MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Gonokokk

Gonokokk — kasallik qoʻzgʻatadigan mikrob; diplokokkparga mansub; nemis olimi A. Neysser topgan (1879). Organizmdan tashqarida uncha chidamli emas; yetarlicha nam joyda (mas, hoʻl lozim, choyshab, mochalkada) boʻlgandagina yuqadi; quritilganda bir necha minutda, 40—45° gacha qizdirilganda esa bir necha soatda halok boʻladi. Dezinfeksiyalovchi kimyoviy moddalar G.ni oʻldiradi. Odamda siydik-tanosil yoʻllari (soʻzakla) va koʻz (blennoreyatsya) shilliq qavatining yiringli kasalliklarini qoʻzgʻatadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gonolulu

Gonolulu — AQShdagi shahar va port. Gavayi shtatining maʼmuriy markazi. Tinch okeandagi dengiz va havo yoʻllarining muhim tuguni. Oaxu o.ning jan. sohilida joylashgan. Aholisi 371,6 ming , shahar atrofi bilan birga 800 mingdan ziyod kishi (2000). Shakar-qand, meva-konserva va baliq-konserva zavodlari, kemasozlik korxonasi bor. Gavayi o.lari tashqi savdosining deyarli hammasi G.orqali oʻtadi. Kurort joy. Turizm markazlaridan. G.da universitet (1919), Tinch okean aloqa instituti, xalqaro aeroport va b. bor. G.dan gʻarbroqdagi Perl-Harbor buxtasida AQShning Tinch okeandagi eng yirik harbiy dengiz bazalaridan biri joylashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gonorar

Gonorar (lot. honorarium — xizmat evaziga mukofot) — badiiy, musiqiy, ilmiy asarlar, kashfiyotlar va b. muallifiga toʻlanadigan pul mukofoti, G., shuningdek, muallif asarlaridan foydalanganlik yoki chop etganlik uchun uning vorisiga ham toʻlanishi mumkin (yana q. Mualliflik huquqi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oles Gonchar

Oles Gonchar (toʻliq ismi Aleksandr Terentyevich) (1918.3.4 — Poltava viloyati Suxa qishlogʻi — 1995) — ukrain yozuvchisi. Ukraina FA akad. (1978). Dnepropetrovsk universitetini tugatgan (1946). "Alplar" (1946), "Moviy Dunay" (1947), "Oltin Praga" (1948) asarlarini oʻz ichiga olgan "Bayroqdorlar" trilogiyasi G.ga katta shuxrat keltirdi, urush mavzuidagi eng yaxshi asar deb tan olindi. "Tavriya" (1952), "Perekop", (1957), "Inson va qurol" (1960), "Hayot navosi" (1963), "Dovul" (1970), "Sening tonging" (1980) kabi romanlar muallifi. Asarlari koʻp tillarga tarjima qilingan. "Bayroqdorlar" trilogiyasi (1951), "Hayot navosi" romani (1974) oʻzbek tilida nashr etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ukrainalik yozuvchilar
Ivan Goncharov

Ivan Aleksandrovich Goncharov [1812.6(18).6, Simbirsk- 1891.15(27).9, Peterburg] — rus yozuvchisi. Peterburg FA muxbir aʼzosi (1860). Moskva universitetini tugatgan (1834). Realistik proza ustasi. Dastlab romantik sheʼrlar, qissalar yozgan. "Pallada kemasi" ocherklar turkumi (1855—57)da Osiyo va Yevropa xalqlarining turmushi, axloqi va ruhiyati aks etgan. "Oddiy voqea" (1847), "Jarlik" (1869) romanlari 19-asr tanqidiy realizmining eng yaxshi namunalaridir. Ularda 40—60-yillardagi rus vokeligi va davrning qayotiy tavsiflari anik, tasvirlangan. "Oblomov" (1859) romanida krepostnoylik munosabatlari mahsuli boʻlgan "oblomovchilik" dangasalik, qoloqlik ramzi ekanligini, uning chuqur ijtimoiy va realistik mohiyatini ochib berdi. "Zamon zayli" romani oʻzbek tilida nashr qilingan (1984).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiyalik yozuvchilar
1812-yilda tugʻilganlar
1891-yilda vafot etganlar
18-iyunda tugʻilganlar
27-sentabrda vafot etganlar
Gopak

Gopak (ukraincha gopati — sakramoq, gop — raqs paytida aytiladigan hayqiriq soʻzidan) — ukrain xalq raqsi. Asosan erkaklar tomonidan ijro etiladi. Surʼati tez, oʻlchovi 2/4. Sakrash, tez aylanish, ketma-ket oʻtirib turish kabi harakatlardan iborat. Baʼzan ulugʻvor va qahramonona harakterga ega boʻladi. G. qoʻshiqlari va cholgʻu kuylari xalq orasida mustaqil musiqa asari sifatida ham ommalashgan. Rus va ukrain kompozitorlari (M. Musorgskiy, P. Chaykovskiy, N. Rimskiykorsakov, S. Gulak-Artyomovskiy va b.) G. janridan keng foydalanishgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goplitlar

Goplitlar (hoplitai) — Yunonistondagi ogʻir qurollangan piyoda askarlar (mil. av. 5—4-asrlar). Ular uzun nayza, kalta qilich bilan qurollanib, qalqon, dubulgʻa va sovut kiyishgan. G. 8 qatordan 25 qatorgacha saf tortib jips holda jangga otlanganlar. Jang paytida oldingi ikki qator jang qilgach, orqadagi qatorlar oldingilarni siqib turgan va safdan chiqqanlarning oʻrnini toʻldirgan. G. oʻrta mulkdorlar boʻlib, oʻz hisoblaridan qurollanganlar. Mil. av. 4-asrda oʻrta mulkdorlarning xonavayron boʻlishi tufayli G. oʻz ahamiyatini yoʻqotib, asta-sekin yollanma askarlar bilan almashtirilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gorakhpur

Gorakhpur — Hindistondagi shahar. Rapti daryosi boʻyida. Uttar-Pradesh shtatida. Aholisi 550 ming kishi chamasida (1990-yillar oxiri). Transport yoʻllari tuguni. Yirikt.y. ustaxonalari, yirik shakar-qand zavodlari, jut f-kasi bor. Kimyo sanoati (mineral oʻgʻit va kislota i. ch.) rivojlangan. Toʻqish hunarmandchiligi bilan qadimdan mashhur. Un-t (1957) bor. Aholisining ancha qismi qishloq xoʻjaligida ishlaydi. G. Angliya hukmronligi davrida ingliz mustamlakachi armiyasi uchun Nepaldan gurkh jangchilarini yollash markazi edi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goratsiy

Goratsiy [toʻliq ismi Kvint Goratsiy Flakk (Quintus Horatius Flaccus)] (mil. av. 65.8.12, Venuziy — mil.av. 8, Rim) — Rim shoiri. Ozod qilintan qul oilasida tugʻilgan. Respublikachilarga xayrixoq boʻlgan. Fuqarolar urushi (mil. av. 42 yil)da respublikachilar magʻlubiyatga uchragach, imperiya bilan kelishuvchilik yoʻliga oʻtgan. "Naqarotlar", "Satiralar", "Qasidalar", "Nomalar" toʻplamlari bilan oʻsha davr sheʼriyatini yangi janr va yangi sheʼriy oʻlchovlar bilan boyitgan. Uch maktubdan iborat "Nomalar" kitobi "Sheʼriyat ilmi" nomi bilan ham mashhur. Bu asar Bualoning "Sheʼriy sanʼati"ga asos boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gorgippiya

Gorgippiya (yun. qorhippia) — qad. shahar, sindlar poytaxti (mil. av. 4— mil. 3-asrlar), Kora dengizning sharqiy qirgʻogʻi (hoz. Krasnodar oʻlkasidagi Anapa sh.ning oʻrni)da joylashgan. Bospor podsholigiga qoʻshib olingach (mil. av. 4-asr boshi), shahar hokimi Gorgipp sharafiga shu nom bilan atalgan. G. Bosporning yirik savdo va hunarmandchilik markazi boʻlgan. Shaharda sindlar va skiflar birga yashaganlar. Mamlakat xoʻjaligini ifodalovchi tasvirlar (bugʻdoy i, boshoq, ot) tushirilgan tangalar zarb qilingan. G.da topilgan qimmatli yodgorliklardan biri mahalliy bezakli yunon kiyimida tasvirlangan podsho Neoklinning marmar haykalidir (yana q. Sindika).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 
Tarix
Gordiy tuguni

Gordiy tuguni - yunon afsonasiga koʻra frigiyalik podshoh Gordiy tomonidan boʻyinturuq arqonini arava shotisiga chital qilib bogʻlangan tugun. Bashoratchi kohin(orakul)ning soʻzlariga koʻra, goʻyo kimda-kim bu tugunni yecha olsa, u dunyoga hokim boʻlar emish. Rivoyat qilinishicha, mil.av. 334 y. Aleksandr (Iskandar Maqduniy)ga G. t. ni yechishni taklif etganlarida u qilichi bilan tugunni chopib tashlagan. "G. t.ni chopib tashlash" (chigal, murakkab masalani tez va dadil hal qilish) iborasi shundan olingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nadine Gordimer

Nadine Gordimer (20-may 1923, Gauteng – 13-iyul 2014, Yoxannesburg) - JAR yozuvchisi. "Yolgʻon kunlar" (1953), "Musofirlar yeri" (1958) va "Kiborlar dunyosining aft-angori" (1966) romanlari, "Ilonning nozik ovozi" (1952), "Olti fut yer" (1956) va b. hikoyalar toʻplamlarining muallifi. G. irkchilikning dushmani, afrikalislargaxayrixoh. Nobel mukofoti laureati (1991).

Manbalar 

Yozuvchilar
Adiblar
1923-yilda tugʻilganlar
20-mayda tugʻilganlar
13-iyulda vafot etganlar
2014-yilda vafot etganlar
Gordion

Gordion — Frigiya davlatining qad. poytaxti (Sangariya daryosining oʻng qirgʻogʻida, Turkiyaning Bebi qishlogʻi yaqinida). Arxeologik qazishlar natijasida undan miloddan avvalgi 8—5-asrlarga oid tosh va xom gʻishtdan ishlangan mudofaa devorlari, turar joylar, juda koʻp maishiy buyumlar, qabriston topilgan. G.dan topilgan mozor qoʻrgʻonlar qad. skiflarnikiga oʻxshash boʻlgan. G. miloddan avvalgi 7-asrda kimmeriylar tomonidan vayron qilingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Osiyo tarixi
Vladimir Gordlevskiy

Vladimir Aleksandrovich Gordlevskiy [1876.25.9(7.10), Sveaborg — 1956.10.9, Moskva] — rus sharqshunosi, turkiyshunos; akademik (1946). Turkmanistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1954), filol. fanlari doktori (1934). Moskvadagi Lazarev nomidagi Sharq tillari instituti (1899) va Moskva universiteti (1904)ni tugatgan. Sharq tillari instituti (keyinchalik Moskva Sharqshunoslik instituti)da oʻqituvchi, professor (1907— 48), sobiq Ittifoq Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida boʻlim boshligʻi (1948—56). Asosiy ilmiy ishlari turk tili, adabiyoti, ogʻzaki ijodi, Turkiya tarixi, etnografiyasi va b. ga bagʻishlangan. G. "Turk tili grammatikasi" (1928) qoʻllanmasi muallifi.

1876-yilda tugʻilganlar
1956-yilda vafot etganlar
Rossiyalik sharqshunoslar
Gorelka

Gorelka (ruscha) — gaz, koʻmir kukuni, mazut va b.ni kislorod (havo) bilan aralashtirib yoqish uchun moʻljallangan moslama. Xonadonlar va umumiy ovqatlanish korxonalarida ishlatiladigan gaz plitasi G.si, lab. gaz G.si, qirqish, payvandlash, bugʻ qozonlari va pech G.lari boʻladi. Lab. gaz G.si lab.da tajribalar oʻtkazish; qirqish G.si metall va qotishmalarni kislorod alangasida qirqish uchun qoʻllaniladi. Payvandlash G.lari injektorli va injektorsiz boʻlib, metall trubalar va konstruksiyalarni payvandlashda ishlatiladi. Bugʻ qozonlarida 8—10 ta va undan koʻp G. boʻladi. Ular oʻchoq kamerasiga oʻrnatiladi. Pech G.lari, baʼzan, oʻtga chidamli gʻishtlardan yasaladi (mas, marten pechida shunday G. ishlatilgan).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gorelyef

Gorelyef (frans. haut — baland va relief — relyef, boʻrtma) — haykaltaroshlik turi. Tasvir (odam, hayvon, manzara va b.)ning yarmidan koʻprogʻi zamin sathidan boʻrttirib ishlanadi. G. Qad. Rim, Yunoniston, Hindiston meʼmorligi, haykaltaroshlik va bezak sanʼatida keng qoʻllanilgan (mas, Maharashtra shtati Karli qishlogʻidagi gʻor — Budda ibodatxonasi, mil. av. 1-asr). Oʻzbekiston hududidagi Ayritom (1—2-asrlar), Varaxsha (8-asr) harobalaridan tosh va ganchdan ishlangan G.lar topilgan (raqqosa, sozanda, ot, jayran shakllari). Toshkent metrosining "Sobir Rahimov", "Buyuk Ipak yoʻli", "Mustaqillik maydoni" bekatlaridagi lavhalarda G. qoʻllanilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Sanʼat
Gori



Joylar 

 Gori, Burkina-Faso
 Gori, Chad
 Gori, Efiopiya
 Gori, Gruziya
 Gori tumani, Gruziya
 Gori shola, Hindiston
 Gori daryosi, Hindiston
 Gori ko'li, Eron
 Gori, Benin

Tarix 

 Goguryeo, shuningdek, Gori deb ataladi
 Goryeo, shuningdek, Gori deb ataladi
 Takri qirolligi, shuningdek, Gori deb ataladi

Odamlar 

 Gori (familiyasi)
 Gori (komediyachi) (1972 yilda tug'ilgan), yapon komediyachisi Toshiyuki Teruyaning sahna nomi
 Gori, yaponiyalik Back-On rok guruhining bas gitarachisi
 Gorillaning qisqa shakli boʻlgan Gori Yaponiyada laqabi sifatida kontekstga qarab yaxshi maʼnoda ham, kamsituvchi ham ishlatiladi.
 Gori (aktrisa), pokistonlik sobiq aktrisa.
 Gori (futbolchi) (2002 yilda tug'ilgan), ispaniyalik futbolchi

San'at va madaniyatlar 

 Gori (albom), A Band of Boysning 2002 yilgi albomi

Yana qarang 

 Gori (aniqlash)
 Gora (aniqlash)
 Ghori (aniqlash)
Gorizont (maʼnolari)

Gorizont:

 Gorizont (yun.
 Gorizont (geologiya) (geol.
 Gorizont (sunʼiy yoʻldosh) — aloqa Yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY) nomi, kechasiyu-kunduzi uzoq, telegraf-telefon radioaloqalarini va "Orbita", "Moskva" sistemalari st-yalari boʻyicha televideniye dasturlarini uzatish, shuningdek, "Intersputnik" yoʻldoshlar xalqaro aloqa tizimidan foydalanish maqsadida uchirilgan.
Gorizont (geologiya)

Gorizont (geol.) — mahalliy stratigrafik boʻlinma, taxminan stratigrafik zonaga muvofiq keladi. Paleontologik belgilari togʻ jinslari tarkibi, paleoiqlim va b. xususiyatlarga qarab ajratiladi. G.ga eng yaxshi oʻrganilgan svitaning nomi beriladi. G. turli litologik tarkibli, baʼzan maʼlum hayvon qoldiqlarini oʻzida saqlagan togʻ jinslari kompleksidan (mas, Qrim-Kavkaz oblastidagi Chokrak neogen kompleksi) tashkil topadi. Baʼzan maʼlum litologik yoki paleontologik xossaga ega boʻlgan yupqa qatlamlar majmui ham G. termini bilan ataladi. G. ayrim rayonni geologik rivojlanishining maʼlum bosqichida hosil boʻladi. G.ga, odatda, geografik nom beriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gorizont (sunʼiy yoʻldosh)

Gorizont — aloqa Yer sunʼiy yoʻldoshlari (YESY) nomi, kechasiyu-kunduzi uzoq, telegraf-telefon radioaloqalarini va "Orbita", "Moskva" sistemalari st-yalari boʻyicha televideniye dasturlarini uzatish, shuningdek, "Intersputnik" yoʻldoshlar xalqaro aloqa tizimidan foydalanish maqsadida uchirilgan. YESY massasi — 2 t, Quyosh batareyalari bilan panellar yoyilgan hollarida kengligi 10 m. Yerga aniq yoʻnalish uch oʻkli sistema yordamida amalga oshiriladi "G." bortida energiya bilan taʼminlovchi qurilma, axborotni Yerga uzatuvchi radiotelemetrik sistema, orbita parametrlarini aniq oʻlchab boruvchi radiosistema, orbitaga tuzatish kiritib turuvchi tizim mavjud. "G." orbitaga 4 bosqichli uchiruvchi raketa "Proton" yordamida chiqariladi. 1979— 83 yil mobaynida 5 ta "G." statsionar aylanma orbita (balandligi — 36000 km ga yaqin orbita)ga chiqarildi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gorizontal drenaj

Gorizontal drenaj - zax qochiruvchi drenaj turi; ortiqcha tuproqgrunt suvlarini yigʻish va ularni zaxi qochiriladigan hududdan tashqariga chiqarib yuborish uchun qurilgan ochiq kanal (zovur)lar yoki uzluksiz drenaj (suvoqar) koʻrinishida yerga yotqizilgan quvurlar tizimidan iborat. Asosiy drenalar (tartibga soluvchi qism), suv qabul qilgichlar G.d.ning asosiy qismlaridir. Gidrostatik bosim farqi taʼsirida suvning drenalarga sizilib chiqishi hisobiga yer osti suvlari sathi tartibga solinadi. Sizib chiqqan suv drenadan oʻzi oqib ketadi. Oʻrta Osiyoda G.d. eng koʻp tarqalgan boʻlib, melioratsiyalanadigan (zaxi qochiriladigan) yerlarning 85% dan koʻprogʻiga xizmat koʻrsatadi.

G. d. tuzilishi boʻyicha ochiq yoki yopiq; ishlash usuliga koʻra zaxi qochiriladigan maydonda bir tekis joylashtirilgan muntazam hamda muayyan joylardagina (siyrak) joylashtirilgan ochiq yoki yopiq zovur va kollektorlar; xizmat muddati boʻyicha doimiy (meliorativ tizimning butun ishlash davrida aeratsiya zonasidagi tuproq-gruntning zarur suv-tuz tartibotini taʼminlaydi) va muvaqqat (doimiy drenaj ishlab turgan boʻlsada, shoʻr bosgan va oʻta shoʻrxok yerlarda faqat joriy shoʻr yuvish davrida shoʻrsizlantirish jarayonini tezlatish uchun quriladi) turlarga boʻlinadi (qarang Shoʻr yuvish). Muayyan tuproq-gidrogeologik sharoitlarda G.d.ning zax tortish quvvatini kuchaytirish maqsadida ularga kuchaytirgich — burgʻi qudugʻi ulanadi.

Ochiq drenajlar bir qancha jiddiy kamchiliklari (drenajlar va zovurlar texnik holatining yomonlashishi, zax qochirish davrining uzoq davom etishi, shoʻr yuvishda suvning koʻp sarflanishi va b.) tufayli uni kamroq qoʻllash yoʻlidan borilmoqda. Oʻzbekistonda yopiq drenaj tarmoqlari 1930—40-yillarda Mirzachoʻldagi tajriba melioratsiya st-yasida qurilgan. Koʻpgina afzalliklar (uzoq foydalanish, tez va qisqa fursatda sugʻorishga imkoniyat yaratishi, suvni tejash va b.)ga ega boʻlgani uchun bunday drenajlar 60-y.larda Mirzachoʻldagi qoʻriq yerlarni oʻzlashtirishda keng joriy etildi.

Hoz. yopiq drenajlarning yangi vakuumli, elektr osmotik, qoʻsh qavatli turlari ishlab chiqilgan (ular turli chuqurliklarga yotqiziladigan va texnika vositalari bilan jihozlangan drenajlar majmuidan iborat). Avtomatik vositalardan foydalanib, boshqariladigan drenaj tarmoqlari barpo qilinmoqda. Oʻzbekistonda umumiy uz. 30 ming km dan ortiq xoʻjaliklararo zovurlar bor; yopiq G.d. tarmogʻining umumiy uz. 9 ming km dan koʻproq (2000).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Gorizontalniy drenaj oroshayemix zemel, M., 1979.
Gorizontal teleskop

Gorizontal teleskop — optik oʻqi gorizontal joylashgan astronomik asbob. Quyosh betidagi granulalar, doglar va h. k. fotosuratini olishda ishlatiladi. G. t.da selostatdan keyin yordamchi koʻzgudan qaytgan quyosh nuri dastasi tasvir yasovchi optik sistemaga boradi. Yordamchi koʻzgudan qaytgan nur teleskop darchasidan oʻtib, parabolik shakldagi bosh koʻzguga tushadi. Bu koʻzgu Quyoshning 160 mm li tasvirini teleskopning Nyuton fokusida hosil qiladi. Bosh koʻzguning vaziyatini oʻzgartirish yoʻli bilan undan qaytgan nurni Kassegren koʻzgusiga tushirib, diametri 900 mm li Quyosh tasvirini olish mumkin. Quyoshning oq nurdagi tasvirini fotosuratga olish uchun G. t.ning Nyuton va Kassegren fokusiga kamera oʻrnatiladi. G. t. Toshkent astronomiya institutida ham bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gorizontallar

Gorizontallar, izogipelar — geografik xaritada dengiz (Dunyo okeani) sathida nisbatan bir xil balandlikda boʻlgan nuqtalarni birlashtiradigan chiziqlar hisoblanadi. Geografik yer yuzasini relyefi toʻgʻrisida tasavvur beradi.

Gorizontallar deb quruqlik yuzasidagi mutlaq balandligi bir xil bo‘lgan nuqtalarni xaritalarda tutashtiruvchi chiziqlarga aytiladi. Gorizontallardan joy planlarida va xaritalarda relyefni tasvirlash uchun foydalaniladi. Xaritalarda, ayniqsa, joy planida tepalar ham, chuqurlar ham gorizontallar bilan tasvirlanadi. Yer yuzasi qaysi tomonga qiya bo‘lsa, gorizontallarga qiya tomonni ko‘rsatuvchi chiziqcha qo‘yiladi. Bu chiziqcha bergshtrix deb ataladi. Bergshtrixga qarab botiq va tepaliklar ajratib olinadi. Yonbag‘irlar juda tik bo‘lsa, planda mayda tishlarga o‘xshagan chiziqlar bilan ko‘rsatiladi. Jarlar ham shunday chiziqlar bilan tasvirlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gorilla

Gorilla (Gorilla) — pongidlar oilasiga mansub odamsimon maymun, erkagining boʻyi 1,8—2,0 m, yagʻrinining kengligi 1 m ga yaqin, ogʻirligi 200— 250 kg va undan koʻproq. Urgʻochisi erkagidan deyarli 2 baravar kichikroq. Gavdasi yoʻgʻon, burni keng, boʻyni qisqa, yagʻrindor, muskullari yaxshi rivojlangan, kuchli hayvon. Juni va terisi qora, orqa oyoqlari oldingilariga nisbatan kalta. Boshi katta, peshonasi past, yuzi oldinga turtib chiqqan, jagʻlari ogʻir, tishlari yirik. Koʻzi va quloqlari uncha katta emas. Gʻarbiy va markaziy Afrikaning qalin, oʻtib boʻlmas ekvatorial oʻrmonlarida kichikroq toʻda boʻlib yashaydi. Toʻda boshida erkak yoʻlboshchisi turadi. Faqat oʻsimlik bilan oziqdanadi. Tunash uchun daraxt ostiga yoki yerdan uncha baland boʻlmagan joyda uya quradi. Erkaklari 6—7 yoshda jinsiy voyaga yetadi. 3—5 yilda bitta bola tugʻadi. Egizak yoki albinoslar tugʻilishi ham maʼlum. Tutqinlikda ham koʻpayadi. Yashash joyining buzilishi (oʻrmonlarning kesilib, haydalishi) va brakonyerlik tufayli soni tobora kamayib bormoqda. G.ni muhofaza qilish maqsadida 7 ta milliy bogʻ (Jumladan Virungada, Zair, 1925) tashkil etilgan. G. Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Galina Gorlova

Galina Borisovna Gorlova (1939.15.8, Kozogʻiston Respublikasining Kiziloʻrda viloyati) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Olmaliq shahridagi bolalar bogʻchasidatarbiyachi, mudira. 1968—99 yillarda Olmaliq shahridagi 21maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. Gorlova daryolarni ijodiy tarzda olib borgan. Mat. fanini oʻquvchilar chuqurroq oʻzlashtirishi uchun "Qiziqarli matematika" toʻgaragini tashkil etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Gorlovka

Gorlovka — Ukrainaning Donesk viloyatidagi shahar (1932-yildan). Temir yoʻl tuguni. Donesk sh.dan 53 km shim.sharqda. Aholisi 316 ming kishi (1997). Toshkoʻmir, mashinasozlik, kimyo, koks kimyosi, oziq-ovqat, yengil, yogʻochsozlik sanoati korxonalari, simob kombinati, tarix muzeyi, badiiy muzey, chet tillari ped. instituti bor. Gorlovkaga 1867-yil asos solingan.

Manbalar 

 
Donetsk viloyati
Gormonal preparatlar

Gormonal preparatlar - tarkibida gormonlar yoki ularning sintetik analoglari boʻlib, gormonoterapiya uchun qoʻllaniladigan dorilar. Tabiiy G.p. asosan soʻyilgan molning ichki sekresiya bezlaridan tayyorlanadi.

Gipofizning G.p.i [adrenokor-tikotrop gormon (AKTG). AKTG— rux fosfat, xorion gonadotropini, prolaktin, intermedii, pituitrin, adiurekrin, oksitotsin, vazopressin] gipofiz, buyrak usti bezlari, jinsiy bezlardan gormon chiQishi susayganda, kollagenoz, allergik kasalliklar va kuzning baʼzi kasalliklarida buyuriladi. Qalqonsimon bez G.p.i — tireoidin shu bez yetarli ishlamaganda, organizmni yogʻ bosganda, nevrozdaqoʻllaniladi. Qalqonsimon bez oldi bezlarining G.p.i — paratireoidin tetaniya, spazmofiliya, allergik kasalliklarga davo qilishda buyuriladi. Meʼda osti bezining G.p.i — insulin va uning preparatlari, shuningdek, sintetik preparatlar — butamid, xlorpromazin Qandli diabetga, lipokain esa jigar kasalliklari, ateroskleroz va b. kasalliklarga davo boʻladi.

Buyrak usti bezlari poʻstloq qavatining G.p.i — kortizon, gidrokortizon, dezoksikortikosteron, shuningdek, sintetik G.p. — prednizolon, deksametazon, sinalar va b. (kortizon bilan gidrokortizonning analoglari) revmatizm, infeksion poliartrit, bronxiol astma, infeksion mononukleoz, neyrodermit, ekzema va b. teri kasalliklari, Addison kasalligi, buyrak usti bezlari poʻstloq qavatida gormonlarning yetarli ishlanib chiqmasligi, ge-molitik anemiya, glomerulonefrit, oʻtkir pankreatit va b. kasalliklarni davolashda qoʻllaniladi. Ayol jinsiy gormonlarining G.p.i 2 xil: estrogen G.p. — follikulin yoki estron, estradioldipropionat, etilestradiol, sinestrol, dietilstil-bestrol, dimestrol, oktestrol, sigetin tuxumdonlar faoliyati susayganda yoki butunlay gormon chikarmaganda, tugʻruq dardi va toʻlgʻoq yaxshi tutmaganda, ayolning koʻkragidan sut kelmay qolganda, shuningdek, erkak prostata bezining rakiga davo qilishda buyuriladi. Gestagen G.p. — progesteron, oksiprogesteron kapronati, pregnin sariq tananing yetarli ishlamasligiga aloqador kasalliklarni davolashda buyuriladi. Erkaklar jinsiy gormonlarin ing G.p.i — androgen preparatlar (testosteron propionati, metiltestosteron) erkak jinsiy bezlari tuzuk ishlamaganda, erkak va ayollarning klimakteriy davrida, ayollar koʻkrak bezi rakini davolashda, tomir va nerv kasalliklarida, akromegaliyat buyuriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Mashkovskiy M. D., Lekarstvennie sredstva, 13 izd., t. 2, T., 1998.
Gormonal regulyatsiya

Gormonal regulyatsiya - odam va umurtqali hayvonlar hayot faoliyatining gormonlar orqali boshqarilishi. Ichki sekresiya bezlari ajratgan gormonlar qonga oʻtib, organizmda oqsil, yogʻ, uglevod, suv va mineral tuzlar almashinuvining bir maromda kechishini taʼminlaydi (mas, insulin uglevodlar almashinuvida bevosita ishtirok etadi). Gormonlar ishlab chiqarilishi va ajralishini nerv sistemasi boshqaradi. G.r. gumoral regulyatsiya bilan oʻzaro bogʻliq holda faoliyat koʻrsatadi. Gormonlarning fermentlar sintezida ishtirok etishi, shuningdek, genlarning faollashtirish xususiyatlari aniqlangan. G.r. mexanizmlari orasida ayniqsa gormonlarning oqsillar biosinteziga taʼsiri oʻrganilgan boʻlib, ular asosida oʻsish, rivojlanish, toʻqimalar differensiatsiyalanishi, tuxum hujayra follikulalarining yetilishi kabi hayotiy muhim jarayonlar yotadi. Organizmda G.r.ning izdan chiqishi endokrin kasalliklar (kandli diabet, tireotoksikoz, gipotireoz, Itsenkoqushing kasalligi va b.) va ayrim b. kasalliklar (yurak-tomir kasalliklari, xavfli oʻsmalar, allergik va ginekologik xastaliklar va b.)ning kelib chiqishiga olib keladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil