MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ahmad Posho shartnomasi

Ahmad Posho shartnomasi ( ‎  — Usmonlilar imperiyasi va Eron Safaviylari oʻrtasida 1732-yil 10-yanvarda imzolangan shartnoma.

Urush 
1723-1730-yillarda Usmonlilar Tbilisidan tashqari Yerevan va Ganjani ham egallab, Janubiy Kavkazni nazorat qilib oldilar. Janub yoʻnalishida (Gʻarbiy Eron), Tabriz, Urmiya, Xurramobod, Kirmonshoh va Hamedon qoʻlga kiritildi. 1724-yilda ruslar va turklar oʻrtasida Konstantinopol shartnomasi imzolandi, unda yuqorida qayd etilgan Eron hududlarini ikki imperiya oʻrtasida boʻlish belgilandi. Ammo Tahmasp II hokimiyat tepasiga kelgach, Usmonli qoʻshinining hujumi toʻxtatildi. Urushdan charchagan tomonlar mojaroga barham berishga qaror qilishdi. Turk tomondan Ahmad posho va fors tomondan Mehmet Rizo Qulu tinchlik shartnomasini imzoladilar.

Tarixga nazar 
Serava va Zuhob shartnomalari XVII asrda Safaviylar bilan Usmonlilar oʻrtasidagi adovatga chek qoʻydi. Biroq afgʻon Xotakilar sulolasi hukmronligining qisqa davrida Eronda tartibsizliklar boshlandi, bu esa frontlarda janglarga sabab boʻldi. Qarama-qarshilik ayniqsa Kavkazda shiddatli edi. Bu orada Pyotr I Shimoliy va Janubiy Kavkazdagi Eron hududlarini egallashga kirishdi. Keyinchalik uning bosib olishlari 1723-yildagi Peterburg tinchlik shartnomasi bilan taʼminlandi. Rossiyaning Kavkazda kuchayishidan xavotirlangan Usmonlilar ruslarning yurishini toʻxtatish uchun Tbilisini egallashga qaror qilishdi, ammo shaharni qoʻlga kiritish uzoq davom etgan Usmonli-Safaviy urushiga olib keldi.

Lavozim 
Shartnoma shartlari quyidagicha edi:

 Usmonlilar urush paytida minalangan Kavkaz hududlarini saqlab qolishdi.
 Usmonlilar imperiyasi Gʻarbiy Erondagi hududlarni qaytarib berdi, Kermonshoh va Hamadan shaharlari bundan mustasno, Safaviylar Eroni.
 Bundan buyon chegara Araks daryosi boʻylab oʻtdi.

Natijasi 
Shartnomaning imzolanishi uzoq muddatli tinchlikdan koʻra koʻproq sulhni anglatardi, chunki na Sulton Mahmud I, na Fors qoʻshinlarining oʻsha paytdagi bosh qoʻmondoni Nodirshoh hududlarni yoʻqotish bilan kelisha olmadilar. Keyinchalik Nodirshoh davrida Afshoriy Eron boy berilgan hududlarni qaytarib olishga muvaffaq boʻldi.

Manbalar

Havolalar 

 
 Somel, Selcuk Aksin (2010). The A to Z of the Ottoman Empire. Rowman & Littlefield. p. liii. ISBN 978-0-8108-7579-1.
 Məktəblinin tarix lüğəti. Bakı,2011.
Usmonli imperiyasining xalqaro shartnomalari
1732-yil
 yanvar 1732-yil
 XVIII asr tinchlik shartnomalari
 Sefavid Eron xalqaro shartnomalari
Brayan-Chamorro shartnomasi

Brayan-Chamorro shartnomasi — AQSH va Nikaragua oʻrtasida 1914-yil 5-avgustda ular oʻrtasidagi urush natijasida imzolangan shartnoma. AQSh Senati shartnomani faqat 1916-yil 22-iyunda ratifikatsiya qildi, chunki unda Platt tuzatishiga o'xshash band bor edi va AQShga Nikaraguaga bostirib kirish huquqini berdi.

Tarixi 
Nikaraguaning qo'shnilari Gonduras, Salvador va Kosta-Rika ushbu shartnomaga qarshi norozilik bildirishdi, ammo uni bekor qila olmadilar.

Shartnoma imzolagan Emiliano Chamorro va Uilyam Brayan sharafiga nomlangan. Shartnomaga ko'ra Qo'shma Shtatlarga "abadiylik uchun" Nikaraguada okeanlararo kanal qurish va undan foydalanish huquqi berildi, ammo u qurilmagan  va Karib dengizidagi Katta va Kichik Korn orollari  Amerika ham 99 yillik ijaraga oldi,  Fonseka ko'rfazida harbiy baza qurish huquqini qo'lga kiritdi.  Qo'shma Shtatlar, o'z navbatida, Nikaraguaga 3 million dollar to'lashi kerak edi. 

1970-yil 14-iyuldagi muzokaralar natijasida shartnoma bekor qilindi.

Manbalar

Yana qarang 

 Amerikaning Nikaraguani bosib olishi
 banan urushlari
 Nikaragua xalqaro shartnomalari
tengsiz shartnomalar
 AQSh xalqaro shartnomalari
 alifbo tartibida shartnomalar
Jumaniyoz Qobulniyozov

Jumaniyoz Qobulniyozov (1919-yil, 21-dekabr Urganch — 1974-yil 18-yanvar, Oʻzbekiston SSR) — Til va adabiyot instituti katta ilmiy xodimi. A.S.Pushkin nomidagi Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi, filologiya fanlari doktori, Oʻzbekiston SSR partiyasi yetakchisi.

Tarjimai hol 
J.Qobulniyozov 1919-yil 21-dekabrda Urganch shahrida hunarmand oilasida dunyoga keladi. 1940-yilda Qizil Armiya safida xizmat qilib, Sovet-Fin jangida qatnashadi va ogʻir yaralanadi. Sogʻaygach, bir qancha muassasalarda ishladi. 1949-yilda Qobulniyozov Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika institutining adabiyot fakultetiga oʻqishga kiradi. Pedagogika institutini tamomlagach, M.V.Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining aspiranturasida tahsil oldi.

1957-yilda aspiranturani tugatgach, Qobulniyozov Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutining folklor sektorida ish boshladi. Bu dargohda u kichik ilmiy xodimdan filologiya fanlari doktori darajasiga yetishdi.

1959-yilda J.Qobulniyozov “Oʻzbek sovet folklorining shakllanishida oʻzbek xalq epik ijodining oʻrni” mavzusida nomzodlik dissertasiyasini himoya qildi. Shuningdek, “Sayodxon va Hamro”, “Oshiq Maxdum”, “Avazxon”, “Bozirgon” xalq dostonlari, shuningdek, “Xorazm xalq qushiqlari” toʻplamini ilmiy-tanqidiy jihatdan sharhlab nashr ettirdi. Qobulniyozov tomonidan nashr etilgan folklor materiallarining aksariyati ilk marta ilmiy muomalaga kiritildi.

J.Qobulniyozov ogʻir xastalikdan soʻng 1974-yil 18-yanvarda bu yorugʻ olamni tark etdi.

Adabiyotlar 

 Джуманияз Кабулниязов (1919—1974) // Общественные науки в Узбекистане. — 1974. — № 3.

Oʻzbekiston olimlari
Kishilar
1974-yilda vafot etganlar
18-yanvarda vafot etganlar
1919-yilda tugʻilganlar
21-dekabrda tugʻilganlar
Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Fotima (ism)

Fotima arab. فاطمة — fatimatun, fatimax, fatimun  ( — koʻkrakdan ajratilgan (bolalar haqiqa)) maʼnoni anglatadi. Bu ism islomga eʼtiqod qiluvchi koʻplab xalqlar orasida keng tarqalgan ayollar ismi.

Tarixi 
Ismning musulmon xalqlari orasida mashhurligi Muhammad (sallolohu alayhi vassalam) va Xadichaning kenja qizi - Fotimani shu nom bilan atashgan. Fotima ismnining yanada ulugʻlanishi shu kabi tarixiy manbaalarga borib taqaladi. Fotima bint Muhammad (sallolohu alayhi vassalam) musulmon olamida mashhur ayollardan biri hisoblanadi unga Fotima Zahro (nur taratuvchi) deya taʼrif berishgan. Odatda oilada egizak qiz farzandlar dunyoga kelganda — katta qizga Fotima, kichigiga Zuhra deb nom qoʻyish bugungi kungacha urfda boʻlgan.

Fotimaning shakllari 
Fotima ismiga odatda quyigacha qoʻshimchalar qoʻshib aytish uni yanada chiroyli va erkalab chaqirish mumkin: 
 Fotimabibi;
 Fotimabonu;
 Fotimaoy; 
 Fotimaxon.

Oʻxshashliklar  
Fotima ismni gʻayriarab xalqlar orasida fonetik qonuniyatlar taʼsirida oʻzgarib, mustaqil nomlar sifatida paydo boʻlgan va turli koʻrinishlarga ega: 
 Fatuma, Fatu (lazginlar orasida);
 Fatma (Qo'miqlar orasida);
 Patimat, Patina, Pati (avarlar orasida);
 Batimat (darginlar orasida) va boshqalar.

Fotima ismli mashhurlar 

 Fotima Zahro (605 yoki 615 - 632 yoki 633) - Muhammad paygʻambarning toʻrtinchi qizi, Alining xotini, Hasan va Husaynning onasi.
 Fotima al-Maosuma (790-816) - oʻn ikki shialarning ettinchi begʻubor imomi Muso ibn Jafar al-Kozimning qizi.
 Madridlik Fotima (X-asr - XI-asr) - musulmon astronomi.
 Fotima al-Sharif (1911-2009) - Liviya qiroli Idris I ning rafiqasi, Liviya qirolichasi.
 Fotima-Sulton (vafoti 1681-yil) — Qosimovning oxirgi hukmdori, bikem.
 Fotima Rezametova (27-iyul 1970-yilda tugʻilgan) Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist.
 Fotima Xoltoyeva Toshkent Tibbiyot akademiyasi umumiy amaliyot shifokori

Manbalar

Havolalar  
 Заслуженная артистка РУз, ведущий мастер сцены 
 Холтаева Фотима Файзиевна, врач

 Ismlar maʼnosi
 Arabcha ismlar
 Ayollar ismi
Fort Laramidagi shartnoma 1851

Fort Laramidagi shartnoma () — 1851-yil 17-sentabrda Amerika hukumati va Buyuk tekisliklar hind xalqlari vakillari oʻrtasida tuzilgan shartnoma. Tekisliklarning tub aholisi oʻrtasida ham tinchlik oʻrnatildi va ularning hududlari chegaralari belgilandi.

Tarixi 

1846-yilda Oregon marshruti Villamet vodiysiga yotqizildi va u orqali oʻtadigan muhojirlar oqimi sezilarli darajada oshdi. Minglab oq tanlilar Gʻarbga oqib kelishdi. Ular daraxtlarni kesishdi, ularning chorvalari yaylovlarni buzdi. 1849-yilga kelib, karvonlar soni shunchalik koʻpayib ketdiki, vagonlarning shovqinidan bezovta boʻlgan buyvol podalari boshqa mamlakatlarga keta boshladi. Koʻchmanchilar Buyuk tekisliklarga yangi kasalliklarni olib kelishdi, hindlarning immuniteti past edi. 1849-1850-yillarda yuzlab hindular vabo, chechak va qizamiqdan vafot etdi. 1849-yilda AQSh hukumati Larami daryosi boʻyida savdo nuqtasini sotib oldi va u yerda harbiy garnizonni joylashtirdi. Hindlarni tinchlantirish va vaziyatni nazorat ostiga olish uchun AQSh hukumati tekislik qabilalari bilan katta kengash oʻtkazishga qaror qildi.

1851-yil fevral oyida AQSh Kongressi buning uchun 100 000 dollar ajratdi. Sentabr oyida turli qabilalarning hindulari Fort Laramiga toʻplanishdi, ularda: Arapaxo, Arikara, Assiniboine, Groventry, Lakota, Crow, Cheyenne, Shoshone, Mandan va Hidatsa — jami 12 mingdan ortiq kishi. Amerika hukumati hindlarga har yili mol ijarasi toʻlash, tekislik xalqlari esa, oʻz navbatida, qabilalararo urushlarni toʻxtatish va koʻchmanchilar karvonlariga xalaqit bermaslik majburiyatini oldi.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 

 „Fort Larami shartnomasi Sioux va boshqalar, 1851-yil.“  Arxivlangan 11 Arxivnaya kopiya : qonunlar va shartnomalar — jild. II: Shartnomalar. Vashington, DC: Hukumat bosmaxonasi, 1904, s. 594-596. Oklahoma shtati universiteti kutubxonasi, Elektron nashriyot markazi orqali.
 omniatlas.com saytida 1851-yilgi Fort Larami shartnomasidan keyin Shimoliy Amerika xaritasi
 Milliy bogʻlar xizmati, shartnomalar va buzilgan vaʼdalar, 2016-yil 23-noyabrda olingan
 alifbo tartibida shartnomalar
 AQSh xalqaro shartnomalari
Buyuk tekisliklar hindulari
 Yovvoyi G'arb
 Vyoming Tarixi
Jinsiy dimorfizm

Jinsiy dimorfizm - bu bir xil turdagi organizmlarning erkak va urgʻochi jinslari orasidagi koʻpayishda bevosita ishtirok etmaydigan (yaʼni jinsiy aʼzolardan tashqari) farqlari yigʻindisi. Jinsiy dimorfizm hayvonlardan tashqari va ba'zi o'simliklarda ham uchraydi. Farqlar ikkilamchi jinsiy xususiyatlar, oʻlcham, vazn, rang, belgilar yoki xatti-harakatlar yoki kognitiv xususiyatlarni oʻz ichiga olishi mumkin. Bu farqlar oddiy yoki murakkab boʻlishi mumkin hamda tabiiy tanlanish natijasida yuzaga keladi. Dimorfizmning qarama-qarshi jarayon monomorfizmdir, ya'ni har ikkala biologik jins fenotipik jihatdan bir-biridan farq qilmaydi.

Ranglar dimorfizmi 
Dimorfizmning keng tarqalgan va oson aniqlanadigan turi ranglar dimorfizmi hisoblanadi. Ma'lum bir tur ichidagi jinslarning rangidagi farq jinsiy dikromatizm deb ataladi, bu odatda qushlar va sudralib yuruvchilarning koʻp turlarida kuzatiladi. Jinsiy tanlash, asosan, juft tanlash uchun raqobatda ishlatiladigan murakkab dimorf belgilarga olib keladi. Tovuslarda jinsiy dimorfizmning yorqin tasvirini koʻrish mumkin. Tovuslarning zeb-ziynatli patlari erkaklarini oʻziga jalb qiladi. Bir qarashda urgʻochi tovuslar va erkak tovuslarni butunlay boshqa turlar deb adashtirib qoʻyish mumkin.  Tovusning patlari yirtqichlarga nisbatan zaifligini oshiradi, chunki u parvozga toʻsqinlik qiladi va umuman olganda, qushni koʻzga tashlanadigan qiladi.  Shunga oʻxshash misollar juda koʻp boʻlib, ularga jannat qushlari va argus qirgʻovullarini misol keltirish mumkin. Jinsiy dixromatizmning yana bir misoli - "blue tit" qushlarida koʻrish mumkin. Erkaklar xromatik jihatdan urgʻochilarga qaraganda koʻproq sariq rangga ega. Bu ko'p miqdorda karotinoidlar lutein va zeaksantinni oʻz ichiga olgan yashil Lepidopteran lichinkalarini yeyish orqali deb taxmin qilinadi. Qurbaqalar dimorfizmning yana bir yorqin misolidir. Baqa turlari uchun ikki xil dikromatizm mavjud: ontogenetik va dinamik.

Manbalar
Stenviks fortidagi shartnoma 1768

Fort Stenviksdagi shartnoma () — Irokezlar Konfederatsiyasi va Buyuk Britaniya vakillari oʻrtasida (Nyu-Jersi, Virjiniya va Pensilvaniya vakillari ishtirokida) 1768-yilda tuzilgan shartnoma. Bu 1763-yildagi Qirollik deklaratsiyasi ostida tuzilgan birinchi yirik shartnoma edi. Shartnoma Pontiakning qoʻzgʻoloni natijasida yetkazilgan yoʻqotishlardan shikoyat qilgan va gʻarbda yer shaklida tovon pulini talab qilgan Pensilvaniya moʻyna savdogarlarining iltimosiga binoan muzokaralar olib borildi. Katta naqd toʻlovlar evaziga Irokezlar chegaralarni oʻzgartirishga rozi boʻlib, Kentukki, zamonaviy Gʻarbiy Virjiniya hududini inglizlarga berib qoʻydi. Hindlar va Penn oilasi oʻrtasidagi yer nizolari hal qilindi.

Manbalar

Adabiyotlar

Maqolalar

Havolalar 

 
 
Nyu-York Davlat tarixi
 Buyuk Britaniyaning xalqaro shartnomalari
 noyabr 1768-yil
siyosatda 1768-yil
 XVIII asrning xalqaro shartnomalari
 Iroquois
Bo‘g‘ozlar to‘g‘risidagi London konvensiyasi 1841

1841-yildagi Boʻgʻozlar toʻgʻrisidagi London konvensiyasi - 1841-yil 13-iyulda Londonda Nikolay I boshchiligidagi Rossiya, Buyuk Britaniya, Fransiya, Avstriya va Prussiya oʻrtasida tuzilgan konvensiyadir.

Usmonli imperiyasining „qadimgi hukmronligi“ tiklandi, unga koʻra Bosfor va Dardanel boʻgʻozlari tinchlik davrida barcha mamlakatlarning harbiy sudlari uchun yopiq deb eʼlon qilindi.

Tarixga nazar 
Konvensiya 1833-yildagi Unkar-Iskelesiy shartnomasi muddati tugagandan soʻng imzolangan, bu uning qoidalarini Oʻrta yer dengizidagi taʼsiriga tahdid sifatida qabul qilgan Fransiya va Angliyada xavotirga sabab boʻlgan.

Ushbu konvensiyaning fonida Turkiya-Misr urushi (1839-1841) ham bor edi. Bu vaqtda Rossiya, Buyuk Britaniya, Fransiya, Avstriya va Prussiya Usmonlilar imperiyasini qoʻllab-quvvatlash uchun birlashgan front sifatida harakat qildilar.

Natijasi 
Sulton doʻst mamlakatlar elchixonalari ixtiyorida boʻlgan yengil harbiy kemalarning oʻtishi uchun ruxsatnomalar berish huquqini saqlab qoldi. Konvensiyada urush davridagi boʻgʻozlar rejimi haqida hech narsa aytilmagan.

Britaniya nuqtai nazaridan London konvensiyasi kuchli Rossiya Qora dengiz flotining Oʻrta yer dengiziga kirishiga toʻsqinlik qildi va shu bilan mintaqada kuchlar muvozanatini (Angliya uchun qulay) saqlab qoldi. Rossiya nuqtai nazaridan konvensiya Buyuk Britaniyaning Oʻrta yer dengizidagi agressiv siyosatini ragʻbatlantirdi, bu Qrim urushi uchun muhim shart edi.

London konvensiyasining imzolanishi bilan Rossiya Unkar-Iskelessi shartnomasi bilan yaratilgan boʻgʻozlardagi imtiyozli mavqeini yoʻqotdi, u Turkiyani Rossiyaning iltimosiga binoan boʻgʻozlarni yopishga majbur qildi, shuningdek, boʻgʻozlarni Turkiya va Rossiya tomonidan birgalikda himoya qilishni taʼminladi.

Boʻgʻozlarning hozirgi holati 1936-yildagi Boʻgʻozlar maqomi toʻgʻrisidagi Montrö konvensiyasi bilan tartibga solinadi.

Manbalar 

 Debidur A. Yevropaning diplomatik tarixi T. 1. Rostov-Don: Feniks, 1995-yil. ISBN 5-85880-088-2 362-366
 Londonskie konvensii o prolivax // Buyuk rus entsiklopediyasi : [35 tonnada] / Ch. ed. Yu. S. Osipov. — M. : Buyuk rus entsiklopediyasi, 2004-2017.
 Londonskaya konvensiya o prolivax (1841) // Sovet tarixiy ensiklopediya : 16 t da. / ed. E. M. Jukova. — M. : Sovet Entsiklopediyasi, 1961-1976.
 Rossiya va Turkiya oʻrtasidagi Unkiar Iskeles shartnomasi va Sharq masalasida buyuk davlatlarning qarama-qarshiliklari // Potemkin V. P. (ed.) Diplomatiya tarixi

Shunigdek qarang 

 Ochiq dengiz
 Qora dengiz boʻgʻozlari
 Boʻgʻozlarning maqomi toʻgʻrisidagi Montre konventsiyasi
dengiz huquqi
 Avstriya xalqaro shartnomalari
 Buyuk Britaniyaning xalqaro shartnomalari
 Prussiya xalqaro shartnomalari
 Rossiya imperiyasining xalqaro shartnomalari
 Fransiya xalqaro shartnomalari
 XIX asrning xalqaro shartnomalari
Usmonli imperiyasining xalqaro shartnomalari
 alifbo tartibida shartnomalar
Buyuk Britaniyada 1841-yil
1841-yil siyosatda
 iyul 1841-yil
Londonda 1840-lar
qora dengiz boğazları
London tinchlik shartnomasi 1913

London tinchlik shartnomasi — 1913-yil 30-mayda Bolqon ittifoqi va Usmonli imperiyasi oʻrtasida imzolangan va Birinchi Bolqon urushini tugatgan tinchlik shartnomasidir.

Turkiyaning Yevropa mulki asosan Gretsiya (Makedoniyaning bir qismi va Saloniki hududi), Serbiya (Makedoniya va Kosovoning bir qismi) va Bolgariya (Egey dengizi sohilidagi Frakiya va Makedoniyaning bir qismi) oʻrtasida boʻlingan.

Buyuk davlatlarning konferensiyasida Albaniya davlati ular uchun belgilab bergan chegaralar doirasida tashkil etildi. Serbiya Adriatik dengiziga kirish huquqini olmadi.

Shartnomaga koʻra urushda magʻlub boʻlgan Usmonli imperiyasi Istanbul va Sharqiy Frakiyaning kichik bir qismidan tashqari (Midiya — Enos chizigʻi boʻylab) Yevropaning barcha mulklaridan mahrum boʻldi.

Yevropa kuchlarining bosimi ostida Chernogoriya Shkodra qamalini olib tashlashga majbur boʻldi.

Shartnoma shartlaridan kelib chiqqan qarama-qarshiliklar va norozilik tufayli Ikkinchi Bolqon urushi 1913-yil iyun oyida boshlandi.

Yana qarang 

 Birinchi Bolqon urushidan keyin Gretsiyaning hududiy egallashi
 Buxarest shartnomasi (1913)
 Konstantinopol shartnomasi (1913)

Havolalar 

 Shartnoma matni )
Usmonlilar imperiyasi shartnomalari
 alifbo tartibida shartnomalar
XX asr tinchlik shartnomalari
 birinchi Bolqon urushi
Usmonli imperiyasining xalqaro shartnomalari
Serbiya xalqaro shartnomalar
 Yunonistonning xalqaro shartnomalari
 Bolgariya xalqaro shartnomalar
1910, Chernogoriya
1913-yil siyosatda
Londonda 1913-yil
Luvyadagi shartnoma

Luvyadagi shartnoma () — 856-yil 10-fevralda Luvyada Gʻarbiy Frank qirolligi hukmdori Charlz II Bald va Brittani qiroli Erispo tomonidan tuzilgan tinchlik shartnomasi.

Tarixga nazar 
850-yillarning oʻrtalarida Gʻarbiy-Frank davlatining qiroli Charlz II Taqir oʻzining eng notinch mulklari ustidan oʻz hokimiyatini mustahkamlashga bir necha bor urinishlar qildi. 855-yilda u ikkinchi oʻgʻli Charlz Bolani Akvitaniya qiroli unvoni bilan mukofotlai va keyingi yili oʻzining toʻngʻich oʻgʻli va merosxoʻri Lui Zaykani Brittani bilan chegaradosh yerlar hukmdori etib tayinladi.

Shartnoma 
Bertin yilnomalariga koʻra 856-yil 10-fevralda Karl II kal Luvyada Breton gersogi Erispo bilan uchrashgan. Bu yerda ular oʻrtasida Lui Zaykani Bretonlar qirolining ismi nomaʼlum qizi bilan unashtirish toʻgʻrisida shartnoma tuzildi. Feod sifatida Charlz Kal bir vaqtning oʻzida oʻgʻliga Le Mansda joylashgan bir gersoglikni berdi.

Shu bilan birga Lui Neystriya qiroli unvonini ham oldi, lekin toʻgʻridan-toʻgʻri otasidan emas, balki mahalliy zodagonlarning „roziligi bilan“ harakat qilgan Erispodan. Oʻz navbatida Kal Karl Erispoga Breton marshi va Nant okrugi yerlari ustidan hokimiyatni topshirdi. Ehtimol Erispo bilan shunday shartnoma tuzib, Charlz II Kal Brittani hukmdorini kelajakda Gʻarbiy Franklar qirolligi ustidan hokimiyatni meros qilib olishi kerak boʻlgan hali ham yosh oʻgʻli uchun ishonchli tayanchga aylantirmoqchi boʻlgan.

Natijasi 
Biroq Luvyadagi shartnoma Breton zodagonlari va zodagon franklar orasida kuchli norozilikni keltirib chiqardi. Xuddi shu yilning oʻzidayoq Neystriyada Karl II kalga qarshi tartibsizliklar boshlandi, u 858-yilda Turlar va Anjerlar grafi Robert Kuchli, Adalard Seneshal, Sansa  va boshqa bir qancha dunyoviy va cherkov zodagonlari Gʻarbiy Franklar davlati vakillar boshchiligida ochiq qoʻzgʻolonga aylandi.

Franklar hukmdori faqat 860-yilda da qoʻzgʻolonchilar bilan yarashishga muvaffaq boʻldi. Shuningdek, Taqir Karl II bilan Erisponing kelishuvi fitna sabab boʻlishi mumkinligi taxmin qilinmoqda, buning natijasida 857-yilda Brittani qiroli oʻz amakivachchasi Salomonning tashabbusi bilan oʻldirilgan. Erispo vafotidan soʻng Lui Zaika va oʻldirilgan gersogning qizining nikohi Kal Karl II uchun keraksiz boʻlib qoldi va 862-yilda Franklar taxti vorisi Burgundiya grafi Arduinning qizi  ga uylandi.

Manbalar 

 alifbo tartibida shartnomalar
O'rta Asr Brittany
 Karoling Davri
IX asr tinchlik shartnomalari
[Turkum: tadbirlar 10-fevral]]
[Turkum:856 yil]]
Brittany IX asr
g'arbiy Frank qirolligida IX asr
Lusaka kelishuvlari

Lusaka kelishuvlari 1974-yil 7-sentabrda Lusaka shahrida (Zambiya) Mozambik ozodlik fronti (FRELIMO) rahbariyati vakillari va chinnigullar inqilobidan keyin tashkil etilgan Portugaliya hukumatining vakolatli vakillari tomonidan imzolangan. Ushbu kelishuvlarga muvofiq Portugaliya Mozambik xalqining mustaqillik huquqini tan oldi va FRELIMO bilan hokimiyatni bosqichma-bosqich topshirish shartlarini kelishib oldi. 

Xususan, oʻtish davri hukumatining 2/3 qismi va bosh vazir lavozimi mozambikliklarda qoldi (6 va 7 bandlar). Shartnomada mustaqillik o'tish davridan keyin e'lon qilinishi, bu davrda mamlakat ichidagi hokimiyat ikki tomon o'rtasida taqsimlanishi ko'zda tutilgan. Mozambik 1975-yil 25-iyunda (FRELIMO tashkil topgan kun) mustaqillikka erishdi.

Yana qarang 

 Qurolli kuchlar harakati (Portugaliya)
 Portugaliya mustamlakachilik urushi
 Mozambik mustaqillik urushi

Mozambik mustaqillik urushi
Portugaliyada 1974-yil
 Portugaliya xalqaro shartnomalari
shartnomalar
 1974-yil siyosatda
 sentabr 1974-yil
Lutsk shartnomasi

Lutsk shartnomasi — Moldova hukmdori Dmitriy Kantemir va rus podshosi Pyotr Alekseyevich oʻrtasidagi yashirin kelishuv boʻlib, unga koʻra Moldova avtonomiyani saqlab qolgan holda Rossiya himoyasiga oʻtgan. Lutskda 1711-yil 2(13)-aprelda qamoqqa olingan.

Shartnomaning ahamiyati 
Vazirdan norozi boʻlgan va mamlakatni turk boʻyinturugʻidan xalos qilmoqchi boʻlgan Kantemir Pyotrga turk ishlari haqida xabar berishga majbur boʻldi. Shartnoma 17 ta banddan iborat boʻlib, uning asosiy qoidalarida 1656-yilda Metropolitan Gideon tomonidan imzolangan shartnoma takrorlangan. Moldaviya knyazligi mustaqil davlat maqomini va eski odatlarni saqlab qolgan holda Moskvaning oliy hokimiyatini tan olishga majbur boʻldi. Moldaviya boyarlarining imtiyozlari ham saqlanib qolgan. Gospodar taxti Kantemirovlar sulolasiga topshirildi. Moldova esa Turkiya tomonidan bosib olingan va rayga aylantirilgan yerlarini qaytarib berdi, mamlakat turk oʻlponidan ozod qilindi.

Shartnoma eʼlon qilingandan soʻng Moldaviya aholisining koʻpchiligi tomonidan qoʻllab-quvvatlandi, garchi baʼzi boyarlar Turkiya bilan uzilishga qarshi boʻlishsa ham. Kantemir shartnomasi Moldova uchun foydali edi, chunki amalga oshirilgan taqdirda mamlakat tanazzulga yuz tutayotgan Turkiyadan ajralib, oʻsha paytda yuksalib borayotgan Rossiyaga qoʻshildi. Prut yurishida Pyotr I tomonidan sulh imzolangandan soʻng Lutsk shartnomasi oʻz kuchini yoʻqotdi, Moldova turk vassali boʻlib qoldi va Dmitriy Kantemir Rossiyaga qochib ketdi.

Adabiyotlar 

 
 
 
 XVIII asrning xalqaro shartnomalari
 Rossiya Qirolligining xalqaro shartnomalari
[Turkum: Moldova Tarixi]]
 Shimoliy urush
Lyuksemburg shartnomasi 1956

Lyuksemburg shartnomasi () — Germaniya va Fransiya oʻrtasida Saarni Germaniyaga qaytarish toʻgʻrisidagi kelishuv.

Shartnoma 1956-yil 27-oktabrda Germaniya tashqi ishlar vaziri Genrix fon Brentano va Fransiya tashqi ishlar vaziri Kristian Pino tomonidan 1955-yil 23-oktabrdagi plebissitdan soʻng imzolangan, unda Saar viloyati aholisining koʻpchiligi Germaniyaga qaytish tarafdori boʻlgan. Saarning Germaniya Federativ Respublikasi tarkibiga yakuniy kirishi 1957-yil 1-yanvarda boʻlib oʻtdi. Ikkala tomon ham 1959-yilgacha davom etgan iqtisodiyot uchun oʻtish davriga kelishib oldilar (bu davrda Saar hududi Fransiya maʼmuriyati ostida qoldi).

Manbalar 

nemis-fransuz munosabatlari
 Fransiya xalqaro shartnomalari
 Germaniya xalqaro shartnomalari
 Saar Tarixi
 alifbo tartibida shartnomalar
 Fransiyada 1956-yil
 1956-yil siyosatda
 oktabr 1956-yil