AQShda qirolicha Anna uslubidagi arxitektura

Qirolicha Anna uslubidagi arxitektura Amerika Qoʻshma Shtatlarida taxminan 1880-yildan 1910-yilgacha paydo boʻlgan mashhur Viktoriya meʼmorchiligi uslublaridan biri edi. Oʻsha vaqt ichida bu uslub mashhur boʻlgan, u Ikkinchi imperiya va Stick uslublariga ergashgan va Richardsonian Romanesk va Shingle uslublaridan oldin kelgan.

Uslub 1702-yildan 1714-yilgacha hukmronlik qilgan qirolicha Anna davrida paydo boʻlgan Britaniyadagi uslubdir (ingliz barokkosining toʻgʻridan-toʻgʻri toʻldirilgan versiyasi, u asosan zodagonlar uylari uchun ishlatilgan).

Fransiyadan kelib chiqqan Ikkinchi imperiya uslubiga va kamroq „mahalliy“ uslubiga muqobil sifatida „Qirollicha Anna“ atamasi 1880-yildan 1910-yilgacha boʻlgan davrning meʼmorchiligi, mebel va dekorativ sanʼati uchun keng qoʻllaniladi. Qirolicha Annaning baʼzi meʼmoriy elementlari, masalan, oʻralgan ayvon, 1920-yillarda topilgan.

Tarixi 

Qoʻshma Shtatlardagi Qirolicha Anna uslubidagi binolar 1880-yillarda modaga kirdi va Fransiyadan kelib chiqqan Ikkinchi Imperiya oʻrnini „hozirgi uslub“ sifatida egalladi. Yuqori qirolicha Anna uslubining mashhurligi 1900-yillarning boshlarida pasayib ketdi, ammo baʼzi elementlar 1920-yillarda binolarda, masalan, oʻralgan old ayvonda (koʻpincha L shaklida) saqlanib qolgan.

Amerika qirolichasi Anna uslubining oʻziga xos xususiyatlari quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin;

 assimetrik fasad
 dominant old tomonga qaragan gable, koʻpincha pastdagi devor tekisligidan tashqarida joylashgan
 osilgan karvonlar
 dumaloq, kvadrat yoki koʻpburchakli minoralar
 shaklli va Gollandiyalik gables
 oldingi jabhaning bir qismini yoki butun qismini, shu jumladan asosiy kirish joyini qoplaydigan ayvon
 ikkinchi qavatli ayvon yoki balkonlar
 pedimentli ayvonlar
 turli xil devor teksturalari, masalan, turli dizaynlarda shakllangan naqshli yogʻoch shingillalar, jumladan, baliq taroziga oʻxshash, terrakota plitalari, relef panellari yoki gʻisht ustidagi yogʻoch shingillalar va boshqalar.
 tishlar
 klassik ustunlar
 shpindel ishi
 oriel va bay derazalar
 qoʻrgʻoshinli derazalarning gorizontal chiziqlari
 monumental bacalar
 boʻyalgan balustradalar
 yogʻoch yoki shifer tomlari
 yogʻoch toʻsiqlar bilan old bogʻlar

Misollar 

19-asrda Norman Shou va boshqa arxitektorlar tomonidan yaratilgan Britaniya qirolichasi Anna uslubida New-York shahriga New-York uyi va sanoat maktabi uchun 120 West 16th Street uchun yangi turar joylar uylari qurildi. 1885—1886 yillarda Bruklinda qurilgan Astral kvartiralar New-Yorkdagi qizil gʻisht va terakotadan yasalgan Qirolicha Anna meʼmorchiligining namunasidir. E. Frensis Bolduinning Baltimor va Ogayo temir yoʻl stantsiyalari ham gʻisht va yogʻochdan qurilgan uslubning tanish namunalaridir.

Amerikalik qirolicha Annaning uylari toʻgʻridan-toʻgʻri, yumshoq gʻishtdan qurilgan boʻlib, ular kvadrat terakota panellarini oʻrab, ichki hovli va orqa uyga olib boradigan kamarli yon yoʻlak bilan qurilgan. Ularning tafsiloti koʻp jihatdan chiroyli tarzda joylashtirilgan derazalarga ishlov berish bilan chegaralanadi. Serlian naqshli uch qavatli derazalar va assimetrik tarzda koʻrsatilgan ikki qavatli oriel oynasi tez-tez tasvirlangan.

Klassik bezaklar 
1885-yildan keyin Eastlake uslubidagi bezaklardan foydalanish „erkin klassik“ yoki " Colonial Revival " bezaklariga oʻtdi.

Qirolicha Anna yozgi uyi 

Kichkinaroq va biroz soddaroq uylar ham Qirolicha Anna uslubida boʻlishi mumkin. Xarrison uyi 1904-yilda Jorjiya shtatining Neshvill qishlogʻida qurilgan.

Qirolicha Anna yozgi uyining oʻziga xos xususiyatlari:

 bir yoki ikki qavatli ramka uyi
 burilish ustunlari, dekorativ qavslar va shpindel bilan oʻralgan ayvon
 old va yon tomonlarga proektsiyali gables bilan kvadrat tartibi
 piramidal massani aks ettiruvchi piramidal
 xonalar assimetrik va markaziy koridor yoʻq
 eshik atrofi, deraza atrofi, lamborat va mantellar kabi ichki tafsilotlar
 1880—1890-yillarda shahar va qishloq joylarida oʻrta sinf uchun qurilgan, qishloq joylarda mashhurlik 1900-yillarning boshlarida davom etgan.

Shingle uslubi 

Amerikada Shingl uslubi Nyu-England arxitektura maktabining paydo boʻlishi bilan mashhur boʻlib, Eastlake uslubining juda bezakli naqshlaridan voz kechdi. Shingl uslubida ingliz taʼsiri 1876-yilda yuz yillik bayramidan keyin mustamlakachi Amerika arxitekturasiga qiziqishning yangilanishi bilan birlashtirildi. Baʼzi meʼmorlar yangi binoning eskirgan koʻrinishiga ega boʻlish uchun, hatto sadr silkitgichlarini sariyogʻiga botirib, quritib, keyin oʻrnatib, fasadda kulrang tus qoldirishgan.

Shingle uslubi, uyning tuygʻusini doimiy hajm sifatida yetkazdi. Binoni katta massa emas, balki kosmos konverti sifatidagi bu taʼsiri tekis shingilli yuzalarning vizual tarangligi, koʻplab shingil uslubidagi uylarning gorizontal shakli va tashqi koʻrinishdagi gorizontal davomiylikka urgʻu berilganligi bilan kuchaytirildi.

MakKim, Mead va Uayt va Peabodi va Stearns oʻzlarining keng koʻlamli komissiyalari orqali boylar va badavlat kishilarning „dengiz qirgʻogʻidagi kottejlar“ uchun keng koʻlamli komissiyalari orqali shingil uslubini ommalashtirishga yordam bergan davrning taniqli firmalaridan edilar. Kragsayd Manchester-By-the-Sea, Massachusets yaqinidagi toshli qirgʻoqning tepasida qurilgan va shingil uslubining barcha mumkin boʻlgan tamoyillarini oʻzida mujassam etgan.

Yana qarang 

 Viktoriya meʼmorchilik sanʼati
 Viktoriya davlat kutubxonasi

Manbalar

Havolalar 
 Queen Anne — Architectural Styles of America
 Arxitektura
Arxitekturadagi uslublar