MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Komron

Komron, Komron Mirzo (1509, Agra — 1557, Makka) — shoir va davlat arbobi. Boburning oʻgʻli. Adabiyot, harb va siyosat ilmlarini dastlab otasi Boburdan, soʻngra oʻsha davrning yetuk olimlari, davlat arboblaridan oʻrgangan. Otasi hayotligida Qandahor va Kobul hukmroni edi. Bobur vafotidan soʻng Humoyunning farmoni bilan Panjob va Hind daryosi vohasi ham unga topshirildi. Shershoh Suriy Boburiylar davlatini bosib olgach (1540), ushbu vaziyatdan foydalangan K. ukasi Hindol Mirzo bilan qoʻshilib, Agrani egallaydi. Humoyun Eronga qochib, safaviylar shohi Tahmaspdan koʻmak soʻraydi. K. esa Afgʻonistonda ota mulkini asrab, mamlakatni obodonlashtirishga katta eʼtibor beradi. Shoirlar, olimlar, sanʼatkorlar, hunarmandlarni saroyiga chorlab, ularga moddiy va maʼnaviy jihatdan yordam koʻrsatadi. Kobulni ilmu hunar, adabiyot va sanʼat markaziga aylantiradi. Afgʻonistonning barcha viloyatlarini qoʻlga kiritib, oʻzini podshoh deb eʼlon qiladi. Oʻz nomiga xutba oʻqitib, tanga zarb qildiradi. 1545-yil Humoyun Erondan qarbiy yordam olib, K. tasarrufidagi Qandahor, Kobul, Gʻazna, Badaxshonni egallaydi. Jangda K. yengilib, asirga olinadi. Humoyun K.ning gunohidan kechib, unga Koʻlob hokimligini beradi. Ammo 1 yildan soʻng Humoyunning Balxga ketganidan foydalangan K. yana akasiga qarshi chiqadi. Kobul yaqinidagi Tangihoda boʻlgan jangda K. yengilib qochadi (1550), ukasi Askariy Mirzo asirga olinadi. K. pushtunlar qabilasining sardori Odam Kaxkardan yordam soʻraydi. Odam Kaxkar pushtunlarning mehmondoʻstlik odatlariga xilof ravishda K.ni Humoyunga toʻtib beradi. Humoyun yana K.ning gunohidan kechmoqchi boʻlganida, arkoni davlat bunga yoʻl qoʻymaydi. Natijada Humoyun K.ni koʻziga mil torttiradi. K. Kaʼbani ziyorat qilib, 3 yil Makkada yashaydi va shu yerda vafot etadi. U Muhammad (sav) ning katta zavjalari Xadicha qabrining oyoq tomoniga dafn qilinadi.

K. devonining 3 ta qoʻlyozma nusxasi saqlanib qolgan. Ulardagi turkiy sheʼrlar: 40 gʻazal, 21 fard, 26 rubo-iy, 3 qitʼa, 9 masnaviy va tarkibband (1114 misra). Dariy tilidagi sheʼrlar: 26 gazal, 22 fard, 4 ruboiy, 3 qitʼa, 4 masnaviy (346 misra). Devonining qoʻlyozma nusxalariga kirmagan dariy tilida bitilgan baʼzi gʻazal, ruboiy va fardlar turli tazkira va bayozlardan topilgan. K.ning hozirgacha maʼlum dariy tilidagi sheʼrlari 418 misradan iborat. K. otasi Bobur kabi, asosan, gʻazal janrida ijod qilgan. Gʻazallarida koʻproq soʻfiyona qarashlar aks etgan ("Zihi har zarradin husnung huvaydo..."). Borliq va undagi barcha narsa-hodisalar Yaratganning tajallisi boʻlib, butun olam oʻzining turli shakllarda tovlanishidan boshqa narsa emasligi kabi maʼlum darajada panteizmga yaqin turuvchi gʻoyalarni ilgari suradi. Shoirning masnaviylari, asosan, irfon va tasavvuf, hikmat va pand-nasihat, axloqiy va maʼnaviy mavzularga bagʻishlangan. K. devoni qoʻlyozma nusxalari Hindistonning Pat (Xudobaxsh kutubxonasi, inv. №470) va Kalkutta (Osiyo jamiyati qoʻlyozmalar fondi, inv. №668) shaharlarida saqlanadi.

Manbalar 

 Devon, T., 1993.

Adabiyot 
 Hasanxoja Nisoriy, Muzakkiri ahbob, T., 1993; Fayziyev T., Temuriylar shajarasi, T., 1995.

Habib Abdunazar.

Shoirlar
Komsomolsk-Amur

Komsomolsk-Amur - Rossiya Federatsiyasi Xabarovsk oʻlkasidagi shahar (1932-yildan), Amur daryosi sohilidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi qariyb 312 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Qora metallurgiya, kemasozlik, mashinasozlik, neftni qayta ishlash, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari, 3 oliy oʻquv yurti, teatr, oʻlkashunoslik va badiiy muzeylar bor. K.-A.ga 1932-yil asos solingan.

Manbalar
Komstok qurti

Komstok qurti, kometok chervetsi (Psiudococcus comstocki Huw.) — koksidiyalar kenja turkumiga kiradigan hasharot, ichki va tashqi karantin obyekti. Birinchi marta 1890-yilda AQShning Kaliforniya shtatida D.Komstok tomonidan topilgan. Urgʻochisining tanasi uzunligi 3–4 mm, tuxum qoʻyish davrida 5–6 mm ga yetadi. Tanasi oq mumsimon parda bilan qoplangan, chetlarida 17 juft mumsimon oʻsiq, shu jumladan, tana uzunligining yarmigacha boradigan ikkita dum ipi bor. Koʻzlari yirik, moʻylovlari 8 boʻlimli, erkagi 1,2—1,5 mm uzunlikda, qanotli, tusi qizgʻish, koʻzlari qora, qizil doiralar bilan oʻralgan. Moʻylovlari 10 boʻgʻimli. Urgʻochisi 600 ga yaqin tuxum qoʻyadi. Tuxumining kattaligi 0,3 mm, oval shaklda. Daraxtlar kovagida, oʻsimlik ildizlarida, xazon orasida, devor yoriqlarida tuxumlik bosqichida qishlaydi.

Bir yilda 3—4 avlod beradi. Aprel oyida tuxumdan chiqqan qurtlar zararlagan tut daraxti novdalari qingʻir-qiyshiq boʻlib, barglar sargʻayadi va qurib qoladi, daraxt tanasi, ildizlari va shoxlarida ishish va yoriqlar hosil boʻladi. Qurt tezagi bilan ifloslangan tut bargi esa ipak qurti uchun zararlidir.

Komstok qurti tut daraxtidan tashqari, shaftoli, anor, makkajoʻxori, kartoshka, karam, pomidor, qovun, tarvoʻz va bir qator boshqa koʻpgina daraxtsimon va oʻtsimon oʻsimliklarning tanasi, poyalari, shoxlari, barglari, kurtaklari, shona, gʻuncha, gullari, mevalariga va 5—6 sm chuqurlikda tuproqsagi ildizlarining yuqori qismiga zarar yet-kazadi (oq momiqqa oʻxshagan qoldiq qoldiradi). Komstok qurti Oʻzbekistonga 1939-yilda Yaponiyadan keltirilgan tut koʻchatlari bilan kelib qolgan.

Kurash choralari: eng afzali biologik usul. Komstok qurtining kushandasi boʻlgan psevdafikusni koʻpaytirib, zararlangan hududlarga tarqatish lozim. Agrotexnika tadbirlarini oʻz vaqtida oʻtkazish; begona oʻtlar, koʻzda xazonlarni va qurigan shox-shabbalarni yigʻishtirib yoqib tashlash; ekiladigan yangi koʻchatlarni maxsus xonalarda dezinfeksiya qilish shart (qarang Chervetslar). Sulton Ashmuhamedov, Norqoʻzi Ergashev.

Manbalar
Kon

Kon — Yer poʻstining maʼlum maydonida tabiiy holda toʻplangan va ishlab chiqarilishi iqtisodiy jihatdan foydali boʻlgan qazilma boyliklar (mineral yoki mineral agregatlari). Zahirasi, sifati, ahamiyatiga qarab, kichik, oʻrta va katta K.lar boʻladi. Masalan, temir K.lari zahirasi mln. tonna boʻlsa kichik K., 10 mln. t boʻlsa, oʻrta K., 100 mln. t dan ortigʻi katta K. hisoblanadi (qarang Foydali kazilma koni).

Manbalar
Kon kombayni

Kon kombayni — foydali qazilmalar yoki togʻ jinslarini umumiy massadan ajratib olish, maydalash va transport vositalariga ortish ishlarini bir yoʻla bajaradigan kon mashinasi. Asosiy qismlari: kon jinslari massivini buzib, ularni maydalaydigan ish organi; yuklash organi; harakatlantiruvchi dvigatellar; siljitish mexanizmlari; havosini yangilab turish va changlarni toʻtib qolish qurilmalari; boshqarish organlari. Foydali qazilmalarni qazib chiqarish uchun moʻljallangan Kon kombayni — tozalash kombayni, kon yoʻlaqlarini tayyorlash uchun moʻljallangan Kon kombayni — oʻ t i sh kombayni, uchastkada lavani birinchi ishga tushirish uchun moʻljallangan Kon kombayni — k ye s i sh kombayni deb ataladi.

Tozalash Kon kombayni ning qiya, yotiq va tik qatlamda ishlovchi; juda yupqa (0,8 m gacha), yupqa (0,81 — 1,21 m), oʻrtacha yupqa (1,21—3,5 m) va qalin (3,5 m dan yuqori) qatlamlardan qazib oladigan; shuningdek, tor joyni kamraydigan va keng joyni kamraydigan xillari bor. Tik qatlamda ishlovchi kombaynda koʻmir yuklovchi qismi boʻlmaydi. Tozalash Kon kombayni dagi asosiy ish organlari: kesuvchi zanjirlari boʻlgan bir yoki bir necha bar (rama)lardan iborat boʻlgan barli; aylanish oʻqi vertikal yoki gorizontal joylashgan barabanli; aylanish oʻqi gorizontal joylashgan shnekli; burgʻilash ish organlari. Boʻlardan tashkari, birlashtirilgan (mas, burgʻilash va barabanli) ish organlari ham qoʻllaniladi. Tozalash Kon kombayni kombaynga montaj qilingan mexanizm, kanat yoki gusenitsa yordamida harakatlanadi. Oʻtish Kon kombayni foydali qazilmani yoki jinslarni asosiy massadan ajratuvchi, strelkasimon, burgʻili (rotorli, rotorli-planetarli) va tebranma ish organiga ega. Ular gusenitsali, odimlovchi aralash harakatlantirgich yordamida harakatlanadi. Yuklash organi kovsh, sidirgichli konveyer, shnek va boshqa koʻrinishda boʻladi. Oʻtish kombaynlari yordamida butun kon yoʻlaklari ochib boʻlingach, shaxta maydoni lava deb ataluvchi ish uchastkalariga boʻlinadi. Har qaysi lavada tozalash kombaynlarida qazilmani qazishga kirishishdan oldin kesish Kon kombayni yordamida kon massasi butun lava boʻylab kesiladi. Bu kombayn bilan istalgan qatlamdagi koʻmir katlamini kesish mumkin. Bunday Kon kombaynining ish organi ikki sharnirli zanjiri boʻlgan tebranuvchi qoʻshaloq bardan iborat. Qazib chiqarilgan foydali qazilma yoki togʻ jinslari yuklash organi yordamida konveyerta ortiladi.

Manbalar
Konakri

Konakri — Gvineya poytaxti (1958). Tombo orol va Kalum yarim orolda joylashgan (oʻzaro damba orqali bogʻlangan). Aholisi 1558 ming kishi (1997). Iqlimi nam va quruq mavsumli ekvatorial, mussonli ikdim. Yanvarda oʻrtacha temperatura 23°, iyulda 22°; yiliga oʻrtacha 4300 mm yogʻin yogʻadi. Dengiz porti orqali chetga mi-nerallar va q. q. xom ashyolari chiqariladi. Konakri — Gvineyaning temir yoʻl markazi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Konakri — yirik iqtisodiy markaz, mamlakat ishlab beruvchi sanoatining katta qismi shu yerda joylashgan. Oziq-ovqat, kurilish materiallari, kimyo, toʻqimachilik, metallsozlik, sement, poligrafiya sanoati korxonalari bor. Shahar atrofida sabzavotchilik rivojlangan.

Shahar 1884-yilda susular qishlogʻi oʻrnida vujudga kelgan. 1895—1958-yillarda Fransiya Gvineyasining maʼmuriy markazi. Konakri uzunasiga choʻzilgan: janubi-gʻarbi — port va temir yoʻl vokzali joylashgan eski shahar qismidan iborat, yangi shimoli-sharqiy qismi esa maʼmuriy markaz, aeroporti ham oʻsha yerda. 20-asrning 2-yarmida Konakrida koʻplab zamonaviy maʼmuriy va turar joy binolari qurildi. Ilmiy muassasalar, Milliy kutubxona, Milliy muzey, Xalqlar saroyi bor.

Manbalar 

Gvineya
Konveyer

Konveyer (ing. conveyer — tashuvchi) — toʻkma, donali, boʻlak-boʻlak yuk yoki buyumlarni, asosan, qisqa, baʼzan uzoq, masofaga uzluksiz va bir xil maromda tashiydigan mexanizm. Vazifasiga koʻra, transport (yuk tashiydigan) va texnologik (texnologik operatsiyalarni oʻzaro bogʻlaydigan) xillarga boʻlinadi. Tortish organi boʻlgan va tortish organi boʻlmagan turlari bor. Elektrik yuritma bilan harakatlanadigan mexanik konveyer keng tarqalgan. Bunday Konveyerlarning tortish organlari lenta, zanjir va kanatdan iborat boʻlib, ular yordamida buyum yoki yuklar tashiladi. Yuk tashish organlarining turiga koʻra, dasturli boshqariladigan lentali, koʻraqli, plastinkali, osma, shuningdek, kovshli, aravachali va boshqa turlarga; tortish organi boʻlmagan vintli (shnekli), inersion (chayqaluvchi, tebranma), rolikli (rolgang), odimlovchi (quymachilik, yigʻuvchi) va boshqa turlarga boʻlinadi. Lentali konveyer bilan, asosan, donali yuklar tashiladi. Zanjirga biriktiriladigan moslamaning tuzilishiga qarab, zanjirli konveyerlar plastinkali, koʻrakchali va aravachali boʻladi. Plastinkali konveyerlar, asosan, boʻlak-boʻlak materiallarga moʻljallangan boʻlib, yukni qiya yunalishda tashishga imkon beradi, mayda koʻmir va rudalarni surish uchun ishlatiladi. Kovshli va aravachali konveyerlar ayrim korxonalarda (metallurgiya va kimyo kombinatlarida), asosan, toʻkma yuklarni tashish uchun ishlatiladi. Bugʻdoy, un, sement, shagʻal, qum, mayda koʻmir qabilarni yaqin masofaga tashish uchun vintli Konveyerlar qoʻllaniladi. Toʻp qilib yigʻilgan yoki yashiklarga joylangan yuklarni pastga tushirish uchun rolikli (gravitatsion) konveyerdan foydalaniladi. Bunday konveyerlarda yuk oʻz ogʻirligi bilan pastga toʻshadi. Inersion Konveyer toʻkma kjni gorizontal va qiya yoʻnalishda qisqa masofaga tashish uchun moʻljallanadi. Bunday Konveyerda yuk inersiya kuchi hisobiga harakatlanadi. Boʻlardan tashqari, yuklar suyuqliklar bilan birga nasoslar yordamida quvur yoki novlarda harakatlanadigan gidravlik, yuklar yoki buyumlar ventilyatorlar yordamida hosil qilinadigan bosimlar farqi hisobiga quvurlarda harakatlanadigan pnevmatik konveyerlar bor. Maxsus ishlarga moʻljallangan konveyerlar elevator va eskalator deb ataladi.

Manbalar 

Ishlab chiqarish
Transportyor

Transportyor (lot. transportda tashiyman) — 1) mashinasozlikda — konveyerning ikkinchi nomi; rolikli Transportyor rolgang, vintli Transportyor shnek deb ataladi; 2) qishloq xoʻjaligida — mahsulotlarni uncha uzok, boʻlmagan masofaga uzluksiz yoki muayyan maromda tashish (uzatish) uchun moʻljallangan mashina. Mahsulotlar (kartoshka, sabzi, lavlagi, sholgʻom va boshqalar)ni transport vositalaridan tushirib, omborxonaga uzatish, daladan yoki omborxonadan transport vositalariga ortish; qoʻy junini yungtaroshning ish oʻrnidan tarozi apparati turgan joygacha uzatish uchun moʻljallangan Transportyorlar boʻladi. Transportyor tizimining asosiy qismlari: qabul bunkeri, kurakli koʻtarish transporte ri, buriluvchi yuklash transportyori, rama (yurish qismi bilan), gidrotizim, harakatlantirish uzatmasi, elektr dvigateli va boshkarish pulti. Jun uzatish Transportyori elektr dvigatel, reduktor, yoʻnaltiruvchi silindr, uzluksiz tasma va karkasdan iborat. Bunday Transportyor tasmasining kengligi 55 sm gacha, tasma ish kismining uz. 45 va 25 m boʻladi. Yung Transportyor i chorvachilikda keng qoʻllanadi.

Manbalar  

 
Mashinasozlik
Qishloq xoʻjaligi
Konvektor

Konvektor (lot. convecto — olib kelaman) — markaziy isitish tizileddagi isitish asbobi; undan umuman barcha issiqlik konveksiya yoʻli bilan isitiladigan xonaga oʻzatiladi. 
 qizdirish elementi boʻlgan K., kojuxli va kojuxsiz K. lar bor. K. turar joylar, jamoat va sanoat binolarida qoʻllaniladi.

Manbalar
Konveksiya

Konveksiya (lotincha: convectio — keltirish, eltib berish) — 1) suyuqlik, gaz va sochiluvchan muhitlarda shu muhitdagi modda oqimi orqali issiqlikning koʻchishi. Tabiiy (erkin) va majburiy xillari mavjud. Tabiiy K. ogʻirlik kuchi maydonidagi oquvchi yoki sochiluvchan moddalar notekis qizdirilganda vujudga keladi. Kuchliroq qizdirilgan moddaning zichligi kamroq boʻladi va Arximed kuchi GʻL = Dr- V taʼsirida kamroq qizdirilgan moddaga nisbatan koʻchadi, bu yerda Dr — qizdirilgan modda va atrof muhit zichliklari farqi, V — qizdirilgan modda hajmi. K. yoʻnalishi ogʻirlik kuchi yoʻnalishiga teskari boʻladi. K. modda temperaturasini tenglashtirishga olib keladi. Majburiy K.da modda koʻchishi, asosan, biror qurilma (nasos, aralashtirgich va boshqalar) taʼsirida sodir boʻladi. Bu yerda issiqlik koʻchishi jadalligi faqat yuqorida aytilgan omillarga emas, balki moddaning majburiy harakati tezligiga ham bogʻliq; 2) atmosfera qatlamida havo almashinishi. K. tufayli momoqaldiroq roʻy berishi, sel, doʻl yogʻishi mumkin. Baʼzan, atmosfera fronti (oqimi) boʻlib, issiq va sovuq havo qatlami koʻchadi, pastdan yuqoriga issiq havo koʻtariladi va har 100 m balandlikka koʻtarilganda 1° soviydi, lekin kondensatlanish, inversiya tufayli havo juda baland koʻtarilishi mumkin emas. Termik K. yoz kunlari quruqlikda, qish kunlari esa dengiz sirtida hosil boʻladi; 3) zaryadlangan jism bilan birga zaryad koʻchishi. Atmosferada havo massasi yoki bu-lutlar elektr zaryadini koʻchiradi, bunda hosil boʻlgan tok K. toki deyiladi; 4) koʻl, dengiz yoki okeanlarda suvning vertikal harakati. Bunday K. suv temperaturasi yoki shoʻrligining oʻzgarishi suv zichligining oʻzgarishiga olib keladi. K. tufayli suvning fizik va kimyoviy tafsilotlari muvozanatlashib turadi, suvning pastki katlamlarida, shuningdek, qish oylarida okeanlar sohillarida ob-havo issiqroq boʻladi.

Manbalar
Xalqaro konvensiyalar

Xalqaro konvensiyalar - xalkaro shartnoma turlaridan biri; davlatlarning, odatda, bironbir ixtisoslashgan sohada oʻzaro huquq va majburiyatlarini belgilaydi. Koʻp tomonlama Xalqaro konvensiyalar umumiy xarakterdagi normalarni oʻz ichiga oladi (mas, xalqaro gumanitar huquq boʻyicha 1899 va 1907 yillardagi Gaaga konvensiyalari, 1949 yildagi Jeneva konvensiyalari va boshqalar). Aksariyat Xalqaro konvensiyalar BMT va uning ixtisoslashgan xalqaro tashkilotlari tomonidan qabul qilinadi.

Manbalar  

Huquq
Konvergensiya

Konvergensiya (lot. convergo -yaqinlashaman, oʻxshayman) (biologi ya da) — turli ajdodlardan kelib chiqqan organizmlarda bir xil tashqi muhit taʼsirida oʻxshash belgilarning paydo boʻlishi. K. natijasida vujudga keladigan belgilarning oʻxshashligi analogiya deyiladi. "K." terminini Ch.Darvin fanga kiritgan. K. har qanday organlar tuzilishiga tegishli boʻlishi mumkin. Tez soʻzuvchi togʻayli va suyakli baliqlarga dengiz sut emizuvchi hayvonlari — delfinlar tanasining oʻxshashligi; qushlar qanoti bilan sut emizuvchilar — koʻrshapalaqlar qanotining oʻxshashligi; barcha sakrovchi sut emizuvchilar gavda shaklining oʻzaro oʻxshashligi bunga misol boʻladi. Geografik jihatdan bir-biridan uzoqda joylashgan hududlarning oʻxshash yashash joylarida qator konvergent turlarni oʻz ichiga oluvchi butun biotsenozlar konvergent tarzda rivojlanishi mumkin. Mas, Avstraliyada xaltali sut emizuvchilarnknt evolyusiyasi dunyoning boshqa materiklarida yashovchi yoʻldoshli sut emizuvchilarga konvergent boʻlgan koʻpgina turlarning shakllanishiga olib kelgan (boʻri — xaltali boʻri, ayiq — xaltali ayiq, sichqon — xaltali sichqon va boshqalar).

Manbalar
Konvoy

Konvoy (gollandcha – konvooi) — 

 transport, harbiy asirlar, mahbuslar va boshqalarni qoʻriqlovchi harbiy boʻlinma, qism;
 harbiy transport va savdo kemalari otryadi hamda ularni dengizdan oʻtish chogʻida qoʻriqlab boruvchi jangovar kemalar. Ikkinchi jahon urushi davrida (1939—45) transport kemalarni koʻzatib borish maqsadida maxsus K’. kemalar yasalgan.

Manbalar @bmaxamadjonov
Kongeniallik

Kongeniallik (lot. con - birga va genius — ruh) — ruhiy, maʼnaviy jihatdan kishilarning bir-biriga mosligi, oʻxshashligi, mutanosibligi, yaqinligi. K. tushunchasi qadimdan psixologiya fanida qullanadi. Insonlar oʻrtasidagi oʻzaro yaqinlik, jismoniy, fiziologik, psixologik jihatdan oʻxshashlik muammolari kishilarni qiziqtirgan. Bu oʻxshashlikni aniqlashning muayyan mezonlari yaratilgan. Bu borada kuch, qomat, istara, chiroy odamlarning qiyosiy oʻlchami sifatida xizmat qiladi. Insonlar oʻrtasidagi ruhiy, fikr yuritish yoʻnalishi, tabiiy va irsiy omillar (isteʼdod, layoqat)ga taalluqli oʻta yaqinlik, mutanosiblik psixologiya fanining tadqiqot predmetiga aylangan. Bunday yondashuvning vujudga kelishiga asosiy sabab — kishilarni psixologik nuqtai nazardan muayyan tiplarga, toifalarga ajratgan holda ularga maxsus munosabatni amalga oshirishdir. Insonlar orasidagi K. ularning harakterida, qiziqishlari va maslaqlarida, institutilish va orzuistaqlarida mujassamlashadi. Shuningdek, K. odamlarning fikr yuritish surʼati, maromi, mantiqi, bilim doirasi orasidagi oʻta yaqinlik tufayli kelib chiqadi. Kishilar oʻzlarining xattiharakatlari, nerv sistemasi, temperament xususiyatlari bilan ham K.ni vujudga keltiradi. Buning natijasida tabiiyirsiy belgilari bilan oʻzaro oʻxshash psixologik tabiatli kishilar guruhi paydo boʻladi.

Manbalar
Konglomerat

Konglomerat (geologiyada) — dagʻal chaqiq choʻkindi togʻ jinsi, qum, shagʻal va tosh boʻlaqlarining birikib sementlanishidan hosil boʻladi. Temir oksidi, karbonat, gilli materiallar va silikat kislota K.da biriktiruvchi material rolini bajaradi. K.lar bir xil (monomikt) yoki turli togʻ jinslari boʻlaqlaridan (polimikt) tashqil topadi. Dengiz, koʻl, allyuvial, prolyuvial, bazal K. turlari bor. Togʻ va togʻ etaqlarida koʻp uchraydi. K.lar yoʻl qurish, beton plitalar tayyorlash va boshqa qurilish materiallari ishlab chiqarish da koʻplab ishlatiladi.

Manbalar 

 

Petrologiya
Kongo (xalq)

Kongo (bakongo) — bantu guruhiga mansub xalq. Zairda (6,6 mln.kishi), Kongoda (1,23 mln.kishi), Angolada (1,3 mln.kishi), Uganda va Gabonda yashaydilar. Umumiy soni 9,2 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Kongo tilida soʻzlashadilar. Negroid irqiga mansub. Dindorlari — asosan, xristianlar, sinkretik (mushtarak) va anʼanaviy diniy eʼtiqodlar ham mavjud. Dehqonchilik, hunarmandchilik, ovchilik bilan shugʻullanadilar.

Manbalar
Kongress

Kongress (lot. congressus — uchrashuv, majlis) — 1) odatda xalqaro miqyosda oʻtkaziladigan qurultoy, kengash; 2) ayrim davlatlarda parlament nomi (mas, Hindiston milliy K.i); 3) ayrim xalqaro tashqilotlarning oliy organi.

Manbalar
Kongress kutubxonasi

Kongress kutubxonasi (The Library of congress), AQSH Milliy kutubxonasi — jahondagi eng yirik kutubxonalardan biri. 1800-yilda AQSH kongressi tomonidan Prezident T. Jeffersonning kutubxonasi negizida bunyod etilgan. Jahonning 450 dan ortiq tillaridagi 90 mln.dan ziyod bosma nusxa saqlanadi (2002). Asosan, hokimiyat organlari, tadqiqot muassasalari, ilmiy xodimlar, xususiy firmalar va sanoat kompaniyalariga, shuningdek, keng jamoatchilikka xizmat koʻrsatadi. Kongress kutubxonasi universal fondi kuniga 31 ming bosma birlik bilan toʻldiriladi; jahon boʻyicha eng katta haritalar (3 mln.dan ortiq), 3,5 mln.dan ortiq musiqa — nota adabiyotlari, 30 mln.dan ziyod qoʻlyozma materiallar, katta miqdordagi kinofilmlar, mikrofilmlar fondiga ega. AQSH prezidentlari yiqqan kitob toʻplamlari 5,5 mingdan ortiq, xitoy va yapon adabiyotlari, noyob Amerika nashrlari saqlanadi. Kongress kutubxonasi 1500 mingdan ziyod kitobxonga 20 dan ortiq qiroatxonalari orqali xizmat koʻrsatadi. 20-asr boshidan boshlab Amerikadagi 117000 ga yaqin boshqa kutubxonalarni kataloglar bilan taʼminlaydi.

Oʻtgan asr oxirlarida optik disklar va boshqa yangi texnologiya vositalari yordamida "Amerika xotirasi" turkumi yaratila boshlandi, uning yordamida mahalliy kutubxonalar fondlari qad., nashr qilinmagan musiqa, tasviriy, dramatik asarlar, Amerika tarixiga oid kamyob materiallar bilan toʻldiriladi.

21-asrda Kongress kutubxonasi fondi dunyo ilm ahliga (internet yordamida) ochiq holga keltiriladi.

Manbalar 

Kutubxona
Kongruentlik

Kongruentlik (lot. congraens -oʻlchovdosh, ustma-ust tushuvchi) — geometrik figuralar toʻplamida aksiomalar yoki almashtirishlar gruppasi yordamida kiritiladigan ekvivalentlik munosabati. Yevklid geometriyasida ikki figuradan birini harakat yordamida ikkinchisi bilan ustma-ust tushirish mumkin boʻlsa, ular kongruent figuralar deyiladi.

Manbalar
Kondensatlanish reaksiyalari

Kondensatlanish reaksiyalari — ikki yoki bir nechta oddiy moddalardan murakkab birikmalar hosil boʻlishini tavsiflaydigan koʻp sonli reaksiyalar guruhining organik kimyoda nomlanishi. Bunda yangi uglerod-uglerod (S—S) bogʻlari hosil boʻladi. Kondensatlanish reaksiyalarida, koʻpincha, suv, vodorod, spirt, galogenvodorod va galogenlar ajraladi. Bu xildagi Kondensatlanish reaksiyalariga kroton kondensatlanish, benzoin kondensatlanish, aldol kondensatlanish, diyen sintezi va boshqa misol boʻla oladi. Bundan tashqari, geterotsiklik birikmalar hosil boʻladigan barcha reaksiyalar ham organik kimyoda Kondensatlanish reaksiyalari deb ataladi. Bu reaksiyalar jarayonida uglerod — uglerod, uglerod — geteroatom, geteroatom — geteroatom kabi yangi bogʻlar hosil boʻlishi mumkin. Odatda, eterifikatsiya, qayta eterifikatsiya, kislorod yoki azot va boshqa boʻyicha alkillash, atsillash reaksiyalari Kondensatlanish reaksiyalariga kirmaydi. Lekin bu sxemalarda polimerlar hosil boʻlishi polikondensatlanish reaksiyalari deyiladi. Kondensatlanish reaksiyalari sanoatda, lab.da keng qoʻllaniladi. Plastmassalar, loklar, sunʼiy tola va boshqa tayyorlashda ishlatiladigan koʻpgina sintez smolalar (mas, kapron) Kondensatlanish reaksiyalari bilan olinadi.

Manbalar