Granada madrasasi

Granada madrasasi ( , Palacio de la Madraza yoki Madrasa Yusufiya nomi bilan ham tanilgan) Ispaniyaning Andalusiya, Granada shahridagi madrasa boʻlgan. Unga 1349- yilda Granada sultoni Nasriy monarxi Yusuf I tomonidan asos solingan. Bino hozirda Granada universitetining bir qismidir  va Real Academia de Bellas Artes de Nuestra Señora de las Angustias („Gamgin ayolimiz qirollik tasviriy sanʼat akademiyasi“)da joylashgan.

U hozir Calle Oficios nomi bilan tanilgan koʻchada joylashgan. Madrasa shaharning qoq markazida, bosh masjid (hozirgi Granada sobori joylashgan joy) va Alkayseriya yaqinida qurilgan.

Tarix

Nasrid davri 
Madrasaga milodiy 1349-yilda oʻsha paytdagi Granada amiri Nasridiy Yusuf I asos solgan. Madrasalar 11-asrda Saljuqiylar Eronida paydo boʻlgan, soʻngra asta-sekin gʻarbga tarqalib ketgan, oʻsha paytda mintaqaga yangi kiritilgan islomiy muassasaning bir turi edi. Madrasalar birinchi marta 13-asrning oxirlarida Marinidlar hukmronligidagi Marokashda paydo boʻlgan, bu yerda koʻplari shu davrda qurilgan (masalan, Fesdagi Madrasa as-Saffarin va Madrasa al-Attarin ), oʻz navbatida Nasrid madrasasining dizayniga ham taʼsir qilgan. Yusuf I madrasasi Andalusda qurilgani maʼlum boʻlgan yagona yirik madrasadir. (Mamlakatdagi boshqa madrasa avvalroq Malagada qurilgan kichikroq, xususiy madrasa edi.) Boshqa shaharlardagi aksariyat madrasalar kabi Nasrid madrasasi ham shaharning bosh masjidi yonida qurilgan.

Bunday muassasani qurishga turtki, yangi olimlarni tayyorlash va tarbiyalash (ular keyinchalik davlat mutasaddilari boʻlib ham xizmat qilishi mumkin), mavjud muhim olimlarni jalb qilish va Nasrid hukmdorlarining taqvodor musulmonlar sifatidagi oʻz obroʻ-eʼtibori va obroʻsini oshirish boʻlgan. Taʼlimning asosiy yoʻnalishi odatda islom huquqi, arab tili grammatikasi va tegishli fanlar edi. Bu yerda 1354-yilda Ibn Marzuq dars bergan Ibn al-Xatib ham bu yerda ilk talaba edi; ustozlari orasida Ibn al-Fajjor, Ibn Marzuq va Ibn al-Haj (til va huquq), Ibn al-Hakam, shoir Ibn al-Jayyob (noqobillik), Shayx Yahyo ibn Hudayl (tibbiyot va falsafa) bor edi.

Xristian ispan davri 
Ispaniya Granadani bosib olgandan keyin (1492) Madrasa 1499-yil oxiri yoki 1500-yil boshlarigacha oʻz faoliyatini davom ettirdi. Granada amirligi sultoni Boabdil katolik monarxlari Ferdinand va Izabellaga Granada shartnomasi (1491) shartlariga koʻra taslim boʻlgan. Biroq, Granadadagi keyingi voqealar arxiyepiskop Ernando de Talaveraning yaxshi prozelitizm usullarini tubdan oʻzgartirdi. 1499-yilda Alpujarras mintaqasidagi musulmonlar qoʻzgʻoloni Gonsalo Ximenes de Sisnerosga general inkvizitor sifatida Talavera yeparxiyasiga aralashish uchun yoʻl ochdi. Shundan soʻng, 1491-yilgi Granada shartnomasi Izabella va Ferdinand hukumati tomonidan bir tomonlama ravishda oʻz kuchini yoʻqotdi, deb eʼlon qilindi.

Sisneros vaziyatdan foydalanib, Madrasaga hujum qilib, kutubxonasi Bib-Rambla maydoniga olib keldi va ommaviy gulxanda yoqib yuborildi. Bir marta talon-toroj qilingan va yopilgan bino 1500-yilda Ferdinand II tomonidan yangi Casa del Cabildo (shahar maʼmuriyati) qilib tayinlangan. Asl madrasa inshootining aksariyati 1722-1729-yillar oraligʻida buzib tashlangan va oʻrniga shahar meriyasini joylashtirish uchun Xose de Bada tomonidan loyihalashtirilgan yangi barokko binosi qurilgan.

1858-yilda shahar hokimiyati Plaza del Karmenga koʻchib oʻtdi va bino toʻqimachilik ombori sifatida foydalanish uchun sotildi. Oradan ikki yil oʻtib, mehrobning asosiy yozuvi topildi. Echeverría oilasi, binoning egalari, taʼmirlash va tiklash ishlarini bajarish uchun Alhambrani qayta tiklagan oʻsha meʼmor Rafael Kontrerasni yolladilar.

Shahar 20-asrning boshlarida binoni qaytarib sotib oldi, bu esa 1939-yilda keyingi qayta tiklash ishlariga olib keldi. 1942-yilda binoni yangi Instituto de los Reyes Católicos del Consejo Superior de Investigaciones Cientificas („Ilmiy tadqiqotlar Oliy Kengashining Katolik Monarxlari Instituti“)ga aylantirish uchun muvaffaqiyatsiz urinish boʻldi. 1976-yilda bino Granada universiteti tarkibiga kirdi. Bino 20-asrning oxiridan boshlab bir qator restavratsiyadan oʻtdi. 2006-2007-yillarda keng qamrovli arxeologik qazishmalar olib borilgan va bino 2011-yilda foydalanishga topshirilgan

Madrasaning oʻquv dasturi 
Oʻqitiladigan fanlar orasida ilohiyot, huquq, tibbiyot, astronomiya, mantiq, matematika, jumladan, geometriya va mexanika kabilar bor edi.

Ibn Hazm (Fisol) bizga „Andalusiya falsafa maktabi“ning oʻquv dasturi haqida maʼlum bir maʼlumot beradi: "Zakovatingizning ilk mevalarini matematikaga bagʻishlang va uning sonlar xossalarini chuqur oʻrganishdan ilmiy taʼlimni boshlang. Keyin asta-sekin yulduzlarning holatini, osmon sferasining koʻrinadigan shaklini, quyosh, oy va beshta sayyoraning (…) oʻtishini qanday tekshirishni (…) boshqa barcha jismoniy va atmosfera hodisalari va baxtsiz hodisalarini koʻrib chiqing. Bunga yunonlarning baʼzi kitoblarini oʻqishni qoʻshing, ularda ular diskursiv fikrlashni boshqaradigan qonunlarni belgilaydilar''.

Arxitektura

Asl madrasa binosi 

Yusuf I ijodiga xos boʻlganidek, bino ham ajoyib edi. Uning tashqi jabhasi oq marmar bilan qoplangan boʻlib, uning qismlari saqlanib qolgan va Granada arxeologiya muzeyiga koʻchirilgunga qadar tosh sifatida qayta ishlatilgan va ular bugungi kungacha saqlanib qolgan. Kirish eshigi, ehtimol, alfiz bilan oʻralgan taqali kamarli eshikdir. Fasad, kirish tepasidagi alfiz ichida oʻyilgan sheʼriyat va falsafa yozuvlari bilan bezatilgan. Shular jumlasidan: „Agar sen ruhingda ilm olish va gʻaflat soyasidan qochish istagiga joy bersang, unda goʻzal sharaf daraxtini koʻrasan. Oʻqishni buyuklarga yulduzlar kabi porlasin, boʻlmaganlarga esa xuddi shunday yorqinlikni keltiring“

Binoning sxemasi dastlab markazdagi hovuz atrofida tashkil etilgan. Aksariyat madrasalar shu tarzda taqsimlangan va odatda hovli atrofida talabalar uchun xonalar ajratilgan. Nasrid madrasasi hovlisining janubi-sharqiy tomonida namozxona boʻlib, bugungi kunda u asl binoning saqlanib qolgan va tiklangan yagona qismi hisoblanadi. Bezatilgan taqali kamar eshigi orqali kirilgan xona kvadrat boʻlib, har bir tomoni 6,84 metrni tashkil qiladi. U baland shiftga ega va devorlarning taxminan yarmigacha xona kvadratdan sakkizburchak shaklga oʻtadi. Toʻrtburchakdan sakkizburchakga oʻtish xonaning burchaklarida toʻrtta muqarnas bilan oʻyilgan shlyapalar orqali amalga oshiriladi. Devorlarning qolgan qismi, ayniqsa ustki devorlari arabesk va kalligrafik naqshlar bilan murakkab shlyapa bezaklari bilan qoplangan. Yuqori devorlari ham 16 ta deraza bilan teshilgan. Devorlarning tepasida yogʻoch gumbaz shiftidan oldin muqarnas karniz joylashgan.

Rekonkistadan keyingi modifikatsiyalar 

Rekonkista va Cabildoga aylantirilgandan soʻng, binoni kengaytirish uchun qoʻshni uy qoʻshildi. Sakkiz burchakli Mudéjar Sala de Cabildos bu davrda qurilgan; 1513-yilgi bezakda shaharni xristianlar tomonidan bosib olinishiga ishora qiluvchi yozuv mavjud edi. 1554-1556-yillardagi oʻzgarishlardan keyin ham Fransisko Anrikes de Xorkera hovuz va bogʻli verandani tasvirlaydi. Bino katta oʻzgarishlarga duch keldi, ayniqsa 1722-1729-yillarda barokkoning balandligida, shuning uchun bizda mavjud boʻlgan narsa aslida eski binolarning elementlari boʻlgan 18-asr binosidir. Notiqlik yoki mehrob 14-asrning asl nusxasi; Sala de los Caballeros XXIV, kengash xonasi, Mudéjar uslubida va ajoyib artesonado shiftiga ega. Binoning tashqi jabhasi, uning derazalari va kirish eshigi atrofida boy oʻyma bezaklari bilan Churrigueresque uslubida.

Arxeologiya 
2006-2007-yillarda olib borilgan arxeologik qazishmalar natijasida turli xil qoldiqlar, jumladan, XI asrga oid eski binolarning izlari topildi. Hozirgi notiqlik sanʼati ostida ikkita odam dafn etilgani maʼlum boʻldi. Ular, albatta, hech boʻlmaganda 11-asrga va ehtimol Rim davriga toʻgʻri keladi.

Manbalar

Bibliografiya 

  Includes architectural plan, photographs of the archeological excavations, and images obtained with Ground Penetrating Radar.
Madrasalar