MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Batumi xalqaro aeroporti

Aleksandr Kartveli nomidagi Batumi xalqaro aeroporti — aeroport Gruziya janubi-gʻarbiy qismida joylashgan Ajariya avtonom respublikasining poytaxti va Qora dengiz sohilidagi Batumi shahridan  janubda joylashgan. Aeroport Turkiyaning Hopa shahridan  shimoli-sharqda joylashgan va Gruziya uchun ichki va xalqaro aeroport vazifasini oʻtaydi. Aeroport aeronavtika muhandisi va aviatsiya kashshofi Aleksandr Kartveli sharafiga nomlangan.

Umumiy maʼlumotlar 
Batumi Gruziyadagi uchta xalqaro aeroportdan biri (Gruziya poytaxtiga xizmat koʻrsatadigan Tbilisi xalqaro aeroporti va Gruziyaning ikkinchi yirik shahri Kutaisidagi David Quruvchi xalqaro aeroporti bilan birga). Yangi aeroport terminali 2007-yil 26-maydan beri ishlamoqda. Umumiy maydoni , u yiliga 600 000 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishga qodir.

Batumi xalqaro aeroporti 2007-yilda rekonstruksiya qilinganidan keyin yoʻlovchilar soni sezilarli darajada oʻsgani qayd etildi. 2011-yilda aeroport 134 ming yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan, bu bir yil oldinga nisbatan 51 foizga oshgan.

2019-yilda terminal kengaytirildi, chunki mavjud quvvatlar endi yetarli boʻlmay qoldi. Ish 2021-yilning bahorida yakunlandi. Aeroport maydoni ikki barobarga oshirilib, 8000 kvadrat metrga yetdi, bu yiliga 1 million 200 ming yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish imkonini beradi. Ishlarning bir qismi avtobus darvozalari, roʻyxatdan oʻtish joyi va pasport nazorati punktlari sonini, shuningdek, dyuti-fri hududlar va avtoturargohni kengaytirishdan iborat edi. Bundan tashqari, bagajni qayta ishlash zonasi qisman kengaytirildi, bu yerda avtomatik konveyer tizimi joriy etildi va qoʻshimcha bitta bagaj karuseli oʻrnatildi. Jami 17 million AQSh dollari miqdorida sarmoya kiritildi.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Statistika

2021-yil yozidagi eng mashhur yoʻnalishlar

Yana qarang 

 Sobiq SSSRdagi eng band aeroportlar roʻyxati
 Gruziya aeroportlari roʻyxati
 Gruziyadagi transport

Manbalar

Havolalar 

 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Gruziya
Gruziya aeroportlari
Batumi
Oʻzbekistonning birinchi xonimlari

Oʻzbekistonning birinchi xonimi — Oʻzbekiston prezidentining rafiqasiga berilgan norasmiy unvon hisoblanadi. Bu unvonning dastlabki sohibi Oʻzbekiston Respublikasining birinchi prezidenti Islom Karimovning rafiqasi Tatyana Karimova hisoblanadi. Bugungi kunda, 2016-yil 14-dekabrdan Oʻzbekistonning hozirgi birinchi xonimi — Prezident Shavkat Mirziyoyevning rafiqasi Ziroatxon Hoshimova.

Oʻzbekistonning birinchi xonimlari

Yana qarang 

 Oʻzbekiston Prezidenti

Manbalar 

Oʻzbekistonning birinchi xonimlari
Oʻzbekiston siyosatiga oid roʻyxatlar
Surhuisterveen

Surhuisterven (West Frisian) Niderlandiyaning Frizlandiya provinsiyasidagi Axtkarspelen munitsipalitetiga qarashli 12 qishloqning eng kattasi. 2017-yil 1-yanvar holatiga koʻra Surhuisterven aholisi 5929 kishidan iborat edi.

Umumiy ma'lumot 
Qishloq birinchi marta 1603-yilda Surhustera feen sifatida tilga olingan. Surhuisterven 16-asrning oxirida torf-ekskavatorlar va qayiqchilar bu hududda o'z uylarini qurishganligi sababli rivojlana boshlagan. Surhuisterveen nomi hijob koloniyalari davriga ishora qiladi va "Surhuizum torf-botqoqlari" degan ma'noni anglatadi. Eng qadimgi ko'chmanchilar asosan mennonitlar bo'lgan. Surhuizum - Axtkarspelenning yana bir ta'sis etuvchi qishlog'i, u Surhuistervendan sezilarli darajada kichikroq, ammo ayni paytdagi ancha qadimiy qishloq. Ikkinchi jahon urushidan keyin Surhuisterven chakana savdoga e'tibor qaratiladigan mintaqaviy markazga aylandi.

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Axtkarspelen

Achtkarspelen - Niderlandiyaning shimolidagi Frizland yerida joylashgan tuman hisoblanadi.

Tarix 
Achtkarspelen nomi, so'zma-so'z "sakkiz cherkov" degan ma'noni anglatadi, grietenij ichidagi asl sakkiz cherkovdan olingan, xususan: Augustinusga, Buitenpost, Drogeham, De Kuten, Kortwoude, Lutkepost, Surhuizum va Twijzel. Axtkarspelen ko'p yillar davomida Frizlandda alohida maqomga ega edi. O'rta asrlarda Achtkarspelen Myunster yepiskopligi ostiga tushdi, shu bilan birga Frieslandning qolgan qismi Utrext episkopining bir qismi bo'lgan.

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Raerd

Raerd ( ) — Niderlandiyaning Frizlandiya provinsiyasidagi Sudwest-Fryslân munisipalitetidagi qishloq. 2017 yil yanvar oyida uning aholisi 630 ga yaqin edi.

Tarix 
Qishloq birinchi marta XIII asrda Rawertham nomi bilan tilga olingan va "qamish bilan qoplangan terp" degan ma'noni anglatadi. XI XII asrlarda  boʻylab damba qurilgan daryo. Raerd - radial tuzilishga ega bo'lgan terp (sun'iy tirik tepalik) qishlog'i, erta o'rta asrlarga tegishli. Qishloq sobiq Middelzee yaqinida joylashgan edi.

Galereya

Ma'nbalar

Tashqi havolalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Merganlar

Merganlar qishlogʻi — Buxoro viloyati Romitan tumani Xosa shaharchasi Decha mahallasi hududida joylashgan qishloq.

Etimologiyasi 
Mergan – bu soʻz toponim sifatida Uralsk viloyati hamda Orol dengizidagi orollarda uchraydi. "Mergan" Xon saroyidagi mansablardan biri boʻlib, "ov bilan shugʻullanuvchi kishi" ma'nosini anglatgan. Soʻzning aniq lugʻaviy ma'nosi "aniq nishonga oluvchi mergan" hisoblanadi. 

Ayrim tadqiqotchilarning fikricha, "Mergan" etnik nom boʻlib, qoʻngʻirot qabilasining bir tarmogʻidir. Barcha turkiy xalqlarda "Mergan" "aqlli, epchil, koʻrimli" maʼnosiga ega.

Muassasalar 
Qishloq hududida asosan Decha, Merganlar, Quyi Decha va Arabon qishloq fuqarolariga xizmat qiluvhi Romitan tuman xalq ta’limi bo‘limiga qarashli 32-umumta’lim maktabi joylashgan.

Manbalar

Havolalar
Shayx Rangrez masjidi

Shayx Rangrez masjidi — Buxoroda joylashgan masjid. Hozir mavjud emas. Buxoro Eski shahrining janub-sharqiy tomonida Shayx Rangrez (baʼzi manbalarda Gulrez) mahallasida joylashgan. Mahallaning yana bir nomi Darvozayi Qavoladir. Davozayi Qavola nomi 1818—1819-yillardagi vaqf hujjatlarida ham keltirilgan. Guzar shu nomdagi darvoza yaqinida joylashgan, yaʼni Qavola (Qarshi) darvozasi oldida joylashgan. 1920-yil M.Frunze boshliq rus qoʻshinlarining hujumi natijasida Qarshi darvozasi yonidagi Shayx Rangrez guzarning yarmi yonib ketgan. Mahallada 41 uy mavjud boʻlgan. Aholi savdogarlik va hunarmandchilik bilan shugʻullangan. Mahallada yirik yer egalari ham yashagan, ularning yerlari asosan shahar tashqarisida joylashgan.

Shayx Rangrez masjidi mahalla masjidi hisoblangan. Masjid yonida xonaqoh ham boʻlib, u yerda asosan zikr majlislari oʻtkazilgan. Masjid kubraviya tariqatiga eʼtiqod qiluvchi ruhoniylar boshqaruvi ostida boʻlgan. Masjid yonida maktab va tahoratxona ham boʻlgan. Masjidda karomatgoʻy avliyo Shayx Rangrezning qabri borligi uchun mahalla nomi ham shu nom bilan atalgan. Mozor joylashgan kichkina qabristonga faqat Shayx Rangrez avlodlari koʻmilgan.
1910—1911-yillarda rus qoʻmondonlari Parfenov va Fenin tomonidan Buxoro shahrining topografik xaritasi tuzib chiqiladi. Ularning xaritasida Shayx Rangrez masjidi ham aks ettirilgan.

XX asrning birinchi yarmida masjid (xonaqoh) Shayx Rangrez maqbarasi va qabriston buzib tashlangan. Shayx Rangrez masjidi aks etgan birinchi fotosurat muallifi fransuz tabiatshunosi Edmond de Ponsendir. U 1893-yilning aprel oylarida Samarqandga kelgan Zarafshon vodiysini oʻrganishga kirishgan. Ponsen Buxoro shahriga ham tashrif buyurib, 1893-yilda masjidni suratga olgan. Masjid hozirda mavjud emas.

Manbalar 

Masjidlar
Buxoro masjidlari
Kuyi Murg‘kush guzari

Kuyi Murg‘kush — Buxoro shahrining Shayx Rangrez qismida joylashgan qadimiy guzar.

Guzar tarixi 
„Ku“ termini bo‘yicha qaralganda, bu guzar XVI—XVII asrga mansub. Chunki XVII asrdan so‘ng „ku“ termini ishlatilmay qolgan. Lekin vaqf hujjatlarida guzar XVIII asr boshida ro‘yxatga olingan. Kuyi Murg‘kush guzari Xo‘jabulg‘or, Xullabofon guzarlari bilan chegaradosh. Guzarda Rossiya imperiyasi bilan savdo qiluvchi karvonboshi istiqomat qilgan. Guzar aholisi to‘fboflik hamda mashkoblik qilishgan.

Guzarda masjid va maktab mavjud bo‘lgan. Unda, shuningdek, Xo‘ja Porso nomidagi xotin-qizlar hammomi bo‘lib, u XIV asr so‘fiylik oqimining namoyandasi Xo‘ja Porso nomida edi. U yer mahalliy aholi uchun qadamjo hisoblangan. Guzardagi ziyoratgohlardan yana biri — Sabatbof qabri bo‘lgan. Shuningdek, Kuyi Murg‘kush guzarida Ahmadboy tomonidan qurilgan uy ham mavjud edi. Uni keyinchalik Buxoro amiri o‘z ixtiyoriga olgan. Unda Rossiya imperiyasidan keladigan mehmonlar istiqomat qilishgan.

Guzarning Kuyi Murg‘kush deb nom olishi Xo‘ja Porso hammomi shu guzarda qurilgani bilan bog‘liq. Manbalarda qayd etilishicha, hammom bitgandan keyin ilohiyot olimi Xo‘ja Porso tovuq keltirib, qon chiqarib so‘yishni aytgan va „guzar kuyi Murg‘kush („tovuq so‘yuvchilar“) deb atalsin“ degan. Xo‘ja Porsoning o‘z guzari shu guzarning ro‘parasida joylashgan.

1927-yil 10-avgustda olingan hisobotga ko‘ra guzarda 62 xo‘jalik bo‘lib, unda 260 kishi istiqomat qilgan. 1929-yili qayta ro‘yxatga olinganda Kuyi Murg‘kush, shuningdek, XV asrning 80-yillarida tashkil etilgan Muhammad Qosim, vaqf hujjatlarida XVII asrda ro‘yxatga olingan Kokilayi Kalon, XVIII asrda amir Shohmurod tomonidan tashkil etilgan Xo‘jabulg‘or guzarlari birlashtirilib, guzari Mehnat nomini olgan.

Manbalar 

Buxoro guzarlari
Buxoro shahri
Chor karvonsaroy guzari

Chor karvonsaroy — Buxoro shahrining Shayx Rangrez qismida joylashgan qadimiy guzar.

Guzar tarixi 
Chor karvonsaroy guzari XVIII asrning 80-yillarida tashkil topgan. Savdo rastalari o‘rtasida joylashgan ushbu guzarning eng katta karvonsaroyi — Rashidbek saroyi edi. Unda ko‘proq afg‘on savdogarlari istiqomat qilardi. Guzarda karvonsaroylar joylashganidan ma’lumki, aholisi ham savdogarlar edi. Guzarda uncha katta bo‘lmagan masjid mavjud bo‘lib, u Mirzo Ubayd nomida edi. 

Dastlab bu guzarni Boboyi Ol deb atashgan. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida esa bu guzarda qabriston ham bo‘lgan. 1927-yil va 1929-yilgi qayta ro‘yxatga olish hujjatlarida Chor karvonsaroy guzari qayd etilmagan. Ammo 1927-yili olingan hisobotda shu atrofda Abdusamat guzari bo‘lib, undagi 102 xo‘jalikda 918 kishi istiqomat qilganligi qayd qilingan.  

Karvonsaroylardan eng kattasi saroyi No‘g‘ay bo‘lgan. Bu Toqi Sarrofondan o‘tgandan keyingi yo‘lda joylashgan. XX asrda ushbu saroy davlat ixtiyoridagi kommunal uy bo‘lib, unda bir necha aholi yashagan. Guzardagi masjid esa ta’mir qilinib, Sarrofon choyxonasi deb nom olgan. Toqi Sarrofon ikki ko‘cha — Xo‘ja Bahouddin Naqshband va Arabon ko‘chalari chorrahasida joylashgan. Toqi Sarrofon degan nom shundan olinganki, bu yerda sarroflar o‘tirib, chet el pullarini almashtirganlar va pul maydalaganlar. Shuningdek, bu yerda ikkita passaj — biri pochta, telegraf, ikkinchisi Buxoroda ochilgan ilk banklardan biri Rus—Xitoy (Osiyo) banki bo‘lgan. U amirlik davrida ham mavjud bo‘lgan.  

Passajdan pastda Toqi Sarrofonning pastki tomonida Sarrofon hammomi bo‘lgan. Uning yonida davlat va jamoat arbobi Fayzulla Xo‘jayevga tegishli saroy bo‘lgan. Sarrofon hammomi erkaklarniki bo‘lsa ham, u haftada ikki kun faqat xotin-qizlarga xizmat qilgan. Mustaqillik yillarida No‘g‘ay karvonsaroyi va Sarrofon hammomi ta’mirlangan.

Manbalar 

Buxoro guzarlari
Buxoro shahri
Husomuddin Umar ibn Abdulaziz Buxoriy

Husomuddin Umar ibn Abdulaziz Buxoriy (1090-yil, Buxoro — 1141-yil, Samarqand yaqini) — mashhur fiqh olimi va adib.

Tarjimayi holi  
Husomuddin Umar ibn Abdulaziz Buxoroda tug‘ilgan. Shu yerda o‘qib ta’lim olgan. Saljuqiylar sultoni Sanjar (1118—1157) davrida butun Movarounnahrning qozilar qozisi bo‘lgan. Burhoniddin al-Marg‘inoniyning “Hidoya” asarida qayd etilishicha, Husomuddin Umar al-Marg‘inoniyga ustozlik qilgan. Qoraxoniylar tomonidan sulton Sanjar mag‘lubiyatga uchratilganda, 1141-yili Husomuddin Samarqandga yaqin joyda halok bo‘lgan. Shundan keyin u „Sadri shahid“ degan laqab olgan. Hozirgi kunda Tojikiston Respublikasi Isfara tumani Chorku qishlog‘ida Husomuddin Umar ibn Abdulaziz Buxoriy qadamjosi va muzeyi mavjud.

Asarlari 
Husomuddin Buxoriy 8 ta asar yozib qoldirgan. Ulardan uchtasining qo‘lyozmasi hozirga qadar yetib kelgan:

„Al-Voqeot al-Husomiyya fi mazhabi al-hanafiyya“ (Hanafiylik mazhabi haqida Husomiy voqeotlari). Bu asar „Kitob al-voqeot“ nomi bilan mashhur. Asarda fiqh voqeotlari va ularni hal etish masalalari fiqh shaxobchalari furu’ asosida berilgan va tahorat masalasi bilan boshlanib, meros qonuni bilan tugallangan. Kitob asosan Markaziy Osiyoda fiqhning amaliy masalalarini yoritilgani uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lgan. Uning qo‘lyozmasi O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda (SVR, IV, № 3056).

„Jome’ as-sag‘ir“ (Kichik majmua). Asar „Jome’ Sadr ash-shahid“ nomi bilan yuritiladi. Bu kitob Muhammad ibn al-Hasan Shayboniy (vafoti 804)ning „Jome’ al-kabir“ asarining sharhlab, qayta ishlanganidir. Kitobning qo‘lyozmasi Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda (SVR, IV, № 3034, 3035).

„Usul al-fiqh“ (Fiqh usullari). Buning bir qo‘lyozmasi O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanmoqda (SVR, IV, 3057).

Manbalar 

Buxoroda tug‘ilganlar
Buxoro faqihlari
Faqihlar
Jonkeldibiy xazirasi

Jonkeldibiy xazirasi — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVIII asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi 
Jonkeldibiy xazirasi Poshshooyim xazirasining oʻng tomonida joylashgan boʻlib, XVIII asrda qurilgan. Ushbu xazira 2 peshtoqdan iborat. Xazirada Jonkeldibiy va uning avlodlati dafn etilgan. Hofiz Tanish Buxoriy „Abdullanoma“ asarida Sumitan qishlogʻidagi masjid, xonaqoh, madrasa uning sharq tomonida Xaramsaroyni bogʻga aylantirishga Jonkeldibiyni oʻrni haqida yozib oʻtgan. Asarda shunday yozilgan: „Iqtidorli amiri Jonkeldibiy va eʼtiborli amirzoda Valijon mirzo hamda Jultoybiy bogʻ va gulzorlarni faysazar mozorining atrofiga shu tartibda ziynat va takalluf bilan ekdilar“. Jonkeldibiy dahmasida bitikli marmartoshlar mavjud boʻlib, uning avlodlari xazirasida biror tosh uchramaydi. Xazira alohida 3 ta maydon va dahlizdan iborat.

Meʼmorchiligi 
Xazira ichkarisi balandligi 2 metr, dahlizlar uzunligi 6 metr, maydoni esa 2 metrni tashkil etadi. Xazira ichkarisida maxfiy eshik boʻlib, bemalol kirish mumkin. Jonkeldibiy maqbarasida 14 ta tosh bitik mavjud. Qabrtoshlar ikkinchi marta ishlatilgan boʻlishi mumkin, yozuvlari koʻpchiligi oʻchib ketgan. Maqbara qibla tomonida qora marmartosh boʻlib, ustida suls xatida „Tavhid“ kalimasi keltirilgan. Marmartoshda shunday yozilgan: „Bu qabrtosh amir Mirjonkeldibiy Oysin Keldibiy oʻgʻliga tegishli. Vafot sanasi hijriy 999 yil“. Bundan tashqari lavhda „Oyat al-kursi“ ham bitilgan. Tarixchi Ibodat Rajabova tadqiqotlari natijasida ushbu maqbara toshbitiklari yozuvini tarjima qilgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar 
 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Buxoro
Xoja Saʼd xazirasi

Xoja Saʼd xazirasi (Kalonxoja) — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVI asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Xoja Saʼd xazirasi Moh Sultonxonim xazirasining sharq tomondagi devori bilan yonma-yon joylashgan boʻlib, XVI asrda shayboniylar davrida bunyod etilgan. Xaziraga peshtoq eshigidan kiriladi va uzun yoʻlakdan soʻng chap tomonga burilish yoʻlakchasi bor. Xazira devor bilan oʻralgan va peshtoqidan oʻtib pillapoyalar orqali hazirga chiqiladi. Xaziraga kelgan ziyoratchilar chillaxonayi torik, qiroatxona, qorixonaga oʻtirib tilovat qilganlar. Xoja Saʼd xazirasi tagxonaga yaʼni dahma ichkarisiga qoʻyilgan. Dahma ustiga chillaxona, qiroatxona, oldi ayvonli qorixona ham bunyod etilgan. Xoja Saʼd Nosiriddin qabri ustiga marmartosh boʻlgan ammo hozirgi kunda u saqlanib qolmagan. Hozirgi kunda 3 ta xazira ustiga martosh saqlanib qolgan. Birinchi qabrtoshda marmar yuzida „Al-kursi“ oyati bitilgan va atrofida Ollohning 99 ta sifati oʻyib yozilgan. Qabrtosh Qudratulla Xoja ibn Abdi Xoja. Mazkur qabrtosh Bibijon xonim va Abduhojining 14 yoshga yetmay vafot etgan oʻgʻliga tegishli boʻlib, bobosi Xoja Saʼd xazirasiga dafn qilingan. Ikkinchi qabrtoshda shaxsning ismi uchramaydi, faqatgina vafot etgan oyi „Tarixi shahri al-muborak“ keltirilgan. Xazira uchun Joʻyboriy xojalari tomonidan yerlar vaqf qilingan. Xoja Saʼd xazirasi vaqf mablagʻlari hisobiga xazira taʼmirlangan. Xazira Oʻrta Osiyo uslublarida bunyod etilgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar 
 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Buxoro
Atoullo Xoja xazirasi

Atoullo Xoja xazirasi —  Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XVII asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Atoullo Xoja xazirasi boshqa xaziralardan ajralib turib, poydevori yer sathidan olti qavat sargʻish xarsangtosh bilan terilgan, keyin sinch qoʻyilgan. Sinch gujum yogʻochidan tayyorlangan, undan oldin esa qamish terib chiqilgan. Xazira peshtoqi yuza qismi bezakli boʻlib, sharafai avezon qilib, ichkari qismi yarim havkazlar bilan qoplangan.
Xaziraga 6 ta zinapoyalar orqali chiqiladi. Darvozasi ikki pallali boʻlib, gujum yogʻochidan qilingan, darvoza yuzi gulmexilar bilan bezatilgan. Xazira ichkarisida chillaxona boʻlib, tilovatxona sifatida foydalanilgan. Xazirada 4 ta qabrtosh saqlanib qolgan. Qabrtoshlar bezakli boʻlib, ustida yozuvlar qolmagan. Xazira darvozasi bilan qabrlar oraligʻida oltida yana marmartosh mavjud. Ular oltita sagʻana ustiga qoʻyilgan. Hazira 4 tomoni devor bilan oʻrab olingan, devorlari koshinkoriy naqshlar bilan bezatilgan. Tarixchi Ibodat Rajabova soʻzlariga koʻra, ayollar ushbu joyda koʻmilgan. Birinchi sogʻona tosh bitikda yon tomoni bezatilgan, Ollohning ismlari va „Oyatul kursi“ oyati oʻyib bitilgan. Bitiktosh arabcha va forschada yozilgan boʻlib, qabrning kimga tegishli etilganligi qayd etilgan. Unda shunday bitilgan: „Bu sogʻona taqvodor, avf etilgan (Olloh tomonidan) Halima Sultonimga tegishli Hazrat Toj ad-din Hasan qizi, Xoja Saʼd oʻgʻli, Xoja Kalon nomi bilan tanilgan Xoja Muhammad Islom oʻgli Hazrat Xoja Joʻyboriy nomi bilan mashhur. Olloh ulardan rozi boʻsin. Rabbbi ul son oyining uchinchisida, yakshanba kuni Foniy dunyodan boqiy dunyoga oʻtdi“. Ushbu sogʻona 1679-yilda yasalgan. Xazira Oʻrta Osiyo uslublarida bunyod etilgan. Joʻyboriy xojalari tomonidan Atoullo Xoja xazirasi uchun koʻplab yerlarni vafq qilgan va mazkur vaqf mablagʻlari hisobiga tilovat qiladigan qorilar maosh olishgan. Xazira qurilishida pishgan gʻisht, ganch, yogʻoch va boshqa materiallardan foydalanilgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar 
 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Buxoro
Akobir Xoja xazirasi

Akobir Xoja xazirasi  — Buxorodagi meʼmoriy yodgorlik. Mazkur xazira Chor Bakr meʼmoriy majmuasida joylashgan boʻlib, XIX asrda qurilgan. Xazira Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Akobir Xoja xazirasi Chor Bakr meʼmoriy majmuasi xonaqohining qarama-qarshisida joylashgan. Peshotqi unchalik katta emas va kichik ikki tabaqali darvoza boʻlib, gujum daraxtidan yasalgan. Supadan ikkita hujra bunyod etilgan. Xazira ichkarisida ziyoratgohlar tilovat qilishlari uchun maxsus joy mavjud va ikki tomoni ochiq ayvondan iborat. Xazirada marmar toshlar va qabrlar ham yoʻq. Tarixchi Inobat Rajabova ushbu xazirada kimlar dafn etilganligini aniqlab boʻlmasligini taʼkidlaydi. Xazira kirish tomoni eshigining chap tomonida Ahmadi Taxtbozi Joʻyboriy matfani saqlangan. Uning vasiyatiga koʻra jasadini xaziradan tashqariga qurishgan. U shunday soʻzlar aytgan ekan: „Har oʻtgan-ketgan haqimga duoyi fotiha oʻqisin“.
Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng xazira oʻng tomonida joylashgan hujra berun, ichkari qismlari tiklangan va kichkina bir gumbaz qurilgan. Darvoza oldidagi supalar koʻtarilib, Ahmadi taxtaboz qabri ochib koʻrilgan. Qabr oldida yana bir qabr topilgan. Ammo qabr oldida biror bir bitik mavjud emas. Ikkala qabr ham qayta tiklandi. Mutaxasislar bilan olib borilgan ishlar natijasida xaziradagi devorlar ham tiklandi. Joʻyboriy xojalari tomonidan Akobir Xoja xazirasi uchun koʻplab yerlarni vafq qilgan va mazkur vaqf mablagʻlari hisobiga tilovat qiladigan qorilar maosh olishgan. Xazira Oʻrta Osiyo uslublarida bunyod etilgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar 
 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Buxoro
Ilhomjon Toʻxtasinov

Ilhomjon Madaminovich Toʻxtasinov (1980-yil 4-may, Shahrixon tumani, Andijon viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2018), professor (2020).

Biografiyasi
Ilhomjon Toʻxtasinov 1980-yil 4-may Andijon viloyati, Shahrixon tumanida tugʻilgan. 2001—2005-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti talabasi, 2005—2007-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti magistratura talabasi, 2007—2010-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti aspiranti, 2010—2012-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti ingliz tili tarjima nazariyasi va amaliyoti kafedrasi katta o‘qituvchisi, 2012—2013-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti tarjima nazariyasi va amaliyoti fakulteti dekani, 2013—2015-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti ingliz tili fakulteti dekani, 2015—2016-yillarda O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti huzuridagi chet tillarini o‘qitishning innovatsiyaviy metodikalarini rivojlantirish Respublika ilmiy-amaliy markazining direktori vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2016-yildan Samarqand davlat chet tillar instituti rektori hamda bir paytnig oʻzida  Oliy Majlisining Inson huquqlari bo‘yicha Ombudsmanning Samarqand viloyati bo‘yicha mintaqaviy vakili (2021—2022).

2023-yildan Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti rektori.

Ilmiy faoliyati  
Ilhomjon Toʻxtasinov ilmiy ishlari adabiyotshunoslik, tilshunoslik, tarjimashunoslikka oid. Olim 2011-yilda „Badiiy matnda qo‘shma so‘zlarning lingvokulturologik va gender xususiyatlari (ingliz va o‘zbek tillari materiallari asosida)“  mavzusida nomzodlik ishini himoya qilib, 2012-yilda filologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini, 2018-yilda „Tarjimon tayyorlashda kasbiy kompentetsiyalarni shakllantirish va rivojlantirish (ekvivalentlik hodisasi asosida)“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, pedagogika fanlari doktori ilmiy darajasini olgan. 2019-yilda dotsent, 2020-yilda professor ilmiy unvoni berilgan. Ilhomjon Toʻxtasinov 138 ta ilmiy ishlar, jumladan, 10 ta darslik, 6 ta monografiya, 84 ta o‘quv va uslubiy qo‘llanmalar muallifidir. Ilhomjon Toʻxtasinov Alisher Navoiy gʻazallari, Abdulla Qodiriy, Pirimqul Qodirov, Odil Yoqubov, Tohir Malik romanlari, Gʻafur Gʻulom qissalarini ingliz tiliga tarjima qilgan. Jumladan, Abdulla Qodiriy tavalludining 125-yilligiga „Mehrobdan chayon“ romanini, Zahiriddin Muhammad Bobur tavalludining 536 yilligiga Pirimqul Qodirovning „Yulduzli tunlar“ romanini oʻzbek tilidan ingliz tiliga tarjima qilgan.

Manbalar 

Shahrixonda tugʻilganlar
Oʻzbekiston olimlari
Oʻzbekistondagi oliy oʻquv yurtlari rektorlari
Fan doktorlari
Professorlar
Adabiyotshunoslar
Tilshunoslar
Oʻzbek tarjimonlari