MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Darya Beloded

Darya Gennadevna Beloded (; tugʻ. 2000-yil 10-oktyabr, Kiyev, Ukraina) — ukrainalik dzudochi, 48 kg gacha vazn toifasida, Ukraina terma jamoasi aʼzosi. Ikki karra Jahon chempioni (2018, 2019), 2017-yilgi Yevropa chempioni, 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori.

Faoliyati 
U 2000-yil 10-oktyabrda dzyudochi Gennadiy Beloded va uning rafiqasi Svetlana Kuznetsova oilasida tugʻilgan. U oʻzining ilk muhim muvaffaqiyatiga 2015-yilda erishib, oʻz yosh toifasidagi milliy chempionatda, keyin esa Yevropa va Jahon chempionatlarida gʻolib chiqdi.

U birinchi „kattalar“ oltin medalini 2017-yilning mart oyida Pragada (Chexiya) dzudo boʻyicha Yevropa ochiq chempionatida qoʻlga kiritdi. 2017-yil 20-aprelda u Varshavada (Polsha) 48 kg gacha vazn toifasida Yevropa chempioni boʻldi, finalda rossiyalik Irina Dolgovani magʻlub etdi. Final yoʻlida u Mariya Persian (Rossiya), Militsa Nikolich (Serbiya) va Éva Csernoviczki (Vengriya) ustidan gʻalaba qozondi. Kattalar darajasida bu uning ikkinchi musobaqalari edi.

2018-yilgi Bokuda (Ozarbayjon) Jahon chempionatida ishtirok etayotgan Beloded darhol ikkinchi davrada boshlandi va u erda Distria Krasniqini (Kosovo) vazari hisobda magʻlub etdi. Keyin u Yao Xiong (Xitoy) va 2017-yilgi Jahon chempionatida magʻlub boʻlgan qozogʻistonlik Otgontsetseg Galbadrakh ustidan ippon boʻyicha erta gʻalaba qozondi. Yarim finalda u 2016-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari Olimpiadasi chempioni Paula Pareto (Argentina) ustidan vazarini gʻalaba qozondi. Finalda amaldagi Jahon chempioni Funa Tonakiga (Yaponiya) qarshi oʻtkazilgan ukrainalik jangning uchinchi daqiqasidayoq ippon bilan gʻalaba qozonib, 17 yoshida Jahon chempioni boʻldi. Shu tariqa, ukrainalik dzyudo tarixida erkaklar va ayollar oʻrtasida eng yosh Jahon chempioni boʻldi.

2019-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida u finalda yaponiyalik sportchi Funa Tonakini magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.

2021-yilning aprel oyida Lissabonda (Portugaliya) boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida 48 kg gacha boʻlgan vazn toifasida u finalgacha yetib bora olmagan va kumush medalni qoʻlga kiritgan edi.

2021-yilda Tokioda boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida birinchi kunida 48 kg gacha vazn toifasida uchinchi oʻrin uchun kurashda isroillik Shira Rishoni magʻlub etib, bronza medalini qoʻlga kiritdi.

Mukofotlar 

 III darajali „Orden knyagini Olgi“ („Malika Olga ordeni“ orden) — Minsk shahrida boʻlib oʻtgan II Yevropa oʻyinlarida yuqori sport natijalariga erishgani uchun. Minsk (Belarus Respublikasi), gʻalaba qozonish uchun fidoyilik va iroda koʻrsatdi (2019-yil 15-iyul).

Manbalar 

10-oktabrda tugʻilganlar
2000-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
2020-yilgi Yozgi Olimpiada o'yinlaridagi dzyudochilar
Kusunda

Kusunda yoki Ban Raja („oʻrmon odamlari“) Nepalda yashovchi qabiladir; etnik jihatdan chepang xalqi bilan bogʻliq, ammo chepanglardan farqli oʻlaroq ular uylarda emas, balki oʻrmonda yashaydilar. Oʻz urf-odatlarida hind taʼsirini his qilsa-da, Animizmga eʼtiqod qilishadi.  2001-yilgi roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 164 kusunda bor edi, ulardan 160 tasi oʻzlarini hindular deb eʼlon qildi va 4tasi — buddistlar sifatida.

Ular ilgari Tibet-Burman oilasiga mansub deb hisoblangan kusund tilida gapirishadi, ammo zamonaviy gʻoyalarga koʻra, izolyatsiya qilingan. Yaqin vaqtgacha kusunda tilida gapiradigan faqat bir keksa onaxon qolgan deb hisoblanar edi, lekin bir necha yil oldin Nepalda uzoq oʻrmon hududida, bu tilda gapiradigan yana uch kishi topilgan degan tasdiqlanmagan maʼlumot paydo boʻldi.

Adabiyotlar 
 Ruhlen, Merritt. The Origin of Language: Tracing the Evolution of the Mother Tongue. New York: John Wiley & Sons, 1994.
 D. E. Watters (2005): Notes on Kusunda Grammar. NFDIN Katmandu, ISBN 99946-35-35-2.
 P. Whitehouse, T. Usher, M. Ruhlen & William S.-Y. Wang (2004): Kusunda: An Indo-Pacific language in Nepal, PNAS 101:5692-5695 (free access)

Havolalar 
 Kusunda SIL ethnologue 14th edition entry, 2000
 Kusunda SIL ethnologue 15th edition entry, 2005
 Notes on Kusunda Grammar: A language isolate of Nepal. Himalayan Linguistics Archive 3. 1-182.
Izolyatsiya qilingan tillarda gapiradigan xalqlar
Nepal Xalqlari
Kurti (aholi)

Kurti (inglizcha: Kurtey people, Kourtey) ― Niger, Benin, Mali va Nigeriya kabi baʼzi Gʻarbiy Afrika mamlakatlarida Niger daryosi vodiysida yashovchi kichik etnik guruhdir. Ular Gana, Togo, Kote d’Ivoire va Burkina-Fasoda juda koʻp miqdorda uchraydi.

Songay assimilyatsiyasi 
Kurtkalar Fular xalqining Niger daryosi vodiysiga XVIII-asrda zamonaviy Tillabury, Niger vodiysiga koʻchishi va mahalliy Songay, Djerma, Sorko va boshqalar bilan aralashgan nikohlar natijasida hosil boʻlgan. Anʼanaviy Fula madaniyatining koʻp jihatlarini saqlab qolgan holda, Kurtlar Songhay Djerma turmush tarzi bilan assimilyatsiya qilindi va Janubiy Koreyaning dialektida gaplashdi. Baʼzi uchinchi tomon kuzatuvchilari ularni Songai xalqining bir qismi deb hisoblashadi, boshqalari esa ularni Songay xalqi faqat bir qismi boʻlgan, Songhay tilida soʻzlashuvchi  keng ijtimoiy maydonda ajoyib tarix, madaniyat va etnik jihatdan oʻz-oʻzini aniqlashga ega boʻlgan jamoalar sifatida tasvirlaydi.

Turar joy va demografiya 
Bugungi kunda ular 50 000 kishidan kam, ular orollarda va Sansani, Dess va Ayoru yaqinidagi orollar va Niger daryosi qirgʻoqlarida; Niameyda (ayniqsa, Kutukale mahallasida); va Oʻrta Nigerning quyi qismidagi Gao — Shimoliy Nigeriyagacha boʻlgan qishloqlarda topilgan. Baʼzi Kurtlar oʻzlarini anʼanaviy yuz shariflash bilan nishonlashda davom etmoqdalar: har bir yonoqning tepasida kichik xoch. Kurtlar, shuningdek, tarixiy ravishda marosimlarda ayollar sunnatini amalga oshirgan oltita Niger etnik guruhlaridan biri hisoblanadi. Kurtlar anʼanaviy ravishda chorvachilik bilan shugʻullanadi — bu ularning Fula ajdodlaridan merosi boʻlib -shuningdek, baliq ovlash (begona oʻtlar kabi), tamaki yetishtirish, shuningdek daryolar boʻylab tariq va guruch yetishtirish.

Boshqa xalqlar bilan munosabatlar 
XIX-asrda koʻplab Kurt-musulmonlari NigerXIX asrda koʻplab Kurt-musulmonlari Niger boʻylab butparast Djerma oʻrtasida qul bosqinlarida qatnashib, ularga Djerma „Odam oʻgʻrilari“ laqabini berishgan. Taxminan 1800-yillardan boshlab Nigerning oʻrta qismidan bir xil hududga joylashib olgan vogo xalqining tarixan ashaddiy raqiblari boʻlsa-da, bu ikki etnik guruh bir-biriga yaqin boʻlib, bir xil hududlarda joylashib, oʻxshash lahjalarda gaplashib, oʻxshash hayot kechirishgan. Har ikki xalq ham bu hududga koʻchishdan oldin musulmon dinidan boʻlib va Fula xalqi amirligi Sai bilan yaqin aloqada boʻlgan.

Manbalar

Havolalar 
Paul Stoller. The Negotiation of Songhay Space: Phenomenology in the Heart of Darkness. American Ethnologist, Vol. 7, No. 3 (Aug., 1980), pp. 419–431 
Jibrin Ibrahim. Political Exclusion, Democratization and Dynamics of Ethnicity in Niger. Africa Today, Vol. 41, No. 3, Electoral Successes: Harbingers of Hope? (3rd Qtr., 1994), pp. 15–39

Adabiyotlar 

Kot-d'Ivuar xalqlari
Burkina-Faso xalqlari
Togo xalqlari
Gana xalqlari
Mali xalqlari
Народы Бенина
Nigeriya xalqlari
Niger xalqlari
Nefritik sindrom

Nefritik sindrom — buyraklarning yalligʻlanish kasalliklari fonida rivojlanadigan simptomlar majmuasi. Sindrom siydikda erirotsitlar va (makrogematuriya), oqsil (proteinuriya) paydo boʻlishi, qon bosimining oshishi va yumshoq toʻqimalarning periferik shishishi bilan tavsiflanadi. Nefritik sindrom odamlarda glomerulonefrit mavjudligini koʻrsatadigan sindromlardan biridir.

Klinikasi 
Nefritik sindromning klassik belgilari:

 Gematuriya (siydikda qon)
 Makrogematuriya
 Yuz va oyoq-qoʻllarning shishishi
 Arterial gipertenziya
 Gipokomplementemiya
 Oligoanuriya

Oʻziga xos boʻlmaganlarga quyidagilar kiradi:

 Koʻngil aynishi, qusish, zaiflik va natijada anoreksiya rivojlanishi.
 Bosh ogʻrigʻi
 Beldagi yoki qorindagi ogʻriqlar
 Skarlatina yoki impetigo
 Tana massasini oshishi
 Juda kam hollarda haroratning oshishi mumkin

Etiologiyasi 
Koʻpgina hollarda sindromning rivojlanishiga patogen bakteriyalar va viruslar faoliyati tufayli yuqumli jarayon turtki boʻladi.

Oʻtkir nefritik sindromning rivojlanishiga sabab boʻladigan omillar:

 Turli xil buyrak kasalliklari: (Berje kasalligi, mezangiokapillyar glomerulonefrit va boshqalar)
 Tizimli kasalliklar, masalan: tizimli qizil yuguruk, Shenleyn-Genox kasalligi, vaskulit, irsiy oʻpka-buyrak sindromi (Gudpascher sindromi).
 Aralash sabablar, masalan: turli zardoblar yoki vaksinalarni yuborish, nurlanish, Giyen-Barre sindromi va boshqalar. d.
 Viruslarga quyidagilar kiradi: gepatit B, yuqumli mononuklyoz, koksaki viruslari, parotit, suvchechak, exoviruslar va boshqalar.
 Bakterial: sepsis, qorin tifi , endokardit, pnevmokokk yoki meningokokk infeksiyalari va boshqalar.

Davolash 
Nefritik sindrom faqat patologik jarayonning ajralmas qismi boʻlganligi sababli, davolash asosiy kasallikni bartaraf qilish orqali amalga oshiriladi.

Yana qarang 

 Glomerulonefrit

Manbalar 
Nefriticheskiy sindrom Arxivnaya kopiya ot 7 marta 2016 na Wayback Machine

Nefriticheskiy sindrom
Nefrotik sindrom
Glomerulonefrit
Markaziy Osiyo demografiyasi

Markaziy Osiyo turli millatlar, tillar, dinlar va qabilalar yashaydigan mamlakatdir. Markaziy Osiyoni tashkil etuvchi davlatlar beshta sobiq Sovet respublikalari: Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Turkmaniston, Tojikiston va Oʻzbekiston boʻlib, ularning umumiy aholisi 72 millionga yaqin. Afgʻoniston har doim ham mintaqaning bir qismi hisoblanavermaydi, lekin u boʻlganda, Markaziy Osiyoda jami 122 millionga yaqin aholi istiqomat qiladi (2016); Moʻgʻuliston ham geografik jihatdan Sharqiy Osiyo boʻlsa-da, Markaziy Osiyo madaniy aloqalari va anʼanalari tufayli baʼzan Markaziy Osiyoning bir qismi deb ham hisoblanadi. Markaziy osiyoliklarning aksariyati soʻnggi 1500-yil ichida hududning dinlarga mansubdir, masalan, Sunniylik, Shia Islomi, Ismoiliy Islomi, Tangrilik va Suriyalik Nasroniylik. Ammo Buddizm Markaziy Osiyoga 2200-yil muqaddam, Zardushtiylik esa 2500-yil oldin kirib kelgan.

Etnik guruhlar 
Quyida Markaziy Osiyodagi etnik guruhlarga oid demografik maʼlumotlar keltirilgan.

Genetika tarixi 

Hozirgi Markaziy Osiyo aholisining avlodi hind-eron va turkiy ekspansiyalardan kelib chiqqan. Aksariyat zamonaviy aholilar ajdodlari etnik chegaralarga mos kelgan hind-eron yoki turkiylardan kelib chiqqan boʻlishi mumkin.

Temir davri Pazirik madaniyati dafnlari qoldiqlari boʻyicha arxeogenetik tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, miloddan avvalgi 7-asrda hind-eron (skif) ekspansiyasi tugaganidan soʻng. Sharqiy Yevroosiyo Gʻarbiy dashtlarga asta-sekin sharqdan gʻarbga koʻchib kela boshlagan.

Oʻrta Osiyoda xalkolit davridan (miloddan avvalgi 4-ming yillik) dehqonlar va koʻchmanchi chorvadorlar birga yashagan. Bu ikki guruh tuzilishi jihatidan keskin farq qilgan, chunki chorvadorlar ekzogamik patrilineal klan tuzilmalarida, fermerlar esa endogamiya (qarindoshlar nikohi) bilan tuzulgan katta oilalardan tashkil topgan. Natijada, chorvadorlar dehqonlarga qaraganda patrilineal nasl (Y-xromosoma) jihatidan sezilarli darajada kamaygan.

Bronza davri Oʻrta Osiyoda, asosan, Gʻarbiy Yevroosiyo eroniyzabon xalqlari, shuningdek, uzoq sharqdan kelgan Sharqiy Osiyo Paleo-Sibir xalqlarining ozchilik qismi yashagan. Temir davridan boshlab Sharqiy Osiyo va Sharqiy Sibirdan sezilarli darajada migratsiyalangan, bu asosan turkiy xalqlarning hozirgi Moʻgʻulistonga toʻgʻri keladigan mintaqadan kengayishi, Markaziy Osiyoni asosan Gʻarbiy Yevroosiyo kelib chiqishi boʻlgan mintaqadan mintaqaga aylantirilishi bilan bogʻliq. asosan Sharqiy Osiyodan kelib chiqqan.

Din

Bibliografiya 

 Guarino-Vignon, P., Marchi, N., Bendezu-Sarmiento, J. va boshqalar. Markaziy Osiyo janubidagi temir davridan beri hind-eron tilida soʻzlashuvchilarning genetik uzluksizligi. Sci Rep 12, 733 (2022). https://doi.org/10.1038/s41598-021-04144-4

Havolalar 

 https://www.researchgate.net/profile/Chuan-Chao_Wang
 https://synaptic.bio/publications/8629

Markaziy Osiyo tarixi
Markaziy Osiyo madaniyati
Kursenieki

Kursenieki (latvcha: kursenieki, kāpenieki; nemis: Kuren) — Boltiqboʻyidan kelib chiqqan deyarli yoʻq boʻlib ketgan etnik guruh. Ilgari ular sobiq Sharqiy Prussiya hududida Kursh spitida yashaganlar. Kurseniek dialektida — Latviya tilining deyarli yoʻqolgan dialektida, shuningdek, nemis tilida gaplashganlar.

Kurshaning qadimgi qabilasining avlodlari, ilgari Kursuda yashagan. Tevtonikni harbiy zomindorlar zabt etganidan soʻng , XIV-XVII asrlarda turli koʻchishlar jarayonida Kuron tupurigʻi deyarli yashamaydigan boʻlib qolgan. Kurland aholisining bir qismi Memel va Sambiya yaqinida joylashdi. Ular eski nomlarini saqlab qolishdi, Kurlandda yashovchi kurshilar esa Latviyaning bir qismiga aylandi.

Kurseniklar nemislar tomonidan assimilyatsiya qilingan. XIX asrning oxirida ularning soni 4000 kishini tashkil etgan. Ikkinchi Jahon urushi oxirida Kursenieki Sharqiy Prussiya aholisining koʻpchiligi Kurshni tashlabMarkaziy Germaniyaga evakuatsiya qilindi.

Madaniyat 

Dinga koʻra, kurseniklar lyuteranlar edi, Sharqiy Prussiyaning barcha sobiq aholisi kabi, baʼzi qadimiy butparast urf-odatlar saqlanib qolgan. Kurseniekilarning koʻpchiligi ikki tilli edi, ikki yoki hatto uchta tilni bilar edi: ular oilada va baliq ovlashda Kursenieki tilini, kundalik muloqotda nemis tilidan foydalanganlfr (Germaniyada milliy darajada); ibodatda nemis va litva tillari ishlatilgan. Kurseniyeklarning koʻpchiligi baliqchilar edi(shuningdek qarang: kurenalar — Ikkinchi Jahon urushi oldidan foydalanilgan Kursh Spiti baliqchilarining anʼanaviy qayigʻi). Ularning madaniyatiga qiziqish koʻrsatgan birinchi kishi, Memelland hududi harakatining aʼzosi Paul Kvauka edi. Uning „Kurisches Wörterbuch“ kitobi juda qimmatli maʼlumot manbai hisoblanadi. KKursenieklarning merosini tasvirlaydigan ishlar, qolgan kurseniekilardan biri Richard Pich davom ettiradi.

Havolalar 
 Eva Pluhařova-Grigienė. The Curonian Spit: Identity and Cultural Heritage
 Historical features of the northern part of the curonian spit 
 Map of languages in Prussia and Memelland, as of 1900  large
 Die Kuren 
 Rietumbalti un viņu kaimiņi kultūru krustcelēs 
 Kursenieki un to valoda Latvijas un latviešu pētījumos un publikācijās
 Paskutinioji kuršininkų karta 
 Dalia Kiseliūnaitė. Kuršių Nerijos asmenvardžiai kaip gyventojų etninės sudėties liudininkai. Personennamen der Kurischen Nehrung als zeugen der der ethnischen Zusammensetzung der Bevölkerung 
 Baltu identitātes un etnosa saglabāšanās ilgtermiņa perspektīva. Baltų identiteto ir etnoso išlikimo ilgalaikė perspektyva.
Germaniya Xalqlari
Kuria

Kuria Shimoliy Tanzaniya va Keniyaning janubida yashovchi aholidir. Umumiy soni 604 000 kishini tashkil etadi. Bantu etnik guruhiga kiradi. Kuria tili igikuria (Levin, 1963).

Kuria diniga koʻra, asosan katoliklar, baʼzilari esa legi Mariya xristian-Afrika cherkovining tarafdorlari.

Tarix 
XV-XVI asrlarda. kuriyaning ajdodlari Markaziy Afrikadan kelgan Viktoriya koʻli hududiga joylasha boshladilar. Keyinchalik ular shimoliy va janubiyga boʻlingan. Zamonaviy luhya shimoliylarga, janubiylarga  esa zamonaviy gʻozlar va kuriya tegishli edi (Andrianov, 1999).

Oila 
Yoshga qarab jinsiy nikohlar tizimi rivojlangan. Hududdagi aholi punktlari juda ixcham. Uylar Sudan turiga ega: dumaloq, toʻqilgan karkas devorli, loy bilan qoplangan va konusimon tom oʻt yoki palma barglaridan yasalgan, boʻyralar bilan yashash joyiga, oshxonaga va yosh  uchun xonaga.boʻlingan. Erkaklar yevropacha, qizlar esa yorqin rangdagi liboslarni kiyishadi (Shpajnikov, 1980).

Anʼanaviy faoliyat 
Kuria tropik dehqonchilik bilan shugʻullanadi, sugʻorish kanallarini quradi, shuningdek, chorvachilik yaxshi rivojlangan. Viktoriya koʻli boʻyida baliq ovlash ustunlik qiladi.

Anʼanaviy taom 
Kuria ozining ratsionida don, achchiq ziravorlar, don, shoʻrva, shuningdek, meva va baliqni afzal koʻradi.

Yana qarang 
 Bantu tillari
 Niger-Kongo tillari

Manbalar

Adabiyotlar 
 Андрианов Б. В. Куриа // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. — С. 275.
 Левин М. Г. Антропология. Языки банту. — М., 1963. — С. 311.
 Шпажников Г. А. Этническое развитие в независимой Танзании // Расы и народы / Рос. акад. наук, Ин-т этнографии. – М., 1980. – Вып. 10. – С. 171
 Essays on African Population / ed. K. M. Barbour, R. M. Protherd. — L., 1961.
 (1981-1982). Africa south of the Sahara: eleventh edition. Europa Publications Limited. p. 363-367
 Michael L. Fleisher. Kuria cattle raiders: violence and vigilantism on the Tanzania/Kenya frontier. — Ann Arbor: University of Michigan Press, 2000. — 198 p.

Havolalar 
 Kuria
Tanzaniya xalqlari
Tanzaniya aholisi
Bantu xalqlari
Afrika xalqlari
Kurdlar Fransiyada

Fransiyadagi Kurdlar — Fransiyada tugʻilgan,  toʻliq yoki qisman  kurd millatiga mansub shaxslar.

Fransiyada 240 000 kishidan iborat katta kurd jamoasi bor.

Immigratsiya tarixi 
Turkiyadan kelgan Kurt muhojirlari birinchi marta 1960-larning ikkinchi yarmida Fransiyaga kelishdi. Minglab siyosiy kurd qochqinlari 1970-yillardaTurkiyadan qochishgan va undan keyin ham, 1980-1990-yillarda Iroq va Erondan, Suriyadagi fuqarolar urushi paytida Suriyadan qochib ketishgan.

Siyosiy faoliyat 
2014-yil oktabr oyida Fransiya va boshqa Yevropa mamlakatlaridagi kurdlar Kobani qamalida Turkiyaning Iroq va Shom islomiy davlati bilan hamkorligiga qarshi norozilik namoyishiga chiqishdi.

2015-yilning 25-iyulida kurdlar Turkiya havo kuchlarining Iroq Kurdistonida (Ukr.) Kurdiston Ishchilar partiyasi (PKK) pozitsiyalariga bergan zarbalariga norozilik bildirish uchun Parijda yurish qildi.

2019-yilning 12-oktabr kuni Fransiyadagi minglab kurdlar Turkiyaning 2019-yilda Suriya shimoli-sharqiga qilgan hujumiga norozilik bildirib yurish qildilar.

Taniqli odamlar 

 Amira Kazar — teatr va kino aktrisasi.
 Zana Allée — futbolchi.

Manbalar 

Kurdlar
Fransiya xalqlari
Kung

Kung (Jutsoansi) — bushman qabilasi, asosan Kalaxari choʻli gʻarbida, Ovamboland (shimoliy Namibiya va janubiy Angola) va Botsvanada yashaydi. Kung deyarli tsivilizatsiya bilan aloqa qilmaydi va ibtidoiy qonunlariga koʻra yashaydi. Ularda familiyalar yoʻq va ular vaqtni hisobga olmaydilar. Oʻrtacha umr koʻrish-30 yildan ortiq emas.

Kung Kalaxari shahriga yigirma ming yil muqaddam koʻchib oʻtgan. Ular ov va yigʻish bilan shugʻullanadilar.

Kung kichik guruhlarda (20-60 qarindoshlari) savannni kechadi. Guruhlar bir-biridan bir necha kundan bir necha haftagacha boʻlgan masofada joylashadilar.

Til 
Koysan guruhining tili, yozilmagan. Kung tilida uchtadan katta son uchun soʻzlar yoʻq.

marosimlar 
Kung ruhlarga ishonadi va marosim raqslari paytida ular bilan muloqot qiladi.

Tabiblar qabilaning eng hurmatli vakillaridir. Aholi punktini himoya qilish uchun tabiblar marosim raqsini oʻtkazadilar, raqs davomida transga tushadi, baʼzida giyohvand moddalar ishlatiladi; trans 36 soatgacha davom etishi mumkin. Ekstazga erishilgandan soʻng, tabib bemor ustidan egilib, uning tanasidan kasallikni oʻz tanasiga olibdi va keyin uni oʻzidan „silkitadi“.

Baʼzan Kung qoʻrquv tushunchasi yoʻq boʻlgan bir necha madaniyatlardan biri ekanini taʼkidlashadi.

Kung eʼtiqodiga koʻra, inson hayoti bolaga ism qoʻyilgach boshlanadi.

Manbalar 

Bushmenlar
Kunama

Kunama (baza, Bazen, Bazin, badin) — Eritreyada yashovchi aholi.

Ularning soni 260 200 ming kishidan oshadi va ular Eritreyadagi eng kichik etnik guruhlardan biri boʻlib — aholining 2 foizini tashkil qiladi. Ular anʼanaviy Nilo-Saxara makrooilasidan ajratilgan kunam tilida gaplashadilar. Kunamning koʻpi sunniy Islomni tan oladi, baʼzilari protestant xristianlar, qadimgi anʼanaviy eʼtiqodlar saqlanib qoladi. Anʼanaviy ijtimoiy tashkilot jinsiy yosh guruhlar tizimi bilan tavsiflanadi.

Baʼzi kunamalar hali ham anʼanaviy eʼtiqodlarni eʼtirof etishsa-da, ularning aksariyati nasroniylik yoki Islomni qabul qildilar. Ular Gash-Setit (Gash-Barqa rayoni)ning unumdor tekisliklarida yashaydi.

Ilgari kunama koʻchmanchilar edi; bugungi kunda asosan (90 foiz) ekin maydonlari (joʻxori, dala mili, bugʻdoy, arpa, baklagiller, paxta), yirik va kichik qoramol, shuningdek, tuyalar bilan shugʻullanadi.

Tarixiy jihatdan boshqa etnik guruhlar Kunamada hukmronlik qildilar, ammo ular anʼanaviy yerlarini tark etishga majbur boʻldilar.

Eritreya hukumatining rasmiy siyosati shundaki, butun yer davlat mulki hisoblanadi va hukumat yirik tijorat xoʻjaliklarini tashkil etishni ragʻbatlantiradi.

Kunama matriarxatdir va ularda ayollar muhim rol oʻynaydi.Ularning ijtimoiy tizimiga koʻra, bola kunama jamiyatining aʼzosi boʻlib, uning onasi kunama va qarindoshlari faqat ona tomonidan eʼtirof etilgan taqdirda.

Eng mashhur matriarxal urugʻlar — Alaka, Lakka, Serma, Kara va Nataka.

Kunama ham lingvistik, ham madaniy jihatdan Eritreydagi Nara xalqi bilan chambarchas bogʻliq.

Moddiy madaniyat Tigray va Tigre madaniyatiga oʻxshaydi.

Adabiyotlar 
 Кобищанов Ю. М. Кунама // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. С.273.

Havolalar 
 Кунама на Ethnologue: Languages of the World, 15th edition. SIL International.
 Forgotten people: The Kunama of Eritrea and Ethiopia

Manbalar 

Shimoliy-Sharqiy Afrika Xalqlari
Nil-sahro xalqlari
Eritreya Xalqlari
Kayı qabilasi

Kayı qabilasi — Oʻgʻuznoma dostonlarida tilga olingan 24 ta oʻgʻuz qabilasidan, Mahmud Qoshg'ariyning Devonu lugʻotit turk asarida tilga olingan 22 ta oʻgʻuz qabilasidan ikkinchisi. Kayı kuch, quvvat va qudrat sohibi maʼnosini bildiradi. Kayı qabilasining tamgʻasi uch oʻq va bir yoydan iboratdir. Devonu lugʻotit turkda qabila tamgʻasi IVI shaklida uchraydi.

Tarix 

XI asrda ushbu qabila Saljuqiylar imperiyasining Xuroson viloyati hududida yashaganlar. Saljuqiylarga tobe boʻlmagan, balki boshqa turk qabilalari kabi Saljuqiylar davlati chegaralari ichida yashagan Kayilar, Onadoʻluga ikki xil davrda ikki alohida tarmoq boʻlib kirdilar. Kayilarning birinchi qismi 1071-yilda Malazgirt jangidan soʻng Onadoʻliga koʻchib kelib oʻrnashganlar. Keyinchalik kuchayib Artuklu bekligiga asos solganlar. Marv va Xuroson hududlarida qolgan kayilarning ikkinchi qismi moʻgʻullar hujumidan qochish uchun Xorazmshohlar bilan birga XIII asrda Onadoʻliga koʻchib oʻrnashganlar.

Onadoʻluga koʻchib oʻtganlarida taxminan 70.000 chodirli katta aholiga ega boʻlganlari, oʻz taqdirlarini oʻzlari belgilaganlari va XII asrdan boshlab turk tarixida oʻz oʻrinlarini egallaganlari taxmin qilinadi.

Ertuğrul Gazi ushbu hududlarga qabilasi bilan birga XIII asrda kelgan. Moʻgul istilosidan qutulish uchun Kayi qabilasi Ertuğrul Gazining dadasi Süleyman Şah boshchiligida hozirgi Turkmanistonning Marv hududi yaqinlaridan Onadoʻliga koʻchib keldilar. Keyinchalik Kayi qabilasi Onadoʻlining gʻarbiy qismiga koʻchib boradi va Vizantiya imperiyasi hududi bilan qoʻshni boʻladi. Bu paytda Ertuğrul Gazi Koʻniya sultonligining uch beki vazifasida edi. Uch bekining vazifasi sultonlik chegarasini qoʻriqlashdan iborat boʻlgan. Ertuğrul Gazi qarib 1281-yilda Söğütda vafot etgandan soʻng, Kayi qabilasi boshiga oʻgʻli Usmon Gazi kelgan. U 1299-yilda Usmonlilar imperiyasiga asos solgan.

Manbalar 

Kayı qabilasi
Ertuğrul Gazi