MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Boris Anatolievich Dolingo

Boris Anatolievich Dolingo (, 1955-yil 3-dekabr, Qoʻqon) — fantastika yoʻnalishida ijod qiluvchi rossiyalik yozuvchi, jurnalist, fantast muharriri, Ihor Halimbadji nomidagi orden laureati.

Tarjimayi holi 
Boris Dolingo Qo‘qonda shifokorlar oilasida tug‘ilgan. U Ashxobodda oʻrta maktabni tugatgan, keyinchalik ota-onasi bilan Sverdlovskga koʻchib oʻtgan. U yerda Ural davlat universitetining metrologiya fakultetini tamomlagan. Universitetni tugatgach, shahar Metrologiya institutida, keyinchalik shahar tez tibbiy yordam shifoxonasida mutaxassis boʻlib ishladi. Bunga parallel ravishda, 1985-yilda Dolingo Vecherniy Sverdlovsk gazetasi qoshidagi Jurnalistika jamoat institutini tamomlagan. XX asrning 80-yillari oxiridan Boris Dolingo adabiy faoliyat bilan shugʻullana boshladi, Sverdlovskdagi „Aelita“ qurultoylarida faol ishtirok etgan. Biroq, bir muncha vaqt Boris Dolingo adabiy faoliyatini toʻxtatdi va biznes bilan shugʻullandi. XXI asrning boshlarida u yana adabiy faoliyatini davom ettirdi, shuningdek, nashriyotda ham faoliyat koʻrsatdi. „Uralskiy sledopyt“ jurnalining fantastik asarlar boʻlimiga rahbarlik qildi, shuningdek, „Aelita“ elektron nashriyotining asoschisi. Yozuvchi va adabiy muharrir sifatidagi koʻp yillik hissasi uchun Boris Dolingo 2011-yilda Igor Xalimbadji nomidagi „Badiiy adabiyot ritsarlari ordeni“ mukofotiga sazovor boʻlgan, shuningdek, „Aelita“ mukofotining bir nechta maxsus mukofotlari bilan taqdirlangan.

Adabiy ijod 
Boris Dolingo maktab yillarida adabiy faoliyatni boshlagan. Uning „Imumkin variantlar“ nomli ilk qissasi 1990-yilda „Aelita“ festivali yakunlarida nashr etilgan. Dolingo asarlarini bir necha yil davomida nashr ettirmagan. Uning birinchi yirik asari 2001-yilda nashr etilgan „The Edge Wanderer“ nomli dilogiya romani boʻlgan. Asar sayyoraga kelgan yerlik sarguzashtlari haqida hikoya qiladi, uning yaratuvchisi uni 6 yuzga ajratgan, ularning har biri alohida olam boʻlib, ular orasidagi oʻtish faqat murakkab oʻtishlar tizimi orqali mumkin. 2002-yilda yozuvchining navbatdagi „Zrozumiti vichnist“ romani nashr etildi, unda interaktiv oʻyin yaratuvchisining oʻzi ixtiro qilgan voqelikka qochib, mustaqil hayot kechira boshlagani haqida hikoya qiladi. 2008-yilda „Blukach po granyax“ turkumidagi „Vimusheniy blukach“ nomli uchinchi romani nashr etildi. 2009-yilda „Gra u Vavilon“ dilogiyasi nashr etildi. Asarda begona sivilizatsiya vakillari Yerni yon tomonlari uzunligi 160 kilometr boʻlgan kvadratlarga boʻlishga muvaffaq boʻlishlari haqida hikoya qilinadi. 2015-yilda yozuvchining „Poki ya pamyatayu“ 2017-yilda „Utikachi“ romani nashr etilgan bo‘lib, Dolingoning shu nomdagi asarlari to‘plamiga kiritilgan.

Manbalar

Havolalar 

 Boris Dolingo fantlab.ru saytida [Wayback mashinasida arxivlangan ] (ros.)
 Dolingo Boris Anatolyevich [Wayback mashinasida arxivlangan .] (ros.)
 Boris Dolingo LiveLib -da [Arxivlangan 2019-yil 16-noyabr, Wayback Machine- da.] (ros.)
Qoʻqonda tugʻilganlar
1955-yilda tugʻilganlar
3-dekabrda tugʻilganlar
Yozuvchilar
Mixail Bochenkov

Mixail Vladislavovich Bochenkov (1975-yil tavallud topgan — 2000-yil vafot etgan) — rus askari, Rossiya Federatsiyasi Qahramoni.

Hayoti va faoliyati 
1975-yil 15-dekabrda Qo‘qon shahrida ishchilar oilasida tugʻilgan. 1982—1990-yillarda 76-maktabda o‘qigan. 1990-yilda Leningrad Suvorov harbiy bilim yurtiga oʻqishga kiradi va uni 1992-yilda tugatdi. Keyin Leningrad oliy qoʻshma qurollar qoʻmondonlik bilim yurtiga oʻqishga kirdi va u yerni oltin medal bilan tamomladi. 1999-yil Kavkazda, Buynaksk, Urus-Martan, Kizlyar, Novolakskiy va Xasavyurtdagi jangovar harakatlarda qatnashgan.

GRU maxsus kuchlarining 2-brigadasi razvedka komandiri. Kapitan Mixail Bochenkov Checheniston xizmat safarining ikkinchi muddatiga oʻz ixtiyori bilan qoladi. 2000-yil 21-fevralda Xarsenoy qishlogʻi yaqinida uning razvedka guruhi jangarilarning katta otryadini topadi. Dushman askarlarining ustunligiga qaramay Mixail Bochenkov jangga qoʻshilishga qaror qildi. U va uning kichik guruhi vertolyotlar va artilleriya oʻqlari yordamga yetib kelguncha jang qildi. Dushman yoʻq qilindi, ammo kapitan Mixail Bochenkov va uning bir qancha qoʻl ostidagilari oʻzlarining harbiy burchlarini sharaf bilan bajarib, tengsiz jangda halok boʻldilar.

Mukofotlari 
Rossiya Federatsiyasi Mudofaa vazirining Faxriy yorligʻi, „Jasorat“ ordeni bilan taqdirlangan. Shimoliy Kavkaz hududida noqonuniy qurolli tuzilmalarni yoʻq qilish paytida koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2000-yil 24- iyundagi 1162-sonli farmoni bilan maxsus kuchlar guruhi qoʻmondoni kapitan Mixail Bochenkovga Rossiya Federatsiyasi Qahramoni unvoni berilgan (vafotidan keyin). Rossiya Federatsiyasi Qahramoni oltin yulduz medalini kapitan Mixail Bochenkovning ota-onasiga Leningrad harbiy okrugi qoʻmondoni, general-polkovnik V. Bobryshev tomonidan berilgan.

Manbalar 

2000-yilda vafot etganlar
21-fevralda vafot etganlar
1975-yilda tugʻilganlar
15-dekabrda tugʻilganlar
Qaleh-ye Tileh Kuh

Qaleh-ye Tileh Kuh (; Qal‘eh-ye Tīleh Kūh sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Dodangʻa qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 74 nafar (13 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Shahraki Kurdestan

Shahraki Kurdestan (; Shahrak-e Kordestān sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Dodangʻa qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 46 nafar (10 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Talli Bardi

Talli Bardi (; Tall-e Bardī, Tall Bardī va Tol-e Bardī sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Dodangʻa qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 125 nafar (19 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Zufar Gimayev

Zufar Faatovich Gimayev (, 1951-yil 9-yanvar, Namangan, Namangan viloyati, Oʻzbekiston SSR — 2002-yil 15-fevral, Qozon, Tatariston, Rossiya Federatsiyasi) — sovet va rus hamda tatar rassomi, portretchi. Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan rassom (2012). Tatariston Respublikasi xalq rassomi (2017), Tatariston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (2002). Abdulla Toʻqay nomidagi Tatariston Respublikasi Davlat mukofoti laureati (2005).

Tarjimayi holi 
Zufar Gimayev 1951-yil 9-yanvar kuni Namangan shahri, Teraksoy tumanida tavallud topgan. Otasi Faat Shayxelislamovich Gimayev 2-jahon urushi ishtirokchisi, urushdan soʻng oilasi bilan Oʻzbekistonga surgun qilingan. Onasi Farxijamal Shayxiyevna Gimayeva. Gimayev oilada oʻrtancha farzand boʻlgan boʻlib, bir nafar akasi Ferdinand (1947-yilda tugʻilgan) va bir nafar ukasi Shamil (1954-yilda tugʻilgan) boʻlgan. 1952-yilda otasining surgun davri tugab, oila Qozonga koʻchib ketadi. Gimayev 1966-yilda Qozon sanʼat bilim yurtiga oʻqishga kirib, uni 1970-yilda tugatadi. 1970—1976-yillari Ilya Repin nomidagi Leningrad rassomchilik, haykaltaroshlik va meʼmorchilik institutida (hozirgi Sankt-Peterburg Badiiy sanʼat akademiyasi) oʻqib, rassom va pedagog mutaxassisligi boʻyicha institutni bitiradi. 1980-yilda SSSR Fanlar akademiyasi Qozon ijodiy rassomchilik ustaxonasini tugatgan. Taniqli rassomlar Aleksandr Dmitriyevich Zaysev va Xaris Abdraxmanovich Yakupovdan taʼlim olgan. Gimayev ijodiy faoliyatini dastlab turli rang-tasvir uslublaridan boshlaydi, ayniqsa portret janrida alohida muvaffaqiyatlarga erishgan. Rassomning Abdulla Toʻqay (), Salix Saydashev (), Tufan Minnullin (), Hasan Tufan (), Baki Urmanche (), Sohibjamal Gizzatullina-Voljskaya () va boshqa tatar madaniyati namoyandalarining portretlari tanqidchilar tomonidan keng eʼtirofga sazovor boʻlgan. Rassom 2022-yil 15-fevral kuni saraton kasalligidan vafot etgan.

Manbalar 

Namanganda tugʻilganlar
Rassomlar
Alamdar (Xuziston)

Alamdar (; ‘Alamdār sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Hovmeh qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 75 nafar (20 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Aminobod (Xuziston)

Aminobod (; Amīnābād sifatida romanizatsiya qilingan) — Eronning Xuziston ustoni Behbaxon okrugidagi Hovmeh qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 132 nafar (33 oila)dan iborat.

Manbalar 

Erondagi qishloqlar
Xoldar Mamasaliyev

Xoldar Mamasaliyev (; 1908-yil, Rossiya Imperiyasi Fargʻona viloyati Andijon uyezdi Oqqo‘rg‘on qishlog‘i — 1976-yil, SSSR Qirgʻiziston SSR Jalolobod viloyati Lenin tumani) — Qirgʻiziston SSR Jalolobod viloyati Novken tumani Stalin nomidagi kolxoz paxtakori. Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni sohibi (1948).

Biografiyasi 
Xoldar Mamasaliyev 1908-yilda Jalolobod viloyati Lenin tumanidagi Oqqoʻrgʻon qishlogʻida (hozirgi Sakaldi qishlogʻi) dehqon oilasida tavallud topgan, millati oʻzbek. Ota-onasidan erta yetim qolgan Mamasaliyev boylar uchun yollanma xizmatkor, mardikorlik qiladi. Qirgʻizistonning hozirgi Novken viloyati hududidagi kolxoz harakatini tashkil etish ishlarida ishtirok etgan. 1930-yildan Lenin tumani Stalin nomidagi kolxozda paxtakor boʻlib faoliyat yuritgan. Ikkinchi jahon urushi boshlanishi bilan birinchilardan boʻlib frontga joʻnaydi.

Demobilizatsiyadan soʻng Mamasaliyev Qirgʻizistonga qaytib keladi va u yerda Lenin tumanidagi „Kommunizm“ kolxozida ishlashni davom ettiradi. Keyinchalik Mamasaliyev kolxozning paxtachilik bo‘limiga rahbar etib tayinlanadi.

Mamasaliyev urushdan oldin paxta yetishtirish xoʻjaligida katta tajriba orttirgan. Zveno aʼzolari bilan birgalikda 3 gektar maydonga nihol ekib, uni parvarishlashda chorva go‘ngidan foydalanish va bu orqali mo‘l hosil olishni yoʻlga qoʻyadi. 1947-yil Mamasaliyevning boʻlinmasi uchun ogʻir va unumli mehnat yili boʻladi. Ishlar samarasi misli ko‘rilmagan natija beradi, paxta xomashyosi yig‘im-terimi birinchi qor yog‘gunga qadar davom etadi. Sentyabr oyi oxiriga qadar davlat topshirig‘i bajarib boʻlingan bo‘lsa, keyingi ikki oyda 3 gektar maydonning har gektaridan 89,3 sentnerdan oq oltin olinib, qariyb 27 tonna paxta xomashyosi topshiriladi. Keyingi yili 6 gektar maydondan olingan hosil 73 sentnerga yetadi. Mamasaliyev 32 yil davomida „Kommunizm“ kolxozida irrigator, brigada boshligʻi hamda brigadir lavozimlarida xizmat qiladi.

Mukofotari 
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 26-martdagi farmoni bilan unga Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni beriladi. Lenin ordeni va Qahramonlik oltin yulduzini koʻksiga taqishganda, u 40 yoshda boʻladi. 

Samarali mehnat faoliyatini yakunlab, nafaqaga chiqqanidan soʻng, Mamasaliyev 1976-yil Novken tumani Sakaldi qishlogʻida 68 yoshida vafot etadi.

Mukofotlari 

 Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948-yil 26-fevral)
 Lenin buyrugʻi

Adabiyotlar 

 „Qirgʻiziston“. Uluttuk ensiklopediyasi: 1-jild. Boshlar ed. Asanov Y. A., B.: Mamlekettik til jana ensiklopediya borboru, 2006 . ISBN 9967-14-046-1
 Borbugulov M., Osh taryhy ensiklopediyasi, Frunze, 1989 y .
 Qoʻl ostida Juraeva B. J. „Qirg‘iziston ravnaqi yo‘lida“ Qirg‘izistonning ko‘zga ko‘ringan o‘zbeklari haqida entsiklopedik nashr, 336 bet, „Rizvon“, O‘sh shahri, 2017 y .

Manbalar

Havolalar 

 Nookende 15 Sotsialistik emgektin baatyry bar
 Nooken Baatyrlardyn Mekeni
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1976-yilda vafot etganlar
16-oktabrda vafot etganlar
1908-yilda tugʻilganlar
Ibaydullo Sodiqov

Ibaydullo Sodiqov (1902-yil, Oʻsh uyezdi Madi qishlogʻi — 1978-yil, Oʻsh viloyati Qora-Suv tumani Shark qishlogʻi) — Qirgʻiziston SSR Oʻsh viloyati, Oʻsh tumani (hozirgi Qorasuv tumani) Mixail Kalinin nomidagi kolxoz raisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (15.02.1957). SSSR Oliy Kengashining 4-chaqiriq deputati. Qirgʻiziston SSR Oliy Kengashining 3-chaqiriq deputati.

Biografiyasi 
Ibaydullo Sodiqov 1902-yilda Oʻsh uyezdining Madi qishlogʻida dehqon oilasida dunyoga kelgan, millati oʻzbek. Bolaligida yollangan mardikor sifatida ishlagan. 1930-yilda kolxozga ishga kirgan, Oʻsh tumani (hozirgi Qorasuv tumani) Kalinin nomidagi kolxozda ishchi, brigadir, rais oʻrinbosari boʻlib faoliyat yuritgan. 1939-yilda Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi (bolsheviklar) safiga qoʻshilgan.

Ibaydullo Sodiqov 1939-yilda Kalinin nomidagi kolxozga rais etib saylangan. Kolxozni Oʻsh viloyatidagi ilgʻor qishloq xoʻjaligi korxonalari qatoriga olib chiqqan. 1956-yilda kolxoz ishchilari 1520 gektar maydonning har bir gektaridan oʻrtacha 29,5 sentnerdan paxta tergan. 

Ibaydullo Sodiqov SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1957-yil 15-fevraldagi Farmoni bilan qand lavlagi, paxta va chorvachilik mahsulotlari yetishtirishni ko‘paytirgani, goʻza, qand lavlagi yetishtirishda ilm-fan yutuqlaridan va ilg‘or tajribalardan keng foydalangani, bu ekinlardan yuqori va barqaror hosil olishda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlari uchun Lenin ordeni, „O‘roq va bolta“ oltin medali hamda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Ibaydullo Sodiqov Qirgʻiziston SSR Oliy Kengashining 3-chaqiriq deputati (1951—1955) va SSSR Oliy Kengashining 4-chaqiriq deputati (1954—1958) etib saylangan.

Ibaydullo Sodiqov nafaqaga chiqqach, Qora-suv tumani Shark qishlogʻida istiqomat qilgan va 1978-yilda vafot etgan.

Manbalar 

Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
1978-yilda vafot etganlar
1902-yilda tugʻilganlar
19-noyabrda tugʻilganlar
Asad Gulzoda

Asad Gulov (Asad Gulozoda va Asad Gulzodai Bukhoroyi taxalluslari bilan ham tanilgan; tug‘. 5-yanvar, 1935-yil, Peshku, Buxoro — 29-may, 2023-yil) — tojik shoiri, tilshunos va jurnalist.

Hayoti 
Asad Gulzoda 1935-yilda Buxoro viloyatining Peshku tumani Shavgʻon qishlogʻida tugʻilgan. O‘rta maʼlumotni shu yerda olgan. 1958-yilda Dushanbe universitetining tojik tili va adabiyoti fakultetini tamomlagan. Jurnalistik faoliyatini Buxoro viloyati teleradiokompaniyasida boshlagan.

Asad Gulzoda o‘smirlik paytlaridan sheʼrlar yozib boshlagan. Sheʼrlari O‘zbekiston va Tojikiston gazetalarida chop etilgan. Asad Gulzodaning „Murg‘obi chi makobod?“, „Labzi Shirin“ kabi kitoblari Dushanbedagi „Maorif“ nashriyotida nashr etilgan. Bundan tashqari, uning „Nasimi Buxoro“, „Xati peshona“, „Shukifahoyi Buxoro“, „Namozi ro‘i barg“, „Nafasi bahor“ kabi kitoblari ham bor. Shuningdek, sheʼrlari „Kahkashoni orzu“ (Toshkent) va „Guli murod“ (Dushanbe) to‘plamlariga kiritilgan.

Asad Gulzoda 2003-yilda Tojikiston yozuvchilar uyushmasiga aʼzo boʻlgan.

U 2023-yil 29-mayda 88 yoshida vafot etgan.

Manbalar 

Shoirlar
Buxoroda tugʻilganlar
Olmosxon Otabekova

Olmosxon (Oʻlmasxon) Otabekova (1922-yil, Turkiston ASSR Fargʻona viloyati — 1987-yil, Jalolobod viloyati Bozorqoʻrgʻon tumani) — sovet qishloq xoʻjaligi xodimi, paxtakor, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957).

Biografiyasi 
Olmosxon Otabekova 1922-yilda Turkiston ASSR Fargʻona viloyati (hozirgi Oʻsh viloyati) hududida tavallud topgan.

Komsomolchi Olmasxon Otabekova 1944-yil boshida Bozorqo‘rg‘on tuman komsomol qo‘mitasi kotibi bo‘lib faoliyat olib borgan. 1944—1953-yillarda paxtachilik brigadasi boʻlim boshligʻi, 1953-yilda Lenin tumanidagi „Frunze“ kolxoz xoʻjaligi rahbari etib tayinlanadi. Otabekova rahbarlik qiladigan kolxoz qishloq xoʻjaligining yetakchilaridan biriga aylanadi, ekin maydonlari ikki barobarga, chorva mollari 78 foizga, sut ishlab chiqarish 5 barobarga, mayin tolali jun ishlab chiqarish 2 barobarga oshadi. Paxta maydonlaridan jami 24,9 tonna paxta hosili olinadi.

Keyinchalik Otabekova qishloq xoʻjaligi yosh staxanovitlarining viloyat mitingida soʻzga chiqib, oʻz lavozimidan ozod qilinishini va yoshlarni dala mehnatiga jalb qilinishini soʻraydi. Shundan soʻng Otabekova „Qizil Oy“ kolxozi xizmatiga yoʻnaltirilib, unga reja boʻyicha har gektardan 9.5 sentnerdan paxta olish topshirigʻi yukatiladi, Otabekova esa yerning har gektaridan 43 sentnerdan paxta hosili olishga erishib, o‘ziga bildirilgan ishonchni oqlaydi.

Otabekova mehnat faoliyati davomida ikki marta SSSR Oliy Kengashi deputati etib saylangan.

Mukofotlari 

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1957-yil 15-fevraldagi Farmoni bilan qand lavlagi, paxta va chorvachilik mahsulotlari yetishtirishni ko‘paytirish, ilm-fan yutuqlari va ilg‘or tajribalarni keng qo‘llashda erishilgan ulkan muvaffaqiyatlari uchun Oʻlmasxon Otabekova Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Oktabr Inqilobi ordeni, Mehnat Qizil Bayrogʻi Ordeni, „Shon-sharaf belgisi“ ordenlari, shuningdek, koʻplab boshqa medallar bilan taqdirlangan.

Xotira 

2002-yilda Otabekova xotirasiga bagʻishlangan Qirgʻiziston pochta markasi chiqariladi. Shuningdek, Pomir togʻ choʻqqilaridan biri Otabekova nomi bilan ataladi.

Havolalar 

 Exo dalekoy voyni — UXODILI DYeVUShKI V ZABOY… (nedostupnaya ssilka)

 Docheri zemli Kirgizskoy Arxivnaya kopiya ot 24 oktabrya 2018 na Wayback Machine
 History of KG Arxivnaya kopiya ot 18 maya 2012 na Wayback Machine  (rus.)

Manbalar 

1987-yilda vafot etganlar
1922-yilda tugʻilganlar
Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Oktabr Inqilobi ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Statsionar elektr maydoni

Statsionar elektr maydoni

Statsionar-bu oqim o'tkazgichida mavjud bo'lgan va doimiy oqim zanjirlarida energiya uzatilishini belgilaydigan elektr maydoni. Oqim oqimi paytida zaryadlar doimiy ravishda harakatlanadi, ammo ularning taqsimlanishi o'zgarishsiz qoladi. Shuning uchun statsionar maydon, elektrostatik maydon kabi, potentsialdir.

Vaqt oʻtishi bilan zichligi oʻzgarmaydigan zaryadlar statsionar zaryadlar deyiladi. Vaqt oʻtishi bilan zichligi oʻzgarmaydigan toklar statsionar toklar deyiladi. Demak, statsionar toklar va zaryadlar uchun

Statsionar zaryadlar va toklarning hosil qilgan elektromagnit maydoni ham oʻzgarmaydi, yaʼni

Vaqt oʻtishi bilan kuchlanganliklari oʻzgarmaydigan elektromagnit maydon statsionar elektromagnit maydon deyiladi
Relyativistik elektrodinamika

Relativistik elektrodinamika elektrodinamikaning turli xil ma'lumot tizimlarida zaryadning invariantligi va Lorents o'zgarishlariga oid asosiy qonunlarning invariantligiga asoslangan harakatlanuvchi muhitdagi elektromagnit hodisalarni o'rganadigan bo'limi.

Qanday qilib bitta elektr maydoni haqida savol inersial mos yozuvlar tizimi birinchisiga qarab harakatlanadigan turli xil mos yozuvlar tizimlariga qarash, harakatlanuvchi manbalar tomonidan yaratilgan maydonlarni tushunish uchun juda muhimdir. Maxsus holatda, maydonni yaratadigan manbalar mos yozuvlar tizimlaridan biriga nisbatan tinch holatda. hisobga olib elektr maydoni manbalar dam oladigan ramkada kimdir so'rashi mumkin: boshqa bir freymda elektr maydoni nima? Qachondir manbalarning qolgan doirasidagi (makon va vaqtdagi) elektr maydonini bilish va qarindoshni bilish tezlik Ikkala freymdan boshqa freymning bir nuqtasida elektr maydonini hisoblash uchun zarur bo'lgan barcha ma'lumotlar berilgan. Boshqacha qilib aytganda, boshqa freymdagi elektr maydoni manbaning ma'lum taqsimlanishiga bog'liq emas ayblovlar, faqat shu nuqtadagi birinchi freymdagi elektr maydonining mahalliy qiymati bo'yicha. Shunday qilib, elektr maydoni a to'liq uzoq ayblovlar ta'sirini aks ettirish.

Shu bilan bir qatorda, davolashni boshlovchi davolash usullari magnetizm bilan tanishtirish Bio-Savart qonuni bilan bog'langan magnit maydonni tavsiflovchi elektr toki. Statik va erkin zaryadlar tizimiga nisbatan dam olayotgan kuzatuvchi magnit maydonni ko'rmaydi. Shu bilan birga, bir xil zaryadlar to'plamiga qarab harakatlanadigan kuzatuvchi oqimni va shu bilan magnit maydonni sezadi. Ya'ni, harakatlanadigan koordinatalar tizimida ko'rinib turganidek, magnit maydon shunchaki elektr maydonidir.
Kirchhoff qoidalari (qonunlari)

Kirchhoff qoidalari murakkab (tarvaqaylab ketgan) shahar davrlarini hisoblash uchun qo'llaniladi. Murakkab oqim usuli ushbu qoidalarni AC davrlarini hisoblash uchun tarqatishga imkon beradi.

Tarmoqlangan zanjirning istalgan qismidagi tok kuchini shu qismlardagi berilgan qarshiliklar va qoʻyilgan EYUK(elektr yurituvchi kuch)lar boʻyicha aniqlashga imkon beruvchi qoidalar. Oʻtkazgichlarning tarmoqlangan elektr zanjiridagi oʻzgarmas tok yoki kvazistatsionar tok (sekin oʻzgaradigan oʻzgaruvchi tok)lar va kuchlanishlar orasidagi munosabatlarni ifodalaydi. 1847-yilda Gustav Kirchhoff aniqlagan.

Tarmoqlangan zanjirda kamida uhoʻtkazgich tutashadigan har qanday nuqta tugun deb ataladi. Kirchhoffning birinchi qoidasiga koʻra, oʻtkazgichlarning uchlari tutashgan nuqta (tugun) da uchrashuvchi tok kuchlari 1k ning algebraik yigʻindisi nolga teng: £ Ik = 0, bunda k — tugunga kelib qoʻshilayotgan oʻtkazgichlar soni. Tugunga kelayotgan toklar musbat, undan chiqayotganlari manfiy deb hisoblanadi. Bu qoida elektr zaryadining saqlanish qonunini aks ettiradi. Kirchhoffning ikkinchi qoidasiga koʻra, oʻtkazgichlarning tarmoqlangan elektr zanjiridagi ixtiyoriy tanlangan har qanday berk konturda zanjirning tegishli qismlaridagi tok kuchlari 1K ning shu qismlar qarshiliklari R ga koʻpaytmalari yigʻindisi mazkur konturdagi EYUKlari yigʻindisiga teng, yaʼni X/tRk = X ek, bunda ya-konturning tegishli qismlari. Tokning yoʻnalishi bilan konturning yoʻnalishi soat mili yoʻnalishi boʻyicha boʻlsa va EYUK kontur yoʻnalishida tok hosil qilsa, tok va EYUK musbat, aks holda esa ular manfiy qiymatga ega boʻladi
Supero'tkazuvchanlik

Supero'tkazuvchanlik

Supero'tkazuvchanlik hodisasini gollandiyalik fizik Kamerling-Onnes kashf etdi (mutlaq nolga yaqin haroratda simobning qarshiligi nolga sakrab tushdi. Keyinchalik, boshqa metallar va qotishmalarda (qo'rg'oshin, qalay, temir va boshqalar) supero'tkazuvchanlik aniqlandi. Supero'tkazuvchanlik, elektr qarshiligi kabi, kollektivlashtirilgan metall elektronlarning kristall panjara bilan o'zaro ta'siri bilan izohlanadi. 6 yilda yuqori haroratli o'ta o'tkazuvchanlik aniqlandi, uning nazariyasi ishlab chiqilmoqda.

Supero'tkazgichlar odamlarga ma'lum bo'lgan eng kuchli elektromagnitlarni, shu jumladan MRT apparatlarida ma'lum qilish uchun ishlatiladi. Ular, shuningdek, raqamli sxemalar, yuqori sezgir magnitometrlar va uyali telefon tayanch stantsiyalari uchun mikroto'lqinli filtrlarni ishlab chiqarishda ishlatilgan. Ular, shuningdek, pigment sanoatida bo'lgani kabi, kamroq magnitli yoki magnit bo'lmagan zarralardan kuchsiz magnitli zarrachalarni ajratish uchun ishlatilishi mumkin. Kelgusi istiqbolli dasturlarga yuqori samarali transformatorlar, quvvatni saqlash moslamalari, elektr energiyasini uzatish, elektr motorlar (maglev poezdlari kabi) va magnitli levitatsiya qurilmalari kiradi. Harorat pasayganda metall o'tkazgichning elektr qarshiligi (materialning elektr tokiga qanchalik qarshilik ko'rsatishi o'lchami) asta -sekin kamayadi. Biroq, mis va kumush kabi oddiy o'tkazgichlarda iflosliklar va boshqa nuqsonlar pastki chegarani o'rnatadi. Hatto mutlaq nolga yaqin bo'lsa ham, mis namunasi nolga teng bo'lmagan qarshilik ko'rsatadi. Boshqa tomondan, Supero'tkazgichning qarshiligi, materialni "kritik harorat" deb ataladigan haroratdan pastroq soviganida keskin nolga tushadi - odatda 20 Kelvin (K) yoki undan past. Supero'tkazuvchi simlar halqasida oqayotgan elektr toki hech qanday quvvat manbaisiz (agar undan energiya olinmasa) cheksiz davom etadi.

Supero'tkazuvchanlik turli xil materiallarda, shu jumladan kalay va alyuminiy kabi oddiy elementlarda, har xil metall qotishmalarida va keramik materiallarning ayrim turlarida uchraydi. yuqori haroratli Supero'tkazuvchilar (HTS). Supero'tkazuvchanlik oltin va kumush kabi olijanob metallarda yoki o'z -o'zidan magnitlanishi mumkin bo'lgan metallarning ko'pchiligida bo'lmaydi.