Nikola Tesla nomidagi xalqaro aeroport

"Nikola Tesla Belgrad" xalqaro aeroporti ()  Belgrad shahridagi xalqaro aeroport boʻlib, Belgrad aeroporti () yoki Surchin aeroporti () nomi bilan ham tanilgan. U oʻz nomini 2006-yilda taniqli olim va ixtirochi Nikola Tesla sharafiga oldi. Serbiyaning eng yirik va eng gavjum aeroporti Belgrad turar-joyidan 18 km gʻarbda, Surchin jamiyati hududida joylashgan, Srem geografik mintaqasining unumdor erlari bilan oʻralgan.

Aeroport Serbiyaning eng yirik Air Serbia aviakompaniyasi uchun markaz boʻlib xizmat qiladi, kam buydjetli Wizz Air kompaniyasining asosiy aerodromlaridan biri boʻlib, Air Pink, Eagle Express va Prince Aviation havo taksi xizmatlari tomonidan ham foydalaniladi. Aeroport „Aerodrom Nikola Tesla Beograd“ davlat kompaniyasi tomonidan boshqariladi. Aeroport Yevropadan (shu jumladan Rossiyadan) reyslarni qabul qiladi. Sharqdan uchayotgan yoʻlovchilar Belgrad markazini (xususan, Novi Beograd tumani va Chukaritsa jamiyatini) koʻrishadi. Ilgari, yomon ob-havo sharoitida parvozlar Nishga yoʻnaltirilgan edi.

Tarixi

Birinchi aerodromlar 
1910-yilda Banitsa yaqinida birinchi Belgrad aerodromi ochildi. Serbiya aviatsiyasining kashshoflari oʻzlarining parvoz sinovlarini oʻtkazdilar: Simon, Maslenikov, Vidmar va Chermak. 1912-yilda Serbiya havo kuchlari ehtiyojlari uchun yogʻoch angar qurilgan: oʻsha paytda Serbiya harbiy-havo kuchlari Turkiyaga qarshi urushda qatnashgan. 1914-yilda Banitsa aerodromi Serbiya Harbiy-havo kuchlari eskadroni va havo sharlari kompaniyasi uchun bazaga aylandi. Urush tugagandan soʻng, aerodrom Novi-Sad — Belgrad — Nish — Skopye va Belgrad — Sarayevo — Mostar yoʻnalishlari boʻylab havo pochta sifatida foydalanilgan. 1911-yilda Kalemegdan qal’asining quyi qismida yana bir aerodrom ochildi, u erda hozir Belgrad Planetariysi joylashgan.

Panchevodagi aerodrom 
1923-yilda Belgrad shimoli-sharqidagi Panchevoda yangi aerodrom ishga tushdi. Shu bilan birga, CFRNA aviakompaniyasi Belgrad orqali Parij — Istanbul xalqaro reyslarini ochdi. Xuddi shu yili aeroportda havo pochtasi ishlay boshladi. Bundan tashqari, Serblar, Xorvatlar va Slovenlar Qirolligi Harbiy-havo kuchlari akademiyasi tomonidan ishlatilgan. Ikkinchi jahon urushidan soʻng, aerodrom Yugoslaviya havo kuchlari tomonidan, soʻngra uning shtab-kvartirasi Zemundan Panchevoga koʻchirilgandan soʻng UTVA kompaniyasining egaligiga oʻtdi.

Doyno-Poledagi aerodromi (Yangi Belgrad) 
Panchevo Belgraddan yetarlicha uzoqda joylashganligi va Dunayni kesib oʻtish kerakligi sababli, Serblar, Xorvatlar va Slovenlar Qirolligi rasmiylari shaharga yaqinroq boʻlgan yangi aerodrom qurishga qaror qilishdi. Uni hozir Novi- Beograd (Yangi Belgrad) tumani joylashgan Sava daryosi qirgʻogʻiga joylashtirish rejalashtirilgan edi. 1927 yil 25 mart Belgrad xalqaro aeroporti, Doyno-Pole aeroporti nomi bilan ham tanilgan. 1928-yil fevral oyidan boshlab Aeroput mintaqaviy kompaniyasining samolyotlarida muntazam parvozlar amalga oshirila boshlandi. Aeroportda uzunligi 1100 m dan 2900 m gacha boʻlgan toʻrtta uzun uchish-qoʻnish yoʻlagini oʻz ichiga olgan.Aeroportning temir-beton angarini serb olimi Milutin Milankovich loyihalashtirgan . Zamonaviy terminal 1931-yilda ochilgan va 1936-yilda yomon koʻrinishda foydalanish uchun qoʻnish chiroqlari oʻrnatilgan.

Urushdan oldingi yillarda ushbu aerodrom koʻplab havo poygalari, shu jumladan Shlezinger African Air Race uchun nazorat nuqtasi sifatida ishlatilgan. Aeroput, Air France, Deutsche Luft Hansa, KLM, Imperial Airways va Italiya, Avstriya, Vengriya, Ruminiya va Polshaning yetakchi aviakompaniyalarining samolyotlari bu yerga qoʻndi va havoga koʻtarildi. 1941-yil aprel oyida nemislar Yugoslaviyani bosib oldilar va aerodromni egallab, uni Lyuftvaffe uchun bazaga aylantirdilar. 1944-yilda aerodrom Gʻarbiy ittifoqchilar tomonidan bombardimon qilindi va Sovet qoʻshinlarining Belgradga hujumi paytida nemislar qolgan binolarni portlatib yuborishdi. 1944-yil oktyabr oyida aerodrom Sovet va Yugoslaviya saʼy-harakatlari bilan tiklandi va urush oxirigacha u SSSR va Yugoslaviya tomonidan aviatsiyani etkazib berish va texnik xizmat koʻrsatish uchun ishlatilgan.

1945-yil oxiridan boshlab Yugoslaviya Harbiy-havo kuchlarining fuqarolik va yuk samolyotlari aerodromdan ucha boshladi. 1947-yil boshida Jat Airways va JUSTA Belgrad aerodromidan foydalangan holda mintaqaviy va xalqaro reyslarni amalga oshira boshladi va 1948-yildan boshlab Gʻarbiy Yevropa davlatlaridan Belgradga muntazam reyslar tiklandi. Trafikning oʻsishi va yoʻlovchi tashishning yangi davrining boshlanishi munosabati bilan fuqarolik aeroportini kengaytirish zarurati tugʻildi va shu bilan birga, bu yerda Belgradning yangi tumani — Novi-Beogradni qurish rejasi taqdim etildi. Davlat xizmatchilari Belgradning gʻarbiy qismida, Surchin jamiyati hududida, xuddi shu nomdagi markaz yaqinida yangi aeroport qurishga qaror qilishdi. Eski aeroportdan oxirgi parvoz 1964-yilda amalga oshirilgan.

Surchindagi aeroporti 

Yangi aeroportning qurilish maydoni Belgrad markazidan 15 km uzoqlikda joylashgan Surchinskoe platosi edi. Loyihani ishlab chiquvchilarning alohida qarashlari tufayli aeroportni rivojlantirish uchun ikkita shartni bajarish mumkin edi: qurilish maydonchasi navigatsiya, meteorologik, qurilish, texnik va transport talablari uchun ideal edi va uzoq muddatli aeroportga texnik xizmat koʻrsatish uchun barcha sharoitlar mavjud edi. 1958-yil apreldan 1962-yil 28-aprelgacha qurilish ishlari olib borildi va qurilish tugallangan kuni SFRY prezidenti Iosip Iosip Broz Tito aeroportning tantanali ochilish marosimini oʻtkazdi. 3000 m uzunlikdagi uchish-qoʻnish yoʻlagi qurildi, taksilar uchun parallel yoʻl va 16 samolyot uchun beton platformalar. Yoʻlovchi terminalining maydoni 8 ming m² ni tashkil etdi. Shuningdek, yuk omborlari, boshqaruv minorali texnik blok va yordamchi binolar qurildi. Zamonaviy navigatsiya uskunalarini oʻrnatish aeroportga ICAOning barcha talablariga javob berishga va undan eng yuqori tasnifni olishga yordam berdi.

1990-yillarda BMTning xalqaro sanksiyalari tufayli aeroport ishlamay qoldi: sanksiyalar reyslarga ham tegishli edi. Yoʻlovchilar oqimi minimal darajaga tushdi, koʻplab binolarni taʼmirlash kerak edi. 2001-yilda, hukumat oʻzgargandan soʻng, parvozlar qayta tiklandi va yana bir necha yil oʻtgach, ikkinchi terminalni rekonstruktsiya qilish boshlandi. Uchish-qoʻnish yoʻlagi 2005-yilda modernizatsiyadan soʻng IIIb toifasini oldi — bu eng yuqori toifa boʻlib, qalin tuman va kuchli yomgʻir sharoitida samolyotlarning qoʻnish xavfsizligini tasdiqlaydi. 2006-yilda aeroportga jahonga mashhur olim Nikola Tesla nomi berildi. 2010-yilda yangi boshqaruv markazi qurib bitkazildi va 2011-yilda aeroport aktsiyalari birinchi marta Belgrad fond birjasiga qoʻyildi.

Hozirgi kunlarda 
2012-yilda aeroportni modernizatsiya qilish va kengaytirish, xususan, A va C chiqishlari va tranzit hududlarida ishlar boshlandi. Maydoni yana 2750 m² ga kengaytirildi, A va C chiqishlarida teleskopik traplar almashtirildi.2018-yil oxiriga qadar yangi boshqaruv minorasi qurilishini yakunlash rejalashtirilgan: avvalgisi 1962-yilda qurilgan. Kelgusida ikkinchi terminalda yana toʻrtta trap oʻrnatish va maydonni 17 000 m² ga kengaytirish rejalashtirilgan. 2018-yil yanvar oyida Serbiya hukumati aeroportni boshqarish uchun Fransiyaning Vinci Airports kompaniyasiga 501 million yevro miqdorida 25 yillik imtiyoz berdi.

Terminallar 
Ikki terminalning umumiy maydoni 33 000 m² ni tashkil qiladi. Ikkinchi terminal hajmi kattaroq, ikkalasi ham bir-biriga koridor orqali ulangan. Hammasi boʻlib 66 ta nazorat punkti va 27 ta chiqish joyi mavjud boʻlib, ulardan 16 tasi teleskopik trap bilan jihozlangan.

Terminal 1 
1-terminal aeroport qurilishi vaqtida qurilgan. U Yugoslaviya mavjud boʻlgan davrda ichki reyslarni qabul qilgan va Yugoslaviyaning parchalanishidan keyin — Serbiya va Chernogoriya. Keyinchalik arzon aviakompaniyalar va charter aviakompaniyalar tomonidan xalqaro reyslar uchun foydalanilgan. 2016 va 2017-yillarda terminal yangilandi.

Terminal 2 
2-terminal 1979-yilda aeroportdagi yoʻlovchilar oqimining oʻsishi tufayli qurilgan. Imkoniyati — 5 million yoʻlovchi. Terminal tarkibiga maʼmuriy idoralar, transfer stollari va boj olinmaydigan doʻkonlar kiradi. Terminal 2004—2006-yillarda rekonstruksiya qilingan (kelish va joʻnash joylari yangilangan) va 2012—2013-yillarda (C platformasi kengaytirilgan). 1-terminaldan yaqin kelajakda xorijiy aviakompaniyalar, 2-terminaldan esa Air Serbia va Etihad Airways Partners tomonidan foydalaniladi, deb hisoblaniladi.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Yoʻlovchilar uchun 
2017-yil dekabr holatiga koʻra maʼlumotlar.

Yuk tashish 
2017-yil oktyabr holatiga koʻra maʼlumotlar.

Statistika

Trafik

Eng tez-tez uchraydigan marshrutlar

Eng yuklangan avialiniyalar

Xizmatlar

Xavfsizlik 
Nikola Tesla aeroporti kelgan va ketayotgan yoʻlovchilar uchun faqat bitta yoʻlak bilan qurilgan. Natijada, nazorat punktlari markazda emas, balki chiqish joylarida oʻrnatiladi. Pasport nazorati ikkita kirishda va koridordan yagona chiqishda amalga oshiriladi. Yoʻlovchilar pasport nazoratidan majburiy ravishda oʻtadilar. Yoʻlakka kiraverishda qoʻshimcha xavfsizlik choralari koʻrildi, biroq 2013-yilda ular xavfsizlikni taʼminlash va yoʻlovchilarga xalaqit berish uchun yetarli emasligi sababli bekor qilindi. 2007-yildan boshlab aeroport terminali oldida avtomashinalarni qoʻyish taqiqlangan: mashinalarni faqat toʻxtash joyiga qoʻyish mumkin.Xavfsizlik choralari  koʻrilgan ).

Dam olish 
2011-yilda aeroportda Business Club ochildi — 30 kishiga moʻljallangan 250 m² dam olish maskani. Aeroportda shuningdek, alohida roʻyxatga olish va hujjatlarni tekshirish punktlariga ega VIP zonasi mavjud boʻlib, u uchta xonadan iborat: dam olish xonasi, matbuot anjumani zali va prezidentlik xonasi (umumiy maydoni 500 m²). VIP maydoni VIP mehmonlar kelganda matbuot markazi sifatida ishlatiladi. Air Serbia Premium Lounge Air Serbia va Etihad Airways reyslarida biznes-klassda sayohat qiluvchi yoʻlovchilar uchun kuniga 24 soat ochiq.

Marshrutlar

Avtomobil 
Aeroportga A3 avtomagistrali orqali eng yaqin chorraha orqali borish mumkin. Razvilkaning gʻarbiy tomonida aeroportga nazorat punkti mavjud, siz Belgrad uyqu zonasiga va Belgrad aylanma yoʻliga toʻsiqlarsiz va nazorat punktlarisiz kirishingiz mumkin.

Avtobus

Taksi 
Aeroportdan shaharga yoʻlovchilarni olib boradigan taksilar mavjud.

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy sayt (serb. )
Serbiya aeroportlari
Belgrad transporti
Insonlar sharafiga nomlangan aeroportlar
Aeroportlar
Serbiya