Germaniya — Slovakiya munosabatlari

Germaniya-Slovakiya munosabatlari Germaniya va Slovakiya oʻrtasidagi tashqi aloqalardir. Ikki davlat diplomatik munosabatlarni 1993-yilda oʻrnatgan, ammo ilgari Slovakiya alohida davlat Slovakiya Respublikasi (1939-1945) boʻlgan Ikkinchi Jahon urushi paytida aloqalar mavjud edi. Germaniyaning Bratislavada elchixonasi bor. Slovakiyaning Berlinda elchixonasi, Bonnda elchixona filiali va Myunxenda bosh konsulligi bor. Germaniya Slovakiya iqtisodiyotida muhim rol oʻynaydi, chunki u Slovakiyaning asosiy savdo hamkori hisoblanadi.

Har ikki davlat NATO, Yevropa Ittifoqi va Yevropada Xavfsizlik va Hamkorlik Tashkilotining toʻliq aʼzosi hisoblanadi.

Tarixi

Veymar Respublikasi 

Veymar Respublikasining tashkil etilishi bilan bir qatorda Chexoslovakiya ham paydo boʻlgan. Slovakiya bu yangi tugʻilgan davlatning bir qismi edi. Bratislava va Koshitsadagi nemis diplomatlari Karpat nemislari va Slovakiya xalq partiyasi fraksiyalari bilan ittifoq tuzib, Chexoslovakiyaning ichki siyosatiga taʼsir oʻtkazishga harakat qilishdi. Koʻpchilikni tashkil etgan ikkala guruh ham Germaniyaning mintaqadagi maqsadlariga mos kelmasligini isbotladi. Veymarning siyosati muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Ikkinchi jahon urushi 
Ikkinchi Jahon urushi paytida Slovakiya Axisning bir qismi sifatida fashistlar Germaniyasining ittifoqchisi boʻlgan. Prezident Yozef Tiso boshchiligidagi Slovakiya Respublikasi 1940-yil 24-noyabrda Uch tomonlama paktni imzoladi. Slovakiya 1939-yil 14-martda Chexoslovakiyadan mustaqilligini eʼlon qilganidan soʻng deyarli darhol Germaniya bilan chambarchas bogʻlandi. Slovakiya 1939-yil 23-martda Germaniya bilan Schutzvertragni himoya qilish toʻgʻrisida shartnoma tuzdi. Ushbu shartnoma Slovakiyaning tashqi va mudofaa siyosatini Germaniya bilan uygʻunlashtirdi va nemis qoʻshinlariga Slovakiyaning gʻarbiy qismlarida himoya zonasini shakllantirishga ruxsat berdi.

Slovakiya qoʻshinlari Shpis va Oravaga qiziqish bildirgan Germaniyaning Polshaga bostirib kirishiga qoʻshilishdi.  Bu ikki mintaqa (Cieszyn Silesia bilan birga) 1918-yildan beri Polsha va Chexoslovakiya oʻrtasida Myunxen kelishuvidan keyin polyaklar ularni toʻliq qoʻshib olguncha boʻlingan va bahsli edi. Sentyabr kampaniyasidan keyin Slovakiya bu hududlar ustidan nazoratni qaytarib oldi.

1940-yil iyul oyida Germaniya Zalsburg konferensiyasida mustaqil tashqi siyosat tarafdori boʻlgan slovakiyalik siyosatchilarning isteʼfosini muvaffaqiyatli talab qildi. Urush paytida, taxminan 70 000 slovak yahudiylari Xolokostda qurbon qilish uchun konslagerlarga joʻnatildi. 1942-yil sentyabr oyida Slovakiya-Germaniya shartnomasi imzolandi, unda Slovakiya yahudiylarini deportatsiya qilish shartlari batafsil bayon qilindi.

Slovakiya 1944-yil 29-avgustda boshlangan va Slovakiya diktatori Iosif Tisoga sodiq boʻlgan Vaffen SS va Slovakiya qoʻshinlari tomonidan tor-mor etilgan Slovakiya milliy qoʻzgʻolonigacha Germaniya harbiy ishgʻolidan qutulib qoldi.

Ikkinchi jahon urushidan keyingi 
Ikkinchi jahon urushidan keyin Slovakiya Sotsialistik Respublikasi Chexiya Sotsialistik Respublikasi bilan Chexoslovakiya bilan kommunistik davlatga aylandi. Bu 1993-yilda Slovakiya va Chexiya Respublikasida tinch yoʻl bilan tarqatilishigacha davom etdi.

Bu davrdagi munosabatlar, birinchi navbatda, Varshava shartnomasi doirasida Germaniya Demokratik Respublikasi (Sharqiy Germaniya) va Chexoslovakiya oʻrtasida edi.

1992-yildan keyin 
Demokratik Slovakiya tashkil etilganidan va Germaniyaning qayta birlashuvidan soʻng, ikkala mamlakat ham erkin bozor iqtisodiyoti ostida savdo qildilar.

2001-yil mart oyida nemis sudi Holokostdan omon qolgan Slovakiya yahudiylarining tovon toʻlash haqidagi shikoyatlarini rad etdi. 2002-yilda daʼvolar yana rad etildi. 2003-yilda slovak yahudiylari Germaniyaga 77 million yevro miqdorida tovon puli toʻlash xususida jamoaviy daʼvo qilishdi. 2003-yilda Slovakiya Respublikasidagi Yahudiy diniy jamoalari markaziy ittifoqi (UZZNO) tomonidan Germaniyaga qarshi qo‘zg‘atilgan daʼvo urush davridagi Slovakiya hukumati tomonidan Germaniyaning mamlakatdagi yahudiylarning 57 ming aʼzosini deportatsiya qilish xarajatlarini qoplash uchun Germaniyaga to‘langan pul kompensatsiyasini talab qilish uchun qilingan.

Davlat tashriflari 
Keyingi paytlarda quyidagi davlat tashriflari amalga oshirildi:Germaniya Federal Prezidenti Horst Köhler 2005-yil 2-noyabrda Slovakiyaga tashrif buyurdi. Germaniya kansleri Angela Merkel 2006-yil 11-mayda Slovakiya Respublikasiga birinchi rasmiy tashrifini amalga oshirdi.

Prezident Ivan Gashparovich 2006-yil iyul oyida Germaniyaga tashrif buyurdi. Xuddi shu oyda Slovakiyaning yangi tashqi ishlar vaziri Kubish Berlinga birinchi rasmiy tashrifini amalga oshirdi. Bosh vazir Robert Fiko 2007-yil aprel oyida Germaniyaga tashrif buyurdi.

Iqtisodiy munosabatlar 
Germaniya Slovakiyaning eng yirik savdo sherigi hisoblanadi.

2003-yilda Germaniya Slovakiyadagi eng yirik sarmoyador boʻlib, uning toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalari hajmi 2003-yil 31-mart holatiga koʻra taxminan 1,94 milliard yevroni tashkil etdi. Oʻsha paytda Germaniya Slovakiyaga kiritilgan toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar hajmining 26,4 foizini tashkil etgan.

Bu tendensiya 2009-yilda ham davom etdi, Slovakiyada 400 ga yaqin nemis firmalari 2,5 milliard yevro sarmoya kiritib, Germaniyani Slovakiyadagi eng yirik investorga aylantirdi.

Ikki davlat oʻrtasidagi iqtisodiy hamkorlik Yevropa bojxona ittifoqi va Yevropa Ittifoqining Yevropa ichki bozori (tovar, xizmatlar, kapital va aholining erkin harakati) doirasida erkin rivojlanishi mumkin. Slovakiya 2009-yilda qoʻshilgan umumiy valyuta „ yevro“ natijasida, nemis va Slovakiya kompaniyalari uchun zarur boʻlgan jamiyat ichidagi valyuta kursi risklari va valyutani xedjlash endi qoʻllanilmaydi.

2010-yil mart oyida Germaniya-Slovakiya sanoat va savdo palatasi tomonidan oʻtkazilgan soʻrovga koʻra, mahalliy nemis tadbirkorlarining 92 foizi bugun yana Slovakiyani investitsiya joyi sifatida tanlaydi. Markaziy va Sharqiy Yevropa mamlakatlari, shuningdek, Germaniya va Xitoy bilan taqqoslaganda, Slovakiya Respublikasi eng ijobiy tanlov. 2,19 ball bilan u Chexiya (2,47), Polsha (2,67), Sloveniya (2,70) va Vengriyadan (3,39) ancha oldinda.

Avtomobil ishlab chiqarish 
1991-yilda Volkswagen AG Bratislavada zavod ochdi. 2003-yilda zavoddan olingan daromad 4,5 milliard yevroni tashkil etdi. 2006-yilga kelib, kompaniya oʻz faoliyatiga 1,3 milliard yevro sarmoya kiritdi va oʻsha paytda 9000 xodimni ish bilan taʼminladi.

2009-yil aprel oyida Volkswagen AG Slovakiyada yangi ixcham oilaviy avtomobil yaratish rejalarini eʼlon qildi. Kompaniya taxminan 308 million yevro sarmoya kiritadi. VW hozirda Bratislavada oʻzining Touareg, Škoda Octavia hamda Audi Q7 avtomobillarini qurmoqda va jahon avtomobil sanoatida asosiy markazga aylangan mamlakatda 7800 ga yaqin odamni ish bilan taʼminlaydi. Porsche, shuningdek, Bratislavada oʻzining Cayenne modelini ishlab chiqaradi.

Sloveniya bilan chalkashlik ehtimoli 
Baʼzi nemislar Slovakiya va Sloveniyani bir-biridan ajratishda qiynaladi, bu esa slovaklarning noroziligiga sabab boʻlishi mumkin. Darhaqiqat, ikkala mamlakat nomi ham barcha slavyanlarning asl atamasi, sloven tilidan olingan.

Ikkala davlat ham slavyan oʻziga xosligini anglatadi, bunda slovaklar gʻarbiy slavyanlar qatoriga kiradi, slovenlar esa janubiy slavyanlar qatoriga kiradi. Birinchi jahon urushi davrida Slovakiya ham, Sloveniya ham Avstriya-Vengriyaning bir qismi edi. Ikkala davlat ham XX asrning koʻp qismida katta birlashgan davlatning bir qismi boʻlgan: Slovakiya Chexoslovakiyaga, Sloveniya Yugoslaviyaga birlashtirilgan. Sloveniyaga qarshi qisqa janglarda mustaqillikka erishdi: Yugoslaviya xalq armiyasi 10 kunlik urushda (1991-yil 25-iyunda Mustaqillik Deklaratsiyasi). Slovakiya 1993-yil 1-yanvarda tinch yoʻl bilan mustaqillikka erishdi.

Hamkorlik 
1997-yilda ikki davlat harbiy hamkorlik shartnomasini imzoladi.

2003-yilda Siemens va Microsoft koʻmagida mamlakatlar oʻrtasida elektron hukumat hamkorligi ishlab chiqildi.

Asosiy ikki tomonlama bitimlar qatoriga ijtimoiy sugʻurta (ratifikatsiya yorligʻi 2003-yil 17-oktyabrda imzolangan) va avtomobil transporti (2002-yil 14-iyunda imzolangan) toʻgʻrisidagi bitimlar kiradi.

Manbalar

Havolalar 

 Germaniya tashqi ishlar vazirligi Slovakiya bilan munosabatlar haqida
 Germaniyaning Bratislavadagi elchixonasi (faqat nemis va slovak tillarida)
 Berlindagi Slovakiya elchixonasi
Germaniyaning ikki tomonlama aloqalari
Slovakiyaning ikki tomonlama aloqalari
Xalqaro munosabatlar