MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Abulmakorim az-Zanjoniy

Abulmakorim ibn Abul Qosim al-Musoviy az-Zanjoniy — faqih bo‘lgan. U milodiy 1839-yil (hijriy 1255-yil) tavallud topib, milodiy 1912-yil (hijriy 1330-yil) vafot etgan.

Asarlari
 „Risola fi hurriyati-l-xamr“ („Kuhulga munosabat haqida risola“)
 „Latoifu-l-ahkom“ („Latif hukmlar“)
 „Miftohu-z-zafar“ („Muvaffaqiyat kaliti“)
 „at-Tahiya al-muboraka“ („Muborak tabriklar“)
 „Maʼoriju-r-rizvon“ („Rozilik pog‘onalari“)

Manbalar
Abdulmunʼim al-Furoviy

Abdulmunʼim ibn Abdulloh ibn Muhammad ibn al-Fazl ibn Ahmad al-Furoviy as-Soʻidiy an-Nishopuriy ash-Shofiʼiy — muhaddis va Xuroson musnadi bo‘lgan.

Asarlari 
 „Arbaʼuna hadisan“ („Qirq hadis“).

Manbalar
Abulmaoliy al-Pazdaviy

Ahmad ibn Muhammad ibn al-Husayn ibn Abdulkarim ibn Muso ibn Abdulloh ibn Mujohid an-Nasafiy al-Pazdaviy (Abulmaoliy) — faqih. Otasi Abulyusr Muhammad zamonasida Qozi Sadr nomi bilan tanilgan buxorolik qozi. Abulmaoliy ilm talabi bilan Marv, Bag‘dodga borgan va muqaddas haj safariga borib, vatani Saraxsga qaytib milodiy 1148-yil (hijriy 542-yil)ning jumodulavval oyida vafot etgan.

Manbalar
Abdulmoʼmin ibn Xalaf an-Nasafiy

Abdulmo‘min ibn Xalaf ibn Tufayl ibn Zayd ibn Tufayl at-Tamimiy an-Nasafiy — muhaddis. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan.

Manbalar
Abdulmulk ibn Ahyad al-Xarqoniy

Abdulmulk ibn Ahyad al-Xarqoniy — muhaddis. U Ustrushananing Xarqona qishlog‘ida tavallud topgan va shu yerda muqim yashagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.
Abdulmulk ibn Ahyad al-Xarqoniy Xarqonada tarqagan vabo kasalligidan milodiy 1056-yil (hijriy 448-yil)da vafot etgan.

Manbalar
Melothia

Melothria - Amerika Qo'shma Shtatlari, Argentina, Afrikada uchrovchi Qovoqdoshlar oilasiga mansub gulli o'simliklar turkumi. Ilgari Melotriyada bo'lgan bir qator turlar Cucumis turkumiga qo‘shilgan.

Turlar 
Hozirgi vaqtda qabul qilingan turlarga quyidagilar kiradi:
 *Melothria campestris (Naudin) H.Schaef. & S.S.Renner
Melothria cucumis Vell.
Melothria dulcis Wunderlin
Melothria hirsuta Cogn.
Melothria longituba C.Jeffrey
Melothria pendula L.
Melothria pringlei (S.Watson) Mart.Crov.
Melothria scabra Naudin
Melothria schulziana Mart.Crov.
Melothria sphaerocarpa (Cogn.) H.Schaef. & S.S.Renner
Melothria trilobata Cogn.
Melothria warmingii Cogn.

Manbalar 

Qovoqdoshlar
Abulmahosin az-Zaranjiriy

Abulmahosin ibn Mansur ibn Mahmud al-Buxoriy – hanafiy shayxlardan bo‘lgan.

Manbalar
Abdurazzoq as-Samarqandiy

Abdurazzoq ibn Isʼhoq as-Samarqandiy (Abu Muhammad) — milodiy 1413-yil (hijriy 816-yil) tugʻilgan. Hirotga kelib, shu yerda muqim yashagan, (Kamoluddin) fozil inson bo‘lgan.

Asarlari 
 „Sharh ar-risola al-azdiya fi maʼno-l-huruf va-l-ishorot“ ("Harflar va belgilarning maʼnosi haqidagi „Ar-risola al-azdiya“ga sharh")
 „Tarixu matlaʼi-s-saʼdayn“ („Ikki yulduzning chiqish va ikki dengizning qo‘shilish joyi tarixi“)
Abdurazzoq as-Samarqandiy milodiy 1482-yil (hijriy 887-yil) vafot etgan.

Manbalar
Abdurazzoq al-Moxuvoniy

Abdurazzoq ibn Muhammad al-Moxuvoniy (Abu Abdulloh) — Abu Bakr al-Moxuvoniyning birodari. U o‘z otasidan, shuningdek, ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Abdurazzoq al-Moxuvoniy hijriy 540-yildan keyin vafot etgan.

Manbalar
Abdurrasul al-Koshoniy

Abdurrasul ibn Muhammad ibn Mahmud ibn al-Og‘o Ali ash-Sharodiy al-Koshoniy al-Madaniy — olim va ko‘p asarlar muallifi. Koshonda Habibulloh ibn Ali al-Koshoniy, Faxruddin an-Naroqiy kabi taniqli olimlardan taʼlim olgan, so‘ngra Najafda Muhammad Kozim az-Zaradiy va boshqalardan ham saboq olgan. So‘ngra Koshonga kelgan va uning yirik olimlaridan biri sifatida faoliyat ko‘rsatgan.
Abdurrasul al-Koshoniy hijriy 1366-yil safar oyining 8-sanasi, chorshanba kuni quyosh botayotgan vaqtda vafot qilgan va Panja Shoh degan joyga dafn etilgan.

Asarlari 
 „Tiryoqu-s-sumum“ („Zaharga qarshi davo“)
 „Tafkiku-l-olami-l-haqiyqa ani-t-tabiyʼa“ („Tabiatdan haqiqat olamini ochish“)
 „ar-Radd ala-lbobiya“ („Bobiya oqimiga raddiya“)
 „Aʼloimu-l-haqiyqa“ („Haqiqat alomatlari“)
 „Hidoyatu-l-muhibb“ („Tolibi ilmga to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatish“)
 „Riyozu-l-mutakallimiyn“ („Mutakallim olimlarning bo‘stonlari“)

Manbalar
Abdurahim al-Yagʻnaviy

Abdurahim ibn Ali ibn Niyoziy ibn Ali ibn an-Nuʼmon al-Yag‘naviy (Abu Muhammad) — to‘g‘ri yo‘ldagi adib bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.
Abdurahim al-Yagʻnaviy hijriy 555-yil rabiussoniy oyining o‘rtalarida seshanba kuni vafot etgan.

Manbalar
Abdulloh ibn al-Muteʼ

Abdulloh ibn al-Muteʼ (arabcha: عبد الله بن المطيع —
Abdulloh ibn al-Muteʼ ibn al-Asvad ibn Horisa ibn Nazla ibn Avf ibn Ubayd ibn Adiy ibn Kaʼb ibn Luay ibn Gʻolib al-Madaniy al-Qurashiy al-Adaviy,?, Madina — 74/693, Makka) — tobeʼin.

Faoliyati 
Ilk siyosiy faoliyatini Muoviya davrida boshlagan Abdulloh ibn al-Muteʼ xalifaning Ziyodni Madinaga voliy etib tayinlashiga qarshi chiqqan. Uning bu ishidan umaviylar tarafdorlari norozi bo‘lganlar. Shu bois og‘ir ayblov va haqoratlarga uchragan. Yazid ibn Muoviyaga bay’at qildirish masalasi muhokama qilinayotganda Abdulloh ibn al-Muteʼ xalqni g‘alayonga boshlashidan xavotirlanib, Madinada qamoqqa olinadi, ammo Abdulloh ibn Umar boshchiligidagi Adiy qabilasi aʼzolarining jiddiy eʼtirozi tufayli qo‘yib yuboriladi. Abdulloh ibn al-Muteʼ Husaynni Kufaga borishdan voz kechirishga uringan bo‘lsa-da, ijobiy natijaga erisha olmagan. Yazidning xalifaligidan norozi bo‘lib, Madinani tark etishga qaror qiladi. Biroq, Ibn Umar birorta xalifaga bay’at qilmay o‘lganlar jaholatda dunyoni tark etgan hisoblanishini taʼkidlangan hadisni eslatgani sababli, Madinada qoladi va Yazidga qarshi ish olib borishda davom etadi. Xalqning bir qismini Makkada xalifaligini eʼlon qilgan Abdulloh ibn Zubayrga bay’at qilish­larini taʼminlagan. Harra voqeasida umaviylarga qarshi jang qilgan (683-yil). Abdulloh ibn al-Muteʼning Madinani mudofaa qilish paytida xalqni shijoatlantirish uchun aytgan xutbasi mashhurdir. Umaviylar Madinani qo‘lga kiritgach, Abdulloh ibn al-Muteʼ Ibn Zubayr­ning yoniga borib, Makkani qurshab olgan qo‘shinga qarshi kurashadi. 65/684-85-yil Ibn Zubayr tomonidan Kufaga voliy etib tayinlanadi. Kufa xalqini Ibn Zubayrga qayrab, Muhammad ibn Hanafiyyaga bay’at qilishga chorlagan Muxtor as-Saqafiyning faoliyati va o‘zi tayinlagan amiri-shurtaning xiyo­natidan xavotirlangach, Makkaga qaytadi (66/685-86-yil). Abdulloh ibn al-Muteʼ Hajjoj ibn Yusuf Makkani qurshovga olgan vaqtda yaralanib, Ibn Zubayrdan bir oz oldinroq vafot etgan.

Hadisi 
Otasi orqali rivoyat qilgan yagona hadisi Imom Muslimning „Sahӣh“i, Imom ad-Dorimiyning „Sunan“i va Ahmad ibn Hanbalning „Musnad“ida zikr qilingan.

Adabiyotlar 

 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. — Bayrut: 1968. V, 144-149; 
 Xalifa ibn Xayyot. At-Tabaqāt. — Damashq: 1966-67. II, 589; 
 Xalifa ibn Xayyot. Tarӣx. — Damashq: 1967-68. 289-290, 342; 
 Ibn Qutayba. Al-Maʼārif. — Qohira: 1960. 395; 
 Al-Balozuriy. Ansāb al-ashrāf. — Bayrut: 1979. I, 16, 276, 301-302, 307, 310, 319, 321, 324, 328, 333, 350, 352, 353, 441; 
 At-Tabariy. Tarӣx. — Leyden: 1879-1901. II, 232-233, 289-290, 404-405, 413, 529, 598, 601-606, 609, 614, 617-621, 624, 634; 
 Ibn al-­Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1285-87. III, 262; 
 Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1970-72. V, 25-27; 
 K. V. Zetterstyeen. „Abdullah“. İA. I, 38; 
 Mustafa Fayda. „Abdullah b. Mutî‘“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 122.

Manbalar
Abdurashid al-Valvolijiy

Abdurashid ibn Abu Hanifa an-Nuʼmon ibn Abdurazzoq ibn Abdulloh al-Valvolijiy (Abul Fath, Zahiruddin) — fozil imom va hanafiy faqih bo‘lgan. U hijriy 467-yilda tavallud topgan. Samarqandda yashagan, shu yerda hadis eshitgan va rivoyat qilgan. Bir muddat Keshda yashagan, keyinroq esa Samarqandga o‘tib ketgan. Balxda fiqh ilmini o‘zlashtirgan. Balx va Buxoroda ulamolardan hadislar eshitgan, ulamolar undan hadislar rivoyat qilganlar. Uning „al-Fatovo al-valvolijiya“ („Valvolijiy fatvolari“) degan asari bor.
Abdurashid al-Valvolijiy hijriy 540-yil vafot etgan.

Manbalar
Abdurrahim at-Tabriziy

Abdurrahim ibn Ibrohim at-Tabriziy — Tabrizning mashhur faqihlaridan. U taxminan 710-yilda tavallud topgan. U tasnif qilgan asarlar bor.

Manbalar
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy

Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy (arabcha: عبد الله بن مقري السمرقندي — Abu Muhammad Abdulloh ibn Muqriy Muhaqqiq Ahmad ibn Umar ibn Abu Ash’as ibn as-Samarqandiy, 444/1052, Damashq — 1122, Bag‘dod) — shayx, imom, muhaddis va hofiz.

Hayoti 
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy Damashqda tug‘ilib, o‘sha yerda voyaga etgan. Muhaddis Ismoil ibn as-Samarqandiyning akasi bo‘lib, u lug‘at olimlaridan edi. Damashqda Abu Bakr al-Xatib, Abdulaziz al-Kattoniy, Abu Nasr ibn Tullob, Nishopurda Fazl ibn Muhibdan, Isfahonda Abu Mansur ibn Shukrvayhdan taʼlim olib, ulardan hadis rivoyat qilgan. Hadis ilmi bilan qiziqqan va o‘zi uchun qomus tayyorlab olgan. Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy, shuningdek, Damashqda Abduddoim al-Hiloliydan, Bag‘dodda Abu-l-­Husayn ibn Naqqur, as-Sarifiyniy va boshqa muhaddislardan, Bushanjda Abdurrahmon ibn Muhammad ibn Afiyfdan, Marvda Ali ibn Musa al-Musaviydan, Jurjonda Komil ibn Ibrohim al-Xandaqiydan, Nishopurda al-Fazl ibn Mu­hib va boshqa bir necha muhaddislardan hadis eshitgan.

Ijodi 
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiy hadis ilmi bilan tanilib, ko‘p asar yozgan. Hadislarni ishonch, qiziqish bilan rivoyat qilgan. Dindor va adabiyot bilimdonlaridan bo‘lgan. Nizomul-mulkka o‘z sanadlari bilan hadis o‘qib bergan.
Abdulloh ibn Muqriy as-Samarqandiydan as-Silafiy hadis rivoyat qilgan va: „Alloma fozil, olim, ishonchli bo‘lib, arab tilida so‘zga usta edi. Uni qoyilmaqom qilib o‘qir va hammani hayratda qoldirar edi“, degan.
Otasi qiroat ilmida Abu Ali al-Ahvoziyning yetuk shogirdlaridan bo‘lgan."Mu’jam" yozgan.
Ibn Najjor aytgan: „Abu Muhammad chiroyli va bexato yozar, quvvai hofiza va ishonchlilikda vasf qilingan edi. U kishidan akasi, qizi Ummul-Hasan Kamol(a) bint Abdulloh ibn Ahmad as-Samarqandiy, Ibn Nosir, Hibatulloh ibn Mukarram va shayxlarimiz Zokir ibn Komil hamda Yahyo ibn Bavshlar hadis rivoyat qilganlar“.
Abdulg‘ofirning "As-Siyāq" kitobida: „Abu Muhammad as-Samarqandiy fozil, hofiz, o‘tkir xotirali, ruhi yengil yigit edi“. Kitobning boshqa bir o‘rnida: „Zamonasining hofizi edi“, deyilgan.

Asari 

 „Mu’jam“.

Adabiyotlar 

 Az-Zahabiy. Siyar. „Muassasa ar-risola“, 1985. XIX, 465;
 Kahhola. Mu’jam al-muallifӣn. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos“, 2009. VI, 29;
 Ibn Kasir. Al-Bidāya. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos“, 1988. 236;
 Az-Zahabiy. Tazkira al-huffāz. IV, 41. O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi. — Samarqand: „Imom Buxoriy xalqaro markazi“, 2016. 310-311.

Manbalar
Abdurrahim at-Tamimiy

Abdurrahim ibn Ahmad ibn Nasr ibn Isʼhoq ibn Mazohim ibn G‘iyos ibn Amr at-Tamimiy al-Buxoriy (Abu Zakariyo) — Misrga kelib, shu yerda muqim yashagan. Muhaddis, hofiz va sayyoh bo‘lgan. U milodiy 382-yil (hijriy 992-yil) rabiulavval oyida tug‘ilgan. Mag‘ribu Mashriqda hadis tinglagan va o‘zi ham hadis aytgan. So‘ngra Misrda istiqomat qilgan va shu yerda hadis aytgan. Hofizlardan bo‘lgan. Havroda vafot etgan. Uning qalamiga mansub bo‘lgan asarlar: „Risolatu-r-rihlati va asbobuho“ (Rihlat va uning sabablari haqidagi risola), "Risola „Lo iloha illolloh va savobuho“" („Lo iloha illolloh“ kalimasi va uni to‘g‘ri aytish haqidagi risola), „Mushtabahu-n-nisbati“ („Shubhali nisbalar“) kitobida Abdulg‘aniy ibn Saiddan hadis aytgan.
Abdurrahim at-Tamimiy milodiy 461-yil (hijriy 1068-yil) vafot etgan.

Manbalar
Abdulmuʼtiy al-Bobiy

Abdulmuʼtiy ibn Abdulqodir al-Bobiy — asli kelib chiqishiga qarab, nisbasi – al-Bobiy va yashagan joyiga qarab esa, nisbasi –— al-Halabiy bo‘lgan. Arifmetika, faroiz, nahv, tasrif va ilm-fanning boshqa sohalarida faoliyat olib borgan olim. U taʼlif etgan asarlardan: „Sharhu nazmi-l-ujrumiya“ (Umritiyning nahv ilmi haqidagi „Nazmu-l-ujrumiya“ asariga sharh), „Sharhu mutuni-l-Izziy“ (Tasrif ilmi haqidagi „Izziy matnlari“ga sharh), „Sharhu mutuni-s-saxoviya“ (Arifmetika haqidagi „Saxoviy matnlari“ga sharh).

Manbalar
Abdurrahim ash-Sharvoniy

Abdurrahim ibn Ahmad ash-Sharvoniy, al-Marvaziy, al-Hanafiy — Qunstantiniya mudarrislaridan bo‘lgan.
Abdurrahim ash-Sharvoniy milodiy 1722-yil (hijriy 1134-yil) vafot etgan.

Asarlari 
 „Hoshiya ala odobil-bahs li Masʼud ash-Sharvoniy“ (Masʼud ash-Sharvoniyning „Odobul-bahs“ asariga hoshiya-izoh)
 „Hoshiya ala lavomiʼi-l-asror sharhi matoliʼi-l-anvor fi-l-mantiq va-l hikma li-l-Armaviy“ (Armaviyning mantiq va hikmat ilmi haqidagi „Lavomiʼu-l-asror sharh matoliʼi-l-anvor“ („Nurlar chiqadigan joylarning sharhi va sirlarning ko‘rinishi“) sharhiga hoshiya-izoh)

Manbalar
Abdurrahim al-Margʻinoniy

Abdurrahim ibn Abu Bakr ibn Imoduddin ibn Abu Bakr ibn Ali ibn Abduljalil al-Marg‘inoniy, al-Farg‘oniy, as-Samarqandiy, al-Hanafiy (Zaynuddin) (Abul Fath) — faqih bo‘lgan. U taxminan hijriy 651-yil (milodiy 1253-yil)da hayot bo‘lgan.
.

Asarlari 
 „Fusulu-l-ahkom li usuli-l-ahkom“ (Hukmlarning usullari uchun hukmlarning fasllari) ushbu asar „Fusulu-l-Imodiy“ („Imodiy fusuli“) nomi bilan tanilgan

Manbalar
Abdulloh ibn Mugʻaffal

Abdulloh ibn Mugʻaffal (arabcha: عبد الله بن مغفل — Abu Saʼid Abdulloh ibn Mug‘affal al-Muzaniy,? — 59/679, Basra) — sahoba.

Hayoti 
Baʼzi manbalarda kunyasi Abu Abdurrahmon, Abu Zayyod deb ham keltiriladi. Hijriy sakkizinchi sana Hudaybiya kuni Rizvon bay’atida qatnashgan sahobalardan biri. Madinada yashagan, so‘ng Basraga ko‘chib o‘tib, o‘sha yerda istiqomat qilgan. Abdulloh ibn Mug‘affal Umar ibn Xattob tomonidan Islom dinini o‘rgatish uchun Basraga yuborilgan o‘n kishidan biri bo‘lgan.

Tabuk jangi 
Tabuk jangidan oldin faqir bo‘lganligidan minadigan ulov topa olmagani uchun  Payg‘ambarga murojaat qilganida, Ul Zot ham uni biror ulov bilan taʼminlay olmaganlar. Shu sababli qo‘shinga qo‘shila olmasligidan xafa bo‘lib, ko‘z yoshi to‘kib, nola qilgan. Bunday samimiyati sabab u eʼtibor qozongan. „Tavba“ surasining 92-oyati nozil bo‘lishiga sabab bo‘lgan sahobalardan biri. Abdulloh ibn Mugʻaffal Rizvon bay’atida tagida bay’­at etilayotgan daraxt shoxini ko‘tarib, Payg‘ambarning soyalanishlarini taʼminlagan. Abdulloh ibn Mugʻaffaldan qirq uchta hadis rivoyat qilingan. Ulardan oltitasi sahih hadislar qatoridan joy olgan. Undan Hasan al-Basriy, Muoviya ibn Kurra, Sobit al-Bunoniy va Abu-l-Oliya kabi mashhur olimlar hadis ri­voyat qilganlar. Tustarni fath etishda shaharga ilk kirgan Abdulloh ibn Mugʻaffal Basraga mual­lim qilib tayinlangan va shu yerda yashab, vafot etgan. Vasiyatiga binoan janoza namozini Abu Barza al-Aslamiy o‘qigan.

Adabiyotlar 

 Al-Voqidiy. Al-Mag‘āzӣ. — London: 1965-66. I, 994, 1036; 
 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kub­rā. — Bayrut: 1968. VII, 13-14; 
 Ibn al-Asir. Usd al-g‘āba. — Qohira: 1970-73. III, 398-399; 
 Az-Zahabiy. Siyar. II, 483-485; 
 Ibn Hajar. Al-Isāba. — Qohira: 1328. II, 372.

Manbalar
Abdulhamid al-Qatavoniy

Abdulhamid ibn Umar ibn Husayn ibn Ali ibn Amr al-Qatavoniy — muhaddis. Ustrushananing Qatavon qishlog‘ida tug‘ilgan. Ilm talabi bilan Samarqandga kelgan va shu yerda muqim yashab qolgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilgan. U milodiy 1129-yil, hijriy 523-yili Samarqandda vafot etgan va Chokardiza qabristoniga dafn etilgan.

Manbalar
Abdurrahim al-Buxoriy

Abdurrahim ibn Abdulloh ar-Romitaniy al-Buxoriy an-Naqshbandiy — soʻfiy, tariqat ahlidan bo‘lgan. Uning „as-Silsila az-zahabiya at-tayfuriya al-xafiya an-naqshbandiya“ („Tayfuriy xafiy naqshbandiyga xos oltin silsila“) nomli asari bor. Abdurrahim al-Buxoriy taxminan hijriy 1103-yilda vafot etgan.

Manbalar
Abdulloh ibn Munozil

Abdulloh ibn Munozil (arabcha: عبد الله بن محمد بن منازل — Abu Muhammad Abdulloh ibn Munozil an-Naysoburiy,? — 330/941-42,Nishopur) — malomiylar namoyandasi.

Hayoti 
Hijriy IV asrda yashagan ahli sunna val-jamoa ulamolaridan hamda tasavvuf namoyandalaridan biri. Ilk diniy bilimlarini o‘spirinlik davrida olgan. Xususan, hadis ilmini o‘rgangan. Keyinroq tasavvufga o‘tgan. Manbalar uning malomatiylarning piri Hamdun al-Qassorning eng mashhur muridi bo‘lganini tasdiqlaydi. Sha’roniy va Munoviylar o‘z shayxlaridan keyin Xuroson-Nishopur mintaqasining eng nufuzli so‘fiysi bo‘lgan Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozilni malomatiy shayxi sifatida eʼtirof etganlar.

Vafoti
Nishopurda vafot etgan. Qabri Anbordagi „Birodarlik qabristoni“da.

Faoliyati
Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozil tasavvufiy tushunchasi­ning eng asosiy xususiyati malomiy-­mashrab ekanidir. Hamdun al-Qassor boshlab bergan bu tushuncha uning g‘oyalari, qarashlari va qarorlari bilan yanada ravnaq topgan. Al-Qushayriy „Ar-Risāla“ asarida malomatiyya atamasiga joy ajratmagan bo‘lsa-da, ismlari zikr qilingan bu ikki shaxsning malomatiy bo‘lganini maʼlum qiladi.  Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozil „Kasb va g‘ayrat bilan birga Allohga tavakkul, kasbsiz xilvatdan afzaldir“, deb ichki dunyosi va darvesh­ligini maxfiy tutish uchun tirikchilik ishlariga sho‘ng‘ib ketuvchi hamda ja­miyat bilan aralashib yuruvchi malomiylarning bu boradagi asosiy qarashlariga eʼtiborini qaratadi. Uning fik­richa, o‘zini kuchsiz hisob­lab, tasavvuf yo‘liga kirgan shaxs quvvatlanadi, o‘zini kuchli hisoblagan esa, zaiflashadi. Abdulloh ibn Muhammad ibn Munozil nafsning istak­larini jilovlash uchun hatto tilanchilik qilishni ham tavsiya qilib, har bir voqeaga ilohiy qonun nuqtai nazaridan yondashadi va orif kishining hyech bir ishi g‘arib sanalmasligi kerakligini aytgan. Duo qilmagani va hech kimdan o‘zining haqqiga duo qilishini so‘ramaganini aytib, bu ishi bilan rozilik va taslimiyat namunasini ko‘rsatishga harakat qilgan.

Adabiyotlar 

 Al-Qushayriy. Ar-Risāla. — Qohira: 1972-74. 163;
 Attor. Tazkirat ul-avliyo. — Leyden: 1905-1907. II, 107; 
 Ash-Shaʼroniy. At-Tabaqāt al-kubrā. — Qohira: 1954. I, 107; 
 Ibn al-Imod. Shazarāt az-zahab. — Bayrut: „Dor ihyo at-turos“. II, 330. Mustafa Kara. „Abdullah b. Muhammed b. Münâzil“. TDV İA. — İstanbul: 1988. I, 120-121.

Manbalar
Abdulloh ibn Navfal

Abdulloh ibn Navfal (arabcha: عبد الله بن نوفل – Abu Muhammad Abdulloh ibn Navfal ibn Horis ibn Abdulmuttalib ibn Hishom) – sahoba.

Hayoti 
U va otasi sahobalardan. Paygʻambarning eng katta amakisi Horis Abdulloh ibn Navfalning bobosi edi. U paygʻambarga koʻproq oʻxshagan sahobalardan boʻlgan.

Qozilik davri 
Madina voliysi Marvon ibn Hakam uni 622-yil Madinaga qozi qilib tayinlagan. 669-yil Muoviya Marvon ibn Hakamni lavozimidan boʻshatib, voliylikka Saʼid ibn Osni tayinlaydi. Yangi voliy Abdulloh ibn Navfalni vazifasidan boʻshatib, oʻrniga Abu Salama ibn Abdurrahmon ibn Avfni qoʻyadi. Abu Hurayraning Abdulloh ibn Navfal haqida „U Islomda men koʻrgan birinchi qozidir“, degani rivoyat qilingan. Imom Molik ham shu fikrni bildirgan. Holbuki, Paygʻambar davrlarida ham, xulafoi roshidiyn­lar tomonidan ham koʻpgina shaharlarga qozilar tayinlangani maʼlum. Shuning­dek, Abu Bakr davrida Umarning, Umar davrida Abu Dardoning, Usmon davrida esa, Mugʻiyra ibn Navfal ibn Horisning qozilik ishlarini yuritganlari haqida manbalarda aniq maʼlumotlar mavjud. Abdulloh ibn Navfalning sakkiz yil davom etgan Madina qoziligidan soʻng, boshqa lavozimda faoliyat olib borgani xususida manbalarda maʼlumotlar yoʻq. Abdulloh ibn Navfalning hadis rivoyat qilgani haqida ham hech qaysi manbada maʼlumotlar yoʻq.

Vafoti 
Uning vafot sanasi haqida ham har xil rivoyatlar mavjud. Muoviya xalifalik davrining oxirgi (661-680-yillar) yillarida yoki 63/682-yil Harra voqeasida vafot etgani aytiladi. Shuni ham taʼkidlash kerakki, ayrim mualliflar 84-yilda (milodiy 703) vafot etgan jiyani Abdulloh ibn Horis al-Hoshimiyni Abdulloh ibn Navfal bilan adashtirganlar.

Adabiyotlar 

 Ibn Saʼd. At-Tabaqāt al-kubrā. – Bayrut: 1968. IV, 45; V, 21-22;
 Ibn Qutayba. Al-Maʼārif. – Qohira: 1981. 127, 588;
 At-Tabariy. Tarӣx. – Qohira: 1960-70. V, 172, 232; XI, 628-629;
 Ibn al-Asir. Usd al-gʻāba. – Qohira: 1970-73. III, 407-408;
 Ibn al-Asir. Usd al-gʻāba. Al-Kāmil. – Leiden: 1851-76. III, 420, 460; IV, 121;
 Ibn Hajar. Al-Isāba. – Qohira: 1328. II, 377; III, 453-454;
 Ahmet Özel. „Abdullah b. Nevfel“. TDV İA. – İstanbul: 1988. I, 126.

Manbalar
Cota tinctoria

Cota tinctoria, oltin marguerit, sariq romashka yoki oxeye romashka, kungaboqar oilasiga mansub koʻp yillik gullaydigan oʻsimlik turi. Boshqa umumiy nomlari orasida boʻyoqchi romashka, Boston romashkasi va Parij romashkasi kiradi. Bogʻdorchilikda bu oʻsimlik hali ham Anthemis tinctoria nomi bilan keng tarqalgan.

Bu qisqa umr koʻradigan tur boʻlib, Yevropa, Oʻrta yer dengizi va Gʻarbiy Osiyoda paydo boʻlgan va Shimoliy Amerikaning baʼzi hududlarida naturalizatsiya qilinadi. U xushboʻy, yorqin yashil, tukli barglarga ega. Serrat barglari bi-pinnatifid (= mayda boʻlingan) va ostida momiq. Boʻyi  gacha oʻsadi.

Uning uzun ingichka burchakli poyalarida sariq romashka oʻxshash terminal gul boshlari bor, yozda gullaydi.

U faqat cheklangan miqdorda dorivor maqsadlarda qoʻllaniladi. Biroq, oʻtmishda oʻsimlikdan matolarni boʻyash uchun sariq va oltin-toʻq sariq boʻyoqlar olingan.

Cota tinctoria oʻzining yorqin jozibali gullari va nozik barglari uchun bogʻlarda oʻstiriladi; oq gulli shakli mavjud. Anthemis tinctoria nomi ostida „EC Buxton“ navi Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻldi.

Kichik turlar 

 Cota tinctoria subsp. australis (R.Fern. ) Oberpr. & Greuter
 Cota tinctoria subsp. euxina (Boiss. ) Oberpr. & Greuter
 Cota tinctoria subsp. fussii (Griseb. & Schenk) Oberpr. & Greuter
 Cota tinctoria subsp. gaudium-solis (Velen. ) Oberpr. & Greuter
 Cota tinctoria subsp. parnassica (Boiss. & Heldr. ) Oberpr. & Greuter
 Cota tinctoria subsp. sancti-johannis (Stoj. va boshqalar. ) Oberpr. & Greuter
 Cota tinctoria subsp. virescens (Bornm. ) Oberpr. & Greuter

Manbalar 

Osiyo o'simliklari
Yevropa o'simliklari
Bo‘yoq olinadigan o‘simliklar
Yevropa bog‘ o‘simliklari
Osiyo bog‘ o‘simliklari
Yevropa dorivor oʻsimliklari
Osiyo dorivor o‘simliklari
Afrika dorivor oʻsimliklari