MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Pogonoforalar

Pogonoforalar (Pogonophora) — umurtqasiz hayvonlar tipi. Dastlab 1914-yilda topilgan. Shakli ipsimon, uzunligi bir necha sm dan 1,5 m gacha, xitin nay ichida joylashgan. Gavda boʻshligʻi selom, ichagi boʻlmaydi. Asosan, gavda boʻshligʻida uchraydigan ol-tingugurt bakteriyalari sintezlaydigan organik moddalar hisobidan oziqlanadi. Ayirish organlari — selomoduktlar 1 ta segmenti boʻshligʻiga ochiladi. Paypaslagichlari orqali na-fas oladi. Qon aylanish sistemasi yopiq, yuragi qorin tomonda. Nerv sistemasi nerv tugunlari toʻplami — miyadan va qorin terisi epiteliysida joylashgan boʻylama nerv stvolidan iborat. Ayrim jinsli. Tuxumdan 2 ta kiprik belbogʻli va ichakli lichinka chiqadi, keyinchalik ichak soʻrilib ketadi. 2 sinf: frenulyatlar, yaʼni suvliklilar (150 tur) va afrenulyatlar, yaʼni suvsizlilar (2 tur) sinflariga ajratiladi. Dengiz tubida, odatda, 3 dan 10 km gacha chuqurlikda oʻtroq yashaydi. Tuzilishi birlamchi hamda ikkilamchi ogʻizlilarga oʻxshab ketadi.

Manbalar
Poda

Poda (chorvachilikda) —birturga oid chorva mollari toʻdasi. P.lar chorvachilik xoʻjaliklarida alohida saqlash, bogʻlab bokish yoki yaylovda oʻtlatish (bokish) uchun tashkil etiladi. Yaylovda bokilganda sokin sigirlar 100—200, bu-zoklar 30—60, semirtiriladigan yosh mollar 150—200; qoʻychilikda ona qoʻylar 200— 800, axta koʻchqorlar 600—1200 boshdan iborat boʻladi. Qoʻylar P.si otar, yilkilar P.si uyur deb ataladi. 2) xoʻjalik (ferma)da boʻlgan bir turdagi xayvonlarning umumiy soni (boshi). P. tarkibi, undagi xdyvonlarning jinsi, yoshi va ishlab chiqarish guruhlarining nisbati, ularning ahamiyati hamda foydalanish muddatlari P.ni koʻpaytirish shart-sharoitlariga bogʻliq. P.ning zarur struktu-rasini saqlab turishda podaning rejalashtirilgan aylanmasiga rioya etiladi.

Manbalar
Yelena Podgurskaya

Yelena Genrixovna Podgurskaya (1896, Moskva — 1968.30.9, Toshkent) — koʻgʻirchoq teatri rassomi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1956). Moskvadagi Stroganov badiiy bilim yurtining haykaltaroshlik boʻlimini tugatgan (1918). 1929-yildan Toshkentda. Dastlab Yosh tomoshabinlar teatrida, 1929-yildan Respublika pio-nerlar saroyi qoshidagi Davlat qoʻgʻir-choq teatrida, 1939-yildan Respublika qoʻgʻirchoq teatrida rassom. P. teatrda sahnalashtirilgan spektakllarni badiiy bezab, spektakllar ruhiga moye qoʻgʻirchoqlar yaratishga, milliy kolo-ritni aniq berishga intildi. Uzbek ("Ur, toʻqmoq", "Sehrli chanoq", "Ziyod botir" va boshqalar), rus ("Ulik malika va yetti bahodir haqida ertak", "Alyonushka opa va Ivanushka uka", "Qor mali-kasi" va boshqalar), arab ("Alibobo va qirq qaroqchi"), chex ("Irjik bahodir") va boshqa xalklar ertaklari asosida va boshqa mavzularda yaratilgan spektakllarga rassomlik qilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Podoliya qirlari

Podoliya qirlari, Podoliya platosi — Ukrainaning jan.-gʻar-bidagi qirlar. Dnestrning chap sohilida. Shim.gʻarbdan jan.-sharqqa choʻzilgan. Ohaktosh, mergel, qumtosh va slanetslardan, sharqiy qismi esa granit va gneyslardan tarkib topgan. Eng baland joyi 471 m (Kamula togʻi). Podoliya qirlarining katta qismi haydalib, deh-qonchilik qilinadi. Dub oʻrmonlari va oʻtloq dashtlari bor.

Manbalar
Podolsk

Podolsk — Rossiya Federatsiyasi Moskva viloyatidagi shahar (1781-yildan), Paxra daryosi sohilida. Moskvadan 43 km janubidagi temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 197 ming kishi (1998). Mexanika (tikuv mashinalari), mashinasozlik (bugʻ qozonlari va boshqalar), qishloq xoʻjaligi mashinalari, akkumulyator, kabel zavodlari, rangli metallurgiya, qurilish materiallari korxonalari va boshqa bor.

P.ning sanoati 19-asrning oxiridan rivojlana boshladi (sement zavodi, tayyor qismlardan "Zinger" tikuv mashinalari yigʻish zavodi va boshqa qurildi).

Manbalar 

 

Moskva viloyati shaharlari
Podpolkovnik

Podpolkovnik (rus. polkovnikdan quyi) — bir qator davlatlar qurolli kuchlarida zobitlik unvoni. Podpolkovnik unvoni rus armiyasida 17-asrdan mavjud boʻlgan. U polk komandirining oʻrinbosari, polk shtabining boshligʻi, alohida batalon, harbiy qismlar komandiri lavozimlarida boʻlishi mumkin. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari, ichki ishlar vazirligi, soliq, bojxona, chegara va boshqa qismlardagi zobitlik unvoni.

Manbalar 

 

Harbiy unvonlar
Podshipnik

Podshipnik — aylanuvchi val va oʻqlarning tayanchi. Mexanizmning aylanuvchi yoki tebranuvchi kismlari vaziyatini boshqa qismlarga nisbatan cheklaydi, valdan tushadigan kuchlarni bevosita qabul qilib, valning ravon va oson aylanishiga imkon beradi. Sirpanish va dumalash P.lari bor. Sirpanish P.larining tayanch sir-ti silindr, konus yoki shar shaklida boʻlishi, tayanch sirt bilan val boʻyni quruq (moysiz), yarim quruq yoki suyuq ishqalanib (yaʼni moylanib) ishlashi mumkin. Bunday P.larning ajraladigan va ajralmaydigan xillari boʻladi. Ajraladigan P.da vkladish, ajralmaydiganida vtulka, odatda, korpusdagi teshikka, tayanch sirt bilan val boʻyni orasiga oʻrnatiladi. Bular antifriksion materiallar (babbit, tekstolit, rezina, plastmassa va boshqalar) dan tayyorlanadi. Dumalash P. ichki va tashki halqalar, tebranish jismlari (sharcha, rolik) hamda separatordan iborat. Taʼsir qiladigan kuch yoʻnalishiga qarab, radial, radialtirak P.lar boʻladi.

Tebranish jismlari va halqalarning ish sirtlari shakliga qarab, sharchali, rolikli, sharchali-sferik, silindr, qisqa va uzun rolikli, konus rolikli, sferik-konus rolikli, ignali xillarga; tebranish jismlarining qatorlar soniga qarab, bir, ikki va koʻp qatorli va boshqa xillarga boʻlinadi. Dumalash P. yuqori sifatli poʻlatdan tayyorlanadi. Moylanish usuliga qarab, oʻz-oʻzidan va majburiy moylanadigan P.lar boʻladi. P. mashinasozlik, kemasozlik, samolyotsozlik va boshqa sohalarda ishlatiladi.

Manbalar 

Texnika
Podsho pirim majmuasi

Podsho pirim majmuasi — Fargʻona viloyati Buvayda tumanidagi meʼmoriy yodgorlik. Dastlab Fargʻona vodiysida islom dinini targʻib qilgan Shoh Jalil qabri ustiga sagʻana qurilgan, keyinchalik atrofida P.Podsho pirim majmuasi barpo etilgan. Majmua 2 hovlidan iborat. Birinchisida peshtoq-gumbazli darvozaxona (15-asr) hamda uning yon tomoniga qurilgan mayejid (20-asr), ikkinchisida 15— 16-asrlarga oid qabr va sagʻanalardan iborat maqbara bor.

Mayejid toʻgʻri toʻrtburchak tarhli xonaqoh, shifti mahalliy meʼmorlik uslubida oʻziga xos bezakdor qilib ishlangan. 3 tomoni ayvondan iborat. Ayvon shiftini 44 ustun koʻtarib tu-radi. Pogʻonali qilib bir tomonlama qurilgan maqbara (18x8m), shim.-jan. oʻqi boʻylab joylashgan chortoq tarhli ziyoratxona (5,2x5,2 m) va goʻrxona (4,3x4,3 m) dan iborat. Ziyoratxona devori sathiga chuqur ravoqli tokchalar ishlangan. Xona ichi ganch suvoqli, ravoqsimon darchalar orqali xonaga yorugʻlik tushadi. Darchalarga panjaralar ishlangan. Ikki tabaqali yogʻoch eshiklar yassi oʻyma naqshlar bilan bezatilgan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Podshoh

Podshoh yoki podsho, shoh (qad. fors, pati — hukmdor va shoh) — 1) Yaqin va Oʻrta Sharqdagi baʼzi mamlakatlar hukmdorlari. Dastlab Sosoniylar davlatida qoʻllanila boshlagan. 2) Rossiya hukmdorlarining samoderjaviye agʻdarilgunga qadar oʻzbeklar ora-sidagi nomi (boshqa nomlari — chor, oq P.).

Yana qarang 

 Davlat boshligʻi
 Monarx
 Monarxiya

Manbalar 

 

Unvonlar
Forscha soʻzlar va iboralar
Shoh

Shoh () — Yaqin va Oʻrta Sharqdagi ayrim musulmon mamlakatlari va Hindistonda (Dehli sultonligi) hukmdor (podshoh, qirol) unvoni. Sh. unvoni dastlab Sosoniylar davlatida qoʻllanilgan. Eronda shahanshoh koʻrinishida saqlangan.

Yana qarang 

 Davlat boshligʻi
 Monarx
 Monarxiya
 Podshoh

 

Unvonlar
Forscha soʻzlar va iboralar
Poyezd

Poyezd — bir yoki bir necha vagon tirkalgan tarkib (sostav). Vagonlar bir-biriga maxsus tirkash moslamasi (avtoulagich) bilan ulanadi. Poyezd umumiy signalizatsiya tizimi bilan taʼminlanadi. Bitta yoki bir nechta tirkama ulangan avtomobil avtopoyezd deb ataladi. Poyezdning shoshilinch yoki navbatsiz (tiklash, oʻt oʻchirish, qor tozalash va boshqalar) va hokazo xillari bor. Poyezd, asosan, yirik stansiyalarida harakat grafigi va poyezd tuzish planiga muvofiq tuziladi. Foydalaniladigan tortish kuchiga va qabul qilish-joʻnatish yoʻllarining uzunligiga qarab, har bir poyezd kategoriyasi uchun sostavning ogʻirligi va uzunligi belgilanadi.

Yana qarang 

 Parovoz

Manbalar

Bibliografiya

Havolalar
Dmitriy Pojarskiy

Pojarskiy Dmitriy Mixaylovich (1578.1.11 - 1642.20.4) - knyaz, boyar (1613-yildan), L/ininning safdoshi. 1-zemstvo koʻngillilar qoʻshini qatnashchisi (1611), 2-zemstvo koʻngillilar qoʻshini va muvaqqat Zemstvo hokimiyati rahbarlaridan biri. Moskvani polyaklar intervensiyasidan mudofaa qilgan (1612). 1617—40 yillar Moskvada turli mahkamalarni boshqargan. Zaraysk (1610), Novgorod (1628— 31) va Pereyaslavl-Ryazan (1638) shaharlar voyevodasi. P. 17-asrning 1yarmida Rossiyadagi eng yirik yer egalaridan biri boʻlgan. Moskva (Minin bilan birga qizil maydonda) va Nijniy Novgorod shaharlarida haykal oʻrnatilgan.

Manbalar
Poziriq mozorqoʻrgʻonlari

Poziriq mozorqoʻrgʻonlari - temir davriga oid mozorqoʻrgʻonlar (miloddan avvalgi 5— 3-asrlar). Oltoydagi Poziriq vodiysida. Poziriq mozorqoʻrgʻonlaridan M. P. Gryaznoye (1929) va S. I. Rudenko (1947- 49) miloddan avvalgi 1-ming yillik oʻrtalariga oid 5 ta katta mozorqoʻrgʻon ochishgan. Ular katta tosh tepaliklardan iborat. 4 m. gacha chuqurlikda 50 m² ga yaqin maydonga aylana lahadlar qurilgan. Toshqoʻrgʻonlar ostida muzliklar vujudga kelganligi natijasida dafn jihozlari va turli asbob-anjomlar saqlanib qolgan. Topilmalarning koʻpchiligi sanʼat buyumlari boʻlib, oltoyliklarning Oʻrta Osiyo saklari va Jan. Rossiya skiflari bilan yaqin aloqada boʻlganligidan darak beradi. Topilmalar ora-sida otliklar, ovchi itlar va kiyiklar tasviri solingan dunyoda eng qad. Old Osiyo patli gidami va shoyi matolar bor. Qabila boshliklarining dabdabali dafn etilishi Oltoy chorvador jamoalarida ijtimoiy boʻlinish mavjudligini koʻrsatadi.

Manbalar 

Arxeologiya
Rossiya tarixi
Pozitiv

Pozitiv (lotincha: positivus — musbat, ijobiy) — fotografiyada — fotosuratga yoki kinoga olish obʼyekti (odam, manzara va boshqalar) da ranglar (yorugʻliksoya) nisbati qanday tarqalgan boʻlsa, fototasvirda ham shunday nis-batda aks etadigan haqiqiy tasvirPoziriq mozorqoʻrgʻonlari: mozorqoʻrgʻondan topilgam egar va misdan ipshppgan chilimlar. Ermitaj, Sankt-Peterburg (foto yoki kinotasvir); negativnint aksi. Oq-qora tasvirda yorugʻliksoya nisbati, rangli tasvirda ranglar nisbati tasvir anikligini belgilaydi. P. nega-tivdan pozitiv fotomaterial — foto-qogʻozga, pozitiv foto yoki kinoplyonkaga kontakt usulida yoki proyeksiyalab hosil qilinadi. Bu jarayon negativ-P. jarayon deb ataladi. Rangli kino-fotografiyada bu jarayondan tashqari 3 rangga ajratilgan negativdan foydalaniladi. P. maxsus pozitiv ochiltirgich mod-dalar yordamida ochiltiriladi.

Manbalar
Pozitivizm

Pozitivizm ( – ijobiy) – falsafiy yoʻnalish. Unga koʻra, barcha chinakam (pozitiv) bilimlar maxsus fanlar yigʻindisi natijasidir; fan biror falsafaning oʻz ustidan hukmronligiga muhtoj emas. Pozitivizmga XIX asrning 30-yillarida Auguste Comte asos solgan („pozitivizm“ terminini kiritgan). Pozitivizm tabiiy va ijtimoiy fanlar metodologiyasiga (ayniqsa, XIX asrning 2-yarmida) taʼsir koʻrsatgan. Pozitivizmning hozirgi shakli – neopozitivizm.

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Pozitron

Pozitron ( — musbat va ), ye* — musbat elektr zaryadli elementar zarra, elektronning antizarrasi. Uning zaryadi ye=1,60218910-" Kl.; massasi /ya=0,91093- YU"30 kg; magnit momenti ss=9,2848-10-24 J/Tl. P. spini 1/2 ga teng boʻlib, Fermi — Dirak statis-tikasiga boʻysunadi. Antizarralarning mavjudligini birinchi boʻlib P. Dirak bashorat qilgan (1931). Bu nazariyaga asosan zarra va antizarraning massasi, yashash vaqti va spinlari bir xil boʻlib, elektr zaryadi va magnit mo-mentlari modul jihatdan teng, ammo ishoralari qaramaqarshi boʻlishi kerak edi. Keyinchalik ular tajribalarda toʻla tasdikdandi. Birinchi antizarra — P.ning mavjudligini K. D. Anderson kuchli magnit maydoniga joylashtirilgan Vilson kamerasi yordamida kashf etgan (1932).

P. elektromagnit, gravitatsion va kuchsiz oʻzaro taʼsirlarda ishtirok etadi va leptonlar sinfiga kiradi. Statistik xususiyatiga kura, P. fermion hisoblanadi. P. turgʻundir, lekin u elektron bilan toʻqnashganda ye+ yeg juftlar annigilyasiya hodisasi sodir boʻlganligi uchun jismda qisqa vaqt yashaydi. Mas, qoʻrgʻoshinda P.ning yashash vaqti 5-10-" s ga teng.

P.lar bir zarraning ikkinchi zarraga aylanish jarayoni (mas, myuonning yemirilishida, u- kvantlarning P. elektron juftini hosil qilish jarayonida va baʼzi radioaktiv izotoplarning beta yemirilishi)da hosil boʻladi. Beta yemirilishdan hosil boʻlgan P.dan tekshirish maqsadlarida foydalaniladi. P.ning jismda sekinlashish va annigilyasiya jarayonlari jiyemning fizik va kimyo-viy xossalari (mas, kristall panja-raning defekti, elektron oʻtkazuvchanlikning tezliklar boʻyicha taqsimoti, baʼzi bir kimyoviy reaksiyalar kinetikasi) toʻgʻrisida maʼlumot beradi.

Manbalar
Pozitroniy

Pozitroniy — musbat zaryadi pozitron ye+ va elektron ye~ dan tashkil topgan zarra. Pozitronlarning modda atomlari bilan sekin toʻqnashuvidan hosil boʻladi. Ps bilan belgilanadi. P. tuzilishi vodorod atomiga oʻxshaydi, unda vodorod atomidagi proton oʻrnida pozitron boʻladi. P.ni 1951-yilda ame-rikalik olim M. Deych kashf etgan. P. massasi ikkita elektron massasiga teng, oʻlchami vodorod atomi diametridan ikki hissa ortiqroq. P. asosiy va gʻalayonlangan holatlarda boʻlishi mumkin. P. energiyasining asosiy sathi elektron va pozitron spinlarining oʻzaro taʼsiridan 2 ta satxga ajraladi. Ular orasidagi energiya farqi 8,41-10—* eV ga teng. Pastki sath antiparallel spinli zarralar (parapozitroniy)ning holatiga, yuqori sath esa parallel spinli zarralar (ortopozitroniy)ning holatiga moye tushadi. P. juda kiska vaqt (sekundning bir necha ulushicha) yashaydi, annigilyasiya tufayli pozitron va elektronlarga aylanadi.

Manbalar
Pozitsiya

Pozitsiya (lot. positio — holat, vaziyat) — 1) biron narsaning joylashishi, dastlabki oʻrni (mas, shaxmat taxtasidagi donalar P.si); 2) biron-bir masala yuzasidan bildirilgan fikr, nuqtai nazar; dalil, voqea, hodisaning muayyan bahosi; shu bahoga muvofiq amalga oshirilgan xatti-harakat.

Manbalar
Pozitsiya (maʼnolari)

Pozitsiya:

 Pozitsiya (lot.
 Pozitsiya (tilshunoslik) (tilshunoslikda) — fonologik P.
 Pozitsiya (harbiy) (harbiyda) — harbiy qismlar egallagan yoki ularning joylashishi uchun tayyorlangan maxsus oʻrin.
Pozitsiya (tilshunoslik)

Pozitsiya (tilshunoslikda) — fonologik P., fonemaning unga xos semiologik (farqlash) vazifani belgilashda asos boʻluvchi holati; fonemaning bevosita qurshovi, uning soʻz tarkibidagi oʻrni, urgʻuga nisbatan hola-tini qamrab oladi. Fonologik P.ning kuchli va kuchsiz turlari farqlanadi. Fonemaning oʻz farqlash vazifasini bajarishi uchun kulay pozitsiya kuchli P. deyiladi (mas, zoʻr va soʻr soʻzlari boshidagi undosh kuchli P.da-dir). Fonemaning oʻz farqlash vazifasini bajarishi uchun noqulay pozitsiya kuchsiz P. deyiladi (mas, rizq soʻzidagi z undoshi kuchsiz P.da, chunki uni s undoshidan farqlash qiyin).

Azim Hojiyev.

Manbalar
Pozitsiya (harbiy)

Pozitsiya (harbiyda) — harbiy qismlar egallagan yoki ularning joylashishi uchun tayyorlangan maxsus oʻrin. P. muhandislik jihatidan puxta ji-hozlanadi va eshelonlashtirilgan mudofaa doirasining asosiy qismi hisoblanadi. P.ning asosini mudofaadagi qism yoki boʻlinmalarning oʻzaro yagona oʻt ochish tizimi bilan birlashtirilgan tayanch nuqtalar (punktlar) tashkil etadi. Har bir P. okoplar, pana joylar, aloqa yoʻllarini tutashtiruvchi transheyalar bilan oʻraladi. Bunday mu-handislik jihoz shaxsiy tarkib, qurolyarogʻ, oʻqdorilarning yashirin joylashishiga imkon yaratadi va P.da harbiy kuchlarning manyovr qilishiga yaxshi koʻmak koʻrsatadi. Muayyan vari-antlarda mudofaa doirasi ichkarisida oraliq P. qurilishi ham ehtimoldan xoli emas. Dushmanni chalgʻitish maqsa-dida muxim yoʻnalishlarda mudofaa chi-zigʻidan ancha oldinda P. barpo etiladi. Bundan tashqari, mudofaa ichkarisida soxta P. qurilishi, boʻlinma va oʻt ochish vositalarining jang vaqtidagi hara-katlari uchun qoʻshimcha yoki muvaqqat P. ham tashkil etilishi mumkin. Yalpi hujumga oʻtish oddidan boshlangʻich yerlarda motorlashtirilgan piyoda boʻlinmalar va tanklar uchun kutish P.si, raketa qoʻshinlarining uchirish qurilmalari uchun start P.si, artilleriya, minomyot va h.k. oʻt sochish qurollari uchun oʻt ochish P.si barpo etiladi.

Manbalar
Poznan

Poznan — Polshaning gʻarbiy kis-midagi shahar, Varta daryosi boʻyida. Poznan voyevodasining maʼmuriy markazi. Axrlisi 578,2 ming kishi (1999). Transport yoʻllarining yirik tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. P. — mamlakatning muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Mashinasozlikning turli soxalari (jumladan, transport, qishloq xoʻjaligi, aniq mashinasozlik, elektrotexnika, priborsozlik va podshipniklar ishlab chiqarish) rivojlangan. Oziq-ovqat, rezina, parfyumeriya, tikuvchilik, oynashisha, poligrafiya sanoati korxonalari mavjud. P.da har yili xalqaro va milliy yarmarkalar oʻtkaziladi. Un-t, teatrlar, muzeylar bor. Shaharga 9-asrda asos solingan. 10—11-asrlarda Polsha knyazlari qarorgohi boʻlgan. 13—19-asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar, xususan, gotika kostyoli (13—15-asrlar), ratusha (13—16-asrlar) saqlangan.

Manbalar 

Polshadagi shaharlar
Poyabzal sanoati

Poyabzal sanoati - q. Koʻnpoyabzal sanoati.

Manbalar
Poyga

Poyga — 1) ot sporti turi; chopqir otlarni sinash. Angliyada 17-asrdan uyushtirila boshlagan. Markaziy Osiyo, jumladan, Oʻzbekistonda poyga qadimdan maʼlum. Poygada qatnashuvchi chavandozlar signal berilishi bilan belgilangan marraga qarab ot qoʻyganlar, gʻolib chiqqan chavandoz sovrin bilan mukofotlangan. Poyga, asosan, katta bayramlar, sayllar, toʻylarda oʻtkazilgan. Odatda, tekis joylarda uyushtirilib, atrofdagi qir-adirlarga rang-barang alvonlar bilan bezatilgan oʻtov va chodirlar tikilgan, turli taomlar pishirilgan. Poygada koʻpincha, bolalikdan ot minishga oʻrgatilgan oʻsmirlar qatnashgan.

Poyganing bir necha turlarii bor: tekis poyga (tekis joylarda, koʻpincha otchopar yoʻlkalarida 1000–4000 m masofaga); toʻsiqli poyga (5—9 ta yengil toʻsiqlardan iborat yoʻlkalarda 2000–3000 m masofaga); murakkab toʻsiqlardan sakrash (stipl-cheyz, 4000– 7000 m masofaga); kross (past-baland joylarda 3000–8000 m masofaga); otda ov qilish (turli hayvonlarni ov iti bilan quvish); 2) bir necha sportchilar ishtirokida turli transport vositalari bilan oʻtkaziladigan musobaqa. Masalan, avtomobil, motosikl, velosiped poygalari.

Manbalar

Havolalar
Poygoh

Poygoh (fors.-toj. — ostona, kira-verish) — kavush, oyoq kiyim yechadigan joy. Mahalliy uylarda xonaning eshik tarafi. Xona sahnidan bir oz past qilib ajratilgan joy. Zamonaviy uylarda dahliz, koridor va shahrik. P. vazi-fasini oʻtaydi.

Manbalar
Poygohtepa

Poygohtepa — oʻrta asrlarda Bu-xoro vohasi atrofida barpo etilgan Kanpir devor tizimidagi oxirgi isteh-kom harobasi. Navoiy tumanidagi Turkiston qishlogʻi hududida joylashgan. Arxeolog H.Muhamedov kuzatish ishlari olib borgan (1958). Antik davrda P. Buxoro vohasi aholisini tashqi xujumdan mudofaa etish maqsadida har 8–10 km masofada bino etilgan is-tehkomlarning oxirgisi. Vohaning shim.-sharkdda, Zarafshon daryosining toqqa juda yaqin masofada oqib oʻtayotgan joy va togʻ oraligʻidagi tor yoʻlakda barpo kilingan. Dastlab 6-asrda qurilib, soʻngra 8-asr oxiri — 9-asr boshlarida yangidan tiklangan va muhim har-biy strategik ahamiyatga ega boʻlgan.

Manbalar 

    

Arxeologiya
Oʻzbekiston tarixi
Navoiy viloyati
Poygumbaz

Poygumbaz — gumbaz oʻrnatiladigan qurilma, asos. Gumbazning gardishsimon ostki, binoning ustki qismi. P. gumbazni binodan baland koʻtarib, ajratib turadi, unga salobat va koʻrkamlik bagʻishlaydi. P.ning 4 yoki 2 tomonidan darcha ochilib, unga panjaralar ishlanadi. P. gumbaz va bino rangiga moye ravishda turli xil koshin-kori, girih naqsh, shakl va kitobalar bilan bezatiladi.

Manbalar 

    

Arxitektura
Poydevor

Poydevor (Fundament) ( — asos) — imorat va inshootning ost qismi yoki texnik yoki texnoligik mashinaning asosi. Ularning ogirligi poydevor orqali tabiiy yoki sunʼiy zaminga tushadi. Poydevor turlari qurilish maydonining geologik va gidrogeologik shart-sharoitlariga, quriladigan imorat yoki inshootning vazifasiga, tushadigan ogʻirlikka qarab tanlanadi. Qatlam grunti xususiyati, yer osti suvlarining sathi, zaminga taʼsir etuvchi yuk (kuch) qiymati hamda xususiyati va boshqaga qarab, poydevorlar sayoz yoki chuqur joylashgan boʻladi. Sayoz poydevorlar shakl jihatdan lentasimon (devorlar tagiga uzluksiz lenta tarzida quriladi), alohida ustun yoki plita, kvadrat, toʻgʻri toʻrtburchak, aylanasimon (alohida ustun va tirgaklar tagiga quriladi) boʻladi. Tuzilishi jihatdan yaxlit (inshoot yoki uning alohida qismi tagiga quyiladi) va yigʻma (yostiqsimon boʻlaklar) xillarga boʻlinadi. Poydevor tosh, beton, temir-beton, pishiq gʻisht va namga chidamli mustahkam boshqa materiallardan quriladi. Vaqtinchalik qurilgan baʼzi imoratlarning poydevori yogʻochdan boʻlishi mumkin. Poydevor yer qazilib yoki shibbalab tayyorlangan kotlovan va transheyalarga quriladi. Shibbalashda koʻtarish kranlari, maxsus shibbalagichlardan foydalaniladi.

Chuqur poydevor qoziq oyoq, kessonlar, quduqlar, chuqur tayanchlar va boshqa koʻrinishida boʻladi. Bunday poydevordan boʻsh, choʻkuvchan, shishuvchan va boshqa xususiyatlarga ega boʻlgan gruntlarda, yer osti suvlari sathi yuqori boʻlganda, koʻpriklar va chuqur yer osti inshootlarini kurishda foydalaniladi.

Qurilishda poydevorga katta ahamiyat beriladi, chunki imorat yoki inshootning mustahkamligi, uzoq davrga chidashi, koʻrkamligi koʻp jihatdan poydevorga bogʻliq.

Mashina poydevorlari tarkibiga elastik amortizatorlar (prujina, rezina toʻshama) va dempferlar (tebranishni soʻndiruvchilar) kiradi. Ular poydevorlarga tushadigan kuchni zaminga yumshatib oʻtkazadi.

Markaziy Osiyoda 
Markaziy Osiyoda poydevorga katta ahamiyat berilgan. Qadimgi meʼmorlar imoratga taʼsir etuvchi zilzila kuchini kamaytirish maqsadida poydevor qurishda tebranishni soʻndiruvchi materiallardan foydalanishgan (poydevor tagiga qum, ustiga qamish toʻshash, poydevor gʻishtlarini qovushqoq qorishma bilan terish va boshqalar). Masalan, Buxorodagi chuqurligi 5 metr boʻlgan Arslonxon minorasi, Samarqanddagi chuqurligi 4 metr boʻlgan Tillakori madrasasi poydevorlari shu siraga kiradi.

Bu mohiyat hozirgi zamon texnologiyalaridan foydalanib qurilgan zilzila-bardosh imoratlar poydevorlarida qoʻllaniladigan rezina-metall tayanchlar va boshqa turdagi konstruksiyalarda oʻz aksini topgan. Buxoro, Xiva, Samarqand, Qoʻqon, Termiz, Toshkent va boshqa shaharlardagi qadimgi meʼmorlik obidalari, bino va inshootlarning koʻp asrlardan beri buzilmay saqlanishiga sabablardan biri, ularning poydevori mustaxkamligidir
.

Manbalar 

Arxitektura
Poykiloterm hayvonlar

Poykiloterm hayvonlar (yun. poikilos — har xil, oʻzgaruvchan va therme — issiq) — sovuq qonli, tana haro-rati tashqi muhit harorati taʼsirida oʻzgarib turadigan hayvonlar. Poykiloterm hayvonlarga barcha umurtqasizlar, baliqlar, suvda va quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar kiradi. Poykiloterm hayvonlar tanasi harora-ti tashqi muhitga nisbatan 1—2° yuqori yoki tashqi muxdgga teng. Koʻpchilik Poykiloterm hayvonlar tana harorati quyosh nuri yoki muskullar qisqarishi tufayli koʻtariladi. Harorat optimal chegaradan oshganida Poykiloterm hayvonlar karaxt boʻlib qoladi yoki halok boʻladi. [[Termoregulyasiya mexanizmining rivojlanmaganligini nerv sis-temasining nisbatan kam rivojlanganligi, moddalar almashinuvining sekin borishi (issiqqonli hayvonlarga nisbatan 20—30-marta past), qon aylanish sistemasining tutash boʻlmasligi, arteriya va vena qonining aj-ralmaganligi bilan tushuntirish mumkin (yana qarang [[Termoregulyasiya).

Manbalar