Epik fentezi

Yuqori fantaziya yoki epik fantaziya — fantaziyaning kichik janri boʻlib, uning sahnaningepik tabiati yoki qahramonlarining, mavzulari yoki syujetining epik darajasi bilan doimo belgilanadi. „Yuqori fantaziya“ atamasi Lloyd Aleksandr tomonidan 1971-yilda va 1969-yil oktabr oyida Yangi England bolalar kutubxonachilarining oʻzaro suhbatida berilgan „Yuqori fantaziya va qahramonlik romantikasi“ inshosida taʼkidlab oʻtgan edi.

Xususiyatlari 
Yuqori fantaziya „haqiqiy“ yoki „asosiy“ olamda emas, balki muqobil, xayoliy („ikkinchi darajali“) butun olamda oʻrnatiladi. Bu ikkilamchi dunyo odatda ichki jihatdan izchil, lekin uning qoidalari birlamchi dunyonikidan katta farq qiladi. Aksincha, kam fantaziya yer yuzida, asosiy yoki haqiqiy olamda yoki sehrli elementlarni oʻz ichiga olgan oqilona va tanish fantastik dunyoda oʻrnatilishi bilan tavsiflanadi.

Uilyam Morrisning „Dunyo oxiridagi quduq“ kabi romanlari oʻrta asrlarning xayoliy olamida tasvirlangan, baʼzan ulkan fantaziyaning dastlabki namunalari sifatida baholanadi. JRR Tolkienning asarlari, ayniqsa „Uzuklar hukmdori“ — yuqori fantaziyaning arxetipik asarlari sifatida qabul qilingan.

Juda koʻplab ulkan xayoliy hikoyalar bittagina bosh qahramon nuqtai nazaridan aytiladi. Koʻp hollarda, syujetning aksariyati olamga tahdid soladigan tajovuz bilan birga ularning merosi yoki sirli tabiati atrofida yoritiladi. Koʻpgina romanlarda qahramon yetim yoki gʻayrioddiy aka-uka boʻlib, koʻpincha sehr yoki jang qilish uchun ajoyib isteʼdod bilan tasvirlangan. Ular hikoyani yosh, agar haqiqiy bola sifatida boʻlmasa, boshlashadi yoki juda zaif va yoki foydasiz sifatida tasvirlanlanadi.

Qahramonning hayoti koʻpincha bolalikdan boshlanadi, lekin tez kamolotga erishadi, bu yoʻlda jang qilish muammolarni hal qilish qobiliyati bilan sezilarli yutuqlarga erishadi. 

Hikoyaning davomi qahramonning ularga qarshi nomaʼlum kuchlarning tabiati, ular ulkan kuch va yovuz kuchga ega ekanligini bilishiga olib keladi. Bunday hikoyalardagi yovuz odamlar doimo butunlay yomon va bir-biriga bogʻliq emas.

„Yuqori fantaziya“ koʻpincha keng koʻlamli atama hisoblanib, fantaziya janrining turli xil yoʻnalishlarini oʻz ichiga oladi hamda qahramonlik fantaziyasi, epik fantaziya, afsonaviy fantaziya va qorongʻu fantaziya. Odatda qilich va sehrgarlik janrini oʻz ichiga olmaydi.

Mavzular 
Yuqori fantaziya koʻp hollarda uning mavzulari va xabarlari bilan belgilanadi. Yaxshilikka qarshi yovuzlik yuqori fantaziyada keng koʻp tarqalgan va yovuzlik xarakterini belgilash koʻpincha katta fantaziya asarida dolzarb mavzu hisoblanadi, xuddi „Uzuklar hukmdori“ filmidagi kabi. Yaxshilik va yomonlik tushunchasining ahamiyatini yuqori fantaziya va qilich va sehr oʻrtasidagi farqlovchi belgi hisoblanadi. Yuqori fantaziyaning koʻplab asarlarida bu qarshilik axloqiy masalalar bilan chuqur tasvirlanadi hamda boshqa asarlarda hokimiyat uchun kurash boʻlib, masalan, sehrgarlar „yaxshi“ yoki „yomon“ boʻlib, oʻzlarini mas’uliyatsiz tutadilar.

Oʻyin sozlamalari 
Treysi Xikman va Margaret Vaysning Dragonlance va Ed Grinvudning Forgotten Realms kabi kampaniya sozlamalari bilan Dungeons &amp; Dragons kabi rolli oʻyinlari koʻplab fantastik kitoblar uchun umumiy asos boʻlib, boshqa koʻplab mualliflar sozlamalarga hissa qoʻshishda davom etmoqdalar.

Manbalar