Visegrad

Visegrad (Hungarian: ;    yoki ) —Vengriyaning Pest okrugidagi qalʼa shaharchasi bo'lib. Budapeshtning shimolida, Dunay daryosining o'ng qirg'og'ida, Dunay Bendda joylashgan. 2010-yilda 1864 nafar aholi istiqomat qilgan. Shaharda Vengriya qiroli Mattias Korvinning Erta Uyg'onish davri yozgi saroyi va o'rta asr qal'asi qoldiqlari joylashganligi aniqlangan.

Etimologiyasi 
Visegrád (Vyšehrad) nomi slavyanlardan kelib chiqqan bo'lib, adabiycha  "yuqori qal'a" (imtiyozli mavqega ega qal'a) yoki "yuqori aholi punkti" degan ma'noni anglatadi. Zamonaviy Slovakiya va Chexiya manbalarida Vyšehrad shaklida yozilgan.

Visegrad qal'asi venger tilida Fellegvar (qal'a) deb ataladi,  nemischa shahar Plintenburg deb ataladi. Plintenburg yoki Blendenburg nomi qasrdan olingan go'zal manzaradan kelib chiqqan va bu tashqi ko'rinishdan "ko'zni qamashtiradi".

Tarixi 
Visegrad birinchi marta 1009-yilda okrug shahri va arxdeaconryning bosh shahri sifatida tilga olingan. 1242-yilda mo'g'ullarning Yevropaga vayronkor bosqinidan so'ng, shahar janubda biroz boshqacha tarzda qayta qurilgan. Vengriya qiroli Karl I 1325-yilda Visegradni Vengriya qirollik qarorgohiga aylantiradi. Shu bilan birga, uning diplomati Stiven Safar kastellan etib tayinlanadi.

1335-yilda Charlz Visegradda Chexiya qiroli Ioann Lyuksemburg va Polsha qiroli Kazimir III bilan uch qirollik o'rtasida tinchlik o'rnatishda ikki oylik kongress o'tkazishdi. Polsha va Vengriya o'rtasida Gabsburglar Avstriyaga qarshi ittifoqni ta'minlash maqsadida 1339-yilda yana bir kongress o'tkazishadi.

Muqaddas Rim imperatori va Xorvatiya qiroli Sigismund – Vengriya bilan shaxsiy ittifoqda qirollik qarorgohini 1405 — 1408-yillar orasida Budaga ko'chiradi. Vengriya qiroli Mattias Korvin (1443 —1490) Visegraddan qishloq qarorgohi sifatida foydalangan.

1526-yilda Mohach jangidan keyin Vengriya Qirolligi bo'linib ketadi, keyin esa Visegrad qishlog'i o'z ahamiyatini yo'qotadi va 1529-yilda Sulaymon Sultan boshchiligidagi Usmonlilar tomonidan bosib olinadi.

1991-yil fevral oyida Vengriya, Chexoslovakiya va Polshaning yetakchi siyosatchilari 1335-yilda bir necha asrlar oldingi uchrashuvga ishora qilib, davriy forum - Visegrad guruhini tashkil qilish uchun bu yerga tashrif buyurishib, muzokaralar o'tkazishadi.

Visegradga 2000-yilda yana shahar imtiyozlari beriladi.

Yodgorliklari

Qirollik saroyi 
Birinchi qirollik uyi 1325-yildan keyin Vengriya qiroli Karl I tomonidan qurilgan. XIV asrning ikkinchi yarmida uni oʻgʻli, Vengriya qiroli Lui I saroyga aylantirdi. 

XIV asrning oxirgi davrlarida Lyuksemburg qiroli Lui va uning vorisi Sigismund oldingi binolarning ko'pchiligini demontaj qildilar va yangi, hashamatli saroy majmuasini qurdirtirardilar, uning keng xarobalari bugungi kunda ham ko'rinib turibdi. Saroy majmuasi 123x123 m² o'lchamdagi zamin rejasida qurilgan. Shimoldan unga tutashgan bog' bo'lgan va umga 1424-yilda qirol Sigismund tomonidan asos solingan. Lui I va Sigismund davrida saroy taxminan 1405 — 1408-yillargacha Vengriya qirollarining rasmiy qarorgohi boʻlgan.

Qayta ta'mirlangan qirollik qarorgohi binosi omma uchun ochiq, har doim kelib saroy tarixini o'rganishadi va tarixiy interyerlariga oid ko‘rgazmalar o‘tkazilib kelinadi

Qardosh shaharlari 
Visegrad egizaklari:

  Lanciano, Italiya
  Obergünzburg, Germaniya

Yana qarang 

 Vishegrad, Bosniya va Gersegovinadagi shahar
 Vishgorod, Ukrainadagi shahar
 Vyshehrad, Chexiyadagi qal'a
 Wyszogród - Polshadagi shahar

Havolalar 

 Rasmiy veb-sayt 
 Ko'cha xaritasi  
 Aerofotosurat: Visegrad

Manbalar 

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Vengriyadagi qal'alar
Vengriyaning sobiq poytaxt shaharlari
Vengriyadagi qirollik qarorgohlari