Oʻzbekiston Quruqlik Qoʻshinlari

Oʻzbekiston Quruqlik Qoʻshinlari Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining quruqlikdagi tarkibiy qismidir. 1991-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan beri faoliyat yuritayotgan armiya sobiq Sovet Armiyasining Oʻzbekiston hududida boʻlgan qismlaridan iborat. 2006-yil holatiga koʻra, u 40 000 ga yaqin faol xodimlarga ega edi. Quruqlik qoʻshinlari foydalanadigan asbob-uskunalarning katta qismi ham eski sovet materiallari boʻlib, Oʻzbekiston hukumati uni zamonaviy asbob-uskunalar bilan almashtirish uchun unchalik harakat qilmadi.

Tarixi 
Qurolli kuchlar 1992-yilda tashkil etilgan boʻlib, armiya bilan bir qatorda havo va havo hujumidan mudofaa qoʻshinlari, milliy gvardiya va chegara xizmati ham tashkil etilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov yangi tashkil etilgan quruqlikdagi qoʻshinlar safini toʻldirish uchun Sovet Qurolli Kuchlari safidagi mahalliy oʻzbeklarni Oʻzbekistonga chaqira boshlagan edi, biroq koʻpchilik qaytishdan bosh tortgan va fuqaroligidan voz kechgan. Ofitserlar korpusining asosiy qismini ruslar tashkil etgan, roʻyxatga olinganlar esa asosan oʻzbeklar edi.

Shundan soʻng, Oʻzbekiston Markaziy Osiyoda Rossiya Federatsiyasi fuqarolarining armiyada xizmat qilishiga yoʻl qoʻymagan yagona davlatga aylandi va slavyan zobitlarini oʻzbeklar bilan almashtira boshladi. Mustaqillikka erishgandan soʻng armiya qoʻmondonligini slavyan zobitlari tashkil etdi va shu tariqa oʻzbeklarga yuqori lavozimlar berishga harakat qilindi, slavyanlarga esa past darajalar berildi. Oʻzbekistonda qolgan slavyanlar oʻzbek pasportini qabul qilishgan.

Oʻzbekistonda uchta yirik Sovet harbiy akademiyalari: Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti, Chirchiq oliy tank qoʻmondonlik-muhandislik bilim yurti va Samarqand oliy harbiy avtomobil qoʻmondonlik bilim yurti joylashgan. Bu hukumatning oʻzbek zobitlarini Rossiyaga malaka oshirish uchun yubormasligiga sabab boʻldi. 1994-yild barcha boʻlinmalarning ofitserlarini tayyorlash uchun Qurolli Kuchlar qoʻshma akademiyasi ham tashkil etildi. Armiyada oʻzbek tili tobora koʻproq qoʻllanila boshlagan boʻlsa-da, qoʻllanmalarning koʻpchiligi rus tilida boʻlganligi va Oʻrta Osiyo turkiy tillarida tegishli harbiy lugʻat yoʻqligi sababli, rus tili ofitserlar tayyorlashda asosiy til boʻlib qoldi.

1997-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari CENTRASBAT dasturi mamlakatda joylashtiriladigan Oʻzbekiston va Amerika qoʻshinlari oʻrtasidagi oʻquv mashgʻulotlarini moliyalashtirish uchun 5 million dollardan ortiq mablagʻ toʻlagan. Keyinchalik 1998-yilda AQSh generali oʻquv mashgʻulotlarida qatnashgan boʻlinmasi boʻlgan Oʻzbekiston bazasiga tashrif buyurdi. Oʻzbekistonlik askarlarning aksariyati majburiy muddatli harbiy xizmat muddati tugagach, xizmatni tark etgan. AQSh Kuchlari bu holatni Qirgʻiziston va Qozogʻistonda ham kuzatgan. Armiya qoʻmondonlik, xizmat koʻrsatish va jihozlash jihatidan Sovet armiyasiga oʻxshash edi. Katta qoʻmondonlar qaror qabul qilish erkinligiga imkon beradigan qatʼiy buyruqlar berishgan.

2003-yilda Mudofaa vazirligi chaqiruv muddati 18 oydan 12 oygacha qisqartirilganini, ofitserlar maktablarida oʻqiganlar esa atigi 9 oy xizmat qilishlari kerakligini eʼlon qildi. Bu yuqori martabali xodimlarni uzoqroq xizmat qilishga undadi. Koʻpgina oʻzbek yoshlari dedovshchina keng tarqalgan boʻlgani sababli ularni armiyaga chaqirmaslik uchun yollash boʻlimi xodimlariga pora bergan.

Tashkilot

Tumanlar 

Armiya tarkibiga beshta harbiy okrugga Nukus shahridagi Shimoli-gʻarbiy harbiy okrug, Qarshi shahridagi Janubi-gʻarbiy maxsus harbiy okrug, Jizzaxdagi Markaziy harbiy okrug va Fargʻonadagi Sharqiy harbiy okrug kiradi. 2001-yilda Toshkent garnizoni Toshkent harbiy okrugiga aylantirildi.

Mutaxassisliklar 

 Motorli miltiq qismlari
 Tank kuchlari
 Maxsus operatsiyalar kuchlari
 Razvedka
 Muhandislik
 Kimyoviy birliklar
 Signallar
 Elektron urush qismlari
 Logistika
 Topogeodeziya

Formatlar roʻyxati 
Fargʻonada toʻrtta motooʻqchilar brigadasi va 17-Havo hujum brigadasi (Sovet Havo-desant Kuchlarining sobiq 387-Havo-desant oʻquv polki) mavjud. Motorli brigadalar Buxoro, Samarqand, Termiz, Nukus, Andijon shaharlari atrofida joylashgan. Quyida sanab oʻtilgan boʻysunuvchi brigadalar harbiy okrug shtab-kvartirasi bilan bir shaharda joylashganligi yoki aniq harbiy okruglarning mas’uliyati doirasida boʻlganligi sababli turli harbiy okruglarga tegishli edi.

Armiya shtab-kvartirasi (Toshkent) 

 Toshkent harbiy okrugi Faxriy Qoʻriqlash Bataloni
 Muhandislik brigadasi
 Sharqiy harbiy okrug „Lynx“ Maxsus Kuchlari bataloni

Doimiy armiya 

 Oʻquv polki (Chirchiq)
 387-Havo desantlarini tayyorlash polki
 17-Havo hujumi brigadasi (Fargʻona) — 5000 nafargacha askardan iborat boʻlib, ilgari Sovet Ittifoqining 105-Gvardiya Vena havo-desant diviziyasi boʻlgan.
 1-motorli miltiq brigadasi (Chirchiq)
 2-motorli miltiq brigadasi (Samarqand)
 3-motorli miltiq brigadasi (Termiz)
 25-motoroli miltiq brigadasi (Qarshi 08579-sonli harbiy qism)
 37-motoroli miltiq brigadasi (Andijon)
 15-Mustaqil Maxsus Kuchlar brigadasi
 Tank polki (Ohangaron)

Imkoniyatlari 

 Kattaqoʻrgʻon oʻquv maydonchasi
 Gurumsaroy oʻquv maydonchasi
 Farish togʻi oʻquv hududi
 Shorsu oʻquv maydonchasi
 Angren oʻquv maydonchasi
 Nuriston oʻquv maydonchasi
 Termiz poligoni
 Nukus oʻquv maydonchasi

Mashqlar 

Oʻzbekiston harbiylari Shimoliy Karolinadagi Kamp Lejeune shahrida Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusi mezbonlik qilgan „Tinchlik yoʻlida hamkorlik“ kooperativi „Osprey '96“ mashqlarida ishtirok etdi. Keyin ular Osprey '98 mashq kooperativida ham qatnashdilar.

2004-yil sentabr oyida Britaniya armiyasining (oʻsha paytdagi) Royal Welsh Regiment polki (hozirgi 3-millionlik The Royal Welsh) Oʻzbekiston armiyasi tinchlikparvar bataloni bilan Farish togʻlari oʻquv hududida „Timurlan ekspress“ mashqlarida qatnashdi.  Bu NATO homiyligidagi 3 haftalik „Tinchlik yoʻlida hamkorlik“ oʻquv mashgʻulotlari edi.

Joriy uskunalari 
Maʼlumotlarga koʻra, Oʻzbekiston qurolli kuchlarining oʻqotar qurollari orasida AK-47, AK-74, Dragunov snayper miltigʻi, Makarov PM toʻpponchasi va PK bor.

Manbalar 

Oʻzbekiston hukumati
Oʻzbekiston qurolli kuchlari