MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Bois Ergashev

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1921-yilda tugʻilganlar
2000-yilda vafot etganlar
5-mayda tugʻilganlar
26-iyunda vafot etganlar
Sovet Ittifoqi Qahramoni unvonini olgan oʻzbeklar
Bois Hamidovich Ergashev (1921-yil 5-may, Samarqand – 2000-yil 26-iyun Toshkent) – Ishchi-dehqonlar Qizil Armiyasi gvardiyasi ofitseri, Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1944).

Hayoti 
Bois Ergashev 1921-yil 5-mayda Samarqand shahrida tugʻilgan. Oʻrta maktabni tugatgach, Samarqand drama teatrida ishladi. 1942-yil yanvar oyida Ergashev Ishchilar va Dehqonlar Qizil Armiyasi safiga chaqirildi. Oʻsha yildan – Ulugʻ Vatan urushi frontlarida, Janubi-gʻarbiy, Stalingrad, Don, 3-Ukraina frontlaridagi janglarda qatnashgan. 1942-yilda Xarkov yaqinidagi janglarda, Stalingrad jangida, Voroshilovgrad, Izyum-Barvenkovskaya, Donbass, Zaporojye operatsiyalarida qatnashgan. 1943-yil oktyabrgacha gvardiya serjanti Bois Ergashev 3-Ukraina fronti 12-armiyasining 60-gvardiya otishma diviziyasining 132-gvardiya artilleriya polkida razvedkachi boʻlgan. Dnepr jangi paytida oʻzini namoyon qildi.

1943-yil 25-oktyabrdan 26-oktyabrga oʻtar kechasi Ergashev desant guruhi tarkibida Zaporojye viloyatidagi Dneprni kesib oʻtib, Xortitsa oroliga etib bordi va koʻprigini egallab olishda faol ishtirok etdi. U daryo boʻylab piyodalar pozitsiyalaridan polk qoʻmondonligigacha aloqa liniyasini tortdi, soʻngra kabelning shikastlanishini bartaraf etishda uzluksiz aloqani taʼminladi. Nemislarning qarshi hujumlarini qaytarishda qatnashgan. Ergashev qurshovda qolganida, qoʻl jangida bir qancha dushman askarlarini yoʻq qildi, nemis avtomatini qoʻlga oldi va dushmanga qarata oʻt ochdi.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1944-yil 22-fevraldagi farmoni bilan serjant-mayor Bois Ergashevga Lenin ordeni va „Oltin yulduz“ medali bilan Sovet Ittifoqi Qahramoni yuksak unvoni berildi.

Keyinchalik, Ergashev Ingulets daryosidan oʻtib, Razumovka qishlogʻi hududida Dneprning ikkilamchi kesib oʻtishida ishtirok etdi. 1944-yilda demobilizatsiya qilindi. Oʻzbekiston SSRga qaytgan. Samarqand viloyat komsomol qoʻmitasi kotibi, „Oʻzbekiston Surx“ gazetasi tahririyati mudiri lavozimlarida ishlagan. Ergashev 1947-yilda O‘zbekiston SSR Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi huzuridagi Oliy partiya maktabini, 1952-yilda esa Toshkent yuridik institutini tamomlagan. 1952–1956-yillarda O‘zbekiston SSR Kompartiyasi Markaziy Komitetida instruktor, 1956–1968-yillarda Oʻzbekiston SSR Ijtimoiy taʼminot vazirligining kadrlar va kasb-hunar taʼlimi boshqarmasi boshligʻi lavozimlarida ishlagan. 1968-yildan SSSR Davlat xavfsizlik qoʻmitasida xizmat qilgan, 1986-yilda polkovnik unvoni bilan nafaqaga chiqqan. Toshkent shahrida yashagan, 2000-yil 21-iyunda vafot etgan, Toshkent shahridagi Yalongʻoch-2 qabristoniga dafn etilgan.

Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan huquqshunos. Shuningdek, u 1-darajali Vatan urushi va 3-darajali Shon-sharaf ordeni va bir qator medallar bilan taqdirlangan.

Manbalar
Sharif Ergashev

Sharif Ergashev (1916.1.12 hozirgi Buxoro viloyati Peshku tumani Denov qishlogʻi - 1978.15.12) — Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, oddiy askar. Urushgacha kzda yashagan. 1943-yildan frontda. 883oʻqchi polki (Markaziy front, 65armiyaning 193oʻqchi diviziyasi) oʻqchisi. 1943-yilda Dnepr daryosi yaqinidagi jangda jasorat koʻrsatgani uchun Qahramon unvoniga sazovor boʻlgan (1943). Urushdan soʻng, Yangibozor jamoa xoʻjaligi kengashining raisi boʻlib ishlagan. Yangibozordagi koʻcha va maktab, Buxoro shahridagi koʻcha, Peshku tumanidagi jamoa xoʻjaligiga uning nomi berilgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Sovet Ittifoqi Qahramonlari
1916-yilda tugʻilganlar
1-dekabrda tugʻilganlar
1978-yilda vafot etganlar
15-dekabrda vafot etganlar

Surxondaryo viloyatida dafn etilgan
Shuhrat Ergashev

Shuhrat Ibrohimovich Ergashev — kinoaktyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1989). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1968). 1968–70 yillar M.Gorkiy nomidagi rus akademik drama teatrida ishlagan. 1970–95 yillar "Oʻzbekfilm" kinostudiyasida aktyor. Ijobiy va salbiy rollarni bir xil mahorat bilan oʻynagan. Ergashev oʻz qahramonlarining qaygʻualamlari, ularning ichki tugʻyoni, raqibga qarshi kurashdagi psixologik kechinmalarini yetkazishda oʻziga xos ijro uslubi bilan ajralib turadi. "Nafosat" (rej. E. Eshmuhamedov) filmidagi Shuhrat roli ekranda yaratgan ilk obrazidir. Shuhrat ("Sevishganlar"), Mauzer ("Qoʻmondonning qaytishi"), Anvar ("41 yil olmalari"), Ubaydulla ("Qora konsulning halokati"), Talaba ("Integral"), Sherzod ("Semurgʻ"), Aziz ("Seni kutamiz yigit"), Abdurahmon ("Zulmatni tark etib"), Temur ("Uchar yigit") kabi rollari bilan shuhrat qozongan.

Manbalar 

Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Erkin Ergashev

Erkin Hamidovich Ergashev (1933.1.11 — Samarqand — 2004.8.1) — parazitologgelmintolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983), veterinariya fanlari doktori (1964), professor (1965). Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi instituti veterinariya fakultetini tugatgan (1953). Samarqand qishloq xoʻjaligi institutida aspirant (1953—56), parazitologiya kafedrasi dotsenti (1957—64), veterinariya fakulteti dekani (1960—62), Oʻzbekiston Veterinariya ilmiy tekshirish instituti direktori (1964—65; 1978—94), ayni paytda 1965-yildan Samarqand qishloq xoʻjaligi instituti parazitologiya kafedrasi mudiri.

Ilmiy ishlari gelmintlar faunasi, epizootologiyasi, biologiyasi, patogenezi, immuniteti, zooatstroponozlar, chorva mollari va parrandalarning invazion kasalliklarining oldini olish, davolash va qarshi kurashning samarali usullarini ishlab chiqish va boshqalar masalalarga bagʻishlangan. "Biologiya va tibbiyot muammolari" jurnal bosh muharriri (1996—2004). "Doʻstlik" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

Manbalar 
 Parazitologiya asoslari va trematodozlar bilan sestozlar, T., 1971 (hammualliflikda); Chorva mollarining nematodoz kasalliklari, T., 1972 (hammualliflikda); Gelmintm i gelmintozn karakulskix ovets, T., 1973; Veterinariya asoslari, 2-qism, T., 1974 (hammualliflikda).

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Erkinjon Ergashev

Ergashev Erkinjon (1940. 1. 12, Beshariq shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1994). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1963). 1963-yildan Qoʻqon shahridagi 6 va 23maktabda ona tili va adabiyot oʻqituvchisi, 23maktab oʻquv boʻlimi mudiri, direktori, 1989—98 yillarda Qoʻqon shahri xalq taʼlimi boʻlimi mudiri. 

 
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Hayitboy Ergashev

Hayitboy Ergashev (1946.18.4, Asaka tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2000). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1968). 1968-yildan Xoʻjaobod tumanidagi 6, Asaka tumanidagi 44-maktabda tarixgeogr. oʻqituvchisi, tuman xalq taʼlimi boʻlimida metodist va metodika kabineti mudiri, 2001—02 yillarda 44-maktabda direktor.

 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Buxajal Ergasheva

Buxajal Ergasheva (1951.12.5, Yangiyoʻl shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent chet tillar pedagogika institutini tugatgan (1974). 1974—99 yillarda Yangiyoʻl tumanidagi 33maktabda, "Xalqobod" litsey internatda ingliz tili oʻqituvchisi, litsey internat direktori, 1999-yildan Yangiyoʻl shahridagi akademik litseyda ingliz tili oʻqituvchisi. Xalq taʻlimi aʻlochisi,Oʻzbekiston 25 nishonlari sohibasi. 

Bugungi kunda avloddan-avlodga o’tib borayotgan ta’lim tizimiga yangilik kiritish maqsadi nabirasi Akobir Ergashev misolida ko’rish mumkin.

 
Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Maʼmura Ergasheva

Maʼmura Zokirjonovna Ergasheva (1951.25.1, Toshkent) — raqqosa, baletmeyster. Oʻzbekiston xalq artisti (1983). Toshkent xoreografiya bilim yurtini (1969), Toshkent chet tillar instituti (fransuz boʻlimi)ni tugatgan (1977). 1969-yildan "Bahor" ansamblida raqqosa, baletmeyster, 1990-yildan ansamblning badiiy rahbari. E. repertuaridan jahon xalqlari raqslari, oʻzbek mumtoz va zamonaviy raqslari keng oʻrin olgan: "Gulsara", "Nozanin", "Munojot", "Larzon", "Lazgi", "Tanavor", "Arabcha", "Yaponcha", "Ispancha", "Kuba raqsi", "Eroncha", "Afgʻoncha", "Fargʻona ruboiysi", "Rohat", "Pilla", "Mustafo", "Alvido, Tokio", "Oʻn sakkiz yoshimda", "Oʻrik gullaganda" va boshqalar shular jumlasidan. Baletmeyster sifatida "Navroʻzi ajam", "Figʻonkim", "Sumalak", "Oʻzbekiston makonim", "Tavois", "Bahor nashidasi" singari raqslarni sahnalashtirgan. Respublikada oʻtkaziladigan katta bayramlar ("Navroʻz", "Mustaqillik" va boshqalar)da bosh baletmeyster sifatida faoliyat koʻrsatib keladi. "Oʻzbektelefilm" tomonidan "Maʼmura Ergasheva raqsga tushadi" nomli videofilm ishlangan (1985). "Mehnat shuhrati" ordeni (1999), "Shuhrat" medali (1998) bilan mukofotlangan. 

 
Oʻzbekiston xalq artistlari
1951-yilda tugʻilganlar
25-yanvarda tugʻilganlar
Ergonomika

Ergonomika (yunoncha: — ish, mehnat va — qonun) — kishi (kishilar guruhi)ni ishlab chiqarish faoliyati sharoitlari bilan bogʻliq holda kompleks oʻrganadigan fan; mehnat qurollari, sharoitlari va jarayonlarini takomillashtirish maqsadlarida inson, texnika, ishlab chiqarish muhitining oʻzaro taʼsiri va aloqalarini tadqiq etadi. Qadimdan mukammal mehnat qurolini ixtiro qilish, mehnat jarayonida inson organizmi holatini oʻrganish biror ishini bajarish uchun eng maqbul sharoitlar yaratish maqsadlari bilan bogʻliq boʻlgan. Insonning mehnat faoliyata uchun ent oʻngʻay mehnat qurollari, eng qulay mehnat sharoitlari yaratish yoʻlidagi dastlabki qadamlar 20-asr boʻsagʻasida boshlandi. Bu sohada birinchi keng miqyosdagi amaliy tadqiqotlar amerikalik amaliyetchimuhandis va menejer, ilmiy boshqarish maktabi asoschisi U.F.Teylor (qarang Teylorizm) tomonidan bajarildi. E. ishlab chiqarishning amaliyot ehtiyojlari taʼsirida, korxonalar faoliyatida inson omili rolining ortib borishi, fantexnika taraqqiyoti natijasida ilmiyamaliy fan sifatida paydo boʻldi. Eksperimental psixologiya, fiziologiya va mehnat gigiyenasi taʼsirida shakllandi; tibbiyot, biol., biomexanika, antropometriya, psixofiziologiya, sotsiologiya, mat., injenerlik va texnologik fanlar maʼlumotlari va metodologiyasidan, mehnatni tashkil etish va normalash tamoyillaridan foydalanadi, umumiy va ijtimoiy psixologiya, mehnat iqtisodiyoti, iqtisodiymatematik modellashtirish bilan bogʻliq.

Ergonomik tadqiqotlarining maqsadi — xodimning ishlab chiqarishdagi tabiiy, ijtimoiypsixologik va texniktashkiliy sharoitlarga moslashuvini osonlashtirishdan iborat. E. diqqat markazida ishlab chiqarishdagi aniq sharoitlarda inson faoliyati, ishlab chiqarish muhitini inson organizmi xususiyatlari va imkoniyatlariga moslashtirish yoʻllari va usullarini topish turadi. E. oʻz tadqiqotlari asosida mehnat sharoitlarini yaxshilash va mehnat jarayonini qayta tashkil etish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqadi.

"E." termini 1949-yil Angliyada shu soha boʻyicha tadqiqot ishlari olib boruvchi jamiyat tomonidan amaliyotga kiritilgan. E.da yana ikkita tamoyil boʻlib, ular insonni ishga, ishni insonga moslashtirish omillaridan iborat. Birinchisida samaradorlikni taʼminlash, ikkinchisida insonga qulaylik yaratish koʻzda tutiladi.

E. kishining butun ish kuni davomida yuqori ishchanlik qobiliyatini taʼminlash uchun mehnat va dam olish rejimini ham oʻrganadi.

E. boʻyicha barcha amalga oshiriladigan ishlar ishlab chiqarish samaradorliginy oshirish, ishlovchilar uchun qulayliklar yaratish va ayni paytda ularning salomatligini taʼminlashga qaratiladi. Shuning uchun barcha mehnat vositalari, qurollari, mashinalar E. talablarini hisobga olib loyihalashtiriladi va ishlab chiqariladi. E. bilan firma va kompaniyalarda dizaynerlar shugʻullanadilar.

Oʻzbekistonning barcha texnika sohasidagi oliy oʻquv yurtlarida E. fani oʻqitiladi. Toshkent texnika universiteti, Toshkent arxitekturaqurilish, Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat, Toshkent sanʼat intlarida E. boʻyicha mutaxassislar tayyorlanadi.

Manbalar 

Fanlar
Erebuni

Erebuni — Urartu davlatining shim.da podsho Argishti I Menua oʻgʻli tomonidan qurilgan qalʼa (miloddan avvalgi782 yil). Erebuni xarobalari Yerevan shahrining shim. chekkasidagi Arin Berd tepaligida aniqlangan. Muntazam qazishma ishlari 1950-yildan boshlangan. Miloddan avvalgi 8-asrda qalʼa Urartu podsholarining shim.ga yurishlari chogʻidagi yirik harbiymaʼmuriy markazi va qarorgohi boʻlgan. Qazishmalar natijasida qalin mudofaa devori, saroy, 2 ibodatxona va xoʻjalik xonalari chiqqan. Devor toshlarida va ustunlarning tagkursilarida Argishti va uning oʻgʻli Sardurining qurilishga doir 20 ga yaqin bitiklari aniqpangan. Saroy va ibodatxonalardan birida ajoyib naqshinkor friz(piramon)lar, maʼbudlar tasviri, ov manzarasi va soliq yigʻish tasvirlari topilgan. Miloddan avvalgi 7-asrda qalʼa oʻz ahamiyatini yoʻqotgan, uning xazinasidagi boyliklar yangi markaz — Teyshebainiga koʻchirilgan.

Erebunidagi bunyodkorlik ishlari faqat podsho Rusa davrida (miloddan avvalgi 6-asr boshi) qayta boshlangan. Urartu davlati qulab, Teyshebaini vayron etilgach (miloddan avvalgi taxminan 585 yil), Erebunida hayot davom etgan. Axomaniylar davrida yangi inshootlar qurilgan. Miloddan avvalgi 5—4-asrlarga oid Milet tangalari, shuningdek, mahalliy hokimga tegishli ajoyib kumush ritonlar topilgan. Erebuni nomi Armaniston poytaxti — Yerevan shahri nomida saqlangan. 1968-yil Yerevanning 2750 yillik yubileyi munosabati bilan Arin-Berdda keng koʻlamda taʼmirlash ishlari olib borilgan. Fatxulla Ergashev.Erebuni hozirgi nomi yerevan

Armaniston: Tarix‎
Ilya Erenburg

Ilya Grigoryevich Erenburg [1891.14(26).1, Kiyev 1967.31.8, Moskva] — rus yozuvchisi. 1908-yil oxiridan boshlab Parijda muhojir boʻlib yashagan. Adabiy ijod bilan shugʻullanib, "Men yashayapman" (1911), "Oddiy kunlar" (1913), "Bolalik" (1914), "Arafa haqida sheʼrlar" (1916) sheʼriy toʻplamlarini nashr etgan. 1917-yil Fevral inqilobidan keyin Moskvaga qaytib kelgan, ammo Oktabr toʻntarishini qabul qilmagan. Uning shu davr va 20-yillar voqeligidan olgan taassurotlari "Rossiyani duo qilib" (1918), "Alanga" (1919), "Arafa", "Oʻylar" (1921), "Xorijdagi oʻylar", "Nurab borayotgan muhabbat" (1922) va boshqalar toʻplamlarida oʻz aksini topgan.

E. 1921-yilda Berlinga muhojirlikka ketib, "Xulio Xurenito va shogirdlarining gʻayrioddiy sarguzashtlari" (1922), "Ikkinchi kun" (1933), "Parijning ishgʻol etilishi" (1940) va boshqalar romanlarini yozgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida harbiy muxbir sifatida eʼlon qilgan maqolalari bilan shuhrat qozongan. E.ning "Boʻron" (1946—47), "Poʻrtana" (1951—52) romanlari va "Iliqlik" (1954—55) qissasida urushdan keyingi xalqaro maydonda, shu jumladan, sovetlar mamlakatida kechgan siyosiyijtimoiy voqealar badiiy mujassamlantirilgan. E.ning 6 kitobdan iborat "Odamlar, yillar, hayot" (1961—65) memuar asarida 20-asr tarixining yozuvchi guvoh boʻlgan sahifalari tasvir etilgan.

E. 50-yillardagi "sovuq urush" yillarida tinchlik uchun olib borilgan xalqaro harakatda Jahon Tinchlik Kengashi vitseprezidenti sifatida faol qatnashgan. Asarlari jahondagi koʻplab tillarga tarjima qilingan.

Manbalar 
 Boʻron, T., 1958; Sobraniye sochineniy, t. 1—9, M., 1962—67; Stixotvoreniya, L., 1977; Letopis mujestva. Publitsisticheskiye stati voyennmx let, M., 1974.

Adabiyot 
 Trifonova T.K., Ilya Erenburg, M., 1954; Vospominaniya ob Ili Erenburge, M., 1975.

 

Rossiyalik yozuvchilar
Sovet yozuvchilari
Konstantin Erenjenov

Konstantin Erenjenovich Erenjenov (1912.12.5, BagaChonos aymogʻi, Qalmoq Respublikasi — 1991, ?) — qalmoq yozuvchisi. Qalmoq xalq shoiri (1972). Saratov untida oʻqigan (1930— 33). "Choʻpon qoʻshigʻi" qissasi (1931), "Choʻl uchquni" (1935), "Doimiy quvonch" (1959), "Toʻrgʻay" (1966) doston va sheʼrlar toʻplamlarini yozgan. "Hayotga yoʻl","Dub trubkasi" (1961) hikoya va ocherklar toʻplamlari va 2 kitobdan iborat "Oʻtni saqla" romani (1963—65)da qalmoq xalqi hayoti aks etgan. A.S.Pushkin va boshqalar chet el shoirlarining bir qancha asarlarini qalmoq tiliga tarjima qilgan.

Qalmoq yozuvchilari
Eresunn boʻgʻozi

Eresunn, Zund — Skandinaviya yarim orol bilan Zelandiya o. oraligʻidagi boʻgʻoz, Boltiq dengizini Kattegat boʻgʻozi bilan birlashtirib turadi. Uzunligi 102 km, eni 3,4–49 km, farvaterida chuq. 8 m. Gʻarbiy sohilida Kopengagen shahri (Daniya) va sharqiy sohilida Malmyo porti (Shvetsiya) joylashgan boʻlib, ular transport yoʻli paromi orqali bogʻlangan.

 

Alifbo boʻyicha boʻgʻozlar
Erjiyos

Erjiyos (qad. nomi Argeus) — Anadolu yassitogʻligining janubi-sharqiy qismidagi vulkan, Turkiyada. Andezit, datsit, liparitlardan tuzilgan. Bal. 3916 m, Kichik Osiyodagi eng baland choʻqqi. Yon bagʻirlarida mayda konus va krater koʻp. Yunon geografi va tarixchisi Strabon qoldirgan maʼlumotga koʻra, soʻnggi marta 1-asrda otilgan. Yon bagʻri dasht, yuqorisi butazor, archazor, alp oʻtloqlaridan iborat. Choʻqqisida muzliklar bor.

 

Togʻlar
Vulqonlar
Turkiya
Eri

Eri — Shimoliy Amerikadagi koʻl, Buyuk koʻllar sistemasida. Shimoliy qismi Kanadaga, jan. AQShga qarashli. Maydoni 25,7 ming km². Eng chuqur joyi 64 m, sathining balandligi 174 m. E.ga Detroyt daryosi quyilib, undan Niagara daryosi oqib chiqadi. E.ni SentKler daryosi Guron koʻli bilan, Niagara daryosi va Uellend kanali Ontario koʻli bilan birlashtirib turadi. Eri kanal sistemasi orqali Gudzon daryosi bilan bogʻlangan. Muhim portlari: Tolido, Klivlend, Buffalo, Eri (AQSH), PortKolborn (Kanada). Shimoliy sohillarida milliy bogʻlar tashkil etilgan.
Eri kanal

Eri kanal — AQShning shim.sharqiy qismidagi suv yoʻli. 1817—25 yillarda qazilgan. Bir necha marta rekonstruksiya qilingan. Eri kanal Buyuk koʻllar sistemasi (Eri koʻli)ni Gudzon daryosi orqali Atlantika okeani bilan tutashtiradi. Umumiy uz. 1107 km, shu jumladan, Buffalo shahridan Troy shahrigacha 547 km, Olbani shahrigacha 560 km, eni 50 m, chuq. 3,7 m. Kanalda daryo transporti bilan, asosan, qurilish materiallari, gʻalla, neft mahsulotlari tashiladi.

 

Kanallar
Erivoniy Mirza Qadim Mamed Husayn oʻgʻli

Erivoniy Mirza Qadim Mamed Husayn oʻgʻli (1825 — Yerevan — 1875) — ozarbayjon rassomi va naqqoshi; ozarbayjon tasviriy sanʼatida dastgoh sanʼati asoschisi. Maxsus badiiy taʼlim olmagan. E. kashtachilik, devoriy rassomlik, zargarlik va boshqalar uchun rasmtrafaretlar yaratgan, lok rang tasvirida ("Qushlar ila gullar" va boshqalar) ijod qilgan. E. portretlarida natura bilan tasvir oʻxshashligiga erishganligi, shakllar tasvirida anʼanaviy shartlilikni yenga olganligi namoyon boʻldi: "Fatali shoh", "Raqqosa" (shishaga ishlangan), "Oʻtirgan ayol" (tempera), "Abbos Mirzo" (tush), "Mulla" va boshqalar.
Eridan

Eridan (lot. ) — osmonning Shimoliy yarim sharidagi Orion, Savr va Kit yulduz turkumlari orasida joylashgan yulduz turkumi. Eng yorugʻ yulduzi — Axernor 1yulduz kattaligida. 

Yulduz turkumlari
Eritema

Eritema (yun. — qizillik) — terining maʼlum bir joyi yoki anchagina qismining qizarishi. Kishi juda uyalganida yoki kuchli gʻazablanganida ham (reflektor) E. kuzatiladi, lekin bu holat tezda oʻtib ketadi. Turli fizik va kimyoviy omillar (ishqalanish, issiq, sovuq, ultrabinafsha nur), ayrim yuqumli kasalliklar (qizamiq, skarlatina, ich terlama), teri kasalliklari (dermatitlar va h.k.), intoksikatsiya, qon aylanishining buzilishi va boshqalarda E. paydo boʻladi. Davolash E.ga sabab boʻlgan omilni bartaraf etishdan iborat. Yoki Eritema - bu shilliq pardalar yoki terining qizarishi, odatda terining shikastlanishi, yallig'lanish yoki infektsiyadan kelib chiqadi. Eritemaning ba'zi turlari, masalan, asabning qizarishi, bu holatdan umuman kelib chiqmaydi. Eritemaning asosiy sababi yuzaki kapillyarlarda giperemiya: terining yuzasiga yaqin qon tomirlarida qon oqimining ko'payishi. Eritemaning turli xil turlari mavjud. Ko'pincha quyosh yonishi, allergik reaktsiyalar yoki ekzema kabi keng tarqalgan muammolar. Shu bilan birga, eritemaning bir nechta noyob va aniqroq turlari mavjud.
Eritish

Eritish (metallurgiyada) — materiallar (choʻyan, poʻlat, rangli metallar, shisha va boshqalar) ni maxsus pech (E. pechi) da qayta ishlab, suyuq holatdagi mahsulot olish jarayoni. E. pechi qattiq va suyuq yoqilgʻi, gaz va elektr energiyasi bilan qizdiriladi. E. uchun xom ashyo materialni uning erish trasidan yuqoritragachaqizdirish kerak (qarang Erish). E. natijasida suyuq holatga oʻtgan metall yoki shisha maxsus qoliplarga quyiladi yoki undan biror buyum (mas, quvur, oyna va boshqalar) tayyorlanadi. E. rudalardan metallar ajratib olish, qattiq yoki suyuq metall shixtanm qayta ishlash, rangli metallar, ferroqotishmalarni tozalash, qotishmalar olish, qattiq metallarni suyultirib quymalar olish va boshqalar maqsadlarda ishlatiladi. 

 

Metallurgiya
Eritrazma

Eritrazma (yun. — qizartiraman) — terining zamburugʻ kasalligi. Asosan, kattalarda, koʻproq erkaklarda uchraydi. Kasallikka koʻp terlash, havoning juda issiq va nam boʻlishi, shaxsiy gigiyena va terini toʻgʻri parvarish qilish qoidalarining buzilishi sabab boʻlishi mumkin. Badanning koʻp terlaydigan joylari — sonning ichki tomoni (yorgʻoqqa tegib turadigan qismi) da, qoʻltiqda, semiz ayollarning koʻkrak bezlari ostidagi va kindik atrofidagi teri burmalarida qoʻngʻirqizil rangda, har xil kattalikda, cheti qipiqlanib bir oz koʻtarilib turadigan dogʻlar paydo boʻladi, baʼzan bu dogʻlar oyoq panjasi orasida ham kuzatiladi. Dogʻlar atrofidagi sogʻ teridan rangi va aniq chegarasi bilan ajralib guradi. Ular asta-sekin kattalashadi va bir-biriga qoʻshilib, terining xiylagina joyini egallab oladi, borabora koʻkimtir qoʻngʻir tusga kiradi. Kasallangan soha qichishadi, usti doim namlanib turadi, baʼzan qoʻlansa hid keladi, teri bir oz dagʻallashadi. Davo bemorning umumiy ahvoliga qarab vrach koʻrsatmasiga binoan olib boriladi. Davolanmasa, yillab davom etishi mumkin. E., ayniqsa, bahor va yoz paytlarida qoʻziydi. E. yuqmaydi. Kasallikning oldini olish shaxsiy gigiyenaga rioya qilish, koʻp terlamaslik, ich kiyimlarni tez-tez almashtirib turishdan iborat.
Eritrin

Eritrin (yunoncha: — qizil), kobalt gullari — arsenatlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi So3[A804]8N20. Monoklin singoniyada kristallanadi. Rangi pushtiqizil; tarkibidagi M§, Sa, N1 miqdori oshishi bilan rangsizlanib oq ranggacha oʻzgarib boradi. Oʻta shaffof. Qattiqligi 1,5—2,5, zichligi 3—3,1 g/sm3. Moʻrt. E. — kobalt va nikelkobaltli arsenidlarning va sulfoarsenidlarning nurash mahsuli. Oksidlanish jarayonida qora rangli kobaltning gidrooksidlari (geterogenit)ga aylanadi. E. kobalt rudalarining darakchisi hisobanadi. E. Uzbekistonda Toshqazgan grafit konida topilgan.

Minerallar
Erish

Erish – moddalarning issiqlik taʼsirida qattiq (kristall) holatdan suyuq holatga oʻtish jarayoni. Sof moddalarning erish jarayoni erish haroratiga bogʻliq. Erish vaqtida qattiq holatdagi atomlarning joylashish tartibida fazoviy kristall panjara buziladi. Kristallda atomlar muvozanat vaziyatlari atrofida tebranadi. temperatura koʻtarilgan sari tebranishlar amplitudasi ortib boradi va muayyan kritik kattalikka yetadi, shundan keyin panjara buziladi. Qattiq qotishmalar maʼlum temperatura oraligʻida eriydi. Amorf qattiq moddalar temperatura orta borishi bilan yumshab, asta-sekin suyuq holatga oʻtadi. Modda eriganda hajmi kengayadi, bosim oshishi bilan erish temperaturasi ham ortib boradi. Ayrim moddalar (muz, metall va metalloid) eriganda hajmi kichrayadi va bosim ortishi bilan erish temperaturasi pasayadi.

Molekulyarkinetik tasavvurlarga binoan, moddaning qattiq holatdan suyuq holatga oʻtishida kristall panjaraning buzilishi uchun yetarli miqdorda energiya berilishi zarur. Erish jarayonida moddaga tashqaridan beriladigan energiya uning temperaturasi ortishiga emas, balki kristall panjarasini buzishga sarflanadi.

Erish tabiatda (Yer sirtida qor va muzlarning, Yer qaʼrida minerallarning erishi), fan va texnikada (sof metall va qotishmalar ishlab chiqarishda) katta ahamiyatga ega.

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Fizika