MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ekonomicheskoye obozreniye

"EKONOMICHESKOYE OBOZRENIYE" ("Iqtisodiy tahlil") — oylik ilmiy-amaliy iqtisodiy jurnal. Muassisi Iqtisodiy tadqiqotlar markazi. BMTning Iqtisodiy dasturi koʻmagida 1998-yildan Toshkentda rus tilida nashr qilinadi. Tahririyat kengashi Oʻzbekiston Respublikasi vazirlik va idoralarining rahbarlaridan tashkil topgan. Baʼzi maqolalar oʻzbek, ingliz tillarida bosiladi. Jur. iqgisodchilar, tadbirkorlar, menejerlar, davlat xizmatchilariga moʻljallangan boʻlib, Oʻzbekiston Respublikasining iqtisodiy rivojlanishi masalalari, biznesni yuritish, xususiylashtirish, iqtisodiy oʻsish va aholini ijtimoiy himoyalash, soliq va byudjet, pulkredit, tashqi iqtisodiy faoliyat, axborot texnologiyalarining nazariy va amaliy masalalarini yoritadi. Nashrda mamlakat va xorij iqtisodiyoti yangiliklari, sharhlar, statistika, ishbilarmonlar uchun amaliy maʼlumotlar beriladi. Adadi 12 ming nusxa (2005).
Ekotip

Ekotip, ekologik tip — muayyan ekologik sharoitga moslashgan. bir turga mansub oʻsimliklardagi bir xil populyatsiyalar majmui; shu sharoitda irsiy morfologik, fiziologik, biokimyoviy va boshqalar xususiyatlar vujudga keladi. "E." terminini fanga shved olimi G.Turesson kiritgan (1920). E.ning 3 turi bor: iqlimiy yoki geografik E. — tur yashash arealining alohida qismini ishgʻol qiladi; ular maʼlum iqlim sharoiti taʼsirida shakllangan, mas, janubiy E. shimoldagisidan past boʻyliligi, qisqa, ingichka va dagʻal bargi hamda ustida mumsimon qavat boʻlishi bilan farq qiladi; edafik E. — tuproq taʼsirida hosil boʻladi; mas, Piskom daryosi havzasida oʻsgan piskom piyozi alohida tur sifatida tavsiflangan; biotik yoki senotik E. — tur atrofidagi maʼlum oʻsimliklar qoplami taʼsirida vujudga keladi va rivojlanadi; mas, oqsoʻxtaning oʻtloq va oʻrmondagi ekotipi.

E. turlarning kelib chiqishi jarayonidagi bosqichlardan biri. U uzoq davom etgan tarixiy jarayonda paydo boʻladi.
Ekran

1-savol Ekran (frans. — parda) — 1) tasvirlar tushirish yoki hosil qilish uchun moʻljallangan qurilma. Mas, kino E. i (parda), televizor E.i (shisha qurilma) va boshqalar; 2) turli nurlanishlarni yutadigan, qaytaradigan yoki insonni ulardan himoya qiladigan qurilma (mas, bug qozoni E.i — suvni isitish uchun issiqlik nurlarini yutadi, rentgen qurilmasining E.i — rentgen nurlarini koʻrinuvchi nurlarga aylantiradi va insonni ularning zararli taʼsiridan himoya qiladi); 3) radiotexnika va elektrotexnika qurilmalari va boshqalarni foydasiz va xalaqit beruvchi tashqi elektromagnit maydondan himoya qilish uchun moʻljallangan toʻsiq. Bunday E. elektr tokini yaxshi oʻtkazuvchi metall (mis, alyuminiy) dan yasaladi. Unda tashqi elektromagnit maydon oʻzgaruvchan tok hosil qiladi. Bu tok E.da ikkilamchi elektron maydonni vujudga keltiradi. Bu maydonning amplitudasi tashqi maydon amplitudasiga teng, fazasi esa qarama-qarshidir. Shuning uchun natijaviy elektromagnit maydonning taʼsiri kamayadi. Qurilmalarni bunday E.lar bilan taʼminlash ekranlash deb ataladi.
Emmelie de Forest

Emmelie Charlotte-Victoria de Forest (; 28-fevral, 1993) daniyalik shved qoʻshiqchidir. U 2013-yili Shvetsiyaning Malmö shahrida oʻtkazilgan Eurovision qoʻshiq tanlovida Daniya vakili boʻlib, „Only Teardrops“ () ashulasi bilan birinchilikni qoʻlga kiritdi.

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 
 
 Emmelie de Forest Facebook sahifasi
 Emmelie de Forest Instagram sahifasi

Yashayotgan insonlar
Hipsterlar

Hipsterlar deb 1990-yillar oxirida shakllangan yoshlar submadaniyatining bir turiga aytiladi. "Hipster" atamasi hippi kabi  („urf“) soʻzidan kelib chiqqan. Hipsterlar submadaniyati mustaqil musiqa, mustaqil kino, noyob kiyinish, progressiv yoki mustaqil siyosiy qarashlar, muqobil diniy ishonchlar yoki ateizm/agnostitsizm va farqli turmush tarzi bilan xarakterlanadi.

Hipster madaniyati „uslub, did va hatti-harakatlarning oʻzgarayotgan, trans-atlantik qaynab turgan qozoni“ga qiyoslangan. Hipsterlar emo, punk, hippi kabi boshqa submadaniyatlar unsurlarini madaniy „hazm qilib“, oʻz madaniyatlariga singdiradilar.

Manbalar 

Submadaniyatlar
Yeskeldi (tuman)

Yeskeldi tumani — Almati viloyatidagi tuman. 1933-yili tashkil topgan. Maydoni 4,3 ming km2. Aholisi 49,693 kishi, oʻrtacha zichligi 1 km2-ga 11,5 kishidan toʻgʻri keladi (2013). Tumanning maʼmuriy markazi — Qorabuloq qishlogʻi.

Aholisi 
Tuman aholisi 2013-yilgi maʼlumot boʻyicha 49,693 kishini tashkil qildi. Tuman aholisining milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin (2010):
 qozoqlar — 34 650 kishi (68,70 %)
 ruslar — 12 312 kishi (24,41 %)
 olmonlar — 952 kishi (1,89 %)
 tatarlar — 856 kishi (1,70 %)
 koreyslar — 609 kishi (1,21 %)
 ukrainlar — 229 kishi (0,45 %)
 chechenlar — 192 kishi (0,38 %)
 uygʻurlar — 164 kishi (0,33 %)
 polyaklar — 102 kishi (0,20 %)
 boshqalari — 370 kishi (0,73 %)
 Jami — 50 436 kishi (100,00 %)

Iqlimi 
Oqsuv tumanining iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq. Yanvar oyining oʻrtacha yillik harorati tekis hududlarda −8 — 11 °C, qish oylarining ayrim kunlarida havo harorati −30 °C-gacha boʻladi. Iyul oyining oʻrtacha yillik harorati tekis hududlarda 23 °C, togʻ yon bagʻirlarida 18 °C. Yogʻingarchilikning yillik oʻrtacha miqdori 250 – 350 mm, togʻli hududlarda 800 – 1000 mm.

Manbalar 

Qozogʻiston tumanlari
Ekranlashtirish

Ekranlashtirish – badiiy asar (roman, qissa, hikoya va boshqalar) asosida film yaratish.

Yana qarang 
 Kinodramaturgiya

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Kino va video terminologiyasi
Ekranoplan

Ekranoplan (ekran va frans. — parvoz qilmoq) — yer yoki suv sirtiga (ekranga) yaqin (odatda, qanotlari enining 0,1—0,2 qismiga teng) balandlikda uchish uchun moʻljallangan uchish apparati. Birinchi E.ni fin muhandisi T. Karno 1935-yilda yasagan. 20-asr 70-yillarida Finlandiya, Shvetsiya, Yaponiya, Germaniya, Buyuk Britaniya va Rossiyada tajriba variantlari ishlab chiqarilgan. Aerodinamik kuch (koʻtarish kuchi) hosil qilishda tayanch sirtining yaqinligi effekti ("Ekran effekti") dan foydalanishi bilan samolyotdan farqlanadi. Ekran effektining mohiyati shundaki, bunda aerodinamik quvvatni (aerodinamik koʻtarish kuchining aerodinamik qarshilikka nisbatini) oshiruvchi havo yostigʻi hosil boʻladi. E.larning deyarli barchasi suv sirtidan koʻtarilish va suv sirtiga qoʻnishga moʻljallangan, lekin faqat quruqlikda uchadigan E.lar ham ishlab chiqarilgan. E.larning texnik koʻrsatkichlari: massasi — 5 t gacha, 1 ta yoki 2 ta dvigatelining quvvati = 500 o.k. gacha, uchish tezligi 250 km/soat gacha. Bortiga 1—6 yoʻlovchi sigʻadi. E. eksperimental tadqiqotlarni bajarish, razvedka va qutqarish ishlarida qoʻllash uchun maxsus buyurtmalar boʻyicha ishlab chiqariladi.
Eks...

Eks... (lot. yex —...dan tashqari) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi; 1) chiqish, ajralish, tashqariga chiqarish maʼnolarini anglatadi (mas., eksgumatsiya); 2) avvalgi, sobiq maʼnosini (mas., eksprezident, ekschempion) bildiradi.
Eksgumatsiya

Eksgumatsiya (lotincha: yexshltiz yerdan) — murdani koʻzdan kechirish va ekspertiza oʻtkazish zaruriyati tugʻilganda uni dafn etilgan joyidan qazib olish. Oʻzbekistonda E. tergovchi yoki surishtiruvchining qarori va prokurorning sanksiyasi asosida oʻtkaziladi. Qarorda E.ning sabablari koʻrsatiladi. E., odatda, oʻlimga sabab boʻlgan holatlarni aniqlash, oʻlgan kishining shaxsini belgilash, birinchi marta yoki qayta sudtibbiy ekspertizasi oʻtkazish va boshqalar maqsadlarda qilinadi. E. paytida sud tibbiyoti sohasidagi shifokor, zarur boʻlsa, bo,shqa mutaxassislar ham qatnashadi.
Eksiton

Eksiton (lot. yexsIo — qoʻzgʻataman) — yarimoʻtkazgich yoki dielektriklarda elektronlar tizimining uygʻongan holati, kvazizarra (qarang Kvazizarralar). E. tushunchasinifangadastlab 1931-yilda Ya. I. Frenkel kiritgan. E. atom, molequlyar kristallarda ayrim molekulalar elektron tizimining uygʻongan holati (Frenkel eksitoni) dan, yarimoʻtkazgichlarda oʻgkazuvchan zonadagi elektron va valent zonadagi kovakning vodorodsimon bogʻlangan holati (Vanye — Mott eksitoni)dan iborat.
Ekskorioz

Ekskorioz — tokning zamburugʻ kasalligi. Tok zangida, barg va novdalarida qora uzunchoq dogʻ va yoʻlyoʻl chiziqlar koʻrinishida paydo boʻladi. E. kasalligi tez tarqaladi, chiziqlar oʻrnida yoriqlar hosil boʻladi. Poʻstloq ingichka uzun boʻlaklarga boʻlinib koʻcha boshlaydi, novda oʻsib chiqqan joy yoʻgʻonlashadi. Novdaning asosi yoʻgonlashib (shishib), oziq moddalar oʻtmay qoladi. Novdalarda choʻzinchoq qoramtir dogʻlar paydo boʻlishi mumkin. Kech kuzda novdalar uchi oqaradi, ularda ham dogʻ paydo boʻladi. E. yomgʻir koʻp yoqqan yilda juda tez rivojlanadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchisi novda oʻsib chiqqan joylarda mitseliy koʻrinishida qishlaydi.

Kurash choralari: toklarga yorugʻlik va havoning yaxshi oʻtishi uchun qulay sharoit yaratiladi, kurtak chiqqunga qadar hamda novda oʻsish davrida fungitsidlar, organik preparatlar bilan ishlov beriladi. Kurtaklar boʻrtishiga qadar 2% li nitrafen purkash yaxshi natija beradi.
Ekskursiya

Ekskursiya (lotincha: — sayr qilish) — bilimni boyitish, amaliy tajriba hosil qilish yoki madaniy-maʼrifiy maqsadida diqqatga sazovor joylar (madaniyat maskanlari, tabiatning goʻzal goʻshalari, muzeylar, korxonalar va h.k.)ga jamoa boʻlib borish. Koʻpincha turizm bilan birga amalga oshiriladi.
Ekslibris

Ekslibris (lot. — kitobdan) — kitobning biror kimsaga mansubligini koʻrsatuvchi belgi. Kitobning muqovasi yoki zehiga relyef hosil qilib ishlanadigan (superekslibris) va muqovaning ichkari tomoniga yopishtirib qoʻ’yiladigan (qogoz E.) xillari bor. Gravyura usulida tayyorlanadigan E. Germaniyada 16-asrda paydo boʻlgan. E. yirik grafika ustalari (A. Dyurer, X. Xolbeyn Kichkina, A. I. Kravchenko. V. A. Favorskiy va boshqalar) tomonidan yaratilishi grafikaning mustaqil janrini yuzaga keltirdi. Oʻzbekistonda rassomlar V. Kaydalov, V. Kedrin, Q. Basharov, M. Kagarov, M. Starovoyt, V. Parshin va boshqalar koʻplab E.lar yaratgan.
Ekspansivlik

Ekspansivlik (frans. birdan kuchayish, oʻzini tuta bilmaslik) — narsahodisalarga joʻshqin, tezkor javob qaytarishga yoki munosabat bildirishga shay, ehtirosli holat. Inson vujudida toʻlib toshgan ham biologik, ham psixologik quvvatning tashqi ifodasi. E. hissiyotiga beriluvchi odam hayajonlanib, hovliqib, yuragi takapuka boʻlib, eshitgan yoki koʻrgan hodisa gafsilotini shoshilinch tanishbilishlarga yoyishga oshiqadi. E. tuygʻusi oʻz tabiati bilan begʻarazlikdan kelib chiqadi. Bunday hissiyotli odamlar vujudiga, qalbiga gap, xabar yoki ovoza sigʻmaydi, ularning koʻnglida sir yotmaydi. E. negizida aksariyat hollarda boʻhton yotmasada, koʻpchilikda noxush taassurot qoldirishi mumkin. E.ga odatlangan bola yoki talaba oʻqish jarayonida materialni bilsa ham, bilmasa ham qoʻl koʻtarib, tengdoshlari davrasida oʻzini koʻrsatishga harakat qiladi. Kishilarning sport maydonlari, tomosha zallaridagi qiyqirishlari, ishqivozlik luqmalari E. ifodasidir. E. turli yoshda, turli jinslar oʻrtasida turlicha namoyon boʻladi. Xotirjamlik bilan E.ning uygʻunlashishi ijobiy emotsional holatni vujudga keltiradi.
Eksperiment

Eksperiment (lot. yexreptepgshp — tajriba, sinab koʻrish) — fanda narsa va hodisalarni sezgipredmet faoliyati bilan tadqiq qilish, oʻrganish. Kuzatishga qaraganda yuksakroq bilish usuli. Mohiyateʼtibori bilan tajriba tushunchasini ifodalasada, E. fanga nisbatan ishlatiladi. E. zarur shartsharoit yaratishni, turli vositalar bilan obʼyektni qayd etishni yoki hodisani sunʼiy ravishda yuzaga keltirishni, tegishli texnika va moslamalarni tatbiq etish va oʻlchash ishini oʻz ichiga oladi. E. bilish obʼyektini takror hosil qiladi, farazlarni tekshiradi. E. insonning obʼyektga moddiy taʼsir koʻrsatishiga, voqelikni amaliy oʻzlashtirishiga, bilimlarni boyitish va rivojlantirishga yordam beradi. Tabiiy va texnika fanlarida E.dan haqiqatni bilish va uni isbotlash vositasi sifatida foydalaniladi. E. ijtimoiy hodisalarni, xususan, ijtimoiy fanlarni tadqiq etishda ham keng qoʻllaniladi.
Eksperimental psixologiya

Eksperimental psixologiya — psixik hodisalar va jarayonlarni ilmiy metodlar yordami bilan tadqiq qilish. Psixologiyaning fan sifatida falsafadan ajralib chiqishida eksperimental tadqiqotlar oʻtkazish asosiy rol oʻynagan. 19-asrning oʻrtalarida ilk bor sezgi, idrok yuzasidan tadqiqotlar olib borilgan. Eksperimental psixologiyaning fan sifatida ajralib chiqishiga nemis olimi V. Vundt katta hissa qoʻshgan. Ilk eksperimental tadqiqotlar oʻzini oʻzi kuzatish uslubi yordami bilan shaxsning ichki mayllari, motivlari, fikr yuritishiga bagʻishlangan. Keyinchalik tekshirishlar turli hayvonlarda oʻtkazila boshlagan. Koʻp tadqiqotlarni AQShlik T.L.Morgan, E. L. Torndayk va boshqalar olib borganlar. Eksperimental psixologiya murakkab tadqiqot (koʻp shkalali, koʻp bosqichli) metodlari, metodikalari (ishonchliligi, kafolatliligi, test yoki retest xususiyatiga egaligi)dan tashqari elektron hisoblagichlar, texnik asboblar va moslamalar, sodda yoki murakkab tuzilgan maxsus apparatlar, zamonaviy texnika va texnologiyalarga asoslanadi. Eksperimental psixologiya yordamida psixik funksiyalargina emas, shu bilan birga shaxs hissiyoti, emotsiyasi, individual xususiyati, diqqat, xotira, idrok singari bilish jarayonlari ham tadqiq qilinadi. Eksperimental psixologiya tadqiqotlari natijalari psixologiya sohalari nazariyasini ishlab chiqishda asos boʻlib xizmat qiladi. Olimlardan F. Galton (1822-1911), D. Kettel (18601944), E. Tolmen (1886-1959), G.Rorshax (1884-1984), A. Bine(1857-1911), P.Jane (1859-1947), J. Piaje (1896—1980) va boshqalar Eksperimental psixologiyaning rivojlanishiga muhim ulush qoʻshganlar.

Ergash Gʻoziyev. Botirov Bohodir
Ekspertiza

Ekspertiza (lotincha: tajribali) — mutaxassis yoki mutaxassislar guruhi tomonidan u yoki bu sohada malakali yechim talab qilinadigan masalalarni oʻrganish (tibbiy E., sud ekspertizasi, sanʼat E.si, buxgalteriya E. si, ekologik E. va boshqalar). E.ning amaliy yoki hujjat tarzidagi natijasi ekspert (mutaxassis)ning yoki ekspertlar guruhining xulosasi hisoblanadi. Ekspertning fikri majburiy hisoblanmasada, unga qoʻshilmaslik tegishli qarorlar, ajrimlar va hukmda asoslab qayd etilishi kerak. Agar E. toʻla yoki yetarli darajada aniq emas deb topilsa, qoʻshimcha E. tayinlanishi mumkin.
Ekspozitsiya

Ekspozitsiya (lotincha: — koʻrsatish, bayon etish) — badiiy asar, moddiy madaniy yodgorliklar, tarixiy hujjat va boshqalarni koʻrgazma va muzey zallarida yoki ochiq joylarda maʼlum tizimda joylashtirilishi. Doimiy va davriy E.ning maqsadi barcha eksponatlarni ularning badiiy va ilmiy qiymati, tarixiy badiiy jarayondagi oʻrni, materiallarning ahamiyatini mukammal yoritib berishdir. E. erkin yoki tomoshabinlarning tanishish yoʻnalishlarini hisobga olgan holda tuziladi. Zamonaviy sharoitda E. eksponatlarni saqlash qoidalariga javob beradigan maxsus uskunalar, eksponatning qisqacha xarakteristikasi hamda E. xususiyatlari, asarlari bayon qilingan ixcham matnlar bilan taʼminlanadi.
Ekspozitsiya (maʼnolari)

Ekspozitsiya:

 Ekspozitsiya (lot.
 Ekspozitsiya (unsur) — 1) adabiyotda badiiy adabiyotda qoʻllanadigan unsur.
 Ekspozitsiya (joylashuv), yon bagʻir ekspozitsiyasi — yon bagʻirlarning dunyo tomonlariga, binobarin, Quyosh va shamollarga nisbatan joylashganligi.
Ekspozitsiya (unsur)

Ekspozitsiya — 1) adabiyotda badiiy adabiyotda qoʻllaniladigan unsur. Badiiy asar syujetining tarkibiy qismlaridan biri boʻlib, voqealar roʻy beradigan zamon va makon, personajlar toʻgʻrisidagi muallif maʼlumotlari hisoblanadi. Bunday maʼlumotlar, odatda, badiiy asar syujetining kirish qismida voqelik tuguni, rivoji, asosiy toʻqnashuvlar hamda kulminatsion nuqtadan avval beriladi. E.da oʻquvchi asarda ishtirok etuvchi qahramonlar, ular harakat qiladigan joy, toʻqnashuvchi shaxslar va hodisalar toʻgʻrisida dastlabki maʼlumotlarni oladi. Garchi E. badiiy asarda bosh konfliktni rivojlantirib, keyingi voqealarga turtki berishga jiddiy koʻmaklashmasada, koʻpincha, asosiy voqea rivojining yoʻnalishi hamda xarakterini oldindan aniqlashga xizmat qiladi.

E. kompozitsion unsurlardan biri sifatida yozuvchi maqsadiga koʻra badiiy asarning turli oʻrinlarida, har xil koʻrinishda keladi va turli nomlar bilan ataladi. Voqealar boshlanishidan oldin berilsa, toʻgʻri E. (A. Qodiriy va Oybek romanlarida), syujet tugunidan soʻng berilsa, kechiktirilgan E. (A. Qahhorning "Sinchalak" qissasi, "Qoʻshchinor chiroqlari" romani), asar oxirida berilgan maʼlumotlar esa teskari E. deb ataladi. Ayrim yirik hajmli asarlarda qahramonlar va voqelik oʻrni toʻgʻrisidagi maʼlumotlar butun asarga "sochib" yuboriladi. Bular sochma E. deyiladi (L.Tolstoyning "Urush va tinchlik", U. Hoshimovning "Tushda kechgan umrlar" romanlari). Hozirgi oʻzbek nasrida E.ning sochma turi koʻproq uchramoqda. Asar janriga qarab E. ham turlicha boʻlishi mumkin; 2) musiqada — asar kompozitsiyasi (mas, sonata shakli yoki fuga)nit birinchi boʻlimi, asosiy mavzularning bayonidan iborat. Oʻzbek mumtoz musiqasining yirik shakldagi namunalarida daromad (baʼzida, miyonxat bilan birga), shuningdek, bozgoʻy (birinchi xona bilan birga) E. vazifasini bajaradi.

Yoʻldosh Solijonov.
Ekspozitsiya (joylashuv)

Ekspozitsiya, yon bagʻir ekspozitsiyasi — yon bagʻirlarning dunyo tomonlariga, binobarin, Quyosh va shamollarga nisbatan joylashganligi. Togʻ landshaftlarining turlicha boʻlishiga E.ning bir-biridan farq qilishi sababdir. Yon bagʻirlarning qaysi tomonga qaraganligiga qarab ularning iqlimi, oʻsimlik, tuproq va hayvonot dunyosi ham har xil boʻladi.
Eksponometr

Eksponometr (lot. yexropo qoʻrsataman va ...metr) — fotografiyada — foto yoki kino suratga olishda, yo boʻlmasa, foto yoki kinonusxalar koʻchirishda ekspozitsiya (yorugʻlik sezgir materialning yoritilganligi bilan uning yoritilish vaqti koʻpaytmasi) ni aniqlash uchun moʻljallangan qurilma. Ishlash tarziga koʻra, jadvalli, optik (vizual) va fotoelektrik turlarga boʻlinadi. Bularning ichida fotoelektrik E.lar keng ishlatiladi. Bunday E. larning ishi fotosuratga yoki kinosuratga olish obʼyektining yorqinligi yoki yoritilganligini oʻlchashga asoslangan. Koʻpchilik zamonaviy foto yoki kino suratga olish apparatlari ichki E.li qilib ishlab chiqariladi.

 

Kino va video texnologiyalari
Ekspressivlik

Ekspressivlik (lotincha: ifodalanish, namoyon boʻlish) — har xil individlarda maʼlum gen allelining fenotipik namoyon boʻlish darajasi. "E." terminini fanga rus olimi N. V. TimofeyevResovskiy kiritgan (1927). Allel gen tomonidan boshqariluvchi belgida oʻzgaruvchanlik boʻlmaganida doimiy E., aks holda oʻzgaruvchan E. namoyon boʻladi. Har xil genlarning allellari turli darajadagi E. bilan tavsiflanishi mumkin. Odamlarda AVO (qon guruhlari) allellari tizimi deyarli doimiy E.ka, koʻz rangini belgilovchi allellar oʻzgaruvchan E.ka misol boʻladi. Drozofila pashshasida koʻz fasetkalarining sonini kamaytiruvchi mutatsiya gomozigotali pashshalarda fasetkalar sonini 0 dan 50% gacha oʻzgarishini taʼminlaydi. Oʻzgaruvchan E. hodisasi genotipik muhit va tashqi muhit sharoitlarining taʼsirida roʻy beradi. Shuning uchun organizm genotipi genotip bilan yashash muhiti sharoiti taʼsirida fenotipik namoyon boʻladigan genlarning oʻzaro taʼsiri natijasida shakllanadi.
Ekspressivlik (maʼnolari)

Ekspressivlik:

 Ekspressivlik (lot.
 Ekspressivlik (tilshunoslik) (tilshunoslikda) — til birligining semantikstilistik belgilari majmui; til birligining aloqasoʻzlashuv jarayonida soʻzlovchining nutq mazmuniga yoki nutq qaratilgan shaxsga nisbatan subyektiv (ijobiy yoki salbiy) munosabatining ifoda vositasi boʻla olishini taʼminlaydi.
Ekspressivlik (tilshunoslik)

Ekspressivlik (tilshunoslikda) — til birligining semantikstilistik belgilari majmui; til birligining aloqasoʻzlashuv jarayonida soʻzlovchining nutq mazmuniga yoki nutq qaratilgan shaxsga nisbatan subyektiv (ijobiy yoki salbiy) munosabatining ifoda vositasi boʻla olishini taʼminlaydi. E. tilning barcha sathlari birliklari uchun xosdir. Fonetik ekspressiv vositalar sifatida soʻz tarkibidagi undoshlardan birining qoʻshaloq holda yoki biror unlining choʻziq talaffuz etilishi, urgʻuning oʻrnini oʻzgartirish kabilarni koʻrsatish mumkin. Morfologik vositalar sifatida keng miqyosdagi erkalashkichraytish qoʻshimchalari (subyektiv baho ifodalovchi qoʻshimchalar)ni koʻrsatish mumkin (oyioyijon, ukaukaginam va boshqalar). Leksik ekspressiv vositalarga oʻz haqiqiy maʼnosidan tashqari uslubiy (salbiy yoki ijobiy) boʻyoqqa ega boʻlgan soʻzlar, undov soʻzlar va kuchaytiruv yuklamalari kiradi (mas, "qiltiriq" soʻzi ozgʻinlikni salbiy jihatdan ifodalaydi, baholaydi). Sintaktik sathda esa E. odatdagi soʻz tartibini oʻzgartirish, elliptik tuzilmalardan foydalanish, soʻz takrorlari orqali taʼminlanadi. Aloqasoʻzlashuv jarayonida lisoniy ekspressiv vositalar bilan parallel ravishda, nutq ekspressivligini kuchaytirishga koʻmak beruvchi koʻplab paralingvistik (nolisoniy) vositalar (tovushning balandligi va tembri, nutq surʼati, mimika, imoishora) ham qoʻllanadi. E. bevosita inson histuygʻularini ifodalash bilan bogʻliq boʻlganligi uchun uni emotsionallik (hissiyot, emotsiyani ifodalovchi soʻzlar va ulardan foydalanish)dan ajratib tasavvur etish qiyin. Hatto baʼzi tilshunoslarning asarlarida E. va emotsionallik kategoriyalari bir xil hodisa deb talqin qilinadi.

Neʼmat Mahkamov.
Ekspromt

Ekspromt (lotincha: — tayyor, tez) — 1) maxsus tayyorgarliksiz, hozirjavoblik bilan yaratilgan asar, improvizatsiya. Doston, terma, sheʼr, askiya, soʻz oʻyini, lapar, yoryor, qoʻshiq va boshqalar koʻrinishlarda boʻlishi mumkin. 18-asrda Fransiyada, 18-asr oxiri va 19-asr boshlarida Rossiyada (N.Karamzin, A. Pushkin, M. Lermontov va boshqalar ijodida) keng tarqalgan. V. Mayakovskiy, M. Svetlov, Gʻ.Gʻulom, shuningdek, oʻzbek baxshilari, askiyachilari uchun xarakterli (yana qarang Badiha); 2) musiqada — badihagoʻylik tarzida (asosan, fortepiano uchun) yaratilgan cholgʻu pyesa. Mustaqil janr sifatida 19-asr boshida romantik kompozitorlar ijodida yuzaga kelgan (Ya. Vorjishek, G. Marshner). F. Shubert, F. Shopen, F. List E.ning mumtoz namunalarini yaratishgan. E. turli (sonata, murakkab 3 qismli, variatsiya va boshqalar) shaklda boʻlishi mumkin.
Ekspropriatsiya

Ekspropriatsiya (lot. dan va — shaxsiy) — davlat hokimiyati tomonidan majburiy ravishda (haqini toʻlab yoki toʻlamasdan) mulkdan mahrum qilish. E.ning asosiy turlari natsionalizatsiya, rekvizitsiya, musodara hisoblanadi.
Ekssudat

Ekssudat (lot. — tashqariga chiqaman, ajralaman) — yalligʻlanish tufayli mayda venalar va kapillyarlardan atrofdagi boʻshliq va toʻqimalarga sizib chiqadigan suyuqlik. Tarkibida oqsil, leykotsitlar, eritrotsitlar va koʻpincha mikroblar boʻladi. E. hamma yalligʻlanish jarayonlarida hosil boʻlib, tana boʻshliklarida toʻplanadi. E. atrofdagi toʻqimalarni siqib, ular faoliyatining buzilishiga, yalligʻlanish oʻchogʻidan toʻqimalarga yorib oʻtganda infeksiya tarqalishiga sabab boʻladi. Tarkibiga koʻra, E.ning seroz, yiringli, qonli, fibrinoz va h.k. turlari ajratiladi. Oʻz vaqtida toʻgʻri davo qilinsa, E. hech bir asoratsiz, batamom soʻrilib ketadi. E. shish bilan kechadigan kasalliklarda kuzatiladigan transsudatdan farklanadi. 
Ekssudat turlari:
1.Kataral              
2.Fibrinozli
3.Gemorragik
4.Yiringli
5.Chirik 
6. Aralash
Seroz ekssudat tiniq , solishtirma ogʻirligi past (1015-1020) , tarkibida oqsil miqdori kam , hujayra elementlari (asosan PYaL , makrofaglar)ni kam tutgan suyuqlik. Bunday ekssudat asosan seroz pardalarning yalligʻlanishida ( plevrit,peritonit,perikardit, kuyishning 2 bosqichida) uchraydi. Yiringli ekssudat oʻz tarkibida koʻp miqdorda oqsil , leykotsitlar, nisbatan koʻproq zaharli antigenlarga boy yalligʻlanish suyuqligi.
Eksternat

Eksternat (lot. yexgegpsh — tashqi, begona) — oʻquv yurtida oʻquv dasturini mustaqil oʻzlashtirish (mashgʻulotlarga qatnashmasdan)ga asoslangan taʼlim tizimi. OʻzRda umumiy oʻrta taʼlimning 12 yillik tizimiga oʻtilishi munosabati bilan bekor qilingan.
Ekstirpatsiya

Ekstirpatsiya (lot. — ildizi bilan olib tashlash) — biror aʼzo (mas, meʼda, bachadon, taloq va boshqalar)ni butunlay yoki qisman kesib olib tashlash. Asosan, aʼzolarning xavfli oʻsmalarida ishlatiladi. Onkologiyada (meʼda, toʻgʻri ichak oʻsmasi), ginekologiyada (bachadon miomasi va boshqalar xavfli oʻsmalari), xirurgiyada (taloq shikastlanganida) qoʻllaniladi (yana qarang Amputatsiya).
Ekstra...

Ekstra... (lot. — ustida, tashqarida, ortiqcha) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi; nihoyatda, haddan tashqari, odatdagi meʼyordan, biron narsadan ortiq kabi maʼnolarni bildiradi (mas, ekstraordinar, ekstrapolyatsiya).