Neyrorivojlanishning buzilishi

A
Nervrivojlanishi kasalliklari - bu bolalik vaqtida (yoki asab tizimining rivojlanishida ) alomatlar paydo bo'la boshlaydigan kasallik guruhi. Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasining 2013-yilda chop etilgan beshinchi nashri ( DSM-5 ) ruhiy kasalliklar diagnostikasi va tashxis natijalariga  ko'ra, bu holatlar ko'p hollarda yoshlik davrida vujudga kelib, odatda bolalarda ular maktabga borishdan oldin paydo bo'ladi va o'smirlik davriga qadar davom etishi mumkin.  Bu barcha o'zgarishlarning asosiy xususiyati shundaki, ular hayotning bir yoki bir nechta sohalarida (individual, ijtimoiy, kasbiy) inson faoliyatiga salbiy ta'sir ko'rsatadigan o'zgarish va nuqsonlarga bog'liq. Ushbu kasalliklarning barchasi va ularning buzilish darajalari spektrda mavjud va kasallangan insonlar bir xil tashxisga ega bo'lishiga qaramay, turli xil alomatlar va nuqsonlarni boshdan kechirishi mumkin.  

DSM-5 neyrorivojlanishi kasalliklarini oltita umumiy guruhga ajratadi.

B

 Aqliy o'zgarishlar(aqliy rivojlanishdan ortda qolishi yohud uning buzulishlari)
 O'zaro aloqalar, suhbatga kirishish va muloqot qilishdagi o'zgarish
 Autizm spektrining nuqsonlari (ASN)
 Diqqat etishmasligi / giperaktivlik o'zgarishlar (DEHB)
 Neyrorivojlanishi ritmi(asosi) nuqsonlari
 Individual fikr yuritishdagi o'zgarishlar

Bu kasalliklar odatda komorbid holatlardir, ya'ni ushbu kasallikning ma'lum biriga chalinadigan bo'lsa bu hastalik to'g'ridan to'g'ri ikkinchi kasallikni chaqiradi.Ya'ni bevosita kasallik chaqiruvchi hisoblanadi.

Klassfikatsiyasi(Turlari)

Aqliy o'zgarish (aqliy rivojlanish buzilishi) 
Intellektual nogironlik (ID) yoki intellektual rivojlanishdagi o'zgarishlar DSM-5 tomonidan "umumiy aqliy qobiliyatlarning kamchiliklari" sifatida belgilanadi.  Ular insonning axborotni qayta ishlash, maʼlumotlarni oʻrganish yoki saqlash, tanqidiy yoki qiyosiy fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatiga taʼsir qiladi. Bora-bora , insonning atrof-muhitga moslashishga halal beradi, shuningdek bu tufayli insonlar kundalik hayotning bir yoki bir nechta faoliyatida mustaqil harkat yoki ijtimoiy burchlarining muhim bosqichlarini bajara olmasligi mumkin.  Rivojlanishning global kechikishi (GDD) aqliy o'zgarish bo'yicha tasniflanadi va "inson intellektual faoliyatning bir nechta sohalarida kutilgan rivojlanish bosqichlarini bera olmaganida qo'llaniladi".

O'zaro aloqalar, suhbatga kirishish va muloqot qilishdagi o'zgarish 
Aloqa buzilishi

Autizm spektrining nuqsoni (ASN) 
Autizm spektrining buzilishi (ASN)

Diqqat etishmasligi / giperaktivlik buzilishi (DEHB) 
Diqqat etishmasligi giperaktivlik buzilishi (DEHB)

Neyrorivojlanishi ritmi o'zgarishlari 
Rivojlanishni birlashtirishdagi o'zgarishlar, stereotipik harakat buzilishi va umumiy buzilishlari (masalan, Tourette sindromi ) va CAS - nutq apraksiyasi kabi muloqotdagi buzilishlari

Individual fikr yuritishdagi o'zgarishlar 
Maxsus ta'lim buzilishlar

Hozirda tadqiqot olib borilmoqda 
Kasalliklarni yangi hisoblangan turlarini o'rganadigan neyrorivojlanish bo'yicha tadqiqot loyihalari mavjud, jumladan:

 Og'zaki bo'lmagan o'rganish buzilishi (NLD yoki NVLD), miyaning o'ng yarim sharidagi oq materiya bilan bog'liq deb hisoblangan neyrorivojlanish buzilishi va odatda (a) past ko'rgazmali intellektni o'z ichiga oladi; (b) og'zaki va vizual fazoviy intellekt o'rtasidagi nomuvofiqlik; (c) vizual konstruktiv va nozik motorli harakatlarni muvofiqlashtirish qobiliyatlari; (d) vizual fazoviy xotira vazifalari; (e) matematik yutuqlardan ko'ra yaxshiroq o'qish; va (f) ijtimoiy-emotsional qobiliyatlar.    Og'zaki bo'lmagan o'rganish buzilishi ICD yoki DSMda diskret tasnif sifatida tasniflanmagan bo'lsa-da, "tadqiqotchilar va klinisyenlarning aksariyati NLD profilining aniq mavjudligiga rozi bo'lishadi (lekin istisno uchun Spreen, 2011  ga qarang), lekin ular rozi emaslar. ma'lum bir klinik toifaga bo'lgan ehtiyoj va uni aniqlash mezonlari to'g'risida".

Taqdimot

Oqibatlari 
Neyrorivojlanish kasalliklarining ko'pligi bir-biriga bog'liq bo'lgan asoratlari va zo'ravonlikning katta qismini o'z ichiga oladi, natijada insonlar, shuningdek oilalar, ijtimoiy guruhlar va jamiyat uchun turli xil darajadagi aqliy, hissiy, jismoniy va iqtisodiy muommolarni olib keladi. 

Asab tizimining rivojlanishi qat'iy tartibga solinadi va  tiklaniladi; Bunga genetik kuzatuvlar , tug'ruqdan oldingi muhit ham ta'sir qiladi. Inson tug'ilgandan so'ng normal rivojlanish yo'lidagi har qanday jiddiy og'ish neyronlarning strukturasi yoki ulanishlarining yo'qolishiga yoki jiddiy o'zgarishi olib kelishi mumkin.  Rivojlanish yo'lining vaqtinchalik va fazoviy murakkabligi tufayli, har xil vaqtda va yoshda asab tizimining turli xil sohalariga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan neyrorivojlanish nuqsonlarining ko'plab  sabablari mavjud. Bular ijtimoiy bo'shliq, genetik va metabolik kasalliklar, immunitetning buzilishi, yuqumli kasalliklar, ovqatlanish omillari, jismoniy shikastlanishlar, toksik va prenatal atrof-muhit omillari. Autizm va boshqa keng tarqalgan rivojlanish buzilishlari kabi ba'zi neyrorivojlanish buzilishlari ko'p omillarga ega hisoblanadi.

Ijtimoiy mahrumlik 
Ommaviy va hissiyotga doir yordamdan mahrum bo'lish miya va kagniitiv rivojlanishda jiddiy kechikishlarga olib keladi.  Nikolae Chaushesku  davrida Ruminiyadagi mehribonlik uylarida katta bo'lgan bolalar bilan olib borilgan tadqiqotlar ijtimoiy mahrumlik va tildan mahrumlikning rivojlanayotgan miyaga chuqur jiddiy ta'sir ko'rsatdi. Ushbu ta'sirlar yoshga bog'liq. Bolalar beparvolik bilan muassasa tarbiyasida qancha uzoq qolishsa, asoratlar shunchalik katta bo'ladi. Aksincha, erta yoshda farzand asrab olish avvalgi institutsionalizatsiyaning (g'ayritabiiy psixologiya) turli xildagi qiyinchiliklarni kamaytiradi.

Genetik kasalliklar 

Genetik jihatdan aniqlangan neyrorivojlanishning o'zgarishlari yorqin namunasi - bu Daun sindromi sifatida ham tanilgan Trisomiya 21 juft xromasomalar. Bu kasallik odatda qo'shimcha xromosoma 21  natijasida kelib chiqadi, ammo kamdan-kam hollarda bu genetik kasallikning translokatsiyasi kabi boshqa xromosoma anomaliyalari bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Bu qisqa bo'yli, epikantal ( ko'z qovoqlari ) burmalari, g'ayritabiiy barmoq izlari va kaft izlari, yurak nuqsonlari, zaif mushaklar tonusi (nevrologik rivojlanish kechikishi) va aqliy o'zgarishlar (shaxsiy rivojlanishning kechikishi) bilan ko'rsatilib o'tiladi. 

Kamdan-kam uchraydigan ammo mavjud bo'lgan(aniqlangan) neyrorivojlanishi kasalliklaridab biri Fragile X sindromini o'z ichiga oladi. Fragile X sindromi birinchi marta 1943 yilda Martin va Bell tomonidan jinsiy aloqa bilan bog'liq "aqliy o'zgarishlar" bor bo'lgan odamlarni o'rgangan holda keltirib o'tilgan.  Rett sindromi, boshqa X xromasoma bilan bog'liq kasallik, jiddiy funktsional cheklanishlarni keltirib chiqaradi.  Uilyams sindromi 7-xromosomadan genetik materialning bir qismini yo'qotilishi natijasida yuzaga keladi.  Eng ko'p uchraydigan nusxa ko'chirish raqami Variant buzilishi 22q11.2 deletsiya sindromi (ilgari DiJorj yoki velokardiyofasiyal sindrom), keyin Prader-Villi sindromi va Anxelman sindromi .

Immunitetning buzilishi 
Homiladorlik davridagi immunitet pasayishi, ham onaning, ham rivojlanayotgan bolaning neyrorivojlanish kasalliklariga olib kelishi mumkin. Chaqaloqlar va bolalardagi tipik immun reaktsiyalaridan biri PANDAS,  yoki streptokokk infektsiyasi bilan bog'liq bo'lgan bolalardagi autoimmun nevropsikiyatrik kasalliklardir .  Yana bir kasallik Sydenham xoreasi bo'lib, bu  ko'proq  insonning g'ayritabiiy harakatlariga va kichik psixalogik travmalarga olib keladi. Har ikkalasi ham Streptococcus bakteriyalari infektsiyasidan keyin miya to'qimalariga antibakteriya ishlab chiqaradi . Ushbu immunitet kasalliklariga moyillik genetik jihatdan aniqlanadi va o'rganiladi , shuning uchun ko'p hollarda  oila a'zolaridagi Strep infektsiyasi epidemiyasidan keyin ulardan kasallikni biri yoxud ikkalasi ham uchrashi mumkin. [ iqtibos kerak ]

Yuqumli kasalliklar 
Xavfli infektsiyalar insonning chaqaloqlik va bolalik davrida paydo bo'lganda, neyrokasalliklarga  olib kelishi mumkin, ammo ularni asosiy neyrorivojlanish buzilishi deb atash mumkin emas. Masalan, OIV  Bosh va miya infektsiyalari, masalan, miya xo'ppozlari, meningit yoki ensefalit, neyrorivojlanishining katta o'zgarishlariga olib kelishi  mumkin. Misol uchun, qizamiq subakut sklerozan panensefalitga o'tishi mumkin.

Ko'pchilik yuqumli kasalliklar tug'ma (tug'ilishdan oldin yoki tug'ilish vaqtida) yuqishi mumkin va jiddiy neyrokasalliklarga olib kelishi mumkin hisoblanadi, misol uchun, HSV, CMV, qizilcha ( tug'ma qizilcha sindromi ), Zika virusi yoki konjenital Treponema pallidum kabi bakteriyalar. sifilis, agar oldi olinmasa, neyrosifilizga o'tishib mumkin. Plasmodium  yoki Toksoplazma kabilar, ular miya va boshqa organlarda ko'plab kistalar bilan tug'ma toksoplazmozga olib kelishi mumkin, bu esa turli nevrologik o'zgarishlarga olib keladi.

Metabolik kasalliklar 
Ona yoki boladagi metabolik kasalliklar neyrorivojlanishning buzilishiga olib kelishi mumkin. Ikkita misol: diabetes mellitus ( multifaktorli kasallik ) va fenilketonuriya ( metabolizmning tug'ma xatosi ). Bunday ko'plab irsiy kasalliklar bolaning metabolizmi va asab rivojlanishiga bevosita ta'sir qilishi mumkin 

Bolada 1-toifa diabet glyukozaning ortiqcha yoki etarli emasligi ta'sirida neyrorivojlanish o'zgarishlariga olib kelishi aniqlangan. Bumuommo davomiy bo'ladi va agar diabet yaxshi nazorat qilinmasa, bolalik davridayoq hastalik jiddiy avj mumkin.  2-toifa qandli diabetning boshlanishidan oldin kognitiv faoliyatning buzilishini kuzatishimiz mumkin. 

Diabetik bo'lmagan homila ham glyukoza ta'siriga duch kelishi bo'lishi mumkin, agar onasi kuzatilmagan homiladorlik diabeti bo'lsa. Onaning qandli diabeti tug'ilish vaqti ko'payishini keltirib chiqariladi, bu esa chaqaloqning ona qornidan chiqayotganda jarahot olishiga zamin yaratadi yoki to'g'ridan-to'g'ri erta neyrorivojlanish etishmovchiligini keltirib chiqarishi mumkin. Odatda keyingi bolalik davrida neyrorivojlanish belgilari kamayadi. 

Fenilketonuriya, shuningdek, PKU sifatida ham tanilgan, neyrorivojlanish muammolarini kelib chiqishi asosi hisoblanadi .PKU bo'lgan bolalar aqliy rivojlanishda tengdoshlaridan ancha ortda qolishini vaboshqa kasalliklarning oldini olish uchun qattiq dietani talab qilinishini ko'rishimiz mumkin. PKU ning ona qornidan, homilaga kasallikni meros qilib olmagan bo'lsa ham, onaning ortiqcha fenilalaninini homila tomonidan so'rilishi mumkin. Bu aqliy zaiflik va boshqa kasalliklarga olib kelishi mumkin.

Oziqlanish 
Oziqlanishning buzilishi va ozuqaviy tanqislik orqa miya va kamdan-kam uchraydigan anensefaliya kabi neyrorivojlanish hastaliklariga olib kelishi mumkin, ularning ikkalasi ham asab tizimi va asab tizimi bilan bog'liq bo'lgan turli xil kasalliklarni va disfunktsiyasi bo'lgan nerv naychalari nuqsonlari bo'lib, jiddiy jismoniy nogironlik va emotsional o'zgarishlarga olib kelishi mumkin. Nerv naychalari patalogiyalarining eng keng tarqalgan oziqlanish sababi onada foliy kislotasining etishmasligi bo'lib, odatda meva, sabzavotlar,  sut mahsulotlarida mavjud bo'lgan B vitamini yetishmasligi orqali vujudga keladi.   (Neyron naychalari o'zgarishlarilari, shuningdek, dori vositalari va boshqa tashqi sabablarga ko'ra yuzaga keladi, ularning aksariyati foliy kislotasi almashinuviga xalaqit beradi, shuning uchun ular ko'p faktorli sabablarga ega deb hisoblanadi.)   Yana bir tanqislik, yod tanqisligi neyrorivojlanish kasalliklari spektrini keltirib chiqaradi. Bu yengil hisoblangan emotsional holatdan jiddiy nogironlikgacha olib boradi.( : konjenital yod tanqisligi sindromi ). 

Onaning ham, chaqaloqning ham ratsionidagi ortiqcha ovqatlar yoki oziq-ovqat qo'shimchalari ko'p miqdorda toksik bor bo'lib, bular turli xil patalogiyalarga olib kelishi mumkin. Masalan, 1973 yilda Sietldagi Vashington tibbiyot fakultetidan KL Jons va D. U. Smit alkogolli onalarning bolalarida homila spirti deb ataladigan "prenatal yetishmovchiligi va bolaning aqliy rivojlanishidan ortda qolishi bilan bog'liq bo'lgan kraniofasiyal, oyoq-qo'l va yurak-qon tomir nuqsonlari" turini aniqladilar. sindromi, Bu bir nechta boshqa mutlaqo bog'liq bo'lmagan neyrorivojlanish kasalliklari bilan sezilarli darajada mos keladi deb tahmin qildilar.

Jismoniy travma 

Rivojlanayotgan odamda miya travması neyrorivojlanish sindromlarining keng tarqalgan sababidir (birgina AQShda yiliga 400 000 dan ortiq jarohatlar aniqlanib ularning ko'pchiligi ona qornida neyro rivojlanishi kasalliklari haqida ma'lumotga ega bo'lmagani sababli kelib chiqqan)  . U ikkita asosiy toifaga ajratilgan: tug'ma shikastlanish (shu jumladan, erta tug'ilish natijasida kelib chiqqan jarohatlar)  va chaqaloqlik yoki bolalik davridagi shikastlanish. Tug'ma shikastlanishning umumiy sabablari asfiksiya ( traxeyaning obstruktsiyasi), gipoksiya (miyaga kislorod etishmasligi bilan bog'liq kasalliklar) va tug'ilish jarayonining mexanik shikastlanishidir .

Plasenta 
Yo'ldosh va miya o'rtasidagi bog'liqlik hali aniqlanmagan  bo'lsa-da, ko'plab tadqiqotlar platsentani homila miya rivojlanishi bilan bog'lab o'rganib keladi .

Diagnostika 
Neyrorivojlanish kasalliklari, odatda, ota-onasi, yohud, o'qituvchi yoki boshqa mas'ul kattalar shifokorga o'z muommolarini aytgandan so'ng, bolada xarakterli alomatlar yoki xatti-harakatlar mavjudligini baholash yo'li bilan tashxis qilinadi. 

Neyrorivojlanish kasalliklari, shuningdek, genetik test bilan tasdiqlanishi mumkin. An'anaga ko'ra, kasallik bilan bog'liq genetik va genomik omillar karyotip tahlili bilan aniqlanadi, bunda kasallik bilan kasallangan bollarning 5 foizida klinik jihatidan aniqlangan patalogiyani , xromosoma mikroarray tahlili (CMA) kichik xromosoma anomaliyalari va nusxa ko'chirish variantlarini aniqlash qobiliyati tufayli karyotiplashni almashtirish uchun taklif qilindi, bu esa taxminan 20% hollarda diagnostika samaradorligini oshirishga olib keladi.  Amerika Tibbiyot Genetika va Genomika kolleji va Amerika Pediatriya Akademiyasi CMA ni AQShda standart tibbiy yordam sifatida tavsiya qiladi.

Boshqaruv

Shuningdek qarang 

 Rivojlanish nogironligi
 Epigenetika
 Mikrosefaliya
 Teratologiya
 TRPM3 bilan bog'liq neyrorivojlanish kasalliklari

Manbalar

Tashqi havolalar 

 
 A Review of Neurodevelopmental Disorders – Medscape review

Neyropsixologiya
Neyrofiziologiya
Neyroxirurgiya