MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Stallhofen

Stallhofen Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shaharchadir. Voitsberg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 27.29 km2. 3053 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti  

Avstriya shaharlari
Stanz im Mürztal

Stanz im Mürztal Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Mürzzuschlag (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 76.93 km2. 2009 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Stattegg

Stattegg Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Graz-Umgebung (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 25.88 km2. 2580 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Stenzengreith

Stenzengreith Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Weiz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 13.13 km2. 512 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti  

Avstriya shaharlari
Stiwoll

Stiwoll Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Graz-Umgebung (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 12.96 km2. 707 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Stocking

Stocking Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Leibnitz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 16.45 km2. 1494 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti  

Avstriya shaharlari
Straden

Straden Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shaharchadir. Radkersburg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 19.44 km2. 1672 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Strallegg

Strallegg Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Weiz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 41.97 km2. 2002 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Straß in Steiermark

Straß in Steiermark Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shaharchadir. Leibnitz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 8.71 km2. 1707 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Stubenberg (Shtiriya)

Stubenberg  Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Hartberg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 32.56 km2. 2253 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Studenzen

Studenzen Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Feldbach (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 5.92 km2. 706 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti  

Avstriya shaharlari
Ebersdorf (Shtiriya)

Ebersdorf  Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Hartberg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 17.19 km2. 1191 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Öblarn

Öblarn Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shaharchadir. Liezen (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 49.16 km2. 1423 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Eggersdorf bei Graz

Eggersdorf bei Graz Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shaharchadir. Graz-Umgebung (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 9.91 km2. 1918 nafar aholi istiqomat qiladi (2001).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Edelsbach bei Feldbach

Edelsbach bei Feldbach, Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Feldbach okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 16.05 km2. 1370 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Edelsgrub

Edelsgrub Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Graz-Umgebung (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 7.12 km2. 644 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti  

Avstriya shaharlari
Edelstauden

Edelstauden Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Feldbach (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 6.75 km2. 451 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti  

Avstriya shaharlari
Edelschrott

Edelschrott Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shaharchadir. Voitsberg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 66.14 km2. 1630 nafar aholi istiqomat qiladi (2011).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Empersdorf

Empersdorf Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Leibnitz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 14.17 km2. 1299 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Eppenstein

Eppenstein Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Judenburg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 57.53 km2. 1364 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti  

Avstriya shaharlari
Ehrenhausen

Ehrenhausen Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shaharchadir. Leibnitz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 3.03 km2. 1074 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti  

Avstriya shaharlari
Etmißl

Etmißl Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Bruck an der Mur (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 32.0 km2. 517 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Etzersdorf-Rollsdorf

Etzersdorf-Rollsdorf Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Weiz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 13.44 km2. 1192 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti  

Avstriya shaharlari
Judenburg

Judenburg Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shahardir. Judenburg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 13.22 km2. 9619 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Judendorf-Straßengel

Judendorf-Straßengel Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shaharchadir. Graz-Umgebung (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 10.61 km2. 5302 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti   

Avstriya shaharlari
Jagerberg

Jagerberg Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shaharchadir. Feldbach (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 28.94 km2. 1765 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 

Avstriya shaharlari
Shtiriya shaharlari
Qozogʻiston viloyatlari

Qozogʻiston maʼmuriy-hududiy boʻlinishi jihatidan 17 ta viloyat (, ) va 3 ta respublika ahamiyatiga ega shahardan iborat. Viloyatlar oʻz navbatida tumanlarga (, ) boʻlinadi.

2022-yil 16-martda Qozogʻiston prezidenti Qosim-Jomart Toqayev uchta yangi viloyat tashkil etilishini maʼlum qildi. Maʼmuriy markazi Semey shahri boʻlgan Abay viloyati Sharqiy Qozogʻiston viloyatidan, maʼmuriy markazi Jezqazgʻan shahri boʻlgan Ulitau viloyati Qaragʻanda viloyatidan, maʼmuriy markazi Toldiqoʻrgʻon shahri boʻlgan Yettisuv viloyati Olmaota viloyatidan ajratib olingan. Olmaota viloyati markazi Toldiqoʻrgʻondan Qoʻnayev shahriga koʻchirildi.

Viloyatlar

Manbalar
Orenburg

Orenburg yoki Orinbor (, ; 1938-1957-yillarda Chkalov) — Rossiya Federatsiyasining Orenburg viloyatidagi shahar. Ural daryosi boʻyida. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 529,6 ming kishi (1998). Shahar sanoatida mashinasozlik yetakchi oʻrinda — temirchilik, presslash asbobuskunalari, parmalovchi jihozlar, past voltli apparatlar, stanok va boshqa ishlab chiqariladi; yoqilgʻi, kimyo va neft kimyosi, yengil (ipak gazla-malar, koʻn), oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. 4 oliy oʻquv yurti, 3 teatr, oʻlkashunoslik, tasviriy sanʼ-at muzeylari bor. Ilk bor 1735-yilda Oʻr daryosining Yoyiq (hozirgi Ural)ga quyilish joyida vujudga kelgan (nomi shundan); 1743-yildan hozirgi oʻrnida. O. 18-asr va 19-asrning 1-yarmida harbiy chegara liniyasining asosiy istehkomi; 1744-yildan O. gubernyasi, 1782-yildan Ufa no-ibligi (namestnichestvosi)ning markazi, 1796—1801 va 1865-yildan gubernya markazi. O. kazak qoʻshinlarining harbiy va maʼmuriy markazi (1748-yildan). 1850—81 yillarda general gubernatorlik markazi. Rossiya imperiyasi bilan Oʻrta Osiyo xonliklari oʻrtasida 18— 19-asrlarda savdo va elchilik alokalari, asosan, O. orqali oʻtgan. Oʻrta Osiyodan O.ga savdo va elchilik karvonlari qatnab turgan (qarang Orenburg savdo Nuli). 1900—1906-yillarda O. — Toshkent temir yoʻl qurilgan. 1920—25 yillarda Qirgʻiziston Muxtor Respublikasi (oʻsha vaqtlarda ruslar Qozogʻistonni Kirgiziya deb atagan) poytaxti. Meʼmoriy yodgorliklardan qalʼa darvozasi krldikdari (18-asr), karvonsaroy (1836—42) saqlanib qolgan.

Orenburg (1938—1957-yillari Chkalov) — Rossiyadagi shahar, viloyat markazi. 1735-yili qoʻrgʻon maqsadida barpo etilib, nomi Or daryosining nomiga bagʻishlab qoʻyilgan. Aholisi 579,3 mimg kishi (2011). Shaharda mashinasozlik, kimyo, neft kimyosi, oziq ovqatlar ishlab chiqarish va boshqa mahsulot ishlab chiqarish sanoati yaxshi rivojlangan. 4 ta oliy oʻquv yurti, jahonnoma va tasviriy san'at muzeylari bor. Orenburg shahri Yoyiq daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan.

Aholisi 
Shahr aholisi 579,3-mimg kishi (2011). Oʻrtacha zichligi 2 112 kishi./km². Aholining milliy tarkibi: ruslar 83,4 %, tatarlar 7,8 %, ukrainlar 1,97 %, qozoqlar 2,03 %, boshqurtlar 1,10 %, armanlar 0,63 %, mordvalar 0,52 % va boshqalar 2,52 %.

Guberniya tuzulishi 
Orenburg general-gubernatorligi, Qozogʻistonning gʻrbiy, shimoliy-gʻarb va janubiy-gʻarb tomonlarini oʻtarlash maqsadida 1850-yili barpo etilib, 1881-yilgacha saqlandi. 1868 yili Orenburg general-gubernatorligi tarkibiga markazi Orenburg shahri boʻlgan Toʻrgʻay viloyati tashkil topdi. 1876—1881-yili Qozogʻistonning shimoliy-shrq tarafi bilan janubida Dala va Turkiston general-gubernatorliklarining tashkil topishi bilan, Orenburg general-gubernatorligi tarqalib, Orenburg guberniyasi holatiga keltirildi. Aytish joyizki Toʻrgʻay viloyati Orenburg guberniyasining tarkibida qoldirildi.

Manbalar 

Transkontinental shaharlar
Bisau

Bisau (Bissau), Bissau — Gvineya-Bisau Respublikasi poytaxti. Bisau muxtor sektorining maʼmuriy markazi. Aholisi 197,7 ming kishi (1996). Atlantika okeani sohilidagi port; xalqaro ahamiyatga ega aeroport bor. Mamlakatning 60% ga yaqin sanoat korxonalari B.da joylashgan. Oziq-ovqat, taxta tilish, mebel ishlab chiqarish, yengil sanoat korxonalari mavjud. Kema taʼmirlash ustaxonalari bor. Chetga kopra, yer yongʻoq, palma moyi, koʻnteri xom ashyosi va yogʻoch (oʻrmon) mahsulotlari chiqariladi. Shaharga 17-asrda asos solingan. Tarixiybadiiy muzeylar bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Gvineya-Bisau
Michael Essien

Maykl Kodjo Essyen (; 3-dekabr 1982, Akkra, Gana) — Ganalik futbolchi, Gana terma jamoasi va Ispaniyaning „Real Madrid“ jamoasi yarim himoyachisi bo'lgan. U „Real Madrid“ga Angliyaning „Chelsi“ jamoasidan ijara asosida oʻtgan.

Faoliyati 
Maykl Essyen Gananing poytaxti Akkrada tugʻilgan. U oʻsha yerda futbol bilan shugʻullanishni boshladi va birinchi professional jamoasi mahalliy „Liberti“ jamoasi boʻldi. 
„Bastiya“ jamoasiga oʻtganidan soʻng, yakkakurashlardagi harakatlaridan koʻpchilik uni Patrik Vieiraga oʻxshata boshladi. Tezda jamoaning asosiy oʻyinchisi boʻla oldi va yarim himoyachi Fransiya chempionatida 6 ta gol urib, jamoasini UEFA kubogiga olib chiqdi. 
2002-yilda Maykl 7,8 mln. yevro evaziga „Lyon“ klubiga oʻtdi. 2005-yil 19-avgustda Essyen afrikalik oʻyinchilar uchun rekord hisoblangan summaga, 26 mln. funt sterling evaziga „Chelsi“ jamoasiga borib qoʻshildi. Yangi jamoasidagi debyuti 2005-yil 21-avgustda „Arsenal“ga qarshi uchrashuvda oʻtdi. U „Lyon“dagi ikki mavsumi davomida ikki marta Fransiya chempionati gʻolibi boʻldi, shuningdek, 2005-yilning eng yaxshi oʻyinchisi deb Fransiya Professional Futbolistlar Assosatsiyasi eʼlon qildi. 2006/07 mavsumda „Chelsi“ning eng yaxshi oʻyinchisi deb tan olindi. 2007-yilda Essyen yangi besh yillik shartnoma tuzdi, unga koʻra, u haftasiga 90 ming funt maosh oladigan boʻldi. Essyen — Afrikaning eng qimmat oʻyinchisi hisoblanadi. Gana termasi tarkibidagi eng koʻp natijaga erishgan oʻyinchi ham hisoblanadi, yoshga nisbatan eng yoshi hisoblangan boʻlsa ham. Oʻsmirlar terma jamoasi tarkibida u Afrika chempionati gʻolibi va Yangi Zelandiyada 1997-yilda oʻtkazilgan jahon chempionati bronza medali bilan taqdirlangan.

Essyen jismonan juda baquvvat, yakkakurashlarda mahorati katta, himoyaning xohlagan joyida oʻynay oladi, hujumga tez-tez qoʻshilib turadi, uzoqdan darvozaga zarba yoʻllashi ham kam uchraydigan holat emas. U tayanch nuqtasidan tashqari pleymaykerlik vazifasini ham yaxshi uddalaydi. Maykl Gana terma jamoasi sardori hisoblanadi.

2009-yilning dekabr oyida tizzasidan qattiq jarohat olganidan soʻng, Essyen 2010-yilgi Jahon chempionatigacha formasini tiklashga ulgurolmadi. Ammo 2010-yil 4-iyunda „Chelsi“ bilan shartnomasini yana ikki yilga uzaytirdi va u londonliklar safida 2015-yilning yoziga qadar oʻynaydigan boʻldi. Undan oldingi kelishuv 2013-yilgacha boʻlgan edi. 
2010-yil 4-dekabrda Essyen „Everton“ga qarshi oʻyinda ishtirok etdi va bu oʻyin ganalik uchun „Chelsi“ tarkibidagi 200-nchi oʻyini boʻldi.

2012-yil 31-avgustda transfer oynasining soʻnggi kunida, madridning „Real“ jamoasiga ijara asosida oʻtdi.

Qiziqarli faktlar 
Afrikadagi Gana davlati xalqlari madaniyatida ular inson tug'iladigan hafta kuniga katta ahamiyat berishadi - bu uning kelgusi taqdiriga ta'sir qiladi deb ishoniladi.  Ushbu kunga muvofiq barcha bolalarning ismiga yoki otasining ismiga hafta kuni nomi qo'shiladi. "Chelsi" ning mashhur futbolchisi Maykl Kojo Essen Maykl ismidan tashqari, Kojo nomi "dushanba" degan ma'noni anglatadi.

V k

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Koʻk choy

Ushbu maqola ichimlik haqidadir. Musiqa guruhi uchun Koʻk choy (guruh) maqolasiga qarang.

Koʻk choy — choy oʻsimligining pishib yetilmagan yosh barglaridan tayyorlanadigan choy. Tabiiy rangi hidini saqlaydi. Choy barglariga deyarli ishlov berilmaydi, faqat qaynoq bugʻ bilan bugʻlanadi. Bugʻlangan barglar quritilgach, maxsus usulda naycha tarzida buram beriladi va choy qadoqlash fabrikalariga yuboriladi. Koʻk choy xushboʻy, chanqoqni yaxshi qondiradi, baʼzi kasalliklarga (mas, qon bosimi oshganda) davo sifatida damlab ichiladi.Ushbu tetiklantiruvchi ichimlik bir necha asrlar oldin qadimgi Xitoyda paydo bo‘lgan. Oradan shuncha vaqt o‘tsa hamki, choy hamon o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan: u tibbiy va kosmetik maqsadlarda ishlatiladi, ba’zi mamlakatlarda taomlarga ham qo‘shiladi va, albatta, o‘zining yoqimli ifori va ta’mi tufayli butun dunyo bo‘ylab odamlarning sevimli ichimligiga aylangan. Ko‘k choyning bu qadar keng tarqalishiga sabab nima? Harper’s Bazaar nashri bu savolga shifobaxsh eleksirning foydali xususiyatlarini taqdim etish orqali javob beradi.

Ishlab chiqarish

Manbalar 

Choylar
Jetisay

Jetisay — (qoz. Жетісай) Janubiy Qozogʻiston viloyatidagi Jetisay tumanining markazi, shahar. Chimkent shahridan janubi-gʻarbgacha 232 km uzoqlikda joylashgan, Doʻstiq kanalining chap yoqasida, Sirdaryo qirgʻogʻida joylashgan. Aholisi 23,650 kishi (2018).

Tarixi 
Mirzachoʻlda Doʻstiq (Kirov nomidagi) kanali qurulishining davom ettirilishiga va paxta xoʻjaligini rivojlantirishga doir 1939-yili poydevori qurildi. 1951-yili kent, 1969-yili shaharga aylandi. 2018-yilgacha Maqtaaral tumanining maʻmuriy markazi boʻlgan.

Sanoati 
Jetisayda paxta tozalash, pivo, non zavodlari, moy sexlari, v.h. korxonalar faoliyat yuritmoqda.

Ijtimoiy soha 
Shaharda „Sirdaryo“ universiteti, Ahmad Yassaviy nomidagi qozoq-turk xalqaro universitetining filiali, pedagogika kolleji, 6 ta oʻrta maktab, Q.Jandarbekov nomidagi Jetisay drama teatri, „Jetisay soʻzi“ folklorlik-etnografiyalik ansambli, kasalxona, shifoxona, markaziy kutubxona va boshqa mahkamalari faoliyat yuritmoqda. Jetisay orqali xalqaro Toshkent — Sirdaryo — Buxoro temir yoʻli oʻtgan.

Manbalar 

Alifbo tartibida aholi punktlari
Turkiston viloyati shaharlari
Jetisay tumani aholi punktlari
Qiziloʻrda

Qiziloʻrda () (1853-yilgacha Oqmachit, 1925-yilgacha Perovsk) — Qozogʻiston Respublikasidagi shahar, Qizil-oʻrda viloyati markazi. Sirdaryoning oʻng sohilida. Transport yoʻli stansiyayei. Aholisi 157,8 ming kishi (2002). Q. 1820-yillar-da Oqmachit nomi bilan Qoʻqon xonli-gining qalʼasi sifatida vujudga kelgan. 1853-yil iyulida Oqmachitni general V.A.Perovskiy boshchiligida rus qoʻshinlari bosib oldi va u Perov-skiy forti deb ataldi, keyinchalik Perovsk. deb nomlangan. 1917-yil gacha kichik maʼmuriy savdo markazi. 1926-yildan 1929-yilgacha Qozogʻiston poytax-ti boʻlgan. Muhim korxonalari: sel-lyuloza-karton, qurilish materiallari, uysozlik kombinatlari, poyabzal, tikuvchilik va trikotaj fabrikalari; oziq-ovqat sanoati korxonalari, ped. instituti, drama teatri, tarixiy-oʻlka-shunoslik muzeyi bor. Q.dan jan.-roqda sholipoyalarni sugʻorish maq-sadida Sirdaryoga toʻgʻon qurilgan. Sha-har atrofida yirik sholikor xoʻja-liklar joylashgan. 

Qiziloʻda — shahar, Qiziloʻrda viloyatining markazi (1938-yildan buyon). Sirdaryo daryosining oʻng yoqasida joylashgan. Aholisi 201-ming kishi (2012). Shahar dengiz sathidan 126–130 m balandlikda joylashgan. Hududi 3683 ga. Shaharning 17,0 ga hududi temir yoʻllariga, 165 ga hududi avtomabil yoʻllariga, 19 ga hududi shahar bogʻlari va oromgohlarga tegishli.

Tarixi 
Qizloʻrda shaharining tashkil topish tarixi qadimgi asosini yoʻqotmqy, faqat nomi bir necha marta oʻzgargani bilan (Oq mechit — 1818-yili, Perovsk — 1853-yili, qaytadan Oq mechit — 1922-yili, Qiziloʻrda — 1925-yili), har doim Sirqaryo yoqasining madaniy markazi boʻlib tashkil topdi.

Oq mechit 1818-yili Qo'qon xonligi davrida Sirdaryo qirgʻogʻida ilk bor tashkil topgan. Shahar ichkarsidagi oq gʻishtdan barpo etilgan mechitning rangiga atab Oq mechit deb atadi.

1853-yilga 28-iyulga Orenburg general-gubernatori V.A Perovskiy Sir qozoqlarini himolashni bahona qilib rus harbiylari bilan qal’ala bostirib kirib, qoʻqonliklarni qal’adan quvib chiqadi. Shahar nomi Perovsk boʻlib, 1867-yili u Sirdaryo uezining markaziga aylantiriladi.

1922—1925-yillari shahr nomi qaytadan Oq mechit boʻlib, 1925—1929-yillarda Qozogʻistonning poytaxti boʻladi. 1925-yili shaharga Qiziloʻrda nomi berildi.

Aholisi 
Shahar aholisining koʻpchiligini qozoqlarlar tashkil qiladi. Qadimda bu shahar Qoʻqon xonligining tarkibida edi, shu vaqtda bu shahrda koʻpchilikni oʻzbeklar tashkil qilardi. Hozirgi kunda shahar aholisining milliy tarkibi: Qozoqlar — 90 %, Ruslar — 5 %, Koreyslar — 3 % qolganlarini Olmonlar, Chechenlar, Oʻzbeklar, Ukrainlar, Beloruslar, Ingushlar, Yunonlar tashkil etadi.

Galeriya

Manbalar 

Qozogʻiston shaharlari
Belaruslar

Belaruslar — xalq, Belarus respublikasining asosiy aholisi (7,9 mln. kishidan ortiq, 1992). Shuningdek, Rossiya Federatsiyasi (1206 ming kishi), Ukraina (440 ming kishi). Qozogʻiston (183 ming kishi), Latviya (120 ming kishi), Litva (63 ming kishi), Oʻzbekiston (63 ming kishi), Estoniya (27,7 ming kishi)da ham yashaydi. Polshada 300 ming kishiga yaqin. Belarus tilida soʻzlashadi. Dinga eʼtiqod qiluvchilari — asosan pravoslavlar, qisman katoliklar ham bor.

Alifbosi kirillitsaga asoslangan.

Masihiylik diniga mansub, ichinora katoliklar ham bor. Belaruslar sharqiy slavyan xalqlariga mansub.

Tarixi 
Belarus xalqining etnik asosini sharqiy slavyan qabilalari: dregobichlar, krivichlar, radimichlar, drevlyanlar, severyanlar, volinyanlar tashkil qilganlar. 9 — 11 asrlarda shu qabilalar Kiev Rusining tarkibi boʻldi. U parchlanib, knyazlik tarqqgandan keyin (13 — 14 asrlar) Buyuk Litva knyazligining, 1569-yildan Rech Pospolitayaning tarkibiga kirdi. 18-asrda Rossiyaga qoʻshildi. Shu asrdan boshlab belaruslarning madaniyati va turmush kechirishi koʻp oʻzgarishlarga uchradi. Hozirgi kunda belaruslar madaniyatining milliy etnografiyalik qadiriyatlari (milliy kiyimi, taom turlari, oilaviy dasturi) faqat chet joylarida saqlanib qolgan.

Milliy kasb-hunari 
Milliy kasb-hunarlari — dehqonchilik (arpa, bugʻdoy, sholi, kartoshka, zigʻir yetishtirishadi) va mol chorvachiligi (sigir, choʻchqa va uy parrandalarini boqishadi) yahshi yoʻlga qoʻyilgan. Kulolchilik bilan, ustalik kasibi bilan, kiyim, oyoq kiyim tikish, turli buyumlarni toʻqish bilan shugʻullanadi.

Kiyimlari 
Milliy kiyimlari erkaklari tizzasigacha etik, shim kiyadi, bellarini junli ipdan oʻrilib, uchlarini belbogʻ bilan boylaydi. Sirtki koʻrinishiga gullik matodan tikilgan nimcha, boshlariga qalpoq, qishda „magerka“, „kuchma“, „ablavuxa“ nomli qalpoqlar kiyishadi. Ayollari oldi koʻrinishi naqsh bilan oʻrnaklangan koʻylak, „andaran“ nomli nimcha kiyishadi. Rang-barang belbogʻlardi bogʻlaydi. Sochlarini oʻrmaklaydi. Erkaklar ham, ayollar ham qishda chapon, toʻn kiyishadi.

Taomlari 
Milliy taomlari — kartochka va undan tayyorlangan taomlar (jur, zatirka, buraki, kletski). Goʻshtni bayram arafalarida isteʼmol qilishadi (machanku, studen, vereshaku). Asosiy milliy ichimliklari: kvas, qayin sharbati. Milliy uylari koʻpincha daraxtdan ishlanadi.

Manbalar
Gravitatsiya

Gravitatsiya () yoki tortishish — tabiiy fenomen boʻlib, fizik jismlarning bir-biriga ularning massasiga mutanosib kuch bilan tortilishida namoyon boʻladi. Gravitatsiya jismlarga vazn beradi. Gravitatsiya tarqoq materiyani yigʻadi, yigʻilgan materiyani esa birga ushlab turadi; shuning hisobiga Yer, Quyosh va olamdagi boshqa makroskopik jismlar yuzaga kelgan va mavjud.

Gravitatsiya tufayli Yer va boshqa sayyoralar Quyosh atrofida, Oy Yer atrofida aylanadi; sayyora va yulduzlar ichi qiziydi; tabiatda konveksiya sodir boʻladi va hk.

Gravitatsiya toʻrt fundamental oʻzaro taʼsirdan biridir (boshqalari — elektromagnetizm, kuchli oʻzaro taʼsir va kuchsiz oʻzaro taʼsir).

Gravitatsiya — har qanday jismlar orasida vujudga keluvchi universal oʻzaro taʼsir. Agar oʻzaro taʼsir kuchsiz va jism yorugʻlikning vakuumdagi tezligiga Karaganda juda kichkina tezlik bilan harakatlanayotgan boʻlsa, Isaac Newtonning butun olam tortishish qonuni oʻrinli boʻladi. Oʻzaro taʼsir kuchli va jism harakatining tezligi yorugʻlikning vakuumdagi tezligiga yaqin boʻlgan hollarda esa, Albert Einstein yaratgan umumiy nisbiylik nazariyasi gravitatsiyani toʻgʻri ifodalaydi.rostan

Nyuton oʻzining „Tabiat falsafasining matematik prinsiplari“ (1687) asarida gravitatsiya qonuniga birinchi boʻlib toʻliq taʼrif berdi. Nyuton taʼrifiga binoan, ikki moddiy zarra (li va Gʻi2)ning oʻzaro gravitatsiya kuchi ularning massalariga toʻgʻri proporsional, orasidagi masofaning kvadratiga teskari proporsional va ularni birlashtiruvchi toʻgʻri chiziq boʻyicha yoʻnalgan.

Nyutonning ikkinchi qonuniga asosan, t massali jism gravitatsiya kuchi taʼsirida Yer bilan bogʻliq boʻlgan sanoq tizimiga nisbatan biror a tezlanish bilan harakatga keladi.

Formuladagi kattaliklar oʻzgarmas qiymatga ega ekanliklarini eʼtiborga olsak, jism harakatiga qarshilik koʻrsatuvchi kuchlar mavjud boʻlmagan hollardagi Yer sirtiga yaqin balandliklarda har qanday jism bir xil tezlanish bilan tushadi, degan xulosaga kelinadi.

Osmon mexanikasi Nyutonning gravitatsiya qonuniga asoslangan. Kosmosda tabiiy yoki sunʼiy jismlarning harakatlarini tekshirishda shu qonunga amal qilinadi. Koʻpgina hollarda Nyutonning gravitatsiya qonuni tufayli yangi sayyoralar, yoʻldoshlar aniqlandi, astronomiya qator yangi yutuqlarga erishdi. Shu bilan birga, bu qonun tushuntirib berolmagan Merkuriy, Venera, Mars sayyoralari perigeliylarining harakati kabi ayrim hodisalar ham maʼlum edi. Shu kabi uchraydigan chigalliklarni bartaraf qilish maqsadida olimlar Nyuton gravitatsiya qonunining matematik ifodasiga turli qoʻshimchalar kiritishga urindilar. Ammo bunday urinishlar natija bermadi. Kuchli gravitatsion maydonlarga (har qanday fizik obyektlarning hosil qiladigan maydoni gravitatsion yoki tortishish maydoni deyiladi. Gravitatsion maydon Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasida toʻrt oʻlchovli tenzor potensiali orqali bayon qilinadi) va bu maydonlarda yorugʻlik tezligiga yaqin tezliklar bilan harakatlanuvchi jismlarga tatbiq qilishda Nyuton gravitatsiya qonunining butunlay ojizligi aniqlandi. Bunday hollarda Eynshteyn yaratgan gravitatsiya nazariyasidan foydalanish juda yaxshi natija beradi.

Manbalar