MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Pripyat

Pripyat (, ) — Belarus va Ukrainadagi daryo. Dneprning oʻng irmogʻi (Kiyev suv omboriga quyiladi). Uzunligi 775 km, havzasining maydoni 114,3 ming km². Daryoning koʻp qismi Polesye pasttekisligidan oqib oʻtadi. Dek.da muzlab, martda muzdan boʻshaydi. Asosiy irmoqlari: oʻngdan — Stoxod, Stir, Gorin, Ubort, Uj, chapdan — Yaselda, Lan, Sluch, Ptich. Oʻrtacha suv sarfi quyilish joyida 460 m³/sek. Quyilish jo-yidan 500 km da kema qatnaydi. Yogʻoch oqiziladi. Baliq ovlanadi. Pripyat boʻyida Pinsk, Petrikov, Mozir, Narovlya, Chernobil shaharlari joylashgan. Pripyat Dnepr—Bug kanali orqali Bug daryosi bilan va Dnepr — Neman kanali orqali esa (Shchara daryosi orqali) Neman daryosi bilan bogʻlangan.

Manbalar 

 

Belarusdagi daryolar
Ukrainadagi daryolar
Pristan

Pristan — Bu Bandargoh. Qoraqalpogʻiston Res-publikasidagi shahar (1958-yildan). Nukus shahar Kengashiga qarashli. 1958-yil 16-aprelda asos solingan. Yaqin temir yoʻl stan-siyasi — Nukus (8 km). Amudaryoda transportning rivojlanishi natijasida vujudga kelgan. Aholisi 15,7 ming kishi (2002). Temir-beton va duradgorlik buyumlari ishlab chiqariladi. Araqvino zavodi, umumiy taʼlim maktablari, klub, madaniyat uylari, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor.

Manbalar
Pristli Jozef

PRISTLI (Priestley) Jozef (1733.13.3, Fildxed, Yorkshir — 1804.6.2, Nortamberlend, Pensilvaniya, AQSH) — ingliz faylasufi, kimyogari, deizm tarafdori. 1794-yil AQSH ga muxrjir boʻlib ketgan. "Materiya va ruh toʻgʻrisida tadqiqotlar" asari (1777)da tabiatning moddiyligi, ruh materiyaning xususiyati ekanligi toʻgʻrisidagi gʻoyalarni ilgari surgan. D. Gartlining assotsiatsiyalar toʻgʻrisidagi taʼlimotini rivojlantirgan. Kislorodni kashf etgan (1774), vodorod xlorid va ammiak hosil qilgan (1772— 74). Nafas olishchiqarish tufayli bu-zilgan havoni yashil oʻsimliklar "to-zalaydi", deb koʻrsatib oʻtgan. Flogiston nazariyasini himoya qilgan.

Manbalar
Pritam Amrita

Pritam Amrita (1919.31.8, Panjob, Gujranvala shahri) — hind shoirasi, adi-basi. Panjobi, hind tillarida ijod qiladi. Ijodining dastlabki davrida R. Tagor shaxsiyati va ijodining taʼsiri kuchli boʻlgan. Dastlabki sheʼriy toʻplamlari — "Sovuq nurlar" (1935) va "Amrita toʻlqinlari" (1936). Hozirgi hind adabiyotining eng nomdor vakillaridan boʻlgan. P. 60 dan ortik, asar (jumladan, 20 dan ortiq sheʼr, doston va qoʻshiklar toʻplami 30 dan op-tik, roman va qissalar), 200 dan ortik hikoya va ocherklar muallifi. Adi-baning asarlari 30 dan ortiq tillarga tarjima qilingan va nashr etilgan. P. sheʼrlari rus tilida 1957-yildan beri nashr etiladi: "Qora gul" (1971, Toshkent), "Qalblar asrori" (1977, Olma-ota) va boshqa P. butun ijodiy faoliyati davomida "ayollar mavzui" bilan qiziqqan va hozirgi insonning maʼnaviy hola-tini ifodalay olgan yaxlit ayol harak-terini yaratgan. Sheʼrlari Zulfiya tar-jimasida uzbek matbuotida chop etilgan. U Gʻafur Gʻulom, Oybek, Zulfiya, Asqad Muxtorning baʼzi asarlarini panjobi tiliga tarjima qilgan. Hindiston Adabiyot akademiyasining mukofotini olgan (1956), "Qogʻoz va yelkan" sheʼrlar toʻplami uchun Gyanpitx mukofotiga sazovor boʻlgan (1982).

Manbalar
Mixail Prishvin

Mixail Mixaylovich Prishvin [1873.23.1(4.2), Lipetsk viloyati Yelets tumani — 1954. 16. 1, Moskva] — rus yozuvchisi. Leypsig universiteti falsafa fakultetini tugatgan (1902). Qrim va Qozogʻistonga qilgan safari natijasida esa "Odam Ato va Momo Havo" (1909), "Qora arab" (1910) singari ocherklarini yozgan. "Berendey buloqlari" (1923) ocherki, "Kashchey zanjiri" (1923) va "Turnalar oʻlkasi" (1929) romanlari muallifi. P. butun umri davomida tabiat, ov va oʻlkashunoslik bilan qiziqqani, oʻz hayoti mazmunini tabiat bilan uygʻunlikda koʻrgani uchun ta-biatga mexr motivi uning butun ijodi boʻylab "kizil ip" yangligʻ oʻtib turadi. Uning hatto katta epik asarlarida ham tabiatga boʻlgan mexr, u bilan uygʻunlikda yashash va tabiatni asrash gʻoyasi yotadi. P. 40—50-yillar "Kiyinmagan koʻklam" qissasi, "Fatseliya" nasriy dostoni (1940), "Quyosh xazinasi" (1945) ertak-rivoyati kabi asarlarini yozgan. Yozuvchi vafotidan keyin uning "Zamin koʻzlari" kun-daliklari, "Osudar yoʻli" (1957) roman-ertagi eʼlon qilingan.

Manbalar 

 

Rossiyalik yozuvchilar
Sovet yozuvchilari
Provayder

Provayder (ing. provider) — kompyuterlarni internet tarmogʻiga ulash va axborotlar almashinishni tashkil qilish bilan shugʻullanadigan vositachi tashkilot. Internet axborotlari isteʼmolchilari soni koʻpaygan sari P.lar xizmatiga ehtiyoj ham ortib bordi. Telefon aloqadan tashqari optik tolali kabellar, radio tarmogʻi yoki sunʼiy yoʻldosh orqali internet bilan bogʻlanish mumkin boʻldi. Oʻzbekistonda internet bilan ulanishga doir axborot xizmatlari (P.lar) 1997-yildan koʻrsatila boshladi. Dastlab, Naytov (http:// www.naytov.com), Istlink (http:// www.eastlink.uz) va boshqa koʻplab provayd-kompaniyalar faoliyat boshladi (1999). Oʻzbekiston Respublikasining deyarli barcha hududlarida xalqaro internet tarmogʻiga ulanish OʻzPAK Davlat kompaniyasining xalqaro kanallari orqali taʼminlanadi. Oʻzbekistonda 50 dan optik, internet P.lar roʻyxatga olingan (2004).

Manbalar
Provizor

Provizor (lot. provisor — tayyorlovchi) — oliy farmatsevtika maʼlumotiga ega dorixona xodimi. P. faoliyati dori moddalarni izlash, tayyorlash, tekshirish, saqlash, berish, standartlash, shuningdek, ularga boʻlgan ehti-yojni aniklashdan iborat. Ular dorilar taʼsiri, qoʻllanish tartibi, organizmga moye kelish-kelmasligi, bir dori oʻrnini ikkinchisi bilan almashtirish mumkinligi xaqida koʻrsatmalar beradi. Oʻzbekistonda P.lar Toshkent farmatsevtika institutida tayyorlanadi.

Manbalar
Progesteron

Progesteron (lotincha: pro — avval va gestatio — homiladorlik) — urgʻochi umurtqali hayvonlar va ayollar jinsiy gormoni. Kimyoviy tabiatiga koʻra, steroid, organizmda xolesterindan sintezlanadi. Asosan, tuxumdonning sariq tanasida hosil boʻladi. Homiladorlik davrida ayol organizmida, boʻgʻozlik va urchish davrida urgʻochi hayvonlarda moddalar almashinuvini rostlab turadi. Tibbiyotda P. va uning sintetik mah-sulotlari sariq tana funksiyasi buzilganda, jinsiy aʼzolarning birorbir kamchiliklarida, bola tashlash hollarida, farzandsizlikdabuyuriladi. P. va uning tabiiy hamda sintetik analoglari umumiy nom bilan progestinlar yoki gestagenlar deb ataladi.

Manbalar
Progressiv falaj

Progressiv falaj - markaziy nerv sistemasining zaxmdan zararlanishi oqibatida kelib chiqadigan ruhiy kasallik. Kam uchraydi. Zaxm bilan kasallangandan 5—15 yil keyin pay-do boʻladi. Belgilari: ruhiyatning aynishi, bu astasekin avj olib, telbalikkacha olib boradi. Nevrasteniya, ayaahlash, "manmanlik" alomatlari ku-zatiladi. Qoʻzgʻalish va tormozlanish fa-oliyati izdan chiqadi. Asosan, antibi-otiklar va zaxmga qarshi vositalar bilan davolaniladi.

Manbalar
Progressiya

Progressiya (lot. progressio — ol-dinga siljish, oʻsish) — sonlar ketma-ketligi (U, U2,..., UJ. Ikkinchi hadidan boshlab har bir hadi mazkur P. uchun oʻzgarmas boʻlgan doimiy sonni qoʻshish (qarang Arifmetik progressiya) dan yoki doimiy songa koʻpaytirish (qarang Geometrik progressiya) dan hosil boʻladi. Doimiy sonning qiymatlariga qarab P.lar oʻsuvchi yoki kamayuvchi deyiladi.

Manbalar
Prodromal davr

Prodromal davr (yun. prodromos — oldindan xabarlovchi, darak beruvchi) — yuqumli kasallikning yashirin davridan soʻng boshlanib, uning asosiy klinik belgilari yuzaga chiqqunigacha boʻlgan davr. Bu davrda patogen mikrob oʻziga moyil aʼzo yoki toʻqimada koʻpaya boshlab, agressiv ferment va toksinlar ishlab chiqaradi. Prodromal davrbir necha soatdan bir necha kungacha davom etadi. Bu davrda koʻpgina yuqumli kasalliklarga xos umumiy belgilar: gavda haroratining koʻtarilishi, bosh ogʻrigʻi, darmonsizlik, lanj boʻlish, ishtaha yoʻqolishi va boshqa kuzatiladi. Prodromal davrdan soʻng yuqumli kasallikning avj olish davri boshlanadi va bemorda kasallikning asosiy belgilari namoyon boʻladi.

Manbalar 

 

Simptom:Bosh ogʻrigʻi
Produtsentlar

Produtsentlar (lot. producentis — ishlab chiqaradigan, hosil qiladigan) — fotosintez va xemosintez yordamida anorganik moddalardan organik moddalar hosil qiladigan avtotrof organizmlar. Produtsentlar geterotrof organizmlar — konsumentlar va redutsentlarga qarama qarshi qoʻyiladi.Produtsentlar hosil qiluvchi organizmlardir. Produtsentlar oʻtxoʻr konsumentlar uchun ozuqa manbai hisoblanadi. Quruqliq va suv ekosistemasidagi asosiy P. — yashil oʻsimliklar hisoblanadi. P. oziqlanish zanjirining boshlangʻich zvenosini, barcha ekosistemalar asosini tashkil etadi.

Manbalar
Prodyuser

Prodyuser ( — „yaratish“) — rivojlangan mamlakatlarda film ishlashda gʻoyaviy-badiiy va tashkiliy-moliyaviy jihatdan nazorat qilishni amalga oshiruvchi kinokompaniyaning ishongan kishisi. Rejissyor, aktyor, ssenariychilar ham prodyuser boʻlishi mumkin.

Manbalar
Proyektiv geometriya

Proyektiv geometriya - geometriyaning proyektiv almashtirishlar nati-jasida shakllarning oʻzgarmaydigan xossalarini oʻrganuvchi boʻlimi. Bunday xossalar proyektiv xossalar deyiladi. Proyektiv almashtirishlar toʻgʻri chiziqni toʻgʻri chiziqqa oʻtkazuvchi almashtirishlardan iborat. Masalan, oʻxshash almashtirish, perspektiva. Bir toʻgʻri chiziqda yotuvchi nuqtalar proyektiv almashtirish natijasida yana bir toʻgʻri chiziqda yotuvchi nuqtalarga, ikkinchi tartibli chiziqlar ikkinchi tartibli chiziqlarga oʻtadi. Ammo aylana, ellips, parabola yoki giperbolaga oʻtishi ham mumkin. Bir toʻgʻri chiziqda yotuvchi A, V, S, D nuqtalarning qoʻsh nisbati (ABCD) proyektiv almashtirishda oʻzgarmaydi. P. g.da qulaylik uchun cheksiz uzoklashgan ele-mentlar qoʻllaniladi. Tekislikda yotmaydigan (xosmas) elementlar chek-siz uzoqlashgan nuqtalar va cheksiz uzoqlashgan toʻgʻri chiziqdan iborat. Yevklid geometriyasinpng parallel toʻgʻri chiziqlari cheksiz uzoklashgan nuqtada kesishadi, deb olinadi. Bunda turli yoʻnalishdagi parallel toʻgʻri chiziqlar turli cheksiz uzoq nuqtalarda kesishishi kerak. Cheksiz uzoklashgan toʻgʻri chiziq barcha cheksiz uzoqlashgan nuqtalar toʻplami boʻladi. Natijada "turli ikki toʻgʻri chiziq bitta nuqtada kesishadi" degan aksioma oʻrinli boʻladi.

P. g. aksiomatik asosda qurilishi ham mumkin. Unda ikkilik prinsipi oʻrinli boʻladi. Yevklid fazosini xosmas elementlar (cheksiz uzoqlashgan nuqta, toʻgʻri chiziq, tekislik) bilan toʻldirib, uch va undan ortiq oʻlchovli proyektiv fazolarni hosil qilish mumkin. P. g. ga birinchi marta 17-asrda fransuz ma-tematiklari J. Dezarg va boshqa Paskallar asos solgan. Uning keyingi rivojlanishiga esa G. Monj katta hissa qoʻshgan. Fransuz matematiklari J. Ponsele, J. Brianshonlar P.g.ni mustaqil fan sifatida bayon etishgan. P.g.ning rivojlanishida Shveysariya matematigi Ya. Shteyner, fransuz matematigi M. Shal, nemis matematigi K. Shtaudt va boshqalarning xizmatlari katta.

P.g. matematika va tabiatshunoslikning turli sohalarida qoʻllanadi.

Adabiyot 
 Glagolev N. A., Proyektivnaya geometriya, 2 izd, M., 1963; Bakelman N. Ya., Visshaya geometriya, M., 1967; Yefimov N. V., Visshaya geometriya, 5 izd., M., 1971.

Manbalar
Proyeksion apparat

Proyeksion apparat (proyektor) — turli yassi obʼyektlar (chizmalar, rasmlar, fotonusxalar va boshqalar) tasvirini yorugʻlik oqimi yordamida ek-randa hosil qiluvchi optik qurilma. Muqim (statsionar) va koʻchma turlarga bulinadi. Diaskopik, episkopik va epidiaskopik xillari bor. Diaskopik Proyeksion apparat (diaproyektorlar) shaffof tasvirlarni yoritish yoʻli bilan ekranga tushiradi; bunga kinoproyeksion apparat, proyeksiyey fonar, kattalashti-ruvchi apparat va boshqa kiradi. Diaskop di-aproyektordan farq qiladi: diaproyektor negativdagi tasvirni fotoqogʻozga oʻtkazishda, diapozitivlarni koʻrishda, mikrofilmlarni oʻqishda, aerofotosuratlarni ishlashda qoʻllaniladi, diaskop shaffof obʼyektdan oʻtuvchi yorugʻlik nurlari yordamida okulyar orkali shu obʼyektni koʻrishga imkon beradi. Episkopik Proyeksion apparat ekranda noshaffof obʼyektlarning tasvirini ulardan qaytgan va sochilgan nurlar bilan xreil kiladi; bunga episkop, proyektor va boshqa kiradi. Epidiaskopik Proyeksion apparat dias-kopik va episkopik Proyeksion apparatlarning qoʻshilgani boʻlib, shaffof va noshaffof obʼyektlar tasvirini ekranga tushiradi. Proyeksion apparat mexanik va optik qismlardan iborat. Mexanik qismi yordamida proyeksiyalanuvchi obʼyektlar va-ziyati oʻzgartirilib turiladi. Optik qismi yoritish manbai va linzalar toʻplamidan iborat. Proyeksion apparat oʻlchash texni-kasida, kinoteatrlar, laboratoriyalar va boshqa joylarda ishlatiladi.

Manbalar
Proyeksion televideniya

Proyeksion televideniya, optik proyeksiya usullari bilan katta (1 — 200) ekranlarda televizion tasvir hosil qilish. Proyeksion televideniyada asosan, tasvirni optik kattalashtirish, kuchli yorugʻlik manbaining yorugʻlik oqimi modulyasiyasi va lazer effektidan foydalaniladi.

Manbalar
Proyeksiya

Proyeksiya ( — oldinga irgʻitilgan) — biror narsaning tekislik (qogʻoz)ga tushirilgan tasviri. Masalan, fazodagi A nuqtani P’ tekisligiga proyeksiyalash uchun proyeksiya markazi S orqali P’ tekislik bilan L nuqtada ke-sishguncha SA toʻgʻri chizigʻi oʻtkaziladi. Aʼ nuqta A ning proyeksiyasi deyiladi. Biror Gʻ shaklning proyeksiyasi uning barcha nuqtalarini proyeksiyalab topiladi. Proyeksiya markazidan oʻtmaydigan toʻgʻri chiziq koʻrinishida proyeksiyalanadi. Hosil qilingan proyeksiya markaziy yoki konus proyeksiya deyiladi.

Proyeksiya markazi fazoning cheksiz uzoqlikdagi nuqtasi £°= da boʻlsa, barcha pro-yeksiyalovchi toʻgʻri chiziqlar parallel boʻladi va proyeksiya parallel yoki silindrik proyeksiya deyiladi. Chizmachiliqda parallel proyeksiyalashning xususiy turi qoʻllaniladi. Bunda proyeksiyalash tekisligi proyeksiyalash yoʻnalishiga perpendikulyar joylashadi. Bunday proyeksiya toʻgʻri burchakli yoki ortogonal proyeksiya deyiladi. Markaziy va parallel proyeksiyalar chizma geometriyada keng qoʻllaniladi.

Manbalar
Projektor

Projektor (lotincha: proectus — oldinga irgʻitilgan) — optik tizimlar yordamida lampaning yorugʻlik oqimini maʼlum fazoviy burchak ostida toʻplab yoʻnaltiruvchi yoritish asbobi. Projektorning optik tizimi sifatida koʻzgu va linzalar, yorugʻlik manbai sifatida yoyli lampa va maxsus choʻgʻlanma lampalar ishlatiladi. Uzoqni va yaqinni yoritadigan, signal beradigan hamda yorugʻlikni yoyib sochadigan xillari bor. Uzoqni yoritadigan projektorda parabolik qaytargichdan, yaqinni yoritadigan projektorda shisha yoki metall qaytargichlardan, signal projektorda ham parabolik qaytargichlardan foydalaniladi. Projektor harbiy ish va dengiz flotida, qurilishda, avtomobillar va lokomobillarda, temir yoʻl styasi, aerodromlar, qurilish maydonlari, teatr sahnasi va boshqalarni yoritishda, signalizatsiya va boshqa mak,sadlarda ishlatiladi. Elektron texnika vositalari (masalan, kineskop)da elektron projektordan foydalaniladi. Bular elektron nurlarni xreil qiladi.

Manbalar 

Kino va video texnologiyalari
Prokariot

Prokariotlar ( — oldingi, ilgarigi va karion — yadro) — hujayrasida membrana bilan chegaralangan yadrosi boʻlmagan organizmlar. Prokariotlarga bakteriyalar, sianobakteriyalar, arxebakteriyalar kiradi. DNK, oqsil va RNKdan iborat yadro apparati sitoplazmada ochiq joylashgan. Genetik sistemasi (genofor) hujayra membranasiga yopishgan boʻlib, primitiv xromosomaga mos keladi. Koʻpayishda genoforning har qaysisi hujayra membranasi bilan birga yangi hujayralarga oʻtadi. Mitoz boʻlmaydi, xloroplastlar, endoplazmatik toʻr, mitoxondriyalar, Golji apparati, sentriollar uchramaydi.Hujayra devori asosi glikopeptid murendan iborat. Ribosomalari ancha kichik, eukariotlar xromosomalaridan oqsil soni va sedimentatsiya koeffitsiyenti bilan farq qiladi. Prokariotlar bir qator oʻziga xos spetsifik fiziologik jarayonlar, mas, havodan molekulyar azotni oʻzlashtirish xususiyatiga ega. Ayrim karashlarga binoan, Prokariotlar eukariot ajdodlari bilan birga eng qad. hayvonlarga kiritiladi.

Yana qarang 

 Eukariotlar

Manbalar
Prokat (metallurgiyada)

PROKAT (rus. prokatat — joʻvalamoq) metallurgiyada) — metall va metall qotishmalarini qizdirib yoki sovuqlayin prokatlab (maxsus vallar orasidan oʻtkazib) tayyorlanadigan bu-yumlar. Mas, list, lenta, polosa, rels, balka, truba, sim, shveller, dvutavr va boshqa P. tayyorlashda zagotovka (xom ashyo) boʻylamasiga, koʻndalangi-ga, vintsimon-koʻndalangiga prokatlanishi mumkin (rasmga q.). P.ning maxsus xillari — egilgan, bukilgan bu-yumlar, koʻndalang kesimi oʻzgaruvchan (har yerida har xil boʻlgan) mahsulotlar va boshqa xalq xoʻjaligining deyarli barcha tarmoklarida ishlatiladi (qarang Prokat ishlab chiqarish).

Manbalar
Prokat ishlab chiqarish

Prokat ishlab chiqarish - poʻlat va boshqa metallardan prokatlash yoʻli bilan turli buyum va yarimfabrikatlar olish  shuningdek, sifa-tini oshirish maqsadida ularga qoʻshimcha ishlov berish. Prokat ishlab chiqarish ch.ning asosiy mahsulotlariga yarim xom ashyo yoki zagotovka, list prokat, trubalar, mashina detallarining zago-tovkalari (gʻildiraklar, halqalar, oʻqlar, sharlar va boshqalar) kiradi. Prokatlash materialni prokat stani vallari orasidan oʻtkazishga asoslangan. Prokatlashning boʻylama, koʻndalang va koʻndalang-vintli usullari bor. Boʻylama usulda buyum qaramaqarshi yoʻnalishda aylanadigan vallar orasidan oʻtkazilib, plastik deformatsiyalanishi natijasida koʻndalang kesimi kichrayadi, uzunligi esa ortadi. Pro-katlanadigan buyumlarning 90 foizi shu usulda olinadi. Koʻndalang usul bilan koʻndalang kesimi uzunligi boʻyicha davriy oʻzgaradigan zagotovkalar, koʻndalang-vintli usul bilan trubalar prokatlanadi.

List metallar ikki bosqichda prokatlanadi. Birinchi boskichda slyab  vallar orasidan birikki marta oʻtkazilib, 90° buriladi va koʻndalang yoʻnalishda prokatlanib, eni zarur oʻlchamga keltiriladi. Ikkinchi bosqichda zagotovka yana 90° burilib, boʻylamasiga prokatlanadi. Qalin va yupqa listlar toʻla mexaniza-siyalashtirilgan uzluksiz stanlarda prokatlanadi. Poʻlat listlar taxta va rulon tarzida ishlab chikariladi.

Payvand chokli va choksiztru bal ar ham prokatlash yoʻli bilan tayyorlanadi. Payvand chokli trubalarni prokatlab tayyorlashda pech payvand, elektr payvand va gaz payvanddan foydalaniladi. Choksiz trubalar quyma yoki dumaloq kesimli zagotov-kalardan prokatlanadi. Buning uchun avval koʻndalang-vintli prokat stanida qizdirilgan quyma yoki zagotovkada teshik ochiladi, natijada kalin devorli kalta gilza hosil boʻladi va undan truba prokatlanadi. Bunda vallarning aylanishi natijasida zagotovka aylanma-ilgarilama harakatlanadi, zagotovka yoʻliga diametri taxminan trubaning ichki diametriga moye keladigan opravka oʻrnatiladi. Truba kerakli kalinlikka yetkazilgach, kalibrlanadi va sovitilib, kerakli uzunlikda qirqiladi. Kesimi davriy oʻzgaradigan bu-yumlar ham prokatlash usulida ishlab chiqariladi.

Bungadavriy prokatlash deyiladi. Bundam prokatlashda zagotovka bir tomonga aylanuvchi ikki val orasidan oʻtadi. Rangli metallar — alyuminiy, mis, magniy, rux va ularning krtishmalarini prokatlab, har xil koʻndalang kesimli list, lenta, sim va zar qogʻozlar tayyorlanadi. Alyuminiy krtishmalaridan list prokatlash texnologik jarayoniga quyidagi asosiy operatsiyalar kiradi: uzluksiz quyib olingan quymani xomaki prokatlash, toʻgʻrilash, frezalash, quymaning ikkala tomoniga alyuminiy listlar qoplash, qizdirish, qizdirib prokatlash (4–12 mm kalinlikkacha), rulon qilib oʻrash va sovuqlayin prokatlash. Sovuqlayin prokatlangandan soʻng rulonlar yoyilib, listlarga kesiladi va termik ishlov beriladi. Uzluksiz quyib prokatlash usulida suyuq alyuminiy taqsimlagich novdan oʻtib, valiklar ora-sidagi boʻshliqqa tushadi, unda alyuminiy vallarga tegib kristallanadi va hosil boʻlgan polosa stan valiklari orasidan uzluksiz chiqadi. Prokat ishlab chiqarish ch. metallurgiya va mashinasozlik zavodlarida tashkil qilinadi.

Manbalar
Prokl

Prokl (taxminan 410, Konstantinopol —485, Afina) — yunon faylasufi; triada metodi asosida neoplatonizmning butun sistemasini har taraflama dialektik tarzda ishlab chiqqan. Oʻrta asr falsafasi rivojiga katta taʼsir koʻrsatgan. Asosiy asari — "Ilo-hiyotning birinchi asoslari". P. Platonning "Timey", "Parmenid" dialoglarini sharxlagan.

Manbalar
Prokopyevsk

Prokopyevsk — Rossiya Federatsiyasi Kemerovo viloyatidagi shahar (1931-yildan). Temir yoʻl stan-siyasi. Axrlisi 243,5 ming kishi (1998). Kuzbassning kokslanuvchi kumir qazib olish markazi (16 kumir shaxtasi va razrezi bor). Yirik mashinasozlik markazi ("Elektromashina", shaxta avtomatikasi, podshipnik, mexanika, oziqovqat mashinasozligi). Tramvay-trolleybus taʼmirlash zavodlari mavjud. Yengil va oziq-ovqat, kimyo, qurilish materiallari sanoat korxonalari ishlab turibdi. Kumir sanoati ilmiy tadqiqot insti-tutlari, Sibir metallurgiya institutining kechki fakulteti, drama teatri, ulkashunoslik muzeyi bor. Shaharga 1918-yilda asos solingan.

Manbalar 

Rossiya shaharlari
Sergey Prokofyev

Sergey Sergeyevich Prokofyev [1891. 11 (23).4, Donetsk viloyati Sonsovka qishlogʻi — 1953.5.3, Moskva] — rus kompozitori, pianinochi, dirijyor, xalq artisti (1947). Italiya (1934), Shvetsiya (1947) musiqa akademiyalari aʼzosi. Peterburg konservatoriyasini kompozitsiya (1909), fortepiano va dirijyorlik (1914) buyicha tugatgan. 1918—32 yillarda AQSH va Yevropada yashagan, 1933-yildan Moskva konserva-toriyasi huzuridagi Oliy mahorat maktabida dare bergan. Prokofyev ijodi 20-asr jahon musiqa madaniyatida butun bir davrni tashkil qiladi. U musiqa sanʼatining uslubiy, badiiy-ifodaviy (ayniqsa, garmoniya, kuy) tizimlarini yangilab, oʻziga xos yoʻl ochdi va koʻpgina (jumladan, Oʻzbekiston) kompozitorlar ijodiga taʼsir koʻrsatdi. Asarlari hayotbaxshligi, kuchli iroda va erkin ruhi, nafis lirikaga boyligi bilan ajralib turadi. Deyarli barcha musiqa janrlariga muro-jaat qilgan P. musiqiy portret ustasi sifatida tanilgan. Ijodida musiqali sahna janri asosiy oʻrin tutadi. Uning "3 apelsinga muhabbat", "Olovli farishta", "Urush va tinchlik" ope-ralari, "Romeo va Julyetta", "Zolushka", "Tosh gul haqida xikoya" baletlari, "Aleksandr Nevskiy" kantatasi, cholgʻu konsertlari, 1-, 5—7- simfoniyalari, koʻpgina kamer-cholgʻu asarlari, kinofilmlarga yozgan musikalari 20-asr musiqasining mumtoz namunalaridir. Davlat mukofoti laureati (1943, 1946, 1947, 1951).

Navoiy teatrida P.ning "Zolushka", "Olovli farishta", soʻnggi yillarda "Romeo va Julyetta" asarlari sahnalashtirilgan.

Manbalar 

 

Rossiya kishilari
Sovet Ittifoqi kishilari
1891-yilda tugʻilganlar
27-aprelda tugʻilganlar
5-martda vafot etganlar
1953-yilda vafot etganlar
Klassik musiqa
Proksima

Proksima ( — „eng yaqin“) — Kentavr yulduz turkumidagi eng yorugʻ yulduz. Aslida bu yulduz uch karrali vizual yulduz boʻlib, uni tashkil etuvchilarning yulduz kattaliklari 0,04; 1,17 va 10,67 ga teng. Ulardan eng xirasini 1915-yilda ingliz astronomi Robert T. A. Innes kashf etgan. Bu Quyoshga eng yaqin joylashgan yulduz boʻlib chiqdi va unga Proksima (aslida Proxima Centaurus) deb nom bergan. Proksimagacha boʻlgan masofa 4.2465 yorugʻlik yiliga (1.3020 pc) teng.

Proksima qizil mitti yulduzdir. Uning massasi Quyosh massasining (M☉) 12,5% ni tashkil etadi, oʻrtacha zichligi esa Quyoshnikidan 33 baravar koʻpdir. Proksimaning Yerga yaqinligi tufayli uning oʻq diametrini bevosita oʻlchash mumkin. Uning diametri Quyosh diametrining yettidan bir qismini (14%) tashkil qiladi.

Manbalar

Havolalar 

 
 
 
 
 
 
 
 

Yulduzlar
Proktit

Proktit (yun. proktos — yoʻgʻon ichak, itis — yalligʻlanish) — toʻgʻri ichak shilliq qavatining yalligʻlanishi. Yoʻgʻon ichakning qar qanday yalligʻlanishi (mas, kolit), toʻgʻri ichakdagi turli oʻzgarishlar oqibatida kelib chiqadi. P.ga (oʻtkir va surunkali) aksariyat jarohatlar (yot jismlar, mexanik taʼsirda; prostata bezini massaj qilishda, tozalovchi yoki davolovchi huqnalar-da), kimyoviy yoki termik kuyish yoki shilliq qavatga achchiq kalampir, spirtli ichimliklar, xom piyoz, sirka va boshqa taʼsir etishi sabab boʻladi. Klinik kechishi: tez-tez hojatga borish, tenezm, qorinning pastki qismida ogʻriq, toʻgʻri ichakda noxushlik sezish; bemor dam-badam siyishi ham mumkin. Odatda, kasallik 7—10 kun davom etadi. Kasallik davosi asosiy sababni bartaraf etish, parqez buyurishdan iborat.

Zamonaviy tekshirish usullari (rektoskopiya, koprologik tekshirish, toʻgʻri ichakni barmoq bilan tekshirish) bilan infeksion (spetsifik, mas, dizenteriya) yoki nospetsifik P.ga aniq tashhis qoʻyish mumkin. Surunkali P., odatda, davolanmagan yoki notoʻgʻri davolangan oʻtkir P. asoratidir.

Manbalar