MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Yuriy Gagarin haykali (Karlovi Vari)

Yuriy Gagarin haykali — SSSR hududidan tashqarida oʻrnatilgan birinchi Gagarin haykali boʻlgan.

Karlovi Varidagi Gagarin haykali (hozirgi Chexiya, oʻsha paytda u Chexoslovakiya edi) 1975-yilda oʻrnatilgan, yodgorlikning ochilishi 11-mayda boʻlib oʻtgan.

Yodgorlik Karlovi Vari xalqaro aeroportiga kiraverishda joylashgan.

Yodgorlikning joylashuvi koordinatalari: 50°12’4.475" N, 12°54’47.328" E.

Dastlab, yodgorlik boshqa joyda oʻrnatilgan edi, u Karlovi Vari markazida Yuriy Gagarin geyzer kolonnadi oldida joylashgan edi. Haykal 1992-yilda hozirgi joyiga koʻchirilgan.

Yodgorlik mualliflari haykaltaroshlar Antonin Kuxarj va Gisela Zubova-Kuxarjovaning turmush oʻrtoqlaridir.

Karlovi Varidagi Gagarin haykali Chexoslovakiyadagi birinchi kosmonavtning yagona yodgorligi boʻlgan va hozirda u Chexiya Respublikasidagi yagona Gagarin yodgorligi hisoblanadi. Yodgorlik Gagarin 1966-yilda kosmosga parvoz qilganidan keyin Karlovi Varida dam olish uchun kelganligi sababli bu yerda oʻrnatilgan.

Chexoslovakiyaga tashrifi chogʻida bu davlat rahbari unga Chexoslovakiya Qahramoni unvonini taqdim etgan.

Hozirgi kunda unutilmas sanalarda Rossiya Federatsiyasining Chexiya Respublikasidagi Bosh konsulligi vakillari tomonidan Karlovi Vari shahridagi Gagarin haykali poyiga gullar qoʻyilmoqda.

Yodgorlik tavsifi 
Yodgorlik bronzadan yasalgan, balandligi 3 metr 20 santimetr boʻlgan Yuriy Gagarinning toʻliq boʻyli balandlikdagi haykalidir. Gagarin yodgorlikda u parvoz qilgan skafandrda, boshidan dubulgʻa olib tashlangan holda tasvirlangan. Gagarinning oʻng qoʻli salomlashish ishorasida koʻtarilgan.

Haykal oq tayanchga oʻrnatilgan boʻlib, uning ustiga astronavt nomi yozilgan oltin lavha mavjud.

Manbalar 

Karlovy Vary
Gagarin
 Karlovy Var Madaniyati
Yuriy Gagarin haykali (Kiyev)

Yuriy Gagarin haykali ― Dneprning chap qirgʻogʻidagi Darnitsa deb nomlangan hududda maktab oʻquvchilarining texnik ijodiyoti va kasb-hunarga yoʻnaltirish markazi hovlisida oʻrnatilgan. Yuriy Gagarin prospekti ham shaharning xuddi shu hududida joylashgan.

Yodgorlik joylashgan joy: Yuriy Pasxalin koʻchasi, 15-uy.

Yodgorlik Yuriy Gagarinning kosmik parvozidan keyin Kiyevga tashrifi sharafiga oʻrnatilgan.

Gagarin va Kiyev 
Gagarin 1966-yil 23-aprelda Kiyevga keldi, u haqida 1972-yil 12-aprelda Gagarin tashrif buyurgan Kiyanka trikotaj fabrikasi binosiga yodgorlik lavhasi oʻrnatilgan, chunki u rasmiy ravishda Kiyevning ustaxonalaridan biriga oʻqishga, fabrika ishchilar tashabbusi bilan kunlik normani bajargan jamoaning faxriy aʼzosi boʻlgan.

Shuningdek, Kiyevga kelish sabablaridan biri birinchi kosmonavtning Ukraina komsomolining XX Kongressida ishtirok etishi edi.

Bundan tashqari, Kiyevda Gagarin Kiyev samolyotsozlik zavodiga tashrif buyuradi.

Yodgorlik tavsifi 
Yodgorlik kulrang granitdan yasalgan haykaltaroshlik byustidir. Byust xuddi shu toshdan yasalgan toʻrtburchak shakldagi poydevorga oʻrnatilgan.

Ushbu yodgorlikdagi Gagarin parvoz dubulgʻasisiz tasvirlangan va kompozitsiyada uning astronavtika yoki aviatsiyaga tegishli ekanligini koʻrsatadigan hech qanday elementlar mavjud emas.

Poydevorning old tomonida quyidagi yozuv bor:

"Gagarin Yuriy Oleksiyovich" (Gagarin Yuriy Alekseevich).

Yozuvning harflari bronza bilan boʻyalgan.

Yodgorlik oldidagi maydon beton plitalar bilan qoplangan.

Manbalar 

 Kiev Büstleri / Gagarin
 Yuriy Gagarinning Yodgorliklari / Kiev
Samtavr qabristoni

Samtavr qabristoni — Samtavr monastir ansambli yaqinida joylashgan. Gruziyadagi Mtsxeta shahrining shimoliy chekkasida, taxminan 18 gektar maydonda joylashgan.

Tarixi 
Samtavr qabristonida qazib olingan topilmalar bu yerda qadimiy manzilgoh boʻlganligini tasdiqlaydi. Qabriston hududida ilmiy asoslangan qazishmalar 1937-yildan boshlangan.

Qabriston Kura va Aragvi daryolari qoʻshilishida, shuningdek, Kartli davlatining qadimgi poytaxti Mtsxeta shahridagi shahargacha boʻlgan davrda boʻlgan aholi punkti hududining asosiy qabristoni hisoblanardi.

Topilmalar 
Qabriston hududida 3000 ga yaqin turli qabrlar qazilgan. Qazishmalar natijasida qurol-yarogʻlar, asbob-uskunalar, sehrgarlar osori-atiqalari, kulolchilik, shisha, zargarlik buyumlari, tangalar va boshqalar topilgan.

Samtavr qabristonining eng qadimiy qabrlarida Kaspiy tipidagi uzun boshli, yuzi choʻzinchoq bosh suyakli yevropoid irqiga mansub, kavkaz millatiga oʻxshash inson bosh suyaklari topilgan.

Yana qarang 

 Jabel Sahoba
 Sendimirka qabristoni

Manbalar 

 Mtsxeta
 Qabrlar
Gruziya Tarixi
Yuriy Gagarin haykali (Mexiko)

Yuriy Gagarin haykali  ― Meksika poytaxti 2017-yil 19-iyulda oʻrnatilgan.

Yodgorlik Mexiko tabiat tarixi muzeyi binosi ichida joylashgan.

Yodgorlik muallifi haykaltarosh Aleksey Leonov.

Yodgorlikni oʻrnatish tashabbusi „Madaniyatlar muloqoti — bir dunyo“ xalqaro xayriya jamgʻarmasiga tegishli va bu gʻoyani amalga oshirish Rossiyaning Meksikadagi elchixonasi, Rossotrudnichestvo va Atrof-muhitni muhofaza qilish vazirligi ishtirokida boʻlib oʻtgan.

Yodgorlikning ochilish marosimida Rossiyaning Meksikadagi Favqulodda va muxtor elchisi Eduard Malayan, Mexiko hukumati atrof-muhitni muhofaza qilish vaziri Tanya Myuller Garsiya, Aerokosmik agentligining ilmiy kashfiyotlar va kosmik texnologiyalarni ommalashtirish boʻyicha direktori ishtirok etadi. Manuel Arreola Santander, Rossotrudnichestvo vakillari. „Madaniyatlar muloqoti — Birlashgan dunyo“ jamgʻarmasi prezidenti Ruslan Bayramov tomoshabinlarga videomurojaat yoʻlladi.

2021-yil may oyida Meksikada "Yuriy Gagarin. Sayyoramizning birinchi kosmonavti", unga Yuriy Gagarinning nabirasi Yuriy Kondratchik oilasi bilan tashrif buyurdi. Festivalning tantanali ochilish marosimi ushbu yodgorlik joylashgan zalda boʻlib oʻtdi. Marosim ishtirokchilari monument poyiga gullar qoʻydilar.

Yodgorlik tavsifi 
Yodgorlik bronzadan yasalgan haykaltarosh byust boʻlib, boʻz toshdan yasalgan past poydevorga oʻrnatilgan. Yuriy Gagarin oʻzining parvozini amalga oshirgan kosmik kostyum va dubulgʻada tasvirlangan. Dubulgʻa visori birinchi kosmonavtning yuzini ochib beradi.

Piyodaning pastida Yuriy Gagarin nomi va uning tarjimai holiga oid baʼzi faktlar yozilgan plastinka bor.

Manbalar 

 Yuriy Gagarinning Yodgorliklari Mexiko Shahri
Meksika Yodgorliklari / Gagarin
Mexiko binolari va inshootlari
Jangdan so‘ng

"Jangdan soʻng" haykaltaroshlik kompozitsiyasi — Rossiyaning Belgorod viloyati, Stariy Oskol shahrining Gʻalaba maydonida oʻrnatilgan yodgorlikdir. U 2012-yil 5-mayda Georgiy Jukov haykali va Stariy Oskol Sovet Ittifoqi Qahramonlarining shon-shuhrat xiyoboni yonida ochildi. Haykaltarosh Anatoliy Shishkov.

Yodgorlik 
Yodgorlik Stariy Oskol shahriga „Harbiy shon-sharaf shahri“ unvoni berilganligi munosabati bilan ochilgan. Loyiha ustidagi ishlar bir yil davom etgan. Askarning prototipi aktyor Ivan Gerasimovich Lapikov boʻlib, u „Ular Vatan uchun kurashdilar“ filmida oʻynagan.

Haykaltarosh Anatoliy Shishkov: „Rasm olish mumkin boʻlgan kompozitsiya yaratildi. Doʻkon paydo boʻldi. Qanday doʻkon? Qishloq doʻkoni. Nega? Chunki askar qishloqdan. U professional jangchi emas. U professional novvoy. Haqiqiy rus kishisi. Qiyin kunlar kelganda vatanini himoya qilish uchun qoʻliga qurol olgan. Men avtomat olib, jangga otlandim“.

Manbalar 

jangdan keyin
jangdan keyin
jangdan keyin
Bitolsk bezisteni

Bitolskiy bezisteni (Maced ) — Shimoliy Makedoniyaning Bitola shahrida joylashgan madaniy va tarixiy joy.  Bitola bozorining markazida, Yeni masjidi va soat minorasi yonida joylashgan.

Tarixi 
Besisten binosi XV-asrda Rumeli Beylerbeyi va Sadr vazir Daut Posho Uzuncharshili buyrugʻi bilan qurilgan.

Bezisten Isoq Chelebiy ibn Isoning 1508-yilda tasdiqlangan ikkinchi vaqfida qayd etilgan. Bezisten 300 ming dirham atrofida qurilgan. Bitola bezisteni bir qator sayohatchilar — 1591-yilda venetsiyalik savdogar Leonardo Bernardo, 1661-yilda Bitoladan oʻtgan Evliya Chalabiy, XIX-asrda Iogann Georg fon Xan va Ami Bue va boshqalar tomonidan tilga olinadi.

1646-yil 14-iyulda Charliy qaroqchi Tane otryadi Bezistenga hujum qilib, 120 000 Akche miqdoridagi pulni oʻgʻirladi.

XIX-asrning oxiriga kelib Besistenda 84 ta doʻkon bor edi.

Oʻz tarixi davomida bino toʻrt marta taʼmirlangan. Uchinchi yirik rekonstruksiya XIX-asrning oxiriga toʻgʻri keladi, oʻshanda kirish joyida barokko pedimenti oʻrnatilgan. Oxirgi rekonstruksiya oʻtgan asrning 80-yillarida amalga oshirilgan.

Arxitektura 
Bezisten — uzunligi 65 m, toʻrtta kirish joyi boʻlgan tartibsiz toʻrtburchak shaklidagi bino. Binoning eng qadimgi qismlari yoyilgan toshdan qurilgan. Besisten dizaynida kemerli eshiklar ham mavjud.

Galereya

Manbalar 

 Bitola
Shimoliy Makedoniyaning Diqqatga Sazovor Joylari
Rus saroyi Visbyu

Rossiya saroyi (shved. Ryska gården) — Shvetsiyaning Gotland oroli, Visbi shahridagi oʻrta asr rus savdo idorasi.

Shved arxeologlari 1971-yilda Visbi shahrining Eski maydonida joylashgan binolar podvalida arxeologik tadqiqotlar olib borganda, XII-XIII asrlarga oid Avliyo Nikolay rus cherkovi poydevori, shuningdek, oʻttizga yaqin qabrni aniqlashdi.

Umumiy maydoni 208 m² boʻlgan ikkita bir-biriga bogʻlangan binolar majmuasi 1680- va 1750-yillarda barpo etilgan.

Binolar davlat muhofazasiga olingan va tarixiy obidalar reestriga kiritilgan.

Manbalar

Havolalar 

 Ryska kyrkan och Ryska gården. )
 Visby
Shvetsiyada pravoslavlik
Yuliy Fuchik haykali

Yuliy Fuchik haykali ( — 1943-yilda Berlinda qatl etilgan Chexoslovakiya antifashisti, jurnalist, publitsist, Chexoslovakiya Kommunistik partiyasi faoli Yuliy Fuchik haykali.

Tarixi 
1973-yilda Burgerparkda (Berlin, Pankov) ochilgan. Yodgorlik muallifi Zdenek Nemechek.

Bu Sharqiy Berlinda boʻlib oʻtadigan X- Butunjahon yoshlar va talabalar festivaliga Chexoslovakiya yoshlar uyushmasining sovgʻasidir.

Tavsif 
Yodgorlik turli balandlikdagi beshta oq beton steladan iborat boʻlib, ulardan uchtasi balandligi olti metrgacha, ikkitasi toʻrt metrga yaqin boʻlib, beshta stelaning uchtasi bir-biridan biroz uzoqlashgan. Ular yodgorlikning asosiy koʻrinishini tashkil qiladi. Oʻng baland stelada kesikli naqshi, oʻrtadagi eng baland stelada Yuliy Fuchikning bronzadan yasalgan baland relyefli byusti, chap tomonda kichikroq stelada nemis, rus va chex tillarida yozuv joylashgan. Fuchikning soʻzlari "Odamlar, men sizni sevardim, hushyor boʻling!". Oldingi ikkita ustunning pastki oʻng chetiga yopishtirilgan metall lavhada quyidagi yozuv bor: "Ushbu yodgorlik GDR yoshlariga va GDR poytaxti Berlinga Chexoslovakiya yoshlari tomonidan bagʻishlangan". Ikkinchi qatorda yana ikkita stella ham orqa tomonda siljigan. Qisman ular ham old yoki orqa tomondan yon panellarga oʻrnatilgan mavhum belgilar va raqamlardan iborat bezak bilan bezatilgan.

Manbalar

Havolalar 
 Julius-Fucik-Denkmal 
 Denkmal Julius Fucik
Bronza haykallar
Fuchiku
 yozuvchilar yodgorliklari / Fuchiku, Berlin
 qurbonlarning yodgorliklari / Fuchiku, Berlin
 bronza haykallar
1973-yilda Germaniyada qurilgan bino va inshootlar
Ishchi haykal

„Ishchi“ haykali — 1925-yilda Moskvada Abelmanovskaya koʻchasi yaqinidagi maydonda oʻrnatilgan. Loyiha muallifi Nikolay Andreyev. 1960-yilda yodgorlik davlat muhofazasiga olingan.

Betondan yasalgan haykal ishchining toʻliq boʻy-bastida tasvirlangan. Boshida fartuk va kepka. U oʻng qoʻli bilan yoniga suyanadi, chap tomondagi detalga tikilib turadi. Uning oyoqlari orqasida boshqa yirik texnikalar mavjud. Yodgorlik toʻrtburchaklar poydevorga oʻrnatilgan boʻlib, uning ustiga "Ishchi haykali" yozuvi boʻlgan esdalik lavhasi bor. Haykaltarosh  ishi. 1925-yil".

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
 
  
 
 
alifbo tartibida haykallar
1925-yilda Moskvada qurilgan bino va inshootlar
 1925-yilgi haykallar
Elishka Krasnogorskaya haykali

Elishka Krasnogorskaya haykali — Chexiya poytaxti Praga shahridagi Chexiya texnika universiteti qarshisida Karl maydonining gʻarbiy qismida oʻrnatilgan yodgorlik.

Chex yozuvchisi, shoirasi, dramaturg, chex ayollar harakati rahbari Elishka Krasnogorska sharafiga 1931-yilda ochilgan. Yodgorlik muallifi haykaltarosh Karla Vobishova-Jakova boʻlib, u Chexoslovakiya Fanlar akademiyasining mukofotiga sazovor boʻlgan.

Yodgorlik oq Ruminiya marmarining bir blokidan oʻyilgan. Yozuvchining deyarli butun boʻyli oʻlchamdagi haykali yerga tushadigan silliq libosda, boʻyniga qalpoq bogʻlangan holda tasvirlangan. Uning qoʻlida qogʻoz oʻrami bor. Pastki tartibsiz kesilgan marmar poydevorda boʻrtma yozuvi ham bor: ELIŠKA KRÁSNOHORSKÁ.

Elishka Krasnogorska yodgorligi Chexiya Respublikasining madaniy yodgorligi boʻlib, 40068 / 1-1205 roʻyxatga olish raqami ostida Madaniy yodgorliklarning markaziy roʻyxatiga kiritilgan.

Manbalar

Havolalar 
  Pomník Elišky Krásnohorské 
Eliska Krasnogorsk
 yozuvchilar yodgorliklari / Eliska Krasnogorsk, Praga
 1931-yilgi haykallar
marmar haykallar
1941—1945-yillarda vatan uchun jon fido qilgan Ximkiliklarga atalgan yodgorlik

1941-1945-yillarda vatan uchun jon fido qilgan Ximkiliklarga atalgan yodgorlik — Ximki shahrining markazida Gʻalaba maydonida joylashgan yodgorlik. Haykaltaroshlik kompozitsiyasi „Hayot baxsh etuvchi“ deb nomlanadi. Mualliflar: haykaltarosh Burganov I. A. va rassom Yu. V. Menchits. Yodgorlikning tantanali ochilishi 2015-yil 7-mayda boʻlib oʻtgan.

Kompozitsiyasi 
Yodgorlikda 1941-1945-yillardagi janglarda Vatan uchun jon fido qilgan 2500 dan ortiq ximkiliklarning ismlari oʻyib yozilgan. Yodgorlik kompozitsiyasi kesilgan yulduz shaklidagi ikkita plitadan iborat. Yulduz Ulug Vatan urushi janglarida halok boʻlgan qahramonlar jasoratining yutugʻiga oʻxshaydi, unda Avliyo Georgiy lentasi, jangchilarning bizga hayot baxsh etuvchi qoʻllari, qush tasvirlari bor. Yodgorlikning yon tomonlarida ismlar yozilgan granitdan yasalgan 12 ta yodgorlik toshlari mavjud. Yodgorlikning granit poydevorida bedarak yoʻqolgan Ximki jangchilarining ismlari yozilgan xotira kitobi mavjud.

Manbalar
Juana Azurduy de Padilla haykali

Juana Azurduy (Xuana Azurduy) yodgorligi () — Argentina , Buenos-Ayresdagi Kasa Rosada va Avenida La-Rabida koʻchasi oʻrtasida, Kolumb bogʻida joylashgan yodgorlikdir. 2015-yil 15-iyulda Argentina Prezidenti Cristina Fernandez de Kirchner (Kristina Fernandes de Kirchner) va Boliviya Prezidenti Evo Morales tomonidan ochib berilgan. Boliviya prezidenti uning qurilishi uchun million dollar xayriya qilgan. Ilgari uning oʻrnida Christopher Columbus (Xristofor Kolumb) (Buenos-Ayres) yodgorligi boʻlgan, keyinchalik 2013-yil 29-iyun kuni Jorge Newbery (Xorxe Nyuberi) aeroportiga koʻchirilgan. Bu argentinalik haykaltarosh Andres Zernerining asari boʻlib, bronzadan yasalgan, ogʻirligi 25 tonna, balandligi 9 metr, balandligi 7 metr boʻlgan pogʻonali poydevorda tasvirlangan. Uning qurilishi uch yil davom etib, 45 kishi ishtirok etgan. Haykal qitʼaga qaragan. Haykal yetti metrli poydevorga suyanadi va Tiahuanako (Tiauanako) madaniyati piramidasini ifodalaydi. Juana Azurduy (Xuana Azurduy) chap qoʻlida mamlakat ozodligi ramzi sifatida qilich ushlab turgan holda tasvirlangan. Ayolning egnida mamlakatning tub aholisi uchun hos libosni poncho bor.

Manbalar 

 Buenos-Ayres Yodgorliklari / Xuan Azurduy Haykali
Montserrat (Buenos-Ayres)
Shalyapin haykali, Moskva

Moskvadagi F.I.Shalyapin haykali ― Novinskiy bulvarida Shalyapin uy-muzeyi yonida oʻrnatilgan.

Tarixi 
Yodgorlik muallifi haykaltarosh Vadim Tserkovnikovdir. Muallifning niyatiga koʻra, yodgorlikda xonanda yerdan uzilgan daraxtga suyanib oʻtirgan holatida, rassom Ilya Repinning bizgacha yetib kelmagan kartinasida tasvirlanganidek holatda tasvirlanishi kerak edi. Qulagan daraxt abadiy dam olish va abadiy xotirani anglatadi, chunki ular Polsha qabr toshlarida tasvirlanganidek, yulingan ildizlar hijratga qaramay, xonandaning ruhi oʻz vatanida qolganligini koʻrsatadi. Yodgorlikning balandligi, poydevori bilan birga 2,5 metrni tashkil qiladi.

Shalyapin haykali 2003-yil 30-iyulda oʻrnatilgan. Yodgorlikni yaratishni byudjetdan tashqari mablagʻlar hisobidan moliyalashtirish rejalashtirilgan va yodgorlikni oʻrnatishning oʻzi Moskva hukumati bilan kelishilmagan va deyarli yashirincha — tunda amalga oshirilgan. Umuman olganda, yodgorlikning oʻzi ham, oʻrnatilgan joyi ham har xil qarashlarga sabab boʻladi. Shunday qilib, mahalliy aholi Shalyapinning oʻtirgan holatini yoqtirmaydi va ular haykal kompozitsiyani „beshinchi nuqtani izlayotgan alkonavt yodgorligi“ atashadi. Xonanda oʻtirgan yer juda tabiiy tarzda tasvirlangan, bu esa xonanda yomgʻir yuvib tashlagan tuproq uyumida oʻtirgandek taassurot uygʻotadi. Yodgorlikni Bolshoy teatr oldiga koʻchirish yoki hatto uni butunlay buzib tashlash taklif qilingan, ammo yodgorlikni himoya qiluvchi odamlar ham boʻlgan.

Manbalar 

 Moskva haykaltaroshlik yodgorliklari mashhur va taniqli insonlar / Chaliapin
Chaliapin Yodgorliklari
Shalyapin haykali (Ufa)

F. I. Shalyapinning marmar haykali bilan yodgorlik ansambli ― Ufa shahridagi Lenin koʻchasida , Ufa zodagonlar assambleyasi binosi va Aksakov xalq uyi qarshisidagi „Agidel“ mehmonxonasi oʻrtasida oʻrnatilgan . Haykaltarosh — R. A. Xasanov, meʼmor — K. A. Donguzov. Haykal mintaqalararo Shalyapin markazining Ufa filiali tashabbusi bilan oʻrnatilgan.

Tarixi 
1967-yil fevral oyida I. F. Shalyapina-Baksheyeva ishtirokidagi mitingda 1960-yillarda sanʼat maktabi joylashgan Dvoryanlar assambleyasi (hozirgi Zagir Ismagilov nomidagi Ufa davlat sanʼat instituti) binosida yodgorlik lavhasi tantanali ravishda ochib berilgan. Ushbu binoda 1891-yil 6-mayda F. I. Shalyapin Rubinshteynning " Demon „ operasida keksa xizmatkor rolini ijro etgan. B. Ya.Torikning xotiralariga koʻra, bu yodgorlik lavhasini oʻrnatish qiyin boʻlgan . Keyinchalik, asl yodgorlik lavhasi matni boshqird va rus tillarida yozilgan lavhaga almashtirilgan, bu uning tartibi oʻzgarishiga sabab boʻlgan.

2000-2001 yillarda R. A. Xasanov dissertatsiya ishini — gipsda F. I. Shaliapinning ikki metrli haykalini yakunlagan. Ishga kirishishdan oldin u xonandaning kundaliklarini oʻrgangan va uning ishtirokida arxiv kino materiallarini koʻrib chiqqan: “Fyodor Ivanovich Ufaga kelganida, u unchalik quvonchga va optimizmga ega boʻlmagan. Qashshoqlik, noaniqlik, boʻlajak spektakllar haqidagi tashvish … Men haykalda koʻrsatmoqchi boʻlgan afsonaviy rassom hayotining aynan shu davri edi . M.F.Shalyapinning bu gips haykali bilan (fotosuratdan) tanishib, maslahat berib, maʼqullagan: "Haykalda pafos bo‘lmasligi kerak: frak ham, pastki ko‘ylak ham, shunchaki Bayronnikiga o‘xshash ko‘ylak boʻlishi kerak edi…" . Keyinchalik yodgorlik uchun boshqa xomashyo — oq marmar topilgan. Arxitektor K. A. Donguzov bilan hamkorlikda Ufa zodagonlar assambleyasi binosi va Agidel mehmonxonasi oʻrtasida yodgorlik ansambli tashkil etilgan.

2006-yilda haykal oʻrnatish va yodgorlik majmuasini qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan. 2007-yil 12-iyunda ochilgan.

Galereya

Manbalar

Havolalar 

 
 Ufa Yodgorliklari
Chaliapin Yodgorliklari
Yelifaz

Yelifaz yoki Elifaz (; " El — oltindir ") — Ayubning Injil kitobi bosh qahramoni, Ayubning nufuzli doʻstlaridan biri.

Injil hikoyasi 
Yelifaz Feman mamlakatidan boʻlganligi uchun „Femanitlik“ deb nomlangan (bu zamonaviy Yamanning nomi), Elifazning oʻgʻli va Isavning nabirasi Feman sharafiga nomlangan. Shuning uchun Elifaz Femanning avlodi boʻlishi mumkin, deb ishoniladi.

Yelifaz Ayubga qilgan nutqlarida hamma odamlar gunohkor, Xudo adolatli va begunohlarni jazolay olmaydi va shuning uchun agar Ayub azob cheksa, buning sababi uning gunohlari ekanligi haqidagi fikrni bildiradi; keyin Ayubni xudosizlikda va turli jinoyatlarda ayblaydi va tavba qilishni va oʻzini isloh qilishni maslahat beradi.

Tanqid 
Arximandrita Nikifora Bibliya Entsiklopediyasiga koʻra, Ayubni turli xayoliy jinoyatlarda bu nohaq va shafqatsiz ayblovi Yelifaz va uning doʻstlariga Allohning gʻazabini keltirgan va faqat ular tomonidan Allohga olib kelingan kuydiriladigan qurbonlik va Ayubning ibodati Uning gʻazabini qaytarishi mumkin edi. Shuningdek, unda aytilishicha, „ Yelifaz, shubhasiz, Alloh tomonidan insonga yuborilgan turli ofatlar uning gunohlari va jinoyatlari uchun yagona jazo boʻlib xizmat qiladi, deb adashgan“.

Xotira 
Isroil janubidagi Kibuts Elifaz Bibliyadagi shu shaxs sharafiga nomlangan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Ish kitobi
 Ayub Kitobi
Javer

Inspektor Javer (, [ ʒ a v ɛ ʁ ]) — Viktor Gyugoning „Bechoralar“ romani qahramoni, qonunning toʻgʻriligiga qatʼiy ishonadigan, ammo romanda antiqahramon rolini olgan, isteʼdodli detektiv.

Qahramonning qisqacha tavsifi 
Tugʻilgan joyi qamoq boʻlib, folbinning oʻgʻlidir. Jinoyatchi boʻlish uchun barcha imkoniyatlar boʻlsa ham detektiv boʻlgan. Faoliyatini nazoratchi sifatida boshlagan va Jan Valjanni eslab qolgan. Yillar oʻtib, politsiyachi sifatida u Montryoy-syur-Mer shahri merida mahkumni tanib qoladi. Shahar aynan Jan Valjanning saʼy-harakatlari bilan oʻzgargani uning uchun muhim boʻlmay; mer oʻrnida jinoyatchini koʻradi. Oʻz ishining fidoyisining qaysarligi bilan u oʻzining haqligiga dalil qidiradi va maqsadga erishmaguncha tinchimaydi — Jan Valjan umrbod qamoq jazosiga hukm qilinadi. Qochib ketganidan soʻng, uning soyasiga aylanadi va bir kuni Valjanni Xoʻroz soati toʻdasidan qutqaradi.

Shu bilan birga, u vijdonli, halol, sinchkov, aqllidir. Javer begunohlarni hibsga olishdan qoʻrqib, barcha faktlarni sinchkovlik bilan tekshiradi. 1832-yil inqilobiy yilida qoʻzgʻolonchilar safiga kiradi va qoʻlga olinadi. Sud jarayoni boʻlib oʻtadi, inqilobiy " Alifbo doʻstlari " Javerni oʻlimga hukm qiladi. Ammo Jan Valjan uni qutqaradi; koʻp yillardan beri taʼqib qilgan, tinch yashashiga yoʻl qoʻymay yurgan jinoyatchi saxiylik va mehr koʻrsatadi. Bu uning aqliga sigʻmaydi. Tez orada ularning soʻnggi uchrashuvi boʻlib oʻtadi, u yerda Jan Valjan va inspektor Javer birgalikda Marius Ponmersiga yordam berishadi. Inspektor Jan Valjanni yolgʻiz qoldiradi, oʻzi esa Senaga oʻzini tashlab „xudodan isteʼfo soʻraydi“.

Prototip 
Jan Valjan singari, Javer ham bitta prototipga ega — fransuz jinoiy qidiruv boʻlimi asoschisi Yevgeniy Fransua Vidok.

Romanning filmga moslashuvlari, ishlab chiqarishlari va moslashuvlarida baʼzi mujassamlanishlar 

 Sahna koʻrinishlarid

 Klod-Mishel Shoenberg va Alen Boublilning „ Baxtsizlar“ musiqiy filmi (1980-yildan) —  (Fransiya, 1980), Rojer Allam (London, 1985), Terens Mann (Brodvey, 1987),  Broadway), 1995),  (Brodvey, 2006),  (Brodvey, 2014)

Manbalar

Yana qarang 

 Miriel (tag'irlanganlar)
 Jan Valjan
 Tenardier
 Kozetta
 Enjolras
 Gavroche
 "rad etilgan" romanining belgilar
 adabiy yomon odamlar
 xayoliy politsiya
 xayoliy o'z joniga qasd qilish