MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Valentin Rasputin

Valentin Grigoryevich Rasputin (1937.15.3, Irkutsk viloyati UstUda qishlogʻi — 2015.14.3, Moskva) — rus yozuvchisi. Irkutsk universitetining tarixfilol. fakultetini tugatgan (1959). Dastlabki hikoyalar toʻplami — "Leshkadan soʻrashni unitibman" (1961). "Narigi dunyoning odami" (1965), "Ayiq terisi sotiladi", "Osmonga yaqin oʻlka", "Yangi shaharlardagi gulxanlar" (1966), "Vasiliy va Vasilisa" (1967) singari hikoya va ocherklar toʻplamlari muallifi. "Mariya uchun pullar" (1967), "Soʻnggi muddat" (1970), ayniqsa, "Yasha va yodda tut" (1974) qissalari rus adabiyotida oʻziga xos oʻrin tutgan. U ijodining dastlabki davrida taygada yashovchi kishilarga xos romantikani tasvirlashga, ular irodasini va tabiat bilan uygʻunligini koʻrsatishga koʻproq moyil boʻlgan boʻlsa, keyinchalik kuchli kishilar harakterini yaratish, ularning murakkab ruhiy olamini, ular bilan jamiyat oʻrtasidagi ziddiyatlarni ochish, ularning jamiyat va tabiat bilan kurashdagi matonatini koʻrsatishga intilgan. R.ning "Matyora bilan vidolashuv" (1976) va "Yongʻin" (1985) asarlari yangi rus nasri taraqqiyotida muhim voqea boʻldi. R.ning soʻnggi asarlari oʻzbek tiliga tarjima etilgan.

Manbalar 
 Izbrannie proizvedeniya, t. 1—2, M., 1984-85.

Rossiyalik yozuvchilar
1937-yilda tugʻilganlar
15-martda tugʻilganlar
2015-yilda vafot etganlar
14-martda vafot etganlar
Sovet yozuvchilari
Rassom (yulduzlar turkumi)

Rassom — osmon sferasining Janubiy yarim sharidagi kichik yulduzlar turkumi. R. Oltin baliq, Iskana, Kabutar, Kema quyrugʻi, Kil va Uchar baliq yulduz turkumlari oraligʻida joylashgan. R. qish oylarida koʻrinadi.

Manbalar 

 

Yulduz turkumlari
Rassomlik sanʼati

Rassomlik sanʼati – asarlari biror yuza (qogʻoz, mato, taxta, devor va boshqalar) ga boʻyoq (akvarel, moyboʻyoq, tempera, guash, yelimboʻyoq), qalam, rangli tosh, shisha va h.k.da ishlanadigan tasviriy sanʼat turi. Qanday xomashyodan va qanday ishlanishiga qarab rangtasvir va grafikaga ajratiladi. Rangtasvirda rang muhim oʻrin egallaydi va uning xarakterli tomonlarini belgilaydi; grafikada asosan chiziq, oq-qora boʻyoq dogʻlari asosiy boʻlib, rang ikkinchi darajali oʻrin tutadi, koʻp hollarda shartli, ramziy maʼnoda asarning gʻoyaviy emotsional tomonini kuchaytirish maqsadida uni qoʻllash mumkin. Masalan, plakatsiz rangi qizil buyum koʻk, sariq va boshqa rangda berilishi mumkin va h.k. „Rassomlik sanʼati“ iborasi XX asr 50-yillaridan qoʻllanilib, dastlab rangtasvirni taʼriflash uchun ishlatilgan. Bugungi kunda, shuningdek, badiiylik maʼnosida ham qoʻllaniladi.

Rassomlik sanʼati qad. boʻlib, rangtasvir va grafika bir-biri bilan uzviy bogʻliq holda rivojlangan. Davr oʻtishi bilan professional sanʼatning kuchayishi ularni mustaqil sanʼat turlariga ajrata boshlagan. Uygʻonish davri va undan keyingi davrlarda Rassomlik sanʼati ifoda vositalari boyib borgan, mutaxassislar yetishib chiqqan, texnika va texnologiya oʻzgarib yangilanib borgan. Rangtasvir va grafikani bir-biridan alohida ajratish qiyin, chunki har bir ijodkor ularning har ikkisida ham ijod qiladi, ijodkor faoliyatiga baho berish faqat ulardan qay birining yetakchiligiga bogʻliq. Masalan, L.Abdullayev rangtasvir va grafikada ham mehnat qilgan, lekin rangtasvir ustasi sifatida eʼtirof etiladi. Ch. Axmarov, N.Kashina va boshqa ijodida ham shu xilni koʻrish mumkin, ular ijodida fafikaning ayrim tur va koʻrinishlari oʻz ifodasini topgan, xolos. V.Kaydalov, Q. Basharov va boshqa ijodida rangtasvir asarlari mavjud boʻlsa ham, ular fafik rassomlar qatoridan oʻrin olgan. Oʻzbek kitob grafikasining asoschisi boʻlgan I.Ikromovni, N.Xoliqov, A.Bobrov, F.Kagarov va boshqalarni grafik rassomlar sifatida eʼtirof etish mumkin.

Yana qarang 
 Tasviriy sanʼat
 Foto sanʼati

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Rassomlik
Sanʼat
Rasta

Rasta — shahar bozorlarida va qishloklarda koʻchaning chetiga qurilgan savdo doʻkonlari qatori. Tovar ishlab chiqarish; rivojlanishi bilan tovarlarning turiga qarab sotuvchilar alohida R.larga joylashganlar. R.lar ham mol turlariga muvofiq poyabzal R.si, shoyi R.si, gazlama R.si, meva R.si va boshqa nomlar bilan ham atalgan. R. dehqon bozorlarida, yarmarkalarda hozir ham mavjud.

Manbalar 

Iqtisodiyot
Rasta boʻlish

Rasta boʻlish — q. Balogʻatga yetish.

Manbalar
Rastr

Rastr (lotincha: raster — xaskash) — parallel yorugʻlik dastasi tuzilishini uzgartirish uchun bir xil tipli elementlar (linzalar, teshiklar, prizmalar va boshqalar)dan tuzilgan toʻr; bir-biriga yelimlab biriktirilgan 2 ta koʻzgu oynasidan iborat optik asbob. Oynaga ok va qora parallel chiziqlardan mayda tur tushirilgan. Ishlatilishiga qarab, shaffof va qaytargichli xillarga boʻlinadi. R. tasvirni koʻpaytirishi, koʻplab elementar qismlar yoyilishi, butun holatdagi tasvirni yaratishi mumkin. R. matbaada (oqqora va rangli tasvirlarni bosishda, stereoskopik tasvirlar hosil qilishda), kinotexnika, videotexnika va boshqalarda foydalaniladi (yana qarang Avtotipiya).

Manbalar
Francesco Rastrelli

Francesco Bartolomeo Rastrelli [1700, Parij (?) — 1771, Peterburg] — rus arxitektori, barokko uslubi vakili. Millati italyan. Peterburgga 1716-yil otasi — xaykaltarosh B. Rastrelli bilan kelgan. 1730—63 yillar saroy arxitektori bulgan. Uning asosiy ishlari: Rundal (1736—40) va Mitav (1738—40)dagi Biron saroylari, hozirgi Pushkin shahridagi qayta qurilgan Katta Yekaterina saroyi (1752—57), Petrodvorets (1747—52), Qishki saroy (1754—62) va boshqa Kiyevda R. loyihasi asosida Andreyev cherkovi (1749—53) va Marinsk saroyi (1750—53) qurilgan.

Ad: Kozmyan G.K., F.B. Rastrelli, L., 1976.

Manbalar 

 

1700-yilda tugʻilganlar
1771-yilda vafot etganlar
29-aprelda vafot etganlar
Rasul

Rasul (arab. — elchi) — islomda Alloh tomonidan tanlab olinib, vakil qilingan va targʻibot yuritish, hidoyatga daʼvat qilish vazifasi topshirilgan, ilohiy kitob nozil qilingan paygʻambar. Muhammad (sav)ga nisbatan doimo R. nomi qoʻllanib kelinadi, bu hatto tashahhud (kalimai shahodat)da ham ifodalangan. Nabiy — kitob nozil qilinmagan paygʻambar. Shu bois har bir R.ni nabiy deb atash mumkinligi, ammo nabiylarni R. deb boʻlmasligi qayd qilingan.

Manbalar
Rəsul Rza

Rasul mirzo (taxallusi; asl ism-sharifi Rasul Ibrohim oʻgʻli Rzayev) [1910.6 (19).5, Geokchey sh. — 1981, Boku] — Ozarbayjon xalq shoiri (1960). Ozarbayjonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). Mehnat Qahramoni (1980). Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi raisi (1938—1939), Ozarbayjon Kinematografiya vaziri (1945—1949), Ozarbayjon Sovet Ensiklopediyasi bosh muharriri (1965—1975). „Germaniya“, „Karmen“, „Tuxta, jallodlar!“ sheʼrlarida xalqning fashizmga, mustamlakachilikka qarshi kurashi aks etgan. „Oʻlmas qahramonlar“, „Baxtiyor“ (1942), „Gʻazab va sevgi“ (1943), „Davomli aks sado“ (1970), „Shamolga karshi“ (1978) sheʼr va dostonlar tuplami, „Layli va Majnun“ (1973) dostoni, „Vafo“ (1943), „Ogʻalar“ (1956), „Qonun“ (1963) kabi pyesa va ocherklar muallifi.

Gallery

Manbalar 

Ozarbayjonlik shoirlar
Ozarbayjon xalq shoirlari
Ozarbayjon tarjimonlari
Ozarbayjon kommunistlari
Ozarbayjon ateistlari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Sovet yozuvchilari
Botir Rasulov

Botir Rasulov (1948.30.4, Toshkent viloyati Yangiyul shahri) — dirijyor, sozanda (gʻijjak). Oʻzbekistonda xizmat kursatgan sanʼat arbobi (1987). Toshkent konservatoriyasini gʻijjak ijrochiligi (1971) hamda operasimfonik dirijyorligi (1979) ixtisosliklari buyicha tugatgan. Oʻzbek davlat filarmoniyasida sozanda (1971—74), Madaniyat institutida oʻqituvchi (1974— 79), Toshkent operetta teatrida dirijyor, bosh dirijyor va badiiy rahbar (1979-yildan), ayni paytda Oʻzbekiston davlat konservatoriyasida oʻqituvchi (1979-yildan), dotsent (2001-yildan), Oʻzteleradiokompaniyaning Doni Zokirov nomidagi xalq cholgʻulari orkestrining bosh dirijyori va badiiy rahbari (2000—2002). Dirijyor repertuaridan L.Betxoven, G.Berlioz, P.Chaykovskiy, I.Brams, M.Tojiyev, M.Mahmudov va boshqa kompozitorlar asarlari oʻrin olgan. R. oʻzbek kompozitorlari (S.Yudakov, Gʻ.Qodirov, F.Nazarov va boshqalar) hamda jahon mumtoz (I.Brams, P.Sarasate, N.Paganini) asarlarini gʻijjakda ijro etib grammplastinkaga yozdirgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1948-yilda tugʻilganlar
30-aprelda tugʻilganlar
Muxtor Rasulov

Rasulov Muxtor (1922.25.12, Fargʻona shahri) — iqtisodchi olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), iqtisod fanlari doktori (1975), professor (1976). Toshkent moliyaiqtisod institutini tugatgan (1951). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Oʻrta Osiyo universitetida oʻqituvchi, dotsent, professor va kafedra mudiri (1951—61). Samarqand kooperativ instituti rektori (196169), Fargʻona universiteti prorektori (1969—73), Toshkent universitetida kafedra mudiri (1974—2000). 2000-yildan Toshkent iqtisodiyot universiteti savdo menejmenti kafedrasida professor Ilmiy ishlari Oʻzbekistondagi savdo tarixi, kooperativ harakati tarixi, kooperativ savdo iqtisodiyoti, bozor iqtisodiyoti va boshqa masalalarga bagʻishlangan.

Adabiyotlar 
 Kooperativ savdo iqtisodiyoti, T., 1966; Bozor iqtisodiyoti asoslari, T., 1999, Bozorni ijtimoiy himoyalash, T., 2003.

    

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Orif Rasulov

Orif Hakimovich Rasulov (1908.12.11, Qoʻqon — 1975.14.2, Toshkent) — huquqshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1969), professor (1970). Toshkent yuridik institutida katta oʻqituvchi (1933—1937), Oʻzbekiston prokurorining yordamchisi, keyinchalik oʻrinbosari (1937— 42). Ikkinchi jahon urushi yillari armiyada siyosiy ishlarda, soʻng harbiy prokuror (1942—1945). Toshkent yuridik institutida, Toshkent Davlat Universitetining yuridik fakultetida dotsent, kafedra mudiri (1948—1973). R.ning ilmiy ishlari huquq tarixi va jinoyat huquqiga bagʻishlangan.

Manbalar 

    

1908-yilda tugʻilganlar
1975-yilda vafot etganlar
14-fevralda vafot etganlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Poʻlat Rasulov

Poʻlat Rasulov (1913.25.2 — Toshkent — 1990.9.9) — kinooperator. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1967). Faoliyatini "Oʻzbekfilm"da operator yordamchisi boʻlib boshlagan (1935—48), keyinchalik operator (1949—56). Toshkent telestudiyasida bosh operator (195661), Oʻzbekiston ilmiyommabop va hujjatli filmlar kinostudiyasida operator va rejissyor (1961—73). "Asal", "Nasriddin Buxoroda", "Tohir va Zuxra", "Nasriddinning sarguzashtlari", "Alisher Navoiy", "Fargʻona qizi" kabi filmlarning ikkinchi operatori. "Stadionda uchrashamiz" kinokomediyasining operatori, "Oʻzbekiston urush yillarida", "Yashargan hayot", "Oʻzbekiston gaz va kimyosi", "Nabi Gʻaniyev", "Barhayot Hamza", "Qutlov", "Xalq yozuvchisi Oybek", "Komil Yashin", "Baxtli bolalik", "Bogʻbon", "Tamara qoʻshiklari" hujjatli va ilmiyommabop filmlarning muallifoperatori va rejissyori.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1913-yilda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
9-sentabrda vafot etganlar
Oʻtkir Rasulov

Rasulov Oʻtkir Hasanovich (1939. 11.7, Toshkent — 4.5.2021) — fizik olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (1995), fizikamat, fanlari doktori (1979), professor (1992). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1961). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizikatexnika (1962—67), Elektronika intlari (1967—69)da, SSSR Fanlar akademiyasi Ioffe nomidagi Fizikatexnika instituti (196581) da ishlagan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Elektronika instituti laboratoriya mudiri (1981-yildan) va direktori (1985-yildan). Ilmiy ishlari fizik elektronika va qattiq jism sirti fizikakimyosi sohalariga oid. U emission elektronikaning yangi yunalishi — koʻp atomli molekulalarning qattiq jism sirti bilan oʻzaro taʼsiri va bunday zarralarning sirtiy ionlanishini ochdi; organik va bioorganik birikmalar ionlanishining yangi uslubini topdi va bu hodisaning barcha qonuniyatlarini aniqladi. Shogirdlari bilan birgalikda organik va bioorganik birikmalar, jumladan, ekologiya va atrofmuhitni nazorat qilish uchun zararli va zaharli, giyohvand va dorivor moddalarni qayd etuvchi, yuqori sezgirlikka va tanlash xususiyatiga ega sirt ionizatsion uslublar va asboblar; gaz xromatografiyasi uchun detektorlar, gaz analizatorlari; ionlarning harakatchanligi boʻyicha ajratuvchi spektrometrlar va boshqa asboblar ishlab chiqdi. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati (1995-99). "Shuhrat" medali (1994) va "Mehnat shuhrati" ordeni (2003) bilan mukofotlangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Gʻani Rasulov

Gʻani Tursunovich Rasulov (1935.20.3 — Toshkent —1990.1.4) — ssenariychi, tarjimon. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1973). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1957). Oʻzbekiston televideniyesida muharrir (1957— 60), bosh muharrir (1969—70), "Uzbektelefilm" sutudiyasi badiiy rahbari (1970—78), Adabiydramatik eshittirishlar tahririyati bosh muharriri (197881), 1981-yildan "Uzbektelefilm" bosh muharriri va badiiy rahbari. "Kuyla, Sanobar", "Toshkent", "Notanish Buxoro" kabi hujjatli filmlar, "Uz zu kun shamol" televizion badiiy filmiga ssenariy yozgan. 100 dan ortiq badiiy filmlarni oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Shuningdek, "Suvda qalqqan lola", "Oq laylaklar uchib keldi" hikoyalar toʻplami muallifi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1977).

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1935-yilda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
20-martda tugʻilganlar
1-aprelda vafot etganlar
Hasan Rasulov

Hasan Gʻofurovich Rasulov (1913.15.3, Qizil Urda shahri, Qozogʻiston — 1992.22.3, Toshkent) — faylasuf olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973), professor (1965). Toshkent kechki pedagogika institutida oʻqituvchi (1933-yildan), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti falsafa kafedrasining mudiri (1948—67). 1968-yildan Toshkent Davlat Universiteti huzuridagi Ijtimoiy fanlar oʻqituvchilari malakasini oshirish instituti falsafa kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari axloq, falsafa fanlarini oʻqitish metodikasi masalalariga bagʻishlangan. Toshkentdagi koʻchalardan biriga uning nomi qoʻyilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1913-yilda tugʻilganlar
15-martda tugʻilganlar
1992-yilda vafot etganlar
22-martda vafot etganlar
Rasulqori hofiz Mamadaliyev

Rasulqori hofiz Mamadaliyev (1928.7.6, Oʻsh viloyati, Suzoq qishlogʻi — 1976.8.9, Buvayda tumani) — xonanda, sozanda (tanbur, dutor, skripka) va askiyachi. Jarangdor, tiniq va jozibali ovoz sohibi. Ehtirosli va shiddatli ijro uslubini yaratgan. Musiqadan ilk saboklarini Kamoliddin Hamroqulov (keyinachlik hamnafasi), Us t a Qurbonlardan olgan. Koʻzi tugʻma ojiz Rasulqori hofiz Mamadaliyev noyob isteʼdod va kuchli xotira egasi boʻlib, koʻpgina ashula va cholgʻu yoʻllarini grammplastinka yozuvlari orqali oʻzlashtirgan. Keyinchalik J. Sultonov, M. Uzoqov kabi ustoz sanʼatkorlarning ijrochilik anʼanalarini oʻrgangan. Repertuaridan maqom va mumtoz ashula yoʻllari ("Bayot I—V", "Dugoh Xusayn I—VII", "Segoh", "Beboqcha", "Bozurgoniy", "Galdir" va boshqalar), zamonaviy bastakorlar asarlari ("Oqibat", "Topmadim", O. Xotamov; "Kuygay", "Judo", Yu.Rajabiy; "Sallamno", N.Hasanov; "18 yoshingdadur, M.Mirzayev; "Dilrabolardan biri", J.Sultonov), katta ashulalar ("Aylading ketding", "Oh kim", "Izlarman" kabi), xalq yalla va ashulalari ("Ey doʻst", "Hayhay", "Oromijon") oʻrin olgan. Ijroda soʻz talafuzining aniq va burroligi, soz va ovoz mutanosibligiga erishgan. Cholgʻu va ashula yoʻllarini, marsiyalar bastalagan ("Gʻazalxonlik", "Mehmonsan", "Dorman" va boshqalar).

Manbalar 

 

1928-yilda tugʻilganlar
Ratifikatsiya

Ratifikatsiya (lot. ratus — hal qilingan, tasdiqlangan va facere — qilmoq) — 1) xalqaro shartnomaning davlat hokimiyati oliy organi tomonidan tasdiklanishi. Odatda, eng muhim xalqaro shartnomalargina R. qilinadi. Koʻpchilik davlatlarning konstitutsiyalari xalqaro shartnomalarni R. qilish huquqini davlat boshligʻi vakolatiga yoxud bevosita oliy qonun chiqaruvchi organ vakolatiga kiritadi; Oʻzbekistonda xalqaro shartnomalarni P. qilish toʻgʻrisida Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senati birgalikda qaror qabul qiladi; 2) baʼzi mamlakatlarda konstitutsiyaga kiritilgan tuzatishlar tasdiqlanishining maxsus tartibi. Masalan, AQSH konfessi konstitutsiyani qabul qilgandan keyin unga qilinadigan tuzatishlar kamida 3/4 shtatlardagi qonun chiqaruvchi majlislar yoki maxsus konventlar tomonidan tasdiklanishi kerak. Avstraliyada konstitutsiyadagi uzgartishlar loyihasi parlamentda maʼqullangandan keyin u mamlakatda va aksariyat shtatlarda saylovchilarning koʻpchilik ovozi bilan referendumda tasdiklanishi talab qilinadi.

Manbalar
Ratitsidlar

Ratitsidlar (frans. rat — kalamush va lot. caedo — oʻldiraman) — Pestitsidlar.

Manbalar
Johannes Rau

RAU (Rau) Yoxannes (1931.16.1, Vuppertal) — Germaniya davlat arbobi. Kyoln shahridagi kitob savdosi maktabini tugatgan (1952). 1952-yildan "Umumnemis xalq partiyasi", 1957-yildan Germaniya sotsial-demokratik partiyasi (GSDP) aʼzosi. 1968-yildan GSDP boshqaruvi, 1978-yildan prezidiumi aʼzosi. 1969—70 yillarda Vuppertal sh. oberburgomistri. 1977-yil Shimoliy Reyn-Vestfaliya yeri sotsialdemokratlar partiyasi tashkiloti raisi, 1978-yil sentabrdan Shimoliy ReynVestfaliya yeri bosh vaziri. 1982-yildan GSDP raisi urinbosari. 1998-yildan Fredrich Ebert nomidagi jamgʻarma boshqaruvi raisi urinbosari, 1999-yil 23-maydan Germaniya Federativ Respublikasi prezidenti.

Manbalar
François-Marie Raoult

François-Marie Raoult (1839, FurnanVen, Nor — 1901.1.4, Grenobl) — fransuz kimyogari va fizigi; Parij Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1890), Grenobl universiteti professor (1870-yildan). Asosiy ilmiy tadqikrtlari eritmalar kimyosiga oid. Eritma ustidagi toʻyingan bugʻ bosimining sof erituvchining bugʻ bosimiga va erituvchida erigan modda konsentratsiyasiga bogʻliqligini (qarang Raul qonunlari) kashf qilgan (1882—88). Bu qonun moddalarning mol. m.ni aniqlashda qoʻllanadi.

Manbalar 

1839-yilda tugʻilganlar
1901-yilda vafot etganlar
1-aprelda vafot etganlar
Raul qonunlari

Raul qonunlari — eritma ustidagi erituvchining toʻyingan bugʻ bosimi bilan eritmaning tarkibi orasidagi bogʻlanishni ifodalovchi qonunlar. Raul eritma bugʻ bosimining sof erituvchi bugʻ bosimiga qaraganda past boʻlishidan foydalanib bir nechta mutsim qonunlar kashf etdi. Eritma bugʻ bosimining pasayishi sababli eritmaning muzlash temperaturasi sof erituvchining muzlash temperaturasidan past boʻladi, uning qaynash temperaturasi esa sof erituvchinikidan yuqori boʻladi. Bu kattalik erituvchining tegishlicha krioskopik yoki ebulioskopik konstantasi deb ataladi. Raul qonunlariiga asoslanib erituvchida erigan moddalarning mol. m. aniqpanadi. Erituvchi muzlash temperaturasining pasayishiga karab mol.m.ni aniqlash usuli — krioskopik usul, qaynash temperaturasining kutarilishiga qarab aniqlash usuli esa ebulioskopik usul deb ataladi. Qonunlar 1882—88 yillarda F.M.Raul tomonidan kashf etilgan.

Manbalar
Raund

Raund (ing. round) — boksda 3 ming.lik olishuv davri. Havaskorlik boksida olishuv 3 R., professional boksda esa 15 R.gacha davom etishi mumkin.

Manbalar
Yoqub Raufov

Raufov Yoqub (1888, Oʻratepa sh. — 1974.22.1, Toshkent) — naqqosh usta, Oʻzbekiston xalq rassomi (1963). Naqqoshlik hunarini otasi usta Rauf kalondan oʻrgangan. Otasi boshchiligida Oʻrta Osiyo (jumladan, Namangan, Margʻilon, Andijon, Xoʻjand, Kattaqoʻrgʻon, Samarqand, Chimkent va b.) shaharlaridagi jamoat binolarini bezashda qatnashgan. 18 yoshidan mustakil usta. 1923-yildan R. Toshkentda yashagan.

Xontaxta, quticha, qalamdon va b. uyroʻzgʻor buyumlarini badiiy bezagan. Toshkent oʻquvi.ch. badiiy kombinatida dare bergan. R. ijodida 19-asr naqqoshlik maktabi anʼanalarini davom ettirgan, milliy naqqoshlik maktablari anʼanalarini uygʻunlashtirib, oʻziga xos naqqoshlik maktabi yaratdi, burttirib "kundal" usulida naqsh ishlashni keng qulladi. Navoiy teatri (1947), Bekoboddagi metallurglar madaniyat uyi, Toshkentdagi Navoiy nomidagi adabiyot muzeyi (1968), "Koʻk gumbazlar" choyxonasi (1970), Samarqanddagi "Yulduz" restorani (1969) va b. kupgina jamoat binolarini bezashda, Toshkent sh. (Polovsev uyi, hozirgi Amaliy sanʼat muzeyi), Toshkent va Sirdaryo viloyatlaridagi meʼmoriy yodgorliklarni taʼmirlashda qatnashdi. 1937-yildan respublika va xorijiy mamlakatlar koʻrgazmalarida R. ning ishlaridan namunalar ham namoyish etilgan.

Adabiyot 
 Naqqoshlik, T., 1973.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Rafinatsiyalash

Rafinatsiyalash (nem. Rafﬁ nieren, frans. rafﬁ ner — tozalamoq), rafinirlash — metallar va qotishmalar, yogʻ va moylarni (odatda, suyuq holatda) keraksiz yoki zararli qoʻshimchalardan tozalash. Metallarni R. yuqori trali (pirometallurgiya), elektrolitik va kimyoviy turlarga boʻlinadi. Yuqori trali R.da metallarga oksidlovchilar yoki modifikatorlar qoʻshiladi. Ular qoʻshimchalar bilan suyuq metallda erimaydigan (mexanik yoʻl bilan ajratiladigan) yoki R. trasida uchuvchan kimyoviy birikmalar hosil qiladi. Bundan tashqari, metallga suyuq sintetik toshqollar, inert gazlar (Mas, argon), oltingugurt, galogenlar, galogenidlar va boshqa moddalar bilan ishlov beriladi. Elektrolitik R. tuzlarning suvdagi eritmalari yoki tuzli suyukliklarning elektrolizidan iborat. Bu turning keng tarqalgan usuli tozalanadigan metallarni anodsa eritish va toza metallarni katodda choʻktirish jarayonlarini oʻz ichiga oladi. Kimyoviy R. metall va qoʻshimchalarning kislotali yoki ishqorli eritmalarda turlicha erituvchanligiga asoslangan. R. bevosita pechlar yoki maxsus qurilmalarda amalga oshiriladi. Asl metallarni R. affinaj deb ataladi.

Manbalar
Rafiq Moʻmin

Rafiq moʻmin (taxallusi; asl ism-sharifi Moʻminov Rafik,, 1900.7.2, Namangan — 1951.5.5) - shoir, dramaturg, pedagog. 1917-yilda Koʻqondagi dorilmualliminni tugatib, 1937-yil 27 mayda qatagʻon etilguniga qadar oʻqituvchilik qilgan. P.M. Fargʻona vodiysiga ilmiy ekspeditsiya uyushtirib, "Zevak" ("Yozi bilan Zebo") va boshqa asarlarni yozib olgan (1923). Adabiy faoliyati 1920-yildan boshlangan. U 20-yillarning boshlarida Fargʻona vodiysida roʻy bergan fojiali voqealar taʼsirida Oʻgʻuzxon (H. Yoʻldoshqoriyev) bilan hamkorlikda "Yosh qurbonlar", shuningdek, "Gulyor" va "Yoriltosh" pyesalarini yozgan (1921). R.M.ning sheʼriy ijodida "Qapchigʻay" dostoni (1924) alohida oʻrinni egallaydi. Shoir bu dostondan tashqari, koʻplab lirik sheʼrlar, "Bolaxoʻr", "Kizil qiz", "Zanglagan pichoq", "Tyanshan qizi" singari dostonlar ham yozgan (1926—27).

Manbalar 

    

Shoirlar
Afzal Rafiqov

Afzal Azimovich Rafiqov (1948.21.8, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti (2000). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1974). 1973—87 yillar Hamza teatrida, 1987-yildan Abror Hidoyatov nomidagi teatrda aktyor. Yaratgan obrazlaridagi dard, iztirob, qarama-qarshi hissiyotlar, oʻziga xos musiqaviy ovoz, rang-barang ohang, tinim va bosimlari bilan tomoshabinni oʻziga rom etishga erishadi, shuningdek, romantik anʼanalarni hayotiy talqin usuli ila uygʻunlashtira olishi bilan ajralib turadi. „Qaroqchilar“ (F. Shiller) spektaklidagi Shveyser roli bilan sahnadagi faoliyatini boshlagan. Keyinchalik Aleksandrov (L. Tolstoy, „Tirik murda“), Zokirov (S. Abdullin, „Oʻn uchinchi rais“), Tarso (T. Tula, „Nodirabegim“), Navoiy, Iskandarning otasi (Sh. Rizayev, „Iskandar“), Faridun (Firdavsiy, „Faridun“), Yago (U. Shekspir, „Otello“), Lir (U. Shekspir „Qirol Lir“), Aslzoda (A. Sagareli, „Xonuma“) kabi rollari bilan tanilgan.

Kinoda („Yaratganga shukur“da Ahmad, „Alpomish“da Boyboʻri va boshqalar), televizion filmlarda („Diyonat“da Proxor, „Girdob“da ilmiy kotib, „Ichkuyov“da Sergey, „Omon boʻlsang, unutma“da Guskov kabi) ham suratga tushgan. Rafiqov oʻzbek dublyaj sanʼati rivojiga katta hissa qoʻshganlardan, 1000 dan ortiq filmga ovoz bergan („Lev Tolstoy“da Tolstoy, „Gʻalaba“ filmida Stalin, „Hayot mazmuni“da Usmon Yusupov va boshqalar). Bir nechta televizion hujjatli filmlar matnini oʻqigan. „Gulshan“ radiojurnalining boshlovchisi, bir qancha radiopostanovkalar („Usmon Nosir“, „Xabib Abdullayev“ va boshqalar)ni olib borgan.Afzal Rafiqovning shoh asari oʻzi aytgandek umri davomida qilgan ishlarining eng yaxshisi bu Qur’oni karimning oʻzbek tilida oʻqiganidir.

Filmografiya

Filmlar

Manbalar