Ardabil viloyati

Ardabil viloyati (; ) — Eronning oʻttiz bir viloyatidan biri. Mamlakatning shimoli-gʻarbida, 3 — mintaqada , Ozarbayjon Respublikasi, Sharqiy Ozarbayjon, Zanjon va Gilon viloyatlari bilan chegaradosh. Maʼmuriy markazi — Ardabil shahri. Viloyat 1993-yilda Sharqiy Ozarbayjonning sharqiy qismidan tashkil topgan.

Iqlim va geografiyasi 
Salqin iqlimi uchun mintaqaga koʻplab sayyohlar keladi (maksimal 35 °C (95° F)) issiq yoz oylarida. Qishlari qattiq sovuq, harorat −25 ga tushadi °C (-13° F).

Uning mashhur tabiiy hududi Sabalan togʻlaridir.  Bu viloyat koʻpchilik tomonidan Erondagi eng sovuq viloyat sanaladi. Viloyatning katta qismi yashil va oʻrmonlardan iborat.

Ardabil poytaxti 70 ga yaqin km Kaspiy dengizidan va 18011-maydonga ega km². Kaspiy dengizi va Ozarbayjon Respublikasi bilan qoʻshni boʻlgan shahar siyosiy va iqtisodiy ahamiyatga ega.

Tarixi 

Ardabil viloyatining tabiiy xususiyatlari „Avesto“da qayd etilgan, unga koʻra Zardusht Aras daryosi boʻyida tugʻilgan va oʻz kitobini Sabalon togʻlarida yozgan. Eronning islomiy istilosi davrida Ardabil Ozarbayjonning eng yirik shahri boʻlgan va moʻgʻullar istilosi davrigacha shunday boʻlgan.

Shoh Ismoil I Eron hukumati va yerlarini milliylashtirish boʻyicha oʻz kampaniyasini shu yerdan boshladi, ammo natijada 1500 yilda Tabrizni oʻzining poytaxti deb eʼlon qildi. Shunga qaramay, Ardabil hozirgi zamongacha ham siyosiy, ham iqtisodiy jihatdan muhim shahar boʻlib qoldi.

Maʼmuriy boʻlinmalari 

Viloyat 12 tumanga boʻlingan: Ardabil, Bileh Savar, Germi, Xalxal, Kovsar, Meshgin Shahr, Namin, Sarayn, Nir, Parsobod, Aslan Duz, Ungut. Arasbaran tumani 2010-yilda Sharqiy Ozarbayjondan Ardabil viloyatiga koʻchirilgan va hozirda Eron rasmiy organlari tomonidan tayyorlangan Ardabil viloyatining soʻnggi xaritalarida koʻrsatilgan.

Madaniyati 
Ardabil — Safaviylar sulolasining Kulliya nomidagi Shayx Safiy ad-Dinning ziyoratgohi va qabri joylashgan. U sayyohlarni oʻziga tortadigan koʻplab issiq buloqlar va tabiiy landshaftlarga ega. Ardabilning mineral buloqlari — shifobaxsh xususiyatlari bilan butun Eronda -Darra, Sarayn, Sardabe va Booshloo. Shuningdek, uning bir qancha koʻllari bor: ulardan eng yiriklari Neʼor, Shoorabil, ShoorGel, NouShahr va Alooche boʻlib, ular suv qushlarining ayrim turlarining yashash joylari hisoblanadi.

Neor koʻli togʻli hududda joylashgan 48 km Ardabil shahridan janubi-sharqda. U 2.1-maydonni qamrab oladi km² va oʻrtacha chuqurligi 3 metr. U koʻl tubidagi buloqlardan oziqlanadi. Shoʻrobil koʻli Ardabil shahridan janubdagi tepalikli hududda joylashgan boʻlib, 640 000 m² maydonni egallaydi. Koʻl yuzasi nozik oq rangli minerallar qatlami bilan qoplangan boʻlib, teri kasalliklari va revmatizmni davolash uchun foydalidir. Koʻl yaqinida Shoʻrobil dam olish majmuasi joylashgan. Ardabil juda qadimiy shahardir. Uning kelib chiqishi 4000—6000-yilga borib taqaladi (bu shahardagi tarixiy tadqiqotlarga koʻra). Bu shahar turli davrlarda Ozarbayjon viloyatining poytaxti boʻlgan, ammo uning oltin davri Safaviylar davrida boʻlgan.

Eronning eng qadimiy shaharlaridan biri Meshkin Shahrdir. U Eronning shimoli-gʻarbiy qismida Ozarbayjonda, Tehrondan 839 kilometr uzoqlikda joylashgan. Bu Sabalan togʻlariga eng yaqin shahar. Ilgari „Xiav“, „Orami“, „Varavi“ deb atalgan.

Kollejlar va universitetlari 

 Ardabil tibbiyot fanlari universiteti
 Mohaghegh Ardabili universiteti
 Ardabil islomiy Azad universiteti
 Ardabildagi Payam Nur universiteti
 Ardabildagi Soure universiteti
 Xalxal Islom Azad universiteti

Tili 
Ardabil viloyatining asosiy tili turkiy til boʻlgan ozarbayjon tilidir. Ardabildagi boshqa tillarga tati va talishlar kiradi.

Manbalar

Havolalar 

 Ardabil haqida Sharq ensiklopediyasi 

 Encyclopædia Iranicadagi  Ardabil  yozuvlari

Eron ustonlari
Pages with unreviewed translations