MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Reflekslar

Reflekslar — organizmning markaziy nerv sistemasi orqali ichki yoki tashqi muhit omillari taʼsiridan retseptorlar qoʻzgʻalishiga javob reaksiyasi. R.ning tuzilish mexanizmi reflektor yoydan iborat. Bunda retseptorlar taʼsirotni qabul qilib, sezuvchi (afferent) nervlarga, ular miya markaziga, markaziy nerv sistemasi qoʻzgʻalishi miyadan harakat organlariga uzatuvchi (efferent) nervlarga, ulardan effektorlar — muskullar, bezlar hamda ichki aʼzolarga oʻtkazadi. R. aʼzolar ishini va ularning oʻzaro taʼsirini tartibga keltirishda (qarang Gomeostaz), organizm bir butunligini sak,lash hamda yashash sharoitiga moslanishda katta ahamiyatga ega.

R. haqidagi dastlabki tasavvurlarni fransuz filosofi va tabiatshunosi R. Dekart ilgari surgan. 18-asrda R. va reflektor apparat toʻgʻrisidagi taʼlimotga shveysariyalik A. Galler, chex Y. Proxaska, shotland Ch. Bell, fransuz F. Majandi va boshqa oʻz hissasini qoʻshdi. 19-asrning 2-yarmiga kelib, reflektor (avtomatik, ixtiyorsiz), shuningdek, ixtiyoriy harakatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar toʻplandi. I. M. Sechenov oʻz asarlarida "hayotdagi barcha ongli va ongsiz aktlar butun mohiyati bilan R.dir" degan edi. Bu tushunchani I. P. Pavlov oliy nerv faoliyati toʻgʻrisidagi taʼlimotda rivojlantirdi. I. P. Pavlov barcha R.ning kelib chiqishi, mexanizmi va biologik ahamiyatini hisobga olib, tugʻma R.ni shartsiz reflekslar va hayot davomida orttirilgan R.ni shartli reflekslarta ajratdi.

R. turiga qarab, millisekunddan bir necha sekundgacha davom etadi. Qoʻzgʻalish reflektor yoyda faqat bir yoʻnalishda — afferent neyrondan efferentga tomon oʻtkaziladi. Bu xususiyat neyronlararo qoʻzgʻalishni uzatish paytida ajralib, sinaptik tutashishni vujudga keltiruvchi kimyoviy moddalar (mediatorlar)ta bogʻliq. R. aloxidaalohida kechmasdan, maʼlum funksional hamda biologik ahamiyatga ega boʻlgan murakkab reflektor aktlarga birlashadi (Mas, ogʻriqni sezish natijasida hosil boʻladigan reflektor R. da bir muskul qisqarsa, ikkinchisi boʻshashadi, nafas hamda yurak faoliyati oʻzgaradi va h.k.). Ichki aʼzolar kasalliklari natijasida patologik R. roʻy berishi mumkin. Mas, oʻpka arteriyasi ichki pardasining maʼlum kiyem iga yot tana taʼsirida yurak ishi toʻxtaydi (shartsiz patologik R.), obhavo yomon paytda toqqa koʻtarilayotganda yurak toj tomirlarida spazm roʻy beradi, xuddi shu holat obhavo yaxshi vaqtda ham xuddi oʻsha joyda takrorlanishi mumkin (shartli patologik R.). Shartli patologik R. takror taʼsirot bilan mustahkamlanmasada, uzoq vaqtgacha saqlanadi.

Manbalar
Refleksologiya

Refleksologiya (refleks va ... logiya) — psixologiyadagi tabiiyilmiy oqim. Odamning butun psixik faoliyati tashqi muhit taʼsirida paydo boʻladigan reflekslar majmuidan iborat deb hisoblaydi. V. M. Bexterev asos solgan. 1900—20 yillarda Rossiyada tarqalgan. Bosh miya faoliyati bilan bogʻliq barcha reflekslarni tadqiq etib, ongning psixik faoliyatdagi oʻrnini inkor etdi, organizmning obyektiv ravishda kuzatish mumkin boʻlgan reaksiyalarini oʻrganish bilangina cheklandi. R. uzining ayrim yutuqdariga qaramay, psixik jarayonlarni mexanistik talqin etdi. 20-asrning 20-yillari oxirida oʻz mavqeini yoʻqotdi.

Manbalar
Reflektor

Reflektor (lot. reﬂ ecto — bukaman, qaytaraman) — 1) yorugʻlik, tovush, issik/shk toʻlqinlari, gidrostatik, elektromagnit energiya oqimlari yoʻnalishi va jadalligini, shuningdek, qayishqoqlik xossasiga ega bulgan kattik, jismlar harakati yunalishini oʻzgartirish uchun moʻljallangan qaytargich qurilma; R.ning qaytaruvchi sirti bir yoki bir necha koʻzgudan iborat. Toʻlqinlar yoki oqimlarni tuplash uchun R. sirti botik, (sferik, paraboloidal va boshqalar) boʻlishi lozim. R. akustika, radiotexnika (antenna), uyroʻzgʻorda ishlatiladi; 2) astronomiya da — koʻzguli obyektiv bilan jixrzlangan teleskop. R.da tasvir okulyar orqali kuzatiladi, boshqa yorugʻlik qabul qiluvchi qurilma bilan suratga olinadi yoki qayd qilinadi. R.da asosiy koʻzgudan tashqari abberatsiya hodisasini kamaytiradigan qoʻshimcha koʻzgu yoki linza ham boʻlishi mumkin. R.da yulduzlar, sayyoralar, Quyosh va boshqalarning tasviri asosiy botiq koʻzguda va qoʻshimcha qavariq yoki yassi koʻzgularda hosil boʻladi. R.ning Nyuton, Kassegren, Gregori va boshqa tizimli turlari bor (racmga k,.). Dunyodagi eng katta R. asosiy koʻzgusining diametri 6 m (Rossiya). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Astronomiya institutidagi R. koʻzgusining diametri 1,5 m.

Manbalar
Reformatsiya

Reformatsiya ( oʻzgartirish, isloh qilish) — 16-asrda Gʻarbiy va Markaziy Yevropada tarqalgan ijtimoiy harakat. Asosan, zamindorlarga qarshi harakterda boʻlib, katolik cherkovi (zamindorlarning asosiy gʻoyaviy tayanchi)ga qarshi kurash tu sini oldi. 1517-yil Germaniya da M. Lyuterning katolik cherkoviga qarshi chiqishi bilan boshlangan. Protestantizm mafkurachilari katolik cherkovi, uning iyerarxiyasi va umuman ruxrniylarning zarurligi amalda inkor qilingan gʻoyalarni ilgari surdilar; katoliklarning Muqaddas rivoyati rad qilindi, cherkovning yer boyliklari va boshqalarga boʻlgan huquklari inkor etildi. Protestantizmning asosiy oqimlari: byurger oqimi (Lyuter, J. Kalvin, U. Svingli); katolik cherkovini yoʻqotish talabini tenglik urnatish uchun kurash bilan bogʻlagan xalq oqimi (T. Myunser, anabaptistlar); uz hokimiyatini mustahkamlash va cherkovga tegishli yerlarni tortib olishga intilgan, dunyoviy hokimiyat manfaatlarini ifodalovchi qirolknyazlik oqimi. Protestantizmning gʻoyaviy bayrogʻi ostida 1524—26 yillarda Germaniyada Dehqonlar urushi, Niderlandiya va Angliya inqiloblari boʻlib utdi. Protestantizm protestantizmta asos soldi (Protestantizm tor maʼnoda — protestantizm ruhida diniy islohotlar utkazish).

Yana q. 

 Protestantizm
 Xristianlik

Manbalar
Reformizm

Reformizm — kapitalizm doirasida reforma (islohot)lar oʻtkazish yordamida sotsializmga oʻtish uchun asos yaratishga intiluvchi siyosiy oqim. XIX asrning soʻnggi choragida vujudga kelgan (E. Bernshteyn, G. Folmar, A. Milyeran va boshqalar). Sotsial-demokratik partiyalar orasida tarqalgan. Okt. toʻntarishi va Birinchi jahon urushidan keyin siyosiy oqimga aylanib, demokratik sotsializm tamoyillarini eʼlon qilgan, kommunistik partiyalarga qarshi turgan.
Https://t.me/UzGlobeTv

Manbalar
Refraktometriya

Refraktometriya (lotincha. refractus singan va ...metriya) — optik texnika boʻlimi. Qattiq, suyuq va gazsimon moddalar yorugʻlik spektrining turli sohalaridagi sindirish koʻrsatkichini oʻlchash asosida ularning fizik-kimyoviy xossalarini tadqiq qilish usullari bilan shugʻullanadi. Refraktometriya. miqdoriy kimyoviy analiz usullarining eng qulay usuli hisoblanib, kam miqdordagi (0,001 g) moddani katta aniqlikda (0,001%) tez analiz qilishga imkon beradi.

Kimyoda murakkab organik birikmalarning tuzilishini aniqlashda foydalaniladi. R. shaxtalardagi xavoni analiz qilishda, ayniqsa, metanning (portlaydigan gazlarning) konsentratsiyasini bilishda muhimdir. R. geologiyada minerallar konsentratsiyasini, oziq-ovqat sanoatida mahsulotlarning sifatini, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining pishib yetilganlik darajasini aniqlashda, tibbiyotda esa meʼda shirasi va boshqa analizida, texnikada turla texnologik jarayonlarni boshqarish hamda avtomatik nazorat qilishda koʻllaniladi. Yorugʻlikning sindirish koʻrsatkichini aniqlash refraktometrlar yoki maxsus interferometrlar yordamida bajariladi.

Ad:. Ioffe B. V., Refraktometricheskiye metodi ximii, 2 izd., L., 1974.

Manbalar
Refraktometrlar

Refraktometrlar — qattiq va gazsimon moddalarning yorugʻlik sindirish koʻrsatkichi aniqlanadigan asboblar. Lab. va sanoat R.i mavjud. Sanoat R.i refraktometrik datchik ham deyiladi. Lab. R. i moddaning yorugʻlik sindirish koʻrsatkichi p va dispersiyasi D (sindirish koʻrsatkichi p ning yorugʻlik toʻlqin uzunligi X ga bogʻlikligi) ni uzlukli ravishda oʻlchashda, R.i fraktometri ishlab chiqarish jarayoni dinamikasini avtomatik qayd qilishda qoʻllanadi. Fizik va kimyoviy tadqiqotlarda, lab.da (suyuklikning yorugʻlik sindirish koʻrsatkichini aniqlashda) Abbe refraktometri koʻp ishlatiladi. 

 Tohirmalik Fayzullayev

Manbalar
Refraktor

Refraktor — obyektivi linzali boʻlgan teleskop. Osmon yoritqichlaridan kelayotgan nurlar R. obyektividan sinib oʻtib, uning fokus masofasida tasvir hosil qiladi. Birinchi marta G. Galiley 1609-yilda astronomiyada qoʻllagan. R.ning vizual va fotografik xillari bor. Vizual R. obyektiv va okulyardan tuzilgan. Fotografik R. (astrograf ham deyiladi) katta fotoapparatdan iborat boʻlib, uning fokal tekisligiga fotoplastinkali kasseta oʻrnatiladi.

R.ning obyektivida kamida 2 ta linza — biri (musbat) yengil va optik zichligi kam shisha — krondan, ikkinchisi (manfiy) ogʻir shisha (flint)dan yasalgan linza boʻladi. Bunda bir yoʻla R.da boʻladigan xromatik va sferik aberratsiyalar kamaytiriladi. Obyektivi ikki linzali R.da komani ham toʻgʻrilash mumkin, lekin astigmatizm va maydon egriligini tuzatish mumkin emas, chunki uning koʻrish maydoni burchagi (gradus)dan ortmaydi, bunda D — obyektiv diametri (mm da). Qoldiq sferik aberratsiyaning toʻlqin uzunligiga bogʻlikligi tufayli yulduz tasviri atrofida radiusi tax. 40" boʻlgan binafsha gardish hosil boʻladi (odatda, foydalaniladigan R.da teshik nisbati 1:15 boʻlganda). Xromatik aberratsiyaning kattalashishini kamaytirish uchun R. obyektiv linzalari bir-biriga yopishtiriladi.

R.da sifatli tasvir hosil qilish uchun maxsus shishalar ishlatiladi va linzalar soni koʻpaytiriladi. Kichik R.larda obyektivlarga linzalar yopishtirilib, oq dogʻ (qoʻshimcha tasvir) va yorugʻlik kamayishi qisqartiriladi. Dunyoda eng katta R. Yerks astronomik rasadxonasida (AQSH, £)=1,02 m) oʻrnatilgan. R. vizual, fotografik, kamdankam spektral yoki fotoelektrik kuzatishlarda ishlatiladi.

Manbalar
Refrijerator

Refrijerator (lot. refrigero — sovitaman) — tez buziladigan mahsulotlar (goʻsht, sut, mevalar va boshqalar) tashiladigan transport vositasi. Masalan, P.kema, R.avtomobil, R.poyezd va boshqalarda sovitish qurilmalari boʻladi. R.ning ichi va sirti dyuralyuminiy listlar yoki ruxlangan temir bilan krplanadi. Izolyasiya materiali sifatida penoplast va alyuminiy zar qogʻozi (orasida havo qatlami qoldirgan holda) ishlatiladi. R.ning kompression sovitish mashinasi mustaqil karbyuratorli ichkl yonuv dvigatelidan ishlaydi. R.dagi havo temperaturasi +9 dan — 18°gacha boʻladi.

Manbalar
Rexta

Rexta (fors. — sochilgan, quyilgan) — Oʻrta asr Sharq madaniyatida yuzaga kelgan adabiymusiqiy janr. Dastlab ikki (Mas, forsurdu yoki arabturk) tilda bitilgan sheʼr, keyinchalik oʻziga xos vokal musiqa shakli sifatida rivoj topgan. R. asosan yengil (ufar kabi) usullarga boglanib, sarxona, miyonxona va bozgoʻy kabi tarkibiy qismlardan tashkil topgan, forscha matnga qoʻshiladigan arab, hind yoki turkcha sheʼrlar bilan aytilgan. Kavkabiy, Darvishali Changiy, Noiniy, Davri Sufrocha Karamiy va boshqa musiqiy risolalarida taʼkidlaganidek, R. 16-asrga kelib Movarounnahr, Xuroson va Hindistonda keng tarqalgan.

Manbalar
Retsept

Retsept (francuzcha. recipio — qabul qilayapman, olayapman) — vrachning dorixonaga maʼlum shakddagi yozma murojaati, unda dorini tayyorlash va berish, shuningdek, undan qanday foydalanish haqidagi koʻrsatmalar boʻladi. R. siyoh bilan yozilishi shart. Unda bemorning ismsharifi, yoshi koʻrsatilib, tashkilot va vrachning muhri boʻlishi lozim. R. yuridik hujjat boʻlib, dorilarning toʻgʻri tayyorlanganligi, muddati va boshqalarni tekshirish imkonini beradi.

Manbalar
Retseptorlar

Retseptorlar ( — qabul qiluvchi) — tashqaridan (eksterotseptorlar) yoki organizmning ichki muhitidan (interotseptorlar) taʼsirotni qabul qilib va uni nerv impulslariga aylantirib, markaziy nerv sistemasiga oʻtkazib beradigan sezuvchi nerv tolalari uchlari yoki maxsus hujayralar.

Eksterotseptorlar odam yoki hayvon tanasining tashqi yuzasida joylashgan boʻlib, tashqi muhit taʼsirotlari (Mas, yorugʻlik, tovush toʻlqinlari va boshqalar)ni, monomodal Retseptor faqat bir xil (Mas, mexanik taʼsir yoki yorugʻlikni), polimodal Retseptor esa har xil (Mas, kimyoviy va mexanik) taʼsirotni bir vaqtda qabul qiladi. Shuningdek, interoretseptorlar, birlamchi Retseptor va ikkilamchi Retseptor bor. Birlamchi Retseptorning tashqi taʼsirni qabul qiluvchi negizi sensor (sezuvchi) neyronda boʻlib, u taʼsirotdan bevosita (birinchi) qoʻzgʻaladi. Ikkilamchi Retseptorda esa taʼsirlovchi bilan sensor neyron oraligʻida tashqi taʼsirot energiyasini nerv impulslariga oʻzgartiruvchi qoʻshimcha maxsus hujayralar mavjud. Retseptor taʼsirlanishidan hujayra membranasida bioelektr potensiallari retseptor potensiallariga oʻzgaradi. Bunda retseptor hujayra ritmik impulslarni bevosita hosil qiladi yoki ularni boshqa neyronda sinapslar vositasida paydo boʻlishiga olib keladi. Taʼsirotning uzoq davom etishi tufayli Retseptordan boshlanuvchi nerv tolasida impulslar chastotasi kamayib ketadi, natijada fiziologik adaptatsiya vujudga keladi. Har xil Retseptor funksiyasi (Mas, vestibulyar apparatdagi va boshqa Retseptor) oʻzaro bogʻliq. Ular faoliyatini markaziy nerv sistemasi boshqaradi. Retseptor funksiyasi bioelektr potensiallarini bevosita Retseptordan yoki u bilan bogʻliq nerv tolasidan, shuningdek, Retseptor qoʻzgʻalishidan hosil boʻlgan reflektor reaksiyalarni qayd etish yoʻli bilan oʻrganiladi.

Farmakologik (hujayraviy yoki toʻqima) retseptor effektor hujayra membranasida joylashgan. Bular nerv va endokrin sistemaning boshqaruvchi hamda ishga tushiruvchi signallarini, koʻpgina farmakologik preparatlarning shu hujayraga tanlab taʼsir etishini kabul qiladi, koʻrsatilgan taʼsirni uning oʻziga xos biokimyoviy yoki fiziologik reaksiyaga oʻzgartiradi. Nerv sistemasining farmakologik Retseptor vositasida yuz beradigan ishi fanda yaxshi oʻrganilgan.

Manbalar 

Tibbiyot
Fiziologiya
Nevrologiya
Retsessivlik

Retsessivlik (lotincha: recessus — chekinish, olib tashlash) — geterozigota, yaʼni 1 genning 2 ta har xil alleliga ega boʻlgan organizmlarda gen allellaridan birining fenotipik namoyon boʻlmasligi. Retsessiv allellar yozma kichik harflar: a, v, s va boshqa bilan belgilanadi. Retsessiv allel gomozigota (aa) yoki gemizigota (a) holatga oʻtganida fenotipik namoyon boʻladi (yana qarang Dominantlik).

Manbalar
Retsidiv

Retsidiv (lot. recidivus — qaytalanuvchi, takrorlanuvchi) (tibbiyotda) — biror kasallikka uchragan bemorda mazkur kasallikning kaytalanishi. Ich terlama, paratiflar, virusli gepatitlarda kuzatiladi. Bemor oʻzini yengilroq his qila boshlagan va kasallik alomatlari yoʻqola borayotgan davrda kasallik qaytadan avj ola boshlaydi. Bemorning umumiy ahvoli yomonlashadi. Yuqumli kasalliklarga nisbatan olinsa, pasaya boshlagan gavda haroratining qaytadan koʻtarilishi R. boshlanishining darakchisi hisoblanadi. Odatda, R. dastlabki kasallikdan ogʻirroq oʻtadi, chunki bemor betoblikdan soʻng hali kuchquvvatini toʻla tiklamagan boʻladi. R. alomatlari paydo boʻlishi bilan vrach bemor ahvoliga mos keladigan rejim tayin qiladi va qoʻshimcha doridarmon va muolajalar buyuradi.

Manbalar
Retsidivist

Retsidivist (lotincha: recidivus — qaytalanuvchi, takrorlanadigan) — ilgari sudlanib, aynan shunday yoki oʻxshash jinoyat sodir etgan shaxs R. Jamiyat uchun xavfli boʻlganligi sababli birmuncha ogʻir jinoiy javobgarlikka tortiladi. Oʻzbekiston Respublikasi jinoyat huquqida alohida xavfli R.ni javobgarlikka tortishning maxsus tartiblari nazarda tutilgan. Shaxsni oʻta xavfli R. deb topishga faqat sud haqlidir.

Manbalar
Retsipiyent

Retsipiyent (lot. recipients — oluvchi, qabul qiluvchi) — boshqa biror organizmdan koʻchirib olingan aʼzo, toʻqima yoki hujayralar oʻtkaziladigan odam yoki hayvon. Davo (qon quyish, yurak va boshqalarni koʻchirib oʻtkazish) aʼzo va hujayralar funksiyalarini eksperimental tekshirish, baʼzan kosmetika maqsadlarida amalga oshiriladi.

Manbalar
Rechitativ

Rechitativ (ital. recitare — ovoz chiqarib oʻqimoq) — oddiy yoki badiiy nutk, intonatsiyasn va ritmikasini ifodalashga asoslangan vokal musiqa turi. Odatda, R. matn tuzilishini aks ettirib tugal musiqa shaklini tashkil etmaydi. Uning kelib chiqishi xalqmusiqiy epik janrlari (doston, qissaxonlik kabi) bilan bogʻliq. Kompozitorlik ijodiyotida R. avvalo opera janrida keng qoʻllaniladi. Uning imkoniyatlari, shuningdek, kantata, oratoriya, romans va boshqa janrlarda oʻz aksini topgan. Oʻzbek musiqa merosining doston, katta ashula, ramazon, zikr, marsiya kabi janrlarida R. unsurlari ustuvor oʻrin tutadi. Oʻzbek kompozitorlari yaratgan musiqali drama, opera va boshqa asarlarning yetuk namunalarida doston, katta ashula kabi janrlarga xos R. xususiyatlar ham uchraydi.

Manbalar
Viktor Reshetov

Viktor Vasilevich Reshetov (1910-yil 10.3, Toshkent — 1979-yil 3.3) — sovet filolog-turkologi, turkiyshunos olim, filologiya fanlari doktori (1952-y), professor (1953-y).

1959-yil 10-dekabrdan RRSFSR Pedagogika fanlari akademiyasining akademigi. 1967-yil 9-avgustdan SSSR Pedagogika fanlari akademiyasining akademigi. Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1964-yil).

Tarjimai holi 
Viktor Reshetov 1910-yil 3-oktabrda tugʻilgan.
 1926-yildan SAGUda tahsil olgan.
 1931-yilda SAGU Sharq fakultetining adabiy-lingvistik (turkshunoslik) boʻlimini tamomlagan.
 1959-yilgacha SAGU filologiya fakulteti dotsenti.
 1933-1934-yillarda Madaniy qurilish ilmiy tadqiqot instituti aspiranturasida oʻqigan.
 1934-1960-yillarda A. S. Pushkin nomidagi Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutida ilmiy kotib, tilshunoslik boʻlimi mudiri, direktor oʻrinbosari va direktor lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Professor Reshetov shuningdek, 1935-1959-yillarda Toshkent davlat pedagogika institutining Chet tillari kafedrasini ham boshqargan.
 1960-1963-yillarda Moskvadagi RSFSR APS Milliy maktablar instituti direktori va „Russkiy yazik v natsionalnix shkolax“ jurnalining bosh
muharriri lavozimida ishlagan.
 1963-yildan Oʻzbekiston Respublikasi rus tili va adabiyoti instituti rektori boʻlgan.
Viktor Reshetov 1979-yil 3-martda Toshkent shahrida vafot etgan va markazdagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.

Ilmiy ishlari 
Ilmiy ishlari turkiy tillar, asosan, oʻzbek tili va uning fonetikasi, grammatikasi, dialektologiyasi, oʻzbek va rus tillarini oʻqitish metodikasi va boshqa masalalarga bagʻishlangan. R. respublika oliy va oʻrta maktablari uchun koʻplab oʻzbek tili darsliklari va oʻquv qoʻllanmalarini yaratgan.

 Oʻzbek tili grammatikasi. l boʻlim, T.— Samarqand, 1934
 Qisqacha oʻzbekcharuscha lugʻat, T., 1936
 Fonetika. Oʻzbek tili fonetikasiga doir baʼzi masalalar, T., 1953
 Uzbekskiy yazik. ch. 1 (Vvedeniye. Fonetika), T., 1959
 Oʻzbek dialektologiyasi (hamkorlikda), T. 1962, 1978.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Olimlar
Turkologlar
Oʻzbekshunoslar
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilganlar
Resht

Resht — Erondagi shahar. Gilon ostonining maʼmuriy markazi. Aholisi 418 ming kishidan ziyod (1990-yillar oxiri). Avtomobil yoʻllari orqali Tehron sh. va Kaspiy dengizi sohilidagi rnlar bilan bogʻlangan. Ipakchilik markazi (14-asrdan). Toʻqimachilik, oziq-ovqat (jumladan, tamaki, choy), yogʻochsozlik, elektrotexnika, oynashisha sanoati korxonalari bor. Hunarmandchilik (metall, yogʻoch oʻymakorligi, badiiy kashtachilik) rivojlangan.

Manbalar 

 

Eron shaharlari
Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Reeksport

Reeksport (re... va lot. exporto — chiqaraman) — ilgari mamlakatga chet eldan keltirilgan tovarlar (asosan, xom ashyo)ni ishlov bermay yoki qisman ishlov bergan holda chetga chiqarish. Xalqaro savdoda qoʻllaniladi. Koʻpincha paxta tolasi, jun, teri, kauchuk, neft va boshqalar R. qilinadi.

Manbalar
Reya

Reya — Saturn sayyorasining yoʻldoshi. Diametri 1530 km. Sayyora markazidan urtacha uzokligi 527 ming km; siderik aylanish davri 4 sutka 12 soat 16 min. R.ni 1672-yilda fransuz astronomi J. Kassini kashf etgan. Yuzasi kraterlardan iborat, lekin geologik faol emas.

Manbalar
Rjankalar

Rjankalar (Charadriidae) — balchiqchisimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. 160 turi Oʻzbekistonda 47 turi, 22 urugi (loyxoʻraklar, yakantovuqlar, moshaklar, bigiztumshuklar, qiziloyoklar, torgʻoqlar, balchiqchilar va boshqalar) bor. 2—4 ta tuxum bosadi. Ayrim turlari sport ovi obʼyekti. 9 turi Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.

Manbalar
Arkadiy Ribakov

Arkadiy Andreyevich Ribakov (1897.23.2, Belorussiya, Polotsk uyezdi — 1991.20.6, Toshkent) — mevashunos olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1958), q.h. fanlari doktori (1950), professor (1951). Timiryazev nomidagi Moskva qishloq xoʻjaligi akademiyasini tugatgan (1923). Belorussiyada (1923—31) ishlagan. 1931—45 yillarda Oʻzbekiston bogʻdorchilik szlari tresti ("Uzsadsovxoztrest") planlashtirish bulimi boshligʻi va bosh agronom, 1945— 51 yillarda Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutida boʻlim mudiri va ilmiy ishlar boʻyicha direktor muovini. 1951—82 yillarda Toshkent qishloq xoʻjaligi institutining mevachilik va uzumchilik kafedrasi mudiri boʻlgan. Ilmiy ishlari Oʻzbekistonda bogʻdorchilik va tokchilik, ularni rivojlantirishning amaliy va nazariy masalalariga bagʻishlangan.

Manbalar 
 Promishlennoye plodovodstvo UzSSR, T., 1954; Biologicheskiye osnovi kulturi plodovoyagodnix rasteniy, T., 1956; Oʻzbekiston mevachiligi (Darslik), T., 1967 (hamkorlikda).

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Joachim von Ribbentrop

Joachim von Ribbentrop (1893—1946) — Germaniya tashqi ishlar vaziri (1938—45). Nemis fashistlarining bosh harbiy jinoyatchilaridan biri sifatida Nyurnbergdagi Xalqaro harbiy tribunal hukmiga koʻra qatl etilgan.

Manbalar
Ribinsk

Ribinsk (1946-yildan 1957-yilgacha Shcherbakov, 1984—89 yillarda Andropov) — Rossiya Federatsiyasi Yaroslavl viloyatidagi shahar (1777 yildan). Ribinsk stansiyasi. Ribinsk suv ombori yonida, Volga boʻyidagi port. Aholisi 243,6 ming kishi (1998). Mashinasozlik (kemasozlik, motorsozlik, "Poligrafmash" ishlab chiqarish birlashmalari; dizel, optikamexanika, stanoksozlik, "Verxnevoljskkabel" va boshqa zavodlar); neft kimyosi korxonalari mavjud. Mebelyogʻochsozlik kombinati, gugurt fabrikasi va boshqa ishlab turibdi. Aviatsiya texnologiya instituti, 2 teatr, tarixiymeʼmoriy va badiiy muzeyqoʻriqxona bor. 1071-yildan Ust-Sheksna, 1504—1779-yillarda Ribnaya Sloboda nomlari bilan maʼlum. 18–19 asrlarga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlanib qolgan.

Manbalar 

 

Rossiya shaharlari
Ribinsk suv ombori

Ribinsk suv ombori — Volga va Sheksna daryolaridagi suv ombori. Rossiyaning Yaroslavl, Vologda va Tver viloyatlari hududida Ribinsk gidrouzeli toʻgʻoni qurilishi bilan paydo boʻlgan (194147). Maydoni 4580 km², suv xdjmi 25,4 km³, urtacha chuq. 5,6 m. VolgaBoltiq eye yoʻlining bir qismi. Ribinsk suv omborio. atrofida Cherepovets, Vesyegonsk, Uglich, PoshexonyeVolodarsk va Ribinsk sh.lari joylashgan.

Manbalar 

Suv omborlari
Ribo Teodyul Arman

RIBO (Ribot) Teodyul Arman (1839.18.12, Gengan, Shimoliy Fransiya — 1916.9.12, Parij) — fransuz psixologi va psixopatologi, Fransiyada oliy psixik jarayonlarni eksperimental tadqiq qilishning boshlovchisi. Fransiyadagi 1psixologik lab. direktori (1889). Xotira, asossiz diqqat, sezgilar muammolari va boshqalarga oid asarlar yozgan.

Manbalar
Ribo

Ribo (arab tilida  — sudxoʻrlik) — pulga foyda (foiz) olish; sudxoʻrlik. Islomdan ilgari arablar orasida Ribo keng tarqalgan edi. Ilk islomda savdo qilish va u orqali foyda koʻrish keng ragʻbatlantirilgani holda, pulga foiz foyda olish qatʼiyan taqiqlangan va bu taqiq Qurʼonda ham o'z ifodasini topgan (2:276).  Va bu haqida “Baqarah” surasida dalil ham keltirilgan 
2 : 275,276

Manbalar
Riboza

Riboza — monosaharid; barcha tirik hujayralardagi RNK tarkibida boʻladi. R. hosilasi — spirt ribit koʻpgina vitaminlar va kofermentlar tarkibiga kiradi. D va L shaklidagi optik faol va nofaol ratsemat holida boʻladi. R. kristall modda, suvda yaxshi eriydi; suyuqlanish temperaturasi 86—87° (D shakldagisi).

Manbalar
Riboflavin

Riboflavin (V2 vitamin) — k, Vitaminlar.

Manbalar