MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Fakultativ kurs

Fakultativ kurs, ixtiyoriy kurs — oliy oʻquv yurtlari talabalari va oʻrta maxsus oʻquv yurtlari oʻquvchilari uchun nazariy bilimlarni kengaytirish hamda chuqurlashtirish maqsadida oʻtiladigan majburiy boʻlmagan mashgʻulot turi. Fakultativ kurslar fan, texnika va madaniyatning eng yangi muammolari, shuningdek, biror oʻquv fanini oʻrganish davomida talaba (oʻquvchi)larni qiziqtirib qolgan mavzu yoki boʻlim yuzasidan tashkil etiladi. Tavsiya etilayotgan Fakultativ kurslarning taxminiy roʻyxati, odatda, oʻquv rejalarida aks etadi. Oliy oʻquv yurtlarining ilmiy kengashlari hamda oʻrta maxsus oʻquv yurtlari pedagogik kengashlari talaba (oʻquvchi)lar qiziqishlari hamda mintaqaviy ehtiyojlardan kelib chiqqan holda Fakultativ kurslarni tashkil etish huquqiga egadirlar. Fakultativ kurs praktikum, seminar, lab. mashgʻuloti singari shakllarda ham uyushtirilishi mumkin. Oʻrta maxsus taʼlim tizimida Fakultativ kurslarni oʻtish uchun oliy maktab va ilmiy tadqiqot muassasalari xodimlari, shuningdek, xalq xoʻjaligi va madaniyat tarmoklari mutaxassislari jalb etiladi.
Fakultet

Fakultet (lotincha: fakultas — imkoniyat, qobiliyat) — oliy oʻquv yurtining oʻquvilmiy, maʼmuriytashkiliy boʻlinmasi. Bir yoki bir necha yondosh mutaxassisliklar boʻyicha talaba va aspirantlarni tayyorlash, xalq xoʻjaligi va madaniyatning tegishli sohasi xodimlarining malakasini oshirish, shuningdek, oʻzi birlashtirgan kafedralarning ilmiy tadqiqot ishlariga rahbarlik qilish bilan shugʻullanadi.

Oʻquv yurtlarining F.larga boʻlinishi oʻrta asrdagi universitetlardan boshlangan. Odatda, ilk universitetlarda 4 F. mavjud boʻlgan. Sanoat rivojlangan, fantexnika taraqqiyoti yuksalgan 18—19-asrlarga kelib, oliy maktablardagi F.lar soni koʻpaygan. Ixtisosliklar va taʼlim turlari boʻyicha oʻquv ishlarini samarali yoʻlga qoʻyish uchun, ayrim hollarda, F. tarkibida bulimlar tashkil etiladi. F.dagi uquv, taʼlimtarbiya va ilmiy ishlarga dekan rahbarlik qiladi. F. faoliyatidagi asosiy masalalarni koʻrib chiqish uchun dekan rahabarligida F. ilmiy kengashi tashkil etiladi.
Falanga

Falanga (Solifugae, shuningdek, tuya oʻrgimchaklari (), shamol chayonlari (), quyosh oʻrgimchaklari ()) - oʻrgimchaksimonlar (Arachnida) guruhi. 1000 ga yaqin turlari maʼlum, qurgʻoqchil hududlarda tarqalgan.

Tavsifi 

Falanga ancha katta oʻrgimchaksimondir. Masalan, Markaziy Osiyo falangasining uzunligi 5-7 santimetrga yetadi. Ularning tanasi va oyoq-qoʻllari uzun tuklar bilan qoplangan. Barcha falangalar juda harakatchan va ularning deyarli hammasi tungi yirtqichlardir. Falangalar yirtqich yoki hammaxoʻr boʻlib, termitlar, qoramtir qoʻngʻizlar va boshqa mayda boʻgʻimoyoqlilar bilan oziqlanadi, ammo kaltakesak kabi yirikroq hayvonlarni ham isteʼmol qilishi mumkin.

Tarqalishi 
Falangalar choʻl hududlari uchun xosdir. Sobiq SSSR hududida ular Qrimning janubiy qirgʻog'ida, Quyi Volga boʻyida (Saratov, Volgograd, Astraxan viloyatlari, Qalmogʻiston), Shimoliy Kavkaz va Kavkazda, Qozogʻistonda va Oʻrta Osiyo respublikalarida uchraydi. Yevropada ular Ispaniya, Portugaliya va Gretsiyada ham bor. Qitʼalardan Avstraliya va Antarktidada uchramaydi.

Oʻzbekistonning janubiy hududlarida, xususan, Qarshi choʻllarida falanga koʻp uchraydi. Shuningdek, Toshkent atrofida ham uchrab turadi.

Chaqishi 
Falanga chaqishi hayot uchun xavf tugʻdirmaydi, ammo pastki jagʻidagi chirigan oziq-ovqat qoldiqlari tufayli yalligʻlanish keltirib chiqarishi mumkin (qarang. araxnoz). Kattaroqlari jagʻi bilan inson tirnoqlarini teshishi mumkin.

Tasnifi 
13 oilaga boʻlingan 140 avloddan 1000 ga yaqin turi mavjud.

Fotogalereya

Manbalar

Adabiyotlar 

 Byalinitskiy-Birulya A. LEKIN. Araxnidlar. Falanjlar (Solifuga). Yangi seriya. 17. SSSR faunasi. 1-jild. 3-son. Moskva - Leningrad: SSSR Fanlar akademiyasining nashriyoti, 1938. - 178 b.
 Muma, MH 1951: Qo'shma Shtatlardagi Solpugida araknidlar tartibi. Amerika tabiiy tarix muzeyi byulleteni 97(2): 35-141.
 Rouer, C. F. (1932, 1933, 1934): Solifuga, Palpigrada. Buch 4, jild. 5(IV)(4), bet. 1-723 (3 qismda: (1): 1-160, (2-3): 161-480, (4-5): 481-723), Bronn, HG "Klassen und Ordnungen des Tierreichs" . Akademische Verlagsgesellschaft MBH, Leyptsig. Fünfter guruhi: artropodlar; IV. Abeitlung: Arachnoidea va kleinere ihnen nahegestellte Arthropodengruppen.

Havolalar 

 Falangalar
Falastin ozodlik tashkiloti

Falastin ozodlik tashkiloti (FOT) — 1964-yil 28-mayda tuzilgan. Quddus shahrida va arab mamlakatlarida quvgʻinda boʻlgan barcha falastin arablarining vakolatlarini ifoda etgan tashkilot. Oliy organi — Falastin Milliy kengashi ijroiya qoʻmitasi. Tashkilot rahbarligiga Ahmad Shukeyri saylangan. FOT ijroiya qoʻmitasining keyingi raislari Yosir Arafot (1969—2004), Mahmud Abbos (2004-yildan). FOTning asosiy maqsadi "demokratik va dunyoviy Falastin davlati"ni tuzishdir. 1974-yil oktabrda arab davlatlari boshliklarining Rabot shahri (Marokash)dagi anjumanida
Falastin urushi

Arab-Isroil urushi (Falastin urushi) (1948 – 1949) – Arab davlatlari (Misr, Iordaniya, Iroq, Suriya, Livan, Saudiya Arabistoni, Yaman)ning Isroil davlati bilan urushi. BMT Bosh Assamble-yasining 1947-yil 29-noyabr dagi qaroriga binoan Falastin hududida Arab davla-ti barpo etilishi kerak edi. Ammo Is-roil uning 6,7 ming kv. km lik qismini hamda Quddusning gʻarbini bosib olgan. Arab davlati uchun moʻljallangan Fala-stinning boshqa qismi va Quddusning sharqiy qismini Iordaniya oʻziga qoʻshib olgan. Isroil bosib olgan hududdan 900 mingdan oshiq arab aholisi quvgʻin qilingan. Yarash haqidagi bitim (1949) A.-Arab-Isroil ziddiyati natijasida vujudga kelgan Yaqin Sharq mojarosini hal etmadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Isroil–Falastin mojarosi
Fales Miletlik

Fales Miletlik (qadimgi yunoncha: Θαλῆς ὁ Μιλήσιος; miloddan avvalgi taxminan 625 — taxminan 547) — yunon faylasufi, antik falsafa va fanning ilk namoyandasi. Milet maktabiga asos solgan. Fales savdogar, siyosiy arbob, munajjim, fiziolog, suv muhandisi sifatida ham taniqli edi. U ko‘pgina mamlakatlar (jumladan, Misr va Bobil)da bo‘lib, ularning madaniyati, fani, falsafiy merosi bilan yaqindan tanishgan. Turli sohalarda, xususan, astronomiyada kashfiyotlar qildi (mas, Yunonistonda 1bo‘lib Quyoshning miloddan avvalgi 585 yilda tutilishini oldindan aytib bergan). Falesning fikricha, Oyning yorug‘i Quyosh nurining undagi inʼikosidir. U, shuningdek, Quyoshning 1 yil davomida harakati 365 kunga teng ekanligini isbotlagan. Fales taʼlimotiga ko‘ra, tabiatdagi turli-tuman narsa va hodisalar dastlabki ibtido — suvdan paydo bo‘lgan va pirovardida suvga aylanadi. U 1 bo‘lib, olamning moddiy birligi haqida, bu moddiy birlikning doimiy harakatda va o‘zgarishda ekanligini aytgan.

Fales asarlari saqlanmagan. U haqidagi maʼlumotni Aristotel asarlaridan topish mumkin. Jumladan, Fales „Quyoshning harakati haqida“ „Teng kunlik haqida“ kitoblarini yozganligi maʼlum.

Qadimgi Yunoniston asronomiklari
Qadimgi Yunoniston matematiklari
Qadimgi Yunoniston metafiziklari
Qadimgi Yunoniston fiziklari
Qadimgi Miletliklar
Epistemologlar
Falsafiy anʼanalarning asoschilari
Fikrlar tarixi
Falsafa tarixi
Fan tarixi
Metafaylasuflar
Metafiziklar
Metafizika yozuvchilari
Ontologlar
Qadimgi Ioniya faylasuflari
Taʼlim faylasuflari
Matematika faylasuflari
Fan faylasuflari
Suqrotgacha boʻlgan faylasuflar
Yunonistonning yetti donosi
Fallopiy nayi

Fallopiy nayi, bachadon nayi, tuxum yoʻli — ayollarning naysimon juft aʼzosi. Italyan vrachi G.Fallopiy (1523—1562) nomidan olingan. Tuxumdonda yetilgan tuxumhujayra shu naylardan bachadonga oʻtadi. Fallopiy nayilari bir uchi bilan bachadonga tutashea, ikkinchi uchi tuxumdon yonida krrin boʻshligʻiga ochiladi va shu tariqa tuxumdonning chiqarish yoʻli boʻlib hisoblanadi (yana qarang Jinsiy aʼzolar).
Falsafa va huquq instituti

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi I.M.Moʻminov nomidagi Falsafa va huquq instituti — falsafa va huquq fanlari sohasida ilmiy tadqiqotlarlar olib boruvchi muassasa. Oʻzbekistonda huquqiy davlatchilik va fuqarolik jamiyati asoslarini shakllantirish, milliy istiklol gʻoyasi va uni singdirish muammolarini tadqiq etish, shu sohalarda yuqori malakali xodimlar tayyorlash institutning asosiy vazifasidir. Toshkentda 1958-yilda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Prezidiumi huzuridagi Falsafa va huquq boʻlimi asosida tashkil etilgan. I.M.Moʻminov institutning tashkilotchisi va birinchi direktori boʻlgan (1975-yilda institutga uning nomi berilgan).

Institut olimlari 3 ta fundamental, 11 ta amaliy, 1 ta innovatsiyey mavzularni tadqiq etish bilan birga, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fundamental tadqiqotlarni qoʻllabquvvatlash jamgʻarmasining 2 ta mavzui boʻyicha ilmiy ish olib bormoqda. Shuningdek, institutda milliy istiqol gʻoyasi, Oʻzbekistonda demokratik jamiyat qurish va davlat hayotini erkinlashtirish muammolari bilan bogʻliq 15 ta mavzu boʻyicha ilmiy tadqiqotlarlar olib borilayapti.

Institutning falsafa boʻlimlarida ajdodlarimizning falsafiy ilmiy merosini yangicha metodologik, nazariygʻoyaviy yondashuvlar asosida tadqiq etish; milliy va umuminsoniy kadriyatlarni oʻrganish, tiklash, hayotga joriy qilish boʻyicha ilmiy tavsiyalar ishlab chiqilmoqda. Huquq boʻlimlarida Oʻzbekistonda adolatli demokratik xuquqiy davlat qurishning asosiy tamoyillari, huquqiy davlatchilikning konstituiiyaviy asoslarini yaratish muammolari, islom huquqshunosligi oʻrganilyapti. Tadqiqotlar natijalari oʻquv dasturlari, darsliklar, monografiya, risola va maqolalar tarzida chop etilmokda.

Keyingi paytda institut olimlari mutaxassislar bilan birgalikda "Mustaqillik lugʻati" (22 b.t.), "Falsafa: qomusiy lugʻat" (75 b.t.), "Falsafa: qisqacha izohli lugʻat" (25 b.t.), "Jahon falsafasi tarixidan lavhalar", "Gʻarb falsafasi" va boshqa kitoblarni nashr etdi. Institutda Sharq madaniyati, falsafasini oʻrganish yoʻlga qoʻyildi, oʻzbek va sharq xalqlari tafakkuridagi mushtaraklik va oʻziga xoslik masalalariga oid asarlar tayyorlanmokda. Institut Oʻzbekiston faylasuflari milliy jamiyati bilan hammuassislikda "Falsafa va huquq" jurnalni nashr etadi. Institutda 13 fan doktori, 20 ga yaqin fan nomzodi hamda ilmiy xodimlar ishlaydi (2004). Institut. huzurida nomzodlik, doktorlik dissertatsiyalari himoyasi boʻyicha ixtisoslashgan kengash, aspirantura, doktorantura bor. Institutda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akad.lari M.Barashov, A.Valiyev, M. Xayrullayev, SShermuhamedov, H. Sulaymonova, muxbir aʼzosi O.Eshonov va boshqa faoliyat koʻrsatishgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Faltset

Faltset (lot. falso — soxta soʻzidan) — erkak ovozining eng yuqori registri. Tovushlar bosh chanogʻi rezonatori yordamida chiqariladi. Tembrida qoʻshimcha tovush (oberton)lar kamligi bilan asosiy registrlardan farq qiladi (nomi shundan). FALYA Manuel de (1876.23.11, Kadis, Ispaniya — 1946.14.11, AltaGrasiya, Argentina) — ispan kompozitori, pianinochi, dirijyor. 20-asr musika namoyandasi. Madrid konservatoriyasida taʼlim olgan (1896—98). Milliy musiqa jamiyati ga (1914), Milliy musiqa (kante xondo) festivaliga (F.Garsiya Lorka bilan birgalikda, 1912) asos solgan. 1907—14 yillar Parijda, 1939-yildan Argentinada yashagan. F. ijodi ispan kompozitorlik sanʼati choʻqqisidir. Ijodida milliy musika anʼanalari (kante xondo, menestrellar sanʼati, milliy romans, Servantes davridagi professional musiqa va boshqalar) bilan 20-asr Yevropa musiqa yutuqlari uygʻunlashgan. Uslubi aniq mavzulari va bayonning qisqaligi, nozik did bilan saykallangan shakllar, orkestr boʻyoqlarining boyligi bilan ajralib turadi. "Qisqa umr" operasi (1905), "Sexrgar muhabbat" (1915) va "Treugolka" (1919) baletlari, vokal turkumlari ("7 ta ispan xalq qoʻshigʻi", 1914 va boshqalar), fortepiano ("Betik fantaziyasi", 1919 va boshqalar), gitara ("Debyussi xotirasiga", 1920), turli ansambl va konsert asarlari mashhur. Fortepiano va orkestr uchun yozgan "Ispan bogʻlaridagi tunlar" syuitasi (1913) hamda b. asarlarida musiqiy impressionizm tamoyillari oʻz aksini topgan.
Famagusta

Famagusta, Amoxostos — Kiprning jan.sharqiy qismidagi shahar va port. Aholisi 37,7 ming kishi (2001). Savdo markazi. Oziq-ovqat va toʻqimachilik sanoati korxonalari mavjud. Dengizdan baliq ovlanadi. Arxeologiya yodgorliklari muzeyi bor. Shaharga miloddan avvalgi 3-asrda asos solingan va oʻsha davrda Arsinoya deb atalgan. Meʼmoriy yodgorliklaridan 14—16-asrlarda qurilgan shahar devori, gotika cherkovi, saroylar saqlangan.
Fan (nashriyot)

„Fan“ (toʻliq nomi: Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi nashriyoti davlat korxonasi) – Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining ilmiy nashriyoti. Akademiya tizimidagi ilmiy tadqiqotlar natijalarini toʻplamlar, monografiyalar, ilmiy-ommabop risolalar, mukammal va tanlangan asarlar hamda jurnal maqolalari tarzida ilmiy jamoatchilikka va ommaga yetkazib beradi.

Tarixi 
Nashriyot Oʻzbekiston Fan qoʻmitasi huzuridagi boʻlim sifatida 1934-yilda tashkil topgan. „Fan“ nomi oʻz tarixi davomida bir necha bor oʻzgargan: Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi nashriyoti (1943—63), Oʻzbekiston SSR „Nauka“ nashriyoti (1964—66); 1966-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining „Fan“ nashriyoti. 1940-yildan nashriyotning maxsus bosmaxonasi ishga tushirildi. Nashriyot 2004-yilda qariyb 150 nomda kitob va jurnallar nashr etdi (umumiy qajmi 2000 bosma tabokdan ortiq).

Faoliyati 
Kitob nashrlarining asosiy turini koʻp jildli mukammal va tanlangan asarlar, ilmiy tadqiqot natijalari, monografiya va ilmiyommabop asarlar tashkil etadi. „Fan“da Alisher Navoiyning 10 jildli „Tanlangan asarlar“i ilk bor rus tilida nashr etildi. T. N. Qori Niyoziyning 8 jildli, H. M. Abdullayevning 7 jildli, Oybekning 20 jildli, Hamzaning 5 jildli, Hamid Olimjonning 10 jildli, Gʻafur Gʻulomning 12 jildli, SV. Starodubsevning 6 jildli „Tula asarlar toʻplami“, I. M. Moʻminov, V. P. Shcheglov va boshqa olimlarning koʻp jildli „Tanlangan asarlar“i chop etildi. Mirzo Ulugʻbek tavalludining 600 yilligi munosabati bilan uning 60 bosma tabokdan iborat „Ziji Koʻragoniy“ asari; Sohibqiron Amir Temurning 660 yillik yubileyiga Mirzo Muhammad Haydarning „Tarixi Rashidiy“ asari hamda I. M. Moʻminovning „Amir Temurning Urta Osiyo tarixida tutgan urni va roli“ kitobi, „Alpomish“ xalq qahramonlik eposi (oʻzbek va rus tillarida) nashr etildi. 2004-yilda Alisher Navoiyning 20 jildli „Mukammal asarlar tuplami“ nashri nihoyasiga yetkazildi.

„Fan“ nashriyotida „Fan va turmush“ ilmiyommabop jur.i, shuningdek, 11 ilmiy jurnallar: „Geliotexnika“, „Oʻzbekiston tarixi“, „Oʻzbekiston fizika jurnali“, „Mexanika muammolari Oʻzbekiston jurnali“, „Informatika va energetika muammolari Oʻzbekiston jurnali“, „Oʻzbekistonda ijtimoiy fanlar“, „Oʻzbekiston biologiya jurnali“, „Oʻzbekiston kimyo jurnali“, „Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi maʼruzalari“, „Oʻzbek tili va adabiyoti“, „Farmatsevtika jurnali“ni nashr etadi.

„Fan“ nashriyotini rivojlantirishda J. Sharipov, A. Yoqubov, Yu. Yusupov, X,. Bektemirov, N. Hotamov, Z. A. Milman, U.Zokirov muayyan hissa qoʻshgan.

2000-yil 9-iyun kuni qabul qilingan 223-sonli „Respublikasi Fanlar akademiyasi faoliyatini erkinlashtirish va samarali rivojlanishini taʼminlash toʻgʻrisida“gi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga koʻra Fanlar akademiyasi nashr ishlarini va „Fan“ nashriyoti faoliyatini nazorat qiladi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi nashriyotlar
Akademik nashriyot
Nashriyot
Fan va turmush

Fan va turmush — Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining ilmiy-maʼrifiy, ommabop jurnali. Toshkent shahrida 1 yilda 6-marta nashr qilinadi. Dastlab „Sotsialistik ilm va texnika“ (1933—1935), „Sotsialistik fan va turmush“ (1939—1941) nomlari bilan chop etilgan. Muayyan sabablar tufayli 1941-yil iyulidan 1957-yil fevralgacha nashr etilmagan. 1957-yildan hozirgi nomda. Jur.ning qayta tiklanishida Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akad.lari H. Abdullayev, T. QoriNiyoziy, jurnalist A. Yoqubovning xizmati katta. Jur.ga taniqli olimlar Otajon Hoshim (193337), T. QoriNiyoziy (1937, 194041, 195870), I. Islomov (193839), I. Muminov (1957), M. Urozboyev (1970—1971), M. Homidxonov (1972), Yo. Toʻraqulov (197488), K. Zufarov (1988—1992), M. Sharifxoʻjayev (1992—2001)lar muharrirlik qilishgan.

Oʻtgan davrlarda jurnal sahifalarida ilmfanning barcha sohalari, ularning ayrim tarmoklari rivoji, jahondagi turli elelatlar haqida muntazam ravishda makrlalar chop etildi. Uzbekistonda fantast yozuvchilarning shakllanishida jurnal muharririyati huzuridagi „Fantast yozuvchilar maktabi“ning xissasi katta boʻldi (H. Shayxov, M. Mahmudov, S. Abdullayeva, Gʻ. Jahongirov, X. Dustmuhamedov, O. Muminov, R. Obidov va boshqalar).

Oʻzbekiston mustaqilligi yillarida jurnal mamlakat xalqi, ayniqsa, yosh avlod qalbi va tafakkurida milliy gʻoya, milliy mafkura va umumbashariy qadriyatlarga, demokratik tamoyillarga hamda fanning sunggi yutuqlariga asoslangan zamonaviy dunyoqarashni shakllantirishga, xalqimizni yuksak maʼnaviyatli, maʼrifatli etish yoʻlida jahon kashfiyotlarini, oʻzbek olimlarining xorijiy mamlakatlar ilmiy tadqiqot markazlari bilan hamkorligi natijalarini keng targʻib qilishga, buyuk mutafakkirlarimiz hayoti va faoliyati xamda ilmiy merosidan xalqimizning bahramand boʻlishiga alohida eʼtibor berib kelmoqda.

2003-yildan jur.da maqolalar oʻzbek va rus tillarida chop etilmoqda. Muharriri Shuhrat Egamberdiyev (2002-yildan).

Havolalar 
 Jurnal rasmiy internet-sahifasi
Fan doktori

Fan doktori — yuqori ilmiy daraja. Dastlab Boloniya universitetida joriy etilgan boʻlib, magistrlik darajasiga ega boʻlgan oʻqituvchilarga berilgan. Sobiq SSSR, jumladan, Oʻzbekistonda Fan doktori ilmiy darajasi 1934 -yildan boshlab joriy qilingan. Hozir Fan doktori ilmiy darajasi dunyoning deyarli barcha mamlakatlarida beriladi. AQSH, Buyuk Britaniya, Germaniya, Fransiya va boshqa mamlakatlarda Fan doktori ilmiy darajasini magistrlik darajasiga ega boʻlgan va doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan shaxslar olishi mumkin.

Oʻzbekistonda Fan doktori ilmiy darajasi oliy oʻquv yurti yoki institut muassasasi qoshidagi ixtisoslashgan ilmiy kengash taklifiga binoan, Oʻz. Res. Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi rayosati qaroriga muvofiq fan nomzodi ilmiy darajasiga ega boʻlgan, tegishli miqdorda ilmiy maqolalari va ilmiy monografiyasi bosilib chiqqan, doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan shaxslarga beriladi. Doktorlik dissertatsiyasi fan va xalq xoʻjaligi rivojiga katta hissa boʻlib qoʻshiladigan, dolzarb ilmiy muammoni hal qilishning original va samarali yoʻllarini koʻrsatib bergan, muhim nazariy umumlashma xulosalar chiqarilgan mustaqil institut ishi boʻlishi kerak. Fanning biror tarmog'i yuzasidan yaratilgan muhim darslik yoki daʼvogarning katta ilmiy qimmatga ega ilmiy yoxud ilmiy - metodik tadqiqoti ham doktorlik dissertatsiyasi sifatida taqdim etilishi mumkin. 2002 -yil Oʻzbekistonda ilm-fanning turli sohalarida 2178 ta fan doktori faoliyat yuritdi.
Fan komiteti

Fan komiteti, Oʻzbekiston Xalq Komissarlari Kengashi huzuridagi fan komiteti — 1930-yillarda Oʻzbekistonda fan shtabi vazifasini bajargan ilmiy tashkilot. 1932-yil oktabrda Oʻzbekiston MIK xuzurida tashkil etilgan. Uning tarkibida geol. va mineral resurslar guruhi hamda kabineti, gidrogeol. va muhandislik geol.si, energstiklar, agrooʻrmonmelioratsiya guruhlari, oʻsimliklar resurslari guruhi va kabineti, xaritagrafiya boʻlimi hamda guruhlar qoshida tuproqshunoslik, gidrologiya va boshqa sektorlar boʻlgan. Fan komiteti zimmasiga zarur lab. va intlar tashkil etish hamda ularni jihozlash, ilmiy kadrlar tayyorlash vazifasi yuklatilgan. 1934-yil 1-iyundan Oʻzbekiston XKS ixtiyoriga oʻtkazilgan. 1935-yil Fan komiteti tizimida 12 ilmiy tadqiqot muassasasi, 2 kutubxona va jurnal tahririyati boʻlgan. Shu yili tarkibida yangi boʻlim, guruh, lab. va sektorlar tashkil etildi. Ularning faoliyati xalq xoʻjaligining ayrim sohalari uchun amaliy ahamiyatga ega boʻlgan ilmiy masalalarni hal etishga qaratildi. Respublika ishlab chiqaruvchi kuchlarni oʻrganuvchi boʻlimning tashkil toggishi ham Fan komiteti faoliyatida katta rol oʻynadi. 1937-yil Fan komiteti tarkibida tibbiyot va fizikamat., ijtimoiy, texnika fanlari boʻlimlari tuzidsi; boʻlim sifatida nashriyot ham tashkil etildi. Fan komiteti faoliyatida kimyo, fizika, mat., gidroenergetika, geol., adabiyot va til fanlari yetakchi ilmiy yoʻnalishga aylandi. Fan komiteti muassasalari Oʻzbekiston oʻsimlik va hayvonot dunyosi, tuproq va yer geol.si, yer yuzasi va yer osti suvlari energetika resurslarini oʻrganish va ulardan foydalanish yoʻllari, mineral yoqilgi zaxiralari, neft qatlamlari va boshqa boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib bordi. Ijtimoiy fan sohalari — Oʻzbekiston iqtisodiyoti, oʻzbek tili va adabiyoti, moddiy madaniyat yodgorliklarini oʻrganish va muhofaza qilish boʻyicha tadqiqotlar avjoldi. 1938-yil Fan komiteti ning muassasalarida 83 ilmiy xodim, jumladan, 7 fan doktori va 5 professor ishladi. Fan komitetiga turli davrlarda Otajon Hoshim, T.N.QoriNiyoziy, I.I.Islomov rahbarlik qilgan. Fan komiteti negizida 1940-yil yanvarda SSSR Fanlar akademiyasining Oʻzbekiston filiali, 1943-yil noyabrda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi tashkil topdi.
Fan nomzodi

Fan nomzodi - Oʻzbekiston va ayrim sobiq sovet mamlakatlarida beriladigan ilmiy daraja. Oliy oʻquv yurtlari va ilmiy tadqiqot institutlari koshidagi ixtisoslashgan ilmiy kengashlar tomonidan nomzodlik imtihonlarini topshirgan, fanning dolzarb muammolari boʻyicha mustaqil yozilgan dissertatsiya tadqiqot ishini himoya qilgan oliy maʼlumotli shaxslarga beriladi. 1934-yilda taʼsis etilgan. Fan nomzodi ilmiy darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiyalar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan nazorat tariqasida koʻrib chiqiladi va Fan nomzodi ilmiy darajasini tasdiqlovchi diplom beriladi. Fan nomzodi oliy oʻquv yurti yoki ilmiy tadqiqot institutlarida dotsent, katta ilmiy xodim, kafedra, boʻlim, lab. mudiri lavozimlarini egallash uchun tanlovlarda qatnashish va fan doktora ilmiy darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiyani himoya qilish huquqiga ega. Fan nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya aspirantura taʼlimi davrida yoki mustaqil ravishda yoziladi. Dissertatsiyada yangi ilmiy va amaliy xulosa hamda tavsiyalar berilishi, tadqiqotchining mustaqil ilmiy ishlar olib borish qobiliyati namoyish etilishi, fanning mazkur sohasidagi nazariy bilimdonligi aks etishi lozim. Fan nomzodi ilmiy darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiyaning asosiy goyalari qator ilmiynazariy va amaliy yoʻnalishdagi maqolalarda, tavsiya va qoʻllanmalarda oʻz ifodasini topmogʻi kerak. Dissertatsiyaning himoyasi oliy oʻquv yurtlari va ilmiy tadqiqot institutlari qoshidagi birlashgan ixtisoslashtirilgan ilmiy kengashlarda amalga oshiriladi. 2002-yil Oʻzbekistonda ilmfanning turli sohalarida 8904 Fan nomzodi faoliyat yuritdi.

Yana qarang 

 Aspirantura
Fandi qoʻltigʻi

Fandi qoʻltigʻi — Atlantika okeanining Shimoliy Amerika qirgʻoklaridagi qoʻltiq. Men qoʻltigʻining shim. qismi. Uzunligi 300 km, eni 90 km, chuqurligi kiraverish qismida 208 m. Suv koʻtarilishi har yarim sutkada takrorlanadi. Dunyo okeanining eng baland koʻtariladigan qismi, balandligi 18 m gacha yetadi. Eng katta porti — SentJon.

 

Qoʻltiqlar
Faner

Faner (frans. fournir — ustmaust qoʻymoq) — yupqa yogʻoch shponlar (qatlamlar)ni qatlamqatlam qilib yopishtirib tayyorlangan qurilish materiali. F. shponlari yogʻoch gʻoʻlalarni tarashlab yoʻnish, arralab tilish va sidirib shilish usullarida tayyorlanadi. Gʻoʻlani sidirib shilish usuli keng tarqalgan. Bu usulga koʻra, bugʻlangan yoki qaynatilgan gula maxsus stanok shpindellariga qistirib aylantiriladi. Gʻoʻla oʻqiga parallel oʻrnatilgan uzun tigʻ (pichoq) aylanayotgan gʻoʻlaga yaqinlashtirilsa, undan yupqa qatlam (shpon) shilinib ajralib chiqadi. Hosil boʻlgan qatlam boʻlaklab qirqiladi va quritiladi. Qurigan shponlar qatlamqatlam qilib yelimlanadi. F. qatlamlari qayin, qayragʻoch, qaragʻay, dub va boshqa daraxt gʻoʻlalaridan tayyorlanadi. F.ning tunuka qoplangan, oʻtga va suvga chidamli xillari ham boʻladi. Ishlab chiqariladigan F.ning standart qalinligi 1 – 19 mm, eni va boʻyi 725–2440 mm ni tashkil etadi. F. qurilish, avtomobilsozlik, vagonsozlik, kemasozlik, samolyotsozlik, mebel sanoati, televizorlar ishlab chiqarish va boshqalarda qoʻllanadi (qarang Yogʻochsozlik sanoati).