MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oqtosh sanatoriysi

"OQTOSH" SANATORIYSI - Toshkent viloyati Boʻstonliq tumani Oqtosh qishlogʻidagi togʻ ikdimiy kurort. Toshkent shahridan 65 km, Gʻazalkent shahridan 10 km masofada, dengiz sathidan 1140 m balandlikda joylashgan (Gʻarbiy Tyanshan — Qorjontovning pastki qismi). Maydoni 8,5 ga. Tarixiy manbalarga koʻra, sanatoriy hududida dastlab geologlar yashab togʻ qidiruv ishlarini olib borishgan. 1936-yil silga aloqasi boʻlmagan nafas aʼzolari hamda nerv sistemasi kasalliklari bilan ogrigan kishilar davolanadigan sanatoriy tashkil etilgan. 1942—45 yillar sanatoriy koʻkrak qafasi jarohatlanganlar uchun harbiy gospital boʻlgan. Hozirgi nafas aʼzolari kasalliklari, asosan, bronxial astma bilan ogʻrigan bemorlar davolanadi. Sanatoriy yaxshi koʻkalamzorlashtirilgan, atrofi keng bargli oʻrmonlar bilan oʻralgan (yongʻoq, pista, bodom va boshqa oʻsadi). Iqlimi moʻʼtadil kontinental: qishi yumshoq, yozi issiq, yanvarning oʻrtacha temperaturasi —2°, iyulniki 35°, nisbiy namlik 55%, quyoshli kunlar davomiyligi yiliga 2550 soat. Davolash omili — kislorodga va shifobaxsh efir moylariga boy musaffo togʻ havosi. Togʻ daryolaridan keladigan tabiiy gidro ionlanish kelib chiqishi jihatidan nospetsifik nafas aʼzolari xastaliklariga shifobaxsh taʼsir etadi. Davolash kompleksi fizioterapiya, sunʼiy vannalar (ignabargli, tuzli), sauna, parafin va ozokerit bilan davolash, massaj, davo fizkulturasi, terrenkur, maqsadga muvofiq ovqatla-nishdan iborat. Sanatoriyda sharq tabobati — giyoxlar bilan davolashda keng foydalaniladi. 100 (yezda 126) oʻringa moʻljallangan yotoq korpuslari (bir va ikki oʻrinli), 4 ta oilaviy kottej, klub, kutubxona, sport maydonchalari mavjud (2003). Bolalar va ota-onalari uchun yil boʻyi ishlaydigan boʻlim ham bor (1999-yildan). Sanatoriyning kirish darvozasi ark uslubida qurilgan.

Manbalar
Oqtumshuq burni

Oqtumshuq burni - Orol dengizining gʻarbiy sohilida, Ustyurt platosining sharqida joylashgan burun. Oqtumshuq koʻtarilmalar zonasi Kassarma antiklinalining eng baland joyida tektonik, denudatsion va abrazion jarayonlar natijasida vujudga kelgan. Yuqori boʻr va eotsenning kulrang, oqsariq ohaktosh va gillaridan tashkil topgan. Dengizga ancha kirib borib, dengiz suvi yuzasidan tik koʻtarilgan. Yon bagʻirlarida surilma izlari saqlangan. Yuzasida jarliklar va karst boʻshliklari bor. Iklimi keskin kontinental. Yilning oʻrtacha temperaturasi 9,2°, yanvarniki —8, iyulniki 26°. Yillik yogʻin miqdori 100–122 mm. Tuprogʻi surqoʻngʻir, oʻsimligi siyrak; shuvoq, qirqboʻgʻin, kavrak va boshqa oʻsimliklar oʻsadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston geografiyasi
Qoraqalpogʻiston
Orol dengizi
Oqtoʻqay gʻori

Oqtoʻqay gʻori - Qozogʻistonning Jambul viloyati, Sarisu tumanidagi gʻor. Oqtoʻqay qishlogʻining jan. chekka-sida, Chabakti daryosi sohilida, 850 m balandlikda joylashgan. Toshkoʻmir davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan.

Gʻorning kirish qismi Chabakti daryosi oʻzanidan 30 m balandlikda, eni 14 m, balandligi 0,6 m. Gʻor bir xona (zal)dan iborat, uz. 48 m, eni 6–16 m, balandligi 3–9 m. Sahni ichkariga tomon koʻtarilib boradi, shipi gumbaz shaklida. Gʻor oxiridagi teshik yer yuzasiga chiqadi. Gʻorning maydoni441 m2, hajmi 2198 m3.

Manbalar 

    

Gʻorlar
Qozogʻiston geografiyasi
Oquvchanlik

Oquvchanlik (mashinasozlikda) — materialga taʼsir etayotgan kuchning qiymati oshirilmagan holda uning deformatsiyalanishida (shaklini oʻzgartirishda) davom etishi, O. gazlar, suyuqliklar, plastik materiallarga xos xususiyat. O. har qaysi material uchun kuchlanishning maʼlum che-garasi (O.chegarasi)dahosil boʻladi. Gaz va suyuqliklar uchun O. har qanday kuchda, qattiq plastik materiallar uchun yuqori kuchlanishlarda namoyon boʻladi. Agar material O. xususiyatiga ega boʻlmasa, unga shartli O. chegarasi qoʻyiladi (bu namuna uzunligini 0,2% uzaytiradigan nagruzka vujudga keltiradigan kuchlanishga teng). Metallarni qizdirib hamda sovuklayin bosim bilan ishlashda O. xossasidan foydalaniladi.

Manbalar
Oqurugʻ

Oqurugʻ — oʻrtapishar mahalliy qovun navi. Shakli yirik (4–7 kg), choʻzin-choq (uz. 38—48 sm), tuxumsimon, uch tomoni ingichka, sirti tekis, sertoʻr, tusi — oq-yashil, jimjimali yashil yoʻllari bor. Pusti qattiq, eti qalin (5,5—6,7 sm), oq, kuvrak. Tarkibida 7,6—11,7% qand, shu jumladan, 5,5— 8,7% saharoza, 8,6—11,9% quruq modda bor. Urugʻlari yirik, tuxumsimon, sariq. Urugʻi koʻkarib chiqqandan keyin hosili 80—88 kunda pishadi. Hosildorligi 250—300 s/ga. Uzoqjoylarga tashishga yaroqsiz. Asosan, Toshkent, Sirdaryo viloyatlarida ekiladi.

Manbalar 

Qovun navlari
Oqcha baliqlar

Oqcha baliqlar () - karpsimonlar oilasiga mansub, yarim oʻtkinchi va oʻtroq baliklar urugʻi. Ta-nasining qorin suzgichidan keyingi turtib chiqqan qismi tangachasiz, anal suzgichi uzun. 3 turi bor. Yevrosiyo suv havzalarida uchraydi. Ular orasida oq baliq keng tarqalgan; Oʻzbekistonda Amudaryo, Zarafshon, Sirdaryo va ularning irmogʻida yashaydi. Uz. 50 sm gacha, vazni 5 kg gacha. Bu tur Oq dengiz, Boltik,, Barens va boshqa Shim. dengizlar, Qora, Azov, Kaspiy va Orol dengizlari havzalarida yarim oʻtkinchi va oʻtroq formalarni hosil qiladi. Gʻarbiy Sibirning ayrim koʻllarida akklimatizatsiya qilingan. Yarim oʻtkinchi Oqcha baliqlar 3—4 yilda, oʻtroq Oqcha baliqlar 5—8 yilda voyaga yetadi, aprel—mayda 68—390 minggacha tuxum koʻyadi. Sanoat miqyosida ovlanadi.

Manbalar 

Hayvonlar
Oqchil

Oqchil — ayollarning jinsiy aʼzolaridan ajraladigan chiqindi; qinda doim boʻladi (qarang Jinsiy aʼzolar). Odatda, jinsiy aʼzolarning teri yoki shilliq qavatlarini qizartirmaydi. Hayz koʻrishdan oldin, homiladorlik va chilla davrida, shuningdek, qizlar balogʻatga yetish davrida O. koʻproq ajraladi, chunki bu vaqtda jinsiy aʼzolarga qon koʻp quyilib, tuxumdon funksiyasi kuchayadi. Doim ozoda yuradigan ayollarda O. ajralishi sezilmaydi. O.ning rangi, hidi oʻzgarsa (sargʻimtir-yashil, suyuq yoki quyuq, qoʻlansa) yoki odatdagidan koʻp ajralsa, ayol jinsiy aʼzolari sohasida achishish, qichishish sezadi; shu soha doim namlanib turadi. Jinsiy aʼzolarning turli kasalliklari (mas, vulvovaginit va boshqalar) yoki organizmning umumiy kasalliklari (mas, sil, kamqonlik, qandli diabet), shuningdek, yurak kasalliklarida O. koʻp ajraladi. Ayollarda qin devori pastga tushganda, oraliq yirtilganda, shaxsiy gigiyena qoidalari buzilganda, homiladorlikdan caqlanish vositalaridan nojoiz foydalanganda va boshqa hollarda ham O. koʻp ajralishi mumkin. O. kelishi oʻzgarganda darhol mutaxassis vrachga uchrashish va tegishli maslahatlar olish lozim.

Manbalar
Oqchitir

Oqchitir, qargʻatirnoq (Euclidium syriacum) — butguldoshlarga mansub bir yillik begona oʻt. Poyasi asosidan tarvaqaylagan, sershox, qat-tiq tuklar bilan qoplangan, boʻyi 10— 30 sm. Barglari bandli, choʻzinchoq, ket-ma-ket joylashgan, chetlari siyrak tishli, tukli. Gullari oq yoki oqish-sariq, bandsiz, poya uchida shoda toʻpgul hosil qiladi. Mevabandi yoʻgʻon, me-vasi — qoʻzoq. Ildizi oʻq ildiz. May — iyulda gullaydi va mevalaydi. Bir tupi 3 mingdan ortiq urugʻ tugʻadi. Urugʻidan koʻpayadi. Urugʻlari 4—18° haroratda koʻkaradi. Mart — mayda, shuningdek, avgust—oktabrda nihol beradi. Oʻrta Osi-yoda tarqalgan. Beda, su-gʻoriladigan va lalmi don ekinlari orasida uchraydi.

Kurash choralari: gullagunga-cha oʻtoq qilinadi, pichanga ekilgan beda erta muddatlarda, begona oʻt mevalari yetilgun-cha oʻriladi; gʻalla ekinlariga 2,4=D tipidagi gerbitsidlar purkaladi va boshqa

Manbalar
Oqchoʻp svitasi

Oqchoʻp svitasi — Fargʻona vodiysining shim. va shim.-gʻarbiy qismida joylashgan oʻrta pliotsen (neogen) qatlamlari tarkibidagi stratigrafik birlik. M. N. Gramm (1959—62 yillar) ajratgan. Oqchoʻp svitasi och qoʻngʻir, qizgʻish hamda toʻq qoʻngʻir rangdagi giltosh, gilli alevrolit, qumtosh hamda konglomerat lardan tarkib topgan. Umumiy kalinligi 400 m dan (Izboskan) 800–1000 m gacha (Oqchoʻp, Supatogʻ). Qatlamlar yoshi ayrim dengiz hayvonlari (gastropodalar, ostrakodalar) hamda subtropik oʻsimliklar qoldiqlariga qarab aniqlangan. Oqchoʻp svitasining ostida baxmaltepa yoki obchak svitalari, yuqorisida kepelli svitasi ajratilgan. Oqchoʻp svitasi stratigrafik ahamiyatga ega.

Manbalar
Oqshiyroq

Oqshiyroq — Tyanshandagi togʻ massivi, Qirgʻizistonda. Jan.-gʻarbdan shimoli-sharqqa tomon choʻzilgan va Norin daryosi bilan Sarijaz daryosi havzasi oʻrtasida suvayirgʻich. Uzunligi 50 km. 3 parallel tizmadan iborat. Eng baland joyi 5126 m. Metamorfik slanets, ohaktosh, granitlardan tarkib topgan. Tyanshandagi muhim muzlik markazi. Umumiy maydoni 439 km²; 59 muzlikdan eng kattasi Petrov muzligi boʻlib, Norin daryosi shu yerdan boshlanadi. Baland togʻ-subnival va glyasial-nival landshaftlar asosiy oʻrin tutadi.

Manbalar 

Togʻlar
Qirgʻiziston geografiyasi
Oqshoh

Oqshoh (? - 1221) - Muhammad Xorazmshohning oʻgʻli. Xorazmshoh oʻlimi oldidan Oqshoh va boshqa oʻgʻli Oʻzloqshohni chaqirib taxtni Jaloliddin Manguberdiga topshirishini bildirgan. Aka-ukalar Gurganjni mudofaa etish uchun kelishib olgan. Biroq sobiq valiahd Oʻzloqshohning tarafdorlari Jaloliddinni tan olmaganlar. Jaloliddin Gurganjni tashlab ketishga majbur boʻlgan. 3 kundan soʻng moʻgʻullarning yaqinlashib kelayotganini eshitgan Oʻzloqshoh va Oqshohlar ham shaharni tark etganlar. Moʻgʻullar ularni taʼqib etib, Habushon viloyatidagi Vashta qishlogʻida ularga yetib olganlar. Avvaliga shahzodalar moʻgʻullarning bir toʻdasini yengishgan, gʻalabadan kibrlanib, xavf-xatardan ogoh boʻlmay turganlarida moʻgʻullar ularni qurshab olib, askarlari bilan chopib tashlagan. Moʻgʻullar Oqshoh va Oʻzloqshohning kallalarini nayzaga ilib, mamlakat boʻylab koʻtarib yurishgan.

Juvayniining yozishicha, Oʻzloqshoh va Oqshoh moʻgʻullar tomonidan asir olinib, 2 kundan soʻng qatl etilgan. Rashiduddinga koʻra, moʻgʻullar ularni shahzoda ekanliklaridan bexabar boshqalar qatori chopib tashlaganlar.

Manbalar 

    

Tarixiy shaxslar
Xorazm
1221-yilda vafot etganlar
Oqshoʻlaq

Oqshoʻlaq — Qoraqalpogʻiston Respublikasi Qoʻngʻirot tumanidagi shaharcha (1992-yildan). Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Qirqqiz. Aholisi 1 ming kishi (2000). O.da umumiy taʼlim maktabi, kutubxona, klub, dorixona, tibbiy davolash muassasalari, savdo, madaniy, maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor.

Maktabi 
O.da faqat bitta №31 sonli umumlta'lim maktabi mavjud. Lekin bu maktab 2017-yilda qayta ta'mirdan chiqqan va unda hozirgi zamonga mos texnologiyalarning hammasi bor. Maktabda o'zbek, qoraqalpoq, qozoq, rus sinflari bor.

O.dagi Uz-Kor Gas Chemical korxonasi 
Oqsho'laqda  O'zbekiston Respublikasi va Koreya Respublikasi, "O'zbekneftgaz" Milliy xolding kompaniyasi va Koreya kompaniyalari konsorsiumi o'rtasida ikki tomonlama hamkorlikni rivojlantirish doirasida paritet asosida "Uz-Kor Gas Chemical" mas'uliyati cheklangan jamiyati shaklida qo'shma korxona tashkil etildi.
Loyiha Koreya Respublikasi va O'zbekiston Respublikasi o'rtasidagi strategik hamkorlikni anglatadi.
Loyiha butun Markaziy Osiyo mintaqasidagi Koreya kompaniyalarining eng yirik investitsiya investitsiyalaridan biridir.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Qoʻngʻirot tumani
Oqqanotlar

Oqqanotlar, aleyrodidlar (Aleyrodinae) — tengqanotlilar turkumiga mansub hasharotlarning kenja turkumi. Tanasining uz. 1,3—1,8 mm. Voyaga yetgan individlari juda harakatchan; oq unsimon gʻubor bilan qoplangan qanotlari bor. Moʻylovlari 3—7 boʻgʻimli. Ogʻiz apparati soʻruvchi tipda. Chala oʻzgarish bilan rivojlanadi. O. namsevar hasharotlardir, shuning uchun havo haroratining oshishi va nisbiy namlikning pasayishi ularning rivojlanishiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Oʻzbe-kistonda issiqxona O. (Trialeurodes vaporarioum Westw.) va gʻoʻza yoki tama-ki O. (Bemisia tabaciu) nisbatan yaqinda paydo boʻlib, asosan, issiqxonalardagi oʻsimliklarga zarar keltira boshladi. Birok, keyingi yillarda ular ochiq daladagi sabzavot ekinlarga ham keng tarqalmokda. Sugʻorma dehqonchilik mintaqalarda yiliga 7—8 avlod beradi. O. lichinkasi hujayra shirasini soʻrib, oʻsimlik rivojiga salbiy taʼsir qiladi va ular ajratgan yopish-qoq suyuqlikda qorakuya zamburugʻlari taraqqiy etib, assimilyasiya jarayonini susaytiradi, shu tariqa O. ikki taraflama zarar keltiradi. Oqqanotlar: yetuk issiqxona oqqanoti va bargdagi hasharotlar. Kurash choralari: aktellik (0,15%), karbofos (0,2%), BI-58 (0,15%) va piretroidlar (prometrin, simbush, detsis, sumialfa, rovikurt va boshqalar) purkash; issiqxonalarda 1—3 yoshdagi lichinkalarga karshi entomo-patogen zamburugʻ — ashersoniya, katta yoshdagi lichinkalarga karshi esa enkarziyadan foydalanish tavsiya etiladi.

Manbalar 

 

Hayvonlar
Oqqovoq GESlari

Oqqovoq geslari - Oʻzbekistonda qurilgan dastlabki gidroelektr stansiyalari. Toshkent viloyatidagi Chirchiq-Boʻzsuv kanalida qurilgan. 1-GES 1941-yil noyabrda kurila boshlab, 10,7 ming kVt quvvatga ega boʻlgan 1-navba-ti 1943-yil 7-martda ishga tushirilgan. 2,61 ming kVt quvvatli 2-navbati 1946 y iyulda qurila boshlanib, 1951-yil iyulda tugallangan. GESda yiliga oʻrta hisobda 170 mln. kVt-s elektr energiya-si hosil qilinadi. "Oʻzbekenergiya" davlataksiyadorlik kompaniyasining "Chirchiq GESlar kaskadi" shoʻba korxonasi tarkibida. 2-GES 4 km quyiroqda, 1943—1946 yillarda qurilgan. GES tuproq-toʻgʻon, uz. 2833 m boʻlgan ochiq derivatsiya kanali, bosim havzasi, stansiya binosi va ochiq elektr taqsimlash qurilmasvdan iborat. Stansiya binosida umumiy quvvati 9 ming kVtli 2 ta agregat oʻrnatilgan. GESda yiliga oʻrtacha 65 mln. kVt-s elektr energiyasi hosil qilinadi, "Qodiriya GESlar kaskadi" shoʻba korxonasi tarkibiga kiradi.

Elektr stansiyalar Toshkent viloyatining yirik sanoat korxonalarini va aholini elektr energiyaga boʻlgan ehtiyojini qondirishga xizmat qiladi.

Manbalar
Oqqovun

Oqqovun, Oq qovun -557 -oʻrtapishar, serhosil nav. Shakli choʻziq — tuxumsimon, yirik, uz. 30—35 sm, yaxshi parvarish qilinsa 50—60 sm gacha yetadi, 6—10 kg. Sirti bir oz gʻadirbudur, yirik toʻrli. Tusi koʻkish-oq. Poʻsti qattiq. Etining qalinligi oʻrtacha —5—6 sm, oq, sershira, qumoq-yumshok. karsildoq. xushboʻy. Tarkibida 6,27- -10% qand, shu jumladan, 5,3—6,5% saharoza, 11,6—14,0% quruq modda bor.

Urugʻxonasi oʻrtacha, urugʻi yirik. Urugʻi unib chiqqach, 85—100 kundan keyin pishib yetiladi. Boʻz tuproqli yerlarda, ayniqsa yaxshi hosil beradi. Hosildorligi 250—380 s/ga. Uzoqjoylarga yuborishga, qoqi qilishga yaroqli. Toshkent viloyati va Fargʻona vodiysi uchun rayonlashtirilgan.

Manbalar 

    
Qovun navlari
Oqqopchigʻay

Oqqopchigʻay, Pulxakim, Darasoy  — Oʻzbekiston Respublikasi Surxondaryo viloyatining Boysun va Qumqoʻrgʻon tumanlaridagi soy. Oqqopchigʻay —  Surxondaryoning oʻng irmogʻi Hisor tizmasining janubi-sharqiy yon bagʻridan boshlanadi.

Nomining etimologiyasi 
Oqqapchig‘ay nomi „oq dara“ ma’nosini bildiradi.

Umumiy xususiyatlari 
Uning uzunligi 61km, havzasining maydoni 65,4km². Yuqori oqimida tor darasimon vodiyda oqadi. Oqqopchigʻay darasigacha oʻzanining kengligi 6–8 m, quyi oqimida 80–150 m gacha kengayadi. U qor, yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oqqopchigʻayga bahorda vaqtincha oqar soylar quyiladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 4,9 m³/sek.

Daryo oqimi 
Oqqapchigʻay Hisor tizmasining janubi-sharqiy etaklari — Boysuntov togʻlaridan boshlanadi. Yuqori oqimida Oqqapchigʻay baland qiyalikli dara hosil qiladi. Daraning kengligi 6-8 metr, quyi oqimida 80-150 metrgacha koʻtariladi. Kanyonning tosh devorlari deyarli ikki qirgʻoqdan bir-biriga qoʻshilib, gʻayrioddiy shakldagi tepaliklarni, qoyali soyabonlarni hosil qiladi. Oqqapchigʻay qirgʻoqlarining yuqori oqimida Pulxakim, Sariqamish manzilgohlari joylashgan. Qoradara hududida soy Kelif-Sherobod (Shirobod-Sariqamish) tizmasini kesib oʻtadi Agatachagʻil (shimoli-sharqda) va Jetimkalyas (janubiy-g'arbda) togʻ tizmalari orasidan oʻtadi. Bu oʻtish ohaktosh yon bagʻirlarining suv oqimi bilan yuvilishi natijasida hosil boʻladi. Pulxakim vodiysi Boysun shahrini Surxondaryo vodiysi bilan bogʻlaydi. R-105 avtomobil yoʻlining bir qismi uning darasi boʻylab yotqizildi va Boysun, Shoʻrchi viloyat markazlarini bogʻladi. Bugungi kunda Vazirlar Mahkamasining „Islom taraqqiyot banki ishtirokida“ „Surxondaryo viloyati suv resurslarini boshqarishni yaxshilash (Hazarbogʻ-Oqqopchigʻay kanallari tizimini qayta tiklash) loyhasini amalga oshirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida“gi qarori loyihasi eʼlon qilindi.

Manbalar 

    

Oʻzbekistondagi daryolar
Surxondaryo viloyati daryolari
Oqquray

Oqquray () — dukkakdoshlar oilasiga mansub oʻtlar turkumi, koʻp yillik oʻsimlik. Oʻzbekistonda () dukkakli O. turi uchraydi. Ildizi yoʻgʻon va uzun. Poyasi tarvaqaylab shoxlangan, uz. 130 sm cha. Barglari oddiy, yaxlit, yumaloq yoki uch boʻlakli, cheti arrasimon, bandli, ket-ma-ket joylashgan. Guli mayda, toʻpguli shingilsimon, gultojisi binafsha rang. Gulkosalari qoʻngʻiroqsimon, 5 tishli. Mevasi bir urugʻli dukkak. Dukkagi paxmoqtukli. Poyasi, bargi hamda mevasi tuk va mayda bezakchalar bilan qoplangan. Iyun—sentabr oylarida gul-,1ab urugʻlaydi. Dorivor oʻsimlik hisoblanadi. Ildizi va mevasida furokumarinlar (psoralen, izopsoralen va boshqalar), mevasida efir moyi va boshqa mavjud. Ildizi va mevasidan olinadigan psoralen preparati pes kasalligi (vitiligo)ni davolashda ishlatiladi. Togʻ yon bagʻirlarida, baxrrikor yerlarda begona oʻt sifatida oʻsadi. Choʻl va adir mintaqalariga keng tarqalgan.

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Oqqush (yulduz turkumi)

Oqqush (lot. ) — osmon sferasining Shimoliy yarim sharidagi yulduz turkumi. Eng yorugʻ yulduzlari a (Deneb), u, ye va 8; ularning yorugʻligi 1,3; 2,2; 2,5; 2,9 vizual yulduz yorugʻligiga mos keladi. O. Somon yulit joylashgan. Oʻzbekistonda iyul, avgust oylarida kuzatish mumkin.

Manbalar 

Yulduz turkumlari
Oqqushlar

Oqqushlar (), oqquvlar — gʻozlar oilasiga mansub yirik qushlar. Boʻyni tana uzunligiga teng. Patlari koʻpincha oq rangda. Oʻzbekistonda 3 turi uchraydi. Vishildoq O. — tumshugʻidagi qora gʻurrasi bilan boshqa turlardan ajralib turadi. Gavdasining uz. 180 sm, vazni 13 kg. Gʻarbiy Yevropadan Tinch okeanigacha boʻlgan hududlarda uya quradi. Baqiroq O. gavdasining uzunligi 160 sm gacha, vazni 12 kg gacha. Atlantika okeanidan Tinch okeangacha boʻlgan hududlarda tarqalgan. Kichik O. — gavdasining uzunligi 120 sm gacha, vazni 7 kg gacha; asosan, tundrada yashaydi; chuchuk suvli koʻl, baʼzan dengiz qirgʻoklaridagi qamishzorlarga uya quradi. Kichik O.ning urgʻochisi 5—12 ta tuxum qoʻyib, 35—40 kun bosadi. Nari ham uya qurishda va bolalarini boqishda qatnashadi. O. juda yaxshi suzadi va uchadi; oʻsimliklar, mayda suv jonivorlari bilan oziqlanadi. Ular chiroyli boʻlganligi uchun hayvonot bogʻlarida boqiladi. Tutqinlikda koʻpayadi. Vishildoq va baqiroq O.lar Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar 

 

Hayvonlar
Oqqushlar
Oqqoʻrgʻon (shahar)

Oqqoʻrgʻon — Toshkent viloyati Oqqoʻrgʻon tumanidagi shahar (1980-yildan). Tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Kuchlik (16 km). O.dan Toshkent shahrigacha 59 km. Aholisi 10,8 ming kishi (2000), asosan, oʻzbeklar, shuningdek, rus, qozoq, tojik, koreys, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. O.da tuman hokimiyati binosi, paxta tozalash zavodi, MTP, non kombinati, avto-korxona, qurilish tashkilotlari bor.

Umumiy taʼlim maktablari, kasbhunar kolleji, maxsus internat maktabi, markaziy kutubxona, klublar, oʻlkashunoslik muzeyi faoliyat koʻrsatadi. Suzish havzasi, stadion, tennis korti, kasalxona, dorixonalar mavjud.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Oqqoʻrgʻon tumani
Oqqoʻrgʻonchasoy

Oqqoʻrgʻonchasoy - Samarqand viloyatidagi soy. Zarafshon tizmasidagi Chaqalikalon togʻining shim. yon bagʻridan boshlanib, shim.ga oqadi. Uzunligi 25 km, havzasining maydoni 23 km². Yuqori oqimida Kechkeldik, Tanjoy deb ataladi. Dar-gʻom kanaliga yetmasdan tugaydi. Qor, yomgʻir va buloklardan suv oladi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,2m³/sek., oqim moduli 11 l/sek, km². Suvining asosiy qismi bahorning 2-yarmida oqib oʻtadi. O. Urgut tumani yerlarini sugʻoradi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Ogʻa

Ogʻa (turkcha) — 1) Usmonli turk imperiyasida yanicharlar boshligʻi unvo-ni, shuningdek, saroy xodimlari boshligʻi. Yanicharlar korpusi tugatilgach (1826), Turkiya armiyasidagi kichik va oʻrta zobitlar. Hozirgi Turkiyadagi yer egalariga murojaat qilinganda O. qoʻshib ishlatiladi, baʼzan kishi ismining bir qismi boʻlib ham qoʻllanadi; 2) O.ning "aka" maʼnosi ham bor (mas, ogʻa-ini — aka-uka); 3) xon saroyi yoki boy xonadonidagi kanizak, uygʻur xo-nadonidagi eng keksa ayol ogʻacha deyilgan; 4) haram qoʻriqchisi (bichilgan qul) haram ogʻasi deb atalgan; 5) Xorazmda xon saroyiga arzga keluvchilarni qabul qiluvchi kishi eshik ogʻasi deyilgan; 6) xotinning akasi yoki ukasi (agar eridan katta boʻlsa) er uchun, erning akasi yoki ukasi (agar xotinidan katta boʻlsa) xotin uchun qaynogʻa hisoblanadi; 7) bu atama Eronda oqo shaklida ishlatiladi.

Manbalar
Ogʻa mirak Isfahoniy

Ogʻa mirak Isfahoniy (16-asr) — naqqosh, musavvir; Tabriz miniatyura maktabining yirik vakili, Kamoliddin Behzodntg shogirdi. O.M. yaratgan moʻʼjaz asarlar mujassamotining uygʻunligi, nafisligi, qismlarining nozik ishlanishi bilan ajralib turadi. Asarlari Rossiya milliy kutubxonasi ("Ikki ajdar olishuvi"), Londondagi Britaniya muzeyi ("Majnun hayvonlar orasida") va boshqa toʻplamlarda saqlanadi. Nizomiyning "Hamsa" asarining 1520 yilda koʻchirilgan qoʻlyozmasiga 5 ta hamda 1539 —43 yillarda koʻchirilgan qoʻlyozma-siga moʻʼjaz rasmlar ishlagan.

Manbalar 

 

Rassomlar
Eron
Ofa rizo

Ofa rizo (? — 1616) — musavvir. 16-asr 2-yarmi — 17-asr boshlarida Mashhadda, Isfahonda (shoh Abbos saroyida, 1585 — 1600) ishlagan. Miniatyura, ayniqsa, portretlarida mukammallik va qayotiylikka erishgan; miniatyura sanʼ-atiga grafik usulni olib kirgan. O. R. asarlari Chester Bitti, Dublin ("Shohnoma"), Parij milliy kutubxonalarida va xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

Manbalar
Ogʻajari neft koni

Ogʻajari neft koni - Erondagi gaz-kondensat va neft koni. Jahondagi yirik konlardan biri. Obodan shahridan 130 km narida joylashgan. Fors qoʻltigʻi neft-gazli havza tarkibiga kiradi. Kon 1938-yilda ochilgan, 1945-yildan ishlatilmokda. Neftning boshlangʻich za-xiralari 1,3 mlrd. t, gazniki 263 mln. m3 miqdorida baholangan. Kon eni 6 km, uz. 60 km boʻlgan oligotsenquyi miotsen davriga mansub asimmetrik antiklinal burmada joylashgan. Samarali katlamlari (qalinligi 300 m dan ortiq) as-mari svitasi va yuqori boʻr davri ohaktoshlaridan iborat. Kollektor jinslar yuqori gʻovakli va yoriqli. Qatlamning boshlangʻich bosimi 28,2 MPa, temperaturasi 77°. Neftning zichligi 850 kg/mh qovush-qokligi 5,7 sPz, tarkibida 1,42% S bor. Ogʻajari neft konik.da "National Iranian Oil Company" (N1OC) davlat korxonasi 60 ta favvo-ra qudukdan yiliga 31 mln. t dan ortiq neft olmokda.

Manbalar
Ogʻaliq

Ogʻaliq — Buxoro xonligidagi mansabdor shaxs; xon, amir maslahatchisi. Shayboniylar davrida joriy etilgan. Xonlikdagi 4 beklik (Chorjoʻy, Qar-shi, Shahrisabz va Kitob) uzoq, vaqt markaziy hokimiyatga boʻysunmay kel-ganlari tufayli xonlik bilan bekliklar aholisi oʻrtasida vositachilik rolini oʻynovchi O. mansabi taʼsis etilgan. Yurtning eng xurmatli, nufuzli oqsoqollaridan xalq yigʻinlarida O. mansabiga tavsiya etilgan kishiga amirlik tomonidan maxsus yorliq berilgan. O. xonlik va xalq oʻrtasidagi vakil hisoblanib, aholi turmushining barcha dolzarb masalalarini yechish huquqiga ega boʻlgan. Viloyat va salta-nat miqyosidagi eng muhim masalalarda ham O.qa murojaat qilingan. U xalq ommasini amaldorlarning turli tazyiqlaridan himoya qilgan. O.ning eng asosiy vazifasi — xalq bilan bek va amir oʻrtasida murosachilik yuritish, fuqarolar kayfiyatidan xabardor boʻlish hamda sodir boʻlishi mumkin boʻlgan turli koʻngilsiz tasodiflarni bartaraf etishdan iborat edi.

Manbalar
Ogʻaxon

Ogʻaxon — ismoiliylarning nizoriylar firqasi boshligʻining unvoni. 19-asrning 1-yarmidan shu nom bilan atash odatga aylangan. Nizoriylar firkasining hozirgi imomi, Ali va Fotimaning avlodi hisoblanadigan Karim shoh O. unvonini olgan kishilarning toʻrtinchisidir. U 1957 yil imomatni qabul qilgan. Uning Hindiston va Keniyada joylashgan qarorgohidan tabligʻchilar joʻnatib turiladi, bu tabligʻchilar nizoriylar taʼlimotini (ayniqsa, Afrikada faollik koʻrsatib) targʻib qilish bilan shugʻullanadilar. Hozirgi vaqtda nizoriylar jamoasi (baʼzi mamlakatlarda ularni hoʻjalar yoki ogʻaxoniylar deb atashadi) Osiyo va Afrikaning 20 dan ortiq mamlakatida (xususan, Afgʻoni-ston shimoli — Badaxshonda) mavjud.

Manbalar 

 

Unvonlar
Islom