MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Xanifa Qurbonova

Xanifa Qurbonova (1918-yil, Boy qishlogʻi, Xiva xonligi – vafot etgan yili nomaʼlum, Toshoʻgʻuz viloyati, Turkmaniston SSR) – Turkmaniston sovet xoʻjalik, davlat va siyosiy arbobi, Turkmaniston Kompartiyasi Toshoʻgʻuz tumani qoʻmitasi birinchi kotibi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1965-yil).

Hayoti 
U 1918-yilda Xiva xonligining Boy qishlogʻida (Sovet davrida – Toshoʻgʻuz viloyati) tugʻilgan.

Mahalliy qishloq maktabini tugatgach, 1937-yilda Toshauz viloyatidagi Komintern kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan. 1939-yildan – Turkmaniston komsomolining Toshoʻgʻuz tuman komiteti kotibi. 1940-yildan KPSS yaʼni Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzosi.

1942-yildan – Toshoʻgʻuz viloyat komiteti tashviqot boʻlimi mudiri. Keyingi yillarda – Andreevskiy okrug komiteti (1945—1946), Toshauz okrug komiteti (1945—1948), Turkmaniston Kommunistik partiyasi Toshoʻgʻuz viloyat komiteti kotibi (1948—1949).

1949—1952-yillarda Butunittifoq Bolsheviklar Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti qoshidagi Oliy partiya maktabida tahsil olgan. 1952-yildan – Turkmaniston Kompartiyasi Andreevskiy tuman qoʻmitasining birinchi kotibi, 1954-yildan – Toshoʻgʻuz viloyati qoʻmitasining tashviqot va targʻibot boʻlimi mudiri, 1955-yildan – Toshoʻgʻuz viloyati ijroiya qoʻmitasi doimiy komissiyasining raisi, 1960-yildan – Turkmaniston Kompartiyasi Toshoʻgʻuz tuman qoʻmitasining birinchi kotibi boʻlib ishlagan.

Toshoʻgʻuz raykomining birinchi kotibi boʻlib, Toshoʻgʻuz viloyatida qishloq xoʻjaligini rivojlantirish bilan shugʻullangan. Uning tashkiliy faoliyati tufayli qishloq xoʻjaligi korxonalari har yili paxtachilikda yaxshi natijalarga erishgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1965-yil 16-martdagi №. 8924 sonli farmoni bilan unga Turkmaniston SSR qishloq xoʻjaligi, sanoati va fanini rivojlantirishdagi ajoyib xizmatlari uchun Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali bilan birga Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

Turkmaniston SSR Oliy Kengashining 6-9-chaqiriqlarida deputat sifatida ishtirok etgan, Toshoʻgʻuz viloyat Kengashi Mehnatkashlar deputati va KPSS XXIII qurultoyida delegat etib saylangan. 1976-yildan – kasaba uyushma ahamiyatidagi shaxsiy nafaqoʻr. Nafaqaga chiqqanidan keyin u Toshoʻgʻuz yashagan.

1980-yildan keyin vafot etgan degan tahminlar mavjud.

Manbalar 

1918-yilda tugʻilganlar
Xiva xonligi kishilari
Xiva xonligi
Xiva xonligida tugʻilganlar
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Hurmat belgisi ordeni sohiblari
Boyar Avezov

Boyar Avezov (1901-yil Xiva xonligi —1968-yil 28-iyun, Toshoʻgʻuz viloyati, Turkmaniston SSR) – Sovet qishloq xoʻjaligi xodimi, paxtakor, Turkmaniston SSR kolxoz raisi, ikki marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948-yil, 1957-yil), 1964-yilda barcha unvon va mukofotlardan mahrum qilingan.

Hayoti 
1901-yilda Xiva xonligi hududida (sovet davrida – Toshoʻgʻuz viloyatining Koʻhna-Urganch tumani 9-qishlogʻi, hozirgi – Turkmanistonning Toshoʻgʻuz viloyati) dehqon oilasida tugʻilgan. Millati boʻyicha turkman.

Turkmaniston SSR Tashauz viloyatining Koʻhna-Urganch tumanidagi paxtachilikka ixtisoslashgan „8-mart“ kolxozida ishlagan va 1934-yildan unga raislik qilgan. 1944-yilda Avezov KPSSga yaʼni Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi aʼzo boʻlgan.

1947-yilda Avezov kolxozi 10 gektar maydondan har bir gektariga 98,97 sentner yuqori darajada paxta hosili olgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 5-apreldagi farmoni bilan yuqori paxta hosili olgani uchun Boyar Avezov Lenin ordeni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali bilan birgalikda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

U kolxozni muvaffaqiyatli boshqarishda davom etgan. SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1957-yil 14-fevraldagi farmoni bilan paxta xomashyosidan yuqori va barqaror hosil olish, gʻoʻza yetishtirishda ilm-fan yutuqlari va ilgʻor tajribalarni keng qoʻllash va mohirona parvarishlashda erishgan ulkan muvaffaqiyatlari uchun kolxoz ishlab chiqarishi uchun Boyar Avezov Oʻroq va Bolgʻa ikkinchi oltin medali bilan taqdirlangan. Ikki karra Sotsialistik Mehnat Qahramoni Boyar Avezovning mehnat jasoratlarini xotirlash maqsadida uning tugʻilgan joyida bronzadan byust oʻrnatilgan.

Boyar Avezov 30 yilga yaqin kolxozni boshqargan va Turkmaniston SSR Oliy Kengashining 2-4-chaqiriqlarida deputat sifatida ishtirok etgan. 1960-yilda u kolxozning bosh hisobchisi, kassiri va qurilish brigadasi ustasi bilan jinoiy til biriktirib, kolxoz ishchilariga avans berish toʻgʻrisida yolgʻon dalolatnoma tuzib, 165 438 rublni oʻgʻirlagan. Bundan tashqari, Avezov qurilish materiallarini oʻgʻirlash, sugʻoriladigan yerlarni, jumladan, kolxozga aʼzo boʻlmaganlarga taqsimlash, nasldor otlarni tarqatish bilan ham shugʻullangani maʼlum boʻlgan. 1964-yil oʻrtalarida Turkmaniston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi SSSR Oliy Kengashiga Avezovni yuksak mukofotlardan mahrum etish toʻgʻrisida taklif kiritgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1964-yil 15-iyundagi farmoni bilan Boyar Avezov davlatni aldaganlik, sotsialistik qonuniylikni qoʻpol ravishda buzganlik va kolxoz mablagʻlarini oʻgʻirlaganlik uchun barcha unvon va mukofotlardan mahrum qilingan. 1968-yil 28-iyunda Turkmaniston SSRning Toshoʻgʻuz viloyatida vafot etgan.

Manbalar 

1900-yilda tugʻilganlar
1968-yilda vafot etganlar
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Lenin ordeni sohiblari
Xiva xonligi
Xiva xonligi kishilari
Xiva xonligida tugʻilganlar
Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Raxmet Seidov

Raxmet Seidov (turkm. Rehmet Seýidow; 1910-yil, Akder, Xiva xonligi, Akder qishlogʻi – 1955-yil 18-yanvar, Turkmaniston SSR) – turkman sovet shoiri, noshir, librettist, tarjimon, muharrir. Turkmaniston xalq yozuvchisi (turkm.Türkmenistanyň halk ýazyjysy).

Hayoti 
Xiva xonligi hududidagi Akder qishlogʻida (hozirgi Lebap viloyati) tugʻilgan.

1925-yildan u viloyat maktab-internatida yetim bolalar bilan birga tarbiyalangan. 1926-yilda Charjevskiy nomidagi oʻrta kasb-hunar bilim yurtiga oʻqishga qabul qilingan va 1930-yilda uni muvaffaqiyatli tugatgan. 1931-yilda Boynuzin qishlogʻidagi maktabning direktori boʻlib ishlagan. 1931—1935-yillarda Ashxobod pedagogika institutining til va adabiyot fakultetida tahsil olgan. 1935-yilda Ashxobod pedagogika institutini tamomlagan.

1935—1937-yillarda Kerkin pedagogika bilim yurti boʻlim mudiri, 1937—1939-yillarda Turkman davlat nashriyoti muharriri, 1939—1941-yillarda Ashxobod kinostudiyasida adabiyot boʻlimi mudiri, 1941—1942-yillarda Turkmaniston gazetasi noshiri. 1942—1950-yillarda Turkmaniston axborot agentligi muharriri, 1950-yildan umrining oxirigacha Turkmaniston Yozuvchilar uyushmasi kotibi lavozimlarida ishlagan.

Ijodi 
U 1932-yilda shoir sifatida ilk asarlarini chiqara boshlagan. Raxmet Seidovning 30-yillar – 40-yillarning boshlaridagi ijodi (Doch Lebaba, 1939-yil; Patrioti, 1942-yil va boshqa sheʼrlari) xalq ogʻzaki ijodi bilan chambarchas bogʻliq.

1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi davrida vatanparvarlik ruhidagi yetuk realistik asarlar (Turkmenam, Podpolkovniku Belyavskiy va boshqalar) yaratgan. Zamonaviy syujetdagi birinchi milliy opera Schastlivaya molodost (musiqi A. K. Korchmarev (1942-yil)) librettosining muallifi (A. N. Afinogenov bilan birga). 1946-yilda Tri svadbi v dome operettasini yaratgan.

U jahon adabiyotining koʻplab mashhur yozuvchi va shoirlarining asarlarini turkman tiliga tarjima qilish bilan shugʻullangan. M. Lermontov sheʼrlarini tarjima qilgan. Shoirning oʻz sheʼrlari ham rus, ukrain va boshqa tillarga tarjima qilingan.

1941-yilda uning oʻrta maktab oʻquvchilari uchun yozilgan Uchebnik dlya yunix gramoteyev darsligi nashr etilgan.

1995-yilda Raxmet Seidovga mamlakat madaniyati va sanʼati rivojiga, turkman adabiyotini zamonaviy asarlar bilan boyitishga, yoshlarni cheksiz muhabbat ruhida tarbiyalashga qoʻshgan qimmatli hissasi uchun vafotidan keyin Turkmaniston xalq yozuvchisi faxriy unvoni berilgan.

2013-yilda Turkman davlat nashriyoti tomonidan shoirning Raxmet Seidov sheʼriy toʻplami nashr etildi.

1949-yildan KPSSga aʼzo boʻlgan.

Manbalar 

1910-yilda tugʻilganlar
1955-yilda vafot etganlar
Xiva xonligi
Xiva xonligi kishilari
Xiva xonligida tugʻilganlar
Yozuvchilar
Toyjon Tillayev

Toyjon Tillayev (1901-yil, Xiva xonligi – vafot etgan sanasi nomaʼlum, Ilyalin tumani, Turkmaniston SSR) – Turkmaniston SSR Ilyalin tumanidagi Kommunizm kolxozining brigadiri. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950-yil).

Hayoti 
1901-yilda Xiva xonligining qishloq aholi punktlaridan birida dehqon oilasida tugʻilgan (sovet davrida – Ilyalin tumani hududida).

Toyjon Tillayev mahalliy boshlangʻich maktabni tugatgan va oʻsha joydagi xususiy qishloq xoʻjaligida ishlagan. 1930-yillarning oʻrtalaridan oddiy kolxozchi, Kommunizm kolxozining paxta dalalarida brigadir boʻlib ishlagan. Betchi Boboyev esa bu kolxozda rais boʻlib ishlagan.

U rahbarlik qilgan brigada 1949-yilda 28-gektar maydonning har bir gektaridan oʻrtacha 41,3 sentnerdan paxta xomashyosi yigʻib olgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 30-iyundagi № 5364 sonli 1947-yilda yuqori paxta hosili olgani uchun farmoni bilan unga Lenin ordeni va O‘roq va Bolg‘a oltin medali bilan birgalikda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

Xuddi shu Farmon bilan kolxoz raisi Boboyev Betchi va Ilyalin tumanidagi Kommunizm kolxozining besh nafar paxtakoriga yuqori natijalarga erishganligi uchun(shu jumladan Meti Boboyev) Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni berilgan.

1950-yilda Toyjon Tillayev brigadasi 28 gektar maydonning har bir gektaridan oʻrtacha 61,3 sentnerdan paxta xomashyosi olgan. Ushbu ajoyib mehnat natijalari uchun u ikkinchi Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

Toyjon Boboyev umri davomida oʻzi tugʻilib oʻsgan Ilyanin tumanida yashagan va shu yerda kasaba uyushmasi ahamiyatiga ega boʻlgan nafaqaxoʻrlardan biri boʻlgan. Vafot etgan sanasi aniq emas.

Manbalar 
1901-yilda tugʻilganlar
Xiva xonligi kishilari
Xiva xonligida tugʻilganlar
Xiva xonligi
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Lenin ordeni sohiblari
Islom Toyliyev

Islom Toyliyev (1903-yil Xiva xonligi – vafot etgan sanasi nomaʼlum, Toshoʻgʻuz viloyati, Turkmaniston SSR) – qishloq xoʻjaligi xodimi, paxtakor. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1948-yil).

Hayoti 
1903-yilda Xiva xonligida (hozirgi Toshoʻgʻuz viloyati hududi) tugʻilgan. Turkmaniston SSR Toshoʻgʻuz viloyatining Koʻhna-Urganch tumanidagi Bolshevik paxtachilik kolxozining aʼzosi boʻlib ishlagan.

1947-yilda Islom Toyliyev Bolshevik paxtachilik kolxozi yerlarining har bir gektaridan 90,23 sentner paxta hosili olgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1948-yil 5-apreldagi 1947-yilda kolxoz MTS ishi uchun zaxiralar va natura koʻrinishidagi toʻlovlarni bajarganligi va gʻalla ekinlari urugʻlari bilan taʼminlanganligi uchun, 1948-yil bahorgi terimlardan yuqori paxta hosili olgani uchun deb nomlangan 70736-sonli farmoni bilan Islom Toyliyev Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni va Lenin ordeni bilan birgalikda O‘roq va Bolg‘a oltin medali bilan taqdirlangan.

Toyliyev 1948-yilda kolxoz yerlarining har bir gektaridan 88,6 sentnerdan, 1949-yilda 66,2 sentnerdan, 1950-yilda 67,3 sentnerdan hosil olgan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 30-iyuldagi farmoni bilan Davlat oldidagi alohida xizmatlari uchun Islom Toyliyev ikkinchi O‘roq va Bolg‘a oltin medali bilan taqdirlangan.

SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1952-yil 10-dekabrdagi Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvonini berish uchun belgilangan paxta xomashyosi unumdorligi boʻyicha belgilangan koʻrsatkichlarga rioya etilmagani uchun nomli qarori bilan Islom Toyliyev ikkinchi Oʻroq va Bolgʻa oltin medalidan mahrum etilgan. U umri davomida oʻzi tugʻilib oʻsgan Ilyanin tumanida yashagan va shu yerda vafot etgan. Vafot etgan sanasi aniq emas.

Manbalar
Boboyev Betchi

Betchi Boboyev (1913-yil, Xiva xonligi – vafot etgan yili nomaʼlum) – „Kommunizm“ kolxozi Gurbansoltan-edje nomidagi Ilyalin tumani (Turkman SSR) raisi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950). 1962-yilda Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvonidan mahrum qilingan.

Hayoti 
1913-yilda Xiva xonligining qishloq aholi punktlaridan birida (hozirgi Gurbansoltan-edje nomidagi qishloqda dehqon oilasida tugʻilgan.

Urushdan keyingi davrda Ilyali tumanidagi „Kommunizm“ kolxozining raisi boʻlgan. 1949-yilda kolxoz 131 ga maydonning har gektaridan oʻrtacha 40,5 sentnerdan paxta xomashyosini davlatga topshirdi. SSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 30-iyundagi № 5348 sonli farmoni bilan "Oʻtgan yili sugʻoriladigan yerlardan yuqori paxta hosili olgani uchun Lenin ordeni va Oʻroq va Bolgʻa oltin medali taqdimoti bilan Sotsialistik Mehnat Qahramoni" unvoni berilgan.
1960-yilda u qoʻshimcha ishlar va sotsialistik mulkni oʻgʻirlagani uchun jinoiy javobgarlikka tortildi. U paxta bazasida boshqa rahbarlar va tovar eksperti bilan til biriktirganlikda ayblangan. 1958-yilda hisobsiz soxta schyot-fakturalar yordamida bazaga soxta paxta topshirib, kolxozga 1 million 368 ming rubl miqdorida zarar yetkazgan. Shuningdek, kolxozchilarga 300 ming rubldan ortiq ish haqi toʻlash uchun soxta bayonotlar berildi.
1961-yil 31-avgustda Turkmaniston SSR Oliy sudi tomonidan Turkmaniston SSR Jinoyat kodeksining 104 va 149-moddalari bilan aybdor deb topilib, 15 yilga ozodlikdan mahrum etildi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1962-yil 16-iyundagi farmoni bilan „davlatni aldash va kolxoz mablagʻlarini koʻp miqdorda oʻgʻirlashda koʻrsatilgan ogʻir jinoyat sodir etganligi“ uchun u Sotsialistik Mehnat Qahramoni va barcha mukofotlaridan mahrum qilingan.

Keyingi taqdiri nomaʼlum.

Mukofotlari 
 Sotsialistik Mehnat Qahramoni
 Lenin ordeni – ikki marta (1950; 14.02.1957)
 Mehnat Qizil Bayroq ordeni – ikki marta (13.08.1944; 28.01.1950)
 Qizil Yulduz ordeni (01.06.1947)

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
 

Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Xiva xonligida tugʻilganlar
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1913-yilda tugʻilganlar
Xiva xonligi kishilari
Quvonch Otamedov

Quvonch Otamedov (1915, Xiva xonligi – vafot etgan sanasi nomaʼlum, Kalininskiy tumani, Turkmaniston SSR) – Turkmaniston SSR Toshoʻgʻuz viloyati Kalinin tumaniga qarashli „Uchinchi besh yillik reja“ kolxoz xoʻjaligi raisi sifatida ishlagan. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950-yil).

Hayoti 
1915-yilda Xiva xonligining qishloq aholi punktlaridan birida (sovet davrida – Toshoʻgʻuz viloyatining Lenin tumani, hozirgi – Toshoʻgʻuz viloyati hududida) dehqon oilasida tugʻilgan.

U xususiy qishloq xoʻjaligida ishlagan. Kollektivlashtirish davrida u yer birgalikda yetishtirish boʻyicha shirkatga qoʻshilgan, keyinchalik u Kalinin tumanidagi „Uchinchi besh yillik reja“ kolxoziga aylantirilgan. Urushdan keyingi davrda Quvonch Otamedov shu kolxozga rais etib saylangan.

1948-yilda Ashxobod zilzilasi natijasida paydo bo‘lgan zararlarni bartaraf etishda ham qatnashgan, buning uchun esa u Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

1949-yilda „Uchinchi besh yillik“ kolxozi 113 gektar maydonning har bir gektaridan oʻrtacha 30,8 sentnerdan davlatga paxta xom ashyosi topshirgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1950-yil 21-iyuldagi № 5270 sonli farmoni bilan 1949-yilda sugʻoriladigan yerlarda yuqori paxta hosili olgani uchun Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni va Lenin ordeni bilan birgalikda O‘roq va Bolg‘a oltin medali berilgan.

Toshoʻgʻuz viloyatining oʻzi tugʻilib oʻsgan Kalininskiy tumanida yashagan va kasaba uyushmasi ahamiyatiga ega boʻlgan nafaqaxoʻrlardan biri boʻlgan. Oʻlim sanasi aniq emas.

Mukofotlari 
Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1950-yil 21-iyul)

Lenin ordeni (1950-yil 21-iyul)

O‘roq va Bolg‘a oltin medali (1950-yil 21-iyul)

Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1948-yil)

Manbalar
Xanipa Qurbonova

Xanipa Qurbonova (1918-yil, Boy qishlogʻi, Xiva xonligi – vafot etgan yili nomaʼlum, Toshhovuz, Turkmaniston SSR) – Turkman Sovet xoʻjaligi, davlat va siyosat arbobi, Turkmaniston Kommunistik partiyasi Toshhovuz tuman qoʻmitasining birinchi kotibi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1965).

Hayoti 
U 1918-yilda Xiva xonligining Boy qishlogʻida (Sovet davrida – Tashauz viloyatining Tashauz tumani, hozirgi S.A.Niyozov nomidagi Etrap hududida) tugʻilgan.

Faoliyati 
Mahalliy qishloq maktabini tugatgach, 1937-yilda Toshauz viloyatidagi „Komintern“ kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishladi. 1939-yildan – Turkmaniston komsomolining Toshauz tuman komiteti kotibi. 1940-yildan KPSS aʼzosi.

Oliy maʼlumot olgan. 1942-yildan – Toshauz viloyat komiteti tashviqot boʻlimi mudiri. Keyingi yillarda – Andreevskiy okrug komiteti (1945-1946), Toshauz okrug komiteti (1945-1948), Turkmaniston Kommunistik partiyasi Tashauz viloyat komiteti kotibi (1948-1949).

1949–1952-yillarda Butunittifoq Bolsheviklar Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti qoshidagi Oliy partiya maktabida tahsil olgan. 1952-yildan – Turkmaniston Kompartiyasi Andreevskiy tuman qoʻmitasining birinchi kotibi, 1954-yildan – Toshauz viloyati qoʻmitasining tashviqot va targʻibot boʻlimi mudiri, 1955-yildan – Toshauz viloyati ijroiya qoʻmitasi doimiy komissiyasining raisi, 1960-yildan – Turkmaniston Kompartiyasi Tashauz tuman qoʻmitasining birinchi kotibi boʻlib ishladi.

Toshauz raykomining birinchi kotibi boʻlib, Toshauz viloyatida qishloq xoʻjaligini rivojlantirish bilan shugʻullangan. Uning tashkiliy faoliyati tufayli qishloq xoʻjaligi korxonalari har yili paxtachilikda yaxshi natijalarga erishdi. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1965-yil 16-martdagi farmoni bilan unga Turkmaniston SSR qishloq xoʻjaligi, sanoati va fanini rivojlantirishdagi ajoyib xizmatlari uchun Lenin ordeni va „Oʻroq va bolgʻa“ oltin medali (№. 8924) taqdimoti bilan birga „Sotsialistik Mehnat Qahramoni“ unvoni berilgan.

Turkmaniston SSR Oliy Kengashining 6-9-chaqiriqlari deputati, Toshauz viloyat Kengashi Mehnatkashlar deputati va KPSS XXIII qurultoyida delegati etib saylangan.
1976-yildan – kasaba uyushma ahamiyatidagi shaxsiy nafaqachi. Nafaqaga chiqqanidan keyin u Toshauzda yashadi.

1980-yildan keyin vafot etgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Turkmenskaya Sovetskaya Ensiklopediya. – T. 3. – S. 403.

Havolalar 
 

Xiva xonligida tugʻilganlar
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1918-yilda tugʻilganlar
Yuriy Bregel

Yuriy Enochovich Bregel (13-noyabr 1925-yil, Moskva, RSFSR – 7-avgust 2016-yil, Belmont, Massachusets, AQSh) – Sovet va amerikalik tarixchi, sharqshunos. Tarix fanlari nomzodi (1961).

Hayoti 
Siyosiy iqtisodchi Enoch Yakovlevich Bregel (1903-1992) va Sofiya Ilyinichna Indenbaumning (1900-1982) oʻgʻli. Xarkov artilleriya bilim yurtini tugatgan (1943), Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi.

MDU tarix fakulteti talabasi sifatida 1949-yil 7-noyabrda V. R. Kabo bilan birga „antisovet tashkiloti“ ishida hibsga olingan. 1950-yil 24-iyunda u OSO huzuridagi maxsus yigʻilish 58-10-moddasi boʻyicha sudlangan. RSFSR Jinoyat kodeksining 1-58-11-qismi bilan 10 yil davomida ITL KizelLage (Perm viloyati)da saqlangan. Ishlarni koʻrib chiqish boʻyicha markaziy komissiyaning 1954-yil 16-avgustdagi qarori bilan qamoq muddati 5 yilga qisqartirildi. 1954-yil 31-avgustda u sudlanganligi tozalangan holda ozod qilindi.

1956-yilda Moskva davlat universitetining tarix fakultetini tamomlagan. 1957–1962-yillarda Sharq adabiyoti nashriyoti tarjimoni, yodgorliklarni nashr qilish tahririyati mudiri, 1956–1957 va 1962–1973-yillarda Sharqshunoslik instituti ilmiy xodimi boʻldi. 1973-yilda u ota-onasi bilan Isroilga hijrat qildi. 1979-yildan – AQShda Blumington shahridagi Indiana universiteti professori boʻlgan

Tadqiqotlari 
Asosiy tadqiqot yoʻnalishlari: Turkologiya, matnshunoslik, O‘rta Osiyo tarixi. „Sharq xalqlari adabiyoti yodgorliklari“ turkumini chiqarish tashabbuskori. Toʻplangan asarlarni nashr etishning faol ishtirokchisi V.V.Bartold. Tuzuvchi, tarjimon, „Sharq xalqlari maqollari va matallari“ (M., 1961) kitobidagi soʻzboshi muallifi, C. A. Stori „Fors adabiyoti: bio-Bibliografik sharh“ kitobiga tarjimon va qoʻshimchalar muallifi.

Ishlari 
 XIX asrda Xorazm turkmanlari, M.: Sharq adabiyoti nashriyoti, 1961;
 Qoraqalpoqlar tarixi va etnografiyasiga oid Xiva xonlari arxividan olingan hujjatlar, M.: Sharq nashriyoti. lit., 1967-yil.
 Islom Markaziy Osiyo bibliografiyasi. Bloomington: Ichki Osiyo tadqiqotlari tadqiqot instituti, Indiana universiteti, (Indiana universiteti Ural va Oltoy turkumi) 1995 3-jild.
 Shir Muhammad Mirab Muni va Muhammad Rizo Mirab Ogahiy, Firdavs al-Iqbol: Xorazm tarixi chagʻatoy tilidan tarjima qilingan va izohlangan (Leyden: BRILL) 1999-yil.
 Markaziy Osiyoning tarixiy atlasi (Leiden: BRILL) 2003-yil.

Manbalar
P-toluensulfonik kislota

p -Toluol sulfo kislota ( PTSA, pTSA yoki ''p'' TsOH ) yoki tosil kislotasi ( TsOH ) CH3C6H4SO3H formulasiga ega bo'lgan organik birikma . Bu suvda, spirtda va boshqa qutbli organik erituvchilarda eriydigan oq rangdagi juda gigroskopik qattiq moddadir.  CH3C6H4SO2 guruhi tosil guruhi sifatida tanilgan va ko'pincha Ts yoki Tos deb qisqartiriladi. Ko'pincha, TsOH monogidratga, TsOH ga ishora qiladi . H2O. 

Boshqa arilsulfo kislotalar singari, TsOH ham kuchli organik kislotadir . Bu benzoy kislotadan taxminan bir million marta kuchliroq.  Bu qattiq bo'lgan  kuchli kislotalardan biridir, shuning uchun qulay tarzda o'lchanadi va saqlanadi.

Olinishi va qo'llanilishi 
Toluol sulfo kislota sanoat miqyosida toluolni sulfolash orqali tayyorlanadi. Umumiy aralashmalarga benzolsulfo kislota va sulfat kislota kiradi. TsOH monogidratida suv  mavjud. Notozalik sifatida mavjud bo'lgan umumiy namlikni baholash uchun Karl Fisher usuli qo'llaniladi. Notozalik uning konsentrlangan suvli eritmasidan qayta kristallanish, so'ngra toluol bilan azeotropik quritish yo'li bilan olib tashlanishi mumkin. 

TsOH organik sintezda "organik - eruvchan" kuchli kislota sifatida foydalaniladi. Foydalanish misollariga quyidagilarni keltirish mumkin:

 Aldegidning asetalizatsiyasi . 
 Fisher-Speier esterifikatsiyasi (efir hosil bo'lishi) 
 Transesterifikatsiya reaktsiyalari

Tosilatlar 
Alkil tosilatlar alkillashtiruvchi moddalardir, chunki tosilat elektronni tortib olish xususiyatiga ega, shuningdek, yaxshi ajralib chiqadigan guruhdir . Toluol sulfo  efirlari nukleofilik hujumga yoki eliminatsiyaga uchraydi. Tosilat efirlarining qaytarilishi uglevodorodni hosil bo'lishiga olib keladi. Shunday qilib, tosillanishdan so'ng pasayish spirtli ichimliklarni kislorodsizlantirishga imkon beradi.

Tosilatlar, shuningdek, spirtli ichimliklar uchun himoya guruhidir . Ular spirtli ichimliklarni 4-toluol sulfonilxlorid bilan, odatda aprotik erituvchi sifatida, ko'pincha piridin bilan birlashtirish orqali tayyorlanadi.

Reaksiyalar 

 TsOH fosfor pentoksidi bilan isitish orqali p -toluensulfonik angidridga aylanishi mumkin. 
 Kislota va suv bilan qizdirilganda TsOH toluolga gidrolizlanadi :

 CH3C6H4SO3H + H2O → C6H5CH3 + H2SO4

Bu reaksiya arilsulfonik kislotalar uchun umumiydir.

Shuningdek qarang 

 Tosil
 Kollidiniy <i id="mwkQ">p</i> -toluensulfonat

Ma'lumotnomalar 

Sulfat kislota
Toluol
Organik reaksiyalar
Organik birikmalar
Benzoy kislota