MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Buyruq gap

Buyruq gap — gap turi. Kommunikativ vazifasiga kura buyurish, iltimos, maslahat maʼnolari ifodasini anglatadi (mas, "hammasini aytib ber", "menga uzatib yuboring", "siz oʻgʻlim, otangizning aytganini qiling"). B. g.lar harakatni bajarishbajarmaslik haqida buyurish, undash, istak kabi maʼnolar ifodalovchi mayl (buyruqistak mayli)ga ham ega ("ayt", "aytsin", "aytgin", "ayting"). B. g. kesimi vazifasida koʻp holatda buyruq feʼli keladi yoki maxsus buyruq intonatsiyasiga ega boʻladi (mas, "Sen suv sep, sen supur", "Koʻcha harakati qoidalariga rioya qiling!"). B.g.lar murojaat etilishiga koʻra obʼyektga yoki subʼyekt (soʻzlovchi)ning oʻziga qaratilgan boʻlishi mumkin (mas, "har bir oʻtgan, ketganni kuzatib tur", 2shaxs, birlik. "Zokir oʻzigaoʻzi shunday dedi: buni hech kimdan yordam olmay oʻzing uddala!"). Baʼzan, B.g.lar umuman muloqotda ishtirok etmagan shaxsga ham qaratilgan boʻladi ("Bolalar futbol, qizlar tennis oʻynasin!").

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bukaramanga

Bukaramanga — Kolumbiya shim.sharqidagi shahar. Santander departamentining maʼmuriy markazi. Aholisi 350 ming kishidan ziyod (1990- yillar oʻrtalari). Bukaramanga orqali Magdalena dare vodiysiga chiqiladi. Paxta, pilla, kofe, tamaki, shakarqamish yetishtiriladigan rayon markazi. Tamaki, toʻqimachilik, oziq-ovqat, sement korxonalari, universitet bor. B.ga 1623-yilda asos solingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bukey oʻrdasi

Bukey oʻrdasi (Ichki Oʻrda) -Rossiya imperiyasiga qaram qozoq xonligi (1812—47). Ural va Volga daryolari oraligʻidagi yerlarda tashkil qilingan. Qozoq sultonlaridan Nuralixon 1749-yil Kichik juz (Kichik Oʻrda) ga xon boʻlgach, mamlakatda hokimiyat uchun ayovsiz kurash boshlangan. Shunda Ashtarxon (Astraxon) kazak polki komandiri Popov taxtdan umidini uzgan Nuralixonning oʻgʻli Bukeyga Ural va Volga daryolari oraligʻidagi dashtlarga koʻchib oʻtish uchun chor hukumatidan ijozat soʻrashni maslahat bergan. Bukey 1799-yil shunday qilgan. Rossiya imperatori Pavel I ruxsat bergach (1801), Bukey oʻz tarafdorlari (5 ming oʻtov, 22 mingdan ortiq kishi) bilan mazkur dashtlarga koʻchib oʻtgan. 1812-yil chor hukumati Bukeyni xon etib tasdiqiagan. Bukey vafot etgach (1815), Bukey oʻrdasini uning ukasi Shigʻay idora qilgan (1815—23), undan keyin taxtga Bukeyning oʻgʻli Janger (1823—45), soʻng Jangerning oʻgʻli Sohib Girey oʻtirgan (1845—47). Sohib Girey vafot etgach, chor hukumati xonlik hokimiyatini bekor qilib (1848), Bukey oʻrdasi boshqaruvini rus chinovniklaridan iborat Muvaqkat kengashga topshirgan. Bukey oʻrdasi 1876-yil Ashtarxon (Astraxon) gubernyasi tarkibiga qoʻshib yuborilgan.

Manbalar

Qozogʻiston tarixiy viloyatlari
Bukeyiylar

Bukeyiylar — 19-asrning boshlarida Ural va Volga daryolari oraligidagi dashtlarga koʻchib kelib, Bukey Oʻrdasini barpo qilgan Kichik juz qozoqlarining bir qismi. B. 1885 i. 237 ming kishi boʻlgan. Ular aday, jappas, boyboqti, tana, bersh, cherkesh, maskar, issiq, esontemir, olacha, qizil qurt, toz, tama, kerderi, tobin, kite kabi qozoq urugʻlari vakillaridan iborat bulib, 20-asrning 1-yarmida qozoq xalqi tarkibiga kirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bukilma

Bukilma, egilma (geol.da) — Yer poʻstining choʻkkan yoki egilgan joylari. Choʻkindi, choʻkindivulkanogen yoki vulkanogen jinslar bilan toʻlgan boʻladi; q. Tektonik bukilmalar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Geologiya
Bukish

Bukish — yogʻoch yoki metall zagotovka xom-ashyo) ga yoki buyum qismlariga bukik shakl beradigan bolgʻalash, shtamplash operatsiyalari. Eguvchi kuch taʼsirida zagotovka deformatsiyalanadi (bukiladi), tashqi qatlami choʻziladi, ichkisi esa qisiladi. B. bukish mashinasi, bukish stanogi yoki qoʻlda amalga oshiriladi. B.ga bukishning oʻzi (bukik shakl hosil qilish), profillash (burmalar hosil qilish, egish), metall listlarni bukib va payvandlab payvand trubalar olish, prujina oʻrash va boshqa kiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bukish mashinasi

Bukish mashinasi (mashinasozlikda) — yogoch yoki metall zagotovka (xom ashyo, list, truba)ni sovuqlayin yoki qizdirib bukish uchun moʻljallangan qurilma. Universal Bukish mashinasi ning uch va toʻrt valikli (rotatsion), traversasi buriladigan, rolikli, andazasi yoki richagi buriladigan xillari bor. Qalinligi 40–50 mm dan ortiq zagotovkalar qizdirib, bundan yupqalari sovuqlayin bukiladi. Listli prokat toʻgʻri chiziqli harakatlanuvchi list bukish mashinalari (presslar)da, traversasi buriladigan va rotatsion mashinalarda, sortli prokat va trubalar rolikli Bukish mashinasi da bukiladi. Polosa, burchaklik, kvadrat, doyra va boshqa sortli prokatlardan yasalgan detallarni bukish, toʻgʻrilash va shtamplash uchun gorizontal bukishshtamplash presslari (buldozerlar), toʻgʻrilash presslari ishlatiladi. Kalibrlangan simlar yoki lentalardan yasaladigan mayda buyumlar (shplintlar, skrepkalar, radioapparatura detallari va boshqalar) bukish avtomatlarida tayyorlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bukish stanogi

Bukish stanogi — yogʻochni bukib zarur shakl beradigan qurilma; ishi yogʻochning plastik xossasidan foydalanishga asoslangan. Yogʻoch B.yeda bukilganda yogʻoch zarralari orasidagi bogʻlanish buzilmagani, yaʼni yogʻoch tolalariga zarar yetmagani holda barqaror egri chiziq shaklidagi detal hosil boʻladi. Yogʻochning jinsiga qarab, u presslab yoki presslamay bukiladi. Bukish stanogi ga almashinadigan andaza oʻrnatib, metall shinaning old uchi bilan biriktiriladi. Andaza ishlov beriladigan zagotovkaga kerakli (egri chiziqli)shakl berish uchun xizmat qiladi. Presslab bukishda qisuvchi rolik bukish jarayonida zagotovkani tolasiga koʻndalang tarzda presslaydi. Presslamay bukishda qisuvchi rolik olib qoʻyiladi yoki yoniga suriladi. Bukishdan oldin zagotovkaga gidrotermik (suyuklikissiklik) ishlovi beriladi. Bukish stanogi mebel, changʻi, gʻildirak va boshqa buyumlar ishlab chikarishda keng qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Buklet

Buklet (ing. booklet — aynan kitobcha), buklama — yaxlit (bir) taboq qogʻozga bosilib, 2 va undan ortiq sahifalarga bukiladigan nashr turi (yoʻl koʻrsatkichlar, maʼlumotnomalar va boshqalar).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yemilian Bukov

Yemilian Nesterovich Bukov (; 1909.27.7 Janubiy Bessarabiya – 1984.17.10) — Moldova xalq yozuvchisi (1982). Buxarest universitetini tugatgan (1936). Ilk ijodida jamiyat keskin tanqid qilingan, inqilobiy kurash ruhi kuchli ("Mehnat qaynaydi", 1932; "Quyosh nutqi", 1937; "Xitoy", 1938 va boshqa sheʼrlar toʻplamlari). Keyinchalik Bukov vatanni, moldovanlar hayotidagi oʻzgarishlarni kuylagan ("Men seni koʻryapman, Moldova", 1942; "Dnestrda bahor", 1944; "Mening mamlakatim", 1947 va boshqalar). "Bugun va erta" (1965) sheʼrlar toʻplami, "Reut shahri" (1965) sheʼriy roman, "Qalb uchqunlari" (1965) hikoyalar toʻplami hamda "Magistral" (1969) romani bor. "Ona" hikoyasi, "Yoshlarga", "Aprel", "Bugun va erta", "Oʻtmish va istiqbol" sheʼrlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Moldova davlat gimnining muallifi (hamkorlikda).

Manbalar 

17-oktabrda vafot etganlar
1909-yilda tugʻilganlar
1984-yilda vafot etganlar
Sovet yozuvchilari
Bukraa

Bukraa — Saxroi Kabirning shim. qismidagi kon, dunyodagi eng katta fosforit konlaridan. 1973-yilda ishga tushirilgan. Kon yuqori boʻr davri gilkremniyohaktoshli jinslarida joylashgan. Sanoat miqyosida uyumlari donador fosforit qatlamlaridan (qalinligi 2–6 m) tuzilgan. 50—90% fosfat donalaridan va faunalarning fosfatlashgan qoldiq qoʻshimchalari (mollyuska, foraminifera, reptiliya, baliklar)dan iborat. R2O5 miqdori 30—33%. Fosforitlarda har doim koʻp miqdorda (0,005—0,07%) uran, goho nodir yer elementlari (0,07—0,3% gacha) va pirit uchraydi. Fosforitning umumiy zaxirasi qariyb 10 mlrd. t ga teng. Konning asosiy markazi — Buk.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bukri baliq

Bukri baliq, gorbusha (Oncorhynchus gorbuscha) — losossimonlar oilasiga mansub baliq. Asosan, Tinch okeanining shim. qismi va qisman Shim. Muz okeanida tarqalgan. Tanasining uz. 60—70 sm, koʻpincha 45—50 sm, ogʻirligi 1,5—1,7 kg gacha boradi. Yashash davri juda qisqa, hayoti davomida fakat bir marta uvildiriq tashlaydi. Urchish paytida dengizdan daryolarga, xususan, Yapon dengiziga quyiladigan daryolarga (koʻproq Amurga) katta gala boʻlib, yuqori oqimgacha suzib boradi. Daryolarning tiniq, kislorodga boy boʻlgan yuqori oqimida suv tubida kovlangan chuqurlarga urgʻochisi 1500—2000 tagacha uvildiriq tashlaydi. Erkagi uvildiriq ustiga urugʻlarini sepadi. Urgʻochi va erkak baliqlar urchigandan soʻng nobud boʻladi. Tuxumdan chiqqan chavoqlar daryo oqimi bilan dengizga tushib, voyaga yetadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bukri pashshalar

Bukri pashshalar, namchil pashshalar (Ceratopogonidae) — qoʻshqanotlilar oilasi. Uzunligi 0,5–4 mm, tanasi bukri, hartumi uzun, kanotla’ ri koʻpincha tangachalar bilan qrplangan. 4 mingga yaqin turi maʼlum. Oʻzbekistonda Culicoides va Leptoconops urugʻlariga mansub 60 turi tarkalgan. Urgʻochisi suv ustida oʻsadigan oʻsimlik barglarining ostki tomoniga 75—120 ta tuxum qoʻyadi. Qurtlari sohil yaqinidagi balchiqda, nam qumli joylarda rivojlanadi. Koʻpchilik turlarining urgʻochisi issiqqonli hayvonlar va odam qonini, ayrim turlari hasharotlar gemolimfasini soʻradi. Erkaklari, ayrim turlarining urgʻochisi gul nektari bilan oziqlanadi. Qurtlari detrit, suv oʻtlari, tuban zamburugʻlar, oʻlik hayvonlar murdalarining parchalari bilan oziqlanadi. Bukri pashshalar shim. hududlarda ayniqsa koʻp uchraydi, choʻl mintaqasida quduqpar va boshqa suv manbalari yaqinida tarqalgan boʻlib, gnus komponentlaridan biri hisoblanadi, ertalab va kechqurunlari faol qon soʻradi; onxotserkoz, gemosporidioz, filyarioz, yapon ensefaliti, tulyaremiya kabi kasalliklarning qoʻzgʻatuvchilarini tarqatishi mumkin.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bukrilik

Bukrilik, bukirlik — umurtqa pogʻonasining qiyshayib, doʻppayib chiqib qolishi. B.ka bir yoki bir nechta umurtqalarning lat yeyishi, sil, raxit va boshqa kasalliklar tufayli shikastlanishi (qarang Spondilit), shuningdek goʻdakni juda erta oʻtirishga oʻrgatish sabab boʻladi. B. odatda koʻkrak qafasining qiyshayishi bilan kechadi. Umurtqa pogʻonasining sili oqibatida kelib chiqqan B.da bemorni ogʻriq, isitma bezovta qiladi, baʼzan bukri boʻlgan joydan yiring oqib, bir necha yilgacha bitmaydi. B.ning oldini olish uchun shikastlangan umurtqani oʻz oʻrniga tushirish, korset taqish, maxsus jihozlangan karavotlardan foydalanish tavsiya etiladi. Bolalarni barvakt oʻtqizmaslik, orqa muskullarini massaj qilib turish kerak. Davo B.ka sabab boʻlgan asosiy kasallikni davolashdan iborat.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bulavayo

Bulavayo — Zimbabve janubi-gʻarbidagi shahar. Matopo kryaji etagida. Shim. Matabelelend provinsiyasi maʼmuriy markazi. Aholisi 621 ming kishi (1992). Muhim temir yoʻl tuguni. Xalqaro aeroport bor. Savdosanoat markazi. Bulavayo mashinasozligi zavodi, oziq-ovqat, toʻqimachilik korxonalari, shina ishlab chiqarish, mebel sanoati fabrikalari, texnika kolleji, Zimbabve milliy muzeyi bor. B. atrofida oltin, xrom, koʻmir, qoʻrgʻoshin, mis, nikel qazib chiqariladi. Shaharga 1893-yilda asos solingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bulavin qoʻzgʻoloni

Bulavin qoʻzgʻoloni — Don, Soʻl qirgʻoq va Sloboda Ukrainasi va Oʻrta Volgaboʻyida Don kazagi K. A. Bulavin (taxminan 1660—1708) rahbarligida chor hukumatiga qarshi koʻtarilgan dehqonlar va kazaklar qoʻzgʻoloni (1707—09). Qoʻzgʻolonchilar Cherkassk, Saritsin va boshqa shaharlarni qoʻlga oldilar. V. V. Dolgorukiyning jazo armiyasi tomonidan ular bir necha marta magʻlubiyatga uchragach, boy kazaklar qoʻzgʻolondan chetlashishgan. K. A. Bulavin xoin yasovul S. Ananin tomonidan Cherkasskda oʻldirilgan (1708). Oʻrta va Quyi Volgada qoʻzgʻolon 1709-yil boshigacha davom etgan.

Manbalar
Bulanjerit

Bulanjerit (fransuz mineralogi Sh. Bulanje nomi bilan atalgan, 1849) — mineral. Kimyoviy formulasi Pb5Sb4SM. Monoklin singoniyali. Uzun ignasimon va koʻpincha tolasimon yoki shuʼlasimon tuzilishli agregatlar. Rangi kumushsimon kulrang, metallsimon yaltiraydi. Qattiqdigi 2,5—3. S.ogʻ. 5,8— 6,2. B. murakkab polimetall formatsiyalarning rudali tomirlarida uchraydi. B. konlari Rossiya Federatsiyasi (Ural), Ukraina (Donbass), Fransiya, Shvesiya, Chexiya, AQSH va Germaniyada topilgan. Oʻzbekistonda B. polimetall (Olmaliq, Yongʻoqli), vismut (Ustasaroy), margimush (Burchmulla), molibden (Chavata) konlaridan topilgan. B. ikkinchi darajali qoʻrgʻoshin rudasi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bulat

Bulat (fors, poʻlod — poʻlat) — tarkibida temir va ugleroddan boshqa elementlar deyarli boʻlmaydigan juda qattiq elastik quyma poʻlat. Oʻziga xos tuzilishiga ega, sirti "naqsh"li jilolanib turadi. Ilgari Hindiston, Oʻrta Osiyo, Eron va Suriyada (Damashq poʻlati nomi bilan) tayyorlangan; undan, asosan, gʻoyat pishiq va oʻtkir tigʻli qilich, xanjar va boshqa buyumlar yasalgan. Qadimda B. tayyorlash usuli sir saqlanib kelinar edi. Uning sirini rus metallurgi P. Anosov (1799—1851) ochdi. Texnikada B. poʻlati deb yuritiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bulbul

Bulbul (taxallusi; asl nomi Murtaza Meshadi Rizo oʻgʻli Mamedov) (1897.12.6, Shusha tumani Xonbogʻi qishlogʻi — 1961.26.9, Boku) — ozarbayjon xonandasi (lirikdramatik tenor) va musiqashunosfolklorshunos, ozarbayjon musiqali teatri asoschilaridan. Dastlab xalq xonandasi sifatida tanilgan. 1920-yildan Ozarbayjon musiqali teatrlarining yetakchi artisti. Boku konservatoriyasida (1927), Italiya (Milan, "La skala", 1931)da ta’lim olgan. 1932-yildan Boku konservatoriyasining oʻqituvchisi, 1940-yildan professor Ozarbayjon ilmiy tadqiqot musiqa kabineti tashkilotchisi va rahbari (1932—44). Folklor ekspeditsiyani boshqarib, 200 dan ortiq xalq qoʻshigʻini yiqqan. B. 40 yillik ijrochilik faoliyati mobaynida asl ozarbayjoncha milliy kuylash uslublarini Yevropa xonandalik san’ati bilan uzviy bogʻlashga muyassar boʻlgan. Majnun (U. Hojibekov, "Layli va Majnun"), Gersog (J. Verdi, "Rigoletto"), Gʻarib (R. Glier, "Shohsanam"), Aliyor (M. Magʻomayev, "Nargiz") kabi yorqin obrazlar yaratgan. Eng mashhur roli Ravshan (U. Hojibekov, "Koʻr oʻgʻli")ni 400-marta ijro etgan. Oʻzbekistonga bir necha marta kelib, oʻz san’atini namoyish qilgan.

Gallery

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ozarbayjon bastakorlari
Ozarbayjon opera bastakorlari
Ozarbayjon dirijyorlari
Ozarbayjon musiqashunoslari
Ozarbayjon musiqa o'qituvchilari
1897-yilda tugʻilganlar
1961-yilda vafot etganlar
12-iyunda tugʻilganlar
26-sentabrda vafot etganlar
Bulbulak

Bulbulak — 1) torli musiqa cholgʻulari dastasining yuqori qismidagi ("shayton") harak. B. qadimiy yozma manbalarda "anaf" deyilgan. U yogʻoch yoki suyakdan yasaladi. Torli asboblarning quloqlar joylashgan tomoniga, pastki harak roʻparasiga oʻrnatiladi. B. torlarni dasta va pardalarga tegizmay koʻtarib turadi; 2) bolalar puflab chaladigan hushtak (oʻyinchoq). Loydan qushtumshuq obdasta shaklida yasalib, olovda pishiriladi. Ichiga suv solib, joʻmragidan puflaganda bulbul sayraganday tovush beradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bulbulzorsoy

Bulbulzorsoy — Samarqand viloyatidagi soy, Omonqoʻtonsoyning oʻng irmogʻi. Taxtaqoracha dovonining sharqidan, 1300 m balandlikdan boshlanadi. Uzunligi 7 km, suv sarfi 50—70 l/sek. Bulbulzorsoy, asosan, buloq suvlari, qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Bulbulzorsoy havzasida akatsiya, qaragʻay daraxtlari oʻsadi, bodomzor, oʻrikzor, yongʻoqzorlar bor. Bulbulzorsoy vodiysida bulbul, yovvoyi kaptar, kaklik koʻp.

Manbalar 

Samarqand viloyati
Oʻzbekistondagi daryolar
Bulbullar

Bulbullar () — chumchuqsimonlar turkumining qorayaloqlar oilasiga mansub sayroqi qush. 6 turi bor: sharq bulbuli () va gʻarb bulbuli () tarqalgan. Ular faqat qanotining tuzilishi bilan bir-biridan farq qiladi. Bulbulning rangi koʻrimsiz, usti qoʻngʻir va toʻq mallarang, qorni oqish, nari bilan modasining rangi bir xil, boʻyi 20 sm gacha boʻladi. Sharq bulbuli Sharqiy Yevropa va Osiyoning bir qismida tarqalgan. Qishlash uchun Gʻarbiy Afrikaga uchib ketadi. Oʻzbekistonga bahor (apr.—may)da uchib kelib, kuz (avg.—sentabr)da uchib ketadi. Gʻarb bulbuli Gʻarbiy Yevropa, Kichik Osiyo, Eron va Afgʻonistondan to Oltoyga qadar tarqalgan. Oʻzbekistonda ham koʻp uchraydi, u suvga yaqin butazor, oʻrmon, toʻqay kabi nam yerlarda yashaydi. Xatto, katta shaharlarda park va bogʻlardagi daraxtlarga uya solib, tuxum qoʻyadi. Gʻarb bulbuli tropik Afrika, Hindiston va Arabistonda qishlaydi. Oʻzbekistonga bahorda (apr.ning oxirida) uchib keladi. Narilari uchib kelishi bilan to joʻjalari tuxumdan chiqqunga qadar, ayniqsa joʻjalari tuxumdan chiqadigan vaqtda koʻp va baland ovoz bilan sayraydi. Joʻjalari uchirma boʻlgandan keyin (iyunda) sayrashdan toʻxtaydi. B. qafasda ham sayraydi. Sharq bulbuli gʻarb bulbuliga qaraganda baland va yoqimli sayraydi. B. uyasini daraxt va butalarga soladi. 4—6 dona tuxum qoʻyadi. Tuxumini faqat modasi bosadi. Bolasi tuxumdan 13—14 kunda chiqadi. Bolalarni boqishda pari ishtirok etadi. Bulbul hasharotlar va ularning lichinkalari bilan oziqlanib, foyda keltiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Qushlar
Bulbulcha

Bulbulcha — Oʻzbekiston teleradiokompaniyasi qoshidagi bolalar katta xori. Oʻzbekistonda eng mashhur va yirik bolalar xor jamoasi, xor uslubida kuylash sanʼatining faol targʻibotchisi. 1970-yil tashkil topgan, 1982-yildan "B." nomida. Badiiy rahbari va bosh xormeyster — Oʻzbekiston xalq artisti Sh. Yormatov. Tarkibida tayyorlov, kichkintoylar (7 yoshgacha), oʻrta (8—15 yoshdagi), oʻsmirlar (15—20 yoshdagi), raqs, doirachilar, folklor guruhlari mavjud. Repertuaridan mumtoz xor sanʼati (I. S. Bax, V. Motsart, F. Shubert ijodi) namunalari, rus (D. Kabalevskiy, G. Struve. A. Sokolov va boshqalar), va, ayniqsa oʻzbek kompozitorlari (M. Ashrafiy, M. Leviyev, D. Zokirov, S. Yudakov, K. Abdullayev, A. Muhammedov, F. Qodirov, M. Burhonov, R. Vildanov, R. Abdullayev, F. Alimov, N. Norxoʻjayev, A. Mansurov, D. Omonullayeva, M. Otajonov va boshqalar) asarlari keng oʻrin olgan. "B." respublika va xalqaro (Rossiya, Finlandiya, Estoniya, Turkiya va boshqalar) xor festivallarining qatnashchisi va sovrindori. Xususan, Yugoslaviyaning Skople shahridagi "Oltin bulbulcha" Xalqaro bolalar festivali (1981, 1983, 1985), Minsk shahridagi Xalqaro bolalar xori festivali (1989) va boshqa Xor ijro etgan qoʻshiqlar gramplastinkalarda chiqarilgan, Oʻzbekiston radiosi va televideniyesi fondlarida saqlanadi.

Manbalar
Georgiy Bulgakov

Georgiy Pavlovich Bulgakov (1893, Tbilisi — 1943, Toshkent) — ixtiolog, Moskva uiti fizikamatematika fakultetining tibbiyot boʻlimini tamomlagan (1917). Oʻrta Osiyo davlat untining professor (1934), shu untda umurtqalilar kafedrasining mudiri (1937). B. Oʻrta Osiyo suv havzalari ixtiofaunasini tekshirgan, baliqlarning yangi turlarini oʻrgangan. B.ning ilmiy ishlari kaspiy seldi va koʻllarda yashovchi baliqlarni oʻrganishga bagʻishlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bulduruq

Bulduruq — atmosfera yogʻinlarining bir xili. Ayozli sovuq kunlarda yoki tuman paytlarida nam havo zarralarining muzlashi natijasida hosil boʻladi. B. yumshoq muz kristali yoki donachalari shaklida yogʻadi. Izgʻirin paytlarida daraxt shoxlari va simlarda ham paydo boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bulduruqlar

Bulduruqlar () — kaptarsimonlar turkumi oilasi. B. asl B. va suv bulduruqlari urugʻlariga boʻlinadi. Asl B.ning 14 turi, suv bulduruqlarining esa oq bovur () vaqora bovur () degan 2 turi bor.

B. Afrikaning shim. qismida, Ispaniya va Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekistonda dasht va choʻllardagi suvga yaqin yerlarda yashaydi. Qishlash uchun sentabr va oktabrda Pokiston, Eron, Afgʻoniston hamda Janubiy Turkmanistonga uchib ketib, erta bahor (mart)da yana uchib keladi. Oq bovur tanasining uz. 35—37 sm, qora bovurniki 33—35 sm. Ikkala turning hayot kechirish tarzi oʻxshaydi. B. urchish davrida (mart) juft hosil qiladi. Koʻpincha 3 ta, baʼzan 2 ta tuxum qoʻyadi. Uyasi shuvoq kabi oʻsimliklar ostida soya joylarda yasalgan kichikroq chuqurchadan iborat. Tuxumini bir oycha bosadi. Tuxum bosish va joʻja boqishda nari ham qatnashadi. Olabula pati jujalarining dushmanlardan saqlanishiga yordam beradi. Joʻjalari iyunda uchirma boʻladi. Avg. oxirlarida B.ning uchib ketayotgan galalarini uchratish mumkin.

B. oʻsimliklarning donlari, bahorda esa kurtak va yosh novdalari bilan oziqlanadi. Kuniga ikki mahal (choshgoh va peshinda) gala boʻlib, suv ichishga boradi. Jigʻildonida suv olib kelib joʻjalariga ichiradi.

B. azaldan ovlanadi. Goʻshti mazali. Koʻplab ovlanishi natijasida juda kamayib ketgan. Oq bovur Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Qushlar
Bulduruqoʻt

BULDURUQOʻT (Alisma plantago-aquatica L.) — alismadoshlar yoki bulduruqdoshlarga mansub koʻp yillik begona oʻt. Poyasi 40—150 sm, bargsiz, tik oʻsadi. Ildiz boʻgʻzi barglari tuxumsimon, uzun bandli. Gullari oq yoki och pushti, sochoq roʻvak toʻpgulga toʻplangan. Mevasi — ovalsimon urugʻ. Iyun — sentabrgacha gullaydi va mevalaydi. Urugʻidan hamda ildizpoya kurtaklaridan koʻpayadi. Bir tupi 21 mingtagacha urugʻ beradi. Oʻsib turgani mol va otlar uchun zaharli. Ildizpoyasidan kraxmal olish mumkin. Ildizi va barglari quritilgan holda xalq tabobatida ishlatiladi.

B. siyrak chiqqan sholipoyada ayniqsa kuchli rivojlanadi. Sugorish shoxobchalarida koʻp oʻsadi. Urugʻlikni tozalash, gerbitsidlarni purkash yoʻli bilan yoʻqotiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Buloqi

Buloqi, aravak — bezak buyumi, burunga taqiladigan bejirim zirak. Baʼzan B.ga qimmatbaho toshlardan koʻz ham oʻrnatiladi. Fargʻona vodiysida aravak (yoki "arabak"), baʼzi viloyatlarda "latifa" deb ataladi. Oʻrta asrlarda Sharq(Arabiston, Hindiston) mamlakatlaridan Markaziy Osiyoga keltirilgan va bu asrlarda ayollar ora;sida B. taqish rasm boʻlgan. B. taqish uchun 3*5 yoshdagi qiz boldlarning burni (shu vaqtda qulogʻi teshilgan. Telgan joyga kich?|sina choʻp tiqilib 1unga zirak kiygizilgan. Kelin yoshiga yetib turmushga chiqqanidan soʻng B. taqilgan. Hozir B. taqish urfdan qolgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Zargarlik
Kiyim