MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Som tam salati

Som tam salati ― Janubi-Sharqiy Osiyo taomidir.

Tarixi 
Papayya Kolumbiya almashinuvidan keyin Malakka orqali Siamga (hozirgi Tailand) kelib qolgan. Tarixchi Sujit Vongtning soʻzlariga koʻra, som tamning asosiy tarkibiy qism sifatida papayyadan foydalanadigan varianti hozirgi Tailandning Chao Phraya tekisliklarida yashovchi etnik xitoy-laos koʻchmanchilari jamoalarida paydo boʻlgan. U yerda erta Rattanakosin davridayoq (18-asr oxiri — 19-asr boshlari) som tam nomi bilan mashhur boʻlgan. Yangi taom va papayya, 19-20-asrlarda shimoli-sharqiy temir yoʻl qurilganidan keyin bugungi shimoli-sharqiy Taylandga (Isan) tarqaldi. 1957-yilda Mitrapap yoʻli ochilgandan soʻng, u yanada mashhur boʻldi (bu yoʻl orqali papayya yangi navlari viloyatga keltirildi). Oʻshandan beri bu taom Isan mintaqasida va Laosda keng tarqaldi. Achchiq taʼmli salat xuddi shu tarzda markaziy Taylanddan Isan va Laosga tarqaldi, u yerda salatga birinchi marta chili qalampiri qoʻshilgan. Tarixdan achchiq taʼmli ziravorlar Laos va Issna oshxonasiga xos boʻlmagan.

2011-yilda CNN Go maʼlumotlariga koʻra salat 46-raqam bilan dunyodagi eng mazali 50 ta taomlar roʻyxatiga kiritilgan.

Tayyorlanishi 

Yashil papayya qoʻlda ingichka boʻlaklarga boʻlinadi. Sharbatni siqib chiqarish uchun barcha ingredientlar loy yoki tosh hovonchada eziladi. Yumshagan guruch va pomidor bilan birga isteʼmol qilinadi. Baʼzan salatga daryo qisqichbaqalariSpecies identification of Thai Rice Field Crab  Parathelphusinae oilasining vakillari va pla ra sousi yoki tuzlangan baliqdan tayyorlangan padek qoʻshiladi. Ular hayot uchun xavfli boʻlishi mumkin. Sababi ularning tarkibida jiddiy kasalliklarga olib keladigan mikroorganizmlar mavjud (ichak tayoqchasi, Staphylococcus aureus). Qisqichbaqalar hom boʻlganligi sababli, Tayland va Laos hukumatlari vaqti-vaqti bilan gepatit xavfi haqida ogohlantiradilar.

Taomning turli koʻrinishlarini nafaqat butun Taylandda, balki Kambodja, Vetnamda ham uchratish mumkin. Som tam salatining kelib chiqishi Laos bilan bogʻliq degan versiya mavjud. Gʻarbda u Taylandcha nomi bilan yaxshi tanilgan. Yashil papayya salatining shirin versiyasi Laos, Vetnam va Taylandda ham mavjud. Koʻpincha ezilgan yer yongʻoq solingani uchun mazali taʼmga ega boʻladi, lekin baliq sousi yoki qisqichbaqalar nisbatan kamroq qoʻshiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Kammings, Jo. (2000). Jahon taomlari: Tailand. Buyuk Britaniya: Lonely Planet nashriyoti. pp. 157-8. 
 Uilyams, Xitoy ''va boshqalar''. (). '' Janubi-Sharqiy Osiyo poygada: kichik byudjetlarda katta sayohatlar.'' Lonely Planet. p. 31. 
 Brissenden, Rozmari. (2007). Janubi-Sharqiy Osiyo taomlari: Indoneziya, Malayziyadan klassik va zamonaviy taomlar,.. Tuttle Publishing. pp. 434-439. 
 MakDermut, Nensi. (1992). Haqiqiy Tailand: Tailandning mintaqaviy taomlarining eng yaxshisi. Xronika kitoblari. pp. 121-146. 
Kambodja oshxona
Tailand oshxonasi
Lao oshxonasi
 Vetnam taomlari
Kaponata

Kaponata (, sits. sapunata) Sitsiliyaning anʼanaviy taomi, sabzavotlar (piyoz, pomidor (yoki pomidor qaylasi), selderey va boshqalar bilan zaytun hamda kapers qoʻshib tayyorlanadigan baqlajonli raguning bir turi.

Uni issiq holatda mustaqil taom, garnir yoki yaxna holatda gazak sifatida isteʼmol qilish mumkin.

Etimologiyasi 
Taom nomini Sitsiliyaning baʼzi hududlarida „oltin makrel“ deb ataladigan „capone“ soʻzidan olingan deyishadi. Ushbu versiya tarafdorlari kaponata dastlabda shirin va nordon qaylali, baliqdan tayyorlangan taom boʻlgani, keyinchalik tejamkorlik qilish maqsadida makrel oʻrniga baqlajon ishlatila boshlaganini aytishadi.

Boshqa bir versiyaga koʻra, ushbu soʻz lotincha „caupona“ — traktir soʻzidan kelib chiqqan.

Tarkibiy mahsulotlar 
Kaponataning asosiy tarkibiy mahsulotlari qovurilgan baqlajon, tozalangan pomidor yoki pomidor qaylasi, piyoz, selderey, zaytun moyi, tuzlangan zaytun va kapers hisoblanadi. Taomga shirin va nordon taʼm berish uchun uzum sirkasi va shakar yoki asaldan foydalaniladi.

Sitsiliyada kaponataning boshqa turdagi tarkibiy mahsulotlar — shirin qalampir, bodring, kartoshka, qaragʻay yongʻogʻi yoki bodom qoʻshib pishiriladigan boshqa turlari ham mavjud.

Mualliflik retseptlari 
Koʻplab mashhur oshpazlar, jumladan Gordon Ramzi va Jeymi Oliverlar kaponataning mualliflik retseptlarini oʻz kitoblarida keltirib oʻtishgan.

Tayyorlanishi 
Baqlajonlar kesib chiqiladi va boshqa mahsulotlardan alohida holatda koʻproq miqdordagi oʻsimlik yogʻida (deyarli frityurda) tovaga solib tillarang tusga kirgunga qovuriladi. Shundan keyin sarimsoq, piyoz va selderey qovurib olinadi. Sabzavotlar ichiga pomidorli qayla (masalan, pummarola), zaytun, kapers (kurtaklari) va pomidor, shuningdek, retseptga koʻra, yongʻoqlar qoʻshiladi. Tova ichiga avvalroq qovurib olingan baqlajonlar, tuz, shakar va oq uzum sirkasi qoʻshiladi. Taomni stolga tortishdan avval ustidan koʻkatlar sepiladi; baʼzi retseptlarda pishirish jarayonining oxirgi bosqichida tovaga rayhon solinadi.

Adabiyotlar

Manbalar 

 Italiya oshxonasi
Sitsiliya taomlari
Festor

Festor () — qadimgi yunon mifologiyasidagi qahramon — Avliyo. Ferekidning yozishicha, Idmon va Laofoyning oʻgʻli. Yoki Apollon va Aglayaning oʻgʻli.

Gomerning soʻzlariga koʻra, Kalhantning otasi. Farzandlari — Kalxant, Levkippa va Feonoya. Feonoya qaroqchilar tomonidan oʻgʻirlab, Kariyaga olib ketilgan. Festor uni qidirish uchun yoʻlga tushib, kema halokatga uchraganidan keyin Kariyaga kelib qoladi. Oxir-oqibat bilib oladi.

Manbalar 

Argolida afsonalari
Qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Kapkeyk

Kapkeyk (soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „finjon keksi“, shuningdek, „fairy cake“ — „ertaknamo tort“ nomlari bilan ham mashxur) — keksning amerikacha nomi. Kichik oʻlchamdagi pirojniy (diametri 5-6 sm va 60-65 gr.) bir kishi isteʼmoli uchun moʻljallangan, u yupqa qogʻoz yoki pishiriq uchun moʻljallangan alyuminiyli qolip ichida pishiriladi. Aksariyat hollarda qandolat bezaklarining turli elementlarini oʻz ichiga oladi.

Kapkeyklarning birinchi retseptlari 1796 va 1828-yillarda pazandachilik kitoblarida keltirilgan. Odatda uning tarkibiy mahsulotlari sifatida sariyogʻ, shakar, tuxum va un sanab oʻtilgan boʻlsa-da, pishiriqning bir necha xil retseptlari mavjud. Ingliz tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarda kapkeyklar odatda tugʻilgan kun dasturxonlariga tortiladi.

Retseptlar 
Kapkeyklar aksariyat hollarda katta tortlar uchun kerakli mahsulotlardan: sariyog ', shakar, tuxum va undan tayyorlanadi. Kapkeykni pishirish uchun deyarli har qanday tort (biskvit) ning retseptidan foydalanish mumkin. Xamirga qoʻshimcha hid bersa ham, tarkibiga mayiz, rezavorlar, yongʻoqlar yoki shokolad qirindisini qoʻshsa ham boʻladi. Kapkeyklar kichkina oʻlchami tufayli bir necha qavatdan iborat odatiy piroglarga nisbatan tez-tez pishirib turiladi.

Kapkeyklarni glazur yoki boshqa turdagi bezaklar bilan qoplash mumkin. Ularni shuningdek, glazur yoki qandolat kremi bilan toʻldirsa ham boʻladi. Oz miqdordagi kremli kapkeyklar tayyorlashda pishiriqdaqoshiq yoki pichoq yordamida teshik hosil qilinadi. Tijoriy qandolat uylarida krem pishiriqqa shprits bilan toʻldiriladi.

Doʻkonlar 
21-asrning boshlarida AQSHda kekslar savdosi mashhur boʻlib ketdi, bu kekslardan boshqa hech narsa sotmaydigan, pirojniylarga oid nostalgiya hissini uygʻotadigan qandolat uylari edi. Nyu-York shahridagi qandolat uylari, misol uchun „Magnoliya“ kabi doʻkonlar „Sex and the City“ kabi mashhur televizion shoulardagi ishtiroki bilan mashhur boʻlib ketdi.

AQShdagi eng yirik keks doʻkonlari tarmogʻini boshqaruvchi „Crumbs Bake Shop“ aksiyalarining narxi 2011-yilda oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. Mahalliy va ixtisoslashtirilgan oilaviy doʻkonlar oʻrtasidagi raqobat tufayli savdoning kamayishi, shuningdek, oziq-ovqat doʻkonlari oʻrtasidagi raqobatning kuchayishi 2013-yilda kompaniya istiqboli va aksiyalari narxining keskin pasayishiga olib keldi.

„Jorjtaun keksi“ — Vashingtonda ochilgan birinchi keks doʻkoni edi. Keks doʻkoni 2010-yilda „TLC’s DC Cupcakes“ — doʻkon va uning sohibalari — opa-singil Sofi LaMontan va Ketrin Kallinislar haqidagi olti epizodli realiti-shou taqdimotidan soʻng shuhrat qozondi.

Kaliforniyaning Beverli-Xillz hududida joylashgan „Sprinkles Cupcakes“ doʻkoni oziq-ovqat tarmogʻining kekschilar orasidagi raqobat yulduzi boʻlgan Kendis Nelson va uning turmush oʻrtogʻi Charlz Nelson ga tegishli. „Sprinkles“ — bir vaqtning oʻzida ichida 350 ta keks saqlashi mumkin boʻlgan bankomat taqdim etgan birinchi keks doʻkoni edi.

Manbalar

Yana qarang 

 Keks
 Maffin
 Pirojniy
Cupcakes
Fidipp

Fidipp (, Polienga koʻra Fedipp) — Fessalning oʻgʻli, Yelenaning qayligʻi. Kos aholisidan ukasi Antif bilan Troya yaqiniga 30 ta kema olib keldi. „Iliada“da u faqat bir marta kemalar katalogida eslatib oʻtilgan. Troyadan qaytgach, u Kos aholisi bilan birga Kaferiya togʻlarida boʻronga uchrab, Andros qirgʻoqlariga, soʻngra Kiprga kelib qoladi va shu yerda joylashadi. Boshqa taxminga koʻra, u Fesprotiyada Efirani ishgʻol etgan, Eata va Polikleining otasi boʻlgan.

Manbalar 

Egey dengizi orollari afsonalari
Fessaliya afsonalari
Troya urushi qatnashchilari
Qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Botlixlar

Botlixlar (oʻz nomi — buyxadi) — avarlarning etnik guruhi, koʻpchilik Botlix, Miarso va Botlix tumanining Ashino qishloqlarida va Batlaxatli qishlogʻining Tsumadin tumanida yashaydi. Koʻplab botlixlar-koʻchmanchilar Hasavurt, Babayurt va Qizilyurt tumanlarida yashaydi. Botlixlar-shahar aholisi Mahachkala, Hasavyurt, Kizilyurt va Buynaksk shaharlarida yashaydi. Ular And xalqlariga tegishli.

2010-yildagi Butunrossiya aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra, Rossiyada Botlixlar soni 3508 kishini, shu jumladan Dogʻistonda 3503 kishini tashkil etdi.

Tarix 
Ehtimol, bizning davrimizning birinchi ming yilligidan oldin botlixlar Gʻarbiy Dogʻistonda Dido siyosiy birlashuvining bir qismi edi (14-15 asrda parchalanib ketgan), bu yerda ando-tsez (didoy) til guruhining etnoslari mavjud edi. 16-asrda islomlashgan. Hozirgi Botlix viloyati hududida Texnutsal qishloq jamoalari ittifoqining tashkil topishi 14-15-asrlarga toʻgʻri keladi. 16-asrdan Botliqlar Avar xonligi taʼsiriga oʻtadi. 1820-1850-yillarda Botlixlar Dogʻiston va Checheniston togʻlilarining milliy ozodlik kurashida faol qatnashdilar. 1921-yilda ular Dogʻiston ASSR, 1991-yildan Dogʻiston Respublikasi tarkibiga kirdilar.

1926-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, SSSRda 3354 ta botliqlar yashagan. SSSRning keyingi aholini roʻyxatga olishda botlixlar etnik guruh sifatida ajralib turmadi, ammo avarliklar tarkibiga kiritilgan. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Rossiyada 16 ta botlixlar yashagan, ular avarliklar tarkibida etnik guruh sifatida kiritilgan.

1999-yilda baʼzi botlixlar Dogʻistonda Shamil Basayev jangarilarining ishgʻol qilinishiga qarshilik koʻrsatishda faol ishtirok etdilar.

Til 
Ular botlix tilida gapirishadi. Avar, rus tili keng tarqalgan. Yozuv rus kirill alifbosiga asoslangan. Oʻtmishda ular adjam yozuvidan foydalanganlar. Imonlilar sunniy musulmonlardir.

Manbalar 

 Dog'iston Xalqlari
Polimnestor

Polimestor (Polimnestor va , ) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Frakiylar qiroli, uning rafiqasi Iliona (Priamning qizi). Priamdan oltin olgan. U Polidorni, keyin Gekubani oʻldirdi, keyin troyan asirlari uning koʻzlarini oʻyib olib, oʻgʻillarini oʻldirishdi.

Boshqa maʼlumotlarga koʻra, uning Deipil ismli oʻgʻli boʻlgan. U Polidorni oʻldirmoqchiligida oʻzi xohlamagan holda oʻgʻlini oʻldirib qoʻyadi, keyin oʻzi Polidor tomonidan oʻldiriladi. Yoki Iliona tomonidan oʻldirilgan. Apollon uning tashqi qiyofasini oladi. Evripid fojiasining bosh qahramoni " Gekuba ", Polidor haqida hikoya qiluvchi „Eneid“ da qotilning ismi aytilmagan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 qadimgi yunon mifologiyasida Trakya
biston shohlari
Karmanor

Karmanor ( ) — yunon afsonalariga koʻra, Delfa va Pifon oʻldirganidan soʻng Apollonni tozalagan Kritdan kelgan hosilning yarim xudosi hisoblanadi.

Afsona 
Karmanor kim ekanligi haqidagi maʼlumotlarning ikki turi mavjud. Birinchisiga koʻra, u hosil uchun javobgar boʻlgan Krit yarim xudosi boʻlgan. Ikkinchi maʼlumotga koʻra esa — qadimgi Tarra shahrida istiqomat qilgan Krit ruhoniy xizmatchisi hisoblangan. Afsonaga koʻra, u tugʻilish maʼbudasi Demeterning Kritlik turmush oʻrtogʻi boʻlib, ularning ikki farzandi boʻlgan. Nemis ellenisti Valter Burkert Karmanor nomi yunoncha ildizlarga ega emasligini taʼkidlangan. Shu sababli, u chetdan kelib chiqqan degan taxmin ham mavjud.

Milodiy II asrda istiqomat. qilgan geograf Pavsaniyaning soʻzlariga koʻra, Apollon va Artemida Pifonni, yaʼni Delflik ajdahoni oʻldirganlarida, Karmanor ularni tozalashi uchun Krit oroliga yetib kelishgan. Bu Tarredagi ruhoniyning uyida sodir boʻlgan. U yerda Apollon Akakallida bilan tanishadi, u afsonaning turli turlariga koʻra, krit qiroli Minosning xonadonidan nimfa yoki malika boʻlgan. Apollon bilan yaqinlashib,undan ikkita bola tugʻadi, ular Filakida va Filandra boʻlgan.

Pavsaniyaning yozuvlariga koʻra, Karmanorning ikkita oʻgʻli boʻlgan, ular Evbul va Xrisofemisdir. Keyinchalik Evbula Karmaning qizi Zevs bilan yaqinlashib, ovchilar, baliqchilar va dengizchilarning homiysi boʻlgan Krit maʼbudasi Britomartidning onasi boʻlgan. Karmanoraning ikkinchi oʻgʻli Xrisofemis shoir boʻlib, Pif oʻyinlarida ishtirok etgan va Apollon madhiyasini kuylash tanlovida gʻolib chiqqan.

Manbalar

Havolalar 

 Karmanor Arxivnaya kopiya // Yunon mifologiyasi.
Pashutan

Pashutan (Peshotanu — „tanasi bilan hisob-kitob qilgan“; sr-fors: Peshotan yoki Peshyotanu; Fors Peshuten, Pashutan yoki Pshutan) — Eron diniy matn va dostonlarida zardushtiylik eʼtiqodining himoyachisi, donishmand. Dastlabki „Avesto“da u tilga olinmagan, „Avesto“ ning „Sudgar-nask“ida „yettita oʻlmaslar“ haqida soʻz yuritilgan va u haqidagi nisbatan batafsil hikoyatda „Zand-i Vohuman-yasht“ deb nomlangan asar mavjud.

Pahlaviy matnlarida 
Vishtaspning oʻgʻli Peshotan dunyoning oxirini Kangdejdagi panohda kutayotgan oʻlmaslar qatoriga kiradi. Uning qoʻshini Zardushtning uchinchi oʻgʻli Xurshedchihr qoʻmondonlik qiladi. U Chatrumana hukmdori yoki Chasru-madina, „toʻrt xonadonli“ deb ataladi. Dunyo oxiri yaqinlashganda, Ormazd Neryosang va Sroshani Kangdejuga yuboradi va ular u yerdan Peshyotanni chaqiradilar, shundan soʻng u 150 avliyo bilan Kangdejdan chiqadi, butlar ibodatxonasini vayron qiladi va Varxaran olovini va boshqa olovlarni oʻrnatadi va zardushtiylik marosimlarini tiklaydi.

"Shohnoma"dagi obrazi 
Peshuten — Eron shohi Goshtaspning ikkinchi oʻgʻli va Rum qaysari Nahidning (Ketayun) qizi, Isfandiyorning ukasi.

Firdavsiy uni dono maslahatchi sifatida tavsiflaydi. U Isfandiyorning Ruindejga qarshi yurishida qatnashadi va Isfandiyor Turon qalʼasiga yashirincha kirib kelganda qoʻshin qoʻmondonligida qoladi. Turonliklar uni Isfandiyor deb qabul qilishadi.

Isfandiyor Rustam qoʻlidan vafot etgach, Peshuten unga aza tutadi, akasining jasadini otasiga olib keladi va Isfandiyorning oʻlimida otasi va Jamaspni ayblaydi.

Goshtasp vafot etayotib, qirol hokimiyatini nabirasi Bahmanga topshiradi va Peshutenni maslahatchi qilib tayinlaydi. Peshuten Bahmanga Faramarz vafotidan keyin Zalyani ozod qilishni tavsiya qiladi.

Adabiyotlar 
 Чунакова О. М. Пехлевийский словарь зороастрийских терминов, мифических персонажей и мифологических символов. М., 2004. С.178

Manbalar

Havolalar  
 Денкард III 176
 Занд-и Вохуман-яшт (Бахман-яшт) III 25-42
zardushtiylik mifologiyasi
 "Shahname" Belgilar
Portun

Portun yoki Portumn () — qadimgi Rim mifologiyasida kalitlar, eshiklar va qoramollar xudosi. Gʻalla omborlarni qoʻriqlagan. Asta-sekin porta („darvoza, kirish“) va portus („bandargoh“) soʻzlari xalq tafakkurida birlashtirildi, chunki bandargohni „dengiz darvozasi“ deb atash mumkin. Shu sababli, Portun Palemon sifatida tanildi va portlar va bandargohlar xudosiga aylandi. Arnobiyningvaʼzlarridan biriga koʻra, Portun dengizchilarni xavfsiz sayohatga yubordi. Portun Eneidada ham uchraydi.

Portun sharafiga 17-avgustda boʻlib oʻtadigan Portunaliya bayrami tashkil etilgan. Ushbu bayramda odamlar eski kalitlarni poklanish uchun olovga tashlashgan deb hisoblanadi, chunki kalit Portunning atributi edi. Boshqa bir vaʼzga koʻra, kalitlar forumga keltirilgan. Portunning asosiy ibodatxonasi Rimda, Buqa forumida; boshqa bir ibodatxona Emiliyev koʻprigidan unchalik uzoq boʻlmagan yerda joylashgan edi.

Portunning vazifalari va atributlari uni Yanusga yaqinlashtiradi. Shuningdek, u turli yoʻnalishlarga qaragan ikki bosh bilan tasvirlangan; bunday tasvirlarni tangalar va kema tumshugʻlarida koʻrish mumkin edi. Shuni taʼkidlash kerakki, Sabzavot bozoridagi Yanus ibodatxonasi 17-avgustda, Portunaliya kunida muqaddas sanala boshlangan.

Bir talqinga koʻra, Portun dastlab erkak taqdirining xudosi boʻlgan va Fortuna maʼbudasi jufti boʻlgan.

Portun ruhoniysi kichik flamenlardan biri edi (flamen Portunalis). Uning vazifalari orasida u Quirinus haykalining nayzasini maxsus malham bilan qoplagan marosimni bajarish edi. Bu malham maxsus vazada (persillum) saqlangan.

Juliano Bonfante, Portun, lotinlar ustunlarga uylar qurgan paytdan beri saqlanib qolgan, juda qadimiy xudo ekanligiga ishongan. U dastlab brodlar xudosi edi. Bonfantening soʻzlariga koʻra, lotincha porta („darvoza“) va portus („bandargoh“), „brod“ degan maʼnoni anglatuvchi, bir xil hind-evropa ildizidan kelib chiqqan.

Oksford lugʻatida koʻrsatilishicha inglizcha importunate („qatʼiy“) soʻzi lotincha importunus („nomaqbul“) soʻziga dalolat beradi, dastlab noqulay ob-havoni va Portun xudosi nomini anglatgan.

Manbalar 

 Rim mifologiyasining xudolari
 alifbo tartibida xudolar
chorvachilik va chorvachilik xudolari
Eneida Belgilar
Sarsabilli shoʻrva

Sarsabilli sho‘rva ― Yevropa oshxonasining sabzavotli shoʻrvasi bo‘lib, uning asosiy tarkibiy qismi sarsabil hisoblanadi. Sarsabilli sho‘rvalar odatda pyureli yoki krem sho‘rva ko‘rinishida bo‘lib, sarsabil qaynatmasi (baʼzan po‘stog‘i ham qo‘shiladi), lezon va qaymoq bilan quyuqlashtiriladi. Bu turdagi sho‘rva odatda krutonlar va qovurilgan bekon bilan birga dasturxonga tortiladi.

Nemislar oq sparjaga ishtiyoqlari balandligi bilan ajralib turishadi, Germaniyada sarsabil „sabzavot malikasi“ sifatida tanilgan. Sarsabilli sho‘rva — bu golland sousida tayyorlangan sarsabil bilan bir qatorda sevib isteʼmol qilinadigan mavsumiy taomdir. Germaniyada qadoqlarda sho‘rva konsentratlari sotiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 Erhard Gorys. Spargelcremesuppe // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 510. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.

Havolalar 

 essen-und-trinken.de: Sparjali shoʻrva )
Alifbo boʻyicha taomlar
 sabzavotli sho'rvalar
 nemis oshlari
Pelopiya

Pelopiya () — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Fiestning qizi, undan oʻgʻli Egisni dunyoga keltirgan; uni tashlab yuborgan.

Batafsil taqdimotga koʻra, uning otasi Atreydan oʻch oladigan oʻgʻli boʻlishi haqida bashorat oladi. Pelopiya Sikionda yashiringan edi. Pelopiya Afinaga xorovodni yuritadi, sirpanib ketadi va kiyimlarini qonga boʻyaydi; qonni yuvish uchun daryoga boradi. Fiest boshini oʻrab, toʻqaydan sakrab chiqib, uni zoʻrlaydi; bu vaqtda Pelopiya uning qilichini qinidan sugʻurib oladi va yashirib qoʻyadi. Atrey shoh Fesprotning oldiga keldi va u Pelopiyani qizi sifatida koʻrsatib, unga xotin qilib beradi. Egisfni tugʻib, Pelopiya uni tashlab yuboradi, lekin uni echki boqadi va Atrey uni topib, oʻgʻli sifatida katta qildi; Pelopiya unga qilich berdi.

Oʻgʻli ulgʻayganida, Agamemnon va Menelay Delfdagi Fiestni tutib oladilar va qamoqqa tashlab Atreyga olib keladilar. Atrey Egisfga Fiestni oʻldirishni buyuradi. Zindonda Fiest oʻz qilichini tanib qoladi, ammo Pelopiya Fiestni tanib, oʻzini qilich sanchib oʻldirdi. Boshqa versiyaga koʻra, Pelopiya oʻzi otasi uchun qasos oladi.

Pelopiya bir qator qadimiy pyesalarning, xususan, Sofoklning „Sikiondagi Fiest“ tragediyasining qahramoniga aylandi. Uning rolini Domitsian davrida aktyor Paris ijro etgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Kavarlar

Kavarlar — keltoligur xalqi yoki, ehtimol, Galliyaning janubi-sharqida yashagan xalqlar konfederatsiyasi. Strabon ularning hududi Rona va Iser daryolarining qoʻshilish joyidan Kabalyon shahrigacha (Druentiya daryosi yaqinida) joylashganligini yozgan. Endi bu erda Oranj va Avignon shaharlari, Valence. Bugungi Cavaillon yaqinida (Vaucluse yilda) ular bir oppid edi.

Nomining kelib chiqishi 

Taxminlarga koʻra, „kadavr“ soʻzi galli tilidan kelib chiqqan va „qahramonlar“ yoki „gʻoliblar“ degan maʼnoni anglatadi. Ehtimol, bu qadimgi irlandiyalik "caur" („qahramon“, „gʻolib jangchi“) soʻzidan olingan boʻlib, u, oʻz navbatida, gaulish cawr („buyuk qahramon“) dan kelib chiqqan.

Tarixi 

Strabonga koʻra, kavarlar Rimning ittifoqchilari edi. I-asrda ular Iser daryosigacha choʻzilgan hududga ega boʻlgan. Kovaralar oʻz ichiga Segoveyon va balki Izer xalqlarini ham olgan.

Katta ehtimol bilan, Kavarlar Dyuransni oʻtish joyi orqali kesib oʻtib, Tricastenaga joylashdilar. Daryo yaqinida, Novskoe qabristonining yonida, 1849-yilda yirtqich hayvonning haykalchasi topilgan, ehtimol Kavarlar tomonidan yaratilgan. Tarask haykalchasi miloddan avvalgi 50-yilga toʻgʻri keladi.

Kavarlar janubda saliy qabilalari, shimolda Vocontii va Albici qabilalari bilan chegaradosh edi.

Solasno Pliniy Kavarlar yerlarida rimliklar ikkinchi legion askarlarini joylashtirdilar. Va Avennium (keyinchalik Avignon) shahriga lotin huquqi berildi.

Arxeologik qazilmalar 

Kavarlarga tegishli ob’ektlar orasida "Novskiy Tarasque" deb ataladigan buyum — ajdahoning antropomorfik haykalchasi. Hozir u Calvet Museum muzeyida saqlanib qolgan.

Adabiyotlar 
 Эмиль Тевено. История галлов

Manbalar 

Celtic Gallia
Gaul Qabilalari
Isxiy

Isxiy ( ) — qadimgi yunon afsonasiga koʻra, u Elatning oʻgʻli hisoblangan. Elationid — „jasur chavandoz“ deb nomlangan. Shuningdek, u Keneyaning ukasi hisoblanadi.

U juda koʻrkam boʻlib, unga Apollon Koronidning sevgilisining koʻngli bor edi. Yaʼni Koronidning suyukli yori yoki eri.

Apollon uni oʻqlar bilan teshib tashagan. Boshqa fikrga koʻra esa u Apollonning iltimosiga binoan Artemidaning oʻqlari yordamida oʻldirilgan. Uchinchi fikrga koʻra, Zevs uni chaqmoq bilan oʻldirgan.

„Isxis“ elementi miken nomini oʻz ichiga olgan i-su-ku-wo-do-to (Isxiodot?).

Manbalar
Fegey

Fegey (Fegia; boshqa Pēgēoss, lat. Phegeus) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Alfeyning oʻgʻli. Arkadiyadagi Psofidlar qiroli. Ilgari shahar Erimanf deb ataldi, Fegiya deb oʻzgartirildi. Alkmeonni yomonlikdan tozaladi va qizi Arsinoyani unga bergan, ammo keyinchalik Alkmeon ikkinchi xotinni olganidan soʻng, uni oʻldirishni buyurgan. Uning oʻgʻillari Pronoy va Agenor Alkmeonni oʻldirdilar. Boshqa manbalarga koʻra, oʻgʻillar Temen va Aksion deb nomlangan Bir versiyaga koʻra, qizi Alfesibeyning qizi oʻldirilgan. Boshqa versiyaga koʻra, u kuyovi Yevripilni oʻldirgan.

Keyinchalik u turmush oʻrtogʻi bilan birga Alkmeonning oʻgʻillari tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar 

 Arcadia Afsonalari
 shaharlar Eponimlari
Femonoya

Femonoya () — qadimgi yunon mifologiyasida Delfidagi birinchi Pifiya, Apollonning qizi.

Delfidagi Apollonning birinchi kohini oʻzi ixtiro qilgan geksametrlarda bashorat qila boshlagan. Birinchi sivilla boʻlgan va Akrisiy u bilan maslahatlashgan. U „Oʻzingni oʻrgan“ degan hikmatni aytgan. Pifonning zamondoshi. Pifiyaning turdosh nomi.

Oqsoqol Pliniy u auspitsiyadan xabardor ekanini taʼkidlagan.

Adabiyotlar 
 Phemonoe // Реальный словарь классических древностей / авт.-сост. Ф. Любкер ; Под редакцией членов Общества классической филологии и педагогики Ф. Гельбке, Л. Георгиевского, Ф. Зелинского, В. Канского, М. Куторги и П. Никитина. — СПб., 1885.

Manbalar 

Apollon haqida afsonalar
Sivillalar
Bashoratchilar
Kohinlar
Fokida afsonalari
Qadimgi yunon afsonalari qahramonlari