MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Guayakil

Guayakil — Ekvadordagi shahar, Guayas provinsiyasining maʼmuriy markazi. Kema qatnaydigan Guayas daryosi boʻyidagi port. Aholisi 1,9 mln. kishidan ziyod (1990-yillar oxirlari). T. i. stansiyasi. Mamlakatning eng yirik shahri, sanoat va savdo markazi. Mamlakat eksportining kariyb yarmi (kakao, kofe, guruch, sitrus mevalar, oʻrmon xoʻjaligi mahsulotlari) va importining aksariyat qismi G. orqali oʻtadi. Sanoati qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va yogʻochni (oziq-ovqat, taxta titish, koʻn poyabzal, toʻqimachilik va b. korxonalar) qayta ishlashga ixtisoslashgan. Metall quyish, mexanika zavodlari hamda universitet, xalqaro ahamiyatga ega aeroport bor.

G.ni 1531 yilda ispan konkistadorlari bunyod etgan. 1820 yilda Ispaniyaga qaramliqsan ozod boʻlib, mustaqil deb eʼlon qilindi. 1822 — 30 yillarda Buyuk Kolumbiya tarkibida boʻlgan. 16 — 18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gubanlar

Gubanlar, doʻrdoq bal iqlar (Labridae) — okun (olabugʻa)simon baliqlar turkumining bir oilasi. Koʻpchilik turlari tanasining uz. 10 — 30 sm, vazni 250 g cha; baʼzi turlarining uz. 1,8 m ga, vazni esa 27 kg ga yetadi. 400 turni oʻz ichiga olgan 50 ga yaqin urugʻi maʼlum. Tropik va moʻʼtadil iqlimli dengizlarda uchraydi; bir qancha turlari suv oʻtlari yoki marjon poliplar orasida yashaydi. Rangi yashash muhitiga moslashgan yaltiroq, tiniq boʻladi. Qora dengiz va Azov dengizida 8 turi bor. Mayda umurtqasiz hayvonlar, qisqichbaqasimonlar, mollyuskalar va b. bilan oziqlanadi; oʻsimlikxoʻrlari ham bor. Koʻpincha suv oʻtlari orasiga tuxum tashlab koʻpayadi; kam ovlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guberna

Guberna, gubernya, guberniya — Rossiyada 1708-yildan mavjud boʻlgan asosiy maʼmuriy-hududiy birlik. Uyezdlarga boʻlingan. Ayrim G.lar general-gubernatorliklarga birlashgan. 1917-yilga kelib 78 G. mavjud edi, ulardan 25tasi Polsha, Finlandiya, Boltiqboʻyi davlatlariga oʻtgan. 1923 — 29 yillarda G.lar oʻrnida oʻlka va oblastlar tashkil etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gubernator

Gubernator (lot. gubernator — hokim) — 1) hozirgi bir necha davlatlarda (RF, AQSH, Buyuk Britaniya, Daniya va b.) shtat, viloyat, graflik maʼmuriyatining boshligʻi; 2) Rossiyada 1917-yilga qadar gubernada oliy hukumat amaldori. Imperator tomonidan tayinlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Viktor Ivanovich Gubin

Gubin Viktor Ivanovich (1917.24.11, Vladivostok — 1975.22.4, Toshkent) — geofizik, Oʻzbekistan Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1962), fiz.mat. fanlari doktori (1958), professor (1960), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967). Toshkent Davlat Universitetini tamomlagan (1941). Toshkent Irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanzatsiyalash muhandislari institutida ishlagan (1945 — 58), Oʻzbekistan Fanlar akademiyasi Matematika instituti direktori oʻrinbosari (1958 — 60) va direktori (1960 — 62), boʻlim boshligʻi (1963 — 75). Oʻzbekistan Fanlar akademiyasi Fizika-texnika va matematika fanlari boʻlimi akademik kotibi (1962 — 63).

G. frontogenez uchun qulay sharoit vujudga keltiradigan usullarni topgan, meteorologik elementlarni oldindan aytib berish masalalarini tekshirgan; temperatura va bosimning advektiv oʻzgarishlarini oldindan hisoblash va bosim boʻyicha shamol tezligini aniqlash usulini taʼriflab bergan, qisqa muddatli ob-havoni oldindan aytib berishning miqdoriy usullarini mukammallashtirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Gubkin Ivan Mixaylovich

Gubkin Ivan Mixaylovich [1871.9.(21).9, Pozdnyakovo qishlogʻi, hozirgi Nijniy Novgorod viloyati — 1939.24.4, Moskva] — rus geologi, Rossiya neft geol.sining asoschisi, akad. (1929). G.ning ilmiy ishlari neft geol.siga, Kavkazda neft konlarining ochilishiga, Volga va Ural daryolari oraligʻida "Ikkinchi Boku" deb atalmish neft bazasini yaratishga bagʻishlangan. U balchiq vulkanlarining paydo boʻlishi va tarqalishi, ularning neft konlari bilan bogʻliqligi haqidagi taʼlimotni yaratdi. G. neft geol.siga oid bir qancha asar va darsliklarning muallifi. RF Belgorod viloyatidagi shaqarlardan biri G. nomiga qoʻyilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gubkin

Gubkin — Rossiya Federatsiyasi Belgorod viloyatidagi shahar (1955-yildan). Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 80 ming kishi (1995). Temir rudasi qazib olinadi. Ruda boyitish kombinati, quruq mineral boʻyoqlar zdi bor. Shahar geolog olim akademik I. M. Gubkin nomiga qoʻyilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gubskaya Vera Nikolayevna

Gubskaya Vera Nikolayevna [1906.26.8 (8.9), Kerch - 1953.19.10, Toshkent] -balet artisti, baletmeyster, pedagog . Oʻzbekistan xalq artisti (1944). Toshkent rus opera va balet teatrida balet artisti (1930 - 35). 1939 - 42-yillar Navoiy teatrida baletmeyster va pedagog . 1943 — 48-yillar Muqimiy, Toshsovet nomidagi va Yangiyoʻl teatrlarida bosh baletmeyster. Tamaraxonim nomidagi Respublika balet maktabida oʻqituvchilik qilgan (1935 — 41). G. inson feʼl-atvori, his-tuygʻusi va fikrlarini mumtoz raqs harakatlari orqali ishonarli tasvirlay olgan. Eng yaxshi partiyalari: Raymonda ("Raymonda"), Kitri ("Don Kixot"), Zarema ("Boqchasaroy favvorasi"), Odetta — Odiliya ("Oqqush koʻli") va b. Oʻzbek va mumtoz raqs shakllarini uygʻunlashtiradigan "Bahor", "Quvonch", "Paxta" va b. xoreografik miniatyuralarni, shuningdek, "Gulandom" (Us t a Olim Komilov, Tamaraxonim, I. Arbatov bilan hamkorliqda), "Uyqudagi goʻzal", "Baxt sohili" baletlarini, 20 dan ortiq musiqiy-dramatik spektakllar raqsini sahnaga qoʻygan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guvala

Guvala, guvalak — pishitilgan loydan tayyorlangan va quritilgan dumaloq yoki yalpoq shaklli qurilish materiali. Asosan, devorlarni tiklash va sinchli uylarni qurishda ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Qurilish materiallari
Guvalyor

Guvalyor, Gvaliyor — Hindistonning shimolidagi shahar. Madhya-Pradesh shtatida. Aholisi 700 ming kishi atrofida (1990-yillar oʻrtalari). Muhim temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Hozirgi Guvalyor Lashkar, Morar shaharlari va Guvalyorning oʻzini qoʻshilishidan bunyodga kelgan. Ip gazlama fabrikalari, kulolchilik, gilam toʻqish korxonalari, toʻqimachilik mashinasozligi, zargarlik zavodlari va bir qancha metallsozlik korxonalari; arxeologiya muzeyi bor. Hunarmandchilik rivojlangan. 11 —16-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Hindiston shaharlari
Guvasht

Guvasht, gavasht (fors.) — Oʻn ikki maqom tizimidagi olti ovozaning biri. G.lar maqomlarning mashhur turlaridan boʻlib, oʻtmish musiqa risolalari mualliflarining yozishicha, ikki maqom tovush qatorining turli qismlaridan hosil etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Herbert Hoover

Herbert Hoover (1874.10.8, — 1964.20.10) - AQShning 31-prezidenti (Respublikachilar partiyasidan; 1929—33). 1919—23 yillarda "ARA" (Amerika yordam maʼmuriyati) rahbari. 1921—28 yillarda savdo vaziri.

Manbalar

Havolalar 

1874-yilda tugʻilganlar
1964-yilda vafot etganlar
10-avgustda tugʻilganlar
20-oktabrda vafot etganlar
AQSh prezidentlari
Amerikalik siyosatchilar
Stanford universiteti bitiruvchilari
Guvoh

Guvoh (huqukda) — muayyan  uynig hadya yoki fuqarolik ishi uchun ahamiyatli holatlar toʻgʻrisida maʼlumotga ega boʻlgan va guvohlik berish uchun sud yoxud tergov organlariga chakirilgan shaxs. Salomathon usmonova Akbarjon qizi. qonunda belgilangan tartibda soʻroq qilinadi. U oʻz ona tilida koʻrsatuvlar berishga, tergov va sudda band boʻlgani uchun ishlab turgan joyidan oʻrtacha ish haqi olishga, yoʻlkira va  chiqimlarni undirib olishga haqli.  Salomathoning huquq va majburiyatlari Oʻzbekiston Respublikasi JPKning tegishli moddasida belgilangan. U koʻrganbilganlarini yashirmay, xolisona soʻzlab berishi lozim, aks holda Oʻzbekiston Respublikasi JK ning moddalariga binoan javobgarlikka tortiladi. Jismoniy yoki ruhiy kamchiliklari sababli voqealarni anglay va ifodalay olmaydigan shaxslar, shuningdek, ayblanuvchi va jabrlanuvchining vakillari hamda himoyachilari shu ish boʻyicha  tariqasida soʻroq qilinishi mumkin emas.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guvohnoma

Guvohnoma (  - xat, yozuv qog'ozi ) - X - XVII asrlarda Rossiyada va boshqa ba'zi o'rta asr slavyan davlatlarida - biznes hujjati (asosan, aktlar deb ataladi) va xatlar (rasmiy va shaxsiy).

" Gramota " atamasi Vizantiyadan olingan bo'lib, bu yerda grammatika xabarlar, farmonlar va boshqa yozma hujjatlarni anglatadi. Sovet davrida maqtov maktublari  va faxriy yorliqlar  keng qo'llanilgan. Hozirgi vaqtda "guvohnoma" atamasi ma'lum turdagi hujjatlarga nisbatan qo'llaniladi: ishonchnoma va boshqalar.

Bizgacha saqlanib qolgan eng qadimiy Gʻarbiy Yevropa guvohnomalariga yer sovgʻasi, daxlsizlik grantlari va boshqalar bergan franklar qirollarining guvohnomalari kiradi ( 7-asr ). Ularning ko'pchiligi bugungi kungacha kartulerlarda yozilgan nusxalarda saqlanib qolgan. 11-15 -asrlarga oid Gʻarbiy Yevropa xartiyalari ayniqsa koʻp (masalan, 1215-yildagi Magna Carta xartiyalarga tegishli). Har xil turdagi guvohnomalar uchun turli formulalar ishlatilgan.

 Mehr guvohnomasi  - mamlakatlar o'rtasidagi tinch munosabatlarni tasdiqlovchi xat.
 Rag'batlantiruvchi diplom  - shartnoma shartlarini qabul qilish to'g'risidagi xabar yozilgan dastlabki xat.
 Tasdiqlangan nizom  - ilgari tuzilgan shartnomani o'z ichiga olgan nizom.
 Vakolatnoma  elchilarning vakolatlarini tasdiqlovchi hujjatdir.
 O'tish xati  - jismoniy shaxslarga to'siqsiz sayohat qilish uchun beriladigan hujjat.
 Tayinlov xati  - bu lavozimga tayinlanishni o'z ichiga olgan xat.

Huquqiy hujjatlar
Gugenotlar

Gugenotlar - 16-18-asrlarda Fransiyadagi kalvinizm tarafdorlari. G.ning katoliklar bilan kurashi Diniy urushlarga aylangan. 1598 yildagi Nant ediktiga koʻra G. diniy eʼtiqod erkinligiga ega boʻlib, bir muncha siyosiy mustaqillikni qoʻlga kiritganlar. Rishelye davrida (1629) G.ning siyosiy mustaqilligiga barham berilgan; Lyudovik XIVdavrida (1685) Nant edikti bekor qilingan, G. diniy eʼtiqod erkinligidan mahrum boʻlishgan, ular yoki katolik diniga oʻtishlari yoki Fransiyani tark etishlari lozim boʻlgan (G.ning koʻpchiligi mamlakatni tark etgan). 18-asr oxiridagi Buyuk fransuz inqilobi davrida G. katoliklar bilan teng huquqli boʻlishga erishganlar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gugo kapet

Gugo kapet (Hugues Capet; Capatus) (taxminan 940—996) — fransuz qiroli (987-yildan) Kapetinglar sulolasi asoschisi. Lyudovik V Karoling (qarang Karolinglar) vafotidan keyin qirol etib saylangan. G. K. nomigagina qirol boʻlib, uning hokimiyati faqat domen yerlari (Parij va Orleanni oʻz ichiga olgan)gagina tarqalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gugurttogʻ

Gugurttogʻ — Turkmanistonning jan.-sharqidagi shahar (1990-yildan), Koʻhitang togʻining gʻarbiy etagida, Amudaryodan shim.da, Mukri (Turkmaniston) temir yoʻl stansiyasi yaqinida. 1930-yillarda oltingugurt koni ishga tushirilishi bilan vujudga kelgan. Aholisi 23,3 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Sof oltingugurt qazib olinadi. Oltingugurt va kaliy oʻgʻiti i.ch. zavodlari bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gugurttogʻ oltingugurt koni

Gugurttogʻ oltingugurt koni (turkmancha — Gyugurtdagʻ) — Turkmanistonning jan.-sharqidagi kon, Koʻhitang togʻining gʻarbiy etagida, Amudaryodan shim.roqda, Mukri (Turkmaniston) temir yoʻl stansiyasi yaqinida joylashadi. Konning oltingugurt zaxirasi dastlab 1928—30 yillarda aniqlangan. 1950-yillarda G. o. k.da yirik tuz koni (kaliy va osh tuzlari) razvedka qilindi. Ayni paytda G. o. k.dan sof oltingugurt va kaliy tuzi olinmoqda. G. oltingugurt konining hosil boʻlishi toʻgʻrisida olimlar oʻrtasida turli fikrlar mavjud. Konda oltingugurt yuqori yura davrida dengiz ostida anaerob (kislorodsiz) muhitda oltingugurt hosil qiluvchi bakteriyalar yordamida paydo boʻlgan yoki kimyoviy yoʻl bilan ohaktoshlar tarkibidagi yer osti neft suvlarining atmosfera suvlariga qoʻshilishidan hosil boʻlgan degan fikrlar bor. G. o. k. oltingugurt hosil boʻlish sharoitlariga koʻra, Ukrainadagi Rudatskiy va AQShning Meksika sohillaridagi konlarga juda oʻxshash.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gudermes

Gudermes — Rossiya Federatsiyasining Checheniston Respublikasidagi shahar (1941-yildan). Temir yoʻl tuguni. Tibbiyot asboblari, gʻisht, konserva zavodlari, temir yoʻl transportiga xizmat qiladigan korxonalar faoliyat koʻrsatgan. G. atrofidan neft qazib chiqariladi. Aholisi 40 ming kishi (1991), lekin 1990-yillar oxiriga kelib aholining bir qismi urush tufayli shaharni tashlab ketishga majbur boʻldi. Shu bois hozirgi kunda ishlayotgan korxonalar soni kam.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiya shaharlari
Gudzon

Gudzon, Xadson Genri (taxminan 1550—1611) — ingliz dengizchisi. Atlantika okeanidan Tinch okeanga utuvchi shim. dengiz yoʻlini topish maqsadida 1607—11 yillarda 4 marta Arktika dengizlarida suzgan. Ekspeditsiyani ingliz va golland savdogarlari Xitoy va Hindistonga Ispaniya va Portugaliya mustamlakalaridan xoliroq joydan oʻtuvchi yangi suv yoʻlini topish maqsadida uyushtirgan. G. 1607-yil Tinch okeanga Shim. qutb orqali oʻtishga urinib 80°23’ sh. k.gacha borgan va yoʻlakay Yanmayen o.ni kashf qilgan. 1609-yil Barens dengizi orkali Shim. Amerika qirgʻoklarigacha suzgan va materik sohilini tadqiq qilgan. Gudzon daryosini kashf qilib, uning yuqori oqimi tomon 250 km gacha borgan.Keyinchalik uning nomiga qoʻyilgan boʻgʻoz va katta qoʻltiqni kashf etgan. 1611-yil iyunida orqaga qaytishda yoʻlda dengizchilar isyon qilib, G.ni oʻgʻli bilan va 7 dengizchini kemadan qayiqqa oʻtqazib qoldirishgach, bedarak yoʻqolgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gudzon (daryo)

Gudzon, Xadson () — AQSH sharqidagi daryo. Uzunligi 492 km. Havzasining mayd. 35 ming km. Appalachi togʻlaridan boshlanadi. Yuqori oqimida ostona va sharshara koʻp. Atlantika okeaniga quyiladi. Qor va yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi 630 m1/sek. Bahorda tulib oqadi. Suv rejimi toʻgʻonlar bilan tartibga solingan. Quyilish yeridan Troi sh.gacha kema katnaydi. G.— Nyu-YorkSteyt-Barjkanal suv yoʻli sistemasining muhim qismi. Daryoga yirik GESlar qurilgan. Quyilish joyida Nyu-York sh., daryo boʻylab Troy, Olbani, Xadson, Kingston sh.lari joylashgan. G.ni 1609 yilda G. Gudzon kashf qilgan va tavsiflagan, daryo uning nomi bilan atalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

AQShdagi daryolar
Gudzon boʻgʻozi

Gudzon boʻgʻozi — Labrador yarim orol bilan Baffin Yeri oraligʻidagi boʻgʻoz. Gudzon qoʻltigʻini Atlantika okeani bilan qoʻshib turadi. Uzunligi 806 km ga yaqin, kengligi 115—407 km. Chuq. 200 m dan 988 m gacha. Bir yilda 8 oy davom etadigan qor boʻronlari, tuman va suzib yuruvchi juda koʻp muz boʻlaklari kema qatnovini qiyinlashtiradi. Dengiz hayvonlari ovlanadi. Boʻgʻoz G. Gudzon nomiga qoʻyilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Alifbo boʻyicha boʻgʻozlar
Gudzon qoʻltigʻi

Gudzon qoʻltigʻi - Shim. Muz okeanining quruqlik ichkarisidagi dengizi, Kanada hududida. Sharqda Gudzon boʻgʻozi orqali Atlantika okeani bilan, shim.da boʻgʻozlar orqali Shim. Muz okeani bilan tutashgan. Mayd. 848 ming km. Oʻrtacha chuq. 112 m, eng chuqur joyi 258 m. Xavoning oʻrtacha temperaturasi yanvarda —22° dan —31° gacha, iyulda 5° dan 15° gacha; suv oktabrdan iyulgacha muzlaydi. Shoʻrligi 23,0—30,5%". Suv har yarim sutkada 7,9 m ga koʻtarilib-pasayib turadi. Baliq va tyulen ovlanadi. Asosiy portlari: Cherchill, Port-Nelson. G.q.ni ingliz dengizchi sayyohi G. Gudzon 1610 yilda kashf qilgan va uning nomi bilan atalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Qoʻltiqlar
Gudiashvili Lado Davidovich

GUDIASHVILI Lado (Vladimir) Davidovich [ 1896.18(30).3, Tbilisi— 1980) — gruzin rassomi va grafigi. Ijodi urta asrlar gruzin sanʼati va 1920-yillar Gʻarbiy Yevropa sanʼatidagi oqimlar taʼsirida shakllangan. Xalq ogʻzaki ijodi (qoʻshiqlar, afsonaviy va fantastik obrazlar)dan ilhomlangan: "Sotsxali baligʻi" (1920), "Serafita sayri" (1940), "Pirosmanashvili oʻlimi" (1946), "Togʻdagi uchrashuv" (1977) kabi yirik asarlar, "T. Tabidze va moviy otlar" (1918), "Eliso", "V. Mayakovskiy va V. Gudiashvili Parijda" (1975) va b. portretlar, "Antifashistik turkum" (1942) grafika turkumi muallifi, shuningdek, Sulxonsabo Orbeliani (1939, 1960), G. Chxikvadze (1946) va b.ning asarlarini bezagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Yekaterina Gudkova

Yekaterina Akimovna Gudkova (1928.26.1, Toshkent) — xor dirijyori, pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1950). Hamza nomidagi musiqa bilim yurtida (1947—56), Toshkent konservatoriyasida (1953-yildan) oʻqituvchi, dotsent (1967-yildan), xor dirijyorligi kafedrasi mudiri (1979—88). Oʻzbekistonda xor sanʼati rivojiga katta hissa qoʻshgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Gudon

Gudon, Udon (Houdon) Jan Antuan (1741.20.3, Versal — 1828.15.7, Parij) — fransuz haykaltaroshi, Yevropa haykal portreti sanʼatining yirik namoyandasi. Parijdagi nafis sanʼat maktabida oʻqituvchi (1805 — 23). Plastik anatomiyami chuqur oʻrganib, anatomik haykal yaratdi (1767), bu haykal qoz. kunda ham badiiy oʻquv yurtlarida (shu jumladan Oʻzbekistonda) koʻrgazmali qurol sifatida qoʻllaniladi. "Diana" (gips, 1776) haykali G.ga katta shuhrat keltirgan; J.J. Russo (gips, 1778), Volter (marmar byust, 1778; marmar haykal, 1781), O. Mirabo (terrakota, 1791) va b. portretlar muallifi. G. portretlaridagi oʻtkir va koʻp qirrali psixologik tavsifning oʻziga xosligi, portretdagi maʼnoli qarashlar bevosita tomoshabinga qaratilganligi bilan diqqatni tortadi. Ayniqsa ayollar va bolalar qiyofasi sodda va tabiiyligi bilan ajralib turadi ("Rafiqam portreti", gips, 1787, Luvr va b.). G. fransuz inqilobi namoyandalari va maʼrifatparvarlarining yorqin qiyofalarini yaratgan. Asarlari Luvr (Parij) va b. muzeylarda saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gudron

Gudron (fransuzcha: goudron) — qora smola. Neftni atmosfera bosimi va vakuum ostida haydash paytida 450—600° oraligʻida qaynab chiqadigan fraksiya qoldigʻi. Gudron neftning tabiatiga qarab uning massasining 10—45% igacha hosil boʻladi. Gudron qovushqoq suyuklik yoki qattiq asfaltsimon yaltiroq mahsulotdir. Tarkibida parafin, naften katori va aromatik uglevodorodlar (45—95%), asfaltenlar (3—17%), shuningdek, deasfaltlangan mahsulotlardan silikagelda adsorbsiyalanadigan neft smolalari (2—38%) boʻladi. Gudronning zlementar tarkibi (massasiga nisbatan % hisobida): 85—87 S, 9,3— 11,8 N, 0,2-6,3 S, 0,2-0,7 N, 0,08-1,25 O. Bundan tashqari, gudronda neft tarkibida mavjud boʻlgan barcha metallar konsentrlanadi; unda vanadiyning miqdori 0,046% ga, nikel esa 0,014% gacha yetishi mumkin. Neftning tabiati va undan gazoyl franksiyalarini ajratib olish darajasiga qarab gudronning zichligi 950–1030 kg/m3 ga, kokslanishi 8—26% gacha (massa jihatidan), qotish temperaturasi 12—55° gacha, oʻz-oʻzidan yonish temperaturasi 29 dan 350° gacha boʻladi. Gudron yoʻl qurilishi materiali sifatida yoʻlkalar va qurilish bitumlari, oz miqdorda kul hosil qiluvchi kokslar, surkov moylari, yoqilgʻi gazlar va motor yonilgʻilari ishlab chiqarishda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Polimerlar
Gujar

Gujar (oʻzlarini shunday nom bilan ataydilar) — Hindiston va Pokistonning sharqiy qismidagi etnik birlashma. Gujartilida 1 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari) soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, hinduizmga eʼtiqod qiladi, sunniy musulmonlar ham bor. G.larning ajdodi mil. 1-ming yillikda Hindistonga kelib oʻrnashgan hindoriy xalqlariga mansub koʻchmanchi va yarim koʻchmanchi gujara qabilalariga borib taqaladi. Bu qabilalar gujarotlar, panjobiylar, rojastxonlar etnogenezida ham ishtirok etishgan. G.larning koʻpchiligi anʼanaviy mashgʻulotlari — yarim koʻchmanchi chorvachilik (buyvollar, qoʻylar, echkilar boqish) bilan band. Tekisliklarda G.larning bir qismi dehqonchilik va oʻtroq chorvachilik bilan shugʻullanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gujarot

Gujarot — Hindiston shtati, mamlakatning gʻarbida, Arabiston dengizi sohilida. 1960-yilda Bombay shtatidan aholisining aksariyatini gujarotlar tashkil etgan viloyatlarni ajratib tashkil etilgan. Mayd. 196 ming km. Aholisi 50,6 mln. kishi (2001), 90% xindular, 8,4% musulmonlar. Maʼmuriy markazi — Gandinagar sh. Yirik shaharlari: Axmadobod, Baroda, Surat, Rojkut, Bhavnagar, Jamnagar, Kandla.

Gujarot yer yuzasining koʻp qismi allyuvialdengiz qumli gillardan tuzilgan yassi payettekislik. Iqlimi subekvatorial, yogʻinlar barqaror emas. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 16—23°, iyulniki 28°. G.ning katta qismida oʻrtacha yillik yogin 500–1000 mm. Oʻsimliklari shtatning gʻarbida tropik savannalardan, sharqida tropik quruq oʻrmon va tikanli butazorlardan iborat. Yirik daryolari — Tapti, Narbada, Maxi. G. kuchli seysmik zonada joylashgan (qarang Gujarot zilzilasi).

Qadimda va oʻrta ayerlarda G. hududida bir necha davlat mavjud boʻlgan. 1297—1396-yillarda G. yerlari Dexli sultonligiga karam edi. 1406-yil Dexli sultonligining G.dagi noibi Muzaffarxon G.ni mustaqil sultonlik, Ahmadobodni uning poytaxti deb eʼlon qildi. Mahmud I Begara davrida (1459—1511) G. ancha rivojlandi, savdo-sotiq kuchaydi. 16-asr boshlarida portugallarning G. portlarini qamal qilishi natijasida sultonlik iqtisodiy tushkunlikka uchradi. 1572-yilda Akbar G.ni oʻz davlatiga qoʻshib oldi. 18-asr oʻrtalarida G. hududi marath peshvolari qoʻliga oʻtdi. 19-asr boshlarida esa inglizlar uni Bombay (Mumbay) viloyatiga qoʻshib yubordi. Hindiston mustaqillikka erishgach (1947), G. aloqida shtatga aylantirildi (1960).

G. Hindistonning muhim paxtachilik rayoni va sanoati rivojlangan shtatlaridan. Butun Hindistondagi paxta maydonining 1/5 qismi va hosilining 1/4 qismidan koʻprogʻi, yer yongʻoqning 1/3 qismidan koʻprogʻi G. hissasiga toʻgʻri keladi. Oziq-ovqat uchun sholi, ichki viloyatlarda va shim.da jovar (tariqning bir turi), makkajoʻxori, bugʻdoy, shtatning hamma joyida dukkaqli ekinlar eqiladi. Chorvachilikda qoramol, qoʻy, echki boqiladi. Kach qoʻltigʻidan tuz olinadi. Shuningdek, marganes, ohaktosh, boksit, neft ham qazib chiqariladi. Yetakchi sanoat tarmogʻi—toʻqimachilik. Umumiy va elektrotexnika mashinasozligi, kimyo, sement i. ch. sanoatlari ham rivojlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gujarot zilzilasi

Gujarot zilzilasi - 2001-yil 26 yanvda Hindistonning Gujarot shtatida mahalliy vaqt bilan soat 8 dan 46 min. oʻtganda sodir boʻlgan yer silkinishi. Zil-zila epitsentri Ahmadobod va Bxuj sh.lari oraligʻida joylashgan. Rixter shkalasi boʻyicha magnitudasi 7,7 boʻldi. Zilzila kuchi MSK-64—12 balli shkala boʻyicha 10 ball boʻlib, Hindistonning bir qancha shaharlari (Ahmadobod, Kach va b.) katta talafot koʻrdi. Ayniqsa, epitsentrga yaqin joylashgan Bxuj sh. yer bilan yakson boʻldi. Ketma-ket sodir boʻlgan silkinishlar natijasida koʻplab bir qavatli va 150 dan ziyod koʻp qavatli imorat butunlay vayron boʻldi. Qurbon boʻlganlar soni 30 mingdan ortib ketdi.

Epitsentrdan tarqalgan seysmik toʻlqinlar ming km dan ziyod masofagacha qayd qilindi. Epitsentrda uz. 3–4 km keladigan yer yoriklari hosil boʻlib, u joyning qiyofasini oʻzgartirib yubordi. Zilzila 1968-yilda aniqlangan seysmogen zonada roʻy berdi. Zona ostidagi togʻ jinslarining yer uzilmalari boʻyicha keskin siljishi tebranishlarga sabab boʻlgan. Bu zonada ilgarilari ham yer qimirlashlar qayd etilgan. Ayniqsa, ularning eng dahshatlisi 1819-yilning 16 iyunida sodir boʻlib, kuchi 2001-yilgi G.z.ga teng boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil