MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
OMG (singl albomi)

"OMG" - 2023-yil 2-yanvar kuni ADOR tomonidan chiqarilgan, Janubiy Koreyalik "NewJeans" qizlar guruhining birinchi singl albomidir va va ikkita trekni o'z ichiga oladi, shu jumladan bir xil nomdagi bosh singl va 2022 yil 19 dekabrda chiqarilgan "Ditto" pre-reliz treki.

Fon 
NewJeans o'zining birinchi debyut mini-albomi "New Jeans"ni chiqardi, u butun dunyo bo'ylab chartlarda kuchli ishtirok etdi va tijorat va tanqidiy muvaffaqiyatlarga erishdi. 2022-yil noyabr oyida Min Hee-jin tomonidan boshqariladigan ADORning bosh kompaniyasi Hybe korporatsiyasi kompaniyaning kelajagi haqida onlayn brifingda kvintet yanvar oyida yangi singl albomini chiqarishini tasdiqladi.

Reliz va reklama 
10-noyabr kuni Hybe korporatsiyasining YouTube’dagi yillik jamoatchilik brifingida bosh direktor Jivon Park NewJeansning 2023-yil 2-yanvarda "OMG" birinchi singl albomi chiqishi bilan qaytishini e’lon qildi. Shu kuni ma'lum bo'lishicha, bitta albom guruhning "New Jeans" debyut albomi uchun ishlab chiqarish vaqtida rejalashtirilgan titul treki hamda 19-dekabrda chiqadigan pre-reliz singlidan iborat bo'ladi. 12-dekabrda 90-yillardagi Rojdestvo tasvirlaridan ilhomlangan birinchi tizerlar chiqdi. Ikkala tizerda ham logotipning o‘rtasida sakrab turgan quyon aks etgan, bu guruhning “quyonlar” deb nomlanuvchi muxlislari timsoli. Xuddi shu kuni "Ditto" ekanligi ma'lum bo'lgan pre-reliz treki nomi e'lon qilindi.

Kompozitsiyasi 
Singl albom ikkita trekni o'z ichiga oladi, shu jumladan shu nomdagi asosiy singl "OMG" va "Ditto". Janubiy Koreya ommaviy axborot vositalariga bergan qisqacha bayonotida, ADOR bosh direktori Min Hee-jin shunday dedi: Agar debyut albomi "NewJeans"ning yoz oyini namoyish etgan bo'lsa, bu bitta albom "NewJeans"ning qish oyini namoyish etadigan albom bo'ladi.

Trek roʻyxati

Reliz tarixi
Abu Sulaymon Doroniy

Аbu Sulaymon Аbdurahmon bin Аhmad bin Аtiyya Doroniy (vaf. 215 h.q./831 m.) — “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Damashq yaqinidagi Doron qishlogʻida yashagan. Rayhonat ush-Shom (Shom oʻlkasining azizi) nomi bilan mashhur boʻlgan. Аhmad bin Аbulhavoriyning ustozi, Dovud bin Аhmad Doroniyning akasi. “Аt-Taʼarruf”, “Risolati Qushayriya”, “Kashf ul-mahjub”, “Taʼrixi guzida, “Tabaqot ul-avliyo” kitoblarida Doroniy hikmatlaridan namunalar keltirilgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʻliq bobni aynan kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Abu Abdulloh Duniy

Аbu Аbdulloh Duniy – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Shayx Аbulhasan Xaraqoniy uni vajd va hol bobida Аbubakr Shibliyga qiyos qilgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx hayotiga bogʼliq bobni aynan kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
“Durr un-nazim fi fazoil il-Qur'on il-azim”

“Durr un-nazim fi fazoil il-Qur'on il-azim” (“Qurʼoni azim fazilatlari haqida tiza durdonalar”) – Imom Yofiʼiyning asari. Ibn Xushob Yamaniy (vaf. 567 h.q./1172 m.)ning “Durr un-nazim fi xavoss il-Qurʼon il-azim” (“Buyuk Qurʼon xosiyatlari haqida”) tafsirining qisqartirilgan shakli. Alisher Navoiy ushbu asarni “Nasoyim ul-muhabbat”da Imom Yofiʼiy haqidagi bobda tilga olgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Asarlar
Islohotchi (reformist) yahudiylik

Islohotchi (Reformist) Yahudiylik - Islohotchi yahudiylik XIX asr boshlarida germaniyalik yahudiylar orasida yuzaga kelgan. Abram Geygir va Moses Mendelson bu harakatning gʻoyaviy quvvatlagan dastlabki shaxslar boʻlganlar. Mendelson (1729—1786) Markaziy Yevropada yashovchi yahudiylarni ular turgan mamlakatning madaniyati bilan assimilyasiya qilishga chaqirgan. Bu reformasiya harakati keyinchalik Amerikaga ko’chgan va Amerika yahudiylari orasida asosiy rivojlanish bosqichini erishgan. Islohotchi yahudiylar bugungi kunda Amerika yahudiylarining 40 %ini tashkil etadi. Isroilda esa ularning soni 5-6 ming atrofida ekani keltiriladi. 

Islohotchi yahudiylar „ortodoks“cha fikrlarni oʻzlariga qabul qilmaydilar. 1885-yilda Pittsburg platformasi qarorlarida ortodokscha e’tiqodlarini rad etib, uning oʻrniga quyidagilarni qabul qilganlar: yahudiylik eng ulugʻ Tangri fikrini taqdim qiladi; reformasiya qayta tirilish, jazo va mukofot berilishini inkor qiladi; reformasiya bundan keyin Masihning kelishini kutmaydi; yahudiylarning Falastinga qaytishi tadqiq qilinmaydi; yahudiylar endi bir xalq (millat) emas, bir jamoadir; Isroil, yakkaxudo ta’limotini talqin qiluvchi barcha e’tiqodlarganisbatan sabr-toqatli (betaraf)dir; ijtimoiy adolatni ta’minlash yahudiylarning vazifasidir; qadim yahudiy shariatidan faqatgina modern (zamonaviy) hayot tarziga mos boʻlganlarigina qabul qilinishi mumkin. Yeb ichish, kiyinish, ritual tozalik bilan bogliq diniy asoslar bekor qilinadi; yahudiylik doimiy shaklda rivojlanuvchi bir dindir. Oʻtmish bilan bogʻliqligini saqlab qoladi, lekin endi Tanah bilan Talmud butunlay bogʻlovchi emas; yahudiylik bilan ilm bir-biriga zid emas. Muqaddas kitobdagi moʻjiza hikoyalari va boshqa voqe’a-hodisalar qadimgilarning an’analaridan boshqa narsa emas.Bu asoslar, ba’zi bir e’tirozlar tufayli 1937-yilda qisman oʻzgartirilgan.Bugungi kunda reformist yahudiylik, moslashgan (murosachi) yahudiylik koʻrinishini olganini qayb etish lozim. Yahudiylikka faqatgina madaniy bir fakt sifatida qaraladi. Tanahning ilohiyligi va kundalik hayotdagi ta’siri munozaraga muhtoj. Ular shanba kuni va kasher asoslariga rioya qilmaydilar. Sinagogada ayollar bilan erkaklar yonma-yon oʻtirishiga ruxsat berilgan. Sinagogada ayollar ham xoxom sifatida vazifa olib marosimlarni boshqarishlari mumkin va bu yerlarda bosh kiyim kiyish majburiyati yoʻq. Boshqacha e’tiqodga ega boʻlganlar bilan nikoh, oila qurish e’tirof etiladi. Yahudiylikka e’tiqod qilmoqchi boʻlganlarga nisbatan hech qanday chegara yoʻq. Boshqa din va e’tiqodlarga hurmat qilan qaraladi. Shuningdek ular sinagoga marosimlarini kamaytirishgan va musiqaga alohida joy ajratishgan, Shanba ta’qiqlarining ba’zilarini bekor qilganlar.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Yahudiylik
I-Szin

I-Szin („Oʻzgarish kitobi“) — qadimgi xitoyliklarning metafizik tasavvurlari oʻn qismga (shu sababli uning ikkinchi nomi „Oʻn qanot“dir) boʻlgan holda ifodalangan va sharxlar bilan toʻldirilgan futurologik maʼlumotlar majmui. U sakkizta trigramma (uchta ketma-ket kelgan ramzlar guruhi) ga asoslangan boʻlib, gorizontal va vertikal shaklda tashkil topgan va undagi maʼlumotlar afsonaviy imperator Fu Si (m.a. 3-mingyillar)ga tegishli hisoblanadi. Trigrammadagi yaxlit chiziq — yan, yaʼni ijobiy faol kuchni hamda ayri chiziq — in, yaʼni salbiy passiv tabiat kuchini ifodalaydi, qolgan chiziqlar yuqoridagi ikki kuchning oʻzaro taʼsir belgisi sanalgan. Trigrammalar xoshiyasidagi sharxlarda konfusiylik nuqtai nazaridan tabiatga munosabat tarzi bayon qilinib, unda inson hayoti tabiat qonunlariga monand ekanligi qayd etilgan.

„I-Szin“ trigrammalari xalq orasida astrologik ahamiyat kasb etib, u orqali xitoyliklar yil fasllari va umuman, kelgusi hayotlaridagi oʻzgarishlar haqida tasavvurga ega boʻlib borishgan. „Shi-Szin“ („Qoʻshiqlar kitobi“) — qariyb 3000 ga yaqin qoʻshiqlarni qamragan konfutsiylik toʻplami. U toʻrt qismdan iborat: go-fin — davlat odatlari; syao-ya — kichik qasidalar; da-ya — katta qasidalar; sun — madxdyalar. Imperator Sin Shi-xuandi tazyiqi ostida yoqib yuborilgan „Shi-szin“ning aksariyat qismi xan davri olimlari tomonidan ogʻzaki anʼanalar boʻyicha tiklangan. Mutaxassislar fikricha, „Shi-szin“ xitoy taʼlim-tarbiya tizimining asosini tashkil qiladi. „Shu-szin“ („Tarix kitobi“) — xitoy xalqining shakllanishi va uning qadimgi tarixi afsonaviy obrazlar orqali ifodalangan epik asar. Shuningdek, unda Xitoyning qadimgi tarixiga (mil.av. 2357-627 yy.) oid maʼlumotlar aks etgan boʻlib, ulardan aksariyatini Konfutsiy tahrir qilib tartibga keltirgan. Ushbu kitob ideal hukumat tizimi haqidagi munozaralarga toʻla boʻlgani uchun xitoyliklar tomonidan yuksak baholanadi. Bundan tashqari, unda insoniyat kelajagi bilan bogliq bashoratomuz maʼlumotlar qayd etilib, shulardan biri imperator Yao davridagi (mil. av. 2293 y.) singari kelgusida butun yer yuzi suv ostida qolishi haqida xabar berilgan. „Li szi“ („Xulq-atvor qoidalari haqidagi risola“) — ijtimoiy aloqalar va diniy marosimlarni tartibga soluvchi, konfutsiylik nuqtai nazardan, qadimgi hukmdorlar misolida ideal boshqaruv tizimi toʻgʻrisida hikoya qiluvchi asar. U Chjou sulolasi marosimlari hamda boshqa urf-odatlar va musiqaga doir muxtasar maʼlumotlar asosida Konfutsiy vafotidan soʻng yuzaga kelgan. „Chunsyu“ („Bahor va kuz“) — mil.av. 722-483 yillar davomida amalda boʻlgan Lu knyazligi solnomasi. Tahminlarga koʻra, u Konfutsiy qalamiga mansub, lekin undagi voqealar Konfusiy vafotidan keyingi davrga taalluqligi bilan mazkur maʼlumot oʻz tasdigʻini topmagan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 Xitoy madaniyati
Kitoblar
Yigʻi Devori

Yigʻi Devori (ibr. „istigfor kuni“, „gunohini yuvish kuni“) - yahudiylikdagi muhim bayramlardan biri hisoblanadi. Yom-Kipur o‘n kun davom etgan Rosh Ashonaning oxirgi kunida nishonlanadi. Bu kuni hech qanday ish qilinmay, faqat ibodat bilan mashg‘ul bo‘linadi. Yahudiylar Iom Kipurda ro‘za tutishlari, sinagogada nadomatlar bilan yig‘lab, qilgan gunoxdarigatavba qilishlari shart. Ularning e’tiqodiga ko‘ra, Rosh Ashonada rejalashtiriladigan insonning bir yillik takdiri Iom-Kipurda qilingan ibodat va tavbasiga qarab belgilanadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

diniy bayramlar
Yoxanan Ben Zakkay

Yoxanan Ben Zakkay (tah. mil. avv. 30 y. - milodiy 73 yil) - yahudiylikda ikkinchi donishmandlar avlodi tannai, Gilel va Shammayning shogirdi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 milodiy 73 yil
 Donishmandlar
Kaddish

Kaddish (muqaddas) — yahudiylikda Xudoning ismi va qudratining ulug‘ligini madh qilish ibodati. Kaddish oromiy tilda tuzilgan bo‘lib, yakunlovchi ibora ivrit tilidadir. Kaddish atamasi ilk bor Mishnada uchraydi. Dastlab Kaddish Tavrotni o‘qib bo‘lgach yoki daʼvatdan so‘ng o‘qilgan. Mishna davriga kelib esa, u sinagogadagi ibodatlarning muhim qismiga aylangan. Uni minyan hozir bo‘lgandagina Quddusga yuzlangan holda o‘qiladi. yahudiylikda motam marosimi, yaʼni vafot etgan shaxs haqiga qilinadigan ibodat. Mazkur ibodatni vaziyat, holatga ko‘ra bir necha turlari mavjud. Ushbu ibodat duolari va uni bajarish to‘g‘risidagi ko‘rsatmalarning aksariyati oromiy tilida yozilgan. Kaddishning to‘rtta turi mavjud bo‘lib, ular: yarim kaddish (xasi kaddish) deb atalib, o‘zida Tavrotni o‘qish, liturgiyaning ayrim bo‘limlarining kirish yoki xotima vazifasini bajarib, ibodatni boshqarib borayotgan kishi tomonidan o‘qiladi; xotirlash marosimi (kaddish yatom) — yaqin qarindosh vafot etganda 11 oy davomida hamda yorsayt (yil marosimim)da o‘qiladi. Ushbu kaddish dastlab kantortomonidan 7 kunlik azada o‘qilgan. Xotirlash kaddishini yaqin qarindoshlar tomonidan o‘qilishi amaliyoti, mutaxassislarning fikriga ko‘ra, XIII asrda Germaniyada paydo bo‘lganini ko‘rish mumkin. Ota yoki onasi vafot etgan o‘g‘il farzand 11 oy davomida sinagogada kunlik ibodat vaqtida, so‘ng yil marosimida xotirlash kaddishini o‘qishi lozim. Qiz farzandlar uchun kaddishni o‘qishlik majbur hisoblanmaydi. Agar vaft etgan kishining o‘gli bo‘lmasa, jamoadan biror kishidan Kadishni o‘qishlik iltimos qilinadi; to‘liq yoki jamoaviy kaddish (kaddish shalem) ibodatni boshqarib borayotgan kishi tomonidan Amidani ovoz chiqarib takrorlashdan yoki baʼzi qo‘shimcha duolar qilgandan so‘ng o‘qiladi; donishmandlar xotirjamligi uchun kaddish (kaddish de-rabbanan) bo‘lib, Shaxaritda ikki marotaba xotirlash kaddishini o‘qiganlar tomonidan galaxik va akkadik qismdan so‘ng o‘qiladi.

Adabiyotlar

Manbalar 

Yahudiylik
Kalom

Kalom (arab. ravon nutq, jumla, gap, so‘z) — musulmon kishining aqidasi, eʼtiqodi, dunyoqarashi qanday bo‘lishi kerakligini yoritib beruvchi fandir. Aqoid ilmi o‘z tarixining turli bosqichlarida sharoit va tushunchalardan kelib chiqib, bir necha nomlar bilan atalgan. Agar islom dinining taʼlimoti va amaliyoti shartli ravishda ikki qismga bo‘linsa, Kalom ilmi uning birinchi qismi, yaʼni taʼlimoti bilan shug‘ullanadi. Fiqh ilmi esa ikkinchi, yaʼni amaliy qismiga tegishlidir. Dastlab islom ilmlarining barchasi yuqoridagi kabi ikki qismga bo‘linmay, umumiy tarzda „Islom ilmlari“ yoki „Fiqhiy ilmlar“ deb atalgan. Ulardan aqida, yaʼni islom taʼlimotiga oid qismi „al-Fiqh al-akbar“ („Katta fiqh“), fiqhga, yaʼni diniy amallarga doir ilmlar esa „al-Fiqh al-asg‘ar“ („Kichik fiqh“) deb atalgan. So‘ngra ulardan hadis, tafsir, fiqh, tasavvuf, aqoid kabi turli ilmlar ajralib chiqib, islom diniga xos ilm sifatida eʼtirof etila boshlagan. Aqoid qolguncha turli nomlar bilan atalib turgan. Demak, „al Fiqh al-akbar“ni kalom, aqoidning dastlabki nomi deb hisoblash mumkin. Shu tariqa Kalom ilmi turli davrlarda „al-Fiqh al akbar“, „Ilm al-kalom“, „Usul ad-din“ („Din asoslari“), „Ilm at-tavhid“ („Yakkaxudolik taʼlimoti“) va nihoyat so‘nggi nomi „Aqoid“ („Aqidalar“) va „Kalom“ degan nomlar bilan atalgan."Kalom" aqoidning eng mashhur ismi hisoblanib, „al Fiqh al-akbar“ ismi bilan bir asrda, yaʼni VIII asrda yuzaga kelgan. Chunki bu ism Imom Abu Hanifa, Imom Shofiiy, Imom Molik va boshqalardan rivoyat qilingan. Hozirgi davrga kelib g‘arb va turk sharqshunoslari ushbu ilmga nisbatan „Ilohiyot“ (arab. „Iloh haqidagi fan“) va „Teologiya“ (lot. Teo — xudo, logiya — fan; „Xudo haqidagi fan“) kabi atamalarni ishlatmoqdalar.

Chunki keyingi asrlarda aqoid ilmi to‘rtta qismga bo‘lingan:

 1. Ilohiyot. Bunda Alloh va U zotga tegishli masalalar haqida bahs yuritiladi.
 2. Nubuvvat. Bunda vahiy, payg‘ambarlik, rasullar va ularga tegishli masalalar haqida bahs yuritiladi.
 3. Kavniyot. Bunda borliqdagi mavjud insoniyat, farishta, jin va sababiyat qonunlari haqida bahs yuritiladi.
 4. Sam’iyot. Bunda eshitish bilangina, yaʼni asosan naqlga tayanilgan holda sobit bo‘ladigan aqidalar haqida bahs yuritiladi.

Bular, asosan, g‘ayb olamiga tegishli masalalar hisoblanadi.

Adabiyotlar

Manbalar 

Islom

Islom
Kashrut

Kashrut — yahudiylikdagi atama bo‘lib, galaxaga ko‘ra, biror narsaning ruxsat berilgan yoki yaroqliligini anglatadi. Kashrut Tavrotda keltirilgan amrlar, shuningdek, yahudiy diniy arboblari tomonidan Mishna va Gemarada qayd qilingan qonunlarga asoslanadi. Odatda Kashrut atamasi taom bilan bog‘liq diniy buyruqlar majmuiga nisbatan qo‘llaniladi. Biroq, kundalik hayotning turli jabhalaridagi insonlar foydalanishi mumkin bo‘lgan narsalarga nisbatan ham qo‘llaniladi. Kashrut qoidalarini tatbiq qilishda turli yahudiy jamoalari hamda yo‘nalishlarida o‘zaro farqlarni ko‘rish mumkin.

Manbalar

Adabiyotlar
Kvakerlar

Kvakerlar ( - silkinish, titrash, hayajonlanish) - baptistlar yo‘nalishi. Yo‘nalishning rasmiy nomlanishi „Ichki yorug‘lik do‘stlari xristian jamoasi“, Jorj Foks tomonidan XVII asrda tashkil etildi. Kvakerlar imon haqiqati „ichki yorug‘lik“ bilan yoritilish davomida namoyon bo‘ladi, deb hisoblaydilar. Xudo deganda doim hayajonlanish va u bilan munosabatda bo‘lganda ekstatik (qattiq hayajonlanish) usullardan foydalanganlari uchun kvakerlar degan nom olishgan. Sirli va sirli bo‘lmagan diniy marosimlarning barchasini bekor qilishgan. Ruhoniylarni tan olmaydilar. Ibodatxonalari yo‘q, ibodatlarni narsalardan bo‘shagilgan xonalarda amalga oshiradilar. Kvakerlar har qanday zo‘rlikni qoralaydilar, ular tinchlik (pasifizm) tarafdorlaridir. Jamoalarida 200 mishtacha a’zo bor, AQSH, Angliya, Kanada va ba’zi boshqa mamlakatlarda tarqalganlar. Kvakerlar tomonidan tashkilqilingan „Butun Jahon do‘stlar maslahatchi komiteti“ xalqaro tashkiloti faoliyatlarini muvofiqlashtiradi. Amerikada vujudga kelgan ikki diniy ta’limot: Iso Masih shogirdari va Iso Masih Cherkovi ham baptizmga yaqin turadi. Cho‘qintirish marosimi kishi balog‘atga yetgandan so‘ng o‘tkaziladi. Taqdirning oldindan belgilanganligi va Odam Atodan boshlab barcha insonlarning gunohkorligi to‘g‘risidagi ta’limotlarni tan olmaydilar. Bu tashkilotlarning bir-biridan farqi kam.

Manbalar

Havolalar 
 quakers.ru  — Doʻstlar diniy jamiyatining rasmiy sayti (Kvakerlar) rus tilidagi.
 Facebookda rus tilida soʻzlashuvchi Kvakerlar guruhi .
 quaker.org  — Doʻstlar Diniy Jamiyatining (Kvakerlar) ingliz tilidagi rasmiy sayti.

Adabiyotlar
Ketubim

Ketubim (ibr. „kitoblar, muqaddas matnlar“) - yahudiylik dinining muqaddas kitobi TaNaXning uchinchi qismi hisoblanadi. U Tehilim (Zabur), Mishle (Sulaymoning Masallari), Iyov (Ayyub), Shir ashirim (Nashidalar nashidasi), Kohelet (Voiz), Rut, Ester, Yeremyaning marsiyalari, Doniyol, Uzayr va Nehemya, Divre Ayamim (I va II Tarixlar) kabi qismlardan iborat bo‘lib, ularda ibodat vaqtida o‘qiladigan duolar, shuningdek, tarixiy voqealar bayon qilingan. Mil.avv. II asrga oid manbalarda Ketubim TaNaXning tarkibiga kiritilmaganini ko‘rish mumkin. Biroq, urfga ko‘ra, Ikkinchi Ibodatxonaning vayron bo‘lishiga qadar, Iom Kippur kechasi Iyov, Ezra va Nexemiya, Doniyol kabi qismlari o’qilgani, uning o‘sha vaqtdayoq muqaddas kitoblar qatoriga kiritilganiga dalolat qiladi. Iosif Flaviy Ketubim nomli alohida qismni zikr qilmagan. Ushbu ma’lumotlarga asosan aytish mumkinki, Ikkinchi Ibodatxona davri oxiriga qadar, Ketubim kitobi TaNaXning alohida qismi sifatida shakllantirilmagan bo‘lsada, biroq u muqaddas hisoblangan. Ketubim nomi dastlab Ikkinchi Ibodatxona vayron etilgach, Ketubim borasidagi din arboblari munozaralarida uchraydi. Ikki avlod almashinuvidan so‘ng, uning barcha qismlari muqaddasligi e’tirof etilib, o‘sha kunning o‘zidayoq TaNaXning qismi sifatida qo‘shildi. Umuman olganda, bularning barchasi uzoq davom etib kelayotgan tarixiy jarayonning rasmiyatchilik nuqtai nazaridan yakunlangani edi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

kitoblar
din
Ahmad al-Omuliy

Ahmad ibn al-Husayn ibn Horun ibn Muhammad al-Hasaniy al-Omuliy Tabariston Omulida milodiy 944-yil (hijriy 333-yil)da tug‘ilib, 1030-yil (hijriy 421-yil) Arafa kuni Bilinxoda vafot etgan. Ahmad al-Omuliy tilshunos, nahvshunos va fiqhshunos olim boʻlgan. Qurʼoniy ilmlar va sheʼriyat bilan shug‘ullangan.

Asarlari 
 „Sharhu-t-tajrid“ („at-tajrid“ sharhi");
 „Kitobu-l-ifoda“ („Ifoda kitobi“).

Manbalar
Nozimaxonim koʻchasi (Toshkent)

Nozimaxonim koʻchasi — Olmazor tumanining Beruniy mahallasi hududida. Uzunligi 1 km atrofida.

XX asrning 2-yarmida tashkil topgan. 1960-yil 24-fevraldan shoira Nozimaxonim nomi bilan yuritiladi.

Yoʻnalishida Markaziy tibbiyot davlat arxivi, mahalla guzari, 249-maktab, 277-bogʻcha, shaxsiy uyjoylar va savdo shoxobchalari joylashgan. Tarkibida 7 ta tor koʻcha bor. Qamarniso va Vali Jumaev tor koʻchalari bilan tutashgan. Yaqinida Shifokorlar shaharchasi, Politexnika, Tibbiyot kasb-hunar kollejlari, Tuproqshunoslik va agrokimyo instituti, talabalar turar joyi, „Qamarniso“ toʻyxonasi joylashgan.

Yana qarang 
 Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar 

Toshkent koʻchalari
Ahmad at-Tabari (Abu Abdulloh)

Ahmad ibn Muhammad at-Tabariy al-Omuliy al-Xaliliy — muhaddis. „G‘ulom Xalil“ nomi bilan mashhur boʻlgan. Bag‘dodda hayot kechirgan va shu yerda hadis aytgan. U milodiy 888-yil (hijriy 275-yil)da vafot etgan.

Asarlari 
 „al-Vusulila maʼrifati-l-usul“ („Usulnianglab yetish yo‘llari“);
 „al-Kashf“(„Kashf“);
 „Fazoilu amiri-l-muʼminiyn alayhissalom“ („Amiru-l-moʻminiyn alayhis-salomning fazilatlari“).

Manbalar
Ahmad ibn Abdat al-Omuliy

Ahmad ibn Abdat al-Omuliy o‘zigacha bo‘lgan ulamolardan, undan esa boshqa ulamolar hadis rivoyat qilganlar. Milodiy taxminan 912-yil (hijriy 299-yil)da vafot etgan.

Manbalar
Ahmad al-Abivardiy

Ahmad ibn Muhammadibn Abdurrahmon ibn Said al-Abivardiy (Abul Abbos) milodiy taxminan 970-yil (hijriy 359-yil)da tugʻilib, 1034-yil (hijriy 425-yil jumaduloxir oyi)da vafot etgan. Shofiʼiy faqihlardan biri, shirinso‘z va ilmda sobitqadam inson bo‘lgan. Go‘zal sheʼrlar aytgan. Bag‘dodda istiqomat qilgan va u yerda qozilikni boshqargan. So‘ngra uzlatga berilib, o‘zining ijodi bilan shug‘ullangan. „Ar-Rabiʼ“ mahallasida o‘qigan va „al-Mansur“ jome masjidida fatvolar bilan shug‘ullanadigan to‘garagi bo‘lgan. Xuroson o‘lkasida hadis eshitgan. Biroq uning qozi Ali ibn al-Qosimdan Hamadon va Rayda yozib olganlarini aytmaganda, boshqa eshitgan hadislaridan deyarli birortasi ham tasarrufida saqlanib qolmagan. O‘z vaqtida ro‘za tutgan, iftorlik uchun eng ko‘p isteʼmol qiladigan neʼmati, asosan, non va tuzdan iborat bo‘lgan. Faqir bo‘lgan, lekin odamlarga ko‘p muruvvat ko‘rsatgan. Vafotining ertasi kuni „Bobuharb“, yaʼni „Urush darvozasi“ deb ataladigan qabristonga dafn etilgan.

Manbalar
Ahmad al-Kisraviy

Ahmad al-Kisraviy al-Azarbayjoniy — huquq sohasidagi olimlardan biri, qozilikni boshqargan, matbuot sohasida ishlagan va Tehronda 1947-yil (hijriy 1367-yil)dan keyin qatl etilgan.

Asari 
 „at-Tashayyuʼ va-shshiʼa“ („Shialik va shiʼalar“).

Manbalar
Yigʻi devori ibodatxonasi

{{wikify}]
Yigʻi devori ibodatxonasi — Quddus shahrida joylashgan, milodiy 70-yilda rimliklar tomonidan vayron qilingan Ikkinchi Ibodatxonaning saqlanib qolgan 488 metr uzunlikdagi qismi. Yahudiylarning muqaddas ziyoratgoh joyi. Yahudiylar bilan bog‘likligi haqidagi dastlabki maʼlumotlar IV asr manbalarida uchratish mumkin. „Yig‘i Devori“ atamasi arab tilidagi „al-mabka“ (oh-voh qilish joyi) so‘zdan olingan bo‘lib, yahudiylarning bu joyga kelib Ibodatxonaning vayron etilgani sababli afsus chekib yig‘lashlariga nisbatan qo‘llanilgan. Ibroniy tilida „Kotel Maaravi“, yaʼni Gʻarbiy devor deb nomlanadi. Odatda Gʻarbiy Devor deganda qadimgi devorning 57 metr uzunlikdagi ochiq qismi tushuniladi. Biroq, uning uzunligi 488 metrni tashkil etib, uylar va turli inshootlar uning qolgan qismini tusib turadi. Maydonda joylashgan ochiq qismining balandligi asosidan qo‘shib hisoblaganda 32 metrni, yerdan balandligi tahminan 19 metrni tashkil etadi. Devor 45 qatlam toshdan iborat bo‘lib, shundan 28 qatlami yerdan tepada, qolgan 17 tasi yerdan pastda joylashgan. Hozirgi kunda Yig‘i Devori yahudiylarning eng muqaddas joyi hisoblanadi. Har kuni bu yerga minglab ziyoratchilar, sayyohlar tashrif buyurishadi. Ziyoratchilar devor orasiga o‘z istaklari yozilgan qog‘ozchalarni joylashtirib, Yaratgandan iltijo qilib surashadi. Erkalar chap tarafda, ayollar o‘ng tarafda ibodat qiladilar. Har oy ushbu xatlar yig‘ishtirib olinib, maslichnaya tepaligiga ko‘miladi. Yig‘i Devoriga yahudiy bo‘lmaganlar ham belgilangan tartib asosida keyingan holda yaqinlashishlari mumkin.1948 yilgi urushdan so‘ng 1967 yilga qadar Xramovaya Iordaniya tasarrufiga o‘tgach, yahudiylar Iig‘i Devoriga kelishlariga ruxsat berilmagan. Olti kunlik urushdan keyin, Isroil armiyasi eski shaharni qo‘lga kiritgach, uning oldida ibodat qilish qayta tiklanadi. Shuningdek, Yig‘i Devori bilan bog‘liq zamonaviy odatlar ham paydo bo‘lganini ko‘rish mumkin. Masalan, Isroil armiyasining tanlangan harbiylari shu yerda qasamyod qabul qilishlari, Isroil davlatining mustaqillik kuni va Quddusning ozod bo‘lgan kuni bayramlarida Devor oldida tantanali marosimlar o‘tkazilishini keltirish mumkin.

Adabiyotlar

Manbalar 

Yahudiylar
Ibodatxona
Dinshunoslik
Ahmad al-Kozqiy

Ahmad ibn Muhammad ibn Mansur al-Kozqiy (taxminan 1067-yilda vafot etgan) — Buxoroda hadislar eshitgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan.

Manbalar
Ahmad al-Arbanjiniy

Ahmad ibn Muhammad ibn Muso ibn Rijoʻ ibn Hanash al-Arbanjiniy (Abu Bakr) kelib chiqishi Samarqandning Sug‘didan bo‘lgan, hanafiy faqih. Padari buzrukvoridan hadis rivoyat qilgan. Arbanjinda qozilik qilgan. U milodiy taxminan 980-yil (hijriy 369-yil rabiussoniy oyi)da vafot etgan.

Manbalar
Ahmad al-Ardabiliy

Ahmad ibn al-Aqo Bobo al-Ardabiliy milodiy 1873-yil (hijriy 1290-yil)da tug‘ilib, 1931-yil (hijriy 1350-yil)da vafot etgan. Olim boʻlgan.

Asarlari 
 „G‘anoimu-d-dahri fiahkomi-l-usbuʼi va-sh-shahri“ („Hafta va oy hukmlari haqidagi davrninginʼomi“);
 „Tanzihu-l-ilal fi ahkomi-l-xalal“ („Yanglish hukmlardagiillatlardan poklanish“);
 „Takmilatu-l-mutaammiliyn fi sharhi tabsirati-l-mutaʼallimiyn“ („Tabsiratu-l-mutaʼallimiyn“ sharhi haqidafikr yurituvchilarning qo‘shimchasi");
 „Vazifatu-l-hajjoj fi mustajobi-l-haj va-l-mazorot fi Makkava-l-Madina va-sh-Shom“ („Makka,Madina va Shomdagi mozorlarni ziyorat qilish va haj amallarini adoetish haqidagi hojilarning vazifalari“).

Manbalar