Catch Me If You Can

Catch Me If You Can, 2002-yilda Steven Spielberg rejissyorli va prodyuserlik qilgan, Leonardo DiCaprio va Tom Hanks bilan Christopher Walken, Martin Sheen, Nathalie Baye, Amy Adams va James Brolin ishtirok etgan biografik, jinoiy, komediya-drama janrlaridagi AQSH filmidir. Jeff Natansonning ssenariysi Frank Abagnale Jrning xuddi shu nomdagi yarim avtobiografik kitobiga asoslangan boʻlib, u oʻzining 19 yoshga toʻlishidan oldin oʻzini Pan American World Airways uchuvchisi, Georgia shifokori va Luiziana cherkov prokurori sifatida koʻrsatib, millionlab dollarlik zararlarni yetkazganini tasvirlaydi. Uning hikoyasining tarixiy haqiqati juda bahslidir  .

Abagnalening xuddi shu nomdagi kitobining kino versiyasi 1980-yilda kitob nashr etilganidan keyin koʻp oʻtmay keng muhokama qilindi. Keyinchalik 1997-yilda DreamWorks Spielberg uchun kino huquqlarini sotib olganidan soʻng qiziqishlar jiddiy boʻla boshlaydi. David Fincher, Gore Verbinski, Lasse Hallström, Miloš Forman va Cameron Crowe Spielbergning oʻzi rejissyorlik qilishga qaror qilishidan oldin uni filmning rejissyori deb hisoblashgan. Suratga olish ishlari 2002-yilning fevralida boshlanib, mayida oʻz nihoyasiga yetdi.

Film 2002-yilning 25-dekabrida premyera qilina boshlaydi. 75-Oskar mukofotlarini topshirish marosimida, Christofer Walken eng yaxshi ikkinchi plandagi aktyor, John Williams esa eng yaxshi original qoʻshiq uchun nomzod boʻladi.

Syujet 
1969-yilda FQB agenti Carl Hanratty qamoqxona sharoiti tufayli kasal boʻlib qolgan Frank Abagnale Jr ismli mahbusni olib ketish uchun Fransiyaning Marsel shahriga keladi.

6 yil oldin, Frank Abagnale Jr Nyu-Yorkning New Rochelle shahrida otasi Frank Abagnale Sr va fransuz onasi Paula bilan yashayotgan boʻladi. Yoshligida u otasining odamlarni aldashda ishlatiladigan koʻplab usullariga guvoh boʻladi. Frank Srning IDH bilan soliq muammolari tufayli oila kichik kvartiraga koʻchib oʻtishga majbur boʻladi.

Kunlarning birida Frank otasining New Rochelledagi Rotary klubidagi doʻsti Jek Barnsni onasi bilan ishqiy munosabatda boʻlganini bilib qoladi. Keyinchalik ota-onasi ajrashganda, Frank uydan qochib ketadi. U pulga muhtoj boʻlgani uchun turli xil firibgarliklar bilan shugʻullanadi. Bu esa uning salbiy jihatlarining oshishiga sabab boʻladi. U Frank Taylor nomi bilan soxta Pan American World Airways uchuvchisiga aylanadi va aviakompaniyaning ish haqi cheklarini soxtalashtiradi. Koʻp oʻtmay, uning qalbakilashtirishlari millionlab dollarga aynaladi.

Abagnale Jr ning jinoyatlari haqidagi xabar FQBga yetib boradi va agent Carl Hanratty Frankni kuzatishni boshlaydi. Carl uni mehmonxonada topadi, lekin Frank Carlni Barry Allen ismli Maxfiy xizmat agenti ekanligini aytib, uni laqillatadi. Carl aldanganini anglab yetmasdan u mehmonxonadan qochib ketadi.

Keyinchalik u Frank Conners nomi bilan doktor sifatida kasalxonaga ishga kiradi. Doktor sifatida u sodda va yosh hamshira Brendani sevib qoladi. Frank Brendaning advokat otasidan uning qoʻlini va Luiziana shtatidagi advokatlik imtihonini topshirishida yordam soʻraydi. Carl Frank va Brendaning unashtirish ziyofatida uni qoʻlga tushuradi, ammo Frank yotoqxona derazasidan qochib ketadi va Brendaga uni 2 kundan keyin Mayami xalqaro aeroportida kutib olishini aytadi.

Aeroportda Frank Brendani koʻradi, ammo uning atrofida fuqarolik kiyimidagi agentlarni payqab qoladi. U Brendadan umidini uzadi va mashinasi haydab ketib qoladi. U oʻzining eski uchuvchi kasbiga qaytishga qaror qiladi va mahalliy kollejda styuardessalarni yollash boʻyicha yolgʻon tanlovni uyushtiradi. U styuardessa sifatida 8 nafar ayol bilan atrofini qurshab olgan holda oʻzini Karl va aeroportdagi boshqa agentlardan yashiradi va Madridga (Ispaniyaga) ketadigan reysda qochib ketadi.

1967-yilda Carl Frankning onasining ona shahri Montrixarddan uni yana qoʻlga tushuradi va uni aldab hibsga olishga muvaffaq boʻladi.

1969-yilda Carl Frankni AQShga qaytarib olib keladigan reysga oʻtirishadi. Ular AQShga yaqin kelishganda, Carl unga otasi vafot etganini aytadi. Qaygʻuga botgan Frank samolyotdan qochib ketadi va hozirda Barnsdan qizi bor onasining uyiga yetib boradi. Carl Frankning u yerga borishini bilib, uni oʻsha yerda qoʻlga tushuradi. Frank taslim boʻlishga qaror qiladi va sud uni 12 yillik qattiq tartibli qamoqxonaga hukm qiladi.

Carl vaqti-vaqti bilan Frankning oldiga tashrif buyuradi. Bir tashrif davomida Carl unga oʻzi ishlayotgan ish boʻyicha firibgarlik ishini koʻrsatadi. Frank darhol bank xodimining firibgarlikka aloqadorligini aniqlaydi. Bu ish Carlda katta taassurot qoldiradi, u FQBdan Frankning jazo muddatining qolgan qismini FQBning moliyaviy jinoyatlarga qarshi kurash boʻlimida oʻtashiga ruxsat berishga koʻndiradi. Frank rozi boʻladi, lekin tez orada u oʻzini ofis ishlaridan zerikkan his qila boshlaydi.

Dam olish kunlarining birida Frank yana soxta uchuvchi nomi bilan firibgarliklarini davom ettirmoqchi boʻladi. Carl uning oldiga yetib boradi va endi hech kim Frankni ushlab turmasligini va u oʻz yoʻlini tanlashi kerakligini, shundan keyin u keta olishini aytadi. Shunday qilib u yana FQBga qaytishga qaror qiladi va Carl bilan yana bir firibgarlik ishlarini yeshishga harakat qilishadi. Shu paytda, Carl undan Luiziana shtatidagi advokatlik imtihonidan qanday muvaffaqiyatli oʻtgani haqida soʻraydi. Frank esa imtihondan oʻzi oʻqib oʻtganini taʼkidlaydi. Carl bunday hayratda qoladi.

Maʼlumotlarga qaraganda, Frank 26 yil davomida Amerika Qoʻshma Shtatlarining Oʻrta Gʻarbiy qismida rafiqasi bilan birga yashaydi va ularning jami 3 oʻgʻli bor boʻladi. Frank Carl bilan umrbod doʻst boʻlib qoladi. U keyinchalik bank firibgarligi va qalbakilashtirish boʻyicha dunyodagi yetakchi ekspertlardan biriga aylanadi.

Rollarda

Ishlab chiqarish

Rivojlanish 
Frank Abagnale 1980-yilda film huquqlarini sotadi . Abagnalening soʻzlariga koʻra, prodyuserlar Norman Lear va Bud Yorkin uni "The Tonight Show" da Jonni Carson bilan koʻrganidan keyin film huquqlarini sotib olishgan. Ikki yildan soʻng, ular huquqlarni Columbia Picturesga sotadilar, u oʻz navbatida prodyuser Hall Bartlettga huquqlarni sotadi. Bartlett va uning biznes hamkori Micheal J. Lasky ssenariy yozish uchun Steven Kunesni ishga oladilar, biroq Bartlett loyiha distribyutor topguncha vafot etadi . Keyin huquqlar Hollywood Picturesga sotiladi va loyiha koʻproq yordamga muhtoj boʻlgani sababli huquqlar yana TriStar Pictures boʻlimi boʻlgan Bungalow 78 Productionsga sotiladi. U yerdan loyiha DreamWorks Picturesda Steven Spielbergga taqdim etiladi . Daily Variety maʼlumotlariga koʻra, ijrochi prodyuser Micheal Shane film huquqlarini 1990-yilda  Paramount Pictures uchun sotib olgan . 1997-yil dekabriga kelib Barry Kemp Shanedan film huquqlarini sotib oladi va loyihani DreamWorksga olib keladi. Jeff Natanson boʻlsa film ssenariysini yozadi . 2000-yil apreliga kelib, David Fincher bir necha oy davomida rejissyorlikka qoʻshiladi, ammo boshqa loyiha tufayli filmdan ketishga majbur boʻladi. 2000-yil iyul oyida Leonardo DiCaprio bosh rolni oʻynash boʻyicha munozaralarga kirishadi va Gore Verbinski rejissyorlik qilishi kelishilib olinadi  . Spielberg prodyuser sifatida shartnoma imzolaydi va suratga olish ishlarining boshlanishi 2001-yil mart oyiga belgilanadi  .

Kasting 
Verbinski James Gandolfinini Carl Hanratty, Ed Xarrisni Frank Abagnale Sr va Chloë Sevignyni Brenda Strong rollarini ijro etish uchun tanlaydi  . Verbinski DiCaprioning "Nyu-York toʻdalari" filmidagi rolini tugatmagani uchun filmni tark etadi . Lasse Hallstryom 2001-yil may oyiga qadar rejissyorlik qilish uchun muzokaralar olib bordi, ammo 2001-yil iyul oyida u ham filmdan ketadi. Ushbu bosqichda Harris va Sevigny filmni tark etishdi, ammo Gandolfini rolida saqlanib qoldiriladi  . DreamWorks asoschisi Spielberg Miloš Formanga direktorlik ishini taklif qiladi va Cameron Croweni ham ishga olishni oʻylab koʻradi. Ushbu muzokaralar davrida Spielberg filmni oʻzi boshqarish haqida oʻylay boshladi va oxir-oqibat "Katta baliq" va "Geyshaning xotiralari" kabi loyihalardan voz kechadi  . Spilberg 2001-yil avgust oyida rasman rejissyorlik qilishni boshlaydi .Aynan oʻsha oyda Tom Hanksga "The Sopranos" filmi bilan vaqtni rejalashtirishdagi kelishmoqchiliklar tufayli filmdan chiqqan Gandolfinining roli beriladi .

Sevignyning oʻrniga Brenda Strong roli uchun aktrisa izlash bir necha oy davom etadi. Amy Adams oxir-oqibatda rolga ega chiqadi. Spielberg Amyning ijrosini ajoyib deb hisoblaydi va prodyuser Walter F. Parkes u haqida iliq fikrlarni bildiradi. Christopher Walken Parkesning taklifiga binoan Frank Abagnale Sr. rolini oladi. Martin Sheen Rojer Strongni rolini oʻynaydi. Spielberg Paula Abagnale roli uchun haqiqiy fransuz aktrisasini izlaydi chunki u filmdagi fakt haqiqat boʻlishini xohlagan edi. U Parijda yashovchi Brian De Palmadan yordam soʻraydi va Nathalie Baye kabi bir qancha aktrisalarni sinovdan oʻtkizadi. Spielberg Jennifer Garnerni „Alias“ filmida koʻrib qoladi va unga filmdagi kichik rolni taklif qiladi .

Suratga olish 
Suratga olish ishlari 2002-yilning yanvar oyida boshlanishi rejalashtirilgan edi , ammo bu 7-fevral sanasiga koʻchiriladi va Los-Anjelesga (Kaliforniya) da boshlanadi . Suratga olish joylariga Burbank, Downey, New York shahri, LA/Ontario xalqaro aeroporti, Quebec shahri va Montreallar kirgan . Film atigi 52 kun ichida 147ta joyda suratga olinadi. DiCaprio shunday fikr bildirdi: „Biz uch kun davom etadi deb oʻylagan sahnalarni bir kunda tugatdik“ . Suratga olish ishlari 25-30 aprel kunlari Waldorf-Astoria mehmonxonasi tashqarisidagi Park avenyuda davom etdi. Ishlab chiqarish New Jersey shtatining Orange shahriga koʻchib oʻtadi va bank va sud binosi sahnalari uchun Bruklinga qaytadi. Suratga olish ishlari John F.Kennedy xalqaro aeroportidagi TWA parvoz markazida ham boʻlib oʻtadi . Quebec shahri oʻzining Yevropacha xarakteri va fransuzcha hisyot berishi tufayli tanlangan edi. Suratga olingan Qadimgi Quebec ichidagi Place Royale Montrichardni bildirgan. Frank hibsga olingan sahna fonidagi cherkov boʻlsa Notre-Dame-des-Victoires cherkovi boʻlgan . Oxir-oqibat suratga olish ishlari 12-may kuni Montrealda yakunlanadi .

Musiqa 
Filmning saundtreki 2002-yil 10-dekabrda DreamWorks Records tomonidan chiqariladi. Asl musiqa John Williams tomonida yozilgan.

Tarix boʻgʻliqligi 
Abagnalening film bilan birozgina ishtiroki boʻlgan, lekin u Spielberg real voqealarga turli xil oʻzgarishlar kiritilganiga qaramay, u „bu filmni adolatli yarata oladigan“ yagona rejissyor ekanligiga ishonadi . 2001-yil noyabr oyida Abagnale shunday degan edi:Men film boʻyicha maslahatchi emasman. Men Steven Spielberg bilan hech qachon uchrashmaganman va gaplashmaganman va hatto ssenariyni ham oʻqimaganman. Men bunday qilmaslikni afzal koʻraman. Meni shuni tushundimki, ular mening otamni haqiqatda boʻlgani kabi yaxshiroq tasvirladilar. Steven Spielberg ssenariy muallifiga (Jeff Nathanson) men qilgan munosabatlar va haqiqiy firibgarliklarimni toʻliq aniqlik bilan tasvirlashini aytadi. Umid qilamanki, film oxiri qiziqarli, hayajonli, kulgili boʻladi va har bir uyga oila, bolalik va ajralish haqida muhim maʼlumotlarni olib kiradi.Haqiqiy Abagnale otasining uyidan qochib ketganidan keyin boshqa otasini hech qachon koʻrmagan, ammo Spielberg „Frank otasini xursand qilishga harakat qilgan holda munosabatlarni davom ettirishni xohlaydi“ . 2017-yilning noyabrida boʻlib oʻtgan „Googledagi suhbatlar“dagi taqdimotda Abagnale ham qatnashadi. Aynan ushbu taqdimotda Abagnale Spielberg ishlab chiqqan filmning haqiqatligi haqida keng fikr bildiradi:Men ushbu filmni atiga ikki marta koʻrganman. Shuning uchun ommaviy axborot vositalari mendan film haqida qanday fikrda ekanligimni hamda nima toʻgʻri va nima notoʻgʻri ekanligini soʻrashganida, men shunday javob beraman: birinchi navbatda mening 2 ukam va 1 singlim bor edi. Filmda esa meni yolgʻiz farzand sifatida koʻrsatishdi. Haqiqiy hayotda onam hech qachon 2-marta turmushga chiqmagan. Filmdagi bir sahnada u yana turmushga chiqqan va kichkina qizi ekanligi tasvirlangan. Bu haqiqatan ham sodir boʻlmagan. Haqiqiy hayotda uydan qochib ketganimdan soʻng otamni koʻrmaganman. Ular esa buning aksini koʻrsatishdi. Bu haqiqatan ham sodir boʻlmagan. . . . Men hayotda samolyotdan oshxona orqali qochib ketganman. Kinoda boʻlsa men hojatxona orqali qochib ketganman. . . . Mening fikrimcha Spielberg filmni haqiqatga juda yaqin qilib ishlagan. U film haqiqatga yaqin boʻlishi haqida juda koʻp qaygʻurgan. Buning bir nechta sabablari mavjud. Birinchidan, u haqiqiy odam haqida birinchi bor film suratga olayotgan edi. Ikkinchidan, FQB haqida filmda koʻrsatilgan maʼlumotlar toʻgʻriligiga ishonch hosil qilish uchun suratga olish maydonchasiga axborot xodimini joylashtirishdi. . . . shuning uchun Spielberg „Men juda koʻp maʼlumotlarni oʻsha 3 nafaqadagi agentdan oldim“ degani bejizga emas. . . . Shunday qilib, men u filmni juda aniq va haqiqatga yaqin qilib suratga oldi deb oʻylayman .Bundan tashqari, Abagnaleni kuzatgan va keyinchalik u bilan birga ishlagan FQB agentining haqiqiy ismi Joseph Shea edi. Abagnalening aytishicha, Shea oʻz ismining filmda qoʻllanilishini istamaganligi sababli, qahramon Carl deb oʻzgartirilgan va xuddi shu ismli futbolchiga asoslanib, Hanratty familiyasi berilgan  .

Abagnale Spielberg "filmni juda aniq va haqiqatga yaqin qilib suratga oldi " degan gapi qaramay, maʼlumotlar Abagnale 17 yoshdan 20 yoshgacha boʻlgan New-Yorkning Comstock shahridagi Great Meadow qamoqxonasida boʻlganini koʻrsatadi (1965-yil 26-iyuldan 1968-yil 24-dekabrgacha, mahkum № 25367), va bundan oldin u Qoʻshma Shtatlar dengiz flotida boʻlgan (1964-yilning dekabridan 1965-yilning fevraligacha) . Great Meadowdan ozod etilganidan olti hafta oʻtgach, 1969-yil 14-fevralda u Luiziana shtatining Baton Rouge shahrida qayta hibsga olinadi va mahalliy qamoqxonaga tashlanadi. 1969-yil iyun oyida u Baton Rougedagi mahalliy oila va kichik biznesni oʻmarganlikda ayblanadi  . Abagnale 1970-yilning kuzida qisqa vaqt davomida soxta Pan American Airlines uchuvchisi sifatida firibgarliklar qilishni boshlaydi. Keyinchalik u 1970-yil 2-noyabrida Jorjiya shtatining Cobb okrugida hibsga olinadi. Uning sudlanganligi bilan bogʻliq federal sud maʼlumotlari shuni koʻrsatadiki, u Pan American Airlines logotipi qoʻyilgan atigi 10 ta shaxsiy chekni naqd qilgan, va ushbu cheklarning umumiy qiymati 1500 AQSh dollaridan kam boʻlgan. Abagnalening koʻplab boʻrttirilgan daʼvolari ortidagi faktlar va ularning filmga kiritilishi yoki qoʻyilmasligi 2021-yilda yangilangan ommaviy axborot vositalarining asosiy mavzusi boʻldi  . Uning Luizianadagi advokatlik imtihonidan oʻtgani va Bosh prokuror Jack P. F. Gremilliond uchun ishlagani haqidagi maʼlumoti 1978-yilda bir qancha jurnalistlar tomonidan inkor etilgan  . Jurnalist Ira Perry Abagnale FQB bilan ishlaganligi haqida hech qanday dalil topa olmaydi. FQBning nafaqadagi maxsus agentga koʻra, Abagnale 1978-yilda FQB bilan ishlay boshlaganidan bir necha yil oʻtib, shaxsiy cheklardan foydalanmoqchi boʻlganida qoʻlga olingan .

Mavzular 
"Catch Me If You Can" filmi muammoli bolalik mavzusini oʻz ichiga oladi. Spielbergning ota-onasi uning oʻsmirlik chogʻida ajrashishgan, xuddi Frank Abagnalening holatiga oʻxshab. Filmda Carl Hanratty ham Chikagoda qizi bilan yashaydigan xotini bilan ajrashgan. Spielberg shunday degan edi: „Mening baʼzi filmlarim qaygʻuli oʻtmishlaridan qochgan odamlar bilan bogʻliq“.

Spielberg firibgarga haqida film yaratmoqchi edi. U bu haqida shunday degan edi:Frank 21-asr dahosi boʻgan. U 60-yillarning oʻrtalari dodamlar hozirgidanda koʻproq ishonuvchanligida unumli foydalangan.
DreamWorks filmni " Tafakkur oʻyinlari „ (2001) va “Boʻron" (1999) atrofidagi tortishuvlarga oʻxshab ketmaslik uchun „haqiqiy voqeadan ilhomlangan“ deb eʼtibor bilan bozorga chiqaradi . Premyera 2002-yilnig 18-dekabrida Los Anjelas, Kaliforniya, Vestvudda boʻlib oʻtadi .

"Qoʻlingdan kelsa, tutib ol" 2003-yil 6-mayda DVD va VHS formatida chiqariladi. Unda rejissyor Steven Spielbergning hech qachon koʻrilmagan maxsus kadrlari va intervyular mavjud boʻlgan  . Blu-ray versiyasi boʻlsa 2012-yil 4-dekabrda chiqarilgan .

Teatr Kassasi 
"Qoʻlingdan kelsa, tutib ol" filmi 2002-yil 25-dekabrda chiqarilgan boʻlib, uning dam olish kunlaridagi ochilishida jami 3225 ta kinoteatrda 30 million dollardan bir oz koʻproq daromad olib, "Uzuklar hukmdori: Ikki qal’a" dan keyingi ikkinchi oʻrinni egallaydi. Film Shimoliy Amerikada 164,6 million dollar, xorijiy mamlakatlarda esa 187,5 million dollar, dunyo boʻylab jami 352,1 million dollar yigʻadi. Film moliyaviy muvaffaqiyatga erishadi va 52 million dollarlik byudjetni yetti marta qoplaydi . 2002-yilning eng koʻp daromad keltirgan oʻn birinchi filmi boʻladi. Shuningdek, Spielbergning yana bir filmi "Muhim qaror" boʻlsa eng yuqori oʻninchi oʻrinni egallaydi.

Tanqidiy fikrlar 
Film Rotten Tomatoesda „certified fresh“ maqomiga, 203 ta sharhga asoslangan holda 96% reytingga hamda oʻrtacha 7.90/10 ballga ega chiqadi. Saytning tanqidiy konsensusida shunday deyiladi: „Leonardo DiCaprioning haqiqiy hayotdagi daho firibgar Frank Abagnale sifatidagi kuchli chiqishi yordamida Steven Spielberg zamonaviy, qiziqarli va hayratlanarli darajadagi film suratga olibdi“ . Metacriticda film 39 ta kino tanqidchiga asoslangan holda 100 balldan 75 ballga ega boʻlgan. CinemaScore tomonidan soʻralgan tomoshabinlar filmga A+ dan F gacha boʻlgan shkala boʻyicha oʻrtacha „A-“ bahosini berishgan.

Roger Ebert DiCaprioning ijrosini yuqori darajada baholaydi va „Bu Spielbergning asosiy filmi boʻlmasa ham uni osongina tomosha qilish mumkin“ degan xulosaga keladi. Mick LaSalle bu „Spilbergning eng yaxshi filmi emas, ammo uning eng yaxshi va eng doʻstona filmlaridan biri. Rangli kinematografiya, aqlli ijrolar hamda shiddatli temp rejissyorga har qanday boshqa impulslarni zavq bilan yaratishiga sabab boʻladi“ . Steven Hunterning fikricha, DiCaprio Martin Scorsesening „Nyu-York toʻdalari“ filmida unchalik kam qoʻllanilgan diapazon, qulaylik va zukkoliklarni koʻrsatgan.

Mukofotlar 
75-Oskar mukofotini topshirish marosimida Christofer Walken va John Williams eng yaxshi ikkinchi plandagi erkak roli va eng yaxshi original musiqa nominatsiyasiga nomzod boʻlishadi . Wallken 56-Britaniya Akademiyasi Film mukofotlari marosimida xuddi shu toifada gʻolib boʻladi. Williams, liboslar dizayneri Mary Zophres va ssenariy muallifi Jeff Natansonlar nomzodlar boʻlishadi . DiCaprio „Oltin globus“ mukofotiga „Kinofilmdagi eng yaxshi aktyor“ nominatsiyasida nomzod boʻladi . Williams shuningdek, Grammy mukofotiga nomzod boʻladi . Filmning elementlari keyinchalik Simpsonlar multserialining epizodida parodiya qilinadi.

Manbalar

Havolalar 

 
 
 
 
 An Interview with Leonardo DiCaprio — Movies Feature at IGN
Steven Spielberg filmlari
DreamWorks Pictures filmlari
2002-yil filmlari
IMDb identifikatori Vikimaʼlumotlardagisi bilan ayni boʻlgan sahifalar