MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sabo (maʼnolari)

Sabo:

 Sabo — Shanba kuni
 Sabo (shoʻba), Navroʻzi sabo — 1) Oʻn ikki maqom tizimidagi Navroʻz nomli ovozaga asoslangan shoʻʼba nomi; 2) Shashmaqom tarkibidagi Rost makrmining nasr shoʻbalaridan.
Sabo (shoʻba)

Sabo, Navroʻzi sabo — 1) Oʻn ikki maqom tizimidagi Navroʻz nomli ovozaga asoslangan shoʻʼba nomi; 2) Shashmaqom tarkibidagi Rost makrmining nasr shoʻʼbalaridan. Segoh maqomining Navroʻzi xoro, Navo va Dugoh maqomining Husayniy shoʻbalariga ohangdosh. Mazkur asar Domla Hakim ijrosida yuksak badiiy talqin ifodasini topgan.

Manbalar
Sabotaj

Sabotaj (frans. sabotage — yogʻoch kovush bilan taqillatmoq) — 1) shaxs yoki shaxslar guruhi tomonidan ongli holda oʻz xizmat vazifasini ataylab bajarmaslik yoki sifatsiz va beparvolik bilan bajarish, ishdan bosh tortish; 2) bironbir tadbirni oʻtkazishga zimdan karshilik, ongli holda zararkunandalik.

Manbalar
Sabohiddin ali

Sabohiddin ali (1907.7.2, Egridere qishlogʻi — 1948.24, Kirklareli) — turk yozuvchisi. Germaniyada oʻqigan (1928 — 30). Nemis tili oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. Maorif nozirligida, keyinchalik Anqara konservatoriyasida xizmat qilgan. Ijodi 1928-yildan boshlangan. Sheʼrlari turk xalq koʻshiqlari ruhida yozilgan boʻlib, ularda muhabbat navolari erksevarlik gʻoyalari bilan uygʻun holda ifodalangan. Hikoya, qissa va romanlarida esa romantik kayfiyat bilan birga tanqidiy realizmga xos xususiyatlar ustuvorlik qilgan. Soʻnggi yoʻnalishdagi asarlarida Turkiya hayotidagi ziddiyatlar butun keskinligi bilan ochib tashlangan. S.A. turk adabiyotida hikoya janrining ustasi sifatida shuhrat qozongan. "Togʻlar va shamol" (1934) sheʼrlar toʻplami, "Tegirmon" (1935), "Yangi dunyo" (1943), "Oynavand saroy" (1947) hikoya toʻplamlari hamda "Kuyujaklik Yusuf" (1937), "Ichimizdagi shayton" (1940), "Moʻyna libosli xonim" (1943) romanlari muallifi. S.A. ruhan Nozim Hikmatga yaqin boʻlib, 1945-yilda taraqqiyparvar nashrlarda hamkorlik qilgan va oʻzi ham "Marko Posha" hajviy-siyosiy gaz.ni nashr etgan. Turkiyadan chiqib ketayotgan paytida xoinlarcha oʻldirilgan. S.A.ning ayrim hikoyalari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar 
 Kichkina Hasan [hikoyalar], T., 1954; Hikoyalar, T., 1959; Vragi [rasskazi], M., 1971.

Adabiyot 
 Fish R., Sabaxittin Ali, M., 1959; Kyamilev X.K., Anatoliya glazami Sabaxattina Ali, T., 1965.
Sabr

Sabr — g'am-kulfat, azob-musibatlarga chidash, toqat qilish; o'z ixtiyori bilan nafsni tiyish; qanoatli bo'lish. Islomda to'g'ri yo'ldan adashmasdan borish uchun kishi o'z mayllarini so'ndirishi lozimligi ta'kidlanadi. Sabrli bo'lish musulmonlarning asosiy fazilatlaridan biri hisoblanadi. Qur'onning bir necha oyatlarida musulmonlarning sabrli bo'lishiga da'vat bor. Hadislarda inson uchun sabrdan yaxshiroq va ulug'roq ne'mat ato etilmagani bayon qilingan. Kishi og'ir paytda bardosh bilan, ne'mat yetganida shukr va yaxshilik bilan sabr qilishi kerak. Tasavvufda sabr turlicha talqin etiladi.

Manbalar
Sabron

Sabron, Savron — Turkiston shahrining shim.da mavjud boʻlgan qad. shahar va viloyat. Maxmud Koshgʻariyning yozishicha, S. yirik turk qabilasi — oʻgʻuzlar qoʻlida boʻlgan. S. 10-asrda kuchli chegara qalʼa hisoblangan. Maqdisiyning yozishicha, u 7 qator devor bilan oʻralgan. 11-asrdan shahar bir necha asr oʻz ahamiyatini yoʻqotgan, chunki Chingizxon yurishlari haqidagi asarlarda S. umuman tilga olinmaydi. Yoqut Hamaviy (13-asr) ham uning ajamlar (arab boʻlmagan xalqlar), yaʼni turkiy xalqlar shahri boʻlganligini taʼkidlaydi. S. oʻtuzlar hududi bilan qoʻshni turkiy qabila — kimaklar (qipchoqlarning bir toifasi) yeri chegarasida joylashgan boʻlib, baland devorlar bilan ihota qilingan. 1065-yil S saljuqiy sultonlardan boʻlgan Alp Arslon tomonidan zabt etilgan. 13-asrda Joʻji ulusining sharqiy kismi — Oq Oʻrdaga tobe boʻlgan. Amir Temurning Oltin Oʻrdaga qilgan yurishlari davrida qattiq shikastlangan.

Shayboniylar davrida muhim strategik qalʼa hisoblangan. 16-asrga kelib baland devor va chuqur xandaklar bilan oʻralgan mustahkam qalʼa sifatida qayd etilgan. Mashhur avliyo Mir Arab S.lik boʻlgan. 200 ta hind qullari kavlagan, dunyoda tengi yoʻq 2 ta koriz qurdirgan. Sdan 1 farsax narida boʻlgan korizning boshlanishi ustiga qalʼa qurilgan. Suv, hoʻkiz bilan aylantirilgan chigʻir orqali yuqoriga olib chiqilgan. 1582-yil Abdullaxon II shaharni egallagan, kanal qazish, dehqonchilik ishlarini yana yoʻlga qoʻygan, lekin S. oz fursatdan soʻng qozokdar hukmronligiga oʻtgan. Rossiya imperiyasining bosqini paytida qalʼa sifatida mavjud boʻlmagan.

Manbalar 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Qozogʻiston tarixi
Tarixiy viloyatlar
Sabur

Sabur — aloe bargidan olinib, quritiladigan shira. Tibbiyotda surgi, biogen stimulyator sifatida, shuningdek, jarohatlarni davolashda ishlatiladi. Tarkibida antraglikozidlar bor.

Manbalar 

{{Biologik tasir qiluvchi ekan,qanday biologik 

 tasir qilishini bilish istemol qilishdan oldin}}
Sabʼai sayyor

„Sabʼai sayyor“ („Yetti sayyora“) — „Xamsa“ Alisher Navoiyning toʻrtinchi dostoni (1484), ishqiysarguzasht harakterda. 38 bob (5000 baytdan oshiq). Sharqda keng tarqalgan „Bahrom Goʻr“ afsonasi asosida. Afsona Eronning sosoniy hukmdori Chyaraxran V (420— 438 hukmronligi) nomi bilan bogʻliq (Varaxran — dariycha Bahrom). U goʻr— qulon oviga oʻchligi uchun Bahrom Goʻr nomi bilan mashhur. Afsonani yozma adabiyotga, dastlab Firdavsiy olib kirgan. Soʻng Nizomiy, Xusrav Dehlaviy va boshqa shu mavzuda asarlar yozganlar. Navoiy bu tajribalarni umumlashtirib, mukammal original doston yaratgan. Doston Sharqda „Bahrom va Gulandom“, „Bahromnoma“, „Haft manzari Bahrom“ nomlari bilan shuhrat qozongan. „Sabʼai sayyor“ anʼanaga koʻra, hamd, munojot va naʼt bilan boshlangan, soʻng voqealar bayon etilgan. Mundarijasi „Hamsa“dagi boshqa dostonlardan farq qiladi; hikoya ichida hikoya usulida yozilgan. Bahrom va Dilorom voqeasi asarda qoliplovchi hikoya boʻlib, uning ichida yana 7 hikoya keltirilgan. Ular asarning umumiy yoʻnalishi bilan chambarchas bogʻlanib, yaxlit bir badiiy asarning uzviy qismlarini tashkil etadi. Ayni vaqtda hikoyaning har biri mustaqil hisoblanadi va mavzular davrning, xalq turmushining muhim tomonlarini qamrab oladi; xalq hayoti, tinchlik va osoyishtalik, adolat va vatanparvarlik, sevgi va maʼrifat gʻoyalari ilgari suriladi, munofiklik va zolimlik qoralanadi.

Bahrom — 7 iqlim shohi. Ovda uni izlab kelayotgan Moniyni uchratadi. Moniy xitoylik goʻzal Dilorom haqida xabar beradi, oʻzi chizgan qizning suratini koʻrsatadi. Shoh suratni koʻrib telbalarcha oshiq boʻladi. Xitoyning 1 yillik xirojini toʻlab, qizni saroyga keltiradi. Shoh qizga butunlay mahliyo boʻlib, mamlakat ishlarini unutadi. Mastlik bilan sevgilisidan ham ajraladi, soʻng uzlatga beriladi. Undagi savdoyilikni daf etmoq uchun 7 iqlim shohi 7 rangdagi 7 qasr qurdiradi. Baxrom ularning har birida har kuni 1 musofirdan hikoya tinglaydi, tuzala boshlaydi. Nihoyat 7-kun oq qasrda Diloromning daragini eshitadi va uni topadi. Yana ovga, ayshishratga beriladi va navbatdagi ov paytida butun arkoni davlati bilan yer yutadi.

Navoiy Bahrom obraziga juda katta maʼno-mazmun yuklagan. Uning timsolida oshiqlik va shohlikning bir tanga sigʻmasligini koʻrsatgan. Navoiy asar voqealarini Xurosonu Movarounnaxr hayoti bilan bogʻlashga harakat qilib, qissaga turkona ruh bergan. „Sabʼai sayyor“ voqealari, qahramonlarining xatti-harakatlari yuksak badiiy mahorat bilan tasvirlangan. Navoiydan soʻng ogʻzaki va yozma adabiyotda „Sabʼai sayyor“ning bir necha variantlari yaratildi [ Sayqaliy „Bahrom va Gulandom“, N. Sitsishvili „Bahromguriani“ dostonlari; K.Yashin „Mehr va Suhayl“ musiqali dramasi, K. Yashin, M.Muhamedov „Dilorom“ operasi librettosi, Gʻaribiy (19-asr) „Shoh Bahrom va Dilorom“, Umar Boqiy „Qissai haft manzari Bahrom“, Fozil Yoʻldosh oʻgʻli „Bahrom va Gulandom“ va boshqa].

Manbalar 

Alisher Navoiy asarlari
1484-yil kitoblari
Sava (daryo)

Sava — Gʻarbiy Yevropadagi dare, Dunay daryosining eng sersuv oʻng irmogʻi. Uzunligi 940 km, havzasining maydoni 95 ming km². Alp togʻlaridan boshlanib, oʻrta va quyi oqimida Oʻrta Dunay tekisligidan oqadi. Yirik irmoklari: Kupa, Una, Drina va boshqa, asosan, Dinara togʻligidan oqadi. Oʻrtacha suv sarfi 1670 m³/sek. Quyilish joyidan 600 km masofada kema qatnaydi. S. vodiysida Lyublyana, Zagreb sh.lari, quyilish yerida Belgrad sh. joylashgan.

Manbalar 

Alfavit boʻyicha daryolar‎
Sloveniyadagi daryolar
Xorvatiyadagi daryolar
Serbiyadagi daryolar
Bosniya va Gersegovinadagi daryolar
Savanna

Savanna (ispancha Sabana) — tropik oʻrmonlar va choʻllar oraligʻida tarkib topgan biom tipi. S. qurgʻoqchil va sernam mavsumlar aniq almashinadigan va yillik yogʻin 250–2000 mm boʻlgan sharoitlarda rivojlanadi. Afrikada materikning 40% Sdan iborat. S.da boʻliq oʻtlar (1m dan 3 m gacha va baʼzan undan ham baland, asosan, gʻalla gullilar) orasida yakka va toʻptoʻp daraxtlar hamda butalar usadi. Ular soyabonsimon koʻrinishga ega. Afrika S.siga oʻxshash zonalar Janubiy Amerika (kampos, lyanos), Janubiy Osiyo va Avstraliyaning shim.sharqida qam uchraydi (yana qarang Savanna zonalari).

Manbalar
Savanna zonalari

Savanna zonalari – asosan, subekvatorial, kamroq tropik va subtropik mintaqalarda joylashgan tabiat zonalari. Iqlimi mavsumiy sernam, qurgʻoqchil va yomgʻirli mavsumlari anik, ajralib turadi. Yomgʻirli davr ekvator tomonga uzayib borib 8—9 oygacha yetadi. Yogʻin miqdori 250 mm dan 2000 mm gacha. Daryolarda suv miqdori fasllarga qarab keskin oʻzgaradi. Tuproqlari qizilqoʻngʻir, qizil tuproq. Oʻsimliklar qurgʻoqchil buta va oʻt oʻsimliklaridan sernam joylarda boʻliq oʻtli oʻrmonlargacha oʻzgaradi. Savanna zonalarida yirik oʻtxoʻr hayvonlar (antilopa, jirafa, begemot, zebra, fil va boshqalar), yirtqichlar va turli qushlar yashaydi. Koʻp yerlar inson tomonidan oʻzgartirib yuborilgan. Haydaladigan yerlarda paxta, yer yongʻoq, shakarqamish va boshqa ekiladi.

Manbalar
Savar Feliks

SAVAR (Savart) Feliks (1791.30.6, Mezyer — 1841.16.3, Parij) — fransuz fizigi, Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1827-yildan). Maʼlumoti boʻyicha vrach. Parijdagi xususiy oʻquv yurtida fizika boʻyicha professor (1820-yildan). Ilmiy ishlari akustika, elektromagnetizm va optikagaoid. 1820-yilda J.B.£io bilan birga tok hosil qilayetgan magnit maydoni kuchlanganligini aniqlaydigan qonun (P.Laplas keyinchalik uni umumlashtirgan, q. Bio— Savar — Laplas qonuni) ni topdi. Turli jismlarda tovushning tarqalishini va rezonans hodisasini tajribada oʻrgangan, torli asboblarni yasashning asosini ishlab chiqqan.

Manbalar
Savarenskiy Fyodor Petrovich

Savarenskiy Fyodor Petrovich (1881.11.2, Goroxovets, hozirgi Vladimir viloyati — 1946.8.10, Moskva) — rus gidrogeologi, muhandislik geologiyasiga asos solganlardan biri. Akad. (1943), Moskva universitetini tugatgan (1909). Ilmiy ishlari gidrogeologiya, gruntlar mexanikasi va muhandislik geologiyasiga bagʻishlangan. S. rahbarligida SSSR yer osti suvlarining birinchi maʼlumotnomasi tuzilgan (1933). S. gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi boʻyicha bir qancha darsliklar muallifi.

Manbalar 
 Gidrogeologiya, M., 1933; Injenernaya geologiya, M., 1937.
Savat

Savat — roʻzgʻor buyumi; novdalar (tol, tut, turangʻil, yulgʻun va boshqalar), bugʻdoy poyasi, keyinchalik sim va boshqalardan toʻqib tayyorlanadi. Oʻrta Osiyoda qadimdan keng tarkalgan. Shakli va vazifasiga koʻra turlicha boʻladi: kajava S, non S, guldor S. va boshqa Yirik nov dalardan toʻkilgan S.lar kdsimda qurilishda (tuproq, gʻisht, tosh, qum, ganch tashishda), nozik novdalardan toʻqilgan S.lar meva-cheva, non va boshqa narsalar solishda ishlatilgan. Hozirgi kunda S.ning badiiy ligi va turi koʻpaydi (yana qarang Savatchilik).

Manbalar
Savatcha

Savatcha () — oʻsimliklarning monopodial toʻpguli. Mayda gullar shoxchalarining uchida likobchasimon yoki sharsimon S. hosil qiladi. Asosan, qoqioʻtdoshlar (moychechak, qoqioʻt, kungaboqar), baʼzi ziradosh (koʻktikan) va boshqalarga xos. S. oʻrama barglar, shuningdek, shakli oʻzgargan ustki barglar bilan oʻralgan.

Manbalar 

Botanika
Savatchilik

Savatchilik — badiiy hunarmandlik turi; Oʻrta Osiyoda qadimdan mavjud boʻlgan. Savat toʻqishda xom ashyo sifatida tol, tut, turangʻil, yulgʻun novdalari, bugʻdoy poyasi, qamish va boshqalardan foydalaniladi. Novdalarni maʼlum vaqt (sent.—okt.)da yigʻib olinadi, bir necha kun salqin joyda saqlanadi, mustahkamligini oshirish uchun vaqt-vaqti bilan suv sepib turiladi, shunda ular yaxshi bukilib, sinmaydigan boʻladi. Ayniqsa, qora tol novdasidan toʻqilgan savatlar qadrlangan. Baʼzan novdalarning pusti tozalanib ham savat toʻqiladi. S. Oʻzbekistonning barcha viloyatlari (jumladan, Fargʻona, Toshkent va boshqalar)da tapqalgan. S. boʻyicha mutaxassislar ustashogird usulida, hozirgi kunda turli badiiy bilim yurti, toʻgaraklarda ham tayyorlanadi.

Manbalar
Savagʻich

Savagʻich, savachoʻp () — bugʻdoydoshlar oilasiga mansub qisqa ildiz poyali oʻt. Poyasi qattiq, silliq, boʻyi 1,5—4 m, diametri 1—1,3 sm. Dare va kanal boʻylarida, toʻqaylarda oʻsib, qalin oʻtzor hosil qiladi. Oʻrta Osiyo, Kichik Osiyo, Eron va Hindistonda tarqalgan. Tarkibida 21—22% kletchatka, 5,5—6% protein, 1,8—2% yogʻ, 39—40% dan koʻproq sellyuloza bor. Poyasidan mahalliy xalq tomlarni yopish va devor qilish maqsadida foydalanadi. Barglaridan tozalangan, pishgan va quruq poyasidan yung va paxtani savashda foydalanish mumkin (nomi shundan olingan).

Manbalar 

 
Bugʻdoydoshlar
Savdo Abdulqodirxoʻja

Savdo Abdulqodirxoʻja (1824 — Buxoro — 1873) — shoir va adib, jamoat arbobi. Bobosi Buxoro qozikaloni boʻlgan. Buxoro madrasalarida tahsil olgan. Musiqa ilmi, ilmi nujum va astronomiyani chuqur oʻrgangan. Amir Muzaffar uni saroyga tortib, oʻziga nadim (hamsuhbat) qilib olgan. S "Bepul" taxallusi bilan oʻzbek va tojik tillarida ijod qilgan. Uning 1450 bayt sheʼrlari (gʻazallar, masnaviylar, qasidalar va boshqalar) bizgacha yetib kelgan. Shuningdek, nasrda yozgan 7 hikoyati ham mavjud. S. adabiy merosini 3 qismga: ishqiy sheʼrlar, qasida va marosimlar; taomlar tarixiga bagʻishlangan sheʼrlar; hajviyalarga boʻlish mumkin. S.ning asarlari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi.

Adabiyot 
 Sadriddin Ayniy, Esdaliklar [8j.li], 6j., T., 1965; Qori Rahmatulloh Buxoriy [Vozeh], Tuhfat ulahbob fi tazkirat ulashob, Buxoro, 2001; Aliyev S, Buxoroda bitilgan baytlar, T., 1992.

Manbalar 

    

Shoirlar
Buxoro madrasalarida tahsil olganlar
Savdo

Savdo — 1) tovar muomalasining bir turi, mehnat mahsulotlari va xizmatlarni oldisotdi yoʻli bilan ayirboshlash shakli. Bunda tovar haridi miqdori, tovar sifati, sotishdan oldin yoki keyin xizmatlar koʻrsatish, sotib olingan tovar yoki xizmat haqini hisobkitob qilish tartibi va boshqa shartlashiladi; 2) sotuvchilar va haridorlar oʻrtasidagi qiymat almashuviga doir munosabatlar. Tovar ishlab chiqarish paydo boʻlishi bilan tovarlarni pul vositasida ayirboshlash, yaʼni Savdo vujudga kelgan. Xalq xoʻjaligining ijtimoiy mehnat taqsimoti natijasida ajralib chiqqan va tovarlarni olish, sotish va ular bilan bogʻliq xizmatlar koʻrsatishda vositachilik faoliyatini amalga oshiradigan tarmogʻi. Ishlab chiqarish bilan isteʼmolni oʻzaro bogʻlaydi, tovarlarni soʻnggi isteʼmolchi (aholi)ga yetkazishni taʼminlaydi. Ulgurji va chakana savdoga boʻlinadi. Ulgurji Savdo — tovarlarni ishlab chiqarish isteʼmoli yoki qayta sotish uchun yirik partiyalarda sotib oladigan yoki saqlaydigan, ularni chakana Savdoga, isteʼmolchi yoki boshqa savdo tashkilotlariga sotadigan muassasalarmajmui. Chakana Savdo — bevosita isteʼmolchining pul daromadlariga ayirboshlash yoʻli bilan yakka yoki kichikroq miqdordagi tovarlarni sotib oxirgi isteʼmolchiga xizmat koʻrsatadi. Savdo  ichki va tashqi Savdoga boʻlinadi. Ichki Savdo bir mamlakat doirasida tovar muomalasiga xizmat koʻrsatadi. Tashqi Savdo mamlakatlararo tovar muomalasini qamraydi. Sugʻurta, turizm, fraxt, bank faoliyati "koʻrinmas" (joriy harakatlar boʻyicha sezilmas) S.ga kiradi (yana qarang Marketing).<ref>OʻzME. Birinchi jild

Manbalar
Savdo kapitali

Savdo kapitali — tovar muomalasi sohasida amal qiluvchi kapital, sanoat kapitalining alohidalashgan qismi. Uning harakat shakli P—T—P’ boʻlib (bunda Ppul, Ttovar, P’ortgan pul summasi), tovarlarni sotib olib, qaytadan foydasiga sotishni biddiradi. Savdo kapitali ayirboshlashni kengaytirib, bir tarmoqning boshqa bir tarmoq mahsulotlariga boʻlgan talabini qondiradi; sotishni, tovarlarning oʻtishini koʻpaytirish orqali i.ch.ni kengaytiradi va ragʻbatlantiradi. Tarixan Savdo kapitali sanoat kapitalidan qadimiyroq boʻlib, sudxoʻrlik kapitali bilan bir qatorda erkin harakat qiluvchi kapital shakli boʻlgan. Savdo kapitalining foydasi noekvivalent ayirboshlash va haridorlar hisobiga yuzaga keladi. Natural xoʻjalikning yemirilib, tovarpul munosabatlarining rivojlanishida, kapitalning dastlabki jamgʻarilishi jarayonida, kapitalistik i.ch. munosabatlarining vujudga kelishi va rivojlanishida katta rol oʻynadi. Savdo axli va mulkdorlar qoʻlida katta miqdorda pulning jamgʻarilishi uni yirik kapitalistik i.ch. uchun ishlatish imkoniyatini tugʻdirdi. Savdo kapitali egalari boʻlgan savdogarlarnit katta qismi keyinchalik sanoatchilarga aylandi. Savdo kapitali turli tuzumlarda ham tovarlarning "mudrab yotgan negizi"ni rivojlantiradi, ammo tovar hosil qilmaydi. Hozir Savdo kapitali tarkibida qoʻshimcha harajatlarning ulushi tobora koʻpayib bormoqda. Bu hol i.ch.ning savdo sohasida davom etayotgan jarayonlari — tovarlarni qadoklash, oʻrash, saqlash va tashish singari ishlarga kilinadigan harajatlarning, reklama yoʻnalishlaridagi sarflarning koʻpayishida koʻrinadi.

Manbalar
Savdo koʻrgazmalari

Savdo koʻrgazmalari — q. Koʻrgazma.

Manbalar
Savdo palatasi

Savdo palatasi — iqtisodiyot va savdoni, birinchi navbatda, mamlakatlar oʻrtasida tashqi savdoni rivojlantirishga koʻmaklashuvchi xalqaro jamoat yoki davlat tashkiloti. Savdo palatasi aksariyat hollarda firmalarning ishbilarmon doiralarini birlashtirishga, savdo aloqalarini oʻrnatishga, savdosotiq ishtirokchilariga zarur axborotlarni taqsim etishga xizmat kiladi. Faoliyati miqyosiga qarab, xalqaro, aralash, milliy Savdo palatasilariga boʻlinadi.

Xalqaro Savdo palatasi (XSP) (International Chamber of Commerce, ICC) — jahon ishbilarmon va tadbirkorlar doiralari va birlashmalari federatsiyasi. 1919-yil Atlantik Siti (AQSH)da oʻtkazilgan xalqaro savdo konferensiyasida tuzilgan. 1920-yildan boshlab faoliyat koʻrsatadi. 100 dan ortiq mamlakat milliy Savdo palatasilarini birlashtiradi. Sobiq SSSRda 1932-yilda tuzilgan Butunittifoq savdo palatasi XSP ga aʼzo boʻlgan va 1959-yilda boshqa ittifoqdosh respublikalar kabi Oʻzbekistonda ham bu palataning respublika boʻlimi tuzilgan (1972—90 yillarda savdosanoat palatasi). XSP xalqaro tijorat faoliyati standartlarini, xalqaro iqtisodiy siyosat va tajribalar asosida tavsiyalarni ishlab chiqadi, turli mamlakatlar ishbilarmonlarining hamkorligini yoʻlga qoʻyadi, xalqaro iqtisodiy muammolarni hal etishga koʻmaklashadi va boshqa XSP tarkibida 15 xalqaro komissiya, ixtisoslashgan maxsus organlar (xalqaro arbitraj sudi, xalqaro savdo palatalari byurosi va boshqalar) ishlaydi. Idorasi Parijda joylashgan. Aralash Savdo palatasi ikki mamlakat ishbilarmonlarini birlashtiradi va mamlakatlararo savdo sharoitlarini yaxshilash, tadbirkorlar va korxonalar oʻrtasida samarali hamkorlikni kengaytirish va boshqa xizmat koʻrsatadi. Milliy Savdo palatasi bir mamlakatda tashki savdoiqtisodiy aloqalarni rivojlantirish uchun tuzilgan tadbirkorlarning jamoat tashkiloti, baʼzan savdosanoat palatasi ham deb yuritiladi. Chet ellarda mamlakat savdosanoat koʻrgazmalarini tashkil etish, mamlakatda xorijiy davlatlar savdosanoat koʻrgazmalarini oʻtkazishga yordam berish, yangi isteʼmol tovarlarini sanoat oʻzlashtirishiga va savdoga chiqarishga yordamlashish, mahsulotlar sifatini ekspertiza qilish va boshqa vazifalarni bajaradi. 20-asrning 90y.laridan ayrim mamlakatlarda milliy Savdo palatasi oʻrniga sanoatchilar va tadbirkorlar palatasi (Rossiya), Tovar ishlab chikaruvchilar va tadbirkorlar palatasi (Oʻzbekistan) kabi tashkilotlar tuzildi va faoliyat olib boradi.

Nuriddin Yoʻldoshev.

Manbalar
Savdo uyi

Savdo uyi — 1) katta mikyosda savdo operatsiyalarini olib boradigan koʻp tarmoqli savdo kompaniyasi. Oʻz kapitali va jalb etilgan kapitaldan foydalanadi. Aksariyat oʻz nomidan va oʻz hisobidan eksportimport, tovar ayirboshlash va boshqa tashki savdo alokalarini amalga oshiradi. Su. savdo korxonalarini sotib olish, jihozuskunalarni ijaraga topshirish, kreditlar berish, ichki ulgurji va chakana savdo operatsiyalarini amalga oshirish, transport, sugʻurta va boshqa sohalarda xizmatlar koʻrsatish bilan moliya va i.ch. faoliyatida ham qatnashadi. Su. tarixan savdo kapitali mahsuli, shu sababli 20-asrning 20y.lariga qadar sobiq SSSR hududida bunday uylar savdogarlar oilalariga qarashli boʻlgan.

Yaponiyaning "Mitsubisi", "Mitsui", "Sumito" kabi 9 ta birlashma kompaniyalari jahondagi eng yirik savdo uylariga kiradi. Koreya Respublikasi, Hindiston, Braziliya, Singapur, Turkiya va boshqa mamlakatlarda ham savdo uylari keng tarqalgan. Oʻzbekistonda bozor iqtisodiyotiga oʻtish davrining boshlarida davlat universal magazinlarini aksiyadorlik savdo uylariga aylantirish hamda davlat savdo korxonalarini fuqarolarga yoki fuqaro jamoalariga sotish yoʻli bilan paydo boʻldi. 1991-yil sentabrda Toshkent shahrida "Oʻzbek savdo uyi", 1992-yil mart oyida "Osiyo kontinental" xalqaro savdo uyi aksiyadorlik jamiyati va boshqa tashkil topdi. Shuningdek, Moskva, Sankt-Peterburg, Ankara, Berlin va boshqa shaharlarda oʻzbekistonlik ishbilarmonlarning savdo uylari ochilgan; 2) savdo korxonasining maxsus turi; ixtisoslashgan (mas, ust kiyim, poyabzal, gazlama va xona) yoki universal (har xil tovarlar) savdo uylari bor.

Manbalar
Savdogar

"SAVDOGAR" — iktisodiyot va savdo-tijorat haftalik gazetasi. 1992-yil 19 avgustdan Toshkent shahrida chiqadi. Muassislari "Oʻzbeksavdo" va "Oʻzbekbirlashuv" aksiyadorlik kompaniyalari. Gaz.da iqtisodiyot, i.ch., savdo-tijorat, xizmat koʻrsatish, tadbirkorlik va boshqa mavzulari yoritiladi, reklama eʼlonlari beriladi. Adadi 4 ming nusxadan koʻproq.

Manbalar
Savirlar

Savirlar, savarlar — Kaspiy boʻyida yashagan koʻchmanchi qabilalar (mil. 1ming yillik). Shimoliy Kavkaz, Kichik Osiyo (ba.)ga bosqinchilik yurishlari qilib turgan. Avarlar tomonidan tormor qilingan.

Manbalar
Savmak qoʻzgʻoloni

Savmak qoʻzgʻoloni - Bospor podsholigida Savmak rahbarligida skiflar koʻtargan qoʻzgʻolon. Savmak qoʻzgʻoloniga Bospor podshosi Perisad V bilan Pont lashkarboshisi Diofant oʻrtasida Bospor podsholigini Mitridat VI (Pont podshosi)ga topshirish toʻgʻrisidagi shartnoma sabab boʻlgan. Koʻzgʻolon paytida Bospor skiflarining yoʻlboshchisi Savmak podsho Perisad V ni oʻldirgan. Diofant esa Xersonesga qochgan (taxminan maʼlumotlarga koʻra, aslida Savmak qul boʻlgan, Perisad V saroyida ulgʻaygan). Qoʻzgʻolonchilar Bosporning butun Yevropa qismini egallaganlar. Qoʻzgʻolonda qaram dehqonlar, hunarmandlar va qullardan iborat skif xalqi qatnashgan. Bospor davlatining yirik quldorlari hukmronlikni saqlab qolish uchun hokimiyatni Mitridat VI ga topshirish bilan mustabid rejimni oʻrnatmoqchi boʻlganlar. Ularning bu rejasini amalga oshirishga Savmak qoʻzgʻoloni toʻsqinlik qilgan. Savmak bir yilgacha Bospor podsholigini boshqargan. Mitridat VI Sinopga Diofantning katta jazo ekspeditsiyasini yuborgan. Qrimda unga Xersones otryadlari qoʻshilgan. Diofant qoʻshinlari Feodosiyani ishgʻol qilib, Kerch ya. o.dan oʻtib, Pantikapeyni bosib olganlar. Qoʻzgʻolon bostirilgan, Savmak asir olinib, Sinopga yuborilgan. Bospor davlati esa Mitridat VI qoʻl ostiga oʻtgan.

Manbalar 

    

Qoʻzgʻolonlar
Savob

Savob (arab. — yaxshilik, ezgulik, ajr) — diniy eʼtiqodga koʻra, xudoning marhamatiga loyiq ish va shunday ish uchun xudoning marhamati. Insonning xatti-harakati va faoliyati yaxshilik va yomonlikdan iborat boʻlib, bu islomda S. va gunoh deb ataladi. Islomga koʻra, diniy koʻrsatmalarni bajarish, inson manfaati yoʻlida faoliyat koʻrsatish kabilar S. hisoblanib, insonning ish kitobi (nomai aʼmoli)ga farishta vositasi bilan yozib boriladi. Oxiratda insonlarning S. va gunohlari tarozuda tortilib, natijalar Allohning hukmiga havola etiladi. Lekin, hadisi sharifda taʼkidlanishicha, insonning har qancha S. ishlari jannatga kirishga yetarli boʻla olmaydi. Unga kirish Alloxning fazli, marhamati va ehsoni hisoblanadi. Alloh koʻp S.li ishlar qilgan bandalarning jannatdagi darajalarini baland qiladi. S. soʻzi barcha yaxshi va ezgu ishlarga nisbatan ham ishlatiladi.

Manbalar