MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Meklenburg-Old Pomeraniya

Meklenburg-Old Pomeraniya () — Olmoniya yeri. Mamlakatning shim.-sharqiy qismida, Boltiq dengizi so-hilida joylashgan. Maydoni 23,2 mingkm². Maʼmuriy markazi — Shverin shahri Aholisi 1,8 mln. kishi (2000). Meklenburg-Old Pomeraniyada aholi nisbatan siyrak. Tabiiy landshafti saqgsanib qolgan. Relyefi sertepa, yaylov va oʻrmonlar bor. Eng katta daryosi — Elba. Koʻl koʻp bulgani uchun "Ming kullar yeri" deb ataladi. Eng yirigi — Myurits koʻli (maydoni 117 km2). Meklenburg-Old Pomeraniyada 250 dan ortiq tabiiy va landshaft qoʻriqxonalari tashkil etilgan, 3 milliy bogʻ bor. Old Pomeraniya uzok, vaqt Shvetsiya hukmronligi ostida boʻlgan, keyinroq Prussiya tarkibiga oʻtgan. Meklenburg Olmoniya imperiyasi tarkibidagi mustaqil hudud edi. Meklenburg-Old Pomeraniya yeri Ikkinchi jahon urushidan soʻng sobiq Olmoniya Demokratik Respublikasi tarkibida tashkil etilgan, biroq tez orada 3 okrugga ajratib yuborildi. 1990-yilda yana GFR tarkibidagi yer qilib tiklandi.

Meklenburg-Old Pomeraniya xoʻjaligida qishloq xoʻjaligi yetakchi tarmoq. Dehqonchilik va chorvachilik rivojlangan. Dengiz va dare suvlaridan baliq ovlanadi. Sohilboʻyida sharqiy rayonlarning kema verfi va kemasozlik korxonalari joylashgan. Turizm rivojlangan. Yil davomida 10 mln.dan ortiq sayyoh kelib-ketadi. Yirik shaharlari — Rostok, Shverin.

Manbalar
Mekong

Mekong (yuqori oqimida Dza-Chu, oʻrta oqimida Lansanszyan deb ataladi) — Hindixitoy ya. o.dagi eng katta dare, Xitoy, Laos, Kambodja, Vyetnam hududlaridan oqadi, qisman Laos bilan Myanma va Tailand oʻrtasidagi chegara vazifasini ham bajaradi. Uzunligi 4500 km, havzasining maydoni 810 ming km². Tibet togʻligidagi Tangla tizmasidan boshlanib, Sino-Tibet togʻlarining chuqur daralari orqali va Kambodja tekisligidan oqadi. Oʻzani ser-ostona. Kambodja tekisligiga chiqishda katta sharshara (balandligi 21 m) hosil qilgan. Janubiy Xitoy dengiziga botqoqlashgan delta (maydoni 70 ming km²) qosil qilib quyiladi. Asosiy irmoqlari: oʻngdan — Mun, Tonlesap; chapdan — U, Txan, San. Pnompen shahri yaqinida oʻrtacha suv sarfi 13,2 ming m³/sek. Dare, asosan, mavsumiy yomgʻirlardan, yuqori qismida qor va muzning erishidan suv oladi, bu vaqgda suv sat-hi 10-15 m ga koʻtariladi, suv sarfi esa 30 ming m³/sek. ga yetadi. Tez-tez suv toshklnlari boʻladi. Tonlesap kuli dare oqimini tartibga solib turadi. Dare quyilishidan 700 km, toʻlinsuv paytida 1600 km masofada (Vyentyan shahrigacha) kema qatnaydi. Pnompen shahrigacha (130 km) dengiz kemalari kira oladi. Baliqqa boy, suv parrandasi kup, timsoxlar uchraydi. M. sohillarida Luang-prabang, Vyentyan (Laos), Pnompen (Kambodja) shaharlari joylashgan.

Manbalar 

Xitoydagi daryolar
Myanmadagi daryolar
Tailanddagi daryolar
Laosdagi daryolar
Kambodjadagi daryolar
Vyetnamdagi daryolar
Meksika boʻyi pasttekisligi

Meksika boʻyi pasttekisligi — Shim. Amerikaning jan.sharqidagi pasttekislik, AQSH va Meksikada. Atlantika boʻyi pasttekisligi, Appalachi togʻlari, Markaziy tekisliklar, Uoshito togʻlari, Buyuk tekisliklar bilan chegaralangan, jan.dan Meksika qoʻltigʻi bilan oʻralgan. Eni 350 km gacha. Eng baland joyi 150 m. Choʻkindi jinslardan tarkib topgan. Yer yuzasi yassi tekislik boʻlib, daryo vodiylari (Missisipi, Rio-Grande va boshqalar) bilan kesilgan. Iklimi subtropik, jan.-gʻarbiy qismida tropik iqlim. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi shim.da 4—8°, sohil qismida 12°, iyulniki 26—28°. Yillik yogʻin gʻarbida 600–800 mm, sharqida 1200–1500 mm. Tuproqlari qizil, chimli karbonatli, chimli allyuvial va botqoq tuproklar. Hududining 1/3 qismi oʻrmon. Qoraqaragʻay, qayin, dub, magnoliya, daryo vodiylarida botqoqsarvi, terak oʻsadi. Savannalar bor. Paxta, tamaki, sholi, shakarqamish ekiladi. Yirik neft va gaz konlari topilgan. Yirik shaharlari: Yangi Orlean, Xyuston (AQSH), Tampiko, Verakrus (Meksika).

Manbalar
Meksika togʻligi

Meksika togʻligi - Shim. Amerikaning jan. qismidagi togʻlik, Meksika hududining katta qismini egallagan. Maydoni 1,2 mln. km². Keng yassitogʻlik va uni oʻrab olgan togʻ tizmalaridan iborat. Shim.da Buyuk tekisliklar va Kolorado platosiga tutash. Aksari qismining balandligi 1000–2000 m. Meksika togʻligining sharqiy chekkasida Sharqiy Syerra-Madre togʻlari, gʻarbida Gʻarbiy Syerra-Madre togʻlari bor. Jan.da oʻchgan va harakatdagi vulkanlar joylashgan. Orisaba vulkani (5700 m) Meksika togʻligi va Meksikadagi eng baland choʻqqidir. Meksika togʻligining zamini ohaktosh, qumtosh, mergeldan tuzilgan. Katta maydonlarni lavalar va allyuviy yotqiziqlar qoplagan. Rangli va nodir metall konlari topilgan.

Iqlimi tropik iqlim, jan.da sernam, shim.da quruq. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi 9—14°, baʼzan shamollar taʼsirida temperatura —20° gacha pasayadi. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 15—20°. Yillik yogʻin shim.da va ichki rayonlarida 200– 400 mm dan tashqi yon bagʻirlarida 2000–3000 mm gacha. Meksika togʻligining shim.dagi oqar suvlar mavsumiy harakterga ega. Koʻllari shoʻr suvli. Jan.dagi daryolar sevsuv, tektonik koʻl koʻp. Tuprogi shim.da gipeli va karbonatli, jan.da boʻz, qoʻngʻir va qizil tuproqlar. Meksika togʻligi oʻsimlik dunyosiga boy (8 mingdan ortiq endemik tur bor). Kaktus, agava, yukka, tikanli butalar, jan.da savanna oʻsimliklari oʻsadi.Togʻlarning sernam yon bagʻirlarida tropik oʻrmonlar, 4000–4500 m balandlikda subalp va alp oʻtloqlari mintaqasi mavjud. Hayvonot dunyosi, asosan, Nearktika zoogeografik oblastiga mansub. Aholi siyrak, faqat vodiy va soyliklarda yashaydi. Chorvachilik va dehqonchilik rivojlangan.

Manbalar 

    

Togʻlar
Meksika milliy muxtor universiteti

Meksika milliy muxtor universiteti — Meksikadagi eng yirik universitet. Mexiko shahrida joylashgan. Qirol Karl V farmoniga muvofiq, 1551-yil tashkil etilgan. 1929-yildan Meksika milliy muxtor universiteti deb ataladi. Huquq, falsafa, tabiiy fanlar, tibbiyot, kimyo, muhandislik ishi, siyosiy va ijtimoiy fanlar va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 330 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Markaziy kutubxonasi (1924-yiltashkil etilgan) da 2 mln.ga yaqin asar saqlanadi.

Manbalar 

Meksikadagi universitetlar‎
Meksika qoʻltigʻi

Meksika qoʻltigʻi - Atlantika okeanidagi yarim berk dengiz, Shimoliy Amerikaning jan.-sharqiy qirgʻoqlari yaqinida, Florida va Yukatan yarim orollari va Kuba oraligʻida. Maydoni 1555 ming km². Chuq. 3822 m gacha. Florida boʻgʻozi orqali Atlantika okeani bilan, Yukatan boʻgʻozi orqali Karib dengizi bilan tutashgan. Missisipi daryosi qu-yiladi. Iklimi jan.da tropik, shim. da subtropik iqlim, havo temperaturasi avgustda 28°, fevralda 14—15°. Yillik yogʻinga (1000–1200 mm) nisbatan bugʻlanish (1000–1750 mm) koʻp. Yoz va kuz oylarida tez-tez dovullar boʻlib turadi. Suvining temperaturasi yuza qismida 29°, sayoz joylarida 30—ZG, salqin mavsumda 18—25°. Shoʻrligi 36—36,9%o. Yuzaoqimlar, asosan, soat strelkasi yoʻnalishida harakat qiladi. Meksika qoʻltigʻiga Karib dengizidan Yukatan oqimi kiradi. Qoʻltiqdan Golfstrim boshlanadi. Suv qalq-ishi sutkalik, 0,3—0,6 m gacha. Meksika qoʻltigʻining shelf qismida baliq, ustritsa, krevetka, langusta va dengiz toshbaqasi ovlanadi. Qoʻltiqning shim.gʻarbiy shelf qismida yirik neft konlari topilgan. Asosiy portlari: Yangi Orlean (AQSH), Verakrus (Meksika) va Gavana (Kuba).

Manbalar 

Qoʻltiqlar
Meksika qoʻltigʻi neftgazli havzasi

Meksika qoʻltigʻi neftgazli havzasi — Meksika qoʻltigʻi ak-vatoriyasi va AQSH, Meksika, Kuba, Gvatemala va Belizning qoʻltiqqa yondosh hududlarini egallaydi. Maydoni 2,5 mln. km², shu jumladan, akvatoriyada 1,1 mln. km². Neft va kondensatning dastlabki sanoat zaxirasi (1985) 18,3 mlrd.t, gaz zaxirasi 14,6 trln. m3, shundan tegishlicha AQShda 8,6 mlrd. t va 11,6 trln. m3, Meksikada 9,7 mlrd. t va 2,8 trln, m3, Gvatemalada 7 mln.t. Havzaning dastlabki konlari materik qismida 1896-yilda (AQSH), dengizda (shelf) 1938-yilda (AQSH) ochilgan. Asosiy yirik konlar havzaning AQSH ga qarashli qismida 1930-yillarda aniqlangan, Meksika qismida 1970-yillarda topildi. Hammasi boʻlib, 5000 dan ortiq neft va 4000 dan ortiq gaz va gazkondensat konlari aniqlangan (ularning 95% AQSH xududida).

Havza Meksika qoʻltigʻi va uning periferik materik qismi (Galf-Kost) dan tashkil topgan Atlantika oldi epigersin platformasining jan. kismeta yondashgan. Havza maksimal kalinligi 15 km dan iborat boʻlgan mezokay-nozoy yoshidagi choʻkindi jinslardan tuzilgan. Neftgazlilik choʻkindili gʻilofning butun kesimi bilan bogʻliq. Havzaning tashqi (akvatorial) qismi yoʻnalishi boʻyicha mahsuldor qatlamlarning yuqori yuradan pleystotsengacha yosharishi va uglevodorod jamlanishi chuqurligi bir necha oʻn m dan 7000 m gacha kuzatilgan. Tutqich turlari: lokal koʻtarilmalarda qatlamli gumbazli; riflarda massivlik; monoklinallarda tektonik ekranlashgan; kollektorlarning qiyiqlanish qismida litologik va stratigrafik ekranlashgan. Evgeosinklinal kompleksining (Kubada) serpentinit va tuf-qumtoshli va boshqa jinslarida katta boʻlmagan neft uyumlari maʼlum.

Qirgʻoqdan eng uzoq kon Luiziana shtati qirgʻogʻidan 240 km narida. Tashqi zona neftlari yengil, oltingugurti kam. Tuzli gumbazlar keproki bilan bogʻliq boʻlgan konlardagi neftlarda oltingugurt miqsori ortib boradi. Havzaning ichki qismida neft oʻrtacha zichlikka ega, baʼzan yuqori oltingu-gurtli (3%gacha), metannaftenli tarkibda. Gazlar tarkibida ozroq miqdorda SN4 ning ogʻir komponentlaridan iborat metan va yuqori miqsorda gaz kondensata bor. 1985-yilda 287 mln. t atrofida neft (AQShda 132 mln. t, Meksikada 154 mln. t, Kubada 0,87 mln. t, Gvatemalada 0,25 mln. t) qazib olindi. Kazib olishning asosiy markazlari: AQShning Luiziana va Texas shtatlari va Meksikaning Kampeche qoʻltigʻi bilan Reforma rayoni. Yillik gaz qazib olish (1986) 300 mlrd. m3 atrofida, shu jumladan, Meksikada 40 mlrd.m3.

Havza hududida keng tarmoqli neft, gaz va mahsulot tashuvchi quvurlar, 75 ta neftni qayta ishlash (AKIII da 65 ta, Meksikada 7 ta) va 400 dan ortiq gazni qayta ishlash zavodlari (AQSH da 375 ta, Meksikada 13 ta) mavjud.

Manbalar
Meksika gʻoʻzasi

Meksika gʻoʻzasi, oddiy gʻoʻza, Shimoliy Amerika gʻoʻzasi (Gossypium hirsutum L.) — madaniy gʻoʻza turi. Birinchi marta K. Linney taʼriflab bergan (1769). Genomi (AD), xromosomalar soni 2p=52. Kelib chiqish markazi — Meksika va Yukatan yarim orolning jan. sohil hududlari. Koʻpchilik gʻoʻza ekadigan mamlakatlar — Meksika, AQSH, Hindiston, Pokiston, Xitoy, Oʻzbekiston, Braziliya, Argentina, Uganda, Avstraliya va h.k.da tarqalgan.

M.gʻ. daraxtsimon buta, boʻyi 0,5 m dan 6 m gacha, monopodial va simpodial tipda shoxlanadi. Poyasi kalin tukli va yalangʻoch, antotsian boʻyalgan, baʼzan rangsiz boʻladi. Barglari 3, 5, 7 boʻlmali, yuraqsimon. Barg shira bezlari 1—3 ta, baʼzan boʻlmaydi. Guli kosachasimon, keng ochiladi, gulbargi och sariqdan sargʻishgacha, soʻliganda pushti va kizil rangga kiradi. Yovvoyi shakllarining gulbargi asosida antotsian dogʻi bor, madaniylarida boʻlmaydi. Koʻsagi tuxumsimon, sharga oʻxshash, uchi toʻmtoq (yoki oʻtkir), 3—5, baʼzan 6 chanokli, och yashil, xira yoki nim yaltiroq, silliq yoki gʻadirbudur. Bitta koʻsakdagi paxtasi vazni 0,5—12 g. Chigitlari mayda va oʻrtacha kattalikda (1000 dona chigit massasi 75—160 g), turli darajada tuklangan, baʼzan yalangʻoch (tuksiz). Tuklari oq, kulrang, och yashil, koʻk, qoʻngʻir boʻladi. Yovvoyi holda oʻsadigan turlarida tolasi koʻkishmalla yoki malla, uz. 20–22 mm, madaniylarining tolasi oq, goho malla yoki havorang, uz. 25–37 mm, 29— 42% tola chiqadi.

M.gʻ.ning tropik shakllari qisqa kunda, qishbahorda gullab xrsil beradi, issiqtalab, subtropik shakllari esa fotodavriy oʻzgarishlardan kam taʼsirlanadi, unchalik issiqtalab emas, tezpishar va yuqori geografik kenglikda uzun yoz kunlari sharoitida hosil beradi.

Uzoq davom etgan evolyusiya natijasida M.gʻ.ning qadimiy yovvoyi (koʻp yillik), ruderal yarim yovvoyi koʻp yillik, yuksak madaniy tropik, yuksak madaniy bir yillik subtropik shakllari (simpodial tipdagi oʻsimliklar) paydo boʻlgan. M.gʻ.ning madaniy navlari qariyb jahondagi gʻoʻza ekiladigan barcha mamlakatlarda oʻstiriladi.

M.gʻ. peru gʻoʻzasi, chalkash tukli gʻoʻza va boshqa turlar bilan chatishib, naslli duragaylar beradi: armur gʻoʻzasi, uch boʻlma bargli gʻoʻza, raymond gʻoʻzasi va boshqa turlar bilan chatishtirilsa, bepusht duragaylar hosil qiladi. M.gʻ. seleksiyada keng qoʻllaniladi, chunki u qimmatli genlarga juda boy manba hisoblanadi (qarang Genetik fond). Jaxrn paxtachiligida yetishtiriladigan tolaning 65% ga yaqini M.gʻ. ga toʻgʻri keladi. Oʻrta Osiyoda yaratilgan oʻrta tolali goʻza navlarining mustaqil guruhi shu turga kiradi va ekin maydonlarining asosiy qismiga ekiladi (qarang Oʻrta tolali gʻoʻza). Abdumavlon Abdullayev.

Manbalar
Meksikanlar

Meksikanlar (oʻzlarini - mexikano deb atashadi) — xalq, Meksikaning asosiy aholisi. Umumiy soni 91 mln. kishidan ortiq. Shundan 78 mln. kishi Meksikada yashaydi (1990-yillar oʻrtalari). Shuningdek, AQSH (13 mln. kishi)da, Kanada (30 ming kishi) va Lotin Amerikasining boshqa mamlakatlarida hamda Ispaniyada yashaydilar. Asosan, metislar. Ular ispan bosqinchilari (16-asr), kuchib kelgan ispanlar bilan tub joy indeys (atsteklar, mayya, otomi, mishteklar, sapoteklar) va qora tanli aholi bilan aralashib ketishidan tashkil topgan. 19-asrga kelib metislar Meksika millatining negizini tashkil qilgan. M. ispan tilida soʻzlashadi. Dindorlari — aksariyati, katoliklar, qolgani — asosan, protestantlar (baptistlar). M. dehqonchilik, chorvachilik bilan shugʻullanadi, koʻp qismi sanoatda band.

Manbalar
Melamin

Melamin (2,4,6-triamino — 1,3,5tri azid ), S3N6T6 — rangsiz kristall modda. Mol.m. 126,13. Suyuqlanish temperaturasi 364°, zichligi 1571 kg/m3. Sovuq suv va koʻpgina organik erituvchilarda erimaydi. M. sanoatda ammiak muhitida ditsiandiamidni 180—500° gacha qizdirib olinadi. M. melamin-formaldegid smolalar, ion almashinuvchi smolalar, korroziya ingibitorlari olishda, xlormelaminlar antiseptik va oqartiruvchi vositalar sifatida qoʻllanadi.

Manbalar
Melamin-form aldegid smolalar

Melamin-form aldegid smolalar — melamin bilan formaldegidnint ishqoriy va kislotali katalizatorlar ishtirokida polikondensatlanishidan hosil boʻlgan termoreaktiv oligomer mahsulotlar. M.-f.s. plastmassa, lok va qogʻoz tayyorlashda, toʻqimachilikda, shuningdek, melaminli pressmateriallar va melaminli plastiklar ishlab chiqarishda qoʻllanadi. Asbest va shisha tolasi qoʻshilgan melaminli pressmateriallar issiqqa va elektr uchquniga chidamli. Ulardan elektr as-boblar yasaladi. Sellyuloza qoʻshilgan melamin-formaldegid pressmateriallardan yengil va mustahkam idishlar tayyorlanadi. Melaminli plastiklar qurilishda, mebelsozlikda va boshqalarda ishlatiladi.

Manbalar
Melanez tillari

Melanez tillari — avstronez tillari oilasining Okeaniya tillari guruhiga mansub, Melaneziya (Yangi Gvineya, Bismark arxipelagi, Solomon orollari, Yangi Gebrid, Yangi Kaledoniya, Fiji orollari)da papuas va polinez tillari qatorida tarqalgan tillar. 450 ga yaqin Melanez tillari boʻlib, eng yiriklari — fiji, mota, motu, rotuma, vaturanga va boshqa Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 1300 mln.dan ortadi. Melanez tillari leksikasi indonez, polinez, mikronez, malagasi tillariga yaqin boʻlsa ham, ularda mazkur tillarga nisbatan oʻzgarishlar deyarli uchramaydi. Melanez tillarini oʻrganish 19-asr oxirlaridan boshlanib, 20-asr oʻrtalaridan avj olgan bulsada, ularning koʻpchiligi hanuzgacha tavsiflanmagan. Bir qancha Melanez tillari uchun lotin alifbosi asosida yozuv yaratilgan, qolganlari oʻz yozuviga ega emas.

Manbalar
Melaneziya

Melaneziya — Okeaniyadagi yirik orollar guruxlaridan biri. Tinch oke-anning jan.garbiy qismida ekvatordan jan.-sharqqa tomon qariyb 5000 km choʻzilgan. Asosiy orollari va orollar guruxlari: Yangi Gvineya, Bismark arxipelagi, Solomon o.lari, Yangi Gebrid, Yangi Kaledoniya, Fiji o.laridan iborat. Umumiy maydoni 1 mln. km² chamasida.

M. orollari materik qoldikdaridan va vulkan otilishi natijasida hosil boʻlgan. Sayoz joylarda marjon riflari bor. Zamini kristalli, metamorfik va choʻkindi jinslardan tuzilgan. Yirik orollarning relyefi, asosan, togʻlik, eng baland joyi 5029 m (Yangi Gvineya o.dagi Jaya togʻi), sohil kismi pasttekislik. M.da vulkan otilishlari va tez-tez zilzila boʻlib turadi. Iklimi ekvatorial va subekvatorial, jan. orollarda tropik iqlim. Oʻrtacha oylik temperatura 25—28°. Yillik yogʻin togʻlarning shamolga roʻpara yon bagʻirlarida 7000–9000 mm, qolgan joylarida 1000–2000 mm. Dare koʻp. Oʻsimlik dunyosi endemik turlarga boy. Shim.dagi yirik orollar qalin sernam ekvatorial oʻrmonlar, markaziy va jan. orollar mussonli oʻrmonlar va savannalar bilan qoplangan. Hayvonot dunyosi Avstraliya zoogeografik oblastiga mansub. Aholisi tropik dehqonchilik,baliq ovlash, marvarid va sadaf qidirish bilan shugʻullanadi. Kokos palmasi, kauchukli oʻsimliklar, shakarqamish, kakao, kofe plantatsiyalari bor. Sholi, makkajoʻxori, maniok, yams ekiladi. Chorva boqiladi. Yogʻoch tayyorlanadi. Nikel, kobalt, xrom, marganets rudalari; Fiji, Solomon o.laridan oltin qazib chiqariladi.

Manbalar
Melaneziya irqi

Melaneziya irqi - katta ekvato rial (negr-avstraloid) irqning tarmogi. Koʻp belgilari bilan (yuz tuklarining koʻpligi, qosh usti suyagining oʻsganligi va boshqalar) avstraloid irqiga oʻxshash, faqat sochining jingalakligi bilan farqlanadi. Melaneziya, Yangi Gvineya, Sharqiy Indoneziya, Filippin o.larida, Malakka yarim orolda; Andaman o.larida, Shim.-Sharkiy Avstraliyada keng tarqalgan.

Manbalar
Melaneziyaliklar

Melaneziyaliklar - xalqlar guruhi (eng yiriklari: fijiylar, kanaklar va boshqalar). Melaneziyaning tub aholisi 1,7 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Melanez tillari guruhida soʻzla-shadi. Dindorlari — protestantlar, katoliklar; anʼanaviy diniy eʼtiqodlarga sigʻinuvchilar ham bor.

Manbalar
Melanj

Melanj (frans. — melange — qorishma) — togʻ jinslari majmui; oʻta asosli jinslar, asosli lava va tuflar, metomorfik jinslar, yashma, ohaktoshlarning harsanglaridan iborat. Jinslar tartibsiz, maydalanganlik izlari saqlangan va oʻzaro oʻrin almashgan holatda yotadi. Tektonik qoplamalarning shakllanishi vaqtida vujudga keladi va Yer pustila yirik gorizontal harakatlar boʻlganligidan darak beradi.

Manbalar
Melanj gazlama

Melanj gazlama — har xil rangga boʻyalgan tolalar (paxta, jun, kim-yoviy va sunʼiy tolalar) aralashmasidan yigiriladigan bir ipli yoki pishitilgan kalava ip (melanj ip) dan toʻqiladigan rangdor gazlama. Keng tarqalgan xillari: triko, sheviot, drap, diagonal, koverkot, movut. Jun tolalaridan toʻqilgan M. g . nomiga "melanj" soʻzi qoʻshiladi, mas, mo-vut-melanj, drap-melanj va h. k. Oddiy rangdor yoki boʻyalgan gazlamalardan M.g . uziga xos rang jilolari ("uyinlari") bilan farqlanadi. Paxta tolalaridan toʻqilgan M. g . ni pardozlashdan oqartirish (ohorlash) jarayoni bajarilmaydi, chunki bunda tolalarning ranglari aynishi mumkin. Unga faqat mexanik ishlov berish (uzun tuklarini qirqish, tarab tuk chiqarish) va maxsus moddalar (kraxmal, yelim, sintetik smola va boshqalar) shimdirish (qattiqlik, gʻijimlanmaslik, kirishmaslik xossalarini berish uchun) mumkin.

Manbalar
Melaninlar

Melaninlar (yun. melas — qora) — toʻq jigarrang va qora pigmentlar. Odam, oʻsimlik va hayvon toʻqimalarida keng tarqalgan. Yuqori molekulali boʻlib, suvda erimaydi. Teri qoplami va uning hosilalari (soch, jun, pat, tangachalar), hasharotlar kutikulalari, meva poʻsti va h.k. rangini belgilaydi; albinoslarda M. boʻlmaydi (qarang Albinizm). M. tirozin aminokislotalarining oksidlanishi natijasida hosil boʻladigan oʻzgarishlar mahsuli. Odam terisining rangi maʼlum darajada M.ga bogʻliq. Odam va hayvonlarda M. hosil boʻlishi endokrin bezlar faoliyati bilan bogʻliq. Ayrim gormonal buzilishlar, baʼzan homiladorlik, ku-yish va ultrabinafsha nurlar taʼsirida terida M. paydo boʻlishi tezlashadi. M. miqsorining ortishi soʻgal, ayrim xavfli oʻsma (melanoma)larda kuzatiladi. Baʼzan oʻsimlik mahsulotlarini tozalash chogʻida (mas, kartoshka artganda) ham M. hosil boʻlishi mumkin.

Manbalar
Melanoz

Melanoz (yun. melano — qorayaman) — aʼzo va toʻqimalarda (teri, koʻz toʻr pardasi va boshqalar) melaninlar guruhiga mansub jigarrang yoki qora pigmentlarning jadal hosil boʻlishi va ortiqcha yigʻilishi. Tugʻma va turmushda orttirilgan M. farq qilinadi. Tugʻma M. sepkil yoki pigmentli tugʻma dogʻ koʻrinishida namoyon boʻladi. Turmushda orttirilgan M. aksari ichki sekretsiya bezlari (buyrak usti bezlari, gipofiz, jinsiy bezlar) faoli-yatining buzilishi natijasida kelib chiqadi.

Manbalar
Melanoz (kasallik)

Melanoz — asalarilarda uchraydigan yuqumli kasallik. Kasallikni aerobazedium pullulans zamburugʻi qoʻzgʻatadi. Asalari iniga, ona asalari va ishchi asalarilar organizmiga asal orqali tushadi. M. bilan asosan, ona asalarilar hayotining ikkinchi yili va katta yoshdagilari kasallanadi. M.da tuxumdonlar, tuxum yoʻllari, urugʻdon, katta zaharli bez va ichakning orqa qismi zararlanadi. Zamburugʻlar zararlangan joylarda sariqmalladan qora tusgacha boʻlgan dogʻlar koʻrinib turadi. Ona asalari tuxum qoʻyishni toʻxtatadi. Kasallik belgilari, patologoanatomik oʻzgarishlar va mikologik tekshirishlarga asoslanib tashhis qoʻyiladi.

Oldini olish: ona asalarilarni har ikki yilda almashtirib turish; inlardan qoldiq asalni vaqtida chiqarib olish; ona asalarilarni sunʼiy urugʻlantirilganda veterinariyasanitariya qoidalariga rioya etish.

Manbalar
Melanoma

Melanoma (yunoncha: melas — qora, ota — oʻsma maʼnosini anglatuvchi qoʻshimcha), melanoblastoma, melanosarkoma — asosan, teri (baʼzan koʻz toʻr pardasi, miya, shilliq pardalar)dagi xavfli oʻsma; qora pigmentlar — melaninlarni ishlab chiqaradigan hujayralar (odatda tugma dogʻlar)dan paydo boʻladi. M.ga turli shikastlanishlar, gormonlar ishlab chiqarilishining izdan chiqishi va boshqa sabab boʻlishi mumkin (etiologiyasi toʻliq oʻrganilmagan). Asosan, burunhalqum, qiqildoq, qiziloʻngach, ichak shilliq qavatlari, shuningdek, koʻzning toʻr va tomirli pardasi, bosh miya bilan orqa miyaning yumshoq miya pardasida boʻladi. M. nihoyatda xavfli oʻsmalardan hisoblanadi, boshqa aʼzolarga metastaz beradi.

Davosi : kimyoterapiya, nur bilan davolash, bular naf bermasa jarrohlik usuli qoʻllanadi.

Manbalar
Melanotsitlar

Melanotsitlar (melano... va yun. cytus — bu yerda hujayra) — odam va umurtqali hayvonlarning pigment hujayralari, melaninni sintez qiladi (qarang Melaninlar). M. 2 xil boʻladi: 1) erkin M. (teri, tukli follikulalar, miya pardalari, koʻzning tomirli pardasi va h.k.) — nerv bolishlaridan paydo boʻlib, nerv naychalari yopilgan davrda rangeiz, harakatchan hujayralar — melanoblastlar holida gavdaning turli qismlariga tarqaladi; 2) epitelial M. (koʻz siliar burmalari, rangdor va toʻr pardasining pigmentli epiteliysi) — koʻzning birlamchi boshlangʻich hujayralaridan vujudga keladi. Albinoslarda M. rangeiz; ularda faol tirozinazalar yoʻkligi uchun melaninlar sintezlanmaydi.

Manbalar
Melanxolik

Melanxolik (lot. melancholia – kora safro) – 1) depressiyaga, gʻamginlik, tushkunlik kayfiyatiga moyil kishi; 2) Gippokrat taʼlimotiga koʻra, 4 mizojning biri. Yuksak darajadagi taʼsirchanlik va hissiyotning nisbatan suyet ifodalanishi.

Manbalar
Melanxoliya

Melanxoliya — depressiyaning eski nomi.

Millionlab odamlar o'z xayotlarini xamma narsadan g'azablanib buzishgan, chunki ular eng yomon narsani qabul qilishdan, biror narsani o'zgartirishga harakat qilishdan bosh tortishgan; qo'llarida bor narsani tor-mar bulishidan qutqarishdan bosh tortishgan. O'z xayotlarini o'zgartirishga xarakat qilish o'rniga ular "taqdir zarbalaridan" shikoyat qilish bilan mashg'ul bo'lganlar. Bunday shikoyatlar natijasida "melanxoliya" deb ataladigan sharoitga tushib qolishgan. (Deyl Karnegi. Bezovtalikdan qanday qutilib yashash mumkin)

Manbalar
Abduqodir Meliyev

Meliyev Abduqodir (1947.15.3, Tayloq tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Dushanba pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Tayloq tumanidagi 47maktabda tarix oʻqituvchisi. Dare jarayonida yangi pedagogik texnologiyalardan unumli foydalanadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari