MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Gintaras Kvitkauskas

Gintaras Kvitkauskas (1967-yil 3-yanvarda tugʻilgan) — litvalik isteʼfodagi futbolchi, yarim himoyachi sifatida oʻynagan.

Kvitkauskas SSSR oliy ligasida „ Jalgiris Vilnyus“ va "Paxtakor" klublarida oʻynagan. Ukraina Premyer-ligasining oltita oʻyinida, „Barselona“ va „Benfica“ klublariga qarshi Yevropa futbol turnirlarida maydonga tushib, Dinamo Kiyev bilan shartnoma imzolagan uchinchi litvalik futbolchidir.

Manbalar

Havolalar 
 
 Profile at Futbolinis.lt
Paxtakor jamoasi futbolchilari
Litva erkaklar futbolchilari
SSSR erkak futbolchilari
Yashayotgan insonlar

Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Teshio daryosi

— Yaponiyaning Xokkaydo hududidagi daryo . Uzunligi 256 kilometr va bu koʻrsatkich bilan oroldagi ikkinchi eng uzun daryo (Ishikari daryosidan keyin) va mamlakatdagi toʻrtinchi eng uzun daryo (Shinano, Tone va Ishikaridan keyin) hisoblanadi.  A darajadagi Teshio daryosi Yaponiyaning eng shimoliy yirik daryosi boʻlib, Xokkaydo merosi roʻyxatiga kiritilgan.   Matsuura Takeshiro daryoning ichki qismini oʻrganish paytida „Xokkaydo“ nomini oʻylab topgani aytiladi.

Daryo nomining kelib chiqishi 
Daryoning nomi Ainu tilidagi  soʻzlaridan kelib chiqqan boʻlib, „ baliq bilan toʻla daryo“ degan maʼnoni anglatadi.

Geografiyasi 
Daryoning boshlanish nuqtasi Kitami togʻlarining eng baland joyi hisoblanadigan Teshio togʻidadir(1558 metr). 

Ushbu daryo 12 munitsipalitetni oʻz ichiga olgan 5 590 kilometr kvadrat maydonni suv bilan taminlaydi:

 Kamikava subprefekturasi: Bifuka, Kenbuchi, Nakagava, Nayoro, Otoineppu, Shibetsu, Shimokava, Vassamu
 Rumoi subprefekturasi: Teshio
 Soya subprefekturasi: Xoronobe, Toyotomi, Vakkanai

2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, ushbu hududda 122 000 ga yaqin odam yashagan.

Tarixi 
Dastlabki odamlar Teshio daryosi boʻylariga taxminan 15 000 yil oldin kelgan deb hisoblanadi. Daryoning birinchi tadqiqi  boshchiligidagi uch kishi tomonidan uning pastki qismidan Otoineppugacha boʻlgan masofada oʻtkazilgan. Keyinchalik, Matsuura Takeshiro yigirma toʻrt kun davomida Teshio daryosining boshlanishidan boshlab uni va uning boʻyida yashovchilar haqida oʻz maʼlumotlarini  yozib qoldirdi.  Matsuura „Xokkaydo“ nomini Otoineppu hududida yashovchi Aynu oqsoqolidan eshitgan ertaklaridan eshitgani haqida yozib qoldirgan.

2- Meyji davrida (1869)  tashkil etilgandan soʻng, daryo boʻylariga koʻchmanchi dehqonlar oʻrnasha boshlashgan.

Daryo tarixi Teshio shahridagi  da batafsil yoritilgan.

Iqtisodiyoti 
Shibetsu va Shimokavaning yuqori oqimidagi hududlarida yogʻoch sanoati yaxshi rivojlangan. Nayoro va Bifuka oʻrtasidagi Nayoro havzasi sholi yetishtirishga ixtisoslashgan. Pastda, Teshio tekisligida sutchilik bilan shugʻullanishadi, daryoning boshlanishiga yaqin joyda losos va gulmoyi yetishtirish, shuningdek, prefekturada shijimi mollyuskalarini intensiv yetishtirish rivojlangan. Suv sporti turlaridan kanoeda eshkak eshish keng tarqalgan. Har yili  poygasi boʻlib oʻtadi.

Shuningdek qarang 

 Yaponiyaning tabiiy yodgorliklari ro'yxati (Xokkaydo)
 Yaponiyadagi Ramsar hududlari ro'yxati
 Tondenhei
 Yaponiyadagi yovvoyi tabiatni muhofaza qilish hududlari

Manbalar 

Yaponiyadagi daryolar
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Bengal yo'lbarsi

Bengal yoʻlbarsi   — yoʻlbars kenja turining aholisi boʻlib, uning tarqalishi Hindiston, Nepal, Butan , Bangladesh ( Ganga daryosining ogʻzida) ni qamrab oladi. 2011 yilda Bengal yo'lbarslari soni 2500 dan kam bo'lgan, ularning kamayishi kutilmoqda  . Biroq, 2010-yillarda yovvoyi tabiatda yo'lbarslar sonining ko'payishi kuzatildi.
Thibault Tchicaya

Thibault Tchicaya (1983-yil 17-iyulda tugʻilgan) — gabonlik xalqaro futbolchi, „Missile“ jamoasida himoyachi sifatida oʻynaydi.

Karyerasi 
Makokou shahrida tugʻilgan Tchicaya vatani Gabonda Tout Puissant Akwembe, Delta Téléstar, Sogéa FC va Missile FC klublarida oʻynagan. 30 yoshida Svazilendning Mbabane Swallows klubi bilan 2009-yilning yanvar oyida olti oylik shartnoma imzoladi.

Tchicaya Gabon milliy futbol jamoasida bir necha bor maydonga tushgan. 2005-yilgi CEMAC kubogida uchinchi oʻrinni egallagan jamoada oʻynadi.

Manbalar

Havolalar 
 

Erkak futbol himoyachilari
Yashayotgan insonlar
1983-yilda tugʻilganlar
Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
AGMK futbolchilari
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Mirzapoʻlat Toshpoʻlatov

Mirzapoʻlat Toshpoʻlatov (1952-yil 1-sentyabr Qashqadaryo viloyati, Qamashi tumani, Dasht qishlogʻi) — oʻzbek  adabiyotining isteʼdodli yozuvchisi.

Tarjimai holi 
Taniqli yozuvchi, jurnalist, kinodramaturg Mirzapoʻlat Toshpoʻlatov oʻzining tarixiy va zamonaviy mavzulardagi qissalari, hikoyalari bilan elga tanilgan. Adib 1952-yil 1-sentyabr kuni Qashqadaryo viloyati, Qamashi tumani, Dasht qishlogʻida dunyoga kelgan. 1958-yilda maktabni aʼlo baholarga tamomlab, Toshkentga qarab yoʻl oldi. 1971-yilda Toshkent Davlat universitetining jurnalistika fakultetiga oʻqishga kirdi. Yozuvchi 40 yildan koʻproq „Oʻzbektelefilm“ studiyasida, Gʻafur Gʻulom nashriyotida oʻz faoliyatini olib borgan.

Ijodi 
Yozuvchi universitetda oʻqib yurgan paytida „Guliston“ jurnalida „Sodiq polvon“ degan hikoyasi nashr etilgan. Hikoyaning bosh qahramoni Sodiq polvon oʻzining soddaligi va tantiligi bilan kitobxonlar eʼtiboriga tushgan. U oddiy qishloq odami sifatida oriyat uchun kurashdi. 
„Maydon“ nomli hikoyasida Qashqadaryo qishloqlari, toʻy-marosimlari, urf-odatlari haqida yozgan.
Mirzapoʻlat Toshpoʻlatovning „Yurakdagi sir“ birinchi hikoyalar toʻplami 1977-yilda chop etildi, shundan soʻng „Beorom toʻlqinlar“ (1981), „Baxt yulduzi“ (1985), „Oyni axtarayotgan bola“ nomli hikoyalari film boʻlib chiqqan. 2005-yilda „Sanam togʻidagi gulxan“ asari nashr etildi. 1989-yilda „Gunoh“, „Tovba“ nomli filmlari, 1990-yilda „Zanjir“ teleseriali tomoshabinlar olqishiga sazovor boʻldi. „Muallim“ (2003), „Muzaffar“ (2000), „Baxt ovi“ (2014), „Sarob“ (2015), „Sadoqat“ (2016) nomli filmlari suratga olindi. „Sanam togʻidagi gulxan“, „Tandir“ (2016) nomli tarixiy qissalari Mirzapoʻlat Toshpoʻlatov ijodida katta oʻrin egallaydi.

Asarlari mazmuni 
„Sanam togʻidagi gulxan“ qissasida Muqanna boshchiligidagi ozodlik harakati, „Oyni axtargan bola“ qissasida esa begʻubor bolalikning oʻziga xos tomonlari, nohaq xoʻrlanishlar azobida boʻlgan bola qalbini his etish, tushunish holatlari tasvirlangan. „Zuhro“ nomli hikoyasida urush davridagi oʻzbek oilasining ogʻir turmushi haqida hikoya qilingan. Bu hikoya ancha taʼsirli yozilgan. 
Adabiyotshunos olim Sobir Mirvaliyev oʻzining „Oʻzbek adiblari“ kitobida yozuvchi haqida shunday deydi: „Mirzapoʻlat fikrli, oʻziga talabchan adiblardan biri“.

Manbalar 

Qashqadaryoda tugʻilganlar
Qashqadaryo adiblari
Tokachi daryosi

— Yaponiyaning Xokkaydo hududidagi daryo.

Daryo nomining kelib chiqishi 
1820-yilda tadqiqotchi Takeshiro Matsuura „Tokachi“ ni atrofdagi Tokachi provinsiyasi nomi sifatida taklif qilgan . Viloyat shu daryo nomi bilan atalgan, bu nom oʻz navbatida aynu tilidagi „tokapci“ soʻzidan olingan.

„Tokapci“ ning aniq kelib chiqishi nomaʼlum boʻlsa-da, Aynu tili tadqiqotchisi Xidezo Yamada 2 ta versiyani taklif qilgan:

 tokap-usi („koʻkrak, bir joyda“)
 toka-o-pci („botqoqlik, biror joy atrofida“)
Yaponiyadagi daryolar
Abdulla Abdullayev

Abdulla Abdullayev (Aldulla Qahramonjon oʻgʻli Abdullayev, 1997-yil 1-sentyabrda, Qoʻrgʻontepada tugʻilgan) — Oʻzbekiston futbolchi, Oʻzbekiston milliy terma jamoasi va BAAning „Khor Fakkan“ jamoasi futbolchisi. Yarim himoyachi pozitsiyasida toʻp tepadi.

Futbolchilik faoliyati 
Abdulla Abdullayev futbolchilik faoliyatini Bunyodkor klubining yoshlar tizimidan boshlagan. Professional jamoalardagi debyutini 2015-yilda „Bunyodkor-2“ jamoasida oʻtkazgan. Oʻzbekiston Superligasidagi ilk debutini Toshkentning „Bunyodkor“ jamoasi safida 2017-yilda oʻtkazgan. Bunyodkor klubi safida 5 yil davomida toʻp surdi va 2019-ilda qaldirgʻochlar bilan birgalikda Oʻzbekiston Superligasi bronza medallarini qoʻlga kiritgan. 2022-yilgi mavsum oldidan oʻz jamoasi Olmaliqning „AGMK“ jamoasiga oʻzgartirdi. Hozirda „AGMK“ jamoasi futbolchisi. 2023-yil 8-sentyabrda BAAning „Khor Fakkan“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan.

Terma jamoadagi faoliyati 
Abdulla Oʻzbekiston yoshlar terma jamoalarining bir qator yosh toifalarida oʻynagan. Kattalar safidagi ilk debyutini 2021-yilda Srečko Katanec murabbiyligi ostida Shvetsiya terma jamoasiga qarshi oʻyinda oʻtkazdi.

Manbalar

Havolalar 

 Abdulla Abdullayev OʻzPFL sayti

 Abdulla Abdullayev Transfermarkt sayti
 Abdulla Abdullayev Soccerway sayti

1997-yilda tugʻilganlar
1-sentyabrda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
Sementchi Quvasoy futbolchilari
Bunyodkor-2 klubi futbolchilari
Bunyodkor klubi futbolchilari
AGMK futbolchilari
Khor Fakkan Club futbolchilari
O‘zbekiston milliy terma jamoasi futbolchilari
O‘zbekiston yoshlar terma jamoasi futbolchilari
O‘zbekiston 21 yoshgacha bo‘lgan terma jamoasi futbolchilari
Osiyo Kubogi 2023 futbolchilari
Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari
BAA Pro-ligasi futbolchilari
Birlashgan Arab Amirliklaridagi chet ellik erkak futbolchilari
Birlashgan Arab Amirliklaridagi Oʻzbekistonlik muhojir sportchilar
Oʻzbekistonlik muhojir erkak futbolchilari
Yevropa yoʻnalishi E 003

E 003 — Turkmaniston va Oʻzbekistondagi Yevropaning B toifali yoʻli boʻlib, Uchquduq — Dashoguz — Ashxobod — Gaudan shaharlarini bogʻlaydi. Bu marshrut hech qanday shaklda belgilanmagan.

Marshrut 

 
 Uchquduq
 
 Toshoʻgʻuz
 Ashxobod
 Gaudan

Manbalar

Havolalar 

 BMTning Yevropa iqtisodiy komissiyasi: Elektron yoʻl tarmogʻining umumiy xaritasi (2007)

Xalqaro elektron yoʻl tarmogʻi
Oʻzbekiston avtomobil yoʻllari
Uchquduq
Navoiy viloyati transporti
Ibn Horun Turjoliy

Abu Jafar ibn Horun Turjoliy (arab. أبو جعفر بن هارون الترجالي) (vafoti 1180 y.) Trujillo shahrida taniqli muvallad musulmon oilasida tug‘ilib o‘sgan. U Kordovada ta’lim olgan va keyinchalik Sevilyada shifokor sifatida murobitlar xizmatiga kirgan. U falsafaga oid asarlarni o‘qishga qiziqardi. U tibbiyot fanining asoslari va tarmoqlari bilan yaxshi tanish edi. U zo‘r amaliyotchi bo‘lib, uning muolajalari ko‘pincha muvaffaqiyatli o‘tardi. Turjoliy umrining oxirlarida Ibn Boja va yosh Ibn Rushdga muallimlik qilgan .

Manbalar 
 
islom tarixiislom islomiy asarlar
Abu Hafsa Yazid

Abu Hafsa Yazid (arab. ابو حفص يزيد) – Umaviylar xalifasi  Marvon ibn Hakam ning (vaf. 684/685) mavlosi yoki xizmatkori. Yazidning toʻliq ismi ma’lum emas. Abu Hafsa “Hafsaning otasi” degan ma’noni anglatadi.

hayoti: 
Marvon Yazidni ozod qilgan va uni Madinada soliq yigʻish lavozimiga tayinlagan. U Yamoma  amirining qiziga uylangan va ularning avlodlari orasida ilk islom davrining bir qancha taniqli shoirlari, jumladan Marvon ibn Abu Hafsa va Marvon ibn Abu al-Janub ham bor edi.

Abu Hafsa Yazidning kelib chiqishi aniq emas; u fors yoki yahudiy boʻlishi mumkin. U milodiy 650-yilda Istaxr fathi asnosida yoshligida asirga olingan va keyinchalik xalifaga sotilgan boʻlishi mumkin. Usmon ibn Affon o‘ldirilgan kuni ozod qilingan. Abu Hafsa Yazid Islomni qabul qilganmi yoki yahudiy e’tiqodini saqlab qolganmi, bu borada manbalarda turlicha soʻlar kelgan.

Abu Hafsa Yazid ba’zan milodiy 643-yilda  xalifa Umar I ning saroy tabibi sifatida tasvirlangan, ammo bu keyingi arab tarixchilarining yozuvlariga asoslangan xato boʻlishi mumkin, chunki u dastlabki matnlarda tabib deyilmagan.

Manbalar 

islom tarixiislom
Hilol Sobiiy

Abul Husayn Hilol ibn Muhassin ibn Ibrohim Sobiiy (arab. ابو الحسين هلال بن محسن بن ابراهيم الصابئ) (358-406/404) tarixchi, mutasaddi va yozuvchi edi. Amaldorlar oilasida tug‘ilgan Sobiiy hijriy 402-403/1012-yillarda islomni qabul qilgan. Dastlab buvayhiylar amiri Somsomuddavla qo‘li ostida ishlagan, keyinchalik Bahouddavlaning vaziri Faxrulmulk qo‘l ostidagi kansler direktori bo‘lgan.

Asarlari:
Hilol Sobiiy ko‘plab kitoblar muallifi bo‘lib, ularning hammasi ham bizgacha yetib kelmagan. Byurokratik masalalar va sud masalalari tarixi uning asosiy mavzulari edi.

Ehtimol, uning eng mashhur kitobi bu “Rusum dor al-xilofa”(Arabcha : رسوم دار الخلافة ) bo‘lib, u Abbosiylar saroyidagi xatti-harakatlar va faoliyat uchun qo‘llanmadir. U ko‘rsatmalar va maslahatlar to‘plami sifatida yaratilgan bo‘lsa-da, kitobda ko‘plab statistik ma’lumotlar, latifalar va tarixiy faktlar mavjud.

“Kitob al-vuzaro”  (Arabbcha: كتاب الوزراء )- Xalifa  Muqtadirning vazirlari bilan bog‘liq bo‘lgan bu asarning faqat boshlari saqlanib qolgan.

“Hilol Sobiiy tarixi”  (Arab: تاريخ ابي الحسين هلال بن المحسن بن ابراهيم الصابي - Tarix Hilol as-Sobiiy) – bu ham parcha-parcha shaklda saqlanib qolgan, ammo uning parchalari hijriy 393-(milodiy -1003) yilgacha bo‘lgan so‘nggi buvayhiylar davri yilnomalaridagi bo‘shliqni to‘ldiradi.

Manbalar 
islom tarixiislom olimlari
Abdulloh ibn Fazlullah Sharafuddin Sheroziy Vassof

Abdulloh ibn Fazlullah Sharafuddin Sheroziy Vassof (fors. عبدالله ابن فضل‌الله شرف‌الدین شیرازی) (1265-1314) – XIV asrda Elxoniylar davlatida yashagan  fors  tarixchisi .

 

Asli Sherozlik boʻlgan Vassof Gʻozon Mahmudxn va Oʻljaytu davrida Eronda soliq ma’muri boʻlgan.

U “Tajziyat al-amsor va tazjiyat al-osor” (“Shaharlarning taqsimlanishi va davrlarning harakatlanishi”) nomi bilan ham mashhur “Tarixi Vassof” tarixiy asarining muallifidir.

Tarixi Vassof
Uning “Tarixi Vassof” deb ham ataladigan “Tajziyat al-amsor va tazjiyat al-osor” (“Shaharlarning taqsimlanishi va davrlarning harakatlanishi”) asari Juvayniyning “Tarixi Jahonkusho” asarining davomi sifatida yaratilgan.

“Tarixi Vassof”  muqaddima va besh jilddan iborat edi. Birinchi jild t Jozef fon Hammer-Purgstall tomonidan tahrirlangan va tarjima qilingan, 1855-yilda nashr etilgan.

Vassofning yorqin nasriy uslubi zamonaviy kitobxonlar uchun biroz qiyinchilik tugʻdiradi va asarning “Tahriri tarixi Vassof” (1346/1967) nomli qisqartirilgan varianti Abdulmuhammad Oyatiy tomonidan tahrir qilingan.

Manbalar 

islom tarixiislom olimlariarabcah asarlar
Chorsu (Qarshi)

Chorsu — qal’a shahriston bosh maydoni, bekning qarorgohi Oʻrda (Ark)ga va Xiyobon, Qorluqxona darvozalariga oʻtish uchun xizmat qilgan. Qadimiy usti yopiq bu chorraha shu bilan birga oʻz zamonasining tijorat markazi-savdo timi sifatida foydalanilgan.

Tarixi 
Chorsu oʻziga xos zamonaviy tilda „ochiq xususiy bank“ pul mablagʻlari „jamgʻarish“ va ayirboshlash bozori boʻlgan. Bundan tashqari, unda bazzozlik, zargarlik, attorlik, kulolchilik timlari, atrofida esa koʻplab kabobxona (oshxona)lar joylashgan. Uning sharqiy tomoni Tutak darvozaga, janubiy tomoni Registonga, shimoliy tomoni Hiyobon darbozasiga va gʻarbiy tomonidan—"Amir hammomi" oldidan oʻtib, Odina masjidining orqa tomonidan Oʻrda (Ark)ga boradigan yoʻl va Qorluqxona darvozasiga yoʻnalgan. Timlarga kirish joyi ochiq boʻlib, ularga eshik va darvozalar qurilmagan. Bu Qarshi Chorsusining boshqa shaharlar, masalan, Samarqand, Shahrisabzdagi Chorsulardan farq qiladigan asosiy xususiyatidir.

Meʼmorchiligi 
Chorsuning markaziy gumbazi (chorrahasi) aylanasi diametri 18-20 metr(qadam), eni esa 10-12 metr (15-16 gaz) boʻlgan. Mixail Masson esa gumbazning diamerti 25 metr boʻlgan deb koʻrsatadi. Chorsuning koshinlar bilan bezatilgan devorlari juda enli boʻlib, har bir tim tepasida 2 tadan kichik gumbazlar boʻlgan va ular ham moviy koshin bilan qoplangan. Sarroflar katta gumbaz ostida, devor tagidan maxsus joylarda oʻtirib, pul almashtirganlar. Chorsuning kim tomonidan qurilganligi masalasida fikrlar turlicha boʻlib, baʼzilar — Chorsu Amir Temur tomonidan qurilgan, desa, boshqalar Abdullaxon tomonidan bunyod etilgan, deydilar. Chor mustamlakachilari 1869-yilda Qarshini bosqin qilib, toʻpga tutganlar va ana shu toʻpbozlik paytida Chorsu tamomila vayron boʻlgan, uning xarobalari esa, XX asrning 40-yillarida tekislab yuborilgan.

Manbalar
Yusuf ibn Sayrafiy

Yusuf ibn Sayrafiy (vafoti- 557/1161) – andaluslik  tarixchi, murobitlar sultoni Tashfin ibn Alining (1143-45) kotibi.

Sayrafiy Granadada tug‘ilgan. U  Murobitlar davlati haqida “al-Anvar al-jaliyya fi axbor al-davla al-Murobitiyya” xronikasini yozgan va uni Andalus va umuman Mag‘rib va o‘zi tug‘ilgan Granada tarixiga bag‘ishlangan. Bu asarning deyarli hech bir qismi saqlanib qolmagan, lekin Ibn al-Xotib va Ibn Izoriy kabi boshqa tarixchilar undan iqtibos keltirganlar.

Manbalar 

islom tarixi islom olimlari arabcha asarlar
Muhammad Bayzaq

Abu Bakr Muhammad ibn Ali Sanhojiy al-Bayzaq (arab. أبو بكر محمد بن علي الصنهاجي البيذق) (1164 yildan keyin vafot etgan) marokashlik tarixchi, asosan, Ibn Tumartning hamrohi va yilnomachisi sifatida tanilgan. “Bayzaq” (piyon) uning laqabi bo‘lgan, chunki u kichkina edi. U barbarlarning Sinhoja qabilasidan edi.

Asosiy asari -“al-Muqtabas min kitobil-ansob fi ma’rifatil-as’hob” (taxminan 1150-yillarda yozilgan). Bu davrdagi eng muhim manba. Klassik  arab tilida yozilgan asarda barbar so‘zlari, ismlari va maqollari ham qo‘llanilgan va bu o‘rta asr barbar tili ni o‘rganuvchi olimlar uchun muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.

Manbalar 

islom tarixi islom olimlari arabcha asarlar
Abu Sahl Masihiy

Abu Sahl Iso ibn Yahyo Masihiy Jurjoniy (fors. ابو سهل عيسى‌ بن‌ يحيى مسيحی گرگانی) - Eron  sharqidagi Gurgon shahridan yetishib chiqqan nasroniy fors tabibi.

U Ibn Sino ning ustozi edi. U tibbiyotga oid yuz bobdan iborat ensiklopedik risola “al-Mi’a fis-sano’a at-tabi’iyya” (arabcha: المائة في الصناعة الطبيعية) asarini yozgan. Bu arab tilidagi eng qadimgi asarlardan biri va qaysidir ma’noda Avitsennaning “Qonun” namunasi bo‘lgan bo‘lishi mumkin.

Masihiy qizamiq, vabo, yurak urishi va boshqalar haqida boshqa risolalar ham yozgan.

U 1010-yilda Xorazm sahrolarida chang bo‘ronida vafot etgan.

Manbalar 

islom tarixi islom olimlari arabcha asarlar
Ibnul A’lom

Ali ibn Husayn Abul-Qosim Alaviy Ashraf ash-Sharif al-Husayniy, (arab. ابن الأعلم الشريف الحسيني) – X asrda yashab o‘tgan musulmon astronomi va munajjimi boʻlgan (Bag‘dodda vafot etgan, 985- yil).

Ibnul A’lomning hayoti haqida juda kam ma’lumotlar mavjud va uning tug‘ilgan yili tarixchilar tomonidan aniqlanmagan. U  X asrning eng ko‘zga ko‘ringan astronomlaridan biri bo‘lib, bu uning islom va  Vizantiya astronomiyasiga ta’sirida namoyon bo‘lgan. U Bag‘dodda faoliyat yuritib, buvayhiylar hukmdori Adud ad-Davla (978–983) homiyligida ishlagan.
Ibnul A’lomning asosiy asari “az-Zij ash-Sharifiy” yoki “az-Zij al-Bag‘dodiy” nomi bilan mashhur bo‘lgan zij asaridir. Asar uning homiysi sharafiga “az-Zij al-Adudiy” deb ham ataladi. Asar yo‘qolgan, ammo olimlar uning katta qismini arab, fors va yunon manbalaridan qayta tiklashga muvaffaq bo‘lganlar.

X asrda yashagan misrlik mashhur astronom Ibn Yunus  Ibnul A’lomning zamondoshi bo‘lib, uning ijodini yuqori baholagan va undan iqtibos keltirgan. Ibnul A’lom 985-yilda vafot etganidan so‘ng, uning ta’siri kamida uch asr davomida saqlanib qoladi, buni Marog‘  rasadxonasining jadvallarida ham ko‘rish mumkin. Ushbu jadvallar asosan uning va misrlik astronom Ibn Yunusning ishlariga asoslangan edi.

Manbalar 

islom tarixi islom olimlari arabcha asarlar
Ahmad ibn Farrux

Ahmad ibn Farrux, shuningdek, “Ahmadi Farrux” XII asrda yashagan Hirotlik fors tabibi edi.

U Zayniddin Jurjoniyning ustozlaridan biri boʻlgan.

U “Kifoya” nomli fors tibbiyoti ensiklopediyasining muallifi edi. Ushbu asar Jurjoniy davridan keyin ham olimlar orasida yuksak obroʻga ega boʻlsa-da, hozirgacha saqlanib qolmagan.

Milliy tibbiyot kutubxonasi oʻz toʻplamida murakkab dorilar formulasiga ega. Bu formula 11 ta qisqa bobdan iborat boʻlib, Ahmad ibn Farrux asarlarining saqlanib qolgan yagona namunasi sifatida koʻriladi.

Manbalar 

islom tarixi islom olimlari arabcha asarlar
Zaynab Avadiya

Zaynab Avadiya (arabcha: زينب الأوَدية) – VII asrda yashagan arab tabibasi va okulisti. U arablarning Bani Avd qabilasidan edi. Malakali shifokor sifatida u ko‘z va yaralarni davolashdagi tajribasi bilan arablar orasida mashhur bo‘lgan. O‘rta asrlardagi turli arab manbalarida Zaynab haqida ma’lumot kelgan. Xususan, X asr tarixchisi Abul-Faraj Isfahoniyning “Kitob al-Ag‘oniy” (“Qo‘shiqlar kitobi”) va XIII asr  tabib i Ibn Abi Usaybiyaning “Uyun ul-anbo’ fi tabaqat al-atibbo” (Tabiblarning biografik ensiklopediyasi) asarida Zaynabning nomi zikr qilingan.

Manbalar 

islom tarixi islom olimlari arabcha asarlar
Sovet Ittifoqining Buxoro Xalq Sovet Respublikasidagi elchilari roʻyxati

Bu Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi va SSSRning Buxoro Xalq Sovet Respublikasidagi elchilari roʻyxati.

RSFSR/Sovet Ittifoqining Buxoro Xalq Sovet Respublikasidagi elchilari

Manbalar 

Sovet Ittifoqining Buxoro Xalq Sovet Respublikasidagi elchilari
Sovet Ittifoqi elchilari roʻyxati
Ibn Rozin Tujibiy

Ibn Rozin Tujibiy XIII asrda yashagan andalusiyalik  musulmon olim boʻlib, oʻsha davrdan bugungacha salqanib qolgan ikkita  pazandachilik kitobidan birini aynan u yozgan.

Tujibiy 1227-yilda Mursiyada yashovchi badavlat olimlar oilasida tugʻilgan. Ispaniyaning xristianlar tarafidan qayta bosib olinishi koʻplab musulmon oilalarini, shu jumladan Tujibiylar oilasini ham qochib ketishga majbur qilgan. 1247-yilda oila Bejaiyada (hozirgi Jazoirda) qoʻnim topadi. 1259-yilga kelib Tujibiy Tunisga koʻchib oʻtgan.

Tujibiy koʻplab kitoblar yozgan boʻlsa-da, faqat „Fizolat al-xivon fi tayyibot at-taom val-alvon“ asarigina saqlanib qolgan. Asar taxminan 1260-yilda Tunisda yozilgan.

Asar Tujibiyning Andalus pazandachilik madaniyatidan olingan retseptlaridan iborat boʻlib, unga musulmon, nasroniy va yahudiylar taomlari kiritilgan. 2018-yilda Britaniya kutubxonasida tasodifan topilmaguncha, asarning toʻliq nusxasi qolmagan deb hisoblanar edi. Bink Hallum (Britaniya kutubxonasi) topilmaning ahamiyatini tushungan pazandachilik tarixchisi Naval Nasrullohdan maslahat soʻragan. Naval Nasrulloh oʻshandan boshlab kitobni ingliz tiliga tarjima qilishga kirishgan va tarjima 2021-yilda nashr etilgan.

Manbalar 

islom tarixi islom olimlari arabcha asarlar
Iso Roziy

Iso ibn Ahmad Roziy (980-yilda vafot etgan) musulmon tarixchi boʻlib, u otasi Ahmad ibn Muhammad ibn Muso Roziy tomonidan yozilgan, Ispaniyadagi islom boshqaruvining birinchi hikoyasi boʻlgan "Axbor muluk al-Andalus” xronikasining davomini yozgan.

“Axbor muluk al-Andalus”ning arabcha nusxasi va Isoning unga qoʻshgan ilovasi hozirda mavjud emas. Iso qaydlarining bari boshqa arab tarixlarida keltirilgan iqtiboslardan iborat. Aftidan, uning kitobi 912-yilda Abdurrahmon III ning amir etib saylanishi bilan boshlangan. Asarning boʻlimlari otasinikidan koʻra batafsilroq boʻlib, Abdurrahmon va uning vorisi Hakam II saroyining madaniy jihatlarini aks ettiradi. Asar 976-yilda vafot etgan Hakamga bagʻishlangan boʻlishi mumkin. Iso oʻz asarida nasroniy manbalaridan ham foydalangan boʻlishi mumkinligiga doir dalillar mavjud. Bu borada Iso Gotmarning franklar tarixiga oid asari bilan tanishgan boʻlishi mumkin. Ibn Xayyon oʻzining “al-Muqtabis” asarida Hakamning 971-975 yillardagi hukmronligi tarixini Isodan naql qilgan. Ahmad va Iso haqida Ibn Xayyon shunday yozadi: “Ular birgalikda Andalus ahliga ular shu paytgacha sinab koʻrmagan ilmni tarixshunoslikni berdilar” .

Manbalar 

islom tarixi islom olimlari arabcha asarlar
Tomoki Muramatsu

is a Yaponiyalik futbolchi. Oʻzbekiston Superligasi Mash’al Muborak futbol klubi hujumchisi.

Manbalar

Havolalar 

 
Yashayotgan insonlar
1990-yilda tugʻilganlar
Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Mashʼal klubi futbolchilari
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Yaponiya erkak futbolchilari
Muhammad ibn Yusuf Varroq

Muhammad ibn Yusuf Varroq (arab. محمد بن يوسف الورّاق) (904, Gvadalaxarada - 973 yoki 974- yil Kordova) – andalusiyalik geograf va tarixchi.

Hayoti
U ko‘p yillar Qayravonda yashab, xalifa al-Hakam II davrida Kordovaga qaytib keladi.

Asarlari
Varroq Hakam II uchun Shimoliy Afrikaga oid bir qator tarixiy-geografik asarlar yozgan. Garchi uning keng ko‘lamli asarlaridan ko‘plab parchalar bir asrdan keyin Bakriyning “Yo‘llar va saltanatlar kitobi”dan joy olgan bo‘lsa-da, asarlarining birortasi to‘liq saqlanib qolmagan. Bakriy o‘z asarida Varroqqa tayangan holda ko‘chirgan parchalardan xulosa qilish mumkinki, u birinchi bo‘lib geografiya va tarixni aralashtirib yuborgan. Har qanday geografik mavzu uning tarixiy konteksti va batafsil tavsifi bilan birga keladi. Ibn Hazm uning nasabi Zenata barbar qabilalariga borib taqalishini eslatib o‘tadi.

Manbalar 

islom tarixi islom olimlari arabcha asarlar