Sport turlari

Qisqa qilib aytganda sport - bu muayyan muayyan musobaqa qoidalari va uning shartlari bilan tashkil etilgan va sport klublarda ayniqsa sport uyushmalarida tashkil etilgan har qanday individual sport turi.

Umumiy atama 
Har bir sport o'z navbatida individual sport intizomlariga bo'linadi. Masalan: sport gimnastikasi uning intizomi sifatida polda mashq qilish, chang'i sportining intizomi – tog' chang'isi va oq suv poygasi intizomi – juft kanoeda eshkak eshish .Germaniyada Germaniya Olimpiya sport konfederatsiyasi (DOSB) yangi sport turini qabul qilish qoidalariga mos kelishini va sport va tashkiliy talablarga javob berishini hal qiladi. Sport "alohida, sportni belgilovchi vosita faoliyati" bo'lishi kerak. Bu " miya o'yinlari, qo'l san'atlari va modellar yaratish faoliyati, hayvonlarni o'rgatish va inson harakatini jalb qilmasdan texnik qurilmalarni o'zlashtirish " bilan emas.

Sport toifalari 
Sportni ma'lum jihatlariga ko'ra turli kategoriyalarga bolinadi. Ammo rasmiy tasniflar mavjud emas. Ba'zi tashkil etish variantlari:

Hech qanday tasnif sportning bir nechta toifalarda paydo bo'lish imkoniyatini istisno qila olmaydi: masalan , velopolo ham to'p, ham velosport sport.

Sportni tizimlashtirish 
Sportning psixomotor ahamiyatiga tayanib, Per Parlebas sport prakseologiyasi tizimini kash qildi , unda har bir sport turi (intizom) maksimal uchta koordinatada ifodalanadi. Parlebas sotsiologik va psixomotor yondashuvni qo'llaydigan frantsuz sport o'qituvchilarining uzoq an'analarining bir qismidir :

 Individual ( psikomotor ko'nikmalarga tayinlangan) yoki jamoaviy ( sotsiomotor ko'nikmalarga tayinlangan);
 Hamkor(lar)(=P) yoki raqib(lar)(=A)ning mavjudligi;
 Atrof-muhit/o'yin maydoni tufayli noaniqlik (=I).

Futbol endi PA sport turi (chunki futbol maydonlari standartlashtirilgan).

Umuman olganda,Sportni tobora ko'proq standartlashtirish tendentsiyasi mavjud bo'lib, u qarama-qarshi yo'nalishda tabiat bilan muomala qilish orqali standartlashtirishga qarshi turuvchi tobora ko'proq yangi tendentsiyalarni yaratadi. 19-asrda sodir bo'lgan narsa hisoblanib, 19-asrda kross yugurish va yengil atletika deyarli teng boladi. Plastmassa izlar sababli  mavsumiy iqlim farqlari deyarli sezilmaguncha, shlakli izlar yaxshilandi va yaxshilandi.

Mashhur sport fanlari 
Sport intizomi yirik tadbirlarda namoyish etilsa, ommaviy axborot vositalarida e'lon qilsa radio va televidenieda yuqori reytingga erishsa mashhur boladi.

Madaniyt rivojlanish sababli, sport fanlarining ommaviyligi gohi milliy tasiri juda kuchli. Faqat bir nechta sport turlari global ahamiyatga ega bo'lishi mumkin. Asosan, sport intizomini mashq qilish va tomosha qilish o'rtasida farq qilish kerak, garchi sport bilan shug'ullanish va uning izdoshlari o'rtasida shubhasiz bog'liqlik mavjud.

Germaniya 
Yana bir oʻlchov sport klubi azolaridir, ammo shuni hisobga olish kerakki, har bir a'zo sportda faol qatnashmaydi va ko'plab a'zo bo'lmaganlar tomoshabin sifatida ishlaydi.

Dunyo boylab 
Germaniya bilan farq shundaki , klub a'zolari emas, balki tadbirlar va televideniedagi tomoshabinlar soni hisobga olinadi.

Futbol dunyodagi eng ommabop sport turi. Bir nechta boshqa fanlar singari, futbol ham dunyoning deyarli barcha qismlarida eng mashhur sport turlaridan biridir. Faqat Shimoliy Amerika, Avstraliya va Janubiy Osiyoda futbol subordinatsiya roliga tushirilgan. Butun dunyo bo'ylab keng tarqalgan boshqa sport turlari - boshqa Olimpiya sport turlari, jumladan, Yengil atletika va suzish, boks va tennis, basketbol va voleybolning jamoaviy sport turlari.

Oxirgi o'n yilliklarda Yevropaning sport bozorida futbolning oʻrni kotarilib bormoqda , bu hozirda barcha Evropa mamlakatlarida kamida ikkinchi eng mashhur sport turi hisoblanadi. Bu hisobot berish va davlat tomonidan moliyalashtirishda ham o'z aksini topadi. Muzli xokkey ancha orqada, undan keyin qo'l to'pi va basketbol .

Yevropada mintaqaviy tafovutlar mavjud bo'lib, ularning ayrimlari esa milliy davlatlar orqali o'tadi. Xokkey Yevropaning katta qismlarida mashhur biroq janubda deyarli mashhur. Shimoliy Yevropa va Shimoliy Germaniyada qo‘l to‘pi, Yevropa janubida basketbol va suv polosi, Litvada esa basketbol, G‘arbiy va janubi-g‘arbiy Yevropada velosport.Gollandiya va Italiyada beysbol, G‘arbiy Yevropada regbi ittifoqi, Buyuk Britaniyada regbi ligasi va Frantsiya, Alp mintaqasida va Shimoliy Evropada chang'i sporti, Shveytsariya, Chexiya va Skandinaviya davlatlarida florbol  kabi sport turlari mashhur.

Yana bir oʻziga xos sport tizmiga ega davlat bu – Shimoliy Amerika .Asosiy e'tibor AQSh sport turlari bo'yicha to'planishi mumkin bo'lgan to'rtta jamoaviy sport turiga qaratilgan. Beysbol Amerikaning eng qadimgi milliy sport turi bolib , ammo 1970-yillarda Amerika futboliga eng ommabop sport unvonidan voz kechishga majbur bo'ldi, undan keyin basketbol va xokkey, Basketbol ikkalasidan ham mashhurroq. Ularning ortida lakros, futbol va regbi kabi boshqa jamoaviy sport turlari juda mashhur.

Futbol bilan bir qatorda turadiga oʻyinlardan yana Regbi va kriketdir. Regbi ittifoqi, masalan, butun Okeaniya, Argentina, Yaponiya, Janubiy Afrika, shuningdek, Frantsiya va Italiya kabi Hamdo'stlikdan tashqarida. Kriket, masalan, Hindiston, Pokiston, Avstraliya va Janubiy Afrika mintaqasida. Bunday mashhurlikka qaramay, milliy olimpiya birlashmalari uzoq vaqt davomida ushbu sport turlarining Olimpiya o'yinlariga aylanishini ta'minlay olmadilar. Biroq, bu endi regbida sodir bo'ldi. Regbi ligasi faqat Hamdo'stlik orqali Avstraliya va Yangi Zelandiyadan tashqarida asosiy sport turiga aylandi. Sportning tarqalishi Angliya-Amerika madaniy imperializmi bilan bog'liq.

Osiyo mamlakatlarida eng ommabop hisoblanadigan sport turi bu stol tennisi va badminton .Hozirgi kunda bu ikki sport turida jahon reytingida osiyoliklar turadi.Biroq, badminton ham, stol tennisi ham Germaniya va ko'pgina Yevropa mamlakatlarida faqat marginal sport turlari hisoblanadi. Daniya badminton sporti bo'yicha Yevropa istisnosini ifodalaydi.Ko'p yillar davomida daniyaliklar o'zlarini doimiy ravishda dunyoning eng yaxshilari qatoriga qo'yishga muvaffaq bo'lgan yagona evropaliklardan biri bo'lib kelishgan.

chegaralash 
Sport va uning atamalari umumiy tilda tizimli ravishda farqlanmaydi..Ayrim holatlarda sportning turili sohalari, masalan: yoʻl velosipedi, trek velosport, togʻ velosipedi va badiiy velosport variantlari mustaqil sport turlari sifatida farqlanadi. Ayrim hollarda velosport sportining fanlari sifatida ham koʻriladi. Demak, individual izlanish yo trek velosporti intizomi yoki trek velosport intizomining kichik intizomi bo'ladi.

Yana qarang 

 Sport turlari ro'yxati
 Trening (sport)

Shaxsiy dalillar 

Sport