MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Meva-sabzavot konservalari

Meva-sabzavot konservalari — meva va sabzavotlarga turli usullarda ishlov berish yuli bilan tayyorlanadigan konservalar. Meva konservalari: shakar qoʻshib konservalangan yangi rezavor mevalar yoki ulardan tayyorlangan kompotlar, pyure, sharbatlar (qarang Meva sharbati), murabbo va boshqa Shuningdek, muzlatilgan mevalar, rezavor mevalar ham meva konservalariga kiradi. Sabzavot konservalari: toʻgʻrab yoki butun holida konservalangan sabzavotlar (sabzi, lavlagi, gulkaram, koʻk noxat, pomidor, bodring , shirin ju-hori va b); sharbatlar (sabzi, pomidor, lavlagi sharbatlari), quyuklashtirilgan pomidor mahsulotlari — pasta, souslar; usimlik moyida qovurilgan baklajon, sabzi, kabachki, pi-yozdan tayyorlangan gazaklar; marinadlangan, tuzlangan, sabzavotlar. Bolarlar isteʼmoli uchun konservalar pyuresimon va mayda toʻgʻralgan holda, parhez konservalar biron bir kasalliklari boʻlgan shaxslar isteʼmoli uchun maxsus retsept boʻyicha tayyorlanadi. Qoʻziqorindan tayyorlangan konservalar ham sabzavot konservalariga kiradi.

Oʻzbekiston konserva sanoatida, asosan, meva va sabzavot konservalari ishlab chikariladi. 2002-yilda respublikada 48,4 mln. shartli banka konservalar ishlab chikariladi.

Rixsivoy Joʻrayev.

Manbalar
Mevachilik koʻchatzori

Mevachilik koʻchatzori - q. Koʻchatzor.

Manbalar
Mega ...

Mega ... (yun. megas — katta) — qoʻshma soʻz boʻlagi. 1) Katta ulchamni, biror narsaning kattaligini ifodalaydi (mas, Megafon); 2) Birlikning million (106) marta kattalashtirilganligini koʻrsatuvchi old qushimcha, mas, 1 megaom = 106om; 1 megavatt =106Vt; 1 megagers =106 Gs va boshqa

Manbalar
Megalitik inshootlar

Megalitik inshootlar (mega... va yun. lithos — tosh) — miloddan avvalgi 3—2 ming yillikka mansub diniy insho-otlar. Tarashlangan va yarim tarashlangan katta toshlardan ishlangan. Megalitik inshootlar, asosan, eneolit davri (miloddan avvalgi 3ming yillik)da paydo bulgan. Unga dilit, trilit, dolmenlar, yopik, yulak, yulakli maqbaralar, tosh kugilar, mengirlar, kromlex va tosh xiyobonlar, shuningdek, yolgʻiz tosh bulaklari va toshtaxtalar terib ishlangan katta isteh-kom va uy qoyalarni uyib, kesib ishlangan maqbaralar kiradi. Ular juda kup mamlakatlarda Skandinaviyadan Jazoirgacha, Portugaliyadan Xitoygacha, Koreya va Hindiston, shuningdek, Fransiya, Belgiya, ayniqsa, Shim. Kavkaz, Shvetsiya, Angliya, Shotlandiya, Gretsiya, U rta yer dengizi qirgʻoklari, Tunis, Misrda keng tarqalgan. Oʻzbekistonda Megalitik inshootlar Jizzax yaqinidagi Qulfsar qabristonida topilgan. Qabr va mozor ustiga qoʻyilgan Megalitik inshootlar, asosan, marhumlarni abadiy, mustahkam "maskan" bilan taʼminlash maqsadida barpo etilgan. Megalitik inshootlar qurish jez asrida eng kjsak darajaga koʻtarilgan. Yaponiya va Indoneziyada temir davrining boshlarigacha davom etgan. Hindistonning Munda xalqlari guruhida Megalitik inshootlar qurish hamon saqlanib kelmoqda. Megalitik inshootlarning ustiga yotqizilgan toshtaxtalarning ogʻirligi 40 t, tosh boʻlaklari 300 t gacha boʻlganidan ibtidoiy sharoitda ularni barpo etish mushkul ish edi. Buning uchun richag va valiklarni qoʻllashdan tashqari koʻp sonli qabila, urugʻ va jamoalarning birlikdagi harakatlari talab etilgan. Uning koʻrinishidagi texnik masala na faqat maʼlum koʻrinishidagi yechimini, balki quruvchilar maʼlum estetik mujassamlashuvida marom, nisbat, masshtab va shakllar muhitini his qilganligidan guvoxlik beradi.

Manbalar
Megantrop

Megantrop (mega... va yun. antropos — odam) — yirik qazilma odamsimon maymun; jagʻ parchalari Yava o.dan (1941, 1953) va Sharqiy Afrikadan (1939) topilgan.

Manbalar
Megaommetr

Megaommetr (mega..., om va ...metr) — katta (106 va undan yuqori) qarshiliklarni oʻlchaydigan asbob. Tarkibida oʻzgaruvchan tok generatori (500 V kuchlanishgacha), Mom larga boʻlingan shkala, ikki ramkali magnitoelektr logometr va qoʻshimcha qarshiligi boʻlgan M. eng kengtarqalgan. Logometrning ramkalari ikkita parallel tarmoqlarni hosil qilib, ulardan biri oʻlchanadigan qarshilikka ulanadi. M. yordamida izolyasiyaning elektr qarshiligini oʻlchashda atrof muhitning temperaturasi, namligi hisobga olinadi. Bundan tashqari, elektron M. va raqamli hisoblash qurilmasi boʻlgan M.lar ham mavjud. M. yordamida elektr simlar, transformatorlar, elektr mashinalari chulgʻamlari, kabellar, izolyasiya qarshiliklari, shuningdek, izolyasiyamateriallarning sirtqi va hajmiy qarshiliklari oʻlchanadi.

Manbalar
Megapolis

"Megapolis"(mega-katta va polis yunoncha-shahar) — shahar aglomeratsiyalarining qoʻshilib ketishi natijasida hosil boʻlgan yirik shaharlar toʻplami. Masalan, AQSH Atlantika boʻyining shim. qismi.

Manbalar
Megaron

Megaron (yun. megaron — katta zal) — Yunonistonda, Egey madaniyati davrida barpo etilgan bino va uy-joylar turi (mil. av. 3—2 ming yilliklar). M.ning tuzilishi oddiy: old tomoni toʻgʻri burchak shaklida, peshayvoni ustunli. Asosiy xona katta zal boʻlib, oʻrtasida oʻchoq joylashgan. Shiftdan tutun chiqadigan teshik qoldirilgan. Bunday M.lar Troya, Tirinf, Mikeni va boshqa shaharlardan topilgan. Keyinroq (miloddan avvalgi 8—7-a.lardan boshlab) Yunonistonda M.lar asosida ibodatxonalar barpo etilgan.

Manbalar 

 

Arxitektura
Arxeologiya
Megaspora

Megaspora (mega... va spora) — urgʻochi jinsiy boʻgʻin (ochiq urugʻlilarda boshlangʻich endosperm, yopiq urugʻli oʻsimliklarda murtak xaltacha) rivojlanadigan spora. Megasporofitning boʻlinishi natijasida hosil boʻladi. Jinsiy boʻgʻinning boshlangʻich rivojlanish bosqichi M. ichida oʻtadi, keyin M. qobigʻi ochilib, arxegoniyli jinsiy boʻgʻin boʻlaklari tashqariga chikali. Urugʻli oʻsimliklarda M. urugʻ kurtakning markaziy qismi — nutsellusga oʻxshash (yana qarang Mikrosporangiy).

Manbalar
Megasporangiy

Megasporangiy (mega... va sporangiy) — har xil sporali qirqquloqsimonlar va urugʻli oʻsimliklarning bir yoki bir nechta megaspora rivojlanadigan organi. M. sporofillar qoʻltiqlarida (selaginelalarda) yoki sporofilldagi maxsus boʻshliqda (izoeteslarda) yoki sporokarplar ichida (suv qirqquloqlarida) bittadan hosil boʻladi. Urugʻli oʻsimliklarda M. nutsellus — urugʻkurtakning markaziy qismiga oʻxshash (yana qarang Mikrospora).

Manbalar
Megasporofill

Megasporofill (mega va sporofill) — faqat megasporangiy hosil qiladigan barg; mas, har xil sporali plaunsimonlar (lepidodendronlar, selaginellalar va boshqalar)da, sagovniklarda. Yopiqurugʻli oʻsimliklarda M., mevabargga oʻxshaydi.

Manbalar
Megafon

Megafon (mega ... va ...fon) — tovushni maʼlum yoʻnalishda kuchaytirib tarqatadigan radiokarnay. Koʻpincha, konussimon suyri shaklda alyuminiy qotishmasidan yasaladi, dastasi ham boʻladi. Radiokarnayning soplosimon kengayib borishi hisobiga tovushni jamlab kuchaytirib beradi. Odamlar koʻp toʻplanadigan joylar (portlar, stadion, vokzal va boshqalar)da qoʻllaniladi.

Manbalar
Megreliya

Megreliya — Gruziyadagi tarixiy viloyat. Aholisi megrellardan tashkil topgan. 17-asrda M. sharkda Sxenis-Sxali daryosi, jan.da Rioni va Kodori daryolarigacha choʻzilgan edi. Birok, 17-asr oxiri — 18-asr boshida abxazlar Kodori daryosidan Enguri (Ingur) daryosigacha boʻlgan hududni bosib olishgan va uni qisman kolonizatsiya qilishgan. Hozirgi M. Sxenis-Sxali daryosidan Enguri daryosigacha boʻlgan hududni qamrab oladi. 16—19-asr boshlarida M. mustaqil knyazlik boʻlgan.

Manbalar
Megreliya knyazligi

Megreliya knyazligi - Gʻarbiy Gruziyadagi knyazlik (16-asr oʻrtasi — 1867). 16-asr oʻrtalarida u Imeretiya podshohligi tarkibidan ajralib chiqqan. 1550-yildan uning Dadiani xonadonidan boʻlgan hokimlari Imereti podshoxlarining hokimiyatini nomigagina tan olganlar. 17-asr boshigacha Megreliya knyazligi tarkibiga Abxaziya ham kirgan. 1857-yil Rossiya imperatorining Kavkazdagi noibi knyaz Baryatinskiy Megreliya knyazligida vujudga kelgan ichki nizolar, dehqonlar qoʻzgʻoloni va boshqalardan foydalanib u yerda rus boshqaruvini joriy qilgan. Megreliya knyazligi yuridik jihatdan rasman 1867-yil barh-am topgan.

Manbalar
Megrellar

Megrellar, mingrellar — oʻtmishda Gʻarbiy Gruziyaning Megreliya tarixiy viloyatida, Kds. Kolxidaning markaziy va togʻ oldi tumanlari, Rioni daryosining oʻng qirgʻogʻidagi tumanlar, Xobi, Inguri va boshqa daryolarning havzalari, Abxaziya va Gruziyaning boshqa viloyatlarida toʻp guruh boʻlib yashagan gruzinlar. M. gruzin va megrel tillarida soʻzlashadi. (qarang Kartvelʼ tillari). Qadimda megreliyalik gruzin qabilalari kartlar, svanlar va boshqa kabilalar bilan birgalikda gruzin xalqining shakllanishiga asos boʻlgan. M.ning ayrim madaniy va maishiy turmush xususiyatlari yaqin vaqtlargacha saqlangan edi.

Manbalar
Megrel echkilari

Megrel echkilari - suti uchun boqiladigan echki zoti. Vatani — Fapbiy Gruziya (Megreliya). Pasttekislik va togʻ Megrel echkilari mavjud. Pasttekislik Megrel echkilari maydaroq, gavda tuzilishi nozik, vazni 35–40 kg , lekin sersut, mavsumda (6—8 oy) 350—400 (baʼzilari 800— 1000) kg sut beradi, sutining yogʻliligi 4—4,5%. Togʻ Megrel echkilarining gavda tuzilishi mustahkam, suyakdor, vazni 40–45 kg . Takalarining oʻrtacha vazni 55–65 kg . 100 ta ona echkidan 130—140 ta uloq olinadi. Megrel echkilarining rangi, asosan. oq va och kulrang , juni dagʻal, qisqa, tivitli, terisi yupqa, pishiq. Sutdor echki zotlarini yaratish va ularni ta-komillashtirishda Megrel echkilaridan foydalanish mumkin.

Manbalar
Meghalaya

Meghalaya — Hindistonning shim.-sharqiy qismidagi shtat. Maydoni 22,4 ming km². Aholisi 2,3 mln. kishi (2001); asosan, kxasi, garo va ingliz tilida soʻzlashadi. Maʼmuriy markazi — Shillong shahri.

Meghalaya 1970-yilda Assom shtati hududining bir qismidan muxtor shtat sifatida tuzilgan. 1972-yil yanvardan Hindistonning teng huqukli shtati.

Relyefi sertepa tekislik va past togʻlik. Eng baland joyi 1961 m. Iklimi tropik, mussonli iqlim. Yozi seryogʻin. Yillik yogʻin baʼzi joylarda 10000 mm dan ham koʻp. Tropik oʻrmonlar va butazorlar bor.

Meghalaya, asosan, agrar shtat. Aholisining 80% qishloq xoʻjaligida band. Asosiy oziq-ovqat ekini vodiylarda sholi, qirlarda makkajoʻxori va tariq, shuningdek, jut, paxta, tamaki ekiladi. Chetga chiqarish uchun kartoshka, sitrus mevalar yetishtiriladi. Ipak qurti boqiladi. Asalarichilik, oʻrmon xoʻjaligi rivojlangan. Hududining 70% oʻrmon bilan qoplangan. Sal, qaragʻay, tik, qayin va boshqa daraxtlar hamda dorivor oʻsimliklar ham oʻsadi. Foydali qazilmalardan koʻmir, ohaktosh, korund, oq gil konlari topilgan. Yogʻochsozlik, sement, oziq-ovqat, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlovchi korxonalar mavjud. Shillong shahri yaqinida aeroport bor. Turistlar koʻp keladi.

Manbalar
Peter Medawar

Peter Medawar (28-fevral 1915, Rio-de-Janeyro – 2-oktabr 1987, London) — ingliz biologi, London qirollik jamiyatining aʼzosi (1949). Oksford universitetining Modlin kollejini tugatgan (1938). Ilmiy izlanishlari toʻqimalarni oʻstirish muammolari, shuningdek, organizmning toʻqimalarni koʻchirib oʻtkazish (transplantatsiya)ga beradigan javob reaksiyasini tadqiq etishga oid. U "orttirilgan immunologik tolerantlik" hodisasini kashf etgan. Medawar "Individiumning noyobligi" (1957), "Insonning kelajagi" (1960) va boshqa falsafiy asarlar muallifi. Nobel mukofoti laureati (1960, M. Byornet bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
28-fevralda tugʻilganlar
1915-yilda tugʻilganlar
1987-yilda vafot etganlar
2-oktyabrda vafot etganlar
Medal

Medal (frans. medaille, lot. metallum — metall) — biror voqea, arbob yoki joy sharafiga chiqariladigan, odatda 2 tomoniga tasvir tushirilgan va (yoki) yozuvi boʻlgan, koʻpincha, doyra, tuxumsimon yoki koʻpburchakli shakldagi, har xil oʻlchovli metall nishon. Aksariyat hollarda oltin, ku-mush, bronzadan tayyorlanadi. M. Qadimgi Rimdayoq maʼlum edi. Lekin M. yasash sanʼati 14—15-asrlarda boshlangan (Italiya, Vizantiya). M. davlat yoki jamoatchilik mukofoti sifatida alohida xizmatlar, mardlik uchun, fan, madaniyat, sport sohasidagi katga yutuqlar uchun, yubiley sanalari munosabati bilan esdalik uchun, bironbir voqeada ishtirok etganlik uchun beriladi (yana qarang Oʻzbekiston Respublikasining orden va medallari).

Yana qarang
Oltin medal
Kumush medal
Bronza medal
Olimpiyada medali

Manbalar
Medal yasash sanʼati

Medal yasash sanʼati, medalyerlik — tasviriy sanʼat (haykaltaroshlik)ning alohida sohasi; tanga va medal quyish uchun qolip, ularni zarb qilish uchun tamga (shtempel) yasash sanʼati, gliptika turi. Xom ashyo sifatida mayda shakllarni anik, bera oladigan mustahkam va shaklga oson beriluvchan metallar (mis, kumush, oltin va boshqalar)dan foydalaniladi. Nafis sanʼatning rivojlanish qonuniyatlariga boʻysungan Medal yasash sanʼatis. bir qator oʻziga xos xususiyatlarga ega: berilgan shakl (asosan, aylana) ichiga tasvirni joylashtirish, tasvir bilan yozuv uygʻunlashtirilgan kompozitsiya yaratish, tasvirda ramz, nishon, majozlarni keng qoʻllash va boshqa Medal yasash sanʼatis.ning yuzaga kelishi tanga pullarning paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Tanga zarb qilish miloddan avvalgi 8—7-asrlar (Lidiya va Yunoniston)da yuzaga kelgan. Tanga yasashda kandakori usulida tasvir tushirilgan bosma metall tamgʻalar qoʻllanilgan, ayrim hollardagina, ayniqsa, yirik tangalarni kuyishda sopol va gips qoliplardan foydalanilgan. Yunoniston tangalari uncha katta boʻlmagan va bir tomoniga ixcham va aniq tasvir ishlangan. Miloddan avvalgi 5—4-asrlarda tangalar yiriklashgan, ularga koʻp shaklli kompozitsiyalar joylashtirilgan; ellin davri (miloddan avvalgi 4—1-asrlar)da kompozitsiyaga hukmdorlarning portretlari, yozuvlar kiritilgan. Sharqda tangalarga yozuvlar (asosan, arab yozuvi) naqsh darajasida jozibador qilib ishlangan.

14—15-asrlar chegarasida Italiyada Uygʻonish davrida medal (yodgorlik nishoni) paydo boʻlgan. Italiya medallari kompozitsiyasining soddaligi, umumlashma shakllarning kenglikda erkin va uygunlikda joylanishi bilan ajralib turadi. 17-asrda metallurgiyada oʻta qattiq poʻlat qoliplar tayyorlashga imkoniyatlar yaratilgani Medal yasash sanʼatis.ni rivojlantirdi, tanga va medallarni koʻplab tayyorlash imkoni tugʻildi. Turli davrlar (ayniqsa, 19—20-asrlar)da tasviriy sanʼatda boʻlgani kabi Medal yasash sanʼatis. da ham turli (barokko, ampir, romantizm, impressionizm, kubizm va boshqalar) sanʼat oqimlarining taʼsiri kuzatiladi, ular taʼsirida soha ustalari yangi ifoda (ayniqsa, shakliy) vositalarini izladilar, qoʻlladilar; tangalar tayyorlashda yangi texnik vositalar qoʻllanildi.

Zamonaviy Medal yasash sanʼatis. zamonaviy texnika yutuklari va badiiy ifoda vositalarini qoʻllagan holda rivojlanmoqda; yaratilayotgan medal va tangalardagi tasvirlar koʻtarinki ruhi, dadil va oʻtkir kompozitsiya yechimi, ifodali umumlashma obrazi, nafis shakli, rangbarang ijro usuli va badiiy uslublari bilan ahamiyatli. Tarixiy voqe-alar, muhim sanalar, fan va texnika yutuklari, jamoat va davlat arboblari va boshqa medal va tangalarda oʻz ifodasini topmoqda.

Oʻzbekistonda Medal yasash sanʼatis. sohasida S. Sharipov, V. Malaxov, A. Mamajonov va boshqa samarali ijod qilmoqda.

Tursunali Qoʻziyev.

Manbalar
Medan

Medan — Indoneziyadagi shahar. Shimoliy Sumatra provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 1,9 mln. kishidan ziyod (1990-yillar oxiri). Sumatra orolning shim.-gʻarbida, Malakka boʻgʻozidagi port. Tamaki, kauchuk, choy, sizal yetishtiriladigan qishloq xoʻjaligi rayonining yirik savdo markazi. Oziq-ovqat, qogʻoz, rezinatexnika, toʻqimachilik sanoati korxonalari mavjud. Universitet, muzey bor. Meʼmoriy yodgorliklaridan Katta masjid, sobiq Dexli sultonligi hokimi saroyi saqlangan.

Manbalar 

Indoneziya shaharlari
Medelin

Medelin —Kolumbiyaning shim.gʻarbiy qismidagi shahar, Markaziy Kordilyera togʻlari orasidagi vodiyda. Antyokiya departamentining maʼmuriy markazi. Aholisi 1,6 mln. kishidan ziyod (1990-yillar oxiri). Panamerika shossesidagi muhim transport tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Mamlakatning yirik iqtisodiy va madaniy markazi. Konchilik (oltin, kumush, platina, koʻmir) va toʻqimachilik (tarmoqning 4/5 qismi) sano-atlari rivojlangan. Qora metallurgiya, kimyo, koʻn-poyabzal, oziq-ovqat sano-ati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Kofe savdosi markazlaridan. Universitet bor. Shaharga 1675-yilda asos solingan.

Manbalar
Medeu

Medeu — yirik xalqaro sport majmui. Qozogʻistonning Orqa Ili Olatovida, Olmaota yaqinida, dengiz sat-hidan 1691 m balandlikda joylashgan. 1951 i. ochilgan. 1970—72 yillarda taʼmirlangan. Sunʼiy yaxmalak bilan qoplanadigan maydoni 10,5 ming kv. m; 12,5 ming oʻrinli stadioni bor. Konkida yugurish, figurali uchish, koptokli xokkey boʻyicha mashgʻulotlar va musobaqalar oʻtkaziladi.

Manbalar
Medeya

Medeya — Kolxida malikasi. M. ismi argonavtlar haqidagi yunon mifologiyasi bilan uzviy bogʻliqsir. M. afsungarlikni onasidan oʻrgangan. Yason boshchiligidagi argonavtlar oltin terini olib ketish uchun Kolxidaga kelishganda Gera va Afrodita M. qalbida Yasonga nisbatan muhabbat olovini yoqqanlar. M.ning moʻʼjizakor surtma malhami Yasonni qudratli va oʻtda yonmas qiladi, u olov purkayotgan buqalarni oʻziga boʻysundiradi, ular bilan katta dalani haydaydi; M. afsun qilib oltin terini qoʻriqlayotgan ilonni uxlatib qoʻyadi va Yason oltin terini qoʻlga kiritadi. Kelishuvga koʻra, M.ning xizmatlari evaziga Yason unga uylanishi va oʻzi bilan Yunonistonga olib ketishi lozim edi. Ancha mashaqqatlarni yengib ular Yunonistonga yetib olganlar. M. Yason bilan 10 yil turmush kechirgach, Yason unga xiyonat qilgan. Bundan gʻazablangan M. uning yosh qalligʻini va otasini oʻldirgan. Bunda u kelinga qilingan sovgʻa — zaharlangan koʻylak va tojdan foydalangan. Shu zahoti M. Yasondan boʻlgan oʻzining ikki farzandini ham oʻldirgan, oʻzi esa ajdarho qoʻshilgan aravada Afinaga, Egey huzuriga qochgan. Mifning bir variantiga koʻra, M. Kreont vafot etgach, Korinf pod-shosi boʻlgan; krrinflik ayollar yovvoyi va afsungar M.ning hukmronligidan xalos boʻlish uchun uning 14 bolasini Akrandagi M. panoh topgan Gera mehrobi yonida oʻldirganlar. Afinada.M. Egeyga oʻgʻil farzand — Medni tugʻib beradi. Biroq shohning oʻgʻli Tezeyni zaharlashga harakat qilgani uchun u yerdan ham haydalgan. M. umrining oxirgi damlarini oʻgʻli bilan Kolxidada oʻtkazgan. Bu yerda u otasini qayta taxtga oʻtqazgan, uning dushmani — amakisi Persesni esa oʻldirgan; boshqa bir rivoyatga koʻra, Kolxida podshoxligini u oʻgʻli Medga bergan, uning nomidan ular bosib olgan mamlakat Mediya (Midiya) deb atalgan.

Manbalar 

Mifologik qahramonlar
Mediana

Mediana ( — oʻrta) — G uchburchak medianasi — uchburchakning bir uchi bilan shu uchi qarshisidagi tomoni oʻrtasini tutashtiruvchi kesma. Uchburchakning uchala medianalari bir nuqtada kesishadi va kesishish nuqtasida uchburchak uchidan hisoblaganda 2 : 1 nisbatda boʻlinadi. Uchburchak medianalarining kesishish nuqtasi, uning ogʻirlik markazi bilan ustma-ust tushadi. 2° tetraedr (uchburchakli piramida) medianasi — tetraedr bir uchi bilan shu uchi qarshisidagi yoq ogʻirlik markazini tutashtiruvchi kesma. Tetraedrning toʻrttala medianasi bir nuqtada kesishadi;

Asosiy nisbatlar 
Mediananing uzunligini hisoblash uchun uchburchak tomonlarining uzunliklari ma'lum bo'lganda, Apolloniy teoremasi qo'llaniladi (Styuart teoremasi orqali yoki parallelogrammaga cho'zilgan va kvadratlar yig'indisining parallelogrammasidagi tenglikdan foydalanib olingan). yon tomonlari va diagonallar kvadratlari yig'indisi:

 

 

 

 bu yerda  mos ravishda  uchburchak tomonlari medianalaridir.

Xususan, ixtiyoriy uchburchakning medianalari kvadratlari yig'indisi uning tomonlari kvadratlari yig'indisining 3/4 qismini tashkil qiladi:
 .
Aksincha, uchburchakning ixtiyoriy tomonining uzunligini medianalarda ifodalash mumkin:

 

 

 

 bu yerda  uchburchakning mos tomonlariga medianalar,  uchburchakning tomonlari.
Har qanday uchburchakning maydoni , uning medianalari uzunligi bilan ifodalangan:
 

 bu yerda  mediana uzunliklari yig‘indisining yarmi.

Yana qarang 

 Mediana (statistika)

Manbalar
Mediatorlar

Mediatorlar ( — vositachi) yoki neyrotransmitterlar — fiziologik faol moddalar, nerv qoʻzgʻalishining kimyoviy vositachilari. Molekulalari hujayra membranasining maxsus retseptorlari orqali reaksiya koʻrsatish va membrananing muayyan ionlarni oʻtkazish xususiyatini oʻzgartirish xossasiga ega boʻlib, taʼsirot potensiali — faol elektr signalini hosil qiladi (generatsiyalaydi). Mediatorlar nerv impulslari taʼsirida ajralib chiqib, ularning nerv uchidan ishchi aʼzoga va bir nerv hujayrasidan boshqasiga oʻtishida ishtirok etadi. Istalgan aʼzo yoki toʻqima taʼsirlanganda teri, shilliq qavatlar, muskullar, boʻgʻimlar va barcha ichki aʼzolarga kirgan nerv oxirlarida nerv impulsi — signal hosil boʻlib, u sezuvchi tolalar orqali markaziy nerv sistemasi (orqa va bosh miya)ga yetkaziladi. Undan impuls harakatlantiruvchi nervlar orqali muskullarga keladi va ularni javob reaksiyasiga chorlaydi. Impulsning miya hujayralarini qoʻzgʻatishi va soʻng harakatlantiruvchi nerv oxiridan muskullarga oʻtishi uchun kimyoviy vosita — mediator zarur. Avstriya fiziologi va farmakologi O.Levi nervlar qoʻzgʻalganda biologik faol moddalar ajralib chiqib tegishli aʼzoni faol holga keltirishini tajriba yoʻli bilan aniqladi (1921-yil). Elektron mikroskopik tekshirishlardan Mediatorlar nerv oxirlarining nerv xujayra tanasi bilan tutashgan joyda — sinapslarda mavjud boʻlgan koʻp sonli pufakchalarda hosil boʻlishi maʼlum boʻldi. Nerv qoʻzgʻalganda (qarang Qoʻzgʻalish) sinaptik pu-fakchalarning bir qismi yoriladi va ulardagi omil nerv yoki muskul xujayrasining membranasi bilan oʻzaro taʼsirlanib, ushbu xujayrani qoʻzgʻatadi. Bu sekretor jarayonni nazorat qilishda S" ionlarining ahamiyati katta. Faqat qoʻzgʻalishda emas, balki markaziy va periferik nerv sistemasining barcha boʻlimlari tormollash anda ham (qarang Tormozlanish) Mediatorlar ajralishi aniqlangan. Mediatorlar qatoriga atsetilxolin, dofamin, adrenalin, noradrenalin, serotonin, gistamin, simpatii, qator neyropeptidlar (ensefalinlar va boshqalar), maʼlum bir aminokislotalar (glutamin, asparagin, glitsin va boshqalar) kiradi. Mediatorlarni oʻrganish fiziologiya (gumoral regulyasiya), farmakologiya (markaziy va vegetativ nerv sistemasining faoliyatini kuchaytiradigan va susaytiradigan trankvilizatorlar, ganglioblokatorlar sintez qilinishi), neyrojarrohlikda muxim klinik ahamiyatga ega.

Manbalar
Meduzalar

Meduzalar — boʻshliqichlilarning, koʻpincha, erkin yashovchi jinsiy avlodi. Gavdasi xira shaffof (mezogliysi kuchli rivojlanganligi tufayli), soyabon yoki qoʻngʻiroq shaklda, diametri bir necha mm dan 2–3 m gacha. Soyaboni chetlarida paypaslagichlari (uz. 30 sm gacha) va sezgi organlari joylashgan. Ogʻzi soyabonining ostki botiq tomoni oʻrtasida boʻlib, odatda, ogʻiz parraklari bilan oʻralgan. Meduzalar soyaboni ostida suvni siqib chiqarishi tufayli relaktiv usulda harakatlanadi. Ayrim ssifomeduzalar (stavromeduzalar) suv tubida biron substratga yopishib yashaydi. Meduzalar suv tubida yopishib yashaydigan gidroid poliplar (boʻshliqichlilarning jinssiz koʻpayadigan avlodi)dan kurtaklanish tufayli hosil boʻladi. Meduzalar ssifoidlar va koʻpchilik gidropoliplar uchun xos. Gidralar, ayrim dengiz gidropolishtari va korall poliplar Meduzalar hosil qilmaydi. Traxilidlar va pelagiylarda nayel gallanishi boʻlmaydi; Meduzalar tuxumdan hosil boʻladi. Meduzalarning jinsiy bezlari oshqozoni yaqinida yoki oshqozondan boshlanadigan gastrovaskulyar sistemaning radial naylarida joylashgan. Gidromeduzalarda jinsiy bezlar ektodermada, ssifomeduzalarda endodermada boʻladi. Meduzalar jinsiy yoʻl bilan koʻpayadi; jinsiy hujayralar (tu-xum va urugʻlar) suvga chiqariladi, suvda urugʻlanish roʻy beradi. Faqat ssi-fomeduzalar (aureliya, qutb Meduzalari) tu-xum hujayralari ona organizmda urugʻlanib, ulardan planula lichinkasi chiqadi. Ayrim Meduzalar (ildizogʻiz Meduzalar, qutb Meduzalar, butli Meduzalar va boshqalar)ning otuvchi hujayralari kuydirish xususiyatiga ega boʻlgani uchun ular zaharli Meduzalarga kiritiladi.

Manbalar