MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Jurua

Jurua, Juruá — Braziliyaning gʻarbidagi daryo, Amazonkannnt oʻng irmogʻi. Uzunligi 3280 km, havzasining mayd. 224 ming km. Peru And togʻlari (Mantanya togʻlari) etagidan boshlanib, oʻrta va quyi oqimida Amazonka pasttekisligidan oʻtadi. Yomgʻirdan suv oladi. Yanv.dan maygacha sersuv, avgust—okt.da sayozlanib qoladi. Oʻrtacha suv sarfi 9000 m3/sek. Kruzeyru-du-Sul sh.dan boshlab kema qatnaydi.

Manbalar 

Braziliyadagi daryolar
Perudagi daryolar
Juft

Juft (asli "jufti gov", yaʼni qoʻshhoʻkiz) — qad. yer oʻlchovi sifatida ishlatilgan ibora; bir faslda bir juft hoʻkiz bilan ishlov berib hosil olinishi mumkin boʻlgan yer maydonini anglatgan.

Manbalar
Juft va toq sonlar

Juft va toq sonlar - 1) juft sonlar — 2 ga karrali boʻlgan butun sonlar; masalan, 0, 2, 4, 6, 8 va hokazolar. Son oʻnli sanoq tizimida yozilgan oxirgi raqami juft boʻlganda (0, 2, 4, 6 yoki 8) va faqat shularda u juft boʻladi; 2) toq sonlar — 2 ga boʻlinmaydigan butun son. Toq son har xil shaklda yozilishi mumkin. Toq son kvadrati ( masalan : 3²=9) yana toq son boʻladi, ikkita istalgan toq son koʻpaytmasi ham toq son boʻladi.

Manbalar
Juft va toq funksiyalar

Juft va toq funksiyalar (mat.) — 1) juft funksiya — aniqlanish sohasi nolga nisbatan simmetrik hamda f(—x)=f(x) xossaga ega boʻlgan y=f(x) funksiya. Uning grafigi u oʻqiga nisbatan simmetrik boʻladi. Toq funksiyalar grafigi koordinatalar boshiga nisbatan simmetrik joylashadi, yaʼni uning simmetriya markazi koordinata boshida boʻladi.

Manbalar
Juft kuch

Juft kuch — miqdor jihatdan teng , qarama-qarshi tomonga yoʻnalgan, ustma-ust tushmaydigan parallel kuchlar. Kuchlarning taʼsir chizigʻi orasidagi eng qisqa masofa a. B. yelkasi, bu chizik, orqali oʻtuvchi tekislik a. B. tekisligi deyiladi. A. B.ning qattiq jismga mexanik taʼsirini ifodalash uchun a. B. momenti qabul qilingan. U erkin vektor boʻlib, uchidan karaganda soat mili harakatiga teskari yoʻnalgan, miqdor jihatdan esa a. B.ni tashkil qiluvchi kuchlardan birining moduli bilan uning yelkasi koʻpaytmasiga teng . Gayka kalit bilan buralganda a. B. hosil boʻladi. Kalit gaykaning qaysi yoqlariga qoʻyilishiga qaramay, uning gaykaga taʼsiri oʻzgarmaydi.

Manbalar
Juft tuyoqlilar

Juft tuyoqlilar () — sut emizuvchilar sinfining turkumi. Quyi eotsendan maʼlum. Oyoqlari oʻqi kuchli rivojlangan boʻlib, 3- va 4-barmoqlari oʻrtasidan oʻtadi. 2- va 3-barmoklari kucheiz rivojlangan, 1-barmogi boʻlmaydi. Oyoqlarining sagittal qismidan bukilishi va yozilishi tufayli harakat qiladi, oʻmrov suyagi yoʻq. 2 kenja turkum: kavshavchi va kavshamaydigan kenja turkumga boʻlinadi. Hoz. zamon faunasida 150 ga yaqin turi maʼlum. Keng tarkalgan, Avstraliya va Yangi Zelandiyaga introduksiya qilingan. Oʻzbekistonda 8 turi maʼlum. Oʻsimlikxoʻr, baʼzan hammaxoʻr (toʻngʻiz). Bir qancha turlari (echki, qoʻy, sigir) xonakilashtirilgan. Koʻpchilik yovvoyi turlarining soni kamayib ketmoqda. Bir qancha turlari (jayran, arhar, togʻ echkisi) Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.

Manbalar 

Hayvonlar
Juft chatishtirish

Juft chatishtirish — otaona oʻsimlik oʻrtasida bir marta oʻtkaziladigan chatishtirish; seleksiya usuli, oddiy chatishtirishning bir xili. J. ch. yoʻli bilan olingan duragaylar populyasiyasida yangi nusxalar paydo boʻlish jarayoni murtakka bir juft ota-onadan teng miqdorda oʻtgan irsiy materiallarning qayta juftlanishi asosida boradi. Retsiprok chatishtirish ham J. ch.ning bir xili. Bu usul oʻsimliklar seleksiyasida keng qoʻllaniladi.

Manbalar
Juftabod

Juftabod — atlas, beqasam, shoyi kabi matolar tandasidagi ikki takabodning birikib juftlangan holati. Toʻqish dastgohiga solingan tandadagi J.ni tarqatmay (juftlab) tutib turadigan shoda J. shoda deyiladi. Tandaning J. shodadan oʻtadigan har ikkala ipini qoʻl bilan ajratib, terib chiqish J. terish deb ataladi. J. terish natijasida gula va tigʻdan ip oson oʻtadi.

Manbalar
Juftak

Juftak — miskarlik asbobi. Asosan mis idishlarni kavsharlashda ishlatiladi. Ombirga oʻxshaydi, biroq undan ancha kichik, yupqa va nozik boʻladi. J. soatsozlikda ham (soat qismlarini qimtib olib, joy-joyiga qoʻyishda) ishlatiladi. J.ni ilgari chilangar ustalar yasagan. Hozir J. oʻrnida asbobsozlik zavodlarida ishlangan qisqich (pinset) va b. asboblar qoʻllaniladi.

Manbalar
Juftlama

Juftlama — 1) taxta yogʻochlardan zich yopishtirib yasalgan eshik; 2) sochpopukning kumush boʻlaklarini bir-biriga juftlab yopishtirilgan ikkita kosachadan iborat qismi.

Manbalar
Juftqanotlilar

Juftqanotlilar (Diptera) -hasharotlar turkumi (qarang Ikki qanotlilar).

Manbalar
Jekson

Jekson — AQSH jan.dagi shahar, Meksikaboʻyi pasttekisligida, Perl daryosi boʻyida. Missisipi shtatining maʼmuriy markazi va eng katta shahri. Aholisi 196,6 ming kishi (2000; shahar atrofi bilan birga 400 ming). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Q. x. rayonining savdo-moliya markazi. Oziqovqat, oʻrmonchilik, yogʻochsozlik, elektrotexnika, silikat-keramika, mebel sanoati korxonalari, yirik aeroport bor. Avtomobil ehtiyot qismlari ishlab chiqariladi. Shaharga 1790 yilda asos solingan.

Manbalar
Jeksonvill

Jeksonvill - AQShning jan.sharqidagi shahar. Aholisi 735,6 ming kishi (2000). Florida shtatining shim.sharqiy qismining iqtisodiy markazi. Dengiz porti (yillik yuk ortib-tushirish 15 mln. t), muhim temir yoʻl va shosse yoʻllar tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Q. x. mahsulotlari (tamaki, yer yongʻoq va mevalar) yetishtiriladigan va oʻrmonchilik rayonining savdo markazi. Qora metallurgiya, metallsozlik sanoati rivojlangan. Sellyuloza-qogʻoz, yogʻochsozlik, poligrafiya, kimyo, oynashisha, oziq-ovqat, tamaki, ke-masozlik va kema remonti korxonalari, universitet bor. Shaharga 1822 yilda asos solingan. AQShning harbiy-dengiz bazasi.

Manbalar 

Florida shaharlari
Jenmin Jibao

Jenmin Jibao („Xalq gazetasi“) — kundalik gazeta, Xitoy Kommunistik partiyasi MK organi. 1948-yil 15-iyundan beri nashr etiladi (Shitszyachjuan va Xandanda, 1949-yil martdan — Pekinda).

Manbalar
Jyuri

Jyuri (ing . va frans. jury, lot. juro — qasamyod qilaman) — 1) tanlovlar, koʻrgazmalar, sport musobaqalari va sh. k.da mukofotlar berish masalasini hal qiluvchi mutaxassislar guruhi; 2) jinoyat protsessida fuqaroviy va jinoiy ishlarni koʻrishda qatnashuvchi noprofessional sudyalar — maslahatchilar hayʼati.

Manbalar
Joʻva

Joʻva — jild xamir yoyish uchun ishlatiladigan kalta oʻkloq. J. qattiq yogʻoch (oʻrik, tut, yongʻoq, olma, qayragʻoch, chinor)dan tayyorlanadi. Uzunligi 25—30 sm, oʻrtasi yoʻgʻon — diametri 4—6 sm, ikki tomonida ingichkaroq dastasi boʻladi.

Manbalar
Jo'va

Joʻva — oshxona anjomi hisoblanadi, u asosan xamirni yoyish uchun moʻljallangan. U silindrsimon yoki vereten shaklida boʻladi.

Tarixi 
Joʻvaning tarixi uzoq vaqtga borib taqaladi. Etrusklar taxminan 3000 yil oldin tosh joʻvadan foydalanishgan. Dunyoning boshqa mamlakatlarida xamirni yoyish uchun loyli va yogʻochli tsilindrlardan foydalanilgan. XIX asrning oxirida Jon Rid ismli odam oʻrtada yogʻoch silindrli va ikkala tomonida tutqichlari boʻlgan standart zamonaviy joʻvani ixtiro qilgan. Ushbu vositaning asosiy maqsadi xamirni tayyorlashdan oldin yoyishdir.

Tuzilishi 
Qoidaga koʻra, joʻvaning materiali qatron boʻlmagan yogʻoch, metall, shisha yoki toshdan tashkil topadi. Odatda joʻva ikki yoki kamdan-kam hollarda bitta tutqichga ega. Nostandart tuzilmadagi joʻva mavjud: ishlatishdan oldin iliq suv quyilgan plastik ichi mavjud.

Matolarni tekislovchi joʻva 
Kiyim dazmollari juda uzoq vaqtdan buyon mavjud. M. a. IV asrda Qadimgi Yunonistonda zigʻir matosidan kiyimlarni dumaloq oʻramgaga oʻxshash qayniq metall tayoq yordamida qoʻllanilgan.

Rossiyada matoga joʻva (katok, katalka) oʻralgan va rubel bilan tekislangan.

Ommaviy madaniyatda 
Ommaviy madaniyatda joʻvaning oʻrni — bu, ayniqsa, oilaviy nizolar paytida, hissiy jihatdan gʻazabda boʻlgan uy bekasi qoʻlidagi sovuq qurol ushlagan obyekt. Xotin erini (aytaylik, xiyonat, mastlik uchun) aynan u bilan kaltaklagani haqida haqiqiy holatlar maʼlum; natijada „agar ayolning qoʻlida joʻva boʻlsa, har doim ham pirog boʻlavermaydi“ degan gap mavjud.

Galereya

Eslatmalar

Adabiyotlar 

 Skalki xozyaystvennie // Tovarniy slovar / I. A. Pugachyov (glavniy redaktor). — M.: Gosudarstvennoe izdatelstvo torgovoy literaturi, 1960. — T. VIII. — Stb. 176
Pages with unreviewed translations
Joʻja

Joʻja — tovuq va b. parranda palaponi. Tovuq J.lari 1 kunligida 35—40 g , 1 oyligida 240—270 g , 2 oyligida 550— 600 g , 3 oyligida 900—1100 g , 4 oyligida 1200—1500 g , 5 oyligida 1500— 1800 g boʻladi. Goʻsht (broyler) yoʻnalishidagi tovuq zotlarning 7—8 haftalik J.lari vazni 1,5—1,8 kg ga yetadi. J.lar 2 oylikkacha katakli batareyalarda yoki poliga poxol toʻshalgan xonalarda saqlanadi, 4—5 kunligidan boshlab iliq kunlarda yayratish maydonchasiga, keyinchalik maysazorlarga chiqarib turiladi. Xonaki usulda boqishda J.larga birinchi haftada suvda qaynatib pi-shirilgan tuxum, tvorog , koʻk barra piyoz yoki sarimsoq mayda toʻgʻrab beriladi. Katakli batareyalarda har 1m2 ga 1 — 20 kunlik J.lardan 25—30; 21—40 kunligidan 15—20 va 41—60 kunligidan 9—12 ta; poliga poxol toʻshalgan xonalarda har 1m2 ga 1—30 kunligidan 8— 24; 30—60 kunligidan 16—18 ta joylashtiriladi. Xonaning harorati birinchi 20 kunlikda 29—22°, 21—40 kunligida 20—18°, 41—60 kunlikda 17—16° boʻlishi kerak. 2 oylik makiyon J.lar joʻjaxoʻrozlardan ajratilib, yayratish maydonchasining atrofi simtoʻr bilan oʻralgan xonalariga, yengil tipda qurilgan ayvonlarga oʻtkaziladi. J.lar maxsus tayyorlangan aralash ozuqa berib bo-qiladi. Birinchi oyda har 2 soatda, ik-kinchi oyda har 3 soatda, keyinchalik kuniga 2—4 marta don va aralash ozuka berib turiladi (qarang Broyler, Inkubatsiya).

Sayfiddin Azimov.

Manbalar
Joʻja (qushlar)

Joʻja — qushlarning bolalik davri, tuxumdan chiqqandan to jinsiy voyaga yetgungacha boʻlgan davr. Tuxumdan chiqqan J.ning rivojlanish darajalariga binoan qushlar J. ochuvchi va jish joʻja (palapon) ochuvchi guruhlarga boʻlinadi. Joʻja ochuvchi kuiiar tuxumidan chiqqan joʻjalarining koʻzi ochiq, tanasi pat bilan qoplangan, mustaqil yurish qobiliyatiga ega. Bu guruhga tuyaqushlar, tovuqsimonlar, suv-moshaklar kiradi. Jish joʻja ochuvchi qushlar palaponi ojiz, koʻzi yumuq, tanasi yalangʻoch boʻlib, ularni uzoq vaqt ota-onasi boqadi. Bu guruhga chumchuqsimonlar, qizilishtonlar, qaldirgʻochlar va b. kiradi. Boyqushlar va kunduzgi yirtqichlar jish joʻja ochuvchi boʻlsa ham palaponlari pat bilan qoplangan va koʻzi ochiq boʻladi. Turli qushlarda joʻjalik davri ham turlicha, mas, mayda chum-chuqsimonlarda 8—12 oy, kunduzgi yirt-qichlarda 1 yildan ortiq, yirik qushlar — baliqchilar, gagaralar, burgutlar, gʻoalarda 3 yilgacha.

Manbalar 

Zoologiya
Joʻja ochuvchi qushlar

Joʻja ochuvchi qushlar (nidifugae yoki praecoces) — tuxumdan tanasi par bilan qoplangan, mustaqil yashay oladigan, koʻzlari ochiq, eshitish organi yaxshi rivojlangan joʻja ochuvchi qushlar guruhi. Koʻpchilik qushlarning tuxumdan chiqqan joʻjalari mustaqil yashay oladi va oziqlanadi, lekin maʼlum vaqtgacha ota-onasi bilan birga yuradi (mas, oʻrdak, turna va b.), tovuqsimonlarda esa otaonasi joʻjalariga oziqni koʻrsatib beradi (yana q. Jish joʻja ochuvchi qushlar).

Manbalar
Joʻjaburun

Joʻjaburun — qovun navi (qarang Gulobi).

Manbalar 

 

Qovun navlari
Joʻji ulusi

Joʻji ulusi - Chingizxon tomonidan 1224 y. qilingan taqsimga koʻra Joʻjixon va uning xonadoniga merosiy boʻlib tekkan yer mulki. Unga Irtish daryosidan Uralga qadar va undan Gʻarbga tomon "moʻgʻul otlari tuyogʻi yetgunga qadar" boʻlgan yerlar kirgan; Janubda J. u. Chigʻatoy ulusi bilan chegaradosh boʻlgan. Shim. Xorazm, Amudaryo va Sirdaryoning quyi etaklari ham J. u.ga tobe boʻlgan. Joʻjixonning qarorgohi Irtish daryosi vodiysida boʻlgan. Botuxonning Sharqiy Yevropaga qilgan istilochilik yurishlari natijasida J. u. juda ulkan hududni qamrab olgan va u 13-asr oʻrtalariga kelib Moʻgʻullar davlatida amalda mustaqil boʻlgan (yana q. Oltin Oʻrda).

Manbalar 

Tarixiy davlatlar
Joʻjixon

Joʻjixon, Joʻchi, Joʻji, Chjochi (taxminan 1184—1227) — moʻgʻullarning yirik sarkardasi, Chingizxonning katta oʻgʻli; uning harbiy rejalarini roʻyobga chiqargan. Rivoyatlarga koʻra, Chingizxonning xotini Borte (Boʻrta fujin) homiladorlik paytida markit qabilasi tomonidan asirlikka olingan. Keyinchalik uni asirlikdan xalos etishgach, J. tugʻilgan. Abulgʻoziy Bahodirxonning yozishiga koʻra, "Joʻchi"ning maʼnosi "mehmon" boʻlgan ("Shajarayi turk", 47-6.). J. Xitoy (1211 — 15), Oʻrta Osiyo (1219—21), Dashti Qipchoqni bosib olishda faol ish-tirok etgan. J. boshchiligidagi 20 ming nafar moʻgʻul qoʻshini Irgʻiz daryosi boʻyidagi jangda Muhammad Xorazmshohning 60 minglik qoʻshini bilan jang qilgan, bu islom lashkarlarining moʻgʻullar bilan dastlabki toʻqnashuvi boʻlgan. Faqatgina Jaloliddin Manguberdinmng harbiy mahoratigina Xorazmshoh qoʻshinini magʻlubiyatdan saqlab qolgan. Chingizxon qoʻshini Oʻrta Osiyoga yurish qilganda otasi J.ni Sirdaryo boʻyidagi Jand, Oʻzgand, Sigʻnoq kabi shahar, qalʼalarni egallashga buyurgan. J. bu qalʼalarni olgach, ukalari Chigʻatoy va Oʻktoyxon bilan birgalikda Xorazm poytaxti Urganchnsh qamal qilgan, shaharni yetti oylik janglardan soʻnggina egallagan. Chingizxon moʻgʻullar zabt etgan yerlarni oʻgʻillariga taqsimlab berganida (1224) J.ga Irtishdan Uralgacha va undan Gʻarbga tomon choʻzilgan yerlar mulk qilib berilgan (qarang Joʻji ulusi). J. Sharqiy Yevropaga qilmoqchi boʻlgan harbiy yurishi boshlanmasidan oldin vafot etgan; baʼzi maʼlumotlarga koʻra, J.ni markaziy hokimiyatdan ajralib chiqmoqchi ekanlikda gumonsiragan Chingizxon maxfiy buyruq berib qatl ettirgan. J.ning qabri Jezqazgʻan sh. (Qozogʻiston)dan 45 km. shim.-sharqda, Qora-Kengir daryosining soʻl qirgʻogʻida joylashgan.

Faxriddin Hasanov.

Manbalar 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
1227-yilda vafot etganlar
Oltin Oʻrda hukmdorlari
Joʻy

Joʻy — ayriq, kanal (tarixiy manbalarda). Hoz. paytda esa, asosan, Buxoro va Samarqand viloyatlarida ariq, baʼzan kichikroq kanal J. deb ataladi. Xoz. oʻzbek adabiy tilida bu soʻzning kichraytirilgan (diminutiv) shakli — joʻyak saqlanib qolgan. J. joy nomlari tarkibida uchraydi (Joʻyidam, Joʻyinav, Joʻyiqoʻrchi va h. k.).

Manbalar
Joʻybor

Joʻybor — 1) Buxoro sh.ning jangʻarbida joylashgan mavze. 11-asr oxirida bu joy obod qilinib shohona saroy qurilgan. Bu saroy Buxoro xukmdorlarining qarorgohi boʻlgan. 15-asr boshlarida bu yerga Joʻybor xojalari kelib joylashgan (nomi shundan); 2) kanal, daryo, baʼzan ariq boʻyidagi joylar; tarixiy manbalarda, xususan, vaqfnomalarda koʻp uchraydi.

Manbalar
Joʻyi arziz

Joʻyi arziz (fors. — qoʻrgʻoshin ariq) — Afrosiyoʻbni suv bilan taʼmin etgan qadimgi kanal. taxminan 8-asr oxiri — 9-asr boshlarida qurilgan. Joʻyi arziz pishiq gishtdan qurilib, ichki qismi qalay bilan qoplanganligi uchun tarixiy manbalarda „Joʻyi arziz“ nomi bilan tilga olinadi. Joʻyi arziz krldikdarini 1946 yilda arxeolog A. I. Terenojkin Samarkand dehqon bozorining roʻparasidan topgan. Joʻyi arziz kattaligi 59×40×9 sm, 42×42×9 sm, 28×49×9 sm, 36×49×9 sm lik pishiq gʻisht bilan kul aralash ohak qorishmasidan qurilgan. Samarqandni suv bilan taʼmin etishda muhim inshoot boʻlgan Joʻyi arzizni muhofaza qilishga alohida ahamiyat berilgan. Is-taxriyning (10-asr) yozishicha, bu inshootga yil davomida qarab turish otashparastlar zimmasiga yuklangan. Bu xizmatlari uchun ular jon soligʻidan ozod etilgan. Joʻyi arziz 1220-yil moʻgʻullar tomonidan vayron qilingach, Afrosiyob suvsiz qolib, harobaga aylangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston tarixi
Oʻzbekiston arxeologiyasi
Samarqand viloyati
Oʻzbekiston geografiyasi
Kanallar
Joʻyi moʻliyon

Joʻyi moʻliyon, Joʻyi mavoliyon — Buxorodan 4–5 km shimolda joylashgan qad. manzilgoh va ariq nomi. J. m.da Ya. F. Gʻulomov va A. Qosimzoda arxeologik tadqiqot ishlari olib borganlar (1956).

Joʼyi mo'liyon yerlari qadim vaqtlarda Tagʼshodaning mulki boʼlib, u oʼz farzand va kuyovlarining har biriga taqsim qilib bergan. Marhum amir Ismoil Somoniy bu yerlarni xalifa al-Mustaʼin ibn al-Muʼtasimning lashkarboshisi boʼlgan Hasan ibn Muhammad ibn Tolutdan sotib oldi. Аmir Ismoil Joʼyi mo'liyonda saroylar va bogʼlar barpo qilib, uning koʼproq qismini mavoliylarga vaqf qildi. U hozirgacha ham vaqf. Аmir Ismoil doimo oʼz mavoliylariga gʼamxoʼrlik koʼrgizar edi.  Bir kuni amir Ismoil Buxoro hisoridan Joʼyi mo'liyonga qarab turganida uning yonida otasining mavlosi Simo-ul-kabir — «Ulugʼ siymo» turgan edi. Аmir Ismoil uni doʼst tutar va yaxshi koʼrar edi, unga qarab: «Bir vaqti ketsa-da, Xudoyi taolo biror sabab tugʼdirib, bu yerlarni sizlar uchun sotib olsam va menga umr bersa-da, bu yerlar sizlarniki boʼlganini koʼrsam, chunki bu yerlar Buxoroning barcha yerlaridan qiymatliroq, yaxshiroq va xush havoliroqdir»— dedi. Xudoyi taolo nasib etib amir Ismoil u yerlarning hammasini sotib olib, mavoliylarga berdi va nihoyat, u yerlar Joʼyi mavoliyon deb ataldi, koʼpchilik xalq esa uni Joʼyi muliyon, deydilar.  Buxoro hisoriga bir tekislik yer tutashgan boʼlib, uni «Dashtak» deydilar. Bu yerlarning hammasi qamishzor edi. Marhum amir Ismoil bu joyni ham Hasan ibn Muhammad ibn Tolutdan o'n ming diramga sotib oldi va birinchi yildayoq qamishning pulidan oʼn ming diram hosil undi. Аmir Ismoil bu joyni masjidi jomega vaqf qildi. Аmir Ismoildan keyin uning farzandlaridan kimki amir boʼlsa u goʼzalligi, toza va xushhavoligi tufayli Joʼyi mulnyonda oʼzi uchun bogʼ va koʼshklar bino qildi.  Darvozayi Navda shahar darvozasiga tutash bir mavze borki, uni «Koraki Аlaviyon» — «Аli avlodi ekinzori» deydilar. Аmir Mansur ibn Nuh bu joyga gʼoyat goʼzal bir koʼshk qurdi. Аbu Bakr Narshaxiy. Buxoro tarixi goʼzallikda uni misol qilib gapirar edilar; u uch yuz ellik oltinchi yili (17 dekabr 966—6 dekabr 967) (qurilgan) edi. Koraki Alaviyonnnng bu yerlari to Nasrxon ibn Tamgʼochxon davrigacha sultonlik mulki boʼlgan edi. Nasr xon bu yerlarni shaharga yaqin boʼlganligi uchun faqihlarning dehqonchilik qilishlari osonroq boʼlsin deb,ilm ahllariga berdi va oʼzi buning evaziga uzoqroq yerlardan oldi.  Joʼyi muliyon va Koraki Аlaviyon somoniylar hukmronlign davrining oxirigacha obod edi.  Mamlakat somoniylar qoʼlidan ketgach, u saroylar xarob boʼldi hamda toki Shamsulmulk Nasr ibn Ibrohim Tamgʼochxon davrigacha Buxoroda faqat hisordan boshqa (podshohlar uchun) biror muayyan qarorgoh boʼlmadi. 

    Abu Bakr Muhammad ibn Ja'far an-Narshaxiy haqida batafsil ma'lumot

  Buxoro tarixi asari haqida batafsil ma'lumot

  Narshaxiy-Buxoro tarixi.Yuklab olish uchun manba

Adabiyot 
 Narshaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966.

Manbalar
Joʻka

Joʻka () — joʻkadoshlar oilasiga mansub buta va daraxtlar turkumi. Oʻzbekistonda 9 turi oʻstiriladi. 3 turi — yirik bargli J., mayda bargli J. va yuraksimon bargli J. dorivor hisoblanadi. Ular boʻyi 25 m gacha keladigan daraxtlardir. 300—400 yil usadi. Barglari uzun bandli, ketma-ket joylashgan. Gullari tarkibida efir moyi, S vitamin, karotin va b. moddalar bor. Quritilgan bargi va preparatlari terlatuvchi dori sifatida, shuningdek, damlamasi ogʻizni chayqash uchun ishlatiladi. Yogʻochi oq, yumshoq boʻlib, mebel, faner va b. tayyorlashda ishlatiladi.

Yana qarang 
 Lipa

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Dorivor oʻsimliklar
Joʻn kanali

Joʻn kanali – Toshkent viloyatidagi kanal. Toshkent shimolining janubi sharqiy qismidan oʻtadigan Salor kanalining suv taqsimlagichidan boshlanadi. Tugash joyi Bo‘zsuv kanali. Kanalning Toshkent ichidan oqib oʻtuvchi qismi atrofida qadimgi Shoshtepa va Qovunchitepa xarobalari joylashgan.

Tavsifi 
Uzunligi 54 km. Eng qadimgi kanallardan biri. Shimoli-sharqdan janubi-gʻarbga egri-bugri boʻlib oqadi. Maksimal suv sarfi 32,0 m³/sek. Eni 4-9 m, chuqurligi 2—3,5 m. Atrofdagi yerlarni sugorish uchun kanaldan juda koʻp tarmoqlar chiqarilgan. Kanalning koʻp qismi jarlik va noqulay joylardan oʻtadi. 1927—28-yillarda kanal gidrotexnik inshootlar bilan toʻla taʼminlandi. Kanal rekonstruksiya qilindi va yoʻnalishi yildan yilga toʻgʻrilanib, uzaytirib borildi. Bosh qismi betonlashtirilgan. Joʻn kanali Yangiyoʻl tumanida 20 ming ga dan koʻproq yerni sugoradi. Shu tuman hududida ariqlarga boʻlinib tugaydi.

Kanal oqimi 

Joʻn, Boʻrijar kanalining Salor daryosiga quyilish joyi yaqinidagi, Joʻn-Salor suv ajratgichidan hosil boʻladi. Suv ajratuvchi qurilma Toshkent shahrining janubi-gʻarbiy chekkasida, Shoshtepa koʻchasi va Sergeli shossesi kesishmasida joylashgan.

Poytaxt ichida kanal Sergeli tumani hududidan, Shoshtepa koʻchasi va Salor kanali oraligʻidan oʻtadi. Shahar chegarasidan chiqib, Toshkent viloyatining Zangiota va Yangiyoʻl tumanlaridan oqib oʻtadi. M-34 va M-39 avtomobil yoʻllari (Katta Oʻzbekiston magistrali), Toshkent-Samarqand va Keles-Oʻzbekiston temir yoʻl liniyalarini kesib oʻtadi.

Yangiyoʻl tumani hududida Joʻn bir necha sugʻorish ariqlariga boʻlinadi. „Toshkent qadimiy madaniyatining kelib chiqishi“ asariga koʻra, kanal suvining bir qismi Bo‘zsuvga qoʻyiladi. Joʻn suvlarining oʻrta Boʻzsuvga oqib oʻtadigan joyi Oʻzbekiston va Qozogʻiston chegarasida, Qumchuqkoʻl aholi punkti yaqinida joylashgan. Suvning bir qismi Qoraqulduq kanaliga qoʻshiladi.

Daryo boʻyi madaniyati 
Joʻn kanalining chap va oʻng sohillarida Shoshtepa xarobalari joylashgan boʻlib ulardan biri tik va baland, ikkinchisi yassiroq ulkan tepaliklardan iborat. Umumiy maydoni taxminan 25 ga. Ariqning chap sohilida joylashgan balandligi 18–19 m li tik tepa ilk istehkomli qishloq xarobasi boʻlib, uning ostki madaniy qatlamlaridan qadimiy dehqonchilik madaniyatining soʻnggi bosqichi (mil. av. VI-IVasrlar)da yashagan oʻtroq ziroatkor aholi turar joylarining qoldiqlari saqlanib qolgan.

Bundan tashqari daryo boʻyida Qovunchi madaniyatining bir qismi boʻlgan turar joy xarobalari topilgan. Tekshiruv davomida uylar asosan xom va pishiq gʻishtdan yasalgani aniqlangan, bundan tashqari qazishmalarda qabrlar, taqinchoq hamda qoʻl tegirmonlari topilgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston geografiyasi
Kanallar
Toshkent viloyati
Toshkent kanallari
Toshkent daryolari
Toshkent viloyati kanallari
Zangiota tumani daryolari
Yangiyoʻl tumani daryolari
Chinoz tumani daryolari
Salor tarmogʻi‎
Boʻzsuvga oqadigan kanallar
Chirchiq suv havzasi
Toshkent geografiyasi
Joʻn madaniyati

Joʻn madaniyati - Krvunchi madaniyati turlaridan biri. Toshkent vohasidagi Jun kapali boʻyidan topilgan yodgorliklar (3—4-asrlar). Joʻn madaniyati, asosan, Sirdaryoning oʻrta oqimi boʻylab keng tarqalgan. G. V. Grigoryev, M. E. Voronets, T. G. Obolduyeva va boshqa qazish ishlari olib borgan (1937—39). Joʻn madaniyatiga oid mozorqoʻrgʻonlar, shahar harobasi tekshirilgan. Turar joylar xom va pishiq gʻishtdan qurilgan. Aholi dehqonchilik (bugʻdoy, tariq, arpa va boshqalar) va chorvachilik bilan shugʻullangan. Tekshirish nati-jasida turli rang angob bilan boʻyalgan sopol idish (koʻza, xum, xumcha, hoʻqacha, tovoq va boshqalar)lar, temir qilich, xanjar, oʻq yoy uchi, kamon, oyna, turli munchoq taqinchoklar, tosh oʻgʻir dasta, qoʻl tegirmon topilgan. Qurollar — hatto ayol qabrlarida ham uchraydi.

Adabiyot 
 Obolduyeva T. G., Kurgani Kaunchinskoy i djunskoy kulturi v Tashkentskoy oblasti, M.— L., 1948.

Svetlana Lunina.

Manbalar 

 

Arxeologiya
Joʻra qayroq avlodi

Joʻra qayroq avlodi - gʻijduvonlik xalq qoʻgʻirchoqbozlari: 1) Joʻra qayroq (1796—1898) — mash-hur xalq qoʻgʻirchoqbozi, raqqos (qayroq bilan raqsga tushgan, laqabi shundan), surnaychi, qoʻgʻirchoqbozlar toʻdasining raqbari; 2) Hamro (1818—1910) —"chodir jamol" xalq qoʻgʻirchoq teatrining taniqli ustasi, anʼanaviy "Kachal Polvonning sarguzashtlari" xalq komediyasini yaratgan; 3) Narzullo (1908—62) — xalq qoʻgʻirchoqbozi. Oʻz toʻpi bilan "Dangasa er va zarbdor xotin" komediyasini yaratgan; 4) Nasrullo Hamroyev (1936) — xalq qoʻgʻirchoqbozi. Xalq qoʻgʻirchoq teatrini hozirgi zamon talablari darajasida rivoj-lantirishga intiladi. 1966-yilda anʼanaviy syujetlar asosida yozilgan "Kachal Polvon uylanadi" (M. Xalil), "Laqma laycha" (H. Rahmat, T. Mahramov), "Quyonboyning tugʻilgan kuni" (B. Omonov) va b. pyesalar sahnalashtirildi.

Adabiyot 
 Qodirov M., Xalq qoʻgʻirchoq teatri, T., 1972.

Muhsin Qodirov.

Manbalar