MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Organik-mineral oʻgʻitlar

Organik-mineral oʻgʻitlar - tarkibida organik moddalar va mineral birikmalar boʻlgan oʻgʻitlar. Gumin kislotalarlan olinadi. Tarkibi va nomi turlicha boʻladi. Masalan, gumofos, gumofoska, torf-ammiakli oʻgʻitlar, torfmineral-ammiakli oʻgʻitlar va boshqa (qarang Gumin oʻgʻitlar).

Manbalar
Organogen togʻ jinslari

Organogen togʻ jinslari (yun. organon — organik va ...genez), biogen togʻ jinslari — organik qoldiqlardan yoki organizmlarning faoliyati natijasida hosil boʻlgan minerallardan tashkil toptan choʻkindi togʻ jinslari. Tarkibiga koʻra, karbonatli, kremniyli, baʼzi fosfatli jinslarga, shuningdek, koʻmirga boʻlinadi. Karbonatl i Organogen togʻ jinslarij. foraminifera, marjon, mshanka, braxiopoda, mollyuskalar va boshqa organizmlarning chigʻanoklari, suvoʻtlardan tarkib topgan. Ularga ohaktosh, boʻr va boshqa kiradi. Kremniyli Organogen togʻ jinslarij. diatomit, spongolit, radiolyarit (kremniyli jinslar), kokkolitoforid va boshqalardan iborat. Fosfatli Organogen togʻ jinslarij. kam uchraydi, ularning tarkibiga turli davrlarda yigʻilgan silur braxiopodalari, guano va boshqa kiradi. Koʻmirli Organogen togʻ jinslarij. tarkibiga turli sifatli kumir, yonuvchi slanetslar kiradi; bu guruhtogʻ jinslarining hajmi Yer poʻstidagi karbonatlarga nisbatan juda kam. Neft va qattiq bitumlar Organogen togʻ jinslarij.ning alohida guruhini tashkil qilgan, fitoplankton ularni hosil qiluvchi asosiy material boʻlgan. Organogen togʻ jinslarij. qatlamlarining qalinligi 5—10 sm dan bir necha 100 m gacha. Tarkibiga karab rangi har xil, koʻproq och kulrang va oq. Organogen togʻ jinslarij. paleozoy, mezozoy, kaynozoy davrlari choʻkindi jinslari orasida uchraydi. Oʻzbekistonda bu jinslar qoʻrgʻoshin, rux, ohaktoshlar, kumir, neft va gaz konlarida mavjud.

Adabiyot 
 Logvinenko N. V., Petrografiya osadochnix porod, M., 1984.

Manbalar
Organogenez

Organogenez (yun. organon — organ va ... genez) — kup hujayralilarda em-briogenezning oxirgi bosqichi, organlarning hosil boʻlishi, shakllanishi va ixtisoslashuvi jarayoni. O. gastrulyasiyada ektoderma, entoderma, mezoderma kabi homila qavatlari hosil boʻlishidan boshlanadi. Ektodermadan nerv sistemasi, sezgi organlari, terining ustki qismi va uning hosilalari, oldingi va orqa ichak epiteliy-si; entodermadan oʻrta ichak epiteliy-si, hazm bezlari, nafas organlari; mezodermadan tayanch harakat sistemasi, skelet va muskullar, yurak, qon va limfa tomirlari, jinsiy va siydik organlari hosil boʻladi.

Oʻsimliklarda "O." termini, odatda, asosiy organlar (ildiz, poya, barg, gullar)ning ontogenez jarayonida meristemadan shakllanishi va rivojlanishini ifodalaydi.

Manbalar
Organoterapiya

Organoterapiya (organ va terapiya) — bemorlarni hayvonlarning sekretsiya bezlaridan, shuningdek, boshqa aʼzo va toʻqimalaridan tayyorlangan preparatlar bilan davolash. Ichki sekretsiya bezlaridan tayyorlangan organopreparatlar gʻoyat samarali, chunki ularda organizmning eng muhim funksiyalariga juda kuchli taʼsir etadigan gormonlar bor. Bunday organopreparatlarga gipofiz preparatlari (pituitrin, prolaktin, adrenokortikotrop gormon va boshqalar), kalqonsimon bez preparati (tireoidin), qalqonsimon bez yonidagi bezchalar preparati (paratireoidin), meʼda osti bezi preparatlari (insulin, lipoka-in va boshqalar), buyrak usti bezlari poʻstloq qavatining gormonlari (kortizon va boshqalar), ayol jinsiy gormonlari (follikulin, sinestrol va boshqalar), erkak jinsiy gormonlari (metiltestoteron va boshqalar) kiradi (qarang Gormonam preparatlar). Orga-nopreparatlarning aksarisi xazm shi-ralari taʼsirida yemiriladi, shuning uchun ular organizmga parenteral yoʻl bilan (teri ostiga, muskul orasiga yoki venaga) yuboriladi. Organopreparatlarni vrach buyuradi.

Manbalar
Orden

Orden (lot. ordo — qator, daraja) — 1) metall nishon, takdirlash belgi-si, harbiy yoki fuqarolik xizmatlari uchun beriladigan faxriy mukofot. O.ning takdirlash belgisi sifatida vujudga kelishi ritsarlik tarixi bilan bogʻlikdir. Qad.da ritsarlar alohida kiyim bosh kiyib, boʻyinlariga qimmatbaxr metalldan yasalgan krest taqib yurishgan, bu ularning muayyan ritsarlik tashkiloti (ordeni)ga tegishlili-gini bildirib turgan. "Falon O. kava-leri" (yaʼni aʼzosi) degan ibora ana shundan kelib chiqqan. 14—16-asrlarda saroy amaldorlarining belgilari pay-do boʻldi, ular keyinroq mukofotlar tusini oldi (mas, 1348 yoki 1350-yildan inglizlarning Bogʻichlar O.i; 1399-yildan Bani O.i; 1429-yildan avstriyaliklar va ispanlarning Oltin Jun teri O.i; 1579-yildan fransuzlarning muqaddas Ruh Orden). Islom dini tarqalgan Turkiya, Eron, arab davlatlarida podsholar buyuk xizmatlar koʻrsatgan odamlarni boʻyniga taqishga moʻljallangan yarim oy shaklidagi nishonlar bilan takdirlashgan. Takdirlash marosimlari, aso-san, diniy va milliy bayramlarda oʻtkazilgan. Rossiyada birinchi O.ni Petr I 1698-yil taʼsis etgan (avliyo apostol Andrey Pervozvanniy Orden). Oktabr toʻntarishidan keyin podsho O. va medallari bekor qilindi. Birinchi sovet Qizil Bayroq O.i 1918-yilda RSFSR da taʼsis qilindi. Shoʻrolar hukumati keyinchalik juda koʻp O., medal, faxriy yorlikdar taʼsis etdi. Lenin O.i SSSRning eng oliy O.i hisoblangan. SSSR tarqalib ketgandan soʻng Oʻzbe-kiston mustaqil respublikalar ichida birinchi boʻlib oʻz O. va medallarini joriy etdi hamda ularni, shuningdek, turli esdalik va kolleksiya tangalarini oʻzida ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻydi (qarang Oʻzbekiston Respublikasining orden va medallari); 2) Gʻarbiy Yevropada ritsarlarning harbiy-monaxlik tashkilotlari; 3) baʼzi maxfiy jamiyatlarning nomi; mas, masonlik Orden

Manbalar
Order

Order (lot. ordo — qator, tartib) — 1) buyruq, koʻrsatma, farmoyish beruvchi rasmiy hujjat (mas, uy-joyga koʻchib kirishga, tergov organlarining tintuv oʻtkazishga ruxsat beruvchi buyrugʻi); 2) buxgalteriyada — pul mablagʻlari yoki moddiy boyliklar bilan operatsiyalarni amalga oshirishga oid hujjat.

Manbalar
Order (meʼmorlik)

Order (meʼmorlikda) — meʼmoriy kurilmalardagi turli (vertikal va gorizontal) qismlarning oʻzaro uygʻunligi, ularning tarkibiy va badiiy us-lubi. Vertikal qismi ustun (kolonna)dan iborat boʻlib, tana, kapitel (bosha) va poyustun, baʼzan pyedestaldan tash-kil topadi. Gorizontal (toʻsin) qismi arxitrav, friz va karnizni, ular bir-galikda antablementni tashkil qiladi. O.ning mumtoz tizimi Yunonistonda paydo boʻlgan. Asosiy O.lar yunon qabila va viloyatlarining nomlari bilan doriy, ioniy, korinf O.lari deb ataladi. O.ning dastlabki har xil tizimlari Qad. Misr va Eron xalq meʼmorligida koʻllanilgan. Qad. Rimda shakllangan mumtoz O.lar tizimi jahon meʼmorligining yuksalishiga katta hissa koʻshdi (qarang Memorlik orderlari).

Manbalar
Ordinata

Ordinata (lotincha: ordinatus — tartiblangan) — Dekart koordinatalar tizimiv& nuqtaning ikkinchi koordinatasi, u harfi bilan belgilanadi.

Manbalar
Ordinator

Ordinator (lot. ordinator — tartibga keltiruvchi) — davolash muassasalarida boʻlim mudiri rahbarligida bemorlarni davolaydigan vrach. Klinikada (klinik O.) kafedra assistenti qoʻl ostida ishlaydi.

Manbalar
Ordinatura

Ordinatura, klinik ordinatura — tibbiyot oliy oʻquv yurtlari, malaka oshirish institutlari va ilmiy tadqiqot muassasalarida shifokorlar malakasini oshirishning oliy formasi.

Manbalar 

Tibbiyot
Tibbiyotga oid mutaxassisliklar
Ordovik sistemasi

Ordovik sistemasi (DAVRI), ordovik (lot. Ordovices — Buyuk Britaniyaning hozirgi Uels hududida yashagan qad. kelt qabilasi nomidan) — paleozoy erasining pastdan 2davri. Ordovik sistemasi radiologik metod boʻyicha hrz. davrdan 490±15 mln. yil avval boshlanib, 435±10 mln. yil avval tugagan va taxminan 67 mln. yil davom etgan. Ordovik sistemasi dastlab 1879-yilda ingliz geologi Ch.Lapuors tomonidan Buyuk Britaniya hududida ajratilgan. Ordovik sistemasi mustaqil davr sifatida fakat 1960-yilda Xalqaro geologik kongreseda qabul qilingan. Ilgari koʻp mamlakatlarda uni silur sistemasi (davri)ning quyi boʻlimi sifatida qoʻllaganlar. Ordovik sistemasi 3 boʻlim (quyi, oʻrta, yuqori) va 6 yarus (tremadok, arenig, llanvirn, llandeyl, karadok va ashgil) dan iborat. Ordovik sistemasining boʻlim va yaruslarga aj-ratishda hamma tomonidan tan olingan boʻlinishi hozirgacha yoʻq. Ordovik sistemasi barcha qitʼalarda va koʻpincha orollarda ajratilgan. Ordovik sistemasining boshlanishi Yer yuzasining choʻkishiga toʻgʻri kelib, koʻpgina hududlar dengiz suvi bilan krplangan. Dengiz transgressiyasining maksimumi oʻrta ordovik boʻlimlarida mavjud boʻlgan. Yuqori Ordovik sistemasi kaledon burmalanishi tufayli dengiz suvlari bilan qoplangan maydonlar kamayib, yangi yirik qurukliklar vujudga kelgan. Bu davrda dengiz havzasi ikki turli boʻlgan: birinchi-si turgun platforma strukturalarida tuzilgan epikontinental dengiz havzalaridan iborat; ularda, asosan, ohaktosh, gil, kvarsli qum yotqiziqlari tarqalgan; ikkinchisi esa geosinklinal strukturalarga xos boʻlib, qum, gil va graptolitli slanetslar hamda suv osti vulkan jinslari koʻp. Vulkan jinslari Uels, Appalachi, Qozogʻiston, Shimoliy Tyanshan va boshqa geosinklinal oblastlarida uchraydi.

Ordovik sistemasi dengiz yotqiziqlarida graptolit, trilobit, boshoyoqli mollyuskalar, yelkaoyoqlilar, peletsipoda, foraminifera va boshqa umurtqasiz jonivorlar qoldigʻi uchraydi. O.yeda dengiz tipratikani, ostrakoda, mshankalar, bulutlar mavjud boʻlgan va umurtqalilar paydo boʻla boshlagan. Oʻsimliklardan koʻkyashil suvoʻtlar koʻp tarqalgan boʻlib, birinchi bor yuksak oʻsimliklar vujudga kelgan. Kembriy davrida-gidek, bu davrda ham bakteriyalar ni-qoyatda koʻp edi. Oʻrta Osiyoda Ordovik sistemasi yotqi-ziklari Shimoliy va Janubiy Tyanshan, Chat-qol, Turkiston, Zarafshon, Olay, Nurota va Qizilqumdagi Tomditov, Boʻkantov togʻlarida maʼlum. Ordovik sistemasi yotqi-ziklarida neft (AQSH), yonuvchi slanets (Estoniya), fosforitlar (Leningrad viloyati), ordovik intruziyalarida oltin va boshqa metallar (Qozogʻiston) uchraydi.

Manbalar 

 

Geologiya
Ordos

Ordos — Xitoyning shimoliy qismidagi choʻlli plato. Xuanxe daryosining aylanib oqqan joyida. Maydoni 95 ming km². O.ning janubiy qismi Lyossli platoga tutashgan. Koʻp qismining bal. 1100– 1500 m, eng baland joyi 2535 m. Asosan, yura va boʻr davrining qumtoshlaridan tuzilgan. Yer yuzasi qir va botiqlardan iborat. Pastqam joylari shoʻr koʻl, shoʻrxok va botqokliklar bilan band. O. hududining yarmiga yaqinini shamolda qisman koʻchib yuruvchi qum tepaliklari egallagan. Iklimi keskin kontinental, moʻʼtadil iklim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 10°, iyulniki, 23°. Yillik yogʻin 100–400 mm. Landshaftining ak-sari qismi choʻl, chala choʻl va quruq dasht. Boshokli oʻt oʻsimliklari oʻsadi. Butazorlar bor. Aholisi koʻchmanchi chorvachilik bilan hayot kechiradi. Toshkoʻmir, neft, soda konlari topilgan.

Manbalar 

 

Xitoy geografiyasi
Ichki Mongoliya
Choʻllar
Orenburg savdo yoʻli

Orenburg savdo yoʻli - Rossiya bilan Oʻrta Osiyo oʻrtasidagi savdo yoʻli. Rossiya hukumati 18-asrning 30-yillarida Qozogʻiston yerlarini oʻzlashtirish va Oʻrta Osiyo bilan savdoni rivojlantirish maqsadida Yoyiq daryosiga quyiladigan Oʻr daryosi yonida harbiy qalʼa qurishga kirishib, K. Kirillov boshchiligida Orenburg ekspeditsiyasini tashkil etdi. Ekspeditsiyaga harbiy qalʼa qurish bilan birga oʻzbek xonliklari bilan aloqalarni rivojlantirish hamda oʻzbek savdogarlariga imtiyozlar berish vazifalari yuklatiddi. Orenburg shahri kelajakda Rossiyaning Turkiston oʻlkasi bilan diplomatik, iqtisodiy aloqalarida muhim oʻrin tutishi lozim edi. Hukumat koʻrsatmasida Toshkent, Xoʻjand, Xiva, Buxoro bilan aloqani yuksak darajaga koʻtarishga alohida ahamiyat beriddi. Bu-xoroga 1-marta savdo karvoni yuborila-digan boʻldi, oʻzbeklarga Rossiyada doimiy yashashga ruxsat ham berildi.

1735-yil avgustdan Orenburg shahriga poydevor qoʻyildi, unda toshkentlik savdogarlar ham qatnashgan. 1744-yilda Orenburg gubernyasi tashkil topdi. Rossiya hukumati Oʻrta Osiyodan inglizlarni surib chiqarish uchun xonliklar bilan har qanday yoʻl bilan boʻlsada diplomatik munosabatlarni qoʻllab-quvvatladi, ularning elchilarini izzat-ik-rom bilan kutib oddi.

Tashqi ishlar kollegiyasi 1750-yilda Orenburgga Xiva xoni Gʻoyibxon vakillari kelganligini bilgandan soʻng gubernator Neplyuyevga elchi orqali xonga tabrik va sovgʻa yuborishni topshiradi va savdoni ragʻbatlantirish, Orenburgga koʻplab savdogarlarni yuborishni taklif etadi. 1753-yilda Xiva va Buxoroga Danilo Rukavkin boshchili-gida savdo karvoni keladi.

Orenburg savdo yoʻliyilning uzunligi taxminan 2226 km boʻlib, karvon uni 50—60 kun mobaynida bosib oʻtgan.

1757, 1761 va 1763-yillarda Xiva elchilari Orenburg va Astraxonga keladi. Soʻngra elchi har yili aprel va avgust oylarida Xiva mahsulotlarini Astraxonga tashib berish uchun Mangʻishloqqa rus kemalarini yuborishni soʻraydi. 1774-yilda Buxoro elchisi Ernazar Mak,-sutov Kaspiy dengizi atroflarida bepul savdo qilishga ruxsat oladi. Shundan soʻng buxoroliklarga Rossiya orkali Makkaga haj safariga borishga ruxsat beriladi. O.yey. Rossiyaning Oʻrta Osiyo xonliklari bilan iqtisodiy, siyosiy va savdo-sotiq ishlarini kuchaytirishda muhim rol oʻynadi.

Nazirboy Tojiboyev.

Manbalar
Orenburg echki zoti

Orenburg echki zoti - tivit yoʻnalishidagi echki zoti. Orenburg echki zotiz. mahalliy ti-vitli echkilarni uzoq vaqt tanlab chatishtirish yoʻli bilan chiqarilgan. Tana tuzilishi baquvvat. Shoxlari uzun. Serkalari oʻrtacha 65–70 kg, urgochilari 45– 47 kg keladi. Qirqib olinadigan jun chiqimi 0,3—0,4 kg. Juni tivit (35%, uz. 5—6 sm, ingichkaligi 14—16 mkm) va qil (65%, uz. 7—9 sm, ingichkaligi 80— 90 mkm)dan iborat. Tiviti qoramtirkulrang. Oqranglisi kam uchraydi. Tarab olinadigan tivit chiqimi 0,2—0,3 kg dan 0,5 kg gacha. Tiviti butun dunyoga mashhur. Undan issiq Orenburg roʻmollari tayyorlanadi. Sogim davrida 90– 120 kg sut beradi, yogʻliligi 4,8—5%. 100 ta ona echkidan 125 — 140 uloq olinadi. Bu echki Orenburg, Chelyabinsk viloyatlarida, Boshqirdistonda va Qozogʻistonning ayrim joylarida boqiladi.

Manbalar 

 

Uy hayvonlari
Orexovo-zuyevo

Orexovo-zuyevo - Rossiya Federatsiyasi Moskva viloyatidagi shahar (1917-yildan). Klyazma daryosi boʻyida. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 125,3 ming kishi (1998). Rossiya toʻqimachilik sanoatining ilk markazlaridan. Mashinasozlik va metallsozlik korxonalari, plastmassa ishlab chiqarish "Karolit" zavodi mavjud. Ped. instituti, tarix-oʻlkashunoslik muzeyi, drama teatri faoliyat koʻrsatadi. O.-Z. 19-asrning oʻrtalarida vujudga kelgan. 1917-yildan O.-Z. deb atala boshlagan.

Manbalar 

 

Moskva viloyati shaharlari
Oryol

Oryol — Rossiya Federatsiyasi Oryol viloyatidagi shahar, viloyat markazi. Oka daryosining har ikkala sohilida. Temir yoʻl tuguni. Aholisi 346,8 ming kishi (1998). Mashinasozlikning yirik markazi — avtogreyder, avtoyuklagich, boshqaruvchi hisob mashinalari, "Yantar" soatlari ishlab chiqariladi, priborsozlik, toʻqimachilik mashinasozligi rivojlangan. Poʻlat quyish zavodi bor. Yengil, oziq-ovqat va boshqa sanoat korxonalari mavjud. 5 oliy oʻquv yurti, 3 teatr, I. S. Turgenev (Oryolda tugʻilgan), I. A. Bunin, N. S. Leskov, oryollik yozuvchilar, tarixchi T. N. Granovskiy, kompozitor V. S. Kalinnikov muzeylari, oʻlkashunoslik muzeyi, suratlar galereyasi, "Oryol hujumi operatsiyasi" muzey-dioramasi mavjud. O. 1566-yilda Rus davlati jan. chegarasini himoya qiluvchi qalʼa si-fatida qurilgan. 1778-yildan Oryol gubernyasi markazi. 17 a. oʻrtalaridan galla savdosining muhim markazi. O.da 18—19-asrlar tarixiy-meʼmoriy yodgorliklaridan Nikolo-Peskov va Mixail Arxangel cherkovlari, "Dvoryanlar uyasi" (hozirgi shahar madaniyat va istiro-hat bogʻi hududi) atrofidagi binolar saqlangan.

Manbalar
Oryol viloyati

Oryol viloyati – Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat. 1937-yil 27-sentabrda tashkil etilgan. Markaziy iqtisodiy rayonga kiradi. Maydoni 24,7 ming km². Aholisi 898,9 ming kishi (2000), asosan, ruslar (96,9%), shuningdek, ukrainlar (1,3%) va boshqa millat vakillari (1,8 %) ham yashaydi. Shahar aholisi 63,2%. Markazi – Oryol shahri Tarkibiga 24 maʼmuriy tuman, 7 shahar va 14 shaharcha kiradi. Boshqa yirik shaharlari – Livni, Msensk.

Oryol viloyati Oʻrta Rossiya qirlarida joylashgan. Dare vodiylari va jar koʻp. Foydali qazilmalari: ohaktosh, dolomit, boʻr, har xil gillar, qum, temir rudasi. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi –9°, iyulniki 18°. Yillik yogʻin 500 mm (eng koʻpi yezda yogʻadi). Vegetatsiya davri 190–200 kun. Asosiy daryosi – Oka va uning irmoklari. Sunʼiy hovuz koʻp. Tuprogʻi qoratuproq, toʻq kulrang oʻrmon, chimli podzol tuproklar. 10% hududi oʻrmon (dub, zarang). Boʻri, tulki, suv kalamushi, yumronqoziq va boshqa yashaydi. Viloyat hududida Oryol Polesyesi milliy bogʻi joylashgan.

Asosiy sanoat tarmoklari: mashina-sozlik va metallsozlik. Oryol viloyatida avto-greyderlar, yengil, oyna va oziq-ovqat sanoatlari uchun asbob-uskunalar, hisoblash texnikasi va avtomatlashtirish vositalari, priborlar, soatlar va boshqa ishlab chiqariladi. Metallsozlik (poʻlat prokati, sim, metall toʻri va boshqalar), yengil (paypoq, poyabzal, kiyim), oziqovqat (sut, goʻsht, qand) sanoati korxonalari, Oryol GES bor. Eng yirik korxonalari: "Oryol" poʻlat-prokat zavodi, "Orleks", "Yantar" soatsozlik korxonasi, boshqaruvchi hisoblash ma-shinalari zavodi, "Dormashina", "Tek-mash" (Oryol shahri) zavodlari; gidravlik mashinalar zavodi (Livni shahri), alyuminiy zavodi.

Qishloq xoʻjaligida texnika ekinlarini yetishtirish rivojlangan, don-chorvachilik yoʻnalishi ham asosiy oʻrin tutadi. Bugʻ-doy, suli, kartoshka, sabzavot-poliz, ozuqa ekinlari ekiladi, mevachilik rivojlangan. Sut-goʻsht chorvachiligi, choʻchqachilik, goʻsht-jun qoʻychiligi, parrandachilik taraqqiy etgan. Zotli yilqichilik mashhur. Oliy oʻquv yurti, kutubxonalar, muzey, teatr, bor. Viloyat hududida Ivan Turgenevning Spasskoye-Lutovinovo muzey usadbasi joylashgan.

Manbalar 

Rossiya viloyatlari
Orjonikidze choʻqqisi

Orjonikidze choʻqqisi - Tojikiston (Pomir)dagi togʻ choʻqqisi. Balandligi 6346 m. Somoniyon choʻqqisidan sharqda, Fanlar Akademiyasi tizmasi sharqiy tarmogʻi qirrasida joylashgan. Yon bagʻirlarida qor va firn maydonlari bor. G. K. Orjonikidze nomiga qoʻyilgan. Choʻqqiga ilk bor 1937-yilda, Pomir ekspeditsiyasi ishtirokchilari O. D. Aristov, V. M. Kirkorov va N. A. Gusaklar chiqqan.

Manbalar 

 

Togʻlar
Tojikiston
Orzigul

"ORZIGUL" — oʻzbek xalq ishqiyromantik dostonlaridan. Islom shoir Nazar oʻgʻlidan yozib olingan. Dostonning bosh qahramoni Orzigul xalqning eng yaxshi fazilatlarini oʻzida mujas-samlashtirgan, adolat yoʻlida kurash olib boruvchi ayol obrazidir. Orzigul hayoti, kurashi oʻsha davrning ijtimo-iy masalalari bilan bogʻlab talqin qilinadi. Orzigul bilan Suvonxon mu-habbati barcha toʻsiqlarni yengishga qodir qudratli kuch sifatida namoyon boʻladi. Asarda Orzigul, Suvonxon va Dono choʻponning Qoraxon podshoqoʻshinlari ustidan gʻalabasi adolat va haqiqatning roʻyobga chiqishi, zulmat ustidan yorugʻlik tantanasi sifatida aks ettirilgan.

Manbalar
Oriylar

Oriylar — Hindistonning koʻp ming yillik tarixida uni birinchi bor istilo qilgan qabilalar. „Oriy“ soʻzi qadimiy eronzabon qabilalarning nomi boʻlib „xoʻjayin“, „aslzoda“ maʼnosini anglatgan. 

Qadimgi hind manbalarida oriylarning muqaddas yurti Aryavarta haqida zikr qilinadi. Eroniy va hind-oriy qabilalari ajdodlarining keng urugʻchilik aloqalari yoki birligi, ular tilining yaqinligi, grammatik va asosiy lugʻat boyligi umumiy boʻlganligi, diniy tushunchalarning bir ekanligi, shuningdek urf-odatlari, olovga topinishning oʻxshashligi diqqatga sazovor. Qadimda hindlar va eroniylar birga yashab, hind-oriy umumiyligini tashkil etganlar. 

Ularning ajdodlari avvalo Markaziy Osiyo va unga qoʻshni oʻlkalarda yashaganlar degan fikr mavjud. Bu hududda yashaganlarning bir guruhi Hindistonga, boshqasi esa Gʻarbiy Osiyoga borganlar. Bu jarayon miloddan avvalgi 2-ming yillikning oʻrtalarida roʻy bergan. Baʼzi olimlar oriylarni Hindistonga ikki yoʻl orqali, yaʼni Kavkaz va Markaziy Osiyo orqali oʻtishi mumkinligini taxmin qiladilar. Bu jarayon bir necha yuz yillar mobaynida roʻy bergan. 

Oʻsha davrda mahalliy qabilalar bilan harbiy toʻqnashuvlar, oriy qabilalarning ichida ham oʻzaro nizolar boʻlib turgan. Hind-oriylarning Hindistonda mahalliy aholi bilan assimilyasiya jarayoni va oriylarning Sharqqa harakati tezroq kechgan. Oriylar mahalliy qabilalarning ijtimoiy, siyosiy tizimiga maʼlum darajada oʻzgartirishlar kiritgan, oʻz navbatida, hindlarning diniy tushunchalari ham hind-oriylarga oʻz taʼsirini koʻrsatgan. Asta-sekin hind-oriy va mahalliy qabila yutuqlarini mujassamlashtirgan, Shimoliy hamda Sharqiy Hindistonning anchagina aholisi uchun umumiy boʻlib qolgan yangi madaniyat vujudga kelgan.

Adabiyot 
 Temur Gʻiyosov, „Qadimgi Hindiston tarixi“, Toshkent, 2000;
 Bongard — Levin G. M., Ilin G. F., „Drevnyaya Indiya“, Moskva, 1969;
 „Indiya v drevnosti“, Moskva, 1985.
Orinoko

Orinoko (; mahalliy indeyslar tilida Orinuku — daryo) — Janubiy Amerikadagi daryo, Venesuela va Kolumbiyada. Uzunligi 2730 km, havzasining maydoni 1086 ming km². Gviana yassitogʻligidan boshlanadi va Atlantika okeaniga botqoqli delta (maydoni 20 ming km²) hosil qilib quyiladi. Yuqori oqimida Orinokodan Kasikyare daryosi ajralib chiqib, Ama-zonkaning Riu-Negru irmogʻiga quyiladi. Meta irmogʻi quyiladigan joyga-cha serostona, tez oqadi. Oʻrta oqimida sersuv. Delta qismida daryo 36 tarmoqqa ajralgan. Yogʻingarchilik davri (aprel— sentabr)da suv sathi 8–15 m gacha koʻtariladi. Bu vaqtda kemalar Kolumbiya che-garasigacha bora oladi. Orinoko havzasidagi kema yoʻllarining umumiy uz. 12 ming km. Daryo okeanga yiliga 915 km suv, 45 mln.t oqiziq keltiradi. Quyi qismida yillik oʻrtacha suv sarfi 29 ming m³/sek. GES lar qurilgan. Baliq turi koʻp.

Orinokoning quyilish joyini 1498-yilda X. Kolumb, 1499-yilda A. Oxeda va A. Vespuchchi ekspeditsiyasi, oʻrta oqimini ispan sayyohi Diyego Ordas tadqiq qilgan. 1800-yilda nemis olimi A. Gumboldt fransuz botanigi E. Bonplan bilan birgalikda Orinoko boʻylab sayohat qilib, uning Amazonka sistemasi bilan tutash ekanligini aniqladilar.

Manbalar 

 

Venesueladagi daryolar
Kolumbiyadagi daryolar
Orinyak madaniyati

Orinyak madaniyati (arxeologiyada) — Gʻarbiy Yevropadagi soʻnggi paleolit davri madaniyati. Fransiyadagi (Yuqori Garonna departamenti) Orinyak (Aurignac) gʻori nomidan olingan. Orinyak madaniyatida tasviriy sanʼatning eng qad. turi haykaltaroshlik paydo boʻlgan. Orinyak madaniyatining ilk davrida yorma texnika takomillashgan. Ushbu davr odamlari hozirgi zamon odami tipiga (Homo Sapiens) tegishli boʻlgan.

Manbalar 

 

Arxeologiya
Orion

Orion — ekvatorial yulduz turkumi. Rigel, Betelgeyze, Bellatriks nomli eng ravshan yulduzlari bor. Ularning vizual yulduz kattaligi 1,7; 1,8; 2,0 va 2,2. Orionda katta gaz-chang tumanligi boʻlib, koʻndalang masofasi taxminan 5,5 parsek. Kuz va qishda koʻrinadi.

Manbalar 

 

Yulduz turkumlari
Orion katta tumanligi

Orion katta tumanligi - Galaktikada Quyosh sistemasiga yaqin turuvchi yirik gaz-chang tumanligi; Yerdan ungacha boʻlgan masofa taxminan 300 parsek (qarang Tumanliklar).

Manbalar
Orionidlar

Orionidlar — meteor oqimi. Radianti Orion yulduz turkumida joylashgan. Har yili 15 oktabrdan 25 oktabrgacha kuzatiladi. Ayniqsa, 20—21 oktabr ke-chasi oddiy koʻz bilan bir soatda 10—20 tagacha "uchar yulduz" — O. oqimini ku-zatish mumkin. O. orbitasi Galley kometasita yaqin joylashgan meteor jismlar turkumi bilan bogʻlangan. Yer Quyosh atrofida aylanayotib, bu turkum bilan ikki marta toʻqnashadi. Galley orbitasi bilan bogʻlangan ikkinchi meteor oqimi — Akvaridlar. Akvaridlar oqimi bahorda kuzatiladi.

Manbalar
Dilshod Oripov

Dilshod Oripov (1977.20.7, Toshkent) — yunon-rum kurashi boʻyicha xalqaro miqyosdagi sport ustasi (1997), „Oʻzbekiston iftixori“ (2001). Toshkentdagi Respublika olimpiya oʻrinbosarlari bilim yurtini tugatgan (1994). O. Oʻzbekiston (1995—2002), Osiyo (1997, Tehron) va jahon (2001, Patri) chempioni. Osiyo oʻyinlarida (2002, Pusan) kumush medalga sazovor boʻldi. Oʻzbekiston Ichki ishlar vazirligi akademiyasida oʻqiydi (2003).

Manbalar 

1977-yilda tugʻilganlar
20-iyulda tugʻilganlar
Oʻzbekiston kurashchilari