MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Gabriel Lippmann

Gabriel Lippmann (1845.16.8, Xollerix, Lyuksemburg — 1921.12.7, "Fransiya" paroxodi) — fransuz fizigi, Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1886). Yorugʻlik interferensiyasiga asoslangan rangli fotografiya usulini (1891) va integral fotografiya usulini ishlab chiqqan (1908). Yer magnetizmi, mexanika masalalariga bagishlangan juda koʻp ishlar uning nomi bilan bogʻlangan. Elektr-kapillyar hodisasini, mayatnik va kamerton tebranishini, kvarsda pyezoelektrik effekt qaytuvchanligi hodisasini, galvanik elementlar qutblanishini tekshirgan. Nobel mukofoti laureati (1908).

Manbalar 

Olimlar
Fizika
Nobel mukofoti sovrindorlari
1845-yilda tugʻilganlar
1921-yilda vafot etganlar
16-avgustda tugʻilganlar
12-iyulda vafot etganlar
Fritz Albert Lipmann

Fritz Albert Lipmann (1899.12.6, Kenigsberg, hozirgi Kaliningrad — 1986) — amerikalik biokimyogar. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1950-yildan). Asosiy ilmiy ishlari toʻqimalardagi moddalar almashinuviga oid. Uglevodlar metabolizmida fosfatlar fosfat guruxlarini yoʻqotib, nisbatan oz, baʼzan koʻp miqdorda energiya ajratib chiqarishi mumkin. Shunga asoslanib energiyasi kam va energiyaga boy fosfatlar mavjudligini, ular har qaysisining tavsifli strukturasini aniqladi. Kabutar jigaridan fermentativ reaksiyalarda atsil guruxlarini tashishda ishtirok etadigan birikmani ajratib oldi va unga A konforment deb nom berdi (1947), uning tuzilishini tekshirdi va biologik rolini aniqladi. Nobel mukofoti laureati (1953).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1899-yilda tugʻilganlar
12-iyunda tugʻilganlar
1986-yilda vafot etganlar
24-iyunda vafot etganlar
Lipoma

Lipoma (yun.lipos — yogʻ, oma — oʻsma) — yogʻ toʻqimasidan rivojlanadigan xavfsiz oʻsma. Har xil kattalikda boʻladi. Koʻpincha teri osti yogʻ qavati, char-vi, fassiyalar, boʻgʻimlarda, baʼzan pay pardalari, shuningdek, orqada, boʻyinda, qorinning oldingi devori va boshqa joylarda uchraydi. L. biriktiruvchi toʻqimali kapsula bilan oʻralgan boʻlib, sekin oʻsadi. Organizm funksiyalariga zarar yetkazmaydi, jarrohlik yoʻli bilan olib tashlanadi.

Manbalar
Lipoproteidlar

Lipoproteidlar, litoproteinlar (roH.lipos — yogʻ va proteidlar) — tarkibida lipidlar boʻlgan murakkab oqsillar guruhi. Oʻsimlik va hayvon organizmidagi barcha biologik membrana, plastinkasimon strukturalar tarkibida (nervlarning miyelin qobigʻida, oʻsimliklarning xloroplastlarida, koʻz toʻr pardasi retseptor hujayralarida) va erkin holda qon plazmasida boʻladi. L. kimyoviy tuzilishi hamda tarkibidagi lipid va oqsil komponentlari nisbatiga koʻra bir-biridan farqqiladi. Qonda L. miqdorini aniqlash muhim diagnostik ahamiyatga ega.

Manbalar
Lipoqsoy

Lipoqsoy, Lipoksais — skiflar bobokaloni Targʻitoyttt toʻngʻich oʻgʻli. Gerodotpnnt yozishicha, rivoyatlarga koʻra, L.dan skiflarning avxatlar qabilasi tarqalgan. Bu qabilalar podsho-skiflar qavmidan boʻlgan.

Manbalar
Lipps Teodor

LIPPS (Lipps) Teodor (1851.28.7, Vallxalben, Pfals —1914.17.10, Myunxen) — nemis faylasufi, psixologi. Myunxen psixologiya maktabi asoschisi. V.Vundt va G. Ebbingauz bilan bir qatorda L. 19-asr oxiridagi nemis psixologiyasini tizimga soluvchi hisoblanadi. L. psixologiyani falsafa fanlari — mantiq, axloq va estetikaning asosi deb bildi. Keyinchalik E. Gusserl fenomenologiyasi taʼsirida psixologizmni yengib chiqishga urindi. Sanʼat psixologiyasini ishlab chiqdi. Asosiy asarlari: "Axloqning asosiy masalalari" (ruscha nashri, 1905), "Psixologiya qoʻllanmasi" (ruscha nashri, 1907) va boshqa

Manbalar 

 

Nemis psixologlari
William Lipscomb

William Nunn Lipscomb Jr (1919.9.12, Klivlend — 2011.14.4) — amerikalik fizik-kimyogar, AQSH Milliy Fanlar Akademiyasi aʼzosi (1961-yildan). Garvard universiteti professor (1959-yildan). Asosiy ilmiy ishlari molekulalarning fazoviy va elektron strukturalari orasidagi bogʻlanishni, ularning fizik, kimyoviy va biologik xossalari orasidagi bogʻlanishni oʻrganishga ionlaridagi 2 ta bor ionini ikkita uglerod atomlariga almashtirib karboranlar olish mumkinligini isbotlagan (1961). Past temperaturali rentgen strukturaviy analiz usulini rivojlantirgan. Fermentativ katalizni tadqiq qilgan. Nobel mukofoti laureati (1976).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
9-dekabrda tugʻilganlar
1919-yilda tugʻilganlar
14-aprelda vafot etganlar
2011-yilda vafot etganlar
Amerikalik olimlar
Lira

Lira (ital. lira — funt) — 1) Italiya pul birligi. 1 L.= 100 chentizimo. Xalqaro ifodasi ITL. 1862-yilda muomalaga kiritilgan. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari = 2192,71 L.; Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki belgilagan kurs boʻyicha 100 L. = 30 soʻm 94 tiyin (2002-yil fevral); 2) Turkiya Jumhuriyati pul birligi. 1 L.= 100 kurush. Xalqaro ifodasi TRL. 1861-yilda piastra oʻrniga muomalaga kiritilgan. Xalqaro valyutalar kursi buyicha 1 AQSH dollari= 1335000,0 L. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki belgilagan kurs boʻyicha 1000 L.=0,53 tiyin (2002, fevral).

Manbalar
Lira (cholgʻu asbobi)

Lira (yun. lyra) — qad. torli tirnama yunon musiqa cholgʻusi. 7—11 torli boʻlgan. Chap qoʻl barmoklari bilan torlarni tirnab chalinadi. Epik va lirik sheʼrlar ijrosiga joʻr boʻlgan L. (lirika soʻzi shundan) Apollonning safdoshi hisoblangan. L.ga oʻxshash sozlar qadimdan Yaqin Sharq va Misrda, hozirda baʼzi Afrika xalqlari orasida uchraydi. L.ning takomillashgan turi kifara deb ataladi. Keyingi davrlarda Yevropada turli torli sozlar ham L. deb atalgan. L.ning tasviri jahon madaniyatida musiqa sanʼati ramzi sifatida qabul qilingan. Toshkentda 1896—1918-yillar "Lira" nomli xor musiqasi jamiyati faoliyat koʻrsatgan.

Manbalar
Lira (yulduz turkumi)

Lira — osmon sferasining shim. sharqidagi yulduz turkumi. Uning Vega deb ataluvchi yorugʻ yulduzi, Oqqush yulduz turkumining Deneb va burgutning At-tohir yulduzlari bilan "yozgi uchburchak" deyiluvchi uchburchakni hosil qiladi. L. Oʻzbekiston hududida bahor, yoz va kuz oylarida koʻrinadi. Yoz kechalari Oʻzbekistonda "yozgi bu uchburchak" uchida kuzatiladi.

Manbalar 

 

Yulduz turkumlari
Liradumlilar

Liradumlilar, lira qushlar (Minuridae) — chumchuqsimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. 1 urugʻi, 2 ta turi maʼlum. Jan.-Sharqiy Avstraliya oʻrmonlarida yashaydi; 1934-yildan Tasmaniyaga keltirilgan. Uzunligi 75—130 sm (dumi bilan birga). Yerda hayot kechiradi, daraxtlar shoxida tunaydi. Nari yaxshi sayraydi, har xil tovushlar, jumladan, hayvonlar ovoziga taqlid qila oladi. Yerga uya qurib, 1 ta tuxumini 6—7 hafta bosib yotadi. Joʻjalarini faqat modasi boqadi. Oʻrmon toʻshalmasini oyogʻi bilan titkilab, chuvalchanglar, hasharotlar va umurtqasiz hayvonlarii topib oziqlanadi.

Manbalar
Nikolay Lisenko

Nikolay Vitalyevich Lisenko [1842.10(22). 3, Poltava viloyati —1912. 24.10 (6.11), Kiyev] — ukrain kompozitori, pianinochi, dirijyor, folklorshunos, jamoat arbobi. Milliy kompozitorlik maktabi asoschisi. Kiyev universitetini tugatgan (1865), Leypsig konservatoriyasida taʼlim olgan (1867— 69). "Poltavalik Natalka" (1889), "Taras Bulba" (1890), "Eneida" (1910) asarlari Ukraina milliy operasining mumtoz namunalariga aylangan. Qoʻshiq, xor va kamer asarlari, ayniqsa, T.Shevchenkoning "Kobzar"iga musiqalari mashhur. L. bir necha folklor ekspeditsiyalarni uyushtirib ukrain, serb, xorvat, makedon va boshqa xalq qoʻshiqlarini toʻplagan, chex, bolgar, turk xalq qoʻshiqlarini qayta ishlagan, ukrain xalq musiqasi (shu jumladan, milliy musiqa cholgʻulari) haqida ilmiy asarlar yozgan. Xor dirijyori sifatida ukrain va boshqa slavyan xalq qoʻshiqlarini, xor ijrochiligini targʻib qilgan. Kiyevda musiqiy-dramatik maktabi (1904; 1918-yildan Lisenko nomidagi Musiqiydramatik institut) ni tashkil qilgan. Urush yillari Muqimiy teatri Ukrain akademik teatri bilan hamkorlikda L.ning "Polta-valik Natalka" operasini sahnalashtirdi.

Manbalar 

1842-yilda tugʻilganlar
1912-yilda vafot etganlar
Lisimax

Lisimax (miloddan avvalgi 361—281) — ma-Shyuniyalik Aleksandrning sarkardasi, safdoshi. 323 yildan Frakiyaning hoki-mi, diadox. Boshka diadoxlar bilan jang qilib Gellespont boʻylarini, Kichik Osiyo viloyatlarini, Makedoniyani egallab olgan. Diadox Selevk bilan boʻlgan kurashda halok boʻlganidan soʻng L. davlati parchalanib ketgan.

Manbalar
Lisipp

Lisipp (Lysippos) — yunon haykaltaroshi; sunggi kyaassikanpng yirik vakili. Miloddan avvalgi 4-asr ning 2-yarmida yashagan, makedoniyalik Aleksandr saroyida rassom boʻlgan. Asosan, jezdan ishlangan asarlarida hayotni tas-virlashga, shakllarni murakkab hara-katda ifodalashga intilgan. Apoksiomen, Zevs, Gelios, Gerakl, Germes va boshqa haykallari mashhur. Antik sanʼatda ilk bor portret janriga murojaat qiladi; jumladan, makedoniyalik Aleksandr portretlarida insonning murakkab ichki hayotiy qudratini ifodalagan.

Manbalar
Pavel Lisitsian

Pavel Gerasimovich Lisitsian (1911.24.10 (6.11), Vladikavkaz - 2004.06.07, Moskva) — arman xonandasi (bariton). 20-asr opera ijrochiligining yetakchi namoyandalaridan. Yerevan konservatoriyasini tugatgan (1960). Leningrad opera teatri (1935—37), Armaniston opera va balet teatri (1937—40), Katta teatr (1940—66)da yakkaxon xonanda, Yerevan konservatoriyasida professor (1967—73). Keng diapazonli, kuchli, jarangdor va tiniq ovoz sohibi. Ijro uslubi mukammal musiqiy talqin, yuksak badiiy did bilan ajralib turadi. Opera sahnasida Almast (A. Spendiarov, "Almast"), Arshak II (P. Chuxajanyan, "Arshak II"), Yeletskiy, Onegin, Mazepa, Robert (P. Chaykovskiy, "Qargʻa motkasi", "Yevgeniy Onegin", "Mazepa", "Iolanta"), Jermon, Amonasro, Ford (J. Verdi, "Traviata", "Aida", "Falstaf"), Napoleon (S. Prokofyev, "Urush va tinchlik") kabi asosiy partiyalarni ijro etgan. Osiyo, Yevropa va Amerika mamlakatlarida, xususan, Oʻzbekistonda ham gastrolda boʻlgan. Lisitsianning farzandlari — Karina (1938, metsso-soprano), Ruzanna (1945, soprano, Niderlandiyadagi xalqaro xonandalar tanlovi laureati, 1974), Ruben (1945, tenor, Germaniyadagi Shuman nomidagi tanlov golibi, 1969) ham xonandalardir. Lisitsianning qizlari mashhur "Madrigal" ansambli bilan Toshkentda konsert berishgan.

Manbalar 

1911-yilda tugʻilganlar
2004-yilda vafot etganlar
6-iyulda vafot etganlar
Aleksandr Lisovskiy

Aleksandr Semyonovich Lisovskiy (Izrailevich) (1910.7.12, Artyomovsk — 1968.14.4, Toshkent) — pianinochi, pedagog. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944), professor (1943). Leningrad konservatoriyasini tugatgach (1936), Toshkent musiqa maktablarida oʻqituvchi, Respublika sanʼat boshqarmasi boshligʻi, Toshkent kon-servatoriyasi direktori (1939—45), keyinchalik ijrochilik fakultetlari dekani, umumiy fortepiano kafedrasi mudiri.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1910-yilda tugʻilganlar
1968-yilda vafot etganlar
14-aprelda vafot etganlar
Lison ut-tayr

Lison ut-tayr (arab. – „Qush tili“) – Alisher Navoiyning dostoni, oʻzbek mumtoz adabiyoti va oʻzbek adabiy tilining muhim yodgorliklaridan biri hisoblanadi. Asar 1498 – 99-yillarda fors shoiri Farididdin Attorning „Mantiq ut-tayr“ asari taʼsirida yozilgan. Navoiy asar syujeti va bosh gʻoya xususida Attorga izdoshlik qilgan. „Lison ut-tayr“ – falsafiy doston boʻlib, shoir unda majoziy obrazlar, qahramonlarning sarguzashtlari orqali tasavvuriy gʻoyalarini ifodalagan. Navoiy asarda Xudo tashqarida emas, sening oʻzingda, degan fikrni olgʻa suradi. Shu yoʻsinda insonni ulugʻlaydi, uning kamolotga erishish yoʻlini yuksak sheʼriy mahorat bilan bayon etadi. Asarning barcha gʻoyasi odamning tarbiyasini koʻrsatishga qaratilgan.

„Lison ut-tayr“ dostoni 3598 baytdan (176 kichik bobdan) iborat boʻlib, aruz vaznining ramali musaddasi maqsur (foilotun – foilotun – foilon) vaznida yozilgan. Asardagi boblar alohida epizodlardan, savol-javoblardan, kichik hajmli hikoya va masallardan tashkil topgan. Asardagi hikoyalarda Navoiy buyuk hikoyanavis sifatida koʻzga tashlanadi. "Lison ut-tayr " Alisher Navoiyning 20 jildli Mukammal asarlar toʻplami 12-j. (T., 1996)dan oʻrin olgan.

Nasriy bayoni 

Bir kuni guliston, boʻston, oʻrmon, dengiz va biyobon qushlari majlis tuzadilar. Majlisda qushlar oʻrin topolmay, parokanda boʻlishadi. Shunda Hudhud ularga bir yoʻlboshchi kerak ekanligi, uning nomi Semurgʻ ekanligi haqida xabar qiladi. Barcha qushlar Semurgʻ huzuriga yoʻl olishadi. Yoʻlda ular: Talab, Ishq, Maʼrifat, Istigʻno, Tavhid, Hayrat, Faqru Fano vodiylarini bosib oʻtishadi. Bu vodiylarda ular turli xil qiyinchiliklarga duch kelishadi. Safar davomida turli xil qushlar, turli xil vaziyatlarda safarni tark etishadi va halok boʻlishadi. Yakunda Faqru Fano vodiysiga yetib kelgan 30 nafar qush oʻzlarining „Simurgʻ“ ekanligini anglab yetishadi. Ular fano yoʻlini bosib oʻtib, boqiylikka erishadi. Har bir Vodiy bayonidan soʻng ibratli hikoyatlar keltirilgan. Asardagi eng uzun hikoyat „Shayx Sanʼon“ haqidagi hikoyatdir.

Adabiyot 
 Sharipov Sh., Alisher Navoiy „Lison ut-tayr“ dostonining genezisi va gʻoyaviy-badiiy xususiyatlari, T., 1982;
 Sultonmurod O., Naqshband va Navoiy, T., 1996.

Manbalar 

Alisher Navoiy asarlari
Tasavvuf adabiyoti
Lissabon

Lissabon — Portugaliya poytaxti. Mamlakatning eng muhim siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Eshtremadura tarixiy viloyati va Lissabon okrugining markazi. Atlantika okeani qirgʻogʻidan 15 km ichkarida. Teju daryosi estuariysi oʻng sohilidagi yirik port. Muxim temir yoʻl tuguni. Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. Aholisi 678 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari, shahar atrofi bilan 2,5 mln. kishi). Iklimi subtropik okean iqlimi, yillik oʻrtacha temperatura 16°. L. oʻrnida qadimda iberi qabilasining manzilgohi boʻlgan. Miloddan avvalgi 2-asrda L.ni rimliklar, 6-asrda vestgotlar, 8-asrda arablar bosib olganlar (L.ning arabcha nomi AlOshbuni yoki Lishbuna). 1147-yildan Portugaliya qirolligi tarkibida. 1255—56 yillardan mamlakat poytaxti, 1581 — 1640-yillarda Ispaniya hukmronligi ostida boʻlgan. 1640-yilda Portugaliya mustaqilligi uchun boʻlgan qoʻzgʻolon markazi ga aylangan. 1755-yildagi halokatli zilziladan soʻng shahar butunlay qayta qurilgan. 1807—08 yillarda L.ni Napoleon askarlari bosib olgan.

L. va shahar atrofida metallurgiya, mashinasozlik (kemasozlik va kema remonti, vagonsozlik, metall va elektrotexnika jihozlari ishlab chiqarish va boshqalar), kimyo (jumladan, sintetik kauchuk va farmatsevtika mahsulotlari ishlab chiqarish) va metallsozlik, neftni qayta ishlash, oyna-shisha, chinni, yogʻochsozlik sanoatining koʻplab korxonalari mavjud. Xalq isteʼmoli tovarlari ishlab chiqarish bilan bogʻliq boʻlgan toʻqimachilik, tikuvchilik sanoatlari jadal rivojlandi. L.da yirik birlashmalarning boshqaruv organlari, savdo firmalari, yirik banklar, chet el kompaniyalari vakolatxo-nalari joylashgan.

L. xalqaro turizmning yirik markazlaridan. Balneologik kurort va dam olish zonalari va uning atrofida meʼmoriy yodgorliklari koʻp: San-Jorji qalʼasi (14-asr), Jeronium monastiri (1502—20), qirol saroyi (16-asrda tiklangan) va boshqa

L.da universitet, Katolik universiteti, Fanlar akademiyasi, Harbin akademiya, Milliy musika akademiyasi, nafis sanʼat maktabi, ilmiy tadqiqot muassasalari, muzeylar, teatrlar, kartinalar galereyasi, botanika bogʻi bor.

Manbalar
Lissabon zilzilasi

Lissabon zilzilasi - Portugaliyada sodir boʻlgan zilzila. 1755-yil 1-noyabr soat 940 da roʻy bergan. Portugaliya tarixidagi eng kuchli zilzila boʻlib, juda katta talafot keltirgan. Zilzila oqibatida taxminan 60 ming kishi oʻlgan, 17 ming uy, 32 monastir, 53 saroy buzilgan. Kuchli yongʻinlar chiqqan. Oʻsha davrda yer tebranishini yozib oluvchi seysmograflar boʻlmagan. Lekin, mashhur seysmologlar Gutenberg va Rixterlarning fikricha, zilzila magnitudasi 8,75—9 ga yetgan. Baʼzi seysmologlarning taʼkidlashicha, zilzila magnitudasi 8,6 dan oshmagan. Zilzila 2,5 mln. km² maydonda Lissabon shahridan 2200 km masofagacha sezilgan. Tebranish Portugaliya va Ispaniyadan tashqari Afrika shim.da, Yevropa qitʼasida esa Skandinaviya mamlakatlariga qadar yetib borgan. Suv havzalarida sunami va seyshlar (zilzila natijasida dengiz va koʻllarda yuz bergan suvning rezonans chayqalish hodisasi) kuzatilgan.

Manbalar 

 

Zilzilalar
Portugaliyadagi zilzilalar
Lissabon universiteti (1911–2013)

Lissabon universiteti — Portugaliyadagi qad. va yirik universitetlardan biri. 1290-yil qirol Dinish I ning farmoniga muvofiq tashkil etilgan. Bir necha marta Lissabondan Koimbruga koʻchirilgan, 1911-yil qayta tiklangan. Arxeologiya, geogr., tarix, psixologiya, filol., falsafa, pedagog, tibbi-yot, huquq, geol., mat. va boshqa ixtisosliklar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 17 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.

Manbalar 

Portugaliyadagi universitetlar‎
Franz Liszt

Franz Liszt (22-oktyabr 1811 – 31-iyul 1886), Vengriyalik bastakor, pianinochi, dirijyor, pedagog va musiqa jamoat arbobi. Budapesht Musiqa akademiyasining asoschisi (1875-yildan prezidenti). 6 yoshidan otasidan pianino chalishni oʻrganib, 9 yoshidan konsert bera boshlagan. Virtuoz pianinochi sifatida 1847-yilgacha jadal konsert faoliyati bilan shugʻullanib, butun Yevropa mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. Fortepiano ijrochiligining buyuk islohotchisi Liszt oʻzining artistik joʻshqinligi, tabiiy kuch va betakror mahorati bilan tinglovchilarni rom qilgan. 1847—61-yillarda Veymar saroyi kapelmeysteri boʻlib, koʻproq kompozitorlik ijodi bilan shugʻullangan. Lizst ijodida romantizm gʻoyalari aks etgan. Teran musiqiy obrazlarni muayyan adabiyot, tasviriy va hatto haykaltaroshlik sanʼati mavzulari bilan oʻzaro uzviy bogʻliqligi, asar mazmunini falsafiy umumlashtirish Lizst ijodiga xosdir. U bir qismli dasturli simfonik poema janrini hamda monotematizm (butun asar davomida bitta, rivojlanish jarayonida tobora oʻzgarib boruvchi kuyga asoslanish) prinsipini kashf etib, mavzuli-dasturli chol-gʻu musiqasi asoslarini yaratgan. Jami 1200 ga yaqin asar muallifi. Ulardan "Faust — simfoniya" (Gyote asari asosida, 1857), "Dantening "Ilohiy komediya"siga simfoniya" (1857), "Tasso" (1854), "Prelyudlar" (1854), "Mazepa" (1851), "Prometey" (1855) kabi simfonik poemalari, 2 ta fortepiano konserti (1849-56, 1839-61), 3 toʻplamdan iborat "Ziyorat yillari" nomli fortepiano asarlari, romanslari, venger xalq ohanglari (verbunkosh uslubi, chardash raqsi usullari) zaminida yaratilgan 19 ta ven-gercha rapsodiyasi (1847-85), "Vengriya" (1854) simfonik poemasi, fortepiano uchun "Venger tarixiy manzaralari" (1886) va boshqa mashhur. Budapesht Oliy musika maktabi Lizst nomida.

Manbalar 

Kishilar
Klassik musiqa
Bastakorlar
List Fridrix

LIST (List) Fridrix (1789.6.1, Reytlingen — 1846.30.11, Kufshteyn) — nemis iqtisodchisi, siyosiy iqtisoddagi nemis tarixiy maktabi vakili. L. klassik siyosiy iqtisod maktabi vakillarining uslubidagi mavhumlik va liberalizmni tanqid qildi, iqtisodiyot fani tahlilida tarixiy uslubning rolini boʻrttirib koʻrsatdi. L. davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvini talab qiladigan "tarbiyaviy homiylik (proteksionizm)" gʻoyasini rivojlantirdi, millatning sanoat tarbiyasi tamoyilini ilgari surdi. Ishlab chikaruvchi kuchlar nazariyasini yaratishga intilib, "aqliy kapital" (ilmiy kashfiyotlar, adabiyot, sanʼatdagi yutuqlar va boshqalar)ni uning asosiy tarkibiy qismi va millat boyligining asosiy manbai deb hisoblagan. Qiymatni ishlab chiqaruvchi kuchlar, "millat ruhi" (huquq, sud, armiya, politsiya va boshqalar) yaratadi, deb qaragan. L. xoʻjalik taraqqiyotining tarixiy bosqichlarini tahlil qilib, chin millat badaviylik; choʻponlik; deh-qonchilik; dehqonchiliksanoat; dehqonchilik-sanoat-savdo kabi besh bosqichni bosib oʻtadi va Germaniya kelajagi sanoat bilan chambarchas bogʻliq deb hisoblagan. L. Germaniyaning Yevropada hukmron boʻlishini yoqlaydigan shovinistik gʻoyalarini himoya qilib, urushni "millat marhamati" tarzida talqin etgan. L.ning ayrim gʻoyalaridan na-sistlar oʻz geosiyosatida foydalangan.

Manbalar
Listvenit

Listvenit — asosan, talk, xlorit va pirit aralashmali kvarskarbonatli tarkibga ega metasomatik togʻ jinsi. Rangi och yashil, baʼzan sariq, kulrang. Zichligi 2800–3100 kg/m3. L. serpenitlar va boshqa asosli va oʻta asosli jinslarning listvenitlanish jarayoni natijasida hamda muvofiq tarkibdagi metamorfik va karbonatli jinslar hisobiga vujudga keladi. L. ilk bor Rossiya (Ural)da aniqlanib, nemis geologi G. Roze (1842) tomonidan taʼriflangan.

L.ning Oʻzbekistonda Sultonuvays togi, Qizilqum va boshqa joylarda borli-gi maʼlum. Odatda, oltinning minerallanishi ular bilan bogʻliq.

Manbalar 

 

Petrologiya
Bezak toshlari
Listvenitlanish

Listvenitlanish - aksariyat oʻta asosli va qisman boshqa togʻ jinslarining gidrotermal elementlar taʼ-siridan oʻzgarishi. Natijada talk-karbonatli listvenitlashgan jinslar va listvenitlar hosil boʻladi. Jinslarda listvenitlarning boʻlishi u yerda oltin, kobalt, mis, simob kabi rudalar koni borligidan darak beradi. Oʻzbekistondagi baʼzi oltin konlarida L. jarayoni keng rivojlangan. Janubiy Fargʻonadagi simob konlari listvenitlar bilan bogʻliq.

Manbalar 

  

Geologiya
Joseph Lister

Joseph Lister (1827.5.4, Apton, Esseks grafligi — 1912.10.2, Uolmer, Kent grafligi) — ingliz xirurgi. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1860) va prezidenti (1895— 1900). Xirurgiya amaliyotiga antiseptika usulini joriy qilgan (1867). Sut achituvchi bakteriyalarni topgan, koʻz yey (rangdor) pardasining muskullarini birinchi boʻlib tasvirlab bergan. Asosiy ilmiy ishlari anatomiya, gistologiya va mikrobiologiya masalalariga oid..

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1827-yilda tugʻilganlar
1912-yilda vafot etganlar
5-aprelda tugʻilganlar
10-fevralda vafot etganlar
Listerioz

Listerioz, listerellyoz, nevrellyoz — odam va hayvonlarda uchraydigan yukumli zooantroponoz kasallik. Qoʻzgʻatuvchisi Listeria monocytogenes bakteriyasi. Kasallik manbai sichqonsimon kemiruvchilar, bemor va kasal hayvonlar. Odam L. bilan ogʻrigan hayvonning goʻshti, tuxumi, sutini isteʼmol qilganida, molxonadagi kanalar chaqqanida zararlanadi, baʼzan nafas yoʻllari orqali ham yuqishi mumkin. L. koʻpgina mamlakatlarda sporadik tarzda vaqti-vaqti bilan uchrab turadi. Kasallik diagnozi serologik va bakterio-logik tahlil natijalariga asoslanib qoʻyiladi. Davo — antibiotiklar.

Hayvonlarda kasallik markaziy nerv sistemasining zararlanishi, bola tashlash, mastit va septik kurinishlar bilan kechadi. Kasallik bilan qoramol, qoʻy, echki, choʻchqa, ot, quyon, parrandalar kasallanadi. Kasallik oʻtkir, yarim oʻtkir, baʼzan surunkali tarzda oʻtadi. Kasallikning yashirin davri 7—30 kun davom etib, hayvon holsizlanadi, harorati koʻtariladi, yurak faoliyati susayadi, boshini orkega tashlab yoki boʻynini egib yuradi, boʻyin muskuli tortishadi. Pastki jagʻi falajlanib, soʻlagi oqadi, ishtahasi yoʻqoladi, qaltiraydi, koʻz va ogʻiz shilliq pardalari zararlanadi, koʻzi koʻrmadi. Qoʻylarda koʻpincha markaziy nerv sistemasi faoliyatining buzilishi kuzatiladi va kasallikning 3—7-kunlari hayvon oʻladi.

Davolash: kasallikning boshlangʻich davrida antibiotiklar (tetratsiklin, terramitsin, streptomitsin), sulfanilamidlar beriladi.

Oldini olish: hayvonlarni alo-hida saqlash, sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya qilish, molxonalardan kemiruvchilarni yoʻqotish, nerv sistemasi zararlangan kasal hayvonlarni ajratib, kushxonaga joʻnatish, dezinfeksiya va deratizatsiya oʻtkazishdan iborat.

Manbalar
Listing

Listing (ing. list — roʻyxat) — 1) kompaniyalar aksiyalarini birjada sotiladigan aksiyalar roʻyxatiga kiritish. Chiqarilgan qimmatli qogʻozlar birjada ekspert tekshiruvlaridan oʻtgan boʻlsa, ularni savdoga qoʻyish mumkin. Birjaga qoʻyilmaydigan aksiyalar "chayqov" bozorida "peshtaxta ostidan" sotiladi (qarang Delisting); 2) qimmatli qogʻozlarni fond birjasida savdoga qoʻyish qoidalari.

Manbalar
Li sun sin

Li sun sin (1545-98) - Koreya harbiy arbobi va milliy qahramoni. 1592—98 yillardagi Imdin urushlari davrida u qoʻmondonlik qilgan koreys floti yapon flotini tor-mor keltirgan. Jangda halok boʻlgan deb hammani aldashgan.

Manbalar