MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Erwin Schrödinger

Erwin Schrödinger () (1887.12.8 Vena 1961.4.1) - avstraliyalik fizik, kvant mexanika asoschilaridan biri. Vena universitetni tugatgan (1910). Vena va Yen universitetlarida ishlagan. Shtuttgart Oliy texnika maktabi va Breslau (1920—21), Syurix (192127), Berlin (192733), Oksford (193336), Grats (193638) universitetlari professor Dublin oliy tadqiqot instituti direktori (1941—55), Vena universiteti professor (1956-yildan). Asosiy ilmiy ishlari statistik fizika, kvant nazariya, kvant mexanika, umumiy nisbiylik nazariyasi va biofizikaga oid. Toʻlqin mexanikani ishlab chiqqan (1926). Norelyativistik kvant mexanikaning asosiy tenglamasi (Shryodinger tenglamasi)ni topgan. Sh. toʻlqin mexanika bilan V. Geyzenberg, M. Born va P. Yordanning "matritsaviy mexanikasi" orasida bogʻlanish borligini aniqladi va ularning fizik ayniyligini isbot qildi. Nobel mukofoti laureati (1933; P. Dirak bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
1887-yilda tugʻilganlar
1961-yilda vafot etganlar
12-avgustda tugʻilganlar
4-yanvarda vafot etganlar
Shrift

Shrift (nem. yozmoq) — matbaada — harf terish mashinalarida matnlar terish uchun moʻljallangan bosmaxona literlari (harflari). Vazifasiga koʻra, matnlarni terish; muqovalar, titul varaqlari, sarlavhalarni terish va kichik bosmaxona formalari (diplomlar, blanklar, etiketkalar, eʼlonlar va h.k.) matnlarini terish uchun moʻljallangan Sh.larga boʻlinadi. Bosmaxona Sh.lari yozilish shakliga, yaʼni qiyaligiga qarab, toʻgʻri, kursiv, qiya; normal, ensiz, enli; oddiy (oq), yarim qora, qora Sh.larga boʻlinadi. Yozilish shakli bir xil boʻlgan Sh.lar turli kegldat Sh.larga boʻlinadi; kegli va yozilish shakli turlicha, lekin yozilishi bir xil boʻlgan Sh.lar shrift garniturasi deb ataluvchi bitta guruhga birlashadi (qarang Garnitura). Garnitura jurnal uchun moʻljallangan, darsliklarga moʻljallangan va boshqalar xillarga boʻlinadi. Bulardan tashqari, chizmachilik Sh.lari ham bor. Ular qoʻlda yozilib, chizmaga qoʻshimcha tushuntirishlar berish, texnik hujjatlarni toʻldirish va boshqalarda qoʻllaniladi. Bosmaxona Sh.lari standartlashtirib qoʻyiladi. Oʻzbekistonda Sh.lar 6 guruh qilib standartlashtirilgan.

 

Yozuv
Texnika
John Robert Schrieffer

John Robert Schrieffer () (1931.31.5, Ouk Park) — amerikalik fizik. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1971). Massachugets texnologik institutini (1953) va Illinoys universitetni (1957) tugatgan. Birmingem universiteti (Angliya) va N. Bor institutida  (Daniya) (1957—58) oʻz bilimini takomillashtirgan. Chikago (1957—60), Illinoys (1959—62) universitetlarida ishlagan. Pensilvaniya universitetida professor (1962-yildan). Ilmiy ishlari qattiq jism fizikasi va pasttralar fizikasiga oid. J. Bardin va L. Kuper bilan birga oʻta oʻtkazuvchanlik nazariyasini ishlab chiqqan. Nobel mukofoti laureati (1972; J. Bardin va L. Kuper bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
2019-yilda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Shtab

Shtab (), harbiy shtab — qoʻshinlar (flot kuchlari)ni boshqaruvchi asosiy organ. Sh.lar umumqoʻshin, qoʻshin turlari va qurolli kuchlar turlariga qarab boʻlinadi. shahrining asosiy vazifasi: vaziyat toʻgʻrisida maʼlumotlar toʻplash, ularni oʻrganish, ishlab chiqish hamda qoʻmondonga taklif tayyorlash; amaliyotlarni rejalashtirish, qoʻshinlarning birgalashib, hamkorlikda harakat qilishini uyushtirish; qoʻshinlar taʼminoti va ularni boshqarishni tashkil etish, buyruq va jangovar farmoyishlarni ijro etuvchilarga tez yetkazish; qoʻshinlarning va itoat etuvchi shahrining jangga tayyorgarlik koʻrishiga yordam berish; jangovar tajribalarni umumlashtirish; mustahkam intizomni taʼmin etish va boshqalar Sh. oʻz ishini qoʻmondonlar qarorlari va yuqori shahrining farmoyishlari asosida olib boradi. Sh.lar barcha davlatlar armiyalarida (Oʻzbekiston Respublikasida — Qurolli Kuchlar birlashgan shtabi) mavjud.

Yana q. 

 Qurolli Kuchlar
Shtamm

Shtamm (nem. tana, asos) — morfologik va fiziologik xususiyatlari oʻrganilgan mikroorganizmlarning sof oʻstirib olingan namunalari. Bir turdagi bakteriya, virus, mikroskopik zamburugʻlarning oʻzi yashash manbalari va qator xususiyatlari, mas, antibiotiklarga sezgirligi, toksinlar, fermentlar hosil qilishga layoqati va boshqalar bilan bir-biridan farq qiladigan juda koʻp Sh.larga ega boʻladi.

SH.lar yetishtirish morfologik belgilariga koʻra mitselial, mikroskleriotsial, koloniyalari tez va sekin oʻsadigan va h.k. Sh.larga boʻlinadi. Sanoatda oqsillar, antibiotiklar (shu jumladan, fermentlar), organik kislotalar va boshqalarning mikrobiologik sintezida qoʻllanadigan mikroorganizmlarning sof oʻstirib olingan Sh.lari seleksiya natijasida olingan yovvoyi Sh.larga nisbatan sermahsul hisoblanadi.
Johannes Stark

Johannes Stark () (1874.15.4, Shakkenxof – 1957.21.6, Traunshteyn) — nemis fizigi. Gannover oliy maktabi (1909 yildan) va Axele professor (1920 yildan), Greyfsvald universiteti (1917) va Vyursburg universiteti professor (1920). Berlin Fizikatexnika ilmiy tadqiqot instituti prezidenti (1933–39), Nemis ilmiy jamiyati prezidenti (1934–36). 1919 yilda kanal nurlari (erkin harakatlanayotgan musbat ionlar dastasi) va Dopler effekti va elektr maydonda spektral chiziqlarning ajralishini kashf qilgan (qarang Shtark effekti), gazlarni razryadlash boʻyicha tekshirgan. Yorugʻlikning bir jinsli boʻlmagan elektr maydondan oʻtayotganda ogʻishini aniklagan. Nobel mukofoti laureati (1919).

Manbalar 

Nemis fiziklari
1874-yilda tugʻilganlar
1957-yilda vafot etganlar
15-aprelda tugʻilganlar
21-iyunda vafot etganlar
Shtat

Shtat ( — „davlat“) — 1) ayrim mamlakatlar (AQSh, Braziliya, Venesuela, Meksika, Nigeriya va boshqalar)da federatsiya subyektlarining nomi. Shtatning huquqiy holati, uning hokimiyat organlari vakolatlari doirasi, markaziy hukumat bilan oʻzaro munosabatlari federal konstitutsiya bilan belgilanadi. Ayrim mamlakatlar (AQSh, Meksika)da shtatlarning oʻz konstitutsiyasi bor. Shtatga saylanadigan yoki tayinlanadigan gubernator rahbarlik qiladi, uning vakolatlari baʼzi jihatdan davlat boshligʻining vakolatiga oʻxshab ketadi. Shtatda qonun chiqaruvchi organ, odatda, ikki palatali boʻladi. Shtat oʻz sud tizimiga va qoidaga koʻra, oʻz jinoyat hamda fuqarolik qonunchiligiga ega boʻladi. Shtat suveren davlat hisoblanmaydi; 2) muassasa, korxona ishchi-xizmatchilarining tarkibi.

Manbalar
Hermann Staudinger

Shtaudinger German (1881.23.3, Vormse — 1965.8.9, Freyburg) — nemis kimyogari. Galledagi untda falsafa doktori (1903). Strasburg universitetida ishlagan (190307). Karlsrue (190812) va Syurix (1912—26)dagi Oliy texnika maktabi professor Freyburgdagi yuqori molekulyar birikmalar instituti direktori (1940—51), faxriy direktori (1951-yildan). Asosiy ilmiy ishlari polimerlar kimyosiga oid. Ketenlarning birinchi vakili — difenilketenni sintez qilgan (1905). Diazoniy birikmalari asosida episulfonlar olish reaksiyasini kashf etgan (1916). Moychechak gulidan piretrinni ajratib olgan (1924), polivinil spirt olgan (1926). Makromolekulalarning zanjirli tuzilish nazariyasini ishlab chiqqan (1922). Uch oʻlchamli polimerlanish reaksiyasini ochgan (1934). Nobel mukofoti laureati (1953).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1881-yilda tugʻilganlar
23-martda tugʻilganlar
1965-yilda vafot etganlar
8-sentabrda vafot etganlar
Maksimilian Shteynberg

Maksimilian Oseyevich Shteynberg [1883.22.6 (4.7), Vilnyus 1946.6.12, Leningrad] – kompozitor, professor (1915), sanʼatshunoslik fanlari doktori (1943). Rossiyada xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1934), Oʻzbekiston xalq artisti (1944). Peterburg konservatoriyasini tugatgach (1908), shu konservatoriyada pedagog, dekan (1917—31), direktor muovini (1934— 39), kompozitsiya kafedrasi mudiri (1939-yildan) boʻlib, M. Ashrafiy, V. Uspenskiy, Yevgeniy Brusilovskiy, D. Shostakovich va boshqalarga ustozlik qilgan. 1941 – 45 yillarda Toshkentda yashagan. Balet („Metamorfoza“, „Til Ulenshpigel“, „Saroymulkxonim“), poemaoratoriya („Osmon va Yer“), kantata („Suv parisi“ va boshqalar), simfoniya („Turksib“, 16 ta oʻzbek xalq va Hamza, K. Jabborov, S. Kalonov kuylarini ichiga olgan 5 „Simfoniyarapsodiya“ va boshqalar), uvertyura (jumladan, „Tohir va Zuhra“), romans, qoʻshiqlar, oʻzbekcha marsh va boshqalar muallifi. Uning turli xalqlar (mas, rus, oʻzbek, ozarbayjon, ispan, venger va boshqalar)ning ovoz va orkestr hamda turli cholgʻular uchun qayta ishlagan qoʻshiqlari maʼlum. Qator ilmiy (xususan, oʻzbek kuylaridan unumli foydalanishga oid) tadqiqot va maqolalar yozgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Otto Stern

Otto Shtern (1888.17.2, Zorau — 1969.17.8, Berkli) — nemis tadqiqotchifizigi. Breslavl universitetini tugatgan (1912). Syurix politexniqumida (1913—14) va Frankfurt universitetida (1914—21) ishlagan. Rostok (192122) va Gamburg (1923—33) universitetlari professor, Pittsburg (1933—45) va Berklidagi (AQSH) texnologik instituti professor (1946-yildan). Ilmiy ishlari molekulyar fizika, atom va yadro fizikasi, kvant nazariyasiga oid. Jahonda birinchi boʻlib gaz molekulalarining tezligini oʻlchadi (1920) (qarang Shtern tajribasi). Nemis fizigi V. Gerlax bilan hamkorlikda atom magnit momenti mavjudligini isbotladi (1922). Nemis fizigi R. Frish bilan birga vodorod molekulasida proton magnit momentini aniqladi (1933). Nobel mukofoti laureati (1943).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
17-fevralda tugʻilganlar
1888-yilda tugʻilganlar
1969-yilda vafot etganlar
17-avgustda vafot etganlar
Amerikalik kimyogarlar
Shtern tajribasi

Shtern tajribasi - gaz molekulalarining issiqlik harakati tezligini aniqlaydigan tajriba. O. Shtern amalga oshirgan (1920). Gazlarning kinetik nazariyasi asoslari toʻgʻriligini asoslagan. Tajribada sirti kumush qatlami bilan qoplangan platina simni elektr toki bilan qizdirilganda kumush atomlarining bugʻlanishi natijasida hosil boʻlgan gazdan foydalanilgan. Bugʻlangan kumush atomlari qarshiliksiz harakatlanishi uchun qizdiriladigan sim havosi soʻrib olingan idishga joylashtirilgan. Atomlar dastasini hosil qilish uchun ularning yoʻliga ingichka tirqishli toʻsiq qoʻyilgan. Kumush atomlari tirqish orqali oʻtib, jez plastinaga tushgan va tirqish qarshisida ingichka kumush iz koʻrinishida oʻtirgan. Maxsus asbob yordamida butun qurilma jez plastina sirtiga parallel yoʻnalgan oʻq atrofida katta burchak tezlik bilan aylantirilganda atomlar harakatining turli tezliklariga toʻgʻri keladigan atomlar soni turlicha boʻlishi sababli, kumush iz yoyiladi va uning qalinligi ham turlicha boʻladi. Qatlamning eng qalin sohasiga eng katta ehtimolli tezlik bilan harakatlanayotgan atomlar oʻtiradi. Tajribada aynan shu eng katta ehtimolli tezlik aniqlangan va uning qiymati nazariy hisoblangan qiymat bilan mos tushgan

 Stern-Gerlach Experiment Java Applet Animation
 Stern-Gerlach Experiment Flash Modeli
 Stern-Gerlach tajribasining batafsil tavsifi
 To'g'ri tajriba, noto'g'ri nazariya: plato.stanford.edu saytida Stern-Gerlach tajribasi
 Spin bilan bog'liq animatsiya, ilovalar va tadqiqotlar (Université Paris Sud)
Shtok

Shtok (nem. tayoq) — nisbatan kichik (maydoni 200 km²dan katta boʻlmagan) intruziv jism shakli. Togʻ jinslari yoki foydali qazilmalarning silindr, tomchisimon yoki izometrik shakllardagi yirik massasi. Koʻndalang oʻlchami bir necha m dan bir necha km gacha, uzun oʻqi boʻyicha bir necha km ga yetadi. Paydo boʻlish sharoitlariga koʻra tektonik, magmatik va metasomatik Sh.lar farklanadi. Te kto nik Sh. tektonik deformatsiya vaqtida togʻ jinslari plastik moddalarining siqilishi natijasida hosil boʻladi. Magmatik Sh. magmatikeritmaning boshqa jinslar oʻrniga kirib qolishidan paydo boʻladi. Metasomatik Sh. togʻ jinslarining Yer poʻstida aylanib yurgan yssiq gidrotermal eritmalardan ajralib chiqadigan mineral moddalar bilan oʻrin almashishidan vujudga keladi.

Geologiya
Shtokverk

Shtokverk (nem.) - turli yoʻnalishdagi rudali tomircha va zarralar bilan toʻlgan togʻ jinslari massasini tashkil qiluvchi notoʻgʻri shakldagi rudali tana. Sh.lar orasida maydonli va chiziqlilari farqlanadi. Ularning oʻlchami bir necha oʻn m dan bir necha km ga yetadi. Sh.lar darz ketgan togʻ jinslari orasida aylanib yuruvchi qaynoq eritmalardan tarkibida metall boʻlgan moddalarning choʻkishi natijasida hosil boʻluvchi gidrotermal hosilalar guruhiga taalluqli. Ularga mis, molibden, volfram, oltin, qalay, berilliy, uran, simob va boshqalar metall rudalari konlari misol boʻladi. 

    

Geologiya
Shtolnya

Shtolnya (nem.) - konchilik ishlarida foydalanish uchun belgilangan, yer yuzasiga chiqish yoʻliga ega boʻlgan, yon bagʻir boʻylab qazilgan gorizontal kon inshooti. Suv oqishi uchun biroz qiyalab oʻtkaziladi. Sh.lar razvedka jarayonida va konni oʻzlashtirishda ishlatiladi. Ularning shakli, koʻndalang kesimining oʻlchami va mustahkamlagich tipi togʻ geol.si va togʻtexnik sharoitlariga qarab tanlanadi. Sh.lar maqsadiga koʻra transportli, shamollatuvchi va suv oqizib chiqaruvchilarga boʻlinadi.
Shtopor

Shtopor (gollandcha — tiqin) — 1) aviatsiyada — samolyotning barcha uch oʻqi atrofida oʻz-oʻzidan aylanib va kichik radiusli spiral hosil qilib xavfli pasayishi. Samolyot ataka burchagidan chetga chiqqanda yuz beradi. shahrining oʻnaqay, chapaqay, tik, qiya, tekis, turgʻun va noturgʻun xillari boʻladi. Sh. Koʻpincha uchuvchining xatosi tufayli yuz beradi. Baʼzan, mashq qilish va sport maqsadlarida uchuvchi samolyotni ataylab Sh. holatiga kiritishi mumkin. Samolyotni ataylab Sh. holatiga kiritish yoki undan chiqarishni birinchi marta 1916-yilda rus harbiy uchuvchisi K. K. Arseulov amalga oshirgan. Keyinchalik ingliz olimi G. Glatsert, rus olimi V.S. Pishnov shahrining nazariy asosini yaratishgan. Hozir samolyotni Sh. holatidan chiqarish oddiy ishga aylanib qolgan. Sinov uchishlari paytida shahriga qarshi parashyutlar yoki raketalar qoʻllanadi; 2) yoʻgʻon (10–20 mm diametrli) poʻlat simni spiralsimon shaklda burab tayyorlanadigan burgʻisimon asbob (qoziq). Bir uchida arqon (kanat) bogʻlash uchun halqa boʻladi. shahrini yerga, daraxtga yoki muzga burab kirgizib, halqasiga samolyot, vertolyot, kichikroq kemalar, palatkalar arqon bilan bogʻlab (shvartovka) qoʻyiladi; 3) rezina, poʻkak tiqinli butilkalar va boshqalar idishlarning tiqinini burab chiqarish uchun ishlatiladigan asbob. Bir uchida spiralsimon rezba, 2uchida halqasi yoki bandi boʻladi.
Johann Strauss II

Johann Strauss II (1825.25.10Vena1899.3.6) - ommaviy raqs musiqasi va operetta janri ustasi. 1844-yildan oʻzi tashkil etgan konsert ansambli (keyinchalik orkestr) rahbari sifaggida Yevropa mamlakatlari va AQShda gastrolda boʻlgan. Sh. venacha vals ("Goʻzal moviy Dunayda", "Vena oʻrmoni ertaklari", "Ming bir kecha", "Bahor ovozlari" va boshqalar; jami 150 dan ortiq), venacha "raqsli" operetta ("Indigo va 40 qaroqchi", 1871; "Koʻrshapalak", 1874; "Loʻlilar baroni", 1885 va boshqalar; jami 16 ta) larning mumtoz namunalarini yaratgan. Eng yaxshi vals, polka va boshqalar kuylari Avstriyada xalq asarlariga aylangan. Sh. valslari, "Forscha marsh"i va boshqalar asarlari Oʻzbekistonda ham ommaviylashgan; "Zavqli urush" operettasi Toshkent operetta teatrida sahnalashtirilgan (1979). shahrining otasi — Shtraus Iogann (1804.14.3 — Vena — 1849.25.9) ham raqs musiqasi ustasi sifatida shuhrat qozongan. yil Lanner bilan birga valsning yangi (turkumli "venacha vals") turini yaratib, "vals qiroli" nomiga sazovor boʻlgan. U, shuningdek, turli raqs asarlari (galop, kadril va boshqalar), marshlar muallifidir.

Manbalar 

 

Klassik musiqa
Bastakorlar
Richard Strauss

Richard Strauss (1864.11.6 — Myunxen — 1949.8.9, GarmishPartenkirxen, Myunxen yaqinida) — nemis kompozitori va dirijyor. 1885-yildan Germaniya va Avstriya simfonik va opera orkestrlarida ishlab dirijyor sifatida tanilgan; baletlar, 2 simfoniya, fantaziya ("Italiyadan", 1886), simfonik poemalar ("Don Juan", 1888; "Qahramon hayoti", 1898 va boshqalar), variatsiya, konsertlar, kamer cholgʻu asarlar, xorlar, qoʻshiqlar va boshqalar muallifi. Keng koʻlamli Sh. ijodi garmoniya va orkestr boʻyoklarining rangbarangligi, mavzularining oʻziga xosligi bilan ajralib turadi. Ayniqsa, simfonik poemalari mashhur. Ularda F. List va G.Berliozning dasturli simfonizm anʼanalarini, shuningdek, R. Vagnerning orkestrlashdagi yutuqlarini rivojlantirgan. Asarlarida ekspressionizm, neoklassitsizm, F. Nitsshe falsafasi (xususan, "Zardusht tavallosi" simfonik poemasi, 1896) taʼsiri bor. Sh. ijodi 20-asr Yevropa musiqasiga katta taʼsir koʻrsatgan. Eng yaxshi asarlariga hayotbaxshligi, insonparvarlik, goʻzallikni tarannum etishi xos. Geydelberg, Oksford va Myunxen untlari faxriy doktori. Berlin va Vena Sanʼat akademiyalari aʼzosi.

Manbalar 

 

Klassik musiqa
Bastakorlar
Shtutser

Shtutser (nem. ) — uchlariga rezba ochilgan katta truba. Boshqa uzun trubalarga yoki idish (rezervuar) va apparatlarning chiqarish patruboklariga payvandlanadi, kavsharlanadi yoki burab mahkamlanadi. Suv quvuridan suv yoki havoni chiqarib yuborish, suyuqlik bosimini oʻlchash maqsadida ulardan suyuqlik olish uchun ishlatiladi.
Shuayb

Shuayb — Qurʼonda tilga olingan paygʻambarlardan biri. Arabistonlik 4 paygʻambardan (Hud, Solih, Muhammad bilan birga) biri. Shuayb oʻz qavmini fasohatli usullar bilan imonga daʼvat etganligidan „paygʻambarlar xatibi“ deb nom olgan. Shuayb va uning qavmi Arabiston yarim orolining Qizil dengiz qirgʻogʻidagi Madyon degan joyda yashab oʻtgan. Bu qavm, asosan, savdo-sotiq bilan shugʻullangan. Ular Allohga ibodat qilish oʻrniga turli ilohlarga sigʻinadigan, moddiy boylik orttirishga hirs qoʻygan, bu yoʻlda har qanday razolat, nohaqliklardan qaytmaydigan kishilar edi. Savdo qilganlarida tosh-tarozidan urib qolishga odatlanishgandi. Shuayb oʻz qavmini savdoda halollikka, kishilar haqiga xiyonat qilmaslikka daʼvat eta boshladi. Shuaybning nasihatlariga koʻnmagan qavmning barchasi zilzila yuz berishi natijasida halokatga uchradi. Qurʼonda paygʻambarlarga boʻysunmagan qavmlarni Alloh qattiq azobga duchor qilishi eslatiladi. Shuayb alayhis-salom va uning oʻz qavmini daʼvat qilgani va gumroh qavmning boshiga tushgan azob-uqubatlar haqida Qurʼonda Aʻrof surasi, 85-87-oyatlar, Hud surasi, 87-90-oyatlarda bayon qilingan.

Paygʻambarlar
Franz Schubert

Franz Peter Schubert (31-yanvar 1797, Lixtental — 19-noyabr 1828, Vena) — avstriyalik kompozitor, musiqiy romantizmning ilk yirik namoyandalaridan. 

Qoʻshiq (romans), simfoniya va fortepiano miniatyuralarining yangi romantik turini yaratgan. Oddiy kishilar his-tuygʻularini aks etgan, chuqur lirizm bilan sugʻorilgan Shubert ijodi badiiy obrazlar samimiyligi, ifoda vositalari soddaligi, xalq va ommaviy janrlar (raqs, qoʻshiq)ga yaqinligi, musiqa tili ohangdorligi bilan ajralib turadi. Deyarli barcha janrlarga murojaat qilgan Shubert qoʻshiq (romans) janriga alohida ahamiyat bergan: 600 dan ortiq qoʻshiq, shu jumladan, Gyote, Shiller, Geyne sheʼrlariga musiqa, Myuller asarlari asosida „Goʻzal tegirmonchi qiz“, „Qish yoʻli“ turkumlari.

U, shuningdek, operalar, simfoniyalar, kamer ansambllar („Forel“ nomli fortepiano kvinteti, 1819-yil, 14 torli kvarteti, trio, kvintet), fortepiano asarlari (sonatalar, valslar, ekspromtlar, „Darbadar“ fantaziyasi, 1822-yil) va boshqalar yaratgan. Soʻnggi asarlarida dramatik, hatto fojiaviy mavzular koʻproq oʻrin olgan. 9-chi („Katta“) simfoniyasida (1828-yil) xalq epik obrazlari tarannum etilgan.

Manbalar

Adabiyot 
 Boris Kremnev, Shubert hayoti va ijodi, T., 1973.

Klassik musiqa
Bastakorlar
Shubnikov de xaaz effekti

Shubnikov de xaaz effekti — metall monokristallar statik elektr qarshiligining magnit maydon kuchlanganligiga teskari kattalikka bogʻliqligi; past temperaturalarda kuzatiladi. Rus fizigi L.V. Shubnikov va niderland fizigi V. de Xaaz (XV. Oye Naaz) tomonidan 1930-yil vismut monokristallarida ochilgan. Tra ortishi bilan tebranish amplitudasi eksponensial (koʻrinadigan tarzda) kamayadi. Shubnikov de xaaz effekti Shubnikov de xaaz effekti qattiq jismlarni oʻrganishda qoʻllaniladi.

Manbalar 

Effektlar haqidagi maqolalar
Shuvoq

Shuvoq — murakkabguldoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Koʻp yillik, kamdankam bir yillik. 400 (baʼzi maʼlumotlarga qaraganda 250) turi maʼlum. Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston va Zakavkazyening choʻl va yarim choʻl, dashtlarida koʻp uchraydi. Oʻzbekistonda, asosan, bir yillik Sh. yoki burgan, koʻp yillik oddiy Sh. yoki ola ermon, achchiq Sh. yoki ermon, sivers shuvogʻi yoki sassiq alaf, sugʻd shuvogʻi, oq Sh. va boshqalar turlari uchraydi.

Bir yillik Sh. (burgan) poyasi tik, yuqori qismi sershox, boʻyi 30—100 sm, ildizi yoʻgʻon, yogʻochsimon. Barglari ketmaket joylashgan, bandli, patsimon qirqilgan. Poya va barglari tukli, kumush rangda. Gullari mayda, sariq yoki qizgʻishpushti, roʻvaksimon toʻpguli savatchaga toʻplangan. Mevasi mayda pista. Iyul—avgustda gullab, mevalaydi. Bir tupi 100 mingdan ortiq urugʻ beradi. Urugʻi va ildizpoyasidan koʻpayadi.
 
Oddiy Sh. (ola ermon) poyasi tik, sershox, yuqori qismi tukli, boʻyi 50—200 sm, barglari patsimon qirqilgan, yuqori barglari bandsiz, pastdagilari bandli. Gullari roʻvaksimon, toʻpguli savatchaga toʻplangan. Mevasi pista. Sugʻoriladigan dehqonchilik mintaqalarida begona oʻt sifatida uchraidi, shuningdek, ariq va yoʻl chekkalarida, bogʻ, tokzorlarda oʻsadi.

Kurash choralari: mexanik usulda yoʻqotiladi. 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Dorivor oʻsimliklar
Ziravorlar
Shimoliy Amerika florasi
Shudgor

Shudgor — haydalgan yer; almashlab ekish dalalari, yangi oʻzlashtirilgan yerlar haydalib, shudgor qilinadi.

Yana qarang 
 Yer haydash

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Qishloq xoʻjaligi yeri
Shudring

Shudring, shabnam — kechqurun, kechasi va saharda yuz beradigan yerdagi nurlanish hisobiga havoning sovishi va suv bugʻining kondensatlanishi tufayli yer sirtida, turli narsalar va oʻsimlik yaproklari ustida hosil boʻladigan mayda suv tomchilari. Havo temperaturasi muayyan nuqta (shudring nuqtasi)ga tushganda hosil boʻladi. Havo ochiq va kuchsiz shamolli tunlarda Shudring koʻproq paydo boʻladi. Shudringlar bir kechada oʻrtacha 0,1—0,3 mm, moʻʼtadil kengliklarda esa 1—0,5 mm qalinlikda tushadi. shahrining yillik miqdori oʻrtacha 10–30 mm ni tashkil qiladi. Ertalab quyosh nurlari tushgach (yoki havo temperaturasi shudring nuqtasidan oshgach), Shudring bugʻlanib ketadi.
Shudrlar

Shudrlar — qadimiy Hindistondagi 4 ta ijtimoiy tabaqa (varna) ning eng quyisi. "Manu qonunlari"da aytilishicha, shahrining asosiy burchi "qayta tugʻilganlar" deb ataladigan yuqori varna vakillari (brahman, kshatriy, vayshi)ga xizmat qilishdan iborat boʻlgan. Sh. ning deyarli haqhuquqi boʻlmagan. Ular hindularning muqaddas kitoblari — "Veda"larni oʻqishi, hatto eshitishi ham man qilingan, "qayta tugʻilganlar" bilan birga maʼbudlarga qurbonlik marosimlarida qatnashish va h.k.dan mahrum edi. Kastalar 4 ta varnadan kelib chiqqan, degan fikrni ayrim mutaxassislar xato deb biladi. Hozir Hindistonda quyi toifa vakillari "Roʻyxatga olingan kasta (toifa)lar" deb ataladi va ular Konstitutsiya himoyasiga olingan.
Shujo ul-Mulk

Shujo ul-mulk (? 1842.5.4) -Afgʻoniston shohi (1803—09, 183942). Akasi Mahmudshohni taxtdan agʻdarib hokimiyatni egallagan, lekin 1809-yil Mahmudshoh tomonidan taxtdan tushirilgan. Sh. ulM.ning taxtni qaytarib olish uchun qilgan bir necha bor urinishlari (shu jumladan, 1833—34 yillarda inglizlar yordamida) natijasiz tugagan. Birinchi inglizafgʻon urushi davri (1838—42)da inglizlar Sh.ulM.ni afgʻon taxtiga oʻtqazganlar. Muxolifatdagi guruhlardan biriga mansub shaxs tomonidan xoin sifatida oʻldirilgan.

 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
Osiyo tarixi
Afgʻoniston
1842-yilda vafot etganlar
Birinchi ingliz-afgʻon urushi ishtirokchilari
Afgʻoniston amirlari
19-asr afgʻon hukmdorlari
Osiyodagi 19-asr hukmdorlari
19-asr afgʻon siyosatchilari