MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oqjarsoy

Oqjarsoy — Surxondaryo viloyatidagi soy. Qoratogʻdaryoning irmogʻi. Uz. 50 km, havzasining maydoni 38 km². O. kamsuv. Yillik urtacha suv sarfi 0,60 m³/sek, oʻrtacha oqim moduli 15,8 l/sek. km². Qor, yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Mart —iyunda suvi kupayadi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Surxondaryo viloyati
Oqiziqlar

Oqiziqlar — daryo oqimlari bilan birga suv omborlari, kul va dengizlarga oqib keladigan mineral va organik zarrachalar. O. daryo uzani, jarlik va soylarning oqar suvlar, daryo havzalaridagi jinslarning yomgʻir va erigan qor suvlarida yuvilishidan hosil boʻladi. Tabiiy sharoitlarda O.ning katta-kichikligi togʻ daryolarida bir necha oʻnlab sm gacha borishi mumkin (shagʻal va harsanglar). Suvdagi O. miq-dori uning loyqalik darajasini belgilaydi, kg/m3, g/m3, mg/l va %da ulcha-nadi. Oʻrta Osiyoning tekisliklaridan oqadigan daryolarida loyqalik darajasi yuqori (Amudaryoda 4,6, Sirdaryoda 2 kg/m3 gacha). Suvdagi harakatiga qarab O. muallaq (suv ichida suzib yuruvchi) va suv osti (suv ostida oʻzan boʻylab sirgʻalib siljiydigan) turlarga bo'linadi. Suvning oqim tezligiga qarab suv osti O. muallaq holatga oʻtishi va aksincha bo'lishi mumkin. Ayniqsa, toshqin va tulin suv vaqtida O. juda jadal hosil bo'ladi. Maʼlum vaqt ichida (oy, yil) oqimning joʻshqin kesimi orqali oʻtuvchi O. miqdori daryoning qattiq oqimi (t/oy, t/yil) deyiladi. Oʻrta Osiyo daryolarining qattiq oqimi juda katta miqdorni tashkil etadi. Mas, Amudaryo yiliga 300 mln. t gacha O. keltiradi. O.ni va qattiq oqimni o'rganish gidrotexnika inshootlarini loyihalashtirish, qurish va ishlatishda katta ahamiyatga ega. O. chukishi natijasida suv olish inshootlarining xizmat muddati qisqaradi, kanallarning suv oʻtkazish imkoniyati va suv omborlarining sigʻimi kamayadi.

Manbalar
Komil Oqilov

Komil Oqilovich Oqilov (1928.5.2, Samarqand tumani) — tarixchi olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1989), tarix fanlari doktori (1987), professor (1988). Samarqanddagi Oʻzbekiston universitetining tarix fakultetini tugatgan (1949). Oʻzbekiston ped. fanlari ilmiy tadqiqot institutida katta ilmiy xodim, bulim mudiri (1953—57). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix institutida katta ilmiy xodim (1957—64), boʻlim mudiri (1964—96), guruh rahbari (1996—98), yetakchi ilmiy xodim (1998—2000), katta ilmiy xodim (2000-yildan). Oqilovning ilmiy fa-oliyati Oʻzbekistonning madaniy jarayonlariga bagʻishlangan. 9, 10-sinflar uchun "Oʻzbekiston tarixi" dareliklari va "Oʻzbekistonning yangi Tarixi. 2-kitob. Oʻzbekiston sovet mustamlakachilari davrida" kitobining mualliflaridan biri. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1967).

Manbalar 

    

Oʻzbek tarixchilari
1928-yilda tugʻilganlar
5-fevralda tugʻilganlar
Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari
Oqilona ehtiyoj

Oqilona ehtiyoj - resurslar kamyobligi sharoitida ehtiyojlarni qondirish usullaridan biri. Oqilona ehtiyojda eng kam resurslar bilan koʻproq ehtiyej qondiriladi (optimal daraja). Kishilarning ehtiyoji miqdoran muttasil oʻsib boradi. Shu sababli iqtisodiyot ham shunga mos rivojlanishi kerak. Aks holda ehtiyojlar qondirilmay qoladi.

Tabiiy boyliklarni, resurslarni koʻproq ishlatish hisobidan ehtiyojlarni qondirish vaqtinchalikdir, chunki tabiiy boyliklar, resurslar tugab bor-ganidan kishilar uni kamroq sarflash yoʻlini qidiradi. Resurslarni tejovchi texnologiya yaratilib, keng qoʻllaniladi. Kamyob resurslar bilan ehtiyojlarni taʼminlash uchun quyidagilarni amalga oshirish zarur: ehtiyojlar koʻp boʻlga-nidan ularning hammasini birdaniga qondirish mumkin emas, shu boisdan ularning eng muhimi ajratibolinadi va ishlab chiqarish ularni qondirishga qaratiladi (mas, hozirgi bosqichda Oʻzbekiston uchun qishloq xoʻjaligi, neft mahsulotlari, ayniqsa, donga boʻlgan ehtiyoj eng zarur hisoblanadi va resurslar eng av-val shularni qondirishga yoʻnaltirilgan); resurslar kamyob boʻlganidan i.ch-.ning eng zarur sohalariga ustuvor ahamiyat beriladi. Muqobil zarur mahsulotlardan eng maqbuli tanlab olinadi. Bir mahsulot uchun resurs koʻproq ketsa, tabiiy ravishda boshqasiga kamroq ketadi. Shuning uchun resurslar sarfining tejamli usuli tanlanadi, shunda shu resurs birligi hisobiga koʻproq mahsulot olinadi, ehtiyojni toʻlaroq qondirish mumkin boʻladi.

Dilerom Tojiboyeva.

Manbalar
Oqim

Oqim — 1) suv va havo massasining muayyan yoʻnalishda harakatlanishi, koʻchishi. Yer yuzasining nishabi, bosim, bir tomonga qarab esuvchi shamollar, suv temperaturasi hamda shoʻrligidagi tafovut va boshqa omillar O.ga sabab boʻlishi mumkin. Dengiz, daryo, boʻgʻoz, yer osti suvi va boshqa O.lar boʻladi (qarang Dengiz oqimlari); 2) Nurlanish oqimi yoki nurlanish quvvati — berilgan sirtdan vaqt birligi ichida oʻtayotgan toʻliq energiya miqdori; magnit oqimi, magnit induksiya oqimi — biror sirtdan oʻtayotgan magnit induksiya vektori oqimi.

Manbalar
Oqimli nasos

Oqimli nasos - suv va havoni soʻrish uchun ishlatiladigan qurilma (qarang Nasos).

Manbalar
Oqin

Oqin (, ) – qozoq va qirgʻizlarning badihagoʻy shoiri, kuychisi. Oqin anʼanaviy matnni aynan takrorlamay, ijodiy oʻzgartishlar ham kiritadi. Oqinlar ijodkor sifatida jirov va jirchilardan farq qilib, doʻmbira joʻrligida poetik folklorning barcha janrlari (doston, toʻlgʻov, terma, qoʻshiq) namunalarini ijro etadilar, oilaviy ma-rosimlarda ishtirok etadilar, ijtimoiy hayotning turli masalalariga doir asarlar yaratadilar. Jambul Jabayev, Toʻgʻaloq Moʻlda, Moylixoʻja, Toʻxtagʻul Sotilgʻanov kabi Oqinlar xalq orasida mashhur. Oʻzbeklarda ayrim joylarda (Toshkent va Sirdaryo atroflarida) Oqin atamasi dostonchi maʼnosida, baʼzan soʻzamol, chechan kishilarga nisbatan qoʻllanadi. Qoraqalpogʻistonda ham baxshi, oqin va jirovlar bor.

Qozogʻiston oqinlari 
Mashhur qozoq oqinlari: Janak Kambaruli (1760—1857), Maxambet Utemisov (1804—1846), Suyunbay Aronuli (1815—1898), Sherniyaz Jarilgasov (1817—1881), Birjan-sal Kojagulov (1835—1929), Akan Sere Koramsauli (1843—1913), Jambul Jabayev (1846—1945), Gaziz Fayzolla (1930-yilda vafot etgan), Kenen Azerbaev (1884—1976), Aktan Kereyuli.

Oqin koʻpincha jamiyatdagi har qanday hodisaga yoki milliy bayramlardagi vaziyatga va hokazolarga munosabat bildirgan holda toʻliq improvizatsiya qiladi. Bayramlarda koʻpincha oqinlar bellashuvi oʻtkaziladi. Koʻrik-tanlov davomida oqinlar navbatma-navbat xalqni mazax qilib, sheʼriy shaklda bir-birini mazax qilishga harakat qiladilar yoki oʻzboshimchalik bilan mavzu tanlashadi. Baʼzida hokimiyat yoki siyosatda boʻlganlar haqida gap ketganda, rasmiylar aytilishini senzura qilishga urinadi.

Koʻchmanchi turmush tarzi, oqinlar sanʼatining oʻtkinchiligi oʻtmishda asarlarni qogʻozga yozib, saqlab qolishga imkon bermagan. Oqinlarning aksariyat asarlari yoʻqolib qolgan.

Qirgʻiziston oqinlari 
Mashhur qirgʻiz oqinlari: Jaysan Toktogul-yrchi (XIII – XIV asrlar), Togoloq Moldo (1860—1942), Toktogul Satilganov (1864—1933), Kuyruchu (Kudaybergen Omurzak uulu) – (1866—1941), Kalyk (1883—1953)), Barpi Aliqulov (1884—1949), Osmonqul Bolebalayev (1888—1967), Estebes Tursunaliev (1931—2005), Ismoil Boʻronchiev (1910—1978), Moldobasan Musulmonqulov (1883—1961).

Boshqirdiston oqinlari 
Boshqirdlar orasidagi oqinlar anʼanaviy ravishda sesaeng deb ataladi ( ; ). Boshqird sesaengi uch simli dumbira sadolari ostida sheʼr oʻqidi . Eng qadimiy boshqird sesaenglarining nomlari: Katai Gali sesaeng, Turumtai sesaeng, Suyunduk sesaeng, Kildish sesaeng, Emmet sesaeng, Karakai sesaeng, Yahya sesaeng. Keyingi asrlarning sesaenglari: Kubagush sesaeng, Erense sesaeng, Karas sesaeng, Baik Aidar, Mahmut sesaeng, Buranbay sesaeng, Ishmuxamet sesaeng.

Yana qarang 

 Baxshi
 Oshiq

Manbalar 

Shoirlar
Qoraqalpogʻiston madaniyati
Qirgʻiziston madaniyati
Qozogʻiston madaniyati
Sayohatchi rassomlar
Qirgʻiziston musiqasi
Boshqird musiqasi
Improvizatsiya
Insoniyatning ogʻzaki va nomoddiy merosi durdonalari
Oqindi suvlar

Oqindi suvlar - xonadonlar (xoʻjalik va hojatxonalar), jamoat binolari va korxonalardan ajraladigan chiqindi suvlar hamda yogʻin suvlari. Aholi yashaydigan joylar va sanoat korxonalaridan kanalizatsiya tizimi orqali oqizib ketiladi. Yogʻin suvlarining koʻp qismi tabiiy ravishda yerga singib ketadi. Korxonalarning Oqindi suvlari tozalash inshootlari orqali tozalanib, keyin kanalizatsiyaga oqizilishi lozim.

Manbalar
Oqishoq

Oqishoq — sholi oqlaganda singan guruch. Asosan, suyuq ovqatlarga ishlatiladi.

Manbalar
Oqkarrak

Oqkarrak () — murakkabguldoshlar oilasiga mansub ikki yillik begona oʻt. Oʻzbekistonda O.ning oddiy O. (), olga O.gi () turlari uchraydi. Poyasi sershox, tik usadi, boʻyi 80—120 sm. Ildizi yoʻgʻon, oʻqildiz. Ildiz boʻgʻzidagi barglari choʻziq-tuxumsimon, asosiy barglari namatsimon, chetlari tikanli, arratishli, navbatma-navbat joylashgan. Gullari toʻq qizil, savatchalari shoxchalarining uchida 1—3 tadan, bandsiz toʻpgul hosil qiladi. Mevasi — kulrang yoki jigarrang urugʻcha. Iyun — sentabrda gullaydi va mevalaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Urugʻlari 20—25° haroratda unib chiqadi. Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Asosan lalmi sugʻoriladigan ekinlar orasida, tashlandiq yerlar, yoʻl yoqalari, ariqkanal boʻylari, bogʻ va tokzorlarda uchraydi.

Kurash choralari: yerni chuqur haydash, gʻallazorlarni 2,4=D preparatlari bilan dorilash.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Oqkoʻl (koʻl)

Oqkoʻl — Xorazm viloyati Yangiariq tumanidagi bir guruh koʻllar nomi (Oqkoʻl, Gazkoʻl, Shoʻrkoʻl, Otakoʻl, Bogʻotlikoʻl, maydoni 4 ming ga, oʻrtacha chuq. 1m, suvi shoʻrroq. Koʻllarning tubi gil va qumtoshlardan iborat, soxillari asosan, yassi. Koʻllar kollektorlar orqali birlashtirilgan, shu sababli hammasining suv yuzasi bir meʼyorda turadi. Tashlandiq va sizot suvlar hisobiga toʻyinadi. Yuzasining 30—80% qamish va qoʻgʻa bilan qoplangan. Choʻrton, sazan kabi baliklar bor. Ondatra boqiladi. Koʻllar sayozlashib bormoqda.

Manbalar 

    

Koʻllar
Oqkoʻl (qovun navi)

Oqkoʻl — kechpishar qovun navi. Haqli choʻziq ellipsimon, uz. 35—40 sm, vazni 3–6 kg. Dum tomoni sal burishgan, uch tomoni tekis. Butun usti oʻrtacha, uch tomoni siyrak toʻr bilan qoplangan. Poʻsti qattiq, eti och yashil, qalinligi 6—8 sm. Uzilgan paytda qattiq, asralganda yetilib, gʻoyat shirin boʻlib qoladi. Urugʻlari yirik, sariq, qovun etidan qiyin ajraladi. Urugʻdan unib chiqqach, hosili 95—105 kunda pishadi. Gektaridan 220—250 s hosil olinadi. Aprelgacha yaxshi saqlanadi. Asosan, Fargʻona viloyatida yetishtiriladi.

Manbalar 

Qovun navlari
Oqlovchi gillar

Oqlovchi gillar — moddalarni yutish (sorbsion) va tozalash xususiyatiga ega boʻlgan togʻ jinslari, foydali qazilmalar. O.g., asosan, montmorillonit tarkibli bentonit gillari yoki vulkanogen - choʻkindi kremniyli togʻ jinslari (diatomit, trepel, opoka) dan iborat vulkanogen jinslar-nig gidrokimyoviy yoʻl bilan oʻzgarishidan hosil boʻladi. Aktivlantirilgan, yaʼni kislotalar qoʻshilgan O.g. (mas, krimsil, oskanit)ning yutish va oklash xususiyati eng yaxshi tabiiy O.g.nikidan 3—3,5-marta yuqori boʻladi. O.g. neft mahsulotlari, moy va hayvon yogʻlari, sirka, vinolar, vitamin, antibiotiklarni tozalash, suvni yum-shatish, gazlamalarni oqartirishda, shuningdek, upa-elik sanoatida ishlatiladi. Mineral tarkibi boʻyicha O.g. bir necha turga boʻlinadi: beydellit, bentonit, attapulgit, paligorskit va topilgan joyi nomi bilan ataladi: floridin (AQSH), monotmorillonit (Fransiya), gumbrin va askanit (Gu-ruziya), gilobi (Ozarbayjon), (Qrim), navbaxit (Oʻzbekiston) va boshqa

Manbalar
Oqma

Oqma — organ va toʻqimalardagi patologik jarayonlar oqibatida paydo boʻlib, uzoq vaqt bitmaydigan teshik yaralar, yoʻllar; tananing ichkarisidagi toʻqimalardan yoki ichki aʼzodan teriga (tashki O.) yoki toʻqimalardan ichak, qin singari kovak aʼzoga (ichki O.), yo boʻlmasa bir aʼzodan boshqa aʼzoga, mas, qiziloʻngachdan bronxga, qovukdan ichakka (aʼzolararo O.) ochilgan boʻladi. O. tugʻma boʻlishi ham mumkin (mas, kindik yarasi). Koʻpincha yiring boylash va uning yorib chikishi bilan davom etadigan yalligʻlanish jarayonlari, mas, osteomiyelit, shu jumladan, sil osteomiyeliti ham O. deb ataladi. Uzok, davom etadigan yalligʻlanishlar O.ning bitishiga toʻsqinlik.qiladi; O.ning bittasi bitib tuzalsa, ikkinchisi ochiladi.

Bemor, asosan, operatsiya qilinadi. Biror sababga koʻra operatsiya qilish mumkin boʻlmasa, uyda parvarish qilinadi, bunda O.ga qoʻyiladigan bogʻlovni almashtirib turish, vrach buyurganlarini bajarish lozim.

Manbalar
Oqmangʻit

Oqmanğit — Qoraqalpoğiston Respublikasi Nukus tumanidagi şaharça (1980-yildan), tuman markazi. Tumanniñ şimoliy qismida joylaşgan. Yaqin temir yöl stansiyasi — Nukus (18 km). Aholisi 8,1 miñ kişi (2000). Oqmanğitda umumiy talim maktablari, klub, kutubxonalar, kasalxona va boşqa davolaş muassasalari, savdo, madaniy va maişiy xizmat körsatish şahobçalari faoliyat körsatadi. Oqmanğit — Nukus yönalişida avtobus qatnaydi.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Qoraqalpogʻiston shaharlari
Nukus tumani
Oqmas koʻl

Oqmas koʻl — bir yoki bir necha soydaryo quyilsa ham suvi oqib chiqmaydigan koʻl. Bundam koʻl suvi, asosan, bugʻlanishga sarf boʻladi. Mas, Qirgʻizistondagi Issiqkoʻlga Tup, Jirgʻalan kabi koʻplab daryo va soylar quyiladi. Qozogʻistondagi Balxash kuliga Ili, Qoratol, Oqsuv, Lepsi va boshqa suvlar quyiladi, lekin, ulardan bironta ham soy oqib chiqmaydi. Kaspiy, Orol dengizlari ham aslida Oqmas koʻllardir. Asosan, qurgʻoqchil oʻlkalarda Oqmas koʻllarni suvi, odatda, shoʻr yoki shoʻrtob boʻladi.

Yana q. 

 Oqar koʻl
 Berk oʻlka

Manbalar 

 

Geografik terminlar
Oqmiya

Oqmiya (Vexibia alopecuroides (L.) jakov) — dukkakdoshlar oilasiga mansub ildiz bachkili, koʻp yillik karantin begona oʻt. Poyasi tik usadi, sershox, boʻyi 40—80 sm. Barglari choʻzinchoq, chetlari yaxlit, kumush-ipaksimon. Gullari sargʻish shoda toʻpgulga yigʻilgan. Urugʻi va ildizpoyalaridan koʻpayadi. Bir tupi 600—800 urugʻ beradi. Urugʻlari zaharli. 15—20° haroratda unib chikali. Ildiz boʻgʻzidan ildizpoyalar oʻsib chiqib, 50—60 sm dan koʻproq chuqurga kirib boradi. Ildizpoyadan koʻplab kurtaklar hosil boʻladi. Oʻrta Osiyoda keng tarkalgan. Beda, gʻoʻza, gʻalla ekinlari orasida uchraydi. Sugʻorish shoxobchalari boʻylari, dala, yoʻl yoqalari, bogʻ, tokzorlar, qoʻriq yerlarda oʻsadi.

Kurash choralari: urugʻlikni tozalash; yerni 30—35 sm chuqurlikda xdydash; chopiqtalab ekinlarni moti-galash; gʻalla ekinlariga 2,4 — D gerbitsidi purkash tavsiya etiladi.

Manbalar
Oqoltin

Oqoltin — Andijon viloyati Ulugʻnor tumanidagi shaharcha. Tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Margʻilon (35 km). Viloyat markazi (Andijon)gacha 65 km. Oqoltin 1987-yilda Shahriobod va Oqoltin qishloqlarining birlashtirilishidan vujudga kelgan. Maydoni 780 ga, 450 m balandlikda. Aholisi 9 ming kishi (2003), asosan, oʻzbeklar (99,8%). Shaharchaning asosiy suv manbasi — Katta Andijon kanali. Oqoltinda tuman hokimiyati binosi, „Oqoltin“ shirkat xoʻjaligi, bir qancha fermer xoʻjaliklari, paxta tozalash zavodi, „Universal“ bozori, Buyuk Britaniyaning Kordes LTD firmasi bilan hamkorlikda ish boshlagan toʻqimachilik va tikuvchilik-ka ixtisoslashgan „Ulkard“ qoʻshma korxonasi, avtokorxona, maishiy xizmat uyi bor. Oqoltin hududidan Margʻilon — Soyboʻyi — Ulugʻnor — Mingbuloq, Shtab — Ulugʻnor magistral yoʻllari oʻtgan. Oqoltin avtomobil yoʻllari orqali Namangan, Margʻilon, Fargʻona, Andijon va boshqa shaharlar bilan bogʻlangan. umumiy taʼlim maktablari, 3 kasb-hunar kolleji, internat litseyi, internat-gimna-ziyasi, bolalar musiqa maktabi, madaniyat uyi, markaziy kutubxona faoliyat koʻrsatadi. „Ulugʻnor“ stadioni, „Ulugʻ-nor“ qishloq sport sogʻlomlashtirish klubi, tennis korti, „Al Majiddin“ sport-ishlab chiqarish firmasi, bolalar sport maktabi ishlab turibdi. Markaziy kasalxona (170 oʻrin), uning bolalar, jar-rohlik, tez tibbiy yordam, ginekologiya, terapiya, tugʻruqxona boʻlimlari mavjud). Poliklinika, 5 dorixona bor.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Ulugʻnor tumani
Oqoltin tumani

Oqoltin tumani — Sirdaryo viloyatidagi tuman. 1971-yil 29-avgustda tashkil etilgan. Shim.dan Qirgʻiziston Respublikasi, shim.-gʻarbdan Jizzax viloyatining Mirzachoʻl, jan.-gʻarbdan Doʻstlik tumanlari, jan.dan viloyatning Sharof Rashidov, shim.-sharq, jan.-sharkdan Mirzaobod va Mehnatobod tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 0,57 ming km². Aholisi 51,3 ming kishi (2003).

Oqoltin tumanida 13 ta mahall fuqarolar yigʻini (Ahillik, Boʻston, Koʻrkam diyor, Andijon, Yangi hayot, Obod, Toshkent, Yangi davr, A.Navoiy, Sahovat, Shodlik,) bor (2003). Markazi — Sardoba shaharchasi.

Tabiati 
Relyefi, asosan, tekislik boʻlib, Mirzachoʻl dashtidan iborat. Tuproqlari turli xil boʻz tuproq. Baʼzi xoʻjaliklarda yer osti suvlari yuza, bu yerlarda shoʻrxok tuproqlar tarqalgan. Shoʻrlanishga qarshi ochiq va yopiq kollektorlar qurilgan. Yerlar Janubiy Mirzachoʻl kanali va Markaziy tarmoq kanalidan sugʻoriladi. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq. Kuchli sovuq shamollar esadi. Yanv.da temperatura —15°, —20°gacha pasayadi. Yozi issiq, iyulda oʻrtacha temperatura 30°. Ahyon-ahyonda garmsel esadi. Garmselga qarshi daraxtzorlar barpo qilinmoqda. Bahor seryogʻin. Mart, aprelda yillik yogʻinning 70% yogʻadi. Yovvoyi oʻsimliklardan, yantoq, shuvoq, yulgʻun, oqbosh, tuyaqorin va boshqa oʻsadi.

Yovvoyi hayvonlardan boʻri, chiyaboʻri, ondatra, quyon, tulki, yumronqoziq, toshbaqa, turli xil ilonlar, kaltakesaklar; qushlardan choʻl burguti, kalxat, boyoʻgʻli, gurrak, popishak, soʻfitoʻrgʻay, bulbul, zogʻcha, togʻ maynasi va boshqa bor.

Aholisi 
Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, qozoq, tojik, rus, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholising oʻrtacha zichligi 1 km² ga 90 kishi (2003).

Xoʻjaligi. Paxtachilik tuman xoʻjaligining asosiy tarmogʻidir. Tumanda jami yer maydoni 36,9 ming ga dan ziyod. Shundan 19,9 ming ga yerga paxta, 14,1 ming ga yerga donli ekinlar, shuningdek, sabzavot va poliz ekinlari, beda ekiladi, mevazor, tokzor va tutzorlar bor. Krramol boqiladi, pilla yetishtiriladi. Tumanda paxta tozalash korxonasi, 22 umumiy taʼlim maktabi, 3 kollej, kutubxonalar, klublar, markaziy kasalxona, poliklinika va boshqa tibbiy muassasalar mavjud.

Manbalar 
 

Sirdaryo viloyati tumanlari
Oqostona bobo maqbarasi

Oqostona bobo maqbarasi — Surxondaryo viloyati Uzun tumanida joylashgan meʼmoriy yodgorlik (10-asr oxiri — 11-asr boshlari). Rivoyat qilinishicha bu yerda Muhammad paygʻambarning sahobalaridan biri boʻlmish Abu Xurayra dafn etilgan.

Tuzilishi 
Maqbara chorsi xonali (tashqi oʻlchami 9 x 8,7 metr, ichki oʻlchami 5,65 x 5,80 metr), tarzlariga gʻishtlar mavj shaklida terilgan. Shimoli-sharqiy tarzidagi ravoq orqali kiriladi. Uning 2 yoniga ishlangan guldastadan faqat janubiy qismidagisi saqlab qolingan. Poygumbazi gʻoʻlasimon, yuqorisi qubba bilan yakunlangan. Gumbaz osti bagʻallari 8 qirrali, chuqur ravoqlar ishlangan. Imorat kvadrat shakldagi pishiq gʻishtlardan (hajmi 23-24 x 3.5 sm, 26 x 4.5 sm, 22.5 x 4 sm) va 10 x 10 x 66 sm qalinlikdagi loy qorishmasidan bunyod etilgan .

15-asrda janubi-sharqiy tomondagi devori qayta qurilgan. 19-asr oxirida usta Xudoyberdi yarim shikastlangan gumbazni qayta tiklagan, binoning sharqiy tomonidan qoʻshimcha kirish xonasini barpo etilgan.

Belgilar 
Maqbara fasadida 3-3.5 metr balandlikdagi arkli kirish qismida oʻng va chap burchakda yetti burchakli yulduz tasviriga oʻxshash diametri yarim metrlik ikkita rozet belgisi mavjud. Yetti burchakli yulduz shakli Markaziy Osiyo bezak sanʼatiga xos boʻlmagan kompozitsiya hisoblanadi. Kirish qismidagi arkaning chap tomonidagi belgi markazida oʻsimlik tasviri, oʻng tomonidagisida esa quyosh tasviri tushurilgan.

Oqostona bobo maqbarasidagi ramziy belgilar bir-biri bilan uygʻun tarzda qilingan. Belgilar oʻzaro semantik tarzda bogʻlangan. Kirish qismning oʻng va chap tomonidagi belgilarni al-Xorazmiy, Ahmad al-Fargʻoniy, Forobiy, Beruniy, Abu Ali ibn Sino asarlarida yozilgan Movaraunnahrning IX-XI asrlardagi belgilarning simentikasi asosida tahlil qilish kerak.

Joylashuvi 
Oqostona bobo maqbarasi Surxondaryo viloyatining shimoli-sharqiy qismida joylashgan Telpak-Chinor nomli qishloq yaqinida bunyod etilgan.

Arxeologik qazishmalar 
Oqostona bobo maqbarasidagi ramziy belgilar Pugachenkova G.A.,Hakimov Z.A., Borodina I.F. tomonidan o'rganilgan.

2001—2002-yillar davomida amalga oshirilgan arxeologik qazishmalarga koʻra Oqostona bobo maqbarasining old devor yaqinidan yetti qabr aniqlangan.

Taʼmirlanishi 
Oqostona bobo maqbarasiga 2005-yilda ramziy qabr toshi oʻrnatilgan. Mazkur qabr toshi sandiq shaklida yasalgan boʻlib, kattaligi 215 x 55 x 45 x sm ni tashkil etadi. Qabrtosh ustiga Qur’on oyatlari va duolar yozilgan. Ammo Oqostona bobo haqida hech qanday lavha mavjud emas

Adabiyotlar 
 Arshavskaya 3. A., Rtveladze E. V., Haqimov 3. A., Srednevekovie pamyatniki Surxandari, T., 1982.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Surxondaryo viloyati
Oqota

Oqota - Toshkentning shim.-sharkiy chekkasida joylashgan shahar harobasi (milodiy 5— 6—11-asrlar; qisman 15-asr). 20-asrning20-yillarida qayd etilgan boʻlsada, birinchi arxeologik tadqiqot ishlari 1940-yil oʻtkazilgan (M. E. Voronets). O.ning umumiy maydoni 600 x 300 m, arkining balandligi 5–6 m. 1960-yil O.dan temuriylar davriga oid xazina topilib, 1040 ta mis tanga Oʻzbekiston xalqlari tarixi muzeyiga topshirilgan. O.ning negizini ilk oʻrta asrlarda qurilgan ark tashkil qiladi. U 10— 11-asrlarga kelib qabristonga aylangan. O.dagi hayot 15-asrda bir oz jonlangan.

Manbalar 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Oʻzbekiston arxeologiyasi
Toshkent
Oqpadar

Oqpadar, oq qilish — ota-ona tomonidan oʻz bolasini farzandlikdan maʼnaviy mahrum etish. Oʻgʻil yoki qiz juda qattiq gunoh (vatanga xoinlik, qotillik, buzuklik va boshqalar), no-joʻya xattiharakat bilan ota-onaga no-mus keltiradigan ish qilsa, ota-ona bunday farzanddan voz kechgan va oʻz qarorini koʻpchilik oldida ochiqdan-ochiq eʼlon qilgan. Oq qilingan farzandlar "oqpadar" deb atalgan (aksariyat, farzandlarini otalar "padarlar" oq qilganlari uchun shunday atalgan). Ular merosdan maxrum etilgan va uydan badargʻa qilingan, ularga qiz bermaganlar, jamoatga aralashtirmaganlar. O.lar koʻpincha el-yurtdan chiqib, musofirlikda yashashga majbur edi. O. ota-ona tomonidan farzandlariga beriladigan eng oliy axloqiy jazo hisoblanadi.

Manbalar