MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vologda viloyati

Vologda viloyati – Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1937-yil23 sentabrda tuzilgan. Vologda viloyatida 15 shahar va 14 shaharcha bor. Maydon 145,7 ming km. Aholisi 1367 ming kishi (1999). Markazi – Vologda shahri Vologda viloyatining yer yuzasi tekislik. Qazilma boyliklari: torf, qoʻngʻir temirtosh, oʻtga chidamli gil, kvars qumlari, osh tuzi va mineral buloqlar. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha tempaturasi – 14°, iyulniki 18". Yiliga 500 mm yogʻin tushadi. Eng yirik daryolari: Suxona, Yug, Mologa, Sheksna va b. Vologda viloyatidan Volga-Boltiq suv yoʻli va Shimoliy Dvina kapali oʻtadi. Koʻllari: Onega, Beloye, Kubena. Janubi-gʻarbida Ribinsk suv ombori bor. Tuproklari chimli-podzol, allyuvial va chimli karbonatli, botqoq tuproqlar. Mayd.ning 70– 80% oʻrmon, 12% botqoqlik.

Vologda viloyati Rossiya Federatsiyasidagi eng yirik yogʻoch tayyorlash va yogʻochsozlik sanoati rayonlaridan biri. Yirik sellyuloza-qogʻoz kombinatlari, qogʻoz, karton fabrikalari, fanera korxonalari bor. Qora metallurgiya (Cherepovesda metallurgiya kombinati, Velikiy Ustyugda quyish-mexanika zavodlari) yetakchi tarmoq hisoblanadi. Mashinasozlik (Cherepoves, Vologda), metallsozlik (arra, yogʻoch tilish ramalari, sudrash traktorlari, qogʻoz tayyorlash mashinalari va b. ishlab chikariladi), oʻrmon kimyosi, yengil sanoat ham muhim oʻrin tutadi. Oziq-ovqat sanoatida chorvachilik mahsulotlaridan sut, goʻsht, yogʻ, pishloq tayyorlanadi. Koʻllardan baliq ovlanadi. Badiiy hunarmandchilik (krujevo toʻqish va boshqalar) rivojlangan.

Qishloq xoʻjaligi sut chorvachiligi va zigʻirchilikka ixtisoslashgan. Asosiy ekinlari – javdar, suli, arpa, tolali zigʻir, yemxashak ekinlari, kartoshka, sabzavot. Chorvachilikda qoramol, choʻchqa, qoʻy va echki, parranda boqiladi. V.v. hududidan Moskva – Arxangelsk, Kirov – SanktPeterburg temir yo'l oʻttan. Volga-Boltiq suv yoʻli va Shimoliy Dvina suv sistemasida kemalar qatnaydi. Vologda viloyatida 3 oliy oʻquv yurti, 3 teatr, 4 muzey bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Rossiya viloyatlari
Volokusha

Volokusha (rus.) -1) bahorda ekin ekish oldidan shudgorning oʻnqirchoʻnqirlarini tekislaydigan qishloq xoʻjaligi quroli. Bir-biriga zanjirlar bilan bogʻlangan yogʻoch gʻoʻlalardan iborat; u kesaklarni maydalab tekislaydi va tuproqdagi namning bugʻlanib ketishiga yoʻl qoʻymaydigan tuproq qatlamini hosil qiladi; 2) oʻrilgan pichai, bugʻdoy poxollarini, yulingan gʻoʻzapoyalarni toʻplab, gʻaramga tashish uchun moʻljallangan qishloq xoʻjaligi quroli. Tirkama va oʻrnatma xillari bor. Oʻrnatma xili keng tarqalgan. Uning asosiy qismlari: xaskash apparati, oldingi oʻng va chap kronshteynlar, suruvchi bruslar va koʻtarish mexanizmi. Koʻtarish mexanizmi traktor shassisidagi gidrotsilindrlar yordamida ishlaydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volos

Volos — Gresiyadagi shahar, Egey dengizining Pagasitikos buxta (qoʻltiqcha)si boʻyidagi port. Fessaliya ta-rixiy-geografik viloyatidagi Magnisiya nomining maʼmuriy markazi. Aholisi YU7 mingdan ziyod kishi (1990y.lar oʻrtalari). Savdo markazi. Metallurgiya, toʻqimachilik, oziq-ovqat, tamaki, koʻn-teri, iyellyuloza-qogʻoz sanoati korxonalari bor. V. orqali chetga paxta, tamaki, zaytun chiqariladi. Vizantiya davri qalʼalarining harobalari saqlangan. Shaharga 19-asrda asos solingan. 1955 y. zilziladan soʻng qayta qurilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volost

Volost (rus.) — Rossiyada uyezd tarkibiga kirgan quyi maʼmuriyhududiy boʻlinma. Turkistonda boʻlis, voʻlis deb yuritilgan. V. 1861-yilgacha Rossiya hududida davlatga va monastirlarga tegishli qishloq joylarida maʼmuriyhududiy rayon sifatida tashkil qilingan. 1861-yilgi islohotdan soʻng , Rossiyaning hamma qishloq joylarida V. quyi maʼmuriy-hududiy birlik boʻlib qolgan. Rossiya Turkistonni bosib olgandan soʻng , Turkistonning butun hududi (Buxoro amirligi va Xiva xonligidan tashqari) obl., uyezd, V.larga boʻlingan. Turkiston general-gubernatorligiga harashli joylar 5 obl., 27 uyezd va 603 V. ga boʻlingan (1917). Oʻrta Osiyoda milliy-hududiy chegaralanishi oʻtkazilgandan soʻng (1925 yilda) Oʻzbekiston hududida 241 V. boʻlgan va 1926-yil gi iqtisodiy-maʼmuriy rayonlashtirishga qadar saqlanib turgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volost sudi

Volost sudi - Rossiyada umumiy sudlardan alohida turgan (ajratilgan) quyi tabaqa dehqon sudi (1861 — 1917). Hayʼati rais va sud maslahatchilaridan iborat boʻlib, mahalliy urf-odatlarga tayangan holda, dehqonlar turmushida koʻp uchraydigan fuqarolik va jinoyat ishlarini koʻrgan, 1861-yilgi yer islohotidan keyip qishloqlarda volost miqyosida dehqonlar oʻrtasidagi oldi-berdilarni, mulk taqsimlash va merosga oid ishlarni muxrkama qilgan. V. s (hayʼati aʼzolari) dehqonlarning umumqishloq yigʻinida saylangan, raisi yuqori maʼmuriyat tasdigʻidan oʻtkazilgan. Turkistonda volost (kent — q. Viloyat) qozi va biylari faqat hududiy jihatdan shahar qozi va biylaridan farqlangan. 1917-yil Oktyabr toʻntarishidan soʻng V. s. tugatilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Voloxlar

Voloxlar (vlaxlar) — sharqiy roman elati. Oʻrta asrlarda Bolqon yarim orolda yashagan chorvador qabilalarga slavyanlar tomonidan berilgan nom; hozirgi moldovan va ruminlar ajdodi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volxov

Volxov () — RF Yevropa qismining shim.-gʻarbidagi daryo. Ilmen koʻlidan boshlanib, Ladoga koʻliga quyiladi. Uzunligi 224 km. Havzasining mayd. 80,2 ming km. Quyi qismida Volxov GES bor. Noyab. oxirlarida muzlab, aprel boshlarida muzdan boʻshaydi. V .da boshidan oxirigacha kema qatnaydi. V. Vishniy Volochyok suv sistemasiga kiradi. Asosiy pristanlari: Novgorod, Volxov, Kirishi, Novaya Ladoga.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiyadagi daryolar
Volvokssimonlar

Volvokssimonlar (Volvocophyceae) — yashil suv oʻtlari sinfi. Yakka hujayra (donaliyella, xlamidomonada) yoki koloniya (volvoks, pandorina, eudofina) boʻlib oʻsadi, oʻsuv davrida harakatchan. Hujayrasida kosasimon pirenoidli xloroplast, qizil "koʻzcha", qisqaruvchi vakuol, 2 (baʼzan 4,8) ta xivchin boʻladi. Yakka hujayra V. qattiq qobiqsiz. V. boʻyiga boʻlinish orqali, qobiqli V. zoosporalar hosil qilish orqali jinssiz koʻpayadi. Koloniya V.ning jinssiz koʻpayishi zoosporalarning koloniya ichida yana qoʻshilib, yangi koloniya hosil qilishi orqali sodir boʻladi. Jinsiy koʻpayish geologamiya, izogamiya, geterogamiya yoki oogamiya tarzida roʻy beradi. Asosan oqmaydigan chuchuk suvlarda, qisman tuproqda uchraydi. Qulay sharoitda juda tez koʻpayib suvning "gullashi"ga sabab boʻladi. Bir necha yuz turi maʼlum.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volkambriya

Volkambriya (Volcameria) - tizmaguldoshlar oilasiga mansub xushmanzara oʻsimlik. Yer yuzining Sharqiy va Gʻarbiy qismlarida 90 ga yaqin turi uchraydi. Buta, yarim buta, baʼzan daraxtlardan iborat boʻladi. Barglari novdada qarama-qarshi yoki doyra hosil qilib joylashadi. Toʻpgullari roʻvak shaklida, xushboʻy hidli. Ayrim turlarining poyasi oʻrmalovchi, baʼzi turlari gultuvaklarda xushmanzara oʻsimlik sifatida oʻstiriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volt

Volt — Xalqaro birliklar tizimi SIda elektr kuchlanish, elektr potensiallari ayirmasi va elektr yurituvchi kuch (e.yu.k.)ning oʻlchov birligi. A. Volta nomiga. qoʻyilgan. V bilan belgilanadi. IB — elektr zanjirda 1Vt quvvat sarflaganda kuchi 1A oʻzgarmas tok vujudga keltiruvchi elektr kuchlanish. Ikkinchi tomondan IB elektr maydon nuqtasining shunday potensialiki, unda joylashgan 1Kl zaryad 1J potensial energiyaga ega boʻladi.

1SGS=300V ;

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

SI hosilaviy birliklari
 1v=1000w
Otabek808
Alessandro Volta

Alessandro Volta (; 1745.18.2-Komo — 1827.5.3) — italyan fizigi va fiziologi. Ilmiy ishlari elektr, kimyo va fiziologiyaga doir. Elektr asboblari (elektrofor, elektrometr, kondensator, elektroskop va b.)ni ixtiro qilgan. Volta 1775-yilda yonuvchi gaz — metanni topgan, Galvani kashf qilgan „jonli elektr“ga qiziqib qolib, bu borada tajribalar oʻtkazgan. Volta 1800-yilda birinchi oʻzgarmas tok manbai — Volta ustunini kashf qilgan, har xil metallar bir-biriga tekkanda elektrlashib qolishini aniqlagan va ular orasida paydo boʻladigan kuchlanish qiymati boʻyicha joylashtirib chiqqan. Elektr kuchlanish birligi (volt) Volta nomi bilan atalgan.

Volta hayvonlar bilan qiyosiy-fiziologik tajribalar oʻtkazib. nerv tolalari, ichaklar va oshqozonning mushaklar va skeletga nisbatan elektr tokini koʻproq oʻtkazishini kuzatgan. U odamning koʻrish va taʼm bilish organlari elektrdan qoʻzgʻalishini aniqlagan.

Manbalar 

Olimlar
1745-yilda tugʻilganlar
18-fevralda tugʻilganlar
1827-yilda vafot etganlar
5-martda vafot etganlar
Volta

Volta — Gʻarbiy Afrikadagi daryo, asosan Gana hududidan oqib oʻtadi. Oq V. va Qora V.ning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Gvineya qoʻltigʻiga delta hosil qilib quyiladi. Uzunligi 1600 km, havzasining mayd. 384 ming km. Asosiy irmogʻi — Oti daryosi. Yogʻingarchilik davri (iyul — okt.) da toʻlib oqadi, baʼzan toshadi. Bu vaqtda suv sathi 14 m gacha koʻtariladi. Quyilish yeridan boshlab 400 km masofada kema qatnaydi. Daryo oʻzani serostona. Baliq ovlanadi. Gidroenergiya resurslariga boy. V.da yirik Akosombo GES (Ganada) va Volta suv ombori qurilgan. Asosiy portlari: Kete-Krachi va Akosombo.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ganadagi daryolar
Burkina Fasodagi daryolar
Volta (mato)

Volta — ingichka paxta tolasidan polotno oʻrilishda toʻqiladigan ipakdek mayin ip-gazlama. Fakturasi (toʻqilishi) jihatdan batistga yaqin turadi, lekin undan bir oz dagʻalroq boʻladi. Koʻpincha, rang-barang gullar bosib, och va yorqin ranglarga boʻyab, baʼzan oxorlab va guldor qilib ishlab chiqariladi. V .dan ayollarning yengil yozgi koʻylaklari va ich kiyimlari tikiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volta ustuni

Volta ustuni — amalda ishlatish uchun yaroqli dunyoda birinchi kimyoviy tok manbai; ketma-ket ulangan bir nechta volta elementiayan iborat galvanik batareya. A. Volta taklif qilgan. V.u. elementlarining elektrodlari elektrolit shimdirilgan gʻovak material (movut va qogʻoz)dan qilingan qistirmali disklardan iborat. Kimyoviy reaksiya natijasida V.u. chiqiklarida potensiallar farqi vujudga keladi.

Uning qiymati ketma-ket ulangan barcha elementlarning e.yu.k.ga teng boʻladi (100 V va undan katta boʻlishi mumkin). V.u. amalda qoʻllanish (mas., elektr yoyi hosil qilish) bilan birga boshqa ancha mukammal kimyoviy elektr toki manbalarining yaratilishiga asos boʻldi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volta elementi

Volta elementi - musbat elektrodi — mis plastinka, manfiysi — rux, elektroliti — natriy xlorid eritmasi yoki sulfat kislotadan iborat galvanik element (e.yu.k. 1,0 V). A. Volta taklif qilgan. V.e. tokning kimyoviy manbai boʻlib, zaryadlanish paytida ulardan oʻtuvchi tok hosil qiladigan elektrkimyoviy reaksiyalar energiyasi hisobiga elektr energiya ajraladi. Elektr akkumlyatorlardan farqli ravishda, V.e. zaryadsizlanganidan soʻng uni dastlabki holatiga qaytarish mumkin emas.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volt-amper

Volt-amper — Xalqaro birliklar tizimi (SI)da oʻzgaruvchan tok toʻliq quvvatining oʻlchov birligi. Elektr zanjirdagi tok kuchi A taʼsir qiymatining uning qismlaridagi kuchlanish V ga koʻpaytmasidan iborat. V-A bilan belgilanadi. Faol quvvat (birligi — vatt) va reaktiv quvvat (birligi — var) xillarga boʻlinadi. V.-A manbaning zanjirga bergan eng koʻp quvvatini yoki elektr zanjiri isteʼmol qiladigan toʻla quvvatni bildiradi. Nominal toʻla quvvat oʻzgaruvchan toqsa ishlaydigan elektr mashinalari, transformatorlar parametrlarini, shuningdek nominal kuchlanishda ulardagi eng katta tok kuchini aniqlash imkonini beradi. Tok va kuchlanishning amaldagi qiymatlari ampermetr va voltmetr bilan oʻlchanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volt-amper harakteristikasi

Volt-amper harakteristikasi — tokning elektr zanjir elementiga qoʻyilgan kuchlanishiga yoki elektr zanjir elementidagi kuchlanish tushishining element orqali oʻtayotgan elektr tokiga bogʻlanishini ifodalovchi grafik: l=f(U). Volt Amper xarakteristikasi asboblarning turiga qarab toʻgʻri chiziq yoki egri chiziq koʻrinishida boʻlishi mumkin. Agar element qarshiligi tok qiymatiga bogʻlliq boʻlmasa, Volt Amper xarakteristikasi koordinata boshi orqali oʻtuvchi toʻgʻri chiziqdan iborat boʻladi. Volt Amper xarakteristikasi yordamida asboblarning xususiyatlari toʻgʻrisida maʼlumotlar olish va ularning tegishli parametrlarini aniqlash mumkin. Elektron asboblarning qanday sxema va qurilmalarda ishlatilishi ularning volt Amper xarakteristikasiga qarab belgilanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Voltampermetr

Voltampermetr — oʻzgaruvchan va oʻzgarmas elektr zanjiridagi tok kuchi va kuchlanishni oʻlchaydigan asbob. Magnitoelektr, elektromagnit, elektrodinamik, toʻgʻrilagich, issiqlik va raqamli mikroelektron turlari bor. V.lar koʻchma va shchitlarga oʻrnatiladigan qilib ishlab chiqariladi. V. lab.larda, zavod sexlarida, kundalik turmush va dala sharoitlarida qoʻllaniladi. Keyingi vaqtlarda V.larning ancha ixcham va puxta ishlaydigan zamonaviy xillari ishlab chiqarilmoqda. Ularning asosini mikroelektron sxemalar tashkil etadi. V. tok kuchini amper (A), kuchlanishni volt (V)larda oʻlchaydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Voltamperommetr

Voltamperommetr — elektr zanjiridagi tok kuchi, kuchlanish va qarshilikni oʻlchaydigan asbob. Asosan magnitoelektr milliampermetr va yarimoʻtkazgichli toʻg'rilagich asosida turli V.lar ishlab chiqarshgadi. Masalan, S56 rusumli V. 0,0003 dan 6 ampergacha tok kuchini, 0,3 dan 600 voltgacha kuchlanishni, 3000 kOm gacha qarshilikni oʻlchaydi. Keyingi vaqtlarda oʻta ixcham va puxta raqamli V.lar ishlab chiqarilmoqda. Vlar kundalik turmushda, zavodlarda, lab.larda har xil elektr va radiojihozlarni tekshirish, tuzatish hamda radiomontaj ishlarini bajarishda keng qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Voltaire

Volter (Voltaire) (taxallusi), (asl nomi) Mari Fransua Arue (Arouet)(1694. 21.11 - Parij - 1778. 30. 5) - fransuz’ yozuvchisi, faylasuf, tarixchi. Fransiya FA (1746), Rossiya FA faxriy (1746) aʼzosi. Erkin fikrlilikda ayblanib qamalgan (1717, 1725). Birinchi fojia asari "Edip" qamoqda yozilgan; sahnalashtirilgan (1718). 1726 yda Angliyaga surgun qilingan. Umrining koʻp qismi muhojirlikda kechgan (1726— 78). Didro boshchiligidagi "Ensiklopediya"ni nashr etishda faol ishtirok etgan (1751-78).

V. oʻz estetik qarashlari va dramatik asarlarida klassitsizm anʼanasi yoʻlidan borgan, cherkov mutaassibligiga qarshi kurashgan ("Zaira", 1732; "Alzira", 1736). Fransuz ijtimoiy va davlat tuzumini oʻzgartirish gʻoyasini ilgari surgan. U hokimiyatni ozodlik, tenglik va birodarlik qonunlariga qatʼiy amal qiluvchi odil gyudshoh boshqarishini orzu qilgan. Uningcha, konstitutsiyali monarxiya eng oqilona davlat tuzumidir.

V. falsafada deist (qarang Deizm) J. Lokk, I. Nyutonning nazariyalari tarafdori. U moddiy dunyo mavjudligini, jamiyat taraqqiyotini tan olsa-da, "uni harakatga keltiruvchi kuch" — Xudo, deb bilgan ("Falsafiy maktublar", 1733; "Metafizika toʻgʻrisidagi risola", 1734; "Nyuton falsafasining asoslari", 1738 va b.).

V. lirikasi Epikur falsafasi ruhida ("Lisabon halokati haqida doston", 1756 va b.). Dostonlarida teskarichi guruhlar, absolyutizm tizimi tanqid qilingan ("Genriada", 1728; "Orlean qizi", 1735 va b.). Falsafiy qissalari ("Zadig", 1748; "Kandid", 1759; "Soddadil", 1767 v b.)da hamma narsa yaxshi deya daʼvo qiluvchi mutlaq ishonchni ham, hamma narsa yomon deguvchi mutlaq tushkunlikni ham rad etadi, qirol saroyi, sud maʼmuriyati va harbiy amaldorlarni fosh qiladi. Dostonlarida Sharq mavzuidan keng foydalandi. V. Amir Temur va Ulugʻbek davri tarixini yaxshi bilgan. Ulugʻbekning "Ziji Koʻragoniy", D. Yerbeloning "Sharq kutubxonasi" qomusi, Klavixoning "1403 — 1406 yillarda Samarqanddagi Temur saroyiga sayohat kundaligi" (1582) kabi asarlar bilan tanishgan. Tarixiy mavzudagi "Millatlarning holatlari va odatlari haqida" (1753—58) kitobida yer yuzidagi qator davlatlar, monarx hukmdorlar haqida maʼlumot beradi. Asarning 3-jiddi Amir Temur va temuriylar xukmdorligiga bagʻishlangan. Bunda Amir Temurning oʻz davlatini kengaytirish yoʻlida olib borgan yurishlari, turk sultoni Boyazid bilan qilgan jangi, Oʻrta Osiyoda yuritgan siyosati, Samarqandning poytaxt boʻlgani xususida xikoya qiladi. V. Ulugʻbek haqida, uning podsholigi, Samarqandda ilmu maʼrifatni taraqqiy ettirib, fan rivojiga katta hissa qoʻshganini hurmat bilan taʼkidlab "Ulugʻbekning buyukligi, uning qilgan ishlari bilan belgilanadi. U Samarqandda birinchi Fanlar akademiyasini yaratdi, yer kurrasini oʻrgandi, koinot va yulduzlarni kashf etib mashhur jadval tuzdi...", deb yozadi. V. ijodi fransuz inqilobini (1783—94) gʻoyaviy tayyorlashda, umuman jahon ijtimoiyfalsafiy tafakkurida muhim oʻrin tutadi. Asarlari jahon xalqlari tillariga, xususan oʻzbek tiliga ("Zagid yoki takdir", 1995) tarjima qilingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Voltmetr

Voltmetr — elektr zanjiridagi kuchlanishni oʻlchaydigan asbob. Kuchlanishni volt yoki millivoltlarda koʻrsatadi. Asbob shkalasi voltlarda, millivoltlar va mikrovoltlarda koʻrsatadigan darajalarga boʻlingan. Shuning uchun voltmetrning bir yoki koʻp diapazonli ampermetr, ommetr va baʼzi boshqa kattaliklarni oʻlchashga moslashtirilgan qurilmalar bilan birga yasalgan universal va raqamli xillari bor. Ular magnitoelektrik, elektromagnit, issiqlik, elektrostatik, elektrodinamik, lampali, yarimoʻtkazgichli va mikrosxemali boʻladi. Oʻzgaruvchan tok elektron voltmetrlari diodli toʻgʻrilagichlar, kuchaytirgich va oʻlchash mexanizmidan tashkil topgan. Oʻzgaruvchan tok voltmetrlarining asosiy qismlari: toʻgʻrilagich (T), oʻzgaruvchan tok kuchaytirgichi (K), oʻzgarmas tok kuchaytirgichi (OʻTK) va oʻlchash mexanizmi (OʻM)dan iborat. Oʻlchash mexanizmlari koʻpchilik hollarda raqamli qilib yasaladi.

Toʻgʻrilagichlarda yuqori chastotali diodlardan foydalanilganda elektron voltmetrlar 20—30 Gs dan 100—300 MGs gacha chegarada aniq ishlaydi. Oʻzgarmas tok elektron voltmetrining asosiy qismini modulyator (M), kuchaytirgich (K), toʻgʻrilagich (T) hamda oʻlchash mexanizmi tashkil etadi. Universal elektron voltmetrlar ham shunday tuzilgan. Yuqorida koʻrsatilgan sxemalarda asosan zamonaviy yarimoʻtkazgichli elementlar (diodlar, tranzistorlar va turli integral mikrosxemalar) ishlatiladi. Raqamli voltmetrlarning turli xillari, masalan, F 219, F229, V7-38 rusumlilari kundalik turmushda va i.ch.da ishlatiladi.

Yana qarang 
 Ampermetr
 Ommetr

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Voltmilliampermetr

Voltmilliampermetr - tok zanjiridagi kuchlanish va tok kuchini oʻlchaydigan elektr asbobi. Magnitoelektr, elektromagnit, elektrodinamik, issiqlik, toʻgʻrilagich va b. universal V.lar bor. Magnitoelektr V.lar oʻzgarmas tok kuchi va kuchlanishni, boshqalari esa oʻzgarmas va oʻzgaruvchan tok va kuchlanishni oʻlchaydi. V. kuchlanishni volt (V)da, tok kuchini milliamper (MA)da koʻrsatadi. V.lar kundalik turmushda va i.ch.da qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Voltommetr

Voltommetr — tok zanjiridagi kuchlanish va qarshilikni oʻlchaydigan elektr asbobi; voltmetr va ommetr-dan iborat. V.lar oʻzgarmas tok zanjirida qoʻllaniladi. Toʻgʻrilagich V.lar universal asbob boʻlib, oʻzgaruvchan va oʻzgarmas tok zanjiridagi kuchlanishni, oʻzgarmas tok zanjiridagi qarshilikni oʻlchaydi. U oʻlchash mexanizmi, yarimoʻtkazgichli toʻgʻrilagich va qoʻshimcha rezistorlardan iborat. Universal V.larning zamonaviy variantlari mikroelektron sxemalar asosida yaratilmokda. Ular ancha ixchamligi va puxtaligi bilan lampali va tranzistorli oʻlchov asboblaridan ajralib turadi. Ularni ishlatish ancha qulay va oson. V.lar elektr energiyasi ishlatiladigan joylarda, kuchlanish va qarshilikni oʻlchash va kuzatib turish zarur boʻlgan lab., sexlar va elektr ustaxonalarida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
VOLF (Wolff) Kaspar Fridrix

VOLF (Wolff) Kaspar Fridrix (1734. 18. 1, Berlin — 1794. 22.2, Peterburg) — nemis biologi. Oʻsimliklar vegetativ organlarining metamorfozi toʻgʻrisidagi taʼlimotning yuzaga kelishida katta hissa qoʻshgan. Epigenez nazariyasining asoschisi. Preformizmta qarshi chiqqanligi uchun Germaniyadan ketishga majbur boʻlgan. V. Peterburg FA aʼzosi (1767 y.dan) 1767 y.dan umrining oxirigacha Rossiyada ishlagan. V. birinchi boʻlib embrion varaqlari toʻgʻrisidagi hozirgi zamon taʼlimotiga asos solgan. Uning ilmiy ishlari embriologiya fanining rivojlanishi uchun zamin boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volf soni

Volf soni — Quyosh faolligining miqdoriy (sonli) koʻrsatkichlaridan biri. Shveysariya astronomi R. Volf 19-asr oʻrtalarida kiritgan. Ushbu formula R=k (10g+/) bilan ifodalanadi (formuladagi / — Quyosh gardishidagi dogʻlar va bu dogʻlarni birlashtiradigan guruhlar soni, k — koeffitsiyent). Koeffitsiyent k koʻp omillarga (teleskopning kattakichikliligiga, koʻrinuvchanlik sharoiti va b.ga) bogʻliq boʻladi. Xalqaro sistema sifatida Syurix (Shveysariya) rasadxonasi 1849 yilda eʼlon qilgan V.s. {k=\) qabul qilingan. V.s. qiymati 2000-yildan ortiq vaqt (1749 yildan) mobaynida aniqlangan, shunga qaramay u juda aniq son hisoblanmaydi. V.s. Quyosh faolligini va b. koʻpgina geofizik hodisalarni taqqoslash uchun qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volfart pashshasi

Volfart pashshasi (Wohlfartia magniﬂ ca) — taxin pashshalar oilasiga kiradigan hasharot. Tanasi och kulrang , ustida qora dogʻlari bor, uz. 9— 13 mm. Jan. Yevropa, Shim. Afrika, Markaziy Osiyoda tarqalgan. Qanot chiqargani oʻtloqlar va yaylovlardagi oʻsimliklar gulida koʻp uchraydi. V. p. urchish vaktida hayvonlar yashaydigan joylarga kelib, yetilgan (uz. 1 mm cha) lichinkalarini (120—160 tadan) hayvon tanasidagi yarachaqalarga, shuningdek koʻz, burun, ogʻiz shilimshiq pardalariga, quloq supralariga tashlab ketadi. Lichinkalarining yaralarda yashash davri 2,5—3 kun. V.p. yiliga.6 marta boʻgʻin berishi mumkin. V.p. lichinkalari odamlarga ham tushishi mumkin. Ular odamning yara joyiga, teri burmalari yoki koʻz va burniga tushganda toʻqimalarni yeb, tuzalishi qiyin yaralar paydo qiladi.

Kurash choralari: lichinkalar yaradan pinset bilan terib tashlanadi, yara xlorformli suv, xlorofos eritmasi bilan yuviladi. Uy hayvonlari yarasidagi lichinkalar qirtishlab olinadi, yara lizol, volfartol, yodoform, kseroform, kreolin bilan yuviladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volf-raye yulduzlari

Volf-raye yulduzlari - temperaturasi yorituvchanligi juda yuqori boʻlgan yulduzlar sinfi. Boshqa qaynoq yulduzlardan keng polosali nurlanish spektrida vodorod, geliy, kislorod, uglerod, azot mavjud boʻlishi bilan farqlanadi. V.R.yu. fransuz astronomlari V. Volf va J. Raye nomlari bilan bogʻliq. Shu olimlar oʻsha yulduzlarning xususiyatlarini birinchi marta aniqlashgan (1867). Galaktikada taxminan 130 V.-R.yu. maʼlum. Ularning yorituvchanligi Quyosh yorituvchanligidan 4000 marta ortiq, effektiv temperaturasi 50000° dan yuqori. Ularning radiusi 10—15 Quyosh radiusiga teng , massasi 10 Quyosh massasini tashkil qiladi. Koʻpchilik V.-R.yu. yaqin qoʻshaloq yulduzlar hisoblanadi. Odatda, yoʻldoshlari 0 spektr sinfidagi normal qaynoq yulduzlar jumlasiga kiradi. V.-R.yu. spektrlarida nurlanish polosalari kengligi 50—100 A.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil