Chang (cholgʻu asbobi)

Chang — koʻp torli tirnama cholgʻu asbobi. Oʻzbekistonda ishlatiladigan zamonaviy chang turi trapetsiya shaklidadir. Chang tayoqchalar bilan urib chalinadi. Koʻpchilik xalqlarda chang turlicha nomlanadi. Bu changlar orasida muayyan farqlar ham bor.

Qadimgi chang 
Changdan qadimda va Oʻrta asr Sharq (Ossuriya, Misr, Shimomliy Hindiston, Eron, Markaziy Osiyo) madaniyatida qoʻllanilgan. Hozirgi Oʻzbekiston va Tojikiston hududida qadimgi changdan taxminan 17-asrgacha qoʻllanilgan. Oʻrta asrlarda Noqus Changiy, Mavlono Mirek Changiy Buxoriy, Xoja Bobo Changiy, Hofiz Changiy, Darvishali Changiy va boshqa chang ijrochilari tanilgan. Chang burchakli yoki yoysimon shaklda boʻlib, unga 13 va undan ortiq torlar oʻrnatilgan.

Tuzilishi 
Hozirda changdan oʻzbek, tojik, uygʻur xalqlari keng foydalanadi. Oʻzbekistonda keng ishlatiladigan hozirgi turi trapetsiya shakldagi tovushxonaga ega. Tovushqator asosoini 14 sim tashkil etadi. Shu simlarning 13 tasi uchtadan boʻlib, bitta eng yoʻgʻon sim yakkadir. Shu asnoda torlaning umumiy soni 40 taga yetadi. Sim torlari 2 xarak vositasida 2 guruhga boʻlinadi: oʻng xarak ustidan oʻtkazilgan simlar past registrda, chap xarak ustidan oʻtkazilganlari 1 va 1,5 oktava yuqori registrlarda ovoz chiqaradi. Changning diapazoni kattadir: katta oktava „lya-bemol“ dan ikkinchi oktava "mi-bemol" gacha yetadi.

Chang bambukdan ishlangan ikki choʻp yordamida urib chalinadi. 1930-yillarda yangi (xromatik tovushqatorga ega) turlari yaratildi (prima, tenor, bas). Jarangdor tembr, keng dinamik va texnik imkoniyatlari tufayli turli ansambl, xalq cholgʻulari orkestri tarkibida hamda yakkanavoz cholgʻu sifatida keng tarqalgan.

Taniqli oʻzbek changchilar 
Oʻzbekistonda chang ijrochilaridan Matyusuf va Fozil Xarratovlar, Roʻzimatxon Isaboyev, Faxriddin Sodiqov, Baxtiyor Aliyev, Tilash Xoʻjamberdiyev, Temur Mahmudov, Ahmad Odilov, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar T. Otaboyev, F. Shukurova, T. Sobirov va boshqalar tanilgan.

Boshqa xalqlarda 

Koʻpchilik xalqlarda chang turlicha nomlanadi. Bu changlar orasida muayyan farqlar ham bor. Fors mamlakatlarida tarqalgan turi santur deb nomlanadi. Changning chang-tenor, chang-bas turlari ham yatarilgan. Turli mamlakatlarda uchraydigan changsimon asobolar quyidagilardir:

 Avstriya- Hackbrett
 Belarus — Tsimbali
 Belgiya- Hakkebord
 Braziliya — Saltério
 Cambodia — Khim
 Xitoy — 扬琴 (Yangqin)
 Xorvatiya — Cimbal, cimbale
 Chexiya — Cimbál
 Daniya — Hakkebræt
 Fransiya — Tympanon
 Germaniya — Hackbrett
 Gretsiya — santouri
 Vengriya — Cimbalom
 Hindiston — Santoor
 Eron — Santur
 Iroq — Iraq Santuri
 Irlandiya — Tiompan
 Italiya — Salterio
 Janubiy Koreya — Yanggeum 양금
 Laos — Khim
 Latviya — Cymbala
 Litva — Cimbalai
 Meksika — Salterio
 Mongoliya — Joochin
 Niderlandlar — Hakkebord
 Norvegiya — Hakkebrett
 Polsha — Cymbały
 Portugaliya — Saltério
 Ruminiya — Tambal
 Rossiya — Tsimbali, Dulsimer
 Serbia — Tsimbal
 Slovakia — Cimbal
 Slovenia — Cimbale, oprekelj
 Ispaniya — Salterio, dulcémele
 Shvetsiya — Hackbräde, hammarharpa
 Shveysariya — Hackbrett
 Tailand — Khim
 Tatariston — Çimbal
 Turkiya — Santur
 Ukraina — Tsimbali
 Buyuk Britaniya — Hammered dulcimer
 AQSh — Hammered Dulcimer
 Vietnam — Dàn tam thập lục
 Isroil — Tsimbl

Havolalar 
 Oʻzbekiston Mumtoz Musiqasi saytida chang haqida maʼlumot

Musiqa asboblari
Oʻzbek cholgʻu asboblari
Chang