MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mykolaiv viloyati

Mikolaiv viloyati () — Ukraina tarkibidagi viloyat. 1937-yil 22-sentabrda tashkil etilgan. Maydoni 24,6 ming km². Aholisi 1322,1 ming kishi (1997). Asosan, ukrainlar. Shuningdek, rus va boshqa millat vakillari ham yashaydi. 19 tuman, 6 shahar, 19 shaharcha bor. Markazi — Mykolaiv shahri.

Relyefi tekislik; shimolidan janubiga (Qora dengizga) pasaya boradi. Hududining koʻp qismi Kora dengiz boʻyi past-tekisligiga kiradi. Foydali qazilmalari: granit, gneys, oxdktosh, mergel, gil, kaolin, shagʻal, qum, qoʻngʻir koʻmir. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 27°, yanvarniki −4, −5°. Yillik yogʻin miqdori 300-350 mm, shimolida 450 mm. Vegetatsiya davri 210 kun. Asosiy daryolari: Janubiy Bug, Ingul, Ingulets. Tuproklari shim.da oddiy qoratuproq, janubida qoratuproq va toʻq kashtan tuproklar. Tabiiy dasht oʻsimliklari faqat jarlar yon bagʻirlaridagina saqlanib qolgan. Viloyat hududining 2% oʻrmon. Tulki, buri, malla to-vushqon, olaxurjun, yumronqoziq, kushlardan bedana, qirgʻovul, yovvoyi oʻrdak va gʻozlar, baliqchi, dasht dala toʻrgʻaylari bor. Dengiz va daryolarda baliq koʻp.

Sanoatining yetakchi tarmoqlari: mashinasozlik va metallsozlik, qisman kemasozlik. Dizel, gidroapparatura, murakkab energetika asbob uskunalari, metall konstruksiyalar ishlab chiqariladi. „Dormashina“ (Mikolaiv) zavodi skreper, buldozer, asfalt yotqizuvchi mashina va yoʻl mashinalari ishlab chiqaradi. Oziqovqat sanoati rivojlangan. Yengil sanoatning eng yirik korxonalari: trikotaj, parfyumeriyashisha kombinatlari, tikuvchilik fabrikalari, poyabzal fabrikasi, uysozlik kombinati, devor bloklari, gʻisht, cherepitsa, ohaktosh zavodlari bor.

Qishloq xoʻjaligi mexanizatsiyalashgan, koʻp tarmoqli. Gʻalla, sabzavot-poliz, kartoshka, texnika, yem-xashak ekinlari ekiladi, tokzorlar, bogʻ va mevazorlar, yaylov va pichanzorlar bor. Baliqchilik va baliq ovlash bilan shugʻullaniladi. Asalarichilik rivojlangan. Chorvachilikning yetakchi tarmogʻi — goʻsht-sut yetishtirish. Qoramol, choʻchqa, qoʻy boqiladi. Temir y’ol, avtomobil yoʻllari zich. Dengiz transporti muhim ahamiyatga ega. Porti — Mikolayiv. 5 oliy oʻquv yurti, 2 muzey, 3 teatr, kutubxonalar bor.

Manbalar 

Ukraina viloyatlari
Nikolay I

Nikolay I (Nikolay Pavlovich Romanov) (1796.25.6, Sarskoye Selo, hozirgi Pushkin shahri — 1855.18.2, Peterburg) — Rossiya imperatori (1825—55). Pavel I ning 3-oʻgʻli. Dekabristlar qoʻzgʻolonini bostirgan (1825). N. I davrida markazlashgan davlat byurokratik apparati kuchaytirilgan, 3-boʻlim (inqilobiy harakatga qarshi kurashish uchun siyosiy politsiya) barpo etilgan; Rossiya imperiyasi qonunlar majmuasi tuzilgan, yangi senzura ustavlari joriy qilingan (1826, 1828). 1837-yil Rossiyada birinchi marta Tsarskoye Seloda temir yoʻl harakati ochilgan. N. 1 ichki siyosatining asosiy maqsadi — samoderjaviye-krepostnoylik tuzumining mustahkamligini saqlash edi. 1830—31 yillardagi Polsha qoʻzgʻoloni; 1848—49 yillardagi Vengriya inqilobini qonga botirgan. Muqaddas ittifoqning tamoyillariga qaytishi N. I tashki siyosatining muhim tomoni boʻlgan. N. 1. davrida Rossiya Kavkaz (1817—64), Rossiya—Eron (1826—28), Rossiya—Turkiya (1828-29), Qrim (185356) urushlarini olib borgan. Xiva xonligini bosib olish maqsadida Perovskiy eks-peditsiyasini joʻnatgan.

Manbalar 

1796-yilda tugʻilganlar
1855-yilda vafot etganlar
Nikolay II

Nikolay II yoki Nikolay Aleksandrovich Romanov () (1868.6. 5, Sarskoye Selo, xoz. Pushkin shahri — 1918. 17.6, Yekaterinburg) — Rossiyaning soʻnggi imperatori (1894—1917), imperator Aleksandr III ning kata oʻgʻli. N. II davrida mamlakat sanoat-iqtisodiy jihatdan tez surʼatlarda rivojlangan. Rossiya Yaponiya bilan boʻlgan urush (1904—1905)da magʻlubiyatga uchragan, bu esa Rossiyada 1905—1907-yillar inqilobiga sabab boʻlgan. Inqilob davrida (1905-yil 17-oktabr) Manifest kabul qilingan. Unga koʻra, mamlakatda siyosiy partiyalar tuzilishiga va Davlat dumasi taʼsis etilishiga ruxsat etilgan; Stolipin agrar islohoti amalga oshirila boshlangan. 1907-yil Rossiya Antanta aʼzosi boʻlgan va uning tomonida turib Birinchi jahon urushiaa qatnashgan. 1915-yil avgustdan oliy bosh qoʻmondon. Turkiston va Rossiyaning boshqa mintaqalaridan front va front ortidagi mudofaa inshootlarini qurish uchun kishilarni safarbar qilish toʻgʻrisidagi (1916-yil 25-iyun) farmoni Turkistonda ommaviy qoʻzgʻolonlar koʻtarilishiga olib kelgan. 1917-yil fevral inqilobi jarayonida taxtdan voz kechgan [2 (25) mart]. Oilasi bilan birga Yekaterinburgda Lenin koʻrsatmasi bilan bolsheviklarning Ural oblast Soveti qarori asosida otib tashlangan (Oilaviy oʻldirilgan va sulolaga barham berilgan).

Manbalar 

 

Buxoro davlat toji ordeni nishondorlari
Taxtdan voz kechgan hukmdorlar
Qatl qilingan hukmdorlar
Golshteyn-Gottorp-Romanovlar
Polkovniklar (Rossiya imperiyasi)
Rossiya imperatorlari
Nikolay II
Aleksandr III ning bolalari
Oʻldirilgan Romanovlar
Rossiya fuqarolar urushi davrida qatl etilganlar
Nikolay kuzalik

Nikolay kuzalik (Nicolaus Cusanus), haqiqiy ismi Nikolay Krebs (Krebs) (1401, Mozeldagi Kuza degan joy — 1464.11.8, Todi, Umbriya viloyati) — nemis faylasufi, ilo-hiyotchi, olim, diniysiyosiy arbob. Rim papasi Piy II (1405—64)ning yaqin maslahatchisi, kardinal (1448). Neoplatonizm dialektikasi va nemis mistikasi (Ekhart) gʻoyasidan kelib chiqib, mutlaq qaramaqarshiliklarning mosligi (cheksiz "maksimum" bilan cheksiz "minimum"ning aynanligi) degan taʼlimotni rivojlantirgan. Uningcha, inson bilimi "bilmaslik bilimi" ("ilmiy bilmaslik")dir; u mutlaqga jo boʻlgan haqiqatga cheksiz yaqinlashishdan iborat boʻlib, "taxminlar" ("farazlar") yordamida roʻyobga chiqadi. Mat. risolalar muallifi, Kopernikning kosmologiya haqidagi taʼlimotiga (Yer ham, boshqa samoviy jismlar kabi, Koinotning markazi boʻla olmaydi) va tajribaga asoslangan tabiatshunoslikka yoʻl ochganlardan biri.

Manbalar
Charles Nicolle

Charles Nicolle (1866.21.9, Ruan - 1936.28.2, Tunis) — fransuz mikrobiologi. De Frans kolleji professor (1932-yildan). 1903-yildan Tunisdagi Paster instituti doktori. Ilmiy ishlari, asosan, infeksion kasalliklar (teri va visseral leyshmanioz, toksoplazmoz, traxoma, skarlatina, gripp, Oʻrta dengiz isitmasi va boshqalar)ning qoʻzgʻatuvchilarini oʻrganishga hamda maxsus vaksina va zardoblar tayyorlash usullarini ishlab chiqishga bagʻishlangan. Toshmali terlama (tif)ning qoʻzgʻatuvchisi kiyim biti ekanligini tajribada isbotlab bergan (1909). Nobel mukofoti laureati (1928).

Manbalar 

Kimyogarlar
Olimlar
28-fevralda vafot etganlar
1866-yilda tugʻilganlar
1936-yilda vafot etganlar
21-sentabrda tugʻilganlar
Fransiya kolleji akademik xodimlari
Naum Nikomarov

Naum Davidovich Nikomarov (1904.6.1, Boku - 1974.27.11, Moskva) — Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Boku teatr texnikumini (1920), Moskva markaziy teatr sanʼati texnikumini (1924), Diksiya va deklamatsiya institutini (1925) tugatgan. Turli yillarda Boku, Samara teatrlarida, 1946-yildan Toshkent rus drama teatrida ishlagan. Kutuzov ("Feldmarshal Kutuzov"), Satin ( "Tubanlikda"), Mister Dulitl, Genri Xiggins ("Pigmalion"), Montanelli ("Soʻna"), Uriel Akosta ("Uriel Akosta"), Yegor Bulichyov ("Yegor Bulichyov va boshqalar"), Famusov ("Akllilik balosi") kabi rollari bilan tanildi. Sahnaviy joziba, joʻshqinlik, oʻtkir ifodaviy vositalar topa bilish uning ijodiga xosdir.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Nikopol

Nikopol (1782-yilgacha Nikitine se-losi) — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyatidagi shahar. Dnepr daryosiga kurilgan Kaxovka suv ombori soxilida. Dare porti. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 161 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Marganets rudalari qazib olish markazi. Qora metallurgiya (Nikopol janubiy quvur-metallurgiya, ferrokrtishmalari zavodlari), mashinasozlik (kran qurilish va boshqa zavodlar), qurilish materi-allari ishlab chiqarish, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. N.da Dnepropetrovsk metallurgiya institutining umumiy texnika fakulteti, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, oʻlkashunoslik muzeyi bor.

Manbalar 

 

Ukraina shaharlari
Nikopol jangi

Nikopol jangi — Bolgariyaning Nikopol shahri yaqinidagi jang (1396.25.9). Sultan Boyazid boshchiligidagi turk armiyasi (taxminan 200 ming askar) bilan venger qiroli Sigizmund qoʻmondonligidagi salibchilar qoʻshini (taxminan 70 ming askar; fransuzlar, italyanlar, inglizlar, ispanlar, chexlar va boshqalar) oʻrtasida boʻlgan. Salibchilarning magʻlubiyati bilan tugagan. Bu gʻalaba natijasida Turkiya Bolqon yarim oroldagi hukmronlik mavqeini mustahkamlab olgan.

24 ta davlat ittifoqidan iborat Sigizmund boshchiligidagi venger otliq qoʻshinlari 1396-yil Nikopol jangida Usmonli imperiyasiga magʻlub boʻldi. Oz sonli Bolqon ittifoqi qoʻshini daryodan kechib oʻtib, jang maydonini tark etishdi. Bu gʻalabadan soʻng Boyazid Yildirim I bevosita butun Yevropaga tahdid sola boshladi. Uning keyingi maqsadi Sharqiy Rim Imperiyasining poytaxti Konstantinopolni egallash edi.

Manbalar 

Janglar
Nikosiya

Nikosiya, Lefkosiya — Kipr poytaxti. Mamlakatning muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Orolning deyarli qoq markazida, Mesaoriya tekisligida joylashgan. Iklimi subtropik, oʻrta dengiz iklimi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 10°, iyulniki 28°. Yiliga oʻrtacha 360 mm yogʻin yogʻadi. Shahar oʻrmonsiz dasht zonadagi yashil voha koʻrinishiga ega. Aholisi 270,8 ming kishi (1999, shahar atrofi bilan).

Shaharga taxminan miloddan avvalgi 7-asrda asos solingan va dastlab Ledra, keyinroq Levkoteon deb atalgan. Miloddan avvalgi 58 yilda shaharni rimliklar bosib olgan va Rim imperiyasi, keyinroq Vizantiya tarkibiga kirgan. 1192—1489-yillarda Kipr salbchilari qirolligi poytaxti. 1570-yilda Usmonli turklar tasarrufiga oʻtgan. 1960-yildan Kipr Respublikasi poytaxti.

N. — transport yoʻllari tuguni. Aero-porti xalqaro ahamiyatga ega Toʻqimachilik, tamaki, oziq-ovqat, koʻn-poyabzal, yogʻochsozlik, metallsozlik sanoati korxonalari mavjud. Hunarmandchilik (kulolchilik) rivojlangan. Turizm markazi. Arxeologiya muzeyi, Kipr tarixi va madaniyati muzeyi, Sulton Mahmud Nikosiya shahri. Arxiyepiskop saroyi.

II turk kutubxonasi, kartinalar galereyasi, oliy oʻquv yurtlari, teatr bor. Qalʼa devori bilan oʻralgan shahar markazida meʼmoriy yodgorliklardan Ayo Sofiya gotika sobori (hozirgi Salimiya masjidi), cherkovlar, Umariya masjidi, arxiyepiskop saroyi, Bediston yopiq bozori va boshqa saqlantan. Venetsiya qalʼasidan tashqarida koʻplab zamonaviy binolar qurilgan.

Manbalar
Nikotin

Nikotin, C|0H14N2 — alkaloid, oʻziga xos hidli, moysimon, uchuvchan, rangsiz suyuklik. Qaynash temperaturasi 247°, havo taʼsirida qoʻngʻir tusga kiradi. Suvda va organik erituvchilarda yaxshi eriy-di, kuchli asos. Tamaki va baʼzi boshqa oʻsimliklar tarkibida boʻladi. Ilk bor Yevropaga tamakini fransuz diploman-ti J. Niko (shu sababli oʻsimlik Nicotiana tabacum, alkaloidi nicotine deb nomlangan) olib kelgan (1560). N. 1828-yilda oʻsimlikdan ajratib olingan, 1904-yilda esa shveysariyalik kimyogar A. Pikte sintez yoʻli bilan olgan. N. kuchli zahar, uning bir necha tomchisi (200 g tamakidagi 100–200 mg miqdori) kishini oʻldirishi mumkin. Odam N.dan zaharlanganda koʻngli ayniydi, ko'ngil aynishi,
ichi ketadi, nerv sis-temasi, nafas va yurak faoliyatining buzilishi kabi salbiy oqibatlar ke-lib chiqadi. N. sulfatning 40%li suvdagi eritmasi va tamakining suvdagi ekstrakti qishloq xoʻjaligida insektitsid sifatida qoʻllanadi. Sanoatda N.dan nikotin kislota olinadi.

Manbalar
Nikotin kislotasi

Nikotin kislotasi, piridin 3-karbon kislota — suvda oz eriydigan rangsiz kristall. B vitamin guruhiga mansub, suyuqlanish temperaturasi 236—237°. Organizmda keng tarqalgan. Sut, baliq, sabzavotlar-mevalar, achitqi, bugʻdoy kepagi, goʻsht, ayniqsa, jigar va buy- rakda koʻp. Nikotin kislotasi amidi — nikotinamid (qarang Vitaminlar) kofermentlar — nikotinami-dadenindinukleotid (NAD) va nikotinamid-adenindinukleotidfosfat (NADF) tarkibiga kiradi. Nikotin kislotasi ning organizmdagi ahamiyati meʼda-ichak yoʻllari epidermasi va epiteliysini hamda nerv sistemasi funksiyasini normal holatda tutib turishdan iborat. Kishining Nikotin kislotasiga boʻlgan bir kecha-kunduzdagi ehtiyoji 20–30 mg. Nikotin kislotasi yetishmasa, pellagra kelib chiqadi. Nikotin kislotasi pellagradan tashkari, meʼda-ichak kasalliklari, ateroskleroz va boshqa kasalliklarni davolashda ham ishlatiladi. Sanoatda nikotinni oksidlab olinadi.

Manbalar 

 

Kislotalar
Nikoh toʻyi

Nikoh toʻyi — kelin va kuyovning nikohini jamoatchilikka maʼlum qilish tantanasi. Bu marosim davrlar oʻtishi bilan qisman oʻzgarib borgan va har bir etnik guruhda oʻziga xos xususiyatlari bilan oʻzaro farq qilgan. Oʻzbek xalqining qad. Nikoh toʻyi tizimida bir qancha marosimlar mavjud: sovchilik, unashtirish, uy koʻrar (qiz koʻrar), fotiha toʻyi, toʻy yuborish, qiz oshi (qizlar majlisi), nikoh oʻqitish, kelin tushdi, kelin salom, charlar, quda chaqiriq kabi marosimlar va ular bilan bogʻliq urf-odatlar. Ularning aksari-yati hozirgacha saqlanib, amal qilinib kelinadi. Nikoh toʻyi kuni yoki bir kun oldin qiz tomonga toʻyning oshini pishirib yoki xomligicha yuboriladi. Qiz xonadonida jamoaga osh tortiladi. Baʼzan kuyovnikida ham osh beriladi. Toʻy kuni yoki bir kun oldin qizning otasinikida nikoh marosimi oʻtkaziladi. Kuyov yaqin joʻrasi, togʻasi bilan boʻlajak kelin xonadoniga borgan. Imom kuyovga er-xotinlik burchi va huquqlarini tushuntirgach, qizning yangasi orqali ruxsatini olib keyin "Xutbai nikoh" (nikoh haqidagi duo) oʻqigan. Qad. oʻzbekchilik udumiga koʻra, nikoh toʻyi tantanalari kuyovnikida oʻtkaziladi. Toʻy oqshomi kuyov joʻralari bilan, karnay-surnay, childirma-yu nogʻoralar sadolari ostida shoʻx oʻyin-kulgi va zavkli qiyqiriqlar bilan ke-linnikiga keladi. Ular chimildiq tor-tilgan xonada, noz-neʼmatlar toʻla das-turxon atrofida siylanadilar. Suyuq ovqat, osh yeyilib boʻlingach, kuyov joʻralaridan biri kelin tomondan kuyov sarposini "sotib oladi". Kuyovni qibla tarafga qaratib unga qizning onasi tayyorlagan chopon, salla kiygiziladi. Kuyov joʻralar muborakbod etgach, surnay xonishi ostida kuyovni qizning onasi, xola-ammalari bilan koʻrishgani olib kelishadi. Ona va buvining oqfo-tihasi, ezgu duolarini olib kuyov oʻz joʻralari bilan uyiga qaytadi. Kelinga oq libosini kiydirib, otasi, buvasi va togʻa, amaki kabi yaqin qarindoshlar bilan xayrlashgani olib chiqadilar. Kelin yangalari, dugonalari davrasida otasining oldiga kelib taʼzim ila bergan nonu tuziga rozilik soʻraydi. Otasi qizining peshonasidan oʻpib, yelkasidan quchib roziligini bildiradi, baxt tilaydi. Qiz onasi oldiga borib "ona-jon, bergan oq sutingizga rahmat" deb bagʻriga singib rozi-rizolik soʻraydi. Kelin mashinaga chiqmasidan avval ota unga oq fotiha beradi, baxt tilaydi. Ishtirokchilarning hammasi duoga qoʻl ochib unga joʻr boʻladilar. Eng qadim odatimizga muvofiq kelin kuyovning uyiga qadar yor-yor bilan kuzatib koʻyiladi. Bu odatlar har viloyatda, qishloklarda oʻziga xos tarzda oʻtkaziladi.

Oʻzbekiston Respublikasida Nikoh toʻyilarida milliylikni saqlagan holda dab-dababozlikka berilmay, isrofgarchiliksiz, ixcham oʻtkazishga qaratilgan hukumat qarorlari qabul qilingan.

Fotogalereya

Manbalar
Nikohni bekor qilish

Nikohni bekor qilish, ajralish — er-xotinning tiriklik chogʻida nikohning buzilishi. Oʻzbekistonda OK ajralishning asosiga qarab, uni amalga oshirish tartibini belgilagan. Qonunchilikka koʻra, nikohdan sudda va maʼmuriy tartibda, yaʼni fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish (FHDYO) organida ajratiladi. Ajralish erxotindan birining yoki har ikkisining bergan arizasiga kura amalga oshiriladi. Agar er-xotin alohida yashasa, daʼvo javobgar er yoki xotin turgan joydagi sudda qoʻzgʻatiladi, tu-rar joyi nomaʼlum boʻlsa, ariza javobgar oxirgi yashab turgan joydagi sudga topshiriladi. Ajralish ishlari ochiq sud majlisida koʻriladi. Ajralish toʻgʻrisidagi ish er-xotinning arizasiga muvofiq, zarur hollarda, sudning ajrimiga asosan yopiq sud majlisida koʻrilishi ham mumkin. Sud ishning koʻrilishini keyinga qoldirib, er-xotinga yarashish uchun 6 oyga muhlat tayinlashga hakli. Sud er-xotinni yarashtirish maqsadida, zarur hollarda, ajrim nusxalarini ular yashaydigan joydagi xotin-qizlar qoʻmitalariga, oʻzini oʻzi boshqarish organi, mahalla oqso-qollari kengashiga, ular huzuridagi yarashtirish komissiyalariga muhokamaqilish va yarashtirish uchun yuborishi mumkin. Aniq holatlarni hisobga olgan holda sud, er-xotinning yoki ulardan birining arizasiga koʻra, ularning yarashishi uchun berilgan muhlatni oʻzgartirishga va bu muhlat oʻtgunga qadar ishni koʻrishga hakli. Sudlar ajralishning haqiqiy sabablarini aniqlab, oʻzining butun faoliyatini oilani saqlab qolishga va uni mustahkamlashga, onalik va bolalik manfaatlaryni himoya qilishga qaratilgan chora-tadbirlarni koʻrishi lozim.

Quyidagi hollarda Nikohni bekor qilishq. sud tartibida koʻriladi: er-xotindan biri n.b.q.ga rozi boʻlmasa; oʻrtada voyaga yet-magan umumiy bolalar boʻlib, ularni kimda qoldirish va taʼminoti uchun aliment undirish yuzasidan nizo boʻlsa, er-xotin oʻrtasida mehnatga layoqatsiz, muhtoj er yoki xotinga aliment undirish va uning miqdori haqidagi masala tugʻilsa; birgalikda umumiy mulkni boʻlish boʻyicha nizo boʻlsa.

Voyaga yetmagan bolalari boʻlmagan erxotin n.b.q.ga oʻzaro rozi boʻlsalar, ular nikohdan fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish (FHDYO) organida ajratiladi. Shuningdek, agar er-xotindan biri: sud tomonidan bedarak yoʻqolgan; ruhiyati buzilishi (ruhiy kasalligi yoki akli zaifligi) sababli muomalaga layokatsiz deb topilgan boʻlsa; sodir qilgan jinoyati uchun 3 yildan kam boʻlmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilingan boʻlsa, oʻrtada voyaga yetmagan farzandlari borligidan qatʼi nazar, er-xotindan birining arizasiga koʻra, FHDYO organida nikoh bekor qilinadi.

Manbalar
Richard Nixon

NIKSON (Nixon) Richard Milxauz (1913.9.1, Yorba-Linda, Kaliforniya shtati-1994.22.4) - AQShning 37-prezidenti (1969—74). Respublikachilar partiyasidan. 1953—61 yillarda vitseprezident. 1973-yil N. hukumati Vyetnamda harbiy harakatlarni toʻxtatish va tinchlik oʻrnatish haqidagi shartnomani imzolashga majbur boʻlgan. 1972-yildan oliy darajadagi Sovet—Amerika uchrashuvlarida qatnashgan. "Uotergeyt ishi" degan gʻayriqonuniy harakatlarda ishtiroki uchun ayblanish xavfi borligi munosabati bilan isteʼfoga chiqqan.

Manbalar

Havolalar 

1913-yilda tugʻilganlar
9-yanvarda tugʻilganlar
1994-yilda vafot etganlar
22-aprelda vafot etganlar
AQSh vitse-prezidentlari
AQSh prezidentlari
Yuriy Nikulin

Nikulin Yuriy Vladimirovich (1921.18.12, Smolensk viloyati — 1997.21.8, Moskva) — rus sirk artisti, kinoaktyor. Sirk sanʼatida mashhur masxaraboz (kloun) sifatida tanilgan. 1982-yildan Svetnoy bulvardagi Moskva sirkining bosh rej.i va direktori. Kinoda 1958-yildan suratga tushgan: "Kavkaz asirasi", "Brilliant qoʻl", "I operatsiyasi va Shurikning boshqa sarguzashtlari", "Daraxtlar katta boʻlganida", "Qaroqchi chollar", "Chuchelo" kabi filmlarda komik rollar bilan bir qatorda dramatik obrazlarni ham birday mahorat bilan ijro etgan. U kinoda yaratgan obrazlari orqali komik aktyor sifatida shuhrat qozongan.

Manbalar 

Rus aktyorlari
Rossiyalik erkak aktyorlar
Sovet erkak aktyorlari
Nil (maʼnolari)

Nil:

 Nil (hoz. misrliklar tilida — AlBahr; lot.
 Nil (modda)— koʻk boʻyoq modda.
Nil (modda)

Nil— koʻk boʻyoq modda. Mol. m. 262,27, 390—392° da suyuqlanib parchalanadi. Suv va spirtda erimaydi, anilinda eriydi. N. juda qadimdan maʼlum. N.li oʻsimliklar (indigofera va boshqalar)dan, sanoatda esa anilin yoki izatinni sintez qilib olinadi. N. qaytarilgandauning leyko-hosilasi — "oq N." hosil boʻladi. N. gazlamalarni boʻyashda ishlatiladi. Uning hosilalari, ayniqsa, tetrabromindigo va analoglari, Mas, tioindigoid boʻyoklar katta ahamiyatga ega.

Manbalar
Nilometr

Nilometr yil davomidagi suv toshqini mavsumida Nil daryosining suvini balandlik darajasini oʻlchash uchun ishlatiladi. Misrda tirsak birligida sozlangan nilometrlarning uchta asosiy turi mavjud:

 Vertikal ustun
 Nil daryosiga olib boradigan zinapoya
 Quduqli chuqur quduq

Agar suv sathi past boʻlsa, oziq-ovqat ham kamroq boʻlar, agar suv sathi juda baland boʻlsa, bu ham halokatli boʻlar edi. Unumdor tuproqqa ega boʻlish uchun va dalalar uchun suv toshqini qanchalik muhim ekanligini koʻrsatadigan oʻziga xos belgi bor edi.

Iyul va noyabr oylari orasida Misr orqali oʻtadigan Nil daryosi qirgʻoqlarini buzib yubordi. qoʻshni suv toshqinlarini qoplagan edi. Suvlar taxminan sentyabr va oktyabr oylarida kamaydi va ekin maydonlari ustida qora loydan iborat juda unumdor loy qodiqlari qoldirdi.

Qadimgi misrliklar oʻz yillarini ajratgan uch fasldan biri Axet yoki toshqinlar mavsumi edi.

Yillik suv toshqini Misr tsivilizatsiyasi uchun katta ahamiyatga ega edi. Kuchli boʻlmagan suv toshqini qishloq xoʻjaligi rivojlanishini uchun muhim omil edi; Biroq, odatdagidan koʻra kamroq boʻlgan suv toshqinlari ocharchilikka olib kelar, ammo suv toshqinlarini koʻp boʻlishi xuddi shunday halokatli boʻlib, toshqin tekisliklarda qurilgan inshoatlarni koʻp qismini yuvib ketar edi. Milodiy 622-999 yillardagi yozuvlar shuni koʻrsatadiki, yillarning 28 foizi suvga choʻmish darajasi kutilganidan past boʻlgan.

Keyingi suv toshqini hajmini bashorat qilish qobiliyati qadimgi Misr ruhoniylarining sirining bir qismi edi.

Nilometr uchun eng oddiy dizayn daryo suviga botgan vertikal ustun edi. Suvning chuqurligini koʻrsatadigan belgilangan daraja mavjud. Ushbu oddiy koʻrinishnià Qohira markazidagi Al -Ravda orolida hali ham koʻrish mumkin.

Nilning suvini hajmini oʻlchashning yana bir yoʻli pastki suvga olib boradigan bir guruh zinapoyalardan iborat edi. Asvandagi Bu joy Misr tarixida ham alohida ahamiyatga ega boʻlgan.

Foydalanilishi 
Nilometrlar fir’avnlar hukumdorligi davrida paydo boʻlgan boʻlsa-da, ulardan keyinchalik Misrda hukmronlik qilganlar ham foydalanganlar. Nilomertlarning baʼzilari Rim davrida qurilgan.

XX asrga kelib Nilning yillik suv toshqlari sezilarli darajada kamayadi, keyin esa Asvan toʻgʻonining qurilishi bilan butunlay toshqinlar toʻxtaydi. Asvanni baland toʻgʻonlari Misr va uning qishloq xoʻjaligiga hamda nilomertga ham katta taʼsir oʻtkazadi.

Manbalar
Nilot tillari

Nilot tillari — Afrika sharqidagi sharqiy sudan tillari; Nil - Sahroi Kabir tillari makrooilasining shari-nil tillari oilasiga mansub. Sudan, Uganda, Keniya, Tanzaniyada, shuningdek, Kongo va Efiopiyaning ayrim hududlarida tarqalgan. Soʻzla-shuvchilarning umumiy soni 20 mln. kishidan ortadi. Nilot tillarining oʻzaro qarindoshligi ularning fonetik tuzilishi va asosiy lugʻat tarkibi (50 foizgacha), kishilik, soʻroq va koʻrsatish olmoshlari; otlarning koʻplik shakli kabi til hodisalarini oʻrganish ja-rayonida aniklangan.

Mavjud tasniflarga koʻra, Nilot tillari gʻarbiy, sharqiy va jan. zonalarga boʻlinadi; gʻarbiy Nilot tillari —3 guruhchaga boʻlina-di va 20 dan ortiq tilni qamrab ola-di; sharqiy Nilot tillari —2 guruhchaga boʻlina-di va 12—14 ta tilni oʻz ichiga oladi; janubiy Nilot tillari —3 guruhchaga boʻlinadi va 10 dan ortiq tilni qamrab oladi. Sharqiy va jan. zonalarga mansub Nilot tillari ti-pologik jihatdan va oʻzaro qarindoshlik munosabatlariga koʻra bir-biriga yaqin turadi, gʻarbiy Nilot tillari esa bir nechta fonetik va grammatik xususiyatlari bilan ulardan farq qiladi. 1920—50 yillarda Nilot tillari uchun lotin grafikasi asosida alifbolar yaratish yoʻlida dastlabki urinishlar boʻlgan, biroq bu jarayon nihoyasiga yetmagan.

Manbalar
Nilotlar

Nilotlar — Sharqiy Afrikadagi xalqlar guruhi (dinka, nuer, jan. luo, bari, lotuko, misai, nandi, pokot va boshqalar). 19 mln. kishi (1990-yillaroʻrtalari). Nilot tillarida soʻzlashadi. Dindorlari anʼanaviy diniy eʼtiqodlarga sigʻinadilar, bir qismi sunniy musulmonlar, xristianlar ham bor.

Manbalar