2022-yil Peshawar masjidiga hujum

2022-yilning 4-martida „Islomiy davlatning Xuroson qanoti“ terroristik guruhi Pokistonning Xaybar-Paxtunxva viloyati, Peshavor shahridagi Qissa Khwani Bazaar bozoridagi shia masjidiga hujum qildi. Pokistonda uzoq vaqt istiqomat qilgan afgʻonistonlik shaxs tomonidan amalga oshirilgan xudkushlik hujumida kamida 63 kishi halok boʻldi va 196 kishi yaralandi.

Voqealar xronologiyasi 
20-asr oxiri va 21-asr boshlarida Pokistonda islomiy va mazhablararo toʻqnashuvlar juda keng avj olgan boʻlib, ushbu qarama-qarshiliklar minglab odamlarning oʻlimiga sabab boʻlgan. 2004-yilda ularning hujumlari kuchayib, mamlakat shimoli-gʻarbida qoʻzgʻolonga aylandi.  Pokistonning Afgʻoniston bilan chegaradosh Xaybar-Paxtunxva viloyatining poytaxti va eng yirik shahri Peshavorda koʻplab yirik hujumlar sodir boʻldi. Jumladan 2009-yilda kamida 117 kishining oʻlimiga sabab boʻlgan bozordagi portlash; 2013-yilda shia masjidiga uyushtirilgan hujumda kamida 14 kishi halok boʻlgan terrorchilik harakati; huddi shu yili cherkovda ham sodir etilgan xudkushlik hujumida kamida 75 kishi halok boʻlgan hujumlarni eslab oʻtish mumkin. Keyingi hujumlar 2014-yilda maktabdagi qirgʻin va 2015-yilda shia masjidiga qilingan yana bir hujumni oʻz ichiga olgan. Peshavor 2022-yilgi hujumdan oldingi yillarda „sukunat davri“ni boshidan kechirgan. Biroq hujumdan bir necha oy oldin Pokiston va Afgʻoniston chegarasidagi harbiy postlar boʻylab „zoʻravonliklarning sezilarli darajada ortishi“ kuzatilgan.

Kucha Risaldar (Kocha Risaldar, Kucha Risalda) eski Peshavor shahridagi, asosan, shialar yashaydigan mahalladir. Hujum nishoni boʻlgan u yerdagi asosiy masjid Qissa Hwoni Bazaar bozorida joylashgan. Bu masjid hududdagi eng qadimiy masjidlardan biri boʻlib, 1947-yilda Pokiston Britaniya mustamlakasidan halos boʻlib, alohida davlat sifatida tashkil etilishidan avval ham mavjud boʻlgan.

Hujum 
2022-yil 4-mart, mahalliy vaqt bilan soat 12:55da (UTC+5), juma namozi vaqtida qora kiyim kiygan va toʻpponcha bilan qurollangan bir kishi yana ikki kishi bilan motorli rikshada Kucha Risaldardagi Asna-e-Ashri masjidi yaqiniga yetib keladi. Keyin u yolgʻiz oʻzi piyoda masjid binosi tomon yuradi. U bino tashqarisida politsiyachilarga qarata oʻq uzadi, biri oʻldiradi yana biri ogʻir jarohat bilan yaralanadi. Oʻrtada otishma sodir boʻladi.

Hujumchi masjidning asosiy zaliga kirib, masjidning ikki qavatini toʻldirgan namozxonlarga qarata oʻq uzadi. Bir necha soniya oʻtgach, u 150 ga yaqin rulman va  portlovchi moddalar boʻlgan portlovchi jiletini portlatib yuboradi. Natijada kuchli portlash sodir boʻlib, zarba toʻlqini natijasida asosiy zal vayron boʻladi. Portlovchi jilet uning katta roʻmoli va toʻq rangli kiyimining ichida boʻlgani uchun oson yashirilgan edi. Guvohlarning aytishicha, hujumchi minbarga yetib kelganida portlovchi moddani ishga tushirgan. Politsiya bosh inspektori esa voqea masjidning uchinchi qatorida sodir boʻlganini aytadi.

Halok boʻlganlar 
Dastlab kamida 56 yoki 57 kishi, shuningdek, hujumchining oʻzi ham halok boʻlgani va yana 196 kishi yaralangani xabar qilingan. Jabrlanganlar Lady Reading kasalxonasiga olib ketilgan, ularning 10 nafarining holati „juda ogʻir ahvolda“ boʻlgan. 57 nafari inson esa voqea joyida vafot etgan edi. Kasalxona vakili soʻzlariga koʻra, ertasi kuni kamida yana 37 kishi kasalxonaga yotqizilganini, ularning toʻrt nafari ogʻir ahvolda ekanini va bir kechada olti kishi vafot etganini aytgan. Qurbonlar soni shu bilan 63 nafarni tashkil etgan.

Politsiya xodimining fikricha, rulmanlar eng koʻp oʻlimga sabab boʻlgan va koʻplab qurbonlarning oyoq-qoʻllari turli buyumlar parchalari bilan kesilgan. Oʻlganlar orasida Allama Irshod Husayn Xalil ham bor boʻlgan. Uni AP News „taniqli va yangi iqtidorga kelayotgan yosh shia yetakchisi“ deb taʼriflagan. Hujumchi masjidga yaqinlashganda yaralangan ikki zobit voqea joyida vafot etdi.

Bu „Islomiy davlat“ 2018-yilda Balujistonning Mastung shahridagi saylovoldi mitingidagi portlashdan keyingi Pokistondagi eng qonli hujumidir.

Oqibatlari 
2022-yil 5-mart kuni „Islomiy davlat – Xuroson qanoti“ning Amaq News Agency axborot agentligi, hujum uchun mas’uliyatni ular oʻz zimmasiga olishini va xudkush terrorchi ismi Julaybib al-Kabli ekanligini maʼlum qildi. Ertasi kuni oʻtkazilgan matbuot anjumanida xavfsizlik xodimlari bu ism uning taxallusi ekanligini va hujumchining shaxsini aniqlaganliklarini aytishdi. Ham „Islomiy Davlat“ ham xavfsizlik rasmiylari uning Afgʻoniston fuqarosi ekanligini aytishdi. Rasmiylar u bir necha oʻn yillar oldin, Pokistonga koʻchib kelganini ammo ota-onasi avvalroq uni bedarak yoʻqolgani xabar qilinganidan soʻng u „Islomiy Davlat“ safiga qoʻshilgan deb gumon qilinganligini qoʻshimcha qildi.

Federal axborot va radioeshittirish vaziri Fawad Chaudhry hujumni tergov qilish uchun uchta tergov guruhi tuzilganini va viloyat hukumati matbuot kotibi 5-mart kuni jurnalistlarga riksha haydovchisi hibsga olinganini aytdi.

2022-yil 4-mart kuni kechqurun va ertasi kuni ertalab, 24 nafar qurbon boʻlganlar uchun Kohati Gate darvozasi oldida dafn marosimi boʻlib oʻtdi. Yuzlab odamlar ishtirok etgan dafn marosimlari, kuchli xavfsizlik ostida oʻtkazildi. Jumladan, iskovchi itlar va havsizlik xizmati politsiyachilari marosimlar davomida shia jamoasi qoʻriqlab turdi. Hujum oldidan hukumat xavfsizligi juda zaif ekanini his qilgan shia jamoasi oʻz himoyasini yaxshilashni talab qildi va hujumni qoralash uchun 4-mart kuni kechqurun butun mamlakat boʻylab namoyishlar uyushtirdi.

Munosabatlar

Hukumat 
Pokiston bosh vaziri Imran Khan masjidga uyushtirilgan hujumni qoralab, vaziyatni shaxsan oʻzi nazorat qilayotganini va tegishli idoralarni muvofiqlashtirganini aytdi.

Ichki ishlar vaziri Sheikh Rasheed Ahmad hujumni qoraladi va buni Avstraliya milliy kriket jamoasining yigirma toʻrt yil ichida mamlakatga birinchi tashrifi chogʻida beqarorlik yaratish uchun qilingan fitnaning bir qismi deb taʼrifladi. Tarixiy xavfsizlik muammolari, shu jumladan 2009-yilda Shri-Lanka kriket terma jamoasiga qilingan hujum tufayli xalqaro tadbirlar asosan Birlashgan Arab Amirliklarida oʻtkazilgan.

Tashqi ishlar vaziri Shah Mehmood Qureshining aytishicha, u hujum uchun kim mas’ul ekanini va hujumchilarni Pokistondagi barqarorlikni buzish maqsadida qurol va resurslar bilan taʼminlaganini bilishini aytdi. Chaudhry Twitterdagi bayonotida, hujumni mamlakatga qarshi „katta fitna“ning bir qismi deb taʼrifladi.

Boshqalar 
Khyber Pakhtunkhwa Bar Council jabrlanganlar bilan birdamlik uchun 5-mart kuni viloyatdagi barcha sudlarda ish tashlash eʼlon qildi.

Pokiston cherkovi vakili Azad Marshall hujumni qoraladi va hukumatni din erkinligini yaxshiroq taʼminlash hamda himoya qilishga chaqirdi. Bu esa uning „asosiy axloqiy va huquqiy mas’uliyati“ deb taʼrifladi.

Xalqaro hamjamiyat 
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Pokistondagi doimiy muvofiqlashtiruvchisi va gumanitar koordinatori, Xavfsizlik kengashi hujumni qoraladi. Shuningdek, hujum Misr, Eron, Saudiya Arabistoni, Birlashgan Arab Amirliklari va Qoʻshma Shtatlar hukumatlari tomonidan qoralangan. Afgʻonistondagi Tolibon hukumat matbuot kotibi Zabihulloh Mujohid ham hujumni qoralagan.

Shuningdek Canterbury arxiyepiskopi Justin Welby, Ammar al-Hakim, Muqtada as-Sadr va Buyuk Oyatulloh Sistoniy ham ushbu hujumni qoralab chiqishgan.

Terrorchilar bilan toʻqnashuvlar 
Terrorizmga qarshi kurash boshqarmasi (CTD) boshqa huquq-tartibot idoralari koʻmagida 2022-yil 9-mart kuni Xaybar-Paxtunxva viloyatining Peshavor-Xaybar chegarasidagi Regi Lalma hududida oʻtkazilgan reydda, Peshavor shahriga kirishga uringan yana uch nafar terrorchini yoʻq qildi. CTD maʼlumotchilariga koʻra, uch nafar terrorchi Peshavordagi Kocha Risaldar masjidiga xudkushlik hujumida ishtirok etgan va huquq-tartibot idoralariga qilingan boshqa hujumlarda, jumladan politsiya xodimlarini oʻldirishda ishtirok etgan guruhning bir qismi boʻlgan. Reyd davomida terrorchilardan avtomat qurollar, granatalar va oʻq-dorilar ham topildi.

Manbalar 

2022-yil Pokistondagi terrorlar
Peshavordagi terrorchilik
Masjiddagi portlash
Islomiy Davlat
Pages with unreviewed translations