Zambiya davlat madhiyasi

„Stand and Sing of Zambia, Proud and Free“ — Zambiya davlatining milliy madhiyasi. Bu kuy 1897-yilda Xhosa bastakori Enoch Sontonga tomonidan yaratilgan „Nkosi Sikelel' iAfrika“ (inglizcha: „Lord Bless Africa“) madhiyasidan olingan. Qoʻshiq matnlari Zambiya mustaqilligidan soʻng, butun Afrikaga tegishli boʻlgan Sontonga qoʻshiqlaridan farqli ravishda Zambiyani aks ettirish uchun yaratilgan.

Tarix 
"Nkosi Sikelel' iAfrika" 1923-yilda Janubiy Afrikada nasroniy madhiyasi sifatida mashhur boʻla boshladi. Bu Afrika Milliy Kongressi (ANC) yigʻilishlarining yakuniy madhiyasiga aylandi va keyinchalik aparteid rejimiga qarshi qora tanlilar kurashining ramziy qoʻshigʻiga aylandi. Uning mashhurligi butun Afrika boʻylab cherkovlar orqali tarqaldi va ohang kuyi butun qitʼada, xususan, Sharqiy va Janubiy Afrikadagi millatchilik harakatlari bilan bogʻliq boʻldi. 1964-yilda Buyuk Britaniya parlamentida Zambiya mustaqilligi toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingandan soʻng, Zambiyaning Buyuk Britaniyadan mustaqilligini tasdiqlovchi „Nkosi Sikelel' iAfrika“ kuyi Shimoliy Rodeziya madhiyasi hisoblanuvchi „God Save the Queen“ kuyi oʻrniga Zambiya milliy madhiyasi sifatida qabul qilindi. 1973-yilda „Nkosi Sikelel' iAfrica“ madhiyasidan 9 yildan ortiq vaqt davomida foydalangan holda, Zambiya milliy madhiyasi uchun „Nkosi Sikelel' iAfrika“ ohangiga mutanosib yangi qoʻshiqlar yaratishga qaror qilindi. Yangi madhiya soʻzlari uchun milliy tanlov oʻtkazildi. Biroq, yangi soʻzlarning hech biri madhiya uchun toʻliq foydalanish uchun yetarlicha yaxshi deb topilmadi. Natijada oltita ariza birlashtirilib, „Stand and Sing of Zambia, Proud and Free“ nomli asari yaratildi va saralangan ishtirokchilar sovgʻalar bilan taqdirlandilar. Kompozitsiya mualliflari G. Ellis, E.S. Musonda, J.M.S. Lichilana, I. Lou, J. Sajivandani va R.J. Muhrlar hisoblanishadi. 1973-yil sentabrda Milliy Assambleya „Milliy madhiya toʻgʻrisida“gi qonunni qabul qildi, unda „Stand and Sing of Zambia, Proud and Sing“ qoʻshigʻining inglizcha matni Zambiya milliy madhiyasi sifatida qonuniy belgilab qoʻyilgan. Qonun, shuningdek, madhiyani „haqorat qilish yoki kamsitish yoki masxara qilish“ni jinoyat deb hisobladi va Zambiya prezidentiga madhiya qanday kuylanishini belgilash va undan foydalanishni cheklash huquqini berdi.

Matn 
2005-yilda Zambiya ayollar qatlamlari „Stand and Sing of Zambia, Proud and Free“ qoʻshigʻidagi bir qator qoʻshiq soʻzlarini oʻzgartirishni soʻrab murojaat qilishdi, chunki ular madhiya soʻzlarini juda erkaklarga yoʻnaltirilgan deb bilishgan. Bunga javoban, joriy qoʻshiq matni ayollarni ham oʻz ichiga olganligi toʻgʻrisida qaror qabul qilindi va „Zambiyani turing va kuylang, magʻrur va erkin“ qoʻshigʻi „mamlakat merosini aks ettiruvchi tarixiy qoʻshiqlardan tuzilgani“ taʼkidlandi. 2012-yilda professor Michelo Hansungule Zambiya madhiyasi haddan tashqari erkaklarga xos ekanligi haqidagi xavotirlarini takrorladi. U, shuningdek, Janubiy Afrikaning milliy madhiyasi bilan bir xil ohangga ega boʻlganligi sababli, u intellektual mulkka taʼsir qilishi mumkinligini taʼkidladi va Zambiya suvereniteti shubha ostiga olinishi mumkinligini aytdi.

Manbalar

Havolalar 
 Zambia: „Stand and Sing of Zambia, Proud and Free“ — Audio of the national anthem of Zambia, with information and lyrics
Zambiya
Madhiyalar