MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Juma masjidi minorasi

Juma masjidi minorasi – Xivadagi, tarixiy eski Ichan qalʼa shahridagi minora. Juma masjidi tarkibiga kiradi va YuNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga olingan. Juma masjid minorasi Ota darvoza va Polvon darvozani bogʻlovchi koʻcha markazida Juma masjidning shimolida joylashgan. Pishiq gʻishtdan ortiqcha hashamsiz qurilgan. Ayrim joylarida koshinlardan belbogʻ shaklida bezak berilgan.

Bino 
Minora Juma masjidining shimoliy tomonida joylashgan. Minora pishiq gʻishtdan bino qilingan. Turli xil bezaklarga ega. Poydevor qismida minoraning diametri 6,2 metrni tashkil qiladi. Balandligi 42 metr. Tepasi muqarnas va gumbazli sakkiz kamarli chiroq uslubida belgilangan. Minora 17-asrda eski minora oʻrniga qurilgan. Bir asr oʻtgach, 18-asr oxirida eski minora qulab tushgan. Qurilish ishlari Xiva xoni Avaz Muhammad inoq hukmronligi yillarida (hukmronligi 1790-1804) uning roziligi bilan xonlikdagi obroʻli shaxslardan biri boʻlgan Abdurahmon Mehtar tomonidan, uning  xayr-ehson qilingan puli bilan Juma masjidining yonida qaytadan barpo etilgan. Masjid taxminlarga koʻra 1788-yilda qurilishi boshlangan. Minora qurilishi ham shu davrga toʻgʻri keladi. Minora yuqoriga tomon ingichkalashib boradi. Tepasiga sharafa va gʻishtdan dandana xoshiya belbogʻlar ishlangan.

Xivada bir-biridan 200 metr masofada sharqdan gʻarbga qarab choʻzilgan masofada beshta minora bor. Juma masjidining minorasi ushbu besh minoraning markazida joylashgan. Juma masjidi minorasidan gʻarbda Kalta Minor va Shoh Qalandar Bobo majmuasi minorasi, sharqda Said Sholikorbiy majmuasi minorasi va Polvon qori minorasi joylashgan.

Minoradan    muazzin kuniga besh mahal   azon aytib, xalqni namozga chaqirgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Alexey Arapov: Die historischen Denkmäler Usbekistans. Taschenkt·Samarkand·Buchara·Chiva·Shahrisabz. SMI-ASIA, Taschkent 2016, ISBN 978-9943-17-075-9, Chiva, S. 92. 
Oʻzbekistonda Islom dini
Oʻzbekiston baland binolari
Oʻzbekistondagi diniy binolar
Xiva arxitekturasi
Minoralar
Oltintoshiylar sulolasi

Oltintoshiylar sulolasi – 1017-yilda taxtdan agʻdarilgan Maʼmuniylar oʻrnini egallagan musulmon sulola boʻlib, Xorazmni poytaxt Gurganjdan boshqargan va eski „Xorazmshoh“ unvonini qoʻllagan uchinchi turk hukmdori edi. Sulola asoschisi Oltin-Tosh kuchli Gʻaznaviylarning shohi sifatida rasman hukmronlik qilgandan soʻng, uning ikki vorislari uning hukmronligiga qarshi ochiqdan-ochiq isyon koʻtardilar. Bu vaziyatdan soʻng Xorazmga tobe boʻlgan saljuqiylar mustaqillikka erishdilar. Ammo 1041-yildayoq Xorazm oʻgʻuzlar hukmdori Shoh-Malik (Shah-Malik) tomonidan bosib olindi va Oltinshohiylar hukmronligi bartaraf etildi.

Abu Said Oltin-Tosh (1017—1032-yillar hukmronligi) 
Gʻaznaviylik Sulton Mahmud (998—1030-yillar hukmronligi) Xorazmni 1017-yil iyulida nihoyat oʻz imperiyasi tarkibiga qoʻshib, boy vohadagi soʻnggi hukmron sulola boʻlmish Maʼmuniylar sulolasini agʻdarib tashlagach, Xorazmga oʻzining noibini vaqtinchalik boshqaruvchi etib tayinladi. Abu Said Oltin-Tosh Gurganjda hokim etib tayinlangan va shuning uchun unga Xorazmshoh unvonidan foydalanishga ruxsat berilgan. Sebuk-Tiginning sobiq gʻulomi boʻlgan Oltin-Tosh Xorazmni zabt etishdan oldin ham Hirot hokimi va isteʼdodli sarkarda sifatida alohida obroʻga ega edi. Shu bilan birga Balx jangida (1008-yil) qoraxoniylarga qarshi kurashgan. Xorazm kabi boyliklarga boy chekka viloyatning qobiliyatli hukmdori boʻlish unga butun maʼmuriy va strategik mahoratini ochib berishdan iborat boʻlib, tez orada uni mintaqada kuchli shoh boʻlib yetishishiga omil boʻldi.
Mahmud va Maʼsud oʻz noiblarining faoliyatiga shubha bilan qarashgan. Biroq, Oltin-Tosh oʻzining boy qudrati va amalda mustaqilligiga suyangan holda oʻn besh yillik hukmronligi davrida hech qachon ochiqdan-ochiq isyon koʻtarmagan va Gʻaznaviylar hukmronligini hamisha tan olgan. U sodiq noib sifatida Mahmudni Balx yaqinidagi navbatdagi jangda (1019-yil) qoraxoniylar ustidan qozongan gʻalabasi bilan darhol tabrikladi, u bilan (ikkinchi hukmdor sifatida) Qoraxoniy Ali-Teginga qarshi yurishda qatnashdi. Keyinchalik Tegin Transoksoniyaga joʻnab ketgan va oʻsha paytda Gʻaznaviylar sultoni va uning qoraxoniy ittifoqchisi Qodirxon Yusuf oldiga elchi sifatida (1025-yil) ham borgan.

Manbalar 

Xorazm hukmdorlari
Xorazm kishilari
Shahsenem

Shahsenem (shuningdek: Shah-Senem, Suburni; ) – Turkmanistonning qadimiy va oʻrta asr shahri boʻlib, uning manzilgohi mamlakatning Toshoʻgʻuz viloyatida, Koʻhna Urganchdan 90 km janubi-gʻarbda joylashgan. Ilgari Xorazm tarkibiga kirgan.

Nomi 
Shaharning soʻnggi yillardagi nomi – 11–13-asr boshlarida – Suburni (), turkman tilidan tarjima qilingan „suv cheti“ degan maʼnoni anglatadi.

Tarixi 
Bu yerda qadim zamonlardan beri (miloddan avvalgi 1-ming yillik oxiri) kichik mustahkam shahar boʻlgan. V-VIII asrlarda shahar tashlab ketilgan. Ilk islom davrida u tanazzulga yuz tutgan deb ishoniladi.

11-asrda Xurosonga karvon yoʻlidagi eng janubiy Xorazm posti sifatida qayta tiklandi va mustahkamlandi.

IX—XII asrlardagi Oʻrta Osiyo shaharlarida keyingi shaharlardan farqli oʻlaroq, yagona reja asosida yaratilgan yirik meʼmoriy ansambllar boʻlmagan.

Shahar qurilishini rejalashtirish 
Sunʼiy (qadimiy) maydonchada koʻtarilgan koʻpburchak shahar kanallar, dalalar, yer va kulolchilik ustaxonalari xarobalari izlari boʻlgan choʻl hududida joylashgan. Uning maydoni 56 700 kvadrat metrni tashkil etadi, ikkita taxta devorining umumiy uzunligi taxminan 1 kilometrni tashkil etadi va ularning balandligi hali ham deyarli 15 metrga yetadi. Devorlarning chiqib turuvchi burchaklari dumaloq minoralar bilan mustahkamlangan.

Shaharning deyarli markazida, ikki metr balandlikda monumental bino joylashgan boʻlib, undan balandligi 6 metr boʻlgan toʻrt kvadrat ustunlar saqlanib qolgan.

Asosiy qalʼadan 200 metr uzoqlikda oʻlchami 375x345 m boʻlgan toʻgʻri burchakli shaharcha boʻlib, u Shahsenem bogʻlari deb ataladi. Koʻrinib turibdiki, boʻsh devor bilan oʻralgan bogʻlar bor edi.

Shaharda qazilgan yagona monumental bino katta va ehtimol u juma masjididir.

Manbalar 

Xorazm qalʼalari
Turkmanistonning Xorazm shaharlari
Xorazm shaharlari
Qozoq-qoraqalpoq munosabatlari

Qozoq-qoraqalpoq munosabatlari – ikki xalq oʻrtasidagi iqtisodiy va siyosiy aloqalar. XV-XVI asrlarda Qoraqalpoqlar Noʻgʻay Oʻrdasi tarkibiga kirgan. XVI asr oxiridagi tarixiy maʼlumotlar qoraqalpoqlarning Sirdaryodagi Sigʻanoq shahri atrofida qozoqlar qoʻshnisi sifatida yashab, iqtisodiy aloqada boʻlganligini koʻrsatilgan. Buxoro xoni Imomqul (1611—1642) Sirdaryo sohillariga yurishga otlanadi, qozoqlar va qoraqalpoqlar birlashib, unga qarshi kurash boshlaydilar. Maʼlumki, qoraqalpoqlar qozoq xonlari qoʻshinlari tarkibida jungʻorlarga qarshi urushlarda qatnashgan. Tauke xon davrida qoraqalpoqlar Qozoq xonligiga tobe edi. „Katta falokat yillarida“ („Oqtaban shubirindi“) qoraqalpoqlar qozoqlar bilan birgalikda Buxoro va Xiva xonliklari chegarasiga koʻchib oʻtdilar. Keyin qoraqalpoqlar ikki qismga boʻlingan – „pastki“ va „yuqori“. Yuqori qoraqalpoqlar Sirdaryodan yuqoriga koʻtarilib, Toshkentga qarab harakatlanishdi. Pastkilar Abulxayrxonga boʻysunib, Sirdaryoning quyi oqimiga joylashdilar. Kichik Juz qozoqlari bilan birgalikda 1731-yilda ular Rossiya imperiyasiga boʻysundilar. 1743-yilda qoraqalpoqlar Abulxayrxonga soliq va oʻlpon toʻlashdan bosh tortdilar. Xon kutilmaganda ularga bostirib kirib, koʻp odamlarni va 40 ming bosh chorva mollarini asirga oladi. Shundan soʻng ularning bir qismi „yuqori“ qoraqalpoqlarga koʻchib oʻtdi, qolganlari Xiva xonligi chegarasida joylashdilar. 19-asrning ikkinchi yarmida ular Xiva xoniga boʻysunib, nihoyat Sirdaryoning quyi qismiga joylashdilar.

SSSRda va hozir 
1925—1930-yillarda Qoraqalpoq Muxtor viloyati Qozoq Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi tarkibiga kirdi.

Qoraqalpogʻiston Respublikasi bilan Qozogʻiston Respublikasi oʻrtasida mintaqaviy, savdo-iqtisodiy va madaniy aloqalar izchil rivojlanmoqda.

Tekshirish punktlari 
Oʻzbekiston-Qozogʻiston chegarasidagi nazorat-oʻtkazish punktlarining faoliyati 2001-yil 16-noyabrdagi kelishuv va unga muvofiqlashtirilgan bayonnomalar bilan tartibga solinadi.

Manbalar 

Qozoqlar
Qoraqalpoqlar
Qozogʻistonning ikki tomonlama aloqalari
Uteu Xudoybergenov

Uteu Xudoybergenov (, 1901-yil, Rossiya imperiyasi Turkiston viloyati, Qayrat qishlogʻi – 1956-yil, Qozoq SSR, Aqtoʻbe viloyati Irgiz viloyati Qumtoʻgʻay, SSSR) – Qorasoy kolxozi raisi, Qozogʻistonda kolxoz qurilishi tashkilotchilaridan biri, rahbar qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishida, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948).

Biografiyasi 

1901-yilda Qayrat qishlogʻida (hozirgi Qoraqalpogʻiston, Oʻzbekiston) koʻp bolali oilada tugʻilgan. Yoshligidan choʻponlik bilan shugʻullangan. 1930-yillar boshida ocharchilik tufayli Qozogʻiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasining Aqtoʻbe viloyatining Irgiz tumaniga koʻchib oʻtgan. 1930-yillar viloyatiga koʻchib kelgan (1936 yildan.

Qozogʻiston SSR). 1932-yilda u Kommunistik partiyaga qoʻshildi. Viloyat partiya komiteti va Olmaotada sovet ishchilari uchun qisqa muddatli kurslarni tamomladi. 1931—1934-yillarda Irgiz viloyat kooperativ jamiyatida ishlagan. 1934-yilda Jabasak qishlogʻidagi qishloq kengashi raisi etib saylandi. 1939—1942-yillarda Irgiz viloyat plan komissiyasi raisi lavozimida ishlagan, u 8 oylik kurslarni tamomlagan. 1945—1946-yillarda Aqtoʻbe viloyati Oʻzinkoʻl qishlogʻi qishloq kengashi raisi boʻlgan. 1946-yilda Qorasoy kolxoziga rais etib tayinlanadi. 1934—1946-yillarda Uteu Xudoybergenov mehnatkashlar deputatlari Uzunkoʻl, keyin Jobasak, Shetirgiz ovullari ijroiya qoʻmitalari raisi boʻlgan.

1946-yildan Aqtoʻbe viloyati Irgiz tumanidagi „Qorasoy“ kolxozining raisi boʻlib ishlagan. Xudoybergenov rahbarligida kolxoz rejali koʻrsatkichlarni ortigʻi bilan bajardi, chorva mollari soni ikki baravar koʻpaydi.

1947-yilda kolxozning 71 bosh ot zotlari 71 bosh sigir boqdilar.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 23-iyuldagi farmoni bilan yuqori mukofot olgan.1947-yilda chorvachilik mahsuldorligi boʻyicha Xudaybergenov Uteu sotsialistik mehnat unvoniga sazovor boʻldi.

SSSR Oliy Kengashining 3 va 4-chaqiriqlari deputati etib saylangan. Ikkita Lenin ordeni va SSSR medallari bilan mukofotlangan.

Mukofotlar 
Uteu Xudoybergenov Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948) va ikki marta Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1956-yilda vafot etganlar
1901-yilda tugʻilganlar
Lenin ordeni sohiblari
Sariq sassiqko‘zan

Sariq sassiqkoʻzan (lot. Mustela eversmanii) – suvsarsimonlar oilasiga mansub yirtqich sut emizuvchi hayvon.

Markaziy Osiyoda yashaydigan suvsarlarning bir turi hisoblanadi. Keng tarqalganligi, bir qator qoʻriqlanadigan hududlarda uchraydiganligi va yashash muhiti oʻzgarishiga sabrliligi tufayli u Qizil kitobga eng kam xavf ostidagai hayvonlar qatoriga kiritilgan. U odatda och sargʻish rangga ega boʻlib, oyoq-qoʻllari qoramtir va yuzida qora qashqasi bor. Oʻzining qarindoshi boʻlmish yevropada tarqalgan sassiqkoʻzanga nisbatan kattaligi jihatidan kattaroq va bosh suyagi ancha mustahkam tuzilgan.

Sariq sassiqkoʻzan koʻchmanchi hayvon boʻlib. Oʻljasi, asosan, yersichqonlari qirib bitirmaguncha, odatda, faqat bir hududda yashashadi. U martdan maygacha juftlashadi va odatda ikki yoshda voyaga yetadi, umri davomida uch martadan oltita martagacha tugʻadi.

Tavsifi 
Sariq sassiqkoʻzanlar tashqi tuzulishi jihatdan nisbatan Yevropadagi turlariga juda yaqin, ammo uning tanasi qisqaroq va tuklari ancha uzunroq hisoblanadi. Dumi qisqa boʻlib, tanasi uzunligining uchdan bir qismini tashkil qiladi. Uning toʻrt juft soʻrgʻichlari va yaxshi rivojlangan anal bezlari bor, ular oʻzini himoya qilish uchun purkaladigan oʻtkir sassoq hidli suyuqlik hosil qiladi. Erkaklarining tana uzunligi oʻrtacha 320 mm dan 562 mm gacha boʻladi, urgʻochilar esa oʻrtacha 290 mm dan 520 mm gacha boʻlishadi. Erkaklarning dumi uzunligi 80—183 mm, urgʻochilar uchun 290—520 mm ni tashkil qiladi. Vazni esa erkaklariniki 2,0 kg gacha, urgʻochilar esa 1,4 kg gacha boʻlishi mumkin.

Soni 
Tekisliklarda tabiatan kam sonli, togʻ yonbagʻirlaridagi yashash joylarida juda kamyob. Hozirgi vaqtda tarixiy arealning 60% dan ortigʻi qishloq xoʻjaligi maqsadida oʻzlashtirib boʻlingan, tur faqatgina oʻzlashtirilmagan tuproqli choʻl va togʻ yonbagʻirlarida saqlanib qolgan. Uzoq muddatli qish paytida tur soni koʻp jihatdan ozuqa bazasi – kemiruvchilar soniga bogʻliq.

Tarqalishi 
Sariq sassiqkoʻzan gʻarbda Yevropadan tortib janubiy Rossiya, shimoliy Gruziya, Qozogʻiston, Turkmaniston, Oʻzbekiston, Tojikiston va Qirgʻiziston orqali Moʻgʻuliston va gʻarbiy Xitoygacha tarqalgan. 2014-yilda u Nepalning Annapurna qoʻriqxonasi hududida 5050 m balandlikda qayd etilgan.

Oʻzbekistonda tarqalishi 
Ustyurt (Qoraqalpogʻiston), Qizilqum sahrosi, Mirzachoʻl (Jizzax) va Qarshi choʻli (Qashqadaryo), Zarafshon daryosining vodiysi, Amudaryo va Sirdaryo, Buxoro va Samarqand vohasida tarqalgan.

Manbalar 

Hayvonlar
Qizil kitobga kiritilgan jonivorlar
Al-Baha mahalliy aeroporti

Al-Baha ichki aeroporti () Saudiya Arabistonidagi Al-Baha viloyatining markazi Al-Baha shahriga xizmat koʻrsatadigan aeroportdir. Aeroport 1983-yil 1-iyunda ishga tushirilgan.

Infratuzilmasi 
Aeroport oʻrtacha dengiz sathidan  balandlikda joylashgan. U 07/25 deb belgilangan bitta uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega, asfalt yuzasi  ni tashkil qiladi.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Yana qarang 

 Jizan mintaqaviy aeroporti
 Abxa xalqaro aeroporti

Manbalar 

Saudiya Arabistoni aeroportlari
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Saudiya Arabistoni
Al-Vaj mahalliy aeroporti

Al-Vaj mahalliy aeroporti ()  – Saudiya Arabistonining Tabuk viloyatidagi Al-Vaj shahridagi aeroport. Aeroport 1984-yilda tashkil etilgan.

Infratuzilmasi 
Aeroportdan oʻrtacha dengiz sathidan  balandlikda joylashgan. U 15/33 deb belgilangan bitta uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega, asfalt yuzasi  ni tashkil qiladi.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar 
Muntazam yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatadigan aviakompaniyalar:

Yana qarang 

 Saudiya Arabistoni aeroportlari roʻyxati
 Saudia
 Tabuk viloyati

Manbalar 

Saudiya Arabistoni aeroportlari
Webarxiv andozasi wayback havolalari
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Saudiya Arabistoni
Tabuk viloyati
Hoji Heybat masjidi

Hoji Heybat masjidi () – XVIII asrga oid tarixiy masjid, Icheri-sheherning bir qismi boʻlib, Ozarbayjonning Boku shahri Kichik Gala koʻchasida joylashgan.

Tarixi 
Hoji Heybat masjidi 1791-yilda (hijriy 1206) meʼmor Hoji Haybat Amir Ali oʻgʻli tomonidan qurilgan.

Arxitekturaviy xususiyatlari 
Hoji Heybat kichik masjidlardan boʻlib, bir qator mahallalar orasida joylashgan. Qurilish rejasiga koʻra masjid toʻrtburchak shaklda boʻlib, binoning ichki qismida toʻrtburchak shakldagi vestibyul, xizmat koʻrsatish xonasi va namoz oʻqiydigan alohida xona mavjud.

Masjid arxitekturaviy jihatdan mahalliy uslubda qurilgan boʻlib, tosh gumbazlar va qirrali ravoqlardan tashkil topgan. Binoning kirish qismi nisbatan soddaroq koʻrinishda boʻlib, aynan shu yerda Qur’on mavzulariga bagʻishlangan toj, epigrafik yozuvlar hamda yodgorlik meʼmori haqidagi maʼlumotlarga guvoh boʻlish mumkin. Masjidning ichki qismidagi burchaklardan biriga yodgorlik meʼmori va uning rafiqasi qabri joylashtirilgan.

Galereya 
Masjidning turli tomondan koʻrinishi

Manbalar 

Bokudagi masjidlar
Masjidlar
Ozarbayjondagi masjidlar
Arar mahalliy aeroporti

Arar mahalliy aeroporti () Saudiya Arabistonidagi Shimoliy chegaralar viloyatining markazi Arar (shuningdek, ʻArʼar deb ham aytiladi) shahriga xizmat koʻrsatadigan aeroportdir. U 1981-yil 1-iyunda oʻz faoliyatini boshlagan.

Infratuzilmasi 
Aeroport oʻrtacha dengiz sathidan  balandlikda joylashgan. U 10/28 deb belgilangan bitta uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega, asfalt yuzasi  ni tashkil qiladi.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Yoʻlovchi

Yana qarang 

 Saudiya Arabistoni aeroportlari roʻyxati
 Saudia
 Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti

Manbalar 

Saudiya Arabistoni aeroportlari
Webarxiv andozasi wayback havolalari
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Saudiya Arabistoni
Ozarbayjonda Islom

Ozarbayjonda islom diniga eʼtiqod qiluvchilar aholining ko'p qismini tashkil qiladi. Ammo bu mamlakat musulmon dunyosidagi eng dunyoviy davlat hisoblanadi. Turli hisobotlarga ko'ra, aholisining 97,3 foizi (CIA, 2020) yoki 99,2 foizi (Pew Research Center, 2006) musulmon. Shundan shia yoʻnalishi tarafdorlari (55-65%), ozchilik (35-45%) esa sunniylardir. 

Mamlakatdagi aksariyat shia musulmonlari ja'fariy mazhabiga, sunniy musulmonlar esa odatda hanafiy yoki shofiiy mazhabiga amal qilishadi. Sovet Ittifoqining ko'p o'n yillik ateistik siyosati tufayli Ozarbayjondagi musulmonlar etnik musulmon hisoblanadi. Shia mamlakatning gʻarbiy, markaziy va janubiy viloyatlarida keng tarqalgan. Odatda, Boku va Lankaran viloyati atrofidagi qishloqlarda shialikka, shimoliy hududlarda esa sunniylikka eʼtiqod qiluvchilar koʻp.

Manbalar
Gavharshod masjidi

Gavharshod masjidi () Temuriylar davrida Eronning Razaviy Xuroson viloyatidagi Mashhad shahrida qurilgan katta jamoat masjidi boʻlib, hozirda Imom Rizo ziyoratgohi majmuasi ichidagi namozgohlardan biri sifatida xizmat qilmoqda.

Tarixi 
Masjid temuriylar sulolasidan boʻlgan Shohruxning rafiqasi Gavharshod buyrugʻi bilan milodiy 1418-yilda qurilgan. Binoning meʼmori Shohruhning koʻplab buyuk binolari qurilishida mas’ul boʻlgan Qavomuddin Sheroziy edi, qurilish ishlari va bezaklarni yaratish uchun ishchi kuchi Sheroz va Isfahondan keltirilgan.

Masjid Safaviylar va Qojarlar davrida bir necha marotaba taʼmirlangan. Uning toʻrtta ayvoni va  oʻlchamli hovlisi bor, shuningdek, bir nechta shabistonlar ham mavjud. Masjid va uning hovlisi ichidagi mozaik koshinlar ustidagi turli yozuvlarda Shoh Abbos, Shoh Sultan Husayn, Shoh Sulaymon Safaviy kabi Safaviy shohlarining nomlari tilga olinadi va ularning ziyoratgohga boʻlgan ixloslari hamda masjid taʼmiriga qoʻshgan hissalari keltirib oʻtilgan.

Masjidning ikki qavatli gumbazi 1911-yilda hududning Rossiya imperiyasi qoʻshinlari tomonidan bombardimon qilinishi natijasida jiddiy shikastlangan. 1960-yillarda, qurilganidan 5 asr oʻtgach, Gavharshod masjidi gumbazi jiddiy strukturaviy xavf ostida qoladi. Bunga asosiy sabab, vaqt oʻtishi bilan sodir boʻlgan turli zilzilalar, 1911-yilgi Rossiya bombardimonlari va Rizoshohning masjidga hujumi natijasida yetkazilgan zararlaridir. 1935-yildagi qoʻzgʻolon gumbazni qayta qurishni talab etgan. Muhammad Rizo Pahlaviyning buyrugʻi bilan 1960-yillarda qadimiy gumbazdagi koshinlar olib tashlanadi va tashqi tomoni demontaj qilinadi. Strukturaviy xavflarni bartaraf etish uchun temir karkas va sement qoplamali yangi tashqi qobiq quriladi. Keyin gumbaz asl nusxaga oʻxshash tarzda qayta plitka bilan qoplab chiqilgan. Bunday taʼmirlash masjid holati uchun zarur boʻlsa-da, masjidning tarixiy oʻziga xosligi butunlay oʻzgarib ketadi.

1960-yillarda masjidning sharqiy ayvonida ham restavratsiya ishlari olib borilgan. U poydevorga tushirilgan va asl nusxadagi kabi bir xil estetik uslubda betondan qayta bunyod etilgan.

1979-yilgi Islom inqilobi voqeasidan soʻng Ziyoratgoh majmuasini toʻliq kengaytirish rejalashtirilgan, bunga koʻra, bir vaqtlar Gavharshod masjidining orqa tomoniga „Sahn-e-Qods“ nomli yangi hovli va tarixiy bozor qoʻshishni rejalashtirgan edi.

Dizayni 
Fors meʼmorchiligi olimi Arthur Pope mazkur masjidni keng taʼriflagan.

Yana qarang 

 Katta Xuroson
 Ali ar-Rizo
 Masjidlar roʻyxati
 Gavharshod masjidi isyoni

Manbalar

Havolalar 

 Archnetning Goharshad masjidiga kirishi

Temuriylar sulolasi
Erondagi masjidlar
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Imom Rizo ziyoratgohi
15-asrdagi masjidlar
Imom Husayn masjidi

Imom Husayn masjidi () – Ozarbayjonning Boku shahrida joylashgan masjid, 1896-yilda Adolf Eichler loyihasi asosida bunyod etilgan. Masjid Abdullah Shaig va Suleiman Tagizade koʻchalari kesishgan nuqtada joylashgan.

Tarixi 
Imom Husayn masjidi qurilishining tashabbuskori Hoji Bobo Ashumov boʻlgan. Masjid Chemberkend massivida, amfiteatr tepaliklarida barpo etilgan.

1895-yilda Ashumov nemis arxitektori Adolf Eichlerni masjid qurilishini loyihalash uchun yollaydi. 1896-yilda esa bino toʻliq qurib bitkaziladi.

Mahalliy aholi ushbu yangi binoni dastlab „Ashumov masjidi“ deb atashgan. Ozarbayjon Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan Imom Husayn masjidi „Mahalliy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy va madaniy yodgorlik“ hisoblanadi.

Arxitekturasi 
Imom Husayn masjidi mahalliy meʼmorchilik uslubida qurilgan. Masjidning ichki qismi namozxona, qabulxona, ikkita yoʻlak va gumbazdan iborat. Bezatilgan mehrob zal oxirida, masjid derazalari esa gumbaz barabanida joylashgan.

Masjidning kirish qismi stalaktitlar bilan bezatilgan boʻlib, shimoliy jabhaning yon qanot devorlari ana shundan stalaktitlar bilan toʻldirilgan. Mutaxassislar Imom Husayn masjidining ushbu qismini Kordova ibodataxonasining gʻarbiy jabhasiga qiyoslaydi.

Manbalar 

Bokudagi masjidlar
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Masjidlar
Ozarbayjondagi masjidlar
Xonqa sanatoriyasi

Xonqa sanatoriyasi – Xorazm viloyati Xonqa tumani Qirqyop qishlogʻidagi Kattayop mahallasida qurilgan. Sanatoriya Amudaryo va Shovot kanali oʻrtasida joylashgan. Bino 3 qavatdan iborat. 14 gektar maydonni egallagan maskan bir vaqtning oʻzida 200 dan ortiq mijozlarga xizmat koʻrsatadi. Sanatoriya oʻzida yotoqxona, oshxona va tibbiyot maskanini birlashtirib turadi. „XONQA SANATORIYASI“ mas`uliyati cheklangan jamiyati sifatida 1993-yil 12-oktabrda davlat roʻyhatidan oʻtgan. Bemorlar katta va yorugʻ oshxona, kutubxona, sport maydonchasi, pochtadan foydalana oladilar. Qadimiy Xiva shahriga sayohatlar uyushtiriladi.

Tarixi 
Dastlab ssanatoriya paxta tozalash zavodining dam olish sihatgohi sifatida oʻtgan asrning 60-yillarida tashkil etilgan. Keyinchalik Masharif Abdullayev bu majmuani sanatoriyaga aylantirishda katta xizmat koʻrsatgan. Ortiqboy Rahmatullayevning koʻmagi bilan 785 metr yer tagidan issiq madanli suv chiqrishga muvaffaq boʻlindi.

Davolash yoʻnalishlari 
Sanatoriyada asosan yurak-qon tomirlari, asab tizimi, ginekologik va harakat-tayanchi bilan oʻgʻrigan bemorlarga xizmat koʻrsatiladi. Yod, brom va boshqa mikroelementlar bilan toʻyingan mineral manbalar davolash jarayonida ishlatiladi.
Sanatoriyda bemorlar:
– Zamonaviy tashxislash va davolash asbob-uskunalar;
– fizioterapiya;
– davolash badantarbiyasi va uqalash;
– lazeroterapiya;
– ignarefleksoterapiya;
– parhez ovqatlanish usullari bilan davolanadilar.

Yangiliklar 
Xonqa tumani hohimining 2016-yil 15-fevraldagi 187-q-sonli Tuman hududidagi mulkchilik shaklidan qatʼi nazar, barcha yuridik subyektlar hamda fuqarolarga qarashli avtomototransportlarni 2016-yilgi texnika koʻrigidan oʻtkazish qaroriga muvofiq Xonqa sanatoriyasidan 2 ta avtomobil texnik koʻrig oʻtkazildi.