MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Georgiy Koshevnikov

Georgiy Antonovich Koshevnikov (1904.13.4, Slopim, Belorussiya — 1975.15.7, Toshkent) — muxanliskonstruktor. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1968), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1964), Oʻzbekistonla xizmat koʻrsatgan mexanizator (1954), texnika faqlari lri (1955), professor (1955). Oʻrta Osiyo paxtachilik-irrigatsiya politexnika institutini bitirgan (1930). Toshkent qishloq xoʻjaligi ma-shinasozligi zavodida bosh texnolog, bosh konstruktor na bosh muxandis (1930— 39). 1931-yillak Toshkent irrigatsiya pa qishloq xoʻjaligiii mexanizatsiyalash muhandislari institutida mexanizmlar nazariyasi pa mashina letallari kafedrasining mudiri. Oʻzbekiston Qishloqxoʻjalik Fanlar akademiyasi Qishloq xujaligini mexanizatsiyalash va elektrlashtirish boʻlimining akad.-kotibi, shu akademiyaning haqiqiy aʼzosi (1957—61). Koshevnikov Georgiy Antonovich ishlab chiqarishini va k,. x. mashiiasozligini mexanizatsiyalash maktabini yaratgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan fan va texnika arboblari
Augustin-Louis Cauchy

Augustin-Louis Cauchy (1789.21.8, Parij-1857.23.5. So) -fransuz matematigi. Kompleks oʻzgaruvchili funksiya pazariyasi asoschilaridan. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1816-yildan). Peterburg Fanlar akademiyasi kikg faxriy aʼzosi (1831-yildan). Parij Politexnika maktabini (1807), Koʻprik va yoʻllar maktabini (1810) tugatgan. Parij Politexnika maktabi va Sorbonna universitetida professor K. oʻz nom i bilan ataladigan tengsizlikni isbot qilgan (qarang Koshi tengsizligi), analitik funksiyali integral orqali ifodalagan (qarang Koshi integrali). Uzluksiz funksiya, aniq integral, cheksiz qator tushunchalarini mukammal taʼriflagan. Matematik analiz, matematik fizika, differensial tenglamalar, kompleks oʻzgaruvchining funkiiyalari va sonlar nazariyalariga katta hissa qushgan. Shuninglek, mexanika va optikaga oid muqim ishlar qilgak.

Manbalar 

Matematiklar
Koshi integral teoremasi

Koshi integral teoremasi -kompleks oʻzgaruvchili funksiyalar nazariyasining fundamektal teoremasi. Gʻ(7.) — kompleks tekislikdagi bir boglamli D sohada aniqlangan golomors funksiya, u esa D sohada yotuvchi boʻlakli silliq yopiq chiziq boʻlsin. U holda boʻladi. Bu teorema O. Koshi tomonidan 1825-yilda eʼlon qilingap. Uning toʻla isbotiii 1884-yilla E. Gure bsrli. Koshi integral teoremasi t. golomorf funksiyalar xossalaryning asosiy harakteristikalarilap birini ifodalaydi. Uzluksiz funksiyalar uchun Koshi integral teoremasi t.ga teskari teoremaga Marera teoremasi deyiladi.koʻrinishlagi integral; bunda u — toʻgʻrilaiuvchi yopiq egri chiziq, f(^) — kompleks oʻzgaruvchili funksiya boʻlib, u u — chiziq bilan chegaralangan chekli D sohada golomorf va bu sohaning yopigʻi Oda uzluksizlir. Agar nuqta D sohaga tegishli boʻlsa, u holda Koshi integral teoremasi f(g) ga teng boʻladi, yaʼni D sohala golomorf va uning yopigi D la uzluksiz har qanday funkniyaning D soxadagi qiymati chegaralari qiymatlari orqali Koshi integral teoremasi vositasida ifolalanadi.

Koshi integral teoremasinikg umumlashmalari Koshi tipidagi integrallardir. ularning koʻrinishi ham Koshi integral teoremasi koʻrikishila boʻlali, lskik u egri chiziq yopiq boʻlishi va f funksiya golomorf boʻlishi shart emas, Koshi tipidagi iktegrallar matematik fizika va gidrolinamikaning ayrim masalalarini yechishda qoʻllaniladi.

Manbalar
Koshi masalasi

Koshi masalasi - differensial tenglamalar nazariyasining asosiy masalalaridan biri. Birinchi marta O. Koshi oʻrgangan. Differensial tenglamaning maʼlum boshlangʻich shartlarni qanoatlantiruvchi yechimi (integrali)ni izlashdan iborat. Agar oʻrganilayotgan fizik jarayon fazoviy oʻzgaruvchilar va paytga bogʻliq desak, Koshi masalasi fazoviy oʻzgaruvchilarga nisbatan cheksiz sohalarda yoki chekli boʻlsa ham chegaraning taʼsiri boʻlmagan jarayonlarni oʻrganishda yuzaga keladi. Mas, cheksiz uzunlikdagi yoki chekli boʻlsa-da, tebranish chetlarigacha yetib bormaydigan torning tebranishi haqidagi masala Koshi masalasiga olib keladi. Bunda t — vaqt boʻyicha t = /0 boshlangʻich momentda tebranish va uning tezligi maʼlum boʻlsa, ixtiyoriy t(l>tt)) vaqtda tebranishni aniqlash — Koshi masalasi boʻladi. Shuningdek, t= tu boshlangʻich vaziyatda manbadan tarqalayotgan issiqlik miqdori maʼlum boʻlsa, istalgan vaqtda issiqlik tarqalishini aniqlash masalasi Koshi masalasiga olib kelali.

Mat. nuqtai nazardan bu masala — biror bir tabiiy jarayonni ifodalovchi differensial tenglamani va qoʻshimcha (boshlangʻich) shartni qanoatlantiruvchi nomaʼlum funksiyani aniqlashdan iborat. Koshi masalasi yordamida fizika va texnikaning juda koʻplab muhim masalalarini hal qilish mumkin.

Manbalar
Koshi tengsizligi

Koshi tengsizligi - ixtiyoriy haqiqiy sonlar " a2,... ai, br b,... bn uchun bajariladigan tengsizlik. Quyidagicha ifodalanadi: sla bunda a. = ]boʻlsa, Koshi tengsizligi ayniyatga aylanadi. 1821-yilla O.5\.Koshi aniqlagan. Koshi tengsizligini integrallarga (qarang Buryakovskiy tengsizligi), shuningdek, Gilbert fazosi vektorlariga tatbiq qilish mumkik. Mat.ning turli sohalarida va matematik fizikada keng qoʻllanadi.

Manbalar
Koshi

Koshi - ADAMAR FORMULASI darajali qator yaqinlashish radiusini hisoblash formulasi. Birinchi marta O. Koshi tomonilan aytilgan (1X21), fransuz matematigi J. Adamar (1X65 — 1963) tomonidan isbotlangan (1X92).

Manbalar
Koshin

Koshin, parchin, kafel — binolar, kaminlar va pechlar sirtiga qoplash uchun maxsus pishirilgan sirkor yupqa sopol pint skichipni taxtacha. K. maxsus loylan qoliplarga quyib tayyorlanadi, xumdonda 1150° gacha temperaturada pishiriladi; turli naqsh, naqsh qismlari tushirilgach. sir beriladi, soʻng maxsus xumdonda pishiriladi. K.larning silirga, naqshli, turli tasvirlar tushirilgan xillari bor. Sirtga puxta yopishishi uchun K.ning orqa tomoni gʻadir-budir yoki chuqurcha-chuqurcha qilib yasaladi. Oʻngi oqyoki har xil rangli, silliq, boʻrtma, silliqlanmagan; shisha, polistirol xillari bor. Meʼmoriy bezak sifatila kepg qoʻllanali, binolarni tashqi taʼsir (yogʻin-sochin)lardan ham saqlaydi. Dastlab, Qad. Sharq (Misr, Ossuriya va boshqalar) da. asosan, binolarni bezashda keng tarqalgan, 9-asr dan Yevropa (Germaniya, Shveysariya, keyinroq Rossiya) da pechka va kaminlarni bezashda ham ishlatilgan. Oʻrta Osiyoda 12-asr oxiri — 13-asr boshlarida paydo boʻlgan. Ilk bor Samarqand, Buxoro, Koʻhna Urganch va b. joylardagi yodgorliklarda, bino poydevorlarini bezashda ishlatilgan.

20-asr 20-yillaridan K. tayyorlash usulini takomillashtirish ustida izlanishlar olib borildi. Yevropala "modern" uslubidagi tovlanma sirli monoxrom koshinkor ichki va tashqi devorli binolar paydo boʻldi. Oʻzbekistonda Samarqanddagi maxsus kulollik ustaxonasida, Toshkentdagi ustaxonalar qad. K.larga yaqin boʻlgan K. tayyorlana boshlandi. Meʼmoriy yodgorliklarni taʼmirlashda, binolarni bezashda, kamin va pechlarni qoplashda K.dan keng foylalanilmoqda.

Yana qarang 
 Parchin

Manbalar 

Arxitektura
Parchin

Parchin (fors.) — meʼmorlik bezaklarida ishlatiladigan sirlangan sopol taxtachalar; turli ranglarda sirlanishi bilan koshindan farq qiladi. Naqsh, yozuv, tasvirlar ishlash (mozaika)da parchindan foydalaniladi. Shakli: teng tomonli uchburchak, murabba, toʻrtburchakli, baʼzan 6, 8 qirrali ham boʻladi. Usta parchin usulida bezak yaratishi uchun avval xom loydan taxtachalar tayyorlaydi, ularni xumdonda pishirib sopol holiga keltiradi, soʻng ustidan sir beradi (boʻyay-di). Sirlangan taxtachalar xumdonda yana pishirib olinadi, shundan soʻng binolar bezagida ishlatiladi. Oʻzbekiston hududida parchin bilan bezatilgan meʼmoriy obidalar koʻp (Registon ansambli va boshqalar). Hozirgi kunda ham meʼmorlikda parchin keng qoʻllaniladi (Xalqlar doʻstligi saroyi, Oliy Majlis, Oʻzbekiston konservatoriyasi binolarida va hokazo).

Yana qarang 
 Parchinlash
 Koshin

Manbalar 

 
   

Arxitektura
Koshinpaz

Koshinpaz — koshin tayyorlaydigan usta.

Manbalar
Koshi (tenglamalar sistemasi)

Koshi - RIMAN TENGLAMALARI — ushbu koʻrinishdagi xususiy hosilali tenglamalar sistemasi:

Manbalar
K (R.T.)

K — K (R.T.) yechimlari qoʻshma garmonik funksiyalar boʻladi. Qoʻshma garmonik U va ʼ funksiyalarni biror golomorf funksiyaning haqiqiy va mavhum qismlari deb qarash mumkin. Aksincha, Z — x+iy kompleks oʻzgaruvchili golomorf f(z) = U +iv funksiyaning haqiqiy va mavhum qismlari K — R. tli qanoatlantiradi. K — K (R.T.) D’Alamber — Eyler tenglamalari deb ham ataladi.

Manbalar
Koshifiy Husayn Voiz

Koshifiy Husayn Voiz (taxallusi; asl ismi Kamoliddin; Voiz — laqabi) (taxminan 1442/46, Sabzavor qishlogi — 1505, Hirot) — notiqlik sanati namoyandasi va nazariyotchisi, mutafakkir, ilohiyotchi olim. Arab, fors, turk tillarini yaxshi bilgan, mat., kimyo, astronomiya, musiqa, adabiyot va fiqh dan toʻla maʼlumot olgan. Yoshligidan voizlik bilan shugʻullangan. Nishopur Mashhadda (1455—68), keyinchalik Hirotda (1468 yildan) yashagan. Asarlarini fors tilida yozgan. Navoiy bilan ijodiy hamkorlik qilgan, unga bagʻishlab asar yozgan („Mavoqibi oliya“ — „Oliy tuxeralar“). Falsafa, axloq, tilshunoslik, adabiyotshunoslik siyosat, din tarixi, voizlik, sheʼr sanʼati kabi fanlarga oid 200 dan ortiq asar muallifi. Axloq haqidagi eng mashhur asarlaridan biri „Axloqi muxsiniy“ („Yaxshi xulqlar“) Husayn Boyqaronipg oʻgʻli Abulmuhsin Mirzoga bagʻishlangan. „Futuvvatnomai sultoniy yoxud juvonmardlik tariqati“ asari oʻzbek tilila vashr etilgan (1994). K.ning 45 nomdagi asarlarining 197 qoʻlyozma va 75 toshbosma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.

L().: Navoiy zamondoshlari xotirasida. T.. 1986; Ni sor i y H.. Muzakkiri ahbob; T.. 1993.

Manbalar 

Kishilar
Olimlar
1505-yilda vafot etganlar
Koshitse

Koshitse — Slovakiyaning sharqidagi shahar. Slovakiya Rudali togʻlari etaklarida, Gorvad daryosi vodiysida joylashgan. Aholisi 241,8 ming kishi (1999). Transport yoʻllari tuguni. Qora metallurgiyaning yirik markazi. Metallurgiya kombinati, ogʻir mashinasozlik, magnezitni qayta ishlash, oziq-ovqat, yogʻochsozlik sanoati korxonalari, universitet, Sharqiy Slovakiya muzeyi bor. 14—18-asrlarga oid memoriy yodgorliklar, jumladan, gotika sobori saqlangan.

Manbalar
Koshon

Koshon — Eronning markaziy qismidagi shahar, Tehron ostonida. Transport yoʻllari tuguni. Aholisi 201,3 ming kishi (1997). K. da toʻqilgan gilamlar dunyoda mashhur. Ipak gilamlarning asosiy qismi eksport qilinadi. Ip gazlama, shoyi, chinni qanjillar, misgarlik va kulolchilik buyumlari ishlab chiqariladi. K. oʻrta asrlarda Eronning eng yirik badiiy-hunarmandchilik markazi boʻlgan. Msʼmoriy yodgorliklardan Maydon masjidi (13-asr, 15-asrda qayta qurilgan), Zayniddin minorasi (11-asr), Imom-zola Habib ibn Muso maqbarasi (13-asr), shoh Abbos I saganasi (17-asr) saqlangan.

Manbalar 

Aholi punktlari
Eron shaharlari
Koshgʻariy yodgorlik majmui

Koshgʻariy yodgorlik majmui, Mahmud Koshgʻariy yodgorlik majmui — Xitoyning Qashgʻar (Koshgʻar) viloyati Oʻpal nohiyasidagi Aziq qishlogʻida, Hazrati Mullom togʻi etagidagi tepalikda joylashgan maqbara. Tepalikning balandligi 40 m boʻlib, mahalliy xalq orasida Mahmud Koshgʻariy mozori nomi bilan mashhur. Olim dafn etilgan joyga oʻsha davr anʼanasiga mos ravishda peshtoqlik qabr qurilib, usti uy shaklida yopilgan. Shundan beri bu yer ziyoratgohga aylanib, mahalliy xalq tomonidan taʼmirlanib turilgan. 1958-yil maqbara toʻla taʼmirlanib, yoniga muzey qurilgan va hukumat tasarrufidagi ziyorat maskaniga aylantirilgan. Uning tarkibida asosiy maqbara, hovli, qiroatxona, muzey, tahoratxona qabilar mavjud. Ularning umumiy maydoni 1160 kv. m ga teng. Qabr joylashgan tepalikning etaklari goʻzal, manzarali boqqa aylantirilgan. Hozir ushbu ziyorat maskanining umumiy maydoni 75 ga ga yaqin. Maqbaraga chiqishda 92 ta zinani bosib oʻtish lozim. Aytishlaricha, ushbu zinalar soni olimning yoshi soniga tenglashtirilgan. Zinapoya yonida oʻsha davrdan beri saqlanib kelayotgan buloq mavjud. Mahmud Koshgʻariy muzeyi maqbaraning shim.-tomonida joylashgan. Maqbara bilan muzey oraligʻi taxminan 300 m keladi. 1999—2000-yillarda pastdan muzeyga chiqish uchun zinali yoʻl ishlangan. Uning oʻrta belida olimning kitob ushlab turgan haykali oʻrnatilgan. Haykalning balandligi 9,7 m.

Abdulahad Xoʻjayev.

Manbalar
Koersitiv kuch

Koersitiv kuch (lot. coercitio- tutib qolish) — 1) ferromagnit materiallarni toʻliq magnitsizlash uchun zarur magnit maydon kuchlanganligi. Koersitiv kuch mNk (moddada magnitlanganlik nolga teng boʻlganda) va vNk (moddada magnit induksiya 5=0 boʻlganda) xillarga boʻlivada. Magnitsizlantirishdagi gisterezis sirtmogʻi boʻlagining abssissa oʻqi bilan kesishgan nuqtasidagi magnit maydon kuchlanganligi Koersitiv kuch kattaligini ifodalaydi. Bundagi magnit maydon kuchlanganligi Nk ning yoʻnalishi magnitlovchi maydon yoʻnalishiga teskari boʻladi. Koersitiv kuch erstedlar bilan oʻlchanadi.

Turli ferromagnetikning Koersitiv kuchi 8-10 2 — 8-1O5A/m oraligʻida oʻzgarishi mumkin va ferromagnit namunaning tayyorlanishiga, ishlov berilishiga va tashqi muhitga, mas, temperaturaga bogʻliq. Koersitiv kuch Nkinng qiymatiga qarab magnit materiallar magnit jihatdan yumshoq [Nk ((8-YU1 + 8-YU2) A/m] va magnit jihatdan qattiq [#4>(8102n- 8103)A/m] materiallarga boʻlinadi; 2) qoldiq qutblanishga ega segnetoelektrikni toʻliq qutbsizlash uchun zarur boʻlgan elektr maydon kuchlanganligi.

Manbalar
Koersitimetr

Koersitimetr - ferromagnit materiallarning koersitiv kuchini oʻlchaydigan qurilma. Materialning magnitlanganligi boʻyicha koersitiv kuchini oʻlchaydigan K. koʻp tarqalgan. Bunday K.ning ishi tekshirilayotgan material namunasining magnitlanganligiga (mas, magnitlovchi gʻaltakda), uning magnitsizlanishiga (gʻaltak opqali oʻzgarmas tok oʻtishi) va namunaning magnitlanganligi nolga teng boʻlgan holatini ferrozond (yoki boshqa asbob) yordamida aniqlanishga asoslangan. Namunaning magnitlanishi nolga teng boʻlgan holatga mos keluvchi gʻaltakdagi tokning qiymatiga qarab magnitsizlanayotgan maydon kuchlanganligi Ht, yaʼni koersitiv kuch aniqlanadi. 2-rasmda elektrodinamik K. sxemasi berilgan. Bunda oʻkda aylana oladigan ramka 2 li elektrodinamik sistema 1 indikator boʻladi. Manba,?dagi tok reostat 4 va milliampermetr 5 dan ramka 2 ga boradi. Manba 7 dagi tok esa reostat 8 va ampermetr 9 dan gʻaltak 6 orqali oʻtadi. Gʻaltakka joylashtirilgan namuna 6 gʻaltakning magnit maydoni taʼsirida magnitlanadi va gʻaltakdagi magnit maydoni nolga teng boʻlganda indikator namunadagi qoddiq magnitlanishni koʻrsatadi. Gʻaltakdagi magnit maydonining yoʻnalishini oʻzgartirib qoldiq magnitlanish yoʻqotiladi, bundagi magnit maydon kuchlanganligi Nk koersitiv kuch boʻladi. K. ferromagnit materiallardan tayyorlangan buyumlarning magnit tuzilishini tahlil qilishda, elektr va radioapparatlarning qismlarini magnit jihatdan nazorat qilishda ishlatiladi.

Manbalar
Koeffitsiyent

Koeffitsiyent (lot. ko — birgalikda, efﬁ ciens —hosil qiluvchi) — algebraik ifodada oʻzgaruvchi yoki nomaʼlum miqdor oldidagi koʻpaytuvchi, odatda, oʻzgarmas yoki maʼlum miqdorni ifodalaydi. Mas, 5 ob2ifodada 5 soni ab2 oldidagi K.dir; x3 — ʼrx + q = 0 tenglamada x3 oldidagi K. 1 ga, x oldidagi K. — ʼr ga teng. Aylana uzunligi formulasi L=2nr dagi 2p soni K.dir. Toʻgʻri chiziq tenglamasi u =kx + b dagi k soni burchak K.i deb ataladi. Koʻpgiva K. fizika, kimyo, texnika fanlari va boshqalardagi formulalarda maxsus nomlarga ega. Mas, kengayish K.i, ishqalanish K.i va h.k.

Manbalar
Kohin

Kohin (arab.) — gʻoyibdan xabar beruvchi, bashoratgoʻy. Islomdan avvalgi Arabistonda vasvasa holatida Alloh yoki uning vakili — farishta yoki jin bilan muloqot qilgan odam shunday deb atalgan. Qabila odamlari biron-bir ish qilishdan oldin uning oqibati qanday boʻlishini K.dan soʻrashgan. Qabiladoshlari Muhammad (sav)ni ham dastlab K. — folbin deb oʻylashgan. Qurʼon oyatlarida (52:29; 69:42) ularning shubhalariga javoban Muhammad (sav) K. — folbin ham, majnun ham emasligi alohida taʼkidlangan. Umuman, islom anʼanasida K.lar kelajak haqida yolgʻon soʻzlovchilar sifatida talqin qilinadi.

Manbalar
Kra

Kra — Tailand janubidagi boʻyin, Malakka yarim orolni Hindixitoy yarim orolning asosiy qismi bilan bogʻlab turadi. Kengligi 40—75 km, eng baland joyi 500 m. Nam tropik oʻrmonlar bilan qoplangan.

Manbalar
Krablar

Krablar, kaltadum qisqichbaqalar (Brachyura) — oʻn oyoqli qisqichbaqasimonlar turkumiga mansub kenja turkum. Boshi kichkiva, koʻzi murakkab, antenna va antennulalari kalta. Boshkoʻkragi keng. Koʻkrak qalqonining kengligi 2—20 sm, baʼzan 60 sm gacha (yapon K.i). Oldingi juft oyoqlari qisqichli. Qorni kalta, boshkoʻkrak qismi ostiga egilgan. Erkagining 2 juft qorin oyoqlari kopulyativ organga aylangan. Urgʻochisi 4 juft oyoqlarida tuxumlarini olib yuradi. Chuchuk suvlarda, den-gizlarda, bir qancha turlari quruqli kda yashaydi. 4500 turi mavjud. Mayda sut emizuvchilar va umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi. Metamorfoz orqali rivojlanadi: tuxumidan zosa deb ataladigan lichinka chiqadi, lichinka metazosa va megalopa davrlarini oʻtib voyaga yetgan K.ga aylanadi. Bir qancha turlari, jumladan, Kamchatka krabi ovlanadi.

Manbalar
Krayova

Krayova — Ruminiyaning jan.gʻarbidagi shahar, Jiu daryosi vodiysida. Dolj judetsining maʼmuriy markazi. Aholisi 313,5 ming kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. Mashinasozlik (jumladan, elektrotexnika, lokomotivsozlik, avtomobilsozlik, aviasozlik, traktorlar ishlab chiqarish, ogʻir mashinasozlik), kimyo, yogʻochsozlik, toʻqimachilik, tikuvchilik, poligrafiya, mebel, oziq-ovqat sanoati korxonalari, issiqlik elektr styasi mavjud. Un-t, ped. va qishloq xoʻjaligi institutlari, badiiy muzey bor. 15—18-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Manbalar
Kraysler-daymler

"KRAYSLER-DAYMLER" - avtomobil ishlab chiqaradigan eng yirik korporatsiya. 1998-yil AQSH va Germaniya hukumatlarining roziligi bilan AQShning "Kraysler" va Germaniyaning eng yirik industrial guruhi boʻlgan "DaymlerBens" kompaniyasining qoʻshilishidan paydo boʻldi. AQShda, Michigan shtatining Auburn Xilles shahrida joylashgan. Korporatsiyaning yillik tovar aylanmasi 162 mlrd. yevroni tashkil qildi. Korporatsiya xodimlarining soni 500 ming vafardan ortiq. Uning tarkibiga jahonning 200 mamlakatida tashqil qilingan ishlab chiqarish korxonalari, avtomobillarni yigʻadigan, ularga servis xizmatlari koʻrsatadigan firmalar, kompaniyalar kiradi (2000). Korporatsiya tarkibiga kiruvchi Germaniyaning "MersedesBens" va "Daymler-Bens" kompaniyalari jahon avtomobil sanoatining yetakchi, zavonaviy texnika va texnologiya bilan jixrzlangan avtomobillar chiqaradigan kompaniyalaridan hisoblanadi. Bu kompaniyalarning faoliyat boshlaganiga 100 yildan oshib ketgan.

Korporatsiya sotilgan avtomobillarning hajmi boʻyicha AKShda "Jeneral Motors" va "Ford Motors" kompaniyalaridan keyin 3-oʻrinni egallaydi (2002). Yaponiya "Mitsubisi korporeyshn" kompaniyasining 37%, Janubiy Koreya "Xunday" kompaniyasining 11 % aksiyalariga egalik qiladi (2002) va Yevropa, Amerika va Osiyo avtomobil bozorlarini qoʻliga olish uchun puxta zamin yaratgan.

Sadir Salimov.

Manbalar
Kraystcherch

Kraystcherch — Yangi Zelandiyadagi shahar, Janubiy orolning sharqiy sohilida, Tinch okean qirgʻoqlari yaqinida. Aholisi 342 ming kishi (2000). Aeroporta xalqaro ahmiyatga ega, yirik dengiz porti. Sanoatining asosiy tarmogʻi — transport mashinasozligi. Kimyo, jun, oziq-ovqat, metallsozlik. metallurgiya, yogʻochsozlik, toʻqimachilik sanoati korxonalari, temir yoʻl ustaxonalari mavjud. Yirik qishloq xoʻjaligi rayonining markazi. Universitet, geofizika va astronomiya rasadxonasi, muzey bor.

Manbalar 

 

Aholi punktlari
Yangi Zelandiya shaharlari‎
Okeaniya
Krakatau

Krakatau — Zond boʻgʻozida joylashgan harakatdagi vulqon, Indoneziyaning Yava va Sumatra o.lari oraligʻida. Maydoni 10,5 km² ga teng orolni vujudga keltirgan. Bazalt, andezit va riolitlardan tashqil topgan. Eng baland joyi 813 m. Vulkan ogzining diametri 4— 5,5 km. 1883-yil avgustda juda kuchli otilgan, vatijada vulkan konusining katta qismi qoʻporilgan va katta (18 km² dan ortik) hududni vulkan koʻli qoplagan. Vulkan otilishi natijasida yuzaga kelgan dengiz toʻlqini atrofdagi orollarning koʻplab aholisini halok boʻlishiga sabab boʻlgan. Soʻnggi marta 1972— 73 yillarda otilgan. Krakatau qoʻriqxonasi tashqil etilgan.

Manbalar 

Orollar
Krakov

Krakov, Krakuv — Polshaning jan. qismidagi shahar, Visla daryosi boʻyidagi port. Krakov voyevodaligining maʼmuriy markazi. Aholisi 740,6 ming kishi (1999). K. ga 8—10-asrlarda asos solingan. 11 — 16-asrlarda Polsha davlati poytaxti. Oʻrta asrlarda hunarmandchilik va savdoning yirik markazi. 1809—15 yillarda Varshava gersogligi tarkibida, 1815—46 yillarda Krakov Respublikasi markazi boʻlgan. Mamlakatning muhim iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi. Transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Qora metallurgiya va mashinasozlik (jumladan, ogʻir mashinasozlik, elektrotexnika va radioelektronika) sanoatlari rivojlangan. Kimyo, sement, mebel, koʻn-teri, tikuvchilik, farmatsevtika, parfyumeriya, poligrafiya, tamaki, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. Universitet (1364) va boshqa oliy oʻquv yurtlari, konchilik metallurgiya akademiyasi, Milliy va badiiy muzeylar, teatrlar bor. K. — turizmning yirik markazlaridan. K.ning qad. qismi — Vislaning chap sohilidagi Navel tepaligida. Meʼmoriy yodgorliklaridan Bibi Maryam Kapellasi (10-asr), qirol qasri (13— 17-asrlar), kostyollar, Polsha Fanlar akademiyasi binosi va boshqa saqlangan. K.da kinofestivallar va xalqaro koʻrgazmalar oʻtkazilib turiladi. K.ning tarixiy markazi Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar
Krakov universiteti

Krakov universiteti, Yagaylo universiteti — Polshadagi qad. universitet, Markaziy Yevropadagi dastlabki davlat universitetlaridan biri. Krakov shahrida joylashgan. 1364-yil Bukj Kazimir tomonidan asos solingan. 1400-yil Vladislav Yagaylo tomonidan Parij universiteti namunasida qayta tashqil etilgan (nomi shundan olingan). huquq, falsafa, tarix, filol., mat., biol., geogr. va boshqa ixtisosliklar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 10 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasi (1364)da 1 mln.dan ortik, asar saqlanadi.

Manbalar 

Polshadagi universitetlar‎
Kramatorsk

Kramatorsk () — Ukrainaning Donetsk viloyatidagi shahar bo'lib u Kazyonniy Torets daryosi (Severskiy Donetsk irmogʻi) boʻyida joylashgan. Kramatorsk tuguni. Aholisi 203,9 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Ogʻir mashinasozlik markazi (Starokramatorsk, Novokramatorsk zavodlari, ogʻir mashinasozlik, stanoksozlik zavodlari. Qora metallurgiya rivojlangan. Koks kimyosi zavodlari bor. Prokat, konditsioner, emal, qurilish materiallari (sement, shifer, mineral paxta) va boshqa ishlab chiqariladi. Yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari, industriya instituti, 2 muzey mavjud. K. 19-asrning 2-yarmida vujudga kelgan.

Manbalar
Kramer Gabriyel

Cramer Gabriel (1704. 31.7, Jeneva — 1752.4.1, Banol, Fransiya) — shveysariyalik matematik. Asosiy ishlari oliy algebra va analitik geometriyaga oid. Chiziqli algebraik tenglamalar sistemasini yechish usuli — Kramer qoidasini topgan (1750) hamda determinantlar nazariyasiga asos solgan. Shuningdek, Kramer algebra nazariyasi boʻyicha yuqori tartibli egri chiziqlarni tekshirgan (alohida nuqtalarni tekshirish va boshqalar).

Manbalar 

1704-yilda tugʻilganlar
1752-yilda vafot etganlar
31-iyulda tugʻilganlar
4-yanvarda vafot etganlar
Stanley Kramer

KRAMER (Kreymer) (lot. Kramer) Stenli (1913.29.9, Nyu-York) — amerika kinorejissyori, prodyuser. Amerika kinosi progressiv yoʻnalishi vakili. Siyosiy ochiq va dolzarb ijtimoiy mavzudagi oʻtkir syujetli filmlari bilan shuhrat qozondi. Eng yaxshi filmlari: "Egilmagan boshlar", "Soʻnggi sohilda", "Nyurnberg protsessi", "Bu telba, telba, telba, dunyo", "Ahmoqlar qayigʻi", "Yugurib ketayotgan qoqiladi" va boshqa K. ishlari professionalizm jihatidan dadilligi va anʼanaviy dramaturgiya hamda janr sxemalariga sodiq qolishi bilan ajralib turadi.

Manbalar
Vladimir Kramnik

Vladimir Borisovich Kramnik (1975.25.6, Tuapse, Rossiya) — rossiyalik shaxmatchi, xalqaro grossmeyster (1992), jahonning 14-chempioni (2000-yildan), jahon shaxmat olimpiadalari chempioni (1992, 1994, 1996). "Shaxmat Oskari" sovrindori (2000).

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Shaxmatchilar
Rossiya shaxmatchilari