Polesia

Polesia, Polesie yoki Polesye (; ;  ; ) Markaziy Yevropaning eng chekka hududidan boshlanib, Sharqiy Yevropani, jumladan, Polsha, Belarusiya — Ukraina chegarasi va Rossiyaning janubi -gʻarbiy qismini qamrab olgan tabiiy va tarixiy mintaqadir.

Hajmi 
Qitʼadagi eng katta oʻrmon maydonlaridan biri boʻlgan Polesia Sharqiy-Yevropa pasttekisligining janubi-gʻarbiy qismida, Poles pasttekisligida joylashgan. Gʻarbiy tomondan, Poleiya Polshadagi Bug daryosi vodiysi va Gʻarbiy Ukrainaning Pripyat daryosi vodiysi kesishmasidan boshlanadi. Markaziy Polesianing botqoqli hududlari Pinsk botqoqlari deb nomlanadi (mahalliy Pinsk shahri nomi bilan). Chernobil fojiasidan soʻng mintaqaning katta qismi ifloslangan va mintaqa hozirda Chernobil taqiqlangan zonasini va Polesie davlat radioekologik qoʻriqxonasini oʻz ichiga oladi.

Nomlanishi 
Polesia/Polissia/Polesye va boshqalar nomlari slavyan tilida les „oʻrmon“ ni va slavyancha „on, in, birga“ prefiksini aks ettirishi mumkin. Polesiada yashovchilar polyshchuklar deb ataladi.

Bu atama Polsha, polyak tili, polyaklar bilan bogʻliq emas, bu soʻz qadimgi slavyan tildagi pole „maydon“ dan olingan.

Tarix 

Qadim zamonlarda bugungi gʻarbiy va gʻarbiy-markaziy Polesia hududlarida Milograd madaniyati Neuri xalqi yashagan.

Oʻrta asrlarning oxirlarida Polesia Litva Buyuk Gersogligining bir qismi boʻlib, undan keyin Polsha-Litva Hamdoʻstligi tarkibiga oʻtgan (1569). 1921-yildan 1939-yilgacha Polshaning bir qismi boʻlgan, oʻshanda mamlakatning eng yirik viloyatlari shu nom bilan atalgan. Polesia kamdan-kam hollarda alohida maʼmuriy birlik boʻlgan. Biroq, Ikkinchi Polsha Respublikasi davrida Polesia tumani, shuningdek, Belorussiya SSRda Polesia viloyati mavjud edi. 1931-yildan 1944-yilgacha u qisqa muddat (Vizantiya marosimi) Voliniya, Poleziya va Pidliashiya Ukraina katolik Apostol Ekzarxatining tarkibiy qismi sifatida aniq qayd etilgan. Ikkinchi jahon urushi tugaganidan beri Polesie yoki Polesia mintaqasi sharqiy Polsha, janubiy Belarus, shimoli-gʻarbiy Ukraina va Rossiyaning janubi-gʻarbiy qismidagi hududlarni oʻz ichiga olgan.

Geografiya 
Polesia — janubiy Belarusiya (Brest, Pinsk, Kalinkavichiy, Gomel), Shimoliy Ukraina (Volin, Rivne, Jitomir, Kiev va Chernigov viloyatlarida) va qisman Polshada (Lublin) Pripyat daryosi (Pripyat botqoqlari) va Rossiya (Bryansk) boʻylab joylashgan.

Pripyatning mashhur irmoqlari — Horin, Stokhid, Shtir, Ptsich va Yaselda daryolari. Pripyat havzasidagi eng yirik shaharlar — Pinsk, Stolin, Davyd-Haradok. Katta botqoqlar 1960-yillardan 1980-yillarga qadar qishloq xoʻjaligi yerlari uchun qayta tiklandi.

Bu hudud Chernobil fojiasidan qattiq jabr koʻrdi. Katta miqdordagi maydon radioaktiv elementlar bilan ifloslangan. Eng ifloslangan qismga Chernobil AESining taqiqlangan zonasi va qoʻshni Polesie davlat radioekologik qoʻriqxonasi kiradi.

Turizm 
Mintaqaning Polsha qismiga 1990-yilda tashkil etilgan Polesie milliy bogʻi (Poleski Park Narodowy) kiradi, u 97,6 km² maydonni egallaydi. Unga tutash kengroq hudud (Ukraina chegarasigacha) Ukraina tomonidagi xuddi shunday qoʻriqxona (Shatskiy biosfera rezervati) bilan birgalikda YuNESKO tomonidan belgilangan Gʻarbiy Polesie biosfera rezervatini tashkil qiladi. Viloyatning Belorussiya qismida Pribujskoye-Polesie deb nomlangan qoʻriqlanadigan hudud mavjud.

Mintaqadagi yogʻoch arxitektura inshootlari 2004-yil 30-yanvarda YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga Madaniyat toifasida kiritilgan.

Manbalar