MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Termik analiz

Termik analiz, termografiya — fizikkimyoning asosiy tadqiqot usullaridan biri; turli moddalar, togʻ jinslari va minerallarni qizdirish yoki sovitish jarayonida ularda roʻy beradigan fazaviy oʻzgarishlarni maxsus asboblar (derivatograf va boshqalar) yordamida yozib olishga asoslangan. Termik analiz natijalari termogramma da aks ettiriladi.Termik analiz aniq va qulay tadqiqot usullaridan hisoblanib, kimyo, geol., tuproqshunoslik, metallurgiya, agronomiya, oziq-ovqat, sement, chinni, keramika, toʻqimachilik, dorishunoslik va boshqa sohalarda qoʻllanadi.
Termik ishlov

Termik ishlov — q. Metamarni ishlash.
Termik ekvator

Termik ekvator - Yer yuzida oʻrtacha koʻp yillik havo temperaturasi eng yuqori (26—27°) boʻladigan kenglik mintaqasi. Yanv. oyida geografik ekvatorga toʻgʻri keladi, iyul oyida 20— 25° shu kabiga koʻchadi. Termik ekvatorning oʻrtacha yillik holati 10° shu kabiga toʻgʻri keladi. Termik ekvatorning shimolroqqa koʻchishiga sabab, Shimoliy yarim shar tropiklarida quruqlik maydonlarining kattaligi, chunki quruqlik okean suviga nisbatan kuchliroq isiydi.
Terminal holat

Terminal holat (lot. terminalis oxirgi, soʻnggi) — hayotning soʻnggi bosqichi; hayot bilan oʻlim orasidagi holat. Bunda organizm yashashi uchun muhim boʻlgan organ va sistemalar faoliyatida (xatto tiklash mumkin boʻlsa ham) chuqur oʻzgarishlar roʻy berib, gipoksiya kuchayadi. T.gʻ. (behushlik boshlansada) nafas reflekslari va yurak faoliyati saqlanib turgan agoniyao l d i, agoniya va klinik oʻlim kabi 3 bosqichni oʻz ichiga oladi. Terminal holatning davomiyligi asosiy kasallikning ogʻir yoki yengilligiga va organizmni jonlashtirish (qarang reanimatsiya) chora tadbirlari koʻrilishiga bogʻliq.

Manbalar 

Holatlar
Terminologiya

Terminologiya (termin va … logiya) — 1) 1) leksikanutg bir sohasi; muayyan fan, texnika, ishlab chiqarish. tarmogʻining, sanʼat, ijtimoiy faoliyat sohasining tegishli tushunchalar tizimi bilan bogʻliq terminlari majmui; 2) tilshunoslikning terminlarni oʻrganuvchi sohasi. Terminologiya tor maʼnoda maʼlum bir sohaga oid maxsus leksika. Mas., fizika terminologiyasi, ijtimoiysiyosiy terminologiya, mashinasozlik terminologiyasi kabi. Terminologiya umumxalq tilining leksikasi negizida vujudga keladi, boyiydi. Uz navbatida u, umumxalq tilining boyishi uchun xizmat qiladi. Terminologik leksika umumxalq tili leksikasining ajralmas qismi sifatida u bilan birga rivojlanadi, jamiyat va til taraqqiyotidagi barcha jarayonlarni boshdan kechiradi. Maʼlum bir soha yoki fan yuqori darajada taraqqiy etgandagina oʻsha tilda maxsus terminologiya vujudga keladi.

Terminologiyaning rivojlanishi, boyish yoʻllari har xil: boshqa tillardan soʻz olish, yangi soʻz yasash, ayrim fammatik kategoriyalarning leksikalashuvi, soʻz birikmasining semantik bir butun holga kelib qolishi va boshqa Bugungi kunda oʻzbek terminologiyasining boyishi, asosan, boshqa tillardan soʻz olish va ichki soʻz yasash hisobiga roʻy bermoqda. U yoki bu soha terminologik tizimining barkarorligini belgilovchi asosiy omil uning tartibga solinganligi va muntazamligidir. Terminologiyaning oʻziga xos xususiyatlari mavjud. Mas., umumadabiy tilda sinonimiya, omonimiya va kup maʼnolilik tilning boyligi boʻlsa, terminologiyada bular salbiy hodisa hisoblanadi. Mas., birgina tushunchani ifodalash uchun oʻzbek tilida yarimoʻtkazgich — chalaoʻtkazgich — nimoʻtkazgich terminlari qoʻllanmoqda. Bu, oʻz navbatida, oʻqishoʻqitish va axborot almashish jarayonini qiyinlashtiradi. Shu sababli ham terminologiya si maʼlum darajada barqarorlashgan barcha tillarda terminlar doimiy tartibga solib turiladi. Tartibga solish maʼlum terminologik meʼyorlar asosida amalga oshiriladi. Terminologiya rivojida fan sohalariga oid maxsus lugʻatlarni nashr qilib turish ham muhim ahamiyatga ega.

Oʻzbek tili terminologiya si maʼlum taraqqiyot yoʻlini bosib oʻtgan. Oʻzbek tili terminologiyasi sohasidagi ishlarni oʻtgan asrning 50-yillarida Oʻzbekiston SSR Oliy Soveta Prezidiumi huzuridagi Til va terminologiya komiteta boshkargan (1931—1937-yillarda faoliyat koʻrsatgan), keyinchalik Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot instituti krshidagi terminologiya boʻlimi (1964-yildan) olib bordi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Respublika atamashunoslik qoʻmitasi 1988-yildan 2004-yilgacha oʻzbek tili terminologiyasini tartibga solish va takomillashtirish bilan shugʻullanib keldi (2004-yil yanvardan mazkur koʻmita faoliyati toʻxtatildi).
Termit payvand

Termit payvand — metallarni termit yordamida biriktirish, ulash. Termit payvand uchun biriktiriladigan detallar oʻtga chidamli material bilan qoplanadi, payvandlanadigan joy 400—700° gacha qizdiriladi va chok erigan termit bilan toʻldiriladi. Suyuq termit asosiy metall bilan mustahkam birikma hosil qiladi. Termit payvand rels va trubalarni uchma-uch payvandlashda, darzlarni eritib yopishtirishda, telefon simlarini ulashda keng qoʻllanadi.
Termitlar

Termitlar, qir chumolilar, oq chumolilar () — hasharotlarning bir turkumi. 2600 turi maʼlum. Asosan, tropik va subtropik mamlakatlarda tarqalgan. Chumolilarga oʻxshab (bir necha yuzdan milliongacha individi birga) jamoa boʻlib uya (in)larda yashaydi. Jamoada ona, ota, ishchi va qoʻriqchi individlar bor. Ona T. (tanasi 140 mm cha; boshqalarniki 2—20 mm) 10 yilgacha yashab, umr boʻyi (115 mln.gacha) tuxum qoʻyadi. Maʼlum davrlarda uzun, teng qanoatli erkak va urgʻochi T. (keyinchalik kanotini tashlab yuboradi; fasetkali koʻzlari bor. Boshqalarida koʻz rivojlanmagan yoki yoʻq) paydo boʻlib turadi. Bular yangi koloniya asoschilaridir. Koʻpchilikni qanotsiz ishchi T. (asosan, urgochisi) tashkil qiladi. Ular uya qurish, oilaning boshqa aʼzolarini ovqatlantirish vazifasini bajaradi. Uyasini yer ustiga (15 m balandlikda, aylanasi 20—30 m) yoki tagiga, shuningdek, daraxtlarga yasashi mumkin. Oʻsimlikning yogʻoch qismi bilan ovqatlanadi. Ular ichagida yogoch kletchatkasini hazm qila oladigan ferment ajratuvchi xivchinlilar simbioz yashaydi. Qoʻriqchilarning bosh kismi jagʻlari juda rivojlangan boʻlib, uyaga begona hasharotlarni kiritmaydi. 8 turi, jumladan, Oʻrta Osiyoda turkiston termiti uchraydi. T. inshootlarning yogʻoch qismini buzadi, tropik mamlakatlarda esa ekinlarga ham zarar keltiradi.

TERMO... (yun. therme — issiq, harorat) — qoʻshma soʻz boʻlagi. Issiklikka oidlikni bildiradi (mas., termometr, termodinamika). 

 

Hayvonlar
Termodinamik temperatura shkalasi

Termodinamik temperatura shkalasi — termometrik moddaning xossalariga bogʻliq boʻlmagan mutlaq temperatura shkalasi. Lord Kelvin 1848-yilda taklif etgan. Bu shkalani Kelvin shkalasi deb ham ataladi.

Sovitkichga berilgan issiklik miqdori Qc ning isitkichdan olingan issiklik miqdori Qu ga nisbati sovitkich temperaturasi G ning isitkich temperaturasi Ti ga nisbatiga teng. Termodinamik temperatura shkalasishahrining yasalishi termodinamikaning 2bosh qonuniga va, xususan, Karno sikli F. I. K. ning ish jismi tabiatiga bogʻliq emasligiga asoslangan.
Termodinamik holat

Termodinamik holat - tashqi narametrlar va temperatura qiymatlari bilan aniqlanuvchi teromodinamik tizim holati. Termodinamikada tizim holatining tashqi va ichki parametrlari farq qiladi. Tizim parametrlari oʻzaro bogʻliq. Bosim, temperatura va solishtirma hajm uning asosiy parametrlari hisoblanadi. Agar tizim parametrlari vaqtning oʻtishi bilan oʻzgarmasa, statsionar holat deyiladi. Termodinamikada muvozanat va nomuvozanat holatlar mavjud.

Manbalar 

Holatlar
Termodinamika

Termodinamika (yun. termo issiq, dynamic — kuch) — termodinamik muvozanat holatida turgan makroskopik tizimlarning umumiy xossalariga bu holatlar orasidagi o'tish jarayonlari toʻgʻrisidagi fan. T. fundamental qonun va tamoyillar asosida quriladi.

T.ning birinchi bosh qonuni tizimning energiya saqlanish qonuni boʻlib, unga, asosan, tizim oʻzining ichki energiyasi yoki qandaydir tashqi energiya manbai hisobiga ish bajarishi mumkin. Bu qonunni Yu. Mayer taʼriflagan. G. Gelmgolts aniqroq shaklga keltirgan (1874). T.ning ikkinchi bosh qonun i quyidagicha: issiqlik energiyasi ishga aylanish jarayonida toʻliq miqdorda ishga aylanmaydi, issiqlik sovuq tizimdan issiq tizimga oʻzoʻzidan oʻta olmaydi. Bu qonunni R. Klauzius taʼriflagan (1850). Bu konunga asosan, har qanday mashina uzatilgan issiklikni toʻliq ishga aylantira olmaydi, issiklikning maʼlum qismi sovitkichda qoladi (qarang Karno sikli).

T.ning uchinchi bosh qonuni entropiyaning mutlaq qiymatini aniqlaydi; Nernstning issiqlik qonuni deb ham ataladi. Bu qonunga koʻra, ixtiyoriy tizimning entropiya S si mutlaq nolga intiladigan har qanday temperatura T.da bosimga, zichlikka bogʻliq boʻlmagan eng oxirgi chegaraviy qiymatiga erishadi. 1911-yilda M. Plank bu qonunni quyidagicha ifodalagan: temperatura mutlaq nolga intilganda tizim entropiyasi ham nolga intiladi.

T. umumiy yoki fizik T.ga, T. qonunlarini issiqlik texnikasiga tatbiq qiluvchi texnik T.ga, T. qonunlarini kimyoviy va fizikkimyoviy jarayonlarga tatbiq qiluvchi kimyoviy T. ga, T. qonunlari yordamida qaytmas jarayonlarni oʻrganuvchi qaytmas jarayonlar T.siga boʻlinadi.

 <!-- Bot tomonidan yaratildi
Termokarst

Termokarst (termo ... va karst) — havoning yillik oʻrtacha temperaturasi koʻtarilganda yoki tuproq temperaturasining tebranish amplitudasi ortganda yer ostida muzning erib ketishi yoki toʻngib yotgan gruntning muzdan tushishi oqibatida yer yuzasida chuqurliklar, oʻpqonlar va yer ostida boʻshliklar paydo boʻlishi. T., ayniqsa, koʻp yillik muzlab yotgan togʻ jinslari rivojlangan oblastlarda tarqalgan boʻladi. T. natijasida vujudga kelgan turli botiklik, chuqurlik, oʻpirilish, koʻl va botqokliklarning kattakichikligi har xil: diametri 1 necha m dan oʻnlab km ga, chuqurligi esa bir necha sm dan oʻnlarcha m ga yetadi. T. jarayoni oʻrmonlar kesilishi, yonishi, zovurlar qazilishi va boshqa natijasida ham hosil boʻladi. T.ning salbiy oqibatlarini yoʻqotish uchun binolar qurishdan avval muzli zaminni eritib, drenajlar oʻtkazish, qurilish mobaynida va undan foydalanilayotganda yer ostidagi toʻngib yotgan jinslar va muzliklarni erishidan sakdash kerak.

Geologiya
Termokimyo

Termokimyo — kimyoviy termodinamikaning bir boʻlimi. Kimyoviy reaksiyalar jarayonida issiklik effektini oʻlchash yoki hisoblash, moddaning agregat holati oʻzgarishi bilan bogʻliq fizikkimyoviy jarayonlar, suyulish, erish, suyultirish va boshqalarni tadqiq qiladi. T. fizikkimyoviy sistemalarning issiklik sigʻimini va ularning haroratga bogʻliqligini ham miqdoriy jihatdan oʻrganadi.T.da issiqlik sigʻimi, yonish issiqligi, entalpiya, entropiya, izobari zotermik potensial kabi kattaliklar qoʻllanadi. Ulardan kimyotexnologiya jarayonlarining issiklik muvozanatini hisoblashda foydalaniladi. T.ning amaliy usuli — kalorimetriya. Reaksiyalarning tezligini aniqlashda moddalarning energetik xususiyatlarini bilish, shuningdek, birikmalarning tuzilishini hisobga olish muhim. Reaksiyalarning issiklik effekti yoki issiklik sigʻimini oʻlchashda kalorimetriyadan foydalaniladi. Reaksiyada ajralib chiqayotgan yoki yutilayotgan issiklik miqdori ifodalangan kimyoviy tenglamalar termokimyoviy tenglamalar deyiladi. T.da gomogen (bir jinsli) va geterogen (har xil jinsli) sistemalar maʼlum boʻlib, bular bitta yoki bir necha fazalardan tashkil topadi. Gomogen sistemata azot bilan kislorod gazlari aralashmasi, geterogen sistemata. esa suv bilan muzning aralashmasi yoki havo (atmosfera)dagi kumir va oltingugurt zarralarining aralashmasi misol boʻla oladi. Soʻnggi sistema 3 fazadan — 2 ta qattiq va 1 ta gaz fazasidan iborat.

T. ga G. I. Gess asos solgan. U 1840-yil termokimyoviy hisoblarga asoslangan prinsipni eʼlon qiladi, keyinroq mazkur prinsip Gess konuni nomini oladi. Baʼzi reaksiyalarning issiklik effektini toʻgʻridantoʻgʻri oʻlchash imkoni yoʻqligi yoki qiyinligi tufayli ularni Gess qonuni yordamida aniklanadi.

T. 20-asrning 2yarmida kvant kimyosi, zanjir va yadro reaksiyalari tasavvurlari bilan boyidi, reaksiyalar issiklik effekti mutlaq nolga yaqin haroratlardan bir necha ming darajaga boʻlgan oraliqlarda oʻlchanilishiga erishildi. Biologik jarayonlar radiokimyoviy hodisalar, kosmik va yulduzlararo masofalardagi reaksiyalardan olingan maʼlumotlar T.ning rivojlanishiga olib keldi. T. krnuniyatlari texnologik jarayonlarning issiklik muvozanatini hisoblashda qullanib, kimyo sanoatida maqbul sharoitlarni aniqlashga yordam beradi.

Adabiyot 
 Dikerson R., Grey G., Xeyt Dj., Osnovnie zakonoʻ ximii, t. 1 i 2, M., 1982; Karapetyans M. X., Drakin S. I., Obhaya i neorganicheskaya ximiya, M., 2000.

Qydpat Axmerov.
Termometr

Termometr (termo... — issiq va metr) — haroratni oʻlchash uchun moʻljallangan asbob. Ishi moddalarning kengayishi, elektr qarshiligi, gaz bosimi va boshqalarning traga bogʻlikligiga asoslangan. Termometrning suyuqlikli, gazli va qarshilikli turlari bor. Ulardan eng soddasi suyuqlikli termometrlar, asosan, rezervuar, naycha va shkaladan iborat. Rezervuar suyuqlik, masalan, simob bilan toʻldirilgan boʻladi. Harorat ortishi bilan rezervuardagi simob kengaya boradi va unga ulangan naycha ichida simob koʻtariladi. Harorat qancha yuqori boʻlsa, simob shuncha kengayadi va naycha boʻylab u shuncha yuqori koʻtariladi. Masalan, —35° dan Q750° gacha haroratni oʻlchashda simob (—80° dan 170° gacha — etil spirta, —200° dan Q20° gacha — pentan, — 20° dan Q300° gacha — kerosin) bilan toʻldirilgan termometrlar ishlatiladi. Turmushda, tibbiyot va meteorologiyada suyuqlikli termometrlardan qoʻllaniladi.

Fan va texnikada 269° dan Q1063° gacha haroratni oʻlchashda gazli termometrlar qoʻllaniladi. Bu termometrlar gaz (past harorat holatida geliy, yuqori haroratlarda esa azot) bilan toʻldirilgan idish, simobli aniq manometr va ularni ulovchi kapillyardan iborat.

Bunda temperatura gazning hajmi yoki bosimi oʻzgarishi orqali aniqlanadi. Sanoatda —60° dan Q550° gacha haroratni oʻlchashda koʻpincha manometrik termometrdan foydalaniladi. Bu termometr gaz (azot), but (xlorli etil) yoki suyuqlik (simob) bilan toʻldirilgan ballon hamda kapillyar va prujinali manometrdan iborat germetik tizimdan iborat. Temperatura oʻzgarishi bilan tizimdagi bosim oʻzgaradi, prujina deformatsiyalanadi, natijada mil shkala boʻylab harakatlanadi. Elektr qarshiligining traga bogʻliqligiga asoslangan qarshilik termometrlari va termoelektr yurituvchi kuchning traga bogʻlikdigiga asoslangan termoparalar ham fan va texnikada keng qoʻllaniladi. Bunday termometrlar yordamida —200° dan Q500° gacha haroratni oʻlchash mumkin.
Termopara

Termopara — temperatura datchigi. Har xil jinsli oʻzaro ulangan elektr oʻtkazuvchi 2 element (odatda, metall yoki yarimoʻtkazgich)dan iborat. Ishi Zeyebek effektiga asoslangan. Oʻtkazgich elementlarining kontaktlari (odatda, kavshar choki) turli trada boʻlsa, termopara zanjirida termoelektr yurituvchi kuch (e. y. k.) vujudga keladi, bu elektr yurituvchi kuchning kattaligi „issiq“ va „sovuq“ kontakt lar temperaturasi farqiga hamda termoelektrodlar sifatida ishlatilgan materiallarning tabiatiga bogʻliq boʻladi. Termopara bilan 4 K dan 3800 K gacha oraliqdagi tralar aniklanadi.

Manbalar
Termoregulyatsiya

Termoregulyatsiya (termo... va lot. regulo — boshqaraman) — odam va issiq qonli hayvonlar (qushlar va sut emizuvchilar) gavda trasining turgʻunligini taʼminlovchi fiziologik jarayon. Issiklik hosil boʻlishi (organizmda oksidlanish jarayoni yuz berganda) tezligining va teri orqali issiklik chiqarish (terlash va boshqalar)ning oʻzgarishi tufayli amalga oshadi. T. yordamida saqlanib turuvchi trada organizmda sodir boʻladigan moddalar va energiya almashinuvi reaksiyalari uchun optimaddir. Odam va issiq qonli hayvonlar organizmida toʻxtovsiz ravishda issiklik hosil boʻlib, u tashqi muhitga chiqarib turiladi. Biror ish bajarish uchun tirik organizmda hamma vaqt energiya sarf boʻladi va ana shu ish (aniqroq qilib aytganda, uni taʼminlovchi kimyoviy reaksiyalar) oqibatida issiklik ishlab chiqariladi. Muskullar, jigar va buyrak jadal ishlaganda issiklik, ayniqsa, koʻp hosil boʻladi. Odam tinch turganda 70% issiklik ichki aʼzolar, 30% esa tinch holatda tolalari garchand kuchsiz boʻlsada, doimo qisqarib turadigan muskullar hisobiga ishlab chiqariladi. Jismoniy mehnatda issiqlik hosil boʻlishi bir necha marta koʻpayadi va bu jarayonda muskullar hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻladi. Organizmdan issiklik, asosan, teri orqali, kamroq darajada nafas, siydik va najas bilan ajralib chiqadi.

T. issikliq hosil boʻlishining kuchayishi (pasayishi) yoki issiqlikni berish surʼatining oʻzgarishi hisobiga amalga oshadi. Issiklik ishlab chiqarilishi, asosan, muskullarning ishlashiga qarab oʻzgaradi. Sovuq vaqtida bir joyda tinch turganda qaltirash T.ga misol boʻla oladi. Bunda hech qanday ish bajarilmaganligi uchun butun energiya issiqlikka aylanadi. Kishi sovuqda qaltiraganda issiklik hosil boʻlishi 3 baravar koʻpayishi mumkin. Organizmdan issiklik nurlanishi, issiqlik oʻtishi (tevarakatrofdagi jismlarga tegilganda issiqlik berilishi), teri va oʻpkadan suvning bugʻlanishi va terlash orqali issiqlik chiqadi.

Odamning normal hayot faoliyati bir necha gradus doirasida kechishi mumkin. Gavda xaroratining 36° dan past boʻlishi ham, 40—4G dan yuqori boʻlishi ham organizm uchun xatarlidir.

Issiqlik gʻosil boʻlishi bilan uning ajratilishi urtasidagi zarur balans markaziy nerv sistemasi yordamida boshqarib turiladi.

T. markazlari gavda trasining doimiyligini saqlab turuvchi juda koʻp va murakkab jarayonlarning borishi hamda koordinatsiyasini taʼminlaydi. T. jarayonida markaziy nerv sistemasining nazoratida endokrin sistema katta rol oʻynaydi. Jumladan, kalqonsimon bez gormonlari moddalar almashinuvining jadalligini, binobarin issiklik hosil boʻlishini kuchaytiradi, buyrak usti bezi gormonlari oksidlanish jarayonlarini kuchaytiradi va teri tomirlarini qisqartirib, issiklik ajratilishini kamaytiradi.

Odam termoregulyator mexanizmlariga ongli ravishda yordam berib, ular ishini osonlashtirish maqsadida mavjud obhavoga moye keladigan kiyimbosh tanlay olish kerak. Bu hayotga endi kelgan, hali T. mexanizmlari takomillashmagan bolalar uchun nihoyatda muhim. Bola organizmining haddan tashqari sovqotishi yoki qizib ketishi katta yoshdagi kishilarga taʼsir etmaydigan tashqi muhit tralarida ham sodir boʻlishi mumkin.
Termorostlagich

Termorostlagich - xona, pech va boshqalardagi trani birday tutib turadigan qurilma. Chiziqli, hajmiy, termoelektrik xillari bor. Chiziqli T.dagi datchikning ishi sezgir element uzunligi traga bogʻliq ravishda oʻzgarishiga asoslangan (qarang Dilatometr). Hajmiy T.ning eng oddiysi simobli kontakt termometrdan iborat. Bunda simob muayyan traga yetgach, ijrochi mexanizm elektr zanjirini ulaydi. Datchikli ter moele ktri k T., odatda, termorezistorlar yoki termoparalar koʻrinishida boʻlib, oʻlchash koʻpriklari va potensiometrlar bilan birgalikda ishlaydi. T.lar avtomatik rostlash tizimiga kiradi.
Termos

Termos - bu oziq-ovqat mahsulotlarini atrof-muhit haroratiga nisbatan yuqori yoki past haroratda uzoq muddatl davomida saqlash uchun uy-sharoitida  issiqlikni izolyatsiya qiluvchi idishning bir turi. Bu D'yuara shishasining bir turi.

Termos nafaqat tayyor ichimliklar va oziq — ovqat mahsulotlarini saqlash uchun, balki ularni tayyorlash uchun ham ishlatilishi mumkin, masalan-turli xil infuziyalar bo'tqalar yoki yormalarni.

Termos o'z nomini termos birinchi tijorat ishlab chiqaruvchisi bo'lgan nemis kompaniyasi Thermos GmbH nomidan olgan. 1904 yilda eng yaxshi nom uchun tanlovda uni Myunxen aholisi, qadimgi yunoncha θερμός "issiq"atamasidan kelib chiqqan

Tarix 

Vakuum idishining o'zi 1892 yilda shotlandiyalik fizik va kimyogari Jeyms Dyuar tomonidan kriogenika bo'yicha tadqiqotlari davomida ixtiro qilingan va ishlab chiqilgan. Olim sharafiga u ilmiy jamoatchilikda Dyuar Djeymsom deb ataladi.

Dyurning dizayni 1904 yilda Berlin shisha ishlab chiqaruvchilari   va Albert Aschenbrenner tomonidan tijorat mahsulotiga aylantirilgan. Ushbu idishdan kundalik hayotda (ichimliklarni saqlash) qulay foydalanish uchun nemislar metall korpus, tiqin va qopqoqni qo'shdilar - chashka . Shuningdek, u kolbaning ichki devorini qo'llab-quvvatlash tizimini ishlab chiqdi, chunki u idishning bo'ynida faqat bitta joyda ushlab turilgan va shuning uchun u faol foydalanish paytida osongina sinib ketgan - Reinhold Burger ushbu ixtiro uchun DE170057 nemis patentini oldi., ariza 1903 yil 30 sentyabrda topshirilgan  .

Yangi ixtiro uchun eng yaxshi brend nomi uchun tanlov e'lon qilindi, unda Myunxen aholisidan biri g'olib chiqdi va bu nomni taklif qilgandi -issiq). Burger Thegmos-Gesellschaft m.b nomli firmani tashkil etdi.H. (Thegmos GmbH) termos ishlab chiqarishda va 1904 yil mart oyidan boshlab ushbu savdo markasi tijorat maqsadlarida ishlatila boshladi.

Dyuar shishalari patentlanmagan; ularning ixtirochisi Jeyms Dyuar ular tijoratda muvaffaqiyatga erisha olmaydi deb hisoblagan, shuning uchun u Burger yetkazilgan zararni qoplash uchun sudga murojaat qilganida, uning da'vosi qanoatlantirilmagan  .

1906 yil 23 oktyabrda Reyngold Burger ariza berdi, 1907 yil 3 dekabrda esa "ikki devorli va ular orasidagi vakuumli idish"uchun AQSh patentining 872 795 U.S. Patent 872 795 oldi. Patentda termos ixtirochisi sifatida Reyngold Burger ko'rsatilgan, patentda Jeyms Dyuarning ismi yozilmagan. Ushbu patentning huquqiy vorisi Amerika kompaniyasi American Thermos Bottle Company bo'ldi. Shuningdek, 1907 yilda termos ishlab chiqarish huquqi yana ikkita kompaniyaga — Kanada Kanada Thermos Bottle Co va Britaniya Thermos Limitega berildi.

Patentning amal qilish muddati tugagach. Thermos savdo belgisidan foydalanish huquqi Yaponiyaning Thermos LLC kompaniyasiga tegishli bo'lib, ushbu brend ostida termoslar ishlab chiqarildi  .
Termostat

Termostat (termo... va yun. statos — qoʻzgʻalmas) — trani doimiy saqlash uchun moʻljallangan asbob; atrofmuhitdan metall, shisha yoki boshqa materialdan qilingan issiklik izolyatsiyasi bilan himoyalangan idish. Idishning ichida qizdirgich va termorostlagich boʻladi. Oʻzgarmas trani taʼminlash uchun toza moddalar yoki barqaror aralashmalarning suyuqlanish va qaynash tralari, yaʼni fazaviy oʻtishlar tralari barqarorligidan foydalaniladi yoki maxsus qurilmalar — termorostlagichlar qoʻllanadi. T.da issiklik eltgichlar sifatida spirt, suv va moy (oʻrtacha temperatura —200 — 800K uchun), suyultirilgan tuz va metallar (800K dan yuqori temperatura uchun) ishlatiladi. Juda past tralar (kriogen tralar, 120K dan past) uchun moʻljallangan T. kriostat deb ataladi. T.dan fizikkimyoviy, bakteriologik va boshqa tadqiqotlarda, elektronika, kinofototexnika va boshqa sohalarda foydalaniladi.
Termosfera

Termosfera (termo... va yun. sphaira — shar) — mezopauzanutg ustida 80 – 90 km balandlikdan boshlanadigan 500 km balandlikacha choʻziladigan atmosfera qatlami. Quyosh radiatsiyasining qisqa toʻlqinli nurlarining yutilishi tufayli bu katlamda temperatura tez koʻtariladi va 200 – 300 km balandlikda 1500° ga yetadi (yana qarang Atmosfera).
Termofil organizmlar

Termofil organizmlar, termofillar (termo... va ... fil) — doimiy yuqori haroratda yashashga moslashgan organizmlar. Termofil mikroorganizmlar tabiatda qaynoq buloqlarda, oʻzoʻzidan qizib ketadigan substratlar — nam xashak va don toʻplami, goʻng va boshqalarda, tuproqning quyosh taftida kuchli qiziydigan yuza qatlamlarida keng tarqalgan. 45°dan yuqori haroratda koʻpayadi va usadi. Bakteriyalar koʻpaya oladigan maksimal harorat 70— 90° va undan yuqori; mikroskopik zamburugʻlar va suvoʻtlar — 55—60°, bir hujayrali hayvonlar — 45—50°. Obligat Termofil organizmlar (ayrim bakteriyalar) 45° dan past xaroratda koʻpaymaydi. Keng maʼnoda Termofil organizmlarga gomoyoterm hayvonlar tanasida yashaydigan parazit va saprofit organizmlar, tropik mintakalarda uchraydigan paporotniksimonlar va gulli oʻsimliklar kiradi. Termofil hayvonlar muayyan darajadan pastroq haroratda yashay olmaydi. Mas., madrepor korallar harorati 20°dan pastga tushmaydigan dengizlarda tarqalgan. Termofil qiskichbaqasimonlar qaynoq buloklarda yashaydi, lekin harorat 30° dan pastga tushganida halok boʻladi. Arid zonada tarqalgan hasharotlar orasida Termofil organizmlar koʻp uchraydi (mas., koratan qoʻngʻizlar). Past haroratda uz tanasi haroratini yaxshi boshqara olmaydigan kupchilik tropik qushlar, antilopalar va boshqa ham Termofil organizmlarga kiradi.

Adabiyot 
 Biologiya termofilnoʻx mikroorganizmov, M„ 1986.