MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Uygʻur xoqonligi

Uygʻur xoqonligi — uygʻurlar davlati (744—847). Sharqiy Turk xoqonligi hududida Bosmil xoqonligi (742—744) dan soʻng paydo boʻlgan. Poytaxti— Qoraqurum (Urxun daryosining chap qirgʻogʻida). Birinchi xoqoni Qutlugʻ Bilga xoqon (uygʻurlarning yogʻliqor urugʻidan) davrida (744—746) Uygʻur xoqonligiga Oltoydan Manjuriyagacha boʻlgan hudud qaragan. Xoqon Moʻyunchur (Qora xoqon) davri (746—759) da Uygʻur xoqonligi kuchli davlatga aylangan. Shimolida qirgʻizlar, sharqda kidanlarni yengib, ularning yerlarini oʻz davlatiga qoʻshib olgan. 8-asr oʻrtalarida Uygʻur xoqonligi ga gʻarbda Oltoydan, sharkda Xingan toglarigacha, janubida Gobi choʻlidan shimolida Sayan togʻlarigacha boʻlgan hudud kirgan. Xoqon Idigin davri (759—780) da Uygʻur xoqonligiqoʻshinlari Xitoydagi oʻzaro urushlardan foydalanib, unga bostirib kirgan. 8-asr oxirida mahalliy boylarning oʻzaro janjallari, tobe qabilalarning uygʻurlar hukmronligiga qarshi kurashi kuchayib, Uygʻur xoqonligi tanazzulga uchray boshladi. 9-asr boshlarida bu kurash yanada kuchaydi. 840 yil Uygʻur xoqonligi aholisi 5 ga boʻlingan. Bir qismi oʻz joylarida qolgan. Uygʻurlarning yana bir qismi Sharqiy Turkiston va Jungʻoriyaga koʻchib oʻtgan. Buyuk ipak poʻli Uygʻur xoqonligi nazoratida boʻlib, tashqi savdo keng rivojlangan. Xon davlatni tutuqpar, beklar yordamida boshqargan. Xoʻjaligi chorvachilik va dehqonchilik boʻlib, barcha yer, yaylov, chorva mahalliy boylar qoʻlida boʻlgan.
Uygʻur xoqonligi xoqonlari
Qutlugʻ l Bilga (745-747)
Moyanchur (747-759)
Idigyin (759-780)
Dunmaga (780-789)
Panguan (789-794)
Achjoxon (794-795)
Qutlugʻ ll (795-805)
Qulluq Bilgaxon (805-808)
Boixon (808-821)
Chindexon (821-824)
Chjaolixon (824-839)
Qulluqbekxon (839-840)
Ugexon (840-846)
Enyandelexon (846-847)
Uygʻur xoqonligi da yirik mahobatli qurilishlar (shahar, qalʼa va boshqalar) olib borilgan. Qoraqurum sh., Kichik Yenisey daryosining boshlanishida qalʼa va qasr (PorBajin), Xemchik vodiysida 14 shaharqalʼa va bir harbiy tayanch punkti qurilgan. Shaharlarda aholi hunarmandchilik (charm, yogʻoch, sopol, metalldan ishlangan roʻzgʻor buyumlari, zargarlik) bilan shugʻullangan. Shu davrda uygʻur yozuvi (suryoniy alifbosi asosida) paydo boʻlgan. Uygʻur xoqonligi da moniylik hukmron din boʻlgan (8-asr), keyinchalik buddizm tarqala boshlagan

Turkiy davlatlar
Uygʻursoy

Uygʻursoy — Namangan viloyati Pop tumaniaagm shaharcha. 1947-yil 31 dekabrda tashkil qilingan. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Pop (13 km). Aholisi 1,4 ming kishiga yaqin (2003). Aholisi va xoʻjaliklari Uygʻursoy kanalidan suv oladi. Umumiy taʼlim maktabi, kasbhunar maktabi, mahalliy sanoat korxonasi, kutubxona, aloqa boʻlimi, madaniyat saroyi, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud.

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Pop tumani
Ukkilar

Ukkilar () — yapaloqqushlar urugʻi. Uzunligi 30—72 sm. Boshida "quloq" deb ataladigan patlari yaxshi rivojlangan, barmoqlari patli. 12 turi maʼlum. Avstraliya va Antarktidadan boshqa hamma qitʼalarda uchraydi. Oddiy ukkilar Afrika, Yevropa va Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekistonda choʻl, dasht va togʻlardagi odam bormaydigan ovloq hududlarda yashaydi. Yerda, qoyatoshlar orasida uya quradi. Baʼzan daraxtlardagi yirik qushlar tashlab ketgan uyalarni egallaydi. 2—6 ta tuxum qoʻyadi. Har xil mayda qushlar, kemiruvchilar, quyon, oʻrdak, qurlar va boshqa hayvonlar bilan oziqlanadi.

 

Hayvonlar
Moʻyi muborak Ukkosha masjidi

Ukkosha masjidi — Toshkentdagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr). Chorsuning jan.sharqida, Samarqand darvoza koʻchasida joylashgan. Ukkosha masjidi Toshkentning eng mashhur hamda suvi shifobaxsh hisoblangan qad. Ukkosha bulogʻi nomi bilan atalgan ("Chorsu" mehmonxonasi qurilishi munosabati bilan Chorsu jari yon bagʻrida joylashgan buloq berkitib tashlangan). Mezanali darvozaxona (19-asr oxiri — 20-asr boshi), xrvli, gʻarbda gumbazli xonaqoh, unga tutash ayvon va peshayvondan iborat (peshayvon va hovlining sharqidagi darvozaxona 20-asr oxirlarida kayta qurilgan). Xonaqoh devorlari kalin, 4 ravoqli. Gʻarbidagi ravoqqa mehrob ishlangan, qolgan ravoklariga eshik oʻrnatilgan. Linga qismi boʻrtikli, tashqi ravoq lingasi egri chizikli. Gumbazi ravoqlarga tayangan. Gumbaz osti ravoqbagʻallari oʻziga xos. Ayvon ustunlari 4,8 va 16 qirrali, ustun koʻzagidagi madohillar nafis ishlangan. Ukkosha masjidi Xoja Ahror Valiy tomonidan qurilgan deb taxmin qilinadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Aleksandr Sergeyevich Uklonskiy

Aleksandr Sergeyevich Uklonskiy (1888.5.11, Gomel shahri — 1972.16.2, Toshkent) — geolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1943). Geol.mineralogiya fanlari doktori (1920), professor (1920), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Moskva universitetini tugatgan (1914). Toshkent Davlat Universiteti va ToshPIda mineralogiya kafedralarini va Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Geologiya va geofizika institutida mineralogiya va geokimyo boʻlimlarini tashkil etgan. Toshkentda mineraloggeokimyochilar maktabini yaratgan. U. Oʻrta Osiyo, Oʻzbekistonda oltingugurt konlari mineralogiyasi va joylashish qonuniyatlarini oʻrgangan (1928—40), minerallarning geokimyoviy tasnifini tuzib, darslik yozgan (1940). Oʻzbekistondagi oqar suvlarning izotop tarkibini tekshirgan. Geokimyo faniga "protokristall", "izotop", "izobara", "paraelementlar" kabi yangi nazariy tushunchalar kiritgan. U. Oʻzbekistonda mineralogiya va geokimyo fanlari rivojiga salmokli hissa qoʻshgan. Yangi topilgan mineral uklonskovit deb atalgan.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1888-yilda tugʻilganlar
1972-yilda vafot etganlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Ukraina milliy fanlar akademiyasi

Ukraina milliy fanlar akademiyasi — Ukrainaning oliy davlat ilmiy tashkiloti. 1918-yil 27 noyabr da tashkil etilgan. Kiyev shahrida joylashgan. Uning 1prezidenta — mashhur geolog olim va geokimyogar V. I. Vernadskiy. Dastlab akademiya 3 int, 15 komissiya va milliy kutubxonani birlashtirgan 3 ilmiy boʻlimdan iborat boʻlgan. Akademiya tarkibidagi 3 seksiya, 14 boʻlim, 170 ga yaqin institut va boshqa ilmiy muassasada 13 mingdan ortiq ilmiy xodim ishlaydi. Fanlar akademiyasining 500 dan ziyod haqiqiy va muxbir aʼzosi, 130 xorijiy aʼzosi bor. 7 mintaqaviy ilmiy markaz, 2 ilmiy kutubxona, 2 nashriyot mavjud, 80 ga yaqin ilmiy jur., monografiya, maʼlumotnoma, darslik, lugʻat, ilmiyommabop adabiyotlar nashr etadi. Akademiyada turli yoʻnalishdagi ilmiy maktablar shakllangan. Jumladan, Ye. O. Pa/yaonning elektr payvandlash, V. M. Glushkovning kibernetika maktablari jahonga mashhur. Akademiya 50 dan ortiq mamlakatning ilmiy markazlari bilan hamkorlik qiladi. Akademiya MDH mamlakatlari FAlarini birlashtiruvchi Xalqaro Fanlar akademiyasi assotsiatsiyasini tuzish tashabbuskori. 20 dan ortiq xalqaro tashkilotlar ishida qatnashadi. Prezidenta B.Ye. Paton (1962-yildan).

Fanlar akademiyalari
Ukraina
Shivit

Shivit, ukrop () — soyabongullilar oilasiga mansub bir yillik, baʼzan ikki yillik oʻtsimon oʻsimlik; sabzavot ekini. Osiyo va Afrikada 4 turi o'sadi. Bir yillik xushboʻy shivit () turi Yevrosiyo, Amerika va Afrikada, Oʻrta Osiyoda keng Tarqalgan. Oʻzbekistonda shivit qadimiy ekin hisoblanadi. Ildizi oʻq ildiz, yer ustki qismi oʻrtacha shoxlangan, balandligi 18 — 36 sm, 6 —12 ta tik turuvchi sochma barglardan iborat. Guli soyabon, ikki jinsli. Urugi mayda, och va toʻq jigarrang. U. sovuqka chidamli, yerugsevar, dastlabki rivojlanish paytida namlikka ayniqsa talabchan. Barglari tarkibida S, V,, V2, RR, R vitaminlari, karotin, folat kislota, temir, kaliy, kaltsiy, fosfor tuzlari, efir moylari mavjud. Shivit kundalik oziq-ovqat isteʼmolida, bodring, pomidor va boshqa sabzavotlarni tuzlashda ishlatiladi, tibbiyotda turli dorilar tayyorlanadi, sanoatda shivit yogʻi olinadi. Urugʻi 7—20 kunda unib chiqadi, 30—40 kunda oʻriladi, 60—70 kunda toʻliq gullaydi. Oʻsuv davri qisqa boʻlganligi uchun shivitni bir necha marta ekib, hosil olish mumkin. Qishda issiqxonalarda, ochiq dalaga erta bahorda ekiladi. Ekish chuqurligi 2 —3 sm. Oʻzbekistonda shivitning Oʻzbekiston243 va Orom navlari ekiladi.

Adabiyot 
 Hakimov S. A., Hakimov A. S, Toshmuhamedov A. A., Ukrop, sabzavot va poliz ekinlari urugchiligi, T., 2003.

 

Ziradoshlar
Ulamo

Ulamo (arab. — olim soʻzining koʻpligi — bilimdon) — islom ilohiyotchilari va huquqshunos (faqih)lari, shuningdek, diniy muassasalarga, sud (qozilik) mahkamalariga, oʻquv yurtlariga mutasaddi boʻlgan barcha islom dini olimlari.

Islom
Ulan-bator universiteti

Ulan-bator universiteti - Mongoliyadagi eng yirik oliy oʻquv yurti. 1942-yil asos solingan. 1951 —61 yillarda Universitet fakultetlari negizida pedagog, tibbiyot va qishloq xoʻjaligi institutlari tashkil etilgan. Fizika, mat., kimyo, biol., iqtisodiyot, filol., ijtimoiy fanlar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kutubxonasida 50 mingga yaqin asar saqlanadi. Universitetda 4 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.
Galina Ulanova

Galina Sergeyevna Ulanova [1909.26.12 (1910.8.1), Peterburg 1998, Moskva] — balet artisti. Xalq artisti (1951). Zamonaviy eng yirik balerinalardan. Leningrad xoreografiya bilim yurtini tugatgan (1928). 1928 — 44 yillar Leningrad opera va balet teatri, 1944—60 yillar Katta teatr (Moskva)da balerina. Odetta —Odilliya ("Oqqush koʻli"), Jizel ("Jizel"), Julyetta ("Romeo va Julyetta"), Zolushka ("Zolushka"), Avrora ("Uyqudagi goʻzal"), Marina ("Boqchasaroy fontani") kabi partiyalarning mohir ijrochisi sifatida tanilgan. Uning sanʼati raqsning barcha ifoda vositalarining noyob uygʻunligi bilan alohida ajralib turadi. 1960-yildan Katta teatrda baletmeysterrepetitor boʻlgan.

Manbalar
Ulan-ude

Ulan-ude (1934-yilgacha — Verxneudinsk) — Rossiya Federatsiyasi Buryatiya Respublikasi gyuytaxti. Selenga daryosi oʻng sohilida. TransSibir temir yoʻl magistralidagi muhim temir yoʻl chorrahasi. Selenga daryosidagi pristan. Aholisi 359,4 ming kishi (2002).

1666-yilda kazaklarning Udinskoye qishlov joyi sifatida vujudga kelgan. 1689-yildan Verxneudinsk qalʼasi, uning atrofida shahar shakllandi. 17-asrda Zabaykalye hududining maʼmuriy va harbiy markazi. 1783-yildan Irkutsk noibligining, keyinchalik Irkutsk gubernyasining uyezd shahri; 1851-yildan Zabaykalye viloyati tarkibida. Yirik savdo markazi. 1899-yilda shahar orqali Sibir magistralining oʻtishi iqtisodiy rivojlanishga olib keldi. 1905-yilgacha surgun joyi edi. 1920-yil aprel—oktabrda Uzoq Sharq Respublikasining poytaxti. 1921 —22 yillarda Uzok, Sharq Respublikasining Buryatlar muxtor viloyati markazi. 1923-yildan Buryat Mongoliya muxtor SSR (1958-yildan Buryatiya muxtor SSR) poytaxti. 1934-yil 27 iyulda U.U. (Qizil Ud a) deb ataldi. Mashinasozlik va metallsozlik (aviatsiya, priborsozlik, kemasozlik, "Teplopribor" va boshqa zavodlar), yengil, oziqovqat, yogʻochsozlik korxonalari, shisha zavodi bor. Rosssya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimi filiali, 4 oliy oʻquv yurti, 4 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri) faoliyat koʻrsatmoqda. Muzeylardan tarixiy, etnografiya, badiiy buryat toshi, Sharq sanʼati, tabiat va boshqa muzeylar mavjud. Filarmoniya bor. Meʼmoriy yodgorliklardan Odigitriyev sobori (18-asr), karvonsaroy (19-asr boshlari) va boshqa saqlangan. Aeroport bor.
Ularlar

Ularlar, tog kurkalari () — qirgʻovullar oilasi urugʻi. Uzunligi 60 sm gacha. Oyoklari kuchli; narining oyogʻida kalta pixi bor. Yaxshi yuradi. Togʻ yon bagʻirlari yoki daralarda yuqoridan pastga keng qanotlarini yoyib (qoqmasdan) parvoz qiladi. 5 turi bor. Kavkaz U.i — Kavkaz togʻlarida; Kaspiy U.i — Zakavkazye va Kopetdogʻda; Himolay, yaʼni qora qorinli U. — Tyanshan va PomirOloyda, tibet U.i — Sharqiy Pomirda, oltoy U.i — Oltoy va Sayanda tarqalgan. Oʻrmon zonasining yuqori chegarasida uya quradi. Alp oʻtloqlarida oziqlanadi. Kishda qor kam tushgan togʻ yon bagʻirlariga koʻchib oʻtadi. 3 turi Rossiya va boshqa mamlakatlar Qizil kitobiga kiritilgan.

Qushlar
Uleksit

Uleksit, boronatrokaltsit — suvli boratlarning kichik sinfiga mansub mineral. NaCa[B5O9]8H2O. Monoklin singoniyada kristallanadi. Rangi oq, ipakdek yoki shishasimon yaltiraydi. Shaffof, yorugʻlik oʻtkazish xususiyatiga ega. Qattikligi 1—2,5, zichligi 1,9—2 g/sm5. Moʻrt, issiq suvda eriydi. Xemogen — choʻkindi genezisga ega, gipergen mineral singari koʻllardagi choʻkindilarda uchraydi. Bor rudasi. Konlari Rossiya Federatsiyasi (Inder), AQSH (Nevada), Argentina, Chili va Xitoyda mavjud.

 

Bezak toshlari
Bertil Ohlin

ULIN (Ohlin) Bertil (1899.23.4, Klippan — 1979, Stokgolm) — shved iqtisodchisi va siyosat arbobi. Stokgolm oliy maktabi va Kopengagen universiteti (1924—29), Stokgolm oliy savdo maktabi (1929—65) professor Shvetsiya savdo vaziri (1944—45). 1949—60 va 1969—70 yillarda Yevropa Kengashida, 1955—70 yillarda Shimoliy kengashda Shvetsiyaning vakili. Shvetsiya xalq partiyasi raisi (1944—67). U. "Mintaqalararo va xalqaro savdo" asarida E. Xeksher va P. Samuelson bilan birga ishlab chiqarish omilaarittt xalqaro taqsimoti nazariyasiga asos soldi. U xalqaro savdo va xalkaro kapital harakati nazariyalariga ham katta hissa qoʻshdi. Keyns qarashlarini rivojlantirgan holda davlat xususiy tadbirkorlar va monopoliyalar uchun qulay sharoitlar yaratib berishi mumkin boʻlgan mutanosib raqobat, monopoliya va davlat tomonidan tartibga solish nazariyasini asoslab bergan. K. Vikseld va E. Lindalning izdoshi boʻlib, iqtisodiy taraqqiyotning "shved modeli"ni butunlay qoʻllabquvvatladi. Nobel mukofoti laureata (1977, J. Mid bilan birga). Ad.: Fomin B. S, Ekonometricheskiye teorii i modeli mejdunarodnix ekonomicheskix otnosheniy, M., 1970.

Manbalar
Ulkan qorashoʻr

Ulkan qorashoʻr -Qoraqalpogʻiston Respublikasi Beruniy tumani qududidagi shoʻrxok. Qumlik oʻrtasida. Shim.gʻarbdan jan.sharqqa choʻzilgan. Uzunligi 8 km, eni 2 km. Qor va yomgʻir suvlari toʻplanib turadi. Shoʻrxokda shoʻrga moslashgan efemer oʻsimliklar oʻsadi.
Ulus

Ulus (moʻgʻulchadan „davlat“, „xalq“, „odamlar“) — 1) Moʻgʻullar davlati shakllanish davri (13-asr boshi)da muayyan bir noʻyota tobe boʻlib, unga qarashli yerlarda koʻchmanchilik bilan hayot kechiruvchi kattakichik oilalar guruhi; 2) Chingizxon tuzgan ilk moʻgʻul davlati; 3) moʻgʻullar istilosi davrida bosib olingan hududlardan Chingizxon farzandlariga boʻlib berilgan mulk (udel) lar (masalan, Joʻji ulusi, Chigʻatoy ulusi va boshqalar). 13-asrning 2yarmida bu U.lar mustaqil davlatlarga aylanib, nomigagina saltanat xukmdori — ulugʻ qoonga boʻysunganlar. 15—17-asr oxirlarida ulus — Moʻgʻulistondagi yirik yer mulki va musulmon adabiyotida Chingiziylar davlatlarining atalishi. Moʻgʻuliston manjurlar tomonidan bosib olingach, mamlakat aymoklar va xoshunlarga ajratilgan. „Ulus“ atamasi mulk maʼnosida qoʻllanilmaydigan boʻlgan va astasekin „xalq“ maʼnosini anglata boshlagan. Hozirgi vaqtda „Ulus“ atamasi „davlat“ atamasining sinonimi sifatida ishlatiladi; 4) buryatlar va kalmiklar Rossiya tarkibiga kiritilgandan soʻng „Ulus“ atamasi Okt. toʻntarishigacha feodal mulk, soʻngra maʼmuriy birlik maʼnosini saqlab qolgan.
Ulugʻ ayvon

Ulugʻ ayvon, oʻng ayvon - Xorazm uylarida hovlining shim. tomoniga ters ayvon qarshisida quriladigan baland ayvon. Orol dengizidan kelgan salqin shamolni uy ichiga yoʻnaltirish uchun qoʻllanilgan.

Arxitektura
Xorazm
Ulugʻ muhammad

Ulugʻ muhammad (? 1445) - Oltin Oʻrda xoni (1419—37, tanaffuslar bn), Qozon xonligi asoschisi, Jaloliddinning oʻgʻli, Toʻxtamishning nabirasi. Idiqu (Yedigey) vafotidan soʻng Oltin Oʻrda taxtini egallab, 1419—23 yillarda Oʻzbek ulusiga (Joʻji ulusining sharqiy qismi) ega boʻlish uchun (temuriy Shohrux bilan boʻlgan ittifoqqa suyangan holda) Baroq bilan qattiq kurash olib borgan. Baroqdan magʻlub boʻlgach, 1423-yil Volga Bulgʻoriyasiga qochgan, lekin 1426-yil Litva buyuk knyazi Vitovt koʻmagida yana Oltin Oʻrda taxtiga oʻtirgan. 1428-yil turk sultoni Murod II bilan doʻstona aloqa oʻrnatib, Qrimni oʻz hokimiyatiga tobe etgan. 1433-yil Moskva knyazi Vasiliy II Vasilyevichga ulugʻ knyazlik yorligʻini bergan. Oʻzaro ichki kurashlardan zaiflashgan va mamlakat ichkarisida oʻziga mustahkam tayanch topa olmagan U.M. 1437-yil taxtni Kichik Muhammadga berishga majbur boʻlgan. Oka daryosi boʻyidagi Belov shahriga qochgan, 1438-yil oʻz oʻrdasi bilan Oʻrta Volgaga koʻchgan va Volga Bulgʻoriyasi aholisini boʻysundirib, Yangi Qozon xonligini barpo etgan. Shim.Sharqiy Rusga bir necha bor yurishlar qilgan (1439-yil Moskvaga, 1444—45 yillarda Murom, Ryazan va Suzdalga). 1445-yil Moskva ulug knyazi Vasiliy II ni asir olgan. U.M. sulolasi 1521-yil barham topgan.

Yana qara 

 Toʻxtamish
 

Oltin Oʻrda hukmdorlari
Ulugʻ turkiston

"ULUGʻ TURKISTON" - Toshkent shahrida tashkil topgan ziyolilarning "Ittifoq" jamiyatining nashr organi. 1917-yil 25 apreldan Toshkent shahrida chika boshlagan. Gaz.ga Sodiq Abdusattorov, Kabir Bakirov, P. Domogatskiy muharrirlik qilgan. "U. T." dastlab (41 soniga qadar) "Turkestanskiye vedomosti" matbaasida, keyinchalik "Umid" matbaasida chop etilgan (jami 155 soni chiqqan). 137 sonidan boshlab gaz.ning oxirgi sahifasi kirill imlosi (ruscha)da berilgan. Shuningdek, gaz.ning yana alohida 9 ta ilova sonlari ham nashr qilingan. "U.T." "Yashasin millatlar muxtoriyati" shiori ostida ish yuritgan. Gaz. da turli toifadagi va turli siyosiy qarashlarga taallukli ziyolilar, ulamolar ham ishtirok etgan. Laziz Azizzoda, Muxtor Bakirov, Mustafo Choʻqayev, Fayzulla Xoʻjayev, Sherali Lapin, Shokirjon Rahimiy, Gʻozi Yunus, Abdurauf Fitrat, Nushervon Youshev, Yusuf Xaliliy kabi ziyolilarning maqolalari bosilgan. "U.T." 1917—18 yillarda Turkistondagi siyosiy, iqtisodiy va madaniy jarayonlarni yoritib borgan. Sahifalaridan yangi tuzila boshlagan milliy siyosiy jamiyatlar, ularning oʻzaro aloqa va faoliyatlari, jamiyatlar tomonidan nashr qilinayotgan gaz. va jur.lar, Turkiston musulmonlarining qurultoylari, Turkiston muxtoriyati, bolsheviklarning oʻlkada olib borgan siyosati va boshqa materiallar oʻrin olgan. "U.T." 1918-yil Turkiston ASSR ichki ishlar komissarligi ixtiyoriga oʻtgach, 1918-yil noyabrda komissar Orif Klebleyevning buyrugʻi bilan toʻxtatilgan.
Ulugʻbek (shaharcha)

Ulugʻbek - Toshkent shahar Mirzo Ulugʻbek tumaniga qarashli shaharcha (1961-yildan). Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kdsiriya (6 km). Axrlisi 8.1 ming kishi (2021). Shaharchada Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi instituti va unga qarashli 7 korxona, 2 umumiy taʼlim maktabi ishlab turibdi; 23 savdo, 3 maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchasi, mehmonxona, 4 madaniyat, 2 tibbiyot muassasasi, FAga qarashli kasalxona, 3 sport inshooti bor. Toshkent shahridan U.ga avtobuslar qatnaydi.

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Toshkent
Ulugʻvorlik

Ulugʻvorlik — estetika tushunchalaridan biri. Hajm va salmoqb-n bogʻliq boʻlgan narsahodisalarning bir qarashda ilgʻab olinmaydigan botiniy jihatlarini, ulkan qudrat va miqyosga ega voqelikning estetik koʻrinishini anglatadi. U. kundalik hayotda istisnoli voqelik sifatida namoyon boʻlib, odatiy voqea-hodisalardan oʻzining favquloddaligi bilan ajralib turadi. U. obyektiv va subyektiv asosga ega. Yulduzli osmon, vulqon, suv toshqini, ulkan dengiz toʻlqinlari kabi tabiatdagi narsa va hodisalar, fidoyilik, qahramonlik, buyuk tarixiy shaxslarning ijobiy faoliyati kabi jamiyatdagi voqeliklar U.ning obyektiv asoslari hisoblanadi. Favqulodda yoki odatiy tasavvurlardan tashqaridagi voqea-hodisalarni estetik idrok etayotgan inson qalbining moyilligi U.ning subyektiv asosi sanaladi; koʻpchilikni hayratga solgan voqelik baʼzilarni qayratga solmasligi va aksincha boʻlishi ham mumkin. U. oʻzining har tomonlama ijodiy ifodasini sanʼatda topadi, sanʼatning barcha tur, xil va koʻrinishlari uchun asosiy tasvir obʼyektlaridan biri boʻlib xizmat qiladi. U.ning sanʼatda namoyon boʻlishi axloqiylik va ijtimoiylik bilan bogʻliq. Insoniyat va jamiyat taraqqiyotida roʻy beradigan muhim voqealar, ulkan tarixiy shaxslar faoliyati, qahramonliklari, fidoyiliklari kishilarda hayrat va ularga ta(ushd qilish tuygʻularini uygʻotadi. Sanʼatdagi U. badiiy mazmun va shakl vositasida ifodalanadi, bunda gʻoya hal qiluvchi rol oʻynaydi. U. meʼmorlikda alohida ahamiyat kasb etadi. Misr ehromlari, Samarqand, Buxoro, Xiva sh.laridagi meʼmorlik obidalari oʻzining salobati, ulugʻvorligi bilan kishini hayratda qoldiradi. U. faqat miqyos bilan belgilanmaydi, undagi nafislik, atrof muhit bilan uzviy qoʻshilib ketganlik aloxida ahamiyatga ega. U. insonni olijanoblikka, yuksaklikka, buyuklikka undaydi, tabiat hodisalarini estetik anglash va baholash imkonini beradi, shaxe, jamiyat va millat estetik tarbiyasida muhim rol oʻynaydi.
Ulugʻnor kanali

Ulugʻnor kanali - Andijon viloyatidagi Ulugʻnor — Baliqchi — Mazgil kanallar tarkibiga kiruvchi yirik sugʻorish inshooti. Katta Fargʻona kanalining Kuyganyor suv olish toʻgʻonidan 3,3 km quyidan suv oladi. Uzunligi 44,7 km, bosh qismidagi suv sarfi 35 m³/sek. Oltinkoʻl qishlogʻi yaqinida Asaka tashlama kanali bilan kesishadi. Kanalning 11 km uzunlikdagi yuqori qismidan suv Asaka tashlamasiga tashlanadi, bu suv quyiroqda toʻsqich yordamida toʻsilib, taqsimlashrostlagich inshooti orqali kanalga qayta olinadi. Ulugʻnor kanalida yana 8 ta yirik: 20 km da Qoʻshkoʻpir, 35 km da Urmonbek, 45 km da umumiy suv sarfi 8m³/sek boʻlgan shim. va jan. tarmoklar va boshqa inshootlar bor. Qoʻshkoʻpir inshootidan Qoradaryo va Zambarkoʻl kollektori oraligʻidagi yerlarni sugʻorish uchun Mazgil kanaliga, undan esa Oʻrmonbek tarmogʻiga suv olinadi. Ulugʻnor kanali Qoradaryoning chap sohilida 40 ming ga atrofidagi ekinzorni sugʻorish imkoniga ega.

Kanallar
Ulugʻtogʻ

Ulugʻtogʻ, Ulutov — Jezqazgʻan (Qozogʻiston)dan 100 km shimolida, Sarisu daryosi shimolida joylashgan togʻ. 20-asrning 30-yillarida Jezqazgʻandan 50 km gʻarbdagi Qarsaqpay koni yaqinida Qoramoʻla togʻi yon bagʻrida yozuvlik tosh topilgan (Ermitaj muzeyida saqlanadi). 1391-yil Amir Temur Toʻxtamishga qarshi yurishi chogʻida U.ga yetib kelib, bir kun ichida uning tepasiga tugʻ oʻrnatib, qarorgoh qurdirgan va qoʻshinga atrofdan tosh toʻplab keltirishni va minorasimon inshoot qurishni buyurgan. Toshtaroshlar xarsang toshga 2 tilda — arab va qad. uygʻur tilida bitik yozganlar. Bitik 11 satrdan iborat boʻlib, 8 satri qad. uygʻur va 3 satri ("Bismillohir rahmonir rahim") arab harfidadir. Bitiktoshda 793 (1391) qoʻy yili yoz faslining oʻrtasida (Nizomiddin Shomiyning yozishicha, 28 aprel) Turon sultoni Temurbek 200 ming kishilik oʻrdusi bn Toʻxtamishxonga qarshi safarga chiqqanligi va nishon sifatida shu qoʻrgʻonni bunyod ettirgani yozilgan. Oradan 200 yil oʻtgach, Abdullaxon II ham Soqibqirondan oʻrnak olib, Amir Temur qurdirgan minora qarshisida, U. safaridan yodgorlik sifatida masjid qurdirgan. Bu haqda Hofiz Tanish al-Buxoriy shunday yozadi: "Oʻsha kuni (1582-yil 3 may) namozi peshingacha toʻxtab lashkarga buyurdiki, "Koʻp tosh toʻplasinlar". Buyruqni bajarib toʻplangan toshdan oliyshaʼn u makonda bir masjid bino qildilar. Shu bilan roʻzgʻor sahifalarida u balandqadr shohdan bir yodgorlik qoldirdilar. Shunday ishni firdavsmakon, dinu dunyo qutbi shahriyor Amir Temur Koʻragon... ham qilgan edi".

Boyqoʻngʻir kosmodromi U.ga yaqin yerda boʻlgani tufayli 20-asrning 2yarmida bu hududga kirish man etilgan. Manba: Sharafuddin Ali Yazdiy, Zafarnoma, T., 1997; Nizom iddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996; Hofiz Tanish al-Buxoriy, Abdullanoma, "Sharafnomayi shohiy", 2kitob, T., 2000.

Adabiyot 
 Grekov B. D., Yakubovskiy A. Yu., Zolotaya Orda i yeye padeniye, M., 1950; Materiali po istorii kazaxskix xanstv XV— XVIII vv., AlmaAta, 1969.

Faxriddin Hasanov.

Togʻlar
Qozogʻiston geografiyasi