MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Doro

Doro — qadimgi Erondagi ahamoniylar sulolasiga mansub podshohlar: D. I, Darayavauxsh (mil. av. 522—486 yillarda hukmronlik qilgan). Kambiz I oʻlimidan foydalanib hokimiyatni qoʻlga olgan kohin Gaumatapsh oʻldirib, taxtni egallagan. Mil. av. 522—21 yillarda 10 ming kishilik xos qoʻshini yordamida Bobil, Eron, Midiya, Margʻiyona, Elam, Misr, Sattagidiya, Parfiya, Soʻgʻd, Xorazm, Baqtriya va b. mamlakatlardagi qoʻzgʻolonlarni bostirgan. D. I Hindistonning shim.-gʻarbiy qismidagi bir qancha oʻlkalarni ham oʻz davlatiga qoʻshib olgan (mil. av. 518). Qora dengizning shimolidagi skif qabilalari bilan urushib magʻlubiyat bilan qaytgan (mil.av. 514). D. I davrida yunonlar bilan eronliklar oʻrtasida boshlangan urush bir necha yil davom etgan (qarang Yunon-fors urushlari). D. I mamlakatni bir necha harbiy-maʼmuriy viloyatlar (satraplik) ga boʻlib, ularga fors zodagonlaridan hokim (satrap)lar tayinlagan; yangi soliq tizimini joriy qilgan. Mamlakatdagi mavjud karvon yoʻllarining mustahkamlanishi va yangi savdo yoʻllarining ochilishi, Nildan Suvayshgacha boʻlgan kanalning taʼmir qilinishi, oltin tanga (qarang Darik) zarb qilinishi oʻsha davrdagi xalqaro savdoning rivojlanishiga muhim hissa qoʻshdi. D. I davrida ibodatxonalar (Memfisda), qasrlar (Suzada), shoh qarorgohi (Persepolda) qurildi. D. I hukmronlik qilgan yillar axomaniylar davlatining eng yuksalgan davri hisoblanadi. D. I davrida sodir boʻlgan voqealar, xususan Turon qabilalarining milliy ozodlik harakatlari Bihistun kitobalarida aks ettirilgan.

D. II, qad. eroncha Vaxuka, yunoncha Not (mil. av. 423—404 yillarda hukmronlik qilgan). Artakserks I ning oʻgʻli. D. II davrida Midiyada axomaniylar zulmiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarilgan (mil. av. 409), Misr mustaqil viloyat boʻlib ajralib chiqqan (mil. av. 404), Axomaniylar davlatiga tobe boʻlgan boshqa viloyatlarda ham hokimlarning markaziy hukumatga qarshi harakatlari va oʻzaro urushlari kuchaygan.

D. III, Kodoman — axomaniylar sulolasining eng oxirgi podshosi (mil. av. 336—300). Mil. av. 335 yilning oxirida Misrni qayta boʻysundirdi, biroq Iskandar Zulqarnayn qoʻshinidan Iss (mil. av. 333) va Gavgamela jangi (mil. av. 331) da tamoman magʻlubiyatga uchrab, Sharqiy Eronga qochgan. Oʻz amaldori, Baqtriya satrapi Bess tomonidan oʻldirilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doro (pul birligi)

Doro — pul birligi. Doro I oʻz mamlakatida yagona pul birligi — doro (1D. = 8,416 g sof oltin) ni joriy qildi. 3000 D. eng yuqori pul va vazn birligi boʻlgan talantni tashkil etgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doro qabri kitobalari

Doro qabri kitobalari - Sheroz sh. (Eron) dan 50 km shim.-sharqda, Doro I qabri ustidagi toshlarga mixxat bilan oʻyilgan bitiklar. Unda Doro I tomonidan bosib olingan oʻlka va viloyatlar, jumladan Turonning qad. viloyatlari (Parfiya, Baqtriya, Sugʻdiyona, Xorazm) va xalqlari, jumladan Amudaryoning oʻng sohilida yashagan saklar, Sirdaryoning oʻrta va quyi oqimlarida yashagan choʻqqi qalpokli saklar haqida ham maʼlumot keltirilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Arxeologiya
Eron tarixi
Yozuv
Doroyiboflik

Doroyiboflik — shoyi-atlas, beqasam toʻqishning qad. usuli; doroyi toʻqish kasbi. Doroyining eni, tigʻ va gulasi shoyi-atlas, beqasamning eni, tigʻ va gulasidan ancha keng boʻlgani uchun doroyi toʻqish boshqa gazlamalarni toʻqishdan qiyin boʻlgan. Ilgari bu ish bilan maxsus ustalar (doroyiboflar) shugʻullangan. 1920-yillardan soʻng D. sanoat artellariga uyushgan holda davom ettirildi. D. kasbi 20-asrning 50-y.larigacha davom etdi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doroshukuh

Doroshukuh (1616-59) - Ollohobod, Panjob va Moʻlton hokimi. Boburiylardan. Shoh Jahonning katta oʻgʻli va valiahdi. D. otasi betoblik kezlarida uning nomidan saltanatni idora qilgan. Shunda ukalari — Shoh Shujo, Avrangzeb va Murodbaxsh hasad qilib unga qarshi jangga hozirlik koʻrgan. 1657-yil dekabrda Murodbaxsh Ollohobodni, Shoh Shujo esa Bengaliyani egallab, oʻzlarini mazkur yerlar podshohi deb eʼlon qilganlar. 1658-yil martda Avrangzeb va Murodbaxsh Ujayn sh. yaqinida uchrashib, D.ga qarshi kurashish uchun oʻzaro bitim tuzganlar. Soʻng, koʻp oʻtmay Bahodirpurda ikki tomon qoʻshinlari oʻrtasida dastlabki toʻqnashuv sodir boʻlib, unda D. yengilgan. 1658-yil 29-mayda esa Agra yaqinidagi Samugarx sh.da boʻlgan hal qiluvchi jangda D. qoʻshinlari butunlay tor-mor keltirilib, Avrangzeb saltanat taxtini egallagan. D. qochib, birmuncha vaqt yashirinib yurgan, ammo Dadar viloyati hokimi Malik Jevonning xiyonati sababli qoʻlga olinib, 1659-yil 30 avgustda qatl qilingan.

D. olim, adib va shoir edi. Uning "Majmaʼ ul-baxrayn" ("Ikki dengizning qoʻshilish joyi"), "Safiynat ul-avliyo" ("Valiylar kemasi"), "Hasanot ul-orifiyn" ("Oriflar amali solihlari"), "Haqnoma" nomli nasriy asarlari va sheʼriy devoni mavjud. Shuningdek, u sanskrit tilidagi bir necha asarni forschaga tarjima qilgan (mas, "Sirr ul-asror").

Turgʻun Fayziyev.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dorpech

Dorpech — uy bezagi; kashta tikib bezatiladigan badiiy buyum. Duxoba, sidirgʻa shoyi, satinga rang-barang ipaklarda qoʻlda kashta tikib tayyorlanadi. Uy toʻri—taxmon qismi devorining yuqorisiga tutilishi bilan zarde-vordan farq qiladi. Hozir badiiy buyumlar fabrikalari (mas, Toshkent, Andijon badiiy buyumlar fabrikasi va boshqalar)da popop mashinalarida ham tikib tayyorlanadi. Qizlarning sepiga kirgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dorussalom

Dorussalom (arab.— Tinchlik uyi) — Tanzaniyadagi shahar, Sohilboʻyi viloyatining maʼmuriy markazi. Axoliyey 1,7 mln. kishi (1998). Mamlakatning iqtisodiy, siyosiy va madaniy markazi. Iqlimi subekvatorial, oʻrtacha temperaturasi avgustda 23°, yanvarda 28°. Yiliga 1500 mm yogʻin yogʻadi.

D. 1862 yilda Zanzibar sultoni tomonidan baliqchilarning Mzizima qishlogʻi oʻrnida bunyod etilgan. 1887 yilda Germaniyaning Sharqiy Afrika kompaniyasi tomonidan bosib olingan. 1891 yildan Germaniya Sharqiy Afrikasi maʼmuriy markazi. 1919 yilda ingliz qoʻshinlari tomonidan egallandi. 1919—61 yillarda Angliyaning Tanganika mustamlakasi maʼmuriy markazi, 1961 yildan mustaqil Tanganika davlatining , 1964 yildan 1993 yilgacha Tanzaniya davlati poytaxti. 1993 yildan poytaxt Dodoma sh.ga koʻchirildi.

D.mamlakatning Hind okeani sohilidagi eng yirik porti. Avtomobil va temir yoʻl tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Neftni qayta ishlash, sement, tayyor qismlardan avtomobil yigʻish, toʻqimachilik, elektrotexnika, oziq-ovqat (goʻsht-konserva, tamaki, un tortish), poyabzal va b. sanoat korxonalari bor. Mebel, metall idishlar, lok va boʻyoqlar ishlab chiqariladi. Kemasozlik rivojlangan. Baliqovlanadi. D.dan Zambiyaga neft quvuri oʻtkazilgan. Unt, botanika bogʻi, tarix-etn. muzeyi bor. Shahar yaqinida 13-asrda qurilgan masjid qoldiqlari saqlangan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dorugʻa

Dorugʻa, daruxachi, dorugʻachi (moʻgʻulcha — nazoratchi, shahar boshligʻi) — 1) Moʻgʻullar davlatish mahalliy hokimlar huzuridagi ulugʻ qoon vakili, noibi. D. zimmasiga quyidagi vazifalar yuklatilgan: aholini roʻyxatga olish; mahalliy xalqdan qoʻshin toʻplash; pochta aloqalarini yoʻlga qoʻyish; soliqlar yigʻish; toʻplangan soliq-toʻlovlarni ulugʻ qoon saroyiga yetkazish; 2) Temuriylar va shayboniylar davrida viloyat, shahar hokimi. D.ning vazifasiga shaharni idora qilish, aholi roʻyxatini olish va uni hisob-kitob qilib borish, soliq undirish kabilar kirgan; 3) Buxoro xonligida D. shaharning harbiy komendanti.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Hofiz Tanish al-Buxoriy, Abdullanoma (Sharafnomayi shohiy), 1-j., T., 1999; Mirza Badi’ Divan, Madj-ma’ al-arkam, M., 1981; Bartold V.V., Sochineniya, t.1, M., 1963.
Jean Dausset

DOSSE (Dausset) Jan (1916) — fransuz immunologi. Fransiyadagi birinchi ishi transplantatsiyaga oid. Asosiy ishlari immunogematologiyaga, jumladan eritrositlar, leykotsitlar va trombotsitlar immunologiyasiga bagʻishlangan. Leykotsitar antigenlarning yangi sistemasini aniqladi va ularning transplantologiyadagi rolini tadqiq qildi. Buyrak yetishmovchiligini davolash yoʻllarini ishlab chikdi. Nobel mukofoti laureati (1980, B. Benaserraf va J. D. Snell bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1916-yilda tugʻilganlar
19-oktabrda tugʻilganlar
6-iyulda vafot etganlar
2009-yilda vafot etganlar
Fransiya kolleji akademik xodimlari
Dostonfilm

"DOSTONFILM" — kinostudiya. 1993-yilda ishga tushgan "Doston" davlat ijodiy i. ch. birlashmasi asosida 1996-yilda tashkil topdi. Shu yillar ichida studiyada "Avlodnoma", "Uygʻonish", "Shohizinda", "Hur", "Markaziy Osiyo — yadro qurolidan xoli zona" kabi hujjatli filmlar, Amir Temur 660 yillik tavalludiga bagʻishlangan 12 nomdan iborat turkum filmlar suratga olindi. Bu turkum filmlarni yaratishda M. Abzalov, M. Tuychiyev, N. Abbosov, J. Qosimov, D. Salimov, X. Ibrohimov, N. Maxmudov va b. jonbozlik koʻrsatdilar. Studiyaning badiiy rahbari — Davron Salimov.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dostonchilik

Dostonchilik — xalq ogʻzaki poetik ijodidagi qadim epik anʼana. Dastlab qoʻshiq shaklidagi, musiqa asbobisiz kuylanadigan asarlar yaratilgan. Keyinchalik (10— 11-asrlar) doʻmbira jo'rligida aytiladiganlari yuzaga kelgan. Dostonchilikning bunday namunalari Kaspiy va Orol dengizlari boʻylaridagi qadim koʻchmanchi turkiy qabilalar orasida vujudga kelgan. Epik dostonlarni yaratuvchi va kuylovchi badihagoʻylar koʻpayib borgan sari ustoz-shogirdlik anʼanalari vujudga kela boshladi. Natijada 15—16-asrlarga kelib koʻpgina dostonchilik maktabi paydo boʻldi. 17—18-asrlar D. taraqqiyotida jiddiy koʻtarilish bosqichi, 19—20-asrlar esa uning eng rivojlangan davri hisoblanadi. Bu davrda baxshilar repertuarida 150 dan ortiq xalq dostonlari boʻlib, ularni Tilla kampir, Sulton kampir, Jolmon baxshi, Boʻron shoir, Jumanbulbul, Jossoq, Xonimjon xalfa, Buvi shoira, Suyav baxshi, Amin baxshi, Yoʻldoshbulbul, Sultonmurod, Qurbonbek, Yoʻldosh shoir, Suyar shoir, Sherna yuzboshi kabi mashhur baxshilar kuylab kelganlar. Ergash Jumanbulbul oʻgʻli, Fozil Yoʻldosh oʻgʻli, Poʻlkan, Islom shoir, Saidmurod Panoh oʻgʻli, Berdi baxshi, Abdulla Nurali oʻgʻli, Umir shoir, Bola baxshi, Ahmad baxshi kabi yetakchi sanʼatkorlar uzlariga zamondosh boshqa baxshilar bilan birgalikda bu epik anʼanani davom ettirdilar. D.da qatiy tartibga rioya qilingan: doston eshitish uchun maxsus kechalar uyushtirilgan, toʻy-hashamlar ham baxshilarsiz oʻtmagan. Tinglovchilar baxshini toʻrga oʻtqazib, atrofida qoʻr toʻkib oʻtirganlar. Baxshi doʻmbirasini sozlab, tinglovchilarga "Nima aytay" termasi bilan murojaat qilgan, "Kunlarim", "Doʻmbiram" termalarini aytib, tinglovchilar eʼtiborini oʻziga jalb etgan. Baxshi ijro davomida dostondagi har bir tasvirga mos soʻz topib, oʻsha soʻzlarga monand xatti-harakatlar qilgan. Tinglovchilarni qiziqtirish bilan, oʻzi ham tobora avjga chiqqan. Iqtidorli dostonchilar ikki-uch kecha mobaynida, hatto oylab doston kuylay olganlar. Mas, Shernazar Berdinazar oʻgʻli yetti kecha davomida doston ayta olgan. Baʼzi dostonlarning hajmi ham ikki-uch kecha muttasil ijro etishni taqozo etgan. Dostonchi, odatda, voqea eng qiziq joyga yetganda kuylashni toʻxtatib, tanaffus qilgan, bu esa tinglovchilarning qiziqishini yana ham oshirgan. D. kechalariga ikki-uch baxshi tashrif buyurgan. Bunday hollarda dostonchilar oʻzaro tortishuvga kirishganlar: bir-birlarining iqtidorlarini, soʻzdagi chechanligini, soz chalishdagi mahoratlarini sinaganlar. Tinglovchilar ularga baho berganlar. Xalq olqishini ololmagan dostonchi davradan chiqib ketgan.

D. anʼanasi hozirgi kunda ham davom etmoqda, ammo kuylash tartibi va sharoitlarida birmuncha oʻzgarishlar bor. Endiliqda baxshilar teatrlarda, konsert zallarida, katta sayil va hasharlarda, radio va televideniye orqali uyushtirilgan olimpiada va tanlovlarda oʻz mahoratlarini keng tomoshabinlar oldida namoyish etmoqdalar.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Mirzayev T., Xalq baxshilarining epik repertuari, T., 1979; Razzoqov H., Mirzayev T. va b., Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi, T., 1980.

Tura Mirzayev.
Dostonchilik maktabi

Dostonchilik maktabi - baxshilik sanʼati markazi. Oʻzbek folklorshunosligida Bulungʻur, Narpay, Qoʻrgʻon, Xorazm, Shahrisabz, Sherobod kabi yirik dostonchilik maktablaridan tashqari, Qamay, Piskent, Qulbuqon, oʻzbeklaqay va b. shunday markazlar ham ma'lum, Ular repertuarlari, uslubi, maʼlum ijod tamoyili va ijro usullariga koʻra bir-biridan ajralib turadi. Mas, 19-asrda Qashqadaryo viloyati, Qamashi tumanining Qamay qishlogʻi bilan bogʻliq Qamay D. m. mavjud boʻlgan. Bu maktab Dehqonobod va Gʻuzor tumanlari atrofida yashovchi Abdukarim Juyruq (19-asr), Mulla Xolnazar oʻgʻli (1910-yil v.e.), Bozor Sherqul oʻgʻli (1887—1953), Hazratqul baxshi Xudoyberdiyev (1920-yil t.) kabi 60 ga yaqin baxshilarni birlashtirgan. Ular Shahrisabz dostonchilik maktabi bilan ijodiy hamkorlikda boʻlgan. Qamay D. m. vakillari xalq dostonlarining lirik yoʻnalishiga alohida eʼtibor berishgan. Ular poetik shakllar taraqqiyotida Sherobod dostonchilik maktabi vakillariga nisbatan ilgarilab ketganlar. Qamay dostonchilaridan "Nuralining yoshligi" (1972, 1977), "Xonimoy" (1963) va b. dostonlar yozib olingan. Piskent D. m. Berdi baxshi nomi bilan bogʻliq. Mazkur maktab lirik yoʻnalishga moyil, baʼzi jihatdan Ergash Jumanbulbul oʻgʻlining ota-bobolari asos solgan Qoʻrgʻon dostonchilik maktabi baxshilariga yaqin poetik uslubga ega bulgan. Jan. Tojikistonda yashovchi oʻzbeklaqay baxshilari Dangʻara tumanining Jorubkoʻl qishlogʻi bilan bogʻliq. Haybat Shamol oʻgʻli (19-asr), Tula Haybat oʻgʻli (1884-1966), Mustafoqul Qunduz oʻgʻli (1883—1966), Shomurod Shamol oʻgʻli (1883—1964) va b. bu maktabning isteʼdodli vakillaridan hisoblangan. Bu baxshilar repertuarining asosini "Goʻroʻgʻli" dostonlar turkumi tashkil qilgan. Ularning matni nihoyatda qisqa, ixcham. Namangan viloyati Yangiqoʻrgʻon tumani hududida Qoʻlbuqon D. m. shakllangan. Haydar Boycha oʻgʻli, Razzoq Qozoq oʻgʻli, Usmon Mamatqul oʻgʻli, Boʻri baxshi, Mallavoy Hoshimovlardan yozib olingan xalq ogʻzaki ijodi namunalari bu maktabga Bulungʻur dostonchilik maktabi taʼsiri kuchli boʻlganligini koʻrsatadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Razzoqov H., Mirzayev T., Sobirov O., Imomov K., Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi, T., 1980.

Dostonchilik maktablari
Dotatsiya

Dotatsiya (lot. dotatio — tuhfa) — 1) maʼlum harajatlarni qoplash uchun iqtisodiyotning bir subʼyekta tomonidan ikkinchisiga qaytarib bermaslik sharti bilan pul mablagʻi berilishi. Dotatsiya, odatda, davlat byudjetidan ajratiladi. Ammo firmalar, korporatsiyalar va uyushmalar oʻz tarkibiga kiruvchi turli boʻlinma va shoxobchalarga ham moliyaviy koʻmak tariqasida dotatsiya beradi. Dotatsiyadan maqsad moliyaviy koʻmakka muxtojlarning qoʻshimcha harajatlarini qoplab, ularning daromad va harajatlarini muvofiqlashtirishdir. Byudjetdan beriladigan dotatsiya aholini ijtimoiy himoyalashni ham moʻljallaydi. Bunda korxona va tashkilotlarning ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan tovar va xizmatlarni arzon narxda sotishidan kuradigan zarari qoplanadi. Oʻzbekistonda bozor islohotlarining dastlabki kezlarida barcha aholini qimmatchilikdan himoya etish uchun isteʼmol tovarlari xalqqa arzon narxda sotilib, bundan koʻrilgan zarar davlat byudjeti dotatsiyasi hisobidan qoplandi. Shuningdek, kommunal uy-joy xizmatlariga ham dotatsiya berildi. Bunday dotatsiya uchun 1988-yilda Oʻzbekistan Respublikasi byudjetidan 14,4 mlrd. soʻm, 1999-yil esa 19,3 mlrd so'm dotatsiya ajratildi;
2) muayyan fuqaro yoki alohida tashkilotlarga koʻrilgan zararni qoplash yoki belgilangan maqsadlar uchun davlat tomonidan pul mablagʻlarining ajratilishi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dow Jones sanoat indeksi

Dow Jones sanoat indeksi (, qisqartirilgan holda DJIA; NYSE: DJI) — AQShning yetakchi kompaniyalari aksiyalari kursining Nyu-York birjasidagi oʻrtacha koʻrsatkichi, birja indikatori. Bu indeks dastlab 1884-yildan „DowJones end kompani“ firmasi tomonidan 11 kompaniya aksiyalari kursi buyicha „Uol strit jornel“da eʼlon qilinib borilgan. 1928-yildan 30 ta kompaniya aksiyalari boʻyicha hisoblanib, muntazam matbuotda eʼlon qilib boriladigan boʻldi. Hozir Dow Jones indeksi aksiyalar kursining birja yopiladigan chogʻda har kungi oʻrtacha qiymatlarini koʻrsatadi, muayyan vaqtdagi aksiyalarning oʻrtacha narxi oldingi davrdagi narxga solishtiriladi. Mas, oldingi narx indeksi 10, 100 yoki 1000 birlik deb qabul qilingan boʻlsa, keyingi narx shunga taqqoslanib, narx oshsa, yangi indeks 10,6, 106,1, 1010,5 deb baholanishi mumkin. Aksiyalar kursi indeksining koʻtarilishi uning haridorlarini koʻpaytiradi yoki aksincha. Kompaniyalar aksiyalarining kurs indeksiga qarab iqtisodiy vaziyatga baho beriladi. Dow Jones indeksi faqat iqtisodiy emas, balki siyosiy vaziyatga qarab ham oʻzgarib turadi.

DJIA eng qadimgi va eng mashhur aksiyalar indekslaridan biri boʻlsa-da, koʻplab professionallar Dow Jones S&P 500 yoki Russell 2000 indekslari kabi kengroq bozor indekslari bilan solishtirganda AQShning umumiy fond bozorini yetarli darajada aks ettirmaydi, deb hisoblaydilar.

Indeksdagi eng katta qulash 1987-yilndagi „qora dushanba“ kuni sodir boʻlgan, oʻshanda Dow Jones 22,6 % ni yoʻqotgan.

Hisoblash va tanlash mezonlari 

Indeks AQShning 30 ta eng yirik kompaniyasini qamrab oladi. „Sanoat“ taʼrifi tarixga boʻlgan hurmatdan boshqa narsa emas: endi bu kompaniyalarning koʻpchiligi bu sohaga tegishli emas.

Dastlab, indeks qamrab olingan kompaniyalar aktsiyalari narxining oʻrtacha arifmetik qiymati sifatida hisoblab chiqilgan. Endilikda esa, barcha 30 ta aksiyalar narxlari yigʻindisini hisoblash uchun Dow Jones koeffisientiga boʻlinadi. 2021-yil 4 noyabrdan boshlab, Dow Jones koeffisienti 0,15172752595384 ni tashkil qiladi. Taʼsischi kompaniya aksiyalarining boʻlinishiga duchor boʻlganda nisbat oʻzgaradi, shuning uchun aksiyalarning boʻlinishi indeks qiymatiga taʼsir qilmaydi.

Investitsiya usullari 

Dow Jones indeksiga indeks fondlari, shuningdek, opsion shartnomalari va fyuchers shartnomalari kabi hosila vositalari orqali investitsiya qilish mumkin.

Chicago opsionlar birjasi DJX ildiz belgisi orqali Dow-da opsion kontraktlarini chiqaradi.

Indeksga koʻrsatkichlarini takrorlovchi ETF esa State Street Corporation tomonidan chiqariladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Iqtisodiyot
Dou szyan-de

Dou szyan-de (572-621) - Xitoyda Suy davlati zulmiga qarshi koʻtarilgan dehqonlar qoʻzgʻoloni (610— 624) ning rahbarlaridan biri. Shandun viloyatidagi qishloqlardan birining oqsoqoli boʻlgan vaqtida qoʻzgʻolonchilarga yordam bergani uchun taʼqib ostiga olinib, butun urugʻ-aymogʻi qirib tashlangan. Shundan soʻng u 617—621 yillarda Xebey viloyatidagi qoʻzgʻolonga rahbarlik qilgan. Qoʻzgʻolonchilar qoʻshini soni 100 ming kishidan ortgan. Qoʻzgʻolonchilar qoʻl ostiga oʻtgan hududlarda D. S.-d. rahbarligida Sya nomli dehqonlar podsholigi oʻrnatilgan. Suy davlati qulagach, D. S.-d. qoʻshinlari Tan hukumatiga qarshi kurashgan. Janglardan birida yarador boʻlib, asir olingan va qatl etilgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dotsent

Dotsent (lot, dosene — taʼlim beruvchi) — bir qancha mamlakatlarda oliy oʻquv yurtlari oʻqituvchilarining ilmiy unvoni va lavozimi. Oʻzbekistonda D. unvoni kafedra mudiri va b. lavozimlarga tanlov boʻyicha saylangan yoki shu lavozimlarda shartnoma asosida ishlayotgan yoxud oliy oʻquv yurtining rektori (oʻquv va ilmiy ishlar boʻyicha prorektori), malaka oshirish instituti va unga tenglashtirilgan oʻquv yurtining direktori (direktor oʻrinbosari) lavozimlarini egallab turgan, ularda oʻquv yili davomida muvaffaqiyatli faoliyat yuritgan, oliy oʻquv yurtlari yoki malaka oshirish institutlarida kamida 3 y. pedagog boʻlib ishlagan hamda ped. amaliyotida foydalanilayotgan, shu jumladan dissertatsiya himoyasidan keyin matbuotda eʼlon qilingan ilmiy va oʻquv-metodik ishlarga ega boʻlgan fan d-rlari va nomzodlariga beriladi. Oliy oʻquv yurtida kamida 5 y.lik pedagoglik ish stajiga ega, kollej, litsey, gimnaziya, oʻrta maxsus va kasb-hunar oʻquv yurtlari uchun darslik yoki oʻquv qoʻllanmalari, umumiy oʻrta taʼlim maktablari uchun darsliklarning yakka mualliflari boʻlib, tanlov boʻyicha yoki shartnoma asosida kafedra mudiri D. lavozimiga tayinlangan va mazkur lavozimlarda oʻquv.yili davomida muvaffaqiyatli ishlagan oliy maʼlumotli yuqori malakali mutaxassislarga ham ilmiy darajasi bor-yoʻqligidan qatʼi nazar, D. unvoni berilishi mumkin. D. unvonini, qaysi idoraga boʻysunishidan qatʼi nazar respublika oliy oʻquv yurtlari va ilmiy tadqiqot muassasalari ilmiy (ilmiy-texnika) kengashlarining tavsiyasiga binoan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi quzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi beradi. D.larga belgilab qoʻyilgan namunadagi attestatlar topshiriladi. Oʻzbekiston Respublikasi da Oliy attestatsiya komissiyasi tashkil etilgandan beri (1992) 2002 y. 1 yanv-.gacha 3088 kishi D. unvoniga ega boʻlgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Tamara Doshumova

Tamara Gʻaniyevna Doshumova (1954.10.3, Nukus) — xonanda. Qoraqalpogʻiston (1977), Oʻzbekiston (1980) va Tatariston (1981) xalq artisti. Toshkent davlat teatr va rassomlik sanʼati institutining drama va kino aktyori fakultetini tugatgan (1986). 1968—96 yillar Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston davlat filarmoniyasi qoshidagi "Oyqulash" ansamblining yakkaxoni, 1996-yildan "Amu toʻlqini" ansamblida xonanda. Kuchli, nafasi keng, baland va yoqimli ovozga ega. Repertuaridan qoraqalpoq xalq ("Nolish", "Gʻulpaq" va b.), xorazm ("Boʻlmas" va b.) qoʻshiqlari, qoraqalpoq hamda oʻzbek kompozitor va bastakorlari asarlari ("Koʻngil koʻngildan suv ichar", N. Muhammeddinov; "Qoʻshigʻimga oʻzing qanot boʻlasan", "Sening bu dunyoda borliging", "Yor etma", X. Turdiqulov; "Besik jiri" M. Jiyemuratov; "Yoʻllarim", M. Ashrafiy va b.) oʻrin olgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981).

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1954-yilda tugʻilganlar
10-martda tugʻilganlar
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Muxtor Doschonov

Muxtor Beshchonovich Doschonov (1909.1.1, Rossiya Federatsiyasi Orenburg viloyati Burtin tumani — 1975.24.5, Toshkent) — injener-meliorator-oʻrmonshunos, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969), qishloq xoʻjaligi fanlari doktori (1965), professor (1966). Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligi ni mexanizatsiyalash injenerlari institutini tamomlagan (1936). Toshkent qishloq xoʻjaligi institutida dotsent, oʻrmonchilik va oʻrmon melioratsiyasi kafedrasi mudiri (1949—67), Oʻrta Osiyo oʻrmonchilik ilmiy tadqiqot instituti direktori (1967—73). 1973-yildan Toshkent qishloq xoʻjaligi institutida oʻrmon melioratsiyasi kafedrasi mudiri. Ilmiy asarlari Oʻzbekistonning togʻ yon bagirlarida tuproq eroziyey va sel oqimlariga qarshi kurash, agrooʻrmon melioratsiyasi masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 
 Regulirovaniye selevix potokov v ruslax gornix rek Oʻzbekistana, T., 1944; Vliyaniya terrasirovaniya i oblesneniya gornix sklonov na poverxnostniy stok, T., 1965.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Doʼiy

Doʼiy (taxallusi; asl ism-sharifi Xoja Muhammad Yusuf Oxund) (1824 — Xiva — 1909) — oʻzbek shoiri. Xiva va Buxoro madrasalarida tahsil koʻrgan. Xivadagi Arab Muhammadxon madrasasida mudarris, shahar jome masjidida voiz (vaʼz aytuvchi) boʻlib xizmat qilgan. Chin sevgi va sadoqat, muruvvat va adolat, haqgoʻylik va zamona nosozligidan shikoyat D. sheʼrlarining asosiy mavzuini tashkil etadi. D. adabiy merosining umumiy hajmi 5 ming misraga yaqin, 2 ta devoni bor. Unda D. bitgan gazallar, Navoiy, Feruz, Rojiy va Munis gʻazallariga muhammaslar hamda mustahzod, murabbalar jamlangan. Ayrim gʻazal va muhammaslari 20-asr boshlarida Xivada tuzilgan koʻpgina bayoz va tazkiralarda ham uchraydi. Mazkur qoʻlyozmalar Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi (inv. № 906/III, 908/11, 1152, 1172, 2036, 1143, 1195, 1128, 1131 va b.).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Xorazm madrasalarida tahsil olganlar
Xorazm madrasalarida mudarrislik qilganlar
Arab Muhammadxon madrasasida mudarrislik qilganlar