MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Josh Hartnett

Josh Hártnett (; t. 1978) — amerikalik kinoaktyor.

Tarjimai holi 
Joshua Deniel Hartnett 1978-yil 21-iyul kuni Saint Paul, Minnesotada tugʻilgan. 1996 yili Minneapolis shahridagi maktabni tamomlab Nyu York shtati Perches shahrining universitetida tahsil oladi. 1997 yilda Josh Hartnettga televizion serialda ishtirok etishni taklif qilishadi. 1998 yildagi katta ekrandagi birinchi muvafaqqiyatli ishiga qadar, u koproq reklama roliklarida sur’atga tushadi.

Sanʼati

Shaxsiy hayoti 
Hozirgi paytda Josh Scarlett Johansson bilan uchrashmoqda. Juftlik "Qora orxideya" filmining surʼatga olish jarayonida tanishgan.

Filmlari

Havolalar 
 Josh Hartnett haqida rus tilidagi forum
 Lucky Number Josh || Your Ultimate Fan Site for Josh Hartnett
 Absolute Josh Hartnett — Josh Hartnett Social Network

Amerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Yashayotgan insonlar
Aqiqa

Yangi tugʻilgan chaqaloqning boshidagi tukini „Aqiqa“ deyiladi. Alloh taologa shukr maʼnosida tugʻilgan chaqaloq uchun qurbonlik qilishni ham aqiqa deyiladi. Ushbu marosimning asl nomi „Nasiqa“dir. Aqiqa Hanafiy fiqhida muboh va goʻzal amaldir.

Aqiqa (arab.- „chaqaloq sochini olish, qurbonlik soʻyish“) — musul-mon oilalarida yangi tugʻilgan bolaga ism qoʻyish va „qorin sochi“ (bolaning tugʻilgandagi sochi)ga qaychi urish bilan bogʻliq odat. Johiliyat davridagi turli maʼbud va maʼbudalarga atab qilinadigan kurbonliklar oʻrniga musulmon oilasida farzand tugʻilganligining shukronasi sifatida bir qoʻy soʻyib (imkoniyatga karab) A. marosimini oʻtkazishlik joriy etilgan. Islom anʼanasida A.ni chaqaloq tugʻilgan kunning 7 yoki 14, yoxud 21 kunlari oʻtkazish tavsiya etiladi. Bu kunlarda A. oʻtkazilmay qolinsa, soʻng qaysi kun-da, qachon amalga oshirilsa ham vazifa bajarilgan hisoblanaveradi. 

Aqiqa qurboni farzand tugʻilgandan boshlab voyaga etguncha qilinishi mumkin, faqat ettinchi kuni qurbonlik soʻyilishi koʻproq fazilatlidir. Farzand tugʻilgach ettinchi kuni unga ism qoʻyiladi va sochini olib, chiqqan sochi ogʻirligida oltin yoki kumush sadaqa qilinadi. Aqiqa qurbonligi uchun bir qoʻy soʻyilishi etarlidir. Oʻgʻil farzand uchun ikkita qoʻy soʻyilishi kerak degan qarashlar ham mavjud.

„Rasuli Akram sallallohu alayhi vasallam bizlarga oʻgʻil farzand uchun ikkita, qiz farzand uchun bir qoʻyni aqiqa sifatida qurbon qilishimizni buyurdilar“ Ibn Moja, 3163-hadis.

Yana hazrati Oisha roziallohu anhumadan qilingan rivoyatga koʻra Paygʻambarimiz sallallohu alayhi vasallam nabiralari Hasan va Husanlar (r.a) tugʻilgach ettinchi kuni aqiqa qurbonligi soʻydirib, ularga ism qoʻyganlar. (Tajridi Sarih tarjimasi, XI, 401)

Islomdan avval johiliya davrida arab jamiyatida faqat oʻgʻil farzandlar uchun qurbonlik soʻyilar, qizlar uchun bunday marosim umuman oʻtkazilmas edi. Islom bunga chek qoʻyib, qiz farzandlar uchun ham eʼtibor berilishini taʼminladi.

Manbalar 

http://uzislam.com 

Islom
Lumen (rock guruh)

Lumen — Ufa shahridan rossiyalik rok-guruh. Guruhning musiqasini pankka, rokka va alternativaga kiritish mumkin. 1998-yilda asos solingan.

Tarix 
1997-yil Ufada tashkil topgan bu guruh oʻzining sahnaga ilk bor chiqishini Viktor Tsoyning hotirasiga bagʻishlagan. 1999-yil 12-fevralga qadar guruh nomsiz boʻlgan edi. Musiqachilar lotin maqolini oʻzgartirib „Inson — inson uchun yorugʻlikdir“, dedilar, shundan LUMEN, yaʼni yorugʻlik nomi kelib chiqqan. Ufa klublarida chiqishni, Ural va Volga boʻylab yoshlar festivallarida chiqishni boshladilar. Kollektiv uchun Oʻrta mahsus oʻquv yurtlari VIAlari orasida har yili oʻtkaziladigan konkursdagi gʻalaba katta hodisa boʻlib, LUMEN u yerda Ufa moliya-iqtisod kolleji nomidan borganlar. Ufaning 425-yilligiga bagʻishlangan ochiq konkurs festivalining laureat diplomini hamda „Oltin Standart“ respublika ochiq festivalining gran-prisini qoʻlga kiritib guruh ona shahrida shuhrat qozonadi va hamma eʼtiborli shahar musiqa tadbirlarida ishtirok etadilar. „Nash Format“ festivaliga atab „Navigator“ prodyusserlik markazi „Bizning Format. Birinchi Tajriba“ nomli ikki termani chiqaradi. Ularda guruhning ikki ashulasi boʻladi. Bu payt kollektivning tarkibi kengayadi. Musiqalariga skripka partiyalarini (Olga Kondratyeva) va klavishlarni (Artur Vildanov) qoʻshib musiqachilar chiqishlari stilistikasini oʻzgartiradilar.

2001-yil „Navigator“ klubida kollektivning yakkahon konserti boʻlib oʻtadi. Tadbirning yozuvi guruhning „jonli“ albomi uchun asos boʻladi. 2002-yil yozda musiqachilar Moskva shahrida boʻlib oʻtadigan Pank-festivalga taklif etiladilar. „Nashe Radio“ efirida jarang sochgan „Sid i Nensi“ ashulasi tezda mashhurlikka erishadi, „Chartova Dyujina“ning yuqori choʻqqisiga chiqadi va „Нашествие. Шаг двенадцатый“ terma albomiga kiradi.

Ufada „Navigator“ kichik adad bilan kompakt-kassetalarda ularning „Passatiji“ maksi-singlini chiqaradilar. „[Nash format 2002]]“ festivalining hedlaynerlaridan biri boʻlib LUMEN „Nash format. Vtoroy opit“ terma albomida „Volk“ taronasini yozadilar.

2003-yilning boshiga kelib „Lumen Bez Konservantov“ toʻliq albomi dunyo yuzini koʻradi. Oʻsha yilning oʻzida guruh muvaffaqiyat bilan „Nashestvie versiya 2003“ festivalida chiqadi. Tarkibini koʻp marotaba oʻzgartirgan guruh, kritiklar tomonidan pank-guruh deb sifatlanadi, lekin uning musiqasida granj, art-rok va rok-n-rollning elementlari bor.

Tarkib 

 Rustem Bulatov (Tem) — vokal
 Igor Mamayev (Garik) — gitara
 Evgeniy Ognev (John) — bas, 2007-yil martda guruhni tark etdi  .
 Evgeniy Shmel — bas, 2007-yil martdan
 Denis Shaxanov (Den) — barabanlar

Diskografiya

Studiyaviy albomlar 

 Bez konservantov (2003)
 Tri puti (2004)
 Svoboda (2005)
 Pravda? (2007)
 Mir (2009)
 Na chasti, 1-qism (2012)

Boshqa albomlar 
 Live in Navigator club (2002, konsert albomi)
 Passatiji (2003, maksi-singl)
 Odnoy krovi (2005, konsert albomi)
 Dishi (2006, konsert albomi)
 Burya (2007, konsert albomi)
 TV no more (2008, internet-singl)
 Labirint (2011, konsert albomi)

Havolalar 
 Lumen guruhining rasmiy sayti
 Lumen guruhi albomlarining rasmiy sayti
 Guruhning rasmiy boʻlmagan sayti

Rossiya musiqiy guruhlari
Xevi-metal

Heavy metal (baʼzida shunchaki metal) 1960-yillar oxiri va 1970-yillar boshlarida paydo boʻlgan rok-musiqaning bir janridir. Ildizlari blues-rock va psixedelik rockga borib taqaladi. Qalin, ogʻir tovushli gitara va dovullar qoʻllanishi, tezlashgan distortion va gitara sololari bilan xarakterlanadi.

Heavy metal dunyo boʻylab „metalheadlar“ yoki „headbangerlar“ degan muxlislariga ega. Led Zeppelin va Black Sabbath kabi ilk heavy metal guruhlari keng ommani jalb etgan boʻlsa-da, oʻz davrlarida tanqidga uchragan edilar. 1970-yillar oʻrtalarida Judas Priest guruhi janrni blues taʼsiridan chiqarib, oyoqqa turgʻizdi; Britan Heavy Metal Yangi Toʻlqini boshlandi, bunda u punk rock kabi tez ohanglarni ishlatishga oʻtdi.

Heavy metal 1980-yillarga kelib mashhur boʻlib, ostjanrlari koʻpayib ketdi. Ekstremal metal janrlari underground klublarda qoʻyilardi; glam metal va thrash metal kabi boshqa janrlari esa pop-madaniyat qismiga aylana bordi. Soʻnggi yillarda bu ostjanrlar orasiga new metal, alternative metal kabilar ham qoʻshildi.

Xarakteristikasi 
Heavy metal odatda baland gitara effektlari, keskin ritmlari, qalin baraban ovozlari hamda energetik vokal tovushlari bilan tavsiflanadi. Metal ostjanrlari u yoki bu sifatlarni kuchaytirib, boshqalarini kamaytirib, xilma-xillik hosil qilishadi. Odatiy heavy metal guruhi dovulchi, bassist, ritm gitarachi, bosh gitarachi va xonandadan iborat boʻladi.

Musiqiy janrlar
Daʼvat

Daʼvat (Arab tilida:دعوة daʼwah, chaqiruv maʼnosini bildiradi) arabcha soʻz boʻlib «taklif» yoki «taklifnoma» degan maʼnoni bildiradi. Islomiyatga koʻra musulmonlar boshqalarni Islomiyatga taklif qilish majburiyatidadirlar. Daʼvat odatda «Islomni tanitish» faoliyati deb bilinadi. Daʼvat musulmonlar va musulmon boʻlmaganlarga nisbatan qoʻllanilishi mumkin.

Islom
Halol

Halol („erkin“, „bog‘lanmagan“, „tugunni yechish“) — 1) Ruxsat berish; farz, mandub va muboh tushunchalariga kiruvchi ruhsat etilgan xatti-harakatlar; man etilgan xatti-harakatlar (harom)ning ziddi. Halol haqidagi masalalarni fiqhning ahkom bo‘limi o‘rganadi. Shariatda esa, haromlik tuguni yechilgan, yaʼni haromlik sifati yo‘q narsaga halol deb aytiladi. Chunki, harom narsaning man qilish tuguni bo‘ladi. Halol narsada ana o‘sha tugun bo‘lmaydi, bo‘sh bo‘ladi. Hadisi sharifda halol ochiq-oydindir, deyilgan. Avvalo, nima narsalar halol ekani ochiq-oydindir; suv, sut, meva suvlari kabi ichimliklar, non, meva, poliz ekinlari, Allohning ismi aytib so‘yilgan halol hayvonlar go‘shtlari kabi taomlar, ruhsat berilgan kiyimlar va nikohga olingan shaxslar kabilar haloldir. Qolaversa, ushbu narsalarga ega bo‘lish ishonchli, shariatda ruhsat berilgan yo‘l bilan bo‘lishi kerak. Halol kasb deganda, aynan shu maʼnoda gap ketadi. Yaʼni, halol narsaga halol yo‘l bilan ega bo‘lish lozim. Halol mehnat, meros, hadya, ikki taraf roziligi bilan bo‘lgan tijorat tufayli qo‘lga kirgan mulk halol bo‘ladi. Musulmon odam uchun halol narsani talab qilish, haloldan molu mulk topish farzdir. Musulmon inson o‘zi halol bo‘lgan narsani, shariatda halol qilingan yo‘l bilan topib foydalanishi kerak. Shariatda halol hisoblangan narsani harom deb eʼtiqod qilgan odam kofir bo‘ladi. 2) Shar’iy nikoxdan o‘tishlari mumkin bo‘lgan ayol yoki erkak. 3) Haj ziyoratidan qaytib kelib, sochlarini oldirgan va kundalik kiyim-boshini kiyib, ruhsat etilgan barcha odatdagi ishlar va kasb-hunar bilan mashg‘ul bo‘lgan kishi holati.

Manbalar 
https://globalhalal.uz/

https://n.ziyouz.com/books/islomiy/boshqa/Islom%20Ensiklopediyasi.pdfZuhriddin Husniddinov tahriri ostida ISLOM ENSIKLOPEDIYASI „Oʻzbekiston milliy entsiklopediyasi“ Davlat ilmiy nashriyoti, 2004

Adabiyot 
 Zuhriddin Husniddinov tahriri ostida ISLOM ENSIKLOPEDIYASI „Oʻzbekiston milliy entsiklopediyasi“ Davlat ilmiy nashriyoti, 2004

Islom atamalari
Islom
Hofiz

Hofiz (arab.: حافظ قرآن yoki حافظ, Hafiz, „vasiy“) – musulmonlar tarafidan Qurʼonni butunlay yodlab olgan insonlarga nisbatan qoʻllaniladigan atama.

Hofiz (arab. – yoddan biluvchi, saqlovchi) – 7-asrdan arablarda Qurʼon suralarini yoddan qiroat bilan oʻquvchi kishi, qori. 11-asrdan musulmon Sharq mamlakatlari (jumladan, Oʻrta Osiyo va Xuroson)da mumtoz gʻazal va dostonlarni yoddan aytgan kishilar, shuningdek, oʻzi ham ijodkorlik qobiliyatiga ega, kuyohanglarni esda saqlash quvva (hofiza)si oʻtkir boʻlgan, yuqori malakali ashulachi, xonanda (mas, Toʻychi hofiz, Levicha hofiz, Madumar hofiz va boshqalar). Ayni paytda, oʻz gʻazallarini ohangli oʻqigan hassos shoirlarga ham H. darajasi nisbat berilgan (Hofiz Sheroziy, Hofiz Xorazmiy va boshqalar). Xalq orasida „H.i namudor“ (nom qozongan H.), „H.i nusrat“ (gʻalaba qozongan, hofizlar bellashuvida gʻolib chiqqan H.), „H.i mehrobxon“ (Qurʼon suralarini, „Naʼt“ kabi diniy aytimlarini oʻta yoqimli ovoz bilan oʻqiydigan H.; mas, Navoiyning „Majolis un-nafois“ asarida tilga olingan Hofiz Jaloliddin Mahmud va boshqalar), „H.i Qurʼon“ (butun Qurʼonni yod bilgan qori) kabi atamalar ham qoʻllangan.

Oʻrta Osiyoda H. va hofizlik sanʼ-ati „jirchi“, „oqin“, „girchi“, „giranda“ deb atalgan oʻziga xos xonan-dalik anʼanalari negizida rivoj topgan (qarang Borbad, Jirov). Oʻzbekistonda 1920-yillarda „Turkiston Respublikasi xalq hofizi“ unvoni M.Qoriyoqubov, Toʻychi hofizlarga berilgan. 1940—60 yillarda va 1990-yildan „Oʻzbekiston xalq hofizi“ un-voni joriy etilgan.

Baxriddin Nasriddinov.

Havolalar 
   
 Kursi po podgotovke xafizov Korana (v arxive interneta) 

Islom
Qurʼon
Jin

Jin (arabcha: جن) Islomiyatda va Islomiyatdan avvalgi arab mifologiyasida notabiiy maxluqlar guruhi, irqini anglatadi. Jinlar odamlar koʻziga koʻrinmaydi, lekin oʻzi xohlaganda yoki Allohdan buyruq olganda koʻrinishi mumkin.

Jinlar insonlar bilan parallel dunyoda yashaydi. Ular tozza otashdan yaratilgan boʻlib, Allohga ishongan va ishonmagan, Yomon va yaxshilari bor. Koʻpchilik oʻzbeklar jinlarga salbiy qarashadi, chunki shayton ham otashdan yaratilgan ekan.

Qoʻshimcha
 Crapanzano, V. (1973) The Hamadsha: a study in Moroccan ethnopsychiatry. Berkeley, CA, University of California Press.
 Drijvers, H. J. W. (1976) The Religion of Palmyra. Leiden, Brill.
 El-Zein, Amira (2009) Islam, Arabs, and the intelligent world of the Jinn. Contemporary Issues in the Middle East. Syracuse, NY, Syracuse University Press. .
 El-Zein, Amira (2006) "Jinn". In: J. F. Meri ed. Medieval Islamic civilization – an encyclopedia. New York and Abingdon, Routledge, pp. 420–421.
 Goodman, L.E. (1978) The case of the animals versus man before the king of the Jinn: A tenth-century ecological fable of the pure brethren of Basra. Library of Classical Arabic Literature, vol. 3. Boston, Twayne.
 Maarouf, M. (2007) Jinn eviction as a discourse of power: a multidisciplinary approach to Moroccan magical beliefs and practices. Leiden, Brill.
 Taneja, Anand V. (2017) Jinnealogy: Time, Islam, and Ecological Thought in the Medieval Ruins of Delhi. Stanford, CA, Stanford University Press. 
 Zbinden, E. (1953) Die Djinn des Islam und der altorientalische Geisterglaube. Bern, Haupt.

Havolalar

 Jin etmologiyasi

 
Mifologiya
Mifologik qahramonlar
Albrecht Dürer

Albrecht Dürer () (21 may, 1471 – 6 aprel, 1528) olmon musavviri va matematigi boʻlgan. Oʻz gravyuralari bilan Rembrandt va Goya kabi rassomlar bilan bir qatorda turadi, deb xisoblanadi. U Olmoniyaning Nyurnberg shahrida tugʻilib, oʻsha yerda vafot etgan.

Dürer nemis rangtasviri ustasi, grafik rassomi, oʻymakor naqqoshi (gravyor), sanʼat nazariyotchisi; nemis Uygʻonish davri sanʼatining asoschisi. Zargarlik sanʼatini otasidan oʻrgangan; M. Volgemut ustaxonasida rangtasvirdan taʼlim olgan (1486—89). Dastlab soʻnggi gotika uslubida gravyuralar, kitoblarga rasmlar ishlagan. Italiya safarlari (1494—95 va 1505—07) taʼsirida ijodida insonparvarlik gʻoyalari kuchaygan, badiiy bilishda ilmiy asoslangan uslublarga tayangan, naturadan rasm ishlashga alohida eʼtibor bergan ("Koʻl boʻyidagi uycha", taxminan 1495—97 va b.). Umumjahon tarixiy oʻzgarishlarini kutilishi ifodalangan "Apokalipsis" gravyuralar turkumi (1498)da rassomning badiiy ifoda vositasida sunggi nemis gotikasi bilan italiya rassomlik uslublari uygʻunligi, kompozitsiya tugalligi, obraz aniqligi koʻzga tashlanadi. Koʻplab portretlar, avtoportretlarida insonni shaxs sifatida tasvirlagan ("Avtoportret", 1498; "Yosh yigit portreti", 1521 va b.); rasmlar (900 dan ortiq) va gravyuralar yaratish sohasida koʻp ijod qilgan ("Odam Ato va Momo Havo", 1504; "Oila bayrami", 1506; "Toʻrt havoriy", 1526 va b.). Sanʼat nazariyotchisi sifatida ilmiy-nazariy sohada samarali mehnat qilgan. "Oʻlchov olish uchun qoʻllanma" (1525), "Inson tanasi nisbatlari haqida toʻrt kitob" (1528) va b. asarlarida uning ijodiga xos aniqlik, borliqni bilishga boʻlgan kuchli ishtiyoq namoyon boʻlgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Subcomandante Marcos

Subcomandante Insurgente Marcos (tavalludi 19-iyun, 1957, Tampiko, Tamaulipas, Meksikada taxmin etiladi), shuningdek Delegado Cero (Nolinchi Delegat), Zapatista Milliy Ozodlik Armiyasi (EZLN) rahnamolaridan biridir.

Yashayotgan insonlar
Richard Stallman

Richard Stallman (Richard Matthew Stallman, 1953 yilning 16 martida tugʻilgan) Erkin dastur taʼminoti harakatining va GNU loyihasining asoschilaridan biridir.

Ateistlar
16-martda tugʻilganlar
1953-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik dasturchilar
Bruney Davlat Madhiyasi

Allah Peliharakan Sultan (Alloh, Sultonni Asra) Bruney davlat madhiyasidir. Matn muallifi - Pengiran Haji Mohamed Yusuf bin Abdul Rahim, bastakor - Awang Haji Besar bin Sagap. Madhiya 1951 yilda qabul qilingan.

Transliteraciya 
Ya Allah lanjutkanlah Usia
Kebawah Duli Yang Maha Mulia
Adil berdaulat menaungi nusa
Memimpin rakyat kekal bahagia
Hidup sentosa Negara dan Sultan
Ilahi selamatkan Brunei Darussalam

Havolalar 
 MIDI 
 Arabcha matni
Brunei
Mushuk

Mushuklar yoki uy mushuklari () — mushuksimonlar oilasiga mansub yirtqich sut emizuvchilar urugʻi. Oldin uy mushugini alohida tur sifatida ham qarashgan. Boʻyi dumgʻaza qismida yagʻriniga nisbatan baland. Tirnoqlari toʻliq tortiladi. Yevrosiyo, Afrika, Shim. va Jan. Amerikada tarqalgan; 30 turi, jumladan, Oʻzbekistonda 6 turi (silovsin, qoraquloq, toʻqay mushugi, manul, qum mushugi, yovvoyi mushuk) bor. Kuyikish davrida erkaklari baland ovoz bilan miyovlaydi va bir-biri bilan urishadi. Yiliga 2 marta 1—7 tadan bolalaydi. Yangi tugʻilgan bolasining koʻzi yumuqboʻladi. Mushuk bolasini 2-2,5 oygacha sut bilan boqadi. Keyin turli oʻljalar keltirib bera boshlaydi. Mushuklarning koʻpchilik turlari mayda sut emizuvchilar (kemiruvchilar) va qushlar bilan, Sumatra Mushugi oʻsimliklar mevasi, baliqchi Mushuk, asosan, baliq bilan oziqlanadi. Ayrim turlarining (mas, silovsin) moʻynasi qimmatbaho. Liviya Mushugi kenja turi barcha xonaki Mushuklarning nasl boshi hisoblanadi. Xonaki Mushuk kemiruvchilarni qirib, foyda keltirsa, qushlarni yeb zarar keltiradi. 10 000 yil ichida mushuklar kemiruvchilarga ov qilganligi sababli odam tomonidan qadrlangan. 7 turi va 4 ta kenja turi Xalqaro Qizil kitobga, Oʻzbekistonda uchraydigan barcha turlari ham Qizil kitobga kiritilgan (yana qarang Xonaki mushuklar). 1958-yil „Tabiat sistemasi“ asarida Karl Linney tomonidan uy mushugiga Felis catus nomi berilgan. Iogan Xristian fon Friber 1775-yilda yovvoyi mushukka Felis silvestris nomini berdi. Uy mushugiga Felis silvestris catus nomini biriktirish 2003-yilning mart oyida Zoologik nomenklatura boʻyicha xalqaro komissiya tomonidan qabul qilingan. Mushuklarni xonakilashtirish bundan 9500-yil oldin Yaqin Sharqning Serhosil Yarimoy tumanida roʻy bergan.

1. Rivojlanish nuqtai nazaridan mushuk hayotining birinchi yili inson hayotining dastlabki 15 yiliga toʻgʻri keladi.
2. Mushuklar quloqlarini 180 darajaga aylantirishi mumkin.
3. Oʻrtacha mushukning eshitish darajasi insonlarnikiga qaraganda kamida besh baravar yuqori.
4. Zotdor mushuklar orasida erkak mushuklarning oʻrtacha vazni 20 funtni tashkil qiladi.
5. Uy mushuklari kunning 70 foizini uxlash bilan oʻtkazishadi.
6. Mushuk toʻgʻridan-toʻgʻri burnining ostini koʻrolmaydi.
7. Koʻpchilik mushuklarning kipriklari yoʻq.
8. Baʼzilar oq rangdagi mushuk omad olib kelishiga ishonishadi.
9. Mushuklarning miyovlashi bu ularning tili emas — ular bu ovozni odamlar bilan aloqa qilish uchun chiqaradilar.
10. Ginnes rekordlar kitobiga koʻra eng uzoq umr koʻrgan mushuk Texasning Ostin shtatida yashagan marhum Creme Puffga tegishli boʻlib, u 38 yil-u 3 kun umr koʻrgan.

11. Oʻrtacha mushuk bitta oyoq bilan 8 fut uzunlikka sakrashi mumkin — bu tanasining uzunligidan qariyb olti marta koʻp.
12. Mushuklar yaxshi hid bilish qobiliyatiga ega boʻlib, ular odamlarni va narsalarni aniqlash uchun undan foydalanadilar, hayratlanarlisi, ularning bu qobiliyati odamnikidan 14 baravar yaxshiroq.
13. Mushuklarning 3 ta qovogʻi bor.

Manbalar 

Hayvonot
Uy hayvonlari
.
Tuya

Tuya () — tuyasimonlar oilasi, qadoq oyoqlilar turkumiga mansub juft tuyoqli sut emizuvchi hayvon. 2 mustaqil turi bor: bir oʻrkachli ( — dromedar — tez chopuvchi) loʻk T.lar, boʻyi 210 sm gacha, qizgʻishkulrang, ikki oʻrkachli ( — baqtrian — ayri) tuyalar, pastroq, toʻq qoʻngʻir tusda. T.lar evolyutsiyasi jarayonida quruq choʻl va dashtlarda yashashga moslashgan (togʻli joylar va nam iklimli yerlarda yashay olmaydi). Ular choʻl va dashtlarda dagʻal oʻt va xashaklar, yantoq, saksovul bilan oziqlanadi, suvni kam ichadi (shoʻr suvni ham ichaveradi). Yuqori jagʻida 2 ta kurak tishi borligi bilan boshqa kavsh qaytaruvchilardan ajralib turadi. Yotganda gavdasining yerga tegib turadigan qismlarida, koʻkragi, tirsagi va tizzasida kddokli tuzilmalar bor. Shu tufayli issiq (70°gacha qizigan) yerda ham yota oladi. Bu ikki tur T.lar oʻzaro chatishtirilganda urchishga krbiliyatli duragaylar beradi. Birinchi boʻgʻin duragaylari (oʻzbeklar, qozoqlar ularni nor T., urgʻochilarini nor moya, turkmanlar inerlar, deb ataydilar) yirik gavdali, kuchli va ishchan boʻladi. Ammo ular nayel berish jihatidan oʻzlarining sof zotli otaonalaridan past turadi (shu bois nor T. larni bichib qoʻyish tavsiya etiladi).

T. miloddan 2000-yil mukaddam xonakilashtirilgan. T.lar 35—40-yil yashaydi, ulardan 20—25 yil foydalaniladi. Katta yoshdagi T. vazni 500–800 kg, 2—3 yoshida jinsiy yetiladi, urgʻochilari 3—4 yoshida krchiriladi, erkaklari 4—5 yoshga toʻlgach, qochirishga qoʻyiladi. Qochirish mavsumi — yanvarmay oylari. Boʻgʻozlik davri dromedalarda 13 oy (388—389 kun), baktrianlarda 14 oy (414—415 kun). Urgʻochi T. (moya) 2 yilda 1 marta boʻtalaydi.

T.larning egiz tugʻish holati kuzatilmagan. Boʻtaloqlar 18 oyligida onasidan (sutdan) ajratiladi. 2000 kg gacha (yogʻliligi 5,4%) sut beradi. 20— 25 yoshli va qari T.lar semirtirilib soʻyiladi, goʻshti isteʼmol qilinadi, konserva va dudlangan kolbasalar tayyorlanadi. Yosh, semiz T.lar goʻshti toʻyimliligi jihatidan koramol goʻshtidan qolishmaydi. Ikki oʻrkachli T.lardan 5 – 10 kg, bir oʻrkachlilaridan 2–4 kg jun qirqib olinadi, junidan movut, trikotaj, gilam, har xil kiyimbosh, paypoq, roʻmol, adyol kabi buyumlar, sutidan shifobaxsh kimron tayyorlanadi.

T.lar oʻz vaznining yarmiga teng — 250–300 kg yukni koʻtara oladi, vazniga nisbatan 10—12% ogʻirlikdagi yukni tortish kuchiga ega. Soatiga 10– 12 km tezlikda, kuniga 35–40 km masofani bosib oʻtadi. T.lar qadimdan yukchi xayvon boʻlgan. Kadimda va oʻrta asrlarda Buyuk ipak yoʻlipya gʻam asosiy yuk tashish vositasi T.lar edi.

Tuya koʻchmanchi xalqlar hayotida qadimdan muhim rol oʻynagan. Ayniqsa, oq tuyalar koʻproq qadrlangan. Boybadavlat va yuqori martabali kishilarning oʻtovlari oq tuya junidan bostirilgan kigizdan tiklanganligi bilan qora oʻtovlardan ajralib turgan. Oʻzbekiston hududlarida, ayniqsa, Koraqalpogʻiston Respublikasi, Buxoro, Navoiy viloyatlarida tuyachilikka hozir xam eʼtibor kam emas. Oʻzbekiston tuyachilik xoʻjaliklarida, shuningdek, xususiy xoʻjaliklar, shirkatlar va fermalarda 25 mingdan ortiq tuyalar boqiladi (2004). Yana voshqa jihatlari haqida 

Abdusattor Amirov.

Yana q. 

 hayvonlar

Hayvonot
Uy hayvonlari
Jizzax (maʼnolari)

Jizzax

 Jizzax shahri
 Jizzax viloyati