MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Tursunoy Oxunova

Tursunoy Oxunova (20-may 1937-yil, Eski Toshkent qishlogʻi, Chinoz tumani — 21-sentyabr 1983-yil) — oʻzbek xotin-qizlari orasida paxta terish texnikasini oʻzlashtirish harakati tashabbuskori, 2-marta Mehnat Qahramoni (1959, 1978), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan qishloq xoʻjaligi mexanizatori (1967).

Qishloq xoʻjaligi mexanizatorlari kursini bitirgandan keyin slesar, Paxta MTSda mexanizator (1954—60), 1960-yildan Chinoz tumanidagi Kirov nomidagi jamoa xoʻjaligi (hozirgi T. Oxunova nomidagi shirkat xoʻjaligi)da paxta terish mashinasi mexanik haydovchisi, kompleks mexanizatsiyalashgan paxtachilik brigada boshligʻi boʻlib ishladi. Oxunova boshliq brigada paxta yetishtirishning ilgʻor usullarini qoʻllab katta yutuqlarga erishdi. Shuningdek, u 2 qatorli vertikal shpindelli paxta terish mashi-nasi konstruksiyasini takomillash-tirishda va qishloq xoʻjaligi ga joriy etishda ishtirok etdi. 60—70-yillarda Oxunova tashabbusidan davlatning rasmiy targʻi-bottashviqot ishlarida keng foydala-niddi. Oxunova brigadasi bazasida „ilgʻor tajriba maktabi“, xotin-qizlar uchun mexanizatorlik hunar-texnika bilim yurti tashkil etildi, tursunoychilar harakati paxta yetishtiruvchi boshqarespublikalarga ham keng yoyildi. Lekin, dalalarning ekologik muhiti va mexanizatsiyalash ishlaridagi zoʻriqishlar ayollar organizmida zararli asoratlar qoldirishi natijasida keyinchalik xotin-qizlarning paxta terish mashinalarida ishlashiga barham berildi.

Chinoz tumanidagi Eski Toshkent qishlogʻida Oxunovaning byusti oʻrnatilgan, muzeyi bor, oʻrta maktab va mahalla uning nomi bilan ataladi.

Manbalar

Havolalar 
 „Sovet Oʻzbekistoni“ 22-fevral 1962-yil
 „Sovet Oʻzbekistoni“ 6-avgust 1964-yil
 http://press.natlib.uz/ru/editions/77011
 http://press.natlib.uz/ru/editions/72692
 Tursunoy Oxunovaga taʼziyanoma, „Sovet Oʻzbekistoni“ gazetasi

Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1937-yilda tugʻilganlar
1983-yilda vafot etganlar
20-mayda tugʻilganlar
21-sentabrda vafot etganlar
Oxur

Oxur — chorva mollari (qoʻy, echki, sigir, ot)ga yem-xashak (pichan, silos, aralash ozuqa) beriladigan moslama (idish). Katta-kichikligi, yuza-chuqurligi mollarning soniga, yoshiga, turiga, boqilish usuliga qarab belgila-nadi. Asosan yogʻochdan yasaladi, baʼzan metall, plastmassa, betondan ham qurilishi mumkin. O.ning bir tomonlama (mollar faqat bir tomondan ov-qatlanadigan), ikki tomonlama, umumiy va aloqida-alohida, muqim (statsionar) va koʻchma xillari boʻladi. Yilqichilik fermarlarida devorga osib qoʻyiladigan O. ham boʻlishi mumkin. Zamonaviy fermalarda, asosan, avtomat oxur qoʻllanadi. Parrandachilik fer-merlarida don-dun va suv tushib turishiga moslangan avtomat-O.dan foydalaniladi.

Manbalar
Otseola

Otseola (Oseola) (Osceola) (1800— 1838) — indeyslar sardori. AQSH hukumati tomonidan indeys-seminollarni Floridadan Arkanzas shtatiga koʻchirish siyosatiga qarshi qurolli qarshilik koʻrsatish (1835—42) rahbarlaridan biri. Asirlikda vafot etgan.

Manbalar
Och qolish

Och qolish (tibbiyotda) — oziq moddalarning organizmga butunlay yoki yetarli kirmay qoʻyishi yoki tuzuk oʻzlashtirilmasligi sababli organizmda roʻy beradigan holat; Och qolish sifatsiz ovqat isteʼmol qilganda yoki organizm biror sababga koʻra ovqatni singdira olmaganda ham vujudga keladi. Och qolish tabiatda hayvonlar orasida fi-ziologik holat hisoblanadi (ular qish-ki uyquga ketganda). Bunda organizmda moddalar almashinuvi keskin pasayadi.

Odamda Och qolish patologik hodisa boʻlib, ovqat yemaganda, yeyilgan ovqat hazm boʻlmaganda (mas, meʼda-ichak kasalliklarida) yoki sifatsiz ovqat yeyil-ganda roʻy beradi. Och qolish ayniqsa, bolalar uchun zararli, bunday bolalar jis-moniy va aqliy jihatdan tuzuk rivojlanmay qoladi.

Toʻliq, mutlaqo (absolyut) va chala (toʻyib ovqatlana olmay) Och qolish farq qilinadi. Bundan tashqari, ayrim oziq moddalar organizmga yetarli kirib turmasa, juzʼiy (sifat jihatdan) Och qolish deb yuritiladi. Toʻliq va mutlaqo (absolyut) Och qolishda organizmdagi zaxira oziq moddalar (ayniqsa, yogʻ) hisobiga u bir necha vaqt yashab turadi. Odam uchun toʻliq Och qolishning chegarasi 70 kungacha, bu kishining oʻziga xos jihatlari, yoshi, jinsi va boshqalarga bogʻliq. Ayollar Och qolishga koʻproqchidamli; bolalar va kek-salarga Och qolish tez taʼsir etadi.

Yogʻ bosishni, baʼzan moddalar almashinuvining buzilishiga aloqador boʻlgan boshqa kasalliklar (podagra, qandli diabet va boshqalar), shuningdek, allergik va ruhiy kasalliklarni davolash maqsadida toʻliq va juzʼiy Och qolish tatbiqetiladi. Och qoldirib davolash kursi 2 davrdan iborat: och qolish va tikla-nish, bu davo usulini kasalxona sharoitida olib borish maqsadga muvofiq.

Manbalar
Ochamayli

Ochamayli (achamayli, ochamoyli, ashamoyli) — 1) oʻzbeklarning doʻrmon, kenagas, nayman, qoʻngʻi-rot, qurama, yuz kabililari tarkibiga kirgan yirik urugʻlardan biri, qozoqlar va qoraqalpoqlar tarkibida ham bor; 2) oʻzbek qoʻngʻirotlari va qoraqalpoq qoʻngʻirotlariga mansub qabila. Bu kabila qoraqalpoq qoʻngʻirotlarining Shulluk boʻlimi tarkibiga kiradi. O. qabilasi 13 urugʻdan tashkil topgan. Ular 19-asrning oʻrtalarida 750 ga yaqin xoʻjalikdan iborat boʻlgan.

Manbalar
Ocherk

Ocherk — badiiy adabiyotning epik tur janrlaridan biri. Ocherk oʻzining hozirjavobligi, ishonarliligi, haqiqiy hayotda roʻy bergan voqealarni ifodalash, hujjatlarga asoslanganligi bilan ajralib turadi. Ocherk badiiy toʻqimadan unumli foydalana olmasligi, qahramonni tipiklashtirish va individuallashtirish hamda asarning syujet va kompozitsiyey qurilishini belgilashda yozuvchining ijodiy yondashuvi bir qadar cheklanganligi bilan epik turning hikoya, qissa, roman janrlaridan farq qiladi. Chunki ocherknavis aniq tarixiy sharoitda boʻlib oʻtgan, oʻzi koʻrgan, guvohi boʻlgan voqeani qalamga oladi, yaratajak qahramoni bilan yuzma-yuz suxbatlashadi, uning hayoti va faoliyatini aniq ifodalaydi. Shu jihatdan ocherkda muallif oʻz qahramoniga nisbatan xayrixohligidan kelib chiqib, unda uchramaydigan sifatlarni yuklamaydi. Ocherk erkin kompozitsiya asosida yaratiladi. Unda hikoya, qissa, roman, dramalardagidek muallif "ixtiyoridan tashqari" turadigan mustahkam kompozitsion markaz boʻlavermaydi.

Ocherk hayotni aks ettirish tamoyillari jihatidan lirikaga yaqin turadi. Chunki ocherk janrida ham muallif xuddi lirikadagi singari hayotdan olgan taassurotlarini, unga munosabatini, ichki kechinmalarini bemalol ifodalash imkoniga ega.

Oʻzbek adabiyoti uchun ocherk janr sifatida yangi boʻlsa ham u, asosan, XX asrning 20—30-yillarida kirib kelgan, uning ildizlari mumtoz adabiyotning ilk na'munalaridan oziqlanadi. Masalan, UrxunYenisey va Kultegin yodnomalari, "Boburnoma" asarlarida ocherkga xos hujjatlilik seziladi. Ocherk aslida jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarning paydo boʻlishi bilan bogʻliq ravishda rivoj topadi. Dastlabki paytda ocherk janrining shakllanishiga Abdulla Qodiriy, Choʻlpon, Oybek, Gʻafur Gʻulom, Abdulla Qahhor singari adiblar, keyinroq Nazir Safarov, Yoʻldosh Shamsharov, Habib Noʻʼmon, Sunnatillo Anorboyev, Rasul Rahmon va boshqa katta hissa qoʻshdilar. Hozirgi oʻzbek adabiyotida ocherk taraqqiyoti Dadaxon Nuriy, Yoqubjon Xoʻjamberdiyev kabilarning nomlari bilan bogʻliq. Ocherk tanlangan mavzu va yoʻnalishiga koʻra, yoʻl ocherklari, muammoli ocherklar, portret ocherklar, sud ocherklari kabi koʻrinishlarga ega. Har qanday ocherkda ham yozuvchi hayotiy voqealarni real, rostgoʻylik bilan tasvirlab berishga masʼuldir. Keyingi yillarda ocherk janri ham mazmunan, ham shaklan bir oz chekinishga yuz tutdi. Uning oʻrnini esse janri koʻproq egallay boshladi (qarang Esse).

Ad:. Adabiy turlar va janrlar [3 jildli], 1-j., 1991; Qoʻshjonov M., Maʼno va mezon, T., 1974.

Yoʻldosh Solijonov.

Manbalar
Ochil dasturxon

"OCHIL DASTURXON" — sehrli ertaklardan. Sharq xalqlari orasida keng tarqalgan. "Chol bilan kampir", "Ochil, supram", "Ur, toʻqmoq" — mazkur ertakning variantlari. Ertak syujeti tilsim asosiga qurilgan. Hikoya qilingan voqea-hodisalar "yoʻqdan bor boʻlishga" asoslangan. Jodu kuchiga ega boʻlgan dasturxon badiiy detal sifatida kolliziya yaratadi va syujet davomida hal qiluvchi rol oʻynaydi. Tilsim vositalari amal qilganda, dasturxon ochilib, nozneʼmatlar paydo boʻladi. "Ur, toʻqmoq" variantida esa, qovoq ichidan toʻqmoklar chiqib, cholning raqibini doʻpposlaydi. Ertakda mehnatkash xalq ommasining toʻq va farovon hayot haqidagi orzu umidlari aks etgan. "Ochil dasturxon" da tinchlik va shodlik ulugʻlanib, egrilik va firibgarlik, zulm va zoʻrlik kabi ijtimoiy illatlar fosh etiladi.

Manbalar
Ochilbek

Ochilbek, Ochil dev (taxminan 1883, Samarqand yaqinidagi Qoʻshtamgʻali qishlogʻi — 1923.10.5, Kitob atrofidagi Varganza qishlogʻi) — Samarqand viloyatida sovet rejimiga qarshi harakat rahbarlaridan biri. Oʻzbeklarning nayman urugʻidan boʻlgan. Samarqand va Toshkentdagi jadid maktablarida tahsil olgan. Gʻuzor beki Sayd Akram toʻra (Buxoro amiri Olimxonnnng amakisi) xizmatida boʻlib, harbiy ishni oʻrgangan.

1918-yil oxirida u boshchilik qilgan guruh Samarqand viloyatida qizil askarlarga qarshi hujum boshlagan. 1921-yildan Turkiston milliy birligi siyosiy tashkiloti koʻrsatmalari asosida ish olib borgan. Validiy uning qarorgohida boʻlib, bolsheviklarga qarshi kurashga gʻoyaviy rahbarlik qilgan (1922). Ochilbek boshchiligida 10 ta qoʻrboshi (Kattaqoʻrgʻonda Qoraqulbek, Urgutda Hoji Abdulqodir, Jizzax atrofida Maʼmur Niyozbek va Toʻrabek, Matcho bekligida Asrorxon, Nusratshoh, Hamidbek, Oʻratepada Xolboʻtabek va boshqalar) va 4000—5000 yigit faoliyat koʻrsatgan. U Samarqand viloyatidagi boshqa yirik qoʻrboshi — Bahrombek (vafoti 1922) bilan hamkorlikda harbiy hara-katlarda qatnashgan. Ochilbekning hujumlari oqibatida Samarqand—Zarafshon hududidan Matcho togʻlari etaklariga qadar boʻlgan joylarda sovet xrkimi-yati agʻdarilgan. 1923-yil may oyining boshlarida Ochilbek oʻz guruhi bilan Shaxrisabzdagi vatanparvarlarga yordamga borgan. Kitob atrofida qizil askarlar bilan boʻlgan jangda halok boʻlgan, uning omon qolgan (130 yigit) dastasiga Ziyovuddin boshchilik qilgan.

Yana q. 

 Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat

Adabiyot 
 Validiy, Boʻlinganni boʻri yer [Xotiralar], T., 1997; Rajabov Q., Buxoroga qizil armiya bosqini va unga qarshi kurash, T., 2002.

Manbalar
Ochilov Roʻzimurod

Ochilov Roʻzimurod (1926.11.5, Kattaqoʻrgʻon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalqoʻqituvchisi (2002). Toshkent ped. institutini tugatgan (1963). 1950— 59 yillarda Kattaqoʻrgʻon tumanidagi 8-, 23-maktabda jismoniy tarbiya, harbiy taʼlim, 1959-yildan 10-maktabda tarix oʻqituvchisi. Darsni koʻrgazmali qurollar va texnika vositalaridan foydalanib, yangi pedagogik texnologiyalar asosida oʻtadi.

Manbalar
Ochiq aksiyadorlik jamiyati

Ochiq aksiyadorlik jamiyati — ishtirokchilari oʻzlariga qarashli aksiyalarni boshqa aksiyadorlarning roziligisiz erkin tasarruf etishi mumkin boʻlgan aksiyadorlar jamiyati. Bundam aksiyadorlik jamiyati oʻzi chi-qaradigan aksiyalarga qonun hujjatlarida belgilab qoʻyiladigan shartlar asosida ochiq obuna oʻtkazishga va ularni erkin sotishga haqi. Ochiq aksiyadorlik jamiyatij.ning muassislari tarkibiga kiruvchilarning eng kam soni cheklanmaydi. Oʻzbe-kistonda Ochiq aksiyadorlik jamiyatij. faoliyati "Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida" gi qonun (1996-yil 26-aprel) bilan tartibga solinadi.

Manbalar
Ochiq bozor

Ochiq bozor — tovarlarning boshqa yerdan erkin keltirilib va chegaralan-magan miqsorda oldi-sotdi qilinishi. Xalqaro bozor oʻz tabiati bilan O.b, unda hamma mamlakatlar qatnasha oladi. Ochiq bozor xorij mollari uchun ochiq boʻlgan milliy va davlatlararo (mintaqaviy) bozordir. Ochiq bozor boj toʻlovi bilan himoya qilinmaydi, bu yerga tovarlar cheklanmay oqib keladi. Ochiq bozor ayrim to-varlarga nisbatan ham qoʻllaniladi. Milliy bozor bir tovar uchun ochiq boʻlsa, boshqasi uchun yopiq boʻlishi mumkin. Ochiq bozorning oʻziga xos muayyan sharo-itlari ham bor. Yevropa Ittifoqi bozori unda ishtirokchi mamlakatlar uchun toʻla ochiq, lekin boshqa mamlakatlar uchun qisman ochiq (yana qarang Bozor).

Manbalar
Ochiq dengiz

Ochiq dengiz (xalqaro huquqda) — hududiy suv chegaralaridan tashqarida boʻlgan, barcha davlatlar erkin foydalanadigan dengiz sah-ni. Ochiq dengizdan foydalanish xalqaro huquq rejimi Jeneva konvensiyasi (1958) va boshqa xalqaro huquq normalari bilan tartibga solinadi. Ochiq dengiz haqidagi konvensiya dengiz boʻyidagi va dengizga yaqin boʻlmagan barcha mamlakatlarga: kemalarning erkin suzish, suv osti kabeli va quvurlar oʻtkazish, dengiz ustidan uchish, shuningdek, baliq ovlash, okean osti re-lyefini oʻrganish va ilmiy tadqiqotlar olib borish huquqini beradi. Ochiq dengiz erkinligi mutlaq cheksiz emas. Boshqa mamlakatlarning qonuniy manfaatlari bilan hisoblashmay, undan turli maqsadlarda foydalanish man qilinadi (mas, yadro sinovlari jarayonida dengiz suvini radioaktiv moddalar bilan zaharlash, chiqindilar bilan bulgʻash va boshqalar).

Manbalar
Ochiq iqtisodiyot

Ochiq iqtisodiyot - jahon miqyosida tovarlar, xizmatlar, kapitallar va ishchi kuchi harakatida, milliy iqtisodiyotlar oʻrtasida oʻzaro toʻsqinliklar boʻlmaydigan iqtisodiyot. Ochiq iqtisodiyot unga teskari boʻlgan yopiq iqtisodiyotdan ayrim belgilariga koʻra farqlanadi: Ochiq iqtisodiyotda jami taklifning qoʻshimcha elementi — eksport bilan import oʻrtasidagi farqni belgilaydigan sof eksport mavjud boʻladi; ochiq sharoitlarida tovarlar, xizmatlar, pullar va moliyaviy aktivlar mehnat resurslari bilan birgalikda valyuta bozorini yuzaga keltiradi; bu bozordagi pul qiymati — valyuta kursi asosiy makroiqtisodiy parametrga aylanadi; Ochiq iqtisodiyotda fiskal va pulkredit siyosati yopiq xoʻjalikka nisbatan boshqa natijalarni yuzaga keltiradi.

Ochiq iqtisodiyotda monetar siyosat jami talabga taʼsir koʻrsatish nuqtai nazaridan mutlaq samarasiz boʻlib qoladi. Shuning uchun pul taklifini koʻpaytirish orqali barcha takliflarni ragʻbatlantirishga urinish "ortiqcha" pullarning Markaziy bankda valyutaga almashtirish uchun sotilishiga olib kelishi mumkin. Bu esa davlat valyuta zaxiralarini kamayishiga olib keladi, lekin umumiy talabga taʼsir koʻrsatmaydi. Hozirgi sharoitda turli bozorlarning ochiqlik darajasi ham bir xil emas.

Ayrim holatlarda yuqori darajada tovarlar, xizmat bozorlari, kam miqdorda kapitallar bozori, undan ham kam miqdorda esa mehnat bozorlari erkinlashtiriladi.

Milliy iqtisodiyotlarning bir-birlariga nisbatan oʻsib boruvchi ochiqligi iqtisodiyotni milliylashuvi jarayonining ajralmas, boshlangʻich qismidir. Bu jarayonlar xalqaro mehnat taqsimotini chuqurlashtirib, mahsulot va xizmatlar sifatining oʻsishiga va ishlab chiqarish harajatlarini pasayishga olib keladi. Koʻp mamlakatlar Ochiq iqtisodiyotga oʻtishda roʻy beradigan xavf-xatarlar boʻlishini hisobga olib, tashqi iqtisodiy aloqalarni boshqarishda bojxona bojlari stavkalarini qaytadan koʻrib chiqishga, import va eksportga miqdoriy kvotalar va litsenziyalar belgilashni takomillashtirishga, valyuta nazorati olib borishga ahamiyat beradilar. Bundan tashqari, xalqaro darajalarda mamlakatlar oʻrtasida xolisona taqsimot, harajatlarni eng kam darajaga olib kelish orqali xoʻjalik faoliyatini milliylashtirish boʻyicha mexanizmlarni topish ishlari ham izlanadi.

Dilerom Tojiboyeva.

Manbalar
Ochiq shahar

Ochiq shahar (xalqaro huquqda) — urushayotgan tomonlardan biri himoyasiz deb eʼlon qilgan shahar. Ochiq shahar harbiy harakatlar maydoni boʻlishi mumkin emas. Ochiq shaharning huquqiy maqomi 1907-yil Gaaga konfe-rensiyasida qabul qilingan "Quruqlikdagi urush qonunlari va odatlari toʻgʻrisida"gi qoidaga asoslanadi. Unga koʻra, himoyalanmagan shaharlar, qishloklar, turar joy yoki imoratlarga har qanday usulda hujum qilish yoki bombalar tashlash man etiladi. Ikkinchi jahon urushi (1939—45) vaqtida, mas, Parij, Rim Ochiq shahar deb eʼlon qilingan edi.

Manbalar
Ochlik eʼlon qilish

Ochlik eʼlon qilish — siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy norozilik shakllaridan biri; norozilik belgisi sifa-tida ovqat yeyishdan bosh tortish.

Yana qarang 

 Ochlik

Manbalar
Severo Ochoa

OCHOA (Ochoa) Severo (1905.24.9, Luarka, Ispaniya — 1993.11.1, Madras) — amerikalik biokimyogar, AQSH milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1957), tibbiyot doktori. Madrid universitetini tugatgan (1929). 1940-yildan AQShda. Ilmiy faoliyati nuklein kislotalar (NK) biokimyosi, fotosintez mexanizmiga oid. O. genetik kodning maʼnosini ochib berib, NK bio-sintezi mexanizmini oʻrgangan. Polinukleotidfosforilaza fermentini ajratib olib tadqiq etgan. Nobel mukofoti laureati (1959, Kornberg bilan birga).

Manbalar 

Kimyogarlar
Olimlar
24-sentabrda tugʻilganlar
1905-yilda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
11-yanvarda vafot etganlar
Osh qovoq

Osh qovoq — qovoqdoshlar oilasiga mansub oʻsimlik (qarang Qovoq).

Manbalar
Lev Oshanin

Lev Vasilyevich Oshanin (1884.7.3 — Toshkent — 1962.9.1) — antropolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1959). Professor (1935), biologiya fanlari doktori, (1939). Oʻrta Osiyo universiteti antropologiya kafedrasi mudiri (1939—60). Oʻrta Osiyo antropologiyasi asoslarini ishlab chiqqan. Oshanin Oʻrta Osiyo hududida 2 yevropeoid antropologik tip: zakaspiy va ikki dare oraligʻi irqi (qarang Pomir Fargʻona irqi)ni ajratgan, shuningdek, turkmanlarni skif-sarmatlardan kelib chiqqanligi haqidagi gipotezani asoslab bergan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1884-yilda tugʻilganlar
7-martda tugʻilganlar
1962-yilda vafot etganlar
9-yanvarda vafot etganlar
Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilganlar
Anatoliy Osheyko

Anatoliy Kuzmich Osheyko (1913.14.1, Uzoq Sharq oʻlkasidagi Lipovsi shahri —1987.2.11, Toshkent) — grafik rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1974). Vladivostok shahridagi badiiy maktabda oʻqigan (1928—30). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1941—45). Turkiston harbiy okrugi siyosiy ishlar bosh boshqarmasida rassom (1946—49), "Oʻzbekiston xotin-kizlari" jurnalda badiiy muharrir (1947— 60), Oʻzbekiston davlat nashriyotida bosh rassom (1960—87). O. ijodida kitob be-zagi va grafika yetakchi oʻrinni egallaydi. "Yosh Oʻzbekiston", "Oʻzbek xalq sheʼriyati", "Oltin qishloq" (M. Mirshakar), "Shuʼla" (M. Shayxzoda) va boshqa kito-blar bezagida oʻzbek xalq amaliy bezak sanʼati anʼanalaridan ijodiy foydalangan. Linogravyuralari ("Quyosh boti-shi. Samarqand", "Qirov", "Qish. Anhor", "Katta energiya" va boshqalar)da keskin ranglardan mohirona foydalanib, manzara, holatlar ifodaliligi va taʼsirchanligiga erishgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
1913-yilda tugʻilganlar
1987-yilda vafot etganlar
2-noyabrda vafot etganlar
Oshiq

Oshiq, oshug (, ,  [ashyq]) — ozarbayjon, arman va boshqa xalklarda shoir, xonanda va bastakor. Oshiqlar sanʼati qad. turkiy oʻzon va arman gusanlar anʼanalari negizida 16—17-asrlarda rivoj topdi. Repertuaridan ishqiy, qahramonlik, nasihatomuz va boshqa qoʻshiklar, dostonlar ("Kurugli", "Asli va Kerem", "Oshiq Gʻarib" va boshqalar), Oshiqlarning ijodiy muso-baqalarida ijro etiladigan aytishuvlar oʻrin olgan. Musiqa uslubiga baland pardalarda kuylash, tor hajmdagi ohanglar, ritmik badihagoʻylik, band-naqarot shakllar xosdir. Oshiqlar musiqa ijrosida soz, tor, kemancha kabi mu-siqa cholgʻularidan foydalanadi. Tarixda Sayat-Nova, Jivani, Sheram, Miskin Burji, Qurboni, Dilgam, Alesker, 20-asrda A. Rzayev, M. Bayramov, Grigor, Ashot va boshqa Oshiqlar tanilgan.

Yana qara 

 Oqin
 Baxshi

Manbalar
Oshiq gʻarib

„Oshiq gʻarib“ — ishqiy-romantik doston. Oʻrta Osiyo va Yaqin Sharqda turli variant va versiyalarda keng tarqalgan: „Oshiq Gʻarib va Shohsanam“, „Gʻarib va Sanam“, „Gʻarib Oshiq“, „Gʻaribjon“ kabi nomlar bilan ham mashhur. Dastlabki varianti Ozarbayjon yoki Turkiyada taxminan 14-asrda yaratilgan. 17-asr oʻrtalarida Oʻrta Osiyoga yoyilgan. Shoh-abbos oʻz vaziri bilan boʻlgʻusi farzandlarini unashtirib, quda boʻlishga vaʼdalashadi. Ammo vazir vafot etgach, shoh oʻz vaʼdasidan tonib, qizi Shohsanamni vazir oʻgʻli Gʻaribga berishdan bosh tortadi. Gʻarib arazlab, eldan bosh olib ketadi. Shohsanam Shohvaladga unash-tiriladi. Gʻarib xonanda-baxshi sifa-tida toʻy ustiga yetib keladi va xalq yordamida oʻz sevgilisiga yetadi. „Oshiq gʻarib“ variantlarida Oʻrta Osiyo va Kavkaz xalklari oʻrtasidagi ijtimoiy-iqti-sodiy va siyosiy munosabatlar, oʻzaro doʻstlik, shuningdek, ishq-muhabbat, vafodorlik kabi sof insoniy fazilatlar aks etgan. Doston ilk bor turk tilida Istanbulda (1880), keyin oʻzbek tilida Buxoroda (1906), Toshkentda (1907), ozarbayjon tilida Ganjada (1902) nashr etilgan. Yigʻma nashri Toshkentda chiqqan (1956).

Manbalar 

Ozarbayjon folklori
Oshiqoʻt

Oshiqoʻt () - sutlamadoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Oʻzbekistonda bir necha turlari, xususan, olmagul O. (), qiyshiq O. () uchraydi. Bir uyli, ayrim jinsli oʻsimlik. Sershox, barglari uzun bandli, keng tuxumsimon yoki rombsimon, chetlari oʻyma tishchali, uz. 2,5—6 sm, eni 1,8—5 sm. Tojbarglari koʻp, tupguli shingilsimon, sershox, chochoqtupgulli. Changchi gullari 5—8 ta, gulkosa va gultojibarglari 5 bulakli, urugʻchi gullari 2—6 ta, uzun gulbandda urnashgan. Kusakchasi tuklar bilan qoplangan. May— sentabr oylarida gullab, urugʻlaydi. Kupincha adir va togʻli mintaqalarda, ekinlar orasida oʻsadi.

Manbalar 

 

Ikki pallali oʻsimliklar
Oshkoralik

Oshkoralik — demokratiyaning zarur sharti; jamoatchilikka muassasalar, tashkilotlar va mansabdor shaxslar fa-oliyatiga oid barcha maʼlumot, xabarlarni bilish, muhokama va nazorat etish uchun roʻy-rost eʼlon qilish. Turli darajadagi rahbarlarning jamoatchilik bilan erkin muloqotlari, savol-javoblari va bunda ommaviy axborot vositalari imkoniyatlaridan keng foydala-nish, senzuraga yoʻl qoʻymaslik O.ni taʼminlashga yordam beradi.

Manbalar
Oshkormas funksiya

Oshkormas funksiya - erksiz oʻzgaruvchiga nisbatan yechilmagan holda berilgan funksiya.

Manbalar
Oshkoʻklar

Oshkoʻklar — taomlarga (koʻk holicha) qoʻshiladigan koʻkatlar. O.ga jambil, kashnich, petrushka, rayhon, koʻk (barra) piyoz, shivit, sarimsoq koʻki, selderey hamda bahor oylarida yovvoyi oʻsadigan yalpiz va boshqa kiradi. Ular lazzatli taom tayyorlashda zirovarlar kabi muxim ahamiyatga ega. O. tarkibida ifori (efirli) moylar, turli vitaminlar mavjud. O. qoʻshilgan taomlar xushxoʻr boʻladi, yaxshi xazm boʻladi. Aksariyat O. toʻgʻralgan holda suyuq oshlarga qoʻshiladi, shuningdek, ularning shoxchalari salatlarni bezashda ishlatiladi. O.dan rayhon, jambil shoʻrvalarga shoxchasi bilan ham solinadi. Baʼzi O. (mas, ukrop, petrushka) bodring va pomidor tuzlashda, sirkalab konserva qilishda ishlatiladi. Soya joyda quritib elaki qilingan O. tolqonidan qish faslida ham foydalanish mumkin.

Oʻzbek pazandaligida otquloq, ismaloq, yalpiz, jagʻ-jagʻ, momaqaymoq beda, anzur piyozi, semizoʻt kabilarning yangi unib chiqqan barglaridan yog qoʻshib (somsa, chuchvara va boshqalar) taomlar tayyorlanadi.

Manbalar
Oshlash

Oshlash, teri oshlash — maxsus moddalar, eritmalar (qarang Oshlovchi moddalar) bilan teri va moʻynani ishlash, terining junini toʻkish (yalangʻochlash). Terini O. bilan odamlar qadimdan shugʻullanishgan. Ibtidoiy odamlar kiyim oʻrnida hayvon terisini yopinib yurishgan. Ular asta-sekin teri O.ni, unga kimyoviy va mexanik ishlov berib, undan charm tayyorlashni, charmdan poyabzal va kiyim-bosh tikishni oʻrganib olishgan. Oʻrta Osiyo shahar va qishloqlarida ham teri oshlash hunari mashhur boʻlgan, dastlabki teri Oshlash doʻkonlari 19-asr 2-yarmida paydo boʻlgan. 20-asr boshlarida artellar, zavodlar tashkil boʻla boshlagan. Pekin xususiy teri oshlovchilar ham saqlanib qolgan (ular hozir ham mavjud). Oshlash zavodlarda chanlar, barkaslar, barabanlarda amalga oshiriladi. Oshlash jarayonida jun qirish mashinasi, silliklash mashinasi va boshqa mashina hamda apparatlardan foydalaniladi (yana qarang Koʻnchilik, Koʻnpoyabzal sanoati).

Manbalar