MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mavlono Sohibdoro Fasihiddin

Mavlono Sohibdoro Fasihiddin (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan shoir, Alisher Navoiyning yaqin suhbatdoshi. 

Navoiy vafotidan soʻng Husayn Boyqaro kutubxonasiga dorugʻa (boshliq) etib tayinlangan. Xondamir “Habib us-siyar”da Sohibning asli Astaroboddan ekanligi, shatranj bobida xoh kabir, xoh sagʻir boʻlsin hozirona va gʻoyibona tarzda yuksak mahorat bilann oʻynar edi, deb taʼkidlaydi. 

“Majolis”ning ikkinchi tarjimoni Muhammad Qazviniy Mavlono Sohibdoro Fasihiddinning insho fanida mohir boʻlganini qayd etadi va safar chogʻida Navoiy va Sohib oralarida oʻtgan bir hazil-mutoyibani keltiradi. Qazviniy Mavlono Sohibdoro Fasihiddinning Navoiy vafoti munosabati bilan yozgan mutavaffiyot taʼrixining (har bir bandi 8 baytli, 5 band) toʻla matnini ham beradi. Bu mutavaffiyotning birinchi misrasidan abjad hisobida Navoiy tugʻilgan yil (844h.q/1440–1441m.), ikkinchi misrasidan esa vafot etgan yili (906/1500–1501y) kelib chiqadi. Ushbu mutavaffiyot taʼrixida ham raqamlarga rioya qilingan, ham mazmun va gʻoyaga mos teran soʻz, badiiy taʼsirchanlikka eʼtibor qaratilgan. Taʼrix quyidagi matlaʼ bilan boshlanadi:Ey falak, bedod-u berahmi bad-in son kardayi,

V-ey ajal, mulki jahonro boz vayron kardayi.

(Mazmuni: Ey falak, shu yangligʻ bedodligʻ va berahmlik qilding. Vey ajal, jahon mulkini yana vayron qilding).“Badoeʼ ul-vaqoeʼ” muallifi Zayniddin Vosifiy Mavlono Sohibdoro Fasihiddinning ota tomonidan oʻziga qarindoshligi, Mavlono Sohibdoro Fasihiddin nomidan Navoiy hamda uning zamondoshlari haqida aytilgan bir turkum hikoyatlarni keltiradi. Mavlono Sohibdoro Fasihiddin Muhammad Shayboniyxon Naxshabdan chiqib, Hirotni bosib olgani munosabati bilan ham qasida-taʼrix yozgan. Navoiy uning nomini “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olib, yaxshi sheʼriy tabʼga egaligi, gʻoyibona (koʻrmasdan turib) shatranjni yaxshi oʻynashi, muammoni yaxshi aytishi va yechishi, tabiatida bir oz savdoyilik borligi haqida maʼlumot beradi. “Majolis un-nafois”da uning “Poyanda” ismiga bitgan muammosi va quyidagi bayti keltirilgan:Doʻston, to kay ba koʻyash manʼam az raftan kuned,

Tarki raftan chun naxoham kard, tarki mani kuned.

(Mazmuni: Ey doʻstlar, tokaygacha menga yor koʻchasiga borishni manʼ qilasiz, borishni tark qilmayman, undan koʻra mendan kechib qoʻya qoling).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Subhiy

Mavlono Subhiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan oʻbalik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy u bilan Mavlono Muhammad Badaxshiy orqali tanishganligini aytib, sheʼrlarida “choshnisi” (maza, taʼm) bor deydi va quyidagi baytini keltiradi:Mohi man, imshab ba nuri xesh in koshonaro

Soz ravshan, varna otash mezanam in xonaro.

(Mazmuni: Ey oy yuzligim, bu kecha oʻz nuring bilan bu koshonani ravshan qil, aks holda, bu uyga oʻt qoʻyib yuboraman).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Soʻfiy

Mavlono Soʻfiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan astarobodlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uni yaxshi sheʼriy tabʼ va husnixatga ega shoir sifatida esga oladi va quyidagi baytini keltiradi:Nest dar hajri tuam zaʼf zi bemoriyi dil,

Tarsam ozurda shavad tabʼi tu az zoriyi dil.

(Mazmuni: Zaiflik dil xastaligidan emas, sening hajringdandir. Dil nolasidan tabʼing ranjimagay, deb qoʻrqaman).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Tarxoniy

Mavlono Tarxoniy (15-asr) – fors-tojik va turkiy tillarda ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning ikkinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Andxunddan ekanligi, sipohiylik bilan shugʻullanganligi haqida maʼlumot berib, Abdurahmon Jomiyning “digar” radifli gʻazaliga javoban yozgan sheʼridan quyidagi baytni keltiradi:Murgʻi dil par kandamu az sina biryon soxtam,

To kasham peshi sagat har lahza parkande digar.

(Mazmuni: Iting oldi (yalogʻi)ga har damda alohida parcha (ozuqa) tashlab turmoq uchun koʻngil qushining patini yulib, koʻksini qovurdim). Shuningdek, “Majolis un-nafois”da Mavlono Tarxoniyning baʼzi xizmatchilar Samarqandda bandi qilinganda yozgan turkiy tildagi sheʼridan matlaʼ keltiril­gan:Tushgali band ichra boʻldum ul pari devonasi,

Koʻk saro fonusdur ul shamʼu men parvonasi.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Toyiriy

Mavlono Toyiriy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan astarobodlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Astarobod shahridan ekanligini aytib, quyidagi baytini keltiradi:Xusham ba ishq, garam roʻz-u roʻzgore nest,

Maro ba nek-u badi roʻzgor kore nest.

(Mazmuni: Garchi hayotim durust (farovon) oʻtmasa-da, ishq bilan shodman, boʻlak qismatim yoʻq. Turmushning yaxshiligi va yomonligi bilan ishim yoʻq).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Toyifiy

Mavlono Toyifiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy Mavlono Toyifiyni Hirotning Ziyoratgoh mavzesidan ekanligini aytib, quyidagi baytini keltiradi:Manki, dar xayli sagonash jo muayyan soxtam,

Az gʻubori ostonash dida ravshan soxtam.

(Mazmuni: Men uning itlari qatoridan joy topdim. Ostonasi gʻuboridan koʻzimni ravshan qildim).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Zmievka (Xerson viloyati)

Zmievka () — Ukrainaning Xerson viloyati Beryslavskiy tumanidagi qishloq.

Tarixi 
Qishloqqa 1782-yilda asos solingan.
1995-yil oktyabr oyida Ukraina Vazirlar Mahkamasi bu yerda joylashgan sovxozni xususiylashtirish toʻgʻrisidagi qarorni tasdiqlashadi.

2001-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda aholi soni 2759 kishini tashkil qilgan.

Mahalliy kengash 
Xerson viloyati, Berislav tumani, Zmievka qishlogʻi, Naberejnaya koʻchasi, 16.

Yana qarang 
 Staroshvedskoye — Shvetsiya qishlogʻi, hozirgi Zmievka qishlogʻining bir qismi.

Manbalar

Havolalar 

 
 Svyato Arxangelo-Mixaylіvska serkva
 :Turkum:Qishloqlar
Ukraina aholi punktlari
Mavlono Tohiriy

Mavlono Tohiriy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan hirotlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning kichikligida, kavushdoʻzlik bilan shugʻullangan paytidayoq sheʼr yoza boshlaganini, yoshi ulgʻaygan sari sheʼriyatga oshnoligi ham ortganligini, tabiatida hazilga moyilk borligini aytib, quyidagi baytini keltiradi:Dil ki sad pargola shud az chashmi joduyi tuam,

Man ba yak dil ne, ba sad dil oshiqi roʻyi tuam.

(Mazmuni: Jodu koʻzing tufayli dil yuz pora boʻldi; men endi bir dil bilan emas, yuz dil bilan sening yuzingga oshiq boʻldim).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Muhammad as-Samarqandiy (Abul Qosim)

Muhammad as-Samarqandiy Muhammad ibn Yusuf ibn Muhammad ibn Ali ibn Muhammad al-Alaviy as-Samarqandiy, al-Madaniy, al-Hanafiy (milodiy 1161-yil, Samarqandda vafot etgan) — faqih, mutakallim, mufassir, voiz va bir qancha ilmlar sohibi bo‘lgan. Hajga borgan va qaytishda maʼlum bir muddat Bag‘dodda yashagan. Samarqandda 556-hijriy yilda vafot etgan.

Asarlari 
„al-Jomiʼ al-kabiyr fi-l-fatovo“ („Fatvolarning katta to‘plami“)
„alFiqh an-nofiʼ“ („Foydali fiqh“)
„Riyozatu-l-axloq“ („Axloq tarbiyasi“)
„al-Multaqat fi-l-fatovo al-hanafiya“ („Hanafiy fatvolar haqida yig‘ma kitob“)
„Bulug‘u-l-irb min tahqiq istiorati-l-arab“ („Arablarning istioralarini o‘rganishda mahoratga erishish“)
„al-Fiqh an-nofiʼ fi-l-fiqhi-l-hanafiy“ („Hanafiylikdagi foydali fiqh“)
„Bayon riyozati axloqi-n-nafs“ („Nafs tarbiyasining bayoni“).

Manbalar
Mavlono Toʻtiy

Mavlono Toʻtiy (vaf. 869 h.q./1465m., Hirot ) – fors-tojik tilida ijod qilgan turshizlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning ikkinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Abulqosim Bobur xizmatida tarbiya topgani, xushsurat va xushxulq yigit boʻlgani, Kotibiy qasidalariga tatabbuʼ bogʻlaganligini aytib, gʻazalidan quyidagi baytini keltiradi:Goʻshayi xumxona az laʼli ravon ganji safost,

Shakli chang az bahri dafʼi gʻam dahoni ajdahost.

(Mazmuni: Mayxonaning burchagi laʼl (qizil may)dan safo xazinasiga aylangan. Undagi changning shakli gʻamni dafʼ qiluvchi ajdaho ogʻziga oʻxshaydi). Mavlono Toʻtiy yigitligida vafot etgan. Navoiy uning vafoti munosabati bilan bir taʼrix bitib, “Devoni Foniy” tarkibiga kiritadi. Bu taʼrixda shoirning vafot etgan sanasi “Xuroʻs” bilan berilgan boʻlib, hijriy 869-yilni, milodiy 1465-yilni anglatadi:Fosehi zamon Toʻtiy osh shoire,

Ki budash zi bikri maoniy aroʻs.

Chu Toʻtiy biraft, in ajab turfa bud,

Ki taʼrix shud favti oʻro “Xuroʻs”.

(Mazmuni: oʻz davrining soʻz ustasi Toʻtiy taxallusli shoir maʼnolar qiziga kuyov edi. Toʻtiy qazo qildi va ne ajab, uning vafoti taʼrixi “Xuroʻs” (xoʻroz) boʻldi).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Muhammad an-Naqshbandiy (Jaloluddin)

Muhammad az-Zohid as-Samarqandiy („al-Qozi an-Naqshbandiy“ nomi bilan ham mashhur, milodiy 1520-yil vafot etgan) — tariqat ahlidan bo‘lgan sufiy.

Asarlari 
 „Silsilatu-l-orifiyn va tazkiratu-s-siddiqiyn fi manoqibi shayxihi Ubaydilloh Ahror“ („Shayx Ubaydulloh Ahror manoqiblarida oriflar silsilasi va siddiqlar tazkirasi“).

Manbalar
Muhammad as-Samarqandiy (Abul Muzaffar)

Muhammad ibn Odam al-G‘arviy (1014-yilda vafot etgan) — yozuvchi, olim

Asarlari 
 Sharhu isloh g‘alat Abi Ubayda Li Abi Muhammad Abdulloh ibn Muslim" („Ibn Qutayba an-Nahviy (vaf. 267) nomi bilan tanilgan Abu Muhammad Abdulloh ibn Muslimning „Abu Ubayda xatosini isloh qilish“ asariga sharh“).

Manbalar
Muhammad as-Sanjadiyzakiy

Muhammad ibn Jinoh as-Sanjadiyzakiy (milodiy 918-yilda vafot etgan) — hadisshunos. Qutvonda rabot qurdirgan Abu Ahmad az-Zohid al-Mutavviʼiy opasining o‘g‘li. Milodiy 918-yilda (hijriy 305-yil) vafot etgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Manbalar 

.
Ingulivka

Ingulivka () — Ukrainaning Xerson viloyati Berislav tumanidagi qishloq.

2001-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda aholi soni 274 kishini tashkil qilgan. Pochta indeksi — 74320. Telefon indeksi — 5546. KATO kodi — 6520682403.

Mahalliy kengash 
Xerson viloyati, Berislav tumani, Kirovo qishlogʻi, Oktyabrskaya koʻchasi, 19.

Manbalar

Havolalar 

 Ingulovka Ukraina Oliy Radasining veb-saytida
 Qishloqlar
Xerson viloyatidagi qishloqlar
Uloi Shoshiy

Uloi Shoshiy (15-asr) – shoir, mudarris. Asli toshkentlik boʻlib, Samarqandda, Ulugʻbek madrasasida dars bergan. Alisher Navoiy “Majolis un-nafois”da “donishmand kishi boʻlib, xushtabʼligini hamma eʼtirof etar, Samarqand ahli muammoda uni Mavlono Sharafiddin Ali Yazdiyga teng tutar edilar”, deb yozadi.

Madrasa zinasidan yiqilib, oyogʻi singanda Navoiy ham shogirdlariga qoʻshilib uni koʻrgani borgan va oʻsha yerning oʻzida “Ulo” nomiga muammo yozib, taqdim etgan:Dur bod az tu dardi zahmati po,

Dushmanatro balo nasib-u ano.

(Mazmuni: “Sendan oyoq ogʻrigʻi dardi uzoq boʻlsin, dushmaningga balo va mashaqqat nasib boʻlsin”).Navoiy chiqib ketganidan keyin kimligini soʻrab-surishtirgan Uloi Shoshiy uning nomiga ham muammo yozib, shogirdidan berib yuboradi:Chashmi tu maro did-u manash ser nadidam,

Chun ser bubinam, zi tu in ast umidam.

(Mazmuni: Seni koʻzing meni koʻrdi-yu men uni toʻyib koʻrolmadim, sendan umidim uni bir bor toʻyib koʻrish).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Fazliy

Mavlono Fazliy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan hirotlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning yoshligida naqqoshlik bilan shugʻullangani, baʼzida sheʼr ham yozib turgani, keyinchalik, oʻzini yetuk shoir deb hisoblaganidan soʻng naqqoshlikni tashlab, butkul sheʼriyat bilan mashgʻul boʻlganligini aytadi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan:Zohid, biyor xirqavu rahni sharob kun,

Asbobi zuhd-u xonayi taqvi xarob kun.

(Mazmuni: Ey zohid, toʻningni keltirib may uchun garovga qoʻy; zohidlik asbobi va toat-ibodat uyini xarob qil).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Fazlulloh

Mavlono Fazlulloh (15-asr) – sherozlik forsiynavis shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning oltinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning tijorat ishlari bilan Astrobodga kelganligi, tanballigi va beparvoligi tufayli dastmoyasida muammolar paydo boʻlganligi haqida maʼlumot beradi. Mavlono Fazlulloh sheʼriyatda asosan muammo bilan shugʻullangan, katta va kichik shatranjni, nard oʻyinini yaxshi bilgan. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltiriladi:Saodati tu fuzun bod-u davlati tu ziyodat, 

Hazor sol bimoni ba davlat-u ba saodat.

(Mazmuni: Saodating ortgay, davlating ziyoda boʻlgay. Bu davlat va saodat bilan ming yillar yashagaysan).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Fayziy

Mavlono Fayziy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning gunobodlik ekani, koʻp vaqtini Gozurgohda ilm oʻrganish bilan oʻtkazishi, yaxshi sheʼriy tabʼi borligini taʼkidlaydi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan:Garchi dashnomam rasad az laʼli shakkarbori oʻ,

Hast yak shiriniye dar talxii guftori oʻ.

(Mazmuni: Uning shakar lablaridan garchi menga dashnom yetsa-da, achchiq soʻzlaridan ham shirinlik tuyaman).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Fanoiy

Mavlono Fanoiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning Mashhad shahridan ekanligini aytib, quyi­dagi baytini keltiradi:Mani joʻlida moʻ bo aql az on begonagi doram

Ki, dar ishqi pariroʻye sari devonagi doram.

(Mazmuni: Men sochlari toʻziq, aqldan begonaman, ul parichehra ishqida devonaman).

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Muhammad as-Subaxiy

Muhammad ibn Ahmad as-Subaxiy (milodiy 1158- yoki 1159-yilda vafot etgan) — „al-Luʼluʼiy“ nomi bilan tanilgan hadisshunos. Hovlisi tijorat majmuʼasining yonida bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar. Milodiy 1158- yoki 1159-yilda vafot etgan.

Manbalar
Muhammad as-Savsaqoniy

Muhammad ibn Ahmad ibn al-Hasan ibn Hafsavayh as-Savsaqoniy (taxminan milodiy 1117-yilda vafot etgan) — hadisshunos. Bag‘dod, Marv va boshqa o‘lkalarda hadis tinglagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.

Manbalar
Mavlono Fasihuddin

Mavlono Fasihuddin, Mavlono Fasihiddin Muhammad Nizomiy Hiraviy (15-asr, Hirot) – olim, faqih, Alisher Navoiyning ustozlaridan biri.

Hayoti 
Alisher Navoiy fiqh, falsafa kabi koʻp ilmlarni Mavlono Fasihuddin huzurida oʻrgangan va uni oxund, deb ulugʻlagan. Xondamirning yozishicha, Mavlono Fasihuddin “qariyb 33 yildan beri hashamat egasi boʻlmish amir Alisherning tarbiyat va siylashlari bilan ruhoniy ostonasining oxundi, islom mashoyixlari va jahon ulamolari hamda insoniyat fozillarining murojaatgohi va panohi, balki xosu avomning majmui hisoblanadilar”.

“Majolis un-nafois”da Mavlono Fasihuddin haqida Mavlono Nizomiddin Hiraviyning nabirasi ekani, ularni nizomiylar deyilishi, Xurosonda bundan sharafliroq nasab yoʻqligi, yigirma yoshida barcha ilmni egallab, oʻttiz yildan buyon dars berishi, zohir ilmidan u saboq bermagan fan yoʻq, deb maʼlumot beriladi. Oʻqitayotgan koʻp fan boʻyicha darslik ham yozgani, ular ulamo va talabalar orasida mashhurligi, ezgu xulq va yoqimli feʼli tufayli Navoiyga doimiy hamsuhbat boʻlgani aytiladi.

Navoiyga bagʻishlagan asarlari 
Mavlono Fasihuddin Navoiyning moddiy va maʼnaviy homiyligi va qoʻllab-quvvatlashi ostida yashab ijod qilganligidan minnatdorlik ramzi va sidq-u ixlos yuzasidan 7 ta asarini unga bagʻishlagan. Ular quyidagilar: 

 “Hoshiyayi Muxtasar” (“Muxtasar” asari sharhi) – unda shariat qonun-qoidalari sharhlangan. 
 “Hoshiyayi Chagʻminiy” (“Chagʻminiy asariga sharh”) – 12-asr oxiri – 13-asr boshlarida yashagan Mahmud ibn Muhammad ibn Umar Chagʻminiyning “Al-musaxxas fil-hayʼat” – “Astronomiyaga oid muxtasar kitob” asariga yozilgan sharh. 
 “Hoshiyayi sharhi hidoyayi hikmat” (“Hidoya hikmatlariga sharh”) – mashhur faqih Burhoniddin Margʻinoniyning fiqhga oid “Al-hidoya” (“Qoʻllanma”) asariga bitilgan sharh. 
 “Hoshiyayi sharhi Ashkol” (“Ashkol” asari sharhi”) –13-asr matematik olimi Shamsiddin Samarqandiyning “Ashkol at-taʼsis fil-handasa” (“Geometriya ilmida shakllar asosi”) kitobiga sharh. 
 “Taʼsis sharhi bist bobi usturlob” (“Astronomiyaning yigirma bobini sharh bilan asoslash”) – mashhur matematik va astronom Nasiriddin Tusiyning (1201–1273) “Bist bob dar maʼrifat ul-usturlob” (“Astronomiyani bilish haqida yigirma boblik kitob”) asari sharhi. 
 “Hoshiyayi Mavoqif” (“Mavoqif” asari sharhi) – unda haj payti Makkada hojilar turadigan joy – Arafot togʻi atrofi, uning diniy mohiyati sharhlangan. Asarda, shuningdek, inson yashaydigan olam mohiyati ham izohlangan. 
 “Sharhi miat ul-omil” (“Yuz amaliy ishlar sharhi”) – unda shariatda muhim hisoblangan yuzta amaliy ish sharhlangan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Muhammad as-Sunajiy

Muhammad ibn Ahmad ibn Abul Qosim ibn Isʼhoq ibn Ahmad as-Sunajiy, al-Luʼluʼiy (milodiy 1092-yil vafot etgan) – «al-Faqih as-Sunajiy» nomi bilan tanilgan hadisshunos. Buxoroda yashagan. Nasafda hadis tinglagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar. Hijriy 485-yil, rabiulavval oyida Nasafda tug‘ilgan va 553 h.y. rabiussoniy oyida Buxoroda vafot etgan.

Manbalar
Mavlono Fathullo

Mavlono Fathullo (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning endi tanila boshlagani, yosh shoirlardan ekanligi, muammo aytishda mohirligini taʼkidlab, “Bilol” ismiga bitilgan muammosini keltiradi.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Faxriddin

Mavlono Faxriddin (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy Mavlono Faxriddinni oʻz mulozimlaridan ekani, muammoni yaxshi aytishi va yechishi haqida maʼlumot berib, “Haydar” ismiga bitilgan muammosini keltiradi.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Faxriddin Zohid

Mavlono Faxriddin Zohid – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Hindistondagi chishtiya tariqatining yirik namoyandasi. Sulton Shamsiddin Iltutmish (607–633-h.q./1211–1236-m. yillarda hukmronlik qilan) davrida yashagan. Duosi mustajob zotlardan boʻlgan. Alisher Navoiy ushbu shayx haqidagi faslni tazkirasiga oʻzi yozib, kiritgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Faxriddin Luristoniy

Mavlono Faxriddin Luristoniy  – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Yoshligida madrasada diniy va dunyoviy bilimlarni oʻzlashtirish bilan mashgʻul boʻlgan. Tariqatga boʻlgan muhabbati gʻolib kelib, dastlab Misrda Shayx Shayʼulloh, uning vafotidan keyin Imom Gʻazzoliy avlodidan boʻlmish Shayx Muhyiddin Tusiy, keyinroq Axiy Ali Qutluqshohning farzandlari suhbatiga yetishgan, ammo ular huzuridan talab qilgan narsasini topolmagan. Soʻng Hofiz Bahouddin Umar Abardihiyga murid tushib, maʼnaviy kamolotga erishgan. Piri vafotidan soʻng Jomga borib, Ahmad Jomiy qabri oldida mujovir boʻlgan. Jomiy goʻdaklik chogʻidayoq uning diydoriga yetishgani, uning qalbida tasavvuf ahliga muhabbat oʻshandan keyin mustahkam oʻrnashganini qayd qilib oʻtgan. Umri oxirida haj ziyoratini ado qilib, soʻng Misrga qaytgan va Qarofada, Imom Shofeiy qabri yonida dafn etilgan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni qisqartirib kiritgan.

Mavlono Faxriddin Luristoniy 820-hijriy-qmariy/1417-milodiy yildan keyin vafot etgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Mavlono Faxriy

Mavlono Faxriy, Sulton Muhammad ibn Amir Muhammad (15–16-asr) – shoir va adabiyotshunos, Navoiy asarlari tarjimoni.

Ijodi 
Mavlono Faxriy “Majolis un-nafois”ni “Latoifnoma” nomi bilann forsiy tilga tarjima qilib, unga 189 yangi shoir haqidagi maʼlumotni qoʻshgan. Mavlono Faxriyning “Tuhfat ul-habib” (Doʻstlar tuhfasi), “Javohir ul-ajoyib”, “Ravzat us-salotin” (Sultonlar jannati) kabi turli mavzudagi asarlari va “Sanoeʼ ul-hasan” (Goʻzal sanʼatlar) nomli badiyat masalalariga bagʻishlangan risolasi, “Radoyif ul-ashʼor” deb atalgan har xil shoirlar sheʼriyatidan radiflar boʻyicha tuzilgan majmuasi maʼlum. 

Shuningdek, “Haft kishvar” (Yetti mamlakat) nomli afsona, asotirlar va axloqiy masalalardan bahs etuvchi asar, taxminan 5 ming baytdan iborat sheʼrlar devoni ham Mavlono Faxriyga nisbat beriladi.

Navoiy eʼtirofi 
Alisher Navoiy “Majolis un-nafois”ning toʻrtinchi majlisida Mavlono Faxriyning nomini tilga olib, quyidagi matlaʼsini keltiradi:Gufti, ki hargizam ba tudil mehrubon nabud,

Ey sarvi nozanin, ba tuam in gumon nabud.

(Mazmuni: Ey sarvi nozanin, hech qachon senga dil mehribon boʻlmagan, deb aytding. Sendan mening bunday gumonim boʻlmagan).

Vafoti 
Mavlono Faxriy taxminan 969–970-hijriy-qamariy (milodiy hiosbda 1562–63) yilda Hindistonda vafot etgan.

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Schneider

Schneider — nemis tillarida topilgan familiya::
 Sydney Schneider — Amerikada tugʻilgan yamaykali futbolchi.
 Braden Schneider —   kanadalik professional xokkey himoyachisi.
 Johann Schneider-Ammann — Shveysariya Prezidenti.
 Ulf Mark Schneider — amerikalik biznesmen.

Nemis familiyalari
Barmakiy

Fazl bin Yahyo bin Xolid Barmakiy (775 – Bagʻdod – 820) – abbosiylar davridagi vazir. Mashhur Barmakiylar – vazirlar sulolasidan. Xalifa Horun ar-Rashid bilan emikdosh boʻlgan. Bir muddat Xurosonda hukmronlik qilgan. Dastlab muvaffaqiyatsizlikka uchragan, ammo otasining tanbehi va rahnamoligida qisqa muddat ichida Xurosonni obod va maʼmur oʻlkaga aylantirgan. Adolatliligi tufayli Xurosonda bir yilda yigirma mingta goʻdakka Barmakiyning ismini qoʻyishgan. Saxovatpeshaligi bilan ham nom chiqargan. Nomaʼlum sabablarga koʻra xalifaning gʻazabiga uchrab, zindonga tashlangan. Yetti yil zindonda yotib, oʻsha yerda vafot etgan.

Barmakiy mansub boʻlgan Barmakiylar tarixda chuqur iz qoldirgan vazirlar sulolasidan sanaladi. Alisher Navoiyning zamondoshi, bir muddat bosh vazir lavozimida ham ishlagan Xoja Alouddin Ali Soneiy oʻzini Barmakiyning avlodidan, deb hisoblagan.

Navoiy oʻz sheʼrlarida axloqiy masalalarni yoritishda Barmakiyni talmeh oʻrnida qoʻllagan:Amalgʻa boqmaki bebahri fazl erur yakson,

Fuzayli Barmakiy oʻlsun, vagar Fuzayli Ayoz.

(“Gʻaroyib us-sigʻar”, 276-gʻazal)

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Barsiso

Barsiso – shaytonga ishonib, gumroh boʻlgan obidning nomi. 

Barsiso qissasi “Tafsiri Tabariy”da “Hashr” surasi 16-oyatining tafsiri zaylida kelgan. Alisher Navoiy Ibn Abbos rivoyatiga asoslanib, “Tarixi anbiyo va hukamo”da Barsiso haqida quyidagicha maʼlumot bergan: Barsiso yahud qavmidan boʻlib, yetmish yil muntazam toat-ibodat qiladi. Buni koʻrgan xalq unga eʼtiqod qoʻyib, murid tushadi. Shayton solih kishi qiyofasiga kirib, bir yil davomida u bilan birga ibodatxonada ibodat qiladi. Bu orada ular doʻst ham tutinishadi. Shayton Barsisoga davosiz dardlarga ham shifo boʻladigan bir duo oʻrgatadi. Barsiso bu duo bilan podshohning qizini davolaydi va el orasida yanada mashhur boʻladi. Bir kuni shoh yana muolaja qilish uchun qizini Barsisoga ishonib, yolgʻiz qoldiradi. Barsiso yolgʻiz qolgan paytda shayton vasvasasiga berilib, qizning nomusiga tegadi. Shunda shayton Barsisoga endi bu qizni oʻldirib, qarindoshlariga “qiz uydan chiqib ketdi”, deb aytishni maslahat beradi. Barsiso shayton aytganday qiladi. Soʻng shayton podshohga asl haqiqatni aytib beradi. Podshoh Barsisoni azobli oʻlimga mahkum etadi. Shayton yana inson qiyofasiga kirib, uni oʻziga sajda qilishga daʼvat etadi. Barsiso shaytonga sajda qilib, imonsiz holda olamdan oʻtadi:Boʻlma magʻruri koʻh yoki aso,

Koʻrki ne ishga qoldi Barsiso.

(“Tarixi anbiyo va hukamo”)

Manbalar 
Navoiyshunoslik
Szár

Szár Vengriyaning Fejér tumanidagi qishloqdir.

Taniqli rezidentlar 

 Frank Hasenfratz (1935-2022), asli vengriyalik bo'lgan kanadalik milliarder, Linamar asoschisi bo'lgan.

Havolalar 

 Media related to Szár at Wikimedia Commons
 Street map  

Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Fejer
Utyanka

Utyanka — Rossiyaning Oltoy oʻlkasi, Xabar tumanidagi Utyan selsovet tumanidagi qishloq posyolkasi . 2013-yilda aholi soni 989 kishi edi. U 1891- yilda tashkil etilgan. 13 ta ko'cha bor.

Geografiya 
Utyanka Burla daryosi yaqinida, Xabaridan (tuman ma'muriy markazi) 8 km janubi-g'arbdagi avtomobil yo'lida joylashgan hudud. Alekseyevka - eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Xabarskiy tumanidagi qishloqlar
Rossiya