MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Toxir Oripov

Oripov Toxir Fotixovich (1945.7.9, Toshkent) — biofizika va ekologiya sohasidagi olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995), Biologiya fanlari doktori (1988), professor (1990). ToshDUni tugatgan (1970). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Bioorganik kimyo institutida laboratoriya mudiri (1975-yildan), Oʻzbekiston Oliy attestatsiya komissiyasi bosh ilmiy kotibi (1992—93), rais muovini (1993—94), raisi (1995 — 97), Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonida yetakchi konsultant (1994-95). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining davlat maslaxatchisi (1997), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti (1997-yildan). Asosiy ilmiy ishlari oqsil moddalarning biomembranalar bilan taʼsirlanish biospektroskopiyasiga oid. O. rahbarligida sitotoksinlarning biologik membranalar modeli bilan taʼsirlanish mexanizmi, sitotoksin molekulalarning shakli, oʻlchami, ularning fosfolipidli membranalarda joylashishi, lipid va suv fazalarida taqsimlanish qonuniyatlari, gossipol va gossipol modifikatsiyalarining strukturasi aniqlangan. Tioninni ajratib olish texnologiyasi va uning taʼsiri muammolari tadqiq qilingan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Toʻychi Oripov

Toʻychi Oripov (Mirhosil) (1924 Toshkent – 2015) – Oʻzbekiston xalq artisti (1979). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1953). Qoʻqon teatrida (1953—58), Abror Hidoyatov nomidagi drama teatrida, (1987—94), Hamza teatrida (hozirgi oʻzbek milliy akademik drama teatrida) (1951—53; 1958—87; 1994-yildan) aktyor. O. dramatik, fojiaviy va komik rollar, ayniqsa, oʻtkir harakterli, salbiy ob-razlar ustasi sifatida tanilgan. Yaratgan obrazlari hayotiy, ifoda vositalari aniq va ishonarli boʻlib, qahramonlarining ichki dunyosi, maʼnaviy holati va harakterini toʻliq ochishga intiladi. Teatrda Lembet (E.Toʻychi Oripov Ota rolida („Bir qadam yoʻl“). Rannet, „Oqpadar“), Yoʻlchi, Hakimboyvachcha (Oybek, „Qutlugʻ qon“), Sintaro (M. Kaoru, „Oʻgʻirlangan umr“), Gʻoyib (Uygʻun, „Qotil“), Salas Ina (E. Robles, „Monserra“), Solihboy (Hamza, „Boy ila xizmatchi“), Mahmud Gʻaznaviy (Uygʻun, „Abu Rayhon Beruniy“), Mahkam (S. Ahmad, „Kelinlar qoʻzgʻoloni“), Bobobekov (Sh. Xolmirzayev, „Qora kamar“), Shayboniyxon (P. Qodirov, „Yulduzli tunlar“), ota (U. Azim, „Bir qadam yoʻl“) kabi rollar bilan teatr sanʼati rivojiga munosib hissa qoʻshdi. Shuningdek, videofilmlar (Amir Jondor, „Ulugʻbek xazinasi“; Muhiddin Jabborovich, „Girdob“; Ishoq, „Gʻulgʻula“; Sanjarov, „Imon“; Majiddidin, „Navoiy“; Qudratxoʻja, „Diyonat“ va boshqalar), kinoda (Rais, „Abdullajon“; Mavlon, „Sayyod qoʻngʻirogʻi“; Gʻaniboyvachcha, „Amirning xufiyona sayohati“; Yoʻldoshev, „Ikkinchi aylana boʻylab“; Kuyov, „Qarib quyulmagan“; Bobo, „Osmondagi bolalar“ va boshqalar) ham suratga tushgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1989). "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar
Ergash Oripov

Ergash Oripov (1931.2.3, Toshkent viloyati — 1997.17.11, Toshkent) — kimyogar olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1993), kimyo fanlari doktori (1972), professor (1974). Urta Osiyo universitetini tugatgan (1953). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Kimyo institutida  direktor muo-vini (1976—82), laboratoriya mudiri (1965—95). O.ning ilmiy ishlari tabiiy mineral sorbentlar gʻovakligi va sirt kimyosini boshqarishning fizikkimyoviy asoslari hamda usullarini, sirt-faol moddalar va suvda eruvchan polimerlar (polielektrolitlar) eritmalarida tuzilmalar hosil boʻlishi va gidrofob bogʻlanishiga taʼsir koʻrsatishga oid. Tabiiy mineral xom ashyolar asosida samarali adsorbentlar,toʻldirgichlar olish, tuproq strukturasini yaxshilash va koʻchma qumlarni kimyoviy mustahkamlashning asoslarini ishlab chiqqan.

Manbalar 
 Prirodnie mineralnie sorbenti, ix aktivirovaniye i modifitsirovaniye, T., 1970; Aktivnie sentri prirodnix mineralnix dispersiy, T., 1993.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Kimyogarlar
Uktam Oripovich Oripov

Uktam Oripovich Oripov (1927.3.1, Jizzax shahri — 2001.15.12, Toshkent) — xirurg olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1974), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1958), tibbiyot fanlari doktori (1963), professor (1964). SamTIni tugatgan (1948), shu institut fakultet xirurgiyasi kafedrasida klinik ordinator (1948—50), assistent (1950—56), dotsent (195661), umumiy xirurgiya kafedrasi mudiri (1961—64), Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirining birinchi oʻrinbosari (1964—71). Toshkent tibbiyot akademiyasi rektori va fakultet xirurgiyasi kafedrasi mudiri (1971—84), 1-Toshkent tibbiyot akademiyasi fakultet va gospital xirurgiyasi kafedrasi mudiri (1984—97), 1997-yildan Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligi Jigar va oʻt yoʻllari xirurgiyasi ilmiy markazi direktori. Ilmiy ishlari murakkab radiatsion jarohatlarning kechish xususiyatlarini, organizmga radiatsion nur taʼsir qilganda shikastlangan periferik nervning oʻsishini tezlashtirish, xi-rurgik kasalliklardagi autoimmun ja-rayonlarning rolini oʻrganishga, jarohatlangan oʻt yoʻlining xirurgiyasi, surunkali glomerulonefritni davolash usullari va xirurgiyaning boshqa dolzarb masalalariga bagʻishlangan. Organlarni koʻchirib oʻtqazish boʻyicha mintaqada tashkil etilgan markaz asoschisi. Oʻrta Osiyoda birinchi boʻlib odamda buyrakni koʻchirib oʻtqazgan (1972). Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1983). "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1998).

Manbalar 
 Qorin boʻshligʻi organlarining oshigʻich jarrohligi, T., 1991; Umumiy xirurgiya, T., 1994 (hamkorlikda); Texnika nalojeniya jelcheotvodyashix anastomozov mexanicheskim shvom, T., 1999 (hamkorlikda).

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Hamidilla Oripov

Hamidilla Nigʻmatovich Oripov (10-oktabr 1940, Toshkent – 14-mart 1998, Toshkent ) — kimyogar olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995), kimyo fanlari doktori (1979), professor (1987). Toshkent politexnika institutini tugatgan (1962). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi institutida laboratoriya mudiri (1983–85), ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari (1985–89), direktor (1989-98). Ilmiy ishlari tabiiy faol birikmalarni oʻrganish va samarali sintetik preparatlar olishga oid. Oripov rahbarligida dezoksipeganin gidroxlorid, medamin kabi dorivor preparatlar, gelmintlarga qarshi qoʻllanadigan samarali preparatlar – albendazol, medapek, fenasal va boshqasintez qilingan, butilkaptaks defoliantini olish texnologiyasi ishlab chiqilgan va amaliyotga joriy etilgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (1984).

Manbalar 

Kimyogarlar
1940-yilda tugʻilganlar
1998-yilda vafot etganlar
10-oktabrda tugʻilganlar
14-martda vafot etganlar
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Orisaba

Orisaba, Sitlaltepetl — Meksikadagi harakatdagi vulkan, Meksika togʻligining jan.-sharqiy chekka-sida. Balandligi 5700 m (mamlakatdagi eng baland choʻqqi). Andezit va bazalt jinslardan tuzilgan. 1545, 1566, 1630, 1687-yillarda kuchli otilgan. Yon bagʻri 4000 m balandlikkacha oʻrmon, undan yuqorida alp oʻtloklari; 4500 m dan abadiy qor qoplami boshlanadi.

Manbalar
Orissa

Orissa (oriya xalqi nomidan) — Hindistonning sharqiy qismidagi shtat (1947-yildan). Maydoni 156 ming km². Aholisi 36,7 mln. kishi, aksari kis-mi oriyalar. Maʼmuriy markazi — Bxubaneshvar shahri. Shtatning katta qismi Dekan yassi-togʻligida (oʻrtacha balandligi 200–700 m). Janubida Sharqiy Gattogʻlari (balandligi 1000– 1500 m) bor. Sharqi Bengaliya qoʻltigʻi-gatutash. Sohili pasttekislik. Iklimi subekvatorial mussonli iklim. Yillik oʻrtacha temperatura 18—25°. Yillik yogʻin 1500 mm gacha. Togʻ yon bagʻirlari tropik oʻrmonlar, sohillari qisman mangra oʻrmonlari bilan qoplangan.

Orissa — sanoati rivojlanib borayotgan agrar shtat. Aholisining katta qismi qishloq xoʻjaligida band. Haydashga yarokli yerlarning 57% dan foydalaniladi, shundan 15% sugʻoriladi. Sholi, shuningdek, tariq, shakarqamish, jut, bir oz paxta va boshqa ekinlar ekiladi. Sohilga yaqin suvlardan baliqovlanadi. Energetika resurslaridan deyarli foydalanilmaydi. Marganets, temir va xrom rudalari qazib olinadi. Qora metallurgiya va mineral oʻgʻitlar, alyuminiy zavodlari, kabel va prokat ishlab chikaruvchi korxonalar, ferromarganets, sement zavodlari bor. Hunarmandchilikda badi-iy buyumlar ishlab chiqarish rivojlangan.

Qadimda Orissa hududi oʻrnida Kalinga davlati boʻlgan. 16-asrgacha Orissa turli davlatlar tarkibida boʻlib keldi. 1576-yilda Orissani Boburiylar egallagan. 1803-yilda Angliyaning Ost-Indiya kompaniyasi bosib olgan. 1817—18 yillarda Orissa hududida ingliz mustamlakachilariga kar-shi katta qoʻzgʻolonlar boʻlgan.

Manbalar
Orif garmon Toshmatov

Orif garmon Toshmatov (1891.4.3 —Andijon—1944.3.5) — aktyor, sozanda (garmonchi). Oʻzbekiston xalq artis-ti (1941). Dutor chalishni otasi Toshmat hofizdan, garmon chalishni ama-kisi Hoji Garmondan oʻrgangan. 1905-yildan sayyor truppalarda qiziqchilik va sozandalik qilgan. 1918-yil Andijonda T. Jalilov boshchiligidagi "Sanoiy nafisa" toʻgaragiga aʼzo boʻlgan. Turkiston Oʻlka Sayyor siyosiy truppasi (1918-19), Andijon teatri (1920— 25), Asaka kolxoz—sovxoz teatri (1926—33)da aktyor, Andijonda musika ansambli rahbari (1933—44), O. G. oʻzbek professional teatriga xalq teatrining sah-na va musika anʼanalarini singdirilishiga hissa qoʻshgan. U garmonda "Abdurahmonbegi", "Munojot", "Orom", "Andijon polkasi", "Tanavor", "Dilxiroj" va boshqa oʻzbek kuylarini, "Nasrulloyi", "Bayet", "Buzruk", "Navo" singari maqom yoʻllarini na-fislik bilan ijro etgan. U bir kancha kuylar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Rixsiboy Orifjonov

Rixsiboy Orifjonov (1926.23.4 – Toshkent – 1979.4.6) — aktyor, rejissyor, dramaturg. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1964). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1953). Hamza teatrida (1941–53; 1956–61), Qoʻqon teatrida (1953–56) aktyor. Kattaqoʻrgʻon teatrida (1961–64), Samarqand teatrida (1964–67) bosh rejissyor, Surxondaryo teatrida bosh rejissyor va direktor (1970–72), Toshkentdagi Muqimiy teatrida direktor (1973–75), Sirdaryo teatrida bosh rejissyor (1975–78), Respublika xalq ijodi uyi rah-bari (1978–79). Omon (Tuygʻun, "Bahodir"), Soli pismiq, Asqar (Uygʻun, "Qaltis hazil", "Hurriyat"), Yalangtoʻsh (N. Safarov, "Sharqtongi"), Muqimiy (S. Abdulla, "Muqimiy"), Karl Moor (F. Shiller, "Qaroqchilar"), Sattor (B. Rahmonov, "Yurak sirlari") kabi obrazlarni yaratgan. Rejissyor sifatida "Ona qalbi" (M. Boboyev), "Furqat" (B. Avezov), "Dugonalar" (Yo. Xudoyqulov), "Qaroqchilar" (F. Shiller), "Ajab savdolar" (H. Gʻulom), "Nodira" (H. Razzoqov), "Boy ila xizmatchi" (Hamza) kabi 50 dan ortiq spektakl sahnalashtirgan. Respublika teatrlarida sahnalash-tirilgan "Basharang qiyshiq boʻlsa...". "Turmush saboqlari", "Ona hukmi", "Aldangan qiz" singari pyesalar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1926-yilda tugʻilganlar
1979-yilda vafot etganlar
23-aprelda tugʻilganlar
2-iyunda vafot etganlar
Muharram Orifxonova

Muharram Majidovna Orifxonova (1911, Chimkent — 1974, Toshkent) — botanik olima, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1970), biol. fanlari doktori (1965), professor (1968). Toshkent tibbiyot texnikumini tamomlab (1926—31), Margʻilon dorixonasida assistent-farmatsevt boʻlib ishlagan. Oʻrta Osiyo universitetining biol. fakultetini tugatgan (1937). Shu universitet yuksak oʻsimliklar kafedrasida assistent (1942—43), dotsent (1944—68). Ilmiy ishlari, asosan, Fargʻona vodiysidagi oʻsimliklar qoplamini oʻrganishga oid. Orifxonova choʻl yaylovlarini oʻzlashtirish masalalariga qaratilgan bir qancha ilmiy ekspeditsiyalar qatnashchisi.

Manbalar 
 Fargʻona vodiysining oʻsimliklar qoplami, T., 1967.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oriya

Oriya, utkali — Hindistondagi xalq. Orissa shtatining asosiy aholisi (32,2 mln. kishi, 1990-yillar oʻrtalari). 50 ming kishiga yaqini Bangladeshda yashaydi. Oriya tilida soʻzlashadi. Dindorlari hinduizmga eʼtiqod qiladi.

Qadimgi manbalarda Oriyalar sanskritcha odra va utkala nomi bilan tilga olingan. Oriyalar odra desha (odra xalqi mamlakati) yoki utkala desha (utkala xalqi mamlakati) deb ham atalgan. Oriyalar ajdodlari xoz. Orissa hududida miloddan avvalgi 1-ming yilliqda paydo boʻlib, oriplarning Hindistonga tarqalish davriga toʻgʻri keladi. 1956-yilda oʻz mustaqil shtatlariga ega. Dehqonchilik, hunarmandchilik bilan shugʻullanadilar.

Manbalar
Oriya tili

Oriya tili, odri, utkali — hindevropa tillari oilasi hind-oriy tillari guruhiga mansub. Hin-distonning asosiy tillaridan biri va Orissa shtatining rasmiy tili. Qoʻshni Andhra Pradesh, Madhya Pardesh va Bihor shtatlarida ham Tap-kalgan. 25 mln.dan ortiq kishi soʻzla-shadi. Tuzilishi jihatidan koʻproq bengal tiliga oʻxshaydi. Asosiy xusu-siyatlaridan biri — soʻz oxirida qisqa unlilarning saqlanishi natijasida undosh bilan tugagan soʻzlarning juda ozligidir. Dialektal jihatdan Oriya tili nisbatan bir xil boʻlib, jan.-gʻarbda bhatri lahjasigina ajralib turadi. Yozma yodgorliklari 11 — 13-asrlardan mavjud boʻlsada, hozirgi til 19-asrning 2-yarmidan shakllangan. Qad. brahmi yozuvi asosida shakllangan, harflar shakli boshqa hind yozuvlaridan farq qiladigan oʻz yozuviga ega.

Manbalar 

 

Tillar
Orkestrator

Orkestrator — elektron musiqa cholgʻu asboblaridan biri. Klaviatura va boshkarish pulti, tovush generatorlari, modulyatorlar, filtrlar, elektron xotira, dinamiklar va boshqalardan ibo-rat. Yakka ijrochi O. yordamida har qay-si kuyning koʻp ovozli aranjirovka-sini yaratib, uni "yoʻq" orkestr (ansambl) tomonidan chalinayotganday tuyulishiga erishadi. Bunga O.ning elektron xotirasida saqlanayotgan 100 dan ortik, standart tayyor usullar, elektron sintez yoʻli bilan paydo boʻla-yotgan 600 dan ortiq tovush tembr (tus-)lari imkoniyat yaratadi. O. 1980-yillar oxirida sintezator va ritmboks musika moslamalari negizida yaratilgan. Hozirda Korg, Yamaha, Roland va boshqa kompaniyalar ishlab chiqqan O.lar havaskor musiqachilar, ayniqsa, pop-musiqada keng joriy etilmokda.

Manbalar
Cholgʻulashtirish

Cholgʻulashtirish — musiqiy ijod turi; musika asarini muayyan cholgʻu ansambl yoki orkestr (orkestrlash) tarkibi va ijrosiga moʻljallab moslashtirish. Cholg'ulashtirish jarayonida kompozitor cholgʻular xususiyati va ifodaviy imkoniyatlari, shuningdek, asarning badiiy mazmunidan kelib chiqqan holda ovoz yoʻllarining qaysi sozda ijro etilishini belgilaydi. Cholg'ulashtirish yangi asarni ijod etish paytida qamda mavjud asarni boshqa musika jamoasi ijrosiga moslashtirish (aranjirovka) jarayonida namoyon boʻladi. Cholg'ulashtirish maxsus musika oʻquv yurtlarida ixtisoslashgan fan sifatida oʻqitiladi.

Manbalar
Orlean

Orlean — Fransiyaning markaziy qismidagi shahar. Luara daryosi boʻyida. Luara departamentining maʼmuriy markazi va Orleane tarixiy viloyatining bosh shaqri. Aholisi 112 ming kishi (1999). Yirik transport yoʻllari tuguni. Qishloq xoʻjaligi, elektrotexnika mashinasozligi rivojlangan. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, farmatsevtika sanoati korxonalari mavjud. Shahar Senabum nomi bilan miloddan avvalgi vujudga kelgan. Universitet, Nafis sanʼat, tarix muzeylari bor. 10—18-asrlarda qurilgan meʼmoriy bi-nolar saqlangan.

Manbalar
Mixail Orlov

Mixail Aleksandrovich Orlov (1888, Moskva - 1972.4.5, Toshkent) — tuproqshunos olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1944), professor (1949). Moskva universitetini tugatgan (1912). Oʻrta Osiyo universiteti tuprok,-shunoslik kafedrasi dotsenti (1920— 35), mudiri (1935—62). O. rahbarligida va ishtirokida Buxoro, Qashqadaryo, Surxondaryo viloyatlari, Qoraqalpogʻiston va Pomirning tabiiy sharoiti, tuproqlari oʻrganil-gan, 200 dan ortiq xoʻjalikning tuproq haritasi tuzilib, ishlab chiqarishga tatbiq etilgan. O. Oʻrta Osiyodagi qadimdan sugʻorib kelinayotgan voha madaniy tuproq xususiyatlarini oʻrganib, ularning birinchi tasnifini ishlab chiqqan.

Manbalar 
 O pochvax Pamira, T., 1937; O serozemax i oazisno-kulturnix pochvax, T., 1937; Novie osnovi pochvennoy klassifikatsii, T., 1947.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Ornitologiya

Ornitologiya (yun. ornithos — qush va ... logiya) — umurtqalilar zoologiya-sining qushlarni oʻrganadigan boʻlimi. O. qushlarning ekologiyasi, biol.si, sistematikasi, morfologiyasi, fizio-logiyasi, biogeografiyasi, evolyusiyasi va amaliy ahamiyatini oʻrganib, bu maʼ-lumotlardan umum biologik va insoni-yatning amaliy faoliyati bilan bogʻliq muammolarni hal etishda foydalanadi. "O." terminini fanga 16-asr oxirida ita-lyan naturalisti U. Aldrovandi kiritgan. Qushlarga bagʻishlangan birinchi asar "Hayvonlar tarixi"ni Aristotel (miloddan avvalgi 384—322 yillar) yozgan; u 170 tur qushning tuzilishi va hayotini tasvirlab bergan. Oʻrta asrlarda lochinlar yordamida ov qilishga qiziqish ancha kuchayganligi tufayli germaniyalik F. Gogenshtaufenning "Qushlar bilan ovlash sanʼa-ti haqida" asari dunyoga keldi. Asar qushlar toʻgʻrisidagi bilimlarni birmuncha kengaytirdi. 16-asrdan boshlab qushlarning anatomik tuzilishi, biologik tas-nifi, hayot tarziga oid maʼlumotlar toʻplanib boradi. Shvedtabiatshunosi K. Linney qushlar sistematikasi va feno-logiyasini oʻrganishga asos soldi. 19-asrda ayrim hududlar faunasini oʻrganish, qushlarning sistematikasi, evolyusiyasi va Yer yuzida tarqalish qonuniyatlarini oʻrganish sohasidagi ishlar O.ning yanada rivojlanishiga olib keldi. 20-asrning birinchi yarmidan boshlab qushlarning ekologik va etologik xususi-yatlari, turlararo munosabatlari, migratsiyasi oʻrgana boshlandi. 20-asrning birinchi yarmidan tadqiqotlarning yangi eksperimental va dalada ishlash metodlari ishlab chiqilishi tufayli O. soha-sidagi tadqiqotlar biosfera va ekolo-giyaga oid muammolarni ilmiy nuktai nazardan hal etishda boshqa fanlar orasida mustahkam oʻrin egallaydi. Qushlarni oʻrganish borasida xalqaro hamkorlikning yoʻlga koʻyilishi O.ning rivojlanishida muhim ahamiyatga ega boʻldi. 1884-yilda O. soxasidagi ilmiy tadqiqotlar va amaliy ishlarni muvofiklashtirish mak,-sadida Xalqaro ornitologlar komiteti tuzildi. Xalqaro, mamlakatlar va regi-onlar miqyosida konfesslar, konferensiyalar va seminarlar tashkil etila boshlandi. Hozirgi 200 dan ortiq ornigologik jur.lar qushlarning hayoti va tabiat muhofazasiga oid maʼluotlarni berib boradi. Turkiston qushlari toʻgʻrisidagi dastlabki maʼlumotlar 19-asrning 1-choragida paydo boʻla boshlagan. Lekin O. sohasidagi fundamental tadqiqotlar faqat 20-asrdan boshlandi. 20-asrning 2-yarmida Oʻzbekistonda "Oʻzbekiston faunasi", "Oʻzbekiston qushlari" kabi yirik monografik asarlar, "Qushlar ensiklopediyasi", "Osiyoda qushlar mifatsiyasi" va boshqa bir qancha yirik toʻplamlar nashrdan chiqarildi. Respublika orni-tologlari xalqaro tashkilotlar va fondlar bilan hamkorlikda biologik xilma-xillikni sakdash, biologik resurslarni muhofaza qilish va ulardan okdlona foydalanish borasida yirik tadqiqotlar olib borishmokda. Mamlakatda or-nitologik tadqiqotlar, asosan, Oʻzbe-kiston Fanlar akademiyasi Zoologiya institutida va oliy oʻquv yurtlari qoshidagi zoologiya kafed-ralarida olib boriladi.

Elmurod Shernazarov.

Manbalar
Ornitoxoriya

Ornitoxoriya (yun. ornithos — qush va ... xoriya) — oʻsimlik urugʻi sporalari va boshqa qismlarning qushlar yordamida tarqalishi. Zooxoriya shakllaridan biri.

Manbalar
Orogen

Orogen (yun. oros — togʻ va ... gen) — Yer poʻstining tektonik faol zonasi — geosinklinallar rivojlanishining 2-bosqichi. Bu bosqichda koʻtarilishlar boʻlib, togʻlar yuzaga kelgan. O. terminini fanga avstraliyalik geolog L. Kober (1921) kiritgan. Uning fikricha, O., u kuzatgan Alp togʻlari singari simmetrik tuzilishga ega boʻlib, qattiq massalar orasida joylashgan boʻladi va ular tomonidan taʼsir qiluvchi bosim ostida yuzaga keladi. Kober O.ni bir necha zonalar (markaziy, tutashgan va chekka)ga ajratishni taklif etib, ularni tavsiflab bergan. Burmali togʻlar, geosinklinal, geosinklinal sistemadan O. sinonimi sifatida foydalaniladi.

Manbalar
Orogenez

Orogenez, orogenezis (yun. oros — togʻ va ... genez) — geosinklinalsa siquvchi massalar taʼsirida sodir boʻladigan faol tektonik harakatlar nati-jasida yuqoriga koʻtarilish. Orogenez terminini fanga amerikalik geolog G. Jil-bert (1890) kiritgan. Ilgari Orogenezdan burmalar va togʻliklar paydo boʻladi degan fikr mavjud edi. Olimlar fikricha, Orogenez faqat togʻ paydo boʻlish hodisa-sini bildiradi, burmalar esa togʻ paydo boʻlishiga qadar boshqa harakatlar natijasida yuzaga keladi. Orogenez Oʻrta Osiyoda neogen va antropogen davrlarida keng miqyosda sodir boʻlgan. Himolay, Tyanshan, Pomir va boshqa togʻlar Orogenez natijasida paydo boʻlgan.

Manbalar 

 

Geologiya
Oroklar

Oroklar (oʻzlarini ulta — bugʻuli odam deb atashadi) — Saxalin o. (Rossiya )da yashovchi xalq. Umumiy soni 180 kishi (1990-yillar oʻrtalari). Orok tilida soʻzlashadi. Dindorlari — pravoye lavlar, anʼanaviy eʼtiqodlar saqlangan. Anʼanaviy mashgʻulotlari — bugʻuchilik, dengiz xayvonlari (nerpa, tyulen)ni ovlash, baliq ovlash, qishda esa moʻynali va tirik yovvoyi hayvonlarni ovlash.

Manbalar
Orol svitasi

Orol svitasi — miotsen davriga mansub yotqizikdar kompleksi. Rossiyalik geolog A. L. Yanshin tomonidan aj-ratilgan. Orol dengizining gʻarbiy so-hilida. Orol svitasi sargʻish-kulrang qum, koʻkimtir giltosh, rangli qumtosh va chigʻanoqli qatlamlardan tarkib topgan. Umumiy qalinligi 90 m ga yetadi. Stratigrafik ahamiyatga ega.

Manbalar