SSSR Birinchi Ligasi

Futbol boʻyicha Sovet Birinchi Ligasi (rus : Pervaya liga SSSR po futbolu) Sovet futbolining ikkinchi eng yuqori divizioni boʻlib, Sovet Oliy Ligasidan bir pog pastda joylashgan.

Futbol boʻyicha ikkinchi darajali musobaqalar „ustalar jamoalari“ (Sovet professional klublari uchun rasmiy atama) 1936-yildan beri mavjud boʻlgan boʻlsa, Birinchi liga rasman 1971-yilda A toifasi birinchi guruhdan tashkil topgan. Bu 1970-yilgi oʻtish mavsumidan soʻng, A klassi uchta guruhga kengaytirildi (Oliy guruh, Brinchi guruh, Ikkinchi guruh) va 1971-yilgi mavsum uchun B toifasidagi musobaqalar toʻxtatildi.

Birinchi Liga chempionati 1991-yilda SSSR parchalangunga qadar mavjud edi.

Umumiy nuqta 
Ikkinchi darajali musobaqalar va Birinchi liganing oldingi oʻyinlari B guruhi, 2 -guruh, B klassi va A klassi, 2-guruh sifatida tanilgan. Sovet futboli tarixida bu darajada oʻynagan jamoalar soni sezilarli darajada oʻzgarib turardi. 1940—1970-yillarda liga koʻpincha bir nechta guruhlardan iborat edi. Guruh gʻoliblari final turniriga yoʻllanma oldi.

„Ustalar jamoalari“ oʻrtasidagi ikkinchi darajali musobaqalar 1936-yildan beri sakkizta Butunittifoq musobaqalarining toʻrtta guruhi tarkibida mavjud boʻlib, unda har bir guruh A guruhini yuqori darajani, B guruhini ikkinchi darajani, V guruhini uchinchi darajani va boshqalarni ifodalaydi. Ikkinchi jahon urushidan oldin mavsumiy musobaqalar har bir guruhda bir xil boʻlmagan.

Ikkinchi jahon urushidan keyin „ustalar jamoalari“ oʻrtasida futbol musobaqalari uchun faqat ikkita yuqori daraja mavjud edi. Yuqori daraja Pervaya Gruppa (Birinchi guruh) va ikkinchi daraja Vtoraya Gruppa (Ikkinchi guruh) deb nomlangan. 1950-yilda bu toifalar nomini oʻzgartirib, ikkinchi darajali musobaqalar B sinfiga (yuqori bosqich A sinfiga aylandi) qayta nomlandi.

1960-yilda B toifali musobaqalar Rossiya, Ukraina va boshqa respublikalar uchun alohida musobaqalar bilan mintaqaviy musobaqalarga aylantirildi. 1963-yilda ikkinchi darajali musobaqalar A toifasidagi musobaqalarga kiritilganda koʻproq oʻzgarishlar yuz berdi, B toifasidagi musobaqalar 1964-yilgi mavsum uchun uchinchi darajaga koʻchirildi va shu bilan uchinchi darajali musobaqalar jonlandi. 1963-yilgi islohotdan soʻng, ikkinchi darajali musobaqalar Vtoraya Gruppa Classa A (A toifasi ikkinchi guruh) va yuqori bosqich Pervaya Gruppa Classa A (A sinfi birinchi guruh) deb oʻzgartirildi. Vtoraya Gruppada koʻp guruhli musobaqalar boʻlmagan, faqat bitta guruhli davra turniri.

1970-1971 yillardagi islohotlardan soʻng u yerda yagona guruh musobaqasi bilan Sovet Birinchi ligasi tashkil etildi. Liga ligadagi jamoalar soni va quyi ligaga chiqish/koʻtarilish qoidalaridan iborat boʻldi.

 1936-1940  B guruhi (1938-yilda raqobat yoʻq)
 1945-1949  Ikkinchi guruh
 1950-1962  B sinf
 1963-1969  Ikkinchi guruh (A sinfi)
 1970-1970  Birinchi guruhi (A sinfi)
 1971-1991  Birinchi Liga

Liganing gʻayrioddiy xususiyatlaridan biri 1989-yilgacha boʻlgan narsa edi. Sovet futbol ittifoqi oʻsib borayotgan qura oʻyinlarini yoʻq qilishga, shu tariqa raqobatni kuchaytirishga harakat qildi. Ishtirok etgan klublar har bir durang oʻyin uchun ochko olishardi, biroq ularning durang oʻyinlari miqdori oʻtkazilgan barcha oʻyinlarining uchdan biridan oshmasligi kerak edi. Shundan soʻng ular qoʻlga kiritgan boshqa duranglar uchun hech qanday ochko olishmadi. Masalan, 1987-yilda „Fakel Voronej“ qoʻshimcha ikkita durang oʻyinida ochko olmagani uchun ligaga tushib ketdi.

Musobaqa ishtirokchilar soni turli mavsumlarda har xil edi. 1940-1970 yillarda ushbu turnirda bir nechta guruhlar bor edi, ularning gʻoliblari SSSR oliy ligasiga yoʻl olishdi. 1989-yilgacha bir necha jamoa ochkolar boʻyicha tenglashgan boʻlsa, eng kam oʻyin oʻtkazgan jamoa katta ligaga chiqdi yoki birinchi ligadagi oʻrnini saqlab, u yerda oʻz oʻrnini saqlab qolish uchun kurash olib bordi.

Birinchi ligada „Karpati“, „Qayrat“, „Chornomorets“, „Kryla Rad“ (Kuybishev) va Moskvaning SSKA jamoalari ikkitadan gʻalaba qozonishdi. Moskvaning „Lokomotiv“ jamoasi besh marta turnirning kuchli uch medali sovrindorlari qatoridan joy oldi. Birinchi liga tarixidagi eng yaxshi toʻpurar: Kemerovo „Kuzbass“ futbolchisi Vitaliy Razdaev (555 oʻyinda 216 gol)

Sovet ikkinchi darajali tanlovlari laureatlari 
Guruhda gʻolib chiqqan yoki pley-offda ishtirok etgan jamoalar ham kiritilgan. „Eslatmalar“da boshqacha koʻrsatilmagan boʻlsa, barcha fasllar ikki martalik boʻladi.

B guruhi (B guruhi)

Ikkinchi guruh

B sinf

A sinfining ikkinchi guruhi

A sinfining birinchi guruhi

SSSR Birinchi liga

Ishtirokchilar va olingan joylar 
Asosiy maqola: SSSR Birinchi ligasida oʻynagan futbol klublari roʻyxati

Maʼlumotlar 1970-yildan beri berilgan, oʻshanda ishtirokchilar soni sezilarli darajada qisqargan va qur’a kichik guruhlarga boʻlinmasdan oʻtkazila boshlangan

Gʻoliblar

Barcha vaqt jadvali (eng yaxshi 20) 
Sovet Ittifoqi Birinchi ligasida 260 dan ortiq jamoalar oʻynagan.

1 Gʻalaba uchun uchta ochko. 1973-yilda durang uchun ochko faqat keyingi penaltilar seriyasida gʻalaba qozongan jamoaga berildi. 1978-1988 yillarda ochkolar berilgan qur’alarning soni cheklangan edi.

SSSR Birinchi ligasida toʻp surgan Oʻzbek futbol klublari 

Eslatma uchun: maʼlumotlar taxlil qilishda Ochkolar 3 ochkolik tuzimda hisoblangan. Durang uchun 1 ochkodan hisoblangan.

Umumiy malumotlar va SSSR Birinchi ligasiga oid maʼlumotlari haqida footballfacts dan foydalanildi

Zaxira jamoalar oʻrtasidagi SSSR futbol chempionati

Musobaqa toʻpurari 

Eng yaxshi toʻpurarlarning umumiy koʻrsatkichlari:

Yana qarang 

 SSSR Oliy Ligasi
 SSSR Kubogi
 SSSR Birinchi Ligasi
 SSSR ikkinchi futbol ligasi
 SSSRning ikkinchi ligasi - B liga

 SSSR Birinchi liga kubogi

Eslatmalar 

 1947-yil SSSR Birinchi ligasidagi Yaroslavl Torpedosining rekordini oʻz ichiga olmaydi
 1947-1952 yillardagi Stalinobod Dinamosining rekordi

Adabiyotlar 

 Evgeni Kazakov. Sovet Birinchi Futbol Ligasi (Pervaya liga SSSR po futbolu). Sovet futbol chempionatlari tarixi. 1-jild (1936—1969). 2019-yil
 " Trudovye „ zaxirasi bir necha mavsum davomida “Dinamo Leningrad" oʻrnini egalladiKeyinchalik ularning oʻrniga "Dinamo " tiklandi.
 1989-yilgi mavsumdan soʻng Boltiqboʻyi davlatlari (Latviya, Litva, Estoniya) va Gruziya jamoalari Sovet futbol musobaqalarini tark etishdi. Faqat ikki pro-sovet, rossiyaparast jamoalar: Pardaugava (Riga) va Dinamo Suxumi ishtirok etishda davom etishdi.
 Tugatilish. Rossiya SFSR klublari Sovet Oliy Ligasidagi Har bir respublika Oʻz jamoalar' bilan Yangi chempiontlarini tuzdi. Rossiya Oliy futbol Divizionini tashkil qiladi va boshqa sobiq SSR klublari ham xuddi shunday qilishadi.

Manbalar

Havolalar 

 „Chempionat SSSR, birinchi liga“ wildstat

 „Chempionat SSSR, birinchi liga“ footballfacts
 SSSR futboli football.
 Premer-ligadagi eng yaxshi toʻpurarlar roʻyxati 

 SSSR Futboli