Dizelni tozalash suyuqligi

Dizelni tozalash suyuqligi (DEF; AUS 32 nomi bilan ham tanilgan va AdBlue nomi bilan sotiladi) dizel motori tomonidan yaratilgan havo ifloslanishi miqdorini kamaytirish uchun ishlatiladigan suyuqlikdir. Xususan, DEF 32,5% karbamid va 67,5% deionizatsiyalangan suvdan tayyorlangan suvli karbamid eritmasidir. DEF selektiv katalitik qaytarilishda (SCR) sarf qilinadi, bu dizel motoridan azot oksidi (NOx) konsentratsiyasini pasaytiradi.

Boshqa nomlari 
DEF (ISO 22241)belgilangan xalqaro standartda u AUS 32 (karbamidning suvli eritmasi 32%) deb nomlanadi. DEF, shuningdek, Germaniya avtomobil sanoati assotsiatsiyasining qayd qilingan savdo belgisi boʻlgan AdBlue sifatida sotiladi.

SCR tizimlarining bir nechta brendlari DEF dan foydalanadi: BlueHDI PSA Group avtomobillarida, jumladan, Peugeot, Citroën va DS Automobiles brendlarida qoʻllanadi; Daimler AG tomonidan BlueTec; va UD Trucks tomonidan FLENDS (Yakuniy past emissiyali yangi dizel tizimi).

Kelib chiqishi 
Dizel motorlari, odatda, qurumning toʻliq yonishini taʼminlash va yonmagan yoqilgʻining tugashiga yoʻl qoʻymaslik uchun havo-yonilgʻi nisbati (overstoixiometrik nisbat) bilan ishlaydi. Haddan tashqari havo NOx hosil boʻlishiga olib keladi NOx, zararli ifloslantiruvchi moddalar, atmosferadagi azotdan xavfli. SCR atmosferaga chiqariladigan NOx miqdorini kamaytirish uchun ishlatiladi. Alohida tankdagi DEF chiqindi gaz quvuriga AOK qilinadi va chiqindi issiqlik uni ammiakga parchalaydi. SCR katalizatorida ammiak taʼsirida suv va azotga qaytariladi, ular ham ifloslanmaydi. Keyin suv va azot chiqindi gaz tizimi orqali atmosferaga chiqariladi.

SCR Nissan Diesel Corporation tomonidan avtomobillarga qoʻllangan va birinchi amaliy mahsulot “Nissan Diesel Quon” 2004-yilda taqdim etilgan. Neft va kimyo sanoati hamkorligida 2005-yil sentabrgacha Yaponiyada DEFni yetkazib berish uchun 1300 stansiyadan iborat infratuzilma tayyorlandi.

2007-yilda Qoʻshma Shtatlar atrof-muhitni muhofaza qilish agentligi (EPA) zararli chiqindi gazlarni sezilarli darajada kamaytirish talablarini qabul qildi. Ushbu standartga erishish uchun Cummins va boshqa dizel motor ishlab chiqaruvchilari dizel qurum filtridan (DPF) foydalanishni oʻz ichiga olgan keyingi tozalash tizimini ishlab chiqdilar.

Kimyoviy tuzilishi 
DEF karbamidning 32,5% eritmasi. Issiq chiqindi gaz oqimiga kiritilganda, suv bugʻlanadi va karbamid termal parchalanadi ammiak va izosiyanik kislota (HNCO) hosil qiladi:

 (NH2)2CO → NH3 + HNCO

Izosiyanik kislota suv bugʻi bilan reaksiyaga kirishadi va karbonat angidrid va ammiakga gidrolizlanadi:

 HNCO +  → CO  + NH</br> NH

Umuman olganda, hozirgacha:

 (NH2)2CO + H2O → 2 NH3 + CO2

NO ning umumiy qisqarishi NOx karbamid boʻyicha:

 2  + 4  + → 4  + 4  + 2 CO  va
 4  + 6  → 7  + 8   + 4 CO  va
 +  +  → 2  + 2  +

Qish mavsumida ishlash 
DEF  da muzlaydi. SCR chiqindini tozalash tizimining past haroratlarda ishlashi uchun muzlatilgan DEFning yetarli miqdori imkon qadar qisqa vaqt ichida, yaxshisi daqiqalar boʻyicha eritilishi kerak. Misol uchun, 2010-yilgi EPA emissiya talablari 70 daqiqa ichida toʻliq DEF sovitish suvi oqimini talab qiladi.

Odatda, muzlatilgan DEF motordan issiqlik bilan eritiladi, masalan, DEF tankidan oʻtadigan motorni sovitish suyuqligi, termostatik sovitish suyuqligi nazorat klapani tomonidan boshqariladi. SCR chiqindini tozalash tizimi toʻliq ishga tushgunga qadar, bu usul sezilarli vaqt talab qilishi mumkin, koʻpincha bir soatgacha boʻladi

Xavfsizlik va saqlash 
Karbamid eritmasi shaffof, zaharli emas va ishlov berish uchun xavfsizdir. Karbamid alyuminiy kabi metallarga korroziy taʼsir koʻrsatganligi sababli, DEF maxsus idishlarda saqlanadi va tashiladi. Bunday idishlar odatda zanglamaydigan poʻlatdan yasalgan. Avtotransport vositalarining selektiv katalitik reduksiya (SCR) tizimlari va DEF dispenserlari karbamidning korroziyaga taʼsiri boʻlmagan tarzda ishlab chiqilgan. DEFni bevosita quyosh nuri tushmaydigan salqin, quruq va yaxshi gazlangan joyda saqlash tavsiya etiladi. DEFning ommaviy hajmlari polietilen idishlar (HDPE, XLPE), shisha tolali plastmassa (FRP) va poʻlatdan yasalgan idishlar ichida saqlash uchun mos keladi. DEF koʻpincha saqlash va joʻnatish uchun oraliq quyma konteynerlarda ishlanadi.

Taʼminot yetishmasligi

Avstraliya 
2021-yil dekabr oyi boshida Avstraliya milliy avtomobil transporti assotsiatsiyasi ham Xitoyda karbamid taqchilligi tufayli mamlakatda DEF tanqisligi haqida xavotir bildirdi. Xitoy oʻzining ichki taʼminotini va DEF narxining oshishini himoya qilish uchun eksportni chekladi. Dekabr oyining oʻrtalariga kelib, Avstraliyada AdBlue-ning taxminan 7 haftalik taʼminoti qoldi. 14-dekabr kuni avstraliyalik kompaniya yangi zavod qurishini maʼlum qildi.

Manbalar

Havolalar 

 ISO 22241-1: 2019 Dizel motorlari - NOx kamaytirish vositasi AUS 32 - 1-qism: Sifat talablari