MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kirka Sharif

Kirka Sharif ( Libos ziyoratgohi) — Afgʻonistonning hozirgi Qandahor shahrida joylashgan islom ziyoratgohi. Bu ziyoratgoh bilan bogʻliq maʼlumotlar adabiyotlarda ikkinchi ingliz-afgʻon urushi davrida, Britaniya-Hindiston armiyasi Afgʻonistonda oʻz taʼsirini oʻtkazishga harakat qilgan vaqtda paydo boʻla boshlagan. Ziyoratgohda Muhammadning 621-yilda Isro va meʼroj kechasida kiygan ridosi ham bor.

Muhammadning ridosi 
Islom dinining soʻnggi paygʻambari Muhammadning ridosi Kirka Sharif ziyoratgohiga Durroniylar davlatining asoschisi afgʻon hukmdori Ahmadshoh Durroniy (1722—1773) tomonidan sovgʻa qilingan. Ahmadshoh Durroniyga esa ushbu rido 1768-yilda Buxoro amiri tomonidan berilgan. Bu ridoni paygʻambar Muhammad 621-yilda mashhur Isro va meʼroj kechasida kiyganligi aytiladi. Ushbu libos musulmon olamidagi eng muqaddas yodgorliklardan biri hisoblanadi.

Juma masjidi 
Kirka Sharif ziyoratgohi masjidga biriktirilgan boʻlib, masjid arxitekturasi islom meʼmorchiligi va mahalliy urf-odatlarning ko‘plab tamoyillariga amal qiladi. Ichki qismi Afg‘onistonning Hilmand viloyatidan keltirilgan yashil marmar bilan oʻyib ishlangan naqshlar bilan bezatilgan. Bundan tashqari, bino zarhal detallar aks ettirilgan plitkalarga ham ega boʻlib, hovli va qabr toshlari ham ziyoratgoh hududida joylashgan. Ziyoratgoh devorlari koʻplab islom masjidlarida uchraydigan oʻyma naqshlar bilan bezatilgan. Masjid devorlariga turli daraxtlar va barglar surati oʻyib ishlangan boʻlib, binoning barcha devorlarida ushbu tasvirlarni koʻrishimiz mumkin.

Ahmadshoh qabri 

Kirka Sharif ziyoratgohi yonida Durroniylar davlatining asoschisi Ahmadshoh Durroniy maqbarasi joylashgan.

Manbalar

Havolalar 

 
Afgʻonistondagi masjidlar
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Ilgar Ibrohimoglu

Ilgar Ibrohimoglu (; 1973-yil 5-noyabr) — DEVAMM (Vijdon va din erkinligini himoya qilish markazi) raisi, musulmon olimi, Icheri-Sheherdagi „Juma“ jome masjidi imom-xatibi, „Deyerler (Ozarbayjon Islom News)“ yangiliklar portali bosh muharriri.

Yoshlik davri 
Ilgar Ibrohimoglu 1973-yil 5-noyabrda Ozarbayjonning Boku shahrida tavallud topgan. Bolaligidan Ozarbayjonda xizmat koʻrsatgan murabbiy Oleg Isaakovich Privorotskiy qoʻl ostida shaxmat bilan shugʻullangan. Ibrahimoglu birinchi darajali shaxmatchi boʻlib, iqtisodiy fanlar, falsafa va ilohiyot fanlari boʻyicha ham taʼlim olgan.

Faoliyati 
Ilgar Ibrohimoglu „Islom va G‘arb falsafasining integratsiyasi“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasi yoqlagan. U Varshava Xalqaro Inson Huquqlari Maktabini tamomlagan. Shuningdek, „Alkogolizm va giyohvandlik boʻyicha xalqaro ekspert sertifikati“ ga ham ega. Ibrohimoglu xronologik qon kasalliklariga chalingan bolalarga gʻamxoʻrlik qilish, psixo-ijtimoiy reabilitatsiya va ijtimoiy integratsiyani qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan „Asma-ul-Husna“ va „Yetimsiz vatan“ ijtimoiy loyihalari hammuassisi va ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar koordinatori hisoblanadi. Ayni paytda Ibrohimoglu „Hikmat Evi“ (Hikmatlar uyi) munozara markazi va „Islom maarifi“ (Islom maʼrifati) dasturining nazoratchisi boʻlib faoliyat olib boradi. Shuningdek, jamiyatda bagʻrikenglik, sabr-toqat va madaniy integratsiyani rivojlantirishga qaratilgan „Madaniyatlarning dialogi“ dasturiga ham rahbarlik qiladi.

Ilgar Ibrohimoglu ilohiyot, postmodern falsafa va inson huquqlari falsafasi kabi sohalarda fanlararo tadqiqotlar olib boradi. Shuningdek, u neyro-lingvistikaning shaxslararo oʻzaro taʼsirida va paradigmatik aloqalarda tutgan oʻrni va roli haqida ham tadqiqotlar olib bordi. Ilmiy izlanishlari doirasida Avstriya, Polsha, Turkiya, AQSH, Rossiya, Eron, Germaniya, Iordaniya, Shveytsariya, Ukraina, Fransiya, Italiya kabi bir qancha mamlakatlarda boʻlgan.

Shaxsiy hayoti 
Ilgar Ibrohimoglu uylangan, uch farzandi bor.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
1973-yilda tugʻilganlar
Andrey Oparin

Andrey Stanislavovich Oparin (; 1968-yil 27-may, Saki, Qrim viloyati, Ukraina SSR, SSSR) — ukrainalik futbolchi, yarim himoyachi va murabbiy. Sport ustasi. U Simferopolning „Tavriya“ va boshqa bir qator Ukraina va Oʻzbekiston klublaridagi oʻyinlari bilan tanilgan. Futbol boʻyicha birinchi Ukraina chempionati gʻolibi (1992), Ukraina kubogi finalchisi (1993—1994). Ukraina sport ustasi (1992). Faoliyatini yakunlagach, murabbiy boʻlib ishladi. „Tavriya“ DYFC direktori.

Tarjimayi holi 
Andrey Oparin Saki shahrida tugʻilgan. Uning birinchi murabbiyi Eduard Tixonov boʻlgan. XX asrning 80-yillari oxirida Oparin Qrimning eng kuchli havaskor jamoalaridan biri „Frunzenets“ (Frunze) da oʻynaydi. 1991-yilda u Anatoliy Zayaevning taklifiga javoban Simferopolning „Tavriya“ jamoasiga oʻtdi va u yerda darhol asosiy oʻyinchiga aylandi, debyut mavsumida 30 ta oʻyin oʻtkazib, 2 ta gol urgan.

1992-yilgi futbol boʻyicha Ukraina chempionatida simferopolliklar sensatsiya yaratishga muvaffaq boʻlishdi va final uchrashuvida Kiyevning Dinamo jamoasini magʻlub etib, turnir „oltin“ini qoʻlga kiritishdi. Chempionlar ligasida „Tavriya“ dastlab Irlandiya „Shelburn“ idan (0:0, 2:1) oʻtib ketgan boʻlsa, keyingi turda Shveysariya „Sion“ iga (1:3, 1:4) ikki uchrashuvda magʻlub boʻldi. Oparin toʻrtta uchrashuvda ham maydonga tushdi. Tavriyaning navbatdagi muhim muvaffaqiyati 1993—1994-yilgi Ukraina kubogi finalida ishtirok etish boʻldi. Unda simferopolliklar oʻyindan keyingi penaltilar seriyasida Odessaning Chornomortsi jamoasiga yutqazishdi (Oparin penaltini golga aylantirdi).

2001-yilda Andrey Oparin oʻsha paytda Ukraina chempionatlarida oʻtkazilgan oʻyinlar soni boʻyicha rekord oʻrnatib, Tavriyani tark etdi — 263 oʻyin. Umuman olganda, u Simferopol klubida 336 ta oʻyin oʻtkazib, 26 ta gol urgan.

2002—2003-yilgi mavsumdan boshlab Oparin yangi tashkil etilgan „Sevastopol“ PFKda oʻynagan va jamoa sardori boʻlgan. Bir yarim mavsum davomida u sevastopolliklar safida 33 ta oʻyin oʻtkazib, 4 bor raqib darvozasini ishgʻol qilgan. Oʻzbekistonning Qizilqum jamoasi tarkibida professional faoliyatini yakunlab, yana Ukrainaga qaytgan.

Armyanskning „Titan“ jamoasida murabbiy boʻlib ishlagan. 2005-yilda u Yaltaning Yalos klubida Aleksandr Haydashning murabbiylar shtabiga qoʻshilgan, 2006-2007-yillarda u bilan „Krimteplitsa“ da ishlagan. 2009-yildan beri — Oparin bilan birgalikda Qrim kubogini qoʻlga kiritgan „Foros“ (Yalta) havaskorlar klubining oʻyin murabbiyi. Keyinchalik u Skif (Novopavlivka) havaskorlar jamoasini boshqargan. 2012-yil iyun oyidan beri — „Tavriya“ trener-selektori. 2013-yil mart oyida „Tavriy“ bolalar va oʻsmirlar maktabiga rahbarlik qilgan.

Oparin Simferopol davlat universitetining jismoniy tarbiya va sport fakultetini tamomlagan. Uylangan, oʻgʻlining ismi  Piter (1991-yil tugʻilgan), u ham futbolga qiziqadi (Ukraina yoshlar terma jamoasi (U-17) oʻyinchisi.

Manbalar

Havolalar 

 Statistika vistupіv v Ukraїnі na ofіsіynomu saytі UAF
 
 
 

Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Qizilqum klubi futbolchilari
Ukraina futbolchilari
SSSR futbolchilari
1968-yilda tugʻilganlar
27-mayda tugʻilganlar
Chol Gala masjidi

Chol Gala masjidi (, ayrim manbalarda Chol Qalʼa masjidi deb ham beriladi) — Ozarbayjonning Shusha shahrida, Bokudan 350 km janubi-gʻarbda joylashgan Ozarbayjon masjidi. Shahar 1992-yil 8-mayda arman kuchlari tomonidan qoʻlga kiritiladi, 2020-yil 8-noyabrda esa Ozarbayjon tomonidan qaytarib olinadi.

Umumiy tasnifi 
Chol Gala masjidi Shusha shahrining Chol Gala mahallasining G. Zakir ko‘chasida joylashgan masjid hisoblanadi. Chol Gala mahallasi Shushaning 9-quyi va oldingi mahallalaridan biridir. Shusha shahrida hammasi boʻlib 17 ta asosiy mahallalar mavjud. Chol Gala masjidi XIX asr oxiriga kelib, Shushada faoliyat ko‘rsatgan 17-masjiddan biri hisoblanadi. Dastlab masjidning minoralari mavjud boʻlmagan, uning tashqi dizayni toʻrtburchaklar shaklida boʻlgan mahalla masjidi binosining ichki qismi Islom dini meʼmorchiligiga toʻliq mos keladi. Masjidda, shuningdek, namozxona ham mavjud boʻlgan. Masjid yonidagi Chol Gala bulog‘i mahallani Shushaning mashhur mineral suvi bilan taʼminlagan. Masjid Shusha davlat tarixiy arxitektura qoʻriqxonasining eng qimmat yodgorliklaridan biri hisoblangan.

Manbalar

Tashqi havolalar 

 Ozarbayjon, Shusha shahridagi Chol Gala koʻchasi
 Qorabogʻ yodgorliklari [ <span title="Dead link tagged August 2017">doimiy o'lik havola</span> ]
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Artyom Baranovskiy

Artyom Nikolayevich Baranovskiy (; 1990-yil 17-mart, Krasnogorovka, Maryinskiy tumani, Donetsk viloyati, Ukraina Sovet Sotsialistik Respublikasi, Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi) — ukrainalik futbolchi, himoyachi.

Biografiyasi 
Artyom 1990-yil 17-martda Ukraina SSRning Krasnogorovka shahrida tugʻilgan. Ukrainaning bolalar va oʻsmirlar futbol ligasida Donetsk shahrining „Metalurg“ va Olimpiya zaxiralari maktabida oʻynagan.

2007-yilning yozida Donetskning „Titan“ jamoasi bilan shartnoma imzolagan va bu jamoa uning birinchi professional klubiga aylangan. Jamoa tarkibida bir yarim yil davomida Ukraina Ikkinchi ligasida oʻynagan. Baranovskiy 48 ta oʻyin oʻtkazib, 1 ta gol urgan.

2009-yilning qishida Donetskning „Metallurg“ jamoasiga oʻtgan. Dastlab Ukraina yoshlar chempionatida ishtirok etgan. 2012-yil 24-aprelda Ukraina chempionatida Simferopolning „Tavriya“ klubiga qarshi safarda (1: 1) debyut qilgan, Baranovskiy bu bahsda toʻqson daqiqa oʻynagan. Umumiy hisobda Artyom chempionatda „Metallurg“ safida 41 ta o‘yin o‘tkazib, 1 ta gol urgan.

2015-yilning yozida „Metallurg“ klubi oʻzini bankrot deb eʼlon qilgan, Ukraina Premyer-ligasidagi boʻsh oʻrinni Artyom Baranovskiy koʻchib oʻtgan Dneprodzerjinskning „Stal“ klubi egallagan. Yangi jamoa tarkibida 2015—2016-yilgi Ukraina chempionatining birinchi davrasida Kiyevning „Dinamo“ jamoasiga qarshi oʻyinda ilk debyutini amalga oshirgan, Baranovskiy 72-daqiqada Maksim Kalenchuk oʻrniga maydonga tushgan. „Stal“ jamoasi yakunda (1:2) hisobida magʻlub boʻlgan.

2019-yilning 28-yanvarida futbolchi Qaragʻandaninng „Shaxtyor“ klubi bilan erkin agent sifatida bir yillik shartnoma imzolagan. 2020-yil Buxoroning „Buxoro“ jamoasiga oʻtgan va 1 ta oʻyinga tushib gol urmagan. Germaniyaning Transfermarkt sayti xabariga koʻra, futbolchining transfer narxi 500 000 yevroga baholanmoqda.

Statistikasi

Manbalar 

Ukraina futbolchilari
Yashayotgan insonlar
1990-yilda tugʻilganlar
8-avgustda tugʻilganlar
17-martda tugʻilganlar
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Buxoro klubi futbolchilari
Ogʻoyi Buzurg

Ogʻoyi Buzurg ( ,  1522 yoki 1523), Mastura Xonim (, ) yoki Mastura Xotun nomlari bilan tanilgan — Shayboniylar sulolasi davrida Buxoro xonligida yashab oʻtgan soʻfiy avliyo ayol.

Biografiya 
Ogʻoyi Buzurg haqidagi asosiy maʼlumotlar 1550-yillarning oʻrtalarida Qarshi shahridan uncha uzoq boʻlmagan Xuzor viloyatida yashagan ayolning taʼlimoti va maʼnaviy yoʻli haqida hikoya sifatida yozilgan „Mazhar al-adjoib va majma al-gʻaroib“ asarida berilgan. Asar Hofiz Basir tomonidan yozilgan.

Ogʻoyi Buzurgni Shayboniyxonning sobiq rafiqasi va Buxoro xoni Ubaydullaxonning rafiqasi Moʻgʻulxonim hurmat qilar edi. Ogʻoyi Buzurg betob boʻlgach, Moʻgʻulxonim buxorodan tabiblar olib kelishni taklif qiladi, ammo u bu taklifni rad etadi. Moʻgʻul Xonim Ogʻoyi Buzurg xotirasiga bagʻishlab turkiy tilda sheʼr yozgan.

Ogʻoyi Buzurg faoliyati ilk bor XXI asrda oʻzbek tadqiqotchisi G.Aminova tomonidan oʻrganilgan.

Maqbara 

Vafotidan soʻng Oʻzbekistonning Buxoro viloyatining Jondor tumanida joylashgan mozorga dafn etilgan. Hozirda maqbara „Qiz-bibi“ deb ataladi. Ilgari bu joy darveshlarning boshpanasi boʻlgan.

Mozorning eng qadimiy qismi 1523-yilda vafot etgan muhtaram Ogʻoyi Buzurg dafn qilingan joydir. Afsonaga koʻra, u Muhammad paygʻambarning avlodi boʻlgan. Asosiy binolar XVI-XVIII asrlarda Shayboniylar va Ashtarxoniylar sulolasi davrida qurilgan.

Meʼmoriy yodgorlik "Oʻzbekiston moddiy madaniy merosi koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxati" ga kiritilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
Oʻzbekiston tarixi
Buxoro xonligi
Shavkat Seydametov

Shavkat Seydametov (1954-yil 19-aprelda, SSSR, Oʻzbekiston SSR, Buxoro viloyati, Narpay qishlogʻi) — Sovet va Ukraina teatr, kino va sanʼat ustasi. Kelib chiqishi Qrim tatar hunarmandlariga borib taqaladi.

Biografiyasi 
Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Narpay qishlogʻida deportatsiya qilingan qrim-tatarlar oilasida tugʻilgan. 1957-yilda oilasi bilan Tojikiston SSRning Leninobod viloyatiga koʻchib oʻtadi.

1972-yilda Dushanbe (Tojikiston) shahridagi M.Olimov nomidagi Respublika rassomlik texnikumiga oʻqishga kirib, 1976-yilda tamomlagan. U Leninobod badiiy fondiga yuborilib, u erda dizayn ishlari bilan shugʻullangan, kulolchilik sanʼatini puxta egallagan, monumental rangtasvir bilan ham shugʻullangan. 1976-yildan viloyat va respublika koʻrgazmalarida qatnasha boshlagan.

1992-yilda SSSR parchalanganidan keyin u Qrimga qaytib, Simferopol viloyatining Dubki qishlogʻiga joylashdi. 1993-yildan Qrim-tatar musiqali drama teatrida ishlay boshlaydi, 1994-yildan teatrning bosh rassomi boʻladi. 1993—2004-yillarda teatr tomonidan sahnalashtirilgan spektakllarning aksariyati Shavkat Seydametov tomonidan yaratilgan.

2003-yildan kinoda ishlay boshladi. 2004-yilda u Kiyevga koʻchib oʻtdi.

Tanlangan ishlari 
 Leninobod restoranining ichki qismidagi relyef, 1983-yil (chamot, terakota, sir).
 „Isfara“ kimyo zavodi ichki qismidagi mozaik paneli, 1979-yil (smalt, rustik).
 Xoʻjand shahridagi 29-maktab interyeridagi devor rasmi, 1989-yil (gesso, moyli).
 Trikotaj „Mart“, 1980-yil.
 Gobelen „Vaqt“, 1990-yil.

Teatr asarlari 
Qrim-tatar musiqa va drama teatri spektakllari uchun ssenografiya va liboslar dizayni:

 Shamately qoʻshnilar (1993).
 Arshin Mal-Alan (1995).
 Keling, oʻynaymiz, tinglaymiz, zavqlanamiz (1997).
 Qadinchilar (1997).
 Devordagi toʻy (1998).
 Mamluk Baybars (1998).

Kinodagi faoliyati 

 2009-yil - Goʻzallik hududi.
 2010-yil - Saqlash va saqlash.
 2011—2013-yil - Taksi.
 2013-yil - Ayol shifokor-2.
 2013-yil - Xaytarma.
 2014-yil - Ayollar talonchiligi („shuningdek, farrosh Farhod rolini oʻynagan“).
 2016-yil - Hayot chizigʻida.
 2017-yil - Kiborglar.
 2017-yil - boshqa birovning duosi.

Manbalar

Tashqi havolalar 

 Alem-i Medeniye: Shavkat Seydametov.
 Shavkat Seydametov uyga qaytishni orzu qiladi.

Buxoroda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Jairo de Makedo da Silva

Категория:Проект:Футбол:Последняя правка в 2023 году
Категория:Персоналии по алфавиту
Категория:Спортсмены по алфавиту
Категория:Футболисты по алфавиту
Jairo de Makedo da Silva - ( Portugalcha - Jairo de Makedo da Silva ; 1992- yil 6-mayda Braziliyaning Rio-de-Janero shahrida tug'ilgan ) - braziliyalik futbolchi, Pafos klubi hujumchisi .

Yutuqlar 

 "Tranchin"

Erishgan yutuqlari

 Slovakiya chempioni: 2014-2015
 Slovakiya vitse-chempioni: 2013-2014
 Slovakiya kubogi: 2014-2015

 Moldova chempioni : 2017- yil

Havolalar

Manbalar 

 Hajduk FC rasmiy saytidagi profil
Braziliyalik futbolchilar
Arsen Tlexugov

Arsen Vyacheslavovich Tlexugov (1976-yil 3-noyabr, Urux, Kabarda-Bolqor Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi, Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi) — rossiyalik va qozogʻistonlik futbolchi, 2001-yilgi Qozogʻiston chempionatining eng yaxshi futbolchisi, 2001-yil, 2004-yilgi Qozogʻiston chempionatining eng yaxshi hujumchisi.

Yoshligi 
1976-yil 3-noyabrda Kabarda-Bolqor Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi Lesken tumani Urux qishlogʻida tugʻilgan. 1994-yil quyi liganing „Avtozapchast“ klubida oʻz faoliyatini boshlagan. Soʻng „Spartak“, „Nart“, „Lokomotiv“ kabi klublarda toʻp surgan.

Faoliyati 
2001-yili Rossiyaning quyi ligalari klublarida toʻp surgan, Ostonaning „Jengis“ klubiga oʻtgan. U 2001 yilgi mavsumni ajoyib tarzda oʻtkazdi va eng yaxshi toʻp tepuvchi va eng yaxshi futbolchi deb topildi. 2003-yilda „Qayrat“ jamoasiga oʻtganidan keyin ham yaxshi oʻyin ifodalari bilan ajralib turgan va „Tlexugovni terma jamoaga taklif qilish“ haqidagi gʻoyalar koʻtarila boshlagan. Shu sababdan Tlexugov Qozog‘iston fuqaroligini olgan. 2004-yilda milliy terma jamoa ustozi Leonid Paxomov Olmaotada Ozarbayjonga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida futbolchini maydonga tushirgan. Bu oʻyinda Qozogʻiston 2:3 hisobida magʻlub boʻlgan va Paxomov darhol isteʼfoga chiqqan. Shundan soʻng Tlexugovni terma jamoaga hech kim taklif qilmagan.

2003―2006-yillarda „Qayrat“ klubida oʻynagan Tlexugov poytaxt klubiga qaytgan. Lekin zahira oʻrindi’gi tarkibida qolib ketdi. 2008-yilgi mavsumda Oʻzbekistonning „Buxoro“ klubiga oʻtgan, ammo bu yerda umuman maydonga tushmagan va shu yili 32 yoshida faoliyatini yakunlagan.

Yutuqlari 
Qozogʻiston chempioni: 2001, 2004

Qozog‘iston kubogi: 2002, 2003

Qozogʻistonning eng yaxshi futbolchisi: 2001

Qozogʻiston chempionatining eng yaxshi hujumchisi: 2001, 2004

Manbalar 

1976-yilda tugʻilganlar
3-noyabrda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Qozogʻiston futbolchilari
Rossiya futbolchilari
Buxoro klubi futbolchilari
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Yangsu tegin

Yangsu tegin (shuningdek, Yang-souk, Dulu-xon, Shir-i Kishvar, Shaba nomlari bilan tanilgan) — G‘arbiy Turk xoqonligi hukmdori Mug‘onning ikkinchi oʻgʻli, Poykand va Buxoro hukmdori.

Shiri Kishvar qadimgi Buxoro shahri, Buxoro vohasidagi Mamastin, Sakmatin, Samtin va Forob kabi bir qancha qishloqlar qurilishida o‘z hissasini qo‘shgan.

Abruy bilan urush. 587-yil 
Xitoy tarixida Yangsu tegin haqida deyarli hech qanday eslatma yoʻq, chunki u xoqonlikning oliy hukmdori boʻlmagan, shuning uchun uning hayotining juda kam qismigini o‘rganilgan. Shunga qaramay, u sulola asoschisi boʻlgan Gʻarbiy Turk xoqonligi tarixi uchun juda muhimdir.

587-yilga kelib, oliy xoqon va Qoracho‘rin turklarining hukmdori oʻrtasidagi adovat tufayli yagona xoqonlik parchalanib ketdi. Xitoy diplomatlari xoqon va eng muhim xonlardan biri — Abruy oʻrtasida ittifoq tuzishga erishdilar. Lekin, bir muncha vaqt oʻtgach, ittifoqi buziladi va Abruy Buxorodan 40 km gʻarbda joylashgan Poykand qal’asini egallab oladi.

Abruy turklari Buxoro aholisiga zulm qiladilar, boylar qochib ketadi, kambag‘allar norozi bo‘lib xoqonlikdan yordam so‘rashadi. Qoracho‘rin hukmdori ittifoq tuzib Buxoro ustiga yurish boshlaydi.

Jang buxorodan uncha uzoq boʻlmagan, yunonlar Ikar deb atagan joyda 587-yil bahorida bo‘lib o‘tadi. Xitoy yozuvlariga koʻra, Abruyning koʻplab jangchilari darhol ittifoqchilar tomoniga oʻtgan. Abruyning o‘zi esa jangda halok bo‘ladi.

Yangsu Qoracho‘rin xoqoniga maktub yo‘llab, Buxoroni tashlab ketishni so‘raydi, u bunga rozi bo‘ladi. Yangsu tegin tezda mahalliy boylar bilan yaqinlashib, Buxoroni qayta tikladi. Mamastin, Sakmatin, Samtin va Forob qishloqlariga asos solgan.

Manbalar

Havolalar 

 Gumilyov L. N. Drevnie tyurki. — SPb.: SZKEO, Izdatelskiy Dom „Kristall“, 2002. — S. 576. — ISBN 5-9503-0031-9.
 Gumilyov L. N. Drevnie Tyurki.; Velikaya rasprya v pervom tyurkskom kaganate v svete vizantiyskix istochnikov.
 Gumilyov L. N. Podvig Baxrama Chubini
 Kamoliddin Sh. S. K voprosu o proisxojdenii toponima Buxara.
 Muxammad Narshaxi. Tarix’i Buxara. Istoriya Buxari.
 Tabari. Istoriya.
 Bichurin N. Ya. (o. Iakinf). Sobranie svedeniy…
Charles Stoddart

Charles Stoddart (1806-yil iyul Ipsvich; † 1842-yil 17-iyun, Buxoro) — ingliz zobiti va diplomati.

Hayoti 
Stoddart 1806-yil 23-iyul oyida Ipswichda, mayor Stephen Stoddart va Kahtrine Randal oilasida tugʻilgan. Uning otasi 1812-yilda avtohalokatda vafot etgan.

1823-yil 15-martda Qirollik shtablari korpusiga ikkinchi leytenant sifatida qoʻshilgan. 1826-yil 9-fevralda leytenant unvoniga koʻtarilgan. 1834-yil 7-fevralda yarim maoshga kapitan etib tayinlangan. 1833-yildan 1835-yilgacha Qirollik birlashgan xizmat koʻrsatish instituti va qurilish muhandislari institutida xizmat qilgan. Keyin 1835-yilda Britaniya elchisi Henry Ellisning harbiy kotibi sifatida Forsga kelgan.

Bu yerda 1837-yilda Hirotni qamal qilishda Muhammadshohga hamrohlik qilgan, ammo 1838-yilning iyunida shohni tark etgan. 1838-yilning iyulidayoq qaytib, Muhammadshohga qamalning davom etishi Britaniyaning urush eʼlon qilishiga olib kelishi haqidagi xabarni etkazadi. Britaniya qoʻshinlari Fors koʻrfaziga yetib kelgani haqida xabar kelganda, qamal toʻxtaydi.

1837-yil 2-iyunda Stoddart mahalliy podpolkovnik etib tayinlangan va forslar ketganidan keyin Hirotning ingliz himoyachisi Eldred Pottinger bilan uchrashgan. Oradan ko‘p o‘tmay amir Nasrulloxon bilan rus asirlarini ozod qilish bo‘yicha muzokaralar olib borish va iloji bo‘lsa, do‘stlik shartnomasini tuzish uchun Buxoro amirligiga jo‘nadi.

Stoddart 1838-yil 17-dekabr Buxoroga yetib kelgan va toʻrt kundan keyin hibsga olingan. Buning uchun turli sabablar keltiriladi. Aytishlaricha, taʼzim qilishga majbur bo‘lganida otdan tushmagan, saroy aʼyonini urgan, qilichini sug‘urmagan. Keyingi oylarda butunlay boshqacha sharoitlarda hibsda qolgan.

Xiva va Qoʻqonda boʻlganidan soʻng, Rossiyaning Oʻrta Osiyodagi yurishlariga qarshi ittifoq tuzishga yoki hech boʻlmaganda quldorlikni yoʻq qilishga harakat qilgan kapitan Arthur Conolly 1841-yilning oktyabrida Buxoroga yetib kelgan Conolly Buxoroga bormaslik haqida ogohlantirilgan, lekin Stoddartni diplomatik missiyasidan tashqari ozod qilinishiga umid qilgan edi. Avvaliga Conolly mehr bilan kutib olingan. Ammo amir qirolicha Viktoriyaga yuborilgan maktubga javob olmaganida, oʻzini beqadr his qilgan yoki Conollyni firibgar deb oʻylagan. Nihoyat, Buyuk Britaniya Birinchi ingliz-afgʻon urushida general-mayor Willam Elphinstone harbiy halokatga uchraganida, amir ikki mahbusni qatl etishga qaror qilgan.

1842-yil 17-iyunda Stoddart va Conolly qal’a oldidagi maydonda aygʻoqchilikda ayblanib, boshlari kesib tashlangan.

Yana qarang 

 Katta oʻyin

Manbalar 

1842-yilda vafot etganlar
1806-yilda tugʻilganlar
Buyuk Britaniya kishilari
Buxoroda vafot etganlar
Abay (viloyat)

Abay viloyati (, [ɑbɑj ɔbɫəsɯ], ) Qozogʻistonning viloyatlaridan biri. Prezident Qosim-Jomart Toqayev 2022-yil 16-mart kuni viloyat tashkil etilishini e’lon qildi. Toqayevning qonun loyihasi 2022-yil 8-iyun kuni kuchga kirgandan so‘ng hudud Sharqiy Qozog‘iston viloyatidan ajralib chiqqan. Viloyatning maʼmuriy markazi — Semey shahri. Uning chegaralari taxminan 1997-yilda tugatilgan va Sharqiy Qozogʻiston viloyati bilan birlashtirilgan eski Semipalatinsk viloyatiga toʻgʻri keladi.

Geografiyasi 
Semey shahri - Abay viloyatining maʼmuriy markazi. Abay viloyati sharqda Sharqiy Qozogʻiston, shimolda Pavlodar, gʻarbda Qaragʻanda va janubda Yettisuv viloyati bilan chegaradosh.

Tumanlari 

Viloyat tarkibiga Kurchatov va Semey shaharlari hamda 9 ta tuman kiradi:

 Abay tumani, maʼmuriy markazi Qorovul qishlogʻi;
 Oltoy tumani, Oltoy shaharchasi;
 Ayagʻoz tumani, Ayagʻoz shaharchasi;
 Beshqaragʻay tumani, Beshqaragʻay qishlogʻi;
 Borodulixa tumani, Borodulixa qishlogʻi;
 Koʻkpekti tumani, Koʻkpekti qishlogʻi;
 Tarbagʻatoy tumani, Oqsuat qishlogʻi;
 Urjar tumani, Urjar qishlogʻi;
 Jarma tumani, Qalbatov (Georgiyevka) qishlogʻi.

Etimologiyasi 
Abay viloyati hozirgi Abay viloyatida tugʻilgan mashhur qozoq oqini Abay Qoʻnonboyev sharafiga nomlangan.

Manbalar 

Qozogʻiston viloyatlari
Jin masjidi

Jin masjidi () XIV asrga oid tarixiy masjidlardan biri. Ozarbayjonning Boku shahridagi Gala burilishida joylashgan Eski shahar va Shirvonshohlar saroyining bir qismi hisoblanadi. Bino Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2001-yil 2-avgustdagi 132-son qarori bilan milliy meʼmoriy yodgorlik sifatida roʻyxatga olingan.

Tarixi 
Masjid Sharqiy darvozaning pastki qismida joylashgan. Fasadida hech qanday yozuvlar yo‘q. Bino XIV asrda qurilgan va Qur’ondagi Jin surasi nomi bilan atalgan deb ishoniladi. Masjiddan oʻsha davrda mahalla masjidi sifatida foydalanilgan.

Tasnifi 
Masjid toʻrtburchak shaklda qurilgan boʻlib, uning tepa qismi uchli tosh gumbaz shaklida. Muqarnasga oʻyilgan besh pogʻonali toʻrli mehrob ichki qismining janubiy devorlari toʻrtburchaklar shaklida hoshiyalangan boʻlib, umuman Shirvon-Absheron meʼmorlik maktabiga xos naqshlar bilan bezatilgan.

Masjidning asosiy qismi assimetrik shaklda boʻlib, kirish qismi klassik usulda qurilgan.

Galereya

Manbalar 

Bokudagi masjidlar
Ozarbayjon meʼmoriy yodgorliklari