MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Parchinlash

Parchinlash — list metall hamda prokat materiallardan yasaladigan konstruksiya elementlaridan parchin mixlar yordamida ajralmas birikma hosil qilish. Parchin mix — tana va kallakdan iborat mahkamlash detali. P. quyidagi amallarni oʻz ichiga oladi: parchin mix oʻrnini ochish (parmalash yoki oʻyish); parchin mixning yashirin kallagiga uya ochish (zenkerlash yoki shtamplash); parchin mixni teshikka oʻrnatib, ikkinchi tomonidan kallak hosil qilish (presslash yoki urish). P. bolgʻalar, presslar va avtomatlar yordamida bajariladi. P. bolgʻasi — zarb beruvchi pnevmatik mashina. Parchin mixda kallak hosil qilish uchun ishlatiladi.

P. mashinasi parchinlash presslari vaavtomatlarigaboʻlinadi. P. presslarida parchin mixning ikkinchi kallagi hosil qilinadi. Parchin mix tanasi ikki shtamp orasiga oʻrnatiladi. Mashina puansoni (zarb berish detali) bir marta yurganda shtamp bir yoki bir nechta parchin mixni parchinlaydi. P. avtomatlarida barcha operatsiyalar; buyumlar sirtini tekislash, ularni si-qish, teshik parmalash va zenkovkalash, parchin mix oʻrnatish, P., buyumni sil-jitish va boshqa bajariladi; bunda mexa-nizmlar avtomatik tarzda boshqariladi. P.da qoʻllaniladigan parchin mixlarning yarim doiraviy, yashirin, silindrik, konus kallakli xillari bor. Ularning oʻlchamlari davlat standartlarida belgilab qoʻyiladi. Standart parchin mixlardan tashqari maxsus: naychali, portlovchi va boshqa parchin mixlar qoʻllaniladi. Poʻlat, mis, latun, alyuminiy va boshqa materialdan tayyorlanadi. Parchin mix materiali biriktiriladigan detallar materiali bilan bir xil olinadi.

P. kemasozlik, vagonsozlik, samolyotsozlik va boshqa sohalarda qoʻllaniladi. Sandiqsozliksa sandiqning yuz tomo-niga gulli naqsh chiqarish, tunuka bilan ishlash ham P. deyiladi.

Manbalar
Vil Parshin

Vil Semyonovich Parshin (1927.7.12, Toshkent) — grafik rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1982). P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurti (1949) va Vilnyus Badiiy instituti (1957)ni tugatgan. P., asosan, dastgoh grafikasida ijod qiladi. P. ijodiga quvnoq kayfiyat, ochiq yumor hissi xos, kundalik dolzarb hayotiy masalalar sodda shaklda tasvirlanadi: "1966-yil 26-apreldan soʻng" (Toshkent zilzilasiga bagʻishlangan) linogravyuralar turkumi (1967); "Paxta bayramida" (1967), "Biz shu yerda yashaymiz" (1967) turkumlari; "Navoiy" albomiga ishlangan gravyu-ralar, "Ilk qadamlar" linogravyuralar turkumi (1971) va boshqa

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1927-yilda tugʻilganlar
7-dekabrda vafot etganlar
Parhez

Parhez, diyeta — miqdori, kimyoviy tarkibi, kaloriyaliligi (quvvati) va pishirib tayyorlanishi jihatidan maxsus tanlangan ovqat ratsioni, sogʻlom kishilar hamda bemorlarga moʻljallangan ovqatlanish rejimi. Parhezda organizmning oziq-ovqatlarga boʻlgan fiziologik ehtiyoji qondiriladi. Bemorlarga Parhez buyurilganda moddalar almashinuvi yoki biror aʼzo funksiyasi buzilgan boʻlsa, uning faoliyatini tiklash koʻzda tutiladi. Buning uchun baʼzi oziq-ovqat mahsulotlari maxsus usullar bilan kayta ishlanadi. Yara kasalligi, kolit, yogʻ bosish va boshqa kasalliklarda Parhez keng qoʻllanadi. Kasallikning davri, boskichi va fazasiga qarab, Parhezning bir necha varianti tavsiya etiladi. Kasalxonada davolanayotgan bemorga vrach kam ovqat yeyiladigan kunlar (mas, 1—2 kun) belgilaydi. Bu kunlarda bemorni ataylab qisman och qoʻyish uchun alohida ratsiondan foydalaniladi. Oʻz bilgicha Parhez tanlash yomon oqibatlarga sabab boʻlishi mumkin.

Yana qarang 
 Parhez bilan davolash

Manbalar
Octavio Paz

Octavio Paz (31-mart 1914 — Mexiko — 19-aprel 1998) — meksikalik shoir. Birinchi sheʼriy tuplami "No pasaran" 1936—39 yillarda Ispaniyada bulgan fuqarolar urushiga bagʻishlangan. "Inson ildizi" (1937), "Sening ravshan soyang ostida" (1937), "Dunyo chekkasida" (1942), "Madhiya magʻzi" (1954), "Quyoshning toshi" (1957), "Yaxlit shamol" (1966) va boshqa tuplamlarida P. milliy lirikani badiiy kashfiyotlari bilan boyitgan, fiqolarni jamlashga moyil, metaforalarga boy, yuksak ruxiyatli intellektual shoir sifatida namoyon buladi. U qad. Meksika hamda Osiyo xalqlari madaniy merosiga tez-tez murojaat etadi. "Yolgʻizlikning chalkash yullari" (1956) essekitobida meksi-kaliklar ruhiyatini, Meksikaning tarixiy oʻziga xosliklarini tadqiq etadi. P.ning fikricha, shoirning hozirgi jamiyatdagi vazifasi inson va tashki dunyo birligini tiklashdir. P. Meksikaning Hindistondagi elchisi (1962—64), Garvard universitetining faxriy doktori (1981). Sanʼat va siyosat sohasidagi bir necha jurnallarga, jumladan, "Plural" ("Plural") jurnalga boshchilik qilgan. Nobel mukofoti laureata (1990).

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
1914-yilda tugʻilganlar
1998-yilda vafot etganlar
31-martda tugʻilganlar
19-aprelda vafot etganlar
Pasargada

Pasargada — Qad. Erondagi shahar. Persepolsan 80 km shimolidagi qirlarda bunyod etilgan. Fors qabilalaridan pasargadlar nomidan olingan, bu qabilaga axomanishshr ham mansub bulgan. Miloddan avvalgi 550 yil P. yonida fors qoʻshinlari Midiya shoxi Astiag armiyasi ustidan gʻala-ba qrzongan. P.da fors moddiy madaniyatining eng qad. obidalari (Kir II saroyi va qabri, kvadrat minora koʻrinishidagi otashkada), shuningdek, Kir nomi qayd etilgan mixxat yozuvlari saqlangan. Kir II ulimidan sung P. axoma-niy podsholaritoj kiyadigan mukdd-das joyga aylangan.

Manbalar 

Erondagi fors bogʻlari
Erondagi Jahon merosi obyektlari
Eron milliy asarlari
Paskal (oʻlchov birligi)

Paskal, Pa — Xalqaro birliklar tizimi SI da bosim va mexanik kuchlanish birligi. Qisqacha Pa bilan belgilanadi. 1 Pa 1 m2 yuzaga tik ravishda va bir tekisda taʼsir etayotgan 1 N kuchning hosil qilayotgan bosimiga teng. 1 Pa = 1 N/m2 = 0,102 kg kuch/sm2 = 10 din/sm2 = 9,87 10-6 atm= 7,5-10"3 mm sim. ust. B. Paskal sharafiga qoʻyilgan.

Manbalar 

 

Oʻlchov birliklari
SI hosilaviy birliklari
Paskal chigʻanogʻi

Paskal chigʻanogʻi - toʻrtinchi tartibli yassi chiziq. Aylananing biror O nuqtasidan chiqqan vatarlarini berilgan a kesmaga uzaytirish va qisqartirish natijasida hosil boʻlgan M va Mt nuqtalar toʻplami (rasmga q.) Paskal chigʻanogʻining Dekart koordinatalar ti-zilshdagi tenglamasi (x2+y2—2Rx)1=ahx2+y2), qutb koordinatalari sistemasida r=2L"yuf±a, bunda R — berilgan aylana radiusi. a=2R boʻlsa, Paskal chigʻanogʻi kardiodadan iborat. a>2R boʻlsa, Paskal chigʻanogʻi oʻzini oʻzi kesmaydi. Paskal chigʻanogʻi fransuz matematigi E.Paskal (1588—1651, B.Paskalnmnt otasi) nomi bilan ataladi.

Manbalar
Paskal qonuni

Paskal qonuni — gidrostatikaning asosiy qonuni. Paskal qonuniga koʻra, tashqi kuchlarning suyuqlik sirtiga bergan bosim taʼsiri suyuqlik ichida barcha yoʻnalishlar boʻyicha bir xil uzatiladi, yaʼni tashqi kuchlarning suyuqlik sirtiga bosimi uning har bir nuqtasiga oʻzgarishsiz tarqaladi. Bu qonunni 1653-yilda B.Paskal aniklagan (1663-yilda eʼlon qilgan). Paskal qonunidan texnikada (xususan, gidravlik pressda) keng foydalaniladi.

Manbalar
Passaj

Passaj (frans. passage — oʻtish, yoʻl) — 1) meʼmorl ikda savdosotiq yoki shu kabi maqsadlarda qurilgan bino. Ikkala tomoniga doʻkonlar yoxud xizmat xonalari qavatmaqavat va yonma-yon joylashtirilib, oʻrtadagi ochiq sahni oyna bilan yopiladi; 2) musiqada — tez oʻtib ijro etiladigan, odatda, gamma yoki arpejioga asoslangan tovushlar izchilligi. Koʻpincha virtuoz asarlarda uchraydi.

Manbalar
Passaj asbobi

Passaj asbobi (frans. passage— oʻtish) — yoritqichlarning osmon sfe-/yusidagi vertikal doyra tekisligidan oʻtishini kuzatishda, joyning geografik kengligini aniqlashda ishlatiladiganasbob. Passaj asbobini 1689-yil daniyalik astronom O.Ryomer ixtiro qilgan. Keyinchalik (1937) rus astronomi N.N. Pavlov yoritqichlarning meridiandan oʻtishini avtomatik ravishda qayd qiladigan fotoelektr Passaj asbobini ixtiro qildi. Bu bilan kuzatish aniqligi oshirildi. Passaj asbobining kuzatish trubasi faqat vertikal tekislikda aylana oladi.

Manbalar
Passakalya

Passakalya (ispancha pasar — oʻtmoq va calle — koʻcha) — 1) 16-asrdan mehmonlarni kuzatish jarayonida ijro etiladigan tantanavor yoki marshsimon ispancha raqs. Jiddiy, ulugʻvor va koʻtarinki ruxda yangraydigan musiqa asari sifatida 17—18-asrlarda Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida keng tarqalgan (G.Pyorsell, K.Monteverdi va boshqalar). Fransiyada yakka raqqos yoki raqqosa ijrosidagi bal raksi (J.B.Lyulli va boshqalar); 2) organ, klavir uchun yozilgan variatsiya shaklidagi pyesa. Musiqa oʻlchovi 3/4 yoki 3/2. P., odatda, ulugʻvor, baʼzan gʻamgin, fojiaviy harakterga ega. D.Buk-stexude, F.Kuperen, I.S.Bax, G.Gendel va boshqa P. yozgan. 20-asr kompozitorlari ijo-dida P. turkumli asarlar qismi sifatida keng oʻrin olgan (M.Reger, A.Shyonberg, A.Berg, A. Onegger, B. Britten, P.Xindemit, D.Shostakovich, Q. Qora-yev va boshqalar). Oʻzbekiston kompozitorlaridan B.Giyenko, G.Mushel, M.Tojiyev va boshqa ijodida P. namunalari mavjud.

Manbalar
Passat oqimlari

Passat oqimlari — okean yuzasida passatlar taʼsirida hosil boʻladigan suv oqimlari. Atlantika va Tinch okeanlarda — Shimoliy va Janubiy Passat oqimlari, Hind okeanida — Janubiy yarim shardagi Passat oqimlari mavjud. Passat shamollari esib turga-nidan Passat oqimlari sharkdan garbga tomon soatiga 1–2 km tezlikda harakat qiladi (okeanlarning gʻarbiy qismlarida bu tezlik soatiga 3 km ga yetadi). Passat oqimlari okeanlarning sharqida, antitsiklon aylanma shamollarning sovuq oqimlaridan boshlanadi; gʻarbga siljigan sari anchagina isib qoladi. Ekvatorda shim.-sharqiy va jan.-sharqiy passatlar taʼsirida shim. va jan. Passat oqimlari oraligʻida (ekvatorial) teskari oqimlar vujudga keladi. Bu tizim Tinch okeanda yil boʻyi davom etadi; Atlantika okeanida yezda boʻladi; Hind okeanida kishki Passat oqimlari yoʻq, chunki bu okeanning shim. kismi mussonlar taʼsirida boʻladi. Okeanlarning gʻarbiy qismlarida Passat oqimlaridan iliq oqimlar boshlanadi.

Manbalar
Passatlar

Passatlar () — tropik kengliklarda okeanlar ustida yil boʻyi barqaror esib turadigan havo oqimlari. Passatlar tezligi Yer yuzasida 5—6 m/s ni tashkil qiladi. Vertikal kalinligi 2—4 km boʻlib, ekvator tomon oshib boradi. Passatlarga meridian boʻylab ekvator tomon yoʻnalgan oqimlar qoʻshiladi, natijada Shimoliy yarim sharda Passatlar koʻproq shim.-sharqiy shamollar, Janubiy yarim sharda esa jan.-shar-qiy shamollar boʻlib esadi. Passatlar subtro-pikdagi antitsiklonlar bilan chambarchas boglangan (ular bu antitsiklonlarning ekvator tomondagi chekkalariga karab esadi). Shamol maromi tez-tez oʻzgarib turadigan tropik oʻlkalarda Passatlar ancha sust, baʼzi joylarda Passatlar oʻrnini mussonlar egallaydi. Ekvator yaqinida bu-tun troposfera va quyi stratosfera qatlamida sharqiy shamollar ustunlik qiladi. Troposferaning yuqori qatlamlarigacha koʻtarila olmagan Passatlar ustida shamollar gʻarbiy yoʻnalishga ega boʻladi. Passatlar ustidagi bu oqimlar antipassatlar deb ataladi. Passatlar va antipassatlar ekvator bilan subtropiklar oʻrtasida sirkulyasiya sistemasini hosil qiladi.

Passatlarning okeanlar yuzasida quyi kengliklarga qarab oqadigan havosi suvdan sovuqroq boʻladi. Shuning uchun bu havo tagidan iliydi va toʻp-toʻp bulutli konveksiya vujudga keladi. Lekin bu bulutlardan yogʻin yogʻmaydi va Passatlar hukmron oʻlkalarning havosi quruq boʻladi. Materiklarda Passatlar esadigan joylarda tropik choʻllar hosil boʻlgan. Lekin Shimoliy va Janubiy yarim sharlardagi Passatlar oraligʻidagi zonada konveksiya kuchi va balandligi keskin ortadi; katta balandliklargacha keng bulutlar toʻdasi yuzaga keladi, ulardan jala yomgʻirlari yogʻadi. Quruklikda bu zona nam subekvatorial va ekvatorial oʻrmonlar zonasiga toʻgʻri keladi.

Tohir Muxtorov.

Manbalar
Passiv

Passiv, passivlik (lotincha: passivus — befarq, irodasiz, faoliyatsiz) — atrofidagi narsa va hodisalarga, kishilarga nisbatan befarq munosabatda boʻlish, faoliyatsizlik holati.

Manbalar
Passiv (maʼnolari)

Passiv:

 Passiv, passivlik (lot.
 Passiv (buxgalteriya) (lot. passivus — harakatsiz) — 1) korxonaning hamma qarzlari va maj-buriyatlari (aktivning teskari holati); 2) buxgalteriya balansinit oʻng qismi, korxona mablagʻlarining paydo boʻlishi, egaligi va maqsadlariga qarab guruhlangan (oʻz zaxiralari, boshqa muassasalardan olingan qarzlar) moliyalash manbalarini ifoda etadi.
Passiv (buxgalteriya)

Passiv (lot. passivus — harakatsiz) — 1) korxonaning hamma qarzlari va maj-buriyatlari (aktivning teskari holati); 2) buxgalteriya balansining oʻng qismi, korxona mablagʻlarining paydo boʻlishi, egaligi va maqsadlariga qarab guruhlangan (oʻz zaxiralari, boshqa muassasalardan olingan qarzlar) moliyalash manbalarini ifoda etadi.

Manbalar
Past temperaturalar

Past temperaturalar - kriogen temperaturalar — suyuq havoning qay-nash temperaturasi (80K) dan past temperaturalar; Xalqaro sovuqlik institutining 1971-yildagi 13 kongress ida qabul qilingan tavsiyaga binoan, 120 K dan past temperaturalar. Mutlaq nol temperatura (—273° yoki OK.) dan hisoblanib, kelvinda ifodalanadi. Past temperaturalarni hosil qilish va saqlab turishda, odatda, suyultirilgan gazlardan foydalaniladi. Buning uchun maxsus qurilma — suyultirgichlar ishlatiladi. Atmosfera bosimida bugʻlanib tu-ruvchi suyuq gazlar Dyuar idishlari (suyuq gazning normal qaynash temperaturalari Tl yaxshi saqlanadigan idishlar) da saqlanadi va ularning qaynash temperaturasi TN vaqt oʻtishi bilan oʻzgarmasdan qoladi. Amalda quyidagi suyultirilgan gazlardan foydalaniladi: (Tl,=90,2K), havo (Tw=80K), azot (T„=77,4K), vodorod (T„=20,4K) va geliy (T„=4,2K). Maxsus qurilmalar yordamida idishdagi bugʻlanayotgan suyuq gazni soʻrib olib, suyuqlik ustidagi bosimni kamaytirish va shu bilan uning kaynash temperaturasini pasaytirish mumkin. Shunday qilib, qaynayotgan suyuklik ustidagi bosimni oʻzgartirib, uning temperaturasini pasaytirish va shu yoʻl bilan yanada past temperaturalar olish mumkin. 1932-yilda 0,73K temperatura olingan. 0,ZK dan past temperaturalar sohasi oʻta Past temperaturalar deb qabul qilingan. Oʻta Past temperaturalarni olishda paramagnit tuzlarni adiaba-tik magnitsizlantirish usuli keng qoʻllaniladi. Bu usulni 1926-yilda P. Debay va V.Jiok kashf etgan. 630,74° dan 13,81 K gacha boʻlgan temperaturalar, xususan, platinadan yasalgan qarshilik termometrlari yordamida 0,001 K gacha aniklik bilan oʻlchanadi. Bu termometrlar platina elektr karshiligining temperaturaga bogʻliklik qonuniyatiga asoslangan. 100K dan past temperaturalarni oʻlchashda toza germaniydan yasalgan karshilik termometrlari qoʻllaniladi. 0,3—5,2 K soha uchun geliy toʻyingan bugʻ bosimining temperaturaga bogʻliqlik qonuniyatidan foydalanish mumkin. 1K dan past temperaturani kvant statistikasi, yaʼni energetik sathlarning elektronlar bilan toʻlganlik darajasini aniklash usullari orqali oʻlchanadi.

Past temperaturalardan gazlarni ajratib olish (mas, havoni suyultirib kislorod va azot olish)da, katta hajmdagi yuqori vakuum hosil qilishda foydalaniladi. Elektrotexnika va radiotexnika qurilmalaridagi shovqinlarni yoʻqotishda keng qoʻllaniladi. Past temperaturalardan oʻta oʻtkazuvchan oʻtkazgichlar tayyorlashda va shu orqali zaryadlangan zarralarning tezlatkich uchun muhim boʻlgan kuchli magnit maydonini hosil qilishda va boshqa maqsadlarda foydalaniladi.

Abror Noʻʼmonxoʻjayev.

Manbalar
Pastel

Pastel (frans. pastel — xamir) — rasm ishlashda foydalaniladigan gʻilofsiz yumshoq, rangli maxsus qalam; P. bilan rasm chizish usuli; shuningdek, shu usulda ishlangan sanʼat asari. Gʻa-dir-budur qogʻoz, karton, gruntlangan mato, teri, pergamentga chiziladi, boʻyoq qatlami purkagich bilan fiksativ sepib mustahkamlanadi. Shtrixlardan keng foydalanish P.ni fafikaga yaqinlashtiradi. taxminan 15-asrning 2yarmida yuzaga kelgan, 17-asrdan tasviriy anʼanalari kuchaydi. Nafis va jozibali usuli, mayin bezagi rassomlarni oʻziga jalb qiladi. J.Fuke, J.Sharden, E.Delakrua, E.Mane va boshqa asarlari mashhur. Oʻzbekistonlik rassomlardan R. Ahmedov, J. Umarbekov, B. Jalilov va boshqa P.da samarali ijod kiladi.

Manbalar
Pasterellalar

Pasterellalar — Pasteurella guru-higa mansub mayda grammanfiy koko-batsillalar. Bu guruhga mansub 12 tur P. aniklangan. Ulardan odam uchun eng xavflisi P.multocida. P. hayvon va qushlarning burun-halqumidagi normal mikroflora tarkibida uchraydi. Ayrim hollarda hayvonlarda zotiljam va sepsis kasalligini keltirib chiqaradi.

P. odamga, asosan, mushuklar tishlagani yoki tirnaganida yuqadi va endokardit, osteomiyelit, zotiljam va septitsemiya kabi kasalliklarni qoʻzgʻatadi. Koʻpincha yosh bolalar va qariyalar kasallanadi. P. qoʻzgʻatgan kasalliklar (mas, pasterellyoz)ni davolashda shi-kastlangan joyga jarrohlik ishlovi beriladi va antibiotiklar qoʻllanadi. Oldini olish mushuk, kuchuk kabi uy hayvonlarini veterinar koʻrikdan oʻtkazib turishdan iborat.

Manbalar
Pasterlash

Pasterlash — suyuklik va oziqovqat mahsulotlaridagi mikroorganizmlarni turlicha davomiylikda bir martalik 100° dan past (odatda, 60—70°) gacha qizdirib yoʻqotish usuli. L. Paster taklif etgan. Yuqori temperaturada sifati oʻzgarmaydigan sut, qaymoq, mevalar sharbati, jele va boshqa oziq-ovqat mahsulotlari P. qilinadi. P. natijasida sporasiz bakteriyalar, mogʻor zamburugʻlari oʻladi, lekin P.dan ke-yin ham baʼzi sporalar saqlanib rivojlanishi mumkin. Ularni yoʻqotish uchun sutdan sariyogʻ va sut konservalari ishlab chiqarishda lahzalik (temperatura 85—90°da), sir va boshqa sof sut mahsulotlari ishlab chiqarishda qisqa muddatli (20—25 min. davomida 72—76°da), bevosita isteʼmol uchun sut ishlab chiqarishda uzoq muddatli (30 min. davomida 62—65°da) P. usullari qoʻllanadi. P. maxsus apparat — paste-rizatorlarda bajariladi. Mevalar, sabzavotlar yoki ulardan tayyorlangan mahsulotlar zich yopilgan banka yoki shishalarga solingan holda 85—95° da, uzum sharbati 73—85° da pasterlanadi. Natijada mahsulotlardagi mogʻor zam-burugʻlari va achitqi (drojji)lar yoʻq qilinadi.

Manbalar
Boris Pasternak

Pasternak Boris Leonidovich [1890.29.1(10.2), Moskva - 1960.30.5, Moskva viloyati Peredelkino qishlogʻi] — rus shoiri. Sanʼatkor oilasida tugʻilgan. Bolalik va yoshlik yillarida tasviriy sanʼat va musiqa kompozitsiyasi bilan qiziqqan. 1909-yil musiqachilik kasbidan voz kechib, Moskva universitetining tarix-falsafa fakultetiga oʻqishga kirgan. 1912-yil Germa-niyaga borib, Marburg universitetida bir semestr oʻqigan. Ammo koʻp oʻtmay, faylasuflik istiqbolidan ham voz kechib, sheʼriyat bilan shugʻullana boshlagan. "Bulutlar orasidagi egizak" (1914) nomli birinchi sheʼriy toʻplami nashr etilgan. 1917-yil toʻntarishi arafasida u futuristlar bilan aloqa oʻrnatib, ular taʼsiriga beriladi. Biroq boshqa futuristlardan farqdi oʻlaroq, P. oʻtmish va "eski" madaniyatdan yuz oʻgirmay, 19-asr rus (M.Yu. Lermontov, F.I.Tyutchev) va nemis (R.M.Rilke) falsafiy li-rikasi anʼanalarini davom ettiradi. "Hayot mening hamshiram" (1917) sheʼrida P. sheʼriyatining muhim xususiyatlaridan biri — tabiat olami, hayot bilan uzviylik ilk bor koʻzga tashlanadi. 20- yillardan boshlab P. sheʼriyatida li-rikadan epos sari intilish tamoyili seziladi va u "Toʻqqiz yuz beshinchi yil", "Leytenant Shmidt" dostonlarida lirik tafakkurdan epik tafakkurga oʻta boshlaydi. P. urush va inqiloblar davridagi inson taqdiriga ba-gʻishlangan "Samoviy yoʻllar" (1924— 33) nasriy kitobi hamda "Sikorskiy" sheʼriy romanida voqeiy syujetga qarshi oʻlaroq tabiat olami va muhabbat bilan bogʻliq syujetni oʻrtaga tashlaydi. P. bu asarlarida inqilob oldida turgan yuksak maqsadni tan olgani holda maqsadga erishishning inqilobiy zulm va zoʻravonlik yoʻlini keskin inkor etadi. 30- yillarning oʻrtalarida — 40- yillarda yaratgan asarlarida ("Sanʼatkor", 1936; "Barvaqt yurgan poyezdlar", 1931) P. obrazlar tizimini soddalashtirib, rus klassiklariga xos "ravshan uslub"ga oʻta boshlagan.

P. qariyb butun ijodi davomida nasriy asarlar yaratishga ham katta eʼtibor bergan. U urushdan keyingi yillarda "Doktor Jivago" (1957, Milan) romanini yozib, unda shaxsiy hayot bilan ijtimoiy borliq oʻrtasida arosatda qolgan Sergey Sikorskiyga qondosh rus ziyolisining obrazini yaratgan. U ushbu romanda sovet davri yozuvchilari orasida birinchi boʻlib inqilob gʻoyasini rad etgan va jamiyatni ijtimoiy jihatdan qayta qurish mumkinligiga shubha bildirgan. Mazkur asar P.ning totalitar tuzum tomonidan tazyiq ostiga olinishiga sabab boʻlgan. P. 50—60- yillarda "Yayragan chogʻingda" (1956—59) sheʼrlar turkumi, "Odamlar va holatlar" (1957), "Koʻr sohib-jamol" (1969-yil nashr etilgan) drama-tik dostonlarini yozgan. Shekspir, Gyote, Shelli, Verlen, Petyofi va boshqa shoirlarning asarlarini rus tiliga tarjima qilgan. Nobel mukofoti la-ureati (1958).

Manbalar 

Shoirlar
Adiblar
Sovet yozuvchilari
Pasternak

Pasternak (Pastinaca) — soyabonguldoshlar oilasiga mansub ikki va koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi, sabzavot ekini. P.ning 15 turi boʻlib, shulardan 5 turi Kavkazda uchraydi. Ekma P. (P. sativa) turi ekiladi. Yevrosiyo, Amerikada koʻp tarqalgan. P. 2 yillik oʻsimlik. 1-yili barglar va ildiz-meva hosil qiladi. 2-yili sershox novdalar berib gullaydi. Barglari patsimon tik, ildiz-mevasi etli, sargash oq, silliq. Shakli konussimon yoki yumaloq choʻziq, gullari mayda toʻpguli soyabonsimon, chetdan changlanadi. Mevasi qoʻsh pista, urugʻi mayda, oq va ji-garrang. P. sovuqqa chidamli, namsevar xushboʻy oʻsimlik. Ildizini qor ostidan kavlab olib yangi sabzavot sifatida ishlatish mumkin. Il-dizida 17—18% quruq modda, 8—10% qand, vitaminlar, efir moyi mavjud. Uni ziravor sifatida ham ishlatish mumkin. Oʻstirish agrotexnikasi sabzi singari. Yaproklari oshkoʻk sifatida ovqatga ishlatiladi. P. urugʻi Oʻzbekistonda erta bahorda yoki kech kuzda sepiladi, gektariga 4—6 kg urugʻ sarflanadi. Hosildorligi 400—700 s/ga.

Manbalar 

 
Ziradoshlar
Pastor

Pastor (lotincha: pastor — choʻpon) — protestant cherkovining ruhoniysi. Pravoslav va katolik ruhoniylaridan farq qilib, u valineʼmat hisoblanmaydi, aloxdda ibodat kiyimi kiymaydi, oddiy kishilardek hayot kechiradi.

Manbalar
Pasttekisliklar

Pasttekisliklar - okean sathidan 200 m gacha baland boʻlgan quruqliklar. Pasttekisliklarning yer yuzasi koʻpincha yassi yoki past-baland tekisliklardan iborat. Pasttekisliklar tektonik choʻkish natijasida hosil boʻlib, dengiz choʻkindilari yoki dare allyuviylaridan tarkib topgan. Platformalarning asta pasayishi va dengiz sayozligining koʻtarilishi oqibatida ham Pasttekisliklar vujudga keladi. Baʼzi Pasttekisliklar okean sathidan past joylashgan (Kaspiy boʻyi, Janubiy Kaspiy va boshqalar).

Manbalar
Pasxa

Pasxa ( [ˈpʲesəx] — oʻtmoq) — yahudiylar va xristianlarning bahor bayrami. Qadimda koʻchmanchi semit qabilalari pasxani chorva mollarining bahorgi bolalash vaqtida bayram kilganlar. Bu qabilalarning oʻtroqdashishi va dehqonchilik bilan shugʻullanishi natijasida pasxa oʻrim-yigʻim bayramiga aylangan. Pasxa yaxudiylarning yillik bayramlari ichida eng eʼtiborlisidir. Bu bayram xristianlarning pasxasidan farqli oʻlaroq, yaxudiylarning Misrdagi Firʼavn kulligidan qutulib chiqqanlari (taxminan miloddan avvalgi 8-asr) munosabati bilan nishonlanadi. Yaxudiylar pasxa sida keyinchalik messiyani kutish gʻoyasi ham oʻz ifodasini topdi. Xristianlikda bu bayram Isoning tirilishi toʻgʻrisidagi rivoyat bilan boglik boʻlib, pravoslavlarning asosiy bayrami hisoblanadi. Bahorgi tengkunlik va toʻlin oydan keyingi 1yakshan-bada nishonlanadi. Bayram kunlari sa-nasini hisoblab chiqish uchun jadvallar (pasxaliya) tuziladi. Pasxa pravoslav cherkovida Yuliy taqvimi boʻyicha (eski hisobda) 22 martdan 23 aprelgacha boʻlgan davrga; gʻarbiy xristianlarda — Grigoriy taqvimi boʻyicha 26 martdan 23 aprelgacha boʻlgan davrga toʻgʻri keladi.

Manbalar