MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Muazzamxon Mirsaid qizi

Muazzamxon Mirsaid qizi (19-asrning 2-yarmi, Xoʻjand — 1917, Jizzax) — shoira. M. oʻzbek va fors mumtoz adabiyoti namoyandalarining ijodi bilan chuqur tanishgan, aruz vaznini mukammal oʻzlashtirgan va har ikkala tilda ham ijod qilgan. M.ning 1000 misradan ortiqroq devon tartibida tuzilgan gazallari va singlisi Muattarxon bayoziga kirgan sheʼrlari mavjud. Uning gʻazallari uslubning ravonligi, fikrning ravshanligi, ifodaning anikligi bilan ajralib turadi. Sheʼrlarida davr, falakdan norozilik sadolari aks etgan ("Falakning javridindur koʻnglima ozor har soat..."). Ammo M. "koʻzidan xunoba oqib, hijron har tarafdan qilich tortib" kela-yotgan damlarda ham "matonatli" boʻlishga, "sabrtahammul" bilan yashashga daʼ-vat qilgan.

Manbalar
Muazzinxona

Muazzinxona (arab, miʼzana) — mayejid yonida minora tepasidagi koʻshksimon qurilma, qafasa. Zinalar orqali yuqoridagi M.ga muazzin chiqib namozxonlarni namozga chorlaydi.

Manbalar
Muayyid ul-fuzalo

Muayyid ul-fuzalo ("Fozillar yordamchisi") — 16-asrning 1-choragida Hindistonda Muhammad ibn Lod ibn Abduvahob tomonidan yaratilgan forscha izohpi lugʻat. Unda forscha hamda fors tiliga oʻtgan arabcha, turkiy soʻz va iboralar izohlangan. Bu asardan Muhammad Gʻiyosiddin Tompuriy oʻzining "Gʻiyos ullugʻat"ini yozishda foydalangan. Lu-gʻat soʻzlarning bosh harfi tartibida kitoblarga, har bir kitob soʻzlarning oxirgi harfi tartibida boblarga boʻlingan. Har bir bob 3 fasldan iborat boʻlib, birinchisiga arabcha, ikkinchisiga forscha va uchinchisiga turkiy soʻz va iboralar kiritilgan. Bu asarning qoʻlyozma nusxalari Parij, Berlin, London, Bombay qoʻlyozma fondlarida va Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. №2215).

Manbalar
Muaytay

Muaytay, tailandcha kurash, tailandcha boks — sport kurashi turi. Bunda sportchilar (boksdagidek) qoʻllariga qoʻlqop kiygan holda arqonlar bilan oʻralgan 6x6 m oʻlchamli maxsus ring (supa)da vazn toifalari boʻyicha yakkamayakka musobaqalashadilar.

Havaskor M.chilar musobaqasi 2 min.dan 4 raund davom etadi (professional M.da 3 min.dan 5 raund). Raundlar orasida 1 min.dan (professionallarda 2 min.dan) tanaffus beriladi. M.chilar 45, 48, 51, 54, 57, 60, 63,5, 67,71,75, 81, 91 kg gacha va 91 kg dan ziyod vazn toifalarida kuch sinashadilar. M.da qoʻl, tirsak, oyoq va tizza bilan zarba beriladi, shuningdek, raqibni quchoklab yiqitishga ruxsat etiladi.

M. qadimiy yakka kurash turlaridan biri boʻlib, Xitoyda shakllangan degan taxminlar bor. Asosan, 18-asrning oxiridan Tailand (Siam)da keng rivojlana boshladi.

1994-yilda Xalqaro havaskorlik M. federatsiyasi (IFMA)ra asos solindi, unga 80 dan ortiq davlat aʼzo boʻlib kirgan (2003). Oʻzbekiston 1996-yildan aʼzo. 1FMA 1994-yildan jahon chempionatini oʻtkazib keladi. 1998-yildan M. Osiyo oʻyinlari dasturiga kiritilgan. M. Tailand, Belgiya, Buyuk Britaniya, Gollandiya, Malayziya, Fransiya davlatlarida rivojlangan. M. Oʻzbekistonga 1993-yil kirib keldi, 1995-yilda Oʻzbekiston M. federatsiyasi roʻyxatga olindi. Federatsiyaning viloyatlarda boʻlimlari, 10 mingdan ziyod aʼzosi bor. 200 dan ortiq murabbiy M. mashgʻulotlarini olib borishadi. Oʻzbekistonlik M.chilarning 23 nafari xalqaro mi-qyosdagi sport ustasi, 35 nafari sport ustasi unvoniga ega (2003). Zamirbek Qosimbekov, Rahmatjon Roʻzioxunov, Furqat Qurbonov va boshqa murabbiylar Yerkin Kuttiboyev, Tohir Mirsamatov, Nuriddin Hojiyorov, Kamoliddin Yusupov, Diyor Poʻlatov singari jahon va Osiyo chempionlarini hamda Osiyo oʻyinlari gʻoliblarini tarbiyalashdi. Asror Moʻminov.

Manbalar
Muallaq tosh

Muallaq tosh — Aqso masjidi yaqinidagi Qubbat as-Saxra masjidi ichidagi tosh. Quddus shahri da. Ushbu Muallaq toshning saxdi taxminan 7—8 kv. metr keladi. Uning pastki qismida 2 kishi sigʻadigan gʻorcha bor. Fop ichiga kirilsa 7 kishi sigʻadigan joy boʻlib, u yerga joynamoz toʻshab qoʻyilgan, kirgan odam ikki rakaat namoz oʻqib chiqadi. Ushbu tosh atrofi 1 m balandlikda panjara bilan oʻrab qoʻyilgan. Rivoyatlarga qaraganda, Rasululloh tosh orqali Buroq deb nomlanuvchi ulovga minib Meʼrojga chiqqan. Rasululloh osmonga koʻtarilganida tosh ham orqasidan ergashib, havoga koʻtarilgan-u, paygʻambar "toʻxta" deganida, u yerdan 2 m koʻtarilganicha qolavergan, degan rivoyat mashhur. Musulmonlarga bu toshni muqaddaslashtirish yoki ziyorat qilish buyurilmagan.

Manbalar
Muallaqchilik

Muallaqchilik - sirk sanʼati janrlaridan biri. Oʻzbek sirkining (akrobatika mashqlaridan iborat boʻlgan) anʼanaviy turlaridan, tana harakatlari bilan chiroyli shakllar yasash sanʼati. M. sanʼatiga oid ilk maʼlumotlarni oʻrta asrlarda yaratilgan adabiy manbalarda uchratish mumkin. Mu-allaqchilar odatda bozor maydonlarida, karvonsaroylarda, choyxonalarda 2—3 kishi boʻlib tomosha koʻrsatganlar. Ular orqa va yon bilan kamalak shaklida sakrash, ikki qoʻlda, bir qoʻlda, boshda muallaq turishdan boshlab murakkab oʻyinlarga oʻtishgan. Mas, yengilroq, chaqqonroq muallaqchi sherigining turtkisi bilan havoda 2—3-marta umbaloq oshgan, aylanib u yelkadan bu yelkaga qoʻngan, sheriklarining oyogʻi, qoʻli, boshi, yelkasida muallaq turgan, 3-oʻyinchi bir-biriga payvand boʻlib gʻildiragan. M. mashkdari katta dorda, simdorda, chigʻirikda, chopayotgan ot yoki tuya ustida ijro etiladi. Milliy sirk sanʼatida "besuyak" M. janri keng tarqalgan. Oʻzbekistonning jan. hududlarida, xususan Buxoro va Xorazmda mu-allaqchilar "zangboz" deb atalgan. Ular oyoqlariga kichkina qoʻngʻiroqcha — "zang"larni bogʻlab, M. mashklarini ijro etishgan, pichoq bilan raqsga tushishgan, ogʻzidan olov uchqunlarini purkashgan.

Muallaqchilik. Tohir va Murod Toshkanboyevlar hamda Almira Sagnayevalar chiqishi.

20-asrda M. sanʼatining rivojlanishiga 3. Parpiyev, N. Nurmatov, K. Gʻulomov, M. Xoʻjayev, K. Zaripovlar katta hissa koʻshishgan. Hozirgi kunda M. oʻyinlari ham professional, ham anʼanaviy sirkda ijro etiladi.

Poʻlat Toshkanboyev.

Manbalar
Mualliflik tabogʻi

Mualliflik tabogʻi — muallif tomonidan takdim qilingan adabiy, badiiy, siyosiy, tarixiy, sheʼriy va boshqa tur asar, grafik material hajmining oʻlchov birligi. Oʻzbekistonda 1 Mualliflik tabogʻi matni 40 ming bosma belgiga yoki 700 sheʼriy satrga, yo boʻlmasa, 3 ming kv. sm bosma grafik material (rasmlar, jadvallar, haritalar) ga teng , deb qabul qilingan. Muallifga qalam haqi (gonorar) toʻlashda Mualliflik tabogʻi asos boʻlib xizmat qiladi.

Manbalar
Henri Moissan

MUASSAN (Moissan) Anri (1852.28.9 - Parij — 1907.20.2) — fransuz kimyogari. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1891), Parij Oliy farmatsevtika maktabi (1887-1900), Parij universiteti professor (1900-yildan). Ilk bor erkin holdagi ftorni olib (1886), uning va birikmalarining xossalarini oʻrgangan. Elektr yoyi yordamida ishlaydigan pech kashf qilib, unda kalsiy karbid (1892), kaliy karbid va natriy karbid (1894), elektrotermik usulda molibden (1895), volfram (1897) va boshqa olgan. Nobel mukofoti laureati (1906).

Manbalar 

 

1852-yilda tugʻilganlar
1907-yilda vafot etganlar
28-sentabrda tugʻilganlar
2-fevralda vafot etganlar
Muashshar

Muashshar (arab. — oʻnlik) — har bir bandi oʻn misrali, bir necha oʻnlik bandlardan tashkil topuvchi sheʼr shakli. Musammatlarnknt boshqa turlarida boʻlgani kabi M.larning ham birinchi oʻnlik bandi misralarida oʻzaro ohangdosh soʻzlar qofiyalashadi (a—a—a—a—a—a—a—a—a—a), qolgan bandlarining 8 yo 9 misrasi oʻzaro qofiyalashib, oxirgi 9- yoki 10misra 1banddagi misralar bilan qofiyalashadi. Fuzuliyning kator shunday sheʼrlarida, Nodiraning "Firoqnoma" deb yuritiluvchi M.ida har bir oʻnlikda oxirgi bir bayti nakarotdek aynan takrorlanib turadi. Bunday M.larning qofiyalanish tartibi: a—a—a—a—a—a—a— a—b—b, v—v—v—v—v—v—v—v—b—b... tarzidadir. Ular tarjeʼ baytli M.lar deyiladi. M.lar musammatlar tarkibida eng koʻp oʻxshash qofiyalar topib ishlatishni, ularni poetik mazmunni ochishga xizmat qildira olishni talab qiluvchi murakkab usullardan biridir. Shuning uchun M. namunalari mumtoz adabiyotimizda koʻp emas. Oʻzbek adabiyotidagi ayrim namunalari Shavqiy Kattaqoʻrgʻoniy, Nodira, Tabibiy Ahmad, barmok, vaznidagi namunalari esa Fafur Gʻulom ("Emukdoshlar musobaqasi"), Abdulla Oripov ("Tabiat") kabi shoirlar ijodida uchraydi.

Manbalar 

 

Sheʼriyat
Mubolagʻa

Mubolagʻa, giperbola — obrazli ifoda: adabiy asarda voqelikda mavjud va yoʻq, boʻlishi dargumon shaxs, jonli va jonsiz narsa, voqea, hodisalarning nisbiylik mezonlari asosida kattalashtirib, burttirib, lofqofli aks ettirilishi. M.li aksning bosh alomatlari hayotiylikdan chekinish, favquloddaviylik, gʻayritabiiylikdir. M.li inʼikoslar oʻxshatish, istiora, sifatlash, jonlantirish, taʼriz, tazod va boshqa badiiylik vositalarining muayyan darajadagi xizmatlari tufayli yaratiladi. M. koʻproq ogʻzaki va yozma adabiyotlardagi ertak, afsona, rivoyat va boshqa janrlarda, romantik, yumoristik, satirik usullarda yaratilgan asarlarda uchraydi. M.larga boy asarlar gʻoyat katta qiziqish, zavqshavq bilan oʻqiladi. M. vositasida yaratilgan ijobiy obrazlar oʻquvchini maf-tun etib, uning mehr-muhabbatini qozonsa, salbiylari kitobxon qalbida cheksiz gʻazabu nafrat hislarini uygʻotadi. Adabiyot nazariyasida M.ning koʻp xillari bor. Asosiylari: tabligʻ, igʻroq, gʻuluv. Tabligʻda boʻrttirilgan belgi, xususiyatlarning haqiqatga anchayin yaqinligi sezilib turadi. Mac: "Aningdek teshadin sakrab ushoq tosh, Ki nozir bir yigochdin qochurub bosh" (Navoiy, "Farhod va Shirin"). Igʻroqda boʻrttirilgan belgi, xususiyatlar, xatti-harakatlarni uquvchi xa-yolan tasavvur eta olsa ham, ularning hayotiyligiga ishongisi kelmaydi. Mac: "Bola borib-borib shunday kelbatli, kelishgan, baquvvat yigit boʻlib yetishibdiki, bir qoʻlida hoʻkizni koʻtararmish, kuringan daraxtni ildizpildizi bilan sugʻurib olib, bir joydan ikkinchi joyga koʻchira olar emish. Uning oldiga tushadigan, u bilan olishib yo bellashib, unga teng keladigan na odam topilibdi, na hayvon zoti..." ("Qayroqgosh bola" ertagidan). Gʻuluv — be-adad M. Unda boʻrttirilgan, lofqofli inʼikoslarning hayotda borligi u yoqda tursin, boʻlishi mumkinligiga ham mutlaqo ishonib boʻlmaydi. Mac, "Alpomish" dostonidagi "bir kam toʻqson" qalmoq alplarining qiyofalari gʻuluv vositasida tasvirlangan. Hammasining "kallasi kapaday, tanasi te-paday". Birining "shomurti yoqalab har yoqqa ketgan, ichida sichqonlar bolalab yotgan, izidan tushgan pishak olti oyda yetgan". Ikkinchisining "odam tushmas (tushunmas)... aytgan tiliga, besh yuz quloch arqon yetmas beliga". Uchinchisi "oh ursa, olamni buzar tovushi, toʻqson molningterisidan kovushi" vah.k. Qalmoq alplarini yuqoridagiday nohayotiy oshiribtoshirib, lofqofli tasvirlashdan asosiy maqsad Alpomish va uning doʻsti Qorajon qahramonligini, kuch-qudratini badiiy tasdiqlash, isbotlashdan iborat.

Murod Ibrohimov.

Manbalar
Muborak gazni qayta ishlash zavodi

Muborak gazni qayta ishlash zavodi — Oʻzbekiston yoqilgʻiener-getika sanoatining yirik korxonasi. Qashqadaryo viloyati Muborak shahrida joylashgan. "Oʻzbekneftgaz" milliy xolding kompaniyasining "Oʻzgeoneftgazqazibchiqarish" aksiyadorlik kompani-yasi tarkibida. Asosan, qayta ishlangan tabiiy gaz, qattiq va suyuq holatdagi oltingugurt, barqarorlashtirilgan gaz kondensati, suyultirilgan gaz (propan va butan fraksiyasi) ishlab chiqaradi.

1965-yil 10-sentabrda Muborak shahridan 12 km jan.-sharkda Muborak oltingugurt zavodi (1972-yildan Muborak gazni qayta ishlash zavodi) kurila boshladi. 1971-yil 31 dekabrda yiliga Oʻrtabuloq konlari, Muborak guruxidagi konlardan olinadigan 5 mlrd. m3 oltingugurtli va 3,7 mlrd. m3 oltingugurtsiz tabiiy gazni tozalash quvvatiga ega boʻlgan korxona ishgatushirildi. 1976-yil zavod 1navbatining oltingugurtdan tozalash insho-otlari rekonstruksiya qilinib, uning yillik quvvati 6,2 mlrd. m3 ga yetkazildi. 1978—80 yillarda zavodni kengaytirishning 2- va 3- navbatlari amalga oshirilib, umumiy quvvati yiliga 10 mlrd. m3 ga yetkazildi. 1984-yilda zavodning 4navbati qurib tamomlandi. Shu yili mart oyida oltingugurt ishlab chiqarish ning 4navbati ham ishga tushirildi. Uning yillik ishlab chiqarish quvvati 183 ming t. Oltingugurt tozalovchi 6 ta blok va oltingugurt ishlab chiqaruvchi 2 ta blokdan tashkari 4navbat majmuiga suyultirilgan gaz olish va bir yoʻla gaz kondensatini barqarorlashtirish qurilmasi ham kiradi.

1992-yilning dekabr oyiga kelib gazni qayta ishlash quvvatlari yiliga 25 mlrd.m3 ga oshirilib, gazni kayta ishlash bloklari soni 18 taga yetkazildi. 2000-yil 25-maydan boshlab korxona "Oʻzgeoneftgazqazibchiqarish" aksiyadorlik kompaniyasi tarkibidagi Muborak gazni kayta ishlash zavodi shoʻʼba-unitar korxonasiga aylantirildi. Korxonaning Nizom jamgarmasi 10 mlrd. 199 mln. 245 ming soʻm (2003). M.g.q.i.z. AQSH, Fransiya, Ispaniya, Germaniya, Chexiya, Rossiya, Yaponiya, Ukraina davlatlari bilan iqtisodiy aloqalar oʻrnatgan. Bu davlatlardan korxonaga absorbentlar, katalizatorlar, kimyoviy re-agentlar, kimyoviy reaktivlar, kimyoviy asbob-uskunalar yetkazib beriladi.

2000-yilda kayta ishlangan gaz 27324 mln. m3, oltingugurt ishlab chiqarish 217,5 ming t., barkarorlashtirilgan kondensat ishlab chiqarish 556 ming t, suyultirilgan gaz ishlab chiqarish 13,5 ming t ni tashkil etdi.

Oʻktam Umarov.

Manbalar
Yormuhammad Muborakov

Yormuhammad Nurupovich Muborakov (1944.22.4, Olmaota viloyati, Uygʻur tumani-1999.18.11, Toshkent) — mexanik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1994), texnika fanlari doktori (1989), professor (1991). ToshDU ni tugatgan (1970). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ning Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi institutida ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, laboratoriya mudiri, direktor oʻrinbosari, direktori (1970—97). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi ning fizikamat va texnika fanlari kompleksi raisi oʻrinbosari (1998—99). Asosiy ilmiy ishlari yer osti fazoviy inshootlarini seysmik kuchlar taʼsirida deformatsiyalanish-zoʻriqish holatlarini tadqiq qilishning nazariy asoslarini yaratishga oid.

Manbalar 
 Seysmodinamika podzemnix soorujeniy tipa obolochek, T., 1987.

 
Mexaniklar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Muborakshoh

Muborakshoh (7-1266) -. Chigʻatoy ulusi xoni (1265—1266). Qora-Hulagu va Ergene (Orqina) xotun oʻgʻli. Jamol Qarshiytt yozishicha, 1265-yil mart oy-ida Ohangaronda xon deb eʼlon qilingan. Chigʻatoy avlodlaridan 1-boʻlibislom dinini qabul qilgan. Shunday qilib Oʻrta Osiyoni ilk marotaba Xubilay qoon tomonidan tayinlanmagan moʻgʻul hukmdori boshqara boshlagan. Bu holga qarshi boʻlgan Xubilay Turkistonga boshqa bir chigʻatoiy shahzoda Baroq (Baroqxon)ni yuborgan. 1266-yil sentabrda M. Xoʻjand yaqinidagi jangda magʻlubiyatga uchrab, asir olingan, shundan soʻng Baroq Oʻzgandda oʻzini xon deb eʼlon qilgan.

Manbalar
Muborqa

Muborqa (arab. — chodirga oʻralgan) — Oʻn ikki maqom tarkibidagi shoʻʼba. M. kuylari tovushqatorning ikki tayanch pogʻonasi noturgʻun pogʻonalar bilan pastdan va yuqoridan goʻyo "oʻralgan"ligi uchun unga shunday nom berilgan boʻlishi mumkin. Ozarbayjon mugʻomlarida mubarriga nomi bilan yuritiladi.

Manbalar
Muboshir

Muboshir (arab. — ish yurituvchi) — biror ishga boshchilik qiluvchi, boshqaruvchi, boshliq. 1) Somoniylar va saljuqiylar davrida amir va sultonlarning ishonchli kishisi; 2) Usmonli turk imperiyasida markaziy davlat idorasidan viloyatlarga har xil topshiriklar bilan yuboriladigan vakil; 3) 17—18-asrlarda Buxoro xonligida markaziy davlat idorasining moliya devonidagi amaldor; 4) Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlarida markaziy davlat idoralarida har xil topshiriklarni bajaruvchi, baʼzan devonda ish boshqaruvchi kichik amaldor.

Manbalar
Muboh

Muboh (arab tilida — umumiy, ixtiyoriy ishharakat) — shariat tushunchalaridan biri. Unga koʻra, qilish va qilmaslik barobar boʻlgan amal. Uni qilgan kishiga ham, qilmagan kishiga ham savob ham, gunoh ham yoʻqdir. Harom boʻlmagan, man qilinmagan (qaytarilmagan) ishlarning hammasi mubohdir. Masalan, oʻtirish, turish, yurish, yotish, uxlash, halol taomlarni yeyish va boshqa muboh amallarning adadi behisob. Muboh bilan joiz tushunchasi mazmunan bir.

Shariat tomonidan mukallaf kishiga qilish yoki qilmaslik ixtiyori teng berilgan narsa mubohdir. Yemoq yoki ichmoqqa o‘xshash narsalar, haromligi yoki man qilingani haqida hukm kelmagan barcha narsalar mubohdir. Muboh narsani qilganga ham, qilmaganga ham savob ham, itob ham yo‘q. Ammo muboh narsani qilmaslik halokatga olib boradigan bo‘lsa, uni qilish vojibga aylanadi. Misol uchun, taom yemaslik o‘limga sabab bo‘ladigan bo‘lsa, uni yeyish vojibga aylanadi. ("Kifoya" kitobidan)

Manbalar
Muvang

Muvang [asl ismi Jiman, Mutyanzi ("Tangri farzandi My") deb ham ataladi! (? — miloddan avvalgi 947) — qad. Xitoydagi Gʻarbiy Chjou xonligi (miloddan avvalgi 11-asr — 777 y.)ning 5-hokimi (mil. av. 1001—947 yillar), sayyoq. Pomir va Kunlun togʻlaridan chiqadigan nefrit toshini izlab Gʻarbga safar qilgan. M. hamroxlari bilan Chingxay oʻlkasi (Tibet togʻlarining yuqori qismi) orqali Tarim vohasiga kelgan. U yerda Oqqosh (Bayyuyxe) va Qoraqosh (Xeyyuyaxe) daryolaridan oʻtib Pomirga yetib borgan. Mahalliy hokimlar M.ga Xoʻtanning nefrit toshlaridan yasalgan buyumlarni sovgʻa qilishgan. Pomir orqali gʻarb tomon yurib Toshqoʻrgʻonda toʻxtagan. Keyin Syunchi koʻliga yetib borgan. Bu yerdan M. ancha yoʻl yurib Si-vangmu davlatiga kelgan, soʻngra shim.-gʻarbga burilib safarini davom ettirgan. M. Qirshziston yaylovlari orqali yurtiga qaytgan. Agar M. yashagan davr hisobga olinsa, uning gʻarb safari bundan 3 ming yil muqaddam Oʻzbekiston Xitoy oraligʻidagi Buyuk ipak yoʻli orqali amalga oshganligi maʼlum boʻladi. Bu ushbu yoʻlning undan ham odsin mavjud boʻlganligidan dalolat beradi.

Abdulahad Xoʻjayev.

Manbalar 

 

Kishilar
Osiyo tarixi
947-yilda vafot etganlar
Muvashshah

Muvashshah (arab. - bezatilgan, ziynat berilgan), akrostix — Sharq xalqlari (arab, fors, eski oʻzbek) mumtoz sheʼriyatida badiiy-ifodaviy usullardan biri. "Tavshih" (arab. — "bogʻlamoq") deb ham yuritilgan. M. asosan qasida janrida ishlatilib, unda sheʼrning har bir bayti yoki misrasining birinchi harflaridan biror soʻz yoki jumla (koʻpincha sheʼr bagʻishlangan shaxsning nomi) hosil boʻladi. M.dan oyat, qadis va hikmatli soʻzlarni sheʼr tarkibiga joylash maqsadida ham foydalanilgan. Oʻzbek adabiyoti tarixida sheʼrning bosh qismida kishi ismi berilgan M.lar keng tarqalgan. Muqimiy, Furqat kabi shoirlar koʻplab M. yozishgan.

Manbalar
Clone-Security

Clone-security ( — Bazz Hacker) oʻzbek hakeri, shuningdek, Markaziy Osiyodagi birinchi haker hisoblanadi. Maʼlumotlarga koʻra, hacker shu kungacha turli xil davlatlarga qarashli hamda nodavlat saytlarga hujumlar uyushtirgan. Ayrim gabarlarda hakerning maqsadi Oʻzbekistonda axborot xavfsizligi darajasini oshirishga qaratilganligi aytiladi.

Hujumlar

Surxondaryoda viloyati saytlariga 
Surxondaryoda viloyati, shahar va tumanlarning rasmiy saytlari (jami 11 ta sayt)2021-yil 6-yanvar kuni xakerlar hujumiga uchradi. Viloyat hokimligi axborot xizmati ushbu xabarni tasdiqlab, hozirda tuzatish ishlari ketayotganligini maʼlum qildi.

Oʻzbekiston futbol federatsiyasi sayti va boshqalar 
2013-yilning iyunida Clone Security xakerlar guruhi Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasining rasmiy saytiga ham hujum uyushtirgandi. Oʻshanda federatsiya sayti, Twitterdagi barcha akkauntlari va elektron pochta manzillari xakerlar tomonidan buzilgan. Undan avvalroq esa Clone-Security OʻzMTRK saytini ham buzib kirgan edi.

11 hokimiyat saytlari 

https://podrobno.uz/cat/proisshestviya/khakerskaya-gruppa-clone-security-vzlomala-sayty-11-khokimiyatov-v-minyuste-predupredili-chto-za-vzl/

Manbalar

Havolalar 
 https://www.facebook.com/CloneSec — Guruhning facebookdagi sahifasi
Ot kuchi

Ot kuchi (oʻzbekcha belgilanishi: o.k.; ruscha: л. с.; inglizcha: ; nemischa: ; fransuzcha: ) — bir qancha kuchlarni atashda ishlatiladigan nom boʻlibб asosan, elektrik kuchni ifodalashda ishlatiladi.

1 Ot kuchi 746 Vattga teng boʻlib, bu atamani fanga XVIII asr oxirlarida Shotlandiya Injeneri Jeyms Watt olib kirgan va bu atama hozirda mashinalar motorini tavsiflash uchun keng qoʻllaniladi. Ot kuchi — tizimga kirmagan quvvat birligi; o.k. bilan belgilanadi. Oʻzbekiston va boshqa bir qancha mamlakatlarda 1 o.k. 735,499 Vt ga, AQSH va Buyuk Britaniyada esa 1 o.k. 745,7 Vt ga teng.

Manbalar
Muvashshah (janr)

Muvashshah - Andalusiya (Arab Ispaniyasi) madaniyatida 8—10-asrlarda shakllangan aytim-cholgʻu turkum janri. Keyinchalik, 11 —13-asrlarda M. Shimoliy Afrika va Yaqin Sharq madaniyatida keng tarqalib, arab musiqasining mumtoz shakliy-andozaviy turiga aylandi. Zamonaviy arab musiqasida "M. al-Andalusiya", "M. almisriya", "M. alhalabiya" (Halab, Suriya) va boshqa M. turlari, ijroviy uslublari mavjud. M. mashhur arab xonandasi U mm Kul sum ijodida asosiy oʻrin egallab, eng mukammal musiqiy aytim-cholgʻu janr darajasida tan olindi. M. "davr" (cholgʻu kirish qismi), "xona", "qasida", "qafla" (aytim qismlari), "qita", "silsila" (aytim — cholgʻu oraliq va yakunlovchi qismlar) kabi tarkibiy boʻlimlardan iborat.

Adabiyot 
 Yeolyan I. Traditsionnaya muzika arabskogo Vostoka, M., 1990.

Abdumannon Nazarov.

Manbalar
Muvaqqat hukumat

Muvaqqat hukumat (Rossiyada) — imperator Nikolay II taxtdan agʻdarilgandan soʻng barpo etilgan 1demokratik hukumat. Fev. inqilobidan soʻng Davlat dumasi aʼzolari Muvaqqat (Vaqtli) komitet tomonidan, Petrosovet rahbarlarining roziligi bilan, taʼsis majlisi chaqirilgunga qadar tuzilgan. Oliy ijroiya-boshqaruv organi qonun chiqarish funksiyalarini ham bajargan. 1917-yil 2(15) martdan 25 oktyabr (7-noyabr) gacha faoliyat yuritgan; Muvaqqat hukumatning 4 ta tarkibi almashgan: 1-tarkib (2-oktabrist, 8 kadet va ularga qoʻshilgan 1 trudovik, soʻng — eser; rais — kadet G. Ye. Lvov) — 6 (19) maygacha; 2tarkib (1-oktabrist, 8 kadet va ularga qoʻshilganlar, 3 eser, 2 menshevik, rais — Lvov) — 24-iyul (6 avgust)gacha; 3tarkib (7 kadet va ularga qoʻshilganlar, 5 eser va xalq sotsialistlari, 3 menshevik; rais — eser A. F. Kerenskiy) — 1(14) sentabrgacha (hokimiyatni "Direktoriya"ga topshirgan); 4tarkib (6 kadet va ularga qoʻshilganlar, 2 eser, 4 menshevik, 6 parti-yasiz; rais — Kerenskiy) — 25-sentabr (8 oktabr) gacha.

M.H.ning 6(19) martdagi Rossiya fuqarolariga qilingan murojaati va deklaratsiyada [3(16) martda nashr qilingan] bayon qilingan dasturida "hokimiyat vorisligi" va "huquqning uzluksizligi" tamoyilini eʼlon qilgan, urushni "to gʻalabaga qadar" davom ettirish va ittifoqdosh davlatlar bilan tuzilgan barcha bitim va shartnomalarga rioya etilishini bildirgan. Politsiya apparati tormor etilishini, Ministrlar Soveti aʼzolari qamoqqa olinganini qonunlashtirgan, katorga va surgunni bekor qilgan, siyosiy amnistiya eʼlon qilgan. Siyosiy erkinliklar joriy qilishga, taʼsis majlisini chaqirishga, politsiyani xalq militsiyasiga aylantirishga vaʼda bergan. Majlis va ittifoq erkinligi haqida qonun qabul qilgan; imperator xonadoniga tegishli yerlarni davlat ixtiyoriga oʻtkazish haqida, sanoat korxonalaridagi ishchilar komiteti haqida farmon chiqargan; non monopoliyasi joriy etilgan. 1(14) sentyabrda Rossiyani respublika deb eʼlon qilgan. Okt. toʻntarishi natijasida agʻdarib tashlangan.

Manbalar
Muvozanat

Muvozanat — 1) mexanikada — bironbir aniq mexanik tizimga (jismga) taʼsir koʻrsatayotgan barcha kuchlar oʻzaro tenglashgan holat. Jism barqaror, nobarqaror va befarq M.da boʻlishi mumkin. Jism M. holatidan biroz ogʻganidan soʻng yana eski holatiga qaytsa, bunday holat barqaror M. holati deb ataladi (rayem, a). Agar jism M. holatidan bir oz ogʻganidan keyin bu holatdan borgan sari uzoklasha boshlasa, bunday holat nobarqaror M. holati boʻladi (rasm, 6). Jism M. xrlatidan biroz ogʻganidan keyin yangi holatida qolsa, bunday holatga befarq M. holati deyiladi (mas, gorizontal sirtdagi shar) (rasm, v); 2) termodinamik M. — bironbir tizimning barcha qismlarida temperatura, bosim va boshqa makroskopik parametrlar bir xil boʻladigan holat. Har qanday izolyasi-yalangan tizim vaqt oʻtishi bilan shunday M. holatiga erishadi; 3) Kimyoviy muvozanat — kimyoviy reaksiya borayotgan tizimning faqat qaytar reaksiyalar yuz beradigan holati. Bunday M. holatidagi tizimning holati parametrlari vaqtga bogʻliq boʻlmaydi, tarkibi barqaror boʻladi.

Manbalar