MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Laplas Pyer Simon

Pierre-Simon Laplace (1749.23.3, Normandiya, Bomon-an-Oj — 1827.5.3, Parij) — fransuz astronomi, matematigi va fizigi. Parij Fanlar akademiyasi akademik (1785). Fransiya akademiyasi aʼzosi (1816). Parij harbiy maktabi professor (1766-yildan). Fransiyada oliy taʼlim tizimini qayta tashkil etishda, Normal va Politexnik maktablar yaratishda qatnashgan. Oʻlchovlarning metrik sistemasini kiritishga rahbarlik qilgan (1790). Laplasning ilmiy faoliyati astronomiya boʻyicha osmon mexanikasi, kosmogoniyaga; mat. boʻyicha differensial tenglamalarta; fizika boʻyicha issiqlik, molekulyar fizika va akustikaga bagʻishlangan. Uning "Osmon mexanikasi haqida traktat" asari (1798—1825) shu sohalarga bagishlangan. 1796-yilda Laplas Quyosh sistemasining paydo boʻlishi haqida kosmogonik gipotezani ishlab chikdi. Algebra, ehtimollar nazariyasi, matematik fizika, termodinamika sohasidagi ishlari ham muhim. Laplas falsafiy qarashlari bilan fransuz materialistlariga yaqin turgan.

Manbalar 

 

1749-yilda tugʻilganlar
23-martda tugʻilganlar
1827-yilda vafot etganlar
5-mayda vafot etganlar
Laplas almashtirishi

Laplas almashtirishi - differensial tenglamalarni yechishda qoʻllaniladigan almashtirishlardan biridir. Bu almashtirishni 1812-yilda fransuz matematigi P. S. Laplas kiritgan. Laplas almashtirishi elektrotexnika, mexanika masalalarini yechishda, chiziqli oddiy differensial tenglamalar nazariyasida, matematik-fizika masalalarini yechishda qoʻllaniladi.

Manbalar
La-Plata

La-plata — Atlantika okeanidagi qoʻltiq. Janubiy Amerikaning jan.-sharqida. Parana va Urugvay daryolari estuariysi. Uzunligi 320 km, kengligi 220 km chamasida, chuq. 10–20 m. Qoʻltiq sohilida Buenos-Ayres va Montevideo shahri va portlari joylashgan.

Manbalar 

 

Qoʻltiqlar
La-Plata (shahar)

La-plata — Argentinadagi shahar, mamlakatning sharqiy qismida. La-Plata qoʻltigʻining jan. sohilidagi port. Buenos-Ayres provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 553 ming kishi (2001). Savdo va sanoat markazi. Temir yoʻl tuguni. Yetakchi sanoat tarmogʻi — neftni qayta ishlash va neft kimyosi. Oziq-ovqat, metallsozlik, toʻqimachilik, sement sanoati korxonalari mavjud. Universitet, rasadxona, muzeylar bor. Shaharga 1882-yilda asos solingan.

Manbalar 

 

Argentina shaharlari
La-Plata pasttekisligi

La-plata pasttekisligi -Jan. Amerikadagi Ichki tekisliklarning sharqiy qismi. Braziliya, Paragvay va Argentina hududida. Paragvay-Parana daryolari sohili boʻylab kengligi sharqdan-gʻarbga 900 km, uzunli-gi shim.dan janubga 2400 km ga choʻzilgan. L-La-Plata pasttekisligi Janubiy Amerika platformasining kontinental jinslar, asosan, kaynozoy choʻkindilari bilan toʻlgan sineklizasidir. Shimoliy qismi tropik iqlimli, yozi seryomgʻir; siyrak oʻrmon va botqoqliklar bor. Janubiy qismi subtropik iqlimli, yogʻin yil davomida bir meʼyorda yogʻadi, dasht oʻsimliklari oʻsadi.

Manbalar
Skatlar

Skatlar (Batomorpha yaʼni Batoidei) — togʻayli baliqlar sinfiga mansub baliqlar katta turkumi (baʼzan turkum). Tanasi yassi, keng disksimon yoki rombsimon, uzunligi bir necha sm dan 6—7 m gacha, vazni 2,5 t gacha. Terisi yalangʻoch yoki pixlar bilan qoplangan. Jabra yorikdari 5 ta, qorin tomonida joylashgan. Koʻkrak suzgichlari qirrasi, boshi va tanasi yoniga tutashgan. Orqa suzgichlari dumi ustida yoki boʻlmaydi. Anal va kupincha dum suzgichlari yuq; kukrak suzgichlari juda kengaygan. Tishlari uzaro tigiz joylashib, kuchli qirgʻichni hosil qiladi. 5 turkum, 14 oila va 350 turni uzi ichiga oladi. Suv tubida, ayrimlari (mantolar va qrziqdumlilar) suv qaʼrida yashaydi. Asosan, dengizlar va okeanlarda 2700 m chuqurlikkacha yashaydi. Ayrim turlari tropik mintaqalardagi daryolar (Amazonka daryosi havzasi)da uchraydi. S. suv tubidagi organizmlar bilan oziqlanadi; bir qancha turlari yirtqich. Tirik tugʻadi yoki tuxumdan tirik tugʻadi; faqat rombsimon skat mugus kapsulaga uralgan yirik tuxumlarini suv tubiga qoʻyadi. Har bir urgʻochisi organizmida 1 ta dan bir necha 10 tagacha embrion rivojlanadi. Elektr skatning tanasi ikki yonida elektr organlari joylashgan. Qoziqsumning dumidagi oʻtkir pixida zahar bezi boʻladi. Bir qancha turlari Qora va Azov dengizida ham uchraydi. Ovlanadi. Ayrim turlari odam uchun xavfli.

Manbalar 

 
Baliqlar
Laptevlar dengizi

Laptevlar dengizi — Shimoliy Muz okeanining chekka dengizi.

Joylashuvi 
Janubdan Osiyo qirgʻoqlari, gʻarbdan Taymir yarim oroli va Severnaya Zemlya orallari, sharqdan Novosibirsk orallari bilan oʻralgan. Boʻgʻozlar orqali gʻarbda Kara dengizi, sharqda Sharqiy Sibir dengizi bilan tutashgan.

Tavsifi 
Maydoni . Dengizning oʻrtacha chuqurligi 50 m ni, maksimal chuqurligi esa 3385 m ni tashkil etadi.
Yirik qoʻltiqlari:
 Xatanga
 Olenek
 Buor-Xaya
Dengizning gʻarbiy qismida orollar koʻp. Dengizga Xatanga, Lena, Yana va boshqa daryolarning suvi quyiladi.

Iqlimi 
Laptevlar dengizi iqlimi arktika iqlimi. Yanvardagi oʻrtacha harorat —31°, —34° (minimum harorat —50°), iyulniki 6—7° (maksimum harorat 24°) ni tashkil etadi. Yiliga 100 mm yogʻin tushadi. Dengiz yilning koʻp qismida muz bilan qoplangan holda yotadi.

Hayvonot dunyosi 
Morj, dengiz quyoni, nerpa, baliq va boshqa jonivorlar yashaydi. Asosiy porti — Tiksi porti hisoblanadi. Dengiz Arktika tadqiqotchilari D.Ya. Laptev va X. P. Laptevlar nomiga shunday deb nomlangan

Manbalar 

 

Dengizlar
Laramiy burmalanishi

Laramiy burmalanishi – boʻr davri oxiri va paleogen davri boshlarida sodir boʻlgan burmalanish. Shimoliy Amerikaning Qoyali togʻlari hamda Janubiy Amerikaning And togʻlarida kuchli kechgan. Yevropa va Osiyoda alp tek-togenezi fazalaridan biri deb qaraladi. Oʻrta Osiyoda faqatgina parallel stratigrafik nomuvofiqlik bilan ifodalangan.

Manbalar
Larvitsidlar

Larvitsidlar — hasharotlar qurtlarini yoʻqotishda qoʻllaniladigan kimyoviy moddalar (qarang Insektitsidlar).

Manbalar
Largo

Largo (ital. Largo — keng) — musiqada eng sekin ijro surʼatining belgisi. Asosan, ulugʻvor, tantanavor hamda motamsaro asarlarda, keng, vazmin va ravon kuy rivojiga nisbatan ishlatiladi. Dastlab (17-asrda) faqat sarabanda raqsi uslubida ijro etilgan asarlarda koʻllanilgan. 18-asrdan (ayniqsa, Betxoven ijodidan boshlab) oʻta salobatli talqinga ega boʻldi.

Manbalar
Lari (pul birligi)

Lari (; ISO 4217: GEL) — Gruziya Respublikasi pul birligi. 1995-yil 26-sentabrda muomalaga chiqarilgan. 1Lari = 100 tetri. Xalqaro ifodasi GEL. Xalqaro valyutalar kursi buyicha 1 AQSH dollari=2,15 L. (2003, mart).

Manbalar
Laringit

Laringit (laringo ... yun. itis — yalligʻlanish) — hiqildoq shilliq qavatining yalligʻlanishi. Oʻtkir va surunkali xillari bor. Oʻtkir L. koʻpincha katar, gripp, kizamiq, skarlatina, koʻkyoʻtal va boshqa, shuningdek, butun organizmning sovqotishi, ovoz boylamlariga zoʻr kelishi (baqirib gaplashish), muzdek yoki juda issiq ovqat isteʼmol qilish, tamaki chekish, spirtli ichimliklarga ruju qoʻyish natijasida roʻy beradi. Oʻtkir L.da bemor tomogʻi qurib, qirilishi, tirnalishidan shikoyat qiladi; yoʻtal tutadi, tovushi boʻgʻiq, doʻrillagan yoki butunlay chiqmay qoladi, baʼzan yutinganda ogʻriq paydo boʻladi. Oʻtkir L.ning kataral, diffuz, gemorragik, flegmonoz va boshqa shakllari farq qilinadi.

Koʻpincha, bolalarda (xususan, 6—8 yoshgacha boʻlgan bolalarda oʻtkir L.ning soxta krup (boʻgʻma) shakli uchraydi. Bu, odatda, ekssudativ diatez va boshqa allergik kasalliklarga moyil bolalarda kuzatiladi. Oʻtkir kataral L. tezda tuzalib ketishi, diffuz-gemorragik shakli esa ogʻirroq kechib, uzok, davom etishi mumkin. Flegmonoz L.da bemorning ahvoli mushkullashadi, harorati koʻtariladi, hiqildoq sohasida ogʻriq paydo boʻlib, yutish qiyinlashadi va h.k.

Oʻtkir L.ning bot-bot qoʻzib turishi va uni yaxshi davolamaslik, tamaki chekish, spirtli ichimliklar ichish, ovozni zoʻriqtirib qoʻyish (oʻqituvchilar, lektorlar, ashulachilarda) va boshqa surunkali L. ga sabab boʻladi. Surunkali L. bilan ogʻrigan bemorning tovushi xirillab boʻgʻiladi, tez toliqadi, koʻpincha yoʻtalib turadi. Davosi : kasallikning xili va kechishiga qarab fizio-terapevtik muolajalar, dorivor moddalardan ingalyasiya buyuriladi, organizmni chiniqtirish, kasbga oid zararli moddalarni yoʻqotish tavsiya etiladi.

Manbalar 

 

Tomoq kasalliklari
Tibbiyot
Otorinolaringologiya
Kasalliklar
Alifbo boʻyicha kasalliklar
Laringo ...

Laringo ... (yun. laryngos — hiqildoq) — qoʻshma soʻzlar tarkibiy qismi boʻlib, hiqildoqqa oidlikni anglatadi (mas, laringofon).

Manbalar
Laringologiya

Laringologiya (laringo ... va ...logiya) — otorinolaringologiyat bir boʻlimi; hiqildoqning anatomiyasi, fiziologiyasi va kasalliklarini, shuningdek, diagnostikasi, davolash va oldini olish usularini oʻrganadi.

Manbalar
Laringoskopiya

Laringoskopiya (laringo... va ...skopil) — maxsus asbob — laringoskop yordamida hiqildoqni ogʻiz boʻshligʻi orqali tekshirish usuli. L. bevosita va bilvosita qilinadi. Bilvosita L. metall tayoqchaga mahkamlab qoʻyiladigan, gardishi ham metalldan boʻlgan yumaloq hiqildoq koʻzgusi (diametri 15—30 mm) orqali amalga oshiriladi. L.ni vrach bajaradi, bunda yorugʻlik nuri shifokor peshonasiga taqib olgan reflektorga tushib, ogʻizga kiritilgan koʻzguga qaytadi, ana shunda hiqildoqdagi bor illat roʻyirost koʻrinadi. Bevosita L.da koʻpincha jarrohlik operatsiyalaridan oldin maxsus asbob — laringoskop bilan hiqildoq va traxeyaning yuqori qismi koʻzdan kechiriladi.

Manbalar
Laringotraxeit

Laringotraxeit - xiqildoq va kekirdak shilliq qavatining bir vaqtda oʻtkir yoki surunkali yalligʻlanishi. Kasallikka virusli infeksiya sabab boʻladi. L.da qattiq yoʻtal tutadi va koʻp miqdorda balgʻam ajraladi. Davosi: boʻyin atrofiga issiq, toʻsh sohasiga gorchichnik, ishqorli suyuqlik, ingalyasiya, vrach koʻrsatmasi boʻyicha dori-darmon buyuriladi.

Manbalar
Laringofon

Laringofon (laringo... va fon) — hiqildoqqa tegib turadigan qilib taqiladigan mikrofon; hiqildoq boylamlari va togʻaylarining mexanik tebranishlarini elektr tebraninshlariga aylantiradi. Odatda, boshga kiyiladigan shlemofon bilan birga shlem tasmalariga oʻrnatilib, hiqildoqning ikki tomonida turadi. Shovqinli sharoitda, odatdagi mikrofondan foydalanib boʻlmaydigan joylarda (samolyot, tank va boshqalarda) radio yoki telefon orqali gaplashishda ishlatiladi.

Manbalar
Laruss ensiklopediyalari

Laruss ensiklopediyalari - Parijda pedagog va leksikograf P. Laruss (1817—75) asos solgan "Laruss" nashriyotida chop etilgan ensiklopediyalar (1852). Birinchi ensiklopediya "XIX asrning katta universal lugʻati" ("Crand dictionnaire universal du XIX e siecle") yoki "Laruss XIX asrda" deb ataladi. Lugʻatning 15-jildi 1865—76 yillar oraligʻida (qoʻshimcha 2 jildi 1878—88 yil) nashr etilgan. Unda ijtimoiy fanlarga oid maqolalar salmokli oʻrin egallaydi, adabiyot va musiqa asarlariga doir maqolalarga ham anchagina oʻrin berilgan. Maqolalarining aksariyati davrga nisbatan murosasizlik va klerikallikka qarshi ruhda yozilgani uchun ensiklopediya Vatikan tomonidan "Taqiqlangan kitoblar roʻyxati"ga kiritilgan. 1897—1904-yillarda 7 jilddan iborat "Larussning yangi suratli ensiklopediyasi" (qoʻshimcha jildi 1906-yil) nashrdan chiqarilgan. 1927—33 yillarda 6 jilddan iborat "Laruss XX asrda" ensiklopediyasi yaratilgan. 1948—50 yillarda shu ensiklopediya qayta koʻrib chiqilib (qoʻshimcha jildi 1953-yil) nashr etilgan. 1960—64 yillarda Larussning koʻp jildli zamonaviy ensiklopediyasi — "Larussning 10 jildli katta ensiklopediyasi" (qoʻshimcha jildi 1968-yil) yaratildi. Maqolalar qisqa maʼlumotnoma shaklida yozilgan, shu sababli ensiklopediyada 450 mingdan ortiq termin mavjud. 1971-yildan Laruss nashriyoti 60 jilddan iborat "katta ensiklopediya" ustida ish olib bormoqda. Hozirgi paytda uning yarmidan kupi bosmadan chiqarilgan. Bundan tashqari, firma bolalar va yoshlar uchun ilmning turli sohalari (tibbiyot, geogr. qishloq xoʻjaligi va boshqalar) boʻyicha bir qator kichik ensiklopediyalar, ensiklopedik lugʻatlar va maʼlumotnomalar nashr etgan. 1906-yildan boshlab har yili bir jildli "Kichik Laruss" ("Petit Larosse") nashr etilmoqda.

Manbalar
Vasiliy Larsev

Vasiliy Grigoryevich Larsev (1925.14.4, Qozogʻiston, Semipalatinsk viloyati Beshqayragʻoch tumani — 1989.12.9, Samarqand), — adabiyotshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1977). Filol. fanlari doktori (1970), professor (1973). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1943—45). Oʻzbekiston Davlat Universitetini tugatgan (1952). Shu universitetda fakultet dekani oʻrinbosari, dekani (1956—63), rus adabiyoti kafedrasi mudiri. Samarqanddagi rus adabiyotshunoslik maktabining asoschilaridan biri. Oʻzbek adabiyoti, adiblari va ularning rus yozuvchilari bilan oʻzaro aloqalari, adabiy taʼsiri masalalari haqida asarlar ("Zarafshon qoʻshiqlari", "Adabiy Samarqand", "Fan va oʻzbek poeziyasi" va boshqalar) yaratgan. "Bahorni qarshilab" (1982) sheʼrlar toʻplami nashr etilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari

Adabiyotshunoslar
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1925-yilda tugʻilganlar
1989-yilda vafot etganlar
14-aprelda vafot etganlar
La Skala

"LA SKALA" (ital. "La Skala", toʻla nomi "Teatro alia Skala") — Milandagi opera teatri, jahon opera sanʼatining yirik markazlaridan biri. Binosi "Santa Mariya della Skala" cherkovi oʻrnida 1776—78 yillari qurilgan (nomi shundan). 19-asrgacha operalar bilan birga dramatik asarlar ham qoʻyilgan. Repertuarining asosini italyan kompozitorlarining operalari tashkil etadi: "L.S." teatrida D.Chimaroza, L.Kerubini, J. Rossini, G. Donitsetti, V.Bellini, J. Verdi, J.Puchchini va boshqa italyan kompozitorlarining asarlari ilk bor sahnalashtirilgan. Shu bilan birga Yevropa kompozitorlari (Sh.Guno, R.Vagner, P. Chaykovskiy, M.Musorgskiy, R.Shtraus, K.Debyussi, M. de Falya, L.Yanachek, D. Shostakovich, F. Pulenk va boshqalar)ning asarlari qoʻyiladi. Ayni vaqtda (har yili sentabr-noyabr oylarida) simfonik konsertlar ham uyushtiriladi.

"L.S."da Italiya va Yevropaning eng mashhur xonandalari (J. Pasta, M.Malibran, A.Patti, M.Battistini, E.Ka-ruzo, F.Shalyapin, L.Sobinov, T.Ruf-fo, T.Del Monte, M.Kallas, N.Gyaurov, L.Pavarotti va boshqalar), dirijyorlari (A.Toskanini, K.Abbado, G.Karayan va boshqalar) faoliyat koʻrsatgan. 1955-yilda "Pik-kola Skala" ("Kichik skala") deb nomlangan filiali ochilgan. Xonanda va raqqosalar maktabi bor. "L.S." teatrida butun dunyo, shu jumladan, oʻzbek opera xonandasi (R.Iminjonova, 1965) oʻz malakasini oshirgan. "L.S." xonandalari Dizmi di Chekko va M.Gulelmi Oʻzbekistonda gastrolda boʻlishgan (1970).

Manbalar
Emanuel Lasker

Emanuil Lasker ravvin (1868.24.12, Berlinxen, hozirgi Barlinek, Polsha - 1941.13.1, Nyu-York) — yaxudiy shaxmatchisi, falsafa va matematika doktori (1902), jahonning 2-chempioni (1894— 1921). L. jahon birinchiligi uchun boʻlgan matchlarda V. Steynits ustidan (1894, 1896—97), F. Marshall ustidan (1907), 3. Tarrash ustidan (1908), D. M. Yanovskiy ustidan (1909 va 1910), shuningdek, Nyu-York (1893,1924), Peterburg (1895—96, 1909, 1914), Nyurnberg (1896), London (1899), Parij (1900), Moravska Ostrava (1923)da oʻtkazilgan turnirlarda gʻalaba qozondi. Shaxmat oʻyini darsligi muallifi.

Manbalar 

1868-yilda tugʻilganlar
24-dekabrda tugʻilganlar
1941-yilda vafot etganlar
14-yanvarda vafot etganlar
Shaxmat nazariyotchilari
Nemis shaxmatchilari
Yahudiy shaxmatchilari
Las-palmas

Las-palmas — Ispaniyadagi shahar, Kanar orollari tarkibidagi Gran-Kanariya orolda. Las-Palmas provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 352,6 ming kishi (1998). Transatlantika aloqalarining muhim tranzit punkti. Xalqaro ahamiyatdagi kema tuzatish va taʼmirlash markazi va bunker bazasi. Baliq ovlanadi. Meva-konserva va baliqni qayta ishlash korxonalari, sanʼat muzeyi bor. Dengiz boʻyi iqlim kurorti. Shaharga 1478-yilda asos solingan. 15-asrga oid meʼmoriy yodgorliklari saqlangan.

Manbalar
Orlando Lasso

Lasso Orlando [aslida Rolan de Las-syu (Roland de Lassus); taxminan 1532, Belgiyadagi Mons shahri - 1594.14.6, Myunxen] — frank-flamand kompozitori, polifoniya uslubining yirik ustasi, niderland maktabiiint asoschilaridan. Bolalikdan cherkov xorida kuylagan. 1544-yildan Italiya, Fransiya, Angliya mamlakatlarida xizmat qilib, turli milliy musiqa uslublarini ijodiy oʻzlashtirgan. 1560-yildan Myunxen saroy kapellasini boshqargan. Butun Yevropada mashhur boʻlib, "beliiyalik Orfey" nomiga sazovor boʻlgan. L. oʻz davrining barcha diniy (messa, motet) hamda dunyoviy (italyan madrigali, vilanella, fransuz shansoni, koʻp ovozli nemis qoʻshigʻi va boshqalar) musiqa janrlariga murojaat etib, 2000 dan ziyod asarlar yaratgan. Uning ijodi 16-asr xor polifoniyasining choʻqqisidir. Antik va Uygʻonish davridagi shoirlar sheʼrlariga bastalagan vokal asarlarida turli "qahramon" va "jonli saxna"larni alohida mahorat bilan ifodalab bergan. Asarlarning aksariyati 16-asrning oʻzida nashr etilgan.

Manbalar
Lat

Lat — Latviya Respublikasi pul birligi 1993-yilda muomalaga chiqarilgan. 1 L.= 100 santim. Xalqaro ifodasi LVL. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari= 0,5828 L. (2003, mart).

Manbalar
Lat yeyish

Lat yeyish — teri yuzasining butunligiga zarar yetmasdan turib, yumshoq toʻqimalarning mexanik shikastlani-shi. Kishini zarb bilan urganda yoki u qattiq joyga yiqilganda lat yeydi. Yengil, oʻrtacha va ogʻir Lat yeyish kuzatiladi, uning yengil yoki ogʻirligi mexanik taʼsir qiluvchi jism yuzasining ulchami va taʼsir tezligiga, shuningdek, toʻkimaning tuzilishiga bogʻliq. Koʻpincha teri va teri osti yogʻ qatlami, muskullar, suyak pardasi, boldirning oldingi qismi, kalla suyagi gumbazi lat yeydi. Shikastlangan joyda ogʻriq va shish paydo bulishi Lat yeyishning asosiy belgisi hisoblanadi. Shish kattalashib, atrofga tarqalgan sari ogʻriq kuchayishi mumkin. Lat yeyish hayot funksiyalarining vaqtinchalik buzilishiga sabab boʻladi, mas, koʻkrak qafasi qattiq lat yeganda nafas olish qiyinlashadi. Boshning Lat yeyishi miya chaykalishiga olib keladi yoki quyilgan qon miyani ezib koʻyadi (qarang Miya chayqalishi). Korin lat yeganda jigar va ichak yorilishi mumkin. Shikastlangandan soʻng toʻqimalarga kon quyilishining oldini olish uchun lat yegan joyga sovuq narsa qoʻyish (muz xalta yoki sovuq suvga lat-ta hullab bosish) kerak. Shikastlangan aʼzoni qimirlatmay, mahkam qilib bogʻlash lozim. Qattiq lat yeganda (bosh, koʻkrak qafasi, qorin shikastlanganda) kuchli ogʻriq paydo buladi, bemorning umumiy ahvoli ogʻirlashib, boshi ogʻriydi, koʻngli aynib, qayt qiladi. Bunda shikastlangan kishini darhol vrachga koʻrsatish lozim.

Manbalar
Lata Mangeshkar

Lata Mangeshkar (1929.28.9, Hindiston, Madhya Pradesh shtatining Indour shahri) — hind xonandasi. Sangit Natak akademiyasining faxriy doktori (1989). Nihoyatda jozibali, maftunkor, mayin va keng diapazonli ovoz sohibasi. L.M. 9 yoshidan katta sahnalarda xonanda sifatida tanilgan. 1941-yilLahor shahrida „Art Pikchers“ kinostudiyasi tanlovida gʻolib chiqib, kinofilm qoʻshiqlarini ijro eta boshlagan. Jami 1000 ga yaqin (shu jumladan, „Bayju Bavra“, „Barsat“, „Tojmahal“, „Gang daryosi oqqan mamlakatda“, „Daydi“, „Janob 420“, „Yangi Dehli“, „Sangam“, „Mening ismim masharaboz“ va boshqalar) film qoʻshiqlarini katta mahorat, nozik did bilan ijro etgan. Konsert dasturlaridan hind mumtoz (ishqiy „gʻazal“, diniy „bqojon“ va boshqalar), oʻzga xalq (urdu, panjob, bengal, tamil, telugu va boshqalar)lar va zamonaviy mualliflar qoʻshiqlari oʻrin olgan. Hindistonning eng oliy — „Padma Bhushan“, „Dada Sahib Phalke“ davlat mukofotlari bilan taqdirlangan. Jahon boʻylab gastrolda boʻlgan (jumladan, Oʻzbekistonda ham, 1968).

Manbalar
Loziqiya

Loziqiya () — Suriyaning shim.gʻarbiy qismidagi shahar. Loziqiya muhofazasining maʼmuriy markazi. Aholisi 305 ming kishidan ziyod (1990-yillar urtalari). Oʻrta dengiz sohilidagi port. L. — Halab — Qamishli temir yoʻlning boshlan-gich punkti. Paxta tozalash, oziq-ovqat sanoati korxonalari, elektr motorlari zavodi, universitet bor. Zaytun moyi, ipak matolar ishlab chiqariladi. L. yaqinidan bitum olinadi. L. qad. shahar. Shaharga finikiyaliklar asos solgan. 7-asrda L.ni arablar bosib olgan. 1516— 1918-yillarda Usmonli turklar, 1918— 43 yillarda fransuzlar qoʻl ostida bulgan. 1943-yildan Suriya tarkibida.

Taʼlim 
 Tishrin universiteti

Manbalar 

 

Suriya shaharlari
Levant
Lataniya

Lataniya (Latania) — palmadoshlar oilasiga mansub doim yashil oʻsimliklar turkumi. Maskaren o.larida 3 turi bor. Poyasining uz. 10–12 m, bargi yel-pigʻichsimon. Manzarali oʻsimlik sifa-tida oʻstiriladi. Xonalarda yoki ochiq yerda oʻstiriladigan (jan.da) Sharqiy Osiyo liviston palmasi ham gulchilikda baʼzan "L." deb ataladi.

Manbalar
Latviya universiteti

Latviya universiteti — Latviyadagi birinchi milliy oliy oʻquv yurti. Latviyadagi yirik oʻquv, madaniy va ilmiy markaz hisoblanadi. Riga shahrida joylashgan. 1919-yil tashkil etilgan. 1940—58 yillarda Latviya davlat universiteti, 1958—90 yillarda P. Stuchka nomidagi Latviya davlat universiteti deb nomlangan; 1990-yildan hozirgi nomda. 1990-yil teologiya fakulteti, 1998-yil tibbiyot fakulteti faoliyati tiklandi. Latviya universitetida 12 fakultet va 24 ilmiy tadqiqotlar instituta, kutubxona (2,1 mln.dan ortiqasar), botanika bogi, fan va texnika muzeyi (6 filiali bilan) bor (1999); 1998/99 oʻquv yili untda 20 mingdan ziyod talaba taʼlim oldi, 1560 oʻqituvchi, jumladan, 116 professor ishladi. Latviya universitetida taʼlim fanning 24 tarmogʻi, jumladan, tibbiyot va teologiya boʻyicha bakalavr, magistr, doktorlik darajasini olish taʼminlanadigan dastur boʻyicha olib boriladi. Universitet bir nechta ilmiy jurnal nashr etadi.

Manbalar 

Latviyadagi universitetlar
Lateks

Lateks (lot. latex — suyuqlik, shira) — oʻsimliklarning sut-shirasi. Sut naylaridagi suyuklik. Tiniq, sutsimon oq, sargʻish-qoʻngʻir, sariq yoki toʻq sariq boʻlishi mumkin. Murakkabguldoshlar, tutdoshlar, sutlamadoshlar va boshqalarda L. kup. L.da uglevodlar, oqsillar, glikozidlar, tuzlar, efir moylari va boshqa moddalar erigan yoki suspenziyalangan holda boʻladi. Smolalar, gutta, kauchuk, guttaperchali daraxtlar, kauchukli oʻsimliklar L.ining asosiy komponentlaridir. L.ning tarkibi daraxt yoshi, iqlim sharoiti va yil fasliga bogʻliq. L.da kauchuk manfiy zaryadlangan sharsimon, baʼzan noksimon donalar (globulalar) shaklida boʻladi. Ularning kattaligi 0,1—6 mk. Yangi olingan L. ishqoriy xususiyatga ega; turib qolsa yoki unga kislota va tuzlar qoʻshilsa, koagulyasiyalanadi. Buning oldini olish uchun L.ga 0,50—0,75% ammiak qoʻshiladi. Tarkibidagi kauchuk miqdorini oshirish uchun L. sentrifugalanib, quyultiriladi. Shunda kauchuk miqdori 60—75% ga yetadi. Sintetik L. sunʼiy kauchuk dispersiyasi (qismi)ning suvda emulsion polimerlanishidan hosil boʻladi. Sintetik L.da ham kauchuk globulalar shaklida, lekin ular 0,1 mk dan kichik boʻladi. Tabiiy L.dan tabiiy kauchuk, sintetik L.dan sintetik kauchuk olinadi (yana qarang Kauchuk).

Manbalar
Laten madaniyati

Laten madaniyati - temir davri arxeologik madaniyati. Gʻarbiy va Oʻrta Yevropada yashagan keltlarning madaniyati (miloddan avvalgi 5-asr — mil. 1-asrlar). Laten madaniyatiga doyr qad. qishloq, shahar, qabriston, xazinalar aniklangan. Laten madaniyatiga mansub aholi dehqonchilik, chorvachilik, hunarmandchilik bilan shugʻullangan.

Manbalar 

Arxeologiya
Latent davr

Latent davr, yashirin davr — 1) fiziologiyada — biror qoʻzgʻatuvchining organizm (organ, toʻqima, hujayra va boshqalar)ga taʼsir etgan soniyadan to javob reaksiyasi boʻlguncha oʻtgan vaqt. Latent davrni aniklash psixologiyada (mas, muhandislik psixologiyasida) ahamiyatga ega; 2) boʻgʻozlik Latent davri — bir qancha sut emizuvchi hayvonlar (suvsar, boʻrsiq va boshqalar)da urugʻlangan tuxum hujayraning vaqtincha rivojlanmay turishi; 3) tibbiyotda — kasallikning yashirin davri (qarang Inkubatsion davr).

Manbalar