Sultan Hasanuddin

Sulton Hasanuddin

Sulton Hasanuddin (gollandlar tomonidan sharqdan xo'roz laqabini olgan) (1631-yil 12-yanvar - 1670-yil 12-iyun) Govaning 16-sultoni va Indoneziyaning milliy qahramoni, Muhammad Bakir I Mallombasi Daeng Mattawang Karaeng Bonto Mangape nomi bilan tug'ilgan. Gowa sultonligi Islom qozisining nomi, ya'ni Shayx Sayyid Jaloludin bin Ahmad Bafaqih Al-Aidid, Janubiy Sulavesidagi Bahorunnur Baalviy ordeni murshidi, u ham uning ustozi, shu jumladan Shayx Yusuf Al-Makassariydan tariqat o'qituvchisi. Taxtga o‘tirgandan so‘ng unga Sulton Hasanuddin unvoni berildi, vafotidan keyin esa Tumenanga Ri Balla Pangkana deb ataldi. Jasorati tufayli unga gollandlar De Xaantjes van Xet Osten laqabini berishgan, ya'ni Sharqdan kelgan Xo'roz unvoni. U Gowa Regency shtatining Katangka shahrida dafn etilgan. Prezidentning 2008-yil 10-sonli farmoni bilan Milliy Qahramon unvoni berilgan. 087/TK/1973, 1973-yil 6-noyabr.

Hasaniddin haqida qisqacha 
Sulton Hasanuddin 1631-yil 12-yanvarda Makassarda tug‘ilgan. U Govaning 15-sultani Sulton Malikussayd va I Sabbe To‘mo Lakuntu oilasida tug‘ilgan. Uning yetakchilik ruhi bolaligidan ajralib turardi. U aqlli odam sifatida tanilganidan tashqari, savdoni ham yaxshi biladi. Shuning uchun u Makassar bilan, hatto chet elliklar bilan ham yaxshi savdo tarmog'iga ega edi.
Kichkina Hasaniddin Bontoala masjidida diniy ta’lim oldi. Bolaligidan otasi diplomatiya va urush strategiyasi haqidagi bilimlarni o'zlashtira oladi degan umidda uni tez-tez muhim uchrashuvlarga taklif qilar edi. Bir necha marta unga turli ishlarga xabarlar yuborish uchun delegat sifatida ishonishgan.
Hasanuddin 21 yoshida Gowaga mudofaa ishlari bo'yicha lavozimga tayinlangan. Uning qachon podshoh etib tayinlanganini tushuntiruvchi ikkita tarixiy versiya mavjud: 24 yoshda yoki 1655-yilda yoki 22 yoshda yoki 1653-yilda. 
Otasidan tashqari, u Gowa sultonligining Mangkubumi Karaeng Pattingaloang orqali hukumat bo'yicha ko'rsatmalar oldi. Sulton Hasanuddin Suyak sultonlaridan biri Arung Palakkaning ustozi edi, u keyinchalik Gova sultonligini yiqitish uchun gollandlar bilan hamkorlik qiladi.
17-asrning o'rtalarida Gollandiya VOC ispanlar va portugallar bilan muvaffaqiyatli hisob-kitob qilgandan so'ng, Maluku shahridagi ziravorlar savdosini monopollashtirishga harakat qildi. Gollandiya kompaniyasi mahalliy aholini o'zlari belgilagan narxlarda sotishga majbur qildi, bundan tashqari kompaniya ziravorlar ko'p bo'lmasligi uchun bir necha joylarda muskat yong'og'i va chinnigullar daraxtlarini kesishni buyurdi. Shuning uchun Sulton Hasaniddin bu istakdan qaytdi, chunki bu Xudoning irodasiga ziddir, dedi u. Shu boisdan ham Sulton Hasaniddin shirkatga “keling, birga ish qilaylik, turli ishlardan shikoyat qilamiz”, dedi. Lekin shirkat buni istamadi, chunki u bu mamlakatda katta foyda ko'rgan, Sulton Hasaniddin esa bu usul zulm ekanligini ko'rgan edi.
1660-yilda Gollandiya VOC Makassarga hujum qildi, ammo Gova sultonligini bo'ysundira olmadi. 1667-yilda Kornelis Speelman va uning ittifoqchilari boshchiligidagi Gollandiya VOC yana Makassarga hujum qildi. Janglar hamma joyda bo'lib o'tdi, oxir-oqibat Gova sultonligi bosim ostida va zaiflashdi, shuning uchun Sulton Hasanuddin 1667-yil 18-noyabrda Bungayada Bungaya shartnomasini imzolashga majbur bo'ldi. O'zini xafa his qilgan Gova yana jang qildi. 1669-yilda yana janglar boshlandi. Kompaniya 1669-yil 24-iyunda Govaning eng kuchli qalʼasi, yaʼni Sombaopu qalʼasini oʻz nazoratiga olishga muvaffaq boʻldi. Sulton Hasanuddin 1670-yil 12-iyun kuni platsenta kasalligi tufayli vafot etdi.‌‌

Hasaniddin nomi bilan atalgan joylar 
Uning nomi endi Hasanuddin universiteti, XIV/Hasanuddin harbiy qo'mondonligi va Makassardagi Sulton Hasanuddin xalqaro aeroporti, KRI Sulton Hasanuddin va Jl uchun abadiylashtirildi. Sulton Hasaniddinning nomi Indoneziyaning turli shaharlarida jarangladi.

Manbalar 
https://id.m.wikipedia.org/wiki/Sultan_Hasanuddin

Havolalar 
https://id.m.wikipedia.org/wiki/Sultan_Hasanuddin