MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Epidermofitiya

Epidermofitiya (epidermis va yun. — oʻsimlik) — terining zamburut kasalligi. Dermatofit zamburugʻlari (3 turi) qoʻzgʻatadi. E. bir necha xil boʻladi. Oyoq panjasi E.sida koʻproq tirnoklar kasallanadi. Kasallik manbai E. bilan ogʻrigan bemor hisoblanadi. Bu xil E. odamga begona poyabzal, paypoq, ichki kiyim kiyganda, tirnoq oladigan qaychi va h.k.dan foydalanganda, shuningdek, oilada, hammomda, choʻmiladigan joylardan yuqishi mumkin. Unga koʻpincha oyoq terlashi, qavarishi, bichilishi, venalarning varikoz kengayishi va boshqalar sabab boʻladi. Kasallik qoʻzgʻatadigan zamburugʻ salgina shilingan oyoq barmoqlari orasiga kirib olgach, oʻsha joy shoʻralab, poʻst tashlaydi, soʻngra ichi suyuqlikka toʻla pufakchalar paydo boʻlib, ular yoriladi va ichidan suyuqlik chiqadi ( u dastlab tiniq boʻlib, keyinchalik xiralashadi), eroziyalar hosil boʻladi, keyin qora qoʻtir bilan qoplanib, maʼlum vaqtdan soʻng tushib ketadi va yangiyangi pufakchalar paydo boʻlaveradi. Ular bir-biri bilan qoʻshilib kattalashadi, suvlanadi, yalligʻlanib qizaradi va qichishadi.

Barmoqlar orasi terisi qavatqavat boʻlib yumshab, oqarib turadi; burmalar osti yorilib, qattiq qichishadi, keyinchalik bu alomatlar asta-sekin kamaya borib, shu soha terisi bir oz quruqshab turadi. Bu bilan kasallik tuzalmaydi, aksincha davolanmasa, surunkali tus oladi; yoz kunlari botbot qoʻziydi. E. zamburugʻi tushgan tirnoq yuzida sariq dogʻ va chiziqchalar paydo boʻladi, keyinchalik tirnoq yumshab, uvalanib ketadi. Ana shunday tirnoqda va terining koʻchgan kepaklarida zamburugʻ ipchalari hamda sporalari boʻladi.

Rubrofitiyada oyoq panjasidan tashqari qoʻl panjasi, teri burmalari, yuz va badan kasallanadi. Kasallik manbai, uning yuqishi va tarqalishi oyoq panjasi E.siga oʻxshash.

Chov E.sida koʻproq chov, qoʻltiq va ayollarda koʻkrak bezi osti burmalari yalligʻlanib, toʻq qizil dogʻlar paydo boʻladi, qattiq qichishadi. Kasallik bemor yoki u ishlatgan buyumlar (mochalka, kleyonka, kiyimkechak) orqali yuqadi.

E.ni vrach davolaydi. Kasallik kechiktirib yuborilganda uni davolash ancha mudpkul. Shuning uchun E.ga xos dastlabki alomatlar paydo boʻlganda darhol vrachga uchrashish, bilarbilmas davo qilishga aslo yoʻl qoʻymaslik kerak; aks holda kasallik avj olib ketishi yoki ekzemaga oʻxshash allergik toshmalar toshishi mumkin. Shaxsiy gigiyena qoidalariga qatʼiy rioya qilish, shuningdek, begona poyabzal, paypoqlarni kiymaslik; badanni, xususan, koʻp terlaydigan teri burmalarini alohida sochiq bilan artib quritish, qoʻp terlashni davolash kerak.
Epidot

Epidot (frans.— oʻsmagan) — orolli silikatlar kenja sinfiga mansub jins hosil qiluvchi mineral. Kimyoviy tarkibi Sa2[A1,Gʻe,Mp]3[8YU4][81207]0(ON). Monoklin singoniyada kristallanadi. Prizmatik, ignasimon shaklda boʻlib, donador, nursimon agregatlar hosil qiladi. Rangi pushtisimonzangori, baʼzan malla va pushti. Kattiqligi 6—7; Mineral tarkibida temir va marganets salmogʻining oshishi bilan zichligi 3,3 dan 3,5 g/sm3gacha oshib boradi. Shishadek yaltiroq. E. Ohakli skarnlar uchun xos mineral hamda Sa ga boy past va oʻrtacha trali metamorfik jinslarda uchraydi. E.ning hosil boʻlishi genetik jihatdan plagioklazlarning albitlanishi bilan bogʻliq. Sinonimi: alloxit, beustit, delfinit, orendalit, tallit, esherit va boshqalar Yasama tosh sifatida ishlatiladi. E. konlari juda koʻp mamlakatlarda boʻlib, shundan Janubiy Uraldagi Kusinsk konida uning kristallari 15 sm gacha yetadi. Oʻzbekistonda E. koʻp tarqalgan: Turangli, Langar, Oqtosh, Qoʻytosh, Qoʻrgʻoshinkon, Chodak konlarida koʻplab uchraydi.

Bezak toshlari
Epizod

Epizod (yun. — qoʻshimcha) — 1) voqea, hodisa; 2) epik, liroepik va dramatik asar syujetidagi asosiy harakatning maʼlum bir boʻlagi, yakunlangan muayyan qismi. E.ning mazmunmohiyati, vazifasi asarning umumiy syujet tizimi rivoji bilan bogʻliq. Asarda badiiy yuk tashuvchi asosiy va ularni bir-biriga ulashga xizmat qiladigan yordamchi E.lar boʻladi. Asosiy E.lar qahramon xarakterini ochish, asar syujeti rivojini taʼminlashda hal qiluvchi oʻrin tutsa, yordamchi E.lar asardagi asosiy E.larni birbiriga bogʻlab, syujet chizigʻida yaxlitlik, bir butunlikni vujudga keltiradi. E.lar miqdori asar hajmi va uning janr xususiyatlarini belgilaydi.
Epizootologiya

Epizootologiya (epizootiya va... logiya) — chorva mollari, parrandalar va qushlar yuqumli kasalliklarining paydo boʻlishi, tarqalishi va ularni tugatish qonuniyatlarini oʻrganadigan fan; epizootiyaning oldini olish va unga qarshi kurashning ilmiy asoslangan choratadbirlarini ishlab chiqish bilan ham shugʻullanadi.

Umumiy va xususiy E.ga boʻlinadi. Umumiy E. epizootiyalar paydo boʻlishining sabablarini, ular rivojlanishi va soʻnishining umumiy qonuniyatlarini hamda epizootiyaning oddini olish va batamom yoʻqotish umumiy choratadbirlarini oʻrganadi. Xususiy E. ayrim yuqumli kasallikning xususiyatlarini oʻrganadi va unga qarshi kurash tadbirlarini ishlab chiqadi.

Hozirgi davrda E.ning asosiy muammolari qator yuqumli kasalliklarning davriylik sababi, oksil kasalligi, kuturish, kuydirgi, sil, brutsellyoz va boshqalar oʻta xavfli kasalliklarga qarshi kurash tadbirlarini nazariy asoslash, yuqumli kasalliklar evolyutsiyasi boʻyicha tadqiqotlar olib borish, mikrob tashuvchanlikni, shartli patogen mikroorganizmlar tomonidan chaqiriladigan yuqumli kasalliklarda epizootik jarayonni oʻrganish, epizootik jarayonning tabiiy hamda ijtimoiyiqtisodiy omillarini tadqiq qilish, epizootologik tadqiqotining yagona standart usullarini ishlab chiqish va boshqalar 16—17-asrlarda yuqumli kasalliklarning qoʻzgʻatuvchilari maʼlum boʻlmasada, ularning yuqumliligi va har bir kasallik paydo boʻlishining oʻziga xos sababi borligi aniklangan. 1861-yil fransuz olimi L. Paster baʼzi yuqumli kasalliklarning qoʻzgʻatuvchilarini kashf etgach, E. ilmiy asosda rivojlana boshladi.

Oʻzbekistonda E.ning rivojlanishi 1924-yilda akademik K.I.Skryabin nomidagi Oʻzbekiston veterinariya ilmiy tadqiqot instituti tashkil etilishi bilan bogʻliq. Oʻsha yillarda institut olimlari kuydirgi, otlarning manqa, qoramollarning oʻlat va plevropnevmoniyasi, qoʻylarning chechak va boshqalar yuqumli kasalliklarini tugatishda faol ishtirok etdilar. Dastlabki 10 yillikda institut Oʻrta Osiyo chorvachiligi uchun 10 dan ziyod biologik preparatlar ishlab chiqardi. 1934-yil In-tda E. boʻlimi tashkil etildi, 1937-yilda professor G.Obolduyev rahbarligida birinchi boʻlib Oʻzbekiston tumanlarining yuqumli kasalliklar boʻyicha epizotik holati toʻliq oʻrganildi va yuqumli kasalliklar tarqalishining epizootik xaritasi tuzildi. E. erishgan yutuqlar tufayli respublikada chorva mollarining sibir yarasi, oʻlat, kontagioz plevropnevmoniya va h.k. yukumli kasalliklari bartaraf etildi, ayrim kasalliklarning tarqalishi cheklandi.

Adabiyot 
 Parmonov M., Saidqulov B., Parmonov J., Epizootologiya, T., 1996.

Hoshim Nurmamatov.
Epikard

Epikard (epi… va yun. — yurak) — yurakning tashqi qavati. Yupqa biriktiruvchi toʻqimadan tuzilgan. Miokardni ustki tomondan qoplab turadi. Yurak tag tomonida E. buklanib perikardga oʻtib ketadi.

Manbalar 

Tibbiyot
Angiologiya
Yurak qon-tomir sistemasi
Epilog

Epilog (epi... va — soʻz) — badiiy asarda voqea tasviridan soʻng qahramonlarning keyingi taqdirini soʻzlab beruvchi xotima qismi; qadimiy yunon dramasida xor (yoki aktyor)ning tomoshabinlarga soʻnggi murojaati (bunda sahnada yuz bergan voqea-hodisalarning mohiyati sharhlanar va muallifning niyati bayon qilinardi). Uygʻonish davri dramalarida (V.Shekspir, B.Jonson), odatda, E. tomoshabinlarga murojaatmonolog boʻlib, bunda pyesaning asosiy goyasi sharhlangan.

E. asardagi asosiy ziddiyat yechimining oqibatlarini ifodalashga, asarning gʻoyaviy samarasini bayon qilishga xizmat etadi. Abdulla Qodiriyning "Oʻtgan kunlar" romanidagi xotima E.ning yorqin namunasidir. Ushbu E. orqali oʻquvchilar asar bosh qahramoni Otabekning keyingi takdiri haqida xabar topadilar. Har bir asarda E. boʻlishi shart emas. Baʼzan E. asarning bosh qismiga koʻchirilishi ham mumkin.

Musiqada ham operaning xotima qismi E. deb yuritiladi (yana qarang Xotima).

 

Jurnalistik atamalar
Epir

Epir – Shimoliy Gretsiyadagi qadimiy oʻlka. Epir yunon qabilalarining eng qadimiy yurti, shu yerdan ular keyinchalik Bolqon yarim oroli va Egey dengizi orollariga tarqalganlar degan fikrlar mavjud. Qadimiyda Epirda qardosh illiriy qabilalar: xaonlar, molosslar, fesprotlar va boshqalar yashagan. Bu qabilalar ehtimol Epirning qadimiy yunon aholisini siqib chiqarishgan. Miloddan avvalgi VI-V asrlarda xaonlar Epirda eng kuchli qabila hisoblangan. Keyinchalik ustunlik molosslarga oʻtgan, ularning shohlaridan biri – Pirr davrida (miloddan avvalgi IV asr oxiri – III asr boshi) Epirning butun hududi yagona davlatga birlashgan (shundan keyin Epir aholisi epirotlar deb atalgan). Miloddan avvalgi 168-yil Epirni rimliklar bosib olib, 70 dan ortiq shaharni vayron qilishgan va 150 mingga yaqin epirotlarni qul qilib haydab ketishgan. Avgust davrida (miloddan avvalgi 27—milodiy 14 yil) Epir hududi Rimning Axayya provinsiyasi tarkibiga kiritilgan. Imperator Trayan davrida Epir Akarnaniya bilan birlashtirilib Epir provinsiyasini tashkil qilgan, III asr oxirida Illiriyaning bir qismi bilan bitta provinsiyaga birlashtirilgan. Milodiy IV asrdan – Vizantiya tarkibida (XIII-XIV asrlarda Epir hududi Epir davlatiga kirgan), XV asr oʻrtalaridan – Usmonli turk imperiyasi hukmronligi ostida boʻlgan. 1881-yil Epirning bir qismi (Arta rayoni) Gretsiyaga qoʻshib yuborilgan; 1912—13-yillardagi Bolqon urushlaridan soʻng Epirning butun hududi Gretsiya tarkibiga kirgan.

 

Tarixiy viloyatlar
Epistolyar adabiyot

Epistolyar adabiyot (yun. — xat, maktub, noma) — xat, noma shaklida yaratilgan turli xil asarlar (mas, epistolyar roman). Epistolyar adabiyotga atoqli arboblarning madaniytarixiy ahamiyatga ega boʻlgan yozishmalari ham kiradi (mas, Alisher Navoiyning "Munshaot" asari). [[Noma adabiy janr sifatida yunon va rim adabiyotida (Sitseron, Goratsiyning sheʼriy maktublari), shuningdek, Sharq adabiyotida keng tarqalgan (qarang [[Noma).

18-asrda maktub shaklida romanlar yozish Yevropada odat tusiga kirgan (S.Richardsonning "Pamela", 1740; J.JRussoning "Yuliya yoki Yangi Elioza", 1761 va boshqalar). 19-asrda Epistolyar adabiyot tarixiy hikoya, oilaviy xronika tarzida rivoj topdi (I.S. Turgenev, "Faust"; F.Dostoyevskiy, "Faqir kishilar"). 20-asrda, ayniqsa, Ikkinchi jahon urushi yillarida maktub shaklidagi Epistolyar adabiyot muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Hozirgi oʻzbek adabiyotida epistolyar shakldan O.Yoqubov, Oʻ.Hoshimov, A.Ibrohimov kabi yozuvchilar unumli foydalanmoqdalar. Xususan, Abduqahhor Ibrohimovning "Uyqu kelmas kechalar" romani boshidan oxirigacha asosiy qahramon Faxri Kamolning sevgilisi Yoqutxonga yoʻllagan xatlaridan iborat. Shuningdek, hozirgi paytda Epistolyar adabiyotning sheʼriy maktublar, murojaatnoma, ochiq xat (asosan, adabiy tanqidchilikda) kabi shakllari ham mavjud.
Epifiz

Epifiz (yun. — ortiq, doʻmboq):

 miyaning yuqori qismidagi oʻsimta, "gʻuddasimon bez". Odam va umurtqali hayvonlar oraliq miyasining yuqori yuzasida joylashgan. E., asosan, yosh individlarda yaxshi rivojlangan. Eksperimental va klinik kuzatishlar E.ning olib tashlanishi yoki strukturasining oʻzgarishi erta jinsiy yetilishga va anormal oʻsishga sabab boʻlishini koʻrsatadi; 
 uzun naysimon hochoq suyaklarning boʻgʻim uchlari. Epifiz yoki gurrasimon bez(glandula pinealis) cho'zinchoq yoki sharsimon shakllarda uchraydi. Epifizda 2 xil modda - serotonin va melotonin hosil bo'ladi. Serotonin arteriyalarni toraytirib, mediator vazifasini bajaradi. Melotonin esa jinsiy bezlar taraqqiyoti uchun fiziologik tormoz vazifasini bajaradi. Epifizning buzilishi bolalarda erta jinsiy balog'atga yetishga olib keladi.

Manbalar 

Tibbiyot
Ichki sekretsiya bezlari
Endokrinologiya
Anatomiya
Epitsentr

Epitsentr (epi... va lot. — doira markazi) — 1) zilzila oʻchogʻi markaziy nuqgasining yer sirtiga proyeksiyasi (q Gipotsentr). E.ning oʻrni seysmik st-yalarning qaydlari va yer sirtidagi vayronagarchiliklar darajasiga qarab aniqlanadi; 2) havo (yer osti, suv osti)da yuz bergan yadro portlashi markazining yer sirtiga proyeksiyasi. Bunday E.ning oʻrni maxsus asboblarning qaydlari va portlashdan hosil boʻlgan chuqurning markaziga qarab aniqlanadi.
Edward Victor Appleton

Edward Victor Appleton () (1892.6.9, Bradford — 1965.21.4, Edinburg) — angliyalik radiofizik. London qirollik jamiyati aʼzosi (1927). Kembrij universitetini tugatgan (1914). London universiteti (1924-36), Kembrij universiteti professor (1936-39), Buyuk Britaniya ilmiy tadqiqotlar departamenti kotibi (1939-49). Edinburg universiteti rektori (1949-yildan). Asosiy ilmiy ishlari radiotoʻlqinlarning tarqalishi va soʻnishiga oid. 1924 va 1927-yilda ionosferaning radiotoʻlqinlarni qaytaruvchi ikki qatlamini eksperimental ravishda topdi. Ionosferani har tomonlama tekshirgan. Nobel mukofoti laureati (1947).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
1892-yilda tugʻilganlar
6-sentabrda tugʻilganlar
21-aprelda vafot etganlar
1965-yilda vafot etganlar
Epopeya

Epopeya (epos va yun. — yarataman, ijod qilaman) — umumxalq muammosi tasvir etilgan yirik hajmli epik asar. Qadimgi (yoki qahramonlik) E. hamda yangi zamon E.si kabi bosqichlarga boʻlinadi. Badiiy soʻz taraqqiyotining ilk bosqichida E. xalq qahramonlik eposining koʻrinishlaridan biri hisoblangan. E.ning xalq ogʻzaki ijodi negizida yuzaga kelgan mumtoz namunalari sirasiga yunonlarning „Iliada“ va „Odisseya“, hindlarning „Mahabharata“ va „Ramayana“, fransuzlarning „Roland haqida qoʻshiq“, nemislarning „Nibelunglar haqida qoʻshiq“, oʻzbeklarning „Goʻroʻgʻli“, „Alpomish“ va boshqalar asarlari kiradi. Bu xil E.lar mazmuni murakkab va koʻp qirrali boʻlib, unda muayyan xalqning shakllanish davridagi turmushi, buyuk qahramonliklar, xalq taqdirida roʻy bergan keskin oʻzgarishlar aks etadi. E. qahramonlari qiyofasida u yoki bu xalqning orzuintilishlari, qudrati va ulugʻvorligi oʻz ifodasini topadi. Badiiy fantaziya darajasiga koʻtarilgan obrazlilik, tasvirlanayotgan hodisalarning favqulodda moʻʼjizaviyligi, bayonning batafsilligi, syujet qamrovining keng va koʻlamdorligi, badiiy tasvir vositalarining yorqin hamda taʼsirchanligi qadimiy E.ga xos badiiy-estetik belgilardir.

Keyinchalik yozma adabiyotning ayrim vakillari E.ga xos miqiyos va koʻlamdorlikni oʻzlarining individual ijodlariga koʻchirishga urinib, hajman yirik, mazmunan xalq hayotidagi muhim hodisalarni aks ettiruvchi asarlar yaratishga tutindilar (Vergiliy, „Eneida“; T. Tasso, „Ozod qilingan Quddus“; Volter, „Genriada“ va boshqalar).

Uygʻonish davriga kelib, Yevropada ijtimoiy munosabatlarning keskin oʻzgarishi yangi davrning tabiati va ehtiyojlariga mos keladigan E. yaratilishini talab etdi. Natijada Dante, Rable, Servantes va boshqalar buyuk ijodkorlar tomonidan E.ning qadimiy koʻrinishlaridan ham shaklan, ham mazmunan farq qiladigan va yangi zamon talablariga javob bera oladigan yorqin namunalari yaratildi („Ilohiy komediya“, „Gargantyua“ va Pantagryuel", „Don Kixot“ va boshqalar). Forsiy va turkiy adabiyotlardagi „Xamsa“ asarlari ham jamiyat oldida turgan oʻta dolzarb hayotiy muammolarning monumental yoʻsinda aks ettirilishi jihatidan E. talablariga javob bera oladi.

Yevropa adabiyotida maʼrifatchilik davrida realistik romanning shakllanishi E.ning yangi tipini vujudga keltiradi. Olamni realistik tarzda ifoda etgan E.lar yuzaga keldi (G.Fildingning „Topib olingan Tom Jons tarixi“, Balzakning „Inson komediyasi“, L. Tolstoyning „Urush va tinchlik“, F.Dostoyevskiyning „Akauka Karamazovlar“ singari romanE.lari). Mazkur romanE.larning asosiy xususiyati ularda xalklar taqsirining, muayyan tarixiy jarayonning, umumxalq, umumjahon ahamiyatiga molik muammolarning keng va atroflicha aks ettirilganligida koʻrinadi. 20-asr adabiyotida romanE.ning yaxshi namunalari yaratildi. Oʻzining janr mohiyatiga koʻra, E. xarakteridagi qator monumental asarlar yuzaga keldi (M.Sholoxovning „Tinch Don“, A.Tolstoyning „Sarsonliksargardonlikda“, U.Folknerning „Qoʻrgʻoncha“ va boshqalar). Bu E.larda jamiyat tarixiy taraqqiyotining muayyan jarayonlari hamda oʻsha muhitga xos qahramonlar xarakterining shakllanish yoʻllari butun murakkabligi bilan teran aks ettirilgan.

Qozoqboy Yoʻldoshev, Islom Yoqubov.
Era

Era (), davr:
 Xronologiyada — biror yil hisobining boshi va shunday yil hisobi tizimi. Boʻlib oʻtgan biror voqea yoki afsonaviy voqea-hodisa bilan bogʻliq holda tasavvur qilingan. Mas., xristianlarning milodiy yil hisobi (qarang Milod) Iso (Iisus Xristos)ning tugʻilgan kunidan, musulmonlarning hijriy yil hisobi Muhammad (sav)ning Makkadan Madinaga hijrat qilgan yili, yaʼni milodiy 622 yildan boshlangan (qarang Kalendar); 
 Astrologiyada — ilgarigi davrlardan tubdan farq qiladigan davr, mas, kosmik era;
 Geologiyada — geoxronologik shkalaning eng yirik boʻlinmasi; Yerning geologik rivojlanishi va unda hayot paydo boʻlishi tarixining eng katta davrini tashkil etadi. Era eratemanit geoxronologik ekvivalenti, eoyaga boʻysunadi va geologik davrlarga boʻlinadi. "Era" termini Xalqaro geologik kongress (1881) tomonidan kiritilgan. Fanerozoy mobaynida eraning davomiyligi qadimiy davrdan yosh davrlarga qarab kamayib boradi (paleozoy 322 mln. yil, mezozoy 183 mln. yil chamasi, kaynozoy — 67 mln. yildan ortiq).

Yana qarang 
 Era (maʼnolari)
Erazm rotterdamlik

Erazm rotterdamlik, Dezi deriy (1469.28.10, Rotterdam — 1536.12.7, Bazel) — Uygʻonish davri gumanistolimi. 1499-yil Parij universitetining teologiya fakultetini tugatgan. Yangi ahdnkt original matnini tiklagan, 1517-yil uni yunoncha originalidan birinchi bosma nashrini va oʻzining lotin tiliga tarjimasini amalga oshirgan. Bu nashrga yozgan sharhida E.R. cherkovni ilk xristianlik mavqeida turib tanqid qilgan. Asosan rasmiy cherkov mafkurasi tomonida turgan. Garchi oʻz asarlari bilan obyektiv jihatdan Reformatsiyaga. koʻmaklashgan boʻlsa ham, bu harakatga salbiy munosabatda edi. Asosiy asarlari: "Maqollar kitobi" (1500; qadimiy dunyo mualliflarining aforizmlar va latifalari toʻplami), "Oilaviy suhbatlar" dialoglar toʻplami (1518) va "Ovsar xonim maqtovi" (1509).
Suyunboy Eraliyev

Suyunboy Eraliyev (1921.15.11, Talas viloyati) — Qirgʻiziston xalq shoiri (1974). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. 1945-yildan viloyat va respublika gaz.larida muxbirlik qilgan. Qirgʻiziston Yozuvchilar uyushmasida kotib (1959—65), adabiy maslahatchi (1967— 84). Dastlabki sheʼriy toʻplami — "Ilk sado" (1949). "Samimiy mehr" (1959) dostoni mashhur. Tarixiy mavzuda yozilgan bu lirik qissa qirgʻiz sheʼr tuzilishining anʼanaviy shakllarini boyitgan. "Yulduzlarga sayohat" (1966) dostoni bilan qirgʻiz sheʼriyatiga erkin vaznni olib kirgan.

V. Uitmen, R.Tagor, Oybek, M.Tursunzoda, Mirtemir kabi yozuvchilarning asarlarini qirgʻiz tiliga tarjima qilgan. A.Tvardovskiyning "Vasiliy Tyorkin" dostonining E. qilgan tarjimasi qirgʻiz soʻz sanʼati tarixidagi eng mukammal tarjimalardan biri sanaladi. Asarlari koʻplab tillarda nashr etilgan. Toʻqtagʻul Sotilgʻanov nomidagi Qirgʻiziston Davlat mukofoti laureati (1986).

As:Togʻlar farzandiman [Sheʼrlar, doston], T., 1978.

Manbalar 

 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Eratosfen

Eratosfen (miloddan avvalgi taxminan 276, Kirena, hozirgi Liviya — 194, Aleksandriya, Misr) — qadimiy yunon olimi. Aleksandriya (Iskandariya) va Afina shahrilarida tahsil koʻrgan. Iskandariya kutubxonasining boshligʻi boʻlgan. Mat. fanida tub sonlarni topish usulini taklif etgan. Matematik geografiyaga asos solgan, jumladan, yer yuzining obod qismi (eykumena) ning xaritasini tuzgan. Birinchi boʻlib yer meridiani yoyi uzunligini hisoblagan. Fanga "geografiya", "kenglik", "uzunlik" tushunchalarini kiritgan. E. xronologiya, astronomiya, tilshunoslik, falsafa va musiqa bilan ham shugʻullangan. E. asarlarining ayrim qismlarigina bizgacha yetib kelgan.
Erbelo

Erbelo, Erblo de Molenvil Bartelemid (1625.14.2—1695.8.12) - fransuz sharqshunosi. Parijda tugʻilgan va shu yerdagi untda (klassik tillar va filologiya) oʻqigan, ayni vaqtda sharq tillarini mustaqil oʻrgangan. 1692-yildan Parij untida suryoniy tillar professor E. sharq tillari va Sharq mamlakatlari tarixini ilohiy aqidalardan xoli ravishda mustaqil fan sifatida oʻrgangan yevropalik birinchi sharqshunoslardan hisoblanadi. U mashhur "Sharq kutubxonasi yoxud Universal lugʻat" (8600 maqola) ensiklopediyasi muallifi boʻlib, asarda musulmon Sharqi tarixi va adabiyotiga doir arab va fors manbalaridan (asosan, Mirxond, Abulfido, Xoji Xalifa va boshqalar) olingan keng maʼlumotlar joy olgan. E. ensiklopediyasi, I.Yu.Krachkovskiyning soʻzlariga koʻra, 18-asrga qadar sharqshunoslikka doir barcha bilimlarning yakuni boʻlgan.

Fransiya kolleji akademik xodimlari
Erbiy

Erbiy [Itterbyu qishlogʻi (Shvetsiya) nomidan; lot.], Yeg — Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub kimyoviy element. Lantanoidlarga kiradi. Sun'iy ravishda izolyatsiya qilinsa kumush-oq rangli qattiq metal. Asli Itterbyu qishlog'idagi gadolinit konidan topilgan.

 

Kimyo
Kimyoviy unsurlar
Erg

Erg (arab.) — Afrikaning shim. qismidagi qumli choʻllar. Daryolar keltirgan yotqiziqlar keng tarqalgan pastlik yerlarda koʻp uchraydi. Qator baland qum tepalari bor. Oʻsimlik oʻsishi va hayvonlar yashashi uchun toshloq va shagʻalli choʻllarga nisbatan sharoit qulayroq. Vohalar bor. Joy nomlari shaklida ham uchraydi, mas, Katta Sharqiy Erg, Katta Gʻarbiy Erg, ErgIgidi va boshqalar
Ergastul

Ergastul (lot.) — qadimiy Rimda qullarga moʻljallangan xususiy gurma. Quldorlar koʻpincha qishloq chorbogʻlaridagi (villalarida) yertoʻlalarda (baʼzan shahardagi uylarida) E.lar tashkil etishgan. Zanjirband etilgan qullar tepasiga nazoratchilar (ular ham qullar) qoʻyilgan. Baʼzan "E." soʻzi bilan qadimiy Rimdagi yermulklarda ishlovchi barcha qullar anglashilgan.
Abdurashid Ergashev

Abdurashid Ergashev (1941.15.6, Qoʻqon tumani) — xonanda (lirikdramatik tenor), Oʻzbekiston xalq artisti (1988). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1964). Samarqand opera va balet (1992-yildan musiqali drama) teatrida yakkaxon xonanda (1964— 2001), Samarqand universiteti professor (1991-yildan). Oʻzbek va chet el opera hamda oʻzbek musiqali dramalarida asosiy partiyalarni ijro etgan: Furqat, Moni (M.Ashrafiy, "Shoir qalbi", "Dilorom"), Tohir (T.Jalilov, B.Brovsin, "Tohir va Zuhra"), Farhod (V.Uspenskiy, G.Mushel, "Farhod va Shirin"), Hamid Olimjon (R.Abdullayev, "Sadoqat"), Choʻpon (S.Yudakov, "Maysaraning ishi"), Kanio (R.Leonkavallo, "Masxarabozlar"), Pinkerton (J.Puchchini, "Chiochiosan"), Asqar (U.Hojibekov, "Arshin mol olon"), Qoraxon (T.Jalilov, G.Mushel, "Ravshan va Zulxumor") va boshqalar Konsert repertuaridan, asosan, oʻzbek bastakorlari asarlari oʻrin olgan (N.Hasanovning "Zuhro ishqi", "Sirdaryo", N.Ahrorovning "Olqishlagay", Sh.Akromovning "Jon Samarqand", "Nigoro suhbating" va boshqalar).

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Avaz Ergashev

Ergashev Avaz (1949.1.7, Samarqand viloyati Jomboy tumani) — usta dehqon, Oʻzbekiston Qahramoni (2003). Samarqand qishloq xoʻjalik institutini tugatgan (1975). Jomboy tumanidagi Xoʻjam Nizamatov nomidagi jamoa xoʻjaligida turli lavozimlarda ishladi (197084), shu tuman qishloq va suv xoʻjaligi boshqarmasi boshligʻi (198486), X.Nizamatov nomidagi jamoa xoʻjaligi boshqaruvi raisi (1986— 95), viloyat don mahsulotlari aksiyadorlik uyushmasi raisi oʻrinbosari (1995—97), "Jomboydon" aksiyadorlik jamiyati raisi oʻrinbosari (1997—98), Jomboy tumani "Oq oltin" jamoa xoʻjaligi raisi (1998—2001). 2001-yildan X.Nizamatov nomidagi shirkat xoʻjaligʻi raisi. E. rahbarlik qilgan xoʻjalik respublikadagi ilgʻor va iqtisodiy baquvvat xoʻjaliklardan biri boʻlib, paxta, gʻalla, pilla, sabzavot, poliz ekinlari yetishtirishda yuqori koʻrsatkichlarga erishdi. Xoʻjalikda paxtadan 35s/ga (810 ga), gʻalladan 58 s/ga (750 ga) hosil olishga erishildi (2003). Xoʻjalikda qishloqinfratuzilmasini hamda maʼnaviymaʼrifiy ishlarni yaxshilashga alohida eʼtibor berilmoqda. Xoʻjalik ma\allalardagi kam taʼminlangan oilalarga, maktablarga, bolalar oromgohlariga, bolalar sportini rivojlantirishga homiylik yordami koʻrsatib keladi. 

 
Oʻzbekiston qahramonlari
1949-yilda tugʻilganlar
1-iyulda tugʻilganlar