Oltin qirg‘ovul

Oltin qirgʻovul (Chrysolophus pictus), shuningdek, Xitoy qirgʻovul va kamalak qirgʻovul deb ham ataladi, Tovuqsimonlar va qirgʻovulsimonlar turkumiga mansub qush. Turkum nomi qadimgi yunoncha khrusolophos soʻzidan olingan boʻlib „oltin tojli“ va pictus lotincha „boʻyalgan“ pingere, „boʻyash“ degan maʼnoni anglatadi.

Tavsif 
Bu turning vatani gʻarbiy Xitoyning togʻli hududlari lekin yovvoyi populyatsiyalarni Buyuk Britaniya, Kanada, Qoʻshma Shtatlar, Meksika, Kolumbiya, Peru, Boliviya, Chili, Argentina, Urugvay, Folklend orollari, Germaniya, Belgiya, Niderlandiya, Fransiya,Irlandiya, Avstraliya va Yangi Zelandiyada uchraydi. Angliyada ularni Sharqiy Angliyada Breklend, Scilly orollarida Treskoda topish mumkin.

Voyaga yetgan erkakning uzunligi  gacha yetadi. U oʻzining oltin boshi, dumi va yorqin qizil tanasi bilan mashhur.

Erkaklar uchida qizil dogʻi boʻlgan oltin-sariq boshga ega. Yuz, tomoq, iyak va boʻyinning yon tomonlari zang rangida. Qovoqlar sariq, qirrasi yoki peshonasi och toʻq sariq rangga ega. Orqa tomonining ustki qismi yashil rangda, orqa va dumning qolgan qismi oltin-sariq rangda. Uchinchi qavat patlari koʻk, skapulyalar esa toʻq qizil rangga ega. Erkak dumining markaziy patlarida qora dogʻlar bor. Yuqori quyruq qoplamalari markaziy quyruq patlari bilan bir xil rangda. Erkakning qizil koʻkragi, yon tomonlari va pastki qismlari qizil va och kashtan ranga ega. Pastki oyoqlari sariq rangga ega.

Urgʻochisi (tovuq) ancha koʻrimsiz boʻlib, oddiy qirgʻovulnikiga oʻxshash xira jigarrang patlari bor. Baʼzi gʻayritabiiy urgʻochilar hayotlari davomida bir oz ranglarini oʻzgartirishlari mumkin. Pastki oyoqlari va oyoqlari sariq rangga ega.

Erkaklar ham, urgʻochilari ham sariq oyoqlarga ega.

Ular yer yuzida don, barglar va umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadilar, kechasi daraxtlarda oʻtiradilar. Qish mavsumida suruvlar asosan, oʻrmon chetidagi aholi punktlari yaqinida ozuqa izlaydilar. Ular qisqa vaqt ucha oladilar, koʻproq yugurishni va vaqtlarini yerda oʻtkazishni afzal koʻradilar. Qushlarning uchish turi odatda „qopqoq uchish“ deb nomlanadi. M. pektoralis pars thoracicus ning chuqur qatlami va unga tutashgan payning yoʻqligi bilan bogʻliq. Bu mushak odatda boshqa qushlarda parvozni barqarorlashtirish bilan bogʻliq. Biroq, bu chuqur qatlamning yoʻqligi, „qoʻlbola uchish“ rejimini keltirib chiqaradi, bunday uchish shunchaki yirtqichlardan qochish uchun boshqa quruqlikdagi qushlar bilan baham koʻradigan mexanizmdir. Biroq, ular uchishdan koʻra, shunchaki qochishni va yirtqichlaridan yashirinishni afzal koʻrishadi. Agar qushlar qoʻrqib ketsa, toʻsatdan katta tezlikda va oʻziga xos qanot tovushi bilan yuqoriga sakrashi mumkin.

Oltin qirgʻovullar bir vaqtda 8 tadan 12 tagacha tuxum qoʻyadi va keyin ularni 22-23 kun davomida bosib yotadi. Ular rezavorlar, kurtaklar, urugʻlar va boshqa turdagi oʻsimliklarni isteʼmol qiladilar.

Oltin qirgʻovul odatda hayvonot bogʻlari va qushxonalarda uchraydi. Shuningdek oltin qirgʻovulning turli xil mutatsiyalari mavjud, ular orasida toʻq rangli, sariq, dolchin, qizil ikra va kumush rangdagi turlar mavjud. Qushchilikda yovvoyi turni bu mutatsiyalardan farqlash uchun „qizil-oltin“ deb ataladi.

Galereya

Manbalar 

Qushlar