MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Rift

Rift (ing. rift — darzlik, yoriq, dara) — Yer poʻstining chiziq boʻylab yoʻnalgan yirik tektonik strukturalari. Uzunligi bir necha yuz km (baʼzan 1000 km dan ziyod) ga yetadi. Koʻpgina okean va kontinental R.larning eni 30–70 km boʻladi, biroq ancha tor enli (5– 20 km, Mas, Ulik dengiz) va keng enli (200–400 km, Qizil dengiz R.) okean R.lar ham bor. R.lar, odatda, keng gumbazeimon koʻtarilgan joylarda materiklarning gorizontal choʻzilishidan vujudga keladi (Mas, Sharqiy Afrika). Bunda Yer poʻsti butun qalinligi boʻyicha yoki koʻp qismi choʻziladi deb taxmin qilinadi. R. aksari bir qancha uzilishlardan iborat; ular orasida ustki yuzasi qiya va poʻstining bir qismi surilgan tashlamauzilma koʻproq. Tashlamauzilmalarning ogʻish burchagi odatda 60—70° boʻlib, siljishning vertikal amplitudasi bir necha km va poʻstning choʻzilishi baʼzan bir necha oʻn km gacha yetishi mumkin. R.ning ichki kontinental, kontinentlararo, okean ichki tiplari farq qilinadi. R. chegarasida turli tartibda yotuvchi graben va gorstlar mavjud. Graben asosiy strukturaviy shakldir. Birok, R. poʻstning yuqoriga tomon tektonik gumbaz shaklida qiyaroq bukilishidan hosil boʻladi; u keyinchalik yorilib faben va gorstga ajraladi. Juda katta R.lar R. mintaqalari deb ataladi. R.ning kelib chiqishi haqida bir necha ilmiy faraz mavjud. Hozirgi vaqgda yangi plitalar tektonikasi nazariyasi paydo boʻldi, unga koʻra, R.lar materiklarning gorizontal harakati natijasida hosil boʻladi.

Manbalar
Vladimir Riftin

Vladimir Aleksandrovich Riftin (1903.1(13).1, Sarapul sh., Udmurdiya — 1987.2.1, Toshkent] — teatr rassomi. Oʻzbekiston xalq rassomi (1950). Harkov rassomlik institutini tugatgan (1928). 1941-yildan Oʻzbekistonda yashab ijod qilgan. R. Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida Teatr dekoratsiyasi rassomligi kafedrasi tashkilotchilaridan (1954—80 yillar kafedra mudiri, 1980-yildan professor). R. har bir spektakl janr va xususiyatiga mos sahna bezaklari yaratishga intildi. "Qargʻa motkasi" (1947, P. Chaykovskiy), "Ulugʻbek" (1959, A. Kozlovskiy) operalari; "Balerina" (1952, G. Mushel), "Semurgʻ" (1957, B. Brovsin) baletlari; "Hurriyat" (1958, Uygʻun), "Fargʻona hikoyasi" (1959, T. Jalilov, B. Zeydman), "Toshbolta oshiq" (1960, M. Leviyev), "Mirzo Ulugʻbek" (1970, M. Shayxzoda) kabi drama va tragediyalar shular jumlasidan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
1903-yilda tugʻilganlar
13-yanvarda tugʻilganlar
1987-yilda vafot etganlar
2-fevralda vafot etganlar
Rixtagarlik

Rixtagarlik (fors.toj. — quymoq) — rangli metall (asosan, mis, bronza, qalay) dan turli buyumlar quyish kasbi. [[Hunarmandchilikning qad. turlaridan. Qadimda bronzadan qurollar, uy jihozlari, sanʼat va diniy marosimlarga oid buyumlar quyilganligi maʼlum (Bobil, Misr, Rim, Xitoy, Yunoniston). 13—14-asrlarda Vizantiya, Venetsiya, Genuya, Florensiya oʻzining R. buyumlari bilan shuhrat qozondi. 14—15-asrlarda rus davlatida (Uralda) bronza va choʻyandan zambaraklar, qoʻngʻiroqlar R. usulida quyilgan.

Arxeologik qazilmalarda hozirgi Oʻzbekiston hududida miloddan avvalgi 3ming yillikka doir bronza bolta quyiladigan tosh qolip topilgan. Moʻgʻullar istilosi Oʻrta Osiyoda R.ning rivojiga salbiy taʼsir etdi. 14-asrdan metall konlarining qayta ishga solinishi munosabati bilan R. yana taraqqiy eta boshladi. 1399-yil Amir Temur buyrugʻi bilan Abdulaziz ibn Sharafiddin tomonidan Ahmad Yassaviy maqbarasi uchun bronzadan quyilgan "nazirniyoz qozoni" hajmi, quyilish uslubi va bezagi jihatidan noyob hisoblanadi.

16— 18-asrlarda Oʻrta Osiyoda koʻproq urush qurollari quyilgan. Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeiida shu davrlarga oid mis va bronzadan quyilgan zambaraklardan namunalar saqlangan. 19-asr oxirlarigacha Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent va boshqa yirik shaharlarda, asosan. uyroʻzgʻor buyumlari quyish keng oʻrin egalladi. Keyinchalik sanoat rivojlanishi munosabati bilan R.ga uncha ehtiyoj qolmadi. Quyma metall buyumlar tayyorlovchi usta rixtagar (quymachi) deb ataladi (qarang [[Hunarmandchilik).

Manbalar
Burton Richter

Burton Richter () (1931.22.3, Nyu-York) — amerikalik fizik-eksperimentator. Massachusets texnologiya institutini tugatgan (1952). 1956-yildan Stanford universitetida ishlagan (1967-yildan prof). Ilmiy ishlari — yuqori energiyalar va elementar zarralar fizikasi, tezlatkichlar texnikasiga oid. S. Tingshya mustaqil tarzda psizarrani kashf etgan (1974). Nobel mukofoti laureata (1976; S. Ting bilan birgalikda).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
22-martda tugʻilganlar
1931-yilda tugʻilganlar
18-iyulda vafot etganlar
2018-yilda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
21-asr amerikalik olimlari
Svyatoslav Rixter

Svyatoslav Teofilovich Rixter (20-mart 1915, Jitomir — 1-avgust 1997, Moskva) — rus pianinochisi. Xalq artisti (1961), Mehnat Qahramoni (1975). 20-asr musiqa ijrochilik sanʼatining atokli namoyandasi, ulkan ijodiy qudrat, yorqin oʻziga xosligiga ega sanʼatkor. Musiqadan ilk saboklarni otasidan olgan. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1946). Ijodiga yuksak badiiy taʼsirchanlik, teran mazmundorlik va badiiy yaxlitlik xos. Nihoyatda keng repertuaridan mumtoz va 20-asr kompozitorlari asarlari oʻrin olgan. 1934-yilda ilk yakka konsert bergan. 60 yillik ijrochilik faoliyati davomida Yevropa, Osiyo (jumladan, bir necha marta Oʻzbekistonda ham), Amerika mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. Davlat mukofoti (1950), Rossiya Davlat mukofoti (1995) laureati.

Manbalar 

 

Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1915-yilda tugʻilganlar
20-martda tugʻilganlar
1-avgustda vafot etganlar
1997-yilda vafot etganlar
Grammy mukofoti sovrindorlari
Rixter shkalasi

Rixter shkalasi - magnitudalar (tebranishlar yoki silkinishlar qiymati) boʻyicha zilzilalarni tasniflovchi jadval. Zilzila (yoki portlash) vaqtida yuzaga keluvchi seysmik toʻlqinlar energiyasini baholashga asoslanadi. Rixter shkalasiga 9 balli sistema asos kilib olingan. Rixter shkalasi boʻyicha zilzila magnitudasi va 12 balli shkala boʻyicha epitsentr (zilzila oʻchogʻi) dagi uning kuchi oʻrtasidagi nisbat oʻchoqning chuqurligiga bogʻliq. Shkala 1935-yil amerikalik seysmolog Ch. Rixter tomonidan taklif etilgan, 1941—45 yillarda B. Gutenberg bilan birgalikda nazariy jihatdan asoslab berilgan (qarang Zilzila, Seysmik shkala).

Manbalar
Ritsa

Ritsa, Katta Ritsa — Kavkazning gʻarbiy qismidagi koʻl. Lashipse daryosi vodiysi (Abxaziya)da, Gagra tizmasidan sharkda, 950 m balandlikda. Maydoni 1,49 km², uz. 2,5 km, eng serbar joyi 1,05 km, oʻrtacha chuq. 63 m, eng chuqur joyi 116 m. Koʻl va atrofining goʻzal tabiati kuplab turistlarni jalb qiladi. R. Qora dengiz sohilidagi kurortlar bilan shosse yoʻl orqali bogʻlangan. Koʻl yoqasida mexmonxona va pansionat bor. R. yaqinida Kichik Ritsa kuli (maydoni 0,2 km²) joylashgan.

Manbalar
Ritsarlar

Ritsarlar (nem, Ritter, dastlab — chavandoz) — oʻrta asrlarda Gʻarbiy va Markaziy Yevropa mamlakatlarida imtiyozli ijtimoiy qatlam: keng maʼnoda — barcha oqsuyak mulqdorlar (feodallar), tor maʼnoda — fakat mayda oqsuyak mulkdorlar. Vassallik munosabatlari orqali oʻz senʼorlariga karam boʻlgan. R. ulardan yer mulki (feod) olib, evaziga qoʻshinda suvoriy xizmatini oʻtaganlar. R.ning jangovaroti, qimmatbaho ogʻir qurollari (qilich, qalqon, sovut) boʻlishi lozim edi, u maxsus ritsarlik taʼlimini olgan, turnirlarda qatnashgan. R. uchun quyidagi axloqiy normalar: jasurlik, omonatga sadoqat, ayollarga nisbatan olijanoblik shart bulgan. Shundan (majoziy maʼnoda) R. — fidokor, olijanob insonlar. 12—14-asrlarda R. harbiy kuch sifatida katta ahamiyatga ega bulgan. 15—16-asrlarda muntazam armiyalar tuzilishi va uqotar qurollarning tarqalishi bilan ularga ehtiyoj qolmagan. R. dvoryanlar tabaqasining asosini tashkil etgan.

Manbalar
Ritsarlik akademiyalari

Ritsarlik akademiyalari — 1618-asrlarda Germaniyada dvoryanlar farzandlarini harbiy, fuqarolik va saroy xizmatiga tayyorlovchi tabaqalashgan oʻquv yurtlari. Oʻquv rejasiga lotin, fransuz, italyan, koʻpincha ispan tillari, mat., fizika, genealogiya, huquq, tarix va boshqa fanlar kirgan; qilichbozlik, otda yurish, raqsga tushish, saroy axllariga xos mulozamat va muomalaga katta eʼtibor berilgan. Kolberg (1653-yil tashkil etilgan), Lyuneburg (1655), Volfenbyuttel (1687)dagi Ritsarlik akademiyalari mashhur boʻlgan. 19-asrda gimnaziya va kadet korpuslariga aylantirilgan.

Manbalar
Richag

Richag — katta kuchni kichik kuch bilan muvozanatlaydigan oddiy mexanizm. Tayanch nuqtasiga ega boʻlgan qattiq jismdan iborat. U tayanch nuqtadan oʻtuvchi tekislikdagi kuchlar taʼsirida boʻladi. Agar kuchlar tayanch nuqtaning ikki tomonida joylashgan boʻlsa, bunday richag 1-tur, agar kuchlar tayanch nuqtaning bir tomonida joylashgan boʻlsa, 2-tur richagi deb ataladi. Richag  muvozanatda boʻlishi uchun tayanch nuqtaga nisbatan olingan kuchlar momentlari yigʻindisi nolga teng bulishi kerak. Richag dvigatellar, presslar, bolgʻalash mashinalari va mexanizmlarda ishlatiladi.

Manbalar
Dickinson W. Richards

Dickinson Woodruff Richards (30-oktabr 1895, Orinj, Nyu Jersi — 23-fevral 1973, Lakeville, Konnektikut) — amerikalik xirurg-kardiolog. AQSh Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi. Kolumbiya universitetini tugatgan (1922); tibbiyot professor (1947—61). A. Kurnan bilan hamkorlikda yurak va oʻpkaning normal va patologik holatdagi funksiyasini (jumladan, yurakni kateterlashni) tadqiq etgan; travmatik shokda yurak faoliyatining oʻziga xos jihatlarini oʻrgangan. Nobel mukofoti laureati (1956, A. Kurnan va V. Forsman bilan birga).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1895-yilda tugʻilganlar
30-oktabrda tugʻilganlar
1973-yilda vafot etganlar
23-fevralda vafot etganlar
Theodore William Richards

Theodore William Richards () [1868.31.1., Jermantaun (Pensilvaniya shtati) — 1928.2.4] — amerikalik kimyogar. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1899-yildan) Amerika kimyo jamiyati prezidenta (1914). Amerika sanʼat va fan akademiyasi prezidenta (1919—21), Garvard universitetini tugatgan, falsafa doktori (1888), professor (1901-yildan). Ilmiy tadqiqotlari kimyoviy elementlarning atom massasini aniqlashga oid. Maxsus qurilma yasagan va oʻzi ishlab chiqqan usuli yordamida 25 ta kimyoviy elementning atom massasini katta aniklikda oʻlchagan. Tarkibida uran boʻlgan turli minerallardagi radiogen qoʻrgʻoshinning atom massasini oʻlchab qoʻrgʻoshinning izotoplari mavjudligini isbotlagan (1914). Nobel mukofoti laureati (1914)>

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1868-yilda tugʻilganlar
31-yanvarda tugʻilganlar
1928-yilda vafot etganlar
2-aprelda vafot etganlar
Owen Willans Richardson

Owen Willans Richardson () (1879.26.4, Dyusberi, Yorkshir — 1959.15.2, Elton, Gempshir) — ingliz fizigi, London qirollik jamiyati aʼzosi (1913-yildan). Kembrij universitetini tugatgan (1900). Ilmiy ishlari termoelektron emissiyaga bagishlangan. Termoelektr emissiyadagi tok zichligining metall sirtidagi traga bogʻlikligini topgan (1901). Fotoelektr effekt, magnetizmga oid baʼzi masalalar, kvant nazariyasi, spektroskopiya, rentgen nurlari fizikasi va boshqalarni oʻrgangan. Nobel mukofoti laureati (1928)

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
Rish Mark Arnoldovich

Rish Mark Arnoldovich (1918.15.10, Harkov) — biokimyogar. Oʻzbekistondaxizmat koʻrsatgan fan arbobi (1987), biol. fanlari doktori (1965), professor (1966). OʻzDUning biol. fakultetini tugatgan (1940). SamDUda assistent (1944—1952). Samarqand Oʻqituvchilar institutida katta oʻqituvchi (1952—54). Qorakoʻlchilik ilmiy tadqiqot instituti biokimyo lab. mudiri (1954—66), SamDU ilmiy ishlar boʻyicha prorektori (1966—75), kafedra mudiri (1972—93). Ilmiy ishlari mikroelementlar biokimyosi, biogeokimyoviy provinsiyalar, molekulyar genetikaga oid.

Manbalar
Charles Richet

Charles Richet (1850.26.8 Parij — 1935.4.12) — fransuz immunologi va fiziologi. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1914) va prezidenti (1933-yildan), 1887-yildan Parij universiteti fiziologiya professor Ilmiy faoliyati ovqat hazm qilish fiziologiyasiga oid. 1888-yil fanga "passiv immunitet" tushunchasini kiritgan. 1902-yil organizmning yot oqsillarga boʻlgan allergik reaksiyasini oʻrganib, uni anafilaksiya deb ifodalagan. Richet immunitet va seroterapiya, shuningdek, epilepsiya va oʻpka silini davolash muammolarini oʻrgangan. Nobel mukofoti laureati (1913).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1850-yilda tugʻilganlar
26-avgustda tugʻilganlar
1935-yilda vafot etganlar
4-dekabrda vafot etganlar
Rishelye Arman Jan dyu Plessi

RISHELYE (Richelien) Arman Jan dyu Plessi (du Plessis) (1585.5.9 — Parij — 1642.4.12) — fransuz davlat arbobi, kardinal (1622-yildan). 1624-yildan qirollik kengashi rahbari, amalda Fransiya hokimi. Absolyutizmni mustahkamlash yoʻlida koʻp saʼyharakatlar qilgan. Gugenotlarni siyosiy huquklardan mahrum etgan; maʼmuriy, moliyaviy, harbiy islohotlar oʻtkazgan; feodallarning isyonlari, xalq qoʻzgʻolonlarini bostirgan. Tashqi siyosatda Gabsburglar bilan kurashishni asosiy vazifa deb hisoblagan. Fransiyani Oʻttiz yillik urush (1618—48)ga tortgan "Siyosiy vasiyatnoma" asarida fransuz absolyutizmi siyosatining asosiy tamoyillarini bayon qilgan. R. fransuz mumtoz adabiyoti va sanʼati taraqqiyotiga katta hissa qoʻshgan. Fransiya akademiyasiga asos solgan.

Manbalar
Rishta

Rishta (Dracunculus medinensis) — toʻgarak chuvalchanglar (nematodalar) sinfiga mansub chuvalchang. Asosan, sut emizuvchilar terisi ostida parazitlik qiladi, drakunkulyoz kasalligiga sabab boʻladi. Tirik lichinkalar tugʻib koʻpayadi. R. tropik va subtropik mamlakatlarda tarqalgan; Oʻrta Osiyoda baʼzan yovvoyi yirtqich hayvonlarda uchrab turadi.

Manbalar
Rishton neft-gaz koni

Rishton neft-gaz koni - Fargʻona viloyatidagi kon. Shimoliy Rishton antiklinal burmasida joylashgan. Konning geologik tuzilishini dastlab K.P. Kalitskiy oʻrgangan (1914), soʻng O.A.Rijkov rahbarligida (1941-yildan) geologik sʼyomka ishlari olib borilib, 1950-yilda burmaning jan. qanotida, yuqori boʻr davri yotqiziqlarida gaz borligi aniqlandi. Shimoliy Rishton antiklinal burmasi gʻarbdan sharqqa yoʻnalgan boʻlib, paleozoy (ohaktosh, slanets), yura (qumtosh, gil), boʻr (ohaktosh, yashil gil, kulrang qumtosh), paleogen (yashil gil, oq ohaktosh, dolomit, qumtosh) yotqiziqlaridan tuzilgan. Burmadagi yotqizikdarning umumiy qalinligi 1,5 km dan ortiq. Konning yuqori boʻr davriga mansub yotqiziqlarida neft, yuqori va quyi boʻr, yura davrlariga oid yotqiziqlarida gaz mavjud. Kondagi neftning zichligi 776–779 kg/m³, metan turiga mansub; oltingugurt miqdori 0,16%, parafin 5—5,5%. Gazning zichligi 502–750 kg/m³; tarkibida 0,08% vodorod sulfidi, 68,15—89,1% metan, 2,0—17,5% azot va siyrak gazlar, 0,1 — 4,0% karbonat kislotasi bor.

Manbalar
Rishton svitasi

Rishton svitasi — Fargʻona bo tigʻi va Hisor togʻlarining jan.gʻarbida tarqalgan stratigrafik birlik. Rishton qishlogʻi nomiga qoʻyilgan. O.S.Vyalov tomonidan ajratilgan (1935). Kesmasining pastki qismi — 4neftli qatlam ohaktosh, qumli ohaktosh, qumtosh, chigʻanoqtosh va mergellardan iborat. Qalinligi 15 m gacha. Unda ikki tavaqali mollyuskalar va gastropodalarning toshqotgan qoldiqlari uchraydi. Kesma ustki qismini qalinligi 30 m ga yetadigan chigʻanoqtoshlar qatlamchalariga ega alevritli gillar tashkil etadi va ularda ikki tavaqali mollyuskalar, gastropodalar va foraminiferalarning toshqotgan qoldiqlari mavjud. Rishton svitasining umumiy qalinligi 45 m ga yetadi, ostida turki ston, gulizindon svitalari muvofiq yotadi va isfara svitasi bilan yoki baʼzi joylarda yuvilgan neogen qatlami bilan qoplangan. Tarkibida: 1) Liostrea simplex, 2) Platigena asiatica, 3) Chlamys turgaicus qatlamlari ajratilgan. Yoshi oʻrta eotsen boʻlimi (barton yarusi)ga mansub. Stratifafik ahamiyatga ega.

Manbalar
Riqo

Riqo (arab, ruqʼa — maktub) — xattotlik uslubi; arab yozuvidagi xat uslublaridan biri. Xat tarixchisi Ibn Nadim fikricha, R. suls yozuvidan kelib chiqqan. Koʻrinishi jihatdan R. tavqe xatiga oʻxshash, harf oʻlchamlari undan kichik hamda nozikroq. R.da oʻzidan keyingi harflarga qoʻshilmaydigan koʻpchilik harflar bir-biriga qoʻshib yozilaveradi. R.dan tez yozishda (maktub va boshqalarda) foydalaniladi. Keyinchalik ixcham koʻngilochar hikoya yoki qissalar, baʼzan shams naqshidagi yozuvlar, Qurʼon yoki kitoblar xotimasi R.da bitilgan, alohida mustaqil qitʼalarni yozishda ham qoʻllanilgan.

Manbalar 

Arab alifbosi
Rkatsiteli

Rkatsiteli, Mamali Rkatsiteli, Dedali Rkatsiteli — oʻrta ertagi va eng koʻp tarqalgan vinobop gruzin uzum navi. Qora dengiz havzasi ekologikgeografik navlar guruhiga mansub. Gruziya, Armaniston, Uzbekistan, Tojikiston, Qozogʻiston, Ukraina, Moldaviya va boshqa joylarda ekiladi. Barglari oʻrtacha, toʻgarak shaklda, 5 boʻlmali. Guli 2 jinsli. Uzum boshi oʻrtacha, gʻujumi oval shaklda, oltinrang-sariq, quyosh nuri tegadigan tomoni jigarrang tuye oladi. Poʻsti yupqa, tarang. Eti suvli, tarkibida 25-28% kand, 6,85% kislota bor. Kurtagi boʻrtgandan keyin faol harorat yigʻindisi 3000°—3100° da 150 kunda toʻla pishib yetiladi. Novdalari yaxshi pishadi. Sovuqqa chidamli. Hosildorligi 150—200 s/ga (eng yuqori hosildorligi 368 s/ga). Uzumidan ovqat ustida ichiladigan yengil, shampan, kuchli va desert vinolar tayyorlanadi. Konyak uchun xom ashyo sifatida foydalaniladi. 1959-yildan Oʻzbekistonning barcha viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.

Manbalar 

 

Uzum navlari
Frederick Chapman Robbins

Frederick Chapman Robbins (25-avgust 1916, Oberne, Alabama – 4-avgust 2003, Cleveland, Ohio) — amerikalik virusolog. AQSH Milliy (1936); Bostondagi bolalar kasalxonasi xodimi (1940—42, 1948—50); Klivlend shahar bosh kasalxonasi pediatriya va infeksion kasalliklar boʻlimi rahbari (1952—66), Klivlend universiteti tibbiyot maktabi dekani (1966-yildan) Poliomiyelit virusini undirish texnikasini ishlab chiqqan, bu keyinchalik poliomiyelitga qarshi vaksina yaratilishiga imkon berdi. Infeksion gepatit, toshmali terlama va Ku isitma epidemiologiyasini oʻrgangan. Nobel mukofoti laureati (1954, J. Enders va T. Ueller bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
AQShlik virusologlar
1916-yilda tugʻilganlar
25-avgustda tugʻilganlar
4-avgustda vafot etganlar
2003-yilda vafot etganlar
Robia al-Adaviya

Robia al-Adaviya (713/714 — 801) — zohidlikning ilk vakilasi. Qashshoq arab oilasida tugʻilib, choʻri qilib sotilgan. Keyinchalik xudojoʻyligi va zohidlarga xos turmush tarziga ixlos bilan rioya etgani sababli ozodlikka chiqarilgan. Bir necha yil sahroda yolgʻizlikda kun kechirgan, keyin Basrada yashagan. R.A. Allohni sevishdan boshqa jamiki narsalarni rad etish tarafdori boʻlgan. Alloxdan hech bir tama — manfaat koʻzlamay, uni mutlaq sevish — inson maʼnaviy hayotining mohiyati ekanini zohidlardan birinchi boʻlib taʼkidlagan. Uning gʻoyalari keyingi avlod sufiylari orasida keng tarqalib, Bistomiy, Xalloj, Ibn Farid, Ibn Arabiy va boshqa sufiylar taʼlimotining asosini tashkil etgan. R.A. taqvodorlik, Allohni sevish namunasi deb bilinib, avliyo sifatida ulugʻlanadi.

Manbalar
Robinson Joan Vayolet

ROBINSON (Robinson) Joan Vayolet (1903.31.10, Kamberli — 1983. London) — ingliz iqtisodchisi. Kembrij universitetini tugatgan. 1965—71 yillarda shu untda professor A. Marshall maktabining taniqli vakili. R. makroiqtisodiy jarayonlar taxlilidagi umumiy yondoshuvlarda J.M.Keynsta, taxlilning asosiy kategoriyalari (daromad, ish haqi, foiz kapital)ga yondoshuvda A. Marshall va D. Rikardoga tayanadi. 20-asrning 30-yillari boshida nomukammal raqobat nazariyasini, 50-yillarda oʻzining iqtisodiy oʻsish nazariyasini yaratdi. 1933-yilda nashr etilgan "Nomukammal raqobat iqtisodiyoti" asari unga katta shuhrat keltirdi. R.ning asarlari monopoliyalar faoliyatida bozorlarning oʻrni muammolarini aniqlash va oʻrganishga bagʻishlangan.

Manbalar 

 

Britaniyalik tarixchilar
Robert Robinson (organik kimyogar)

ROBINSON (Robinson) Robert (1886.13.9 — Bafford — 1975.24.2) - ingliz organik kimyogari. London qirollik jamiyati aʼzosi (1920) va prezidenti (194550). Sidney (191215), Liverpul (1915—21), Manchestr (192228), London (1928—30) va Oksford (1930—55) universitetlari professor Asosiy ilmiy ishlari fizik, organik kimyo va tabiiy birikmalar kimyosiga oid. R. ilk bor orbital bogʻlanishli organik molekulalar strukturasidagi elektronlarning "elektrqutbiy" va "mezomer" koʻchishi mexanizmi toʻgʻrisida tasavvurlarni olgʻa surgan (1922). Berberin (1925) va bibikulin (1935) alkaloidlarini hamda androsteronni sintez qilgan (1951). Nobel mukofoti laureati (1947)

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1886-yilda tugʻilganlar
13-sentabrda vafot etganlar
1975-yilda vafot etganlar
24-fevralda vafot etganlar
Robiya Sulton begim

Robiya sulton begim (15-asr) — Ulugʻbeknnng 7-qizi. Abulxayrxonning xotini. Abulxayrxon 1450 y. Sulton Abu Sayd bilan ittifoqlashib Samarqandni egallagan va R.Robiya Sulton begimga uylangan. Ularning nikohidan Suyunchxoʻjaxon, Koʻchkunchixon va Oq Burun sultonlar tugʻilgan. Suyunchxoʻjaxon va Koʻchkunchixonlar shayboniylar orasida katta nufuzga ega boʻlib Turkiston, Toshkent va Movarounnahrni idora etganlar. Koʻchkunchixon Muhammad Shayboniyxon vafotidan keyin Shayboniylar davlatini boshqargan. Oʻsha davr odatiga koʻra taxtga bevosita Shayboniyxonning avlodlari emas, balki, yoshi katta Shayboniy yaʼni Muhammad Shayboniyxonning otasi Shohbudogʻsultonning ukasi yaʼni Muhammad Shayboniyning amakisi Koʻchkunchixon oʻtqazilgan. R.Robiya Sulton begim Ahmad Yassaviy maqbarasi yonida dafn etilgan.

Manbalar 

 

Temuriylar
Robiya Sulton Begim maqbarasi

Robiya sulton begim maqbarasi — Turkiston sh. (Qozogʻiston)dagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr) Yassaviy majmuasi tarkibida. Ulugʻbekning qizi Robiya Sulton begimga atab qurilgan.

Ulugʻbekning qizi Robiya Sulton Begim 1451-yilda oʻzbek xoni Abulxayrxonga turmushga chiqqan. U Abulxayrxonning ikki  oʻgʻlli, xonlar Koʻchkunji va Suyunchxoʻjaxonning onasi boʻlib, Turkistonda yashagan va 1485-yilda vafot etgan. Maqbara Kuchkunji-xon tomonidan barpo etilgan.

Maqbara tarhi 8 qirrali, bosh tarzidagi peshtoq boʻrttirib ishlangan. Ichki qismi ham 8 qirrali, uning har bir qirrasi ravokli tokchalarga boʻlingan. Robiya Sulton begimning marmar qabr toshi turli oʻyma naqsh va yozuvlar bilan bezatilgan. 1898-yilda maqbara butunlay buzib tashlangan. 1972—75 yillarda qayta tiklash va taʼmirlash ishlari olib borilgan.

Adabiyot 
 Arxitekturniy kompleks Axmeda Yasavi, AlmaAta, 1988.

Manbalar 

 

Qozogʻiston meʼmoriy yodgorliklari‎
Rovno

Rovno — Ukrainaning Rovno viloyatidati shahar. Viloyatning maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi (1939-yildan). Ustye daryosi (Pripyat havzasi) boʻyida. Transport yoʻli va shosse yoʻllar tuguni. Aeroport bor. Aholisi 245 ming kishi (1997). Shahar 1282-yildan maʼlum. 14-asrning 2-yarmidan Litva va Polsha, 1793-yildan Rossiya imperiyasi, 1921–39 yillarda Polsha tarkibida. 1939-yilda Gʻarbiy Ukraina tarkibida USSR bilan birlashtirildi. 1941–44 yillar nemis fashistlari qoʻlida, 1944-yil 2 fevralda ozod etildi. R. kustar tipidagi korxonalari boʻlgan uyezd shahardan Ukrainaning sanoat markazlaridan biriga aylandi. Mashinasozlik va metallsozlik (yuqori voltli elektron apparatura, traktor ehtiyot qismlari, stanoklar va boshqalar), kimyo ("Azot" ishlab chiqarish birlashmasi), yengil (zigʻir tola kombinati, tikuvchilik fabrikasi), oziq-ovqat (sabzavot quritishkonserva, goʻsht kombinatlari, sut zavodi) sanoatlari korxonalari bor. Mebel, qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Pedagogika, suv xoʻjaligi muhandislari institutlari, Kiyev Madaniyat institutining madaniyatmaʼrifat fakulteti, 2 teatr (shu jumladan, musiqali drama teatri), filarmoniya, 2 muzey (shu jumladan, tarixoʻlkashunoslik muzeyi) bor.

Uspeniye cherkovi (1756), klassitsizm uslubidagi gimnaziya binosi (1839) kabi meʼmoriy yodgorliklar, fashizm qurbonlari xotirasiga bagishlangan yodgorlik (1968), Jangovar shonshuhrat memoriali (1975) mavjud.

Manbalar 

 

Ukraina shaharlari