MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mshankalar

Mshankalar (Bryozoa) — paypaslagichlilar tipiga mansub koloniya boʻlib yashaydigan umurtqasiz hayvonlar sinfi. Tanasi daraxtsimon, poʻstloqsimon, bir necha sm kattaliqda. Ularning ayrim individlari zooidlar (uz. 1 mm gacha) deyiladi. Har bir individning koloniyadan bir oz koʻtarilib turadigan oldingi qismi — polipidlari bezovta qilinganida kutikula bilan qoplangan keyingi qismi — sistid ichiga tortilib kiradi. Polipidda paypaslagichlar bilan oʻralgan ogʻzi va orqa chiqarish teshigi bor. Ikkilamchi tana boʻshligʻi (selom) yupqa toʻsiq orqali oldingi paypaslagichli va keyingi tana boʻlimlariga boʻlingan. Ichagi qalqasimon. Nafas olish va ayirish sistemasi boʻlmaydi. Krn aylanish sistemasi yoʻq boʻlib ketgan. Nerv sistemasi bitta nerv gangliysidan va undan ketadigan nervlardan iborat. Germafrodit. Tuxumlari suvda, tana boʻshligʻida yeki maxsus chiqarish kamerasida rivojlanadi. Lichinkasi har xil tuzilgan, baʼzan 2 palla chigʻanoqli. Lichinkasi suv tubiga yopishgach, kurtaklanib koloniyani hosil qiladi. Dengiz M. koloniyasidagi individlar har xil tuzilgan (polimorf), 4 turkum va 4000 ga yaqin turi maʼlum. Koʻpchilik turlari dengizlarda, ayrim turlari chuchuk suvlarda yashaydi.

Manbalar
Myey

Myey, Mergui — Andaman dengizidagi orollar guruhi, Myanma qirgʻoqlari yaqinida. Hindixitoy yarim orol markaziy qismidagi togʻ tizmalarining suv ostidagi davomi. Jami 800 dan ortiq orol va granit qoyalardan iborat boʻlib, maydoni 3,5 ming km² chamasida. Yer yuzasi tepalik va past togʻlardan iborat, eng baland joyi 767 m. Tropik oʻrmonlar bilan qoplangan, sohil qismida mangra oʻrmonlari uchraydi. Baliq ovlanadi, marvarid yigʻiladi.

Manbalar
Myanma (xalq)

Myanma (oʻzlarini mran deb atashadi) — xalq, Myanmaning asosiy aholisi (33 mln. kishi). Hindiston, Kambodja, Laos va boshqa mamlakatlarda ham yashaydilar. Umumiy soni 33,4 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari), Birma tilipya soʻzlashadi. Dindorlari — asosan, buddaviylar.

Manbalar
Meydzi islohoti

Meyji ishi (yaponcha — yangilanish, Meyji restavratsiyasi — Yaponiyadagi inqilob (1867-.68). Tokugava xonadoniga mansub shogunlar hokimiyatni agʻdarib tashlagan va imperatorlar hokimiyatini tiklagan. Hokimiyat tepasiga ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar oʻtkazish yoʻlini tutgan Mutsuxito boshchiligidagi hukumat kelgan.

Manbalar
Meyn qoʻltigʻi

Meyn qoʻltigʻi — Atlantika okeanida joylashgan qoʻltiq. AQSH va Kanadaning sharqiy qirgʻoqlarida joy olgan. Shimoliy-sharqda Yangi Shotlandiya va janubi-gʻarbda Keyp-Kod yarim orollari bilan chegaralangan. Maydoni  ni tashkil etadi. Oʻrtacha chuqurligi 227 m ga teng. Shimoli-sharqida Fandi qoʻltigʻi boʻlib, bu yerda suv koʻtarilishi 18 m gacha (dunyoda eng yuqori) boʻlishi kuzatilgan.

Asosiy portlari 
 Boston va Portlend (AQSH)
 Sent-Jon (Kanada)

Manbalar 

Qoʻltiqlar
Mer

Mer (frans. maire — katta, boshliq) — AQSH, Buyuk Britaniya, Fransiya va boshqa bir necha davlatlar munitsipalitetlarida oliy mansabdor shaxs. Odatda, M.ni munitsipalitetning oʻzi, baʼzi hollarda — bevosita aholi saylaydi, ayrim mamlakatlarda M. markaziy hukumat tomonidan lavozimga tayinlanadi yoki tasdiqlanadi. M. munitsipalitet vakili boʻladi, uning majlislarida raislik qiladi. M. mahalliy byudjet tayyorlanishi va ijrosi uchun javob beradi, bir qancha munitsipal lavozimlarga odamlarni tayinlaydi, devon ishini yoʻnaltirib turadi. Buyuk Britaniyada va AQShning ayrim shaharlarida M., asosan vakillik va raislik vazifalarini bajaradi. Rossiya Federatsiyasida M lavozimi 1991-yilda Moskva va boshqa ayrim shaharlarda joriy qilindi.

Manbalar
Myuzikl

Myuzikl ( – „musiqali“) – asosan, komediya xarakteridagi musiqali sahna asari. Zamonaviy estrada, maishiy musiqa, raqs, drama va operaning ayrim ifoda vositalaridan foydalaniladi. XIX asrning 2-yarmida AQShda yuzaga kelgan (Thomas Bakerning „“ („Gʻamgin muttaham“) spektakli, 1866). Ayniqsa, XX asrda keng rivoj topdi. Richard Rodgersning „Oklahoma!“ (1943), Alan Jay Lernerning „My Fair Lady“ („Mening goʻzal malikam“) (1956), Leonard Bernsteinning „Westside Story“ („Vestsayd voqeasi“) (1957), Jerry Hermanning „Hello, Dolly!“ („Salom, Dolly!“) (1964) myuzikllari butun dunyoga mashhur boʻldi. Ular jaz musiqa xususiyatlari, rivojlangan xoreografik sahnalar, keskin dramatik rivoji bilan ajralib turadi. Myuzikllar Oʻzbekiston teatrlarida ham qoʻyilgan („Lamanchlik kishi“, M.Li; „Serdaromad joy“, A. Berlin; „Mening goʻzal malikam“, F.Lou va boshqalar). Oʻzbekistonda myuzikl, asosan, bolalar teatri sahnasida rivojlangan. V. Milov („Musiqa mamlakatidagi sarguzashtlar“, „Ali bobo va 40 qaroqchi“, „Boʻgʻirsoq“, „Ajdaho va nay“), A. Ergashev („Tegirmon ustida oftob yarqilaydi“, „Ilon qirolicha“, „Qor malikasi“), A. Ikromov („Morozko“, „Andersen ertaklari“ va boshqalar), A. Mansurov („Sindbadning sarguzashtlari“) kabilar myuzikl yaratganlar.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Musiqali teatr
Musiqa janrlari
Myuzik-xoll

Myuzik-xoll (ing. music-hall — musikali zal, konsert zali) — estrada teatri turi. 19-asr Angliyada London taverna (oshxona)larida yuzaga kelgan. Dastlab havaskor musiqachilar tomonidan ijro etilgan eski xalq qoʻshiklaridan tarkib topib, keyinroq M.-x.ga professional sanʼatkorlar jalb etilgan (1848-yil Ch. Morton tashkil etgan Canterburry Hall). Unda qisqa pyesa, qoʻshiq, raqslar ijro etilgan, koʻzboʻyamachi, muqallidlar tomosha koʻrsatgan. Keyinchalik Yevropa va Amerika mamlakatlarida, 1880-yillardan faqat tomosha muassasasi sifatida keng rivoj topgan. M.-x. dasturlari turli janrlarga oid kichik tomoshalardan iborat boʻlib, musiqali-estrada konserti yoki muay-yan syujetga asoslangan musiqali estrada spektakllarini tashkil qiladi.

Oʻzbekistonda ilk M.-x. dasturi "Bandung ruhi" nomi bilan 1958-yilda Toshkentda boʻlib oʻtgan 1-Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi yozuvchilari anjumanida koʻrsatilgan (rej.lar A. Qobulov va A. Ikonnikov, dirijyor — A. Dvoskin, solistlar — Botir va Luiza Zokirovlar, K. Jalilova va boshqalar). 1973—78 yillarda Toshkent M.-x.i faoliyat koʻrsatgan (badiiy rahbari va bosh re-j.i — Botir Zokirov).

Manbalar
Karl Alexander Müller

Myuller Karl Aleksander (1927.20.4) — shveysariyalik fizik. Ilmiy ishlari fazaviy oʻtishlarga oid. Yukrri temperaturali oʻta oʻtkazuvchanlik hodisasini tajribada aniqlagan. Nobel mukofoti laureati (1987; Georg Bednors bilan hamkorlikda).

Manbalar 

 

1927-yilda tugʻilganlar
20-aprelda tugʻilganlar
2023-yilda vafot etganlar
Paul Hermann Müller

Paul Hermann Müller (1899-1965) -shveysariyalik kimyogar. Asosiy ilmiy ishlari oʻsimliklarni kimyoviy vositalar bilan himoya qilishga oid. Nobel mukofoti laureati (1948).

Manbalar 

Kimyogarlar
1899-yilda tugʻilganlar
1965-yilda vafot etganlar
12-yanvarda tugʻilganlar
12-oktabrda vafot etganlar
Myunxen bitimi

Myunxen bitimi - Buyuk Britaniya bosh vaziri N. Chemberlen, Fransiya bosh vaziri E. Daladye, Germaniyaning fashist diktatori A. Gitler va Italiyaning fashist diktatori B. Mussolini tomonidan 1938-yil 29—30-sentabr da imzolangan bitim. Sudet viloyatini Chexoslovakiyadan ajratib olib Germaniyaga berishni, shuningdek, Vengriya va Polsha hukumatlarining Chexoslovakiyaga nisbatan boʻlgan hududiy daʼvolarini qondirishni nazarda tutgan. Bu bitim Ikkinchi jahon urushining ochilishiga imkoniyat yaratdi.

Manbalar
Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti

Myunxen universiteti, Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti — Germaniyaning qad. va yirik universitetlaridan biri. 1472-yilda Ingolshtadt shahrida tashkil etilgan. 19-asr boshlarida Landsxut shahriga koʻchirilgan. 1826-yildan Myunxen shahrida. Huquq, siyosiy iqtisod, mat., fizika, kimyo, farmatsevtika, biol., geol., tibbiyot, veterinariya, oʻrmon xoʻjaligi, falsafa va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 60 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasi (1472-yiltashkil etilgan)da 1 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

Manbalar 

Olmoniyadagi universitetlar
Marionella Myuns

Marionella Vladislavovna Myuns (1922.4.6 - Toshkent - 1995.13.2) - sanʼatshunos, badiiy tanqidchi. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat ar-bobi (1970). Oʻrta Osiyo universitetining sanʼ-atshunoslik boʻlimini tugatgan (1948). M.ning ilmiy ishlari Oʻzbekiston badiiy hayotini yoritishga, oʻzbek milliy sanʼatining shakllanishi va rivojiga bagishlangan. Uning asarlarida R. Axmedov, M. Sodiqov, N. Karaxan va boshqa rassomlar ijodi atroflicha yoritilgan. As: Raxim Axmedov, M., 1976; Nikolay Karaxan, T., 1978; Marat Sadikov, T., 1988.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Myunser Tomas

MYUNSER (Munzer, Muntzer) Tomas (taxminan 1490, Shtolberg, Gars — 1525.27.5, Myulxauzen yaqinida, Tyuringiya) — Reformatsiya davrida dehqonplebeylar ommasi yetakchisi va Germaniyada 1524—26 yillardagi Dehqonlar urushi rahbari. Hokimiyatni zoʻrlik bilan agʻdarib tashlash, uni xalq qoʻliga topshirish va odil jamiyat oʻrnatish gʻoyalarini diniy shaklda targʻib qilgan. Tyuringiya — Saksoniyada dehqonlar urushining yagona markazini tuzishga uringan, lekin 1525-yil 15-mayda uning otryadi Frankenxauzen shahri yonida tormor etilib, M. asir tushgan va qatl etilgan.

Manbalar
Myuoniy

Myuoniy — musbat zaryadi myuon t+ va elektron ye~dan tashkil topgan zarra. Qisqacha t+ ye~ yoki Mi bilan belgilanadi. 1957-yilda L. D. Landau va A. Salom M. mavjudligini faraz tarzida aytishgan. M. tuzilishi vodorod atomi tuzilishiga oʻxshash, bunda proton oʻrnida t+boʻladi. M. t+ning moddada tormozlanishidan hosil boʻladi, bu vaqtda m+ atom elektron qobigʻidagi elektronlar bilan qoʻshilib, musbat ion xrsil qiladi. Mas, s++Xe—>|x+ye~+Xe+. Yashash davri t=2,2’10~6 s; (i+ va ye~ lar xususiy magnit momentlariga ega. Ularning spinlari bir-biriga parallel yoki antiparallel boʻlib, energiyalari~2-10~5aV ga farq qiladi va shu tu-fayli qoʻshilishda 4463,16 Mgs chastotali elektromagnit toʻlqin chiqaradi. M.ni vodorodning yengil izotopi deb qarab, atomar vodorodning har xil moddalar bilan kimyoviy reaksiyasi tezligini aniqlash mumkin.

Manbalar
Myuonlar

Myuonlar (s,+— mezonlar) — spini -j ga teng boʻlgan turgʻunmas elementar zarralar; yashash davri 2,2-10"6c, massasi elektron massasidan taxminan 207-marta ortiq. Musbat zaryadlangan s+ va manfiy zaryadlangan s~ M. mavjud. Ular bir-biriga nisbatan zarra va antizarra hisoblanadi. M. leptonlar sinfiga kiradi, yaʼni elektromagnit va kucheiz oʻzaro taʼsirlarda qatnashadi, kuchli oʻzaro taʼsirlarda esa qatnashmaydi. M. birinchi marta kosmik nurlarpA amerika fiziklari K. Anderson va S. Neddermeyerlar tomonidan kuzatilgan (1936).

Kosmik nurlarda va zaryadlangan zarralar tezlatkichlarida (yuqori energiyali) M., asosan ya-mezon (pionlar) hamda K-mezonlarning parchalanishidan xrsil boʻladi, p va K-mezonlar esa oʻzaro kuchli taʼsirlashuvchi zarralar (adronlar) toʻqnashganida, mas, protonlar r yadro bilan taʼsirlashganida yuzaga keladi. Shuningdek, M. mezonlarning elektromagnit parchalanishida ham hosil boʻladi.

M.ning biror muhitdan oʻtuvchanlik qobiliyati adronlar, elektronlar u-kvantlarga nisbatan ancha yuqori. Shuning uchun ular Yer atmosferasidan oʻtibgina qolmay, Yerning oʻziga ham anchagina kiradi. Tajribalar 1012—1013 eV energiyali kosmik nurlarning bir necha km chuqurlikkacha oʻtishini koʻrsatdi.

Manbalar
Joachim Murat

MYURAT (Murat) Ioaxim (1767.25.3, Labastid — Fortyunyer, hozirgi Labastid — Myura, Lo — 1815.13.10, Pitsso, Kalabriya) — Napoleon / ning safdoshi va kuyovi (1800-yildan), Fransiya marshali (1804), Neapol qiroli (1808-yildan). Napoleon urushlarining barchasida ishtirok etgan.

Manbalar 

 

Qatl qilingan hukmdorlar
Gunnar Myrdal

MYURDAL (Myrdal) Gunnar (1898.6.12, Gustafs, -1987.17.5, Stokgolm) — shved iqtisodchisi, siyosatchi va xalqaro arbob. Jahon iqtisodiyoti tadqiqoti institutining asoschisi va direktori, BMT ning Yevropa uchun Iqtisodiy komissiyasi Bosh kotibi (1947— 57). Stokgolm universitetida xalqaro iqtisodiy munosabatlar professor (1961-yildan). Iqtisodiy taxdilga kutiladigan va amaldagi oʻzgaruvchanliklar atamalarini kiritdi hamda ularning iqtisodiy muvozanatning vujudga kelishiga taʼsirini koʻrsatdi. "Amerika dilemmasi: negrlar muammosi va zamonaviy demokratiya" (1944), "Urushdan keyingi optimizmga karshi ogohlantirish" (1944), "Iqtisodiy nazariya va past rivojlangan mintaqalar" (1956), "Osiyo dramasi: xalqlar qashshokligining tadqiqoti" (1968), "Oqimga qarshi: iqtisodiyot boʻyicha tanqidiy ocherklar" (1973) asarlarida murakkab matematik-iqtisodiy nazariyalarning yaratilishini tanqid qildi, iqtisodiy muvozanatlar muammolarini, past rivojlangan mamlakatlarga iqtisodiy yordam koʻrsatishning shu mamlakatlar uchun salbiy oqibatlarini tadqiq etdi. M. pul nazariyasi, iqtisodiy tebranishlar, iqtisodiy, ijtimoiy va in-stitutsional hodisalarning oʻzaro aloqadorliklarini taxliliga bagʻishlangan asarlar yozgan. Nobel mukofoti laureata (1974; Friedrich Hayek bilan birgalikda).

Manbalar 

Olimlar
Myusse Alfred de

MYUSSE (Musset) Alfred de (1810.11.12 - Parij - 1857.2.5) -fransuz yozuvchisi. Fransiya akademiyasi aʼzosi (1852-yildan). Ilk sheʼriy toʻplami "Ispan va italyan kissalari" (183O)da romantik maktab dasturi — adabiyotni hayotga yaqinlashtirish, yorqin manzara va syujetlar, kuchli ehtiroslar bilan yoʻgʻrilgan qaxramonlar obrazini yaratish oʻz ifodasini topgan. Sevgi va rashk, xiyonat va jazo bu toʻplamga kirgan dostonlar mundarijasini tashkil etadi. "Dudoq va jom" dramatik dostonida u ozodlikni kuylab, oʻzining diniy hurfikrliligini namoyish etgan. M.ning yolgʻizlik gʻam-alamlari aks etgan "Tunlar" turkum dostonlari (1835—37) jahon romantik lirikasining shoh namunalaridan hisoblanadi.

M.ning ilk pyesalari nasriy yoʻl bilan yozilgan ("Venetsiya tuni", 1830; "Andrea del Sarto", 1833; "Ishq bilan hazillashib boʻlmaydi", 1834). Mashhur pyesalaridan biri "Lorensachcho" (1834)da muhim ijtimoiysiyosiy gʻoyalar olgʻa surilgan.

M. ijodining choʻqqisi "Asr farzandining tazarrusi" (1836) romanidir. Asarda Iyul inqilobidan keyin tarix sahnasiga kelgan yosh avlodning umumlashma obrazi tasvir etilgan. Ushbu roman jiddiy muammolarning koʻtarganligi va ruhiy tahlilning teranligi bilan M.ning boshqa asarlaridan keskin ajraladi.

M. ijodida Sharq sheʼriyati taʼsiri va Sharq xalqlari hayotidan olingan voqealar tasviri muhim oʻrin egallaydi.

Manbalar
Myao

Myao (meo, oʻzlarini xmong deb atashadi) — Janubiy Xitoy, Shimoliy Vyetnam, Laos, Myanma va Tailanddagi xalq. Umumiy soni 8,53 mln. kishi, jumladan, Xitoyda 7,65 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Myao-yao til guruxiga mansub tilda soʻzlashadi. Anʼanaviy diniy eʼtikrdlarga rioya qiladilar. Dehqonchilik (sholi), toʻquvchilik bilan shugʻullanadi.

Manbalar
Myao-yao tillari

Myao-yao tillari - Sharqiy Osiyodagi qarindosh tillarning kam oʻrganilgan guruhi; boshqa til guruhlari yoki oilalari bilan munosabatlari aniq emas. Ehtimol, M.-ya.t. alohida til oilasini tashkil qiladi. Soʻzlashuvchilar miqdori Xitoyda 7 mln.dan, Vyetnamda 1 mln.dan ortiq kishini tashkil etadi. Asosiy tarqalish mintaqasi — Xitoyning markazi va janubi; qisman Vyetnam, Laos, Tailand va Myanma (keyingi davlatdagi soʻzla-shuvchilarni asosan koʻchib kelgan aholi tashkil etadi). M.-ya.t.da myao, yao, she, gelao xalqdari soʻzlashadi, deb hisoblansada, bu isbotini topmagan.

M.-ya.t. boʻgʻinli (sillabik) tillarga mansub; morfemalar va sodda soʻzlar bir boʻgʻinlidir. Soʻzlarning gapdagi grammatik munosabatlari soʻz tartibi va yordamchi soʻzlar orqali ifodalanadi. Baʼzi hollarda myao va yao tillaridagi soʻz tartibi oʻzaro farqlanadi.

M.-ya.t. yaqingacha ham oʻz yozuviga ega boʻlmagan. 20-asr boshlarida missioner S. Pollard myao tilining bir lahjasi uchun belgilari bironbir alifboga asoslanmagan, oddiy geometrik shakllarga oʻxshash maxsus yozuv yaratgan. Hozirgi paytda Xitoydagi myao va yao hamda Vyetnamdagi myao tillari lotin alifbosi asosidagi yozuvga ega.

Manbalar
Ahmadjon Moʻydinov

Ahmadjon Razzoqovich Moʻydinov (1955.15.4, Uchqoʻrgʻon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Namangan pedagogika institutini tugatgan (1977). 1977-yildan Uchqoʻrgʻon tumanidagi 38gimnaziyada matematika oʻqituvchisi. Pedagogik faoliyati davomida zamon talabiga mos mat. xonasini ji-hozlagan.

Manbalar 

  

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Moʻyinqum

Moʻyinqum — Qozogʻiston janubidagi Chuy va Talas daryolari quyi oqimidagi qumli choʻl. Uning janubi-gʻarbida Qirgʻiziston va Qoratogʻ tizmalari koʻtarilgan. Sharkdan gʻarbga 540 km, shimolidan jan.ga 150 km.ga choʻzilgan. Umumiy maydoni 4 mln.ga. Yer yuzasi janubi-sharqsan (700 m) shimoli-gʻarb tomon (110 m) pasayib boradi. Tektonik jihatdan Chuy sineklizasida joylashgan. Qumning qalinligi 20–40 m, ostida boʻr va paleogenning dengiz yotqiziklari mavjud. Qumlar eotsen davri qumtoshlarining yemirilishi va Chuy daryosi olib kelgan allyuvial yotqiziqlarning shamollar taʼsirida uyilishi va qayta yotqizilishi natijasida tarkib topgan va hozirgi relyef shakllari (marzali, doʻng va boshqalar) vujudga kelgan. Marzali qum shakllari (balandligi 10 m gacha) koʻproq tarqalgan, ular orasida kichik koʻllar uchraydi. Iqlimi moʻʼtadil-kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —8°, minimal temperatura —49° ga yetadi. Iyulniki 22—30°. Eng yuqori temperatura 38—40°. Yogʻin miqdori gʻarbiy va markaziy qismlarida 250 mm, sharqida 300 mm. Grunt suvlari sathi 5–25 m pastda, baʼzi joylarda buloq sifatida yer yuzasiga chiqadi. Oʻsimliklardan, qum relyefining murakkabligi va grunt suvlarining joylashishiga qarab, oq va kora saksovullar, juz-gʻun, quyonsuyak, astragal, chalov, teres-ken, shuvoq, yulgʻun, chingil, rang, shoʻra, qamish, bugʻdoyiq oʻsadi. Choʻl oʻsimliklarining turli-tumanligi sababli yaylovlarning mahsuldorligi yuqori. M. yaylov sifatida foydalaniladi, saksovul tayyorlanadi. Grunt suvlari yer yuzasiga yaqin yerlarda qisman dehqonchilik qilinadi.

Manbalar 

 

Qozogʻiston geografiyasi
Choʻllar
Moʻylovli baliqlar

Moʻylovli baliqlar (Barbus) -karpsimonlar oilasiga mansub baliqlar urugʻi. Daryo va koʻllarda yashaydi yoki oʻtkinchi baliqlar. Ogʻzi yonida ikki juft moʻylovi, orqa suzgichida tishchalari, baʼzan silliq tikani boʻladi. Koʻpchilik turlari Afrika va Osiyoning tropik, Yevropaning iliq suvlarida yashaydi. Orol moʻylovli baligʻi (B.brachycephalus)ning uz. 1 m gacha, vazni 20 kg gacha. 5—6 yilda voyaga yetadi. Uvildiriq tashlash uchun may—iyul oylarida Amudaryo va Sirdaryoga oʻtadi. 540,7 ming tagacha tuxum qoʻyadi. Uvildiriqlari yirik, pelagik (suvda qalqib turadi). Orol dengizida, asosan, mollyuskalar bilan oziqdanadi. Moʻylovli baliqlar ovlanadi. Hozir soni keskin kamayib ketgan.

Manbalar
Moʻylovoyoqlilar

Moʻylovoyoqlilar (Cirri pedia) — qisqichbaqasimonlar sinfiga mansub turkum (boshqa sistema boʻyicha kenja sinf). Suv ostidagi turli narsalar, koʻpincha harakatlanuvchi hayvonlar tanasiga yopishib yashaydi. Yumshoq tanasi alohida yaproqlardan iborat chigʻanoq bilann qoplangan. Bunday „uycha“ ichidagi moʻylovoyoqlilar qorin qismi tepaga qaragan boʻladi. Moʻylovga oʻxshash koʻkrak oyoqlar uychaning ochiladigan „tomcha“sidan chiqarilib, yelpigʻich singari yoyiladi.

Moʻylovoyoqlilar moʻylovoyoqlari yordamida suvdan mayda filtratlarni tutib oziqdanadi. Ayrim turlari (mas, sakkulina) tekinxoʻr boʻlib, oʻnoyoqli qisqichbaqasimonlar tanasida parazitlik qiladi. Oʻrtoq hayot kechirish taʼsirida moʻylovoyoqlilarning koʻp organlari (koʻzlari, antennalari, bosh va qorin boʻlimlari) oʻzgargan yoki reduksiyaga uchragan. Koʻpchilik moʻylovoyoqlilar germafrodit. Mingdan ortiqturi maʼlum. Dengizlarda har xil chuqurlikda hayot kechiradi.

Moʻylovoyoqlilardan dengiz yongʻoqchalari (balanuslar) va dengiz oʻrdakchalari (Lepas) deyarli barcha dengizlarda uchraydi. Dengiz yongʻoqchalari kemalarning suv ostki qismlariga yopishib olib, yil sayin koʻpayib borishi tufayli kema ogʻirligini oshirib, uning tezligining pasayishiga sabab boʻladi.

Manbalar
Moʻynali hayvonlar

Moʻynali hayvonlar - terisi dan moʻyna olinadigan yovvoyi va qoʻlda boqiladigan sut emizuvchi hayvonlar. Moʻynali hayvonlarning har xil turkumga mansub 100 dan ortiq turi bor. Yirtqichlar turkumidan suvsarlar oilasiga mansub hayvonlar: suvsar Sibir, Uzoq Sharq va Shimoliy Uralda, dengiz qunduzi Kamchatka, Kuril, Komandar o.lari va Shimoliy Kaliforniya qirgʻoklarida tarqalgan. Ayrim noyob Moʻynali hayvonlar (yoʻlbars, qoplon, oq ayiq, bars, qizil boʻri va boshqalar) qizil kitobga kiritilgani sababli ularni ovlash taqiklanadi. Sifatli moʻyna olish uchun Moʻynali hayvonlar kuz yoki qishda ovlanadi. Koʻpchilik Moʻynali hayvonlar (tulki, amerika norkasi, suvsar, nutriya va boshqalar) turlari kataklarda koʻpaytirib boqiladi.

Yana q. 

 Darrandachilik
 Moʻyna

Manbalar
Moʻynachilik

Moʻynachilik — chorvachilikning moʻpnali hayvonlar yetishtirsh bilan shugʻullanuvchi sohasi (qarang Darrandachilik).

Yana qarang 

 Chorvachilik
 Darrandachilik
 Moʻyna

Manbalar
Moʻynoqtov

Moʻynoqtov — Qoraqalpogʻistonning shimolidagi balandlik. Balandligi 86 m. Orol dengizi qurib borayotganligi tufayli Moʻynoq yarim orol oʻz qiyofasini yoʻqotib quruklikka aylangan dengiz tubi bilan tutashib ketdi. M. atrofidagi tekislikdan keskin koʻtarilib turadi. Yon bagʻirlari juda tik, chinksimon jarlikdan iborat. Balandlikning yuzasi birmuncha tekis, kam parchalangan, doʻng, koʻchib yuruvchi va janubi-sharqida fitogen (buta oldi) qumliklar mavjud. Barxanlar dengizning qurigan qismidan shamol olib chiqqan qum evaziga vujudga kelgan. Balandlikning asosida paleogen gillari, pliotsenning mergelli gillari hamda qumtosh qatlami yotadi. Choʻl qumli tuproklarda qandim, oqsaksovul, oʻtlardan rang, qoʻngʻirbosh va boshqa efemerlar oʻsadi. Areal tarzda tarqalgan boʻz qoʻngʻir tuproqlarda keyreuk, boyalich, burgan ustuvor. Yaylov sifatida foydalaniladi. Oʻrtacha mahsuldorligi gektariga 2—3 s.

Manbalar 

  

Qoraqalpogʻiston
Moʻytan

Moʻytan, moʻytin — oʻzbek, boshqird va qoraqalpoq xalqari tarkibidagi qabila, urugʻ nomi. Qadimdan Orol dengizi boʻylarida yashab, dehqonchilik va baliqchilik bilan shugʻullangan. 19-asr oʻrtalarida qoraqalpoq M.lari 276 xoʻjalik boʻlib, Xiva xonligiga 265 tilla soliqtoʻlagan, 54 navkar, 162 qazuvchi berganlar. Oʻzbek M.larining koʻpchiligi 19-asrning oxiri va 20-asrning boshlarida Zarafshonning oʻrta oqimida yashagan. 1920-yilda Samarqand viloyatida M.lardan 7 mingga yaqin kishi roʻyxatga olingan. Ishtixon, Nurota, Bulungʻur tumanlarida, ozroq qismi Karmana atroflarida hamda Qashqadaryoning quyi oqimlarida yashagan. Zarafshon vodiysida yashovchi M.larning bir qismi oʻtroq oʻzbeklarga aralashib, oʻz urugʻ nomlarini unutganlar. Ad.: Materiali Vserossiyskoy perepisi, vip. 5, ch. 1, T., 1923; Materiali po rayonirovaniyu Sredney Azii, kn. 1. ch. 1. Buhara — T., 1926.

Manbalar
Moʻyqalam

Moʻyqalam, qilqalam — rangtasvir va grafikada, shuningdek, kalligrafiyada boʻyoqni mato, qogʻoz va boshqa asosga surtishda ishlatiladigan asbob. Rassomning asosiy ish quroli. Hayvonlarning junidan dumaloq, yassi, oʻtkir uchli qilib tayyorlanadi. Moyboʻyoq rassomligida dagʻalroq jundan (dumaloq yoki yassi shaklli), yelim rassomligida uzunroq qildan, akvarel, tempera va grafikada mayin (olmaxon, boʻrsiq, qumsichqon) jundan (dumaloq, oʻtkir uchli) tayyorlangan M.lar ishlatiladi. Oʻta mayin va egiluvchan xususiyatli (kolonok tukidan tayyorlangan) M.ni barcha boʻyoklar bilan ishlaganda qoʻllash mumkin.

Manbalar
Moʻla

Moʻla — qad. va oʻrta asr shahar, qalʼa, koʻshk va qoʻrgʻonlarning devorlariga qurilgan tayanch inshoot. M.lar, asosan, devorlarni mustahkamlash uchun bino qilinib, ulardan mudofaa maqsadida ham foydalanilgan (yana qarang Burj).

Manbalar