Borliqning estetikasi

Borliq estetikasi-fransuz faylasufi Mishel Fuko tomonidan keyingi falsafiy asarlarida ishlab chiqilgan tushunchadir. Estetiklashtirish orqali u „oʻzini oʻzgartirish“ istagini tushundi. Fuko 1984-yilda Panorama uchun Alessandro Fontano bilan suhbatda mavjudlik estetikasi haqida koʻproq gapirib beradi.

Borliq estetikasi masalasi borliq etikasi yoki etos oʻrnini egallaydi. Axloq qoidalariga boʻysunish gʻoyasi hozirda yoʻq boʻlib ketish jarayonida yoki allaqachon yoʻq boʻlib ketgan deb hisoblanadi. Bu axloqsizlik esa borliq estetikasini izlashga mos keladi.

Soren Kierkegaard 

Faylasuflar borliq estetikasi bilan kamida II asr davomida shug‘ullanib kelishgan. Ushbu hodisani jiddiy ravishda oʻrganishga kirishgan birinchilardan biri daniyalik ekzistensial faylasuf Soren Kierkegaard boʻlgan. U oʻzining „Yoki — Yoki“ risolasida insonning yashash usullaridan biri — estetikani tasvirlaydi. Estetikaning mavjudligi hozirgi zamonda, zavqli daqiqalarda namoyon boʻladi. Istak — zavqlanishning kalitidir. Estetikani ijodkor deb atash mumkin, oʻz tanlovi yigʻilishidan oʻz hayotini yaratadi. Bu hali ekzistensial tanlov emas, hech boʻlmaganda Kierkegorning fikriga koʻra, chunki u universal — yaʼni etika bilan aloqaga ega emas. Bundan uning hayot mazmuni — istaklarini qondirish uchun doimiy intilish kelib chiqadi. Ular orqali inson oʻzini topadi. Uning xohishini tinglab, inson birinchi marta oʻzini, nimani xohlayotganini eshitadi. Insonning erkin tanlovi — bu oʻz-oʻzini tanlash, bu oʻz-oʻzini yoʻqlikdan bu erda va hozir toʻla huquqli mavjudotgacha qurishdir.

Insonni oʻzgartiradigan va uni avvalgi hayotidan chiqarib yuboradigan ekzistensial tanlov qilish — bu insonning inson boʻlish yoʻli sifatida shaxs boʻlish yoʻlidagi yutuqdir. Inson kundalik hayotning shovqin-suronini boshdan kechirib, dunyoning passiv qismi boʻlishni toʻxtatganda va oʻziga yaqinlashsa, oʻzini kashf qilsa, sarafan va poyabzal bilan emas, balki oʻzining „men“ ni taniy boshlaydi. .

Kierkegaard falsafasi baribir diniy boʻlishiga qaramay, biz unda nasroniy ongining chegarasidan tashqariga chiqadigan narsani koʻrishimiz mumkin. Agar postmodern abadiy hayotni shubha ostiga qoʻysa, mavjud mavjudlik bizning qoʻlimizda qoladi. Borliqdagi borlik to‘laligi insonning o‘ziga va dunyoga ko‘zini ochadi, erkning musaffo havosi bilan chuqur nafas olishga imkon beradi. Madaniyat zanjirlarining uzilishi Nitsshe falsafasida sodir boʻladi, lekin Kierkegaard deyarli bir xil narsa haqida gapiradi, lekin uning yondashuvi yanada chuqurroqdir, chunki u bizga shaxsning tugʻilishdan boshlab „imon ritsariga“ qadar rivojlanish yoʻlini koʻrsatadi" inson oʻzining yagonaligi bilan universalga qarshi chiqqanda.

Mishel Fuko 

Fuko uchun estetiklashtirish jarayonida boshqa fikrlar muhim ahamiyatga ega. Birinchidan, bu sub’ektni sub’ektivlashtirish jarayoniga, uning sotsializatsiyasiga qarshilik. Estetiklashtirish bilan shugʻullanuvchi sub’ekt oʻz ustida ishlaydi, oʻzini oʻzgartirishga intiladi. Ikkinchidan, bu sub’ektivlik bilan mos kelmaydigan oʻz-oʻzidan. Estetiklashtirish — bu insonning erkin boʻlish istagi bilan bogʻliq hodisa. Turmush tarzini estetiklashtirish stoitsizm, monastizm, puritanizm kabi turmush tarzini oʻz ichiga oladi. Ularning barchasi oʻzlari paydo boʻlgan jamiyatlarga yangi narsalarni olib kelishdi. Amaldagi tartiblarga rioya qilmasdan, bu estetiklashtirish amaliyotlari shaxslarning individual tanlovini ifodalaydi. Maʼlumki, yuqorida tavsiflangan bu turmush tarzining barchasi kelajakda sub’ektivlashtirish agenti maqomida harakat qiluvchi qurilmalar maqomiga oʻtadi.

Maks Veber oʻzining kapitalizmning kelib chiqishi haqidagi mashhur asarida din iqtisodga emas, balki aksincha taʼsir qilganini emas, balki maʼlum bir axloq — ishbilarmonlikdagi mehnatkash, tejamkor, zohid va odobli puritanning oʻziga xos axloqi — bu asosda ixtiro qilinganligini oʻrgatadi. biz yolgʻon maqsad deb ataymiz. Keyin bu axloq, bu shaxsiy hayot tarzi norma sifatida butun biznes olamiga toraytirilgan shaklda tarqaldi, kamroq astsetik „oqilona va maqsadli“ pozitsiyaga tushirildi.

Fuko mavjudlik estetikasi muammolarini ishlab chiqishda axloqning yangi nasl-nasabini koʻrdi, u eskirgan metanarrativlar oʻrnini egallashi kerak edi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Pol Ven: Fuko. Uning fikri va shaxsiyati
 Mishel Fuko. Mavzuning germenevtikasi. boshiga. VA. Pogonyaylo
 Kierkegaard S. Yoki — Yoki / Per. Isaeva N., Isaev S. ¬¬- SPb., 2011 y.
 Tsypina L. V. Aqldan qaytganlar: Paskal, Kierkegaard va inson mavjudligining dialektik paradoksi // Sankt-Peterburg davlat universitetining xabarnomasi. 17-seriya: Falsafa. Konfliktologiya. Madaniyatshunoslik. Dinshunoslik. 2016 yil. № 2
Estetika