MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Oliy qisqichbaqasimonlar

Oliy qisqichbaqasimonlar (Malacostraca) — qisqichbaqasimonlar kenja sinfi. Bosh, koʻkrak va qorin boʻgʻimlarining soni doimiy, qorin oyoqlari rivojlangan. Bosh va koʻkrak boʻgʻimlari qoʻshilib, boshkoʻkrakni hosil qiladi. Boshida bir juft fasetkali koʻzlari, uzun va kalta moʻylovlari, 3 juft (bir juft yuqori va 2 juft pastki) jagʻlari boʻladi. Qorin boʻgʻimlari baʼzan oʻzaro yoki telson (dum plastinkasi) bilan qoʻshilib ketadi. Nafas olish va qon aylanish sistemasi yaxshi rivojlangan. Oshqozoni chaynovchi va filtrlovchi boʻlimlardan iborat; hazm bezi murakkab tuzilgan. Oʻzgarishsiz yoki metamorfoz orqali rivojlanadi. "Oliy qisqichbaqasimonlar" nomi bu hayvonlar uchun uncha mos kelmaydi. Chunki ularning murakkab tuzilish belgilari bilan bir qatorda tuban belgilari (mas, ikki shoxli qorin oyoklari) ham boʻladi. 13 taga yaqin turkumga boʻlinadi. 19,5 ming turi maʼlum. Juda keng tarqalgan; asosan, dengiz bentosida yashovchi va pela-gik hayvonlar. Chuchuk suvlarda daryo kisqichbakalari, suv xoʻtiklari, yonlab suzarlar tarqalgan. Ayrim turlari (zah-kashlar) parazit va kuruklikda yashaydi. Oziq-ovqat sifatida sanoat miqyosida ovlanadi (krevetkalar, langustlar, omarlar, Kamchatka krabi).

Manbalar
Oliy harbiy bojxona instituti

Oliy harbiy bojxona instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasining Oliy harbiy bojxona instituti — bojxona tizimiga yuqori malakali mutaxassislar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti. Toshkent shahrida joylashgan. 2002-yil 22-mayda bojxona kolleji, Soliq va bojxona akademiyasining bojxona ishi fakulteti negizida tashkil etilgan. Tarkibida bojxona ishi, qayta tayyorlash va malaka oshirish fakultetlari hamda 12 kafedra (jangovar, harbiy xizmat, jismoniy tayyorgarlik va avtomobil ishi; bojxona nazoratini tashkil etish; tashqi iqtisodiy faoliyatni davlat tomonidan boshqarish va h.k.) bor.

Institutda bojxona tizimidagi kadrlarning bazaviy kasbiy tayyorgarligi oshiriladi, tizim xodimlari qayta tayyorlanadi va malakasi oshiriladi; bojxona ishi sohasida ilmiy tadqiqotlar ishlarini tashkil etish, xorijiy mamlakatlarning shu kabi oʻquv boʻlinmalari bilan amaliy, uslubiy aloqalar oʻrnatish, ilmiy adabiyotlar tayyorlash va nashr etish ishlari bajariladi. Institutda 2003/2004 oʻquv yilida 125 nafar talaba oʻqidi, 112 nafar professor-oʻqituvchilar ishladi. Doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilish boʻyicha ixtisoslashgan ilmiy kengash mavjud. Aspirantura bor. Oʻquv qoʻllanmalari, dasturlar, ilmiy va metodik qoʻllanmalar nashr etiladi.

Manbalar 

    

Toshkent institutlari
Olim Usmon

Olim Usmon (taxallusi; asl ismsharifi Usmonov Olim; 1912.31.12, Jalolobod — 1989.20.9, Toshkent) — tilshunos olim, lugʻatshunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1973). Nizomiy nomidagi Pedagogika institutini tugatgan (1940). Oʻzbekiston Davlat nashriyotida dastlab muharrir, keyin boʻlim mudiri (1932—35), OʻzFAN Til va adabiyot institutida ilmiy xodim (1935—1938), OʻzFAN nashriyoti direktori (1938—42), Davlat radioeshittirish qoʻmitasi raisi oʻrinbosari (1944—46). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Til va adabiyot institutining lugʻat (1946—53), til tarixi (1958—65), terminologiya boʻlimlariga rahbarlik qilgan (1965— 84). Toshkent universiteti filol. fakultetining dotsenti (1954—1958). Alisher Navoiyning „Muhokamat ul-lugʻatayn“ asari haqida ilmiy tadqiqotlar olib borgan. „Oʻzbek tili grammatikasi (fonetika va morfologiya)“ (hamkorlikda, 1938), „Oʻzbek tilining imlo lugʻati“(1940), „Imlo lugʻati“ (1949) singari darslik va oʻquv qoʻllanmalarini eʼlon qilgan. 5 jildli „Ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ (1950—55), „Ruscha-oʻzbekcha yon lugʻat“ (1956), „Internatsional soʻzlar lugʻati“ (1959, 1962), „Qisqacha ruscha-oʻzbekcha lugʻat“ (1961), „Ruscha-internatsional oʻzlashtirma soʻzlar izoxli lugʻati“ (1965, 1972), „Ijtimoiy-si-yosiy terminlar lugʻati“ (1976) kabi kitoblarning yaratilishida ishtirok etgan.

Manbalar

Havolalar 
 https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-oct-26-1989-2166813/

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Qirgʻizistonlik oʻzbeklar
Jalolobodda tugʻilganlar
Anvar Olimjonov

Olimjonov Anvar (Alimjonov Anuar) (1930.2.5, Toldiqoʻrgʻon viloyati, Qorligʻash ovuli) — qozoq yozuvchisi. Qozogʻiston universitetini tugatgan (1954). 1955-yildan "Literaturnaya gazeta", keyinroq "Pravda" gazetalarining Qozogʻistondagi muxbiri, "Qozoqfilm" kinostudiyasi bosh muharriri (1960— 70), 1971-yildan Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasining birinchi kotibi. Dastlabki asari "Oq doʻst, qora doʻst, sariq doʻst" 1958-yilda chop etilgan. "Mangu tomirlar" (1960), "Karvon quyosh to-mon bormoqda" (1963), "Zangori togʻlar" (1964), "Oʻtror armugʻoni" (1966), "Qorashunqor koʻprigi" (1969), "Jamshid oynasi" (1970), "Qurmongʻozining bolalik chogʻi" (1972), "Rudakiy taxti", (1974), "Muallimning qaytishi" (1978) singari qator roman va qissalar muallifi. "Mahambet nayzasi" (1969) romanida qozoq xalqining oʻtmishi, orzu-umidlari tasvirlangan. "Doʻstlar uchrashganda" (1959), "Suvda, quruqlikda ellik ming mil" (1962) kabi kitoblarida O.ning ocherklari va publitsistik maqolalari oʻrin olgan. Yozuvchining "Mahambet nayzasi" romani hamda publitsistik asarlari oʻzbek tilida nashr etilgan. Abay nomidagi Qozogʻiston davlat mukofoti (1967) va Xalqaro Neru mukofoti laureata (1969).

Manbalar 
    

Qozogʻistonlik yozuvchilar
1930-yilda tugʻilganlar
Sovet yozuvchilari
Rahim Olimjonov

Rahim Olimjonov (1913.10.7 — Toshkent — 1985.17.2) — entomolog olim, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1952), biol. fanlari doktori (1949), professor (1950). Oʻrta Osiyo universitetining qishloq xoʻjaligi fakultetini tugatgan (1934). Oʻrta Osiyo oʻsimliklarni himoya qilish ilmiy tadqiqot institutida ilmiy xodim (1935 — 37). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Zoologiya sektori ilmiy xodimi (1939—40). Botanika va zoologiya instituti direktori oʻrinbosari (J941-44). UzDU rektori (1950-55). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Zoologiya va parazitologiya instituti entomologiya laboratoriya mudiri (1956—72), shu institut direktori (1958— 61), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti entomologiya kafedrasi mudiri (1972— 81). Ilmiy asarlari gʻoʻza, beda va boshqa ekinlar zararkunandalarini oʻrganish va ularga qarshi kurash choralariga bagʻishlangan. Entomologiya darsligini tuzgan (1977).

Manbalar 
 Pochvoobitayushiye i pripochvennie formi nasekomix oroshayemix zemel Oʻzbekistona. T., 1972; Formirovaniye vrednoy entomofauni xlopchatnika i lyuserni v Karshinskoy stepi, T., 1974.

1913-yilda tugʻilganlar
10-iyulda tugʻilganlar
1985-yilda vafot etganlar
17-fevralda vafot etganlar
Olimlar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzoslari
Hoshimjon Olimjonov

Hoshimjon Olimjonov (1940.3.5, – 2017.31.05 Andijon viloyati, Qoratepa qishlogʻi) – Oʻzbekiston xalq artista (1987). 1961-yildan Andijon teatrida aktyor, rejissyor yordamchisi. „Oq nilufar“ spektaklidagi Ariyaka uning teatrdagi birinchi rolidir. U sahna sirlarini Abbos Bakirovdan oʻrgangan. Qoraxoʻja („Nodira“), Hoji („Nurxon“), Qosimbek („Bobur“), Gʻofir („Boy ila xizmatchi“), Xudoyorxon („Mexrobdan chayon“), Ezop („Ezop“), Gloster („Qirol Lir“), Qirol Eduard („Richard III“), Mafiya boshligʻi („Qotil kim?“), Boboxon („Tohir va Zuhra“), Shohjahon („Zebun-niso“), Sulaymon baʼzoz („Choʻlpon“) kabi rollar ijro etgan. O. bir kancha filmlar („Saraton“, „Qullar“ va boshqalar) va videofilmlar („Mehrobdan chayon“ va boshqalar)da ham suratga tushgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1940-yilda tugʻilganlar
3-mayda tugʻilganlar
2017-yilda vafot etganlar
31-mayda vafot etganlar
Xudoyor Olimov

Xudoyor Olimovich Olimov (1928.30.5, Toshkent) — psixiatr, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1988), tibbiyot fanlari doktori (1962), professor (1963). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgan (1948). Shu institut psixiatriya klinikasida assistent (1954—57), ayni vaqtda Toshkent Davlat Universiteti yuridik fakultetida oʻqituvchi. Oʻzbekiston oʻlka meditsinasi ilmiy tadqiqot institutida katta il-miy xodim (1957—62), Andijon tibbiyot instituti psixiatriya kafedrasida mudir (1963—65), ayni vaqtda shu institut davolash fakultetida dekan, 1965-yili Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti rektorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari, shu institut (1966—73), Toshkent tibbiyot akademiyasi (1973—97) psixiatriya kafed-rasi mudiri. 1997-yildan ilmiy konsultant. O. Oʻzbekistonda psixiatrlar maktabi tashkilotchilaridan. Ilmiy faoliyati shizofreniya, infeksion ensefalit, maniakaldepressiv psixoz, qandli diabetda psixikaning aynishi va bu kasalliklar klinikasi, qaytalinishining oldini olish, davolash masalalariga oid.

Manbalar 
 Rekurrentnaya shizofreniya, T., 1982; Psixicheskiye narusheniya pri saharnom diabete, T., 1987.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Hamidjon Olimov

Hamidjon Olimov (1948.2.12, Oxunboboyev tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Fargʻona pedagogika institutini tugatgan (1972). 1966— 76 yillarda va 1994-yildan Oxunboboyev tumanidagi 8-maktabda toʻgarak rahbari, matematika oʻqituvchisi, 1976—94 yillarda 13-maktabda ilmiy boʻlim mudiri va mat. oʻqituvchisi. Ish faoliyati davomida oʻquvchilarni ixtirochilikka oʻrgatdi, maktabda mat. boʻyicha namunali fan xonasi tashkil etib, uni turli oʻquv qoʻllanmalari va koʻrgazmali qurollar bilan boyitdi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Olimp togʻi

Olimp togʻi — Gretsiyadagi eng baland togʻ massivi. Egey dengizining Termaikos koʻltigʻi sohilida. Eng baland joyi 2917.727 m. Ohaktosh va slanetslardan tuzilgan. Tik yon bagʻirlarida dara koʻp. Keng bargli va igna bargli oʻrmonlar bor. Choʻqqilarida qishda qor boʻladi. Milliy bogʻ tashkil etilgan. Yunon afsonalarida Olimp togʻi muqaddas togʻ, xudolar makoni hisoblangan.

Manbalar
Olimpiya

Olimpiya — Elida (Peloponnesning shim.-gʻarbiy qismi)dagi yunonlar shahri; Zevs sajdagohi (muqaddas Altis oʻrmonzori). O. atro-fida Olimpiada oʻyinlari oʻtkazish uchun qurilgan in-shootlar (stadion va boshqalar) joylashgan. O.da Fidiy ustaxonasi joylashgan. O. maʼmuriy majmuasi miloddan avvalgi 7— 4-asrlarda shakllangan. Milodiy 426 yil Rim imperatori Feodosii II buyrugʻiga koʻra oʻt qoʻyilgan, bundan avvalroq u Zevsga sajda qilishni va Olimpiada oʻyinlarini majusiylik belgisi sifatida man qilgan. Qazishmalar natijasida Pe-lops sajdagohi, ibodatxonalar haro-balari, jumladan, Gera, Zevs, Xudolar onasi, 12 xazina, 130 dan ziyod haykallar, 13 mingga yaqin jez buyumlar, 10 mingga yaqin bitiklar va boshqa topilgan O. Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar
Olimpiya shon-shuhrati muzeyi

Olimpiya shon-shuhrati muzeyi — Toshkent shahrida joylashgan Oʻzbekistonda olimpiada harakati va sport yutuqlarini targib qiluvchi markaz.

Tarixi 
1996-yil 1-sentabrda Toshkentda ochilgan. Osiyo qitʼasida birinchi tashkil qilingan olimpiya muzeyi. Ochilishida Xalqaro Olimpiada qoʻmitasi(XOQ)ning Prezidenti X.A.Samaranch ishtirok etgan. Muzeyning vazifasi: olimpiya gʻoyalarini targʻib qilish bilan birga respublikada jismoniy tarbiya, sport, sayohat va xalq milliy oʻyinlarini yuksaltirish, shuningdek, Oʻzbekiston sportchilarining jahon miqyosidagi nufuzini mustahkamlash ishiga koʻmaklashish.

Muzey tuzilishi 
Muzeyda 11 mingdan ziyod eksponatlar mavjud jumladan turli buyumlar, ashyolar, rasmlar, yorlikdar va musobaqalarning gʻoliblariga berilgan kuboklar, medallar, nishonlar mavjud. Ular AQSH, Ispaniya, Shveysariya va boshqa xorijiy davlatlardan olib kelingan. Muzeyning 1-qavatida noyob eksponatlar joylashtirilgan. Prezident I. Karimovning muzeyga sovgʻalari ham bor. Bular xalkaro sportni rivojlantirishga qoʻshgan hissasi uchun Oʻzbekiston Prezidentiga XOQ Prezidenti top-shirgan Olimpiada oltin ordeni, Osiyo Olimpiada Kengashining Olimpiada oltin ordenidir. Shuningdek, bu yerda Xalqaro havaskorlar kurash federatsiyasining "Oltin marjoni", professional boks boʻyicha 16 karra jahon chempioni A. Grigoryannint chempionlik oltin kamari, gulchambari va medallari, olimpiada oʻyinlari vaqtida tayyorlangan turli medallar va ni-shonlar bor. Muzeyning 2-qavatida Olimpiada oʻyinlari oʻtkazilgan yillar xronologik tarzda berilgan boʻlib, ularda ishtirok etgan oʻzbekistonlik sportchilarning kiyimlari, asbob-anjomlari, suratlari, mukofotlari bilan tanishish mumkin. Oʻzbekiston mustaqilligi yillarida sportchilari-mizning jahon, Yevropa birinchiliklari, Osiyo, Markaziy Osiyo oʻyinlari, Toshkent va xorijiy mamlakatlarda oʻtkazilayotgan turli xalqaro turnirlarda erishgan yutuqlari, qoʻlga kiritgan sovrinlari muzey eksponatlarining asosini tashkil etadi. Amaldagi ekspozitsiyalar muntazam yangi ek-sponatlar bilan toʻldirib turiladi. Muzey vidiokassetasi tasmalariga eng qiziqarli musobaqalar tasviri yozilgan. Olimpiya shon-shuhrati muzeyi-shahrim.da Oʻzbekistonda jismo-niy tarbiya va sport tarixiga oid huj-jatlar fondi yaratilgan. Bu yerda muhim sport tadbirlari oʻtkazilib turiladi.

Manbalar 

 
Muzeylar
Oʻzbekiston madaniyati
Toshkent
Oʻzbekistondagi muzeylar
Olif

Olif — q. Alifmoy.

Manbalar
Otaxon Ollaberganov

Ataxan Allabergenov (1947-yilning 17-noyabr sanasida Turkmanistonning Toshhovuz viloyati, Ilyoli tumanida tavallud topgan) — rassom, haykaltarosh, san'at fanlari professori (2018), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981), Oʻzbekiston Badiiyot akademiyasi akademigi (2003). 1974-yilda Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan. 1975-yildan Ogahiy nomidagi Xorazm viloyati musiqali drama va komediya teatrida bosh rassom boʻlib faoliyat yuritgan. Ilk bor Muqimiy teatri spektakllariga (E. Sobitovning "Hijron", F. Musajonovning "Olifta", 1973) dekoratsiyalar yaratdi. A. Allabergenov eskizlarda yaratilgan badiiy g'oyani sahna bezaklariga toʻliq koʻchirishga erishadi. "Beruniy" (Uygʻun, 1976), "Nurxon" (K. Yashin, 1977), "Platina" (O. Matjon, 1977), "Maysaraning ishi" (Hamza, 1983), "Yagona guvoh" (K. Omarov, 1985), "Tobutdan tovush" (A. Qahhor, 1986, Toshkent satira teatrida), "Jaloliddin" (E. Samandarov, 1987) va boshqa spektakllarni badiiy bezagan. Shuningdek, rassom Xiva, Urganch manzaralari aks ettirilgan yirik polotnolar muallifi. "Eski shahar" (1977), "Birinchi oʻqituvchi" (1978) va boshqa kolleksiyalari mavjud. Umri davomida oʻn minglab takrorlanmas rang-tasvir va grafik asarlar yaratgan va Oʻzbekiston san'atiga yuksak hissa qoʻshgan. 2000-yilda "Mehnat shuhrati" ordeni bilan mukofotlangan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1947-yilda tugʻilganlar
17-noyabrda tugʻilganlar
Turesh Ollanazarov

Turesh Ollanazarov (1916.11.9, Qoʻngʻirot) — rejissyor, teatrshunos, dramaturg, tarjimon. Oʻzbekiston xalq artisti (1963). Moskvadagi teatr sanʼati instituti qoraqalpoq studiyasini (1939), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini (1951) tugatgan. Qo- 1 raqalpoq teatrida rejissyor (1939—47), bosh rejissyor (1951 — 59), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston boʻlimining tarix, til va adabiyot institutida boʻlim mudiri (1959—66; 1968—74), katta ilmiy xodim (1983-yildan), Qoraqalpoq madaniyat vaziri (1966—68), Toshkent madaniyat institutida kafedra mudiri (1974—83). Oʻz ijodi bilan qoraqalpoq milliy teatri, rejissurasi va aktyorlik sanʼatini professional darajaga koʻtargan. "Maysaraning ishi", "Boy ila xizmatchi" (Hamza), "Alpomish" (N. Dovqorayev, J. Obidov bilan hamkorlikda), "Tengini topgan qiz" (A. Oʻtepov), "Ogʻriq tishlar" (Abdulla Qahhor), "Vassa Jeleznova" (M. Gorkiy), "Oʻgʻirlangan baxt" (I. Franko), "Tartyuf" (J. Molyer) kabi spektakllari oʻtkir ifodaviyligi bilan ajralib turadi. "Oshiq Gʻarib" (A. Begimov bilan hamkorlikda), "Ravshan" (J. Oymirzayev bilan hamkorlikda), "Aypbergen Musayev", "Oydoʻs bobo" kabi dramatik asarlar, "Qoraqalpoq teatri" (1966), "Sanʼatimiz qaldirgʻochlari" (1969), "Qoraqalpoq Sovet dramaturgiyasi tarixi masalalariga doyr" (1987) va boshqa ilmiy asarlar muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1916-yilda tugʻilganlar
11-sentabrda tugʻilganlar
Rahmon Olloberganov

Rahmon Olloberganovich Olloberganov (1910.1.1 - Xiva - 1986.15.11) — bastakor. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1968). Toshkent konservatoriyasini tugatgan (1965). Xorazm teatrlarida sozanda, musiqa rahbari va dirijyor (1930—40), Urganch musiqa maktabi oʻqituvchisi (1940—42) va direktori (1944—62 va 1964-yildan). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi (1942—44). O. "Adolat" (I. Akramov), "Maʼrifat qurbonlari" (E. Rahim), "Oshiq Gʻarib" (Yu. Yusupov; A. Otajonov bilan hamkorlikda) va boshqa pyesalarga, bir qancha inssenirovkalarga musiqa yozgan. "Yoshligim", "Bir kelib keting qishlogʻimizga" va boshqa qoʻshiklari ommaviylashgan.

Manbalar 

Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
1910-yilda tugʻilganlar
1986-yilda vafot etganlar
15-noyabrda vafot etganlar
Olloqulixon saroyi

Olloqulixon saroyi - xalq orasida Toshhovli nomi bilan mashhur.

Manbalar
Olma kislota

Olma kislota, oksikahrabo kislota, NOOS—SN(ON) — SN2SOON — rangsiz, ignasimon kristall modda. Mol. m. 134,09. Shved kimyogari K. Sheyele 1785-yilda xom olmadan ajratib olgan. Olma kislota juda muhim 2 asosli oksikarbon kislotadir (qarang Oksikislotalar). 2 ta optik faol izomer hosil qiladi; ratsemat (optik nofaol, kaynash temperaturasi 130°)shakli ham mavjud. Suv va spirtda yaxshi eriydi, kaynash temperaturasi 100°. Tabiatda L - olma kislota uchraydi. U ravoch, vino, xom olma, uzum, zirk va tamakida boʻladi. Olma kislota tibbiyotda surgilar va boʻgʻilishga qarshi preparatlar tayyorlashda ishlatiladi.

Manbalar 

Kislotalar
Olma qurti

Olma qurti, olma mevaxoʻri () — urugʻli mevalarning zararkunandasi, barg oʻrovchi kapalaklar oilasidan. Olma, behi, nok, baʼzan oʻrik, shaftoli, olxoʻri mevalariga zarar yetkazadi. Mevaning urugʻi va eti bilan oziqlanadi. Olma qurti kapalaklarining qanotlari yozilganida" 18–21 mm, oldingi qanotlari kulrang, kanotlari asosi va uchi qoramtir; keyingi qanotlari och qoʻngʻir, oqish tukli. Soʻnggi yoshdagi qurtlari 14–20 mm, och pushti. Gʻumbak davrida daraxt poʻstlogʻi, toʻkilgan shoxshabba va barglar ostida, tuproqning yuza qavatida, meva omborlari devorlari kavagida, meva yashiklari tirqishlarida qishlaydi. Erta bahorda olma gullaganda pilladan kapalak uchib chiqib, daraxt bargi va gullariga tuxum qoʻyadi.  Tuxumlardan 6—8 kundan soʻng qurtlar chiqib, mevalarni zararlaydi. Mavsumda 3—4-marta nasl beradi.

Kurash choralari: erta bahorda daraxt poyasidan eski koʻchgan poʻstloq olib tashlanadi; ildizi atrofidagi tuproq yaxshi yumshatiladi; meva saqlanadigan omborlar va yashiklar dezinfeksiya qilinadi; toʻkilgan mevalar har doim yigʻib olib turiladi; kapalaklar har qaysi naslining paydo boʻli-shi davrida daraxtlar insektitsidlar (fozalon, Bi-58) va boshqa preparatlar bilan ishlanadi.

Manbalar 

 

Hayvonlar
Olmazor

Olmazor (1963-yilgacha — Vrevskiy) — Toshkent viloyati Chinoz tumanidagi shaharcha (1937-yildan). Chirchiqdaryosining oʻng sohilida. Toshkentdan 50 km jan.gʻarbda. Toshkent — Sirdaryo temir yoʻldagi stansiya. Aholisi 9,1 ming kishidan ziyod (2003). O.da 13 tashkilot va korxona bor, shulardan, qurilish materiallari kombinati, gʻisht zavodi, mebel fabrikasi va boshqa faoliyat koʻrsatadi. 2 umumiy taʼlim maktabi, 2 kutubxona, klub, kasalxona, 3 dorixona, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari mavjud.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Toshkent viloyati
Chinoz tumani
Olmaliq ammofos aksiyadorlik jamiyati

Olmaliq ammofos aksiyadorlik jamiyati - Oʻzbekistondagi yirik kimyo korxonalaridan biri. "Oʻzkimyosanoat" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tarkibida. Azotli va fos-forli oʻgʻit — ammofos, shuningdek, monoammoniyfosfat, salifos, ammoniy sulfat, yogʻoch-tolali taxtalar, polietilen plyonkalar ishlab chiqaradi. 1969-yil dekabrda Olmaliq kimyo zavodining ilk navbati ishga tushirilgan va sobiq Ittifoqda 1-marta ekstraksi-on fosfat kislota hosil qilish uchun xom ashyo sifatida Qoratov (Jan.Qo-zogʻiston) fosforiti qoʻllanilgan. Korxona 2-navbati 1973-yilda ishga tushirilgan. 1998-yildan Qizilqum fosforit kombinatida ishlab chiqariladigan fosforit unini qayta ishlaydi.

Korxona yiliga 338,1 ming t fosforli oʻgʻitlar, 500 ming t sulfat kislotasi ishlab chiqarish kuvvatiga ega. 1992-yilning fevral oyidan korxona "Ammofos" ishlab chiqarish birlashmasi deb nomlandi. 2001-yil dek-.dan, hozirgi nomda va ochiq turdagi aksiyadorlik jamiyati.

Korxonada 2 ta ammofos sexi, 3 ta ekstraksiyalangan fosfor kislotasi sexi, oltingugurt kislotasi, xalq isteʼmol mollari ishlab chiqarish boʻlimlari, qator yordamchi sexlar va "Turon MS1" Oʻzbekiston — AQSH qoʻshma korxonasi bor.

Korxona mahsulotlariga ichki bozorda talab katta va respublikaning turli mintaqalaridagi barcha turdagi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish uchun ishlatiladi. Bundan tash-qari, MDH mamlakatlariga, Xitoy va Eronga eksport qilinadi.

Manbalar
Olmaliq kon-metallurgiya kombinati

Olmaliq kon-metallurgiya kombinati — Oʻzbekistonda rangli metallurgiya sanoatining yirik korxonasi. Kombinat 2 majmuadan — qoʻrgʻoshin-rux (Qoʻrgʻoshinkon, Oltintopgan, Sardoba va Chalata konlari, qoʻrgʻoshin-rux boyitish fabrikasi va rux zavodi) hamda Mis ishlab chiqarish majmuasidan (Qalmoqqir koni, mis boyitish fabrikasi, mis zavodi)dan iborat.

Korxona tomonidan Qurama togʻlaridagi polimetalli rudalarning boy zaxirasini keng koʻlamda oʻzlashtirish maqsadida kon-qurilish ishlari 1949-yildan boshlangan edi. 1950-yilda qoʻrgʻoshin koni, 1954-yilda qoʻrgʻoshinrux boyitish fabrikasi, 1955-yilda Oltintopgan koni qurib bitkazildi. 1961-yilda mis-molibden ruda boyitish fabrikasi, 1964-yilda miss eritish zavodi, 1970-yilda rux zavodi, 1971-yilda Chalata koni, 1974-yilda Sari-Cheka karyeri ishga tushirildi. Olmaliq konmetallurgiya kombinati aksiyadorlik jamiyati obʼyektlarini rivojlantirish 80-yillarda ham faol davom ettirildi. 1999-yildan kombinat ochiq aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi.

K-tda qazib chiqariladyotgan rudalar tarkibidan 13 ta kimyoviy elementlarni ajratib olib mis va mis buyumlar, rux, kadmiy, oltin, kumush, qoʻrgʻoshin, sulfat kislotasi, mis va molibden konsentratlari, selen, tellur, mis va rux kuporosi kabi mahsu-lotlar ishlab chiqariladi. Korxona boʻlinmalarini „Svedala“ (Shvetsiya), „Varmon“ (Germaniya), „Integra Gro-ur“ (Amerika), „Mexanabr-Injiniring“ (Rossiya) va boshqa ilgʻor firmalarning zamonaviy asbobuskunalari bilan jihozlash ishlari olib borilmoqda. Kombinatt mahsulotlari chet mamlakatlarga eksport qilinadi.

Manbalar 

 

Oʻzbekistonning togʻ-kon sanoati korxonalari
Oʻzbekiston metallurgiya korxonalari
Toshkent viloyati korxonalari
Olmaliq
Olmaliqsoy

Olmaliqsoy — Toshkent viloyatidagi soy. Qurama tizmasining shim.gʻarbiy yon bagʻridagi Novnali dovonidan 3 km gʻarbda (2330 m) bir qancha mayda buloklardan boshlanadi. Olmalik, shahri yaqinida ariqlarga boʻlinib, Ohangaron daryosiga yetmay tugaydi. Uzunligi 32 km, havzasining maydoni 84 km². Yuqori oqimida soy tor va nisbatan chuqur, quyi oqimida keng va yon bagʻirlari yotiq vodiyda oqadi. Qor va yomgir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,28 m³/ sek. Mart—aprelda suvi koʻpayadi. Umumiy uz. 20 km ga yaqin, 8 ta irmogʻi bor.

Manbalar 

 
[[Turkum:Alfavit boʻyicha daryolar]
Oʻzbekistondagi daryolar

Ohangaron irmoqlari
Piskent tumani daryolari
Olmaota zilzilasi

Olmaota zilzilasi, Verniy zilzilasi — 1887-yil 9-iyun mahalliy vaqt bilan soat 4 dan 35 min. oʻtganda sodir boʻlgan zilzila. Markazi Orka Ili Olatovining shim. qismida boʻlib, kuchi 9—10 ballga yetgan. Zilziladan Olmaota shahridagi 3000 ga yaqin bino butunlay harobaga aylangan. 80 ga yaqin kishi xalok boʻlgan. Zilzila epitsentral zonasining uz. 35 km, kengligi 5 km ga yetgan. Yer yuzasida katta oʻzgarishlar boʻlgan. Rus geologi I.V.Mushketov maʼlumoticha, zilzila natijasida Orqa Ili Olatovining 1500–2000 m balandlikdagi qoyalari qulab, Oqsoy, Oqtor daryolari vodiysini toʻsib qoʻygan. Qulab tushgan baʼzi tosh boʻlaklarining ogʻirligi 500 t dan oshgan. Togʻ yon bagʻirlarida kengligi 1 m dan or-tik., uzunligi bir necha km dan iborat yoriklar hosil boʻlib, ulardan suv otilib chiqqan. Togʻ qulashi natijasida daryo suvlari toʻsilib, bir qancha ovullarni suv bosgan. Olmaota zilzilasining oʻchogʻi 20– 30 km chuqurlikda boʻlgan. Zilzilaning kuchi Toshkent, Urumchi, Ayagʻuz va Qash-qargacha borib yetgan. Zilzila vaqtida kuchli yomgʻir yoqqan. Zilzila 2 yil da-vomida vaqt-vaqti bilan qaytarilib, uning kuchi 6—7 ballga yetgan.

Manbalar 

Zilzilalar
Qozogʻistondagi zilzilalar