MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Rost

Rost — Oʻn ikki maqom, Shashmaqom va Xorazm maqomlaridan biri. Oʻrta asr musiqa risolalarida koʻp kuy va ashulalar R. tovushqatoriga mos kelgani uchun shu nom bilan atalganligi qayd etilgan. R. maqomi miksolidiy gammaga toʻgʻri keladi. Shashmaqomda R.ning cholgʻu qismlari Tasnifi R., Garduni R., Muhammasi R., Muhammasi Ushshoq, Muhammasi Panjgoh, Saqili Islimxon, Saqili rakraklardan iborat. Ashula boʻlimida 2 guruh shoʻʼbalar boʻlib, birinchisiga Saraxbori P., Talqini Ushshoq, Nasri Ushshoq, Navroʻzi Sabo, ularning taronalari va Ufari Ushshoq hamda suporish qismlari kiradi. 2 guruh shoʻʼbalari Savti Ushshoq, Savti Sabo va Savti kalon deb atalib, har birida 5 ta shoxobcha turkum tarzida ijro etiladi. R. maqomi shoʻʼbalari avjida Ushshoq, Segoh, Uzzol, Muhayyari Chorgoh namudlari va Zebo pari avji ishlatiladi.

Manbalar
Rostgoʻylik

Rostgoʻylik — rostini, haqiqatni gapirishni, oʻzini va oʻzgalarni aldamaslikni anglatuvchi tushuncha; toʻgʻrisoʻzlik. Rostgoʻy kishi haqiqiy ahvol haqida toʻgʻri maʼlumot beradi, kamchiliklarni tan oladi, yuz berayotgan voqea va hodisalarga xolisona baho beradi. Rostgo'y jamiyatning barqarorligi va jamiyat aʼzolari oʻrtasidagi ishonchni taʼminlashga xizmat qiladi. Shu sababli u har bir insonning ajralmas xususiyati boʻlmogʻi lozim. Qurʼoni karim va hadislarda rostgoʻy boʻlishga, haq soʻzni soʻzlashga daʼvat etiladi, R. ezgulikka boshlovchi fazilat sifatida baholanadi.

Manbalar
Rosti panjgoh

Rosti panjgoh — 1) Oʻn ikki maqomdagi Panjgoh shoʻʼbasining Poem maqomiga tushirib aytilgan ashula yoʻli. Darvishali Changiyning koʻrsatishicha, Bobur ham Rosti panjgoh nomli ashula yoʻlini bastalagan va unga saj shaklida sheʼr bogʻlagan. Rosti panjgohning bizgacha yetib kelgan shakli "Qashqarchai Rosti panjgoh" deb ataladigan cholgʻu kuyi sifatida mashhur; 2) Eron dastgohlaridan birining nomi.

Manbalar
Rostov

Rostov, Rostov-Yaroslavskiy (12—17-asrlarda— Buyuk Rostov) — Rossiya Federatsiyasi Yaroslavl viloyatidagi tarixiy shahar. Nero koʻlining shimoli-gʻarbiy sohilida joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 36,4 ming kishi (1998). Agregat zavodi, zigʻir tola fabrikasi, oziq-ovqat korxonalari, "Rostovskaya finift" emal miniatyura rassomligi fabrikasi bor. Rostov birinchi marta 862 y.gi yilnomada tilga olingan, 10-asrda Rostov Suzdal, 1207— 1474-yillarda Rostov knyazliklari markazi. 1474-yilda uzilkesil Moskva davlati tarkibiga kirdi. 17-asrda Rostovda (19-asrning 1-yarmida Nijniy Novgorod va Irbit yarmarkalaridan keyin 3oʻrinda turgan) Rostov yarmarkasi vujudga keldi.

Rostovda RostovYaroslavl tarixiymeʼmoriy va badiiy muzeyqoʻriqxonasi mavjud. Uspeniye sobori (16-asr; freskalari — 17-asr); 17-asr devori va minoralari, Voskreseniye (1670), Ioann Bogoslov (1683), Spas (1675) va boshqa cherkovlar, Kreml ansambli (16—17-asrlar); savdo rastalari (19-asr); Avraam (16—19-asrlar) va Yakov (17—19-asrlar) monastirlari majmuilari saqlangan. Rostov 1970-yildan qoʻriqxonashahar deb eʼlon qilingan. Turizm rivojlangan.

Manbalar
Rostov-Don

Rostov-Don () — Rossiyadagi shahar, Rostov viloyati markazi. Yirik temir yoʻl, shosse va havo yoʻllari tuguni. Daryo porti. Don daryosi boʻyida, uning Azov dengiziga quyilish joyidan 46 km uzoqlikda joylashgan. Aholisi 1 115 000 kishi (2015). 7 tumanga boʻlingan.

Rostov-Don — yirik sanoat markazi. Asosiy sanoat tarmoqlari: mashinasozlik, shu jumladan, qishloq xoʻjaligi („Rostselmash“ ishlab chiqarish birlashmasi va boshqalar), dastgohsozlik, aviasozlik, elektrotexnika, radioelektron, kimyo, yengil (koʻn-poyabzal, trikotaj birlashmasi, tikuvchilik fabrikalari), oziq-ovqat (tamaki, qandolat fabrikalari, goʻsht mahsulotlari, vino zavodlari), yogʻochsozlik sanoatlari mavjud.

Shaharda 9 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet), konservatoriya, 4 teatr faoliyat koʻrsatadi. Oʻlkashunoslik, tasviriy sanʼat muzeylari bor. Rostov-Donga 1749-yilda Temernitskaya bojxonasi va porti sifatida asos solingan. 1761-yilda mitropolit Dmitriy Rostovskiy sharafiga „Rostovskaya“ deb nomlangan qalʼaning qurilishi boshlangan. 1806-yildan Rostov-Don nomini olgan. 20-asr boshlarida Rostov-Don hududiga Naxichevan-Don shahri (1778-yilda asos solingan) ham kiritilgan. Ikkinchi jahon urushi davrida shaharni 2 marta nemis fashistlari egallagan. 1943-yilda ozod qilingan.

Manbalar
Rostok universiteti

Rostok universiteti — Yevropadagi qad. untlardan biri. 1419-yil tashkil etilgan. Germaniyaning Rostok shahrida. Oʻrta asrlarda Shimoliy Germaniya va Skandinaviya mamlakatlari uchun taʼlim markazi boʻlgan. 1437—43 yillarda vaqtincha Greyfsvald, 1487—90 yillarda Vismar va Lyubek shahrilarida joylashgan. Mat. Va tabiiy fanlar, kemasozlik, tibbiyot, qishloq xoʻjaligi, iqtisodiyot boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kutubxonasida 1,5 mln.dan ortik, asar saqlanadi. Universitetda 6 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.

Manbalar
Mstislav Rostropovich

Mstislav Leopoldovich Rostropovich (1927.27.3, Boku — 2007.27.4, Moskva) — violonchelchi, dirijyor, jamoat arbobi. Xalq artisti (1966). 20-asr musiqa sanʼati atoqli namoyandasi. Dastlabki musiqa saboqlarini otasidan olgan. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1946). Moskva filarmoniyasi yakka sozandasi (1948— 74), ayni paytda Moskva (194874) va Leningrad (1967—74) konservatoriyalarida oʻqituvchi, professor (1968), Katta teatr dirijyori (1968—71); Vashingtondagi Milliy simfonik orkestri bosh dirijyori (1977—94). Ijro uslubiga koʻtarinki ruh, teran mazmun, mukammal kompozitsiya hissiyoti xos. Repertuaridan violonchel uchun deyarli barcha mumtoz va yirik zamonaviy asarlar oʻrin olgan. 20-asrning eng mashhur kompozitorlari (jumladan, S. Prokofyev, B. Briten, O. Messian, A. Shnitke, D. Shostakovich va boshqalar) unga bagʻishlab asarlar yozishgan. S. Rixter, E. Gilels, L. Kogan va D. Oystraxlar bilan turli ansambdda chalgan. "Rostropovich fondi", "Vishnevskaya — Rostropovich" xayriya jamgʻarmalarining prezidenti. Musiqa ijodi hamda xayriya faoliyati uchun 30 ga yaqin Yevropa, Osiyo, Amerika davlatlarining oliy mukofot va ordenlari bilan mukofotlangan. Jahon boʻylab (jumladan, Oʻzbekistonda ham) gastrolda boʻlgan.

Manbalar 

1927-yilda tugʻilganlar
27-martda tugʻilganlar
2007-yilda vafot etganlar
27-aprelda vafot etganlar
Grammy mukofoti sovrindorlari
Sarqand

Sarqand, Sarqan — (qoz. Сарқант) Qozogʻistondagi shahar (1968-yildan), Sarqand tumaning markazi (1928-yildan). Aholisi 14 265 kishi (2012). Poydevorini 19-asr oʻrtalarida Rossiyadan koʻchib kelganlar qurgan. Shaharda tuman aloqa boʻlimi, elektr energetika tizimi va boshqa yirik korxonalar faoliyat yuritmoqda

Manbalar 

Almati viloyati
Qozogʻiston shaharlari
Sarqan tumani aholi punktlari
Rota

Rota (polyakcha rota, nem. Rotte — tuda, otryaddan) — koʻpgina davlatlar qurolli kuchlaridagi motooʻqchi (motopiyoda askarlar, piyoda askarlar), tank, muhandislik qoʻshinlari va boshqalardagi taktik boʻlinma. Dastlab 15-asr oxiri — 16-asr boshida Gʻarbiy Yevropa davlatlarining yollanma armiyalarida tuzilgan. Hozirgi zamonda R. bir necha vzvoddan iborat boʻlib, batalon (polk) tarkibiga kiradi, mustaqil ham boʻlishi mumkin. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida R. guruh deb nomlanadi.

Manbalar
Rotametr

Rotametr (lot. rotare — aylantirmoq va metr)— 1) suyuklik yoki gaz sarfi oʻlchanadigan asbob. R. konussimon vertikal naydan iborat. Suyuklik yoki gaz shu nayda pastdan yuqoriga harakatlanadi. Nay ichidagi qalqovuch oʻlchash paytida suyuklik yoki gaz bosimi taʼsirida maʼlum vaziyatni egallab, halkasimon tirqish hosil qiladi. Qalqrvuch egallagan vaziyatni shkalaga taqqoslab, modda sarfi aniqlanadi. Koʻrsatkichlarni uzoqdan turib aniqlash uchun induktiv datchik va ikkilamchi elektr asbob bor. R. neftni qayta ishlash, yogʻ zdlarida va boshqa sohalarda ishlatiladi; 2) mashina uzeli va asboblar detallari oʻlchamlari oʻlchanadigan pnevmatik asbob. Oʻlchash chegarasi 20 mkm dan 10 mm gacha; 3) matbaada qolip plastinalarining gʻadirbudirligi (mikrotekisligi) aniqlanadigan asbob.

Manbalar
Rotaprint

Rotaprint (lot. roto — aylantiraman va ing. print — bosmoq) — ofset bosma usulida ishlaydigan ixcham bosma mashina. Xizmatga doir va axborot hujjatlarini, referatlar, byulletenlar va boshqa nashrlarni kichik tirajda koʻpaytirishda ishlatiladi. R.da matn va rasmlar tushirilgan yupqa metall zarqogʻoz (alyuminiy, ruxdan tayyorlangan) bosma qolip vazifasini oʻtaydi. Plastik materiallarga elektron yoʻl bilan koʻchirib ham qolip tayyorlanadi. Kdlipga kimyoviy ishlov berilgach, u R. silindriga mahkamlanadi. Undan qogʻozga nusxa koʻchiriladi.

Manbalar
Rotator

Rotator (lot. roto — aylantiraman), mimiograf — 1) matn, chizma, racm va boshqalardan nusxa koʻchiriladigan apparat. R.da bosma qolip sifatida yozuv mashinasida (yoki maxsus pero bilan qoʻlda) mum folga (voskovka) ga yozshtgan, shuningdek, fotomexanik, fotoelektrik yoki galvanik usullarda tayyorlanadigan trafaret ishlatiladi. Trafaret R.dagi boʻyoq surkalgan silindrga tarang tortiladi. Silindr bilan birga aylanadigan val trafaretga qogʻozni qisadi. Shunda silindrdagi boʻyoq trafaretdagi yozuv yoki tasvir teshiklaridan oʻtib, qogʻozga tushadi. R.da soatiga 6 minggacha kichik formatli nusxalar olish mumkin; 2) biror markaz yoki oʻq atrofida bir meʼyorda aylanadigan jism.

Manbalar
Rotonda (maʼnolari)

Rotonda:

 Rotonda - 
Rotonda Italiyaning Basilicata mintaqasida joylashgan kommunadir.
 Rotonda (inshoot) (lot. rotundus — yumaloq) — aylana shaklidagi inshoot [bino, pavilon (koʻshk), zal, shiypon, ayvoncha va h.
Rotonda (inshoot)

Rotonda (lotincha: rotundus — yumaloq) — aylana shaklidagi inshoot [bino, pavilon (koʻshk), zal, shiypon, ayvoncha va h.k.]. Odatda, tomi gumbazli qilib bekiladi, perimetr boʻyicha kolonnalardan tiklanadi. Yunoniston va Qad. Rimning baʼzi ibodatxona va maqbaralari R. shaklida qurilgan. Oʻrta asrlar va Uygʻonish davri meʼmorligida ham uchraydi. Keyinchalik boshqa mamlakatlar meʼmorligida ham tarqalgan. Oʻzbekistonda Alisher Navoiy, alFargʻoniy, Shahidlar xotirasi yodgorliklari va boshqa meʼmoriy inshootlarda R. uslubi qoʻllangan.

Manbalar
Rotor

Rotor (lot. rotare — aylantirmoq):

1) turbina, kompressor, gidronasos yoki gidromotorning aylanuvchi qismi. Ish jismidan energiya hosil qiluvchi yoki energiyani ish jismiga beruvchi organlar Rotor ga joylashtiriladi; 

2) elektr mashinalarining aylanuvchi qismi. Odatda, stator ichiga joylashtiriladi. Rotorga oʻralgan chulgʻam maydoni stator chulgʻamining magnit maydoni bilan taʼsirlashib, elektr yurituvchi kuch hosil qiladi; 

3) kemaga oʻrnatiladigan va kichik dvigatel bilan harakatlantiriladigan aylanuvchi vertikal truba (minora); Rotor yordamida kemani yurgizishda shamol kuchidan foydalaniladi.

Manbalar
Rotterdam

Rotterdam ( — Rott daryosiga qurilgan koʻprik) — Niderlandiyaning gʻarbiy qismidagi shahar, Reyn daryosi deltasining shim.da. Kanal orkali Shimoliy dengiz bilan bogʻlangan. Aholisi 595 ming kishi, shahar atrofi bilan 1,07 mln. kishi (2000). Gʻarbiy Yevropaning eng yirik porti. Transport yoʻllarining yirik tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning muhim savdo-sanoat markazi. Sanoati chetdan keltiriladigan xom ashyoga asosan ishlaydi. GFRva Belgiyaning yirik korxonalariga R. dan neft quvurlari oʻtgan. Yirik neftni qayta ishlash va neft kimyosi korxonalari ishlab turibdi. Turli mashinasozlik (kemasozlik va avtomobilsozlik, elektrotexnika va boshqalar), kimyo, yengil, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. Metropoliten kurilgan. Universitet, Sanʼat akademiyasi, kemasozlik va navigatsiya instituti, tarix, dengiz va etnologiya muzeylari bor. Shahar 13-asrdan maʼlum. Meʼmoriy yodgorliklardan gotika cherkovi (15-asr) va boshqa cherkovlar, tegirmonlar (17—18-asrlar) saqlangan. R.da milliy va xalqaro savdo operatsiyalari bajariladi.

Manbalar
Rothschild oilasi

Rotshildlar — yahudi magnatlari sulolasi. 18-asrda frankfurt-maynlik bankir Mayer Amshel Rotshild asos solgan. 19-asrning 1-yarmida uning 5 oʻgʻli Parij, London, Vena, Frankfurt va Neapoldagi banklarda rahbarlik qilganda R.ning mavqei ancha oshdi. Yevropa banklarining koʻpchiligi R. bankiga moliyaviy qaram edi. Keyinchalik Vena, FrankfurtMayn va Neapoldagi R. banklari oʻz faoliyatini toʻxtatdi. Parij va Londondagi banklar mustaqil moliyaviy ish yuritdi. R. guruhi ingliz va fransuz tarmoqlariga boʻlinadi. Buyuk Britaniyadagi "Rotshild Semyuel Oppengeymer" va Fransiyadagi "Bank de Rotshild" banki, "Sosyete denvestisman dyu Nor" xolding kompaniyasi (1972) har ikki tarmoqning asosini tashkil etadi. R. Buyuk Britaniya va Fransiya siyosiy hayotida muhim oʻrin tutadi.

Galereya

Manbalar 

AQSh milliarderlari
Milliarderlar
Genri Roulinson

Genri Kresvik Roulinson (1810.11.4, Chadlington, Oksford — 1895.5.3, London) — ingliz sharqshunosi va diplomati, ossuriyashunoslikning asoschilaridan biri. 1827—39 yillarda Britaniyaning Hindistondagi va keyinchalik Erondagi OstIndiya kompaniyasida zobit boʻlib xizmat qilgan. 1840—43 yillarda ingliz hukumatining Qandahor (Afgʻoniston)dagi maxsus vakili, soʻngra Bagʻdod, keyinchalik Tehronda konsul. Mesopotamiya (hozirgi Iroq)dagi qad. shahar harobalarida qazish ishlari olib borgan. 1878—81 yillarda Osiyo qirollik jamiyati, 1871—72 va 1874—75 yillarda Geografiya qirollik jamiyati prezidenta. Qad. fors va OssuriyaBobil mixxatlarini oʻqishga hissa qoʻshgan. Behistun kitobalariik oʻqigan.

Manbalar 

1810-yilda tugʻilganlar
11-aprelda tugʻilganlar
1895-yilda vafot etganlar
5-martda vafot etganlar
Francis Peyton Rous

Francis Peyton Rous (1879.5.10, Baltimor — 1970.16.2, NyuYork) — amerikalik patolog va onkolog. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi. Jons Xopkins universiteti tibbiyot maktabini tugatgan. 1909-yildan Nyu-Yorkdagi tibbiy tadqiqot institutida ishlagan, 1945-yildan shu institutning faxriy aʼzosi. U tovuqlarda sarkoma paydo qiladigan onkogen viruslarni kashf etgan. Oʻsmalar etiologiyasi va patogenezida viruslar va kanserogen moddalar rolini tadqiq etgan. Nobel mukofoti laureati (1966).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1879-yilda tugʻilganlar
5-oktyabrda tugʻilganlar
1970-yilda vafot etganlar
16-fevralda vafot etganlar
Roxshanak

Roxshanak (soʻgʻdcha — yogʻdu sochuvchi, yorqin) (yun. Roksana), Ravshanak (? — mil.av. 310) — turonzamin goʻzali, Baqtriya hokimi Oksiartning qizi, Aleksandr (Iskandar) ning suyukli xotini.

Aleksandr Oʻrta Osiyoni zabt etishi chogʻida (mil. av. 329—327) koʻplab togʻ qalʼalarini qamal qilishiga toʻgʻri kelgan. Aleksandrning yurishi boshlaridayoq Oksiart xotini, farzandlarini Soʻgʻd qoyasiga yashirgandi. Aleksandr qalʼani zabt etgach, koʻp asirlar, jumladan, Oksiartning xotini, qizi R. va boshqa farzandlari uning qoʻliga tushadi. Arrianning yozishicha, Aleksandr bir koʻrishdayoq R.ka oshiq boʻlib qolgan va u oʻzining asirasi boʻlishiga qaramay unga uylanishga axd qilgan. Aleksandrning askarlari R. Doro III ning xotinidan soʻng "Osiyoda eng goʻzal ayol" ekanligini aytganlar. Bu nikoh oqibatida Aleksandrning eng kuchli raqiblaridan biri, Soʻgʻdda katta obroʻga ega boʻlgan Oksiart "dadillanib" Aleksandr huzuriga kelgan, u qaynatasini izzatikrom bilan kutib olib, unga Baqtriya satrapligini topshirgan. R.ning takdiri ham quvonchli, ham ayanchli boʻlgan. Plutarxning yozishicha, Aleksandr vafot etganda R. homilador edi, shu tufayli makedoniyaliklar unga izzatikrom kursatishgan. R. ulkan saltanat malikasi sifatida 10 yildan ortiqdavr surgan. R. kundoshi Statira (Doroning qizi)ni eridan rashk qilardi. U soxta xat yordamida Statirani huzuriga chaqirtirgan va u singlisi bilan kelganda har ikkisini qatl ettirgan, jasadlarini quduqqa tashlashni, quduqni esa koʻmib yuborishni buyurgan. Bularni u Aleksandrning safdoshi Perdikka yordamida amalga oshirgan. Mil. av. 310-yil diadoxlar kurashi davrida Diadox Kassandr buyrugʻiga koʻra, R. yosh oʻgʻli Aleksandr IV bilan birga qatl etilgan.

Faxriddin Hasanov.

Manbalar 

Kishilar
Osiyo tarixi
Mil. av. IV asr
Rochester

Rochester — AQShning shim.sharqiy qismidagi shahar, Nyu-York shtatida. Aholisi 219,7 ming kishi (2000). Ontario koʻli va Eri kanal i boʻyidagi port. R. — AQShda optikamexanika, foto va kinematika (foto va kinokameralar, proyeksiya apparaturalari, fotografiya jihozlari, fotoreaktivlar) sanoatining eng yirik markazi. Radioelektronika, priborsozlik, jumladan, nusxa koʻchiruvchi va poligrafiya jihozlari, tibbiyot asbobuskunalari, EHM, elektronoptika priborlari, koʻzoynaklar, nazoratoʻlchov apparaturalari i.ch. ham rivojlangan. Stanoksozlik, poligrafiya, oziq-ovqat, tikuvchilik sanoati korxonalari, unt, texnologiya instituti, muzeylar bor.

Manbalar 

    

Nyu-York shaharlari
Rosh

Rosh — ekinlarni joʻyaksiz sugʻorganda pollarni bir-biridan ajratish uchun yasalgan marza, koʻtarma. Buxoro viloyatining bir nechta tumanlarida koʻp qoʻllaniladi. R. bellik, chel deb ham ataladi.

Manbalar
Royalti

Royalti, royalti (ing. royalty — qirol imtiyozlari) — 1) litsenziya boʻyicha tovarlar, ixtirolar, patentlar, nouxau, filmlar prokati va boshqalardan foydalanish huquqi uchun olingan foydadan davriy ajratmalar shaklidagi litsenziya mukofoti; 2)yer osti boyliklarini qidirish va qazib olish 

huquqi uchun ijara haqi. ROYAL (frans. royal — qirol) — torli urma klavishli musiqa cholgʻu asbobi, fortepiano turi. R. torlari, deka (rezonans taxtasi) va mexanikasi gorizontal joylashgan, torlarining uzunqisqaligiga koʻra, moslangan kanotsimon korpusi 3 ta oyoqqa oʻrnatilgan. Kattakichikligiga koʻra, minʼon (uz. 1,5 m gacha), kabinet (1,6—1,8 m), salon (2 m atrofida) va konsert (3 m gacha) turlari bor. Diapazoni 7 yoki 7’/4 (salon va konsert R.larda) oktava. Diapazon va dinamik imkoniyatlar kengligi, tovushlar tembri rang-barangligi, garmoniya va polifoniya vositalarining boyligi tufayli R. Yevropa musiqa madaniyatida mukammal musiqa cholgʻu asbobi sifatida asosiy oʻrin tutadi (18-asr oxiridan). R. ishlab chiqaradigan eng mashhur firmalar: "Blyutner", "Bexshteyn", "Avgust Fyorster" (Germaniya), "Pleyel" (Fransiya), "Stenvey" (AQSH), "Petrov" (Chexiya) va boshqa Oʻzbekistonda R. 19-asrning 2-yarmidan paydo boʻlgan. Oʻsha davr mahalliy ziyolilari (Furqat va boshqalar) R.ning boy ijro va ifoda imkoniyatlarini olqishlagan.

Manbalar
Roqim

Roqim (taxallusi; ismi nomaʼlum, 1742 — Xorazm — 1814/15) — shoir, xattot. Ijodda Navoiy va Fuzuliyga ergashgan. Oʻzbek va fors tillarida, mumtoz badiiyatning deyarli hamma janrlarida ijod qilgan. Anʼanaviy ishkiy lirikasi va ijtimoiy masalalarga oid sheʼrlari ijodida muhim oʻrin tutadi. Ularda davr kiyinchiliklari, jabrzulmdan shikoyat anʼanaviy ishqiy kayfiyatlar orqali ifodalangan, yor madhi turmushning ijtimoiy talkini bilan bogʻlangan, ishqiy norozilik esa ijtimoiy adolatsizlikdan shikoyat maʼnosini aks etgan. R.ning bizgacha 1 devoni (6470 misra) va devonga kirmagan 30 muhammas, 6 gʻazali yetib kelgan. Koʻplab muhammaslari Navoiy, Fuzuliy, Munis, Bedil, Ravnaq va boshqa ning gʻazallariga bogʻlangan. R. Xorazm adabiy muhitida marsiyachilikka asos solgan. Marsiyalaridagi hasratlar real insoniy kechinmalarga asoslangan, anʼanaviy obraz va ifodadan qochib, yangi, hayotiy obrazlar yaratgan. R. nomalar ham yozgan, Munis devoni va boshqalarni husnixatda koʻchirgan. Devoni qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharkshunoslik instituti fondida saqlanadi (inv. №7576).

Manbalar 
 Tanlangan asarlar, T., 1965.

Adabiyot 
 Oʻzbek adabiyoti tarixi [5 j.li], 3j., T., 1978.

Shoirlar
Rogʻib

Rogʻib (taxallusi; asli ismsharifi Muhammad Rahim Shokir oʻgʻli) (1865 — Xorazm viloyati Urganch tumani Qorovul qishlogʻi — 1935) — shoir. Navoiy, Hofiz, Munis, Ogahiy, Komil kabi shoirlar ijodini oʻrgangan, gʻazallariga muhammaslar bogʻlagan. Sheʼriyatdagi isteʼdodini koʻrgan Feruz uni saroyga taklif qilgan. U yerda Bayoniy, Avaz, Chokar va boshqa shoirlar bilan tanishgan, ijodiy muloqotda boʻlgan. Saroydagi mushoiralarda qatnashgan. Feruzning amri bilan sheʼrlarini toʻplab devon tuzgan, "Devoni Rogʻib" nomida nashr etilgan. Feruz vafot etgach (1910), saroydan oʻz qishlogʻiga qaytib, dehqonchilik bilan shugʻullangan. Xorazm inqilobidan soʻng maorif muassasalarida ishlagan.

R. lirik va hajviy sheʼrlar yozgan. Lirikasida ishq-muhabbat, doʻstlik, maʼrifatparvarlik gʻoyalarini targʻib qilgan, onaVatan tabiati goʻzalliklarini madh etgan ("Tanbur", "Bogʻ", "Xivaq", "Oʻlsun" va boshqalar). Oʻzi tuzgan devoni (1899, 1221 gʻazal, 33 muhammas, 6 tarjeʼband, 36 ruboiy, 12 qita va bir necha masnaviy, mustazoddan iborat) hamda turli bayozlarga kirgan sheʼrlari yetib kelgan. Devonning qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharkshunoslik instituti fondida (inv.№6681) va Xiva tarix muzeyi (inv. №2038)da saqlanadi.

Adabiyot 
 Asrlar nidosi, T., 1982; Qayumov P. D., Tazkirai Qayyumiy, 2daftar, T., 1998.

Manbalar 

    

Shoirlar
Rohat

"ROHAT" — oʻzbek xalq kuyi. Rost maqomining Ushshoq shoʻʼbasi asosida yaratilgan. R. dastlab jozibali dutor kuyi sifatida tanildi. Keyinchalik tanbur, rubob, chang kabi cholgʻularga ham moslashtirib ommaviylashgan. R. kuyining musiqa shakli xona va bozgoʻy, shuningdek, peshrav vositalari qoʻllanishi natijasida hosil boʻladi. Joʻshqin surʼatli uslubda ijro etiladigan R. kuyi raqsga ham joʻr boʻlishi mumkin. Mohir gʻijjakchi S. Gabrielyan tomonidan R. oʻzbek xalq cholgʻulari orkestriga moslashtirilgan.

Manbalar
Edvard Rtveladze

Edvard Vasilyevich Rtveladze (1942-yil 14-may, SSSR, Gruziya SSR, Borjomi — 2022-yil 10-fevral, Oʻzbekiston Toshkent) — arxeolog, tarixchi olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1995), tarix fanlari doktori (1989), professor (1992).

Taʼlim 
Toshkent davlat universitetini tugatgan (1967).

Faoloyati 
1967-yildan Oʻzbekiston sanʼatshunoslik ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim. Ilmiy faoliyati Oʻrta Osiyoning qadimiy va oʻrta asrlar tarixi, arxeologiyasi, numizmatikasi, epigrafikasi, sanʼati, madaniyati tarixini oʻrganishga bagʻishlangan. Oʻrta Osiyo, Kavkaz, Kipr, Yaponiya va Fransiyada olib borilgan 80 dan ortiq ilmiy arxeologik ekspeditsiyalar ishtirokchisi. Koʻpgina arxeologik yodgorliklarni ochgan va tekshirgan. Edvard Rtveladze rahbarligida Toxariston ekspeditsiyasi tomonidan Kampirtepada olib borilgan qazishlar natijasida arxeologik amaliyotda birinchi marta Kushonlar davriga oid qadimiy shahar xarobasi toʻliq ochilganligi muhim ahamiyatga ega boʻldi. Edvard Rtveladze rahbarligi ostida shaharlar va taniqli davlat arboblari yubileylariga bagʻishlangan kollektiv monografiyalar, shu jumladan, Amir Temur jahon tarixida, Xiva — ming gumbazli shahar, Shahrisabz, Termiz, Jaloliddin Manguberdi va boshqalar tayyorlangan.

Mukofatlari 
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureata (1985); 
Buyuk xizmatlari uchun (2001); 
Mehnat shuhrati (2003); 
El-yurt hurmati ordenlari; 
Gruziyaning Girsebis ("Ritsarlik sharafi") (2001).

Manbalar

Adabiyotlar 
 В стране золотого огня (в соавторстве), T., 1985;
 Памятники минувших веков (в соавторстве), T., 1986; 
 Древние монеты Средней Азии, T., 1987; 
 Северная Бактрия — Тохаристан. Очерки истории и культуры (в соавторстве), T., 1990; 
 Великий шёлковый путь, T., 1999; 
 Qadimgi Oʻzbekiston sivilizatsiyasi; davlatchilik va huquqtarixidan lavhalar (hamkorlikda), T., 2001; 
 Древние и раннесредневековые монеты историко-культурных областей Узбекистана, T., 2003.

Tarixchilar
1942-yilda tugʻilganlar
2022-yilda vafot etganlar
Arxeologlar
Tarixchilar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Ruan

Ruan — Fransiyaning shim. qismidagi shahar. Dengiz boʻyi Sena departamentining maʼmuriy markazi va Normandiya tarixiy viloyatining bosh shahri. Aholisi 108,7 ming kishi (1999). Transport yoʻllari tuguni. Sena daryosi boʻyidagi dengiz porti. Mamlakatning yirik sanoat markazi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, metallurgiya, mashinasozlik (jumladan, kemasozlik), kimyo va neftni qayta ishlash sanoati korxonalari, unt, muzeylar bor. R. — qad. shahar. Shaharni mil. av. 1-asrda rimliklar, 5-asr da franklar bosib olgan. R.da 1431-yilda Janna D’Ark jazoga hukm qilingan va qatl etilgan. Meʼmoriy yodgorliklardan NotrDam sobori (13— 16-asrlar), cherkovlar, Adliya saroyi (1508—09) va boshqa saqlangan.

Manbalar
Carlo Rubbia

Carlo Rubbia () (31-mart 1934) italyan fizigi. Oraliq vektor bozonlar (W* va Z") — kucheiz uzaro taʼsir kvantlarini, shuningdek, kvarkni ochgan amaliyotchi guruhga rahbarlik qilgan. Nobel mukofoti laureati (1984; Simon van der Meer bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
31-martda tugʻilganlar
1934-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar