MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Petit-Croix

Petit-Croix Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
307 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 80,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,8 km2. Dengiz sathidan 336 - 376 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Petitefontaine

Petitefontaine Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
173 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 54,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,2 km2. Dengiz sathidan 383 - 412 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Petitmagny

Petitmagny Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
290 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 131,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 2,2 km2. Dengiz sathidan 419 – 880 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Phaffans

Phaffans Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
342 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 106,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,2 km2. Dengiz sathidan 345 - 381 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Réchésy

Réchésy Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
761 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 60,4 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 12,6 km2. Dengiz sathidan 397 – 552 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Recouvrance

Recouvrance Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
63 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 42,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 1,5 km2. Dengiz sathidan 340 – 382 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Reppe (Fransiya)

Reppe Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
235 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 60,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,9 km2. Dengiz sathidan 357 – 399 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Riervescemont

Riervescemont Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
50 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 5,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 8,6 km2. Dengiz sathidan 516 – 1091 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Romagny-sous-Rougemont

Romagny-sous-Rougemont Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
199 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 79,6 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 2,5 km2. Dengiz sathidan 390 - 538 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Roppe (Fransiya)

Roppe Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
761 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 102,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,4 km2. Dengiz sathidan 353 - 511 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Rougegoutte

Rougegoutte Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
894 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 110,4 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 8,1 km2. Dengiz sathidan 426 – 910 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Rougemont-le-Château

Rougemont-le-Château Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1198 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 72,2 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 16,6 km2. Dengiz sathidan 422 – 1031 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Saint-Dizier-l'Évêque

Saint-Dizier-l'Évêque Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
367 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 34,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 10,8 km2. Dengiz sathidan 374 – 615 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Saint-Germain-le-Châtelet

Saint-Germain-le-Châtelet Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
574 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 168,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,4 km2. Dengiz sathidan 365 - 540 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Sermamagny

Sermamagny Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
844 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 106,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,9 km2. Dengiz sathidan 384 - 423 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Sevenans

Sevenans Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
794 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 397,0 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 2,0 km2. Dengiz sathidan 337 – 372 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Suarce

Suarce Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
375 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 32,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 11,7 km2. Dengiz sathidan 370 – 407 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Thiancourt

Thiancourt Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
219 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 81,1 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 2,7 km2. Dengiz sathidan 349 - 424 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Trévenans

Trévenans Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
1016 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 169,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 6,0 km2. Dengiz sathidan 327 – 422 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Urcerey

Urcerey Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
244 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 71,8 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,4 km2. Dengiz sathidan 359 – 463 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Valdoie

Valdoie Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
4843 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1030,4 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,7 km2. Dengiz sathidan 370 – 438 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Vauthiermont

Vauthiermont Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
203 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 43,2 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 4,7 km2. Dengiz sathidan 354 - 412 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Vellescot

Vellescot Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
164 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 45,6 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,6 km2. Dengiz sathidan 355 - 387 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Vescemont

Vescemont Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
742 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 104,5 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 7,1 km2. Dengiz sathidan 458 – 988 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Vétrigne

Vétrigne Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
441 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 176,4 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 2,5 km2. Dengiz sathidan 357 – 472 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Vézelois

Vézelois Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Arrondissement BelfortBelfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
782 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 82,3 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 9,5 km2. Dengiz sathidan 350 - 412 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Villars-le-Sec

Villars-le-Sec Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Territoire de Belfort departamenti Belfort tumani tarkibiga kiradi.

Aholisi 
133 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 42,9 nafar kishi.

Geografiyasi 
Maydoni — 3,1 km2. Dengiz sathidan 519 – 621 m balandlikda joylashgan.

Manbalar 

Territoire de Belfort shaharlari
Magistral

Magistral (lot. magistalis — rahbarlik qiluvchi, bosh, asosiy) — 1) asosiy yoʻnalish, yoʻllardagi asosiy liniya (temir yoʻl magistrali, suv magistrali); 2) elektr tarmogʻi, telegraf va telefon aloqadagi asosiy kabel, sim; 3) sugʻorish tarmogʻida suv havzasi, dare, kanallardan sugʻorilgan yerlarga suv oqadigan asosiy taqsimlash kanali; 4) kanalizatsiya, vodoprovod yoki gaz tarmogʻidagi asosiy quvur; 5) katta shaharlardagi serqatnov keng koʻcha.

Manbalar
Magistratlar

Magistratlar (lot. — magistrate — boshliq) — Qad. Rimdagi davlat lavozimi. Respublika oʻrnatish davrida paydo boʻlgan (miloddan avvalgi 6-asrning oxiri). Oliy M. (diktator, detsemvirlar, konsullar, pretorlar, senzorlar) va quyi M. (xalq tribunlari, edillar, kvestorlar va boshqalar) larga ajratilgan. Oliy M. yuqori hokimiyatga ega boʻlishgan, ularning mulozimi boʻlgan. Qolganlari esa oʻz majburi-yatlari doirasida farmon chiqarish va jarima solish huquqiga ega boʻlishgan.

Manbalar
Magistratura

Magistratura (lot. magistratus — boshliq) — 1) Qad. Rimda davlat lavozimi; 2) ayrim davlatlarda sud mahkamalari tizimi; 3) koʻp davlatlarda oliy taʼlim bosqichi; 4) Oʻzbekistonda aniq mutaxassislik boʻyicha fundamental va amaliy bilim beradigan, bakalavriat negizida taʼlim muddati kamida 2 yil davom etadigan oliy taʼlim. Magistrlik dasturini tugallab, ilmiy yoki ilmiy texnikaviy mazmundagi magistrlik dissertatsiyasini himoya qilgandan soʻng, bitiruvchilarga davlat malaka attestatsiyasi yakunlariga koʻra magistr darajasi berilib, ularga davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi, kasbhunar va ilmiy faoliyat bilan shugʻullanish huquqini beradigan diplom topshiriladi. OʻzRda M.ni birinchi marta 2001-yil 1828 kishi bitirib chiqdi.

Manbalar
Magiya

Jodugarlik (Sehrgarlik) — xalq eʼtiqodiga koʻra, ayrim odamlarning ziyon yetkazish yoki undan xalos etish, kasalliklarni tuzatish borasidagi go‘yoki moʼjizaviy qobiliyati. J.ning paydo boʻlishi ibtidoiy din shakllari — animizm, fetishizm, ajdodlar ruhiga sigʻinish va boshqalar bilan bogʻliq. J.ka ishonish deyarli hamma xalqlarga xos. Etnograflar fikricha, ziyon yetkazadigan J.ning ijtimoiy asosi qabilalar oʻrtasidagi oʻzaro dushmanlikdan kelib chiqqan. Boshqa qabila kishisiga kasallik, oʻlim tilab afsun oʻqish, yovuz ruhlarga eʼtiqod qilishning manbalaridan biri boʻlgan. J.ga ishonish ayrim joylarda saqlanib qolgan. Oʻrta asrlarda Yevropada xristian cherkovida J — iblis xatti-harakatidir degan qarash mavjud boʻlgan. Cherkov va dunyoviy hokimiyat J.da shubha qilingan barcha kishilarni qattiq taʼqib etgan. Islomda J. va sehrgarlik bilan shugʻullanish ogʻir gunoh hisoblanadi.

Manbalar
Magmatizm

Magmatizm — magmaning suyulishi, uning evolyusiyasi, harakati, boshqa qattiq jinslar bilan oʻzaro taʼsiri va qotishini oʻz ichiga olgan jarayonlar majmui. M. Yerning chuqur qismidagi faol harakatlarning eng muhim koʻrinishlaridan biri. Tektonik harakatlar harakterining oʻzgarishi bilan M. tipi ham oʻzgaradi, geologik tarixga va Yer poʻstining u yoki bu strukturasiga bogʻliqligiga qarab geosinklinal, platforma, okeanik va tektonikmagmatik faol koʻrinishlarga boʻlinadi. M.ning qanday chuqurlikda joylashganligi (qotish sharoitlari)ga qarab abissal, gipabissal, subvulkan, yuza joylashgan (vulkanizm) M., tarkibiga qarab oʻta asosli, asosli oʻrtacha, nordon va ishqorli (qarang Magmatik togʻ jinslari) turlari farq qilinadi.

"Yangi global tektonika" konsepsiyasiga muvofiq M., asosan, litosfera plitalarining oʻzaro harakati zonasida, ularning ikki tomonga surilish (riftlar) joyida va issiklik oqimining yuqoriga koʻtarilish zonasida intensiv rivojlanadi. Hozirgi geologik davrda M. Tinch okeanning vulkanik halqasida, okean oʻrtaliq tizmalarida, Afrika va Oʻrta dengiz atrofi rift zonalarida rivojlangan. M. bilan turli-tuman foydali kazilma konlarining paydo boʻlishi bogʻliq.

Ad:. Abdullayev X. M., Magmatizm i orudeneniye Sredney Azii, Sobr.soch. (v 5ti t., t. 5), T.,1965; Hamrabayev I. X., Magmatizm i postmagmaticheskiye protsessi v Zapadnom Oʻzbekistane, T., 1958.

Manbalar
Magmatik konlar

Magmatik konlar - tarkibida kimmatli minerallar boʻlgan asosli va ishqorli magmaning sovib qotishi natijasida Yer qaʼrida shakllangan foydali qazilmalar uyumi. Bu uyumlar turli shakllarga ega va ularga yaqin magmatik togʻ jinslari orasida yotadi. Soviyotgan magmada qimmatli minerallarning toʻplanishi turli sabablarga asoslanadi. Magma soviyotganda oʻzaro aralashmaydigan ikki xil suyuklikka ajraladi, ulardan biri foydali qazilma moddalaridan iborat boʻladi. Bu jarayon likvatsiya deb ataladi va u likvatsion konlarni xrsil boʻlishiga olib keladi. Bularga sulfidli misnikel rudalari misol boʻladi. Magma kristallanishida qimmatli minerallar boshqa minerallardan oldinroq ajralib chiqib magmatik rezervaur tubiga choʻkadi va segregatsion konlarni yuzaga keltiradi. Bularga xrom, titan, temir rudalarining kichikroq konlari mansub.

Magmatik konlardan temir, titan, vanadiy, xrom, platinasimonlar, mis, nikel, kobalt, apatit, olmos, niobiy, sirkoniy konlari muhim ahamiyatga ega.

Manbalar
Magmatik togʻ jinslari

Magmatik togʻ jinslari - otqindi togʻ jinslari. Magmannng Yer pusti va yer yuzasida sovushi va kristallanishi natijasida vujudga keladi. Magma chuqurlikda, Yer pustila, shuningdek, oqib chiqqach, yer ustida ham qotishi mumkin. Shunga qarab Magmatik togʻ jinslarij.ni 2 asosiy sinfga: intruziv togʻ jinslari va effuziv togʻ jinslariga boʻladilar. Tarkibidagi kremnezyom miqdoriga qarab Magmatik togʻ jinslarij.ning nordon, oʻrtacha, asosli va oʻta asosli guruhlari farq qilinadi. Magmatik togʻ jinslari. barcha burmali oblastlar, platformalar zamini, qalqonlar, hozirgi okeanlarda uchraydi. Magmatik togʻ jinslari. guruhlari bilan muayyan foydali qazilmalar bogʻliq. Masalan, nordon Magmatik togʻ jinslarij. bilan qalay, volfram, oltin rudalari, asoslilari bilan titanomagnetit, mis rudalari, oʻta asoslilari bilan xrom, platina, nikel rudalari, ishqoriy-oʻta asoslilari bilan titan, fosfor, kamyob yer elementlari rudalari va h. k. Magmatik togʻ jinslari.dan qurilish (tuf, labradorit), abraziv, issiklikni oʻtkazmaydigan material sifatida, shuningdek, ayrim metallar (mas, alyuminiy)ni ajratib olishda foydalanish mumkin.

Yana q. 

 Petrografiya
 Metamorfik togʻ jinslari

Manbalar 

 

Petrologiya
Magnaliy

Magnaliy — asosiy legirlovchi element magniy (1 — 3%) boʻlgan alyuminiy krtishmalari. Yaxshi payvandlanadi, korroziyabardoshligi (zanglashga chidamliligi) va plastikligi yuqori. M. kuyma va deformatsiyalanadigan list koʻrinishida ishlab chiqariladi. Kuyma M.dan (Mg — 4 — 13%) shakldor quymalar quyishda foydalaniladi. Deformatsiyalanadigan (bolgʻalanuvchan) M.dan (Mg — 1 — 7%) sim va boshqa materiallar tayyorlanadi.

Manbalar
Magnezit

Magnezit — karbonatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi — MgCO3. Trigonal singoniyada kristallanadi. Ditrigonal-skalenoedr kristallar, koʻpincha, yaxlit donador agregatlar hosil qiladi. Rangi oq, kulrang, sargish, pushti rang. Shishasimon yaltiroq, sof kristallari rangeiz. Qattiqligi 4—7; zichligi 3000 kg/m3. Moʻrt. Oʻta asosli togʻ jinslarining nurashidan va metamorfizm jarayonida talk bilan birga hosil boʻladi. Breynerit — listvenitlarning tipik minerali. Choʻkindi M. koʻl va lagunalarda dolomit va dolomitlashgan ohaktoshlar bilan birgalikda yotadi. Kristallangan M.ning katta uyumlari Avstriya, Janubiy Ural, Uzoq, Sharq, Braziliya, Xitoy, Koreya va boshqa joylardan topilgan. M.ni sunʼiy ravishda ham oladilar. Oʻtga chidamli materiallar (gʻisht va boshqalar) tayyorlashda, oʻgʻit sifatida, magnezial sement olishda, sellyuloza, oyna-shisha, keramika sanoatida, lok-boʻyoq, sintetik kauchuk, qand ishlab chiqarishda va boshqa sohalarda ishlatiladi.

Manbalar 

 

Minerallar
Magneziya

Magneziya — q. Magniy oksid.

Manbalar
Magnetiklar

Magnetiklar —moddalarning magnit xususiyatlari urganilayotganda barcha moddalarga tatbiq qilinadigan va umumiy nom bilan aytiladigan, shuningdek, magnitlanish qobiliyatini izohlaydigan atama. Moddaning magnit qabulchanligi % ning qiymatiga qarab, diamagnetiklarga (% < 0, q. Diamagnetizm), paramagnetiklarga (x > 0; q. Paramagnetizm) va ferromagnetiklarga (x " 1, Q. Ferromagnetizm) boʻlinadi. Moddaning, shuningdek, antiferromagnetik (qarang Antiferromagnetizm) xili ham bor.

Manbalar
Magnetit

Magnetit (magnit temirtosh) — murakkab oksidlar kichik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi — FeFe2O4 Tarkibi va xususiyatlari oʻzgaruvchan boʻlib, vujudga kelish sharoitiga bogʻliq. Kub singoniyada kristallanadi, oktaedr kristallar va rombdodekaedr koʻrinishdagi yaxlit donador agregatlar hosil qiladi. Rangi qoʻngʻir qora, metalldek yaltiroq. Qattiqligi 5,5—6,0; zichligi 5200 kg/m3. Kuchli magnit xossasiga ega. Tarkibida titan (1U)-oksid (TYU2) boʻlsa titanmagnetit va xrom (Sh)-oksid (0,0,) boʻlsa xrommagnetit deb ataladi. Magmatik togʻ jinslarida, gidrotermal konlarda, baʼzan choʻkindi jinslarda uchraydi. M. temir olinadigan asosiy xom ashyo hisoblanadi. M.ning yirik konlari gabbro va gabbropiroksenit-dunitli formatsiyalarning magmatik jinslari, siyenitlar, oʻta asosli ishqorli jinslar va karbonatitlar, kontakt-metasomatik tuzilmalar, vulkanogen-choʻkindi jinslar bilan bogʻliq. M.ning eng katta konlari Rossiya (Kursk magnit anomaliyasi), Ukraina (Krivoy Rog, Kremenchug temir ruda konlari), Shvetsiya, AQSH va boshqa mamlakatlarda bor.

Manbalar 

Minerallar
Magneto

Magneto — uzgaruvchan tok magnitoelektr generatori; ichki yonuv dvigatellarida yonilgʻi aralashmasini oʻt oldirish uchun elektr uchquni hosil qilib beradi. M.ning ishlash tarzi past kuchlanishli elektr toki hosil qilib, uni yuqori kuchlanishli tokka aylantirishi va koʻp silindrli ichki yonuv dvigatellarida bu tokni silindrlarning ishlash tartibiga muvofiq svechalarga taqsimlashi hamda svecha elektrodlari orasida elektr razryad hosil qilishidan iborat. M. porshenli aviatsiya dvigatellarida, baʼzi turdagi mototsikllarda, qayiqlarning osma dvigatellari va boshqalarda ishlatiladi. 20-asr 60-yillaridan ishlatilmaydi.

Manbalar
Magnetokimyo

Magnetokimyo — fizik kimyoning boʻlimi. Moddalarning kimyoviy tuzilishi va magnit xossalari orasidagi oʻzaro munosabatni, shuningdek, magnit maydonining kimyoviy birikmalarning reaksiyaga kirishish qobiliyatiga taʼsirini oʻrganadi. M. moddalarning tuzilishi, kimyoviy bogʻlanish harakteri, birikma, assotsiatsiya va polimerlangan molekulalarda elementlarning valent holatlari, jismning magnit singdiruvchanligi yoki magnitlanishi, buning temperatura va maydonning kuchlanganligiga qarab oʻzgarishi va boshqalarni tekshiradi. Atomlar, ionlar va molekulalarning magnit momentini M. yordami bilan bilish mumkin. Atomlarning magnit momenti atom xossalarining davriyligini koʻrsatadi. Maʼlum birikmaning kimyoviy toʻyinganligi qancha yuqori boʻlsa, magnit momenti (bir xil sharoitda) shuncha kam boʻladi. Erkin radikallar va erkin valentliklarni magnit momenti asosida aniqlash mumkin. Kimyoviy birikmalarning tuzilishini aniqlashda, moddalarning tuzilishi va tarkibini, kimyoviy reaksiyalar borishini hamda hosil boʻlgan modda sifatini tekshirishda M. usullari muhim ahamiyatga ega. Kimyoviy muvozanat, kimyoviy reaksiyalar kinetikasi va mexanizmiga magnit maydonining taʼsiriga oid tadqiqotlar M.ning istiqbolli yoʻnalishlaridan hisoblanadi. Molekulalarning kimyoviy tuzilishi va magnit xossalari orasidagi bogʻlanishni aniqlashga yoʻnaltirilgan magnit rezonans (EPR, YAMR va boshqalar) tadqiqotlari M.ga suyanadi.

Adabiyot 
 Karlin R., Magnetoximiya, per. s angl., M., 1989.

Manbalar
Magneton

Magneton — magnit momentining atom va yadro fizikasida oʻlchov birligi. Elektron, atom va molekulalarning magnit momenti Bor M.larida oʻlchanadi: tB =ye/g/2 ts. bunda ye — elektron zaryadi, t — zaryad massasi, h — Plank douMuucu, s — yorugʻlikning boʻshliqdagi tezligi. Xalqaro birliklar tizimi SIda Bor magnetoni 9,27- 1024 Am2 (SGS birliklar tizimida 9,27-102| erg/Gs) ga teng . Nuklonlar va atom yadrolari magnit momentlarining oʻlchov birligi yadro M. i deyiladi: tyad = ye/g/2Ms = 5,050-10 27 A-m2, bunda M — proton massasi.

Manbalar
Magnetoqarshilik

Magnetoqarshilik, magnitrezistiv effekt— oʻtkazgichning magnit maydon N dagi solishtirma elektr qarshiligi r ning maydon yoʻqligidagi solishtirma qarshiligi r0 ga nisbatan oʻzgarishi. Koʻndalang va boʻylama M.lar mavjud. Koʻndalang M. da elektr tok magnit maydonga tik, boʻylama M. da esa unga parallel oqadi. Zaryad tashuvchilar temperaturayektoriyasining magnit maydonda ogʻishi M.ga sabab boʻladi. M. galvanomagnit hodisalar jumlasiga kiradi.

Manbalar 

Effektlar haqidagi maqolalar