Kanada — Italiya munosabatlari

Kanada — Italiya — Kanada va Italiya oʻrtasidagi hozirgi va tarixiy munosabatlar. Ikkala xalq ham doʻstona munosabatlarga ega, ularning ahamiyati Italiyaning Kanadaga migratsiya tarixiga bogʻliq. Taxminan 1,5 million kanadaliklar Italiyadan kelib chiqishiga daʼvo qiladilar (aholining taxminan 4,6 %). Har ikki davlat G7, G20, NATO va Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotiga aʼzo.

Tarixi 

Kanadaga kelgan birinchi italiyalik 1497-yilda Angliya uchun Nyufaundlend qirgʻoqlarini kashf etgan va daʼvo qilgan venetsiyalik dengizchi tadqiqotchi Jovanni Kaboto boʻlgan. 1524-yilda Jovanni da Verrazzano Fransiya uchun Kanadaning bir qismini kashf etdi. 1800-yillarning boshlarida italiyaliklar Kanadaga koʻchib ketishni boshladilar, aksariyati 1890-yillarning oxiri va 1900-yillarning boshlarida kelishdi. Koʻpgina italiyaliklar Kanada shaharlarini qurishda, temir yoʻlda ishlashda, portlar qurishda, dengiz tashish va konchilikda qatnashgan va ishtirok etgan; bularning barchasi Kanadaning zamonaviy yaratilishiga olib kelgan.

Birinchi jahon urushining aksariyat qismida (1914—1918), Kanada (Britaniya imperiyasi ostida) va Italiya urush davrida ittifoqchilar edi. Ikkinchi jahon urushi (1939—1945) davrida Kanada va Italiya qarama-qarshi tomonlarda boʻlgan. 1940-yil 10-iyunda Italiya Bosh vaziri Benito Mussolini Fransiya va Buyuk Britaniyaga urush eʼlon qilganidan keyin Kanada Italiyaga urush eʼlon qildi. Kanada Italiya kampaniyasida ishtirok etdi va 1-Kanada diviziyasi hamda 1-Kanada zirhli brigadasi Sitsiliya, Moro daryosi kampaniyasi va Monte-Kassino jangida qatnashdi. 1940- va 1943-yillar orasida 600 ga yaqin Kanadada italiyalik erkaklar hibsga olinib, potensial xavfli dushman musofirlari sifatida internirlash lagerlariga yuborildi. Urush tugagandan soʻng, Kanada va Italiya 1947-yilda diplomatik munosabatlar oʻrnatdilar.

Kanada va Italiya bir qancha ikki tomonlama shartnomalarni imzolaganlar, jumladan, daromad soligʻiga nisbatan ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish va soliq toʻlashdan boʻyin tovlashning oldini olish toʻgʻrisidagi bitim (1977) va Ijtimoiy taʼminot toʻgʻrisidagi bitim (1977). 1981-yilda har ikki davlat ekstraditsiya shartnomasini va 1984-yilda ikkala davlat Madaniy hamkorlik shartnomasini imzolaganlar. Ikki mamlakat oʻrtasida quyidagi aviakompaniyalar bilan toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar mavjud: Air Canada, Air Transat va Alitalia.

Kanada va Italiya Bosh vazirlari oʻrtasida koʻplab tashriflar boʻlib oʻtgan, asosan G7, G8, G20 va NATO sammitlarida uchrashuvlar tashkil qilingan.

Yuqori darajadagi tashriflar 

Kanadadan Italiyaga tashriflar

 Bosh vazir Per Tryudo (1980)
 Bosh vazir Brayan Malroni (1987, 1991)
 Bosh vazir Jan Kretyen (1994, 2001, 2002)
 Bosh vazir Stiven Xarper (2009)
 Bosh vazir Jastin Tryudo (2017, 2021)
 General-gubernator Juli Payette (2019)

Italiyadan Kanadaga tashriflar

 Bosh vazir Jovanni Spadolini (1981)
 Bosh vazir Siriako De Mita (1988)
 Bosh vazir Lamberto Dini (1995)
 Bosh vazir Giuliano Amato (2001)
 Bosh vazir Silvio Berluskoni (2002, 2010)
 Bosh vazir Enriko Letta (2013)
 Prezident Serjio Mattarella (2017)
 Bosh vazir Juzeppe Konte (2018)

Savdo aloqalari 
2016-yilda Kanada va Italiya oʻrtasidagi savdo aylanmasi 9,88 milliard Kanada dollarini tashkil etdi. Kanadaning Italiyaga asosiy eksporti quyidagilardan iborat: farmasevtika mahsulotlari, don mahsulotlari va mineral yoqilgʻi. Italiyaning Kanadaga asosiy eksporti quyidagilardan iborat: Yadro reaktorlari va mashinalari, ichimliklar va transport vositalari (ehtiyot qismlar va motorlar). Italiya Kanadaning tovar ayirboshlash boʻyicha 8-chi yirik global sherigi va Yevropa Ittifoqidagi uchinchi eng muhim savdo hamkoridir. 2016-yil oxirida Italiya Kanadadagi toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar boʻyicha 28-eng yirik sarmoyador davlat boʻldi. Yevropa davlatlari boʻyicha Italiya 15-oʻrinni egalladi. 2016-yil oktyabr oyida Kanada va Yevropa Ittifoqi (Italiyani oʻz ichiga oladi) oʻrtasida erkin savdo shartnomasi imzolandi.

Doimiy diplomatik vakolatxonalar 

 Kanadaning Rimda elchixonasi va Milanda konsulligi bor.

 Italiyaning Ottavada elchixonasi va Monreal, Toronto va Vankuverda bosh konsulliklari bor.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Delvoi, Lui. „Kanada va Italiya: barqaror davlat munosabatlari“ xalqaro jurnali (55#3 (2000): 463-74.
Italiyaning ikki tomonlama aloqalari
Kanadaning ikki tomonlama aloqalari
Italiyaning tashqi siyosati
Kanadaning tashqi siyosati
Xalqaro munosabatlar