MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Obishir gʻorlari

Obishir gʻorlari — mezolit davriga oid gʻorlar. Fargʻona viloyati hududidagi Soʻx daryosining qadimgi oʻzani Obishir soyning oʻng qirgʻogʻida joylashgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutining Fargʻona paleolit otryadi 5 ta gʻorni tekshirgan (1966). Obishir-1 va Obishir-5da qazish ishlari olib borgan. Ularning sanasi miloddan avvalgi 8-ming yillikka oid. Obishir-1ning eni 25,5 m boʻlib, balandligi 12 m. Gʻordan tosh qadama pichoqlar, mikroplastinkalar, parmalar, bigizlar, qirgʻichlar, nuk-leuslar topilgan.

Obishir-5, Obishir-1 dan 200 m gʻarbda. Uning eni 8 m, balandligi 10 m. Gʻorda 3 ta madaniy qatlam mavjud. Quyi qatlam antik davrga oid, qalinligi 1 — 1,20 sm. Undan soʻng qalinligi 30—40 sm lik mezolit davriga tegishli qatlam boshlanadi, unda tosh qurollar va hayvon suyaklari koʻplab uchraydi. Uchinchi qatlam ham shu davrga taalluqli boʻlib, qalinligi 3-4 m. Bu yerda tosh qurollar nisbatan ancha kam. Obishir-5 gʻori yashash uchun qulay boʻlganligidan unda qadimda odamlar yashagan.

Manbalar 

Gʻorlar
Oʻzbekiston arxeologiyasi
Oʻzbekiston geografiyasi
Fargʻona viloyati
Obkand

Obkand — qadimda va oʻrta asrlarda shaharni suv bilan taʼminlash maqsadida qazilgan sugʻorish tarmogʻi. U shahar suvi, shahar arigʻi maʼnolarini anglatadi. Buxoro shahrining Shahrud (Shahar rudi), Toshkentning Anhor kanali shu maqsadda qazilgan qad. shahar sugʻorish tarmoklaridir. Shuningdek, O. "Oʻpqon" soʻzining sinonimi boʻlib, sizot suvlar oqimidan yer ostida paydo boʻlgan tabiiy chuqurlik, oʻra yoki kamarni anglatgan. Bulardan tashqari, daryo yoki uning tarmoklari oqimi hosil etgan oʻzan ham "obkanda", yaʼni "suv qazi-gan", "oqim oʻygan", suv yoʻli, yaʼni oʻzan maʼnosini ham anglatgan.

Manbalar
Obligatsiya

Obligatsiya ( — majburiyat) — qiymatiga nisbatan egasiga (qatʼiy belgilangan daromad keltiruvchi) qimmatli qogʻoz, qarzni qaytarib berish va foiz toʻlashni tasdiqlovchi majburiyatnoma. Fond birjalarida sotiladi. Obligatsiya aholi, korxona va tashkilotlar qoʻlidagi pul mablagʻlarini toʻplab, biror maqsad yoʻlida safarbar etish uchun chiqariladi. Obligatsiya, asosan, davlat, mahalliy va korporatsiya Obligatsiyalariga boʻlinadi. Daromad davlat tomonidan chiqariladigan Obligatsiya boʻyicha yutuq, kompaniyalar Obligatsiyalariga foiz shaklida toʻlanadi. Obligatsiya uyushtirilgan savdo orqali (birjalarda) va erkin joylashtiriladi. Obligatsiya moddiy yoki pul mablagʻi evaziga kafolatlangan yoki kafolatlanmagan, yaʼni Obligatsiya chiqaruvchilarning chin soʻzi va obroʻsi bilan taʼminlangan yoki taʼminlanmagan boʻlishi mumkin. Baʼzi Obligatsiyalar konvertirlanadi (Obligatsiya egasi uni boshqa Obligatsiyaga almashtirib olish huquqiga ega boʻladi). Obligatsiyaning bozor narxi uning nominalidan yuqori yoki past boʻladi.

Zayom Obligatsiya ilk bora 17-asr boshlarida Angliyada chiqarilgan boʻlib, keyinchalik jahonning bir qancha mamlakatlarida muomalaga kiritilgan. Ular, asosan, davlat hamda aksiyadorlik kompaniyalari tomonidan chiqarilib, ssuda kapitali bozorida erkin muomalada boʻlgan.

Oʻzbekistonda 1996-yildan Moliya vazirligi tomonidan yuridik shaxslarga moʻljallangan davlat qisqa muddatli Obligatsiyalari muomalaga chiqarila boshlandi. Obligatsiyani sotishdan kelib tushgan mablagʻlar davlat byudjeti taqchilligini qoplashga yoʻnaltiriladi.

Oʻzbekistonda Obligatsiyalar asosan tijorat banklari va aksiyadorlik jamiyatlari (AJ) tomonidan chiqariladi. Shuningdek, 2020-yilning fevral oyidagi qonunchilikdagi oʻzgarishlarga koʻra mas’uliyati cheklangan jamiyatlar (MChJ) ham korporativ obligatsiyalar chiqarishi imkoni yaratilgan.

Yana qarang 

 Aksiya

Manbalar
Obliteratsiya

Obliteratsiya (lotincha: obliteratio — tekislanmoq, bitib qolmoq) — 1) tibbiyotda — ichi kovak yoki naysimon aʼzolar (mas, ichki aʼzo boʻshligʻi, chiqaruv kanali yoʻli, qon yoki limfa tomirlari) teshigining bitib, berkilib qolishi. Bu, koʻpincha, yalligʻla-nish yoki oʻsmalar tufayli roʻy beradi, bunda organizm faoliyatiga putur yetadi. Tuxum yoʻllarining toʻliq O.si bemorni bepushtlikka olib keladi (yana qarang Bitov). Shu bilan birga, ayrim kasalliklar, mas, plevritda, plevra boʻshligʻida O. vujudga kelishi bemorning sogʻayatganligidan dalolat beradi; qorin pardasi qin oʻsiqchasining O.si rivojlanish meʼyorida borayotganligini koʻrsatadi; 2) botanikada — oʻsimlik toʻqimalari va hujayralarining puchayishi. Baʼzan hujayra ichidagi va hujayralararo boʻshliklarning bitib qolishiga olib keladi.

Manbalar
Obliteratsiyalovchi endarteriit

Obliteratsiyalovchi endarteriit (yun. endon — ichidagi va arteriyalar), vinivarter kasalligi — oyoq arteriyalarining yalligʻlanishi bilan kechadigan surunkali kasallik. Bunda tomirlar asta-sekin torayib, bora-bora butunlay bekilib qoladi, uning qon bilan taʼminlanishi izdan chiqadi. Oyoqni sovuq oldirish, lat yeyish, miya shikastlanishi, chekish, intoksikatsiya, hayajonlanish, toliqish, periferik nervlar kasalligi, turli infeksiyalar va boshqa sabab boʻladi. 20—40 yoshdagi erkaklarda koʻproq uchraydi. Obliteratsiyalovchi endarteriitda oyoq tez toliqadi, tomir tortishadi, keyinchalik oqsaydigan boʻlib qoladi, et uvishishi, paresteziyalar, qattiq ogʻriq kuzatiladi. Toʻqimalar qon bilan taʼminlanishining buzilishiga qarab kasallikning 4 darajasi farqlanadi. 1darajada oyoq barmoklari sovuq qotadi, uvishadi, tez toliqadi, oyoq terisi oqaradi, sal uzoqroq yurganda ogʻriq paydo boʻladi. 2-darajada yurganda oyoq ogʻriydi, oyoq tirnoklari moʻrt boʻlib, tez sinadi. Oyoq arteriyalarida puls sustlashadi. 3darajada bemor 20—30 qadam yurganda oyokda ogʻriq zoʻrayadi, oyoq terisi oqaradi, sovuq boʻladi. Oyoq muskullari atrofiyasi, koʻpincha trofik yaralar kuzatiladi. 4darajada oyoklarda doimiy ogʻriq, shish paydo boʻladi, trofik yaralar, barmoklar gangrenasi tez rivojlanadi, kasallik zoʻrayganda butun oyoq panjasi gangre-naga uchraydi. Kasallikning kechishiga qarab chegaralangan vatarqalgan shakllari tafovut qilinadi. Chekish, ichish endarteriit kechishini ogʻirlashtiradi, shuning uchun kasallikni davolashda zararli odatlardan voz kechish, fizioterapiya va konservativ davo buyuriladi. Bular naf bermasa, operatsiya qilinadi (tomirlar tiklanadi yoki oyoq kesib tashlanadi).

Manbalar
Obloqul gʻolib

OBLOQUL "GʻOLIB" (1831/401917/ 27) — urgutlik choʻpkor, meʼmor. Ustalar musobaqasida gʻolib chiqib "Gʻolib buva" nomini olgan va shu nom bilan mashhur boʻlgan, 300 ga yaqin shogirdlari boʻlgan. Urgutda u boshchiligida bir qator jamoat binolari qurilgan (mas, Ur-gutdagi Juma masjid, Choʻbin masjidi, Urgutlik eshon masjidi, Chorchi-nor qishlogʻidagi Guzni masjidi va boshqalar).

Manbalar
Mahkam Obloqulov

Mahkam Obloqulov (1920.16.4, Urgut tumani — 1992.12.2) — kulol; Samarqand kulollik maktabining namoyandasi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1977). Hunarni ota-sidan oʻrgangan. 1935-yildan "Harakat" va "Ittifoq" (1937-yildan) artellarida kosagar usta. Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1942 — 44). Kosagar (kosa, lagan, tovoq) hamda koʻzagar (koʻza, xum, tandir yasash) sifatida urgut kulolligini rivojlantirdi; anʼanaviy shakldagi kulollik buyumlarida rang va boʻyoklar jilvasi (sariq, yashil rang va ularning oʻnlar-cha tuslari)ni yaratdi. O. yaratgan kulollik buyumlaridan namunalar Oʻzbekiston va xorijiy mamlakat muzeylarida va xususiy toʻplamlarda saqlanadi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1920-yilda tugʻilganlar
1992-yilda vafot etganlar
12-fevralda vafot etganlar
Hazrat Obloqulov

Hazrat Obloqulov (1928, Gʻijduvon tumani Todon qishlogʻi) — usta dehqon, Oʻzbekiston Qahramoni (2000); Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan qishloq xoʻjalik xodimi (1998). Mehnat faoliyatini Ikkinchi jahon urushi yillari Gʻijduvon tumani Todon qishlogʻidagi jamoa xoʻjaligi aʼzoligidan boshlagan. 1960-yildan shu tumandagi S. Ayniy nomli jamoa (hozirgi shirkat) xoʻjaligida paxtachilik brigadasi boshligʻi, 1999-yildan bosh pudratchi. O. rahbarlik qilayotgan jamoa aʼzolari paxtachilikda yangi agrotexnologiyalarni qoʻllab, yuqori hosildorlikka, shartnomaviy rejalarni muntazam oshirib bajarishga erishdi. Koʻplab shogirdlar yetishtirgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston qahramonlari
1928-yilda tugʻilganlar
Obmoʻri

Obmoʻri (fors, ob — suv va moʻri — quvur) — qalʼa, istehkom, qoʻrgʻon va shaharlarni ichimlik suvi bilan taʼminlovchi yer osti suv inshooti. U ikki xil — quduqli va sopol quvurlar yotqizilgan lahim (tunnel)li boʻladi. Quduqli O. — qalʼa tubida gumbazsimon suvxona bino qilinib, tubidan quduq qaziladi. Suvxonaga zinapoyalar orqali tushiladi. Lahimli O. suv manbalari (soy yoki daryo tarmogʻi) qalʼa tomon qazilgan lahim boʻylab tosh yoki pishiq gʻishtlardan novsimon suv yoʻli — ariq ishla-nadi va unga sopol quvurlar yotqiziladi (mas, Aksikat shahrining 10—11-asrlarida barpo etilgan moʻrisining quvurlari 40 sm li boʻlgan). Quvurlardan oqib kelgan suvdan foydalanish maqsadida qalʼa ichida bir nechta suvxona va ularga tushish uchun zinali moʻrilar ishlab chiqiladi. Inshootning zinali suvxonasi "Kofir moʻri" anikrogʻi ("Kof-har moʻri") deb yuritiladi (yaʼni qasr suvxonasiga tushiladigan moʻri).

Shubhasiz koriz usulida barpo etilgan yer osti suv inshooti O. kabi oʻrta ayerning murakkab gidrotexnikasini yaratgan muhandislar qalʼa yoki shahar aholisini, xususan, uning mudofaachilarini ichimlik suvi bilan taʼminlab, qamal vaqtida ularni suv tan-qisligida qoldirmaslik chora va tadbirlarini nazarda tutganlar va ularning yechimini topa olganlar.

Adabiyot 
 Muhammadjanov A. R., Oʻzbekistonning qadimgi gidrotexnika inshootlari, T., 1997.

Manbalar
Obo

Obo (moʻgʻulcha) — Qozogʻiston, Oʻrta va Markaziy Osiyodagi togʻ choʻqqilarida mahalliy aholi tomonidan bunyod etilgan tosh uyumi. Ruhlarga sajda qilish joyi.

Manbalar
Obodon

Obodon — Eronning janubi-gʻarbiy qismidagi shahar. Huziston ostonida, Shatt ul-Arab daryosi boʻyida, Fors qoʻltigʻi qirgʻogʻidan 50 km ichkarida. Aholisi 206,1 ming kishi (1997). Okean kemalari kira oladigan port. Yiliga 30 mln.t neftni qayta ishlab beradigan yirik zavod, neft-kimyo korxonasi bor. Neft konlaridan O.ga neft quvurlari oʻtkazilgan. O. orqali chetga neft va neft mahsulotlari chiqariladi. Neft instituti, xalqaro ahamiyatga ega aeroport bor.

Joylashuvi 
Shattul-arab (daryosi)ning sharqiy yoqasida Jazira al-xizr yoki keyinchalik Abbodon deb nomlangan yarim­ orolning shimoliy qismida asos solingan. Dastlab Basra ko‘rfazi qirg‘og‘ida bo‘lgan esa-da, Shattul-arab tashigan allyuviylar sababli hozir dengizdan 50 km gacha ichkarida qolgan. Dunyoning eng katta neft tozalash korxonalariga va eksport imkonlariga ega portlaridan biridir.

Tarixi 
VIII yoki IX asrlarda Abbod ibn Husayn ismli din olimi tomonidan bunyod etilgan shahar asoschisining nomiga monand ravishda Abadon nomini olgan, biroq bu nom 1935-yilda Rizoshohning Erondagi arabcha joy nomlarini forschalashtirish siyosati natijasida Obodonga o‘zgartirilgan. Abbosiylarning ilk davrlarida diniy markaz bo‘lgan Abadonda savdo-sotiqning ham rivoj topgani, bundan tashqari Basra hududining bo‘yra va tuz talabi shu yerdan qondirilgani ma’lum. Shattul-arab atrofidagi tuzli botqoqliklarda o‘sgan qamishlardan foydalangan holda Abadonda tayyorlangan bo‘yralar obodoniy nomi bilan dong taratgan. Misrda tayyorlangan bo‘yralarga ham keyinchalik xuddi shu nom berilgan. IX asr tarixchilaridan Nosir Xusrav Abadonni „Iroqning janubidagi yashash joyi“, XIV asrlarda esa Ibn Battuta „dehqonchilik maydonlaridan mahrum, tuzli vohada bunyod etilgan, ichida juda ko‘plab masjid va rabotlar bo‘lgan katta qishloq“ deya ta’riflaganlar. Ushbu ma’lumotlardan shaharning vaqt o‘tishi bilan qurilgan yillaridagi tarovatini yo‘qotgani anglashiladi. Keyinchalik atrofidagi yerlar tuzdan tozalanib, u yerda xurmo yetishtirishga imkoniyat yaratilgan.

Uzoq muddat usmoniylar hukmronligi ostida qolgan Abadon 1847-yildagi Erzurum kelishuviga asosan Eronga o‘tgan

Iroq-Eron urushidan ko‘p zarar ko‘rgan bo‘lishiga qaramay neft bilan bog‘liq faoliyatlar davom ettirilmoqda. Neft bilan bog‘liq korxonalarning barchasi 1979-yil inqilobidan keyin milliylashtirilgan.

Manbalar 

Aholi punktlari
Eron shaharlari
Sergey Obrazsov

Sergey Vladimirovich Obrazsov [1901.22.6 (5.7) – Moskva – 1992.8.5] — qoʻgʻirchoq teatri aktyori va rejissyor 1920-yildan estradada parodiyachi aktyor (qoʻgʻirchoklar bilan) boʻlib ishlagan. 1931-yildan Moskva markaziy qoʻgʻirchoq teatrini boshqargan, teatr nazariyasi va uslubiyatini ishlab chiqqan, aktyor va rejissyorlar tayyorlagan, repertuarini bo-yitgan. "Alovuddin chirogʻi", "Antiqa konsert", "Mister Tvister", "Markaziy qoʻgʻirchoq teatri gapiradi va koʻrsatadi", "Shoʻrtan baliq amri bilan" kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Kinoda ham ssenariychi, ham rejissyor sifatida "Kinokamera ayblaydi", "Aklga sigʻmas haqiqat", "Kichik doʻstlarimiz", "Kimga ham kerak, bu Vaska" singari filmlarni ekranga chiqardi. Obrazsov oʻz teatri bilan 1971-yil Oʻzbekistonda gastrolda boʻlgan.

Manbalar 

 

1901-yilda tugʻilganlar
1992-yilda vafot etganlar
5-iyulda tugʻilganlar
8-mayda vafot etganlar
Rossiyalik erkak aktyorlar
Sovet erkak aktyorlari
Yelena Obrazsova

Yelena Vasilyevna Obrazsova (1939.7.7, Sankt-Peterburg — 2015.12.1, Leipzig) — rus xonandasi (metsso-soprano). Xalq artisti (1976). Leningrad konservatoriyasini tugatgan (1964). Toʻlaqonli va kuchli ovoz, yuksak vokal hamda dramatik mahorat sohibasi. 1964-yildan Katta teatrning yetakchi yakkaxon xonandasi. Opera sahnasida Marfa ("Xovanshchi-na", M. Musorgskiy), Lyubasha ("Shoh qayligʻi", N. Rimskiy-Korsakov), Karmen ("Karmen", J. Bize), Eboli, Azu-chena ("Don Karlos", "Trubadur", J. Verdi) kabi bosh partiyalarni ijro etgan. Konsert repertuaridan kamervokal asarlari keng oʻrin olgan. Yevropa, Osiyo, Amerika mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. P. Chaykovskiy nomidagi (Moskva, 1970), F. Vinyas nomidagi (Barselona, 1970) va boshqa xalqaro tanlovlar golibi. Glinka nomidagi Rossiya Davlat mukofoti bilan taqdirlangan (1973).

Manbalar
Obrenovichlar

Obrenovichlar - Serbiyadagi knyazlar (1815—42, 1858—82), soʻngra qirollar (1882—1903) sulolasi. Asoschisi — Milosh Obrenovich. 1842-yil mamlakatdan quvgʻin qilingan; 1858-yil Serbiya taxtiga qayta tiklangan. O. sulolasi hukmdorlari: Milosh .(1815—39, 185860); Mixail (1839-42, 1860— 68); Milan (1868 — 89, 1882-yildan qirol); Aleksandr (1889—1903). O.ning soʻnggi vakili — Aleksandr Karageor-giyevichlar tarafdorlari boʻlgan zobitlar guruhi tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar
Obrligʻ

Obrligʻ (Arbilax) — Shok, davlatiga qarashli oʻrta asr shahri. Toshkent vi-loyatining Oblik, st-yasi yaqinida. Yu. F. Buryakov tomonidan tekshirilgan (1962). Maydoni 80 ga boʻlib, 8-10-asrlarda barpo etilgan. O. Iloqning boshqa shaharlariga oʻxshamaydi: ark shahristondan ajralmagan; hunarmandchilik rabodlari qishloq yerlari bilan tutashib ketgan. Shahar iqtisodiy hayotining yuksalishi 9— 10-asrlarda kon ishlari, ayniqsa, unga yaqin boʻlgan oltin va kumush konlaridan keng foydalanishga bogʻliqdir. Lekin, maʼdan qazib olish 11-asrdan tushkunlikka uchraydi. 13-asr boshlarida shahar vayronaga aylangan. 14-asr oxiri —15-asrda shaharning gʻarbiy qismida hayot jonlangan, ke-yinchalik shahar hozirgi Obliq qishlogʻi tomon kengaygan.

Manbalar
Obrok

Obrok — oʻrta asrlarda Rossiyada po-meshchiklar tomonidan dehqonlardan pul va oziq-ovqat koʻrinishida olina-digan yillik yigʻim. Oziq-ovqat O.i 1861-yil 19-fevraldagi Nizomga asosan be-kor qilingan, pul O.i — vaqtincha majburiyat asosida ishlovchi dehqonlar uchun 1883-yilgacha saqlanib qolgan.

Manbalar
Vladimir Obruchev

Obruchev Vladimir Afanasyevich (1863. 10.10, hozirgi Tver viloyati — 1956, 19. 6, Moskva) — rus geologi va geografi, akademik (1929), Peterburg konchilik institutini tugatgan (1886), Tomsk texnologiya institutida (1919—21), Simferopol universitetida (1918—21) va Moskva konchilik akademiyasida (1921—29) professor Abadiy toʻngliklarni oʻrganish komissiyasi raisi (1930—39), Fanlar akademiyasi Toʻnglikshunoslik instituti direktori (1939—56), Fanlar akademiyasi geol.geografiya boʻlimining akademik-kotibi (1942—46). O. Sibir, Markaziy va Oʻrta Osiyo geol.sini tadqiq etgan. Neogentoʻrtlamchi davrda Yer poʻstining vertikal harakati ahamiyatini asoslagan. Tyanshan togʻlarining geol. sini atroflicha oʻrgangan. 1886—88 yillarda Qoraqumda ilmiy tadqiqot ishlari olib borgan va qumli relyeflarni 4 tur (barxanli, egri-bugri, joʻyakli va choʻl)ga ajratgan. Jungʻariya Olatovida bir qancha neft, oltin va boshqa konlarni ochgan. Ilmiy ishlari rudali konlar geol.si, geomorfologiya, geogr.ga bagʻishlangan.

O. nomiga Rossiya Fanlar akademiyasi Toʻnglikshunoslik instituti, Kyaxta shahrida oʻlkashunoslik muzeyi, koʻpgina geografik obʼyektlar, muzlik, togʻ, mineral buloqlar, Xi-toydagi bir qancha toshqotgan jinslar va boshqa qoʻyilgan. Fanlar akademiyasi Sibir geologiyasi boʻyicha olib borilgan ishlarga V.A.Obruchev nomidagi mukofot taʼsis etgan. As: Geologiya Sibiri, M., 1935—38; Rudnie mestorojdeniya, M., 1935; Istoriya geologicheskogo issledovaniya Sibiri, M., 1931—49; Po goram i pustinyam Azii, M., 1948; Izbrannie raboti po geografii Azii, M., 1951.

Adabiyot 
 Mirzayev E., Vladimir Afanasyevich Obruchev, T., 1964.

Manbalar 

Sovet yozuvchilari
Obroʻ

Obroʻ — ijtimoiy hayotning turli jabhalarida (mas, ilmiy, diniy, siyosiy sohalarda, jamoada, oilada) biron shaxening bilimi, tajribasi, tashkilotchiligi, axloqiy fazilati tufayli orttirgan, koʻpchilik tomonidan eʼtirof etilgan taʼsiri, nufuzi. O. ayniqsa shaxening xalqi, Vataniga chin sadoqat bilan xizmat qilishi tufayli ortib boradi. Aksincha, nojoʻya harakati, soʻzi bilan ishining toʻgʻri kelmasligi kishini obroʻsizlantiradi.

Manbalar
Observatsiya

Observatsiya (lotincha: observatio — kuzatish, nazorat) — karantinga olingan yuqumli kasalliklarga (oʻlat, vabo, chinchechak) chalingan bemorlar bilan muloqotda boʻlganligi sababli vaqtincha alohidalab qoʻyilgan kishilar ustidan tibbiy kuzatuv. Zarurat boʻlganda O. boshqa yukumli kasalliklarga ham belgilanishi mumkin.

O.ni sanitariya-epidemiologiya xizmati amalga oshiradi. O. muddati O. qilish buyurilgan kasallik yashirin davrining eng uzoq muddatiga (qarang Inku-batsion davr) bogʻliq.O. qilinadigan kishilar doim vrach nazoratida boʻladi. Har kuni ularning hol-ahvoli soʻrab chiqiladi, koʻzdan kechiriladi, gavda temperaturasi oʻlchanadi, zarur boʻlsa, tegishli tekshiruvlar oʻtkaziladi, shoshilinch maxsus profilaktika qilinadi, ehtiyotdan emlanadi va h.k. Tibbiy kuzatuvdagi kishilarga mehnatga qobiliyatsizlik varaqasi beriladi. O.da transport vositalari va yuklarga ishlov berish (dezinfeksiya, dezinseksiya, deratizatsiya) ham koʻzda tutiladi.

Manbalar
Obsidian

Obsidian (lot. Obsidianus lapis — Obsidiy toshi; toshni Efiopiyadan keltirgan rimlik Obsius nomidan) — shishasimon vulkanik togʻ jinsi. Rangi koʻpincha qora, qizgʻish-qoramtir; mayda changsimon gematit zarrachalari O. ga dogʻsimon tus beradi. Qattiqligi 5; zichligi 2,5—2,6 g/sm³. Kimyoviy tarkibi har xil, koʻpincha liparitga yaqin, hajmining 80% atrofida silikat shishasi va 1% gacha suv bor. Nordon liparit yoki liparitdatsit lavalarining qotishidan hosil boʻladi. O. oson silliklanadi. O.dan tosh va jez davrlarida kamon oʻqi va nayza uchi, pi-choklar yasalgan, hozirgi davrda baʼzilari bezak buyumlar tayyorlashda, asosan, yengil betonlarga boʻrttiruvchi qoʻshimcha sifatida, yoʻl qurilishida va binolarni bezashda ishlatiladi. O.ning baʼzi turlaridan (ongonitlar) litiy, seziy, berilliy va boshqa noyob elementlar ajratib olish uchun foydalanish mumkin.

Manbalar 

 

Petrologiya
Bezak toshlari
Obuna

Obuna (frans. abonner — yozilmoq) — davriy nashrlar (gaz., jur.) va tegishli bosma kitoblar (koʻp jildli badiiy, ilmiy, ilmiy-ommabop asarlar) uchun oldindan buyurtma toʻplash, ularga yozilish. O. maʼlum maʼnoda nashr mahsulotlari adadi (miqdori)ning qancha boʻlishini avvaldan belgilash imkonini beradi. Oʻzbekistonda davriy nashrlarga O. "Matbuottarqatish" uyushmasi, pochta-aloqa boʻlimlari, korxona, muassasa va oliy oʻquv yurtlaridagi jamotchi tarqatuvchilar tomonidan, boshqa bosma asarlarga O. kitob savdosi bilan shugʻullanuvchi tashki-lotlar, maxsus kitob doʻkonlari tomonidan amalga oshiriladi.

Manbalar
Oburdon ustunlari

Oburdon ustunlari - Zarafshon daryosining yuqori qismidagi Oburdon qishlogʻidan topilgan yogʻoch ustunlar. 1920-yil etnograf M.S.Andreyev tomo-nidan topilgan. Oburdon ustunlari somoniylar mada-niyatini aks ettiruvchi noyob yodgorlik. Zarafshon oʻymakorlik usulida ishlangan yogʻoch yodgorliklarning koʻpchiligi mahalliy usta-oʻymakorlar tomonidan yasalib, mayejid va imoratlarga ishla-tilgan. Us tunlarning naqshlari oʻsimlik va hayvonlar suratidan iborat. Oburdon ustunlari Oybek nomidagi Oʻzbekiston xalklari tarixi muzeyida saqlanmokda.

Manbalar
Obchak svitasi

Obchak svitasi — Fargʻona vodiysining shim.da neogen yotqiziklari tarkibidagi stratigrafik birlik. Geolog olim M. N. Gramm tomonidan aniqlangan. Obchak svitasi qizgʻish-qoʻngʻir, kizil va toʻq qoʻngʻir alevritli gil, qumtosh va konglomeratlardan tarkib topgan. Umumiy qalinligi 400 m (Norin) dan 600 m (Varziq)gacha. Konglomerat va qumtoshlar tarkibidan, asosan, paleozoy choʻkindi-metamorfik jinslarining siniq (donacha)lari uchraydi. Obchak svitasi Moylisoy svitasi ustida yotadi, uning yoshi tarkibida saqlangan chuchuk suv joni-vorlaridan ostrakoda va gastropoda hamda suvoʻt qoldiqlari asosida aniqlangan. Obchak svitasi stratigrafik ahamiyatga ega.

Manbalar
Obyektiv

Obyektiv — optik asbob yoki fotoapparatning obyektning teskari tasvirini hosil qiladigan qismi; bir necha linza yoki koʻzgulardan iborat boʻladi. Quyidagilarga boʻlinadi: 1) koʻrish trubasi va teleskop obyektlari; tasvirni kichraytirib beradi; 2) mikroskop obyektlari; tasvirni kattalashtirib beradi; 3) fotografik va proyeksion obyektlar; oʻz tuzilishi va ajrata olish qobiliyatiga qarab, ham kichraytirib, ham kattalashtirib beradi. Muhim koʻrsatkichlari: fokus masofasi (tasvirning masshtabini ifodalaydi), koʻrish maydoni burchagi, nur kirish tirqishi, yorugʻlik kuchi (nur kirish tirqishi diametrining fokus masofasiga nisbati) va ajrata olish qobiliyati.

Obyektlar tuzilishiga koʻra, linzali (refraktor, dioptriklar), koʻzguli (reflektor, katoptriklar) va koʻzgulinzali; ajrata olish xususiyatiga koʻra, universal, teleobyektiv, yorugʻligi kuchli, keng (tor) burchakli va boshqa xillarga boʻlinadi. Obyektgacha masofaga koʻra, ularni maʼlum (aniq) bir masofada joylashgan buyumning tasvirini hosil qiladigan obyekt (mikroskop obyekt, proyeksion obyekt); chek-siz uzoklikda joylashgan buyumning tasvirini hosil qiladigan obyekt (kurish trubasi obyekti, teleskop obyekt va kupchilik fotografik obyektlar)ga bulish mumkin.

Teleskoplarda linza va koʻzgulinzali obyektlar qoʻllaniladi. Refraktorlarsa 2 linzali obyektlardan, astrograflaraa osmon yoritqichlarining surati olinadigan, 3 va 4 linzali obyektlardan foydalaniladi.

Astronomik obyektlarga Yer sunʼiy yoʻldoshlarinn kuzatish sistemasida qoʻllaniladigan obyektlar (yoʻldosh kame-ralari) va atmosferaning yuqori qatlamlaridagi jismlar (masalan, meteorlar) ning harakatini suratga olishda ishlatiladigan obyektlar ham kiradi. Bu obyektlar oʻz koʻrsatkichlari boʻyicha bir tomondan astrograf obyektlariga oʻxshasa, ikkinchi tomondan fotografik obyektlarning baʼzi turiga oʻxshaydi.

Fotografik (kinoga olish va reproduksiyalashda qoʻllaniladigan) obyektlar buyum tasvirini aniq hosil qilish bilan boshqa obyektlardan farq qiladi. Ishlatilishiga qarab, ular havas-korlik va kasbga oid fotografiyada; kinematografiyada qoʻllaniladigan, televizion, reproduksion, flyuorografik, astrografik va boshqalarga boʻlinadi. Mikroskop obyektlari boshqa obyektlardan buyumga juda yaqin turishi bilan farq qiladi. Bunday obyektlarning eng takomillashgani planaxromat va pla-napoxromatlardir. Xossalari jihatidan fotofafik obyektga yaqin boʻlgan spektral asboblar obyektlari; lazerlar bilan ishlatiladigan obyektlar va boshqa obyektning alohida guruhiga kiradi.

Fotoapparat obyektivi (chapda); mikroskop obyektivi sxemasi.

Manbalar
Obyektivizm

Obyektivizm — dunyoqarashdagi, ijtimoiy fanlardagi, adabiyot va sanʼatdagi yoʻnalish. Subyektivizmning aksi. Voqelikni toʻgʻri bilish ijtimoiy hodisalarni sinfiy tahlil etishni rad qiladi. Unga koʻra, ilmiylik partiyaviylikdan va sinfiylikdan xoli boʻlmogʻi lozim; qadriyatlar va maqsadlarni ijtimoiytanqidiy baholashdan, mushoxadalashdan saqlanish, falsafiy va axloqiy masalalardan, ayniqsa, partiyalarning xulosalaridan chetda turish yoʻli bilangina obyektiv bilimga ega boʻlish mumkin.

Manbalar 

Obyektivizm