Eyüp qabristoni

Eyüp qabristoni () yaʼni Eyüp Sulton qabristoni — Turkiyaning Istanbul shahri Yevropa tomonida, Eyüp tumanida joylashgan tarixiy qabriston boʻlib, Vaqflar Bosh boshqarmasi tomonidan boshqariladi. Ushbu qabriston Istanbuldagi eng qadimgi va eng katta musulmon qabristonlaridan biri hisoblanib, u yerda Usmoniylar davlati sultonlari va saroy aʼzolari, sadr vazirlari, oliy martabali diniy idora vakillari, davlat xizmatchilari va harbiy qoʻmondonlar hamda ziyolilar, olimlar, sanʼatkorlar va shoirlarning qabrlari joylashgan.

Tarixi 

Qabriston Usmonlilar orasida juda mashhur edi, chunki ular vafotlaridan keyin Abu Ayyub al-Ansoriyning (576 — taxminan 672 yoki 674) qabri yonida, Usmonli turk tilida Ebu Eyyub al-Ensoriy (zamonaviy turk tilida Eyüp Sulton) dafn qilinishni xohlashardi. Islom paygʻambari Muhammadning yaqin sahobasi boʻlmish Abu Ayyub al-Ansoriy Vizantiya imperiyasi poytaxti Konstantinopolga qilingan reyd paytida vafot etgan, shu sababli uni iloji boricha shahar devorlariga yaqinroq joyda dafn qilishni xohlashgan. 1453-yilda Usmonli turklari Konstantinopolni bosib olganidan soʻng dafn etilgan joyda uning qabr qurilgan va uning sharafiga bugungi kunda Eyüp Sulton masjidi deb ataladigan masjid bunyod etilgan. Oʻsha paytdan boshlab, hozirgi Eyüp deb nomlanuvchi hudud muqaddas boʻlib, koʻplab taniqli Usmonli shaxslari Abu Ayyubning qabri yaqinida dafn qilinishlarini iltimos qilishgan.

Eyüp qabristoni Oltin Shoxning gʻarbiy qirgʻogʻida, Konstantinopolning (hozirgi Istanbul) tarixiy devorlaridan tashqarida joylashgan. U Oltin Shox qirgʻogʻi orasidan Karyağdı yonbagʻrigacha, undan oʻtib Edirnekapigacha choʻzilgan. Oltin Shox atrofidagi yoʻl qurilishi va milliylashtirish ishlari qabrlarga katta zarar yetkazgan.

Eyüp qabristonida Usmonlilar davridagi jamoat jallodlarining ham qabrlari mavjud. Ularni jamoat qabristonlariga dafn etishga ruxsat berilmagan va Eyüp qabristoni yonidagi Karyagʻdi tepaligidagi „Jallod qabristoni“ deb nomlanadigan alohida qabristonga () dafn qilingan. Ularni dafn etish ishlari Istanbuldagi faqat ikkita qabristonda tunda yashirin ravishda boʻlib oʻtgan. Ushbu jallodlar tomonidan qatl etilgan shaxslarning qarindoshlari tomonidan ularning qabrlariga zarar yetkazilmasligi uchun qabr toshlarida hech qanday nom va sana koʻrsatilmagan. Afsuski, hozirgi kungacha faqat bir nechta jallod qabrlarigina saqlanib qolgan.

Jinoyat ishlari 
1994-yilning noyabr kunlaridan biri kechki vaqtda 45 yoshli avstriyalik professor ayol mashhur Pierre Loti kafeteriyasida kofe ichib boʻlib, qabriston orqali tepadan pastga tushayotganida hujumga uchragan, talon-taroj qilingan va oʻldirilgan. Uning qotili 17 yoshli avtomobil rassomi boʻlgan.

2001-yilning 25-avgust kuni peshindan keyin taniqli turk yahudiy tadbirkori, Alarko Holding asoschisi Üzeyir Garih Fevzi Çakmak qabri yonida qabriston qoʻriqchilari tomonidan oʻlik holda topilgan. Unga oʻn marta pichoq urilgan. Politsiya ikki soatdan soʻng gumonlanuvchi shaxsni qoʻlga olgan, qotil ushbu jinoyatni tan olgan va tadbirkorni talonchilik uchun oʻldirganini aytgan. Biroq Garihning puli va mobil telefonini oʻgʻirlagan haqiqiy qotil oradan oʻn kun oʻtganidan keyin qoʻlga olingan. Xabar qilinishicha, Garih har ikki haftada Turkiyaning birinchi Bosh shtab boshligʻi feldmarshali Çakmak qabrini ziyorat qilgan.

2001-yilgi qotillik ishidan koʻp oʻtmay Eyüp tumani prokuraturasi komissari Eyüp qabristonining beparvolik tufayli fohishalik va giyohvand moddalar isteʼmol qilish joyiga aylanganini tan olgan. Maʼlum qilinishicha, 1994-yilgi qotillikdan beri qabristonda hamda sayyohlar koʻp boʻladigan tepalikda joylashgan choyxonaga olib boradigan yoʻlda politsiya patrul nazorati oʻtkazilmagan.

Mashhur dafn marosimlari 

 Xizr Bey (1407-1459) — hanafiylik-moturidiylik olimi va shoiri
 Idris Bitlisi (1457 — 1520) — Usmonli kurd arbobi
 Mehmed V (1844-1918) — Usmonlilar imperiyasining 35-sultoni
 Shahzoda Sabahaddin (1878-1948) — sotsiolog va mutafakkir
 Husein Gradaščević (1802-1834) Usmonli imperiyasiga qarshi isyon koʻtargan bosniyalik general
 Hoji Orif Bey (1831-1885) Usmonli klassik musiqa bastakori
 Ahmad Hoshim (1884?-1933) shoir
 Kichik Mehmed Said Posho (1830-1914) davlat arbobi va Jerid-i-Havadis gazetasi muharriri
 Sheker Ahmad Posho (1841-1907) rassom, askar va davlat amaldori
 Fevzi Çakmak (1876-1950) feldmarshal va siyosatchi
 Sadettin Heper (1899-1980) Mavlaviy musiqa bastakori
 Hüseyin Hilmi Işık (1911-2001) islom olimi
 Necip Fazil Kısakürek (1904-1983) shoir, yozuvchi, dramaturg, faylasuf va faol
 Nurettin Uzunoğlu (1939-2013) islom olimi, professor, siyosatshunos va akademik
 Enver Ören (1939-2013) tadbirkor va Ihlas Holding asoschisi
 Murat Öztürk (1953-2013) professional akrobatika uchuvchisi
 Ahmad Ammar Ahmad Azam (1993-2013) Eyup qabristoniga dafn etilgan birinchi malayziyalik shaxs, unga turk xalqi tomonidan Shehidimiz unvoni berilgan
 Mahfiruz Xotun (taxminan 1590-1620) Usmonlilar sultoni Ahmad I ning (h. 1603-17) turmush oʻrtogʻi va Sulton Usmon II ning (h. 1618-22) onasi
 Mahmud Esad Coşan (1938-2001) turk ademigi, yozuvchi, voiz, islom professori va naqshbandiya yetakchisi

Yana qarang 

 Eyüp Sulton masjidi

Manbalar

Havolalar 

 Istanbul Kültür Mirası va Kültür Ekonomisi Envanteri
Abu Ayyub al-Ansoriy
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda