Ibaraki prefekturasi

Yaponiyaning Xonsyu orolida joylashgan Kanto okrugidagi prefektura. Ibarakida 2,871,199 (2019-yil, 1-iyun) kishi istiqomat qiladi va prefektura maydoni 6,097.19 km² ni tashkil. Ibaraki shimolda Fukusima, shimoli-gʻarbda Tochigi, janubi-gʻarbda Saitama, janubda Chiba prefekturalari va sharqda Tich okeani bilan chegaradosh.

Markaz Mito Ibaraki prefekturasining eng yirik shahri. Boshqa yirik shaharlar qatoriga Tsukuba, Hitachi va Hitachinakashaharlari kiradi. Ibaraki prefekturasi Yaponiyaning Tinch okeanining sharqiy qirgʻogʻida, Tokio shimoli-sharqida joylashgan va dunyodagi eng aholi gavjum poytaxti boʻlgan Katta Tokio hududining bir qismidir. Ibaraki prefekturasida Yaponiyadagi ikkinchi eng katta koʻl boʻlgan Kasumigaura koʻli; Yaponiyaning ikkinchi eng uzun va eng katta daryo havzasi Tone; Yaponiyadagi eng mashhur togʻlardan biri boʻlgan Tsukuba togʻi mavjud. Ibaraki prefekturasida, shuningdek, Yaponiyaning uchta buyuk bogʻidan biri boʻlgan Kairaku-en joylashgan va hudud aykido jang sanʼati uchun muhim markaz hisoblanadi.

Tarixi 
Ibaraki prefekturasi ilgari Hitachi provinsiyasi deya nomlangan. 1871-yilga kelib prefektura nomi Ibarakiga oʻzgardi va 1875-yil tugatilgan Shimosa provinsiyasiga tegishli baʼzi tumanlarni qoʻshilib, hozirgi holarga keladi.

Paleolit davri 
Yapon paleolitida odamlar hozirgi prefektura hududida taxminan 24000 yil oldin Aira Kalderadan vulqon kul qatlami choʻkishidan oldin va keyin hayot kechira boshlagan deb ishoniladi. Bu qatlamning pastki qismida sayqallangan tosh va kuygan shagʻallardan yasalgan mahalliy asboblar mavjud.

Asuka davri 
Asuka davrida Hitachi va Fusa provinsiyalari tashkil etilgan. Keyinchalik Fusa boʻlinib, ular orasida Shimosa prefekturasi tashkil etilgan.

Muromachi davri 
Muromachi davrining boshida, XIV asrda, Kitobatake Chikafusa bir yildan ortiq vaqt davomida Oda qal’asini oʻzining dala shtab-kvartirasiga aylantirgan va qal’ada boʻlganida „Jinno Shōtōki“ (Ilohiy imperatorlarning haqiqiy nasl-nasabi yilnomalari) asarini yozgan.

Edo davri 
Edo davrida Tokugava Ieyasudan kelib chiqqan uch xonadon yoki urugʻdan biri (Gosanke zín yān, uchta uy) Mito Tokugava oilasi yoki Mito urugʻi nomi bilan tanilgan Mito domenida joylashgan. Mito domeni Edo davridagi yapon domeni boʻlib, Hitachi provinsiyasi bilan bogʻlangan.

1657-yilda Mitogaku maktabi yaratildi, Mito domenining rahbari Tokugava Mitsukuni Dai Nihonshi toʻplamini tuzishni topshirdi.

Meydzi davri 
Meydzi davrida, Meydzi islohoti paytida, siyosiy xarita oʻzgarib, eski provinsiyalar oʻzgartiriladi yoki birlashtiriladi, hozirgi prefekturalar, xuddi Ibarakidek prefekturalar tashkil etilgan.

Geografiyasi 

Ibaraki prefekturasi Kanto viloyatining shimoli-sharqiy qismi boʻlib, Tochigi prefekturasi va Tinch okeani oʻrtasida choʻzilgan va shimol va janubda Fukusima va Chiba prefekturasi bilan chegaralangan. Shuningdek, janubi-gʻarbda Saitama prefekturasi bilan chegaradosh. Prefekturaning eng shimoliy qismi togʻli, ammo prefekturaning koʻp qismi tekislik boʻlib, koʻplab koʻllar mavjud.

Tabiat bogʻlari 
, prefektura hududining 15 %ini milliy bogʻlar, Suigo-Tsukuba kvazi-milliy bogʻi va yana 9 miliy bogʻ tashkil etadi. Shuningdek, Ibarakida bitta prefektural geopark mavjud. Suigo-Tsukuba kvazi-milliy bogʻi Chiba prefekturasining shimoli-sharqiy hududini ham oʻz ichiga oladi.

Togʻlar 
Prefekturaning shimoliy uchdan bir qismi togʻli boʻlib, markazida Tsukuba togʻlari (筑波 山地) joylashgan. Prefekturaning asosiy togʻlari: Fukusima va Tochigi prefekturalari bilan chegaradagi Yamizo (1022 m), Takasasa (922 m), Tsukuba ikkitta Nyotai-San (877 m) va Nantai-San (871 m) choʻqqilari bilan, Osho (804 m), Hanazono (798 m) va Kaba (709 m) togʻlari hisoblanadi.

Suv tizimi 
Prefekturadan oqib oʻtadigan asosiy daryolarga Tone, Naka (Ibaraki) va Kudzi daryolari kiradi va hammasi Tinch okeaniga quyiladi. XVII asrga qadar Tonening quyi oqimi hozirgi joylashuvidan farq qilardi va Tone janubga qarab Tokio koʻrfaziga quyilgan, Vatarase va Kinu daryolari kabi irmoqlari esa mustaqil suv tizimlariga ega boʻlgan.

Tone daryosi havzasining asosiy irmoqlari Kinu va Kokai daryolari boʻlib, ular prefekturaning gʻarbiy qismida joylashgan va shimoldan janubga oqib oʻtadi. Sinton va Sakura daryolari esa Nishiura koʻliga quyiladi.

Edo daryosi Tokio koʻrfaziga quyiladi; daryo hozir Tone daryosining irmogʻi hisoblanadi. Oʻtmishda Edo daryosining oqimi boshqacha boʻlgan, uning manbai toʻgʻri koʻrfazga quyilgan. Ammo XVII asrda Tokugava syogunligi tomonidan Edo (hozirgi Tokio) shahrini suv toshqinidan himoya qilish uchun Tone daryosiga burilgan.

Tone, Edo daryolaridan tashqari, Ibaraki prefekturasining Chiba prefekturasi bilan janubiy chegarasining bir qismi va Vatarase, Tone, Gongendo va Naka daryolari (Saitama) Ibarakining Saitama prefekturasi bilan janubi-gʻarbiy chegarasi boʻylab joylashgan. Vatarase daryosi Ibaraki va Tochigi prefekturalari orasidagi janubiy chegaraning kichik chegarasidir.

Qadim zamonlardan to Edo davrining boshlarigacha Tone daryosining quyi oqimi boʻlmagan va Tonening quyilishi esa Tokio koʻrfazida boʻlgan. Qadimgi davrlarda mavjud boʻlgan tekislikdagi Katori dengizi hozirgi Chiba prefekturasidagi Kasumigaura koʻli va boshqa lagunalar oʻsha dengiz qoldiqlaridir. Katori dengizi Kashima-nada (Tinch okeani) bilan bogʻlangan boʻlgan.

Kasumigaura koʻli hozirda: Nishiura, Kitaura, Sotonasakaura koʻllariga boʻlingan. Bundan tashqari, prefekturada Hinuma, Senba va Ushiku kabi chuchuk suvli lagunalar mavjud.

Fukuoka toʻgʻoni — Tsukubamiraidagi Kokai daryosini qamrab olgan toʻgʻon, u Kanto mintaqasidagi uchta eng yirik toʻgʻondan biridir. Hitachiotadagi Ryudzin toʻgʻoni, Ryudzin daryosidagi goʻzal toʻgʻon boʻlib, toʻgʻon koʻli ustida katta piyodalar osma koʻprigi mavjud.

Shaharlar 
Ibaraki prefekturasida oʻttiz ikkita (32) shahar joylashgan:

 Mito (prefektura markazi)
 Bando
 Chikusei
 Hitachi
 Hitachinaka
 Hitachiomiya
 Hitachiota
 Hokota
 Inasiki
 Isioka
 Itako
 Joso
 Kamisu
 Kasama
 Kasima
 Kasumigaura
 Kitaibaraki
 Koga
 Moriya
 Naka
 Namegata
 Omitama
 Ryugasaki
 Sakuragava
 Simotsuma
 Takahagi
 Toride
 Tsuchiura
 Tsukuba
 Tsukubamirai
 Usiku
 Yuki

Shaharcha va qishloqlar 
Bular har bir tumandagi shaharcha va qishloqlar, 7 ta tumandagi 10 ta shaharcha va 2 ta qishloq:

 Higashiibaraki tumani
 Ibaraki
 Oarai
 Sirosato
 Inasiki tumani
 Ami
 Kavachi
 Miho

 Kitasoma tumani
 Tone
 Kudzi tumani
 Daigo
 Naka tumani
 Tokai

 Sasima tumani
 Goka
 Sakai
 Yuki tumani
 Yachiyo

Iqtisodiyoti 
Ibaraki iqtisodiyoti energiya ishlab chiqarish (ayniqsa, atom energiyasi), kimyo va nozik ishlov berish sanoati, ilmiy-tadqiqot institutlari va turizmga asoslangan. Prefekturada qishloq xoʻjaligi, baliqchilik va chorvachilik ham muhim tarmoqlar hisoblanadi.

Ibarakining keng tekis yerlar sanoat rivojlanishi uchun juda qulaydir. Bu prefekturaning Tokio metropoliteniga yaqinligini toʻldiradi va unga sanoat bazasi sifatida yuqori mavqe beradi. Shuningdek, prefekturada Yaponiyaning eng keng qamrovli ilmiy shahri Tsukuba joylashgan boʻlib, bu yerda Hitachi, Ltd. tashkil topgan.

Qishloq xoʻjaligi 
Keng tekis yerlari, moʻl suvi va qulay iqlimi bilan Ibaraki Yaponiyadagi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari eng yuqori boʻlgan prefekturalar qatoriga kiradi. U Tokio metropolitenini oziq-ovqat bilan taʼminlashda muhim rol oʻynaydi. Uning asosiy mahsulotlari qovun, nok, qalampir, sholining turli navlari va shakarqamish, shuningdek, gul va manzarali oʻsimliklardan iborat.

Shuningdek, Ibaraki mamlakatning qolgan qismini boshqa oziq-ovqat ekinlari bilan taʼminlaydi. 2011-yil mart oyi holatiga koʻra, prefekturada Yaponiyaning bulgʻor qalampiri va xitoy karamining 25 foizi ishlab chiqarilgan

Baliq ovlash 
Mamlakatda baliq yetishtirish eng yuqori boʻlgan prefekturalardan biri; Tinch okeani, Kasumigaura koʻlida, boshqa lagunalar va daryolarda turli xil baliq turlari olinadi.

Qoramol 
Chorvachilikda prefektual sigir zoti boʻlgan Hitachigyu qoramoli (ひたちぎゅう — Hitachi-gyū, Hitachi-ushi) diqqatga sazovordir.

Tarix. 1833-yilda Tokugava Nariaki (徳川 斉昭) Mito shahrining hozirgi Migava-cho (見川 町) da qora qoramollarni koʻpaytirishni yoʻlga qoʻydi. Dastlab u asosan prefekturaning shimoliy qismida boʻlgan, ammo keyinchalik u butun prefekturaga tarqalgan.

Sanoat markazlari 

 Hitachi hududi. Elektr, elektronika va mashinasozlik kabi sohalar rivojlangan. 1300 dan ortiq kompaniya; ularning koʻpchiligi 1910-yilda Sukegavada (Hitachi Siti) tashkil etilgan Hitachi kompaniyasi tomonidan homiylik qilinadi.
 Tokai hududi. Atom energiyasini oʻrganish boʻyicha guruhlash tashkilot. J-PARC, Proton tezlatgich tadqiqot majmuasi.
 Tsukuba hududi. 32 ta taʼlim va tadqiqot institutlari. Moddani atomlar darajasida manipulyatsiya qilish (nanotexnologiya) va Kundalik hayotda qoʻllab-quvvatlash uchun robot xavfsizlik markazi. Kosmik markaz.
 Kasima hududi. Poʻlat va neft-kimyo kabi materiallar sanoatini guruhlari, 160 ga yaqin kompaniya.

Demografiyasi 
Ibaraki aholisi boshqa prefekturalarga qaraganda tez kamayib bormoqda.

Madaniyat 
Ibaraki Mitoda natto yoki fermentlangan soya fasulyesi, Kyovadagi tarvuz (yaqinda Chikuseiga birlashtirilgan) va Nishiibaraki mintaqasida kashtan bilan mashhur.

Ibaraki Osensei nomi bilan ham tanilgan Morihei Uesiba tomonidan asos solingan Aykido jang sanʼati bilan mashhur. Ueshiba umrining soʻnggi qismini hozir Kasamaning bir qismi boʻlgan Ivama shahrida oʻtkazdi va u yaratgan Ayki ziyoratgohi va dojo haligacha saqlanib qolgan.

Kasama Sinto (Kasama Inari maqbarasi), Ibaraki kulolchilik sanʼati muzeyi, xattot va kulolchi Kitaodzi Rosandzinning uy muzeyi, Kasama Nichido sanʼat muzeyi, Morihei Uesiba qarorgohi, Aykido jang sanʼati asoschisi bilan mashhur.

Markaziy shahar Mitoda Yaponiyaning uchta eng mashhur bogʻlaridan biri boʻlgan Kayrakuen joylashgan va 100 dan ortiq navdagi 3000 dan ortiq yapon oʻrigi daraxtlari bilan mashhur.

Kasima ziyoratgohi (Jingu) Ibarakining madaniy merosi hisoblanadi.

Mito Toso-gu — Mito shahridagi Tokugava Ieyasu yodgorlik ziyoratgohi.

Seizanso Tokugava Mitsukunining pensiya villasi edi.

Mito shahar botanika bogʻi — Mito shahridagi botanika bogʻi.

Bando shahridagi Park Ibaraki tabiat muzeyi.

Koʻpgina shaharlarda qal’a xarobalari mavjud: Mito, Yuki, Kasama, Tsuchiura, Oda qal’alari shular jumlasidandir.

Hitachi Furyumono, qoʻgʻirchoq suzuvchi teatr festivali, Butunjahon nomoddiy madaniy merosi.

Makabe Hina qoʻgʻirchoq festivali — Hinamatsuri — (Sakuragava shahri).

Yuki-tsumugi (ipak toʻqish texnikasi) Butunjahon nomoddiy madaniy merosi, Kasama buyumlari, Makabe tosh chiroqlari, Kagami kristalli shisha zavodi, Ryugasaki shahridagi eski shisha zavodi.

Taʼlim

Universitet 

 Ami
 Ibaraki prefekturasi sogʻliqni saqlash fanlari universiteti
 Hitachi
 Ibaraki xristian universiteti

 Mito
 Ibaraki universiteti
 Tokiva universiteti
 Ryugasaki
 Ryutsu Keizai universiteti
 Toride
 Tokio sanʼat universiteti
 Tsuchiura
 Tsukuba xalqaro universiteti
 Tsukuba
 Tsukuba universiteti
 Tsukuba Gakuin universiteti
 Tsukuba texnologiya universiteti

Sport 
Ibarakida quyidagi sport jamoalari faoliyat olib boradi.

Futbol (sokker) 

 Kashima Antlers (Kashima)
 Mito HollyHock (Mito)
 Tsukuba FK (Tsukuba)

Voleybol 

 Hitachi Rivale (ayollar) (Hitachinaka)

Regbi 

 Stags — Kasima regbi futbol klubi RFC (Kasima)

Amerika futboli 

 Tsukuba universiteti (Tsukuba)

Beysbol 

 Ibaraki Astro Planets (Yuki) (Baseball Challenge League)
 Ibaraki Golden Golds (mintaqaviy klub) (Tsukuba)

Kurash 

 Hitachi Pro Wrestling (mintaqaviy guruh) (Hitachi)

Basketbol 

 Ibaraki Robots (Mito)

 Tsukuba rallisi (Simotsuma)

Turizmi

Transport va kirish

Temir yoʻllar 

 Sharqiy Yaponiya temir yoʻl kompaniyasi liniyalari
 Joban
 Utsunomiya (Tohokuning asosiy liniyasi)
 Mito
 Suigun
 Kasima
 Metropolitan shaharlararo temir yoʻl kompaniyasi
 Tsukuba Express
 Kanto temir yoʻli
 Joso liniyasi
 Ryugasaki liniyasi
 Kasima Rinkai temir yoʻli
 Oarai Kasima liniyasi
 Kasima Rinko liniyasi
 Hitachinaka dengiz boʻyidagi temir yoʻl
 Minato liniyasi
 Mooka temir yoʻli
 Mooka liniyasi

Kabel vagonlari 

 Tsukuba Kanko temir yoʻli
 Tsukuba togʻidagi teleferik
 Tsukuba togʻi kanati

Yoʻllar

Tezyurar yoʻllar 

  Joban tezyurar yoʻli
  Ken-O tezyurar yoʻli
  Kita-Kanto tezyurar yoʻli
  Higasi-Kanto tezyurar yoʻli

Milliy avtomobil yoʻllari 
 Ibaraki prefekturasidan quyidagi milliy marshrutlar oʻtgan:

 4-milliy yoʻnalish (Koga hududi atrofida)
 6-milliy yoʻnalish (Tokioning Nihonbasi-Toride-Tsuchiura-Mito-Hitachi-Ivaki-Sendai)
 50-milliy yoʻnalish
 51-milliy yoʻnalish (Mito-Kashima-Itako-Narita-Chiba)
 118-milliy yoʻnalish
 123-milliy yoʻnalish
 124-milliy yoʻnalish
 125-milliy marshrut (Katori-Tsuchiura-Tsukuba-Koga-Gyoda-Kumagaya)
 245-milliy yoʻnalish
 293-milliy yoʻnalish
 294-milliy yoʻnalish
 349-milliy yoʻnalish
 354-milliy yoʻnalish
 355-milliy yoʻnalish
 400-milliy yoʻnalish (Mito-Nakagava-Nikko-Minamiaizu-Nisiaizu)
 408-milliy yoʻnalish
 461-milliy yoʻnalish

Prefektura yoʻllari 
 Ibaraki 300 dan ortiq prefektural yoʻllarga ega

Portlar 

 Ibaraki porti

 Hitachi porti
 Hitachinaka porti
 Oarai porti — Tomakomai, Xokkaydoning Muroran shahriga parom yoʻnalishi

 Kasima porti

Aeroportlar 

 Ibaraki aeroporti
 Ryugasaki aerodromi
 Tsukuba vertolyot aerodromi
 Otone havo yoʻlagi  — Kavachi shahridagi Tone daryosi yaqinida joylashgan aerodrom.

Talaffuz 
Prefektura koʻpincha Ibaraki-ben deb nomlanuvchi mintaqaviy lahjada soʻzlashuvchilar tomonidan "Ibara gi " deb talaffuz qilinadi. Biroq, standart talaffuz "Ibara ki ". "Ibara gi emas, Ibara ki " talaffuzi muallifining fikricha, bu, katta ehtimol bilan, Ibaraki shevasida „k“ tovushining yumshashining notoʻgʻri qiyshashi bilan bogʻliq.

Qardosh hududlar 
Ibaraki bilan birodar:

  Essonne, Fransiya

Manbalar

Adabiyotlar 

 Nussbaum, Louis-Frederic va Käthe Roth. (2005). Japan Encyclopedia . Cambridge: Harvard universiteti nashriyoti.ISBN 978-0-674-01753-5 .OCLC 58053128 .

Havolalar 
 

 Ibaraki prefekturasining rasmiy veb-sayti 
 Ibaraki prefekturasining rasmiy veb-sayti (ingl.)
Yaponiyadagi prefekturalar
Yaponiya