MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Hamroqul Nosirov

Hamroqul Nosirov (1904-yil, Jizzax viloyati – 1978-yil 7-oktyabr, Jizzax) – qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishining novatori, Oʻzbekiston SSR Jizzax viloyati Moskva kolxozi raisi, ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957, 1978).

Hayoti 
Nosirov [[1904-yil]da Turkiston o'lkasi Samarqand viloyati Jizzax tumanidagi Suvangarlik qishlogʻida (hozirgi Oʻzbekiston Jizzax viloyati Sharof Rashidov tumani) kambagʻal dehqon oilasida tugʻilgan. Millati oʻzbek. 1920-yillarning oxirida Oʻzbekiston SSR Samarqand tumanida kolxozlar tashkil etila boshlaganida, u darhol Jizzaxdagi birinchi qishloq xoʻjaligi arteliga qoʻshildi. Dastlab oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan, 1931-yildan „10 yil oktyabr“ kolxozining chorvachilik fermasiga rahbarlik qilgan.

1944-yilda Malenkov kolxozi (1957-yildan – Moskva kolxozi) raisligiga saylangan. U raislik davrida kolxozni ortda qolishdan oldingi safga olib chiqdi. 1945-yilda, Nosirov rais etib saylanganidan bir yil oʻtib, xoʻjalikda urush yillarida birinchi marta paxta, gʻalla, sabzavot hosildorligi, sut mahsuldorligi oshdi. Davlatga mahsulot yetkazib berish rejasi barcha koʻrsatkichlar boʻyicha ortigʻi bilan bajarildi. Bir kunlik ish haqi ikki baravar koʻpaydi, shuning uchun kolxozchilar daromadlarining katta qismini Gʻalaba jamgʻarmasiga berishdi. 1947-yilda u KPSS aʼzoligiga qabul qilindi.

1950-yilda kolxoz 15 ta qoʻshni zaif xoʻjalikni oʻzlashtirdi. Tez orada birlashgan kolxozda paxta hosildorligi gektariga 17 sentnerdan 35 sentnerga koʻtarildi. Respublikada birinchilardan boʻlib Nosirov nomidagi kolxoz paxta ekishning kvadrat-klaster usulini qoʻlladi va dalalarga ikki yoʻnalishda mexanizatsiyalashgan ishlov berildi. 1956-yilda har gektardan olingan paxta hosili oʻtgan yilga nisbatan 6 sentnerga oshdi. Yil oxirida kolxoz kashshof nomini oldi va Lenin ordeni bilan taqdirlandi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 11-yanvardagi Farmoni bilan sovet paxtachiligini rivojlantirishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlar, paxta yetishtirishda fan yutuqlari va ilgʻor tajribadan keng foydalanilganligi va paxta yetishtirishda erishilgan yutuqlar uchun Nosirov Hamroqul Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan Lenin ordeni hamda „Oʻroq va Bolgʻa“ oltin medali bilan taqdirlangan.

Fermer xoʻjaligi yildan-yilga rivojlanib, mustahkamlanib bordi. Rais mehnatni tashkil etishning yangi shakllarini izlashdan toʻxtamadi. 1960-yillarning boshlarida Nosirov kolxozchilarning daromadlarini toʻgʻridan-toʻgʻri unumdorlikka, har bir kishi sarflagan mehnat miqdoriga bogʻliq qildi: u brigadalarda oʻzini oʻzi moliyalashtirishni joriy qildi. 1967-yilda rais tashabbusi bilan kolxozda boʻsh yerlar – ilgari foydalanilmagan choʻl va qurgʻoqchil yerlar oʻzlashtirildi. Kuzdayoq kolxoz dastlabki 300 gektar boʻsh yerni oʻzlashtirdi.

Manbalar

Havolalar 
 Hamroqul Nosirovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi

1904-yilda tugʻilganlar
1978-yilda vafot etganlar
7-oktabrda vafot etganlar
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Jizzax viloyatida tugʻilganlar
Muhtarama Nosirova

Muhtarama Nosirova (1925.1.7, Qarshi) – Oʻzbekiston xalq artisti (1964). 1941-yildan Mulla Toʻychi Toshmuhamedov nomidagi Qashqadaryo viloyat musiqali drama teatrining aktrisasi. „Gʻunchalar“ (3. Fatxullin) spektaklidagi Nigor N.ning sahnada yaratgan ilk obrazidir. N. sahnaviy joziba, mayin va taʼsirli ovozga ega boʻlgani sababli musiqali dramalarda ham katta muvaffaqiyat qozondi: Layli (Xurshid; T. Sodikrv, N. Mironov, „Layli va Majnun“), Shirin (Xurshid; G. Mushel, V. Uspenskiy, „Farhod va Shirin“), Zuhra (S. Abdulla; T. Jalilov, „Tohir va Zuxra“) va boshqa Ayni chogda dramalarda Jamila, Xolisxon (Hamza, „Boy ila xizmatchi“, „Xolisxon“), Guli (Uygʻun, I. Sulton, „Alisher Navoiy“), Hur ona (A. Oripov, „Jannatga yoʻl“), Qurbongul (Fitrat, „Abul-fayzxon“), Mushtipar ona (M. Xalil, „Sehrli uzuk“), Aziza (A. Shalomayev, „Oqibat“), Ona (Sh. Pardayev, „Soʻnggi qurbon“) kabi rollarni ijro etdi. „Qadimda boʻlgan ekan“ (1995) fil-mida Momo rolini oʻynadi. „Shuxrat“ medali bilan takdirlangan (2001).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1925-yilda tugʻilganlar
1-iyulda tugʻilganlar
Nosiruddin al-Hanafiy

Nosiruddin al-hanafiy, Nosir Toʻra (19-asr oʻrtalari, Buxoro — 1920chi yillar, Kobul) — Buxoro amirligi va Buxoro respublikasida ijod qilgan oʻzbek tarixchisi, amir Muzaffarning oʻgʻli. 

Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Buxoro ilmiy jamiyati aʼzosi (1921—23). U Buxoro Arki tarixiga doyr "Tahqiqoti Arki Buxoro" asarini shu jamiyat hamkorligida yozgan. Shuningdek, uning Buxoro amirligi tarixiga bagʻishlangan "Osori salotin" ("Sultonlardan qolgan yodgorliklar"), "Tuhfat uz-zoirin" ("Ziyoratchilarga tuhfa", 1910-yilda Buxoro toshbosma nashriyotida chop etilgan), "Hodi uz-zoirin" ("Ziyoratchilar uchun koʻrsatkich"), "Kunuz al-atqiyo" ("Taqvodorlarga atalgan xazinalar") kabi asarlari mavjud. Amir Olimxonning talabi bilan uning oila aʼzolari va yaqin qarindoshlari qatorida (jami 51 kishi) Afgʻonistonga yuborilgan (1923-yil iyul).

Manbalar

Adabiyotlar 
 Zakhidova S. A., Rukopis' «Tukhfat-uz-zairin» Nasiraddina ibn amir Muzaffara kak istochnik po izucheniyu gorodskoy kul'tury Bukhary // Obshchestvennyye nauki v Uzbekistane, № 3, 2001

 

Tarixchilar
Nosirxon toʻra Sayd Kamolxon toʻra oʻgʻli

Nosirxon toʻra Sayd Kamolxon toʻra oʻgʻli (1871, Kosonsoy — 1938.3.9) — Turkiston muxtoriyati hukumati maorif vaziri (1917— 18), sovet hokimiyatiga qarshi olib borilgan harakat raqbarlaridan biri, yirik ulamo. Buxoroda, Kobul, Dexli, Bagʻdod va Hijoz shaharlarida tahsil oldi. Turkistonga kaytgach (1912), Namangan shahar qozisi boʻlgan. 1913-yildan boshlab, jadidchilik harakatida faol qatnashgan. „Shuroy islomiya“ tashkilotining Namangan shoʻʼbasi rahbari, Namangan shahri Dumasi aʼzosi (1917). Turkiston oʻlka musulmonlari favqulodda IV qurul-toyi (1917-yil 26—28-noyabr)ni oʻtkazishda jonbozlik koʻrsatdi. 1918-yil fevralda muxtoriyat hukumati bolsheviklar tomonidan agʻdarilgach, bir yil mobaynida yashirin hayot kechirgan. U Koson-soyda „Milliy ittihod“ tashkiloti yacheykasini tashkil qilgan (1919). Sovet rejimi tomonidan qamoqqa olinadi, soʻngra Orenburgga surgun qilinadi (1924—29). Surgundan kaytgach, mavjud tuzumga qarshi faol harakatni davom ettirdi. Qatagʻon qilingan Nosirxon toʻra Sayd Kamolxon toʻra oʻgʻli qamoqda vafot etadi. „Tarixi Turkiston“ (15 boʻlimdan iborat), „Orenburg maktublari“ esdaligi va boshqa asarlari mavjud.

Manbalar
Sobitxon Nosirxoʻjayev

Sobitxon Hoshimovich Nosirxoʻjayev (1929.28.12, Toshkent) — tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), tarix fanlari doktori (1971), professor (1972). Toshkent yuri-dik instituting tugatgan (1951). Toshkent politexnika institutida katta oʻqituvchi (1954—64). Toshkent pedagogika institutida dotsent (1964—71), kafedra mudiri (1971—82), demokratik jamiyat qurish nazariyasi va amaliyeti kafedrasi professor (1989-yildan). Toshkent viloyati pedagogika instituti rektori (1983—88). Asarlari Oʻzbekistonda tarix, madaniyat, maʼrifat, milliy gʻoya, istiklol mafku-rasiga masalalariga bagʻishlangan. "Oʻzbekiston ziyolilari" (oʻzbek va rus tillarida, T., 1972), "Siyosatshunoslik fanidan qoʻllanma" (1992), "Prezident Islom Karimovning "Oʻzbekiston XXI asr boʻsagʻasida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari" asari milliy gʻoya va maʼnaviyat asoslari, politologiya fanida foydalanish uchun qoʻllanma" (2001), "Maʼnaviyat asoslari" (2003) va boshqa oʻquv qoʻllanmalari muallifi.

Manbalar 
 Siyosatshunoslik lugʻati, T., 1993; Sotsiologiya asoslari, T., 2001.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbek tarixchilari
Nosqovoq

Nosqovoq, nosdon, noskadi — nos solinadigan idish. Ogʻzi tiqin bilan ber-kitiladigan boʻgʻzi tor, quyi qismi keng shaklda boʻladi. Qovoq (suv-qovoq)ning poʻsti qattiq alohida navidan maxsus oʻstirib tayyorlanadi (baʼzan qovoq tuga boshlagandan soʻng istalgan shaklda qolip yasab, unga kiygizib qoʻyiladi va kerakli shaklga solinadi); bandi oʻrni (bosh qismi)dan teshiladi, ichi qirib tozalanadi, ichi 1—2 kun yogʻga toʻldirib qoʻyiladi, yogʻ qovoq poʻstiga shimilgach, rangi jigarrang, qizil tusga kiradi. Shundan soʻng buyum yuzasi silliqlanadi, oʻyma va boʻyama naqshlar bilan bezatiladi; mis, birinj, kumush va boshqa xom ashyolardan qopqoq, zanjir, belbogʻ qilinadi, baʼzan koʻzmunchoq va tangachalar osiladi hamda qopqoq qismiga qimmatbaho toshlar qadaladi. Fargʻona vodiysida mis, kumush, mol shoxi va boshqalardan dumaloq va ellips shakli (koʻpincha obdas-ta koʻrinishi)da yasalgan turi nosdon deb ataladi.

Manbalar
Nota

Nota (lotincha: nota — belgi, ogohlantirish) — q. Diplomatii nota.

Manbalar
Nota (maʼnolari)

Nota:

 Nota (lot. nota — belgi, ogohlantirish) — q.
 Nota (musiqa) (lot. nota) — 1) musiqa asarlarini yozib olish uchun qoʻllaniladigan yozuv belgisi (qarang
Nota (musiqa)

Nota (lot. nota) — 1) musiqa asarlarini yozib olish uchun qoʻllaniladigan yozuv belgisi (qarang Nota yozuvi); 2) musiqa asari yozilgan varaq, daftar, kitob va boshqa

Manbalar
Nota almashish

Nota almashish — xalqaro shartnomalarnn tuzish shakllaridan biri. Odatda, diplomatik munosabatlarni oʻrnatish, diplomatik missiyalarni elchixonaga aylantirish, biron-bir shartnomaning ayrim qoidalarini aniklashtirish, shartnoma amal qilishini toʻxtatish, mulkni topshirish va shahrik. masalalar boʻyicha davlatlar oʻrtasida bitimlar tuzishda notalar almashiniladi. Shartnomani tashkil qiluvchi notaning aynan bir xil matnini tomonlar dastlabki tarzda ogʻzaki yoki diplomatik yozishmalar yoʻli bilan kelishib oladilar.

Manbalar
Nota yozuvi

'Nota yozuvi''', notatsiya — musiqa tovushlarining balandligi, uzunligi va boshqa xususiyatlarini ifodalovchi belgi notalardan iborat yozuv usuli; musiqa asarining yozuv ifodasi. Nota yozuvi qadimdan turli xalqlar musiqa amaliyoti va ilmiy izlanishlarning mah-suli sifatida yuzaga kelgan (Qad. Misr, Bobil, Qad. Xitoy va boshqalar). Nota yozuvining bizgacha yetib kelgan dastlabki namunalari miloddan avvalgi 3-asrda Yunonistonda paydo boʻlib, harflar bilan ifodalanganligi uchun harfli Nota yozuvi deyilgan. Bunday Nota yozuvi ning maʼlum turini Oʻrta Osiyoda Forobiy ishlab chiqqan. Harfli Nota yozuvi tovushlar balandligi va parda tuzil-malarini aniqlashga yordam bergan. Nota yozuvining mukammalashishida koʻp mamlakatlarda yuzaga kelgan turli tabulaturalar muhim rol oʻynagan. Oʻrta Osiyoda Safiuddin al-Urmaviy (13-asr) tomonidan ud cholgʻu asbobi pardalariga moʻljallab yaratgan 2 xil tabulaturalar maʼlum boʻlgan. Ular jadval shak-lida boʻlib, tovushlar balandligi turli harflar bilan, davomiyligi esa ra-qamlar (yoki nuqtalar) yordamida ifodalangan. 19-asr oxirida Xorazmda "tanbur chizigʻi" deb nomlangan tabulatura shaklidagi Nota yozuvi joriy etilgan. Oʻrta asrlarda Yevropa cherkov vokal musiqasida nevma (matn soʻzlari ustiga koʻyilgan ohang yoʻnalishini koʻrsatuvchi maxsus belgi)larga asoslangan Nota yozuvi keng tarqaldi. Tovush balandligini aniqroq koʻrsatish uchun bu belgilar gorizontal chiziqlarga yozila boshlagan. 11-asrda Gvido d’Aretsso mazkur Nota yozuvi turini takomillashtirib 4 chizikli Nota yozuvi ni kashf qilgan. 16-asr oxiridan gomofoniya uslubida generalbas usuli joriy etilgan. Unda bas ovozi tovushlari tagida yozilgan raqamlar muayyan akkordlarni ifodalagan. Hozirgi Nota yozuvi 5 ta gorizontal chiziklar (nota yoʻli)ga (ularning orasiga, yuqorisi yoki pastiga) yoziladigan notalardan tashkil topgan. Notalar to-vushlarning uzun-qisqaligiga qarab oval shaklidagi boʻsh va qora doiracha (boshcha)lardan iborat boʻlib, ulardan dumli yoki dumsiz (yuqoriga yoki past-ga) chiziqchalar tortilib yoziladi. Notalar nomi 7 ta boʻlib, ular muayyan kalitlaritsa turlicha yoziladi.

Yana q. 

 Alteratsiya
 Dinamika
 Pauza

Adabiyot 
 Akbarov Il., Muzika savodi, T., 1953; Rajabov I., Makrmlar masalayeiga doyr, T., 1963.
Notariat

Notariat ( — mirza, kotib) — yuridik ahamiyatga ega boʻlgan huquqlar va faktlarni tasdiqlash vazifasi topshirilgan va qonunda nazarda tutilgan boshqa notarial harakatlarni bajaruvchi organlar tizimi. Oʻzbekiston Respublikasida davlat va xususiy amaliyot bilan shugʻullanuvchi notarial idoralar Notariat tizimini tashkil etadi, ular boʻlmagan aholi yashaydigan joylarda baʼzi notarial harakatlar fuqarolar yigʻinlarining raislari (oqsoqollar) tomonidan amalga oshiriladi. Notarial idoralar yuridik faktlarni belgilaydigan va fuqarolik huquqlari toʻgʻrisidagi nizolarni hal qiluvchi sud muassasalaridan farqlanadi. Bu idoralar fuqarolar bilan bevosita uchrashish yoʻli bilan yoki qonunda koʻrsatilgan hollarda hujjatlarga asosan nizosiz huquqlarni va yuridik faktlarni tasdiqlaydi va shu kabi amallarni bajaradi.

Oʻzbekiston Respublikasida Notariatning tashkil etilish prinsiplari va faoliyati Oʻzbekiston Respublikasining "Notariat toʻgʻrisida"gi qonuni (1996-yil 26 dekabr), Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Notariat toʻgʻrisida chiqargan qarorlari va Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan tasdiqlangan "Oʻzbekiston Respublikasi notarial idoralari tomonidan notarial harakatlarni bajarish tartibi toʻgʻrisida"gi, "Oʻzbekiston Respublikasi davlat notarial idoralarining notariuslari va xususiy amaliyot bilan shugullanuvchi notariuslarning notarial harakatlarni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisida"gi 1997-yil 28-apreldagi qoʻllanmasi, Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi hayʼatining 1997-yil 28-apreldagi qarori bilan tasdiqlangan "Oʻzbekiston Respublikasi davlat notarial idoralarida xususiy amaliyot bilan shugʻullanuvchi notariuslarning ish yuritish tartibi haqida"gi, "Oʻzbekiston Respublikasi shaharchalar, qishloqlar va ovullar fukarolari yiginlarining raislari (oqsoqollari) tomonidan belgilangan notarial hara-katlarni amalga oshirish tartibi toʻgʻrisida"gi qoʻllanmalari hamda boshqa huquqiy hujjatlarga asoslanadi.

Manbalar
Notrdam maktabi

Notrdam maktabi - 12-13-asrlarda Parijdagi Bibi Maryam ibodatxonasidya faoliyat koʻrsatgan kompozitorlar, xonandalar va musiqashunoslar ijodida qaror topgan ijodiy yoʻnalish. Yirik vakillari — Leonin, Perotin, Y. Garlandia, Kyolnli Franko va boshqa N.-Notrdam maktabi vakillari avvalgi bir ovozli grigorian xorali negi-zida koʻp ovozli musiqa uslubini rivojlantirdi, vokal musiqaning yangi (kondukt, motet kabi) janrlarini yaratdi, bu janrlarda mukammal asarlarni ijod qilib, nota yozuvini isloh qildi (ritmik modus — qoliplar oʻrniga menzurali yozuvni kashf etdi).

Manbalar
Nottingem

Nottingem () — Buyuk Britaniyaning markaziy qismidagi shahar, Nottingemshir grafligining maʼmuriy markazi. Trent daryosi boʻyida. Aholisi 282,4 ming kishi (1990-yillar oxiri). Transport yoʻllarining yirik tuguni. N. — mamlakatning yengil sanoat markazi. Toʻqimachilik (xususan, ip gazlama), tamaki, koʻn-poyabzal, oziq-ovqat, farmatsevtika sanoati korxonalari mavjud. Velosiped va mototsikllar ishlab chiqariladi. N. yakinida koʻmir havzasi joylashgan. Un-t bor. 11 — 19-asrlarda qurilgan meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. Shahar 9-asrdan maʼlum.

Manbalar
Notoʻqima materiallar

Notoʻqima materiallar - yigirish va toʻquvchilik usullarini qoʻllamagan holda tolalar yoki iplarni turli yoʻllar bilan biriktirib olinadigan matolar va boshqa toʻqimachilik mah-sulotlari; toʻqimachilik mahsulotlarining asosiy turlaridan biri. Notoʻqima materiallar olishning fizikaviy-kimyoviy va mexanik usullari bor. Fizikaviy-kimyoviy usulda tolalar yoki iplar yopishtiruvchi moddalar (Mas, yelimlar) bilan biriktiriladi, qizdirib presslanadi, qogʻoz olish mashinalaridan foydalaniladi. Filyerli usulda yigiruv mashinasi filyeri (teshik-teshik moslamasi)dan chiqayotgan sintetik tolalar maxsus kanallar orqali oʻtib, havo yordamida choʻziladi, keyin harakatlanib turgan transportyorda matoga aylanadi. Bunda ham yopishqoq moddadan foydalanish mumkin. Bulardan boshqa usullar ham bor.

Mexanik usulda matolar xolst (dagʻal tolalardan toʻqiladigan mato) tikish, iplarni tikib biriktirish, jun tolalarni namatga oʻxshab bosish va boshqa yoʻllar bilan olinadi. Notoʻqima materiallardan tayerlanadigan mahsulotlar: gilamlar, adyollar, popukli sochiqlar, sunʼiy charm, linoleum, kleyonka tayyorlanadigan matolar, filtr materiallar, texnik movut, issiklik-tovush izolyasiyasi materiallari va boshqa

Manbalar
Nou-xau

Nou-xau (ing. know how – qandayligini bilaman), ishlab chiqarish siri – hali hammaga maʼlum boʻlmagan va keng tarqalmagan yangi ilmiy-texnikaviy, ishlab chiqarish-texnologik, boshqarish, moliyaviy-iqtisodiy, tijoratga oid bilimlar majmui va ularni amaliyotda qoʻllash tajribalari; ularga tanho ega boʻlish. U korxona uchun ham, shaxs uchun ham muayyan ustunlikni taʼminlaydi. N.-x. turli shakllarda: chiz-malar, sxemalar, yoʻriqnomalar, mah-sulotlar namunalari, ishlab chiqarish texnologiyasi va uni tashkil etish, xodimlarni tayyorlash toʻgʻrisidagi maʼlumotlar va boshqa boʻlishi mumkin. Odatda, N.-x.da patentlangan mahsulotga taalluqli maʼlumotlar emas, balki undan foydala-nishni tashkil etish yoki uni ishlab chiqarish va oʻzlashtirish xususiyatlariga doyr maxsus axborot boʻladi. N.-x. maxfiyligi bilan ajralib turadi va tijorat siri oshkor etilmasligini talab etadi. N.-x. patentlanmaydi, shuninguchun ham N.-x. boʻyicha shartnomada berilayotgan maʼlumotlar sir saqlanishi va bu shart buzilgan taqdirda koʻriladigan zararni qoplash haqida alohida band boʻladi. Muayyan ishlab chiqarish jarayonidagi N.-x. u yoki bu firmaning mulki hisoblanadi va shu sababli oldi-sotdi qilinadi. Odatda, Nou-xau tovar sifatida patentlar va litsenziyalar bilan birgalikda sotiladi, lekin N.-x. mustaqil sotilishi ham mumkin. N.-x.ni litsenziya bilan birga sotib olish (narxi arzon boʻladi) ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻyishni, ishlab chiqarish sirlarini toʻla-roq qoʻlga kiritishni, ishlab chiqarish ni ishga tushirishda sotuvchi firma mutaxassislari ishtirokini osonlashtiradi.

Manbalar
Noqis

Noqis (taxallusi; asl ism-sharifi Abdulqodir Muhammadshokir oʻgʻli) (1860 — Kattaqoʻrgʻon — 1929) — oʻzbek shoiri. Kattaqoʻrgʻon, Buxoro madrasalarida oʻqigan. 1895-yilda Kattaqoʻrgʻonga qaytib, madrasada mudarrislik qilgan, dehqonchilik bilan shugʻullangan. Saʼdiy, Jomiy, Navoiy, Fuzuliy va boshqalarga ergashgan, ular gʻazallariga muhammaslar bogʻlagan. Ayniqsa, Muqimiy ijodiga ehtirom bilan qaragan, tazmin muhammaslar yozgan ("Dogmen", "Kel ertaroq", "Nozaninim" va boshqalar).

1905-yildan N. ijodida ijtimoiy mazmun kuchaygan. Sheʼrlarida ijtimoiy adolatsizlikka, nodonlikka qarshi nafrat ifodalangan. Gʻazallari "Bayozi Mahdiy", "Armugʻoni Hislat", "Bayozi Miriy", "Bayozi Joʻrabek" va boshqa bayozlarga kiritilgan. N. qoʻlyozmalari — "Bayozi Noqis" Tojikiston Fanlar akademiyasi Sharq-shunoslik instituti (inv. №1005)da, "Devoni Noqis" Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshu-noslik instituti (inv. №97)da saqlanadi. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida Buxoroda tuzilgan tazkiralarda N. ijodiga yuqori baho berilgan. Shoir "Layli va Majnun" syujeti asosida doston yozganligi haqida maʼlumot mavjud. Ammo u hali topilmagan. N.ning bayozlari va 6 ming misraga yaqin sheʼrlari saqdangan. Fa-zal va muhammaslari hofizlar tomonidan kuylab kelinadi ("Hajringda dardu gʻam bilan hasratda dogʻman..." va boshqalar).

Adabiyot 
 Orzibekov R., Abduqodir Noqis, XIX asr oʻzbek adabiyoti tarixiga doir materiallar, Samarqand, 1985.

Manbalar 

    

Samarqand madrasalarida tahsil olganlar
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Samarqand madrasalarida mudarrislik qilganlar
Nogʻora bazm

Nogʻora bazm — oʻtmishda nogʻorachilar, sozandaxonandalar, raqqoslar ishtirokida bayram sayli, toʻylarda oʻtkazilgan katta musiqiy kecha, yigʻin.

Manbalar
Nogʻora va bayroq

Nogʻora va bayroq - qadimda turkiy xalqlarda hokimiyat belgisi, ram-zi. N. va boshqalarni olgan shaxs maʼlum mamlakatning oliy hukmdori deb tanilgan. Masalan, Amir Temur 1370-yil Balxhrkimi amir Husaynga qarshi qoʻshin tortib borayotganda, Termiz yaqinidagi Biyo qishlogʻida makkalik shariflardan Sayyid Baraka unga oliy hrkimiyat, saltanat ramzi katta nogʻora — tabl va yalov — bayroq tortiq qiladi. Barokxon 1423—27 yillarda Ulugʻ Muhammad ustidan gʻalaba qilib, Oq Oʻrdada hokimiyat tepasiga kelgach, Ulugʻbek unga qimmatbaho sovgʻalar, shuningdek, N. va boshqa yuborganligi maʼlum.

Manbalar
Hofopaxoha

Hofopaxoha (naqqoraxona) - oʻrta asrlarda hukmdor saroyida musiqa cholgʻu asboblari (nay, karnay, surnay, nogʻora va h.k.) saqlanadigan va shu as-boblar ijrochilariga moʻljallangan maxsus joy. Xorazmshohlar davrida N. oʻrnida talbxona istilohi qoʻllanishda boʻlgan.

Harbiy harakatlar chogʻida N. oliy bosh qoʻmondonning baland yerga oʻrnatilgan hirgohi oldidan joy olgan, jangchilarni ruhlantiruvchi kuylarni tinmay ijro etib turgan. N.dan eshitiluvchi musiqa ovozining tinishi muayyan darajada magʻlubiyatdan darak bergan.

Saroylarda N. darvoza ustidagi xonaga joylashgan. N.da mavjud cholgʻu asboblaridan saroyda oʻtadigan turli tantanalar, bayramlar, xalq tomoshalarida foydalanilgan. N.dagi cholgʻuchilarga mehtar boshchilik qilgan. Bu chol-gʻuchilar repertuarida xalq ogʻzaki ijo-di anʼanalaridagi professional musiqa asarlari, shuningdek, surnay, (nafir), nogʻora (naqora, koʻs, tabl, ko-vurga) va naylarda chalinadigan turfa janrlardagi ommabop kuylar alohida oʻrin egallagan. Hukmdor N. sozandalari xizmatidan teztez uyushtirilib tu-radigan ov (chorga) paytida ham foydalangan.

Manbalar
Nuakshot

Nuakshot — Mavritaniya poytaxti. Mamlakatning iqtisodiy va madaniy markazi. Atlantika okeani sohilida. Iqlimi tropik choʻl iqlimi. Yanvarda oʻrtacha temperatura 21°, iyulda 28°. Yillikyogʻin 150 mm. Aholisi 667 ming kishi (1999), asli barbar arablaridan kelib chiqqan mavrlar.

Nuakshot 17-asrda portugal mustamlakachilarning harbiy qalʼasi yonida vujudga kelgan. Keyinrok, fransuzlarning Mavritaniyani bosib olishda asosiy tayanch bazalaridan boʻldi. 1950-yilda Senegal daryosining kuchli toshqinidan Nuakshot butunlay vayron boʻlgan. 1957-yilda undan 1 km shim.roqda shu nomda yangi shahar bunyod etildi. 1958-yilda mamla-kat poytaxti Sen-Luidan (Senegal) Nuakshotga koʻchirildi.

Nuakshot — dengiz porti. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Sanoati oziq-ovqat, yogʻochsozlik, metallsozlik, kichikroq kemalar quruvchi verflar, ishqor fabikasi, bosmaxona, dengiz suvini chuchu-tuvchi qurilma, mayda hunarmandchilik korxonalari va ustaxonalaridan ibo-rat. Universitet, Milliy kutubxona, issiqlik elektr stansiyasi bor. Meʼmoriy binolardan Prezident saroyi, Adliya saroyi, Milliy majlis binolari qurilgan.

Manbalar
Nubiy tili

Nubiy tili - Nil-Sahroi Kabir tillari makrooilasi tarkibidagi sharqiy sudan tillari tarmogʻiga mansub va Nil vodiysida (Misr va Sudan hududi), Kordofan platosi, Darfur togʻlarida, Atbara daryosi zonasida Tapkalgan til; 2 mln. dan ortiq kishi soʻzlashadi. 6—14-asrlarda kad. Nubiyaning rasmiy tili boʻlgan. Nubiy tili nil va togʻ (kordofan, darfur) lahjalariga boʻlinadi. Nubiy tili agglyutinativtil; qad. Nubiy tilida suffiksal soʻz yasalishi ustunlik qilgan boʻlsa, keyinchalik prefiksatsiya rivojlangan. Qad. Nubiy tili lugʻattarkibida misr va grek tillaridan kirgan soʻzlar koʻp boʻlgan, hozirgi Nubiy tilida esa arabcha oʻzlashmalar katta bir qatlamni tash-kil etadi. Nubiy tili qadimda (8—11-asrlar) oʻziga xos alifboli yozuvga ega boʻlgan, biroq hozir oʻz yozuviga ega emas.

Manbalar 

Tillar
Nubiylar

Nubiylar (oʻzlarini — nuba deb ata-shadi) — Misrning janubidagi (350 ming kishi; 1990-yillar oʻrtalari) va Sudanning shimolidagi (2,2 mln. kishi) xalq. Nubiyaning tub ahrlisi. Nubiy tilida soʻzlashadi. Dindorlari — sun-niy musulmonlar.

Manbalar
Nubiya

Nubiya — Nil daryosining 1- va 5- os-tonalari oraligʻidagi vodiyda, hozirgi Misr va Sudan hududida joylashgan tarixiy viloyat; 7—14-asrlarda nubiylarning xristian davlati mavjud boʻlgan. Poytaxti — Koʻhna Dongola shahri 14-asr oxirida arab qabilalari kelib joylashgach, aholisi islom diniga oʻtgan.

Manbalar