MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sanginning qulashi

Afgʻonistonning Hilmand viloyatida joylashgan Sangin shahri 2017-yil 23-mart kuni Tolibon tomonidan bosib olingan edi. Shaharni egallash jarayonida Tolibon ikki oy davomida shaharga yangi hujumlarni amalga oshirgan edi.

Ilk hujumlar 
Yanvar oyida Tolibon jangarilari Sangindagi hukumat pozitsiyalariga kuchli hujum uyushtirib, 100dan ortiq askar va politsiyachilarni oʻldirgan. Jangarilar qoʻshimcha kuchlar va havo yordami bilan ortga qaytarilgan edi. Rasmiylarning aytishicha, jangarilar frontdagi hukumat nazorat punktlariga borish uchun xususiy uylarda qazilgan tunnellardan foydalangan.  31-yanvar kungi toʻqnashuvlarda Tolibonning 19 jangarisi oʻldirilgan, 25 nafari yaralangan. Toʻqnashuvlar chogʻida 2 nafar hukumat askari oʻldirilib, ikki nafari yaralandi. 

2-fevral kuni Sangin tumanidagi harbiy bazaga uyushtirilgan hujum chogʻida kamida 32 nafar, jumladan 3 nafar qoʻmondon, Tolibon isyonchisi oʻldirilgan, yana 40 nafari yaralangan”, - deyiladi viloyat gubernatori bayonotida. 11-fevral kuni Hilmand viloyati gubernatori Hayatulloh Hayotning ma’lum qilishicha, tunda xorijiy harbiy havo kuchlari qoʻllovi bilan uyushtirilgan xavfsizlik amaliyotlarida kamida 60 nafar Tolibon jangarisi oʻldirilgan. Tinch aholi orasida ham qurbonlar boʻlgan. Keyinchalik Birlashgan Millatlar Tashkilotining Afgʻonistondagi missiyasi AQShning Sangindagi havo hujumlari 9–10-fevral kunlari sodir boʻlganini ma’lum qildi. Dastlabki surishtiruvlarga koʻra, havo hujumlarida kamida 18 nafar tinch aholi halok boʻlgan va ularning deyarli barchasi ayollar va bolalar edi.

Shaharning qulashi 
Sangin atrofidagi hududlar bir necha yillardan buyon Tolibon harakatining qaynoq nuqtasi boʻlib kelayotgan edi. Tumanning oʻzida Afgʻonistondagi boshqa tumanlarga qaraganda koʻproq Britaniya va AQSh dengiz piyodalari oʻldirilgan. Xabarlarga koʻra, isyonchilarning takroriy hujumlari qaytarilganidan soʻng shaharni himoya qilish vazifasi yuklatilgan hukumat kuchlari birinchi kechadayoq ortga chekinib, 23-mart kuni erta tongda Tolibonga nazoratni qoʻlga olish imkonini berishgan.

Oqibat 
Shahar Lashkargohga olib boradigan yoʻlda joylashganligi sababli Sanginning boy berilishi Afgʻoniston hukumati uchun katta muvafaqqiyatsizlik sifatida talqin qilindi. Ushbu gʻalaba Tolibonning Hilmand va Qandahor viloyatlariga keyingi yurishlari uchun yoʻl ochishi mumkin edi. Avvalroq Afgʻonistondagi Britaniya kuchlariga qoʻmondonlik qilgan polkovnik Richard Kempning aytishicha, Britaniya va Amerika qoʻshinlari “oʻta xavfli oʻtish davridan oʻtib olish uchun Afgʻonistonda koʻproq sonda qolishlari kerak” edi. Mart oyida qoʻshinlar olib chiqilganidan keyin Sangin politsiyasi boshligʻi Muhammad Rasul xavfsizlik kuchlari “tumanni qaytarib olish uchun qoʻshimcha kuchlar tayyorlanayotgan”ini aytgan boʻlsa-da, hech qanday muhim chora koʻrilmadi. 2017-yil aprel oyida ANA 215 korpusining 300 nafar dengiz piyodalari jangovar boʻlmagan qoʻllab-quvvatlash maqomida mintaqadagi Shorabak kampiga (sobiq Kamp Bastion) kela boshladi.

Manbalar 

Afgʻoniston urushi
Waygal tumani

Waygal tumani (, ) — Afgʻonistonning sharqida joylashgan Nuriston viloyatidagi tuman. Ushbu tuman vodiy hududida joylashgan boʻlib, toʻqqizta yirik qishloqdan iborat. Bular: Waygal, Zanchgal, Nishigram, Ameshdesh, Akun, Kegal, Muldesh, Jamach va Want. Mahalliy Kalasha xalqi Vaygali va Nuristoniy tillarida gaplashadi. Shuningdek pashtu va dari tillari ham keng tarqalgan va rasmiy til sifatida ishlatiladi.

Iqlimi 
Köppen iqlim tasnifi tizimiga koʻra, Waygal nam kontinental iqlimga ega (Dfb). Yozda issiq, qishda sovuq va qorli ob-havo kuzatiladi. Waygalda yillik oʻrtacha harorat 5,0 °C, yillik yogʻingarchilik esa oʻrtacha 1096 mm ni tashkil qiladi. Sentabr oyida yogʻingarchilik 47 mm. Eng koʻp yogʻingarchilik mart oyida kuzatiladi. Mart oyida oʻrtacha yogʻingarchilik 161 mm.

Iyul — yilning eng issiq oyi boʻlib, oʻrtacha harorat 19,4 °C. Eng sovuq harorat yanvar oyida kuzatiladi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −8,3 °C.

Eslatmalar

Havolalar 

 Aholi punktlari xaritasi AIMS, 2002-yil avgust
Amararama

Amararama — hindu xudosi Shiva uchun muqaddas boʻlgan beshta Pancharama Kshetralardan biridir. Maʼbad Hindistonning Andxra Pradesh shtatidagi Palnadu tumanidagi Amaravati shahrida joylashgan. Amareswara Swamy yoki Amaralingeswara Swamy bu maʼbadda Lord Shivaga ishora qiladi. Maʼbad Krishna daryosining janubiy qirgʻogʻida joylashgan. Lord Amaresvara Svamining turmush oʻrtogʻi — Bala Chamundika.  Bu joyda Sivalinga Lord Indra tomonidan oʻrnatilgan.

Xudo 
Bu yerdagi Sivalinga juda baland boʻlib, archakalar nomli piyoda platformasini oʻrnatadilar va Abhisheka kabi kundalik marosimlarni bajaradilar. Linga tepasida qizil dogʻ bor. Afsonaga koʻra, Sivalinga oʻsib ulgʻaygan va uning oʻsishini toʻxtatish uchun Sivalinga tepasiga mix urilgan. Tirnoq Linga ichiga qazilganida, Sivalingadan qon oqib chiqdi.

Tarixi 
Afsonaga koʻra, Tarakasura ismli jin qiroli Lord Shiva tomonidan mukofotlanganidan keyin xudolarni magʻlub etdi. Shiva jinlarni oʻldirishga vaʼda berdi va shuning uchun xudolar bu yerda istiqomat qilishdi va shundan beri bu joy Amaravati deb nomlana boshladi. Lord Shiva 18 maʼbudaning toʻrtinchisi hisoblangan turmush oʻrtogʻi Bala Chamundika bilan Amaresvara sifatida sajda qiladi. srikrishnadevaraya bu ibodatxonaga kodapalli urushidan keyin tashrif buyurgan edi.

Arxitekturasi 
Amaravati ibodatxonasi, shuningdek, uning devorlarida Amaravatining Kota boshliqlari va buyuk Vijayanagara imperatori Shri Krishandevarayaning yozuvlari kabi koʻplab yozuvlar mavjud. Muxamantapadagi ustunda Kota qiroli Ketarajaning vaziri boʻlgan Proli Nayuduning rafiqasi yozuv qoldirgan.

Festivallar 
Maʼbaddagi asosiy bayramlar Maga Bahula Dasami va Navaratri va Kalyana Utsavalarda boʻlgan Maxashivaratridir. Shunday qilib, Amaravati muqaddas Krishna daryosining muqaddas joyida joylashgan muhim Kshetra boʻlib, hinduizm uchun muhim boʻlgan muqaddas ibodat joyidir.

Transporti 
Maʼbad Gunturdan 40 km uzoqlikda joylashgan. Davlat tomonidan boshqariladigan APS RTC Guntur, Vijayavada va Mangalagiridan ushbu maʼbadga avtobus qatnovini amalga oshiradi.

Taʼmirlash 
Maʼbadning Gopurami taʼmirlandi, chunki u ogʻir uskunalarning oʻtishi tufayli devor ichida yoriqlar paydo boʻldi. U 1,56 mln rupiy xarajat evaziga qayta qurildi. Sobiq tuzilma 1796-yilda mahalliy hukmdor Vasireddi Venkatadri Nayudu tomonidan taʼmirlangan. Ushbu taʼmirlash vaqtida poydevor chuqurlaridan 1800 yilik qadimiy artefaktlar topilgan.

Manbalar
Frank Ross

Francis Ross () (1998-yil 18-fevralda tugʻilgan) — shotlandiyalik professional futbolchi. Frank Ross futbolchilik faoliyati davomida „Aberdeen“, Greenock Morton", „Ayr United“ va „Go Ahead Eagles“ futbol klublarida oʻynagan.

Faoliyati 
Frank Ross „Aberdeen“ futbol klubi safidagi ilk oʻyinini 2015-yilning 16-mayida „Dundee“ futbol klubiga qarshi oʻyinda oʻtkazgan. 2016-yilning 3-iyulida Frank Ross „Aberdeen“ futbol klubi bilan ikki yillik yangi shartnoma imzolagan. 2017-yil 3-dekabrda Ross „Rangers“ futbol klubiga qarshi oʻyinda jarima zarbasidan klubdagi birinchi golini kiritgan. 8-dekabr kuni boʻlib oʻtgan navbatdagi oʻyinda Frank Ross „Dundee“ futbol klubiga qarshi uchrashuvda (1:0 hisobida gʻalaba) asosiy jamoa tarkibida maydonga tushgan.

Ross 2018-yil yanvar oyida Shotlandiya chempionati vakili „Greenock Morton“ futbol klubiga ijara shartnomasi asosida qoʻshilgan. Shundan soʻng, 2019-yilning 8-iyulida Ross „Ayr United“ futbol klubiga yanvar oyigacha ijara asosida oʻtgan.

Frank Ross 2019-yilning may oyida „Aberdeen“ futbol klubi bilan yana bir yilga moʻljallangan yangi shartnoma imzolagan. Biroq, 2020-yil 12-iyunda Ross „Aberdeen“ futbol klubini tark etgan.

2020-yilning 20-avgustida Ross Gollandiyaning „Go Ahead Eagles“ futbol klubi bilan ikki yillik shartnoma imzolagan.

Shaxsiy hayoti 
Ross Shotlandiyaning Ellon shahrida tugʻilgan. Frank Ross sakkiz yoshida „Aberdeen“ futbol klubining yoshlar jamoasi safiga qoʻshilgan.

Frank Rossning katta singlisi Natalie Ross Shotlandiya ayollar milliy futbol jamoasi va klublarida, shu jumladan „Arsenal“ va „Celtic“ futbol klubida ayollar futboli oʻynagan.

Faoliyat statistikasi

Manbalar 

Shotlandiyalik futbolchilar
Yashayotgan insonlar
1998-yilda tugʻilganlar
Hosur

Hosur — Hindistonning Tamil Nadu shtatida joylashgan sanoat shahri. Hosur Tamil Nadudagi munitsipal korporatsiyalardan biri. Ponnaiyar daryosining qirgʻogʻida,  Bengalurudan janubi-sharqda va  shtat poytaxti Chennaydan gʻarbiy. Hosurda Ashok Leyland, Titan, TVS Motors, Caterpillar, Sundaram Fasteners, Schaeffler va boshqalar kabi yirik ishlab chiqarish tarmoqlari joylashgan.

Tarixi 

Hosur XIII asrda Chola davrida Murasu Nadu nomi bilan tanilgan.  XVI asrdan boshlab shahar hozirgi nomi bilan atala boshlandi.  Chandrachoodeshwara Swamy Temple, XI asr ibodatxonasida Hoysalas qoʻshgan hissalar haqida hikoya qiluvchi yozuvlar mavjud. Hoysalas taxminan miloddan avvalgi 1200-yilda Hosurni boshqargan va maʼbadga hissa qoʻshgan. Keyin u Vijayanagara imperiyasiga kirdi.

James Hunter qirollik artilleriyasida leytenant boʻlib xizmat qilgan. U harbiy rassom boʻlib, uning chizmalarida harbiy va kundalik hayotning qirralari tasvirlangan.

2022-yil aprel oyida shaharni 740 kvadrat kilometrga kengaytirish rejalari eʼlon qilindi.

Maʼmuriyati 

Hosur 1962-yilda tanlov darajasidagi Panchayat shahri sifatida tashkil etilgan. 1992-yilda u ikkinchi darajali munitsipalitetga koʻtarildi. 1998-yilda u 1998-yil 22-maydagi 85-sonli GO (MAWS) tanlov darajasiga koʻtarildi. 2011-yilda video GO. 2011-yil 8-sentyabrdagi 127-sonli Mathigiri shaharchasi va Zuzuvadi, Mookandapalli, Avalapalli va Chennatur qishloq panchayatlari Hosur munitsipaliteti tarkibiga kiritilgan. 2019-yil 13-fevralda Hosur qoʻshni hududlarni oʻz ichiga olgan Tamil Naduning 13-korporatsiya shahri sifatida yangilandi.

Demografiyasi 
2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Hosur aholisi 116 821 kishidan iborat boʻlib, har 1000 erkakka 968 ayollarga toʻgʻri keladi, bu mamlakatdagi oʻrtacha 929 kishidan ancha yuqori. Jami 14 307 nafari olti yoshga toʻlmagan boʻlib, ularning 7 274 nafari erkak va 7 033 nafari ayollardir. Rejalashtirilgan kastalar va rejalashtirilgan qabilalar aholining mos ravishda 8,08 % va 0,17 % ni tashkil etdi. Shaharning oʻrtacha savodxonligi 76,69 % ni tashkil etdi, mamlakat boʻyicha oʻrtacha 72,99 %. Shaharda jami 29255 ta xonadon bor edi. Jami 43,959 ishchi, jumladan, 212 dehqon, 308 asosiy qishloq xoʻjaligi ishchilari, 747 uy xoʻjaligi, 38,463 boshqa ishchilar, 4,229 marjinal ishchilar, 57 marjinal dehqonlar, 62 chekka qishloq xoʻjaligi ishchilari va boshqa marginal ishchilar 129 ni tashkil etar ekan.

Temir yoʻl 

Hosur temir yoʻl stantsiyasiga ega, Bengaluru — Salem temir yoʻl liniyasida joylashgan va Janubi-Gʻarbiy temir yoʻlning Bengaluru boʻlimiga toʻgʻri keladi. Hosur temir yoʻl orqali mamlakatning yirik shaharlari bilan yaxshi bogʻlangan. Hosur va Bengaluru oʻrtasida tez-tez yoʻlovchi poezdlari bor. Unda uchta temir yoʻl bor, ikkitasi yoʻlovchi poezdlari, shaharlararo, tezyurar poyezdlar va yana biri yuk tashish uchun.

Manbalar
Regulus

Regulus — Sher yulduz turkumidagi eng yorqin yulduz va tungi osmondagi eng yorqin yulduzlardan biri.

Regulus quyosh tizimidan taxminan 77,5 yorugʻlik yili masofasida joylashgan. Qadimgi arab tilida bu yulduz Kalb al-Asad (qlb ạlạ̉sd) deb atalgan, yaʼni „sherning yuragi“; baʼzan bu nom lotin tiliga tarjimada topilgan — Cor Leonis. Qadimgi hind astronomiyasida Regulus Nakshatra Magha bilan mos keladi. Alpha Sheri birinchi kattalikdagi yulduzlar roʻyxatida oxirgi hisoblanadi, chunki keyingi eng yorqin Adara 1,50m magnitudaga ega, bu uni ikkinchi kattalikdagi yulduzga aylantiradi. Osmondagi barcha eng yorqin yulduzlar ichida Regulus ekliptikaga eng yaqin, Quyosh har yili 23-avgustda unga eng kichik masofada yaqinlashadi. Bu, shuningdek, Regulus vaqti-vaqti bilan Oy tomonidan yashiringanligini anglatadi.

Xususiyatlari 

Regulusning massasi Quyoshnikidan taxminan 3,5 baravar katta. Bu yosh yulduz, yoshi bir necha yuz million yil. U juda tez aylanadi, aylanish davri bor-yoʻgʻi 15,9 soatni tashkil qiladi. Bu tortishishning qorayishiga olib keladi, bunda yulduzning qutblari ekvatoriga qaraganda sezilarli darajada (50 %) issiqroq va besh marta yorqinroq boʻladi. Agar Regulus atigi 14 % tez aylansa, markazga yoʻnaltirilgan tortishish kuchi yulduzni parchalanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun yetarli boʻlmas edi. Regulusning aylanish oʻqi yulduzning kosmosdagi harakat yoʻnalishiga deyarli toʻgʻri keladi.

Regulus shimolidagi osmonda 20 yoy daqiqada, bizning Somon yoʻli galaktikamizning sunʼiy yoʻldoshi boʻlgan Sher I mitti sferoid galaktikasi mavjud.

Tadqiqot 
2011-yil aprel oyi oʻrtalarida Michigan universiteti astronomlari toʻrtta teleskopdan kelgan yorugʻlikni birlashtirgan optik asbob yordamida Regulas haqidagi maʼlumotlarni tasvirlash va aniqlashtirishga muvaffaq boʻlishdi. Ular qariyb 100 yil davomida mavjud boʻlgan Von Zaypel teoremasini ham rad etdilar.

2021-yil 9-mart, UTC 20:08 dan 20:23 gacha 9 kilometrlik asteroid (2589) Daniel (+16,9m) Regulus yulduzini qopladi. Maksimal qamrov muddati taxminan 1 soniya edi.

Manbalar 

Pages with unreviewed translations
Euan Murray

Euan Murray () (1994-yil 20-yanvarda tugʻilgan) — shotlandiyalik futbolchi. Euan Murray „Hartlepool United“ futbol klubida himoyachi sifatida oʻynaydi. Murray oʻzining futbolchilik faoliyatini "Motherwell' futbol klubida boshlagan edi. Euan Murray faoliyati davomida „Arbroath“, „Clyde“, „Stenhousemuir“, „Raith Rovers“, „Dunfermline Athletic“, „Kilmarnock“, „Barrow“, „Southport“ va „Western United“ futbol klublarida oʻynagan.

Faoliyati 
Murray „Motherwell“ futbol klubining akademiyasida tarbiyalangan. Keyinchalik, Murray 2013-yilning 9-noyabrida „Motherwell“ futbol klubining asosiy jamoasi safiga qabul qilingan. Euan Murray klub safidagi ilk oʻyinini „Dundee United“ futbol klubiga qarshi oʻyinda (4:0) oʻtkazgan.

2013—2014-yilgi mavsum oxirida „Motherwell“ futbol klubini tark etgan Murray 2014-yilning 19-sentyabrida Shotlandiya Ikkinchi ligasi vakili „Clyde“ futbol klubi bilan shartnoma imzolagan. 2014-yil 23-dekabrda Euan Murray „Clyde“ futbol klubini tark etgan. Bundan keyin, 2015-yilda Euan Murray Solomon orollaridagi „Western United“ futbol klubi bilan shartnoma imzolashga muvaffaq boʻlgan.

Keyinchalik Euan Murray Shotlandiyaga qaytib, 2015-yilning 8-iyulida „Stenhousemuir“ futbol klubi bilan shartnoma imzolagan. 2016-yilning 22-iyulida Euan Murray Angliya milliy ligasi vakili „Barrow“ futbol klubi safiga qoʻshilgan. 2017-yil iyun oyida Shotlandiya Birinchi ligasi vakili „Raith Rovers“ futbol klubi tarkibiga qoʻshilish uchun klub maʼamuriyati bilan shartnoma imzolagan.

„Raith Rovers“ futbol klubi bilan ikki mavsum oʻynaganidan soʻng, Euan Murray 2019-yil iyun oyida „Dunfermline Athletic“ futbol jamoasi bilan shartnoma imzolagan. Murray 2021-yilning may oyida klub bilan imzolagan shartnoma muddati tugaganidan keyin klubni tark etgan. Keyinchalik Euan Murray yaqinda quyi ligaga tushib qolgan „Kilmarnock“ futbol klubi safiga bilan ikki yillik shartnoma asosida qoʻshilgan. Euan Murray klub safida barcha musobaqalarda 38 ta oʻyinda maydonga tushgan va klub bilan Shotlandiya chempionligini qoʻlga kiritgan.

2022-yil 24-iyunda Euan Murrayning „Kilmarnock“ futbol klubi bilan imzolagan shartnomasi oʻzaro kelishuvga koʻra bekor qilingan. Oʻsha kuniyoq Murrayning Ikkinchi liga vakili „Hartlepool United“ futbol klubi bilan shartnoma imzolagani eʼlon qilingan.

Xalqaro oʻyinlardagi faoliyati 
Euan Murray 2012-yil aprel oyida Shotlandiyaning 18 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar milliy futbol terma jamoasi safida Serbiyaning 18 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar milliy futbol terma jamoasiga qarshi oʻyinda maydonga tushgan.

Faoliyat statistikasi

Manbalar 

Shotlandiyalik futbolchilar
Yashayotgan insonlar
1994-yilda tugʻilganlar
Yuma (Colorado)

Yuma () shahri — AQShning Colorado shtati Yuma okrugidagi eng gavjum uy boshqaruvi munitsipalitetidir. Aholisi 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 3 524 kishini tashkil qildi.

Yuma nomli pochta boʻlimi 1885-yildan beri faoliyat koʻrsatmoqda. Shahar nomi Yuma hindulari sharafiga nomlangan.

Geografiyasi 
Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni  ni tashkil qiladi. Shundan  quruqlik va 0,41 % suvni tashkil qiladi. Yumaga eng yaqin shahar, Wray, Coloradodan 27 mil uzoqlikda joylashgan.

Demografiyasi 

Pages using US Census population needing update
2000-yilgi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 3 285 kishi, 1 275 xonadon va 847 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 522 kishi. Shaharning irqiy tarkibi 91,39 % oq tanli, 0,09 % afro-amerikalik, 0,30 % tubjoy amerikaliklar, 0,03 % osiyoliklar, 0,06 % Tinch okeani orollari, 7,06 % boshqa irqlardan va 1,07 % ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 23,47 foizini tashkil etadi.

Shaharda 1275 ta uy xoʻjaliklari boʻlib, ulardan 32,9 % 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 52,8 % er-xotinlar birga yashaydilar, 9,1 % eri boʻlmagan ayollar, 33,5 % esa oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 30,4 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 14,6 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydigan kishi bor.

Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra 28,4 % 18 yoshgacha, 8,5 % 18 yoshdan 24 yoshgacha, 26,4 % 25 yoshdan 44 yoshgacha, 19,8 % 45 yoshdan 64 yoshgacha va 16,9 % 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yosh 36 yosh. Har 100 ayolga 93,7 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 90,6 erkak toʻgʻri keladi.

Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 30,371 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 36,657 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 25,962 dollarni, ayollarniki esa 16,968 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 14,424 dollarni tashkil etadi. Oilalarning qariyb 7,8 foizi va aholining 14,3 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlganlarni tashkil qiladi.

Yana qarang 

 Colorado konturi
 Colorado bilan bog'liq maqolalar indeksi
 Colorado shtati
 Colorado shaharlari va shaharchalari
 Colorado munitsipalitetlari
 Colorado okruglari
 Yuma okrugi, Colorado

Manbalar

Havolalar 

 
 CDOT map of the City of Yuma
 GoYuma.com
 The Yuma Pioneer

Koloradodagi shaharlar
Feroz Nakhchir tumani

Feroz Nakhchir tumani — Afgʻonistonning Samangan viloyatidagi tuman. U ilgari Balx viloyatiga qarashli boʻlib, 2005-yilda Samanganga biriktirilgan. 2019-yilda aholi soni 14 494 kishini tashkil qilgan.

Manbalar
Ulex europaeus

Ulex europaeus, gorse, oddiy gorse, Britaniya orollari va Gʻarbiy Yevropadan kelib chiqqan Fabaceae oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi.

Tavsif 

Balandligi 2-3 metrga yetadigan doim yashil buta. Yosh poyalari yashil, barglari yashil tikanlarga aylangan, uzunligi . Yosh koʻchatlar dastlabki bir necha oy davomida kichik sebarga bargiga oʻxshash barg hosil qiladi. Oʻsimlik gullari sariq, uzunligi . Ular yil davomida, lekin asosan bahorda gullaydi. Gullardan hindiston yongʻogʻi hidiga kelib turadi. Mevasi dukkakli uzunligi , toʻq binafsha-jigarrang, qisman gulning och jigarrang qoldiqlari bilan oʻralgan. Meva ichida 2-3 ta qora rangli, yaltiroq, qattiq urugʻlar mavjud boʻlib, ular issiq havoda poʻstlogʻi boʻlinib ochilganda tashqariga chiqadi. Urugʻlar 30 yil davomida hayotiyligini saqlab qoladi. Koʻpgina gorse turlari singari, u koʻpincha tez yonuvchan oʻsimlik boʻlib, tezda olov oladi, lekin yongʻindan keyin ildizlardan qayta oʻsadi, urugʻlari olovda ozgina kuydirilgandan keyin ham unib chiqishga moslashgan. Uning ildizidda lateral va qoʻshimcha ildizlari bor. Juda chidamli oʻsimlik, u  boʻlgan haroratlarda omon qoladi. Taxminan oʻttiz yil yashashi mumkin.

Invaziv turlar 
Tur Yevropaning boshqa hududlarida, shuningdek, Amerika, Yangi Zelandiya, Janubiy Afrika va Avstraliyada koʻpincha begona oʻt hisoblanadi. U Yangi Zelandiyaga Shotlandiyadan toʻsiq sifatida oʻstiriladigan tur sifatida olib kelingan, biroq dehqonlar uchun katta muammo boʻlib qoldi, chunki iqlim uning oʻsishiga mahalliy yashash joyidan koʻra koʻproq mos keldi. Oddiy gorse Shri-Lankadagi Horton Plains milliy bogʻining togʻli oʻtloqlarida invaziv tur hisoblanadi. U mahalliy, endemik turlardan ustun turadi. Bu oʻsimlikka qarshi koʻplab hududlarda biologik kurash qoʻllaniladi. Tetranychus lintearius va Exapion ulicis oʻsimlikning tarqalishini kamaytiradi.

Kultivatsiya 
Bu oʻsimlik quyoshli, ochiq joylarda toʻsiqlar, chegaralarni va tuproq qoplamini hosil qilish uchun oʻstiriladi. Navlarga „Strictus“ (Irlandiya gorsesi), mitti shakli va ikki gulli, meva bermaydigan „Flore Pleno“ kiradi, ular Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan.

Foydalanish 
Baʼzi joylarda otlar va boshqa chorva mollarini boqish uchun gorse ishlatiladi.

Ushbu turdagi urugʻlardan olingan lektin inson qizil qon hujayralarida H moddasini (hh antijeni tizimida mavjud emas) identifikatsiyalashning standart usuli hisoblanadi. Odamlarning koʻpchiligi ABO qon guruhi tizimi uchun asos boʻlgan H moddasini ifodalaydi, biroq kamdan-kam uchraydigan shaxslar („Bombay fenotipi“) buni bildirmaydi va bu shaxslarni aniqlash uchun Ulex europaeusdan ajratilgan kimyoviy moddalar ishlatiladi. Lektin inson qon tomir endotelial hujayralari uchun marker va ularni izolyatsiya qilish uchun vosita sifatida ishlatiladi. Boshqa dukkaklilar kabi tuproqdan azotni oʻzlashtiradi.

Manbalar 

Yevropa o'simliklari
Adara

Adara ( ‎ ʽaðārā] — „bokira qizlar“) — yorqin oq-koʻk gigant. Yulduz kattaligi +1,5m. Bu yulduz turkumidagi ikkinchi eng yorqin (Siriusdan keyin) boʻlsa-da, Bayer yozuvida u yunon alifbosining beshinchi harfi e bilan belgilanadi.

Asosiy xususiyatlar 
Yulduzgacha boʻlgan masofa 430 yorugʻlik yili deb baholanadi. Uning 8-kattalik yulduzi bor. Asosiy komponent, Adara A, koʻrinadigan yorqinligi + 1,51 m va B1,5II spektral turiga ega. Yulduzning sirt harorati 25 000 °C, yorqinligi quyoshdan 20 000 marta oshadi. 10 dona masofadan turib Adara Venera kabi yorqin yulduz. Adara osmondagi ultrabinafsha nurlanishning eng kuchli manbalaridan biridir. Adara sunʼiy yoʻldoshi B koʻrinadigan yorqinligiga ega +7,5m, komponentlar orasidagi burchak masofasi 7,5 yoy soniya. Yulduzlar orasidagi burchak masofasi ancha katta boʻlsa-da, tizimni faqat katta teleskoplarda hal qilish mumkin, chunki Adara A, Adara B dan 250 marta yorqinroq. Shuningdek, massa zarbalar Quyoshning 10 massasiga teng va uning xususiyatlariga koʻra Adara yorqin koʻk gigantlar sinfiga kiradi.

Taxminan 4,7 million yil oldin Canis Majordan Quyosh tizimigacha boʻlgan masofa 34 yorugʻlik yili edi va yulduz Yer osmonidagi eng yorqini edi — Adaraning yorqinligi oʻsha paytda −4,0m edi. Endi hech qanday yulduz yoʻq (va keyingi 5 million yil ichida boʻlmaydi) qiyoslanadigan yorqin yorqinlikka ega. Faqat Venera sayyorasi, baʼzida, eng yaxshi koʻrinish davrida, taqqoslanadigan yorqinlikka ega.

Kuzatish shartlari 
Adara yulduzi janubiy egilishi −29 °C ga ega va shuning uchun faqat Rossiyaning markaziy yoki janubiy viloyatlarining janubida kuzatilishi mumkin, Belorussiya hududidan va Markaziy Federal okrugning koʻp qismi faqat istisno hollarda kuzatilishi mumkin. Yulduz qishda, kech kuzda ertalab quyosh botganidan keyin erta bahorda koʻrinadi. Bir necha ming yil oʻtgach, Adara, butun Canis Major yulduz turkumi singari, Rossiya va Belorussiya hududidan presessiya tufayli kuzatuv uchun imkonsiz boʻlib qoladi.

Adara 2-kattalikdagi eng yorqin yulduzdir, chunki uning yorqinligi +1,51m ni tashkil qiladi. Osmondagi keyingi eng yorqin yulduz — Regulus allaqachon birinchi kattalikdagi yulduzdir. Hammasi boʻlib Adara yorqinligi boʻyicha 22-oʻrinni egallaydi.

Yana qarang 

 Eng yorqin yulduzlar roʻyxati

Manbalar 

Qoʻshaloq yulduzlar
Pages with unreviewed translations