Muqaddas Rim Imperatorlari

Ushbu maqola Buyuk Otton davridan Muqaddas Rim Imperiyasi tugatilgunga qadar Muqaddas Rim Imperiyasining imperatorlari ro'yxatini o'z ichiga ola, uning oxirgi hukmdori 1806-yilda Imperiya o'rnida Avstriya imperiyasini yaratgan. 962-yilda Buyuk Otton I taxtga o'tirganida beri imperiya tarkibiga Germaniya, Italiya va Burgundiyaning Arelat qirolligi kirardi. 1254-yildan boshlab Muqaddas Rim imperiyasi nomi ishlatila boshlangan, ammo bugungi kunda ushbu atama 962-yildan 1806-yilgacha bo'lgan davrga nisbatan qo'llaniladi.

Imperiya Karolinglar davridagi mutlaq hukmronlikdan (milodiy 800–924-yillar) XIII asrga kelib saylanadigan monarxiyaimperiyaga aylandi, imperator knyaz-saylovchilar tomonidan saylanardi. Yevropaning turli qirollik xonadonlari, turli vaqtlarda,impriya hukmdorlariga aylanishgan, xususan, Ottoniylar (962-1024-yillar) va Saliyanlar (1027—1125-yillar).kabi sulolalar hokimiyat tepasida bo'lishgan O'rta asrlar inqirozidan so'ng, Gabsburglar 1440-yildan 1740-yilgacha to'xtovsiz unvonga ega bo'lishdi. So'nggi imperatorlar 1765-yildan 1806-yilgacha Gabsburg-Lotaringiya sulolasidan edi. Muqaddas Rim imperiyasi tomonidan Napoleon tomonidan Frans II ning Austerlitz jangida halokatli mag'lubiyatdan keyin tarqatib yuborilgan. 

Garchi ular ko'pincha papaga qarshi chiqqan  bo'lsa-da, imperator ko'pchilik tomonidan ilohiy huquq bilan hukmronlik qiladi deb qabul qilingan. Muqaddas Rim imperiyasida hech qachon ayol imperator hukmronlik qilmagan, ammo Teofanu va Mariya Tereza kabi ayollar kuchli ta'sir ko'rsatgan. O'z tarixi davomida imperatorlik Rim-katolik e'tiqodining himoyachisi sifatida qaralgan. 1508-yilda Maksimilian I ga qadar imperatorlar imperator unvonini papa toj kiydirishidan so'ng olishgan. Karl V 1530-yilda papa tomonidan toj kiygan oxirgi hukmdor edi.

Muqaddas Rim Imperiyasi imperatorlar

800–888-yillar: Karolinglar sulolasi

891–898-yillar: Vidoniylar sulolasi

896–899-yillar: Karolinglar sulolasi

901–905-yillar: Bosoniyalar sulolasi

915–924-yillar: Unroshinglar sulolasi

Muqaddas Rim Imperatorlari 

Oldinlari german va italyan monarxlari Rim imperatori sifatida toj kiyishgan bo'lsa-da, haqiqiy Muqaddas Rim imperiyasi Saksoniya gersogi va Germaniya qiroli Otton I ning toj kiyishidan keyin boshlangan. Germaniya qiroli saylangan lavozim bo'lganligi sababli, Germaniya qiroli etib saylanish qonuniy jihatdan Muqaddas Rim imperatori tojini kiyish uchun sharoit yaratardi. XIII asrga kelib saylovchilar uchta episkop va to'rtta shahzodadan iborat edi. XV asrning oʻrtalarida saylovchilar bir qancha sulolalar orasidan nomzodni erkin tanlab olishgan. XIII asrning ikkinchi yarmida Germaniya qirolligi bilan bog'liq tortishuvlar davri bir necha o'n yillar davomida imperatorlar saylanmasligiga olib keldi, bu holat 1312-yilda Muqaddas Rim imperatori Genrix VII ning toj kiyish bilan yakunlandi. Erkin saylovlar davri Gabsburglar uyining ko'tarilishisulolasining taxtga kelishi bilan yakunlandi, chunki XVIII asrgacha imperator taxtini Gabsburglarning uzluksiz avlodlari egallashgan. Keyinchalik hokimiyat Gabsburg-Lotaringiya uyi deb nomlandi. Taxt 1806-yilda imperiya tugatilgunga qadar otadan oʻgʻilga oʻtib kelgan. XVI asrdan boshlab Gabsburglar imperatorlarga papa tomonidan toj kiydirish odatidan voz kechishgan.

962–1024-yillar: Ottoniylar sulolasi

1027–1125-yillar: Saliylar sulolasi

1133–1137-yillar: Suplinburglar sulolasi

1155–1197-yillar: Shtaufenlar sulolasi

1198–1215-yillar: Velf sulolasi

1220–1250-yillar: Shtaufenlar sulolasi

1312–1313-yillar: Lyuksumburglar sulolasi

1314–1347-yillar: Vittelbaxlar sulolasi

1346–1437-yillar: Lyuksumburglar sulolasi

1440–1740-yillar: Gabsburglar sulolasi

1742–1745-yillar: Vittelbaxlar sulolasi

1745–1765-yillar: Lotaringiya sulolasi

1765–1806-yillar: Gabsburg-Lotaringiya sulolasi

Toj kiyish 
Imperatorga an'anaviy tarzda Rimda Papa tomonidan o'tkazilgan maxsus marosimda toj kiydirilgan. Ushbu marosimsiz, hech bir qirol, barcha vakolatlarni amalga oshirishiga qaramay, o'zini imperator deb ata olmasdi. 1508-yilda Rim papasi Yuliy II Maksimilian I ga Rimda toj kiymasdan imperator unvonidan foydalanishga ruxsat berdi. Maksimilianning vorisi Genrix V Rimda oxirgi imperator tojini kiygan edi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Arnold, Benjamin, Princes and Territories in Medieval Germany. (Cambridge University Press, 1991)
 very old scholarly survey
 Coy, Jason Philip et al. The Holy Roman Empire, Reconsidered, (Berghahn Books, 2010)
 Donaldson, George. Germany: A Complete History (Gotham Books, New York, 1985)
 Evans, R.J.W., and Peter H. Wilson, eds. The Holy Roman Empire 1495–1806 (2011); specialized topical essays by scholars
 Hahn, Hans Joachim. German thought and culture: From the Holy Roman Empire to the present day (Manchester UP, 1995).
 deals with Voltaire's statement
 Scribner, Bob. Germany: A New Social and Economic History, Vol. 1: 1450–1630 (1995)
 Treasure, Geoffrey. The Making of Modern Europe, 1648–1780 (3rd ed. 2003). pp. 374–426.
 Zophy, Jonathan W., ed. The Holy Roman Empire: A Dictionary Handbook (Greenwood Press, 1980)

Germaniya
Avstriya Kanslerlari
Avstriya Tarixi
Germaniya tarixi
Yevropa
Yevropa poytaxtlari
Rim katoliklari