Tatjana Ždanoka

Tatjana Ždanokayoki Tatyana Zhdanok(, Tatyana Arkadyevna Jdanok; Tatyana Khesin (Xesin) 1950-yil 8-mayda Riga shahrida tugʻilgan) — latviyalik siyosatchi, Yevropa parlamenti deputati. U 1993-yildan beri Latviya Rossiya Ittifoqi va uning oldingi partiyalari (Birlashgan Latviyada Teng huquqlar va inson huquqlari uchun) ham raisi boʻlib ishlaydi.

Siyosiy rahbarligi 

1988-yildan 1989-yilgacha u Latviyaning Sovet Ittifoqidan mustaqil boʻlishiga va tez bozor islohotlariga qarshi boʻlgan „Interfront“ siyosiy tashkiloti rahbarlaridan biri boʻlgan. U 1991-yil yanvar oyidan keyin partiya rahbariyati Latviya SSR hukumatiga qarshi davlat toʻntarishiga chaqirgandan keyin (mustaqillikni tiklashga qarshi) Latviya Kommunistik partiyasida faol boʻlib qoladi. 1997-yilda Ždanoka Riga munitsipal kengashiga saylangan, ammo 1999-yilda Kengashdagi mandatdan mahrum qilingan va Latviya qonunchiligiga koʻra, Latviya parlamenti yoki mahalliy kengashlarga saylanish uchun ilgari koʻrsatilishi mumkin emas, chunki u ilgari 1991-yil yanvarda Kommunistik partiyaga sodiq boʻlgan. Alfreds Rubiks bilan birgalikda u faqat Yevropa parlamentiga saylovlar bilan cheklanishining oʻziga xos holatida ishlagan.

Biografiyasi 
Tatyana Khesin 1950-yilda Riga shahrida tugʻilgan, otasi — sovet floti ofitseri Arkadiy Khesin va matematika oʻqituvchisi Tamara Ivanovna onasi edi, kelib chiqishi aralash latviyalik yahudiy-rus boʻlgan. Ždanoka oilasining katta qismi 1941-yilda Latviyadagi Holocausqt paytida Latviya yordamchi politsiyasi tomonidan oʻldirilgan. 1975-yilda u Aleksandr Zhdanokga turmushga chiqdi, u 1980-yillarning oxirida ajrashgan.

1972-yilda Ždanoka Latviya davlat universitetining matematika fakultetini tamomlagan va 1990-yilgacha universitetda matematikadan dars berishni boshlagan edi.1980-yilda u Latviya davlat universitetida fizika-matematika fanlari nomzodi va 1992-yilda matematika fanlari doktori ilmiy darajasini olgan.

Siyosiy martaba

Latviya siyosati (1988-2004-yillada) 
Ždanoka 1980-yillarning oxirida qayta qurish davrida, avvaliga Xalq fronti aʼzosi, soʻngra Latviyaning Sovet Ittifoqidan mustaqil boʻlishiga qarshi boʻlgan siyosiy tashkilot boʻlgan Interfront yetakchilaridan biri sifatida siyosiy faollik koʻrsatdi. 1989-yilda Riga shahar kengashiga, 1990-yilda esa Latviya SSR Oliy Kengashiga saylangan. 1971-yildan 1991-yilgacha Ždanoka Latviya Kommunistik partiyasining aʼzosi boʻlgan, lekin u „partiya ierarxiyasining bir qismi emas“ deb hisoblaydi.

Evropa parlamenti aʼzosi (2004-2018-yillarda) 
Sud ishi koʻrib chiqilayotganda, Latviya parlamenti 2004-yilgi Yevropa parlamentiga saylovlarda Kommunistik partiyaning sobiq aʼzolariga cheklovlar qoʻymaslikka qaror qiladi. Ždanoka 2004-yil iyun oyida Yevroparlamentga saylangan va bir necha kundan keyin sudda 5:2 hisobida gʻalaba qozongan. Latviya Latviyaning bosib olinishi natijasida yuzaga kelgan totalitar boshqaruvdan Latviyaning chiqishi yetarlicha hisobga olinmaganligi sababli ushbu qaror ustidan Inson huquqlari bo‘yicha Yevropa sudining Katta palatasiga shikoyat qilgan edi, sud 4-Ždanokaning huquqlari buzilmagan 2006-yil 16-martda 13-sonli qaror chiqaradi.

Latviya siyosatiga qaytish (2018-2019) 
2018-yil yanvar oyida Ždanoka Yevropa parlamentini tark etdi va 2018-yil oktyabr oyida boʻlib oʻtadigan Latviya parlament saylovlarida qatnashish niyatida Latviya siyosatiga qaytdi. U Latviya Rossiya Ittifoqining Vidzeme viloyati№ 1 chiptasi deb topildi, biroq Latviya Markaziy saylov komissiyasi uni 1999-yilda saylovda qatnashishni taqiqlagan asosda nomzodlar ro‘yxatidan olib tashladi. Maʼmuriy okrug sudi, biroq sud Markaziy saylov komissiyasi qarorini oʻz kuchida qoldirdi. Ždanoka Inson huquqlari boʻyicha Yevropa sudiga murojaat qildi, u oʻz arizasini 2021-yilda Latviya hukumatiga yetkazdi.

Evropa parlamenti aʼzosi (2019-yildan) 
2019-yilgi Yevroparlament saylovida uning partiyasi 6,24% ovoz yigʻib oladi, bu esa unga Yevroparlamentda bitta oʻrin egallashga imkoniyat berdi, uni yana shaxsan 18098 plyus olgan va 739 marta chizib tashlangan Ždanoka toʻldirdi. U Murojaatlar qo‘mitasi raisining o‘rinbosari, Bandlik va jamoatchilik bilan aloqalar qo‘mitasida uning o‘rnini bosuvchi aʼzo bo‘lib ishlay boshladi va Yevropa Ittifoqida yoshlar va pensiyagacha bo‘lgan bandlik, yosh oilalar uchun nafaqalar qabul qilish va ijtimoiy huquqlarni tenglashtirishni o‘zining ustuvor yo‘nalishlari deb atadi.

Tanqidi 
2020-yilda Ždanoka oʻz partiyadoshlari Miroslav Mitrofanov va Andreys Mamikins bilan birgalikda Rossiyadagi bahsli saylovlarni va Ukrainadagi separatistik hududlarni qoʻllab-quvvatlagani uchun Demokratik saylovlar boʻyicha Yevropa platformasi maʼlumotlar bazasiga kiritib qoʻygan edi.

Manbalar

Havolalar 

 Tatjana Ždanoka Yevropa parlamentida
 Yevropa Parlamentidagi HRUL: Sovet merosining yevropalashuvi? A. Vysotskaya tomonidan
 Ždanoka vs. Latviya, 2004-yil
 B. Bouring pluralistik demokratiyani inkor etadi: Inson huquqlari bo‘yicha Yevropa sudi saylovchilarning huquqlarini unutadi // Prava Cheloveka: Praktika Yevropeiskovo Suda po pravam cheloveka (Inson huquqlari: Inson huquqlari bo‘yicha Yevropa sudining sud amaliyoti) 6 (27), pp. . 28-80.

Yashayotgan insonlar
1950-yilda tugʻilganlar