MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Lundkvist Artur Nils

LUNDKVIST (Lundkvist) Artur Nils (1906.3.3, Janubiy Shvetsiya, Oberyunga — ?) — shved yozuvchisi, jamoat arbobi. Shvetsiya akademiyasining aʼzosi (1968). "Harorat" (1928), "Oshkora hayot" (1929), "Qora shahar" (1930), "Oq tanli odam" (1932) sheʼriy toʻplamlarida hayot quvonchlarini kuylagan. L.ning "Hayot koʻm-koʻk giyohga oʻxshaydi" (1954), "Soʻzlovchi daraxt" (1960) sheʼriy toʻplamlari, "Vindingdagi vals" (1956), "Ozod oʻqchining hayoti va oʻlimi" (1970), "Samo irodasi" (1971) romanlari, "Qorongʻi oʻrmon" (1967) novellalar toʻplami, "Oqar suvda koʻrganlaring" (1978) nomli nasriy sheʼrlari va boshqa asarlarida realistik tamoyillarning kuchayishi, ijtimoiy mavzularga qiziqish kuzatiladi. Chet el sayohatlari haqidagi kitoblar, tanqidchilik, publitsistikaga oid asarlar va tarjimalar L. ijodida muhim oʻrin egallaydi. L. 1952-yilda Toshkentga kelgan va Oʻzbekiston haqidagi hikoyalardan iborat "Toshkent lolalari" kitobini yozgan.

Manbalar
Lunoxod

"LUNOXOD" — Oy sirtida harakatlanadigan SSSR apparatlari nomi. 1970-yil 10 noyabrda Yerdan Oy tomon uchirilgan "Luna-17" avtomatik stansiya 17 noyabrda Oyning gʻarbidagi "Yomgʻirlar dengizi" deb nom olgan qismiga ohista qoʻndirildi (qarang "Luna"). Shu kunning oʻzida undan maxsus moslama orqali Oy sirtiga "L.-1" tushib, oʻz harakatini boshladi. Unga yuklatilgan asosiy vazifa Oy sirtini kuzatish va kompleks ravishda tekshirishdan iborat edi. U bu ishlarni 1970-yil 17 noyabrdan 1971-yil 4 okt.gacha davom ettirib, shu davr ichida 10,5 km yoʻl bosdi, Oy sirtining 80 000 m2 qismini tekshirdi, 200 ga yaqin atrof manzara va 20 000 dan ortiq alohida fotosuratlarni Yerga uzatdi. "L.-1" germetik yopilgan ilmiy-kuzatuv asboblar va har biri elektr dvigatellar yordamida mustaqil harakatlanadigan 8 ta gildirakli aravachadan iborat. "L.-l" Yerdan turib boshqarildi, uning ichiga Oy sirtidagi tuproqning kimyoviy tarkibini tekshirish apparatlari, radiometrik moslamalar, rentgen teleskop va lazer qaytargich oʻrnatilgan. Oy sirtining tekshirilgan qismi, asosan, bazalt jinslaridan iboratligi maʼlum boʻldi. Bu oʻtmishda Oy zaminida kuchli vulqonlar roʻy berganligidan dalolat beradi. 1973-yil 13 yanvarda "Luna-21" avtomatik stansiyasi Oy sirtiga yana bir oʻzi yurar avtomatik apparat "L.-2"ni olib chikdi. Yanada mukammallashtirilgan bu apparat Oydagi Lemonye deb ataluvchi kraterga tushirildi. Keng koʻlamda kuzatish va tekshirish olib bora oladigan ilmiy asboblar oʻrnatilgan "L.-2" 4 oy ichida 37 km yoʻl bosib, Yerga Oy sirtining 86 manzarasini va 80 000 dan ortiq fotosuratlarini yetkazdi. Astrofotometr yordamida "L.2" Oy osmonining yorugʻligini kuzatib, Yer osmoni yorugʻligidan bir necha marta kuchli ekanligini aniqladi. Bundan Oy atrofini chang zarralari qurshab olgan, shu sababli ular Quyosh nurlari va Yerdan qaytgan nurlarni atrofga kuchli tarkatib turadi, degan muhim as-tronomik xulosa kelib chiqadi. Oyga 3 marta "Apollon" kosmik kemasida parvoz etgan amerikalik astronavtlar 2 oʻrinli "Rover" "L."dan foydalanib, koʻnish joyi atrofidan 27— 35 km gacha uzoklashgan. "L."lar "Planetoxod" larning oddiy bir koʻri-nishidir.

Ad.; Zigel F. Yu., Kometalar nima? T., 1956; Fizika kosmosa, [2-oye izdaniye], M., 1985.

Manbalar
Luo

Luo — Afrikadagi xalqlar guruhi. 2 guruhga boʻlinadi. Shim. L. (shilluk, anuak va boshqalar) Jan. Sudanda, Jan. L. (haqiqiy L.lar, alur, acholi va boshqalar) Uganda, Kongo Demokratik Respubli-kasi, Tanzaniya, Keniyada yashaydi. Nil-Sahroi Kabir tillarining sharinil lahjasida soʻzlashadi. Haqiqiy L.lar (oʻzlarini joluo deb ataydilar) Keniya (3,25 mln. kishi) va Tanzaniyada yashaydilar. Umumiy soni 3,47 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Anʼanaviy dinga eʼtiqod qiladilar, xristianlar (asosan, katoliklar), sunniy musulmonlar ham bor.

Manbalar
Lurlar

Lurlar — xalq. Eronning, asosan, Kichik Luriston va Fors kabi tarixiy viloyatlarida (2,8 mln.kishi), shuningdek, Iroqda yashaydilar. Umumiy soni 2,86 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Eron tillari guruxiga mansub tilda soʻzlashadilar. Dindorlari — shia musulmonlar.

Manbalar
Lusaka

Lusaka — Zambiya poytaxti. Mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Mamlakatning markaziy qismida, 1280 m balandlikda joylashgan. Aholisi 982 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Iklimi subekvatorial, oʻrtacha temperatura yanvarda 20,6°, iyulda 15,5°; yiliga 850 mm chamasida yogʻin yogʻadi. Transport yoʻllarining muhim tuguni, temir yoʻl stansiyasi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Yirik qishloq xoʻjaligi rayonining savdo-taqsimot markazi. Yengil, oziqovqat, poligrafiya, sement, metallsozlik sanoati korxonalari, universitet, etnografiya instituti, Afrika tadqiqotlar instituti, kutubxona, teatr, Livingston muzeyi, botanika bogʻi bor. Lusaka 1905-yilda Livingston — Broken-Xill temir yoʻldagi stansiya yonida vujudga kelgan. Shahar erkin reja asosida qurilgan. Lusaka 1935-yildan Shimoliy Rodeziya Britaniya protektorati maʼmuriy markazi. 1964-yildan mustaqil Zambiya poytaxti.

Manbalar
Lu sin

Lu sin (taxallusi; asl ismi Chjou Shu-jen) (1881.25.9, Shaosin -1936.19.10, Shanxay) — xitoy yozuvchisi, publitsist va jamoat arbobi. Hozirgi zamon xitoy milliy adabiyoti asoschisi. "Hayqiriq" (1923) hikoyalar tuplamida oddiy kishilarning qashshoqligi va huquqsizligi, "Sarsonlik" (1926) novellalar toʻplamida esa yarim feodal Xitoydagi ziyolilar taqdiri aks ettirilgan. "A-Kyuning haqiqiy tarixi" (1921) qissasida "kichkina odam"ning fojiasi tasvirlangan. "Yovvoyi oʻtlar" (1927) nasriy sheʼrlar toʻgotami muallifi. "Yangicha hikoya qilingan eski rivoyatlar" (1936) toʻplamida tarixiy va mifologik obraz yaratilgan. Publitsistik asarlarida Pekin va Shanxaydagi ijtimoiy voqealar xususida fikr yuritiladi ("Issiq shamol", 1925; "Qabr", 1927 va boshqalar). Jahon adabiyoti klassiklarining ayrim asarlarini xitoy tiliga tarjima qilgan. L.S.ning oʻzbek tilida "Qadrdon qishlogʻim" (1956) hikoyalar toʻplami va "Tanlangan asarlar"i (1959) nashr etilgan.

Manbalar
Luson (orol)

Luson — Filippin arxipelagidagi eng katta orol, Tinch okeanda. Maydoni 105,6 ming km². Relyefi, asosan, oʻrtacha balandlikdagi tog, eng baland joyi 2934 m (Pulog togʻi) va sohilboʻyi tekisliklaridan iborat. Gʻarbiy va jan. qirgʻoqlari parchalangan, qulay qoʻltiq va buxta koʻp. Harakatdagi vulkanlar bor. Foydali qazilmalardan oltin, xromit, temir va mis rudalari uchraydi. Iklimi subekvatorial, mussonli. Yiliga 3000 mm gacha yoshn yogʻadi. Tez-tez tayfunlar bulib turadi. Togʻlari doim yashil subekvatorial urmonlar bilan qoplangan, tekisliklarda savannalar uchraydi. 10 dan ortiq milliy park tashkil etilgan. Sohil qismi va vodiylarda aholi zich joylashgan. Qishloq xoʻjaligi ekinlaridan sholi, makkajoʻxori, tamaki, qand lavlagi ekiladi. Kokos palmasi oʻstiriladi. L.da Keson-Siti, Manila shaharlari, AQShning yirik harbiy bazalari joylashgan.

Manbalar 

 

Orollar
Janubiy-Sharqiy Osiyo
Osiyo orollari
Luiziana (hudud)

Luiziana (Louisiana) — Missisipi daryosi havzasidagi hududning 17-asr oxiri — 19-asr boshidagi nomi. 16-asrda ispanlar tomonidan kashf etilgan. 17-asrda fransuzlar tomonidan oʻzlashtirila boshlangan. 1763-yil sharqiy qismi inglizlarga, gʻarbiy qismi ispanlarga (1800-yil fransuzlarga) oʻtdi. AQSH tashkil topganidan keyin L.ning sharqiy qismi, 1803-yildan gʻarbiy qismi ham AQSH tarkibida. L. hududi bir qancha shtatlar oʻrtasida oʻzaro boʻlingan.

Manbalar
Lutfulla Mutallib

Lutfulla Mutallib (1922.11.16 — 1945.9.18) — 20-asr uygʻur  shoiri, dramaturg, mustamlakachilikka qarshi kurash tashkilotchisi.  Lutpulla Mutallip so’nggi uyg’ur she’riyatida mashhur shoirlardan biridir.  Hozirgi zamon Shinjong uygʻur adabiyotining asoschilaridan biri. Dastlab Gʻuljadagi boshlangʻich maktabda (1932—1936), soʻngra Ilidagi rus gimnaziyasida, Urumchidagi Oʻlka oʻqituvchilar tayyorlash institutida (1936—1941) oʻqigan. 1941 — 44 yillarda „Sin Szyan gaziti“ va „Oqsuv gaziti“da ishlagan. Sheʼrlari 1937-yildan „Ili daryosi“ gaz.da eʼlon qilingan („Biz Sin Szyan farzandlari“ va boshqalar). „Muhabbat va nafrat“ (1956) dostoni uygʻur xalqining jamiyat illatlariga qarshi kurashiga bagʻishlangan. L. M. hajviy hikoyalar, „Dovonlar oshganda“ nomli roman, „Samsoq akang qaynaydi“, „Boʻrondan keyin oftob“, „Chaman va Polvon“, „Kurash qizi“, „Tohir va Zuxra“ kabi pyesalar yozgan.

Manbalar 

 Yoshlik xuddi chaqmoq, T., 1976; Yillarga javob, T., 1983.

    

Uygʻur shoirlari
Uygʻur yozuvchilari
Lutfulla Olimiy

Lutfulla Olimiy (1893, Namangan — 1969, Qoʻqon) — oʻqituvchi va jurnalist. Namangan madrasalarining birida tahsil koʻrgach, 1916-yilda Ufaga borib, Madrasai Oliyada oʻqigan. 1917-yil Fevral voqealaridan keyin yurtiga qaytib, Namanganda tashkil etilgan "Namuna" maktabida oʻqituvchi (1918—23), shahar xalq maorif boʻlimi, madaniy oqartuv mu-assasida mudir, shahar ijroiya qoʻmitasida kotib (1924) boʻlib ishlagan. Ayni paytda "Nashri maorif" jamiyati viloyat boʻlimining kotibi (1921—23). Soʻng Qoʻqonga koʻchib borib, 1930-yilga qadar "Fargʻona" ("Yangi Fargʻona") gaz.da muharrir oʻrinbosari (1925—27) va muharrir (1928— 30) lavozimlarida xizmat qilgan. 1930-yilda "Milliy ittiqod" tashkilotining aʼzosi sifatida qamoqqa olingan. 1937 va 1949-yillarda 3-marotaba qatagʻon etilgan. Qamoqdan qaytgach, xoʻjalik ishlarida xizmat qilgan. "Nodira" (1923), "Qizil adabiyotning hozirgi ahvoli" (1924), "Unutilmas shoir" (Soʻfizoda haqida, 1925) kabi maqolalari bor.

Manbalar 

    

Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Namangan madrasalarida tahsil olganlar
Xayrulla Lutfullayev

Xayrulla Lutfullayev (1945.25.10, Toshkent shahri) – xonanda va sozanda (qashqar rubobi, tor), Oʻzbekiston (1987) va Qoraqalpogʻiston (1993) xalq artisti. Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1974). „Bahor“ ansambli yakkaxon xonandasi (1974—2003), Toshkent madaniyat instituti dotsenti (2003-yildan). L. lirik xonanda, mayin va shirali ovoz sohibi. Repertuaridan qoʻshiq va yallalar („Men sevaman, sen sevasanmu“, „Dilxiroj“, „Tola soch“ va boshqalar), oʻzbek ashula va maqom yoʻllari („Bayot I—V“, „Girya I—II“, „Fargʻona tanavori“ va boshqalar), oʻzbek bastakorlari asarlari („Beboqcha“, „Samarqand ushshogʻi“ va boshqalar) oʻrin olgan. „Kelibdiyu-ketibdi“, „Ishonaman oʻzingga“, „Goʻzal jonon senmasmu“ kabi qoʻshiqlarning kuylarini oʻzi bastalagan. Xorijiy mamlakatlarda gastrolda boʻlgan. L. ning oʻgʻli Nodir Lutfullayev – za-monaviy estrada qoʻshiqchisi, repertuaridan zamonaviy estrada qoʻshiqlari, oʻzbek xalq qoʻshiqlari va mumtoz ashulalar oʻrin olgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Eson Lutfullayev

Eson Lutfullayev (1935.25.11, Forish tumani — 2000.1.12, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq hofizi (1997). H. Olimjon nomidagi Samarqand drama teatri (1956—57), Oʻzbek davlat filarmoniyasi (1957—60), "Maqom" ansambli (1960—2000)da ishlagan. Yoqimli, diapazoni keng va kuchli ovoz sohibi. Us tozlari J. Sultonov va M. Uzoqov anʼanalarining davomchisi. Repertuaridan maqom va mumtoch ashula yoʻllari ("Navroʻzi sabo". "Feruz I—II". "Moʻgʻulchai Navo". "Chapandozi Bayot", "Chorgoh I", "Buxoro Irogʻi", "Suvora" va boshqalar), katta ashulalar ("Sogʻindim", "Ohkim" va boshqalar), 100 ga yaqin oʻzi bastalagan ashulalar ("Koʻziga surma qildi", "Yuragi toza boʻlsin", "Zor etma", "Dastingdan", "Noz uyqusi", "Afsona deb" va boshqalar) oʻrin olgan. Oʻzbekiston televideniyesida L. ijodiga bagʻishlangan 2 ta videofilm ("Eson Lutfullayev kuylaydi", 1991; "Bokira tuygʻular", 1998) suratga olingan, L. ijro etgan ashulalar gramplastinkada chiqarilgan ("Eson Lutfullayev kuylaydi" va boshqalar).

Manbalar 

  

1935-yilda tugʻilganlar
2000-yilda vafot etganlar
25-noyabrda tugʻilganlar
1-dekabrda vafot etganlar
Mavlono Lutfulloh masjidi

Mavlono Lutfulloh masjidi — Namangan viloyati Chust tumanidagi  meʼmoriy yodgorlik (XX-asr boshlari). Dastlab masjid, Madrasa, minora, maqbara va boshqa binolardan iborat ansambl boʻlgan. Bizgacha bir tomoni ustunli mayejid ayvoni (28x7,2 m) saqlangan. Ayvon shiftini 3 qatorli 7 yogʻoch ustunlar koʻtarib turadi. Markaziy ravoklar zinali karniz-kayvon (karnizning alohida koʻtarilgan kismi) hosil qilib, yuqori koʻtarilgan. Qirrali ustunlar sodsa, shifti esa serhasham handasiy naqshlar — gulsafsar va pechakgul chirmovuqlari bilan uygʻunlashgan. Toqilariga ishlangan gullarning takrorlanishi muayyan izchillik hosil qiladi. Naqshlarida koʻk, yashil va qizil ranglar koʻproq qoʻllanilgan.

Masjidning janubiy-sharqiy burchagidan bir necha metr narida minora (balandligi 13 m) qad koʻtargan. Minora tanasi feruza rang koshinlar bilan qoplangan. Mezananing tag qismi pargari egri ra-voqli muqarnas belbogʻ bilan oʻralgan. Mavlono Lutfulloh masjidi shahar istirohat bogʻi hududida, taʼmirdan soʻng tarix muzeyi sifatida foydalanilmoqda.

Manbalar 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Chust tumani
Namangan viloyatidagi masjidlar
Lutfulloh bin Fathulloh Chustiy

Lutfulloh bin Fathulloh Chustiy (taxminan 1485, Fargʻona vodiysi, Axsikent mavzesi — taxminan 1571) — naqshbandiylik tariqatining mashhur namoyandasi. Axsikentdagi madrasada tahsil oladi. Ilmini takomillashtirish maqsadida Samarqandga keladi. Baʼzi manbalarda Xoʻja Ahrorning xalifasi Muhammad Qozi huzurida 6 yil tarbiyalangani va sulukni oʻtaganligi aytiladi. L.ga Maxdumi Aʼzamning istagi bilan "Fargʻona va Toshkentdagi barcha naqshbandiylik birodarlari" ishonib topshirilgan. L. bir necha marta yashashjoyini oʻzgartirgan. Oʻzining aytishicha, "kishloq axlining fitnasi oqibatida" koʻchishga majbur boʻlgan. Oxiri Chustga kelib, muqim boʻlib koladi. Bu yerda dehkonchilik bilan tirikchilik oʻtkazadi. U shayboniylar orasida nufuz orttirishga muvaffaq boʻladi. Shu bois oʻsha davrda davlatdagi koʻpgina ichki nizolarni bartaraf etishga, saroydagi ayrim bek va amirlarning gʻayriqonuniy xatti-harakatlarini cheklab qoʻyishga erishdi. Movarounnahrda kubroviylik tariqati yoyilgan boʻlib, L. uning vakillarini koʻp marta rofi-ziylik (islom yoʻlidan chetga chiqish)da aybladi. L.ning izdoshlari koʻp edi. Ular Toshkent, Fargʻonadan tashqari, Hisor hamda Movarounnahrning boshqa chekka viloyatlarida 20-asrning boshlariga qadar faoliyat koʻrsatgan. L.ning ijodiy merosi haqida maʼlumotlar kam. Manoqiblarda uning oʻz oʻquvchilariga tanbeh tarzida yozilgan 2 ta kichik risolasi tilga olinadi.

L.ning qabri qayerdaligi aniq emas. Baʼzi manbalarda u Chustga (bu yerda uning maqbarasi bor), boshqa manbalarda Hisorga dafn etilgan deyiladi.

Adabiyot 
 Ismoilov M., Ikromov T., Mavlono Lutfulloh Chustiy, Namangan, 1998; Muhammad Mufti Ohangaroniy , Mavlono Lutfulloh manoqibi, T., 2002.

Baxtiyor Bobojonov.

Manbalar 

    

Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Samarqand madrasalarida tahsil olganlar
Lutsk

Lutsk — Ukrainadagi shahar, Volin viloyati markazi. Stir daryosi (Pripyatning oʻng irmogʻi)ning ikkala sohilida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi, avtomobil yoʻllar tuguni. Pristan, aeroport bor. Aholisi 218 ming kishi (1997). Mashinasozlik va metallsozlik (avtomobil zavodi, podshipnik va boshqa ishlab chiqarish zavodlari), priborsozlik (priborsozlik va elektr apparatlari zavodlari), yengil (tikuvchilik va poyabzal fabrikalari), oziq-ovqat (spirt-araq kombinatlari, qand-shakar, un, meva-konserva zavodlari), kimyo sanoatlaririvojlangan. Ped. instituta, musiqali drama teatri, badiiy va oʻlkashunoslik muzeylari, filarmoniya va boshqa bor. Ilk bor 1085-yilda Ipatiy sol-nomasida tilga olingan. 14 a. dan Litva va Polsha, 1795—1917-yillarda Rossiya imperiyasi, 1921-yildan Polsha, 1939-yildan Ukraina tarkibida. 1970-yildan tarixiy-meʼmoriy qoʻriqxona deb eʼlon qilingan. Uning tarkibiga Yuqori (13—16-asrlar) va Quyi (14— 17-asrlar) saroylar qoldiqlari, "Puzina uyi" (14-asr), iyezuitlar kollegiumi, Pyotr va Pavel kostyoli (17-asr), Pokrov va Krestovozdvijenskaya cherkovlari (17-asr) kiradi.

Manbalar
Luchchak shaftoli

Luchchak shaftoli - pusti tuksiz va silliq shaftoli navlarining umumiy nomi. Ularga Sariq luchchak, Kizil luchchak, Oʻzbekiston 50 yilligi (nektarinlar guruhi), Lola va boshqa navlar kiradi. Luchchak shaftoli mevasi, asosan, iyul— avgustda pishadi. Ogʻirligi 55—90 g, ak-sariyati dumaloq, sariq, qizil, toʻq qizil, zargʻaldoq, kungay tomoni taram-taram. Poʻsti yupqa, eti oq, sargish, muloyim, sersuv, sal nordon, xushxoʻr, danagidan oson ajraladi. Mevasi, asosan, yeyiladi, konserva, qoqi qilinadi. Koʻchati oʻtqazilgach, 2—3-yili hosilga kiradi. 5—6 yoshlik daraxtidan 50–80 kg hosil olinadi.

Manbalar
Luqmon

Luqmon — Qurʼonda tilga olingan donishmand (31-Luqmon surasi). Naql qilishlaricha, Luqmon ming yil umr koʻrgan boʻlib, Alloh u zotga narsa va voqea hodisalarning mohiyat — haqiqatiga bexato yetish va eng toʻgʻri hukm chiqara olish neʼmatini, yaʼni hikmatni ato etgan ekan. Qurʼonda Luqmonning oʻgʻliga qilgan pand-nasihatlari (Allohga shirk keltirmaslik, yaxshi amallar qilish, namoz oʻqish, sabr-toqatli boʻlish, kibr-havoli, maqtanchoq boʻlmaslik kabilar) keltiriladi.

Luqmon haqida rivoyatlar koʻp. Shulardan biriga koʻra, Luqmon Od qavmidan boʻlib, uni Luqmon ibn Od deb atashgan. Afsonada aytilishicha, Arabistonda yashagan ana shu xalq Allohning gʻazabiga uchrab qurgʻoqchilikka duchor boʻladi. Xalq bu ofatdan qutulish maqsadida oʻz vakillarini Makkaga yomgʻir soʻrab duo oʻqish uchun yuboradi. Ularga Luqmon boshliq boʻladi, lekin u Allohdan oʻziga uzoq umr soʻraydi. Alloh Luqmonga yettita burgut umriga teng keladigan uzoq umr ato etadi.

Oʻrta Osiyo xalqlari orasida Luqmon buyuk hakim, dono, bilimdon inson sifatida mashhur boʻlgan.

Manbalar
Luqmoni hakim

Luqmoni hakim — sharq mumtoz adabiyoti va xalq ogʻzaki poetik ijodidagi donishmand tabib obrazi. Koʻpgina hikoya, afsona va ertaklar qahramoni. Alisher Navoiy („Tarixi hukamo va anbiyo“), Xondamir („Ravzat us-safo“) va boshqalarda Luqmoni hakim tarixiy shaxs-paygʻambar sifatida gavdalangan. Sharq mumtoz adabiyotida u qora tanli qul boʻlib, oʻz paygʻambarona karomatlari tufayli ozod boʻlgan. Oʻzbek folklorida Luqmoni hakim obrazi donolik timsoliga aylangan.

Manbalar
Al-Uqsur

Al-Uqsur () — Misrdagi shahar, Nil daryosi oʻrta oqimining oʻng sohilida. Aholisi 360,5 ming kishi (1996). Temir yoʻl stansiyasi. Aeroport bor. Al-U. — iqlim kurorti. Iqlimi quruq choʻl iqlim; yomgʻir deyarli yogʻmaydi. Oʻrtacha temperatura yanvarda 16,7°, martda 22, G. Al-U.da buyrak, yuqori nafas aʼzolari xastalangan bemorlar davolanadi. Xalqaro turizm markazlaridan. Mehmonxona, pansionat koʻp. Hunarmandchilikda es-dalik buyumlari (suvenirlar) tayyorlanadi.

Al-U. qad. Fiva (Misrning miloddan avvalgi 21— 11-asrlardagi poytaxti) oʻrnida bunyod boʻlgan. Al-U.ning gʻarbiy chekkasida Amon-Ra, Mut va Xonsu xudolarining ibodatxonalari joylashgan. Bu yodgorliklarda Yangi podsholik davrining (miloddan avvalgi 16—11-asrlar) meʼmoriy anʼanalari aks etgan, kolonnadalardan keng foydalanilgan.

Manbalar 

 

Misr shaharlari
Luhrosp

Luhrosp (Avestoda — Aurvataspa) — kayoniylar sulolasining 4-hukmdori. Kayxusra vdan soʻng taxtga oʻtirgan. Poytaxtni Istahrdan Balxga koʻchirgan. "Shohnoma"ga koʻra, Gushtasp otasi L. taxtni unga berishni istamagani uchun Rum (Vizantiya)ga ketgan va u yerda malika Kitayunni sevib qolgan. Arjasp Isfandiyornnnt qamoqdaligi va Gushtaspning yoʻkligidan foydalanib Eron poytaxti Balxga hujum qilgan va keksa shoh — L.ni oʻldirgan va Gushtaspning 2 kizini asir olib ketgan.

Manbalar
Lxasa

Lxasa (tibetcha "xudolar makoni") — Xitoyning jan.-gʻarbiy qismidagi shahar. Tibet muxtor rayonining maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi. Tibet togʻligidagi Jichu daryosi (Brahmaputra irmogʻi) vodiysida, dengiz sathidan 3650 m balandlikda joylashgan. Avtomobil yoʻllari orqali mamlakatning boshqa tumanlari bilan bogʻlangan. Aholisi 140 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). L.da oziq-ovqat, yogʻochsozlik, koʻn, metallsozlik, farmatsevtika, mayda mashinasozlik, kimyo korxonalari bor. Hunarmandchilikda gilam toʻqiladi, diniy marosim buyumlari tayyorlanadi. Geofizika rasadxonasi, meteorologiya va qishloq xoʻjaligi tajriba st-yasi bor. Mahalliy koʻmir asosida issiqlik elektr st-yasi ishlab turibdi. Qadimda L. oʻrnida qoʻrgʻon boʻlgan. Keyinchalik uning atrofida shahar vujudga kelgan. 7-asrda dastlabki Tibet davlatining poytaxti boʻlgan. 15—17-asrlarda L. Tibetning dunyoviy va buddizm (lamaizm) dinining markazi edi. Shaharning shim.-gʻarbidagi baland qoyali qismida 13 qavatli saroy — Potala saroy-monastiri (Dalay-lama qarorgohi) joylashgan. Uning asosiy qismi — "Qizil saroy" oltin bilan bezatilgan. L. yaqinida 3 ibodatxona bor.

Manbalar
André Michel Lwoff

André Michel Lwoff (8-may 1902 Ene-le-Shato – 3-sentyabr 1994 Parij) — fransuz mikrobiologi va biokimyogari, Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1976-yildan). Parij universiteti professor (1959—68), Rak kasalligi milliy tadqiqot instituti direktori (1968—72). Asosiy ilmiy ishlari mikroblarni oʻstiruvchi omillar, viruslar fiziologiyasi, fermentlar induksiyasi va repressiyasiga oid. Omil Vning koferman ekanligini isbotladi va uning bakteriyalar uchun fiziologik rolini aniqladi. L.ning ishlari F. Jakov va J. L. Mono ilgari surgan bakteriyalarda oqsil sintezining genetik regulyasiyasi mexanizmi haqidagi gipotezaning asosini tashkil etadi (operon konsepsiyasi). Nobel mukofoti laureati (1965, Jakob va Mono bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1902-yilda tugʻilganlar
8-mayda tugʻilganlar
3-sentyabrda vafot etganlar
1994-yilda vafot etganlar
Lvov viloyati

Lvov viloyati (ukr. Lvіvska oblast) — Ukraina tarkibidagi viloyat. 1939-yil 4-dekabrda tashkil etilgan. Volin va Podoliya qirlarida va qisman Ukraina Karpati toglari etaklarida joylashgan. Maydoni 21,8 ming km². Aholisi 2750,6 ming kishi (1997), asosan ukrainlar, shuningdek, rus, polyak, yahudiy, belorus va boshqalar millat vakillari ham yashaydi. Lviv viloyati 20 tumanga boʻlingan; 37 shahar, 38 shaharcha bor. Markazi — Lvov shahri Foydali qazilmalari toshkoʻmir va qoʻngʻir koʻmir, neft, gaz, oltingugurt, kaliy va osh tuzlari, torf, qurilish materiallaridan iborat; mineral buloklar bor. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi (markaziy qismida) — 4°, iyulniki 18 °C. Yillik yogʻin miqaori 650 mm, togʻlarda 750-1000 mm. Vegetatsiya davri 190- 210 kun. Asosiy daryolari: Dnestr va uning irmoklari. 400 ga yakin sunʼiy suv havzalari bor. Tuproqlari sur tusli, toʻq sur tusli podzollashgan, podzollashgan qoratuproq, togʻlarda podzol, dare vodiylarida oʻtloqi-allyuvial tuproqlar.

Viloyat hududining asosiy qismi oʻrmonli dasht zonasida: janubida Ukraina Karpati togʻlari bor, shimoliy oʻrmon zonasiga kiradi. Viloyat hududining 26% oʻrmon, 30% oʻtloq va botqoushk. Hayvonlardan qobon, yelik, boʻrsiq, bugʻu, tulki, suvsar, tiyin, malla to-vushqon, burgut, qur, karqur yashaydi. Lviv viloyati Ukrainaning muhim sanoat rayoni. Mashinasozlik, metallsozlik, priborsozlik, oziq-ovqat, yengil, qogʻoz, yogʻochsozlik, kimyo, yoqilgʻi, qurilish materiallari sanoatlari rivojlangan. Lvovda avtobus, avtoyuklagich, konvey-yer-qurilish, „Lvivsilmash“, kineskop, televizor zavodlari, Drogobichda iskana (doloto) zavodi bor. Viloyat hududidan „Drujba“ TransYevropa neft quvuri oʻtgan. Oziq-ovqat sanoatida yetakchi tarmoqlar: shakarqand, meva konserva, konditer, pivo, goʻsht, un, spirt va boshqa Trikotaj, poyabzal, koʻn, tikuvchilik, movut fabrikalari bor. Oʻrmon, yogʻochsozlik sanoati ham rivojlangan. Sement kombinati, shisha zavodlari, temir-beton konstruksiyalari zavodlari va boshqa sanoat korxonalari bor. Viloyat qishloq xoʻjaligi gʻallakorlik, zigʻirchilik, lavlagikorlik, kartoshka yetishtirish va sut-gusht chorvachiligiga ixtisoslashgan. Don, texnika ekinlari, sabzavot-poliz va kartoshka, yem-xashak ekinlari ekiladi. Pichanzor va yaylovlar mavjud. Bogʻdorchilik va mevachilik rivojlangan. Chorvachilikda sut-goʻsht chorvachiligi yetakchi oʻrinda. Hovuz baliqchiligi va asalarichilik bilan shugʻullaniladi. Xalq badiiy hunarmandchiligi: yogʻoch oʻymakorligi, badiiy kashtachilik, gilamchilik rivojlangan. Lviv — yirik havo yoʻllari tuguni. 12 oliy oʻquv yurti, 6 teatr, 12 muzey bor. Lviv viloyatida mashhur Truskavets, Lyuben-Velikiy, Morshin, Nemiriv kurortlari, sanatoriy va dam olish uylari joylashgan.

Manbalar 

 

Ukraina viloyatlari
Lvov universiteti

Lviv universiteti, Ivan Franko nomidagi Lvov universiteti () — Ukrainadagi yirik va qad. universitetlardan biri. 1661-yil tashkil etilgan. Mexanikamat., geol., geogr., tarix, filol., chet tillari, jurnalistika, huquq, iktisod va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 1940-yil I. Franko nomi berilgan. 13 mingga yaqin talaba taʼlim oladi.

Manbalar 

Ukrainadagi universitetlar