Ilber Ortayli

Ilber Ortayli (1947-yil 21-mayda tugʻilgan; Bregenz, Vorarlberg) — turk tarixchisi, akademik va yozuvchisidir. Turkiya Tarixi Uyushmasining Faxriy aʼzosi. Ortayli Usmonli tadqiqotlari xalqaro qoʻmitasi boshqaruvi aʼzosi, Yevropa Eronologiya jamiyati va Avstriya-Turkiya fanlar forumi aʼzosi.

Shefika Ortayli (1918—2020), onasi Qrimning koʻzga koʻringan zodagon oilalaridan biri boʻlgan Karashay oilasidan boʻlib, Stalingrad sharidagi rus tili va adabiyoti boʻyicha tahsil olgan. Qrimda tugʻilgan samolyot muhandisi va bir qator asarlarni tarjima qilgan. Qrim va tatarlar tarixiga oid maqolalar turkchaga Kemal Ortayli taxallusida eʼlon qilgan. Onasi Anqara universitetining til, tarix va geografiya fakulteti rus tili va adabiyoti boʻlimida yillar davomida dars berib kelgan. Ortayli oila aʼzolari bir vaqtda turk, nemis va rus tillarida gaplashadigan muhitda katta boʻlgan. Uning Enver, Emeldar ismli ukalari va Nuriye ismli singlisi bor.

Olim 1947-yil 21-mayda Avstriyaning Bregenz shahrida qrim-tatar oilasida tugʻilgan. U ikki yoshida oilasi bilan Turkiyaga koʻchib kelgan. Boshlangʻich va oʻrta taʼlimni Istanbuldagi Avstriya oʻrta maktabida boshlagan va 1965-yilda Anqara Otaturk oʻrta maktabida oʻrta taʼlimni tamomlagan.

Akademik karyerasi 
1970 yilda Anqara universiteti Til, tarih-geografiya fakulteti Tarih boʻlimini tamomladi. Bu yerda Sherif Merdin, Halil İnalcık, Mumtaz Sosyal, Seha Meray, İlhan Tekelli, Mujebbel Kiray kabilarga shogirs boʻldi. Shuningdek, kursdoshlari orasida Zafer Toprak Mehmet Ali Kilichbay va Umit Arslan kabilar bor.

Vena universitetida slavyan va Sharq va Yevropa tillarini oʻrgangan. Chikago universitetida Halil Inaljik bilan magistrlik darajasini oldi. Anqara universiteti siyosiy fanlar fakulteti „Tanzimatdan keyingi mahalliy boshqaruvlar“ mavzusidagi dissertatsiyasi bilan doktor, 1979-yilda „Usmonli imperiyasida nemis taʼsiri“ nomli tadqiqoti bilan dotsentlik darajasini oldi.

Ilber Ortayli 1982 yilda universitetlarga qoʻyilgan siyosiy sanksiyalarga javoban oʻz lavozimini tark etgan. Bu davrda Ortayli Vena, Berlin, Parij, Prinston, Moskva, Rim, Myunxen, Strasburg, Ioannina, Sofiya, Kil, Kembrij, Oksford va Tunisda maʼruza va seminarlar, konferentsiyalar oʻtkazdi.

1989 yilda Turkiyaga qaytib, Anqara Universiteti siyosiy fanlar fakulteti maʼmuriyat tarixi kafedrasi mudiri boʻldi. 2002 yili Galatasaray Universitetiga, ikki yildan keyin Bilkent Universitetiga mehmon oʻqituvchi sifatida oʻtdi. Hozirda Galatasaroy universiteti huquq fakulteti va MEF Universiteti huquq fakultetida Turk huquqi tarixidan dars beradi. Galatasaroy universiteti Senati aʼzosi. 2005 yilda Topkapi Saroyi muzeyi direktori boʻlib ish faoliyatini davom ettirdi. Ushbu lavozimda etti yil qolgan Ortayli 2012 yilda yosh chegarasidan nafaqaga chiqdi va bu vazifani Ayasofya muzeyi direktori Haluk Dursunga topshirdi. Ortayli Usmonli tadqiqotlari xalqaro qoʻmitasi boshqaruvi aʼzosi, Yevropa Eronologiya jamiyati va Avstriya-Turkiya fanlar forumi aʼzosi. 2018 yilda Madaniyat va turizm vazirligining vazirlik maslahatchisi boʻldi. Tarih Vaqf Jamgʻarmasi va Afet Inan oilasi bilan hamkorlikda har ikki yilda bir marta amalga oshiriladigan Afet Inan nomli tarixiy tadqiqot mukofotining 2004 yil gʻoliblari, jumladan Ilber Ortayli hakamlar hay’ati tomonidan aniqlandi. 2009-yilda Izmir kitob koʻrgazmasida qatnashgan. Dolmabahche saroyida Milliy saroylar boʻlimi tomonidan uyushtirilgan „Abdulmajid I va uning vafotining 150 yilligi“da nomli xalqaro simpoziumning ochilish va yopilish sessiyalarida ishtirok etdi. Ilber Ortayli nemis, rus, ingliz, fransuz, Ingliz, italyan va fors tillarini mukammal darajada bilgan.

Prof. Dr. Ilber Ortayli, „Usmonli tarixida oila“ nomli asaridan tashqari, 1970-yillarning boshidan buyon tarix sohasidagi tadqiqotlari, maqola va kitoblari, tarix ilmini tarqatishdagi saʼy-harakatlari, tarixni barcha turk xalqiga sevdirish borasidagi saʼy-harakatlari va faoliyatlari, xorijdagi ilmiy faoliyati va xalqaro maydondagi turk tarixshunosligida muhim shaxs ekanligini inobatga olib, tarix sohasida 2001 yili Aydin Dogʻan mukofotiga loyiq koʻrilgan.

2006 yilda Italiyaning Lazio viloyatida yoʻlga qoʻyilgan va har yili davom etib kelayotgan Oʻrta yer dengizi festivalida ijtimoiy va madaniy tarix yoʻnalishida „Yevropa va Oʻrta er dengizi boʻyicha Lazio“ mukofoti Prof. Dr. Ilber Ortayliga berilishi maqsadga muvofiq deb topildi.

Manbalar

Havolalar 
Manbalar

 Ilber Ortayli kutubxonasi
 Uning Hurriyet gazetasidagi sahifasi 24 Haziran 2016 tarihinde -da edi
 Galatasaroy universiteti yuridik fakulteti professor-oʻqituvchilari 2020 20 Haziran 2020 tarihinde
 Topkapi saroyi

Yashayotgan insonlar
1947-yilda tugʻilganlar
Tarixchi olimlar
Tarixchilar