Fondukiston ibodatxonasi

Fondukiston ibodatxonasi — Kobuldan taxminan 117 kilometr shimoli-sharqda, Parvon viloyati Gʻorband vodiysi yaqinidagi tepalikning eng baland nuqtasida joylashgan buddistlar ibodatxonasi. Ibodatxona qurilishi milodiy 8-asr boshlariga toʻgʻri keladi.

Xususiyatlari 
Benjamin Rowlandning soʻzlariga koʻra, „Rangdor qilib boʻyalgan devorlar, haykallar juda koʻp boʻlgan bu kichik ibodatxonaga haykaltarosh va quruvchilar tomonidan oʻziga xos diniy effekt berilgan, kelgan inson goʻzal manzarani koʻrgan“.

Fondukiston ibodatxonasidagi sanʼat asarlarini eramizning 7—8-asrlarda buddist Turkshohiylar tomonidan boshqariladigan hududlarda buddaviy sanʼatining uzluksiz rivojlanishi natijasida va eftaliylarning biroz taʼsiri bilan birlashib badiiy faoliyatning nisbatan eng yuqori darajasiga deb olish mumkin. Shu jumladan Sosoniylarning madaniy taʼsiri ham mavjud. Fondukiston ibodatxonasi sanʼat asarlari milodiy 7—8-asrlardagi yunon-budda sanʼatining soʻnggi bosqichlariga toʻgʻri keladi.

Bu davrda Xitoyning Tan imperiyasi buddizmning taʼsiri va targʻibotini Markaziy Osiyo davlatlariga, jumladan, Afgʻonistonga xitoy rohiblari oqimi bilan kengaytirishni boshladi, ammo, Hindistondan Oʻrta Osiyoga hind rohiblarining koʻchishi koʻproq sodir boʻldi. Ushbu voqealar Fondukiston va Tapa Sardardagi hind-xitoy gibrid sanʼat va din uslublarini keltirib chiqardi. Ushbu ibodatxonadagi san’at asarlari Xitoyning Tyanlongshan kompleksi kabi zamonaviy sanʼat asarlari bilan katta oʻxshashlik qayd etilgan.

Charles Masson 1836-yilda Gʻorband vodiysiga tashrif buyurgan va oʻzining „ Afgʻoniston, Balujiston va Panjobdagi turli sayohatlar haqida hikoyalar“ kitobida koʻplab xarobalar mavjudligini yozgan.

Ibodatxona 1936-yilda Délégation archéologique française en Afghanistan tashkilotidan Joseph Hackin va 1937-yilda xuddi shu tashkilotdan Jean Carl tomonidan qazib oʻrganilgan. Qayta tiklangan sanʼat asarlarining aksariyati Guimet muzeyi, Parij va Afgʻoniston Milliy muzeyi oʻrtasida boʻlinib ketgan, koʻplari soʻnggi oʻn yilliklardagi vayronagarchiliklardan omon qolmagan.

Budda haykallari

Markaziy Osiyo figuralari 

Ibodatxonadagi turli figuralar Oʻrta Osiyo taʼsirini koʻrsatadi, ulugʻ kishilar uzun ustki kiyim, etik va zirh kiygan, yarim oy tasvirlangan toj taqqan.

Fondukiston monastiridagi qirollik juftligi haykali ostidan buddist Turkshohiylarning (eramizning 7—8-asrlari) tangalari topilgan boʻlib, ulardan muhim maʼlumotlar olish mumkin. Tangalar shoh er-xotin haykallari ostiga ko‘milgan idishdan topilgan, idish ichida arabcha „Bismillahi“ so‘zi va Xusrav II (milodiy 590—628-yillar) tangalari tipidagi bitta sosoniy tanga bor edi. Zarb qilingan sana aniq emas, taxminan 686-yil deyilgan.

Shohlik juftligida hind libosidagi malika va Markaziy Osiyo kiyinish uxlubiga xos boʻlgan uzun ustki kiyim va etik kiygan shahzoda tasvirlangan.

Manbalar

Adabiyotlar 

  (registration required)
 J. Hackin, "Le monastère bouddhique de Fondukistan (fouilles de J. Carl, 1937), " MDAFA 8, 1959, pp. 49-58.
 J. Hackin, "The Buddhist Monastery of Fondukistan, " Afghanistan (Kabul) 5/2, 1950, pp. 19-35.

Havolalar 

 J. Hackinning dastlabki hisobotlaridan olingan fotosuratlar 
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda