Sholg'om (sabzavot)

Sholg'om-bu sabzavotli o'simlik, sholg'om bog'i navining yetishtiriladigan navlaridan biri. Bu savzavot juda foydali hisoblanadi tibbiyotda, ham qo'llaniladi bu savzavot yurtimizda qishloq xo'jaligida ekilib kelinmoqda  Ilgari u ushbu turning mustaqil botanika kenja turi sifatida ajralib turardi - Brassica rapa subsp. rapa L. , bu nom endi turning o'zi uchun eskirgan sinonim hisoblanadi  . Zamonaviy yondashuv bilan, ICBN va ICND qoidalariga muvofiq, navlar guruhining to'g'ri nomi Brassica rapa Sabzavotli sholg'om guruhidir  .

Botanika tavsifi 
Bu savzavot juda tez rivojlanadi va so'vuqqa chidamli hisoblanadi. Birinchi yilda o'simlik bazal barglarning rozetini va go'shtli, qutulish mumkin bo'lgan ildiz sabzavotlarini rivojlantiradi. Ikkinchi yilda (noqulay sharoitlarda, shuningdek, birinchi yilda) gullar bilan cho'zilgan, bargli poya paydo bo'ladi, changlanish va urug'lantirish sodir bo'ladi.

Bazal barglari yashil, lira-pinnate o'yilgan, qo'pol tukli, uzun petiolate turlariga mansub. Poyasi barglari o‘simtasimon, tuxumsimon, tishsimon yoki butun, poyasini quchoqlagan, tubida tuksiz yoki biroz tukli hisoblanadi.

Poyasi baland, bargli kuchli.

G'arbiy Osiyo uning vatani hisoblanadi.

Gullashning boshida inflorescence corymbose ( gullar kurtaklardan balandroq), keyinroq rasemozdir. Gulbarglari oltin sariq yoki xira och sariq rangga ega, tirnoq oyoq va sepalsdan qisqaroq. Stamens bukilgan, uzun, tik holda o'sadi. Gullash davrida pedunkul o'tkir burchak ostida egilib, uzunligi 3-8sm va undan yuqoriroq ham bo'lishi munkun.

Ildiz qalinlashgan, go'shtli.

Hikoya 
Podlari tik, tugunli, kalta; truba cho'zilgan-konussimon, ingichka uchi bilan valfning ¼-½ uzunligi bilan teng. Urug'lar qizil-jigarrang bo'ladi, unchalik muntazam sharsimon emas, ildizi aniq ko'rinib turadi.

Hikoya 

Bu eng qadimgi madaniy o'simliklardan biri hisoblanadi. Sholg'om madaniyatga taxminan qirq asr oldin kirib kelgan. Qadimgi misrliklar va yunonlar sholg'omni keng yetishtirishgan, ammo ularni qullar va eng kambag'al dehqonlar uchun oziq-ovqat deb hisoblashgan va juda ko'p yetishtirilgan. Qadimgi Rimda pishirilgan sholg'om allaqachon barcha sinflar vakillari tomonidan iste'mol qilingan keyichalik sholg'om rimni sevimli taomlaridan hisoblanib ulgurgan. Afsonada (xususan, 2-asrda Lutsiy Ampeliy  tomonidan bayon qilingan) mashhur Rim sarkardasi Kurius Dentat sholg'omni shunchalik yaxshi ko'rganligi sababli, ularni o'zi doimo kulga pishirgan. Rimliklar bilan jang qilgan samnitlar Kuriusning oldiga kelib, dushman tomoniga o'tish uchun unga oltin taklif qilishganda u ularning sovg'alarini rad etadi va o'zining sevimli oddiy dehqon taomlarini tayyorlashni davom ettirishni afzal ko'radi  .

Vaqt o'tishi bilan sholg'om G'arbiy Evropaga tarqaldi. 16-asrda Fransiyada sholg'om shu qadar muhim mahsulot bo'lganki, hosilning yetishmasligi ba'zi hududlarda ocharchilikka olib keldi. 18-asrda fransuz shoiri Jak Delisl o'z vatandoshlarini: "Gullaringiz yonida sholg'om o'sishi uchun joy bering" deb barcha axolini shu shior ostida birlashtirishga chaqirgan. Angliyada sholg'om Elizabet Tyudor qo'l ostida yetishtirila boshlandi, inglizlar sholg'om ildizini emas, balki xantalga o'xshash barglarini ham iste'mol qilishdi va mamlakatda bu savzavotni ekishni rivojlantirdi  .

Rossiyada sholg'om qadim zamonlardan beri eng muhim oziq-ovqat mahsuloti bo'lib hisoblanib kelgan, bu haqda bir necha yilnomalarda ham eslatib o'tilgan. Qadimgi rus ertaklaridan biri sholg'om bilan bog'liq - " Bobo sholg'om edi". Ular, odatda, sentyabr oyida dalalardan sholg'om yig'ishtiradi va bu kunni "sholg'om kesish" deb nomlandilar  .

19-asrning o'rtalariga qadar sholg'om Rossiyada parhezning asosiy sabzavoti bo'lgan, keyin ular asta-sekin kartoshka bilan almashtirilgan hozirgi kunda ikki mahsulotdan ham keng miqdorda foydalanilmoqda.

Kimyoviy tarkibi 
O'simlik tarkibida azotsiz moddalar (6,5%), azotli moddalar (1,1%), yog'lar (0,2%), mineral tuzlar (uning tarkibida kaltsiy juda yuqori), vitaminlar (A - 0,04 mg, C-8-20mg) mavjud. B1  0,08-0,11 mg), ko'p miqdorda shakar va vitamin PP . Süksinik kislotagajuda ham boy.

O'sib borayotgan 

Erta bahorda, tuproq qurigani bilanoq sholg'om ekish. Bu ekin uchun yanggi qumloq tuproqlar va quyoshli joy eng mos keladi. Yozda siz ikkita hosil olishingiz mumkin. Qish uchun sholg'omni yozgi ekishdan saqlash yaxshidir va mahsulot sifatini ham yahshi saqlab qoladi.

Zararkunandalar: xochga mixlangan burga qo'ng'izlari va karam chivinlari .

Asosan xususiy qishloq-xo'jaligida yetishtiriladigan sabzavotli sholg'om yoz, kuz yoki qishga bo'linadi; birinchisi ekilganidan keyin ikki oy ichida pishadi, lekin saqlanganda mo'rt bo'ladi yahshi saqlash qiyin bo'ladi, ikkinchisi uch-to'rt oyda tayyor bo'ladi va qishda mukammal saqlanadi  .

Sholg'om sovuqqa chidamli va yorug'likni yaxshi ko'radigan o'simlikdir. Ildiz ekinlari yirik (diametri 10-15sm), aval, konussimon yoki silindrsimon. Tashqi qobiq oq, qora, jigarrang, qizil, binafsha yoki sariq-yashil rangga ega. Pulpa oq, och pushti yoki sarg'ish, zich, yumshoq, suvli, ba'zi navlarda esa ozgina achchiqdir. Sholg'om tarkibida fermentlar, mineral tuzlar, vitaminlar va efir moylari mavjud bu esa inson organizimi uchun juda foydali hisoblanadi.

Ilova 

Sholg'om sabzavot va dorivor o'simlik sifatida qadim zamonlardan beri ma'lum. Sholg'omni pishirish, qaynatish, to'ldirish mumkin, undan kostryulkalar va pishiriqlar tayyorlanadi va u salatlar tayyorlash uchun juda ham mos keladi. U uzoq vaqt davomida shifobaxsh xususiyatlarini yo'qotmasdan salqin joyda saqlanishi mumkin; U tanadan osongina so'riladi va bolalar ovqatiga tavsiya etiladi.Sholg'om savzavoti juda ham foydali deb hisoblangan.

 Brassica Rapa // Ботанический словарь / сост. Н. И. Анненков. — СПб.: Тип. Имп. АН, 1878. — XXI + 645 с. 
 Синская Е. Н. Род 649. Капуста — Brassica // Флора СССР = Flora URSS : в 30 т. / гл. ред. В. Л. Комаров. — М. ; Л. : Изд-во АН СССР, 1939. — Т. 8 / ред. тома Н. А. Буш. — С. 462—464. — 696, XXX с. — 5200 экз.
 
 Бунчук, Татьяна Николаевна. Репа в традиционной картине мира (Опыт реконструкции концепта) // Лингвофольклористика 3 (2000): 44-56.

Dorivor oʻsimliklar
Ildizmevalar