MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Grilparser Frans

GRILPARSER (Grillparzer ) Frans (1791.15.1 - Vena - 1872.21.1) - Avstriya dramaturgi. Avstriya zamonaviy adabiyoti asoschilaridan. Sheʼr va epigrammalar, realistik novellalar ("Qashshoq musiqachi", 1848) yaratgan. G. asosan dramaturg sifatida shuhrat qozongan. "Avlod onasi" (1817), mifologik mavzu asosidagi "Safo" (1818), "Oltin poʻstin" (1821),"Dengiz va sevgi toʻlqinlari" (1831), milliy-tarixiy mavzudagi "Qirol Ottokarning buyukligi va inqirozi" (1825), "Xoʻjasining sodiq quli" (1828), "Yolgʻonchining jazosi" (1838), "Gabsburglar xonadonida aka-ukalar janjali" (1850), realistik ruhdagi "Toledolik yahudiy ayol" (1855) kabi fojiaviy asarlarida teskarichi guruxlarning rasmiyatchilik tartiblarini qoralagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grim

Grim (frans. grime, ital. grumo — ajinli) — 1) aktyorlik sanʼatida qiyofa (asosan yuz)ni ijro etiladigan rolga moslab (maxsus boʻyoq bilan boʻyab, sunʼiy soch-soqol yopishtirib, sochni rolga moslab tarash va sh.k.) oʻzgartirish sanʼati. Obraz yaratishda muhim vositalardan biri. Pyesa yoki ssenariyning badiiy xususiyatlari, bezaklari, qahramonning feʼl-atvori, aktyor va rej.ning ijodiy maqsadiga qarab xar xil boʻladi.

Teatr da G. tarixi qad. xalq sayillari va oʻyinlariga borib taqaladi. Xitoy, Hindiston, Yaponiya va b. Sharq, mamlakatlarida ham G.dan foydalanilgan. Aktyor yuziga chizilgan rasmlar koʻrinish jihatidan niqobga yaqin boʻlib, baʼzan uning oʻrnini bosgan. Lekin G. niqobga nisbatan harakterliroq boʻlgani sababli aktyorlar faqat G.dan foydalanganlar. 18 — 19-asrlarda koʻpgina rus aktyorlari G.ga obraz yaratishda milliy va tarixiy harakteristika vositasi deb qarashgan. K. Stanislavskiy ham G.ni qahramon psixologiyasini ochishga yordam beruvchi eng zarur vosita deb bilgan. G. rejissyor gʻoyasini amalga oshirishda eng muhim tarkibiy qismlardan boʻlgani sababli teatr rejissyori va rassomning eng yaqin yordamchisi boʻlib G.chi-rassom vazifasi yuzaga keldi.

Kinoda G. oʻziga xos xususiyatga ega. G. operator texnikasi talabiga (plyonkaning rang yoki yorugʻlikka taʼsirchanligiga qarab) mos boʻlishi lozim. G. qilishda salgina soxtalik, sunʼiylikka yoʻl qoʻyilishi filmga nuqson boʻlib tushadi. G. qilish murakkab jarayon boʻlib, u ssenariychi, rejissyor fikri va operator ishi bilan bogʻliq. G.chi-rassom suratga olish jarayoni va kinotexnika imkoniyatlarini bilishi lozim. Agar aktyorning yuzi katta oʻzgarishlarni talab qilsa, u holda plastik G. yopishtiriladi, yengil, yumshok, rezina qoʻllaniladi. Plastik G. egiluvchan, elastik boʻlib, u kishi yuziga juda qulay joylashadi. Bu uslubni birinchi marta 1930 yilda sankt-peterburglik rassom R. Raugul qoʻllagan. Rangli filmlarning takomillashib borishi G.chi-rassomlar oldiga yangi vazifalar qoʻymoqda, ular G.ni kiyimning oʻziga xos xususiyatlari bilan uygʻunlashtirishga harakat qilib, G.dan foydalanish usullarini muntazam oʻzgartirib bormoqdalar.

Sirkda masharabozlarning chiqishlarida va harakterli rollari bor yirik tomoshalarda qoʻllaniladi. Sirk yuzaga kelgan davrdan boshlab masharabozlar yuzlariga oq narsalar surib tomosha koʻrsatishgan. 19-asr oxiri 20-asr boshlarida G. masharabozlikda muhim omillardan biriga aylandi. Zamonaviy sirkda hayotiy G. koʻproq qoʻllanilmoqda. Oʻzbek xalq masharaboz va qiziqchilari — Yusufjon qiziq Shakarjonov, Aka Buxor, Akrom Yusupov kabilar oʻz ijodlarida G.dan koʻp foydalanishgan. 2) G. uchun zarur boʻlgan boʻyoq va buyumlar. G. boʻyoqlari maxsus resept asosida tayyorlanib, turli xil ranglar bilan aralashtiriladi.

Mohina Ashirova.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grimaldi Franchesko Mariya

GRIMALDI (Grimaldi) Franchesko Mariya (1618.2.4 — Bolonya — 1663.28.12) — italyan fizigi va astronomi. Yorugʻlik difraksiyasini kashf qilgan (1665-yilda eʼlon qilgan). Iyezuit J. B. Richolli bilan hamkorlikda Oy haritasini tuzgan. Geliotsentrik sistemaga qarshi boʻlgan. Richollining N. Kopernikkya qarshi qaratilgan traktatini tuzishda qatnashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Ólafur Ragnar Grímsson

Grimsson Olavur Ragnar (1943.14.5, Isafordyur sh.) — Islandiya prezidenta. Manchester universitetini tugatgan (1965). 1970-yildan Reykyavik sh.dagi Islandiya universitetida oʻqituvchi, 1971-yildan professor 1976-yildan soʻl pozitsiyadagi Xalq ittifoqi partiyasi aʼzosi, 1978 —83 yillarda Xalq ittifoqi partiyasining parlament guruhi yetakchisi, 1987-yildan Xalq ittifoqi partiyasi raisi. 1988— 91 yillarda Islandiya moliya vaziri. 1991 va 1995-yil Xalq ittifoqi partiyasidan parlament aʼzoligiga saylangan. 1996-2006-yillarda Islandiya Respublikasi prezidenti. Indira Gandi nomidagi xalqaro mukofot bilan taqdirlangan (1987).

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Grin formulalari

Grin formulalari — har xil turdagi integrallarni oʻzaro bogʻlovchi integral hisob formulalari. Ulardan eng oddiysi — muayyan yassi soha (G) boʻyicha qoʻsh integralni shu soha chegarasi (S) boʻyicha olingan egri chiziqli integral bilan bogʻlovchi formula. Ingliz matematigi va fizigi J. Grin (1793 — 1841) taqlif qilgan (1828).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Aleksandr Grinberg

Aleksandr Mixaylovich Grinberg (1924.19.6, Odessa — 1997.3.7, Toshkent) — aktyor va rejissyor Oʻzbekistan xalq artista (1974). Toshkent davlat sanʼat institutini tugatgan (1949). 1955-yildan Samarqand rus drama teatrida aktyor va rejissyor, 1964 — 87 yillar bosh rejissyor 1987-yildan Toshkent davlat madaniyat institutida dotsent. Eng yaxshi rollari: Ferdinand ("Makr va muhabbat"), Osvald ("Arvoh"), Rustam ("Paranji sirlari"), Hamlet ("Hamlet"), Arbenin ("Maskarad"), Mirzo Ulugʻbek ("Mirzo Ulugʻbek"), Devyatoye ("Imzo") va boshqalar. Sahnalashtirgan eng yaxshi spektakllari: "Jalalar oraligʻida", "Amerika fojiasi", "Momaqaldiroq", "Qizbuloq", "Quturgan pullar" "Vanya togʻa". "Medeya", "Krechinskiyning toʻyi", "Qiyomat qarz" va boshqalar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Greenwich

Greenwich, Birlashgan Qirollikda joylashgan shahar. Ushbu shahar Temza daryosining oʻng sohilida joylashgan. Aholisi 215,3 ming kishi (1997). Shaharda Greenwich astronomiya rasadxonasi boʻlganligi bilan mashhur. Greenwichdan butun dunyoda vaqt va uzunlik hisobiga asos qilib olingan greenwich meridiani oʻtadi. Shuningdek, bu yerda Milliy dengizchilik muzeyi ham mavjud.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Greenwich astronomiya rasadxonasi

Grinvich astronomiya rasadxonasi — Buyuk Britaniyadagi ilmiy tadqiqot muassasasi. Grinvichda asos solingan (1685). 1953-yilda Grinvich sh.dan 70 km jan.-sharqda joylashgan Xyorstmonso qasriga (15-asr) koʻchirilgan. Unda dastlab yulduzlarning oʻrinlarini koʻrsatuvchi yulduzlar jadvallarini tuzish va Oy harakatini aniqlash ishlari olib borilgan. 19-asrdan boshlab yulduzlar parallaksini (qarang Parallaks) aniqlash, Quyosh yuzini izchil fotosuratga olish, fotogeliogrammalar yordamida Quyosh yuzidagi dogʻlar, mashʼallarning geliografik koordinatalarini oʻlchash va Quyosh yuzidagi hodisalarning tabiatini oʻrganish bilan shugʻullanadi. G. a. r. passaj asbobi orqali oʻtgan meridian bosh meridian deb qabul qilingan (1884); geografik uzunlik (qarang Geografik koordinatalar) shu meridiandan boshlab hisoblanadi. G. a. r. meridian vaqgi dunyo vaqti deb qabul qilingan. Undagi asboblar: 28 dyuymli va 26 dyuymli refraktor, 98 dyuymli reflektorlar va b.

Yana qara 

 Garvard astronomiya rasadxonasi

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari
Grinvich meridiani

Grinvich meridiani, boshlangʻich meridian, nolinchi meridian — Yerda geografik uzunliklarni hisoblashda shartli ravishda boshlangʻich deb qabul qilingan meridian. Xalqaro kelishuvga muvofiq, Grinvich astronomiya rasadxonasidan oʻtadi. G. m. geografik uzunliklar hisobi olinadigan boshlangʻich meridian boʻlib, nolinchi soat mintaqasining oʻrta meridiani hisoblanadi (qarang Vaqt). G. m.dagi mahalliy oʻrtacha quyosh vaqti astronomiyada keng qoʻllaniladi. (qarang Dunyo vaqti).

Gʻarbda bir qancha mamlakatlar 1884 y.gacha uzunliklarni oʻlchashda Parij, Berlin, Rim, Nankin kabi poytaxt yoki yirik shaharlar rasadxonalari, Rossiyada 19-asrgacha Sankt-Peterburg sh. yaqinidagi Pulkovo rasadxonasidan oʻtgan meridianlarni oʻzlari uchun boshlangʻich meridian qilib olganlar. Qadimda va oʻrta asrlarda harita tuzishda Sharqda Ujjayn sh. (Hindiston), Xoʻjand sh., Ferro o. (Kanar orollari)dan oʻtgan meridiandan boshlangʻich meridian sifatida foydalanganlar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vyacheslav Grinchenko

Vyacheslav Aleksandrovich Grinchenko (1938.21.9, Harkov viloyati, Krasnograd shahri) — opera xonandasi (bas). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1971), Oʻzbekistan xalq artisti (1974). Navoiy nomidagi opera va balet teatri (1966 — 85), 1985-yildan Moskva filarmoniyasi yakkaxoni. Don Karlos (J. Verdi, "Don Karlos"), Boris (M. Musorgskiy, "Boris Godunov"), don Bazilio (J. Rossini, "Sevilya sartaroshi"), Konchak, knyaz Galitskiy (A. Borodin, "Knyaz Igor"), Vojak (A. Xolminov, "Hayotbaxsh oʻlim"), Pyotr I (A. Petrov, "Pyotr Birinchi") va b. partiyalarning moxir ijrochisi. G. keng diapazonli va kuchli ovoz sohibi. Har bir obrazni haqqoniy ifoda etishga intiladi. Oʻzbekiston kompozitorlari (G. Mushel, B. Giyenko, A. Berlin va b.)ning kamer-vokal asarlarini ijro etgan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
SSSR xalq artistlari
Victor Grignard

Victor Grignard () (1871.6.5, Sherbur — 1935.13.12, Lion) — fransuz organik kimyogari. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1926-yildan). Asosiy ishlari organik birikmalar sintezi va ularni tekshirishga bagʻishlangan. Alkilgalogenidlar va efir muhitidagi magniy asosida olinadigan aralash magniyorganik birikmalar ishtirokida organik birikmalarni ilk bor sintez qilgan (1900). Bu reaksiyalarda efirda eritilgan alkilmagniy galogenidlar (Grinyar reaktivi) asosiy reagent ekanligini aniqlagan. Uglevodorodlar, spirtlar (1901 — 03), ketonlar, aldegidlar (1906), efirlar, nitrillar, aminlar (1920), kislotalar va b. sintezida magniyorganik birikmalardan foydalangan. Bu sintezlar (Grinyar reaksiyasi) kimyo amaliyotida keng qoʻllaniladi. Nobel mukofoti laureati (1912).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1871-yilda tugʻilganlar
1935-yilda vafot etganlar
6-mayda tugʻilganlar
13-dekabrda vafot etganlar
Grinyar reaksiyasi

Grinyar reaksiyasi - alkil yoki arilmagniy galogenidlar yordamida organik moddalarni sintez qilish reaksiyasi. 1900-yil V. Grinyar kashf etgan. Alkil va arilmagniygalogenidlar tarkibida faol vodorod atomi boʻlgan moddalar bilan tez reaksiyaga kirisha oladi. G.r.dan foydalanib, uglevodorodlar, spirtlar, ketonlar, kislotalar va b. birikmalar olish mumkin. Quyidagi reaksiya G.r.ga misol boʻla oladi: CH3MgX+ROHH>CH4+ROMgX. Bu yerda R — alifatik yoki aromatik radikal; X — galogen....

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grifon

Grifon, grif (, ) – qadimgi afsonalardagi burgut boshli va sher tanasiga ega afsonaviy maxluq. Grifon tasviri qadimgi dunyo sanʼati (meʼmorlik, rassomlik, haykaltaroshlik, amaliy sanʼat) da keng tarqalgan. Keyingi davrlar sanʼatida bezak (muhr, tamgʻa) sifatida koʻp ishlatilgan. Shu bilan birga afsoniy asarlarda majoziy maʼnoda boylik va shon-shuhrat olib keluvchi jonzot sifatida tasvirlangan.

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Mifologik qahramonlar
Grif

Grif – (ing . stamp , signature ; Fr . griffe) - 1 ) imzo yoki biron - bir boshqa matn nusxasi tushirilgan muhr , shtempel , shuningdek ana shunday muxr yoki shtempelning xujjatdagi izi ( ottiski ) ; 2 ) xujjat yoki nashr etilgan narsa ustidagi undan foydalanishning maxsus tartibini belgilovchi yozuv . Mas . , " xizmatda foydalanish uchun " , " maxfiy " , " oʻta maxfiy " ; 3 ) Nashr etishni tasdiqlaydigan va foydalanishga ruxsat beradigan yoki oʻquv , rasmiy va b . nashr sifatida tavsiya etiladigan maʼlumotlar.

Manbalar
D. W. Griffith

David Wark Griffith (; 1875.22.1, La Greynj — 1948.23.7, Hollywood) — amerikalik kinorejissyor. AQSH kinosida aktyorlik maktabiga asos solgan. Kinoda 1907-yildan ishlagan. 1913-yildan Hollywoodda ijod qilgan. Muqim va tushunish oson boʻlgan usul sifatida parallel montaj va yirik planni birinchi boʻlib qoʻllagan, kinoni suratga olish texnikasini qayta qurgan. Griffithning gʻoyaviy jihatdan bir-biriga qaramaqarshi ijodi namoyon boʻlgan: „Millatning tugʻilishi“da irqchilik tendensiyasi ilgari surilgan boʻlsa, „Jahon yuragi“ filmida esa oq va qora tanlilar birligi olqishlanadi. „Chidamsizlik“ kinosida axloq-odob va etik muammolar koʻtariladi. Shuningdek, „Sindirilgan novdalar“, „Sharq tomon yoʻl“, „Ikki yetimcha“ filmlari ham Griffith ijodida alohida oʻrin tutadi. 1931-yil kinoni tark etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1875-yilda tugʻilganlar
1948-yilda vafot etganlar
Amerikalik kinorejissyorlar
Amerikalik kinoprodyuserlar
Filipp Grishchenko

Filipp Ivanovich Grishchenko (1915.11.1, Pavlovka qishlogʻi, Rossiya Federatsiyasi — 1985.11.1, Toshkent) — haykaltarosh, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1968). Ijodini yogʻoch portretlar yaratish bilan boshlagan ("A. Pushkin", "Mirzo Ulugʻbek", 40-yillar), yoshlar hayoti aks ettirilgan kompozitsiyalar ishlagan ("Hunar bilim yurtining talabasi", yogʻoch, 1950 va boshqalar). Portretlar, maishiy holatlar, mahobatli bezak haykallar va b. yaratgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Grodno

Grodno () — Belarusdagi shahar, Grodno viloyatining markazi. Neman daryosi sohilida. Daryo pristani. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 307 ming (1998). Kimyo ("Ximvolokno", "Azot" ishlab chiqarish birlashmalari), mashinasozlik va metallsozlik, yengil (toʻqimachilik va koʻn poyabzal) sanoati rivojlangan. Mebel fabrikasi bor, qurilish materiallari ishlab chiqariladi. 3 oliy oʻquv yurti (shu jumladan universitet), 2 teatr, tarix-arxeologiya muzey-qoʻriqxonasi bor. Grodno 1128-yildan maʼlum. 1376-yildan Litva va Polshada, £ 1795-yildan Rossiya imperiyasi, 1920 – 39 yillarda Polsha tarkibida. Borisoglebsk cherkovi (12-asr), Koʻhna qasr (16-asr oxiri), Yangi qasr (18-asr oʻrtalari), iyeuzit kostyoli (17 – 18-asrlar) saqlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grodno viloyati

Grodno viloyati — Belarus tarkibidagi viloyat. 1944 yil 20 sentabrda tashkil etilgan. Respublikaning garbida, Neman daryosi havzasida. Mayd. 25,0 ming km. Aholisi 1198,5 ming kishi (1998), asosan belaruslar; polyak, rus, ukrain va b. ham yashaydi. Grodno viloyati 17 tumanga boʻlingan; 10 shahar, 22 shaharcha bor. Markazi – Grodno shahri.

Grodno viloyatining yer yuzasi asosan tekislik, shuningdek, pasttekislik va qirlardan iborat. Foydali qazilmalari: torf, gil, mergel, boʻr, silikat qumlar, ohaktosh, shagʻal.

Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha tempaturasi – 5° dan – 7° gacha, iyulniki 17,5 – 18,5°. Vegetatsiya davri 188 – 200 kun. Yillik yogʻin 550 – 650 mm. Daryolari: Neman va uning irmoqlari, janubida Narev (Visla havzasi). Koʻllari: Beloye, Ribnitsa, Svityaz. Tuproqlari: chimli podzol, torfli botqoq va oʻtloqli allyuvial. Hududining qariyb 31% oʻrmon, 20% ga yaqini botqoklik. Grodno viloyati jan.ni Belaya Veja pushchait shim. qismi egallagan.

Grodno viloyatining xoʻjaligi qurilish materiallari, mineral oʻgʻitlar, qishloq xoʻjaligi mashinalari, karton, qogʻoz, fanera, mebel, poyabzal va oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. Energetikasi mahalliy torf asosida ishlaydi. Mashinasozlik va metallsozlik sanoatlari (qarangx. mashinalari, avtomobil ehtiyot qismlari va avtomobil agregatlari, quyma jihozlar, elektr buyumlari ishlab chiqariladi) rivojlangan. Qurilish materiallari sanoatida sement, temir-beton, yirik bloklar, panellar, gʻisht, ohak ishlab chiqariladi. Kimyo sanoati (azotli oʻgʻitlar, kaprolaktam, lak va boʻyoqlar) rivojlanmoqda. Oziq-ovqat (goʻsht, moysir, sut, spirt), yengil (koʻn poyabzal, tikuvchilik, jun, ip, gazlama, zigʻir tola), yogʻochsozlik sanoati korxonalari bor.

Qishloq xoʻjaligi gʻalla (javdar, arpa, bugʻdoy, suli) va texnika ekinlari (qand lavlagi, tolali zigʻir) yetishtirishga ixtisoslashgan. Shuningdek, kartoshka va yem-xashak ekinlari eqiladi. Botqoqliklardan quritilgan maydonlar dehqonchilikda foydalanilmoqda. Sut-goʻsht chorvachiligi va choʻchqachilik yetakchi oʻrinda. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari bor. Neman daryosida kema qatnaydi. Grodno viloyatida universitet, tibbiyot va qishloq xoʻjaligi institutlari, drama teatri, 8 muzey mavjud.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Belarus viloyatlari
Grozniy

Grozniy, Ivan Grozniy - Rossiya Federatsiyasidagi shahar (1870-yildan), Chechen Respublikasi (Ichkeriya) poytaxti (1944-yildan 1957-yilgacha Grozniy viloyatining markazi). Sunja daryosi (Terek irmogʻi) vodiysida joylashadi. Temir yoʻl stansiyasi. Xalqaro aeroport (Xonqalʼa) bor. Grozniy 1818-yilda Grozniy qalʼasi sifatida barpo etilgan. 19-asr oxirida Beslan — Petrovskport (hoz. Maxachqala) temir yoʻl qurilishi va neft sanoatining vujudga kelishi bilan tez oʻsa boshladi. Grozniy neft qazib olish rnining markazi. Sanoati neftni qayta ishlash, neft kimyosi, kimyo, mashinasozlik (neft jihozlari, tibbiy asboblar va boshqalar), oziq-ovqat (konserva, vino, vino-konyak, sut-yogʻ, pivo zavodlari, goʻsht kombinati, makaron, konditer fabikalari va boshqalar) va yengil sanoat korxonalari (tikuvchilik va poyabzal fabikalari)dan iborat boʻlgan. 3 oliy oʻquv yurti (shu jumladan universitet), 3 teatr, oʻlkashunoslik, tasviriy sanʼat muzeylari bor. Rossiya armiyasi va ichki qoʻshinlarining Chechenistonda separatizmga barham berish maqsadida 1995 va 2000-yillarda olib borgan harbiy operatsiyalari natijasida Grozniy butunlay vayron qilib tashlandi. Shu bois Grozniy aholisi keskin kamaydi, 2000-yilda taxminan 70 ming kishi (1992-yilda 387,5 ming kishi edi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiya shaharlari
Checheniston
Groningen (Niderlandiya)

Groningen — Niderlandiya shim,-sharqidagi shahar. Groningen provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 170 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oxiri). Mamlakatning shim.-sharqiy rnining savdo-transport, madaniy markazi. Bir necha kanallar kesishgan yerdagi port. Shakarqand, kimyo, tikuvchilik, radioelektronika, poligrafiya sanoati korxonalari, universitet (1614) bor. Shahar 11-asrdan maʼlum. Gotika cherkovi va 15 — 18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan. Shahar yaqinida yirik gaz koni (dastlabki zaxirasi 1960 mlrd. m3) ochilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gropius Valter

GROPIUS (Gropius) Valter (1883.18.5, Berlin — 1969.5.7, Boston, AQSH) — nemis meʼmori, dizayn loyihachisi va meʼmorlik nazariyotchisi. Funksionalizm asoschisi. Meʼmorlikda ratsionalizm qoidalarini ishlab chiqqan. Qurilish va badiiy loyihalash oliy maktabi — "Bauxauz" asoschisi va direktori (1919 — 28). Funksionalizm tajribalariga suyanib, yangi qurilish texnikasi yutuqlaridan foydalanib, neoklassitsizm ruhidagi binolar qurgan: Kembrijdagi Garvard universitetining yangi korpusi (1948 — 50), Afinadagi AQSH elchixonasi (1957 — 61), Nyu-Yorkdagi "Panamerikan erlayns" aviatsiya shirkati koʻp qavatli binosi (1958 — 63) va b. 1937-yildan AQShda yashagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grossmeyster

Grossmeyster (nem. GroBmeister — ulugʻ magistr, katta usta) — 1) shaxmat va shashkada eng yuksak sport unvoni. Xalkaro shaxmat federatsiyasi 1949 yildan, Xalqaro shashka federatsiyasi 1948 yildan xalqaro G. unvonini taʼsis etgan. Oʻzbekistonda G. unvoniga sazovor boʻlgan 7 shaxmatchi va 2 shashkachi istiqomat qiladi (2001). Yurtdoshlarim izdan Georgiy Aʼzamov (1954 — 86) ilk bor xalqaro G. unvonini olgan (1984). Rustam Qosimjonov eng yosh G. hisoblanadi (1997). 2) Katolik cherkovida diniy ritsarlik ordeni boshligʻi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Grossulyar

Grossulyar — granatlar guruhiga mansub mineral. Tuzilishi krijovnik mevasiga oʻxshash, lotincha (grossularia — krijovnik) nomi shundan. Kimyoviy formulasi Ca3Al2{SiO4}r Kub singoniyali, shishasimon yaltiraydi. Qattiqligi 6,5 — 7,5. Zichligi 3530 - 3600 kg/m3. Och yashil, sargʻish, qoʻngʻir, rangsiz kristallar, agregatlar. Skarnlar minerali. Shaffof turi zargarlikda ishlatiladi. Oʻzbekistonda (skarn jinslarda), Avstriya va Shveysariya (alp tomirlarida), Pokiston (pokiston zumradi), Tanzaniya, RF (Sharqiy Sibir)da uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Minerallar
Gruzin yozuvi

Gruzin yozuvi — gruzin tilidagi mustaqil yozuv tizimi. Soʻnggi tadqiqotlarga koʻra, gruzin yozuvi sharqiy oromiy yozuvi asosida, taxminan miloddan avvalgi 3-asrda yuzaga kelgan. Keyinchalik yunon yozuvi taʼsirida oʻzgarishlarga uchragan. Masalan, yozuv yoʻnalishi, alifbodagi tartibi oʻzgargan, baʼzi unlilar ham oʻzlashtirilgan.

Gruzin yozuvining rivojlanish jarayonida bir-biridan keskin farqlanadigan 3 shakli paydo boʻlgan: 1) sarlavhalarda uchraydigan (mtavruli) shakli; 2) satriy yozuv (nusxuru) va 3) aslzodalar yozuvi (xutsuri). Uchinchisi avvalgi ikki turidan keskin farq qilgan. Bu yozuv asosan cherkovlarda, shuningdek, harbiy sohada, aslzodalarning yozishmalarida qoʻllangan. Yangi gruzin yozuvi kitob nashri boshlanishi tufayli yuzaga kelgan (1709-yil). Hozirda gruzin yozuvi qatʼiy fonologik tartibga asoslangan (har bir fonema maʼlum grafemaga toʻgʻri keladi), 33 belgidan iborat alifbo — 5 unli, 28 undoshga ega. Bosma matnlarda, odatda, bosh harf boʻlmaydi.

Koʻrinishi

Turlari 
Gruzin yozuvlari gruzin tilida yozish uchun ishlatiladigan uchta yozuv tizimidan iborat. Bular: Asomtavruli, Nusxuri va Mxedruli. Tizimlar tashqi koʻrinishidan farq qilsa-da, ularning harflari bir xil nomlar va alifbo tartibida boʻlib, chapdan oʻngga gorizontal ravishda yoziladi. Uchta skriptdan bir vaqtlar Gruziya Qirolligining fuqarolik qirol yozuvi boʻlgan va asosan qirollik nizomlari uchun foydalanilgan Mxedruli uslubi hozirda zamonaviy gruzin va unga aloqador kartvel tillari uchun standart skript hisoblanadi. Asomtavruli va Nusxuri esa faqat gruzin pravoslavlari tomonidan qoʻllaniladi. Shuningdek, cherkov, tantanali diniy marosim matnlarda va ikonografiyada ham foydalaniladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar
Gruzin tili

Gruzin tili () — gruzin xalqi tili. Kavkaz (iberg-kavkaz) tillari kartvel guruhiga mansub. Unda.3917,7 ming kishi soʻzlashadi. Gruzin adabiy tili tarixi 2 davrga ajraladi: qad. gruzin (5 — 11-asrlar), hozirgi gruzin (12-asrdan boshlab). Kart dialekta gruzin adabiy tilining asosini tashkil etadi. Gruzin tilining dialektlararo differensiyasi juda kuchsiz. Hoz. gruzin tili fonetika tizimida 5 unli 25 undosh boʻlib, bular 3 turga ajraladi: jarangli, jarangsiz va boʻgʻiz usti. Morfologiyada prefiks (old qoʻshimcha) va suffiksdan foydalaniladi. Gruzin tilining morfologik tuzilishi agglyutinativdir. Grammatik jins farqlanmaydi, 6 ta kelishik bor. Tushum kelishigi yoʻq, uning oʻrnida ergativlik mavjud. Koʻmakchilardan keng foydalaniladi. Gruzin tili sintaksisi predikativlik tuzilmaga ega. Ergash gapli qoʻshma gaplar ancha taraqqiy etgan.

Manbalar 

Gruzin tili
Gruzinlar

Gruzinlar, gurjilar yoki kartveller (oʻzlarini kartveli deb ataydilar) – xalq, Gruziyaning asosiy aholisi (3787 ming kishi). Rossiyada 131 ming kishi. Umumiy soni 4,15 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Shuningdek, Ozarbayjon, Ukraina, Gretsiya, Qozogʻiston, Turkiya, Eron va boshqa mamlakatlarda ham yashaydi. 17 ta subetnik guruhga boʻlingan: ajarlar, guriylar, imeretinlar, kartlilar, kaxetinlar, xevsurlar, megrellar, svanlar, javaxlar va boshqa Gruzin tilida soʻzlashadi. Dindorlari – asosan pravoslavlar, bir qismi (ajarlar, mesxilar guruhi) – musulmon-sunniylar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil