MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Quduq

Quduq — vertikal shaxta yoki oʻra koʻrinishidagi gidrotexnika inshoo-ti. Quduqning aholini suv bilan taʼminlash va sugʻorish uchun yer osti suvlarini yigʻish maqsadida quriladigan suv toʻplovchi;yer osti suvlarini yer usti suvlari bilan qoʻshish yoki drenaj suvlari va tindirilgan kanali-zatsiya suvlarini yigʻish maqsadida quriladigan suv singdiruvchi; daryo, koʻl, suv omborlaridan olinadigan suvlarni rostlash maqsadida qirgʻoqqa yaqin quriladigan qirgʻoq boʻyi xillari boʻladi.

Suv toʻplovchi Quduq juda keng tarqalgan boʻlib, asosan, ichimlik suv olish uchun quriladi. Konstruksiyasi, qurilish usuli hamda devorining mustahkamligiga qarab shaxtasimon va quvurli (burgʻilangan) xillarga boʻlinadi. Shaxtasimon Quduq uncha chuqur joylashmagan kam bosimli suv saqlovchi qatlamlardagi suvni olish uchun quriladi. Bunday Quduqlar kichik posyolkalar, chorvachilik fermalari, dala shiyponlari va yaylovlarni suv bilan taʼminlash maqsadida qaziladi, suvi isteʼmol uchun yaroqli boʻlsa, maxsus tozalash talab etilmaydi. Ularning diametri (yoki kengli-gi) 0,8 dan 1,5 m gacha, chuq. 30–40 m gacha (baʼzi joylarda 100–300 m gacha) boʻladi. Shaxtasimon Quduqlarga suv filtrlar yoki gʻovak betondan qilingan devorlar orqali oʻtadi. Shaxtasimon Quduqlarning koʻpchiligi debeti sutkasiga 5—100m3atro-fida. Devorlari yogʻoch, tosh va beton bilan mustahkamlanadi. Undagi suv turli suv chiqaruvchi qurilmalar yordamida olinadi. Quvurli (burgʻilangan) Quduq turli chuqurlikda yotgan, suvi koʻp boʻlgan (bosimli va bosimsiz) yer qatlamlaridan suv olish uchun quriladi. Bularda suv saqlovchi qatlamlar sathidan yuqoriga, hattoki oʻz bosimi bilan yer sirtigacha koʻtarilishi mumkin (mas, artezian Quduqlar). Quvurli Quduqlarning chuqurligi 800 m gacha boradi. Bu turdagi Quduqlarning suvi markazlashtirilgan suv bilan taʼminlash sistemasida ishlatiladi. Quvurning suv saqlovchi qatlamga yetgan qismiga filtr (be-ton, keramika, shagʻal va boshqalar) ishlanadi. Quvurli Quduqlarning suvi markazdan qochirma choʻktirma nasoslar, erliftlar va sifonlar yordamida chiqarib olinadi. Suv singdiruvchi Quduq vertikal drenajning bir turi sifatida berk botiqlarning zaxini qochirishda qoʻllaniladi. Quduq vositasida zax bosgan qatlamni suv yutgich qatlam bilan birlashtirib, ortiqcha suvni suv yutgich qatlamga oʻtkazib yuborish mumkin. Qirgʻoq boʻyi Quduqi panjaralar bilan boʻlingan kameradan iborat boʻlib, suv daryo, koʻl va boshqa manbalardan quvur orqali oqib keladi.

Quduq vazifasiga koʻra funt, artezian, drenaj va kuzatish Quduqga boʻlinadi.

Yana q. 

 Artezian kudugʻi
 kuzatuv kudugʻi
 Kollektor-drenaj tarmogʻi
 Koriz
Quyon

Quyon — osmonning Janubiy yarim sharidagi kichikroq yulduz turkumi. Eng yorugʻ yulduzlari 2,6 va 2,8 yulduz kattaligida. Orionagm janubda, Eridan, Yakkashox, Kabutar va Iskana yulduz turkumlari orasida joylashgan. Oʻzbekistonda qishda yaxshi koʻrinadi.

Yulduz turkumlari
Quyonsuyak

Quyonsuyak — dukkakdoshlar oilasiga mansub buta yoki daraxt. Qozogʻiston, Oʻrta Osiyoda, Gʻarbiy Sibirning jan.-gʻarbida va Xitoyda tarqalgan. Oʻzbekistonda Qizilqum choʻlida, Buxoro viloyatida, Qoraqalpogʻistonning qumli yerlarida oʻsadi. Ildizi oʻqildiz. Boʻyi 0,5–3 m. Daraxtining boʻyi 8 m ga yetadi. Novdalari ingichka, osilib turadi. Barglari yaltiroq-kumushrang, mayin, uz. 2 — 3 sm. Gullari havorang, xushboʻy, shingillarga yigʻilgan. mevasi 2—3 dukkak. Yogʻochidan har xil buyumlar tayyorlanadi, ildizidan boʻyoq olinadi va koʻchma qumlarni mustahkamlash maqsadida ekiladi. Oʻtin sifatida foydalaniladi. Ildizidan koʻpayadi. 25—30 yil yashaydi.

Ikki pallali oʻsimliklar
Quyonchilik

Quyonchilik - chorvachilikning quyonlarni urchitish bilan shugʻullanadigan tarmogʻi. Quyonchilikning asosiy mahsuloti — goʻsht, teri va tivit. Quyon goʻshti toʻyimli parhez mahsuloti; terisi moʻyna sanoati uchun muhim xom ashyo; tiviti issiqlik oʻtkazuvchanligi jihatidan merinos qoʻylari junidan qolishmaydi, trikotaj, fetr, duxoba va boshqa mahsu-lotlar tayyorlashda ishlatiladi.

Oʻzbekistonda 20-asrning 30-yillaridan rivojlana boshladi. Shu davrda nasldor quyonlar yetishti-ruvchi bir necha davlat, jamoa xoʻjaliklari va davlat naslchilik parvarishxonalari barpo etildi. Yakka xususiy (tomorqa) xoʻjaliklarda Quyonchilik rivojlandi. Urushdan keyingi yillarda Quyonchilik mahsulotlari koʻpaydi. Quyonchilik fermalarida goʻshti, terisi va tiviti, ayrim xoʻjaliklarda faqat goʻshti uchun boqiladi. Goʻsht-teri uchun quyon boqiladigan fermalarda har bir ona quyondan oʻrta hisobda (yiliga 4 marta 5 tadan bolalaydi) 20 tadan bola, yaʼni yiliga 50 kg dan ortiq goʻsht va 20 dona teri (mikroiqlimi boshqa-riladigan binolarda 30—35 quyon bolasi yoki 75–80 kg goʻsht) olinadi. Broyler quyon bolalarini semir-tirish uchun boquvchi fermalar ularni onalari bilan boqib, yoshi 2— 2,5 oylik va tirik vazni 2 kg cha boʻlganda boshqa xoʻjaliklarga sotadi. Tivit uchun quyon boqiladigan fermalarda har bir katta quyondan yiliga 350—700 g tivit olinadi.

Quyonchilik fermalarini nasldor quyonlar bilan taʼminlash uchun naslchilik fermalari va naslchilik xoʻjaliklarida quyonlarning eng yaxshi zotlari: shinshilla, katta oq quyon, katta kulrang quyon, kumushrang, koʻk, qora-qoʻngʻir, flandr, angor quyon va boshqa zotlari yetishtiriladi. Oʻzbekistonda shinshilla, oq ulkan, marder, qora-qoʻngʻir, vena zangorisi, oq kaliforniya, oq hamda qizil tivitli kabi zotlari (umumiy bosh soni 100 mingdan koʻproq), asosan, havaskor, shaxsiy va fermer xoʻjaliklarida parhez goʻshti, momigʻi va moʻynasi uchun boqiladi. Har yili 30 ming dona atrofida quyon terisi tayyorlanadi.

Quyon goʻshti eng koʻp yetishtiriladigan mamlakatlar Fransiya, Italiya, AQSH, shuningdek, Buyuk Britaniya, Vengriya, Polsha va boshqa

Yana q. 

 Chorvachilik
 Quyonlar

Adabiyot 
 Pomitko V.N., Aleksandrov V. N., Uchebnaya kniga krolikovodstva, 2 izd., M., 1985.
Quyonquloq

Quyonquloq, lindelofiya — govzabondoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Oʻrta Osiyoda, Afgʻoniston va Eronda tarqalgan. Oʻzbekistonda uzun ustunchali Q. yoki koʻkgul turi oʻsadi. Ildizi oʻqildiz. poyasi tik, boʻyi 40—80 sm. Ildiz boʻgʻzidagi barglari yirik (uz. 25—50, eni 2—5 sm), toʻpguli roʻvaksimon, guli koʻk-havorang. Iyun — sentabrda gullab urugʻlaydi. Mevasi yongʻoqcha. Togʻ zonasi, daryo, kanal va yoʻl boʻylarida, paxtazorlarda oʻsadi.

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Quyosh batareyasi

Quyosh batareyasi — yarimoʻtkazgichli fotoelementlarga asoslangan tok manbai; quyosh radiatsiyasi energiyasini bevosita elektr energiyasiga aylantiradi. Quyosh batareyasi Elementlarining ishlashi ichki fotoeffekt hodisasiga asoslangan. Dastlabki quyosh elementini 1953—54 yillarda AQSH olimlari G.Pirson, K.Fuller va D.Chapinlar ishlab chiqishgan.

Quyosh batareyasining quvvati yarimoʻtkazgich materialiga, quyosh elementining konstruktiv xususiyatiga va batareyadagi elementlar soniga bogʻliq. Quyosh ele-mentlari tayyorlashda kremniy §1, galliy Oa, mishyak Az, kadmiy Syo, oltingugurt 5, surma 8, tellur Te asosidagi materiallardan foydalaniladi. Quyosh batareyasi odatda usti yaltiroq qopla-mali yassi panel koʻrinishidagi quyosh elementlaridan tayyorlanadi. Batareyadagi quyosh elementlari soni bir necha ming donagacha, panelining sathi oʻnlab m2, tok kuchi yuzlab a, kuchlanishi oʻnlab V, generator quvvati bir necha oʻn kVt gacha boradi.

Q.6., asosan, kosmonavtikaaa, Yer sunʼiy yoʻldoshlari apparatlarini elektr energiyasi bilan taʼminlashda foydalaniladi. Yerda esa Quyosh batareyasi koʻchma avtomat radiostansiyalari va radiopriyomniklarda tok manbai sifatida ishlatiladi. Oʻzbekistonda quyosh energiyasidan foydalanish masalalari bilan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizika-texnika institutipya. shugʻullaniladi.

Yana qarang 

 Quyosh energetika qurilmasi
Quyosh radiatsiyasi

Quyosh radiatsiyasi - Quyoshning elektromagnit va korpuskulyar (zarra) nurlanishi. Quyosh radiatsiyasi Yerdagi deyarli barcha jarayonlarning energiya manbai hisoblanadi. Korpuskulyar Quyosh radiatsiyasi asosan protonlardan iborat boʻlib, Yer yaqinidagi tezligi 300–1500 km/sek, oʻrtacha konsentratsiyasi 5—80 ion/sm2. Quyosh faolligi maksimum, boʻlganda va katta chaqnashlardan keyin Yer yaqinidagi protonlar konsentratsiyasi 103 ion/sm2gacha yetadi. Quyosh chaqnashlari paytida katta energiyali (7-103eV) zarrachalar (asosan, protonlar) paydo boʻladi. Yerga tushayotgan umumiy kosmik nurlar chaqnashini Quyosh radiatsiyasi koʻrini-shida ifodalaydi. Quyosh elektromagnit nurlanishining asosiy qismi spektrning koʻzga koʻrinadigan nurlari qismiga toʻgʻri keladi. Quyosh toʻla nur energiyasining Yer atmosferasidan tashqarida (Quyoshdan 1 astronomik birlik uzoqlikda)gi Quyosh nurlariga tik boʻlgan 1 sm2yuzada 1 min.da tushadigan miqdoriga quyosh doimiysi deyiladi. Quyosh doimiysi Quyoshning u.mumiy energiyasini hisoblash, tadqiq etish, uning Yerga taʼsirini oʻrganish maqsadida maxsus aktinometrik styalarda oʻlchab boriladi. Quyosh doimiysining hozirgi paytdagi qiymati 1,95 kal/(sm2min) yoki 136-106 erg/(sm2sek.). Quyosh faolligi maksimumga yetganda Quyosh nurlanishi bir oz ortadi, lekin bu miqdor umumiy nurlanishning 1% dan ortmaydi. Quyoshning radionurlanishlari Yer atmosferasidan toʻliq oʻtmaydi, chunki atmosfera radiodiapazonning bir necha mm dan bir necha m gacha qismi uchungina shaffofdir. Radionurlanishlar Quyoshning faolligi bilan bogʻliq. Quyosh radionurlanishlari juda ham kuchsiz boʻlib, F=10~22Vt/(m2sekTs) birlikda oʻlchanadi. Quyoshning qisqa toʻlqinli nurlanishlari Yer atmosferasida toʻla yutilib qoladi. Bu nurlanishlarga oid maʼlumotlar asosan, geofizik raketalar, Yer sunʼiy yoʻldoshlari va kosmik zondlar yordamida olinadi. Quyoshning rentgen nurlanishlari (toʻlqin uz. \A dan 100 A gacha) tutash va ayrim chiziqlarning nurlanishidir. Bu nurlanishlarning intensivligi quyosh faolligiga mos ravishda quchli oʻzgaradi (Yer orbitasida 0,13—1erg/sm2-sek) va faollik maksimumga yetganda rentgen nurlanishlari spektrning qisqa toʻlqinlarida kuchayadi. Quyoshning rentgen va ultrabi-nafsha nurlari juda oz (15 erg/sm2sek) energiya olib kelsa-da, bu nurlanishlar Yer atmosferasining yuqori qatlamlariga kuchli taʼsir qiladi. Quyoshda gamma nurlanishlari ham topilgan, lekin u yetarlicha oʻrganilmagan.

Quyoshdan kelayotgan nurlar òz navbatida 3 turga bolinadi 

Tòģri radiatsiya, tarqoq radiatsiya va yalpi radiatsiya 

Quyoshdan kelayotgan nurlar yer yuziga toģridan toģri yetib kelmaydi undagi ultra binafsha nurlari ozon qatlamida ushlab qolishini yana atmosfera qatlamlarida ushlab qolinishi va koplab misollar keltirsa boladi.

Quyosh radiatsiyasi yani nur sochib turish davomiyligini respublikamizning har bir viloyatlarida mavzud bolgan meteorologik stansiyalarda qayd qilib boruvchi GELEOGRAF

òzi yozib boruvchi asbobidan voydalaniladi bundan tashqari 

Toģri radiatsiya akktinometr

Qaytgan radiatsiya   ALBIDOMETR

Yalpi radiatsiya PIRONOMETR

Asboblari yordamida òlchab qayd etib boriladi

Yana q. 

 Quyosh energetika qurilmasi
Quyosh soati

Quyosh soati - Quyosh boʻyicha vaqtni aniqpaydigan asbob. Q.s markaziga joyning geografik kengligiga teng burchak ostida sterjen (plastina) va siferblat oʻrnatilgan taxtachadan ibo-rat. Quyosh soati sterjen (oʻqi) olam oʻqiga parallel qilib oʻrnatiladi. Siferblat tekisligining oʻrnatilishiga qarab, Q.s ekvatorial, gorizontal va verti-kal turlarga boʻlinadi. Ekvatorial Quyosh soatida siferblat tekisligi osmon ekvatoriga, gorizontal Quyosh soati gori-zont tekisligiga parallel qilib oʻrnatiladi. Vertikal Quyosh soati esaturli imo-ratlarning tik devorlariga oʻrnatiladi. Ekvatorial Quyosh soatida siferblat teng boʻlaklarga, gorizontal va vertikal Quyosh soatida esa maxsus formula yordamida hisoblab topilgan, teng boʻlmagan boʻlaklarga boʻlinadi.

Oftobli kunda ochiqjoyda Q.s sterjenining soyasi siferblatga tushadi va haqiqiy quyosh vaqtini koʻrsatadi (yana qarang Soat).

Bog‘ bezaklari
Quyosh sunʼiy yoʻldoshlari

Quyosh sunʼiy yoʻldoshlari, sunʼiy sayyoralar — Quyosh atrofidagi orbitaga chiqariladigan kosmik uchish apparatlari (KUA), Quyosh sunʼiy yoʻldoshlariy. ning harakati Quyosh sistemasidash barcha sayyoralar harakati singari Quyoshning tortishish kuchi bilan aniqlanadi. Kosmik apparat Quyosh sunʼiy yoʻldoshlariy. boʻlishi uchun unga Yerga nisbatan ikkinchi kosmik tezlik (11,2 km/sek) dan katta Quyoshga nisbatan 42,1 km/sek tezlik berilishi kerak.

Quyosh sunʼiy yoʻldoshlariy. 3 turga boʻlinadi: 1) geliotsentrik orbitada ilmiy texnik tadqiqotlar oʻtkazish uchun moʻljallangan KUA; 2) uchib oʻtadigan trayektoriya boʻylab harakatlanadigan sayyoralarni oʻrganish uchun moʻljallangan KUA. Ularning oxirgi geliotsentrik orbi-talari tekshirilayotgan sayyoraning tortishish maydoni taʼsiri ostida vujudga keladi; 3) sayyoralarni, sunʼiy yoʻldosh orbitasidan turib yoki bevosita sayyora sirtiga qoʻnib oʻrganish uchun moʻljallangan KUA. Bular gelio-sentrik orbitaga chiqariladi, lekin "Yer — sayyora" uchib oʻtish trassasida-gina Quyosh sunʼiy yoʻldoshlariy. rejimida uchadi, Quyosh sunʼiy yoʻldoshlariy. quyosh aktivligi, sayyoralararo magnit maydon, quyosh shamoli va boshqalarni oʻrganishda qoʻllaniladi (yana qarang "Venera", "Zond", "Luna", "Mariner", "Mars").
Quyosh toshi

Quyosh toshi — mineral, gematit yoki slyudali tangachalari boʻlgan yarim shaffof plagioklaz; oltin kabi yaltirash xususiyatiga ega. Quyosh toshidan bezak tosh sifatida foydalaniladi.

 

Minerallar
Javohirlar
Oregon ramzlari
Quyosh tutilishi

Quyosh tutilishi - Quyoshning oy gardishi bilan toʻsilishi natijasida sodir boʻladigan hodisa; Oy oʻz harakati davomida Yer bilan Quyosh orasidan oʻtayotib, maʼlum paytlarda Quyosh yuzasini toʻsib qoʻyadi va Oy soyasi Yerning maʼlum hududiga tushadi. Oʻsha joyda Quyoshning toʻla tutilishi kuzatiladi va atrof qorongʻilashadi. Qolgan joylarda tutilish qisman kuzatiladi. Bir yilda 2 tadan 5 tagacha Quyosh tutilishi boʻlishi mumkin. Yerning Quyosh atrofidagi va Oyning Yer atrofidagi harakatlari choʻzinchoq orbitalar boʻylab boʻlgani sababli ular orasidagi masofa doimo oʻzgarib turadi. Natijada Quyosh va Oyning koʻrinma diametri doim oʻzgarib turadi. Quyosh tutilishi paytida Oyning koʻrinma dia-metri Quyoshnikidan yetarlicha katta boʻlsa, toʻla tutilish sodir boʻladi va uning maksimal fazasi uzoqroq (7,5 min.dan oshmaydi) boʻladi. Oy gardishi Quyosh gardishidan kichik boʻlsa, u Quyosh yuzasini butunlay toʻsa olmaydi va bu paytda u osmonda ingichka yorugʻ halqa (halqasimon tutilish) tarzida kuzatiladi. Oy oʻz orbitasi boʻylab sekundiga 1 km tezlik bilan harakatlangani uchun oy soyasi ham taxminan shunday tezlik bilan harakatlanadi. Lekin, soya oʻz oʻqi atrofida aylanib turgan Yerga tushadi. Yer aylanishining yoʻnalishi ham Oy soyasining harakat yoʻnalishi bilan bir xil boʻladi. Lekin, Yer yuzasidagi maʼlum nuqtaning tezligi Oy soyasi tezligidan kamroq. Bu tezlik ekvatorda eng katta — sekundiga 465 m ga yetadi. Oy soyasi oʻzidan oldinda kutayotgan Yer nuktalarini quvib yetib, katta tezlik bilan undan oʻzib ketadi. Shuning uchun ham Quyosh tutilishi gʻarbdan boshlanib, sharqqa qarab siljiydi va juda katta masofalarga choʻzilib ketadi. Quyosh toʻla tutilishi mintaqasining kengligi 300 km, umumiy uz. 10000 km ga yetishi mumkin. Qadimda kishilar Quyosh tutilishlarini oddindan bilganlar. Ularga tutilish takrorlanib turadigan davr ham maʼlum boʻlgan. Bu saros deb atalib, u 18 yil 11 kun 8 soatga teng. Yer yuzining maʼlum joyida toʻla Quyosh tutilishi kamdan-kam takrorlanadigan hodisa oʻrta hisobda 300 yilda bir marta kuzatilishi mumkin.
Quyosh energetika qurilmasi

Quyosh energetika qurilmasi — quyosh radiatsiyasi (nuri)ni yutib, uning energiyasini issiqlik yoki elektr energiyasiga aylantiruvchi qurilma. Issiklik va elektr Quyosh energetika qurilmasiq. bor. Issiqlik Quyosh energetika qurilmasiq.da issiq suv, texno-logik bugʻ, chuchuk suv yoki sunʼiy sovuq hosil qilinadi. Elektr Quyosh energetika qurilmasiq. energiyani oʻzgartirish prinsipiga qarab, fotoelektrik (qarang Quyosh batareyasi), termoelektrik, termoemission yoki mashina siklli Quyosh energetika qurilmasiq. boʻlishi mumkin. Yuqori quvvatli (bir necha MVt li) Quyosh energetika qurilmasiq. koʻpincha Quyosh energetika st-yasi (quyosh elektr st-yasi) deb ataladi.

Quyi temperaturali Quyosh energetika qurilmasiq.da tabiiy zichligi — -0,8 kVt/m2quyosh radiatsiyasidan foydalaniladi. Mas, bunday Quyosh energetika qurilmasiq. yordamida olinadigan 60—70° li issiq suv binolarni isitishda, past temperaturada qaynaydigan suyuqliklar (fre-on, xlor, etil va boshqalar) ning bugʻi maxsus turbinalarni harakatlantirishda va sovitkich mashinalarida qoʻllaniladi.

Yuqori temperaturali Quyosh energetika qurilmasiq.da quyosh radiatsiyasi zichligi tabiiy zichlikka nisbatan 102—104marta kattalashtirilib, bir joyga toʻplanadi (fokuslanadi); buning uchun bir yoki bir necha koʻzgu yoxud linzalar toʻplamidan foydalaniladi (qarang Geliokonsentrator).

Quyosh energetika qurilmasiq. yerda va kosmosda qoʻllaniladi. Yerdagi Quyosh energetika qurilmasiq. tannarxining yuqoriligi va iqlim sharoitlarining chegaralanganligi tufayli kamroq ishlatiladi. Kosmik Quyosh energetika qurilmasiq.dan yer sunʼiy yoʻddoshlari va boshqa kosmik apparatlarini mus-taqil energiya bilan taʼminlashda foydalaniladi (yana qarang Gelioqurilma).

Yana q. 

 Quyosh batareyasi
 Quyosh radiatsiyasi
Quyosh (maʼnolari)

Quyosh:

 Quyosh — quyosh sistemasining markaziy jismi; Yerga eng yaqin joylashgan yulduz.
 Quyosh (bogʻliqlik) — Yer bogʻliqligi — Quyosh faolligining Yerdagi jarayonlargataʼsiri.
 Quyosh (mifologiya) — Quyosh xudosi.
Quzgʻun

Quzgʻun — qargʻasimonlar oilasiga mansub qush. Yevropa, Osiyo (janubi-sharqiy qismidan boshqa joylarida), Shimoliy va Markaziy Amerika, Shimoliy Afrikada tarqalgan. Oʻzbekistonning hamma joylarida uchraydi. Tanasi 60—65 sm. Qora, koʻk yoki yashil tusda metalldek yaltiraydi. Tomogʻidagi parlar uzunroq. Oʻtroq yoki koʻchib yurib yashaydi. Daraxt, qoya, baland inshootlar va boshqalarga uya yasaydi. Bir uyadan bir necha yil foydalanadi. 5—6 ta tuxum qoʻyib, 19—21 kun bosadi. Hammaxoʻr.

 

Qushlar
Quyi boʻzsuv geslari kaskadi

Quyi boʻzsuv geslari kaskadi — Chirchiq—Boʻzsuv suv-energetika trak-/yaining quyi qismidagi GESlar maj-mui, unitar korxona. Kaskad Boʻzsuvning uz. 100 km boʻlgan energetika trak-tida Zangiota, Yangiyoʻl, Chinoz tumanlari hududida joylashgan. Umumiy quvvati 50,9 MVt boʻlgan 5(14-, 18-, 19-, 22-, 23-) GESdan iborat. GESlar Toshkent viloyatining Zangiota, Yan-giyoʻl, Chinoz tumanlaridagi sanoat korxonalarini va aholi ehtiyojlarini elektr energiyasi bilan taʼminlashga moʻljallab qurilgan. Kaskaddagi birinchi qurilgan 14-GES Zangiota tumanida joylashgan. Qurilish 1943-yil fevral

da boshlanib 1944-yil dekabrda ishga tushirilgan, 10,7 MVt quvvatiga ega boʻlgan 1 agregat oʻrnatilgan. 18-, 19-, 23-GESlar Yangiyoʻl tumanida. 18-GESning umumiy quvvati 7,0 MVt boʻlib, har biri 2,34 MVt quvvatli 3 ta agregatga ega (2 agregati 1949-yilda, 3-agregati 1951-yilda ishga tushirilgan). 19-GES 1950-yilda ishga tushirilgan. Umumiy quvvati 11,2 MVt (5,6 MVt quvvatiga ega boʻlgan va Germaniyada ishlab chiqarilgan 2 ta ag-regat). 23-GES 1954-yilda ishga tushirilgan. Urnatilgan quvvatlar 17,6 MVt (8,8 MVt quvvatli, Shvetsiyaning "Noxab" firmasida ishlab chiqarilgan 2 ta turbinali agregat); 22-GES Chinoz tuma-nida joylashgan, quvvati 4,4 MVt (2,2 MVt quvvatga ega boʻlgan 2 agregat). 1954-yilda ishga tushirilgan. GESlar ishini boshqarishni markazlashtirish maq-sadida 1955-yilda ular bir kaskadga biriktirilib, Q.B. G.K. tashkil etilgan. Uning tarkibidagi barcha GESlar 19-GESdan avtomatik boshqariladi. 2003-yilda kaskad styalarida 233,7 mln. kVt-soat elektr energiyasi ishlab chiqarildi.

    

Oʻzbekiston gidroelektr stansiyalari
Oʻzbekiston gidrotexnik inshootlari
Quyi janubiy Kaliforniya

Quyi janubiy kaliforniya -Meksikadagi shtat, Kaliforniya yarim orolning jan. qismida. Maydoni 73,7 ming km. Aholisi 424 ming kishi (2000). Maʼmuriy markazi — La-Pas shahri Tabiati haqida Kalifornsh (yarim orol) maqolasiga q. Xoʻjaligining asosiy tarmogʻi — qishloq xoʻjaligi Sugorib dehqonchilik qilinadi: paxta, bugʻdoy ekiladi, sitrus mevalar yetishtiriladi. Sanoatining yetakchi tarmogʻi — rangli metallurgiya. Shuningdek, oziq-ovqat, paxta tozalash sanoati korxonalari mavjud. Dengizdan marvarid olinadi, baliq ovlanadi.
Quyi Tunguska

Quyi tunguska yoki Nizhnyaya Tunguska - RF Irkutsk -viloyati va Krasnoyarsk oʻlkasidagi daryo. Yeniseyning oʻng irmogʻi. Uzunligi 2989 km, havzasining maydoni 473 ming km². Lena — Angara suvayirgʻichidan boshlanib, Oʻrta Sibir yassitogʻligi boʻy-lab oqadi. Ostonalari bor. Asosan, qordan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi quyilish joyida 3680 m³/sek. Oktabrda muzlab, mayda muzdan boʻshaydi. asosiy irmoqlari: oʻngda — Kochechum, Vivi, Tutonchana, Severnaya; chapda — Nepa, Katta Yeryoma, Ilimpeya, Tay-mura, Uchami. Suvi koʻpayganda Tura shaharchasidan quyilish joyigacha kema qatnaydi. Quyilish joyida Turuxansk pristani joylashgan. Quyi Tunguska havzasida Tunguska koʻmir havzasi bor.

 

Rossiyadagi daryolar
Quyimozor suv ombori

Quyimozor suv ombori — Buxoro viloyatida Quyimozor va Kogon temir yoʻl stansiyalari oraligʻida joylashgan. 1958 yilda Zarafshon daryosining etak qismidagi chuqurliklardan birining atrofini koʻtarib qurilgan. Suv omborining kosasi qumtosh aralash loyqalardan tashkil topgan yotqiziqlarda joylashgan. Dastlabki suv hajmi 280 mln. m³, maydoni 16,2 km². Eng keng joyi 5 km, oʻrtacha chuq 17 m, eng chuq. joyi 40 m. 1968 yilda suv ombori kosasining qirgʻ-oqtari 2 m dan ortiq baland marzalar bilan koʻtarildi. Uning suv hajmi 350 mln.m³ gacha, maydoni 17,3 km²ga yetdi. Quyimozor suv omborio.ga maxsus kanal (18 km) orqali Zarafshon daryosidan suv keltiriladi, shuningdek, Amu-Buxoro mashina kanalipyan 40 m³/s suv quyadigan Quyimozor nasos styasi qurildi. Jamgʻarilgan suv oʻz. 72 km va sek.iga 100 m³/s ga qadar suv oqadigan kanal orqali irrigatsiya shoxobchalariga tarqatiladi. Suv omborida suv sathi oʻzgarib turadi. Quyimozor suv omborio. tarkibiga Xorxoʻr va Duoba gidrouzellari kiradi.
1965-yildan beri Quyimozor suv omborio. Amu-Buxoro mashina kanali suvini tartibga solish maqsadida foydalaniladi. Magistral kanal bilan birgalikda suv ombori 94 ming ga yerni sugʻoradi.

Oʻzbekiston geografiyasi
Buxoro viloyati
[[Turkum:Suv omborlari)
Quymuch

Quymuch — odamda yon-bosh suyagining Q. kosalarini hosil qilishda qatnashadigan qismi; tanasi va undan pastga davom etgan yuqori butogʻi bor. Ana shu butoq burchak shaklida pastki butoqqa oʻtadi; Q. suyagi ikkala butogʻining oʻzaro birlashgan joyi kengayib yoʻgʻonlashgan Q. doʻmbo-gʻini hosil qiladi. Q. suyagi tanasining orqa tomonidagi oʻtkir uchli oʻsiq bilan Q. doʻmbogʻi orasida Q.ning kichkina oʻymasi joylashgan. Q. hamda qov suyaklarining butoqlari oʻzaro bir-biri bilan qoʻshilib, kattagina tuxum shaklidagi yopqich teshikni vujudga keltiradi.
Quymuch nervi

Quymuch nervi — odam va umurtqali hayvonlardagi eng yirik nerv. Orqa miya oʻsiqlari va orqa miya tugunining sezuvchi tolalari (odamda 4, 5-juft bel va 1—3-juft dumgʻaza nervlari)dan hosil boʻladi. Bu nerv dumgʻaza chigalidan uzun tarmoqlar tarzida noksimon muskul osti teshigi orqali chiqadi. Quymuch nervi bitta yaxlit biriktiruvchi toʻqima pardasi bilan oʻralgan, katta boldir va kichik boldirning umumiy nervlaridan iborat. Bulardan biri oyoq kafti va boldirning orqa guruh muskullarini inner-vatsiyalaydi, u tizza, panja boʻgʻimi va panjaning kaft terisi bilan medial tomondagi terisiga tarmoklar beradi. Ikkinchisi umumiy kichik boldir ne-rvi chuqur (harakatlantiruvchi tolalar) va yuza (sezuvchi tolalardan iborat) shoxlarga boʻlinib, tovon va boldirning tashqi tomonidan terisini in-nervatsiyalaydi. Qn.ning ogʻriqli yalligʻlanishi — ishias koʻproq quzatiladi.

Nerv sistemasi
Quldorlik jamiyati

Quldorlik jamiyati - insoniyat tarixida ibtidoiy jamiyat oʻrniga kelgan tuzim. Quldorlik jamiyatida — quldorlar va qullar bilan ayni paytda erkin dehqonlar, hunarmandlar va boshqa ijtimoiy guruhlar ham mavjud boʻlgan. Eng qad. quldorlik davlatlari (Misr, Shumer) miloddan avvalgi 4-ming yillik oxiri — miloddan avvalgi 3-ming yillik boshida vujudga kelgan. Quldorlik jamiyati Yunoniston (miloddan avvalgi 5—4asrlarda) va Qad. Rimda (miloddan avvalgi 2-asr — milodiy 2-asr) yuksak darajada rivojlangan. Davr oʻtishi bilan bu jamiyat ishlab chiqaruvchi kuchlar rivojlanishiga toʻsiq boʻla boshlagan. Qullar qoʻzgʻolonlari quldorlikning yemirilishini tezlashtirgan.

Jamiyat