MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
O‘zbekiston xokkey federatsiyasi

Oʻzbekiston xokkey federatsiyasi () ― Oʻzbekistonda shayba bilan xokkey musobaqalarini oʻtkazish, ushbu sport turini Oʻzbekistonda targʻib qilish va boshqarish bilan shugʻullanuvchi tashkilot. U dastlab 2013-yil dekabr oyida tashkil etilgan, ammo keyinchalik ishlamagan. 2018-yil 28-martda qayta yaratilgan.

2019-yil 26-sentabrdan Xalqaro shaybali xokkey federatsiyasi aʼzosi.

Mamlakatda 4 ta muz katok va 369 nafar oʻyinchi (shundan 113 nafari kattalar) bor.

Federatsiyaning ustuvor rejalari qatorida Oʻzbekistonning bir qancha shaharlarida, jumladan, Toshkent, Samarqand, Qarshi va Andijonda muz saroylari va katok barpo etish bor. Besh yil muddatda yoshlarni muzda xokkeyga qiziqtirish, xokkey jamoalari tashkil etilishini ragʻbatlantirish, natijada Xokkey boʻyicha Oʻzbekiston chempionatini boshlash maqsadida xokkey sportini jonlantirish maqsadida mamlakatimizning har bir hududida xokkeyni rivojlantirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish rejalashtirilgan. Rejaga koʻra, 2020-yilda besh yosh toifasida klub jamoalari oʻrtasida shaybali xokkey boʻyicha Oʻzbekiston chempionatini oʻtkazishni boshlash rejalashtirilgan.

Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida „Humo Arena“ yirik muz saroyi qurildi, uning asosiy muz arenasi 12500 nafargacha tomoshabinga, qoʻshimcha muz arenasi esa 300 nafar tomoshabinga moʻljallangan. Bundan tashqari, 2019-yil 1-fevral kuni 8-fevraldan 16-aprelgacha xokkey boʻyicha birinchi Oʻzbekiston chempionati boʻlib oʻtgan Ice City koʻngilochar majmuasida tabiiy muzga ega Olimpiya standartidagi „Frozen Lake“ muz maydoni ochildi.

Oʻzbekistondagi eng mashhur xokkey klubi 1971-yilda tashkil etilgan Toshkentning „Binokor“ klubi boʻlib, u Sovet davrida SSSR chempionatining Birinchi ligasida, ayrim mavsumlarda esa SSSR Ikkinchi ligasida ishtirok etgan. 1988-yilda klub tarqatib yuborildi va faqat 2013-yilda oʻsha yili tashkil etilgan Oʻzbekiston Xokkey Ligasida (OʻXL) ishtirok etish uchun qayta tiklandi, birinchi mavsum nomaʼlum sabablarga koʻra birinchi davradan keyin davom ettirilmadi. 2017-yilning kuzida bir qator ommaviy axborot vositalarida Binokorning Kontinental Xokkey Ligasida (KXL) ishtirok etishi mumkinligi haqida maʼlumotlar paydo boʻldi.

Xokkey boʻyicha Oʻzbekiston terma jamoasi ham 1991-yildan keyin birorta ham oʻyin oʻtkazmagan va faqat sovet davrida mavjud edi.

Manbalar

Havolalar 
 
 
 
 
  
Oʻzbekistonda xokkey
Oʻzbekistonda Sport Federatsiyalari
Osiyodagi xokkey federatsiyalari
Xalqaro xokkey federatsiyasi a‘zolari
Sinko de Mayo

Sinko de Mayo ( — beshinchi may) — Meksika milliy bayrami, 1862-yil 5-mayda Puebla jangida Meksika qoʻshinlarining gʻalabasi xotirasiga bagʻishlangan.

Meksikada Puebla jangining yilligi asosan Pueblaning oʻzida nishonlanadi va umumdavlat bayram hisoblanmaydi.

1950-yillardan bu bayram AQShda (asosan janubiy shtatlarning ispaniylari tomonidan, Meksikaga tegishli boʻlgan, biroq keyinchalik Meksika-Amerika urushi natijasida Qoʻshma Shtatlar tomonidan qoʻshib olingan hududlarda) (Kaliforniya, Arizona, Nyu-Meksiko va Texas) keng nishonlanadi. AQShda Sinko de Mayo koʻpincha „Meksika faxri kuni“ yoki „Lotin Amerikasi faxri kuni“ deb nomlanadi. Bundan tashqari, 5-may Meksikaning Mustaqillik kuni degan notoʻgʻri tushuncha mavjud.

Ushbu bayram baʼzan Meksikadagi Avliyo Patrik kunining ekvivalenti deb ataladi. U Meksika taomlari, milliy musiqa va raqs bilan nishonlanadi. Shu kuni katta festivallar va karnavallar oʻtkaziladi. Baʼzi hududlarda bayram butun bir haftaga choʻzilishi mumkin. Eng mashhur Sinko de Mayo festivallari Chikago, Denver, Portlend va Sent-Polda boʻlib oʻtadi.

Sinko de Mayo bayrami koʻpincha spirtli ichimliklarni isteʼmol qilish bilan birga boʻlganligi sababli, ingliz tilida bayramning hazil nomi tarqaldi — Sinko de Drinko. Tanqidchilarning taʼkidlashicha, Sinko de Mayoning meksika alkogolli ichimliklar tarqalishi bilan bogʻliqligi bayramni turli etnik guruhlar orasida yanada mashhur qiladi, lekin ayni paytda meksikaliklar haqida salbiy stereotiplar manbai boʻlib qoladi.

Havolalar  
 Синко де Майо — День победы при Пуэбло

Manbalar 

 Meksika Bayramlari
 AQSh dam olish kunlari
 dam olish 5-may
Avtomata

Avtomata () yunon mifologiyasi qahramoni, ellikta Danaidlar — Argos qiroli Danay qizlaridan biri. Yegiptiad Busiris va Arxitelning rafiqasi.

Mifologiyada 

Avtomata Liviya qiroli Danay va uning rafiqasi Yevropaning qizi boʻlgan. U Yegiptiad amakivachchalari Danaidlarga uylanishni xohlashgani, Danayga esa kuyovi qoʻlida oʻlishi bashorat qilingani sababli ulardan otasi va opa-singillari bilan birga Liviyadan Elladaga 50 eshkakli kemada qochib ketdi. Yegiptiadlar Argosda qochqinlarni quvib yetib, ularni nikohga majburladilar; Avtomata Busirisning xotiniga aylandi. Biroq, u birinchi toʻy oqshomidayoq erini sochlariga yashiringan xanjar yoki igna bilan oʻldiradi va Gipermnestradan tashqari barcha opa-singillari ham xuddi shunday qilishadi. Ular oʻliklarning boshlarini Lern daryosi qirgʻogʻiga koʻmdilar, jasadlarni esa shahar devori tashqarisiga koʻmdilar. Shundan soʻng, Danaidlar Lern koʻli suvlarida tozalanish marosimini oʻtkazdilar. Oʻsha kuniyoq Danay yugurish musobaqalarida gʻolib boʻlganlar orasidan ularga yangi erlar topdi. Pavsaniyning soʻzlariga koʻra, Avtomata Argosga Ftiotidadan kelgan Axeyning oʻgʻli Arxitelning xotiniga aylanadi.

Avtomata oʻlimidan soʻng opa-singillari bilan birga erini oʻldirganligi uchun jazolandi: yerosti dunyosida u abadiy teshik bochkaga suv quyib turadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 
Argolide Afsonalari
Avtonoya

Avtonoya ( „qaysar“) — Kadmus va Garmoniyaning toʻngʻich qizi, Agava, Ino va Semelening opasi, Aristeyning rafiqasi, Aktaeonning onasi.

Penfeyni tilka-pora qilgan vakxantlar orasida boʻlgan.

Oʻgʻli Akteonning oʻlimidan qaygʻuga tushib, Fivdan Ereniy qishlogʻiga (Megar yaqinida) koʻchib oʻtdi, u yerda uning qabr ustidagi yodgorlik koʻrsatilgan.

Yupiter yoʻldoshi Yevropadagi Avtonoya chizigʻi uning sharafiga nomlangan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 Beotiya Afsonalari
Agamed

Agamed ( „yaxshi oʻylab topuvchi“) — qadimgi yunon mifologiyasida Beotian, Orxomen qiroli Erginning oʻgʻli (yoki, Evmelning fikricha, Apollon va Epikastaning oʻgʻli).

Mifologiyada — mashhur (oʻz ukasi Trofoniy bilan birga) Delfdagi Apollon, Mantinadagi Poseydon ibodatxonalari, Fivdagi Amfitrion saroyi (Alkmenaning toʻy yotoqxonalari bilan), qirol Giriey va Avgiylarning xazinalari meʼmori va quruvchisi.

Agamedning oʻlimining bir nechta versiyalari mavjud.

Pavsaniyning yozishicha, Giriey xazinasini qurishda aka-ukalar devordagi toshni tashqaridan olish mumkin boʻlishi uchun uni boʻsh qoldirishgan. Giriey, uning xazinalari qulf va muhrlar buzilmagan holda talon-toroj qilinayotganini payqab, xazinaga tuzoq qoʻyadi; Gʻaznaga kirgan Agamed tuzoqqa tushib qoladi va Trofoniy akasini kutayotgan azobli qatlning oldini olish uchun, shuningdek, uni tanib qolishlaridan qoʻrqib Agamedning boshini kesib tashlaydi.

Pindar va Plutarx ga koʻra, Delfda ibodatxona qurayotib, aka-ukalar Apollondan mukofot soʻrashadi; u yettinchi kuni mukofot olishlarini aytadi — va yettinchi kuni aka-ukalar uyqusida vafot etadilar.

Manbalar

Yana qarang 
 Agameda

Havolalar 
 Агамед // mythology.sgu.ru
qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Agameda (Avgiy qizi)

Agameda (, miloddan avvalgi XII-asr), Gomerning soʻzlariga koʻra — yer yuzidagi barcha oʻsimliklarning shifobaxsh xususiyatlari bilan tanish boʻlgan yunon shifokori. U Elid shahrida tugʻilgan, epeylarning shohi Avgeyning toʻngʻich qizi boʻlgan. Elid va Pilos oʻrtasidagi urush jangida Pilos shohi Nestor tomonidan birinchi boʻlib oʻldirilgan Muliyga () turmushga chiqqan. Rim yozuvchisi Gay Yuliy Giginning yozishicha, u Poseydondan uchta oʻgʻil tugʻgan: Bel (), Aktyor () va Diktis (). Shoirlar Feokrit va Sekst Propersiuy uni Perimeda () deb atashadi. Ellinistik davrda (miloddan avvalgi IV-I asrlar) Agameda Tsirseya yoki Medeyaga oʻxshash sehrgar sifatida qabul qilina boshlangan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
ayol olimlar
Agameda (Makariya qizi)

Agameda () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon.

Makariyaning qizi, shuningdek, uni Gerkules va Deyaniraning qizi Pirra deb ham atashgan. Pirra yaqinidagi Lesbosdagi joy va buloq uning nomi bilan atalgan. Pliniy davrida bu shahar allaqachon mavjud boʻlmagan, lekin nisbatan yaqinda uning xarobalari Vunaros (grekcha Βούναρος) deb nomlangan kichik tepalikda, qadimgi Pirradan uch kilometr shimolda topilgan.

Yana qarang 
 Egey orollari afsonalaridan qahramonlar roʻyxati

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Robb boshlangʻich maktabida otishma

2022-yilning 24-may kuni 18 yoshli Salvador Ramos Texasning Uvalde shahridagi Robb boshlangʻich maktabida 19 nafar oʻquvchi va ikki oʻqituvchini otib oʻldirgan, yana 17 nafarini yaralagan edi. Oʻsha kuni yaqin atrofdagi oʻrta maktab oʻquvchisi Ramos janjaldan keyin buvisining yuziga otib, uni ogʻir yaralagan. Taxminan 12 daqiqa davomida maktab tashqarisida oʻq uzgandan soʻng u hech qanday qurolli qarshilikka duch kelmay, miltiq va toʻpponcha bilan qurollangan Robb boshlangʻich maktabining sinfiga kirgan. Ramos oʻzini sinf xonasiga qamab qoʻydi va u yerda bir soat ichida qurbonlarini oʻldirdi, shundan soʻng AQSh chegara xizmati xodimi uni otib oʻldirdi.

Huquq-tartibot idoralari xodimlari javob berishning kechikishini ishchi kuchi yetishmasligi bilan izohladi. Politsiyaga birinchi yordam koʻrsatgan xodimlar otishma boʻyicha harakat qilgani uchun keng tanqidlarga uchradi. Rasmiylar, shuningdek, oʻz harakatlari haqida ziddiyatli va boʻrttirilgan xabarlar bergan.

Otishma ortidagi aniq maqsad aniqlanmagan. Bu 2007-yilda Virginia Tech va 2012-yilda Sandy Huk boshlangʻich maktabidagi otishmadan keyin Amerika maktabidagi uchinchi eng halokatli otishma va Texas shtatidagi eng halokatli otishmadir.

Qurbon boʻlganlar 

Otishmada 19 nafar talaba va ikki oʻqituvchi halok boʻlgan. Ismning oldida kishining yoshi keltirilgan:

 Nevaeh Bravo, 10
 Jacklyn Jaylen Cazares, 10
 Makenna Elrod, 10
 Jose Flores, 10
 Eliana Garcia, 9
 Irma Garcia, 48
 Uziyah Garcia, 9
 Amerie Jo Garza, 10
 Xavier Javier Lopez, 10
 Jayce Carmelo Luevanos, 10
 Tess Marie Mata, 10
 Miranda Mathis, 11
 Eva Mireles, 44
 Alithia Ramirez, 10
 Annabell Guadalupe Rodriguez, 10
 Maite Yuleana Rodriguez, 10
 Alexandria Aniyah Rubio, 10
 Layla Salazar, 10
 Jailah Nicole Silguero, 11
 Eliahana Cruz Torres, 10
 Rogelio Torres, 10

Bolalar ikkinchi, uchinchi va toʻrtinchi sinflarda oʻqigan. Oʻqituvchilar Irma Garsiya va Eva Mireles oʻsha toʻrtinchi sinfda dars berishgan. Uvalde Memorial kasalxonasi bosh direktorining xabar berishicha, otishma ortidan 11 bola va yana uch kishi shoshilinch tibbiy yordamga yotqizilgan. Toʻrt nafari qoʻyib yuborilgan, ikkitasi faqat erkak va ayol deb taʼriflangan, yetib kelgach vafot etgan. Yana bir qancha qurbonlar San-Antoniodagi universitet kasalxonasiga yetkazilgan. 17 kishi, jumladan, ikki politsiyachi yaralangani xabar qilingan. Abbotning aytishicha, ikki ofitser oʻqdan otilgan, ammo jiddiy jarohat olmagan.

Manbalar
İbrahim Bey I

İbrahim Bey I () — 1291-1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligining asoschisi Yaman Candarning nabirasi. Ibrahim Bey ushbu beklikni 1340-1345-yillar orasida boshqargan.

Tarix 
Ibrahim Beyning bobosi Yaman Candar 1291-yilda beklikka asos solgan boʻlib, 1309-yil, oʻlimiga qadar bek sifatida davlatni boshqargan. Oʻlimidan soʻng, Ibrahim Beyning otasi Süleyman Bey I beklik taxtiga chiqdi. Pervaneoğlu Gazi Çelebi oʻgʻil farzandi boʻlmaganligi uchun Suleyman Bey hokimiyatini tan oldi. Gazi 1322-yilda vafot etganidan keyin, Sinopda qizi oʻz bekligini eʼlon qilai. Ammo Suleyman Bey qizni oʻldirtirdi va Sinop shahri butunlay Candaroğulları bekligi tarkibiga qoʻshib oldi. Sinopda 1322-yildan 1340-yilga qadar Ibrahim Bey hokimlik qildi. 1340-yilda otasi vafot etgach, beklik taxtiga chiqdi.

Ibrahim Bey 1340-1345-yillar orasida hukmdorlik qilgan boʻlib, uning beklik davri haqida deyarli maʼlumotlar uchramaydi. Ukasi Çobanning taxt vorisi deb eʼlon qilinishi ortidan, taxtni egallash uchun isyon koʻtaradi va beklik taxtiga oʻtiradi.
Ibrohim bekning onasi Ibn Battuta shaharga kelganidan 4 kun oʻtib vafot etgan. Bu dafn marosimida Ibn Battuta ham qatnashgan boʻlib, motam 40 kun davom etgani, askarlar kiyimini chappa kiyib yurgani, har kuni ovqat tarqatilganini yozgan.

Ibrahim Bey Qora dengizda Venetsiya va Genuya flotlarini bir necha marta magʻlubiyatga uchratgan. Al-Umari yozishicha, Ibrohim Beyning koʻplab qal’alari bor boʻlgan va uning davrida ham bobosi va otasi davridagi kabi Mamluklar davlati bilan aloqalar doʻstona boʻlgan.

Ibrahim Bey 1345-yilda vafot etganidan keyin, taxtga amakisi Yakup Bey chiqqan.

Manbalar 

Candaroğulları bekligi
Kastamonu tarixi
1345-yilda vafot etganlar
Agar

Agar (, Hojar, darbadar ayol; ; ; , Hajjar) — misrlik, qul, Soraning farzandsizligi davridagi xizmatkori, Avraamning kanizagi boʻlib, unga oʻgʻli Ismoilni dunyoga keltirgan.

Avraamning Soradan boʻlgan oʻgʻli Ishoq ulgʻaygach, Agar Ismoil bilan birga Soraning talabi bilan Avraamning xonadonidan haydab chiqarildi.

Agar janubga borib, Arab choʻliga joylashdi, u yerda Ismoil keyinchalik ismoiliylar (oʻz nomiga koʻra) va agariylar (onasining ismiga koʻra) laqabli arab qabilalarining asoschisiga aylandi. Anʼanaga koʻra arablarning ajdodi hisoblangan Ismoilning onasi sifatida Agar arab rivoyatlarida muhim oʻrin tutadi.

Arab adabiyotida Agar haqidagi koʻplab rivoyatlar saqlanib qolgan, rassomlik sanʼatida Agar va Ismoilning Ibrohim alayhissalomning xonadonidan quvib chiqarilishi sahnasi barcha davr rassomlari tomonidan qayta-qayta chizilgan.

1909-yilda kashf etilgan Agar asteroidi (682) Agar sharafiga nomlangan.

Qur’onda 
Islom rivoyatlarida Agar Hojar () deb nomlanadi. Xuddi Bibliya hikoyasida boʻlgani kabi, Hojar Avraamning (Ibrohim paygʻambar) xotini va uning katta oʻgʻli Izmoilning (Ismoil) onasi. U Misr fir’avnining qizi boʻlgan.

Sora Ibrohim bilan birga Bobildan Misrga yetib kelganida, Misr fir’avni unga Hojarni beradi va u uni oʻziga xizmatkor qilib oladi. Sora uzoq vaqt farzand koʻrmaydi va shuning uchun oʻzi Ibrohimga Hojarga uylanishni tavsiya qiladi. Hojar Ibrohimdan Ismoil oʻgʻlini tugʻganidan keyin Sora chaqaloqqa ham, Hojarga ham hasad qiladi. Shu sababdan Alloh taolo Ibrohim alayhissalomga ona va oʻgʻilni Makkaga olib borishni va u yerda qoldirishni buyurdi. Ibrohim alayhissalom itoat qilib, ularni suvsiz sahroga olib bordi va oʻzi uyiga qaytdi. Oradan biroz vaqt oʻtgach, Hojarning suvi tugab, suv izlashga majbur boʻladi. Shu payt jajji Ismoilning oyogʻi ostidan buloq paydo boʻlib, u Zamzam deb ataladi.

Hojar va Ismoil Zamzam yaqinida joylashdilar va bir muncha vaqt oʻtgach, Yamanning Jurhumiy qabilasi Makka hududiga yaqinlashdi. Ular Hojardan bu yerga joylashish uchun ruxsat soʻrashdi, u esa qolishga ruxsat berdi. Balogʻat yoshiga yetgan Ismoil jurhumiy ayolga uylanib, undan 12 nafar oʻgʻil koʻrdi. Hojar vafot etib, Hijr hududidagi Kaʼba yaqiniga dafn qilindi.

Kinodagi obraz 

 „Bibliya“ (Italiya, AQSh, 1966), rejissor Jon Xyuston. Agar rolida — Zoya Sallis
 „Avraam: imon qoʻriqchisi“ (AQSh, Italiya, Buyuk Britaniya, 1994), rejissor Jozef Sarjent. Agar rolida — Karolina Rosi

Manbalar

Havolalar 
 Агарь — статья из Электронной еврейской энциклопедии
 Лопухин А. П. Агарь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
 Али-заде А. А. Хаджар // Исламский энциклопедический словарь. — М. : Ансар, 2007. — С. 827. — ISBN 978-5-98443-025-8. (CC BY-SA 3.0)
Ayollar Besh Kitob
Qullar
 Ibrohim
Ibtido Kitob Belgilar
 Kanizeler va konkubinlar
farishtalar bilan muloqot
SS Oqqushsimon Yulduz

SS Oqqushsimon (UGSS) oʻzgaruvchan yulduz ilk kashf etilgan SS Oqqush nomi bilan atalgan mitti yangi yulduzlarni uchta kichik toifadan biridir. Ushbu yulduzlar amplitudasi 2m dan 6m gacha boʻlgan porlashlarni hosil qiladi, 1 dan 2 kungacha davom etib, soʻng bir necha kundan keyin asl koʻrinishiga qaytadi. Porlash orasidagi oʻrtacha interval 10 kundan bir necha yilgacha. Aksariyat SS Oqqush yulduzlari turli xil qisqa va uzun chaqnashlarning aralashmasini koʻrsatsa ham, ikkinchisi SU Katta Ayiq yulduzlarining supermaksimasidan sezilarli darajada farq qiladi.

1970-yillarda birinchi boʻlib J. Smak, keyin esa J. Osaki saqlash diski gipotezasi bilan chiqdi, unda „sovuq“ yulduzdan diskka materiya oqimi doimiy tezlikda sodir boʻladi, materiya diskda toʻplanadi va vaqti-vaqti bilan oq mitti yuzasiga tashlanadi. Yonuvchanlik diskning baʼzi (oʻsha paytda hali aniqlanmagan) beqarorligi tufayli diskdan oqib oʻtadigan materiya tezligining oshishi natijasida yuzaga keladi. Keyinchalik F. Mayer va E. Meyer-Hofmeister mitti nova disklarning termal beqarorligi mexanizmini taklif qildi. Disk ikkita barqaror holatda boʻlishi mumkin. „Sovuq“ holatda diskdagi vodorod neytral hisoblanadi. Disk moddasining yopishqoqligi past va oq mitti ustiga toʻplanish tezligi nisbatan past. Ikkilik tizimning qizil komponentidan oqib chiqadigan massaning asosiy qismi diskda toʻplanadi, uning massasi va sirt zichligi asta-sekin oʻsib boradi. Nihoyat, sirt zichligi kritik qiymatga etadi. Yuqori sirt zichligida disk sovuq holatda boʻlolmaydi, „issiq“ disk holatiga oʻtish sodir boʻladi. Diskdagi vodorod endi ionlangan. Bunday holda, zichlanish keskin oshadi, toʻplanish tezligi oshadi va mitti portlashi paydo boʻladi. Biroz vaqt oʻtgach, kritik sirt zichligiga erishiladi, disk „sovuq“ holatga qaytadi va miltillash tugaydi. Taʼriflangan holat koʻp marta takrorlanadi, bu UGSS tipidagi mitti novalarning kvazi-davriy portlashlari deb tushuntiradi.

Yana qarang 
 SU Ursa Major kabi oʻzgaruvchan yulduzlar
 Z tipidagi oʻzgaruvchan yulduzlar Jirafa

Manbalar 

mitti yangi
 argumentlar yulduzlar
Yulduz turkumlari
NT Kassiopei

NT Kassiopei (HT Cassiopeiae, HT Cas) — Kassiopei yulduz turkumidagi mitti nova. Tizimning asosiy yulduzi M spektral tipidagi yulduz, tizimning ikkinchi komponenti esa oq mitti.

Xususiyatlari 

NT Kassiopei porlashi odatda yiliga ikki yoki uch marta sodir boʻladi. Yonish vaqtida uning zohiriy magnitudasi 16 balldan 12 ballgacha koʻtariladi. Maksimal qiymatga koʻtarilish faqat bir kun davom etadi. Yonish paytida yorugʻlik tizimning orbital davriga bogʻliq ravishda muntazam ravishda kattalikning oʻndan bir necha qismiga oʻzgarib turadi. NT Kassiopeiaedagi ikkita yulduz 106 daqiqada bir-birini aylanib chiqadi. Va tizimdagi ikkilamchi yulduzning orbital aylanish tezligi 28 ga teng 500 km/min. NT Kassiopeini yanada qiziqarli ob’ektga aylantiradigan narsa shundaki, ikkilik tizimning orbital tekisligi Yer tomon ishora qiladi. Bu shuni anglatadiki, biz har 106 daqiqada yorqinroq oq mitti va toʻplanish diski tomonidan xiralashgan asosiy ketma-ketlik yulduzi tutilishini koʻrishimiz mumkin. Shuningdek, yulduz tizimi flikering (miltillovchi) — kataklizm oʻzgaruvchilari faoliyatining barcha bosqichlarida kuzatiladigan oʻrtacha yorqinlikning oʻzgarishini koʻrsatadi. Miltillovchi amplituda kattalikning bir necha oʻndan biriga toʻgʻri keladi va xarakterli vaqtlar soniyalardan oʻnlab daqiqalargacha. Odatda, jim boʻlgan mitti novalarda miltillash amplitudasining ortishi tendentsiyasi, shuningdek, diskdagi „issiq nuqta“ ning pastki birikmasi paytida orbital yorugʻlik egri chizigʻida tepalik paydo boʻlishi tendentsiyasi mavjud. tutilish paytida kuchli pasayish. Yangi Mitti NT Kassiopei tutilishining batafsil kuzatuvlari shuni koʻrsatadiki, miltillashning asosiy manbai oq mitti yaqinidagi qizdirilgan ichki disk yoki diskdagi „issiq nuqta“.

Manbalar 

Qoʻshaloq yulduzlar
Yakup Bey

Yakup Bey () — 1291-1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligining asoschisi Yaman Candarning kichik oʻgʻli. Yakup Bey ushbu beklikni 1345-1346-yillar orasida boshqargan.

Tarix 
Yakup Beyning otasi Yaman Candar 1291-yilda beklikka asos solgan boʻlib, 1309-yil, oʻlimiga qadar bek sifatida davlatni boshqargan. Oʻlimidan soʻng, Yakup Beyning katta akasi Süleyman Bey I beklik taxtiga chiqdi. Akasi 1322-yilda Sinopni egallaganida, oʻgʻli Ibrahim Beyni u yerga hokiim etib tayinladi. 1340-yilda Süleyman Bey I vafot etganidan keyin, jiyani İbrahim Bey I Candaroğulları bekligi taxtiga chiqdi. 1345-yilda jiyani ham vafot etdi va baʼzi tarixchilarning manbasiga koʻra, Yakup Bey beklikning yangi bekiga aylandi. Ammo bek boʻlgan, boʻlmagani haqida juda kuchli dalillar mavjud emas va Yakup Bey beklik davri tarixchilar tomonidan eng koʻp muhokama qilinadigan mavzulardan biri hisoblanadi. Tarixda uning ismini ajdodi Kemâleddin İsmâil Beyning fiqh asarlarida uchratish mumkin. Bundan tashqari, uning ismi oʻgʻli Emir Adil Beyning 1374-yildagi nizomida zikr qilingan.

Ibn Battuta Süleyman Bey I davrida beklikka kelgan boʻlib, oʻzining sayohatnoma asarida Kastamonudagi baʼzi odatlar haqida gapirar ekan, katta, uch qavatli masjid haqida gapirib oʻtgan. Masjidning eng ust qavatida beklik valiahdi va aholi, ikkinchi qavatida sultonning yaqin odamlari va aholining eng obroʻli kishilari, eng pastki qavatda esa Sulton bilan ulamo va „Afandi“ nomi bilan xalq orasida tanilgan ukasi namoz oʻqiganligini aytib oʻtgan. Bu yerda „Afandi“ deb nomlanayotgan bekning ukasi, katta ehtimol bilan Yakup Beydir.

Manbalar 

Candaroğulları bekligi
Kastamonu tarixi
1345-yilda vafot etganlar
Amorf

Amorf bu moddaning holati hisoblanadi — kristall va gazsimon holatlar orasidagi oraliq holat boʻlib, zarralar kristalldagidek tartibli joylashmagan, lekin gazdagidan tartibliroq joylashgan boʻladi. Baʼzi eski maqolalar va kitoblarda bu atama shisha bilan sinonim sifatida ishlatilgan. Biroq, bugungi kunda „oynasimon qattiq“ yoki „amorf qattiq“ umumiy tushuncha sifatida qaraladi va shisha alohida holat hisoblanadi: shisha amorf qattiq moddadir. Polimerlar koʻpincha amorf boʻladi

Amorf jismlar nima

Amorf jismlar boʻlinishda kristalli yuzlar hosil qilmaydi. Bunday jismlarda zarrachalar bir-birining yonida boʻladi va qatʼiy tartibga ega emas. Shuning uchun, ular juda yopishqoq yoki juda qalin. Amorf jismlarning yopishqoqligi haroratning uzluksiz funksiyasidir. Tashqi taʼsirlar ostida amorf jismlar bir vaqtning oʻzida qattiq jismlar singari elastik boʻladi, suyuqlik esa suyuqlik kabi. Agar zarba qisqa muddatli boʻlsa, unda kuchli zarba bilan ular qattiq moddalar singari boʻlaklarga boʻlinadi. Agar zarba juda uzoq boʻlsa, unda ular oqadi. Shunday qilib, masalan, qatron qattiq yuzaga joylashtirilgan boʻlsa, u yoyila boshlaydi. Bundan tashqari, uning harorati qanchalik baland boʻlsa, u shunchalik tez tarqaladi.Agar idish amorf tananing mayda qismlari bilan toʻldirilgan boʻlsa, unda bir muncha vaqt oʻtgach, bu qismlar bir butunga birlashib, idish shaklini oladi. Bu, masalan, qatronlar uchun, Amorf jismlar aniqlangan erish nuqtasiga ega emas. Buning oʻrniga ular yumshatuvchi harorat oraligʻiga ega. Isitganda ular asta-sekin suyuq holatga aylanadi. Amorf moddalar ikki holatda boʻlishi mumkin: shishasimon yoki eritilgan. Birinchi holatga past harorat, ikkinchisiga yuqori harorat sabab boʻlishi mumkin. Amorf jismlarning yopishqoqligi haroratga ham bogʻliq: harorat qancha past boʻlsa, yopishqoqlik shunchalik yuqori boʻladi va aksincha. Shuningdek, amorf jismlar izotropdir. Ular uchun fizik xususiyatlar barcha yoʻnalishlarda bir xil, tabiiy sharoitlarda ular toʻgʻri geometrik shaklga ega emaslar. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, ularning tuzilishi suyuqliklarnikiga oʻxshashdir. Amorf moddalar oʻz-oʻzidan kristal holatiga oʻtishi mumkin. Buning sababi, kristal holatida moddaning ichki energiyasi amorfga qaraganda kamroq. Ushbu jarayonning misoli — vaqt oʻtishi bilan shishaning bulutli boʻlishi.

Amorf jismlarning xossalari 
Amorf qattiq jismlarning tuzilishining oʻziga xosligi ularga individual xususiyatlarni beradi:

1. Aniq erish haroratiga ega emas.
2. Qizdirilgan sari yumshab boradi.

Manbalar 

 qattiq jismlar