Mahmut Gareyev

Mahmut Axmetovich Gareyev (, 1923-yil 23-iyul, Chelyabinsk – 2019-yil 25-dekabr, Moskva) – sovet va rus harbiy rahbari. Harbiy fanlar doktori (1977) va tarix fanlari doktori (1992), professor.

Hayoti 
Mahmut Gareyev 1923-yil 23-iyulda Chelyabinskda tatar oilasida tugʻilgan. Otasi – Axmetdin Gareyev (1881-?), asli Boshqirdistonning Chishmin tumani, Solixovo qishlogʻidan, ishchi. Uning birinchi rafiqasi – Mukkadis, 1921-yilda tifdan vafot etib, undan toʻrt farzandi qolgan. Onasi – Raxima (familyasi Usmonova; 1892-?), Axmetdinning ikkinchi rafiqasi, Tataristonning Tetyushinskiy tumani, Alabaevo qishlogʻida tugʻilgan.

1931-yildan boshlab oilasi bilan asosan Oʻrta Osiyoda yashab, koʻpincha bir joydan ikkinchi joyga koʻchib yurgan. Maktabni tugatgandan keyin, Leninobod rejalashtirish-iqtisodiyot (kooperativ) texnikumida oʻqigan. Lekin, uni tugatmaydi. 1941-yil may oyida Lenin nomidagi Toshkent piyodalar maktabiga oʻqishga kirgan. Oʻsha yilning noyabr oyida tezlashtirilgan oʻquv kursini tugatib, Ulugʻ Vatan urushi frontiga yuborilgan.

Urush yillarida 
Mahmut Gareyev 1941-yil noyabrdan Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi boʻlgan. U 99-alohida milliy tojik otishma brigadasiga vzvod komandiri etib tayinlangan. Lekin, vzvodga qoʻmondonlik qilmagan. Ofitserlarning yoʻqotishlari tufayli avvaliga batalyon komandiri vazifasini bajarishga majbur boʻlgan, keyin bir polkning qoʻmondoni boʻlgan. 1942-yilning fevraligacha bu lavozimda qolgan.

1944-yil iyundan boshlab 3-Belorussiya frontida boʻlgan. 1945-yil 20-fevralgacha 5-armiyaning 45-oʻq korpusi shtabi operativ boʻlimi boshligʻining yordamchisi, keyin katta yordamchisi lavozimlarida xizmat qilgan.

Kenigsberg uchun boʻlgan janglarda Mahmud yaralangan, lekin xizmatda qolgan.

Kenigsberg qoʻlga kiritilgandan soʻng, armiya 1-Uzoq Sharq frontiga oʻtkazilgan. U yerda 1945-yil 2-sentyabrda Yaponiya ustidan gʻalaba qozonilgunga qadar jang qiladi.

U jangovar harakatlarni mayor unvoni bilan tugatgan. Urush yillarida 4 marta jarohat olib, miyasi chayqalgan. 5 ta harbiy orden bilan taqdirlangan.

SSSRda harbiy xizmati 

Urushdan keyin Uzoq Sharq harbiy okrugidagi 5-armiya shtabida xizmat qilishni davom ettiradi. 1945-yil dekabr oyida Yaponiya harbiy asirlari lagerlarini kuzatish va boshqarish boʻyicha guruh rahbari etib tayinlangan. 1946-yil 2-oktyabrdan 1947-yil noyabrgacha 5-armiya shtabining tezkor boʻlimida urush tajribasini oʻrganish boʻyicha katta ofitser boʻlgan.

Oilasi 
Mahmut Gareyev 1951-yilning may oyida Tamara Ivanovna Lazarevaga uylangan (1998-yilda vafot etgan).

Oʻgʻli – Timur (1961-yil noyabrda tugʻilgan), Rossiya armiyasining isteʼfodagi zobiti. Qizi – Galiya Krainova, (1952-yil may oyida tugʻilgan), ingliz tili oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Nevara va chevaralari ham bor.

Mukofotlari

Sovet va Rossiya mukofotlari 

 III darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni (2013)
 Aleksandr Nevskiy ordeni (05.06.2018)
 „Shon-sharaf“ ordeni
 Doʻstlik ordeni (2003)
 Lenin buyrugʻi
 Toʻrtta Qizil Bayroq ordeni (14.12.1944, 1945, 1967, 1982)
 Aleksandr Nevskiy ordeni (19.09.1945)
 2-darajali Vatan urushi ordeni (26.06.1944) va 1-darajali (03.11.1985).
 Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1981)
 Uchta Qizil Yulduz ordeni (18.12.1943, 1956, …)
 II va III darajali „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordenlari (1975)
 Jangovar xizmatlari uchun medali (20.05.1949)
„Kenigsbergni qoʻlga kiritgani uchunuchun medali“ (1945)
 Medallar
 Tatariston Respublikasi Fanlar akademiyasining „Fandagi yutuqlari uchun“ oltin medali (2013).

Boshqa mamlakatlarning mukofotlari 

 „Oltin xoch“ (Polsha, 10/6/1973)
 Saur inqilobi ordeni (Afgʻoniston)
 Qizil Bayroq ordeni (Afgʻoniston)
 „Jasorat uchun“ ordeni (Afgʻoniston)
 1-darajali Yulduz ordeni
 Afgʻoniston, Bolgariya, Kuba, Moʻgʻuliston, Polsha, Ruminiya, Chexoslovakiya medallari.

Xotirasi 

 2023-yil 30-iyun kuni sobiq harbiy shaharchasi Pechida (hozirgi Belorussiyaning Minsk viloyati, Borisov shahrining mikrorayoni) Mahmut Gareyev sharafiga yodgorlik lavhasi tantanali ravishda ochilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Gazukin Pavel Yevgenevich. Gareev Maxmut Axmetovich // Voenachalniki rossiyskoy armii : spravochnik. – M.: Panorama, 2001. – S. 39—40. – ISBN 5-94420-003-0.
 Gareev, Maxmut Axmetovich // Tatarskaya ensiklopediya. T. 2. – Kazan, 2005.
 
 Gorbachyov A. N. 10 000 generalov strani: Kratkiy biobibliograficheskiy spravochnik. / 5-e izd. – M.: Infogans, 2017.
 Lobov V. I., Portugalskiy R. M., Runov V. A. Voennaya elita Rossii. Sovetskiy period. 1917—1991. —— M., 2010.
 Okorokov A. Sekretnie voyni SSSR. Samaya polnaya ensiklopediya. – M.: Yauza, Eksmo, 2015. – 704 s. – ISBN 978-5-699-67679-8.
 Prezidentu Akademii voennix nauk generalu armii M. A. Gareevu – 90 let // Novaya i noveyshaya istoriya. – 2013. – № 4.
 Rubsov&nbsp;Yu.&nbsp;V. Prezident Akademii voennix nauk M. A. Gareev // Novaya i noveyshaya istoriya. – 2003. – № 4;
 Komandarm voenno-istoricheskogo fronta. 100 let so dnya rojdeniya generala armii M. A. Gareeva (rus.) // Voenno-istoricheskiy jurnal. – M.: FGBU "RITs „Krasnaya zvezda“ Minoboroni Rossii, 2023. – Iyul (№ 7). – S. 108—109.

Havolalar 

 Maxmut Gareev: biografiya va bibliografiyadan tanlangan lahzalar 
 Video: Mahmut Gareev bilan suhbat
 Chishmin tumanida armiya generali Mahmud Gareevning muzeyi ochildi / Lyudmila Ternovaya. „Bashinform“ axborot agentligi
 Armiya generali Maxmut Gareev 95 yoshda!  // Qizil yulduz: gazeta.

Bosh shtab Harbiy akademiyasi bitiruvchilari
M. V. Frunze nomidagi nomidagi Harbiy akademiya bitiruvchilari
Sovet—Afgʻon urushi odamlari
Rossiya tarixchilari
Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari
Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti bitiruvchilari
Moskvada vafot etganlar
2019-yilda vafot etganlar
25-dekabrda vafot etganlar
1923-yilda tugʻilganlar
23-iyulda tugʻilganlar
Ulug‘ Vatan urushidagi g‘alabaning 25 yilligi nishoni sohiblari
SSSR Qurolli Kuchlarining 70 yilligi yubiley medali sohiblari
Kenigsbergni ozod qilganlik uchun medali sohiblari
Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 70 yilligi medali sohiblari
Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 65 yilligi medali sohiblari
Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 60 yilligi medali sohiblari
Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 50 yilligi medali sohiblari
Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 40 yilligi medali sohiblari
Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 30 yilligi medali sohiblari
Ulugʻ Vatan urushidagi gʻalabaning 20 yilligi medali sohiblari
„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari
“Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan” medali sohiblari
Jangovar xizmatlari uchun medali sohiblari
Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Vatan urushi 2-darajali ordeni sohiblari
1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari
Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Rossiyaning Doʻstlik ordeni sohiblari
Hurmat ordeni sohiblari (Rossiya)
Rossiyaning Aleksandr Nevskiy ordeni sohiblari
Vatan oldidagi xizmatlari uchun 3-darajali ordeni sohiblari