Mito (Ibaraki)

Yaponiyaning Kanto hududining shimolidagi Ibaraki prefekturasining markazi. 2020-yil 1-iyul holatiga koʻra, shaharning 123,282 xonadonida 269,330 kishi istiqomat qiladi va har 1 km² hududiga 1239 kishi toʻgʻri keladi. 65 yoshdan oshganlar aholining 27.1 % ini tashkil etadi. Maydoni 217.32 km².

Geografiyasi 
Mito Ibaraki prefekturasining markazida joylashgan. Mito  Tinch okeanidan 10 km ichkarida, shaharning shimolidan sharqqa qarab oqib oʻtadigan Naka daryosi quyiladigan joyda joylashgan. Janubda Senba koʻli dam olish maskani mavjud. Mito stansiyasidan gʻarb, ayniqsa janubi-gʻarb tomonida turar-joy binolari mavjud asosiy koʻcha joylashgan.

Atrofidagi munitsipalitetlar 
Ibaraki prefekturasi

 Hitachinaka
 Kasama
 Naka
 Ibaraki
 Oarai
 Sirosato

Iqlimi 
Mito nam subtropik iqlimga ega boʻlib, issiq yoz va sovuq qish, yengil qor yogʻishi bilan ajralib turadi. Mitoda oʻrtacha yillik harorat 13,6 °C. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1353,8 mm, sentyabr esa eng nam oy hisoblanadi. Eng yuqori harorat avgustda 25,2 °C atrofida, eng pasti esa yanvarda 3,0 °C atrofida boʻladi.

Demografiyasi 
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Mito aholisi oʻtgan asrda barqaror ravishda koʻpaygan.

Tarixi 
Miloddan avvalgi IV asrda Mitoga Yamato xalqi joylashdi. Heian davrining oxirida, Heike urugʻining sarkardasi Baba Sukemoto Mitoga koʻchib oʻtdi va u yerda qal’a qurdi. Mito qal’asida shundan keyin bir necha marta boshliq oʻzgardi; Satake urugʻi nazorati ostida boʻlganlar Sengoku davrida uni qoʻlga kiritdilar, ammo 1603-yilda Sekigahara jangidan keyin Satake uni Tokugava Ieyasuga topshirishga majbur boʻldi. Ieyasuning oʻgʻli Tokugava Yorifusaga Mito qal’asi berildi, u oilaning asosiy nasl-nasabi muvaffaqiyatsizlikka uchragan taqdirda yangi syogun bilan taʼminlashga qodir boʻlgan uchta „gosanke“ filialidan birining rahbari boʻldi. Bu davrda Mito XVIII—XIX asrlarda Gʻarb taʼlimini nafaqat yapon xalqining texnologik taraqqiyoti, balki Yaponiyaning texnologik taraqqiyoti uchun vosita sifatida qoʻllab-quvvatlagan Ayzava Seisisai boshchiligidagi konfutsiy eʼtiqodidagi natativist olimlarning yigʻilishi boʻlgan Mito maktabi qarorgohi edi. Shahar Yaponiyaning oʻziga xosligi va xalqlar orasidagi ustunligini isbotlash vositasi edi. Kodokan xan maktablarining eng kattasi edi. Edo poytaxti Mito bilan toʻgʻridan-toʻgʻri Mito Kaido orqali bogʻlangan. Tokugava Mitoni Meidzi islohoti davrigacha boshqargan.

Mito shahri 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimining oʻrnatilishi bilan tashkil topgan. Bu payt shahar Yaponiyada tashkil etilgan birinchi 31 shahardan biri edi. 25 000 aholisi boʻlgan shahar Ibaraki prefekturasining prefektura markazi sifatida belgilangan. 1900-yilga kelib Joban liniyasi Mitoni Tokio bilan bogʻladi va 1910-yilga kelib butun shaharda telefonlar va elektr yoritgichlar mavjud boʻlgan. 1945-yil 2-avgustdagi Mito havo hujumi paytida, Ikkinchi Jahon urushi tugashi arafasida shaharning toʻrtdan uch qismidan koʻprogʻi yonib ketgan.

Mito chegaralari 1955-yildan 1958-yilgacha qoʻshni Kamiono, Vatari, Yoshida, Sakedo, Kavavada, Yanagava, Kunita va Iitomi va Akatsuka qishloqlarini qoʻshib olish orqali kengaytirilgan. Tsunezumi qishlogʻi 1992-yilda qoʻshib olingan. 2001-yilda Mito mahalliy avtonomiyaga ega boʻlgan maxsus shahar sifatida belgilandi. Qoʻshni Uchihara shahri 2005-yilda Mitoga boʻysundiriladi. Shahar 2011-yil Tohoku zilzilasi va sunamida jiddiy zarar koʻrgan, 25 982 ta uy toʻliq yoki qisman vayron boʻlgan; halokatdan soʻng 2 oʻlim holati qayd etilgan.

Mito 2020-yil 4-aprelda mahalliy avtonomiyalar yanada koʻpaygan holda asosiy shahar sifatida belgilandi.

Hukumat 
Mito toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 28 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Mito Ibaraki prefekturasi assambleyasiga olti nafar aʼzoni qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya rejimi quyi palatasining Ibaraki 1-okrugi va Ibaraki 2-okrugi oʻrtasida boʻlingan.

Iqtisodiyot 
Mito birinchi navbatda mintaqaviy savdo markazi va maʼmuriy shahardir, chunki Ibarakidagi sanoatning aksariyati yaqin atrofdagi Tsukuba va Hitachi shaharlari atrofida joylashgan. Mito kamtarona, ammo gullab-yashnayotgan turizm industriyasiga ega, markazida Kayraku-en bogʻlari va Tokugava oilasiga bagʻishlangan mahalliy muzeylar mavjud.

Taʼlim 

 Ibaraki universiteti
 Tokiva universiteti
 Tokiva Junior kolleji
 Mitoda shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 32 ta davlat boshlangʻich maktabi va 15 ta davlat oʻrta maktabi va milliy hukumat tomonidan boshqariladigan bitta davlat boshlangʻich va bitta davlat oʻrta maktabi mavjud. Shaharda bitta xususiy boshlangʻich va ikkita xususiy oʻrta maktab mavjud. Mitoda Ibaraki prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan yettita davlat oʻrta maktabi va yettita xususiy oʻrta maktab, shuningdek, faqat tungi va sirtqi kurslarni taklif qiluvchi bitta davlat va bitta xususiy oʻrta maktab mavjud. Prefekturada nogironlar uchun oltita maxsus taʼlim maktabi ham mavjud.
 Shaharda Ibaraki koreys boshlangʻich, oʻrta va yuqori maktabi, Shimoliy Koreya maktabi joylashgan.

Transporti

Temir yoʻl 
 JR East — Mito/Joban liniyalari

 Uchihara - Akatsuka — Kairakuen — Mito

 JR East — Suigun liniyasi

 Mito

 Kasima Rinkai temir yoʻli Oarai Kasima liniyasi

 Mito - Higasi-Mito — Tsunezumi

Magistral yoʻl 

  Joban tezyurar yoʻli — Mito almashinuvi
  Kita-Kanto tezyurar yoʻli — Mito Minami almashinuvi
  Higasi-Mito yoʻli — Mito-Oarai almashinuvi
  6-milliy yoʻnalish
  50-milliy yoʻnalish
  51-milliy yoʻnalish
  118-milliy yoʻnalish
  123-milliy yoʻnalish
  124-milliy yoʻnalish
  245-milliy yoʻnalish
  349-milliy yoʻnalish
  400-miliy yoʻnalish

OAV 

 Ibaraki Simbun
 Ibaraki eshittirish tizimi

Mahalliy diqqatga sazovor joylari 

 Mito — Yaponiyaning uchta buyuk bogʻidan biri hisoblangan Kayraku-en yapon bog'i joylashgan joy. 1842-yilda Tokugava Nariaki tomonidan qurilgan bogʻ butun mamlakat boʻylab oʻzining daraxtlari bilan mashhur. Koʻp odamlar bahorda, ayniqsa Ume festivali paytida gullarni koʻrish uchun bogʻga kelishadi. Yozda Mitoda shuningdek, Mito Kumon festivalini oʻtkaziladi.
 Art Tower Mito
 Ibaraki zamonaviy sanʼat muzeyi
 Ibaraki prefekturasi tarix muzeyi
 Kodokan maktabi
 Senba koʻli
 Mito qal’asi
 Mito shahar botanika bogʻi
 Tokiva Jindza

Professional sport 

 Mito HollyHock, J. League
 Ibaraki Robots, B. League
 Malva FK, F. League

Qardosh shahar munosabatlari 

  — Anaheim, Kaliforniya, AQSh, 1976-yil 21-dekabrdan buyon
  — Chunsin, Xitoy, 2000-yil 6-iyundan beri
  — Tsuruga, Fukui, Yaponiya, 1964-yil 10-oktyabrdan buyon

Taniqli shaxslar 

 Yuko Suzuhana, musiqachi
 Yokoyama Taikan, rassom
 Nakamura Tsune, rassom
 Stomu Takeishi, musiqachi
 Aritomo Goto, IJN admirali
 Takeo Kurita, IJN admirali
 Kindzi Fukasaku, rejissyor 
 Takashi Koizumi, rejissyor
 Teru Shimada, aktyor
 Yutaka Nakadzima, aktyor
 Hiroyuki Vatanabe, aktyor
 Mika Katsumura, aktrisa
 Sinʼichiro Ikebe, musiqachi
 Mayumi Godzo, qoʻshiqchi
 Nobuo Tobita, dublyaj aktyori
 Megumi Nakadzima, dublyaj aktrisasi, qoʻshiqchi 
 Azusa Tadokoro, ovozli aktrisa, qoʻshiqchi
 Mitoizumi Masayuki, sumo kurashchisi (Sekivake)
 Musoyama Masashi, sumo kurashchisi (Ozeki)
 Miyabiyama Tetsushi, sumo kurashchisi (Ozeki)
 Takashi Yagihashi, oshpaz
 Sugiura Sigemine, Ikkinchi Jahon urushi qiruvchi uchuvchisi
 Hitachiyama Taniemon, sumo kurashchisi (Yokozuna)

Galereya

Manbalar

Havolalar 

 Rasmiy veb- 
 Public Interest Incorporated Foundation Tokugava muzeyi (ingl.)
Ibaraki prefekturasi