MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kombinatsiyalangan drenaj

Kombinatsiyalangan drenaj -ortiqcha grunt suvlarini oqizib yuborish maqsadlarida quriladigan gorizontal zovurlar va suvi otilib chiquvchi quduklar tarmogʻi. Tuproqgrunt tuzilishi ikki qatlamli hollarda, yaʼni suvni suyet oʻtkazadigan qatlam (qalinligi 5–12 m) tagida yuqori filtratsiya koeffitsiyentga ega boʻlgan qatlam yotganda qoʻllaniladi. Odatdagi zovurlarga ostki qatlamdan grunt suvlari oqib chiqishini kuchaytirish uchun ularga vertikal quduqlar — kuchaytirgichlar qoʻshiladi. Zovurlardagi suv sathi va drenajlar oraligʻidagi yer osti suvlari bosimi har xilligi tufayli grunt suvlari oʻzi oqib keladi. Suv yigʻilishini kuchaytiruvchi vertikal quduqning diametri 200–500 mm boʻlib, suvli qatlam joylashgan (qarang Kaptaj) chuqurlikkacha kavlanadi; quduqqa filtrli (ishchi) quvur (metall, asbes-sement, polietilen, sopol va shahrioʻ.) tik oʻrnatiladi. Quvurning tepa uchiga uch yoʻnalishli suv taqsimlagich oʻrnatilib, undan quduq ishi kuzatiladi va joriy tuzatish ishlari oʻtkaziladi. Quduqlar ochiq va yopiq drenaj tarmoqlarida, shuningdek, berk vodovodlarda qoʻllaniladi. Ular zovurlar boʻylab bir-biridan 50–500 m oralikda quriladi, har bir quvurdan chiqadigan suv sarfi 2—5 l/s ga boradi. Kombinatsiyalangan drenaj — fenajning nisbatan yangi usuli. Kombinatsiyalangan drenajning yirik tarmoqlari Qarshi choʻli, Xorazm va Buxoro vohalarining oʻzlashtirilayotgan yerlarida barpo qilingan. Kombinatsiyalangan drenaj drenaj tarmoqlari uzunligini 2—3-marta qisqartirish imkoniyatini beradi; kuchaytirgich quduqlarni berk vodovodlar bilan birga qurish natijasida tarmoqni loyqa bosmaydi, bu esa melioratsiya tizimini ishlatishda harajatlarni kamaytiradi.

Masharif Boqiyev.

Manbalar
Komedi Fransez

"KOMEDI FRANSEZ" (Comedie Frani;aise) (rasmiy nomi — "Teatr Franse", "Teatre-Franpais") — Fransiyaning eng keksa milliy dramatik teatri. 1680-yilda Lyudovik XIV buyrugʻi bilan Parijda asos solingan. Dastlab truppaga 27 aktyor (jumladan, M.Shanmele, M.Baron, Sh.Lagranj, A.Bejar va boshqalar) kirgan. Eng yaxshi milliy dramatik asarlarni sahnalashtirish huquqiga va yetuk aktyorlarni chetdan taqlif etish imkonini beruvchi moddiy yordamga ega boʻlgan "qirollik" teatri mavqeidagi "K.F." tez orada Fransiyaning yirik teatriga aylandi. Teatrga qirol tomonidan tayinlangan superintendantlar rahbarlik qiladi, uning repertuarini belgilaydi. "K.F." doimo klassitsizm kridalariga amal qilishga intilgan, 19- da klassitsizmning tayanchi va rasmiy mafkurasiga aylangan; mumtoz anʼanalarga sodiqlik teatrga turli formalistik oqimlarni kirib kelishiga yoʻl bermagan. "Buyuk fransuz inqilobi" yillarida teatr "Millat teatri" deb atalgan. "Molyer uyi" deb nom olgan "K.F."ni fransuz jamoatchiligi hamisha qoʻllagan. Turli davrlarda teatrda fransuz maʼrifatparvarlari (Volter, D. Didro, P. Bomarshe va boshqalar), tanqidiy realizm namoyandalari (A.Bek, A.Frans, J.Renar, E.Fabr va boshqalar) va boshqa asarlari sahnalashtirilgan. Realistik anʼanalar, asosan, komediyalarda komik aktyorlar (E.F.J. Go, B.K.Koklen va boshqalar) ijodida rivojlangan. "K.F."da zamonaviy fransuz teatrining yirik aktyor va rejissyorlari ijodi shakllangan: M.Bel, B.M.J.Bovi, B.Bretti, J.L.Barro, M.Reno va boshqa "K.F." repertuaridan P.Kornel, J.Rasin, Molyer, P.Bomarshe va boshqalarning asarlari keng oʻrin olgan.

Manbalar
Komendant

Komendant (frans. commandant — komandir, boshliq) — 1) qurolli kuchlardagi lavozim. Mas, garnizon harbiy K.i, shtab K.i; 2) baʼzi davlat va jamoat muassasalari (yotoqxonalar, teatr, davlat binolari, lagerlar va boshqalar)ni muhofaza etish va xoʻjalik yuritishga boshchilik qiluvchi shaxs.

Manbalar
Yan Amos Komenskiy

Yan Amos Komenskiy (28-mart, 1592-yil, Janubiy Moraviya, Nivnitse — 15-noyabr, 1670-yil, Amsterdam) — chex humanist-pedagogi, zamonaviy oʻqitish jarayoni asoschisi. Faoliyati nemis dvoryanlari va katolik cherkovi zulmiga qarshi qaratilgan "Chex qardoshlari" diniy uyushmasiga mansub oilada tugʻilgan. Mazkur uyushma aʼzosi sifatida taʼqibga uchrab, togʻ va oʻrmonlarda yashirinib yurishga majbur boʻlgan. Dastlabki maʼlumotni qardoshlik maktabida olgan. 1608–1610-yillarda lotin maktabida, keyinchalik Xerborn akademiyasi va Geydelberg universitetida oʻqigan. Katolik cherkov taʼqibi natijasida Polshaning Leshko shahriga kelgan va u yerda gimnaziya tashkil etgan. 1631-yil "Tillar va hamma fanlarning ochiq eshigi", 1632-yil "Buyuk didaktika", "Onalar maktabi" daryolik va qoʻllanmalarini yaratgan. Komenskiyning "hamma narsani bilish, hammaga bilim berish" shiori ostida yozilgan asarlari ilgʻor fikrli inglizlarda zoʻr qiziqish uygʻotgan. U lotin tili daryoligi va til oʻqitish metodikasi boʻyicha qoʻllanma yaratgan. 1650-yil Vengriyaga keldi va pedagogika nazariyasi taraqqiyotida muhim ahamiyatga ega boʻlgan "Pansofiya maktabi" (1651), "Yaxshi tashkil etilgan maktab qonunlari" (1653) kitoblarini, oʻquv jarayonida rasmlardan foydalanishning samarali natijalari aks etgan "Hislar vositasida idrok qilinadigan narsalar tasviri" (1658) asarini yozdi.

Komenskiy har bir bola taʼlim olishi lozimligini uqtiradi, umumtaʼlim deganda xotin qizlarning ham tahsil olishini koʻzda tutadi. Komenskiyning fikricha, tarbiyaning maqsadi kishini mangulik dunyosiga tayyorlashdan iborat boʻlib, uni aqliy, axloqiy va diniy tarbiya bilan amalga oshirish mumkin. U bolaga samarali pedagogik taʼsir koʻrsatish uchun yosh xususiyatini hisobga olish lozimligini taʼkidlaydi. Komenskiy  bolalarning oʻqish yoshini ona maktabi (tugʻilgandan 6 yoshgacha), xalq maktabi (6-12 yosh), gimnaziya (12-18 yosh), akademiya (18-24 yosh) kabi bosqichlarga boʻladi. Komenskiy  pedagogikasi mohiyati oʻqitishni bola yoshi, bilim darajasi, ruhiy holatiga uygʻun holda tashkil etishdan iborat. Uning bu karashlari "Buyuk didaktika" asarida oʻz ifodasini topgan boʻlib, unda koʻrsatmalilik, onglilik, izchillik kabi didaktik tamoyillar ahamiyati nazariy jihatdan asoslab berilgan.

Komenskiy jahon taʼlimi tarixida birinchi boʻlib taʼlimning sinf-dars tizimini ishlab chiqdi, taʼlim beriladigan vaqtning davomiyligini, bilim oladigan oʻquvchilar sonini, yoshini belgiladi. Darsning rejalashtirish, maqsadga muvofiq olib borish, taʼlim beriladigan vaqtni oʻquv yili, choraklar hamda oʻqish kunlariga ajratish yoʻllarini koʻrsatdi. Taʼtillar va ularning davomiyligi, kundalik va yillik oʻquv soatlari miqdorini belgilab berdi. Uning pedagogik qarashlari hozirgi kunda ham oʻz ahamiyatini yoʻqotgan emas.

Adabiyotlar 
 Hasanov R. va boshqa, Pedagogika tarixidan leksiyalar, T., 1991; Hoshimov K., Nishonova S., Inomova M., Hasanov R., Pedagogika tarixi, T., 1996.

Manbalar 

 

Gumanistlar
Komyob

Komyob (taxallusi; asl ism-sharifi Sayyid Homid ibn Sayyid Muhammad) (1862.2.9 — Xiva — 1922) — shoir, tarixchi. Otadan yosh yetim qolib, Feroʻz tarbiyasida oʻsgan. Xivadagi madrasada tahsil koʻrgan. K. yoshligidan oʻzbek va fors tillarida sheʼrlar yozgan. Keyinchalik Navoiy, Jomiy, Munis, Ogahiy, Feroʻz, Miskin kabi shoirlarning sheʼrlariga taxmislar bogʻlagan, oʻzi ham koʻplab gʻazal, muhammas, musaddas, murabbaʼ, mustazod, chistonlar yozib, zamonasining taniqli shoiri darajasiga koʻtarilgan. K.ning 2 qismdan iborat sheʼriy devoni bizgacha yetib kelgan ("Tumor ul-oshiqin", "Anis ul-oshiqin"). Mazkur devonda 3 mingdan ziyod misrani tashqil etgan sheʼrlar toʻplangan. Ularda vatanga muhabbat, in-soniy komillik, hayotni sevish gʻoyalari tarannum etilgan.

K.ning "Tarix ul-havonin" ("Xonlar tarixi"), "Muntaxab ul-vaqoye" ("Voqealar toʻplami") nasriy hamda "Xorazm mamolikinda falak hodisasidin voqea ajoyibi zuhur marhalasigʻa kelgonining zikri" nomli esdalik asari ham bor. "Tarix ul-havonin"da Xivaning birinchi xoni yashagan davrdan rus bosqinigacha boʻlgan davr qalamga olingan. "Muntaxab ul-vaqoye"da xonlikdagi madaniy, ijtimoiy-siyosiy, tarixiy, adabiy jarayon toʻgʻrisidagi muhim voqealar, esdaliklarida esa 19-asr oxirida roʻy bergan tabiat hodisalari, turli xil gʻaroyib voqealar jamlangan.

K.ning lirik devonining 4 qoʻlyozma nusxasi, "Tarix ul-havonin", "Muntaxab ul-vaqoye" asarlari va esdalik asari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida (inv. №2627, №3730/ IV, №1257, №1005, №7717, №853/ 111, №3730/1, №3730/111), lirik devonining yana bir nusxasi Rossiya Fanlar akademiyasining Moskvadagi Sharqshunoslik instituti fondida (inv. №2324, №1513) saqlanadi.

Adabiyot 
 D avl atyor Rahim, Shihnazar Matrasul, Feroʻz — shoh va shoir qismati, T., 1991.

Manbalar 

 

Shoirlar
Tarixchilar
Xorazm madrasalarida tahsil olganlar
Komi tili

Komi tili (Komi — ziryan tili) — fin-ugor tillari oilasi (perm shoxobchasi)ga mansub. Kola yarim oroldagi Yamalo-nenets va Xanti-Mansiy, Komi hududlarida tarqalgan. Komi tilida 327 ming kishi (1979) soʻzlashadi. Bir necha shevalari bor. Komi tili komi-permyak tshshlgt barcha shevalarda ye tovushi borligi bilan farqlanadi. Urgʻu soʻzning birinchi boʻgʻiniga toʻshadi. Biror narsaning ustida yoki yaqinida ekanini ifodalovchi kelishiklar mavjud. Yozuvi rus alifbosi asosida.

Manbalar 

Tillar
Komik

Komik — hajviy rollar ijro etuvchi aktyor; sahna ampluasi. K. xalq maydon teatrida markaziy ijrochi hisoblanib, xalq yumori va teran fikrlarini tarqatib yuradi. Mubolagʻa ishla-tib qahramonini koʻproq kulgili qilib koʻrsatadi.

Uygʻonish davri teatrida, ayniqsa, U. Shekspir asarlari (mas, "Qirol Lir")da K. rollar (ijrochisi mashara deyiladigan) falsafiy va dramatik mazmun bilan boyitilgan. Klassitsizm K.ni tragediya (fojia) janridan chetlashtirdi. Lekin J. Molyerning asarlari (mas, "Skapen nayranglari")da xalqning aql-zakovatini ifodalovchi, xushchaqchaq qaxramonlar (Skapen va boshqalar) hukmron tabaqalarning kirdikorlarini satira, yumor elementlari orqali fosh qilganlar. Asta-sekin K.ning vazifa va vositalari oʻzgarib, boyib borgan. 19-asr teatrida ijtimoiy satira vazifasi va ayni vaqtda ilgʻor dramadagi insonparvarlik tendensiyalarni ochib berish K. zimmasiga yuklatilgan. Ayniqsa, 20-asrda K. sanʼati mazmunan boyib, qayotiylik, chuqur psixologik ijro bilan bir qatorda xalq teatri anʼanalari asosida boyib bordi.

K. ampluasi oʻzbek anʼanaviy teatri (masharabozlik, qiziqchilik, qoʻgʻirchoqbozlik) tomoshalarida qadimdan mavjud boʻlgan. Oʻzbek aktyorlik sanʼati hajv va hazil yoʻnalishida rivojlangan. Zokir eshon, Komilqori qiziq, Toʻla mashara, Normat qiziq, Matxolik qiziq, Mizrob mashara, Oxunjon qiziq, Yusufjon qiziq kabi yirik K. aktyorlar ijod qilganlar. Keyinchalik M.Mirokilov, H.Islomov, R.Pirmuhamedov, S.Xoʻjayev, Gʻ.Aʼzamov va boshqa xalq masharabozlik sanʼati tajribalariga suyangan holda oʻz ijro uslublarini yaratganlar. Hozirgi kunda ularning anʼanalarini ʼ B.Ixtiyorov, E.Karimov, H.Tojiboyev, O.Asomov, M.Xolmedov, B.Muhammadxujayev qabilar davom ettirmoqdalar.

Ad. : K, o d i r o v M., Masharaboz va qiziqchilar sanʼati, T., 1971.

Muhsin Qodirov.

Manbalar
Komiklik

Komiklik (yun. komikos — quvnoq, kulgili, komos — Yunonistonda uzumchilik va vinochilik xudosi Dionis sharafiga utkaziladigan bayramda odatdagidan boshqacha kiyimda qatnashgan quvnoq odamlar) — estetika tushunchasi. Kulgililikni anglatadi. Kelib chiqishi xalq kulgili oʻyinlariga borib tarqaladi. Muayyan ijtimoiy hodisaning, kishilar xulq-atvorlari va odatlarining obyektiv haqiqat holga va estetik idealga nisbatan vujudga kelgan nomuvofiqligini kulgi shaklida ifodalaydi. K. turlicha koʻrinishda yangilik bilan eskilikning, mazmun bilan shaklning, maqsad va vositalarning, amal va vaziyatning, insonning real mohiyati va uning oʻzi haqidagi fikrining nomuvofikligida yuz berishi mumkin. Madaniyatning rivojlana borish jarayonida K. turlari — oʻtkir kinoya, hazil, hajv ajralib chiqsi. Voqelik ziddiyatlarini oʻzida aks ettiruvchi K. uchun karikatura (hajv), grotesk (mubolagʻa) alomatlari muhim oʻrin tutadi. Komediya janri K.ka asoslanadi.

Manbalar
Komilar

Komilar (avvalgi nomi — ziryanlar) — xalq. Komi Respublikasining tub aholisi (292 ming kishi). Rossiya Federatsiyasida 336 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Komi tilida soʻzlashadi. Komi-permyaklarga qardosh. Dindorlari — pravoslavlar.

Manbalar 

 

Millatlar
Rahim Komiljonov

Rahim Komiljonov (1926.5.5, Buxoro) — dirijyor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981). Toshkent konservatoriyasining xor dirijyorligi fakultetini tugatgan (1947). Buxoro teatrida dirijyor (1947—51), Samarqand (1951 — 63), Surxondaryo (1963-68), Qashqadaryo (1968-88) musiqali drama va komediya teatrlarida bosh dirijyor, 1988-yildan Qarshi sanʼat bilim yurtining dirijyorlik boʻlimida oʻqituvchi. Dirijyor sifatida turli spektakllarni boshqargan. "Xolisxon" (Hamza, 1951, Samarqand), "Oʻtgan kunlar" (Ismoilzoda, 1953) va boshqa musiqali dramalar, turli mavzudagi qoʻshiqlar ("Samarqanddan salom", "Surxondaryo", "Koʻzlaring" va boshqalar) muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Kabir Komilov

Kabir Komilov (1911.19.11 - Toshkent — 1998.27.12) — huquqshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989). Toshkent yuridik institutida oʻqigan (1935—39). Adliya xalq komissarligi tizimida ishladi: Oʻzbekiston SSR Adliya vaziri (1944—47), respublika Oliy sudi raisi (1947—50). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Huquq boʻlimida (1951—58) katta ilmiy xodim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumida ilmiy kotib muovini (1960—66). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Falsafa va huquq institutida katta ilmiy xodim (1958—60), shoʻʼba mudiri (1968-yildan). K. mahalliy davlat hokimiyati va fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarishi toʻgʻrisidagi qonunlarni hayotga joriy etishning huquqiy muammolari ustida i.tlar olib bordi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Mahammadjon Komilov

Mahammadjon Komilovich Komilov (1917.12.3 - Toshkent - 2000.9.4) -koʻz kasalliklari mutaxassisi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1977), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1967), tibbiyot fanlari doktori (1971), professor (1971). Toshkent tibbiyot institutini tugatgan (1939). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1940—46). Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti koʻz kasalliklari kafedrasi mudiri (1957—88), professor-konsultant (1988— 90). Traxoma, oʻtkir konʼyunktivit, blefarit, koʻz jarohatlari, glaukoma, katarakta, koʻz qon tomiri kasalliklarini davolash va oldini olish ustida tadqiqotlar olib borgan. Oʻzbekiston oftalmologlari ilmiy jamiyati boshqaruvi raisi (1957—90). "Jasorat" medali (1994) bilan mukofotlangan.

Manbalar 

 Traxoma, T., 1960; Diagnosticheskiye oshibki v oftalmologii, T., 1978.

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Mirzoyan Komilov

Mirzoyan Mirzahmedovich Komilov (1936.17.10, Toshkent) — informatika va kibernetika sohasidagi olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1994), texnika fanlari doktori (1974), professor (1977). N.E. Bauman nomidagi Moskva Oliy texnika bilim yurtini tugatgan (1960). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Matematika institutida muhandis (1960—63). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi qoshidagi Hisoblash markazida (1963—66), Hisoblash markazli Kibernetika institutida laboratoriya mudiri (1966—83), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi „Kibernetika“ IICHB „Algoritm“ instituti direktori oʻrinbosari (1983-92), „Kibernetika“ IICHB qoshidagi „Tizimli tadqiqotlar“ i. t, instituti direktori (1992—94). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti (1994—2001), 2001-yildan „Kibernetika“ institutida laboratoriya mudiri. Ilmiy ishlari, asosan, informatika, kibernetika, inson-mashina hamda sunʼiy intellekt tizimlarini qurish, yechim qabul qilish, tasvirlarni aniqlash nazariyasi va amaliyotiga doyr. Texnik-texnologiya turdagi murakkab tizimlarni modellashtirish nazariyasiga munosib hissa qoʻshgan. Uzluksiz va uzluksiz-uzlukli jarayonlarni adaptiv identifikatsiyalash hamda shu sohada hisoblash tizimlarini qoʻllashning yangi usulini asoslab berdi. Respublikada birinchilardan boʻlib tizimli tahlilga hamda kimyoviy texnologiya jarayonlarni muqobil boshqarish va ushbu jarayonlarni identifikatsiyalash uchun boshqaruv hisoblash majmualarini qoʻllashga asos soldi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Algoritmi vichisleniya otsenok i ix primeneniya, T., 1974 (hamkorlikda); Informatsionno-raspoznayuщie sistemi chastichnoy presedentnosti, T., 1989 (hamkorlikda).
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Orif Komilov

Orif Komilov (1930.1.6, Jizzax viloyati Jizzax tumani Oqqoʻrgʻon qishlogʻi — 2000.18.12, Toshkent) — tuproqshunos-meliorator olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1991), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1983), professor (1986). Samarqand Davlat Universiteti tuproqshunoslik fakultetini tugatgan (1955). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasiTuproqshunoslik (hozirgi Tuproqshunoslik va agrokimyo) institutida katta ilmiy xodim (1963—69), shoʻr tuproqlar laboratoriya mudiri (1969—91), 1991-yildan shoʻr tuproqlar genezisi va melioratsiyasi boʻlimi mudiri. Ilmiy ishlari Urta Osiyo mintaqasida shoʻr tuproqlarning vujudga kelishi va ularning meliorativ holatini yaxshilash, mahalliy (mintaqaviy) tuproq hosil boʻlishi jarayonining nazariy konsepsiyasini yaratish muammolariga bagʻishlangan.

Ac: Tuproq shoʻrlanishi va unga qarshi kurash choralari, T., 1973; Meliorativnoye sostoyaniye i plodorodiye vnov osvoyennix pochv Golodnoy stepi, T., 1985; Melioratsiya zasolennix pochv Oʻzbekistona, T., 1985; Genezis i svoystva okarbonachenno-zagipsovannix pochv Sentralnoy Fergani (hamkorlikda), T., 1992.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Erkin Komilov

Erkin Komilov (20.07.1946, Andijon viloyati, Kurfa qishlogʻida tavallud topgan) – Oʻzbekiston xalq artisti (1998). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1968). 1966-yildan Hamza teatrida aktyor. Eng yaxshi rollari: Qilichbek („Oltin devor“), Qobiljon („Samandar“), Ibn Sino („Beruniy“), Karl Moor („Qaroqchilar“), Jevakin („Uylanish“), Glumov („Har toʻkisda bir ayb“), Myasnikov („Qatagʻon“), al-Zokir („Piri Koinot“), Boyazit („Sohibqiron Timur“), Ikrom („Ufq“), Albeni („Qirol Lir“), Abulfayzxon („Abulfayzxon“), Ortiq („Noyob nusxa“), Mannon Uygʻur („Tomosha davom etadi“), Garrison („Yetti faryod“) va boshqa Yaratgan obrazlariga oʻziga xos rang berib, harakterlarning ishonchli chiqishiga erishadi. Rol oʻynashda yaxshilik, tabiiylik, qahramonning hissiyot va kechinmalarini murakkab majmuini bera olish, aktyor siyratidagi jilovlangan kuch, ziyolilik, ichki madaniyatning joʻsh urishi K. ijodiga xos.

K. kinoda ham bir qancha obrazlar yaratgan: Begimqul („Yuzsiz“), Yoʻldosh („Sevgi“), Muslim („Oʻtgan kunlar“), Valixoʻja eshon („Amirning hufiyona yurishi“), Hurram („Tilla bola“), Boyazid Yildirim („Amir Timur“), Qurbonov („Uchishga ruxsat eting“), Dovjenko kinostudiyasida „Yulduz shuʼlasi“ filmida Ergash Sobirov va boshqa Video va telefilmlarda Aziz Qosimov („Girdob“), Sultonmurod („Alisher Navoiy“), Haydar („Diyonat“), Abdurahim Saidov („Yoz yomgʻiri“), Charlz Forister („Qora karvon“), Bachana („Abadiyat qonuni“), Abdujabbor („Qora koʻzlar“), Mayor Salihov („Soʻnggi oʻq“), Haydar (Kesak polvon) („Shaytanat“), Shokir ota („Yettinchi falakdan kelgan ovoz“) kabi rollar ijro etgan. „Otalar soʻzi—aqlning koʻzi“ koʻrsatuvida 100 dan ortiq rol oʻynagan, 500 dan ortiq film (ayniqsa, multfilm, ertak-filmlar)ni dublyaj qilishda qatnashgan.

Filmografiya

Film

Serial

Serial

Kliplar

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Xosiyat Komilova

Xosiyat Komilovna Komilova (1912.25.4, Qoʻqon - 1961.27.12, Toshkent) — tilshunos olima. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1952), filol. fanlari nomzodi (1944), hozirgi SamDUning filol. fakultetini tugatgan (1935). Buxoro pedagogika institutida kafedra mudiri (1935—39), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida katta ilmiy xodim (1944—61). K. oʻzbek tilining orfografiyasi, morfologiya va sintaksisi sohalarida ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan ("Oʻzbek tilida tushum kelishigi vazifalari" va boshqalar). U yirik mutaxassis olimlar tomonidan tayyorlanib nashr etilgan "Hozirgi zamon oʻzbek tili" (leksikologiya, fonetika va morfologiya) nomli monografik asar hammuallifi.

Manbalar 

 Son va olmosh, T., 1953; Gapda soʻzlarning bogʻlanishi, T., 1955.

 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
Halima Komilova

Halima Olimovna Komilova (1926.24.12, Margʻilon – 1984.29.3, Toshkent) – balet artisti, raqqosa. Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Us t a Olim Komilovning qizi. Oʻzbek opera va balet teatri (Navoiy teatri) qoshidagi balet studiyasini (1948), Katta teatr (Moskva) qoshidagi xoreografiya bilim yurtini (1951) tugatgan. 1942-yildan Navoiy teatrida ishlagan. 1982— 84 yillar Toshkent xoreografiya bilim yurtida pedagog. U yaratgan obrazlar oʻzining badiiy yuksaqligi, kuchli drama-tizmi, turli harakterdagi qahramonlari feʼl-atvorini, ichki dunyosini nafis harakatlarda ustalik bilan ochib berish, milliy mumtoz raqslarni alohida mahorat bilan ijro etishi bilan aj-ralib turadi. Eng yaxshi partiyalari: Zarema (B.Asafyev, „Zarema“), Bal malikasi (R.Glier, „Mis chavandoz“), Lola (G.Mushel, „Raqqosa“), Siren pariyey, Odilliya (P. Chaykovskiy, „Uyqudagi goʻzal“, „Oqqush koʻli“), Oynisa (B. Giyenko, D. Zokirov, „Oynisa“), Kitri, Koʻcha raqqosasi (L.Minkus, „Don Kixot“), Karmen (M.Ravel, „Bolero“) va boshqa K, ayniqsa, oʻzbek, tojik va boshqa sharq xalqlari raqslaridagi lirik joʻshqinlik, shoʻx, ayni paytda nafis ravon ijrosi, harakatlaridagi chaqqonlik bilan tomoshabinlar eʼtiborini qozongan: „Zang“, „Larzon“, „Ey nigorim“, „Rohat“, „Togʻli Badaxshon“, „Munojot“, „Pilla raqsi“, „Shodiyona“, „Tanavor“, „Hindcha“, „Arabcha“, „Ispancha“ raqslar shular jumlasidan. Jahon yoshlari va studentlarining 3-festivali (Berlin, 1951) laureati.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1926-yilda tugʻilganlar
1984-yilda vafot etganlar
24-dekabrda tugʻilganlar
29-martda vafot etganlar
Komilqori qiziq

Komilqori qiziq (Qulijonov Komil, 1891 — Qoʻqon — 1983) — oʻzbek xalqqiziqchisi. Ijodi qoʻqonlik Normat qiziq boshliq qiziqchilar taʼsirida shakllangan. Hamid ogʻiz, Aʼzam qiziq va Yusufjon qiziqlar bilan sayillarda "Kelin tushdi", "Hammol", "Joʻraboshi qoʻrqoq" qiziqchiliklarini namoyish etgan. "Uch buqoq", "Xushtorlar jazosi" kulgi-hikoyalarini yaratgan va ijro etgan. 1926—30 yillarda Aʼzam qiziq, 40-yillarda Aka Buxor toʻdasida (asosan, Poʻlatjon qiziq Normatov bilan) "Toʻn oʻgʻrisi", "Ketmon tilash", "Ulik sotdi", "Bedana oʻyin" va boshqa qiziqchiliklarni koʻrsatgan. "Kichkinajon" raqspantomimasida ishtirok etgan. "Saodatxon" zamonaviy xalq komediyasining mualliflaridan.

Adabiyot 
 Qodirov M., Oʻzbek xalq tomosha sanʼati, T., 1981.

Manbalar
Komi-permyaklar muxtor okrugi

Komi-permyaklar muxtor okrugi — Rossiya Federatsiyasida eng birinchi tuzilgan muxtor okrug, Perm viloyati tarkibida. 1925-yil 26-fevralda tashqil qilingan. Maydoni 32,9 ming km². Aholisi 151,6 ming kishi (2000). Shundan shahar aholisi 28% ni tashqil etadi. Asosan, komi-permyaklar, ruslar, shuningdek, boshqa millat vakillari ham yashaydi. Okrugda 1 shahar (Kudimkar), 3 shaharcha bor. Markazi Kudimkar shahri Uraloldi hududida, Kama daryosining yuqori oqimida joylashgan. Yer yuzasi past-baland tekislik, shim.da Shim.

Uvallar, gʻarbida Yuqori Kama qirlari bor. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —15° dan —17° gacha, iyulniki 17—18°. Yillik yogʻin miqdori 500 mm. Hududining 80% oʻrmon. Oʻrmon va yogʻochsozlik, oʻrmon kimyosi, metallsozlik, oziq-ovqat, yengil sanoati rivojlangan. Qishloq xoʻjaligi goʻsht-sut chorvachiligi va gʻallachilikka ixtisoslashgan. Qora bugʻdoy, suli, bahorikor bugʻdoy ekiladi. Moʻynali hayvonlar ovlanadi. Kama daryosida kemalar qatnaydi. Teatr, muzey bor.

Manbalar
Komi-permyak tili

Komi-permyak tili - komi permyaklar tili. Fin-ugor tillarining Perm guruhiga mansub. Unda 116 mingdan ortiq kishi gaplashadi (1979-yildagi aholi roʻyxati boʻyicha). Komi-permyak tili komi tiliga yaqin. Asosiy belgilari: unli va undosh tovushlarning qoʻshilishidan qochish, tovushlarga qoʻshni tovushlarning taʼsiri kam boʻladi. Otga son va kelishik kategoriyalari xos. Yozuvi 14-asrda paydo boʻlgan. Adabiy tili hozirgi zamonga kelib uzil-kesil shakllandi. Yozuvi rus alifbosi asosida.

Manbalar 

 

Tillar
Komi-permyaklar

Komi-permyaklar - Rossiya Federatsiyasidagi xalq, 147 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari), jumladan, Komi-Permyaklar muxtor okrugida 95 ming kishi, komipermyak tilida soʻzlashadilar. Komilar, udmurt larga qardosh. Dindorlari-pravoslavlar.

Manbalar 

 

Millatlar