MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Dyulong va Pti qonuni

Dyulong va pti qonuni - kattik jismning issiklik sigʻimi oʻzgarmas hajmda temperaturaga bogʻliq emas va u taxminan 6 kal/(mol-K) yoki 25,12 J/(mol-K) ga teng ekanligi haqidagi empirik qoida. 1819 yilda fransuz fiziklari P. Dyulong (1785-1838) va A. Pti (1791-1820) topgan. D. va P. q. koʻpgina kimyo-viy elementlar va oddiy birikmalar uchun xona temperaturasida oʻrinli.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dyuna

Dyuna (nem. Dune) — shamol toʻplagan qum tepalari. Dengiz, daryo, koʻllarning toʻziydigan qumli sohillarida paydo boʻladi. Dyunaning shamolga qaragan tomoni sal qiya (8—20°), shamolga ters tomoni tik (30—40°) boʻladi. Balandligi 10— 30 metr, baʼzan 100 metr ga yetadi. Dyuna shamol taʼsirida yiliga bir necha metr siljib turishi mumkin. Gʻarb adabiyotida har qanday qum uyumi, iqlim sharoiti va shaklidan qatʼi nazar, Dyuna deb ataladi. Rossiyada choʻldan boshqa yerlar (dengiz, koʻl, daryo qirgʻoqlari, zandr dalalari)dagi qum uyumlari Dyuna deyiladi. Shamolga roʻpara tomoni uzun va oldidagi tik tomoni doʻmboq boʻlishi bilann Dyuna choʻldagi barxanlanishdan farq qiladi.

Manbalar
Dyuponlar

Dyuponlar — AQShdagi moliya guruhi. Bu guruh oilaviy tarzda shakllandi va taraqqiy etdi, asoschisi E. I. Dyupon boʻlib, u 1802 yilda Delaver shtatida porox zdi kurdi. D. 1812—14 yillardagi ingliz-amerika urushida, AQShning Meksika bilan boʻlgan urushida (1846—48), AQSH fuqarolar urushida (1861—65), ayniqsa birinchi (1914— 18) va 2-jahon urushlarida koʻp mahsulot sotib boyib ketdi. Germaniya urushda magʻlubiyatga uchragach, D. firmasi "I. G. Farbenindustri" patentlariga ega boʻldi va dunyodagi yirik kimyoviy trestga aylandi. D.ning sanoat uzagini "Dyupon de Nemur" kimyo va neftgaz kimyosi konserni tashkil kiladi. Konsern 1982 yilda AQShdagi "Konoko" neft firmasini sotib olib, uz qudratini yanada mustahkamlab oldi. AQShda konsernning sintetik tolalar, plastmassalar, gaz, neft, kimyoviy moddalar, harbiy mahsulotlar ishlab chikaradigan, koʻmir qazib oladigan unlab korxonalari faoliyat kursatdi. Shuningdek, Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya, Belgiya, Niderlandiya, Shveysariya, Ispaniya, Norvegiya, Yaponiya, Kanada, Argentina, Braziliya, Chili, Kolumbiya, Venesuela va b. davlatlarda ham zavodlari bor. D. "Yuniroyyal", "Rokuell interneshonal" kabi eng yirik sanoat korporatsiyalarini, bir kancha moliya-kredit intlarini nazorat kiladi. Morganlar bilan mustahkam aloqasi bor.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Dyuralyuminiy

Dyuralyuminiy, duralyuminiy, dyural (nem. Durek — alyuminiy va kotishmalar ishlab chiqarish boshlangan birinchi shahar nomidan) — alyuminiyning mis (2,2—5,2%), magniy (0,2—2,7%) va marganets (0,2— 1,0%)li qotishmasi. 500° ga yaqin temperaturagacha qizdirilgandan keyin suvda toblanadi va tabiiy yoki sunʼiy tarzda chiniqtirib mustahkamlanadi. D. transport va aviatsiya mashinasozligida kons-truksion material sifatida keng ishlatiladi. D.ning korroziyalanish (zanglash) xossasi yuqori boʻlmaganligi sababli, ulardan tayyorlangan listlarga toza alyuminiyning yupqa qatlami koplanadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Émile Durkheim

DYURKXEYM (Durkheim) Emil (1858.15.4, Epinal - 1917.15.11, Parij) — fransuz sotsiologi, fransuz sotsiologik maktabi asoschisi. Individualpsixologik va biologik yoʻnalishlarga qarshi chiqqan, jamiyatga individlar majmui boʻlmagan reallik deb qaragan. Ayni vaqtda jamiyatda "kollektiv ong"ning hal qiluvchi rolini alohida koʻrsatgan. Mehnat taqsimotini ijtimoiy birdamlikning asosi deb hisoblab, ijtimoiy nizolarni jamiyat illati deb talqin qilgan. Asosiy asarlari: "Ijtimoiy mehnat taqsimoti haqida" (1893), "Oʻz-oʻzini oʻldirish" (1897), "Diniy hayotning oddiy shakllari" (1912).

Yana q. 

 Sotsiologiy

Manbalar 

15-aprelda tugʻilganlar
1858-yilda tugʻilganlar
15-noyabrda vafot etganlar
1917-yilda vafot etganlar
Doʻzax

Doʻzax, jahannam — koʻpchilik diniy taʼlimotlarga koʻra, din talablarini bajarmagan gunohkorlar oxiratda jazolanadigan joy. Yahudiylik, xristianlik, islom dinlaridagi asosiy tushunchalardan biri. Qurʼonda Doʻzax haqida bir necha oʻrinda taʼkidlab oʻtilgan (6:128; 11:106, 107). Diniy aqidaga koʻra, Doʻzaxni Alloh kofirlarga va gunohkor bandalarga jazo berish uchun yaratgan. D. ichida olov yonib turadigan dahshatli chuqurlikdir. D.ga mahkum qilingan bandalar shu olovga tashlanadi, ular qaynoq suv ichishadi, u yerda oʻsadigan zaqqum daraxtining (shayton boshiga oʻxshagan) mevasi bilan ovqatlanishadi va boshqa azoblar chekishadi. Qurʼonda "qachonki terilari kuyib bitishi bilan haqiqiy azobni totib koʻrishlari uchun oʻrniga boshqa terilarni almashtiramiz" deb qayd etiladi (4:56). Doʻzax azoblaridan yana biri — achishtiruvchi sovuqdir. Doʻzax bir necha tabaqadan iborat boʻlib, har bir gunohkor oʻz gunohiga qarab tabaqalarda azoblanadi.

Doʻzaxning yetti darvozasi bor:

Hoviya — eng chuqurlikda joylashgan boʻlib, undan munofiqlar, Firʼavnga oʻxshagan ashaddiy kofirlar kiradi;

Jahim — mushriklar;

Saqar — dindan qaytgan murtadlar;

Lazo — shayton - Iblis, uning doʻstlari va majuslar;

Hutama — Allohning amriga boʻysunmagan kofir kimsalar;

Sair — Allohga shirk keltirgan nasorolar;

Jahannam — gunohi kabiralar qilib, tavbasiz oʻtgan musulmonlar kiradigan darvozalardir.

Doʻzaxni Molik ismli farishta boshchiligidagi farishtalar qoʻriqlaydi. Qalbida Allohga imoni boʻlgan bandalar D.da maʼlum vaqt azob tortganlaridan soʻng oʻsha imonlari sharofati bilan D.dan chiqarilib, jannatga kiritiladi. Faqir-fuqaro, yetim-yesirlarga rahm-shafqatlilik, musulmonlar va inson bolasining ogʻirini yengil qilish koʻplab bandalarning D. oʻtidan ozod etilishiga sabab boʻladi. Ammo, iymonsiz kishilar, kofir va mushriklar D.dan chiqmay doimiy azobda qoladi.

Astagʻfirulloh Alloh Taoloning o'zi asrasin!!

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻkon

Doʻkon (arab.) — 1) mol chakana sotiladigan joy — magazin; 2) hunarmand, kosibning ustaxonasi, hunar-mandlik ishxonasi; 3) toʻquvchining dastgohi; 4) Kavkaz va Yaqin Sharq mamlakatlarida vino sotiladigan kichikroq mayxona.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻlana

Doʻlana () — raʼnodoshlar oilasiga mansub daraxt yoki buta. Bal. 6–10 m, tanasining yoʻgʻonligi 40—50 sm, sershox. 890 turi bor, shundan 10 turi Oʻzbekistonda oʻsadi, Xitoy, Ispaniya, Italiya, Jazoir, Amerika va b. mamlakatlarda ham tarqalgan. Barg cheti yirik tishli yoki patsimon boʻlingan, poyaga ketma-ket oʻrnashgan. Guli mayda, toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi 1—5 danakli. D.ning manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladigan, shuningdek, boʻrikoʻz D., sariq D., qizil D. degan turlari bor. D. yovvoyi holda Oʻzbekistonning togʻli tumanlarida, dengiz sathidan 1000–1500 m balandlikda, koʻpincha, yakka holda usadi, baʼzan kichik D. zorlar ham uchraydi. Baʼzi turlarining mevasi yirik, koʻp isteʼmol qilinadi. Sariq D. guli nektar (gulshira)ga boy. D. may—iyunda gullaydi, sent. oxirlarida pishadi, 25—30 yoshli daraxti 70–80 kg hosil beradi. Mevasi tarkibida 11,5—15,9% qand, 8% yogʻ, 0,67—0,88% olma kislota bor. Xalq tabobatida ishtaha ochuvchi, ichni qotiruvchi dori sifatida qoʻllaniladi. D. bargi, poʻstlogʻi va ildizi qaynatmasi bilan matolarni sariq va qoʻngʻir rangga boʻyash mumkin. D. olma, nok, behi uchun yaxshi payvandtag boʻladi. Urugʻi, ildizi, ildiz bachkisi va ildiz poyasidan, parhish yoʻli bilan ham koʻpaytiriladi.

Danagining qobigʻi juda qattiq, ekilgandan keyin 2- yoki 3- yili unib chiqadi. Uni sulfat kislotaga 12 soat solinib, nam qumda baxrrgacha saqlansa, 1-yiliyoq unadi. D. sovuqqa, qurgʻoqchilikka chidamli. D.dan yashil devor va ihota daraxtzorlari qosil qilishda, eroziyaga qarshi togʻ yon bagʻirlarini mustaqkamlashda foydalaniladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Raʼnodoshlar
Doʻlana kapalagi

Doʻlana kapalagi (Aporia crataegi L.) — oq kapalaklar oilasiga mansub, meva daraxtlari (olma, nok, olxoʻri, oʻrik va b.)ga katta zarar yetkazadigan zararkunanda hasharot. Yevrosiyo, Shim. Amerikaning moʻʼtadil mintaqalarida tarqalgan. Oʻrta Osiyoning togʻli zonalarida uchraydi, daraxt kurtagi, bargi, guli bilan oziqlanadi. Koʻp urchigan yillari mevali daraxtlarini yalan-gʻochlab, xoʻjalikka jiddiy zarar yet-kazadi. D.k.ning kattaligi qanotlari yozilganda 6—6,5 sm, oq. Qanotlari xira oqish, qanot tomirlari qora va yoʻgʻon. Qurti 4,5 sm, tanasi kalta tuklar bilan qoplangan. Qurtining orqa tomonida uzunasiga oʻtgan uchta kul-rang va ikkita sargʻish yoʻli bor, ost-ki va yon tomonlari kulrang . Gʻumbagi koʻp qirrali, uz. 2 sm, rangi sargʻish-oq yoki och yashil, qora dogʻchalari bor. D. k. daraxt shoxlarida qurtlik davrida qishlaydi. Apr.da uyasini tashlab chiqib, dastlab kurtak, keyinroq yosh barglar bilan oziqlanadi. Qurtlar may boshlarida gʻumbakka aylanadi, 1,5 haftada kapalak chiqadi. Urgʻochi kapalaklar barg ustiga 30 dan 200 tagacha tuxum qoʻyadi, ikki haftada tuxumdan qurt chiqadi. D. k. yiliga bir marta nayel beradi.

Kurash choralari: D. k. ningqish-ki uyalari yigʻib olinadi, daraxtlar nugor, molfos, mitak, fozalon preparatlari bilan dorilanadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻlbasoy

Doʻlbasoy — Surxondaryo viloyati Qumqoʻrgʻon tumanidagi soy, Qoʻshchekasoyning chap irmogʻi. Bobotogʻning gʻarbiy yon bagʻridagi Oqbuloq bulogʻidan boshlanadi. Bitta irmogʻi bor. Uzunligi 24 km. D.ning suv toʻplash maydoni kichik va yogʻin kam yogʻadigan past togʻlarda joylashganligidan yomgʻirli mavsumlarda-gina suvi koʻpayadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistondagi daryolar
Doʻlgonlar

Doʻlgonlar () dolganlar (oʻzlarini dulgaan, tiakixi, saxa deb ataydilar) — turkiy xalqlar, elat, Taymir milliy okrugining asosiy aholisi. Umumiy soni 7 ming kishi (1992). Yoqut tilining doʻlgon shevasida gaplashadilar. Dindorlari — tangrichilik, shomonlik, pravoslavlar. D.ning ajdodlari Taymir yarim oroldan uzoqda, Lena daryosining Vilyuy va Muna irmoqlari rnida yashagan. 18-asr davomida shim.-gʻarbga siljib, hozirgi yashaydigan joylariga koʻchib kelganlar. "Doʻlgon" 19-asrdagi urugʻlardan birining nomi. D.ning oʻzagini asli tungus boʻlgan doʻlgon, ejen, karintuo, dongot urugʻlari tashkil etgan. D. bugʻuchilik, ovchilik (moʻyna tayyorlash), balikchilik bilan shugʻullanadilar.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻltalitov qiri

Doʻltalitov qiri — Qashqadaryo viloyatidagi qir. Karshi choʻlining shar-qiy qismidagi Nishon dashtining sharqiy chekkasida joylashgan. Eng baland joyi 512 m (Doʻltalitov), uz. 12 km, janubi-gʻarbdan shim.-sharqqa yoʻnalgan. D. q.da usti yassi tepaliklar bor, quruq oʻzan koʻp. Neogenning qumtosh, gil, konglomerat va quyi toʻrtlamchi davrning lyossimon jinslari qatlamlaridan tarkib topgan. Boʻz tuproklarda karrak, iloq, oqquray, kovrak, qoʻzi-quloq tarqalgan. D. q.ning etagidan Karshi magistral kanali oʻtgan.

Manbalar 

 

Togʻlar
Qashqadaryo viloyati
Doʻlcha

Doʻlcha — roʻzgʻor buyumi. Misdan chukur kosaga oʻxshatib yasalgan, kandakori na-qshlar bilan bezatilgan. Idishdan suv olishda ishlatiladigan dastali D. hamda joʻmrakli D. (koʻproqobjuvozchilar foydalangan) turi bor. Shuningdek, Shahrisabzda sopoldan choy ichish uchun ishlangan idish ham D. deb ataladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻmbira

Doʻmbira (tanbura soʻzidan) — torli chertma xalq musiqa cholgʻusi. Oʻzbek va qozoq kabi Doʻmbira turlari mavjud: 1) oʻzbek Doʻmribasining dastasi silliq, pardalari belgilanmagan boʻladi. Cholgʻuning asosiy qismi (kosaxona va dasta) oʻrik, togʻolcha yoki archa daraxtidan yaxlit tarzda, kosaxonasi oʻyib ishlanadi. Pay torlari kvarta, kvinta, baʼzida oktava oraligida sozlanadi. Diapazoni taxminan 2 oktava boʻladi. Asosan Surxondaryo, Qashqadaryo va Samarqand viloyatlari, shuningdek, boshqa vilo-yatlarning ayrim tumanlarida tarqalgan. Mazkur cholgʻudan baxshilar xalq dostonlarini, termalarni kuylashda joʻrovoz sifatida, doʻmbirakashlar esa „Choʻponcha“, „Doʻmbira kuy“, „Baxshi kuy“, „Kelinoy“, „Qoʻngʻiroti“ kabi Doʻmbirasi kuylarini ijro qilishda foydalanadilar. Tashqi koʻrinishi, tuzilishi va tembri Doʻmbirasiga oʻxshash boʻlgan cholgʻu sozlari oltoylarda (topshur), tojiklarda, afgʻonlarda (doʻmbiroq) mavjud; 2) qozoq doʻmbirasi ning 2 asosiy turi mavjud. Gʻarbiy Qozogʻiston D.si noksimon, kosaxonasi oʻyilgan, uzun va tor dastasida 13—14 parda bogʻlanadi. Unda asosan Qoʻrmangʻozi, Dauletkerey, Bayserke, Tattimbet, Qazangʻap kabi qozoq kuyshilari bastalagan cholgʻu kuylari ijro etiladi. Sharqiy Qozogʻiston Doʻmbirasi uchburchak yoki kurakcha shaklida boʻlib, uning nisbatan keng va kalta dastasiga 7—9 parda bogʻlanadi. Koʻprok, oqinpar tomonidan joʻrovoz soz sifatida foydalaniladi. Qozoq Doʻmbirasi ijro usullarining xilmaxilligi, ifodaviy imkoniyatlarining kengligi tufayli qozoklarning eng sevimli xalq hamda professional (18-asrdan) musiqa cholgʻusiga aylangan. 1930-yillardan oʻzbek va qozoq Doʻmbirasining qayta ishlangan turlari (prima, alt, tenor, bas, kontrabas) xalq cholgʻulari orkestrlari tarkibiga kiritildi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Karomatov F., Oʻzbekskaya dombrovaya muzika, T., 1962.
 

Torli asboblar
Doʻng qumlar

Doʻng qumlar — oʻsimliklar bilan mustahkamlangan yoki chala mustahkamlangan aylana yoki uzunchoq shakldagi qum uyumlari. D. q. sochiluvchan ("toʻp kumlar") va zichlangan qumlarga boʻlinadi. D. q. ayniqsa Markaziy Osiyo choʻllarida, koʻpincha chuchuk yoki shoʻrtob yer osti suvlari 3 m dan 5 m gacha chukurlikda boʻlgan joylarda vujudga keladi. Oʻrta Osiyoda Qizilqum, Qoraqum, Qoraqalpoq choʻlida koʻproq uchraydi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻnon

Doʻnon — uch yoshga toʻlib, toʻrt yoshga oʻtgan ot yoki tuya. D.lik davri, asosan, hayvonning tishiga va b. belgilariga qarab aniklanadi. Mas, D. Otning hamma sut tishlari oʻrniga doimiy tishlar chiqadi. Yoli, dumi, tuyok^pari oʻsgan boʻlib, koʻrinishi katta yoshdagi otlarga oʻxshaydi, jinsiy voyaga yetadi, naslchilik ishlarida foydalanila boshlaydi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻppidoʻzlik

Doʻppidoʻzlik — doʻppi tikish kasbi; badiiy hunarmandlikning keng tarqalgan sohasi. Doʻppi baxmal, sidirgʻa shoyi, satindan bichilib, ip, ipak, zar iplar bilan kashta tikiladi. Kashta tikib bezatilgan boʻlaklar (tepa, kizak) ga astar yopishtirilib mayda nozik chokda qaviladi, qaviklar orasiga paxta yoki qogʻozdan pilta uriladi. Soʻng tayyor boʻlaklar bir-biriga ulanadi, kizak atrofi jiyak (tasma) bilan hoshiyalanadi. Yelimlangan doʻppilar taxtakachga qoʻyiladi. Tayyor boʻlgan doʻppi bichimiga qarab murabba, konussimon (dumaloq) shaklga ega boʻladi. D. bilan asosan ayollar, qis-man erkaklar ham shugʻullanadi.

20-asr 20-y.laridan hunarmand ustalar artellarga birlashtirildi, keyinchalik f-kalarda mehnat qila boshladilar. D. hochir Buxoro ("Zardoʻz" aksiyadorlik jamiyati), Toshkent ("Sharq guli" LTD), Chust va b. korxonalarda, qisman xonadonlarda davom ettirilmoqda.

Sayyora Mahkamova.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻrmon

Doʻrmon — oʻzbek qavmlaridan biri. Doʻrmon moʻgʻulcha toʻrt demakdir. Toʻrtta urugʻdan tashkil topgani uchun shunday atalgan boʻlishi ehtimol. Doʻrmon qabilasi Abulxayrxon (1428—1468), umuman Oʻzbek ulusida katta nufuzga ega boʻlgan. Doʻrmonlar Oʻzbekiston, Tojikiston va Afgʻoniston hududlariga Dashti Qipchoqdan XVI—XVII-asr davomida kelib oʻrnashgan. Doʻrmonlar Buxoro amirligining siyosiy hayotida faol qatnashib kelgan. Oʻzbekiston hududida doʻrmon qavmi kichik-kichik guruhlarga boʻlinib tarqoq holda yashagan. Bular, asosan, Zarafshon daryosining oʻrta oqimi, Surxondaryo viloyatidagi Qoratogʻ daryosining oʻrta oqimi, Surxon daryosining yuqori oqimlarida, Bobotogʻ etaklarida, Toshkent vohasida, qisman Xorazm viloyatida joylashgan. Doʻrmon qavmining tarkibida oq qoʻyli, uvoq, uch urugʻ, koʻk chelak, noʻgʻay, gurdak, oy tamgʻali va boshqa boʻlinmalari boʻlgan. Markaziy Osiyoda doʻrmon atamasi joy nomlari sifatida saqlanib qolgan (masalan, Toshkent shahri yaqinidagi Doʻrmon qishlogʻi va boshqalar).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbek qabilalari
Doʻrmontepa

Doʻrmontepa — qad. shahar harobasi (mil. av. 3-asr— 13-asr boshi). Samarqanddan 2 farsax (12-14 km) narida, Pastdargʻom tumanida. Umumiy mayd. 25 ga. Ikki qism — shahriston I (ark bilan birga) va shahriston II dan iborat. Shahriston I ning mayd. 16 ga, shahriston II niki 6 ga boʻlib, ark tarhi 115x110 m ni tashkil etadi. D. Samarqandni Buxoro bilan bogʻlagan Buyuk ipak yoʻlida joylashgan va savdo karvonlari uchun muhim qoʻnimgoh vazifasini oʻtagan. Tarixchi va arxeologlar uni oʻrta asr yozma manbalarida qayd etilgan Xoxsar (Yoqut alHamaviy asarlarida — Al-Xoxasro) deb qisoblashadi. D. 13-asr boshida moʻgʻullar tomonidan vayron qilingan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Oʻzbekiston tarixi
Samarqand viloyati
Doʻsmanagʻi togʻi

Doʻsmanagʻi togʻi — Surxondaryo viloyatidagi togʻ. Bobotogʻtizmasining janubiy davomi. Bal. shim.da va markaziy qismida 670 m dan ziyod, jan.da qariyb 480 m. Uz. 12-14 km. shimolidan janubi-gʻarbga tomon yoʻnalgan, quruqsoy koʻp. Sharqiy yon bagʻri tik. Neogen va paleogenning qumtosh, gil va konglomeratlaridan tashkil topgan. Dagʻal mexanik tarkibli toʻq boʻz tuproklarda rang, qoʻngʻirbosh, yaltirbosh, shuvoq oʻsadi. Yaylov sifatida foydalaniladi.

Manbalar 

  

Togʻlar
Surxondaryo viloyati
Oʻzbekiston geografiyasi
Doʻspanov Oʻroqboy

Doʻspanov Oʻroqboy (1938.4.3, Moʻy-noq sh.) — qoraqalpoq tilshunosi. Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), filol. fanlari d-ri (1981), prof. (1992). Qoraqalpogʻiston davlat pedagogika institutini tugatgan (1960), shu institutda oʻqituvchi (1960—61), Oʻzbekistan FA Qoraqalpogʻiston boʻlimi N. Dovqorayev nomidagi Til va adabiyot institutida ilmiy xodim (1961—81), boʻlim mudiri (1981—92), direktor oʻrinbosari (1985—89), Nukus davlat pedagogika institutida kafedra mudiri (199294), dekan (1994-yildan), Qoraqalpogʻiston Respublikasi Vazirlar Kengashi huzuridagi Atamashunoslik qoʻmitasi raisining oʻrinbosari (1993—94). Ilmiy ishlari qoraqalpoq tilining tarixi, dialektologiyasi, grammatikasi, leksikografiya, lingvogeografiya kabi masalalarga bagʻishlangan. D. oliy oʻquv yurtlari va oʻrta maktab oʻquvchilari uchun qoraqalpoq tilidan dareliklar muallifi. "Qoraqalpoq tilining imlo lugati" (1980— 90), "Qoraqalpoqcha-ruscha lugʻat" (1990), "Ruscha-qoraqalpoqcha lugʻat" (1995) kabi bir qancha lugʻat tuzuvchilaridan biri.

Ac: Qoraqalpoq ismlari, T., 1994; Qoraqalpoq adabiyoti klassiklari asarlari tili, T., 1995.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻst Muhammad ibn Sulaymon

Doʻst muhammad ibn Sulaymon (7—1550) — xattot va musavvir. Safaviylardan Bahrom Mirzo va shoh Tahmosb saroyida xizmat qilgan. Baxrom Mirzo kutubxonasida tuzilgan muraqqaga soʻz boshi sifatida xattotlik va musavvirlikka oid risola bitgan (1544—45, Istanbuldagi Toʻpqopu muzeyida). Tadqiqotchilar risolani "Holati xunarvaron" ("Sanʼatkorlar ahvoli") deb nomlagan. Unda xat-yozuvning kelib chiqishi, markaziy osiyolik, taʼliq va nastaʼliq yozuvlari ustalari, musavvirlik sanʼati va musavvirlar (jumladan Abdulxay Jahongir Buxoriy va b.) haqidagi maʼlumotlar bayon qilingan. D. M. koʻchirgan qoʻlyozma va xat namunalari Sankt-Peterburgdagi ommaviy kutubxonada saqlanadi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Hirot kishilari
Doʻst sonlar

Doʻst sonlar — har biri ikkinchisining boʻluvchilari yigʻindisiga teng boʻlgan ikki natural son (t va p). Masalan, 220 va 284 doʻst sonlardir. 220 sonining boʻluvchilari: 1, 2, 4, 5, 10, 11, 20, 22, 44, 55, 110; bularning yigʻindisi 284 ga teng . 284 sonining boʻluvchilari: 1, 2, 4, 71, 142; bularning yigʻindisi 220. Doʻst sonlar tushunchasini dastlab Pifagor kiritgan. U shu mezon yordamida 17296 va 18416 sonlarning "doʻst"ligini koʻrsatgan edi (k=4 ga toʻgʻri keladi). Bu doʻst sonlarlarni Ferma va Dekart 17-asrda qayta topdilar. Doʻst sonlarning chekli yoki cheksiz ekanligi maʼlum emas.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Doʻsti Xudo masjidi

Doʻsti xudo masjidi - Fargʻonadagi meʼmoriy yodgorlik (20-asr boshlari). Mahalliy eshon Alixon buyurtmasi bilan usta Yoqub rahbarligida qurilgan. Xalfa Tillo majmuasinsnt shim. qismida joylashgan. Xalfa Tillo maqbarasi bilan masjidni ular oʻrtasidagi darvozaxona oʻzaro bogʻlab turadi. Masjid milliy meʼmorlik anʼnalari asosida serhasham bezatilgan. Yogʻoch ustunlar tanasi qirrali, koʻzagisi kungirasimon, shakldor, kallagi muqarnaslar bilan yakunlangan. Shiftlaridagi rangbarang islimiy naqshlar zaminida koʻk, toʻsinlardagi jimjima hoshiyalar ichidagi gul bezaklari zaminida qizil rang ustunlik qiladi. Shift oʻrtasidagi turunj oʻziga xos yorqin rangli boʻlib, toʻsinlardagi nafis naqshlar bilan uygʻunlashib ketgan. Shiyponga oʻxshash ikki qator ustunli darvozaxona shifti ham masjidniki singari serhasham.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Doʻstlik

Doʻstlik — ijtimoiy-axloqiy va psixologik tushuncha. Oʻzaro hurmat, yoqtirish, manfaatlarning umumiyligi, yaqinlik, bir-birini tushunishga asoslangan kishilar oʻrtasidagi munosabat shaklini ifodalaydi. Kishilarning muloqot shakli sifatidagi Do'stlik qonqardoshlik, oʻrtoqlik, birodarlik tushunchalariga yaqin, lekin psixologik nuqtai nazardan esa ulardan oʻzining alohidaligi, tanlash xususiyati, his-tuygʻu bilan farq qiladi. Axloqiy psixologik hodisa va shaxsiy xislat sifatida do'stlik  odamning yoshi (bolalik, oʻsmirlikdagi do'stlik), shaxsning shakllanishi bilan (maktabdagi, talabalik yillaridagi, armiyadagi do'stlik ) oʻzgarib boradi. Ijtimoiy-axloqiy muhit, kishilarning turmush tarzi do'stlikning mazmun-mohiyatini belgilaydi. Oʻzaro manfaat (Epikur, utilitarizm namoyandalari), "tabiiy yoqtirish" hissi (A. Smit), baxtga erishishga koʻmaklashish (18-asr fransuz maʼrifatparvarlari) va boshqalar do'stlikning asosi sifatida qaralgan. Haqiqiy, mustahkam do'stlik yuksak, ijtimoiy ahamiyatga ega boʻlgan maqsad va ideallar mushtarakligini anglash asosida shakllanadi. Do'stlik millat va xalqlar oʻrtasidagi ijobiy aloqalarda ham oʻz ifodasini topadi. Hozirgi davrda koʻp millatli Oʻzbekistonning rivojlanishi uchun xalqlar oʻrtasidagi do'stlik nihoyatda muhim. Xalqlar, millat va elatlar oʻrtasidagi do'stlik Oʻzbekistonda ijtimoiy barqarorlikni taʼminlashning muhim shartlaridan biridir.

Adabiyot 
 OʻzME. Ikkinchi jild. Toshkent, 2022-yilyobbana shakar
Doʻstlik (maʼnolari)

Doʻstlik:
 Doʻstlik — ijtimoiy-axloqiy va psixologik tushuncha.
 Doʻstlik (shahar) — Jizzax viloyatidagi shahar (1983 y.)
 Doʻstlik (Sirdaryo) — Sirdaryo viloyatidagi shaharcha.
 Doʻstlik (Surxondaryo) — Surxondaryo viloyati Denov tumanidagi shaharcha (1992 y.)
 Doʻstlik (Fargʻona) — Fargʻona viloyatidagi shaharcha (1981 y.)
 Doʻstlik (Oltiariq futbol klubi) — Fargʻona viloyati Oltiariq tumanidagi futbol jamoasi.
 Doʻstlik (futbol klubi) — Toshkent viloyati futbol klubi.
 Doʻstlik (metro bekati) — Toshkent metropoliteni bekatlaridan biri.
 Do'stlik (orden) — Oʻzbekiston Respublikasining orden va medallaridan biri.
 Do‘stlik kanali — Oʻzbekiston va Qozogʻiston hududidagi kanal.
Doʻstlik (shahar)

Doʻstlik — Jizzax viloyatidagi shahar (1983-yildan). Doʻstlik tumanining maʼmuriy markazi. Viloyat markazi Jizzaxdan 52 km. Temir yoʻl stansiyasi. Shahardan yirik avtomagistral yoʻli oʻtgan. Aholisi 16 ming kishi (2000). Asosan oʻzbeklar, shuningdek, rus, qozoq, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Doʻstlikda 2 qoʻshma korxona, oʻsimlik moyi ishlab chiqaruvchi firma, „Doʻstlikdon“ aksiyadorlik jamiyati, umumiy taʼlim maktablari, biznes maktabi, litsey, tibbiyot bilim yurti, sport majmuasi, tennis korti, kutubxona, markaziy kasalxona, xotira memorial majmuasi mavjud.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Doʻstlik tumani

Jizzax viloyati shaharlari
Doʻstlik tumani aholi punktlari