2014-yil Hindistondagi Bharatiya Janata partiyasining umumiy saylovi

Bharatiya Janata partiyasi (BJP) Hindistondagi asosiy siyosiy partiyalardan biri boʻlib, 15-Lok Sabha davridagi asosiy muxolifat partiyasidir. U 2014-yilgi parlament saylovlarida oʻz qoʻllab-quvvatlovchi partiyalari bilan birgalikda Narendra Modi bilan Bosh vazirlikka nomzod va partiya prezidenti Rajnath Singh bilan saylovoldi tashviqoti boshligʻi sifatida Milliy Demokratik Allians tuzish uchun kurash olib bordi. Kampaniya davomidagi muhim masalalar qatoriga narxlarning oshishi, korrupsiya, iqtisodiyot, milliy xavfsizlik, avtomobil va temir yoʻl kabi asosiy infratuzilma, elektr va suv kabi asosiy ehtiyojlarni taʼminlash kiradi. Partiya oʻz manifestida jonli va ishtirokchi demokratiya, inklyuziv va barqaror rivojlanish, hayot sifati, samarali yoshlar, global raqobatbardosh iqtisodiyot, ochiq va shaffof hukumat, faol va xalqparvar boshqaruvni vaʼda qildi.

Etakchiligi 
2013-yil mart oyida Narendra Modi partiyaning oliy qaror qabul qiluvchi organi boʻlgan BJP parlament kengashiga tayinlandi va partiyaning Markaziy saylov kampaniyasi qoʻmitasi raisi etib saylandi. 2013-yil 10-iyunda Modi Goadagi BJP milliy darajadagi ijroiya yigʻilishida saylovlar boʻyicha soʻrov kampaniyasini boshqarishga saylandi. Partiyaning yuqori martabali rahbari L.K.Advani saylovdan keyin partiyadagi barcha lavozimlaridan isteʼfoga chiqdi. Biroq, Advani RSS boshligʻi Moxan Bhagvatning iltimosiga binoan ertasi kuni isteʼfosini qaytarib oldi. 2013-yil 19-iyulda Goa konklavida sobiq bosh vazir Atal Bihari Vajpayi, Rajnat Singx va Advanining rahbarligida Modi boshchiligidagi 12 aʼzodan iborat qoʻmita tayinlandi, unga Murli Manohar Joshi, M. Venkaiah Naidu, M. Venkaiah Naidu, Sushma Svaraj, Arun Jaytli, Ananth Kumar, Thawar Chand Gehlot, Ram Lal, Madhya Pradesh bosh vaziri Shivraj Singx Chouhan, Chhattisgarh bosh vaziri Raman Singx va Goa bosh vaziri Manohar Parrikar. Keyingi quyi qoʻmitalar yuqori lavozimli partiya yetakchilari boshchiligida tuzildi. 2013-yil sentyabr oyida BJP Modini 2014-yilgi Lok Sabha saylovlarida bosh vazirlikka nomzod sifatida eʼlon qildi.

BJP bosh vazirligiga nomzod etib tayinlanganidan ikki hafta oʻtgach, Narendra Modi yakshanba kuni partiya prezidenti Rajnat Singh tayinlangan saylov kampaniyasi qoʻmitasi rahbari lavozimidan voz kechdi.

Fon 
15-Lok Sabha konstitutsiyaviy muddatini 2014-yil 31-mayda yakunlashi kerak edi. Shunday qilib, Hindistonda 16-Lok Sabha konstitutsiyasi uchun saylov komissiyasi tomonidan umumiy saylovlar eʼlon qilingan edi. Saylov 2014-yilning 7-aprelidan 12-mayiga qadar toʻqqiz bosqichda oʻtkazilgan edi. 2004—2009-yillardagi umumiy saylovlarda ketma-ket magʻlubiyatga uchragach, BJP parlamentdagi asosiy muxolifat partiyasi boʻlgan va bosh vazirlikka nomzod Narendra Modi boshchiligida eng koʻp parlament oʻrinlarini qoʻlga kiritishga daʼvo qilgan, uning Gujarat bosh vaziri lavozimida 14 yil davom etgan.

BJP 2014-yilgi saylovlarda 282 ta oʻrin bilan mutlaq koʻpchilikni qoʻlga kiritdi, bu mustaqil Hindistonning 67 yillik tarixida birinchi marta Kongressga kirmagan partiya oʻz-oʻzidan oddiy koʻpchilikni qoʻlga kiritgan edi.

Alliancening kengayishi 
Modini BJPning saylov kampaniyasi rahbari deb eʼlon qilganidan soʻng, 17 yil davomida NDAning asosiy ittifoqchisi boʻlgan Janata Dal (Yunayted) Modining koʻtarilishi musulmon saylovchilarni chetlab oʻtishidan qoʻrqib, koalitsiyani tark etdi. NDAdagi va uni qoʻllab-quvvatlovchi partiyalar quyida keltirilgan, ular tomonidan daʼvogarlik qilayotgan parlament saylov okruglari soni :

Varanasida Modi, shuningdek, yangi tashkil etilgan Bharatiya Avam partiyasidan ham yordam oladi, uning maqsadi musulmon ayollarni ifodalash.

Natijalari

Bharatiya Janata partiyasi

Muammolar

Korrupsiya 
Hindistonda korrupsiya keng tarqalgan. Hindiston Transparency International tashkilotining korruptsiyani idrok etish indeksida 179 mamlakat ichida 95-oʻrinni egalladi, ammo uning koʻrsatkichi 2002-yildagi 2,7 dan 2011-yilda 3,1 ga doimiy ravishda yaxshilandi. Hindistonda korruptsiya poraxoʻrlik, soliq toʻlashdan boʻyin tovlash, valyuta nazorati, oʻzlashtirish va boshqalar shaklida boʻladi. 2009-yildagi soʻnggi umumiy saylovlardan beri, 2011-yilda Anna Hazare tomonidan Hindistonning korruptsiyaga qarshi harakati va Baba Ramdevning boshqa shunga oʻxshash harakatlari kuch va siyosiy qiziqish uygʻotdi. Korrupsiyaga qarshi harakat faoli Anna Hazare 2011-yil avgust oyida New-Dehlidagi Jantar Mantarda ochlik eʼlon qilishni boshladi, asosiy qonunchilik maqsadi Jan Lokpal qonun loyihasini kiritish orqali Hindiston hukumatidagi korrupsiyani yumshatish. Ramdev boshchiligidagi yana bir maqsad Shveysariya va boshqa xorijiy banklardan qora pullarni vatanga qaytarish edi.

Iqtisodiyoti 
1991-yildan beri, Hindiston toʻlov balansi inqirozi sharoitida bir qator islohotlarni amalga oshirgandan soʻng, mamlakat iqtisodiyoti toʻgʻrisida keng qamrovli kelishuv asosida boshqariladi. 2012-yildan boshlab Hindiston koʻproq kamqonlik davriga kirdi, oʻsish 4,4 % gacha sekinlashdi. Boshqa iqtisodiy muammolar ham yaqqol namoyon boʻldi: Hindiston rupiyasining pasayishi, doimiy yuqori joriy hisob taqchilligi va sanoatning sekin oʻsishi. AQSh Federal zaxira tizimining miqdoriy yumshatishni kamaytirish qaroridan taʼsirlangan xorijiy sarmoyadorlar Hindistondan pulni tez olib chiqib ketishdi, biroq bu endi fond bozori deyarli barcha vaqtlardagi eng yuqori darajaga qaytdi va joriy hisob taqchilligi sezilarli darajada qisqardi. Bloomberg 2013-yil yozida joriy hisobning rekord darajadagi taqchilligi va tushib ketgan rupiy fonida Hindiston iqtisodiyotining sekinlashayotganini taʼkidladi. U infratuzilma investitsiyalarining etishmasligi va hukumatning saylov oldidan milliy moliya koʻra olmaydigan subsidiyalar berish ehtimoli ortib borayotganiga ishora qildi. Unda eslatib oʻtilgan boshqa fikrlar turgʻun siyosat va samarasiz byurokratiya edi. Kampaniyada asosiy masala iqtisod edi. Saylovlar natijasida aniq mandatning yoʻqligi mamlakatda oltin narxining oshishiga olib kelishi mumkin.

Inflyatsiya 
2012-yil avgust holatiga koʻra inflyatsiya 7,55 % da oʻjar darajada yuqoriligicha qolmoqda, eng yuqori savdo aylanmasi (eksport va importni hisobga olgan holda) 606,7 dollarni tashkil etadi  va hozirda dunyoda 9-oʻrinda turadi.

Manifesto 
Umumiy saylovlar uchun manifestoni ishlab chiqish uchun partiya tomonidan manifest qoʻmitasi tuzildi. Unga qoʻmita aʼzolari sifatida Murli Manohar Joshi va deputat Jasvant Singh, deputat Yashvant Sinxa, Himachal-Pradesh shtatining sobiq bosh vaziri Prem Kumar Dhumal, Sushil Kumar Modi, Shahnavaz Husayn va boshqalar rahbarlik qilishdi. 2014-yil 7-aprelda, Lok Sabha saylovlarining birinchi bosqichi boshlangan kun, BJP oʻzining saylovoldi manifestini eʼlon qildi. Manifesto iqtisodiy oʻsishdan tortib, ijtimoiy soha muammolarigacha boʻlgan keng koʻlamli masalalarni qamrab oldi. Manifestoda asosiy eʼtibor mamlakat iqtisodiyoti va infratuzilmasini yaxshilash, siyosat falajligiga barham berish va keng tarqalgan korruptsiyaga chek qoʻyishga qaratilgan edi. Manifesto quyidagi maqsadlarga erishishga intildi :

 Narxlarning koʻtarilishi: Manifestoda inflyatsiyani pasaytirish taklif qilingan, masalan, yigʻish va qora marketingni toʻxtatish uchun maxsus sudlar, Narxlarni barqarorlashtirish jamgʻarmasini tashkil etish, yagona „Milliy qishloq xoʻjaligi bozorini rivojlantirish, real vaqt maʼlumotlarini tarqatish uchun texnologiyadan foydalanish, hududga xos ekinlar“ va sabzavotlar odamlarning ovqatlanish odatlari bilan bogʻliq.
 Korrupsiya: BJP korrupsiya koʻlamini yoʻq qilish uchun texnologiyaga asoslangan elektron boshqaruvga urgʻu berishini aytdi. Bundan tashqari, jamoatchilikni xabardor qilish, siyosatga asoslangan boshqaruv va soliq rejimini soddalashtirish ham korrupsiya muammosiga yechim sifatida keltirilgan.
 Elektron boshqaruv: Elektron boshqaruv va axborot texnologiyalari vakolatlarni kengaytirish vositasi sifatida alohida taʼkidlandi. Manifestoda aytilishicha, BJP butun mamlakat boʻylab keng polosali ulanishning kirib borishi va foydalanish darajasini oshirishga, elektron boshqaruv texnologiyalaridan foydalanishga, qishloq va yarim shaharlarda IT-ga asoslangan ish oʻrinlarini yaratishga, moliyaviy inklyuzivlikni taʼminlash uchun mobil va elektron bankingdan foydalanishga eʼtibor qaratadi.
 Ochiq hukumat va hisob beruvchi maʼmuriyat: Manifestoda aytilishicha, agar saylovlarda hokimiyat tepasiga kelsa, BJP uchun maʼmuriy islohotlar ustuvor boʻladi. Ushbu chora-tadbirlar hukumat hujjatlarini raqamlashtirish, xizmatlarga sanoat, ilmiy doiralar va jamiyatdan tajriba jalb qilish uchun hukumatni ochishni oʻz ichiga oladi. BJP shuningdek, uning boshqaruv modelining oʻziga xos belgilari odamlarga yoʻnaltirilganlik, siyosatga asoslanganlik, vaqt boʻyicha yetkazib berish, minimal hukumat, maksimal boshqaruv boʻlishini taʼkidladi.

Manifestoda BJPning Konstitutsiya doirasida Ayodhya shahridagi Ram ibodatxonasi qurilishini osonlashtirish uchun barcha imkoniyatlarni oʻrganish pozitsiyasi yana bir bor taʼkidlangan. Manifestoda Jammu va Kashmirga alohida maqom beruvchi 370-moddaning bekor qilinishi va yagona Fuqarolik Kodeksining qabul qilinishi kabi boshqa bahsli masalalarga toʻxtalib oʻtildi. Manifestoda oʻsishni jonlantirish va yangi ish oʻrinlari yaratishga katta eʼtibor berilgan, biroq yaratilishi kerak boʻlgan ish oʻrinlari soni haqida sukut saqlagan. U koʻp brendli chakana savdoda toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalarga yoʻl qoʻymasligini aytdi, lekin toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalarga ish oʻrinlari va aktivlarni yaratish, infratuzilmani yaratish va maxsus texnologiyalar va ixtisoslashtirilgan ekspertizalarni olish uchun zarur boʻlgan sohalarda ruxsat berilishi aytildi. Partiya inflyatsiyani tekshirish, moliyaviy intizomni taʼminlash va umidsiz kreditlar koʻpayishi muammosini hal qilish uchun bank sektorini isloh qilish uchun narxlarni barqarorlashtirish jamgʻarmasini tashkil etishga vaʼda berdi. Manifestoda aytilishicha, Himoloy mintaqasini kompleks rivojlantirish uchun maxsus fond yaratiladi. BJP GSTni amalga oshirish uchun barcha shtatlarni bortga jalb qilishga vaʼda berdi. Manifestoda tezyurar poyezdlar tarmogʻining olmos toʻrtburchak loyihasi ishga tushirilishi vaʼda qilingan va u „Sagar Mala“ loyihasi orqali yuk va sanoat yoʻlaklarini rivojlantirish hamda qirgʻoqboʻyi hududlarini rivojlantirishni kuchaytirishga intilgan.

Mitinglar 

BJP tadbirlarni boshqarish kompaniyalari, reklama firmalari mutaxassislarini jalb qilish va maksimal taʼsir koʻrsatish uchun texnologiyadan foydalanish orqali saylov mitinglari gʻoyasini qayta belgilashga harakat qildi. Mitinglar korporativ tadbirlar kabi tashkil etildi, partiya saylovchilar bilan muloqot qilish uchun barcha vositalarni ishga soldi. 26-martdan boshlab Narendra Modi butun mamlakat boʻylab jami 295 ta saylov okrugini qamrab olgan 185 ta „Bharat Vijay“ mitinglarida chiqish qilishni rejalashtirgan. BJPdan bosh vazirlikka nomzod sifatida partiya prezidenti Rajnat Singh ham turli saylov okruglarida 155 dan 160 tagacha saylovoldi mitinglarida chiqish qilishi kutilmoqda. Partiyaning yuqori martabali rahbarlari LK Advani, Sushma Swaraj, Arun Jaitley va Murli Manohar Joshi hamda Madhya-Pradesh, Chhattisgarx, Rajastan va Goa bosh vazirlari ham koʻplab saylov okruglarida saylovoldi tashviqotini olib borishdi.

Deputatlikka nomzodlar 
BJP 427 nomzod va NDAdagi partiyalarni oʻz ichiga olgan jami 543 nomzodni ilgari surdi. Bosh vazirlikka nomzod Narendra Modining nomzodi Uttar-Pradesh shtatining Varanasi shahridan ilgari surildi. Shu bilan birga, Modi ham oʻzining tugʻilgan Gujarat viloyatidagi Vadodaradan maydonga tushadi. LK Advaniga Gujaratdan Gandinagar oʻrni berildi. BJP prezidenti Rajnat Singh Gʻozioboddagi uy saylov okrugidan uzoqda, Laknauga koʻchib oʻtdi. Lok Sabha deputatligi uchun birinchi marta kurashayotgan Arun Jaytli Amritsardan saylangan. Partiya yetakchisi Sushma Swaraj Vidisha oʻz saylov okrugidan saylovda qatnashmoqda. Partiya vitse-prezidenti Smriti Eroni Ameti okrugidan saylangan edi. BJP nomzodi S. Gurumurthy nomzodini koʻrsatish Niligirisdan nomzodlik paytida majburiy shakllarni taqdim etmagani uchun rad etildi.

Bahslari 
Amaldagi deputat Navjot Singh Sidhu saylov okrugi ajratilmaganidan norozi boʻlganligi sababli Amritsarlik Arun Jaitleyning maydonga oʻtishi munozarali edi. Shunga qaramay, u Jaitley uning gurusi boʻlgani uchun qarorni qabul qilishini, lekin boshqa saylov okrugidan nomzodini qoʻymasligini aytdi. Uning rafiqasi, Amritsar Sharqiy Navjot Kaurdan boʻlgan BJP MLA, Jaitlini shaharda kutib oldi. Sidhuga chipta ajratilmaganiga uning Shiromani Akali Dal, Panjob bosh vaziri Parkash Singh Badal va partiya prezidenti Suxbir Singh Badal, shuningdek, BJPning boshqa xodimlari bilan boʻlgan janjali sabab boʻlgani aytildi. Xuddi shunday, Jasvant Singh oʻzining tugʻilgan Rajastan shahridagi Barmerdan joy qidirayotgani haqida xabar berilgan edi. U partiyadan chiqib, mustaqil nomzod sifatida qatnashish bilan tahdid qilgan. 21-mart kuni u Barmerdan mustaqil nomzod sifatida oʻz nomzodlik hujjatlarini topshirdi. Buning oʻrniga, INCning sobiq aʼzolari polkovnik Sonaram Choudhari saylov okrugidan BJP nomzodiga aylandi. Rajasthan Bosh vaziri Vasundhara Raje oʻz nomzodini qoʻyishda Singxga shunday dedi: „Oila bu oila va biz birga boʻlishimiz kerak. Hizbni tark etmang, iltimos, hizb qilgan ishni qabul qiling“. LK Advani Gujarat poytaxti Gandhinagar shahridan oʻz lavozimini egallash qaroridan xafa boʻldi va buning oʻrniga Madhya-Pradeshning Bhopal shahridan yugurishni xohladi.

Chai Pe Charcha 
Chai Pe Charcha (choy ustida munozara uchun hindcha ibora) BJP tomonidan saylov strategi Prashant Kishor tomonidan asos solingan „Masuliyatli boshqaruv uchun fuqarolar“ siyosiy targʻibot guruhi bilan birgalikda tashkil etilgan kampaniya. Narendra Modi sunʼiy yoʻldosh, DTH, internet va mobil aloqadan foydalangan holda oldindan belgilangan joylarda choyxonadagi odamlar bilan muloqot qiladi. „Men Narendra Modini qoʻllab-quvvatlayman“ jamoasi (aʼzolar Vikas Pandey, Vinod Rai, Xitesh Rangra, Devang Deyv, Bijesh Dwiwedy, Hardik Upadhyay, Shailesh Ja va Vikki Giridhar) Chay Pe Charchaga koʻp sonli odamlarni olib kelishga yordam berdi.

Tadbirlar roʻyxati

Men Narendra Modini qoʻllab-quvvatlayman 
"Men Narendra Modini qoʻllab-quvvatlayman" (ISN). Hindistonning Narendra Modini Hindiston Bosh vaziri sifatida qoʻllab-quvvatlovchi ijtimoiy himoya guruhi edi. Harakat aʼzolari Vikas Pandey, Vinod Rai, Xitesh Rangra, Devang Deyv, Bijesh Dviudi, Hardik Upadxyay, Shaylesh Ja va Vikki Giridhar tomonidan asos solingan. ISN saylov paytida yoshlarni safarbar qilish uchun ijtimoiy media vositalaridan foydalangan va qon topshirish lagerlari va siyosiy faollik kabi tashabbuslarni qoʻllab-quvvatlagan.

Facebook’dagi „Men Narendra Modini qoʻllab-quvvatlayman“ fan sahifasi „Siyosiy“ turkumidagi dunyoning eng yaxshi 5 sahifasi qatoriga kirdi, unga 1 million obunachi bor. „Chai Pe Charcha“ning muvaffaqiyatiga koʻp jihatdan ISN jamoasi sabab boʻldi.

Yana qarang 

 Bharatiya Janata partiyasi 2019-yilgi Hindiston umumiy saylovlari uchun kampaniya
 Hindiston Milliy Kongressi 2014-yilgi Hindiston umumiy saylovlari uchun kampaniya

Manbalar

Havolalar 

 Bharatiya Janata partiyasi — 2014-yilgi umumiy saylovlar uchun saylov manifestidir 
 Bharatiya Janata partiyasi — 2014-yilgi umumiy saylovlar uchun nomzodlar roʻyxati 
Pages with unreviewed translations