MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Rustam Abdullayev

Rustam Abdullayev (1947-yil 12-fevral, Xiva) – sovet va oʻzbek bastakori. Oʻzbekiston Bastakorlar uyushmasi raisi (1995-yildan). Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist (1997). Oʻzbekiston Respublikasi sanʼat arbobi (1997).

Faoliyati 
Xivada agronom va oʻqituvchi oilasida tugʻilgan. Rustam Abdullayevning ota-onasi Abdulla Otajonov va Gavhar Matekubovalar edi. Rustam Abdullayev oʻrta maktabni tugatgach, Musiqa nomidagi bilim yurtiga oʻqishga kirdi. U bolaligida Xiva musiqa maktabida qashqar rubob sinfida tahsil olgan, xalq teatri orkestrida ham ijro etgan. 1970-yillar boshida Toshkent davlat konservatoriyasida (B. F. Gienko bilan, soʻngra B. I. Zeydmandan assistent stajyor sifatida) tahsil oldi. 1985-yildan konservatoriyada kompozitsiya va cholgʻu asboblari kafedrasida dars beradi (2010-yilda professor boʻldi).

U shoira Zulfiya taqdiri haqida hikoya qiluvchi „Sadoat“ („Sadoqat“) operasi muallifi, „Quyoshga taʼzim“ balet-oratoriyasi, cholgʻu konsertlari (shu jumladan, „Chunes of Navroʻz“ pianino uchun ikkinchi konsert dasturi va „Tay ohanglari“ uchinchi fortepiano konserti, yapon shoirlari soʻzlaridagi vokal sikllari „Xirosima faryodi“, Zulfiya soʻzlariga „Hijron“ va boshqa asarlar yaratdi.

Toshkent davlat konservatoriyasini tugatgan (1972). 1985-yildan Toshkent konservatoriyasining oʻqituvchisi. Oʻzbekiston Respublikasi Kompozitorlar va bastakorlar uyushmasining kotibi (1985—1995), raisi (1995-yildan). 4 opera – „Shodimulk“ (1975), „Sadoqat“ (O. Matchon, 1980), „Xiva ordeni“ (E. Samandarov, 1985), „Kimlar zor, kimga xor“ (M. Mirzo, 1994); „Quyoshga taʼzim“ balet-oratoriyasi (Oʻ. Umarbekov, 1984); simfoniya (1975) va 3 simfonik poema (1968—70); fortepiano va orkestr uchun 5 ta konsert (1972—1995), kamer-vokal, xor va boshqa asarlarning muallifi. Asarlari Oʻzbekiston va chet el konsert sahnalari (Rossiya, Ukraina, Shvesiya, Tailand, Jan. Koreya va boshqalar)da ijro etiladi.

1985-yilda Oʻzbekiston Bastakorlar uyushmasining bosh kotibi boʻldi. 1995-yildan buyon uning raisi boʻlgan. U bastakor va ijrochi sifatida qadrlanadi. Rustam butun Rossiya va xalqaro tanlovlarning sovrindori. Uning asarlari AQSh, Germaniya, Misr, Yaponiya, Tailand, Turkiya, Janubiy Koreya kabi yigirmadan ortiq mamlakatlarda ijro etilgan.

Oilasi 
Rustam Abdullayev uylangan, uch farzandi bor. Farzandlari Behzod va Elnura ham pianinochi.

Mukofotlari 
Rustam Abdullayev 1986-yil – Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti („Quyoshga taʼzim“ baletiga musiqa yaratgani uchun), 1997-yil – Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist, 2022-yil – "Mehnat Shuxrati" ordeni bilan mukofotlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar 

1947-yilda tugʻilganlar
12-fevralda tugʻilganlar
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Saʼdulla Abdullayev

Saʼdulla Abdullayev (1945.12.5, Toshkent) — rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi haqiqiy aʼzosi (1997). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1961—66) va Leningrad (hoz. Sankt-Peterburg)dagi I. Repin nomidagi rassomlik, haykaltaroshlik va meʼmorlik instituti (1967—73)da taʼlim olgan. 1973-yildan M. Uygur nomidagi Sanʼat institutida pedagog, 1997-yildan Kamoliddin Behzod nomidagi milliy rassomlik va dizayn institutida dotsentabr Ijodini teatr dekorasiyasi sohasida boshlagan. Abdullayev Navoiy teatrining „Soʻgʻdiyona qoploni“, „Layli va Majnun“ spektakllariga sahna bezaklari uchun andazalar tayyorlagan. A. rangtasvirda samarali ijod qiladi: yoshlar hayoti va kundalik faoliyati, ruhiyati aniq tasvirlangan („Toshkentim“ uchligi — triptixi: „Anhor boʻyida“, „Yosh onalar“, „Favvoralar“ va boshqalar) hamda oʻzbekona milliy ruh bilan sugʻorilgan („Oilam“, „Buvam ertaklari“, 1985 va b.) asarlar, portretlar („To-liba“, „Husnoro portreta“ va b.), manzaralar („Teatr maydoni tong otarda“, „Teatr maydoni“, „Teatr maydoni oqshom paytida“ va b.) muallifidir. Abdullayev ijodida tarixiy mavzu alohida oʻrin tutadi: „Navoiy va Husayn Boyqaro“ (1988), „Navo-iyning Samarqanddan qaytishi“ (1989), „Samarqand bahori“ ikkiligi (diptixi, 1992), „Amir Temur Bibixonim masjidi qurilishini kuzatmoqda“ (1993), „Amir Temurning dafn etilishi“ (1996) va boshqalar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

1945-yilda tugʻilganlar
12-mayda tugʻilganlar
Fattoh Abdullayev

Fattoh Abdullayev (1914.16.1, Jambul — 1985.11.9, Toshkent) — oʻzbek tilshunosi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1984). Filol. fanlari doktori (1961), professor (1969).

Leningrad davlat universitetini tamomlagan (1939). Toshkent davlat pedagogika institutida (1939-44), Namangan davlat pedagogika institutida (1944-47), Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Til va adabiyot institutida (1947 — 50 va 1957-yildan), Xorazm davlat pedagogika institutida (1950-56) ishlagan. Ilmiy ishlari oʻzbek adabiy tilining tarixi, dialektologiyasi, leksikasi, fo-netikasi, grammatikasi, shuningdek ba-diiy nutq masalalariga bagʻishlangan. Abdullayev Xorazm shevalarini tadqiq qilib, ularning dialektologik xaritasini tuzgan va tasnifini bergan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1914-yilda tugʻilganlar
1985-yilda vafot etganlar
11-sentabrda vafot etganlar
Toshkentda vafot etganlar
Olimlar
Turkologlar
Oʻzbekshunoslar
Oʻrinboy Abdullayev

Oʻrinboy Abdullayev (1912.18.4, Toʻrtkoʻl tumani — 1989.15.8) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, 2-Boltiqboʻyi fronti, 3-zarbdor armiyasi, 219-oʻqchi diviziyasi, 375-oʻqchi polkining 1-oʻqchi rotasi oʻqchisi. Latviyaning Ludze shahri atrofidagi jangda dushman qoʻshinlari chegarasini birinchi boʻlib yorib kirganligi uchun Qahramon unvoni berilgan (1945). Urushdan soʻng Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl tumaniga qaytib, chorvachilik sohasida mehnat qilgan.

Biografiyasi 
Oʻrinboy Abdullayev 1912-yil 18-aprelda Qoraqalpogʻistonning Toʻrtkoʻl tumani, Bogʻob qishlogʻida tugʻilgan. Millati qoraqalpoq. Boshlangʻich maʼlumotni olgach, mahalliy kolxozda ishlagan.

Ulugʻ Vatan urushida qatnashishi 
Oʻrinboy Abdullayev 1943-yil yanvar oyida Qizil Armiya safiga chaqirilgan, 1943-yil may oyidan frontda. 1944-yil 18-iyulga oʻtar kechasi katta serjant Hakimyan Rahimovich Axmetgalin boshchiligidagi oʻn kishilik guruh bilan oddiy askar Oʻrinbay Abdullaev front chizigʻiga joʻnatildi. Latviyaning Ludze shahri yaqinida, dushman tomonidan oʻrab olingan razvedka guruhi uning qoʻshini bilan jangga kirishadi, bundan tashqari, guruh Sunuplyava qishlogʻi yaqinida joylashgan strategik ahamiyatga ega 144-tepalikni ham mudofaa qilgan. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1945-yil 24-martdagi farmoni bilan fashist bosqinchilariga qarshi kurash frontida qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani, koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun Qizil Armiya askari Oʻrinboy Abdullayev umrbod Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlanadi.

Ammo kontuziya boʻlgan Oʻrinboy Abdullayev 144-tepalikdagi jangdan soʻng fashistlar tomonidan asirga olinadi. Keyinchalik Oʻrinboy Abdullayev Magdeburg yaqinidagi konslagerga joʻnatilgan.

Urushdan keyingi hayoti 
Urushdan soʻng biroz Ufada boʻlib, keyinroq Qoraqalpoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasiga qaytib kelgan. Oʻrinboy Abdullayev kolxozda ishlay boshlagan. 1962-yil may oyida 144-tepalikka urushdan keyin birinchi marta tashrif buyurgan. 1963-yil 10-noyabrda yana shu tepalikka kelgan. 1965-yilda KPSS aʼzoligiga qabul qilingan. 1989-yil 15-avgustda vafot etgan.

Mukofotlari 
Sovet Ittifoqi Qahramoni, „Oltin yulduz“ medali (11152-son, 1945-yil 24-mart, 1961-yilda berilgan), Lenin ordeni (24.03.1945), 1-darajali Vatan urushi ordeni, „Jasurlik uchun“ medali (16.07.1944) bilan mukofotlangan.

Xotira 
Oʻrinboy Abdullayev Riga shahrining faxriy fuqarosi hisoblanadi. Oʻrinboy Abdullayev xotirasiga Ludze shahrida monument, Sunuplyava qishlogʻida obelisk qoʻyilgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1912-yilda tugʻilganlar
18-aprelda tugʻilganlar
15-avgustda vafot etganlar
1989-yilda vafot etganlar
Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Lola Abdullayeva

Lola Abdullayeva (1918.13.4, Toshkent) — teatr rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1964). Toshkent rassomlik bilim yurtida taʼlim olgan (1934 — 38). Olmaotadagi qozoq drama teatrida, soʻng Bishkekdagi teatr rassomlik ktida ishladi. Abdullayeva 1948 — 79 yillarda Ogahiy nomidagi Xorazm viloyat Davlat musiqali drama va kome-diya teatri bosh rassomi. Uning „Layli va Majnun“, „Oq nilufar“, „Bahor“, „Togʻ qizi“, „Maʼrifat qurbonlari“, „Paranji sirlari“, „Guli siyoh“, „Navoiy“, „Hamlet“, „Muhabbat qoʻshigʻi“ va boshqa spektakllar uchun tayyorlagan sahna bezaklari va libos eskizlari milliy buyoklarining oʻziga xosligi, shuningdek tomoshabinga asar mazmunini aniq va ravshan qilib yetkazishga yordam berishi bilan diqqatga sazovor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

1918-yilda tugʻilganlar
13-aprelda tugʻilganlar
Oydin Abdullayeva

Oydin Otamurodovna Abdullayeva (1976-yil 6-mart, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek bastakori, oʻqituvchi va siyosatchi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IV chaqiriq Qonunchilik palatasi deputati. "Adolat" sotsial-demokratik partiyasi aʼzosi.

Tarjimai holi 
1983-1994-yillar davomida R.Gliyer nomidagi RIMM da violonchel va kompozitsiya yoʻnalishi boʻyicha oʻqigan. 1999-yilda O‘zbekiston Davlat konservatoriyasini professor Mansurovning kompozitorlik fakultetini tamomlagan. Konservatoriyani tamomlagach, kompozitsiya va cholgʻu asboblari kafedrasida dars bera boshlagan. 2004-yildan katta oʻqituvchi, 2009-yilda dotsent, 2018-yildan esa professor ilmiy unvonlarini olgan. 2011-yildan buyon kompozitsiya va asbobsozlik kafedrasi mudiri boʻlgan.

2020-yilda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi IV-chaqiriq Qonunchilik palatasi saylangan, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi aʼzosi lavozimiga tayinlangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining deputatlari
Abdullatifxon

Abdullatifxon (?-1551, Samarqand) — Buxoro xonligi oʻzbek hukmdori (1540 — 1551) — shayboniylar sulolasidan.

Koʻchkunchixonning oʻgʻli. A. Ubaydullaxon va Baroqxon bilan birgalikda Xorazmni egallagan (1537-38). 1541-yil Samarqandni Buxoro xonligidan mustaqil deb eʼlon qilib mamlakatda ikki hokimiyatchilik vujudga kelishiga yoʻl qoʻygan; Baroqxon bilan birgalikda Karmanaga yurish qilgan. Ammo Karmana hokimi Abdulla sulton (qarang Abdullaxon II) bu hujumni qaytargan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Oʻzbekiston tarixi
Shayboniylar
Abdullaxon

Abdullaxon (17-asr) – Sharqiy Turkiston xoni (1638 – 70). 1638-yil Yorkend taxtiga oʻtirgan. Abdullaxonning xonlik davri qirgʻiz va qalmoqlarga qarshi urushlar va oʻzaro nizolarni bostirish bilan oʻtgan. Oʻzaro kurash natijasida Abdullaxon yurtini tashlab, Makkaga ketishga majbur boʻlgan. Makkadan kaytishida Hindistonda vafot etgan.

Manbalar
Abdullaxon madrasasi (Xiva)

Abdullaxon madrasasi – Xivadagi me’moriy yodgorlik (1855). Ichan qal’adagi Olloqulixon va Qutlugʻ Murod Inoq madrasalari oraligʻida joylashgan. Abdullaxon (Xiva xoni Qutlugʻ Murod inoqning akasi) xotirasiga qurdirilgan. Oʻzbek hukmdori Abdullaxonning onasi tomonidan 1855-yilda turkman yovmutlari bilan boʻlgan jangda 17 yoshida halok boʻlgan oʻgʻlining fojiali oʻlimidan soʻng qurilgan. Oq masjididan gʻarbda joylashgan.

Hozirgi paytda u Oʻzbekiston madaniy merosi obʼyekti hisoblanadi. Shuningdek, u sayyohlarga xizmat koʻrsatish va koʻrgazma obyekti boʻlib, koʻrgazmasi birinchi marta 1960-yilda tashkil etilgan Xorazm tabiat muzeyi joylashgan. Muzeyning soʻnggi ekspozitsiyasi 2010-yilda boʻlib oʻtgan.

1855-yilda Muhammad Aminxon (1845–1855) vafotidan keyin Xiva xonligida hokimiyat tepasiga uning oʻgʻli Abdullaxon keldi.

Atigi olti oy hukmronlik qilgan Abdullaxonning qisqa hukmronligi davrida koʻchmanchi qabilalar bilan qattiq kurash boʻlib, natijada Abdullaxon 1855-yil avgustida vafot etadi.

Komiljon Xudoyberganovning „Xiva xonlari shajarasi“ asarida Abdullaxonga shunday taʼrif berilgan:
Abdullaxon har qanday kimsalar soʻziga kiruvchi boʻlib, Mir Ahmadning soʻzi bilan bir necha begunohlar qonini toʻkkan. U shoshma-shoshar, besabr kishi edi. Lekin doʻstlashishni, odillikni sevarjasur va bahodir ham edi. Undan oʻgʻil farzand qolmadi, bir qizi boʻlib, Abdulaziz toʻraga turmushga chiqqan. Abdullaxon vafotidan keyin onasi oʻgʻlining nomini saqlash maqsadida bir madrasa bino qildirdi.
Binoning ikkita kirish joyi bor, rejada u sharqdan gʻarbga choʻzilgan burchak minoralari boʻlgan toʻrtburchak shaklida. Shimol tomonda kiraverishda qabulxona (miyonsaroy) joylashgan. Madrasa ichida sobiq masjidning gumbazli binosi (janubiy tomonda), darsxona oʻrniga qurilgan uchta hujra  va atrofida bir qavatli hujralar joylashgan. Hovlida yaxshi holatda saqlangan.

Chortoq tarhli (31,5x28,25 metr) boʻlib, burchaklariga guldasta – minora ishlangan. Bosh tarzidagi keng ravoqli peshtoq orqali 3 gumbazli miyonsaroyga, u orqali hovliga oʻtiladi. Hovli (18,9x 14,0 metr) atrofi hujralar bilan oʻralgan. Hujralar tomi balxi gumbaz bilan yopilgan. Janubiy tomondagi gumbazli masjid miyonsaroy bilan bogʻlangan. Darsxonalar tarhi murabba – 4,25x4,25 metr. Hovliga gʻarbdan ensiz yoʻlak orqali kiriladi. Hozirgi paytda madrasada „Tabiat muzeyi“ ekspozitsiyasi joylashgan.

Hozirgi vaqtda madrasa hududida Xorazm tabiat muzeyi ekspozitsiyasi tashkil etilgan boʻlib, u muzeyga tashrif buyurgan sayyohlar va mehmonlarni Xorazm vohasining boy tabiati, uning oʻsimlik hamda hayvonot dunyosi, relyefi, iqlimi, shuningdek, tabiati bilan tanishtirishga qaratilgan. Xorazm vohasining tabiati oʻziga xosdir. Muzeyning Xorazm tabiat boʻlimi koʻrgazmasida Sulton Vais togʻlari, Amudaryo deltasi, Qoraqum va Qizilqum choʻllari faunasi, foydali oʻsimlik turlari haqida koʻplab foydali maʼlumotlar mavjud. Foydali koʻrgazma maydoni 180 kv.m.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Mankovskaya L. Yu., Bulatova V. A., Pamyatniki zodchestva Xorezma, T., 1978.

Xorazm meʼmoriy yodgorliklari‎
Xorazm madrasalari
Xiva madrasalari
Abdullaxon timi

Abdullaxon timi (Timi Abdullaxon) — Buxoro xonligidagi gumbaz bilan qopgangan usti yopiq bozorlardan biri boʻlgan. Buxoro xoni shayboniy Abdullaxon II davrida 1577-yilda bunyod etilgan. Hozirgi kunda Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi 
Abdullaxon timi usti yopiq eng katta savdo rastalaridan biri hisoblangan. Abdullaxon timi Katta tim yaʼni Timi Kalon kabi nom bilan ham atalgan. Ushbu tim shayboniylardan Buxoro xonligi hukmdori Abdullaxon II davrida 1577-yilda gazlamalar sotish maqsadida qurilgan. Mazkur tim asosiy savdo koʻchasida joylashgan va 6 ta ravoqli darvozadan iborat boʻlgan. Bu inshootda sakkiz gumbazli xona boʻlib, savdo doʻkonlari tutashgan. Abdullaxon timida asrlar davomida gazlamalar sotilgan. XX asr boshlarida timda shoyi va boshqa turdagi gazlamalar sotilgan. Gazlamalar maxsus sandiqlarda saqlangan. Mazkur tim oldida XVI asr oxirlarida Choxarsoʻyi Darun yaʼni Ichki doʻkon mavjud boʻlgan va ushbu doʻkonni har xil mollar sotishga moʻljallangan 30 ga yaqin doʻkoni boʻlgan. Bu yerda toʻrtta gilam va toʻrtta etik sotadigan doʻkon ham boʻlgan. Xorijdan kelgan savdogarlar ham ushbu usti yopiq bozorda savdo-sotiq qilishgan. Galina Pugachenkova maʼlumotlariga koʻra timdagi ravoqli taxmonlar 56 ta doʻkonni hosil qilgan. Gumbaz yuqorisidagi tuynuklardan yorugʻlik tushib turgan. Abdulaxon timidagi markaziy xona atroflari kichik gumbazlar bilan oʻrab olingan. Mazkur timda Shoyi bozori boʻlgan. Abdullaxon timi koʻp gumbazli va koʻp arkonli meʼmorchilik obyektlaridan biri hisoblanadi. Hozirgi kunda Abdulaxon timida gilam doʻkonlari va savdo rastalari faoliyat yuritmoqda.

Meʼmorchiligi 
Buxorodagi eng katta usti berk savdo rastasi. Ab-dullaxon davrida qurilgan. (1577). Abdullaxon timi asosi murabba tarxli (39X42 m), 3 tomoni berk, bosh tarzidagi peshtoq orqali kiriladi. Devorlarining 2 tomonida ravoqli tokchalar joylashgan. Baland gumbazli bostirma timni oʻrab turadi. Oʻrtadagi miyonsaroy (diametri — 10 metr) baland gumbaz bilan yopilgan. Gumbaz ostidagi ravoqli teshiklardan yorugʻ tushadi. Miyonsaroy atrofi dalon. Dalon-dagi mayda ravoklar ichida gumbaz tom-li doʻkonlar boʻlgan. Bino pishiq gisht-dan (22x27x3,5 sm) qurilgan, devorlari ganch suvoqi, naqshin bezaklari deyarli saqlanmagan. Oʻtmishda bu yerda shoyi, jun gazlama bilan savdo-sotiq qilingan. Abdullaxon timi Buxoro shahridagi savdo rastalari, chor-su-toq binolari ichida eng kattasi va shaklu shamoyili jihatidan ancha murakkab va xushbichim hisoblanadi. Bir necha bor taʼmirlangan, savdo doʻkonlari joylashgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar 
 
 
 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Buxoro meʼmoriy yodgorliklari
Buxoro bozorlari
Abdullo Kobuliy

Abdullo Kobuliy (17-asr) - ta-rixchi olim. Boburiylardan Akbar sa-royida xizmat qilganligi taxmin etila-di. Uning "Tazkirat ut-tavorix" nomli asari saqlanib qolgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Tarixchilar
Abdullo kotib

Abdullo kotib (19-asrning 1-yarmi, Buxoro) — xattot. Abdullo kotib koʻchirgan qoʻlyozmalardan Hisomuddin Umar Buxo-riyning „Voqeoti Hisomiy“ (1820), Ruk-niddin Sheroziyning „Sharx ul-fusus“ (1821), Abdulqodir Bedilning „Chahor unsur“ (1824), Husayn Koshifiyning „Anvori Suhayliy“ („Kalila va Dimna“, 1824) kabi asarlari OʻzFASHIda saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdullo Mirzo

Abdullo Mirzo (1433–1451) – Movarounnahr hukmdori (1450–1451). Temuriylardan. Ulugʻbekning ukasi Ibrohim Mirzoning kenja oʻgʻli. Otasi vafotidan soʻng, Fors viloyatiga hokim qilib tayinlangan. Biroq u hali yosh boʻlgani sababli davlat ishlarini onasi Ruqiya begim bilan otabek Shamsuddin Sheroziy boshqargan. 1447-yil amakivachchasi Sulton Muhammad Mirzo Fors viloyatini bosib olgach, Hirotga qochib kelgan. 1448-yil esa amakisi Ulugʻbekning xizmatiga kirib, uning qiziga uylangan. Abdullatifdan keyin Movarounnaxr taxtiga oʻtirgan. Ammo toju taxt daʼvogari Sulton Abu Said Mirzoga qarshi jangda halok boʻlgan.

Manbalar 

Temuriylar
1433-yilda tugʻilganlar
1451-yilda vafot etganlar
Qatl qilingan hukmdorlar
Abdullo Noyi

Abdullo noyi (15-asr) — sozanda, bastakor. Savtlari bilan mashhur. Hisor, Balx va Hirot shaharlarida ijod qilgan. Movarounnahr va Xurosonda mashhur boʻlgan. Balxda ukasi Hofiz Qonuniy bilan joʻrnavoz boʻlgan: Abdullo Noyi nayda mashq qilganda ukasi qoʻshiq aytar va oʻng qoʻli bilan qonun chertib, chap qoʻli bilan doira chalardi. Shina-vandalar bu aka-ukalarning mashqlaridan hayratda qolardilar. Balxdagi Hazrat Sulton Hizruya yaqinidagi maqbaraga dafn etilgan. Bu joy ziyoratgohga aylangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Abdullo Termiziy

Abdullo Termiziy (arabcha: عبدالله الترميزي — Abdullo Termiziy) — Shoir va Xattot.

Hayoti
Abdullo Termiziy (? - 1625) - Termizlik shoir va xattot (taxallusi Vosifiy). 1605 — 1625-yillarda Hindistonda Jahongir huzurida yashab, "Mushkin qalam" unvonini olgan. Abdullo Termiziy Agra shahrida dafn etilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Shoirlar
1625-yilda vafot etganlar
Olimlar
Islom:Shaxslar
Abdulloh II

Abdulloh II bin Talol (1962.30.1, Ammon sh.) — Iordaniya podshohi. Podshoh Husayn II (1935-99)ning oʻgʻli. Angliya va AQShda taʼlim olgan. 1980 yil Britaniya harbiy akademiyasiga oʻqishga kirgan va uni tugatib, Britaniya armiyasida xizmat qilgan. 1963—65-yillarda va 1999 yil 25 yanvardan shahzoda. 1999 yil 7 fevraldan Iordaniya Hoshimiylar Podsholigi podshohi

Manbalar 

1962-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Iordaniya podshohlari
Abdulloh Nadim

Abdulloh Nadim (arabcha: عبد الله النديم) (1845–1896) – misrlik maʼrifatparvar, mutafakkir. Arablar ozodlik kurashining namoyandalaridan biri. Qohiradagi Al-Azhar madrasasida oʻqigan. 1980-yillarda Nadim taraqqiyparvar va vatanparvar ziyolilar bilan birgalikda inglizlar asoratiga qarshi kurashda faol qatnashgan, jurnallar nashr etib, mahalliy matbuotda xalqni kurashga chaqirgan. Bir qancha vatanparvarlar qatori Nadim ham oʻlim jazosiga hukm qilingan, lekin u qochib, 9 yil muhojirlikda taʼqib ostida yashagan. 1892-yilda unga Misrga qaytishiga ijozat berilgan, u yana jurnal va gazeta nashr qilib, inglizlarga qarshi oshkora targʻibot olib borgan. 1893-yil mamlakatdan yana quvgʻin qilingan. Umrining oxirgi yillarini Istanbulda oʻtkazgan va oʻsha yerda vafot etgan. Nadim 20 dan ortiq asar yozgan, uning ijodi va faoliyati arab maʼrifatparvarlari, mustaqillik uchun kurashchilarning keyingi avlodlariga ijobiy taʼsir koʻrsatgan.

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

1845-yilda tugʻilganlar
1896-yilda vafot etganlar
Abdulloh Nasrullohiy

Abdulloh Nasrullohiy (taxminan 15-asr 70-yillari — 16- a. oʻrtalari) — Shayboniylar davri oʻzbek tarixchi olimi. 

15-asrning 90-yillarida Balx viloyati hokimi temuriyzoda Badi-uzzamon Mirzo saroyida xizmat qilgan. Shayboniyxon Hirotni egallagach (1507), shayboniylar (Muhammad Shayboniyxon, Muhammad Temur sulton, Suyunchxoʻjaxon) xizmatida boʻlgan. Suyunchxoʻjaxonning oʻgʻli Sulton Muhammad (boshqa bir ismi Keldi Muhammad, Shoxruxiya viloyati hokimi) topshirigʻiga koʻra "Zubdat ul-asar" asarini yozgan (taxminan 1533). Unda turkiy, moʻgʻul xalqlarining tarixi, turkiylarning afsonaviy bobokaloni Yofas ibn Nuxdan boshlab Movarounnaxr va Xurosonni shayboniylar bosib olgunigacha, dastlabki shayboniylar davridagi Movarounnaxr va Xurosondagi siyosiy hayot (1525-yilgacha) bayon etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Tarixchilar
 Oʻzbek tarixchilari

Shayboniylar davri tarixchilari
Abdulmalik

Abdulmalik (646/647-705) — uma-viylarta mansub xalifa (685-705). Abdulmalik 685-692 yillarda Makkada Abdulloh ibn Zubayr va Iroqda uning tarafdorlari-ni, 689-702 yillarda Damashqda Amr ibn Sayd al-Ashdaq va Eronda Abdurahmon ibn al-Ashʼasni, shuningdek xorijiylarning Iroqdagi chiqishlari (692-97)ni bostirgan; xalifalikdagi ichki tarqoqlikka barham berib, markaziy hokimiyatni mustahkamlagan; moliya va soliq islohotlari oʻtkazgan; devon va idoralarda yunon, oʻrta fors tillari oʻrniga arab tilida ish yuritishni joriy etgan; Vizantiya va sosoniylar tangalarini bekor qilib, arabcha yozuvli oltin va kumush tangalar zarb qildirgan, bariyd (pochta) ishini yoʻlga qoʻygan.

Manbalar 

705-yilda vafot etganlar
Abdulmalik (maʼnolari)

Abdulmalik:

 Abdulmalik (646/647-705) -uma-viylarta mansub xalifa (685—705).
 Abdulmalik (katta toʻra) (Katta to‘ra) (1848— 1909, hoz.