general-ad’yutant esa 7-darajada, „toʻliq generallar“ qoʻlostida boʻlsa — 8-darajada joylashgan edi.

Pyotr I davrida — 9 ta, Anna Ioannovna davrida — 10 ta, Yelizaveta Petrovna davrida — 11 ta, Yekaterina II — 25 ta general-ad’yutant boʻlgani haqida maʼlumot bor. Tsarevich Konstantin Pavlovich general-adyutant unvoniga ega boʻlgan Imperator uyining birinchi aʼzosi boʻlgan.

Ushbu unvon unvonlar jadvaliga koʻra kamida 4-darajali harbiy unvonga ega boʻlgan shaxslarga berilishi mumkin edi.

Belgilar 
Rossiya imperiyasidagi general-ad’yutantlar quyidagi oʻziga xos belgilarga ega edilar:

 1) hukmronlik qilayotgan imperatorning monogrammasi tushirilgan oltin generallik epoletlari (va keyinchalik pogonlar);
 2) general-ad’yutantning oltin tasmalari ;
 3) oq papaxa (Aleksandr III va Nikolay II davrida).

Belgilar namunalari 

 1894-1917 yillardagi xizmatchilar formasidagi epoletlar va pogonlar

Yana qarang 

 Rossiya imperiyasining general-adʼyutanti

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 Polnoe sobranie zakonov (PSZ) I. T. 5. № 3006;
 Voinskiy ustav Pavla I o polevoy pexotnoy slujbe. , 1797;
 Prikazi po voennomu vedomstvu Rossii za 1884. № 134, 136; 1887. № 82; 1890. № 62; 1901. № 358;
 SVP. 1869. Kn. 2. Voenno-okrujnie upravleniya. 3-e izd. SPb., 1907; Kn. 3. Mestnie voennie upravleniya. 3-e izd. SPb., 1912; Kn. 5. Ustroystvo i sostav voysk i upravlenie imi. 2-e izd. SPb., 1907;
 Voennaya ensiklopediya (1911—1914 godov);
 Zaysev V. N., Rukovodstvo dlya adʼyutantov. 8—14-e izd. SPb., 1901—1915;
 Ustav garnizonnoy slujbi. Utverjden 16 maya 1900. S dopolneniyami i ispravleniyami po 15 fevralya 1916. M, 1916;
 Polojenie o polevom upravlenii voysk v voennoe vremya. SPb., 1914;
 Dekreti Sovetskoy vlasti. Moskva, 1957 god, T. 1. № 47, 167.
 Bolshaya sovetskaya ensiklopediya (BSE), Trete izdanie, vipuщennoy izdatelstvom „Sovetskaya ensiklopediya“ v 1969—1978 годax v 30 tomax;
 

 Harbiy entsiklopedik lugʻat (VES), M., VI, 1984, 863 p. rasmlar bilan (kasal), 30 varaq (kasal.);
 „Harbiy entsiklopedik lugʻat“ (VES), M., VI, 2007 ;
 

Harbiy unvonlar