FedEx

FedEx korporatsiyasi, ilgari Federal Express Corporation va keyinchalik FDX Korporatsiyasi Memphis, Tennessee shahrida joylashgan transport, elektron tijorat va xizmatlarga yoʻnaltirilgan Amerika koʻp millatli konglomerat holding kompaniyasidir. „FedEx“ nomi kompaniyaning 1973-yildan 2000-yilgacha qoʻllanilgan Federal Ekspres aviakompaniyasining asl havo boʻlimi nomining qisqartmasi hisoblanadi. Bugungi kunda FedEx oʻzining birinchilardan biri boʻlgan FedEx Express havo yetkazib berish xizmati bilan mashhur. Shuningdek, yirik yuk tashish kompaniyalari flagman xizmati sifatida bir kechada yetkazib berishni taklif qiladi. Oʻshandan beri FedEx, shuningdek, FedEx Ground, FedEx Office (dastlab Kinko nomi bilan tanilgan), FedEx taʼminot zanjiri, FedEx Freight va koʻpincha asosiy raqobatchisi UPSga javob berishga moʻljallangan bir nechta shoʻba korxonalarida turli xil xizmatlarni ishga tushirdi. FedEx, shuningdek, AQSh hukumatining eng yaxshi pudratchilaridan biri hisoblanadi va ularning Air Cargo Network shartnomasi orqali Amerika Qoʻshma Shtatlari pochta xizmati paketlarini tashishda yordam beradi.

FedEx-ning Amerika Qoʻshma Shtatlarida ham, dunyoda ham mashhurligi uni mashhur madaniyatda umumiy mavzuga aylantirdi, misollar, shu jumladan „Cast Away“ filmi, shuningdek, uning baʼzi marketing shiorlari (eng mashhuri „bir kechada u eyrda boʻlishi kerak boʻlganda“). Bundan tashqari, FedEx NFLning Vashington qoʻmondonlarining FedExField va  NBAning Memphis Grizzliesning FedExForum nomlash huquqini sotib oldi. FedEx havo tashish xizmatlari Memphis xalqaro aeroportidagi asosiy markazni („Superhub“) 2020-yilga kelib dunyodagi eng gavjum yuk aeroportiga aylantirdi va Gonkong Memphisdan keyin dunyodagi ikkinchi eng gavjum yuk aeroportiga aylandi.

Tarixi

Dastlabki davr 

Kompaniya 1971-yilda Arkanzas shtatining  Little Rock shahrida Federal Ekspres korporatsiyasi sifatida Yel universiteti bitiruvchisi Frederick W. Smith tomonidan tashkil etilgan. U kompaniya kontseptsiyasini Yeldagi kurs ishida ishlab chiqdi va unda shoshilinch yetkazib berish uchun maxsus ishlab chiqilgan tizimni talab qildi. Professor bu gʻoya haqida koʻp oʻylamagan boʻlsa-da, Smith davom etdi. U 1973-yilda  Memphisga koʻchib oʻtgandan soʻng rasmiy faoliyatini boshladi. Smit oʻzining  Memphis xalqaro aeroportini tanlash sabablariga uning mamlakatning oʻrtacha aholi markaziga yaqin joylashishini va tez-tez noqulay ob-havo boʻlmasligini keltirdi.

Kompaniya tez surʼatlar bilan oʻsdi va 1983-yilga kelib bir milliard dollar daromadga ega boʻldi, bu oʻzining birinchi oʻn yilligida hech qachon qoʻshilish yoki sotib olishda qatnashmagan startap-kompaniya uchun kamdan-kam uchraydi. U 1984-yilda Yevropa va Osiyoga tarqaldi. 1988-yilda u oʻzining asosiy raqobatchilaridan biri Flying Tiger Line kompaniyasini sotib oldi va dunyodagi eng yirik toʻliq xizmat koʻrsatadigan yuk aviakompaniyasini yaratdi. 1994-yilda Federal Ekspress oʻz nomini marketing maqsadlarida „FedEx“ ga qisqartirdi va rasmiy ravishda yillar davomida ishlatilgan taxallusni qabul qildi.

XXI asr 

FedEx Corp 2004-yil fevral oyida xususiy Kinko Inc.ni sotib oldi va uni FedEx Kinkos deb qayta brendlashtirdi. Sotib olish FedExning keng jamoatchilikka chakana kirishini kengaytirish uchun qilingan. Sotib olingandan soʻng, FedEx Kinkoning barcha joylari faqat FedEx joʻnatmalarini taklif qildi. 2008-yil iyun oyida FedEx oʻz kema markazlaridan Kinko nomini olib tashlashlarini eʼlon qildi; FedEx Kinko endi FedEx Office deb nomlandi.[9][10] 2004-yil sentyabr oyida FedEx posilka konsolidatori Parcel Directni sotib oldi va uni FedEx SmartPostga qayta brendlashtirdi.

2015-yil aprel oyida FedEx Yevropadagi faoliyatini kengaytirmoqchi boʻlganligi sababli oʻzining raqib firmasi TNT Expressni 4,4 milliard yevroga (4,8 milliard dollar; 3,2 milliard funt sterling) sotib oldi.

2016-yil fevral oyida FedEx global xayriya platformasi boʻlgan FedEx Cares ishga tushirilishini eʼlon qildi va 2020-yilgacha 200 dan ortiq jamoalarni mustahkamlash uchun 200 million dollar sarmoya kiritish majburiyatini oldi.

2018-yilning mart oyida FedEx oʻz portfelini kengaytirish uchun P2P Mailing Limited, soʻnggi milga yetkazib berish xizmatini 92 million funt sterlingga sotib olganini eʼlon qildi.

2019-yil iyun oyida FedEx kompaniyaning AQShdagi ichki tezkor yetkazib berish biznesi boʻyicha  Amazon bilan 850 million dollarlik shartnomani uzaytirmasliklarini eʼlon qildi.  Amazon 2018-yildagi daromadlarning 1,3 foizini tashkil qildi. 2019-yil avgust oyida FedEx  Amazon uchun ham quruqlikdan yetkazib berishni toʻxtatishini eʼlon qildi.

2020-yil dekabr oyida FedEx elektron tijorat platformasi ShopRunnerni sotib oldi.

2022-yil 29-martda asoschisi Frederick W. Smith 2022-yilning 1-iyunidan boshlab bosh direktor sifatida isteʼfoga chiqishi va ijrochi direktor boʻlishini eʼlon qildi. Kompaniya FedExning amaldagi prezidenti va COO Raj Subramaniamni Smithning vorisi etib tayinladi.

Raqobatchilar 
FedExning  Qoʻshma Shtatlardagi va uning koʻpgina xalqaro yoʻnalishlaridagi asosiy raqobatchisi United Parcel Service (UPS) hisoblanadi. Ikkala kompaniya ham odatda oʻxshash strategiyalarni qoʻllaydi; Har ikki kompaniyaning havo etkazib berish boʻyicha eng yirik markazlari janubiy oʻrta gʻarbda joylashgan (FedEx uchun  Memphis  va UPS uchun  Louisville), ikkalasi ham standart variant sifatida bir kechada, 2 kunlik va yerdan yetkazib berishni taklif qiladi, ikkalasi ham transmissiya uchun Ted Stivens Ankorij xalqaro aeroportidan tez-tez foydalanadi. Tinch okeani joʻnatmalari va ularning ikkala asosiy markazlari yuk tashish boʻyicha dunyodagi eng gavjum aeroportlardan biri hisoblanadi. FedExning boshqa asosiy raqobatchisi Amerika Qo'shma Shtatlari pochta xizmati (USPS), chunki USPS bir kechada xizmat (Priority Mail Express), 2-5 kunlik xizmat (Priority Mail) va iqtisod/yer xizmatini (Birinchi toifa, Parcel Select Ground) taklif qiladi.) AQShda kamroq darajada FedEx SF Express va DHL bilan raqobatlashadi va DHLning Qoʻshma Shtatlardagi bozor ulushi ortib borayotgan bir paytda, Qoʻshma Shtatlardagi yuk tashish sanoati (USPSni hisobga olmaganda) birinchi navbatda UPS va FedEx tomonidan hukmronlik qiladi; DHL Amerika Qoʻshma Shtatlaridan tashqarida FedEx uchun faqat kuchli raqobatchidir.

 Amazon oʻzining Amazon Air aviakompaniyasi, yuk mashinalari, furgonlar va kemalar parki va butun dunyo boʻylab 1,4 milliondan ortiq xodimlari bilan AQShdagi eng yirik yetkazib berish xizmatiga aylanishni rejalashtirmoqda.

Korporativ ishlar

Boshliqlar kengashi 
2022-yil aprel holatiga koʻra, FedEx korporatsiyasi direktorlar kengashi:

Moliya 
2020-moliya yili uchun FedEx 1,286 milliard AQSh dollari miqdoridagi daromad haqida xabar berdi, yillik daromadi 69,217 milliard AQSh dollarini tashkil etdi, bu avvalgi moliyaviy tsiklga nisbatan 0,7 foizga kamaydi. FedEx aksiyalari har bir aksiya uchun 273 dollardan koʻproq sotilgan va uning bozor kapitallashuvi 2020-yil dekabr oyida 2,459 milliard AQSH dollaridan ortiq baholangan. FedEx 2018-yilgi Fortune 500 roʻyxatida umumiy daromad boʻyicha Amerika Qoʻshma Shtatlarining eng yirik korporatsiyalari roʻyxatida 50-oʻrinni egalladi.

Homiylik

Motosport 
 1997-yildan 2002-yilgacha FedEx CART nomi bilan tanilgan Champ Car World Series ning bosh homiysi boʻlgan. Seriya „CART FedEx Championship Series“ nomi bilan tanilgan, bu esa FedEx chempionati boʻlganligi sababli rasmiy „Champ Car“ nomini oldi.

 FedEx kompaniyasi 2005-yildan buyon Jo Gibbs Racing kompaniyasiga tegishli boʻlgan 11-sonli NASCAR Cup seriyali Toyota homiysi hisoblanadi. Mashinani 2006-yildan beri Denny Hamlin boshqarib keladi.

 FedEx avvalroq Formula 1 jamoalari Benetton (1996-1999), Ferrari (1999-2001), Williams F1 (2002-2006) va McLaren (2007-2008) ga homiylik qilgan.

Futbol 
 1989-yildan 2010-yilgacha FedEx Florida shtatining Mayami shahrida oʻynagan Orange Bowlning bosh homiysi boʻlgan.
 FedEx Field, Maryland shtatining  Landover shahridagi Milliy futbol ligasining Vashington qoʻmondonlarining uyi hisoblanadi.

Obroʻ-eʼtibor 
Firma Fortune jurnali tomonidan 2013-yilda ishlash uchun eng yaxshi 100 ta kompaniyalardan biri sifatida eʼtirof etildi, bu kompaniyaning ixtiyoriy ishdan boʻshatish oʻrniga ixtiyoriy sotib olishlar bilan qisqartirishni tanlashini taʼkidladi.[48]

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayt
Shirkatlar
Sanoat
Iqtisodiyot
Biznes