Providence koʻzi (har narsani koʻruvchi koʻz)

Providence koʻzi (yoki Xudoning hamma narsani koʻruvchi koʻzi) koʻpincha uchburchak shakli ichida va yorugʻlik yoki shon-sharaf nurlari bilan oʻralgan koʻzni tasvirlaydigan ramzdir. Bu belgi ilohiy inoyatni ifodalash uchun moʻljallangan boʻlib, u orqali Xudo insoniyatni kuzatib turadi degan aqidaga asoslanadi. Providence koʻzining mashxur namunasi Amerika Qoʻshma Shtatlarining bir dollarlik banknotida koʻrsatilgan Amerika Qoʻshma Shtatlari Buyuk muhrining orqa tomonida joylashgan tasviri hisoblanadi.

Hukumatlar va konfederatsiyalar tomonidan foydalanilishi

Qoʻshma Shtatlar 

1782-yilda Qoʻshma Shtatlar Buyuk muhrining orqa tomonida tasvirlangan ramziylikning bir qismi sifatida Providence koʻzi qabul qilindi. U birinchi marta Buyuk muhr elementi sifatida 1776-yilda uchta dizaynerdan tashkil topgan qoʻmitaning birinchi aʼzosi tomonidan taklif qilingan boʻlib, gʻoya badiiy maslahatchi Per Eugene du Simitierega tegishli boʻlgan va oʻsha paytda odatiy ramzlardan biri hisoblangan.

Qoʻmita aʼzolari tomonidan, du Simitiere Ittifoqning oʻn uchta shtatlarining har biriga ramziy maʼno berish uchun koʻzni qalqonlarning ustida chizishga kelishildi. Oxir-oqibat tasdiqlanadigan muhr versiyasida Koʻz, oʻn uch pogʻonali tugallanmagan piramida ustida joylashgan holda tasvirlanadi(yana shtatlarni ramziy maʼnosi aks etadi, lekin ayni paytda mamlakatning kelajakdagi oʻsishi uchun potentsialini ham oʻz ichiga oladi). Bunday ramziylik Koʻzning tepasida paydo boʻladigan shior orqali tushuntiriladi, annuit cœptis, yaʼni „U (bizning) tashabbuslarimizni maʼqullaydi“ (yoki „maʼqulladi“).

Buyuk muhrni loyihalashda qoʻllanganligi sababli, Koʻz boshqa Amerika muhrlari va logotiplarida tasvirlangan, masalan:

 Kolorado muhri
 Kenosha shahar muhri, Viskonsin
 DARPAning Axborotdan xabardorlik idorasi

AQSh valyutasi 
Providence koʻzi AQSh tarixi davomida valyutaning turli shakllarida ishlatilgan, jumladan:

 Amerika Qo'shma Shtatlarining bir dollarlik banknotasi Buyuk muhrning bir qismi sifatida
 Vermont mis tangalari
 1783-yilgi Nova Constellatio naqshlari
 1783 va 1785-yillardagi Nova Constellatio mis tangalari
 Baʼzi Immun Kolumbiya mojarolari

Litva 
Providencening koʻzi bir nechta Litva belgilarida paydo boʻladi, jumladan:

 Alove gerbi
 Baysogala gerbi
 Kalvariya gerbi
 Plungė gerbi va bayrogʻi
 Shyaulyay gerbi va bayrogʻi

Boshqa mamlakatlar 

Providencening koʻzi Belorussiyaning Braslaŭ va Polshaning Vilyamovitsa gerblarida tasvirlangan. Koʻz, shuningdek, Ekvator Konfederatsiyasi tomonidan qabul qilingan bayroq va gerbdan ham joy egallagan. Braziliyaning shimoli- sharqiy viloyatlarida qisqa vaqt davom etgan 1824-yilgi hududlar ajralishi bilan bogʻliq isyon jamoalari bayrogʻida ham Providence koʻzi tasviri bor. Buyuk Britaniyada bu ramz 1915-yilda yaratilgan gvardiya diviziyasining belgilarida uchraydi.

Estoniyada 50 krooni banknotda Koʻzni Kaina cherkovining quvur organi tasvirining bir qismi sifatida koʻrsatiladi. Xuddi shunday tarzda, (eski) 500 Ukraina grivnasi ham Koʻz koʻrinishini tasvirlaydi.

Koʻz Fransiya Inson va fuqaro huquqlari deklaratsiyasining asl nashriga kiritilgan. Xuddi shunday, ramz 1835-yildagi Serbiya Konstitutsiyasining birinchi sahifasida koʻrsatilgan.

Masonlik 

Bugungi kunda Providence koʻzi koʻpincha masonlik bilan bogʻliq boʻlib, birinchi marta 1797-yilda Thomas Smith Webbning The Freemasonʼs Monitor (Mason monitori) nomli asarida standart mason ikonografiyasining bir qismi sifatida paydo boʻlgan.

Ushbu foydalanishda Xudoning hamma narsani koʻruvchi koʻzini ifodalovchi Providence koʻzi insoniyatning fikrlari va ishlari doimo Xudo tomonidan kuzatilishini eslatib turadi — u masonlikda Olamning Buyuk meʼmori deb ataladi. Odatda, Providencening mason koʻzi uning ostida yarim doira shaklidagi shon-sharaf beruvchi nularga ega va baʼzan uchburchak shakli ichida tasvirlanadi.

Ramz fitna nazariyotchilari orasida mashhur boʻlib, Amerika Qoʻshma Shtatlarining Buyuk muhridagi tugallanmagan piramida tepasida koʻrsatilgan Providencening koʻzi Amerika Qoʻshma Shtatlarining tashkil etilishidagi masonlikning taʼsirini koʻrsatadi. Biroq, Koʻzning umumiy masonlikdagi qoʻllanilishi Buyuk muhr yaratilganidan keyin 14 yil oʻtgach sodir boʻlgan. Bundan tashqari, Buyuk muhr uchun turli dizayn qoʻmitalari aʼzolari orasidagi yagona mason Benjamin Franklin edi, uning bergan gʻoyalari muhr dizayni uchun qabul qilinmagan. Xuddi shunday, turli mason tashkilotlari Muhrning yaratilishiga aloqadorligini ochiqchasiga rad etishgan.

Dinda foydalanilishi

Xristianlik 

Koʻzning ilohiy providence tushunchasi bilan bogʻlanishi xristianlikda koʻp uchraydi. Uygʻonish davrining soʻnggi yillarida Yevropa ikonografiyasida uchburchak bilan oʻralgan Koʻz Masihiy Muqaddas Uch Birlikning ramzi hisoblanardi. Providencening koʻzi keyinchalik Pontormoning 1525-yilda Emmausdagi kechki ovqat nomli suratida uchta yuzning tasviri yuqori qismiga chizilgan. Koʻzning XVII asrdagi tasvirlarida u baʼzan bulutlar yoki quyosh nurlari bilan oʻralgan holda namoyish etilgan. Uchburchakdagi Xudoning koʻzi hali ham cherkov meʼmorchiligida va xristian sanʼatida Uchbirlikni va Xudoning hamma joyda mavjudligini shuningdek ilohiy inʼomlarini ramziylashtirish uchun ishlatiladi.

Providence koʻzi, xususan, quyidagi Sharqiy pravoslav va katolik binolarida hamda boshqa diniy inshootlarda tasvirlangan:

 Qozon sobori, Sankt-Peterburg, Rossiya
 Salt-Lake ibodatxonasi, Salt-Lake shahri, Yuta
 Iyezuit cherkovi, Mannheim, Germaniya
 Shio-Mgvime monastiri, Mtsxeta, Gruziya

Turli xil foydalanish 
Odatda koʻplab havola kontekstida videooʻyinlar, telekoʻrsatuvlar, filmlar, kitoblar va veb-saytlarda Koʻz tasvirlarini uchratish mumkin.

Universitet/kollej belgilari va tashkilotlarning logotiplari 
Bir nechta universitetlar va kollej birodarlik tashkilotlari oʻzlarining gerblarida, muhrlarida yoki nishonlarida Providence koʻzidan foydalanadilar, xususan:

 Delta Tau Delta, Bethany shahrida joylashgan, Gʻarbiy Virjiniya
 Phi Kappa Psi, Pensilvaniya shtatining Canonsburg shahrida joylashgan
 Phi Delta Theta, Oksfordda, Ogayo shtatida joylashgan.
 Delta Kappa Epsilon, Ann Arbor, Michigan shtatida joylashgan

 Chili universiteti, Santyago, Chili
 Missisipi universiteti, Oksford, Missisipi .

Galereya

Yana qarang 

 Kaodaizm
 Horusning ko'zi
 Raning ko'zi
 Uchinchi ko'z
 Piramida

Manbalar 

 
Uchburchak
Masonlar ramzlari
Xristian ramzlari
Piktogramma