Abitibi (daryo)

Abitibi (, ) — Kanadaning Ontario provinsiyasining shimoli-sharqida joylashgan ko'lning nomi. Kley Belt(ingilizcha: Clay Belt) (loyli kamar)ning ulkan qismida joylashgan ko'l ikki qismga qisqa torlik bilan ajratilgan bo'lib, uni aslida 2 ko'lga aylantiradi. Uning umumiy maydoni 931 kvadrat kilometr (359 kvadrat milya) va aniq maydoni 903 kvadrat kilometr (349 kvadrat milya). Ko'l sayoz va orollar bilan qoplangan. Uning qirg'oqlari va yaqinlari mayda yog'och bilan qoplangan.

Uning chiqishi Abitibi daryosi bo'lib, Mus daryosining irmog'i bo'lib, Jeyms ko'rfaziga quyiladi. Ko'lning nomi daryo sababli shunday nomlangan. "Abitibi" algonkin tilidagi abitah so'zlaridan kelib chiqqan bo'lib, o'rta va nipi, suv degan ma'noni anglatadi, ehtimol uning Harrikana (Algonkincha "asosiy yo'l" degan ma'noni bildiruvchi Nanikana so'zidan)o'rtasidagi geografik joylashuviga ishoradir. Gʻarbda Kapuskasing-Mattagami daryosi tizimi.

Ko'lning suv sathiga Abitibi daryosidagi Twin Falls to'g'oni ta'sir qiladi.

Abitibi ko'lining janubiy qirg'oqlari va Abitibi daryosining bir qismi Abitibi-de-Troyes provinsiya bog'ining bir qismidir. Ko'lning Ontario qismidagi orollar Abitibi ko'li orollari provinsial parkida himoyalangan. Ko'lni ikkiga ajratib turadigan butun Makdugal-Poynt yarim oroli 6036 gektar (14920 akr) Makdugal-Poynt yarim oroli qo'riqxonasining bir qismidir.

Dyuparket daryosining og'zida joylashgan Pointe Abitibi Kanadaning milliy tarixiy obidasi.272 gektar (670 akr) maydonni egallagan, Kanadaning Apitipik milliy tarixiy sayti sifatida tanilgan ushbu hudud 1956 yilgacha Abitibiwinnik uchun yozgi yig'ilish joyi va 1686 va 1922 yillar orasida bir nechta savdo nuqtalarining joylashuvi bo'lgan.

Tarixi 
Abitibiyning ko'l va uning atrofida yashovchi odamlarni tasvirlash uchun qo'llanilishi birinchi marta 1640 yilda "Iesuit munosabatlari" da qayd etilgan.[7] Bu hududdagi birinchi yevropaliklardan biri Per de Troyes edi, u 1686 yilda Jeyms ko'rfazida ingliz HBC postlarini qo'lga kiritish uchun ketayotganida Abitibi ko'lida post qurgan.[8] Abitibi Post Jeyms ko'rfazi va Ottava daryosi bo'yidagi savdo nuqtalari o'rtasida joylashgan va butun fransuz davrida doimiy ravishda mavjud bo'lgan.

Ko'l Jeyms ko'rfazidan Monrealga, Mus va Abitibi daryolari orqali, keyin Temiskaming ko'li va Ottava daryosigacha bo'lgan bir qator oraliq oqimlar va portajlar orqali kanoe yo'lining bir qismi edi.

1763 yilda inglizlar Kanadani zabt etgandan so'ng, erkin savdogarlar yoki fransuz qal'asini egallab olishdi yoki ko'lda boshqa post qurishdi, bu Muz fabrikasidagi asosiy Gudson ko'rfazi kompaniyasi (HBC) qal'asi va Frederik uyidagi HBC forpostiga kuchli savdo raqobatini ta'minladi. Bu HBCni 1794 yilda Abitibi ko'lida, Duparquet daryosining og'zida joylashgan yarim orolda Abitibi uyi deb nomlangan postni o'rnatishga undadi. Keyingi o'n yilliklarda bu post, shuningdek, Shimoliy G'arbiy Kompaniyaning raqobatdosh postlari qayta qurildi yoki ko'l va uning orollari atrofidagi turli joylarga ko'chirildi. Raqobat tufayli samarasiz bo'lib, HBC 1811 yilda Abitibi uyini tark etdi. 1821 yilda ikkita kompaniya birlashganda, HBC Shimoliy G'arbiy kompaniyaning Abitibi ko'lidagi savdo postini egalladi.

Ushbu tuman orqali Grand Trunk Tinch okeani temir yo'li (hozirgi Kanada milliy temir yo'li) qurilishi 20-asr boshlarida uning ahamiyatini oshirdi.

Nomi 
Uning nomi (toʻgʻridan-toʻgʻri — „Yarim yoʻldagi suv“ : abitah — oʻrta, nipi — suv degan maʼnoni anglatadi) fransuz koʻchmanchilari tomonidan amerindliklar tillardan oʻzlashtirilib, dastlab Gudzon koʻrfazi, Ottava daryosi va faktoriyalar orasida bir nom ostida yashovchi algonkin-hindularining qabilasiga tegishli boʻlgan  .

Iqtisodiy ahamiyati 
Gudzon kompaniyasining pushnin koʻrfazidan oʻtmishda muhim savdo yoʻli mavjud boʻlib, u Irokuo-Folz shaharchasiga moʻljallangan yogʻochni qayta ishlash sanoati uchun muhim ahamiyat kasb etgan.

Daryoda 1930-yillarda qurilgan Abitibi stansiyasi. gidroelektrostansiyasi joylashgan. Mazkur mintaqada turizm va oltin qazib olish sanoati keng rivojlangan.

Madaniyatda 
Ushbu hududda gidroelektrostantsiya qurilishi boʻyicha olib borilgan geodeziya ishlari Kanada xalq musiqasining eng mashhur namunalaridan biri. Ueyd Xemsvortning qoʻshigi syujetiga mavzu sifatida xizmat qildi

Irmoqlari 

 Kichik Albitibi ko'li
 Frederik uyi daryosi
 Qora daryo

Manbalar