MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Abu Jafar al-Mansur

Mansur, al-Mansur, Abu Jaʼfar Abdulloh ibn Muhammad (707— 775) — abbosiylar sulolasiga mansub xalifa (754—775). Yirik davlat arbobi. Maʼmuriymoliya islohotini oʻtkazgan. Savdo va xunarmandchilikni taraqqiy etishiga rahnamo boʻlgan. Xalifalik chegarasini yanada kengaytirish maqsadida poytaxtni Al-Xoshimiyya degan joydan hozirgi Bagʻdod oʻrniga koʻchirib, shu bilan Bagdod shahriga asos solgan (762 yil). Barmakiylar xonadoniga mansub vazirlar koʻmagida davlatni idora qilgan. MANSUR (al-Mansur, Almansor) (? — 1002) — Kurtuba xalifaligining amaldagi hukmdori (976 yildan). Xalifa alhakam II davrida (961—976) hojib lavozimini egallagan. Ispaniyaning xristian davlatlari koʻshinlarini bir necha bor qaqshatqich magʻlubiyatga uchratgan.

Manbalar 

Abbosiy xalifalari
Arab musulmonlari
775-yilda vafot etganlar
714-yilda tugʻilganlar
Mansur (cholgʻu boʻlimi)

Mansur (arab. — sochilgan, tarqoq yaʼni nasr holida boʻlgan), chertim puli — Xorazm maqomlari cholgʻu boʻlimining nomi. Asosiy qismlari Tarje, Peshrav, Muhammas, Saqil, Ufar va boshqa oʻziga xos tomonlarni oʻz ichiga oladi. M.ning oxirida ufar qismlari boʻlishi bilan Buxoro Shashmaqomidan farq qiladi. Atoqli xonanda, sozanda va bastakorlaridan Niyozjonxoʻja (Saqili Niyoz-jonxoʻja), Muhammad Rahimxon soniy (Muhammasi jadidi Feruzi Rost va boshqalar), Komil Xorazmiy (Murabbai Komili Rost), Muhammad Rasul Mirzo (Murabbai Rosti Mirzo) va boshqa Xorazm maqomlarining M. qismlarini boyitishgan, Saqili Muxrkoni Rost, Musabbaʼi Rosti Mirzo kabi qismlarni ham kiritishgan.

Manbalar
Mansur Ibn Nuh I

Mansur Ibn Nuh I, Abu Solih (? -976) — somoniylarixm boʻlgan Xuroson va Movarounnahr hukmdori (961—976). As-Sadid ("dono", "tadbirkor") laqabi bilan mashhur boʻlgan. Davlatni mustahkamlash maqsadida bir qator tadbirlarni amalga oshirgan. Bu ishda unga vazirlari Balʼamiy va Utbiypar yordam bergan. Buvayhiplar, Ziyoriylar bilan kurash olib borgan. Buvayhiylar ustidan qozongan gʻalabasi uning shuhratini oshirgan. Uning topshirigʻiga koʻra, Balʼamiy Tabariyning "Tarix ul-anbiyo va-rrusul va-l-muluk va-l-xulafo" ("Paygʻambarlar, pod-shohlar va xalifalar tari-xi") nomli asarini arab tilidan fors tiliga tarjima qilgan va boyitgan.

Manbalar
Mansur ibn Nuh II

Mansur Ibn Nuh Ii, Abul Horis (? — 999) — somoniylaraan boʻlgan Movarounnahr hukmdori (997—999). Uning davrida mamlakatda parokandalik, ichki nizolar (Mansur bilan lashkarboshilar oʻrtasida) tashqi xavf (qoraxoniylarning xujumlari) kuchaygan. Ayniqsa, qoraxoniylar tomoniga oʻtgan xoin lashkarboshilardan Foyiq saroyga nisbatan uyushtirgan fitnalarda faol qatnashadi. 999 yil fevralda Foyiq turk gʻulomlariga suyangan holda Mansurni taxtdan agʻdarib, koʻzini koʻr qiladi. Bu kuchsizlanib qolgan somoniylar sulolasiga payt poylab berilgan kuchli zarba edi. Shu yili Movaro-unnahr qoraxoniylar tomonidan egallangan.

Manbalar
Dilshod Mansurov

Dilshod Ismatovich Mansurov (1983.12.12, Toshkent viloyati, Keles shahri) — erkin kurashchi, xalqaro miqyosdagi sport ustasi. „Oʻzbekiston iftixori“ (2001). M. 9 yoshidan boshlab Nurlan Jaqsilikov murabbiyligida erkin kurash bilan shugʻullanadi. Toshkent iqtisodiyot universiteti talabasi (2003). Butunjahon oʻsmirlar oʻyinlari gʻolibi (1998, Moskva), yoshlar oʻrtasida Osiyo chempioni (2001, Dexli), ikki karra jahon chempioni (2000, Nansi; 2001, Toshkent). 55 kg vazn toifasida Osiyo chempioni oltin medalini qoʻlga kiritdi (2002, Pusan).

Manbalar 

1938-yilda tugʻilganlar
12-dekabrda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kurashchilari‎
Komil Mansurov

Komil Mansurov (1948.11.9, Toshkent tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1999). Toshkent pedagogika institutining badiiy-grafika fakultetini tugatgan (1971). 1968—79-yillarda Toshkent viloyatidagi 27maktabda, 1979-yildan Toshkent shahri Yunusobod tumanidagi 63-maktabda rasm-chizmachilik oʻqituvchisi. Mansurov dars jarayonida ilgʻor va noanʼanaviy ish usullaridan foydalanadi. U rahbarlik qiladigan "yosh naqqoshlar" toʻgaragi aʼzolarining rasm, naqsh va uy-roʻzgʻor buyumlariga ishlagan naqsh namunalari tuman, shahar, respublika miqyosidagi koʻriktanlovlarda sovrinli oʻrinlarni egallagan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Mixail Mansurov

Mixail Filippovich Mansurov [1916.15(28)10, Chelyabinsk viloyati Plast shahri — 1993.24.12, Toshkent) — Oʻzbekiston xalq artisti. 1937—51 yillar Sverdlovsk, Odessa, Irkutsk teatrlarida, 1951—93 yillar Oʻzbekiston akademik rus drama teatrida ishlagan. Aktyor qahramononaromantik ruxdagi, harakterli rollar ustasi sifatida tanilgan. Uning ijrosi iliq samimiyati, obrazlarni kuchli, yorqin va ishonarli yaratish mahorati bilan ajralib turadi. Romeo ("Romeo va Julyetta"), Trofimov ("Olchazor"), Dehqonboy ("Shohi soʻzana"), Rustam ("Paranji sirlari"), Yakov Bogomolov ("Yakov Bogomolov"), Trigorin ("Chayka"), Markiz de Poza ("Don Karlos"), Luka ("Tubanlikda"), Salohitdin ("Sharq tongi") kabi rollari bilan shuhrat qozongan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
SSSR xalq artistlari
1916-yilda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
Muhriddin Mansurov

Muhriddin Mansurov (1914.6.8, Namangan viloyati — 1988.7.1, Namangan) — Oʻzbekiston xalq artisti (1957). 1942-yildan Namangan teatrida ishlagan. "Maysaraning ishi" spektaklidagi Choʻponali Mansurovning sahnadagi ilk obrazidir. Mansurov sanʼati milliy xususi-yatlarga boyligi va oʻziga xosligi bilan bir qatorda yorqin dramatik aktyor hamdir. Ijodiga dramatik va fojiaviy rollar yaqin boʻlib, asosan, qahramonona, jasoratlarga qodir, irodali mard kishilar obrazini yaratgan. Tabiatan kuchli, jarangdor (dramatik tenor) ovozga ega boʻlgan Mansurov, ayniqsa, musiqali spektakllarda katta muvaffaqiyat qozongan. Haydar (Komil Yashin; Toʻxtasin Jalilov, "Nurxon"), Tohir (Sobir Abdulla; Toʻxtasin Jalilov, "Tohir va Zuhra"), Majnun (Xurshid; Toʻxtasin Sodiqov, "Layli va Majnun"), Alpomish (Sobir Abdulla; Toʻxtasin Jalilov; Boris Nadejdin, "Alpomish"), Farhod (Komil Yashin; Yunus Rajabiy, "Farhod va Shirin"), Aziz, Gʻarib (A. Bobojon; Komiljon Otaniyozov, "Aziz va Sanam", "Oshiq Gʻarib"), Annadaba-bu ("Gang daryosining qizi"), Gloster, Gonzago ("Qirol Lir", "Hamlet"), Boytemir ("Sarvqomat dilbarim"), Shay-xulislom ("Ibn Sino") kabi oʻtkir dramatik rollari bilan shuhrat qozondi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston xalq artistlari
Rustam Mansurov

Rustam Mansurov (21-dekabr 1913, Samarqand viloyati — 27-iyun 1996, Samarqand) - Oʻzbekiston xalq artisti (1952). 1933-yildan Samarqand viloyat teatrida ishlagan. Eng yaxshi rollari: Solihboy (Hamza, "Boy ila xizmatchi"), Mirbo-bo (I. Akrom, "Adolat"), Yagor (G.Mdivani, "Nomus"), Prezident (F.Shiller, "Makr va muhabbat"), Ibrohim (K.Yashin, "Gulsara"), Hoji (K.Yashin, "Nurxon"), shahar hokimi (N.Gogol, "Revizor"), Dadaboy (Uygʻun, "Navba-hor"), Husayn Boykaro (Uygʻun, I.Sulton, "Alisher Navoiy"), Otello (U. Shekspir, "Otello"), Ezop (G.Figeyredu, "Ezop"), Darvesh (M.Karim, "Oy tutilgan tunda") va boshqa Yoshi ulugʻ, murakkab tabiatli shaxslar obrazini kurkam talqin qilish, yurish-turishi, tabiati, ovozi bilan bir-biriga oʻxshamagan qahramonlarining tashqi koʻrinishi va ichki olamini aniq ifoda eta bilish M. ijodiga xosdir.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1913-yilda tugʻilganlar
1996-yilda vafot etganlar
21-dekabrda tugʻilganlar
27-iyunda vafot etganlar
Andrea Mantenya

Andrea Mantenya (Mantegna) (1431, Veneto — 1506.13.9, Mantuya) — italyan rassomi va oʻymakori, Uygʻonish davri namoyandasi, Paduya maktabi vakili. Qad. Rim haykaltaroshligi va meʼmoriy bezaklarini oʻrganishi, arxeologiya va epigrafika bilan shugʻullanishi M. sanʼatining shakllanishida muhim ahamiyatga ega boʻlgan. M. diniy kompozitsiyalarga inson shaxsining qudrati va afzalligini taʼkidlovchi qahramonona dunyoni anglash hissini olib kirdi. M. asarlari (Veronadagi San-Dzeno Majore cherkovi triptixi, 1457—59 va boshqalar)da uning ijodiga xos boʻlgan qimmatbaho emalga qiyoslanadigan boʻyoq qatlamining metall jilosi shakllandi; manzarali zamin va atrof muhitdan muhim omilni ajratib koʻrsata olgan. 1460-yildan Mantuyada Lodoviko Gonzago saroyida yashagan. M. asarlarida meʼmorlik (real va chizilgan) bilan rangtasvir uygʻunligiga erishdi (San-Jorjo qasridagi "Del Spoza xonasi", 1447 va boshqalar). "Sezar tantanasi" asarlar turkumi (1485—88) Qad. Rimning jiddiy ruhi bilan sugʻorilgan; maʼjoziy mifologik kompozitsiyalari, monoxrom kartinalar turkumi ("Parnas", 1497; "Samson va Dalila", 1500-yil) soʻnggi davr asarlariga mansub. M. gravyuralari ("Dengiz xudolarining jangi", 7 ta mis gravyura va boshqalar) obrazlarining mahobatliligi bilan uning rangtasviridan qolishmaydi, ularda kandakori nafis shakllar nozik chiziq (shtrix)lar bilan uygʻunlashgan.

Manbalar 

    

1431-yilda tugʻilganlar
1506-yilda vafot etganlar
Mantissa

Mantissa (lot. mantissa — qoʻshimcha) — oʻnli logarifmning kasr qismi. Logarifmik jadvallarpA keltirilgan oʻnli logarifmlarning M.lari maʼlum oʻnli xonagacha aniqlikda taqribiy qisoblangan. Agar UUsoni 10" ga (bunda p butun son) koʻpaytirilsa yoki boʻlinsa, uning oʻnli logarifmining M.si oʻzgarmaydi. Masalan, lg200=2,3010 boʻlsa, 0,3010 soni M., 2 soni esa logarifmning harakteristika boʻladi.

Manbalar
Mantiqiy xatolar

Mantiqiy xatolar — muhokama yuritish jarayonida mantiq qonunlari va qoidalarining buzilishi yoki ularga amal qilmaslik natijasida vujudga keluvchi notoʻgʻri fikrlar. Quyidagilar Mantiqiy xatolarning kelib chiqishiga sabab boʻladi: a) toʻgʻri tafakkur yuritishga xos asosiy krnunlarning (ayniyat, ziddiyat, yetarli asos, uchinchisi istisno krnunlari) talablari bajarilmasligi; b) tushunchalarning notoʻgʻri taʼriflanishi; c) xulosa chiqarish qoidalarining buzilishi. Mantiq ilmida isbotlash va rad etish qoidalarining buzilishi bilan bogʻliq Mantiqiy xatolar alohida oʻrganiladi. Bu xatolar 3 turga boʻlinadi: 1) tezisga; 2) asosga; 3) isbotlash usuliga aloqador boʻlgan xatoliklar. Tezisga taallukli xatoliklar „tezisni almashtirish“ deb ataladi. Asosga taallukli xatoliklar „xato fikrlarga chin deb asoslanish“, „asoslarni avvaldan taxminlash“ bilan bogʻliq. Isbotlash usuli bilan bogʻliq xatolik tezisga aloqador boʻlmagan dalillar asoslanilganda, xulosa chiqarish qoidalari buzilganda vujudga keladi.

Manbalar
Mantiqiy xulosa

Mantiqiy xulosa - bir va un dan ortiq chin mulohazalardan maʼlum qoidalar yordamida yangi bilimlarni keltirib chiqarish. Xulosa chiqarish jarayoni asoslardan xulosaga mantiqan oʻtishdan tashkil topadi. Mantiqiy xulosa chikarish uchun asoslar chin boʻlishi, bir-biri hamda xulosa bilan mantiqan bogʻlangan boʻlishi shart. Xulosa asoslari bilan xulosaning mantiqan bogʻliq boʻlishi xulosa chiqarish qoidalarida qayd qilingan boʻladi. Mantiq ilmida fikrning harakat yoʻnalishiga koʻra, deduktiv xulosa chiqarish, induktiv xulosa chiqarish va analogiya (oʻxshatish) orqali xulosa chiqarish turlari oʻrganiladi. Mantiqiy xulosa chiqarishning har bir turiga xos boʻlgan qoidalar mavjud boʻlib, ularning buzilishi xulosaning xato boʻlishiga olib keladi (yana qarang Mantshiy xatolar).

Manbalar
Mantiqiy qonunlar

Mantiqiy qonunlar - insonning tafakkuriga, fikr yuritish jarayoniga xos boʻlgan qonunlar. Mantiyey qonun tushunchasi fikrlar orasidagi zaruriy bogʻlanishni anglatadi. Mantiqiy qonunlar faqat tafakkurda amal qiladi va fikrning toʻgʻri tuzilishini, uning aniq, izchil, ziddiyatsiz asoslangan boʻlishini taʼminlaydi. Tafakkur qonunlari obyektiv voqelikning inson miyasida uzoq vaqt davomida aks etishi natijasida vujudga kelgan, ularda insonning ijtimoiy ishlab chiqarish faoliyatining koʻp asrlik tajribasi qayd etilgan. Mantiqiy qonunlar mantiq ilmida oʻrganiladi. Mantiqiy qonunlar, asosan, toʻrtta: ayniyat qonuni, ziddiyat qonuni (baʼzi adabiyotlarda ziddiyatsizlik qonuni deb ataladi), uchinchisi istisno qonuni, yetarli asos qonuni. Ulardan dastlabki uchtasini Aristotel birinchi boʻlib taʼriflab bergan. Turtinchisini V. Leybnits kashf etgan. Mantiqiy qonunlarga amal qilish voqelikni bilishning muhim shartlaridan biri boʻlib, toʻgʻri xulosa chiqarishga yordam beradi.

Manbalar
Mantu sinamasi

Mantu sinamasi - teri orasiga tuberkulin yuborib sinab koʻrishdan iborat allergikdiagnostik usul; odamda sil kasalligi bor-yoʻkligini aniqlash, BSJ vaksinasi bilan emlanishi kerak boʻlgan kishilarni topish va ularni emlash samaradorligini bilish, silning kechishini baholash maqsadida oʻtkaziladi. Tuberkulin sil mi-kobakteriyalaridan ajratib olinadigan oqsil tabiatli modda. Usulni fransuz olimi Sh. Mantu 1908-yil taklif etgan. Mantu sinamasida 2 xil tuberkulin ishlatiladi: Kox tuberkulini (KT) va tozalangan tuberkulin (ing. PPD — puriﬁ ed protein derivative). Ikkala tuberkulin xalqaro talablarga javob beradi. 1952-yildan boshlab Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti tomonidan xalqaro standart sifatida PPD qabul qilindi. Tuberkulin faolligi tuberkulin birligida (TB) belgilanadi. Bir TB KT uchun 0,01 mg, PPD uchun 0,0002 mg ga toʻgʻri keladi.

Mantu sinamasida KT yoki PPD 2 TB 0,1 ml miqdorda bilak terisi orasiga yuboriladi. Natijani 48 va 72 soatdan soʻng koʻriladi. Ukol qilingan joyda terining qizarishi va shish kuzatiladi, uning kattakichikligiga qarab musbat yoki manfiy reaksiya aniqlanadi.

Manbalar
Mantuaner

Mantuaner — kechpishar olma navi. Vatani — Jan. Tirol (Italiya). Daraxti balandligi 6–11 m, shox-shabbasi kengligi 8–13 m ga boradi. Oftobga karagan tomoni qizil, eti oq, muloyim, sen-t.ning oxirlarida terib olinadi. Fe-v.gacha yaxshi saqlanadi. Mart oyining 2-yarmida kurtak chiqarib, aprelning 1-oʻn kunligida gullaydi. Rozmarin, Si-merenko kabi navlar bilan yaxshi changlanadi. Meva shakli keng yapaloq sharsimon, vazni 70—80 g . Niholi ekilgandan soʻng 7— 8-yili hosilga kiradi, 10—12 yoshli daraxtidan har yili 600–750 kg hosil olinadi, saqlanish jarayonida taʼmi yanada yaxshilanadi. Uzoq masofalarga joʻnatishga yaroqli. Mevasi tarkibida 83,5% suv, 2,29% quruq modda, 9,7% kand, oz miqdorda pektin moddalari mavjud. Konserva sa-noatida sharbat tayyorlanadi. Kasallik va zararkunandalarga chidamli. Toshkent, Fargʻona, Andijon, Samarqand viloyatlaridagi bogʻlarda uchraydi.

Manbalar
Manu qonunlari

Manu qonunlari - kad hind qonunchiligi tarixida alohida oʻrin tutgan qonunlar. Miloddan avvalgi taxminan 2-asr va milodning 1-asr oraligʻida paydo boʻlgan. Bu qonunlar brahmanizm maktablaridan biri tomonidan tuzilgan boʻlib, unga diniy tus berish maqsadida odamlarning afsonaviy ajdodi Manu nomi bilan atalgan. Manu qonunlari sanskritda yozilgan, 12 bobga boʻlingan. 2650 moddadan iborat. Oʻz mazmuniga koʻra, diniy-axloqiy, ququqiy normalar yigʻindisi boʻlib, mulk hukuqi, nikoh va oila munosabatlari, jinoyat va jazo, sud jarayoni va shahrik.ga alohida eʼtibor berilgan. M.kning tarixiy va huquqiy ahamiyati bor.

Manbalar
Zelman Manuklin

Zelman Mendeleyevich Manuklin (1896, Poltava viloyati — 1968, Toshkent) — kimyogar, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1966). Kime fanlari doktori (1957), professor (1958). Oʻrta Osiyo universitetida (1931 —39), Toshkent farmatsevtika institutida (1939—57) ishlagan, shu institut organik kimyo kafedrasi mudiri (1958—68). Ilmiy ishlari ele-mentorganik birikmalar kimyosiga oid. Uning rahbarligida 400 dan ortiq yangi kimyoviy birikmalar sintez qilingan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Kimyogarlar
Manfiy sonlar

Manfiy sonlar — noldan kichik haqiqiy sonlar; musbat sonlarning qarama-qarshisi (qarang Qarama-qarshi son). Masalan, -2, -1 va h.k. Manfiy sonlar tushunchasi VI-XI asrlarda Hindistonda yaratilgan. Manfiy sonlarlar sonlar oʻqida sanoq boshidan, yaʼni nol nuqtadan chap tomonda tasvirlanadi..

Manbalar 

 

Matematika
Sonlar
Manfiy temperatura

Manfiy temperatura - oʻzgarmas umumlashgan koordinata f. da ichkin energiya Ye oʻzgarishiga qarab entropiya S oʻzgarishi manfiy ("^ZT/ < 0 boʻlgan tizim temperaturasi. Manfiy temperatura tushunchasi termodinamikaning asosiy tenglamasi, statistik fizika va kvant mexanika qonuniyatlaridan kelib chiqadi. Manfiy temperaturali tizimni 1951-yilda amerikalik fiziklar Ye. Parsell va R. Paund kuzatganlar. Agar kristall kuchli magnit maydonga joylashtirilsa, yadro spinlari qisman maydon yoʻnalishi boʻyicha yoʻnaltiriladi. Bunda temperatura ortishi bilan yoʻnaltirilish kucheizlanadi va yetarli darajada yuqori temperatura (T—>+°°) da kuchli maydon bulsada, yoʻnaltirilish yoʻqoladi va tizim chegaralangan katta energiya zaxirasiga ega boʻladi. Chegaralangan energiya qiymatidan kattaroq energiyani tizimga kiritish davom ettirilsa, hamma yadro spinlar yoʻnalishi maydon yoʻnalishiga qarama-qarshi boʻlgan holat yuzaga keladi. Bu holat Manfiy temperaturali boʻladi. Manfiy temperaturali tizim sunʼiy holda olinadi. Mutlaq nol temperaturaga erishish mumkin emasligiga asoslanib, temperatura shkalasini quyidagi sxema boʻyicha ifodalash mumkin: +0K, +1, +2, ..., ->, - ~, ..., -2, -1K. Bu yerda mil traning ortish yoʻnalishini koʻrsatadi. Jism T=+0K da oʻta sovuq, T=—0K da oʻta issiq boʻladi. Manfiy temperatura tushunchasi radiofizikada kup uchraydi.

Manbalar
Manfiy qarshilik

Manfiy qarshilik - elektr zanjiridan oʻtayotgan tok koʻpayganda zanjir boʻlagida kuchlanishning pasayishi. Zanjirning Manfiy qarshilikka ega boʻlgan boʻlagi elektr energiyani iyerof qilmaydi, balki zanjirda energiya ortadi. Bunday vazifani zanjir tarkibiga kirgan qoʻshimcha manba bajaradi. Manbaning energiyasi chekli boʻlganidan Manfiy qarshilik tok va kuchlanishning biror qiymatlarida mavjud boʻlishi mumkin. Mas, elektr zanjirga kiritilgan baʼzi bir gazrazryad asboblarda Manfiy qarshilik boʻladi.

Manbalar
Manchester

Manchester — Buyuk Britaniyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Katta Markazi. ko-nurbatsiyasining bosh shahri va metropoliten grafligining maʼmuriy markazi. Aholisi 430 ming kishidan ziyod (shahar atrofi bilan 2,6 mln. kishi). Transport yoʻllari tuguni. Eruell daryosi va Manchester kanalidagi yirik port (yillik yuk ortib-tushirish 10 mln. t dan ortiq). Mamlakatning mu-him sanoat va madaniy markazi. Sano-atining yetakchi tarmogʻi — mashinasozlik (jumladan, elektrotexnika). Kimyo (boʻyoqlar ishlab chiqarish), toʻqimachilik, tikuvchilik, qogʻoz, poligrafiya, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Viktoriya universiteti (1903), shahar muzeyi, badiiy galereya, Fri-Treydxoll konsert zali bor. Shaharga 10-asrda rimliklar qishlogʻi oʻrnida asos solingan. Oʻrta asrlarda savdo va hunarmandchilik shahri boʻlgan. 19-asrda M. ip gazlama sanoatining dunyoda yirik markaziga aylandi. Meʼmoriy yodgorliklardan gotika so-bori (15—16-asrlar) ratusha, birja binosi (19-asr) saqlangan.

Manbalar 

Buyuk Britaniya shaharlari
Manyerizm

Manyerizm (ital. manierismo, maniera — uslub, odat soʻzidan) — 16-asr Yevropa sanʼatidagi oqim. M. namoyandalari Uygʻonish davrining olamni uygʻunlikda idrok etish, insonni tabiatning mukammal xilqati sifatidagi qarashlaridan chekindi; uning oʻrniga mistik gʻoyalarni ilgari suruvchi, tashqi jihatdan yaltiroq, lekin qayotdan, uning muammolaridan uzoq boʻlgan sanʼatning tarqalishini taʼminladi. M.da hayotni oʻtkir his etish bilan badiiy obrazni rassomning qalbida tugʻilayotgan subyektiv "ichki gʻoya" asosida ifodalash kabi dasturli intilish uygʻunlashdi. M. namoyandalari Yuqori Uygʻonish davri sanʼatkorlari ijodidagi ayrim unsurlarni ana shu ruhda talqin etdilar, irratsional olamning beqarorligi, inson hayotining oʻtkinchiligini ifodalashga intildilar. Soʻnggi saroy madaniyati bilan uzviy bogʻliq boʻlgan M. sanʼati mo-hiyat eʼtibori bilan saralangan tor doiralardagi bilimdonlarga moʻljallandi. M. Italiyada yorqin namoyon boʻddi, unga obrazlarning jiddiyligi, olamni fojiali his etish, harakatli qolatlarni boʻrttirish, shakllarning oʻta nozik va choʻzilganligi, kolorit va nursoyadagi keskinlik xos (Pontormo, Parmijanino, Julio Romano va boshqalar). M. rassomlari asarlarida odam qomati, nisbatlarini buzib tasvirladilar, anatomik aniqlikka eʼtiborsizlik bilan qaradilar. Meʼmorlikda ortiqcha hashamdorlik seziladi, baʼzi hollarda ortiqcha ramz va majozlar ritmik kompozitsiya asosini tashkil qiladi. 40-yillardan M. italyan saroy sanʼatida hukmron oqim boʻlib qoldi, uning badiiy ifoda vositasi murakkab, majozlar bilan toʻla (J. Vazari, A. Bronzino, F. Sukkari va boshqalar). M. haykaltaroshligi (B. Ammanati, B. Chellini, Jam-bolonya va boshqalar) va meʼmorligi (Ammanati, Vazari va boshqalar)da, asosan, beqaror, dinamik kompozitsiyalarga (baʼzan haddan ziyod) moyillik koʻzga tashlanadi. Italyan sanʼatkorlarining Fransiya, Ispaniya, Chexiya va boshqalarda ijod kilishlari, shuningdek, M. grafika va amaliy bezak sanʼatining keng tarqalishi M.ning umumevropa hodisasiga aylanishiga koʻmak berdi.

M. aslida Uygʻonish davri sanʼatidan barokkota oʻtish davri jarayonlarini oʻzida ifodalab, barokko uslubining rivojiga yoʻl ochdi. Italiyaga bir tomondan Bolonya maktabi akademi-stlarining kirib kelishi, ikkinchi tomondan karavajizmning tarkalishi M.ga barham berib, barokko va 17-asr Yevropa sanʼatidagi realistik oqimlarning hukmronligini taʼminladi.

Neʼmat Abdullayev.

Manbalar
Anna Magnani

Anna Magnani (7-mart 1908-yil — 26-sentyabr 1973-yil) italyan film aktrisasidir. „Eng yaxshi aktrisa“ () nominatsiyasida Oscar (Akademiya) mukofoti bilan taqdirlangan. Estradaning komik sahnalarida va fojiaviy spektakllarda ham bir xil muvaffaqiyat qozongan qamrovi keng sanʼatkorlardan. Magnani ijrosida fojiaviylik komediya bilan uytunlashib ketishi, obrazda koʻtarinkilik, keng koʻlamli ulugʻvorlik, noziklik asosiy oʻrin tutadi. „Rim — ochiq shahar“, „Yoʻldagi orzular“, „Sevgi“, „Eng goʻzal“, „Roma ona“ filmlaridagi rollari bilan jahonga tanildi. Magnani Hollywood filmlari — „Tatuirovkali atir gul“ („Oscar“ mukofoti), „Yovvoyi shamol“ (Gʻarbiy Berlin mukofoti) da ham suratga tushgan.

Filmografiyasi

Manbalar

Havolalar 

 
 

1908-yilda tugʻilganlar
1973-yilda vafot etganlar
Italiyalik aktrisalar
Oscar mukofotining eng yaxshi aktrisa nominatsiyasi gʻoliblari