MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Gulob

Gulob — 1) tortish (haydash) usuli bilan atirgul gulbargidan olingan xushboʻy suyuklik, atirgul moyi. Ilgari G. xonaki usulda quyidagicha olingan: sopol yoki chinni kosa gulbarg bilan toʻldiriladi. Uning ustiga qamish naycha suqilgan qopqoq yopiladi. Qozonga suv quyib, kosa suvga qoʻyiladi. Qamish naychaning uchiga ikkinchi boʻlak qamish yotigʻiga (gorizontal), uchinchi boʻlak pastga qaratib oʻrnatiladi (qamish oʻrniga mis naychadan foydalansa ham boʻladi). Sovuq suvli chelakka gul bugʻi yigʻiladigan shisha qoʻyilib, naychaning uchi shunga tushiriladi. Kozondagi suv qaynatilganida kosadagi gulbarg suyuqligi bugʻlanib, naycha orqali oʻtib, ikkinchi idishda soviydi va yigʻiladi. Hosil boʻlgan suyuklik kosaga qayta quyilib, yana haydalsa, tiniq va xushbuy modda — G. hosil buladi. Umuman G. oʻz sifatiga koʻra 4 xil buladi. G. necha marta buglantirib olingan boʻlsa, shuncha otashli (mas, "bir otashli", "ikki otashli") deb ataladi. Toʻrt otashli G. yuqori sifatli hisoblanadi (yana q. Atirgul moyi). G. Sharq, ayniqsa fors, oʻzbek xalqlariga qadimdan maʼlum. Hindiston, Markaziy Osiyo shaharlarida G. tayyorlaydigan korxonalar boʻlgan.

G.dan yurakka foydali doridarmon sifatida tabobatda ham qoʻllanilgan. Nisholda, novvot, shakar kabi shirinliklarning rangi va taʼmini yaxshilashda, xushboʻy ichimliklar tayyorlashda G. ishlatilgan. Sharqxalqlari oʻrtasida nikoh kuni goʻshangaga G. sepish rasm boʻlgan. Keyingi davrlarda G. tayyorlash xalq orasida davom etib kelgan. Baʼzan rayhondan ham yuqoridagi usul bilan G. olinadi. Rayxrndan olingan G. juda xushbuy va qimmatli qisoblanadi; 2) atirgulning suvidan tayyorlangan ichimlik. Gulbarglar toza suvda yuviladi. Qozon yoki kastryulkaga solinadi va bir oz suv quyib qaynatiladi. Tagi kuymasligi uchun kovlab turiladi. Soʻngra bargni olib tashlab, qolgan suvni dokada suzib, shakar aralashtiriladi va shishaga quyiladi, shishaning ogʻzi havo kirmaydigan qilib berkitiladi. Shishadagi suyuklik 10—12 kunda qaynab chiqadi. Bir qancha kundan soʻng qaynovi bosiladi. Bunday G. spirtli ichimlik xususiyatlariga ega boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulobi

Gulobi — qovunning kechpishar navlari. Uning joʻjaburun G., qizil G., koʻk G., sariq G., qora G. xillari bor. Joʻjaburun G. urugʻidan chiqqandan keyin 100—115 kunda pishadi. Hosildorligi oʻrtacha. Shaqli urchuqsimon, uchi toʻmtoq, yirik, uz. 32—34 sm, ogʻirligi 4—6 kg. Sirti burish toʻrlagan. Tusi sariq, oftobga qaragan tomoni yashilroq. Poʻsti qattiq. Eti oq, kalinligi 5—5,5 sm, tigʻiz, kuvrak, tarkibida 8,1% qand bor. Urugʻi yirik, sariq. Asosan Buxoro viloyatida eqiladi. Qizil G. urugʻdan chiqqandan keyin 100—115 kunda pishadi, gektaridan 250—280 s xrsil beradi. Tashishga va asrashga chidamli, shaqli tuxumsimon, uz. 26—29 sm, ogʻirligi 7 kg. Sirti tekis, yashil-sariq. Poʻsti qattiq. Etining qalinligi 5—6 sm, oq, tigʻiz, tarkibida 9,5% qand bor. Urugʻi yirik, sariq. Zarafshon vodiysida va respublikaning janubiy rayonlarida koʻp eqiladi. Xorazm vohasida ham uchraydi. Koʻk G. urugʻdan chiqqandan keyin 110—125 kunda pishadi. Gektaridan 250—300 s hosil beradi. Tashishga va saqlashga chidamli. Shaqli choʻziq, tuxumsimon, uz. 24—30 sm, ogʻirligi 4—5 kg. Sirti toʻrlagan. Tusi xira sargʻish-yashil. Poʻsti qattiq. Eti oq, poʻstiga yondosh joyi koʻkish, qalinligi 5—6 sm, tigʻiz, tarkibida 9,6—11,4% qand bor. Urugʻi yirik, sargʻish-jigarrang. Zarafshon vodiysi, respublikaning janubiy rayonlari, Xorazm vohasida, Qoraqalpogʻistonda eqiladi. Sariq G. urugʻidan chiqqandan keyin 110—120 kunda pishadi, gektaridan 250—300 s hosil beradi. Tashishga chidamli, lekin uzoq turmaydi. Shaqli choʻziq, tuxumsimon. Yirik (45—56 sm), ogʻirligi 8—12 kg. Tusi yashil-sariq, sirtida och sariq dogʻlar bor. Poʻsti qattiq, eti oq, qalinligi 5—8 sm, tarkibida 8,3% qand bor. Urugʻi yirik, jigarrang. Xorazm vohasida koʻp eqiladi. Qora G. urugʻdan chiqqandan keyin 100—125 kunda pishadi, serhosil, tashishga va saqlashga chidamli. Shaqli tuxumsimon. Baʼzan choʻziqroq, yirik (34—55 sm), ogʻirligi 12—13 kg. Sirti burishgan, sertoʻr, poʻsti qattiq. Eti oq, tigʻiz, qalinligi 6—7 sm, tarkibida 8,4% qand bor. Urugʻi yirik, sariq. Xorazm viloyatining janubiy rayonlarida eqiladi.

Botir Azimov.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulobod

Gulobod — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyatidagi qishloq (1985-yildan). Samarqand tumani markazi. Gulobod Samarqand shahridan 12 km, Katta Oʻzbekiston traktining oʻng yoqasida. Aholisi 10 mingdan ziyod (1998). Gulobodda Oʻzbekistan—Eron, Oʻzbekiston—Amerika va Oʻzbekistan—Germaniya qoʻshma korxonalari tashkil etilgan. Korxonalarda chinni, mebel, kiyim-kechak, sut mahsulotlari va b. isteʼmol mollari ishlab chiqariladi. Gulobodda tuman hokimiyati binosi, bank, moliya, davlat arxivi, agrokombinat, litsey, kollej, 38-oʻrta maktab, aloqa boʻlimi, savdo shaxobchalari, stadion bor. Ikkinchi jahon urushi hamda Afgʻonistondagi urushda qurbon boʻlgan shu tumanlik fuqarolar xotirasiga yodgorlik, Jomiy va Navoiylarga haykal oʻrnatilgan. Qishloq markazida xiyobonlar, atrofida 1,5 ming ga maydonda bogʻ barpo qilingan.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Samarqand tumani
Gulsapsar

Gulsapsar (Iris sogdiana) — gulsapsardoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. G. koʻp tarqalgan oʻsimlik boʻlib, uning bir necha yuzlab navlari mavjud. Ular gullarining rangi, hajmi va shaqli boʻyicha farqlanadi. Shulardan biri duragay G.dir. Uning boʻyi 30—50 sm. Barglari qilichsimon yoki keng-qalami, eni 1,3 sm. Gulqoʻrgʻoni yirik (diametri 8—15 sm), toʻgʻri, chiroyli, uzun bargsiz gulbandlarda bir nechta (5—9 ta) dan joylashadi. 2— 3 guli bir vaqtda ochiladi, xushboʻy hidli. Rangi oq, sariq, pushti, xira qizil, zangori, binafsha va b. tusda boʻladi. Koʻsagi choʻziq, 6 qirrali, uz. 2—4 sm, uchida koʻsakning yarmiga teng keladigan tumshuqchasi bor. G. tarqalgan joyiga (dengiz sathidan qancha balandlikda joylashganiga) qarab aprel dan iyunning boshiga kadar gullaydi. G. 3—4-yilda ildizpoyani boʻlib ekish yoʻli bilan hamda urugʻidan koʻpayadi (yovvoyi turlar). Bahorda — kuzda eqiladi. G. adirlarda va togʻlarda, sernam yerlarda oʻsadi. Toshkent, Fargʻona, Samarqand va Buxoro viloyatlarida keng tarqalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

en:Iris_halophila_var._sogdiana
Gulsapsardoshlar

Gulsapsardoshlar () — bir pallali oʻsimliklar oilasi. Oʻtlar, baʼzan yarim butalardan iborat. Ildizi tugunak piyozli yoki piyozli. Bargi nashtarsimon yoki kalami. Guli ikki jinsli. Binafsha, koʻk, oq yoki sariq rangli, gultojbarglarining uchtasi tashki qavatni, uchtasi esa ichki qavatni tashkil etadi. Mevasi koʻsakcha. Tropik va subtropik hududlar (ayniqsa Janubiy Afrika hamda Amerikaning tropik va subtropik hududlari)da, baʼzan moʻʼtadil iqlimli mintaqalarda 60 ga yaqin turkumi va 1400 tacha turi tarqalgan. Oʻzbekistonda 6 turkumga mansub 30 dan ziyod turi bor. G. orasida manzarali turlari (gulsapsar, zaʼfaron, gladiolus) va b. navlari kup. Baʼzi turlari ildizidan atir-upa i.ch.da foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Bir pallali oʻsimliklar
Gulsun

Gulsun, qoqma — mis, oltin, kumushdan yasalgan zargarlik buyumlari (bilaguzuk va b.) hamda idishlar yuziga oʻyilgan naqsh. Gulsunqalam (dastasi yogʻoch poʻlat asbob, qolip) yordamida buyum yoki muhr yuziga yotiq qilib qoʻyib, ustidan bolgʻa bilan urib turli uyma shakl (aylana, tuxumsimon, uch yoki toʻrtburchak, donacha va b.) tushiriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gultojixoʻroz

Gultojixoʻroz, tojixuroz () — gultojixoʻrozdoshlar oilasiga mansub bir yillik ut. Poyasi tik, buyi 10—70 sm. Barglari yirik, uz. 5—7 sm, eni 2,5 sm, uzun bandli. Tupguli har xil shaklda, asosan, barg qoʻltigʻida joylashgan. Rangi toʻq qizil yoki koʻkish sariq tusli. Gullari ikki jinsli, gulqoʻrgʻoni oddiy, changchisi 5 ta. Mevasi kup urugʻli koʻsakcha, urugʻidan koʻpayadi. Oʻzbekistonning deyarli barcha joylarida manzarali usimlik sifatida eqiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ikki pallali oʻsimliklar
Biologik turlar
Gultojixoʻrozdoshlar

Gultojixoʻrozdoshlar, machindoshlar () — ikki pallalilarga oid oʻt yoki butalardan iborat oila. Barglari tekis, butun, gullari toʻp-toʻp, boshoqsimon yoki roʻvaksimon, toʻpgullarga yigʻilgan. Mevasi yongʻoqcha, baʼzan rezavor. Baʼzi gullari ilmoqcha yoki tukchaga aylangan. Bu oilaning 64 turkumi va 850 ga yaqin turi bor. Koʻpchiligi issiq mamlakatlarda tarqalgan. Baʼzilari (mas, machinlar) ekinlar orasida (begona oʻt) oʻsadi, boshqalari esa (mas, gultojixoʻroz) xushmanzara oʻsimlik sifatida eqiladi. Oʻzbekistonda 3 ta turkumga mansub 13 turi usadi. Shulardan 2 tasi madaniy manzarali tur hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ikki pallali oʻsimliklar
Gultuvak

Gultuvak — 1) ichiga tuproq solib, gul koʻkartiriladigan maxsus idish. Aksari sopoldan yasalib, bezak va sir berilmaydi. Gul va oʻsimliklarga moslashtirilib turli shakllarda yasaladi. Tubi teshik boʻladi. Solingan suv tuproqqa shimilib, G.ning tagiga qoʻyilgan idishga tushadi; 2) bezak mujassamotida gul, buta ostidagi tuvaksimon naqsh shaqli. Amaliy sanʼat (naqqoshlik, ganchkorlik va b.)da keng qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guluzorim

"GULUZORIM" — Navoiyning "Etmish meni" radifli muhammasiga Hoji Abdulaziz Abdurasulov bastalagan ashula. Asosiy matn bandlari orasida "guluzorim voyey, rahm ayla nigorim" kabi jumlalar takrorlanib oʻqilgani uchun G. deb nomlangan. "Eshvoy" nomli cholgʻu kuyi, shuningdek, Shashmaqomdagi Rost maqomi tarkibidagi Savti Ushshoq shoʻʼbasi asosida yaratilgan. 3/4 oʻlchovli harakatchan taronalar usulida ijro etiladi. Daromad qismida Uz zol shoʻʼbasi ohanglaridan, Dunarsdan keyin keladigan avj qismida esa Turk avjidan ijodiy foydalanilgan. Turli yillarda "G." ni O.Imomxoʻjayev, O. Apima hsumov badiiy taʼsirchan tarzda ijro etishgan. Cholgʻu kuy sifatida ham ijro etiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulungi luchchak

Gulungi luchchak — xalq seleksiyasida yaratilgan ertapishar oʻrik navi. Oʻrta Osiyo oʻrik navlarining Zarafshon guruhiga kiradi. Daraxti oʻrtacha, yaxshi usadi. Mevasi yirik (40 g), yumaloq, yaltiroq, och-sariq, qirmizi rang. Poʻsti tuksiz, yaltiroq, oʻrtacha qalinlikda, eti kalin (9—10 mm), oʻrtacha suvli, shirin, xushboʻy, danagi 2,3 g. Qishki va baxrrgi sovuqlarga chidami oʻrtacha, yaxshi parvarishlanganda yuqori hosil beradi. Mevasi toʻkilmaydi, shoxida uzoq saqlanadi. Hatto qurgʻoqchilik yillarida ham yaxshi usadi va meva beradi. Koʻchati ekilgandan soʻng 6—7-yili hosilga kiradi. 18—20 yilda toʻla hosil bera boshlaydi (130— 150 kg). Yil oralab meva beradi. Martning oxirida gullaydi (5—6 kun). Koʻrsodiq, Subxoniy navlaridan yaxshi changlanadi. Mevasi iyun oʻrtalarida pishadi. Hoʻlligicha isteʼmol etiladi, konserva qilinadi. Turshak solinmaydi. Tashishga chidami yaxshi. Samarqand va Buxoro viloyatlarida keng tarqalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulxayri

Gulxayri () — gulxayridoshlarga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻtlar turkumi. Yevropa va Osiyoning oʻrta mintaqalarida 12 turi oʻsadi. Oʻzbekistonda gulningning bitta ekma va 7 ta yovvoyi turi bor. Gulhayridoshlar toʻqaylarda, sugʻoriladigan maydonlarda va boshqa yerlarda uchraydi. Gullari toʻgʻri, 5 boʻlaqli, ikki jinsli. Gulhayri guli dorivor, manzarali oʻsimlik, undan boʻyoq olinadi. Oʻzbekistonda G.ning  turi manzarali va dorivor oʻsimlik sifatida koʻp eqiladi. Poyasi 1,5—2 m, yoʻgʻon, tuklar bilan qoplangan. Barglari 3—7 boʻlaqli, uzun bandli. Gullari yakka-yakka yoki 2—3 tadan barg qoʻltigʻida va poya ichida oʻrnashgan. Tojbarglari qat-qat joylashgan.

Iyun—avg.da gullab, iyul—sent.da urugʻlaydi. Tojbarglaridan vino, sirka va b.ga rang berishda hamda teri, shoyi va jun kabilarni boʻyashda foydalaniladi. G.ning A. ofﬁ cinalis turi dorivor oʻsimlik sifatida tibbiyotda foydalaniladi. Uning ildizidan tayyorlangan suyuq ekstrakt nafas yoʻllari kasalliklarida (ayniqsa bolalarda) balgʻam koʻchirish, koʻkrakni yumshatish uchun va yalligʻlanishga qarshi, meʼda-ichak kasalliklarida esa oʻrab oluvchi dori sifatida ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Ikki pallali oʻsimliklar
Dorivor oʻsimliklar
Yevropa o'simliklari
Gulxayri kuyasi

Gulxayri kuyasi (Pectionophora malvella Hb.) — oʻyiqqanotli kuyalar oilasiga mansub zararkunanda kapalak. Qanotlari yoyilganda 10–12 mm. Oldingi qanotlari qoramtir yoʻlli och jigarrang , orqa qanoti och kulrang . Qurti (9–12 mm) sargʻish, boshi toʻq jigarrang . Ikkita birinchi boʻgʻimi binafsha rang , toʻq qizil. Oʻzbekistonda G.k. karantin obʼyekti. Oxirgi yoshdagi qurtlari 3—10 sm tuproq tagida yumaloq pishiq pilla ichida kishlaydi. Yiliga ikki, baʼzan uch avlod beradi. G.k. barg orqasiga, shona va gullarga 1—2 tadan tuxum qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan qurtlari oʻsimlikning hosil organlarini zararlaydi. Zararlangan shona va gullar soʻliydi, toʻqiladi. Diapauza (bir yildan ortiq davom etishi mumkin) zarakunandaning saqlanib qolishi va tarqalishiga imkon beradi. Diapauzadagi qurtlar tuproq, urugʻ, qoplar va b.da boʻlishi mumkin.

Kurash choralari: karantin joriy qilish; 80% li texnik xlorofos yoki xlorofosning 80% li suspenziyasi (1,5—1,8 kg/ga), fozalon, sitrofosning 35% li eritmasini (2,5 kg/ga) purkash.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulxayridoshlar

Gulxayridoshlar () — ikki pallalilardan ayritojlilarga mansub oʻt va butalar oilasi. Barglari panjasimon oʻyma. Gullari aktinomorf, ikki jinsli, yirik, oq, sariq yoki pushti. Kosachasi ikki kavat. Changchilari juda koʻp, ipchalari tutash. Urugʻchisi bitta. Mevasi koʻpchiligida koʻsak. Yer yuzida 70 ga yaqin turkumi va 900 turi bor. Koʻp tropik va subtropik rayonlarda tarqalgan. Bulardan gulxayri, bo'ritaroq,gʻoʻza, kanop, tugmachagul, paxtagul, gulhamishabahor keng tarqalgan. Oʻzbekistonda 7 turkumi va 27 turi oʻsadi. Ularning koʻpidan tola olinadi, dori tayyorlanadi. Manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi. Oʻzbekistonda goʻzaning 3 turi yetishtiriladi.

 Jaydari goʻza;                                                                                                                                                    ko'saklari mayda,                                                                                                                                             tolasi mallarang,qisqa va dag'al,                                                                                                                            Vatani Afrika.
 Meksika goʻzasi yoki oddiy g'o'za
 Misr goʻzasi yoki Barbadoss g'o'zasi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ikki pallali oʻsimliklar
Gulxan

"GULXAN" — adabiy-badiiy, bezaqli bolalar jurnali. Muassislari: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat matbuot qoʻmitasi, Oʻzbekistan Xalq taʼlimi vazirligi, Oʻzbekiston Respublikasi "Kamolot" yoshlar ijtimoiy harakati. Oyda 1 marta chiqadi. Dastlab "Yosh kuch" (1929 — 41) nomi bilan chiqqan, 1941 — 45 yillardagi urush sababli jur.ni chop etish vaqtincha toʻxtatilgan. Soʻngra "Pioner" (1952 — 57) nomi bilan nashr qilingan. 1957 yildan hozirgi nomda. "G" sahifalarida Oʻzbekiston bolalari hayoti, ularning orzu-intilishlari, shuningdek, badiiy adabiyot, sanʼat, xalq ogʻzaki ijodi, turli sport oʻyinlari muntazam yoritilib boriladi. "Gulxan" kutubxonasi seriyasida bolalar ijodidan kitobchalar ham chiqariladi. Jur.ga turli yillarda Gʻani Jahongirov, Jumaniyoz Jabborov, Toʻlqin Kozoqboyev, Xudoyberdi Toʻxtaboyev, Abdulla Oripov, Safar Barno va b. muharrirlik qilishgan. Adadi 70000 (2002). Muharriri Omon Matjon (2002 yildan).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulchilik

Gulchilik — gulli manzarali oʻsimliklarni bogʻ va xiyobonlarga, yoʻl yoqalariga ekish, binolar ichini bezash, guldastalar yasash maqsadlarida oʻstirish; dehqonchilik sohasi. Ochiq va isitiladigan yerdagi G.ka boʻlinadi. Ochiq yer (dala)dagi G.da bir yillik (qashqargul, itogʻiz, gulbeor, xushboʻy tamaki), ikki yillik (kapalakgul, boʻtakoʻz, chinnigul) va koʻp yillik (gulsapsar, pion, floks va b.) gullar oʻstiriladi. Isitiladigan yer (issiq,xona, oranjereya)dagi G.da nozik va chiroyli gullaydigan, yaproqlari hamisha yashil oʻsimliklar (lola, chinnigul, xrizantema, palma, fikus va b.) oʻstiriladi. G.ni ochiq va isitiladigan yerlarda qoʻshib olib borish yil davomida gul yetishtirishni taʼminlaydi.

Koʻpgina mamlakatlarda, jumladan Oʻzbekistonda G. juda qad. tarixga ega. Amir Temur, Bobur yaratgan bogʻlarda gul oʻstirishga alohida eʼtibor berilgan (qarang Amir Temur bogʻlari).

Oʻzbekistonda gul va manzarali oʻsimlik koʻchatlari, qalamcha va urugʻlari hamda tuvaklarda ustiriladigan gullar yetkazib beradigan xoʻjaliklar, gul va koʻchat sotadigan maxsus "Toshkent gullari" firmasi tashkil etilgan. G. boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlarini R. R. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot instituti olib boradi; malakali gulchilarni shu institut kolleji, shuningdek, Toshkent agrar universiteti tayyorlaydi. Gul urugʻlari, koʻchatlari, piyozlari yetishtiradigan maxsus gulchilik xoʻjaliklari bor (qarang Gul urutiligi).

Chet mamlakatlarda, ayniqsa, Yevropada G. rivojlangan. GFR, Niderlandiya, Italiya, Fransiya, Bolgariya va b.da G. iqtisodiyotning muhim tarmogʻini tashkil qiladi, uning mahsulotlari eksport qilinadi. Masalan, Niderlandiya lola, nilufar, sunbul piyozlarini yetishtirishga, GFR atirgul va chinnigulni sanoat usulida yetishtirishga ixtisoslashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Remiskevich I. T., Manzarali bogʻdorchilik va gulchilik, T., 1964; Ozolin P. K., Karamishina N. M., Uyda gul oʻstirish, T., 1967; Tavlinova G. K., Sveti v komnate i na balkone, L., 1985.

Lutfulla Abdurahmonov.
Gulchin

Gulchin — 1) etik, mahsi kabi oyoq kiyimlarining tovon qismi. U qattiqroq charmdan astarli qilib tikilib, soʻngra qotiriladi. Gajak G. (rangdor ip bilan gajak shaqlida tiqiladi), tumorcha G. (rangdor ipda uch yoki toʻrt burchaqli qilib tiqiladi), qora G. (qora charmdan oddiy tiqiladi) kabi xillari mavjud; 2) kavush jagining orqa tomoniga qadalgan koʻk magʻiz.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulshaniy

Gulshaniy (taxallusi; asl ismi Mulla Muhammad Sodiqxoja) (1861 — 1910) — buxorolik tarixchi, shoir. Buxoro amirligining tarixiy geogr.siga oid "Tarixi Humoyun" asarini yaratgan. G. oʻz asarida amirlikning har bir viloyatida nechta shahar, qasaba, qishloq borligi, aholisi haqida yozadi. Masalan, Shahrisabz sh. haqida shahar ikki qator devor bilan oʻralgani, shahar devorining 3 darvozasi (Kitob, Charmgaron, Qarshi) borligi, Qarshi darvozasi yana Laʼliston ham deb atalishi, darvozadan bir yarim chaqirim yerda amirning Laʼliston deb ataluvchi chorbogʻi boʻlgani, shaharda 45 Madrasa, 64 masjid, 4 xonaqoh, ikki hammom, 15 karvonsaroy boʻlganligi aytiladi. Har viloyat, shahar, qasaba aholisining soni va ularning mashgʻuloti haqida ham maʼlumot beriladi. Asar Tojikiston Fanlar akademiyasi SHI qoʻlyozmalar fondida saqlanmoqda. Rus tiliga tarjima qilingan. G. sheʼrlari 20-asr boshlarida Buxoroda tuzilgan tazkira va bayozlarga kirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Shoirlar
Gulshira

Gulshira, nektar — oʻsimlikning shira bezlaridan chiqadigan shirin suyuqlik. Shira bezlari koʻpincha gulning ichida, kamdan-kam barg bandida, barg chetlarida, yonbarglarda va gulyonbarglarda joylashadi; ular gʻudda, boʻrtmacha, chuqurcha, halqacha, tarnovcha shakllarida boʻladi. G. murakkab modda boʻlib, qandning suvdagi eritmasi (glyukoza, fruktoza, saharoza)dan iborat. Uning tarkibida koʻp miqdorda spirt (manit), dekstringa oʻxshash boʻyovchilar, azotli va aromatik moddalar, mineral tuzlar, kislota va fermentlar boʻladi. G. chetdan changlanishni taʼminlaydigan asalari va b. hasharotlar (ari, tukli ari, kapalaklar) uchun ovqat hisoblanadi. Oʻsimlikning G. ajratish jarayoni koʻp jihatdan uning yoshi, gullash fazasi, kecha-kunduzga, havo harorati va namlikka bogʻliq (mas, gʻoʻzaning har bir guli bir kecha-kunduzda oʻrtacha 8,08 — 12,32 mg G. ishlab chiqaradi). Tarkibida koʻp miqdorda shirasi boʻlgan oʻsimlikda nektar ajralishi fotosintezga bogʻliq. Shuning uchun unga quyosh nuri zarur. Bundan tashqari turli vaqtda yoki turlicha oʻsimliklardan yigʻilgan G.da qand miqsori bir xil boʻlmaydi. Bu esa ularning sifat jiqatidan bir-biridan farq qilishiga olib keladi. Asalari organizmida qayta ishlangan G.dan asal hosil boʻladi.

Lutfulla Abdurahmonov.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Oʻsimlik nektari

Nektar — turli oʻsimliklarning (gullarda boʻlishi yoki boʻlmasligi mumkin) asal bezlari tomonidan chiqariladigan shakarga boy sharbat. Tarkibiga koʻra, nektarlar saxaroza, glyukoza, fruktoza, maltozaning oz miqdorda kislotalar (odatda aspartik va glutamik [1]), spirtlar, mineral tuzlar, fermentlar va turli xil murakkab aromatik moddalarning suvli eritmalaridir.

Manbalar
Gulden

Gulden — Niderlandiya pul birligi. 1816-yilda muomalaga chiqarilgan. 1 G.=100 sent. Xalqaro ifodasi ANG. Valyutalar kursi boʻyicha, 1 AQSH dollari =2,52 G.; 1 G.= 160 soʻm 05 tiyin (2001, avg).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guloʻyin

"GULOʻYIN" — oʻzbek mumtoz raqsining Fargʻona maktabiga mansub "Katta oʻiin" turkumidagi ayollar raqssyuitasi. U asosan ashula joʻrligida, professional yallachi va havaskorlar tomonidan ijro etilgan. Ayniqsa Qoʻqonda keng tarqalgan. Syuitaning mazmuni lirik harakterda boʻlib, ruhiy kechinmalar ifodalangan. "G." dastlab firoq azobi, sogʻinishni, soʻngra kuchli iroda, dadillikni ifodalaydi, shodlik va quvnoq hayotni ulugʻlaydi. "G." turlaridan birida ijrochining qoʻl harakatlari gul (gulsapsar, lola, binafsha)ning ochilish paytini ifodalaydi. "G" maxsus milliy kiyimda ijro etiladi. "Guloʻyin", "Guloʻyin yallamasi", "Guloʻyin jilvoni" kabi usullari boʻlib, ular mazmuni, ijro usuli bilan bir-biridan farq qiladi. 1927 yil Us t a Olim Komilov va Tamaraxonim "G."ning ritmoplastik usulidagi zamonaviy, ommaviy va doira zarblari ostida tushiladigan yakka sahna raqslarini yaratdilar. Bu raqslarda oʻzbek ayolining iffat ila yoʻgʻrilgan goʻzalligi ulugʻlanadi. "G." raqsi yangicha talqin va kostyumda "Farhod va Shirin" (Xurshid asari; kompozitorlar V. Uspenskiy, G. Mushel) musiqali dramasiga kiritilgan va 1937 yil Moskvada boʻlib oʻtgan birinchi oʻzbek sanʼati va adabiyoti dekadasida namoyish etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulqalam

Gulqalam, duv-duv — pichoq tigʻiga xat, sana oʻyib yozishda ishlatiladigan, poʻlatdan yasalgan bigizsimon asbob. Sana qalam, bigiz qalam, poʻlat qalam kabi turlari mavjud. Gulkash turi esa taroqqa gul solish, xat bitish uchun ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulqand

Gulkand (shuningdek, gulqand yoki gulkhand deb yoziladi) - Hindiston yarimorolida atirgul barglaridan tayyorlanadigan shirinlik. Bu atama Fors tilidan olingan; gul (atirgul) va qand (shakar/shirin).

Tayyorlanishi 
An'anaga ko'ra gulkand Damashq atirgullaridan tayyorlanadi. Atirgullarning boshqa keng tarqalgan turlari Xitoy atirgullari, Fransuz atirgullari va Cabbage atirgullarinidan ham tayyorlanadi. Maxsus pushti atirgul barglari tayyorlanadi va shakar bilan aralashtiriladi. Atirgul barglari sharbati kamayib qattiq massa hosil bo`lguniga qadar shakar bilan sekin pishiriladi.

Holistik tibbiyotda qo'llanilishi 
Gulkand Yunon tibbiyot tizimida sovutuvchi tonik sifatida ishlatiladi. Shuningdek, u Ayurveda va Fors tibbiyotida tanadagi nomutanosibliklarga yordam berish uchun ishlatiladi.

Ma'lumotnomalar 

Atirgullar
Pokiston oshxonasi
Gulqand (shirinlik)

Gulqand — gulbarg bilan shakardan tayyorlanadigan shirinlik. Ochilgan qizil atirgullar terib olinadi, oʻgʻirda tuyib, shakar aralashtiriladi, idishga solinib, oftobga qoʻyiladi. Gulbarglarni yana tuyib, shakar qorib idishga solinaveradi. Oftobda uzoq turib, shakar ezilgan gulbarglariga singadi va G. hosil boʻladi. G. xalq tabobatida bedarmonlik, kamqonlik, yoʻtal kabilarga davo sifatida isteʼmol etiladi. G.ni baʼzi joylarda oftobigulqand deb qam ataydilar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil