MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Marganetsli oʻgʻitlar

Marganetsli oʻgʻitlar - tarkibida marganets boʻlgan oʻgʻitlar. M.oʻ.ga maxsus tayyorlangan oʻgʻitlar va preparatlar, marganets bilan boyitilgan mineral oʻgʻitlar va baʼzi sanoat chiqindilari kiradi. M.oʻ. sifatida marganetsli superfosfat (2-3% MpO, 17-18% R2O5), marganets sulfat (MnSO4), tarkibida marganets boʻlgan preparat (3,5— 4,5% MpO); tarkibida fosfor va marganets boʻlgan preparat (18% MnSO4); marganetsli shlam (12—22% MpO) ishlatiladi. Marganetsli superfosfat (tarkibida 17—18% R2O5 va 2—3% chamasida marganets boʻladi) fos-formarganetsli oʻgʻit hisoblanadi. Kukunsimon superfosfatga marganets shlami qoʻshib donadorlashtiriladi. Marganets sulfat oq yoki och kulrang kristall kukun, suvda yaxshi eriydi. Tuproqqa ekishdan oldin solinadi, vegetatsiya davrida usimliklarni oziqlantirishga hamda ekish oldidan urugʻlarni ishlashda qullaniladi.

Marganetsli oʻgʻitlar tuproqning usimliklar uzlashtira oladigan shakldagi marganets bilan taʼminlanganligiga qarab qoʻllaniladi. Oʻsish davrida Marganetsli oʻgʻitlar gektariga 4–6 kg miqdorda asosiy oʻgʻitlar bilan birga beriladi. Marganetsning muhim manbalaridan biri goʻng hisoblanadi. Yerga gektariga 10—20 t miqdorda goʻng solinganda oʻsimliklarning marganetsga bulgan ehtiyoji tuda qondiriladi (yana q. Mikrooʻgʻitlar).

Manbalar
Margarin

Margarin (frans. margarine) — oʻsimlik moyi va hayvon yogʻiga sut, qand, tuz, vitaminlar, boʻyovchi hamda xushbuy moddalar qoʻshib tayyorlanadigan oziqovqat mahsuloti. Fizik xossalari, kimyoviy tarkibi, taʼmi va toʻyimliligi jihatdan sariyogʻtg yaqin. M.ning qaymokli (oshxona) navi tarkibida 15,7% suv, 0,5% oqsil, 82,0% yogʻ, 0,4% uglevod bor, 100 g mahsulot 766 kkal beradi.

S utl i M. — yogʻning sut bilan emulsiyali (qaymoqli, oshxona, ekstra, limonli va boshqalar). Pazandalik M. — usimlik moyi bilan hayvon yogʻi aralashmasi (margaguselin, pazandalik yogʻi va boshqalar); sut qushib yoki qoʻshmay tayyorlanadi. Oziq-ovqat sanoatida va pazandachilikda ishlatiladi.

Manbalar
Margarit

Margarit (yun. margarites — marvarid) — qatli silikatlar kenja sinfiga mansub mineral (murt slyudalar guruhidan), H2CaAl2Si2O|2. Qoʻshimchalardan, kupincha, Na, Fe, Mg, baʼzan Be va Li. Monoklin singoniyada kristallanadi. Ajralish shakli — plastinkasimon va tangasimon agregatlar. Rangi marvaridsimon oq, sargʻimtir, pushti; kulrangsimon tovlanadi. Yaltiroqligi sadafsimon. Qovushqoqligi bir yoʻnalishli mukammal. Qattikligi 3,5—4,5; zichligi 3,0—3,1 g/sm3. Moʻrt. Metamorfik slanetslarda, kupincha, korund bilan birga hosil buladi. Ilgari M. nisbatan kamyob mineral hisoblanar edi, keyinchalik oddiy jins xrsil qiluvchi mineral ekanligi maʼlum buldi. Oʻzbekistonda kristalli slanetslarda va najdak bilan birga uchraydi. Horijda Shveysariya, Kanada, Gretsiya, Qozogʻiston (Semizbugʻi), Rossiya Federatsiyasi va boshqa mamlakatlarda bor.

Manbalar
Margarita (orol)

Margarita — Karib dengizidagi orol, Venesuela xududi. Maydoni 1036 km². Relyefi, asosan, sertepa tekislik, gʻarbiy va sharqiy qismlarida balandligi 700– 1000 m li togʻ massivlari bor. Kserofit butalar va urmonlar bilan qoplangan. Magnezit konlari topilgan. Aholi chorvachilik, baliq ovlash, marvarid yigʻish va tropik dehqonchilik bilan shugʻullanadi. Iklim kurorti koʻp (Porlamar va boshqalar). M.da Asunson shahri joylashgan. Turizm rivojlangan.

Manbalar 

 

Orollar
Amerika
Margimush rudalari

Margimush rudalari - tarkibida margimush va uning birikmalarini ajratib olish iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq boʻlgan tabiiy mineral hosilalar. Oʻzida margimush saqlovchi 120 dan ortiq mineral maʼlum. Margimush rudalarining eng koʻp tarqalgan minerallari: arsenopirit (FeAsS), lyollingit (FeAs2), realgar (As2S2), auripigment (As2S3) va boshqa Margimush birikmalari, koʻpincha, rangli va nodir metallar majmuasida uchraydi. Sanoat rudalarida margimushning eng kam miqdori 2%ni tashkil qiladi. Margimush rudalari konlaridan Oʻzbekistonda deyarli foydalanilmaydi. 1960-yillargacha hozirgi Chorvoq suv om-bori yaqinidagi (Burchmulla va boshqalar) ruda konlaridan qishloq xoʻjaligi zararkunandalariga qarshi kurashish uchun margimush ajratib olingan. Margimush asl mineral shaklida uchraydigan rudalargina Margimush rudalari deb hisoblangan. Tarkibida margimush boʻlgan boshqa barcha rudalardan kobalt, nikel, platina, mis, kumush va oltin olish maqsadida foydalanilgan.

Manbalar 

 

Sanoat
Mineralogiya
Margrethe II

Margrete II (1940.16.4, Kopengagen) – Daniya davlat arbobi. Qirol Frederick IX va qirolicha Ingridning katta qizi. Kopengagen, Orxus, Kembrij universiteti, Sorbonna universiteti, London iqtisodiyot va siyosiy fanlar maktabida oʻqigan. Kembrij (1975) va London untlarining huquq d-ri. 1953 yildan valiahd. 1972 yil 15 yanvardan Daniya Qirolligi qirolichasi. 2024-yil 14-yanvar kuni taxtdan voz kechadi. Taxtga uning oʻgʻli Fredrik X oʻtiradi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Taxtdan voz kechgan hukmdorlar
Mar-del-plata

Mar-del-plata — Argentinaning sharqiy qismidagi shahar. Buenos-Ayres provinsiyasida. Aholisi 541,8 ming kishidan ziyod (2001). Transport yoʻli va shosse yoʻl orqali Buenos-Ayres shahri bilan bogʻlangan. Atlantika okeani sohilidagi port, mamlakatning harbiy dengiz floti bazasi. Oziq-ovqat (jumladan, baliq konservalash), poyabzal sanoati korxonalari mavjud. Baliq ovlash markazi. Janubiy Amerikaning eng yirik dengiz boʻyi kurortlaridan biri. Shaharga 1874-yilda asos solingan. Muzey, universitet bor. Turizm rivojlangan. Xalqaro shaxmat turnirlari oʻtkaziladi.

Manbalar
Mardlar

Mardlar, amardlar — miloddan avvalgi 1ming yillikda Kaspiy dengizining jan. sohillarida yashagan koʻchmanchi qad. xalq. Aleksandr (Iskandar Maqduniy) ning yurishlari bayon qilingan asarlarda M. mamlakati qashshoq ekanligi tufayli axomaniylar nazariga tushmaganligi, uning mustaqil ekanligi bayon etilgan.

Dastlab, Aleksandrdan, keyinchalik milodiy 2-asrning 1-yarmida Parfiya podshohi Fraat I tomondan magʻlub boʻlgan M. Rey shahri atrofiga koʻchirilganlar. M. yashagan yerlar tapurlar tomonidan egallangan. Safidrud daryosi (Eron) M. nomidan Amard deb ham atalgan.

Manbalar 

 

Millatlar
Osiyo tarixi
Mardoniy

Mardoniy (qad. forscha — Marduniya) — fors sarkardasi, Doro I ning kuyovi. Yunon-fors urushlariyaa forslar qoʻshini qoʻmondoni. Miloddan avvalgi 492 yil M. boshchiligidagi axomaniylar armiyasi va floti Jan. Frakiya, Makedoniya va Tasos o.ni qayta boʻysundirgan. Kserks I ning miloddan avvalgi 480 yildagi harbiy yurishida qatnashgan; Salamin jangidan soʻng Kserks chekingach, qoʻshinning bir qismi bilan Yunonistonda qolgan. 479 yil Afinani talontaroj qilgan, Plateya jangida magʻlubi-yatga uchragan va oʻldirilgan.

Manbalar
Mardonqul Avliyoqul oʻgʻli

Mardonqul Avliyoqul oʻgʻli (1886-yil, Sherobod bekligi, Buxoro amirligi — 1966-yil, Sherobod tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek xalq dostonchisi. Sherobod dostonchilik maktabi vakili. Kolxozda brigada boshligʻi, qishloq kengashi raisi boʻlib ishlagan. Otasi mohir doʻmbirachi boʻlgan. Ustozi Sherna Beknazar oʻgʻlidan 20 dan ortiq xalq dostonlarini oʻrgangan va el orasida kuylab yurgan. Mardonqul Avliyoqul oʻgʻlidan "Alpomish", "Ollonazar Olchinbek", "Zayidqul", "Oltin qovoq" kabi dostonlar yozib olingan.

Manbalar
Mardtepa

Mardtepa — Gʻuzordan 3–4 km jan.da, Gʻuzordaryoning chap qirgʻogʻida joylashgan qad. qalʼa (25x30 m). Rivo-yatlarga koʻra, islomgacha boʻlgan davrda bu yer mahalliy hokimlar — "mardlar"ning qarorgohi boʻlgan; ular juda jasur, qoʻrqmas va oʻz fuqarolariga nisbatan adolatli boʻlganlar. Arablar fathidan soʻng "mardlar" hokimiyati tugatilgan va shahar aholisi bu yerni tark etgan. Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, bu shahar harobasida hayot miloddan avvalgi 2— 1-asrdan — milodiy 7-asrgacha davom etgan. Ushbu qalʼa dastlab Baqtriya — Tohariston tomonidan boʻladigan xavf-xatarga qarshi himoyalanish uchun qurilgan. Ayni mana shu qalʼada 8-asr boshida Huzor viloyatining turklaridan boʻlgan hokimi — Sobuqro yashagan. Arablargacha bu qalʼa Huzor viloyatining markazi boʻlgan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston arxeologiyasi
Oʻzbekiston tarixi
Qashqadaryo viloyati
Mare Jan

MARE (Marais) (asl ism-familiyasi Vilen-Mare) Jan (1913.11.12—Parij — 1998) — fransuz aktyori. Romantik rollar ustasi sifatida tanilgan. Dastlab teatrda J. Kokto pyesalarida oʻynagan. Kinodagi muvaffaqiyati ham shu dramaturg ijodi bilan bogʻliq: "Abadiy qaytish", "Orfey", "Orfeyning vasiyati" va boshqa Shuningdek, u "Xavfli oʻxshashlik", "Graf Monte-Kristo", "Temir niqob", "Parij sirlari" hamda "Fantomas" nomli kinoserial (ikki — Fantomas hamda jurnalist Fandor) va boshqa filmlarda bir qancha rollarni ijro etgan. 1974-yildan umrining oxirigacha Fransiya aktyorlar uyushmasini boshqargan. "Mening sodda haqiqatlarim", "Hayotim tarixi", "Hikoyalar" kabi kitoblarning muallifi.

Manbalar 

Fransiyalik erkak aktyorlar
Marek kasalligi

Marek kasalligi — parrandalarning neyrolimfomatozi, favqulodda paydo boʻladigan va oʻta yuquvchan kontagioz virusli kasallik. Sanoat parrandachiligi rivojlangan barcha davlatlarda keng tarqalgan. Asosan, tovuqlar kasallanadi, lekin kurka, tusto-vuq, bedana va boshqa parrandalarda ham uchraydi. Oʻtkir kechganda ichki organlar, teri va mushaklarda limforetikulyar toʻqimalarning rivojlanib kupayishi, surunkali kechganda esa periferik nerv tomirlarining zararlanishi, kuz shox pardasining rangi oʻzgarishi va krrachiqning deformatsiyasi bilan tavsiflanadi. Parrandalarda umumiy holsizlik, oriqlash, junjikish, qanot va oyoqlarida parez va paralich kuzatiladi, koʻzi koʻrmay qoladi.

Soʻyilgan kasal parranda mahsulotlari, parvarish predmetlari yuqish omillari hisoblanadi. Tashhis epizo-otologik (virusologik va serologik) tekshirishlar natijasida qarab qoʻyiladi. Davosi topilmagan.

Oldini olish: parrandalarni parvarish qilishda veterinariya sanitariyasi va zoogigiyena qoidalariga qatʼiy rioya qilish; inkubatsiya uchun tuxum faqat sogʻlom xoʻjaliklardan olinishi zarur. Bir sutkalik joʻjalarni vaksina bilan emlash iqtisodiy zararning keskin kamayishiga olib keladi.

Hoshim Nurmamatov.

Manbalar
Mareograf

Mareograf (lot. mare va ... graf) — dengiz suvi sathi oʻzgarishlarini avtomatik tarzda uzluksiz qayd qilib boradigan asbob. Muqim (statsionar) va gidrostatik xillari bor. Qalqovuchli muqim M.da suvning toʻlqinlanishi tufayli qalqovuchning dam balandga, dam pastga koʻtarilib-tushib turishi natijasida (mexanik oʻtkazgichlar tizimi yordamida) asbob perosi barabanga kiygizilgan diagramma lentasi sirtida siljiydi. Barabanni soat me-xanizmi harakatlantirib turadi. Pero ana shu lenta sirtiga dengiz suvining toʻlqinlanishiga monand egri chiziqlarni kichraytirilgan masshtabda chizib turadi. Bunday M. yirik portlarda qoʻllaniladi. Gidrostatik M.ning ishi suv ustunining gidrostatik bosimini oʻlchashga asoslangan. U ochiq dengizga 200–250 m chukurlikka tushirilib, 1 oygacha avtomatik tarzda yozib borishi mumkin; ilmiy ekspeditsiyalarda qoʻlllaniladi.

Manbalar
Marja

Marja (frants. marge – chekka) – savdo, birja, sugurta va bank amaliyotida tovarlar narxi, valyuta va qimmatbaho qogʼozlar kursi, foiz stavkalari va b. koʼrsatkichlarning muayyan davrlardagi farqini ifodalash uchun ishlatiladigan atama. Savdo amaliyotida marja, odatda, tovarlarni sotib olish va kayta sotish narxlari urtasidagi farq (foyda)ni bildiradi. Shungidek, bu narx va tannarx oʻrtasidagi farq (foyda tushunchasiga oʻxshash)  . Mutlaq qiymatlarda ham (masalan, rubl) va foizlarda, narx oʻrtasidagi farqning nisbati sifatida ifodalanishi mumkin.  va xarajat  narxga, yaʼni formula boʻyicha  (xarajatga nisbatan bir xil farq sifatida hisoblangan savdo marjasidan farqli oʻlaroq, yaʼni )hisoblanadi.

 Marja ( tilidan - farq) – bu savdo, fond birjasi, sugʻurta va bank amaliyotida tovarlar narxlari, xavfsizlik stavkalari, foiz stavkalari va boshqa koʻrsatkichlar oʻrtasidagi farqni bildirish uchun ishlatiladigan atama.

 Marja (professional jargon marjasida)  – vaqtincha foydalanish uchun pul, qimmatli qogʻozlar yoki tovarlar shaklida kredit olish imkoniyatini beruvchi garov . Qabul qilingan mablagʻlar marja savdosi paytida spekulyativ birja operatsiyalarini amalga oshirish uchun ishlatiladi. Marja ssudasi oddiy ssudadan shu bilan farq qiladiki, olingan pul miqdori (yoki olingan tovar qiymati) odatda garov (marja) miqdoridan bir necha marta (baʼzan yuzlab marta) koʻp boʻladi. Odatda, marja (marja talabi) foiz sifatida, garov summasining bitim summasiga nisbati (masalan, 25%) yoki aktsiyalarning nisbati (masalan, 1:4) sifatida koʻrsatiladi. Bu ikkala misol ham savdogarning tranzaktsiyalarining umumiy miqdori u garovga qoʻygan summadan toʻrt baravar koʻp boʻlishi mumkin boʻlgan shartlarni tavsiflaydi.

Yana qarang 

 Marjinal foyda
 Variatsiya chegarasi
 Marja savdosi

Havolalar 

Iqtisodiy atamalar
Soliqlar
Huquq
Konstantin Marjanishvili

"Kote" Konstantin Aleksandrovich Marjanishvili (1872.9.6 – 1933.17.4) — rejissyor, gruzin teatri asoschilaridan. Gruziya xalq artisti (1931). Sahna faoliyatini 1893-yil aktyor sifatida boshlagan. 1897-yildan rus teatrlarida ishlagan. 1913-yil Moskvada "Erkin teatr" ("Goʻzal Yelena" spektaklini qoʻygan), 1920-yil Petrogradda Komik opera teatrini tashkil etgan. 1919-yil Kiyevda ham ishlagan (shaharning barcha teatrlariga komissar boʻlgan). 1922-yildan gruzin teatrining yetakchi arboblaridan, uning islohchisi. 1928-yil Kutaisida dramatik teatr (hozirgi Tbilisidagi Marjanishvili nomidagi teatr)ni tashkil etdi. "Koʻzibuloq", "Gruziyada quyosh tutilishi", "Hamlet", "Uriel Akosta", "Don Karlos" kabi spektakllari teatr ravnaqiga munosib hissa boʻlib qoʻshildi. Fojiaviy, dramatik, komik, operetta, pantomimik kabi birbiriga kontrast janrdagi spektakllar sahnalashtirib, muvaffaqiyat qozongan.

1924-yildan Gruziya davlat kino sanoatida ham ishlagan. "Oʻgay ona Samanishvili", "Qonun va burch", "Gogi Ratiani", "Soʻna" kabi filmlarga rejissyorlik qilgan. Marjanishvili ijodi Gruziya ki-nosining shakllanishiga va N. Shengelaya, Marjanishvili Chiaureli kabi Gruziya kinosining yirik arboblari ijodiga katta taʼsir etdi va ular Marjanishvili rejissyorlik sanʼati prinsiplarini rivojlantirdilar.

Manbalar 

 

1872-yilda tugʻilganlar
1933-yilda vafot etganlar
17-aprelda vafot etganlar
Marjinalizm

Marjinalizm-bu (frans. marginal -chegaraviy, eng soʻnggi) — iqtisodiy qonunlar va kategoriyalarni tadqiq qilish uchun chegaraviy kattaliklar tahlilidan foydalanishga asoslangan metodologik tamoyillardan biri. Dastlab 19-asrning oʻrtalarida A. Kurno (Fransiya), N. Tyunen va G. Gossen (Germaniya) birinchi boʻlib, marjinal tahlilni iqtisodiy nazariyaga kiritishga harakat qildilar. 19-asrning oxirgi choragida ingliz U. Jevans, avstriyalik K. Menger, shveysariyalikL. Valras M.ning nazariy asoslarini yaratdilar. 19-asr ning 90-yillaridan M. subyektiv-psixologik yoʻnalishdan iqtisodiy hayotning doimiy borishini mavjud shart-sharoitlar asosida tushuntirib berishga oʻtdi. Natijada yangicha iqtisodiy gʻoyalar namoyandalari klassik iqtisodiy maktabning davomchilari sifatida baholanib, ularga neoklassiklar deb nom berildi.

M. meʼyoriy unumdorlik, meʼyoriy naflilik, meʼyoriy harajatlar kabi koʻrsatkichlardan foydalanadilar, meʼyoriy naflilik, meʼyoriy unumdorlik, meʼyoriy daromadlarning kamayib borishi krnunlariga, talab va taklif qonuniga asoslanadilar, iqtisodiymatematik usullarni keng qoʻllaydilar.

M. iqtisodiyotni individual xoʻjaliklarning oʻzaro taʼsiri sifatida qaraydi, xoʻjalik yurituvchi subyektning ishlab chiqarish jarayonidagi va bozordagi iqtisodiy holatini taxlil qilishga asoslanadi. Bu holat M.ga miqdoriy usullardan keng foydalanishga, xususan, tadqiq etilayotgan omillarning funksional bogʻlanishlarini taxlil etishga imkon beradi.

SSSR davrida M. markscha siyosiy iqtisod vakillari tomonidan tanqid ostiga olindi. Faqat maʼmuriybuyruqbozlik (rejali) iqtisodiyotidan bozor iqtisodiyotiga oʻtilishi tufayli M.ning asosiy gʻoyalari tan olina boshlandi.

Abduxalil Razzoqov.

Manbalar
Marjon

Marjon — 1) munchoq va shahrik.ni ipga qator tizib yasaladigan ayollar taqin-chogʻi. Munchoqlari turli shakldagi bezak toshlar (serdolik, marmar, feruza, oltin, kumush va boshqalar)dan iborat boʻlib, bir yoki bir necha qatorli qilib boʻyinga taqiladi. Suyak va sopol donalaridan yasalgan M.lar Oʻzbekiston hududida miloddan avvalgi 4—3ming yillikka oid manzilgohlardan topilgan. Jez davrida M.ning turli (och tusli, marmar, oq, och qizil yoki kulrang toshlar, sopol, bronza va suyaklardan sillits yoki sodda naqshli) xillari tarqalgan. Saqlanib qolgan devoriy rasmlar (jumladan, Bolaliktepa devoriy rasmlari)da M.ning turli tasvirini koʻrish mumkin. M.ning markaziga, baʼzan chetlariga tumorchalar qoʻshilgan; 2) zargarlikda ishlatiladigan bezak tosh; dengiz jonivorlari qoldiklaridan iborat; uzunchoq (shohmarjon), dumaloq (tanamarjon) va boshqa shaklli turlaridan ziynat buyumlari (zirak, tillaqosh, tumor va boshqalar)ni bezashda foydalaniladi; 3) miskarlikyu. qumgʻonning qorniga qalamcha bilan solingan dumaloq gul.

4) shoda degan maʼnoga ham ega hisoblanadi.

Manbalar 

Zargarlik
Hayvonlar
Marjon dengizi

Marjon dengizi - Tinch okeandagi yarim yopiq dengiz. Avstraliyaning shim.-sharqiy qirgʻogʻi, Yangi Gvineya, Yangi Kaledoniya o.lari oraligʻida, shim.gʻarbda Torres boʻgʻozi orqali Hind okeani bilan tutashgan. Maydoni 4068 ming km². Oʻrtacha chuq. 2394 m, eng chuqur joyi 9174 m. Dengizda marjon riflari (jumladan, Katta Toʻsiq rifi) va orol koʻp. Kema yurishi juda xavfli. Tubining relyefi notekis, oʻrqirli. Aylanma oqimlar bor. Gʻarbiy chekkasidan Sharqiy Avstraliya oqimi boshlanadi. Suvining yuza qismida temperatura janubda avgustda 19° dan fevralda 24°gacha, shim.da yil davomida 28° atrofida. Shoʻrligi 35,5°/0O. Suv qalqishi notekis. Akula, uchar baliqlar bor. Asosiy portlari: Kerns (Avstraliya), Port-Morsbi (Yangi Gvineya o.), Numea (Yangi Kaledoniya o.).

Manbalar 

 

Dengizlar
Marjon orollari

Marjon orollari - tropik dengizlardagi orollar. Toʻda-toʻda boʻlib yashaydigan marjon hayvonlari, suv-oʻtlar va boshqa organizmlar qoldiqlari yigʻilishidan vujudga keladi. Hozirgi zamon marjon orollari ekvatorial va tropik oʻlkalardan boshqa yerlarda uchramaydi. Faqat Golfstrim oqimi oʻtadigan Bagama o.lari yaqinidagina tropiklardan tashqarida uchraydi. Marjon orollari joylashgan oʻrni va shakliga qarab, qirgʻoq riflari, toʻsiq riflari (suv osti qoyalari), atollarga boʻlinadi (yana qarang Marjon riflari).

Yana q. 

 Atoll

Manbalar 

Geografik terminlar
Marjon
Marjon riflari

Marjon riflari, marjon qurilmalari — toʻda-toʻda boʻlib yashaydigan marjonlarning ohakka aylangan skeletlardan tashkil topgan suv osti qoyalari. Marjon qurilmalar toʻrt turga ajratiladi: qirgʻoq riflari, baryer (fob, toʻsiq) riflari, atollar va laguna ichi Marjon riflari Ularning normal rivojlanishi uchun: 1) dengiz suvi temperaturasi yuqori (kamida 20°) boʻlishi;2) suv sayoz (oʻrtacha chuq. 40–50 m gacha);3) shoʻrlik normal (35%o cha) va toza;4) dengiz tubi qoyadan iborat boʻlishi kerak. Marjon riflari juda katta va qalin boʻlishi mumkin. 1500 m balandlikda boʻlgan Marjon riflari bilan birga (Zond arxipelagi) zamini suv satxidan 1200 m chuqurlikda turgan marjon qurilmalari ham bor (Marshall o.lari atrofi). Koʻpchilik hollarda marjon qurilmalari tarkibida neft va gazga boy konlar boʻladi. Hozirgi zamon marjon qurilmalarining fatsial sharoitlarini, ularning maʼlum tektonik zonalarga toʻgʻrilanishini oʻrganish neft qidiruv geol.si uchun katta ahamiyatga egadir.

Manbalar
Marjanbulaq (Alg'a tumani)

Marjanbulaq (, 2008 yilgacha — Progress) — Qozogʻistonning Aqtoʻbe viloyati Alg'a tumanidagi qishloq. Marjanbulaq qishloq okrugi maʼmuriy markazi. KATO kodi - 153247100.

Aholisi 
1999-yilda qishloq aholisi 1174 kishi (654 erkak va 520 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 1496 kishi (738 erkak va 758 ayol) yashagan.

Manbalar
Marjonbuloq oltin koni

Marjonbuloq oltin koni -Jizzax viloyati Gʻallaorol tumanidagi kon. Bahorikor temir yoʻl stansiyasidan 9 km sharqda, Janubiy Nurota togʻlarining sharqiy tarmogʻidagi Marjonbuloq qirlarida joylashgan. Sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan oltin rudalari Markaziy va Gʻarbiy uchastkalardan qazib olinadi. Rudalanish deyarli kenglik boʻylab yotuvchi uchta tik yon bagʻirli uzilma zonasida (Shim., Oraliq va Jan.) joylashgan. Hozirgacha toʻrtta uchastka — Sariqbel, Ukraina, Gʻarbiy va Tangi razvedka qilingan, shuningdek, Sharqiy va Goʻshsoy uchastkalari baholangan. Rudadagi oltin miqdori oʻrtacha 2—6 g/t. 25 ta rudali tana aniqlangan. Rudalanish jarayonida 60 dan ziyod mineral vujudga kelgan. Rudadagi sulfidlar miqdori 0,5 dan 5,0% gacha. Oltinli rudalanish uchun pirit-arse-nopiritli mineral assotsiatsiyasi, ayniqsa, harakterli. Oltin probasi 680—740 oraligʻida. Elementlarning ruda maydoniga xos ikkita geokimyoviy assotsiatsiyasi — As-Au-Ag va Ni-Zn-Pb • Sb Ai aniqlangan.

Manbalar
Marjonbuloq qirlari

Marjonbuloq qirlari - Jiz zax viloyatidagi qirlar. Gʻubdintogʻning shim.-sharqida. Jan.-sharkdan shim.gʻarbga yoʻnalgan. Uzunligi 11 km, eni 5 km. Eng baland joyi 947 m. Relyefi oʻrtacha parchalangan, suvayirgʻich qismi yaxshi ifodalanmagan. Yon bagʻirlarining qiyaligi har xil, keng soylar bilan oʻyilgan. Karbon davrining metamorfik jinslari — slanetslaridan tuzilgan. Lessimon yotqiziqlar tub jinslar ustida kalin qatlam hosil qilgan. Turli oʻt va efemerlar oʻsadi. Flomis bilan rang va qoʻngʻirbosh tarqalgan. Bahorgi va kuzgi yaylov sifatida foydalaniladi, oʻrtacha mahsoʻldorligi gektariga 1—2 s. Marjonbuloq qirlaridan foydali qazilmalar topilgan.

Manbalar
Marjondaraxt

Marjondaraxt (Sambucus) -(shilvidoshlar) oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Buta yoki kichkina daraxt, baʼzan koʻp yillik oʻt. Ikkala yarimsharda 40 ga yaqin turi tarqalgan. Oʻzbekistonda kora M. (S.nigra) turi oʻsadi. U yirik buta yoki daraxtcha; guli sargʻish-oq, mayda, toʻpguli soyabonsimonroʻvaksimon, mevasi krramtirbinafsha, guli va mevalari vinoga rang berish va xushboʻy qilish uchun ishlatiladi; manzarali oʻsimlik. Shingilsimon, qizil yoki oddiy M. (S.racemosa) — ser-shox buta yoki daraxtcha; guli oqish yoki yashilsariq, toʻpguli tuxumsimon; mevasi qizil. Oʻtsimon M.yoki buznik (Sebulus) — koʻp yillik qoʻlansa oʻt, boʻyi 0,5—1,5 m. Qora M. va oʻtsimon M. gullarining qaynatmasi terlatuvchi, siydik haydovchi, burushtiruvchi sifatida va ogʻizni chayish uchun ishlatiladi.

Manbalar
Marjumak

Marjumak, (Fagopyrum, ) — torondoshlar oilasiga mansub oʻtsimon oʻsimliklar turkumi; don ekini; 4—5 turi maʼlum. Vatani — Oʻrta va Kichik Osiyo. Fransiya, AQSh, Kanada, Xitoy, Hindistonda ekma marjumak (Fagopyrum esculentum) turi katta maydonlarga ekiladi, shuningdek, namsevar boʻlgani sababli Ukraina, Boshqirdiston, Uzoq Sharqda yaxshi hosil olinadi. Bir yillik tatar marjumagi (Fagopyrum tataricum) turi begona oʻt tarzida uchraydi. Dehqonchilikda miloddan avvalgi 3-ming yillikdan boshlab ekiladi.

Marjumak boʻyi 50—150 sm ga boradi. Poyasi shoxlanadi, yalangʻoch, qirrali, qizgʻish-yashil. Gullari oq, pushti, qizil, asal hidli, qalqonsimon, yirik, nektar miqdori koʻp. Mevasi 3 qirrali, qoʻngʻir, qora yoki kulrang. Doni tarkibida 12—18% oqsil, 59—62% azotsiz ekstraktiv moddalar, 2,5—2,7% moy bor; fosfor, organik kislotalarga boy. Marjumak doni yuqori sifatli oziq-ovqat mahsuloti, sifat jihatidan bugʻdoy doniga yaqin. Donidan turli yormalar va un tayyorlanadi. Chiqindilari chorva uchun ozuqa. Marjumak namsevar, issiq-sevar, bahori ekin, nihollari —2° qorasovuqlarda zararlanadi. Vegetatsiya davri 70—90 kun. Asalarilar yordamida changlanadi. Asalshirali oʻsimliklarga kiradi (1 ga marjumak ekilgan maydondan 60 kg gacha asal olish mumkin). Bahorda tuproq yaxshi isiganda oddiy qatorlab yoki keng qatorlab ekiladi. Oʻtoqni oʻz vaqtida oʻtkazish hosildorlikni oshiradi. Gullash va don hosil qilish davrida sugʻorish kerak. Oʻrim donlarning 2/3 qismi qoʻngʻir tusga kirganda boshlanadi (vaqtida oʻrib olinmasa doni toʻkilib ketadi). Tuproq unumdorligiga qarab hosildorligi 30—44 s/ga. Zararkunandalari: simqurt, bitlar; kasalliklari; kulrang chirish, zang, qorakuya.

Adabiyot 
 Каргальцев Ю. В., Труцкой Ф. М., Гречиха, М., 1986.

Manbalar

Havolalar 
 Ekma marjumak  

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Osiyo o'simliklari