MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Naslchilik

Naslchilik — qishloq xoʻjaligi hayvonlari zotlarini takomillashtirishga qaratilgan tashkiliy-zootexnik tadbirlar majmui. Insoniyat hayvonlarni xona-kilashtirgan davrlardan beri davom etib keladi. N.ning asosiy vazifasi mavjud qishloq xoʻjaligi hayvonlari, parrandalari, asalari, baliklar va ipak qurti zotlarini muttasil takomillashtirish, mahsuldorligini oshirish, nasldorlik sifatlarini yaxshilash, yangi tiplar, zot guruhlari, liniyalari, oilalari, zotlari, krosslari, partenoklonlarini yaratishdan iborat.

N. ishlari N. zavodlari, N. xoʻjaliklari, N. fermalari va oddiy xoʻjaliklarda olib boriladi. N. ishida qoʻlla-niladigan asosiy usul urchitish uchun eng yaxshi erkak va urgʻochi hayvonlarni tanlash va ularni saralash (juftlash)dir. Oʻzbekistonda "Naslelita" il-miy-ishlab chiqarish birlashmasi qoramol, noqorakoʻl qoʻylar, yilqi, echki, asalari; Qorakoʻlchilik va choʻl ekologiyasi instituti va "Oʻzbek qorakoʻli" kompaniyasi qorakoʻl qoʻylari va tuya (bir oʻrkachli yoki ikki oʻrkachli)lar; "Oʻzbaliq" kor-poratsiyasi va Akvakultura ilmiy tadqiqot instituti baliq zotining zogʻora baliq, oʻtxoʻr baliklarning zotlari boʻlgan karp, doʻng peshona, oq amur; "Oʻzbek ipagi" uyush-masi va Ipakchilik ilmiy tadqiqot instituti 20 tadan ziyod ipak qurti zotlari, Oʻzbekiston parrandachilik ilmiy markazi parranda zotlarini takomillashtirish boʻyicha ilmiy tajribalar hamda N. ishlarini olib boradi. "Naslxizmat" respublika naslchilik uyushmasi N. ishlari boʻyicha barcha xizmatlarni muvofiqlashtiradi. Davlat naslchilik korxonasi xoʻjaliklardagi qoramol zotlarini takomillashtirishda qatnasha-di va ularni eng yaxshi mahsuldor bu-qalar avlodlarining sifat boʻyicha ba-holangan urugʻlari bilan taʼminlaydi.

Respublikada N. ishlariga Qishloq va suv xoʻjligi vazirligining Chorvachilikda naslchilik ishlari bosh davlat inspeksiyasi rahbarlik qiladi. Oʻzbekiston Respublikasi N. ishlariga oid har qanday munosabatlar 1995-yil 21 dekabrda qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasining "Naslchilik toʻgʻrisida" qonuni bilan tartibga solinadi.

Izatulla Eshmatov.

Manbalar
Naslchilik zavodi

Naslchilik zavodi - q. Davlat naslchilik zavodi.

Manbalar
Naslchilik kitobi

Naslchilik kitobi, nasldor hayvonlar davlat kitobi — zot standartlariga mos keladigan naslli mollarni roʻyxatga olish kitobi. Naslchilik kitobida xoʻjaliklarda urchitilayotgan hayvonlar zotlaridagi eng mashhur erkak va urgʻochi hayvonlarning kelib chiqishi va mahsuldorlik koʻrsatkichlari haqidagi maʼlumotlar qayd qilib boriladi. Naslchilik kitobi zotlarni takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega. Dunyoda birinchi marta Naslchilik kitobi Angliyadagi yoʻrtoqi otlarning sinov natijalari boʻyicha 1751-yilda nashr etilgan. 1793-yilda nashr etilgan kitobda 1690-yildan boshlab yoʻrtoqi sof zotli otlarning genealogik maʼlumotlari toʻplangan. Keyinchalik qoramol zotlari: 1822-yilda shortgorn va gernsey; 1838-yilda jersey; 1845-yilda gereford; 1862-yilda aberdin-anguss va gallovey zotlari boʻyicha Naslchilik kitobi lari chop etilgan. Rossiyada 1834-yilda salt miniluvchi sof zot va 1839-yilda orlov zoti boʻyicha, 1903— 08 yillarda Kursk, Harkov va Shimoliy qishloq xoʻjaligi jamiyatlarining Naslchilik kitobi tashkil etilgan. 1924-yilda yaroslav, 1926-yilda qizil gorbat, 1927-yilda xolmogor sigir zotlari toʻgʻrisidagi kitoblar chop etilgan.

Oʻzbekistonda Naslchilik kitobi birinchi marta 1941-yilda N.A.Teterin va P.P.Yesyutinlar tomonidan "Oʻrta Osiyoning zotli otlari" boʻyicha 1-jild, shuningdek, 1950 va 1960-yillarda P. K. Trofimov va V. A. Shchekinlar tomonidan "Qora-bayir zotlari" kitobining 2- va 3-jildlari, 1982-yilda K.A. Lixov, N. T. Gorshkov va T.D.Sabdushevlar tomonidan "Qorabayir zotlari"ning 4-jildi tayyorlanib, nashr etilgan. Qoramolchilikda 1958-yilda A.A. Atbashyan tomonidan "Bushuyev zot guruhi" davlat Naslchilik kitobining 1-jildi tuzilgan boʻlib, unda 60 buqa va 240 sigir, 1982-yilda A. M. Mustafayev tomonidan "Bushuyev zotlari" davlat naslchilik kitobining 2-jildi tuzilib, bunda 45 buka va 568 sigir haqidagi maʼlumotlar berilgan. Qoʻychilikda 1949-yilda "Hisor qoʻy zotlari"ning 2-jildi va 1980-yilda "Qorakoʻl qoʻy zotlari"ning 11 jildi nashr etilgan.

Kitobda kayd etilgan maʼlumotlardan ishlab chiqarishda keng mikesda foydalanish mumkin. Ushbu kitob respublikada urchitilayotgan nasldor qoramol, ot, tuya, qoʻy va echkilarni roʻyxatga olish, ularning mahsuldorlik koʻrsatkichlarini tahlil qilib, xoʻjalik yurituvchi subʼyektlar oʻrtasida keng targʻib qilish imkonini beradi.

Izatulla Eshmatov.

Manbalar
Naslchilik xoʻjaligi

Naslchilik xoʻjaligi - chorva hayvonlari va parrandalarning maʼlum bir zotiga mansub mollarni urchitish bilan shugʻullanadigan xoʻjalik. Naslchilik xoʻjaligi yetakchi naslchilik zavodi bilan hamkorlikda yagona seleksion dastur asosida maʼlum bir zotdagi mollarni yetishti-rib koʻpaytiradi, ularning tip va ti-zimlarini takomillashtiradi. Naslchilik ishini olib borishning asosiy usuli naslchilik zavodlaridagi kabi sof zotli urchitish boʻlib, zotdagi tizim va oilalarni takomillashtirib, podada duragay mollar boʻlsa, ularni qon singdirish usuli bilan chatishtiradi. Naslchilik zavodlaridan va chet davlatlardan keltirilgan nayelli mollarni koʻpaytirib, oʻz reproduktiv mollarini maʼlum yoʻnalishda zooveterinariya qoidalari asosida parvarish qiladi.

Shuningdek, oʻz podasini toʻldirishdan tashqari oddiy naslchilik fermalari-ga, naslchilik reproduktorlariga va dehqon (fermer) xoʻjaliklariga naslli mollar yetkazib beradi. Xoʻjalikda mollar va parrandalar har yili bo-nitirovkadan oʻtkaziladi, nasldor hayvonlarni davlat kitobiga yozishga kerakli hujjatlarni rasmiylashtiradi.

Naslchilik xoʻjaligi belgilangan tartibda qar besh yilda bir marta Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligining Chorvachilikda naslchilik ishlari bosh davlat inspeksiyasi tomonidan davlat attestatsiyasidan oʻtkaziladi. Naslchilik xoʻjaligining faoliyatiga baho berishda xoʻjalikda olib borilayotgan naslchilik ishlarining ahvo-liga, chorva mollari bosh soniga, mah-suldorligiga hamda ularning sogʻlom-ligiga alohida ahamiyat beriladi.

Oʻzbekistonda Naslchilik xoʻjaligining bir necha to-ifadagi tarmoklari tashkil etilgan. Ular naslchilik zavodlari, Naslchilik xoʻjaligilari va naslchilik fermalaridir. 2003-yilda Naslchilik xoʻjaligi toifasida jami 357 ta xoʻjalik ishladi. Barcha toifadagi Naslchilik xoʻjaligilarining 44 tasini naslchilik zavodlari, 66 tasini Naslchilik xoʻjaligilari va 247 tasini naslchilik fermalari tashkil etdi. Qoramolchilikda 16 zavod, 24 xoʻjalik va 212 naslchilik fermasi, qorakoʻlchilikda 18 zavod, 13 xoʻjalik va 3 ferma, dumbali qoʻychilikda 2 zavod, 3 xoʻjalik va 14 ferma, echkichilikda 1 ta zavod, 2 ta xoʻjalik va 4 ta ferma, yilqichilikda 3 ta zavod, 1 ta xoʻjalik va 11 ta ferma, tuyachilikda 2 ta ferma, parrandachilikda 1 ta zavod, 1 ta I-tartibli va 1 ta I-tartibli reproduktor xoʻjaligi, baliqchilikda 1 ta zavod, choʻchqachilikda 2 ta xoʻjalik, asal-arichilikda 2 ta xoʻjalik, 2 ta ferma va tut ipak qurti boʻyicha 3 ta naslchilik st-yasi va 15 ta naslchilik zavodi mavjud (2003) (yana qarang Davlat naslchilik zavodi).

Izatulla Eshmatov.

Manbalar
Nasoyim ul-muhabbat

"NASOYIM ul-MUHABBAT" ("Sevgi shabadalari") — Alisher Navoiy asari. 1495—96 yillarda Abdurahmon Jomiyning "Nafohat ul-uns" asari taʼsirida yozilgan. Jomiy asariga tanqidiy qaragan Navoiy "burungʻi zamondagʻi mashoyixdin barchasining zikrin qilmaydurlar va oʻz muosirlarining koʻpi-ni, oʻzlarin ham bitmaydurlar" der ekan, asarda Jomiy, Lutfiy, Ashraf Muflisiy, Shayx Sanʼon, Nosir His-rav, Nasimiy va shular qatori Ahmad Yassaviy, Sulaymon Boqirgʻoniy kabi "turk mashoyixlari" haqida maʼlumot beradi. Navoiy asarda ilova qilingan shaxslarning faqat sufiyona qarashlarinigina yoritmasdan, adabiyot va jamiyatdagi oʻrnini belgilashga ham katta eʼtibor bergan. "N. ul-m." Navoiyning didaktik qarashlari, tarjimonlik va tadqiqotchilik faoliyati hamda estetik qarashlarini oʻrganish uchun muhimdir. "N. ul-m."ning baʼzi nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida saqlanadi (inv. № 3415, 857 3420, 8514, 1825).

Manbalar 

    

Alisher Navoiy asarlari
Nasoro

Nasoro (arab. — nasroniy soʻzining koʻpligi; masihiylar, xristianlar) — Qurʼonda Iso paygʻambarga ergashgan dindorlarning atalishi. Rivoyatlarga koʻra, Iso Masih Nosira nomli shaharda tugʻilgan boʻlib, uni Nosiriy deb atar edilar. Unga ergashgan kishini esa nasroniy deb yurita boshlaganlar. N. Iso Masihni ilohiylashtirgani uchun islom dini nuqtai nazarida shirk ahlidan hisoblanadilar. Zero islomda Alloh taologa hech bir narsani tenglashtirish, hatto oʻxshatish mumkin emas. N. esa Iso Masihni muqaddas uchlikning biri deb unga eʼtiqod qiladi. Shuning uchun ham Qurʼonning koʻp oyatlarida N. tilga olinadi va Muhammad (sav)ni eʼtirof etishga daʼvat qilinadi.

Manbalar
Nasos (maʼnolari)

Nasos:

 Nasos — suyuqlikni bosim ostida soʻrish va haydash, gazlarni siqish yoki siyraklantirish, sochiluvchi jismlarni soʻrish va haydash uchun ishlatiladigan qurilma (gidravlik yoki pnevmatik mashina, apparat yoki asbob).
 Nasos (yulduz turkumi) (lot. Antlia) — osmon gumbazining Jan.
Nasos (yulduz turkumi)

Nasos (lot. ) — osmon gumbazining Janubiy yarim sharidagi yulduz turkumi. Eng yorugʻ yulduzlari 4,0 vizual yulduz kattaligida. Fevralda yaxshi kuzatiladi. Janubiy va markaziy hududlarda koʻrinadi.

Manbalar 

Yulduz turkumlari
Nasos stansiyasi

Nasos stansiyasi - suyukliklarni yuqoriga koʻtarish uchun moʻljallangan bino; nasos agregati va quvurlardan iborat inshoot. Nasos stansiyasiga boshkarish apparatlari, elektr N. yeda esa taqsimlash qurilmalari, pasaytirish pod-stansiyalari, yigʻish-soʻrish va bosim kollektorlari, qoʻshimcha jihozlar (asosiy nasoslarni ishga tushiradigan vakuumnasoslar, yongʻinga qarshi ji-hozlar, moy xoʻjaligi va boshqalar) kiradi. Nasos agregati soʻrish quvuri, nasos, dvigatel, uzatish mexanizmi, teskari klapanli bosim truboprovo-di va zulfindan iborat boʻladi. Me-liorativ (sugʻorish) Nasos stansiyasining qoʻzgʻalmas va suzuvchi xillari bor. Suzuvchi N. yeda nasos va kuch qurilmalari ponton yoki barjalarga oʻrnatiladi. Kema qatnaydigan yirik kanallarni suv bilan taʼminlash, suv omborlarini suv bilan toʻldirish, sugʻorish inshootlari va boshqa uchun yirik Nasos stansiyasi qoʻllaniladi.

Vodoprovod Nasos stansiyasi suvni manbadan suv taʼminoti joyiga koʻtaruvchi va undan vodoprovod inshootlariga yoki rezervuarga hamda tozalangan suvni vodoprovod tarmogʻiga uzatuvchi koʻtarish st-yalaridan iborat. Kanalizatsiya Nasos stansiyasi panjarali va maydalagichli rezervuar, mashina zali (nasosxona) va boshqalardan iborat. Bunday Nasos stansiyasi yer ustiga va yer ostiga oʻrnatiladi. Xalq xoʻjaligida Nasos stansiyasining ahamiyati katta. Ayniqsa, baland joylarga suv chiqarishda Nasos stansiyasi juda qoʻl keladi.

Manbalar
Nasos-forsunka

Nasos-forsunka — forsunka bilan birlashtirilgan bir plunjerli yukrri bosim qurilmasi. Dizel dvigateli si-lindrlarining qisilishidan alangalanadigan kamerasiga yonilgʻi purkash uchun ishlatiladi.

Manbalar
Nasr (ashula boʻlimi)

Nasr — 1) Shashmakrm majmuasidagi maqomlarning ashula boʻlimi. N. har bir maqomda mushkilot boʻlimidan keyin joylashgan boʻlib, oʻz navbatida, shoʻʼbalarning 2 katta guruhidan tashkil topadi. Birinchi guruh Saraxbor, Talq-in, Nasr (uz taronalari bilan) hamda yakunlovchi Ufar qismini (Suporishi bilan), ikkinchisi esa, asosan, Savt va Moʻgʻulcha va shoʻʼbalarini oʻz ichiga qamrab oladi; 2) Shashmaqom majmuasidagi maqomlarning ashula boʻlimida 1-guruhni tashkil etuvchi shoʻʼbalardan biri. N. Saraxbor va Talqin shuʼbalaridan keyin kelib, soʻngra Ufarga ulanadi. Shashmaqomda N. yoʻlida bastalangan jami 14 namuna mavjud. Ular Buzruk makrmida — N.i Uz zol, Nasrulloyi, Rostda — N.i Ushshoq, Navroʻzi Sabo, Navo maqomida — N.i Bayet, Orazi Navo, Xusayniyi Navo, Dugoxda — N.i Chorgoh, Orazi Dugoh, Husayniyi Dugoh, Segoh maqomida — N.i Segoh, Navroʻzi Xoro, Navroʻzi Ajam, Iroqda — Muxayyari Iroq deb nomlanadi. N. yoʻlida bastalangan asarlar Xorazm maqomlari, Fargʻona—Toshkent maqom turkumlarida ham asosiy oʻrinlardan birini egallaydi. Oʻtmishda N. ashula yoʻllarini mufassal ijro etuvchi hofizlarni "nasrchi" deb yuritilgan. Ravshan Yunusov.

Manbalar
Nasr Ibn Ali

Nasr Ibn Ali, Nasr (? - 1012) - Movarounnahr ilikxoni (999—1012). Qoraxoniylarti. Buxoroni egallash bilan Movarounnaxrning bosib olinishini nihoyasiga yetkazgan (999 yil oktabr). Somoniylar amiri Abdulmalik ibn Nuh va uning qarindosh-urugʻlarini asir qilib, Oʻzgandagi zindonga tashlangan. Shu tariqa qudratli boʻlgan somoniylar sulolasi qulagan. 1000—1005-yillarda ilik N. ibn A. somoniylar hokimiyatini tiklashga harakat qilgan Mun-tasirga qarshi kurashgan va gʻalaba qilgan. 1000-yil Mahmud Gʻaznaviy N. ibn A. bilan oʻz yerlari oʻrtasidagi chegaralarni belgilash toʻgʻrisida bitim tuzgan, unga koʻra, Amudaryo asosiy chegara qilib belgilangan. Natijada somoniylar davlati oʻrnida ikkita yangi davlat tash-kil topgan: birinchisi — Qashqardan Amudaryogacha choʻzilgan, Sharqiy Tur-kistonning bir qismini, Yettisuv, Shosh, Fargʻona va qad. Sugʻd hududini oʻz ichiga olgan qoraxoniylar; ikkinchisi — Shimoliy Hindiston chegarasidan tortib Kaspiy dengizining jan. qir-gʻoqlarigacha choʻzilgan, hozirgi Afgʻoniston va Shim.Sharqiy Eron viloyatlarini oʻz ichiga olgan Gʻaznaviylar davlati.

Biroq N. ibn A. Xurosonni bosib olish niyatidan butunlay voz kechmagandi. 1006 va 1008-yillarda qoraxoniylar Xurosonga ikki marta yurish qilganlar. 1006-yildagi yurish chogʻida Mahmud Gʻaznaviy Hindistonda edi. Qoraxoniy qoʻshinlari Balx, Tus va Nishopurni bosib olganlar. Biroq Mahmud Hindistondan qaytib kelib, ularni quvib yuborgan. 1008-yildagi Balx yaqinidagi jangda Mahmud qoʻshinida 500 ta fil bor edi. N. ibn A. kushini tor-mor etilib, qoraxoniylarning Amudaryoning janubidagi hududlarini egallash yoʻlidagi harakatlari shu tarzda toʻxtatilgan. N. ibn A. nixryatda jasur va dovyurak, imon, eʼtiqodli shaxs boʻlib, u haqda koʻplab rivoyatlar toʻqilgan. Ja-mol Qarshiynit yozishicha, N. ibn A. buyuk nomdor xoqon, juda koʻp fazilatlar sohibi boʻlgan va hijriy 402 yil (1011 — 12)da Oʻzganda vafot etib oʻsha yerda dafn etilgan.

Adabiyot 
 Bartold V.V., Sochineniya, t.2(1), M., 1963; Materiali po istorii Sredney i Sentralnoy Azii X — XIX vv., T., 1988; Samarqand tarixi, 1-j., T., 1971.

Manbalar
Nasr Ibn Ahmad

Nasr Ibn Ahmad, Nasr I ibn Asad Somoniy (taxminan 848 — 893) — somoniylar sulolasi boshligʻi, Samarqand hokimi (865—892). N. ibn A. Norin daryosi boʻyidagi Haylam qishlogʻida tu-gʻilgan. 874 i. Xuroson hukmdori Muhammad ibn Tohirning ukasi Husayn ibn Tohir Buxoroga bostirib kelgan. Buxoro xalqi zulmga qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan va N. ibn A. huzuriga elchilar joʻnatib, somoniylar xonadonidan bir kishini Buxoroga xrkim qilib yuborishni soʻragan. N. ibn A. uz ukasi Is-moil Comohuuww Buxoroga noib qilib yuborgan. Shundan soʻng N. ibn A. oʻzini butun Movarounnaxr boshligʻi deb bilgan va kumush dirhamlar zarb kildirgan (ilgari dirham tangalar zarb qilishga faqat tohiriylarnmng huquqi bor edi). Ismoil boʻlsa, akasiga itoat etmay qoʻygan va ular oʻrtasida 888 yil toʻqnashuv boʻlib N. ibn A. qoʻshinlari butunlay tor-mor keltirilgan.

Manbalar
Nasr Ibn Ahmad (hukmdor)

Nasr Ibn Ahmad, Nasr II Ibn Ismoil Somoniy (taxminan 906—943) — Somoniylar davlati hukmdori (914— 943). Davlatni 8 yoshli N. ibn A. nomidan vazir Jayhoniy boshqargan. Bu davrda somoniylar sulolasi ichida taxt uchun kurashlar kuchaygan. N. ibn A. taxtga oʻtirishi bilan amakisi Ishoq qoʻzgʻolon koʻtargan. Hartangda N. ibn A. va Ishoq qoʻshinlari oʻrtasida jang boʻlib oʻtgan. Jangda Ishoq qoʻshini yengilgan. Xuroson va Nishopurda somoniylarga qarshi shialar qoʻzgʻolonlari boʻlib oʻtgan. Shialar targʻiboti shu qadar avj olganki, xatto N. ibn A.ning oʻzi ham shia mazhabini qabul qilishga majbur boʻlgan. Bundan norozi boʻlgan sun-niy ruhoniylar turk gvardiyasi yordamida N. ibn A.ga qarshi fitna uyushtirishgan. Bundan xabar topgan N. ibn A. fitnani fosh etib, oʻz oʻgʻli Nuh foydasiga taxtdan voz kechgan.

Manbalar
Nasr Ibn Sayyor Allaysiy Ibn Lays Ibn Rofeʼ Ibn Robiʼa Ibn Juray Ibn Auf Ibn Amir

Nasr Ibn Sayyor Allaysiy Ibn Lays Ibn Rofeʼ Ibn Robiʼa Ibn Juray Ibn Auf Ibn Amir (taxminan 666—748) — mash-hur arab sarkardasi, Xuroson voliysi (738—748). Arablarning mudariy qabilasidan. 728—29 yillarda Samarqand no-ibi, soʻngra Balx va butun Xuroson noibi. Kutayba ibn Muslimping Movarounnahrga qilgan yurishlarida ishtirok etgan. Tabarishshng yozishicha, Xuroson N. ibn S davrida nihoyatda ravnaq topgan. N. ibn S Movarounnahrni uzil-kesil arablar qoʻl ostiga oʻtishiga katta hissa qoʻshgan. Oʻrta Osiyoda Horis ibn Surayj harakatini bostirish uchun 738—739 yillarda Samarqand, Choch, Forob va Far-gʻonaga bir necha bor yurish qilgan. N. ibn S. Movarounnaxrda oʻz mavqeini mus-tahkamlash uchun moliya islohotini oʻtka-zadi, shuningdek, islomni yangi qabul qilgan kishilar jizya soligʻidan ozod qilinadilar, barcha musulmonlar huquq jihatdan tenglashtirilganlar. Yer egasi, eʼtiqodidan qatʼi nazar, xiroj toʻlashi shart qilib qoʻyilgan. N. ibn S mahalliy zodagonlar (dehqonlar) yordamida mamlakatni itoatda tutib turishga intilgan. Shu maqsadda u xalifalik tomoniga oʻtgan yirik dehqonlarning avvalgi imtiyozlarini tiklaydi, buxorhudo/yaning qiziga uylanadi. Ammo shunga qaramay mamlakatdagi xalq ozodlik harakatlariga barham bera olmaydi. Abu Muslim bilan boʻlgan bir necha jangda magʻlubiyatga uchragach, (qarang Abu Muslim harakati), Iroqqa yoʻl olgan. Isfahon rus-toqlaridan biri Sava (Savat, Savax)da vafot etgan.

Manbalar: Istoriya at-Tabari, T., 1987; Abu Sa’id Gardizi, Zayn al-axbar, T., 1991.

Manbalar
Nasriddinxon

Nasriddinbek, Nasriddin xon (1850, Qoʻqon —1876-yildan soʻng, Toshkent), — Qoʻqon xoni (1875-yil iyul—oktabr). Andijon xokimi (1865— 75). Xudoyorxonning katta oʻgʻli. "Poʻlatxon" qoʻzgʻoloni davrida lashkarboshi Abduraxmon Oftobachi tomonidan yuborilgan lashkar qo'zg'olonchilar tomoniga o'tib ketadi va amaldorlar tomonidan otasiga qarshi uyushtirilgan fitnada qatnashadi. Ilojsiz sharoyitda qolgan Qo'qon xoni tomonidan Nasriddinbek va xon qo'shini yuboriladi va qo'zgolonchilarga qo'shiladi. Keyinchalik, Toshkentga qochib ketgan Xudoyorxon oʻrniga xon qilib koʻtariladi. K.P. Kaufman 1875-yil 22-sentabrda Nasriddinbekni Margʻilonda ogʻir shartlar bitilgan shartnomaga imzo chekishga majbur qiladi. Unga koʻra, N. oʻzini Rossiya general gubernatorining "sodiq quli" deb tan olgan. Sirdaryoning oʻng sohilidagi yerlar Namangan va Chuyet shaharlari bilan birga Rossiya ixtiyoriga oʻtishi va 2 mln. rubl miqdorida kontributsiya (tovon) toʻlanishi lozim boʻlgan. Mazkur bitimdan norozi boʻlgan xalq qoʻzgʻolon koʻtargan va 9-oktabrda qoʻzgʻolonchilar Qoʻqonni egallashgan. Nasriddinbek Xoʻjand orqali Toshkentga kelgan. Nasriddinbek Andijonda muhtasham Madrasa va jome masjidi qurdirgan.

Madaniyat 
Nasriddinbek beklik davrida Andijonda hashamatli madrasalar, Jomiy masjidi qad rostladi.

Adabiyot 
 Mirzaolim Mushrif, Qoʻqon xonligi tarixi, T., 1995; Bobobekov H.N., Qoʻqon tarixi, T., 1996.

Manbalar 

Qoʻqon xonligi hukmdorlari
Madrasa asoschilari
Latif Nasriddinov

Latif Nasriddinov (1918 - Toshkent — 1943) — 20-asr oʻzbek rangtasvirchi rassomlaridan. Toshkent rassomlik bilim yurtida taʼlim olgan (1934—38). Natyurmort, portret janrida ijod qilgan. Ijodini portretlar yaratish bilan boshlagan. Rassom asarlarida shaxslar oʻychan holatda tasvirlangan ("Ota portreti", 1938 va boshqalar), boʻyoq qatlami qalin ishlatilgan hamda puxta va pishiq yotqizilgan, tasvir shakli va ranglar jozibali va ifodali boʻlishi vositasida badiiy obrazlar yaratishga erishgan ("Ona" portreta, 1940; "Avtoportret", 1942 va boshqalar). Natyurmortlar, lavhalar, "Layli va Majnun uchrashuvi", "Layli iztirobi", "Majnun sahroda", "Majnun oʻlimi" kabi kompozitsiyalar yaratgan. Asarlari Oʻzbekiston davlat sanʼat muzeyida saqlanadi.

Manbalar 

    

1918-yilda tugʻilganlar
1943-yilda vafot etganlar
Gulixon Nasriddinova

Gulixon Nasriddinova (1949.10.7, Tojikiston Respublikasining Koʻlob shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1997). Termiz pedagogika institutining chettillar fakultetini tugatgan (1971). 1971-yildan Uzun tumanidagi 4-maktabda, 1997-yildan 4-ixtisoslashtirilgan internat maktabida ingliz tili oʻqituvchisi. N. har bir darsni puxta, jonli, texnik vositalar va test si-novlari asosida tashkil etadi. U ish faoliyati davomida davlat taʼlim stan-dartlarini joriy etish maqsadida no-anʼanaviy dare usullari (seminardare, konferensiya-dare, savol-javob, ekskursiya-dars)dan foydalanadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Nosiriddinshoh

Nosiriddinshoh (1831-1896.1.5, Tehron) — Eron shohi (1848—96). Qojarlar sulolasidan. Muhammadshoh Qojar va Malikjahon xonimning oʻgʻli. Uningdavrida Bobiylar qoʻzgʻolonlari shafqatsizlik bilan bostirilgan. N. davrida Yevropa mamlakatlarining Erondagi siyosiy tazyiqi kuchaygan. N. chet el (ingliz va rus) sarmoyadorlariga telegraf, bank, yoʻl va boshqa konsessiyalarkni bergan. 1892-yilda Angliyadan davlatni asoratga soladigan katta qarz olgan. Chet el ta-maki konsessiyasiga qarshi koʻtarilgan harakatni jazolagani uchun maxfiy terroristik tashkilot vakili Mirzo Rizo Kirmoniy tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar 

    

Qojarlar sulolasi
Nasriy sheʼr

Nasriy sheʼr — lirik kechinmalarning sochma badiiy nutq shaklidagi ifodasi. Nasriy sheʼrda harakterningtaraqqiyoti koʻrsatilmay, uning oniy holati tasvirlanadi. Muallif nutqining histuygʻuga boyligi, individual emotsional boʻyoqning ustunligi, nutqning maʼlum ritmik qonuniyatiga mosligi, ni-hryat, oʻziga xos intonatsiyaga egaligi, pauzaning koʻpligi Nasriy sheʼrning muhim xususiyatidir. Unda baʼzan alohida soʻz bir yoki bir necha gapga teng keladi. Koʻp hollarda ran yoki soʻzlar soʻroq, undov ohangiga ega boʻladi. Nasriy sheʼr baʼzan lirik nasr deb yuritiladi. Opbek, Usmon Nosir, Mirtemir va boshqa ijodida Nasriy sheʼrning yaxshi namunalari bor.

Manbalar
Nasrulloyi

Nasrulloyi - oʻtmishda (16-asr) yashab ijod etgan mashhur bastakorning ismi (taxallusi)ga nisbat berib atalgan musiqiy asarlar nomi. Shashmaqomda Buzruk maqomi Mushkilot boʻlimida "Muhammasi N." nomi bilan asosiy cholgʻu qismlaridan biri sifatida oʻrin olgan. Ushbu maqomning ashula boʻlimida N. nasr yoʻlida yaratilgan shoʻʼbalardan biridir. U oʻzining kuy qiyofasi jihatidan Buzrukning bosh-qa shoʻʼbalaridan birmuncha farqqiladi. Ichki tuzilishi boʻyicha N. cholgʻu muqadimma, daromad, miyenxat, dunasr, Turk avji, tushirim kuy jumlalaridan tashkil topgan. N. shoʻʼbasi oʻzidan soʻng keladigan 3 Taronaga ega. N.ning bosh kuy mavzui boshqa shoʻʼbalarda namud sifatida ishlatiladi.

Xorazm maqomlarida ham Buzruk maqomi aytish yoʻlidan oʻrin olgan boʻlib, nasr shoʻʼbasi uslubida yaratilgan namunalardan. Toshkent — Fargʻona maqom yoʻllari qatorida N. 5 qismli cholgʻu kuylar turkumi sifatida maʼlum. Uning qismlari har xil vazn va doira usullariga tushirilgan boʻlib, ikkinchisi (chapandoz)ning ashula yoʻli ham mavjud.

Manbalar
Nassau

Nassau, Nasso — Bagama Orollari poytaxti, Nyu-Providens orolning shimoliy soxilida. Iklimi tropik iklim; yanvarning oʻrtacha temperaturasi 21°, iyulniki 28°. Yiliga oʻrtacha 1150 mm yogʻin yogʻadi. Aholisi 172 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Atlantika okeani sohilidagi port; chetga dengiz buluti, sizal, sitrus mevalar chiqariladi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Xalqaro miqyosdagi moliyaviy markaz (250 dan or-tiq bank muassasalari bor). Iklim kurorti. Turizm rivojlangan. Axrlining katta qismi sayyoxlarga xizmat koʻrsatish bilan band. Oziq-ovqat, neftni qayta ishlash sanoati korxonalari, kema verfi mavjud. Shaharga 1656-yilda asos solingan va Charlztaun deb atalgan. 1694-yilda ispanlar tomonidan vay-ron qilingan. 1696-yilda qayta qurilib, N. deb nomlangan. N. — mamlakatning madaniy markazi. Kutubxona, muzey, kollejlar bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Montegyu va Finkasl fortlari, sobor saqlangan.

Manbalar 

Bagam orollari