SSSR ikkinchi futbol ligasi

Sovet Ikkinchi ligasi (rus . Chempionat SSSR po futbolu (vtoraya liga) , Sovet futbol chempionati (Ikkinchi liga)) Sovet futbolining uchinchi yuqori divizioni bo'lib, Sovet Ittifoqi Birinchi ligasidan pastroq edi 

SSSR futbol chempionati doirasidagi liga 1936-yilda paydo boʻlgan, Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin 1991-yilda tarqatib yuborilgan.

Avvalgi nomlari (xronologik tartibda): „B guruhi“, „3-guruh“, „B sinf“ va „A sinf (ikkinchi guruh)“. 1971-yildan - ikkinchi liga. 

Oxirgi nomi: (1990—1991-yilgi mavsumlarga nisbatan) - „ikkinchi bufer liga“ yoki „bufer zonali“ ikkinchi liga“, ya’ni birinchi va ikkinchi quyi („respublika zonalari“ bilan) ligalar oʻrtasidagi nazarda tutilgan.

Tarixi 
Ikkinchi liganing uch mavsumi yakunida, bir qator sabablarga koʻra, shu jumladan harbiy sabablarga koʻra turnir 1946-yilgacha oʻtkazilmagan. 1990-yilgacha liga geografik zonalarga boʻlingan (turli songa, toʻqqiztagacha), mintaqaviy turnirlar gʻoliblari final mini-turnirda qatnashganlar. Mini-turnir gʻoliblari SSSR Birinchi ligasiga yoʻl olishgan. Turnir doirasida RSFSR va Ukraina SSR chempionatlari ham oʻtkazilgan.

1990-yilda turnir uchta zonaga boʻlingan - „Gʻarbiy“, „Markaziy“ va „Sharqiy“. Zonalarning gʻoliblari SSSR Birinchi ligasiga oʻtishgan. SSSR parchalanishi bilan bu turnir ham oʻz faoliyatini toʻxtatgan. Hozirda Rossiyada uning oʻrnini PFL chempionati egallaydi.

Sovet uchinchi darajali musobaqalari 1936-yilda ustalar jamoalari o'rtasida Sovet futbol chempionati tashkil etilganidan beri o'tkazilib kelindi. Dastlab ular Sovet futbol chempionatining V guruhi (kirillcha V harfi) deb nomlangan, ammo 1937-yildan keyin to'xtatilgan. Uchinchi darajali musobaqaning eksperimental nashri 1946-yilda Sovet futbol chempionatining uchinchi guruhi sifatida qayta kiritildi. Ammo 1963-yilda Sovet futbol chempionatining B toifasi uchinchi darajaga tushirilganda, izchil musobaqalar haqiqatan ham boshlandi.

Liganing eng ko'p unvonlari bugungi kunda mustaqil bo'lgan turli respublikalardan ikkitadan 11 ta jamoa bo'ldi. Liganing so'nggi g'oliblari "Karpaty Lvov " , "Asmaral Moskva " va "Okean Naxodka" klublari bo'ldi.

1963 va 1970 yillar oralig'ida B toifasidagi futbol musobaqalari respublika printsipiga ko'ra dastlab ikkinchi darajaga, keyin uchinchi darajaga bo'lingan va 1970-yil oxirida yordamchi to'rtinchi (yoki quyi uchinchi daraja) ga tushirilgan. Har bir hududiy B toifali musobaqada zonalar deb nomlanuvchi bir nechta kichik guruhlar mavjud edi. Har bir hududiy (respublika) “B” toifasi gʻoliblari “A” toifasi ikkinchi guruhiga (Birinchi liga) yoʻllanma oldi. Shuningdek, ba'zida jismoniy tarbiya jamoasi (KFK) uchun rotatsiyaga ruxsat berish uchun quyi ligaga chiqish pley-off o'yinlari bo'lib o'tdi.

 Rossiya SFSR B toifasi (1959-1970)
 Ukraina SSR B toifasi (1960-1970)
 Ittifoq respublikalarining B klassi (1960-1967)
 Markaziy Osiyoning B toifasi (1966-1970)
 Qozogʻiston SSR B toifasi (1968-1970)
 Kavkazning B toifasi (1969)

1970-1971 yillarda Sovet ligalari tizimi quyi ligalar uchun qayta tuzildi va B toifasidagi musobaqalar to'xtatildi. Respublika musobaqalari bir nechta guruhlardan (zonalardan) iborat Sovet Ikkinchi ligasi bilan o'tkazildi. Zonalarning aniq belgilanishi yo'q edi, chunki ular oddiygina raqamlangan. Dastlab liga oltita guruhdan iborat edi, biroq keyingi ikki mavsumda yana oltitaga qisqartirilgunga qadar ettitaga ko'tarildi. Odatda guruh gʻoliblari Birinchi ligaga chiqishardi.

1980-yilda liga 9 ta guruhga kengaytirildi, ularning g'oliblari uchta jamoadan iborat uchta guruhdan iborat mini-turnirga yo'llanma oldi. O'sha mini-turnirning uchta g'olibi Birinchi ligaga yo'llanma oldi. Ushbu format 1989-yilgacha saqlanib qoldi.

Jismoniy tarbiya jamoalari o'rtasida respublika musobaqalari o'tkazilishi davom ettirildi va ular havaskorlar sifatida e'tirof etildi.

1990-yilda liga yana bir o'zgarishni boshdan kechirdi va guruhlar sonini 9 tadan 3 taga qisqartirdi, g'oliblar Birinchi ligaga ko'tarilishlari mumkin edi. Jamoalarning chiqib ketishi tufayli ko'tarilish va quyi ligaga tushish buzildi va 1991-yil oxirgi mavsum bo'ldi.

Uchinchi darajali musobaqa nomlari 

 1936-1937 yillar V guruh (rus alifbosining uchinchi harfi)
 1936–1937 yillar G guruhi
 1936–1937 yillar D guruhi va Uzoq Sharq shaharlari guruhi
 1946-1946 yillar Uchinchi guruh
 1963–1969 yillar B sinfi
 1970–1970 Ikkinchi guruh (A sinf)
 1970–1970 yillar B sinfi
 1971–1989 Ikkinchi liga
 1990–1991 yillar Bufer ligasi
 1990–1991 Ikkinchi liga B

G'oliblar

V guruh

Uchinchi guruh

Gʻoliblar 

* Eslatma. Respublika guruhlari Ikkinchi kichik ligaga kiradi.

Barcha vaqt jadvali (eng yaxshi 20) 
Uchinchi bosqich musobaqalarida 520 dan ortiq jamoa ishtirok etdi. 

1 G'alaba uchun uchta ochko. 1973-yilda durang uchun ochko faqat keyingi penaltilar seriyasida g'alaba qozongan jamoaga berildi. 1978–1988 yillarda ochkolar berilgan qur’alarning soni cheklangan edi.

SSSR Ikkinchi ligasida ishtirk etgan o'zbek klublari 

Eslatma :

 * Buxoro klubining natijalari sobiq Buxoro-1960 jamoasining natijalari bilan birgalikda ko'rsatilmoqda
 **Paxtaorol klubi endi tashkil etilgan vaqtida O'zbekiston hudida edi, keyinchalik bu hudud Qozog'iston tarkibiga o'tgan. Klub O'zbekiston nomidan SSSR ikkinchi ligasida ishtirok etgan

SSSR ikkinchi ligasida eng sovrinli o'zbek jamoalar

Yana qarang 

 Ukraina zonasi - faqat Sovet Ikkinchi Ligasining Ukraina Respublika musobaqalari, mintaqalararo turnirlarni hisobga olmaganda
SSSR Oliy Ligasi

SSSR Kubogi

SSSR Birinchi Ligasi

SSSR ikkinchi futbol ligasi

SSSRning ikkinchi ligasi - B liga

Adabiyotlar

Havolalar 
 SSSR Futboli