MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Boqi Rahimzoda

Boqi Rahimzoda (1910. 5. 10 Sorbogʻ (Rasht tumani) — 1980) — Tojikiston xalq shoiri (1974). "Tuhfa", "Hayot va soʻz" (1954), "Chashma" (1957), "Hayot bahori" (I960), "Sheʼrlar" (1963) va boshqa asarlarida tojik xalqi hayoti, oʻz zamondoshlarining mehnatdagi fidokorligi, oʻykechinmalari va tashvishlari tarannum etiladi. B. R. dramaturgiya sohasida ham salmoqli ijod qilgan. "Taʼrifxoʻjayev qissasi" (Dehotiy bilan hamkorlikda, 1953) komediyasi, "Tilga kirgan chinor" (1955), "Oltin beshik" (S. Saidmurod bilan hamkorlikda, 1956) pyesalari tojik teatrlari repertuaridan urin olgan. "Oʻtilgan yoʻl" (1967) sheʼrlar toʻplami, "Orzu bahori" turkum asarlari uchun Rudakiy nomidagi Tojikiston Davlat mukofoti bilan taqdirlangan. B. R. Gʻafur Gʻulom, Uygʻun, Zulfiya va boshqa oʻzbek shoirlari asarlarini tojik tiliga tarjima qilgan. Uning "Tarona" nomli sheʼrlar toʻplami oʻzbek tilida bosilgan (1968).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boqiy jarroh samarqandiy

Boqiy jarroh samarqandiy (16-asr, Samarqand —17-asrning boshi, Hisor) — tabib, sozanda, hofiz, bastakor. Musiqa ilmi va boshqa bilimlarni otasidan oʻrgangan. Baʼzi maʼlumotlarga Karaganda, keyinchalik Kavkabiyta shogird boʻlgan. Sulton Saidxon saroyida musiqachi va tabib vazifalarini bajargan. Bir qancha musiqa asarlari (jumladan, Navo va Rost maqomlari hamda Segoh shoʻʼbasi ohanglari asosida naqsh, peshrav, amal va boshqalar)ni yaratgan. Umrining oxirlarida Hisor hokimi Temurxon saroyida yashagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Kishilar
Musiqachilar
Samarqandda tugʻilganlar
Tarixiy shaxslar
Boqillo

Boqillo — qad. oʻlchov birligi. Baʼzi adabiyotlar (mas, Ibn Sino, Tib qonunlari, 1—2kitoblar, T., 1979— 83)da berilishicha, 3 xil qiymatga ega boʻlgan: a) 1 B. yunoniy= 1,416 g; b) 1 B. iskandaroniy=2,124 g; v) 1 B. misriy=2,823 g. Baʼzi adabiyotlar (mas, Davidovich Ye. A., Materiali po metrologii srednevekovoy Sredney Azii, M., 1970) ga kura, 1 B.=2,34 g boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boqilloniy

Boqilloniy, Abu Bakr Muhammad atTayyib alBoqilloniy (?, Basra — 1013, Bagdod) — kalomning yirik vakili. Kalomni ashʼariya maktabiga mansub boʻlgan Ibn Mujohiddan (980 yil v.e.) oʻrgangan. 982—983 yillarda Buvayhiylar amiri Adudaddavla topshirigʻiga koʻra Vizantiyada boʻlgan. Fiqh masalalarida molikiylik mazhabiga suyangan. B. 52 asar yozgan boʻlib, bizgacha 6 tasi yetib kelgan. Ilohiy sifatlar va ilohiy mohiyat haqidagi muipaziliylar oqimiga mansub Abu Hoshim alJubbaiy ishlab chiqqan gʻoyaga qoʻshildi. Bir necha muʼtaziliylarning, jumladan Abbad bin Sulaymon (844 yil v.e.) ning bu masalaga doyr gʻoyalarini rivojlantirib, xudoning sifatlari haqida fikr yuritdi. B. fikricha, hamma narsa xudo tomonidan belgilangan.

Iroda erkinligi muammosini ham B. yuqoridagi fikrga muvofiq ravishda hal qildi: xudo faqat "borliq" va "asos"ni yaratganligini, inson esa borliqni shakllantirib, amaliyotni muayyan yoʻsinga solishini uktirdi. U imomat masalasida shialar va rofiziylar bilan bahsga kirishib, imom yoki xalifa lavozimi merosiy emas, balki ular saylanishi zarur deb hisobladi. Ammo bu lavozimga saylanadigan kishi Alining avlodlaridan boʻlishi shart boʻlmasa ham, qurayshiylardan boʻlishi lozim. Agar imom oʻziga topshirilgan vazifani uddalay olmasa vazifasidan tushirish zarurligini taʼkidladi. Uning fikricha, imomning vazifalari quyidagilar: 1) musulmonlar jamoasini tashqi dushmanlardan himoya qilish; 2) adolatsizlikning oldini olish; 3) qonunga muvofiq jazolanishi kerak boʻlgan shaxslarga chiqarilgan hukmning ijrosini nazorat qilish; 4) urush vaqtida qoʻlga tushgan oʻljani musulmonlar oʻrtasida taqsimlash; 5) haj xavfsizligini taʼminlash.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boqimonda

Boqimonda — qonunda belgilangan muddat ichida toʻlanmagan va undirilishi lozim boʻlgan soliq yoki boshqa majburiy toʻlovlar yoxud ularning toʻlanmagan qoldigʻi. B. paydo boʻlgan kundan boshlab penya undiriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boqixon Toʻra

Boqixon Toʻra (19-asr boshlari Qoʻqon — 1888) — oʻzbek shoiri, tabib. Mumtoz sheʼriyatning turli janrlarida ijod qilgan. Qoʻqonlik mashhur shaxslar vafotiga bagʻishlab qator tarixlar yozgan. Mushrifning "Ansob ussalotin va taʼvorixi xavoqin" ("Sultonlar nasablari va xoqonlar taʼrixlari"), shoir va tabib Hokimiy (1850— 1930)ning "Taʼrix uliloj" asarlarida Boqixon Toʻra haqida qisqa maʼlumot uchraydi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Qayumov A., Qoʻqon adabiy muhiti, T., 1961.
  

Shoirlar
Boqla

Boqla, burchoq (Vicia faba) — burchokdoshlar (dukkakdoshlar) oilasiga mansub bir yillik oʻsimlik. Poyasi toʻrt qirrali. Barglari patsimon, murakkab. Gullari oq, oʻzidan, baʼzan chetdan changlanadi. Mevasi yassi, dukkak shaklida, 4—8 urugʻli, Urugʻi tarkibida 24—30% oqsil bor. Oziq-ovqat yoki chorva mollariga oziq sifatida foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burchoq

Burchoq (Lathyrus sativus L.) — dukkakdoshlarga mansub bir yillik oʻsimlik. Poyasi 4 qirrali, bargi juft patsimon, murakkab, gullari zangori, pushti, qizil, binafsha. Dukkaklari uzunchoq va bir oz yassi, 4—7 urugʻli. Oʻzbekiston hududida yovvoyi holda ham oʻsadigan 12 turi koʻp uchraydi. B. asosan yemxashak ekini boʻlib, don, koʻkpoya, pichan olish va silos bostirish hamda chorvani oʻtlatish uchun ekiladi. Uning donlarida oqsil moddasi noʻxat va oʻris noʻxatga nisbatan koʻp boʻladi. Urugʻida 2430% oqsil, 0,81,5% moy, 5055% kraxmal, 3—6% kletchatka, 2,1 — 4% kul bor.

B. juda toʻyimli ozuqa. Tuproqda azot toʻplovchi oʻsimlik. Rossiyaning Yevropa qismida, Gʻarbiy Sibirda, Ukraina jan.da, Qozogʻistonda ekiladi. Gektaridan 35—50 s don, 100 s toʻpon (somon) beradi. Koʻk oʻt hosili 300 s atrofida.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Dorivor oʻsimliklar
Osiyo o'simliklari
Iste'mol qilinadigan dukkaklilar
Boqchasaroy

Bogʻchasaroy (, , ) — Ukrainaning Qrim Respublikasidagi shahar. Churuksuv soyining (Kacha daryosining irmogʻi) xushmanzara sohilida joylashgan. Simferopol — Sevastopol katta yoʻli (shossesi) yonida. Bogʻchasaroy stansiyasi. Aholisi 26,8 ming kishi (1999). Bogʻchasaroyda efir moylari, vino ishlab chiqarish, meva sharbatlari, konserva, sut, zavodlari, maishiy xizmat kombinati bor. Bogʻchasaroyga asos solingan yil - 1532-yil. 1783-yilgacha Qrim xonligining poytaxti boʻlgan. 1783-yil Qrim tarkibida Rossiya bosib olgan. Bogʻchasaroy Aleksandr Pushkin va Adam Mitskevich asarlarida kuylangan, 16—18-asrlarda turk meʼmorligi asosida qurilgan xon saroyi hamda "Koʻz yoshi" fontani saqlanib qolgan. Shahar yaqinida Chufut Qala gʻor shahri joylashgan.

Manba

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bogʻ

Bogʻ – 1) mevali daraxtlar va tok, gul bilan band maydon, mevazor (uzum Bogʻi, anjir Bogʻi, olma Bogʻi va hokazo (qarang Bogʻdorchilik);

2) manzarali oʻsimliklar ekilgan joy, daraxtlar va gullar ekilib obod etilgan istirohatgoh (qarang Madaniyat va istirohat bogʻlari).

Manbalar 

Botanika
Bogʻ inventari

Bogʻ inventari — meva daraxtlarini oʻstirish va bogʻni parvarishlashda ishlatiladigan asbobanjomlar. Bogʻ inventari qoʻlda ishlatiladigan (ketmon, belkurak, tok qaychi, panshaxa, chelak, payvand pichoqlari, arra, narvon, savat va boshqalar) hamda motor kuchi bilan ishlaydigan asboblar (nasosli purkagichlar, changlatgichlar, kultivatorlar, oʻt oʻradigan, oʻgʻit soladigan moslamalar va boshqalar)ga boʻlinadi.

Manbalar
Bogʻ malhami

Bogʻ malhami — daraxtning payvandlangan, kesilgan va mexanik shikastlangan joyiga surkaladigan malham (zamazka). Bogʻ malhami ni xonaki usulda va tez tayyorlash usullari: a) qizdirilgan 1000 g nigrolga 300 g elangan yogʻoch kuli qoʻshiladi va eng arzon malham olinadi; b) alohida eritilgan 1000 g parafinga 1000 g kanifol maydalab qoʻshiladi. Soʻngra 1000 g nigrol qizdirilib unga sekin-asta eritilgan parafin va kanifol quyiladi; v) 0,25 l alifmoy kizdiriladi, unga 1000 g maydalangan kanifol qoʻshiladi. Boshqa idishda 5000 g parafin suyultiriladi va unga kanifolli alifmoy qoʻshiladi. Ishlatishdan avval malham ilitiladi. Hozirgi sanoatda ishlatishga tayyor Bogʻ malhami ham ishlab chiqariladi.

Manbalar
Bogʻ sayli

Bogʻ sayli — bahor, yoz va kuz fasllarida tashkil etiladigan oʻzbek mehmondorchiligi turlaridan biri. Mezbon (bogʻbon)ning boqqa mehmon chaqirishi yoki mehmonlarning oʻzi (qarindoshurugʻ, yoru birodar, hamkasblar) tashrif buyurishi bilan Bogʻ sayli boshlanadi. Bogʻ sayli mehmondorchiligi ikki mazmunga ega: biri — tabiat goʻzalliklari, mevacheva, gullarning muattar hidi, toza havodan bahramand boʻlish, ikkinchisi — bogʻdorchilik ishlari: tok ochish, bogʻ tozalash, meva yigʻish, qoqi solish kabi yumushlarda koʻmaklashish. Bogʻ sayli da odamlar maroqli dam olish bilan birga foydali ish ham qilishadi. Bu marosimda turli taomlar tayyorlanadi. Yozgi va kuzgi Bogʻ sayli paytida har bir mehmon nozu neʼmatlarni „oʻz qoʻli bilan“ uzib tanovul qiladi. Bogʻ sayli oʻzbek xalqining eng yaxshi anʼanalaridan biri.

Manbalar
Bogʻ oʻrmon ihotazorlari

Bogʻ oʻrmon ihotazorlari — mevali bogʻlar, uzumzorlar va boshqa mikroiqlimini yaxshilash va tabiatning zararli omillaridan saqlash uchun ular atrofiga belbogʻ usulida, bogʻ ichida karta chegaralari boʻylab barpo etiladigan daraxtzorlar. Bogʻ oʻrmon ihotazorlari i. shamol tezligini susaytiradi, qishda bogʻlarni qor quyunlaridan asraydi. Bu esa mevali daraxtlarning yaxshi oʻsib, rivojlanishi, hosildorligining oshishiga taʼsir koʻrsatadi. Bogʻ oʻrmon ihotazorlari i. bogʻning chegarasi boʻylab (2—3 qatorli toʻrsimon tuzilishda) asosiy va ichki maydon,chalar boʻylab (1—2 qatorli yarim panjarasimon tuzilishda) ichki yordamchi ihotazorlardan tarkib topadi. Ichki ihotazor asosan oʻzaro 300–400 m oraligʻida joylashtiriladi. Ihotalar tutashgan joylarda 8–12 m enlikda ochiq joylar qoldiriladi. Qator oraliqlari 2,5–3 m, qatordagi daraxtlar oraligʻi 1,5–3 m boʻladi. Bogʻ oʻrmon ihotazorlari i. bog barpo etishdan 2—3 yil ilgari har bir mintaqaga moye tez oʻsadigan, ildiz bachki chiqarmaydigan daraxt koʻchatlari (terak, qayragʻoch, zarang, uchtikan va boshqalar) ekiladi (qarang Dala oʻrmon ihotazorlari).

Manbalar
Safo Bogʻbekov

Safo Bogʻbekov (1903, Xiva 1978) — xivalik yogʻoch oʻymakori, Xiva badiiy oʻymakorlik maktabi vakili. Otasi usta Bogʻbek Abdurahmonov va oʻymakor usta Ota Polvonovdan hunar oʻrgangan. B. anʼanaviy islimiy naqshni rivojlantirdi. Jamoat va turar joy binolari uchun oʻyma naqshli eshik, ustunlar, namoyonlar, badiiy buyumlar (quticha, lavh va boshqalar) tayyorlagan. Navoiy teatri foyelari eshiklari (1945— 46, hamkorlikda), Urganch temir yoʻl vokzali binosi eshiklari (1951—52) ni badiiy oʻyma naqshlar bilan bezagan, "Oʻzbekiston" teploxodi ichki bezaklari (1970) va Urganchdagi "Inturist" mehmonxonasi tantanalar zali (1974) uchun namoyonlar yaratgan. Koʻplab shogirdlar tayyorlagan. 18—19-asrlar Xiva meʼmoriy obidalarini taʼmirlashda qatnashgan. B. ishlaridan namunalar muzeylar (Toshkent, Moskva, SanktPeterburg va boshqalar)da saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bogʻbonli masjid

Bogʻbonli masjid — Xorazmning Xiva shahridagi meʼmoriy yodgorlik. U 1809-yilda qurilgan. Masjid „Ichan qalʼa“ mahallasi, Islom Xoʻja koʻchasi, 24-uyda joylashgan. 

Meʼmoriy yodgorlik „Ichan qalʼa“ davlat muzey-qoʻriqxonasi operativ boshqaruv huquqi asosida davlat mulkiga tegishli hisoblanadi.

2023-yilda masjidni taʼmirlash ishlari yakunlandi. Bu loyiha Yevropa Ittifoqi tomonidan moliyalashtirilgan UNESCOning „Afgʻoniston, Markaziy Osiyo va Erondagi Ipak yoʻli merosi yoʻlaklari — Yevropa madaniy meros yilining xalqaro oʻlchovi“ tashabbusi doirasida amalga oshirilgan.

Tarixi va tuzilishi 
Masjidning umumiy tarhi 26x13,3 m ni tashkil qiladi. Bosh tarzidagi gumbazli darvozaxona orqali hovliga kiriladi. Darvozaxonaning ikki yonida hujralar joylashgan. Xovlining ikki tomoni devor bilan oʻralgan. Yuqorida oldi ayvonli, gumbazli xonaqoh (6,8x6,8 m) joylashgan. Devori va poydevori pishiq gʻishtdan, darvozaxona peshtogʻi silliqlangan gʻishtdan juft-juft qilib terilgan, derazalari panjara shaklida ganchdan ishlangan. Eshigi oʻyma naqshli (Usta Roʻzi Muhammadning ismi qayd etilgan). Xonaqoh ichki devorlari ganch suvoqli. Janubiga mehrob, boshqa tomonlariga chuqur va keng ravoqlar ishlangan. Ayvon shipi va ustun (XIV asrga oid)lari oʻyma naqshlar bilan bezatilgan. Masjid toʻrtburchak shaklda boʻlib, ikki ustunli va gumbazli qishki xonaga ega. Binoning yogʻoch ustunlariga oʻyib ishlangan bezaklar badiiy qiymatga ega boʻlib, ular Juma masjidining bezaklariga oʻxshab ketadi.  

Ustunlar kursilarga oʻrnatilgan. Masjid kiraverishiga oʻrnatilgan marmar tosh lavhaga yozuvlarni oʻyib ishlagan usta Polvonqulning ismi va bino qurilgan yili sheʼriy satr bilan yozilgan. Shuningdek, unda masjidning qurilishi haqidagi tarix ham keltirilgan. Bitiklar arab alifbosi, forsiy tilda, nastaʼliq xattotlik uslubida yozilgan. Marmar lavhning saqlanish holati yaxshi. Eshiklarda yogʻoch oʻymakorligining yana bir ustasi — Yangiariq tumanining Ostona qishlogʻidagi Shayx Muxtor Valiy maqbarasi ziyoratxonasiga olib boruvchi oʻyma naqshli eshikni yasagan usta Odina Muhammadning oʻgʻli Roʻz Muhammadning nomi yozilgan. Rivoyatlarga koʻra, masjid ikki bogʻbon aka-uka xayriya qilgan pul evaziga qurilgan.

Katta gumbazga ega bu masjid koʻrinishidan XIV—XV asrlar yodgorligini eslatadi, sababi uning ichki bezaklari, ayvonidagi ikkita ustunining oʻyma naqshlari, ularda yozilgan hadislar shu davrga xosdir. Ustunlar masjidning avvalgi binosidan qolgan boʻlishi ham mumkin.

1813-yilda nomaʼlum muallif tomonidan yozilgan „Halvati soʻhifo“ qoʻlyozmasida ushbu yozuvlar yozilgan: „Va nurnishon Eltuzarxonning ayyomi davlatinda bino topgan Zubayda xonimning masjidlarini Pahlavon Quli bogʻbonli yiqib toshdin gumbaz qilib adogʻa yetkurdi“. Bundan xulosa qilish mumkinki, avval xom gʻishtdan choʻbkori usulida qurilgan masjidning nomi Zubaydaxonim boʻlgan. Bogʻbonli masjidning gʻarbiy tomoniga yaqin bir qabr qurilgan va bu qabr Zubayda xonimning qabri boʻlishi kerak.

Manbalar 

 

Xorazm meʼmoriy yodgorliklari
Xiva
Xorazm
Xiva masjidlari
Sunniy masjidlari
Bogʻdorchilik (maʼnolari)

Bog‘dorchilik:

 Bog‘dorchilik - BOGʻDORCHILIK, mevachilik — 1) q.
 Bog‘dorchilik (institut) - BOGʻDORCHILIK, UZUMCHILIK VA VINOCHILIK INSTITUTI, akad.
Bogʻi avars

Bogʻi avars, Bavars — Badaxshondagi oʻrta asr kalʼalaridan biri. Taliqon bilan Badaxshon shahri oraligʻida joylashgan. Mahalliy rivoyatlarga koʻra, B. A. goʻzal va obod boʻlgan, qalʼaning aylana devori 2,5 farsahni tashkil etgan. B. A. qalʼasi 13-asrda Chigʻashoyxon davrida buzilib, bir necha asrdan soʻng 17-asrda qayta tiklangan. Bu yerdagi bir buloq suvidan vinoning taʼmi kelib turgan. Yaʼkubiy (9-asr) asarida Bavars shahri tarzida uchrab, u Balxga mansub, jome masjidi bor shaharlar qatorida qayd etib oʻtilgan.

Manbalar
Bogʻi safid

Bogʻi safid — Shohrux Boysunqur Mirzoga atab Hirotning shim.sharqida qurdirgan bogʻ. U hijriy 813 yilning 24 zulqaʼdasida (1411-yil 20-mart) tantanali suratda ochiddi. Bogʻdagi qasr oq (safed) marmardan qurilgan. Abdurazzoq Samarqandiy B. S.ning bino etilishini taʼriflab, qasrini bezashda "Epchil qoʻlli naqqoshlar har bir xonaga (oʻz xunarlaridan) bir nusxa yasaganlar va har bir boloxonaga... bir manzarani ishlaganlar, qasr devorining izorasi va bogʻ atrofi devorlarining ustiga yashma toshi qoʻyilgan, ustiga boʻrttirib ishlangan rasmlar chizib, naqshlangan", deb yozadi. Boysunqur Mirzo bogʻda istiqomat qilib, oʻz ilmiy, adabiy anjumanlarini ham shu yerda oʻtkazgan.

Manbalar
Bogʻiafzal

Bogʻiafzal — qadimgi qishloqlardan biri. Buxoro viloyati Shofirkon tumanida joylashgan. Bogʻiafzal yaqinida ilk oʻrta asrlarda Buxoroda hukmronlik qilgan vardonxudotlarnint qarorgohi — Vardonze qoʻrgʻoni (Qoʻrgʻontepa) harobalari mavjud. 1880-yilda Bogʻiafzal qattiq boʻron natijasida qum ostida qolgan. Hozirgi qishloq qiyofasi tanib boʻlmas darajada oʻzgargan. Bogʻiafzal husayni uzumi va kishmishi bilan ham mashhur.

Manbalar
Bogʻlama

Bogʻlama (grammatikada) — gapda ega va kesimni biriktiruvchi vosita. Bogʻlamalar oʻz leksik maʼnosini yoʻqotib, yordamchi soʻz vazifasini bajaradi. Ular lugʻaviy birlik holatida oʻz leksik maʼnosiga ega boʻlishi mumkin, lekin yordamchi soʻz sifatida grammatik vazifani bajarishda undan xoli boʻladi. Bogʻlama predikativlikni shakllantiradi va ot kesimga qoʻshilib, uning modallik, zamon, mayl, shaxsson maʼnolarini ifodalaydi. U "boʻl" feʼli va toʻliqsiz feʼlning "edi", "ekan", "emish" shakllaridan iborat. Predikativlik qoʻshimchalari ham Bogʻlama vazifasini oʻtaydi va modallik, zamon, shaxsson munosabatlarini bildiradi. Maye, "Men bogʻbon boʻlaman", "Men bogʻbondir", "Men bogʻbon" va hokazo. Bogʻlama vazifasini yana "kel", "sana", "hisobla", "ata" kabi feʼllar ham bajara oladi. Bogʻlama ot kesimlarni shaxsson jihatdan ega bilan moslashtiradi, yaʼni ega va kesimning oʻzaro moslashuv bogʻlanishini taʼminlaydi.

Manbalar
Bogʻlangan zaryad

Bogʻlangan zaryad — elektr oʻtkazuvchanlikda qatnashmaydigan zaryad. Dielektrik moddada musbat va manfiy zaryadlar oʻzaro mustahkam bogʻlangan boʻladi. Bunday modda elektr maydonga joylashtirilganda Bogʻlangan zaryad lar bir-biriga nisbatan siljimaydi, balki bogʻlanganicha qoladi.

Manbalar
Bogʻliq energiya

Bogʻliq energiya — jismning massasiga bogʻliq boʻlgan energiyasi. Jism energiyasi AYE ga oʻzgarganda jism massasi Lot~ s2 ga oʻzgaradi; jism massasi t ga oʻzgarganda jismning tuda energiyasi Ye=ts2 ga oʻzgaradi, demak, energiya va massa bogʻlangan boʻladi.

Kimyoviy va yadro reaksiyalari vaqtida ajralib chiqadigan energiyaning bir qismi ham Bogʻliq energiya deb ataladi.

Manbalar
Bogʻlov

Bogʻlov — singan, chiqqan, lat yegan, tirnalgan, yorilgan, jarohatlangan aʼzolarni ifloslanish va boshqa taʼsirlardan saqlash, shuningdek gavdaning biror qismini qimirlamaydigan qilib qoʻyish va bosib turish uchun qoʻllaniladigan vosita. B.lar qattiq va yumshoq hamda oddiy va murakkab boʻladi. Mahkamlovchi, bosuvchi, taxtakachlovchi (qarang Immobilizatsiya), qotiruvchi (qarang Gips bogʻlov) va shina B.lar bor. Mahkamlovchi B.ning plastirli, yelimli va bintli turi koʻp ishlatiladi. B.lar boshoqsimon, sakkizsimon, spiralsimon va h.k. shakdda boʻladi. Ular jarohatni toza saqlash, yara seli va yiringni shimish, shikastlangan toʻqimaga shifobaxsh taʼsir koʻrsatish, infeksiyaga qarshi kurashish maqsadida ishlatiladi. B. tayyorlashda turli bogʻlov materiallaridan foydalaniladi. Dokadan salfetka, bint va tamponlar tayyorlanadi. Yaraga bevosita bogʻlanadigan B. materiallari sterillangan boʻlishi lozim (qarang Antiseptika, Aseptika). Gigroskopik boʻlmagan paxtani isituvchi kompresslarda ishlatish, shina ostiga qoʻyish yoki gips B.da qoʻllash mumkin. Sterillangan va sterillanmagan B. materiallari: salfetka, bint, paxta oʻrami, bogʻlov paketa va boshqa dorixonalarda sotiladi.

Manbalar
Bogʻlovchi

Bogʻlovchi (grammatikada) — yordamchi soʻz. Gap va gap boʻlaklarini bir-biriga bogʻlaydi. Bogʻlovchi ishlatilishiga koʻra, yakka Bogʻlovchilar („va“, „ammo“, „lekin“, „agar“, „chunki“, „uchun“ va boshqalar), takrorlanuvchi UYUSHIQ BÒLAKLAR („baʼzi“, „bir“, „goh“, „yo“ va boshqalar) ga boʻlinadi. Bogʻlovchi grammatik maʼno va vazifasiga koʻra, teng bogʻlovchi va ergashtiruvchi bogʻlovchilarga ajratiladi. Teng bogʻlovchilar „va“, „hamda“ — biriktiruv bogʻlovchilarga („bahor keldi va daraxtlar uygʻondi“); „ammo“, „lekin“, „birok“, „balki“ — zidlovchi bogʻlovchilarga („u ishga bordi, biroq ishlamadi“); „yo“, „yoki“, „yoxud“, „goh... goh“, „dam... dam“ — ayiruvchi bogʻlovchilarga („dam havo ochiladi, dam yomgʻir yogʻadi“); „na... na“ — inkor bogʻlovchilarga („na yomgʻir yogʻadi, na havo ochiladi“) boʻlinadi. Biriktiruvchi bogʻlovchining vazifasini „bilan“ koʻmakchisi, „ham“, „da“, „u“ („yu“) yuklamalari ham bajarishi mumkin. „U“ („yu“) yuklamasi zidlovchi bogʻlovchi vazifasida ham keladi. Ergashtiruvchi bogʻlovchi koʻpincha bosh gapga qoʻshilib, izohlash va aniqlash mazmunini beruvchi ergash gapni bogʻlab keladi. Ular — „ki (m)“ — aniqlov bogʻlovchi („deydilarkim, oyda ham dogʻ bor“); „chunki“, „shuning uchun“, „negaki“, „toki“ — sabab va maqsad bogʻlovchi („keldi, shuning uchun quvondim“); „goʻyo“, „goʻyoki“ — chogʻishtiruv Bogʻlovchi („u tik agʻanadi, goʻyo ostidan kesilganday boʻldi“); „agar“, „basharti“, „garchi“ — shart va toʻsiqsizlik bogʻlovchi („agar kelsa, gaplashaman“)larga farqlanadi.

Manbalar
Bogʻlovchi materiallar

Bogʻlovchi materiallar (qurilishda) — suv qoʻshib qorishtirganda yopishqoq, hamirsimon yumshoq massa hosil qilib, keyin toshdek qotadigan kukunsimon materiallar. Anorganik (mineral) va organik xillari bor. Anorganik Bogʻlovchi materiallar havoda qotadigan va gidravlik xillarga boʻlinadi. Havoda qotadigan Bogʻlovchi materiallar faqat ochiq havoda qotadi, namda esa qisman qotadi yoki umuman qotmaydi. Bularga ohak, gips, eruvchan shisha, gil va boshqa kiradi. Gidravlik Bogʻlovchii materiallar ochiq havodagina emas, balki nam va suvda ham qotadi. Bularga gidravlyugohak, portlandsement va boshqa kiradi. Bogʻlovchi materiallar yaxlit beton, yigʻma temirbeton konstruksiyalar va qorishmalar tayyorlashda ishlatiladi. Organik Bogʻlovchi materiallar (mas, bitum) asfaltga qoʻshiladi, tomlarni yopishda ishlatiladi.

Manbalar
Bogʻot

Bogʻot — Xorazm viloyatidagi qishloq. Bogʻot tumani markazi. Bogʻot shim.gʻarbda Xoʻjalik, jan.sharqda Beshariq qishloqlariga yondosh. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Xonqadan 12 km. Bogʻotdan Urganchgacha 30 km. Aholisi 8,8 ming kishidan ziyod (2000). Tarixiy manbalardan B. 2000 yillik tarixga ega ekanligi maʼlum. Bogʻot janubidagi Qalʼajiq (Dovudqalʼa) dan topilgan buyumlar milod boshlariga oidligi aniqlangan. Bu qalʼa „Buyuk ipak yoʻli“da joylashganligi sababli iqtisodiy, ijtimoiysiyosiy hayotda katta rol oʻynagan. Hozirgi kungacha qalʼaning gʻarbiy qismi mahalliy aholi oʻrtasida „Choʻyanbozor“ deb yuritiladi. Hozirda qalʼaning ayrim qismlarigina saqlanib qolgan.

Bogʻotda toʻqimachilik, tikuvchilik fabrikalari, paxta tozalash zavodi, non mahsulotlari kombinati, MTP va boshqalar sanoat korxonalari mavjud. Bogʻot hududidan Urganch — Hazorasp, Xiva — Hazorasp avtomobil magistrallari oʻtgan. Bogʻotda 19-asr oxirlarida katta karvonsaroyli bozor boʻlgan. Bozor ochiq hovlidan iborat toʻrtburchak shakdda qurilgan, rastalari yopiq boʻlib, burchaklarida salobatli gumbazlari boʻlgan. Paxsa devorli va asosi mustahkam boʻlmaganidan saqlanmagan. Bozor atrofida kosib va hunarmandlarning kichik uylari qurilgan. Bogʻot 1970-yildan soʻng bosh reja loyihasiga koʻra rivojlanib bormoqsa. Madaniyat saroyi, Yoshlar uyi, musiqa maktabi, mehmonxona, markaziy kasalxona binolari, ishlab chiqarish binolaridan toʻquv va tikuvchilik fabrikalari, non kombinati, ochiq va yopiq „Navroʻz“ bozori majmuasi, „Xumo“ choyxonasi, „Baxt uyi“, 300 oʻrinli tennis korti kabi jamoat binolari mavjud. 4 ommaviy va bolalar kutubxonasi, musiqa maktabi, 3 umumiy taʼlim maktabi, kattalar taʼlim markazi, bolalar va oʻsmirlar ijod uyi, 6 maktabgacha bolalar muassasasi, istirohat bogʻi, sport va sogʻlomlashtirish majmui faoliyat koʻrsatadi (2000).

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Bogʻot tumani

Xorazm viloyatining shahar tipidagi aholi punktlari
Bogʻcha

Bogʻcha (oʻlchovshunoslikda) — qad. ogʻirlik oʻlchov birligi. Qiymati 4botmonta teng. Masalan, Fargʻonada 1 botmon=1344 misqol, 1 misqol=100 arpa doni=4,55 g boʻlganligi hisobga olinsa, 1 botmon=6,1152 kg, yaʼni 1B.=4 botmon=4 • 6,1152 kg=24,46 kg ekanligi maʼlum boʻladi.

Manbalar
Brabant

Brabant (Brabant) — oʻrta asrlardagi gersoglik. 15-asr oxiridan Niderlandiyadagi tarixiy viloyatlardan biri. Keyinchalik bir kismi Niderlandiya (Shim. Brabant viloyati), bir qismi Belgiya (Brabant viloyati, 1830-yildan) tarkibida boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil