MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Konsullik

Konsullik, konsullik vakolatxona — ikki davlat orasida aloqalar oʻrnatilishi natijasi oʻlaroq tashkil etiladigan vakolatxona. K.ning maqomi ikki tomonlama bitim yoki xalqaro huquqning amaldagi normalariga koʻra belgilanadi. K.ning maqomi, odatda, diplomatik vakillikka tenglashtiriladi. K.ning joylashgan oʻrni, baʼzi hollarda esa, uning xodimlari soni, K. oʻz faoliyatini amalga oshiradigan okrug ham qabul qiluvchi davlat vakillari bilan kelishiladi. K. okrugi — qabul qiluvchi davlatdagi, hukumatlar oʻrtasidagi bitimga muvofiq konsul oʻz zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajaradigan hudud. Bir qator holatlarda K. okrugi eng imtiyozlashtirilgan holat sharoitlari qoʻllanilishi tufayli aniqlanishi mumkin. Alohida K. mavjud boʻlmagan hollarda elchixonada qabul qiluvchi davlat poytaxti yoki boshqa yerlarda K. vazifalarini bajarish uchun K. boʻlimi tashqil etiladi. Elchixonaning K. boʻlimida ishlash uchun elchixonaning diplomatik va maʼmuriy-texnik xodimlari ajratiladi, ular elchixonaga tegishli boʻlganligi uchun oʻz makrmini saqlab qoladilar.

Konsullikni elchixonadan farqi 
Elchixona birinchi navbatda siyosiy masalalarni hal qilish (muzokaralar, udhbu davlat haqida axborot yiğish kabi) bilan shuģullansa, konsullik esa mahalliy hokimlik bilan aloqa oʻrnatish, oʻz fuqorolariga xizmat koʻrsatish, ularni muammolarini qonun doirasida hal qilish, hujjatlarini rasmiylashtirish (viza, pasport, notarial hujjatlar, ma'lumotnoma va b.). Elchixonalarda odatda hujjatlarni rasmiylashtiruvchi va viza beruvchi konsullik boʻlimlari faoliyat yuritadi.

Bosh konsullik 
  
Konsullik muassasalarining quyidagi turlari mavjud: 
bosh konsullik, 
konsullik, 
vitse-konsullik, 
konsullik agentligi. 
Bu holatlarda ushbu muassasalarning maqomida hech qanday farq yo'q. Hozirda dunyodagi konsullik muassasalarining aksariyati konsullik bosh konsulligi maqomiga ega.
Poytaxt shaharlarida alohida konsullik muassasasi mavjud bo'lmasligi mumkin, faqat elchixonaning konsullik bo'limi faoliyat yuritishi mumkin. Konsullik bo'limi mustaqil muassasa emas, oliy organ konsullik bo'limi boshlig'i emas (u konsullik boshlig'i deb atalishi mumkin, ammo bu noto'g'ri bo'lsa-da) balki elchi yuqori lavozim hisoblanadi. Shu bilan birga, konsullik bo'limi xodimlariga konsullik emas, balki diplomatik (ya'ni kengroq) imtiyozlar va immunitetlar qo'llaniladi.

Manbalar
Konsullik immuniteti

Konsullik immuniteti – konsullik muassasasiga, shu muassasa xodimlari va ularning oila aʼzolariga beriladigan imtiyoz va afzalliklar. Oʻzbekiston Respublikasi Konsullik ustaviga binoan, mazkur shaxslar Konsullik munosabatlari toʻgʻrisidagi 1963-yilgi Vena konvensiyasida, Oʻzbekiston Respublikasi bilan konsulxona joylashgan davlat oʻrtasidagi shartnomalarda, shuningdek, xalqaro huquqning umumiy meʼyorlarida nazarda tutilgan imtiyozlar va immunitetlardan foydalanadi (77-modda).

Manbalar
Konsullik patenti

Konsullik patenti - Konsul vakolatlarini tasdiqlovchi guvohnoma. Unda konsulning toʻliq ism-sharifi, qaysi toifaga mansubligi, konsullik okrugi va konsullik manzili koʻrsatiladi. Oʻzbekiston Respublikasi Konsullik ustaviga binoan, konsul lavozimga tayinlanayotganida Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligida uning konsullik okrugi belgilab berilgan Konsullik patentini oladi (14-modda).

Manbalar
Konsullik toifalari

Konsullik toifalari - q. Konsul.

Manbalar
Konsumentlar

Konsumentlar (lot. consumo -isteʼmol qilaman) — trofik zanjirda tayyor organik moddalarni isteʼmol qiladigan organizmlar. K.ning barchasi geterotrof. Bitta zanjirda birinchi tartibdagi (oʻtxoʻr hayvonlar), ikkinchi, uchinchi va h.k. tartibdagi K. (etxoʻrlar, yirtqichlar, parazitlar va boshqalar) oʻrin oladi.

Manbalar
Auguste Comte

KONT (Comte) Ogyust (1798.19.1, Monpelye — 1857.5.9, Parij) — fransuz faylasufi, pozitivizmning asosiy vakili. Sen-Simonta kotiblik qilgan (1817—22). Tarix va sotsiologiyaga oid qarashlari Sen-Simonning kuchli taʼsirida boʻlgan. K. har qanday metafizikani rad etgan. Pozitivizmga empirizm bilan mistitsizm orasidagi oʻrta yoʻl sifatida qaragan. K. fikricha, fan mohiyatni emas, faqat hodisani biladi. Jamiyat taraqqiyotini belgilovchi insoniyat aqlzakovati evolyusiyasining 3 bosqichi (teologik, metafizik, pozitiv yoki ilmiy) nazariyasini ilgari surdi. Fanlar tasnifini ishlab chiqdi. K. "sotsiologiya" tushunchasini ilk bor fanga kiritdi, u tufayli sotsiologiya muayyan ilmiy tizimdan joy oldi. K. ga koʻra, kishilik jamiyatini tashqil etish sotsiologiyaning amaliy maqsadi hisoblanadi. Asosiy asarlari: "Pozitiv falsafa kursi" (1—6-jildlar, 1830—42), "Pozitiv siyosat tizimi" (1—4 jiddlar, 1851—54).

Manbalar
Kontakt

Kontakt (lot. contactus — birbiriga tegib turish) — 1) oʻzaro taʼsir, aloqa; ishdagi hamjihatlik, bir-birini tushunish; 2) tutashish, tegishish sirti, joyi, zonasi; 3) elektrotexnikada — elektr zanjiri qismlarining birbiriga tegishi, klemmalarning tutashishi; ikki simning tutashishi natijasida bir simdan ikkinchisiga tok oʻtadi; 4) transportda — tramvay yoki trolleybusda yuqori voltli simdan tok oʻtkazuvchi tarmoq (K. tarmogʻi); 5) metropolitenda — elektr vagonning tok qabul qiluvchi qurilmasiga sirpanma tutashuv tarzida tok uzatish uchun asosiy temir yoʻl relsi yonidan oʻtkaziladigan qattiq sim (K. simi); 6) Q. payvand (qarang Payvandlash); 7) g ye o l o gik K. — Yer poʻstida yonma-yon joylashgan (chegaradosh) boʻlaklardagi turli togʻ jinslarining tutashish yuzasi.

Normal, intruziv (magmatik), tektonik K. farq qilinadi. Normal yoki stratigrafik K.da choʻkindi yoki effuziv togʻ jinsi qad. togʻ jinsini yorib chiqib unda turli K. oʻzgarishlarini hosil qiladi; intruziv K.da yosh intruziv togʻ jinsi qadimgisini yorib oʻtadi; tektonik K.da tarkibi, hosil boʻlishi va yoshi turlicha boʻlgan togʻ jinslari tektonik yoriq orqali bir-biri bilan tutashadi. K.ni oʻrganish togʻ jinslarini bir-biridan ajratish va ular yoshini nisbatan aniqlashga yordam beradi.

Manbalar
Kontakt metamorfizmi

Kontakt metamorfizmi - togʻ jinslarining unga singib oʻrnashgan intruziv magmatik jismlar taʼsirida oʻzgarishi. Meʼyoriy (kontaktli) va kontakt-metasomatik metamorfizmi farq qilinadi. Birinchi holatda togʻ jinslarining tarkibi deyarli oʻzgarmaydi, ikkinchisida esa jinslar tarkibi butkul oʻzgaradi. Kontakt metamorfizmiga choʻkindi jinslar ham, magmatik jinslar ham uchrashi mumkin. Kontakt metamorfizmining harakterli minerallari: andaluzit, kordiyerit, brusit, tremolit-aktinolit, diopsid, grossulyar, shpinel, vollastonit, rogovaya obmanka (shox aldamchisi), piroksin, granat va boshqa Baʼzida gipabissal introʻziyalarga bogʻliq ravishda montichellit, larnit, sperrit kabi noyob minerallar ham vujudga keladi. Oʻzbekistonda skarnlar bilan yoki ular yaqinida Qoʻytosh, Qizilqumda Kontakt metamorfizmi zonalari mavjud.

Manbalar
Kontakt minerallari

Kontakt minerallari - ikki xil togʻ jinsining tutashgan (kontakt) zonasida hosil boʻlgan minerallar. Ular yer yuzasidan maʼlum chuqurlikda katta bosim va haroratda sovib qotayotgan magma bilan atrofidagi choʻkindi togʻ jinslarining oʻzaro reaksiyaga kirishishidan (mas, biotit, amfibollar, andaluzit, kordiyerit, kvars, kalsit, marmar va boshqalar) va magma qotgandan soʻng ajralib chiqadigan yuqori temperaturali bugʻ va gaz aralash suyuqliklardan ohaktosh bilan granitoidlar tutashgan joyda (mas, vollastonit, piroksen, granat, epidot, vezuvian, skapolit, amfibollar, flogopit, serpentin va boshqalar) hosil boʻladi. Kontakt minerallari Oʻzbekistonning Nurota (Qoʻytosh, L angar, Oqchob, Qoʻshrabot), Zirabuloq (Ingichka, Changalli, Qargʻali, Tim va boshqalar), Qoratepa (Ogʻaliq, Sazagʻon, Jom, Hasantepa, Qoratepa va boshqalar), Chatqol (Kumushkon, Surenota, Chimyon, Ustarasoy, Ixnach, Miskon va boshqalar), Koʻrama (Qoʻrgʻoshinkon, Noqpoy, Qatrangʻi), Boʻkantov (Saritov, Soutboy), Hisor (Yaxton) togʻlarida koʻp.

Manbalar
Kontaktli metasomatik konlar

Kontaktli metasomatik konlar, kontakt konlar — metasomatizm natijasida hosil boʻlgan foydali qazilma konlari.

Dastavval, ushbu termin silikatli togʻ jinslarida eng inert komponent boʻlgan, alyuminiy miqdorining oshishini tushuntirish uchun D.S.Korjinskiy tomonidan kiritilgan. Odatda, otqindi togʻ jinslarining choʻkindi jinslar (karbonatlar va boshqalar) bilan tutash joylarida piroksen, amfibol, slyudali minerallar, granatlar va kvarsdan tashqil topgan skarnpar hosil boʻladi. Sheyelit (volfram minerali), oltin, kumush, qoʻrgʻoshin, pyx, mis va boshqa skarnlarning eng muhim foydali komponentlaridir. Oʻzbekistonda metasomatik rudalar barcha viloyatlarda keng namoyon etilgan. Ular, ayniqsa, Chatqol-Qurama regionida, Qoratepa togʻlarida, Hisor tizmasining jan.-gʻarbiy tarmoqdarida koʻp uchraydi.

Manbalar
Kontakt-metamorfik konlar

Kontakt-metamorfik konlar — intruziv jinslarning turli tarkibdagi jinslar bilan yuqori temperatura taʼsirida kontakt zonasida yuzaga kelgan foydali qazilma yotqiziqlari. Bunda jins ichiga yorib kirgan magmadan atrofni oʻrab turgan jinslarga yangi moddalar oʻtmaydi. Jarayonning jadalligi va mineral hosil boʻlish xususiyatlari, jumladan, rudaning vujudga kelishi jinslarning dastlabki tarkibiga, kontakt joyidan uzoq yoki yaqinligiga, jarayonning chuqurligi, oʻlchamlari, shakllari va intruziv jinslar kontakti harakteriga, uchuvchan moddalar va eritmalarning qatnashuviga bogʻliq boʻladi. Bunday sharoitlarda hosil boʻlgan minerallar qatoriga diopsid, aktinolit, grossulyar, shpinel, vollastonit, piroksen va boshqa, nodirlariga — montichellit, sperrit, mervinit va boshqa kiradi. Oʻzbekistonda Qoʻytoshdagi vollastonit (CaSiO3) konidan olinadigan vollastonit konsentrati sanoatda va umuman xalq xoʻjaligining turli sohalarida keng miqyosda qoʻllaniladi.

Manbalar
Kontaktor

Kontaktor — past kuchlanishli oʻzgaruvchan va oʻzgarmas tok zanjirlarini maʼlum masofadan turib ulab oʻzadigan elektromagnit apparat. Mustaqil va magnitli ishga tushirish, ish mashinasi va qurilma ichiga oʻrnatilgan xillari boʻladi. Elektromagnitdan tok oʻtganda elektromagnit gʻaltagi yakorni oʻziga tortadi va zanjir kontaktlari tutashadi. K. boshqarish zanjiriga ketma-ket yoki parallel ulanadi. K. kuchlanishi 650 V gacha, tok kuchi 1000 A gacha boʻlgan elektr mashinalari va apparatlarini boshqarishda qoʻllaniladi. Oʻzgarmas tok K.lari tramvay, trolleybus va elektrovoz dvigatellarini, oʻzgaruvchan tok K.lari asinxron dvigatellarni (stanok, liftlarda) boshqarish uchun ishlatiladi.

Manbalar
Kontango

Kontango, forvardeyshn -birja savdosida qoʻllaniladigan narxlar nisbati. Muddati kelishilgan tovarni xarid qilish naqd tovarni xarid qilishdan va uni maʼlum muddat davomida saqlash harajatlaridan arzon hollarda qoʻllaniladi. Bekvordeyshnnknt aksi. Shuningdek, qarzdor oʻz qarzlarini toʻlash muddatini kechiktirgani uchun brokerga toʻlaydigan mukofot (haq) ham K. deyiladi.

Manbalar
Lansana Conté

KONTE (Conte) Lansana (1930, Dubreka viloyatining Mussayya qishlogʻi) — Gvineya Respublikasi davlat arbobi. General. Kot-d’ Ivuar, Senegal, Gvineya, Fransiya harbiy oʻquv yurtlarida oʻqigan. 1955—58 yillarda Fransiya armiyasida, 1959-yildan Gvineya armiyasida xizmat qilgan. 1975-yildan quruklikdagi qoʻshinlar shtabi boshligʻi. 1984-yil 3-apreldagi davlat toʻntarishidan keyin Milliy tiklanish harbiy komitet raisi, 5-apreldan Gvineya Respublikasi prezidenta. 1984-yil dekabrdan ayni vaqtda Gvineya hukumati boshligʻi va qurolli kuchlar bosh qoʻmondoni.

Manbalar
Konteyner

Konteyner (ing. container — joylashtirmoq) — 1) yuklarni idishsiz tashish uchun moʻljallangan qurilma. K. mexanizatsiyalashgan ortish-tushirish va yuklash uchun moslashtirilgan boʻladi. Yuk ortilgan K. ning massasi 0,625; 1,25; 2,5; 5; 10; 20 va 30 t li boʻlishi mumkin. K.larning oʻlchami va tuzilishi yuklarni mexanizatsiya vositasida tez yuklash, tushirish va yaxshi saqlanishini taʼminlashi kerak. Vazifasiga koʻra, universal va maxsus turlarga boʻlinadi; ular yogʻoch va metalldan yasaladi. Tuzilishiga qarab yopiq, ochiq, kataksimon, ajratma va taxlama turlarga ajratiladi; 2) radioaktiv moddalarni vaqtincha saqlash yoki tashish uchun moʻljallangan qurilma; 3) neft mahsulotlari qayta haydaladigan idish (rezervuar, bak, qabul qilgich) va boshqa

Manbalar
Kontekst

Kontekst (lot. contextus — jips, bogʻlanish, qoʻshilish) — ogʻzaki yoki yozma nutq (matn)ning nisbatan tugal qismi. K. oʻz tarkibidagi soʻzlar yoki iboralarning maʼnolarini aniqlashga imkon beradi. U poetika bilan bogʻliq boʻlib, yozuvchi mahoratini belgilashda muhim ahamiyat kasb etadi.  Masalan: Kripto so'ziga kontekstli misollar: Kriptovalyuta, kriptologiya, kriptogirafiya, kriptotahlil vhk.

Manbalar
Kontinental yotqiziqlar

Kontinental yotqiziqlar - togʻ yon bagʻirlarida, daryo, botqoklik va koʻllar tubida hamda dasht va choʻllarda hosil boʻlgan yotqizikdar. Kontinental yotqiziqlar har xil ikdim va tabiiy geografik sharoitlarda hosil boʻlgan. Shuning uchun Kontinental yotqiziqlar tarkibi, qatlamlanishi, rangi, hayvon, oʻsimlik qoldiqlari va ulardagi qazilma boyliklarining turli-tumanligi bilan delta yotqiziqlaridan farq qiladi. Kontinental yotqiziqlardagi organik qoldiqlar (flora va fauna) faqat quruklikka xos boʻlib, dengizga mansublari dengiz va quruqlik chegarasida uchraydi. Kontinental yotqiziqlar saralanmagan dagʻal, chaqiq togʻ jinslari, konglomerat, shagʻal tosh va boshqalardan tashqil topgan (qarang Allyuviy, prolyuviy). Organogen va xemogen choʻkindilar aksariyat botkrkdik va koʻllarda toʻplanadi. Dasht va choʻllarda, daryo terrasalarida eol yotqiziklar va vaqtincha suv oqimidan qum, alevrit va loyqa bilan birga temir konkretsiyalari, kaolin, torf, koʻmir paydo boʻladi. Issiq va sernam gumid iqlim sharoitida tub jinslarning kimyoviy nurashidan alyuminiyga boy laterit, boksit, kaolin (delyuviy, elyuviy), koʻmir qatlamlari vujudga keladi. Issiq, yogʻingarchilik kam boʻladigan iqlimda koʻproq qizil rangli choʻkindi jinslar toʻplanadi. Oʻrta Osiyo hududida yura davrining kulrang, boʻr va neogen davrining qizil rangli Kontinental yotqiziqlar koʻp, ularning qalinligi togʻ oldi tekisliklarida bir necha ming km ga yetadi. Kontinental yotqiziqlarda temir rudasi, koʻmir, torf, kaolin, oʻtga chidamli giltoshlar, har xil tuz va gips konlari hamda oltin, qalay, magnetit, platina, olmos va boshqa nodir metallarning sochma konlari uchraydi. Oʻzbekistonning gʻarbi va Tojikistondagi boʻr davri hamda Fargʻona vodiysidagi neogen davri Kontinental yotqiziqlarda sanoat ahamiyatiga ega boʻlgan gaz va neft konlari bor.

Manbalar
Kontinental iqlim

Kontinental iqlim — katta qurukliklarning atmosferaga taʼsiri ostida shakllanadigan iqlim. Bunda yillik va sutkalik temperatura amplitudalari katta boʻladi, havo kechasi salqin, kunduzi issiq keladi, yogʻingarchilik kam boʻlib, u yildan bu yilga oʻzgarib turadi. Kontinental iqlim dengiz iqlimining aksidir. Oʻzbekiston okean va ochiq dengizlardan minglab km uzoqda, eng katta Yevrosiyo materigining markazida boʻlganidan tipik kontinental iqlimli oʻlkadir. Oʻzbekiston va butun Oʻrta Osiyo iqlimining asosiy xususiyatlari shundaki, bu yerlarda yoz issiq va seroftob, qish shu kengliklar uchun ancha sovuq, sutka va yil davomida temperatura keskin oʻzgarib turadi, yogʻin kam va havo quruq boʻladi. Yanvar bilan iyulning oʻrtacha temperaturalari orasidagi farq Toshkentda 27,6°, Qarshida 29°, Nukusda 33°. Holbuki, Londonda bu farq 12° ga teng. Absolyut amplituda, yaʼni qachonlardir boʻlib oʻtgan eng sovuq temperatura bilan eng issiq temperatura orasidagi farq Toshkentda 73°, Qarshida 76°, Nukusda 78,8°. Oʻrtacha sutkalik amplituda Oʻrta Osiyoda 15–20°. Ayrim yil va kunlarda temperatura amplitudalari bu raqamlardan ancha katta boʻlishi mumkin. Baʼzan togʻ orasidagi vodiylarda sutkalik amplituda 30–35° ga yetadi.

Oʻrta Osiyo bilan bir xil kengliklarda joylashgan Kontinental iqlimli boʻlmagan hamma yerlarda yiliga 400–600 mm yogʻin yogʻadi, holbuki oʻlkamiz tekisliklarida iqlim kontinentalligi tufayli atigi 100–200 mm yogʻin yogʻadi.

Manbalar 

 

Iqlim
Kontinuum

Kontinuum (lot. continuum — uzluksiz), matematikada — uzluksiz toʻplam; bir nechta xilda qoʻllaniladi. Toʻplamlar nazariyasida, masalan, toʻgʻri chiziqdagi kesma barcha nuqtalarining L toʻplami. K. quvvat — C=2No kardinal son; natural sonlarning barcha qism toʻplamlarining quvvatini bildiradi. K. gipoteza (G. Kantor gipotezasi) K. quvvatli toʻplamning barcha cheksiz qism toʻplamlari quvvati yoki natural sonlar toʻplami quvvati bilan yoki K. quvvatli toʻplam bilan bir xil. Topologiyada — boʻsh boʻlmagan bogʻlamli bikompakt fazo. Metrika kiritilgan K.lar muhim ahamiyatga ega.

Manbalar
Kontokorrent

Kontokorrent (ital. conto corrente— joriy hisob-kitob), kontokorrent hisob varagʻi — 1) muayyan bir mijoz bilan jami operatsiyalar qayd qilinadigan maxsus yagona bank hisob varagʻi. Mijozlarning qoʻyilmalarini saqlash hamda naqd pulsiz hisobkitoblarini amalga oshirishga xizmat qiladi, bir paytning oʻzida ssuda schetli joriy hisob varaq va yagona debet-kredit hisob varagʻi vazifasini bajaradi; 2) amalga oshirilgan oldi-sotdilar boʻyicha jismoniy va yuridik shaxslar tomonidan oʻzlarining doimiy mijozlari bilan oʻzaro hisob-kitoblar uchun ochilgan aktiv hisob varaq.

Manbalar
Kontr ...

Kontr ... (lotincha: contra — qarshi) — qoʻshma soʻzlar tarkibiy qismi. Oʻzi old tomondan qoʻshilgan soʻz anglatgan maʼnoga zid maʼno (holat, harakat) ifodasini beradi (mas, kontrabanda).

Manbalar
Kontrabanda

Kontrabanda (kontr... va ital. bando — hukumat farmoni) — mamlakatga olib kelish va olib ketish taqiklangan tovarlar, qimmatbaho buyumlar, valyuta boyliklari va boshqalarni davlat chegarasidan qonunga xilof (yashirincha) usullarda oʻtkazish, shuningdek, taqiqlangan mollarni olib oʻtish uchun noqonuniy harakatlar qilish. Bojxonadan oʻtkazilmagan, xususan, bojxona nazoratidan tashqari yashirincha, topish qiyin boʻlgan vositalar orqali yoki hujjatlar (deklaratsiya)da koʻrsatilmagan mollar nokrnuniy olib oʻtilgan hisoblanadi. Bunday noqonuniy oʻtkaziladigan molmulkning oʻzi ham K. deyiladi. K. qonun bilan jazolanadi. Xalqaro qonunlarga koʻra, K. tovarlari musodara qilinadi, aybdorlar jarima toʻlaydi yoki jinoiy javobgarlikka tortiladi.

Manbalar
Kontrabas

Kontrabas (ital. contrabasso) — skripkalar oilasiga mansub sozlarning eng kattasi (boʻyi 2 m gacha), eng past ovozli torli-kamonli musiqa cholgʻusi. 17- a. oʻrtasida italyan musiqa ustasi M.Todini ixtiro qilgan. Kvarta oraligʻida sozlanadigan 4 tori bor (Ye,— A,—D—G). K. koʻproq orkestr va ansamblda, baʼzan yakkanavoz soz sifatida qoʻllaniladi. Mashhur virtuozlar — J.Bottezini (Italiya), E.Nanni (Fransiya), S.Kusevitskiy, R.Azarxin (Rossiya) va boshqa Boshqa musiqa asboblarining eng yoʻton ovozli turlari ham K. deb ataladi (mas, tuba-K., trombon-K., balalayka-K.). Oʻzbek xalq cholgʻulari orkestri uchun qayta ishlangan sozlar orasida dutor-K., gʻijjak-K.lar mavjud.

Manbalar
Kontragent

Kontragent (lot. contrahens — shartnomalashuvchilar) — fuqarolik huquqiy munosabatlarida shartnoma tuzuvchi taraf.

Manbalar
Kontrakt

Kontrakt (lotincha: contractus — kelishuv) — tomonlarning huquq va majburiyatlari koʻrsatilgan holda tuzilgan ikki yoki koʻp tomonlama bitim. Fuqarolik va mehnat huquqi munosabatlariga nisbatan qoʻllaniladi (qarang Shartnoma).

Manbalar
Kontraktatsiya shartnomasi

Kontraktatsiya shartnomasi -qishloq xoʻjaligi sohasidagi oldi-sotdi shartnomasi turlaridan biri. Unga koʻra, qishloq xoʻjaligi mahsulotini yetishtiruvchi shaxs oʻz mahsulotini qayta ishlash yoki sotish uchun xarid qiladigan tayyorlovchiga shartla-shilgan muddatda topshirish, tayyorlovchi esa bu mahsulotni qabul qilish, haqini shartlashilgan muddatda muayyan bahoda toʻlash majburiyatini oladi. Kontraktatsiya shartnomasi paxta, gʻalla, jun, pilla, meva-sabzavot va shu kabi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yuzasidan tuziladi. Bozor munosabatlari tizimida kontraktatsiya shartnomasi agrar sohada iqtisodiyotni rivojlantiruvchi eng qulay yuridik vositadir. Uning anʼanaviy oldi-sotdi shartnomasidan farqi shundaki, Kontraktatsiya shartnomasida xaridor va sotuvchi oʻrtasida uzoq muddatli shartnomaviy aloqalar mavjud boʻladi, bu mavsumiylik bilan bogʻliq qishloq xoʻjaligida mahsulot ishlab chiqaruvchini oʻz mahsuloti xaridori bilan oʻzaro hamkorlikda boʻlishini taqazo etadi. Mulkchilik shakli va idoraviy boʻysunishidan qati nazar qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini xarid qiluvchi tashqilot, korxonalar (tayyorlov, savdo, qayta ishlovchi va boshqalar) bilan-qishloq xoʻjaligi korxonalari, shu jumladan, shirkat, fermer (dehqon) xoʻjaliklari mazkur shartnoma ishtirokchilari hisoblanadi. Agar qishloq xoʻjaligi mahsuloti davlat ehtiyoji uchun xarid qilinsa, u holda qishloq xoʻjaligi korxonasi, tayyorlovchi va ularga xizmat qiluvchi banklar shartnoma subʼyektlari boʻladi. Shartnomada quyidagilar koʻrsatiladi: mahsulot nomi, assortimenti, miqdori (mahsulot turlari boʻyicha), sifati, narxi, shartnomaning umumiy summasi, yetkazib berish tartibi va shartlari, mahsulotni topshirish, qabul qilish punktlari va davrlari (muddatlari), hisob-kitoblar tartibi, shartnoma shartlarini buzganlik uchun javobgarlik va h.k. Shartnoma 1—5 yilgacha muddatga tuziladi. U qishloq xoʻjaligi korxonasi joylashgan joyda, 3 nusxada tuziladi va imzolanadi. Kontraktatsiya shartnomasini tuzish, ijro etish va taraflarning javobgarligi boʻyicha munosabatlar Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 465—467-moddalari, Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1994-yil 29 avgustda 438-sonli qarori bilan tasdiqlangan "Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari kontraktatsiya shartnomalarini tuzish va bajarish tartibi toʻgʻrisida nizom" bilan tartibga solinadi.

Adabiyot 
 Abdusalomov M. A., Otaxonov F., Kontraktatsiya shartnomasi, T., 1997.

Omon Oqyuyaov.

Manbalar
Kontralto

Kontralto (ital. contralto) — ayol xonandalarning eng past (nisbatan yoʻgʻon) ovozi. Diapazoni g — a2. Mashhur opera partiyalari: Konchakovna (A.Borodin, "Knyaz Igor"), Olga (P.Chaykovskiy, "Yevgeniy Onegin") va boshqa Kompozitorlar baʼzida oʻspirin partiyasini ham K. ovozli xonandalar uchun moʻljallab yozgan: Kerubino (V.Motsart, "Figaroning uylanishi"), Zibel (Sh.Guno, "Faust"), Lel (N.RimskiyKorsakov, "Krr qiz") va boshqa Oʻzbekiston kompozitorlaridan A.Kozlovskiy ("Ulugʻbek" operasi), S.Yudakov (vokalsimfonik asarlari) K. ovozidan foydalanishgan.

Manbalar
Kontrapost

Kontrapost (ital. contrapposto — teskari, aks) — tasviriy sanʼatda tasvirlash usuli. K.da tananing bir qismi ikkinchi bir qismiga keskin qarama-qarshi (kontrast) xrlatida tasvirlanadi. Mas, tananing yuqori qismi burilgan holatda, quyi qismi esa toʻgʻridan koʻrinishi holatida ifodalanadi. Bunda K. shakl (tana)ning umumiy muvozanatini buzmagan holda shakl maromini rivojlantirib, uni harakati yoki tarangligini 3 oʻlchamdagi tasvirini beradi.

Manbalar
Kontrapunkt

Kontrapunkt (lot. punctum contra punctum — nuqtaga qarshi nuqta) — 1) keng maʼnoda — polifoniyaniit aynan oʻzi, koʻp ovozli musiqa tizimining asosiy turlaridan biri, ovozlarning oʻzaro tengligiga asoslanadi; 2) tor maʼnoda — ikki va undan ortiq mustaqil va tugal kuylarning birdaniga yoki ketma-ket sadolanishi, ularning muayyan musiqiy-estetik qoidalarga binoan birikishi. K.ning oddiy va bir necha murakkab turlari mavjud. Agar boshlangʻich kuylar birikmasi bir yoxud bir necha hosila birikmalarini yuzaga kelishi uchun imkoniyat bersa — murakkab K., K. tarkibidagi kuylar oʻrin almashuvchan boʻlsa — siljuvchan K., kuylar oxiridan oldiga qarata bayon etilsa — aylanuvchan K. deb ataladi; 3) polifoniyaning ilk koʻrinishlaridan biri. Unda turli ovozlarda davomiyligi jihatidan oʻzaro teng boʻlgan tovushlar birdaniga yangrab, bir xil nota belgi (nuqta)lar bilan yoziladi (nomi shundan); 4) mazkur sohalarni amaliy-ijodiy va nazariy jihatdan oʻrganuvchi taʼlimot va oʻquv fani.

Adabiyot 
 Taneyev S, Podvijnoy kontrapunkt strogogo pisma, M., 1959; Qurbonov T., Polifoniya, T., 1991.

Manbalar