MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Rustam To‘laganov

Rustam To'lqin o'g'li To'laganov (6-oktabr 1991-yil, Toshkent, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik professional bokschi boʻlib, yarim ogʻir vazn toifasida ishtirok etadi. Olimpiya oʻyinlarining bronza medali sovrindori (2016), havaskorlar oʻrtasidagi Osiyo chempionati kumush medali sovrindori (2015).

Havaskorlik faoliyati 
Rustam Toʻlaganov 2015-yil sentyabrda Bangkokdagi Osiyo chempionatida 91 kg vazn toifasida finalda qozogʻistonlik Vasiliy Levitga magʻlub boʻlib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.

U 2015-yil oktyabr oyida Dohada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida ishtirok etib, musobaqaning 1/16 finalida hakamlarning yakdil qarori bilan yangi zelandiyalik Devid Nik ustidan (3:0 hisobida) gʻalaba qozonadi, lekin chorak finalda esa kubalik Erislandi Savonga bir ovozdan (0:3 ball hisobida) imkoniyatni boy beradi.

Rustam Toʻlaganov 2016-yil avgust oyida Rio-de-Janeyroda boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida 91 kg vazn bilan bronza medalini qoʻlga kiritadi.

Professionallik faoliyati 
Rustam 2017-yilning 27-oktyabrda amerikalik bokschi Robert Gerrani (2:5) hakamlarning yakdil qarori bilan (bal: 40-36, 40-36, 40-36) magʻlub etib, boksdagi professional faoliyatini boshlagan.

Manbalar

Havolalar 

 Rustam Toʻlaganov — BoxRec

Oʻzbekiston bokschilari
Toshkentda tugʻilganlar
Kishilar
Yashayotgan insonlar
1991-yilda tugʻilganlar
8-oktabrda tugʻilganlar
Jijig-galnash

Jijig-galnash — suyakka tovuq, qoʻzichoq yoki mol goʻshtidan tayyorlangan chechen milliy taomidir. Goʻsht tuz qoʻshilgan holda katta boʻlaklarda qaynatiladi, unga bugʻdoy yoki makkajoʻxori unidan chuchvara tayyorlanadi. Xinkal analogi. Chechen tilidagi „jijig“ soʻzi „goʻsht“, „galnash“ — „chuchvara“, degan maʼnoni anglatadi.

Tavsif 
Goʻshtni qaynatib olinadi. Qiyma tayyorlash uchun xamirturushsiz xamirni yozib va uni dumaloq qatlamga aylantiriladi, soʻngra uzun chiziqlar bilan kesib olinadi, soʻngra romblarga aylantiriladi. Bugʻdoy unidan galnash chigʻanoqlar yoki tekis kvadratlar shaklida oʻraladi, makkajoʻxori barmoqlari bilan tekislangan oval shakli biriktiriladi. Shundan soʻng, chuchvara shoʻr suvda qaynatiladi.

Taom issiq holda, goʻsht va sarimsoq bilan idishga solinadi. Goʻsht boʻlaklari chuchvara ustiga qoʻyiladi. Goʻsht va chuchvara sarimsoqqa botirib, bulyon bilan yuviladi. Jijig-galnashni smetana to-beram sousi bilan berish mumkin.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
Chechen oshxonasi
Innovatsion gʻoyalar yetakchisi

„Innovatsion gʻoyalar yetakchisi“ koʻkrak nishoni — innovatsion gʻoya va texnologiyalarni rivojlantirish va ularni amaliyotga tatbiq etishga munosib hissa qoʻshgan yosh olimlar va talabalar hamda tashabbuskor fuqarolarning innovatsion faoliyatini ragʻbatlantirish va erishgan yutuqlarini munosib taqdirlash maqsadida taʼsis etilgan.

Tavsifi 
 „Innovatsion gʻoyalar yetakchisi“ koʻkrak nishoni diametri 34 millimetrli doira shaklida boʻlib, mis qotishmasidan tayyorlanadi.
 Koʻkrak nishonining old yuqori qismida uch qatorda balandligi 2 millimetr boʻlgan „INNOVATSION GʻOYALAR YETAKCNISI“ yozuvi joylashgan, „GʻOYALAR“ soʻzining oʻng va chap tomonlarida 1,5 millimetr uzoqlikda diametri 1,8 millimetrli sakkiz qirrali yulduz joylashgan.
 „YETAKCNISI“ soʻzidan 2,5 millimetr pastda balandligi 11,7 millimetr boʻlgan innovatsiyaning ramziy belgisi — choʻgʻlanma elektr chirogʻi aks ettirilgan. Koʻkrak nishonining orqa tomoni markazida toʻrt qatorda harflarning balandligi 2 millimetr boʻlgan „INNOVATSION RIVOJLANISNDA YETAKCNILIGI UCNUN“ soʻzlari yozilgan. Koʻkrak nishonning qalinligi 2,2 millimetr.Uning atrofi diametri 30,5 millimetr boʻlgan naqsh bilan hoshiyalangan.
 Tasvirlar va yozuvlar qabariqdir.
 Koʻkrak nishonining old va orqa tomonlarining chetlari qabariq doira bilan oʻralgan. Koʻkrak nishoni ilgakchalar va halqacha yordamida toʻgʻri toʻtrburchak shaklidagi qadagʻichgacha ulangan.
 Qadagʻichning eni — 26 millimetr, boʻyi — 17 millimetr. Qadagʻich eni 22 millimetrli shoyi lenta bilan qoplangan boʻlib, lentaning oʻrtasidan eni 9 millimetrli oq rangli yoʻl, uning ikki chetidan esa eni 1,5 millimetrli qizil rangli ikkita yoʻl oʻtgan.
 Shoyi lentaning chekka qismlari boʻylab har birining eni 5 millimetr boʻlgan chap tomondagi chekka qismi koʻk rangli va oʻng tomondagi chekka qismi yashil rangli yoʻllar oʻtgan. Qadagʻichning orqa tomoniga koʻkrak nishonini kiyimga taqib qoʻyish uchun toʻgʻnogʻich koʻrinishidagi moslama oʻrnatilgan.

Manbalar

Havolalar  
 „Innovatsion gʻoyalar yetakchisi“ koʻkrak nishoni gʻoliblari taqdirdlandi
 Oʻzbekistonda yangi koʻkrak nishoni taʼsis etildi
 „Innovatsion gʻoyalar yetakchisi“ koʻkrak nishoni gʻoliblari taqdirdlandi 
 „Innovatsion gʻoyalar yetakchisi“ koʻkrak nishoni bilan taqdirlash marosimi
Xiva (futbol klubi)

Xiva — Xivaning sovet va oʻzbek futbol klubi. 1977-yil mobaynida tashkil etilgan.

Nomlari 
 1977-1986 — „Xiva“.
 1995 — „Maveraplast“.
 1996 — „Gilamchi“.
 1997-yildan — „Xiva“.

Chiqishlar statistikasi

SSSR chempionatlari

Oʻzbekiston chempionati

Yutuqlari  
	SSSR Ikkinchi ligasi — zona turnirida 3-oʻrin (1980)

Havolalar  
 Профиль на сайте FootballFacts.ru
 Матчи клуба в базе Wildstat
 История футбольных клубов

Oʻzbekiston futbol klublari
Xorazm viloyati futbol klublari
Zatiruxa

Zatiruxa (zatirka) rus taomidir, qoʻlda tayyorlangan lapsha bilan shoʻrva. Unli osh bilan bir xil. Ism „siltmoq“, „silmoq“ feʼllaridan kelib chiqqan. Taomning kelib chiqishi haqida ertak bor. Boy xonadondagi ishchi non uchun xamir yorgandan soʻng, qoʻllarini yuvmadi va uyiga qaytib keldi, u yerda kaftlarini bir-biriga ishqalab, bolalarini boqish uchun hosil boʻlgan xamirni qaynatdi.

Tayyorlanishi 
Qoʻllarning kaftlari tuxum, sut yoki suvga boritiladi, keyin unga botiriladi. Shundan soʻng, ular bir plastinka ustida bir-biriga ishqalanadi. Olingan xamir pelletlari bulonda, sutda yoki suvda qaynatiladi. Boshqa ingredientlar: kartoshka, piyoz va sabzi, yashil piyoz, maydanoz, arpabodiyon, dafna yaprogʻi, qora murch. Goʻsht, yogʻsiz, qoʻziqorin bulyonida zatirux uchun koʻplab retseptlar mavjud. U bilan sutli osh ham tayyorlanadi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Zatirka // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 100. — 540 s. — ISBN 5-85700-122-6.
 rus sho'rvalari
 sut sho'rvalari
Gibraltar funti

Gibraltar funti () — gibraltar pul birligi boʻlib, baʼzan livr deb ham ataladi. 1971-yilgacha funt = 4 krona = 20 shilling = 240 pens, 1971-yildan funt = 4 kron = 100 yangi pens (1988-yildan — oddiygina pens)ga teng bolʻgan. Belgisi : £ (belgisi Britaniya funt sterlingiga toʻgʻri keladi). Gibraltar funti funt sterlingga teng.

Dastlab Gibraltarda ispan va ingliz valyutalari parallel ravishda ishlatilgan. 1840 — 1841-yillarda Gibraltar uchun mis tangalar zarb qilina boshlandi, 1842-yilda ular muomalaga kiritildi. Tangalar ingliz tangalariga koʻra zarb qilingan, lekin ispan nominallari koʻrsatilgan (kvartlarda). 1861-yilda zarb qilish toʻxtatilgan. Ispaniya pul birliklari uzoq vaqt muomalada boʻlib, 1872 yilda Gibraltarda yagona toʻlov vositasiga aylangan. 1898-yilda Ispaniya-Amerika urushi ispan pesetasining sezilarli darajada qadrsizlanishiga olib keldi va funt Gibraltarning yagona pul birligi sifatida dastlab Britaniya tangalari va banknotalari koʻrinishida muomalaga kiritildi. Shu bilan birga, peseta Ispaniya fuqarolar urushi boshlangunga qadar muomalada aylanishda davom etdi.

1914-yilda birinchi qogʻoz pul birliklar chiqarildi va 1927 yilda Gibraltar funt sterlingidagi banknotalar chiqarila boshlandi.

1967-yilda tangalar zarb qilish qayta tiklandi, 1967-1970-yillarda faqat 1 kronadan iborat tangalar zarb qilingan, 1971, 1972 va 1977 yillarda faqat 25 yangi penslik tangalar zarb qilingan. 1988 yildan muomalaga moʻljallangan tangalar va qimmatbaho metallardan yasalgan esdalik tangalar zarb qilina boshlandi. Kronalardagi tangalar muomalada deyarli ishlatilmaydi.

Qonuniy toʻlov vositalari Gibraltar banknotlari va tangalari, shuningdek, Britaniya tangalaridir. Angliya Banki, Shotlandiya va Shimoliy Irlandiya banklarining banknotalari rasmiy ravishda qonuniy toʻlov vositasi boʻlmasa ham, tovarlar va xizmatlar uchun toʻlov sifatida qabul qilinishi mumkin.

Manbalar
Spartak (futbol klubi, Toshkent)

„Spartak“ — Toshkentning sobiq sovet va oʻzbek futbol klubi.

Tarixi 
1937-yilda Toshkent shahar jamoasi negizida tashkil etilgan va 1955-yilda tarqatib yuborilgan. Toshkentning „Paxtakor“ klubidan oldingi klub hisoblangan.

1955-yilda „B“ toifasida „Spartak“ safida toʻp surgan 12 nafar futbolchi keyingi mavsumda „Paxtakor“ga oʻtishgan.

Ular orasida Oleg Jmak, Qobil Muqimov, Idgay Tazetdinov, Yuriy Uskov va Mixail Arustamov futbolchilik faoliyatini yakunlab, ushbu jamoaga murabbiylik qilishgan.

2008-yilda qayta tiklangan „Spartak“ Oʻzbekiston ikkinchi ligasi final bosqichining „A“ guruhi gʻolibiga aylandi va keyingi 3 mavsum Birinchi ligada oʻynadi.

Yutuqlari 
	Oʻzbekiston SSR chempioni (4 marta): 1937, 1938, 1950, 1951.
	SSSR Birinchi ligasi: „B“ toifasidagi zonal turnirida 7-oʻrin (1953).
	SSSR Kubogi: 1/16 final (1954).
	Oʻzbekiston ikkinchi ligasi: 1-oʻrin (2008).
	Oʻzbekiston Birinchi ligasi: 6-oʻrin (2009).

Havolalar  
 Клуб в базе footballfacts
 Матчи клуба в базе Wildstat
Oʻzbekiston futbol klublari
1936-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar
Bolchuv

Bolchuv qalʻasi (, ) — Quyi Sileziyaning oʻrta asr ritsarlik meʼmorchiligi yodgorliklaridan biri.

Qalʻa Gʻarbiy Sudetning sharqiy qismida, Polshaning Quyi Sileziya voevodeligining Elenegur tumanidagi Janovitse Velkie kommunasida (dengiz sathidan 561 m balandlikda) granit tosh ustida joylashgan. U 1375-yilda qurilgan. XV asrning birinchi yarmida Gusitlar bilan jangda vayron qilingan, XVIasrda qayta tiklangan va kengaytirilgan. 1645-yilda, Oʻttiz yillik urush paytida, shvedlar Bolchovni egallab olishdi, keyin esa chekinish paytida uni yoqib yuborishdi. Oʻshandan beri qalʻa xaroba boʻlib qolgan.

Havolalar 

 Zamek Bolchov )
Polshadagi qal'alar xarobalari
quyi Sileziya voivodligining qal'alari
 1375-yilda qurilgan bino va inshootlar
XIV asrda qurilgan qulflar
Komiljon Toʻxtayev

Komiljon Aliyevich Toʻxtayev (1997-yil 30-oktabrda tugʻilgan; Yangiobod, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston) — oʻzbekistonlik togʻ changʻi sportchisi, Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi.

Tarjimai hol 
Komiljon 1997-yil 30-oktyabrda Toshkent viloyatining Yangiobod shahrida dunyoga keladi.

Sport faoliyati 
Toʻxtayev 2015-yilda Biver-Krikda (AQSH) boʻlib oʻtgan jahon chempionatida ulkan slalom boʻyicha ishtirok etgan. Biroq Toʻxtayev poygani oxirgacha yakunlay olmaydi.

Toʻxtayev 2018-yili Pxyonchxanda (Janubiy Koreya) boʻlib oʻtgan Qishki Olimpiada oʻyinlarida ulkan slalom boʻyicha yagona togʻ changʻi sportchisi sifatida Oʻzbekiston nomidan ishtirok etgan.

U Pekindagi 2022-yilgi qishki Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi sanaladi.

Ishtirok etish jadvali

Manbalar 

Kishilar
Yashayotgan insonlar
1997-yilda tugʻilganlar
30-oktabrda tugʻilganlar
Oʻzbekiston qishki sport turlari sportchilar
Angrenda tugʻilganlar
Borisov qalʻasi

Borisov qalʻasi, Borisov qalʻasi () — bir vaqtlar Belarusning Minsk viloyati, Borisov shahrida mavjud boʻlgan istehkom.

Tavsif 

U Berezinaning chap qirgʻogʻidagi Borisov qishlogʻi yaqinida, Priliya daryosining unga qoʻshilish joyida, ehtimol XII asr oxiri - XIV asr boshlarida qurilgan. Qalʻa Berezina kanallari bilan oʻralgan orolda yogʻoch va tuproqdan yasalgan istehkom edi. Vaqt oʻtishi bilan binolar kengayib bordi.

XIX asr oʻrtalarida qalʼaning chirigan binolari oʻrnida tipik qamoqxona qurilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Tkachev M.A. Belarus qalʻalari. - Minsk: Belarusiya, 2005-yil.

Havolalar 

 BARISAYSKI ZAMAK
 Borisov qalʻasi tarixi
Belarus Qal'alari
Borisovning binolari va inshootlari
Litva buyuk duchyasining qal'alari
Belorussiyada xarobalar
 Borisov Tarixi
Bofort qalʻasi, Yuqori Luarada

Bofort qalʻasi () — Luara vodiysidagi Gude kommunasidagi fransuz qalʻasi. Luara havzasidagi ikkinchi eng qadimgi qalʻa.

Tarix 
Taxminan 1200-yilda, Bofort oilasi hisobidan qurilgan. Katta strategik ahamiyatga ega boʻlgan u koʻp marta, shu jumladan Yuz yillik urush paytida inglizlar tomonidan qamal qilingan. XVI asrda koʻplab minoralar qurib bitkazildi. Fransuz inqilobidan keyin qalʻa Gude deb nomlangan. Madam Bofort bu yerda XVIII asr oxiri va XIX asr boshlarida yashagan. Hozirgi holati xaroba.

Manbalar 

 Loire Qulflari
 Yuqori Luara
Fransiyaning tarixiy yodgorliklari
 Robert Lyuis Stivenson
XII asrda qurilgan qulflar
Braal qalʻasi

Braal qalʻasi () — Shotlandiya qalʻasi, Keytness shahrida, Highland, Shotlandiya hududida joylashgan. Qal’a hamon xarobada.

Tarix 

Qalʻa XIV asr oʻrtalarida qurilgan va dastlab Bratvell deb nomlangan (). Taxminan 1376-yilda qirol Robert II uni oʻgʻli Devid Styuartga, atrofdagi yerlar va Keytning 1 -grafi unvoni bilan birga berdi. 1450-yilda Jeyms II ning inoyati bilan Braal va graf unvoni ser ga oʻtdi, lekin u uzoq vaqt davomida qalʻaga egalik qilmadi — 1455-yilda vafotidan keyin qalʻa Sinkler urugʻiga oʻtdi.

XIXasrda Sinkler klani mahallada hozir Braal qalʻasi deb nomlanuvchi qasr qurgan. Qalʻa keyinchalik mehmonxona sifatida ishlatilgan, ammo Ikkinchi jahon urushi paytida qalʻa armiya tomonidan rekvizitsiya qilingan. 1970-yillarda qalʻa 15 ta kvartiraga qayta qurilgan. Biroq, bir muncha vaqt oʻtgach, qalʻa butunlay xarobaga aylandi.

Yana qarang 

 Shotlandiyadagi qalʻalar roʻyxati
 Sinclair klani

Manbalar

Havolalar 

 Caithness.org saytida qalʻa haqida maʼlumot )
 Qulfning ichki tuzilishi sxemasi
XIV asrda qurilgan qulflar
Shotlandiyadagi xarobalar
 Highland Qal'alari
Château de Brest

Brest qalʻasi () —  Brest shahrida Penfeld qirgʻogʻida joylashgan bino va Brest reydi.

Qalʻa rimliklar tomonidan kichik qalʻa (castellum) sifatida qurilgan, 1700-yil davomida u qurib bitkazilgan va Vaubangacha qayta qurilgan. Bugungi kunda Brest qalʻasi Brest Arsenalining bir qismidir. 1923-yil 21-martda qasrga milliy yodgorlik maqomi berildi. Ikkinchi jahon urushi paytida qalʻa vayron boʻlgan, ammo tez orada tiklangan.

Brest qalʻasi yettita bir-biriga bogʻlangan minoralardan iborat. Ichkarida boshqasi koʻtariladi, u xandaklar bilan ajratilgan, katta zallari, zindonlari, zindonlari va ibodatxonasi boʻlgan qalʻa. Penfeld daryosi boʻyida Tanga minorasi joylashgan boʻlib, unda Ikkinchi Jahon urushi oldidan Brest tarixiga bagʻishlangan muzey joylashgan. Qalʻaning oʻzida, harbiy muassasalardan tashqari, dengiz muzeyi joylashgan.

Manbalar 

Fransiya Qal'alari
Brest (Fransiya) binolari va inshootlari
Finister departamentining tarixiy yodgorliklari
Kibinay

Kibinay (qibin, kibin) (koʻplikdagi karaim tili: qibinlar; birlik ) — Litva karaitlarining milliy taomi, butun Litvada mashhur. Bular duxovkada pishirilgan, toʻgʻralgan qoʻzi goʻshti va piyoz bilan toʻldirilgan yarim oy shaklidagi pattilar.

Litvada karaitlar oʻzlarining asl oshxonalari bilan mashhur boʻlib, ular asosan Litva Buyuk Gertsogi Vitovt Qrimdan olib kelingan Trakayda toʻplangan. Xamir un, sariyogʻ, smetana va tuxum asosida qoriladi. Karaitlar karaimizmni tan olishadi va qoʻy goʻshtini kosher goʻshti, shu jumladan kibinay uchun toʻldirish sifatida ishlatishadi. Biroq Litvada piroglar choʻchqa goʻshti, mol goʻshti, shuningdek, tvorog va ismaloq bilan ham tayyorlanadi. Shirin tiqma, sabzavotli kibinay bor.

Manbalar 

Litva oshxonasi
 Karaitlar
 Karaite oshxonasi
 Pishirish
Château de Brissac

Brissak () — Luara vodiysidagi qalʻa.

Tarix 
XI asrda Anju grafi Fulk Nerra tomonidan qurilgan. 1434-yilda u Karl VII va Ludovik XI davrida vazir boʻlib ishlagan Per de Breze tomonidan sotib olingan. 1502-yilda qalʻa Rene de Kosse tomonidan sotib olingan va shu kungacha qalʻa Koss-Brissaklar oilasining mulki boʻlib qolmoqda.

Ushbu qasrda 1620-yil 12-avgustda Ludovik XIIIning oʻgʻliga qarshi qoʻshin koʻtargan onasi Mariya Medichi bilan navbatdagi yarashishlaridan biri boʻlib oʻtdi. Yarashuv Juditning xonasida mamlakatning eng yuqori ruhoniylari ishtirokida boʻlib oʻtdi, bu Pont de Se yaqinidagi isyonchilar qoʻshinlari magʻlubiyatga uchraganidan koʻp oʻtmay sodir boʻldi.

Yana qarang 

 Luara qalʻalari
 Brissak gertsogi

Havolalar 

 
 
 Loire Qulflari
 Pei de La Loire mintaqasining qal'alari
Fransiyaning tarixiy yodgorliklari
Kesselflaysh

Kesselflaysh ( — „qozon goʻshti“), shuningdek Velflaysh ( — „pishirish paytida goʻshtning qaynashi“) — nemis oshxonasining goʻshtli taomi choʻchqa goʻshti, asosan yonbosh goʻshti, shuningdek, sut mahsulotlari (yurak, jigar, til, buyraklar va qisman diafragma) va choʻchqa goʻshtidan tayyorlanadi. Kesselflaysh, choʻchqa soʻyilgandan soʻng darhol shlaxfestga olovga qoʻyiladi. Taomning boshqa mintaqaviy nomlari ham bor.

Zamonaviy Germaniyada tavernalar va restoranlar, shuningdek, qassob doʻkonlari kech kuz va qishda kesselflaischni taklif qilishadi. Nemis oilalari choʻchqalarni boqish uchun olib ketayotgan bir paytda, Kesselflaish har doim qarindoshlari, qoʻshnilari va soʻyishda yordam bergan ishchilarga munosabatda boʻlgan. Yangi, soʻyilgandan keyin ham iliq, yogʻli goʻsht va sakatat, tuz, qora murch, piyoz va marjoram bilan ziravorlangan, qozonda past olovda yumshoq boʻlgunga qadar qaynatiladi va tuzlangan karam va non, baʼzan kartoshka yoki chuchvara, yangi maydalangan doʻzax bilan xizmat qiladi. Yangi tayyorlangan lebervurst va qora puding bilan birgalikda kesselflaisch anʼanaviy „soʻyish taomlari“ ning bir qismidir (Gr ), sovuq kesmalar.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Markina L. G. SCHLACHTFEST PRAZDNIK ZABOYa SKOTA // Kultura Germanii: lingvostranovedcheskiy slovar / pod obщey redaksiey prof. N. V. Muravlyovoy. — M.: AST, 2006. — S. 873. — 1181 s. — 3000 ekz. — ISBN 5-17-038383-5.
 Erhard Gorys. Wellfleisch (Kesselfleisch) // Das neue Küchenlexikon. Von Aachener Printen bis Zwischenrippenstück. — München: Deutscher Taschenbuch Verlag, 1997. — S. 574. — 599 S. — ISBN 3-423-36008-9.

Havolalar 

 Bayerischer Rundfunk: Edenburgdagi Schlachtfest Arxivnaya kopiya -da arxivlangan )
 
 nemis oshxonasi
 Avstriya oshxonasi
 cho'chqa go'shti idishlari
 yopiq idishlar
alifbo tartibida taomlar
Ketchup

Ketchup — sous, uning asosiy tarkibiy qismlari pomidor, sirka, shakar va ziravorlar (tuz, qizil va qora qalampir va boshqalar).

Variantlari 
V. V. Poxlebkin ketchupni Gʻarbiy Yevropa (uyda pishirish uchun), ingliz (sanoat pishirish uchun) va xitoylarga ajratadi. Gʻarbiy Yevropa ketchupida shakar yoʻq, Ruminiya va Vengriyada esa shakar qoʻshiladi. Ingliz ketchupida juda koʻp shakar, shuningdek piyoz va selderey mavjud. Xitoy ketchupida dolchin va boshqa navlarga qaraganda koʻproq sirka mavjud.

Etimologiyasi 
Mevali baliq sousi ingliz mustamlakachilari tomonidan zamonaviy Malayziya (ehtimol kelajakdagi Singapur) hududida topilgan, shuning uchun bu nom indoneziya-malaycha kĕchap dan olingan, baʼzilari ingliz tilida jaranglagan. Etimologik lugʻatlar quyidagi qarz olish variantlarini beradi:

 Kanton dialektida koechiap, malay va indonez tilida  deb ataladi, Ch dan kit. savdo. pinyin pall cezhi , soʻzma-soʻz: „baqlajon sharbati“.
 xitoycha ( — qizil ikra yoki qizil ikra va tsiap — sous).

Tarixi 
Hozirgi kunda keng qoʻllaniladigan oʻzgartirilgan ketchup retsepti XX asrning boshlarida Qoʻshma Shtatlarda natriy benzoat konservantidan foydalanish zarurati haqidagi munozara natijasida paydo boʻldi. Sanoatchilar, xususan, Genri J. Heinz qizdirilmasdan vakuumda bugʻlangan qalin tomat pastasi asosida ketchup tayyorladilar. Bugʻlanmagan pomidor sharbatidan farqli oʻlaroq, makaron xona haroratida uzoq vaqt saqlanishi mumkin. Vaqt oʻtishi bilan zichlik ketchupning qimmatli xususiyatiga aylandi va unga erishish uchun baʼzi ishlab chiqaruvchilar kraxmal qoʻshadilar. Bir tadqiqot shuni koʻrsatadiki, ketchup shishadan soatiga 45 metr tezlikda oqadi.

Xitoy ketchupning ajdodlari vatani hisoblanadi. XVII asrda Angliyaga hamsi, yongʻoq, qoʻziqorin va loviyadan tayyorlangan sous Osiyodan olib kelingan. Bu, shuningdek, tuzlangan baliq yoki qisqichbaqasimon shoʻr suvi, ziravorlar, sarimsoq va sharobni oʻz ichiga olgan — saqlanib qolgan eng qadimgi retsept pomidorlarni oʻz ichiga olmaydi. Angliyada uni catchup yoki ketchup deb atashgan. Ziravor muvaffaqiyatli boʻldi va tez Evropa boʻylab tarqaldi. Dastlabki versiyadan endi faqat kam maʼlum boʻlgan qoʻziqorin va zaytun ketchup retseptlari qolmoqda.

Pomidorga asoslangan ketchup retseptlari XIX asrning boshidan beri Amerika oshxona kitoblarida paydo boʻldi. Boshqalardan oldinroq, 1801-yilda Sandy Edisonning retsepti bosma nashrlarda paydo boʻldi. Keyinchalik (1812-yilda) Jeyms Mizning retsepti nashr etildi. 1824-yilda pomidorga asoslangan ketchup uchun retsept Meri Randolfning „Virjiniya uy bekasi“ kitobida keltirilgan.

Tibbiy jihatlar 
Ketchup, marinara sousi va tomat pastasi kabi, antioksidant likopenda yuqori.

Yana qarang 

 Krasnodar sousi
 Mayonez

Manbalar

Havolalar 

 Ketchup Arxivnaya kopiya -da arxivlangan — Science 2.0 kanalidagi elektron qoʻshimchalar haqidagi serialdan shou
Alifbo boʻyicha taomlar
 sovuq soslar
 pomidor soslari
alifbo tartibida taomlar
Men oroli funti

Men oroli funti (Men tilida Punt Manninagh ,) — Men orolining pul birligi. Men oroli hukumati tomonidan chiqarilgan. 1 Men funti = 100 pensga teng. Belgisi: £ — ( — funt) dan, bank kodi: IMP (Isle of Man Funt). Muomalada 1, 5, 10, 20, 50 funtlik banknotalar; 1, 2, 5, 10, 20, 50 pens, 1, 2, 5 funtlik tangalar mavjud.
Men oroli hukumatining banknotalari, iltimosiga ko'ra, Men oroli bankining istalgan filialida teng qiymatdagi Angliya banki banknotlariga nominal qiymatida almashtirilishi mumkin. Birlashgan Qirollikning istalgan joyidagi barcha banknotlar va tangalar (masalan, Angliya banknotalari) Men orolida qonuniy to'lov vositasidir.

Tarixi 
Men orolining birinchi tangalari 1668-yilda Douglas savdogar Jonh Murray tomonidan chiqarilgan, ular ingliz analoglariga teng edi. Murray penslari 1679-yilda Tynwaldning qarori bilan Britaniya tangalari bilan birga qonuniy toʻlov vositasiga aylandi. Triskelion va milliy shior birinchi marta Murrayning pullarida paydo boʻldi: Quocunque Gesseris Stabit, 18-asrning boshlarida shior Quocunque Jeceris Stabit ga oʻzgartirildi (tarjimasi:qanday qilib tashlasang ham, u turadi).

Tangalar 
 1 penni
  2 pens
  5 pens
  10 pens
  20 pens
  50 pens
  1 funt
  2 funt
  5 funt

Banknotalar 
 1 funt
  5 funt
  10 funt
  20 funt
  50 funt

Valyuta kursi rejimi 
Men funti 1:1 nisbatda funt sterlingga bogʻlangan.

Manbalar
Burun-Kaya

Burun-Kaya (shuningdek, Kalay-Burun) — IX-X asrlarga oid mustahkam qoʻriq (boshpana) xarobalari.

Ular Bashtanovka qishlogʻidan 1,5 km gʻarbda, Kachinskiy darvozasining sharqiy chekkasini tashkil etuvchi, Kurushlyu  tizmasi nomli qoyasida joylashgan. Kema uch tomondan balandligi 15-35 m boʻlgan qoyalar bilan oʻralgan, platoning pol tomonida devor bilan ajratilgan (qalinligi taxminan 3 m va uzunligi 87 m, balandligi 1,2 m gacha saqlanib qolgan), quruq molozdan yasalgan, uning ichki tomoniga yaqin baʼzi binolarning kuchli shikastlangan poydevorlari mavjud. Qoʻrgʻon maydoni 0,8 ga (koʻp qismini oʻrmonlar egallagan). Qayta topilgan arxeologik materiallar asosida istehkom taxminan IX-X asrlarga toʻgʻri keladi va ahamiyatsiz madaniy qatlam boshpana sifatida qisqa muddatli epizodik foydalanilganligini koʻrsatadi.

Burun-Kaya devorlarining xarobalari 1938-yilda qrimlik arxeolog V.P. Babenchikov tomonidan topilgan, istehkom Nikolay Repnikov tomonidan 1940-yildagi „Qrimning janubi-gʻarbiy togʻlarining arxeologik xaritasi uchun materiallar“ qoʻlyozmasida eslatib oʻtilgan.. Yevgeniy Veymarn va Mixail Choref 1976-yildagi „Kachadagi kema“ kitobida istehkomni maʼlum bir feodal merosining markazi sifatida belgilagan, zamonaviy gʻoyalarga koʻra, isar harbiy harakatlar paytida atrofdagilar uchun boshpanadir. Qrim viloyat ijroiya qoʻmitasining 1980-yil 15-yanvardagi 16-sonli qarori bilan Burun-Kaya qoyasidagi istehkom xarobalari mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan tarixiy yodgorlik deb eʼlon qilindi.

Manbalar