MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Liberets

Liberets — Chexiya Respublikasidagi shahar, Nisa-Lujitska daryosi sohilida joylashgan. Aholisi 104,8 ming kishi (2020). Toʻqimachilik sanoati (ip gazlama, jun va ipak gazlama ishlab chiqarish) markazlaridan. Mashinasozlik (toʻqimachilik sanoati mashinalari, elektrotexnika, avtomobilsozlik) va poligrafiya sanoati korxonalari bor. Liberetsda toʻqimachilik sanoati mahsulotlari yarmarkalari oʻtkaziladi.

Manbalar

Havolalar 

Rasmiy sayti 
Liberets turistik portali
Facebook sahifasi

Chexiya shaharlari
Libido

Libido (lot. libido — mayl, istak, ehtiros) — seksologiyada jinsiy mayl. 3. Freyd psixologik tahlilining asosiy tushunchalaridan biri, koʻproq gʻayrishuuriy jinsiy maylni, umuman sevgi, istakni anglatadi. Bunday mayl murakkab psixik oʻzgarishlarga olib kelishga qodir. L. tushunchasi tibbiy, falsafiy va psixologik adabiyotlarda 19-asrning 2-yarmida M. Benediktning "Elektroterapiya" (1868), A. Mollning "Shahvoniy libidoni tadqiq qilish" (1898) va boshqa asarlarda jinsiy istak yoki jinsiy instinktni ifodalash uchun qoʻllanilgan. 20-asr boshida bu atama keng tarqaldi. U ongsizlikning psixologik taxlil nazariyasida atroflicha tavsiflab berilgan. Individning ongsizlikdagi ruhiy quvvati batamom sirli koʻrinishga ega boʻlib, u L.da mujassamlashadi. Individning barcha jinsiy xatti-harakatlarining namoyon boʻlishi L. orqali tushuntiriladi. Xuddi shu bois L. inson xulqining ustuvor motivi sifatida baholanadi. Hatto shaxs ijodiyotini uning L. quvvati natijasi deb izohlanadi. L.ning muayyan qismi muhabbat va doʻstlikka asoslangan juftlikka yoʻnaltiriladi, qolganlari esa shaxsning oʻziga qaratilishi bilan tavsiflanadi.

Ergash Gʻoziyev.

Manbalar
Libix qonuni

Libix qonuni, minimum qoidasi — organizmlarning tarqalishi va miqdoriy rivojlanishida ekologik omillarning ahamiyatini belgilovchi tamoyillardan biri. Nemis kimyogari Yu. Libix (1803—73) tomonidan qishloq xoʻjaligi ekinlari uchun ishlab chiqilgan (1840). Yustus fon Libix koʻrsatishicha, minimum miqdorda boʻlgan modda hosildorlikni boshqarib, uning miqdori va doimiyligini belgilab beradi. Bunda tuproqda juda oz boʻladigan va miqdori oʻzgarib turadigan, ammo hayot uchun juda muhim boʻlgan moddalarning cheklovchi taʼsiri nazarda tutiladi. Keyinchalik bu qoida kengroq talqin qilina boshlandi va boshqa omillar (mas, harorat, yorugʻlik, namlik va boshqalar)ga nisbatan ham qoʻllanildi

Yana qarang 
 Dehqonchilikning asosiy qonunlari

Manbalar
Libknext nomidagi namuna ish maktabi

Libknext nomidagi namuna ish maktabi - Oʻzbekistondagi dastlabki tajriba-namuna maktabi. Toshkentlik pedagog V. F. Lubensov boshchiligidagi muallimlar tashabbusi bilan 1918-yilda Toshkent viloyatining Yalangʻoch qishlogʻida sobiq rus bilim yurti binosida ochilgan. Yangi turdagi mehnat maktabi sifatida tashkil etilib, turli millatga mansub yetim oʻgʻil va qiz bolalar qabul qilingan. Maktab I va II bosqichli boʻlgan. Uning qoshida maktabgacha yoshdagi bolalar uyi ham boʻlgan; undagi bolalar soni 300 ga yetgan. 1921-yildan bu oʻquv yurti tajriba namuna ish maktabiga aylantirilib, Germaniya KP asoschilaridan (1918) biri K. Libknext nomi bilan atalgan. Maktabda taʼlim ijtimoiy foydali mehnat bilan bogʻlab olib borilgan. Uning ixtiyorida katta ekin maydoni boʻlib, oʻquvchilar dehqonchilikka oid tajribalar oʻtkazish bilan shugʻullanganlar. 1925-yildan oʻzbek sinflari ham tashkil etilgan. Maktabda V.F.Lubensov (mudir), A. Rustamov, N.P. Arxangelskiy, R. Mansurov, V. Usmonov, A. Inogʻomov, F. Toʻraxoʻjayev kabi oʻqituvchilar ishlagan. Ular oʻzbek va rus maktablari uchun oʻquv dasturi va qoʻllanmalarini tuzishgan. Mazkur maktabning ish tajribasi respublika maktablari oʻrtasida ommalashtirilgan va maktab "Sharq durdonasi" deb baholangan. Maktabni tugatganlar orasida olimlar Y. X. Toʻraqulov, M. Yu. Lobashev, rassom L. Abdullayev va boshqalar bor. Maktab 1931-yil 17-apreldan ikki yillik pedagogika texnikumiga aylantirilgan.

Manbalar
Li bon

Li bon, Li Bi, Li namde (taxminan 510—548) — Vyetnam xalqining Xitoy bosqinchilariga qarshi koʻtargan qoʻzgʻoloni rahbari (541—544). Ilk Li sulolasi (544—603) asoschisi. Bosqinchilar quvib chiqarilgandan keyin oʻzini Li namde nomi bilan imperator deb eʼlon qilgan (544). Vansuan imperiyasini tuzgan. Li Bon 545-yildan mamlakat mustaqilligi uchun Xitoyning Lyan sulolasiga qarshi urushlar olib borgan.

Manbalar
Libos

Libos   — kipim, ust-bosh.

Manbalar
Libos (teatr)

Libos, kostyum (ital. costume — odat) — teatrda — spektaklni bezashning muhim vositalaridan biri. Rej.ning umumiy gʻoyasi asosida yaratilayotgan sahna obrazini harakterlashda aktyorga kiydiriladigan kiyim, poyabzal, bosh kiyim, zeb-ziynat va boshqa L. tanlashda qahramonning harakteri, jamiyatda tutgan mavqei va yoshi oʻz ak-sini topadi, obrazning psixologik va ijtimoiy mohiyatini ochishda asosiy oʻrin tutadi. Grim va soch turmagi L.ni toʻldiradi. L. teatr rassomi ijodining mustaqil sohasi boʻlib, unda rassom oʻtkir ijtimoiy, tarixiy, satirik, grotesk, fojiaviy, ertak va boshqa obrazlar dunyosini tasvirlaydi. L. qad. marosim va oʻyinlarda, qad va oʻrta asr teatri, Sharq mumtoz tomoshalarida ham keng qoʻllanilgan. Teatr taraqqiyotining dastlabki koʻrinishlarida va keyinchalik L. shartli harakterda yoki oʻsha davrga mos zamonaviy kiyimni takrorlagan. Teatr L.i sohasidagi gʻoyalar J. Molyer, D. Garrik, M. Volter, M. Salle, E. Zolya, A. Antuan kabi sanʼatkorlar, Meyningen teatri faoliyatida namoyon boʻldi va rivojlandi. Oʻzbek teatrida L.Abdullayeva, T.Brim, N.Valdenberg , X..Ikromov, B.Kim, M.Musayev, T.Shorahimov, Sh.Shorahimov va boshqa mashhur L. ustalaridir.

Kinoda L. yaratishda yirik kurinishda beriladigan mayda detallarni tomoshabinga yetkazishda ssenariy hamda kinotasmaning oʻziga xos tomonlarini hisobga olish talab etiladi. L. orqali filmning janri, davr va yoʻnalishi aniklanadi. Film L.ini yaratishda rassomdan tarix ilmiga ega boʻlishi, ekran orqali tomoshabinga yetkaziladigan mazmun (ifodalilik)ga alohida eʼtibor berishi, ijodiy fantaziya va did, kiyim modelini tuzish sanʼatini mukammal egallashi va boshqa talab etiladi.

Mohina Ashirova.

Manbalar
Librevil

Librevil — Gabon poytaxti. Mamlakatning yirik sanoat markazi va dengiz porti. Estuariy provinsiyasining maʼmuriy markazi. Mamlakatning shimoli-gʻarbiy qismida, Gabon buxtasi sohilida joylashgan. Iqlimi ekvatorial iqlim; eng sovuq oy (iyul)dagi temperatura 24°, eng issiq oy (aprel)da 27°. Yiliga oʻrtacha 2648 mm yogʻin yogʻadi. Aholisi 362 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Librevilga 1849-yilda Portugaliyaning qullar tashiladigan kemasidan ozod boʻlgan afrikalikqullar guruhi tomonidan asos solingan (nomi ham shundan kelib chiqib, fransuz tilida "Erkin shaqar" degan maʼnoni anglatadi). 1886—88 yillarda Gabon fransuz mustamlakasi gubernatori qarorgohi; 1888—91 yillar Gabon-Kongo fransuz mustamlakasining, 1891 — 1904-yillar Fransiya Kongosining maʼmuriy markazi. 1960-yildan mustaqil Gabon poytaxti. Taxta ti-lish va yogʻochsozlik (faner ishlab chiqarish) sanoati korxonalari, shuningdek, yengil (toʻqimachilik, poyabzal, mebel) va oziq-ovqat (kofe, sholi oklash, tamaki qayta ishlash) sanoati; elektr va radio jihozlari ishlab chiqariladi, kema verfi bor. Neft, yogʻoch-taxta, faner, kofe, kakao eksport kilinadi. Shaharning markaziy qismida Prezident saroyi, Milliy majlis, O.Bongo nomidagi universitet, Radio va televideniye uyi, savdo muassasalari kabi koʻplab zamonaviy binolar, Librevil yaqinida chuqur suvli Ovendo porti qurilgan.

Manbalar 

Gabon
Libretto

Libretto ( — kitobcha) — musiqiy-dramatik asar (opera, operetta, musiqali drama va komediya)ning soʻz matni, balet spektaklining adabiy ssenariysh, shuningdek, mazkur asarlar mazmunining qisqacha bayoni. 17-asr dan teatr tomoshabinlari uchun kitobchalar tarzida chop etilgan (nomi shundan). Libretto mualliflari kompozitorlar bilan hamkorlikda ijod qiladi. 19-asrdan boshlab baʼzi kompozitorlar oʻz sahna asarlari uchun Libretto matnini qam oʻzlari yaratishgan (G. Berlioz, R. Vagner, M. Musorgskiy, S. Prokofyev, K. Orf va boshqalar). Libretto mavzulari asosini, koʻpincha, xalq afsona, doston va ertaklari ("Tohir va Zuhra", "Yoriltosh", "Malikai ayyor" operalari), mumtoz adabiyot ("Farhod va Shirin", "Layli va Majnun" operalari) va drama asarlari tashkil etadi (mas, Hamza asari asosida yaratilgan "Maysaraning ishi" operasi). Librettoni yaratish jarayonida adabiy asarlar musiqiy janrlar xususiyatlariga moslashtirib qisqartiriladi, baʼzida tubdan uzgartiriladi (mas, "Qargʻa motkasi" A. Pushkin hikoyasi va P. Chaykovskiy operasi). Oʻzbekistonda Libretto yaratish sohasida K. Yashin, S. Abdulla, H. Gʻulom va boshqa tanilgan.

Manbalar 

 

Musiqali teatr
Jabal Lubnon

Jabal Lubnon ( – Livan togʻi) — Gʻarbiy Osiyodagi togʻ tizmasi, Livan hududida. Oʻrta dengiz sohili boʻylab 170 km masofaga choʻzilgan. Eni 45 km gacha. Eng baland joyi 3088 m (Karnot as-Sauda choʻqqisi). Sharkda Biqo botigʻi bilan chegaralangan. Asosan, ohaktosh va qumtoshlardan iborat. Yon bagʻirlari tik, butalar bilan qoplangan. Baʼzida oʻrmonlar uchraydi. Yillik yogʻin 1000—3000 mm. Ohaktoshdan tuzilgan joylarida karst rivojlangan. Dovonlari 1500 m cha balandlikda.

Manbalar
Livanlar

Livanlar, livan arablari — xalq. Livanning asosiy aholisi (2,25 mln. kishi). Umumiy soni 2,36 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Kuvayt, Amerika, Afrika va Avstraliyada ham yashaydi. Arab tilining suryoniy-livan shevasida soʻzlashadi. Dindorlari — iudaizm, xristianlar (maroniylar, melkitlar, grekpravoslavlar), musulmonlar (sunniy va shialar). L. qishloq xoʻjaligi, savdo, hunarmandlik bilan shugʻullanadi; bir qismi sanoatda band.

Manbalar 

 

Xalqlar
David Livingston

David Livingston (; 1813.19.3, Blantayr, Lanark grafligi — 1873.1.5, Chitambo, Zambiya) — shotlandiyalik sayyoh. Ixtisosi — vrach. Markaziy va Janubiy Afrikani tadqiq qilgan. 1840-yilda London missionerlar jamiyati tomonidan Janubiy Afrikaga yuborilgan. 1841 — 52 yillarda Kalahari bechuanlari orasida yashab, oʻsha yerlarni urgandi. 1849-yilda Ngami koʻli va 1851-yilda Linyanti daryosi hamda Kvando (Zambezi daryosi irmogi) daryosi etagigacha yetib bordi. 1853—54 yillarda Zambezi daryosi boʻylab yurib, Atlantika okeanining Luanda sohillariga chiqdi. 1855-yilda Zambezi daryosining butun oqimini deltasigacha oʻrgandi va yevropalilardan birinchi boʻlib Viktoriya sharsharasini koʻrishga muyassar boʻldi. 1856-yil mayda Kelimane shahri yakinida Hind okeani sohiliga yetib kelib, materikni kesib oʻtishni yakunladi. Buyuk Britaniyaga qaytib, 1857-yilda sayohati haqida asarlarini nashr qildirdi; ushbu sayohati uchun Livingstonni Qirollik geografiya jamiyati oltin medal bilan taqdirladi.

Livingston 2-sayohatida (1858—64) Shirva va Nyasa koʻllarini tadqiq etdi. 3-sayohatida (1866—73) Tanganika koʻlini oʻrgandi, Bangveulu koʻli va Laulaba daryosini tavsifladi. Ogir xastalanib, orqaga qaytdi va Tanganika koʻlining sharqiy sohilida, Ujijida toʻxtadi. Bu yerda uni G. Stenli izlab topib, bir-galikda Tanganika koʻlining shim.-qismlarini oʻrgandilar va Nil daryosining bu koʻl bilan boglanmaganligini aniqladilar. Livingston sayohati vaqtida Bangveulu koʻlidan janubroqdagi Chitambo degan joyda vafot etdi. Jasadi Buyuk Britaniyaga keltirilib, Vestminster abbatligiga dafn etilgan.

Sayohati davrida Livingston 1000 dan ortiq punktlarning joylashgan oʻrnini aniqladi; birinchi boʻlib Janubiy Afrika relyefining ilmiy tavsifini berdi. Zambiyadagi shahar, Sharqiy Af-rikadagi togʻlar, Kongo daryosidagi sharshara Livingston nomi bilan ataladi. Livingston insonparvar boʻlgan, qullar bilan savdo qilishga qarshi kurashgan. Shotlandiyada Glazgo shahri yaqinida Livingston memorial muzeyi bor.

Manbalar 
 Puteshestviya i issledovaniya v Yujnoy Afrike s 1840 po 1856 gg., M., 1955; Puteshestviye po Zambezi s 1858 po 1864 gg. [3 izd.], M., 1956; Posledneye puteshestviye v Sentralnuyu Afriku (per. s angl.), M., 1968.

Adabiyot 
 Adamovich M., Livingston, M., 1939.

Sayyohlar
1813-yilda tugʻilganlar
1873-yilda vafot etganlar
19-martda tugʻilganlar
1-mayda vafot etganlar
Livingston sharsharalari

Livingston sharsharalari - Kongo (Zair) daryosi quyi oqimidagi 30 dan ortiq ostona va sharsharalar, Kinshasa va Matadi shaharlari oraligida. Kongo daryosining Janubiy Gvineya qirlarini kesib oʻtish joyida hosil boʻladi. Serostona joyining uz. 360 km, 220 m balandlikdan oqib tushadi. Livingston sharsharalarini aylanib oʻtgan temir yoʻl, yirik Inga GES qurilgan. Ingliz sayyohi D. Livingston nomi bilan atalgan.

Manbalar
Liviya choʻli

Liviya choʻli — Afrikadagi tropik choʻl. Liviyaning sharqiy, Misrning gʻarbiy va Sudanning shimoliy hududlarida, Sahroi Kabirning shimoli-sharqiy qismi. Maydoni 2 mln. km² chamasida. Shimoliy qismi qumtepalarning balandligi 300 m gacha boʻlgan qum bilan qoplangan pasttekislik. Shim.sharqida chuqur tektonik soyliklar (Kattara botigʻining yer yuzasi dengiz sathidan 133 m past) bor. Janubiy qismi balandligi 400–500 m, eng baland joyi 1934 m boʻlgan platodan iborat. Iklimi tropik choʻl iqlimi. Oʻrtacha temperatura yanvarda 13—15°, iyulda 32—35°. Yillik oʻrtacha yogʻin 25 mm, shim.da 100 mm gacha, baʼzan bir necha yil yogʻin yogʻmaydi. Oʻsimlik kam. Vohalarda xurmo, shaftoli, oʻrik yetishtiriladi, donli ekinlar ekiladi. Chorva boqiladi. Fayyum va Harga vohalari temir yoʻl orqali Nil vodiysi bilan bogʻlangan.

Manbalar 

Choʻllar
Afrika
Livon ordeni

Livon ordeni - Sharqiy Boltiq boʻyidagi latish va eston yerlarida nemis ritsar-salibchilarining katolik davlati va harbiy tashkiloti (1237— 1561). Litva va Rusga qarshi urushlar olib borgan. Ruslar va litvaliklardan bir necha jiddiy magʻlubiyatga uchragan (Muz ustidagi jang, 1242, Durba yaqinidagi jang, 1260 va boshqalar). Livon urushida rus qoʻshinlari tomonidan tor-mor etilgan va tugatilgan.

Manbalar
Livon urushi

Livon urushi (1558-83) - Rossiyaning Boltiq dengiziga chiqish uchun Livon ordeni, Shvetsiya, Polsha va Buyuk Litva knyazligi (1569-yildan — Rech Pospolita)ga qarshi urushi. Livon urushi 3 bosqichda boʻlgan: 1-bosqich (1561-yilgacha) — Livon ordenining tor-mor etilishi bilan tugagan; 2-bosqich (1578-yilgacha) — rus qoʻshinlari vaqt-vaqti bilan muvaffaqiyatli janglar olib borganlar va 1577-yil yozida Boltiq boʻyidagi bir qancha qalʼalarni egallaganlar; 3-bosqich (1579-yildan) — rus qoʻshinlari Stefan Batoriyning armiyasi va shved qoʻshinlariga qarshi mudofaa janglari (Pskov mudofaasi, 1581—82 va boshqalar) olib borganlar. Rossiya uchun noqulay boʻlgan Yam-Zapolskiy (1582) va Plyus-sa bitimlari (1583)ni imzolash bilan tugagan.

Manbalar
Livoniya

Livoniya (Livonia) — 1) Daugava va Gauya daryolari quyi oqimida liv xalqlari joylashgan viloyat (12-asr — 13-asrning boshlari); 2) hozirgi Latviya va Estoniyaning 13-asrning 2-choragidan nemis ritsarlari tomonidan egallangan butun hududi; 5 ta davlat uyushmasi (Livon ordeni, Riga arxiyepiskopligi, Kurlyandiya, Derpt va Ezel yepiskopliklari); 3) Zadvinsk gersogligi hududi (1561-1629).

Manbalar
Livorno

Livorno — Italiyaning markaziy qismidagi shahar. Livorno provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 148 ming kishidan ziyod (2001). Liguri dengizi sohilidagi port. Yirik savdo markazi. Kemasozlik, neftni qayta ishlash, qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik, elektrotexnika, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari, Dengiz akademiyasi, muzey, dengiz akvariumi bor. Harbiy dengiz bazasi. 16— 18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. L. oʻrta asrlarda qalʼa boʻlgan. 16-asrning 2-yarmida Oʻrta dengiz boʻyidagi eng muhim xalqaro portga aylandi.

Manbalar
Liga

Liga — nota yozuvidat yoysimon belgi. Turli balandlikdagi bir necha tovushni bir-biriga boglab, yondosh musiqa tuzilmalaridan ajratib, uzluksiz ijro etishni, shuningdek, bir balandlikdagi qoʻshni notalar davomiyligini birlashtirib oshirishni, vokal musiqada esa bir boʻgʻin bilan ijro etiladigan tovushlarni koʻrsatadi.

Manbalar
Ligatura

Ligatura (ligatura; lot. ligo, ligatum — bogʻlamoq) — tibbiyotda qon tomirlar va boshqa kovak aʼzolar atrofiga bogʻlanadigan yoki toʻqimalarning bi-tishi uchun operatsiyadan keyin jarohatda qoldiriladigan ip. Odatda, L. sifatida ipak, ketgut, ip, zigʻir tolasi va boshqa ishlatiladi. Qon tomiri hamda toʻqimaning tarkibiga koʻra, soʻriladigan yoki soʻrilmaydigan L. farq qilinadi.

Manbalar
Ligatura (maʼnolari)

Ligatura:

 Ligatura (ligatura; lot.
 Ligatura (matbaada) —1) matbaada — ikki yoki bir necha belgini qoʻshib yozish, harf terishda bir litera koʻrinishida qoʻyiladigan qoʻshaloq harf; 2) metallurgiyada — asl metallar (oltin, kumush va b.
Ligatura (matbaada)

Ligatura —1) matbaada — ikki yoki bir necha belgini qoʻshib yozish, harf terishda bir litera koʻrinishida qoʻyiladigan qoʻshaloq harf; 2) metallurgiyada — asl metallar (oltin, kumush va boshqalar)ga maʼlum xossa (mas, qattiqlik) berish yoki ularni arzonlashtirish uchun qoʻshiladigan metallar (mas, mis, simob); metallga maʼlum xossa (mas, mustah\kamlik) berish maqsadida qoʻshiladigan qoʻshimcha qotishmalari (qarangLegirlash, Legirlangan poʻlat).

Manbalar
Lignin

Lignin (lot lignum — daraxt, yogʻoch) — tabiiy murakkab polimer modda. Mol. m. 1000 dan 150000 gacha, zichligi 1250–1450 kg/m3. Tomirli oʻsimliklarning hujayralarida boʻladi. L. hujayra qobiqlarida toʻplanib hujayrani yogʻochlantiradi va uni mustahkam qiladi. Keng bargli daraxtlar tarkibida 20— 30%, igna bargli daraxtlar tarkibida 50% gacha L. bor. L. molekulasi aromatik spirtlarning polimerlanishida hosil boʻlgan moddalardan iborat. L. sariqjigarrang amorf modda, suv va organik erituvchilarda erimaydi. L. quyidagicha hosil boʻladi: shikim kislota - fenilalanin - dolchin kislota - ferul kislota - koniferil spirt - L. L. sellyuloza va gidroliz sanoatida chiqindi mahsulot hisoblanadi. Yoqilgʻi, donador faol koʻmir, gʻovak gʻisht, oʻgʻit, toʻldiruvchilar, mas, plastmassa ishlab chiqarishda xom ashyo sifatida ishlatiladi.

Manbalar
Lignit

Lignit (lot. lignum yogʻoch — daraxt) — yonuvchi foydali qazilma. Qoʻngʻir koʻmir qatlamlarida daraxt toʻqimasi tuzilishini oʻzida saqlagan kam koʻmirlashgan yogʻoch (asosan, ignabargli daraxtlar). AQSH va baʼzi bir Yevropa mamlakatlarida kam koʻmirlangan qoʻngʻir koʻmir L. deb yuritiladi. Ukrainada Dnepr qoʻngʻir koʻmir havzasi va Zakarpatye qoʻngʻir koʻmir rayonida L. bor. Kimyo sanoati xom ashyosi va yoqilgʻi.

Manbalar
Ligroin

Ligroin (ogʻir benzin) — parafin, naften va aromatik uglevodorodlar aralashmasi. Neft yoki neft-gaz kondensatidan 120—240° da distillyasiya usulida ajratib olinadi. Rangsiz, tiniq yoki sargʻish suyuqlik. Zichligi 785—795 kg/m3. Dizel yonilgʻisi, erituvchi, gidravlik suyuqlik sifatida ishlatiladi.

Manbalar
Liguri dengizi

Liguri dengizi - Oʻrta dengizning bir qismi, Korsika va Elba o.lari bilan Fransiya, Monako va Italiya qirgʻoqlari oraligʻida joylashgan. Shimoliy qismida Genuya qoʻltigʻi bor. Havzasining maydoni 15 ming km². Asosiy portlari: Genuya, Livorno, Spetsiya, Nitssa. Liguri dengizi sohillari dunyo ahamiyatidagi kurort joy, u yerda Fransiya va Italiya rivyeralari joylashgan.

Manbalar 

Dengizlar
Ligustra

Ligustra (Ligustrum) — zaytundoshlar oilasiga mansub buta va pakana daraxtlar turkumi. 35 (baʼzi maʼlumotlarda 50) turi bor. Koʻpchiligi Osiyoning tropik va subtropik qismida usadi. Oddiy L. (L.vulgaris) Oʻrta Osiyoda oʻstiriladi. Boʻyi 2–5 m, barglari oddiy, qisqa bandli, yaltiroq, choʻziq yoki nashtarsimon, novdada qarama-qarshi joylashgan. Guli ikki jinsli, oq yoki sargʻish tusda, shakli vo-ronkasimon, gulbargi 4 ta. Mevasi kora yoki toʻq koʻk, rezavor. May—iyunda gullab, avgust — sentabrda meva tugadi. L. manzarali oʻsimlik. Koʻpchilik mamlakatlarda, jumladan, Oʻzbekistonda ham, asosan, yashil devor hosil qilish uchun ekiladi.

Manbalar
Liditse

Liditse (, ) — Kladno shahri (Chexiya)ning jan.-sharqida joylashgan shaxtyorlarning tarixiy shaharchasi. Ikkinchi jahon urushi davrida nemis fashist bosqinchilari L. aholisini Chexoslovakiya protektori (homiysi) R. Geydrixga suiqasd uyushtirgan chexoslovak vatanparvarlarini yashirganlikda ayblab, 1942-yil 10-iyunda L.ga oʻt qoʻyib, uni yer bilan yakson qilganlar. 15 yoshdan oshgan barcha erkaklar otilgan, bolalar va ayollar konslagerlarga joʻnatilgan. L. nomi Chexoslovakiyaning aholi punktlari roʻyxatidan oʻchirib tashlangan. Chexoslovakiya bosqinchilardan ozod etilgach (1945), L. oʻrnida muzey tashkil etilgan, unga yaqin joyda yangi L. shaharchasi qurilgan.

Manbalar 

 

Chexiya shaharlari
Lidiya

Lidiya — Kichik Osiyoning gʻarbidagi tarixiy viloyat. Asosan, Germ va Meandr daryolari vodiysida joylashgan. M. orqali Sharqqa muhim savdo yoʻllari oʻtgan. Lidiyaliklar Kichik Osiyoga koʻchib kelgan turli elatlar taʼsiriga uchramay, anʼanaviy turmush tarzlarini saqlab qolishgan. Frigiya davlati parchalangach, lidiyaliklarning roli kuchaygan. Ular kimmeriylarniit hukmronligidan xalos boʻlib, azaldan savdo va madaniy aloqada boʻlib kelgan Kichik Osiyoning gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan yunon shaharlarini boʻy-sundirganlar. Sardi shahri L.ning poytaxti, hukmron sulola esa — Mermnadlar boʻlgan (podshoxlar Giges, Aliatt, Krez). Bu sulola vakillari oʻz hokimiyatlarini Kichik Osiyoning sharqiga, Galis daryosiga qadar yoyganlar. 547 yil forslar shohi Kir II L. podshosi Krezni magʻlubiyatga uchratgan va L. Axomaniylar davlatinnit satrapiyasiga aylangan. L. zodagonlari savdo munosabatlari juda taraqqiy etganligi va mamlakatda boy oltin konlari mavjudligi tufayli ulkan boylikka ega boʻlishgan. Tarixda lidiyaliklar birinchi boʻlib tanga zarb etishgan — deb hisoblanadi. Miloddan avvalgi 334 y. L. Aleksandr saltanati, Salavkiylar davlati, Pergam va Rim imperiyasi tarkibiga (Osiyo viloyatining bir qismini tashkil etgan) kirgan. Gerodotning yozishicha, lidiyaliklarning bir qismi Etruriyaga koʻchib ketgan.

Manbalar 

Tarixiy viloyatlar
Osiyo tarixi
Lids

Lids — Buyuk Britaniyadagi shahar, Angliyada. Er daryosi sohilida. UestYorkshir grafligining maʼmuriy markazi. Aholisi 724 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Lids va avtomobil yoʻllarining yirik tuguni, kanal orqali Liverpul porti bilan bogʻlangan. Mamlakatning muhim sanoat markazlaridan. Mashinasozlik va ti-kuvchilik yetakchi sanoat tarmoqlari. Metallsozlik, jun, poligrafiya, mebel, kimyo, parfyumeriya, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Un-t, shahar muzeyi, kartinalar galereyasi va boshqa bor. Shahar ilk bor qoʻlyozmalarda 7-asrda tilga olingan.

Manbalar
Liyepaya

Liepaya yoki Liyepaya (1917-yilgacha rasmiy nomi Libava) — Latviyadagi shahar (1625-yildan). Boltiq dengizidagi muzlamaydigan port. Liepaya tuguni. Aholisi 78,1 ming kishi (2016). Baliq ovlash floti bazasi. Metallurgiya, mashinasozlik, oziqovqat, yengil, yogʻochsozlik sanoati korxonalari bor. Ped. instituti, 2 teatr, tarix va badiiy muzeylar mavjud. Dengiz boʻyi balneo-balchiq va iqlim kurorti. A. qoʻlyozmalarda 1253-yildan tilga olingan.

Manbalar
Liz...

Liz..., ...LIZ (yun. lysis — parchalanish, yemirilish, erish) — qoʻshma soʻzlar tarkibiy qismi boʻlib, moddalarning erishi, parchalanishiga aloqadorlik maʼnosini ifodalaydi (mas, lizogeniya, gidroliz).

Manbalar
Lizimetr

Lizimetr (liz... va yun. metreo — oʻlchayman) — tabiiy sharoitga yaqin muhitda tuproqsan suv sizib oʻtganda sodir boʻladigan jarayonlarni oʻrganishga moʻljallangan qurilma. Hozirgi vaqtda L.dan tuproq genezisi va hosildorligini oʻrganishda, xususan, tuproqdan mineral hamda organik moddalarning chiqib ketishi (mas, yuvilishi)ni aniklashda keng foydalaniladi.

Manbalar
Lizin

Lizin, a — ye-diaminokapronat kislota, H2N-(CH,)4 ~ CH(NH2)COOH, almashtirib’bulmaydigan aminokislotalardan biri. Mol.m. 146,19. Suyuqlanish temperaturasi 224—225°. Koʻpchilik oqsillar va peptidlar mo-lekulalari tarkibiga kiradi, bugdoy unida 1,9%, mol goʻshtida 10%, sigir sutida 8,7% L. bor. Optik faol D va L - shakllari mavjud. Asos, kislota va suvda yaxshi eriydi. Peptidlar sintezida ishlatiladi, boshqa aminokislotalar bilan birgalikda mollarga ozuqa sifatida beriladi. L — L. ilk bor 1889-yilda sintez qilgan.

Manbalar