MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ovoz boʻgʻilishi

Ovoz boʻgʻilishi - odatdagi ovozning oʻzgarishi. Ovoz boylamlarining shakli yoki harakatining oʻzgarishi na-tijasida ularning bir meʼyorda tor-tilmasligi sabab boʻladi. Boylamlarning oʻtkir va surunkali yalligʻlanishida, polip va oʻsma paydo boʻlganda boylamlarni tortadigan muskul falaj boʻlib qolganda kuzatiladi.

Manbalar
Ovoz operatori

Ovoz operatori — kinoda filmni suratga oluvchi ijodiy jamoa aʼzo-si. Ssenariy muallifi va rej.ning umumiy gʻoyasiga muvofiq filmni ovozlashtiradi.Film ovozi bezagining badiiy va texnik sifatiga javob beradi. Ovozlar izohini tayyorlaydi, aktyorlar ovozini sinash uchun yozib oladi. Fonoteka materiallarini tanlaydi, sinxron ovoz yozish, musiqa va shovq-inlarni yozish kabi ishlarni amalga oshiradi. Radioeshittirish, televideniye va ovoz yozib olish studiyalarida Ovoz operatori magnit fonogrammalarini yozib oladi va eshittiradi. Ovoz rej.i rahbarligida yozib olingan fonogrammalarni montaj qiladi, ulardan nusxa oladi va eski fonogrammalarni taʼmirlaydi.

Manbalar
Ovoza

Ovoza, ovoz — Oʻn ikki maqom tizimidagi pardalar tuzilmasi. O.lar 6 ta boʻlib, Navroʻz, Salmak, Gardoniya, Guvasht, Moya va Shahnoz deb nomlangan. O.larning koʻplari maqomlar bosh pardasiga nisbatan kvarta, kvinta baland pardalardan boshlanib, musiqa asarlarida ogʻishma natijasida yuzaga keladigan yangi lad-tonalliklar oʻrnini egallagan. O.lar Shashmakrmning shakllanishiga ham taʼsir koʻrsatgan va ularning baʼzilari, keyinchalik ma-qom shoʻʼbalari tarkibiga kiritilgan.

Manbalar 

 

Musiqa teoriyasi
Ovozli kino

Ovozli kino – tasvirni koʻrsatish bilan birga, kinolentaning ovoz yoʻliga yozib olingan nutq, musiqa, shovqin va boshqa tovushlar bilan hamohang olib boriladigan kinematografiya turi. Kinematografning dastlabki davridanoq tasvirni ovoz bilan koʻrsatishga intilishlar boʻlgan: musiqa joʻrligidan foydalanilgan (pianino, orkestr va boshqalar), film ishtirokchilarining ovozi, qoʻshiqlari va hokazolarni tasvirga binoan ijro etuvchi aktyorlar jalb etilgan. XIX asr oxiri – XX asr boshlarida film ovoz bilan sinxron ravishda qayd etilishiga imkon beruvchi qurilma yaratishga harakat qilingan. Buning uchun Thomas Edison kinetofoni (AQSh, 1899), Léon Gaumont xronefoni (Fransiya, 1901), grammofon plastinkalaridan foydalanilgan.

Ammo sinxronlikka tasvir va fotografiyaga ovoz yozish uslubini kinolentada birga qoʻshib yozish va uni takomillashtirish natijasidagina erishildi. Ovozli kino tizimi XX asrning 20-yillarida yuzaga keldi (AQSH, Rossiya, Germaniyada). Oʻzbekiston kinosida ovozli kino davrini „Qasam“ filmi (1937, rejissyor A. Usolsev) boshlab berdi.

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Kinematografiya tarixi
Kino va video texnologiyalari
Ovozsiz kino

Ovozsiz kino — kinematografning dastlabki rivojlanish davridagi nomi. Ovozsiz kino davrida filmningtuzilish xususiyatlari, oʻziga xos estetik jihatlari belgilandi. Badiiy filmlar mazmuni va vokealarning rivojlanib borish holati soʻzsiz — faqat tasvir yordamida ochib berilardi. Dastlabki rivojlanish davridagi oʻziga xosligi uning aktyor ijrosi bilan boglik, ifoda vositalari boʻlib, kadr ta-giga voqeani tushuntirib beruvchi yozuvlar yozib borilgan. Asosiy ifoda vositalari 20-asrning 20-yillarida kino sanʼati asoslari (kinematografik rejalar, suratga olish rakurslari, montajning almashinib turishi, yaxlit asar yaratish, unga loyiq talqin topish va boshqalar) ga suyangan holda ishlab chiqildi. Birinchi ovozsiz filmlar rej.lari fransuz aka-uka Lyumyerlar (hujjatli) va J. Melyes (fantastik ertak) jahon kinosining bosh yoʻnalishini belgilab berdi. Ovozsiz kinoni fransuz "avangard"lari, nemis ekspressionizm vakillari, shuningdek, D. Griffit, Ch. Chaplin, R. Flaerti kabi amerika kinorej.lari olib bordilar. A. Nilsen, B. Kiton, M. Linder, Ch. Chaplin, M. Pikford va boshqa Ovozsiz kinoning yetakchi ak-tyorlari boʻldi.

Oʻzbekistonda Ovozsiz kino davri 1925—35 yillarni oʻz ichiga oladi. "Soyabon arava", "Ravot qashqirlari", "Ikkinchi xotin", "Yuksalish" va boshqa dastlabki ovozsiz filmlardir. S. Xoʻjayev, E.Hamroyev, N. Gʻaniyev, K. Yormatov, R. Pirmuhamedov, Y. Aʼzamov, Z.Shoki-rova, M.Jaʼfarova kabi sanʼatkorlar Ovozsiz kino davrida milliy kinoning shakllanishida muhim rol oʻynaganlar.

Manbalar 

    

Kinematografiya tarixi
Ovoskop

Ovoskop (lot. ovum — tuxum va yun. skopeo — qarayman) — tuxumning si-fati tekshiriladigan asbob. U ichiga elektr lampochka oʻrnatilgan, tuxum shaklidagi teshikli gʻilofdan iborat. Tuxum shu teshikka oʻrnatilib tekshiriladi. Novlarga qator terib qoʻyilgan tuxumlarni tekshirish uchun yorituvchi blokli O.-stoldan foydalaniladi. Yangi, sogʻlom tuxum sarigʻi uning mar-kazida joylashgan boʻladi. Inkubatorda ochiltiriladigan tuxumlarni tanlashda, ularni biologik jixatdan nazorat qilishda ham O.dan foydalaniladi.

Manbalar
Ovring

Ovring — Tojikistonning togʻlik hududlarida tik togʻ yon bagʻirlaridan oʻtgan tor yoʻllarning ilmiy adabiyotda qabul qilingan nomi. O. qoyalarni oʻyib, mustahkam qoziklar ustiga shox-shabbalar toʻshab ishlanadi. Oʻtib boʻlmaydigan joylarga osma koʻpriklar quriladi. Tik silliq qoyaga baland zinapoyalar osib qoʻyiladi. Baʼzan qoyaning tepasiga katta qoziqlar qoqiladi, pishiq novdalardan eshilgan arqon halqa shu krziklarga osiladi. Arqon xalqalarning pastki uchiga gʻoʻlalar yotqiziladi. Kishilar ana shu gʻoʻlalar ustidan yuradi. O.lar, asosan, piyoda yurishga moʻljallangan. Baʼzi qismlarida eshak-otlarda oʻtsa ham boʻladi. O.larni tepadan tushgan suv, toshlar va qor koʻchkilari ishdan chiqaradi. Shugʻnon va Rushonda O. marja (marza), parin (parind), Yagʻnobda ra-faq deyiladi. Togʻlarda katta yoʻllar qurilishi munosabati bilan O. oʻz ahami-yatini tobora yoʻqotmokda.

Manbalar
Ovulyatsiya

Ovulyasiya (lot. orum — tuxum) — tuxum hujayralarining tuxumdondan tana boʻshligʻiga chiqishi. Urgʻochi sut emizuvchi hayvonlarda va ayollarda O. vaqtida yetuk tuxum hujayrasi boʻlgan Graaf pufakchasi yoriladi va O. davri kechadi. O.ni, asosan, gipofiz gormonlari boshqaradi. Homiladorlik boshlanishi bilan O. toʻxtaydi (yana qarang Hayz). OVXONA — Samarqand viloyati Pastdargʻom tumanidagi soy. Zirabuloq — Ziyovuddin togʻlarining shim. yon bagʻridan boshlanadi. Uzunligi 30 km, havzasining maydoni 24,3 km². Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,28 m³/sek., oqim moduli 11,5 l/sek, km². Suvining asosiy qismi qishning 2-yarmida va erta bahorda oʻtadi. Soydan 4—5 yilda kuchli sel keladi.

Manbalar
Ovchi qushlar

Ovchi qushlar, ovga oʻrgatilgan qushlar — yirtqich hayvonlar va parrandalarni ovlash va havaskorlik sporti maqsadida foydalaniladigan yirtqich qushlar (burgut, lochin, qarchigʻay, qirgʻiy). Oʻrgatilgan Ovchi qushlar bilan ov qilish Oʻrta Osiyoda 10—17-asrlarda, ayniqsa, ommaviy tus olgan. Hozirgi paytda bunday ov Abxaziya va Ajariyada (qir-gʻiy bilan bedana ovlash), Qirgʻiziston va Qozogʻistonda (burgut bilan tulki, quyon va boʻri ovlash, qarchigʻay bilan oʻrdak, gʻoz, qirgʻovul va quyon ovlash), Turkmanis-tonda (baloban bilan oʻrdak, tuvaloq, quyon ovlash) saqlanib qolgan.

Inidan olingan yoki toʻr bilan tutilgan yosh, polopon yirtqich qushlar hurkitilgan ovni qulatish yoki quvib yetish va ovchi yetib kelgunga qadar tu-tib turishga uzoq vaqt oʻrgatiladi. Kuz va qish oylarida tajribali ovchilar burgut bilan 30—40 tagacha tulki ovlashgan. Yirtqich qushlar sonining kamayib ketayotgani tufayli ovchi qushlar bilan ov qilish ham kamayib bormoqda.

Manbalar
Ovchilik xoʻjaligi

Ovchilik xoʻjaligi (OʻzRda) -mamlakatdagi ovchilik maydonlarini qoʻriklash, tiklash va undan foydalanish bilan shugʻullanadigan xoʻjalik. Ovchilik xoʻjaligi hukumat qarori bilan tashkil etiladi. Oʻzbekistonda ov qilinadigan joylar "Oʻzbekovchibaliqchi uyushmasi" tasarru-fida. Maydoni—708698 ga (2003). 40 ta Ovchilik xoʻjaligiga shartnoma asosida biriktirib koʻyilgan. Togʻli mintaqalardagi Ovchilik xoʻjaligi lari ixtiyorida 360 ming ga maydon bor. Eng yiriklari Baxmal-Zomin, Gʻova-Olmos, Sangzordon, Qurama, Beldorsoy Ovchilik xoʻjaligilari. Kaklik, bedana, ular, quyon, toʻngʻiz, boʻrsiq va boshqa ovlanadi. Choʻldasht va suvli yerlardagi Ovchilik xoʻjaligilari daryolar va suv omborlari atrofida tashkil etilgan: Aydar, Arnasoy, Zaraf-shon, Oqtepa, Sariqamish, Sirdaryo, Qoraqir, Janubiy Surxon, sharqiy Arnasoy va boshqa Umumiy maydoni 348 ming ga dan ortiq. Bu xoʻjaliklarda yana har xil baliklar va turli suv kushlari, shuningdek, koʻchmanchi qushlar ovlanadi.

Ovchilik xoʻjaligilari faoliyati xoʻjalik hisobi asosida olib boriladi. Ovshunoslar va yegerlar xoʻjalik ishlaridan tash kari biotexnik tadbirlarni amalga oshiradi: qishda yovvoyi hayvonlar va qushlarni qoʻshimcha ovqatlantirish, sunʼ-iy inlar va uyalar qurish, daraxt va buta koʻchatlari oʻtqazish va parvarish qilish ishlari bajariladi. Bir yilda 2-marta hayvonlar va qushlarning miq-dori hisobga olinadi, ularning po-pulyasiyasiga zarar yetkazmasdan ovlash tadbirlari (otiladigan, tutiladigan hayvon va qushlar soni) belgilanadi.

Manbalar
Ovshunoslik

Ovshunoslik - ov qilish va ovchilik xoʻjaligi, ovchilik faunasini boyitish va undan samarali foydalanish toʻgʻrisidagi fan. 20-asr boshlarida mustaqil fan sifatida shakllangan.

Ov maydonlarini, ovlanadigan hayvonlar va qushlar biologiyasini oʻrganadi, ularni hisobga olish usullari-ni, ov qurollarini ishlatish va ovlash uslublarini ishlab chiqadi, ov tovarshunosligi va ovchilik xoʻjaliklari iqtisodiyoti va uni tashkil etish bilan shugʻullanadi. O.ning muhim tadqi-qot usullari — hayvonlarni muntazam kuzatish, tabiatda tajribalar oʻtka-zish, hayvon qushlarni yashash joyida tamgʻalash, morfofiziologik indika-torlar yordamida hayvonlar populyasi-yasi tarkibini tahlil qilish. O. biologiya, ekologiya, biotsenologiya,, botanika, biogeografiya, iqtisodiyot fanlari bilan uzviy aloqada rivojla-nadi. Oʻzbekistonda O. ka oid ishlar ovchilik xoʻjaliklari, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi intlari davlat qoʻriqxonalari va boshqalarda olib boriladi.

Yevropa va Shimoliy Amerika mamlakatlarida O. rivojlangan. Ovshunoslikning eng yirik xalqaro forumi 1953-yilda tashkil topgan Xalkaro biolog-ovshunoslar kongressi har 2 yilda bir marta yigʻiladi.

Ad:. Rusanov Ya., Osnovi oxotovedeniya, M., 1986.

Manbalar
Ovqat hazm qilish tizimi

Ovqat hazm qilish sistemasi — odam va hayvonlar organizmida oziqmoddalarning qayta ishlanishi va hazm boʻlishini taʼminlaydigan organlar majmui. Koʻpchilik bir hujayralilar (mas, amyoba)da Ovqat hazm qilish sistemasi.q.s. funksiya-sini ovqat hazm qilish vakuollari bajaradi. Bundan tashqari, ayrim bir hujayralilar (mas, tufelka)da oziq kiradigan (ogʻiz, halqum) va oziq qoldiqlari chiqadigan maxsus teshikchalar ham boʻladi. Tuban koʻp hujayralilar (mas, gʻovaktanlilar, boʻshliqichlilar, ichaksiz turbellariyalar)da oziq maxsus hujayralar ichida hazm boʻladi. Umurtqasiz hayvonlar Ovqat hazm qilish sistemasi q.s. juda xilma-xil. Eng oddiy tuzilgan hayvonlar (boʻshliqichlilar, taroqlilar) Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. ogʻiz teshigi bilan boshlanadigan va shu teshik bilan tamom boʻladigan gastral boʻshliqdan iborat. Koʻpchilik hayvonlar (nemertinalar, toʻgarak chuvalchanglar, mollyuskalar, halqali chuvalchanglar, boʻgʻimoyoqlilar)rz- Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. oldingi, oʻrta va orqa boʻlimlardan tashkil topgan boʻlib, ogʻiz va anal. teshik or-qali tashqi muhit bilan bogʻlangan. Odam va umurtqali hayvonlar Ovqat hazm qilish sistemasiq.s.ning tuzilishi oziqlanish xususiyati va sharoitiga bogʻliq. Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. nayining ol-dingi qismi ixtisoslashib, ogʻiz boʻshligʻi, halqum va qiziloʻngacht hosil qiladi. Ogʻiz boʻshligʻida jagʻlar, tishlar, shilimshiq va soʻlak bezlari, til va boshqa joylashadi. Ovqat hazm qilish sistemasiq-S.ningoʻrta qis-mi hisobidan oshqozon, ingichka ichak, jigar, oshqozon osti bezi vujudga keladi. Ovqat hazm qilish nayining ke-yingi qismi yoʻgʻon ichak, toʻgʻri ichak va anal teshikdan iborat. Qiziloʻngach, oshqozon, ingichka ichak va yoʻgʻon ichak birgalikda ovqat hazm qilish nayini hosil qiladi; uning devori shilim-shiq, seroz va muskul qavatlaridan tashkil topgan. Evolyusiya jarayonida hayvonlar tanasining yiriklashuvi tufayli bilan ovqat hazm qilish nayi shilimshiq qavati yuzasi har xil yoʻl bilan (ichakning uzayib sirtmoq hrsil qilishi, burmalar paydo boʻlishi, shilimshiq qavat vorsinkalarining rivojlanishi, epiteliyning ichak devoriga yoki ichak boʻshligʻiga botib kirishi or-qali) kengayib borgan. Ana shu tariqa juda koʻp sonli mayda (ichak devori) yoki yirik (jigar, oshqozon osti) bezlar hosil boʻlgan. Ovqat hazm qilish nayi shilimshiq qavati ostida himoya funk-siyasini bajaradigan limfoid folli-kulalar joylashgan. Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. qon va limfa tomirlari bilan taʼminlangan. Ovqat hazm qilish sistemasiq.yening funksional faoliyati murakkab neyro-gumoral va gormonal mexanizmlar orqali boshqariladi. Bu jarayonda Ovqat hazm qilish sistemasiq.s.ning oʻz gormonlari asosiy ahamiyatga ega (yana q. Neyro-gumoral regulyasiya, Gormonal regulyasiya).

Manbalar
Ovqatlanish gigiyenasi

Ovqatlanish gigiyenasi - gigiyenaning bir tarmogʻi, sogʻlom odamning toʻfi va bekamu koʻst ovqatlanish muam-molarini oʻrganadigan fan. Uning mustaqil boʻlimi — diyetologiya bemorlar ovqatini oʻrganadi va parhez ovqatlar tarkibini ishlab chiqadi. Goʻdaklnk davridagi ovqatlanishni oʻrganish ham O.g.ning mustaqil boʻlimidir. O.g. odamning ovqatlanishini jins, yosh, kasb, mehnat harakteri, jismoniy zoʻriqish, iklim sharoiti, milliy va boshqa xususiyatlari, turli hududlardagi aholi ovqatining miqdori va sifat tomonlariga bogʻlab oʻrganadi va kishilarning meh-nat sharoitiga qarab oziq moddalarga ehtiyojini belgilab beradi.

Ovqatlanish gigiyenasi korxonalarining jamoalari, maktablardagi, maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalar va boshqa muassasalarning bolalar jamoalari uchun ratsional ovqat ishlab chiqish, umumiy ovqatlanish va ovqat sanoati korxonalarida oziq-ovqat masalliklarini zararli moddalar qoʻshilishidan saqlashga doir taʼsirli sanitariya nazorati usullarini ishlab chiqish, ovqatdan boʻladigan toksikoin-feksiyalar va intoksikatsiyalarttg ol-dini olish tadbirlarini ishlab chiqish, ovqat sanoati, savdo va umumiy ovqatlanish korxonalarini loyihalash, qurish va ishga tushirishni profilaktik sanitariya nazoratiga olish, yangi sanoat tovarlarining vaqtincha texnika shartlari va davlat andozasiga mos ishlab chiqishda qatnashish O.g.ning amaliy vazifalaridir.

O.g. oʻz tadqiqotlarida kimyo, mikrobiologiya, fiziologiya, stomatologiya, iklimshunoslik va boshqa fanlarning ilmiy maʼlumotlariga tayanadi.

OʻzRda O.g. sohasidagi ilmiy tadqiqotlarni respublika diyetologiya markazi, ToshTIning ovqatlanish gigiyenasi kafedralari, shuningdek, sanitariya-gigiyena ilmiy tadqiqot instituti, lab.lari va boʻlimlari, don, goʻsht va sut, konserva va sabzavot quritish, konditer sanoati va boshqalarning nazorat tarmoklari olib boradi.

Manbalar 

Tibbiyot
Ovqatlanish gigiyenasi
Tibbiy profilaktika
Ogayo (maʼnolari)

Ogayo:

 Ogayo - AQSh Shtati
 Ogayo (daryo) — AQShdagi daryo, Missisipi daryosining chap irmogʻi.
 Ogayo — AQShning shim.
 Ohio (qoʻshiq)
Ogayo (daryo)

Ogayo yoki Ohayo () — AQShdagi daryo, Missisipi daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 1580 km, havzasining maydoni 528,1 ming km². Appalachi togʻlaridan boshlanib, Appalachi platosi va Markaziy tekisliklardan oqadi. Asosiy irmoklari: Kentukki, Kamberlend, Tennesi (chapdan). Oʻrtacha suv sarfi 8000 m³/sek. Qor va yomgʻirdan suv oladi. Yilning sovuq mavsumida toʻlib oqadi, avgust— sentabrda sayozlanib qoladi. Daryo deyarli hamma qismida shlyuzlangan va kema katnay-di (Luisvill shahri yaqinidagi serostona qismida parallel ravishda kanallar qurilgan). Yirik GESlar bor. O. soqilida Pitsburg, Sinsinnati, Luisvill shaharlari joylashgan.

Manbalar 

AQShdagi daryolar
Nikolay Ogaryov

Nikolay Platonovich Ogaryov [1813.24.11 (6.12), Peterburg -1877.31.5 (12.6), Grinvich (Angliya)] -rus publitsisti, shoiri, jamoat ar-bobi. 1820-yildan boshlab Moskvada yashagan. 1825—26 yillarda olis qarin-doshi A.I.Gersen bilan tanishgan. Dekabristlar harakati va qoʻzgʻolonining bostirilishidan keyin Rossiyada pay-do boʻlgan sharoit ular dunyokarashining shakllanishiga katta taʼsir kursatgan. 1831-yilda O. Moskvadagi tashqi ishlar arxiviga ishga va Moskva universitetiga uqishga kiradi. Ammo oradan bir yil utgach, universitetni tashlab, Gersen va boshqa maslakdoshlari bilan birga fransuz sotsi-al utopistlari taʼsiriga beriladi. 1834-yilda "hukumatga qarshi toʻgarak" yigʻilishlarida qatnashgani uchun hibsga olinib, 1835-yilda otasi nazorati ostida yashash sharti bilan Penza gubernya-siga surgun qilinadi. 1838-yilda Kavkazda davolanish paytida A.I.Odoyevskiy va boshqa surgun qilingan dekabristlar bilan tanishadi. 1840-yildan boshlab sheʼr yoza boshlaydi va sheʼrlari V. G. Belinskiy singari tanqidchilar tomonidan iliq kutib olinadi.

Ogaryov 1856-yilda Londonga koʻchib borib, Gersen bilan birga chor hokimiyatiga qarshi siyosiy faoliyat bilan shugʻullanadi. Ular "Polyarnaya zvezda" ("Qutb yulduzi") almanaxidan tashkari, "Kolokol" ("Bong"), "Golosa iz Rossii" ("Rossiyadan sadolar") singari nashrlarni chiqarish va tarkatish ishlarini yulga quyadilar. Ogaryov ayni paytda An-gliyadagi yosh rus muhojirlari bilan aloqa oʻrnatadi, qizgʻin siyosiy va adabiy faoliyat bilan shugʻullanadi.

Ogaryov ijodining dastlabki bosqichida romantik sheʼriyat ustuvorlik qilgan. hatto muhabbat va peyzaj lirikasining goʻzal namunalari yaratilgan boʻlsa, keyinchalik publitsistik ohanglar birinchi uringa chiqqan. Muhojirlik lirikasi esa ochikdan-ochiq rus inqilobiy demokratlarining gʻoyaviy kurashlariga xizmat qilgan.

Manbalar 

 Stixotvoreniya i poemi, M., 1961.

1813-yilda tugʻilganlar
1877-yilda vafot etganlar
6-dekabrda tugʻilganlar
12-iyunda vafot etganlar
Ogbomosho

Ogbomosho — Nigeriyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Gʻarbiy shtatda. Aholisi 644 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Avtomobil yoʻllari tuguni. Kakao, moyli palma mahsulotlari bilan savdo qilinadi. Hunarmandchilikda har xil gazlama toʻqiladi. Poyabzal fabrikasi, oʻqituvchilar kolleji bor.

Manbalar
O. Henry

O. Henry (taxallusi; asl nomi Uilyam Sidni Porter) (1862.2.9, Grinsboro yaqinida, Shimoliy Karolina —1910.5.6, Nyu-York) — amerikalik yozuvchi. Aptekachi, sotuvchi, kitob bezakchisi, noshir va boshqa kasblarda ishlagan; asar, felyetonlar yozishni mashq qilgan (1896-yil gacha), qamoqdaligida (1897—1901) yozgan hikoyalarini O. taxallusi bilan yashirin chop et-tirgan. 1904—10 yillarda 9 novellalar toʻplami („Yonayotgan sham“, „Gʻarb qalbi“, „Yoqimtoy oʻgʻri“ va boshqalar), vafotidan keyin yana 7 tasi bosilib chiqqan. „Kirollar va karam“ (1904) romani sarguzasht-yumoristik novellalardan tashkil topgan. O. amerika hikoyachiligining oʻziga xos tipini yaratdi. Yumorning kuchliligi, kinoya, qiyos, parodiya kabi usullarning koʻp ishla-tilganligi, eng muximi, muallifning oddiy mehnatkash — „kichik inson“ga samimiy muhabbati, olijanoblik va sofdillikni madh etish va boshqa O. hikoyalariga olamshumul shuhrat keltirdi („Toʻrt million“, 1909). Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Gʻ. Gʻulom („Mening oʻgʻrigina bolam“), A. Qaxdor („Anor“) va boshqa oʻzbek hikoyachiligini O. ijodining ilgʻor tomonlari bilan boyitdilar.

Manbalar
Oglaxti

Oglaxti — Toshtiq madaniyatita mansub qabriston (miloddan avvalgi 1-asr -milodiy 1-asr). Yenisey daryosi boʻyidagi Oglaxti tori etagida joylashgan. 1903-yil A. V. Adrianov, 1969—70 yillarda L. R. Kizlasov tomonidan oʻrganilgan. Kabrlar ustidagi beresta ustunlar, moʻyna, ipak va jundan tikilgan kiyimlar, qalpoqlar, oyoq kiyimlari va boshqa yaxshi saqlanib qolgan. Qabrlarga gips boʻyoqli maskalar (niqoblar) kiydirib mumiyolangan mayyitlar koʻmilgan. Mayyitlar yoniga idish-tovoq, shuningdek, kichik hajmdagi shamshirlar, xanjarlar, sadoqlar, oʻqyoylar, jez qozonchalar va boshqa qoʻyilgan.

Manbalar 

Arxeologiya
Rossiya tarixi
Xakasiya
Oda

Oda (yun. aoide — qoʻshiq) — sheʼriy va musiqiy janr. Yunonistonda paydo boʻlib, tantanavor, koʻtarinki ruxda yaratilgan nasihatomuz xor qoʻshigʻiga nisbatan aytilgan (Pindar va boshqalar). 17-asrdan Yevropa musikasida biror kishi shaʼniga yoki muhim voqea munosabati bilan yaratilgan vokal-cholgʻu musiqa asari. Kantatata yaqin (G. Pyorsell, G. F. Gendel, I. S. Bax, L. Betxoven va boshqalar) hamda cholgʻu joʻrligidagi qoʻshiq (G. F. Teleman, K. F. E. Bax, K. F. Glyuk va boshqalar) turlari mavjud. Hozirda turli shakldagi tantanavor, gimnga yaqin musiqa asari (I. Stravinskiy, S. Prokofyev, A. Shyonberg, M. Burhonov va boshqalar).

Manbalar
Odam konstitutsiyasi

Odam konstitutsiyasi, tana konstitutsiyasi (qomati) — odam organizmining oʻziga xos alohida morfologik va funksional xususiyatlari majmui. Tabiiy va irsiy omillarga bogʻliq. Odam konstitutsiyasi tabiat va maʼlum bir jamiyat tuzumi taʼsirida oʻziga xos morfologik va fiziologik xususiyatlarga ega boʻlgan individual belgilar yigʻindisidan vujudga keladi. Odam qomati oʻz avlodi (nasli)dan orttirgan asosiy xususiyatlari zaminida rivojlanadi. Odam konstitutsiyasining har xil boʻlishi nasliga, tashqi muhit taʼsiriga, ijtimoiy sharoitga, kasbiga va iqtisodiy ahvoliga bogliq. O.K. morfologiktuzilishiga qarab 3 turga ajratiladi: a) keng yelkali past boʻylilar; bunday odamlarning yelkalari keng, gavdalari vazmin, baquvvat va tiqmachokdek, qorinlari koʻkragiga nisbatan katta, tananing koʻndalang oʻlchami boʻyicha nisbatan uzunroq boʻladi; b) uzun boʻyli, tor koʻkraklilar — boʻylari uzun, organizmi zaifroq, vazni yengil, qoʻl va oyoklari uzun, koʻkraklari qorin qismidan katta; v) oʻrta boʻylilar — past va uzun boʻylilar oraligidagi odamlar.

Odamning qomati uning ichki aʼzolari tuzilishiga ham taʼsir qiladi, jumladan, past boʻyli odamlarning diafragmasi yuqori, uzun boʻylilarda esa hamma aʼzolar hajmi kichik va pastroq joylashgan boʻladi.

Manbalar
Odam oʻldirish

Odam oʻldirish — qasddan boshqa shaxsni hayotidan mahrum qilish. Jinoyat huquqida shaxsga qarshi qaratilgan eng ogʻir jinoyatlardan biri boʻlib, fuqarolar hayoti xavfsizligini taʼminlovchi ijtimoiy munosabatlarga tajovuz hisoblanadi.

Oʻzbekistonda 
Odam oʻldirish Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 97-moddasida nazarda tutilgan jinoiy javobgarlikni keltirib chiqaradi. Odam oʻldirish moddiy tarkibli jinoyatlar sirasiga kiradi. Odam oʻldirgan aybdorning harakati yoki harakatsizligi tufayli odam oʻlgan paytdan boshlab tugallangan hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida javobgarlik belgilangan Odam oʻldirish turlarini shartli ravishda 3 guruhga ajratish mumkin:
 qonunda nazarda tutilgan yengillashtiruvchi va ogʻirlashtiruvchi holatlarsiz Odam oʻldirish (10 yildan 15 yilgacha ozodlikdan maxrum qilish bilan jazolanadi);
 aybni ogʻirlashtiruvchi holatlarda Odam oʻldirish (ikki yoki undan ortiq shaxsni; xomiladorligi aybdorga ayon boʻlgan ayolni; ojiz ahvolda ekanligi aybdorga ayon boʻlgan shaxsni; xizmat yoki fuqarolik burchini bajarishi munosabati bilan shaxsni yoki uning qarindoshini; boshqa shaxslarning hayoti uchun xavfli boʻlgan usulda; ommaviy tartibsizliklar jarayonida; oʻta shafqatsizlik bilan oʻldirish va boshqa — 15 yildan 20 yilgacha ozodlikdan maxrum qilish yoki oʻlim jazosi bilan jazolanadi);
 aybni yengillashtiruvchi holatlarda Odam oʻldirish (kuchli ruhiy hayajonlanish holatida Odam oʻldirish — 5 yilgacha ozodlikdan maxrum qilish; zaruriy mudofaa chegarasidan chetga chiqib qasddan Odam oʻldirish — 3 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish; ehtiyotsizlik orqasida odam oʻldirish — 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi)

Manbalar

Havolalar  

Jinoyatlar