Veb Dasturlash



Umumiy taʼrif 

Tim Bernars-Lee 1989-yilda Butunjahon Oʻrgimchak Toʻri (inglizcha: World Wide Web) deb atalgan va butun dunyo boʻylab maʼlumot ulasha oladigan tizimga asos soldi. Shundan buyon Butunjahon Oʻrgimchak Toʻri ulkan rivojlanishlarga erishdi va hali ham rivojlanib kelyapti. Maʼlumotlar asosan veb brauzer orqali ulashiladi.

 esa veb brauzerda ishlaydigan  va  ishlab chiqish va ularning sifatini doimiy ravishda nazorat qilish sohasidir. Kundalik ravishda dunyo aholisining juda katta qismi foydalanadigan ,  va  tarmoqlari Veb Dasturlashning namunalaridir . Veb Dasturlash va Veb Dizayn oʻzaro yaqin soha hisoblanadi. Veb Dizayn — veb sahifa va veb ilovalarning koʻrinishini yaratish boʻlsa, Veb Dasturlash ularga turli xil imkoniyatlarni qoʻshishga yordam beradi.

Qismlar 

da foydalaniladigan asosiy vositalarga HTML(Hypertext Markup Language), CSS (Cascading Style Sheets) va JavaScript kiradi.

 — veb sahifa va veb dasturlarning tashqi koʻrinishida aks etgan elementlarning tartibini belgilaydigan til hisoblanadi.

 esa elementlarning foydalanuvchiga yanada tartibli, chiroyli va moslashuvshan koʻrinishiga javob beradi.

 — HTML va CSS orqali chiroyli koʻrinishga keltirilgan veb sahifa yoki veb ilovaga turli vazifalarni bajara oladigan imkoniyatlar qoʻshish uchun ishlatiladi.

Bu vositalar orqali Veb Dasturlashning Front End qismi yaratiladi. Veb Dasturlashning yana bir qismi Back End deb ataladi. Back End ham oʻz oʻrnida turli vositalar orqali hosil qilinadi. Front End va Back End API orqali oʻzaro birga ishlaydi.

API — Back End va Front End oʻrtasida maʼlumot almashish uslubi.

Front End Dasturlash 

Front End Dasturlash — veb sahifa va veb ilovalarning foydalanuvchiga koʻrinadigan qismini hosil qilish sohasidir. Bu qism HTML, CSS va JavaScript vositalari orqali yaratiladi. Bu vositalar bilan ishlaydigan kasb egasini Front End Dasturchi deb ataladi. Front End Dasturchiga qulayliklar yaratish maqsadida turli xil qoʻshimcha vositalar, jumladan, Sass, Bootstrap, React yaratilgan. Bu vositalar veb sahifaning foydanalanuvchi koʻradigan qismini tezroq va osonroq yaratishga yordam beradi.

Back End Dasturlash 

Front End Dasturlash veb sahifa yoki veb ilovaning
koʻrinishiga javobgar boʻlsa, Back End qanday ishlashiga javob beradi. Back End Dasturlash maʼlumotlarni veb brauzerning foydalanuvchi koʻradigan qismiga qanday uzatilishini taʼminlaydi. Back End Dasturlashda ishlatiladigan vositalar juda koʻp. Ulardan eng ommaboplari PHP, Ruby, Python, Node.js va C#(inglizcha:[si shɑrp])

Maʼlumotlar Bazasi 

Maʼlumotlar Bazasi — Foydalanuvchiga kerakli yoki u tomonidan kiritiladigan, saqlanadigan, qayta ishlanadigan yoki oʻchiriladigan maʼlumotlar yigʻindisidir. Eng mashhur maʼlumotlar bazasiga Oracle, MsSQl, MySQL va boshqalar kiradi.

Veb Xavfsizlik 

Front End va Back End Dasturlashda yoʻl qoʻyilgan kichik xato ham veb sahifa yoki ilovadagi muhim va jiddiy maʼlumotlarni xaker tomonidan oʻgʻirlanishiga sabab boʻlishi mumkin. Veb Xavfsizlik esa veb sahifa va ilovaning xavfsizligini taʼminlovchi soha hisoblanadi va quyidagi boʻlimlarni oʻz ichiga oladi:

Maʼlumot xavfsizligi 
Bu orqali veb sahifa yoki ilovadagi maʼlumotlarga qilingan hujumga yoki ularga qoʻshimcha kiritish kabi holatlarning oldi olinadi.

Aloqa xavfsizligi  
Turli qurilmalar oʻzaro ishlashi mobaynida uzatiladigan va qabul qilinadigan maʼlumotlarning xavfsizligini taʼminlaydi.

Shaxsiy maʼlumotlar xavfsizligi 
Foydalanuvchiga tegishli maʼlumotlarning, jumladan, foydalanuvchi nomi, maxfiy kaliti va toʻlov vositalarining xavfsizligini taʼminlaydi.

Yana qarang 
 What is Web Development
 What is Front End Development
 What is Back End Development

Manbalar 

 Dasturlash
 Dasturchi
 Informatika
 Kompyuter
 HTML
 CSS
 JavaScript
 PHP
 Python