MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Masut Fatkulin

Masut Mahmudovich Fatkulin (1949-yil 24-aprelda tugʻilgan, Qashqadaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — rassom, madaniyat arbobi, Rossiya Badiiy akademiyasining akademigi (2012-yil).

Biografiyasi 
1949-yil 24-aprelda Qashqadaryo viloyati,Qarshi tumanida tugʻilgan. Rossiya,Moskvada yashaydi va ishlaydi.

1973-yildan — SSSR Rassomlar uyushmasi, Rossiya Rassomlar uyushmasi aʼzosi, 1993-yildan — Moskva Rassomlar uyushmasi aʼzosi.

1993-yilda A. N. Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomlik institutini tamomlagan, monumental va dekorativ sanʼat rassomi (professor V. VA. Jmakin).

2001-yilda Rossiya Federatsiyasi Prezidenti huzuridagi Rossiya davlat boshqaruvi akademiyasini huquq yoʻnalishida oʻqib, tamomlagan.

2006-yilda huquq fanlari yoʻnalishi boʻyicha nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

2006-yilda u muxbir aʼzosi, 2012-yilda Rossiya Badiiy akademiyasining Rassomlik boʻlimidan akademigi etib saylangan.

2008-yilda Oʻzbekiston Badiiy akademiyasining xorijiy aʼzosi, 2013-yilda Ukraina Badiiy akademiyasining xorijiy aʼzosi etib saylangan.

Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy sanʼat va dizayn instituti YuNESKO kafedrasi mudiri.

1992-yilda u SSSR Rassomlar uyushmasining huquqiy vorisi sifatida Xalqaro rassomlar uyushmalari konfederatsiyasini tuzish tashabbusi bilan chiqdi.

2014-yilda Masut, Londondagi Sotheby’s auktsion uyi koʻrgazmasida MKSH kolleksiyasidagi asarlarni vakillik ishtirokini tashkil qildi.

Madaniyat va sanʼat xodimlari xalqaro ijodiy jamoat birlashmalari „Muvofiqlashtiruvchi kengash“ aʼzosi, MDHga aʼzo davlatlar madaniy hamkorlik kengashi aʼzosi (1995-yildan).

Ijodiy faoliyat 
Asosiy ishlari: „Qish naqshlari“. (1974-yil,80x100), „Quva granatalari“ (1976-yil,80x100), „Nonushta“ (1981-yil, 100x100), „ Ikki qahramon“, „Tinch osmon ostida“ (1984 yil,120x80), „V. I. Lenin. Yangi kun tongida“ (1987-yil,225x110), „Quruq oʻtlar“ (1989-yil,100x80), „Bahor. Avtoportret“(1984-2012-yillar, 80x80), „Gulnora Karimova portreti“ (2013-yil ,100x80), „V. V. Putin. Inauguratsiya“ (2014-yil,200x100), „Jahon yetakchilarining portretlari“ (V. V. Putin, D. A. Medvedev, Si Szinpin, B. Obama, A. Merkel, D. Kameron va boshqalar).

Mukofotlar 

 Doʻstlik ordeni (2006)
 II darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni (2002)
 „Moskvaning 850 yilligi xotirasiga“ medali (1998)
 Rossiya Federatsiyasi Madaniyat vazirligining „Madaniyatdagi yutuqlari uchun“ nishoni (1999)
 Oʻzbekiston Lenin komsomol mukofoti (1978)
 Qarshi shahri faxriy fuqarosi (2007)
 K.Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti faxriy professori, Toshkent, Oʻzbekiston (2003).
 Soka universitetining faxriy professori, Tokio, Yaponiya (2005)
 M.Uygʻur nomidagi Davlat sanʼat va madaniyat institutining faxriy professori, Toshkent, Oʻzbekiston (2006).

Badiiy akademiyaning mukofotlari

 Rossiya Badiiy akademiyasining oltin medali (2009)
 Oʻzbekiston Badiiy akademiyasi oltin medali (2009)
 Rossiya Badiiy akademiyasining „Akademiya oldidagi xizmatlari uchun“ oltin medali (2014)

Manbalar 

Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Rossiyaning Doʻstlik ordeni sohiblari
Qarshida tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
1949-yilda tugʻilganlar
24-aprelda tugʻilganlar
Raisa Holiqova

Holiqova Raisa Halilovna ( 1934 — 2005) — boshqirdiston tilshunosi, filologiya fanlari doktori (1992), professor (1995), Boshqirdiston ASSRda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1987).

Biografiya 
Holiqova Raisa Halilovna 1934-yil 16-martda Oʻzbekiston SSR Qashqadaryo viloyati Qarshi shahrida tugʻilgan.

1958-yilda Raisa IN. Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining Sharq tillari institutini tamomlagan .

1962-1967-yillarda Sterlitamak davlat pedagogika institutida oʻqituvchi, boshqird tili va adabiyoti kafedrasi mudiri lavozimlarida ishlaydi.

1967-1972-yillarda Boshqird davlat pedagogika institutining rus tili va adabiyoti fakultetida ishlaydi.

1973-1993-yillarda SSSR Fanlar akademiyasi Ural filiali Boshqird ilmiy markazi tarix, til va adabiyot institutining katta ilmiy xodimi boʻlib ishlaydi.

1995-yildan beri Boshqird davlat pedagogika institutining boshqird tili kafedrasi mudiri. „Bilm“ jamiyatining boshqird yozuvi va adabiyoti tarixi, nutq madaniyati boʻyicha faol oʻqituvchisi  .

Mukofotlari 
J. G. Kiekbaeva nomidagi premianing laureati boʻlgan.

Ilmiy ishlari 
U saksondan ortiq ilmiy ishlar, jumladan boshqird yozuvi va adabiy tili tarixiga oid, milliy maktablar uchun darsliklar va qator oʻquv qoʻllanmalarning muallifi:

 RSFSR milliy maktablarining 4-sinf oʻquvchilari uchun sinfdan tashqari oʻqish uchun kitob. L.: Maʼrifatparvarlik, 1988-270-yillar. (hammuallif))
 Boshqird adabiy tili tarixiga oid insholar. M., 1989-yil.
 18-19-asrlar boshqird shezerlarining tili va akt hujjatlari .R. X. Xoliqova ; E. R. Tenishev; SSSR Fanlar akademiyasi, Ural. boʻlimi.
 Boshqirdiston tarixi kitobi. 1993-yil (hammuallif)

Adabiyotlar 

 Olim va yozuvchi Jalil Giniyatovich Kiekbaev. Bibliografiya. Ufa. BashGU, 2011-yil. ISBN 978-5-9613-0167-0 .

Manbalar

Havolalar 

 Xabibullina Z. A. Xalikova, Raisa Xalilovna // Bashkirskaya ensiklopediya / gl. red. M. A. Ilgamov. — Ufa : GAUN „Bashkirskaya ensiklopediya“, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
 Xalikova Raisa Xalilovna . UNTs RAN
 https://hiddenshell.ru/en/bashkirskii-gosudarstvennyi-universitet-soobshchenie-bashkirskii/ — J. G. Kiekbaevava uning premiyasi haqida maʼlumot
Filologiya fanlari doktorlari
2005-yilda vafot etganlar
Qarshida tugʻilganlar
1934-yilda tugʻilganlar
16-martda tugʻilganlar
Gulruxsor Ergasheva

Gulruxsor Surxoniddinovna Ergasheva (1974-yil 13-mart, Beshariq tumani, Fargʻona viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, pedagogika fanlari doktori, professor.

Biografiyasi 
Gulruxsor Ergasheva 1974-yil 13-mart Beshariq tumani Shoberdi qishlogʻida tugʻilgan. 1996-yilda Toshkent davlat pedagogika institutining tabiiy fanlar fakultetini tamomlagan. 1995—1997-yillarda Beshariq tumanidagi 44-maktabning biologiya fani oʻqituvchisi, 1998—2000-yillarda Toshkent shahri Shayxontohur tumanidagi 13-maktabning biologiya fani oʻqituvchisi, 2000—2003 yillarda Oʻzbekiston Pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot instituti aspiranti, 2003—2004-yillarda ushbu institutning ilmiy xodimi, 2004—2005-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti tabiiy fanlar fakulteti biologiya va inson hayotiy faoliyati muhofazasi kafedrasi oʻqituvchisi, 2005—2006-yillarda kafedraning katta oʻqituvchisi, 2006—2008-yillarda kafedra dotsenti, 2008—2012-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti doktoranti, 2012—2015-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti „Biologiya va uni oʻqitish metodikasi“ kafedrasi dotsenti, 2015—2017-yillarda universitetning „Hayot faoliyati xavfsizligi“ kafedrasi mudiri, 2018—2019-yillarda universitetning Ilmiy innovatsiyalarni tijoratlashtirish boʻlimi boshligʻi, 2020-yildan universitetning Boshlangʻich taʼlim fakulteti dekani va „Biologiya va uni oʻqitish metodikasi“ kafedrasi professori.

Oilasi 
Oilali, 4 nafar farzandi bor.

Ilmiy faoliyati 
2006-yilda „Biologiya darsliklari oʻquv materiallarini loyihalashning didaktik asoslari“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan va pedagogika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan, 2018-yilda „Biologiya taʼlimida interaktiv dasturiy vositalardan samarali foydalanishni takomillashtirish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan, pedagogika fanlari doktori (DSc) ilmiy darajasini olgan.  110 dan ortiq ilmiy maqola va tezislar, 20 dan ortiq metodik, oʻquv qoʻllanmalar va darsliklar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekistonlik olim ayollar
Fan doktorlari
Professorlar
Dekanlar
Suvtushar (sharshara)

Suvtushar sharsharasi — Hisor-Oloy togʻ tizimidagi sharshara, Oʻzbekiston hududida joylashgan. Hisor qoʻriqxonasi hududidagi shu nomdagi kichik daryo boʻyida joylashgan. Suv oqimining tushish balandligi 84 m. Sharshara mahalliy ekologik turizmning taniqli ob’ektlaridan biridir.

Sharsharaning rasmiy nomi uni tashkil etuvchi suv oqimi nomidan kelib chiqqan, ammo mahalliy aholi uni koʻpincha Suttushar sharsharasi deb oʻzgartiradilar, bu „Sut sharsharasi“ degan maʼnoni anglatadi. Ushbu tabiiy diqqatga sazovor joy suv oqimining koʻplab spreylaridan qor-oq uchun shunday nom oldi..

Tavsifi 

Sharshara Oʻzbekistonning eng janubida, Qashqadaryo viloyatida, Suvtushar qishlogʻidan 8 km uzoqlikda joylashgan. Maʼmuriy jihatdan Hisor qoʻriqxonasining Miraka uchastkasida joylashgan boʻlib, uni muhofaza qilish boshqaruvi zimmasiga yuklatilgan. Suvtushar sharsharasi Hisor-Oloy yon bagʻirlaridan boshlanuvchi shu nomdagi kichik daryo (oqim) kanalida hosil boʻlgan. Dengiz sathidan 2100 m balandlikda joylashgan. Kaskad tipidagi sharsharalarga tegishli, ammo uning qirralari tor va deyarli vertikal tekislikda joylashgan. Suv tushishining umumiy balandligi 84 m. Suv oqimi tor qoyali kanyonga tushadi, uning yon bagʻirlari archa (mahalliy archa turi) bilan qoplangan. Suvtushar daryosi muzliklar bilan toʻyingan, shuning uchun togʻlarda qorning intensiv erishi paytida suv ayniqsa toʻla boʻladi. Bu vaqtda sharshara butunlay oq suv devoridir.

Maʼnosi 
Suvtushar sharsharasining goʻzalligi va qudrati hamisha estetik jihatdan ham, uning atrofida keng va chuqur daryolar yoʻqligi sababli ham odamlarning eʼtiborini oʻziga tortgan, shu bois katta suv massasi bu hududda alohida taassurot uygʻotadi. Sharshara Oʻzbekiston janubidagi diqqatga sazovor sayyohlik maskanlari qatoriga kiradi, shuning uchun qoʻriqxona tashkil etilgandan keyin ham unga kirish cheklanmagan. Bunday mashhurlikning salbiy oqibatlaridan biri atrofdagi hududning ifloslanishi edi. Tabiatni tiklash maqsadida Hisor qoʻriqxonasi qisqa muddatga (2015-yildan 2018-yilgacha) yopildi.

Manbalar 

Qashqadaryo viloyati suv omborlari
Sharsharalar
Oʻzbekiston sharsharalari
Qashqadaryo suv havzasi
Sara Waisglass

Sara Waisglass (1998 yil 3-iyulda tug'ilgan) — kanadalik aktrisa.

Biografiya 
1998 yil 3 iyulda Ontario shtatining Toronto shahrida tug'ilgan. U to'rt yil davomida Erl Xeyg o'rta maktabida va York universitetida o'qigan, ssenariy muallifi bo'yicha diplom bilan tugatgan va o'z karerasi o'sib borishi bilan yozishni xohlagan yo'ldir.

Filmografiyasi

Manbalar

Havolalar 
 

1998-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Kanadalik aktrisalar
Kanadalik ovoz aktrisalari
Abdurahmon Tchiani

Abdurahmon Tchiani yoki Chiani (shuningdek Omar Tchiani, , ; 1960 yoki 1961-yil tugʻilgan) — Niger armiyasi generali va Niger prezidenti gvardiyasi qoʻmondoni. U 2023-yil Niger prezidenti Muhammad Bazoumni hibsga olish orqali uyushtirilgan davlat toʻntarishida asosiy shaxs sifatida tanilgan.

Tarjimai holi 
Abdurahmon Tchiani (shuningdek Abdurahmon Chiani, Omar Chiani, Omar Tchiani) 1960-yil (boshqa manbalarga koʻra 1961-yil) tugʻilgan boʻlib, uning aniq tugʻilgan kuni nomaʼlum. Ayrim OAV maʼlumotlariga koʻra u Nigerning Tillabéri viloyatidan. 

2015-yilda Tchiani Niger prezidenti gvardiyasi qoʻmondoni vazifasiga tayinlangan. Oʻsha paytda u prezident Muhammadu Issufu bilan ittifoqdosh boʻlgan. Abdurahmon Tchiani 2018-yilda general unvonini olgan. 

U 2021-yilda davlat toʻntarishiga qarshi harakatlarni boshqargan. Shundan bir necha kun oʻtib Issufu prezidentlikdan ketib, bu lavozimni demokratik yoʻl bilan saylangan Muhammad Bazoumga boʻshatib bergan, Tchiani esa oʻz lavozimini saqlab qolgan.

Tchiani 2023-yilning 26-iyulida yuz bergan davlat toʻntarishi paytida prezident qoʻriqchilari boshligʻi lavozimini egallab turgan. Ushbu voqealar vaqtida Tchiani jamoatchilikka koʻrinmagan lekin norasmiy maʼlumotlarga koʻra davlat toʻntarishini aynan u boshqarib turgan (sharhlovchilarga koʻra Bazoum Tchianini oʻldirishni rejalashtirgan).

2023-yilning 28-iyulida Tchiani davlat televideniyesi orqali chiqish qilib, oʻzini Vatanni himoya qilish Milliy kengashining prezidenti deb eʼlon qildi. Uning aytishicha toʻntarish davlatni „asta-sekin va muqarrar oʻlim“dan asrab qolish uchun amalga oshirilgan va Bazoum bu achchiq haqiqatni yashirishga uringan. Abdurahmon Tchiani mamlakatning xavfsizlik strategiyasi samarasizligini tanqid qilgan ammo fuqarolik boshqaruvi qachon qayta oʻrnatilishini maʼlum qilmagan.

Manbalar

Havolalar 

Niger
Yashayotgan insonlar
1960-yilda tugʻilganlar
Hoshim Yahyoyev

Hoshim Qosimovich Yahyoyev (1950-yil 3-oktyabr, Yangiyoʻl tumani, Toshkent viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, qishloq xoʻjaligi fanlari doktori, professor.

Biografiyasi 
Hoshim Yahyoyev 1950-yil 3-oktyabr Yangiyo‘l tumani Zangiota qishlog‘ida tugʻilgan. 1967—1972-yillarda Toshkent davlat pedagogika universiteti matematika fakultetida tahsil olgan. 1972—1975-yillarda O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Kibernetika ilmiy-tadqiqot instituti muhandisi, 1975—1987-yillarda kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, laboratoriya mudiri, 1987—2007-yillarda O‘zbekiston o‘simliklarni himoya qilish ilmiy-tadqiqot instituti katta ilmiy xodimi, sektor mudiri, laboratoriya mudiri, institut ilmiy kotibi, 2007—2015-yillarda institut direktorining ilmiy ishlar bo‘yicha o‘rinbosari lavozimida ishlagan. 2015-yildan institutning yetakchi ilmiy xodimi.

Ilmiy faoliyati 
Hoshim Yahyoyev 1980-yilda  mavzusida nomzodlik, 2004-yilda  mavzusida doktorlik dissertatsini himoya qilgan. 1989-yilda katta ilmiy xodim, 2018-yilda esa professor ilmiy unvonini berilgan. Hoshim Yahyoyevning ilmiy ishlari qishloq xo‘jaligi ekinlari zararli organizmlari rivojlanishi va tarqalishini prognozlashtirishning matematik modellari, algoritmlari va kompyuter dasturlarini ishlab chiqish, qishloq xo‘jaligini modernizatsiyalashda avtomatlashtirish darajasini oshirish, axborot va kommunikatsiya texnologiyalarini agrar sohada qo‘llashga oid. 160 dan ortiq ilmiy maqola,5 ta monografiya, 6 ta risola, 9 ta ixtirolar, 11 ta ishlab chiqarishga tavsiyalar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekiston olimlari
Qishloq xoʻjaligi sohasi olimlari
Fan doktorlari
Professorlar
Abdumo‘min Ro‘ziyev

Abdumoʻmin Roʻziyev — Geografiya fanlari doktori, professor, Termiz davlat universiteti geografiya kafedrasi asoschisi.

Biografiyasi 
Abdumoʻmin Normurodovich Roʻziyev 1936-yil 18-iyunda Surxondaryo viloyati, Shoʻrchi tumani, Sayrak qishlogʻida tavallud topgan. Oʻrta maktabni muvaffaqiyat bilan tamomlagach Oʻrta Osiyo Davlat universitetining (Oʻzbekiston Milliy Universiteti) geografiya fakultetiga oʻqishga kirgan. 1960-yilda universitetni iqtisodchi-geograf mutaxassisligi bilan yakunlagan.

Ish faoliyati 
Roʻziyev 1960-yildan 1963-yilga qadar SSSR Fanlar akademiyasi tasarrufidagi geografiya ilmiy tadqiqot boʻlimida laborant va kichik ilmiy xodim lavozimlarida faoliyat yuritgan. Ilmiy tadqiqot boʻlimida ishlash davomida yetuk olimlar A. N. Rakitnikov, K. I. Ivanov, Z. M. Akromovlardan maslahatlar olgan. Buning natijasida Roʻziyevda yangi soha hioblangan qishloq xoʻjalik geografiyasiga qiziqish uygʻongan. 1959-yilda Roʻziyev olimlar tomonidan uyushtirilgan „Surxondaryoning ishlab chiqarish kuchlarini oʻrganish“ nomli ilmiy ekspiditsiyada ishtirok etgan. Shu ekspiditsiyadan soʻng Roʻziyev Surxondaryo tabiati, yer osti boyliklari, ishlab chiqarishiga oid qator ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Roʻziyev „Surxon-Sherobod vodiysida qishloq xoʻjaligining joylashishi va rivojlanishi“ nomli nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Keyinchalik bu nomzodlik dissertatsiyasi kitobcha holida chop etilgan.

Qarshi Davlat pedagogika instituti 
Roʻziyev 1963-yilda Qarshi Davlat pedogogika institutiga talabalarga dars berish uchun chaqirilgan. 1963-yildan 1978-yilgacha institutda katta oʻqituvchi, dotsent, kafedra mudiri lavozimlarida faoliyat yuritgan.

Termiz Davlat pedagogika instituti 
Roʻziyev 1978-yilda Termiz Davlat pedagogika instituti ish faoliyatini boshlagan. Institutda 1980-yildan 1983-yilgacha ilmiy ishlar boʻyicha prorektor, kafedra mudiri lavozimlarida ishlagan. 1987-ylda „Oʻzbekiston SSR agrosanoat kompleksida teritorial sistemalar va ularni takomillashtirish yoʻllari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Ilmiy faoliyati 
Roʻziyevning Oʻzbek sovet va Katta sovet ensiklopediyalarida 59 ta maqolasi chop etilgan. Olim 12 ta monografiya va risolalar, 121 ta ilmiy va 120 ta ilmiy-ommabop maqolalar muallifi xisoblanadi.

Manbalar
Hafiza Ortiqova

Hafiza Toʻymurodovna Ortiqova (1976-yil 24-dekabr, Buxoro tumani, Buxoro viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olima, biologiya fanlari doktori, professor.

Biografiyasi 
Hafiza Ortiqova 1976-yil 24-dekabr Buxoro tumanida tugʻilgan. 1992—1997-yillarda Buxoro davlat universitetini tamomlagan. 1997—2001-yillarda Buxoro davlat universiteti oʻqituvchisi, 2001—2003-yillarda Buxoro davlat universiteti Agrokimyo va tuproqshunoslik kafedrasi katta oʻqituvchisi, 2006—2011-yillarda Kimyo-biologiya fakulteti oʻquv ishlari boʻyicha dekan oʻrinbosari, 2011—2013-yillarda Kimyo-biologiya fanlar fakulteti dekani, 2013—2015-yillarda Tabiiy fanlar fakulteti dekani vazifasida ishlgan. 2019-yildan Agronomiya va biotexnologiya fakulteti dekani hamda agronomiya va tuproqshunoslik kafedrasi professori.

Ilmiy faoliyati 
100 dan ortiq ilmiy, ilmiy-uslubiy ishlar muallifi. 2005-yilda „Buxoro vohasi tuproqlarining sugʻorish taʼsirida oʻzgarishi“ mavzusida nomzodlik, 2019-yilda „Buxoro vohasi tuproqlarining evolyutsiyasi, ekologiyasi va tuproq unumdorligini oshirish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Mukofotlari 
 „Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligiga 20 yil“ esdalik nishoni (2011);
 Shuhrat medali (2022).

Manbalar 

Oʻzbekistonlik olim ayollar
Fan doktorlari
Professorlar
Dekanlar
Bonnet teoremasi

Klassik mexanikada Bonnet teoremasi shuni koʻrsatadiki, agar n ta turli kuch maydonlarining har biri maʼlum bir P nuqtasida v1, v2 ,…, vn tezlikda boʻlsa ham, bir xil geometrik orbitani (masalan, berilgan oʻlchamdagi ellips) hosil qilsa, u holda P nuqtadagi tezlik teng boʻlsa, xuddi shu orbita boʻylab harakatlanadi

Tarix 
Bu teorema birinchi marta 1817-yilda Adrien-Marie Legendre tomonidan olingan , lekin u Per Ossian Bonnet sharafiga nomlangan.

Chiqarish 
Orbita shakli faqat orbitaning har bir nuqtasida markazga qoʻyiladigan kuchlar bilan belgilanadi, bu orbitaga perpendikulyar taʼsir qiluvchi kuchlardir. Aksincha, orbita boʻylab kuchlar faqat tezlikni oʻzgartiradi, lekin tezlikning yoʻnalishini emas.

Orbitadagi P nuqtadagi oniy egrilik radiusi R deb belgilansin. Ushbu orbitani hosil qiluvchi k kuch maydoni uchun orbitaga normal F k kuch markazga tortish kuchini taʼminlashi kerak:

 

Bu kuchlarning barchasini qoʻshsak, tenglama hosil boʻladi

 

Demak, agar P nuqtadagi tezlik teng boʻlsa, qoʻshma kuch maydoni bir xil orbitani hosil qiladi:

Manbalar

Havolalar
 1817-yilgi natijalar

Fizika
Mexanika
Nijnaya Poltavka

Nijnaya Poltavka ( ) — Rossiyaning Amur viloyati Konstantinovskiy tumanidajoylashgan Nijnepoltavskiy aholi yashash punktiga qarashli qismidagi qishloq . 2018-yilda aholi soni 1177 kishini tashkil etgan va bu yerda 12 ta ko'cha mavjud.

Geografiya 
Nijnaya Poltavka Konstantinovkadan (tuman maʼmuriy markazi) 31 km shimoli-sharqda avtomobil o'tish yo'lida joylashgan qishloq hisoblanadi. Klyuchi - eng yaqin qishloqlardan biri.

Manbalar 

Rossiya
Zarmas

Zarmas ( shuningdek — Zarmast, Zarmos, Zarmost shaklida tallafuz qilinadi) — Oʻzbekistonning qadimiy qishloqlaridan biri. Aholi punkti Qashqadaryo viloyati Yakkabog‘ tumanida  joylashgan.

Qashqadaryo viloyati aholi punktlari
Eshboy Turdiqulov

Eshboy Turdiqlov — Pedagogika fanlari doktori, professor. Toshkent shahar xalq taʼlimi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish hududiy markazi „Pedagogika va psixologiya va pedagogik menejment kafedrasi“ asoschilaridan biri. „Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan xalq taʼlimi xodimi“ (1987-yil).

Biografiyasi 
Turdiqulov Eshboy Otaqulovich 1936-yil 25-avgust kuni Surxondaryo viloyati Boysun tumani Machay qishlog'ida tavallud topgan. 1956-yilda oʻrta maktabni muvaffaqiyatli tamomlagan. Soʻngra Toshkent Davlat Universitetining (Oʻzbekiston Milliy Universiteti) fizika-matematika fakultetiga oʻqishga kirgan.

Ish faoliyati 
1962-yilda universitetni tamomlab Tojikiston SSR Fanlar akademiyasiga qarshli fizika-matematika boʻlimida laborant boʻlib ishlagan. Oradan biroz vaqt oʻtib Dushanbe ob xavo boshqarmasiga injimer-sinoptik lavozimiga oʻtkzilgan. Keyinchalik Surxondaryo viloyatiga qaytib maktabda dars bergan.
Eshboy Turdiqulov 1967-yildan 1972-yilga qadar Oʻzbekiston pedagogika fanlariilmiy-tekshirish institutida kichik ilmiy xodim, labaratoriya mudiri, fizika va astronomiya oʻqitish sektori mudiri lavozimlarida ishlagan.
1972-yilda „Maktabda meteorologik hodisalarni oʻrgatish“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasni himoya qilgan.

Ilmiy faoliyati 
Eshboy Turdiqulov 100 ga yaqin maqolalar muallifi. Uning muallifligidagi maqolalar Oʻzbek sovet ensiklopediyasida „Sovet maktabi“ va „Fizika v shkole“ jurnallarida chop etilgan. Olim 10 ta ilmiy metodik qoʻllanma va monografiyalar ham yozgan. Turdiqulov qoʻl ostida 12 nafar talaba nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Olim oʻzining fizikani oʻqitish metodikalari haqidagi maʼruzalai bilan koʻplab anjumanlarda ishtirok etgan. 1971-yildan buyin Eshboy Turdiqulov rahbarligida „Ilmiy asarlar toʻplami“ chop etish boshlangan.
1982-yil Moskvada „Tabiiy fanlarni oʻqitishda oʻquvchilarga ekologik taʼlim berish“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Manbalar
Amir Temur dahmasi

Amir Temur dahmasi — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz shahrida joylashgan Dor ussiyodat majmuasida joylashgan qadimiy inshoot.

Joylashuvi 
Hazrati Imom majmuasi yoki boshqacha qilib aytganda Jahongir Mirzo maqbarasida joylashgan darvozaxonasidagi qoldiqlaridan taxminan 35 metr sharqda joy olgan.

Tarixi 
Ayrim manbalardagi maʼlumotlarda zikr etilishicha, Amir Temur Shahrisabzda yashab yurgan davrlarda koʻplab meʼmor hamda muhandislarni toʻplagan va o‘g‘li Jahongir Mirzo maqbarasidan taxminan o‘ttiz-qirq qadam narida o‘zi uchun mo‘ljallangan maqbaraning qurilish loyihasini tayyorlashni buyurgan. Shaxsan oʻzi mana shu loyiha bo‘yicha ko‘rsatma va maslahatlarini berib borgan. Loyiha tayyor bo‘lganidan soʻng esa, uni ko‘zdan kechirish uchun kelgan Amir Temur, dahma tarxiga tegishli o‘zgartirishlar ham kiritib, maqbara qurilishini darhol boshlashga buyruq beradi. Qurilish ishlari taxminan 1394-yilda boshlangan.

Tarixshunos olimlarning fikricha ayni shu yerda Amir Temur oʻzi uchun tayyorlagan dahma joylashgan. Mazkur tarixiy inshoot noyob meʼmoriy yodgorlik hisoblanadi. Mazkur hududdagi chuqur arkasimon ravoqlar mavjudligi sababli bu hudud xochsimon shakl hosil qilib qolgan. Uning ravoqlari ohakdoshdan terib chiqilgan. Ravoqning ichki devorlari, arkalarning arxivoltasi yaʼni yuqori qismi tarixiy bitiklar bilan bezab chiqilgan.

Arxeologik izlanishlar 
Arxeologik olimlar mazkur hududda koʻplab izlanishlar amalga oshirishgan boʻlib, jumladan, Y.Gʻulomov bu hududda 1933-yilda olib borgan izlanishlari davomida interyerdagi bitiklarni oʻqishga uringan. Keyinchalik, bu hududda 1942-yilda M.Messon va G.Puchenkovalar bir qator izlanishlar olib borgan. Ular olib borgan tadqiqot natijalariga asosan, bitiklardagi yozuvlar aniqlangan. Unga koʻra, „Dahma bir kishini dafn etish uchun moʻljallangan, oʻzining qatʼiy tusdagi koʻrkamligi va gʻayrioddiy hashamdorligi bilan kishini lol qoldiradi.“ deb yozilgan.

Devoriy bitiklar sulz xatining bir qator uslublarida bitilgan. Shuningdek, unda Qurʼondan olingan bir necha iqtiboslar ham joy olgan. Yana Allohning goʻzal ismlari ham identifikasiyalangan.

Yana qarang 
 Dor ussiyodat majmuasi
 Jahongir Mirzo maqbarasi

Manbalar 

Qashqadaryo meʼmoriy yodgorliklari
Qashqadaryo viloyati
Amir Temur