The Scarlet Letter

The Scarlet Letter — amerikalik yozuvchi Nathaniel Hawthornening 1850-yilda chop etilgan tarixiy fantastika asari  Massachusets ko'rfazidagi Puritan koloniyasida 1642-yildan 1649-yilgacha bo'lgan davrda bo'lib o'tgan roman voqealari o'zi turmushga chiqmagan erkakdan qiz tug'ib, keyin tavba va qadr-qimmatga ega yangi hayot yaratish uchun kurashayotgan Xester Prinning hayotini hikoya qiladi. 

Asar  Amerika Qo'shma Shtatlaridagi birinchi ommaviy nashr etilgan kitoblardan biri edi. U birinchi marta nashr etilganidayoq mashhur bo'lgan  va Amerika adabiyotining klassik asari hisoblanadi. Tanqidchilar The Scarlet Letterni mohir asar sifatida ta’riflashgan , yozuvchi DH Lourens esa uni “Amerika tasavvurining mukammal asari” deb atagan.

Syujet 
Massachusets shtatidagi Puritan Boston shahrida otaligi noma'lum chaqaloqni dunyoga keltirgan yosh ayol Xester Prinning jazolanishiga guvoh bo'lish uchun olomon yig'iladi. Uning hukmiga ko'ra, u uch soat davomida iskala ustida turishi, jamoat xo'rligiga duchor bo'lishi va umrining oxirigacha qizil "A" kiyishi kerak. Xester iskala yoniga yaqinlashganda, olomondagi ko'plab ayollar uning go'zalligi va sokin qadr-qimmatidan g'azablanadilar. Farzandining otasining ismini so'rashganda  Xester ularga aytmaydi.

Xester olomonga qarar ekan, u kichkina bir odamni payqadi va uni dengizda yo'qolgan deb taxmin qilingan uzoq vaqtdan beri yo'qolgan eri deb biladi. Er Xesterning sharmandaligini ko'rgach, u olomon orasidan bir odamdan u haqida so'raydi va unga xotinining homiladorligi haqida hikoya qilinadi. U jahl bilan bolaning otasi ham axloqsiz qilmishi uchun jazolanishi kerakligini aytadi va erkakni topishga qasam ichadi. U o'z rejasida unga yordam berish uchun yangi ism - Rojer Chillingvortni tanlaydi.

Muhtaram Jon Uilson va Xester cherkovining vaziri Artur Dimmesdeyl uni so'roq qilishadi, lekin u sevgilisining ismini aytishdan bosh tortadi. U qamoqxona kamerasiga qaytganidan so'ng, qamoqxona nazoratchisi Xesterni va uning bolasini ildizlari va o'tlari bilan tinchlantirish uchun hozir shifokor bo'lgan Chillingworthni olib keladi. U va Xester nikohlari va ikkalasi ham noto'g'ri bo'lganliklari haqida ochiq suhbat qurishadi. Chillingworth Xesterning farzandining otasi kimligini bilishni talab qiladi, ammo Xester bu ma'lumotni oshkor etishdan bosh tortadi. U Xesterning rad javobini qabul qilib, baribir erkakning kimligini bilib olishini aytdi. Chillingworth, agar Xester Chillingvort uning eri ekanligini oshkor qilsa, Xesterning bolasining otasini yo'q qilish bilan tahdid qiladi.

Qamoqdan chiqqanidan so'ng, Xester shahar chetidagi yozgi uyga joylashadi va o'zining ajoyib sifati bo'lgan tikuvchilik ishlari bilan arzimagan pul topadi. U qizi Pearl bilan tinch va ma'yus hayot kechiradi va kambag'allarga xayriya ishlarini bajaradi.  Ammo qizi o'sib ulg'aygan sari, u injiq va itoatsiz bo'lib qoladi. Pearlni olib qo'yish haqida tur li xil mish mishlar tarqaladi. Xester, Pearlni yo'qotishi mumkinligi haqidagi mish-mishlarni eshitib, gubernator Bellingem va vazirlar Uilson va Dimmesdeyl bilan gaplashish uchun boradi. Xester umidsizlikda Dimmesdeylga murojaat qiladi va u gubernatorni Pearl Xesterning qaramog'ida qolishiga ko'ndiradi.

Dimmesdeylning sog'lig'i yomonlasha boshlaganligi sababli, shaharliklar yangi kelgan shifokor Chillingworthni tafsiya qiladi. Dimmesdeyl bilan yaqin aloqada bo'lgan Chillingworth vazirning kasalligi iqror bo'lmagan aybining natijasi deb gumon qila boshlaydi. U vazirga psixologik bosim o'tkazadi, chunki u Dimmesdeylni Pearlning otasi deb gumon qiladi. Bir kuni kechqurun uxlab yotgan Dimmesdeylning ko'ylagini chetga surib, Chillingvort vazirning rangpar ko'kragida uning sharmandaligini ifodalovchi belgini ko'radi.

O'zining vijdoni azobidan azob chekkan Dimmesdeyl Xester yillar oldin jazolangan maydonga boradi. Qorong'i tunda iskala ustiga chiqib, u o'z aybini tan oladi, lekin kun yorug'ida buni omma oldida qilishga jur'at topa olmaydi. Dimmesdeylning ahvoli yomonlashganidan hayratda qolgan Xester, eriga sukut saqlash va'dasidan ozod bo'lishga qaror qiladi.

Bir necha kundan keyin Xester o'rmonda Dimmesdeyl bilan uchrashadi va unga eri va qasos olish istagi haqida gapiradi. U Dimmesdeylni Bostondan yashirincha Yevropaga, ular hayotni qaytadan boshlashlari mumkin bo'lgan kemada tark etishga ko'ndiradi. Bu rejadan ilhomlangan vazir yangi kuch-g‘ayrat qozongandek bo'ladi.

Kortej cherkovni tark etar ekan, Dimmesdeyl iskala ustiga chiqib, gunohiga iqror bo'ladi va Xesterning qo'lida vafot etadi.  Chillingworth, qasos olish istagidan kechib, ko'p o'tmay vafot etadi va Pearlga katta meros qoldiradi.

Nashr tarixi 

Hawthorne dastlab asarni " Eski zamon afsonalari " nomli to'plamning bir qismi bo'lgan qisqaroq roman bo'lishini rejalashtirgan va uning nashriyotchisi Jeyms T. Filds uni asarni to'liq metrajli romangacha kengaytirishga ko'ndirgan, deb o'ylashgan.  Uning ta'kidlashicha, erining do'sti Edvin Persi Uippl, tanqidchi, uni nashr etishni ko'rib chiqish uchun Fildsga murojaat qilgan.  Qo'lyozma Massachusets shtatining Salem shahridagi Piter Edgerli uyida yozilgan bo'lib, u hanuzgacha Mall ko'chasi 14-uyda shaxsiy qarorgoh sifatida turibdi. Bu Hawthorne oilasi yashagan oxirgi Salem uyi edi.

Asar birinchi marta 1850-yilning bahorida Ticknor and Fields tomonidan nashr etilgan va Hawthornening eng daromadli davri boshlangan. 1850-yil fevral oyida u Fieldsga so'nggi sahifalarni topshirganida, Xotorn "kitobning ba'zi qismlari kuchli yozilgan" deb aytdi, lekin uning mashhur bo'lishiga shubha qildi. Darhaqiqat, kitob tezda eng ko'p sotilgan kitob bo'ldi, ammo o'n to'rt yil davomida u o'z muallifiga atigi 1500 dollar olib keldi. Uning dastlabki nashri Salemliklarning keng noroziligiga sabab bo'ldi, ular Xotorn o'zining "Bojxona uyi" muqaddimasida ularni qanday tasvirlaganini ma'qullamadilar. 2500 nusxadagi ikkinchi nashrga Xotornning 1850-yil 30-martdagi kirish so'zi kiritilgan bo'lib, unda u o'zining "Kirish" ni "bir so'zni o'zgartirmasdan qayta nashr etishga qaror qilgani" aytilgan. . . Eskizning yagona diqqatga sazovor xususiyatlari - bu ochiq va samimiy xushmuomalalik . . . Har qanday shaxsiy yoki siyosiy dushmanlik yoki yomon his-tuyg'ularga kelsak, u bunday sabablarni butunlay rad etadi ".

Ramzlar 

 Qizil "A" harfi: Romanning boshida Xesterning "A" harfi uning gunohi va zinokorligining ifodasidir. Biroq, vaqt o'tishi bilan xatning ma'nosi o'zgardi. Ba'zilar uchun bu endi "qodir" degan ma'noni anglatadi. Romanda shunday deyilgan: "Xat uning chaqiruvining ramzi edi. Unda shunday yordam topildi - qilish uchun shunchalik ko'p kuch va hamdardlik - ko'p odamlar qizil A ni asl ma'nosi bilan izohlashdan bosh tortdilar. Ularning aytishicha, bu Qodir degani, Xester Prinne ayol kuchi bilan shunchalik kuchli edi". 
 Meteor: A shaklidagi meteor kitobdagi yana bir belgi sifatida xizmat qiladi. Muhtaram Dimmesdeyl uchun meteor Xudoning alomatidir. Xudo Dimmesdeylning gunohini hammaga ochib beradi va Dimmesdeyl aybdor bo'ladi. Biroq, boshqalar bu xatni farishtaning ramzi deb bilishgan.
 Dimmesdeylning ismi: Dimmesdeyl ismining o'zi ham ramziy ma'noga ega. Uning nomi zaiflik va g'amginlikni keltirib chiqaradigan va Dimmesdeylning gunoh qilganidan beri doimiy holatini ifodalovchi "dim" ildiz so'zini o'z ichiga oladi.
 Pearl:  ota-onasining gunohi va ehtiroslarining timsolidir. U onasi qochib qutula olmaydigan gunohni doimo eslatib turadi. Ta'kidlanishicha, u "boshqa shakldagi qizil harf edi; hayotda berilgan qizil harf".
 Iskala : Iskala roman davomida uch marta eslatib o'tilgan. Buni kitobni boshiga, o'rtasiga va oxiriga ajratish sifatida ko'rish mumkin. Bu sharmandalik, gunohning vahiysi va aybdorlikni anglatadi, chunki bu Xester o'zining qip-qizil maktubini jazo sifatida olgan va Dimmesdeyl meteor orqali vahiyni boshdan kechirgan joy.

Manbalar