Voronej tarixi

Voronej — Rossiyaning uzoq tarixga ega boʻlgan,Yevropa qismida joylashgan shahar boʻlib, ushbu shahar 1586-yil tashkil topgan.

Tarixi 
Zamonaviy shahar XVI asrda Don daryosining irmogʻi boʻlgan Voronej daryosi nomi bilan atalgan."Voronej" nomining kelib chiqishi toʻgʻrisida tarixchilar va mahalliy tarixchilar tomonidan bir qancha nazariyalar keltirilgan va bularning hech birini notoʻgʻri deya talqin qilib boʻlmaydi. Bunga asosiy sabab „Voronej“ soʻzini asoslab beruvchi gipotezalarning hech biri muammoning yagona mumkin boʻlgan yechimi sifatida soʻzsiz qabul qiladigan darajada yaxshi asoslanmaganligidadir.  .
1947-yilda Fin-Ugor filologiyasi boʻyicha konferensiyada leningradlik tadqiqotchi A. I. Popov „Voronej“ soʻzini geografik nom va mordovcha „vir“ — oʻrmon soʻzlari birligidan iborat deb aytgan. Bu fikr dastlab mutaxassislar tomonidan qoʻllab quvvatlanmaydi. M. N. Melkheev va V. A. Nikonov fikrni maʼqullashmaydi, biroq O.N.Trubachev va V.N.Toporov fikrni qoʻllab quvvatlashgan. Keyinchalik yana bir mahalliy tarixchi A. V. Kozhemyakin ham bu fikrni qoʻllab-quvvatlagan. 1968-yilda toponimik xatolar V. Juchkevich tomonidan „Umumiy toponimika“  darsligida tahlil qilingan.
2000-yilda "O slove „Voronej“" maqolasida mahalliy tarixchi Ya. P. Mulkidjanyan"Voronej" soʻzini shahar nomi va eroncha „varu“ soʻzlari birligidan iborat, chunki daryo keng tekislikka ega va oʻrta tosh asrida daryo boʻyida eron tilida soʻzlashuvchi qabilalar yashagan deb oʻz fikrini asoslab oʻtgan. Oʻz maqolasi sharhida, P. Medvedev Voronej gidronimining Meotida (Azov dengizi) ga oqib oʻtadigan Gerodot tomonidan tilga olingan Oar daryosi nomi bilan bogʻliqligi haqida fikr bildirgan.  .
2003-yilda arxeologlar A. Z. Vinnikov va A. T. Sinyuk, farqli oʻlaroq. P. Zagorovskiyning fikriga koʻra, Voronej daryosining nomi XI-XII asrlarda paydo boʻlmagan, lekin XVIII asr oxiri yoki XIX asr boshlarida bu yerga kelgan slavyanlar tomonidan berilgan deb ishonishgan.

Voronej hududidagi eng qadimgi aholi punktlari 
Voronej oʻlkasi qimmatbaho arxeologik yodgorliklarga boy hisoblanadi. Hozirda ularning yuzdan ortigʻi zamonaviy shahar va uning atrofidagi hududlarga toʻgʻri keladi. Qadimgi manzilgohlardan bronza davri manzilgohlari, qadimgi aholi punktlari va ilk temir davri (miloddan avvalgi I ming yillik) manzilgohlari maʼlum. Eramizning III asr oʻrtalari skif va sarmat qabilalarining merosi), slavyan aholi punktlarining oʻziga xos majmuasi (VIII — XI asr boshlari), turli davrlardagi qabristonlar  ni ham bular sirasiga kiritish mumkin.
XIX asr oxirida mahalliy tarixchilar L.B.Vaynberg va E.L.Markovlar birinchi boʻlib asosiy aholi punktlarining tarixi va madaniy hayotini yoritishga kirishishgan. Ularning uzoq izlanish faoliyatlari natijasida kitob-albom yaratildi.Mahalliy tarixchilar bu hududda yashagan aholini „Kazar“ yoki „Xazar“ deb atashgan  . 1928-1929-yillarda leningradlik olim P.P.Efimenko boshchiligidagi Davlat Moddiy madaniyat tarixi akademiya ekspeditsiyasi ilk slavyan xalqi kelib chiqishini asoslab berishdi. Voronej daryosidagi Mixaylovskiy kordoni yaqinida XVIII-XIX asr boshlarida gʻayrioddiy katta (9 gektardan ortiq) va kuchli mustahkamlangan slavyan aholi punkti topilgan (ilgari, bronza va temir asrlarida kichikroq joyda yashashgan . Shu bilan birga, bir qator boshqa rus tadqiqotchilari boshqa joylarda: Oka havzasida; Kiyevdagi Dneprda ; Don boʻyida Titchixa qishlogʻida yashashgan deb yozib qoldirishgan.

XVII asr oʻrtalaridan Turkiya, Qrim va Kavkazdagi Rossiya va xorijiy elchilar Voronejga qoʻnib oʻtishgan. Shahar ularni barcha zarur narsalar, jumladan qurol-aslaha va qoʻriqchilar bilan taʼminlashi kerak edi. Taxminan bir vaqtning oʻzida Voronej Belgorod chizigʻining bir qismiga aylangan — asr oxirigacha Rossiya davlatini tatar reydlaridan himoya qilgan istehkomlar qurib bitkazilgan.
1670-1671-yillarda S. T. Razin boshchiligida dehqonlar urushi boʻlib oʻtgan. Qoʻzgʻolon Belgorod gubernatori G.. Romanovskiy boshchiligidagi chor qoʻshinlari tomonidan bostirilgan. Oʻsha paytda Belgorod gubernatori G.Romanovskiy boshchiligidagi chor qoʻshinlari shaharda qoʻzgʻolonning oldini olishga muvaffaq boʻldilar
1682-yilda sobor qarori bilan shizmatlarga qarshi kurashish uchun "Voronejskaya eparxiya" tuzildi. Yepiskop Mitrofan (1623-1703) 58 yoshida uning birinchi rahbari boʻldi.

Pyotr I islohotlari 

1695-yil qishda Voronej tumanida ikkinchi Azov kampaniyasini tayyorlash paytida 522 ta omoch, 42 ta dengiz kemasi, 134 ta raf tayyorlandi. Shahar tarixida birinchi marta Voronej daryosi boʻylab bunday koʻp miqdordagi yuk kemalari harakatlangan.
Biroq birinchi Azov kampaniyasi Rossiyaga katta gʻalabalar keltirmagan. Azov qal’asi zabt etilmadi.Shuning uchun Pyotr I uning qurilishini boshlashga qaror qildi. Voronej shahri strategik joylashuvi qulay boʻlganligi sabab tanlangan. Birinchidan, shahar Voronej daryosi boʻyida joylashgan boʻlib, u Donga quyiladi. Ikkinchidan, shahar yaqinida qurilish materiali sifatida foydalanish mumkin boʻlgan oʻrmonlar bor edi. Uchinchidan, Voronej aholisi daryo kemalarini qurish va boshqarish tajribasiga ega edi.

Ilmiy-ommabop nashrlar 
 1986-yilda shaharning 400 yilligi munosabati bilan pochta markasi chiqarildi.
 2010-yilda „Voronej — harbiy shon-sharaf shahri“ markasi chiqarildi.

Eslatmalar

Adabiyot 
 Voronej, gubernskiy gorod Voronejskoy gubernii // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.

Darsliklar

Ilmiy nashrlar 
 
 
 
 
 
 
 
 Protorchina V. M. K voprosu o sostave naseleniya g. Voroneja v period pervoy revizii // Iz istorii Voronejskogo kraya. Voronej, 1969. Vip. 3.
 Protorchina V. M. Naselenie g. Voroneja v period tretey revizii (1762—1765 gg.) // Tam je. Voronej, 1975. Vip. 5.
  Nauchniy redaktor — doktor istoricheskix nauk professor N. A. Dushkova, avtor knigi — kapitan 1-go ranga, nachalnik Voenno-Morskogo otdela voennogo komissariata Voronejskoy oblasti
  (nedostupnaya ssilka)
 
 Popov P. A. Voronej: drevnee slovo i drevnie goroda, a takje drevnie lesa i drevnie reki Rossii / P. A. Popov; poslesl. N. Yu. Xlizovoy. — Voronej : Kvarta, 2016. — 608 s. — ISBN 978-5-89609-437-1.
  Kniga laureat oblastnix konkursov uchebnikov i uchebno-metodicheskix posobiy 1994 i 1995 godov
Rossiya
Voronej
Voronej viloyatidagi Rossiyaning madaniy meros ob’ektlari