Asipovichy

Asipovichy (; Łacinka: Asipovičy, ) yoki Osipovichi () — Belarusiyaning Mahilyov viloyatidagi shaharcha, Mahilyovdan 136 km janubi-gʻarbda,Minskdan-Gomyel avtomagistralidan 3 km janubda joylashgan. 2020-yil holatiga koʻra, uning aholisi 29,900 kishini tashkil qiladi.

Asipovichning faol tarmoqlariga mashinasozlik, qurilish materiallari, oziq-ovqat ishlab chiqarish, yengil va yogʻochni qayta ishlash sanoati kiradi. Bu joy Svislach daryosidagi gidroelektrostantsiyaning uyi hisoblanadi.

Tarixi 
XVIII asrda zamonaviy shahar oʻrnida qishloq mavjud boʻlib, u 1787-yilda Litva Buyuk Gertsogligidagi Dominik Xeronim Radzivilga tegishli boʻlgan Protasevichi xalqining bir qismi sifatida oʻn yettita turar-joyga ega edi. Polshaning ikkinchi boʻlinishidan soʻng, qishloq Rossiya imperiyasi nazoratiga oʻtdi. 1805-yilda oʻtkazilgan inventarizatsiyaga koʻra, qishloqda 22 turar-joy va 146 kishi, 1834-yilda esa 26 turar-joy boʻlgan. Qishloq aholisi dehqonchilik va chorvachilikdan tashqari toʻquvchilik, baliqchilik, yogʻochsozlik bilan ham shugʻullangan. 1885- yilda arra va un tegirmoni tashkil etilgan. Shu bilan birga, 1872-yilda qishloqdan ikki kilometr uzoqlikdagi oʻrmonda Libau-Romni temir yoʻlida temir yoʻl stansiyasi tashkil etilgan. Temir yoʻl hududda oʻrmon xoʻjaligining kengayishiga, hunarmandchilikning rivojlanishiga xizmat qildi. 1880-yillarning oxiri va 1890-yillarning birinchi yarmida ikkita taxta tegirmoni, bir nechta uylar, pochta boʻlimi va mehmonxonalar qurildi. Tor kalibrli Asapovichy-Darahanava temir yoʻli 1896-yilda qurib bitkazildi. Rossiya imperiyasi 1897-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloqda 449 stansiya atrofida rivojlangan aholi punktlarida 99 kishi yashagan, viloyat Bobruyskiy uyezdi tarkibiga kirgan.

1900-yilda temir yoʻl shpal zavodi tashkil etilgan va 20-asr boshlarida qishloq novvoyxona, chana gʻildiraklari va qishloq xoʻjaligi asboblarini ishlab chiqarish va taʼmirlash ustaxonalari joylashgan shahar posyolkasiga aylandi. 1905-yil 17-sentabrda, hududda ishchilar namoyishi boʻlib oʻtdi. Asapovichy-Darahanava temir yoʻli 1905-1907- yillarda Uruchagacha choʻzilgan va shahar har yili million puddan ortiq oʻrmon xoʻjaligi mahsulotlari joʻnatiladigan temir yoʻl kesishmasiga aylandi. 1908-yilda bug 'tegirmoni,1909-yilda esa smola zavodi qurilgan, bu orqali Minsk va Mogilev viloyatlari bilan mustahkam aloqa oʻrnatilgan. 1913-yilda lokomotiv deposi ochildi va temir yoʻl 1915-yilda, Birinchi jahon urushi paytida, Slutsk hududigacha uzaytirildi. 1915-yil avgust va sentabr oylarida, shahar garnizoni askarlari qoʻzgʻolon koʻtardilar. 1917-yilga kelib qishloqda 601 kishi, shaharchaga aylangan stansiyada esa 4178 kishi yashagan. Oktabr inqilobidan keyin 1000 kishidan iborat Qizil gvardiya otryadi tuzildi, ular 1918-yil yanvar va fevral oylarida Yuzef Dovbor-Muśnicki polshalik qoʻshinlarini magʻlub etishda qatnashdilar. Shahar 1918-yil 19-fevraldan to noyabrgacha nemis qoʻshinlari tomonidan, 1919-yil avgustdan 1920-yil iyulgacha esa Polsha qoʻshinlari tomonidan bosib olingan.

1921-yilda dorixona ochildi va telegraf qayta tiklandi, ikkita maktab, temir yoʻl klubi va keyingi yili kutubxona ochildi. Asipovichi 1922-yil yanvarda volost markaziga aylandi. 1922-yilda elektr stansiyasi, keyingi yili esa Red Chemist smola zavodi ishga tushirildi. 1924-yilda Xalq uyi va kasalxonasi, 1925-yilda ikkita poliklinika ochildi. Lokomotiv deposi, arra zavodlari, tegirmon, hunarmandchilik ustaxonalari tiklandi, 1925- yilda asalarichilik kooperativi tashkil etildi. 1926-yilda ob-havo stansiyasi tashkil etilgan va 1925-yildan boshlab shaharga radio kelgan. 1926-yilga kelib shahar posyolkasida 3504 kishi, qishloqda 616 kishi va stansiyada 141 kishi yashagan. Kollektivlashtirish davrida mashina-traktor stansiyasi, 1932-yilda qishloq xoʻjaligi mashinalarini taʼmirlash ustaxonasi tashkil etildi. Asapovichy shahridan tuman gazetasi chiqa boshladi va 1934-yilda daraxt kesuvchilarga moʻljallangan „Qizil oʻrmon“ gazetasi nashr etildi. Asapovich 1935-yil 15-iyulda, shahar maqomini oldi. 1940-yilda shahar aholisi 14000 kishiga koʻpaydi.

Shahar 1941-yil 30-iyunda, Ikkinchi Jahon urushi paytida, nemislar tomonidan bosib olingan. Sovet partizanlari urush yillarida mintaqada faol boʻlib, temir yoʻl kesishmasiga qarshi sabotaj uyushtirdilar. Shahar 1944-yil 30-iyunda, Qizil Armiya va mahalliy partizanlar tomonidan ozod qilingan.

1944-yil boshida shahar Bobruysk viloyati maʼmuriyati tarkibiga oʻtkazildi. Ozod qilinganidan koʻp oʻtmay, shahar qayta qurildi — oʻrmon xoʻjaligi, tegirmon, qaymoq zavodi, „Qizil kimyogar“, „Taraqqiyot“ va „Ijtimoiy ish“ artellari, telefon va telegraf aloqalari qayta tiklandi. Radiostansiya efirga uzatila boshladi, depo va temir yoʻl stansiyasi qayta tiklandi. 1953-yilda shahar yaqinida suv ombori va unga tegishli gidroelektrostansiya qurilgan. 1959-yilga kelib uning aholisi 15777 kishiga koʻpaydi. Shahar sanoati 1990-yilga kelib tom yopish zavodi, temir-beton, sanoat zavodi, oʻrmon mahsulotlari, avtomobil yigʻish, non mahsulotlari, maishiy xizmat koʻrsatish, ish yuritish, konsentratlar zavodlari bilan sezilarli darajada rivojlandi.

2006-yilda mashinasozlik va metallga ishlov berish, qurilish materiallari, oziq-ovqat sanoati korxonalari faoliyat yuritdi. Kasb-hunar litseyi, Belarus gimnaziya maktabi, toʻrtta umumtaʼlim maktabi, maxsus maktab-internat, bolalar va oʻsmirlar sport-musiqa maktabi, sanʼat maktabi, 12 ta bolalar maktabgacha taʼlim muassasasi, korreksiya-rivojlantiruvchi taʼlim va reabilitatsiya markazi bor edi. Tuman madaniyat saroyi, 5 kutubxona, bolalar va oʻsmirlar markazi, bolalar va oʻsmirlar turizmi va oʻlkashunoslik klubi, tuman xalq hunarmandchiligi markazi, 2 shifoxona, poliklinika, dorixonalar va dorixonalar, tuman hududiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari faoliyat koʻrsatdi. Shaharda 2 ta mehmonxona, 2 ta davlat uyi, maishiy xizmat koʻrsatish kombinati, 2 ta jamoa foydalanish punkti, kompyuter klubi, avtomaktablar va DTSAAF klublari, stadionlar, sport zallari va kompleks sport maydonchalari, restoranlar, kafelar, shahar bozori, ofislar va boshqalar mavjud edi. Asipovich nomidagi tarixiy-oʻlkashunoslik muzeyi, Ulugʻ Vatan urushida halok boʻlgan sovet askarlari va partizanlari, fashizm qurbonlarining qabrlari diqqatga sazovordir.

Harbiy qudrati 
Yujniy (Janubiy) harbiy bazasi shaharning janubi-sharqiy chekkasida, ulitsa Rabochye-Krestyanskaya koʻchasida joylashgan. Bazada 51- gvardiya artilleriya brigadasi, 336- raketa — artilleriya brigadasi va 465- raketa brigadasi joylashgan. 2017-yilda, 51-gvardiya artilleriya brigadasi shaharda joylashganiga 25 yil toʻldi. Severniy (Shimoliy) deb nomlanuvchi hozirda yopiq harbiy baza ham shimoliy hududning chekkasida joylashgan edi.

Demografiyasi

Taniqli shaxslar 

 Uladzimer Krukoǔski (1937-yil 6-mart — 2022-yil 3-mart) — belaruslik rassom.

Manbalar

Bibliografiyasi

Havolalar 

 Ikkinchi Jahon urushi paytida Asipovichy yahudiylarining oʻldirilishi, Yad Vashem veb-saytida.

Belarus bayramlari
Belarus Respublikasining tarixiy va madaniy qadriyatlari
Belarus Yodgorliklari
Belarus Prezidentlari
Belarus Tarixi