Radiofarmakologiya

nameRadiopharmacology

nameRadiopharmacology
nameRadiopharmacology
Radiofarmakologiya - bu tibbiyotda qo'llaniladigan radiokimyoviy va shu bilan radiofarmatsevtik preparatlarning farmakologiyasi ( dorivor radio birikmalar, ya'ni radioaktiv bo'lgan farmatsevtik preparatlar ). Radiofarmatsevtik preparatlar yadroviy tibbiyot sohasida tibbiy tasvirlashda va ko'plab kasalliklarni davolashda radioaktiv izlovchi sifatida qo'llaniladi (masalan, brakiterapiya ). Ko'pgina radiofarmatsevtik pereparatlar texnetiy-99m (Tc-99m) dan foydalanadi, bu gamma-emissiya qiluvchi nuklid sifatida juda ko'p foydali xususiyatlarga ega. "Technetium" kitobida miya, miyokard, qalqonsimon bez, o'pka, jigar, o't pufagi, buyraklar, skelet, qon va o'smalarni ko'rish va funksional o'rganish uchun Tc-99m asosidagi jami 31 xil radiofarmatsevtik preparatlar keltirilgan. 

Ushbu maqola Vikita`lim loyihasi doirasida O`zMU Fizikasi talabasi Shodiqulova Sevinch tomonidan tarjima qilindi

Umumiy ma'noda har qanday radioaktiv izotopga ( radioklid ) tegishli bo'lgan radioizotop atamasi tarixdan barcha radiofarmatsevtik preparatlarga nisbatan ishlatilgan va bu foydalanish keng tarqalgan bo'lib qolmoqda. Biroq, texnik jihatdan, ko'plab radiofarmatsevtik preparatlar radioaktiv izlovchi atomini kattaroq farmatsevtik faol molekulaga kiritadi, u tanada lokalizatsiya qilinadi, shundan so'ng radionuklid izlovchi atomi uni gamma-kamera yoki shunga o'xshash gamma tasvirlash moslamasi bilan osongina aniqlash imkonini beradi. Bunga misol sifatida fludeoksiglyukozani keltirish mumkin, unda ftor-18 deoksiglyukoza tarkibiga kiritiladi. Ba'zi radioizotoplar (masalan , galiy-67, galiy-68 va radioyod ) to'g'ridan-to'g'ri eruvchan ion tuzlari sifatida, qo'shimcha o'zgartirishlarsiz ishlatiladi. Ushbu foydalanish radioizotopning kimyoviy va biologik xususiyatlariga asoslanib, uni tanada lokalizatsiya qiladi.

Tarix 
Yadro tibbiyotiga qarang.

Ishlab chiqarish 
Radiofarmatsevtikani ishlab chiqarish ikkita jarayonni o'z ichiga oladi:

 Farmatsevtika asosidagi radionuklidlarni ishlab chiqarish.
 To'liq radiofarmatsevtikani tayyorlash va qadoqlash.

Radiofarmatsevtikada qo`llaniladigan radionuklidlar asosan atom sonlari vismutnikidan kichik bo'lgan elementlarning radioaktiv izotoplari, ya'ni ular bir yoki bir nechta barqaror izotoplarga ega bo'lgan elementlarning radioaktiv izotoplaridir. Ularni taxminan ikki sinfga bo'lish mumkin:

 Yadroda barqarorlik uchun zarur bo'lganidan ko'ra ko'proq neytronga ega bo'lganda proton etishmovchiligi deb nomlanadi va ular yadroviy reaktorda eng oson ishlab chiqariladi. Radiofarmatsevtik preparatlarning aksariyati proton yetishmaydigan izotoplarga asoslangan bo'lib, texnetiy-99m eng ko'p ishlatiladigan tibbiy izotopdir va shuning uchun yadroviy reaktorlar tibbiy radioizotoplarning asosiy manbai hisoblanadi. 
 Yadroda barqarorlik uchun zarur bo'lganidan kamroq neytronga ega bo'lganlar neytron etishmovchiligi deb nomlanadi va odatda tibbiy siklotron kabi proton tezlatgich yordamida ishlab chiqariladi.

Amaliy foydalanish 
Radiofarmaseptiklar maxsus litsenziyalar va ishlov berish texnikasini talab qilganligi sababli, ular ko'pincha radiofarmatsiyalar deb nomlanuvchi tibbiy radioizotoplarni saqlash uchun mahalliy markazlarda saqlanadi. Radiofarmatsevt ularni u yerdan, amaliy tibbiyot muassasasida davolanadigan mahalliy davolanish markazlarga yuborishi mumkin.

Radiofarmatsevtika uchun dori nomenklaturasi 
Boshqa farmatsevtika preparatlarida bo'lgani kabi, radiofarmatsevtika uchun dori nomenklaturasini standartlashtirish mavjud.  Xalqaro mulk bo'lmagan nom (INN) asosiy dori nomini beradi, undan keyin radioizotop (massa soni, bo'sh joy yo'q, element belgisi sifatida) qavslar ichida yuqori chiziqsiz, keyin esa ligand (mavjud bo'lsa) beriladi. INN nomining ustiga kvadrat qavslar va yuqorida belgi qo'yilganligini ko'rish odatiy holdir, chunki kimyoviy nomenklatura (masalan, IUPAC nomenklaturasi) ulardan foydalanadi. Amerika Qo'shma Shtatlari Farmakopiyasi (USP) ham asosiy dori nomini beradi, undan keyin radioizotop (element belgisi, bo'shliq, massa soni sifatida) qavssiz, chiziqcha va yuqori chiziqsiz, undan keyin ligand (agar mavjud bo'lsa) beriladi. USP uslubi INN uslubi bilan bir xil emas, garchi ular ba'zi nashrlarda bitta va bir xil deb ta'riflangan bo'lsa ham (masalan, AMA ,  radiofarmatsevtikalar uslubi USP uslubiga mos keladi). Amerika Qo'shma Shtatlari (AQSH) Farmakopiya Konventsiyasi USAN Kengashining homiy tashkiloti hisoblanadi va ma'lum bir dori uchun USANdagi nomi ko'pincha USP nomi bilan bir xil bo'ladi.

Foydalanilgan adabiyotlar