MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Blasto sel

Blasto sel (blasto... va yun. Koilos — boʻshliq), segment boʻshliq, boʻlinish boʻshligʻi, birlamchi tana boʻshligʻi — hayvonlar embrional rivojlanishi davrida blastomerlar oraligʻida hosil boʻladigan boʻshliq. B. kimyoviy tarkibiga kura atrof muhitdan farq qiladigan suyuqlik bilan toʻlib turadi. B. blastulyatsiyaning oxiri, yaʼni blastula davrida ancha kengayadi. Blastulyatsiya jarayonida B.ni siljib kelayotgan hujayra elementlari astasekin siqib qoʻyadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Biologiya
Blastotsista

Blastotsista (blasto... va yun. Kystis — pufakcha), blastoderma pufakchasi — sut emizuvchi hayvonlar va odam pushti (urugʻlangan tuxum hujayra)ning maydalanishi jarayonida hosil boʻladigan moruladan keyingi davri; boshqa organizmlarda blastula bosqichiga moye keladi. Tarkibida embrion tuguni boʻlib, undan embrion va uning qobigʻi (pardasi) hosil boʻladi. B. tashqi devoridan trofoblast vujudga keladi. Blastotsist sutemizuvchilarning dastlabki embrion rivojlanishida hosil bo'lgan tuzilishdir. U embrionni hosil qiluvchi embrioblast deb ham ataladigan ichki hujayra massasiga (ICM) va trofoblast hujayralarining trofektoderma deb ataladigan tashqi qatlamiga ega. Bu qatlam hujayraning ichki massasini va blastokol deb ataladigan suyuqlik bilan to'ldirilgan bo'shliqni o'rab oladi. Kechki blastotsistda trofektoderma trofoblast deb ataladi. Trofoblastdan xorion va amnion, embrionni o'rab turgan ikkita xomilalik membrana hosil bo'ladi. Plasenta embrion xoriondan (xorionning villi rivojlanadigan qismi) va onaning bachadon to'qimasidan kelib chiqadi. "Blastosist" nomi yunoncha blastos ("nihol") va kyssis kystis ("quviq, kapsula") so'zlaridan kelib chiqqan. Boshqa hayvonlarda bu hujayralarning ajratilmagan to'pidan iborat tuzilish bo'lib, blastula deb ataladi.
Odamlarda blastotsist shakllanishi urug'lantirilgandan keyin taxminan besh kun o'tgach, morulada suyuqlik bilan to'ldirilgan bo'shliq ochilganda, 16 hujayradan iborat to'pning dastlabki embrion bosqichida boshlanadi. Blastotsistning diametri taxminan 0,1-0,2 mm bo'lib, tez bo'linishdan keyin (hujayra bo'linishi) 200-300 hujayradan iborat. Urug'lantirishdan taxminan etti kun o'tgach, blastotsist bachadon devorining endometriumiga joylashib, implantatsiyadan o'tadi. U erda u keyingi rivojlanish jarayonlarini, shu jumladan gastrulyatsiyani boshdan kechiradi. Blastotsistning endometriumga joylashishi uchun uning tuxum qobig'i zona pellucidadan chiqishi kerak bo'lib, oldingi embrion bachadonga yo'l olayotganda fallop naychasiga yopishib qolishiga to'sqinlik qiladi.

Blastosistlarni in vitro urug'lantirish (IVF) qo'llash urug'lantirilgan tuxumni bachadonga o'tkazishdan oldin besh kun davomida etishtirishni o'z ichiga oladi. Bu an'anaviy IVFga qaraganda tug'ilishni davolashning samarali usuli bo'lishi mumkin. Blastotsistlarning ichki hujayra massasi embrion ildiz hujayralarining manbai bo'lib, ular hujayralarni tiklash, almashtirish va regeneratsiyani o'z ichiga olgan ildiz hujayralarini davolashda keng qo'llaniladi. IVF va boshqa tug'ilishni davolashda ham qo'llanilishi mumkin.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blastula

Blastula (yun. blastos — murtak, maisa) — koʻp xujayrali hayvonlar embrional rivojlanishi — ontogenezi davrida hosil boʻladigan murtagi. Odatda erta, oʻrta va kechki Blastula boʻladi. Blastulaning tuzilishi tuxum hujayraning tuzilishi va maydalanish xususiyatlariga boglik. Tuxum xujayra toʻliq maydalanganida, odatda, seloblastula, baʼzan sterroblastula yoki yassi Blastula — plakula (blastomerlar ikkita parallel yuza boʻylab joylashganida) hosil boʻladi. Diskoidal chala maydalangan tuxum hujayralardan diskoblastula, tuxum hujayra sirti boʻlinganida epiblastula paydo boʻladi. Stomoblastula ham oʻziga xos Blastula hisoblanadi. Ayrim embriologlar morulani ham Blastulaning bir xili deb hisoblashadi. Blastula ontogenezning bir davri sifatida koʻp hujayrali hayvonlar kelib chiqishining umumiyligini va ular evolyutsiyasidagi parallelizmni koʻrsatuvchi dalil hisoblanadi.

Yana q. 

 Embriologiya

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blastulyatsiya

Blastulyatsiya — koʻp hujayrali hayvonlar tuxumi boʻlinishining oxirgi davri. Bu jarayonda blastula hosil boʻladi. B.da markaziy boʻshliq (blastotsel) vujudga keladi, blastomerlar boʻlinishi asinxron holatga oʻtadi, mitoz sikli vaqti uzayadi, mitotik indeks oʻlchami kichrayadi va interfaza muddati oshadi (qarang Mitoz). B. davrida hujayralarning interfaza holatidagi yadrolarida yadrochalar paydo boʻladi. Informatsion ribonuklein kislota (iRNK) sintezi boshlanishi B.ning gastrulyatsiyaga oʻtishini taʼminlaydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blati Otto Titus

Blati Otto Titus (1860.11.8, Tata 1939.26.9, Budapesht) — venger elektrotexnigi. Oʻzining nomi bilan ataladigan elektr toki hisoblagichi (elektroschetchik) ixtirochisi (1889). Berk magnit oʻtkazgichli transformatorni yaratgan (1885, K. Sipernovskiy va M. Deri bilan birga). Elektr st-yalari uchun generatorlar, turbogeneratorlar, transformatorlar va boshqaelektr jihozlarini loyihalagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blennoreya

Blennoreya (yun. blennos — shilimshiq va rheo — oqaman) — koʻz shilliq pardasi (konʼyunktiva)ga gonokokklar tushishi natijasida uning oʻtkir yiringli yalligʻlanishi. Chaqaloqlar, bolalar va kattalar B.si farq qilinadi. Chaqaloqlarga soʻzak (gonoreya) bilan ogʻrigan onadan tugruq vaqgida yoki bolani parvarish qilish vaqtida ishlatilgan buyumlardan yuqadi. B. koʻproqqiz bolalarda kuzatiladi; shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik sababli kasallik onadan qizga oʻtadi. Kattalarga esa aksari mikroblar bilan ifloslangan qoʻldan yuqadi, odatda bitta koʻz zararlanadi. B.da qovoq, koʻz shilliq pardasi shishadi, terisi qizaradi; koʻzdan yiring oqa boshlaydi; baʼzan qon aralash boʻladi; koʻzning muguz pardasi zararlanadi. Shilliq pardaning qattiq shishishi, koʻl yiring oqishi muguz pardaning yaralanishiga, oq tushishiga va koʻrishning keskin yomonlashuviga olib keladi. Hozir bu kasallik kam uchraydi. B.ga gumon qilinganda darhol vrachga murojaat etish va tuzalguncha davolanish lozim. Davosi: antibiotiklar, sulfanilamid preparatlar buyuriladi, koʻz dezinfeksiyalovchi eritmalar bilan botbot yuvib turiladi. Kasallikning oldini olishda sanitariya va shaxsiy gigiyena tartiblariga qatʼiy amal qilish, siydiktanosil aʼzolarida soʻzak boʻlsa oʻz vaqtida davolatish, homilador ayolning tugʻruq yoʻllarini tekshiruvdan oʻtkazish, shuningdek bola tugʻilishi bilan uning koʻzlariga penitsillin yoki albutsid eritmasi tomizish lozim.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blefarit

Blefarit (yun. blepharon — qovoq) — kipriklar asosining yalligʻlanishi. Koʻzning taʼsirlanishi, surunkali konʼyunktivit, moddalar almashinuvining buzilishi, meʼdaichak kasalliklari, sil, kamqonlik; koʻzning optik nuqsonlari, yaqindan koʻrish, astigmatizm, uzoqsan koʻrish, shuningdek noqulay tashqi sharoit omillari: chang, shamol, tutun va boshqa sabab boʻlishi mumkin. B.ning oddiy, poʻstloqchali, yarali, burchakli, Meybomiyev va "kosmetik"xillari farqdanadi.Oddiy B.da qovoq chetlari qizaradi, qichishadi, shishadi, kiprik tagida oqishsargʻimtir qazgʻoqqa oʻxshash tangachalar hosil boʻladi, koʻz tez toliqadi. Poʻstloqchali B.da ushbu belgilar kuchayib, kipriklar ostidagi terida oqishkulrang qazgʻoqqa oʻxshash tangachalar hosil boʻladi. Yarali B.da qovoq chetlari shishib, qalinlashadi, qizaradi, qotib qolgan yiring bilan kipriklar bir-biriga yopishib qoladi, ular koʻchirilganda qonaydi, tagida yiringli, qon aralash yarachalar koʻrinadi, kipriklar toʻkilib ketadi, koʻz qovogʻi agʻdarilishi mumkin. Burchakli B.da koʻz tirqishining tashqi burchagidagi teri va shilliq parda qizaradi, koʻz yoshlanadi, koʻpiksimon ajralma chiqadi. Meybomiyev B. Meybomiyev bezlarining koʻp sekret chiqarishidan paydo boʻlib, bunda qovoq chetlari xuddi moylangandek yaltirab turadi. " Kos metik" B. koʻproqayollargaxos boʻlib, turli krem, boʻyoq qalamlardan foydalanishi tufayli roʻy beradi. B.ning oldini olish uchun noqulay gigiyenik sharoitlarni bartaraf etish, bekamu koʻst ovqatlanish, koʻzdagi optik nuqsonlarni toʻgʻrilash zarur. B.ga chalinganda darhol vrachga murojaat etish kerak. Davosi: B.ga sabab boʻlgan omillarni yoʻqotish zarur. Antibiotiklar, sulfanilamidlar, desensibilizatsiyalovchi dorilar, glyukokortikosteroidlar ishlatiladi; qovoqlar massaj qilinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blefarospazm

Blefarospazm (yun. blepharon — qovoq va spasmos — spazm) — koʻz aylana muskullarining spastik qisqarishi. B. koʻz muguz pardasining oʻtkir yalligʻlanish kasalliklarida, koʻz soqqasi shikastlanganda, ogʻiz va burun boʻshligʻi kasalliklarida, allergiya, meningit, isteriya va travmatik nevrozlarda roʻy beradi. B. uch shoxli nerv uchlarining qoʻzgʻalishidan kelib chiqadi. Bemor koʻzini ayniqsa yorugʻda ocha olmaydi. B. uzoq choʻzilganda qovoq shishib, qalinlashadi. Davosi: B.ga sabab boʻlgan kasallik bartaraf qilinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blida

Blida — Jazoir shim.dagi shahar. Blida viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 171 ming kishidan ziyod. Temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Muhim savdo markazi. Oziq-ovqat (un tortish, konserva, vinochilik), kimyo, poligrafiya sanoati korxonalari va aerodrom bor; zaytun moyi va xushboʻy dorivorlar ishlab chiqariladi. Sitrus mevalari yetishtiriladigan rayon markazi. Uncha katta boʻlmagan toʻqimachilik fabrikalari bor. 16-asrda tashkil etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blindaj

Blindaj (frans. blindag<blinder — qalqon, gʻov, toʻsiq) — bomba, toʻp oʻqi hamda minadan saqlanish uchun qurilgan mustahkam yertoʻla (harbiy istehkom). B. devorlari shibbalanadi, usti yogʻoch, temirbeton va tuproq bilan yopiladi. Birinchi marta Sevastopol mudofaasi (1854—55)da qoʻllanilgan. Birinchi jahon urushi (1914—18) va Ikkinchi jahon urushi (1939—45) da B.dan keng foydalanilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blinkkomparator

Blinkkomparator — yulduzlar osmoni biron bir qismining bir necha marta olingan fotosuratlarini oʻzaro taqqoslab tekshirishda ishlatiladigan asbob. Blinkkomparator oʻzgaruvchan yulduzlar, kinik sayyoralar, kometapar va yulduzlarning yirik xususiy harakatlarini tezda aniklash imkoiini beradi. Blinkkomparator da bir vaqtda ikkita fotosuratni solishtirish va oʻlchash mumkin. Blinkkomparator maʼlum bir osmon jismining ikkita fotosuratdagi tasvirlarini prizmalar yordamida yagona okulyarning koʻrish maydoniga yoʻnaltira oladigan qilib yasalgan. Okulyar ichida goh birinchi tasvirni, goh ikkinchi tasvirni kurishga imkon beradigan moslama mavjud. Odatda, bunday moslama yo qoʻl bilan, yoki avtomatik usulda harakatga keltiriladi. Oqibatda kuzatuvchi yuqoridagi aytilgan jarayonlarni osongina koʻrish va oʻlchash imkoniga ega boʻladi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Astronomiya institutida zamonaviy Blinkkomparator mavjud.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blinkmikroskop

Blinkmikroskop, miltillovchi mikroskop — yulduzlarning xususiy harakatini, yorqinligini aniqlash, kometa va mayda sayyoralarni topish maqsadida osmon muayyan bir qismining turli vaqtlarda olingan ikki fotosuratini taqqoslash uchun ishlatiladigan asbob. Ikkita obyektiv va bitta okulyardan iborat; okulyar oldiga fotosuratni birinketin kurishga imkon beruvchi qoʻzgʻaluvchan toʻsqich qoʻyilgan. Toʻsqich zarur paytda qoʻl yoki motor yordamida suriladi. Bunda koʻpchilik yulduzlarning ustmaust tushgan tasvirlari oʻzgarishsiz, harakatdagi yulduzlarning tasviri bir joydan ikkinchi joyga sakrab oʻtgandek, oʻzgaruvchan yulduzlarning tasviri esa miltillab koʻrinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blint

Blint (nem. blind — koʻr) — kitob muqovasini bezashda uning sirtiga boʻyoqsiz bosib tushiriladigan yassi shakllar. Bunda yassi shtamp muqova sirtida chuqurchalar qoldiradi. Blint kitob muqovasiga pardoz berish va uni boʻyoq bilan bosishda yoki zarqogʻoz (folga) qoplashga tayyorlashda mustaqil usul sifatida qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blok

Blok (ing. block) —1) gardishida zanjir, arqon, tasma uchun novi boʻlgan gʻildirak shaklidagi oddiy mexanizm yoki detal. Tortish kuchi yoʻnalishini oʻzgartirish, kuch yoki tezlikdan yutish uchun, baʼzan, burovchi momentni uzatish uchun ishlatiladi. Vazifasiga koʻra, yoʻnaltiruvchi, barobarlovchi, qoʻzgʻaluvchan va harakatlantiruvchi (valga aylanma harakat uzatuvchi) xillarga boʻlinadi. Kuchdan yoki tezlikdan yutish uchun murakkab B.dan iborat yuk koʻtarish mexanizmi — polistpast qoʻllaniladi; 2) bir necha bir xil qismlardan iborat mashina uzeli, mas, ichki yonuv dvigateli silindrlar B.i, koʻp shpindelli stanoklardagi shpindel B.i; 3) kitob B.i — kitobning tartibga solinib, mukrva ichiga solishga tayyorlangan listlari; 4) qurilishda — hajmiy B.— bino hajmining bir qismi (mas, xona, kvartira va boshqalar).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blok (bitim)

Blok, siyosiy blok — davlatlar, partiyalar, guruhlar oʻrtasida doimiy va vaqtincha tuziladigan bitim (ittifoq). Birgalikda harakat qilish yoʻli bilan umumiy siyosiy maqsadlarga erishish uchun tuziladi. B. oʻz tarkibiga kiruvchi davlat, partiya va guruhlarning bevosita aholiga murojaat etishi, saylovlarda bir nomzodni kursatishi, yagona siyosiy yoʻlni ishlab chsqishi, koalitsiyey hukumat tuzishi kabi shakllarda uchraydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blokada

Blokada (ing. blockade — qamal, qurshamoq) — 1) (harbiy) — harbiy harakatni amalga oshirishning dushman obʼyektini ajratib, yakkalab, tashqi aloqalarini izdan chiqarishga qaratilgan alohida shakli. Bundan maqsad dushman davlatning harbiyiqtisodiy qudratini sindirib, taslim boʻlishga majbur etishdan iborat (yana qarang Qamal); 2) (siyosiy) — biror davlatni muayyan talabni bajarishga majbur etish maqsadida uning tashqi aloqalariga putur yetkazishga qaratilgan siyosiy tadbirlar tizimi]]. Siyosiy B. davlatni diplomatik jihatdan yakkalab qoʻyishda ifodalanadi. Siyosiy B. koʻpincha iqtisodiy B., baʼzida harbiy B. bilan bogʻliq boʻladi. Ikkinchi jahon urushidan soʻng Gʻarb davlatlari milliy mustaqillik uchun kurash yoʻliga oʻtgan davlatlarga qarshi siyosiy B.ni keng miqyosda qoʻlladi; 3) (iqtisodiy) — biror davlatning xoʻjalik taraqqiyotini izdan chiqarish maqsadida uni iqtisodiy jihatdan yakkalab qoʻyish. Tashqi savdo, moliya, qarz va boshqa iqtisodiy aloqalarni toʻxtatib qoʻyish (taqiqlash) yoʻli bilan amalga oshiriladi. Odatda, siyosiy va aksariyat harbiy B. bilan qoʻshib amalga oshiriladi; 4) (tibbiy) — biror aʼzo yoki sistemaning funksiyasini vaqtincha toʻxtatish, mas, yurak B.si — yurakning impuls oʻtkazuvchi sistemasi boʻylab impuls oʻtishini toʻxtatish; novokainli B.— novokain purkab qilinadigan muolaja, bunda novokain nerv hujayralariga yalligʻlanish va allergiyaga qarshi taʼsir koʻrsatadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bloking-generator

Bloking-generator — muayyan vaq oraligʻi (intervali)dan keyin takrorlanadigan qisqa muddatli (taxminan 1 mks) elektr impulslari ishlab chiqaradigan generator; transformatorli teskari aloqa sxemasida ishlaydigan relaksatsion qurilma. Impulslar qisqauzunligini kondensator sigʻimini oʻzgartirish yoʻli bilan rostlab turish mumkin. Impuls texnika qurilmalarida, televizion va radiolokatsion yoyuvchi qurilmalarda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blokirovka

Blokirovka (ing. to bloch toʻsish) — apparat, mashina ish organlari (elementlari)ni yoki elektr sxemalarni maʼlum holatda (B. taʼsiri olinganda ham saqlanadigan holatda) tutib turishni taʼminlaydigan usullar va vositalar majmui. B. mexanik, optik, magnit yoki elektrik (sxemali) taʼsir vositasida amalga oshiriladi, apparat va mashinani dastlabki holatiga qaytaruvchi yoki ruxsat etiladigan yangi ish holatiga oʻtkazuvchi qismiga taʼsir etib B. taʼsiri toʻxtatiladi. B. transportda, energiya tizimlarida, elektr st-yalarida, sanoat korxonalarida, hisoblash texnikasida, ishlab chiqarish va turmushda ishlatiladigan turli apparat va asboblarda qoʻllaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blokkontakt

Blokkontakt — avtomatik boshqarish tizimi (sistemasi) elektr apparatlari, relelari va kontaktlarida qoʻllaniladigan va kichik qiymatli boshqarish toklariga moʻljallangan elektr kontakt. Blokkontakt zanjirining toksiz normal holatida ochiq yoki berk koʻrinishlarda tayyorlanadi, belgilangan vazifalarga binoan ularning soni turlicha boʻlishi mumkin. Maye, asinxron dvigatelni oʻng va chap tomonlarga aylantirib ishga tushiradigan ikkita kontaktning har birida bir juft ochiq va berk Blokkontakt lar boʻlishi kerak. Oʻng kontaktor gʻaltagi ulangan zanjirga chap kontaktorning normal berk, chap kontaktornikiga oʻng kontaktorning normal berk Blokkontakt lari ketmaket ulanib, bosh zanjirda oʻta xavfli kiska tutashish toki sodir boʻlishining oldini oladi. Yoki dvigatelni oʻng va chap tomonlarga aylantirish uchun tegishli tugmachalar bosiladi. Blokkontakt lardan avtomatik boshqarish va himoyalashda foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blokkontaktor

Blokkontaktor — boshqarish va signalizatsiya zanjirlarini almashlab ulaydigan apparat (kommutatsiya apparata). Unda bir necha guruh blokkontakt boʻladi. Blokkontaktor ham oʻzgarmas, ham oʻzgaruvchan tokda ishlaydigan elektromagnit yuritma bilan jihozlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blokfleyta

Blokfleyta (nem. Blockﬂ ote — tiqin nay) — musiqa cholgʻu asbobi, uzunasiga ushlab chalinadigan fleyta turi. Mundshtukining ichida yogʻoch tiqini joylashgan (nomi shundan), barmoklarga moʻljallangan 8 ta teshigi bor (7 tasi yuzida, 1 tasi orqa tomonida). Tovushi mayin va yoqimli. Yevropada 11 a.dan maʼlum, 16—18-asrlarda keng tarqalgan sozlardan biri. B. uchun A. Vivaldi, G. Teleman, G. F. Gendel, I. S. Bax va boshqa turli janrlarda asarlar yaratishgan. Yakka tarzda, ansambl hamda orkestr tarkibida foydalanilgan. Oʻzbekistonda hozir koʻproq oʻquv jarayonida qoʻllanilmoqda.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nicolaas Bloembergen

Nicolaas Bloembergen () (11-mart 1920 – 5-sentyabr 2017) — amerikalik fizik. Niderlandiyada tugʻilgan. 1949-yildan AQShda. Ilmiy ishlari yadroviy magnit va elektron paramagnit rezonansga, nochizigʻiy optikaga, kvant elektronikaga oid. Radiodiapazondagi paramagnit kvant kuchaytirgichni yaratishda 3 sath usulini qoʻllashni tavsiya etdi. Nobel mukofoti laureati (1981, V. Shavlov bilan hamkorliqda).

Manbalar 

	

Olimlar
Fiziklar
1920-yilda tugʻilganlar
11-martda tugʻilganlar
5-sentyabrda vafot etganlar
2017-yilda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Blondel Fransua

Blondel Fransua (1618.15.7, Ribemon, Pikardiya — 1686.21.1, Parij) — fransuz meʼmori, klassitsizm namoyandasi, nazariyotchi meʼmor. Qirollikdagi meʼmorlik akademiyasi direktori (1671-yildan). Italiyaning Qad. va Uygʻonish davri meʼmorligi taʼsirida binolar barpo etgan (Parijdagi SenDen darvozasi, 1672 va boshqalar), shahar va qoʻrgʻonlar loyihasini yaratgan. "Meʼmorlik kursi" asarini yozgan (1675—83).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Felix Bloch

Felix Bloch () (23-oktabr 1905, Syurix, Shveysariya — 10-sentyabr 1983, Syurix) — amerikalik fizik, qattiq jismlarning kvant nazariyasi asoschilaridan biri. 1934-yildan AQShda. Kristallarning energetik spektri nazariyasini, ferromagnetiklar magnitlanganligining mutlaq nol yaqinidagi temperaturaviy boglanishligini ishlab chikdi. Yadro magnit rezonansini kashf qildi (1946). Nobel mukofoti laureati (1952; E. Pyorsell bilan hamkorlikda).

Manbalar 

	

Fiziklar
1905-yilda tugʻilganlar
1983-yilda vafot etganlar
23-oktabrda tugʻilganlar
10-sentyabrda vafot etganlar
20-asr amerikalik olimlari
Nikolay Bloxin

Nikolay Nikolayevich Bloxin (1912. 21.4 (4.5), Nijniy Novgorod gubernyasi Lukoyanov shahri — 1993.16.5) — xirurgonkolog, akademik. (1979), Tibbiyot Fanlar akademiyasi akademik (1960) va prezidenta (1960—68; 1977— 87), 1952-yildan oʻzi tashkil etgan Tibbiyot Fanlar akademiyasi eksperimental va klinik onkologiya instituti direktori; onkologiya ilmiy markazi direktori (1975-yildan). Ilmiy ishlari toʻgʻri ichak va meʼda rakini plastik operatsiya qilish va jarrohlik yoʻli bilan davolash usullariga bagʻishlangan. Xalqaro rakka qarshi uyushma prezidenti (1966-yildan), shu uyushmaning faxriy prezidenti (1970-yildan).

Manbalar 

1912-yilda tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
16-mayda vafot etganlar
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
4-mayda tugʻilganlar
Dmitriy Bloxinsev

Dmitriy Ivanovich Bloxinsev (1908.11.1 Moskva 1979) - fizik, akademik (1958). Dunyoda birinchi atom elektr st-yasi (AES)ni loyihalash va qurishga rahbarlik qilgan. Ilmiy ishlari kvant mexanika, atom va yadro fizikasi, yadro reaktorlari nazariyasi, elementar zarralar fizikasiga oid.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Blum

Blum, blyum (ing. bloom) — metallurgiya ishlab chiqarishining chala mahsuloti (yarim fabrikati). Odatda, kesim yuzasi kvadrat shaklli boʻlib, tomonlarining oʻlchami 140 mm dan yuqori, uz. 1–6 m. Poʻlat quymalarni blumingla prokatlab yoki suyuq metalldan uzluksiz quyish mashinalarida quyib olinadi. B.larni prokatlab (siqib) shakldor zagotovkalar ishlab chiqariladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bluming

Bluming, blyuming (ing. blooming) — poʻlat quymalardan Chblul" olish uchun moʻljallangan prokatlash stani. Prokatlash (siqish) valiklatrich ning diametri (yoʻgʻonligi) bilan ifodalanadi, mas, B. 1500 (bu yerda 1500 mm — valik diametri). B. da 12 t gacha va undan ham ogʻir poʻlat quymalardan blum tayyorlanadi. Baʼzi hollarda B.da slyablar hamda shakldor zagotovkalar (yirik dvutavr toʻsinlar, shveller va boshqalarlar) olinadi. Metallurgiya zavodlarida B. poʻlat quyish sexi bilan prokat sexi orasidagi bogʻlovchi zveno hisoblanadi.

B. ish kleti (katagi), vallarni harakatga keltiruvchi asosiy elektr dvigatellar va mexanizmlardan iborat. B. sexida texnologik jarayonning oʻtish tartibi: qaynoq quyma poʻlat eritish sexidan temir yoʻl platformalarida qizdirish qudugʻiga keltiriladi; quymalar quduqqa tik tushirilib, 1100—1300°S gacha qizdiriladi, har bir quyma maxsus moslamada B.ning qabul rolgangiga keltiriladi; quyma B. vallari orasidan bir necha marta oʻtkaziladi (har bir oʻtishda quyma 40–20 mm qisiladi), natijada poʻlat polosalari hosil boʻladi; polosalar katta qaychilar bilan alohnda blumlarga kesiladi. Bular rolganglar yordamida sovitgichlarga, u yerdan esa omborga’yuboriladi. B. poʻlatni yirik quymalar tarzida quyishga, tayyor prokatning sifatini oshirishga imkon beradi. Ly.Mirboboyev V. A., Vasilyev G. P., Metallar texnologiyasi, T., 1971.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bluming-slyabing

Bluming-slyabing — ogir metall quymalardan yassi zagotovkalar (slyab va blumlar) tayyorlaydigan prokat stani. B.yeda 30 t gacha ogʻirliqdagi quymalardan slyablar, ogʻirligi 10—12 t li quymalardan esa blumlar tayyorlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Tony Blair

Bleyr Entoni (toʻliq ismi Entoni Charlz Linton Bleyr) (1953.6.5) — davlat va siyosat arbobi. Buyuk Britaniya bosh vaziri. Yurisprudensiya ixtisosligi boʻyicha Edinburg va Oksford kollejlarini tugatgan. 1983-yildan Buyuk Britaniya parlamentining umumiy palatasi aʼzosi (Sejfild okrugidan). 1984-yildan Leyboristlar partiyasining avval moliya, soʻng savdo va sanoat (1987—1988), bandlik (1989—92), ichki ishlar (1992—94) masalalari boʻyicha spikeri, 1994-yildan Leyboristlar partiyasi rahbari. 1997-yildan 2007-yilgacha Buyuk Britaniya bosh vaziri.

Manbalar 

1953-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Patrick Blackett

Patrick Blackett () (18-noyabr 1897, London – 13-iyul 1974, London) — ingliz fizigi, London qirollik jamiyati aʼzosi (1933) va prezidenti (1965—70). Oʻzi takomillashtirgan Vilson kamerasi yordamida kosmik nurlar fizikasiga doyr ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Nobel mukofoti laureati (1948).

Manbalar 

	

Olimlar
Fiziklar
1897-yilda tugʻilganlar
18-noyabrda tugʻilganlar
1974-yilda vafot etganlar
13-iyulda vafot etganlar