MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Roshe bo‘shlig‘i

Roshe boʻshligʻi ― qoʻshaloq tizimdagi yulduz atrofidagi maydon boʻlib, uning chegarasi birinchi  Lagranje nuqtasini oʻz ichiga olgan ekvipotentsial sirtdir.

Qoʻshaloq yulduz bilan birgalikda aylanadigan koordinatalar tizimida, ushbu mintaqada joylashgan sinov tanasi uchun, Roshe boʻlagida joylashgan yulduzning tortishishi hamroh yulduzning tortishishida ham, markazdan qochma kuchda ham hukmronlik qiladi.

Lagranje nuqtasida qoʻshaloq tizim tarkibiy qismlarining Roshe boʻshligʻi aloqada boʻladi: ikkala yulduzning tortishish natijasi unda nolga aylanadi. Bu ularning evolyutsiyasi paytida Roshe boʻshligʻini toʻldirganda, materiyaning bir yulduzdan ikkinchisiga oʻtishi ehtimoliga olib keladi. Bunday oʻtishlar zich qoʻshaloq yulduz tizimlarining evolyutsiyasida muhim rol oʻynaydi (Akkretsiyaga qarang).

Piter Egglton Roshe boʻshligʻining samarali radiusi uchun empirik formulani taklif qildi (hajmi mos keladigan Roshe boʻshligʻining hajmiga teng boʻlgan sharning radiusi), bu butun massa nisbati diapazonida 1% dan yuqori aniqlik bilan natijalar beradi:

 

bu yerda  komponentlar orasidagi masofaga tegishli boʻlgan Roshe boʻshligʻining samarali radiusi,  komponent massa nisbati ( Roshe boʻshligʻining samarali radiusi hisoblangan yulduzning massasi).

Yana qarang 

 Astrofizika
 Osmon mexanikasi
 Roshe chegarasi
 Hill shari

Manbalar

Havolalar 
 
 
Astrofizika
Osmon mexanikasi
Volf 503

Volf 503 (Wolf 503) — Sunbula yulduz turkumidagi yulduz. U Quyoshdan taxminan 145 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. Yulduz atrofida kamida bitta sayyora aylanadi.

Xususiyatlari 
Volf 503 — 10,28 zohiriy kattalikdagi yulduzdir; u koʻrish asbobisiz koʻzga koʻrinmaydi. Osmonda u NGC 5324 galaktikasidan unchalik uzoq boʻlmagan Sunbula yulduz turkumining markaziy qismida koʻrinadi. Yulduz birinchi marta XIX asrning 50-60 yillarida nemis astronomi F.Argelander rahbarligida tuzilgan Bonner Durchmusterung (BD) katalogida BD-05°3763 nomi bilan tilga olingan. Bu taxminan 11 milliard yillik qadimgi yulduz. Uning massasi va radiusi mos ravishda quyoshning 68% va 69% ga teng. Yulduzning sirt harorati taxminan 4716 kelvinni tashkil qiladi.

Sayyora tizimi 
2018-yilda tizimdagi Wolf 503 b (EPIC 212779563 b) sayyorasining kashfiyoti Kepler-K2 loyihasining fotometrik maʼlumotlari bilan ishlaydigan astronomlar jamoasi tomonidan eʼlon qilindi. Sayyora orbitasi oʻrtacha ota yulduzdan 0,0571 AB masofasida joylashgan. Uning samarali harorati 805±9K. Hajmi boʻyicha u Neptundan bir oz kichikroq, lekin Yerdan ancha katta. Quyosh tizimida bunday sayyoralar yoʻq, shuning uchun ular olimlar uchun katta qiziqish uygʻotadi.

Yana qarang 
 Virgo yulduz turkumidagi yulduzlar roʻyxati

Manbalar

Havolalar 
 Volf 503 na sayte Planetnie sistemi
 Volf 503 v Ensiklopedii ekstrasolnechnix planet
 
 
Sayyora tizimlari
Olovrang mittilar
Britaniya qirolligi tarixi

Buyuk Britaniya — Yevropaning shimoli-gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan orol davlat Birlashgan Qirollik Angliya,Uels va Shotlandiyani oʻz ichiga olgan Buyuk Britaniya orolining butun qismini, shuningdek Irlandiya orolining shimoliy qismini oʻz ichiga oladi. Britaniya nomi baʼzan butun Buyuk Britaniyaga murojaat qilish uchun ishlatiladi. Poytaxti — London boʻlib, u dunyodagi yetakchi savdo, moliyaviy va madaniy markazlardan biridir. Boshqa yirik shaharlarga Angliyaning Birmingem,Liverpul va Manchester kiradi. Belfast va Londonderri , Shotlandiyadagi Edinburg va Glazgo,Uelsdagi Suonsi vaKardiff. Birlashgan Qirollikning kelib chiqishini anglo-sakson podshosi davridan kuzatish mumkin10-asrning boshlarida qoʻshni Keltlar qirolliklariga sodiqlikni qoʻlga kiritgan va zamonaviy YILNOMADA aytilishicha, „Avvalgi koʻplab qirollar ular oʻrtasida boʻlgan narsalarni birinchi boʻlib boshqargan“Athelstan. Keyingi asrlar davomida bosqinchilik natijasida uzoqroqda joylashgan qirollik inglizlar hukmronligi ostiga oʻtdi..Buyuk Britaniyaning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan Keltlar qirolliklarining birlashmasi boʻlgan Uels 1536 va 1542-yillardagi Ittifoq hujjatlari bilan Angliya bilan rasman birlashtirildi. 1603-yildan beri Londondan boshqariladigan Shotlandiya 1707-yilda Angliya va Uels bilan birlashtirilib, Birlashgan Qirollikni tashkil etdi. Buyuk Britaniyaning.(„Britaniya“ sifatlari oʻsha paytda qirollikning barcha xalqlariga nisbatan qoʻllanila boshlandi.) Irlandiya 1600-yillarda inglizlar nazorati ostiga oʻtdi va 1800-yildagi Ittifoq toʻgʻrisidagi qonun orqali Buyuk Britaniya bilan rasman birlashtirildi. Irlandiya respublikasi oʻz davlatiga ega boʻldi. 1922-yilda mustaqillikka erishdi, ammo Olsterning toʻqqista okrugidan oltitasi Shimoliy Irlandiya sifatida Birlashgan Qirollikning bir qismi boʻlib qoldi. Ushbu tarkibiy qismlar oʻrtasidagi munosabatlar shtatlar va Angliya bahs-munozaralar va baʼzida ochiq qoʻzgʻolon va hatto urushlar bilan ajralib turardi. Bu keskinliklar 20-asrning oxirlarida, Shimoliy Irlandiyada, Shotlandiya va Uelsda vakolatli majlislar joriy etilganda biroz yumshab ketdi. Shunga qaramay, Shimoliy Irlandiyada ham, Irlandiya respublikasida ham referendumdan keyin hokimiyatni taqsimlash assambleyasi tashkil etilgan taqdirda ham, Shimoliy Irlandiya ittifoqchilari (Shimoliy Irlandiya ustidan Britaniya suverenitetini davom ettirish tarafdori) va millatchilar (Irlandiya respublikasi bilan birlashish tarafdori) oʻrtasidagi munosabatlar.21-asrgacha keskinligicha qoldi.

Manbalar
Rizo Fozil

Rizo Fozil Emirovich (1928-yil 30-may, Qrim ASSR, RSFSR, Qorasubozor tumani, Barin qishlogʻi — 2016-yil 26-noyabr, Qrim Respublikasi, Simferopol) — Qrim tatar yozuvchisi va jurnalisti. Rizo 2008—2016-yillarda Qrim-tatar yozuvchilar uyushmasi raisi boʻlgan. 1973-yilda esa u Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, 2010-yilda Qrim avtonom respublikasida xizmat koʻrsatgan artist unvoniga sazovor boʻlgan.

Tarjimai hol 
Rizo Fozil 1928-yil 30-mayda Qrim avtonom respublikasining Qorasubozor tumani, Barin qishlogʻida dunyoga keladi.1944-yilda Qrimdan surgun qilingan qrim tatarlarining bir qismi bilan birgalikda Kostroma viloyatining Makarevskiy tumaniga koʻchiriladi. 1955-yilda Kostroma  savdo bilim yurtini tamomlagan. 1959-yilda Samarqand savdosi institutining iqtisod fakultetiga oʻqishga kiradi. Oliy oʻquv yurtini tamomlagach, bir muddat Qirgʻizistonning Oʻsh shahrida univermagda auditor va bosh hisobchi boʻlib ishlagan.

1965—1980-yillarda Toshkent qrim-tatar “Lenin bayrogʻi” gazetasida adabiy xodim, tarjimon, boʻlim boshligʻi boʻlib ishlagan va Qrimga qaytgan. 1980—1994-yillarda “Yildiz” (Yulduz) jurnali nashriyotida she’riyat boʻlimini boshqargan, mas’ul kotib boʻlgan.

2008-yilda Qrim-tatar yozuvchilar uyushmasini boshqargan. Qrim-tatar adabiyotini ommalashtirish bilan shugʻullangan.

U 2016-yil 26-noyabr Siferopolda Kamenka mikrotumanidagi musulmonlar qabristoniga dafn etilgan.

Ijodiy faoliyati 
Rizo Fozil oʻzining ilk she’rlarini 1964-yilda “Lenin bayrogʻi” gazetasida chop etgan. 1970-yilda uning “Navroʻz” she’riy toʻplami nomi bilan nashr etilgan. Xalq ogʻzaki ijodini oʻrganish bilan shugʻullangan, 1971-yilda qrim-tatar tilida “Qayda birlik – anda tirilik” (“Birlik bor joyda kuch bor”) matallar toʻplamini nashr ettirgan. 1976-yilda frontchi ayollar haqidagi “Analar yosh ekan” (“Onalar yoshlik chogʻida”) ocherklar toʻplamini nashr ettirdi. Qrim-tatar adabiyoti boʻyicha “Tuvgan edebiyat” (“Mahalliy adabiyot”) darsligi, Ashiq Umerning “Sailama Yeserler” nomli ikki jildlik “Saylanma asarlar” toʻplamini tayyorlagan. Safter Nagayev bilan birgalikda “Qrimtatar edebiyat tarixina bir nazar” (“Qrim-tatar adabiyoti tarixiga nazar”) kitobini nashr ettirdi.

Qrimda imom Abdulvoit Saxtara bilan birga “Buyurynyz duaga!” va Qur’on qrim-tatar tiliga tarjimasini qildi.

Unvon va mukofotlar 

 Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1973-yilda)
 Qrim avtonom respublikasida xizmat koʻrsatgan artist (2010-yilda)
 Qrim-tatar tilida eng yaxshi asar uchun Ashraf Shomizoda nomli mukofot (2009-yilda)
 Shoir Mustafo Javhariy asarlarini nashr etgani uchun — Qrim avtonom respublikasining adabiyot sohasidagi mukofoti (2011-yilda)

Manbalar

Adabiyotlar 
 Къырымтатар эдиплери. Симферополь. Таврия. 2000 г.
 Писатели Советского Узбекистана. Библиографический справочник, Ташкент, 1977

Oʻzbekistonlik jurnalistlar
Kishilar
Rossiyalik shoirlar
Oʻzbekistonlik shoirlar
Rossiyalik yozuvchilar
Ukrainalik yozuvchilar
Oʻzbekistonlik yozuvchilar
2016-yilda vafot etganlar
26-noyabrda vafot etganlar
1928-yilda tugʻilganlar
30-mayda tugʻilganlar
Qrim-tatarlar
Ross 128

Ross 128 (FI Virgo, ) — Sunbula yulduz turkumidagi yakka yulduz. U Quyoshdan taxminan 11 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan. 2017-yil 26-oktabr yulduzdan 0,05 a.b. masofada taxminan 9,9 kunlik orbital davri bilan aylanadigan Ross 128 b ekzosayyorasi kashf etilganini eʼlon qildi.

Xususiyatlari 

Yulduz eng yaqin yulduzlar roʻyxatida ketma-ket oʻn uchinchi oʻrinda turadi. Bu massasi 0,15 quyosh massasi boʻlgan juda xira qizil mitti yulduz. Ross 128 ga tegishli boʻlgan chaqnash yulduzlari vaqti-vaqti bilan kuchli chaqnashlar hosil qilganligi sababli, hayot Yer kabi uning atrofida aylanib yuradigan faraziy sayyoralardan paydo boʻla olmaydi. Chaqnoq nurlanishi hayot uchun halokatli boʻlar edi. Shuning uchun tadqiqotchilar odatda bunday turdagi tizimlarni yerdan tashqari tsivilizatsiyalarni qidirishga kiritmaydilar.

Nomaʼlum kelib chiquvchi radio signallarini aniqlash 
2017-yil may oyida Ross 128 yulduzi yaqinida Aresibo astronomik observatoriyasining radio teleskopi II turdagi quyosh chaqnashlari signallariga oʻxshash juda kuchli dispersiyaga ega boʻlgan keng polosali kvazdavriy qutblanmagan impulslarning oʻziga xos signallarini qayd etdi. 2017-yil 17-iyulda signallar Aresibo radioteleskopi, Grin Benk radio teleskopi va Allen panjara antennasi (Allen Telescope Array) tomonidan tasdiqlandi.

2017-yil 21-iyulda maʼlumotlarni qayta tekshirgandan soʻng, Puerto-Riko universiteti olimlari sirli signal yerdan kelib chiqishi ehtimoli yuqori ekanligini eʼlon qilishdi — u sunʼiy yoʻldosh yoki bir nechta sunʼiy yoʻldoshlar tomonidan geostatsionar orbitada chiqariladi.

Sayyora tizimi 

Ross 128 b sayyorasi 2017-yilning iyul oyida Chilidagi La Silla rasadxonasida HARPS asbobining Doppler usulida kashf etilgan. Ross 128 b kashfiyotchilari uni massasi, harorati va oʻrtacha faol ota-yulduz atrofida joylashishi tufayli „hozirda maʼlum boʻlgan eng moʻ’tadil sayyora“ deb hisoblashadi. Taxminlarga koʻra, bu sayyora yuzasidagi harorat uning nomaʼlum albedo qiymatiga qarab 213 K (-60 °C) dan 269 K (-4 °C) gacha oʻzgarib turadi.

Bu Kentavr proksimasi b dan keyin Quyosh tizimidan maʼlum boʻlgan ikkinchi eng uzoq yerdagi ekzosayyoradir.

Yulduzning eng yaqin muhiti 
Quyidagi yulduz tizimlari Ross 128 dan 10 yorugʻlik yili masofasida joylashgan:

Fantastikada 

 „Bobil 5“ teleserialida Ross 128 tizimida „Leoniya“ deb nomlangan inson koloniyasi mavjud.
 Frontier: Elite 2 kompyuter oʻyinida Ross 128 ning ichki sayyoralaridan birida mahbuslar koloniyasi mavjud.

Yana qarang 
 Virgo yulduz turkumidagi yulduzlar roʻyxati

Manbalar

Havolalar 
 Звезда Росс 128 ведёт себя странно // Популярная механика, 14 июля 2017
 Астрономическая база данных SIMBAD
 Solstation (Ross 128)
Quyoshga eng yaqin yulduzlar
Charaqlovchi yulduzlar
Sunbula (yulduz turkumi)
Katta Ayiq harakatlanuvchi yulduzlari guruhi
Eng gullagan yoshlik chogʻimda

„Eng gullagan yoshlik chogʻimda“ — rejissor Melis Abzalovning „Chinor tagidagi duel“ filmi uchun maxsus yozilgan qoʻshiq. Filmda qoʻshiqni Rashid Malikov oʻynagan Nortoy obrazi ijro etsa-da, aslida ashulani Kozim Qayumov kuylagan.

Qoʻshiq oʻzbeklar orasida keng miqyosda ommalashgan boʻlib, bir necha sanʼatkor, jumladan, „Farhod va Shirin“ guruhi, Nilufar Usmonova, Samandar Hamroqulov, Shuhrat Daryo va boshqalar uning kaverini yozgan.

„Eng gullagan yoshlik chogʻimda“ oʻzbek shoiri Hamid Olimjonning XX asr oʻzbek lirikasining eng sara namoyandalaridan biri hisoblanuvchi shu nomli sheʼriga bastalangan. Qoʻshiq kuyini rus kompozitori Yevgeniy Shiryayev bastalagan.

Matni

Manbalar

Havolalar 

 
 
 
 „Eng gullagan yoshlik chogʻimda“ qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi Songsterr saytida
 „Eng gullagan yoshlik chogʻimda“ qoʻshigʻinining toʻliq tabulaturasi UltimateGuitar saytida

Kozim Qayumov qoʻshiqlari
1979-yil qoʻshiqlari
Oʻzbek tilidagi qoʻshiqlar
Yaman Candar

Yaman Candar () — 1291-1461-yillar orasida Onadoʻlida hukm surgan turk-islom bekligining asoschisi. Yaman Candar ushbu beklikni 1291-1309-yillar orasida boshqargan.

Kelib chiqishi va yoshligi 
Yaman Candarning turkman qabilasidan ekanligidan boshqa hech qanday manbalar tarixda uchramaydi. Ammo uning turkmanlarning qaysi qabilasidan ekanligi manbalarda yoritilmagan. Islom ensiklopediyasiga koʻra, uning ismi Candar ham saroy qoʻriqchilari unvoni boʻlgan va Yaman Candar, katta ehtimol, Saljuqiylar saroyidagi candar yaʼni qoʻriqchi boʻlgan.

Fuqarolar urushidagi faoliyati 
1291-yilda Koʻniya sultonligi qaram boʻlgan Hulokuiylar davlati oliy xoni Argʻun ibn Abaqaxon vafot etdi. Saljuqiylar shahzodasi Qilich Arslon (Qrimda yashovchi Kaykaus II ning oʻgʻli) Argʻun xonning oʻlimidan keyingi tartibsizliklar chogʻida 1292-yilda Saljuqiylar taxtiga kurashish uchun Onadoʻliga keldi. Uning asosiy ittifoqchisi Çobanoğulları bekligi edi. Koʻniya sultoni, Qilich Arslonning akasi Mesut Qilich Arslonni taʼqib ostiga oldi. Ammo Çobanoğulları bekligi beki Muzaffereddin Yavlak Arslan va Qilich Arslon jangda Mesutni magʻlubiyatga uchratdi. Mesut qamoqqa olindi. Biroq Yaman Candar kutilmagan hujum orqali ikki ittifoqchini magʻlub etdi. Mesut ozod qilindi va Muzaffereddin Yavlak Arslan qatl etildi.

Beklik davri 
Hulokuiylar davlatining yangi xoni Geyxatu Yaman Candardan mamnun boʻlib, Kastamonu (Turkiyaning Qoradengiz mintaqasi, ilgari Çobanoğulları bekligi mulki boʻlgan)ni Yaman Candarga iqto sifatida hadya etdi. Yaman Candarning keyingi hayoti haqida hech qanday maʼlumot yoʻq. U, ehtimol, 14-asr boshlarida vafot etgan. Baʼzi manbalarda 1309-yilda vafot etganligi qayd etilgan.

Vafotidan soʻng 
Yaman Candarning vafotidan koʻp oʻtmay, Çobanoğulları bekligi Kastamonuni qaytarib olganlar. Beklik taxtiga oʻgʻli Süleyman Bey I oʻtirgan.

Manbalar 

Candaroğulları bekligi
Kastamonu tarixi
1309-yilda vafot etganlar
1 Ilon

1 Ilon () — Sunbula yulduz turkumidagi qizil gigant boʻlib, zohiriy yulduz kattaligi 5,52 ga teng. Bu qizil zichlashish yulduzi, gorizontal shoxning sovuq ob’ekti boʻlib, uning yadrosida geliy yonadi. Yulduz kengaytirilgan atmosferaga ega, jismning radiusi Quyoshnikidan 13 marta katta, harorat  K, yorqinligi esa Quyoshnikidan 77 marta katta. Quyoshdan 1 Ilongacha boʻlgan masofa 322 yorugʻlik yili.

Flamstidning 1 Ilon belgisi yulduzga Serpens yulduz turkumi Ophiuchus yulduz turkumi bilan bir boʻlgan bir vaqtda berilgan. Ob’ektga Bayer belgisi M Ilon ham berildi. Iloneltuvchi va Ilon yulduz turkumlari ajratilganda, 1 Ilon tarozi yulduz turkumida, ularning chegaralaridan tashqarida edi. Keyinchalik, yulduz bir oz harakat qildi va Sunbula yulduz turkumiga qoʻshildi.

1 Ilon 86" burchak masofasida Uilyam Gerschel tomonidan kashf etilgan, 10-chi zohiriy kattalikdagi hamroh yulduzga ega. U Quyoshdan 1 Ilon bilan bir xil masofada joylashgan va bir xil toʻgʻri harakatga ega, bu bizga ushbu ob’ektni 1 Ilon bilan jismonan bogʻlangan deb hisoblash imkonini beradi, yulduzlar orasidagi masofa esa 8600 a.b. Hamroh yulduz Quyoshdan bir oz kichikroq va xiraroqdir.

Koʻp yulduzlar kataloglarida fon ob’ekti boʻlgan holda, kattaroq burchak masofasida joylashgan 10-kattalikdagi boshqa yulduz ham qayd etilgan.

Manbalar 

Qoʻshaloq yulduzlar
Sunbula turkumi yulduzlari
Olovrang gigantlar
Sunbula (yulduz turkumi)
Erifiya

Erifiya, Eriteya/Erifeida ( - qizil) - qadimgi yunon mifologiyasida, gesperidlardan biri. U Atlant va Gesperisning qizi yoki Gesperus (Kechki yulduz) va Nyuktaning (Tun) qizi hisoblanadi. Giginda Erik tomonidan buzilgan.

Gesperidlar gʻarbda Okean daryosi boʻyida yashagan. Ular "Gesperidlar bog'i" da abadiy yoshlikning oltin olmalarini qo'riqlashdi. Rodoslik Apollon Argonautikada argonavtlar kelganini ko'rganlarida, Gesperidlar qo'rqib ketishganini va changga aylanganini aytadilar. Ammo Argonavtlarning (yoki Orfeyning qo'shig'i) iltimoslariga quloq solib, ular chiroyli daraxtlarga aylanishdi. Erifiya esa qarag'ayga aylandi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Кондрашов А. Легенды и мифы Древней Греции и Рима: Энциклопедия. — М.: РИПОЛ классик, 2005. — 768 с.
 Мифологический словарь / гл. ред. Е. М. Мелетинский — М.: Советская энциклопедия, 1990 г. — 672 с.
 Мифы народов мира / под ред. С. А. Токарева — М., Советская энциклопедия, 1992. — Т. 2 — 719 с.
Mifologik qahramonlar
HW Vigro

HW Virgo (hw Virginis, hw Vir)  — Quyoshdan taxminan 590 yorugʻlik yili masofada joylashgan Algol tipidagi tutunli qoʻshaloq yulduz (Yulduzning xususiyatlariga va Yulduz qiymatiga koʻra, Hipparcos sunʼiy yoʻldoshi tomonidan olingan trigonometrik parallaks Virgo yulduz turkumidagi juda yuqori xato qiymatiga ega).

Tizim B spektral tipidagi kichik mitti va qizil mittidan iborat. Ikki yulduz bir-birining atrofida 0,116795 kunlik davr bilan aylanadi.

Taklif etilgan sayyoralar tizimi 
2008-yilda tizimdagi tutilish parametrlarida oʻzgarishlarga asoslanib, ikkita yirik Sayyora ikki yulduz atrofida aylanayotganligi aniqlandi: biri Yupiter massasining 8,47 massasiga ega, ikkinchisi Yupiter massasining 19,2 massasiga ega, aylanma davrlari navbati bilan 9,1 va 15,8-yil. Keyinchalik, taxmin qilingan tizim barqaror emasligi, maʼlumotlarning noaniqliklari doirasida ruxsat etilgan parametr maydonida oʻrtacha umr koʻrish vaqti 1000-yildan kam boʻlganligi koʻrsatildi. Dinamik ravishda barqaror orbita yechimi 14,3 massasi bilan orbitaga aylanadigan Yupiter massasining 12-yil va 65 massasining orbitadagi Yupiter 55yil  bilan ishlaydigan ob’yektda olingan boʻlsa-da, tashqi ob’yektning orbital parametrlari yuqori darajada aniqlanmagan, bu ham modelning toʻgʻriligini shubha ostiga qoʻyadi. Ushbu tizimni modellash muammolari va ushbu turdagi bir nechta boshqa qoʻshaloq sayyoralar atrofida taxmin qilingan  sayyoralarning mavjudligi haqida maʼlumot olishda ishlatiladigan tutilish parametrlarining oʻzgarishi noaniq kelib chiqishi boʻlgan degan taxminga olib keladi.

Yana qarang 
 Algol
 CM Dragon
 QS Virgin
 NN ilonlar

Manbalar 

Algol tipidagi tutilish o'zgaruvchilari
Virgo (yulduz turkumi)
Turkiston qayini

Turkiston qayini () — Qayindoshlar (Betulaceae) oilasiga mansub qayin (Betula) turkumidagi  oʻsimliklar urugʻi

Tarqalishi va ekologiyasi 
Tabiatda areal turining tarqalishi Oʻrta Osiyo - Qirgʻiziston, Tojikiston va Afgʻonistonni qamrab oladi [2].
Oʻrta Osiyoda 2 turi: Turkiston va Tyanshan Qayinlari tarqalgan. Toʻqayzorlarda, 5—6 ga maydonlarda alohida yoki aralash oʻrmonlar tashkil qilib, togʻ daryolari qirgʻoqlarida ingichka polosalar holida oʻsadi. Baʼzi joylarda yongʻoqzorlar, archazorlar, oqqaragʻayzorlarda tabiiy holda uchraydi. Turkiston Qayini (Betula turkestanica) Tyanshan-Olay togʻ daryolari boʻylarida uchraydi.

Togʻ daryolari vodiylarida oʻsadi.

Botanika tavsifi 
Daraxt 8-12 metr balandlikda, iflos-oq-sariq  poʻstlogʻi bilan. Yosh novdalar koʻpincha paska qaraydi va bezli.

Barglari tuxumsimon, uzunligi 5 sm, eni 3,5 sm, oʻtkir yoki uchi uchli, asosi xanjar yoki keng xanjarsimon, tagida butun qirgʻoq boʻylab, tepasida keskin-ikki tishli, ikki tomondan yosh tuklar, keyinroq bargsiz boʻladi, uzunligi taxminan 1,75 sm boʻlgan deyarli yalangʻoch bargsiz boʻladi, ingichka tukli barglar bilan.

Urugʻcha mushukchalar osilgan, silindrsimon, uzunligi 2,5 sm, diametri 7-8 mm va uzunligi 1,7 sm uzunlikdagi yupqa tukli poyada, qirrasi boʻylab oʻralgan, xanjar shaklida, uzunligi taxminan 5 mm; kuraklari bilan loblari ochiq yoki biroz koʻtarilgan, koʻpincha burchakli, oʻrtachadan qisqaroq, uchburchak.

Yongʻoqlar tuxumsimon yoki deyarli toʻq sariq, uzunligi 2,5 sm, qanotlari yongʻoqqa deyarli teng yoki undan bir oz torroq; qanotning cheti yongʻoqdan oshmaydi.

Taksonomiya 
Turkiston qayini turi () — Qayindoshlar (Betulaceae) oilasiga mansub qayin (Betula) turkumidagi  oʻsimliklar urugʻi.

Manbalar  

Qayin
Osimliklar
Markaziy Osiyo Florasi
QS Virgo

QS Virgo (QS Virginis, QS Vir) ― quyoshdan taxminan 157 yorugʻlik yili masofasida joylashgan tutilgan qoshaloq tizim boʻlib, kataklizm oʻzgaruvchisi hisoblanadi. Tizim 3,37 soatlik davrga toʻgʻri keladiga oq mitti va qizil mittidan iborat.

Uchinchi tananing mavjudligi haqida 
2009-yilda qoʻshaloq yulduzning tutilish xususiyatlarining oʻzgarishi bilan kashf etilgan ikki yulduz atrofida orbitada yulduzdan tashqari sayyoraning ochilishi eʼlon qilindi. Sayyora minimal massasi 6,4 Yupiter massasiga ega va yarim katta oʻqi qoʻshaloq yulduzga nisbatan 4,2 AU boʻlgan elliptik orbitada joylashgan deb taxmin qilingan.

Keyingi kuzatishlar vaqtida tutilishlardagi oʻzgarishlarning tabiati sayyoramiz tizimining taqdim etilgan modeliga mos kelmasligini aniqladi. Tutilish vaqtlarining kuzatilgan oʻzgarishlari uchinchi jism tomonidan yaratilishi mumkinligi sababli, eng yaxshi model minimal massasi taxminan 0,05 quyosh massasi (taxminan 50 Yupiter massasi) boʻlgan ob’y`ektni oʻz ichiga oladi, bu juda eksantrik orbitada 14-yil davom etadi.

Yana qarang 
 Algol
 H.V. Virjiniya
 NN ilonlar
 CM Dragon
 DP Leo
 NSVS 14256825

Manbalar 

boshoq (yulduz turkumidagi)
 oq mitti
Vyacheslav Saakov

Vyacheslav Gegamovich Saakov (1939-yil 5-mart, Toshkent — 1997-yil 15-mart, Buxoro) — Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, yangi tipdagi shahar gidlari janrining asoschisi, Markaziy Osiyo tarixining koʻzga koʻringan tadqiqotchisi va targʻibotchisi, jurnalist va publisist.

Tarjimai hol 
1939-yil 5-martda Toshkent shahrida tugʻilgan.

Toshkentdagi 50-oʻrta maktabni bitirgandan soʻng V.I.Lenin nomidagi Oʻrta Osiyo davlat universitetining tarix fakultetini tamomlagan.

1961-1962-yillarda Buxoro davlat oʻlkashunoslik muzeyida katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan.

1962-1975-yillarda - S.K.Orjonikidze nomidagi Buxoro davlat pedagogika instituti assistenti, katta oʻqituvchisi, dosenti.

1955-1965-yillarda Buxoro viloyati sanoatini rivojlantirishga bagʻishlangan tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun nomzodlik dissertasiyasini himoya qilgan.

1975-1979-yillarda viloyat “Sovet Buxorosi” gazetasi tahririyati mudiri.

1979-yildan - Buxoro yengil va oziq-ovqat sanoat texnologiya instituti dotsenti, kafedra mudiri.

1992-yildan - O'zbekistondagi birinchi siyosatshunoslik kafedralaridan birining mudiri.

Bir qator xalqaro kongresslar a’zosi. 

Bir qancha kitob, jurnal va gazeta maqolalar muallifi. Ayniqsa, miniatyura va hattotlik ilmiga bagʻishlangan kitoblar, zardoʻzlik san’ati, sayyohlar uchun qoʻllanmalar va boshqa qator kitoblari alohida ajralib turadi.

V.G.Saakovning Oʻrta Osiyo tarixiga bagʻishlangan shaxsiy kitoblar toʻplami kitobxonlarda katta qiziqish uygʻotdi.

Orden va medallar bilan taqdirlangan.

Ikki farzandning otasi.

Saakov 1997-yil 15-martda Buxoroda nasroniylar qabristoniga dafn etilgan.

Saakovning kitoblar roʻyxati: 
V.G.Saakov, U.X.Kamolov, A.A.Muzafarov. Buxoro. Yoʻlboshlovchi. - Toshkent, 1973-yil. 

V.G.Saakov, J.N.Namozov. Sovet hokimiyati yillarida Buxoro viloyatining sanoat rivojlanishi. - Toshkent, 1974-yil. 

V.G.Saakov, A.A.Muzafarov. Buxoro. Yoʻlboshlovchi. - Toshkent, 1979-yil. 

V.G.Saakov, U.A.Asatov. Koʻhna yerning yangilanishi. - Toshkent, 1981-yil. 

V.G.Saakov, A.A.Muzafarov, R.N.Reyxer Buxoro. Yoʻlboshlovchi. - Toshkent, 1987-yil. 

V.G.Saakov. Buxoro me’morchiligi durdonalari. – Buxoro, 1991-yil. 

V.G.Saakov. Yuzlab manzillar. - Toshkent, 1991-yil. 

V.G.Saakov, X.S.Madrahimov, S.Badridinov. Qadimgi va oʻrta asrlarda Buxoro. - Moskva, 1993-yil. 

V.G. Saakov. Buxoro tarixi adabiyoti.- Buxoro: “Buxoro”, 1996-yil.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik jurnalistlar