Aleksey Tekuchev

Aleksey Nikitich Tekuchev (1900-yil 21-mart – 1978-yil 5-iyun) – sovet olimi, fizika-matematika fanlari doktori, professor. Koʻplab ilmiy ishlar va qator ixtirolar muallifi.

Hayoti 
Aleksey Nikitich Tekuchev 1900-yil 21-martda Tsaritsin viloyati, Verxne-Kurmoyarskaya qishlogʻida oddiy dehqon oilasida tugʻilgan.

Dastlab qishloqdagi qishloq maktabida oʻqigan, 1916-yilda texnikumni tamomlagan. 1916-yildan 1920-yilgacha Pavel oʻz-oʻzini tarbiyalash bilan shugʻullangan. 1920-yilda Qizil Armiya safiga chaqirilgan va Budyonniyning 1-otliq armiyasi tarkibida Rossiyadagi fuqarolar urushida qatnashgan. Urushdan keyin 1922–1926-yillarda tugʻilib oʻsgan qishlogʻida birinchi darajali maktab oʻqituvchisi boʻlib ishlagan.

1926-yilda Stalingrad viloyati taʼlim xodimlari kasaba uyushmasi Aleksey Tekuchevni Moskvaga 2-Moskva Davlat universitetining fizika va texnologiya fakultetiga oʻqishga yubordi va Tekuchev uni 1930-yilda tugatdi. Universitetda taʼlim xodimlari kasaba uyushmasi MK stipendiyasi sohibi sifatida Samarqand shahridagi Oʻzbekiston davlat pedagogika akademiyasiga ishga yuboriladi. Akademiya qayta tashkil etilgandan soʻng Oʻzbekiston Davlat universiteti (OʻzDU, hozirgi OʻzMU) ning umumiy fizika kafedrasida ishlagan. 

Ulugʻ Vatan urushi boshlanishi va Oʻzbekiston universitetining Toshkentga koʻchirilishi munosabati bilan u Oʻrta Osiyo davlat universiteti (OʻDU) etib qayta tashkil etildi. Bu yerda Aleksey Nikitich 1941–1942-yillarda fizika kafedrasida dotsent boʻlib ishlagan. Universitet Samarqandga qaytib kelgach, 1942–1944-yillarda boshqa oliy oʻquv yurti – Samarqand tibbiyot instituti (SamMI) umumiy fizika kafedrasida dotsent lavozimida ishlagan, shuningdek, 1942-yildan 1944-yilgacha „Umumiy fizika“ kafedrasi mudiri vazifasini bajaruvchi boʻlgan. Leningrad kino muhandislari instituti (LIKI, hozirgi Sankt-Peterburg davlat kino va televideniye instituti), u ham Samarqandda evakuatsiya qilingan. 1944-yilda Samarqand tibbiyot institutidan qayta tiklangan Oʻzbekiston Davlat universitetiga umumiy fizika kafedrasi mudiri vazifasini bajaruvchi lavozimiga ishga oʻtkazildi va 1948-yilgacha shu yerda ishladi. 1947-yilda „Ayrim metallarning radiatsiya yutilish qobiliyatini sirt holatiga qarab eksperimental tadqiq etish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilib, professor ilmiy unvonini oldi, 1948–1956-yillarda „Optika“ kafedrasi mudiri lavozimida ishladi. Oʻzbekiston davlat universiteti. Universitetning ilmiy-maʼrifiy va oʻquv ishlari boʻyicha birinchi prorektori boʻlgan.

1956-yilda Aleksey Nikitich Tekuchev tanlov yoʻli bilan Ryazan radiotexnika institutining (RRTI, hozirgi Ryazan davlat radiotexnika universiteti) fizika kafedrasi professori lavozimiga saylandi va fizika kafedrasi mudiri boʻldi. 

U „Mehnat Qizil Bayroq“ va „Shon-sharaf belgisi“ ordenlari, bir qator medallar, „Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi“ unvoni, Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi va RSFSR Oliy Kengashi Prezidiumining Faxriy yorliqlari bilan taqdirlangan.

Aleksey Nikitich Tekuchev 1978-yil 5-iyunda Ryazan shahrida vafot etgan. U Novograjdanskiy qabristoniga dafn etilgan..

Ryazan shahridagi A. N. Tekuchev yashagan uyda unga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan.

Manbalar

Havolalar 
 К 110-ЛЕТИЮ ЗАСЛУЖЕННОГО ДЕЯТЕЛЯ НАУКИ УЗБЕКСКОЙ ССР, ДОКТОРА ФИЗИКО-МАТЕМАТИЧЕСКИХ НАУК, ПРОФЕССОРА АЛЕКСЕЯ НИКИТИЧА ТЕКУЧЁВА