Rosa multiflora

Rosa multiflora — (sin. Rosa polyantha) atirgullar turkumiga oid turi boʻlib, koʻpincha Multiflora atirguli, Chaqaloq atirguli, Yapon atirguli, Koʻp gulli atirgul, Yetti opa-singil atirguli, Eyjitsu atirgul va rambler rose deb nomlanadi. Uning vatani Sharqiy Osiyo boʻlib, Xitoy, Yaponiya va Koreyada dam yaratilgan. Uni „Yapon guli“ deb ham ataladigan Rosa rugosa yoki R. multiflora duragaylaridan olingan bogʻ navlari mavjud bo'lib, poliantha atirgullari bilan adashtirib yubormaslik lozim. U Shimoliy Amerikaning oʻsimlik florasi roʻyxatiga kiritgan boʻlib, u yerda oʻsimlik invaziv tur sifatida qabul qilingan.

Tavsifi 
Bu tur boshqa oʻsimliklarga nisbatan koʻtarilib oʻsuvchi shivirli buta boʻlib, tik poyali tanasida qiyshiq oʻsgan tikanlari bilan (baʼzan tikanlari bo'lmaydi) 3 metrdan 5 metr balandlikkacha (10-16 fut) oʻsadi. Barglari uzunligi  bo'lib, murakkab bargli, 5-9 yaproqlarga ega va panjasimon tuzilgan. Gullari asosiy poyada oʻrnashgan, har bir gulining diametri kichik , oq yoki pushti rangli bo'lib, yozning boshida oʻsa boshlaydi. Gultojbarglari qizildan binafsha ranggacha boʻlib, diametri  boʻladi.

Xitoy florasi tomonidan ikki xil turi seleksiyada yaratilgan:

 Rosa multiflora var. multiflora . Gullar oqrangli, diametri .
 Rosa multiflora var. cathayensis Rehder va EHWilson. Gullari pushti rangli, diametri .

Oʻstirilishi va foydalanishi 
Rosa multiflora manzarali oʻsimlik sifatida bogʻdorchilikda oʻstiriladi, shuningdek, payvandlangan dekorativ atirgul navlari va ildizlari keng qoʻllaniiladi.

Shimoliy Amerikaning Sharqiy qismida Rosa multiflora invaziv tur hisoblanadi. U dastlab Osiyodan tuproqni muhofaza qilish chorasi sifatida, chegara yaylovlari uchun tabiiy toʻsiq sifatida va yovvoyi tabiatni jalb qilish uchun olib kelingan. U Amerikaning mahalliy atirgullaridan oʻzining katta gultojbarglari bilan osongina ajralib turadi. Ular bir nechta gul hosil qiladi va kestirib olib koʻpaytiriladi. Amerika turlarida esa koʻpincha bitta poysida oʻndan ortiq gulli novdalar hosil qiladi, novdada faqat bitta yoki bir nechta gullari gul tugadi.

Baʼzi hududlarda oʻsimlik zararli begona oʻtlar sifatida roʻyxatga olingan. Yaylov joylarida u odatda jiddiy zararkunanda hisoblansada, baʼzi hayvonlar uchun, masalan echkilar uchun ajoyib ozuqa hisoblanadi.

Oʻsimlikning kestirib, isteʼmol qilish mumkin.

Boshqaruv 
Multiflora atirgulini maqsadli oʻstirishsh koʻpincha agressiv texnikani talab qilishi mumkin, masalan, ildiz tuzilishiga qoʻshimcha ravishda ishlov berilib oʻsimlikni toʻliq bir joydan boshqa joyga koʻchirib oʻtkazish mumkin. Oʻsimlikni kesish va yulish koʻpincha qayta oʻsib chiqishiga olib keladi. Ikkita turi tabiiy biologik nazoratga olingan: Aatirgul rozeti va atirgul chalmid urugʻi (Megastigmus aculeastus var. nigroflavus) kiradi. Pensilvaniyada keltirilgan maʼlumotlarga koʻra multiflora baʼzi atirgul turlarining yaproqlari zaharli boʻlishi mumkin, uni behosdan isteʼmol qilinsa atirgul rozet kasalligining alomatlarini koʻrsatishi mumkin, bu esa keyinchalik oʻlimga olib kelishi mumkin.

Madaniy navlari

Manbalar

Havolalar 

 Turlar profili — Multiflora Rose, Milliy invaziv turlar maʼlumot markazi, Amerika Qoʻshma Shtatlari Milliy qishloq xoʻjaligi kutubxonasi . Multiflora Rose uchun umumiy maʼlumotlar va manbalar roʻyxati.

Atirgullar
Biologiya
Botanika
O'simliklar
Gullar
Madaniy oʻsimliklar
Amerika o'simliklari
Xitoy o'simliklari
Yaponiya o'simliklari
Koreya o‘simliklari