Korxona arxitekturasi

Korxona arxitekturasi (, EA) — tahlil qilinayotgan obyektni tavsiflovchi muayyan muhim biznes sohalari nuqtai nazaridan tashkilotning tuzilishi va oʻzaro aloqalarini har tomonlama aniqlash, tartibga solish, standartlashtirish va hujjatlashtirish usullarini taqdim etadigan analitik intizomdir. EA maqsadi biznesni boshqarishning barcha darajalarida biznesni boshqarish, optimallashtirish va real sharoitlarga mos ravishda oʻzgartirish uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan biznes korxonasining samarali vakilini yaratishdir. EA jarayonlari, hodisalari, maʼlumotlari hamda qoʻllaniladigan texnologiyalar bilan tavsiflangan domen elementlari oʻrtasidagi munosabatlar va oʻzaro taʼsirlarni olish uchun xizmat qiladi.

Umumiy koʻrinish 
Korxona arxitekturasining amaliyotchilari sifatida korxona arxitektorlari tashkilotning strategik qarashlarini odamlar, jarayon va texnologiya qarorlarini amalga oshirish mumkin boʻlgan maqsad hamda vazifalar bilan muvofiqlashtirish orqali ushbu koʻrinishga erishish uchun miqdoriy yaxshilanishlarga olib keladi. Korxona arxitekturasi amaliyoti:

Bu biznes hamda IT menejerlariga biznesni rivojlantirish va biznesni oʻzgartirishni qoʻllab-quvvatlash va taʼminlash uchun eng yaxshi strategiyalarni aniqlashga yordam beradi. Biznes bogʻliq boʻlgan biznes axborot tizimlariga nisbatan.

Mavzular

Korxona va arxitektura atamalari 
Korxona umumiy maqsadlar toʻplamini baham koʻradigan va mijozlarga mahsulot va xizmatlarni taqdim etishda hamkorlik qiladigan tashkiliy birlik, tashkilot yoki tashkilotlar toʻplamini tavsiflash sifatida belgilanishi mumkin.

Shu maʼnoda korxona atamasi hajmi, mulkchilik modeli, operatsion modeli yoki geografik taqsimotidan qatʼi nazar, har xil turdagi tashkilotlarni qamrab oladi. U oʻsha tashkilotlarning toʻliq ijtimoiy-texnik tizimlarini odamlar, axborot, jarayonlar hamda texnologiyalarni oʻz ichiga oladi.

Arxitektura tizimning uning elementlari, munosabatlari, dizayn va evolyutsiya tamoyillarida mujassamlangan muhitdagi asosiy tushunchalari yoki xususiyatlarini anglatadi.

Ijtimoiy-texnik tizim kabi tushunilgan korxona atamasi korxona arxitekturasining qamrovini belgilaydi.

Qoʻllash sohalari 
Korxona arxitekturasi boʻyicha amaliyotchilar hamda olimlarning korxona arxitekturasining maʼnosiga nisbatan qarashlari yoki eʼtiqodlari odatda uchta fikr maktabining bir yoki gibridiga toʻgʻri keladi:

 Korxona IT dizayni — EAning maqsadi IT va biznes tashvishlari oʻrtasidagi koʻproq moslashishdir. Korxona arxitekturasining asosiy maqsadi — istalgan tashkiliy maqsadlarga erishish uchun korxonaning AT/AT imkoniyatlarini rejalashtirish va loyihalash jarayoniga rahbarlik qilishdir. Odatda, arxitektura boʻyicha takliflar va qarorlar korxonaning IT/IS jihatlari bilan cheklanadi; boshqa jihatlar faqat kirish boʻlib xizmat qiladi.
 Korxonani integratsiyalash — Ushbu fikr maktabiga koʻra, EAning maqsadi korxonaning turli muammolari (HR, IT, Operatsiyalar va boshqalar), shu jumladan strategiyani ishlab chiqish va amalga oshirish oʻrtasidagi bogʻliqlik oʻrtasida koʻproq muvofiqlikka erishishdir. Odatda, arxitektura boʻyicha takliflar va qarorlar korxonaning barcha jihatlarini qamrab oladi.
 Korxona ekotizimini moslashtirish — EAning maqsadi barqaror boʻlishi uchun korxonalarning oʻrganish imkoniyatlarini rivojlantirish va qoʻllab-quvvatlashdir. Binobarin, korxonaning oʻzini takomillashtirish, innovatsiyalar kiritish va atrof-muhit bilan birgalikda rivojlanish imkoniyatlarini yaxshilashga katta eʼtibor qaratilmoqda. Odatda, takliflar va qarorlar korxonani ham, uning atrof-muhitini ham qamrab oladi.

Biror kishining korxona arxitekturasining maʼnosiga boʻlgan ishonchi uning maqsadini, erishish vositalarini, uni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan koʻnikmalarni va uni amalga oshirish uchun mas’uliyatni qanday koʻrishiga taʼsir qiladi.

Korxonaning arxitektura tavsifi 
ISO/IEC/IEEE 42010 standartiga koʻra, tizim arxitekturasini tavsiflash uchun foydalaniladigan mahsulot arxitektura tavsifi deb ataladi. Amalda, meʼmoriy tavsif turli xil roʻyxatlar, jadvallar va diagrammalarni oʻz ichiga oladi. Bu koʻrinishlar deb nomlanuvchi modellardir. Korxona arxitekturasida ushbu modellar mantiqiy biznes funktsiyalari yoki imkoniyatlari, biznes jarayonlari, inson rollari va aktyorlari, jismoniy tashkilot tuzilmasi, biznes ilovalari va platforma ilovalari, apparat va aloqa infratuzilmasini tavsiflaydi. 

Birlashgan Qirollik Milliy hisoblash markazi EA eng yaxshi amaliyot boʻyicha qoʻllanma quyidagilarni taʼkidlaydi:Korxona arxitekturasi biznesning boshqaruvchanligini, samaradorligini, samaradorligini hamda chaqqonligini oshirish yoki axborot texnologiyalari uchun sarflangan pullarni oqlashni taʼminlash maqsadida tavsiflanadi. 

Korxona arxitekturasini oʻzgartirish uchun asosiy narsa homiyni aniqlashdir. Uning missiyasi, qarashlari va strategiyasi va boshqaruv tizimi kutilayotgan transformatsiyada ishtirok etadigan barcha rollar, mas’uliyatlar va munosabatlarni belgilaydi.

 tashkilot tuzilmasi yoki jarayonlaridagi innovatsiyalar
 axborot tizimlari yoki texnologiyalaridan foydalanishdagi innovatsiyalar
 biznes jarayonlarini integratsiyalash va/yoki standartlashtirish va
 biznes maʼlumotlarining sifati va dolzarbligini oshirish.

Biznesni asosiy holatdan maqsadli holatga, bir nechta oʻtish holatlari orqali oʻzgartirishga rahbarlik qilish uchun arxitekturani ishlab chiqish hamda ishlatish metodologiyasi odatda korxona arxitekturasi ramkasi sifatida tanilgan. Ramka jarayonlar, texnikalar, artefakt tavsiflari, mos yozuvlar modellari yoki korxonaga xos arxitektura tavsifini ishlab chiqarish va ishlatish boʻyicha koʻrsatmalarning tuzilgan toʻplamini taqdim etadi.

Foyda 
Korxona arxitekturasining yutuqlari uning tashkilot maqsadlariga bevosita va bilvosita hissasi orqali erishiladi. Tashkilot arxitekturasining eng muhim afzalliklari quyidagi sohalarda kuzatilishi mumkinligi aniqlandi:

 Tashkiliy dizayn — Korxona arxitekturasi qoʻshilish, sotib olish yoki umumiy tashkiliy oʻzgarishlar paytida tashkiliy tuzilmalarni loyihalash va qayta loyihalash bilan bogʻliq sohalarda yordam beradi.
 Tashkiliy jarayonlar va jarayonlar standartlari — Korxona arxitekturasi biznes jarayonlarini intizom va standartlashtirishni taʼminlashga yordam beradi va jarayonlarni birlashtirish, qayta ishlatish va integratsiyani taʼminlaydi.
 Loyiha portfelini boshqarish — Korxona arxitekturasi investitsiya qarorlarini qabul qilish va ishning ustuvorligini qoʻllab-quvvatlaydi.
 Loyihani boshqarish — Korxona arxitekturasi loyiha manfaatdor tomonlari oʻrtasidagi hamkorlik va aloqani yaxshilaydi. Korxona arxitekturasi loyihaning samarali koʻlamini aniqlashga va toʻliqroq va izchil loyiha natijalarini aniqlashga yordam beradi.
 Talablar muhandisligi — Korxona arxitekturasi korxona arxitekturasi hujjatlarini nashr etish orqali talablarni aniqlash tezligini va talablarni aniqlashning aniqligini oshiradi.
 Tizimni rivojlantirish — Korxona arxitekturasi tizimni ishlab chiqish va sinovdan oʻtkazishda optimal tizim dizayni va resurslarni samarali taqsimlashga yordam beradi.
 AT boshqaruvi va qarorlar qabul qilish — Korxona arxitekturasi IT rejalashtirish faoliyatini tartibga solish va standartlashtirishga yordam beradi va texnologiya bilan bogʻliq qarorlarni qabul qilish vaqtini qisqartirishga hissa qoʻshadi.
 AT qiymati — Korxona arxitekturasi tizimni joriy qilish va operatsion xarajatlarni kamaytirishga yordam beradi va biznes boʻlinmalari boʻylab IT infratuzilmasi xizmatlarining takrorlanishini minimallashtiradi.
 AT murakkabligi — Korxona arxitekturasi IT murakkabligini kamaytirishga, maʼlumotlar va ilovalarni birlashtirishga va tizimlarning yaxshi oʻzaro ishlashiga yordam beradi.
 AT ochiqligi — Korxona arxitekturasi ITning yanada ochiq va sezgir bo‘lishiga hissa qo‘shadi, bu qonun hujjatlariga muvofiqlik uchun maʼlumotlardan foydalanish imkoniyatini oshirish va infratuzilmadagi o‘zgarishlarning oshkoraligini oshirish orqali aks etadi.
 AT risklarini boshqarish — Korxona arxitekturasi tizimdagi nosozliklar va xavfsizlik buzilishidan kelib chiqadigan biznes xatarlarini kamaytirishga yordam beradi. Korxona arxitekturasi loyihani yetkazib berish xavfini kamaytirishga yordam beradi.

Misollar 
Korxonalar arxitekturasini hujjatlashtirish AQSh federal hukumati doirasida Kapitalni rejalashtirish hamda investitsiyalarni nazorat qilish jarayoni kontekstida amalga oshiriladi.

Federal korxona arxitekturasi maʼlumot shakli federal agentliklarga oʻz arxitekturasini ishlab chiqishda rahbarlik qiladi.

Independence Blue Cross, Intel, Volkswagen AG va InterContinental Hotels Group kabi kompaniyalar arxitekturasini yaxshilash va biznes samaradorligi va unumdorligini oshirish uchun korporativ arxitekturadan foydalanadilar.

Turli tushunarli sabablarga koʻra, tijorat tashkilotlari korxona arxitekturasining muhim tavsiflarini kamdan-kam nashr etadilar. Biroq, davlat idoralari oʻzlari ishlab chiqqan arxitektura tavsiflarini nashr eta boshladilar.

 AQSh Ichki ishlar vazirligi
 AQSh Mudofaa departamenti biznes korxonalari arxitekturasi, yoki 2008-yil BEAv5.0 versiyasi
 Treasury Enterprise Architecture Framework

Qiyinchiliklar 
Qabul qilingan, tan olingan, funktsional integratsiyalashgan va toʻliq ishtirok etgan kontseptsiya sifatida korxona arxitekturasini operatsion va taktik darajalarda yaratish bugungi kunda Enterprise Architects oldida turgan eng katta muammolardan biri va koʻplab EA Initiatives muvaffaqiyatsizlikka uchrashining asosiy sabablaridan biri sifatida belgilangan.

Tanqid 
Korxona arxitekturasi taqdim etmoqchi boʻlgan afzalliklarga qaramay, oʻn yildan koʻproq vaqt davomida yozuvchilar va tashkilotlar samarali amaliyot sifatida korxona arxitekturasi haqida xavotirda. Ana shu eʼtirozlarning qisman roʻyxati:

 2007-yilda kompyuter olimi Ivar Jacobson (UMLga katta hissa qoʻshgan va OO dasturiy taʼminotini ishlab chiqishda kashshof) korporativ arxitekturaga oʻz bahosini berdi: Dunyo boʻylab Enterprise Architecture EA ni joriy etish koʻpgina moliya institutlari (banklar, sugʻurta kompaniyalari va boshqalar) uchun tashabbus boʻldi. Oxirgi besh yil yoki undan koʻproq vaqt davomida va u tugamagan. Men bunday kompaniyalar bilan ishladim va ularning baʼzilariga eng yomon xatolarga yoʻl qoʻymaslikka yordam berdim. EA tashabbuslarining aksariyati muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Mening taxminimcha, 90 % dan ortigʻi hech qachon foydali narsaga olib kelmagan.
 Korxona arxitekturasi boʻyicha 2007-yilgi hisobotida Gartner 2012-yilga kelib korporativ arxitektura dasturlarining 40 foizi toʻxtatiladi", deb bashorat qilgan.
 2008-yilda Rotterdam Erasmus universiteti va dasturiy taʼminot kompaniyasi IDS Scheer tomonidan olib borilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, korporativ arxitektura loyihalarining uchdan ikki qismi biznes va IT moslashuvini yaxshilay olmadi.

 2009-yildagi maqolada soha sharhlovchisi Dion Hinchcliffe anʼanaviy korporativ arxitektura buzilgan boʻlishi mumkinligini yozgan: "Eng yaxshi holatda, korxona arxitekturasi biznes uchun barcha imkoniyatlarni ifodalovchi yorqin chiziqlarni taqdim etadi, hatto uni qanday qilib olish kerakligini tasvirlaydi. U yerda soʻnggi paytlarda anʼanaviy korporativ arxitektura bugungi kunda koʻpincha qoʻllaniladigan tarzda qandaydir muhim tarzda buzilgan boʻlishi mumkinligini anglash ortib bormoqda. Nima notoʻgʻri boʻlishi mumkin va uni qanday tuzatish kerak — bu kunning savollari.
 2011-yilda federal korporativ arxitektura boʻyicha maslahatchi Stenli Gaver Amerika Qoʻshma Shtatlari federal hukumatining korporativ arxitektura dasturidagi muammolarni oʻrgangan hisobotini eʼlon qildi. Janob Gaver federal korxona arxitektura dasturi asosan muvaffaqiyatsizlikka uchragan degan xulosaga keldi; Ushbu xulosa federal hukumat tomonidan 2010-yil oktyabr oyida boʻlib oʻtgan yigʻilishda federal korxona arxitektura dasturi nima uchun oʻtmishdagi kabi taʼsirli va muvaffaqiyatli emasligini aniqlash uchun oʻtkazilgan yigʻilishda tasdiqlangan.

EA bilan bogʻliq asosiy tashvish EA loyihalarining keng choʻtkasi va koʻpincha noaniq tabiati tufayli muvaffaqiyat koʻrsatkichlariga erishish qiyinligi edi.

Boshqa fanlar bilan aloqasi 
Korxona arxitekturasi professional tashkilotlari federatsiyasi (FEAPO) sharhlariga koʻra, korxona arxitekturasi biznes muhitida keng tarqalgan boshqa fanlarning keng doirasi bilan oʻzaro taʼsir qiladi. FEAPO maʼlumotlariga koʻra:

Korxona arxitekturasi turli tashkilotlarda paydo boʻlganligi sababli, keng qamrovli boʻlish natijasida ushbu biznes roli koʻplab tashkilotlarning axborot texnologiyalarini boshqarish jarayonlariga kiritildi. Garchi bu korxona arxitekturasi IT bilan chambarchas bogʻliqligini anglatishi mumkin boʻlsa-da, uni biznes arxitekturasi, ish faoliyatini boshqarish va jarayon arxitekturasi, shuningdek, koʻproq texnik mavzularga qaratilgan biznesni optimallashtirishning keng kontekstida ishlatib sinash kerak.

Korxona arxitekturasi va turli IT amaliyotlarining kesishishi haqidagi munozaralar turli IT tahlil firmalari tomonidan nashr etilgan. Gartner va Forrester korporativ arxitekturaning dizayn fikrlash va foydalanuvchi tajribasi dizayni kabi rivojlanayotgan yaxlit dizayn amaliyotlari bilan muhim aloqasini taʼkidladilar. Real Story Group tahlilchi firmasi korporativ arxitektura va raqamli ish joyining paydo boʻlgan kontseptsiyasi „bir tanganing ikki tomoni“ ekanligini taklif qildi. Cutter Konsortsiumi korxona arxitekturasini axborot va bilimga asoslangan intizom sifatida tavsiflaydi.

Tashkilotning korporativ arxitekturasi toʻliq hujjatlashtirish uchun juda murakkab va kengdir, shuning uchun bilimlarni boshqarish usullari ushbu yashirin, yashirin yoki yashirin sohalarni oʻrganish va tahlil qilish usulini taʼminlaydi. Buning evaziga korxona arxitekturasi tashkilotning tarkibiy qismlarini va ularning oʻzaro taʼsirini tizimli va yaxlit tarzda hujjatlashtirish usulini taʼminlab beradi. Ana shu bilimlarni boshqarishni toʻldiradi.

Turli joylarda, korporativ arxitektura ilovalarni integratsiyalashuvining muayyan uslubi boʻlgan Xizmatga yoʻnaltirilgan arxitektura bilan aloqadorligi muhokama qilingan. Tadqiqotlar SOA dan korporativ integratsiya namunasi sifatida foydalanishga yordam beruvchi korxona arxitekturasiga ishora qiladi.

Tarixi 
Korxona arxitekturasining aniq atamasini ishlatgan birinchi nashr Axborot tizimlari integratsiyasi muammolariga bagʻishlangan Milliy Standartlar Instituti maxsus nashri edi. Sharhda Ushbu panel korxonada boshqaruvni qoʻllab-quvvatlashda arxitektura va standartlarning rolini koʻrib chiqdi deb aytilgan.

Bu asl foydalanish koʻpincha notoʻgʻri John Zachmanning 1987-yilgi maqolasiga tegishli boʻlib, unda Korxona arxitekturasi atamasi ishlatilmagan. NIST korxona arxitekturasi panelining hisobot doirasini toʻgʻridan-toʻgʻri Zachmanning 1987-yilgi maqolada taqdim etilgan hozirgi fikrlashi bilan taqqoslash mumkin: Axborot tizimlarini joriy etish hajmi va murakkabligi ortib borishi bilan baʼzi mantiqiy usullardan foydalanish kerak. interfeyslarni aniqlash va boshqarish va tizimning barcha komponentlarini integratsiyalash uchun qurilish yoki arxitektura. Muhokama arxitektura bilan cheklangan va strategik rejalashtirish metodologiyasini oʻz ichiga olmaydi.

1989-yilgi NIST maqolasida korxona arxitekturasi bir necha darajalardan iborat deb taʼriflangan. Yuqori daraja — Biznes birligi arxitekturasi. Hujjat buni quyidagicha taʼriflaydi: Biznes boʻlimi umumiy korporativ shaxsni yoki korporativ boʻlinmani koʻrsatishi mumkin. Ushbu darajadagi arxitektura ichki maʼlumotlarga boʻlgan ehtiyojni ham, tashqi tashkilotlar tomonidan qoʻyiladigan maʼlumotlar va maʼlumotlarga boʻlgan ehtiyojni ham qondirish uchun asos yaratadi. Ushbu tashqi tashkilotlarga hamkorlik qiluvchi tashkilotlar, mijozlar va federal agentliklar kiradi. Ushbu darajadagi maʼlumotlar va maʼlumotlarga boʻlgan ehtiyojlar texnik jihatlarga eʼtiborni oshirgan holda arxitekturaning quyi darajalarida qondirish talablarini qoʻyadi.

1989-yilgi NIST hujjatida shunday davom etadi: Biznes birligi arxitekturasining taqdimoti tashkiliy boʻlinmalar va ularning oʻzaro munosabatlari, shuningdek, umumiy korxona missiyasini bajarishga imkon beruvchi yoki cheklovchi maxsus standartlar, siyosat va tartiblarni koʻrsatadi.

Tekshiruv natijasida maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, Zachman konsepsiyasi biznes uchun optimallashtirilgan, ehtimol quyi tizimlardan tashkil topgan individual axborot tizimini yaratish edi. Biroq, NIST kontseptsiyasi butun korxona boʻlishi mumkin boʻlgan biznes birligidagi barcha axborot tizimlarini boshqarishni tavsiflaydi.

Zachman bir necha yil oʻtgach, nashrda korxona arxitekturasi atamasini aniq ishlatmadi.

Manbalar

Havolalar 

 Korxona arxitekturasi Wikiquote
 Korxona arxitekturasi Wiktionary
Arxitektura
Marketing
Management