MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Hayrat ul-abror

Hayrat ul-abror () — Alisher Navoiy qalamiga mansub "Xamsa"ning birinchi dostoni (1483) boʻlib, pand-nasihat ruhidagi taʼlimiy-axloqiy, falsafiy doston. 3,988 baytdan iborat boʻlib, 64 bob, 20 maqolatdan tashkil topgan. Aruzning sareʼ bahrida yozilgan. Asar anʼanaviy muqaddima — hamd va naʼt bilan boshlanadi. Navoiyning dunyo haqidagi qarashlari mana shu muqaddimada oʻz aksini topgan. Uningcha, dunyoning boshi ham, oxiri ham, yaratuvchi ham, kuzatuvchi ham Allohdir: Avval oʻzung, mobayn oʻzung, Barchaga xoliq, boriga ayn oʻzung.

Asarda shoir Alloh, borliq, inson haqida shunday fikrlaydi: bir vaqtlar bu jahon pinhon (yashirin) edi. Na yer, na koʻk, na kun, na tun — hech narsa yoʻq edi. Sendan boshqa hech kim, hech narsa yoʻq edi. Nozir ham, manzur ham oʻzing eding. Ishqingdan mast, husningdan masrur eding, husning jilvasiga cheku chegara yoʻq edi. Senga koʻzgu kerak boʻldi va shu maqsad bilan dunyo maydonga keldi. Demak, dunyo sening jamolingga oynadir. Sen dunyoni gʻoyat goʻzal (latif) qilib yaratding, lekin hammasidan insonni ulugʻ (sharif) aylading. Binobarin, Alloh har narsadan ulugʻ va yaqin tutgan inson ham tabiatning, ham jamiyatning gultojidir. Navoiy dunyoni Allohning namoyon boʻlishidir, deb biladi. Inson esa uning markaziy siymosi.

2 bob ustozlar taʼrifiga bagʻishlangan, 2 bob soʻz va undagi maʼno haqida. Soʻng Husayn Boyqaroga, ulugʻ pirlar: Bahouddin Naqshband, Xoja Ahrorga bagʻishlovlar keladi. Nihoyat, 22-bobdan maqolatlar boshlanadi. 1-maqolat iymon, 2-maqolat islom, 3-maqolat shohlar haqida. Unda shoir bevosita shohga murojaat qiladi: "Ey, dabdabasi olamni tutgan sulton, senga haq hukmfarmolik berdi, qoʻlingni baland qilib, el-xalqni, ne-ne buyuklarni qoshingda past etdi. Lekin shuni bilki, sen ham ularning koʻpidan ojizroq bir bandasan... Haq senga vazifa topshirgan. Birinchi vazifa — bergan neʼmatiga shukr qilmoq, ikkinchisi — xalqni xurram tutmoq, haqini haqlab bermoq, asramoq. U senga omonat berilgan. Agar sen elning bir siniq ignasini tortib olsang, oxiratda olmos xanjar boʻlib, bagʻringga qadaladi. Ingichka bir ip kabi zarar yetkazgan boʻlsang, uni seni halok qiluvchi ilon deb bilaver... Beayb Parvardigor, lekin ayb qildingmi, tavba qil. Adolatsizlik qildingmi, adolat qil". Shu tariqa har bir maqolat bir mavzuga bagʻishlangan. Shoir dastlab mavzu bilan tanishtiradi. Unga munosabat bildiradi, yaʼni tasdiq yo inkor etadi, ayni mavzuga munosib biror ibratli hikoya keltiradi.

Navoiy dostonda umr, uning mazmuni, tabiat, jamiyat va inson munosabatlariga doir savollar qoʻyadi va keyingi dostonlarda muayyan taqdirlar, voqealar misolida ularga javob beradi. Dostonda oʻsha davr ijtimoiy turmushi, xalq hayoti, urf-odatlari, din-diyonat, axloq-odob haqidagi qarashlar oʻz ifodasini topgan.

Havolalar 

Alisher Navoiy asarlari
Haysam Ibn Kulayb ash-Shoshiy

Haysam Ibn Kulayb Ashshoshiy, Imom ash-Shoshiy (toʻliq ismi Abu Saʼid al-Haysam ibn Kulayb ibn Surayj (Shurayh) ibn Maʼqil ash Shoshiy al-Binkatiy at Turkiy al-Adib) (tugʻilgan sanasi nomaʼlum, vaf. 335/947) — yirik muhaddis. Shosh viloyatining markazi Binkasda tugʻilgan. U IX asrning 2-yarmi — X asr boshlarida Movarounnahr va Xurosonda hadis ilmi rivojlangan oltin davrda yashagan. Ilm-maʼrifat oʻrganish maqsadida Buxoro, Samarqand, Nasaf va Termiz kabi shaharlarda boʻlib, buyuk muhaddis Abu Iso Muhammad at-Termiziy va boshqalardan saboq olgan. Shuningdek, xorijiy mamlakatlarga ham safar qilib, Balxda Zaka-riyo ibn Yahyo ibn Asad al-Marvaziy, Iso ibn Ahmad al-Asqaloniy, Bagʻdodda Abbos ibn Muhammad ad-Duriy, Yahyo ibn Jaʼfar az-Zabarqon kabi mashhur olimlardan taʼlim olgan va koʻplab shogirdlar yetishtirgan. Uning ustozlari juda koʻp boʻlib, ellikdan ortiq mashhur olimu mashoyixlardan hadis oʻrgangani haqida manbalarda maʼlumot bor.

Haysam ibn Kulayib Shoshiyning eng mashhur ustozlaridan termizlik buyuk muhaddis Abu Iso Muhammad at-Termiziy, makkalik Abul Hasan al-Bagʻoviylarni koʻrsatish mumkin. Oʻz navbatida, H.K.Shoshiy koʻplab shogirdlar yetishtirgan. Ular orasida Abu Abdulloh Muhammad ibn Ishoq ibn Manda al-Isfaxoniy, Abulqosim Ali ibn Ahmad ibn Muhammad bn al-Hasan al-Xuzʼoiy, Abu Nasr al-Buxoriy al-Kalaboziy, Mansur ibn Nasr ibn Abdurahim as-Samarqandiy kabi taniqli olimlar bor.

Shoshlik muhaddis ilmiy faoliyatining aksar qismi Buxoro va Samarqand shaharlarida kechgan, chunki uning koʻp shogirdlari shu shaharlarda yashagan. Haysam ibn Kulayb Shoshiy umrining oxirgi yillarida Buxoroda istiqomat qilib, keyin Shoshga kelgan va hijriy 335 (milodiy 947) yilda vafot etgan. Oʻrta asr arab mualliflari yurtdoshimiz nomini «Imom ash-Shoshiy» deya tilga oladi.

Hadislarga oid "al-Musnad" ("al Musnad al-Kabir") asari bor. Mazkur asar 1992-yil doktor mahfuz ar-Rahmon Zaynulloh tomonidan tadqiq etilib, bir necha jildi madinada nashr etilgan.

Manbalar

Havolalar 
 I.Usmonov, Ilmiy maqolalar toʻplami. Tarix. 342-343 betlar. Yosh olimlar ilmiy maqolalari toʻplami. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va Oʻrta Taʼlim Vazirligi Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti. 2014.
Hakam II

Hakam II, al-Mustansir billoh (? — 976) — umaviylaryaan boʻlgan Qurtuba xalifa,tgi xalifasi (961 yildan). Otasi Abdurahmon III ning siyosatini davom ettirib Ispaniyaning xristian qirolliklari — Leon va Navarra bilan muvaffaqiyatli kurash olib borgan; 966 yil ularni xalifalik uchun manfaatli boʻlgan sulh shartnomasi tuzishga majbur qilgan. Shu yili H. II qoʻshini normannlar hujumini daf qilgan. H. II musulmon Ispaniyasi madaniyatini rivojlantirishga qoʻshgan hissasi, bu yoʻldagi saʼy-harakati bilan shuhrat qozongan. Uning hukmronligi davrida QurTuba Gʻarbiy Yevropaning eng yirik madaniy markaziga aylangan.
Hakim

Hakim (985-1021) - Fotimiylar sulolasidan boʻlgan xalifa (996 yildan). H. davrida Fotimiylar xalifaligi nihoyatda kuchaygan. H. ichki siyosatida fuqarolar (ayniqsa xristian va yahudiylar) ommaviy ravishda taʼqib etilgan; baʼzan sunniy-musulmonlar ham quvgʻin qilingan. H. hukmronligi oxirida saroyda shialarning roli oshgan, ularning taʼsiri ostida H. (1017 yoxud 1018 yil) oʻzida Alloh mujassam etilganini eʼlon qilgan; buni eʼtirof etgan qavmlar druzlar firqasini tashkil etgan. 1021-yil 13-fevral da H. sayil qilib yurgan chogʻida sirli ravishda gʻoyib boʻlgan.

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Islom tarixi
Davlat yetakchilari
985-yilda tugʻilganlar
1021-yilda vafot etganlar
Mulla Mir Hakim xonaqohi

Hakim mulla mir xonaqohi — Buxoro viloyati Romitan tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (16-asr). Xalq orasida "Hazrati Eshon" nomi bilan mashhur boʻlgan Shayxulislom Amir Husayn mulla Mir tomonidan qurilgan; bosh peshtoq oldidagi qabrtoshiga uning ismi va vafot etgan sana (1587) oʻyib yozilgan. Xonaqoh toʻrtbur-chak tarhli (17,5x21,5 m, balandligi 20 m), peshtoq-gumbazli (3 tomoni peshtoq-li), markaziy gumbazli jamoatxona (tarhi 8,5x8,5 m) hamda burchaklardagi xona (hujra)lardan iborat. Bino 2 qavatli, asosiy tarzi ulugʻvor, 2 yoniga guldastalar ishlagan. Gumbaz 8 qirrali poygumbazga oʻrnatilgan, poygum-bazda ravoqli darchalar bor; gumbaz osti ravoqli bagʻallaridagi iroqi muqarnaslar kosalari zangori, qizil ranglar bilan pardozlangan. Guldastalar ichidagi aylanma zina orqali ravoqli qafa-saga chiqiladi (qafasadagi bir ochiq ravoq orqali xonaqoh tomiga oʻtish mumkin).

 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Hakim Nazir

Hakim Nazir (Hakim Nazirovich Nazarov) (15.10.1915, Toshkent - 15.05.2008) — bolalar yozuvchisi. Oʻzbekiston xalq yozuvchisi (1984). Toshkent kechki pedagog instituti (1941) va Moskvada Oliy adabiyot kursini (1956) tugatgan. Yoshlar gazetasi va jurnallarida (1933-41), Oʻzbekiston radio qoʻmitasida (1942— 53), Badiiy adabiyot va sanʼat nashriyotida (1956—61) ishlagan. Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasida masʼul kotib (1953—54), adabiy maslahatchi (1954—78) lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Ilk hikoyalar toʻplami — „Qishloqdagi jiyanlarim“ (1948)da qishloq bolalarining hayoti va mehnati tasvirlangan. Oybek, Abdulla Qahhor va boshqalar ijodidan mahorat sirlarini oʻrgangan. Uning ijodi 30-yillardan boshlangan boʻlib, dastavval lavhalar, reportaj va xabarlar bilan „Lenin uchquni“ roʻznomasida paydo boʻldi. Shundan soʻng, ketma-ket adibning „Pionerlar bogʻi“ (1950), „Besh baho“ (1955), „Choʻl havosi“ (1958), „Meni taniysizmi?“ (1963), „Bolajonlarim“ (1964) singari hikoyalar toʻplamlari yaratildi. Mazkur asarlarda yozuvchi bolalar va oʻsmirlarga xos begʻubor qalb harorati va tuygʻularini ardoqlashga intildi, ularni mehnatsevar, el-yurt, vatan farzandlari boʻlishga daʼvat qildi. Uning 40 dan ortiq kitoblarida yoshlik tashvishlari, orzu-intilishlari oʻz ifodasini topdi. „Koʻkorol chiroqlari“ qissasi (1954; qayta ishlangani — „Soʻnmas chiroqlar“, 1958)da mehnat jarayonida yoshlar xarakteridagi ijobiy fazilatlar shakllanishi tasvirlangan. „Suv gadosi…“ (1962), „Yonar daryo“ (1965) qissalarida choʻlga obi-hayot keltirish, gaz konini ochish uchun kurashayotgan yoshlar obrazi yaratilgan. „Lochin qanotlari“ romanida (1973) Ikkinchi jahon urushi davri voqealari aks etgan. „Koʻkterak shabadasi“ qissasi (1968) katta yoshdagilarga bagʻishlangan. „Kenjatoy“ qissasi, „Chiranma gʻoz— hunaring oz“ pyesasi, ocherklar, hikoya va maqolalar muallifi.

Hakim Nazirning oʻndan ortiq kitoblari va asarlari rus va boshda tillarda nashr etilgan boʻlib, ayrim eng yaxshi asarlari „Pioner kutubxonasi“ toʻplamining 6-jildida nashr etilgan. U ayni chogʻda mohir tarjimon hamdir. A.Gaydar, P.Pavlenko, L.Kassil, V.Katayev va boshqalarning asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981).

Manbalar 

Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Abdumajid Hakimjonov

Abdumajid Hakimjonov (1904-Toshkent — 1990) — grafik rassom, Oʻzbekiston xalq rassomi (1950). Havaskor bolalar toʻgaraklarida rasm chizishni oʻrganib, Turkiston rassomlik texnikumida oʻqigan (1920—23). 1921-yildan "Bolalar dunyosi" jurnali sahifalarida rasmlari bosilgan. 1923—26 yillarda Leningradda koʻp rangli mat-baa boʻyicha malaka oshirib, Toshkentga qaytgach, 1964-yilgacha rangli magbaa sohasida ishlab, koʻpgina shogirdlar yetishtirgan. Respublika gazeta va jur-nallari, ayniqsa "Mushtum" sahifalarida satirik ruhdagi rasmlari, pla-katlari bosilgan.

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Akbar Hakimov

Akbar Abdullayevich Hakimov (1949.9.8, Termiz shahri) — sanʼatshunos, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (2017), Oʻzbekiston Badiiy akademyasi akademigi (1997), sanʼatshunoslik fanlari doktori (1993), professor(1996). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1972). 1969-yildan Sanʼatshunoslik institutida katta laborant, ilmiy xodim (1979—82), boʻlim mudiri (1982—92), direktor oʻrinbosari (1992—97; 2000-05-yillarda direktor vazi-fasini bajaruvchi); 2005-yildan Tasviriy va maliy-bezak san`ati bo`limi mudiri. O`rindoshlik asosida Oʻzbekiston Badiiy akademyasi bosh ilmiy kotibi (1997—2005), K.Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti professori (1993-yildan) H.ning ilmiy ishlari Oʻrta Osiyo tasviriy va amaliy-bezak san`atini oʻrganishga bagʻishlangan. H. bir qancha xalqaro ilmiy anjumanlar qatnashchisi, koʻrgazmalar loyihasi va ularga tuzilgan kataloglar hammuallifi ("Orol fojiasi", "Oʻzbekiston — Amir Temur vatani" va boshqalar) "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan (2000). Tokiyodagi Soka universiteti faxriy professori (2000-yildan).

Manbalar 
 Iskusstvo Sentralnoy Azii, L., 1987; Sovremennoye dekorativnoye iskusstvo Sent-ralnoy Azii, T., 1988; Sovremennaya dekora-tivnaya plastika respublik Sredney Azii, T., 1999; Iskusstvo natsiy, M., 2000.
Jalil Hakimov

Hakimov Jalil (1920. 16.5 - Toshkent — 1980.29.10) — naqqosh. Toshkent naqqoshligining yirik vakili; Oʻzbekiston xalqrassomi (1969). Toshkent badiiy oʻquv-ishlab chiqarish kombinatida Olimjon Qosimjonovsgn taʼlim olgan (1935—38). 1948-yilgacha umumiy taʼlim maktablarida oʻqituvchi, 1948-yildan Ostrovskiy nomidagi pi-onerlar saroyida toʻgarak rahbari, 1951-yildan Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtida naq-qoshlikdan dars bergan. H. qogʻoz, yogʻoch, ganchga boʻyama naqsh ishlash sanʼati (ay-niqsa handasiy naqshlar yechimi)ni puxta egallagan, usta ijodida gulli girihni koʻp qoʻllab ajoyib bezaklar ishlagan; u yaratgan naqshlar, mujas-samotlar aniqligi, mayda qismlarga boyligi, oʻziga xos yorqin yashil rangli koloriti, ranglar uygʻunligi hamda nafosati bilan diqqatga sazovor. Toshkentdagi "Moviy gumbazlar" choyxonasi (1970); Toshkent markaziy univer-magi (1971), Toshkent vokzali (1978) va boshqa jamoat binolaridagi naqshin bezaklar ustaning mahoratidan darak beradi. H., shuningdek, meʼmoriy obi-dalar (Amaliy sanʼat muzeyi binosi va boshqalar)ni taʼmirlashda qatnashgan. H. bezagan xontaxta, kursi, quticha va boshqa buyumlar respublika va chet mamlakatlardagi koʻrgazmalarda namoyish etilib, yuqori baholangan. Ishlaridan namunalar respublika muzeylarida saqlanadi. H. koʻplab shogirdlar (A. Ilhomov, K. Karimov, M.Toʻrayev va boshqalar) yetishtirgan.

Havolalar  
 https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-oct-31-1980-3573684/

 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Neʼmatjon Hakimov

Neʼmatjon Hakimov (1924-yil, Andijon shahri — 1944-yil 28-yanvar, Volin viloyatining Manevichi tumani) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, katta serjant. 1943-yil sentabrdan frontda xizmat qilgan. 8-otliq diviziyasining 115-otliq askarlar polkida vzvod komandiri yordamchisi boʻlgan.

Biografiyasi 
Neʼmatjon Hakimov 1924-yilda O‘zbekistonning Andijon shahrida tug‘ilgan. Millati oʻzbek. Pedagogika oʻquv yurtining 7-sinfini tamomlagan. Urushga qadar mahalliy korxonalarda ishlagan.

Neʼmatjon Hakimov 1943-yil avgust oyida Andijon shahar harbiy komissarligi tomonidan Sovet Armiyasi safiga chaqirilgan. Oʻsha yilning sentyabr oyidan boshlab frontda xizmat qila boshlagan. 115-otliq askarlar polkida (1-Ukraina fronti 13-armiya 6-gvardiyachi otliq askarlar korpusining 8-otliq askarlar diviziyasi) jang qilgan. Ukrainani dushmanlardan ozod qilish uchun janglarda qatnashgan.

1944-yil 28-yanvar kuni tongda 115-otliq polkining ikki otryadi Kozlinichi qishlogʻi yaqinida Stir daryosini kezib oʻtib, 193,0 dominant balandlikni egallab olgan. Ellikta sovet askari ikkita 45 millimetrli qurol va toʻrtta tankga qarshi raketa bilan fashistlarning bir nechta qarshi hujumlarini qaytargan. Beshinchi qarshi hujum paytida dushman tomon 2 ta ogʻir tigr tanklari va 14 ta yengil tanklar bilan balandlikka koʻtarilgan. Sovet Armiyasida esa snaryadlar va dushman tanklarini toʻxtatadigan hech narsa yoʻq edi.

Ushbu jangda pulemyotchilar Neʼmatjon Hakimov va Viktor Yershovning jasorati ajralib turgan. Granatalar bilan bogʻlangan Sovet Armiyasi askari Yershov yaqinlashib kelayotgan tigr ostiga oʻzini tashlagan. Sherigi ortidan huddi shunday granatalar bilan bogʻlangan Hakimov ikkinchi tigr ostiga oʻzini tashlagan. Qolgan dushman tanklari ortga chekinishgan. Neʼmatjon Hakimov va Viktor Yershov oʻz hayotlari evaziga safdoshlarini saqlab qolishgan.

Vafoti 
Neʼmatjon Hakimov 1944-yil 28-yanvarda Kozlinichi qishlogʻi (Volin viloyati, Manevichi tumani) yaqinidagi Stir daryosi yonidagi jangda jasorat koʻrsatib halok boʻlgan.

Mukofotlari 
1963-yilda Volin viloyati harbiy komissari Hakimov Neʼmatjonga Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan.

Xotirasi 
Vafotidan soʻng SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1965-yil 6-maydagi Farmoni bilan Hakimov Neʼmatjonga „nemislarga qarshi kurash frontlarida qo‘mondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajargani“ uchun Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni berilgan hamda Lenin ordeni bilan taqdirlangan. Manevichi tumanidagi balandlik yonida, Andijon shahridagi maydonda va 32-,37-maktablar oldida byusti oʻrnatilgan. Volin viloyatining Lutsk shahridagi koʻchalardan biriga uning nomi berilgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1924-yilda tugʻilganlar
1994-yilda vafot etganlar
28-yanvarda vafot etganlar
Olim Hakimov

Olim Hakimovich Hakimov (1919.12.5 -Boʻstonliq tumani, Burchmulla qishlogʻi — 2003.20.11) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, mayor.

Tarjimayi holi 
Tog'li Burchmulla qishlog'ida dehqon oilasida tug'ilgan. Millati tojik. Bo'lajak qahramon, maktabni tamomlagach harbiy xizmatga otlandi. 1939-yil  15-oktyabrdan harbiy xizmatga chaqirildi. Harbiy xizmatni Belorussiyaning Gomel shahrida joylashgan maxsus aloqachilar batalyonida o'tagan. 1941-yil Leningrad harbiy siyosiy bilim yurtini tugatgan. 1942 yil mart oyining oxirida leytenant Olim Hakimov Kalinin frontida harakat qilayotgan 246-o'qchi diviziyasiga vzvod komandiri bo'lib keldi.   487-oʻqchi polki bataloni (1-Belorussiya fronti, 47-armiyaning, 143-oʻqchi diviziyasi) ofitseri. 1944-yil 16-avgustda Kovel shahrining shimoliy tomonidagi mudofaasini yorib o'tishda va Bug daryosidan kechib o'tishda ko'rsatgan jangovar xizmatlari uchun batalyon komandiri Olim Hakimov Aleksandr Nevskiy ordeni bilan mukofotlandi.  1945-yil 16-yanvarda Polshaning Lomna aholi punkti yonida Visla daryosini kechib oʻtib, platsdarmda boʻlgan jangda koʻrsatgan jasorati uchun Qahramon unvoni berilgan (1945-yil 27-fevral). Urushdan soʻng Qurolli kuchlarda o'z xizmatini davom ettirdi. 1950 yili harbiy xizmatdan zahiraga chiqqan.  Toshkent shahrida turli rahbarlik lavozimlarda ishlagan. Jumladan kinoteatr rahbari lavozimida ham mehnat qilgan. 

Olim Hakimov turli yillarda yuksak darajali orden va medallar bilan taqdirlangan:

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 27-fevralidagi Farmoni bilan “Fashist bosqinchilariga qarshi kurashish mobaynida qo‘mondonlikning jangovar topshiriqlarini namunali bajarganligi, hamda ko‘rsatgan jasorat va qahramonligi uchun”, mayor Olim Hakimovich Hakimov Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Lenin ordeni bilan - (1945.27.02),  2 marta Qizil Bayroq ordeni bilan - (1944.27.09, 1945.30.05), Aleksandr Nevskiy ordeni bilan - (1944.13.08), 1-darajali Ulug' Vatan urushi medali bilan - (11.03.1983)

Vafoti 
2003-yil 20-noyabrida vafot etgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1919-yilda tugʻilganlar
2003-yilda vafot etganlar
12-mayda tugʻilganlar
20-noyabrda vafot etganlar

Aleksandr Nevskiy ordeni sohiblari
Kinoteatr direktorlari
Xoji Hakimov

Xoji Akbarovich Hakimov (1909.15.5 — Toshkent — 2001.23.11) — xirurg, gematologiya va transfuziologiya xizmati tashkilotchilaridan. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan vrach (1944). Tibbiyot fanlari nomzodi (1959). Oʻrta Osiyo tibbiyot institutini tugatgach (1933), shu institut xirurgiya klinikasida ordinator (1933—37), Ohangaron tuman shifoxonasi bosh vrachi (1937—38), Toshkent viloyati Sogʻliqni saqlash boʻlimi boshligʻi (1938—39), Sogʻliqni saqlash xalq komissari oʻrinbosari (1939—40), urush qatnashchisi (1941—45), 1946-yildan respublika sogʻliqni saqlash vaziri muovini. Oʻzbekiston gematologiya va qon quyish ilmiy tadqiqot insgituti direktori (1961 — 84), 1985-yildan ilmiy maslahatchi.

Ilmiy faoliyati gematologiya va qon quyish masalalariga oid.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1909-yilda tugʻilganlar
23-noyabrda vafot etganlar
2001-yilda vafot etganlar
Hakimxon toʻra

Hakimxontura - Xoʻja Muhammad Hakimxontoʻra bin Sayid Maʼsumxon (1802, Qoʻqonda tugʻilgan) — tarixchi olim, maʼrifatparvar. H. ona tomondan Qoʻqon xoni Norboʻtabiyning nabirasi, Olimxonning jiyani; ota tomondan mashhur soʻfi shayxlardan Ahmad Xojagi Kosoniy (Maxdumi Aʼzam) avlodidan boʻlgan. 1822-yilda H. Toʻraqoʻrgʻonga, soʻngra Namangan va Kosonga hokim qilib tayinlangan. Keyinchalik xonning gʻazabiga duchor boʻlib xonlikdan ketkazilgan. 1824-yilda H. Orenburgda rus imperatori Aleksandr I bilan uchrashgan. U Rossiyadan keyin Turkiya, Suriya, Falastin, Misr orqali Makka va Madinaga borgan. 7 yil Misr, Ara-biston va Eronda, 1830 — 1831-yillar Buxoroda yashagan. Umrining soʻnggi yillarida Shahrisabzda yashab, "Mun-taxab attavorix" ("Yilnomalar toʻplami") nomli tarixiy asar yozgan. Bu asar Buxoro amirligi va Qoʻqon xonligi tarixiga oid muhim manbalardan hisoblanadi. Unda paygʻambarlar haqidagi rivoyatlar, qad. Eron, Arab xalifaligi, somoniylar, saljuqiylar, xorazmshohlar, moʻgʻullar, temuriylar va boburiylar davri tarixidan qisqacha maʼlumotlar berilgan. Shuningdek, Buxoro va Qoʻqon xonliklarining tashkil topishidan boshlab 19-asrning 40-yillarigacha boʻlgan tarixi batafsil tasvirlangan. Unda Rossiya, arab mamlakatlari va Eronga qilgan sayohatlari natijasida olgan taassurotlari va shu jumladan, mazkur mamlakat xalqlarining turmushi, urf-odatlariga oid maʼlumotlar ham oʻrin olgan. Asarning oʻzbek va fors tillaridagi variantlari mavjud.

Haydarbek Bobobekov.

Tarixchilar
Hakimxoʻja qozikalon

Hakimxoʻja qozikalon (1802 — Toshkent — ?) — Toshkentning soʻnggi qozikaloni. 1865-yilda Rossiya qoʻshinlari Toshkentni qamal qilganida shahar mudofaasi rahbarlaridan biri. Shahar rus qoʻshinlari tomonidan egallangach, Hakimxoʻja qozikalon Abulqosim eshon, domla Solihbek oxund singari nufuzli kishilar bilan M.T.Cher-nyayev qarorgohiga borib Toshkent shahrini idora etish xususida u bilan muzokara olib borgan (1865-yil 12-iyul). Hakimxoʻja qozikalon hamma masalada oʻz xalqi manfaatlari saqlangan holda amniyatnoma tuzilishiga sababchi boʻlgan. 1866-yil Turkiston viloyati harbiy gubernatori general Romanovskiy nomiga laganbardorlar muhri bosilgan tavsifnomaga imzo chekmagani tufayli general bilan munosabati yomonlashgan.

1867-yilda fon Kaufman Toshkentga kelganida Hakimxoʻja qozikalon xususidagi taʼriflarni eshitib, uning uyiga boradi. U bilan suhbatlashib muammoli masalalarda uning maslahatlariga muhtoj ekanligini bildirgan. Kaufman usta diplomat boʻlgani uchun Hakimxoʻja qozikalondan oʻz manfaatlari yoʻlida foydalanmoqchi boʻladi. Bu hiylani payqagan qozi-kalon oʻz arizasiga binoan vazifasidan boʻshatiladi. Qozikalon mansabi bekor qilingach. Hakimxoʻja qozikalonning oʻgʻli muhiddinxoʻja qozi Sebzor qoziligiga saylanadi va 25 yilcha bu vazifani ado etadi.

Adabiyot 
 Oʻzbekistonning yangi tarixi. 1-j. (Tur-kiston chorizm mustamlakachiligi davrida], T., 2000.

Hamdam Sodiqov.
Hal

Hal (arab.) — eritilgan oltin, kumush va boshqa metallar kukuni: 1) zargarlikda biror metall yuzasiga (kumushga oltinni, metallga esa kumushni) yugurtirish uchun ishlatiladi hamda shunday eritmani biror buyumga yopishgani ham H. deb ataladi; 2) naqqoshlik (jumladan, meʼmorlik)aa naqshni boʻyashda keng qoʻllanadi. Bunda oltin, kumush, bronza kukuni lok, alif yoki yelim bilan aralashtirilib boʻyoq tayyorlanadi, shu boʻyoqda naqsh boʻyaladi, zarhallanadi. Baʼzan bezak yuzasiga lok surtib ustiga H. purkab pardoz beriladi. H.ga tuxum (tillaga sarigʻi, kumushga oqi) qoʻshilsa, boʻyoq yaltiroqlik xususiyatini yaxshi saqlaydi. Oʻzbekiston hududidagi meʼmoriy obidalar H. aralashmali boʻyoqlar bilan pardozlangan (mas, Amir Temur maq-barasi, Tillakori madrasa va boshqalar).

 

Zargarlik
Sanʼat
Halim

Halim — bugʻdoy va mol goʻshtidan tayyorlanadigan qadimiy taom, oʻzbek pazandaligida tansiq taomlardan biri. Uzoq qaynatib pishiriladi. Buxoro va Samarqand viloyatlarida "halisa" deb ham nomlanadi. H. tayyorlash uchun qayroqi bugʻdoy bir oz namlanib, yogʻoch keli (oʻgʻir)da tuyilib, sovuq suvda yuviladi, soʻng 5 — 6 soat davomida iliq suvda ivitiladi.

Oʻsimlik yogʻi qizdirilgan qozonda loʻnda-loʻnda toʻgʻralgan qoʻy yoki mol goʻshti qizarguncha qovuriladi, soʻng tayyorlab qoʻyilgan bugʻdoy solinib, darhol suv quyiladi va 2—3 (dosh-qozonlarda 9—10) soat davomida mildiratib qaynatiladi. Taom toʻxtovsiz kovlab turilishi lozim. Agar bugʻdoy pishmay turib suvi bugʻlanib ketsa, oz-ozdan qaynoq suv quyib turiladi.

H.ning bugʻdoyi ezilib, goʻshti esa hil-hil pishib, bugʻdoyga tolasimon boʻlib aralashib ketgach tuzi rostlanadi va olovi pasaytirilib, 2—3 soat davomida "dam beriladi". Tayyor taom lagan, taqsimchalarda dasturxonga tortiladi (ayrim joylarda suzilgan taomga dolchin yoki shakar sepiladi). H. koʻproq Navroʻz bayrami-da, maʼraka-marosimlarda, hayit, ulugʻ yoshni nishonlash va boshqa da tayyorlanadi.