MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
9-may koʻchasi (Toshkent)

9-May koʻchasi — Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida joylashgan koʻchalaridan biridir. 9-May koʻchasi Xotira va qadrlash kuni bayrami bilan boʻgliq boʻlib nomlangandir. Oldin ushbu kun Oʻzbekistonda Gʻalaba kuni deb nomlangan edi va koʻplab davlatlarda haligacha shunday nomlanib kelmoqda. Koʻcha  Munavvarqori mahallasining Mirzo Ulugʻbek tumanida joylashgan. Koʻcha juda kichikdir va u 130 metr atrofida boʻlib  Feruza koʻchasidan  Oyimariq 1-tor koʻchasigacha choʻziladi.

Tarixi va nomi  
Koʻchaning nomi Xotira va qadrlash kuni bayramiyga bagʻishlanib nomlangan. Ushbu kun Oʻzbekistonda 9-mayda nishonlanadi va OʻzSSRning Ikkinchi Jahon Urushida qatnashgani bilan loyiqdir. Koʻcha kichikdir va unda bino bilan inshoatlarning soni koʻp emas.

Tavsifi 
Koʻcha janubdan Feruza koʻchasidan boshlanadi va Oyimariq 1-tor koʻchasida yakunlanadi. Koʻcha juda kichikdir va uzunligi 138 metr boʻlib unda juda kam binolar va inshoatlar joylashgan. 9-May koʻchasidan uzoq masofada boʻlmaganda  Dukchi Eshon koʻchasi joylashgan. Koʻchadan jamoat transporti oʻtmaydi, ammo uzoq boʻlmagan masofada, yaʼni Feruza koʻchasining 12-sonli mavze jamoat transport bekatida 14, 17, 19, 36, 49, 110 va 198 raqamli avtobuslar va 28m yoʻnalishli taksi oʻtadi.

Mashhur binolar va inshoatlar 
9-May koʻchasida Juft va Toq tomondam kichik bir qavatli uylar joylashgan. Koʻchaning toq tomonida "Mobil 1 Lube Express" yogʻalmashtirish ekspress-punkti koʻp yillardan beri ishlab kelmoqda.

Manbalar 

Toshkent koʻchalari
Xuli xalqi

Khuli — Southern Highlands (Papua-Yangi Gvineya) provinsiyasida taxminan 1000-yillardan buyon yashab kelayotgan papua xalqi. Aholisi taxminan 150 000 kishi (eng yirik papua xalqlaridan biri). Asosiy tili Trans-Yangi Gvineya oilasiga mansub Sharqiy Gvineya togʻboʻyi tillar guruhiga kiruvchi huli tilidir. Taxminan 70 000 kishi ushbu tilda soʻzlashishi aytiladi. Huli klanlar (hamigini) va kichik klanlarga (hamigini emene) boʻlinadi.

Huli jamiyatida koʻpxotinlik mavjud, erkaklar bir nechta xotinga ega boʻlishlari mumkin. Ammo, aksincha, ayollar koʻp erga ega boʻla olmaydi. Ekzogamiya va umuman qarindoshlar oʻrtasidagi nikoh maʼn qilingan. Kelinning oilasi koʻpincha choʻchqa yoki boshqa chorva mollari shaklida qalin oladi. Qolaversa kuyovboʻlmish uyni qurish uchun mas’uldir. Ayollarning vazifalari bolalarga qarash, bogʻdorchilik va choʻchqachilikni oʻz ichiga oladi. Oʻgʻil bolalar, odatda 10 yoshdan boshlab otasi bilan yashashni boshlaydi. Ayolning farzand koʻra olmasligi, yaʼni bepushtligi ajralish sababi boʻlishi mumkin.

Manbalar

Havolalar 

 Huli.

Manbalar
KXDR pravoslav qo‘mitasi

KXDR pravoslav qoʻmitasi () — KXDRdagi nohukumat tashkilot boʻlib, Shimoliy Koreyaning pravoslav nasroniy jamoati.

Tarixi 
2002-yilda KXDR Davlat mudofaa qoʻmitasi raisi Kim Chen Ir Rossiyada boʻlganida Pxenyanda pravoslav cherkovi qurish istagini bildirgan edi. 2003-yil fevral oyida KXDR dindorlar jamiyati kengashi raisi Jang Chje On boshchiligidagi delegatsiya Moskvaga tashrif buyurdi. KXDR dindorlar jamiyati tarkibida Georgiy Xo Ir Zin raisligida pravoslav qoʻmitasi tuzildi. 2003-yil aprel oyida Rus pravoslav cherkovi KXDRdan toʻrt nafar talabani — Shimoliy Koreyada keyingi vaʼzxonlik xizmatiga nomzodlarni Moskva diniy seminariyasiga oʻqishga qabul qildi. 2003-yil 24-iyunda tashqi cherkov aloqalari boʻlimi raisining birinchi oʻrinbosari, Kaluga va Borovsk arxiyepiskopi Kliment (Kapalin) Pxenyandagi Hayot beruvchi Uchlik sharafiga cherkovning birinchi toshini muqaddaslashtirdi.

Yaqin vaqtgacha qoʻmitaning asosiy faoliyati mamlakatda pravoslav cherkovi qurish va koreys ruhoniylarini tayyorlashdan iborat edi.

Qoʻmita rahbariyati (koreyslardan iborat) barcha Shimoliy Koreya pravoslav xristianlari omofori ostida boʻlgan RPCh bilan maslahatlashish uchun Rossiyaga tashrif buyurdi.

2005-yilda Moskva va Butun Rossiya Patriarxi Aleksiy II ning duosi bilan Cherkovning tashqi aloqalar boʻlimi raisining oʻrinbosari, yepiskop Yegoryevsk Mark (Golovkov) Moskvada Moskva diniy seminariyasi talabalari Teodor Kim va Ioann Rani diakon xirotoniyasini bajardi.

2006-yil iyun oyida Moskva va Butun Rossiya Patriarxi Aleksiy II KXDR pravoslav qoʻmitasi raisi Georgiy Xo Ir Zindan KXDR poytaxtida qurilayotgan ibodatxona jamoasini rus Pravoslav cherkovi bagʻriga qabul qilish toʻgʻrisidagi murojaatini oldi. Rus Pravoslav Cherkovining Muqaddas Sinodi 2006-yil 17-19-iyul kunlari boʻlib oʻtgan yigʻilishda Pxenyanda Moskva va Butun Rossiya Patriarxining kanonik yuritishi ostida „Hayot beruvchi Uchlik“ cherkovining pravoslav cherkovini tashkil etishga qaror qildi.

2011-yil 24-sentabrda Moskva Patriarxi Kirill KXDR pravoslav qoʻmitasi raisi Georgiy Xo Ir Zinni 50 yoshga toʻlishi bilan rasman tabrikladi.

2015-yil 12-oktabrdan 16-oktabrgacha Ussuriy yepiskopi Innokentiy boshchiligidagi Primorskiy mitropolisidan cherkov delegatsiyasining KXDRga tashrifi Xudo onasining shafoati bayramiga toʻgʻri keldi. Safar KXDR pravoslav qoʻmitasi taklifiga binoan va Moskva Patriarxiyasining xorijdagi muassasalar boʻyicha idorasi bilan kelishilgan holda boʻlib oʻtdi.

Shimoliy Koreyadagi diniy vaziyat 
KXDR — de-fakto ateist davlat. Xristianlarga zulm qilish faktlari mavjud.

Biroq, baʼzida bu amaliyotdan istisnolar mavjud. Xususan, Kim Chen Irning oʻzi Pxenyanda pravoslav cherkovi qurilishini qoʻllab-quvvatlagan.

Mamlakatda, shuningdek, KXDR pravoslav qoʻmitasini tashkil etish va Pxenyanda pravoslav cherkovi qurilishiga hissa qoʻshgan KXDR dindorlar jamiyati (rais — Chan Chje On) ham mavjud.

Raislari 

 Georgiy Xo Ir Zin
 Vitaliy Kim Chi Song
 Viktor Yu Yon Nyong

Manbalar

Havolalar  
 Делегация Православного комитета КНДР посетила Русскую Православную Церковь
KXDRda pravoslavlik
Shambezidagi Konstantinopol Patriarxiyasining pravoslav markazi

Shambezidagi Konstantinopol Patriarxiyasining pravoslav markazi (, ) — Konstantinopol pravoslav cherkovi homiyligida faoliyat yurituvchi tashkilot.

Markaz uchta cherkovni, butxona va beshta pravoslav ibodatxonani (gruzin, arab, yunon, rumin va fransuz tilli), shuningdek ekumenik „Malaka oshirish instituti“ ni birlashtiradi.

Tarixi 
1966-yilda Konstantinopol Patriarxi Afinagor tomonidan Jenevaning chekkasida — Shambezi kommunasida, Konstantinopol Patriarxi Istanbulni tark etishga majbur boʻlgan taqdirda Jeneva kantonida tashkil etilgan.

Butunjahon cherkovlar kengashi Jenevada joylashganligi sababli, Shambezidagi pravoslav markazi Konstantinopol Patriarxatining ekumenik faoliyatining markaziga aylandi. 1977-yilda bu yerda pravoslav-katolik dialogi boshlandi, u hozirgacha davom etmoqda. Markazda pravoslav cherkovi va qadimgi Sharq pravoslav cherkovlari oʻrtasidagi teologik muloqot boʻyicha Aralash diniy komissiyasining majlislari boʻlib oʻtdi.

Markaz xodimlari Pan-pravoslav soborini tayyorlash bilan shugʻullangan. 1968-yildagi IV Pravoslav yigʻilishi kengashni umumiy pravoslav soborgacha boʻlgan yigʻilishlar va pravoslavlararo tayyorgarlik komissiyalari faoliyati orqali tayyorlash tartibini tasdiqladi va Konstantinopol Patriarxatining Shambezidagi pravoslav markazida maxsus kotibiyatni tashkil etdi. Bu yerda toʻrtta pravoslavlar soborgacha boʻlgan yigʻilishlar (1976, 1982, 1986, 2009) va oltita pravoslavlararo tayyorgarlik komissiyalari (1986, 1990, 1993, 1999, 2009, 2011) boʻlib oʻtdi.

1996-yilda „malaka oshirish instituti“ ( en theologie ortodoxe, . Uning asoschilari Konstantinopol Patriarxati, Friburg universitetining katolik fakulteti va Jeneva universitetining protestant fakulteti edi. Institut katoliklar va protestantlar bilan yaqinroq aloqada boʻlish maqsadida turli mahalliy pravoslav cherkovlarining magistrantlarini tayyorlaydi. Institut turli konfessiyalar va dinlar oʻrtasidagi muloqotni rivojlantirishga koʻmaklashishga qaratilgan. 2003-2019-yillarda Institut dekani professor Vlasios Fidas boʻlgan, 2019-yildan Institutga arxiyepiskop Iov (Gecha) rahbarlik qiladi.

2010-yilda iqtisodiy inqiroz tufayli Gretsiya hukumati Konstantinopol patriarxatining Shambezidagi markazini moliyalashtirishni toʻxtatdi. Shunday qilib, markaz yopilish arafasida edi: rasmiy ravishda u mavjud boʻlib qolmoqda, ammo uning xodimlari keskin qisqartirildi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Н. З. Открытие нового экуменического центра в Женеве // Журнал Московской Патриархии. 1965. — № 10. — С. 53.
 Кырлежев А. Православный центр Константинопольского Патриархата в Шамбези // Журнал Московской Патриархии. 1987. — № 12. — С. 54-56.

Havolalar 
 http://www.centreorthodoxe.org/ официальный сайт
 1966-yilda paydo bo'lgan
 Konstantinopol pravoslav cherkovi
 Shveytsariya Tashkilotlari
1966-yil Shveytsariyada
Shveytsariyada 1960-yilda paydo
Hindustaniylar

Hindustaniylar (hindaviylar) — Shimoliy Hindistonning hind-oriy xalqi, hind tilining (xari-boli, xaryani, braj, kanachji, bundeli, avadhi, bageli, Chhattisgarxi) kabi shevalarida soʻzlashadi. Ularning umumiy soni 500 million kishiga yaqin (2016-yil, taxminiy hisob-kitob). Eʼtiqodi: hinduizm. Hindistonning eng koʻp sonli xalqi. Ularning asosiy yashash hududlari — Uttar-Pradesh, Madxya-Pradesh shtatlari, Rajastan shimoli, Dehli hududi markazidan boshqariluvchi Bixar va Panjob shtatining bir qismi. Hindustaniylarning asosiy mashgʻuloti dehqonchilik (bugʻdoy, sholi, paxta, shakarqamish yetishtirish). Shu bilan birga, soʻnggi yillarda sanoat ham jadal rivojlandi, ishchilar sinfi oʻsib bormoqda (Bixar, Madxya-Pradesh).

Hind tili kuchli shevalarga boʻlinadi va ikkita adabiy shaklga ega — hind va urdu. Bu ikki tilning grammatikasi va asosiy lugʻati bir xil, ammo hind tilida devanagari yozuvi, urdu tilida esa arab yozuvi ishlatiladi. Shuningdek, bu tilda boy adabiyot saqlanib qolgan. Hindaviylar madaniyatining eng qadimiy markazlari Dehli, Laknau, Agra, Allohobod, Varanasi shaharlaridir. Hindustaniylar Hindiston milliy ozodlik harakatida faol ishtirok etgan, ulardan Hindistonning bir qancha atoqli arboblari chiqqan.

Asosiy yashash manzillari 

 Hindiston
 Nepal
 Pokiston

Yaqin xalqlar 

 Dravidlar.
 Loʻlilar — loʻlilar etnik jihatdan kelib chiqishi aralash ekani aytiladi, ammo baʼzi olimlar hindustaniylar bilan ularning qarindoshligi, tashqi va til jihatdan oʻxshashligiga doir jihatlarga eʼtibor qaratishadi.

Hindaviy asketlari 
Hindistondagi brahminlar va buddistlar orasida asketizm amaliyotlari keng tarqalgan. Biroq, bunday maʼnaviy oʻsishga erishish nafaqat astsetik turmush tarzidan tashqari qator marosimlar, shuningdek, hindaviylar tomonidan tan olingan oltita falsafa maktabi (Mimamsa, Vedanta, Yoga, Sankhya, Nyaya Vaisheshika) tufayli mumkinligi aytiladi.

Yana qarang 

 Mamlakatlar boʻyicha dunyo xalqlari

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 
 Krofurd Jh. Loʻlilarning kelib chiqishi toʻgʻrisida // London etnologik jamiyatining operatsiyalari, jild. 3 (1865), bet. 25-36. )
 Rokvell Lanman C. Hindu asketlari va ularning vakolatlari // Amerika filologiya assotsiatsiyasining operatsiyalari va ishlari, jild. 48(1917), bet. 133-151. )

Havolalar 

 hindustanliklar
Edirne-Segedin shartnomasi

Edirne-Segedin shartnomasi — 1444-yilda Usmonlilar imperiyasi va Vengriya qirolligi oʻrtasida imzolangan tinchlik shartnomasi.

Papa Gabriele Condulmer John Hunyadi qoʻl ostidagi venger, serb, bosniyaliklar va Valaxiya quvvatlaridan tarkib topgan xristian birligini Murod II boshchiligidagi Usmonlilar imperiyasi qoʻshini ustiga yubordi. Birinchi tahminga koʻra, Karamanoğulları bekligining ham dastagini olgan ushbu xristian qoʻshinlari Niş jangida boʻlgani kabi birin-ketin gʻalabaga erishsa-da, Izladi Derbendde usmonlilar tomonidan magʻlubiyatga uchratildi. Yana boshqa tahminga koʻra, Usmonlilar Izladi Derbenddagi jangda magʻlub boʻlishdi. Ammo salibchilar Plovdiv tekisligiga tushdi, ogʻir qish sharoitlari, qirol Vladislav IIIning sabrsizligi, taʼminot yetishmasligi va Usmonlilarning qarshilik koʻrsatishi tufayli ular chekinishga majbur boʻldilar.

Boshqa bir fikrga koʻra, Usmonlilarning ogʻir yoʻqotishlari bilan birlikda oʻzlari ham katta talafot koʻrgan va Izladida tor-mor etilgan vengerlar qishki sharoitda chekinishga majbur boʻldilar, ammo kutilmagan bir voqea urushning borishini oʻzgartirdi. Dragomanda xristianlar qoʻshinini kuzatib borayotgan Usmonli qoʻshinlari pistirmaga tushib, magʻlubiyatga uchradi va sulton Murod IIning kuyovi, vazir Chandarli Halil poshoning ukasi Mahmud Bey asirga olindi. Bu voqea usmonlilarning ruhiy tushkunligiga sabab boʻldi va salibchilarning harbiy hujumini muvaffaqiyatli boʻlishga imkon berdi.

Shundan soʻng, Serbiya, Bosniya va Gersegovina, Albaniya va Rumeli kabi hududlarda kuchi zaiflashib qolgan Murod II yana bir salib yurishlaridan qoʻrqdi va vengerlar bilan shartnoma tuzishga harakat qildi va 1444-yil 12-iyunda tinchlik shartnomasini Edirneda imzolab, matnni Vengriya qiroliga joʻnatdi.

Vengriya qirolligi qiroli Władysław III ushbu shartnomani imzolashga rozi edi. Ammo papa va Vizantiya imperatori shartnomaga qarshi chiqdilar. Serb despoti va John Hunyadining talabiga binoan qirol Władysław III 1444-yil 12-iyulda Segedin shahrida shartnoma imzoladi.

Shartnomaning moddalari 
Shartnomaning moddalari shulardan iboratdir:
 Bolgariyadagi Usmonlilar imperiyasi hokimiyati tan olindi.
 Serb despotliklari qaytadan qurildi va Usmonlilar imperiyasiga soliq toʻlaydigan boʻldi.
 Valaxiya bekligi Vengriya qirolligi hokimiyatida qolib, Usmonlilarga soliq toʻlaydigan booʻldi.
 Tuna daryosi tomonlar oʻrtasida chegara boʻldi.
 Shartnoma muddati 10 yil etib belgilandi.

Shartnomadan soʻngra 
Bu shartnomadan soʻng, sulton Murod II taxtdan voz kechdi va 12 yoshli oʻgʻli Mehmed II Fotih Usmonlilar imperiyasi taxtiga chiqdi. Ammo tinchlik muddati 6 oy ham davom etmadi. Salibchilar tahdidi ostida Murod II yana taxtga qaytishga majbur boʻldi. 1444-yil 10-oktabrda Usmonli imperiyasi va Vengriya oʻrtasida Varna jangi boʻlib oʻtdi va Usmonlilar toʻliq gʻalabaga erishdilar.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 

 
 
 
 

Usmonlilar imperiyasi shartnomalari
Xoytiylar

Xoytiylar ( ?) oyratlar etnik guruhi, oʻzlarini xoyd deb atashadi (moʻgʻ. „orqa“, „shimoliy“). Bu Jukovskaya taxminicha, XIII asr harbiy-maʼmuriy nomenklaturani aks ettiradi. 1990-yillar oxiridagi maʼlumotlarga koʻra, Xitoyda 15 ming, Moʻgʻulistonda 5 ming xoytiy yashab kelgan.

Kelib chiqishi 
XIII asrda oyratlarni tashkil qilgan gʻarbiy moʻgʻullar guruhi. Keyinchalik oyratlar tarkibiga choros, torgutlar va xoshutlar ham ham kirgan. XX asr Moʻgʻuliston xoytlari Moʻgʻuliston derbetlariga qarindosh boʻlib, ularning tarixi bir-biri bilan chambarchas bogʻliqdir. Jungʻor xonligi qulagandan soʻng, xoytlarning bir qismi derbetlar bilan birgalikda Volgaboʻyiga koʻchib oʻtadi (taxminan XVII — XVIII asrlarda). Bu yerda ular qalmiq xalqi tarkibiga kirgan. 1765-yilda xoytlarning qolgan guruhlari Tashqi Moʻgʻulistondagi derbetlar yaqiniga, hozirgi Xodd va Uvs aymogʻlari (viloyat) hududiga kelib joylashadi va xoytlar amalda ularga qoʻshilib ketgan va Jukovskayaning soʻzlariga koʻra, xalxa bilan faol ravishda birlashgan.

Xoyt noʻyonlarining nasl-nasabi 
Xoyt noʻyonlarining nasl-nasabi Yabugan Mergen (Yabaɣan yoki Yabuɣan Mergen) yoki Piyoda merganga borib taqaladi. U haqida koʻplab ogʻzaki va yozma rivoyatlar yetib kelgan. Ularda aytilishicha, u Chingizxondan uch avlod oldin yashagan. Xotini samoviy qiz boʻlgani ham taʼkidlanadi. Xitoylar uni ichki tartibsizliklarni bostirish uchun taklif qiladi, keyinchalik zaharlashadi.

Qalmoq dashtlarida Pallas yozib olgan maʼlumotlarga koʻra, xitoyliklar jasorati va jasurligi tufayli xoytlar boʻlinmalarini baatud (bahodirlar) deb nomlashgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Jukovskaya N. L. Xoyti // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk Rus Entsiklopediyasi, 1999, 599-bet.
 Hoyt S.K. Xoyt (Xoyid) etnonimi haqida  // Etnografik sharh. № 6, 2005. bet. 166.
 Hoyt S.K. Oyrat guruhlarining etnik tarixi. Elista, 2015. 199 b.
 Hoyt S.K. Oyrat guruhlari etnogenezi yoʻllarini oʻrganish uchun folklor maʼlumotlari // „Sharqshunoslik tarmogʻi: taʼlim, fan, madaniyat“ xalqaro ilmiy konferensiyasi, 2017-yil 7-10-dekabr: materiallar. Elista: Kalm nashriyoti. un-ta, 2017. p. 286-289.
 Li Chjiyuan. Xoyt xalqining kelib chiqishi haqida // „Sharqshunoslik tarmogʻi: taʼlim, fan, madaniyat“ xalqaro ilmiy konferensiyasi, 2017-yil 7-10-dekabr: materiallar. Elista : Kalm nashriyoti. un-ta, 2017. p. 436-445. (Moʻgʻul bichig tilida)
Xuroson turklari

Xuroson turklari (Xor-Turk. kẖwrạsạn tẖrạlry̰) — asosan, xuroson-turk tilida soʻzlashuvchi turkiy xalq. Fors tilidan ikkinchi til sifatida foydalanadi.  Ko‘pgina Xuroson turklari asosan Xuroson kurdlari bilan turmush qurganliklari tufayli kurdcha da ham gaplasha oladilar.

Yashash hududlari 
Xuroson turklarining anʼanaviy istiqomat joyi Xurosonning tarixiy-geografik mintaqasi boʻlmishEronning shimoli-sharqiy hududlari. Hozirda Eronning Xuroson-Rezaviy, Shimoliy Xuroson va Janubiy Xuroson ostanlari (viloyatlari)da yashab keladi. Xuroson turklari asosan Shimoliy Xuroson, Xuroson-Rezaviy va Guliston ostanlarida yashaydi.

Kelib chiqishi 
Xuroson chegaralari Ozarbayjondan koʻchgan aholi yordamida mustahkamlangan. Qoʻshni turkmanlardan farqli ravishda aksari Islomning shia mazhabida. Turkiy xalqlarning aksariyati esa sunniy islomga eʼtiqod qiladi.

Turli qarashlar 
Karl Geynrix Menges birinchi boʻlib ularning tilini izohlab, uni dastlab „turkmancha“, keyin esa „ozarbayjoncha“ning — Kuchan lahjasi deb taʼriflagan. Maykl Knuppelning fikricha, bu gap xato emas, chunki Xuroson turkiy tili turkman tilidan koʻra ozariy tiliga yaqinroq. Xuroson turklari ham istiqomat qiladigan Daragʻoz va Lotfobod viloyatlari ozarbayjon tilining Xurosondagi anklavidir hisoblanadi. XIX asr Eron tarixchisi Abdul Husayn Sepehr yozganidek, Eronning boshqa hududlarida boʻlgani kabi Xurosonda ham odamlar ozarbayjon va fors tillarida soʻzlashgan. Javad Heyatning fikricha, Xuroson turklari ozarbayjon tili lahjasida gaplashadi.

V. Ivanovning taʼkidlashicha, Xuroson turklari ozarbayjon qabilalari bilan qarindosh ekanliklarini daʼvo qiladi. Ivanov 1926-yilda Xuroson turkiy tilini ozarbayjon va turkman tillaridan farq qiladigan idioma sifatida baholash kerak, deb hisoblaydi. Tilning mustaqilligi keyinchalik aniqlangan.

XIX asr oxirida Xurosonda boʻlgan A.M. Zolotaryov turklar haqida shunday xotirlaydi:"Asli kelib chiqishi turk-tatar boʻlgan koʻplab qabilalar hamma joyda keng tarqalgan. Bir vaqtlar Forsga qarshi kurashgan xalqlarning qoldiqlari va Ozarbayjondan koʻchib kelgan koʻchmanchilarning bir qismi ham oʻtroqlashib, mintaqaning eng tinch va mehnatkash aholisini namoyon eta boshladi".

Qabila boʻlinishi 
Xuroson turklari bir necha qabilalarga boʻlingan, ularning eng kattasi va mashhuri Bayatlardir (bayatlar Yerevandan koʻchirilgan). Qoraxordu (asosan Esfarayen Shahristonida istiqomat qiladi), Imarli, Kuyanli, Pehlivanli, Boranli, Qilichanli qabilalari Bojnurd Shahristonida yashaydi. Goʻrganda asosan Timurtosh va Nardin qabilalari joylashgan. Gudarilar Sini qishlogʻida yashaydi. Afshar xuroson turklari Xuroson-Rezaviyning barcha hududida va Qoraylar, asosan, Torbat-e Haydariya shahristonida yashaydi. Afshar va qoraqoʻyunlu qabilalari Ozarbayjondan koʻchirilgan.

Manbalar

Havolalar 

 Eronning Xuroson turklari
Turkiy xalqlar
Kubiz chertib chalinadigan musiqa asbobi

Kubiz (, turk. kobuz ) — boshqird varganasining nomi. U Boshqirdistonda yogʻoch plastinli agas-kumiz va metall timer-kumiz sifatida maʼlum.

Ijrochi asbobni lablari bilan ushlab, chap qoʻli bilan uni tishlariga yaqinlashtiradi. Til oʻng qoʻlning barmogʻi bilan chimchilanadi va tebranish paytida burdon tovushini chiqaradi va natijada artikulyatsiya oʻzgarishi bilan obertonlar chiqadi. Asbobning ovozi sokin, diapazoni bir oktava ichida boʻladi.

Kumizda raqs kuylari, tovushga oʻxshash kuylar ijro etiladi. Va unda yakkaxon va ansambl cholgʻusi sifatida foydalaniladi.

Kubaning eng mashhur ijrochilari quyidagilar: R.A.Markasevich, M.Davletboyev, I.Tuymakayev, I.Gimadiyev, R.Gʻafiyatov, B.Hidoyatov, D.Chernov, P.va V. Kujerov va boshqalar.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 Lebedinskiy L. N. Boshqird xalq qoʻshiqlari va kuylari. M., 1962; Ufa, 1989-yil.
 
 Rahimov R. G. Boshqird kubiz (vargan). Folklor toʻplami. — Ufa: Naqsh, 1997. — 36 p.
 Rahimov R. G. Boshqird kubiz (maultrommel). Folklor toʻplami. — M.: TA-MUSICA, 2004.- 46 b.
 Rahimov R. G. Boshqird kubiz // Asbobsozlik masalalari. — Sankt-Peterburg, 1995. — 2-son. — S. 95-98.
 Rahimov R. G. Boshqird kubiz / R. G. Rahimov // Vatandosh. — 2005. — No 6. — S. 180-186.

Havolalar
Abay koʻchasi (Toshkent)

Abay koʻchasi — Oʻzbekiston poytaxti Toshkent shahrida joylashgan koʻchalaridan biridir. Abay koʻchasi qozoq shoiri Abay Qoʻnonboyev ismi bilan boʻgliq boʻlib nomlangandir. Koʻcha Shayxontohur tumanida joylashgan.

Tarixi va nomi 
Koʻchaning nomi qozoq yozma adabiyotining asoschisi, maʼrifatparvar shoiri Abay Qoʻnonboyev ismi bilan nomlangan. 

2011-yilda Navoiy koʻchasidan boshlanib va Abay koʻchasidan ham oʻtgan mashhur Navoiy bozori "Malikaga" koʻchdi. Bu yerda asosan zamonaviy texnika va telefonlar sotilib borilgan edi. Koʻchgan yerda biroz vaqt oʻtib yangi uylar qurildi va keyinchalik Tashkent City markazi barpo etildi.

Abay koʻchasining soʻngida Qozogʻiston elchixonasi va Abay Qoʻnanboyevga haykal joylashgan. Yangi elchixona va haykal yozning 2013-yilida, Qozogʻiston prezidenti Nursulton Nazarboyev tashrif buyurgan vaqtda ochilgan edi. Davlatlar oʻrtasida yangi elchixonalar qurilishi Qozogʻistonning poytaxti Ostonada 2010-yilda Islom Karimov va Nursulton Nazarboyev orasida kelishilib olingan edi.

18-oktabrning 2019-yilida Lacetti rusmli avtomobil haydovchisi yoʻl harakati politsiyasi inspektorini urib ketdi. Jarohat olgan xodim shifoxonaga yotqizildi.

Tavsifi 
Abay koʻchasi shimoldan Alisher Navoiy va  Bobir Zokirov koʻchasining yakunidan boshlanib Zulfiyaxonim koʻchasigacha choʻziladi. Abay koʻchasidan Abdulla Qodiriy koʻchasi oʻtadi.

Mashhur binolar va inshootlar 
Abay koʻchasi Toshkentning markaziy koʻchalarida joylashgani binoan bu yerda koʻplab bino va inshoatlar joylashgan.

Juft tomondan 
Turonbank banki
Oʻzbekiston Respublikasi qurilish vazirligi DUK Toshkent viloyat filiali

Toq tomondan 
48-sonli Oilaviy Poliklinika
Salvia restorani

Manbalar  

Toshkent koʻchalari