Morioka

shahri Yaponiyaning Tohoku hududi Ivate prefekturasida joylashgan. 2021-yil 1-fevral holatiga koʻra, shaharning 132,719 xonadonida 290,700 kishi istiqomat qiladi va har bir kvadrat kilometrga 328kishi toʻgʻri keladi. Shaharning umumiy maydoni 886.47 km².

Geografiya 
Morioka Kitakami havzasi markaziy Ivate prefekturasida, uchta Kitakami, Sizukuisi va Nakatsu daryolari qoʻshilish joyida joylashgan. Kitakami daryosi Yaponiyaning Tinch okean tomonidagi ikkinchi yirik daryo (Tone daryosidan keyin) va Tohoku mintaqasidagi eng uzun daryo. U shahar boʻylab shimoldan janubga oʻtadi va shahar chegaralarida bir qator toʻgʻonlarga ega, Sidzisuda va Gando togʻonlari shular jumlasidandir. Faol vulqon Ivate togʻi shaharning shimoli-gʻarbida joylashgan. Himekamini shaharning shimolida va Hayachineni esa janubi-sharqda koʻrish mumkin.

Yondosh munitsiplaralitetlar 
Ivate prefekturasi

 Hanamaki
 Hachimantai
 Takizava
 Miyako
 Sizukuisi
 Kuzumaki
 Siva
 Yahoba
 Ivaizumi

Demografiyasi 
Yapon aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Morioka aholisi 2000-yilda eng yuqori choʻqqiga chiqdi va shundan beri biroz kamaygan.

Iqlim 
Morioka sovuq, nam kontinental iqlimga ega, yoz issiq, qisqa va qish esa uzoq, sovuq va kuchli qor yogʻishi bilan ajralib turadi. Moriokada oʻrtacha yillik harorat . Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori  eng yomgʻirli oy sentyabr. Avgust oyida eng yuqori harorat oʻrtacha  ni tashkil qiladi, yanvar oyida oʻrtacha eng past, taxminan  ni tashkil etadi.

Tarix 

Hozirgi Morioka hududida yapon paleolit davridan beri doimiy ravishda odamlar yashab kelmoqda. Dzyomon, Yayoi va Kofun davriga oid koʻplab qabr va qoldiqlar topilgan. Emisi bu hududda Heian davrida yashagan. Heian davridagi Enryaku davrida Sakanoue no Tamuramaro shimolga Siva qal’asiga eramizdan avvalgi 803 yilda Yamato sulolasining Mutsu provinsiyasi ustidan hukmronligini kengaytirish uchun harbiy markaz sifatida buyurilgan. Sobiq toʻqqiz yillik urush paytida Minamoto va Kiyohara urugʻlari tomonidan yoʻq qilinmaguncha, hudud keyinchalik Abe urugʻi tomonidan boshqarilgan. Kiyohara oʻz navbatida Gosannen urushida magʻlub boʻldi va bu hudud Morioka janubidagi Hiraizumi shahrida joylashgan Osu Fudziwara urugʻi nazorati ostiga oʻtdi. Kamakura davrining boshida Osu Fudzivara Minamoto no Yoritomo tomonidan vayron qilinganidan soʻng, shimoldagi Sannohe shahrida joylashgan Nanbu urugʻi Sengoku davrida oʻz hududlarini kengaytirib, Kozukata qal’asini qurmaguncha, bu hudud bir nechta samuray urugʻlari tomonidan bahsli hudud boʻladi.

Sekigahara jangi va Tokugava syogunligi ostida Morioka domenining rasmiy tan olinishidan soʻng, Kozukata qal’asi Morioka qal’asi deb oʻzgartirildi. Uning nomi 森岡 dan oʻzgartirildi 盛岡 (ikkalasi ham „Morioka“ deb oʻqiladi) Meydzi islohotlarining Bosin urushi paytida Morioka Domeni Tokugava tarafdori Ouetsu Reppan Domeining asosiy aʼzosi edi.

Meydzi davri boshlangandan soʻng, sobiq Morioka domeni 1870-yilda Morioka prefekturasiga, 1872 yildan esa Ivate prefekturasining bir qismiga aylandi. 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitet tizimining oʻrnatilishi bilan Morioka shahri Ivate prefekturasining poytaxti sifatida tashkil etildi. Shahar 1890-yilda Tokio bilan poyezd orqali bogʻlangan. Shahar Ikkinchi Jahon urushidan juda kam zarar koʻrgan, urush paytida faqat ikkita kichik havo hujumiga uchragan.

2006-yil 10-yanvarda Tamayama qishlogʻi Morioka bilan birlashtirildi. Morioka 2008-yilda mahalliy muxtoriyat kuchaygan holda asosiy shahar deb eʼlon qilindi.

2011-yilgi Tohoku zilzilasida Morioka 6,1 magnitudali va koʻplab zilzilalarga uchragan, ammo elektr taʼminotidagi uzilishlardan tashqari deyarli zarar koʻrmagan.

Hukumat 

Morioka toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 38 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organi bilan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Morioka Ivate prefekturasi qonun chiqaruvchi organiga oʻnta oʻrinni egallaydi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Ivate 1-okrugiga kiradi.

Taʼlim

Kollejlar va universitetlar 

 Ivate universiteti
 Ivate tibbiyot universiteti

Oliy maktablar 
Morioka Ivate prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan sakkizta davlat oʻrta maktabiga ega.

 Morioka birinchi yuqori maktabi
 Morioka ikkinchi yuqori maktabi
 Morioka uchinchi yuqori maktabi
 Morioka toʻrtinchi yuqori maktabi
 Morioka Janubiy yuqori maktabi
 Morioka qishloq xoʻjaligi yuqori maktabi
 Morioka sanoat litseyi
 Morioka tijorat yuqori maktabi

Shuningdek, shahar hukumati tomonidan boshqariladigan bitta davlat yuqori maktabi va oʻnta xususiy yuqori maktab mavjud

Transport 
 Sharqiy Yaponiya temir yoʻl kompaniyasi (JR East) — Tohoku Sinkansen

 Morioka stansiyasi

 Sharqiy Yaponiya temir yoʻl kompaniyasi (JR East) — Tohoku magistral liniyasi

 Ivate-Iioka — Senbokucho — Morioka

 Sharqiy Yaponiya temir yoʻl kompaniyasi (JR East) — Tazavako liniyasi (Akita Sinkansen)

 Morioka

 Sharqiy Yaponiya temir yoʻl kompaniyasi (JR East) — Yamada liniyasi

 Morioka — Kamimorioka — Yamagishi — Kamiyonai

 Sharqiy Yaponiya temir yoʻl kompaniyasi (JR East) — Hanawa liniyasi

 Morioka — Koma

 Iwate Ginga temir yoʻl liniyasi

 Morioka — Aoyama — Kuriyagawa — Sibutami — Koma

Magistral yoʻl 

 Tohoku tezyurar yoʻli — Morioka-Minami va Morioka almashinuvlari
 4-miliy yoʻnalish
 46-miliy yoʻnalish
 106-miliy yoʻnalish
 281-miliy yoʻnalish
 282-miliy yoʻnalish
 396-miliy yoʻnalish
 455-miliy yoʻnalish
 456-miliy yoʻnalish

Mahalliy diqqatga sazovor joylar 

 Moriokadagi Ivate sanʼat muzeyida uchta taniqli mahalliy rassomlar, Tetsugoro Yorozu, Shunsuke Matsumoto va Yasutake Funakoshi asarlari namoyish etiladi, shuningdek, milliy va xalqaro mavzularda koʻrgazmalar oʻtkaziladi.
 Qoyani yorib chiqqan olcha daraxti — Yaponiyaning tabiiy yodgorligi hisoblanadi.
 Ivate prefekturasi muzeyi
 Morioka qal’asi sayti, milliy tarixiy joy
 Siva qal’asi xarobalari, milliy tarixiy joy
 Ivate banki qizil gʻishtli bino, muhim madaniy mulk

Sport

Sport maydonchalari 

 „Ivate Morioka“ stadioni
 Morioka poygasi
 Morioka Takaya Arena

Sport jamoalari 

 Ivate Grulla Morioka, futbol jamoasi
 Iwate Big Bulls, basketbol jamoasi

Din

Maʼbadlar va ziyoratgohlar 

 Hoon-dzi — Soto Zen buddistlar ibodatxonasi boʻlib, u dastlab Sannoheda Nambu urugʻining 13-lordi Nambu Moriyuki tomonidan 1394 yilda qurilgan va 27-lordi Nambu Tosinao tomonidan Moriokaga olib kelingan. Bu Nambu urugʻi tomonidan boshqariladigan 280 kishi orasida bosh maʼbad hisoblangan. Diqqatga sazovor xususiyat — 1735-yilda qurilgan va 1858-yilda qayta tiklangan Rakan-do. Uning markaziy haykali Rusana butsu Kobo-daisi tomonidan yaratilgan. Rakan-do ichida Kiotoda yasalgan va keyinchalik Moriokaga olib kelingan 500 Rakan haykallari mavjud. Jumladan, Xubilay Xon va Marko Poloning tasvirlari. Bu rohiblar uchun Zen mashgʻuloti ibodatxonasidir.
 Mitsuisi Dzindza — bu Ivate prefekturasi nomining kelib chiqishini tushuntiruvchi afsona boʻlgan „Oni no tegata“ hikoyasini aks ettirish uchun atrofida kishanlar bilan bogʻlangan uchta katta toshdan iborat boʻlgan sinto ziyoratgohi. Afsonaga koʻra, bir paytlar mahalliy xalqni tez-tez qiynab, bezovta qiladigan Oni yoki jin boʻlgan. Odamlar himoya qilish uchun Mitsuisi ruhiga ibodat qilganda, jin darhol toshlarga kishanlangan va odamlarni boshqa hech qachon bezovta qilmaslikka vaʼda bergan. Bu vaʼdaning belgisi sifatida jin qoyalardan birida qoʻl izini qoldirdi va shu tariqa Ivate nomi paydo boʻldi, bu soʻzma-soʻz „tosh qoʻl“ degan maʼnoni anglatadi.
 Morioka Hachiman ziyoratgohi
 Sakurayama sinto ziyoratgohi boʻlib, 20 fut balandlikda (6 metr) ulkan qoyaga ega.

Oshxona 
Morioka dzadzamen, reimen va vanko soba kabi mahalliy lagʻmonlar bilan sayyohlarni oʻziga tortadi. Pivo tayyorlash ham shaharning rivojlangan sanoati hisoblanadi. Nambu Senbei, guruch krakerining bir turi, mahalliy mutaxassislik sohasi hisoblanadi.

OAV 

 Ivate Asahi televideniyesi
 Ivate radioeshittirish kompaniyasi
 Ivate Menkoi televideniyesi
 Ivate Nippo
 Iwate Tv

Xalqaro munosabatlar 

  Victoria, British Columbia, Kanada (1985-yildan beri)

Taniqli shaxslar 

 Hara Takasi, Yaponiyaning sobiq Bosh vaziri
 Takuboku Isikava, shoir
 Takuya Kavamura, professional basketbolchi
 Yusei Kikuchi, professional beysbolchi
 Yoko Mihara, aktrisa
 Milano Collection A. T., professional kurashchi 
 Taka Michinoku, professional kurashchi
 Buyuk Sasuke, professional kurashchi
 Inazo Nitobe, Meydzi va Taisyo davridagi yozuvchi, oʻqituvchi, diplomat va siyosatchi
 Mitsuo Ogasavara, futbolchi
 Takato Osima, muhandis — Yaponiyada birinchi Gʻarb uslubidagi toʻpni yaratdi
 Mikoi Sasaki, aktrisa
 Mitsumasa Yonai, Yaponiyaning sobiq bosh vaziri
 Nisikigi Tetsuya, sumo kurashchisi

Maʼlumotnomalar

Havolalar 

 Rasmiy veb-sayti