MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Qovunchitepa

Qovunchitepa — arxeologik yodgorlik (miloddan avvalgi 6-asr — milodiy 8-asr va 15— 16-asrlarga oid shahar xarobasi). Toshkent viloyatining Yangiyoʻl shahridagi Kurkuldak kanalining chap sohilida joylashgan. Arxeolog G. V. Grigoryev qazish ishlari olib borgan (1934— 37), bu yerdan kulolchilik va qurilish muhandisligiga mansub buyumlar topilgan. Keyinchalik Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya instituti (Yu. F.Buryakov rahbarligida) tomonidan oʻrganilgan (1970, 1976, 1978). Maydoni 25 ga. Q. baland ark (50×50 m), toʻgʻri toʻrtburchakli shahriston (150×100 m) va raboddan iborat. Madaniy qatlamlar (4—12,5 m qalinlikda) Burganli madaniyati va Qovunchi madaniyatiga oid meʼmorlikqurilish qoldiqlaridan tashkil topgan. Arkning ostki qatlamlarida yertoʻlalar, kulxona, qoʻlda yasalgan dagʻal sopol idishlar Burganli davri (miloddan avvalgi 6—3asrlarga)ga tegishlidir. Qazish natijasida tubi yumaloq, tumshuqli qozonlar, yarim yumaloq togʻorachalar, yuza kosalar, tubi tekis xumchalar topilgan. Ayrim idishlarga qizil, jigarrang angob bilan keng chiziq yoki romb shaklida naqshlar berilgan. Qovunchi davri 2 bosqichga boʻlingan. Miloddan avvalgi 2-asr — milodiy 2-asrda xom gʻisht va paxsadan istehkom hamda turar joy binolari qurilgan. Milodiy 3—8-asrlarda shahar va rabodda hayot ancha rivojlangan. Moddiy madaniyatga Sirdaryoning quyi qismida yashagan qad. aholining madaniyati katta taʼsir qilgan. 8-asrning 1-yarmida arablarning Chochga qilgan bosqinchiligidan soʻng Q. tashlandiq holga kelgan. 15—16-asrga kelib, unda hayot qayta tiklangan.

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Oʻzbekiston tarixi
Toshkent viloyati
Qovurdoq

Qovurdoq — 1) goʻsht, kartoshka, tuxum, guruch va boshqalardan tayyorlanadigan taom. Qizigan yogʻda oʻrtacha kattalikdagi kartoshkani 2 ga boʻlib qizartirib qovurib olib qoʻyiladi. Goʻsht qovuriladi, soʻngra qovurilgan kartoshka, piyoz, zira, tuz aralashtirilib qovurish davom ettiriladi. Qovurma ustiga guruch aralashtirilgan qiymadan tayyorlangan doʻlmalar terib ozroq qaynoq suv quyilib, dimlab qoʻyiladi. Alohida idishda tuxumlar bittalab chalaroq qovurib olinadi. Dasturxonga goʻsht, kartoshka, doʻlma, tuxum qoʻyib koʻkatlar sepib tortiladi. Bu taom asosan, kuyov yoʻqlar, chaqaloqni yoʻqlash, beshik toʻyi va boshqa marosimlarda tayyorlanadi;2) yangi soʻyilgan qoʻy, echki, buzoq, qoramol yoki kiyik, togʻ echkisi kabi hayvonlar goʻshtini uzoq saqlashning qadimiy usuli. Goʻsht suyaklari bilan loʻnda-loʻnda (50—60 sm) qilib chopilib yaxshilab tuzlanib, ziralab dogʻlangan yogʻda qovuriladi. Yaxshi qovurilgan goʻsht xum, koʻza yoki sirlangan qopqoqli idishga joylanadi va ustiga yogʻi quyiladi (yogʻ goʻshtni koʻmib turishi shart). Q. suyuq va quyuq taomlarga ishlatilishi, salat, sabzavotlar va non bilan yaxna ovqat sifatida isteʼmol qilinishi mumkin.

Go‘shtli taomlar
Qovurgʻa

Qovurgʻa — umurtqa pogʻonasi bilan birikkan, yoysimon qayrilgan juft suyaklar. Sudralib yuruvchilar, qushlar, sut emizuvchilar va odamda toʻsh suyagi bilan birlashib, koʻkrak qafasini tashkil etadi. Q.larga muskullar birikkan boʻlib, u nafas olish va chiqarishda qoʻkrak qafasining kengayib-torayib turishiga imkon beradi.

Odamda XII juft Q. bor. Har qaysi Q. ikki qismdan, yaʼni orqa qismi suyak va oldingi qismi togʻaydan tuzilgan. Q.ning orqa qismi boylamlar yordamida koʻkrak umurtqalariga tutashadi. Suyak qismi uzun, kambar, yoysimon qayrilgan plastinkaga oʻxshash. [—VII juft Q. (chin qovurgʻalar) togʻay qismi orqali bevosita toʻsh suyagiga birikadi. VIII—IX—X juft Q.ning (soxta Q.) oldingi qismlari bevosita toʻsh suyagiga yopishmasdan, oʻzidan yuqorida joylashgan VII qovurgʻaning togʻayiga tutashadi. Qolgan XI—XII juft q. togʻaylari hech qayerga birikmay, qorin muskullari orasida erkin joylashgan, shu sababli u juda harakatchandir; ularni yetim Q.lar deyiladi. Q.larning oldingi, orqa uchlari va bularning oraliq qismi, tanasi bor. Koʻpchilik Q. ichki yuzasining pastki chekkasiga yaqin joyida, Q. egatchasi boʻlib, unda qon tomirlar va nerv tolalari joylashadi. Q.larning shakli va uzunligi koʻkrak qafasining tuzilishiga va shakliga bogʻliq; ularning uzunligi 1-Q.dan 7-Q.gacha ortib borib, 8-Q.dan oxirgi 12-Q. gacha qisqarib kamayadi.

Manbalar 

Tibbiyot
Osteologiya
Anatomiya
Qovurgʻa (bino)

Qovurgʻa (Qoburgʻa, Qobirgʻa) — binolarni mustahkam turishi uchun xizmat qiladigan boʻrtma meʼmoriy qism; gumbaz ichidagi koʻndalang tirgak devorlar; sinchli devorning yogʻoch qismi; oʻtovni tashkil etuvchi asosiy konstruktiv oʻmrovi.

    

Arxitektura
Qovuq

Qovuq, siydik pufagi — odam, baʼzi umurtqasizlar va koʻpchilik umurtqalilarning ichi boʻsh xaltasimon aʼzosi, unda siydik yigʻiladi; sigʻimi 500—700 ml. Boʻsh Q. puchaygan holda boʻlib, ichida siydik bor-yoʻqligiga qarab, shakli oʻzgarib turadi. Kichik chanokda qov birikmasi ortida yotadi; oʻning tubi, tanasi va uchi tafovut qilinadi. Q. devorida kuchli muskul qavati boʻlib, u qisqarganida Q. boʻshligʻi kichrayadi. Siydik naylari Q.qa ochiladigan joyida va siydik chiqarish kanalining ichki teshigi atrofida aylana muskul tutamlari sfinkterlar hosil qiladi, ular siydikning Q.qa tushishini va Q.dan chiqishini rostlab turadi. Ayollar qovugʻining orqasida bachadon va qin, erkaklarda esa urugʻ pufaklari va urugʻ chiqarish yoʻllari boʻladi. Q.ning old tomonida qovuq bilan qov suyaklari orasida ularni ajratib turuvchi oraliq bor, shuning uchun Q. erkin harakat qila oladi. Q. siydik bilan toʻlganda chanoq boʻshligʻidan koʻtarilib, qov birlashmasidan yuqoriga, hatto kindikgacha boradi.

Siyish murakkab reflektor holat, bunda qovuqni boʻgʻadigan muskullar qisqaradi, siydik chiqarish kanalining sfinkterlari boʻshashadi. Sogʻlom odam qovugʻida 250—300 ml siydik toʻplanganida siygisi qistaydi. Normal sharoitda odam bir sutkada 4—6 marta siyadi. Sogʻlom kishi suyuqlikni koʻp isteʼmol qilsa, tez siyadi; quruq ovqat yesa yoki yilning issiq faslida siydik miqdori kamayadi.

Mabalar
Qovgʻa

Qovgʻa — ekliptikadagi 12 burjning biri. Arabcha dalv (suvchi) deb ataladi (qarang Zodiak). 

    

Yil oylari
Yulduz turkumlari
Qodir baxshi

Qodir baxshi (taxallusi; asl nomi Abdi Rahimov) (1937.16.4 — Dehqonobod tumani Chalka qishlogʻi — 1986.29.8) — baxshi. Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1966). Baxshilik sirlarini dastlab bobosi Turdi baxshidan oʻrgangan. Soʻng Umir shoir Safar oʻgʻliga shogird tushgan. 18 yoshida mustaqil dostonchi boʻlib yetishgan Qodir baxshi 60-yillarda Qashqadaryo va Surxondaryoda, Tojikiston va Turkmanistonda yashayotgan keksa bax-shilar davrasida boʻlib, ular repertuarini, doston ijrochilik mahoratini, doʻmbira chertish sanʼa-tini egallagan. Uning repertuari boy va rang-barang. "Alpomish", "Yodgor", "Kuntugʻmish", "Shirin bilan Shakar", "Rustam", "Murodxon", "Yusuf bilan Ahmad", "Yusuf va Zulayho", "Goʻroʻgʻlining tugʻilishi", "Zaydinoy", "Goʻroʻgʻli va Yunus pari", "Shahidnoma" singari 70 ga yaqin dostonlar, koʻplab terma va ertaklarni ijro etgan. Ammo u bilgan dostonlarning juda oz qismi va bir necha termalar yozib olingan.

Qodir baxshi faqat repertuarining boyligi bilan emas, balki yoqimli, shirador ovozi, ayniqsa, musiqa asboblarini yaxshi chala olish iqtidori bilan ajralib turgan. U doʻmbiradan tashqari, dutor, rubob, tor, gʻijjak, qoʻbizda mohirlik bilan kuylar ijro etib, doston yoxud terma aytavergan yo, aksincha, boshqa cholgʻu asboblaridagi quylarni doʻmbirada ijro etgan. Qodir baxshi respublika baxshilar koʻriktanlovining 5 marta gʻolibi, Moskva (1971) va Parij (1974)da oʻtgan xalq ijodkorlari xalqaro kongresslarining laureati. Qodir baxshining "Oychinor" (1984), "Jorxun maston" (1989) dostonlari, "Norguloy" dostonidan parcha va qator termalari chop etilgan. Uning nomida kinoteatr, maktab bor. Dehqonobodda uymuzeyi tashkil etilgan.

Adabiyot 
 Murodov M., Ergashev A., Alpomishnoma, 1-kitob, T., 1999.
Qodiriylar

Qodiriylar — tasavvuf tariqati. 13-asr oxirida Iroqda tashkil topgan. Abdulqodir Geloniy (1077—1166) asos solgan deb hisoblanadi. Abdulqodir Geloniyning oʻzi sufiy boʻlmagan, lekin uning mashhurligidan tasavvufiy bilish yoʻlining gʻoya va tajribalarini ommaga singdirishda foydalanilgan. Q. shtohida guruhlardan tashkil topgan, qarashlari jihatdan sunniylikka mansub. Q. tasavvuriga koʻra, tariqat asoschisining tariqatga aʼzoligi davom etaveradi, u tariqat tarafdorlarini vositachi orqali boshqaradi. Q.da hamma aʼzolar uchun majburiy boʻlgan tasavvuf yoʻli yoʻq. Tariqatni boshqarish anʼana boʻyicha nasldan naslga oʻtadi. Q.ning ijtimoiy tarkibi har xil boʻlgan. Ular jamoa boʻlib (samo, xadra, layliyo), ovoz chiqarmasdan alohida holda (zikri xafiy) hamda baland ovozda (zikri jahriy) umumiy zikr tushishgan. Tariqat aʼzolari boshlariga kigiz telpakcha kiyib yurgan. Telpakchada Q.ning timsoli — uch qator gulbargli yashil gul bor. Abdulqodir Geloniy sharafiga har yili boʻladigan tantanalar — ularning asosiy bayramidir. Abdulqodir qabri ustiga madrasa, rabot, masjid qurilgan boʻlib, Bagʻdodning asosiy qadamjolaridan biri hisoblanadi. Hozirgi vaqtda Sharqiy va Shimoliy Afrikada, Sudan, Iroq va Pokistonda Q.ning mavqei kuchli (Iroq va Pokistondagi Q. guruhi Bagʻdoddagi maskanni tariqatning markazi deb eʼtirof etadi).
Qodiriya GES

Qodiriya GES — Toshkent viloyati Qibray tumani QibrayGES qishlogʻida joylashgan. Chirchiq-Boʻzsuv suv-energetika traktish qurilgan dastlabki elektr st-yalardan biri, unitar korxona. Derivatsiya tipida. 1933-yil 1 mayda ishga tushirilgan. GES ning umumiy quvvati 13,2 MVt. St-yada har birining quvvati 3,3 MVt dan iborat boʻlgan 4 ta tik gidroagregat oʻrnatilgan. GES gidrouzeli tarkibiga uzunligi 19 m, balandligi 6 m, umumiy hajmi sekundiga 100 m³ suv oʻtkazishga moʻljallangan bosh toʻgʻon, uz. 5049 m, sekundiga 65 m5 suv oʻtkazishga moʻljallangan derivatsiya kanali hamda bosim st-ya inshooti kiradi. Oʻzbekistonda birinchi ishga tushirilgan 35 kV kuchlanishli elektr uzatish tarmogʻi 1933-yilda st-yadan Toshkent qishloq xoʻjaligi mashinasozlik zavodiga tortilgan. 2003 yilda 105,3 mln. kVt soat elektr energiyasi ishlab chiqarildi.

Toshkent viloyati

Oʻzbekiston gidroelektr stansiyalari
Chirchiq-Boʻzsuv suvenergetika trakti
Oʻzbekgidroenergo
Ayub Qodirov

Ayub Qodirov (1918.10.5, Buxoro — 1981, Toshkent) — sozanda (nay), Oʻzbekiston xalq artisti (1970). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1956). Oʻzbek davlat filarmoniyasida xalq cholgʻu orkestri (1936-38, 1950-56, 196874), Tamaraxonim ansambli (1938—46) d; sozanda, "Shodlik" ansamblida musiqa rahbari (1956-57, 1966-68), Toshkent musiqa bilim yurtida pedagog (1978-yildan). Ijro uslubi mukammal texnikasi, asar mazmunini chuqur his qilishi, nay ifoda vositalaridan keng foydalanishi, ijro erkinligi bilan ajralib turadi. Repertuaridan "Fargʻonacha", "Subhidam", "Choʻli iroq", "Chaman yalla", "Segoh",  "Qaytarma", "Tong oromi", "Chorgoh"  kabi xalq va mumtoz kuylar oʻrin olgan. Osiyo va Yevropa mamlakatlarida gastrolda boʻlgan.

Adabiyot 
 Olimboyeva K. va boshqa, Oʻzbekiston xalqsozandalari, 2-kitob, T., 1974.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Ahmadjon Qodirov

Ahmadjon Qodirov (1936.23.2, Amudaryo tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Samarqand Davlat Universiteti ni tugatgan (1960). 1960-yildan hozirgi Yangibozor, Amudaryo tumanlaridagi maktablarda, 1964-yildan Urganch shahridagi 5-, 1990-yildan 21-maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. "Maʼrifatparvar xon", "Abulgʻozi Bahodirxon shajarasi" risolalari muallifi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Vohid Qodirov

Vohid Qodirov (1925.10.1 - Toshkent — 1992.5.8) — aktyor, rejissyor Oʻzbekiston xalq artisti (1980). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1948). 1948—92 yillar Yosh tomoshabinlar teatrida ishlagan. "Poʻlat qanday toblandi" (A.Ostrovskiy) spektaklidagi Klimka uning sahnada yaratgan ilk obrazidir. Keyinchalik Mister Tomas (V.Lyubimov, "Oppogʻim"), Chiranchoq quyoncha (S.Mixalkov, "Chiranchoq quyoncha"), Jurjon hokimi (H.Olimjon, "Oygul bilan Baxtiyor"), Mansur (I.Ahmedov, O.Tolipov, "Kim aybdor"), Qovoqvoy, Konfetvoy (P. Moʻmin, "Qovoqvoy va Chanoqvoy", "Suqatoy Konfetvoy"), Sariboy (Gʻ.Gʻulom, "Shum bola"), Ikrom (Alp jamol, "Mehribonlar") kabi turli xarakterdagi rollari bilan tanildi. Q. dramatik, komik, satirik va ertak janrlaridagi rollar ustasi sifatida hamda oʻziga xos uslubi bilan tanilgan.

Rej. sifatida "Tayyorga ayyor" (E. Rahimov), "Suqatoy Konfetvoy" (P.Moʻmin), "Mehribonlar" (Alp Jamol) kabi spektakllarni sahnalashtirgan. Q. kinoda ham bir qancha rollar: Pardozchi ("Maftuningman"), Sariboy ("Shum bola"), Amaldor ("Osiyo ustida boʻron"), Militsioner ("Chi-nor ostidagi duel"), Xon ("Akmal va ajdaho") va boshqa ijro etgan. "Otalar soʻzi - aqlning koʻzi", "Televizion miniatyuralar teatri", "Ekran xandasi", "Shunchaki sarguzasht" kabi televizion koʻrsatuvlarning faol ishtirokchisi boʻlgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Vohidxon Qodirov

Vohidxon Qodirov (1955.28.8, Toʻraqoʻrgʻon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1980). 1972-yildan Toʻraqoʻrgʻon tumanidagi 24-maktabda laborant, 1976-yildan umumiy texnika fanlari oʻqituvchisi.

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1955-yilda tugʻilganlar
28-avgustda tugʻilganlar
Davlatoxun Qodirov

Davlatoxun Qodirov (1888, Andijon — 1953, Toshkent) — sozanda (dutor), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1944). Hamza rahbarligidagi Oʻlka sayyor siyosiy truppasi (1918—20), M.Qoriyoqubov rahbarligidagi Oʻzbek davlat sayyor konsert etnografik truppasi (1926), Oʻzbekiston radioqumitasi xalq cholgʻu asboblari orkestri (1929—53)da sozanda. Qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasi (1923, Moskva), Oʻzbek sanʼati va adabiyoti dekadalari (1937, 1951, Moskva)da qatnashgan. Repertuaridan Toshkent-Fargʻona vohalari hamda mashhur oʻzbek, tojik va uygʻur xalq musiqa namunalari asosiy oʻrin tutgan. Q, ayniqsa, "Rohat", "Oʻyin Bayoti", "Oʻyin Dugohi", "Bahor", "Saraxbori Oromijon", "Dilxiroj", "Chertmak", "Tanavor", "Fargʻonacha" kabi kuylarni mahorat bilan ijro etgan. Uygʻur maqom cholgʻu yoʻllarining koʻpini yoddan bilgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Muhsin Qodirov

Muhsin Xalilovich Qodirov (1932.10.3, Shahrisabz) — teatrshunos olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978). Sanʼatshunoslik doktori (1976), professor (1980). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1955). Qashqadaryo viloyat madaniyat boshqarmasida katta mutaxassis (1955—57). Toshkentdagi Sanʼatshunoslik institutida  ilmiy xodim (1957—58), katta ilmiy xolim (1961—64, 1966—76), ilmiy ktib (1964—66), 1976-yildan boʻlim mudiri. 1962-yildan Sanʼat institutida dars beradi (1996—98 yillar institut rektori). Ilmiy faoliyati oʻzbek xalqi tomosha sanʼatlari (anʼanaviy teatr, raqs, sirk, maydon tomoshalari va bayramlar)ni oʻrganishga bagʻishlangan. Q.ning "Oʻzbek xalq ogʻzaki dramasi" (1963), "Masxara-boz va qiziqchilar sanʼati" (1971), "Xalq qoʻgʻirchoq teatri" (1972), "Oʻzbek teatri anʼanalari" (1976), "Oʻzbek xalq tomosha sanʼati" (1981), "Navoiy va sahna sanʼati" (2000) kabi kitoblari alohida qimmatga ega. Q. "Tanbur nolasi" (Fargʻona teatrida qoʻyilgan), "Sehrli uzuk" (Rus yosh tomoshabinlar teatrida, Kattaqoʻrgʻon, Qashqadaryo, Surxondaryo teatrlarida qoʻyilgan), "Kenja qiz", "Sirli nay" (Respublika qoʻgʻirchoq teatrida), "Baxt qushi" (Muqimiy teatrida sahnalashtirilgan), "Susanbil" (Xorazm qoʻgʻirchoq teatrida qoʻyilgan), "Samar va qand qissasi" (Samarqand viloyat qoʻgʻirchoq teatrida sahnalashtirilgan) kabi pyesalar yozgan. "El-yurt hurmati" ordeni bilan mukofotlangan (2003).

Manbalar 
 Yusufjon qiziq, T., 1991; Temur va temuriylar davrida tomosha sanʼatlari, T., 1996; Oʻzbek teatri tarixi, T., 2005.

Adabiyot 
 Ilmga baxshida umr, T., 2002; Kumusheva N., Muhsin Qodirovning ilmiy tad-qiqrtchilik faoliyati, T., 2002.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Nabijon Qodirov

Nabijon Oʻlmasovich Qodirov (1957.26.2, Rishton tumani) — kulol, rishton kulollik maktabining yirik vakili; Oʻzbekiston xalq ustasi (2001). 1969-yildan usta kulol Yoʻldoshali Ergashevga shogird tushib hunar oʻrgangan. 1978-yildan mustaqil usta, tumandagi kulolchilik zavodida usta-rassom. Q. mahalliy kulolchilik anʼanalarida buyumlar yaratadi, Rishton kulolchilik maktabida kichik shaklli haykaltaroshlik asarlari (loydan kichik mavzuli etyudlar, oʻyinchoqlar, mujassamotlar) yaratishni boshlab berdi hamda ularni anʼanaviy (lagan, bodiya) buyumlar bilan uygʻunlashtirishga erishdi: "Hor-diq", "Novvoy", "Dehqon", "Choyxona", "Chorgul", "Bodomgul", "Hashtgul", "Askiya" kabi koʻplab kulollik mujassamotlari va boshqa Q. haqida "Rishton moʻʼjizasi" nomli hujjatli film yaratilgan (1999). Q. oilaviy kulollar sulolasiga asos soldi: ukalari (Nodir, Shavkat, Ahror, Abror), singillari (Zamira, Ziyoda), oʻgʻillari (Asror, Sayyod) va boshqa shogirdlari bilan birga mehnat qilib, Rishton kulollik maktabini yangi anʼanalar bilan boyitmoqda.

Manbalar 

1957-yilda tugʻilganlar
26-fevralda tugʻilganlar
Oʻzbekiston xalq ustalari
Tavakkal Qodirov

Tavakkal Qodirov (1926.24.4, Quva tumani — 1996.13.4, Fargʻona) — xonanda (lirik tenor), Oʻzbekiston xalq artisti (1989). Fargʻona musiqa bilim yurti (1961) va Fargʻona pedagogika instituti (1990) ni tugatgan. Dastlab quvalik Tursunboy Karimovdan doira va gʻijjak (skripka) chalishni, "Dugoh", "Segoh" kabi mumtoz cholgʻu kuylarini, Gʻ. va Ye.Hoshimovlardan ashula yoʻllari, ("Yolgʻiz", T.Jalilov; "Oʻltirgʻusi", J.Sultonov va boshqalar)ni oʻrgangan. Keyinchalik K.Otaniyozov, J.Sultonovdan oʻzbek mumtoz va zamonaviy bastakorlar ashulalarini oʻzlashtirgan. Quva tumani madaniyat uyida badiiy rahbar (195159), Fargʻona teatri (1959-78), Fargʻona viloyatlararo filarmoniyasida yakkaxon xonanda (1978— 91), direktor (1978 — 83), Fargʻona universitetida professor (1991-yildan). Betakror, shirali, jarangdor va tiniq, nihoyatda keng va yuqori diapazonli ovoz sohibi. 1955-yildan J. Oxunov bilan hamnafaslik qilgan. repertuaridan Fargʻona-Toshkent musiqa uslubi namunalari ("Qoʻqon Ushshogʻi", "Toshkent Irogʻi", "Tanavor", "Nasrulloyi" va boshqalar), Xorazm yoʻllari ("Suvora", "Feruz", "Segoh"), zamonaviy bastakorlar ("Toʻy muborak", Faxr. Sodiqov; "Bizni tashlab", "Fargʻona tong otguncha", M.Murtazoyev; "Dogʻman", K.Otaniyozov; "Oʻlmasin", J.Sultonov va boshqalar) hamda mumtoz va zamonaviy shoirlar gʻazallariga oʻzi yaratgan ("Oʻxshaydiku", Hamza sheʼri; "Shunchamidi", O.Hakimov; "Jamollaringdan", Naqshiy; "Kecha oydin", Mirtemir; "Oʻynasin", Habibiy va boshqalar) ashula va yallalar keng oʻrin olgan. Ijro uslubi baland avjlarni keng ishlatilishi, ravonlik, keng nafas, har bir soʻzini donadona qilib aytishi bilan ajralib turadi. Ijodiga bagʻishlangan 2 telefilm (1963, 1992) va videofilm (1991) suratga olingan. Ijrolari bir necha gramplastinka va Oʻzteleradiokompaniyasi fonotekasiga yozilgan. N. Hamroqulov, N.Haydarov, S.Mannopov, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist A.Karimov va boshqalarga ustozlik qilgan. Fargʻonada sanʼat kolleji hamda koʻchalardan biriga Q. nomi berilgan.

Adabiyot 
 Mannopov S, Tavakkal Qodirov, Fargʻona, 1994.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Erkin Qodirov

Erkin Qodirov (1932.28.12, Toshkent) — sitolog, gistolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1990), biol. fanlari doktori (1982), professor 0984), Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgach (1961), Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash vazirligi Oʻlka tibbiyot ilmiy tadqiqot instituti ordinatori (1961—62), as-piranti (1963—66), katta ilmiy xodim (1968), Toshkent universiteti biologiya-tuproqshunoslik fakultetida katta oʻqituvchi (1968-79), dotsent (1979), kafedra mudiri (1983-yildan). Ilmiy ishlari koʻlboryuton zahari turli dozalarining kalamushlar ichki sekretsiya bezlari: gipofiz, qalqonsimon bez va buyrak usti bezlari hujayralari morfologik tuzilishi va vazifalariga taʼsirida roʻy beradigan morfofunksional oʻzgarishlarni oʻrganishga, shuningdek, ilon chaqqanida davolash maqsadida yuboriladigan "Antigyurza" zardobini zaharsizlantirish dinamikasini morfofunksional usullar yordamida yoritishga bagʻishlangan.

Manbalar 
 Zlokachestvennny zob, T., 1967; Umumiy gistologiyadan amaliy mashgʻulotlar uchun qoʻllanma. T., 1983; Gistologiya [Darslik], 1994; Odam anatomiyasi [Darslik], T., 2003.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Gʻafur Qodirov

Gʻafur Qodirov (1917.1.2 - Toshkent — 1985.12.11) — kompozitor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1983). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1945). Toshkent musiqa bilim yurti (1945-59), Toshkent konservatoriyasida pedagog (1959-yildan), dotsent (1969), Oʻzbekiston Bastakorlari uyushmasi masʼul kotibi (1965 — 71). Simfonik orkestr uchun 2 "Raqs syuitasi", "Balet syuitasi", "Yoshlik uvertyurasi", "Soʻzana" poemasi va boshqa, oʻzbek xalq cholgʻulari orkestri uchun 4 syuita, "Yoshlar valsi", "Qizlar raqsi" va boshqa yozgan. Q. bolalar musiqasi sohasida samarali ijod qilib "Maktabjonoftobjon", "Biz yosh oʻquvchilar", "Oq oltin" va boshqa vokal-simfonik asarlar, fortepiano, violonchel, klarnet va boshqa sozlar uchun turli pyesalar yozgan. Ayniqsa, dilkash ohanglarga boy xor, estrada va bolalar qoʻshiqlari ommalashgan: "Oʻzbekistonim", "Yoshlar marshi", "Mirzachoʻl yor-yori", "Bahor", "Koyinmang, onajon", "Archa qoʻshigʻi" va boshqa.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
1917-yilda tugʻilganlar
1985-yilda vafot etganlar
12-noyabrda vafot etganlar
Mahbuba Qodirova

Mahbuba Shamsiyevna Qodirova (1919.25.5, Toshkent) — adabiyotshunos va matnshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1995), filol. fanlari doktori (1975). Oʻrta Osiyo universitetni tugatgan (1936). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va Adabiyot institutida stenografistka (1934—36), katta ilmiy xodim (1956—61), Alisher navoiy nomidagi Adabiyot muzeyida katta (1967—91), yetakchi ilmiy xodim (1992-yildan). Mumtoz oʻzbek shoiralari — Zebunniso, Uvaysiy, Nodira, Dilshod Barno, Muslihabegim Miskin, Saodat Mushtariy, Anbar Otin kabi ijodkorlarning hayoti va ijodiy merosini keng koʻlamda oʻrganib, ilmiy risolalar, monografiyalar yozgan va ularning sheʼriy toʻplamlarini nashr qildirgan. "19-asr oʻzbek shoiralari ijodida inson va xalq taqdiri" asarida (1977) shu davr adabiyoti va, xususan, shoiralari haqida qimmatli maʼlumotlar berilgan.

Manbalar 
 Nodira hayoti va ijodi, T., 1965; nadira, T.. 1967, 1990; Dilshod, T., 1971; Zebunniso, T., 1982; Shoira Anbar, T„ 1991: Shoira Muazzamxon, T., 1992; Sheʼriyat va muhabbat malikasi, T., 1998.

Adabiyotshunoslar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
25-mayda tugʻilganlar
1919-yilda tugʻilganlar
Toʻlqinoy Qodirova

Toʻlqinoy Foziljonovna Qodirova (1935.27.7, Toshkent) — meʼmor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan arxitektor (1976), professor (1996). Oʻrta Osiyo politexnika institutini tugatgan (1959). Sanʼatshunoslik institutida kichik, katta ilmiy xodim (1959—80), Oʻzbekiston meʼmorlar uyushmasi raisi (1980— 92). 1993-98 yillar "Kamalak—TV" Amerika—Oʻzbekiston qoʻshma korxonasi bosh direktor oʻrinbosari, 1996-yildan Toshkent arxitektura va qurilish instituti meʼmoriy muhitlar dizayni kafedrasi professor; 2005-yildan meʼmorlik tarixi va nazariyasi kafedrasi mudiri. q. faoliyati shaharsozlik, meʼmorlik tarixi va nazariyasi, zamonaviy meʼmorlikda xalq anʼanalaridan unumli foydalanish masalalariga bagʻishlangan. Q. shuningdek, bir qancha turar joy, meʼmoriy binolar va shaharsozlik majmualari loyihalari muallifi, Toshkent, Namangan, Qoʻqon, Buxoro kabi shaharlar markazlari uchun oʻtkazilgan tanlovlar gʻolibi. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1988). Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashi deputati (1984—85, 1985-90, 1990-95).

Manbalar 
 Arxitektor i vremya, T., 1982; Oʻzbekistonning istiqlol yillari meʼmorligi, T., 2004.

    

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan meʼmorlar