MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Tatariston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi

Tatariston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi (TASSҖ, Tatarstan; , , ) — Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi tarkibida boʻlgan avtonom respublika.

Geografiyasi 
TASSR hozirgi Tatariston hududida oʻrnashgan boʻlgan.

TASSR tarkibida kirgan yerlar (%):

Tarix 
1920-yilning martida Vladimir Lenin Moskva kremilida Borhan Mansurov, Sexibgerey Seitgʻaliyev ham boshqalar bilan Tatariston respublikasi tashkil qilish masalasi toʻgʻrisida fikrlashganlar.

TASSR Butun Rossiya markaziy boshqarma komiteti va RSFSR Xalq Komissarlar soveti qarori bilan 1920-yilning 27-mayida eʼlon etilgan.

1990-yilning 30-avgustida TASSR Yuqori Sovet „Tataristonning davlatr suverniteti toʻgʻrisida“ deklaratsiyasini qabul etdi va TASSR nomini Tatariston Sovet Sotsialistik Respublikasi — Tatariston Respublikasi nomiga oʻzgartirdilar. 1991-yilning 24-mayinda RSFSR xalq deputatlari majlisida bu nomni qabul qildilar va RSFSR Asosiy qonuniga tegishli oʻzgartirishlarni kiritdilar.

Idora-yer tuzilishi 
Eng boshida TASSR oʻn kantonga boʻlingan boʻlgan. Archa, Boʻgelme, Bua, Layesh, Mamadish, Minzele, Zoʻya, Ispas, Tetesh va Chistay. 1921-yilda yana uch kanton (Allabuga, Egerje va Challi) tashkil etilgan.

1924-yildan kantonlarni yoʻqga chiqarish va rayonlar bilan almashtirish jarayoni boshlangan, bu 1930-yilning 23-iyulida tugatilgan.

1940-yillar oʻrtasiga qadar rayonlar soni orta boshlangan; masalan 1948-yilda TASSR 70 rayonga va 3 respublika qaramogʻidagi shaharga boʻlingan

1950-yillar boshida Tatarston ham Boshqird MSSRining viloyatlarga boʻlish rejasi turmushga oshirila boshlandi. 1952-yilning 8-mayida TASSR ichida ikki viloyat (Qozon va Chistay) uyushtirilgan. 1953-yilning 21-fevralida Boʻgelme viloyati paydo boʻladi. Lekin Stalin oʻlimidan soʻng bu reja toʻxtatilgan ham 1953-yilning 30-aprelida barcha viloyatlar yoʻq qilindi. Bundan soʻng ham 1963-yilga qadar rayonlarni kattalash jarayoni olib borilgan.

Yana qarang 
 Qozon viloyati
 Chistay viloyati
 Boʻgelme viloyati
 Tatariston

Havolalar 
 1920-yilning 27-mayidagi Avtonom Tatariston Sotsialistik Sovet Respublikasi toʻgʻrisida Butun Rossiya Markaziy Boshqarma Komiteti va Xalq Komissarlari Sovet dekreti

Manbalar 

Sovet Sotsialistik Respublikalar
Hobbs & Shaw

(toʻliq nomi: ) 2019-yilda ekranlarga chiqarilgan jangari janridagi AQSh filmidir. Filmda bosh rollarni Dwayne Johnson, Jason Statham, Idris Elba, Vanessa Kirby va Helen Mirren ijro etgan.

 filmi premyerasi AQShda 2019-yil 2-avgustda boʻlib oʻtdi. Film mablagʻi $200 millionni tashkil qilib, kartina dunyo boʻylab $760,7 million daromad koʻrdi.

Rollarda 
 Dwayne Johnson — Luke Hobbs
 Jason Statham — Deckard Shaw
 Idris Elba — Brixton Lore
 Vanessa Kirby — Hattie Shaw
 Eiza González — Margarita / Madame M:
 Cliff Curtis — Jonah Hobbs
 Helen Mirren — Magdalene „Queenie“ Shaw
 Joe „Roman Reigns“ Anoaʼi — Mateo Hobbs
 Eddie Marsan — professor Andreiko
 Eliana Su’a — Sam Hobbs
 John Tui — Kal Hobbs
 Josh Mauga — Timo Hobbs

Musiqasi

Manbalar

Havolalar 
 
 

2019-yil filmlari
AQSh filmlari
Universal Pictures filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
Forsaj
AQSh jangari filmlari
AQSh sarguzasht filmlari
Spin-off filmlar
Qora beva (film)

Qora beva () 2021-yilda ekranlarga chiqqan Marvel Comics nashriyotining shu nomli qahramoniga asoslangan superqahramon janridagi AQSh filmidir. Film Marvel Studios mahsuloti boʻlib, Walt Disney Studios Motion Pictures tomonidan tarqatilgandir. Kartina Marvel kinematografiya koinoti (MKK) ning 24-toʻliq hajmli filmidir. Film rejissori Cate Shortland, ssenariynavisi Eric Pearson boʻlib, kartinada bosh qahramonlarni Scarlett Johansson (Natasha Romanoff / Qora beva sifatida), Florence Pugh, David Harbour, O-T Fagbenle, Olga Kurylenko, William Hurt, Ray Winstone va Rachel Weisz kabilar jonlantirishgan. Kartina Natasha Romanoffning Kapitan Amerika: Fuqarolar urushi (2016) dan keyingi voqealari haqida hikoya qiladi.

Qora beva filmi premyerasi 2021-yil 29-iyunda jahonning turli joylarida boʻlib oʻtdi. Film MKKning toʻrtinchi fazasidagi ilk film hisoblanib, COVID-19 pandemiyasi sababli premyerasi uch marotaba kechiktirildi (aslida, 2020-yil may oyida kinoprokatlarga berilishi kutilayotgan edi). Kartina umumjahon boʻylab $379.6 million jamgʻarishga muvaffaq boʻlgan.

Mazmuni 

1995-yilda rus maxfiy agentlari sanalmish super-askar Aleksey Shostakov va qora beva Melina Vostokoff oʻzlarining surrogat qizlari — Natasha Romanoff va Yelena Belovalar bilan Ogayo shtatida oʻzlarini normal oila sifatida tutishib yashab kelishmoqda edi. Ularning Q.A.L.Q.O.N intelni oʻgʻirlash boʻyicha missiyasi nihoyasiga yetgach, oila Kubaga qochib ketadi hamda xoʻjayini boʻlgan general Dreykov bilan uchrashishadi, u esa Romanoff va Belovani Qizil xonaga shugʻullanishga yuboradi. Yillar oʻtib, Shostakov Rossiyada qamoqqa tashlandi. Romanoff esa Dreykovning Budapeshtdagi offisini Dreykov va uning qizi Antoniya bilan birga portlatganidan soʻng, Q.A.L.Q.O.N tashkilotiga qochib ketadi.

Rollarda 

 Scarlett Johansson — Natasha Romanoff / Qora beva
 David Harbour — Aleksey Shostakov / Qizil askar
 Florence Pugh — Yelena Belova / Qora beva
 O-T Fagbenle — Rick Mason
 Olga Kurylenko — Antonia Dreykov / Taskmaster
 William Hurt — Thaddeus Ross
 Ray Winstone — Jenderal Dreykov
 Rachel Weisz — Melina Vostokoff / Qora beva

Musiqasi 
Filmdagi barcha musiqalar Lorne Balfe tomonidan bastalangan.

Manbalar

Havolalar 

 
 

2021-yil filmlari
2021-yil 3D filmlari
AQSh filmlari
Superqahramonlar haqidagi AQSh filmlari
AQSh 3D filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
IMAX filmlar
Marvel kinematografiya koinoti filmlari
COVID-19 pandemiyasi sababli premyerasi qoldirilgan filmlar
2020-yillar superqahramonlar haqidagi filmlar
AQSh ilmiy fantastik filmlari
AQSh jangari filmlari
AQSh triller filmlari
Eternals (film)

Eternals () 2021-yilda katta ekranlarga chiqqan hamda Marvel Comics nashriyotining shu nomli qahramonlar jamoasiga asoslangan Amerika superqahramonlar haqidagi AQSh filmidir. Film ishlab chiqaruvchisi Marvel Studios, diatributor esa Walt Disney Studios Motion Pictures boʻlib, bu kartina Marvel kinematografiya koinoti (MKK) ning yigirma beshinchi toʻliq hajmli filmidir.

Rollarda

Musiqasi

Manbalar

Havolalar 
 

2021-yil filmlari
AQSh filmlari
Superqahramonlar haqidagi AQSh filmlari
COVID-19 pandemiyasi sababli premyerasi qoldirilgan filmlar
Marvel kinematografiya koinoti filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
AQSh fentezi filmlari
AQSh ilmiy fantastik filmlari
AQSh jangari filmlari
LGBT mavzuli filmlar
Eternals

Eternals () Marvel komikslaridagi xayoliy qahramondir. Jack Kirby tomonidan yaratilgan.

Havolalar 

Eternals Marvel Universe saytida
Eternals Marvel Database Projectda
Know Your Eternals I: The Eternals, Newsarama, 21-aprel 2006-yil.
Know Your Eternals II: Celestials & Deviants, Newsarama, 25-aprel 2006-yil.
Know Your Eternals III: Kirby & The Eternals (I), Newsarama, 28-aprel 2006-yil.
Know Your Eternals IV: The Marvel Universe and The Eternals, Newsarama, 4-may 2006-yil.
Marvel kinematografiya koinoti filmlari roʻyxati

Marvel kinematografiya koinoti (MKK) filmlari Marvel Studios kinostudiyasi tomonidan ishlangan superqahramonlar haqidagi filmlardir.

MKK filmlari „fazalar“ deb ataluvchi guruhlarga boʻlingan.

Birinchi fazaga kiruvchi filmlar: Iron Man (2008), The Incredible Hulk (2008), Iron Man 2 (2010), Thor (2011), Captain America: The First Avenger (2011) va The Avengers (2012).

Ikkinchi fazaga kiruvchi filmlar: Iron Man 3 (2013), Thor: The Dark World (2013), Captain America: The Winter Soldier (2014), Guardians of the Galaxy (2014), Avengers: Age of Ultron (2015) va Ant-Man (2015).

Uchinchi fazaga kiruvchi filmlar: Captain America: Civil War (2016), Doctor Strange (2016), Guardians of the Galaxy Vol. 2 (2017), Spider-Man: Homecoming (2017), Thor: Ragnarok (2017), Black Panther (2018), Avengers: Infinity War (2018), Ant-Man and the Wasp (2018), Captain Marvel (2019), Avengers: Endgame (2019) va Spider-Man: Far From Home (2019).

Toʻrtinchi fazaga kiruvchi filmlar: Black Widow (2021), Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings (2021), Eternals (2021), Spider-Man: No Way Home (2021), Doctor Strange in the Multiverse of Madness (2022), Thor: Love and Thunder (2022) va Black Panther: Wakanda Forever (2022).

Beshinchi fazaga kiruvchi filmlar: Ant-Man and the Wasp: Quantumania (2023), Guardians of the Galaxy Vol. 3 (2023), The Marvels (2023), Captain America: New World Order (2024), Thunderbolts (2024) va Blade (2024).

Oltinchi fazaga kiruvchi filmlar: Deadpool 3 (2024), Fantastic Four (2025), Avengers: The Kang Dynasty (2025) va Avengers: Secret Wars (2026).

Filmlar

Cheksizlik sagasi (The Infinity Saga)

Multi-olam sagasi (The Multiverse Saga)

Manbalar

Havolalar  
 

Marvel kinematografiya koinoti filmlari
Serenity (film, 2019)

Serenity, 2019-yilda Steven Knight tomonidan ishlangan fantastika triller filmi. Film yulduzlari Matthew McConaughey, Anne Hathaway, Diane Lane, Jason Clarke, Djimon Hounsou va Jeremy Strong.

Serenity filmi premyerasi Amerika Qoʻshma Shtatlarida 25-yanvar 2019-yilda boʻlib oʻtdi.

Manbalar

Havolalar 
 

2019-yil filmlari
AQSh filmlari
Steven Knight filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
AQSh triller filmlari
Serenity

Serenity:

Musiqa 
 Serenity (guruh), Avstriyada tuzilgan metal-guruh

Film 
 Serenity (film, 2005)
 Serenity (film, 2019)
Serenity (film, 2005)

Serenity 2005-yilda Joss Whedon tomonidan suratga olingan ilmiy fantastik filmdir.

Rollarda 
 Nathan Fillion roli Captain Malcolm 'Malʼ Reynolds
 Gina Torres roli First Mate Zoe Washburne
 Alan Tudyk roli Pilot Hoban 'Washʼ Washburne
 Morena Baccarin roli Inara Serra
 Adam Baldwin roli Mercenary Jayne Cobb
 Jewel Staite roli Mechanic Kaylee Frye
 Sean Maher roli Doctor Simon Tam
 Summer Glau roli River Tam
 Ron Glass roli Shepherd Book
 Chiwetel Ejiofor roli The Operative
 David Krumholtz roli Hacker Mr. Universe
 Michael Hitchcock roli Dr. Mathias
 Sarah Paulson roli Dr. Caron
 Yan Feldman roli Mingo
 Rafael Feldman roli Fanty
 Nectar Rose roli Lenore
 Tamara Taylor roli Teacher
 Glenn Howerton roli Lilac Young Tough

Manbalar

Qoʻshimcha

Havolalar 
 
 

2005-yil filmlari
AQSh filmlari
Joss Whedon filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
AQSh ilmiy fantastik filmlari
AQSh jangari filmlari
AQSh sarguzasht filmlari
Joss Whedon

Joseph Hill Whedon (1964-yil 21-iyunda tugʻilgan) — amerikalik film produser, rejissor, ssenariy muallif, komiks muharriri va bastakor. U Mutant Enemy Productions va Bellwether Pictures shirkatlari asoschisi hisoblanadi va Buffy the Vampire Slayer (1997–2003), Angel (1999–2004), Firefly (2002), Dollhouse (2009–10), Agents of S.H.I.E.L.D. (2013–bugun) kabi televizion seriallar bilan tanilgan.

Filmografiya

Manbalar

Qoʻshimcha
 Havens, Candace (2003). Joss Whedon: The Genius behind Buffy. BenBella Books. .
 Davidson, Joy, and Wilson, Leah, eds. (2007). The Psychology of Joss Whedon: An Unauthorized Exploration of Buffy, Angel, and Firefly. BenBella Books. .
 Koontz, K. Dale (2008). Faith and Choice in the Works of Joss Whedon. McFarland. .
 Comeford, AmiJo and Burnett, Tamy (2010). The Literary Angel: Essays on Influences and Traditions Reflected in the Joss Whedon Series. McFarland. .
 Waggoner, Erin B. (2010). Sexual Rhetoric in the Works of Joss Whedon: New Essays. McFarland. .
 Espenson, Jane and Wilson, Leah, eds. (2010). Inside Joss' Dollhouse: Completely Unauthorized, from Alpha to Rossum. Smart Pop. .
 Leonard, Kendra Preston, ed. (2010). Buffy, Ballads, and Bad Guys Who Sing: Music in the Worlds of Joss Whedon. Scarecrow Press. .
 Pascale, Amy (2014). Joss Whedon: The Biography. Chicago Review Press. .
 Macnaughtan, Don (2018). The Whedonverse Catalog: A Complete Guide to Works in All Media''. McFarland. .

Havolalar

 

Amerikalik kinorejissyorlar
Amerikalik erkak aktyorlar
Amerikalik erkak televideniye aktyorlari
Yashayotgan insonlar
Amerikalik ateistlar
Joss Whedon filmografiyasi

Joss Whedon — amerikalik rejissyor, prodyuser va ssenariynavis.

Filmlar

Teleseriallar

Manbalar

Havolalar  

Joss Whedon Rotten Tomatoesda

Aktyorlar filmografiyalari
Forsaj 9

Forsaj 9 () 2021-yilda katta ekranlarga chiqqan hamda Justin Lin tomonidan suratga olingan jangari janridagi AQSh filmidir. Film 2017-yilda suratga olingan Forsaj 8 filmining sikveli boʻlib, Forsaj franshizasining toʻqqizinchi toʻliq hajmli filmi sanaladi. Filmda bosh qahramonlarni jonlantirganlar sirasiga Vin Diesel, Michelle Rodriguez, Tyrese Gibson, Chris „Ludacris“ Bridges, John Cena, Jordana Brewster, Nathalie Emmanuel, Sung Kang, Michael Rooker, Helen Mirren, Kurt Russell va Charlize Theron kirishadi.

Forsaj 9 filmini dastlab 19-aprel 2019-yilda chiqarish rejalashtirilgan edi, biroq COVID-19 pandemiyasi tufayli premyera muddati uzaytirildi. Shunday qilib, filmning xalqaro premyerasi Janubiy Koreyada 19-may 2021-yilda boʻlib oʻtdi, AQShda esa 25-iyun 2021-yildan boshlab kinoteatrlarda namoyish qilindi. Film umumjahon boʻylab $726 million jamgʻarishga muvaffaq boʻldi.

Mazmuni

Rollarda

Musiqasi

Treklar roʻyxati 
Filmdagi barcha musiqalar Brian Tyler tomonidan bastalangan.

Relizi 

Forsaj 9 filmini dastlab 19-aprel 2019-yilda chiqarish rejalashtirilgan edi, biroq COVID-19 pandemiyasi tufayli premyera muddati uzaytirildi. Shunday qilib, filmning xalqaro premyerasi Janubiy Koreyada 19-may 2021-yilda boʻlib oʻtdi, AQShda esa 25-iyun 2021-yildan boshlab kinoteatrlarda namoyish qilindi. Film umumjahon boʻylab $721 million jamgʻarishga muvaffaq boʻldi.

Tanqid 
Rotten Tomatoes kinotanqid saytida Forsaj 9 haqida 303 ta maqola yigʻilib, ulardan 59 foizi filmni ijobiy baholaydi.

Manbalar

Havolalar 

  
 

2021-yil filmlari
AQSh filmlari
Universal Pictures filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
COVID-19 pandemiyasi sababli premyerasi qoldirilgan filmlar
AQSh jangari filmlari
Forsaj
AQSh triller filmlari
Forsaj 3

Forsaj 3 2006-yilda ekranlarga chiqarilgan, Justin Lin tomonidan tasvirga olingan jangari janridagi AQSh filmidir. Ushbu film Forsaj filmlar seriyasining uchinchi toʻliq hajmli filmi hisoblanadi.

Manbalar

Havolalar
 Rasmiy sayt
 
 

2006-yil filmlari
AQSh filmlari
Germaniya filmlari
Coming-of-age janridagi filmlar
Ingliz tilidagi filmlar
Forsaj
Universal Pictures filmlari
AQSh jangari filmlari
AQSh triller filmlari
Forsaj 2

Forsaj 2 () — 2003-yilda ekranlarga chiqarilgan Amerika jangari filmi. Universal Pictures tomonidan ishlab chiqarilgan hamda tarqatilgan. Filmga John Singleton rejissorlik qilgan. Film Forsaj filmlar qismlarining ikkinchisi hisoblanadi.

Rollarda 
 Paul Walker — Brian OʻConner
 Tyrese Gibson — Roman Pearce
 Eva Mendes — Monica Fuentes
 Cole Hauser — Carter Verone
 Chris „Ludacris“ Bridges — Tej Parker
 James Remar — Agent Markham
 Devon Aoki — Suki
 Thom Barry — Agent Bilkins
 Edward Finlay — Agent Dunn
 Mark Boone Junior — detektiv Whitworth
 Mo Gallini — Enrique
 Roberto Sanchez — Roberto
 MC Jin — Jimmy
 Amaury Nolasco — Orange Julius
 Michael Ealy — Slap Jack
 John Cenatiempo — Korpi
 Eric Etebari — Darden

Oʻzbekcha dublyaj 
Film oʻzbek tiliga „Favvora“ film studiyasi tomonidan oʻgirilgan.

 Behzod Muhammadkarimov — Brian OʻConner
 Sanjar Saʼdullayev — Roman Pearce
 Muhammadjon Xoʻjayev — Carter Verone
 Elbek Mirzohidov — Tej Parker
 Dildora Rustamova — Monica Fuentes

Bundan tashqari, tarjimon — Davron Abdullayev, dublyaj va ovoz rejissori — Jamshid Tangliberdiyev, rejissor yordamchisi — Raʼno Suyunova, montaj ustasi — Hamidulla Latipov, texnik xodim — Muhammadali Rashidov, muharrir — Baxtiyor Karimov.

Manbalar

Havolalar 
 
 

2003-yil filmlari
AQSh filmlari
Germaniya filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
Universal Pictures filmlari
AQSh jangari filmlari
Forsaj
AQSh triller filmlari
Forsaj (film)

Forsaj (inglizcha: The Fast and the Furious) — 2001-yilda Universal Pictures tomonidan ishlab chiqarilgan Amerika jangari filmi. Ushbu film Forsaj filmlar seriyasining birinchi badiiy filmi hisoblanadi.

Manbalar

Havolalar

 
 

2001-yil filmlari
AQSh filmlari
Germaniya filmlari
Ingliz tilidagi filmlar
AQSh jangari filmlari
Forsaj
Universal Pictures filmlari
AQSh triller filmlari
Forsaj (filmlar seriyasi)

Forsaj (inglizcha: Fast & Furious; asl tarjimasi Tez va shiddatli) AQSh mediafranshizasidir. Franshiza koʻplab jangari filmlar, qisqa hajmli filmlar va teleseriallarni oʻz ichiga oladi.

Filmlar

The Fast Saga

Manbalar

Havolalar 
 
 

Forsaj
AQSh filmlari
Universal Pictures filmlari
AQSh jangari filmlari
AQSh triller filmlari
Sport haqidagi AQSh filmlari
Mediafranshiza

Media franshiza () media-mahsulotlar toʻplamidir. U original badiiy asardan yaratilgan bir qancha hosila asarlarni (masalan, film, teledastur yoki videooʻyin) oʻz ichiga oladi.

Havolalar 
 Slate: „The Midas Formula (How to create a billion-dollar movie franchise)“ 
 Box Office Mojo: Film franchise earning comparison 

Media franshizalar
Teleserial

Teleserial yoki televizion serial koʻplab teletashkilotlar tomonidan tugallanmagan yoki qisman tugallanmagan teledasturlar va koʻp qismdan iborat telefilmlarga nisbatan ishlatiladigan atamadir. Teleseriallar odatda mavsumlarga (fasllarga) boʻlinadi.

Kam sonli qismlardan iborat boʻlsa, miniserial, deb ataladi. Televideniye uchun moʻljallab ishlangan filmlar esa telefilmlar, deb ataladi.
Ursula von der Leyen

Ursula Gertrud von der Leyen (; qizlik familiyasi Albrecht; 1958-yil 8-oktyabrda tugʻilgan) – olmon fizigi va siyosatchisi, Yevrokomissiya prezidenti (2019-yil 2-iyuldan beri).

Manbalar

Havolalar 

  (inglizcha)

1958-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Germaniyalik siyosatchilar
Siyosatchi

Siyosatchi yoki siyosatdon siyosat yoki siyosiy faoliyat bilan shugʻullanuvchi shaxsdir. Siyosatchilar biror guruh, jamiyatni boshqaradigan qonunlarni taklif etishadi, dastaklashadi, rad etishadi va yaratishadi. Siyosatchi keng maʼnoda hukumatda siyosiy hokimiyat uchun kurashayotgan istalgan shaxs boʻlishi mumkin.

Yana qarang 
 Siyosiy partiyalar

Oʻqish uchun 

 rt D. Putnam, and Bert A. Rockman, eds., Bureaucrats and politicians in western democracies (Harvard University Press, 1981)
 Heywood, Paul M. ed. Routledge Handbook of Political Corruption (2014)
 Stebbins, Robert A. From Humility to Hubris among Scholars and Politicians: Exploring Expressions of Self-Esteem and Achievement. Bingley, UK: Emerald Group Publishing, 2017.
 Stebbins, Robert A. „Democracy’s Politicians: An Occupation Like no Other.“ Society, 56(5), 461-462, 2019, DOI 10.1007/s12115-019-00399-w.
 Welch, Susan, John Gruhl, John Comer, and Susan M. Rigdon. UnGovernment. 8th ed. Belmont, USA: Thompson Wadsworth, 2006
Vizual effektlar

Vizual effektlar (; qisqartmasi VFX) noreal (mavjud boʻlmagan) narsalar sahnalarini kinematografiyada yaratish jarayonidir. VFX haqiqiyga oʻxshash, biroq xavfli, qimmat, uzoq vaqt talab etuvchi yoki suratga tushirish imkonsiz boʻlgan jonli harakatli kadrlar hamda yaratilgan tasvirlar integratsiyasini oʻz ichiga oladi.

VFX sanoati 
VFX va animatsion studiyalar umumjahon boʻylab tarqalgan; aksariyat studiyalar California, Vancouver, Montreal, London, Parij, Avstraliya, Yangi Zelandiya, Mumbay, Bangalor, Sidney, Tokio, Pekin va Shanxayda joylashgan.

Manbalar

Yana qarang 
 Animatsiya
 Kompyuter animatsiyasi
 Maxsus effektlar

Vizual effektlar
Maxsus effektlar
Live-action

Live-action () kino sanʼati turlaridan biridir. Animatsion filmlardan farq qilib live-action turidagi filmlarda film qahramonlari inson aktyorlar tomonidan jonlantiriladi. Agar filmda ham insonlar, ham kompyuter grafikasi mahsuli boʻlgan qahramonlar ishtirok etsa, bunday turdagi film „live-action/animatsion film“, deb ataladi. Bunday filmlarga quyidagi filmlar misol boʻla oladi: Space Jam, Who Framed Roger Rabbit, Looney Tunes: Back in Action va Mary Poppins. Bunday holatda, „live-action“ qahramonlar — real (inson) aktyorlar, animatsion qahramonlar esa kompyuterda yaratilgan yoki chizilgan „aktyorlar“ hisoblanadi.

Manbalar 

Kino va video terminologiyasi
Maxsus effekt

Maxsus effektlar (; qisqartma shakllari: SFX, F/X yoki shunchaki FX) teatr, film, televideniye, videooʻyin va simulator sanoatlarida suratga tushirish ancha qiyin yoki imkonsiz boʻlgan narsalar sahnalarini yaratishda ishlatiladigan illyuziyalardir.

Maxsus effektlar asosan ikki turkumga boʻlinadi: mexanik effektlar va optik effektlar. Maxsus effektlar va vizual effektlar oʻrtasida farq boʻlib, birinchisi raqamli post-production (post-pradakshn) va optik effektlarga tegishli boʻlsa, ikkinchisi odatda mexanik effektlarga shama qiladi.

Mexanik effektlarga animatronik, pirotexnik va atmosferik effektlarni misol qilsa boʻladi: shamol, yomgʻir, tuman, qor, bulutlar hosil qilish yoki binoning portlashi, oʻq tegishi va hokazolar.

Optik effektlarga esa kamera yordamida yaratilgan effektlar kiradi. Optik effektlar baʼzan fotografik effektlar, deb ham ataladi.

1990-yillardan beri kompyuterda yaratilgan tasvirlar (CGI) maxsus effektlar texnologiyalari orasida yetakchiga aylandi. Bu kinoijodkorlarga maxsus effektlarni xavfsiz va ishonarliroq hamda texnologiya taraqqiy etgan sari arzonroq yaratishda qoʻl kelyapti. Natijada, optik va mexanik effektlar texnikalari CGIga oʻrinlarini boʻshatishmoqda.

Manbalar 

 Cinefex jurnali
 American Cinematographer jurnali
 Richard Rickitt: Special Effects: The History and Technique, Billboard Books; 2-nashr, 2007; 
 Movie Magic: The History of Special Effects in the Cinema (John Brosnan, 1974)
Techniques of Special Effects Cinematography (Raymond Fielding, 1985)
 Special Effects: Titanic and Beyond  
 T. Porter and T. Duff, "Compositing Digital Images", Proceedings of SIGGRAPH '84, 18 (1984).
 The Art and Science of Digital Compositing ()

Havolalar 
 Video (03:04) — Maxsus Effektlar evolutsiyasi (1878).

Maxsus effektlar
Chroma key

Chroma key (; soʻzma-soʻz tarjimasi — „ranglar kaliti“) ikki va undan oshiq tasvir yoki kadrlarni bitta kompozitsiyada birlashtirish texnologiyasidir. Ushbu texnologiyadan asosan rasm yoki video orqa fonini olib tashlashda ishlatiladi. Bunda, old fondagi kadr rang diapazoni shaffof qilinib, orqa fondagi kadrga kerakli surat qoʻyiladi. Masalan, biror ob-havo prognozi bilan bogʻliq teledasturda diktor CGI mahsuli boʻlgan xarita oldida turib gapirganda, aslida u koʻk yoki yashil fon oldida gapirayotgan boʻladi. Chroma key texnologiyasi yordamida esa koʻk/yashil fon shaffof qilinib, kerakli surat/video bilan almashtiriladi. Orqa fonda koʻk va yashildan boshqa rangdagi fonlardan ham foydalanish mumkin, biroq ushbu ikki rangda inson tanasining rangini ajratib olish oson boʻlganligi tufayli keng qoʻllaniladi.

Manbalar 

Kino va video texnologiyalari
Televideniya terminologiyasi
Televideniya texnologiyasi
Kino va video terminologiyasi
Video

Video ( — qarayman, koʻryapman) — qoʻshma soʻzlar tarkibiy qismi boʻlib, oʻzi qoʻshilib kelgan soʻzlarga tasvir eltuvchi (videosignallar), elektr signallariga aloqadorlik maʼnosi ifodasini beradi. Shuningdek, tasvir uzatish tizimi (videotelefon)da foydalaniladigan sistema va qurilmalarga ham aloqadorlikni anglatadi (masalan, videomagnitofon, videotelefon).

Manbalar 

 *
Kino va video texnologiyalari
Televideniya terminologiyasi
Media formatlari
Video signal
Kompyuterda yaratilgan tasvir

Kompyuterda yaratilgan tasvir (; qisqartmasi CGI) uch oʻlchovli (3D) grafika yordamida yaratilgan tasvir boʻlib, asosan tasviriy sanʼat, videooʻyinlar, simulatorlar, kompyuter animatsiyasi va VFXda ishlatiladi. Bunda, tasvirlar dinamik yoki statik boʻlishi bilan bir qatorda ikki oʻlchovli (2D) boʻlishi ham mumkin (garchi „CGI“ atamasi odatda film va televideniyeda personajlar va maxsus effektlar yaratishda 3D-grafikadan foydalanishga shama qilsa-da).

CGIdan foydalangan ilk toʻliq metrajli film 1973-yilda chiqarilgan Westworld filmi boʻlgan.

Manbalar 

Vizual effektlar
Maxsus effektlar
Adobe Flash

Adobe Flash Player, Adobe shirkatining Macromedia sotib olgan hamda Windows va Mac OS sistemalari uchun moʻljallangan vektoral grafika dasturiy taʼminotidir.

Havolalar

Kross-platformali dasturlar
Adobe Flash