MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Karimbergan Rahmonberganov

Karimbergan Rahmonberganov (1870 — Xiva — 1959) — toshtarosh usta, muhrkan, kandakor. Bobosi Xudoybergan muhrkan va otasi usta Rahmonbergan Xudoyberganovlar bilan birga ishlab hunar oʻrgangan. Bobosi bilan Xiva xoni Muhammad Rahim II va Isfandiyorxon hovli saroyidagi, Koʻhna, Ark, Islomxoʻja madrasasi ayvonlaridagi ustunlarga marmardan oʻyma naqshli poyustun (oʻratosh)lar ishlagan; otasi bilan Xivaning meʼmoriy obidalari (Toshhovli, Koʻhna Ark va boshqalar)ni taʼmirlashda qatnashgan. Rahmonberganov Toshkentdagi Navoiy teatrining Xiva zalini bezash uchun nafis naqshlar bilan bezatilgan marmar namoyonlar yaratgan.

Manbalar 

1870-yilda tugʻilganlar
1959-yilda vafot etganlar
Kishilar:Madrasalar
Baxrom Rahmonov

Baxrom Rahmonov (1915.5.5 — Toshkent — 1961.5.4) — dramaturg, publitsist. Toshkent yuridik institutini tugatgan (1936). Oʻzbekiston Tashki ishlar vazirligida (1946—48) va "Qizil Oʻzbekiston" gaz. boʻlim mudiri, muharrir oʻrinbosari (1948—50). Oʻzbekiston KP MKda boʻlim mudiri (1950—52). Oʻzbekiston Madaniyat vazirligi Sanʼat ishlari boshqarmasi boshligʻi (1953—55). Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi kotibi (1958—61). "Yurak sirlari" (1953) komediyasi, "Surmaxon" dramasi (1955), "Bir toʻy mojarasi" (1956, hamkorlikda), "Soʻnggi nusxalar" (1959—60), "Qilmishqidirmish" (1960—61) kabi koʻp pardali hamda "Uzi boshqayu, soʻzi boshqa" (1955), "Hasad va muhabbat" (1957), "Xoʻjayin koʻchdi" (1958) singari bir pardali komediyalar muallifi. "Mardlar qissasi" dramasi (1958) fuqarolar urushi voqealariga bagʻishlangan.

Manbalar 

    

1915-yilda tugʻilganlar
5-aprelda vafot etganlar
1961-yilda vafot etganlar
Mamajon Rahmonov

Mamajon Rahmonov (1914.21.12, Koʻqon) — teatrshunos olim. Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademik (2000). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1975). Sanʼatshunoslik doktori (1968), professor (1969). Moskva moliya institutini (1936), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1954). Oʻzbekiston sanʼat ishlari Boshkarmasida boʻlim boshligʻi (193842), Oʻzbekiston davlat filarmoniyasi (1942), Mukimiy teatri (1943– 49), Moskva konservatoriyasi qoshidagi oʻzbek opera studiyasi (1949–51), Navoiy teatri (1957–60 va 1970–76) direktori. Toshkent konservatoriyasi (1976–79), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1979–85) rektori. Sanʼatshunoslik institutining teatr va xoreografiya bulimining mudiri (1960–76; 1985-yildan yetakchi ilmiy xodim). Ilmiy asarlarida oʻzbek teatri tarixi, Hamzaning dramaturgiya va teatr sanʼati sohasidagi faoliyati, Oʻzbek milliy akademik drama teatrining bosib oʻtgan yoʻli tadqiq qilingan. Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1983). "El-yurt hurmati" ordeni (2000) va "Shuhrat" medali (1994) bilan mukofotlangan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Hamza va oʻzbek teatri, T., 1959; Oʻzbek teatri tarixi (18–20-asrlar), T., 1968; Shukur Burhonov, T., 1974 (hamkorlikda); Oʻzbekiston teatri (qadimdan 18-asrga qadar), T., 1981; Hamza nomli oʻzbek davlat akademik drama teatri (1914–1960), T., 2001.

    

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Sobir Rahmonov

Sobir Rahmonov (1910.20.3 — Namangan — 1990.2.12) — Oʻzbekiston xalq artisti (1961). Dastlab (1927—31) "Tankidiy truppa"da, 1931-yildan Namangan teatrida ishlagan. R. oʻzbek teatrining utkir harakterli, komik aktyorlaridan. Hidoyatxon, Mulladoʻst, Xolmat (Hamza, "Maysaraning ishi", "Boy ila xizmatchi"), Qoʻziyev (Abdulla Qahhor, "Shohi soʻzana"), Toshbolta (H. Gʻulom, "Toshbolta oshiq"), Huzurxuja (Komil Yashin, "Nurxon"), Xuja Nasriddin (A. Xachaturov, L. Solovyova, "Nasriddin afandi"), Xlestakov (N. Gogol, "Revizor"), Mashara (U. Shekspir, "Qirol Lir"), Zargarov (Abdulla Qahhor, "Ogʻriq tishlar"), Gof Marshal (F. Shiller, "Makr va muhabbat"), Kablayi (Urdubodiy, "Besh sumlik kelin") kabi rollari unga katta shuhrat keltirdi. Uning qahramonlari yengil kinoya, piching boʻyoqlari bilan yoʻgʻrilganligi, psixologik holat va imkoniyatlarni burttirib kursatishi bilan ajralib turadi. R. konsertestrada faoliyatida komik artist sifatida uz repertuari ("Nozigim", "Mayda pul", "Inkadar", "Dadang kelmadi", "Dangasa", "Ichmayman hargiz" va boshqa kulgili tomoshalar)ni yaratgan. Bir qancha hajviy va yumoristik kichik hikoyalar ijod qilib "bir aktyor teatri" sifatida ijro etgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Boʻston Rahmonova

Boʻston Rahmonova (1949.20.12, Qarshi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent Davlat Universitetini tugatgan (1971). 1971-yildan Nishon tumanidagi maktablarda, 2000-yildan Qarshi tumanidagi 20maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Darslarni yangi pedagogik texnologiyalar asosida oʻtadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Dilorom Rahmonova

Dilorom Buharovna Rahmonova (1958.20.2, Yakkabogʻ tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1981). 1978-yildan Yakkabog tumanidagi 33maktabda oʻzbek tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Noanʼanaviy dars usullaridan foydalanadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Munavvar Rahmonova

Munavvar Rahmonova (1949.14.11, hozirgi Xoʻjand shahri) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Saratov pedagogika institutini tugatgan (1972). 1972-yildan Qoʻshkoʻpir tumanidagi 2, 1980-yildan 25maktabda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi. Taʼlim berishda xalq ped.si tajribalaridan, noanʼanaviy dare usullaridan foydalanadi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Toʻxta Rahmonova

Toʻxta Rahmonova (1921.5.6, Toʻrtkoʻl — 1984.4.2, Nukus) — qoraqalpoq aktrisasi. Oʻzbekiston xalq artisti (1950). 1934-yildan Stanislavskiy nomidagi Qoraqalpoq teatrida ishlagan. Tabiatan jarangdor ovozi bilan musiqali drama janrida drama va vokal kompozitsiyalarini uygʻunlashtirgan holda toʻlaqonli obrazlar yaratdi. Qoraqalpoq teatrining musiqali drama janridagi yutuqlari R. ijodi bilan bogʻliq. Gulsara ("Gulsara"), Layli ("Layli va Majnun"), Oypari ("Kuklenbotir"), Gulparchin ("Alpomish"), Oysanam ("Suymaganga suykanma"), Oygul ("Oygul va Obod"), Shohsanam ("Oshiq Gʻarib") kabi rollari bilan shuhrat qozondi. Xonanda sifatida oʻzbek va qoraqalpoq qoʻshiqlarini ijro etgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1921-yilda tugʻilganlar
1984-yilda vafot etganlar
5-iyunda tugʻilganlar
4-fevralda vafot etganlar
Hojiakbar Rahmonqulov

Hojiakbar Rahmonqulov (; 9-fevral, 1925, Chimkent viloyati Sayram tumani — 17-iyul, 2013) — huquqshunos olim, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademigi (2000), Oʻzbekistonda xizmat ko'rsatgan fan arbobi (1990). Yuridik fanlari doktori (1970), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Toshkent yuridik institutini tugatgan (1950). Oʻzbekiston Adliya vazirligi boshqarmasida katta taftishchi (1950-51, 1956-57). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Falsafa va huquq institutida aspirant, kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, shoʻʼba, boʻlim mudiri (1957—80, 1985—91), direktor (1991—97). Samarqand Davlat Universiteti kafedra mudiri (1980—85). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonida masʼul xodim (1991). Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirligi akademiyasida professor, 1999-yildan Toshkent yuridik institutida kafedra mudiri. „Jasorat“ medali bilan mukofotlangan (1994).

Hojiakbar Rahmonqulov 2013-yil 17-iyulida vafot etdi.

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 1-qismiga umumiy tavsif va sharxlar, Toshkent, 1997.
 Oldisotdi shartnomasi, Toshkent, 2000.
 Xususiy mulk va uning daxlsizligi, Toshkent, 2000.
 Xalqaro xususiy huquq (darslik; hammualliflikda), Toshkent, 2002.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Hikoyat Rahmonqulova

Hikoyat Rahmonqulova (1950 16.9, Paxtachi tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Buxoro pedagogika institutini tugatgan (1972). 1972-yildan Paxtachi tumanidagi 25maktabda boshlangʻich sinf oʻqituvchisi. Faoliyati davomida taʼlim va tarbiya birligini taʼminlashga, milliylik, milliy anʼana va qadriyatlarga hurmat va sadoqat ruhida dare oʻtishga alohida eʼtibor bergan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
1950-yilda tugʻilganlar
16-sentyabrda tugʻilganlar
Rdestlar

Rdestlar () — rdestdoshlar oilasiga mansub oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Suv ostida yoki suv betida oʻsadigan oʻsimliklar. Ikkala yarim sharning issiq va moʻʼtadil xududlaridagi chuchuk suv havzalarida usadigan 100 ga yaqin turi bor. R. suv havzalarida qalin oʻsib, suv "gullashi"ga sabab boʻladi. Suv ostidagi qismlari orasida balikdarga ovqat boʻladigan mayda jonivor va lichinkalar yashaydi. R.ning baʼzi turlarini suv parrandalari (Mas, oʻrdaklar) yaxshi yeydi.

Manbalar 

Bir pallali oʻsimliklar
Re...

Re... (lot. re...) — oʻzlashma soʻzlar tarkibadiga old qoʻshimcha boʻlib: 1) muayyan harakat yoki voqeahodisaning qaytarilishini, takrorlanishini, yangidan boshlanishini (Mas, rekonstruksiya, revaksinatsiya;) 2) qarama-qarshi harakatni, qarshi, aks taʼsirni (Mas, reaksiya, regress) bildiradi.

Manbalar
Reabilitatsiya

Reabilitatsiya ( lot. rehabilitatio — tiklash) (tibbiyotda) — organizmning buzilgan funksiyasini va bemorlar hamda nogironlarning mehnat qobiliyatini tiklashga qaratilgan tibbiy, pedagogik va ijtimoiy chora-tadbirlar majmui. Ogʻir kasalliklar (miokard infarkti, insult, orqa miya shikastlanishlari, umurtqa pogʻonasi va boʻgʻimlarning shakli oʻzgarishi bilan kechadigan kasalliklari); markaziy nerv sistemasining jiddiy zararlanishlari, ruhiy kasalliklar va boshqalarga uchragan bemorlar R. ga koʻproq muhtoj boʻladilar.

Tibbiy R. kasallik tufayli funksiyasini yoʻqotgan aʼzo faoliyatini qisman yoki toʻliq tiklash yoki kasallangan sohadagi avj olayotgan jarayonning iloji boricha oldini olishga qaratiladi. R. boʻlimi bor kasalxonalar, ilmiy tadqiqot institutlari, mahalliy kurort va sanatoriylarda R.ni amalga oshirish har bir bemorning umumiy ahvolidan kelib chiqqan holda kasallikning shakli va kechishiga qarab belgilanadi.

Manbalar 

    
Tibbiyot
Neyroreabilitologiya
Reabilitologiya
Reabilitatsiya
Tibbiy reabilitatsiya
Reabilitatsiya (maʼnolari)

Reabilitatsiya:

 Reabilitatsiya ( lot.
 Reabilitatsiya (huquq) — huquqni muhofaza qiluvchi davlat organlari tomonidan jinoyat sodir etishda asossiz gumon qilingan yoxud ayblangan shaxs shaʼni va qadrqimmatining tiklanishi.
Reabilitatsiya (huquq)

Reabilitatsiya — huquqni muhofaza qiluvchi davlat organlari tomonidan jinoyat sodir etishda asossiz gumon qilingan yoxud ayblangan shaxs shaʼni va qadrqimmatining tiklanishi. R. inson huquqlarini kafolatlashning oʻziga xos turi.

R. huquqiy davlat, adolatli fuqaroviy jamiyat qurishning muhim shartlaridan hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi da shaxsning huquq va qonuniy manfaatlari Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, shuningdek, xalqaro hujjatlar bilan muhofaza qilinadi va kafolatlanadi. 1930—40 yillardagi qatagʻon qurbonlarining xotirasini abadiylashtirishda hamda ularning shaʼni va qadrqimmatini tiklashga qaratilgan normativ hujjatlarda R. qoʻllash nazarda tutilgan. Shuningdek, shoʻrolar davrida mamlakatning olis joylariga majburiy ravishda koʻchirilgan xalqlar va ayrim fuqarolar ham R. qilindi. P. qilingan shaxsga nisbatan gʻayriqonuniy protsessual majburlov choralari qoʻllangan, chunonchi ushlab turilgan, qamoqda saqlangan, egallab turgan lavozimidan chetlashtirilgan, tibbiy muassasaga joylashtirilgan boʻlsa, unga yetkazilgan moddiy va maʼnaviy ziyon qoplanishi, uning barcha huquklari tiklanishi shart.

R. toʻla yoki qisman R. koʻrinishida boʻladi. Javobgarlikdan batamom ozod qilingan aybsiz shaxs toʻla R. qilingan hisoblanadi. Agar shaxs qamoqda saqlab turilganiga qaraganda kamroq muddatga ozodlikdan mahrum etilgan yoki qamoq bilan bogʻliq boʻlmagan jazoga hukm qilingan, ayblov qisman chiqarib tashlangan, yuqori sud ozodlikdan mahrum qilish muddatini oʻtalgan qismidan ham kamaytirilgan yoxud yengilroq jazo turi bilan almashtirgan, jinoiy jazo tayinlamay hukm chiqargan boʻlsa, u qisman R. qilingan boʻladi. Toʻla yoki qisman R. etilgan shaxsga ziyon tegishlicha toʻla hajmda yoxud qisman qoplanishi lozim. R. qilinganni lavozimiga tiklash, ishlashdan mahrum boʻlgan vaqtini mehnat va ixtisoslik stajiga qoʻshish, oʻquv yurtida oʻqish va uyjoydan foydalanish huquqlarini tiklash tartibi bor. Shaxs ushlab turilgani, qamalgani, lavozimidan chetlashtirilgani, tibbiy muassasaga joylashtirilgani haqidagi maʼlumotlar ommaviy axborot vositalari orqali tarqatilgan boʻlsa, u R. qilingani haqida oʻsha ommaviy axborot vositalarida xabar berilishi shart. R. etilgan shaxs vafot etgan taqsirda unga yetkazilgan moddiy ziyon uning merosxoʻrlari va oila aʼzolari foydasiga undiriladi. Ziyonning miqdorini sud belgilaydi. Mulkiy ziyon toʻlanishini manfaatdor shaxslar tergovchi, prokuror yoki suddan 2 yil mobaynida, boshqa huquqlarni tiklashni 1 yil mobaynida talab qilishlari mumkin (Oʻzbekiston Respublikasi JPK, 301 — 313moddalar).

Gʻafur Abdumajidov.

Manbalar
Reagentlar

Reagentlar — q. Kimyoviy reaktivlar.

Manbalar
Reaktiv artilleriya

Reaktiv artilleriya — reaktiv snaryad (mina)larni otish uchun moʻljallangan artilleriya turi. Reaktiv dvigatelnpnt tortish kuchi hisobiga snaryadlar moʻljalga yetkaziladi. Dushmanning jonli kuchlari, jangovar texnikasi, yadro hujumi vositalarini shikastlash va mudofaa inshootlarini buzish maqsadida snaryadlarni zalp bilan otish (birdaniga 6, 8, 10, 12, 16, 32 va h.k snaryadni otish) uchun moʻljallangan. Reaktiv snaryadlar va ularni otuvchi qurilmalardan iborat. Snaryad (mina)larning nishonga toʻgʻri borishini stabilizatorlar taʼminlaydi. Har qaysi snaryadda reaktiv dvigatel boʻlgani uchun uni otishda murakkab va katta artilleriya tizimi talab qilinmaydi. Reaktiv artilleriyaning otuvchi qurilmalari tank, bronetransportyor va avtomashinalarga oʻrnatiladi. Reaktiv artilleriya birinchi marta 20-asr 30-yillarida SSSRda yaratilgan, Ikkinchi jahon urushida keng qoʻllanilgan.

Reaktiv artilleriyada stvolli va stvolsiz artilleriya tizimlari ishlatiladi. Stvolli tizimda stvollar soni 10—45 ta, snaryad (mina)larni otish uzoqligi 15– 25 km ni tashkil qiladi. Stvolsiz tizimda tutunsiz poroxli snaryadlar qoʻllanadi. Ana shunday dala Reaktiv artilleriyasining stvolsiz tizimi Ikkinchi jahon urushi paytida norasmiy ravishda "Katyusha" deb ataldi (bu quroddan birinchi jangovar zalp 1941-yil 14 iyulda amalga oshirildi). "Katyusha" Ikkinchi jahon urushida juda muhim rol oʻynadi. 2jaxrn urushida Reaktiv artilleriya Germaniya armiyasida ham (5, 6 va 10 stvolli minomyotlar), AQSH armiyasida ham (114,3 mm va 182 mm li reaktiv tizimlar) qoʻllanildi. Urugsdan keyin koʻp mamlakatlarning armiyalarida ham Reaktiv artilleriya keng tarqaldi.

Manbalar
Reaktiv dvigatel

Reaktiv dvigatel — ish jismi (odatda, yonilgʻi yonishidan hosil boʻladigan gazeimon moddalar) oqimi hisobiga reaktiv kuch (tortish kuchi) hosil qiladigan dvigatel. Reaktiv dvigatelda turli xil energiya (issiqlik, yadro, quyosh va elektr energiyasi, kimyoviy energiya)ning mexanik energiyaga aylanishi hisobiga ish jismi oqimining kinetik energiyasi vujudga keladi, bundan tashqari, ish jismi dvigateldan otilib chiqqanda aks kuch paydo boʻlib, dvigatelni itaradi (racmga q.). Shuning uchun Reaktiv dvigatelni murakkab yaxlit tizim deyish mumkin. Bu tizim birlamchi (dastlabki) energiya manbai (Mas, quyosh energiyasi), ish jismi va energiyani bir turdan ikkinchi turga aylantiruvchi qurilma (yaʼni Reaktiv dvigatelning oʻzi) dan iborat boʻladi.

Reaktiv harakat tushunchasi qadimdan maʼlum. Geron yaratgan sharni Reaktiv dvigatelning ajdodi deyish mumkin. 10-asrdan Xitoyda poroxli raketalar paydo boʻldi va Sharkda, keyinchalik Yevropada mushakbozlik, signal va jangovar raketalar sifatida bir necha asr mobaynida qoʻllanilib keldi. Va, nihoyat, 20-asr boshiga kelib (1903) K.E. Siolkovskiy suyuq yonilgʻili Reaktiv dvigatelning asosini taklif etdi. R. Goddard 1926-yil suyuq yonilgʻili raketalarni uchirdi. V. P. Glushko jahonda birinchilar katorida suyuklikli reaktiv dvigatelni yaratdi. Uning rahbarligida elektrotermik Reaktiv dvigatel yaratildi va sinaldi. Ikkinchi jahon urushi (1939—45) yillarida havoreaktiv dvigatellari samolyotlarga oʻrnatildi. Urushdan keyingi yillarda elektr raketa dvigatellari va yadro raketa dvigatellari yaratildi. Reaktiv dvigatel borgan sari takomillashtirilib borilmokda.

Reaktiv dvigatel ishlayotgan paytda atrofdagi muhit (havo)dan foydalanishi yoki foydalanmasligiga karab, 2 asosiy guruhga boʻlinadi. Atrofdagi havodan foydalanadigan Reaktiv dvigatel havoreaktiv dvigateli, foydalanilmaydigani raketa dvigateli (RD) deb ataladi. Barcha havoreaktiv dvigatellarida energiya manbai — yonilgigina dvigatel bortida boʻladi, ish jismining anchagina qismi (havo) esa atrof muhitdan olinadi. RD da esa ish jismining barcha komponentlari uning bortida boʻladi. Reaktiv dvigatel texnika (aviatsiya, kosmonavtika va boshqalar) da qoʻllanadi.

Manbalar
Reaktiv kuch

Reaktiv kuch, reaktiv tortish kuchi — reaktiv dvigatel soplosidan chiqayotgan gaz oqimining reaksiya (itarish) kuchi. Reaktiv kuch dvigatelning ichki va tashqi sirtiga taʼsir qilayotgan kuchlarning teng taʼsir etuvchisi hisoblanadi. Dvigatel tashqi sirtining har bir elementi (dS yuzasi)da atmosfera bosimi, ichida esa atmosfera bosimiga nisbatan katta boʻlgan dvigatel ish jismi (gaz)ning bosimi mavjud. Reaktiv kuch soplo oʻki boʻylab, gaz oqimining tezlik vektoriga qarama-qarshi yoʻnalgan boʻladi. Reaktiv kuchdan texnikada, xususan, kosmonavtikada keng foydalaniladi.

Manbalar
Reaktiv turbina

Reaktiv turbina — ish jismi (gaz, bugʻ, suyuqlik) ning potensial energiyasini kinetik energiyaga aylantirib beradigan qurilma. Bunda potensial energiya faqat qoʻzgʻalmas soploli apparatning parrakli kanallaridagina emas, aylanuvchi ish gʻildiragining parrakli kanallarida ham kinetik energiyaga aylanadi (bu kanallarda ish jismi oqimining reaktiv kuchi vujudga keladi). Ish gʻildiragining parrakli kanallarida vujuda kelgan potensial energiya miqdorining umumiy foydalanilgan energiyaga nisbati reaktivlik darajasi deb ataladi. Amalda barcha turbinalar muayyan reaktivlik darajasi bilan ishlaydi, lekin reaktivlik darajasi 0,5 dan kichik boʻlmagan turbinagina Reaktiv turbina hisoblanadi. Reaktiv turbinaning aktiv (faol) turbina, reaktiv gaz turbinasi, gidroturbina va bugʻ turbinasi kabi turlari mavjud.

Manbalar
Reaktiv qarshilik

Reaktiv qarshilik — oʻzgaruvchan elektr tokiga elektr sigʻim va zanjir (yoki uning bir qismi) induktivligi koʻrsatadigan qarshilik (qarang Induktivlik). Elektr zanjirining toʻla qarshiligi Z=H/(RL+RC) ning mavhum qismi, bu yerda g— elektr zanjirining faol qarshiligi, RL=coL—induktiv qarshiligi, Rc=l/mC=Uc/I — sigʻim qarshiligi; bunda yu — tokning oʻzgarish chastotasi, L — oʻtkazgich induktivligi, C — oʻtkazgich sigʻimi, Uc— sigʻimdagi kuchlanishning amplituda qiymati, I — zanjirdagi tokning amplituda qiymati. Oʻzgaruvchan tok zanjirida induktivlik yoki sigʻimning boʻlishi tok va kuchlanish fazalarining bir-biriga nisbatan siljishiga sabab boʻladi. Induktiv qarshilik boʻlganda zanjirda oʻzinduksiya E.Yu.K.(Elektr yurituvchi kuch) hosil boʻlishi sababli tok faza jihatdan berilgan kuchlanishdan orqada qoladi, sigʻim qarshilik boʻlganda esa tok faza jihatdan kuchlanishdan oldinda ketadi.

Manbalar
Reaktivlar

Reaktivlar —q. Kimyoviy reaktivlar.

Manbalar
Reaktor

Reaktor (re... va lot. actor — harakatga keltiruvchi) — 1) elektr R. — qisqa tutashuv tokini cheklash va tarmoqda qisqa tutashuv sodir boʻlganda taqsimlash qurilmalari shinalarida yetarlicha kuchlanishni tutib turuvchi yuqori voltli elektr apparati. Induktivlik gʻaltagiga oʻxshash yasaladi. Elektr uzatuvchi liniyaning sigʻim oʻtkazuvchanligini kompensatsiyalaydigan shuntlovchi R., qisqa tutashish tokini cheklaydigan tok cheklovchi R., yerga ulash sigʻim toklarini kompensatsiyalaydigan, yerga ulanadigan, yey soʻndiruvchi R. larga boʻlinadi; 2) kimyoviy R. — kimyoviy reaksiyalar oʻtkaziladigan apparat. Alomatlariga koʻra, gomogen tizimlar va geterogen tizimlarda oʻtkaziladigan reaksiyalar uchun past, oʻrtacha va yuqori bosimli xillarga boʻlinadi. Sanoatda kolonka, kamera, avtoklav va boshqa nomlar bilan ataladi; 3) biologik R. (fermentyor) — mikroorganizmlarni ozuqa muhitida va xoli sharoitda koʻpaytirib turli biologik mahsulotlar olishga moʻljallangan apparat. Davriy va uzluksiz oʻstirish, aerob (aeratsiya uchun havo berib turiladigan) va anaerob oʻstirish xillariga boʻlinadi; 4) yadro R.i — boshkariladigan zanjir reaksiyasi — atom yadrolarining parchalanish reaksiyasi sodir boʻladigan qurilma. Birinchi yadro R. AQSH da (1942), keyin SSSRda (1946) ishga tushirilgan (yana qarang Atom reaktori).

Manbalar
Reaksiya

Reaksiya (re... va lot. actio — harakat) —1) (psixologiyada) — inson va uning tana aʼzolari tomonidan muayyan tashqi va ichki qoʻzgʻatuvchilarga nisbatan qaytariladigan javob harakati. R. taassurot, qoʻzgʻatgich, qandaydir taʼsir etishning javobi sifatida paydo boʻluvchi hissiy holat, jarayon yoki harakatdir. Har qanday R. oʻz kechishining shakli, tezligi kabi xususiyatlari bilan tavsiflanadi. Oddiy psixik R. vaqti 100 dan 250 millisekundgacha boʻlishi mumkin. R. tavsiflarining oʻzgarishi psixometriya sohasini vujudga keltirdi. Psixologiya va unga yondosh fanlarda tasniflash asosida yotuvchi alomatlarga bogʻliq tarzda R. xulqiy, fiziologik, hissiy, ixtiyoriy, ixtiyorsiz kabi turlarga ajratiladi; 2) kimyoviy, fizik yoki biologik taʼsir yoʻli bilan tekshirishlar oʻtkazish (k,. Kimyoviy reaksiyalar, Vasserman reaksiyasi); 3) umri tugagan ijtimoiy tartiblarni saqdab qolish va mustahkamlash maqsadida ijtimoiy taraqqiyotga zoʻr berib qarshilik koʻrsatish.

Manbalar