Tartuffe yoki Firibgar

Tartuffe yoki Firibgar — 1664-yilda yozilgan Molièrening komedik pyesasi. Asar jahon teatrlarida koʻp marotaba qo‘yilgan va hozirgi kungacha repertuarlaridan tushmagan.

Syujet 
Voqea Parijda, Orgonning uyida boʻlib oʻtadi. Tartuffe ismli yigit uy egasining ishonchini qozonadi. Janob Orgon mehmonga mo‘jiza sifatida qaraydi: u yosh, ilmli, kamtarin, olijanob, taqvodor, fidoyi edi. Tartuffe oʻzini koʻrsatishga, tirishqoqligini isbotlashga urinadi. Aslida yigitning ko‘ringani kabi emasligini isbotlashga urinayotgan uy ahlini Orgon "noshukur, gunohlar botqogʻiga botgan" deb hisoblaydi. Hattoki Orgonning oʻgʻli Damis Tartuffening yolgʻonchiligini isbotlashga harakat qilganda, otasi oʻg‘lini "olijanob yigitga tuhmat qilyapti" deb merosdan mahrum qilib, haydab yuboradi. Orgon Tartuffega oʻz qizi Marianani turmushga bermoqchi boʻladi, lekin Tartuffega uning ayoli Elmiraga oshiq boʻladi. Tartuffening asl yuzi, Orgon beparvolik bilan unga isyonchilarning mablag‘ini ishonib topshirib, uy va kapitalni unga qoldirganda ochiladi. Faqatgina qirol yaʼni Louis XIVning mo‘jizaviy aralashuvi finaldan besh daqiqa oldin adolat olib keladi (Tartuffe jazolanadi, Orgon kechiriladi, uning oilasiga uyi va mulki qaytariladi).

Personajlar 

 Madam Pernel — Orgonning onasi
 Orgon — Elmiraning turmush oʻrtogʻi
 Elmira — Orgonning rafiqasi
 Damis — Orgonning oʻgʻli
 Mariana — Orgonning qizi, Valerga oshiq
 Valer — Marianaga oshiq yigit
 Cleanthe — Elmiraning ukasi, Orgonning qaynisi
 Tartuffe — avliyo
 Dorina — Mariananing xizmatkori
 Flipota — Pernel xonimning xizmatkori
 Janob Loyal — sud ijrochisi (, qonuniy). Molière ataylab bu nomni Tartuffedan pora olgan odamga beradi.
 Ofitser

Sahnalashtirish 
1-nashr. (3 parda — „Tartuffe yoki Firibgar“) — 1664-yil;

2-nashr. (5 parda — „Firibgar“) — 1667-yil;

3-nashr. (5 parda — „Tartuffe“) — 1669-yil.

1-nashr Molière truppasi tomonidan — 1664-yil 12-mayda Versalda,

2-nashr — 1667-yil 5-avgustda Pale qirollik teatrida,

3-nashr — 1669-yil 5-noyabrda sahnalashtirilgan.

Rus tiliga tarjimalar 

 I. Kropotov, „Tartuffe ili Litsemer“ sarlavhasi ostida, 1757-yil.
 N. I. Xmelnitskiy, „Tartuffe“, 1789-yil.
 Sovet tarjimalaridan — M. L. Lozinskiy, „Tartuffe ili Obmanshik“, kitobda: J. B. Moliere, 1957-yil.

Rossiyada sahnalashtirish 
Rus sahnasida birinchi chiqish — 1757-yil 22-noyabrda Sankt-Peterburgda, 1761-yil 21-aprelda — Moskvada.

 1939-yil — Moskva badiiy teatrida spektakl (Moskva), rejissyorlar — M. N. Kedrov va V. O. Toporkov
 1968-yil — Taganka teatrida spektakl (Moskva), rejissyor — Yuriy Lyubimov
 1981-yil — Moskva badiiy teatrida spektakl (Moskva), rejissyor — Anatoliy Efros
 2004-yil — A.P. Chexov nomidagi Moskva badiiy teatrida spektakl (Moskva), rejissyor — Nina Chusova
 2006-yil — Lenkom (Moskva)dagi spektakl, rejissyor — Vladimir Mirzoev
 2008-yil — Vologda drama teatrida (Vologda), rejissyor — Zurab Nanobashvili
 2008-yil — Fontankadagi Yoshlar teatrida (Sankt-Peterburg), rejissyor — Andrey Andreev
 2010-yil — Astraxan drama teatrida spektakl (Astraxan), rejissyor — Stanislav Tayushev
 2011-yil — Malaya Bronnaya teatridagi spektakl (Moskva), rejissyor — Pavel Safonov
 2011-yil — Krasnoyarsk Pushkin teatrida spektakl (Krasnoyarsk), rejissyor — Roman Feodori
 2014-yil — Pokrovka teatrida (Moskva), rejissyor — Sergey Poselskiy
 2014-yil — Voljskiy drama teatrida spektakl (Voljskiy), rejissyor — Aleksandr Mainin
 2015-yil — Pushkin teatridagi spektakl (Moskva), rejissyor — Brigitte Jak-Vajman
 2016-yil — Stanislavskiy elektroteatrida (Moskva), rejissyor — Filipp Grigoryan
 2016-yil — Nijniy Tagil drama teatrida (Nijniy Tagil), rejissyor — Rinat Fazleev
 2017-yil — Trans-Baykal drama teatrida (Chita), rejissyor — Nikolay Gadomskiy
 2018-yil — Maly teatridagi spektakl (Moskva), rejissyor — Vladimir Dragunov
 2018-2019-yillar — Yoshlar ijodiyoti teatrida spektakl (Sankt-Peterburg), rejissyor — Dmitriy Lavrov
 2020-yil — Taganka teatrida spektakl (Moskva), rejissyor — Yuriy Muravitskiy
 2020-yil — Tyumen Bolshoy drama teatrida spektakl (Tyumen), rejissyor — Aleksandr Bargman
 2022-yil — A. nomidagi Magnitogorsk drama teatrida spektakl. FROM. Pushkin (Magnitogorsk), rejissyor — Ekaterina Polovtseva
 2022-yil — M. Gorkiy nomidagi Moskva badiiy teatrida spektakl (Moskva),

Ekranlashtirish 

 1926-yil — Tartuffe / Tartuffe (Germaniya) — rejissyor.: Fridrix Vilgelm Murnau.
 1965-yil — „Tartuffe“ (film, 1965) (Belgiya).
 1971-yil — Tartuffe / Tartuffe (Fransiya) — rejissyor.: Marsel Kraven.
 1984-yil — „Tartuffe“ / Le tartuf (Fransiya) — rejissyor.: Gérard Depardieu.
 1987-yil — „Tartuffe“ (film, 1987) (Norvegiya) — rejissyor.: Ola B. Yoxannessen.
 1989-yil — Moskva badiiy teatrining „Tartuffe“ film-spektakli. Anatoliy Efros tomonidan ishlab chiqarilgan.
 1992-yil — „Tartuffe“ (musiqiy film) — rejissyor.: Yan Frid. Rollarda: Mixail Boyarskiy — Tartuffe.
 1998-yil — Tartuffe / Tartuffe ou L’imposteur (Fransiya) — rejissyor.: Georges Bensoussan. Bosh rollarda: Filipp Torreton — Tartuffe.

Molière tomonidan mavzu boʻyicha oʻzgarishlar 
1792-yilda Pyer-Augustin Bomarchais „Jinoyatchi ona yoki Ikkinchi Tartuffe“ spektaklini yaratdi, unda u bosh qahramonlardan biri — Begears qiyofasida Molière qahramonining xususiyatlarini qayta tiklashga harakat qildi. 1847-yilda Karl Gutzkov Molière haqida „Tartuffe prototipi“ spektaklini yaratadi, ushbu spektaklda uning komedik qahramoni obrazi muhim rol oʻynaydi.

Manbalar

Adabiyot 

 Komediya Franseza teatriga gastrol, 1954-yil.

Havolalar 

 „Tartuffe yoki Firibgar“ pyesasi matni (M. A. Donskoy tarjimasi; rus tilda);
 „Tartuffe yoki Firibgar“ pyesasi matni (M. Lozinskiy tarjimasi; rus tilda);
 „Tartuffe yoki Firibgar“ spektakli matni (V. Lixachev tarjimasi; rus tilida);
 Qisqacha xulosa(rus tilida).
Pyesalar
Asarlar
Adabiyot
Fransuz adabiyoti