MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oʻq otish (sport)

Oʻq otish sporti — sport turi, oʻq otish quroli va pnevmatik qurol (oʻiiq stvolli va silliq stvolli qurollar), shuningdek, kamondan otish. Sport atamashunosligida, odatda, oʻq otish Otish sporti deb ataladi. Otish sportida harakatlanmaydigan va harakatlanib turadigan nishonlarga qarab miltiq, pistolet yoki revolver (toʻpponcha)dan oʻq uziladi. Hozirgi zamon musobaqalari diametri 162,4 mm li nishonlarga 50 m masofadan 5 soat 15 min. davomida miltikdan (yotgan holda, tik turib va tizzalab) 3 x40 ta oʻq uzish; 50 m masofadan 2 soat davomida oʻsha nishonga miltikdan 60 ta oʻq uzish (yotgan holda); 1320x70 mm kattalikdagi harakatlanib turadigan nishon — "chopib ketayotgan toʻngʻiz"ga 2 kun mo-baynida 30+30 ta oʻq uzish (tik turib, miltiqni koʻtara solib darhol); oʻzi oʻklanadigan pistoletdan 1600 x450 mm kattalikdagi 5 ta figurali nishonga 25 m masofadan 2 kun mobaynida 2x30 ta oʻq uzish (tik turib); bir zaryadli pistoletdan 500 mm diametrli nishonga 50 m masofadan 2 soat 30 min. davomida 60 ta oʻq uzish (tik turib) mashklarini oʻz ichiga oladi. Oʻq otish boʻyicha birinchi musobaqalar 1824-yil Shveysariyada oʻtkazilgan. Jahon chempionatlari 1897-yildan (1954-yildan —4 yilda 1-marta) oʻtka-ziladi. 1921-yil Xalqaro Otish sporti uyushmasi (UIT)ga asos solingan. Otish sporti barcha Olimpiada oʻyinlari (1904, 1928-yildan tash-kari) dasturiga kiradi.

Oʻzbekistonda Otish sporti keng tarqalgan sport turlaridan biri hisoblanadi. 20-asrning 20-yillaridan ommalasha boshladi. Qulay iqlim sharoiti tufayli butun yil davomida qurollarning barcha turidan merganlar tayyorlab kelingan. Otish tirlari va poligonlari respublikaning barcha viloyatlarida bor. 1960—80 yillarda Otish sporti respublikada, ayniqsa, kjsalishga erishdi. Bu davrda Oʻzbekiston vakillari Yevropa va jahon chempionatlarida 100 dan ortiq medalni, shuningdek, Olimpiada oʻyinlarining 2 ta kumush medalini qoʻlga kiritdi.

Oʻzbekiston Otish sporti federatsiyasi 1992-yil tuzildi va Xalkaro otish sporti uyushmasiga qabul qilindi. 1995-yildan Osiyo otish sporti konfederatsiyasiga aʼzo boʻldi. Jahon chempionlari A. Oripov, Ye. Kondratyev, S. Lazareva stendga otish boʻyicha, A. Kodnikov, A. Romanov oʻq otish boʻyicha va Olimpiada oʻyinlarining sovrindorlari A. Asraboyev va R. Yambulatov respublikadagina emas, xal-qaro miqyosda tanildilar. Mustaqillik yillarida D. Muxtorov, Sh. Ahmedov, E. Osmonov, N. Repichev, Yu. Shaxova, N. Dolbikina, A. Aksenova Osiyo oʻyinlari, qitʼa chempionlari, jahon ku-bogi musobaqalarining gʻoliblari va sovrindorlari boʻldilar.

Manbalar
Otlashuv

Otlashuv, substantivatsiya — transpozitsiyaning bir turi, boshqa turkumga oid soʻzlarning otga koʻchishi. Sifat, son, ravish, sifatdosh, harakat nomi otlashadi, kelishik, egalik va koʻplik affikslarini qabul qilib, ot bajargan sintaktik vazifani bajaradi. Otlashgan soʻz predmetning bel-gisini yoki boshqa xususiyatlarini emas, balki uning oʻzini bildiradi va ot javob beradigan soʻroklarning biriga javob boʻlib keladi.

Sifat va sifatdoshlar koʻproq ot xususiyatiga ega. Sifat quyidagi hollarda otlashadi: a) predmet aniqlanmish tushib qolganda: Koʻr tutganini qoʻymas, kar eshitganini (kar odam, koʻr odam); b) kishi yoki hayvonlarning tabiiy holatini (nuqson, kamchiliklarini) bildiruvchi sifatlar aniqlanmishsiz ot tarzida qoʻllanganda: pakana, choʻloq, maymoq, malla, kal, semiz. Sifatdoshlar otlashganda, otlarga xos sintaktik vazifalarni ba-jaradi: Bilmaganni soʻrab oʻrgangan olim, orlanib soʻramagan oʻziga zolim (maqol). Son abstrakt maʼnoda qoʻllansa, u koʻpincha otga yaqin vazifani bajaradi: Oʻnning yarmi besh. Bilagi zoʻr birni yiqar, bilimi zoʻr mingni yiqar (maqol).

Harakat nomi harakatning bajarilishi va u bilan bogʻliq boʻlgan boshqa maʼnolarni bildirmaydi, balki harakat-holatning nomini bildiradi. Shu sababli O.larga xos grammatik koʻrsatkichlarni qabul qiladi va gapda O.larga xos vazifalarni bajaradi: oʻtirishga, koʻrishim, yeyishi, yotishda, ketuvini. Otlashgan soʻzlar emotsional — ekspressiv yoki koʻchma maʼno ifodala-shi mumkin: zahar (odam), tilla (bola), shakar (qiz) kabi.

Manbalar
Oto...

Oto... (yun. otos — quloq) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlar boʻlagi. Quloqqa aloqadorlikni bildiradi (mas, otoskleroz, otorinolaringologiya).

Manbalar
Otolitlar

Otolitlar (oto... va yun. lithos — tosh), statolitlar — bir qancha umurtqasizlar va barcha umurtqali hayvonlar muvozanat organlarida joylashgan qattiq hosilalar. Hayvonlarda O.ning kelib chiqishi, oʻlchami va tuzilishi turlicha. Odatda, O. hujayralar ishlab chiqaradigan mineral moddalar (koʻpincha kalsiy karbonat) va organik moddalardan iborat; baʼzan tashqi muhitdan olinadi (mas, daryo qisqichbaqalarida qum zarralari O. vazifasini bajaradi). O. mayda donachalar yoki yirik hosilalar shaklida boʻlishi mumkin. Umurtqasizlarda O. statotsistlar, umurtqalilarda vestibulyar apparat ichida joylashgan. Gavda holati oʻzgarganida yoki tezlanish taʼsirida O. oʻrnining oʻzgarishi tukli retseptor hujayralarning mexanik qoʻzgʻalishiga va miyaga yoʻnaluvchi elektr signallarining paydo boʻlishiga olib keladi.

Manbalar
Otomi

Otomi (Oton xudosi ajdodlari nomidan olingan; naua tilida "nayza bilan yuruvchilar"; oʻzlarini nion, niu deb atashadi) — Meksikaning markaziy tumanlarida yashovchi indeys xalqi; asosan, togʻli, yarim quruqlikdagi hududlarda atsteklar va metislar bilan tarqoq holda yashashadi. Otomi tilida soʻzlashadilar. Dindorlari katoliklar, protestantlar, anʼanaviy diniy eʼtiqodlar saqlangan.

Manbalar 

Aborigenlar
Otorinolaringologiya

Otorinolaringologiya (oto..., yun. rhis — burun, larynx — tomoqva...logiya), laringootorinologiya (LOR) — quloq, burun va tomoq hamda uning atrofidagi aʼzolar kasalliklarini oʻrganadigan fan. Eshituv fiziologiyasi, uning buzilishi va shunga aloqador kasalliklarni oʻrganish (audiologiya), ovoz fiziologiyasi, uning oʻzgarishi va bu oʻzgarishlarni keltirib chiqargan kasalliklarni oʻrganish (foniatriya), quloq ogʻir boʻlib qolishi, karlik sabablarini oʻrganish (surdologiya) ham O.ga kiradi. Normal va patologik sharoitda ichki quloq (asosan, labirint)ning bosh miyaning turli boʻlimlari bilan aloqasini oʻrganadigan soha otonevrologiya deb ataladi.

O. 19-asr oʻrtalarida xirurgiya va terapiyadan mustaqil soha sifatida ajralib chiqqan. Sobiq Ittifoqda 1922-yildan O. tibbiyot institutlarida mustaqil fan sifatida oʻqitila boshladi, ilmiy tadqiqot institutlari tashkil etildi. Oʻzbekistonda bu sohadagi tadqiqotlar dastlab Oʻrta Osiyo universitetida professor S. F. Shteyn tomonidan 1920-yilda tashkil qilingan kafedrada olib borildi. Oʻrta quloqning oʻtkir va surunkali yalligʻlanishi, uning asoratlarini aniqlash, karlikni davolash usullari ustida tadqiqotlar oʻtkazildi (qarang J. Mirazizov, A. I. Moʻminov, A. N. Dadamuhamedov, Gʻ. Q. Ibrohimov, S. A. Hasanov, K. A. Xoʻjayev, A. M.Hakimov). Hozirgi hiqiddoqning oʻtkir va surunkali yalligʻlanishi, xavfli va xavfsiz oʻsma kasalliklarini aniqlash, davolash muammolari ustida tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Bundan tashqari, 1-ToshTIning O. kafedrasi qoshida quloq va yuqori nafas yoʻllari faoliyatini mikroxirurgik usulda tiklash markazi, 2-ToshTIning O. kafedrasi qoshida eshitish qobiliyatini qayta tiklash markazi va foniatriya ilmiy-amaliy markazi tashkil etilganligi bu sohadagi ilmiy tadqiqot ishlari koʻlamining kengayishiga olib keldi. Oʻzbekistondagi barcha tibbiyot intlarida O. fan sifatida oʻqitiladi. Qoʻchqor Mirazizov.

Manbalar 

    

Tibbiyot
Otorinolaringologiya
Tibbiyotga oid mutaxassisliklar
Otoskleroz

Otoskleroz (oto... va skleroz) — quloq kasalligi. Bunda oʻrta quloqni ichki quloq bilan birlashtirib turadigan oval darcha sohasidagi suyak toʻqimasi oʻsib ketadi. Natijada tovush tebranishlarining eshituv suyakchalari sistemasi orqali oʻtishi qiyinlashadi yoki butunlay toʻxtaydi. Deyarli hamma vaqt ikkala quloq ogʻriydi, odatda, 16—17 yoshda, baʼzan bolalikda boshlanadi, koʻproq xotin-qizlarda uchraydi. O.da bemorning qulogʻi asta-sekin eshitmay qoladi, qulogʻi shangʻillaydi, bora-bora karlikka olib keladi. Kasallik baʼzan juda sekin rivojlanadi. Kasbga aloqador baʼzi zararliklar (shovqin, vibratsiya va boshqalar) hamda infeksion kasalliklar, shuningdek, homiladorlik va tugʻish koʻpincha O.ni kuchaytiradi. Kasallikka koʻproq ichki sekretsiya bezlari funksiyasining buzilishi, eshituv organining kuchli tovush taʼsirida zararlanishi sabab boʻladi. Kasallikning boshlangʻich davrida doridarmonlar bilan eshitishni bir oz yaxshilash va quloq shangʻillashini pasaytirish mumkin, shuningdek, eshitish apparatlari ham yaxshi foyda beradi.

Manbalar
Otoskopiya

Otoskopiya (oto... va yun. skopeo — koʻraman, koʻzdan kechiraman) — tashqi eshituv yoʻli va quloq pardasini koʻzdan kechirish usuli. O.da quloqqa kiritiladigan maxsus voronkalar, peshonaga tutiladigan reflektor (oʻrtasi teshik koʻzgu) va yorugʻlik manbaidan foydalaniladi. Diagnostika maqsadida muolajalar va operatsiyalar qilishda qoʻllanadi.

Manbalar
Otoulla said vaqqos maqbarasi

Otoulla said vaqqos maqbarasi — Surxondaryo viloyati Sherobod tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (11-asr). Maqbara lashkarboshi Otoulla eshon Mir Haydar nomi bilan bogʻlangan. Bir xonali, kulohiy gumbazli, bezaksiz. Xom gʻishtdan qurilgan. Bosh tarzi jan.sharqqa qaragan, chuqur ravoqli. Xona burchaklariga gʻishtlar koʻndalang terilib, ravoqsimon hoshiya hosil qilingan. Umumiy tarhi 6,80x6,40 m, ichki xona 5,25x4,75 m.

Adabiyot 
 Arshavskaya 3. A., Rtveladze E. V., Haqimov 3. A., Srednevekovie pamyatniki Surxandari, T., 1982.

Manbalar 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Otryad

Otryad (rus.) (harbiy ishda) —1) jangovar yoki maxsus vazifani (razvedka, ilgʻor O. va boshqalar) bajarish uchun tuziladigan vaqtinchalik yoki doimiy harbiy tuzilma; 2) ayrim davlatlar harbiy havo kuchlarida eskadrilya tarkibiga kiruvchi boʻlinma; 3) chegara qoʻshinlarida — taktik birlashma.

Manbalar
Ots Georg Karlovich

Ots Georg Karlovich (1920.21.3, Petrograd —1975.5.9, Tallin) — eston xonandasi va opera yakkaxoni (lirik bariton). Xalq artisti (1960). Tallin konservatoriyasini tugatgan (1951). 1945-yildan Tallindagi "Estoniya" opera va balet teatrida yakkaxon xonanda. Operalarda Don Juan, Figaro ("Don Juan", "Figaroning uylanishi"), Onegin ("Yevgeniy Onegin") kabi, operettalarda Danila ("Quvnoq beva"), Tasillo ("Marina") va boshqa partiyalarni ijro etgan. Konsert repertuaridan klassik va zamonaviy kamer asarlar, qoʻshiklar oʻrin olgan. O. mayin, yoqimli ovozi hamda optimistik talqinlari bilan shuhrat krzongan. "Mister Iks", "Kola Bryunon" kabi filmlarda bosh rollarni ijro etgan. Chet mamlakatlarda (jumladan, bir necha bor Toshkentda ham) gastrolda boʻlgan.

Manbalar 

Sovet erkak aktyorlari
Otsiz Xorazmshoh

Otsiz Xorazmshoh (toʻliq ismi Otsiz ibn Qutbiddin Muhammad ibn Anushtegin) (1097 —1156) — anushteginiylar sulolasidan boʻlgan Xorazm hukmdori (1128—56). Otasi vafotidan soʻng taxtga oʻtirgan, saljuqiylar sultoni Sanjarning vassali boʻlgan. Lekin u Xorazm ni mustaqil davlatga aylantirishga intilgan. Otsiz Sanjarning ruxsatisiz avvalo Jand va Mangʻishloqni egallab va Turkistonning ichkari tumanlariga yurish qilish bilan oʻz hokimiyatini mustahkamlab olgan. Shundan soʻng u oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan, birok, 1138 yil Hazorasp yaqinida Sanjar qoʻshini tomonidan magʻlubiyatga uchrab, mamlakatdan quvgʻin qilingan. Sanjar oʻzining jiyani Sulaymon bin Muhammadni xorazmshoh etib tayinlagan, lekin kelasi yili Otsizni Xorazm aholisi chaqirib olgan, shahzoda esa quvib yuborilgan. 1141 yil mayda Otsiz Sanjarga tobelik izhor etib, umrbod unga sadoqat bilan xizmat qilishga qasam ichgan, lekin bir necha oydan soʻng Sanjar qoraxitoylardan yengilgach (1141-yil 9-sentabr), qasamini buzgan. Otsiz oʻsha yili kuzida kuchli qoʻshin bilan Xurosonga yurib Marvni egallab olgan; kelasi yil bahorida Nishopurni tobe etgan, biroq Sanjar tomonidan darhol quvib yuborilgan. 1143—44 yillarda Sanjar yana Xorazmga yurish qilgan, Otsiz kuchi ozligi tufayli unga tobelik izhor qilgan. Shundan soʻng bir oz vaqt oʻtgach, Otsiz 3-marta isyon koʻtargan va Sanjarning elchisini (shoir Adib Sobir) Amudaryoga tashlab yuborishni amr qilgan. 1147 yil noyabrda Sanjar 3-marta Xorazmga yurish uyushtirgan, 2 oylik qamaldan soʻng Hazorasp shahrini olgan va Gurganjga yaqinlashgan, 1148 yil iyunda sulton bilan shaxsan uchrashuv chogʻida garchand oʻzini takabburona, gerdaygan holda tutgan boʻlsada, Otsiz sultonga tobelik bildirgach, oʻz lavozimida qoldirilgan. 1153 yil Sanjar oʻgʻuzlar qoʻliga asir tushib qolgan. Otsiz bu safar sultonning sodiq xizmatkori va himoyachisi sifatida yana Xurosonga yurish qilishga shaylangan va oʻziga Amul shahrini berishni talab qilgan, biroq rad javobini olgan. 1156-yil u Nisoga kelib asirlikdan qochgan Sanjarga oʻz sadoqatini bildirgan, lekin shu yilning 30-iyulida Habushon (hozirgi Kuchan)da 59 yoshida vafot etgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Bartold V. V., Sochineniya, t. 11(2), M., 1964.

 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Xorazm hukmdorlari
1097-yilda tugʻilganlar
1156-yilda vafot etganlar
Ottava (daryo)

Ottava — Kanadaning janubi-sharqiy qismidagi daryo. Shimoliy Lavrentiy daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 1120 km, havzasining maydoni 147 ming km². Lavrentiy qirlaridan boshlanadi. Oʻrtacha suv sarfi 2000 m³/sek. Dekabrdan aprelgacha muzlaydi. Quyilish joyidan 400 km masofada kema qatnaydi. Rido kanali orqali Ontario koʻli bilan bogʻlangan. Yogʻoch oqiziladi. GES qurilgan. O. boʻyida Ottava shahri joylashgan.

Manbalar 

Kanadadagi daryolar
Ottava (Kanada)

Ottava — Kanadaning poytaxti. Mamlakatning jan.-sharqiy qismida, Ottava daryosi va Rido kanali sohillarida, 72 m balandlikda, Ontario provinsiyasida. Iqlimi moʻʼtadil kontinental iqlim. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi — 11°, iyulniki 20,3°. Yillik yogʻin 879 mm. Aholisi 1,06 mln. kishi (2001), asosan, Yevropadan koʻchib borgan ingliz va fransuzlarning avlodlari.

O.ga 19-asrning 20-yillarida asos solingan va dastlab Baytaun deb atalgan. 1854-yilda shahar huquqini olgach, O. deb atala boshladi. 1858-yildan Angliya mustamlakasi, 1867-yildan Kanada poytaxti.

O. — mamlakatning siyosiy, madaniy va iqtisodiy markazi. Transport yoʻli va shosse yoʻllar tuguni, daryo porti. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Sellyuloza-qogʻoz, poligrafiya, toʻqimachilik, kimyo, mashinasozlik va metallsozlik, yogʻochsozlik, mebel, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. EHM, ilmiy asboblar va h.k.lar ishlab chiqariladi. O.da Kanada Kirollik ilmiy jamiyati, Ottava va Karlton untlari, Kanada ilmiy tadqiqot kengashi (FA), ilmiy muassasalar, kutubxonalar, muzeylar, Milliy galereya (1880), rasadxona, Milliy sanʼat markazi bor. Shaharda bogʻ va gulzor koʻp.

Manbalar
Otton I

Otgon I (Otto) (912-973) - german qiroli (936 yildan), "Muqaddas Rim imperiyasi" imperatori (962 yildan); saksoniya sulolasidan. Shimoliy va Oʻrta Italiyani zabt etib, imperiyaga asos solgan. Gersoglarni tobe etib, yepiskop hamda abbatlarga suyangan holda kirollik hokimiyatini mustahkamlagan. Lex jangida (955) vengerlarni magʻlubiyatga uchratib, ularni gʻarbga qilgan hujumlarini toʻxtatgan.

Manbalar
Otxona

Otxona — otlar uchun moʻljallangan bino. Maxsus ot fermalari va ot zavodlarida quriladi. Nasldor otlar O.sida nayel olinadigan biyalar, aygʻirlar, 1,5 yoshgacha va mashq qildirilayotgan 1,5 yoshdan katta toylar boqiladi. Nasldor otlar ogʻillarda bogʻlamay, toylar esa ogʻillarda yoki umumiy binolarda saqlanadi. Nasl olinadigan biyalar, aygʻirlar va mashq qildirilayotgan toylar uchun ogʻillar hajmi 3,5×3,5 m, 1,5 yoshgacha boʻlgan toylar uchun 3×2,5 m dan boʻladi. Ish otlari ogʻillarda bogʻlab boqiladi. Qulunli biyalar va toylar ogʻillarda alohida saqlanadi. Ogʻillar hajmi zotli katta otlar uchun 1,75×3 m, maydalari uchun esa 1,6×2,85 m qilinadi. Umumiy bino (seksiya)larda 1 toy uchun 4,5—7 m2 joy ajratiladi. O.ning ichi ikki qatorli, oʻrtasida 2–3 m kenglikdagi yoʻl, yoʻlning ikki tomonida ogʻillar va umumiy binolar boʻladi. Ogʻillar bilan umumiy binolarga oxurlar quriladi, vodoprovod oʻtkaziladi. O.da ot mashq qildiriladigan, yem-xashak, asbob-uskuna saqlanadigan joylar, goʻngxona, navbatchi xonasi, aygʻirlar urugʻi tekshiriladigan xona va boshqa qoʻshimcha xonalar boʻladi. O. 40— 100 otga moʻljallab quriladi.

Manbalar 

    

Binolar
Otchopar

Otchopar, ippodrom — yoʻrtoqi va chopqir otlarni sinash (sovitish) hamda ot sporti musobaqalarini oʻtkazish uchun moʻljallab maxsus jihozlangan joy; bu sinov va musobaqalarni oʻtkazishni tashkil qiluvchi muassasa. O.da otlarni yoʻrttirib chopish va poyga oʻtkazish uchun moʻljallangan halqasimon (doira) berk yoʻlkalar, tomo-shabinlar uchun moʻljallangan minbarli inshoot (asosan, finish yoʻlkasi boʻylab quriladi), hakamlar uchun moʻljallangan minora (odatda, finish chizigʻi roʻparasiga quriladi) boʻladi. Yoʻlkalar ichida turli-tuman ot sporti musobaqalarini oʻtkazish uchun moʻljallangan maydonchalar va ot bilan sakrab oʻtiladigan toʻsiqkurilmalar qilinadi. O.da yordamchi va xoʻjalik inshootlari va binolari (yopiq manejlar, otxonalar, ot taqalash ustaxonasi, veterinariya lazareti, karantin xonalari va boshqalar) ham boʻladi. O.dagi yoʻlkalarning poyga oʻtkazish, otlarni yoʻrttirib chopish va aralash xillari boʻladi. Poyga oʻtkazish yoʻlkasida ot poygasi oʻtkaziladi, otlarni yoʻrttirib chopish yoʻlkasida otlar yoʻrttirishga va yuk tortishga sinaladi, aralash yoʻlkada ham poygalar oʻtkaziladi, ham otlar sinaladi. Yoʻlkalar, asosan, ellips shaklida boʻladi. Yoʻlkalarga chim yoki yumshoq rezina qoplanishi mumkin. Chimli yoʻlkalar chopqir otlar uchun, rezina qoplangan yoʻlkalar yoʻrtma otlar uchun yaraydi. Yoʻlkalarning uz. 1600—2000, 2400— 3000 m boʻlishi mumkin. O. dunyoning deyarli barcha yirik shaharlarida bor. Baʼzi O. larda totalizatorlar (otlarga pul tikiladigan joylar) ham boʻladi. Oʻzbekistonda ot sporti (uloq, "qiz quvish" va boshqalar) qadimdan rivojlangan. Bular keng adirlarda oʻtkaziladi, maxsus O.lar qurilmaydi. Toshkentda yaxshi jihozlangan va dunyo meʼyorlari talablariga javob beradigan O. 1976-yil qurilgan (meʼmorlar R. U. Asanov, E. I. Gusarova). Un-gacha (20-asr boshidan) ot poygasi musoba-qalari Qoʻyliqdagi eski O.da oʻtkazilgan.

Manbalar 

 

Sport
Otquloq

Otquloq (Rumex) — torondoshlar oilasiga mansub bir va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi. Oʻzbekistonda 16 turi mavjud. Shulardan ekma. Otquloq, shovul, jingalak Otquloq (R. crispus L.), qizgʻish Otquloq (R. conglomerates Murr.), Suriya Otqulogʻi (R. syriacus Meisn.), Drobov Otqulogʻi (R. drobovii Korov.) uchraydi. Ildizi oʻq ildiz, yoʻgʻon, poyasi koʻp qirrali, boʻgʻimli, yuqori qismi kamshox. Ildiz oldi barglari uzun bandli, barg plastinkasining tubi oʻqsimon (nayzasimon), uchburchak-tuxumsimon yoki keng nashtarsimon, poyasidagisi choʻziq-nashtarsimon, poya boʻgʻimlarida ketma-ket oʻrnashgan. Gullari bir jinsli, mayda, toʻpguli roʻvaksimon. May oyidan sentabrgacha gullab urugʻlaydi. Mevasi 3 qirrali yongʻoqcha. O. nam yerlarda, oʻtloqlarda, togʻ yonbagʻirlarida oʻsadi. Tibbiyotda dorivor O., mayda bargli O. yoki shovul va oddiy Otquloqdan foydalaniladi. O. S, V va boshqa vitaminlarga boy boʻlganligi sababli ovqatga ishlatiladi. Otquloq va chinor barg sathi katta oʻsimliklar hisoblanadi.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Ouken qonuni

Ouken qonuni — qisqa mudsatli ishsizlik darajasining oʻsishi bilan ishlab chiqarish hajmidagi yoʻqotishlar oʻrtasidagi bogʻliqni ifodalaydigan qonun. Amerikalik iqtisodchi Artur Ouken (1929— 1979) aniqlangan. Bu qonunga koʻra, yalpi milliy mahsulotning yillik oʻsishi 2,5%ni tashkil etganda ishsizlik darajasi amalda doimiy boʻlib qoladi. Ishsizlik darajasidagi oʻzgarishlarga qarab yalpi milliy mahsulot real hajmining potensial hajmiga nisbati oʻzgarishlari (elastikligi) doimiy va taxminan 3% ga teng. Mac., ishsizlikning 1% ga oʻsishi real ishlab chiqarish hajmida 3% ga teng qisqarishga olib keladi yoki aksincha.

Shu sababli mamlakatda ishsizlikni tabiiy darajasida saqlash va tartibga solib turish muhim ahamiyatga ega. Muayyan milliy iqtisodiyot barcha ishlashni xohlovchilarga va mehnatga layo-qatli fuqarolarga yangi ish joylarini yaratib bera olmas ekan, bu iqtisodiyot tovar va xizmatlar ishlab chiqarish potensialini toʻliq ishga sola olmaydi. Ouken qonuni dunyodagi deyarli barcha mamlakatlar iqtisodiyotidagi ishsizlik muammolarini tartibga solishda katta ahamiyatga ega.

Muhammadjon Nigʻmatov.

Manbalar
Ofarinkent

Ofarinkent — Zarafshon vodiysining oʻrta qismidagi oʻrta asrlarga oid shahar va tuman. Miyonkolning yuqori qismini Sugʻdi Xurd (Kichik Sugʻd) yoki Nim Sugʻda (Yarim Sugʻd) tumani egallagan boʻlib, temuriylar davrida O. shahri uning markazi edi. "Qandiya"da aytilishicha, O. shahri Samarqand hukmdori Gʻurak davrida (8-asr) qurilgan. Shayboniylar davridan bu tuman O. deb atala boshlagan. U shayboniy sultonlaridan Iskandarga (Abdullaxon II ning otasi) mulk sifatida berilgan. Hofiz Tanish al-Buxoriy O.ni Miyonkoldagi "iqlimi juda qulay, sersuv, ochiq koʻngilli va tenchliksevar aholi yashaydigan eng yaxshi joydir", deb taʼriflaydi. Ashtarxoniylar davrida ham O. hokim, bek yoki qoʻshin qozisining qarorgohi boʻlib xizmat qilgan. Keyinchalik O. oʻz oʻrnini Dahbedga boʻshatib bergan. 18-asrning 2-yarmi va 19-asrning 1-yarmida O. maʼmuriy jihatdan Buxoro amirligining Samarqand bekligi tarkibiga kirib, manbalarda tuman va shahar sifatida eslatiladi. "O." atamasi 20-asr boshigacha saqlangan. Hozirgi bu joy Samarqand viloyatining Okdaryo tumani tasarrufida boʻlib, Primkent kishlogʻi nomi bilan maʼlum. Qad. O. shahar harobasi saqlangan.

Manbalar
Oferta

Oferta, offerta ( — „taklif etaman“) — bir shaxsning boshqa shaxsga tovar yetkazib berish, birorbir xizmat koʻrsatish va boshqa uchun shartnoma tuzish istagi va shartlari haqida yozma yoki ogʻzaki xabarnomasi. Shunday xabar yuborgan jismoniy yoki yuridik shaxs offerent, xabarnoma olgan shaxs akseptant deb ataladi (qarang Aksept).

Oferta qabul qilingan hollarda akseptant offerentni yozma xabardor qiladi va tomonlar bitimi rasmiy kuchga kiradi. Oferta unda koʻrsatilgan amal qilish muddatiga ega boʻladi. Shu muddat davomida akseptant ofertani qabul qilish huquqiga ega va bu oferent bilan shartnoma majburiyatlarini bogʻlab oladi.

Xalqaro savdoda ofertaning qatʼiy va erkin turlari bor. Qatʼiy oferta offerentning tovarlar partiyasini sotish imkoniyati haqidagi muddati koʻrsatilgan yozma taklifi ehtimoli boʻlgan hari-dorlardan faqat bittasiga yuboriladi va sotish shu muddat davomida oʻz taklifiga bogʻlanib qoladi (javob kutadi) va shunday taklifni boshqa haridorga qoʻllay olmaydi. Erkin ofertada bir vaqtning oʻzida bir tovar partiyasi bir qancha haridorlarga taklif etiladi va javob uchun muddat belgilanmaydi va shu jixat bilan offerentni majburiyatlar bilan bogʻlab qoʻymaydi. Haridorning ofertaga roziligi haqidagi yozma javobi bitim imzolanganligini tasdiqlaydi.

Manbalar
Ofiolitlar

Ofiolitlar (yun. ophis — ilon va lithos — tosh) — oʻta asosli va asosli intruziv (dunit, peridodit, piroksenit, gabbro), effuziv (giberbazitlar) va choʻkindi (aksari chuqur suv yotqiziqlari) togʻ jinslarining birgalikda uchraydigan majmui. O. tushunchasini fanga dastlab 1905-yilda shveysariyalik olim G. Shteynman kiritgan. Burmalangan oblastlarning O. okean osti Yer poʻstining oʻtmish geologik davrda tektonik harakatlar natijasida qitʼalar chetiga kelib qolgan relikti deb taxmin qilinadi. Odatda, serpentinlashgan ultrabazitlar yuqori mantiyaning bir qismi, gabbroidlar — "bazalt qatlami", effuziv-choʻkindi qatlamlar esa hozirgi okean osti Yer poʻstining "birinchi" va "ikkinchi" qatlamlaridan iborat. Bu tartibning oʻzgarishi koʻpincha tektonik jarayonlar bilan bogʻliq boʻlib, oʻziga xos geologik formatsiya (serpentinli melanj)ni tashkil etadi. O. Yer sharining bir yoʻnalishdagi burmali strukturalari uchun xos. O. ayrim hollarda gorizontal yoʻnalishda katta masofalarga siljigan, baʼzan agʻdarilgan. O.ni tadqiq etish ofiolitli togʻ jinslari bilan genetik bogʻliq boʻlgan konlar (xrom, nikel, platina, oltin, simob va boshqalar)ni aniqlash va Yer poʻstining rivojlanishini oʻrganishda katta ahamiyatga ega.

Manbalar
Ofitli struktura

Ofitli struktura (yun. ophites - ilonga oʻxshash) — tomirli va asosli intruziv togʻ jinslari strukturasi; unda plagioklazlar yirik choʻziq kristallar hosil qilib, ularning orasini toʻq rangli minerallar (asosan, piroksenlar) toʻldirgan boʻladi. Ofitli struktura koʻpincha gabbro va diabazlarta xos. O.sning birbiriga oʻzaro oʻtishi bilan farq qiladigan bir qancha xillari mavjud.

Manbalar