Pitaya

Pitaya yoki pitahaya Amerika qit’asida mahalliy boʻlgan turli xil kaktus turlarining mevasidir. Pitaya odatda Stenocereus jinsining mevalariga ishora qiladi, pitaya yoki ajdaho mevasi esa Cactaceae oilasidagi Selenicereus (ilgari Hylocereus) jinsining mevalariga ishora qiladi. Ajdaho mevasi Peru, Meksika, Janubiy Osiyo, Janubi-Sharqiy Osiyo, Sharqiy Osiyo, AQSh, Karib dengizi, Avstraliya, Mesoamerika va dunyoning tropik va subtropik mintaqalarida etishtiriladi.

Bu mevalar odatda "ajdaho mevasi" nomi bilan tanilgan, bu nom 1963-yildan beri qo'llaniladi, bu nom mevaning tikanakka o'xshagan tashqi meva qobig'ida kelib chiqqan. Pitaya va pitaya nomlari Meksikadan va pitaya roja Markaziy Amerika va Shimoliy Amerikada, ehtimol, gullaydigan mevali uzun bo'yli kaktuslarning nomlari uchun pitahaya bilan bog'liq. Meva, shuningdek, qulupnay armut sifatida ham tanilgan bo'lishi mumkin.

Pitahaya yoki ajdaho mevasining vatani Meksika janubi va Markaziy Amerika. Ajdaho mevasi Sharqiy Osiyo, Janubiy Osiyo, Janubi-Sharqiy Osiyo, AQSh, Karib dengizi, Avstraliya va dunyoning tropik va subtropik mintaqalarida etishtiriladi.

Turlari 
Stenocereus mevalari (nordon pitayalar) Amerikaning qurg'oqchil hududlarida keng tarqalgan navdir. Ular ko'proq nordon va tetiklantiruvchi, shirali et va kuchli ta'mga ega. Sonoran cho'lidagi nordon pitaya yoki pitaya agria (S. gummosus) Amerikaning mahalliy xalqlari uchun muhim oziq-ovqat manbai bo'lgan. Meksikaning shimoli-g'arbiy qismidagi Seri xalqi hali ham mevalarni yig'ib olishadi va bu daraxtni  "mevasi nordon narsa" deb atashadi. S. queretaroensis va xanjar kaktuslari (S. griseus) kabi turlarning mevalari ham mahalliy ahamiyatga ega oziq-ovqat hisoblanadi. Organ quvur kaktusining mevasi (S. thurberi, Seris tomonidan ool deb ataladi) pitaya dulce "shirin pitaya" dir. U Selenicereus mevasidan ko'ra ko'proq achchiq xushbo'y hidga ega, u biroz tarvuzni eslatadi. 

Shirin pitayalar uch xil bo'ladi, ularning barchasining tashqi qobig'i bargli tikanlar bilan qoplangan:

 Selenicereus undatus (Pitaya blanca yoki oq go'shtli pitaya, Hylocereus undatus sifatida ham tanilgan) oq go'shtli pushti terili mevalarga ega. Bu eng ko'p uchraydigan "ajdaho mevasi".
 Selenicereus costaricensis (Pitaya roja yoki qizil go'shtli pitaya, Hylocereus costaricensis deb ham ataladi va ehtimol noto'g'ri Hylocereus polyrhizus) qizil go'shtli qizil po'stli mevalarga ega.
 Selenicereus megalanthus (Pitaya amarilla yoki sariq pitaya, Hylocereus megalanthus deb ham ataladi) oq go'shtli sariq rangli mevaga ega.

Mevalarning og'irligi odatda  ba'zilari  ga yetishi mumkin. Kolumbiyadan Avstraliyaga dastlabki importlar " Hylocereus ocampensis "(yoki" Cereus repandus", qizil meva) va "Cereus triangularis" (taxminan sariq meva) deb belgilangan edi. Bu taksonlar qaysi turlarga tegishli ekanligi aniq emas.

Zararkunandalar va kasalliklar 
Poyasi va mevalari zamburug'lar, bakteriyalar, nematodalar va viruslar keltirib chiqaradigan ko'plab kasalliklarga moyil. Ko'p sug'orish yoki ortiqcha yog'ingarchilik gullarning tokilishiga va mevalarning chirishiga olib kelishi mumkin. Xanthomonas campestris bakteriyasi poyalarning chirishiga olib keladi. Dothiorella zamburug'lari meva ustida jigarrang dog'larni keltirib chiqarishi mumkin. Pitayani kasallantiradigan boshqa qo'ziqorinlarga Botryosphaeria dothidea, Colletotrichum gloeosporioides va Bipolaris cactivora kiradi.

Oziq-ovqat sifatida 
Mevaning tuzilishini ba'zan kivi mevasiga o'xshatishadi, chunki uning urug'lari qora rangda. Urug' yog'i yog' kislotalari linol kislota va linolat kislotani o'z ichiga oladi. Ajdaho mevasi "Dragon's Blood Punch" va "Dragotini" kabi sharbatlar va alkogolli ichimliklarga maza berish va bo'yash uchun ishlatiladi. Gullarni yeyish yoki choy sifatida damlash mumkin.

Ba'zi Selenicereus mevalarining qizil va binafsha ranglari betasiyaninlar, pigmentlariga bog'liq , betanin pigment ,lavlagi, shveysariya chardi va amaranthnaga ham qizil rang beradi.

Manbalar 

Tropik mevalar