Fransiya prezidenti

Fransiya Prezidenti rasmiy ravishda Fransuz Respublikasi Prezidenti -  () har zamonda Palata prezidentlari bilan almashtirib yubormaslik uchun qisqartirilgan holda Respublika Prezidenti sifatida tilga olinadi. Bu mansabga saylanga har bir shaxs Fransuz Hukumatining bosh raisi hisoblanadi.

Umumiy ma'lumot
Uzoq davrni bosib o’tgan besh Fransuz respublikalarining har birida Prezident alohida va muhim mamlakat raisi sifatida ko’rilgan va hurmat qilingan.  Ba’zi manbalarda keltirilishicha har bir fransuz respublikasi o’z konstitutsiyasining matnlarida Prezidentning vakolati, burchi va tuzilmalariga turlicha o’zgartirishlar kiritilib , bir-biriga nisbatan katta farq qilgan.

1965-yildan Prezidentlik saylovlari umumhalq ovozi tomonidan o’tkazilish haqida Fransiya konstitutsiyasida yangi qonun joriy etilgan.

2002-yilgacha prezidentlik vakolati (qonun 2000-yilda joriy etilgan) 7-yilgacha belgilangan bo’lib (septennat) keyinchalik 5–yillikga (quinquennat) qisqartirilgan.

2008-yilda mamlakat deputatlari Fransuz Konstitutsiyasining baʼzi bir moddalariga umumkengash qarori roziligi ostida Prezident vakolatini 2 yil muddatga qisqartirish haqida qonun qabul qilgan. Yangi qonunda keltirilishicha: «Hech qaysi Fransuz Respublikasi fuqarosi Prezidentlikga ikki martadan ortiq oʻz nomzodini qoʻyish huquqiga ega emasdir».

Hozirgi vaqtdq respublika prezidenti 2012-yilning  15-mayidan Beshinchi Fransuz Respublikasining 24-chi Prezidenti etib Fransua Olland saylangan.

Prezident qarorgohi — Parijdagi Yelisey qasri hisoblanadi. Jumladan prezidentning rasmiy qarorgohlari sifatida Rambuye qalʼasi,  Parijning  «Marini mehmonhonasi» ham tilga olinadi.

Fransiyaning hozirgi oʻzgartirish kiritilgan konsyitutsiyasidan Prezidentgta tegishli parchalar 
Konstitutsiyaviy qoidalarga koʻra Fransiya prezidenti  fransuz konstitutsiyasining II bobida keltirilgan moddalarga amal qilishi kerak.

5-chi modda 
Prezident albatta Konstitutsiyaga muvofiq qonunga rioya qilish kerak. O’zining oliy hokimiyatdagi ko’rinish shakli bilan davlatni rivojlanishiga turtki  bo’lib mamlakat vorislarini etuk ishlar bilan taminlaydi. U (Prezident) miliy mustaqillikning, hudud yahlitligining halqaro shatnomalarga rioya qilingan holda yurt  himoyachisi hisoblanadi.

8-chi modda 
Respublika  prezidenti Fransiya Bosh vazirini tayinlaydi va hokimiyatdagi navbatdagi istefodan so’ng u yangi Bosh vazir saylash huquqiga ega. Bosh vazirning taklifiga qarab Hokimiyatning barcha a’zolari yangitdan  tayinlanadi.

9-chi modda 
Президент республики председательствует в Совете министров.

10-modda
Fransuz hokimiyatidagi har bir qonun uning a’zolari bilan chuqur tanishib chiqilib  prezident  huzuriga  farmon tasdiqlanishi uchun etkaziladi va prezident etkazilgan qonunni uzog’I bilan 15 kun ichida muhokama qilish huquqiga ega.
Bu muddat ichida agarda prezidentni  Hokimiyat tomonidan chiqarilgan qonun  qoniqtirmasa u Parlament yordamida qaytadan muhokama qilishi mumkin va yangi muhokamadan keyin barch munozaralar tahlil qilinadi  agar Parlament  yangi o’zgartirishlarga qarshi chiqsa unda president  Parlament a’zolari yordamida qonunni bekor qilish mumkin.

11-chi modda
Respublika presidenti Parlament seminari chog’ida  hokimiyat vakillari yoki ikki palatali Parlament takliflariga ko’ra rasmiy ravishda mamlakatga tegishli biron bir siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy o’zgarishlar va halqaro kelishuvlar borasidagi yangiliklarni mamlakat Konstitutsiyasiga zid bo’lmagan holda  umumhalq  telekanallari orqali rasmiy e’lon qilishi kerak.

12-chi modda

Respublika prezidenti bosh vazir va palatalar rislari bilan alohida yig’in tashkil qilib  Milliy kengash yig’ilishi o’tkazilishi haqida e’lon qiladi. Umuhalq saylovlari kamida 20 uzog’I bilan 40 kun ichida ruhsat beriladi. Milliy Kengash majlisi  saylovlardan keyingi ikkinchi payshanba kuni to’laqonli huquqga ega ravishda yig’ilishadi. Agarda kengash o’z vaqtida o’tkazilmasa 15 kun muddati ichiida ochiladi. Yangi kengash 1 yil davomiga cho’zilmasligi shart.

13-chi modda
Prezident vazirlar mahkamasi qoshida barcha mansablarga oid qarorlarni imzolaydi. U (Prezident) barcha fuqaroviy, harbiy va davlat amaldorlarini  tayinlaydi. Qolgan mamlakatdagi muhim sanalgan vazifalarga shaxslar Vazirlar mahkamasi tomonidan tayinlanadi. Huquq  tartibot  organlari hodimlari  vazirlar mahkamasi qarorlari yordamida boshqa vazifadagi shaxslarni mansabga tayinlaydi va Prezident tomonidan berilgan vakolatdan kelib  chiqilib favquloddagi vaziyatlarda  prezident nomidan farmon berish huquqiga ega.

14-chi modda
Mamlakatning tashqi siyosatini oʻrganish borasida elchilar tayinlanadi va boshqa mamlakatlar elchihonalari qurilishiga faqat Prezident ijozati bilan erishiladi.

15-chi modda
Respublika prezidenti Qurolli kuchlar qoʻmondoni hisoblanadi. 
U barcha oliy milliy mudofa qoʻmitalar va oliy maslahat kengashi raisidir.

Inauguratsiya marosimi 

Inauguratsiya ushbu marosim Fransiyada  odatda oldingi prezident oʻzining yangi saylangan vorisini yangi mansab bilan tabriklab Prezident qarorgohi tomon chorlaydi. Shu hodisalar bilan birga ular birgalikda Prezident kabinetida yarim soat mamlakat rivoji haqida eks-Prezident bilan yangi prezident oʻz fikrlari bilan oʻrtoqlashishadi va mamlakat ramzlaridan biri boʻlgan asosiy narsa yadroviy qurolning maxsus maxfiy kodlari yangi Fransuz Respublikasi Prezidentiga topshiriladi. Shundan soʻng yangi prezident oldingi prezidentni odddiy fuqaro sifatida Yelisey qasridan turib kuzatib qoʻyiladi.

Keyinchalik zalda yangi prezidentning inauguratsiya () marosimi boshlanadi va nihoyat rasmiy ravishda saylovlavlar natijasini eʼlon qilishadi shu bilan birgalikda yangi prezidentni ham.

Manbalar