MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Qilichbek Qo‘rg‘oncha masjidi

Qilichbek Qoʻrgʻoncha masjidi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Qoʻrgʻoncha MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Tarixi 
Qoʻrgʻoncha masjidi tarixda koʻproq, „Qoʻrgʻoncha xonaqohi“ nomi bilan mashxur. Qoʻrgʻoncha masjidi Qarshi ziyoratgohlaridan biri hisoblanadi. Masjidda har yili ramazon oyida Qur’on xatm qilingan. 1924-yilgi xujjatlardan masjidning anchagina vaqf mulkiga ega ekani maʼlum boʻladi. Jumladan, Kasbi amlokidagi Mugʻilon qishlogʻida vaqf yerlari. Vaqf mulkidan Xonaqoh masjidi imomi 25, sufi 15 va mutavalli 15 pud gʻalla haq olgan. 1954-yilda bu yerga tarixchi Frenkel kelgan. U masjidni XX asr boshlarida qurilgan deb taʼkidlaydi. Masjid oʻsha paytlargacha mahalliy hokimiyat tomonidan qizil burchak sifatida foydalanilganini taʼkidlaydi. Frenkel kelganda uning bugʻdoy omboriga aylantirilganini koʻradi. Lekin masjid Frenkel aytganidek, XX asr boshlarida qurilgan emas. XIX asr boshlariga tegishli bir qancha vaqf xujjatlarida ham Qoʻrgʻoncha mavzesi koʻrsatilgan. Masjidni ichkaridaga ustunlarning birida uning qurilganiga ishora qilingan „Hijriy 1248-yil“ yozuvi yozilgan. Bundan kelib chiqadiki, Qoʻrgʻoncha masjidi 1832—1833-yillar oraligʻida qurib bitkazilgan degan tahminlar bor. 2021-yil dekabr oyi Qilichbek Qo‘rg‘oncha masjidi ta‘mirlanib foydalanishga topshirildi.

Meʼmorchiligi 
Qoʻrgʻoncha masjidi minora, hovuz, xujralar va kichkina qabristondan iborat. Masjid pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, bino oʻrni atrofdan baland qilib koʻtarilgan. Sharqiy va shimoliy tomoni ayvonli boʻlgan. Gʻishtin bino ichida toʻrtta yogʻoch ustun bor. Ayvoni yettita yogʻoch ustun bilan koʻtarilgan. Eshik va ustunlari oʻyma naqsh bilan bezalgan. Masjid tomining shiftlari mayda yogʻochlar bilan goʻzal usulda yopilgan va turli buyoqlar bilan naqshlangan. Uning umumiy koʻrinishi juda yaxshi taassurot qoldiradi. Masjidning shimoli-sharqiy burchagi tomonda gʻishtin minora qad koʻtargan boʻlib, u Buxorodagi Chor Bakr va Gʻijduvondagi Mirzo Ulug­'bek madrasasi minoralariga oʻxshash. Ular qayta taʼmirdan oʻtqazilgan. Minoraning yonida gʻarbiy tarafida uncha katta boʻlmagan hovuz qurilgan. U katta uzun toshlardan sakkiz qator qilib zinapoya shaklida terilgan. Hovuz Buxoro hovuzlarini eslatadi. Hovuzning gʻarbida kichkina qabriston bor. Qabriston va minora atrofida xujralar boʻlgan. Ularning qoldiqlari koʻrinib turadi.

Manbalar 

Qarshi masjidlari
Zogʻza masjidi

Zogʻza masjidi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Zogʻza MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar
Charmgar masjidi

Charmgar masjidi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Charmgar MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Tarixi 
Qadimgi Charmgar mavzesida joylashgan. Qarshining qadimgi masjidlaridan edi. Charmgar masjidining uch tarafi ayvon bilan oʻralgan. Toʻqqizta yogʻoch ustuni boʻlgan. Qurilgan vaqti aniq, emas. Asosiy bino pishiq gʻishtdan qurilgan boʻlib, meʼmoriy ishlanishi mukammal. Tarixiy manbalarda qayd etilishicha Charmgar masjidi nomi bilan ilk bor XIX asrning ikkinchi yarmidagi xujjatlarda uchradi. Inqilob davrida omon qolgan. 1945-yil 16-martdan uning faoliyatiga yana rasman ruxsat beriladi. U Koʻk gumbaz bilan birgalikda ikki yil ishlab turadi va 1947-yil 4-apreldan Qarshi shahar mexnatkashlari deputatlari kengashi ijrokumi majlisi qarori bilan yopilib, shahar kutubxonasi va madaniyat ishlari klubiga aylantiriladi. Oradan 7 yil oʻtib, yaʼni 1954-yil mazkur Charmgar masjidi viloyat madaniyat uyi sifatida hali ham xizmat koʻrsatayotgandi. Charmgar masjidi keyinchalik xaroba axvolga tushib qoladi. Xozir taʼmirlanayotgan ekan.

Manbalar
Aral masjidi

Aral masjidi — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri Aral MFYda joylashgan meʼmoriy yodgorlik. Masjid Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Manbalar 

Qarshi masjidlari
James Webb kosmik teleskopi

Jeyms Uebb kosmik teleskopi (JWST) infraqizil spektrdagi astronomiya uchun moʻljallangan maxsus kosmik teleskopdir . Udagi yuqori aniqlikdagi va oʻta sezgir qurilmalar, Hubble kosmik teleskopi uchun kuzatish juda qiyin boʻlgan, eng qadimiy, uzoq masofadagi zaif ob’ektlarni koʻrish imkonini beradi. Bu astronomiya va kosmologiyaning koʻplab sohalari boʻyicha tadqiqotlar oʻtkazish imkonini beradi, masalan, dastlabki yulduzlarni kuzatish va dastlabki galaktikalarning shakllanishi va yashab qolish imkoni yuqori boʻlgan ekzosayyoralar atmosferasining batafsil tavsifi.

Webb 2021-yil 25-dekabrda Fransiya Gvianasining Kuru shahridan Ariane 5 raketasida uchirilgan va 2022-yil yanvar oyida Quyosh-Yer L 2 Lagrange nuqtasiga yetib kelgan. James Webbning ilk surati 2022-yil 11-iyulda matbuot anjumani orqali ommaga eʼlon qilingan 

Webbning asosiy oynasi oltin bilan qoplangan berilliydan yasalgan va 18 ta olti burchakli oyna segmentlaridan iborat boʻlib,  diametrli Hubble bilan solishtirganda ular birgalikda  koʻzguni hosil qiladi, . Bu Webbga taxminan 25 kvadrat metrli yorugʻlik yigʻish maydonini hosil qilish imkonini beradi, bu Hubblenikidan olti marta katta hisoblanadi. Yaqin ultrabinafsha, koʻrinadigan (0,1 dan 0,8 gacha) mkm) va yaqin infraqizil (0,8-2,5 μm)  spektrlarda kuzatish olib boruvchi Habbldan farqli oʻlaroq, Webb pastroq chastota diapazoni, yaʼni, uzun toʻlqin uzunlikga ega koʻrinadigan yorugʻlikdan (qizil) oʻrta infraqizilgacha (0,6-28,3  μm) kuzatadi. Teleskop juda sovuq,  dan past haroratda saqlanishi kerak, shunda teleskopning oʻzi chiqaradigan infraqizil yorugʻlik toʻplangan yorugʻlikka toʻsqinlik qilmaydi. U Quyosh-Yer L 2 Lagrange nuqtasi yaqinidagi quyosh orbitasida joylashtirilgan boʻlib, u Yerdan taxminan  masofada. Uning besh qavatli quyosh pardasi uni Quyosh, Yer va Oyning taʼsirida isishladan himoya qiladi.

Manbalar
Gravitatsion linzalar

Gravitatsion linzalar materiyaning taqsimlanishi (masalan, galaktikalar klasteri singari) yoki uzoqdagi yorug'lik manbai va kuzatuvchi o'rtasidagi nuqtaviy zarra  hisoblanadi yorug'lik kuzatuvchi tomon harakatlanayotganda u manbadan chiqqan yorug'likni egrilashga qodir. Ushbu ta'sir gravitatsion linzalar sifatida ma'lum. Egrilanish Albert Eynshteynning umumiy nisbiylik nazariyasi bashoratlaridan biridir.   Nurni yorug'lik tezligida harakatlanadigan zarrachalar sifatida faraz qilib, Nyuton fizikasi ham yorug'likning egilishini  bashorat qilishi mumkin, ammo u beradigan miqdor umumiy nisbiylik nazariyasi beradigan miqdorning faqat yarmi.

Tavsif 

Optik linzalardan farqli o'laroq, nuqtaviyga o'xshash gravitatsion linzalar o'zining markaziga eng yaqin o'tadigan yorug'likning maksimal, markazidan uzoqroqdan o'tadigan yorug'likning minimal og'ishini hosil qiladi. Shunday qilib, gravitatsion linzalarda yagona fokus nuqtasi yo'q, balki fokus chizig'i mavjud. 

Yorug'likning burilishini birinchi kuzatish yulduzlarning osmon sferasida Quyosh yaqinidan o'tayotganda burilishini qayd etish orqali amalga oshirildi. Kuzatishlar 1919 yilda Artur Eddington, Frenk Uotson Dayson va ularning hamkorlari tomonidan 29 may kuni to'liq quyosh tutilishi paytida amalga oshirilgan.  Quyosh tutilishi Quyosh yaqinidagi yulduzlarni kuzatish imkonini berdi. Kuzatishlar bir vaqtning o'zida Braziliyaning Sobral, Seara, Afrikaning g'arbiy sohilidagi San-Tome va Prinsipi shaharlarida o'tkazildi.  Kuzatishlar shuni ko'rsatdiki, Quyoshga yaqin o'tayotgan yulduzlarning yorug'ligi biroz egilgan, shuning uchun yulduzlar o'z joyidan bir oz  siljigan. 

Natija ajoyib yangilik hisoblanib, aksariyat yirik gazetalarning birinchi sahifasiga aylandi. Bu Eynshteyn va uning umumiy nisbiylik nazariyasini dunyoga mashhur qildi. 
Astrofizika
Elektr sigʻim

Elektr sigʻim- bu jism yoki qurilmaning elektr zaryadini saqlash qobiliyati. U elektr potentsiallar farqiga mos zaryad bilan oʻlchanadi, U bu miqdorlarning nisbati sifatida ifodalanadi. Odatda u ikkita chambarchas bogʻliq sigʻim tushunchalari: xususiy sigʻim va oʻzaro sigʻim sifatida maʼlum.  Elektr zaryadlanishi mumkin boʻlgan jism xususiy sigʻimni namoyish etadi, buda elektr potentsiali jism va Yer orasida oʻlchanadi. Oʻzaro sigʻimda esa ikki komponent oʻrtasida oʻlchanadi va bu kondensatorni chiziqli zanjir elementi sifatida elektr zanjirlarda ishlatishda ayniqsa muhimdir.

Ikki oʻtkazgich orasidagi sigʻim faqat geometik oʻlchamlarning, masalan, oʻtkazgichlarning qarama-qarshi yuzasi va ular orasidagi masofa va ular orasidagi har qanday dielektrik material dielektrik singdiruvchanligining funksiyasidir. Koʻpgina dielektrik materiallar uchun dielektrik singdiruvchanlik va shu sababli sigʻim ham oʻtkazgichlar orasidagi potensiallar farqi va ulardagi umumiy zaryad miqdoriga bogʻliq emas.

SI tizimida sigʻim birligi ingliz fizigi Maykl Faraday nomi bilan atalgan va farad (belgi: F) hisoblanadi. 1 faradli kondensator, 1 kulon elektr zaryadi bilan zaryadlanganida, uning plastinkalari orasidagi potentsiallar farqi 1 voltga teng boʻladi.

Xususiy sigʻim 
Elektr zanjirlarini muhokama qilishda sigʻim atamasi odatda ikkita qoʻshni oʻtkazgich orasidagi, masalan, kondensatorning ikkita plastinkasi orasidagi oʻzaro sigʻimning qisqartmasi hisoblanadi. Biroq, har bir izolyatsiya qilingan oʻtkazgich ham sigʻimga ega, u xususiy sigʻim deb ataladi. Bu izolyatsiya qilingan oʻtkazgichning elektr potentsialini bir oʻlchov birligiga, masalan, bir voltga oshirish uchun kerak boʻlgan elektr zaryadining miqdori bilan oʻlchanadi.  Ushbu potentsial uchun hisob nuqtasi nazariy jihatdan cheksiz radiusli, ichi boʻsh oʻtkazuvchan shar boʻlib, oʻtkazgich shu sharning ichida joylashgan deb hisoblanadi.

Oʻtkazuvchilarning xususiy sigʻimi zaryad va elektr potentsialining nisbati bilan belgilanadi:Bu yerda

  zaryad miqdori,
  elektr potentsiali,
  zaryadning sirt zichligi,
  oʻtkazgich yuzasidagi cheksiz kichik yuza elementi,
  Oʻtkazgichdagi tanlangan maʼlum M nuqta va  orasidagi masofa,
  vakuumning dielektrik singdiruvchanligi .

Ushbu usuldan foydalanib,  radiusli oʻtkazgich sferaning xususiy sigʻimi quyidagicha:

Oʻzaro sigʻim 
Eng keng tarqalgan shakl — parallel plastinkali kondensator, u bir-biridan izolyatsiya qilingan ikkita oʻtkazgich plastinkalardan iborat boʻlib, odatda dielektrik material sendvich singari plastinkalar oʻrtasida turadi. Parallel plastinkali kondensatorlarda sigʻim oʻtkazgich plastinkalarning sirt yuzasiga toʻgʻri proporsional va plitalar orasidagi masofaga teskari proporsionaldir.

Agar plastinkalardagi zaryadlar  va  va plastinkalar orasidagi kuchlanish  boʻlsa, sigʻim  quyidagicha ifodalanadi:

Manbalar
Suvli kondensator

Suv kondensatori- bu dielektrik izolyatsiya qiluvchi vosita sifatida suvdan foydalanadigan qurilma.

Operatsion nazariyasi 
Kondensator — bu elektr energiyasini toʻplash va uni keyinchalik foydalanish uchun saqlash mumkin boʻlgan qurilma. Kondensator oʻtkazuvchan boʻlmagan soha bilan ajratilgan ikkita oʻtkazgichdan iborat. Oʻtkazgich boʻlmagan soha dielektrik yoki izolyator deb ataladi. Anʼanaviy dielektrik muhitlarga havo, qogʻoz va baʼzi yarim oʻtkazgichlar misol boʻladi. Kondensator mustaqil tizim boʻlib, hech qanday zaryadga ega emas. Oʻtkazuvchilar oʻzlarining qarama-qarshi yuzalarida teng va qarama-qarshi zaryadlarni saqlaydi.

Suv dielektrik sifatida 
Anʼanaviy kondensatorlar elektr zaryadini saqlash uchun vosita sifatida shisha yoki keramika kabi materiallardan foydalanadi. Suv kondansatkichlari asosan yangilik sifatida yoki laboratoriya tajribalari uchun yaratilgan va ularni oddiy materiallardan yasash mumkin. Suv qayta tiklanish xususiyatini koʻrsatadi; agar suv orqali elektr teshilish boʻlsa, u tezda asl va teshilmagan holatiga qaytadi. Boshqa suyuqlik izolyatorlari teshilishdan keyin karbonizatsiyaga moyil boʻladi va vaqt oʻtishi bilan oʻz kuchini yoʻqotadi. Bu xususiyatlar, yuqori dielektrik oʻtkazuvchanligi bilan birga, suvni katta kondensatorlarni qurish uchun ajoyib tanlov imkoniyatiga aylantiradi.

Manbalar
Tok manbi

Tok manbai - bu elektr toki ni klemmalaridagi kuchlanishiga bog'liq bo'lmagan holda elektr tokini hosil qiluvchi yoki yutuvchi elektr zanjir .

Kirish 
Ideal tok manbai uchlaridagi kuchlanishga bog'liq bo'lmagan tok kuchi hosil qiladi. Ideal tok manbai matematik model bo'lib, unga haqiqiy qurilmalar juda yaqin bo'lishi mumkin xolos. Agar ideal tok manbai orqali tok zanjirdagi boshqa har qanday o'zgaruvchidan mustaqil ravishda belgilanishi mumkin bo'lsa, u mustaqil tok manbai deb ataladi. Aksincha, agar ideal tok manbaidagi tok zanjirdagi ba'zi kuchlanish yoki tok kuchi orqali aniqlansa, u qaram yoki boshqariladigan tok manbai deyiladi . Ushbu manbalar uchun belgilar 2-rasmda ko'rsatilgan. 
Fizika
Milliy Fizika
Dielektriklarning qutblanishi

Dielektriklarning qutblanishi chiziqli boʻlmagan munosabatlar orqali aniqlanadi.
 
bu yerda  va  — ikkinchi va uchinchi tartibli makroskopik qabul qiluvchanliklar hisoblanadi. Tashqi maydon kuchsiz boʻlganda dielektriklarning qutblanishi (1) ning birinchi hadi bilan ifodalanadi. Ikkinchi va uchinchi hadlarni hisobga olmasa ham boʻladi. Tashqi maydon kuchli boʻlganda dielektriklarning nochiziqli xossalari namoyon boʻla boshlaydi. Bu holda tenglikning keyingi hadlarini ham hisobga olish kerak. Agar  boʻlsa, bu tenglik chiziqli dielektrikni ifodalaydi. Agar  boʻlsa, chiziqli boʻlmagan kvadratik dielektrikni,  boʻlsa chiziqli boʻlmagan kubik dielektrikni ifodalaydi.

Kvadratik dielektrikka
 
koʻrinishidagi sinusoidal to`lqin tushayotgan boʻlsin. U vaqtda dielektrikning qutblanishi  ning vaqt boʻyicha oʻzgarishi sinusoidadan farq qiladi. (1) formulada  deb olib, unga (2) ni qoʻysak
 

 ekanligini hisobga olgan holda almashtirish bajarsak, (3) ifoda quyidagi koʻrinishga keladi:
 
(4) formuladan koʻramizki,  qutblanishni uchta tashkil etuvchiga ajratish mumkin: tushuvchi nurning asosiy chastotasiga ) bogʻliq boʻlgan, ikkilangan chastotasi () ga bogʻliq boʻlgan va ikkinchi garmonikasiga bogʻliq boʻlgan hamda doimiy qutblanish qismiga ajratish mumkin.

Berilgan garmonik tebranishlardagi maydon kubik dielektrikka tushayotgan boʻlsa, u holda qutblanish ikkita tashkil etuvchidan iborat boʻladi: aosiy va uchinchi garmonika taʼsirida tebranayotgan qutblanishdan iborat.  ekanligini hisobga olsak,

 

(5) ifodaning birinchi va ikkinchi hadi  ning asosiy qismini tashkil etadi, uchinchi had uchinchi garmonika taʼsirida hosil boʻlgan qutblanish qismini tashkil etadi.

Shunday qilib, chiziqli dielektriklarning qutblanishini skalyar tenglamalar orqali ifodalash mumkin.

Shuningdek qarang 
Chiziqli qutblanish

Ikkinchi garmonika generatsiyasi

Manbalar
Ikkinchi garmonika generatsiyasi

Ikkinchi garmonikaning hosil boʻlishi nochiziqli optikaning asosiy elementlaridan biri boʻlib, lazer nurlanishlarini hosil qilishda muhim rol oʻynaydi.

Avval kvadratik nochiziqli muhitda amplitudasi sekin oʻzgaruvchi toʻlqinlar uchun tenglamalarni keltirib chiqaramiz. Buning uchun Makswell tenglamalarini yozamiz:
 
 
Bu tenglamalarning birinchisidan rotor olib uchinchi tenglama yordamida undan magnit maydonini yoʻqotamiz. Natijada elektr maydon uchun quyidagi tenglamalar sistemasini olamiz:
 
Bu yerda muhit dielektrik boʻlgani uchun magnit singdiruvchanlik  deb olindi.

Toʻlqinning elektr maydonini Furye integraliga yoyamiz:
 
Buni yuqoridagi ikkita tenglamalarga qoʻyib quyidagini hosil qilamiz:
 
 

Chastotasi  va toʻlqin vektori k
boʻlgan lazer hosil qilayotgan yorugʻlik dastasining muhitga taʼsirini koʻrib chiqamiz.
Asosiy garmonikadagi nurlanish intensivligini
pasayishini inobatga olmaslik uchun ikkinchi
garmonikaning intensivligini kichik deb faraz
qilamiz.

Qutblanish vektorining nochiziqli qismini
va elektr maydonni quyidagi koʻrinishda yozamiz:
 
 

Bu yerda  toʻlqinning qutblanish yoʻnalishidagi birlik vektor.
Izotrop dielektrikda toʻlqin  oʻqi boʻylab tarqalganda, elektr maydon () tekisligida yotadi. Maʼlumki, tushayotgan toʻlqin koʻndalang
boʻlishiga qaramasdan, muhit qutblanish vektorining koʻndalang va boʻylama tashkil etuvchilari paydo boʻladi:
 

Shu sababli  chastotali ikkinchi garmonika maydonining koʻndalang va parallel tashkil etuvchilari boʻladi, yaʼni
 
Bularni inobatga olsak, boshlangʻich toʻlqin tenglamalari quyidagi koʻrinishni qabul qiladi:
 
 

Bu yerda ,  optik oʻqqa parallel va perpendikulyar dielektrik singdiruvchanliklardir. Yuqoridagilarga asosan tenglamani parallel va perpendikulyar tashkil etuvchilarga ajratamiz:
 
 

Yuqoridagi tenglamalarni haqiqiy va mavhum qismlarga ajratib,  va  uchun toʻrtta tenglamalar sistemasi hosil qilamiz:
 

Nisbiy faza  kiritib, yuqoridagi toʻrtta tenglamani uchta tenglamaga keltirish mumkin:
 
Bu tenglamalar yordamida quyidagi tenglikni yozish mumkin:
 
yoki
 
Demak, bu yerda qavs ichidagi kattalik
 
saqlanuvchi kattalik, yaʼni harakat integrali ekan.

Shunday qilib, hamma  lar uchun  boʻlishi mumkinligi kelib chiqadi. Muhitda toʻlqin tarqalishi davomida ikkinchi garmonikaning intensivligi oʻsib borishini inobatga olsak, bu ikkita holdan minus ishorani tanlash kerak. U holda
 
Bundan quyidagini topamiz:
 
yoki
 

Bu tenglik energiyaning saqlanish qonunini anglatadi. Yuqoridagi shart yordamida sistemaning birinchisidan  ni yoʻqotib tenglamani integrallaymiz va  uchun quyidagi ifodalarni topamiz:

 
Endi boshlangʻich funksiya va oʻzgaruvchilarga qaytamiz:

Shuningdek qarang 
Nochiziqli optika

Dielektriklarning qutblanishi

Manbalar 

 Fizika
 Lazer fizikasi
 Nochiziqli optika
Fotorefraksion keratektomiya

Eksimer lazeri tibbiyotda, xususan, oftalmologiyada koʻz gavharini tuzatish orqali koʻrish oʻtkirligini normal holatga keltirishda koʻp qoʻllaniladi. Bunda shoxpardaning yuqori epitelial qatlami lazer yordamida kesib olib tashlanadi. Bu jarayonni optik linzaning ozgina qismini kesib tashlab, fokus masofasini oʻzgartirishga oʻxshatish mumkin. Bu jarrohlik amaliyoti orqali uzoqdan koʻrarlik yoki koʻz xiralashishi kabi kasalliklar, shuningdek glaukoma va kataraktani davolash mumkin.

Ushbu jarrohlik amaliyoti uch xil usulda amalga oshirilishi mumkin:
Fotorefraksion keratektomiya (FRK). Ilk marta 1985-yilda nemis shifokorlari Teo Zeyler va Vollenzek, ulardan keyinroq esa amerikalik xirurg Maguerit Makdonald tomonidan qoʻllanilgan. Koʻz shoxpardasining ustki qatlami lazer yordamida kesib olib tashlangan. Tiklanish jarayoni 3-4 kun davom etadi. Bemor bu vaqt davomida ogʻriq va noqulaylik his qilishi mumkin.
Bu usulga qadar koʻz jarrohligida radial keratektomiya qoʻllangan. Bu usul asoschisi Svyatoslav Fedorov hisoblanadi. Unga koʻra, koʻz shoxpardasining egriligi skalpel yordamida kesib oʻzgartirilgan. FRK asosan quyidagi maqsadlarda qoʻllaniladi:
 yaqindan koʻrarlik (−1 dan — 6 dioptriyagacha);
 astigmatizm (0,5 dan 3 dioptriyagacha)
 uzoqdan koʻrarlik (+3 dioptriyagacha)

Lasek. Lazer nuri bilan amalga oshirilgan jarrohlik amaliyotidan soʻng, maxsus trepan (jarrohlik asbobi) va 20% li spirt eritmasi yordamida koʻz shoxpardasida oʻta yupqa parda hosil qilishga asoslangan. Lazer nuri shoxpardaning eng ichki qatlamlariga taʼsir etadi, bu taʼsir toʻxtatilgandan soʻng ustki qatlamda hosil qilingan yupqa parda maxsus linza yordamida shoxpardaga biriktiriladi.

strong> Lasik'''. Shoxparda ustki qatlamidan oʻta yupqa qatlamni xuddi kitob varagʻini ochgandek ajratib olinadi. Shundan soʻng lazer yordamida shoxpardadagi anomal sohalar nurlantiriladi va „kitob varagʻi“ yana oʻz holiga qaytarib qoʻyiladi. Bu amaliyotdan soʻng tiklanish juda tez amalga oshadi. Eng asosiysi, bemor noqulaylik va ogʻriq his qilmaydi.

Shuningdek qarang 
Eksimer lazer

Impulsli lazerlar

Ko'z jarrohligi

Manbalar
Toshpoʻlat tajang nima deydi

Toshpoʻlat tajang nima deydi — oʻzbek romanchiligining asoschilaridan biri Abdulla Qodiriy tomonidan yozilgan hajviy hikoyalar toʻplami. Hikoyalar toʻplami 1923—1926-yillar davomida „Mushtum“ jurnalida eʼlon qilib turilgan „Kalvak mahzumning xotira daftaridan“ turkumiga kiritilgan. Abdulla Qodiriy Kalvak mahzum va Toshpoʻlat kabi badiiy shaxsiyatlar borasida quyidagi fikrlarni aytib oʻtgan:

Manbalar

Abdulla Qodiriy asarlari
Gamma kvantlarning muhit bilan o'zaro ta'siri

Gamma nurlanish modda bilan taʼsirlashganda, asosan, uch xil effekt roʻy berishi mumkin: fotoeffekt, kompton effekti,  juftining hosil boʻlishi.

Fotoeffekt
Fotoeffektda yuqori energiyali foton yoki gamma kvant atomdagi bogʻlangan elektron bilan toʻqnashadi. Natijada atomdan fotoelektron uchib chiqadi. Buning uchun gamma kvant oʻzining energiyasini toʻlaligicha elektronga beradi. Elektronning atomga bog'lanish energiyasiga bogʻliq ravishda turli elektronlar chiqishi mumkin. Ushbu hodisaning effektiv kesimi quyidagi formula orqali aniqlanadi:
 
bu yerda  ga teng boʻlib, elektronning klassik radiusi deb ataladi.

Baʼzida gamma kvantning modda bilan oʻzaro taʼsirini baholash uchun boshqa formuladan ham foydalaniladi. Bu tenglama Sauter tenglamasi deb ataladi:
 
    
bu yerda  ga teng.  — elektronning bogʻlanish energiyasi,  barnga teng boʻlgan Tompson sochilishi effektiv kesimi.

Kompton effekti 
Baʼzida gamma kvant atomdagi nisbatan kuchsiz bogʻlangan elektron bilan toʻqnashadi. Bunday elektronlarni erkin elektronlar deb ham ataladi. Bunday elektronlar bilan toʻqnashganda foton yoki gamma kvant oʻzining toʻla energiyasini elektronga berolmaydi. Natijada noelastik sochilish roʻy beradi. Hamda fotonning toʻlqin uzunligi oʻzgaradi. Kompton effekti uchun effektiv kesim quyidagi formuladan aniqlanadi:

 
    
Yuqori energiyalarda Kompton effekti uchun quyidagi formulani ishlatamiz:
 
    
Kompton effekti natijasida gamma kvant oʻz energiyasining bir qismini erkin elektronga beradi va toʻlqin uzunligi oʻzgaradi. Toʻlqin uzunligi energiyaga teskari proporsional boʻlganligi uchun energiya kamayganda, toʻlqin uzunligi ortadi.

Elektron-pozitron juftining hosil boʻlishi 
Gamma kvant yadroning elektr maydoniga kirganida hamda energiyasi  ga teng yoki katta boʻlganida elektron-pozitron juftining hosil boʻlishi ehtimolligii ortadi. Bu jarayonni pair-production deb ataladi. Yaʼni yadro maydoni taʼsirida gamma kvantdan elektron va pozitron jufti hosil boʻladi. Bu zarralar massalari va zaryadi teng boʻlganligi uchun impulsning saqlanish qonuniga asosan, ular 180 burchak ostida uchib ketadilar.
    
Juftlik hosil boʻlishining effektiv kesimini hisoblash uchun Maksimon formulasidan foydalaniladi ( holat uchun):

bu yerda
 
    
Yuqori energiyalarda, yaʼni  boʻlganda Maksimonning boshqa formulasidan foydalaniladi:
    
 
    
Bu yerda  — Rimanning  funksiyasi deyiladi.

Yuqorida bayon qilingan uchta oʻzaro taʼsir jarayoni toʻliq massaviy yutilish koeffitsientiga oʻz hissasini qoʻshadi. Bu uchta jarayonning nisbiy ulishi -kvantlar energiyasiga va moddaning atom raqamiga
bogʻliq boʻladi.

Shuningdek qarang 
Fotoeffekt

Kompton effekti

Zaryadlangan og'ir zarralarning moddalar bilan o'zaro ta'siri

Manbalar 

 Fizika
Analog elektronika

Analog elektronika odatda faqat ikki holatda bo'la oluvchi raqamli elektronikadan farqli o'laroq, doimiy o'zgaruvchan signalga ega elektron tizimlardir. "Analog" atamasi signal va signalni ifodalovchi kuchlanish yoki tok kuchi orasidagi proportsional bog'lanishni tavsiflaydi. Analog so'zi  olingan  bo'lib, talaffuzi [n] (analogos), "proporsional" deganidir. 
Fizika
Milliy Fizika