Afgʻon yahudiylari

Afg'on yahudiylari - Afg'onistondagi yahudiylarning etnolingvistik guruhi. Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, yahudiylar Afg‘onistonda bir yarim yildan beri yashab kelgan. Hozirda afg'on yahudiylari Isroil va AQShda istiqomat qilishadi. Ular shartli ravishda dari tilining yahudiy ko'rinishida gaplashishadi. Madaniyati va tili bo'yicha ular buxor va fors yahudiylariga yaqin.

Tarixi 
Afg'onistonda yahudiylarning mavjudligi haqidagi dastlabki dalillar VII asrga to'g'ri keladi.

Dastlab qorakoʻl zotli teri va qoʻy savdosi bilan shugʻullanuvchi yahudiylar, shuningdek, oddiy kambagʻallar va sudxoʻrlik bilan shugʻullanuvchi yahudiylar jamoasi boʻlgan. Katta yahudiy oilalari, asosan, chegaradosh Hirot shahrida istiqomat qilganlar va bu oilalarning yoshi katta erkaklari turli manzilarga sayohat qilib, savdo-sotiq bilan shugʻullanganlar. Ularning yoʻllari Afgʻonistonning ulugʻvor togʻlari orasidan qadimiy Ipak yoʻli boʻylab oʻtgan va bu togʻlarning toshlariga ibroniy va hatto baʼzan oromiy tilida qilgan ibodatlari oʻyib yozilgan.

Ilk o'rta asrlarda Afg'oniston tez-tez surgun yoki ixtiyoriy surgun qilish joyi bo'lib, u yoki bu sabablarga ko'ra eksilarx yoki Mesopotamiya yahudiy jamoasi rahbarlari uchun nomaqbul bo'lgan. Yahudiylarning eng muhim markazi Balx edi. Yahudiy va musulmon manbalarida 10-11 - asrlarda Gʻazna shahrida yahudiylar jamoasi boʻlganligi haqida xabar berilgan. Arab geograflari 10-asrda mavjud bo'lgan yahudiy jamoalari haqida gapirishadi. Qandahor va Kobulda ham. Kobulda yahudiy aholining mavjudligi kamida XIV asrning ikkinchi yarmigacha. 1365 yilga oid ibroniycha yozuv bilan uning yonida topilgan qabr toshida tasdiqlangan. Fors tarixchisi Juzzoniy ( XIII asr. ) mamlakat markazida joylashgan Gʻor viloyatining poytaxti Firuzkuhdagi yahudiylar jamoasi haqida soʻz yuritiladi, buni 12- asrga oid yahudiy va fors tillarida topilgan yozuvlar tasdiqlaydi. - XIII asr boshlari.

Afg'oniston yahudiylarining XV-XVIII asrlardagi tarixi haqida ma'lumot. amalda mavjud emas va faqat taxmin qilish mumkinki, o'sha paytda u yerdagi yahudiy jamoalari sezilarli darajada tanazzulga yuz tutgan. 1840-yillarning boshlarida Ko'pgina yahudiylar 1839 yilda Mashhaddan ( Xuroson ) Afg'onistonga qochib ketishdi. yahudiy aholining ommaviy ravishda islom diniga oʻtishi sodir boʻldi   . 19-asr sayohatchilari Afg'onistondagi yahudiy jamoalarining bir qismi sifatida Mashhaddan ko'p sonli qochqinlar borligi haqida xabar beradi. 1839 yilda afg'on yahudiylarining soni 40 ming kishiga yetdi.

Bugungi kunda... 

2004 yil oxiriga kelib Afg'onistonda faqat ikki yahudiy qolgan - Zablon Simintov va Isaak Levi. Levi sadaqa bilan yashagan, Simintov esa 2001 yilgacha gilam va zargarlik buyumlari sotadigan do'konga ega edi. Ular Kobuldagi vayronaga aylangan sinagoganing turli burchaklarida yashashgan. Ikkalasi ham bir-birlarini o'g'irlik va yolg'onchilikda ayblab, ibodatxonani boshqarish va Tavrotga egalik qilishlarini da'vo qilishdi. Ular hokimiyat oldida bir-birlarini ayblashda davom etdilar va ikkalasi ham bir muncha vaqt panjara ortida o'tirdilar, Tolibon ham ularning Tavrotini musodara qildi.

Yana qarang 

 Yahudiylarning musulmon davlatlaridan chiqib ketishi

Havolalar 

 Hozir Afg'onistonda "faqat bitta yahudiy"
 Virtual yahudiy tarixiga sayohat - Afg'oniston
 "Kobulning oxirgi ikki yahudiylari" spektaklining ishlab chiqarish yozuvlari
Afgʻoniston xalqlari
Afg'onistonda yahudiylik
Afg'onistondagi yahudiylar tarixi
Yahudiylar va Yahudiylik