MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Proto-turk tili

Proto-turk tili (prototurk tili, umumturkiy til) - qiyosiy tarixiy usul yordamida qayta tiklangan zamonaviy turkiy tillarning umumiy oʻtmishdoshi boʻlgan qadimgi turkiy etnoslar tilidir. Baholashlardan biri Praturk tilini bundan 2500 yil oldingi davr bilan bogʻlaydi  .

Turkiy prototilni qayta tiklash baʼzi muammolarni, xususan, prototilda rotatsizm (r-lashuv) yoki zetatsizm (z-lashuv)ning ustunligi toʻgʻrisidagi masalani koʻndalang qoʻydi. Qadimgi turk runalari bilan yasalgan eng qadimgi yozma yodgorliklar qadimgi turkchasidayoq -z- va -r- mavjud boʻlganligini koʻrsatdi. Boshqa Oltoy tillari (moʻgʻul, tungus-manjur)da faqat -r- boʻlganligini koʻrsatdi. Turkiy prototilning baʼzi bir xususiyatlarini konservativ -r- tillari (zamonaviy chuvash tili) asosida, shuningdek, venger tilida bolgar elementlarini tahlil qilish orqali tiklash mumkin.

Tashqi qardoshligi 
Oltoy gipotezasi doirasida prototurk, moʻgʻul, pratungus-manjur, yapon va koreys tillari oltoy bobotilining avlodi deb hisoblanadi. Biroq, Oltoy gipotezasi ilmiy olamda umuman qabul qilinmaydi, unga qarshi tomonlari ham bor .

Ilk vatani 
A. Ronatash turkiy tillarning ilk vatanini gʻarbiy va markaziy Sibirga, shuningdek uning janubidagi hududlarida boʻlgan degan fikrni keltirib oʻtgan.

Ilk yozma manbalar 
Miloddan oldingi soʻnggi mingyillikning oxirgi asrlariga tegishli «Xan shu» («Xan sulolasi tarixi») hamda «Shi Ji» («Tarixiy esdaliklar») kabi xitoy yilnomalarida atigi bir nechta eng qadimgi turkiy soʻzlar 匈奴 Syun-nu (Hun) saltanati (mil.av. III - mil. II asrlar)ga bogʻliq ravishda uchraydi. Ular yilnomalarda den-li, ku-tu, shan-yuy, ou-tu kabi soʻzlar boʻlib, bir qator tadqiqotchilar ularni «Tangri», «qut/quti», «yabgʻu», «oʻrda/oʻrdu» oʻlaroq tiklab, qadimgi turkcha negizga ega soʻzlar, deb qaraydilar.

Til xususiyatlari

Fonetika va fonologiyasi 
Birinchi boʻgʻin uchun quyidagi fonemalar toʻplami qayta tiklanadi :

Morfologiyasi

Sonlar 
Prototurk tilida sonlarning oʻnlik tizimidan foydalanilgan :

Leksikasi 
Prototurk tiliga quyidagi xitoy tilidan soʻzlash oʻzlashtirilgan:

 *alačuk «kulba, chodir, kichkina uy» <qad. xit. 廬舍 (*la-ƛiaʔ);
 *ạltun «oltin» - *aːl «qizil, qirmizi» va qad. xit. 銅(*Łōŋ) «metal»;
 *gümüľ «kumush» <qad. xit. 金鐐 (*kəmliḗw);
 *dẹmür «temir» <qad. xit. 鐵物 (*diēt-mwyt) «temir buyum»;
 *bek «bek» <qad. xit. 伯 (pẹ̄k);
 *čerig «armiya» <qad. xit. 戰 (ćèn);
 *bitig «xat» <qad. xit. 筆 (pit);
 qad.uygʻ. küin «oʻrogʻliq xat», Dunay bulgʻorchasida küinig <qad. xit. 卷 (kwén);
 *bengü «abadiy» <qad. xit. 萬古 (manko);
 *čyn «chin, rost» <qad. xit. 貞 (ṭeŋ);
 *deng «teng» <kit.等;
 *dōn «kiyim» <qad. xit. tōn "qora toʻgʻri kiyim";
 *kög «motiv» <qad. xit. 曲 (khok);
 *syr «rang, boʻyoq, lak» <qad. xit. 漆 (shit) yoki 刷 (ṣwat);
 *jinčü «marvarid» <真珠 (ćǝn-ćwa) «haqiqiy marvarid».

A. V. Dibo bu oʻzlashmalarni milodiy III asrda xitoy va turkiy lisoniy aloqalari deb hisoblaydi.

Yana q. 

 Qadimgi turkiy tillar
 Qadimgi turkiy yozuvi

Izohlar

Havolalar 

 
 
 
Qadimgi tillar
Turkiy tillar
Ingliz alifbosi

Ingliz alifbosi lotin alifbosiga asoslangan va 26 ta harfdan iborat.

6 ta harf unli tovushlarni ( monofontlar va diftonglar, yakka oʻzi yoki digraflarning bir qismi sifatida) belgilashi mumkin: “A”, “E”, “I”, “O”, “U”, “Y”.

21 ta harf undoshlarni bildirishi mumkin: “B”, “C”, “D”, “F”, “G”, “H”, “J”, “K”, “L”, “M”, “N”, “P”, “Q”, “R”, “S”, “T”, “V”, “W”, “X”, “Y”, “Z”.

"Y" harfi ham undosh, ham unli tovushlarni ifodalashi mumkin  .

"W" harfi mustaqil ravishda undosh tovushni bildiradi, ammo unli tovushlarni bildiruvchi digraflarda ham qoʻllaniladi .

Zamonaviy ingliz alifbosidagi harflar

Digraflar 
Quyidagi digraflar ingliz tilida mavjud:

 sh = [ʃ], "shine" [ʃaɪn];
 zh = [ʒ], "Zhukov" [ˈʒukov] (faqat amaliy transkriptlarda );
 ch = [tʃ], "Chine" [ˈtʃaɪnə]; = [k] yunoncha kelib chiqqan so'zlarda - "echo" [ˈekaʊ], shuningdek boshqa ba'zi tillardan o'zaro: ibroniycha - "Michael" ˈmaɪkəl; Nemischa - "Mach" [mak]; ba'zida = [ʃ] fransuzcha so'zlar bilan - "Michigan" [ˈmɪʃɪgən], "mashine" [məˈʃi:n]; va boshq.;
 kh = [x], "Kharkiv" [ˈxarkiv] (faqat amaliy transkriptlarda );
 th = [ð] yoki [θ], "the" [ðiː, ðə], “think” [ph];
 yunoncha kelib chiqqan so'zlarda ph = [f].

Tarix 
Ingliz tilida yozish milodiy V asrda paydo bo'lgan. e. [ manba 3107 kun ko'rsatilmagan ], yozish uchun anglo-sakson rinalari ishlatilgan, o'sha paytdagi yozuvlarning bir nechta kichik qismlari saqlanib qolgan. Lotin harflari bilan rinalarni almashtirish VII asrda boshlangan.

1011-yilda Benediktin abbatligining Bortfert (Byrhtferð) ismli monaxi ingliz alifbosidan foydalangan 23 ta alifbodan iborat ("J", "U" va "W" harflarisiz), to'rtburchaklar asosida , ampersand bilan to'ldirilgan. Anglo-sakson runes: «ȝ" (Yoȝ, yog'), Wunyo (ƿ), Thorn (þ), " D " va ligature " Ae ". Uning versiyasi quyidagicha ko'rinardi:

A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V X Y Z & Ȝ Ƿ Þ Ð Æ

Ingliz tili
Berkinmachoq

Tabiiy oʻyinlardan biri bu berkinmachoqdir.
Berkinmachoqda bir inson koʻzini yumadi qolgan insonlar esa berkinadi.Sanagan inson berkingan insonlarni qidirib topishi va qaysi joyda sanagan boʻlsa oʻsha yerga borib qoʻlini qoʻyishi kerak.Kim birinchi qoʻlini maʼlum joyga qoʻysa yaʼni sanagan insonning hududida turib qoʻlini devorga qoʻysa oʻsha inson gʻolib boʻladi.Ammo bu oʻyinni 2-3-4-5 va undan ortiq insonlar bilan oʻynash kerak.Berkinmachoqning eng foydali joyi shuki epchil, chaqqon, ziyrak va topagʻonlikka oʻrgatadi.
Bu sahifa Ahmadxoʻja tomonidan chop etildi.
Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va turizm vazirligi

Turizm va Madaniy meros vazirligi — Oʻzbekistondagi vazirlik. 2021-yil 6-aprelda Shavkat Mirziyoyev farmoniga binoan Jismoniy tarbiya va sport vazirligi hamda Turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi negizida tashkil etilgan. Shunga muvofiq: turizmni rivojlantirish davlat qoʻmitasi raisi lavozimi tugatilib, uning oʻrniga turizm va sport vaziri lavozimi taʼsis etilgan. Prezident tomonidan 2021-yil 6-aprel kuni „Turizm va sport vazirligi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida“gi qaror qabul qilindi. Turizm va sport vaziri etib Aziz Abduhakimov tayinlangan.

Manbalar

Havolalar  

Oʻzbekiston vazirliklari
Yangi Oʻzbekiston universiteti

Yangi Oʻzbekiston universiteti — Oʻzbekistonning Toshkent shahrida faoliyat yurituvchi oliy taʼlim muassasasi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2021-yil 23-iyundagi qarori bilan tashkil etilgan. Universitet tashkil etilishi haqida 2021-yil 21-may kuni Toshkentda oʻtkazilgan „Besh tashabbus harakati“ tadbirida maʼlum qilingan. Universitet 8000 talabaga moʻljallangan. Universitetga birinchi yil kirish imtihonlari 2021-yilning sentabr oyida oʻtkazildi va oʻqish oktabr oyidan Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti binosida boshlandi.

Birinchi imtihon
Yangi Oʻzbekiston universitetiga birinchi imtihon 2021-yilning 6-sentabri kuni Toshkentda, „Bunyodkor“ stadioni tashqi maydonida boʻlib oʻtdi. Imtihonning 1-saralash bosqichida qatnashish uchun 6000 dan ortiq talabgor qatnashdi, 1-bosqichdan 1213 kishi muvaffaqqiyatli oʻtib test jarayonlarida qatnashdi. Imtihon uch soat davom etdi, har bir fan uchun 90 daqiqa vaqt belgilandi. Testlar ingliz tilida boʻlib oʻtdi.

Fakultetlar
Mexanika muhandisligi (100 o‘rin);
Kimyo muhandisligi (100 o‘rin);
Dasturiy ta’minot muhandisligi (100 o‘rin).

Rektorlar 
2021-2022 — Jumayev Elyorjon Erkin o'g'li
2022-h/v — Volfgang Herrmann

Manbalar

Toshkentdagi universitetlar
Universitetlar
The Smashing Pumpkins

The Smashing Pumpkins  — Amerikada tashkil topgan rok guruh. Ushbu guruh 1988-yil Illinois shtatining Chicago shahrida tashkil topgan.

Diskografiyasi 
 Gish (1991)
 Siamese Dream (1993)
 Mellon Collie and the Infinite Sadness (1995)
 Adore (1998)
 Machina/The Machines of God (2000)
 Machina II/The Friends & Enemies of Modern Music (2000)
 Zeitgeist (2007)
 Oceania (2012)
 Monuments to an Elegy (2014)
 Shiny and Oh So Bright, Vol. 1 / LP: No Past. No Future. No Sun. (2018)
 Cyr (2020)
 Atum: A Rock Opera in Three Acts (2023)

Manbalar

Havolalar 

Alternative rock guruhlar
MTV Europe Music Award sovrindorlari
Grammy mukofoti sovrindorlari
Soundgarden

Soundgarden  — Amerikada tashkil topgan rock guruh. Ushbu guruh 1984-yil Washington shtatining Seattle shahrida tashkil topgan.

Diskografiya 
Ultramega OK (1988)
Louder Than Love (1989)
Badmotorfinger (1991)
Superunknown (1994)
Down on the Upside (1996)
King Animal (2012)

Manbalar

Havolalar 

Alternative rock guruhlar
Grunge guruhlar
Hard rock guruhlar
Alternative metal guruhlar
Grammy mukofoti sovrindorlari
Stone Temple Pilots

Stone Temple Pilots Amerikada tashkil topgan rock guruhdir. Ushbu guruh 1989-yil AQShdagi Kaliforniya shtatining San Diego shahrida tashkil topgan.

Diskografiya 
 Core (1992)
 Purple (1994)
 Tiny Music... Songs from the Vatican Gift Shop (1996)
 No. 4 (1999)
 Shangri-La Dee Da (2001)
 Stone Temple Pilots (2010)
 Stone Temple Pilots (2018)
 Perdida (2020)

Manbalar

Havolalar 

Alternative rock guruhlar
Grunge guruhlar
Hard rock guruhlar
Alternative metal guruhlar
Grammy mukofoti sovrindorlari
Oʻzbekiston Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi

Oʻzbekiston Tibbiy-ijtimoiy xizmatlarni rivojlantirish agentligi — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tarkibidagi agentlik. 2021-yil 25-mart kuni Shavkat Mirziyoyev farmoni bilan tashkil etilgan.

Agentlik tarkibiga kiruvchi muassasalar 
 „Saxovat“ va „Muruvvat“ internat uylari;
 Nogironligi boʻlgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazi;
 nogironligi boʻlgan shaxslar uchun hududiy reabilitatsiya markazlari;
 urush va mehnat faxriylari uchun sanatoriy va pansionatlar;
 Respublika tibbiy-ijtimoiy ekspertiza inspeksiyasi va uning hududiy boʻlinmalari;
 Odam savdosi jabrdiydalariga yordam berish boʻyicha Respublika reabilitatsiya markazi;
 Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi budjetdan tashqari „Saxovat“ va „Muruvvat“ internat uylari faoliyatini qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi;
 Nogironligi boʻlgan shaxslarni qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi.

Manbalar
Oʻzbekiston Madaniy meros agentligi

Oʻzbekiston Madaniy meros agentligi — Oʻzbekiston Respublikasi Turizm va sport vazirligi huzuridagi agentlik. 2021-yil 21-iyunda Shavkat Mirziyoyevning qarori bilan tashkil etilgan. Agentlik madaniy meros, muzeylar, arxeologiya, madaniy boyliklarning olib chiqilishi va olib kirilishi sohasida maxsus vakolatli davlat boshqaruv organi etib belgilangan.

Manbalar
Burbaliq

Burbaliq (yoki Boʻrbaliq) — Oʻzbekiston Respublikasi Fargʻona viloyati Oltiariq tumanida joylashgan.Burbaliqqa 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.Burbaliq shaharchasida koʻplab tarixiy yodgorliklar mavjud boʻlib, ulardan:"Qal’a masjidi", „Doʻsti Xudo“ ziyoratgohlari mashxurdir.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Oltiariq tumani
Julian Huxley

Sir Julian Sorell Huxley (; 22-iyun 1887-yil — 14-fevral 1975-yil) ingliz evolyutsion biologi, yevgeniki va baynalmilalchisi boʻlgan. U tabiiy tanlanish tarafdori hamda yigirmanchi asrning oʻrtalarida zamonaviy sintezning yetakchi vakili boʻlgan. U, shuningdek, London Zoologlar Jamiyatining kotibi (1935-1942), UNESCOning birinchi direktori, Butunjahon yovvoyi tabiatni muhofaza qilish fondi hamasoschisi, Britaniya Yevgeniklar Jamiyati prezidenti (1959-1962) va Britaniya humanistlar assossatsiyasining ilk prezidenti sifatida faoliyat yuritgan.

Huxley ilm-fanni kitoblari va maqolalarida, shuningdek, radio va televideniyeda namoyish etishi bilan tanilgan edi. U, shuningdek, Oscar mukofotiga loyiq topilgan yovvoyi tabiat haqidagi filmini suratga olgan. Huxley 1953-yilda ilm-fanni ommalashtirgani uchun UNESCOning Kalinga mukofotiga, 1956-yilda Qirollik jamiyatining Darwin medaliga hamda 1958-yilda Linnaean jamiyatining Darwin-Wallace medaliga sazovor boʻlgan. Xuddi shu yili, yaʼni 1958-yilda Charles Darwin va Alfred Russel Wallace tabiiy tanlanish evolyutsiyasi nazariyasini eʼlon qilishganidan yuz yil oʻtib, unga ritsar unvoni berilgan. 1959-yilda Huxley Lasker Jamgʻarmasining „Planned Parenthood — Jahon aholisi“ nominatsiyasidagi maxsus mukofotga loyiq topilgan.

Manbalar

Havolalar 

 Qisqa biografiyasi.
 

1887-yilda tugʻilganlar
1975-yilda vafot etganlar
Olimlar
Ixtiyor Navroʻzov

Ixtiyor Karimovich Navroʻzov (5-iyul 1989-yil, Buxoro, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek erkin kurashchisi, 2012 va 2016 yilgi yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi, 2015-yilgi Jahon chempionatining kumush medali sovrindori, qitʼa chempionatlarining koʻp marotaba sovrindori, xalqaro toifadagi sport ustasi.

Ixtiyor kurashni oʻn yoshida boshlagan. Navroʻzovni erkin kurashga uning amakivachchalari olib kelishgan. U 2001-yilda yoshlar oʻrtasida Oʻzbekiston chempionida ishtirok etdi. Kichik yoshdagi muvaffaqiyat Ixtiyorga Respublika olimpiya zaxiralari kollejida oʻqish imkoniyatini berdi. 2008-yilda Navroʻzov oʻsmirlar oʻrtasidagi Jahon chempionatining bronza medaliga sazovor boʻldi. 2010-yilda Navroʻzov Yozgi Osiyo oʻyinlarida medal olishga yaqin edi, ammo uchinchi oʻrin uchun kurashda qozogʻistonlik Leonid Spiridonovga yutqazdi. 2012-yil mart oyida Ixtiyor Osiyo saralash turnirida katta gʻalabani qoʻlga kiritdi va London Olimpiadasida qatnashish huquqini  qoʻlga kiritdi.

2012-yil avgust oyida Ixtiyor Navroʻzov Londonda boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiya oʻyinlarida qatnashdi. Oʻzbekistonlik kurashchi oʻz chiqishlarini 1/8 final bosqichidan boshladi, u yerda 2008-yilgi oʻyinlarning bronza medali sovrindori gruziyalik Otar Tushishvilini magʻlubiyatga uchratdi. Chorak finalda Ixtiyor uch turda Sushil Kumarga yutqazdi. Ushbu magʻlubiyatdan soʻng, Kumar Olimpiya musobaqasining finalchisiga aylangani sababli Navroʻzov musobaqaning takroriy bosqichida oʻz chiqishini davom ettira oldi. Ixtiyorkning bronza yoʻlidagi birinchi raqibi Olimpiada chempioni Ramazon Shohin edi. Oʻzbek polvoni raqibiga jiddiy qarshilik koʻrsata olmadi va medallar uchun keyingi kurashdan chiqib ketdi.

2014-yil sentyabr oyida Ixtiyor Navroʻzov Osiyo oʻyinlarining bronza medaliga sazovor boʻldi. Oʻzbek kurashchisi karyerasidagi eng katta muvaffaqiyatga 2015-yilda erishgan. Amerikaning Las-Vegas shahrida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Navroʻzov 65 kg vazn toifasida finalga qadar yetib bordi, avvalgi jahon chempionatining ikki sovrindori — moʻgʻulistonlik kurashchi Ganzorigiin Mandaxnarana va rossiyalik Soslan Ramonovni musobaqa davomida yutib chiqdi. Hal qiluvchi uchrashuv keskin kurashlar ostida oʻtdi, ammo yakunda italiyalik kurashchi Frank Chamiso jahon chempioniga aylandi.

Shaxsiy hayoti 

 2011-yilda u Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya institutining bakalavr darajasiga kirdi va 2014-yilda shu universitetni tamomladi.

Manbalar 

Buxoroda tugʻilganlar
Kishilar
Yashayotgan insonlar
1989-yilda tugʻilganlar
5-iyulda tugʻilganlar
Oʻzbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti bitiruvchilari
Alsu

Alsu Ralifovna Abramova (qizlik ismi — Safina ; 1983-yil 27-iyunda tugʻilgan, Bugulma, Tatar ASSR, RSFSR, SSSR) — rus qoʻshiqchisi, teleboshlovchi, aktrisa. Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan artist (2018), Tatariston Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist (2000), Tatariston Respublikasining xalq artisti (2010), Boshqirdiston Respublikasining xalq artisti (2019). Mononim tarzda Alsu sifatida tanilgan. UNESCOning tinchlik uchun ijodkori (2011). Moskva Xalqaro estrada sanʼati xodimlari uyushmasi (Ijodiy uyushma) aʼzosi. Rossiyaning Stokgolmda boʻlib oʻtgan Eurovision 2000 qoʻshiq tanlovidagi vakili, u Daniya Olsen Brothers duetiga yutqazib, ikkinchi oʻrinni egallagan.

Hayoti 
Alsu Tatariston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Bugulma shahrida 1983-yil 27-iyunda tugʻilgan. Millati — tatar.

Otasi — Ralif Rafilovich Safin (1954-yil 6-yanvarda tugʻilgan, millati — boshqird  ), tadbirkor, „Lukoyl“ neft kompaniyasining sobiq vitse-prezidenti, siyosatchi, Rossiya Federal Majlisining Federatsiya Kengashi aʼzosi.

Onasi — Raziya Isxakovna Safina, meʼmor.

Alsuning uchta aka-ukasi bor — kattasi Ruslan (1973) yarim qonli, oʻrtanchasi Marat (1977-yilda tugʻilgan) va kichik Renard (1996)  .

Alsu musiqiy kamerasini 1998-yilda, 15 yoshida boshlagan. Uning dastlabki ikkita singli „Qishki orzu“ va „Baʼzan“ juda muvaffaqiyatli boʻlib chiqdi va hanuzgacha xonandaning tashrif qogʻozi hisoblanadi. Alsuning „Alsu“ nomli birinchi musiqiy toʻplami 1999-yil 15-sentyabrda sotuvga chiqdi. Dastlabki 6 oy ichida ushbu albomning 700 mingdan ortiq nusxasi sotildi. Albomni qoʻllab-quvvatlash uchun Alsu 1999 va 2000-yillarda Rossiyaning shaharlarida bir qator yakkaxon chiqishlarini namoyish etdi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1983-yilda tugʻilganlar
27-iyunda tugʻilganlar
MTV Europe Music Award sovrindorlari
Roberta Vinci

Roberta Vinchi (; 1983-yil 18-fevralda Tarantoda tugʻilgan) — italiyalik professional tennischi, juftlik boʻyicha sobiq dunyo birinchi raqamli va yakkalik bahslarida yettinchi oʻrinda turadi. Xotin-qizlar oʻrtasidagi juftlik karyerasida „Katta Dubulgʻa“ gʻolibi, bitta „Katta Dubulgʻa“ning finalisti (US Open 2015), 35 WTA turnir gʻolibi (oʻnta — yakka tartibda). Italiya terma jamoasi tarkibida toʻrt karra Fed Kubogi sohibasi (2006, 2009, 2010, 2013).

Sportdagi faoliyati 
Roberta Vinchi tennis oʻynashni olti yoshidan boshladi. Professional musobaqadagi ilk uchrashuvini 1997-yilda 14 yoshida oʻtkazgan (Italiyaning Galatina shahridagi ITF musobaqasi) va 1998-yilda hamyurti Flaviya Pennetta bilan birgalikda ikkita ITF turnirida gʻolib chiqqan. 1999-yilda u Pennetta bilan juft boʻlib, qizlar oʻrtasidagi Fransiya ochiq chempionatida gʻolib boʻldi. Xuddi shu yili u birinchi ITF turnirlarida gʻolib chiqdi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1983-yilda tugʻilganlar
18-fevralda tugʻilganlar
Kishilar
Rifoa Tahtoviy

Rifoa Tahtoviy (; 1801, Tahto — 1873, Qohira) — Misr maʻrifatparvarligining ilk vakili. 1825-yilda Muhammad Ali tomonidan Fransiyaga oʻqishga joʻnatilgan yoshlar orasida ularning diniy-axloqiy xatti-harakatlarini kuzatib yuruvchi imom sifatida Parijga boradi. Al-Azhar madrasasida oʻqigan va diniy maʻlumotga ega boʻlgan bu shayx texnika va harbiy ishlarni oʻrganish uchun Parijga borgan yoshlarni kuzatish bilan cheklanmasdan fransuz tilini oʻrganadi, Fransiya madaniyati va tafakkuri bilan tanishadi, Volter, Russo, Monteskyelarining asarlarini oʻqiydi. Fransiyada u 1830-yil iyul revolyusiyasini oʻz koʻzi bilan koʻradi va bu unda kuchli taassurot qoldiradi.

Manbalar 

1801-yilda tugʻilganlar
1873-yilda vafot etganlar
Sputnik V COVID-19 vaksinasi

Sputnik V (; [sunʼiy yoʻldosh vi], V  — gʻalaba); savdo nomi „Gam-COVID-Vak“, () jahonda birinchi COVID-19 profilaktikasi uchun roʻyxatga olingan kombinatsiyalashgan vektorli vaksinadir. Vaksina N. F. Gamaleya Federal Research Center for Epidemiology & Microbiology () tomonidan ishlab chiqilgan.

Oʻzbekistonda 
„Sputnik V“ vaksinasi Rossiyada uch bosqichli klinik sinovlardan oʻtkazilgan holda 2021-yil 11-fevraldan uni Oʻzbekistonda roʻyxatga olish ishlari boshlandi va sertifikatsiyalashga tavsiya etildi. 2021-yil 28-may kuni Rossiya sogʻliqni saqlash vaziri Mixail Murashko Oʻzbekiston rasmiylari bilan „Sputnik V“ni Oʻzbekistonda ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyish boʻyicha kelishuv amalga oshirilganini maʼlum qildi. Kelishuvga koʻra vaksina Oʻzbekistondagi „Jurabek Laboratories“ firmasida ishlab chiqariladi. Oʻzbekistonda Sputnik V'ning bitta kapsulasi ikki kishiga emlanayotgani haqida xabar berilgach, Koronavirusga qarshi kurash shtabi a'zosi izoh berishicha, avval Oʻzbekistonga olib kelingan Sputnik V vaksinasining birinchi va ikkinchi partiyalari faqat bir kishiga moʻljallangan dozada kelgan, keyingi partiyada eda dozalar ikki kishiga moʻljallangan. 2021-yilning iyul oyida Olmaliq shahridagi „Jurabek Laboratories“ fabrikasida Sputnik V vaksinasi ishlab chiqarilishi yoʻlga qoʻyildi.

Tavsiya etilmaydigan holatlar
„Sputnik V“ vaksinasi bilan emlanish homiladorlarda, emizikli onalarga, gripp va shamollashning oʻtkir davrini boshidan kechirayotgan insonlarga, OIV infeksiyasiga va autoimmun kasalliklarga chalinganlarga, vaksina tarkibidagi moddalarga allergiyasi boʻlgan odamlarga tavsiya etilmaydi.

Manbalar 

Virusga qarshi preparatlar
COVID-19 vaksinalari
Kechikuvchi potensiallar

Elektromagnit toʻlqinlar quyidagi differensial tenglamalarga boʻysunadi:
 
 
 

Koʻrinib turibdiki, xususiy hosilalardan iborat chiziqli differensial tenglamalar sistemasi bilan amal qilishga toʻgʻri keladi.

Cheksiz kichik hajmdagi zaryad  boʻladi. Koordinatalar boshini shu zaryadda joylashgan deb hisoblaymiz. U vaqtda,  hajmdan tashqaridagi  nuqtalarda zaryad yoʻq, demak (2 — 3) ga muvofiq
 
 
 

 zaryadning  hajmdan tashqaridagi nuqtalarda hosil qilgan maydoni koordinatalar boshigacha boʻlgan masofa va vaqtgagina bogʻliq, yaʼni maydon sferik simmetriyaga ega. Endi Laplas operatorini sferik koordinatalarda yozib koʻrsak, (6) ga muvofiq
 

Quyidagi koʻrinishda yangi funksiya kiritamiz:
 

Koʻrinib turibdiki,
 
 
 
 
 

Demak, (7) ga muvofiq
 

boʻladi. Bu yassi elektromagnit to'lqin tenglamasidir. Shunday qilib,
 

To'lqin tenglamaning xususiy yechimigina bizni qiziqtiradi. Shu sababli  bilan cheklanamiz:
 

U holda, (8) ga muvofiq
 

boʻladi. Koʻrinib turibdiki, vaqt oʻtishi bilan () toʻlqin radiusning orta borish tomoniga qarab tarqaladi. Nomaʼlum  funksiyani aniqlash lozim.

Zaryadga cheksiz yaqin turgan nuqtalar uchun  cheksiz kichik. Demak, . Maʼlumki, zaryadning Kulon potensiali:
 

Demak, , bu yerdan , u vaqtda (12) ga muvofiq
 

Koʻramizki, (13) ga asosan, kuzatish nuqtasida vaqtning  momentidagi potensial vaqtning oldingi  momentidagi zaryad zichligi bilan aniqlanadi. Zaryad turgan joyda vaqtning  momentida paydo boʻlgan potensial  masofani  vaqtda oʻtib, kuzatish nuqtasiga  vaqt kechikish bilan yetib keladi. Shuning uchun (13) bilan ifodalangan potensial kechikuvchi potensial deb yuritiladi.

Zaryadlar sistemasining potensiali 
Zaryadlar sistemasining potensialini aniqlash uchun (13) formulani sistemaning barcha zaryadlari joylashgan hajm boʻyicha integrallash lozim:
 

Xuddi shuningdek,
 

Ushbu tenglamalarda zaryad turgan nuqtani koordinatalar boshi sifatida olingan. Agar koordinatalar boshini sistemaning ichidagi boshqa biror nuqtaga koʻchirilsa, yangi koordinatalar boshiga nisbatan zaryad turgan nuqtaning radius-vektori  va kuzatish nuqtasining radius-vektori  bilan belgilanadi. Demak,
 
boʻladi. Yangi koordinatalar boshiga nisbatan kechikuvchi potensiallar quyidagicha yoziladi:

Adabiyotlar 
 R.X.Mallin, Klassik elektrodinamika, Toshkent, 1974

Yana qarang 
 Zaryadlar sistemasining uzoq masofalardagi kechikuvchi potensiallari
 Elektr dipolning elektromagnit maydoni va nurlanishi
 Nurlanish reaksiyasi