MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sayyid ota masjidi

Sayyid Ota masjidi (Saidato masjidi) — Navoiy viloyati, Nurota shahrida joylashgan yodgorlik.

Tarixi 
Masjid XV asrda qurilgan va XX asr boshlarida Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi davrida Eshon Sudur Tursunxoʻja tomonidan 1905—1910-yillarda qayta qurilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.
Sayyid Ota masjidi ikki tomonlama ayvon va namozxonadan iborat. Masjid naqshlar bilan bezatilgan boʻlib, ichki qismida ham ustunlar mavjud. Masjid toʻrt ustunli boʻlib, bir tomoni lavha shaklida qilingan. Ustunda Qur’oni Karimning „Fath“ surasi nasxi buxoriy xatida qora rang bilan keltirilgan. Lavha oxirida esa nastaʼliq xatida taʼrix yozilgan.

Ustundagi bitikda shunday yozilgan: „Tarixning 1341-yil Safar oyida (1922-yil sentabr-oktabr) Sayyid Tursunxoja sudur saʼyi-harakati va mablagʻiga taʼmirlandi. Usto Shamsning ishi. Xatni Navoiyning imomi Mirzo Barot yozdi“. Ustunlarning shimol tomonidagisining yuqori qismida ikkita usta nomi keltirilgan. Ustun pastki qismida esa sheʼr yozilgan. Ushbu sheʼr nastaʼliq xatida yozilgan boʻlib, taʼmirlash paytida koʻp yozuvlari boʻyab tashlangan va hozirda koʻpchilik yozuvlar oʻqib boʻlmaydigan holatga kelgan. Bir ustunda usta nomi keltirilgan. Unda shunday yozilgan: „Usto Imomning amali. Usta Sulaymoning amali. Bu toʻrt ustun misli baland masjid“.

Masjid hovlisida toʻrtburchak kulrang marmar tosh saqlanib qolingan va u masjid devorida boʻlgan. Mazkur bitikda „Alloh“ va „Muhammad“ ismlari va xalifarning nomlari keltirilgan. Bitik pastida esa nastaʼliq xatida fors-tojik tilida masjidning nasriy va nazmiy taʼrixi bitilgan va pastida esa usta nomi keltirilgan. Bitikda shunday yozilgan: „Alloh, Muhammad, Abu Bakr, Umar, Usmon, Ali. Maʼlum boʻlsinki, bu masjidning taʼmiri 1316 (1898—1899) yili tugallandi. Oradan besh yil oʻtib — 1321 (1903—1904) yili uning ganchkorlik va naqsh ishlari Usto Joʻraboy Buxoriyning qoʻlidan chiqdi va chiroyli boʻldi“. Masjid Oʻrta Osiyo uslubida bunyod etilgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar

Havolalar 
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy masjidlari
English Collocations in Use Advanced

„English Collocations in Use Advanced“ („Amaldagi inglizcha kollokatsiyalar: Yetuk [darajadagi talablar uchun]“) — ingliz tili kollokatsiyalari boʻyicha Felicity O'Dell hamda Michael McCarthy qalamiga mansub kitob. Ilk bor 2008-yil Cambridge shahrida Cambridge universiteti nashriyotida chop etilgan. 2017-yil ayni nashriyotda asarning ikkinchi nashri bosilib chiqqan.

Asarga kiritilgan kollokatsiyalarni tanlab olishda mualliflar Nottingham universiteti bilan Cambridge universiteti nashriyoti hamkorlikda tuzgan va millionlab soʻz va soʻz biriklmalarini oʻz ichiga oluvchi CANCODE til korpusiga tayangan. „Advanced Collocations in Use“ oʻquvchilar va munaqqidlar tomonidan ijobiy baholandi. Qoʻllanma ingliz tilini yetuk darajada oʻzlashtirilgan va IELTS hamda TOEFL kabi standartlashtirilgan testlarga hozirlanayotganlar orasida keng qoʻllaniladi.

Yana qarang 
 „English Vocabulary in Use Advanced“
 „English Collocations in Use“
 „English Collocations in Use Intermediate“

Manbalar

Havolalar 
 „English Collocations in Use Advanced“ Cambdridge universiteti nashriyoti saytida 

Ingliz tili grammatikasi boʻyicha kitoblar
Doggy style

Doggy style (shuningdek, Doggy uslubi yoki pozasi) — bir portnyor egilgan, tizzalagan, qoʻllari bilan yerga suyangan yoki qorni bilan yotgan holatda amalga oshiriluvchi jinsiy aloqa pozasi, jinsiy aloqa qilishning shakllaridan biri. Ushbu uslub qoshiqsimon yoki teskari cowgirl jinsiy aloqa uslublari singari orqa tarafdan amalga oshirluvchi pozalar sirasiga kiradi. Non-penetratsion jinsiy aloqa ham doggy style sifatida qaralishi mumkin.

Doggy style eng koʻp qoʻllaniladigan jinsiy poza boʻlmasa-da, erkaklar tomonidan maʼqullangan pozitsiya sifatida qabul qilinadi, teskari cowgirl pozitsiyasi esa ayollar tomonidan maʼqullanadi. Jinsiy sheriklar oʻrtasida doggy style uslubidagi odam odatda passiv, tik turgani esa aktiv sherik boʻladi (garchi baʼzida itsimon pozadagi odam orqasidagi sherigi bilan almashsa, aksincha boʻlishi mumkin). Ishtirokchilar ham dominant, ham boʻysunuvchi sherik boʻlishi mumkin.

Sanʼatda mavzu sifatida 
Doggy style barcha davrlarda, koʻplab madaniyatlarda maʼlum boʻlgan va sanʼatda tasvirlangan:

Yana qarang 

 Hayvonsimon rolpley
 Pegging

Manbalar

Havolalar 

Jinsiy aloqa turlari
Xol Xudoyqulov

Xol Jumayevich Xudoyqulov (1951-yil 3-oktyabr, Boysun tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2008), professor.

Biografiyasi 
Xol Xudoyqulov 1951-yil 3-oktyabr Boysun tumanidagi Pasurxi qishlogʻida dehqon oilasida tugʻilgan. Uch yoshida oilasi bilan Shoʻrchi tumanidagi „Komsomol 30 yillik“ sovxoziga (hozirgi Qumqoʻrgʻon tumani) koʻchib kelishgan, otasi Xudoyqulov Juma oddiy dehqon, onasi Ismoilova Xosiyat uy bekasi boʻlgan. 1967—1971-yillarda Buxoro davlat pedagogika institutining „Boshlangʻich taʼlim metodikasi“ fakultetida tahsil olgan. 2001—2003-yillarda Toshkent avtomobil yoʻllar instituti „Pedagogika va psixologiya“ kafedrasi dotsenti,  2003-2006-yillarda Toshkent davlat aviatsiya instituti „Ijtimoiy-gumanitar fanlar“ kafedrasi dotsenti, 2006—2013-yillarda Toshkent temir yoʻl muhandislar instituti „Texnik taʼlim pedagogika“ kafedrasi dotsenti, 2013—2018-yillarda Toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti „Pedagogika, psixologiya va oʻqitish metodikasi“ kafedrasi dotsent va professor vazifasini bajaruvchi boʻlib ishlagan. 2018-yildan Oʻzbekiston Milliy universiteti „Pedagogika va umumiy psixologiya“ kafedrasi professor vazifasini bajaruvchi.

Ilmiy faoliyati 
Xol Xudoyqulov 1991-yilda „Boshlangich sinf oʻquvchilarini ishtimoiy foydali mehnat orqali tarbiyalash“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 2008-yilda „Boshlangʻich sinf oʻquvchilarini tarbiyalashda iqtisodga oid tushunchalarni shakllantirishning nazariy va amaliy asoslari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Turon Fanlar akademiyasi akademigi (2018). Xol Xudoyqulov 10 dan ortiq oʻquv qoʻllanma, 10 ta monografiya, 20 ta uslubiy qoʻllanma, 130 tadan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Fan doktorlari
Dotsentlar
Barqsoʻz masjidi

Barqsoʻz masjidi (Bargsoʻz masjidi) — Navoiy viloyati, Nurota shahri Oxunboboyev koʻchasida joylashgan yodgorlik. Masjid XX asr boshlarida Buxoro amirligida hukmronlik qilgan mangʻitlar sulolasi davrida bunyod etilgan. Masjid Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan.

Tarixi 
Barqsoʻz masjidi XX asr boshlarida qurilgan. Masjidning shifti 4 ta ustunga tayangan. Yodgorlik tashqi ayvonida 7 ta ustun mavjud. Ushbu masjid guzar masjidi boʻlgan. Masjid tashqi ayvoning gʻarbiy qismining yuqorisida „Imon“, „Basmala“, „Shahodat“ kalimalari bitilgan. Ikki tomida esa „Alloh“ va „Muhammad“ soʻzlari ham bitilgan.
Masjid devorning chap tomonida esa marmarga suls xatida Qur’oni Karimning „Raʼd“ surasining 29-oyati bitilgan.

Ayvonning gʻarbiy tomonida esa Qur’oni Karimning „Baqara“ surasining 149-oyati yozilgan: „Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman). Qaysi joydan (safarga) chiqsangiz ham, (namozda) yuzingizni Masjidi Harom (Kaʼba) tomonga oʻting! Ushbu (buyruq) Parvardigorning tarafidan (aytilgan) haqiqatdir. Alloh qilayotgan ishlaringizdan gʻofil emasdir“. Mazkur bitikning oxirida ham yozuv boʻlib, Qur’oni Karimning „Ahzob“ surasining 41-oyati keltirilgan.

Meʼmorchiligi 
Barqsoʻz masjidi Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Masjid qurilishida yogʻoch, ganch va boshqa materiallardan keng foydalanilgan.
Barqsoʻz masjidi XX asr boshlarida xalq homiyligi bilan qayta quriladi. Keyinchalik mahalliy tadbirkorlar tashabbusi bilan toʻrt ustunli qilinib, 9,5x9,5 oʻlchamda qayta bunyod etiladi. Masjid faoliyati sovet yillarida toʻxtatilgan. Oʻzbekiston mustaqilllikka erishgach, masjid qayta faoliyat koʻrsatgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Ilmiy adabiyotlar

Havolalar 
 
Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy meʼmoriy yodgorliklari
Navoiy masjidlari
Xon Sulton

Xon Sulton () (1190—1227) — Xorazmshohlar davlati malikasi, Muhammad Xorazmshohning qizi, Jaloliddin Manguberdining opasi.

Hayoti
Xorazmshoh Muhammadning qizlaridan biri boʻlgan Xon Sultonning onasi kim boʻlgani nomaʼlum. Faqat buvisi Turkon xotun ajdodlari orqali qipchoq xonlariga borib taqalishi aytiladi. 1210-yilda Xorazmshohlar saroyida garovda boʻlgan Qoraxoniylar davlati valiahdi Usmonga turmushga chiqqan. 1212-yili Samarqandda Xorazmshohlar davlatiga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolondan keyin uni oʻldirmoqchi boʻlgan Usmondan qochib qalʼaga yashirinib oladi va eriga shunday mazmundagi maktub bitadi.
Qoʻzgʻolon Xorazmshoh Muhammad tomonidan shavfqatsizlarcha bostirilgan. Xorazmshoh Muhammadning buyrugʻi bilan Usmon va uning barcha qarindoshlari qatl qilinadi. Suloladan taxtga daʼvo qilishi mumkin boʻlgan birorta vakil qolmaydi. Shu tariqa Qoraxoniylar davlati ham barham topadi.

Keyingi taqdiri 
Xon Sulton 1219-yilda moʻgʻullar bosqini arafasida bir qancha Xorazmshoh sulolasi vakillari, shuningdek, katta miqdordagi xazina bilan poytaxt Gurganchni tark etgan. Qochqinlar Qoraqurum choʻlini kesib oʻtib, Ilol qalʼasiga borib sigʻinishadi. Qalʼa 4 oylik qamaldan soʻng egallanadi. Xorazmshoh Muhammadning onasi, qizlari va xotinlari Chingizxon qarorgohiga yuboriladi. U yerda asirlar Chingizxon avlodlari orasida boʻlib olinadi. Manbalarda Xon Sulton Joʻjiga nikohlab berilgani aytiladi. Nikohdan Berke, Berkechar va Buri ismli farzandlar tugʻilgani taxmin qilinadi. 

Joʻjining 1227-yilda vafot etishi munosabati bilan ukasi Jaloliddin Manguberdiga moʻgʻullar haqida maʼlumotlar yetkazgan.

Manbalar 
Xorazmshohlar sulolasi
Xorazmshohlar
Malikalar
69 (jinsiy poza)

Oltmish toʻqqiz yoki 69 ( nomlari bilan tanilgan) — jinsiy pozalar tarkibiga kiruvchi jinsiy aloqa turi. Bunda ikki kishi bir-biriga mos pozada sherigining jinsiy aʼzolari bilan ogʻiz yordamida jinsiy aloqani amalga oshiradi. Pozaga ishtirokchilar 69 raqamidagi 6 va 9 raqamlari kabi oʻzaro teskari boʻlgan holda aloqa qilganlari uchun 69 nomi berilgan. Bu poza jins vakillarining har qanday kombinatsiyasini oʻz ichiga olishi mumkin.

Metodikasi 
69 pozasining oʻzgarishi oʻzaro anilingus yoki „ikki tomonlama rimming“ hamda sherikning anus yoki vaginasiga barmoq yordami jinsiy aloqa qilishni oʻz ichiga oladi. Ushbu pozitsiyada sheriklar bir vaqtning oʻzida jinsiy qoniqishni boshdan kechirishlari aytiladi, biroq bu faqat oʻzlarini zavqlanishga qaratmoqchi boʻlganlarni chalgʻitishi mumkin. Boʻyi oʻxshash boʻlmagan sheriklar uchun pozitsiya anchagina noqulaylik tugʻdirishi tabiiy holat.

Yana qarang 
 Anilingus
 Kunnilingus
 Fellatio

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Jinsiy aloqa turlari
Minet

Minet (shuningdek, fellatio deb ham ataladi), jargonda ogʻizga olish, ogʻizga berish yoki asbobni soʻrish deb ataluvchi ogʻiz va/yoki tomoq yordamida sherigining jinsiy olati bilan aloqa qilinuvchi seksual harakat turi. Erkak moyagini ogʻiz yordamida stimulyasiya qilish ham minet yoki oddiy qilib moyakni soʻrish deb ham nomlash mumkin. Agar minet shaxsning oʻz-oʻziga amalga oshirilsa, bu harakat avtominet deb ataladi.

Ushbu seksual harakat jinsiy sherik tomonidan boshqa jinsiy harakatlardan, masalan, vaginal yoki anal aloqadan oldin yoki oʻziga xos erotik va jismoniy intim harakat sifatida amalga oshirilishi mumkin. Minet jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalarni (VK) yuqtirish xavfini oshiradi, ammo xavf vaginal yoki anal jinsiy aloqaga qaraganda, ayniqsa OIV infeksiyasi uchun ancha past.

Aksariyat mamlakatlarda minet amaliyotini taqiqlovchi qonunlar mavjud emas, ammo baʼzi madaniyatlarda unga tabu sifatida qaralishi mumkin. Shuningdek, odamlar shaxsiy imtiyozlar, salbiy his-tuygʻular yoki jinsiy taqiqlar tufayli jinsiy aloqa bilan shugʻullanishdan bosh tortishlari mumkin. Odatda, odamlar ogʻzaki jinsiy aloqa sheriklarning bokiraligiga taʼsir qilmaydi, deb hisoblashadi. Biroq bu boradagi fikrlar turlichadir.

Amaliyoti

Tomoqqacha kiritish 

Erkak olatini tomoqqacha olish jinsiy aloqa turlaridan biri boʻlib, unda kishi sherigining jinsiy olatini tomogʻicha kiritadi. Nomlanishi va texnikasi 1972-yilda „Deep Throat“ pornografik filmidan keyin ancha ommalashgan. Umuman olganda, minet qildirgan odam vaziyatni nazorat qilib turadi. Tomoq ogʻrigʻi ortidan qoniqish hosil boʻlishi uchun minet qilinuvchining olati yetarlicha uzun boʻlishi kerak.

Yumshoq tanglayga tegilganda paydo boʻladigan tabiiy gag refleksi tufayli tomoqqa chuqurroq kiritishda qiyinchiliklar boʻlishi mumkin. Tomoqning ichigacha kiritish paytida til harakatsiz qoladi va soʻrish imkonsiz boʻladi. Jinsiy olatning uchini ogʻiz boʻshligʻining tarangligi bilan kuchli qoʻzgʻatish mumkin.

Yana qarang 

 Bukkake
 Boʻshanish
 Kunnilingus
 Yuzga boʻshanish
 Boʻshanish (Halacha)
 Sperma
 Irrumatsiya
 Boʻyindagi marjonlar
 Erkak moyagini soʻrish

Manbalar

Havolalar  

Jinsiy aloqa turlari
Minet
Seksual pozitsiyalar
Oʻtkir Tolipov

Oʻtkir Qarshiyevich Tolipov (1961-yil 28-fevral, Forish tumani, Jizzax viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, pedagogika fanlari doktori (2004), profesor.

Biografiyasi 
Oʻtkir Tolipov 1961-yil 28-fevral Forish tumani, Garasha qishlogʻida oʻqituvchi oilasida tugʻilgan. 1979—1985-yillarda Kiyev politexnika institutida tahsil olgan. 1985—1990-yillarda Jizzax pedagogika instituti kasb taʼlimi fakulteti oʻqituvchisi, 1993—1997-yillarda Jizzax davlat pedagogika instituti katta oʻqituvchisi, kafedra dotsenti, dekan oʻrinbosari, 2000—2011-yillarda Oʻzbekiston pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot instituti ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, 2011—2017-yillarda Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti „Professional taʼlim metodikasi“ kafedrasi mudiri vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2017-yildan„Professional taʼlim metodikasi“ kafedrasi professori.

Ilmiy faoliyati 
Oʻtkir Tolipov 1990—1993 yillarda SSSR pedagogika fanlar akademiyasining Oʻqitish vositalari instituti aspiranturasida oʻqigan. 1993-yilda  mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qiladi.
1997—2000-yillarda Oʻzbekiston pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot instituti doktoranturasida tahsil olgan. 2004-yilda Toshkent dablat pedagogika universitetida „Oliy pedagogik taʼlim tizimida umummehnat va kasbiy koʻnikma va malakalarni rivojlantirishning pedagogik texnologiyalari“ () mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan. 200 ga yaqin ilmiy maqolalar muallifi.

Mukofotlari 
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011).

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Fan doktorlari
Professorlar
Zarafshon okrugi (SSSR)

Zarafshon okrugi — 1926—1930-yillarda Oʻzbekiston SSR tarkibidagi oʻnta okrugdan biri. Okrugning maʼmuriy markazi Karmana shahri boʻlgan. Okrug oʻz nomini Zarafshon daryosidan olgan.

1925-yilda, yaʼni O‘zbekiston SSR tashkil topganidan soʻng qisqa vaqt oʻtgach, respublikada viloyat maʼmuriy birligi joriy etildi. Viloyatlar uyezdlarga, ular oʻz navbatida volostlarga boʻlingan. Viloyatlardan biri Zarafshon viloyati edi. Ammo oradan bir yil oʻtmay, 1926-yilda viloyat maʼmuriy birligi tugatilib, respublikani okruglarga, ular esa oʻz navbatida tumanlarga boʻlinishi joriy etildi.

1930-yilda Oʻzbekiston SSRda navbatdagi maʼmuriy-hududiy islohot boʻlib oʻtdi, okruglar tugatilib, ularning tarkibiga kirgan tumanlar bevosita respublikaga boʻysunuviga oʻtkazildi. Shunday qilib, respublika 71 ta tumanga, ular 1494 ta qishloq sovetlariga boʻlingan. Shuningdek, respublikada 9 ta respublika boʻysunuvchi shahar boʻlib, ularga yana 204 ta qishloq Soveti boʻysunadi.

Okrug 6 tumanga boʻlingan: Qoradaryo tumani, Kattaqoʻrgʻon tumani, Karmana tumani, Narpay tumani, Nurota tumani va Xatirchi tumani.

Shimoldan RSFSR tarkibidagi Qirgʻiziston ASSR bilan, janubdan Qashqadaryo okrugi bilan, gʻarbdan Konimex tumani va Buxoro okrugi bilan, sharqdan Samarqand okrugi bilan chegaradosh.

1926-yilgi Butunittifoq aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Zarafshon okrugi aholisi 278 ming kishi edi.

Ulardan 246 ming 620 nafari oʻzbeklar, 10 ming 476 nafari tojiklar edi. Shuningdek, tumanda milliy ozchiliklardan turkmanlar (4722 kishi), oʻrta osiyolik arablar (4088 kishi), ruslar (3737 kishi), qozoqlar (2908 kishi) va oʻrta osiyolik (buxoriy) yahudiylar (2290 kishi) koʻp edi. Okrugda yana 30 ga yaqin millat vakillari turlicha yashagan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Administrativnoe delenie Soyuza SSR. M., 1929.
 
Oʻzbekiston SSR okruglari
Maʼmuriy birliklar
Gʻiyosiddin Muhammad

Gʻiyosiddin Muhammad (taxminan 1336-yil 3-may kuni oʻldirilgan) — Elxoniylar davlatining vaziri, Rashididdin Fazlullohning oʻgʻli.

Hayoti 
1327-yilda Abu Said tomonidan vazir lavozimiga olib kelingan. Manbalarda Bagʻdod cherkovlarini buzish va hanafiylikni tiklash ishlarini amalga oshirgani bilan eslanadi. Shuningdek, Mamluklar bilan tinchlik shartnomasi ham tuzgan. Gʻiyosiddin Muhammad qishloq xoʻjaligini rivojlantirish uchun sharoit yaratib, Xurosondagi poraxoʻrlik holatlariga barham bergani aytiladi.

Gʻiyosiddin Muhammadning faoliyati amirlar tomonidan qoʻllab-quvatlanmagan. 1328-yil iyul oyida amir Ali Podshoh Oyrot unga Sultoniya tomonidan hujum uyushtiradi, ammo bu isyon bostiriladi. 1329-yilda Norin Tagayning qoʻzgʻoloni bostirilib, bu sarkarda ham qatl etiladi. 1334-yilda amalga oshgan Mahmudshoh Inju qoʻzgʻoloni taqdiri ham shunday kechgan.

Oʻlimi 
1336-yilda Abu Said vafotidan soʻng Mahmudshoh Inju bilan birga harakat qilib, Arpaxonni taxtga olib chiqqan. Hamdulloh Gʻazviniy bu haqida: „Bu davrga kelib, mamlakatda boʻlib oʻtishi uzoq kutilgan fitna koʻtarilib, davlat amaldorlarining har biri oʻz daʼvosiga ega edi. Har kim saltanatdagi muhim vazifalarga oʻz vakilini qoʻyishni niyat qilgandi“, deb yozadi. Abu Said oʻrniga kelgan Arpa xonning markaziy hokimiyatni mustahkamlashga qaratilgan chora-tadbirlari samarasiz kechadi. Markaziy hukumatga qarshi chiqqan amir Ali Padshoh boshchiligidagi oyrat qabilasi Arpaxonni hokimiyatdan mahrum qiladi va uning oʻrniga Musoxon hukmdor deb eʼlon qilinadi. Gʻiyosiddin Muhammad 1336-yilda Ali Padshohning xabari boʻlmagan bir vaziyatda qatl qilinadi. Uning mol-mulki esa musodara qilib yuborilgan.

Manbalar 

1336-yilda vafot etganlar
3-mayda vafot etganlar
Vazirlar
Konstantin Butenyov

Konstantin Fyodorovich Butenyov (1805—1869) — general-leytenant, Sankt-Peterburg texnologiya instituti direktori.

Tarjimayi holi 
Olonets kon zavodlari boshqaruvi aʼzosi Fyodor Ivanovich Butenyovning zodagon oilasida tugʻilgan.

1826-yilda konchilik kadetlari korpusini kichik oltin medal bilan tugatgan. Zlatoust zavodlarida xizmat qilgan, Miass zavodining oltin konlari boshligʻi etib tayinlangan. 1827-yildan — Olonets guberniyasi A. F. Grammatchikov ekspeditsiyasida Voitskiy oltin konini oʻrgangan. 1828-yilda Olonets kon zavodining oʻrmonchisi etib tayinlangan.

1829—1832-yillarda Germaniyada tahsil olgan, Freiburg konchilik akademiyasida tahsil olgan.

1832—1838-yillarda Sankt-Peterburg konchilik institutida konchilik, geodeziya ishi va konchilik statistikasidan dars bergan. 1838-1841-yillarda haftalik „Manufaktura“ va „Gornozavodskiye izvestiya“ gazetalarining muharriri boʻlgan.

1841-yilda Afg‘oniston bilan jang qilgan ingliz otryadlari Amudaryoning chap qirgʻogʻiga yaqinlashganda, Buxoro amiri Nasrullaning taklifiga binoan Rossiyadan podpolkovnik K. F. Butenyov boshchiligidagi missiya Buxoro amirligiga yuboriladi. Bu missiya „1841—1842-yillardagi Buxoro ekspeditsiyasi“ nomi bilan mashhur edi.

Rossiya missiyasining Buxoroga tashrifi chogʻida ingliz zobitlari Charles Stoddart va Arthur Conolly josuslikda ayblanib hibsga olingan. Britaniya hukumatining iltimosiga koʻra, chor hukumati Butenevga ularni ozod qilish toʻgʻrisida petitsiya yozishni maxsus topshirgan, ammo ariza rad etilgan va elchixona xonlikni tark etgach, ingliz zobitlari qatl etilgan.

1842-yil 8-aprelda Butenyov oʻz xodimlari bilan xonlikni tark etgan va 9-iyunda elchixona Orenburgga keldi. Ekspeditsiya jami bir yildan ortiq davom etgan. Siyosiy jihatdan hech qanday natija bermagan, shu bilan birga uning aʼzolari tomonidan Buxoro haqida koʻplab qimmatli tabiiy-tarixiy, geografik asarlar nashr etilgan. Butenyovning oʻzi 1842-yilda „Togʻ-kon jurnali“ da mineralogiya, meteorologiya va pul biznesiga oid bir qator maqolalarni nashr etadi.

1843—1852-yillarda Peterburg zarbxonasida xizmat qilgan.

1852—1857-yillarda Sankt-Peterburg amaliy texnologiya instituti direktori.

1858—1863-yillarda Peterburg zarbxonasi boshligʻi.

Oilasi 
 Akasi, Nikolay Fyodorovich Butenyov (1803—1871) — kon muhandisi, general-leytenant;
 Otasi, Fyodor Ivanovich Butenyov (1772—1824).

Manbalar 

Rossiya imperiyasi generallari
Rossiya imperiyasining Buxorodagi elchilari
Hazratqul Qarshiboyev

Hazratqul Qilichevich Qarshiboyev (1953-yil 1-mart, Boyovut tumani, Sirdaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik biolog olim, biologiya fanlari doktori (2002), professor.

Biografiyasi 
Hazratqul Qarshiboyev 1953-yil 1-mart Boyovut tumanida tugʻilgan. 1970—1975-yillarda Toshkent davlat pedagogika instituti tabiatshunoslik fakultetida tahsil olgan. 1975-1977-yillarda Boyovut tumani 18-maktabning biologiya va kimyo fanlari oʻqituvchisi, 1977—1978-yillarda harbiy xizmatda, 1978—1983-yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika ilmiy tadqiqotlar instituti stajyor-tadqiqotchisi, ilmiy xodimi, 1986—1990-yillarda Sirdaryo davlat pedagogika instituti oʻqituvchisi, Umumiy biologiya kafedrasi katta oʻqituvchisi, kafedra dotsenti, tabiatshunoslik fakulteti dekani oʻrinbosari, fakultet dekani, 1992—2012-yillarda Guliston davlat universitetining oʻquv ishlari boʻyicha prorektori, 2012—2019-yillarda „Botanika va ekologiya“ kafedrasi professori vazifasida faoliyat koʻrsatgan. 2019-yildan „Dorivor oʻsimliklar va botanika“ kafedrasi professori.

Ilmiy faoliyati 
Hazratqul Qarshiboyev 1983-yilda „Miya va ayritojli turkum vakillarining gullash biologiyasi va mevalashi“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini, 2002-yilda „Oʻzbekistonning qurgʻoqchil sharoitida dukkakli oʻsimliklarning urugʻ yordamida koʻpayishi“ mavzusidagi doktorlik ishini himoya qilgan. 350 dan ortiq ilmiy maqola va tezislar, 15 ta darslik va oʻquv qoʻllanmalari, 8 ta monografiya muallifi.

Mukofotlari 
 1-darajali „Mehnat faxriysi“ koʻkrak nishoni (2022).

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Biolog olimlar
Fan doktorlari
Professorlar
Dekanlar
Mashq qilish

Jismoniy mashqlar - bu jismoniy tayyorgarlikni va umumiy salomatlikni yaxshilaydigan yoki saqlaydigan tana faoliyati hisoblanadi.

Bu turli sabablarga ko'ra amalga oshiriladi, jumladan, vazn yo'qotish yoki parvarish qilish, o'sishga yordam berish, kuchni yaxshilash, mushaklar va yurak-qon tomir tizimini rivojlantirish, sport mahoratini oshirish, salomatlikni yaxshilash, yoki shunchaki zavqlanish uchun. Ko'p odamlar jamoa bo'lib to'planishlari, muloqot qilishlari va farovonlik va ruhiy salomatlikni yaxshilashlari mumkin bo'lgan ochiq havoda mashq qilishni tanlashadi.

Sog'liq uchun foyda nuqtai nazaridan, tavsiya etilgan mashqlar miqdori maqsadga, mashq turiga va odamning yoshiga bog'liq. Hatto kichik hajmdagi jismoniy mashqlar ham, hech narsa qilmaslikdan ko'ra yaxshiroqdir.

Manbalar