Gerald Carr (fazogir)

Polkovnik Gerald Paul Carr (1932-yil 22-avgust — 2020-yil 26-avgust) amerikalik mexanika va aviatsiya muhandisi, Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusi zobiti, dengiz avizosi va NASA astronavti edi. U 1973-yil 16-noyabrdan 1974-yil 8-fevralgacha Skylab orbital ustaxonasiga uchinchi va oxirgi ekipaj tashrifi boʻlgan Skylab 4 qoʻmondoni boʻlgan.

Erta hayot va taʼlim 
Carr 1932-yil 22-avgustda Kolorado shtatining Denver shahrida tugʻilgan, biroq oʻzining tugʻilgan shahri hisoblagan Kaliforniyaning Santa-Ana shahrida oʻsgan. U Amerikaning Boy Skautlarida faol boʻlgan va u yerda eng yuqori darajaga erishgan. Carr 1950-yilda Santa Anadagi Santa Ana oʻrta maktabini tamomlagan.

Carr 1954-yilda Janubiy Kaliforniya Universitetida (USC) mashinasozlik boʻyicha bakalavr darajasini oldi, u yerda Tau Kappa Epsilon birodarligi aʼzosi edi. U besh yil davomida qiruvchi samolyotlarda uchib, keyin maktabga qaytdi. U 1961-yilda AQSH Dengiz aspiranturasida aviatsiya muhandisligi boʻyicha bakalavr darajasini, 1962-yilda Prinston universitetida aviatsiya muhandisligi boʻyicha fan magistri darajasini oldi.

Carr oʻzining oʻrta maktabdagi sevgilisi Joann Rut Petriga uylandi. Ularning ikkita egizak va jami olti farzandi bor edi. Ular ajrashishdi va uning ikkinchi nikohi 1979-yilda Patrisiya Musik bilan boʻldi.

Carrning 1977-yilda NASA astronavtlar korpusidan nafaqaga chiqishi boshqa kasb – muhandislik karerasining boshlanishi boʻldi. Carr rafiqasi Patrisiya Musik bilan birga 1984-yilda kichik aerokosmik konsalting kompaniyasi CAMUS Incorporatedga asos solgan. Kompaniyaning asosiy ishlaridan biri Xalqaro kosmik stansiya uchun ekipaj tizimlarini ishlab chiqish edi. Carr va uning jamoasi muhandislarga vaznsizlikning kosmonavtlarning orbitada apparat bilan o'zaro ta'sir qilish qobiliyatiga ta'siri haqida o'qitdilar.

Harbiy xizmat 
Carr harbiy xizmatini AQSh Harbiy-dengiz kuchlarida boshladi va 1950-yilda Janubiy Kaliforniya universitetidagi Dengiz zahiralaridagi ofitserlarni tayyorlash korpusi (NROTC) otryadiga midshipman etib tayinlandi. 1954-yilda oʻqishni tugatgandan soʻng, u AQSh dengiz piyodalari korpusida oʻz komissiyasini oldi va keyinchalik Virjiniyadagi Quantico dengiz piyodalari korpusidagi bazaviy maktabga hisobot berdi. Florida shtatidagi Pensakola dengiz havo stantsiyasida va Texasdagi Kingsville dengiz havo stantsiyasida parvoz mashgʻulotlarini oʻtkazdi va keyin VMF (AW) −114 ga tayinlandi, u yerda F9F Cougar va F-6A Skyrayda tajriba orttirdi.

Aspiranturadan soʻng u 1962-yildan 1965-yilgacha Amerika Qoʻshma Shtatlari va Uzoq Sharqda VMFA-122da F-8 Crusader uchuvchisini boshqargan. U boshqargan samolyotlar qatoriga F-4, T-1A, T-28, T-33, T-38, H-13 va yerdagi transport vositalari kiradi.

U 8000 dan ortiq parvoz soatlarini qayd etdi, shundan 5365 soati reaktiv vaqt.

NASA karyerasi 
Carr 1966-yil aprel oyida NASA tomonidan tanlangan 19 ta astronavtdan biri edi. U NASA tomonidan kosmonavtlarni tayyorlash uchun tanlangani haqida eʼlon qilinganida, u dengiz taktik maʼlumotlar tizimini sinovdan oʻtkazish va baholash uchun mas’ul boʻlgan 3-dengiz havosini boshqarish otryadining sinov direktorlari boʻlimiga tayinlangan. U kosmonavtlarni qoʻllab-quvvatlash ekipajlari aʼzosi boʻlgan va Apollon 8 va Apollon 12 parvozlari uchun CAPCOM sifatida xizmat qilgan va Lunar Roving Vehicleni ishlab chiqish va sinovdan oʻtkazishda ishtirok etgan. Ushbu missiya 1970-yilda NASA tomonidan bekor qilinishidan oldin, u Apollon 19 uchun oy moduli uchuvchisi sifatida xizmat qilish va oyda yurish uchun ekipajni aylantirishi mumkin edi.

Skylab 4 

Karr 1973-yil 16-noyabrda ishga tushirilgan Skylab 4 (ekipajning Skylab orbital ustaxonasiga uchinchi va oxirgi tashrifi) qoʻmondoni boʻlgan, 1974-yil 8-fevralda suv purkagan edi. U Gemini 8da Nil Armstrong missiyasini boshqargan birinchi yangi kosmonavt edi (keyinchalik 1981-yilda Jo Engle STS-2da va Raja Chari 2021-yilda SpaceX Crew-3da) va rekord darajadagi 34,5 million astronavtga hamrohlik qildi. Ekipaj Yerning 1214 orbitasi davomida 56 ta tajriba, 26 ta ilmiy namoyish, 15 ta quyi tizimning batafsil maqsadi va 13 ta talaba tadqiqotini muvaffaqiyatli yakunladi. Ular, shuningdek, qoʻl kameralari va Skylab’s Earth Resources Experiment Package kamerasi va sensori toʻplamidan foydalangan holda Yer resurslarini kuzatish boʻyicha keng qamrovli maʼlumotlarni olishdi. Ular quyoshdagi quyosh jarayonlarini keng qamrovli monitoringini olib borgan Apollon teleskopi 338 soatlik ishlashini qayd etdilar.

1974-yil fevralidan 1978-yilning martigacha Carr va uning Skylab 4 jamoadoshlari koinotda individual vaqt boʻyicha jahon rekordini oʻrtoqlashdi: 2017-yilda soat 15 daqiqa 32 soniya boʻlgan, Karr esa Orbital ustaxonasidan tashqarida uchta EVAda 15 soat 51 daqiqani qayd etgan.

1977-yil oʻrtalarida astronavtlar idorasi tarkibidagi dizaynni qoʻllab-quvvatlash guruhi, Carr kosmik transport tizimini loyihalash, simulyatsiyalar, sinovlar va xavfsizlikni baholash, inson/mashina interfeysi talablarini ishlab chiqish kabi tadbirlarda ekipajni qoʻllab-quvvatlash uchun mas’ul edi.

Carr 1975-yil sentabrda AQSh dengiz piyodalari korpusidan polkovnik sifatida va 1977-yil iyunida NASAdan nafaqaga chiqdi.

Keyinchalik hayot 
Carr NASAdan keyingi faoliyatini Xyustondagi muhandislik konsalting firmasi Bovay Engineers, Inc.da korporativ rivojlanish menejeri sifatida boshlagan. Keyinchalik u katta vitse-prezident boʻldi va 1981-yilda firmani tark etdi.

1981-yildan 1983-yilgacha Los-Anjelesda (Kaliforniya) Applied Research, Inc. kompaniyasida ishlagan prezidentning maxsus kadrlar boʻyicha katta maslahatchisi boʻlgan. 1983-yildan 1985-yilgacha Carr Texas universitetining 300 dyuym (7,6 m) boʻyicha menejeri boʻlgan.

Carr 1984-yilda Vermontda CAMUS, Inc.ga asos solgan. Oilaviy korporatsiya nol tortishish kuchiga ega inson omili muhandisligi, protseduralarni ishlab chiqish, operatsiyalarni tahlil qilish, oʻqitish va tizim integratsiyasi boʻyicha texnik yordam xizmatlarini taqdim etadi. CAMUS Xalqaro kosmik stansiyaning ekipaj tizimlarini loyihalashda texnik yordam subpudratchisi sifatida Boeing kompaniyasiga katta hissa qoʻshgan. Korporatsiya shuningdek, Karrning rafiqasi, rassom va haykaltarosh Pat Musik tomonidan yaratilgan tasviriy sanʼat asarlariga ixtisoslashgan.

Carr 88 yoshga toʻlganidan toʻrt kun oʻtib, 2020-yil 26-avgust kuni Nyu-Yorkning Olbani shahrida vafot etdi.

Tashkilotlar 
Carr Sunsat energiya kengashining sobiq direktori edi, Xyuston Pops orkestrining sobiq direktori va Milliy kosmik jamiyatning sobiq direktori lavozimlarida ishlagan.

Mukofot va unvonlar 
U 1976-yilda Illinoys, Kahokiya shtatidagi Sent-Luis universiteti Parks kollejida aviatsiya muhandisligi boʻyicha faxriy doktor unvoniga sazovor boʻlgan.

Milliy mudofaa xizmati medali bilan taqdirlangan, Qurolli kuchlar ekspeditsiyasi medali, Dengiz ekspeditsiyasi medali va ikkinchi tashuvchi boʻlinma komandirining maqtov yorligʻi, Dengiz va dengiz floti astronavt qanotlarida xizmat qilgani uchun medalini 1974-yilda Janubiy Kaliforniya universiteti bitiruvchilari uchun mukofot 1974-yilda, Amerika skautlari uchun taniqli burgut skautlari mukofoti 1974-yilda, Dengiz piyodalari aviatsiyasi assotsiatsiyasining ajoyib muvaffaqiyat mukofoti, 1974-yilda mukofotlari bilan taqdirlangan. U 1974-yil uchun Nyu-York shahri va Chikago shahri oltin medallarini oldi. Carr 1997-yilda AQSH Astronavtlar shon-shuhrat zaliga kiritilgan 24 ta Apollon astronavtidan biri edi.

Skylab astronavtlarining uchta ekipaji 1973-yilda Robert J. Collier kubogi bilan taqdirlandi: „Kelajakda kosmik tadqiqotlarda inson qadr-qimmatini soʻzsiz isbotlagani va Yerdagi barcha odamlar uchun foydali maʼlumotlarni ishlab chiqargani uchun“. 1974-yilda Prezident Nikson Skylab 4 ekipajiga NASAning „Buyuk xizmatlari uchun“ medalini topshirdi. Xalqaro aviatsiya federatsiyasi Skylab 4 ekipajini 1974-yil uchun De La Vaulx medali va Vladimir M.Komarov diplomi bilan taqdirladi Amerika Astronavtika Jamiyatining 1975-yildagi Parvoz muvaffaqiyati mukofoti Skylab 4 ekipajiga topshirildi. Carr Skylab astronavtlariga berilgan 1975-yilgi doktor Robert X. Goddard xotira kubogini Prezident Jerald Forddan qabul qildi. Skylab 4 ekipaji 1975-yilda „84 kunlik Skylab missiyasi davomida rekord darajadagi jasorat va mahorat“ uchun AIAA Haley Astronautics mukofoti bilan taqdirlangan.

1974-yilda Kaliforniyaning Santa Ana shahridagi Gerald P. Karr oʻrta maktabi (sobiq Ralf C. Smedley Junior High) Carr sharafiga oʻzgartirildi va maktab jamoasi Carrning NASA yutuqlari sharafiga Astros deb oʻzgartirildi.

Shuningdek 

 Astronavt yodgorligi
 Burgut skautlari roʻyxati
 Kosmik parvozlar rekordlari roʻyxati

Manbalar

Havolalar 

 Jerald P. Karrning astronavtika biografiyasi
 
 Carr Spaceacts kompaniyasida 
 Karr Fan entsiklopediyasida

2020-yilda vafot etganlar
1932-yilda tugʻilganlar