Marian ustunlari

Marian ustunlari tepasida Bibi Maryam tasvirlangan diniy yodgorliklar boʻlib, koʻpincha vabo tugagani uchun minnatdorchilik bildirish uchun qurilgan (vabo ustunlari) yoki boshqa sabablarga koʻra esa Muqaddas Uch Birlik ustunlari deb atalgan boʻlib, maqsadi odatda oddiy cherkov va imonni nishonlash edi, garchi vabo motivi baʼzan ularni qurishda ham oʻz rolini oʻynashi mumkin edi. Diniy yodgorliklarni ustun shaklida yoki nasroniy timsoli bilan oʻrnatish Yevropaning katolik mamlakatlarida ayniqsa 17-18-asrlarda gullab-yashnagan jamoat eʼtiqodining ishorasi edi. Shunday qilib, ular barokko meʼmorchiligining eng koʻzga koʻringan xususiyatlaridan biriga aylandi. Ushbu foydalanish baʼzi Sharqiy pravoslav barokko meʼmorchiligiga ham taʼsir koʻrsatdi.

Boshqa nomi 
Marian ustunlarining boshqa nomi Vabo ustunlari boʻlib, ammo Bokira Maryamga bagʻishlangan boʻlsada, baʼzilarida boshqa azizlar tasvirlangan. Odatiy, vabo epidemiyasi paytida kasallarga yordam berish paytida kasal boʻlib qolgan va imonining kuchi tufayli tuzalib ketgan Sent-Rochdir. Uning haykali ham tez-tez bu tuzilmalarni bezab turgan shahid Avliyo Sebastyan ham bu joydan oʻrin olgan u dastlab kamonchilarning homiysi edi. Oʻrta asrlarda Sebastyan vabo bilan kurashuvchi kamonchi Apollonning oʻrnini egalladi, chunki odamlar baʼzan vaboning tasodifiy tabiatini kamonchilarning tasodifiy otishmalariga qiyoslagan va shuning uchun u ham oʻlat bilan bogʻlana boshlagan.

Tarixi 
Rimda imperatorning haykalini ustun ustiga oʻrnatish odatiy hol edi. Oxirgi bunday ustun Rim forumida oʻrnatilgan va 608-yilda bagʻishlangan yoki qayta bagʻishlangan Fokas ustuni edi. Xristianlarning Bokira Maryam haykali oʻrnatilgan ustunni oʻrnatish amaliyoti kamida 10-asrga toʻgʻri keladi (Fransiyaning Klermon-Ferran shahrida), lekin bu ayniqsa Trent Kengashidan keyin (1545) aksil-islohot davrida keng tarqalgan). Rimdagi Santa Mariya Maggiore maydonidagi ustun birinchilardan biri edi. Ustunning oʻzi qadimiy edi: u 9-asrda zilzila natijasida vayron boʻlgan Rimdagi Konstantin Bazilikasining qabrini qoʻllab-quvvatlagan. 17-asrga kelib faqat bu ustun saqlanib qolgan; 1614-yilda u Piazza Santa Maria Maggioreʼga koʻchirildi va Bokira va Bolaning bronza haykali bilan toj kiyildi. Oʻnlab yillar davomida u Italiya va boshqa Yevropa mamlakatlaridagi koʻplab ustunlar uchun namuna boʻlib xizmat qildi.

Alp togʻlarining shimolidagi ushbu turdagi birinchi ustun 1638-yilda Myunxenda shaharni bosqinchi shved armiyasidan va vabodan qutqarish uchun qurilgan Mariensaule edi. Bokira Maryam Osmon malikasi sifatida yarim oyning tepasida turibdi. Bu, masalan, Praga va Venadagi Marian ustunlarini ilhomlantirdi, ammo boshqa koʻplar ham juda tez ergashdilar. Ilgari Gabsburg monarxiyasiga tegishli boʻlgan mamlakatlarda (ayniqsa, Avstriya, Vengriya, Chexiya va Slovakiya) odatda eng koʻzga koʻringan joyda joylashgan bunday ustunsiz eski shahar maydonini topish juda ajoyib.

Praga ustuni Eski shahar maydonida (Staroměstské náměstí) Oʻttiz yillik urushdan koʻp oʻtmay, shvedlar bilan kurashda yordam bergan Bibi Maryamga minnatdorchilik bildirish uchun qurilgan. Tushda uning soyasi Praga meridianini koʻrsatdi, u aniq quyosh vaqtini tekshirish uchun ishlatilgan. Baʼzi chexlar uning oʻrnatilishi va oʻrnatilishini oʻz mamlakatlaridagi Gabsburglarning gegemonligi bilan bogʻlashdi va 1918-yilda Chexoslovakiya mustaqilligini eʼlon qilgandan soʻng, olomon bu eski yodgorlikni yiqitib, uni haddan tashqari inqilobiy shijoat bilan vayron qilishdi. Ustun 2020-yilda qayta qurilgan.

Muqaddas Uch Birlik ustunlarini qurishda ilhomlantirgan asosiy model Venadagi Grabenplatzdagi Pestsäule yoki Dreifaltigkeitssäule („Marian“ yoki „Muqaddas Uch Birlik ustuni“) 1679-yilgi vabodan keyin qurilgan; Ushbu yodgorlikdagi ustun marmar bulutlar va ulkan avliyolar, farishtalar va puttlarda butunlay gʻoyib boʻldi. Ushbu diniy tuzilmalar davri Olomoucdagi Yuqori maydondagi (Horní náměstí) ajoyib Muqaddas Uch Birlik ustuni bilan yakunlandi. 1714-1716-yillarda Moraviyada (hozirgi Chexiya Respublikasida) sodir boʻlgan vabodan koʻp oʻtmay qurilgan bu yodgorlik oʻzining monumentalligi, boy bezaklari va haykaltaroshlik materiallarining (tosh va zarhal mis) gʻayrioddiy kombinatsiyasi bilan ajralib turardi. Uning poydevori shunchalik katta boʻlganki, ichkarida hatto ibodatxona ham yashiringan. Ushbu ustun YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga „Markaziy Yevropa barokko badiiy ifodasi apogeyining eng noyob namunalaridan biri“ sifatida kiritilgan yagona ustundir.

Yana qarang 
 Revivalizm
 Sulaymon ustuni
 Barokko uslubi

Manbalar

Havolalar 

 Lady va Kolumn
 Vena shahri
 The column at Basilica di Santa Maria Maggiore
 Trinity
 Holy Trinity Column in Olomouc— YUNESKO dunyo yodgorliklari
 Povídání o morových sloupech
 Arxitektura