Tripofobiya

Tripofobiya shunindek trypophobia nomi bilan tanilgan — bu noodatiy naqshlar yoki kichik teshikchalar yoki boʻrtmalarni koʻrganda jirkanish yoxud qoʻrquv hissi uygʻonishiga aytiladi. Bu ruhiy kasallik sifatida rasman tan olinmagan, lekin agar haddan tashqari qoʻrquv paydo boʻlsa, kasallik sifatida ham tashxis qoʻyilishi mumkin. Koʻpchilik taʼsirchan odamlarda, asosan, tripofob tasvirlarni koʻrganlarida jirkanish hissi uygʻonadi. Tripofoblarning kam qismi bir xil darajada qorquvni boshdan kechirishadi, koʻpchilik esa asosan jirkanishni boshdan oʻtkazishadi .

Tripofobiyani ilmiy tushunish cheklangan. Tripofobiya boʻyicha bir nechta tadqiqotlar oʻtkazilgan boʻlsa-da, tadqiqotchilar bu tripofob shakllarni xavf yoki kasallik bilan bogʻlaydigan biologik revulsiya natijasidir va shuning uchun evolyutsion asosga ega boʻlishi mumkin, deb taxmin qilishadi. Ekspozitsion terapiya mumkin boʻlgan davolanish yoʻlidir.

Tripofobiya atamasi 2005-yilda onlayn forum ishtirokchisi tomonidan kiritilgan. Oʻshandan beri ijtimoiy tarmoqlarda mashhur mavzuga aylandi.

Tasniflash 
Tripofobiya ruhiy kasallik sifatida tan olinmaydi va shuning uchun Amerika Psixiatriya Assotsiatsiyasining Beshinchi nashri (DSM-5) da alohida tashxis sifatida kiritilmagan. Biroq, agar u haddan tashqari, doimiy va jiddiy qoʻrquvni oʻz ichiga olsa, fobiyaning alohida toifasiga kirishi mumkin.

Tripofobiyani fobiya sifatida aniq taʼriflash imkoni yoʻq boʻlsada, odamda asosan qoʻrquv yoki jirkanish bilan bogʻliq hislarni uygʻotadi . Fobiya qoʻrquvni oʻz ichiga olganligi sababli, faqat jirkanchlikka asoslangan tripofobik jarayon ushbu fobiyani kasallik sirasiga kirishiga yoʻl qoʻymaydi. Bir tadqiqotda, tripofobiya bilan ogʻrigan ishtirokchilarning koʻpchiligi DSM-5 maʼlum bir fobiya mezonlariga javob berishdi, garchi ular teshikchalar tasvirini koʻrsatishda qoʻrquv oʻrniga jirkanishni boshdan kechirishgan.

Belgilari 
Tripofobiya koʻpincha Vegetativ nerv sistemasining qarshi reaksiyasi orqali namoyon boʻladi. Tripofobik reaksiyani keltirib chiqaradigan shakllarga meva va pufakchalar kabi zararsiz kontekstlarda va xavf bilan bogʻliq boʻlgan predmetlarda, masalan, hasharotlar tomonidan ochilgan teshiklar va yaralar va kasal toʻqimalardagi teshiklar, xususan, hayvonlarda mango chivinlari keltirib chiqaradigan teshiklar kiradi. Bu shakllarni koʻrib, baʼzi odamlar titraganini, teridagi oʻzgerishni, vahimaga tushishni, terlashini, yurak urishini yoki koʻngil aynish yoki qichishishni his qilishlarini aytishdi. Boshqa xabar qilingan alomatlar orasida tanadagi silkinishlar, noqulaylik hissi va koʻzning charchoqlari, buzilishlar yoki illyuziyalar kabi vizual noqulaylik kiradi.

Tripofobiya qoʻrquv, jirkanish yoki ikkalasining reaksiyasi sifatida namoyon boʻlishi mumkin. Tripofobiya bilan ogʻrigan odamlarda jirkanish hissi kuchliroqdir.

Davolash 
Tripofobiya uchun maʼlum davolash usullari mavjud emas, ammo fobiyalarni davolashda qoʻllaniladigan ekspozitsion terapiya samarali davolash boʻlishi mumkin.

Epidemiologiya 
Tripofobiya qay darajada taʼsir etishi nomalum, ammo mavjud maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, tripofobik tasvirlardan jirkanish nisbatan keng tarqalgan. 2013-yilda oʻtkazilgan tadqiqotda 286 ishtirokchidan iborat koʻngillini 16 foizi lotus urugʻi poʻchogʻi tasviri taqdim etilganda noqulaylikni yoki jirkanishni his qilganlar va ulardan tashqari tripofob boʻlmagan shaxslar ham koʻrish paytida koʻproq jirkanishni his qilishini aniqlaganlar. Neytral tasvirlarni koʻrishdan koʻra tripofobiyaga oid tasvirlarni koʻrish bir muncha jirkanishni keltirib chiqarishi toʻgʻrisida bir qarorga kelishgan. Tripofobiya, asosan, ayollarda koʻproq uchraydi.

Etimologiya 
Tripofobiya atamasi 2005-yilda onlayn forum ishtirokchisi tomonidan Greek tilidan olingan deyiladi,  , „teshik“ va  anglatadi ,  , „qoʻrquv“ degan maʼnoni anglatadi.

Yana qarang 

 Fobiyalar roʻyxati
 Ommetafobiya

Manbalar 

Fobiya
Tibbiyot
Kasalliklar
Kasallik alomatlari