MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Frans I

Frans I (1768—1835) — Avstriya hukmdori (1792-yildan; 1804-yildan Avstriya imperatori unvoniga ega boʻlgan). Gabsburglar sulolasidan. "Muqaddas Rim imperiyasi"ning soʻnggi imperatori (1792—1806-yillarda Frans II nomi bn). Yevropa monarxlarining Fransiyaga karshi koalitsiyasi tashabbuskorlaridan biri. F. I davrida Avstriya 1792—1809-yillarda Fransiya bilan boʻlgan 4 ta urushda yengilgan. Uning qizi Mariya Luiza 1810-yil Napoleon I ga turmushga chiqqan. F. 1 — Napoleon imperiyasi barham topgach, Avstriya, Prussiya va Rossiya tomonidan tuzilgan Muqaddas ittifoq (1815) tashki lotchilaridan biri.
Franz Joseph I

Franz Joseph I (Franz Joseph) (1830—1916) — Avstriya imperatori va Vengriya qiroli (1848-yildan). Gabsburglar sulolasidan. 1867-yil Avstriya imperiyasini qoʻsh monarxiya — Avstriya-Vengriya qilib oʻzgartirgan. 1882-yildagi Uchlik ittifoqi (qarang Antanta) tashkilotchilaridan biri.

Manbalar
Franz Ferdinand

Franz Ferdinand Carl Ludwig Joseph Maria () (18-dekabr 1863-yil — 28-iyun 1914-yil) — Avstriya-Vengriya ersgersogi, Franz Joseph I ning jiyani, valiaxd. 1898-yildan bosh qoʻmondon oʻrinbosari, Bosniya va Gersegovinani anneksiya kilib olish tashabbuskorlaridan biri (1908). „Yosh Bosniya“ yashirin guruh aʼzolari tomonidan Sarayevoda oʻldirilgan.

Yana qarang 
 Sarayevodagi qotillik

Izohlar

Manbalar

Oʻqish uchun 
 
 Fomenko, A. „There Was an Alternative! The Legacy of Franz Ferdinand“ International Affairs: A Russian Journal of World Politics, Diplomacy & International Relations (2009) 55#3 p177-184.

Havolalar 

 

1863-yilda tugʻilganlar
1914-yilda vafot etganlar
Qotillik qurbonlari
Avstriya zodagonlari
Bosniya va Gertsegovinada o'ldirilgan odamlar
Bosniya va Gertsegovinada o'qotar quroldan o'lganlar
Avstriya archduke Frans Ferdinandga suiqasd
Avstriya Rim-katoliklari
Razvedka operatsiyalarida halok bo'lganlar
1914-yilda Yevropadagi qotilliklar
Fransiy

Fransiy (lot. Francium), Fr — Mendeleyev davriy sistemasining I guruhiga mansub radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 87, mol. m. 223,0197. Fransiyning barqaror izotoplari yoʻq. 27 ta radioaktiv izotopi maʼlum, ularning massa sonlari 202— 229. Dastlab fransuz radiokimyogari Fransiy Perey 1939-yilda 227As ning ayemirilish mahsuloti sifatida 223Fr ni kashf qildi. Fransiy nomi ana shu tadqiqotchi ayolning vatani "Fransiya" nomidan olingan. Tabiatda faqat 223Fr uchraydi. Uning yarim yemirilish davri 22 minut, oʻzidan rnur chiqarib AsX ga aylanadi. Fransiyning boshqa izotoplari kup zaryadli ionlar bilan turli elementlarning atomlari orasidagi yadro reaksiyalari natijasida hosil boʻladi. Fransiyning Yer poʻstidagi miqdori 24,5 mg ni tashkil qiladi. Fransiyning fizik xossalariga oid barcha maʼlumotlar ekstrapolyatsiya (interpolyatsiya) yoʻli bilan hosil qilingan. Zichligi 2,5 g/sm3, suyuqlanish temperaturasi 8° atrofida. Fransiy kimyoviy jihatdan seziyga oʻxshaydi. Seziyning barcha kimyoviy shakllari Fransiyda ham kuzatiladi. Fransiy ning oksidlanish darajasi +1. Fransiy kimyoviy xossalariga koʻra ishqoriy metallar ichida eng faol element hisoblanadi. Fransiy ishqoriy metallarga mansubligi sababli uning suvda erimaydigan tuzlari bir nechta. Fransiy oʻz birikmalarining suvdagi eritmalaridan (kislotali muhitda) rubidiy va seziyning perxloratlari va xlorplatinatlari taʼsirida birga choʻkadi.

 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Frans-Iosif Yeri

Frans-iosif yeri () - Barens dengizining shimolidagi arxipelag, Rossiya Federatsiyasiga qarashli. Maydoni 16,1 ming km². 190 ta oroldan iborat. Uch qismga boʻlinadi: sharqiy qismi boshqa orollardan Avstriya boʻgʻozi bilan ajralgan Vilchek Yeri (2059 km²), GreemBell o.lari (1708 km²) va boshqa; markaziy qismi — Avstriya boʻgʻozi bilan Britaniya kanali oraligʻida joylashgan orollar; gʻarbiy qismi — Britaniya kanalining gʻarbidagi orollar, butun arxipelagdagi eng katta Georg Yeri oroli (2900 km²) ana shu yerda. Arxipelag yuzasining 85% muzliklar bilan qoplangan, ular orasidan kryatoshlar chiqib turadi. Eng baland joyi (620 m) VinerNeyshtadt o.da. Orollar kum, gil va qumtoshlardan tuzilgan, bazalt qoplami keng tarqalgan. Oʻrtacha temperatura yanvarda —23°, —24°, iyulda 1,5°—0,2°. Yillik yogʻin shim.da 300 mm, jan.da 500 mm, qishda quyuq tuman, kuchli shamollar boʻladi. Oʻsimliklar kam (yoʻsin, lishayniklar). Sut emizuvchilardan oq ayiq, kamdankam qutb tulkisi uchraydi. Kush koʻp, asosan, arxipelagning jan.da "qushlar bozori" bor. F.I.Ye. qirgʻoklarida Grenlandiya tyuleni, nerpa, dengiz kuyoni, morj yashaydi. F. I.Ye.da qutb tunlari 125 kun, qutb kunlari 140 kun davom etadi. Qutb styasi, geofizika rasadxonasi bor.

F.I.Ye. 1873-yilda K. Vayprext va Yu. Payer boshchiligidagi AvstriyaVengriya ekspeditsiyasi tomonidan kashf qilingan va AvstriyaVengriya imperatori FransIosif nomi bilan atalgan.
Fransisk I

Fransisk I (Francois I) (1494— 1547) — Fransiya qiroli (1515-yildan). Valua sulolasidan. F. I ning siyosati Fransiyani mutlaq monarxiyaga aylantirishga qaratilgan. 1494—1559-yil lardagi Italiya urushlari davrida Marinyano jangida (1515) gʻalaba qozongan; Pavia yonida asir olingan (1525); asirliqdan qaytib kelgach, 1527-yil harbiy harakatlarni qayta boshlagan.
Fransiya instituti

Fransiya instituti - Fransiyaning asosiy rasmiy ilmiy muassasasi. 1795-yil tashkil etilgan (1806-yilgacha Fan va sanʼat milliy instituti deb nomlangan). Fransiya akademiyasi, Yozuv va nafis ogʻzaki ijod akademiyasi (1663; qad. va sharq tillari, oʻrta asr lahjasi, tarix boʻyicha tadqiqotlar olib boradi), Tabiiy Fanlar akademiyasi (1666; 130 haqiqiy, 160 muxbir, 80 xorijiy aʼzo), Sanʼat akademiyasi (1803; 50 haqiqiy, 50 muxbir, 15 xorijiy aʼzo), Axloqiy va siyosiy fanlar akademiyasi (1832; 50 haqiqiy, 60 muxbir, 12 xorijiy aʼzo)ni birlashtiradi.

Manbalar 

Akademiyalar
Fransiya-Vyetnam urushlari

Fransiya-Vyetnam urushlari (19-asr) — Vyetnamni Fransiya tomonidan mustamlaka qilish maqsadida olib borilgan urushlar. 1858—62 yillardagi urush fransuzlarni Vyetnamni mustamlaka kilishlarini boshlab bergan; urushda Ispaniya Fransiya tomonidan turib qatnashgan. 1862-yildagi Fransiya—Ispaniya—Vyetnam bitimiga kura, Fransiya Janubiy Vyetnamdagi 3 viloyatni olgan. Vyetnam, Fransiya va Ispaniyaga tovon tulashi lozim bulgan. 1883—84 yillardagi urush bilan Vyetnamni bosib olish tugallangan: 1884-yildagi Fransiya — Vyetnam bitimi Fransiya protektoratligini urnatgan.
Fransiya-Prussiya urushi

Fransiya-Prussiya urushi (1870—1871) — Yevropada o'z gegemonligini saqlab qolishga harakat qilgan va Germaniyani birlashishiga qarshi turgan Fransiya va bir qator german davlatlari bilan unga muxolif bo'lgan Prussiya o'rtasidagi urush. Urush jarayonida Fransiyadagi ikkinchi imperiya qulagan va Germaniyani Prussiya atrofida birlashtirilishi tugallangan. Sedan jangida (1870.1—2.9) fransuz armiyasi tormor qilingan. Prussiya qoʻshinlari Fransiyaning katta qismini bosib olishgan, 1871-yildagi Parij Kommunasini bostirishda qatnashishgan. F.Fransiya-prussiya urushi Frankfurt sulh shartnomasi (1871) bilan yakunlangan.
Fransiya kampaniyasi

Fransiya kampaniyasi (1940. 10.5 — 24.6) — Ikkinchi jahon urushi davrida Fransiyadagi hujumkorlik harakatlari. May oyida vermaxt qoʻshinlari Lyuksemburg va Belgiya orqali hujum qilib, Kale rnida LaMansh sohiliga yorib chiqqanlar va Angliya— Fransiya—Belgiya armiyasini Dyunkerk rnida qurshab olganlar.

1940-yil iyunida Germaniya qoʻshinlari Fransiyaning ichki hududiga hujum qilib, fransuz armiyasini tormor keltirgan. Magʻlubiyatga Fransiyaning taslimchilik xukumati va marshal A. Peten boshchiligidagi qoʻmondonlikning xattixarakati sabab boʻlgan. 22— 24-iyunda Fransiya fashistlar Germaniyasi va Italiyaga taslim boʻlgan.
Fransuzlar

Fransuzlar — xalq. Fransiyaning asosiy axoliyey. 57 millionga yaqin kishi (1990-yillar oʻrtalari). Fransuz tilida soʻzlashadi. Dindorlari katoliklar. F.ning etnogenezida miloddan avvalgi 1-ming yillik oʻrtalarida hozirgi Fransiya hududiga kelib joylashgan kelt qabilalari (rimliklar ularni gallar deb atashgan) muhim rol oʻynagan. Rim imperiyasi Galliyani (hozirgi Fransiya hududi) bosib olgach (miloddan avvalgi 58—52 yillar), F. ular bilan aralashib ketgan. Gallarning romanlashishi bn, ularning tili "lotin tili" boʻlib qolgan. 5-asrda german qabilalari — vestgotlar, burgundlar, franklarnint Galliyaga bostirib kirishi F.ning etnik tarixida muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Frank davlashi tashkil topgan. 9-asrda bu davlat Buyuk Karl tomonidan yirik imperiyaga aylantirilgan. 9-asrda F. xalq boʻlib shakllangan. 18-asr oxiridagi Buyuk fransuz ishilobi F.ning millat boʻlib shakllanishida hal qiluvchi omil boʻlgan. F.ning aksariyati sanoatda band, qisman dehqonchilik bilan shugʻullanadi.

Manbalar
Yozef Fraungofer

Yozef Fraungofer (Joseph Fraunhofer) (1787.6.3, Shtraubing 1826.7.6, Myunxen) — nemis fizigi. Bavariya Fanlar akademiyasi aʼzosi (1823). Mustaqil maʼlumot olgan. Myunxen mat. va optika instituti direktori (1818-yildan), Myunxen universiteti professor Asosiy ilmiy ishlari fizik optikaga oid. F. Quyosh va sayyoralarning spektrlarini oʻrgangan. Dispersiyani tadqiq qilishga, axromatik linza olishga muhim hissa qoʻshgan. Katta axromatik obʼyektivlar tayerlash texnologiyasini takomillashtirish, spektrometr, axromatik mikroskop, okulyar mikrometr va geliometrni ixtiro qilgan. Quyosh spektridagi qora chizikdar (fraungofer chiziqlari)ni birinchi boʻlib oʻrgangan, toʻlqin uzunligini oʻlchagan. Difraksion panjara ixtiro qilgan va uni parallel nurlar difraksiyasini tadqiq qilishda qoʻllagan.

Nemis fiziklari
1778-yilda tugʻilganlar
1826-yilda vafot etganlar
Fraungofer chiziqlari

Fraungofer chiziqlari - Quyosh spektridagi yutilish spektral chizikdari. Yorugʻlikning Quyosh yoki Yer atmosferasidagi yutilishi tufayli hosil boʻladi (telluriy chiziklar). Fraungofer chiziqlarini 1802-yilda birinchi marta ingliz fizigi U. Uollaston kuzatgan, 1814-yilda nemis fizigi Y. Fraungofer batafsil tekshirgan va bayon etgan, 1860-yilda G. Kirxgof nazariy tushuntirib bergan. Elektromagnit toʻlqinlar spektrining infrakizil, koʻrinuvchi va ultrabinafsha sohalarida 20 mingdan ortiq Fraungofer chiziqlari kuzatiladi. Ulardan eng qisqasining toʻlqin uzunligi A,= 155 nm. Fraungofer chiziqlarining koʻpchiligi maʼlum kimyoviy elementlarning spektral chiziqlari bilan bir xil ekanligi aniqlangan. Fraungofer chiziqlarini oʻrganish Quyosh atmosferasining kimyoviy tarkibini, Quyoshdagi fizik sharoitlar va h.k.ni aniqlash imkonini beradi.
Fregatsimonlar

Fregatsimonlar (Fregatidae) -dengiz saqoqushlari oilasi. Uzunligi 78—104 sm. Tumshugʻi uzun, uchi juda egilgan, qanotlari uzun (2 m gacha) va ingichka. Barmokdarida uzun tirnoklari bor; suzgich pardasi faqat barmoqlari asosida rivojlangan. Yengil va chiroyli uchadi. Dam olish uchun suvga qoʻnmaydi (dumgʻaza bezi yaxshi rivojlanmagan, qanotlari xoʻl boʻlib qoladi). Okeanlardagi orollarda 5 turni oʻz ichiga olgan bitta urugʻi (fregatlar) bor. Guruh boʻlib daraxt, qoyalar yoki yerga in kuradi. 1 ta, baʼzan 2 ta tuxum bosadi. Baliqlar va dengiz umurtqasizlari bilan oziqlanadi. Oʻljasini pastlab uchib suvdan ushlaydi. Boshqa qushlar koloniyasi yaqinida yashaydi; ularning oʻljasini va joʻjalarini oʻgʻirlaydi. 2 turi Xalqaro kizil Kitobga kiritilgan.
Freza

Freza (frans. fraise) — metall va metallmas materiallardan tayyorlangan zagotovkalarning yuzalariga ishlov berish, ularda tish, rezba oʻyish va boshqa uchun moʻljallangan koʻp tigʻli kesuvchi asbob. Tishlar oʻyilgan sirtining shakliga qarab, silindrik, diskli, burchakli, torets, shakldor; tishining shakliga qarab, toʻgʻri, vintli, koʻp tomonlama tishli; tishlarining tuzilishiga qarab, oʻtkir, qatorli; yaxlit, tarkibiy, komplekt, yigʻma; mahkamlanishiga qarab, oʻtqaziladigan, konussimon va silindrik dumli; vint arikchalarining yoʻnalittga boʻyicha chap va oʻng ariqchali xillarga boʻlinadi. F.legirlangan poʻlat, tez kesar poʻlat, asbobsozlik poʻlatidan tayyorlanadi.

F. bilan frezalashda freza aylanma, ishlov beriladigan zagotovka ilgarilama harakat kiladi. Frezalashning xomaki va tozalab frezalash usullari bor. Xomaki frezalashda F.ning aylanishi surish yoʻnalishiga teskari, tozalab frezalashda bir xilda boʻladi. Frezalash ishlari frezalash stanogida bajariladi.
Frezalash stanogi

Frezalash stanogi - detallar ning tashqi va ichki yuzalari (tekis va shakldor yuzalar), botiqlar va chiqiqlarga, aylanuvchi jism sirtlariga, rezba va tishli gʻiddirak tishlariga freza yordamida kesib ishlov beruvchi stanok. Frezalash prinsipi 16-asrda Leonardo da Vinchining dumaloq egov koʻrinishidagi frezaning eskizini chizishidan paydo boʻlgan. 1665-yilda Pekinda aylanuvchi egov oʻrnatilgan stanok kurilganligi maʼlum. Hozirgi zamon Frezalash stanogining nusxalari 19-asrda vujudga kela boshlagan.

Vazifasi va tuzilishiga qarab Frezalash stanogi bir necha xilga boʻlinadi.

Universal Frezalash stanogi konsolli, shpindelining oʻqi gorizontal joylashgan boʻlib, unda freza opravkasini tutib turadigan osma boʻladi. Turli xil frezalar bilan ishlaydi. Stanokdagi buriladigan stol boʻylama, koʻndalang va vertikal yoʻnalishdasiljiydi. Gorizontal Frezalash stanogi universal Frezalash stanogiga oʻxshaydi, ammo uning stoli burilmaydi. Vertikal Frezalash stanogi shpindeli oʻqining vertikal joylashishi bilan gorizontal va universal Frezalash stanogilardan farq qiladi. Boʻylama Frezalash stanogi yirik gabaritli zagotovkalarga ishlov berishga moʻljallangan. Andaza bilan ishlaydigan Frezalash stanogi turli tekis profillar (andozalar, kulachoklar va boshqalar)ga yoki andaza (model) boʻyicha fazoviymurakkab yuzalarga ishlov berish uchun xizmat qiladi. Rezba Frezalash stanogi taroqsimon, diskli, chervyakli, barmoqli frezalar yoki maxsus rezba kallaklari yordamida tashqi va ichki rezbalar chiqarish uchun moʻljallangan. Shponka Frezalash stanogidan shponka arikchalari ochishda foydalaniladi. Bunda aylanuvchi freza ilgarilamaqaytma harakat qiladi; bir va koʻpshpindelliboʻladi. Karusel Frezalash stanogi quyma, bolgʻalangan va shtamplangan zagotovkalarga torets frezalari bilan ishlov berish uchun xizmat kiladi. B a rabanli Frezalash stanogi ayni paytda zagotovkaning ikki torets yuzasini frezalash, ariqchalar ochish uchun moʻljallangan. Sanoatda dastur bilan boshqariluvchi turli Frezalash stanogi lari qoʻllaniladi.

Yogʻoch ishlash Frezalash stanogida freza mahkamlanadigan aylanuvchi vertikal shpindel mavjud. Undan zagotovkalarni kesib ishlashda foydalaniladi. Oddiy, karusel (bir va ikki shpindelli) va andaza bilan ishlaydigan xillari bor.
Freyburg universiteti

Frenburg universiteti, Albert Lyudvig nomidagi Freyburg universiteti — Germaniyadagi qad. universitetlardan biri. 1457-yil ersgersog Albrext VI tomonidan Albertin nomi bilan tashkil etilgan. Tarkibida teologiya, yuridik, badiiy va tibbiyot ftlari boʻlgan. Mashgʻulotlar 1460-yildan boshlangan. 1620-yildan muhim lavozimlarni iyeuzitlar egallagan. 1767-yil davlat oʻquv yurtiga aylangan. 19-asr boshlaridan Albert Lyudvig nomi bilan ataladi (untga badenlik gersog Lyudvig katta yordam koʻrsatgan). Teologiya, huquq, iqtisodiyot, tibbiyot, falsafa, mat., fizika, kimyo, biol., farmakologiya, Yer haqidagi fan, oʻrmon xoʻjaligi boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kutubxonasi (1974-yil tashkil etilgan)da 2 mln.ga yaqin asar saqlanadi. 23 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.

Olmoniyadagi universitetlar‎
Freydizm

Freydizm — 3. Freyd falsafiyantropologik va psixologik konsepsiyasining va shu asosda rivojlangan jami taʼlimotlar va maktablarning umumiy nomi. F. inson, jamiyat va madaniyatga taalluqli hodisalarni tushuntirish uchun Freydning psixologik taʼlimotini qoʻllashga harakat qiladi. F. insondagi 2 xil instinktga katta eʼtibor beradi: birinchisi — hayotni davom ettirishga karatilgan jinsiy instinktlar, ikkinchisi — hayotni barbod qilishga yoʻnaltirilgan vayronkor (destruktiv) instinktlar. Bu instinktlar guruhining har biri oʻz quvvat manbaiga ega. Birinchisiniki — nafs (libido), ikkinchisiniki — tajovuzkorlik. Freydga kura, inson hayotida jinsiy nafs va tajovuzkorlik quvvati ijobiy evrilishga uchraydi, yaʼni ijtimoiymadaniy qadriyatlar yaratishga qaratiladi, evrilishning turlari sportda, akdiy mehnatda, ijod va boshqa sohalarda namoyon boʻladi. Sivilizatsiyani aynan shu ijtimoiy evrilishga duch kelgan "tuban" biologik quvvatlar yaratadi. F. vakillari — A. Adler, K.G. Yung va boshqa 20-asrning 30-yillari oxirida neofreydizm kelib chikdi. U psixoanaliz bilan AQSH sotsiologax va etnografik nazariyalari qoʻshilishi jarayonida vujudga keddi.
Augustin-Jean Fresnel

FRENEL (Fresnel) Ogyusten Jan (1788.10.5, Broli 1827.14.7, Vild’Avre, Parij yaqinida) — fransuz fizigi, Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1823). London Qirollik jamiyati aʼzosi, toʻlqin optikasi asoschilaridan biri. Fizikani mustaqil oʻrgangan. Politexnika maktabida (1806), soʻngra koʻpriklar va yoʻllar maktabi (Parij)da oʻqigan (1809). Ilmiy ishlari fizik optikaga oid. Interferensiya prinsipini qayta kashf qildi (1815). Gyuygens prinsipini toʻldirdi (Gyuygens—Frenel prinsipi 1816), yorugʻlik difraksiyasi nazariyasini ishlab chikdi (1818), toʻsiq cheti va dumaloq tirqishdan difraksiyani kuzatdi. Yorugʻlik toʻlkinlarining koʻndalangligini isbotladi (1821), nurning ikkilanib sinishini, qutblanish tekisligining burilishini tushuntirib berdi. Ikki muhit chegarasidan yorugʻlikning qaytish va sinish qonunlarini topdi.
Frenel difraksiyasi

Frenel difraksiyasi - sferik yoruglik toʻlqinining ekrandagi teshikdan boʻladigan difraksiyastl. Bunda teshikning radiusi Frenelning birinchi zonasi radiusi tartibida boʻlishi kerak. O.J. Frenel sharafiga qoʻyilgan (yana qarang Yorugʻlik difraksiyasi).
Frenologiya

Frenologiya (yun. phren — akl va ... logiya) — inson ruhiy xususiyatlari bilan uning kalla suyagi tuzilishi oʻrtasida bogʻlanishlar bor, deb hisoblovchi taʼlimot. Asoschisi — nemis shifokori Frans Gall (1758—1828). 19-asrning 1yarmida keng tarqalgan. F. qobiliyatlar odam bosh miyasining turli qismlarida joylashgan boʻladi, degan fikrni ilgari surgan. Aqliy sifatlar katta yarim sharlardagi izchalar orqali izohdangan. Gall miya xaritasini tuzib, unda har bir qobiliyatning maxsus organini tasvirlab bergan. F. taʼlimotiga koʻra, miya ayrim qismlarining rivojlanishi kalla suyagi shakliga taʼsir koʻrsatadi va uning tegishli qismini qabariq shaklga keltiradi. F. 19-asrda ruhiy tashxis uslubi sifatida keng qoʻllanilgan. 1870-yilda Frich va Gitsig tomonidan miyaning turli qismlarida ruhiy harakat markazlari mavjudligi toʻgʻrisidagi qonuniyatning kashf etilishi F.ning yaroqsizligini koʻrsatdi.

Ergash Gʻoziyev.
Fresca

Fresca ( в tarjima Bilan ispancha — Freshness The Coca-Cola Company    tomonidan ishlab chiqarilgan tsitrus aromali gazlangan alkogolsiz ichimlikdir. Ushbu ichimlikning birinchi partiyasi 1966 yilda Amerika Qo'shma Shtatlarida ishlab chiqarilgan  . Ba'zi mamlakatlarda u Quatro deb ataladi.

Tarqalishi 
Quyida u ilgari sotilgan yoki sotilayotgan mamlakatlar roʻyxati keltirilgan ( 2017 yil iyun holatiga koʻra)

 Jazoir
 Argentina ("Quatro" nomi bilan tanilgan)
 Beliz
 Braziliya

 Bolgariya

 Kanada

 Kolumbiya ("Quatro" nomi bilan tanilgan)

 Kosta-Rika

 Salvador

 Gonduras

 Islandiya ( 2014 yilgacha)
 Hindiston

 Yaponiya ( 2015 yildan beri)

 Meksika

 Nikaragua

 Panama

 Peru

 Filippin

 Janubiy Afrika ( 2004 yilgacha)

 AQSH

Eslatmalar

Havolalar 

 Ichimlik veb-sayti
Alkogolsiz ichimliklar
Frigiya

Frigiya (Phrygia) — Kichik Osiyoning shim.gʻarbiy qismidagi qad. mamlakat. Aholisi miloddan avvalgi 15—13-asrlarda Yevropadan koʻchib kelgan hindevropa kabilalari — frigiyaliklar. F. miloddan avvalgi 13-asr da yunonlarga qarshi kurashda Troyata yordamlashgan. Miloddan avvalgi 10—8-asrlarda poytaxti Gordion shahri boʻlgan podsholik vujudga kelgan. Miloddan avvalgi 546 y. forslar, miloddan avvalgi 333 y. Aleksandrta tobe boʻlgan. Miloddan avvalgi 133 y. F.ning bir qismi rimliklar qoʻl ostiga, sharqiy qismi Galatiya provinsiyasi tarkibiga oʻtgan. Vizantiya imperiyasi davrida F. geografik va siyosiy mavqeini yoʻqotgan.

Tarixiy viloyatlar
Osiyo tarixi
Charles Friedel

Charles Friedel (1832.12.3, Strasburg — 1899.20.4, Montoban) — fransuz organikkimyogari va mineralogi. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1878-yildan), Peterburg Fanlar akademiyasi xorijiy muxbir aʼzosi (1894-yildan). Strasburg universitetini tugatgan (1852). Parij universiteti professor (1876-yildan). Asosiy ilmiy tadqiqotlari organik sintezga oid. Ilk bor atsetofenon (1857), sut kislota (1861), ikkilamchi propil spirt (1862), glitserin (1873) va boshqalarni sintez qilgan. Aromatik birikmalarni alkil va atsilgalogenidlar bilan alyuminiy xlorid ishtirokida alkillash va atsillash usulini kashf etgan (Fridel— Krafts reaksiyasi). Sunʼiy usulda kvars, rutil, topaz va boshqa minerallarni olgan.

 

1832-yilda tugʻilganlar
12-martda tugʻilganlar
1899-yilda vafot etganlar
20-aprelda vafot etganlar
Milton Friedman

Milton Fridmen (Fridman; 1912.31.7, Nyu York) — amerikalik iqtisodchi, iqtisodiy nazariyada Chikago maktabining yetakchi vakili. Ratgers universitetini tugatgan (1932). Falsafa (1946) va huquq (1968) doktori. Chikagodagi universitetda iqtisodiyot professor (1948-yildan). 1971—74 yillarda AQSH prezidenti R. Niksonnnnt iktisodiy masalalar boʻyicha maslahatchisi. Asosiy ilmiy ishlari pul muomalasi nazariyasi va amaliyoti masalalariga bagʻishlangan. F. makroiktisodiyotda monetarizm yoʻnalishi asoschisi, milliy daromadning monetar nazariyasini va AQShning deyarli 100 yillik pul muomalasi tarixini oʻrganib pulning miqdoriy nazariyasini asoslab bergan. Keynschshshkka qarshi boʻlgan F. tadbirkorlik erkinligi, bozor mexanizmlarining oʻzi davlat iktisodiyotga faol aralashmagan hollarda ham takror ishlab chiqarishning oʻz meʼyorida borishini taʼminlaydi deb qaragan. F. nuktai nazariga koʻra, davlatning vazifasi muomaladagi pul miqdori oʻsishini tartibga solish bilan chegaralanishi lozim.

Asosiy asarlari
"Inflyatsiyani bartaraf etishda soliqqa tortish", 1943;
"Pozitiv iqtisodiy nazariya ocherklari", 1953;
"Isteʼmol funksiyalari nazariyasi", 1957;
"Narxlar nazariyasi", 1962;
"Amerika Qoʻshma Shtatlarida pul muomalasi tarixi, 1867—1960-yillar", 1963;
"Inflyatsiya sabablari va oqibatlari", 1963.

Mukofotlari
Nobel mukofoti laureati (1976).

Manbalar 

Olimlar
Fridrix I Barbarossa

Fridrix I Barbarossa (Friedrich Barbarossa, aynan — kizil soqolli) (taxminan 1125—90) — Germaniya qiroli (1152-yildan), Shtaufenlar sulolasidan boʻlgan "Muqaddas Rim imperiyasi" imperatori (1155-yildan). Shimoliy Italiya shaharlarini tobe ettirishga harakat qilgan, biroq Lenyano jangida (1176) Lombardiya ligasi koʻshinlaridan magʻlubiyatga uchragan.
Fridrix vilgelm

Fridrix vilgelm (Friedrich Wilhelm) (162088) - Brandenburg kurfyursti (1640-yildan), Gogensollernlar sulolasidan boʻlgan "Buyuk kurfyurst". Uning davrida Brandenburg Prussiya gersogligini (ungacha — Polsha leni boʻlgan) va boshqa yerlarni uzilkesil qoʻshib olgan. Prus absolyutizmiga asos solgan.

Fridrix Vilgelm I (1688—1740) — Prussiya qiroli (1713-yildan); Gogensollernlar sulolasidan. "Taxtdagi feldfebel" laqabini olgan. Fridrix Vilgelm II (1744—97) — Prussiya qiroli (1786-yildan); Gogensollernlar sulolasidan. 1792-yil inqilobiy Fransiyaga qarshi Avstriya bilan ittifoq tuzgan.

Fridrix Vilgelm III (1770—1840) — Prussiya qiroli (1779-yildan); Gogensollernlar sulolasidan. 1807-yildagi Tilzit sulhiga koʻra, Napoleon I ga Prussiya hududining yarmini bergan.

Fridrix Vilgelm IV (1795—1861) — Prussiya qiroli (1840-yildan); Gogensollernlar sulolasidan. Ruhiy kasalligi tufayli 1857-yildan davlat ishlaridan chetlashgan.

Kishilar