Odam ato

Odam Ibrohim dinlariga ko'ra Xudo tomonidan yaratilgan birinchi odamdir. Yaratilishning Bibliya xronologiyasiga ko'ra, u miloddan avvalgi 4026-yilning kuz kunida sodir bo'lgan. (Shuningdek qarang: Muqaddas Kitobdagi Yaratilish yozuvi)

Odam Atoning nuqtai nazari va Odam Ato haqidagi hikoya har bir Ibrohim dinida farq qilsa-da, ular mohiyatan bir xil. Ibtido kitobida Odam Ato va Nuhning To'foni o'rtasidagi davr 1756-yilga to'g'ri keladi. Aytish mumkinki, islom tushunchasi tegishli hadislar yo'l-yo'rig'i bilan xuddi shu yo'nalishda rivojlangan. Ibn Sa’d “Tabakat” asarida Odam Ato bilan Muso alayhissalom o‘rtasida 3000 yillik davr bo‘lganligini qayd etadi.

Mifologik kelib chiqishi va etimologiyasi 
Bobil surgunining Tavrot rivoyatlarining tili va manbalari uchun alohida ahamiyati bor. Tavrotda qoʻllanilgan tilning ildizi va manbasi shumer sivilizatsiyasiga asoslanganligi taʼkidlanadi. Semit irqining Mesopotamiya hududiga kelishi va uning davom etishi bilan yahudiylarning (va nasroniylarning) muqaddas kitoblariga Mesopotamiya sivilizatsiyalariga tegishli bir qator fikrlar, e'tiqodlar va afsonalar kirib keldi. Yaratilish afsonasi va To'fon hikoyasidan ko'rinib turibdiki, Injildagi rivoyatlarda Mesopotamiyaga tegishli mifologik elementlar aniq ko'rinadi. Biroq, Injil mualliflari Mesopotamiya haqidagi afsonalarni bir xil tarzda emas, balki eklektik tarzda ba'zi afsonalarni bir-biriga o'zgartirish, qo'shish va birlashtirish orqali keltirdilar.

Ibroniycha "qizil yer" ma'nosini anglatuvchi Odam, sanskrit tilida "Ada-Nath" bo'lib, "ism" so'zi bu tildagi barcha so'zlardan oldin kelganda (birinchi) ma'nosini anglatadi. Turk tilida ajdod sifatida qoʻllanilgan soʻz koʻplab qadimgi madaniyatlarda bir xil tovush tuzilishi va bir maʼnoda qoʻllanilgan. (Masalan, samoada tata, Siuda atey).

Shumer mifologiyasida yaratilgan birinchi odam va birinchi podshoh Adapa, ba'zi boshqa elementlar bilan birga Odam Ato haqidagi rivoyatlarning kelib chiqishi hisoblanadi. Odam alayhissalomning loydan, xotinining qovurgʻadan ( Nin-Ti ) yaratilishi, jannatdan haydalishi, harom meva, ilon, Odam Atoning ming yilga yaqin umri va hokazo. Mavzular shumer afsonalari bilan bir-biriga mos keladigan motivlardir. (Odam va Adapa afsonasi o'rtasidagi munosabatlar:  3 Nisan 2016 tahririnda)

Islomda Odam Atoning tavsifi 
Musulmonlar Odam Ato birinchi yaratilgan inson va birinchi payg'ambar ekanligiga ishonishadi. Eʼtiqodga koʻra, Alloh uni Rahmon suratida yaratgan va unga oʻz ruhidan puflagan. Tavrot yoki yahudiy manbalariga ko'ra, Odam Ato 1000 yoki 2000 yil yashagan deb hisoblanadi. Islomga hadislar bilan kirgan. Odam alayhissalom Islom dinining muqaddas kitobi Qurʼonning sakkiz surasida zikr etilgan. Qur'ondan tashqari rivoyatlarda masal mifologik holatga keltiriladi. Buxoriy va Muslim kabi ishonchli hadis manbalariga ko‘ra, Odam Atoning bo‘yi 60 zira (taxminan 35-48 metr) bo‘lgan..

Islomda Odam alayhissalom tuproqdan yaratilgan, Alloh taolo unga ismlar qo‘yish va ularning ma’nolarini topishni o‘rgatgan, lekin u boshqa mavjudotlarga o‘rgatmagan, deb ishoniladi. Alloh taolo farishtalarning unga sajda qilishlarini xohlardi, ammo Iblis takabburligi tufayli unga sajda qilmadi. Shuning uchun Iblis jannatdan haydalgan. Qur'oni karimning Kahf surasining 50- oyatida Iblis farishta emas, balki jin ekanligi aytilgan.

Qur'oni karimda Odam alayhissalom va uning xotini bir ruhdan yaratilganligi aytilgan. Odam Ato va Momo Havo jannatdagi harom daraxtning mevasidan yedilar, Alloh ularga yaqinlashishni man qilgan, Iblis ularga yolg'on gapirib, ularni aldagan edi. Shunda ular jannatdan chiqarib yuboriladilar. Ular yashaydigan Adn (Tavrotdagi Adan ) jannatidan Odam Ato Serendip oroliga ( Srilanka ). Momo Havo Efiopiyaga yuboriladi. Keyin Makkadagi Arafot tog'ida uchrashadilar.

Bu qissa Qur’oni Karimda batafsil tilga olingan bo‘lib, islom madaniyatida muhim o‘rin tutadi. Musulmonlar jannatdan chiqish qissasiga ishonishlari farzdir - chunki bu haqda Qur'onda aytilgan.

Yana qarang 

 Adapa
 kreatsionizm
 Islom mifologiyasi, Isroil
 Momo Havo, Lilit
 Qobil va Hobil
 Shumerlar (mifologik o'zaro ta'sirlar uchun)
 Inson evolyutsiyasi, Y xromosoma Odam
 Jin

Manba 

 Qur'oni karim, Baqara surasi, 30-38-oyatlar

Islom paygʻambarlari
Quron
Islom dini