MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Minomyot

Minomyot (mina va rus. metat — irgʻitmoq), mina irgʻitqich — sillits stvolli artilleriya quroli. Dushmanning ochiqlikdagi hamda okop, transheyalardagi kuchlarini, oʻt ochish vositalarini tormor qilishga moʻljallangan. Oddiyligi, yengilligi, snaryadi (minasi)ning egri chiziq boʻylab yoʻnalishi va boshqa xususiyatlari bilan odatdagi artilleriya qurollaridan farq qiladi. Asosiy qismlari: stvol, qoʻshoyoq, lafet, tayanch plitasi, pritsel, boshkaruvchi mexanizm, gorizontni toʻgʻrilash mexanizmi. M.dan oskolkali, tutovchi, yondiruvchi va fugas minalar otiladi.

M. birinchi marta rus-yapon urushi (1904—05) da rus qoʻshinlari tomonidan qoʻllanilgan. Ikkinchi jahon urushi (1939—45) da hamma armiyalarda ishlatilgan. M.lar 81 mm dan 240 mm gacha kalibrli boʻladi. Ularning snaryadi 3 kg dan 130 kg gacha, otish masofasi 2,5 km dan 10 km gacha, jangovar holatdagi ogʻirligi 36 kg dan 3600 kg gacha. Reaktiv snaryad (mina) larni otish uchun reaktiv M.lar ham mavjud. Bunday M.lar Ikkinchi jahon urushi davrida "Katyusha" nomi bilan mashhur boʻlgan.

Manbalar
Minor

Minor (lot. minor — kichik) (musiqada) — 1) garmoniyata asoslangan koʻp ovozli musiqada asosiy ladlardan biri (aksi — major). Yevropa musikasida 16—17-asrlardan rivojtopgan. Uning tayanch tovushlari (1, 111 va V yaogʻonolari) kichik uch tovushli akkordno hosil qiladi. M. tizimida bastalangan asarlarga koʻproq gʻamgin, mungli tus xosdir. M. va major orasidagi qaramaqarshilik musiqa sanʼatining muhim ifoda vositalaridan; 2) keng maʼnoda — lad tuyey; asosiy tayanch pardaga nisbatan kichik tersiya intervali oraligʻida joylashgan 3-pogʻona bilan belgilanadi. Shu maʼnoda eoliy, doriy, frigiy, lokriy va boshqa tovushqator va gammalar M. xususiyatiga ega. Oʻzbek anʼanaviy musiqasida, ayniqsa, frigiy (mas, „Tanavor“, „Sayqal“), eoliy („Saraxbori Navo“), doriy („Saraxbori Segoh“) M.lar koʻproq uchraydi.

Manbalar
Minora

Minora (arabchadan tarjimasi: „mayoq“) — gorizontal (eni) oʻlchamiga nisbatan vertikal (tik) oʻlchami ortiq boʻlgan baland inshoot. Minoralar aylana, koʻp qirrali yoki toʻrtburchak shaklida barpo qilinib, yuqoriga tomon ingichkalashib boradi. Dengiz sohillarida kemalarning adashmay portga kelishiga xizmat qiladigan (mayoq), televideniye va boshqa maqsadlarga xizmat qiladigan minoralar ham bor. Inshootning yuqorisiga chiqish uchun uning ichida aylanma zina boʻladi. Qadimdan minoralar mayejid va madrasalar yonida yoki ularga tutash qurilgan. Muazzin minoraga chiqib azon aytib, namozxonlarni namozga chorlagan. Shuningdek, minoralardan soqchixona (qorovul xonasi, burj, ding) sifatida ham foydalanilgan (Jarqoʻrgʻon minorasi, Vobkent minorasi va boshqalar). Dastlabki minora ummaviylar xalifasi Musaviyning buyrugʻiga binoan 673-yil Misrda qurilgan. Baʼzi minoralar shaharga, maʼlum bir ansamblga koʻrk va salobat berish hamda uni qurdirgan shaxening kuch-qudratini namoyish qilish uchun ham bunyod etilgan.

Yevropa mamlakatlarida oʻrta asrlarda ichida yotoqxona, oziq-ovqat ombori, QUDUQ va boshqa boʻlgan minora (donjon)lar toʻrtburchakli yoki aylana tarxli silindrsimon qilib, qalʼaning uzoq qamalga bardosh berishiga moʻljallangan joyiga qurilgan. Ozarbayjondagi Qizlar minorasi (taxminan 6— 12-asrlar) donjon shaklida qurilgan. Unga 200 ga yaqin kishi joylashgan. Xayrobod va Buxorodagi Chor minor oʻziga xos toʻrt minorali meʼmoriy yodgorlik hisoblanadi.

Oʻzbekiston hududidagi qadimgi minoralarning tuzilishi oʻziga xos milliy meʼmorlik anʼanalari asosida qurilgan. Gʻishtni mavj uslubida terib, yozuvlarni qoʻllash orqali badiiy ifodaviylikka erishilgan. Minoralarga joziba baxsh etilgan. Qadimgi meʼmorlik anʼanalariga tayangan mahalliy meʼmorlik maktablarining rivojlanishi bilan minoralar bezagida rangli sopol koshinlar qoʻllangan. Xivadagi Kalta minor, Polvon qori, Sayd Sholikorboy, Shayx Qalandar bobo minoralari, Islomxoʻja madrasasi va minorasi va boshqa

Zamonaviy meʼmorlikda minora shaklidagi binolar 1950—1960-yillardan kurila boshlandi. Qohiradagi turar joy bi-nosi (1958, meʼmori N. Shebib, 33 qavatli, balandligi 100 m), Sayohatchilar minorasi (1960, meʼmori N. Shebib), Chikagodagi Marinasiti dahasidagi uy (1964, meʼmori B. Goldberg) va boshqa Hozir ham zamonaviy binolar, masjidlar va boshqa tarkibida minora ham qad. koʻtarmoqda (Toshkentdagi teleminora, Koʻkchadagi Shayx Zayniddinbobo masjidi minorasi va boshqalar).

Manbalar 

 

Arxitektura
Minorat

Minorat (lotincha: Minor — kichik) — koʻchmas mulkni meros qoldirish tizimi. Bunga koʻra vafot etgan kimsaning mol-mulki eng kichik oʻgʻil yoki aksariyat kichik qizga qoladi. Bu tartibda meros qoldirish qad. hind huquqiy toʻplamlari, oʻrta asrdagi huquqiy hujjatlarda qayd qilingan. M. mayoratning aksi boʻlib, asosan, dehqonlar muhitida va koʻproq aholining oʻrta hol tabaqalari orasida uchraydigan vorislik tizimidir. 19-asrning boshlarida Rossiya qonunida, agar kichik oʻgʻil otasi bilan tursa, u uy-joy va boshqa mulklarga merosxoʻr boʻlgan.

M. vorislik tartibi, mamlakatimizda ham avvaldan mavjud boʻlib, hozirgi kungacha saqlanib qolgan. Buni biz deyarli barcha oʻzbek xonadonlari misolida koʻrishimiz mumkin. Masalan, xalqimiz odatiga binoan, ota-ona koʻpincha kichik oʻgʻil bilan yashaydilar va ular oʻz mol-mulklarini kenja farzandga qoldiradilar. M. hozirda Jan.-Sharqiy, Sharqiy Osiyo mamlakatlarida (oilaviy munosabatda matriarxat qoldiklari kuchli saqlanib qolgan xalqlarda) uchrab turadi.

Zahro Begmatova.

Manbalar
Minorka

Minorka — serpusht tovuq zoti. Is-paniyada (Minorka orolida) yetishtirilgan. Sovuqqa chidamsiz. Toji bargsimon, katta. Oyoqlari kulrangchipor. 5—5,5 oyligida tuxumga kiradi, yiliga 150—180 tuxum qiladi. Tuxumi 60–65 g. Koʻpgina mamlakatlarda, shu jumladan, Oʻzbekistonda havaskor parrandachilar boqadi.

Manbalar 

Uy hayvonlari
Minsk viloyati

Minsk viloyati - Belarusning markaziy qismidagi viloyat. 1938-yil 15-yanvarda tuzilgan. Maydoni 40,8 ming km². Aholisi 3301 ming kishi (1998). AsoSan belaruslar, shuningdek, rus, polyak, ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Yer yuzasi sertepa, morenali qirlar, tekislik va pasttekislikdan iborat. Foydali kazilmalardan: kaliy va tosh tuzlari, torf, boʻr, mergel, qum, shagʻal, gil bor. Iklimi moʻʼtadil kontinental. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —6°, —7°, iyulniki 17—18°. Yillik yogʻin 500–700 mm. Vegetatsiya davri 185—195 kun. Yirik daryolari: Berezina (Dnepr irmogʻi), Ptich va Sluch (Pripyat irmoklari). Neman daryosi Minsk viloyati hududidan boshlanadi. Koʻl koʻp. Tuprogʻi chimlipodzol, torfli-botqoq va allyuvial tuproqlar. Hududining 36,8% oʻrmon, 14% botqoklik, 15% yaylov va oʻtloqlar. Boʻri, tulki, los, yelik, boʻrsiq, norka, quyon, tiy-in, qobon, suvsar, oq sichqon, yenotsimon it, qushlardan qur, chil, oʻrdak yashaydi. Baliq turi koʻp. Viloyat shimsharqida Berezina qoʻriqxonasining bir qismi joylashgan. Viloyat energetikasi mahalliy (torf) va chetdan keltirilgan yoqilgʻi (kumir, neft mahsulotlari, tabiiy gaz) asosida ishlaydi. Torf zaxirasi va torf qazib olish boʻyicha Minsk viloyati Belarusda 1-oʻrinda turadi. Viloyat sanoat mahsulotining 21% ni mashinasozlik va metallsozlik (transport, stanoksozlik, har xil sanoat tarmoqlari uchun asbob-uskunalar ishlab chiqarish) beradi. Avtomobil zavodi, avtotraktor elektr asbob-uskunalari, avtogidrokuchaytirgich zavodlari, stanoksozlik, avtomobil sanoati uchun yarimoʻtkazgich ventillar, metall konstruksiyalar zavodlari va boshqa korxonalar bor. Starobin kaliy tuzlari asosida kimyo sanoati rivojlangan, qurilish materiallari (temir-beton buyumlar, qurilish detallari, keramika va drenaj quvurlar) ishlab chiqariladi. Faner-gugurt, yogʻochsozlik kombinatlari, pianino, mebel fabrikalari, yogʻoch zavodi ishlab turibdi. Tikuvchilik fabrikasi, zigir tola zavodi, oynashisha, kun-poyabzal, trikotaj kabi yengil sanoat korxonalari, musiqa asboblari fabrikasi bor. Oziqovqat sanoati rivojlangan. Qishloq xoʻjaligisut-goʻsht chorvachiligi, choʻchqachilik va kartoshka yetishtirishga ixtisoslashgan. Gʻalla va dukkaklilar, texnika ekinlari, sabzavot, yem-xashak ekinlari ekiladi. Bogʻ va mevazorlar bor. Transport yoʻli transporti asosiy oʻrinda. Berezinada kema qatnaydi. Aeroport bor. Koʻpchilik shahar va tuman markazlari avialiniyalar orqali Minsk bilan bogʻlangan. Minskda 1984-yildan metropoliten faoliyat koʻrsatmoqda. 13 oliy oʻquv yurti, 29 ilmiy tadqiqot instituti, 7 teatr, 12 muzey, sanatoriylar mavjud.

Manbalar 

 

Belarus viloyatlari
Mintaylar

Mintaylar (Theragra) — treskasimonlar oilasiga mansub baliqlar urugʻi. Uzunligi 40—55 sm, vazni 1,5 kg gacha, tanasi choʻziq, orqa suzgichlari 3 ta, anal suzgichlari 2 ta, dum suzgichi qisman 2 boʻlakka boʻlingan. Uzoq Sharq mintayi Tinch okeanning shim. qismidagi Bering boʻgʻozidan boshlab Koreyaga va Shimoliy Kaliforniyagacha boʻlgan dengizlarda 500–700 m chuqurlikda yashaydi. 3—4 yilda jinsiy voyaga yetadi. Bahorda Koreya, Saxalin, Kamchatka sohillari yaqinida uvildiriq tashlaydi. Ikrasi mayda va pelagik boʻladi. Qisqichbaqasimonlar va mayda baliqlar bilan oziqlanadi. Koʻpsonli, koʻplab ovlanadi.

Manbalar
Mintaqa

Mintaqa — Yer yuzasining tabiiy geografik kenglik zonalligining eng yuqori bosqichi. Yer po'sti yoki geografik qobiqning biror jihatdan oʻxshash boʻlgan, kenglik boʻylab choʻzilgan nisbatan kambar qismi. Mintaqa shartli boʻlishi (mas, soat mintaqalari) yoki bir va yoki bir necha belgilari (mas, vulkan, tektonik, issiqlik mintaqalari) bilan farq qilishi mumkin. Tabiiy geofafiyada mintaqa — yuqori zonal taksonomik geografik birlik (qarang Geografik zona).

mintaqa tabiatga taʼsir etuvchi asosiy omillarning qonuniy oʻzgarishi oqibatida hosil boʻladi. Masalan, Quyoshdan keladigan radiatsiya ekvatordan shimol va janub tomonlarga kamaya borishidan issiqlik mintaqalari vujudga keladi. Kenglik mintaqalari bilan bir qatorda balandlik (vertikal) mintaqalari ham boʻladi (qarang Geografik mintaqa). Balandlikka koʻtarilgan sari havo temperaturasi, namligi, tiniqligi va bosimi oʻzgaradi. B. tabiat komplekslarini oʻzgarishiga olib keladi (qarang Balandlik mintaqalari).

Manbalar
Mintaqa vaqti

Mintaqa vaqti - vaqtni hisoblash sistemalaridan biri. Mintaqa vaqtiga Yer yuzasining har biri oʻrtacha 15° dan qilib meridian yoʻnalishidagi 24 ta mintaqaga ajratish asos qilib olingan. Mintaqalar tartib soni Grinvich meridiani oʻrta meridian boʻlgan mintaqadan boshlab sharqqa tomon 0 dan 24 gacha hisoblanadi. Bir mintaqa doirasidagi hamma joyda bir vaqtda soat bir xil hisoblanadi. Mintaqa vaqti deb shu mintaqaning oʻrta meridiandagi oʻrtacha Quyosh vaqti qabul qilingan. Xoʻjalik va boshqa amaliy ishlarda qiyinchilik tugʻilmasligi uchun Mintaqa vaqti chegaralari qatʼiy meridian boʻylab emas, baʼzan siyosiy va maʼmuriy chegaralar, daryolar va h.k. boʻylab oʻtkaziladi. Mintaqa vaqti dastlab 1883-yil AQShda joriy qilingan. Oʻzbekistonda esa unga 1919-yildan amal qilinadi. Mustaqillikka erishgandan keyin respublikaning butun hududi bir mintaqa — +5 mintaqa deb qabul qilindi.

Manbalar
Mintoʻ Saodathasan

Mintoʻ saodathasan (1912.11.5, Amritsar — 1955.12.2, Lohur) — pokistonlik adib. Dehli va Bombayda yashagan, 1948-yilda Pokistonga koʻchib oʻtgan. Urdu tilida yozgan. Urdu adabiyotiga hikoya janrining ustasi sifatida kirgan. Ocherk, esse, radiodramaning rivojlanishiga hissa qoʻshgan. Mavzusiga koʻra, hikoyalarini 2 turga boʻlish mumkin: Hindiston milliy ozodlik harakati va hind-musulmon doʻstligi haqidagi hikoyalar. M.S.H. no-chorlikdan tubanlikka yuz tutgan ayollar obrazini urdu adabiyotiga birinchi boʻlib olib kirgan ("Yuztalik lampochka", "Qora shalvor" va boshqalar). "Tomosha", "Yangi qonun" kabi hikoyalari milliy ozodlik harakatiga bagʻishlangan. Musulmon, hind, sikxlar orasidagi doʻstlik esa "Oʻn ikki rupiya", "Moʻzil" kabi hikoyalarida aks etgan. 40 ga yaqin toʻplami chop etilgan. Aksariyat hikoyalarining qahramoni — oddiy kishilar, mulozimlar, hunarmand, ishchilar. "Yoʻl chekkasida", "Choʻtkalar" singari hikoyalari urdu adabiyotida "Yangi hikoya" yoʻnalishining darakchisi boʻlgan. Adabiy tanqidchilik M.S.H. hikoyalarini zamonaviy hikoyaning tashkil topishida muhim davr sifatida baholaydi.

Ac.: Qiz sevgisi [Tanlangan hikoyalar], T., 1970.

Ansoriddin Ibrohimov.

Manbalar
Minut

Minut (lot. minutus — kichik, mayda) —1) Xa/sharo birliklar tizimi SI ga kirmagan vaqt birligi. Qisqacha min. bilan belgilanadi. 1 min. = 60 s = 1/60 soat = 1/1440 sutka; 2) yassi burchakning oʻlchov birligi. Bir M. 1/60 gra-dusta teng. Yozuvda raqamning oʻng tomoni ustiga qoʻyilgan belgi (ʻ) bilan ifodalanadi; metrik M. — toʻgʻri burchakning oʻn mingdan bir boʻlagiga teng, "°" bilan belgilanadi.

Manbalar
Mio...

Mio... (yun. mys, myos — mushak, muskul) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning tarkibiy qismi boʻlib, mushak (muskul)larga aloqadorlikni bildiradi (mas, miografiya, miokardit).

Manbalar
Mioglobin

Mioglobin (mio... va globin) — murakkab oqsil. Tarkibi va xossalari jihatdan gemoglobinga oʻxshaydi. M. oksigemoglobin hosil qila olganidan, ishlayotgan muskullarni zaxira kislorod bilan taʼminlaydi. Tuzilishi rent-genostruktura tahlili usulida aniqlangan. Bitta polipeptid zanjirdan iborat. Umurtqali hayvonlar muskullarida toʻqimaning quruq massasi hisobida 2%, suv ostida uzoq yashay oladigan dengiz hayvonlari (tyullen, kit, delfin va boshqalar) muskullarida 20% gacha M. boʻladi. M. muskullarda molekulyar kislorodni toʻplab, hujayralarning oksidlanish sistemasiga oʻtkazib berish xususiyatiga ega.

Manbalar
Miozin

Miozin — muskul tolalari (miofibrillar)ning asosiy oqsili. Muskul oqsilining 40—60%ini tashkil etadi. Globulinlarga kiradi. M. miofibrillarning boshqa oqsili — aktin bilan birikkanda muskullar qisqarish sistemasining asosiy struktur elementi — aktomiozin hosil boʻladi. M.ning muhim xossalaridan yana biri adenozintrifosfat kislota (ATF)ni parchalab yuborishidir. Ayni vaqtda bir talay energiya vujudga keladi va M. aktin bilan birikib, muskulning qisqarishini taʼminlaydi. Proteolitik fermentlar taʼsirida M. ogʻir meromizoin va yengil meromiozinga parchalanadi. M.ga oʻxshash oqsillar xivchinlilar, kipriklilar va boshqa koʻpgina sodda hayvonlar hamda bakteriyalar, hayvonlar spermatozoidlari va baʼzi oʻsimliklarda topilgan.

Manbalar
Miokard

Miokard ( - mio — muskul va  - kardia — yurak), yurak muskuli — yurakning oʻrta muskul qavati. Alohida koʻndalangtargʻil muskul toʻqimasidan tuzilgan, yurak devorining asosiy qismi. Organizmning butun hayoti davomida oʻz-oʻzidan ritm bilan qisqarib boʻshashib turadi. Miokardning yalligʻlanishi miokardit deb ataladi.

Yana q. 

 Yurak
 Miokard infarkti
 Qon aylanishi

Manbalar
Miokardiodistrofiya

Miokardiodistrofiya (mio..., kardio... va distrofiya), kardiomiopatiya — yurak muskuli (miokard)ning yalliglanmasdan, balki moddalar almashinuviiint buzilishi (biokimyoviy oʻzgarishlar) tufayli zararlanishi. Qon elektrolit tarkibining buzilishi, kislota-ishkrr muvozanatining oʻzgarishi va boshqa kasalliklar tufayli vujudga keladi. M. yurak ishi yetishmovchiligiga sabab boʻlishi mumkin. M.da miokardning qisqarish fa-oliyati susayadi, lekin unda morfologik oʻzgarishlar kuzatilmaydi. M.ga ekzogen (zaharlanish, jismonan zoʻriqish, stress va h.k.) va endogen (endokrin buzilishlar, mas, tireotoksikoz, qandli diabet, kamkrnlik, buyrak yetishmovniligi, jigar kasalliklari va boshqalar) omillar tufayli roʻy bergan M. ajratiladi. M.da asta-sekin rivojlanadigan yurak yetishmovchiligiga xos klinik alomatlar (nafas qisishi, jigar kattalashishi, oyoq-qoʻllarda shish), yurak sohasida uzoq davom etadigan suyet ogʻriq va boshqa kuzatiladi.

Davo M.ni keltirib chiqargan asosiy kasallikka qarshi qaratiladi, yurak muskullarida almashinuv jarayonini yaxshilash choralari koʻriladi. M.ga sabab boʻlgan asosiy kasallikni davolash bilan yurak muskulining faoliyati asl holatiga keladi.

Manbalar 

Kardiologiya
Miologiya

Miologiya (mio - muskul va logia - ta'limot) — Odam organizmidagi muskullar (mushaklar) toʻgʻrisidagi taʼlimot bo‘lib, odam va hayvonlar anatomiyasining bir boʻlimi hisoblanadi.

Manbalar 

Tibbiyot
Anatomiya
Muskullar
Miologiya
Odam anatomiyasi
Mioma

Mioma (mio... va yun. ota — oʻsma maʼnosini anglatuvchi qoʻshimcha) — muskul toʻqimasidan vujudga keladigan xavfsiz oʻsma; tarkibida muskul elementlari bor. Silliq muskul toʻqimalaridan paydo boʻladigan leyomioma va koʻndalang targʻil muskullardan rivojlanadigan rabdomioma ajratiladi. Asosan, bachadon (fibromioma), meʼda, ichak va boshqa aʼzolarda uchraydi. Mioma kishini ortiqcha bezovta qilmasligi ham mumkin.

Manbalar
Miofibrillar

Miofibrillar (mio... va lot. Fibrilla — tolacha, ipcha) — muskul toʻqimalari hujayralarining sitoplazmasida joylashgan qisqaruvchi iplar. Silliq, koʻndalangtargʻil va yurak muskuli M.i farqlanadi. Koʻndalangtargʻil muskul M.i koʻproqoʻrganilgan. M.ning asosiy qismini juda ingichka oqsil iplari — miofilamentlar yokiprotofi bril l ar tashkil etadi. M. muskul tolasining oʻziga parallel ravishda bir uchidan ikkinchi uchiga davom etuvchi tutash tolalar dastasini hosil qiladi. M.da tropomiozin V va tropomiozin A yoki paramiozin, shuningdek, a va r- aktimin, troponin kabi oqsillar ham bor. Har bir miofibrill kimyoviy tarkibi va optik xossalari har xil boʻlgan disklardan tashkil topgan (yana qarang Muskul kisqarishi).

Manbalar
Miotsen boʻlimi

Miotsen boʻlimi (epoxasi), miotsen (yun. meion — kam va kainos — yangi) — neogen sistemasi togʻ jinslari qatlamining quyi boʻlimi; Yerning geologik tarixida neogen davrining birinchi, juda qad. yarmiga mos keladi [(qarang Neogen sistemasi (davri)h. Toʻliq kesmada Miotsen boʻlimi qatlamlari pastdan oligotsen bilan, yuqoridan pliotsen bilan chegaralangan. Miotsen boʻlimi 1833-yilda Ch. Lay-yel tomonidan ajratilgan.

Manbalar 

 

Geologiya
Mir

MIR () — Yerga yaqin orbita boʻylab uchish uchun moʻljallangan SSSRning orbital st-yasi nomi; 1986-yil 20-fevral da uchirilgan. Maksimal massasi 40 t, maksimal uz. 40 m. "MIR" "Salyut" orbital st-yasi loyhasi asosida yaratilgan. "MIR" yangi tutashtiruvchi sistema bilan jihozlangan. Kosmonavtlar uchun qulayliklar yaratilgan. "MIR"da 55 ta maqsadli tadqiqotlar oʻtkazilib, undan 29 tasi xalqaro hamkorlikda bajarilgan. 2001-yil 23-martida oʻz fa-oliyatini tugatgan.

Yana q. 

 Orbital stansiya
 Xalqaro kosmik stansiya

Manbalar
Mir .

MIR (arab. amir). — amirnshnt qisqartirilgan shakli. Oʻr ta Osiyoda murakkab tarkibli soʻz boʻlaklarida "mutasaddi" maʼnosida keladi (mas, mirshikor — ov amiri, mirob — suv amiri, mirshab — tun amiri). Kishi ismlarida M. (Mirali, Mirmuhammad va boshqalar) "xukmdor"ni anglatadi.

Manbalar
Mir Ali Tabriziy

Mir Ali Tabriziy (13301405) — xattot, nastaʼliq xatining ixtirochisi (Sultonali Mashhadiyning taʼkidlashicha, M.A.T. bu xatni nasx va taʼliq yozuvlari asosida yaratgan). Amir Temur va Shohrux Mirzo xizmatida boʻlgan. Nastaʼliq xatining qonunqoidalari bayon etilgan risola yaratgan, koʻplab shogirdlar tayyorlagan. U koʻchirgan qoʻlyozmalar, jumladan, Kirmoniyning "Xumoy va Humoyun", "Kamolnoma", "Ravzat al-anvar" dostonlari (1396, Britaniya muzeyida), Saʼdiyning "Kulliyot"i, "Boʻston" asari (1377), Nizomiy va Dehlaviyning "Hamsa"lari (Eron milliy kutubxonsida) va qitʼalar (1donasi Sankt-Peterburgdagi Rossiya milliy kutubxonasida) bizgacha yetib kelgan.

Manbalar 

 

Kishilar
Xattotlar
1330-yilda tugʻilganlar
1405-yilda vafot etganlar
Mir Ali Hiraviy

Mir Ali Hiraviy (?, Hirot -1557) — xattot va shoir. Xattotlik sanʼatini Zayniddin Mahmud va Sultonali Mashhadiydan oʻrgangan. Hirotda Sulton Husayn Mirzo va Buxoroda Abdulazizxon (1529 yildan) kutubxonalarida xizmat qilgan. M.A.H. nafis xati hamda tez yoza olishi bilan zamondosh xattotlardan ajralib turgan, uz nomiga "Sultoni" yoki "Kotibi Sultoni" unvonini qoʻshib yozish huquqiga ega boʻlgan. Movarounnahrda nastaʼliq xatining tarqalishida katta xizmat qilgan, koʻplab shogirdlar tayyorlagan. "Medod ul-xutut" (1520) nomli risola yozib, unda xattotlik qoidalarini bayon etgan. U koʻchirgan 30 dan ortiq qoʻlyozmalar va 400 dan ortiq qitʼalar bizgacha yetib kelgan: Nizomiy Ganjaviy va Xusrav Dehlaviyning "Xusrav va Shirin" dostonlari (1494, OʻzFASHIda), Abdurahmon Jomiyning "Tuhfat ul-ahror" (1531, OʻzFASHIda), Husayn Voiz Koshifiyning "Axloqi muhsiniy" va "Tuhfat assalovot" (1501, OʻzFASHIda), Ansoriyning "Ilohiynoma" (1531, OʻzFASHIda) asarlari va boshqa; qitalarning 60 dan ortigʻi SanktPeterburgdagi Rossiya milliy kutubxonasida va bir qismi OʻzFASHI fondida saqlanadi.

Adabiyot 
 Murodov A., Oʻrta Osiyo xattotlik sanʼati tarixidan, T., 1971.

Abdumajid Madraimov.

Manbalar 

Shoirlar
Kishilar
Xattotlar
1557-yilda vafot etganlar
Mir Said Ali

Mir Said Ali (16-asr) — miniatyurachi musavvir, Tabriz miniatyura maktabining yirik vakili, Hindiston miniatyura maktabinit asoschilaridan. Termizda tugʻilgan. Otasi Mir Mansur Musavvir va Kamoliddin Behzoddan musavvirlikni oʻrgangan. Ke-yinchilik otasi bilan Hirotga kelgan. Tabriz (1520-45), Kobul (1545-55) va Hindiston (1555—70, Jaloliddin Akbar kutubxonasida musavvirlarga rahnamolik qilgan)da yashab ijod qilgan. M.S.A. ijodida Behzod anʼanalarini davom ettirgan, asarlarida xalq, ayniqsa, chorvadorlar hayotini atroflicha jonli va taʼsirchan qilib tasvirlagan. Nizomiyning "Layli va Majnun" dostonini badiiy bezagan (1539—43, Britaniya muzeyida), "Qissai Amir Hamza" qoʻlyozmasiga bir guruh musavvirlar bilan birgalikda yaratgan 400 dona rayem ayniqsa diqqatga sazovor (55x77 sm hajmdagi matoga ishlangan, Shveysariyaning Vena shahri va boshqa mamlakatlardagi muzeylarda). Musavvir "Nodir ul-mulki Humoyun" ("Humoyun davlatining durdonasi") faxriy unvoniga sazovor boʻlgan. M.S.A. Judoiy taxallusi bilan sheʼrlar bitgan, devon ham tuzgan.

Abdumajid Madraimov.

Manbalar
Mir Toqiy Mir Muhammad

Mir Toqiy Mir Muhammad (1724—1810) — hind va urdu adabiyotining yirik namoyandasi, shoir. "Gʻazal shohi" nomi bilan shuhrat qozongan. Dexli va Laknavda boburiylar xizmatida boʻlgan. Xalqning qismati, orzu va istaklari, insoniy tuygʻulari shoir sheʼrlarining asosiy mavzuidir. 6 gʻazallar devoni, bir qancha qasida, marsiya va 20 dan ortiq masnaviylar yaratgan. "Sevgi alangasi", "Muhabbat dengizi" va "Ajdarnoma" dostonlari uning ijodida alohida oʻrin egallaydi. "Mir xotiralari" ("Zikr-yemir") degan biografik asar yozgan, urdu sheʼriyati antologiyasi ("Nukot ush-shuaro")ni tuzgan (ikkisi ham fors tilida).

Manbalar 

  

Shoirlar
Mir Husayn ibn Mir Hasan al-Husayniy

Mir Husayn ibn Mir Hasan al-Husayniy (16-asr) — yirik xattot, "Javohiri raqam" faholi unvoniga sazovor boʻlgan. Uning nastaʼliq xati bilan koʻchirilgan va ziynatlangan quyidagi asarlar qoʻlyozmalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi: Xoja Abdulloh Ansoriyning "Ilohiynoma" (1534; inv № 351), "100 savol" (1534; inv №351), Amir Xusrav Dexlaviyning "Hamsa" (1534; inv №2218), Ali bin Husaynning "Ra-shahoti ayn ulhayot" (1551/1552; inv № 4371) va boshqa

Manbalar
Mir Husayn Kulankiy Buxoriy

Mir Husayn Kulankiy Buxoriy (XVI asr, Hirot) — xattot, nastaʼliq xatining yirik ustasi. Manbalarda Mir Ali Hiraviyning 7 mashxur shogirdlaridan biri deb zikr qilinadi. Abdullaxon IIning kitobdori boʻlgan. Mir Husayn Kulankiy Buxoriy nomiga „Kitobdori Sultoniy“ va „Kotibi Xoqoniy“ degan nisbalar qoʻshib yozilgan. Mir Husayn Kulankiy Buxoriyning xati bilan koʻchirilgan qoʻlyozmalardan 20 dan ortigʻi bizgacha yetib kelgan: xattot koʻchirgan nodir qoʻlyozmalardan biri — Ubaydullaxon asarlari toʻplami „Kulliyoti min maqolot“ (1583, inv. № 8931, OʻzFA SHIda); Saʼdiyning „Guliston“ va „Boʻston“, Jomiyning „Yusuf va Zulayho“, „Tuhfat ul-ahror“ (Rossiya milliy kutubxonasida), „Masnaviylar“ (1540—1541), Hofiz Sheroziyning „Devon“i (Pokistonning Haydarobod shahri universiteti kutubxonasida) va boshqalar.

Manbalar 

 

Hattotlar
Mira (yulduz)

Mira (lot.  — ajoyib) — Kit yulduz turkumida kuzatilgan birinchi oʻzgaruvchan yulduz. 1596-yilda nemis astronomi Fabritsius aniqlagan. Ravshanligi oʻrtacha 331,5 sutkalik davr bilan 2,0 dan 10,1 yulduz kattaligi orasida oʻzgarib turadi. M.ning diametri taxminan 500 mln. km, Quyoshdan uzoqligi 77 parsek.

Manbalar 

Yulduzlar
Mirabilit

Mirabilit— Rossiyaning Oltoy oʻlkasi, Kulundin tumani, Mirabilitskiy selsovetining maʼmuriy markazi, qishloq posyolkasi ( posyolka ). 2013-yilda aholi soni 412 kishi bo'lgan va 4 ta ko'cha bor.

Geografiya 
Mirabilit Kulundadan (tuman maʼmuriy markazi) 8 km sharqda avtomobil yoʻlida joylashgan hudud. Kulunda - eng yaqin qishloq.

Manbalar 

Kulundinskiy tumanidagi qishloqlar
Rossiya