MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Eakning oʻgʻli Fok

Fok ( ) — yunon mifologiyasida Eak va nereida Psamafaning oʻgʻli. Uning ismi yunonchada „tyulen“ degan maʼnoni anglatadi. Ismi tufayli adashi bilan almashtirib qoʻyilishi mumkin.

Asterodiya (Deionning qizi) uning rafiqasi, Kris (Strofiyning otasi) va Panopey esa egizak oʻgʻillari boʻlgan. Fokning oʻgʻillari allaqachon otasining sharafiga nomlangan Fokidga koʻchib oʻtishgan  yoki Fok eginis bilan birga kemalarda Fokisga yoʻl olgan. Fok Fokidda Drimeya (avvalgi Navboley) shahriga asos solgan. Fok Fokidga kelib joylashganida, uning doʻsti Iasey Fokka uzuk sovgʻa qilgani haqida hikoya mavjud. Ular Delfidagi Polignot suratida Aidda tasvirlangan: soqolli Yasey yosh yigit qiyofasidagi Fokning chap qoʻliga taqilgan uzukni yechib olmoqda.

Eakning rafiqasi Endeida oʻgay oʻgʻli Fokdan nafratlangan va uning oʻlimini xohlagan. Aytishlaricha, Eak va Endeidaning oʻgʻillari Telamon va Peley ham Fokga hasad qilishgan, chunki u sport musobaqalarida kuchi va epchilligi bilan ajralib turgan. Ular oʻzaro qur’a tashlashgan va oʻgay ukalari Fokni oʻldirish vazifasi Telamonga tushgan . Telamon va Peley uni beshkurashda ishtirok etishga koʻndirishgan, ana shu vaqtda qotillik ayyorlik bilan amalga oshirilgan. Diskni uloqtirish paytida Telamon diskni emas, balki katta toshni Fokka qarab otgan, bu ish xuddi tasodifan sodir boʻlgandek amalga oshirgan. Fok halok boʻlgan Boshqa bir hikoyaga koʻra, Telamon diskni iloqtirgan, Peley esa Fokning orqa tomoniga bolta bilan urgan; yoki Telamon Fokning boshiga qarata disk otib, uni oʻldirgan; ular Peley bilan birga jasadni o‘rmonga olib borib, koʻmib kelishgan. Boshqa versiyalarga koʻra, Peley Fokni tasodifan oʻldirib qoʻygan. Yoki Peley tomonidan disk oʻrniga almashtirib qoʻyilgan tosh bilan oʻldirilgan.

Telamon va Peley uning jasadini yashirishgan, lekin tez orada haqiqat oshkor boʻlgan va Eak oʻgʻillarini Egina orolidan haydab solgan.

Psamafa oʻgʻlini oʻldirgani uchun dahshatli botqoq boʻrisini Peleyning podalari oldiga yuborgan, ammo nereida Fetida Psamafadan gʻazabidan voz kechishni iltimos qilgan va boʻrini boʻgʻizlangan buqalardan biri bilan birga marmar boʻlagiga aylantirgan.

Fokning qabri Egina hududida, Eakion qabri yonida joylashgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Argolide Afsonalari
Fox Afsonalari
Iokasta

Iokasta (Epikasta;  ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni

Fiva malikasi, Menekeyning qizi va Kreontning singlisi (yoki Kreontning qizi). Laiyning xotini va Edipning onasi, Laiyning vafotidan keyin Edipning rafiqasi. „Odisseya“da tilga olib oʻtilgan.

Laiyning buyrugʻi bilan goʻdakligida Kiferon togʻida qoldirilgan oʻgʻli Edipning keyingi taqdiri haqida bilmagan Iokasta Edipga turmushga chiqqan, oradan koʻp yillar oʻtgach, Korinfdan Fivaga kelgan va Fiva aholisini Sfinksdan ozod qilgan. U Antigona, Ismena, Eteokl va Poliniklarni (otasi — Edip) dunyoga keltirgan.

Edip bilan ona-oʻgʻil ekanligi maʼlum boʻlgach, oʻzini osgan yoki pichoqlab oʻldirgan. Stesixor uni Edipdan voz kechganidan keyin ham yashagan deb tilga oladi. Yoki oʻgʻillarining vafotidan keyin oʻzini qilich ustiga tashlab joniga qasd qilgan.

Sanʼatdagi obrazi 
Sofoklning „Shoh Edip“ va Evripidning "Finikiyalik ayollar " tragediyalari, Aksiyning „Finikiya ayollari“, Senekaning „ Edip“ hamda „Finikiya ayollari“ asarlari qahramoni. Pasolini tomonidan suratga olingan „Shoh Edip“ (1967) filmida Iokasta rolini Silvana Mangano ijro etgan.

Astronomiyada 
1918-yilda kashf etilgan „(899) Jocasta“ asteroidi Iokasta sharafiga nomlangan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 Beotiya Afsonalari
badiiy o'z joniga qasd
Kentavr Fol

Fol, folos ( ) — qadimgi yunon mifologiyasida kentavr. Silen va Meliyaning oʻgʻli. Dionisning hind yurishi qatnashchisi. Lapitlar bilan jangda Fol qochib ketgan.

Qadim zamonlarda Dionis kentavrlardan biriga sharob bilan pifos berib, uni Gerakl kelgandagina ochishni buyuradi. Toʻrt avlod oʻtgandan keyin, Gerakl ziyorat uchun keladi va Fol bu pifosni ochib, Geraklni sharob bilan siylaydi. Boshqa bir versiyaga koʻra, Fol Geraklni qovurilgan goʻsht bilan mehmon qilgan va umumiy bochkani ochgan. Sharob hidiga payqagan kentavrlar gʻorga hujum qilishgan, Gerakl ularni oʻldirgan. Fol oʻlikdan Geraklning zaharlangan oʻqini tortib olgan oʻq oyogʻiga tushib ketib, uni yaralagan. Gerakl uni dafn etgan. Fol dafn etilgan togʻ Foloey nomi nomi bilan mashhur boʻlgan. Vergiliyga koʻra, Fol Gerakl tomonidan oʻldirilgan. Versiyalarning biridauning Kentavr yulduzlar turkumiga aylanib qolgani aytiladi.

Epixarmning „Gerakl Folning uyida“ va Dinoloxning „Fol“ komediyalari ushbu syujetga bagʻishlangan.

Manbalar 

Kentavrlar
Thessaly Afsonalari
Katasterizmlar
Atreyning oʻgli Plisfen

Plisfen ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni, Argos shohlari sulolasi versiyalarida uchraydi. Atreyning oʻgʻli. Diantning qizi boʻlmish Kleollaning (yoki Katreyning qizi boʻlmish Aeropa) eri. Agamemnon va Menelayning otasi. Plisfen yosh vafot etgan va oʻgʻillari (Gesiod va Esxil ga koʻra) bobosi Atrey tomonidan tarbiyalagan.

Stesixor tomonidan „Plisfenlar sulolasi“ tilga olib oʻtilgan. Biroq, Esxilga koʻra, Agamemnon — Atreyning oʻgʻli boʻlgan. Vakhilid tomonidan ham eslab oʻtilgan.

Xuddi shu ism Fiesta tomonidan tarbiyalangan Atrey va Aeropaning oʻgʻliga ham berilgan. Fiesta uni Atreyni oʻldirish uchun yuborgan, ammo Atrey uni Fiestaning oʻgʻli deb oʻylab, oʻldirib qoʻygan. Plisfen Evripidning „Plisfen“ tragediyasi bosh qahramonidir.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Argolide Afsonalari
Novatorlik

Novatorlik (lotincha — novator) — yangilovchi, yangilanuvchi. Adabiyot va sanʼatdagi yangilanish „novatorlik“ soʻzi bilan ifodalanadi. Novatorlik adabiy jarayon bilan bogʻliqdir. U adabiy anʼana bilan mustahkam aloqada boʻlib, keyinchalik oʻzi adabiy anʼanaga aylanuvchi adabiy-estetik hodisadir. Oʻzbek adabiyotida XX asrda shakl va mazmun jihatidan tubdan yangilandi. Bunga Mahmudxoʻja Behbudiy, Fitrat, Choʻlpon, Abdulla Qodiriy singari ijodkorlarning saʼy-harakati, ijodiy intilishlari tufayli erishildi. Ular adabiyotni mavjud voqelikka yaqinlashtirib, unga drama, roman singari yangi janrlarni olib kirishdi. Novator ijodkorlarning intilishlari tufayli aruz sheʼr tizimi oʻrnini turkiy tilga xos barmoq sheʼr tizimi egalladi, adabiy til jimjimador balandparvozlikdan xoli boʻldi. Oʻzbek adabiyoti Yevropa adabiyotiga xos yangi janrlar bilan boyidi. Bir necha yuz yil davomida shakl-shamoyili oʻzgarmasdan kelgan oʻzbek adabiyoti gʻoyat qisqa vaqt — bir necha yil ichida 302 303 mazmun va shakl jihatidan tamoman yangilanib, uning mavzu doirasi kengaydi, avvalgi zamonlarga qiyoslaganda, hayot voqeligiga yanada yaqinlashdi. Ana shu davrda adabiyot toʻgʻrisida tasavvur oʻzgarib, adabiyot mavjud hayot voqeligini aks ettiruvchi oʻziga xos oynaga aylandi. Oʻtgan zamonlarda oʻzbek adabiyoti qiyofasini gʻazal, doston belgilagan boʻlsa, XX asrdan eʼtiboran bu mezon yangilandi. Bu davrga kelib, oʻzbek adabiyotida roman, qisqa, drama janrining salmogʻi ortib, barmoq undagi asosiy sheʼr tizimiga aylandi.

Adabiyotda anʼanaviylik tushunchasi 
Anʼana novatorlik masalasi vorislik qonuniyatining namoyon boʻlishi demakdir. Anʼana oʻtmish adabiyotidan olgan eng ajoyib gʻoyaviy— badiiy boyliklar, kelajak davr adabiyotidan rivojlantiradigan oʻtmish adabiyoti yoki boshqa xalqlarning adabiyotlarining eng yaxshi yutuqlari adabiy anʼanalari boʻladi .Jumladan, Navoiy oʻzining asarlarida insonparvarlik 'koʻramonlik, xalqlar doʻstligi 'zulm va razolatga nafrat gʻoyalari keyingi yozuvchilar tomonidan davrlar mobaynida rivojlantiriladi.
Tarent

Tarent (doridik versiyasiga koʻra Tarant va  , jins. P. ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Poseydon va mahalliy nimfaning oʻgʻli, Taranto shahri va daryo nomi uning ismi sharafiga atalgan. Turli versiyalarga koʻra, nimfa Satiraning yoki Poseydon va Minosning qizi Satiraning oʻgʻli yoki Geraklning avlodi. Uning surati Delfidan ham topilgan.

Afsonalarga koʻra, Tarant kema halokatiga uchraganida otasi Poseydon unga yordam berish uchun delfin yuborgan. Tarant delfin yordamida Tenaron burnidan Italiya janubigacha yetib kelgan. Tarant qirgʻoqqa chiqib olgan va bu yerda shaharga asos solgan, ushbu shaharga oʻz ismini bergan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 shahar Eponimlari
 qadimgi yunon mifologiyasida Italiya
Ikinatlar

Ikinatlar (bur.. ehinad, ehinuud) — Angaraning yuqori boʻyi va Oka havzasida yashagan buryatlar tarkibidagi xalq (qabila). Hozirgi vaqtda ikinatlar Irkutsk viloyati , Ust-Ordinskiy Buryat okrugining baʼzi tumanlari hududida, shuningdek, Buryatiyaning Kabanskiy tumanidagi Kudarinskiy buryatlarining bir qismi sifatida yashaydilar. Ular nijneokinskiy buryatlarining asosini tashkil etdilar.

Tarixi 

Gʻarbiy moʻgʻul qabilalaridan (oyratlar) ajralib chiqqan ikinatlar 16—17-asrlardan boshlab buryatlar tarkibiga kirgan. Boshqa manbalarga koʻra, ilgari ikinatlar katta hududlarni egallagan, ularning tarixiy hududi Bratsk , Nijneudinsk va Kansk shaharlari orasidagi uchburchakka oʻxshagan. Sharqiy Sibirning ruslar tomonidan mustamlaka qilinishi boshlangan paytda, ikinatlar boshqa Buryat urugʻi — ashibagatlar bilan jang qilishgan.
. Ashibagatlar Krasnoyarsk qamoqxonasidagi xizmatchilarni qoʻllab-quvvatladi va ular birgalikda ikinatlarni qattiq magʻlubiyatga uchratdilar. Keyinchalik, ikinatlar Alar va Ungin dashtlarida oʻrnashib, buryat qabilasining bulagat tarkibiga kirgan.

Bu urugʻ ajdod nomidan — Ikinata nomidan nomlangan deb taxmin qilinadi. Afsonaga koʻra, Ikinat segenuta urugʻining ajdodi Segeenning jiyani edi. Baʼzi tarixchilar uni Angara mintaqasiga Yenisey daryosidan kelgan deb hisoblashadi.

Ikinatlar va Balagan buryatlarining bir qismi Jungar xonligi tarkibiga kirgan. Ayni paytda ular Balagan va Nukut viloyatlarida istiqomat qilishadi. Alar tumanida Ikinat qishlogʻi mavjud boʻlib, u oʻz nomini Ikinata urugʻi nomidan olgan.

Ikkinatlarning yirik qabilasiga ikinad, zod, zungar, bukod (buqa), noyod, xurxud, nagatay, zangi (zungi, zangey), narad, balayi, segenud, ashibagad kabi urugʻlar kiradi.

Oʻxshash manbalar 

 Bulagatlar
 Saganutylar
 Buryat etnik guruhlari, qabilalari va urugʻlari

Manbalar

Adabiyotlar 

 Baldaev S.P. Buryatlarning genealogik anʼanalari va afsonalari. 1-qism. Bulagatlar va ekhiritlar. — Ulan-Ude, 1970. — 362 p.
 Tsydendambaev T. B. Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari. Tarixiy va lingvistik tadqiqotlar. — Ulan-Ude: Buryat kitob nashriyoti, 1972. — 664 p.
 Tsydendambaev T. B. Buryat tarixiy yilnomalari va nasabnomalari buryatlar tarixiga oid manbalar sifatida. — Ulan-Ude: Rep. tip., 2001. — 255 b.
 Nanzatov B. Z. XIX asrda buryatlarning qabilaviy tarkibi // Sibir xalqlari va madaniyatlari. Oʻzaro taʼsir shakllanish va modernizatsiya omili sifatida: Maqolalar toʻplami. — Irkutsk, 2003. — S. 15-27.
 Nanzatov B. Z. Gʻarbiy Buryatlarning etnogenezi (VI — XIX asrlar). — Irkutsk, 2005. — 160 p.

Havolalar
Yanktonai

Yanktonai, Yanktonay siu ― siu tillar oilasiga mansub hind qabilasi. Yanktonlar bilan birgalikda ular siu xalqlarining markaziy guruhiga kiradi.

Tarixi 
Siu qabilalari Buyuk koʻllar hududidan Buyuk tekisliklarga koʻcha boshladilar. Zamonaviy Shimoliy Dakota va Janubiy Dakota shtatlarining sharqiy qismida markaziy Siu yoki gʻarbiy Dakota, Yanktonlar va Yanktonaylar joylashdilar.

Fransuz kashfiyotchisi va sayohatchisi Pyer-Sharl Le Sur Yanktonlarni qayd etgan birinchi yevropalik boʻlgan, bu taxminan 1700-yilda yuz bergan. 1804-yilda Lyuis va Klark ekspeditsiyasi maʼlumotlariga koʻra, Yanktonaylar Jeyms, Big-Siu va Red-River daryolari boʻylab sayr qilishgan. Angliya-Amerika urushi paytida Yanktonaylarning bir qismi Buyuk Britaniya tomonida AQShga qarshi kurashgan. Keyinchalik Yanktonay bir necha bor AQSh armiyasiga qarshi janglarda, shu jumladan Littl-Bighorn jangida qatnashgan.

Bugungi kunda Yanktonaylar va ularning avlodlari Montana, Shimoliy Dakota va Janubiy Dakotadagi bir nechta rezervatsiyalarda yashaydi.

Yana qarang 
 Siu

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
  Семь Очагов: Лакота, Дакота, Накота
 Лакота Ояте: Сайт о народе Лакота, Дакота, Накода
 Yanktonai Indian Tribe History
 The Yanktonai
 Standing Rock Website
Crow Creek: Stolen Lands, Wind Farms and Taking a Stand for the People 
Dakota
 Janubiy Dakota Hindulari
 Shimoliy Dakota Hindulari
 Montana Hindulari
Ishon xalqi

Ishon (isa, isan, esa, esan, eshon; esan, anvayn, esa, isa, Ishon) — Nigeriyaning janubidagi Edo shtatida yashovchi xalq. Bini xalqiga yaqin. Ularning soni 700 mingga yaqin.

Ular Benue-Kongo tillari oilasining Edoid boʻlimining esan tilida gaplashadi (ilgari bu guruh Kva oilasiga mansub edi).

Diniga koʻra, xristianlar (katoliklar va protestantlar) va anʼanaviy eʼtiqod tarafdorlariga ajralishadi.

Koʻpchilik Benindan kelgan, ular 15-16-asrlar oxirida imperiyaning bir qismi boʻlgan va hali ham oʻzlarini oliy hukmdorning subyektlari sifatida tan olishadi. Ozchilik qismi oʻzlarini yoruba , Igala , Nupe , Ibo (Igbo) , Itsekiri bilan bogʻlaydilar..

Asosiy mashgʻuloti qishloq xoʻjaligi, asosiy ekinlari yams, moyli oʻsimliklar, hindiston yongʻogʻi palmasi, makkajoʻxori. Echki, qoʻy, parranda va chorvachilik bilan shugʻullanishadi. Hunarlari — toʻquvchilik va temirchilik. Qoʻshni xalqlar bilan oziq-ovqat va hunarmandchilik savdosi yuqori darajada rivojlangan.

Asosiy ijtimoiy birlik bu jamoa boʻlib, koʻpincha bir nechta jamoalarda birlashma mavjud, oilada ota- onalik va virilolokallik koʻp uchraydi.

Ishon xalqi orasida 0,026 Mb gacha neandertal aralashmasi aniqlangan. LAKU genetiklari „ 1000 genom“ loyihasidagi 405 Gʻarbiy Afrika genomini Xorvatiya gʻoridagi Vindiya neandertal genomi va Gʻarbiy Afrika populyatsiyalari genomlarida topilgan Denisov genomi bilan solishtirdi (Nigeriyada Esan (ESN), Syerra-Leonedagi Mende (MSL)), Gʻarbiy Gambiyadagi Gambiya (GWD) va Ibadan (YRI) dan Yoruba) 2 dan 19 % gacha boʻlgan aralashmani arvoh (arvoh) odam bilan kesib oʻtishda olingan aralashmaning taxminan 43 ming litrini tashkil qiladi. n. (95 % ishonch oraligʻi: 6000 dan 124000-yil oldin), zamonaviy odamlarning ajdodlaridan zamonaviy odamlar va neandertallar va denisovanlar qatorining boʻlinishidan oldin ham ajralgan — 625000-yilgacha. n. (95 % ishonch oraligʻi: 360 000 dan 975 000 yil oldin).

Manbalar

Adabiyotlar 

 Dunyo xalqlari va dinlari. Entsiklopediya. M., 1998-yil.
 TSB.
Kabye

Kabye (oʻz nomi: koretiba, katiba, kabiema, kabure, bekaburum, cabre) — shimoli-sharqda, shuningdek, Togo shtatining markaziy mintaqasida yashovchi xalq. Xarakterli til — Niger-Kordofaniya oilasining Gur guruhiga mansub Kabré. 1978-yildan lotin alifbosiga asoslangan yozuv. Kabi xalqining aksariyati anʼanaviy eʼtiqodlarga — ajdodlarga sigʻinishga, tabiatning jonlanishiga va oliy xudo Esoga ishonishga eʼtirof etadi. Bundan tashqari, kam sonli odamlar uchun sunniylik va katoliklik xarakterlidir.

Asosiy mashgʻulotlari 
Kabye xalqining anʼanaviy kasbi qoʻriqqa asoslangan dehqonchilik hisoblanadi. Kabye aholisi loviya, tariq, fonio, joʻxori va yer yongʻogʻi; quruq va qumloq yerlarda sholi va yams yetishtiradi.
Yogʻli palma mevalarini yigʻish keng tarqalgan. Dehqonchilik bilan bir qatorda chorvachilik, hususan, mayda va yirik qoramol boqish ham keng tarqalgan. Ular parranda goʻshti va itlarni ham saqlashadi va isteʼmol qilinadi. Hunarmandchilikning eng rivojlangan turlari yogʻochga ishlov berish, somon va yogʻochdan bezak yasash, bezak gazlamalari, savat toʻqishdir.

Taomlari 
Kabye asosan oʻsimlik mahsulotlari va taomlari — sabzavotlar, tariq pishiriqlari, donli mahsulotlarni hamda sut ham isteʼmol qilishadi. (Andrianov, Popov 1999: 209).

Ijtimoiy tashkilot 
Anʼanaviy jamiyatning asosini yosh guruhlari, koʻp oilali qishloq jamoalari, yashirin erkaklar uyushmalari, otasining urugʻi (ota tarafidagi qon qarindoshlari jamoasi) tashkil etadi. Nikohdan keyingi virilokal kelishuv (er-xotinning erining oilasi bilan yashashi), sotib olish nikohi, sororat (erkak oʻz xotinining bir nechta opa-singillari yoki amakivachchalariga bir vaqtning oʻzida yoki ketma-ket uylanishi), koʻpxotinlilik (bir erkakning bir nechta ayol bilan turmush qurishi), levirat (erkak bir vaqtning oʻzida ikki yoki undan ortiq opa-singillarga turmushga chiqadigan odat) marosimlari saqlanib qolgan.

Anʼanalar 
Kabye aholisining qishloqlari juda tarqoq. Ular „sukala“ binolar majmualari bilan ajralib turadi: (toʻrtburchak va dumaloq shakldagi) loy devorlari boʻlgan panjara bilan oʻralgan turar-joylar.

Anʼanaviy erkaklar kiyimlari uzun zigʻir koʻylak, shortilar, ayollar kiyimlari esa rang-barang koʻylaklar, sviterlar, yubkalarni tashkil qiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Andrianov B. V., Popov V. A. Kabie // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999. — S. 209-210.
 Kovalev S. M. / Sovet entsiklopedik lugʻati. — M.: Sovet Entsiklopediyasi. 1979-yil.
 Naumov K. N. / Dunyo mamlakatlari va xalqlari. Afrika. Gʻarbiy va Markaziy Afrika. — M.: Oʻyladim. 1979. — S. 352.
 Pervushin V. Gʻarbiy Afrika mamlakatlari iqtisodiy rivojlanishining xususiyatlari. // Osiyo va Afrika bugun.: Oylik. ilmiy va jamiyat.-suvlangan. jurnal, 1997-yil, №. 5. — M.: 1997. — S. 48-51.
Saltuklu bekligi

Saltuklu bekligi () — 1071-1202-yillar orasida Erzurum va tutash hududlarda hukmronlik qilgan markazi Erzurum boʻlgan Onadoʻlidagi turk-islom bekligi. Beklikka 1071-yildagi Malazgirt jangidan soʻng, Saljuqiylar imperiyasi qoʻmondoni Ebü’l-Kāsım İzzeddin Saltuk Bey asos solgan. Beklikning nomi asoschisining ismidan kelib chiqqan.

Tarix 
Amir Saltuk 1071-yilda Saljuqiylar imperiyasi va Vizantiya imperiyasi oʻrtasida boʻlib oʻtgan Malazgir jangida, saljuqiylar qoʻshini tarkibida jangovar birlikka boshchilik qilgan. Saljuqiylar qoʻshini gʻalaba qozongach, Sulton Alp Arslon tomonidan Erzurum va uning atrofini zabt etish topshirigʻi berilgan. Saltuk Bey ushbu hududlarni fath etgandan keyin, sulton iqto tariqasida oʻziga hadya qilgan. Amir Saltuk Erzurumni iqto qilib olgan boʻlsa-da, Erzurumning asosiy qismi Gruziya homiyligidagi sobiq Vizantiya qoʻmondoni tomonidan boshqarilgan. Saltuk Bey bu hududlarni 1080/1081-yillarda toʻlaqonli egallagan.

Saltuklular saljuqiylarning vassali sifatida gruzinlarga qarshi kurashni davom ettirib, hududlarini kengaytirishga va chegarani himoya qilishga harakat qildilar. 1155-yilda Saltuklu beki Izzettin Saltuk Ani atrofidagi jangda Gruziya podshohi Dimitriyga magʻlub boʻldi va asirga tushdi. Soʻngra katta toʻlov evaziga ozod qilindi.

Saltuklular  Dânişmendliler bilan birlikta xristianlarga qarshi bir nechta katta muvafaqqiyatli urushlarni amalga oshirganlar. Koʻniya sultoni Rükneddin Süleyman Şah gruzinlarga qarshi harbiy safar uyushtirdi va Saltukli beki Alâeddîn Melik Şahni ham oʻz qoʻshiniga kelib qoʻshilishini va gruzinlarni birlikta yengish kerakligini aytdi. Ammo Saltuklu beki bu daʼvatga rozi boʻlmaganidan keyin, 1202-yilda Rükneddin Süleyman Şah Erzurum ustiga yurdi va shaharni egalladi. Shundan soʻng, Saltuklu bekligi ham tarix sahifalaridan oʻrin oldi.

Saltuklu bekligi beklari 
1071-1202-yillar orasida markazi Erzurum boʻlgan va eng porloq davrlarida Kars, Gumushhane, Rize va Bayburt hududlariga hukmronlik qilgan turkman bekligining beklari quyidagilardir:

Manbalar 

Onadoʻli bekliklari
Sunniy sulolalar
Kavalan

Kavalan (kav. kbaran [ k ɨ b a r á n ]; „tekislikda yashovchi odamlar“; xitoycha trad. língānzānzú , pinyin Gámǎlánzú) yoki Kuvalan — Tayvanning tub aholisi hisoblanadi. Ularning aksariyati 19-asrda Xan koʻchmanchilarining bosqinlari tufayli Xualyan va Taydun okruglarining qirgʻoqboʻyi hududlariga koʻchib oʻtgan. Ular Kavalan tilida gaplashadilar. 2000-yillardagi holatiga koʻra, eng katta aholi punkti Sinshe (kav. pateRongan) dengiz boʻyidagi qishlogʻi boʻlib, Xualyanning Fengbin shaharchasida joylashgan.

Tarixi 
Afsonaga koʻra, Kavalan dengiz orqali sharqdan kelgan va bu yerning goʻzalligidan hayratda qolgan Tayvanning unumdor yurtiga joylashishga qaror qilgan. Kavalan jangchilari mahalliy atayaliklar bilan koʻp janglarda qatnashib, oxir-oqibat atayal xalqini togʻlarga siqib chiqarishgan — shuning uchun oʻz nomi „kavalan“, yaʼni „tekislik xalqi“ degan maʼnoni anglatadi. Keyinchalik, bu nom Yilan tekisligi va zamonaviy Yilan shahri nomi kelib chiqqan „hamalan“ ga aylantirildi. Hammasi boʻlib 36 ta Kavalan qabilalari (xit. anan. chàngīngčiči) maʼlum boʻlgan, ammo boshqa manbalarga koʻra ularning soni 60 dan ortiq boʻlgan. Oʻtmishda Lanyan daryosidan shimolda joylashgan qabilalar Say-se- xoan (xitoycha anan. língāng), daryodan janubda joylashgan qabilalar esa Tan-se- xoan (xitoy anan. míngān) deb atalgan.

Kavalan haqidagi eng qadimgi yozma maʼlumot 1632-yilda, Ispaniya kemasi tayfun tufayli bu hududda halokatga uchragan. Yanada ishonchli qaydlar 1650-yilda Gollandiyaning Sharqiy Hindiston kompaniyasi dengizchilari tomonidan qilingan. Xan xitoylari 1768-yildan beri bu hududga joylashishga harakat qilmoqda. Biroq, ularning birinchi aholi punkti faqat 1796-yilda tashkil etilgan, hozir bu Tuchen shahriga toʻgʻri keladi. Keyinchalik, Xan xalqining Tayvanga oqimi koʻpaydi, bu esa Kavalanning turmush tarzini oʻzgartirdi. Ularning koʻpchiligi 1830-1840-yillar oraligʻida janubga Beypu qishlogʻi (Singchen shaharchasi, Xualyan okrugiga) koʻchib oʻtdi..

Karevan voqeasi 
1878-yilda Kavalan aholisi va ularning ittifoqchilari sakizaya xalqi sin amaldorlari bilan nizo qoʻzgʻolonga sabab boʻlganidan soʻng sin bosqinchilariga qarshi jang qilishgan. Bu voqea kavalonlar va sakizoylar uchun muvoffaqiyatsizlik bilan yakunlanib, koʻpchilik halok boʻldi („Galivan voqeasi“ yoki „Kalyavan jangi“ deb ham ataladi). Boshqalar esa xan muhojirlari tomonidan koʻchirilgan. Ayni paytda, qolgan Sakizaya oʻz shaxsiyatini himoya qilish uchun bir urinish amis kabi boshqa xalqlar bilan aralashib, yashirinishga majbur boʻldi.

Havolalar 

 Tayvan aborigen madaniyat parki veb-saytidagi Kuvalan qabilalari sayti.
 Tayvan Aboriginal Ishlar Qoʻmitasi veb-sayti — Kavalan xalqi. 2021-yil 11-dekabrda Wayback Machineda arxivlangan

Manbalar
Nguonlar xalqi

Nguonlar — Kuangbin provinsiyasining Minxoa tumanida [vi] va 1A avtomagistralidan taxminan 50 km uzoqlikdagi Tuyenxoa tumani [vi] Dongle shahar kommunasiga yaqin joyda yashovchi xalq hisoblanadi.

Nguonlar Tit xalqlari — shat, suk va boshqalar bilan birga yashaydilar. Ular qishloq xoʻjaligi, ovchilik, baliqchilik bilan shugʻullanadi; koʻp Nguonlar mevalar, yovvoyi ildizmevalar yigʻish bilan shugʻullanadi.

Laos nguonlari mavjud, ammo ularning tarqalishi haqida aniq maʼlumotlar yoʻq. Chamberlenning soʻzlariga koʻra, Laosning markazida Xammuan provinsiyasida Banpakphanang nomi bilan mashhur Nguon qishlogʻi mavjud.

Ayrim tadqiqotchilar nguonlarni muonglarga yaqinroq deb hisoblasalar, boshqalari bu xalqni vyetnamliklarga yaqinroq deb hisoblashadi.

Manbalar
MVP mukofoti

Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining eng qimmat oʻyinchisi mukofoti (MVP) — Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining (NBA) yillik mukofoti boʻlib, 1955–56 yilgi mavsumdan beri muntazam mavsumning eng yaxshi oʻyinchisiga beriladi. G'olib 1946-yildan 1963-yilgacha ishlagan Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining birinchi komissari (o'sha paytdagi prezident) sharafiga nomlangan Moris Podoloff kubogini oladi. 1979–80 yilgi mavsumgacha MVP ovoz berish yo'li bilan tanlandi. 1980-1981-yilgi mavsumdan beri mukofot AQSh va Kanadadagi sport yozuvchilari va teleradiokompaniyalari guruhi tomonidan hal qilinadi.