Qayrat (futbol klubi)

Qayrat futbol klubi () Qozogʻiston futbolining eng yuqori saviyasi boʻlgan Qozogʻiston Premer-ligasida oʻynaydigan Olmaotada joylashgan professional futbol klubi. 1954-yilda Olma-Otaning „Lokomotiv“i nomi bilan tashkil etilgan boʻlib, ular 1955-yilda „Urojay“, 1956-yilda „Qayrat“ga aylandi Klubning uy maydoni — 23 804 tomoshabinga moʻljallangan „Markaziy“ stadion. Klubning uy liboslari sariq va qora chiziqli futbolkalar, qora shortilar va qora paypoqlardan iborat.

„Qayrat“ sovet davrida qozoqlarning etakchi klubi boʻlgan va Qozogʻiston Sovet Sotsialistik Respublikasining SSSR oliy ligasidagi yagona vakili edi. Buning uchun Qayrat "Xalq jamoasi" laqabini oldi va butun mamlakat boʻylab keng qoʻllab-quvvatlanishi kerak. Umuman olganda, klub 24 mavsumni Sovet Ittifoqining eng yuqori darajasida oʻtkazdi. Shuningdek, ular 1976 va 1983-yillarda ikki marta SSSR Birinchi ligasi chempionligini qoʻlga kiritdilar. Bu davrda Qayrat Sovet Ittifoqining ixtiyoriy sport jamiyatlarining bir qismi edi.

Zamonaviy tarixda „Qayrat“ uchta chempionat, sakkizta Qozogʻiston kubogi va ikki marta Qozogʻiston Superkubogini qoʻlga kiritdi. Klubning eng kuchli raqibi „Astana“ klubi boʻlib, muxlislar orasida ularning oʻyinlari „Ikki poytaxt derbisi“ hisoblanadi.

Tarixi

Tashkil etish 
Klub 1954-yilda Olma-Otaning „ Dinamo“ futbol klubi negizida "Lokomotiv" sifatida tashkil etilgan. Bungacha „Dinamo“ni asosan „sovet futbolining otasi“ sifatida tanilgan va Moskva „Spartak“ining asoschisi Nikolay Starostin ishlab chiqqan. Uning yordamchisi Arkadiy Xoxman klubning birinchi bosh murabbiyi boʻldi. „Lokomotiv“ sovet futbolining ikkinchi toifasi boʻlgan B toifasining I zonasiga qoʻshildi. Debyut mavsumida ular 11 gʻalaba, 7 durang va 4 magʻlubiyat bilan 4-oʻrinni egallashdi. 1955-yilda ular qishloq xoʻjaligi sportchilarini birlashtirgan „ Urojay“ sport jamiyati sifatida isloh qilindi. 1955-yilda Urojay B toifasining II zonasida qatnashib, mavsumni 10-oʻrinda yakunladi. 1956-yil 1-iyunda Qozogʻiston SSR Vazirlar Soveti „Urojay“ sport jamiyati va Respublika kolxozchilar sport jamiyatini yangi Respublika qishloq ixtiyoriy sport jamiyatini tashkil etish uchun birlashtirish toʻgʻrisida qaror imzoladi. Shundan soʻng Qozogʻiston sportini boshqarish organi birlashishni eʼtirof etgan holda yangi nomni qabul qilishni taklif qildi. Tavsiya etilgan nomlar orasida Yeginshi (Kultivator), Tulpar (Feniks), Onim (Hosil), Oltin Dan (Oltin don), Kuresshi (Jangchi), Dala Burkiti (Dala burguti) va Jastar (Yoshlik). 1956-yil 18-iyunda Vazirlar Kengashining yalpi majlisida Qozogʻiston SSRning oʻsha paytdagi rahbari Dinmuhamed Qoʻnaev tomonidan ilgari surilgan takliflarda yoʻq boʻlgan Qayrat (Hokimiyat) uchun bir ovozdan ovoz berdi. 1956-yil iyul oyida Pyotr Zenkin yangi bosh murabbiy etib tayinlandi. Zenkin qoʻl ostida Qayrat ketma-ket toʻrt mavsumni B toifasida oʻtkazdi va yakuniy jadvallarda oʻrtacha natijalarni koʻrsatdi.

Millat jamoasi (1960—1991) 
1959-yil 21-dekabrda Sovet sportini boshqarish organi Sovet oliy ligasi jamoalari sonini 12 tadan 22 tagacha kengaytirish toʻgʻrisida qaror qabul qildi Oʻnta Sovet respublikasi bitta jamoa bilan raqobatsiz kirishi mumkin edi, buning maqsadi liga maqomini „Umumiyittifoq“ qilish edi. Qozogʻiston tomoni mamlakat maʼmuriyati tomonidan kuchli lobbichilikka ega boʻlgan Qayratga joy berdi. 1960-yil 10-aprelda ular ligadagi birinchi raqobatbardosh oʻyinini „Admiralteyets Leningrad“ga qarshi oʻtkazdi va 0:0 hisobida gʻalaba qozondi. 1960-yil 13-may kuni „Qayrat“ Top-ligadagi ilk gʻalabasini mehmonda Minskning „Dinamo“ jamoasini 2:1 hisobida taslim etdi. Mavsum davomida „Qayrat“ning taktik sxemasi futbol mutaxassislari orasida qizgʻin muhokamalarga sabab boʻldi. Jamoa menejeri Nikolay Glebov 4-2-4 va 4-3-3 tuzilmalarini qabul qildi, bular braziliyalik deb ataladigan, ilgari Sovet jamoalari tomonidan qoʻllanilmagan. Natijada jamoaviy oʻyin uslubi qatʼiy himoyaviy boʻlib qoldi. Buning uchun sovet matbuoti va muxlislari jamoa himoyasini „Qayrat Beton“ deb nomlashdi, bu epitet keyingi oʻn yilliklarda klub bilan bogʻliq edi. Shunga qaramay, hujumdagi zaifliklar va gol urishning pastligi ularning birinchi mavsumida yuqori saviyada atigi 18-oʻrinni egalladi.

Qayrat yana uch mavsum yuqori saviyada qoldi. 1963-yilda „Qayrat“ Sovet Kubogida eng yaxshi natijasini koʻrsatdi va "Shaxtyor Stalino "ga qarshi yarim finalga chiqdi. Ushbu muvaffaqiyat uchun jamoaning barcha aʼzolari SSSR sport ustasi darajasiga tenglashtirildi. 1964-yildagi muvaffaqiyatsiz mavsumdan soʻng ular Sovet Ittifoqi Birinchi ligasiga tushib ketishdi. 1965-yilning 25-noyabrida ular Top-ligada yagona yoʻllanma uchun „Ararat Yerevan“ga qarshi hal qiluvchi bahsni oʻtkazishdi. „Qayrat“ oʻyinda 1:2 hisobida magʻlub boʻldi. Biroq, shu kuni jamoalar rahbarlari SSSR futbol federatsiyasidan har ikki klubni koʻtarish toʻgʻrisida qaror qabul qilganligi haqida telegramma olishdi, bu maʼlumot oʻyin oxirigacha futbolchilardan yashirildi. „Qayrat“ 1969-yilgi mavsum oxirida Andrey Chen Ir Son boshqaruvida yana Birinchi ligaga tushib ketdi. Chen Ir Son oʻrniga Aleksandr Sevidov tushdi. U „Qayrat“ni yana Top-ligaga olib chiqdi va 1970-yilgi Sovet Birinchi Ligasi mavsumida ikkinchi oʻrinni egalladi. Keyingi mavsumda Sevidov jamoani tark etib, Kievning „Dinamo“ klubini boshqardi.

1971-yilgi mavsum klub uchun juda muvaffaqiyatli boʻldi. Viktor Korolkov qoʻl ostida „Qayrat“ Top-ligada 8-oʻrinni egalladi, bu avvalgi mavsumlarga nisbatan sezilarli oʻsishdir. 1971-yil 12-noyabrda „Qayrat“ finalda "Rapid Buxarest " jamoasini 2:1 hisobida magʻlub etib, temir zavodi boʻyicha Yevropa kubogini qoʻlga kiritdi. Bu yutuq „Qayrat“ni Yevropa turnirida gʻolib chiqqan birinchi sovet jamoasiga aylantirdi. Keyingi ikki mavsumda klub Top-ligada oʻz reestrini saqlab qoldi. 1974-yilda Artyom Falyan qoʻl ostida Qayrat mavsumni 15-oʻrinda yakunladi va yana bir bor quyi ligaga tushib ketdi. Kelasi yili yangi bosh murabbiy Vsevolod Bobrov koʻtarila olmadi va mavsumni 4-oʻrinda yakunladi. 1976-yilda Timur Segizboyev va Stanislav Kaminskiy qoʻl ostidagi klub Sovet Ittifoqi Birinchi ligasida gʻolib chiqdi va yana yuqori saviyaga chiqdi. Bosh murabbiylar ikki yil davomida jamoani boshqardi. 1977—1978-yilgi Top-liga mavsumlarida „Qayrat“ mos ravishda 8 va 12-oʻrinlarni egallagan. 1979-yilgi mavsumda Segizboyev va Igor Volchok boshchiligidagi „Qayrat“ klubni ligada 13-oʻringa olib chiqdi.

1980-yilda Igor Volchok yakka bosh murabbiy sifatida jamoani asosan yosh futbolchilardan tashkil qilgan. Ular orasida Yevstafi Pexlevanidi, Vohid Masudov, Anton Shox, Sergey Volgin, Sergey Ledovskix va 80-yillarda klubning asosiy oʻyinchilariga aylangan Qurbon Berdievlar bor edi. „Qayrat“ 1980-yilgi mavsumni 10 gʻalaba, 11 durang va 13 magʻlubiyat bilan 12-oʻrinda yakunlagan. Qaytish bilan eng koʻp gʻalaba qozongan jamoa „Sovet Rossiyasi“ gazetasi tomonidan berilgan „Gʻalaba irodasi uchun“ mukofotini qoʻlga kiritdi. 1982-yilgi mavsumda Yozhef Betsa murabbiyligida jamoa natijalari keskin pasaygan edi. Mavsum oxiriga kelib Betsa oʻrnini Leonid Ostroushko egalladi. Biroq vaziyatni oʻnglashga ulgurmadi va ular Birinchi ligaga tushib ketishdi. 1986-yilgi mavsumda Ostroushko klubni 7-oʻringa olib chiqdi, bu „Qayrat“ning Sovet Top-ligasidagi eng yaxshi natijasi. 1988-yilgi mavsumda Segizboyev boshqaruvida „Qayrat“ yana birinchi ligaga tushib ketdi. Bu omadsizlikka qaramay, jamoa mavsumni muvaffaqiyat bilan yakunladi. 1988-yil 22-noyabrda „Qayrat“ SSSR federatsiyasi kubogini qoʻlga kiritdi. Kishinevda boʻlib oʻtgan finalda klub Bokuning „Neftchi“ jamoasini 4:1 hisobida magʻlub etdi, bunda „Qayrat“ hujumchisi Viktor Karachun toʻrtta gol kiritdi. 1991-yil oxirida Sovet Ittifoqi parchalangunga qadar „Qayrat“ Birinchi liga ishtirokchisi boʻlib, mavsumdan-mavsumda pasayish kuzatildi.

Birinchi qozoq chempioni va ajralish (1992—2000) 

Qozogʻistonning keyingi mustaqilligi natijasida „Qayrat“ yangi tashkil etilgan Qozogʻiston Premer-ligasiga qoʻshildi. Oʻsha paytdagi eng kuchli qozoq klubi boʻlgan „Qayrat“ futbol boʻyicha Qozogʻiston milliy terma jamoasini shakllantirish uchun tayanch klub sifatida tanlangan. SHu boisdan klub menejeri Baxtiyar Bayseyitov ham terma jamoani boshqardi. Liganing ilk mavsumida klub chempion boʻldi. 1992-yilda Qozogʻiston kubogi finalida Fosfor Tarazda gʻalaba qozonib, birinchi dublga erishdi.

Keyingi mavsumda Qayrat rekordlari keskin yomonlashdi. 1993-yilgi mavsumda 11-oʻrin Bayseitovning ishdan boʻshatilishiga olib keldi. Ikki mavsum yakuniga koʻra, „Qayrat“ning sobiq futbolchisi Qurbon Berdiev boshchiligidagi Qayrat 11 va 9-oʻrinlarni egalladi. 1997-yilda yana bir „Qayrat“ faxriysi Vohid Maʼsudov jamoani Qozogʻiston kubogidagi ikkinchi muvaffaqiyatiga yetaklagan edi. Mavsum yakunida mamlakatdagi moliyaviy inqiroz tufayli „Qayrat“ moliyaviy muammolarga duch keldi. Qozogʻiston Mudofaa vazirligi bosh homiy boʻlishga va jamoani oʻz qanoti ostiga olishga qaror qildi. Biroq, jamoaning yarmi harbiy nazorat ostida boʻlish qaroriga rozi boʻlmadi. Oʻzaro kelishmovchiliklar natijasida „Qayrat“ ikki jamoaga boʻlindi: „Qayrat“ sport va sogʻliqni saqlash professional futbol klubi, qisqa vaqt ichida „Qayrat“ SHPFC va „Qayrat-CSKA“ davlat harbiy organiga homiylik qildi. Soʻnggisi Premer-ligada roʻyxatdan oʻtish huquqini qoʻlga kiritgan boʻlsa, „Qayrat“ SHPFC Qozogʻiston birinchi divizioniga yoʻl oldi. 1998-yilgi mavsumda Qayrat SHPFC qozogʻistonlik tadbirkor Bulat Abilovdan homiylik topdi, uning qoʻllab-quvvatlashi Qozogʻiston Birinchi divizionida gʻalaba qozonish va Premer-ligaga chiqishga olib keldi. Keyingi ikki mavsum ikkala „Qayrat“ning ham ligadagi ishtiroki bilan belgilandi. Toʻliq gavjum boʻlgan „Markaziy“ stadion ularning oʻzaro oʻyinlarini oʻtkazdi va muxlislarda katta qiziqish bilan birga qarama-qarshiliklarga ham sabab boʻldi. 2000-yilda Qayrat SHPFC finalda Access-Golden Grainni 5:0 hisobida magʻlub etib, Qozogʻiston kubogini qoʻlga kiritdi.

Qayta birlashish, ikkinchi unvon va turgʻunlik (2001—2009) 
2001-yil 1-martda Olmaota hokimi oʻrinbosari Qayrat Bukenov ikki klubning birlashishini eʼlon qildi. Birlashgan „Qayrat“ sifatida ular 2001 va 2003-yillarda Qozogʻiston kubogini qoʻlga kiritishgan. 2004-yilda Aleksey Petrushin boshqaruvi ostida klub oʻzining ikkinchi ichki chempionligini qoʻlga kiritdi.

2006-yilgi mavsum oxirida „Qozogʻiston temir yoʻli“ klubining bosh homiysi oʻz faoliyatini toʻxtatdi. Bu 2007-yilgi mavsum boshiga qadar davom etgan moliyaviy muammolarni keltirib chiqardi. Binobarin, klubning aksariyat futbolchilari boshqa jamoalarga oʻtishdi. Klub 2007-yilgi mavsumga tajribasiz, yosh jamoa bilan kirdi. 2007-yilning iyul oyida bir guruh xususiy investorlar klubni egallab olishdi va unga 4 million AQSH dollariga yaqin sarmoya kiritdilar. 2009-yil boshida klub oʻzini bankrot deb eʼlon qildi va birinchi divizionga tushib ketdi. 2009-yilning noyabrida „Qayrat“ birinchi divizion chempioni boʻldi va yana oliy ligaga qaytdi.

Soʻnggi yillar (2010-yildan hozirgi kungacha) 
2018-yil 15-oktyabrda Karlos Alos oʻzaro kelishuvga koʻra „Qayrat“ni tark etdi, Andrey Karpovich esa vaqtincha bosh murabbiy etib tayinlandi. 2018-yilning 25-noyabrida Qayrat Aleksey Shpilevskiyni yangi menejer sifatida taqdim etdi. 2021-yil 7-iyunda Aleksey Shpilevskiy „Qayrat“ni tark etib, „Erzgebirge Aue“ga oʻtdi. 2021-yil 24-avgust kuni Qurbon Berdiyev Qozogʻiston Premer-ligasining „Qayrat“ klubiga bosh murabbiy etib tayinlandi. Berdiyev 2022-yil 6-iyun kuni oʻzaro kelishuvga koʻra „Qayrat“ni tark etdi Kirill Keker ikki kundan keyin, 2022-yil 8-iyunda klubning doimiy bosh murabbiyi etib tayinlandi

Stadion 

„Qayrat“ avvalgi yillarida uy oʻyinlarini „Spartak“ stadionida oʻtkazgan. Klubning hozirgi bazasini Olmaota markaziy stadioni qurish 1956-yilda boshlangan. Binoning tashabbuskori oʻsha paytdagi Qozogʻiston SSR rahbari Leonid Brejnev edi. Abay, Baytursinov, Satpayev koʻchalari va Yesentay daryosi bilan oʻralgan maydonda stadion uchun joyni Brejnevning oʻzi tanlagan. Arxitektor Adambay Kapanov yangi stadion uchun namuna sifatida Moskvadagi „Lujniki“ stadionini oldi. „Lujniki“dan kichikroq boʻlgan stadion keyinchalik „Kichik Lujniki“ deb nom oldi. Arenada yugurish yoʻlakchasi va atletika musobaqalari uchun elementlar soni ham prognoz qilingan. „Markaziy“ stadion 1958-yilda foydalanishga topshirilgan. Biroq, bu yerda birinchi rasmiy oʻyin 1960-yil 10-aprelda boʻlib oʻtdi. Shu kuni „Qayrat“ Sovet Oliy Ligasidagi debyut uchrashuvini „Admiralteyets Leningrad“ga qarshi oʻtkazdi va 0:0 hisobida yakunlandi. Dastlab, stadion oʻrindiqlari 35 000 ga yaqin odamni oʻz ichiga olgan. 1997-yilda stadion qayta taʼmirlandi. Eski yogʻoch oʻrindiqlar alohida plastik stullar bilan almashtirilishi natijasida sigʻim 23 804 oʻringa qisqardi.

Sovet davrida Markaziy stadion davlat mulki edi. Qozogʻiston mustaqillikka erishgach, stadion Olmaota shahar kengashiga tegishli edi. 2015-yilda stadion klubning 30 % aktsiyalarini almashtirish uchun „Qayrat“ mulkiga oʻtkazildi.

Oʻyinchilar

Birinchi jamoa tarkibi

Qarzga olingan

Boshqa futbolchilar bilan shartnoma imzolangan 
 

Soʻnggi transferlar uchun FC Qayrat 2021 mavsumiga qarang.

Oʻynamaydigan xodimlar

Boshqaruv

Murabbiylar shtabi

Taniqli menejerlar 

Quyidagi murabbiylar „Qayrat“ni boshqarganlarida kamida bitta sovrin yutishgan:

Yutuqlar 

 Qozog'iston Premer-ligasi
 Gʻoliblar (3): 1992, 2004, 2020
 Qozogʻiston Birinchi divizioni
 Gʻoliblar (1): 2009-yil
 Sovet Birinchi Ligasi
 Gʻoliblar (2): 1976, 1983
 Qozogʻiston kubogi
 Gʻoliblar (10): 1992, 1996-97, 1999-2000, 2001, 2003, 2014, 2015, 2017, 2018, 2021  (rekord)
 Qozogʻiston Superkubogi
 Gʻoliblar (2): 2016, 2017
 SSSR federatsiyasi kubogi
 Gʻoliblar (1): 1988-yil

Statistika

Oxirgi mavsumlar 

Klubning soʻnggi oʻn yillikdagi mavsumdan-mavsumdagi koʻrsatkichi:
; Kalit

Rank = Ligadagi oʻrin; P = Oʻynadi; W = gʻalaba; D = Chizish; L = yoʻqotish; F = Maqsadlar; A = Qarshi gollar; GD = Maqsadlar farqi; Pts = Ballar; Kubogi = Qozogʻiston kubogi; CL = UEFA Chempionlar Ligasi; EL = UEFA Yevropa ligasi; ECL = UEFA Yevropa konferensiya ligasi . in = Hali ham raqobatda; — = Ishtirok etmagan; 1R = 1-raund; 2R = 2-raund; 3R = 3-raund; 1QR = 1-saralash bosqichi; 2QR = 2-saralash bosqichi; 3QR = 3-saralash bosqichi; PO = pley-off bosqichi; GS = Guruh bosqichi; R16 = 16-tur; QF = Chorak final; SF = Yarim final.

Yevropa rekordi 
Qozogʻiston futbol ittifoqi 2002-yilda UEFAga aʼzo boʻlgunga qadar klub ikki marta 1997-98 va 2000-01-yillarda Osiyo Kubogi egalari kubogida ishtirok etgan. Oxirgi oʻyinda ular eng yaxshi natijasini chorak finalga yoʻl olishdi va Eronning „Estegʻlal“ jamoasiga umumiy 0:3 hisobida magʻlub boʻldi.

Afsona: GF = Maqsadlar. GA = Qarshi maqsadlar. GD = Maqsad farqi.
; Kalit

QR = Saralash bosqichi; 1QR = 1-saralash bosqichi; 2QR = 2-saralash bosqichi; 3QR = 3-saralash bosqichi; PO = pley-off bosqichi.

UEFA koeffitsienti 
Quyidagi roʻyxatda „Qayrat“ning UEFA klublar reytingidagi hozirgi oʻrni keltirilgan:

2021-yil iyul holatiga koʻra.

Eng yaxshi toʻpurarlar

Hamkorlik 

  Sporting CP (2015-present): 2015-yil 29-yanvarda Qayrat Primeira Liga jamoasi Sporting CP bilan hamkorlik qilish uchun Sporting CP Yoshlar va Akademiyasida Qayrat Akademiyasi futbolchilari uchun malaka va bilim almashish, skautlik va oʻquv-mashgʻulot yigʻinlarida hamkorlik qilgani eʼlon qilindi.

Manbalar

Havolalar 

  
 FC Kairat on UEFA.com
 FC Kairat on Twitter

Qozogʻiston futbol klublari