MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Sud ekspertiza markazi

Sud ekspertiza markazi, Xadicha Sulaymonova nomidagi Respublika sud ekspertiza markazi — Oʻzbekistonda sud ekspertizamGʻ masalalari boʻyicha ilmiymetodik va muvofiqlashtiruvchi markaz. Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzurida dastlab Toshkent ilmiy tadqiqot kriminalistika lab. tashkil topgan (1951). Uning negizida Xadicha Sulaymonova nomidagi Toshkent sud ekspertizasi ilmiy tadqiqot instituti tashkil qilingan (1958). Soʻng Respublika ilmiy tadqiqot kriminalistika markaziga (1995), keyin esa Sud ekspertiza markazim.ga aylantirilgan (2003). Uning faoliyati surishtiruv, dastlabki tergov va sudlar topshiriqlariga asosan sud ekspertizalarini oʻtkazish, kriminalistika va sud ekspertizasi sohasida ilmiy tadqiqotlarni amalga oshirish, huquqni muhofaza qilish idoralari xodimlariga metodik yordam koʻrsatish va huquqbuzarliklarning oldini olishga qaratilgan yoʻnalishlar boʻyicha olib boriladi. Bu yerda 34 turdagi sud ekspertizasi bajariladi. Markazning Toshkent shahrida hujjatlarning kriminalistika ekspertizasi, sud ballistika va izshunoslik, sudavtotexnika, materiallar, ashyolar va buyumlar kriminalistika ekspertizasi, odam DNK sining sud biologik ekspertizasi, sudiqtisodiy ekspertizasi, sud qurilishtexnikaviy va sud fonoskopiya ekspertizasi lab. va boʻlimlari, Andijon, Guliston, Buxoro, Nukus, Samarqand, Termiz, Fargʻona, Urganch, Qarshi shaharlarida boʻlinmalari bor. Markaz xodimlarining sud ekspertizasining nazariyasi, oʻzbek tilidagi dastxatlarni, imzolarni, oʻq otar k,urollar bilan yetkazilgan jarohatlarni, narkotik moddalar va doridarmonlarni, neft mahsulotlarini, odam DNK sini ekspertiza qilish boʻyicha va shu kabi ilmiy ishlari ekspertiza amaliyotida keng qoʻllanadi. Markaz oliy yuridik oʻquv yurtlari talabalarini oʻqitish va huquq sohasidagi mutaxassislarning malakasini oshirishda faol ishtirok etadi. Markazning ilmiy kutubxonasida sud ekspertizasining barcha yoʻnalishlari boʻyicha 15 mingdan ortiq maxsus adabiyotlar bor. Ilmiy ishlar, qoʻllanmalar, ekspert tadqiqoti metodlariga oid kitoblarni nashr etadi.
Sud qarori

Sud qarori (OʻzRda) — fuqarolik, xoʻjalik, maʼmuriy va jinoyat ishlari boʻyicha sud tarkibi yoki sudya chikaradigan huqukiy hujjat. Sud qarori qabul qilish asoslari va qayta koʻrish tartiblari protsessual qonunlarda belgilangan. 1-instansiya sudi jinoyat ishlari boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi nomidan hukm, shuningdek, ajrim chiqaradi, fuqarolik va xoʻjalik ishlari boʻyicha Sud qarori hal qiluv qarori yoki ajrim tarzida boʻladi. 2-instansiya sudlari ajrim chiqaradi. Apellyatsiya instansiyasi sudi jinoyat ishi boʻyicha oqlov hukmi chiqarishga ham haqli. Ish sud rayosatlarida va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining Plenumida koʻrilganda qaror chiqariladi. Jinoyatlarning oldini olish va ularni keltirib chiqaruvchi shart-sharoitlarni bartaraf etish boʻyicha chiqariladigan Sud qarori xususiy ajrim deb nomlanadi. Qanday nomlanishidan qatʼi nazar, Sud qarori barcha davlat organlari, jamoat birlashmalari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar va fuqarolar uchun majburiydir (Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, 114modda).
Sud hokimiyati

Sud hokimiyati - hokimiyatlar boʻlinishi qoidasiga koʻra, davlat hokimiyatining alohida va mustaqil (qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlar bilan bir qatordagi) tarmogʻi. U oʻzida: a) odil sudlovni amalga oshirish vakolatlari, yaʼni jinoiy, fuqarolik, xoʻjalik, maʼmuriy va konstitutsiyaviy ish (nizo)larni protsessual, qonun bilan belgilangan tartibda koʻrib chiqish vakolatlari yigʻindisini, baʼzi mamlakatlarda, shuningdek, huquq normalarini izohlash vakolatlari ni, qonun ijodkorligi vakolatlari va boshqa 2darajali vakolatlarni; b) yuqorida qayd etilgan vakolatlarni amalga oshiruvchi davlat organlari tizimini mujassamlashtiradi (qarang Sud tizimi). S.gʻ. vakolatlari asosiy — odil sudlovni amalga oshirish vakolatlari va yordamchi vakolatlarga boʻlinadi. Hozirgi zamon demokratik davlatlarida Sud hokimiyatining asosiy vakolatlari turli toifadagi sudlar zimmasiga yuklanadi.

Oʻzbekiston Respublikasida Sud hokimiyati ijtimoiy adolat, fuqarolar tinchligi va totuvligi, qonun ustuvorligini taʼminlashga, inson huquklari va erkinliklarini, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning huquqlari hamda qonuniy manfaatlarini muhofaza etishga karatilgan. Mamlakatimizda Sud hokimiyatining konstitutsiyaviyhuquqiy maqomi, tuzilishi va faoliyat yuritishining qonuniy asosi Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va Oʻzbekiston Respublikasining "Sudlar toʻgʻrisida"gi qonuni va boshqa qonun hujjatlari bilan belgilanadi. Konstitutsiyada mustahkamlanishicha, "Oʻzbekiston Respublikasida sud hokimiyati qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlardan, siyosiy partiyalardan, boshqa jamoat birlashmalaridan mustaqil holda ish yuritadi" (106modda).

Zayniddin Islomov.
Sudaklar

Sudaklar  () — olabugʻasimonlar oilasiga mansub baliqlarning bir urugʻi. 5 turi maʼlum. Gavdasining uzunligi 130 sm.gacha, vazni 20 kg gacha. Oddiy Sla xoʻjalik ahamiyatiga ega. Orqasi yashil-kulrang, ikki yonida 8—12 ta qoʻngʻir-qora yoʻllari bor. Yelka va dum suzgichlarida qora dogʻlari boʻladi; boshqa suzgichlari sargʻish tusda. Erkagi suv tubida uya yasab, shu uyada urgʻochisi tashlagan uvildiriqni qoʻriqlaydi. Baliq va boshqa hayvonlar bilan oziqlanadi. Yevropa, Shim. Amerika va Osiyo suv havzalarida, jumladan, Boltiq, Qora, Azov, Kaspiy, Orol dengizi va baʼzi daryolarda tarqalgan. Issiqkoʻl, Balxash va boshqa suv havzalarida iqlimlashtirilgan. Orol dengizida urchish uchun mart—aprel oylarida qirgʻoqqa keladi. Sirdaryo va Amudaryoga ham oʻtadi.

Hayvonlar
Sudanliklar

Sudanliklar (Sudan arablar i) — xalq, Sudanning asosiy aholisi (13 mln. kishiga yakin). Shuningdek, Chad (1,29 mln. kishi) va boshqa mamlakatlarda ham yashaydilar. Umumiy soni 14,3 mln. kishi (1990y.lar oʻrtalari). Dindorlari — sunniy musulmonlar. Sudanga arablar 7-asr oʻrtalari — 9-asrlarda Misrdan va Qizil dengiz orqali Arabistondan kelishgan. 9— 10-asrlarda ularni afrikaliklar bilan aralashuvidan arabsudan qabilalari vujudga kelgan. Ushbu qabilalar va boshqa kabila ittifoklari 1820-yil Misr tomonidan boʻysundirilib rasman Usmonli turk imperiyasiga qoʻshib olingan. Yevropaliklar, turklar, cherkaslar, misrliklarni efiopiyalik va jan. sudanlik choʻrilar bilan aralashuvidan arab tilida soʻzlashuvchi shahar aholisi paydo boʻlgan. S. dehqonchilik (paxta), chorvachilik bilan shugʻullanadi.

    

Millatlar
Sudet togʻlari

Sudet togʻlari — Gʻarbiy Yevropadagi togʻlar. Shim.gʻarbdan jan.sharqqa 310 km ga choʻzilgan. Boʻylama tektonik soyliklar orqali ajralgan ayrim tizma va massivlardan iborat. Shim.sharqdan Chexiya massivini oʻrab turatsi. Eng baland joyi 1602 m (Snejka choʻqqisi). Asosan, granit, gneys, qumtosh, slanetslardan tuzilgan. Tog tepalari yassi, yon bagʻirlari tik. Yuqori mintaqada alp tipli relyef shakllari, morenali koʻllar uchraydi. Sudet togʻlaridan Elba, Odra, Morava daryolari boshlanadi. Iqlimi moʻʼtadil, yanvar

ning oʻrtacha temperaturasi —4°, —7°, iyulniki 8—14°. Yillik yogʻin 700–1400 mm. Togʻ yon bagʻirlari oʻrmon va butazorlar bilan qoplangan, togʻ tepalarida oʻtloq va torfli yerlar koʻp. Balneologik kurortlar bor. Turizm rivojlangan.

 

Togʻlar
Sudlanuvchi

Sudlanuvchi — jinoyat protsessida sudga berilgan ayblanuvchi. S. oʻzining nimada ayblanayotganligini bilish; oʻziga qoʻyilgan ayblov yuzasidan va ishning boshqa har qanday holatlari boʻyicha koʻrsatuv va tushuntirish berish; oʻz ona tilidan va tarjimon xizmatidan foydalanish; himoyachiga ega boʻlish va u bilan xoli uchrashish; oʻz huquk/garini himoya qilishni shaxsan oʻzi amalga oshirish; iltimosnoma berish va rad etish; dalillar taqdim qilish; yarashuv toʻgʻrisidagi ishlar boʻyicha, 1-instansiya va apellyasiya instansiyam sudining majlislarida, sudning ruxsati bilan esa — kassatsiya va nazorat instansiyasi sudining majlislarida ishtirok etish; surishtiruvchi, tergovchi, prokuror va sudning harakatlari hamda qarorlari ustidan shikoyatlar berish; sud majlisining bayonnomasi bilan tanishish va u haqda oʻz mulohazalarini bildirish; ish boʻyicha keltirilgan protestlar, apellyasiya, kassatsiya shikoyatlaridan xabardor boʻlish va ularga nisbatan eʼtirozlar bildirish huquqiga ega.

S. sudning chaqiruviga binoan hozir boʻlishi; sud muhokamasida ishtirok etishdan bosh tortmasligi; dalillarni yoʻq qilish, soxtalashtirish, guvohlarni koʻndirishga urinish va boshqa qonunga xilof harakatlar bilan haqiqatni aniklashga toʻsqinlik qilmasligi; oʻziga nisbatan tanlangan ehtiyot chorasidan kelib chiqadigan talablarni bajarishi; guvohlantirish, ekspert tekshiruvi uchun namunalar olish, ekspertiza oʻtkazish uchun tibbiy muassasaga joylashtirish haqidagi sudning ajrimlari hamda boshqa protsessual qarorlari ijro etilishiga toʻsqinlik kilmasligi; sud majlisi vaqtida tartibga rioya etishi shart. Ayblov hukmi chiqarilib, xukm qonuniy kuchga kirgandan soʻng S. mahkum, oklov hukmi chiqarilganda esa oklangan deb ataladi.

Gʻafur Abdumajidov.
Sudochye davlat ornitologiya buyurtma qoʻriqxonasi

Sudochye davlat ornitologiya buyurtma qoʻriqxonasi - Amudare deltasi biologik majmuini, koʻchmanchi qushlar qoʻnib oʻtadigan, ular bola ochadigan joylarni koʻriklash maqsadida 1991-yilda tashkil etilgan. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Moʻynoq tumanida, Sudochye koʻli va uning sorili atroflarida joylashgan. Maydoni 50 ming ga. Uning gʻarbiy chegarasi Ustyurt chinki buylab, sharqiy, jan. chegaralari koʻlning qirgʻoq chetlari boʻylab oʻtgan. Koʻlda koʻplab suzadigan va suv boʻyi qushlari dam oladi, koʻpayadi. Bu yerda oqqushlar, kolpitsalar, qoravoylar (Qizil kitobga kiritilgan) va boshqa turdagi qushlar, shuningdek, ovlanadigan ondatralar yashaydi. Qoʻriqxona xalqaro ahamiyatga ega, koʻl suvbotqoq havzalarini muhofaza qilish boʻyicha Ramsar konvensiyey roʻyxatiga kiritilgan. Koʻlning oʻrtacha chuq. 1,5 m, qalin oʻsgan suv oʻsimliklari yovvoyi hayvonlar uchun ozuqa bazasi hisoblanadi.

Buyurtma hududda qushlarni oʻrganish boʻyicha ilmiy ishlar olib boriladi, har yili qushlar sonini hisobga olish ishlari bajariladi, ondatra ovlanadi.
Sudochye koʻli

Sudochye koʻli – Qoraqalpogʻiston Respublikasi Moʻynoq tumanidagi koʻl. Orol dengizining janubi-gʻarbida. Gʻarbiy qirgʻogʻi Ustyurtning Sharqiy chinkiga tutash, qolgan tomonlari Amudaryo deltasi bilan chegaradosh. Koʻlning maydoni va tarkibidagi tuz miqdori teztez oʻzgarib turadi. Chunki, Amudaryo va kanallardan ortgan suvlar koʻlga kelib quyiladi. 1972-yil koʻlning maydoni 96 km²boʻlgan. Koʻlning oʻrtacha chuq. 11,5 m.
Koʻlning nomlanishi mahalliy qoraqalpoq xalqining „suw dushshi“ nomidan kelib chiqan degan maʼlumotlar bor.

Geografik tavsif 
Oʻtmishda Sudochye koʻli deltadagi eng katta koʻl boʻlgan. Koʻl Aybugir pasttekisligini egallagan. Sudochye A. I. Butakov (1848 – 1849) dengiz xaritasida belgilangan. Xaritada u botqoqli Aibugir yoki Laudan koʻli belgilangan. Koʻl Orol dengizi qirgʻogʻidan 24 km janubi-sharqda (Urgʻa burnidan janubi-gʻarbdagi hudud) choʻzilgan. Ustyurt platosining sharqiy qoyasi koʻlning gʻarbiy qirgʻogʻi boʻylab oʻtadi.

Ilgari Sudochye Amudaryoning Raushan va Priemuzyak kanallari orqali toʻldirilgan va kanal orqali Orol dengiziga ulangan. Koʻlning suv yuzasi maydoni 350 km² ga, uzunligi 250 km ga, oʻrtacha kengligi 15 km va oʻrtacha chuqurligi 2 m ga yetdi. Suvning minerallashuvi 0,6-1,7‰ oraligʻida oʻzgarib turadi. Sudochye yarim anadrom baliq turlari uchun urugʻlanish joyi boʻlib xizmat qilgan. Koʻlda 2000 tonnagacha baliq ovlangan.

1950–1970-yillarda yerni sugʻorish hisobiga koʻlga suv oqimi sezilarli darajada kamaygan va u oʻz ahamiyatini butunlay yoʻqotgan. 1960-yillarda Orol dengizi sathining pasayishi va Raushan kanalining yopilishi tufayli deyarli barcha daryo suvlari oqimini toʻxtatib, Sudochye quriy boshlagan. 1968-yilda sayoz koʻl alohida suv omborlariga boʻlingan. 1972-yilda uning maydoni 96 km² edi.

Biroq, ayni paytda, asosan, kollektor va drenaj suvlari hisobiga koʻl qisman tiklangan. Amudaryo suvi Qoʻngʻirot kollektori va Bosh kollektor orqali Sudochyega quyila boshlandi. Koʻlning holati ushbu kanallarning suv rejimiga toʻliq bogʻliqligi isbotlandi. „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasida“ koʻlning kattaligi va minerallashuvi tez oʻzgarib turishi qayd etilgan.

„Geografik entsiklopediya“ (2006) maʼlumotlariga koʻra, koʻlning maydoni 333 km², suvning qirgʻogʻi dengiz sathidan 53 m balandlikda, suvning minerallashuvi 3-4 g/l ni tashkil qilgan. „Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi“ (2000–2005) maʼlumotlariga koʻra, oʻrtacha chuqurligi 1,5 m boʻlgan.

Orol ensiklopediyasiga (2008) koʻra, sobiq yirik koʻl oʻrnida hozirda 4 ta suv ombori mavjud: Akushpa, Bolshoye Sudochye, Qorateren va Begdulla-Aydin. 2000–2001-yillar Bolshoye Sudochye qurib qolgan halokatli kam suv davri boʻldi.

Manbalar 
 

Oʻzbekiston koʻllar
Qoraqalpogʻiston
Sud-tibbiyot ekspertizasi

Sud-tibbiyot ekspertizasi - sud ekspertizasi turlaridan biri; jinoiy yoki fuqaroviy ishlarni olib borayotganda tibbiy masalalarni mutaxassislar tomonidan oʻrganilishidan iborat. Sud-tibbiyot ekspertizasie.ni tayinlash va bajarish tartibi protsessual kodekslar bilan belgilanadi. Qonunlar oʻlim sabablarini; tanaga yetkazilgan jarohatlarning qay tarzdaligi yoki ogʻirengilligini; ayblanuvchi yoki gumon qilinuvchi, jabrlanuvchining yoshini aniqlash, shuningdek, jabrlanuvchining jinsiy balogʻat yoshini bilish uchun, albatta, Sud-tibbiyot ekspertizasie. oʻtkazilishi kerakligini nazarda tutadi. Sud-tibbiyot ekspertizasie.ni sud ekspertiza muassasalari amalga oshiradi. Kerakli tekshirishlar oʻtkazib boʻlingach, ekspert xulosa yozadi, uni hujjat sifatida rasmiylashtiradi.
Sudyalarning mustaqilligi

Sudyalarning mustaqilligi (OʻzRda) — odil sudlovns faqat qonunga boʻysunib amalga oshirishni taʼminlashga qaratilgan demokratik huquqiy davlatga xos prinsip. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 112moddasida Sm. alohida taʼkidlangan. Sud faoliyatiga biror tarzda aralashishga yoʻl qoʻyilmaydi. Sm. sudyaning daxleizligini ham taqozo qiladi. Daxlsizligi uning turar joyiga, xizmat xonasiga, foydalanadigan transport va aloqa vositalariga, xat yozishlariga, unga tegishli ashyolar va hujjatlarga ham tegishlidir. Sudya va uning oilasining xavfeizligi alohida taʼminlanadi. Davlat organlari, jamoat birlashmalari, mansabdor shaxslar, boshqa yuridik va jismoniy shaxslar sudyalarning odil sudlovni amalga oshirish bilan bogʻliq boʻlgan talab va farmoyishlarini soʻzsiz bajarishlari shart.

Sudyadan muayyan sud ishlarining mohiyati boʻyicha bironbir tushuntirishlar berishni, shuningdek, qonunda koʻrsatilgan hollardan tashqari, tanishib chiqish uchun ishlarni taqdim etishni talab qilish taqiqlanadi. Sm.ga rahna solmaslik uchun sudyalar odil sudlovning obroʻsini, sudyalik qadrqimmatini tushirish yoki sudyaning xolisligiga shubha tugʻdirishi mumkin boʻlgan har qanday xattiharakatlardan oʻzini tiyishi shart.

Sudyaning vakolat muddatini bu muddat tugagunga qadar toʻxtatishga va tugatishga faqat qonunda koʻrsatilgan hollarda hamda tartibda yoʻl qoʻyiladi. Sudyaga nisbatan jinoyat ishi qoʻzgʻatishga faqat Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori haqli. Sudyani Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumi va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudi Plenumining roziligisiz jinoiy javobgarlikka tortish va hibsga olish mumkin emas ("Sudlar toʻgʻrisida"gi Qonunning 60—74moddalari).
Suza

Suza — Erondagi qad. shahar (mil. av. 4ming yillik —mil. 10-asr). Mil. av. 3ming yillikning 2-yarmi — 1ming yillikning 1choragida Elam poytaxti. Sdan istehkomlar, saroylar, maqbaralar, sirlangan gishtlarga ishlangan boʻrtma rasmlar (jumladan, jangchilarni saf tortib yurishlari tasvirlangan rasm; hozirgi Berlin, Luvr davlat muzeylarida saqlanadi), yozuvlar bitilgan stela (ustun)lar, boʻyama sopol idishlar va boshqa topilgan.

Eron tarixi
Arxeologiya
Erondagi Jahon merosi obyektlari
Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Suzdal

Suzdal — Rossiya Federatsiyasi Vladimir viloyatidagi shahar, Kamenka daryosi boʻyida, Vladimir shahridan 35 km uzoqliqda joylashgan. Gavrilov Posad temir yo'l stansiyasidan 28 km janubi-sharqda. Aholisi 12 ming kishi (1998). Suzdalda tikuvchilik fabrikasi, sut zavodi ishlab turibdi. Shaharda oʻrta asr meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Suzdal dastlab 1024-yil manbalarida tilga olingan. 12-asr 1-yarmida, Yuriy Dolgorukiy zamonida S. Rostov Suzdal knyazligining markazi, soʻngra VladimirSuzdal knyazligi tarkibida. 13–14-asr boshlarida Suzdal knyazligi poytaxti. Shaharni 1238-yilda moʻgʻullar yondirib yuborgan. 1392-yildan Moskva buyuk knyazligi tarkibida. 1796-yildan Vladimir gubernyasining uyezd markazi. Shaharning 18-asr tuzilishi saqlangan. 13–17-asrlarga xos qadimgi rus sanʼati meʼmoriy yodgorliklari yaxlit ansamblni tashkil etadi. Turizm rivojlangan. S. yaqinida 12–18-asrlarga oid meʼmoriy ansambl saqlangan Kideksha qishlogʻi bor.

Manbalar 
 

Rossiya shaharlari
Suzma gazkondensat koni

Suzma gazkondensat koni (Sharqiy)— Buxoro viloyati Qorakoʻl tumanida joylashgan. 1987-yilda ochilgan. Gazli shahridan 85 km janubi gʻarbda, Chorjuy tektonik pog'onasidagi Qorakoʻl egilmasining shim.gʻarbiy qismida, sharqiy suzma strukturasi bilan bogʻliq. Paleozoy, yura, boʻr, paleogen, neogen va toʻrtlamchi davr yotqiziklarida 6 ta quduq qazilgan. Yura yotqiziqlari mahsuldor 3 qatlamga boʻlinadi: terrigen (oʻrta yura— quyi kellovey), karbonat (oʻrta kellovey — Oksford) va tuzli angidrit (kimerij—titon). Qatlamlar, asosan, qumtosh, alevrolit, argillit va gildan tarkib topgan. Kesimda kollektorlarning umumiy qalinligi 14–35 m, gʻovakliligi 4—16,5%. Sanoat miqyosidagi gazlar yura davrining karbonat va terrigen yotqiziqdarida mavjud. 16 gorizontda gaz debiti 15 ming m³/sut. Uyum oʻlchami 4,2x1,7 km. 15  gorizontdagi gaz debiti 340 ming m³/sut. Uyum oʻlchami 4,5x1,8 km. Barcha gorizontlardagi gazlar yengil (S2N6Q yuqori q6,46%). Komponentlar (%da): metan 89,81, etan 3,89, propan 1,67, izobutan 0,16, nbutan 0,31. Kam oltingugurtli (0,3%), benzin fraksiyasining miqdori 82%. Yura davrining terrigen yotqiziqlardagi qatlam suvlarining minerallashganligi oʻrtacha 206 g/l. Suvlar yuqori metamorflashgan boʻlib dengiz genezisiga ega. Kon sanoat miqyosida foydalanishga tayyorlangan.
Suiqasd

Suiqasd — keng maʼnoda — jinoyat sodir qilish bosqichlaridan biri; aybdorga bogʻliq boʻlmagan sabablar bilan oxiriga yetkazilmagan, qasddan qilingan harakat. Aybdor oʻz maqsadini qanchalik amalga oshirganligiga qarab suiqasd tugallangan va tugallanmagan suiqasdga boʻlinadi. Jinoyat sodir etishga suiqasd qilganlik uchun jinoiy javobgarlik Oʻzbekiston Respublikasi JK ning 25-moddasiga havola etilib, ushbu Kodeksning tamom boʻlgan jinoyat uchun javobgarlikni belgilovchi moddasiga muvofiq hal qilinadi.

Tor maʼnoda — biron kimsani yoʻq qilish, oʻldirish uchun qilingan harakat tushuniladi. Shuningdek, oʻz joniga suiqasd qilish maʼnosida ham keladi. Suiqasd islomda qattiq qoralanadi. Imom Buxoriy rivoyat qilgan hadisga koʻra, ikki musulmon bir-biriga qilich solsa, oʻlgan ham, oʻldirgan ham qattiq gunohkor boʻlishi, oʻldirilgan odam suiqasd qilgani tufayli gunohda qotil bilan barobar boʻlishi taʼkidlangan.

Manbalar
Sukarno

SUKARNO (Sukarno) Ahmad (1901.6.6, Surabaya — 1970.21.6, Jakarta) — Indoneziya jamoat va davlat arbobi. Bandung texnologiya institutini tugatgan (1925). Indoneziya milliy partiyasini tuzishda faol qatnashgan va uning 1-raisi (1927). 1929 i. dekabrda Gollandiya mustamlaka hukumati tomonidan hibsga olingan va partiya tarqatib yuborilgan. Ozodlikka chiqqandan soʻng, 1931-yil tashkil etilgan Indoneziya partiyasiga kirgan va uning raisi etib saylangan. 1933-yil yana qamoqqa olinib, Flores o.ga surgun qilingan va keyinchalik, Janubiy Sumatraga koʻchirilgan (1938—42). Indoneziya Yaponiya tomonidan bosib olingan vaqtda (1942— 45) S. yapon hukmdorlari bilan rasman xolisona munosabatda boʻlsada, mamlakat ozodligi manfaatlari uchun kurashni hamda maxfiy milliy vatanparvar tashkilotlar bilan aloqalarni davom ettirgan. S. gitlerchilar Germaniyasini va militaristik Yaponiyaning siyosatini qoralagan. 1945-yil 17 avgustda u mamlakatda Gollandiya mustamlaka tuzumi tugatilganligi va mustaqil Indoneziya Respublikasi tuzilganligini eʼlon qilgan. S. Indoneziya Respublikasining 1-prezidenti boʻlgan. U Osiyo va Afrika mamlakatlarining 1955-yildagi Bandung konferensiyasi tashabbuskori. 1965-yil 30 sentabrda harbiy guruh hokimiyat tepasiga kelishi natijasida Indoneziya siyosiy hayotida S.ning mavqei pasaygan. 1966-yil martda hokimiyatni Suhartoga topshirgan.

Manbalar
Megavati Sukarnoputri

Megavati Sukarnoputri (1947.23.1 Jakarta) — Indoneziya davlat arbobi. Indoneziya 1-prezidenti Sukarnoning qizi. Bandung universitetining agrar fakultetini, Indoneziya universitetining psixologiya ftini tugatgan. 1978 yildan Indoneziya Demokratik partiyasi Markaziy Jakarta boʻlimi raisi, Indoneziya parlamenti vakillar palatasi aʼzosi (1978—92), Indoneziya Demokratik partiyasi boshqaruvi raisi (1993 yil dan), Indoneziya Demokratik kurash partiyasi boshqaruvi raisi (1998 — 2003), Indoneziya vitseprezidenti (1999— 2001). 2001 yil 21 iyuldan Indoneziya Respublikasining prezidenti.

Manbalar 

Ayol prezidentlar
Yashayotgan insonlar
Sukkulentlar

Sukkulentlar (lot. succulentus shirador, sersuv) — bargi (agava, aloy) yoki poyasi (kaktusdoshlar va ixrojning baʼzi turlari) kalin va sersuv koʻp yillik oʻsimliklar; kserofitlarning alohida tipi. Markaziy, Shimoliy va Janubiy Amerika choʻllarida, qisman Janubiy Afrikada usadi. S.ning oʻziga xos tashki tuzilishi ularning barg yoki poyalarida suv toʻplash va uni uzok, qurgʻoqchilik sharoitida tejab sarflashga moslashgan. S. — yorugʻliksevar oʻsimliklar. Ular dekorativ va tola beruvchi oʻsimliklar sifatida keng qoʻllanadi.
Antonio José de Sucre

Sukre (Sucre), Antonio Xose de (1795. 3.11 — 1830.4.6) — Amerikadagi ispan mustamlakalarida mustaqillik urushi rahbarlaridan biri. Bolivarning eng yaqin safdoshi, general, (1818), marshal (1824). 1810-yil Venesuelada ispanlarga karshi kurash ga rahbarlik qilgan Miranda armiyasiga kirgan. Ekvadorga qilingan ozodlik yurishiga bosh boʻlgan. 1822-yil Pichinchi jangida ispanlar qoʻshinini yenggan. 1824-yil 9 dekda Peruga kilingan ozodlik yurishi chogʻida Ayakuchcho yonidagi hal qiluvchi jangda yengib 1825-yil 7 fevral da LaPasga kirgan. Yuqori Peru hududida 1825-yil 6 avgustda eʼlon qilingan Boliviya Respublikasini barpo etilishida muhim roloʻynagan. 1826-yil 19 apreldan uning muvaqqat prezidenta. 1828-yil 4 mayda bolivarchilarga qarshi koʻtarilgan isyon natijasida mamlakatni tark etgan. 1829-yil 26 fevralda Xiron yaqinida Buyuk Kolumbiya hududiga bostirib kirgan perulik qoʻshinlar ustidan zafar quchgan. 1830-yil — Buyuk Kolumbiya milliy konfessi prezidenti. Fitnachilar tomonidan oʻldirilgan. Boliviyaning janubidagi shahar, Venesuelaning shim.sharqidagi shtat, Ekvadordagi pul birligi S sharafiga qoʻyilgan.

Manbalar
Sukre (shahar)

Sukre — Boliviyaning rasmiy poytaxti, Chukisaka departamentining maʼmuriy markazi. Markaziy Kordilyera togʻlari yon bagʻrida, 2700 m balandlikda joylashgan. Aholisi 300 ming kishi (2011). Transport yoʻllari tuguni. Universitet (1624), nafis sanʼat, antropologiya va boshqa muzeylar bor.

Tarixi 
Shaharga 1538-yilda La Plata (ispancha laplata — kumush) nomi bilan indeyslar qishlogʻi oʻrnida asos solingan. Keyinroq Chukisaka deb nomlangan (aymar indeyslari tilida — kumush togʻ). 1825-yildan mustaqil Boliviya poytaxti. 1839-yildan mamlakat prezidenti A. X. de Sukre nomi bilan atala boshladi. Sukreda Oliy sud binosi joylashgan. Meʼmoriy yodgorliklaridan sobor (1571), Hukumat saroyi (1892), cherkov va boshqalar saqlangan.

Iqlimi 
Iqlimi tropik iqlim, yanvarning oʻrtacha temperaturasi 12°, iyulniki 9°, yiliga oʻrtacha 700 mm yogʻin yogʻadi.

Sanoati 
Neftni qayta ishlash, sement, yogʻochsozlik, oziq-ovqat, tamaki, toʻqimachilik, koʻnpoyabzal sanoati korxonalari, issiqlik elektr stansiyasi mavjud.

Galeriya

Manbalar 

Boliviya
Sukre (bul birligi)

Sukre — Ekvador milliy pul birligi. 1884-yil aprelda muomalaga kiritilgan. S. q100 sentavo, xalqaro ifodasi ECS. S. 2000-yil 10 sentabrda mamlakatda AQShning dollari yagona hisob vositasi tarzida kabul qilindi. 25 ming S.-1 AQSH dollari nisbatida almashtiriddi.