MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vima Takto

Vima Takto yoki Vima Taktu (baqtriya tilida: Οοημο Τακτοο, Oēmo Taktoo; Kharoshthi: 𐨬𐨅𐨨 𐨟𐨑𐨆 Ve-ma Ta-kho, Vema Takho) 80-90-yillarda hukmronlik qilgan Kushon imperatori.

Hukmronligi 
Vima Takto qadimdan „ismsiz qirol“ nomi bilan tanilgan, chunki uning tangalarida faqat „Qirollar qiroli, Buyuk Najotkor“ soʻzlari aks etgan. Toki Rabatak yozuvi topilgunga qadar uning nomi tangalardagi unvon bilan bogʻlangan.

Vima Takto imperiyasi shimoli-gʻarbiy Hindiston va Baqtriyani (Xitoy bilan chegara hududlarni) qamrab olgan boʻlib, uning chegarasi Tarim havzasigacha choʻzilgan. Uning hukmronligi davrida Sharqiy Xan imperator saroyiga kushon elchilari ham yuborilgan.

Genealogiya 

Vima Takto haqida Xitoy tarixiy yilnomasi „Xou Xanshu“da manbalar uchraydi. Yilnomada u otasi Kujula Kadfiz bilan birga tilga olinadi:

"Qiujiuque (丘就卻) Kujula Kadfiz vafot etganida sakson yoshdan oshgan edi. Uning oʻgʻli Yangaozhen (xitoycha: língyīng) ehtimol, Vema Tahk(tu) yoki, uning ukasi Sadaṣkaṇa shoh boʻldi. U Tyanchju [Shimoliy-Gʻarbiy Hindiston] ustidan gʻalaba qozondi va uni nazorat qilish, boshqarish uchun generallarni yuboradi. Yuechjilar nihoyatda boyib ketishdi. Ular oʻz podshohlarini Kushon shohi deb ataydilar, xanliklar esa ularni Guishuang deb ataydilar. Ularning asl ismi Da Yueji.

Vima Taktoning boshqa Kushon hukmdorlari bilan aloqasi Kanishka tomonidan yozilgan Rabatak yozuvida tasvirlangan. Kanishka oʻz davriga qadar hukmronlik qilgan shohlar roʻyxatini tuzadi: Kujula Kadfiz — uning bobosi, Vima Takto — bobosi, Vima Kadfiz — otasi va oʻzi — Kanishka.

Keyinchalik Matdagi Vima ziyoratgohida topilgan yozuvda u Huvishkaning bobosi ekanligi ham qayd etilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 
Falk, Harry (2009). The name of Vema Takhtu. W. Sundermann, A. Hintze & F. de Blois (eds.), Exegisti monumenta - Festschrift in Honour of Nicholas Sims-Williams (Iranica, 17). Wiesbaden : Harrassowitz, pp. 105–116.
Hill, John E. (2009) Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd Centuries CE. BookSurge, Charleston, South Carolina. .
Shrava, Satya (1985) The Kushana Numismatics, p 94.

Tashqi havolalar 
 Coins of Vima Takto
 Hill, John E. 2004. The Western Regions according to the Hou Hanshu. Draft annotated English translation.
Kushon podsholari
Vasudeva I

Vasudeva I (baqtriya tilida: Βαζοδηο Bazodeo; Middle brahmi yozuvida:  Vā-su-de-va, xitoycha: 波調 Bodiao;) — kushon imperatori. Kanishka I davrining 64—98-yillariga oid solnomalarida uning hukmronligi 191-yildan 232-yilgacha boʻlganligi qayd etilgan. U Shimoliy Hindiston va Oʻrta Osiyoda hukmronlik qilgan, Balx (Baqtriya) shahrida tangalar zarb qildirgan. Uning hukmronligi sosoniylarning kuchayishi va kushon-sosoniylarning birinchi bosqinlari davriga toʻgʻri keladi.

Vasudeva Idan oldin hukmronlik qilgan Huvishka davri manbalarida uning hukmronlik yili Kanishka davrining 60-yilida (milodiy 187-yil) boshlangan. Xitoy manbalarida Vasudeva I hukmronligi milodiy 229 yilda yakunlangan.

Uning „Vasudeva“ ismi hind xudosi Vasudevaga atab qoʻyilgan (ushbu ism Krishnaga ham tegishli hisoblangan). Vasudeva hind xudosi sharafiga nomlangan birinchi kushon shohi edi. U hukmronligi davrida hinduizmni qabul qilgan. Vasudeva I hukmronligi davrida mamlakat markazi Mathura shahri boʻlgan.

Xitoy bilan aloqalar 
Xitoy tarixiy xronikasi hisoblangan Sanguojida Vasudeva I milodiy 229-yilda (Tayxe sulolasining 3-yili) Vey imperatori Kao Ruyga oʻlpon yuborganligi qayd etilgan:
 Da Yuechji shohi Bodiao (波調) (Vāsudeva) oʻz elchisini soliq toʻlash uchun yubordi va Janobi Hazrati unga „Vey bilan yaqin boʻlgan Da Yuechji Podshohi“ unvonini berdi." (Sanguoji)

Vasudeva I xitoy manbalarida tilga olingan oxirgi Kushon hukmdoridir. Uning hukmronligi davrida Xitoyning Oʻrta Osiyoga tahdidi kamayadi. Bu davrda Oʻrta Osiyoda Dxarmaguptaka buddist guruhining faoliyati kengayadi.

Tangalar 
Vasudeva tangalari oltin dinor va chorak dinorlardan, shuningdek, mis tangalardan iborat edi. Vasudeva Kanishka va Huvishka tangalarida aks ettirilgan xudolar panteonini deyarli butunlay olib tashladi. Mao va Nana tasvirlari tushirilgan bir nechta tangalardan tashqari, Vasudevaning barcha tangalarining orqa tomonida Oesho tasvirlangan, u odatda Shiva deb nomlanadi. Old tomonda Vasudeva Kanishkaning qirollik qiyofasini tikladi, u tik turgan holda qurbongoh ustida qurbonlik qilmoqda. Baʼzan kichik qurbongohning ustiga boshqa trident ham qoʻshiladi. Hukmronligining oxirida Vasudeva tanga zarblariga nandipada belgisini () kiritdi.

Haykaltaroshlik 
Vasudevaning nisbatan tinch hukmronligi davrida haykaltaroshlik sohasida muhim oʻzgarishlar boʻldi. Bir nechta buddist haykallari Vasudeva hukmronligi davriga oid boʻlib, buddist sanʼatining xronologiyasi uchun muhim manbalar hisoblanadi.

Mathurada topilgan Jain haykalida ham Vasudeva nomiga bagʻishlangan sanalar yozilgan.

Manbalar

Tashqi havolalar
 Coins of Vasudeva
 Coins of late Kushan emperors
 Vasudeva coin
 Online catalogue of coins of Vasudeva
Kushon podsholari
Huvishka

Huvishka (baqtriya tilida: Oēēški, Ooēški, Brahmi: ; Kharoshthi: 𐨱𐨂𐨬𐨅𐨮𐨿𐨐 Hu-ve-Ṹki) Kanishka I vafotidan keyin Kushon imperiyasining imperatori edi. Tarixiy manbalarga koʻra hukmronlik yilining boshlanishi 150-yilga toʻgʻri keladi. Taxminan oʻttiz yil hukmronlig qilgan. Huvishkadan keyin taxtga Vasudeva I keladi.

Uning hukmronligi imperiya uchun mustahkamlanish davri edi. Huvishka davlati Baqtriyadagi Balxdan Hindistonning Mathuragacha boʻlgan hududini oʻz ichiga olgan. U oʻz tangalarini zarb qildirgan. Pataliputra va Bodx Gayagacha uning suratidagi oltin tangalar va tumorlar topilgan. Shu jumladan, Bodx Gaya shahridagi Buddaning Maʼrifat taxti ostidan bitta tumor topilgan. Bu hududdagi Kushon tangalarining boshqa topilmalari hududda Kushonlar hukmronlik qilganligini koʻrsatadi. Huvishka hukmronligi tinch oʻtgan. Shimoliy Hindistonda Kushon hokimiyati mustahkamlanib, Kushon imperiyasining markazi janubiy poytaxt Mathuraga koʻchirilgan.

Din 

Huvishka Kanishka Ining oʻgʻli edi. Uning hukmronligi Kushon hukmronligining oltin davri deb ham ataladi.

Mahayana buddizmi 
Huvishka hukmronligi haqida manbalar Govindo-Nagarda va hozirda Mathura muzeyida saqlanayotgan II asr haykalining pastki qismida joylashgan Budda Amitabhaning birinchi epigrafik dalillariga toʻgʻri keladi. Haykal „huvishka hukmronligining 28-yiliga“ tegishli boʻlib, savdogarlar oilasi tomonidan „Amitabha Budda“ga bagʻishlangan.

Huvishka Mahayana buddizmining izdoshi boʻlganligi haqida baʼzi dalillar ham mavjud. Schøyen toʻplamidagi sanskrit qoʻlyozmasi boʻlagida Huvishka „Mahayanada harakat qilgan“ kishi sifatida tasvirlangan.

Gandharadagi baʼzi relyeflarda Huvishka Buddaga xayr-ehson qilgani tasvirlangan.

Huvishka buddizmni qoʻllab-quvvatlaganligi keng tarqalgan, ammo Budda uning tangalarida koʻrinmaydi.

Yunon-Rim xudolari 

Huvishka oʻz tangalarida ellinistik-misr Serapisini kiritgan birinchi va yagona Kushon hukmdori („Sarapo“ nomi ostida). Serapis Misrdagi Iskandariya panteonining oliy xudosi boʻlganligi sababli, bu tanga Huvishkaning Rim Misriga nisbatan kuchli eʼtiqodi boʻlganligini koʻrsatadi.

Tangalar 
Huvishka tangalari turli xil naqshlar va zarb qilingan oltin tangalarning koʻpligi bilan ajralib turadi. Huvishkaning oltin tangalari boshqa barcha Kushon hukmdorlariga qaraganda koʻproq maʼlum. Uning zarbxonalari asosan Balx va Peshovarda, kichikroq zarbxonalar Kashmir va Mathurada joylashgan edi.

Manbalar

Adabiyotlar

Tashqi havolalar 
Online Catalogue of Huvishka's Coinage
Coins of Huvishka
  Was Huvishka sole king of the Kushan Empire
  The Devaluation of the Coinage of Kanishka
Kushon podsholari
Qarshi qal’a devori

Qarshi qal’a devori — Qashqadaryo viloyati Qarshi shahri „Darvozatutak“ MFYda joylashgan tarixiy yodgorlik. Meʼmoriy yodgorlik Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ 2018-yil 19-dekabrdagi PQ-4068-son qaroriga muvofiq Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.

Tarixi 
XIV asrda qurilish ishlari boshlangan. Qal’a devorining eni 5 metr kenglikda boʻlib, joyiga qarab uning balandligi 6 metrdan 8 metrgacha koʻtarilgan. Devorning katta bir qismida keyingi davrlarda qoʻshimcha qilingan koʻngura boʻrtmalari bilinar-bilinmas saqlanib qolgan edi. Devorning toʻrt burjida pastdan yassi ishlangan minoralar savlat toʻkib turgan. Mudofaa chogʻlarida shinaklardan oʻq uzish qulay boʻlishi uchun ichki tarafda maxsus xavozalar boʻlgan. Minoralarni aholi „toʻpxona“ deb yuritgan. Amir Nasrullo davrida minoralarga choʻyan va misdan quyilgan zambaraklar oʻrnatilgan. XX asr boshlarida (1902—1903) uzoq vaqt ta’mirlanmaslik sababli shahar istehkom devori yarim vayrona holiga kelib qolgan edi.

Arxitekturasi 
Qal’a devori tomonlarining uzunligi har bir yoni 800 gaz (qadam)ni tashkil qilgan. Agar XVI —XVII asrlarda Buxoro amirligidagi oʻlchovlar hisobi boʻyicha 1 gazning 78,8 santimetrga teng ekanligini eʼtiborga olsak, qal’a devorining har bir tomoni 630,4 metr, toʻrt tomonining umumiy uzunligi 3200 gaz yoki 2521,6 metrdan iborat boʻlgani maʼlum boʻladi.

Qarshi qal’asining devori 9 paxsadan iborat boʻlgan. Qal’a aslida, dastlab gʻishtin devordan qurilgan boʻlib, paxsa devor keyinroq, gʻishtin devor vayron qilingandan soʻng qaytadan tiklangan. Devorning har bir paxsasi 1 gazga teng boʻlib, umumiy balandlik 7,92 metrni tashkil etadi. Manbalarda qal’a devorining eni asosda 7,5 gaz, yaʼni 5,91 metr, ustki qismi 4 gaz, yaʼni 3,1 metr boʻlganligi qayd etilgan.

Adabiyotlar

Manbalar 

Qarshi
Qarshi meʼmoriy yodgorliklari
Kanishka II

Kanishka II (brahmi:  Kā-ṇi-ṣka) — milodiy 225-245 yillardagi Kushon imperiyasining imperatorlaridan biri. U Kushonning soʻnggi imperatori hisoblangan Vasudeva Idan keyin hukmronlik qilgan.

Hukmronligi 
Kanishka II faqat Shimoliy Hindistonda Kushonlar hukmronligini saqlab qolgan. Kanishka II oʻz imperiyasining gʻarbiy qismini, yaʼni Baqtriya va Toxaristonni Sosoniy Shopur I (milodiy 240—272-yillar) bilan boʻlgan jangda qoʻlidan boy bergan boʻlishi mumkin. Ushbu hududlarning zabt etilishi kushon-sosoniylar chegarasini belgilab berdi. Naqshi Rustam yozuvlarida Sosoniy hukmdor Shopur I saltanati Kushonlar saltanatini (Kūšān šahr) „Purushapuragacha“ (Peshovar) nazorat qilganini taʼkidlab. Uning hududlari hatto Hindukushdan tashqarida ham kengaygan boʻlishi mumkinligini taxmin qilinadi. Rag-i-Bibidagi qoya yozuvi bu fikrni yanada tasdiqlaydi.

Sosoniy hukmdor Peroz I tasviri Kushonshoh Kanishka II tangalari ustidan bir necha marta urilgani maʼlum boʻlib, Peroz davridan boshlab birinchi kushon-sosoniy tangalari Hindukushning janubida chiqarilgan.

Kanishka II bir vaqtning oʻzida Gandharani, shuningdek, Kapisha ustidan nazoratni qaytarib olgan boʻlishi mumkin.

Kanishkadan IIdan keyin taxtga Vasishka keladi.

Tangalar va haykallar

Manbalar

Adabiyotlar

Tashqi havolalar 
 Online catalogue of coins of Kanishka II

Kushon podsholari
Oʻzbegim farzandiman

„Oʻzbegim farzandiman“ — afgʻonistonlik mashhur qoʻshiqchi Xayr Muhammad Chavush tomonidan kuylangan qoʻshiq. Qoʻshiqning boshqa bir afgʻonistonlik yosh ijodkor Majid Ando‘y tomonidan kuylangan versiyasi oʻzbekistonlik internet segmenti tomonidan iliq qabul qilingan.

Manbalar

Qoʻshiqlarga oid chala maqolalar
Oʻzbek tilidagi qoʻshiqlar
Google Podcasts

Google Podcasts — Google tomonidan ishlab chiqilgan va 2018-yil 18-iyun kuni Android qurilmalari uchun taqdim etilgan podkast ilovasi.

Tarixi 
2018-yil sentabr oyida Google Cast qoʻllab-quvvatlovi Google Podcastsga qoʻshildi. Google I/O 2019 koʻrgazmasida Google iOS, Android va Windows uchun Google Podcasts veb-versiyasini eʼlon qildi. iOS versiyasi 2020-yil mart oyida ishga tushirildi. 2019-yil noyabr oyida ilovaning dizayn Google Material Theme yordamida qayta oʻzgartirildi. 2020-yil 12-mayda Google foydalanuvchilar podkast obunalari va tarixlarini Google Play Musiqa orqali Google Podcastsga oʻtkazishlari mumkinligini eʼlon qildi.

2023-yilda Google Podcasts rahbarlari Chuk va Steve McClendon yaqin kelajakda podkastlar YouTube Musicga qoʻshilishi haqida eʼlon qildi.

Manbalar

Havolalar 
 

Podkastlar
Podkasting dasturi
Android dasturiy taʼminoti
Qutlugʻ Muhammad Barlos

Qutlugʻ Muhammad Barlos — Zahriddin Muhammad Bobur tomonidan „Jon tortqon“ ta'rifi berilgan beklardan biri. Boburnomaga koʻra Boburning togʻosi Sulton Mahmudxon qoʻlida ham xizmat qilgan va uning izni bilan Boburni izlab topish va qutqarish ishlariga boshchilik qilgan. Boboyi Pargʻariy ismli bek va ikki navkar bilan birga uch kunlik qidiruvdan soʻng Boburni Karnon degan joydan topishgan.

Manbalar

Barloslar
Ivor Weitzer

Ivor Weitzer (1988-yil 24-mayda tugʻilgan) — xorvatiyalik futbolchi, Xorvatiya Ikkinchi ligasining „Opatiya“ jamoasida oʻynaydi.

Futbolchilik faoliyati 
Weitzer Rijeka shahrida tugʻilgan. Ivor birinchi professional mavsumida u 2006/2007-yilgi mavsumda Prva HNL ligasida „Rijeka“ jamoasi safida bitta oʻyinda maydongga tushgan. Keyinchalik „Orijent“, „Pomorac“, „Shiroki Brijeg“ va „Istra 1961“ klublarida oʻynagan. U 2011/2012-yilgi mavsumda Druga HNL ligasida „Pomorac“ jamoasining eng yaxshi toʻpurari boʻlgan. 2012-yilda u yana Riyekaga koʻchib oʻtdi va u erda bir mavsum oʻtkazdi. Weitzer 2017-yilgi mavsumni Oʻzbekiston Superligasi vakili „Buxoro“ jamoasi tarkibida toʻp tepdi. Buxoro klubi tarkibida bir mavsum davomida 19 ta oʻyinda 4 ta gol muallifiga aylandi.

Statistikasi

Manbalar

Havolalar 

 Ivor Weitzer
 Ivor Weitzer at Soccerway.com

1988-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Xorvatiya futbolchilari
Oʻzbekistondagi chet ellik erkak futbolchilar
Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari
Buxoro klubi futbolchilari
Qosimbek Qavchin

Qosimbek Qavchin — temuriy Umarshayx Mirzoga, oʻlimidan soʻngra oʻgʻli Boburga xizmat qilgan amaldor beklardan biri. Boburnoma asarida uning ismi koʻp satrlarda hurmat bilan tilga olingan. Xususan:

Shayboniyxon qoʻl ostiga boʻlgan Kosonsoyni Qosimbek Qavchin ozod etgan. Bobur Mirzoning eng sodiq beklaridan biriga aylangan bu shaxsga keyinchalik valiahd shahzoda Humoyunni tarbiyasi topshiriladi. Bunday shaxslarga „Bek atka“ degan nom berilgan. 

Qosimbek Qavchin shaxsi, shuningdek, mashhur Yulduzli tunlar asarida ham tarixiy qahramon sifatida eslab oʻtiladi.

Manbalar

Temuriylarga xizmat qilgan sarkardalar
1522-yilda vafot etganlar
Mengshi 917

Mengshi 917 — Xitoyning Dongfeng kompaniyasi tomonidan ishlab chiqariluvchi avtomobil.

Galereya

Manbalar 

Avtomobillar
Xitoy avtomobillari
Hoshim Sulton

Hoshim Sulton (tugʻilgan yili: nomaʼlum, vafoti: 1583; Axsikent shahri) — kelib chiqishi Shayboniylar sulolasidan boʻlgan sultonlardan biri. Abdullaxon II tomonidan Axsikent hokimi etib tayinlangan. Hoshim Sulton 1578-yili Margʻilon hamda Andijon hokimlari boʻlgan Mahdiy Sulton, Abdulgʻafur Sulton va Moʻmin Sultonlar bilan birga Abdullaxon hokimiyatiga qarshi isyon koʻtaradi. Isyondan xabar topgan Abdullaxon II Doʻstim Sultonni boshqa sultonlarga bosh qilgan holda katta qoʻshin joʻnatgan. Isyon bostirilib, Mahdiy Sulton va Abdulgʻafur Sulton oʻldirilgan. Keyinchalik qoʻlga olingan Hoshim Sulton Axsikent shahrida qatl etilgan va boshi Abdullaxonga joʻnatilgan.

Manbalar

1583-yilda vafot etganlar
Shayboniylar
Boʻri odam

"Bo'ri odam" (qadimgi yunon tilida λυκάνθρωπος lukánthrōpos, odam bo'ri) ilk bor yunon keyinchalik yevropa xalq og'zaki ijodida tez-tez namoyon bo'ladigan inson ko'rinishidan qisman yoki butunlay bo'riga aylana oladigan kuchli shakl almashtiruvchilardan biri. Bo'ri odamlar qanday yaralgani haqida turlicha afsonalar mavjud lekin ular orasida Likaon va Zevs orasidagi mojaro eng mashhurlaridan hisoblanadi. Afsonalarga ko'ra: Pelagusning o'g'li Likaon ma'budlardan nafratlangan va ularni keraksiz jonzotlar deb hisoblagan. Kunlarning birida u oliy xudo Zevsni o'z qasriga kechki ovqatga taklif qilgan, Zevs kelganida esa uni tahqirlab ovqat o'rnida o'ldirib qo'l-oyoqlari pishirilgan o'spirinni olib kelishgan. Bunday holatga chidab turolmagan Zevs Likaon va uning oilasini tunlari g'azabi qo'zib har qanday kimsani o'ldirishga tayyor bo'ladigan qisman bo'rilarga o'xshaydigan mahluqlarga aylantirib qo'ygan.

Ammo bu afsonalarga qaramasdan folklor 15-16-asrlarda butun Yevropa bo'ylab tarqaldi va nasroniy folklorlariga aralashib ketdi. 17-asrga kelib bo'ri-odam yoki likantrop vas-vasasi Yevropani qamrab oldi va cherkovlar jodugarlikda ayblanganlarni endi bo'ri-odam deb ham ayblay boshlashgandi. 18-asrga kelib Yevropa cherkovlari g'ayritabiiy jonzotlarni asosan uch turga: "jodugarlar", "bo'ri-odamlar" va "vampirlar"ga bo'lgandi ammo asr oxiriga kelib bunday jonzotlar shunchaki bolalar ertagiga aylanib qoldi.

Kino sanoatida bo'ri-odam atamasi 
Kino sanoati rivojlangani sari, Gollivud rejisyorlari turli yevropa xalqlarining folklorlaridan ilhomlanib undagi jonzotlarni filmlarga odabtatsiya qilishni boshlab yuborishgan. Asl afsonadan farqli ravishda filmlarda vampirlar va bo'rilar bir-birlariga yaqin jonzotlar hisoblanishadi. Bu bog'liqlik haqida ham afsona bor bo'lib unda: Inadu ismli jodugar qasos sifatida o'z qishloqdoshlarini quyosh va oyning qullariga aylantirib qo'ygan. Ya'ni quyoshning qullari vampirlar bo'lib ular ochiq quyoshda kulga aylanib ketardi. Oyning qullari esa bo'ri-odamlar bo'lib ular to'lin oyda nazoratni butkul yo'qotib vahshiy mahluqqa aylanardi va bo'ri-odam qancha ko'p begunohlarni o'ldirsa u o'z insoniyligidan shunchalar tez ajralardi. (Bu hikoya Vampirlar kundaligi seriali uchun mahsus yaratilgan)
Muhammad Rahmon

Muhammad Rahmon (1949-yil 18-noyabr Qashqadaryo viloyati, Kitob tumani, Ovlat qishlogʻda tavallud topgan) — oʻzbek adabiyotining isteʼdodli shoiri.

Tarjimai holi 
Muhammad Rahmon 1949-yil 18-noyabr kuni Qashqadaryo viloyati, Kitob tumanining Palandara qishloq kengashi, Ovlat qishlogʻida dunyoga keldi. Ota-onadan oʻn yoshida yetim qolgan Muhammad Rahmon mehribonlik uyida tarbiyalandi. Keyinchalik Kitob tumanidan bir guruh bolalar Termiz shahriga yuborilib, Surxondaryo viloyatida taʼlim-tarbiya oladi. Bolalar uyidagi oʻsmir Muhammad Rahmonning isteʼdodini erta payqagan shoir Tesha Saydali uni oʻz tarbiyasiga oldi. Yuqori sinfga oʻtgan Muhammad Rahmon Tesha Saydaliyevning tavsiyasi bilan „Surxondaryo haqiqati“ viloyat gazetasida adabiy hodim boʻlib oʻz faoliyatini yurita boshladi. Uni turli maqola, sheʼr, lavhalari elga mashhur qildi.

Faoliyati 
Shoir Muhammad Rahmonning "Bolalik" deb nomlangan dastlabki sheʼri oʻn ikki yoshida "Gulxan" jurnalida nashr etildi. ToshDU (hozirgi Oʻzbekiston Milliy Universiteti)ning jurnalistika fakultetida tahsil oldi (1967—1972). "Choʻlpon" nashriyotida muharrir va boʻlim mudiri lavozimlarida oʻz faoliyatini olib bordi (1972—1980). 1980-yildan umrining soʻnggigacha masʼul vazifalarda xizmat qilgan.

Ijodi 
Shoirning „Muvozanat“, „Yashil daryo“, „Yuragimning dasxati“, „Ijobat“, „Asraganim, avaylaganim“ nomli sheʼriy toʻplamlari va bolalarga atalgan „Momoqaymoq“, „Yerga tushgan kamalak“, „Qanotli tushlar“ nomli majmualari nashr etildi. „Yoʻl koʻrayotgan odam“(2010-yil) saylanmasiga turli yillarda yozilgan sheʼrlari va „Adabiy nido“ dramatik dostoni jamlangan. U tarjimon sifatida rus shoiri K.Chukovskiy, fransuz kompazitori A. Bertonning sheʼrlarini, avstriyalik adiba Velskof-Genrixning „Tokay Ito“ romanini ona tilimizga oʻgirib tarjima qildi. Isteʼdodli shoir Muhammad Rahmon 2010-yilda vafot etdi.

Manbalar 

Qashqadaryoda tugʻilganlar
Nosir Mirzo

Nosir Mirzo (1487—1512) — temuriy hukmdor Umarshayx Mirzoning kenja oʻgʻli, Bobur Mirzoning ukasi, shuningdek, Kosonsoy hokimi. Nosir Mirzo Umarshayx Mirzoning Umid Ogʻocha ismli rafiqasidan tugʻilgan farzandi boʻlib, unga Vays Logʻariy ismli kishi bek atkalik qilgan. Umarshayx Mirzo oʻlgan vaqtda Nosir Mirzo Kosonsoyda boʻlgan. Shahzoda keyinchalik akasi ortidan Kobulga ketadi. Bobur Mirzo unga bir qancha viloyatlarni boshqarish ishlarini topshirgan. Nosir Mirzo akasining harbiy yurishlarida ham ishtirok etib kelgan. Xususan, Bangash va Bannu viloyatlarini boʻysundirishda ishtirok etgan. 1505-yilda Boburdan yuz oʻgirgan Nosir Mirzo Badaxshonga yoʻl oladi va badaxshonlik mahalliy beklar yordamida hokimiyatni oʻz qoʻliga oladi. Ikki yillik hukmronlikdan keyin Badaxshon mahalliy beklari boʻlgan Muborakshox va Muhammad Koʻrchi kabi beklarning isyoni yuz beradi. Boʻlib oʻtgan toʻqnashuvda Nosir Mirzo yengilib, yana akasining yoniga — Kobulga qaytadi. Bobur Mirzo tomonidan 1507-yilda amalga oshirgan Qandahor yurishida ishtirok etgan Nosir Mirzo u yerga hokim etib tayinlanadi. Muhammad Shayboniyxon Qandahorni qamal qilgan vaqtda Nosir Mirzo akasi Jahongir Mirzo yoniga qochib borgan. Bu vaqtga kelib Jahongir Mirzo vafot etadi va Bobur Mirzo uning oʻrniga Nosir Mirzoni hokim etib tayinlagan. 1511-yili yana Samarqand yurishi uchun ketgan Bobur Mirzo Nosir Mirzoni Kobulda qoldirib ketgan. Biroq janglarda yengilgan Bobur Hisor orqali Kobulga qaytib keladi. Kobulni yaxshi boshqargani uchun ukasiga minnatdorchilik bildirgan Bobur uni Gʻaznaga qaytib ketishi mumkinligini aytgan. Lekin Nosir Mirzo joʻnat ketishga ulgurmay vafot etgan.

Manbalar 

Temuriylar
1512-yilda vafot etganlar
Temuriylar sulolasi
Shakl almashtiruvchi

Shakl almashtiruvchi yoki shakl almashtirish turli xalqlar an'analarida turlicha qaraladigan holat bo'lib, afsona va xalq og'zaki ijodida tez-tez ko'zga tashlanib turadi. Mifologiyada shaklni almashtirish - bu tabiatan g'ayritabiiy qobiliyat, ilohiy aralashuv, iblislarning manipulyatsiyasi, jodugarlik, sehr yoki avloddan avlodga o'tadigan gen natijasida o'z-o'zini jismonan o'zgartira olish qobiliyatidir. Shakl almashtirish tushunchasi totemizm va shamanizmning eng qadimgi shakllarida, shuningdek tarixning oltin adabiyotlari: "Gilgamesh" va "Iliada" kabi epik dostonlarda uchraydi. Zamonaviy kontsepsiyada esa bu tushuncha fantaziya, bolalar adabiyoti va ommaviy madaniyat vositasi bo'lib qolmoqda.
Katta mushuklar

Katta mushuklar (lot. Pantherinae) — mushuksimonlar oilasiga kiruvchi ostoilaridan biri. Bu ostoilaga mushuksimonlarning eng yirik vakkillari kiradi. Ammo katta mushuklar ostoilasiga tegishli bo'lish mezoni kattalik emas, balki morfologik tafsilotlaridir, masalan, til osti suyagining tuzilishi. Aynan shu sababli katta mushuklar oilasiga, gepard va puma kabi yirik turlar kirmaydi.  Birinchi marotaba bu ostoilani 1917-yilda Reginald Innes Pocock tasniflagan. Katta mushuklar 9,32 dan 4,47 million yil oldin yoki 10,67 dan 3,76 million yil oldin umumiy ajdoddan genetik jihatdan ajralib chiqqan.

Tashqi ko'rinishi 

Barcha katta mushuklarning mo'ynalarida dog'lar bor, hatto ular birinchi qarashda ko'rinmasa ham . Dog'lar leopard va bulutli leopard, qor qoplon va yaguarda aniq ko'rinadi. Yo'lbars mo'ynasidagi chiziqlar cho'zilgan va birlashib ketgan dog'lardir. Arslonda adaptatsiya sababli dog'lar yo'qolib ketgan, lekin dog'lar arslon bolalarida mavjud bo'ladi.

Katta mushuklar o'zlarining kichik qarindoshlaridan til osti suyagi tuzilishida farqlanadi. Suyak tomoqdagi til mushaklarini boglab turuvchi mayda suyaklardan iborat. Ilgari, bu belgi irillash qobiliyati bilan bog'liq deb hisoblangan. Biroq, yangi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, irillash boshqa anatomik xususiyatlarga, birinchi navbatda, hiqildoqning maxsus tuzilishiga asoslangan. Arslon, yo'lbars, leopard va yaguarda juda uzun ovoz paylari va qalin elastik to'qimalar  irillash imkonini beradi. Qor qoploni, bulutli leopard va boshqa mushuk turlari bunday xususiyatlarga ega emas va irilla olmaydi.

Urugʻ va turlari 
R. I. Pocock Pantherinae ostoilasiga dastlab Panthera va Uncia urug'larini kiritgan, zamonaviy tasnifga ko'ra Panthera va Uncia urug'lari Panthera urug'iga birlashtirgan va yangi Neofelis urug'i ajratilgan.

Quyida katta mushuklar turkumining urug' va turlarining toʻliq roʻyxati keltirilgan: