Tramadol

Tramadol-psixotrop opioid analgetik boʻlib, to'liq opioid retseptorlari agonistlari guruhiga mansubdir. U kuchli analgetik ta'siriga ega, tez va uzoq ta'sir ko'rsatadi. Biroq, faolligi bo'yicha bir xil dozalarda morfindan past hissoblanadi. Analgetik ta'sir, qabul qilinganidan keyin 15-30 minut o'tgach rivojlanadi va 6 soatgacha davom etadi. U alohida dori sifatida ishlatiladi.
Ba'zi ma'lumotnomalarda tramadol "narkotik analgetik"ga kiritilgan, boshqa manbalarda esa "opioid giyohvand bo'lmagan analgetik" sifatida tasniflangan. Tramadol kuchli va zaharli moddalar ro'yxatiga kiritilgan.

Tarixi 
Tramadol 1962 yilda Germaniya farmatsevtika kompaniyasi GRÜNENTHAL GmbH (Grunenthal) xodimi doktor Kurt Flik tomonidan ixtiro qilingan. Tez orada u dunyodagi eng ko'p buyurilgan markaziy ta'sir ko'rsatadigan monoanalgetikga aylandi. Yaratilganidan beri u butun dunyo bo'ylab 70 milliondan ortiq bemorlarga buyurilgan.

Farmakologik ta'siri 
Tramadol markaziy asab tizimiga, xususan, orqa miyaga ta'sir qiladi (K + va Ca 2+ ion kanallarining ochilishini rag'batlantiradi, membrananing giperpolyarizatsiyasini keltirib chiqaradi va og'riq impulslarini o'tkazishni inhibe (tormozlaydi)qiladi), sedativ dorilarning ta'sirini kuchaytiradi. Nositseptiv tizimning afferent tolalarining pre- va postsinaptik membranalarida va oshqozon-ichak traktida opiat retseptorlarini (m-, D-, k-) faollashtiradi. Katexolaminlarning yo'q qilinishini sekinlashtiradi, markaziy asab tizimida ularning konsentratsiyasini barqarorlashtiradi.
Tramadolning opioid retseptorlariga yaqinligi kodeinnikidan 10 baravar va morfinnikidan 6000 baravar zaifroq, analgetik ta'siri esa morfindan atigi 5-10 baravar zaifroqdir.
Tramadol 2 enantiomerdan iborat - dekstrorotator (+) va levorotator (-) ning rasemik aralashmasi bo'lib, ularning har biri turli xil retseptorlarga yaqinlikni namoyon qiladi. (+) Tramadol mu-opiat retseptorlarining selektiv agonisti bo'lib, shuningdek, neyronal serotoninning qayta qabul qilinishini tanlab inhibe qiladi. (-) Tramadol norepinefrinni qayta qabul qilishni inhibe qiladi. Mono-O-desmetiltramadol (M1 metaboliti) shuningdek, mu-opiat retseptorlarini tanlab stimullaydi.
Terapevtik dozalarda u gemodinamikaga va nafas olishga sezilarli ta'sir ko'rsatmaydi, o'pka arteriyasidagi bosimni o'zgartirmaydi, ichak motorikasini biroz sekinlashtiradi, ich qotishiga olib kelmaydi. Ba'zi yutalga qarshi va tinchlantiruvchi ta'siriga  han egadir. Nafas olish markazini bostiradi, qusish markazining boshlang'ich zonasini, oculomotor nerv yadrosini rag'batlantiradi.
Uzoq muddat foydalanilsa, unga tolerantlik rivojlanishi mumkin.

Farmakokinetika 
OnAbsorbtsiya - 90%; bioavailability - og'iz orqali qabul qilinganda 68% (takroriy foydalanish bilan ortadi), 70% - rektal yuborish bilan, mushak ichiga yuborish bilan - 100%. Tabletkalarni qabul qilgandan keyin TCmax - 2 soat, tomchilarni qabul qilishda - 1 soat, mushak ichiga yuborishda - 45 daqiqa, M1 metaboliti - 3 soat. Miya to'sig'i va yo'ldosh orqali o'tadi, 0,1% ona suti bilan chiqariladi. Tarqatish hajmi tomir ichiga yuborish uchun 203 litrni va og'iz orqali yuborish uchun 306 litrni tashkil qiladi. Plazma oqsillari bilan bogʻlanishi- 20%ni tashkil qiladi.
Jigarda N- va O-demetilatsiya, so'ngra glyukuron kislotasi bilan konjugatsiya orqali metabollanadi. 11 ta metabolit aniqlangan, ulardan mono-O-desmetiltramadol (M1) to'qimalarda to'planib, farmakologik faollikka ega. CYP2D6 izoenzimi preparatning metabolizmida ishtirok etadi. Metabolizmning ikkinchi bosqichi 7-14 kungacha davom etishi mumkin. Ikkinchi bosqichda  - 105 soat (tramadol), 179 soat (mono-O-desmetiltramadol); 75 yoshdan oshgan bemorlarda - 124 soat (tramadol); jigar sirrozi bilan - 193 ± 14,9 soat (tramadol), 225 ± 19,4 soat (mono-O-desmetiltramadol), og'ir holatlarda - mos ravishda 283 soat va 306 soat. Surunkali buyrak yetishmovchiligida T 1/2 (CC 5 ml / min dan kam) aniqlanmagan.
Buyraklar tomonidan chiqariladi (25-35% o'zgarmagan) va buning o'rtacha yig'indisi 94% ni tashkil qiladi. Taxminan 7% gemodializ orqali chiqariladi.

Ko'rsatmalar 
 Og'riq sindromi (kuchli va o'rtacha intensivlik, shu jumladan yallig'lanish, travmatik, qon tomir zararlanishidan kelib chiqishi, onkologik kasalliklar, nevralgiya).
  Og'riqli diagnostika yoki terapevtik tadbirlar paytida analgetik sifatida. 
 Tramadol opiatni olib tashlashni davolash uchun ham ishlatiladi.

Qarshi koʻrsatmalar 
 Yuqori sezuvchanlik,
 alkogol bilan zaharlanish,
 gipnoz dorilari,
 giyohvandlik analgetiklari 
 boshqa psixofaol dorilar, 
 homiladorlik,
 laktatsiya 
 MAO qabul qilish ingibitorlar.Ehtiyotkorlik bilan qoʻllanilsin:
 Opioidlarga qaramlik, 
 turli xil kelib chiqadigan ongning buzilishi, 
 intrakranial gipertenziya,
 miyaning travmatik shikastlanishi, 
 epileptik sindrom 
 bronxial astma,
 nafas olishning yomonlashishi yoki o'zini o'zi boshqarishning sezilarli darajada yomonlashishi bilan kechadigan xar xil xolatlar.

Dozalash rejimi 
Vena ichiga, mushak ichiga, teri ostiga, ichishga, rektalga qo'llaniladi. Umumiy sutkalik dozasi 0,4 g.1 yoshdan oshgan bolalar - ichishga, faqat tomchi yoki parenteral (vena ichiga, mushak ichiga, teri ostiga), 1-2 mg / kg dozada. Kundalik doz - 4-8 mg / kg (1 ta qopqoq - 2,5 mg). Keksalar va buyrak yetishmovchiligi bo'lgan bemorlar individual dozani talab qiladilar (T 1/2 ni uzaytirish mumkin). Kreatinin klirensi minutiga 30 ml dan kam bo'lsa va buyrak yetishmovchiligi bo'lgan bemorlarda preparatning muntazam dozalarini qabul qilish o'rtasida 12 soatlik interval talab qilinadi.

Ichishga 
Kattalar va 14 yoshdan oshgan bolalarda bir martalik foydalanish uchun - 50 mg. 30-60 daqiqadan so'ng, qabulni bir xil dozada takrorlash mumkin, lekin kuniga 8 dozadan oshmasligi kerak. Retard tabletkalari - har 12 soatda 100-200 mg.Sutkalik dozasi - 0,4 g (alohida hollarda, masalan, saraton kasalliklarida, intervalni 6 soatgacha qisqartirish va sutkalik dozani oshirish mumkin).

Per rectum 
Rektal - 0,1 g. Qabul qilish chastotasi - kuniga 4 martagacha.

Vena ichiga, mushak ichiga, teri ostiga 
Sekin-asta, 0,05-0,1 g, agar ta'sir yetarli bo'lmasa, tomir ichiga yuborishdan 20-30 minut o'tgach, infuziya orqali-12 mg / soat tezlikda davom ettirish yoki qo'shimcha ravishda og'iz orqali yuborish mumkin.

Nojoʻya taʼsirlar 
 Asab tizimi tomonidan
Terlashning ko'payishi, siyishning kuchayishi, bosh aylanishi, bosh og'rig'i, zaiflik, charchoq, letargiya, markaziy asab tizimining paradoksal qo'zg'alishi (asabiylashish, qo'zg'alish, tashvish, tremor, mushaklarning spazmlari, eyforiya, hissiy labillik, gallyutsinatsiyalar, uyqu), uyqusizlik, uyqusizlik harakatlarni muvofiqlashtirishning buzilishi, markaziy konvulsiyalar (yuqori dozalarda tomir ichiga yuborish yoki bir vaqtning o'zida antipsikotik dorilarni ( neyroleptiklar ) qo'llash bilan), depressiya, amneziya, kognitiv buzilish, paresteziya, yurishning beqarorligi.

 Ovqat hazm qilish tizimidan
Ogʻiz qurishi, ko'ngil aynishi, qusish, meteorizm, qorin og'rig'i, ich qotishi yoki diareya, yutishda qiyinchilik.

 Yurak-qon tomir tizimi tomonidan
Vazodilatatsiyaning namoyon bo'lishi - taxikardiya, ortostatik gipotenziya, hushidan ketish, kollaps.

 allergik reaktsiyalar
Urticaria, qichishish, ekzantema, bullyoz toshmalar. Qon bosimining keskin pasayishi.

 Siydik chiqarish tizimidan
Siydik chiqarishda qiyinchilik, dizuriya, siydikni ushlab turish.

 Sezgi organlaridan
Ko'rish, ta'mni buzilishi 

 Nafas olish tizimidan
Nafas qisilishi.

 va boshqalar 
Menstrual tsiklning buzilishi. Uzoq muddatli foydalanish bilan - giyohvandlikka qaramlik , "bekor qilish" sindromi.

Dozani oshirib yuborishdagi alomatlar 
Mioz, qusish, kollaps, koma, konvulsiyalar, nafas olish markazining funksiyasini pasayishi, apnea

 Davolash
Nafas olish yo'llarining o'tkazuvchanligini ta'minlash, nafas olish va yurak-qon tomir tizimining faoliyatini ta'minlash. Opiatga o'xshash ta'sirlarni nalokson bilan to'xtatish mumkin, konvulsiyalarni esa benzodiazepinlar bilan davolash mumkin.

Maxsus ko'rsatmalar 
Etanol va tramadolni bir vaqtning o'zida iste'mol qilmaslik kerak. Bir martalik dozada emizishni to'xtatishga hojat yo'q. Davolash davrida transport vositalarini boshqarishda va diqqatni jamlashni va psixomotor reaktsiyalar tezligini talab qiladigan boshqa potentsial xavfli faoliyat bilan shug'ullanishda ehtiyot bo'lish kerak.

O'zaro ta'sir 
Diklofenak, indometazin, fenilbutazon, diazepam, flunitrazepam, nitrogliserin eritmalari bilan farmatsevtik jihatdan mos kelmaydi. Markaziy asab tizimini susaytiradigan dorilar va etanol ta'sirini kuchaytiradi. Mikrosomal oksidlanish induktorlari (shu jumladan karbamazepin, barbituratlar ) analgetik ta'sirning og'irligini va ta'sir qilish muddatini kamaytiradi. Opioid analgetiklari yoki barbituratlardan uzoq muddatli foydalanish o'zaro tolerantlikning rivojlanishini rag'batlantiradi. Anksiyolitiklar analgetik ta'sirning zo'ravonligini oshiradi; barbituratlar bilan qo'shilganda behushlik davomiyligi ortadi. Nalokson nafas olishni faollashtiradi, opioid analjeziklarini qo'llashdan keyin analjeziyani yo'q qiladi. MAO ingibitorlari, furazolidon, prokarbazin, antipsikotiklar ( neyroleptiklar ) tutilish xavfini oshiradi (tutilish chegarasining pasayishi). Kinidin tramadolning plazma kontsentratsiyasini oshiradi va izoenzimning raqobatbardosh tormozlanish tufayli metabolitning M1 ni kamaytiradi.

Qonuniy tartib 
Ayrim mamlakatlarda (Ukraina, Beloruʼssiya, Oʻzbekiston) tramadol giyohvandlik vositalari roʻyxatiga kiritilgan.
Rossiyada tramadol hayotiy va muhim dorilar ro'yxatiga kiritilgan.

Manbalar

Adabiyot 
 Машковский М. Д. Лекарственные средства. — 15-е изд. — М.: Новая Волна, 2005. — С. 155—156. — 1200 с. — ISBN 5-7864-0203-7.

Havolalar 
 Машковский М. Д. Трамадол // Лекарственные средства. — 15-е изд. — М.: Новая Волна, 2005. — 1200 с. — ISBN 5-7864-0203-7.
 Трамадол (рус.). Энциклопедия лекарств и товаров аптечного ассортимента.  РЛС Патент. — Инструкция, применение и формула.
Opioidlar
Analgetiklar