MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Pyotr Kapitsa

Pyotr Leonidovich Kapitsa [1894. 27.6. (9.7), Kronshtadt — 1984] — rus fizigi, akademik (1936). Oʻta kuchli magnit maydonlar, past temperaturalar fizikasi va texnikasi asoschilaridan biri. 1921-yil Buyuk Britaniyaga ilmiy xizmat safariga yuborilgan. U yerda E.Rezerford rahbarligida ishlagan (1921—24). Kavendish laboratoriya direktori oʻrinbosari (1924— 32). Kembrijdagi Monda laboratoriya direktori (1930—34). Kapitsa 1934-yil Moskvada Fizika muammolari institutini (hozirda K. nomidagi) tashkil qilib, 1935—46 yillar va 1955-yildan direktori. Kapitsa oʻta kuchli magnit maydonini hosil qilish usulini yaratgan, spektr chiziqlarining kuchli maydon taʼsirida ajralishini, metallarning elektr qarshiligi kuchli magnit maydon taʼsirida chiziqli oʻzgarishini aniqlagan (qarang Kapitsa qonuni). Kapitsa oʻz tajribalarida G=2,19 Kapitsadan past temperaturalarda suyuq geliyning qovushoqligi juda kamayib ketishi (geliy-Pning oʻta oquvchanligi) ni kashf etgan va uning fizik xususiyatlarini batafsil oʻrgangan. Bunday holdagi geliy 2 xil komponent — oʻta oquvchan va normal hollarda boʻladi. Nobel mukofoti laureati (1978).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
1894-yilda tugʻilganlar
1984-yilda vafot etganlar
Kapitsa qonuni

Kapitsa qonuni - kuchli magnit laydonida polikristall metall namunalari elektr qarshiligining magnit maydoni kuchlanganligiga bogʻliqligi haqidagi empirik qonun. K. q.ga binoan, polikristall metall namunalarining elektr qarshiligi kuchli magnit maydonida magnit maydoni kuchlanganligiga proporsional ravishda chiziqli orta boradi. Bu krnunni 1928 yilda P. L. Kapitsa 350 ming e kuchlanganlik impulsiga ega boʻlgan magnit maydoniga joylashtirilgan Si, Ai va Ag namunalarida kuzatdi. Tajribalar mis, kumush, oltin monokristallari elektr qarshiligining hamma kristallografik yoʻnalishlari boʻyicha olingan oʻrtacha qiymati har xil maydonlarda chiziqli ortishini, yaʼni K. q.ga boʻysunishini tasdikladi.

Manbalar
Radik Kapkayev

Kapkayev Radik Abdullayevich (1928. 9.11, Toshkent) — dermatovenerolog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1979), tibbiyot fanlari doktori (1970), professor (1972). Toshkent tibbiyot akademiyasi ni tugatgan (1953). Teri-tanosil kasalliklari kafedrasi mudiri (1976—99). Ilmiy ishlari zaxmni ekmonovotsillin bilan davolash chogʻida bemorlarning klinik-biokimyoviy va patomorfologik koʻrsatkichlari; ekzema va allergik dermatit klinikasi, immunologiya, elektron mikroskopiya va teri patogisto-logiyasiga oid. K. ekzema, psoriaz, vitiligo, layshmanioz, teri oʻsmalari, zaxm va b. teri-tanosil kasalliklari belgilarini chuqur oʻrgandi va ularning diagnostikasi hamda davolash usullarini ishlab chiqdi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Kapova gʻori

Kapova gʻori, Kapovaya gʻori, Shulgan-Tosh — Jan. Ural togʻlaridagi eng yirik gʻor. Oq Idil daryosi (Kamaning chap irmogʻi)ning oʻng sohilida (Boshqirdiston). 1959 yilda ukrainalik olim O.N.Bader oʻrgangan. Umumiy uz. 2 km dan ziyod. Yoʻlak va ungurlar ikki qavatdan iborat: 1-qavatda turli geometrik shakllar, 2-qavatda 7 mamont, 2 ot, 2 karkidonning surati bor. Kapova gʻoridagi suratlar gʻor ogʻzidan 300 m ichkarida. Geometrik shakllar va uz. 44 sm dan 112 sm gacha boʻlgan suratlar paleolit davriga mansub.

Manbalar 

 

Gʻorlar
Arxeologiya
Rossiya
Kaposhvar

Kaposhvar — Vengriyaning janubi-gʻarbiy qismidagi shahar, Kaposh daryosi sohilida. Shomod medyesining maʼmuriy markazi. Transport yoʻllari tuguni. Aholisi 75 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Toʻqimachilik, mashinasozlik, jumladan, elektrotexnika va priborsozlik sanoati rivojlangan. Sement, parket ishlab chiqariladi. Jun yigirish va tikuvchilik fabrikalari, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor.

Manbalar 

Vengriya shaharlari
Kappadokiya

Kappadokiya — Kichik Osiyoning markazida (hoz. Turkiya hududida) joylashgan qadimgi viloyat. Kappadokiyaning qad. aholisi oʻzini "xattlar" deb atashgan. Mil. av. 2-ming yillikda Kappadokiya hududida Xett podsholigishtg asosiy qismi joylashgan. Mil. av. 3-asr oʻrtasi — 1-asrlarda mustaqil podshohlik, mil. 17-yildan Rim provinsiyasi. Keyinchalik Pont podsholigi bilan birgalikda Vizantiya imperiyasi tarkibiga kirgan. 1074-yil Kappadokiyani saljuqiylar zabt etganlar. 15-asrdan Usmonyai turk imperiyasi tarkibida. Kappadokiya oʻzining katta yerlari va minglab qullariga ega ibodatxonalari bilan mashhur boʻlgan. 19-asrning 80-yillarida Kappadokiya hududidan Ossuriyadagi qulchilik taraqqiyoti toʻgʻrisida muhim maʼlumotlar beruvchi qadimgi ossuriy mixxat hujjatlari ("kappadokiya jadvallari") topil gan.

Manbalar
Kappon

Kappon — 1) ogʻir narsalar tortiladigan bir pallali ulkan tarozi. K. gʻalla bozoriga oʻrnatilib, unda 1—2 qop gʻalla tortish mumkin boʻlgan; 2) shunday tarozi oʻrnatilgan, usti tim don bozori, gʻalla bilan savdo qilinadigan rasta. Hozir bozorda, umuman, gʻalla sotiladigan joy K. deyiladi.

Manbalar
Kapri

Kapri (ital. Capri — echki) — Tirren dengizidagi orol, Neapol qoʻltigʻining jan. qismida. Italiya hududi. Mayd. 10,4 km. Eng baland joyi 589 m (Solaro togʻi). Asosan, ohaktoshlardan tuzilgan. Qirgʻoqlari tik, sohillarida manzarali gor koʻp, jumladan, Moviy gʻor, Oq gʻor va b. Subtropik oʻsimliklar oʻstiriladi, bogʻdorchilik rivojlangan. Dengizdan baliq ovlanadi. Kurortlar (Kapri, Anakapri va b.) bor. Turizm rivojlangan.

Manbalar
Kaprichchio

Kaprichchio, kapris (ital. capriccio — injiqlik) — erkin shakldagi, ohanglari toʻsatdan oʻzgaradigan virtuoz uslubidagi cholgʻu musiqa asari (N. Paganinining yakka skripka uchun "24 K." va b.). 16-asr oxiri — 17-asr boshida polifonik musika asari sifatida paydo boʻlgan. Koʻp K.lar xalq kuylariga asoslanadi (mas, N. Rimskiy-Korsakovning "Ispancha K."si, P. Chaykovskiyning "Italyancha K."si, K. Sen-Sansning "Arabcha K.si" va b.). Oʻzbekiston kompozitorlaridan M. Bafoyev "Xorazmcha K.", T. Qurbonov "M. Ashrafiy xotirasiga K.", A. Ergashev "Sharqona K." yaratgan.

Manbalar
Kaprolaktam

Kaprolaktam — ye - aminokaprolaktam kislotaning laktami, oq rangli kristall modsa, suyuqlanish temperaturasi 68—69°, qaynash temperaturasi 262,5°. Suvda va organik erituvchilarda, mas, spirt, efir, benzolda yaxshi eriydi. K.ning muhim xossasi polimerlanib qimmatbaho polimerpolikaproamid hosil qilishidir. K. i.ch.ning asosiy usullaridan biri — siklogeksanni havo kislorodi bilan katalitik oksidlab siklogeksanonga, soʻngra uni gidroksilamin bilan taʼsir ettirib siklogeksanonoksimga aylantirishga asoslangan. Soʻnggi oraliq mahsulot Bekman qayta guruhlanishi orqali K.ga aylantiriladi. K. fenoldan ham sintez qilinadi. K. poliamid plastmassalar, plyonkalar, sunʼiy tolalar va lizinlar olishda qoʻllaniladi. Oʻzbekistonda K. Chirchiq sh.dagi zavodda ishlab chiqariladi.

Manbalar
Kapron

Kapron (perlon, dederon) — polikaproamid asosida olinadigan poliamid tolalarning sotuvdagi nomi.

Manbalar 

 

Texnika
Kimyoviy birikmalar
Organik kimyo
Kapsa madaniyati

Kapsa madaniyati - Shim. Afrika va Oʻrta dengiz mamlakatlari xalqlarining paleolit davri oxiri va mezolit davriga oid arxeologik madaniyati. Tunisdagi Al-Mekta makoni (Gafsa yoki Kapsa) nomidan. K.m.dan chaqmoqtoshdan yasalgan koʻplab qurollar, tuyaqush tuxumi poʻchogʻidan qilingan idish siniqlari topilgan. K.m.ni yaratgan xalklar ovchilik va terimchilik bilan shugʻullangan. Kamon va nayza Shim. Yevropadagiga nisbatan oldinroq paydo boʻlgan. 2—3, hatto 5 m balandlikka yetadigan, baʼzan minglab metr joyni egallab yotgan chigʻanoqlar bilan hayvon suyaklarining birga uchrashi K.m.ning harakterli xususiyatidir. Shim. Afrika va Sharqiy Ispaniya qalʼalaridagi qad. tasvirlarni kapsaliklar yaratgan deb taxmin qilinadi. Oʻrta dengiz mamlakatlarida yashovchi xalklar madaniyatidagi umumiy xususiyatlar shu joylardagi xalqlarning oʻzaro yaqin aloqada boʻlganligini koʻrsatadi.

Manbalar 

 
Arxeologiya
Kapsan

Kapsan, kafsan — 1) oʻtmishda qishloq jamoasining xizmatini bajarganligi uchun dehqonlar tomonidan ayrim shaxslar (mas, maʼmur va din arboblari, mirob va podachilar, temirchi va sartaroshlar)ga berilgan mahsulot toʻlovi. K.ning miqdori yerning hosildorligiga hamda suv taʼminotiga qarab turli joylarda turlicha boʻlgan. Dehqonlar oʻz qarindosh-urugʻlari, qishlokdagi kambagʻal oilalarga, beva-bechoralarga ham ixtiyoriy ravishda K. berganlar; keyinchalik u majburiy toʻlovga aylangan; 2) Turkiston oʻlkasida (mas, Toshkent, Fargʻonada) sayyor artistlar truppasi koʻrsatgan tomoshalarda yigʻilgan pulni kishi boshiga taqsimlaganda tekkan ulush.

Manbalar
Kapsula

Kapsula  lotin tilida(lot. capsula — quticha) — 1) biol.da — odam va hayvonlarda turli aʼzolar va ularning ayrim qismlarini yoki patologik tuzilmalar (mas, oʻsma)ni oʻrab olgan parda (mas, jigar K.si, buyrak K.si, boʻgʻim K.si va b.). Asosan, tolali biriktiruvchi toʻqima, baʼzan yogʻli kletchatkadan tuzilgan boʻladi; 2) farmakologiyada — yutiladigan dorilar solinadigan gʻilofcha; jelatina yoki kraxmalli boʻladi. Ogʻiz shilliq pardasini taʼsirlanishdan saqlaydi, dorining yoqimsiz hidi yoki taʼmi odamga sezilmaydi. K.ni ochmasdan butunligicha yutilaveradi; 3) mikrobiologiyada — K.li bakteriya hujay-ralari atrofidagi shilliq qavat.

Manbalar
Kapsula (maʼnolari)

Kapsula:

 Kapsula (lot.
 Kapsula (kosmonavtika) (kosmonavtikada) — amerika kosmik apparatlarining Yer, Oy yoki boshqa osmon jismi sirtiga tushiriladigan va qoʻndiriladigan qismi.
Kapsula (kosmonavtika)

Kapsula (kosmonavtikada) — amerika kosmik apparatlarining Yer, Oy yoki boshqa osmon jismi sirtiga tushiriladigan va qoʻndiriladigan qismi. Rus kosmik apparatlarida tushiriladigan apparat deb ataladi. Uchuvchisiz kosmik apparatlarda turli ilmiy jihozlarni, tuproq namunalarini Yerga olib tushadigan maxsus yopiq germetik kamera.

Manbalar
Kaptaj

Kaptaj (lot. capto — ushlayman, tutaman) — yer osti suvlarini ochish, ularni yer yuzasiga chiqarish va muayyan muddat davomida turgun (optimal) koʻrsatkichlar bilan (suv sarfi, kimyoviy tarkibi, harorati va sh.k.) foydalanishni taʼminlovchi muhandislik-texnikaviy tadbirlar majmui. Jan. Sharqiy Osiyoda, Oʻrta Osiyo va Zakavkazyeda tarqalgan qadimiy K. inshootlaridan biri korizdir. Yer osti suvlarning zamonaviy K. inshootlari (asosan, burgʻi qudugʻi) oʻzining konstruksiyasi va tiplariga koʻra turli xil boʻlib, ular gidrogeologik sharoit xususiyatlarini, suv tarkibini, texnika va sanitariya talablarini, foydalanish rejimi va maqsadlari va b.ni hisobga olgan holda quriladi. Yuzaroq joylashgan suvli qatlamlardan yer osti suvlarini olishda K. ning eng sodda turi — shaxtasimon quduqlardan foydalaniladi. Favvora boʻlib chiqadigan yer osti suvlari va namakoblardan foydalanish iqtisodiy jihatdan samarali hisoblanadi.

Manbalar
Kaptar dum

Kaptar dum — naqsh turi; kaptar dumini eslatuvchi shakl. Koʻpincha muqarnasning devor bilan birlashadigan pastki qismida ishlatiladi.

Manbalar
Kaptarlar

Kaptarlar yoki kabutarlar (Columbidae) — kaptarsimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. Gavdasining uzunligi 10—15 sm dan (mitti kaptar) 89 sm gacha (tojli kaptar). Boʻyni kalta, tanasi miqti, qanotlari baquvvat, yaxshi uchadi. Ustki tumshugʻi asosida yumshoq teri boʻrtmasi bor. 43 urugʻi va 285 turi maʼlum. Janubiy va Shimoliy qutblardan boshqa hamma hududlarda tarqalgan. Oʻzbekiston faunasida asl K. va gʻurraklar urugʻiga mansub 9 tur uchraydi. Asl K. urugʻidan togʻ koʻk kaptari (Colum livia) juda keng tarqalgan; gov K. (S. palumbus) va togʻ K. i (S. rupestr) togʻli hududlarda, qora K. (S. Eversmanni) tof etaklari va vodiylarda, klintux (S. oenas) sharqiy hududlarda tarqalgan. Gʻurraklar urugʻidan musicha (Streptopelia senegalensis) va gʻurrak (S. turtur) koʻp uchraydi; togʻ gʻurragi (S. orientalis) togʻli hududlarda yashaydi. K. daraxtlar va ularning kovagiga, jarliklar, koyader, binolar tomiga juftjuft boʻlib uya quradi. Moda va narisi tuxumlarini navbat bilan bosadi. Bir yilda 2, baʼzan 4—5-martagacha 2 tadan tuxum bosadi. Tuxumdan yalangʻoch (patsiz) jish joʻja chiqadi. Joʻjani dastlab nari va modasi jigʻildonidan ajralib chiqadigan oqsilga boy suyuqlik — qush suti, keyinroq jigʻildonda ezilgan don bilan boqadi. Koʻk K. barcha xonaki K.ning zot boshi hisoblanadi. Koʻk K. va gov K. qisman ovlanadi.

Xonaki K. ning 200 ga yaqin zoti mavjud boʻlib, ular pochtachi, dekorativ va goʻshtdor guruhlarga boʻlinadi. Pochtachi K. uchganda oson yoʻl topadi. Qadimda ulardan xat tashishda foydalanilgan. Hozir faqat koʻngil ochish maqsadlarida koʻpaytiriladi. Dekorativ K. ajib qiyofasi va patining juda chiroyli boʻlishi (buqoq, yakobin, tovus kaptar) yoki oʻziga xos uchishi (turmanlar, baliqchi qorasimon zotlar) bilan ajralib turadi. Goʻshtdor zotlar yirik (900 g gacha) boʻladi (karno, king, rim zotlari).

Manbalar
Kaptarning qumi

Kaptarning qumi — eneolit va jez davriga oid yodgorlik (mil. av. 3-ming yillikning 2-yarmidan 2-ming yillikning 2-yarmigacha). Buxoro viloyati, Qorakoʻl tumanining jan.gʻarbidagi Qizilqum koʻchma qumtepalari oraligʻidan topilgan. Akad. Ya. Gʻ. Gʻulomov rahbarligidagi Mohondaryo otryadi tomonidan oʻrganilgan (1960 va 1964). Tekshirishda taqir yer yuzasidan turli tosh qurollar; qumtosh, yorgʻuchoq, chaq-moqtosh, paykonlar, oʻroq va pichoq qadamalari, sopol parchalari, uy hayvonlarining suyaklari, mis va jez buyum siniqlari topilgan. K.q. dagi eneolit davri yodgorliklari jez davri yodgorliklaridan tubdan farq qiladi. Arxeologik ashyolar asosida olingan maʼlumotlarga koʻra, eneolit davriga xos manzilgoxlar kelib chiqishi jihatidan quyi Zarafshon vohasining neolit davri yodgorliklari bilan bogʻliq boʻlgan. Kaptarning qumidan topilgan idishlar va ularga ishlangan naqshlar Andronovo madaniyatiga oʻxshab ketadi.

Adabiyot 
 Gulya mov Ya. G., Islamov U., Askarov A., Pervobitnaya kultura i vozniknoveniye oroshayemogo zemledeliya v nizovyax Zarafshana, T., 1966.

Manbalar 

 

Arxeologiya
Buxoro viloyati
Kaptarsimonlar

Kaptarsimonlar () — qushlar sinfining bir turkumi. 311 turi mavjud. Yer yuzining hamma mintaqalarida (chekka shim. va jan. sovuq hududlardan tashqari) tarqalgan. Oʻrmon, bogʻ, butazor, qoyalar, jarlik va binolar boʻgʻotida yashaydi. Tanasining uzunligi. 15 dan 85 sm gacha, ogʻirligi 30 g dan 3 kg gacha. Drontalarning ogʻirligi 22,5 kg ga yetadi. Kaptarsimonlarning patlari zich va qalin, boshi kichik, boʻyni va oyoklari qisqa, qanotlari uzun va oʻtkir. Narilari modalariga nisbatan yirik va rangi chiroyliroq. Yerda oziqlanganligi sababli yaxshi yuguradi. Barcha turlarining juftlari barqaror (monogam). Uyasini daraxtlar, qoyalar, jarlardagi kovaklarga, binolarga, yerga quradi. Asosan, 2 ta, ayrim turlari 1 yoki 3 ta tuxum qoʻyadi. Tuxum bosish davri — 14 kundan 30 kungacha. Bir yilda, odatda, 2-marta, ayrim turlari 4—5-martagacha tuxum qoʻyadi. Tuxumdan chiqqan joʻjalari tez oʻsadi, yirik turlarida 25 kunligida uchirma boʻladi. K. bulduruqlar (2 avlod, 16 tur), drontlar (2 avlod, 3 turi Mavrikiya, Burbon va Radriges o.laridagi oʻrmonlarda yashagan), kaptarlar (41 urugʻ, 292 tur) oilalariga boʻlinadi. Baʼzan bulduruqlar alohida turkumga ajratiladi.

Oʻzbekistonda 4 urugʻga mansub 12 turi uchraydi. Qorabovur, suvbulduruq, koʻk kaptar, govkaptar, klintux, qoʻngʻir kaptar, qumri kabi turlari qisman ovlanadi. Goʻshti mazali. Oʻzbekistonda tarqalgan turlarining barchasi oʻsimlik urugʻlari bilan oziqlanadi. Xonaki kaptarlarning 150 ga yaqin zoti mavjud. Barcha kaptar zotlari yovvoyi koʻk kaptardan kelib chiqqan. Oq bovur, qora kaptar kabi turlari Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar 

Qushlar
Kaptarxona gʻori

Kaptarxona gʻori — Jizzax viloyati, Jizzax tumanidagi gʻor. Molguzar togʻi yon bagʻrida, 700 m balandlikda joylashgan. Devon davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Fop, asosan, ikkita kattaroq xonadan iborat. Fopra kirishda sahni birmuncha tekis, ogzi toʻrtburchak shaklga yaqin. Keyingi xonaga yon tomondan eni 3—4 m li kichik xonalar tutashgan. Gʻorning oxirida uning eni 1 m li tirqishga aylanadi va yer yuzasiga teshik shaklida ochiladi. Gʻorning umumiy uz. 50 m dan ziyod, maydon 180 m2, hajmi 2700 m3. Bu yerda yovvoyi kaptarlar yashaydi, nomi shundan.

Manbalar 

 

Gʻorlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Jizzax viloyati
Kaptarxona gʻori (Kitob tumani)

Kaptarxona gʻori - Qoratepa togʻ tizmasining janubi-gʻarbiy yon bagʻridagi (Kitob tumani) gʻor, 1050 m balandlikda joylashgan. Silur davri ohaktoshlaridan tarkib topgan. Fop ogʻzi janubi-gʻarb tomonga qaragan. Ichida bir qancha yoʻlaklar va xonalar mavjud. Sahni tosh parchalari aralashgan gillar bilan qoplangan. Devorlarida kalsiy mineralidan tashkil topgan hosilalar uchraydi. Gʻorda koʻplab koʻrshapalak va yovvoyi kaptarlar yashaydi (nomi shundan). Gʻorning umumiy uz. 54 m, maydon 310m2, hajmi 3080 m3 dan ziyod. Yoʻlakchalarning uz. 3 m, eni 1 m, balandligi 0,8 m gacha. Xonalarning uz. 29 m, eni 3,4 m, balandligi 17 m gacha.

Manbalar 

 

Gʻorlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Qashqadaryo viloyati
Kapuas

Kapuas — Kalimantan o.ning gʻarbiy qismidagi daryo, Indoneziyada eng katta. Uzunligi 1040 km, havzasining mayd. 97 ming km. Boven-Kapuas togʻlaridan boshlanadi. Botqoqlashgan tekisliklardan oqib, Jan. Xitoy dengiziga quyiladi. Yil boʻyi toʻlib oqadi, yogʻingarchilik mavsumlarida (apr. va noyabr oylarida) atrofdagi hududlarni suv bosadi. Oʻrtacha suv sarfi 5000 m3/sek. Quyilish joyidan boshlab 900 km masofada kema qatnaydi (orolni ichki rayonlar bilan bogʻlovchi asosiy transport yoʻli). Deltasida Pontianak porti joylashgan. Daryoda baliq ovlanadi, yogʻoch oqiziladi.

Manbalar 

Indoneziyadagi daryolar
Kapurlar oilasi

Kapurlar oilasi — jahonga tanilgan hind kino arboblari oilasi. Pritxviraj Kapur (1904.3.11 — 1972.29.5) — hind aktyori, teatr rej.i. Lahordagi xuquqiy kollejni tugatgan. Oldin ovozsiz filmlarda, 1931-yil esa birinchi hind ovozli filmi ("Olamning goʻzalligi")da suratga tushgan. Juda koʻp tarixiy filmlarda oʻynagan. 1944-yil birinchi hind professional teatri ("Pritxvitietrs")ni tashkil etdi. "Daydi", "Oʻtmish, hozirgi kun, kelajak", "Uch dengiz osha sayohat" kabi filmlarda suratga tushgan. Butun Hindiston Tinchlik kengashining vitse prezidenti boʻlgan.

Raj Kapur, haqiqiy ismi Ranbir Raj (1924.14.12, Peshovar — 1988.2.6, Bombay) — hind aktyori, rej., ssenariychi, prodyuser. Pritxviraj Kapurning oʻgʻli. Hind kinosida oʻziga xos maktab yaratgan sanʼatkor. Kinodagi faoliyatini "Randjit" kinostudiyasida assistentlikdan boshlagan. Dastlab "Gauri" va "Bizning ish" filmlarida kichik rollar ijro etdi. 1946-yilda "Valminki", "Moviy nilufar", "Chittoridagi gʻalaba" filmlarida suratga tushdi. 1947-yil da Bombayda "Raj Kapur filme" kinostudiyasini tashkil etdi. "Daydi", "Janov 420", "Tun qaʼrida", "Sangam", "Mening ismim — masharaboz" va b. filmlarda rej. va bosh rol ijrochisi sifatida jahonga tanildi. "Bobbi", "Haqiqat, muqaddaslik, goʻzallik", "Muhabbat noxushligi", "Abdulla", "Gang daryosi oqadigan yurt" va b. u yaratgan eng yaxshi filmlardandir. Uning filmlari juda koʻp xalqaro kinofestivallar (mas, Kann, Karlovo — Vari va b.)da sovrin va mukofotlar olgan. Koʻp filmlari Oʻzbekistonda namoyish etilgan. U Toshkent xalqaro kinofestivalining doimiy qatnashchisi boʻlgan.

Shammi Kapur (1930.21.3, Peshovar) — aktyor. Pritxviraj Kapurning oʻgʻli. "Tumsa Naxin Dekxa", "Dil Deka Dekxo", "Oʻrmonzor" singari 150 dan ortiq filmda oʻynagan.

Shoshiy Kapur (1938.18.3) -aktyor. Pritxviraj Kapurning oʻgʻli. Yoshligida "Pritxvi — tietrs" sahnasida rollar oʻynagan. "Daydi", "Toʻsiq" kabi filmlarda kichik rollar ijro etgan. 80-y.larga kelib eng ommabop hind aktyoriga aylandi. "Suratkash", "Jazirama va chang" kabi 100 dan or-tiq filmda suratga tushgan.

Randxir Kapur (1947) — aktyor. Raj Kapurning oʻgʻli. Dastlab "Oʻtmish, hozirgi kun va kelajak" filmida aktyor hamda rej. sifatida qatnashgan. Keyinchalik "Qoʻshma sayohat", "Chaqqon qoʻl", "Qasam va vaʼda", "Kasos qonuni" singari bir qancha filmlarda bosh rollarni oʻynagan.

Rishi Kapur (1951.4.6) — aktyor. Raj Kapurning oʻgʻli. Bolaligida otasining "Mening ismim — masharaboz" filmida suratga tushgan. Aktyor "Bobbi", "Qasoskor", "Sevgi — bu hayot", "Layli va Majnun", "Aktyor boʻl" kabi filmlardagi bosh rollari bilan jahonga tanildi.

Oilaning eng kichik davomchisi Karishma Kapur boʻlib, hozir Hindistonning eng yorqin kinoyulduzlaridan. Aktyorlar Randxir K. va Babitalarning qizi. "Jit", "Rakshak", "Raja Xindustani", "1-sonli qahramon" kabi 70 ga yaqin filmda muhabbat sanamlarini oʻynadi.

Saodat Xoʻjayeva.

Manbalar
Silva Kaputikyan

Kaputikyan Silva (Sirvard) Barunakovna (1919.01.20, Yerevan - 2006.08.26) — arman shoirasi. Birinchi sheʼriy toʻplami — "Shu kunlarda" (1945). "Zanga sohillarida" (1947), "Mening qarindoshlarim" (1951), "Oq yoʻl" (1954), "Samimiy suhbat" (1955), "Sheʼrlar" (1959), "Yarim yoʻldagi oʻylar" (1960), "Kutish vaqti" (1983), "Tashvishli yoʻllar" (1985) va b. sheʼriy hamda nasriy asarlar muallifi. Kaputikyan sheʼrlarida oddiy kishilarning qalb kechinmalari, sevgi iztiroblari, sadoqat tuygʻulari samimiyat bilan kuylangan ("Sevgi qoʻshiqlari", "Men va u", "Sadoqat" va boshqalar). "Karvonlar hamon yoʻlda" (1964), "Xaritalar yoki odamlar meridiani" (1976) romanlarida xorijdagi armanlar hayoti tasvirlangan. Kaputikyanning sheʼrlari Zulfiya tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan. U oʻzbek shoirlari bilan yaqin ijodiy aloqada boʻlgan.

Manbalar 
 Sheʼrlar, T., 1961.OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Armaniston:Shoir‎
Shoirlar
Kapcha ilonlar

Kapcha ilonlar, kobralar — aspidsimonlar oilasiga mansub ilonlarning bir guruhi. Suv K. i., boʻyinbogʻli K.i., daraxt K.i., qirol K.i., qalqonli K.i., asl K.i. kabi urugʻlarga ajratiladi. Asl K.i.ning 6 turi Afrika va Osiyoda tarqalgan. Hind K.i., yaʼni koʻzoynakli K.i. () Sharqiy Osiyo (jumladan, Hindiston) jan.da tarqalgan. Oʻrta Osiyo K.i. () asl K.i.ga kiradi. Asosan, umurtqali qayvonlar, jumladan, ilonlar bilan oziqlanadi. Urgʻochisi 8—12 ta tuxum qoʻyib, ularni qoʻriklaydi. K.i. xavf tugʻilganida tanasining old qismini yerdan dast koʻtaradi; bir necha qovurgʻalarini ikki yonga yoyib, boʻynining boshidan keyingi qismini kichik belkurak (kapcha)ga oʻxshash kengaytiradi (nomi shundan olingan). Ayrim K.i. dushmaniga zahar otadi (tupuruvchi K.i.), yuqori jagʻida 2 ta zahar tishi bor, zahari odam uchun halokatli. Oʻrta Osiyo K.i. Oʻzbekiston va Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan. K.i. serpentariylarda boqiladi. K.i. zahari neyrotoksik xossaga ega boʻlib, tibbiyotda foydalaniladi (qarang Ilon zahari).

Manbalar 

Hayvonlar
Kar pilla

Kar pilla — qurti gʻumbak boʻlib ulgurmagan yoki gʻumbagi oʻlgan ipak qurti pillasi. Gʻumbak kasallik yoki noqulay sharoitlar tufayli oʻlishi oqibatida pilla ichki devoriga yopishib qoladi. Naslchilik maqsadlarida pilla saralashda ularni quloqqa yaqinlashtirib silkitib koʻrilganda K. p. tiqillagan ovoz bermaydi ("karligi" shundan). Ovoz bergan pillalar esa nasl olish uchun yaroqli hisoblanadi. K.p.lardan ipak nuqsonsiz pillalarniki kabi ajratib olinadi.

Manbalar
Kara dengizi

Kara dengizi (; , Karskoye more) — Shimoliy Muz okeani havzasida joylashgan chekka dengiz. Novaya Zemlya, Frans Iosif Yeri orallari va Severnaya Zemlya arxipelagi oraligʻida joylashgan. Maydoni  (orollari bilan 893 ming km).

Tavsifi 
Kara dengizi, asosan, shelf zonasida joylashgan. Dengizning oʻrtacha chhuqurligi 30-100 m, maksimal chuqurligi esa 600m ni tashkil etadi, suv hajmi 112 ming km ga teng. Uzunligi (janubiy-gʻarbdan shimoliy-sharqqa tomon) 1500 km ni, eni (shimoliy qismida) 800 km ni tashkil etadi. Dengizda orollar koʻp. Yirik qoʻltiqlari Ob va Yenisey. Dengizga Taymir, Pyasina, Yenisey, Ob, Kara daryolarining suvi quyiladi. Dengiz unga quyiluvchi Kara daryosining nomini olgan.

Iqlimi 
Dengizda arktika iqlimi hukmronlik qiladi. Qishi davomli, sovuq, yozi qisqa, salqin kechadi. Yanvarning oʻrtacha harorati — 20°, — 30°, iyulniki esa —6 dan 5° gacha boʻlishi kuzatilgan. Qishda kuchli shamol va boʻronlar, yozda esa tez-tez tumanli holatlar boʻlib, iyulda ham sovuq kunlar 6 kundan 20 kungacha davom etadi. Dengiz yilning koʻp qismida muz bilan qoplanib yotadi. Havo temperaturasi dengizning shimoliy qismida 9—10 oy, janubida 7—8 oy davomida 0°dan past boʻladi. Yiliga 3—4 oy qutb tuni, 2—3 oy qutb kuni boʻladi.

Hayvonot olami 
Dengiz hududi va uning atrofidagi odamlar har xil baliqlar (treska, muksun, nelma) va dengiz hayvonlarini (nerpa, beluxa, dengiz quyoni, oq ayiq) ovlab kun kechiradi. Asosiy porti — Dikson. Dengiz kemalari Yenisey daryosiga Dudinka va Igarka portlarigacha kira oladi

Manbalar 

Dengizlar