MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Xo‘jayin kuni

Xoʻjayin kuni yoki boshliq kuni ( yoki Bosses Day) — brigadirdan tortib mamlakat prezidentigacha boʻlgan barcha darajadagi jamoalar rahbarlari uchun kasb bayrami. Ushbu sana har yili 16-oktabrda nishonlanadi.

"Xoʻjayin kuni"ning tarixi va nishonlanishi 
Barcha darajadagi rahbarlar uchun ushbu kasb bayramini oʻtkazish gʻoyasi Amerika Qoʻshma Shtatlariga tegishli ekanligi umumiy qabul qilinadi. Aksariyat internet portallari 1958-yilda bu bayramni har yili oʻtkazish tashabbusi bilan chiqqan Chikago shahridan boʻlgan amerikalik Patrisiya Beyz Xaroski ekanligini taʼkidlamoqda. Shuningdek, 1958-yilda Patrisiya Beyz Xaroskiy AQSh Savdo Palatasida „Xoʻjayin kuni“ ni roʻyxatdan oʻtkazdi. Balki Patrisiyaga ustunlik berilganining sababi, uning tashabbusi birinchi marta rasmiy shaxs tomonidan eshitilganidadir, chunki 1962-yilda Illinoys gubernatori uning gʻoyasini yoqtirgan va u dunyoda birinchi marta bu sanaga rasmiy maqom bergan.

16-oktabrni Patrisiya Xaroski tasodifan tanlamadi: u „State Insurance“da otasining kotibi boʻlib ishlagan, uning tugʻilgan kuni aynan oʻsha kuni edi.

„Xoʻjayin kuni“ tezda sayyoramiz boʻylab tarqaldi va bugungi kunda u nafaqat AQShda, balki Buyuk Britaniya, Avstraliya va Janubiy Afrikada ham nishonlanadi.

Manbalar

Yana qarang 
 Yer usti, suv osti va havo kemasi qoʻmondoni kuni

Havolalar 
 Holiday Insights: Boss' Day
 «День Босса» — истоки праздника 
 Торговая палата США
Kasb bayramlari
Xalqaro kunlar
Alifbo boʻyicha bayramlar
16-oktabr bayramlari
Vestaliya

Vestaliya () — qadimgi Rim bayrami 9-iyun kuni maʼbuda, oilaviy oʻchoq homiysi va qurbonlik olovi Vesta sharafiga nishonlanadi.

Vesta eʼtoqodi 
Xudolar panteonida Vesta jamiyat, kuriya va har bir turar-joyning muqaddas oʻchogʻi uchun javobgar edi. Rimliklar maʼbudani hurmat qilgan, har bir uyda uning oʻchogʻini qoʻllab-quvvatlagan va Vestaning tirik timsoli boʻlgan oltita ruhoniy katta huquqlarga ega boʻlgan va katta hurmatga sazovor boʻlgan.

Afsonaga koʻra, Vesta kulti Miloddan avvalgi VIII asr oxiridan VII asr boshlarigacha hukmronlik qilgan Qadimgi Rimning 2-qiroli Numa Pompilius tomonidan asos solingan. Kapitoliy va Palatin tepaliklari oʻrtasida maʼbuda uchun ibodatxona qurildi, uning markazida „abadiy“ va „oʻchmas“ olov oʻchogʻi boʻlib, u Vestaning timsoli hisoblangan.

Nishonlanishi 
Vestaliya nishonlanishi paytida Rim ayollari Vesta ibodatxonasini yalangoyoq ziyorat qilishgan va u yerda unga qurbonlik keltirishgan. Bu ayollar qurbonlik qilishlari mumkin boʻlgan yilning yagona kuni edi.

Bundan tashqari, 9-iyun kuni eshaklarni ishlatish taqiqlangan edi. Afsonaga koʻra, shu kuni eshakning faryodi Vestani uygʻotgan, bu paytda Priap uning nomusiga tegmoqchi edi.

Vestaliya, shuningdek, tegirmonchilar va novvoylar uchun ham bayram kuni edi, chunki dastlab non oʻchoq kulida pishirilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Веста // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1892. — Т. VI.
 Веста / Штаерман Е. М. // Мифы народов мира : Энцикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1987. — Т. 1 : А—К. — 671 с.
 
 
 dam olish kunlari 9-iyun
 Qadimgi Rim Bayramlari
Harbiy havo kuchlari kuni

Harbiy havo kuchlari kuni — Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlaridagi Harbiy havo kuchlarining unutilmas kuni. Har yili 12-avgust kuni nishonlanadi. Aniqlik kiritish kerakki, 1998-yilgacha na Sovet Ittifoqida, na Rossiyada bunday bayram boʻlmagan. Dastlab, Harbiy havo kuchlari kuni Rossiya Federatsiyasi Prezidenti B. Yeltsinning 1997-yil 29-avgustdagi 949-sonli Farmoni bilan tashkil etilgan. Keyinchalik, unutilmas kun sifatida Rossiya Federatsiyasi Prezidenti V. Putinning 2006-yil 31-may 549-son qarori bilan (va 2017-yil 21-maydagi tahrirda) „Rossiya Federatsiyasi Qurolli Kuchlarida kasbiy bayramlar va unutilmas kunlarni belgilash toʻgʻrisida“gi qarori bilan tashkil etilgan.

Harbiy havo kuchlari bosh qoʻmondoni Petr Stepanovich Deynekin tashabbusi bilan Rossiya Federatsiyasida yangi aviatsiya bayrami „Havo kuchlari kuni“ tashkil etildi. 1997-yilda harbiy aviatorlar mamlakat prezidenti Boris Yeltsindan havo kuchlari bayramini tashkil etishni soʻrashdi. Va tegishli Farmon 1997-yil 29-avgustda imzolandi. Harbiy havo kuchlari kunini nishonlash sanasining tarixiy asoslari „Aviatsiya va kosmonavtika“ jurnalida 1996-yil 6-sonda chop etilgan. Maqolada 1912-yil 30-iyulda (12-avgust, yangi uslubda) Harbiy vazirlikning vaqtinchalik direktori, general-muhandis A.P. Vernander tomonidan imzolangan 397-son buyrugʻi haqida gap boradi, unga koʻra, Imperator Nikolay II ning 1911-yil 22-noyabrdagi „buyrugʻi“ ga binoan, armiyadagi aeronavtikaning barcha masalalari Bosh shtabning asosiy boʻlimiga jamlangan va Bosh shtabning aeronavtika boʻlimi xodimlari tasdiqlangan.

2015-yilda Rossiya Federatsiyasi Aerokosmik kuchlari tashkil etilgandan soʻng, uning tarkibiga Harbiy havo kuchlari kirdi, bu Rossiya Federatsiyasi Aerokosmik kuchlari kuni sifatida nishonlanadi.

1912-yil 12-avgustda (30-iyul, eski uslubda) Rossiya Harbiy boshqarmasi buyrugʻini chiqardi, unga koʻra Bosh shtab Bosh boshqarmasining aeronavtika boʻlimining xodimlari ishga tushirildi, shuning uchun 12-avgust Rossiya harbiy aviatsiyasi yaratilishining boshlanishi deb hisoblanadi.

Harbiy havo kuchlari kuniga bagʻishlangan bayram tadbirlari Rossiya havo floti kunida oʻtkaziladi.

Manbalar 

12-avgust bayramlari
Qoʻshin turlari kunlari
Rossiya Federatsiyasining Aerokosmik kuchlari
Alifbo boʻyicha bayramlar
Ukraina Qurolli Kuchlari kuni

„Ukraina Qurolli Kuchlari kuni“ (ukraincha: „Den Zbroynix sil Ukraїni“) — har yili 6-dekabrda Ukrainada nishonlanadigan Ukraina Qurolli Kuchlarining barcha harbiy xizmatchilari uchun milliy harbiy kasbiy bayramdir.

„Ukraina Qurolli Kuchlari kuni“ Ukraina rasmiy taqvimida 1993-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin deyarli darhol paydo boʻldi. Bayram Ukraina Oliy Radasining qarori bilan tashkil etilgan. „Ukraina Qurolli Kuchlari kuni“ ning sanasi tasodifan tanlanmagan, u 1991-yil 6-dekabrda „Ukraina Qurolli Kuchlari toʻgʻrisida''“ Ukraina qonuni qabul qilingan kunga toʻgʻri keldi.

Ukraina Qurolli Kuchlarining tayanchi — Ukraina hududida joylashgan sobiq SSSR Qurolli Kuchlari negizida tashkil etilgan Quruqlikdagi qoʻshinlar, Harbiy havo va dengiz kuchlaridan iborat. Yillar davomida prezidentlar qurolli kuchlarning ushbu boʻlinmalarining har biri uchun kasb bayramlarini oʻrnatdilar (Quruqlikdagi kuchlar kuni, Aviatsiya kuni, Harbiy-dengiz floti kuni), ammo „Ukraina Qurolli Kuchlari kuni“ alohida ahamiyatga ega, chunki bu kunda mamlakatning barcha harbiy xizmatchilari oʻrtasida harbiy birodarlik mustahkamlanadi.

2009-yilda Ukrainaning uchinchi prezidenti V. A. Yushchenko, harbiy xizmatchilarni ushbu kasb bayrami bilan tabriklar ekan, quyidagilarni aytdi:"Zamonaviy armiyamiz 18 yoshga toʻldi, lekin uning maʼnaviy quvvati Ukraina ozodligi va mustaqilligi himoyachilarining ming yillik harbiy jasorat anʼanalari bilan oziqlanadi… Armiyaning asosiy kuchi ukrainalik jangchi, fidoyi vatanparvardir, Davlat va xalq qoʻriqchisi boʻlgan sharafli va burchli inson…"Shu kuni Ukraina Bosh vaziri Yu. V. Timoshenko qoʻshimcha qilib, dedi:"Tinchlikparvarlik operatsiyalari jarayonida jasorat va professionallik tufayli ukrainalik harbiy xizmatchilar mustaqil Ukrainaning yosh armiyasida dunyoning koʻplab xalqlarining hurmati va eʼtirofiga sazovor boʻldi".

Yana qarang 
 Ukraina himoyachilari kuni

Manbalar 

1993-yilda paydo boʻlgan
Ukraina qurolli kuchlari
Kasb bayramlari
Ukraina bayramlari
Alifbo boʻyicha bayramlar
Zaxchinlar

Zaxchinlar (oʻz nomini zaxchin [dzaxchin] — „chetdagilar“) — hozir gʻarbiy Moʻgʻulistonda (Kobdo viloyati) istiqomat qiluvchi oyratlar tarkibidagi guruhlardan biri hisoblanadi. 32 845 nafar kishidan iborat (mamlakat umumiy aholisining 1,2 %, 2010-yilgi roʻyxatga koʻra), Moʻgʻulistondagi yettinchi yirik etnik guruhdir. Ular oyrat (oyrat-qalmiq) tilining zaxchi lahjasida, shuningdek, moʻgʻul (xalxa) tilida gaplashishadi. Iymoni — buddistlar, baʼzilari anʼanaviy eʼtiqodlarga amal qilishadi.

Tarixi 
XVII asrning oxirida djungar hukmdorlari tomonidan chegaralarni himoya qilish uchun ajratilgan torgutlar, derbetlar va xalxalar orasidan bir necha oʻnlab oilalar kirganda „Zaxchinlar“ etnonimi (shundan „chetdagi“ nom). paydo boʻlgan. 1758-yilda Djungar xonligi magʻlubiyatga uchragach, manchjurlar tomoniga oʻtgan zaxchinlardan alohida xoshun, soʻngra zaysang boshchiligida mustaqil „bayroq“ tuzilgan edi, qolganlari esa Xitoyning Kobdo maʼmuriyatiga boʻysunar edi.

Zamonaviy zaxchinlar anʼanaviy madaniyatning ayrim xususiyatlarini saqlab qolgan.

2009-yilda Moʻgʻuliston prezidenti etib saylangan Tsaxiagiyn Elbegdorj zaxchin xalqiga mansub boʻlgan. Shuningdek, Moʻgʻuliston Davlat Buyuk Xuralisining sobiq raisi (2008-2012) Damdina Demberel ham zaxchin millatifan boʻlgan.

Avlod tarkibi 
Zaxchinlar tarkibida quyidagi etnik boʻlinmalar (elken) mavjud: xereed, bugunud, xarchin, xarnuud, xirgis, xar xuuxniy, shangasinxan, bagshiynxan, xar azarginxan, utaanxan, taxianxan, donjaaxanxan, togonbaanxan, xavzaanxan, emchiynxan, danjinaaxan, xurdiyn, shuurdaanxan, turd taraachin, muxlaynxan, tsog-yondogiyn, altan shargaldaaginxan, janavangiynxan, guulin, jujiynxen, zeeegiyn, tavag zaanixan, tarvagtaynxan, shaaxlinxan, galun tavaginxan, ungshaanxan, aatiiynxan, argalchiynxan, booronxuugiyn, tsanxarinxan, xuu noyodaanxanm ulaadaynxan, shambiynxan, mangdaynxan, absaabxan, bayaranxan, darxan, buuch, zargachin, anchin, aajuudaynxan, adagsinxan, chaamgiynxan, xurmashtinxan, box zaysanginxan, turdaanxan, xulgaych, tostinxon, ondogiynxon.

Adabiyotlar 

 Jukovskaya N. L. Zaxchins // Dunyo xalqlari va dinlari / boblar. ed. V. A. Tishkov. — M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999-yil. — ISBN 5-85270-155-6
 [hamagmongol.narod.ru/library/khoyt_2008_r.htm Hoyt S. TO. 18-19-asr tadqiqotchilarining fikricha, qalmoqlarning antropologik xususiyatlari. // Kaspiy axborotnomasi: arxeologiya, tarix, etnografiya. № 1. Elista: KDU nashriyoti, 2008. p. 220-243. ]
 [hamagmongol.narod.ru/library/khoyt_2012_r.htm Hoyt S. TO. 20-asrning birinchi yarmi antropologlari asarlarida qalmoqlar. // Kaspiy axborotnomasi: arxeologiya, tarix, etnografiya. № 3, 2012. bet. 215-245. ]

Havolalar 

 Rus sayohatchisi P. TO. Kozlov zaxchinlar haqida

Manbalar
Butunjahon audiovizual meros kuni

Butunjahon audiovizual meros kuni har yili 27-oktabrda nishonlanadi. Ushbu unutilmas kun Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti (YUNESKO) tomonidan 2005-yilda ovoz yozuvlari va audiovizual hujjatlarni (filmlar, musiqa va video yozuvlar, radio va televidenie dasturlari) saqlashning ahamiyati va haqida bilimdonlikni oshirish uchun tanlangan. Koʻpgina mamlakatlar milliy va mintaqaviy ovoz va kino arxivlari, teleradiokompaniyalar, muzeylar va kutubxonalar hamda yirik audiovizual assotsiatsiyalar, jumladan, Harakatlanuvchi tasvir arxivchilari uyushmasi (AMIA), Xalqaro arxivlar kengashi (ICA), Xalqaro Ovoz va audiovizual arxivlar assotsiatsiyasi (IASA) va Xalqaro kino arxivlari federatsiyasi (FIAF) tomonidan tashkil etilgan tadbirlarga mezbonlik qiladi.

Yana qarang 

 Xalqaro BMT kuni
 Xalqaro musiqa kuni
 Xalqaro kino kuni
 Jahon televideniye kuni

Manbalar

Havolalar 
 Official World Day for Audiovisual Heritage website
 Official United Nations site
 Official UNESCO site
 United Nations List of International Days
 "Sights, Sounds and Slogans! world day for audiovisual heritage contest". Bangkok Post. October 21, 2013.
YUNESKOning xalqaro kunlari
27-oktabr bayramlari
Butunjahon surunkali obstruktiv o‘pka kasalligiga qarshi kurash kuni

Butunjahon surunkali obstruktiv oʻpka kasalligiga qarshi kurash kuni har yili noyabr oyining uchinchi chorshanbasida nishonlanadigan va surunkali obstruktiv oʻpka kasalligi (SOOʻK) haqida xabardorlikni oshirish, undan oʻlim sonini kamaytirish, bilim almashish, ushbu kasallik bilan kurashish yoʻllarini muhokama qilish va qaror qabul qiluvchilar, tibbiyot xodimlari va jamoatchilik muammosiga eʼtibor qaratish bayramidir. Ushbu kunda chekishga qarshi kurash boʻyicha olib borilayotgan tadbirlar ham muhim ahamiyatga ega. U birinchi marta 2002-yilda oʻtkazilgan. Har yili 50 dan ortiq mamlakatlarda ushbu kasallik haqida aholini xabardor qilish nuqtai nazaridan ushbu kunni yilning eng muhim kuniga aylantiradigan turli tadbirlar oʻtkaziladi.

SOOʻK — bu nafas olishni qiyinlashtiradigan progressiv, hayot uchun xavfli oʻpka kasalligi va kasallikning asosiy xavf omillari tamaki chekish, havoning ifloslanishi, chang va ish joyidagi kimyoviy moddalarga taʼsir qilishdir. Tamaki chekish oʻrnatilgan xavf omilidir va kasallikning holatlari taxminan 80%— 90% ni tashkil qiladi va faol chekish ham, passiv chekish ham xavflidir, yaʼni tutunli xonada boʻlish kifoya. Tamaki chekuvchilarda nafas qisishi taxminan 40 yoshlarda, chekmaydiganlarda esa 13-15 yil kechroq rivojlanadi. Konchilar, metallurgiya va tsellyuloza-qogʻoz sanoati ishchilari, temir yoʻlchilar, gʻalla va paxtani qayta ishlash bilan shugʻullanadigan ishchilar kasbiy xavfga duchor boʻladilar va mehnatni muhofaza qilish choralari bilan xavfni sezilarli darajada kamaytirishga erishish mumkin.

2011-yil holatiga koʻra, Rossiyada epidemiologik tadqiqotlar hisob-kitoblariga asosan, SOOʻK bilan kasallangan taxminan 11 million bemor bor edi, ammo rasmiy arizalar statistik maʼlumotlariga koʻra, taxminan 1 million kishi roʻyxatga olingan. Yevropa nafas olish jamiyati maʼlumotlariga asosan, faqat 25% kasallik hollarda oʻz vaqtida tashxis qoʻyilgan. 2014-yilda Rossiyada barcha oʻlimlar holatining SOOʻK dan oʻlim darajasi 4,1% ni tashkil etdi. Erta tashxis qoʻyish va profilaktika choralari aholining hayot sifatini yaxshilash va kasallikdan oʻlim darajasini kamaytirish imkonini beradi. Kasallik nafas olish testi — spirometriya yordamida tashxis qilinadi.

Yana qarang 
 Chekish bilan bogʻliq oʻpka kasalliklari

Manbalar

Havolalar 
 Глобальная инициатива по Хронической обструктивной болезни лёгких
Chekishga qarshi kurash
Noyabr oyi bayramlari
Nureddin Bey

Nureddin Bey, Nur Sofu yoki Nur Sufi — Karamanoğulları jamoasiga 1250-1256-yillarda boshchilik qilgan, Karamanoğulları bekligining asoschisi Kerimüddin Karaman Beyning otasi.

Karamanoğulları oʻgʻuz turklarining Salur yoki Afshar qabilasiga mansub ekanligi yoki unday emasligi tarixchilar tomonidan koʻp tortishilgan mavzu hisoblanadi. Lekin tortishuvlar natijasida beklarning Salur qabilasi Karamanli guruhiga oid ekanligi, beklikning aholisi esa Afshar qabilasidanligi qabul qilingan. Ushbu Afshar qabilalari bugungi Turkmaniston hududlarida istiqomat qilishgan boʻlib, moʻgʻullarning zulmidan qochish uchun katta ehtimol bilan 1228-yilda Onadoʻliga koʻchib borishgan. Koʻchib kelgan qabila Koʻniya sultonligi sultoni Alouddin kayqubod tomonidan iliq qarshilangan va Ermenek (hozirgi Karaman viloyati) hududlariga joylashtirilgan. Baʼzi tarixchilar fikrlariga koʻra, dastlab Nureddin Bey Ermenek va shimoldagi Saljuqiy shaharlari oʻrtasida koʻmir savdosi bilan shugʻullangan. Ammo u koʻp vaqt oʻtmay Bobo Ishoq boshlagan Boboiylar qoʻzgʻolonida yetakchilardan biri sifatida qatnashdi. U shuningdek, Ermenek atrofidagi koʻplab kichik aholi punktlarini egallab, kelajakdagi Karamanogʻlu Beylikning oʻzagini tashkil qiladi.

Karamanoğullarıning oil shajarasi shu koʻrinishdadir:
 Alan Han
 Şirvan Han
 Kâl Han
 Gelencân Han
 Alp Arslon
 İbrahim Han
 Sadeddin Bey
 Nureddin Bey

Nureddin Bey Babaiy tariqatiga kirib sufiy boʻlganidan soʻng, ismining „Nur“ qismiga „Sufi“ qoʻshilib, Nur Sufi yoki Nur Sofi deya tanila boshlangan. U 1256-yillar atrofida vafot etganligi taxmin qilinadi. Uning maqbarasi Mersin viloyatidagi Değirmenlikda joylashgan. Uning vafotidan soʻng, Karamanoğulları jamoasiga oʻgʻli Kerimüddin Karaman Bey] boshchilik qildi va Karamanoğulları bekligiga asos soldi. Nureddin Beyning yana ikkita oʻgʻli boʻlib, ular Zayn al-Hadjdj (1262-yilda Izz al-Din Kaykaus tomonidan Rukniddin Kaykubadga qarshi urushda vafot etgan) va Bünsuzdir.

Manbalar 

Karamanoğulları bekligi
1256-yilda vafot etganlar
Senoi

Senoi — Malayziyadagi asli qabilalari guruhi. Ovchilar va terimchilar. Senoilar Malakka yarim orolining shimoli va markazidagi ichki hududlarda (Perak, Kelantan, Paxang shtatlari), alohida guruhlari — Malakka yarim orolining gʻarbiy qismida (Selangor va Negeri Sembilan shtatlari) yashaydi. Aholi soni 40 mingga yaqin. Irqiy turi boʻyicha — veddoidlarga kiradi. Semanglar (Negritos) Jakunlar (Malakka janubidagi mongoloidlarning ajlodlaridan biriga aylangan avstraloidlarning („protoavstralomongoloidlar“ yoki „differentsiatsiyalanmagan avstralomongoloidlar“) maxsus qadimiy malay shoxlari) bilan birga Malayziyaning tub xalqlarini ozchiligini tashkil qiladi. Ular uchtasi ichida eng koʻpi hisoblanadi.

Quyidagi guruhlarni oʻz ichiga oladi:

 semay (mak serak);
 yah xut;
 mak darat;
 semok beri (bisik);
 besisiq;
 che vong (si vong);
 temiar.

Senoy tillari Avstriya- osiyo til oilasining mon-kxmer tillarining Asli (Semang-Malakka) guruhiga kiradi. Ular ikki guruhga boʻlingan:

 oʻrta Asliy (= Senoi) lanoh, temiar, semay (sakay, semnam, sabum) va jahut (yah hut) tillari bilan;
 Janubiy Asliy (= senoy va proto-malaylarning bir qismi) semok-beri, semelay (jumladan, temok lahjasi), Besisi (= Bisik) tillari bilan.

Ezoterik amaliyotlar 
Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Senoylar baxt va ruhiy salomatlikka erishish uchun ongli tush koʻrishdan keng foydalanadilar.

Ikkinchi jahon urushidan oldin, Kayleton Styuart 1950-yillarning boshlarida chop etilgan sayyor tadqiqot bilan shugʻullangan. Keyinchalik parapsixolog Charlz Tart va oʻqituvchi Jorj Leonard Styuartning mulki va Esalen institutini markazini oshkor qilishdi.

Keyingi tadqiqotchilar Styuartning xulosalarini tasdiqlashga qodir boʻlmaganlar. 1985-yilda Uilyam Domxof „The Mystique of Dreams“ asarida Senoidagi Temmiya xalqi bilan ishlagan antropologlar ongli tush bilan tanish ekanliklarini, ammo bu ular uchun unchalik muhim emasligini taʼkidlagan.

Havolalar 

 http://www.pereplet.ru/text/pogadaev05apr10.html
 http://www.garshin.ru/linguistics/languages/australo-asian/austric/austro-asiatic/aslian.html
 „Senoy orzulari nazariyasi: afsona, ilmiy usul va orzular harakati“ ) Uilyam Domxof.
 „Senoyning sotilishi“  ) Anna Faraday va Jon Wren-Lyuis
 „Maqolalar, kitoblar, eslatmalar va Senoi haqida qisqacha maʼlumot“ va „Kilton Styuart va ajoyib Senoi orzulari bahsi“ ) Richard Uilkerson
 Seno bibliografiyasi )
 Malayziya Xalqlari
Mont-Khmer xalqlar
 ezoterik amaliyotlar
Negrolar
Dо

Do () solmizatsiyada (solfedjio) — diatonik tovush qatorining birinchi bosqichi uchun mnemonik belgisi hisoblanadi. U lotincha C harfi bilan belgilanadi. U sidan yarim ohang va redan butun ohang pastroqdir. Si-diez (H♯)dagi oldingi oktava notasiga nisbatan energamonik.

Birinchi oktavadagi tovushning chastotasi (temperning teng qatori): 261,6 Gts.

Nomining kelib chiqishi 
U lotincha madhiyaning birinchi satridagi birinchi soʻzdan keyin dastlab „ut“ (Ut) deb nomlangan (Ut queant laxis; „Zaiflashtirmoq uchun…“), bunda har bir keyingi satr oʻz ohangidan yuqoriroq ohangda ijro etilib boradi. Bunday mnemonik qurilmaning ixtirochisi („gvidon boʻgʻini“) Gvido Aretinskiy edi. XVII asrda ushbu nota „do“ga oʻzgartirilgan..

Manbalar

Adabiyotlar 

 Solovyov N. F. Do // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
 Solovyov N. F. Noti // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.

Havolalar 

 Musiqa nazariyasi onlayn: xodimlar, kalitlar va ovoz balandligi notasi 2008 Arxivnaya kopiya  )
Raim Farhodiy

Raim Hakimovich Farhodiy (1942-yil 16-may; Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — sovet va oʻzbek shoiri, yozuvchi, dramaturg, jurnalist, tarjimon va rassom. Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi ijodiy uyushmasi aʼzosi, „Buloqcha“ ekologik jurnali va bolalar badiiy ijodiyoti studiyasi bosh muharriri boʻlgan.. Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, "Doʻstlik" ordeni sohibi , „Community Treasure Award“ doktor Iosif Shainskiy jamgʻarmasi mukofoti laureati hamdir. U 50 dan ortiq kitoblar muallifi. Farhodiy asarlari Oʻzbekiston maktablari va oliy oʻquv yurtlari oʻquv dasturlariga kiritilgan.

Tarjimai hol 
Raim Farhodiy 1942-yil 16-mayda Samarqand shahrida, bogʻu adirlar koʻp boʻlgan Bogʻishamol shahrida tugʻilgan. Uning ota-onasi tibbiyot olimlari edi. Farhodiy oʻz ocherklaridan birida bolalik xotiralarini shunday yozadi: „Uyimizning tomi loydan boʻlib, bahorda uning ustida oʻt-oʻlanlar chiqib, qip-qizil lolaqizgʻaldoq, koʻk qoʻngiroq gullar oʻsib yotardi. Bu yerdan Samarqandning Registon, Bibixonim, Goʻri amir va boshqa maqbaralarning firuza toshli yodgorliklari koʻzni qamashtirib turardi. Uzoqdan xuddi ajoyib karvon ketayotganga oʻxshardi… Ilk sheʼrlarimni maktabgacha boʻlgan davrimda, alifbodan oldin ongimda yoza boshladim, oʻsha mahalda faqat soʻzlarni bir-biriga taxlab chiqardim“.

Raim Farhodiy Samarqand tibbiyot institutini tamomlagan. Bir muddat Samarqanddagi shifoxonalardan birida shifokor boʻlib ishladi. Oʻsha yillarda Raim Farhodiyning sheʼriyatga qiziqishi ortib, sheʼr yoza boshlaydi. 1964-yilda u oʻzining „Tong qoʻshigʻi“ deb nomlangan birinchi kitobini tugatdi. Keyin „Chumoli metrosi“, „Xayolparast“, „Bogʻshamollari“, „Afrosiyob freskalari“ va boshqa kitoblari chop etildi. Raim Hakimovich sheʼrlari turli gazeta va jurnallarda nashr etila boshlandi. Oʻsha yillarda uning asarlari katta shuhrat qozondi va dunyoning turli tillariga tarjima qilindi. 1973-yilda Moskvadagi oliy adabiy kursni tamomlagan. Keyinroq vatanga qaytgach, „Sharq yulduzi“ jurnalida sheʼriyat boʻlimi mudiri, Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti bosh muharrir oʻrinbosari boʻlib ishladi.

Raim Farhodiy uylangan. Ikki qiz va nabiralari bor.

Bibliografiyasi 

 Tong qoʻshigʻi
 „Chumoli metrosi“
 „Xayolparast“
 Bogʻ shamollari
 „Afrosiyob freskalari“
 „Dorixona uyi“
 „Dadilroq boʻl, qora quloq“
 „Quyoshcha, nuringni soch“
 „Qorakoʻz oʻjar eshak“
 „Hayvonot bogʻidagi tong“
 „Qalb torlari“
 „Quvonch va qaygʻu daraxti“
 Moviy shahar
 „Koʻngil koʻchalari“

Raim Farhodiy haqidagi adabiyotlar

Manbalar

Havolalar 

 Raim Farhodiyning tarjimai holi — liveinternet.ru saytida
 Raim Farhodiyning tarjimai holi — kitob.uz saytida
 Raim Farhodiyning tarjimai holi — youne.my1.ru saytida
 Raim Farhodiyning tarjimai holi — allforchildren.ru saytida
 Raim Farhodiyning tarjimai holi — slovo.nx.uz saytida
 Raim Farhodiyning tarjimai holi — uzb.ucoz.ru saytida

Oʻzbekistonlik jurnalistlar
Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Doʻstlik ordeni sohiblari
Oʻzbekistonlik shoirlar
Kishilar
Samarqandda tugʻilganlar
1942-yilda tugʻilganlar
16-mayda tugʻilganlar
Lya

Lya () solmizatsiyada (solfedjio) — bu notalardan biri boʻlib, diatonik tovushlar darajasida oltinchi bosqichining mnemonik belgisidir. A yoki Ac belgisiga oʻxshash. Solning butun ohangidan va sining butun ohangidan pastroq. As, v muzike // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.

Birinchi oktavadagi tovush chastotasi (temperlangan teng qator): 440 gerts (A440 qarang). Kamertonning standart chastotasi.

Standart gitara qatorida lya birinchi oktavaning beshinchi ladada mahkamlangan, birinchi (eng ingichka) torga toʻgʻri keladi. Qoidaga koʻra, u gitara qurilmasini (shu jumladan tyunerlarni) sozlash etaloni hisoblanadi.

Lya (A) notasidan lotin harflaridagi notalarning belgisi boshlanadi.

Nomining kelib chiqishi 
Notaning nomi Ioann Krestitelga bagʻishlangan madhiyaning birinchi boʻgʻinidagi oltinchi satriga atalgan „Ut queant laxis“ — labii reatum („… nopokning soʻzi…“) — unga koʻra, har bir keyingi satr avvalgisidan balandroq ohangda aytilgan. Bunday mnemonik qurilmaning ixtirochisi („gvidon boʻgʻini“) Gvido Aretinskiy edi.

Musiqa yozuvi

Manbalar

Havolalar 

 Solovyov N. F. Eslatmalar / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
 Solfedjio nazariyasi.
 Musiqiy notalar jadvali.
 Onlayn musiqa nazariyasi: shtatlar, kalitlar va ovoz balandligi ).