MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sherobod dostonchilik maktabi

Sherobod dostonchilik maktabi — Oʻzbekiston Surxondaryo, Qashqadaryo viloyatlarining bir necha tumanlari, Tojikiston va Turkmanistonning janubiy sarhadlarida yetishib chiqqan yuzlab baxshilarni birlashtirgan oʻzbek dostonchilik maktabi.

Surxondaryo va Qashqadaryoda dostonchilik anʼanalarining izchil rivojlanishi bugungi kunlarda ham davom etmoqda. Shuning uchun ham bu maktab vakillaridan 1940-yillarda yozib olingan dostonlarda dostonchilikning nisbatan quyi bosqich unsurlari, badiiy tafakkurning uncha rivojlanmagan shakllari uchraydi. 1960-yillardan boshlab esa anʼanalarning muayyanlasha borishi, maʼlum maʼnoda kitobiylikka intilish kuchayadi. Bunda isteʼdodli xalq baxshisi Qodir Rahim oʻgʻlining (1936—1985) xizmatlari katta boʻldi. Sherobod dostonchilik maktabidan Qosimkoʻr, Shernazar Beknazar oʻgʻli, Mardonaqul Avliyoqul oʻgʻli, Umir Safar oʻgʻli, Normurod baxshi, Ahmad baxshi, Nurali Boymat oʻgʻli, Mamadrayim baxshi, Yusuf Oʻtagan oʻgʻli, Eshqobil baxshi, Boʻriboy Ahmad oʻgʻli, Qodir Rahim oʻgʻli kabi oʻnlab dostonchilar yetishib chiqdi. Bugungi kunda Xushboq Mardonaqulov, Shoberdi Boltayev, Boborahim Mamatmurodov, Qora va Chori Umirovlar, Qahhor Qodir oʻgʻli, Abdunazar Poyonov kabi bir qancha baxshilar dostonchilik anʼanalarini davom ettirmoqdalar. Bu maktab vakillaridan yozib olingan "Oltin qovoq", "Malla savdogar", "Zayidqul", "Ollonazar Olchinbek", "Oychinor", "Sherali", "Kelinoy" kabi qator dostonlar Oʻzbekistonning boshqa joylarida yashab oʻtgan baxshilar repertuarida uchramaydi.

Adabiyotlar 
 Qahhorov A., Yangi dostonlar, T., 1988;
 Ergashev A., Xalilov D., "Yozi va Zebo" — ishqdostoni, Qarshi, 2000;
 Murodov M., Alpomishnoma, 1—2-kitoblar, T., 1999, 2000.

 

Oʻzbek dostonchilik maktablari
Sherobod kanali

Sherobod kanali - Surxondaryo viloyatidagi magistral kanal. 1966-yilda qurilgan. Umumiy uz. 27 km, bosh qismidagi suv sarfi 110 m³/sek. Viloyatning Sherobod va Qiziriq choʻllariga suv uzatadi. Janubiy Surxon suv omborining oʻng qirgʻogʻida qurilgan bosh suv olish inshootidan suv oladi. Kanal trassasining dastlabki 8 km Surxondaryoning oʻng qirgʻogʻi boʻilab va Toshkoʻpriksoy oʻzani tagidan 150 m uzunlikdagi 3 koʻzli (3x3,5 m) temirbeton quvurli dyuker orqali oʻtadi. Quyiroqda kanaldan Qumqoʻrgʻon kanaliga 10 m³/sek. miqdoridagi suvni tashlash uchun suv chiqargich oʻrnatilgan. 60-yillar oxirida uning 12 km da Sherobod choʻlidagi 80 ming ga dan ortiq yerni suv bilan taʼminlovchi nasos styasi barpo etildi. 27 km da kanal chap va oʻng tarmoqqa boʻlinadi.

Kanalning chap tarmogʻi Sherobod choʻlida yangi oʻzlashtirilgan yerlarni sugʻorishga xizmat qiladi. Uning oʻzaniga beton toʻshama yotqizilgan, uz. 29,6 km, suv sarfi 25 m³/sek. Oʻng tarmoq esa Sheroboddaryo tizimidagi yerlarni suv taʼminotini yaxshilashga xizmat qiladi, uz. 76,6 km.

Kanallar
Sheroboddaryo

Sheroboddaryo — Amudaryoning oxirgi oʻng irmogʻi hisoblanib, Irgʻoyli va Qizilsoy daryolarining qoʻshilishi natijasida hosil boʻladi. Daryo Boysun togʻining dengiz sathidan 3922 metr balandlikdagi qismidan boshlanadi.

Sherobod daryosida Sherobod GES barpo etilgan.

Nomlanishi 
Mazkur daryo Machay qishlogʻiga yetguniga qadar Machaydaryo, u yerdan Sherobod shahrigacha boʻlgan hududda Sheroboddaryo, Sherobod shahridan quyilish joyiga qadar esa Qorasuvdaryo (yoki Qorasuv) deb nomlanib kelinadi.

Machaydaryo koʻp manbalarda soy sifatida tilga olinadi. Uning uzunligi 1086 metrni tashkil etib, Sangchil va Sisanaga qishloqlari hududidan oqib oʻtadi.

Tarixi 
Sherobod daryosi boʻyida, Shimoliy Baqtriya hududida joylashgan hamda aholining janubi-gʻarbdan koʻchishi natijasida vujudga kelgan Boʻston va Jarqoʻtan qabristonlari, shuningdek Jarqoʻton aholi yashash punkti joy olgan. Bu manzilgoh Baqtriya-Margʻiyona arxeologik majmuasining Sopolli varianti (Sopolli madaniyati) bilan bogʻliqligi aniqlangan.

Joylashishi 
Sheroboddaryo Boysun togʻi hamda unga yondosh boʻlgan Koʻhitang togʻining sharqiy qismidan boshlanuvchi Irgʻoyli va Qizilsoy daryolarining qoʻshilishi natijasida paydo boʻladi.

Tuzilishi 
Daryoning umumiy uzunligi 177 km ni tashkil etadi. Suv havzasining umumiy maydoni esa 2950 km² ga teng.

Suv sarfi 
Bu daryoda oʻrtacha suv sarfi may oyida 20,6 m³/sek. ni, iyul oyida 18,3 m³/sek. ni tashkil qiladi. Togʻlardan chiqish yeridagi oʻrtacha suv sarfi esa 7,5 m³/sek ga teng. Suv oqimi yil davomida notekis taqsimlangan. Sheroboddaryo asosan qor-yomgʻir suvlaridan toʻyinganligi uchun ham, odatda aprel-may oylarida toʻlib oqadi.

Yerosti tuzilmasi va suvlari 
Yerosti suvlari turli davrdagi yotqiziqlar orasidan chiqadi. Paleogen va neogen davri yotqiziqlaridan chuchuk suv odatda 140-150 metrgacha chuqurlikdan chiqishi kuzatilgan. Boʻr davriga aloqador yotqiziqlardan esa 1000-2000 metr chuqurlikdan mineral shifobaxsh chuchuk suv chiqadi. Bu suvning oʻrtacha harorati +60° dan +70° darajagacha yetishi mumkin.

Sheroboddaryo havzasidagi soyliklarning uvoq jinslari suvni yaxshi oʻtkazadi, yogʻinning koʻp qismi shu jinslar orasiga sizib, keyinchalik bir meʼyorda daryo oʻzaniga qaytib chiqa boshlaydi; shu tariqa oqim fasllar davomida bir tekis taqsimlanadi. Quyi oqimida daryo suvi kamayib ketadi. Bu daryo suvidan Sherobod shahri yaqinidagi Darband, Dara, Sisanga, Xoʻjaboʻlgan, Munchoq va Sherobod qishloqlari foydalanadi. Sherobod tumanida Sherobod GES barpo etilgan.

Quyilishi 
Quyi oqimida daryo sayozlasha boradi, oʻzani meanderlarni hosil qiladi. Amudaryoga esa Shoʻrob qishlogʻidan taxminan 280 m uzoqlikda quyiladi.

Adabiyotlar

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Surxondaryo viloyatidagi daryolar
Sherobod-Sariqamish qirlari

Sherobod — SARIQAMISH QIRLARI — Surxondaryo botigʻining janubiy gʻarbiy qismidagi qirlar. Janubiy gʻarbdan shimoli-sharqqa 70 km ga choʻzilgan. Shimolidan Boysun botigʻi, janubi-sharqdan Surxondaryo vohasi bilan chegaralangan. Oʻrtacha bal. 800-1000 m. Eng baland joyi 1216 m.

SH.Sherobod-Sariqamish qirlari Boysun togʻlaridan boshlanuvchi bir qancha daryolar (Kafrun, Anjarasoy, Pulihakim va boshqalar) bilan chuqur kesilgan va alohida qirlarga (Kagna, balandligi 955 m; Takasakradi, 1050 m va boshqalar) ajralgan. Yon bagʻirlarida quruq soy va jarliklar ham koʻp. Tektonik jihatdan antiklinal struktura; yura, boʻr, paleogen, neogen, toʻrtlamchi davr qumtosh, ohaktosh, dolomit, mergel, konglomeratlaridan tashkil topgan. Iklimi kontinental, yogʻin kam (150-250 mm). Boʻz, surqoʻngʻir tuproqlarda shuvoq, shoʻra, qoʻngʻirbosh, rang, oq kavrak va boshqalar oʻsadi. Hududi yaylov sifatida foydalaniladi.

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Surxondaryo viloyati
Sheroz miniatyura maktabi

Sheroz miniatyura maktabi — Eron tasviriy sanʼatidagi yoʻnalish. 14-asr 1-yarmida Sherozda yuzaga kelgan; bu davrda yaratilgan asarlar devoriy rasmlar mujassamotiga yaqin, ularda shakllar yirik, manzaralar umumlashma boʻlib, tilla, qizil va sariq ranglar yetakchilik qiladi. 14-asr oxiri — 15asr boshlaridan yaratilgan asarlar matn va qoʻlyozma bezaklari bilan uygʻunlashib, murakkab koʻp shaklli mujassymotlar ortdi, kishilar va manzaraga eʼtiborning qaratilganligi, nafis rasmlar, ranglarga boyligi bilan ajralib turadi (Nizomiy, "Xamsa", 1479 va 1491, Rossiya milliy qutubxonasida). 16-asrda Sheroz miniatyura maktabim vakillarining asarlari mayin, nozik ranglar gammasi, mujassamotlar qismlarigacha oʻta aniqlikda ishlanishi bilan diqqatga sazovor (Nizomiy, "Xamsa", 1532—42, Ermitajda va boshqalar).

Eron miniatyura maktablari
Gulxon Sheroziyeva

Gulxon Sheroziyeva (1920.10.1, Chimboy shahri 1978.18.1, Nukus) — Oʻzbekiston xalq artisti (1957). 1936-yildan Qoraqalpoq davlat musiqali drama va komediya teatri aktrisasi. J.Oymurzayevning "Oʻzingdan chiqqan baloga..." asaridagi Anorgul shahrining sahnada yaratgan ilk obrazidir. Sheroziyeva xarakterli rollar ustasi boʻlib, milliy ruh, milliy nutq talaffuziga alohida eʼtibor berish, lirik nafosat, samimiylik ijodiga xos. Gulsara (K.Yashin, "Gulsara"), Oypar (M.Daribayev, "Koʻklen botir"), Gulparchin (N.Dovqorayev, "Alpomish"), Oysanam, Oysuluv (S. Xoʻjaniyozov, "Suymaganga suykanma", "Oʻzboshimcha shoh"), Hurliman (J.Oymurzayev, "Berdaq"), Shohsanam (A.Begimov, T.Ollanazarov, "Oshiq Gʻarib"), Osiyo (U.Xojibekov, "Arshin mol olon"), Tozagul (R.Majidov, "Qora yuraklar"), Jibek (G.Musrepov, "Qiz Jibek") kabi rollari bilan qoraqalpoq teatr sanʼatida salmoqli oʻrin egalladi. Sheroziyeva kuchli ovoz sohibasi boʻlib, "Dembermes", "Odingnan", "Avezim" kabi qoʻshiqlar va, ayniqsa, xalq qoʻshiqlarini mohir ijrochisi boʻlgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1967).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Davlat mukofoti laureatlari
Sheroziy

Sheroziy (taxallusi; asli nomi Yoqubov Madrahim, 1890, Xiva — 1973.22.10, Urganch) — xonanda va sozanda (dutor, garmon). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1949), Oʻzbekiston xalq artisti (1970). Qurji ota Avazmatovdan dutor chalishni, Polvon duzchidan suvora yoʻllarini, Qurbon ota Ismoilovdan xalq qoʻshiqlarini va garmon chalishni oʻzlashtirgan. Yoshligidan toʻy, bazm, xalq sayillarida xizmat qilib, Xorazm, Qoraqalpogʻiston va Turkmanistonda shuhrat qozongan. Xivada konsert brigadasi (1920), Hamza tashkil qilgan teatr truppasi (1921)da xonanda va sozanda. Moskvadagi oʻzbek sanʼati dekadasi (1937), Katta Fargʻona kanali qurilishi (1939)da qatnashgan. 1941—45 yillarda Yangiyoʻl musiqali drama va komediya teatrida ishlagan. U xalq qoʻshiqlari (mas, "Tasadduqman", "Qora shomlar", "Aliqambar" "Qora soching" va boshqalar), Xorazm doston yoʻllari, suvoralar, maqomlarning tarona va ufar qismlarini mahorat bilan ijro etgan. Sh.bastalagan "Gul Vatan", "Asrlar orziqib" va boshqalar qoʻshiqlar ommalashgan. Sanʼatshunoslik instituti shahridan ayrim xorazm xalq qoʻshiqlari va, asosan, suvoralarni magnit lentasiga yozib olgan (1957). M.Yusupov Sh. ijrosida notaga olgan xorazm xalq qoʻshiqlarini "Oʻzbek xalq muzikasi"ning 7jildiga kiritgan (1960). V. Fayozov, K. Otaniyozov, M. Rahimov, S.Rahimova, M. Yusupovlar shahrining shogirdlaridir.

Adabiyot 
 Avaz Sotim, Madrahimov O., Madrahim Sheroziy, Urganch, 1989.

    

Oʻzbekiston xalq artistlari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Sherolgʻin

Sherolgʻin, tarxun — murakkabguldoshlar oilasi shuvoqlar turqumiga mansub koʻp yillik oʻsimlik turi. Yevrosiyo va Shim. Amerika, Sibir, Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda keng tarqalgan. Koʻplab mamlakatlarda ziravor ekin sifatida ekiladi. Oʻzbekistonning hamma viloyatlarida togʻlar etagidan to yuqori qismigacha boʻlgan shagʻalli qiyaliklarda oʻsadi. Boʻyi 80 sm, poyasi bir nechta, tik, sargʻish yoki qizgʻish. Barglari butun, nashtarsimon, yosh barglari tuk bilan qoplangan. Gullari mayda ochsariq yoki qizgʻish, roʻvaksimon toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi toʻq jigarrang yoki qoramtir pista. shahrining gullab turgan yuqori qismi va barglari tarkibida efir moyi (0,1—0,72%), karotin (15—41,8 mg%), S vitamini (190 mg%), oz miqdorda alkoloidlar va boshqalar bor. Oʻzbekistonda 1988-yildan barcha viloyatlar uchun rayonlashtirilgan Gribovskiy (N31) navi ekiladi. Xalq tabobatida yer uyetki qismi ishtaha ochish, ovqat hazm qilishda hamda istisqo, lavsha va boshqalar kasalliklarni davolashda qoʻllaniladi. Gijja haydash xususiyatiga ham ega. Xushboʻy va xushtaʼmligi tufayli oshkoʻk sifatida ham foydalaniladi. Uni chorva mollari xush koʻrib yeydi.

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Ziravorlar
Dorivor oʻsimliklar
Osiyo o'simliklari
Yevropa o'simliklari
Shimoliy Amerika florasi
Sherplar

Sherplar, sherpa — xalq. Sharqiy Nepalning (100 ming kishi, 1990-yillar oʻrtalari) Jomolungma (Everest) togʻi atrofida, shuningdek, Hindiston (Darjiling vodiysida, 15 ming kishi)da yashaydi. Tibetbirma til guruhiga mansub tilda soʻzlashadi. Hukmron din — buddizm (ningmapa sektasi). Sh. oʻrta asrlarda Bosh Himolay togʻlaridan jan.roqqa koʻchib kelgan tibetliklar avlodi; tili va madaniyatiga koʻra tibetliklarga qardosh. Nepalda Sh. dehqonchilik, chorvachilik bilan shugʻullanadilar. Oʻtmishda Nepal va Tibet oʻrtasidagi savdoda vositachilik qilishgan. Hindiston va Sikkimda Sh. ning asosiy mashgʻuloti — savdosotiq va togʻ choʻqqisiga koʻtarilishda yuk tashuvchi sifatida qatnashish. Sh. qishloqda jamoa boʻlib yashaydilar, 18 ta ekzogam klanlar (ru)ga boʻlinishgan; kichik monogam oila saqlangan, lekin poliandriya (bir necha akaukaning bitta xotini bor), poligamiya ham uchraydi.
Charles Scott Sherrington

Charles Scott Sherrington (1857.27.11 – 1952.4.3) — ingliz neyrofiziologi. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1893-yildan), Peterburg Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosy (1915-yildan). Kembrij universitetni tugatgan. Neyrofiziologiya (asosan, reflektor faoliyat) sohasidagi fundamental kashfiyot muallifi. Liverpul va Oksford universitetida professor (18951913; 19131935). Sh. nerv sistemasining integrativ faoliyati konsepsiyasini ishlab chiqqan; retseptiv maydon taʼlimoti asoschisi. Ilmiy faoliyati markaziy nerv sistemasi, asosan, orqa miya fiziologiyasi va reflekslarini oʻrganishga oid. Sh. asarlari klinik va eksperimental nevrologiya rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etdi. Nobel mukofoti laureati (1932; E.D.Edrian bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Kimyogarlar
Olimlar
1952-yilda vafot etganlar
1857-yilda tugʻilganlar
27-noyabrda tugʻilganlar
4-martda vafot etganlar
Yagya Sherfedinov

Yagya Sherfedinovich Sherfedinov (1894.18.3, Feodosiya 1975.29.1, Toshkent) — qrim-tatar kompozitori. Qrim ASSR (1941)da va Oʻzbekiston (1971)da xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi.

Biografiya
1894-yilda Feodosiyada tug'ilgan u bolaligidanoq skripka chalishni o'rgangan. Simferopol tatar muallimlar maktabini tamomlagach, qishloqda dars bergan. 1921-yilda u mashhur musiqachi A. Spendiarov bilan uchrashadu. 1927-yilda Moskva konservatoriyasining ilmiy kompozitsiya bo'limiga o'qishga kirdi va 1931-yilda uni muvaffaqiyatli tugatdi.

Yagya darhol uyiga qaytadi va Qrim radioqo‘mitasida musiqa muharriri bo‘lib ishlaydi. 1937—1938-yillarda Simferopoldagi Qrim-tatar davlat drama teatri badiiy rahbarining oʻrinbosari bo‘lib ishlagan. Bu davrda Sherfedinov Yusuf Bolatning “Ishlagan tishlar”, “Alim” spektakllariga, “Arzilik qiz” musiqiy komediyasiga ( Ilyos Baxshish bilan birgalikda) musiqa yozgan. U "Yuzyuk o'yin" xor syuitasini ("Uzukli raqs uchun qo'shiq") hamda simfonik orkestr uchun "Qrim syuitasi"ni yozgan. Sherfedinov turli janrdagi asarlar, shu jumladan "Yangiyer" kantatasi, simfonik orkestr uchun syuitalar, bir nechta musiqiy komediyalar yozgan . ular orasida eng mashhuri "Qayerdasan, sevgilim" edi.

1941-yildan Oʻzbekistonda. Muqimiy teatri (1941 — 43)da, Andijon teatri (1944—1947)da musiqa rahbari. Andijon bolalar musiqa maktabi (1947—1952), Toshkent oʻquvchilar saroyi (1952—1955)da musiqa oʻqituvchisi bo‘lib ishlagan.

Ammo Yagya Sherfedinov ijodiy faoliyatida asosiy o'rinni xalq qo'shiqlari to'plami egalladi. Uning birinchi kichik to'plami 1925-yilda Qrimda nashr etilgan, keyin 100 dan ortiq qo'shiqlarni o'z ichiga olgan boshqa to'plam nashr etilgan va 1935-yilda uchinchi to'plami kitob holida chiqarildi. Muallif qrim-tatar qo‘shiqlari jamlangan to‘plamini ancha keyinroq, 1978-yilda Toshkentda “Xaytarma kuylaydi ” (“ Haytarma sadolari”) nomi bilan nashr etdi. Kitobda 350 dan ortiq xalq qoʻshiqlari, raqs kuylari va musiqiy afsonalar bor.

Yagya Sherfedinov 1975-yil 29-yanvarda Toshkentda olamdan o‘tgan.

Shaxsiy hayoti
1939 yildan beri u oilasi bilan Simferopolda ko'chadagi Mutaxassislar uyida yashadi. Jukovskiy, 20. Xotini Safiye Qrimtaeva (1910-yil, Simferopol - 1974-yi, Toshkent), raqqosa, ona tomondan Murza Shirinskiylar oilasidan chiqqan, 1937—1938-yillarda Qrim-tatar opera va balet teatrida ishlagan. O'g'li - Zalferrat Sherfedinov 1930-yilda Moskvada tug‘ilgan.

Mukofotlari
1940-yilds Qrim Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan artist. 1971-yilda Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist.

Manbalar 

 ШЕРФЕДИНОВ Ягья Шерфединович

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1894-yilda tugʻilganlar
1975-yilda vafot etganlar
29-yanvarda vafot etganlar
Qrim-tatarlar
Toshkentda vafot etganlar
Minor qabristoniga dafn etilganlar
Shershoh

Shershoh, Sherxon Sur (asl ismi Farid) (1472—1545) — Shimoliy Hindistonda hukmronlik qilgan (1539—55) afgʻonlarning suriylar sulolasi asoschisi. Maʼlum bir muddat Bobur xizmatida boʻlgan. Shimoliy Hindistonda hukmronlik qilgan boshqa afgʻon sulolasi (Loʻdiylar sulolasi — 1451 — 1526) davrida shahrining bobosi va otasi Hindistonga koʻchib kelib, hukmdorlarga sadoqatli xizmati evaziga katta yermulk egasi boʻlishgan. 1526-yil Bobur Hindistonni zabt etgan boʻlsada, biroq mahalliy hindi rojalar va afgʻonlar hali batamom taslim boʻlmagan edi. Bobur vafotidan keyin Mahmud Loʻdiy Humoyunga qarshi harbiy harakatlarni boshlab yuborgan. Sh. Bihar hukmdoriga sadoqat bilan xizmat qilib, asta-sekin hokimiyat jilovini oʻz qoʻliga olgan va Sherxon nomi bilan Bihar hokimi boʻlgan (1533), afgʻonlar orasida rbroʻsi oshib, ularni oʻz atrofida jipslashtirgan. Chavsa (Chausa) va Kannoʻj (Kanauj)da boʻlib oʻtgan 2 ta jangda (1539, 1540) Humoyunni magʻlubiyatga uchratib, Shershoh nomi bilan taxtga oʻtirgan. 1545-yilda rajputlar qalʼasi — Kalanjarni qamal qilish vaqtida halok boʻlgan. shahrining oʻlimidan keyin Shimoliy Hindistonda nizolar kuchayib ketgan. Sh. qisqa davr (1540—45) hukmronlik qilgan boʻlsada, u yersoliq va moliyaviy sohada bir qator muhim islohotlarni amalga oshirgan, keng koʻlamda yoʻl va shahar qurilish ishlarini olib borgan, savdosotiqni rivojlantirish hamda maʼmuriy sohada maʼlum oʻzgarishlar qilgan, hindilar bilan tinchtotuv yashash siyosatini yoqlagan. Sh. joriy qilgan islohotlar uning vafotidan keyin bekor qilingan.

Ad.:Bosvort K.E., Musulmanskiyedinastii, M., 1971; Roʻziyev E., Hindistonda Shershoh davlati, T., 1992.

 

Sur sultonlari
Shergʻozixon

Shergʻozixon (?, Buxoro 1727-yil dekabr, Xiva) – Xiva xoni (1715—27), Xorazm xoni (1715 – 1728).
Jontoʻraxonning oʻgʻli. Madrasada tahsil olgan. 1715-yil Yodgorxon vafotidan soʻng, Buxorodan keltirilib Xiva taxtiga oʻtqazilgan. shahriga qarshi Orol boʻyida yashovchi qoraqalpoqlar Ishimxon boshchiligida isyon koʻtarishgan. Sh. ular ustiga qoʻshin tortib katta oʻljalar, koʻplab asirlar bilan qaytgan. 1715-yil Sh. Xurosonga yurish qilib Mashhadni egallagan, Nishopurni qamal qilib egallay olmagan (1716). Sh. davrida Pyotr I tomonidan yuborilgan Bekovich Cherkasskiy josuslik ekspeditsiyasi qirib tashlangan (1717). Rossiya Xiva xonligini oʻz taʼsir doirasiga kirita olmagach, har ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlar keskinlashgan. Vaziyatni yumshatish uchun 1720-yil Xiva elchilari Rossiyaga joʻnatilgan, lekin elchilik aʼzolari qamoqqa olingan, ulardan atigi bir kishigina Xivaga qaytishga muvaffaq boʻlgan. Rossiya hukumati Xiva xonligi orqali Oʻrta Osiyoga kirib kelish fikridan voz kechmagan, bu paytda Rossiyada Buxoro xonligining Qulibek (qarang Xonquli toʻpchiboshi) boshchiligidagi elchilari bor edi. Rossiya hukumati F. Beneveniii ularga qoʻshib Buxoroga joʻnatgan va Buxoro xonligini Xivaga qarshi gijgijlagan. Qalmiqlar xoni Ayuqaning shahriga yuborgan maʼlumotiga koʻra (1723-yil may), rus qoʻshinlari Saratovda toʻplanib, 1724-yil bahorida Xivaga yurishga tayyorgarlik koʻrishgan. Sh. Orol boʻyidagi isyonkor qabilalar ruslarni Xivaga boshlab kelishidan va oʻrniga Buxorodan keltirilgan (1721) Temur sulton (Shoh Temur)ni xon qilib koʻtarishlaridan xavotirda edi. Temur Sulton xonlikdagi Vazir, Gurlan, Shohobod, Bagʻlon, Uygur, Yangi Urganch, Xonqa va Xazoraspni olgan boʻlsada, butun xonlikni egallay olmagan. Xonlikdagi ichki urushlar Sh. vafotiga qadar davom etgan. Sh. Xivadagi madrasa (Shergʻozixon madrasasi) qurilish chogʻida mashhadlik gʻulomlar tomonidan oʻldirilgan. Munianing yozishicha, Sh. odil, maʼrifatparvar hukmdor boʻlib, koʻp vaqtini ilm ahli bilan suhbatda oʻtkazgan. Uning davrida ilm-fan va sheʼriyat rivojlangan.

Adabiyotlar 
 Yoʻldoshev M., Xiva xonligida feodal yer egaligi va davlat tuzilishi, T., 1959;
 Gulyamov Ya. G., Pamyatniki goroda Xivi, T., 1941;
 Xudoyberganov K., Xiva – 2500. Xiva xonlari shajarasi, Xiva, 1996.
 Gulyamov Y. G., Istoriya orosheniya Xorezma s drevneyshikh vremen do nashikh dney. Tashkent. 1957
 Istoriya Uzbekistana. T.3. T.,1993.
 Istoriya Xorezma. Pod redaktsiyey I. M. Muminova. Tashkent, 1976
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Xorazm hukmdorlari
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Madrasa asoschilari
Aleksey Shestakov

Aleksey Mixaylovich Shestakov (1889.18.2, Kaluj gubernyasi — 1958.12.5, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (1957). Ijodiy faoliyatini 1906-yil boshlagan: Rossiyaning turli teatrlarida ishlagan. 1934-yildan (yaʼni teatrning ochilish kunidan) Maksim Gorkiy nomidagi rus drama teatrida ishlagan. Shestakov obrazlari yorqin va aniq talqini, nafaqat ichki, balki tashqi ifoda vositalariga ham alohida eʼtibor berishi bilan ajralib turgan. Famusov (Aleksandr Griboyedov, "Aqllilik balosi"), Murzavetskiy (Aleksandr Ostrovskiy, "Boʻrilar va qoʻylar"), Pimon (Aleksandr Pushkin, "Boris Godunov"), Kleshch, Bessemyonov (M. Gorkiy, "Tubanlikda", "Meshchanlar"), Krutitskiy ("Har toʻkisda bir ayb"), Serebryakov, Gayev (Anton Chexov, "Vanya togʻa", "Olchazor"), Pol Dombi janoblari (Charlz Dikkens, "Dombi va oʻgʻil") kabi obrazlari bilan shuhrat qozongan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Vyetnamcha Vikipediya

Vyetnamcha Vikipediya () — Vikipediyaning Vyetnam tilidagi boʻlimi. Vyetnamcha Vikipediya 2002-yilning noyabr oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Vyetnamcha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Statistik tarixi 
 26-avgust 2008 — 50 000 maqola.
 12-sentyabr 2009 — 100 000 maqola.
 7-aprel 2011 — 200 000 maqola.
 3-fevral 2012 — 300 000 maqola.
 12-aprel 2012 — 400 000 maqola.
 13-sentyabr 2012 — 500 000 maqola.
 4-iyun 2013 — 600 000 maqola.
 7-iyun 2013 — 700 000 maqola.
 16-iyul 2013 — 800 000 maqola.
 29-may 2014 — 900 000 maqola.
 13-sentyabr 2014 — 1 000 000 maqola.
 1-sentyabr 2020 — 1 250 000 maqola.

Manbalar

Havolalar 

 Vyetnamcha Vikipediyaning statistikasi
 Vyetnamcha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Vyetnamcha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Vyetnamcha Vikipediyaning mobil nusxasi
 Wikipedia tiếng Việt có bài viết thứ 100.000 
 Những 'quản gia' Wikipedia nguời Việt 
 ʻVăn hóa wiki’ trong mạng xã hội Việt Nam 
 Giấc mơ Việt trên Wikipedia  

Vyetnam tili
Ukraincha Vikipediya

Ukraincha Vikipediya () — Vikipediyaning ukrain tilidagi boʻlimi. Ukraincha Vikipediya 2001-yil 26-yanvardan boshlab faoliyat yuritmoqda.

Hozirgi ahvoli 
-yil - boʻyicha Ukraincha Vikipediyada  maqolalar mavjud.  foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning  nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni — . Teranligi (bugun):

Statistik tarixi 
2004-yil
 30-yil — birinchi maqola yozildi (Atom).
 4-aprel — 1000 maqola.

2005-yil
 1-oktyabr —  maqola.

2006-yil
 15-oktyabr —  maqola (Blok).
 12-noyabr —  maqola.

2007-yil
 16-yanvar —  maqola.
 17-may —  maqola.
 9-sentyabr —  maqola.

2008-yil
 28-mart —  maqola (Гойтосир).

2009-yil
 30-may —  maqola.

2010-yil
 7-aprel —  maqola.

2011-yil
 7-iyul —  maqola.
 20-oktyabr —tahrirlar soni 8 000 000 ga yetdi.
 26-oktyabr — barcha sahifalar soni 1 000 000 ga yetdi.

2012-yil
 27-iyun — tahrirlar soni 10 000 000 ga yetdi.
 20-sentyabr —  maqola.

2014-yil
 12-may —  maqola (Електронний газ).

Manbalar

Havolalar 

 Ukraincha Vikipediyaning statistikasi
 Ukraincha Vikipediyaning statistik diagrammasi
 Ukraincha Vikipediyaning statistik koʻrsatkichi 
 Ukraincha Vikipediyaning mobil nusxasi

Ukrain tili