Virko Baley

Virko Baley (,  ; R. 1938 yil) – ukrain–amerikalik dirijyor, pianinochi, bastakor, musiqa arbobi.

Biografiyasi 
1938-yil 21-oktyabrda Radexovda (hozirgi Lvov viloyati, Ukraina) tugʻilgan. Virko Pyotr va Lidiya Baleyevlar oilasida yagona oʻgʻil. Ikkinchi jahon urushi boshlanganda hali bir yoshga toʻlmagan edi. Oila Slovakiyaga koʻchirilgan, keyinchalik ular Myunxenga koʻchib oʻtganlar. 1947-yildan 1949-yilgacha ular Regensburgdagi (Germaniya) qochqinlar lagerida yashagan.

Germaniyada koʻchirilganlar lagerida pianino chalishni oʻrgana boshlagan. Onasi oʻgʻliga oʻqituvchilik qilgan. Lvovlik pianinochi Roman Savitskiydan olti oy davomida tahsil olgan.

1949-yildan AQShda istiqomat qiladi. Los-Anjeles konservatoriyasini tamomlagan (1962). Las-Vegasdagi Nevada universiteti professori. 1971-yildan – har yili oʻtkaziladigan zamonaviy musiqa festivali, 1974-yildan – kamera orkestri, 1976-1978-yillarda – universitet simfonik orkestri, 1983-1988-yillarda – opera teatri (barchasi Las-Vegasda) ning badiiy rahbari. 1988-yildan beri koʻp marta Ukraina boʻylab gastrollarda boʻlgan. Ukraina bastakorkari milliy ittifoqining xorijiy aʼzosi.

Baley ukrainalik taniqli rejissyor Yuriy Ilyenko bilan hamkorlik qilgan. Rassomlar ikkita – „Lebedinoye ozero. Zona“ (1990) Sergey Parajanov tomonidan yozilgan ssenariy asosida va „Molitva za getmana Mazepa“ (2001/2010) filmlarini yaratganlar . Virko nafaqat birinchi film uchun musiqa yozgan, balki loyiha prodyuseri ham boʻlgan.

2007-yilning bahorida Harvard universiteti qoshidagi Ukraina tadqiqot instituti Ukrainadagi ocharchilik haqida „Golod“ operasini taqdim etgan.

Havolalar 

 Taras Shevchenko nomidagi Ukraina Milliy mukofoti (1996) – Ukraina musiqa sanʼatining rivojlanishiga qoʻshgan ulkan hissasi va uni dunyoda targʻib qilgani uchun (amerikaliklar orasida birinchi boʻlib ushbu mukofotni olgan) .

Ishlari 

 „Golod“ operasi (librettosi B. N. Boychuk, 1986—1993);
 simfonik orkestr uchun: A. L. Vedelga bagʻishlangan simfoniya, „Duma-monolog“ (1984, 2-nashr 1988), „Yabloko Adama“ (1990);
 kamera orkestri uchun: „Dreamtime“ (1993—1995), mezzosoprano uchun dramatik sahna (mono-opera) va Oksana Zabujkoning (1997—1998) shu nomdagi sheʼriga asoslangan „Klitemnestra“ orkestri;
 instrumental konsertlar: fortepiano va orkestr uchun (1990—1992), skripka va orkestr uchun 2 ta (1987, 1988); goboy va torli orkestri uchun – „Peniye Orfeya“ (1993);
 kamera asarlari: violonchel va fortepiano uchun „Tropi“, 3 trombon va 3 pianino uchun 1-sonli Partita (1970—1976), tuba va pianino uchun Partita № 2 (1992), klarnet va pianino uchun „Rezniye ptisi“ sikli.
 pianino uchun: 6 sikl „Noktyurnali“ (1958—1988), 2 ta fikr (1959);
 Yakkaxon skripka uchun etyud
 Vokal sikllar
 Qoʻshiqlar

1989-yilda Virko Baley musiqani yozgan va „Lebedinoye ozero. Zona“ filmining prodyuserlaridan biri (rejissyor – Yuriy Ilyenko, ssenariy muallifi – Sergey Parajanov), 1990-yilda Kann kinofestivalida FIPRESCI mukofotiga sazovor boʻlgan. Keyinchalik Beyli Yuriy Ilyenkoning „Molitva za getmana Mazepa“ (2002) filmining bastakoriga aylangan.

Shuningdek, Ukraina bastakorlari (V. V. Silvestrov, V.Zagortsev, V. S. Bibik, L. V. Dichko, L. A. Grabovskiy va boshqalar) haqida matbuotda qator maqolalar chop etgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Композитори України та української діаспори. — К.: 2004. — ISBN 966-8259-08-4
 Кияновська Л. З-за піднятої завіси// Музика, 1991, № 4;
 Грабовський Л. Свічка, що горить з обох кінців// Культура і життя, 1995, 11 жовтня;
 Гармель О. Dreamtime та віртуальні реальності в симфонії В.Балея «Священні монументи»// Час, простір, музика: зб. статей/ Наук, вісник НМАУ, вип.25, К, 2003.
 Митці України: Енциклопедичний довідник / Упор.: М. Г. Лабінський, В. С. Мурза. За ред. А. В. Кудрицького. — К. : «Українська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1992. — 848 с. — ISBN 5-88500-042-5. — С. 44
 Щетинський О. Вірко Балей: ювілейні підсумки (до 80-річчя від дня народження) // Критика, грудень 2018, ч. 11–12 (253–254). С. 30-35.
 Щетинський О. Вірко Балей: музичний міст між світом і Україною // Часопис Національної музичної академії України імені П. І. Чайковського, № 2 (43), 2019. С. 49-66.

Havolalar 
 Rasmiy sayt
 Shevchenko mukofoti
 Roman Yusipei „Haqiqat va yolgʻon“ Virko Baley Amerika hayotining tajribasi va yoʻqolgan Ukraina illyuziyalari" // Ukraina haftaligi

Alifbo boʻyicha shaxsiyatlar
Amerikalik pianinochilar
Amerikalik bastakorlar
Yashayotgan insonlar
1938-yilda tugʻilganlar
21-oktyabrda tugʻilganlar