Fluoressensiya

Fluoressensiya - yorug'lik yoki boshqa elektromagnit nurlanishni yutgan moddaning yorug'lik chiqishi. Bu luminesansning bir shakli. Ko'pgina hollarda, chiqarilgan yorug'lik uzoqroq to'lqin uzunligiga ega va shuning uchun so'rilgan nurlanishdan kamroq foton energiyasi . Fluoressensiyaning ko'zga tashlanadigan misoli, so'rilgan nurlanish elektromagnit spektrning ultrabinafsha mintaqasida (inson ko'ziga ko'rinmas), chiqarilgan yorug'lik esa ko'rinadigan hududda bo'lganda paydo bo'ladi; bu floresan moddaga faqat ultrabinafsha nurlar ta'sirida ko'rish mumkin bo'lgan aniq rang beradi. Fluoressent materiallar nurlanish manbai to'xtagandan so'ng deyarli darhol porlashni to'xtatadi, fosforli materiallardan farqli o'laroq, bir muncha vaqt yorug'lik chiqaradi.

Fluoressensiyaning mineralogiya, gemologiya, tibbiyot, kimyoviy sensorlar ( flüoresans spektroskopiyasi ), lyuminestsent yorliqlash, bo'yoqlar, biologik detektorlar, kosmik nurlarni aniqlash, vakuumli lyuminestsent displeylar va katod nurlari quvurlari kabi ko'plab amaliy qo'llanilishi mavjud. Uning eng keng tarqalgan kundalik qo'llanilishi lyuminestsent lampalar va LED lampalarda bo'lib, ularda lyuminestsent qoplamalar UV yoki ko'k nurni uzoqroq to'lqin uzunliklariga aylantiradi, natijada oq yorug'lik hatto an'anaviy, lekin energiya tejamkor akkor chiroqlardan farq qilmaydi. chiroq .

Fluoressensiya tabiatda ba'zi minerallarda va hayotning barcha qirolliklarida ko'plab biologik shakllarda tez-tez uchraydi. Ikkinchisini biofluoressensiya deb atash mumkin, bu floroforning tirik organizmning bir qismi ekanligini yoki undan olinganligini ko'rsatadi (noorganik bo'yoq yoki dog ' o'rniga). Ammo fluoressensiya ko'p hollarda sun'iy ravishda sintezlanishi mumkin bo'lgan o'ziga xos kimyoviy moddalar tufayli yuzaga kelganligi sababli, moddaning o'zini fluoressent deb ta'riflash kifoya.

Tarix 

Fluoressensiyaning dastlabki kuzatuvi 1560 yilda Bernardino de Sahagun tomonidan va 1565 yilda Nikolas Monardes tomonidan lignum nephriticum ( lotincha "buyrak yog'ochi") deb nomlanuvchi infuzionda tasvirlangan. U ikkita daraxt turi, Pterocarpus indicus va Eysenhardtia polystachya daraxtidan olingan.  Ushbu floresans uchun javob beradigan kimyoviy birikma matlalin bo'lib, bu yog'ochda joylashgan flavonoidlardan birining oksidlanish mahsulotidir. 

1819-yilda ED Klark  va 1822-yilda Rene Just Haüy  ftoritlarda flüoresansni tasvirlagan, ser Devid Bryuster 1833-yilda xlorofill hodisasini tasvirlagan  va ser Jon Xerschel 1845-yilda kinin uchun xuddi shunday qilgan. 

FLYUORESSENSIYA (flyuorit va lot. escent — kuchsiz taʼsirni ifodalovchi suffiks) , flyuoressensiya — qisqa vaqtda soʻnadigan lyuminissensiya. Odatda, flyuoressensiya atom va molekulalarning spontan kvant oʻtishlarida sodir boʻladi, shuning uchun fluoressensiya davomiyligi atom va molekulalarning uygʻongan holatda yashash vaqti bilan aniqlanadi (man etilgan utishlar holida fluoressensiya davomiyligi anchagina katta boʻlishi mumkin). Fluoressensiya yordamida moddalar strukturasi va ularda yuz beradigan fizik jarayonlar oʻrganiladi. Fluoressensiyadan lyuminessent analiz, chaqnovchi sanagichlar, defektoskopiya, mikrobiologiya, tibbiyot, biofizika va h. k. larda foydalaniladi.

Fluorescence occurs when an excited molecule, atom, or nanostructure, relaxes to a lower energy state (usually the ground state) through emission of a photon without a change in electron spin. When the initial and final states have different multiplicity (spin), the phenomenon is termed phosphorescence.

In each case the photon energy  is proportional to its frequency  according to , where  is Planck's constant.

Kvant rentabelligi 
Flyuroessensiya kvant rentabelligi flyuroessensiya jarayonining samaradorligini beradi. U chiqarilgan fotonlar sonining so'rilgan fotonlar soniga nisbati sifatida aniqlanadi.  (p 10) 

 

Maksimal mumkin bo'lgan floresan kvant rentabelligi 1,0 (100%); Har bir so'rilgan foton chiqadigan fotonga olib keladi. Kvant rentabelligi 0,10 bo'lgan birikmalar hali ham juda lyuminestsent hisoblanadi. Floresansiyaning kvant rentabelligini aniqlashning yana bir usuli qo'zg'atilgan holatning parchalanish tezligidir:

 

qayerda  nurlanishning spontan emissiya tezligi konstantasi va

Muddat 

 

qayerda  vaqtdagi qo'zg'aluvchan holat molekulalarining kontsentratsiyasi ,  boshlang'ich konsentratsiyasi hisoblanadi va <span about="#mwt145" class="mwe-math-element" data-mw="{&quot;name&quot;:&quot;math&quot;,&quot;attrs&quot;:{},&quot;body&quot;:{&quot;extsrc&quot;:&quot;\\Gamma&quot;}}" id="8" typeof="mw:Extension/math"><span class="mwe-math-mathml-inline mwe-math-mathml-a11y" style="display: none;"><math xmlns="http://www.w3.org/1998/Math/MathML">
 <semantics>
  <mrow class="MJX-TeXAtom-ORD">
   <mstyle displaystyle="true" scriptlevel="0">
    <mi mathvariant="normal">Γ</mi>
   </mstyle>
  </mrow>
  <annotation encoding="application/x-tex">{\displaystyle \Gamma }</annotation>
 </semantics>
</math></span><img alt="\Gamma" aria-hidden="true" class="mwe-math-fallback-image-inline" data-cx="{&quot;adapted&quot;:false}" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/4cfde86a3f7ec967af9955d0988592f0693d2b19" style="vertical-align: -0.338ex; width:1.453ex; height:2.176ex;"></span> yemirilish tezligi yoki floresans umrining teskarisi. Bu eksponensial parchalanish misolidir. Har xil radiatsiyaviy va radiatsiyaviy bo'lmagan jarayonlar qo'zg'aluvchan holatni yo'q qilishi mumkin. Bunday holda, umumiy parchalanish tezligi barcha stavkalar yig'indisidir:

Flyuroessensiya 

Sayoz suvda yashovchi suyakli baliqlar rang-barang muhitda yashashi tufayli, odatda, yaxshi rang ko'rish qobiliyatiga ega. Shunday qilib, sayoz suv baliqlarida qizil, to'q sariq va yashil floresans, ayniqsa, hodisaning katta fenotipik farqini hisobga olgan holda, o'ziga xosliklar bilan aloqa vositasi bo'lib xizmat qiladi. 

Akulalar, kaltakesaklar, chayonlar, yirtqich baliqlar va yassi baliqlar kabi floresans ko'rsatadigan ko'plab baliqlar ham sariq ko'z ichi filtrlariga ega.  Ba'zi baliqlarning linzalari va shox pardasidagi sariq ko'z ichi filtrlari uzoq o'tkazuvchan filtr vazifasini bajaradi. Ushbu filtrlar boshqa baliqlar va yirtqichlar uchun ko'rinmaydigan vizual kontrastni va naqshlarni kuchaytirish uchun floresansni tasavvur qilish va undan foydalanish imkonini beradi.  Floresansiyani ko'rish uchun zarur bo'lgan sariq ko'z ichi filtrlariga ega baliqlar uning a'zolaridan keladigan yorug'lik signalidan foydalanishi mumkin. Floresan naqshlari murakkab kamuflyajga ega bo'lgan sirli naqshli baliqlarda ayniqsa mashhur edi. Ushbu nasllarning ko'pchiligi, shuningdek, bunday naqshlarni ko'rishga imkon beradigan sariq rangli uzoq o'tkazuvchi ko'z ichi filtrlariga ega.

Akulalar 
Ikki turdagi akulalarda yangi florofor tasvirlangan, bunda bromlangan triptofan-kinurenin kichik molekula metabolitlarining tavsiflanmagan guruhi tufayli yuzaga kelgan.

marjon 
Floresans mercanda turli xil funktsiyalarni bajaradi. Marjonlardagi lyuminestsent oqsillar yorug'likning yaroqsiz to'lqin uzunliklarini mercan simbiotik suvo'tlari fotosintezni amalga oshirishga qodir bo'lganlarga aylantirish orqali fotosintezga hissa qo'shishi mumkin.  Bundan tashqari, oqsillar soni o'zgarishi mumkin, chunki ko'proq yoki kamroq yorug'lik fotoaklimatsiya vositasi sifatida mavjud bo'ladi.  Xuddi shunday, bu lyuminestsent oqsillar fotosintez natijasida hosil bo'lgan kislorod radikallarini yo'q qilish uchun antioksidant xususiyatlarga ega bo'lishi mumkin.  Va nihoyat, fotosintezni modulyatsiya qilish orqali lyuminestsent oqsillar mercanning fotosintetik alg simbiontlari faoliyatini tartibga solish vositasi sifatida ham xizmat qilishi mumkin.

Shuningdek qarang

Manbalar

Havolalar 

 Fluorophores.org, floresan bo'yoqlar ma'lumotlar bazasi
 FSU.edu, Floresansiyadagi asosiy tushunchalar
 Devid Jeymsonning "Flüoresansning nano-tarixi" ma'ruzasi
 Har xil floresan bo'yoqlarning qo'zg'alish va emissiya spektrlari
 Rasmlar, aktivatorlar va spektrlar bilan floresan minerallar ma'lumotlar bazasi (fluomin.org)
 "Biofloresan tungi sho'ng'in - Dahab/Qizil dengiz (Misr), Masbat ko'rfazi/Mashraba, "Rim qoyasi"" . YouTube. 2012 yil 9 oktyabr.
 Steffen O. Beyer. "FluoPedia.org: Nashrlar" . fluopedia.org.
 Steffen O. Beyer. "FluoMedia.org: Fan" . fluomedia.org.

Radiochemistry
Molecular biology
Pages with unreviewed translations

 Ushbu maqola Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston Milliy universitieti Fizika fakulteti talabasi Abbos Jonishev tomonidan Wikita'lim loyihasi doirasida ingliz tilidan tarjima qilindi.