MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Gulnora Mavayeva

Gulnora Nizomovna Mavayeva (1931.30.7, Samarqand) — balerina, raqqosa. Oʻzbekiston xalq artisti (1964). Tamaraxonim nomidagi balet maktabida (1939—41), Navoiy teatrining balet studiyasida (1944—48) taʼlim olgan. Moskva xoreografiya bilim yurti qoshidagi oʻzbek balet studiyasini (1951), Leningrad xoreografiya bilim yurtining pedagogika boʻlimini (1971) tugatgan. 1945—49 va 1951—67 yillar Navoiy teatrida yetakchi balet solisti. Toshkent xoreografiya bilim yurtida (1971-yildan; 1975—78 yillar badiiy rahbar) hamda Toshkent madaniyat instituti (1974-78), Misr (1979-80), Yaman (1980—81) balet maktablarida, 1982-yildan Toshkent davlat milliy raqs va xoreografiya oliy maktabida mumtoz raqs oʻqituvchisi. Mumtoz va jahon baletlarida bir qancha partiyalarni ijro etgan: Mariya, Zarema (B. Asafyev, "Boqchasaroy favvorasi"). Esmeralda (Ch. Puni, "Esmeralda"). Siren pariyey, Avrora (P. Chaykovskiy, "Uyqudagi goʻzal"). Suyumbeka (F. Yarullin, "Shurale"), Mirta (A. Adan, "Jizel"), Xuanita (K. Glyuk, "Don Juan") va boshqa Oʻzbek baletlaridagi Gulnora (G. Mushel, "Raqqosa"), Oynisa (D. Zokirov, B. Giyenko, "Oynisa"), Lola (Ik. Akbarov, "Orzu") kabi partiyalarida Yevropa mumtoz raqsini anʼanaviy oʻzbek raqs harakatlari bilan uygʻunlashtirishga intilgan. Mavayeva oʻzbek mumtoz, xalq va zamonaviy raqslarning ham mohir ijrochisidir. U koʻproq lirik raqqosa boʻlib, raqslari jozibador va nafisligi bilan ajralib turadi. Eng yaxshi raqslari: "Katta oʻyin", "Pilla", "Fargʻona ruboiysi", "Orzu", "Bahor", "Shoʻx qiz", "Ey sarvi ravon", "Oʻynasin", "Raqqosa", "Zebunniso" va boshqalar.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1931-yilda tugʻilganlar
30-iyulda tugʻilganlar
Mavj

Mavj (oʻlik toʻlqin) — okean yoki dengiz yuzasining toʻliq shamolsizlik holatdagi erkin tebranma harakati. Shamol toʻlqinlari yoki ularning shamol toʻxtagan zonadan oʻzgarib chiqishi taʼsiri natijasida, choʻzinchoq va qiya toʻlqinlar shaklida, hosil boʻladi. Suv yuzasida ketmaket keladigan marza va ular orasidagi botiqlardan iborat. Mavj kattaligi va shakli boʻyicha bir-biridan deyarli farq qilmaydi, undagi suv zarralari toʻgʻri doiraviy orbitalar boʻylab harakat qiladi. Mavjning eng past qismi Mavj etagi, eng baland qismi Mavj yoni qirrasi, eng baland qismi bilan eng past qismi orasidagi tik balandlik M. balandligi, yoni bilan yoki etagi orasidagi masofaga Mavj uzunligi deyiladi. Mavj maʼlum vaqt mobaynida (mas, bir sekundda) oʻtgan masofaga Mavj tezligi deyiladi. Mavj balandligi okeanlarda 10–15 m, dengiz zilzilasi vaqtida 50 m ga yetishi mumkin, Mavj uz 300–400 m, davri 17—20 sek. gacha boʻladi.

Manbalar
Mavj (bezak)

Mavj — 1) toʻlqinsimon bezak; oʻymakorliqda naqsh yuzasiga baliq tangachalari koʻrinishida pardoz berish; 2) turlicha terish orqali hosil qilinadigan gʻisht qalamasi: gʻishtlar orasiga qiya terilgan qator; gʻisht dandanalarida har xil boʻylama shakllar.

Manbalar
Mavjudot

Mavjudot - q. Borliq.

Manbalar
Mavze

Mavze — joy. Shaharning ayrim nomlar bilan yuritiladigan qismlari. Masalan, Koʻkcha mavzesi, Boʻrjar mavzesi, Beshyogʻoch mavzesi va h. k. Qad.da shahar devoridan tashqarida joylashgan, shaharliklarning xususiy mulki hisoblangan joylar M. deb atalgan. M.larda shaharliklarning yoz paytida koʻchib chiqadigan bogʻlari joylashgan. Qad.dan bu joylar garchi qisman boʻlsada, mahalla ahllarining umumiy joyi boʻlgan, baʼzi hollarda bu joylar shahar ichidagi mahallalarning nomlari bilan bir xilda atalgan (mas, Toshkent shahrida Chuvalachi, Yangiariq, Xiyobon, Taxtapul va h. k.). Bunday M.lar Oʻzbekistonning Samarqand, Buxoro, Fargʻona, Namangan, Andijon va boshqa shaharlarida ham boʻlgan.

Manbalar
Mavzoley

Mavzoley (yun. Mausoleion) — qabr yoki mozor ustiga qurilgan mahobatli inshoot; M. nomi Kariya podshosi Mavsol (miloddan avvalgi 4-asr oʻrtalari) sagʻanasi nomidan kelib chiqqan. M. qad. Rimda, oʻrta asrda Sharqda (qarang Maqbara) keng tarqalgan. Keyinchalik meʼmorlikda M. va minbar meʼmorligining uygʻunlashuvi M. uchun ijtimoiy ahamiyat kasb etdi. Mas, Moskvadagi Lenin, Sofiyadagi G.Dimitrov, Ulan-Batordagi Suxe-Bator va Choybalsan, Xanoydagi Xo Shi Min va boshqalarning M.lari ayni paytda ham daxma, ham minbar boʻlib xizmat qiladi.

Manbalar
Mavzu

Mavzu (arab. — joylashtirilgan, qoʻyilgan), tema — 1) muhokama, maʼruza, suhbat, dars, ilmiy asar va boshqa ning asosiy mazmuni; 2) adabiyot va sanʼatda — ijodkor tomonidan tanlanib, uning gʻoyasini aks ettiradigan badiiy tasvir obʼyekti, hayotiy material doirasi. Badiiy adabiyotda (roman, qissa, doston, drama, sheʼr va boshqalar), tasviriy sanʼat, meʼmorlik (rasm, haykal, gravyura, naqsh va boshqalar), yirik musiqa asarlari (opera, musiqali drama, simfoniya va boshqalar)da ijtimoiy masalalar, tarixiy voqealar, kishilarning muayyan intilishlari, orzulari va h. k. M. boʻlishi mumkin. M. gʻoya bilan uzviy bogʻliq. Asarning janri, syujeti va uslubi M. va gʻoyaga qarab tanlanadi. M. tanlashda, ayniqsa, uning talqinida muallifning gʻoyaviy mavqei katta rol oʻynaydi. Asarning konkret mazmunida bosh M. yana mayda M.larga boʻlinadi va bularning har biri gʻoyaviy mazmunning biror tomonini ifodalaydi. Bir M. bir necha muallif tomonidan turlicha yoritilishi, talqin etilishi ham mumkin. Bunda har bir muallif oʻz oldiga qoʻygan gʻoyaviyijodiy vazifalar oʻziga xos uslub va mazmunni belgilaydi; 3) biror musiqa asari yoki uning tarkibiy qismlari asosiy badiiy gʻoyasini ifodalovchi va keyingi rivojiga xizmat qiluvchi tugal musiqa tuzilmasi. Polifoniya asarlari (mas, kanon, fuga)da M. bir ovozli kuy boʻlib, turli ovozlarda navbatma-navbat bayon etiladi. Gomofoniya asarlarining M.lari birmuncha rivoj topgan (odatda, 8—16 taktli) tuzilmalardan iborat boʻladi. Bunda kuy yetakchi ovozda namoyon boʻlib, joʻr boʻluvchi ovozlar esa uning mazmunini teranlashtiradi. Ogʻzaki anʼanadagi musiqa, shuningdek, 20-asr avangardizm yoʻnalishi (aleatorika, sonoristika va boshqa uslub) dagi kompozitorlik ijodida ohang M.lari bilan birga musika jarayonining faqat ritmik (mas, usul) yoki tembr jihatlariga asoslangan M.lar ham joriy etilgan. Bulardan tashqari, musiqa ijodiyoti (musiqali drama, opera, balet va boshqalar) da muayyan gʻoya va mazmunga ega boʻlib, asarning boshidan oxirigacha oʻzgarmay (leytmotiv, leyttema) yoki qisman oʻzgarib keluvchi M. va, aksincha, tuzilmasi chegaralanmagan M. misollari mavjud. Yirik shakl (mas, sonata, simfoniya)lar bir necha M.larni oʻz ichiga oladi. Ular har xil obrazlarni ifodalash va taqqoslab rivojlantirish uchun xizmat qiladi. Turli obrazlarni ifodalovchi M.lar bosh M.ning tubdan oʻzgartirish yoʻli orqali vujudga kelishi (monotematizm) ham kuzatiladi.

Manbalar
Mavkab

Mavkab (arab.) — oʻrta asrlarda musulmon Sharqi mamlakatlarida hukmdorlarni safar, harbiy yurish chogʻida kuzatib boruvchi maxsus suvoriy qism. Odatda, M.da sadoqatli amirlar, din arboblari, xos xizmatkorlar va munshiylar boʻlgan.

Manbalar
Mavlonbuva maqbarasi

Mavlonbuva maqbarasi - Namangandagi meʼmoriy yodgorlik (1806). Mahalliy shoir Mavlonbuva qabri va uning jan.dagi peshtoq gumbazli ziyoratxonasi saqlangan. Ziyoratxona murabba tarxli (7x7 m). Bosh tarzi jan.ga qaragan. Peshtoqining 2 yoniga guldastalar ishlangan. Guldastalar tepasiga anʼanaviy mezana oʻrniga qubbali, 3 bosqichli konus ishlangan. Peshtoqi oʻziga xos mehrobiy va toʻgʻri burchakli yuza namoyonlar bilan bezatilgan. Unda bino qurilgan sana saqlangan. Ziyoratxona ichi ganch suvoq qilinib, moyboʻyoqda gul solingan. Gʻarbiy devorida tekis chizilgan mehrob bor. Izoralarida gulli guldon va girih naqshlar tasvirlangan, arab imlosida sheʼrlar bitilgan. Mavlonbuva ijodining ixlosmandlari, shoirlar ziyoratxona devorlari va araqi sarrovlarga, keyinchalik bu yerda saqlanadigan oʻrama qogʻozga sheʼrlar yozib qoldirganlar. Ziyoratxonaning panjarali darchasidan Mavlonbuvaning oddiy sagʻanasi koʻrinib turadi.

Manbalar 

    
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Namangan
Mashhura Egamovna Mavloniy

Mavloniy Mashhura Egamovna (1934.4.12, Toshkent) — mikrobiolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1989), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1994), biologiya fanlari doktori (1971). Toshkent politexnika institutining kimyotexnologiya fakultetini tugatgan (1957). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika instituti ilmiy xodimi (1960—61), katta ilmiy xodimi (1962—65), 1965-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Mikrobiologiya boʻlimi (1977-yildan instituti)da sanoat mikrobiologiyasi laboratoriya mudiri. Oʻzbekistonda sanoat mikrobiologiyasi asoschisi. M. Oʻrta Osiyoda ilk bor sanoat mikroorganizmlari kolleksiyasini yaratdi. Zararkunanda mikroorganizmlarga qarshi kurash usullarini ishlab chiqdi. Sporasiz zamburugʻlar tasnifining yangi sxemasini tuzdi. Gamma va lazer nurlari taʼsirida sanoat uchun muhim boʻlgan faol mutantlar topdi va amaliyotga tatbiq etdi.

Manbalar 
 Proizvodstvo kormovogo belka v Oʻzbekistane, T., 1988; Mikrobialnaya porcha konservirovannix produktov i puti yeyo predotvrasheniya, T., 1990; Umumiy mikrobiologiya, T., 2003.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Mavlono

Mavlono (arab. — bizning janob) — Oʻrta Osiyo, Afgʻoniston va Pokistonda eng yuqori lavozimdagi amaldorlar, yozuvchi, olim va fozil kishilarni, ustozlarni ulugʻlab, ularning nomlariga qoʻshib ishlatiladigan soʻz. M. soʻzi hurmat maʼnosida shaxs nomlaridan avval aytilgan (mas, Mavlono Alisher Navoiy, Mavlono Jomiy, Mavlono Muqimiy va boshqalar). Oʻrta Osiyoda oʻrta asrlarda qoʻllanilgan.

Manbalar
Mavlono Abdullo

Mavlono Abdullo (15-asr) — shoir. Ijodi va hayoti xaqida maʼlumot kam. Alisher Navoiyning yozishicha, sheʼrlari xalq orasida keng tarqalgan. Koʻproq masnaviy uslubida ijod etgan. „Layli va Majnun“, „Xusrav va Shirin“, „Haft paykar“ va „Zafarnoma“ kabi asarlar ham yozgan, sheʼrlarida urushni krralagan. Asarlari saqlanmagan.

Manbalar 

Shoirlar
Mavlono Ashraf

Mavlono Ashraf (15-asr) - shoir. Alisher Navoiyning zamondoshi. Hamsanavislarga ergashib, "Hamsa" yozgan. Navoiy "Hamsa" va "Majolis un-nafois" asarlarida M. A. ijodini ijobiy baholagan va dostonlarida originallikka intilganligini alohida taʼkidlagan. Zayniddin Vosifiy va Xondamir ham M. A.ning badiiy qobiliyatini yuksak baholagan. Ayrim sheʼrlari bizgacha saqlangan.

Manbalar 

    

Shoirlar
Mardon Mavlonov

Mardon Hamroqulovich Mavlonov (1963.11.3, Samarqand) — estrada xonandasi (lirik tenor). Oʻzbekiston (1999) va Tojikiston (2000) xalq artisti. Samarqand sanʼat bilim yurtini tugatgan (1984). Samarqand viloyati filarmoniyasi yakka xonandasi (1980— 85), Samarqand tumani "Samarqand taronalari" ansamblining badiiy rahbari (1985-yildan). Oʻz ijodida milliy musiqa merosi, ayniqsa, Buxoro — Samarqand mahalliy uslubidagi musiqa namuna (mavsumiy marosim aytimlari, mavrigi va boshqalar)larini estradaning "folk-pop" uslubida qayta ishlagan. Repertuaridan oʻrin olgan baʼzi qoʻshiqlari ("Saname", "Xandidanosh", "Samarqand toʻyona qoʻshigʻi", "Asiraman", "Samarqand qizlari"va boshqalar) ning musiqasini oʻzi yozgan. Film ("Sharif va Maʼrif" va boshqalar)larda ham qoʻshiq aytgan. Ijro etgan qoʻshiqlari bir nechta lazer diskiga yozilgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1963-yilda tugʻilganlar
11-martda tugʻilganlar
Sirboy Mavlonov

Mavlonov Sirboy (1922.17.9, Kustanay viloyati —.?, Olmaota) — Qozogʻiston xalq shoiri (1982). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—43). Urushdan yarador boʻlib qaytgach, Kustanay viloyati gaz.da muharrir oʻrinbosari (1943— 50). Soʻng turli vaqtda Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasida maslahatchi, "Qozoq adabiyoti" gaz. va "Juldiz" ("Yulduz") jurnalning bosh muharriri. Sheʼriy ijodi 1948-yildan boshlangan. "Yangi bahor" (1956), "Moviy togʻlar" (1964), "Yer qaymogʻi" (1965), "Jangchining kafti", "Tanlangan lirika" (1967), "Qadimiylik va yoshlik" (1969), "Barglar yonmoqda" (1971), "Aprel yomgʻiri" (1972), "Subhidam" (1976) singari qozoq va rus tillarida 30 dan ziyod sheʼriy kitoblari eʼlon qilingan. Bayron, Pushkin, Lermontov, Nekrasov, Mayakovskiy, Gʻafur Gʻulom, Mirtemir, Shukrullo, Mirmuhsin sheʼrlarini qozoq tiliga tarjima qilgan.

M. oʻzbek adabiyotining Qozogʻistondagi eng faol targʻibotchilari va tarjimonlaridan biri. M.ning "Kuzgi bulutlar" (1987) toʻplamidan joy olgan "Oʻzbekiston — gullar diyori" sheʼriy turkumi shoirning oʻzbek yurti va oʻzbek xalqiga mehr-muhabbat tuygʻulari bilan yoʻgʻrilgan. L.ning bir qancha sheʼrlari Mirtemir, S. Akbariy, M. Jalil va boshqa tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Abay nomidagi Qozogʻiston Davlat mukofoti laureati.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Gʻani Mavlonov

Gʻani Orifxonovich Mavlonov (1910.15.1 — Toshkent — 1988.12.3) — geolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1960), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1970). Geol.mineralogiya fanlari doktori (1955), professor (1957). Ikkinchi jaxrn urushi qatnashchisi. Oʻrta Osiyo industrial institutini tugatgan (1935). 1940—41 yillarda shu institutda dekan, dotsentabr Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Geologiya institutida ilmiy xodim (1946-49), laboratoriya mudiri (1949-55) va direktor (1956—60). Gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi instituti direktori (1960—66). 1966-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Seysmologiya instituti direktori.

Ilmiy ishlari les va lyossimon jinslarning genetik tiplari, muhandislik geologik xususiyatlari, fizik-mexanik xossalariga bagʻishlangan. M. Oʻrta Osiyoda tarqalgan toʻrtlamchi davr yotqiziqlarini yoshiga qarab toʻrt davrga boʻldi va ularning tarkalgan maydonlarini haritaga tushirdi (1949). Toshkent zilzilasidan keyin seysmologiyaga oid tadqiqotlar bilan shugʻullangan. Jumladan, Toshkent shahri va shahar atrofini seysmik mikrorayonlashtirish haritasini, 1978-yil "Oʻzbekistonni seysmik rayonlashtirish" haritasini yangi tahrirdagi variantini tuzish ishlariga rahbarlik qilgan. Zilzilalar jarayonida yer osti suvlari va gaz tarkiblarining oʻzgarishi haqida ilmiy kashfiyot muallifi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981). M. nomiga Toshkent shahrida kucha, Seysmologiya instituti qoʻyilgan, shu institutda M.ga bagʻishlangan muzey (1990) mavjud.

Manbalar 
 Toshkent zilzilasi, T., 1971.

Havolalar  
 Gʻani Mavlonovga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
Oysha Mavlonova

Oysha Mavlonova (1922.7.2, Turkiston — 1991.1.12, Samarqand) — opera xonandasi (metssosoprano) va aktrisa. Oʻzbekiston xalq artisti (1974). H. Nosirovansng izdoshi. Jizzax kolxoz—s-z teatri (1939—46), Samarqanddagi H. Olimjon nomidagi teatr (1946—64), Samarqand opera va balet teatri (1964—77) da aktrisa va xonanda. Sahnaviy isteʼdod va keng diapazonli ovozga ega boʻlgan. M. "Gulsara" (R. Glier, T. Sodiqov), "Nurxon" (T. Jalilov), "Nodira" (K. Jabborov, S. Hayitboyev), "Suymaganga suykanma" (S. Xoʻjaniyozov), "Oltin koʻl" (M. Leviyev), "Oshik gʻarib" (K. Otaniyozov va M.Yusupov) kabi musiqali dramalarda, "Farhod va Shirin" (V. Uspenskiy va G. Mushel), "Maysaraning ishi" (S. Yudakov), "Hamza" (S. Boboyev) va boshqa operalarda bosh partiyalarni ijro etgan. M. oʻz qahramonlarining ruhiy holati, ichki dunyosini psixologik teranlik va izchillikda mohirona talqin etgan. Konsert repertuaridan, "Munojot", "Chorgoh" va boshqa mumtoz ashulalar oʻrin olgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Hanifa Mavlonova

Hanifa Muhiddinovna Mavlonova (30-yanvar 1924, Xoʻjand – 24-oktabr 2010, Moskva) — xonanda (lirik-dramatik soprano). Xalq artisti (1968). Xoʻjand musiqa bilim yurtini (1936), Moskva konservatoriyasini (1959) tugatgan. Xoʻjand Yosh tomoshabinlar teatri (1937—39), Xoʻjand musiqali drama teatri (1939—43), 1943-yildan S. Ayniy nomidagi opera va balet teatrining yetakchi aktrisasi. Mohin ("Tohir va Zuhra"), Gulroʻ ("Poʻlat va Gulroʻ"), Maysara ("Maysaraning ishi"), Nisso ("Baxtiyor va Nisso"), Mariya ("Mazepa"), Yaroslavna ("Knyaz Igor"), Margarita ("Faust"), Dezdemona ("Otello") kabi rollari bilan shuhrat qozondi. M.ning ovozi diapazoni keng, yorqin va jarangdorligi bilan ajralib turadi. M. tojik va oʻzbek mumtoz qoʻshiqlari hamda zamonaviy qoʻshiqlarning mohir ijrochisi sifatida tanilgan.

Manbalar 

 

1924-yilda tugʻilganlar
2010-yilda vafot etganlar
30-yanvarda tugʻilganlar
24-oktabrda vafot etganlar
Mavlonozoda

Mavlonozoda (14 a.) — 1365-66 yillarda Samarqandda koʻtarilgan sarbadorlar qoʻzgʻoloni rahbari. Moʻgʻuliston xoni Ilyosxoʻja Movarounnahrga hujumi paytida Samarqand mudofaasiga boshchilik qilgan. Moʻgʻullar Samarqandni egallash uchun otlanganlarida shahar hokimi qochib ketgan. Shunda Mavlonozodajomeʼ masjidi oldida toʻplangan 10 ming kishilik shahar aholisi oʻrtasida qizgʻin nutq soʻzlab xalqni kurashga chorlagan va Samarqandni mudofaa etishga rahbarlik qilishni oʻz zimmasiga olgan. Hofizi Abrunnng „Zubdat ut-tavorix“ asarida yozilishicha, Mavlonozoda Buxoro ulugʻzodalaridan, donishmand kishi boʻlib, u kamondan yaxshi oʻq otar, oʻta jurʼatli va dovyurakligi bilan mashhur edi. Abu Bakr Kuluiy (Kalaviy) Naddof bilan birgalikda shahar mudofaasiga tayyorlangan, xususan, shahardagi barcha darvozalarni berkitgan. Koʻchalar, bogʻlar atrofiga gʻovlar qurdirgan. Faqat bir koʻchani ochiq qoldirib, shu yerda M.ning oʻzi 500 kishisi bilan pistirmada oʻtirgan. Dushmanning qorovul qismlari hech qanday xavotirsiz shaharga kirib kelganda, M.ning ishorasi bilan doʻmbiralar chalingan. Dushmanga har tomondan oʻq-yoylar, toshlar yogʻdirilgan, ularni tayoqlar bilan savalaganlar. Natijada moʻgʻullarning 1000 askari majruh boʻlgan, 100 tasi esa qoʻlga olingan. Ertasi kuni ham moʻgʻullar butun kuchlarini ishga solib hamla qilsalar, turli harbiy hiylalar qoʻllasalar ham shaharni ololmaganlar. Keyinchalik ularning otlariga oʻlat tegib, qirila boshlagach, moʻgʻullar Movarounnahrni tark etishga majbur boʻldi. Shahardagi hokimiyatni qoʻlga kiritgan sarbadorlar aholiga zulm qila boshladi.

Hofizi Abruning yozishicha, bundan xabar topgan Amir Husayn Balx, Badaxshon, Qunduz, Bagʻlon, Andxud va Shibirgʻon lashkarini toʻplab, Samarqand tomon yuzlangan. U sarbadorlarga maktub yoʻllab, unda ularga ishonishini, hatto oʻz amirlaridan ham yaqin tutishini yozgan va Samarqand yaqinidagi Konigil mavzesiga yetgunicha uning huzuriga kelmaslikni iltimos qilgan. Sarbadorlar uning takallufini chin bilib, fursatni qoʻldan boy berganlar. Amir Husayn Konigilga yetib kelgach, unga izzat-ikrom bildirish, tortiqlar taqdim etish uchun istiqboliga chiqqanlar va xizmatiga shay boʻlib turganlar. Amir Xusayn birinchi kuni sarbadorlarga iltifotlar koʻrsatgan. Bundan sarbadorlar yanada ruhlanib, koʻngillaridan xavf-xatar gʻubori koʻtarilib, ertasi kuni koʻproq sovgʻalar va kamyob mollar bilan uning huzuriga yoʻl olganlar. Karbosga yetganlarida Amir Husaynning buyrugʻiga koʻra, ularning hammasi qoʻlga olinib qatl etilgan. Faqat M.ni Amir Temur iltimos qilib, dor tagidan qutqarib qolgan. Tarixchi Abdurazzoq Samarqandiyning yozishicha, Amir Temur Mavlonozoda uchun shafoat tilab uni xalos etgan. Bunga Amir Temurning ilgari ham sarbadorlarning ayrim rahbarlari bilan aloqada boʻlganligi taxmin qilinadi.

Adabiyot 
 Abdurazzoq Samarqandiy, Matlai saʼdayn va majmai bahrayn. T., 1969; Nizomiddin Shomiy, Zafarnoma, T., 1996.

Faxriddin Hasanov.

Manbalar
Mavlud oyi

Mavlud oyi — qamariya yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriyqamariy yil hisobida uchinchi oyning arabcha nomi. Rabiulavval deb ham ataladi. 30 kunga teng.

Manbalar 

 

Yil oylari
Islom
Mavrak

Mavrak (Salvia) — labguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtlar va yarim butalar turkumi. 500 turi bor. Oʻzbekistonda 16 turi uchraydi. Shundan yarim buta boʻlgan dorivor M. ekib oʻstiriladi; boʻyi 50 sm. Barglari choʻziq yoki keng nashtarsimon, uzun bandli (poyaning yuqori qismidagisi bandsiz), qarama-qarshi joylashgan. Gullari koʻk, binafsha, poya shoxlarining uchida soxta toʻpgul hosil qiladi. Bargida va gulida 2,5% gacha efir moyi, shuningdek, oshlovchi va boshqa moddalar bor. Oʻzbekistonning togʻ yon bagʻirlarida, adir va bogʻlarda oʻsadigan muskat M.ning boʻyi 1 m. Barglari yirik, tuxumsimon, uzun bandli, tarkibida 1,03% gacha efir moylari, S vitamini, flavonoidlar, oshlovchi va boshqa moddalar, urugʻida 31 % gacha moy bor. Bargi xalq tabobatida quvvatlantiruvchi, ovqat hazm qildiruvchi dori sifatida hamda yurak va buyrak kasalliklarini davolashda qoʻllaniladi.

Manbalar 

Ikki pallali oʻsimliklar
Mavretaniya

Mavretaniya (lot. Mauretania) — Shim.-Gʻarbiy Afrikadagi (hozirgi Gʻarbiy Jazoir va Sharqiy Marokash) tarixiy viloyat. Miloddan avvalgi 2-ming yillik oxirlarida finikiyaliklar tomonidan egallangan. Shuning uchun M.ning hamma shaharlari nomi puniycha (finikiylarning lot. nomi). Miloddan avvalgi 3-asrda M.ning katta qismi Karfagen qoʻl ostida; miloddan avvalgi 146 yildan Rim taʼsir doirasida. M. hududi milodiy 45 yilda Rim tomonidan bosib olingan va 2 viloyatga ajratilgan: gʻarbda — Tingitan M.si va sharkda — Sezar Mavretaniya

Manbalar
Mavrigi

Mavrigi, mavriygi (Marv shahriga nisbat berilgan) — Buxoro musiqa anʼanalariga xos (erkaklar) folklor janri. M. Buxoro amirligi davrida Marvdan koʻchib kelgan eroniylarning musiqa ijodi sifatida shakllanib, keyinchalik boshqa (tojik, oʻzbek) millatlar orasida ham ommaviylashib ketgan. Turkum shaklida ijro etiladigan qoʻshiq va kuylardan iborat. 1-qismi ("Shaad")da yakkaxon nasihatomuz baytlarni rechitativ uslubida, doiraning "rezi" joʻrligida ijro etadi. Soʻngra asta tezlashib boruvchi — yakkaxon bilan birgalikda "joʻra" (naqarot aytuvchi)lar ijro etayotgan bir necha lirik (sevgi-muhabbat mavzuidagi) hamda raqsbop qoʻshiq ("Sarxona", "Chorzarb", "Makaylik" va boshqalar), cholgʻu kuy ("Garduni Sarxona" va boshqalar), doira zang usullari va raqslar keladi. M. turkumi avj doirasida eng shoʻx raqs ("Chilligi") bilan yakunlanadi. M. ijrochilaridan badiha va raqsga moyillik talab etiladi. 19—20-asrlarda M. ijrochilaridan Baqo Saʼdullayev, Habib Neʼmatov, Alirizo Qurbonov va boshqa mashhur boʻldi. Hozirda M. janri Buxoro folklor-etnografik ansambllari ("Mohi sitora" kabi) repertuaridan oʻrin olgan.

Manbalar
Mavrlar

Mavrlar (lot. Mauri, yun. mauros — qora) — 1) Mavretaniya, Afrikaning shim.-gʻarbiy viloyatlari tub joy aholisining rimcha atalishi; 2) Mavritaniyaning arab-barbar aholisi. Shuningdek, Afrikaning boshqa mamlakatlarida ham yashaydi. Umumiy soni 2,5 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari), shundan, 1,75 mln. kishi Mavritaniyada va 240 ming kishi Gʻarbiy Sahroi Kabirda yashaydi. Arab tilining mavritancha laxjasida soʻzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmonlar.

Manbalar