MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Graflik

Graflik — 1) Buyuk Britaniya, AQSh, Irlandiyadagi yirik maʼmuriy-hududiy birlik; 2) oʻrta asrlarda graf boshqargan merosiy feodal mulk.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grafo ...

Grafo... (yun. grapho — yozaman) — qoʻshma soʻzning tarkibiy qismi boʻlib xatga, dastxatga, tasvirlashga oidlik maʼnolari ifodasini anglatadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Graffitlar

Graffitlar (ital. grafﬁ to — tirnalgan) — imoratlarning devorlari va idishlar sirtiga tirnash yoʻli bilan chizilgan qad. yozuvlar, naqsh va suratlar. G. qad. odamlarning kasbi, qiziqishlari, sanʼati, turmushi xususiyatlari toʻgʻrisida muhim maʼlumotlarni saqlab qolgan. G. qad. qabilalarning jonli tilini bilishga imkon beradi. U paleografiya fanini yangi maʼlumotlar bilan boyitishda muhim ahamiyatga ega. Oʻrta Osiyoning qadimda aholi yashagan manzilgohlaridan topilgan G. ham ajdodlarimizning koʻhna madaniyati va yozuv namunalarini oʻrganishda manba boʻlib xizmat qilmoqda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grats

Grats — Avstriyaning jan.sharqidagi shahar. Mur daryosining ikkala sohilida joylashgan. Shtiriya yerining maʼmuriy markazi. Axrlisi 240,9 ming kishi (2000). Muhim transport yoʻllari tuguni. Kattaligi va iqtisodiy mavqei jihatidan mamlakatda Venadan keyin 2-oʻrinda. Sanoatining yetakchi tarmoklari: transport va qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, konchilik, metallurgiya va energetika sanoatlari uchun uskunalar, aniq mexanika va optika jihozlari i. ch. va b. Kimyo, oyna, koʻnchilik, toʻqimachilik, poligrafiya, oziq-ovqat sanoatlari ham rivojlangan. Un-t (1586-yildan), konservatoriya, muzey, opera teatri, sobor (16-asr) yepiskop saroyi (13-asr) va b. bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Gratsian Flaviy

Gratsian Flaviy (Flavius Greatianus) (359.18.4, Sirmiy — 383.25.8, Lugdu-num) — Rim imperatori (367—383). 367-yildan otasi Valentinian I (364—375) bilan birgalikda Rim imperiyasining gʻarbiy qismini boshqargan. Xristian dinining tarafdori boʻlgani uchun majusiy kohinlarni daromad va imtiyozlardan mahrum qilgan. 382-yil senatdan majusiylik ramzi — Zafar mehrobini olib tashlash haqida farmon bergan. 378-y.dan alemannlar va gotlarp qarshi urush olib borgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gregarinalar

Gregarinalar (Gregarinina) — sporalilar tipining sinfi. 500 ga yaqin turi bor. Turli umurtqasiz hayvonlarda, asosan boʻgʻimoyoqlilarda parazitlik qiladi. Uzunligi 10—15 mkm dan 16 mm gacha. Tanasi choʻziq, chuvalchangsimon; baʼzan dumaloq (tana boʻshligʻida parazitlik qiladigan G.). Koʻpchilik G. tanasining oldingi qismi ichak devoriga yopishadigan organoid-epimerit hosil qiladi. Tanasi pellikula qobiq bilan qoplangan, koʻpincha koʻndalang toʻsiq bilan 2 qismga: oldingi protomerit va keyingi deytomeritga boʻlingan. G. ichak devori yoki tana boʻshligʻida, baʼzan jinsiy bezlarda parazitlik qiladi. Asosan jinsiy yoʻl bilan koʻpayadi. Koʻpchilik G.da boshqa sporalilar uchun xos boʻlgan shizogoniya (jinssiz koʻp marta boʻlinish orqali koʻpayish) kuzatilmaydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Greyder

Greyder (ing . grader, grade — tekislash) — yoʻl ochish, ariq va zovurlar qazish, yer tekislashda ishlatiladigan mashina. Tirkama yoki oʻziyurar (avtogreyder), ogʻir, oʻrtacha va yengil xillari bor. Asosiy ish organi — tishli agʻdarma. Tuproqni qazib chetga toʻkadigan yoki bir yoʻla yuk tashish vositalariga ortadigan moslamalar bilan jihozlangan G.lar G. -elevatorlar deb ataladi. G.lar qurilish, qishloq xoʻjaligi va b.da ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Greyder-elevator

Greyder-elevator - uzluksiz ishlaydigan yer qazish mashinasi; disk, pichoq yoki boshqacha kesuvchi organ va elevator (transporter)lar bilan jihozlangan. Gruntni qazib tuproqni chetga chiqaradi yoki transport vositalariga ortadi. Yarim tirkama, tirkama va oʻziyurar xillari bor. Yoʻl qurishda, chuqur va kanallar qazishda ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Greyzen

Greyzen (nem. Greisen parchalanish) -metasomatik yoʻl bilan kelib chiqqan togʻ jinsi. Asosan kvars va tiniq slyudalar — lepidolit va muskovitdan iborat. Koʻpincha sanoatda ajratib olish maqbul boʻlgan darajada orasira qimmatli ruda minerallari (kassiterit, volframit, tantalit va b.) aralashgan boʻladi; bunday hollarda ularga ruda jinslari deb qaraladi. Qatlamlari, odatda, granit massivlarida, aksari ularning chekkalarida joylashgan boʻladi. G. greyzenizatsiya, yaʼni granit jinslarining magmadan ajralib chiqqan gaz va suyuq qorishmalar taʼsirida oʻzgarishidan vujudga keladi. Natijada dastlabki jinslar G.ga aylanadi. Oʻzbekistonning Zirabuloq-Ziyovuddin va Chatqol-Qurama toglarida uchraydi. G. nodir metallar va qimmatbaho toshlar (topaz, berill va b.) qazilmalarini izlab topishda yetakchi belgi hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Petrologiya
Greypfrut

Greypfrut (Gitrus paradisi Macf.) — rutadoshlar oilasiga mansub doimiy yashil subtropik oʻsimlik; meva turi. Vatani — Hindiston. Yovvoyi holda uchramaydi. AQSh, Yaponiya, Hindiston, Gruziyada, Kavkazning Qora dengiz boʻylarida yetishtiriladi. 

Daraxti baland (15 m), novdalari tikanli, bargi yirik, tuxumsimon, yaltiroq. Issiqsevar va namsevar. Guli oq, mevasi yirik (250—600 g), diametri 15 sm gacha boradi, yakka holda yoki 2—15 donasi bir shingilda yetiladi, yassiroq, baʼzan dumaloq, tusi koʻkimtirsargʻish, eti shirali. Poʻsti qalin (1 sm atro-fida), mazasi nordon-chuchuk. Noyabr— dekabr oylarida pishadi. 

Mevasi tarkibida 88—90% suv, 3,8—6,7% qand, 1,4—2,4% organik kislotalar, poʻstida 9,2—19% pektin moddalari; 100 g sharbatida 45 mg gacha S vitamini bor. Yangiligida yeyiladi, sharbat olinadi, kompot, murabbo tayyorlanadi. Hosildorligi 150 s/ga. Marsh sidlis, Dunkan, Foster, Sheddok, Gulripshskiy, gibrid № 1537 va b. navlari mashhur. Aksariyat trifoliatta payvand qilish bilan koʻpaytiriladi. 

G. agrotexnikasi apelsin, limon va b. sitrus oʻsimliklarnikiga oʻxshash. Oʻzbekistonda G. issiqxonalarda va tuvaklarda oʻstiriladi (qarang Sitrus mevalar).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻsimliklar
Mevalar
Daraxtlar
Mevali daraxtlar
Botanika
Hindiston
Yaponiya
AQSh
Gruziya
Greyfer

Greyfer (nem. Griefer, greﬁ n — qamramoq) — bir relsli osma aravacha va koʻtarish kranlarining yukni qamrab oluvchi moslamasi. Ikki va koʻp changalli xillari bor. Maʼlum burchakkacha ochilib-yopiladigan ikki changalli G. koʻp qoʻllaniladi. G. 0,5 dan 15 m2 gacha material sigʻadigan qilib ishlab chiqariladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aleksey Dmitriyevich Grekov

Aleksey Dmitriyevich Grekov (1873— 1957) — mikrobiolog va epidemiolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1940). Tibbiyot fanlari doktori (1935), professor (1946). Oʻrta Osiyoda birinchi oʻlka bakteriologiya laboratoriyasini tashkil etgan (1918). Lab. ulka bakteriologiya institutiga aylantirilgach (1921), Epidemiologiya va mikrobiologiya instituti direktori (1921—31), 1938-yildan umrining oxirigacha Toshkent Vrachlar malakasini oshirish instituti mikrobiologiya kafedrasining mudiri. Grekov Eron (1912) va Oʻrta Osiyoda (1924—28) ulat (toun) epidemiyasini tugatishda, chet eldan oʻlat oʻtishining oldini olish tadbirlarini koʻrishda faol qatnashgan. Grekov ich terlama va vaboga qarshi vaksina, chechak detriti ishlab chiqarish tashkilotchilaridan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Grek-turk urushi

Grek-turk urushi (1919—1922) — Gresiyaning Turkiyaga qilgan urushi. Antanta davlatlari Gresiyani qoʻllabquvvatlagan. G.-T. u. turk xalqining chet el bosqinchilariga qarshi milliy ozodlik harakatiga aylanib ketgan. Grek qoʻshinlarining son jihatdan ustunligi, texnik jihatdan mukammal qurollanganligiga qaramay, turk qoʻshinlari ularni bir necha marta (1921-yil 10-yanvar va 31-martda Inyonyuda, 1921-yil 23-avgust — 13 sentabrda Sakaryada, 1922-yil 30-avgustda Dumlupinarda) magʻlubiyatga uchratgan va 1922-yil 18 sent.ga kelib Anadolu hududini ozod qilishgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grelka

Grelka (rus. — isitkich) — badanning maʼlum joyini isitish uchun moʻljallangan moslama. Badanning G. qoʻyib isitiladigan qismida qon koʻp toʻplanib, ogʻriq yoʻqoladi. Rezina xaltacha shaqlidagi G. va elektr toki bilan isiydigan G. mavjud. Maxsus G. boʻlmasa, ogʻzi tiqin bilan mahkam yopiladigan shisha ishlatish qam mumkin. Ichiga issiq qum yoki qipiq solingan (quruq issiq) xaltadan foydalansa ham boʻladi. Rezina G.ga hajmining % qismigacha suv quyiladi va qolgan qismidagi havo ehtiyotlik bilan chiqarib yuboriladi, ogʻzidagi tiqin yaxshilab burab qoʻyiladi. G. juda issiq boʻlsa, oldin adyol ustidan, bir oz sovigach, choyshab ustidan, oxirida badanga qoʻyiladi. Kishi sovqotganda G. birinchi tibbiy yordam sifatida qoʻllanadi (qarang Sovuq olishi). Bemorni parvarish qilish, ogʻriqni qoldirish maqsadida G. qoʻyilganda, albatta, vrach bilan maslahatlashish lozim.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grenadyorlar

Grenadyorlar (frans. granidiers, grenade — granata) — Yevropa armiyalarida 17—20-asrlarda piyoda qoʻshin turi; qoʻl granatalarini otish uchun saralab olingan askar guruhi. 18-asr oxiridan saralangan piyoda qism va qoʻshinlar. Otliq G. ham boʻlgan. Yevropa armiyalarida 17-asrning oʻrtalarida paydo boʻlgan. 1667—70 yillarda Fransiyada G. piyoda jangchilarning maxsus qismi tashkil qilingan. Rossiyada G. rotalari birinchi marta 1694 yilda tashkil topdi. 1708 yilda G. rotalari 5 ta grenader polkiga ailantirilgan. 1811 yilda G. diviziyalari,1814 yil da esa G. korpuslari tashkil qilindi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grenaj

Grenaj (frans. graine — aynan urugʻ, don, grainage — ipak qurti tuxumini tayyorlash) — ipak qurti kapalagidan qurt tuxumi olish. Oʻzbekistonda sanoatbop tut ipak kurti tuxumi maxsus tuxumchilik zavodlarida (ularning soni 14 ta) va naslchilik maqsadlari uChun 3 ta pilla naslchilik st-yalari (Andijon, Fargʻona, Samarqand)da yetishtiriladi (qarang Ipak qurti tuxumi inkubatsiyasi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grenlandiya dengizi

Grenlandiya dengizi — Shimoliy Muz okeanining chekka dengizi hisoblanadi. Grenlandiya, Shpitsbergen, Medvejiy, Islandiya, Yanmayen orollari oraligʻida joylashgan. Maydoni  ni tashkil etadi. Oʻrtacha chuqurligi 1444 m boʻlib, eng chuqur joyi 5527 m ni tashkil etadi. Oʻrtacha suv hajmi 1740 km ga teng.

Iqlimi 
Grenlandiya dengizining iqlimi sovuq, arktika iqlimiga xosdir. Dengizning gʻarbidan Sharqiy Grenlandiya sovuq oqimi, sharqidan esa Golfstrimning tarmogʻi boʻlgan — Shpitsbergen iliq oqimi oʻtadi. Suvning oʻrtacha temperaturasi shimoliy qismida fevralda —6 C dan past, janub va janubi-sharqida 1—2° C, avgustda shimoliy-gʻarbida 0 °C dan past, janubiy-sharqida 6 °C gacha yetadi. Oʻrtacha shoʻrligi 33—35 promilliga teng. Har 12 soatda suv sathi 4,4 m gacha koʻtarilib, pasayib turadi. Suvining rangi koʻpincha yashil tusda boʻladi. Grenlandiya dengizida kit va Grenlandiya tyuleni shuningdek, baliqlar ovlanadi.
Asosiy portlari: Barensburg (Shpitsbergen orolida), Akyureyri (Islandiya orolida) hisoblanadi.

Manbalar 

Dengizlar
Grenlandiya kiti

Grenlandiya kiti, qutb kiti (Balaena musticetus) — sut emizuvchilar sinfining tishsiz kitlar kenja turkumiga mansub hayvon. Uzunligi 21 m gacha, boshi juda katta, ogʻiz boʻshligʻida tanglaydan oʻsib chiqqan 3–4 m keladigan 300—400 tacha shoxsimon plastinkalar — kit "moʻylov"lari bor. Orqa suzgichi boʻlmaydi. Usti va biqinlari kulrang yoki qora, tomogʻi va baʼzan qorni oqish. Mayda umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi. G. k., asosan, Atlantika okeani va Tinch okeanning shim. rayonlarida tarqalgan, hozir Chuqot va Bering dengizlarida kamdan-kam uchraydi. Kuzda urchib, bahorda (ikki yilda bir marta) uz. 5 m gacha boʻlgan 1 ta bola tugʻadi. 1946-yildan buyen ovlash man etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Alyaska shtati ramzlari
Grenlandiya tyuleni

Grenlandiya tyuleni (Pagophilus groenlandica) — tyulenlar oilasiga mansub sut emizuvchi hayvon, urugʻning yagona turi. Tanasining uz. 2 m gacha, ogʻirligi 150–160 kg . Tugʻilgan bolasi oq yoki sargʻish oq., uz. 80 sm ga yaqin. Voyaga yetgan erkaklarining ikkita qora, urugʻochilarining qoʻngʻir qanotsimon dogʻlari bor. Boshi kora. Atlantika okeanining shim. qismi va Shim. muz okeanida, jumladan Oq, Barens dengizlari va Kare dengizining gʻarbiy qismida tarqalgan. Koʻpayish va tullash davrida uchta populyatsiya (oq dengiz, nyufaundlend, yanmayen-norvegiya) hosil qiladi. Doimo mavsumiy migratsiya qiladi. Baliq va umurtqasizlar bilan oziqlanadi. Katta muz boʻlaklari ustida koʻpayadi. Homiladorlik davri 11 — 11,5 oy, 40 yilga yaqin umr koʻradi. 1—2 bola tugʻadi. Moʻynasi va yogʻi uchun koʻp ovlanishi tufayli soni 7—10 mln.dan (1950-yil) 1,75—2,5 mln. gacha (1960-yil) kamayib ketganligi uchun ovlash qatʼiy man qilingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gresiya inqilobi

Gresiya inqilobi (1821-29) (Gresiyaning mustaqillik urushi) — xalq inqilobi; Gresiya usmonlilar istibdodidan xalos boʻlib mustaqillikka erishgan. Asosan „Filiki Eteriya“ („Ahil jamiyat“) umummilliy yashirin tashkiloti aʼzolari tomonidan puxta tayyorlangan. 1821-yil mart (25-mart Gresiya mustaqilligi kuni)dagi qoʻzgʻolon bilan boshlangan. 1822-yil 12yanv. da Milliy majlis Gresiyaning mustaqilligini eʼlon qildi va birinchi grek konstitutsiyasi — Epidavr organik statusini qabul qildi (1822). 1822-yil yozida Moreya (Peloponnes yarim orol) ga bostirib kirgan 30 ming kishili turk armiyasi tor-mor qilingan. Turli tabaqa vakillaridan tashkil topgan inqilobiy kuchlar orasida ziddiyatning kuchayishi fuqarolar urushini keltirib chiqargan (1823-24 va 1824-25). 1827-yil Milliy majlis I. Kapodistriyani Gresiya prezidenti qilib saylagan. 1827-yil oktabrdagi Navarin jangida Usmonli turk imperiyasi floti yakson qilingan. Adrianopol sulh shartnomasi (1829)ga koʻra Turkiya Gresiya muxtoriyatini tan olgan (1830-yildan Gresiya mustaqil davlat). G.i.da xorijiy koʻngillilar ham qatnashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nikolay Gribachyov

Nikolay Matveevich Gribachyov [1910.6(19).12, Bryansk viloyati — 1992, Moskva] — rus yozuvchisi, jamoat arbobi. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941-45). "Shimoli-Gʻarb" (1935), "Urush yoʻllari boʻylab" (1945) sheʼriy toʻplamlari muallifi. "Gʻalaba"da bahor" (1948) dostonida, "Momaqaldiroqdan soʻng" (1952), "Aziz hamshaharlar" (1954), "Oʻy" (1955) sheʼriy va "Avgust oyi yulduzlari" (1958), "Tungi momaqaldiroq" (1964), "Mening daydi sevgim" (1967) nasriy toʻplamlarida zamondoshlarining mehnati va maʼnaviy goʻzalligi aks ettirilgan. "Amerika bilan yuzmayuz" (1959) asari xalqaro mavzuda. G.ning "Bahs" (1963) toʻplami adabiyotshunoslik masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 
 Dala kapalagi [Sheʼrlar, balladalar, dostonlar], T., 1980.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiyalik yozuvchilar
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Gribov Anisim

Gribov Anisim (17-asr) — rus diplomati. Ashtarxon (Astraxon)lik tijorat axlidan. G. boshchiligidagi 1-rus elchiligi (1641—43) Xiva xonining hamda Buxoro va Balx xoni Nodir Muhammadxonning huzuriga borib, rus podshohi Mixail Fyodorovichiint topshirigʻiga binoan diplomatik va savdo-sotiq aloqalarini rivojlantirishni taqlif qilgan. Bu taqlif Oʻrta Osiyoda kabul kilingan. Mixail Fyodorovich Oʻrta Osiyoga yoʻllagan G. boshchiligidagi 2-rus elchiligi esa koʻzlagan manziliga yetib boraolmagan. Soʻng , G. 1651-yil Eron shohi Abbos II huzuriga chopar etib yuborilgan. G. boshchiligidagi elchiliklar diplomatik missiya ekanligidan tashqari harbiy-strategik, josuslik va yirik savdo-sotiq ekspeditsiyalari ham edi. Mazkur elchiliklar hujjatlari Oʻrta Osiyoning 17-asr 40-y.lari tarixiga doir muhim manbadir.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aleksandr Griboyedov

Aleksandr Sergeevich Griboyedov [1795.4.(15).1, Moskva-1829.30.1 (11.2), Tehron, Tbilisida dafn etilgan] — rus yozuvchisi, diplomat. Moskva universitetining falsafa, til-adabiyot, huquq va fizikamatematika fakultetlarida oʻqigan (1806-10). Talabalik yillarida boʻlajak dekabrist (N.M. vaA. 3. Muravyovlar, I. D. Yakushkin, A.I. Yakubovich)lar bilan aloqada boʻladi. Keyinchalik rus mutafakkiri va publitsisti P.Ya. Chaadayev bilan yaqindan tanishadi. 1812-yilda koʻngilli boʻlib armiyaga xizmatga kiradi. Rossiyaning Erondagi elchisi boʻlib ishlayotgan vaqtida mutaassiblar tomonidan vahshiylarcha oʻldirilgan. G. dastlab fransuz yozuvchilariga taqlidan komediyalar („Yosh kelin-kuyovlar“ 1815; „Talaba“, 1817) yozgan. „1812-yil“ pyesasi (1824— 25) vatanparvarlik va fuqarolik ruhi bilan sugʻorilgan. „Aqllilik balosi“ (1824) komediyasi G.ga katta shuhrat keltirdi. Dastlab qoʻlyozma holida tarqalgan bu komediya rus adabiyoti, rus dramaturgiyasi va rus teatrining oʻsishida muhim bosqich boʻldi. G. bu asarda rus jamiyatidagi ijtimoiy va maʼnaviy qoloqlikni qattiq fosh qiladi, uning rivojiga toʻsiq boʻlib turgan zodagonlarning farosatsizligi, kaltafahmligi va xudbinligi ustidan kuladi. Asar fojiaviy ruhda yozilgan. G.ning „Aqllilik balosi“ komediyasi Toshkentdagi rus akademik drama teatrida sahnalashtirilgan.

Ad,: Piksanov N. K., A.S.Griboyedov i yego tvorchestvo, M., 1945; Lebedev A. A., Griboyedov. Fakti i gipotezi, M., 1980.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiyalik yozuvchilar
Grivna

Grivna (, ISO 4217: UAH) — Ukraina pul birligi. 1996 yilda karbovanes oʻrniga chiqarilgan. 1 Grivna = 100 kopeek. Xalqaro ifodasi UAH. Valyuta kurslari boʻyicha 1 AQSH dollari = 5,32 G; 1 G. = 130 soʻm 58 tiyin (2002, fevral)

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grivs Jon

Grivs Jon (1602 - 1652) - ingliz astronomi. Oksford (Angliya) universiteti prof. Yevropada birinchi boʻlib "Ulugʻbek ziji"ni tekshirgan. Unda berilgan yulduzlar jadvalidagi 98 yulduzning vaziyatini uz ichiga olgan birinchi ishi lotin tilida Oksfordda (1648) eʼlon qilingan. Shu yili Londonda geografik jadvallar, ikki yildan keyin esa xronologiyasi bosildi. Bu ikkala ishi "Ulugʻbek ziji" asosida yozilgan. G. asarlari 15-asr Samarqand olimlari ishlarini oʻrganish va yoyishga gʻarb olimlari diqqatini jalb etdi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Edvard Grieg

Edvard Hagerup Grieg (; 1843.15.6 - Bergen - 1907.4.9) -norveg kompozitori, pianinochi, dirijyor, norveg milliy musiqa maktabi asoschisi. Leypsig konservatoriyasini tamomlagan (1862). G.ning ijodiy faoliyati Norvegiya milliy yemadaniyati yuksalishi davrida shakllangan. U Kristianiya (hoz. Oslo sh.)da Musiqa akademiyasini (1867) va Musiqa jamiyati (hoz. Filarmoniya, 1871) ni tashkil etgan. Pianinochi va dirijyor sifatida Yevropa mamlakatlarida konsert berib, milliy kompozitorlar asarlarini targʻib etgan. G. xalq kuylarini toʻplab, koʻplarini qayta ishlagan ("Norveg raqslari", "25 ta xalq raqs va qoʻshigʻi" va b.). G. ijodida Norvegiya tabiati, xalq hayoti lavhalari nozik did bilan ifodalangan. Koʻpchilik asarlari kamer janrlarida: fortepiano pyesalari ("Xalq hayoti manzaralari", 10 daftardan iborat "Lirik pyesalar" va b.), violonchel bilan fortepiano, skripka bilan fortepiano (3 ta) va fortepiano uchun sonatalar, norveg, daniya va nemis shoirlari sheʼrlariga yozilgan romans va qoʻshiqlar (150 tadan ziyod), torli kvartet, kvintet va b. Eng yaxshi orkestr asarlari teatr bilan bogʻlangan (Ibsenning "Per Pont" pyesasiga 2 ta syuita, 1875; Byornsonning "Sigurd salibchi" dramasiga musiqa, 1892). Fortepiano va orkestr uchun konserti (1868), "Xolberg zamonidan" syuitasi (1885), "Simfonik raqslar"i (1898) mashhur. Shvesiya va Leyden musika akademiyalari (1872, 1883), Parij va Berlin sanʼat akademiyalari (1889, 1897) aʼzosi, Kembrij va Oksford universitetlarining musiqa doktori (1893, 1906). Oʻzbekistonda fortepiano va orkestr uchun konserti, "Per Gyung" syuitasi va kamer asarlari ijro etilmoqda.

Manbalar 

1943-yilda tugʻilganlar
1907-yilda vafot etganlar
15-iyunda tugʻilganlar
4-sentabrda vafot etganlar
Klassik musiqa
Vasiliy Grigoryev

Vasiliy Vasilyevich Grigoryev [1816.15(27)3- 1881.19.(31). 12] - sharqshunos.

Rossiya FA muxbir aʼzosi (1853), sharq adabiyoti dri (1863). G. Rossiyada birinchi boʻlib Sharq tarixi boʻyicha universitetda maʼruzalar qilgan. Rus tarixchilari orasida birinchilardan boʻlib Oʻrta Osiyo xalklari tarixi va madaniyatini oʻrganishga kirishgan.G. — 200 ga yaqin asar muallifi. Ilmiy ishlari orasida saqlar, Yunon-Baqtriya podsholigi, arab sayyohi Abu Dulafning Movarounnahrga sayohati, Xiva, Buxoro va Qoʻqon xonliklari haqidagi asarlari ilmiy qimmatga ega. G. ilmiy-pedagogik faoliyat bilan bir qatorda 35 yildan ortiq (1844 — 80) Tashqi ishlar vazirligida xizmat qilgan, jumladan Oʻrta Osiyo xonliklari va qirgʻizlar bilan ish olib boruvchi Orenburg chegara komissiyasi (1854 — 63) va Davlat matbuot ishlari Bosh boshqarmasi (1874 — 80) boshligʻi boʻlib ishlagan. G. oʻzining maʼmuriy faoliyatida podsho Rossiyasining siyosatini amalga oshirishga xizmat qilgan.

Manbalar 

1816-yilda tugʻilganlar
1881-yilda vafot etganlar
Rossiya kishilari
Olimlar
Turkologlar
Rossiyalik sharqshunoslar
Artur Grigoryan

Artur Razmikovich Grigoryan (1967.20.10, Toshkent) — bokschi. Xalqaro sport ustasi (1987). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sportchi (1991). Oʻzbekistonning koʻp karra chempioni. Oʻzbekistan davlat jismoniy tarbiya institutini tugatgan (1993). 1978 yildan boks bilan shugʻullanadi. Birinchi ustozi L. Ahmadjonov. G.ga 1986 — 93 yillarda V. Shin murabbiylik qilgan. Havaskorlik boksida 387 ta jang qilib 372 tasida gʻolib chiqqan. 1994-yildan professional boksda (germaniyalik Frits Sdunek rahbarligida musobaqalarga tayyorlanadi). Qitʼalararo chempion (1995). G. jaxon boks tashkiloti (WBO) tasnifi boʻyicha 61,2 kg vazn toifasida 16-marta jahon chempioni (1996 — 2002, yanvar; Berlin, Gamburg, Kotbus va h. k.). Professional boksda 34-marta jang qilib hammasida yenggan, „Qirol“ („Konig“) nomi bilan tanilgan. G. chempionlik „Oltin kamar“ining biri Toshkentdagi Olimpiada shon-shuhrati muzeyida saqlanadi. „Oʻzbekiston iftixori“ faxriy unvoni (1998), "Mehnat shuhrati" ordeni (1996) bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Bokschilar
Oʻzbekiston bokschilari
Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti bitiruvchilari
Grigulis Arvids

GRIGULIS (Grigulis) Arvids (1906 — Ladskaya — 1989) — Latviya xalq yozuvchisi (1976). Latviya Fanlar akademiyasi akademik (1978). "Sharxlovchining xotiralari" (1929), "Tanqid va qalb" (1931), "Boʻronga" (1946) va "Nastarin shoxchasi" (1959) kabi sheʼriy toʻplamlari, "Qaysi bandargoh?" (1945), "Garpeterax tarixi haqida" (1946), "Loy va chinni" (1947), "Soldat shineli" (1955), "Boltiq dengizi hayqirmoqda" (1957) va b. pyesa hamda dramalari bor. G. "Yomgʻir va shamol derazani qoqqanda" (1965), "Shoira Kamilla maktubi" (1981) romanlari muallifi. "Latish adabiy tanqidi" (1 — 5 j., 1956 — 64) toʻplamlarini tuzgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grizayl

Grizayl (frans. grisaille, gris soʻzidan — kulrang) — biror-bir rang (qora, jigarrang, koʻk, koʻpincha kulrang)ning nozik tuslanishi (ochdan toʻq tusga oʻtishi) hisobiga yaratiladigan asar; bezak rassomligi turi. 17-asrdan qoʻllaniladi, klassitsizm uslubidagi binoning ichki bezaklarida haykaltaroshlik relyeflariga taqlid sifatida keng tarqalgan. Shuningdek, tasvirning boʻrtmali koʻrinishi tasavvuriga erishilgan bir rangli emal (kulrang, jigarrang, pushti rang) bilan ishlangan hamda zarhallangan rasmlar ham G. deb ataladi. Oʻzbek tasviriy va amaliy bezak sanʼatida ham G. uslubida asarlar yaratilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil