Yangi klassik arxitektura

Yangi Klassik arxitektura, Yangi Klassikizm yoki Zamonaviy Klassik arxitektura  Klassik arxitektura amaliyotini davom ettiruvchi zamonaviy arxitekturadagi harakatdir. Bu baʼzan neoklassik meʼmorchilikning zamonaviy davomi hisoblanadi. Garchi gotika, barokko, Uygʻonish davri yoki gʻarbiy boʻlmagan uslublar kabi boshqa uslublarni ham keltirish mumkin. Koʻpincha bu uslub hvola qilinadi va qatʼiy uygʻonish uslublaridan farqli oʻlaroq, postmodern nuqtai nazardan qayta yaratilgan hisoblanadi.

Doimiy rivojlanib borayotgan klassik uslublarda binolarni loyihalash va qurish XX—XXI-asrlarda davom etdi, hatto modernistik va boshqa noklassik boʻlmagan nazariyalar arxitekturaning klassik turidan ajralib chiqdi. Yangi klassik uslub ayniqsa mahalliy qurilish anʼanalari va materiallari asosida yaratilgan yangi anʼanaviy arxitekturaning oʻsishi bilan bogʻliq.

Rivojlanish 

1950—1960 yillarda Britaniyada bir hovuch meʼmorlar oʻsha paytdagi zamonaviy arxitektura modasidan farqli oʻlaroq, neoklassik uslubda binolarni loyihalashda davom etdilar.

Modernistik harakatni „taʼm diktaturasi“ deb taʼriflagan Donald Makmorran oʻzining McMorran & Whitby amaliyoti orqali bir nechta eʼtiborga molik neoklassik binolarni loyihalashtirdi, jumladan Nottingem universitetida (1959) va Old Beyli (1965) kengaytmasi.), shuningdek, koʻplab fuqarolik binolari va turar-joy massivlari.  

Yana bir taniqli britaniyalik arxitektor Raymond Erit 1960-yillarning oxiri va 1970-yillarning boshlarida klassik uylarni loyihalashda davom etdi. Amaliyotni davom ettirayotgan Yangi Klassik arxitektor Quinlan Terri marhum Raymond Eritning xodimi, keyinchalik hamkori va hozirda vorisi boʻlgan. Fransuz arxitektori Fransua Spoerri ham 1960-yillardan boshlab klassik dizaynlarni yaratishni davom ettirdi va keyinchalik Evropa shahar Uygʻonish davri bilan yakunlandi. 1970-yillarning oxirida Evropadagi bir qancha yosh meʼmorlar arxitektura va rejalashtirish sohasidagi modernistik takliflarga qarshi chiqishdi. Ularni translyatsiya qilish uchun Leon Krier va  Bryusselda Archives d’Architecture Moderne ga asos soldi va arxitektura va rejalashtirish sohasidagi modernistik takliflarga matnlar va qarshi loyihalarni nashr eta boshladi.  U Uels shahzodasi Charlzning homiyligidan, ayniqsa Shahzoda Jamiyatni qurish boʻyicha jamgʻarmasidan katta yordam oldi. 

Bu yillarda postmodern arxitekturada modernistik meʼmorchilik estetikasiga nisbatan tanqidlar kuchaydi. Ular orasida Charlz Mur, Robert Venturi  va Maykl Graves kabi nufuzli postmodernist arxitektorlar bor edi, ular modernizmning tugamasligini tanqid qilish uchun klassik elementlardan istehzoli motivlar sifatida foydalanganlar. Yigirmadan ortiq arxitektorlar, nazariyotchilar va tarixchilarning keng doirasi modernizmga boshqa alternativalarni taqdim etdi. Ular orasida klassitsizmni meʼmoriy ifodaning qonuniy usuli sifatida koʻrgan bir qancha jiddiy yangi klassik meʼmorlar bor edi, ularning bir nechtasi keyinchalik Driehaus mukofoti laureatlariga aylanadi, jumladan Tomas Bibi va Robert AM Stern kabilar ham postmodern, ham klassik rejimlarda faoliyat olib bordilar. Stern va Albert, Righter va Tittman kabi baʼzi postmodernistik firmalar postmodern dizayndan anʼanaviy arxitekturaning yangi talqinlariga toʻliq oʻtdilar. Rimdagi Amerika akademiyasining 1979-yilgi Rim mukofoti laureati Tomas Gordon Smit Charlz Murning fidoyisi edi. 1988-yilda Smit „Klassik arxitektura: qoida va ixtiro“ asarini nashr etdi va 1989-yilda klassik va anʼanaviy qurilish amaliyotlarini oʻrgatishga ixtisoslashgan Notr-Dam universiteti, hozirgi Arxitektura maktabi arxitektura kafedrasi mudiri etib tayinlandi. Bugungi kunda Mayami universiteti, Judson universiteti, Endryu universitetlarida qisman Yangi klassik arxitekturani oʻrgatuvchi boshqa dasturlar , 2013-yildan boshlab esa Kolorado Denver universitetida anʼanaviy arxitektura boʻyicha ilgʻor tadqiqotlar markazida ham mavjud.

Ushbu akademik va ilmiy ishlanmalar bilan bir qatorda, yangi klassitsizmning populistik va professional koʻrinishi mavjud va rivojlanishda davom etmoqda. 1963-yilda Nyu-York shahridagi MakKim, Mid va Uaytning Pensilvaniya temir yoʻl stantsiyasining buzilishi Klassik Amerika va uning mintaqaviy boʻlimlarining shakllanishiga turtki boʻlgan va unga Genri Xop Rid, Jr boshchilik qilgan.

Klassik Amerikadan ilhomlangan binolarni qadrlashni va meʼmorlarga klassik buyurtmalarni chizishni oʻrgatish, piyoda sayohatlar, taʼlim tadbirlari, konferentsiyalar oʻtkazish va Sanʼat va arxitekturada klassik Amerika seriyasini nashr etish orqali zamonaviy klassik va anʼanaviy dizayn amaliyotini qoʻllab-quvvatladi.

2002-yilda Klassik arxitektura instituti Klassik Amerika bilan birlashib, Klassik Arxitektura va Klassik Amerika institutini (hozirgi Klassik arxitektura va sanʼat instituti) tashkil etdi. ICAA hozirda Qoʻshma Shtatlar boʻylab mintaqaviy boʻlimlar tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi. Ularning deyarli barchasi yangi klassik va anʼanaviy dizayn va qurilishdagi muhim yutuqlarni eʼtirof etadigan mukofot dasturlarini  oʻtkazadi. ICAA arxitektura, urbanizm va qoʻshni sanʼatdagi zamonaviy klassitsizm nazariyasi va amaliyotiga bagʻishlangan "The Classicist"  jurnalini nashr etadi. ICAA arxitektura va dizayn mutaxassislariga taʼlim dasturlarini taklif etadi, ularning aksariyati Beaux-Arts uslubiga amal qiladi. ICAA, shuningdek, keng jamoatchilikni tarbiyalash uchun kurslarni oʻrgatadi  va Beaux Arts Atelier, Amerika Qurilish Dizaynerlari Instituti uchun Turar-joylarni loyihalash boʻyicha ilgʻor dastur va boshqa koʻplab noyob dasturlarni yaratdi.

Yangi klassik harakatning xalqaro xarakteriga 2001-yilda anʼanaviy qurilish, arxitektura va shaharsozlik xalqaro tarmogʻi (INTBAU) anʼanaviy qurilishni qoʻllab-quvvatlash va mahalliy xarakterni saqlashga bagʻishlangan xalqaro tashkilotning yaratilishi sabab boʻldi. INTBAU oʻzining mahalliy boʻlimlari bilan 40 dan ortiq mamlakatlarni qamrab oladi. Ushbu tarmoq Uels shahzodasi Charlz homiyligida yaratilgan, oʻzi esa Yangi Klassik harakatdagi muhim shaxs hisoblanadi.

2003-yilda Chikagolik saxiy Richard H. Driexaus  „ishi jamiyatdagi klassik va anʼanaviy arxitektura va urbanizm tamoyillarini oʻzida mujassam etgan hamda, uzoq muddatli taʼsir koʻrsatadigan“ meʼmorga beriladigan mukofotni taʼsis etdi. Notr-Dam universiteti arxitektura maktabi tomonidan taqdirlangan Driehaus arxitektura mukofoti modernist Pritzker mukofotiga muqobil sifatida koʻriladi. Driehaus mukofoti Reed mukofoti bilan birgalikda anʼanaviy shaharni, uning meʼmorchiligi va sanʼatini yozish, rejalashtirish yoki targʻib qilish orqali qoʻllab-quvvatlagan arxitektura amaliyotidan tashqarida ishlaydigan shaxslar uchun beriladi. Boshqa yuqori darajadagi klassik arxitektura mukofotlari AQSh Palladio mukofoti  Yevropa ,  Iberiyalik Rafael Manzano mukofoti,  Edmund N. Bekon mukofoti,  va Rieger Graham mukofoti  Klassik arxitektura va sanʼat instituti (ICAA) arxitektura bitiruvchilari uchun beriladi.

Yangi klassik arxitektura bir-birini toʻldiruvchi arxitektura boʻlib, barqarorlikni taminlaydi, maqsad kontekstga moslashtirilgan va tabiiy resurslardan samarali foydalanish bilan uzoq muddatli, yaxshi ishlangan, yuqori sifatli binolarni yaratishdir.

Taʼlim muassasalari 
Modernistik taʼlim dunyoning aksariyat universitetlarida arxitektura oʻquv dasturlarining asosiy fani boʻlsa-da, baʼzi institutlar asosan yoki qisman anʼanaviy va klassik arxitektura va shaharsozlik tamoyillarini oʻqitishga qaratilgan hisoblanadi. Ulardan baʼzilari:

 Braziliya

  (UNIEURO), in Brasília.

 Hindiston

 Tirumala SV anʼanaviy haykaltaroshlik va arxitektura instituti (SVITSA), Tirupati, Andhra Pradesh.

 Italiya

 Bari politexnika universiteti, Bari shahrida.

 Yangi Zelandiya

 UNITEC texnologiya instituti, Oklend.

 Birlashgan Qirollik

 Nottingemdagi Milliy dizayn akademiyasi (meros ichki dizayn).
 Shahzoda qurilish jamiyati fondi, Londonda .
 Londondagi Shahzoda anʼanaviy sanʼat maktabi .
 Kingston Sanʼat maktabining arxitektura magistri dasturining 6-boʻlimi  Buyuk Britaniyadagi klassik dizayndan dars beradigan yagona aspirantura boʻlimi. Ilgari bu bakalavriatda o‘qitilgan edi.
 Portsmut universiteti, Portsmutdagi arxitektura maktabi.
 PRASADA — Kardiff, Uelsdagi Kardiff universiteti, Uels arxitektura maktabida Janubiy Osiyo dizayn va arxitekturasida amaliyot, tadqiqot va taraqqiyot .

 AQSH

 Endryu universiteti, Berrien Springs, Michigan
 Amerika Qurilish sanʼati kolleji va Charleston kollejidagi Sanʼat maktabi, Charleston, Janubiy Karolina.
 Kolorado universitetining anʼanaviy arxitektura boʻyicha ilgʻor tadqiqotlar markazi, Denver, Kolorado.
 Florida shtatidagi Coral Gables shahridagi Mayami universiteti.
 Yale arxitektura maktabi, Nyu-Xeyven, Konnektikut 
 Buyuk Markaziy sanʼat akademiyasi ilgari Nyu-York shahridagi Klassik arxitektura va sanʼat institutida (ICAA) joylashgan edi.
 Klassik arxitektura va sanʼat instituti (ICAA), Nyu-York, Nyu-York.
 Notr-Dam universiteti arxitektura maktabi, Indiana shtatining Notr-Dam shahridagi.
 Yuta vodiysi universiteti, Orem, Yuta shtati
 Goʻzal sanʼat akademiyasi, Solt-Leyk-Siti, Yuta.
 Klassik dizayn akademiyasi, Janubiy Pines, Shimoliy Karolina.

Yana qarang 

 Yangi urbanizm
 Qoʻshimcha arxitektura
 Revivalizm (arxitektura)
 Klassik realizm
 Driehaus arxitektura mukofoti
 Anʼanaviy arxitektura
 Klassik arxitekturaning konspekti

Manbalar

Bibliografiya

Havolalar 

 Media related to New Classical architecture at Wikimedia Commons
 Illustrated Glossary of Classical Architecture 
 Institute of Classical Architecture and Art
 Traditional Architecture Group
 INTBAU — Universities / institutions offering traditional architecture courses by country
 OpenSource Classicism — project for free educational content about (new) classical architecture
 The architectural traditions are back — we should celebrate, The Spectator, Hugh Pearman, 28 October 2017

 Misollar

 Neohistorizm foto guruhi — Yangi klassik arxitektura