Donnie Yen

Donnie Yen Ji-dan — (xitoycha: 甄子丹; pinyin: Zhēn Zǐdān; 1963-yil 27-iyulda tugʻilgan) — gonkonglik aktyor, jang sanʼati ustasi, rejissor, produser, aktyorlik rejissori va xoreograf.

Yen Gonkongning eng yaxshi jangovar yulduzlaridan biridir. Yen 2000-yillarning boshidan beri oʻzining koʻplab filmlarida MMA xoreografiyasini yaratib, aralash yakkakurash sanʼatini (MMA) Osiyo kinosiga olib kirgani uchun keng eʼtirof etiladi. Birinchi xitoylik UFC chempioni Zhang Weilining aytishicha, Yen filmlari uni MMA bilan tanishtirgan. Yenning bir qator jang sanʼatlari boʻyicha mahorati bor, Tai Chi, boks, kikboksing, Jeet Kune Do, Hapkido, aralash yakkakurashlar, taekvondo, karate, Muay Thai, kurash, braziliya jiu-jitsusi, Hung Ga, Sanda, Dzyudo, Wing Chun va Ushu. 2000-yillarning boshlarida Osiyodagi eng mashhur kino yulduzlaridan biri boʻlgan Yen doimo Osiyodagi eng koʻp maosh oluvchi aktyorlardan biri hisoblanadi. Yen 2013-yilda toʻrtta film va oltita reklamadan 220 million HK dollari (28,4 million AQSh dollari) ishlab topgan.

Koʻpchilik Yenni Xitoyda Wing Chunning ommalashishiga hissa qoʻshgani uchun eʼtirof etadi. U „Ip Man“ filmlari seriyasida Wing Chun grossmeysteri Ip Manni tasvirlaydi, bu film prokatda muvaffaqiyat qozongan va Wing Chunni qabul qiluvchilar sonining koʻpayishiga olib keldi, Xitoy va boshqa mamlakatlarda yuzlab yangi Wing Chun maktablari ochildi. Ip Manning toʻngʻich oʻgʻli Ip Chun hatto oilasi sanʼatini ommalashtirgani va otasining merosini eslab qolishga imkon bergani uchun Yenga minnatdor ekanini eslatib oʻtgan. Shuningdek, u „Rogue One: A Star Wars Story“ (2016) filmidagi Chirrut Îmwe, „XXX“ filmidagi Xiang roli (2017) va „Mulan“ (2020) filmidagi Commander Tung rolida oʻynaganligi uchun xalqaro eʼtirofga sazovor boʻlgan.

Hayoti 
Yen 1963-yil 27-iyulda Guanchjou shahrida, Xitoyda tugʻilgan. Uning onasi Bow-sim Mark fu uslubidagi Wudangquan (ichki jang sanʼatlari) va Tai Chi grossmeysteri, otasi Klyster Yen ((甄雲龍) esa gazeta muharriri edi. U ikki yoshga toʻlganda, oilasi Gonkongga, keyin esa  Qoʻshma Shtatlarga koʻchib oʻtdi va u 11 yoshida Bostonga joylashdi. Uning singlisi Chris Yen ham jang sanʼati ustasi va aktrisa boʻlib, 2007-yilda „Jonni Taoning sarguzashtlari: Ajdaho atrofidagi tosh“ filmida suratga tushgan.

Yoshligida, onasining taʼsiri ostida, Yen jang sanʼatiga qiziqish uygʻotdi va turli uslublar, jumladan, tai chi va boshqa anʼanaviy xitoy jang sanʼatlari bilan tajriba oʻtkaza boshladi. Yen toʻqqiz yoshida karate bilan shugʻullangan. Yen maktabni tashlaganidan keyin 14 yoshida ushu bilan jiddiy shugʻullanishga eʼtibor qaratdi. Uning ota-onasi uning Boston jangovar zonasida juda koʻp vaqt oʻtkazayotganidan xavotirda edilar, shuning uchun ular uni Pekin Ushu jamoasiga 4 yillik oʻquv dasturiga Pekinga joʻnatdilar. Yen  Qoʻshma Shtatlarga qaytishga qaror qilganida, u Gonkongga sayohat qildi va u yerda xoreograf Yuen Woo-ping bilan uchrashdi. Yen nihoyat oʻn olti yoshida taekvondo bilan shugʻullana boshlagan.

Yen ham musiqachilar oilasidan chiqqan. Uning onasi Bostonda jang sanʼati oʻqituvchisi boʻlishdan tashqari soprano, otasi esa skripkachi edi. Yoshligidan ota-onasi unga cholgʻu asboblari, jumladan, pianino chalishni oʻrgatgan. Shuningdek, u Hip-Hop raqsini va Breakdancingni ham biladi.

Faoliyati

90-yillar 

Yenning kino sanoatiga birinchi qadami 1984-yilda suratga olingan „Drunken Tai Chi“ filmida oʻzining birinchi bosh rolini ijro etganida boʻldi.

„Drunken Tai Chi“ va „Yoʻlbars qafas“ (1988) filmini suratga olgandan soʻng Yen „Bir paytlar Xitoyda II“ (1992) filmida general Nap-lan rolini oʻynadi, bu filmda oʻz qahramoni va Wong Fei-hung (Jet Li) oʻrtasidagi jang sahnasi ham bor edi. Yen 1993-yilda „Temir maymun“ filmida bosh rolni oʻynagan. Yen va Li 2002-yilda „Qahramon“ filmida yana birga paydo boʻlgan, u yerda Yen nayza (yoki qiang) jangchisi rolini oʻynagan, u nomaʼlum qilichboz Li obrazi bilan jang qilgan. Film 2003-yilgi Akademiya mukofotlari marosimida xorijiy tildagi eng yaxshi film nominatsiyasiga nomzod boʻlgan.

1995-yilda Yen ATV tomonidan ishlab chiqarilgan „Gʻazab mushti“ teleserialida Chen Zhen rolini oʻynadi, ushbu rol 1972-yilda Bryus Li Chen Zhen rolini oʻynagan xuddi shu nomdagi filmga moslashtirilgan. Yen 2010-yilda „Musht afsonasi: Chen Zhenning qaytishi“ filmida Chen Zhen rolini takrorladi.

1997-yilda Yen Bullet Films produserlik kompaniyasini ishga tushirdi va oʻzining rejissorlik debyutini „Boʻri afsonasi“ (1997) va „Ballistic Kiss“ (1998) filmlarida qildi, unda u bosh qahramon rolini oʻynadi. 34 yoshida Yen deyarli bankrot boʻldi. Oʻzining produserlik kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan va u rejissorlik qilgan filmlar tanqidchilar tomonidan olqishlandi, ammo kassada yaxshi natija bermadi. Yen kredit olish uchun qonundan tashqarida ishlaydigan shaxslardan va uning ishlab chiqarish guruhidan qarz olishga majbur boʻldi.

2010-yildan 2015-yilgacha 
2011-yil avgust oyida Yen oilasi bilan  Qoʻshma Shtatlarda taʼtilda boʻlganida, u produser Avi Lernerdan „Chegarasizlar 2“ filmida suratga tushish taklifini olgani haqida xabar berilgan edi. Keyinchalik, Yen Gonkong ommaviy axborot vositalariga rolni rad etganini maʼlum qildi.

2011-yilda Yen boshqa janrdagi filmlarga kirishayotganini va ketma-ket ikkita komediya rolini oʻynaganini maʼlum qildi: „Hammasi yaxshi, 2011-yilning oxiri“ va „Hammasi yaxshi, 2012-yilning yaxshi yakuni“ filmlarida va avvalgi filmlarda Carina Lau bilan va ikkinchisida Sandra Ng hamkorlik qilishini aytdi. Ikkala film ham katta tanqidiy va prokat muvaffaqiyatiga erishdi va Yenning aktyor sifatida koʻp qirrali ekanligini isbotladi.

Yen 2011-yilning ikkinchi yarmida „Maymunlar qiroli 3“ filmining suratga olinishidan soʻng olti oylik tanaffusga chiqdi va u oilasi bilan koʻproq vaqt oʻtkazishni va farzandlari katta boʻlganida ular bilan koʻproq birga boʻlishni xohlayotganini tushuntirdi.

2012-yilda Yen kino sanoatiga qaytdi va „Maxsus ID“ filmini suratga olishni boshladi, unda u asosiy bosh rolni, yashirin politsiyachi rolini oʻynadi, shuningdek, xoreograf rolini oʻynadi. 2013-yilda Donni Yen 3D formatida suratga olingan va vaqt sayohatiga bagʻishlangan „The Iceman Comet 3D“ ilmiy-fantastik jangari filmida bosh rolni oʻynashi xabar qilingan edi. Yen MMA yuqorida qayd etilgan filmlarning ikkalasida ham qoʻllanilishini tasdiqladi.

2013-yil fevral oyida Weinstein kompaniyasi Crouching Tiger, Hidden Dragon davomi uchun huquqlarni sotib olganini tasdiqladi va erkak bosh rolni oʻynash uchun Yen bilan bogʻlandi. 2013-yil mart oyida Gonkong jurnallari Harvey va Bob Weinsteinning Gonkongga Yen bilan uchrashish va uni taklifni qabul qilishga koʻndirish uchun sayohat qilgan suratlarini eʼlon qildi. Xabar qilinishicha, Yen bu rolni oʻylayotgan va shunday degan: „Birinchisi, bu yilgi dasturim juda toʻla. Ikkinchisi, birinchi film allaqachon klassik. Men bosimdan qoʻrqaman, asl filmdan oshib boʻlmaydi“.

2013-yilning may oyida  Kann kinofestivalida Weinstein kompaniyasi Yen „Crouching Tiger“, „Yashirin ajdaho: Taqdir qilichi“ nomli davom filmida Silent Wolf rolini va bosh rolni ijro etishini eʼlon qildi. Uning roli Yu Shu Lien va rejissor Yuen Woo-ping edi. Film xalqaro bozorga chiqish uchun ingliz va mandarin tillarida suratga olinishi maʼlum boʻldi.

Shuningdek, „Crouching Tiger, Hidden Dragon II“ filmi matbuot anjumani chogʻida Weinstein kompaniyasi Akira Kurosawaning „Yetti samuray“ filmiga huquqlarni qoʻlga kiritgani, remeykni rejalashtirayotgani va Yen, George Clooney va Zhang Ziyi bilan filmda bosh rolni oʻynash uchun muzokaralar olib borayotgani maʼlum boʻldi. Donnie Yen „Ip Man 3“ filmini suratga olish vaqtlaridagi ziddiyatlar tufayli taklifni rad etdi.

2015-yil mart oyining oxirida „Ip Man 3“ eʼlon qilindi. Yen oʻzining titul qahramoni, Bryus Lining jang sanʼatlari ustozi Ip Man rolini takrorladi. Nafaqadagi bokschi va sobiq ogʻir vazn toifasi chempioni Mayk Tayson aktyorlar safiga qoʻshilishi tasdiqlandi. Donnie Yen u Mayk Taysonning ashaddiy muxlisi ekanligini, uning professional boksdagi koʻplab janglarini kuzatganini va u bilan ishlashdan hayajonlanganini eslatib oʻtdi. Mayk Tayson matbuot anjumanida Donnie Yenning ashaddiy muxlisi ekanligini va birinchi ikkita Ip Man filmini har birini uch martadan koʻproq tomosha qilganini va trilogiyaning soʻnggi qismiga taklif etilganidan sharaf ekanini aytdi.

„Ip Man 3“ ning asosiy suratga olish ishlari 2015-yil 25-martda boshlangan va tayyor film 2015-yil dekabr oyida Osiyo va butun dunyo boʻylab 2016-yil boshida taqdim etilgan va umumiy ijobiy baholarga ega boʻlgan.

2016-yildan 2020-yilgacha 

2016-yilda Yen „Yulduzli urushlar“ antologiyasidagi „Rogue One“ filmida Zatoichiga oʻxshagan koʻr oʻtkinchi jangchi Chirrut Îmve rolini oʻynadi.[30] 2016-yil 12-fevralda Yen yaqinlashib kelayotgan „XXX: Xander Cagening qaytishi“ filmidagi Xiang rolidagi Jet Li oʻrnini egallashi tasdiqlandi.

„XXX: Xander Cagening qaytishi“ filmini targʻib qilish uchun  Paramount kompaniyasi Xitoy va Osiyoning aksariyat qismlarida Donnie Yenga marketing saʼy-harakatlarini qaratdi, uni Vin Dieseldan oldin film afishalari oldiga qoʻydi va Yenning filmdagi ijrosi haqidagi kliplar va sharhlar bilan oʻrtoqlashdi. Xitoyning mashhur Weibo ijtimoiy media saytida film namoyish qilindi.[31] Paramountning saʼy-harakatlari Xitoyda juda yaxshi ishladi. XXX oʻzining ochilish dam olish kunlarida 61,9 million dollar bilan birinchi oʻrinni egalladi[32] va atigi olti kun ichida 100 million dollarlik chegarani bosib oʻtdi va faqat Sevishganlar kunidan tushgan 22,2 million dollar bilan Xitoy ijtimoiy tarmoqlarida Donnie Yenning ijrosini maqtagan shov-shuvli sharhlardan soʻng kinotomoshabinlarni kinoga chorladi.[33][34]

2017-yil oxirida Yen aralash jang sanʼatlari haqidagi „Big Brother“ filmini suratga olishni boshladi, unda Yen noanʼanaviy usullar va qorongʻu oʻtmish bilan oʻrta maktab oʻqituvchisi rolini oʻynaydi.

2017-yilda „Sleeping Dogs“ videooʻyinining jonli filmga moslashuvi eʼlon qilindi, Yen bosh qahramon Wei Shen rolini oʻynadi. 2018-yil fevral oyida Yen ijtimoiy tarmoqlar orqali film ishlab chiqarishni davom ettirishini tasdiqladi.

2019-yilda Yen „Ip Man 4“: Finalda oxirgi marta Ip Man rolini takrorladi. Oʻsha yili „Gonkong“dagi norozilik namoyishlari paytida namoyishchilar Yen, bosh roldagi Denny Chan va produser Raymond Wongning Pekinni qoʻllab-quvvatlaganliklarini aytib, filmni boykot qilishga chaqirishdi. Shunga qaramay, film 52 million dollarlik byudjetidan uch baravar koʻproq daromad keltirdi va Malayziyadagi barcha davrlarning eng yuqori daromad keltirgan xitoy filmiga, shuningdek, Xitoyda uchinchi eng koʻp daromad keltiruvchi filmga aylandi. Zack Snyder ning „ Adolat Ligasi“ va „ Akvamen“ filmlarini ziddiyat tufayli uni rad etdi. Taklif etilgan rol Nuidis Vulko boʻlib, oxir-oqibat bu rol Willem Dafoega oʻtdi.

Shaxsiy hayoti 
Yen oʻzining birinchi rafiqasi va Gonkongdagi reklama boʻlimi boshligʻi Leung Zing-ci (xitoycha:  梁靜慈) bilan 1990-yilda tanishgan. Er-xotin 1990-yilda uchrasha boshlagan. Uch yillik tanishuvdan soʻng, 1993-yil noyabrida AQShda yashirincha turmush qurishgan. Turmush bir yildan kamroq vaqt ichida tugadi. Ularning ajrashishlari yakunlangandan so'ng, Leung ularning 1995-yilda tug'ilgan o'g'li Jeffga homilador ekanligini tushundi.
Yen 2003-yilda uch oylik tanishuvdan so'ng sobiq go'zallik malikasi Cissy Wangga turmushga chiqdi. Er-xotinning ikki farzandi bor: Jasmine va James.

Yen MMA tashkiloti  Ultimate Fighting Championship ning ashaddiy muxlisi ekanligini va deyarli barcha mavjud UFC tadbirlarini tomosha qilganini aytdi. Turli intervyularda u yelkasida takroriy jarohatlar bo'lmasa, Ultimate Fighting Championship musobaqasida qatnashishni yaxshi ko'rishini ta'kidlagan.

Xayriya ishi 
2012-yilda Donnie Yen va uning rafiqasi Cissy Wang odamlarni xayriya ishlarida ishtirok etishga va mahalliy jamoalarga xizmat qilishga undaydigan Go.Asia onlayn xayriya platformasiga asos solgan.

2014-yil oktabr oyida Donnie Yen WE Day Vancouver bayramiga 20 000 nafar yoshlar oldida mehmon maʼruzachisi sifatida taklif qilindi va u yerda u oʻsib ulgʻayganligi va jang sanʼati yulduzi boʻlish uchun qanday qiyinchiliklarni yengib oʻtgani haqida gapirdi.

2015-yilda Yen Tailanddagi qochqinlar lagerlariga tashrif buyurib, qochqinlar uchun xayriya va sovgʻalar olib keldi. Yen, shuningdek, Save the Children xalqaro xayriya tashkilotining elchisi hisoblanadi.

2015-yil dekabr oyida Yen taniqli shaxslarga oʻz shaʼni va obroʻ-eʼtiborini himoya qilish uchun qonundan foydalanish huquqini berish maqsadida „Yenʼs Honor Protection Fund“ nomli xayriya jamgʻarmasini tashkil etdi. Yenning taʼkidlashicha, jamgʻarma „har kimga muhtoj boʻlganlarga yordam berish va yordam berishga intiladi, eng muhimi, taʼsirlangan yurak va qadr-qimmatni davolash va tiklash uchun“. Bu fond Yen Yenni tuhmat qilgan va Yen oilasiga tahdid qilish uchun internet foydalanuvchilarini yollagan Geng Weiguo ustidan sudda gʻalaba qozonganidan keyin tashkil etilgan.

2020-yil fevral oyida Xitoyda va butun dunyoda  koronavirus pandemiyasi fonida Donnie Yen Uxandagi tibbiyot xodimlariga 1 million HK dollarini xayriya qilishga kirishdi. Shuningdek, u Xitoydagi barcha tibbiyot xodimlariga koronavirusga qarshi kurashda minnatdorchilik bildirish uchun qisqa klip tayyorladi va bagʻishladi; Klip Xitoyning Weibo ijtimoiy tarmogʻiga yuklangan, u yerda Yen 11 milliondan ortiq obunachiga ega. Shuningdek, u oʻzi va ikki farzandi tomonidan chizilgan rasmni frontdagi tibbiyot xodimlariga sovgʻa qildi.

Mukofotlar va nominatsiyalar

Manbalar

Havolalar 
 
 

Xitoylik erkak aktyorlar