Viola odorata

Viola odorata — Yevropa va Osiyodan kelib chiqqan binafsha turkumiga mansub gulli oʻsimlik turi. Bu kichik chidamli koʻp yillik oʻt oʻsimlik boʻlib odatda yogʻoch binafsha, shirin binafsha, ingliz binafshasi, oddiy binafsha, guldor binafsha, yoki bogʻ binafshasi sifatida tanilgan. U Shimoliy Amerika va Avstraliyada tabiiylashtirilgan.

Xususiyatlari 
Viola odorata quyidagi xususiyatlar bilan ajralib turishi mumkin:

 gullari xushboʻy
 gullar odatda toʻq binafsha yoki oq rangga ega
 barglar va gullarning barchasi bazal rozetda
 urugʻchibarg bogʻlangan (yumaloq qoʻshimcha bilan tugamaydi)
 barg poyalarida pastga qaragan tuklar bor
 oʻsimlik stolonlar bilan tarqaladi (yer ustidagi kurtaklar)

Bu koʻp yillik oʻsimlik boʻlib gullari 10-15 sm balandlikdagi poyada ochiladi. Turlar oʻrmonlarning chekkalari yaqinida, ochiq joylarda, soyali maysazorlarda yoki bogʻlarning boshqa joylarida keng tarqalgan.

Foydalanish 
Bogʻda oʻstirish uchun bir nechta navlar tanlangan, ulardan V. odorata 'Wellsianaʼ Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻlgan.

Bu gulning shirin hidi, ayniqsa Viktoriya davrining oxirida mashhur boʻlib ketdi va shuning uchun koʻplab kosmetika va parfyumeriya ishlab chiqarishda ishlatilgan. Fransuzlar binafsharang sirop nomi bilan mashhur boʻlgan suyuqlik, koʻpincha binafsha ekstraktidan tayyorlangan. Amerika Qoʻshma Shtatlarida fransuz binafsha siropi binafsharang pishiriqlar va marshmallowlarni tayyorlash uchun ishlatiladi. Binafsha gullarning hidi oʻziga xosdir, faqat bir nechta boshqa gullar uzoqdan oʻxshash hidga ega. 1923-yilda Poucher gullarning xushboʻy hidi uchun Yevropada ham, Sharqda ham keng oʻstirilganligini yozgan, gullar va barglar alohida yigʻilib, xushboʻy hid uchun ekstrakte qilingan, gullar esa qandolatchilik galen siropida foydalanish uchun toʻplangan va dori ishlab chiqarish.

Binafsha gulning haqiqiy ekstrakti hali ham parfyumeriya sanoatida qoʻllanilishiga, shubha bor. Binafsha barglari zamonaviy parfyumeriyada keng qoʻllaniladi.

Barglarini yeyish mumkin. Haqiqiy binafsha gul ekstrakti pazandachilik uchun, ayniqsa Yevropa mamlakatlarida mavjud, ammo u qimmat.

Oʻsimlik dori 
Oʻsimlik tibbiyotida V. odorata turli xil nafas olish kasalliklari, uyqusizlik, va teri kasalliklarida qoʻllanadi. Biroq, ushbu foydalanish uchun uning samaradorligini tasdiqlovchi dalillar yetarli emas.

Mifologiyada 
Binafsha gul qadimgi Yunonistonda Afinaning ramzi boʻlgan. Binafsha Afroditaning va uning oʻgʻli Priapusning timsoli edi.

Iamus Apollon va nimfa Evadnaning oʻgʻli edi. Tugʻilganda uni onasi tashlab ketgan. U uni Arkad yovvoyi choʻllarida, binafshalar toʻshagida yotgan holda tashlab ketdi, u yerda uni ilonlar asal bilan oziqlantirdilar. Oxir-oqibat, uni binafsha ustidan Iamus deb atagan choʻponlar topib olishgan.

Maʼbuda Persephone va uning hamrohi nimfalar bahorgi oʻtloqda atirgul, krokus, binafsha, iris, nilufar gullarini yigʻishayotganda, Aid uni oʻgʻirlab ketadi.

Madaniyatda 
V. odorata Shekspirning mashhur satrlarida tilga olingan turlardan biri:

 „Oqsoqollar va bosh silkitgan binafshalar oʻsadigan joyda,
 Yoqimli yogʻoch bilan qoplangan,
 Shirin mushk atirgullari va eglantin bilan“

Galereya

Manbalar 

Yevropa o'simliklari
Osiyo o'simliklari
Dorivor oʻsimliklar