MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Arman adabiyoti

Arman adabiyoti milodiy 400-yil atrofida Mesrop Mashtots tomonidan arman alifbosini ixtiro qilishi bilan boshlanadi.

Tarix

Dastlabki tarix 
Arman cherkovining „butparast urf-odat“ni yoʻq qilish boʻyicha koʻp asrlik saʼy-harakatlari tufayli IV asrning boshlarida Armanistonni xristianlashtirishga qadar boʻlgan eng qadimiy arman adabiy anʼanalaridan faqat bir nechtasi saqlanib qolgan. Xristian arman adabiyoti taxminan 406-yilda Injil kitoblarini arman tiliga tarjima qilish uchun Mesrop tomonidan arman alifbosini ixtiro qilishi bilan boshlanadi.

Armaniston katolikosi Ishoq, tarjimonlar maktabini shakllantirdi, ular Edessa, Afina, Konstantinopol, Aleksandriya, Antioxiya, Kappadokiya, Kesariya va boshqa joylarga suryoniycha va yunoncha kodlarni sotib olish va ularni tarjima qilish uchun yuborilgan. Ushbu davrlar Oltin asr hisoblanadi.

Oltin asr koʻp jihatdan ibroniy va nasroniylarning adabiy anʼanalari va arman apostol cherkovi tarixi va sharhi edi.

Oʻrta asrlar davri 
Armaniston koʻpincha Sosoniylar imperiyasi kabi qoʻshni kuchlar tomonidan ishgʻol qilinganligi maʼlum. Oʻrta asrlar davri boshlanishi arablarning Armanistonni bosib olishi bilan belgilandi. Xalq orasida Geraklning arman ekvivalenti boʻlgan Dovud Sasanti haqida koʻplab afsonalar tarqaydi. Xalq Daviddan Armanistonnibosqinchilardan ozod qilishini kutishadi. Ming yildan oshiq vaqt mobaynida Dovudning afsonasi armanlarning ogʻzaki ijodi tufayli bobolaridan nabiralariga oʻtib kelgan va uning hikoyalarini qadimiy yoki oʻrta asrlarga ajratish qiyin. 1873-yilda bu voqeani arxiyepiskop Karekin Servantzdiants birinchi boʻlib yozgan, u Grush ismli Mushdan kelgan dehqon hikoyachisi aytgan ertakni soʻzma-soʻz koʻchirib olgan. Hikoyaning eng mashxur nusxalaridan biri Ovannes Tumanian tomonidan 1902-yilda ijro etilgan sheʼr edi. Uning sheʼri faqat Dovudning hikoyasini oʻz ichiga oladi, bu aslida hikoyaning 4 qismidan faqat bittasi, ammo markaziy qismi edi.

Diniy adabiyot

XIX asr — XX asr boshlari 
Siamanto, Hagop Baronian, Vahan Tekeyan, Hovhannes Hovhannisyan, Levon Shant, Krikor Zohrab, Rupen Zartarian, Avetis Aharonyan, Garegin Nzhdeh, Atrpet, Gostan Zarian, Hrand Nazariantz va Nigol Aghpalianlar ushbu davrning taniqli yozuvchilari edi.

Arman realistlari

Gazetalar 
Baʼzi mutaxassislarning taʼkidlashicha, arman realist mualliflari Arevelk (Sharq) gazetasi tashkil topganida (1884) paydo boʻlgan. Arpiar Arpiarian, Levon Pashalian, Krikor Zohrab, Melkon Gurjian, Dikran Gamsariyan va boshqa shu kabi yozuvchilar ushbu gazeta atrofida jamlanganlar. Oʻsha paytdagi boshqa muhim gazeta juda mashhur boʻlgan, tanqidni ragʻbatlantiradigan „Hayrenik“ (Vatan) gazetasi edi.

Ushbu faktlarga qaramay, armanlarga oʻz gazetalarida va boshqa yozma nashrlarida Armaniston, millat, vatan, ozodlik va taraqqiyot kabi soʻzlarni ishlatishga ruxsat berilmagan.

Sovet Armanistoni

Manbalar
Arman gilami

Arman gilami atamasi Armanistonda yoki xristianlik davridan to hozirgi kungacha armanlar tomonidan toʻqilgan gilamlar yoki tugunli gilamlarni ifodalaydi, lekin ular bilan chegaralanmaydi. U shuningdek, bir qator tekis toʻqilgan toʻqimachilik mahsulotlarini ham oʻz ichiga oladi. Ichki moʻrtlik tufayli qadimgi davrlardan to oʻrta asrlarning oxirigacha deyarli hech narsa saqlanib qolmagan - na gilamlar, na ularning parchalari.

Anʼanaga koʻra qadim zamonlardan buyon gilamlar Armanistonda pollarni qoplash, ichki devorlarni, divanlarni, stullarni, koʻrpa va stollarni bezash uchun ishlatilgan. Hozirgacha gilamlar koʻpincha kirish pardalari, cherkov mehroblari va vestriyani bezatish vazifasini bajaradi. Armanistonda kundalik hayotning bir qismi sifatida rivojlana boshlagan gilam toʻqish har bir arman oilasida zarur edi, chunki gilamchilik deyarli ayollarning kasbiga aylangan.

Tarix 
Armaniston gilamsi va sholcha sanʼati qadimgi zamonlardan kelib chiqqan. Biroq, gilamlarning moʻrt tabiati tufayli juda kam namunalar saqlanib qolgan. 

Armanlar bugungi kunda oʻttiz asrlik yuksak amaliyotdan oʻtgan toʻqimachilik merosining xilma-xilligi va boyligi bilan barakali boʻlmoqdalar, 1915-yilgi arman qirgʻinida deyarli yoʻq qilingan urf-odatlarni saqlab qolish va ularni qoʻlda ishlangan matolarni muzeylarga taqdim etishgan

.

Dastlabki tarix 
Armanistonda miloddan avvalgi VII asrga yoki undan oldingi davrga oid turli xil gilamchalar parchalari qazilgan. Ushbu davrning toʻliq gilamlari yoki deyarli toʻliq sholchalari hali topilmagan. Mavjud bo'lgan eng qadimgi, bitta, saqlanib qolgan tugunli gilam - bu Sibirdagi muzlatilgan qabrdan qazilgan, miloddan avvalgi V asrdan III asrgacha, hozirda Sankt-Peterburgdagi Ermitaj muzeyida saqlanadi. Garchi koʻplab xalqlar madaniyatchilari tomonidan daʼvo qilingan boʻlsa-da, deyarli toʻrtburchak boʻlgan gilam koʻplab mutaxassislar tomonidan Kavkazga, xususan arman xalqi ijodiga tegishli deb topilgan. Gilam armanlarning qoʻshaloq tugunidan toʻqilgan, qizil iplar arman kokiniyasidan qilingan.

Manbalar
Selena Gomez diskografiyasi

Amerikalik qoʻshiqchi Selena Gomez shu kungacha uchta studiyaviy albom, ikkita terma albom, toʻrtta mini-albom, 35 ta singl hamda toʻrtta promo-singl chiqargan. 2015-yilning oktabri holatiga koʻra, Gomezning albomlari umumjahon boʻylab 6,7 million nusxada sotilgan. 2017-yilning may oyi holatiga koʻra, uning qoʻshiqlari va albomlari AQShning oʻzida mos ravishda 24,3 million va 3,4 million nusxada sotilgan.

2008-yilda Gomez Hollywood Records leybli bilan shartnoma imzolab, Selena Gomez & Scene pop-rok guruhiga asos soldi. Guruhning Kiss & Tell (2009), A Year Without Rain (2010) va When the Sun Goes Down (2011) albomlari xit-paradlarda yuqori pogʻonalarni egalladi. Gomez 2009-yilning 16-iyunida oʻzining Another Cinderella Story nomli birinchi mini-albomini eʼlon qildi. 2013-yilda esa Stars Dance nomli birinchi yakkaxon albomini chiqardi. Albom AQShning Billboard 200 xit-paradida birinchi pogʻonagacha koʻtarildi. Albomga kiritilgan „Come & Get It“ qoʻshigʻi AQSh, Kanada va Buyuk Britaniya xit-paradlarida yuqori oʻntalik safidan oʻrin oldi.

Albomlari

Studiyaviy albomlari

Albomlar toʻplami

Singllari

Bosh artist sifatida

Tanlangan artist sifatida

Promo-singllari

Izohlar

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti
 Selena Gomez AllMusic saytida

Selena Gomez
Good for You

„Good for You“ amerikalik qoʻshiqchi Selena Gomezning Revival (2015) nomli ikkinchi studiyaviy albomiga kiritilgan qoʻshiqdir. Gomez uni amerikalik reper ASAP Rokcy bilan birgalikda ijro etgan. Gomez ashula soʻzlarini Julia Michaels, Justin Tranter, ASAP Rocky, Hector Delgado hamda produserlar Nick Monson va Nolan Lambroza hamkorligida yozgan. Qoʻshiq Lambroza tomonidan qayta ishlanganidan soʻng, u qoʻshiqni Rokcyga yubordi, Rocky esa qoʻshiqqa yangi oʻzgarishlar qoʻshib, uni qisqa fursatda hamkasbi Hector Delgado bilan birgalikda hozirlashdi.

Reliz tarixi

Manbalar

Havolalar 
 
 

Selena Gomez qoʻshiqlari
Ingliz tilidagi qoʻshiqlar
2015-yil qoʻshiqlari
Same Old Love

„Same Old Love“ („Xuddi shu eski muhabbat“) — amerikalik qoʻshiqchi Selena Gomezning Revival (2015) nomli ikkinchi studiya albomidagi qoʻshiq. Qoʻshiq Charli XCX, Ross Golan va produserlar Stargate and Benny Blanco tomonidan yozilgan boʻlib, Revivalning ikkinchi singlisi sifatida 2015-yil 10-sentyabrda chiqarilgan. Gomezning soʻzlariga koʻra, matnlar turli xil munosabatlarning turli bosqichlarini aks ettiradi hamda uning hayotida toksik boʻlgan barcha narsalardan xalos boʻlishga qaratilgan. Shuningdek, Gomez qoʻshiqni yozishda otasi bilan boʻlgan munosabatlaridan ilhomlangan.

Reliz tarixi

Formatlar va treklar roʻyxati 

 Raqamli yuklab olish
 „Same Old Love“ — 3:49
 Raqamli yuklab olish (remikses)
 „Same Old Love“ (Borgore remiks) [feat. Borgore] — 4:16
 „Same Old Love“ (Filous remiks) — 4:16
 „Same Old Love“ (Wuki remiks) — 4:39
 „Same Old Love“ (Romos remiks) — 4:59

 Raqamli yuklab olish (Grey remiks)
 „Same Old Love“ (Grey remiks) — 2:52
 Raqamli yuklab olish (remiks)
 „Same Old Love“ (remiks) [feat. Fetty Wap] — 3:24
 CD single
 „Same Old Love“ — 3:49
 „Same Old Love“ (Borgore remiks) [feat. Borgore] — 4:16
 „Same Old Love“ (Filous remiks) — 4:16
 „Same Old Love“ (Wuki remiks) — 4:39
 „Same Old Love“ (Romos remiks) — 4:59

Manbalar

Havolalar 
 
 

Selena Gomez qoʻshiqlari
Ingliz tilidagi qoʻshiqlar
2015-yil qoʻshiqlari
Hands to Myself

„Hands to Myself“ amerikalik qoʻshiqchi Selena Gomezning Revival (2015) nomli ikkinchi studiyaviy albomiga kiritilgan qoʻshiqdir. Qoʻshiq 2016-yilning 26-yanvarida Interscope Records studiyasi tomonidan albomning uchinchi singli oʻlaroq chiqarilgan. Ashula soʻzlarini Gomez, Justin Tranter, Julia Michaels hamda produserlar — Mattman & Robin va Max Martin yozgan. Ashula uslubiy va lirik jihatdan amerikalik xonanda Prince ijodidan ilhomlangan.

„Hands to Myself“ tanqidchilar tomonidan xush qarshilandi. Qoʻshiqqa klip ham olinib, unga Alek Keshishian rejissorlik qildi, suratga olish ishlari esa Kaliforniya shtatining Hollywood Hills mahallasida boʻlib oʻtdi.. Qoʻshiq klipi 2015-yilning 25-dekabrida chiqarildi. Bundan tashqari, „Hands to Myself“ AQShning Billboard Hot 100 hit-paradida yettinchi pogʻonaga koʻtarildi va Gomezning AQSh hit-paradida yuqori oʻntalik safiga kirgan beshinchi hit ashulasiga aylandi. Ashula, shuningdek, Kanada, Yangi Zelandiya va Slovakiya hit-paradlarida yuqori oʻntalikka, Avstraliya va Birlashgan Qirollik hit-paradlarida esa yuqori yigirmatalik safiga kirdi.

Trek-list 
 Digital download
 Hands to Myself — 3:20

 Digital download (Remixes)
 Hands to Myself (Betablock3r Remix) — 5:16
 Hands to Myself (Fareoh Remix) — 3:01
 Hands to Myself (KANDY Remix) — 3:18

Reliz tarixi

Reyting

Manbalar

Havolalar 
 
 

Selena Gomez qoʻshiqlari
Ingliz tilidagi qoʻshiqlar
2015-yil qoʻshiqlari
Love You like a Love Song

„Love You like a Love Song“ Selena Gomez & the Scene guruhi ijro etgan qoʻshiqdir. Guruhning 2011-yilgi When the Sun Goes Down nomli uchinchi studiyaviy albomining ikkinchi singli oʻlaroq chiqarilgan.

Trek-list 

Remixes EP
 „Love You Like a Love Song“ (Radio Version) — 3:09
 „Love You Like a Love Song“ (Radio Instrumental) — 3:06
 „Love You Like a Love Song“ (The Alias Radio Mix) — 3:28
 „Love You Like a Love Song“ (The Alias Club Mix) — 5:47

Manbalar

Havolalar 
 

Selena Gomez qoʻshiqlari
Ingliz tilidagi qoʻshiqlar
2011-yil qoʻshiqlari
Xabib Nurmagomedov

Xabib Abdulmanapovich Nurmagomedov (; ; 20-sentabr 1988-yilda tugʻilgan) – isteʼfodagi rossiyalik professional jangchi. U, xususan, Ultimate Fighting Championship (UFC) ning yengil vazn toifasida qatnashgan boʻlib, 2018-yilning aprelidan to 2020-yil oktabrigacha (isteʼfoga chiqqunga qadar) UFC yengil vazn chempioni boʻlgan. Khabib 29 ta gʻalaba va magʻlubiyatlar yoʻqligi bilan „magʻlubiyatsiz rekord“ bilan isteʼfoga chiqdi. 2020-yil 9-sentabr holatiga koʻra, u UFC erkaklar pound-for-pound reytingida 1-oʻrinni egallab turmoqda.

Rossiyaning Dogʻiston viloyatidan kelgan avar – Nurmagomedov, UFC chempioni boʻlgan birinchi musulmon sanaladi. Sambo boʻyicha ikki karra jahon chempioni boʻlib, u sambo, dzyudo va kurash bilan shugʻullangan. Uning kurash uslubi uni MMA tarixidagi eng yaxshi sportchilarning biriga aylantirdi. 2020-yil oktabr oyi holatiga koʻra, Nurmagomedov Instagramda 24 milliondan oshiq obunachilar ega hisoblanadi.

Hayoti 
Nurmagomedov avar oilasida 1988-yil 20-sentabrda sobiq Sovet Ittifoqi tarkibiga kirgan Dogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Tsumadinskiy tumanida joylashgan Sildi qishlogʻida tugʻilgan, keyinroq esa oilasi bilan Dogʻiston poytaxti hisoblanmish Maxachqalaga koʻchib oʻtishgan. Nurmagomedov uch farzandning ikkinchisi boʻlib, akasi Magomed, singlisi esa Amina. Otasining oilasi Tsumadinskiy tumanidagi Sildi qishlogʻidan Kirovaulga koʻchib oʻtishganidan soʻng, otasi ularning ikki qavatli uyining pastki (birinchi) qavatini sport zaliga aylantirgan. Nurmagomedov uy sharoitida aka-ukalari va amakivachchalari bilan voyaga yetgan. Uning jang sanʼatiga qiziqishi oʻquvchilar sport zalida mashgʻulotlarni tomosha qilishdan boshlangan.

Dogʻistondagi koʻplab bolalar qatori, Khabib ham kurashni yoshligidan boshlagan: u sakkiz yoshida otasi Abdulmanap Nurmagomedov murabbiyligi ostida boshlagan. Uning otasi ham yoshligidan, dzyudo va sambo boʻyicha harbiy mashgʻulotlardan qatnashgan. Khabibning bolaligida shugʻullangan mashgʻulotlar, masalan toʻqqiz yoshida ayiq bilan kurashni oʻz ichiga olgan.

Aralash jang sanʼatidagi janglari

Manbalar

Havolalar 

 
 Rasmiy UFC profili

1988-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Gruziya-Saljuq urushlari

Gruziya-Saljuq urushlari yoki Gruziya salib yurishlari — 1048-yildan 1213-yilga qadar Kavkaz uchun Saljuqiylar va Gruziya oʻrtasida davom etgan urushlar. Ushbu urushlardan oldin XI asrda turklar Gruziya hududiga koʻplab hujumlar uyushtirgan, Gruziya tarixshunoslari tomonida ushbu hujumlar Buyuk turk bosqini sifatida yozilgan.

Fon 
XI asrning ikkinchi yarmi 1040-yillarning oxiriga kelib Oʻrta Osiyo va Forsning katta qismini oʻz ichiga olgan ulkan imperiyani barpo etishga muvaffaq boʻlgan Saljuqiy turklarining strategik jihatdan muhim bosqini bilan ajralib turdi. 1048-1049-yillarda Saljuqiy turklari Ibrohim Yinal boshchiligida Iberiyaning Vizantiya chegara hududiga birinchi bosqinni amalga oshirganlar. Imperator Konstantin IX  boshchiligida vizantiyaliklar Gruziya shohi Bagrat IV ga qarshi kurashda yordam bergan Gruziya knyazi Kldekaridan IV Liparitdan yordam soʻragan. Vizantiya tomonida jang qilgan Liparit Kapetron jangida qoʻlga olingan. Bundan foydalangan Bagrat IV oʻz mol-mulkiga ega boʻlib olgan.

Buyuk turk bosqini 

Gruzinlar Alp Arslon bosqinidan qutulishga muvaffaq boʻlishgan boʻlsa-da, Vizantiyaning Onadoʻlidan chiqib ketishi ularni saljuqiylar bilan bevosita aloqada boʻlishiga olib kelgan. 1070-yillarda Gruziya Malikshoh tomonidan ikki marotaba hujumga uchragan, ammo Gruziya qiroli Georgiy II qarshi kurashishga muvaffaq boʻlgan. 1076-yilda Malikshoh Gruziyaga bostirib kirdi va koʻplab aholi punktlarini xarobalarga aylantirdi, 1079/80-yildan boshlab Georgiy har yili Malikshohga oʻlpon toʻlash evaziga oʻz davlatining qimmatli tinchligini saqlab qola oldi.

Georgening Saljuqiylar vassalligini qabul qilishi Gruziya uchun haqiqiy tinchlik olib kelmadi. Turklar Kura vodiysidagi boy oʻtlardan foydalanish uchun Gruziya hududiga mavsumiy harakatlarini davom ettirdilar va Saljuqiy garnizonlari Gruziyaning janubidagi muhim qalʼalarni egallab olishdi. Bu yangidan-yangi urushlar boshlanishiga sabab boʻldi.

1089-yilda George II Qirollik tojini 16 yoshli oʻgʻli David IV ga berdi. Buni u amaldorlar bosimi ostida qilgan degan taxmin mavjud. Bu gʻayratli yosh hukmdor 1092-yilda Malikshohning vafoti va 1096-yilda Oʻrta Sharqqa birinchi salib yurishi kelganidan keyin Saljuqiylar imperiyasidagi tartibsizlikdan foydalana oldi va aristokratik oppozitsiyani jilovlash va saljuqiylarni quvib chiqarishga qaratilgan muntazam hujumlarni boshladi. 1099-yilga kelib, Quddus salibchilar qoʻliga oʻtgan yili, David saljuqiylarga yillik soliqni toʻlamslik darajasida oʻzini kuchli his qildi. Saljuqiylar imperiyasining mintaqaviy vorislari ustidan bir qator harbiy yutuqlar 1121-yilda Didgʻorida musulmon qoʻshinlari ustidan qozonilgan yirik gʻalaba bilan yakunlandi, bu esa Gruziya qirolligini Kavkaz va Sharqiy Onadoʻlida dahshatli kuchga aylantirdi.

Yana qarang 
 Partsxisi jangi
 Shamkor jangi

Manbalar
Shamxor jangi (1195)

Shamkor jangi — 1195-yil 1-iyunda Arranning Shamkor shahri yaqinida boʻlib oʻtgan. Bu jang Dovud Soslan boshchiligidagi Gruziya armiyasi tomonidan Eldegiziylar hukmdori Abu Bakr ustidan qozonilgan yirik gʻalabasi edi.

Jangdan oldin 
Jangning kelib chiqishi Eldegiziylar ichidagi sulolalararo fuqarolar urushi (1191-1195) vaqtiga toʻgʻri kelgan. Hokimiyat uchun kurashda gʻalaba qozongan Abu Bakr (1195-1210) ukasi Kutluk Inanchni oʻldirgan va yana bir oʻz ukasi Amir Mixranni  Shirvanshoh hukmdori Axsitan I (1160-1196) saroyida asirga olishga majbur qilgan. Axsitan va Amir Mixran Gruziya qirolligining poytaxti Tbilisiga yoʻl olishgan va Shirvonning najotkori sifatida tanilgan qirolicha Tamaradan yordam soʻrashgan. Gruziya saroyida ularni kutib olishgan va kerakli yordamni berishgan. David Soslan boshchiligidagi Gruziya armiyasi Shirvon tomon harakatni boshlagan.

Jang 
Abu Bakrni vassal musulmon amirlarining kuchlari qoʻllab-quvvatladilar va 1195-yil 1-iyun kunida u yaxshi himoyalangan Shamkor shahrida Gruziya qoʻshini qarshi kurashni boshladi. David Soslan shahar darvozalarini buzib oʻtish uchun nisbatan kichik qoʻshin yuborayotgan vaqtida Gruziyaning asosiy katta qoʻshiniga dushman orqasidan toʻplanishni buyurgan. Biroq, yomon yoʻllar va qiyin geografiya gruzinlarni sekinlashishga majbur etdi va Abu Bakr bir muncha vaqt shaharni himoya qilishni davom ettirdi. Shunga qaramay, David Soslanning harakatlari urush davomida hal qiluvchi ahamiyatga ega edi va Abu Bakr qoʻshini bir necha bor magʻlubiyatga uchradi. Shamkor shahri qamal qilindi va oxir-oqibat Shamkor gruzinlar tomonidan qoʻlga kiritildi. Gruzinlar keyinchalik yana Gruziya tomonidan egallanadigan Ganja shahriga dushmani quvib yuborishgan.

Jangdan keyin 
Gruzinlar juda koʻp miqdordagi oʻlja va asirlarni qoʻlga kiritdilar, shu jumladan xalifa bayrogʻi ham egallangan va keyinchalik uni Xahuli monastiriga qirolicha Tamara hadya qilgan. Shamkorni qoʻlga kiritgandan soʻng, David Soslan Ganja tomon harakatlanadi va shaharga yetib borgach, ziyolilarlar, savdogarlar, qozilar va olimlar uni kutib olishadi. Ular shahar darvozalarini ochib, Sultonning saroyi eshigiga tilla naqshli gilam qoʻyganlar. David saroyga kirib, Sulton taxtiga oʻtirdi va majlisni chaqirdi, soʻngra ushbu baxtli kunga tayyorlangan festivalda qatnashdi. Shamkor va uning atrofidagi yerlar Shirvonshoh Amir Mixranning vassal maqomiga qaytdi. Abu Bakr ukasi Amir Mixronni zaharlaganidan keyin oʻz poytaxtiga qaytishga muvaffaq boʻldi.

Manbalar 

Gruziya
Basian jangi

Basiani jangi — XIII asrda Gruziya qirolligi va Saljuqiy Rum sultonligi qoʻshinlari oʻrtasida Basiani vodiysida, Erzurum shahridan 60 km shimoli-sharqda hozirgi Turkiya Respublikasida joylashgan yerda boʻlib oʻtgan. Jang 1202-yildan 1205-yilgacha har xil sanalarda boʻlib oʻtgani taxmin qilinadi, ammo soʻnggi paytlarda 1203-yil yoki 1204-yillarda boʻlib oʻtgan degan taxmin ustunlik qilmoqda. Zamonaviy musulmon solnomachisi Ibn Bibi hijriy 598-yilda (1201-yil 1-oktabr - 1202-yil 19-sentabr) jangni boʻlib oʻtganini bildirgan. Zamonaviy turk tarixchilari Mijingerd qalʼasini (Mazankert) jang joyi sifatida belgilaydilar.

Fon 
Bu jang Gruziya monarxlari va Onadoʻlining Saljuqiy hukmdorlari oʻrtasidagi mintaqaning XI-XIII asrlarda boʻlib oʻtgan bir qancha urushlaridan biri edi. Bu urush gruzinlarning janubga tomon yurishlarini oldini olish maqsadida Saljuqiylar tomonidan boshlatilgan. Ushbu toʻqnashuv haqidagi voqea zamonaviy gruzin, arman va islom manbalarida keltirilgan.

Jang 
Sulaymonshoh oʻzining vassal beklariga maktub yuborib bir joyga toʻplagan va ilarning qoʻshini bilan qo'shilib, Gruziya hududlariga o'tib, Basiani vodiysida qarorgoh qurgan. Tamara tezda butun mamlakat hududida chaqiruv eʼlon qilgan va qoʻshin yigʻib, eng yaxshi ishongan qoʻmondoni David Soslanni qoʻshinga bosh qoʻmondon qilib tayinlagan. Soslan va amirspasalar Zakariya Mxargrdzeli boshchiligidagi Javaxetiyadagi asosiy bazadan toʻsatdan Basianiga bostirib kirib, dushman qarorgohiga hujum qilganlar. Kuchli jangda Saljuqiylar qoʻshinlari gruzinlarning bir necha hujumlarini qaytarishga muvaffaq boʻlishgan, ammo oxir-oqibat ular magʻlubiyatga uchraganlar va ularning amalga oshirmoqchi boʻlgan hujumlari boshlanmasdan tugadi. Sultonning gruzinlarga magʻlub boʻlishi xalq va askarlar orasida vahima keltirib chiqardi. Sulton Sulaymon jangda yaralandi va Erzurumga qaytib ketdi.

Jangning oqibati 
Gruzinlar Sulaymonshoh II ning ukasini qoʻlga oldilar, keyinchalik uni tahqir bilan bitta taqaga almashtirdilar. Ushbu harakat Tamara Kavkaz, Onadoʻli, Arman togʻlari, Shirvon va Qora dengizning gʻarbiy qismlarida mutlaq hokimiyatga ega ekanligini namoyish etdi. Basiandagi gʻalaba Gruziyaga janubi-gʻarbiy qismida oʻz pozitsiyalarini taʼminlashga va saljuqiylarning qayta tiklanishiga imkon bermaslikka olib keldi. Tamara singlisining eri boʻlgan Trebizondlik Aleksios I ga kuchli qoʻshin berdi. Shuning uchun Gruziya qirolligi samarali ravishda turk davlatlari va feodal gruzin yerlari oʻrtasida bufer zonasini yaratdi.

Manbalar
Armaniston Respublikasining Konstitutsiyasi

Armaniston Konstitutsiyasi 1995-yil 5-iyulda armanlarning umummilliy referendumi bilan qabul qilingan. Ushbu konstitutsiya Armanistonni demokratik, suveren, ijtimoiy va konstitutsiyaviy davlat sifatida dunyoga tan oldirdi. Yerevan davlat poytaxti sifatida belgilandi. Hokimiyat oʻz fuqarolariga beriladi, ular uni hukumat vakillarini saylash orqali toʻgʻridan-toʻgʻri amalga oshiradilar. Konstitutsiyaviy maqomni oʻzgartirish yoki chegaralarni oʻzgartirish bilan bogʻliq qarorlar referendumda Armaniston fuqarolarining ovozi bilan qabul qilinadi. 1995-yil konstitutsiyasida 117 ta maqola mavjud boʻlgan. 2005-yil 27-noyabrda umummilliy konstitutsiyaviy referendum boʻlib oʻtdi va oʻzgartirilgan konstitutsiya qabul qilindi. Konstitutsiyaga 2015-yil 6-dekabrda oʻtkazilgan umumxalq referendumida yana oʻzgartirishlar kiritildi, bu siyosiy tuzilmani yarim prezidentlik tizimidan parlament respublikasiga aylantirdi.

2005-yil noyabr Konstitutsiyasiga binoan Respublika Prezidenti Bosh vazirni Milliy Assambleyadagi oʻrinlarni taqsimlash va parlament fraksiyalari bilan maslahatlashish asosida tayinlaydi. Shuningdek, Prezident Bosh vazirning taqdimiga binoan Hukumat aʼzolarini tayinlaydi (yoki lavozimidan ozod qiladi) . Prezidentning konstitutsiyaviy vakolatlarini hisobga olgan holda Armanistonni yarim prezidentlik respublikasi deb hisoblash mumkin.

Dastlabki konstitutsiyaviy tarix va 1995-yilgi konstitutsiyani tayyorlash 
Mustaqillikdan soʻng darhol Sovet Ittifoqining 1977-yilgi hujjatining nusxasi boʻlgan 1978-yil konstitutsiyasi, muayyan qonunlar bekor qilgan holatlar bundan mustasno, oʻz kuchida qoldi. 1992-yil oxirida prezident va APM parlament delegatlari konstitutsiya loyihasini taqdim etdilar. Ular konstitutsiyaning qayta koʻrib chiqilgan versiyasini 1993-yil mart oyida ilgari surdilar. Armaniston inqilobiy federatsiyasi (ARF) boshchiligidagi olti oppozitsiya partiyasi bloki qariyb bir yillik ishidan soʻng 1994-yil yanvar oyida parlament hokimiyatini kengaytiradigan, prezident vakolatlarini cheklaydigan, 1915-yilgi arman genotsidini butun dunyoga tan oldiradigan, mahalliy hokimiyatning vakolatlarini kengaytiradigan muqobil konstitutsiyani taqdim etdi.

Konstitutsiyaning tuzilishi 
Armaniston Respublikasining Konstitutsiyasi preambula (muqaddima) va 9 bobdan iborat. Muqaddimada konstitutsiyaning umumiy tamoyillari va maqsadlari bayon qilingan (Armaniston xalqi Armaniston davlatining asosiy tamoyillari va milliy maqsadlariga asoslanib, Armaniston mustaqilligi toʻgʻrisidagi deklaratsiyada bayon etilgan soʻzlar, oʻz suveren davlatini tiklashning muqaddas intilishini amalga oshirib, Vatanni mustahkamlash, farovonlik, fuqarolik birdamligi, umumbashariy qadriyatlarga sodiqligini tasdiqlash uchun bagʻishlangan). Preambula huquqiy nuqtai nazardan ham muhim hisoblanadi, chunki u 1991-yil 23-avgustda qabul qilingan Armaniston mustaqilligi toʻgʻrisidagi deklaratsiyani anglatadi va shu bilan Arman davlatchiligining tamoyillari va maqsadlarini konstitutsiyaviy-huquqiy darajaga koʻtaradi.

Manbalar  

Armaniston
Konstitutsiyalar