Himachal Pradesh Geologiyasi

Himachal-Pradesh geologiyasida Hindiston-Osiyo toʻqnashuvi va keyingi Himoloy orogenen paytida toʻplangan va deformatsiyalangan va uyerda prekembriy jinslari koʻp tarqalgan. Shimoliy Hindistonning Himachal-Pradesh shtati Gʻarbiy Himoloyda joylashgan (1-rasm). U 320 m dan 6975 m gacha balandlikda joylashgan murakkab relefga ega. U hududning tosh materiallari asosan hind kratonidan va ularning yoshi paleoproterozoydan hozirgi kungacha oʻzgarib turadi. Hindiston kratoni 50-60 million yil oldin Osiyo bilan toʻqnashgan deb umumiy xulosa qabul qilingan (Ma). Toʻqnashuv paytida tog 'jinslari silkinib, qattiq burmalangan. Hudud, shuningdek, yoʻnaltirilgan orografik yogʻinlar, muzlash va tez eroziya bilan shakllangan.

Yirik tektonik birliklari 
Himachal-Pradeshning balandligi janubiy gʻarbiy qismdan Shimolgacha koʻtarilgan va bu hududni tashkil etuvchi orogen harakatlar ham yaqqol koʻzga tashlanib turadi. Yoriq bilan chegaralangan Shimoliy-Gʻarbiy toʻgʻri yoʻnalishli tasma shaklida 5 ta asosiy tektonik birliklar mavjud (2-rasm). janubi-gʻarbdan shimolgachgacha u yer Hind-Ganga tekisligi joylashgan, u joylar Sub-Himoloy ketma-ketligi, Kichik Himoloy ketma-ketligi, Katta Himoloy kristalli majmuasi va Tefiyan Himoloy ketma-ketligi deb nomlanadi (2, 3-rasm).

Hind-Ganga tekisligi Himoloydan olingan allyuvial choʻkindilarni oʻz ichiga olgan va buni yaqinda faol boʻlgan foreland havzasini ifodalaydi. Sub-Himoloy ketma-ketligi, asosan, miotsen davrida oldingi havzada toʻplangan choʻkindilar borligini isbotladi. Kichik Himoloy ketma-ketligi tog 'qurilish jarayonlaridan oldin joylashgan birlik hisoblanadi. Katta Himoloy kristalli majmuasi ichki qismdan janubi-gʻarbiy va gʻarb tomonga koʻchirilgan yuqori tektonik birlikni ifodalaydi. Tethian Himoloy ketma-ketligi Hindiston plitasining shimoliy chekkasida oldingi passiv chekkada joylashgan qatlamlarni ifodalaydi.

Shtatning janubi-gʻarbiy chekkasida joylashgan Hind-Ganga tekisligi Himoloy togʻ jinslaridan eroziyaga uchragan choʻkindilardan tashkil topgan allyuvial tekisliklar mavjud. Bu hudud faol depotsentr boʻlib, yaqin atrofdagi yirik daryolardan yuqori choʻkindi oqimlari oqib keladi. Masalan, yuqori oʻrtacha eroziya darajasi 1,8 mm/yil frontal Sutlejning Himoloy suv havzasida qayd etilgan, bu natija bilan katta choʻkindi yukiga hissa qoʻshgan boʻladi. Hind-Ganj tekisligidan pastda umuman deformatsiyaga uchramagan hind kraton qatlamlari joylashgan. Ularning barchasi shimoli-sharqiy tomondan Asosiy frontal tortishish (MFT) bilan chegaralangan.

Sub-Himoloy ketma-ketligi 
Sub-Himoloy ketma-ketligi, Sivalik guruhi deb ataladi, paleotsendan pliotsengacha choʻkindi qatlamlari qoplanib qolgan. Choʻkindilarning kelib chiqishi Hind-Ganq tekisligidagi kabidir. Biroq, sedimentatsiya hodisalari Hindiston-Osiyo toʻqnashuvidan oldin boshlangan va kech Miosengacha davom etgan shuningdek choʻkma muhiti sayoz dengizdan kontinentalga oʻzgargan.

Ikki kichik guruh, u yerda shu jumladan paleotsendan eotsengacha boʻlgan sayoz dengiz yotqiziqlari va miotsen boʻlimidandan pliotsengacha boʻlgan kontinental yotqiziqlar aniqlangan. Singtali va Subathu tuzilmasi kattaroq, Dxaramsala va Sivalik tuzilmasi esa kichik guruhni tashkil etdi. Ikkalasini ajratish Oligosen nomuvofiqligidir. Oligotsen davrida Hindiston qitʼasining vaqtincha koʻtarilishi tufayli choʻkmaslik davrida boʻlganligi haqida taxmin qilingan. Oʻsha paytda hudud dengiz sathidan koʻtarilgan deb baholanadi. Hind okeani plitasining ajralishi mantiyaning koʻtarilishiga olib kelgan boʻlishi mumkin yoki esa plitaning pastga qarab tortilishi tufayli old burma paydo boʻlishi mumkin deb fikr yuritiladi.

Sub-Himoloy ketma-ketligi 10 – 6 tezlikda janubi-gʻarbga surilgan. Toʻrtlamchi davrda Asosiy frontal surish boʻylab 1 mm yilga aniqlangan. Ketma-ketlikda tog 'jinslari katta miqdorda surilib, toʻplanib, Himachal-Pradeshning janubi-gʻarbiy qismida Sub-Himoloy oʻtish zonasini hosil qilgan (3-rasm). Birlik Krol surish shuningdek tepada Ton surish bilan chegaralangan.

Kichik Himoloy ketma-ketligi (LHS) 
Kichik Himoloy ketma-ketligi asosan metachoʻkindi jinslar, metavolkanik jinslar va augen gneyslardan iboratdir. Qatlamlar paleoproterozoydan kembriygacha boʻlgan davrda detrital choʻkindi sifatida choʻkgan va keyinchalik yashil shist va amfibolit fasiyali jinslarga metamorflangan. Ushbu ketma-ketlik yuqoridagi Asosiy Markaziy surish bilan chegaralanadi va uni 4 birlikka boʻlish mumkin.

Yuqori Himoloy kristalli ketma-ketligi deb ham ataladigan Katta Himoloy kristalli majmuasi paleoproterozoy va ordovik davridagi yuqori darajadagi metamorfik jinslardan tashkil topgan. U 4,5 – 8 dan ortiq km qalinlikdagi qatlam, paragneys, shist va ortogneyslar kuzatiladi. Leykogranitlar ushbu birlikning eng yuqori qismida toʻplanganligi aniqlangan. Togʻ jinslarining metamorfik darajasi yuqori boʻlinishni oshiradi, shu bios staurolit, siyanit, sillimanit va migmatit zonalari asta-sekin qoʻshiladi. Kristalli kompleks 750 °C ning eng yuqori metamorfik holatini boshdan kechirgan, 23M atrofida.

Kristalli kompleks poydevorda Asosiy Markaziy surilishi va tepada Janubiy Tibet otryadi bilan chegaralanganligi aniq koʻrinadi. Katta Himoloy kristalli majmuasi orogenga qanday joylashtirilgani boʻyicha konsensusga erishilmagan. Bundan tashqari, Janubiy Tibet otryadi boʻylab anomal kengaytma harakati koʻplab tadqiqotchilarni qiziqtirib kelmoqda.

Manbalar