MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Musiqa maktablari

Musiqa maktablari, bolalar musiqa maktablari — boshlangʻich musiqa taʼlimini beruvchi maxsus oʻquv yurtlari. Musiqa maktablariga asosan umumtaʼlim maktablarida oʻqiydigan isteʼdodli bolalar va oʻsmirlar qabul qilinadi. Musiqa maktablarida musiqa cholgu asboblari (fortepiano, skripka, violonchel, truba, klarnet, akkordeon va boshqa, oʻzbek xalq cholgularidan — doyra, qashqar rubobi, dutor, gʻijjak, chang, nay va boshqalar)da chalish oʻrgatiladi; musiqa savodi va elementar musiqa nazariyasi, solfejio, musiqa adabiyoti, xor qoʻshiqchiligi boʻyicha taʼlim beriladi. Oʻqish muddati 5 (xalq, urma va puflama chol-gʻulari boʻlimlarida) va 7 (Yevropa cholgu asboblari boʻlimida) yil. Oʻzbekistonda Musiqa maktablari 20-asrda tashkil qilingan. Turkiston xalq konservatoriyasi (Toshkent, 1918), Xalq konservatoriyalari (Samarqand, Fargʻona, 1919)da talabalarga 1-bosqich musiqa taʼlimi berilgan. 1920-yil Buxoroda Sharq musiqa maktabi ochilib, unda Shashmaqom uslublari oʻrgatilgan. Hozirda Oʻzbekistonda 300 dan ortiq 7 yillik Musiqa maktablari mavjud. Ulardan tashqari Toshkentda Glier nomidagi, V. Uspenskiy nomidagi, Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi qoshidagi Respublika maxsus musika akademik litseylari, Respublika puflama va urma cholgʻu sozandalari tarbiyalovchi, shuningdek, Andijon, Kattaqoʻrgʻon, Fargʻona shahri musika internat maktablari mavjud.

Manbalar
Musika uquvi

Musika uquvi - insonning musiqa asaridagi tovushlar (balandpastlik, metr, ritm, tembr xususiyatlari)ni eshita bilish, ularning izchillik mazmunini tushunib ovoz yoki biror cholgʻuda ijro eta olish qobiliyati. Musika uquvining asosiy ikki pogonasini ajratib koʻrsatish mumkin. Musiqiy fiziologiya nuqtai nazaridan Musika uquvi bu tovushlarni eshita olish apparatidir. U keng diapazoni hamda tovushlarning oʻzgaruviga oʻta sezgirligi bilan belgilanadi. Musika uquvi orqali odam musiqatovushlarining balandligini (16 dan taxminan 20000 g(<gacha, sent hisobida), kuchi (detsibel hisobida), tusi (tembrni) va davomiyligini ajrata oladi. Bunda absolyut (mutlaq, yaʼni tovushlar balandligini boshqa tovushlar balandligiga taqqoslamasdan idrok etish) va nisbiy Musika uquvi ajratiladi. Musiqiy psixologiya nuqtai nazaridan Musika uquvi musiqiy tovushlarning funksional nisbatlari, badiiy xususiyatlarini idrok etish krbiliyati: lad hissi (kuy tovushlaridagi lad funksiyalarini ajratish qobiliyati), garmonik uquv (koʻp ovozli musiqani idrok etish, interval va akkordlarnnj xususiyatlarini his etish qobiliyati), intonatsiya uquvi (maʼlum yao/tomlardagi intonatsiyani, undagi tovushlarning baland-pastligini hamda ogʻishmalarini eshitish va takrorlash qobiliyati), tembr uquvi (ovoz yoki cholgʻu sadolarining birbiridan farqini ajratish qobiliyati), kompozitsiya hissi (musiqa asaridagi shakliy tuzilmalarning oʻzaro nisbatlarini idrok etish) va boshqa Illy bilan birga musiqa asarini eshitmay, ijro etmay turib uni nota yozuvitsan oʻqib tasavvur eta olish hamda ijro jarayonida kuy va asarni xotirada yaratish ichki Musika uquviga kiradi. Musika uquvini rivojlantiradigan maxsus oʻquv fani solfeji-odir. Musika uquvini oʻrganish tarixi Yevropa ilmida 19-asrning 2-yarmidan boshlangan (G. Gelmgols, K. Shtumpf). 20-asrda N. Garbuzov, P. Baranovskiy, Ye. Yuskevichlar Musika uquvining nisbiyligini isbotlab berdi (qarang Zona). K. Sishor (AQSH), B. Teplov, Ye. Nazaykinskiy (Rossiya), Oʻzbekistonda — L. Koval Musika uquvini oʻrganishga katta hissa qoʻshdilar. Musika uquvi xususiyatlari yangi (ayniqsa, elektron) musiqa cholgʻularini ishlab chiqishda, konsert zallarini qurish, radio, televideniye yozuvlarida eʼtiborga olinadi (yana qarang Akustika, musiqa k,ismi).

Olimjon Bekov.

Manbalar
Musiqa shakli

Musiqa shakli - 1) keng (falsafiy, estetik) maʼnoda — muayyan gʻoyaviybadiiy mazmunni musiqada mujassamlashtiruvchi ifoda vositalari (kuy, ritm, garmoniya va boshqalar) maj-mui; 2) tor maʼnoda — musiqa asarining ichki tuzilishi — kompozitsiyasn. Musiqa shakli badiiy obrazlarni namoyon etishda muayyan ijodiy prinsiplar (mas, kuy yoki mavzuni takrorlash, oʻzgartirish, qayta ishlash, yangi, keskin farqlanuvchi kuy kiritish va boshqalar)ga ta-yanadi. Ogʻzaki anʼanadagi musiqada, shuningdek, vokal, teatr, kino musiqalarida sof musiqiy omillar bilan birga mazkur sanʼat turlariga xos (mas, sheʼriy asar tuzilishi, sahna asari dramaturgiyasi, kinofilm montaji kabi) kompozitsiya xususiyatlari ham muhim oʻrin tutadi. Dasturli (muayyan mavzuli) musiqa asarlari (mas, simfonik poema, ballada)la Musiqa shakli umumiy syujetga mos ravishda oʻzgaradi. Musiqa shaklining eng kichik ifodaviy birligi ohang, birlamchi tugal musiqa tuzilmasi mavzudir. Har bir asardagi kompozitsiya oʻziga xos koʻrinishga ega boʻlsada, Musiqa shaklining ayerlar davomida rivojlanib, qonunlashgan turlari mavjud (davr, kuplet, ikki qismli, uch qismli shakl, sonata shakli, variatsiya, rondo, fuga va boshqalar). Shuningdek, bir qismli aralash (rondosonata), koʻp qismli turkum Musiqa shaklilari tarqalgan (syuita, sonata turkumi va boshqalar). Yirik vokalsimfonik (oratoriya, kantata, messa va boshqalar) va musiqali sahna (musiqali drama va komediya, opera, balet) asarlari koʻp qismdan tashkil topadi. Ularning ayrim qismlari (uvertyura, ariya va h. k.), odatda, uncha murakkab boʻlmagan Musiqa shaklilarida yoziladi.

Sharq (jumladan, Oʻrta Osiyo) xalqlarining ogʻzaki anʼanadagi professional musiqasida turli xil Musiqa shaklilari mavjud boʻlgan (amal, kor, savt, peshrav va boshqalar).

Adabiyot 
 Rajabov I., Maqomlar masalasiga doyr, T., 1963; Asafyev B., Muzikalnaya forma kak protsess, 2 izd., M., 1971; Sposobin I., Musiqa shakli [Maxsus muharrir F. Gʻafurbekov], T., 1982.

Manbalar
Musiqali komediya

Musiqali komediya – kulgili, hajviy mazmun asosida (fransuzcha vodevil, olmoncha zingshpil, italyancha buff opera, operetta kabi) yaratilgan musiqaviy sahna asari. Tarkiban musiqali dramaga yaqin boʻlsada, lekin undan musiqiy tili va hajviy mazmuni bilan ajralib turadi. Bu janrning ildizlari qadim zamonlarga, Sharq va Gʻarb xalqlarining ogʻzaki ijodiyoti, qiziqchi va masharabozlar sanʼatlariga borib taqaladi. Oʻzbekistonda Musiqali komediya yuzaga kelishi, musiqali dramaning jadal rivoji, mavzu doirasining kengayishi bilan uzviy bogʻliq. Dastlab (1920-yillar oxirida) hajviy syujetga asoslangan musiqali spektakllar qoʻyilib, ularga musiqalarni rejissyor (baʼzan dramaturg) lar oʻzbek xalq kuy va qoʻshiq (xususan lapar, yalla) laridan tanlashgan. Hamzaning „Qarmoq“ va „Maysaraning ishi“, K. Yashinning „Aji-aji“, Xurshidning „Yomon oʻgʻil“, „Tullak“, „Bahor“, B. Xalilning „Oshiqlar“, S. Abdullaning „Uzunquloqli hazrat“ kabi asarlari shu tarzda sahnalashtirilgan. 1940-yillar oxirida oʻzbek musiqali komediyasi mustaqil janr sifatida shakllandi. Asardagi mavzu va gʻoya hajviy-yumoristik vaziyat, xrlat, harakterlar bilangina emas, balki ularga monand musiqa (yakka qoʻshiq, ashula, xor va raqsbop kuylar) vositasida ifodalandi: xalq teatri xususiyatlari, dialoglarda askiya anʼanalariga keng tayanildi. Uygʻun va M. Leviyevning „Oltin koʻl“ (1949) asari musiqali komediyaning ilk yuksak namunasidir. 1950—1960-yillarda musiqali komediyaga eʼtibor kuchayib, mazkur janr oʻzbek bastakor va kompozitorlari ijodidan mustahkam oʻrin egalladi. Masalan, H. Gʻulom pyesalari asosida M. Leviyev „Toshbolta oshiq“, „Ajab savdolar“, Gʻ. Gʻulom pyesasi asosida „Zamonali va Omonali“, H. Muhammad pyesasi asosida „Toshkentning nozanin malikasi“, J. Jabborov pyesalari zaminida Ik. Akbarov „Oʻjarlar“ va „Yillar oʻtib“, Turob Toʻla pyesasi asosida „Qizbuloq“, K. Shangʻitboyev asari asosida A. Muhammedov „Jon qizlar“ Musiqali komediyalari yaratilgan. Keyinchalik M. Tojiyev („Chol va kampir“), M. Mahmudov („Hiylai shaʼriy“, „Toʻylar muborak“), M. Bafoyev („Yettinchi jin“), F. Olimov („Soyibxoʻja operatsiyasi“, „Superqaynona“) kabi kompozitorlar musiqali komediya janrida muvaffaqiyatli ijod qilishdi.

Adabiyotlar 
 Jabborov, Ahmadjon. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Musiqali teatr
Musiqali film

Musiqali film – kino va televideniye asari; unda musiqa asosiy oʻrinni egallab, filmning janri va dramatik qurilishini belgilaydi, syujet rivojlanishi, asar gʻoyasi va qahramonlar ichki dunyosini ochishga xizmat qiladi. 1920-yillarning oxirida ovozli kino bilan bir vaqtda musiqali film ham rivojlana boshladi. Rivojlanishning turli bosqichlarida musiqali filmning tuzilishi oʻzgarib bordi. Dramaturgiya, musiqa, vokal, xoreografiya va ijrochilik sanʼati sintezi turli koʻrinishlarda shakllana boshladi.

Tarixdagi birinchi musiqali film AQShda yaratilgan. Film nomi The Jazz Singer („Jaz xonandasi“) boʻlgan. Keyinchalik bunday turdagi filmlar Germaniya („Tabassumlar mamlakati“, „Koʻrshapalak“ va boshqalar) da yaratilgan. 1930-yillarga kelib musiqali filmning asosiy janrlari – lirik kinokomediya, filmrevyu, operetta, opera, balet shakllandi.

Oʻzbekistonda musiqali film yaratish 1940-yillardan boshlandi. Ikkinchi jahon urushi yillarida yaratilgan filmlarning aksariyatini film-konsertlar tashkil etdi. „Film-konsert“ (Y. Aʼzamov), „Frontdagi doʻstlarga“, „Vatan sovgʻasi“ (K. Yormatov), „Besh respublika konserti“ (Z. Sobitov) va boshqa shular jumlasidan. „Doyra raqsga chorlaydi“, „Musiqiy torlarimiz siri“ film-konsertlari, „Dilbarim“ film-komediyasi, „Dilorom“ birinchi oʻzbek film-operasi, „Jonlangan miniatyuralar“ („Suhayl va Mexri“, L. Fayziyev; M. Leviyev) filmbaleti va boshqa filmlarda musiqadan oʻrinli foydalanishga, mavzuga hamohang ekran tilini kashf etishga muvaffaq boʻldilar. „Oʻzbektelefilm“ da yaratilgan „Shashmaqom“ (T. Akromov), „Menga qoʻshiqchizib ber“ (L. Inozemseva), „Men balerina“ (Sh. Mahbubov) kabi filmlarda milliy madaniyatni, oʻzlikni anglash, qadriyatlarni eʼzozlash va yangi ijodiy izlanishlar koʻzga tashlanadi. Anʼanaviy oʻzbek aytim (vokal) va cholgʻu musiqa sanʼatini tiklash va rivojlantirishni targʻib qiluvchi „Xiva vaqti bilan soat yettida“, „Boysunda qor eriganda“, „Qalbingda xalq ohanglarini eʼzozla“ kabi film-konsertlar oʻzining milliyligi bilan ajralib turadi. 1987-yil Oʻzbekiston televideniyesida birinchi bor „Toʻmaris“ (rejissyor N. Mahmudov; U. Musayev) telebaleti qoʻyildi. „Maysaraning ishi“ (M. Abzalov), „Yulduzimni ber, osmon“ (F. Davletshin), „Monolog“, „Sevgi qoʻshigʻi“ (Bahodir Zokirov), „Mesh polvon“ (M. Abzalov) va boshqa keyingi yillar yaratilgan eng yaxshi musiqali filmlardir.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Ashirova, Mohina. Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Film janrlari
Musiqor

Musiqor (arab. — musiqachi) — 1) Urta va Yaqin Sharq adabiyotida mo-hir, oliy malakali bastakor, xonanda va sozanda; 2) Sharq xalqlarining qad. puflama cholgʻu asbobi. Bir tomoni yopiq, turli uzunlikda va bir xil diametrdagi bir necha (8—13) naychalarning parallel, uchburchak shaklidagi birikmasi. M. cholgʻu asbobi ilk bor Abu Abdulloh Xorazmiy (780—850) ning "Mafotix al-ulum" ("Ilmlar kalitlari", Leyden, 1899) qomusida sharxlangan. Urta asr Sharq miniatyuralarida tasvirlangan. taxminan 18-asrdan keyin Urta Osiyo musika amaliyotidan chiqib, keyinchalik unutilgan. M.ning ayrim turlari Ruminiya, Bolgariya, Moldaviya va Turkiyada muskal, Gre-siyada sevnitsa, Gruziyada larchemi, soinari, Litvada skuduchyay nomlari bilan mashhur; 3) Sharq adabiyotida afsonaviy qaqnus qushining nomlaridan biri.

Manbalar
Muskat daraxtlari

Muskat daraxtlari - doim yashil daraxtlar turkumi. 100—120 turi maʼlum. Eski Dunyoning tropik qismida tarqalgan. Ikkala yarim sharning tropiklarida oʻstiriladi. Xushboʻy Muskat daraxtlari (javabova)ning mevasi (yongʻogʻi) ziravor sifatida ishlatiladi, undan efir moyi olinadi.

Manbalar
Muskovit

Muskovit (ing. Muscovy) — slyudalar guruhiga mansub mineral. Kristallari taxtasimon, kam qollarda ustunsimon. Monoklinal singoniyali. Tangachasimon agregatlar, taxtasimon donador. M. odatda rangsiz, yashilroq, kizil. Qayishqoqligi mukammal. Zichligi 2,7—3,0 g/sm3, kattikligi 2,5—3. Turli xili maʼlum. M. kristallik strukturasiga muvofiq yupqa qavatlarga oson ajraladi. Shishasimon yaltiraydi. Tabiatda keng tarqalgan. Magmatogen va metomorfik jinslarningtarkibiy kismi. Pegmatit tomirlarda yirik kristall va uyum koʻrinishida uchraydi. Yaxshi elektr izolyasiya xususiyatiga ega. Sanoatda taxtasimon slyuda, slyuda kukuni va slyudali fabrikat koʻrinishida foydalaniladi. Oʻzbekistonda kengtarqalgan, biroq alohida kristall koʻrinishida juda kam uchraydi. Yirik kri-stalli xillari amaliy ahamiyatga ega. Xorijda Rossiya Federatsiyasi, Hindiston, Madagaskar Respublikasi, Kanada, AQSH, Braziliyada konlari bor.

Manbalar 

Minerallar
Muskul sistemasi

Muskul sistemasi - muskullar va ularning tutamlari majmui; odatda, biriktiruvchi toʻqima bilan birlashgan boʻladi. Harakatlanishda asosiy rol oʻynaydi. Bir hujayralilar va bulutlarda Muskul sistemasi boʻlmaydi, umurtqalilarda esa yaxshi rivojlangan (gavdaning 1/3—1/2 qismini tashkil etadi). Organizmning harakatlanishini, gavda muvozanatini, shuningdek, nafas olishni, organizmda ovqat va qonning siljishini taʼminlaydi. Muskul sistemasi toʻqimalarida kimyoviy energiya mexanik energiyaga aylanadi, natijada organizm bilan atrof muhit oʻrtasida issiklik almashinib turadi.

Manbalar
Muskul toʻqimasi

Muskul toʻqimasi - muskullarning asosiy qismini tashkil etib, ularning qisqarishini taʼminlaydigan maxsus ingichka tolalar. Uning asosiy qisqaruvchi elementi miofibrillarshr. Muskul toʻqimasi oraliq pardalar bilan oʻzaro birlashib alohida muskulni hosil qiladi, ularning sirti ham alohida parda bilan oʻralgan boʻladi.

Organizmdagi barcha Muskul toʻqimasi tuzilishiga qarab silliq Muskul toʻqimasi, koʻndalang targʻil Muskul toʻqimasi va yurak Muskul toʻqimasiga ajratiladi. Silliq Muskul toʻqimasi bir yadroli duksimon tuzilishga ega; mezenximadan (teri, meʼda-ichak devorlari, siydiktanosil aʼzolari, kon tomirlar Muskul toʻqimasi) va ektodermadan (soʻlak, ter va sut bezlari Muskul toʻqimasi) rivojlanadi. Koʻndalangtargʻil Muskul toʻqimasi koʻp yadroli muskul tolasidan tuzilgan boʻlib, skelet va yurak muskulidan iborat; ontogenezda mezodermadan rivojlanadi. Yurak Muskul toʻqimasi (miokard) koʻndalangtargʻil muskul tolalaridan tuzilgan boʻlsa ham gʻayriixtiyoriy qisqaradi. Muskul toʻqimasining vazifasi harakat elementlarining qisqarishidan iborat. Muskul toʻqimasida qisqaruvchi tuzilma (miofibrillar), trofik tuzilma (hujayra yadrosi va organellalari), muskul elementlarining qobigʻi hamda telofragmalardan iborat tayanch tuzilma farq qilinadi. Barcha muskul toʻqimalarida maxsus nerv oxirlari boʻlib, ular toʻqimaga nerv sistemasidan harakat impulslarini olib keladi va unda boʻlayotgan oʻzgarishlar haqida markaziy nerv sistemasiga maʼlumot berib turadi.

Manbalar
Muskul qisqarishi

Muskul qisqarishi - normal nerv impulsiga javoban muskulning kalta tortishi, muskullarning asosiy fiziologik xossalaridan biri. Qisqarish muskulning kaltalanishi yoki taranglanishida namoyon boʻladi. Muskul qisqarishi, odatda, biror ish bajarilishini taʼminlaydi. Muskul qisqarishida miofibrillar tarkibiga kiruvchi oqsillar: miozin va aktin ishtirok etadi. Muskul qisqarishi chogʻida har ikki oqsil oʻzaro taʼsir etib, aktomiozin kompleksini hosil qiladi. Muskul qisqarishi uchun zarur energiya, aktomiozin va adenozintrifosfat kislotattt oʻzaro taʼsirlashuvidan yuzaga keladi. Bundan tashqari, muhitda maʼlum miqdorda kalsiy ionlari Sa+2 boʻlgandagina Muskul qisqarishi roʻy berishi aniqlangan.

Manbalar
Muslim ibn Hajjoj

Muslim ibn Hajjoj, imom Muslim (817 yoki 821—Nishopur — 875) — muhaddis, imom. Imom Buxoriydan keyingi hadis ilmining bilimdoni. Fiqhdan ham yaxshi xabardor boʻlgan. Yoshligida koʻp mamlakatlarga safar qilgan, jumladan, Hijoz, Misr, Suriya, Iroqda boʻlgan. Ulamolarning qayd etishlaricha, u 300 mingdan ziyod hadisni oʻrganib chiqib, ulardan 12 mingtasini ishonchli (sahih) deb topgan va oʻzining "as-Sahih" ("Sahihi Muslim") asariga kiritgan. Toʻplam musannaf shaklida tuzilgan.

Mazmunan uni "Sahihi Buxoriy"ning oʻzginasi deyish mumkin, lekin u boshqa manbalarga asoslanib yozilgan. Muslim ibn Hajjoj isnodga alohida ahamiyat bergan. Kitob 52 boʻlimdan iborat, boʻlimlarning har birida oʻziga tegishli hadislar toʻplangan (masalan, dinning 5 arkoni toʻgʻrisidagi, nikohga doir, meros qoidalariga bagʻishlangan, qurbonlikka oid, paygʻambarlar va sahobalar toʻgʻrisidagi, oxirat haqidagi, axloqqa oid va tibbiy mazmundagi hadislar). Tarixiy va biografik mazmundagi hadislar bu kitobning boy manba sifatidagi qiymatini oshiradi. "As-Sahih" kitobi shariat boʻyicha qoʻllanma vazifasini oʻtashi lozimligi nazarda tutilgan. Bu asar ahli sunna nazdida 6 ta mashhur sahih kitobning ikkinchisidir.

Muslim ibn Hajjoj bundan tashqari fiqhga oid asarlar va muhaddislarga bagʻishlangan biografik toʻplamlar yaratgan, lekin yozganlari saqlanib qolmagan, bizgacha birgina "as-Sahih" asari yetib kelgan.

Manbalar
Kifoyat Muslimova

Kifoyat Muslimova (1916.1.5 -hozirgi Bishkek — 1996.20.4) — Oʻzbekiston xalq artisti (1954). Sahna faoliyatini 1933-yil Oʻsh oʻzbek musiqali drama teatrida boshlagan. 1934—37 yillar Toshkent ishchi yoshlar teatrida, 1937—87 yillar Samarqand oʻzbek musiqali drama va komediya teatrida ishlagan. M. oʻtkir harakterli obrazlarning yetakchi ijrochilaridan boʻlib, alohida mav-qega ega boʻlgan. Soʻzda qochirim M. ijodvda mu-him oʻrin tutgan. U yaratgan obrazlar oʻziga xosligi, toʻlaqonliligi, joʻshqin va ishonarli tasvirlanishi bilan ajralib turadi. Milfordxonim ("Makr va muhabbat"), Mehinbonu ("Farhod va Shirin"), Kabanixa ("Momaqaldiroq"), Xolnisa, Boʻston ("Shohi soʻzana", "Ayajonlarim"), Maysara ("Maysaraning ishi"), Surmaxon ("Yurak sirlari"), Ogudalova ("Sepsiz qiz"), Amaliya ("Otello"), Oydin opa ("Zarafshon qizi"), Risolat pari ("Toshbolta oshiq") kabi rollari bilan shuxrat qozongan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston xalq artistlari
1916-yilda tugʻilganlar
1996-yilda vafot etganlar
20-aprelda vafot etganlar
Musnad

Musnad (arab. — asoslangan, dalillangan, yaʼni isnodga asoslangan) — hadis toʻplamlarining ilk turi. M.da musannafyaan farq qilgan holda, hadislar ularni bir-biridan eshitgan shaxslar silsilasiga asoslangan holda (har bir hadis uni xabar qilgan shaxsning ismi bilan bogʻlangan holda) joylashtirilgan. Shariatning ilk vakillari — Molik ibn Anas va Ibn Hanbalnit hadis toʻplamlari M. turdagi toʻplamlardir.

Manbalar
Muso ibn Nusayr

Muso ibn Nusayr (?—716 yoki 717) — Umaviylarning Afrikadagi lashkar-boshisi, Sharqiy barbarlar yordamida Afrikaning shimolidagi dengiz sohillarini Tanjer shahriga qadar bosib olgan (706—709). Vizantiya tomonidan Seuta qalʼasi boshligʻi etib tayinlangan graf Yulian ham arablarga boʻysungan. Keng tarqalgan rivoyatga koʻra, aynan Yulian arablarni Ispaniyaga qarshi yurish qilishga undagan; bunga uning qizini vestgotlar qiroli Rodrig tomonidan haqorat qilinishi sabab boʻlgan. M. ibn N.ning mavlosi Toriq ibn Sayd 7 ming barbar bilan boʻgʻozdan Ispaniya sohiliga oʻtgan (qarang Gibraltar) va 711 yil Kadiks (baʼzi maʼlumotlarga koʻra Xeres dela Fronter) yaqinida gʻalaba qozongan va osonlik bilan boshqa shaharlarni birin-ketin egallay boshlagan. M. ibn N.ning bunga gʻayirligi kelib 712 yil 18 ming qoʻshini bilan oʻzi ham Ispaniyaga oʻtgan, Toriqni hibsga olib, Ispaniyani zabt etishni oʻzi nihoyasiga yetkazgan. M. ibn N.ning qudrati kuchayib ketishidan xavfsiragan xalifa uni Damashqqa chaqirtirib olgan (715); M. ibn N. ning mol-mulki tortib olingan.

Manbalar
Muso Sayramiy

Muso sayramiy, Mulla Muso ibn Mulla Isoxoʻja Sayramiy (1836-yil 23-avgust, Sayram tumani, Sharqiy Turkiston — 1917) — tarixchi, davlat arbobi, mudarris, adib va shoir. Muso Sayramiy uygʻur olimi Mulla Usmon oxun xalfadan Qurʼon, hadis, tarix, adabiyot, ilmi nujum, geografiya, arab va fors tillarini oʻrgangan. "Mulla Muso", "Bola mulla", "Mulla abjad" nomlari hamda "Sayramiy" taxallusi bilan shuhrat qozongan. 19-asrning oʻrtalarida Sharqiy Turkistonda tashkil toptan uygʻur davlati maʼmuriyatida har xil lavozimlarda ishlagan. Muso Sayramiy "Tazkiratul-avliyo, fi muftaxul imon" ("Avliyolar tazkirasi — imon kaliti", 1885), "Dar bayoni As-hobul qahf" ("Gʻor kishilari haqida", 1903), "Tarixi Aminiya" (1903), "Tarixi Hamidiya" (1908) kabi tarixiy asarlar va "Devoni masnaviy" (1907) sheʼrlar toʻplami, "Salomnoma" (1916) nomli asarlar muallifi. "Tarixi Aminiya" asarida Turkiston — Moʻgʻulistonda hukm surgan xonliklar va xonlar, Yorkend xonligi (1465 — 1759), uni Manjur-Xitoylar tomonidan bosib olinishi, yerli aholining mustaqillik uchun kurashlari hikoya qilingan. Muso Sayramiy asarlari Turkistonning 14—19-asrlar tarixini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.

Manbalar 

 

Qozogʻistonlik oʻzbeklar
Musobek

Musobek (19-asr) — Buxoro amirligining Rossiyaga yuborgan elchisi, miroxur, 1867-yil may oyi boshlarida Orenburgga kelgan va Rossiya bilan boʻlgan muzokaralarda qatnashgan. M. Buxoro amirligi bilan Rossiya oʻrtasidagi chegarani 1866-yil sentabrda Sirdaryoning soʻl qirgʻogʻi boʻylab belgilashni taklif qilgan. Birok, Rossiya Oʻratepa va Jizzaxdan ayrilib qolishni istamay, faqat Yangiqoʻrgʻonni berishga koʻngan. Yangi bitimda tovon toʻlash xdqida talab boʻlmagan. M. 1867-yil dekabrda Toshkentga, K. P. Kaufman huzuriga kelib amirning ruslar talablariga rozi ekanligini bildirgan. M. 1868-yil martigacha Toshkentda boʻlgan, uni mahalliy aholi va rus armiyasida xizmat qiluvchi musulmonlarni ruslarga qarshi kurashga daʼvat etganlikda ayblashgan. Rossiya Kattaqoʻrgʻonni bosib olgach (1867), M. amir elchisi sifatida 10-iyunda ruslar bilan muzokara olib borish uchun Samarqandga kelgan. Amir taxtdan voz kechishini, Makkaga, hajga borishga ruxsat olish uchun imperator bilan uchrashmoqchi ekanligini bildirgan. Birok, Buxoro amirligini tugatishni Rossiya rejalashtirmagandi. Shuning uchun amirlik saqlab qolinib, ogʻir shartlar asosida bitim imzolangan.

Manbalar
Musovot

"Musovot" (arab. — tenglik) — Ozarbayjondagi taraqqiyparvarlar tashkil qilgan milliy partiya (1911 — 1920). Ganja va Boku shaharlarida tuzilgan, dastlab "Musovot musulmon demokratik partiyasi" nomi bilan yashirin faoliyat koʻrsatgan. Asosan ziyolilar, milliy burjuaziya vakillari va ulamolardan iborat boʻlgan. Partiyaning gʻoyaviy rahbari va tashkilotchisi M. Rasulzoda, nashri dastlab "Ochiq soʻz", keyinchalik "Istiklol" va "Nash put" gaz.lari. Shiorlari — turklashmoq, islomlashmoq, zamonaviylashmoq boʻlgan. Musovotchilar bilan Turkistondagi taraqqiyparvarlar oʻrtasida aloqalar mavjud edi. Okt. toʻntarishidan soʻng "M." ozarbayjon xalqining mustaqillik uchun kurashiga rahbarlik qildi. 1918-yil sentabrda Bokuni qizil askarlardan ozod qilib, hokimiyat tepasiga kelgan musovotchilar politsiya, armiya va boshqaruv apparatini tashkil etishdi. Turkiya bilan harbiy va siyosiy itti-foq tuzilib, turk qoʻshinlari mamlakatga kiritildi. Biroq mintaqada bolsheviklar taʼsirining kuchayishi oqibatida "M."chilar hukumati faoliyati zaiflashdi. 1920-yil 28-aprelda Ozarbayjon Respublikasi kizil askarlar tomonidan agʻdarib tashlandi va sovet rejimi oʻrnatildi. Partiya faollari qamoqqa olindi. Ozodlikda qolganlari yashirin faoliyat koʻrsatib, keyinchalik xorijga ketishga majbur boʻldi. Ad.: Istoriya natsionalnix politicheskix partiy Rossii, M., 1997.

Manbalar 

Ozarbayjondagi liberal partiyalar
Musodara

Musodara — shaxsga tegishli mulkni pul toʻlamasdan, majburiy ravishda davlat ixtiyoriga oʻtkazish. Mulk uning egasidan faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda jinoyat yoki oʻzga huquqbuzarlik uchun sud qaroriga muvofiq olinadi va bahosi belgilanib, musodara qilinadi.

Oʻzbekistonda 
Oʻzbekiston Respublikasida mahkumning mulkini musodara qilish jazosi 2001-yil avgustida bekor qilingan (JK, 53-modda). Lekin jinoyat yoʻli bilan orttirilgan yoki jinoyat sodir etish vositasi boʻlgan mulk, albatta, musodara qilinadi (JPK, 211-modda).

Maʼmuriy huquqbuzarlikni sodir etish quroli yoki buyumi tuman (shahar) sudyasi, baʼzi hollarda — bojxona va soliq organlari tomonidan musodara qilinadi (Oʻzbekiston Respublikasi, MJK, 27-modda). Jumladan, bojxona nazorati chogʻida topilgan huquqbuzarlik ashyolari, transport vositasi olib qoʻyilib, baholanadi va sudya yoxud bojxona organining boshliklari tomonidan musodara qilinadi (Bojxona kodeksi, 186-modda).

Manbalar

Havolalar 
 Mulkingizni musodara qilmoqchi boʻlsalar, Oʻzbekcha Vikipediyaga „arz qiling“, Ozodlik radiosi, 24-aprel, 2014