MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Maydon gʻori

Maydon gʻori - Nurota togʻlarining Oqtogʻ tizmasi shimoliyyon bagrida joylashgan gor. 1060 m balandlikda. Toshkumir lavriga mansub ohaqtoshlarda hosil bulgan. Gʻorning kirish kismi (eni 3 m, balandligi I m ga yaqin ) sharq tomonda. Ichkariga bir nechta xona na yulaklar kurinishida davom etgan va zinapoya shaklida kutarilib borali (xonxtarning uz.9–10 m.eni 1–4 m, balandligi 1—2,5 m gacha.yulaklarning uz. 4–15 m, eni 1—6,6 m, bxt. 1 m dan ziyod). Baʼzi yulaklar quvur shaklida. Gʻorning oxirida hosil bulgan "katta xona" shipida stalaktitlar, sahnida esa gilli joylarbor. Gʻorningumumiy uz. 119 m, mayl. 163 m:, hajmi 146 m’ dan koʻproq.

Manbalar 

Gʻorlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Maydonsoy

Maydonsoy — Napoiy viloyatilagi soy (Xatirchi tumani). Nurota tizmasidagi Oqtogning jan. yon bagridan boshlanadi. Uzunligi 33 km. Katta soyningchap irmogi. Boshlanish qismida vodiysi tor, togʻ oldi tekisligiga chiqqach, ancha kengayadi. Soyning bu qismida qayir va qayir usti birinchi pa ikkinchi koʻqna qayir (terrasa)lari uchraydi. Oʻrtacha yillik sup sarfi 0,05 m’/sek. .Bahor paytida soydan tez-tez sel kelib, sup sarfi 50 m’/sek. ga yetali. Soy, asosan. yomgir, buloqlardan suv oladi.

Manbalar 

    

Oʻzbekistondagi daryolar
Maydonsoy (soy)

Maydonsoy, — Surxondaryo viloyati Shsrobol tumanidagi soy. Koʻqitang togʻidan (3100 m) boshlanib, jam.-sharqqa oqali va Sheroboddaryoga quyiladi. Ux 42 km, havzasining maydoni 312 km². M.ga Qizilolmasoy, Anirchak bulogiping suvlari, baxrr faslida asa Shalqonsoy ham quyiladi. Quyi oqimi (Sheroboddaryoga quyilish joyi)da urtacha yillik suv sarfi 0,16 m-’/sek. M.dai Sherobod tumani va viloyatning b. xoʻjaliklari foydalanadi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Maydontol

Maydontol () — Qozogʻiston Respublikasi va Toshkent viloyatidagi daryo. Talas Olatovining jan.garbiy yon bagridan oqib tushali. Maydontol tizmasi bilan Talas Olatovi tutashgan joyda. 350 m balandlikda, uncha katta boʻlmagan 2 ta koʻldai boshlanadi. Uzunligi 50 km, xavzasi 471 km:. Yuqori oqimida, Toroshuvsoy bilan qoʻshilguncha Chingizsoy deb ataladi. Jan.roqda Oygaying daryosi bilan qushilib. Piskom daryosini hosil qiladi. Umumiy uz. 140 km boʻlgan 60 dan ortiq irmogi bor (Toroshun, Qurumtor, Ayutor, Otyaylov, Qaynazarsoy va boshqalar). Bosh qismida chu-qur va tor. yon bagirlari tik vodiydan oqadi. Muzlik va qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 16,3 m’/ sek. Yozda suvi koʻpayadi. May — sentabrda suv sarfi 25,8 m’/sek. dan 47,4 m’/sek. gacha oʻzgarib turadi. Daryo vodiysidan yozla yaylov sifatida foylalanilali.

Manbalar 

 

Oʻzbekistondagi daryolar
Qozogʻistondagi daryolar
Boʻstonliq tumani daryolari
Maydontol tizmasi

Maydontol tizmasi — Gʻarbiy Tyaiiianlagi tizma (Toshkent viloyati). Piskom daryosining yuqori oqimida. Maydontol va Oyganing daryolari oraligida. Jam.garblan shimoli-sharqqa 50 km choʻzilgan. Gʻarbla Talas Olatopi tizmasiga tutashadi. Maydontol tizmasining suvayirgich qismidan Qozogʻiston bilan Oʻzbekiston chegarasi oʻtgan. Oʻrtacha balandligi 3800- 4000 m. Eng baland joyi 4269 m. Maydontol tizmasi yirik antiklinal, asosan, karbon davrining intruziv jinslari, shuningdek, ohaqtosh va slaneilaridan tuzilgan. Tizma kuchli parchalangan, Oygaying daryosi oʻzami b-m suvayirgich orasidagi farq 1500-1700 m. Tizmaming tik shim.garbiy va janubi-sharqiy yon bagirlarila soy kup (Sariboshsoy, Tekashsoy, Toʻragansoy, Qorabotqoqsoy vab.). Maydontol tizmasining suvayirgich qismiga oʻtkir qirrali choʻqqilar (qiyaligi 60—70°), karr va sirklar xos. Ularda qor va muz uyumlari toʻplangan. 2800 m dan boshlab subalp balandlik mintaqasi boshlanadi. Bu mintaqada qoʻngir-bosh, toʻngizsirt, togʻ shairi oʻsadi. 3200 −3500 m balandlikdan yuqorisi alp mintaqasiga mansub. Bu yerda toʻngizsirt, qoraqiyoq, turli xil tikanli oʻsimliklar tarqalgan. Maydontol tizmasidan yozgi yaylov sifatida foydalaniladi.

Manbalar 

 

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Toshkent viloyati
Qozogʻiston geografiyasi
Maydontol togʻ xrustali koni

Maydontol togʻ xrustali koni — Toshkent piloyatidagi kon. Piskom daryosining yuqori xavzasida. Piskom tizmasila, 3000 m balandlikda joylashgan. Chatqol antiklinoriysi yuqori paleozoy granit intruziyalarining 2 genetik turi — pegmatitlar va gilrotermal kvars tomirlari bilan bogliq. Konda togʻ xrustalining bir necha turi manjud: shaffof, rangeiz, tiniq kulrang (rauxtopaz), kora (morion), tillasimon sariq (setrin), binafsha rang (ametist). Hozirgigacha kon hududida togʻ xrustali boʻlgan bir mechta uchastka aniqlangan: Shamterak, Onaoʻlgan, Ayutor, Qurumtor va boshqa 1930—60 yillarda Maydontol togʻ xrustali konix.k.ning Shamterak uchastkasida, asosan, radiotexnikada ishlatish maqsalida oz miqdorda togʻ xrustali qazib olingan. Umuman istiqbolli kon hisoblanadi.

Manbalar
Mayer Yulius Robert

MAYER (Meyer) Yulius Robert (1814.25.11-Xaylbronn-1878.20.3) — nemis tabiatshunosi, vrachi va fizigi. Tyubingen uptini tugatgan (1838). 1840—41 yillarda Yava o.ga vrach sifatila kemala safarda qatnashgan. Sayoxat davrida u matroslarning venasidam olinaligan qonning rangi tropik oʻlkalarda shim. kenglikdagiga nisbatan ochroq boʻlishini sezgan va organizm isteʼmol qilayotgan oziq-ovqat maqsuloti bilan unda hosil boʻladigan issiklik orasila bogʻliqlik borligini aytgam. Odam organizmidagi oksidlangan mahsulotlar miqdori bilan bajargan ishi orasidagi bogliqlikni aniqlagan hamla birinchi boʻlib enepgiyaning saqlamish va bir turlan ikkinchi turga aylamishi krnunini izox.lab bergan; issiqlik mexanik zkvivalentining son qiymatini hisoblab chiqqan (1842). M.ming bu kashfisti uzoq vaqt tan ol im magam.

Manbalar 

    

Nemis fiziklari
Mayer tenglamasi

Mayer tenglamasi - oʻzgarmas bosim va oʻzgarmas hajmdagi gazlarning issiqlik sigimini ifodalaydigan tenglama: C—Cl=R=kN; bunda R — universal gaz doimiysi, k — Bolsman doimiysi, N — tekshirilayotgan hajm V lagi molekulalar soni. S va S, — oʻzgarmas bosim va hajmlagi issindtik sigimi. Bu tenglamami 1842-yilla nemis fizigi Yu. R. Mayer aniqlagan.

Mayer uni issiqlikning mexanik ekviva-pentini aniqlashda qoʻlladi.

Manbalar
Mayib-majruhlik

Mayib-majruhlik, mayriqlik — organizm tuzilishi va funk-siyalarining anormalligi. Tugma (irsiy) va shikastlanish oqibatida (noirsiy) bul ad i. Homila organlari shakllanayotgan davrla unga noxush omillar taʼsir etishi (mas, xrmilador ayelnimg turli kasalliklar bilan ogrishi, lorilarni pala-partish ichishi) natijasida tugma M.-m. kelib chikali. M.-m. "suyak surishi", yaʼni nayeldannayelga oʻtishi qam mumkin. Yaqin qarindoshlar oʻrtasidagi nikoh, ichkilikka ruju qilish qam irsiyatpi buzib, baʼzan M.-m.ka sabab boʻladi. Ishlayotganda, koʻchada yoki uyda baxtsiz hodisa roʻy berganda ham kishi baʼzan umrbod mayibmajruhboʻlib qolishi mumkin. M-m.da gavdaming tashqi koʻrinishi qisman yoki butunlay xunuk boʻladi, mas, tsrining baliq terisiga oʻxshashligi. oyoq-qoʻlning pivojlanmay qolishi yoki butunlay boʻlmasligi, boʻyimning qiyshiqboʻlishi, ayrim organlar yoki qismlarning normalam ortiqrivojlanishi, ikkala oyoq qoʻshilib ketib, baliq lumiga oʻxshab qolishi (sirena), tabiiy teshiklar (mas, qiziloʻngach, meʼda, tutri ichak va h.k.)mimg bskilib qolishi va boshqa Tayanchharakat aʼzolari M.-m.laridan suyaklarning tugma chiqishi, maymoqlik, qul va oyoq barmoqlarinimg kam yoki ortiq boʻlishi (polidaktiliya) yoki bir-biriga qoʻshilib ketishi koʻproqkuzatilali. Yuzlagi M.-m.lardan aksariyat labning tirtiq, yoriqligi ("quyon lab"), tamglayming yorikligi, yoʻqligi ("buri jag") uchraydi. M.-m. ichki aʼzolarda ham kuzatilali, tugma yurak poroklari, shuningdek, qiziloʻngach, msʼda-ichakning haldam tashqari keng yoki tor boʻlishi, ichakmimg bir qismi, orqa chiqaruv teshigi boʻlmasligi, oʻt yoʻllarining torayishi pa h.k. hazm sistemasidagi M.-m.larga kiradi. Siydik tanosil sistemasining no-toʻgʻri shakllanishi, ikkala buyrakning birlashib ketishi, ikkala yoki bitta moyak boʻlmasligi; oʻpka bir boʻlagining yoʻqligi yoki qoʻshimcha oʻpka boʻlishi M.-m. xillaridir.

Gavda qismlari bir-biriga yopishib qolgan egizaklar ham majruh hisoblanadi, bunda goho bitta homila toʻgʻri rivojlangan boʻlsa, ikkinchisi oʻsmay qolgan boʻladi. Lekin toʻgʻri rivojlangan egizaklar, mas, dumgʻazasi birikib qolgan siam egizaklarining uzoq vaqt yashaganlari kuzatilgan. M.-m., koʻpincha, operatsiya yoʻli bilan davolanadi. Ayniqsa, lab, jagʻ, tanglayi yoriq bolalarni hayotining dastlabki kunlaridayoq operatsiya qilinadi va keyinchalik undan qolgan kosmetik nuqsonlar bartaraf etiladi. M.-m.ning oldini olish uchun onaning har xil kasalliklarga chalinishiga yoʻl qoʻymaslik, u spirtli ichimliklarni ichmasligi, ayniqsa, homiladorlikning dastlabki davrida dorilarni pala-partish ichishdan saqlanish kerak. M.-m.ni teratologiya oʻrganadi.

Manbalar
Mayin junli qoʻylar

Mayin junli qoʻylar - jun qoplami oʻta zich joylashgan tivit toifasidagi mayin toladan tashkil topgan qoʻylar guruhi. Mayin junli qoʻylarq. qadimdan urchitiladi. Avstraliya, Yevropa, AQSH, Rossiya, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Ukraina va boshqa mamlakatlarda boqiladi.

Mayin junli qoʻylarq. teri sathining 1 sm2-maydonchasida 4— 11 ming jun tolasi joylashgan boʻlib, oʻrtacha diametri 25 mkm dan oshmaydi. Mayin junli qoʻylarq. junining jingalaklari bir meʼyorda. Tolaning 1 sm2 uzunligida 6—9 jingalak mavjud. Teri qatlamlaridagi yogʻ va ter bezlari mahsuli boʻlgan murakkab yogʻter aralashmalari jun tolalarini sirtdan qoplab, tashki muhitning noqulay sharoitlari (harorat, namlik) taʼsiridan va ifloslanishidan asraydi. Junining oʻrtacha uz. 7—10 sm.

Mayin junli qoʻylarq.larning asosiy mahsuloti bir xil tuzilishdan iborat, oq rang , ipaksimon tovlanuvchi, yuqori sifatli mayin jun. Yunonlar bu junni "oltin jun" deb atashgan. Junni qayta ishlash va toʻqimachilik sanoatida yuqori si-fatga ega boʻlgan silliq jun gazlamalar va movut ishlab chiqariladi.

Asosiy jun mahsulotidan tashqari, mayin junli qoʻylardan goʻsht ham olinadi. Shunga koʻra, Mayin junli qoʻylarq. 3 guruhga: jundor (ozarbayjon togʻ merinosi, Stavropol zotlari, sovet minorasi va boshqalar); jungoʻsht yoʻnalishidagi (Askaniya, Oltoykavkaz va boshqalar) va goʻsht-jun yoʻnalishidagi Mayin junli qoʻylarq. (arharomerinoslar va boshqa zotlar)ga boʻlinadi.

Mayin junli qoʻylarq. 1 kg tirik vazni hisobiga 50— 70 g va undan ham ortiqroq jun tola berishi bilan boshqa guruhlardan ustunlik qiladi, lekin jussasi maydaroq. Sovliqlarining tirik vazni 45–50 kg , qoʻchqorlarniki 80–90 kg . Bir ona qoʻydan kamida 2,5—3,0 kg sof jun tolasi olish mumkin.

Boshqa qoʻylarga nisbatan Mayin junli qoʻylarq. yashash sharoitiga oʻta talabchan. Ularni asrash, boqish, parvarish qilish maxsus tayyorgarlikni va eʼtiborni talab qiladi.

19-asrning 70—80 yillari va 20-asr boshlarida va oʻrtalarida Mayin junli qoʻylarq. Oʻzbekiston hududiga ham keltirilgan. Tosh-kent, Jizzax va boshqa viloyatlar xoʻjaliklarida olib borilgan ilmiy tadqiqot ishlari va kuzatishlar natijasida respublikada yarim mayin junli qoʻychilik tarmogʻining paydo boʻlishi va shakllanishi birmuncha jadallashdi.

LL.Shchekin V. A., ChorvachilikT., 1960; Amirov A. Q. va boshqa, Chorvachilik, T., 1980.

Abdusattor Amirov.

Manbalar
Mayin shoʻrxok

Mayin shoʻrxok, changsimon tuz, tuzli momiq — tuproqning ivigan (koagulyasiyalangan) zarrachalari va shoʻrxok yuzidagi tuz kristallaridan iborat massa. Mayin shoʻrxok usti 0,5—1,0 sm qalinlikdagi tuzli qobiq (qatqaloq) bilan qoplangan. Asosan, gidromorf sulfatli shoʻrxoklar uchun xos. Grunt suvlar sathi yuza joylashgan yerlarda yoz oylarida natriy sulfat (Na2SO410H2O) tuproq yuzasiga jadal toʻplana boshlaydi, biroq suvda kam eruvchanligi tufayli qish (past harorat)da yogʻin suvlari bilan xloridlarga nisbatan sekin yuviladi. Shuning uchun ham bu tuzlar yil sayin tuproqning yuqori qavatlarida yigʻilib boradi. Quyosh nuri taʼsirida qurishi va yogʻingarchilik, hatto, shudring suvini shimishi natijasida Na2SO410H2Oning Na2SO4-3H2O va Na2SO4 ga doimiy qayta kristallanishi koʻpchilik jinslarning , ayniqsa, loy va mergellarning mayda changsimon zarrachalarga parchalanishiga sabab boʻladi. Mayin shoʻrxokdagi Na2SO4. ZN2O va Na2 SO4 ning miqdori tuproq hajmiga nisbatan 20—60%, CaSO4 va SaSO3 esa 10—25%ni tashkil qiladi. Mayin shoʻrxok uvalanuvchi boʻlgani uchun shamol taʼsirida oson buziladi va uzokdarga uchib atrofdagi tuprokdarning shoʻrlanishiga ham sabab boʻladi.

Manbalar
Mayitkashlik

Mayitkashlik - q. Meros.

Manbalar
Albert Michelson

Albert Abraham Michelson () (1852.19.12, Strelno, hozirgi Stshelno, Polsha — 1931.9.5, Pasadena, Kaliforniya) — amerikalik fizik, AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1923—27 prezidenti). AQSH Harbiy dengiz akademiyasini tugatgan (1873). 1889—92 yillarda Massachusets shtatidagi Vuster universiteti, 1892—1929-yillarda Chikago universiteti professor Asosiy ilmiy ishlari fizik optikaga oid. 1878—82 yillar va 1924—26 yillarda yorugʻlik tezligini aniqlash ustida ish olib borgan. Natijada 1927-yilda u topgan yorugʻlik tezligining qiymati anikligi boʻyicha uzoq vaqt davomida eng mukammal hisoblangan: s=299796 ± 4 km/s. Optik texnikaning rivojlanishiga katta hissa qoʻshgan interferometriya ixtiro qilgan (1881). Oʻzi ixtiro qilgan interferometrii qoʻllab, yorugʻlik tezligining Yer harakati tezligiga bogʻliq emasligini tajribada isbotlagan (qarang Maykelson tajribasi), uzunlik birligi metr bilan yorugʻlikning toʻlqin uzunligini taqqoslagan, spektral chiziqlarning oʻta yupqa tuzilishini tekshirgan. Juda yuqori ajrata olish qobiliyatiga ega boʻlgan spektral as-bob (Maykelson esheloni)ni ixtiro qilgan. Yulduzlarning burchak dia-metrlarini anikdagan. Nobel mukofoti laureati (1907).

Adabiyotlar 
 Djefer B., Maykelson i skorost sveta [per. s angl.], M., 1963.

Manbalar 

Olimlar
Fizika
1852-yilda tugʻilganlar
1931-yilda vafot etganlar
19-dekabrda tugʻilganlar
9-mayda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Maykelson tajribasi

Elektromagnit toʻlqinlarning tarqalish tezligi juda katta boʻlganligi uchun uni bevosita kuzatish orqali baholash mumkin emas. 

Yorugʻlik tezligini birinchi marta 1676- yilda Daniyalik astronom Ryomer Yupiter sayyorasi yoʻldoshlarining tutilishi ustida oʻtkazgan astronomik kuzatishlari asosida aniqlagan. 

Yorugʻlik tezligini aniqlashning bir necha usullari mavjud boʻlib, shunday usullardan biri 1926-1929- yillarda Amerikalik olim Maykelson tomonidan ishlab chiqilgan. 

Maykelson tajriba oʻtkazish uchun Kaliforniyadagi ikkita togʻ choʻqqisidan foydalandi. Bu choʻqqilar orası 35.426 km boʻlib juda aniq oʻlchangan.

Tajriba quyidagicha: choʻqqilardan biriga yorugʻlik manbai oʻrnatilgan boʻlib, undan chiqadigan yorugʻlik 8 yoqli koʻzgu prizmaga tushadi. Prizmadan qaytgan yorugʻlik ikkinchi choʻqqidagi botiq koʻzguga tushadi. Undan yassi koʻzguga soʻng yana botiq koʻzguning boshqa nuqtasiga tushib, prizmaning ikkinchi yogʻiga tushadi va koʻrish trubasi orqali kuzatuvchi koʻziga tushadi. Yorugʻlikning oʻtgan yoʻli va uning harakat vaqtini bilgan holda yorugʻlik tezligni osongina aniqlash mumkin.

Manbalar
Maykop

Maykop (adigeycha Miekʼuapz – olmalar vodiysi) – Rossiya Federatsiyasidagi shahar. Adigeya Respublikasi poytaxti. Belaya daryosi (Kuban daryosi irmogʻi) sohilida. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 166,5 ming kishi (1998). Maykopga 1857-yil rus harbiylari qalʼa sifatida asos solgan. 1870-yildan uyezd shahri. Sanoatning yetakchi tarmogʻi – oziq-ovqat sanoati (goʻsht, mineral suv va oziq-ovqat kombinatlari, konserva, vino-araq z-llari). Oʻrmon. qogʻoz va yogocheozlik, yengil sanoat korxonalarining ulushi ham katta (mebel, parket, qipiq plitalar, karton qurilmalar, ip-arqon, poyabzal, kiy-im va boshqa ishlab chikarilali). „Maykoplesmebel“, „Stamkonormal“, „Tochradiomash“ korxonalari, mashinasozlik z-llari va boshqa faoliyat koʻrsatadi. Maykop GES, ped. instituti, 2 teatr, 2 muzey (shu jumladan, tarix-oʻlkashunoslik muzeyi) mavjud.

Manbalar 

Rossiya shaharlari
Maykop madaniyati

Maykop madaniyati - Shim. Kavkaz togʻ oldi hududlarida tarqalgan arxeologik madaniyat (mil. av. 3ming yillikning 2-yarmi). 1897 y. tekshirilgan Maykop qoʻryuni nomilan olingan. Maykop madaniyatiga koʻplab k,oʻrgonlar, baʼzan mustahkamlaigan manzilgohlar mansub. Maykop madaniyatining soʻnggi bosqichida tosh maqbaralar, jumladan, dolmenlar paylo boʻlgan. Asosiy mehnat va jangovar qurol sifatida mis boltalar, motigalar, choʻqmorlar, pichoqlar, xanjarlar, pashiaxalar, nayza uchlari hisoblangan. Turli bezak buyumlari, Maykop madaniyatiga mansub qabilalar Sharq xalqlari bilan aloqada boʻlishganilan dalolat berali. Maykop madaniyatining qizil. baʼzan naqshinkor sopol ilishlari kulolchilik lastgoh.ida tayyorlangan. Xujalikning yetakchi shakli — chorvachilik va dex.krnchilik. Maykop madaniyati qabilalari ibtiloiy jamoa bosqichila yashaganlar. Baʼzi qoʻrgonlardan topilgan qimmatbaqo buyumlar jamiyatda mulkiy tabaqalanish ildiz otganligilan dalolat beradi.

Manbalar 

 

Arxeologiya
Maykop qoʻrgʻoni

Maykop qoʻrgʻoni - Maykop shahri hululila joylashgan ilk jez davri (miloddan avvalgi 3ming yillik oxiri) yodgorligi. N. I. Veseyuystssh tomonilan oʻrganilgan (1897). Qurgonning bal. 11 m boʻlib, uplati boy qabrla qabila sardori va uning 2 xotini dafp etilgan. Maykop qoʻrgʻonidan kumush tayoqchalar va ularga mustahkamlangan 4 ta oltin buqa haykallari hamda qimmatbaho gullor chodir topilgan. Chodir yopinchigiga oltin suvi yuritilgan halqalar, sher va buqa suratlari solingan. Sarlorning yoniga 2 oltin va 14 kumush idish quyilgan. Ularlan biriga Kavkaz togʻi va bir qator boʻlib ketayotgan hayvonlarni tasvirlovchi manzara oʻyib ishlangan. Bu idishdagi tasvir — eng qad. haritografik rasmlardan biridir. Maykop qoʻrgʻonidan turli xildagi miye buyumlar: choʻqmorlar, oyboltalar, iskanalar, bigizlar. ignalar, xanjar chiqqan. Sarlor xotiklari qabridan bezak buyumlari — tillaqoshlar, kumush taqiichoklar, turli xildagi oltin va serdolik munchoklar, feruza va laʼl tumorchalar. shuniigdek, malika kiyimlariga qalalgan turli hayvon haykapchalari topilgan. Ahmadali Asqarov.

Manbalar 

    

Arxeologiya
Rossiya tarixi
Mayl

Mayl — tirik organizmning biror ehtiyojini qondirishga intilishi. U qoʻmsash, noaniq ichki dard, sababsiz zerikish tuygʻulari tarzida kechishi mumkin. Intilish, havas, tilak, xohish, ishtiyoq, hatto orzu koʻrinishlarida ham mujassamlashali. U bajo keltirilgan taqdirda kishiga mamnuniyat baxsh etadi. M. kishidagi qobiliyat yoki endigina shakllanib kelayotgan individual hislatlarning darakchisi sifatida erta namoyon boʻladi. M.larning baʼzilari rivojlanib, shaxsiy ehtiyoj va qiziqishga aylanadi, baʼzilari esa tormozlanib, batamom barham topali yoxud birining oʻrnini ikkinchisi egallayli. Ijobiy yo salbiy, kuchli yoki zaif, koʻlami keng yoki tor, barqaror yo oʻtkinchi M.lar boʻladi.

Odatda, M.-istakning orzu tizimi izchil bogʻliqlikka ega. M.ning anglashilgan darajasi moyillik deb ataladi. Moyillik shaxsni aniq faoliyat bilan shugʻullanishga qoʻzgʻatuvchi turtkidir. Moyillik negizida faoliyatga yoʻnaltirilgai barqaror ahtiyoj va unga taallukli koʻnikmalarni takomillashtirishga intilish yotadi.

Manbalar
Maymanoqtov

Maymanoqtov - Qarshi choʻlilagi burmalangan gumbazsimon balanllik. Jai.garbdan shim.-sharqqa yoʻnalgan. Eng baland joyi 436 m. Uzunligi 9 km, eni 6 km. Shim.garbiy yon bagri etagilagi tekislikka tik tushgan. Jan.chnarqiy yon bagʻri ham tikroq. Nisbiy balandligi 100–120 m. Balanllik usti notskis, toʻlqinsimon tekislik, nisbatan yassi tekisliklar bilan almatib keladi. M. asosi boʻr davriga mansub smolanniig kulrang , yashilkulrang oʻrtacha va mayla donalor qumtoshlari, neogenning mayda qumli och jigarrangkulrang qumtoshlari (tanlirchi svitasi), ular ustida guzor svitasining bir biri bilan almashikib ketaligan gil, alevrolit na qumtoshlari hosil boʻlgan. Bu katlam ustini uncha qalin boʻlmagan lsssimop jinsdar qoplagan.

M.da gipsli, dagal mexanik tarkibga ega boʻlgan och boʻz tuproqlar tarqalgan. Ularda rang , iloq, shuvoq. isiriq va boshqa oʻsadi. Chorvachilikda yaylov sifatida foydalanilali, mahsullorligi gektariga 1,5—2,0 s.

Manbalar
Maymechit

Maymechit (Maymecha daryosi nomidan) — porfir tuzilishga ega magmatik togʻ jinsi, tarkibida koʻp miqdorda oʻzgargan olivinli shisha mavjud. Oʻta asosli magmaning yer yuzasiga oqib chiqishidan yoki yuzaga yaqin yoriqlarga oʻrnashishidan vujudga keladi. Rangi toʻq kulrang, yashilroq qora. M. dayka, silla, lava oqimlari va krplamlarini hosil qiladi. M. jula kam uchrashiga qaramasdan unga zʼtibor katta, chunki u Yer qaʼrida oʻta asosli magma mavjudligini koʻrsatadi. M. tarkibida iuhshaning borligi magma jins orasiga kirib uriashganla temperaturasi taxminan 1700— 2000° bulganligidan larak beradi, chunki bu qaroratda olivin iriyli. M. platformalarda tarqalgan, 6ypmali oblastlarda kam uchraydi. Geologlar bu jinsni turlicha taʼriflaydilar.

Manbalar
Maymonid

Maymonid (Maimonides; haqiqiy ismi Moshe ben Maymon) (I I35.30.3, Kordova — 1204.13.12, Fustat, Qohira yaqinila) — yaqudiy faylasufi, vrach, ilohiyotchi. Iudaizm ruhila taʼlimtarbiya olgan. Marokash, Falastinda boʻlgan. 1165-yillan Misrda yashagan. U tibbiyot bilan birga ilohiyot va falsafa bilan shugʻullangap. Oʻrta asr ravninlari oʻrtasida katta obroʻ orttirgan. Talmud rivoyatlaridagi murakkab tugunchalarga yozgan sharhlari bilan shuhrat qozongan. M. fikricha, yahudiy dinining qonunlari bor haqiqatning oliy aqidalarini oʻz ichiga oladi, shuning uchun ular qatʼiy va puxta asoslapishi ksrak. Bu taʼlimoti bilan u yahudiylik (va islom) anʼanachilarining gazab va nafratiga uchrali. M. 1190-yil Misrla arab tilida "Munqiz min aldalol" ("Adashishdan qutqaruvchi") asarini yozdi. M. oʻz asarida Forobiy gʻoyalarini qimoya qilgan, gnoseologiya va ilmda uning taʼsirida boʻlgan. Oʻzining qarashlarila din va falsafani birlashtirishga qarshilik qilgan. M. fikricha, bilishning ayeosiy maqsadi aql yorlamida haqiqatga erishishdir. M.ning asari Foma Akashkkiy va Spi-ioyuga muayyan taʼsir koʻrsatdi. 1935-yilla M.ning tanlangan asarlarini Glatser yahudiy tilida nashr etgan.

Manbalar
Maymoqlik

Maymoqlik — oyoq panjasining qiyshiq boʻlishi (deformatsiyasi). M.ning tugma va hayotda orttirilgan xillari farq qilinadi. M., koʻpincha, tugma boʻlib, aksari oʻgʻil bolalarda uchraydi, bunga bolaning ona krrnidaligidayoq boldir muskullarining rivojlanmay qolishi sabab boʻladi. Turmushda orttirilgan M. oyoq panjasi va boldir yeuyaklarining sinib, notoʻgri bitishi, shoʻningdek, falaj, muskul va nerv tolalarining har xil kasalliklari oqibatida paylo boʻlishi mumkin. M.la bir yoki ikkala oyoqning toʻpikdan pastki qismi bir-biriga qaragan, tovon yumaloq boʻladi. Maymoq bola yoshiga toʻlib, yura boshlaganda avval teri va muskullar, soʻng toʻpiqdan pastki qismdagi mayda su-yaklar shakli oʻzgaradi. Oqibatda bemor oyoq panjasining tashqi chekkasi, baʼzan ichki yuzasi bilan yuradi. M.da pay va parlalar tortilishi natijasida choʻzilib kuchsizlanadi; bollir x.am oʻsmay qoladi. Maymoqodam silkinibsilkitib yuradi, olatdagi poyabzalni kiya olmaydi. Ikkala oyogi maymoqodam tik tura olmaydi, koʻpincha, ganliraklab, faqat xassa bilan yuradi.

Davosi. Tugʻma M.ni lavolashni bola hayotining lastlabki kunlarilanoq boshlash lozim. Buning uchun qiyshiqoyoqni toʻgrilayligan maxsus harakatlar va boglov (iaqti-vaqti bilan almashtirib turadigan doka yoki gipsli, gipsshinali) tavsiya etiladi, oyoq muyekullarini mustahkamlash uchun massaj buyurilali. Bular yordam bermasa, operatsiya qilinali. Bemor yoshlikda davolansa, hech qanday asorat qolmaydi, tuzalib ketishi mumkin. Orttirilgan M.da faqat jarrohlik usuli qoʻllanadi.

Manbalar
Maymun yili

Maymun yili - 12 ta hayvon nomi bilan atalaligai davriy muchal taqvimiming toʻqqizinchi yili.

Manbalar