MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Olapoʻchoq

Olapoʻchoq — kechpishar qovun navi. Shakli choʻziq, tuxumsimon, yirik, uchi ingichka, uz. 28—35 sm, ogʻirligi 4–6 kg. Dum tomoni biroz tilim-tilim, uch tomoni gʻadir-budur, toʻr bilan qoplangan, tusi toʻqsariq. Sirtining gullari qoʻshaloq, keng, toʻq yashil dogʻlari bor. Poʻsti qattiq, eti toʻq yashil, qalinligi 5,5—6 sm, sersuv, shirin. Tarkibida 9,8% qand, shu jumladan, 6,5% saharoza, 11,7% quruq modda bor.

O.ning urugʻxonasi unchalik katta emas, urugʻi yirik. Ekilgan urugʻi unib chiqqanidan keyin, hosili 95—110 kunda pishadi. Hosildorligi 250—300 s/ga. Qishda asrashga va uzoq joylarga olib borishga yaroqli. Boʻz tuproqli unumdor yerlarda moʻl hosil beradi.

Manbalar 

Qovun navlari
Olatov qoramol zoti

Olatov qoramol zoti - sut goʻsht yoʻnalishidagi qoramol zoti. 20-asrning 30—50-yillarda Qirgʻiziston va Qozogʻistonda mahalliy zotli qoramollarni shvits va Kostroma zotlari bilan chatishtirish va olingan duragaylar mahsuldor guruhlarini oʻz ichida urchitish orqali yaratilgan. 1950 yilda yangi zot sifatida tasdiklangan. Tana tuzilishi baquvvat, boshi katta, koʻkragi, yagʻrini keng, yelini kosasimon, tuyey qoʻngʻir. Buqalarining vazni 850–1000 kg, sigirlariniki 450–550 kg. Sigirlari yiliga 3200–4200 kg (ayrimlari 8—10 ming kg gacha) sut beradi. Sutining yogʻliligi 3,8—4,0%. Goʻshtdorlik sifati yaxshi. Axta novvoslari jadal yetishtirilib, boʻrdoqi qilib boqilganda 18—20 oyligida vazni 500–550 kg ga boradi. Goʻsht chiqimi 55—62%. Togʻ sharoitiga yaxshi moslashgan.

Manbalar 

 

Uy hayvonlari
Olatogʻ

Olatogʻ, Olatov — koʻp yillik qrr va muzliklari xdmda balandlik mintaqalari boʻlgan togʻlar. Baland togʻlarda doimiy qorlar oppoq, yalangʻoch qoyalar esa qoramtir, oʻtloqlar yam-yashil boʻlib koʻrinadi. O. togʻlar nomini ham bildiradi. Masalan, Jungʻariya Olatovi, Orqa Ili Olatovi, Kungay Olatov, Terskay Olatov, Talas Olatovi, Qirgʻiziston Olatovi, Olatogʻ soʻzidagi "ola" turkiy tillardagi ala (ola, ola bula, gulli ) soʻzidan kelib chiqqanligi aniq seziladi. Lekin moʻgʻulcha ola ("togʻ") soʻzidan kelib chiqqan degan taxminlar ham bor. Boshqa variantida "ola" arabcha "oliy" (baland) soʻzidan olingan fikrlar ham mavjud.

Manbalar 

 

Geografik terminlar
Onomastika
Olacha

Olacha — ingichka yoʻlli mato; odatda, paxta ipidan (arqoq va tanda ipi), baʼzan ip va ipak (arqogʻi ip, tandasi ipak)dan qoʻlda toʻqiladi. Yoʻl-yoʻl boʻlgani uchun O. deb atalgan. Tanda ipi boʻyalgani uchun 2 tomoni ham bir xil boʻladi. Qadimdan Oʻrta Osiyoda koʻplab ishlab chiqarilgan. O.dan, asosan, toʻn va boshqa tayyorlanadi.

Manbalar
Olaqargʻa

Olaqargʻa () — chumchuqsimonlar turkumi, qargʻalar oilasiga mansub qush. Gavdasining uz. 44—56 sm. O.ning bosh, koʻkrak, dum va qanot patlari, tumshugʻi va oyoklari qora, qolgan qismi kulrang. Sharqiy Yevropa, Gʻarbiy Sibir, Kavkaz, Old Osiyo va Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Oʻzbekiston hududida bahor, kuz va qish oylarida uchraydi. Oʻrmon va hiyobonlardagi daraxt va butalarga uya quradi. 4—5 dona tuxum qoʻyadi. Oʻsimlik urugʻlari, umurtqasizlar va mayda umurtqali hayvonlar bilan oziqlanadi. Baʼzan qushlarning tuxumi va bolalarini yeb, tabiatga ziyon keltirishi mumkin.

Manbalar 

Qushlar
Biologik turlar
Olahamma

Olahamma — mahalliy kechpishar qovun navi. Shakli tuxumsimon, uz. 35— 40 sm, sirti tekis, yaltiroq. Dum tomonida sezilar-sezilmas toʻri bor. Tuyey sariq. Eti qalin (7—8 sm), oq, saqlash davomida mayinlashib, mazasi yanada shirinlashadi. Tarkibida 10,5—12,5% qand, shuningdek, 5,8—8,3% saharoza bor. Urugʻxonasi katta emas. Urugʻlari sariq. Ekilib, unib chiqqandan keyin 110—115 kunda hosili pishadi. Oʻrtacha ogʻirligi 8—17 kg. Hosildorligi 300— 350 s/ga. Yaxshi saqlanadi. Uzoq joylarga olib borishga yarokli. Xorazm viloyati uchun rayonlashtirilgan.

Manbalar 

    
Qovun navlari
Old osiyo togʻligi

Old osiyo togʻligi - Osiyoning gʻarbiy qismidagi bir guruh togʻliklar. Uzunligi gʻarbdan sharqqa qariyb 4000 km, eni 600–1500 km. Umumiy maydoni 3,5 mln. km². Tarkibida Kichik Osiyo, Armaniston va Eron togʻliklari bor. Balandligi markaziy qismida 1000– 2000 m li yassitogʻliklar va balandligi 2000– 4000 m li chekka togʻliklardan iborat. Iqlimi aksari qismida subtropik, kontinental iklim. Yozi quruq va issiq (faqat Eron togʻligining sharqiy yon bagʻrida musson yomgʻirlari yogʻadi), qishi sovuq, bahori sernam. Oʻsimliklari, asosan, butazorlardan iborag Landshafti koʻp joylarda quruq subtropik, jan.da quruq tropik, togʻlarning sernam yon bagʻirlarida nam subtropik va tropik.

Manbalar 

 

Togʻlar
Osiyo
Oldi-sotdi

Oldi-sotdi (huquqda) — fukarolik huquqiy munosabatlarida keng tarqalgan shartnoma. Uning asosiy vazifasi tovar-pul almashinuvini amalga oshirishdir. O.-s. shartnomasiga muvofiq, 1 taraf—sotuvchi 2taraf—sotib oluvchiga tovarni mulk qilib topshirish majburiyatini oladi, 2taraf (sotib oluvchi) esa tovarni qabul qilish va uning haqini toʻlash majburiyatini oladi.

O.-s. shartnomasi kadim zamonlardan kishilar oʻrtasida keng qoʻllaniladigan shartnomalar sirasiga kiradi. U taraflarning maxsus (ogʻzaki yoki yozma) kelishuvi asosida amalga oshiriladi. Tovar bu shartnomaning predmeti hisoblanadi. Tovar-ashyolar. koʻchar va koʻchmas mol-mulk, qimmatlp qogʻozlar, mulkiy huquqlar hamda pul shartnoma predmeti boʻladi. Fuqarolar, yuridik shaxslar va davlat shartnoma subʼyektlari hisoblanadi. O.-s shartnomasining asosiy shartlarp: taraflar, predmet, baho, taraflarning huquq va majburiyatlari, shartnoma shartlarini buzganlik uchun taraflarning javobgarligidir. O.-s. shartnomasining chakana O.-s, mahsulot yetkazib berish, kontraktatsiya (qarang Kontraktatsiya shartnomasi), energiya taʼminoti, koʻchmas mulkni sotish kabi turlari mavjud.

Koʻpgina davlatlarda O.-s. fuqarolik kodeksi va boshqa qonun hujjatlari talablari asosida amalga oshiriladi. Ichki, shuningdek, xalqaro bozorda ham turli tovarlar O.-s.siga oid operatsiyalarni mukammal tartibga soluvchn maxsus savdo (tijorat) kodekslari mavjud.

Oʻzbekiston Respublikasi FK da Oldi-sotdi shartnomasining turli jihatlari va uning shartnoma taraflarining huquqlari, majburiyatlari va javobgarligini aniq koʻrsatgan holda amalga oshirilishiga oid qonun talablari katʼiy belgilangan. Xorijiy yuridik va jismoniy shaxslar, shuningdek, chet el davlatlari ishtirokida amalga oshiriladigan O.-s. operatsiyalari Oʻzbekiston Respublikasining chet el investitsiyalari toʻgʻrisidagi qonunchiligi, Oʻzbekiston Respublikasining xorijiy davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan tuzgan ikki tomonlama va koʻp tomonlama bitimlari bilan tartibga solinadi.

Sayd Gʻulomov, Nurillo Imomov.

Manbalar
Oldrij Jeyms

OLDRIJ (Aldridge) Jeyms (1918. 10.7, Uayt-Xils, Viktoriya shtati, Avstraliya) — ingliz yozuvchisi va jamoat arbobi. London universitetida oʻqigan. Ikkinchi jahon urushi davrida jangovar reportaj va ocherklar yaratgan. "Dengiz burguti" (1944), "Diplomat" (1949) kabi romanlari va "Oʻzga vatan oʻgʻloni" (1962), "Xavfli oʻyin" (1966) romanlaridan iborat dilogiya muallifi. "Choʻl ufqi qahramonlari" (1954), "Uning oʻlimini istamayman" (1957), "Soʻnggi quvgʻin" (1961) romanlarini Sharq mavzuiga bagʻishlagan. "Yangi Misr" (1967) ocherkida uygʻonayotgan mamlakat hayotini realistik manzaralarda ifodalagan. O.ning siyosiy ruhdagi publitsistik maqolalari ham bor. Bir qancha asarlari oʻzbek tiliga tar-jima qilingan: "Alvido, Antiameri-ka" (1973), "Farzandlarga saboq" (1966) va boshqa 1979-yilda Oʻzbekistonda boʻlgan.

Manbalar
Buzz Aldrin

Oldrin Edvin (1930.20.1) — AQSH astronavt-uchuvchisi, Harbiy-Havo Kuchlari polkovnigi. AQSH Harbiy akademiyasini tugatgan (1951). AQSH ning Aeronavtika va kosmik fazoni tadqiq qilish Milliy boshqarmasi astronavtlari guruhiga qabul qilingan. 1966-yil noyabrda „Jemini-12“ kosmik kemasida kosmosga parvoz qilgan; 1969-yil iyulda „Apollon-11“ kosmik kemasida (N. Armstrong va M. Kollinz bilan birga) birinchi marta Oyga tarixiy parvozini amalga oshirgan. „Apollon-1 1“ kosmik kemasining oy boʻlmasida 20-iyulda Oyga qoʻngan va 21-iyulda O. Armstrongdan 20 min. keyin Oy sathiga qadam qoʻygan va 1,5 soat yurgan. Oyning orqa tomonidagi kraterga O. nomi berilgan.

Manbalar 

 

Yashayotgan insonlar
Amerikalik fazogirlar
1930-yilda tugʻilganlar
Oleg svyatoslavich

Oleg svyatoslavich (?-1115) -Qad. Rus knyazi. Rostov-Suzdal yeri, Volinda knyazlik qilgan. Mulklaridan ajralib (1076) Tmutarakanga qochgan. Qipchoklar (polovetslar) yordamida 2-marta Chernigovni olgan. Xazarlar qoʻlida tutqunlikda, Vizantiyaga te-gishli Rodos o.da surgunda boʻlgan. O.S. ni qipchoklar bilan aloqasi rus yilno-machilari tomonidan qoralangan. "Igor polki jangnomasi"da Gorislavich deb atalgan.

Manbalar
Olein kislota

Olein kislota (lot. oleum - yog , moy), CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7COOH— bir asosli toʻyinmagan yogʻ kislota. Mol. m. 282,46, kristall holdagi 2 ta modi-fikatsiyasi (a,R) bor: a - shaklining suyuqlanish temperaturasi 13,4°, (3- shaklining suyuqlanish temperaturasi esa 16,3°. Qaynash temperaturasi 225—226°. Olein kislota — tabiatda keng tar-qalgan kislotalardan biri; hayvon va oʻsimlik yogʻlarida triglitserid holidauchraydi. Olein kislota lok, emal, alifmoy va boʻyoqlarning asosi boʻlib xizmat qiladi. Baʼzi efirlari sellyuloza plastifikatorlari sifatida ishlatiladi. Olein kislota tuzlari sovundir.

Manbalar 

    

Kislotalar
Olenek

Olenek (, Ölöön) — Saxadagi daryo, bosh qismi Krasnoyarsk oʻlkasida. Uzunligi 2292 km, havzasining maydoni 220 ming km². Vilyuy platosidan boshlanadi. Chapdan Bur daryosi quyilgandan ke-yin Shimoliy Sibir pasttekisligi boʻylab shim.-gʻarbga buriladi. Laptev dengizining Olenek qoʻltigʻiga quyilish joyida delta (maydoni 475 km², uz 20 km) hosil qilgan. Yirik irmoqlari: chapdan — Bur, Buolkalax. Qor va yomgʻirdan toʻyinadi. Kuyilish joyida oʻrtacha suv sarfi 1210 m³/sek. Sentabr oxiri — oktabrda muzlab, may— iyunda muzdan boʻshaydi. Daryoda baliq turi kup. O. boʻyida Olenyok, Tay-milir, Ust-Olenyok aholi punktlari joylashgan.

Manbalar 

 

Rossiyadagi daryolar
Oleum

Oleum (lot. oleum — moy) — 100% li sulfat kislota H2SO4. 96—98% li H2SO4 ga sulfat angidrid SO3 yuttirish yoʻli bilan olinadi. O. tarkibida erkin holda boʻladigan SO3 miqdori O.ning qoʻllanish maqsadiga qarab 18,5—20% gacha yetadi. O.ni suvda eritib, har qanday konsentratsiyali juda toza sulfat kislota olish mumkin. Boʻyagichlar, portlovchi moddalar va boshqalar ishlab chiqarishda ishlatiladi.

Manbalar
Olyokma

Olyokma () — Rossiya Federatsiyasining Chita va Amur viloyatlari hamda Saxa (Yakutiya)dagi dare. Lenaning yirik oʻng irmogʻi. Olekmin-skiy Stanovik togʻlarining shim. yon bagʻirlaridan boshlanib, avval shimoli-sharq, soʻngra shimoli-gʻarbga oqib Olyok-minsk shahri yaqinida Lena daryosiga quyiladi. Uz. 1436 km, havzasining maydoni 210 ming km². O., asosan, yomgʻir va qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi 1950 m³/sek. Daryo okt. oʻrtalaridan may oʻrtalariga qadar muz bilan qoplanib yotadi. Asosiy irmoqlari: oʻngda — Tungir, Nyukja; chapda — Chara. Yenyuk st-yasidan quyilish joyigacha kema qatnaydi. Tungir irmogʻi quyilgan joydan yogʻoch oqiziladi.

Manbalar 

 

Rossiyadagi daryolar
Olivin

Olivin (lotincha: oliva — zaytun; nomi zaytunsimon-yashil-xrizotil rangidan) — ortosilikatlar kichik sinfiga mansub minerallar guruhi. Kimyoviy tarkibi (Mg)2Fe)2[Si04]. Unda 8— 12 %, baʼzan 20 % GʻeO va 45-50% MgO boʻladi. O. guruhiga forsterit Mg2[SiOJ, fayalit Fe2[SiO4], tefroit Mn2[Si04], knebelit (Gʻe, Mn)2[SiO4], montichellit CaMg[SiOJ, izomorf qatorli minerallar — gortonolit (MgFe)2[SiO4J, pikrotefroit (Mn, Mg)2[SiO4] kiradi. O. Tarkibidagi Mg, Fe, Mn izomorf shaklida Ni, Co, Sa, Sg bilan almashadi. Tarkibida fayalit molekulali O. tabiatda koʻproq tarqalgan (10—30%), marganets qoʻshilgan molekulali turlari kamroquchraydi. Romb singoniyada kristallanadi. Donador agregat va kristallar holida boʻladi. Rangi sargʻish-yashil, sariq, zaytun rangli, shaffof. Qattiqpigi 6,5—7; zichligi 3,2—4,4 g/sm3. O. asosli va oʻta asosli jinslar (dunit, peridotit, gabbro, bazalt, pikrit va boshqalar) hosil qiladi. U topilgan joyda koʻpincha nikel, xrom, temir konlari boʻladi. O.ning shaffof sariqyashil turi — zabarjad (xrizolit yoki peridot) qimmatbaxr tosh hisoblanadi. Forsterit — oʻtga chidamli materiallar uchun xom ashyo.

Manbalar
Olivye de serr

Olivye de serr — qishki nok navi. Vatani — Fransiya. Oʻzbekistonda 19-asr oxiridan ekila boshlangan. Daraxti oʻrtacha kattalikda. Hosil shoxlari koʻp, barglari oʻrtacha va mayda, oʻzidan changlanadi. Mevasining oʻrtacha vazni 150—160 g, baʼzan 500—600 g va undan ortiq. Tarkibida 13,68% qand, 23,3% quruq modda, 0,31% kislota bor. Behi payvandtagga ulangan koʻchati 3—4 yilda, yovvoyi nokka payvand qilin-gani 4—5 yilda hosilga kiradi. 8—10 yoshida tupi oʻrtacha 20–40 kg, 25—30 yoshida 110–120 kg hosil beradi. Hosili sentabr-okt. oylarida teriladi, fevral oylarigacha saqlanadi. Oʻzbekistonda qishki noklarning eng shirini hisoblanadi. 1959-yildan respublikaning barcha viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.

Manbalar
Oligarxiya

Oligarxiya (yun. oligarchia — ozchilik hokimiyati) — davlat boshqaruv shakli; unda siyosiy va iqtisodiy hukmronlik aristokratlar yoki boylarning kichik guruhi tomonidan amalga oshiriladi (mas, moliya O.si). "O." termini dastlab yunon yozuvchilari (Aristotel, Polibiy) asarlarida aristokratiya tugatilishi oqibatida vujudga keladigan davlat tuzumi shaklini ifodalash uchun qoʻllanilgan.

Manbalar
Oligo...

Oligo... (yun. oligos — kam, oz, ozgina) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi boʻlib, biror narsaning kamligini, oz miqdorda ekanligini bildiradi (mas, oligofreniya).

Manbalar
Oligoklaz

Oligoklaz (oligo... va yun. klasis — sinish, yorilish) — natriy-kalsiyli dala shpatlari (plagioklazlar) gu-ruhiga mansub minerallarning nordon xili. Tarkibi 10—30% anortit va 70— 90% albitning izomorf aralashma-sidan iborat. Triklin singoniyali. Tarkibida 5—25% anortit boʻlgan turi peristerit (yun. peristera — kaptar; moviy rangiga koʻra) deb ataladi. O.— magmatik va metamorfik mineral turlariga kiradi.

Manbalar 

 

Minerallar
Oligofreniya

Oligofreniya (oligo... va phren — akl), aqliy norasolik — tugʻma yoki 3 yoshgacha boʻlgan davrda orttirilgan ruhiy rivojlanmay qolish bilan kechadigan kasalliklar guruhi. Bu nom nemis psixiatri E.Krepilin tomonidan berilgan. Oligofreniya ayollarga nisbatan erkaklar orasida koʻproquchraydi. Oligofreniyaning yengil — debillik, oʻrtacha — imbetsillik va ogʻir idiotlik (idiotizm) turi farq qilinadi. Oligofreniyaning sabablari xilma-xil. Bularga genetik-irsiy omillar, xromosomalarning buzilishi, ota-ona kasalliklari, ayniqsa, onaning homiladorlik vaqtidagi kasalliklari va zaharlanishlari, bolaning tug'ilish davridagi shikastlanishlari hamda bola tugʻilgandan keyin 3 yil ichida oʻtkazgan ogʻir kasalliklari (meningit, ensefalit va h.k.), miyaning shikastlanishlari va boshqa kiradi.

Oligofreniyaning asosiy belgisi ruhiy faoliyatning hamma tomonlama yetishmasligi, shaxsning bilim va koʻnikmalarining yetuk emasligi, tafakkuri, fikrlash qobiliyatining chegaralanganligi yoki umuman yoʻqligi ham kirishi mumkin. Shaxsiy rivojlana va kamol topa borgani sari uning fikrlashi abstraktlasha boshlaydi, yaʼni aniq narsalar va belgilarga qarab tafakkuri boyiydi. Dastlab bir sonni boshqasiga qoʻshish kerak boʻlsa, bunda bolalar konkret predmetlarni koʻzda tutadilar. Keyinroq predmetlashgan sonlar oʻrniga faqat quruq sonlarning oʻzi qolaverishi mumkin boʻlib qoladi, yaʼni oʻsha konkret narsalar, buyumlar (predmetlar) mavhumlashadi. Mana shu jarayonga ular tushunib yetmaydilar. Karra jadvalni yodlab olib aytib berish — konkret hodisadir, konkret xotira faoliyatidir. Biroq bu jadval ichida ayirish, qoʻshish, boʻlish kabi amallarni bajarishda mavhumlashgan fikrlar zarur boʻladiki, buni bajarishda aqli zaif bolalar juda qiynaladilar yoki butunlay bajara olmaydilar. Fikrlarni abstraksiya qilish qobiliyatining yoʻkligini, soʻzlarning maʼnosiga tushunib yetmaslik holatlarini ham koʻrish mumkin. Oligofreniyada soʻz boyligi, soʻzlash qobiliyati, hissiyotlar, harakatlar ham sayoz boʻladi. Koʻpincha bunday bemorlarda turli xil tugʻma nuqsonlar (anomaliyalar) kuzatiladi. Bularga muskullarning zaifligi (parez), bosh miya chanogʻining katta yoki kichikligi hamda qiyshiq boʻlishi, koʻz, quloq, burun, ogʻiz boʻshligʻi, qoʻl-oyoq panjalari kamchiliklari yoki nuqsonlari va boshqa kiradi. Kattaroq yoshga yetgan aqliy noraso bemorlarda daydilik, ovqatlanish va jinsiy hislarning oshishiga taalluqli xattiharakatlar, itoat etmaslik, qaysarlik yoki tajovujkorlik belgilari kuzatiladi.

Manbalar
Oligofrenopedagogika

Oligofrenopedagogika (Oligofreniya va pedagogika) — aqli zaif bolalarni oʻqitish, tarbiyalash, korreksiyalash (tuzatish), ijtimoiy xayotga jalb etish masalalarini oʻrganuvchi defektologiya tarmogʻi. O.ning asosiy vazifasi akli zaif bolalarning rivojlanishida korreksion tarbiyaning mohiyatini ochib berish, ulardagi nuqsonning rivojlanishini va nuqsonning oʻzini bartaraf etish yoʻllarini, maxsus maktab va maktabgacha tarbiya muassasalarida akli zaif bolalar uchun maxsus taʼlimtarbiya va korreksion rivojlantiruvchi ish va metodlarni ishlab chiqish hamda takomillashtirishdan iborat. O. umumiy va maxsus ped., psixologiya, anatomiya, fiziologiya, genetika, nevropatologiya, pediatriya, oligofreniya klinikasi yutuklariga asoslanadi. 19-asr boshlarida tibbiyot va ped.ning rivojlanishi tufayli muayyan yoʻnalish si-fatida vujudga keldi. Oʻsha asrning oʻrtalarida fransuz vrachi va pedagogi E.Segen (1812—80) aqli zaif bolalarni oʻqitish va tarbiyalash nazariyasini ishlab chikdi. Ayniqsa, uning "Akliy normal boʻlmagan bolalar tarbiyasi, gigiyenasi va axloqiy davosi" asari (1846) O.da katta yutuq boʻldi. Chet ellarda O.ning shakllanishi J.Demor va O. Dekroli (Belgiya), B.Mennel va A.Fuks (Germaniya), A.Bine, J. Filipi va I.Bonkur (Fransiya), V.M.Bexterev, P.F.Lesgaft, L.S. Vigotskiy (Rossiya) va boshqa nomi bilan bogʻliq. Oʻzbekistonda S.T.Aytmetova, K. K.Mamedov, P. M.Poʻlatova, M.I.Soa-tovalar tomonidan O. boʻyicha oʻquv qoʻllanmasi tayyorlanib nashr etilgan. Oʻzbekistonda akli zaif bolalarni tarbiyalash va oʻqitish maxsus yordamchi maktablaraa amalga oshiriladi. O.da bola his-tuygʻusini boyitishga, nutq-ini rivojlantirishga katta ahamiyat berilib, taʼlimtarbiyaviy jarayonda koʻrgazmali qurollar va boshqa metodlardan keng foydalaniladi. Akli zaif bolalarni psixologik-pedagogik oʻrganish asosida har bir bolaga individual yondashiladi. Oʻzbekistonda oligofreno-pedagoglarni Toshkent ped. universiteti va ped. institutlarining defektologiya fakultetlari tayyorlaydi. O.ga oid ilmiy tadqiqot ishlari Oʻzbekiston ped. fanlari ilmiy tadqiqot institutida, Toshkent ped. universiteti va ayrim ped. intlarining defektologiya kafedralarida olib boriladi.

Lola Moʻminova.

Manbalar
Oligotsen

Oligotsen (oligo... va kainos — yangi) — paleogen sistemasi (davri)ning yuqori boʻlimi. 1855-yilda nemis geologi G. Beyrix tomonidan ajratilgan. Geologlar O.ni 2 (baʼzi tadqiqotchilar esa 3 ta) qismga boʻladilar. Oʻzbekistonning qamma hududlarida O.ga mansub sumsar qatlamlari ajratilgan. O. yotkiziklaridagi yirik neft konlari Fargʻona botigʻidagi Shoʻrsuv-4, Choʻngʻara-Gʻalcha, Shimoliy Soʻx, Chaur-Yorqoʻton, Xonqiz, Avval, Polvontosh, Andijon, Xoʻjaobod, Boʻston konlari (3-, 4- neft-gazli gorizontlar)da uchraydi.

Manbalar 

 

Geologiya
Oliy bosh qoʻmondon

Oliy bosh qoʻmondon - mamlakat Qurolli kuchlarining oliy rahbari. Tinch davrda ham, urush paytida ham qurolli kuchlar boshligʻi hisoblanadi. Oʻzbekistonda Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga muvofiq (93-modda, 16-bandi), Oʻzbekiston Prezidenti Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining Oliy bosh qoʻmondoni hisoblanadi. U qurolli kuchlarning oliy qoʻmondonlarini vazifasiga tayinlaydi va vazifasidan ozod qiladi, oliy harbiy unvonlar beradi.

Manbalar 

{{military-stub}
Oliy va oʻrta maxsus maktab muammolari instituti

Oliy va oʻrta maxsus maktab muammolari instituti — Oʻzbekiston Respublikasida oliy va oʻrta maxsus taʼlimni takomillashtirish va rivojlantirishning dolzarb muammolarini hal qiluvchi ilmiy-metodik markaz. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 1995-yil Toshkent shahrida tashkil etilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi qaramogʻida. Institut oʻz faoliyatini Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi rahbarligida Fan va texnologiyalar markazi, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi, taʼlim muassasalariga ega boʻlgan boshqa tarmoq vazirlik va idoralari, oliy taʼlim muassasalari, ilmiy muassasa va ishlab chiqarish korxonalari bilan uzviy hamkorlikda amalga oshiradi. Institutda 3 ilmiy-metodik boshqarma (oliy taʼlim normativlari va standartlari; ijtimoiy-iqtisodiy tadqiqotlar; malaka oshirish, ped. va axborot texnologiyalari), 11 boʻlim (kasbiy ilmiy-metodik taʼminoti; magistraturaning ilmiy-metodik taʼminoti; taʼlim, fan va ishlab chiqarishni institutegratsiyalash; iqtisodiyot taʼlimi; maʼnaviyat va maʼrifat; isteʼdodli yoshlar bilan ishlashning ilmiy-metodik taʼminoti; oʻquv adabiyotlari yaratishning ilmiy-metodik taʼminoti; qayta tayyorlash va malaka oshirishning ilmiy-metodik taʼminoti; pedagogik texnologiyalar va taʼlim sifati; taʼlimda yangi axborot texnologiyalarining ilmiy-metodik taʼminoti; kadrlar tayyorlash milliy dasturini amalga oshirish monitoringi), 1 sektor (jahon taʼlim tizimlarining qiyosiy taxlili) bor. Institut jahon tajribalarini inobatga olgan holda, oliy va oʻrta maxsus taʼlim tizimini takomillashtirishning ilmiy asoslarini ishlab chiqish, respublika ijtimoiy-iqtisodiy sohasidagi oʻzgarishlarga, bozor iktisodiyoti ehtiyojlari talablariga toʻliq javob bera oladigan, koʻp bosqichli taʼlim muassasalarining zamonaviy modellarini yaratish, mutaxassislarga taʼlim va tarbiya berishning zamonaviy metodlarini, yangi informatsion va pedagogik texnologiyalarni oʻquv jarayoniga tatbiq etish, talaba yoshlar dunyoqara-shini shakllantirish, Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligini mustahkamlash gʻoyasiga sodiq boʻlgan vatanparvarlarni tarbiyalash, oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlarida talaba yoshlar bilim darajalarini aniklashning test nazorati va baholashning reyting usulini izchil ravishda oʻquv jarayoniga tatbiq etish ishlarini amalga oshirish, kasbiy taʼlim tizimini takomillashtirish, fan va texnika yoʻnalishining zamonaviy holatini aks ettiruvchi original darsliklar, oʻquv qoʻllanmalari, monografiya va maʼruza matnlarini tanlov asosida nashr etishni tashkil qilish va boshqa yoʻnalishlar boʻyicha faoliyat yuritadi. Institutda 1996-yildan har chorakda „Taʼlim muammolari“ ilmiy-metodik jurnal chop etiladi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Oliy jazo

Oliy jazo — q. Oʻlim jazosi.

Manbalar
Oliy maktab

Oliy maktab — xalq xoʻjaligining turli tarmoqlarida amaliy, pedagogik yoki ilmiy faoliyat koʻrsatish uchun umu-miy oʻrta yoxud oʻrta maxsus maʼlumot asosida oliy malakali mutaxassislar tay-yorlaydigan oliy oʻquv yurti. YUNESKOning belgilashiga koʻra, "Oliy maktab" tushunchasi oʻz ichiga universitetlar, oʻquv institutlari, akademiyalar, oliy bilim yurtlarini kamrab olganidek, litsey va kollejlar taʼlimini ham oladi. Bunda Oliy maktabning oʻz talabalariga kay darajada bilim beri-shi va ularda qanday malakalar shakllantirishi emas, balki uning urta maʼlumot negizida mutaxassis tayyorlashi asos qilib olinadi. Shuning uchun ham bir qator mamlakatlarda umumiy urta taʼlimdan keyin mutaxassis tayyorlay-digan har qanday oʻquv yurti Oliy maktab hisoblanadi. OʻzRda Kadrlar tayyorlash milliy dasturini roʻyobga chiqarishning uchinchi bosqichidan soʻng Oliy maktab urta maxsus maʼlumot negizidagina mutaxassis tayyorlaydigan boʻladi.

Manbalar