MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Raygras

Raygras (Arrhenatherum) — qoʻngʻirboshdoshlar oilasiga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi, yemxashak ekini. Uning boʻychan P., koʻp oʻrimli R. va bir yillik (yaylov) R. turlari bor. Boʻychan P. (A.elatius) — koʻp yillik oʻt. Yevropada, Shimoliy Afrika, Osiyo va Oʻrta Osiyoda ekiladi. Asosan, pichan qilinadi, koʻk poyalari taxirroq. Mollarga boshqa gʻalladoshlar va dukkakli oʻtlar bilan aralash holda beriladi. 100 kg pichanida 46,7 ozuqa birligi va 3,4 kg hazm boʻluvchi protein bor. Bahorda erta koʻkaradi, tez oʻsadi. R hosildorligi urugʻ boʻyicha 2—3, pichan boʻyicha 6070 s/ga. Ozuqa uchun R.ni> roʻvaklanish va gullashigacha oʻriladi. Kech oʻrilsa poyasi dagʻallashadi. Boʻychan R., shuningdek, gazon oʻti sifatida ham ekiladi. Koʻp oʻrimli R. (A.lolium multiﬂ orum) siyrak tupli ekin, beda va dukkakli oʻtlar bilan aralash ekiladi. Tez oʻsadi, sugʻorilsa 6—7 marta oʻrib olish mumkin. Pichan tarkibida 12% protein va 2,6% moy bor. Yaylov R. koʻp oʻrimli R.ning bir yillik turi. 100 kg poyasida 20 ozuqa birligi, 1,2 kg hazm boʻladigan protein bor. Boshoq tortish va gullash davrida uriladi. Gektaridan 60—80 s pichan olinadi.

Adabiyot 
 Otaboyeva H. va boshqa, Oʻsimlikshunoslik, T., 2000.

Manbalar
Xudoynazar Rayimov

Xudoynazar Rayimov (1947.3.9, Besh1riq tumani) — Oʻzbekiston Respubshkasi xalq oʻqituvchisi (2002). Qoʻqon pedagogika institutini tugatgan (1969). 1969-yildan Beshariq tumanidagi 4makgabda, 1970–2002-yillarda 13maktabda ona tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Bo.sharga bilim berishda noanʼanaviy dars usullaridan foydalangan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Arkadiy Raykin

Arkadiy Isaakovich Raykin (1911.11.10, Riga – 198717.12) – aktyor, xgrada artisti. Xalq artisti (1968). Mehnat qahramoni (1981). Leningrad teatr texnikumini tugatgan (1935). 1935-yildan sahnada. 1939-yildan Leningrad miniatyura teatri [1982-yildan Moskvadagi Davlat miniatyura teatri (1987-yildan Moskva "Satirikon" teatri)] aktyori va badiiy rahbari. Lahzada turli obrazlarga kirish ustasi. Estrada felyetonlari, xajviy pyesalar, monologlarning moqir ijrochisi. Uning ishtirokida bir qancha spektakl va mavzuli dasturlar, miniatyura teatrlari, oʻtkir satirik va lirik portretlar yaratilgan ("Bir piyola choyga", "Dunyo boʻylab 80 kun", "Sevgi va uch apelsin", "Svetofor", "2 dan 50 gacha" va boshqalar).

Manbalar 

 

1911-yilda tugʻilganlar
1987-yilda vafot etganlar
11-oktabrda tugʻilganlar
17-dekabrda vafot etganlar
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Sovet erkak aktyorlari
Ilariya Raykova

Ilariya Alekseyevna Raykova (1896.17.9, Samarqand viloyati — 1981.25.10, Toshkent) — botanik. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1956). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1945), biol. fanlari doktori (1944), professor (1945). Samarqanddagi xotinqizlar gimnaziyasini tugatib (1913), Petrograddagi Oliy kurslardaoʻqigan (191419), 1920-yildan Turkiston universitetida oʻqituvchi, dotsent (193033), professor (193345), tuban oʻsimliklar (1938—40), 1945-yildan darvinizm, genetika va eksperimental morfologiya kafedrasi mudiri. R. Oʻrta Osiyo boʻylab koʻp ekspeditsiyalar uyushtirgan va ularga boshchilik qilgan. Asosiy ilmiy ishlari Pomirdan qishloq xoʻjaligi maqsadlarida foydalanishga, gʻoʻzaning tuzilishi va rivojlanishiga hamda Oʻrta Osiyo uzumlariga bagishlangan.

Manbalar 

 Sornie rasteniya, vrediteli i bolezni rasteniy na polyax Vostochnogo Pamira i ix proisxojdeniye, T., 1953.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Martin Ryle

Martin Ryle () (1918.27.9 – 1984) — ingliz astronomi, London qirollik jamiyati aʼzosi (1952-yildan), Bredfild (Oksford) kollejida maʼlumot olgan. 1939—45 yillarda olis aloqa tekshiruv markazida ishlagan. Kembrij universitetida professor (1955-yildan). R.ning asosiy ilmiy ishlari radioastronomiyaga oid. 1948-yilda (G.Smit bilan birgalikda) Kassiopeya yudduz turkumida kosmik radionurlanishning quvvatli manbaini kashf qilgan; birinchilardan boʻlib galaktikadan tashqaridagi radioastronomiyani kosmologiyaga qoʻllagan. R. tadqiqotlarining galaktika radiotuzilishida ahamiyati katta. Nobel mukofoti laureati (1974; E.Xyuish bilan hamkorliqsa).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
Yan Raynis

Yan Raynis (taxallusi; asl ismsharifi Yanis Pliyekshans) [1865. 30.8(11.9), Varslavani qishlogʻi, hozirgi Yekabpile tumani — 1929.12.9, Riga] — Latviya xalq shoiri (1940), daramaturg va jamoat arbobi. Peterburg universitetini tugatgan (1888). "Diyenas lapa" gaz. muharriri (1891—95). Revolyusion faoliyati uchun qamalgan (1897). Pskovga, soʻngra Vyatka gubernyasidagi Slobodskoy sh.ga (1899) surgun qilingan. 1903 yil surgundan kaytgan. Shveysariyada emigratsiyada boʻlgan (1905—20). "Moviy oqshom sadolari" (1903), "Boʻron nihollari" (1905), "Ajoyib kitob" (1909), "Boshi va oxiri" (1912), "Dagʻdagʻaning besh nusxa daftari" (1920— 25) va b. sheʼriy toʻplamlar muallifi. "Ave sol" dostonida (1910) quyosh ozodlik simvoli sifatida tasvirlangan. "Guvullayver, shamol" pyesasi (1913) Latviya dramaturgiyasida muhim oʻrin tutadi. "Oʻt va tun" (1905), "Indulis va Ariya" (1911), "Iosif va uning akaukalari" (1919) pyesalari ham bor. Rus dostonlari asosida "Ilya Muromets" tragediyasini yozgan (1922). Asarlari oʻzining yangi uslubi, chukur falsafiy teranligi va yuksak gʻoyaviyligi bilan ajralib turadi, "Yangi zamon" sheʼriy toʻplami oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1967).

Manbalar 

 

1865-yilda tugʻilganlar
1929-yilda vafot etganlar
11-sentabrda tugʻilganlar
12-sentabrda vafot etganlar
Rayonlashtirish

Rayonlashtirish — geografiya tizimidagi fanlarda qoʻllaniladigan ilmiy tadqiq qilish metodi. R. geografik qobiq yoki uning ayrim qismlarining hududiy tabaqalanishini, tabiat va jamiyat oʻrtasidagi taʼsirning tabiiy va ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarini aniqlab beradi. R.ning iqtisodiy, iqtisodiy-geografik, tabiiy geografik hamda xususiy tabiiy geografik (geomorfologik, iqlimiy, gidrologik, geobotanik, zoogeografik va b.) kabi turlari mavjud. R. masshtabiga koʻra, mayda, oʻrta va yirik masshtabli, qoʻyilgan vazifaga bogʻliq ravishda umumilmiy yoki amaliy boʻlishi mumkin.

Manbalar
Frank Lloyd Wright

Frank Lloyd Wright (; 8-iyun 1869-yil, Richland Center, Viskonsin — 9-aprel 1959-yil, Phoenix, Arizona) — amerikalik meʼmor. Chikagodagi meʼmorlar Joseph Lyman Silsbee (1887) va Louis Sullivan (1888) ustaxonalarida taʼlim olgan. Qurilish materiallari va qurilmalarning manzara bilan uygʻunlashuvidagi shakllarning oʻziga xos mutanosibligini koʻrsatish Wright ijodining asosini tashkil etdi. Qurilish ishlarida meʼmoriy talablardan, inshoot qurilish shartlari va maqsadlaridan ratsional va maksimal foydalanishni talab etdi. Dastlab kichik turar joylar meʼmorligi bilan shugʻullanib, keyinchalik bino va inshootlar loyihasini yaratgan (Buffalodagi „Larkin“ firmasi, 1905; Tokiodagi „Imperial“ mehmonxonasi, 1916—22; „Sharshara ustidagi uy“, Pensilvaniya shtati, 1936; Nyu-Yorkdagi Guggenxeym muzeyi, 1956—59 va boshqalar). Wright loyihalarining Berlinda utkazilgan koʻrgazmasi (1910) Yevropa meʼmorligi rivojiga turtki boʻldi. 30-yillarda Wright organik arxitektura asoschisi va yetakchi ustasiga aylandi. 20-asr meʼmorligining shakllanishi va rivoj topishida Wright ijodining taʼsiri katta boʻldi.

Manbalar 
 Budusheye arxitekturi, M., 1960.

Adabiyotlar 
 Goldshteyn A.F., F.L.Wright, M, 1973.

1869-yilda tugʻilganlar
8-iyunda tugʻilganlar
1959-yilda vafot etganlar
9-aprelda vafot etganlar
Rayhon (oʻsimlik)

Rayhon () — labguldoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtlar, chala va past boʻyli butalar turkumi; manzarali, dorivor va ziravor ekin. 60 (ayrim maʼlumotlarga koʻra, 150) turi tropik va subtropik mintaqalarda usadi. Evgenol rayhon () turi Janubiy Afrika, Hindiston, Shri Lanka, Gruziya, RF ning Krasnodar oʻlkasi janubida (oz miqdorda) bir yillik ekin sifatida ekiladi. Issiqsevar, namsevar, yorugʻsevar, qurgʻoqchilikka’ chidamli oʻsimlik. Bargi yirik, tuxumsimon, gullari oq yoki pushti, poya va novdalari ichida boshoqsimon toʻpgulga yigʻilgan. Yashil massasi tarkibida 0,3% efir moyi bor (efir moyining 70%'ni atirupa, oziq-ovqat sanoati va tibbiyotida ishlatiladigan evgenol modsasi tashkil etadi). Urugʻi erta bahorda issiqxona va parniklarga sepiladi, dalaga koʻchat qilib ekiladi. Hosildorligi 40—80 s/ga koʻk massa. Janubiy Osiyodan kelib chiqqan  (oddiy rayhon) turi Oʻzbekistonda manzarali, oshkoʻk va ziravor ekin sifatida oʻstiriladi. Boʻyi 25—40 sm, gultojisi 2 labli, may—oktabr oylarida gullab urugʻlaydi, koʻchat qilib ekiladi. Bargining rangi va oʻsimlik shakliga qarab oq rayhon, osh rayhon, sada rayhon, qora rayhon, hoji rayhon kabi xillarga boʻlinadi. Ularning 300 dan ortiq navi bor.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Ziravorlar
Dorivor oʻsimliklar
Osiyo dorivor o‘simliklari
Osiyo o'simliklari
Hindiston ziravorlari
Shimoliy Amerika florasi
Rayhoniy

Rayhoniy — xattotlik uslubi; arab yozuvidagi xat uslublaridan biri. Muhaqqaq xati asosida yaratilgan, ixtirochisi Ibn Bavvob va Ibn Muklaʼ. Xat goʻzalligi va nozikligi tufayli rayhon nomi bilan R. deb ataladi. Suls xatiga qaraganda R. da aylanma shaklli harflar yotiqroq, "vov", "mim" harflari choʻziqroq yoziladi va harflar oxiridagi qayrilmalar boʻlmaydi. Bu xat kitob sahifalari bezagida, 14—15-asrlarda kitob xotimalarini yozishda ishlatilgan. Jamoliddin Yoqut, Jaʼfar Boysunquriy, Boysunqur Mirzo ushbu xat ustasidir.

Manbalar 

Arab alifbosi
Saraton (kasallik)

Saraton (boshqa nomlari: kanser ( — „qisqichbaqa“), rak ()) deb hujayralarning atipik oʻsishi aytiladi. Atipik oʻsish bunday hujayralar qarishi yoki jarohatlanishiga qaramay cheksiz koʻpayishi bilan ifodalanadi. Sogʻlom hujayradan farqli oʻlaroq, bunday hujayralarda tabiy oʻlim mexanizmi oʻchirilgan, yaʼni ular toʻxtovsiz boʻlinish jarayonida boʻladi.

Saraton mutatsiyaga uchragan hujayralarga qarab asosiy 4 guruhga boʻlinadi. Karsinoma — epitelial toʻqimalarda, sarkoma — mezenxemal toʻqimalarda, leykemiya — qon ishlab chiqaruvchi ilikda, limfoma va miyeloma — immunitet tizimi hujayralarida va miya va bosh miya hujayralarida atipik rivojlanishni anglatadi. Tabiyki, saratonning „suyuq“ turlari oʻsma paydo qilmaydi.

Saraton badanda joylashishiga qarab ham tasniflanishi mumkin, yaʼni koʻkrak bezi saratoni, oʻpka saratoni va hokazo.

Yana qarang 
 Oʻsmalar

Manbalar

Adabiyotlar 
 Murodxoʻjayev N.K., Ocherki sovremennoy onkologii, Toshkent, 1998.

Havolalar 

 Cancer , Open Directory Project

Saraton
Rakaat

Rakaat (arab. — muayyan amallarning namozda takrorlanishi) — islomda namozning asosiy qismi, namoz oʻqishda bajariladigan muayyan harakatlar va ular bilan qoʻshib oʻqiladigan duolar. Har Rakat bir necha ibodat harakatlarini oʻz ichiga oladi: tik turish, belgacha egilish (rukuʼ), boshni yerga qoʻyish (sajda), tiz choʻkish (qaʼda) va yana tik turishdan iborat bir tartibdagi harakatlardan tashkil topadi. Bir Rakat tugagach, yangi Rakat boshlanadi. Har bir namoz — xoh farz boʻlsin, xoh sunnat boʻlsin, maʼlum miqdordagi Rakatlarni oʻz ichiga oladi.

Manbalar
Rakvere

Rakvere (1917-yilgacha rasmiy nomi Vezenberg) — Estoniyadagi shahar. Tallin — Narva yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi. Tallindan 98 km sharqda joylashgan.

Tarixi 

Rakvere ilk bor rus solnomalarida 13-asrda tilga olingan. Vallimyagi tepaligida 13-asrga oid qasrning harobalari saqlangan.

Aholi 

Aholisi 20,1 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari).

Sanoat 

Mashinasozlik, oʻrmonyogʻoch, yengil sanoat korxonalari mavjud. Kraxmalqiyom, goʻsht, sut mahsulotlari, yogʻochsozlik ktlari, ped. bilim yurti,

Madaniyat 

Rakvereda drama teatri, oʻlkashunoslik muzeyi bor.

Manbalar
Raketa

Raketa (italyancha rokchetta - kichik urchuq) degan maʼnoni anglatadi. - faqat o'z massasining bir qismini (ishchi massa) itarish natijasida yuzaga keladigan reaktiv zarba ta'sirida fazoda harakatlanadigan qurilma va atrof-muhitdan, materiyadan foydalanmaydi. Raketaning parvozi atrofdagi havo yoki gazsimon muhitning mavjudligini talab qilmagani uchun, bu nafaqat atmosferada, balki vakuumda ham mumkin. Raketa so'zi bayramona o'yin-kulgidan tortib kosmik raketalargacha uchadigan qurilmalarning keng doirasini anglatadi.

Harbiy terminologiyada raketa so'zi, odatda, uzoqdan nishonlarni yo'q qilish uchun ishlatiladigan va parvoz uchun reaktiv harakat tamoyilidan foydalanadigan uchuvchisiz uchish apparatlari sinfini anglatadi.

82 mm M-8( BM-8-24 va BM-8-48 uchun)dan 425 mm gacha ( WS-2D uchun)(boshqa kalibrli loyihalar mavjud edi,masalan,1912 yildagi Volovskiy MLRS loyihasi o't o'chirishi kerak edi.2 dyuymli raketalar - 50,8 mm)
Raketa dvigateli

Raketa dvigateli (RD) — atrofmuhit (havo, suv) dan foydalanmay ishlaydigan reaktiv dvigatel. Reaktiv oqim kinetik energiyaga aylanuvchi energiyaning turiga qarab, kimyoviy, yadroviy, elektr xillariga bulinadi.

Kimyoviy RD, asosan, ikki kiyem — yonish kamerasi va reaktiv soplodan iborat. Yonish kamerasida oʻtadigan kimyoviy reaksiya natijasida yonilgʻi qizigan gazlarga aylanadi. Bu gazlar reaktiv soplolarda kengayib, katta tezlik bilan tashqariga chiqqanda reaktiv tortish kuchi vujudga keladi. Gaz kancha tez chiqsa, reaktiv tortish kuchi shuncha katta boʻladi. Bu koʻrsatkich yonilgʻining sifatiga bogʻliq. RD suyuq yonilgʻi va qattiq yoqilgʻida ishlashi mumkin. Qattiq yoqilgʻili RD (QYORD) bir necha yuz yildan beri maʼlum. Dastlab, yoqilgʻi sifatida qora porox, soʻngra tutunsiz porox ishlatilgan, keyinchalik murakkab tarkibli yonilgʻi ishlatila boshladi. QYORD, asosan, harbiy texnikada (raketa artilleriyasida), yaʼni turli tipdagi reaktiv qurilmalarda ishlatiladi. Juda katta oʻlchamli va juda uzoqqa uchib boradigan raketalar (Mas, qitʼalararo ballistik raketalar) kosmonavtikatsz. ham qoʻllaniladi. Mas, bir bosqichli eltuvchi raketa uchun QYORD ishlatish mumkin. QYORD yuzlarcha t tortish kuchi vujudga keltira oladi.

Kosmik parvozlar uchun, asosan, suyuq yonilgʻili RD (SYORD) ishlatiladi (racm). Uni K.E. Siolkovskiy 1903-yilda taklif qilgan. Birinchi sovet SYORD Leningraddagi Gazodinamik laboratoriya (GDL)da 1930—31 yillarda yaratildi. F.A.Sander ishlab chiqqan RD suyuq kislorod va benzindan iborat yonilgʻida sinab kurildi (1933). Keyinchalik, Yer sunʼiy yoʻldoshlari uchirishni, birinchi kosmonavtlarning parvozini taʼminlagan kuchli dvigatellar (RD107 va boshqalar) ishlab chiqildi. SYORD yonish kamerasi, reaktiv soplo, turbonasos agregati, gaz generatori, bugʻgaz generatori, avtomatik tizim, rostlash organlari, oʻt oldirish tizimi, telemetrik datchiklar, yordamchi agregatlar, rama va boshqalardan iborat. SYORD bir yoki koʻp kamerali bulishi mumkin. U vazifasiga koʻra, asosiy (marsh), korreksiyalovchi (tuzatuvchi), yunalishini tormozlovchi, uzgartiruvchi xillarga ajraladi.

Aralash yonilgʻili RD da yonilgʻining suyuq va qattiq komponentlaridan bir vaqtda foydalaniladi. Bunda geterogen yonilgʻi RD ning yonish kamerasiga qattiq yonilgʻi joylashtiriladi, suyuqyonilgʻi esa bakdan uzatiladi. Yadro RD da erishiladigan solishtirma tortish kuchiga qaraganda ancha katta tortish kuchi hosil kilish mumkin.

Reaktorda ajratiladigan issiklik ish jismini qizdirishga sarflanadi, chunki bunda energiya manbai va ish jismi alohidaalohida boʻladi. RD ning solishtirma tortish kuchini oshirishda yadro energiyasidan foydalanish yaxshi samara beradi. Elektr RD (ERD) yordamida solishtirma tortish kuchini yuzlarcha marta oshirish mumkin. Bunda elektr energiyasi reaktiv oqimning kinetik energiyasiga aylanadi.

Foton yoki kvant RD nazariy jihatdan eng mukammal dvigatel hisoblanadi. Bunda reaktiv oqimni nurlanish kvantlari hosil qiladi. Juda uzok va murakkab kosmik parvozlarda foton RD juda qoʻl kelardi, lekin hali bunday dvigatellar yaratilganicha yoʻq (2004). Aviatsiyada RD asosan yordamchi dvigatellar sifatida ishlatiladi.

Manbalar
Raketa yonilgʻisi

Raketa yonilgʻisi — raketa dvigateli uchun energiya manbai sifatida ishlatiladigan modda yoki moddalar majmui. Kimyoviy va nokimyoviy Raketa yonilgʻisi bor. Kimyoviy Raketa yonilgʻisi — modda yoki moddalarning kimyoviy parchalanish yoki oksidlanish reaksiyasi natijasida issiklik energiyasi ajratadi. Energiya ajralishi natijasida hosil boʻlgan gazsimon mahsulotlar kengayib ish bajaradi. Raketa yonilgʻisi alohida saqlanadigan komponentlarning soniga qarab, bir, ikki, uch va koʻp komponentli, komponentlarning agregat holatiga qarab, suyuq, qattiq, gibrid yonilgʻili va boshqa xillarga boʻlinadi. Raketa yonilgʻisi suyuq yonilgʻili raketa dvigateli (SYORD), qattiq yoqilgʻili raketa dvigateli, gibrid yonilgʻili raketa dvigateli va boshqalarda ishlatiladi. Nokimyoviy Raketa yonilgʻisi yadro va elektr xillarga boʻlinadi. Yadro Raketa yonilgʻisi — radioaktiv parchalanish, yadrolarning boʻlinishi yoki sintezi natijasida energiya ajratadigan modda yoki moddalar. Ish jismi sifatida yoki boshqa ish jismiga energiya berish uchun qoʻllaniladi. Elektr raketa dvigatelida elektr energiyasi maxsus modda (ish jismi)ga uzatiladi yoki uning manbai boʻladi. Deyarli barcha raketa dvigatellarida, asosan, kimyoviy Raketa yonilgʻisi ishlatiladi.

Manbalar
Raketa quroli

Raketa quroli — raketa yordamida shikastlash vositasi (bomba, snaryad) nishonga yetkaziladigan qurol. Otish joyi va nishonning oʻrniga qarab, Raketa quroli quyidagi sinflarga boʻlinadi: "er — yer" (yerdan turib yerdagi nishonga otiladi), "er — havo" (yerdan turib havodagi nishonga otiladi), "er — kema", "havo — yer", "havo — havo", "havo — kema", "kema — kema", "kema — havo". Vazifasiga koʻra, Raketa quroli strategik, operativ — taktik, taktik turlarga boʻlinadi. Shikastlash vositasini nishonga yetkazish uzokdigi boʻyicha ancha yaqin (10 km gacha), yaqin (10–100 km gacha), oʻrtacha yaqin (100–500 km), ancha uzoq (qitʼalararo, 5500 km gacha) Raketa quroli farqlanadi. Raketa quroli 20-asr 50—70-yillarida keng rasm boʻldi.
Raketalar kallagi turli xil boladi bunga misollar 
Yadroviy kallag kimyoviy kallag va oddiy yani portlovchi moddalar bilan boyitilgan kallag 

Yadro kallagi asosan qit'alar a'ro balistik raketalarda
Kimyoviy va bohqa turdagi kallaklar esa yaqin masofali raketalarga ornatilgan

Qit'alar a'ro raketaga ega mamlakatlar:

Rossiyada-28 turdagi qitalar aro raketa  eng qudratlisi-R36m2. 16.000km ga uchadi

Aqsh-16 turdagi bunday raketalarga ega eng kuchlisi minuteman-3  16.000km

Xitoy-8 xil eng qudratlisi df-41 18.000km 

Eron-2 turdagi eng qudratlisi Shahab 6 (Toqyan)13.000km va boshqalar...

Manbalar
Raketalar dinamikasi

Raketalar dinamikasi — reaktiv dvigatelli uchish apparatlari harakatini oʻrganish bilan shugʻullanadigan fan. Raketalar dinamikasining nazariy asoslari 19-asr oxiri, 20-asr boshlarida yaratiddi, 20-asr 40-yillari oxiridan jadal rivojlana boshladi. Boʻlimlari: 1) raketalarning ogʻirlik markazi harakatini oʻrganish; bunda trayektoriyalarga oid masalalar nazariyasi yaratiladi; 2) raketalar harakatini ogirlik markaziga nisbatan oʻrganish; bunda kosmik kemalarni kosmosda tutashtirish, raketalarni boshqarish, moʻljalga toʻgʻrilash va boshqa masalalar hal qilinadi; 3) eksperimental Raketalar dinamikasi; bunda raketalar harakatini tadqiq qilishning eksperimental usullari oʻrganiladi. Raketalar dinamikasida optik va radiotexnik asboblar, kompyuterlar qoʻllaniladi, ehtimoliy jarayonlar nazariyasidan foydalaniladi.

Raketalar dinamikasining asosiy vazifalaridan biri — dvigateli ishlab turgan raketalarning harakat qonunlarini oʻrganish. Raketa uchayotganda yonilgʻi yonishi tufayli massasi ancha kamayadi. Mas, bir bosqichli raketalar tezlik olish (start) paytida dastlabki ogʻirligining 90% ini yoʻqotadi. Dvigateli ishlab turgan raketalarning harakat qonunlari oʻzgaruvchan massali jismlar mexanikasi tenglamalari orqali ifodalanadi.

Manbalar
Raketa-yadro qurollari

Raketa-yadro qurollari - yadro va termoyadro zaryadli raketalar; dushmanga zarba berishning qudratli vositasi. Raketa-yadro qurollari q. jang olib borish hamda strategik vazifalarni hal qilishda qoʻllaniladi. Raketa-yadro qurollari q. turli sinfdagi raketalarning yaratilishi hamda turlicha quvvatdagi yadro, termoyadro zaryadlarining ishlab chiqilishi bilan yuzaga keldi. Raketa-yadro qurollari q.da qirgʻin vositasi yadro zaryadi, nishonga yetkazish vositasi — raketa. Raketalar yer sharining har qanday nuqtasiga qisqa muddatda (40 min.ga yaqin vaqt ichida) yadro zaryadini elta oladi. Raketa-yadro qurollariq.ning asosiy vazifasi dushmanning yadro qurollari va boshqa ommaviy qirgʻin vositalarini yoʻq qilishdir. Raketa-yadro qurollariq.ni ommaviy suratda qoʻllash jang maydonida qisqa muddat ichida dushmanga hal qiluvchi zarba berish va kuchlar nisbatini oʻz foydasiga tubdan oʻzgartirish imkonini beradi.

Manbalar
Rakurs

Rakurs (frans. raccourcir — qisqartirmoq) — tasviriy sanʼatda turli narsalarni perspektiv qisqartirib aks ettirish. Bezak rassomligida R. fazoviy kenglik va harakatni oʻta samarali koʻrsatish uchun qoʻllaniladi. Meʼmoriy inshootlar (shift, gumbaz kabilar)ning rasmi chizilayotganda bino toʻgʻrisida kishida toʻgʻri tasavvur hosil qilish uchun Rakurs meʼyoriga alohida eʼtibor beriladi. Kino sanʼatida — bir joyda turgan yoki harakatdagi kinokamera orqali bir obʼyektning turli tomonlardan suratga olinishi. Voqeani, kishini har tomonlama koʻrsatish imkonini beradi.

Manbalar
Rama

Rama — Chibcha guruhiga mansub boʻlgan va Rama (Nikaragua) shahrida va Karib dengizining gʻarbiy qirgʻogʻida yashovchi kam sonli (1000 kishidan kam) Markaziy Amerika hindu xalqi. Rama tili deyarli kreollashtirilgan ingliz tili bilan siqib chiqarilgan, Rama aholisining kichik bir qismi miskito va ispan tillarida gaplashadi. Anʼanaviy eʼtiqodlar bilan bir qatorda, Rama protestantizmni („Moraviyalik birodarlar“) eʼtiqod qiladi.

Rama xalqining anʼanaviy mashgʻulotlari — oʻrmondagi olovli qoʻl dehqonchiligi (batat, loviya, banan, makkajoʻxori, shakarqamish, shirin maniok, shaftoli palmasi), ovchilik, terimchilik, baliq ovlash, choʻchqa, tovuq, kurka boqadi. Erkaklar asosan yollanib ishlaydilar, ayollar sotish uchun suvenir tayyorlaydilar.

Rama xalqi vakillari katta uylarda yashaydigan koʻpxotinli oilalarda (kvinbalut, kzima) yashaydi. Jamiyat ikkita marosim yarmidan iborat boʻlib, ular rahbarlar kengashi tomonidan boshqariladi.

Rama dinida anʼanaviy marosimlar va shamanizm saqlanib qolgan.

Adabiyotlar 
 Березкин Ю. Е. Рама // Народы и религии мира / Глав. ред. В. А. Тишков. М.: Большая Российская Энциклопедия, 1999. 
 Минц Л. М. // Большая энциклопедия народов. — М.: ОЛМА Медиа Групп, 2007.
Nikaragua Aholisi
 Markaziy Amerika Hindulari
Sharif Ramazonov

Sharif Abdullayevich Ramazonov (1910.16.6, Xiva tumani Gandimiyon qishlogʻi — 2002.3.7, Toshkent) — kompozitor, pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1952), Oʻzbekiston xalq artisti (1970). Urush qatnashchisi (1941—45). Samarqand musiqa va xoreografiya institutini tugatgan (1930). 1933-54 yillarda Toshkent, Urganch va Namangan musiqali teatrlarida dirijyor va badiiy rahbar, ayni paytda Xorazm (193638) va Namangan (1948—54) viloyatlari madaniyat boshqarmasi boshligʻi. Oʻzbekiston davlat estrada teatri badiiy rahbari (1954—58), Oʻzbekiston estrada orkestri tashkilotchisi va badiiy rahbari (1958—60), Toshkentdagi 1son musiqa maktabi direktori (1960—87). "Xolisxon" (Majidiy, 1936), "Shohsanam" (S. Abdulla, 1938), "Asl farzand" (A. Ahmadiy, 1947), ""Hayot chaqirigʻi" (S. Abdulla, 1958) va boshqa musiqali dramalarning musiqasi, "Serquyosh Oʻzbekiston", "Xorazmcha" kabi simfonik syuitalar, "Mard paxtakorlar" kantatasi, "Mirzachoʻl" uvertyurasi va boshqa asarlar muallifi. Shuningdek, uning ijodida qoʻshiq katta oʻrin tutadi: "Intizorman", "Shax/io koʻzim", "Yor kelur", "Dilrabo", "Oʻzbekiston" va boshqa Oʻzbek xalq qoʻshiqlarini estrada uslubida qayta ishlagan ("Namanganning olmasi", "Ey, mehribonim" va boshqalar).

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari