Yakov Alksnis

Yakov Ivanovich Alksnis (, ; 1897-yil 26-yanvar - 1938-yil 28-iyul) — Sovet harbiy qoʻmondoni va 1931-yildan 1937-yilgacha Qizil Armiya havo kuchlari qoʻmondoni.

Biografiya 
Yakov Alksnis Rossiya imperiyasining (hozirgi Latviya) Livoniya gubernatorligining Naukšēni cherkovida dehqon oilasida tugʻilgan. U Ramnieki maktabida (1907-1913) va Valmieradagi oʻqituvchilar seminariyasida (kollejda) (1913-1917) oʻqigan va 1916-yilda bolsheviklar partiyasiga qoʻshilgan. 1917-yilda Alksnis Imperator Rossiya armiyasiga chaqirildi; Odessada asosiy ofitserlar tayyorlashni tugatdi va 15-Sibir polkiga, keyinroq 11-Sibir polkiga tayinlandi. Brest-Litovsk shartnomasidan keyin u Rossiya armiyasini tark etdi. 1919-yilda u yana Qizil Armiya safiga chaqirildi va 1919—1921-yillarda Janubiy Rossiya urush teatrida maʼmuriy va siyosiy vazifalarni bajardi.

Qizil Armiya Harbiy Akademiyasini tugatgandan soʻng (1921-1924) Alksnis Qizil Havo Kuchlari logistika xizmati boshligʻi etib tayinlandi; 1926-yilda Qizil havo kuchlari qoʻmondoni oʻrinbosari. 1929-yilda u Qrimdagi Kacha uchuvchilar maktabida qiruvchi uchuvchining qanotlarini oldi va keyinchalik deyarli har kuni uchishi maʼlum boʻldi. Defektor Aleksandr Barmin Alksnisni „samaradorlik darajasi yuqori boʻlgan qatʼiy intizomli“ deb taʼrifladi. U oʻzi uchuvchi ofitserlarni shaxsan tekshirib koʻrardi… oʻzini dovdirab qolgani yoki oʻzi uchun zukkolikka zarracha qiziqmagani uchun emas, balki menga tushuntirganidek, uchish tafsilotlarga doimiy eʼtibor berishni talab qiladi... U qattiqqoʻl boʻlishi mumkin edi, lekin u uslubchi edi va Sovet aviatsiyasiga butunlay yangi ruh olib keldi. Havo kuchlari bugungi kunda kuchli qurol ekanligi asosan uning tufaylidir". Barminening soʻzlariga koʻra, Alksnis parashyutda sakrashni ommaviy sportga aylantirishda muhim rol oʻynagan. Sovet uchuvchilari parashyutlarni „deyarli klinik asbob“ deb bilishgan paytda, Qoʻshma Shtatlarda parashyutchilarni koʻrgan qoʻl ostidagilaridan biri unga taʼsir qildi.

Oʻsha yili u birinchi sharashkalardan biri — Butirki qamoqxonasi mahbuslari, shu jumladan Nikolay Polikarpov va Dmitriy Grigorovichlar boʻlgan samolyot konstruktorlik byurosini tashkil etishda ishtirok etdi. 1930—1931-yillarda Xodinka maydoniga asoslangan sharashka muvaffaqiyatli Polikarpov I-5 prototipini ishlab chiqardi. 1931-yil iyun oyida Alksnis Qizil havo kuchlari qoʻmondoni lavozimiga koʻtarildi, Polikarpov va uning baʼzi xodimlari amnistiya shartlari bilan ozod qilindi. 1935-yilda Alksnis boshchiligidagi Qizil havo kuchlari dunyodagi eng katta bombardimonchi kuchlarga ega edi; samolyot ishlab chiqarish 1936-yilda 8000 taga yetdi.

1937-yil iyun oyida Alknis Trotskiy antisovet harbiy tashkiloti aʼzolariga qarshi koʻrgazmali sud majlisida oʻtirdi. Buyuk tozalash paytida, " Latviya operatsiyasi " deb atalmish bir qismi sifatida, Alksnis 1937-yil 23-noyabrda NKVD tomonidan hibsga olindi, Kommunistik partiyadan chiqarib yuborildi, „Latviya fashistik tashkilotini“ tashkil etishda ayblandi va 1938-yil 28-iyulda Kommunarka otishma maydonchasida otib oʻldiriladi.

1950-yillarning oxirlarida destalinizatsiya paytida Alksnis vafotidan keyin reabilitatsiya qilindi; Rigadagi havo kuchlari kolleji uning sharafiga nomlangan. Viktor Alksnis (1950-yilda tugʻilgan), Yakov Alksnisning nabirasi, oʻng qanot rossiyalik siyosatchi, 1980-yillarning oxiri va 1990-yillarning boshidagi Ittifoqqa xayrixoh faoliyati bilan yodda qolgan.

Manbalar 

Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
1938-yilda vafot etganlar
1897-yilda tugʻilganlar