MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Navoiy elektrkimyo zavodi aksiyadorlik jamiyati

Navoiy elektrkimyo zavodi aksiyadorlik jamiyati - Oʻzbekistondagi eng yirik kimyo kombinatlaridan biri. "Oʻzkimyosanoat" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Oʻsimliklarni himoya qilish kimyoviy vositalari (gerbitsidlar, insektoakaritsidlar, zootsidlar, oʻsishni boshqaruvchi moddalar), atsetilen qurumi, aktivlashtirilgan koʻmir, oddiy superfosfat, sirka kislotasi, A. V markali etilatsetat, metil-atsetat, suyuq shisha, xalq isteʼmol mollari — osh tuzi, yodlangan osh tuzi va boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi.

Korxona 1971-yil Navoiy kimyo kombinati tarkibidan Navoiy elektrkimyo kombinati direksiyasi sifatida ajralib chiqdi. 1972-yil korxonani kengaytirish uchun Navoiy tumanida 935 ga yer ajratildi va uning 1- navbatini loyihalashtirish ishlari boshlandi. Dastlab xlororganik moddalar ishlab chiqarishga moʻljalangan. 1976-yildan korxona oʻsimliklarni kimyoviy himoya qilish vositalarini ishlab chiqarishga ixtisoslashdi. 1976—80 yilda uning birinchi navbati qurildi. 1980-yilda birinchi mahsulot — kotoroy gerbitsidi ishlab chiqarildi. Kombinat 1981-yildan Navoiy "Elektrokimyo zavodi" deb nomlandi, 1994-yildan yopiq turdagi aksiyadorlik jamiyati, 1996-yildan Navoiy "Elektrkimyozavodi" aksiyadorlik jamiyati — Oʻzbekiston-Panama qoʻshma korxonasi. Taʼsischisi: Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulki qoʻmitasi.

Korxona respublikadagi oʻsimliklarni himoya qiluvchi kimyoviy vositalarni tayyorlovchi yagona korxonadir. Korxona faoliyati Oʻzbekiston Respublikasi qishloq xoʻjaligi ning kimyoviy vositalarga boʻlgan ehtiyojini qondirishga qaratilgan. 1996-yil dekabr oyida Fransiyaning "Speyshim" firmasi bilan hamkorlikda yillik quvvati 10 ming t boʻlgan fozalon ishlab chiqarish liniyasi ishga tushirildi, mevali ekinlardagi oʻsimlik biti, kana, Kolorado koʻngʻizi va boshqa zararkunandalarni yoʻqotishda qoʻllaniladigan fozalon insek-toakaridsidini ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyiddi.

2000—2002-yil davomida chetdan olib kelingan xom ashyolardan 30 turdagi oʻsimliklarni himoya qiluvchi kimyo vositalari ishlab chiqarildi.

Korxona koʻp yillardan buyon Shveysariyaning "Singenta", "Dalston", Germaniyaning "Lurgi", Yaponiyaning "Sumitomo", Xitoyning Xunan eksport-import korporatsiyasi, "Delyan", Buyuk Britaniyaning "Dau Agrosains" firma va kompaniyalari bilan hamkorlik qiladi.

Rixsivoy Yoqubov.

Manbalar
Navoiyazot

"NAVOIYAZOT" AKSIYADORLIK JAMIYATI — Oʻzbekistondagi yirik kimyo sanoati korxonasi. "Oʻzkimyosanoat" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Navoiy shahrida joylashgan. Korxonada ishlab chiqariladigan asosiy mahsulot turlari: mineral oʻgʻitlar, nitron tolasi, sirka kislotasi, tiomochevina, xlor va xlor mahsulotlari, kaustik soda. Bundan tashqari, 70 dan ortiq turdagi mahsulotlar, organik va noorganik kimyoviy mahsulotlar ishlab chiqariladi. Mineral oʻgʻitlar, turli xil organik sintez mahsulotlari va akril tolasi (nitron) ishlab chiqarish maqsadlarida tabiiy gazni qayta ishlashga ixtisoslashgan korxona sifatida qurilgan. Tabiiy gaz, havo, kaustik soda, osh tuzi va boshqa asosiy ishlab chiqarish uchun xom ashyo boʻlib xizmat qiladi.

3-d 1964-yilda Navoiy kimyo kombinati nomi bilan ishga tushirildi. Shu yili kuchsiz azot kislotasi ishlab chiqarish boʻyicha korxonada 1-agregat foydalanishga topshirildi. 1965-yildan ammiak korxona toʻliq hajmda ishlashga oʻtdi.

Xom ashyodan kompleks foydalanish natijasida korxonada nitron — "sunʼiy jun" tolasi ishlab chikaruvchi zavod kurilib, 1971-yilda ilk mahsulot olindi. Shundan beri toʻqimachilik, yengil va boshqa sanoat uchun oʻta muhim hisoblangan "sunʼiy jun" ishlab chikariladi. 1965— 75 yillarda ammiak va mineral oʻgʻitlar ishlab chiqarishning 1—2—3navbatlari ishga tushirildi. 2001-yilda Germaniyaning "Lurgi Xemnits GmBX" firmasining ishtirokida qurilgan va eng zamonaviy uskunalar bilan jihozlangan xlor, oʻyuvchi soda, xlor kislotasi va natriy gipo-xlorit ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyildi. Birlashmada xlorni qayta ishlab polivinilxloridga aylantirgan holda kaustik soda ishlab chiqarish boʻyicha 2-navbat sexini qurish loyihasi ustida ish olib borilmoqda.

"N." a.j. mahsulotlari Rossiya, Eron, Tojikiston, Ukraina, Buyuk Britaniya, Niderlandiya, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, AQSH, Bolgariya davlatlariga eksport qilinadi. Navoiy kimyo kombinata 1975-yilda "Navoiyazot" ishlab chiqarish birlashmasiga, 2002-yilda "Navoiyazot" ochiq aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. Korxonada 11 mingga yaqin muhandis-texnik xodimlar va ishchilar mehnat qiladi (2003).

Rixsivoy Yoqubov.

Manbalar
Navoiy — Uchquduq avtomagistrali

Navoiy-uchquduq avtomagistrali — Oʻzbekiston Respublikasidagi xalqaro ahamiyatli yoʻl. 1968—1975-yillarda qurilgan. Zarafshon vohasida qishloq xoʻjaligi (asosan, chorvachilik, qorakoʻlchilik) va sanoatni rivojlantirish — uzoq yaylovlarga yem-xashak tashish, qazilma boyliklarga boy boʻlgan konlardan qazib olinayotgan xom ashyoni Navoiy kon-metallurgiya kombinatiga qayta ishlash uchun toʻxtovsiz tashib keltirish va boshqa maqsadlarda bunyod etilgan. Yoʻl Navoiy va Buxoro viloyatlari hududidan oʻtgan boʻlib, Uchquduq va Zarafshon shaharlarini Navoiy, Buxoro, Samarqand, Toshkent va boshqa shaharlar bilan uzviy bogʻlaydi.

Yevropa—Osiyo transkontinental avtomagistrali qurilishi bilan istiqbolda yoʻlning Uchquduqdan Qozogʻiston chegarasidagi Koʻkayozgacha boʻlgan 190 km uzunlikdagi qismi taʼmirlanib, qayta quriladi va Koʻkayozdan Qiziloʻrda shahrigacha boʻlgan avtomobil yoʻli qurilishi tugallangach, yoʻl Qiziloʻrda shahrida Chimkent — Samara avtomagistraliga koʻshiladi.

Yoʻlning umumiy uzunligi 291 km. Shundan 111 km asfaltbeton, 180 km qora qoplamali. Yoʻldagi transport harakatining qatnov jadalligi Navoiyda sutkasiga 6530, Zarafshonda 2627, Uchquduqda 485 avtomobilga teng (2003).

Tohirjon Mirzayev.

Manbalar
Navoiy—Uchquduq—Nukus temir yoʻli

Navoiy-uchquduq-nukus temir yoʻli - Navoiy, Buxoro, Xorazm viloyatlari va Qoraqalpogʻiston Respublikasi hududlaridan oʻtuvchi temir yoʻl. 1994—2001-yilda qurilgan. Yoʻlning umumiy uz. 700 km ga yaqin. Navoiy, Uchquduq, Miskin, Toʻrtkoʻl shaharlaridan oʻtib, Nukusgacha yetkazilgan.

Ilgari Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Xorazm viloyati Oʻzbekistonning boshqa hududlari bilan Turkmaniston hududidan oʻtadigan Turkmanobod (Chorjoʻy) — Urganch temir yoʻli orqali bogʻlangan edi. N.—U— Navoiy-uchquduq-nukus temir yoʻliy. qurilishi yuk va yoʻlovchilar tashish maso-fasini 450 km ga va qatnov muddatini 6—7 soatga qisqartirib, mamlakat iqtisodiyotiga har yili 19 mln. AQSH dollariga yaqin mablagʻni tejash imkoniyatini beradi. Temir yoʻl mineral resurslarga gʻoyat boy mintaqani oʻzlashtirishda muhim ahamiyatga ega. Temir yoʻl orqali yoʻlovchilar, xalq xoʻjaligi yuklari, mineral oʻgʻitlar, qurilish materiallari va boshqa yuklar tashiladi.

Tohirjon Mirzayev.

Manbalar
Yevgeniy Navrotskiy

Yevgeniy Lvovich Navrotskiy (1886, Kiyev — 1921.1.2, Toshkent) — seleksioner olim, Oʻzbekistonda oʻrta tolali gʻoʻzaning dastlabki seleksiya navlarini yaratgan. Andijon tajriba dalasi seleksioneri (1912—20). Russel va Triumf amerika gʻoʻza navlaridan koʻp marta tanlash usuli bilan Navrotskiy [(0100), 1913] va Navrotskiy zafari (Triumf Navrotskogo, 0251), 1915] navlarini chiqardi. Navrotskiy yaratgan gʻoʻza navlari paxtachilikning rivojlanishida katta rol oʻynadi va 20-asrning 20-yillaridan Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda ekilgan asosiy navlar boʻldi.

N.ning asosiy ilmiy ishlari gʻoʻza navlarini yaratish va sinash masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 

    

1886-yilda tugʻilganlar
1921-yilda vafot etganlar
1-fevralda vafot etganlar
Navroʻz (maʼnolari)

Navroʻz:

 Navroʻz — q. Oʻn ikki maqom.
 Navroʻz (fors.
 Navroʻz (qishloq) (1922-yil
 Navroʻz (oʻrik navi), Duragay 2826 — kechpishar oʻrik navi.
 Navroʻz (restoran majmui) - "NAVROʻZ" — restoran majmui.
Navroʻz (qishloq)

Navroʻz (1922-yil gacha Yangiobod) — Sirdaryo viloyati Mirzaobod tumanidagi qishloq, tuman markazi. 1980-yilda tashkil etilgan. Viloyat markazi va yaqin temir yoʻl stansiyasi Gulistongacha 12 km. Aholisi 1200 kishi (1998). N.da tuman hokimiyati binosi, dehqon bozori, korxonalar, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, umumiy taʼlim maktabi, iqtidorli bolalar litseyi, stadion, tennis korti, tish davolash poliklinikasi, tez tibbiy yordam punkti va boshqa muassasalar bor.

Manbalar
Navroʻz (oʻrik navi)

Navroʻz, Duragay 2826 — kechpishar oʻrik navi. Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Samarqand filialida duragaylash (kechki Samarqand x Ruxi Juvanon x Yoshlik) yoʻli bilan chiqarilgan (K. V. Vasilyev, L. A. Protasevich). Daraxti gʻuj oʻsadi. Kech gullaydi. Mevasi yirik (40 g gacha), yumaloqoval, sirtining yarmidan koʻproq kismi toʻq qizil, poʻsti yupqa, xushbuy, shirin va bir oz nordon, tarkibida 13% qand, 0,84% kislota bor. Danagi yirik, magʻizi shirin. Iyulning boshlarida pisha boshlaydi.

Kuchati ekilgandan keyin 5-yili hosilga kiradi, tupidan 120 kg gacha meva beradi. Sovuqqa chidamli, shamolga bardoshli, pishib yetilgan mevalarning bir qismi shoxlarida turshaklanib qoladi. Oʻzbekistonning jan.-gʻarbiy viloyatlarida ustiriladi.

Manbalar
Navroʻz (restoran majmui)

"NAVROʻZ" — restoran majmui. Oʻzbekiston milliy bogʻi hududida joylashgan zamonaviy meʼmoriy inshoot. 1991-yilda ishga tushgan. Loyihasini Oʻzbekiston savdo binolarini loyihalash instituti (Uzgiprotorg) tayyorlagan (meʼmorlar: R. Yoqubov, V. Ostroverxoye, N. Batorin). "N." 2 qavatli, 1-qavatida "Baxt uyi", "Qishki bogʻ" deb atalgan madaniy hordiq chiqarish maskani, qahvaxona (40 oʻrinli), bar (100 oʻrinli) va turli xizmat koʻrsatish xonalari mavjud. 2-qavatda 3 ta zal yonma-yon joylashgan. Zaruratga qarab zallar urtasidagi koʻchma devorli toʻsiklar olinib katta zal (1000 oʻrinli) hosil kilish mumkin. "Us to" birlashmasi ustalari Mahmud Qosimov, Mahmud Abdurahmonov, Ravshan Niyozovlar milliy uslubda ganch oʻymakorligida did bilan bezagan maxsus (oliy martabali mehmonlar uchun) "Ziyofatxona" ham mavjud. Meʼmoriy jihatdan "N." kurkam zamonaviy koʻrinishga ega, anʼanaviy xalq sanʼati bilan uygʻunlashgan. Marmar zinapoyalar mahobat bilan bino ichkarisiga yoʻllaydi. Atrofidagi favvoralar majmui, koʻkalamzorlashtirilgan maydon binoni yanada tantanavor koʻrsatadi.

Manbalar
Navroʻzgul

Navroʻzgul () — navroʻzguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻsimliklar turkumi. Yer yuzida 500 dan ortiq, Oʻzbekistonda 10 turi uchraydi. Dorivor N.ning boʻyi 15—30 sm. Ildiz oldi barglari tuxumsimon, cheti toʻmtoq arrasimon, bandli, qanotchali. Toʻpguli soyabonsimon. Guli yirik, sariq. Mevasi — koʻp urugʻli, koʻngʻir, koʻsakcha. Bargi tarkibida S vitamini, karotin, saponin va boshqa birikmalar bor. Ildizi va ildizpoyasining qaynatmasi bronxit kasalligida balgʻam koʻchiruvchi dori sifatida, bargining damlamasi avitaminozda qoʻllanadi. N.ning Oʻzbekistondagi turlari manzaralidir.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Bog‘ o‘simliklari
Manzarali o‘simliklar
Dorivor oʻsimliklar
Navroʻzguldoshlar

Navroʻzguldoshlar () - tutash tojbargli ikki urugʻpallali, bir va koʻp yillik oʻsimliklar oilasi. Poyasi yarim buta, yaxshi rivojlanmagan, boʻgʻiz bargli. Barglari oddiy, tukli. Gullari toʻgʻri, ikki jinsli, mevasi koʻsak. 23 turkumga mansub 1000 ga yaqin turi bor. Mas, navroʻzgul, siklamen, sedmichnik va boshqa uchraydi. Baʼzilari manzarali (Mas, siklamen, navroʻzgul va boshqalar). Hasharotlar yordamida changlanadi.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Ishpika Navroʻzova

Ishpika Sibagadulovna Navroʻzova (1949.15.5, Udmurtiya Respublikasi)— Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Udmurtiya pedagogika institutini tugatgan (1973). 1974-yildan Pskent tumanidagi 16-, 1985—99 yillarda 17-maktabda rus tili oʻqituvchisi. Navroʻzova darslarni 200 dan ortiq koʻrgazmali qurol, yangi pedagogik texnologiya asosida olib borgan, oʻquvchilar bilimini reyting asosida baholagan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Navtaka

Navtaka, Navtoqa — qad. Sugʻd viloyati. Nomi ehtimol sugʻdchada "yangi toq", "yangi inshoot" yoki "yaqinda qurilgan"ni bildiradi. N. Aleksandr (Iskandar)ning Oʻrta Osiyoga qilgan yurishi (miloddan avvalgi 329—327 yillar) davri haqidagi yozma manbalarda uchraydi. N.dagi qalʼalardan birida Doro III ning qotili Bess asir olingan. Miloddan avvalgi 328 yilda Aleksandrning qoʻshini N.da qishni oʻtkazgan. Ayrim olimlarning fikricha, N. Qarshidan 10 km shim.-gʻarbdagi Yerqoʻrgʻon shahri harobasi oʻrnida boʻlgan. Biroq N.ning hozirgi Qashqadaryo viloyatining sharqiy qismida joylashgan deyishga koʻproq asoslar bor.

Ad:. Rtveladze E., Velikiy shelkoviy put, T., 1999.

Manbalar
Navuxodonosor II

Navuxodonosor II — Bobil podshosi (miloddan avvalgi 605—562). 605-yil Suriya va Falastin hududini bosib olgan, 598-yil Shimoliy Arabistonga yurish qilgan. 597-yil, soʻngra 587-yil (boshqa maʼlumotlarga koʻra, 586-yil) qoʻzgʻolon koʻtargan Quddus shahrini vayron qilgan. Yahudiya (Iudeya) podsholigini tugatgan va Yahudiyaning aksariyat aholisini asir qilib olib ketgan. Uning davrida mashhur „Bobil minorasi“ va osma bogʻlar bunyod etilgan.

Manbalar
Navcha

Navcha, dumrov — oʻtmishda boylarga yollanib ishlaydigan oʻspirin yigitlar. 19-asr oxiri —20-asr boshlarida Zarafshon va Qashqadaryo vohalarida keng tarqalgan. N. dehqonchilik bilan bogʻliq har xil ishlarni: yer haydash, ekin ekish, ekinni oʻrib-yigʻib olish, yanchish, ariqzovurlarni qazish, goʻng chiqarish va boshqalarni bajargan. N.ni boy xoʻjaliklar koʻpincha chorakorlarga yordamchi qilib olganlar. N. 9 oyga, yaʼni bahorda qoʻsh chiqarish vaqti (mart— aprel)dan to kuzgacha, yerni shudgor qilgunga (okt — noyabr) qadar boʻlgan davrga yollangan. N. oladigan haqini xoʻja-yin bilan oldindan kelishib olgan. Ish haqi qishloq xoʻjaligidan olinadigan mahsulot bilan toʻlangan. N. donli ekinlardan (arpa, bugʻdoy, joʻxori va boshqalar) taxminan 1/5— 1/6 hissadan 7,2 qissagacha haq olgan. Agar N. chorakorga yordamchi boʻlib ishlasa, uning ish haqi olinadigan hosilning 1/20—1/25 hissasigacha toʻgʻri kelgan. Mehnat haqidan tashqari xoʻjayin N.ni ovqat hamda kiyim-bosh bilan taʼminlashi kerak boʻlgan.

Manbalar
Nagalar

Nagalar — Hindistondagi xalqlar guruhi (ao, sema, angama va boshqalar). Nagalend shtatining asosiy aholisi. Manipur va Assom shtatlari, shuningdek, Myanma (100 ming kishidan koʻp)ning qoʻshni rayonlarida yashaydilar. Umumiy soni 2 mln. 150 ming kishi (2000). Naga tilida soʻzlashadi. Dindorlarining bir qismi xristian (asosan, baptist) lar, krlganlari anʼanaviy liniy eʼtikrdlarga rioya qiladilar. Hindiston hukumati 1957-yil N.ni Assom shtati tarkibidan chiqarib, uni Tuensanga — „naga togʻlari“ deb nomlanuvchi markazga boʻysunuvchi hududga aylantirishga qaror qildi, 1963-yil esa Nagalend („Nagalar mamlakati“) shtati barpo etildi.

Manbalar
Nagalend

Nagalend (; ) — Hindistonning shimoli-sharqiy qismidagi shtat. Myanma bilan chegaradosh. Maʼmuriy markazi — Koxima shahri Maydoni 16,5 ming km². Aholisi 1,9 mln. kishi (2001). Nagalend 1963-yilda Assom shtatining nagalar yashaydigan qismlaridan tuzilgan. Aholisining 67% xristian diniga eʼtiqod qiladi. Nagalend Assom—Myanma toglarida (eng baland joyi 3824 m, Patkay togʻi) joylashgan. Iqlimi subekvatorial, mussonli iqlim. 1000 m balandlikkacha doim yashil tropik va mussonli oʻrmonlar, undan yuqorisi igna bargli oʻrmonlar bilan qrplangan. Togʻ tepalari yaylovlardan iborat.

Nagalend — agrar shtat. Xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — deqqonchilik. Aholining 85% qishloq xoʻjaligida band. Togʻlar oraligʻidagi tor vodiylarda sholi ekiladi, shuningdek, bugʻdoy, makkajoʻxori va dukkaklilar ham yetishtiriladi. Oʻrmon xoʻjaligi rivojlangan. Oziq-ovqat (qand-shakar) sanoati korxonalari, qogʻoz, faner, sement zavodlari, GES ishlab turibdi. AES qurilmoqda. Hunarmandchilikda gazlama toʻqiladi. Koxima va Lumani shaharlarida universitet bor. Yuk va yoʻlovchilar temir yoʻl va havo yoʻllari orqali tashiladi.

Manbalar
Nagano

Nagano shahri-Nagano prefekturasining poytaxti va eng yirik shahri boʻlib, u Nagano havzasida (Zenkoji Daira) Yaponiyaning markaziy Chubu mintaqasida joylashgan. Nagano Yaponiyaning asosiy shahri sifatida tasniflangan. Nagano — Yaponiyaning eng yuqori prefekturali poytaxti, balandligi 371.4 metr (1,219 fut). Shahar togʻlar bilan oʻralgan, Chikuma daryosining qoʻshilish joyi — Yaponiyaning eng uzun va eng keng daryosi — va Say daryosi. Shaharning umumiy maydoni 834,81 kvadrat kilometrni (322.32 kvadrat milya) tashkil etadi. 2019-yil 1-iyun holatiga shaharning taxmin qilingan aholisi 160,625 xonadonda 370 632 kishini tashkil qildi va aholi zichligi 1 km2 ga 444 kishi toʻgʻri keladi.

Tarixi

Geografiyasi

Manbalar

Havolalar 

Yaponiya shaharlari
Nagarjuna

Nagarjuna (taxminan 2-asr) — qad. hind faylasufi, buddizmning madxyamika maktabi asoschisi. Oʻzining falsafasini haqiqiy buddizmning "oʻrtacha yoʻli" deb atadi. Asosiy asari: "Madxyamikakarika" yoki "Madxyamikasutra".

Manbalar
Nagpur

Nagpur — Hindistonning markaziy qismidagi shahar. Maharashtra shtatida, Nag daryosi boʻyida. Aholisi 1,96 mln. kishi (2001); asosan hindi, marathi tilida soʻzlashadi. Muhim savdo-transport tuguni. Mumbay — Kalkutta temir yoʻl va avtomagistralining deyarli oʻrtasida joylashgan. Ip gazlama sanoatining yirik markazi. Oziq-ovqat, keramika, oynashisha, poligrafiya sanoatlari rivojlangan. Sovitkichlar ishlab chiqarish, shina zavodlari mavjud. Hunarmandchilikda oltin va kumush ipli matolar toʻqiladi. Un-t, arxeologiya muzeyi, ilmiy tadqiqot muassasalari, shahar atrofida apelsin bogʻlari bor, paxta ekiladi. N. yaqinidan marganets qazib olinadi. Shaharga 18-asr boshlarida asos solingan. 18-asrning 30-yillaridan Marath sultonligi tarkibidagi Bxonsle davlati poytaxti boʻlgan. 1853-yil Britaniya Hindistoni tarkibiga qoʻshildi va Markaziy provinsiyalarning maʼmuriy markaziga aylandi. 1950—56 yillarda Madxya-Pradesh shtatining maʼmuriy markazi boʻlgan.

Manbalar
Naddof

Naddof (arab. — taramoq, titmoq) — oʻrta asrlarda paxta yoki jun tituvchi, savalovchi kishi. Oʻrta Osiyoning yirik shaharlarida alohida mahallalarda yashagan. Ularning mehnati, asosan, kalavachilik — ip yigiruvchilarga paxtani chigitdan ajratib, savalab berishdan iborat boʻlgan. N.lar shahar aholisining eng kambagʻal tabaqasi hisoblanib, bosqinchilik zulmiga qarshi qoʻzgʻolonlarda asosiy kuchni tashkil etgan. Masalan, Samarqandda moʻgʻullar zulmiga qarshi koʻtarilgan Sarbadorlar qoʻzgʻoloniga N.lar mahallasining oqsoqoli Abu Bakr Kuluip (Kalaviy) Naddof boshchilik qilgan.

Manbalar
Boris Nadejdin

Boris Borisovich Nadejdin (1905.4.5, Smolensk shahri — 1961.7.3, Toshkent) — kompozitor va pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1950). Moskva konservatoriyasini tugatgach (1936), Toshkent konservatoriyasida (1937-yildan), Hamza no-midagi musiqa bilim yurtida (1941 — 45) oʻqituvchi. Oʻzbekistonda professional kompozitorlik taʼlimi rivojiga, musiqa maktablari pedagogik (fortepiano) repertuari shakllanishiga katta hissa qoʻshgan. Ijodida oʻzbek xalq kuylariga keng tayangan va ijobiy qoʻllagan. Bastakorlar T. Jalilov bilan hamkorlikda "Asrlar" (1943) va "Alpomish (1949), Yu. Rajabiy bilan "Farhod va Shirin" (1944) musiqali dramalarini yaratgan. Shuningdek, simfonik orkestr uchun "Simfoniyetta", "Segoh", "Paxta" (Yu. Rajabiy bilan), "Bolalarga", "Vals", ovoz va cholgʻular orkestri uchun "Abdurahmonbegi", "Ey, Vatan"; bolalar uchun fortepiano pyesalari va qoʻshiqlar yaratdi. Toshkentdagi 5-bolalar musiqa maktabiga N. nomi berilgan. Shogirdlari orasida S. Boboyev, B. Giyenko, Sayfi Jalil, T. Qurbonov, S. Hayitboyevlar bor.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1905-yilda tugʻilganlar
1961-yilda vafot etganlar
4-mayda tugʻilganlar
7-martda vafot etganlar
Nadim

Nadim (arab. — doʻst, ulfat) — musulmon davlatlarida, Oʻrta Osiyo xonliklarida xonlar, podsholar, amaldorlarning eng yaqin xizmatkori, maxrami va maslahatchisi. Bazmlarda ishtirok etgan kishilar ham bir-birlariga nisbatan N. hisoblangan.

Manbalar
Nadimiy

Nadimiy (taxallusi; asl nomi Boltaniyoz Qurbonniyoz oʻgʻli) (? — Xiva — 1938) — shoir, xattot. Akasi Muhammad Yoqub Harrot Devondan husnixat qoidalarini oʻrgangan. N. umrining oxirigacha Xivadagi idoralarda turli lavozimlarda ishlagan. Sharq shoirlarining asarlarini mutolaa qilib, ularning taʼsirida sheʼrlar yozgan. 1908-yilda koʻchirgan mukammal devonida oʻzbek mumtoz sheʼriyatining turli janrlarida yozilgan asarlar bor. Sheʼrlarida insoniy muhabbatni ulugʻlaydi, kishilarni oliy fazilatlar egasi boʻlishga chaqiradi. N. kitobat qilgan Abdulvohid ibn al-Muftiyning "Ajoyib ul-qisas" asari tarjimasi (1907, inv. № 874), zamondosh shoirlardan Shinosiy devoni (1908, inv. №1145), Tabibiyning 2 devoni (1909, inv. №927, 1910, inv. № 257) va oʻzi tarjima qilgan "Vomiq va Uzro" dostoni (1910, inv. № 2057) va oʻzining 3 devoni Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti Qoʻlyozmalar fondida (№ 901, 902, 906) sakdanmoqda. N. asarlari bayozlardaham uchraydi (Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti Qoʻlyozmalar fondi, inv. inv. № 6771, 6939, 6969).

Manbalar 

Shoirlar
Nadir

Nadir (arab. — nazir) — zenitga diametral qarama-qarshi vertikal chiziqning ufqdan pastda osmon gumbazi bilan kesishgan nuqtasi.

Manbalar
Sulaymon Najafov

Sulaymon Narimon oʻgʻli Najafov (1937.25.7, Ozarbayjon Respublikasi Aqdam tumani — 1993.25.10, Jizzax) — teatr rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1989). Boku shahridagi rassomlik bilim yurtini (1968) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1976). 1976-yildan Yunus Rajabiy nomidagi Jizzax viloyat musiqali drama teatrida, 1991-yildan Jizzax viloyat qoʻgʻirchoq teatrida rassom. N. ijodi adabiy asardagi milliy va badiiy gʻoyaning tasviriy obrazini sahna bezaklarida yaratishga qodirligi bilan diqqatga sazovor. Jizzax teatrining "Xolisxon" (1978), "Zoʻraki tabib" (1978), "Oygul va Baxtiyor" (1979), "Kelinlar qoʻzgʻoloni" (1979), "Vatan ishqi" (1981), "Xonuma xonim" (1982), "Katta oʻgʻil" (1984), "Qasam va vijdon" (1988) kabi, Jizzax qoʻgʻirchoq teatrining "Temirboyning sarguzashtlari" va boshqa spektakllari shular jumlasidan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1937-yilda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
25-iyulda tugʻilganlar
25-oktabrda vafot etganlar
Najd

Najd — Saudiya Arabistonidagi viloyat. 5—6-asr oʻrtalarida arablarning kinda qabilasi qoʻl ostida boʻlgan. 7— 9-asrlarda Arab xalifaligi, keyinchalik Arabiston yarim orolda mavjud boʻlgan davlatlar tarkibida. 18-asrda vahhobiylar harakati markazi boʻlgan. Ular bu yerda Najd amirligini tuzganlar (18-asr oxiri —20-asr boshi, tanaffuslar bilan). Birinchi jahon urushidan soʻng Najd amirligi Shimoliy va Markaziy Arabistonni birlashtirish kurashiga raxnamolik qilgan, natijada Hijoz, Najd va birlashgan viloyatlar davlati (1932-yildan Saudiya Arabistoni) paydo boʻlgan.

Manbalar 

 

Saudiya Arabistoni
Najdak

Najdak (turkiycha) — mayda va yupqa donador kristallardan iborat togʻ jinsi. Boksitlarning metamorfizmga uchrashidan hosil boʻladi. Najdak tarkibidagi korund boshqa minerallar (magnetit, xlorit, gematit, kvars va moʻrt slyudalar va h.k.) bilan birikib ketgan. Tarkibida 60% gacha korund boʻlgan najdak tabiiy abraziv materiallarga kiradi. Najdakning qattiqligi mineralogik shkala boʻyicha 7—8. Rangi qora, qoramtir kulrang, toʻqyashil. Najdak koʻpincha marmarlarda linza, shtok, uyum, tomirlar shaklida, baʼzan esa gabbro, norit, granitlarda va bu jinslar kontaktida ksenolitlar koʻrinishida mavjud. Oʻzbekistonda koʻp joylarda (Nurota togʻlari, Molguzar va boshqalar) uchraydi.

Manbalar
Najmiddin kubro

Najmiddin kubro - q. Kubro.

Manbalar