MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Kolloid kimyo

Kolloid kimyo — kimyoning dispers sistemalar xossalari, fazalararo chegara sirtlarida sodir boʻladigan hodisa va jarayonlarni oʻrganadigan boʻlimi. 19-asrning 60-yillarida mustaqil fan sifatida shakllandi. Fizik-kimyoning maxsus tadqiqot usullari: ultramikroskopiya, ultrafiltrlash, ultratsentrifugalash, dializ, elektrodializ, elektroosmos, elektroforez, dispersion analiz; nefelometriya, reologiya, elektron mikroskopiya, xromatogʻrafiya va boshqa Kolloid kimyo ta-raqqiyotida muhim rol oʻynadi. Kolloid kimyo kimyo sanoati va kimyo-texnologiyada katta ahamiyatga ega. Xom ashyoni maydalash, boyitish (flotatsiya), tindirish, choʻktirish, briketlash va donalash kabi jarayenlar dispers sistemalarda sodir boʻladi va bu jarayonlardagi hoʻllanish, kapillyarlik, adsorbsiya, sedimentatsiya, koagulyasiya, flokulyasiya kabi hodisalarni ham Kolloid kimyo oʻrganadi. Oʻzbekistonda Kolloid kimyoningrivojlanishidaakad. K. S. Axmedov rahbarligidagi ilmiy maktabning xizmati katta. Olim va uning shogirdlari tomonidan mineral dispers sistemalar (tuproq, tabiiy mineral sorbentlar, sement, keramik qorishmalar, burgʻulash eritmalari va emulsiyalari va boshqalar)ning xossalarini boshqarishda sirt faol moddalar va polielektrolitlardan ratsional foydalanish usullari ishlab chiqildi. K-4, K-9, "Uniflok", OGS kabi yangi polielektrolitlar suvni flokulyasiya yoʻli bilan qayta tozalashda, yuvindi va oqova suvlardan oltin ajratib olishda, tuproq strukturasini yaxshilashda, tuproq suvini tejashda, tuproq erroziyasiga qarshi kurashda, yerning shoʻrini yuvishda, rangli metallarni ajratib olishda, koʻchma qum va shoʻr tuproq-gruntlarning harakatini (Orol dengizi atrofida) toʻxtatishda va boshqalarda qoʻllaniladi. Kolloid kimyo sohasidagi ilmiy ishlar Oʻzbekistonda Fanlar akademiyasi umumiy va noorganik kimyo institutida, Toshkent kimyotexnologiya institutida hamda Oʻzbekiston milliy universiteti ning kolloid kimyo kafedrasida olib boriladi. Ayni vaqtda tabiiy gaz, gaz kondensatlari va boshqa xom ashyolardan sirt faol moddalar, suvda eruvchan polimerlar va polielektrolitlar olish, ularni amaliyotga tatbiq qilish borasida Oʻzbekiston yetakchi oʻrinlardan birini egallaydi.

Adabiyot 
 Ahmedov K. S, Rahimov H. R., Kolloid ximiya, T., 1984; Frolov Yu. G., Kurs kolloidnoy ximii, 2 izd. M., 1989.

Manbalar
Kolloid eritmalar

Kolloid eritmalar, z o l l a r -zarrachalarining oʻlchami 1 nm dan 100 nm gacha boʻlgan yuqori dispers sistemalar. Kolloid eritmalar gazsimon (tutun, bulut, tuman), suyuq (emulsiyalar) va qattiq (aralashmalar, qattiq kolloid eritmalar, rangli shishalar) holatda boʻladi. Kolloid eritmalar mono- va polidispers holatlarda boʻladi. Monodispers holatdagi Kolloid eritmalar faqat sintetik yoʻl bilan olinishi mumkin. Polidispers Kolloid eritmalar 2 usulda olinadi: yirikroq zarrachalarni maydalash (dispergatsiya usuli) va molekula yoki ionlardan yirikroq zarrachalar hosil qilish, yaʼni agregatlash (kondensatsiya usuli).

Dispergatsiya usulida Kolloid eritmalar hosil qilish uchun qattiq jism stabilizator bilan birga kukun qilib maydalanadi yoki elektr yohud ultratovush yordamida suyuqlik ichida kukunga aylantiriladi. Kolloid eritmalarni kislota, asos va toʻzlardan tozalashda dializ, ultrafiltrlash, elektrodializ, ultratsentrifugalash usullaridan foydalaniladi.

Kolloid eritmalar juda kichik osmotik bosim, suyet diffuziya va Broun harakatiga ega. Zarrachalar zaryadli boʻlganligi tufayli, ular elektroforez jarayonida elektrod tomon harakat qiladi.

Oʻta yuqori disperslikka ega boʻlgan Kolloid eritmalar zol deb ataladi. Zollarni nomlashda dispersion muhitni hosil qiluvchi modda asos qilib olinadi: dispersion muhit suv boʻlsa, gidrozol, organik modda boʻlsa, organzol, keyingilari kimyoviy tarkibiga koʻra benzozol, alkozol va boshqa deyiladi. Agar dispersion muhit gaz boʻlsa, bunday zol aerozol, suyuq dispersion muhitga ega boʻlgan zollar esa liozollar (yun. lios — suyuqlik) deb ataladi. Dispers faza zarrachalari bilan dispersion muhit zarrachalari orasidagi bogʻlanishga qarab, Kolloid eritmalar liofob va liofil zollarga boʻlinadi. Liofob zollarga dispers platina, kumush, oltingugurt zollari misol boʻla oladi. Liofil zollarda esa bu bogʻlanish kuchli boʻladi, ularga oqsil, jelatina, pepsin va yuqori molekulyar moddalarning eritmalari kiradi.

Kolloid eritmalar sanoat, qishloq xoʻjaligi va tibbiyotda muhim rol oʻynaydi. Barcha tirik organizmlar toʻqimalari va hujayralarining asosini tashkil etuvchi oqsil, nuklein kislotalar, kraxmal, glikogen kabi moddalar Kolloid eritmalar holida uchraydi. Tuproqning unumdorligi uning Kolloid eritmalar xilidagi qismining fizik-kimyoviy xossalariga, sement, chinni, keramika, sir va boʻyoqlar sifati ularning disperelik darajasi hamda Kolloid eritmalarning xossalariga bogʻliq. Kolloid eritmalar charm, qogʻoz, gazlama, sunʼiy ipak, oziq-ovqat va boshqa sanoat tarmoqlarida ham keng qoʻllaniladi.

Manbalar
Kolloidlar

Kolloidlar, kolloid sistemalar (yun. kolla — yelim va eidos — koʻrinish) — dispers faza zarralarining oʻlchami 1 nm.dan 100 nm gacha boʻlgan yuqori (ultramikrogeterogen) dispers sistemalar; dispers faza zarralari nisbatan yirikroq (100 nm dan katta) boʻlgan mikrogeterogen va dagal sistemalardan farqli ravishda ultramikrogeterogen sistemalar uchun dispers faza zarralarining jadal broun harakati tavsifli.

Dastlab kolloid kimyo faniga asos solgan ingliz olimi Tomas Grem 1861-yilda erigan moddalarning pergament qogʻoz orqali suvga oʻtish (diffuziyalanish) xossasini tekshirib, kristall moddalar (osh toʻzi, shakar) eritmalari faol diffuziyalanishi, amorf moddalar (gidroksillar, yelim, albumin, jelatina, kraxmal va boshqalar) eritmalari esa juda sekin diffuziyalanishini aniqladi va ularni tegishlicha "kristalloidlar" va "kolloidlar" deb atadi. Uning fikricha, kristalloidlar suvda eriganda chin eritmalar, kolloidlar eri ganda esa kolloid eritmalar hosil boʻladi. Lekin keyinchalik 1869-yilda rus olimi I. G. Borshchov kolloid moddalar kristall holda ham boʻlishi mumkinligini koʻrsatdi. Soʻngra P. P. Veymarn, kolloid holatda 200 tadan ortiq modda tayyorlab, moddalar sharoitga qarab kolloid holatda ham, kristalloid holatda ham boʻla olishini isbotladi. Moddaning kolloid holati nafaqat kimyoda, balki biol., tibbiyot, texnologiya va qishloq xoʻjaligida ham nihoyatda muhim oʻrin tutadi.

Manbalar
Kolloidli kompleks

Kolloidli kompleks - q. Tuproqning singdiruvchi kompleksi.

Manbalar
Kollokvium

Kollokvium (lot. colloqium — suhbat) — 1) taʼlim tizimida talabalarning bilim darajasini aniqlash va oshirish maqsadida oʻtkaziladigan oʻquv mashgʻuloti shakllaridan biri, talabaning oʻqituvchi bilan suhbati. K.da oʻrganilayotgan kursning, odatda, seminar va boshqa amaliy oʻquv mashgʻulotlari tematikasiga kirmagan ayrim qism, boʻlim, mavzu, masalalari hamda taʼlim oluvchilarning referat, loyiha va boshqa ishlari muhokama qilinadi; 2) maʼruzalar tinglanib, muhokama qilinadigan ilmiy yigʻilish.

Manbalar
Kolloksilin

Kolloksilin — nitrat kislota va sellyulozaning murakkab efirlari (qarang Nitrotsellyuloza). Rangsiz, qattiq amorf modda, spirt va efir aralashmasida eriydi. Loklar, nitroemallar, kinotasma, kollodiy va boshqa tayyorlashda ishlatiladi.

Manbalar
Andrey Kolmogorov

Andrey Kolmogorov (25-aprel 1903-yil — 20-oktyabr 1987-yil) — sovet matematigi. Matematikaning koʻplab sohasida ish olib borgan. 1980-yil Wolf mukofoti bilan taqdirlangan.

Kolmogorov fizika-matematika fanlari doktori boʻlgan. 1931-yildan Moskva davlat universiteti professori. 1939-yil SSSR Fanlar akademiyasi akademigi etib tayinlangan. 1964–1966- va 1974–1985-yillarda Moskva matematika jamiyati prezidenti boʻlgan. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1963). Lenin va Stalin mukofotlari laureati.

Kolmogorov oʻzgaruvchan funksiyalar nazariyasiga, topologiya (yuqori gomologiyalar nazariyasi), ehtimollar nazariyasi va klassik mexanika (turbulentlik nazariyasi), funksional analiz, oʻlchovlar nazariyasi, toʻplamlar nazariyasi, integrallar nazariyasi, differensial tenglamalar nazariyasi, funksiyalarning yaqinlashish nazariyasi, kibernetika va boshqa sohalar rivojlanishiga hissa qoʻshgan. Olim ehtimollar nazariyasini aksiomatik asoslash sistemasini qurgan, Markovning tasodifiy jarayoni va statsionar tasodifiy jarayonlar nazariyasini rivojlantirgan.

Matematiklar
Kolovratkalar

Kolovratkalar, boshaylangichlilar (Rotatoria) — toʻgarak chuvalchanglar tipiga mansub umurtqasiz hayvonlar sinfi. Boʻyi 0,04—2,5 mm, 2000 tacha turi bor. Tanasi kutikala bilan qoplangan, 3 boʻlim: bosh, tana va oyoqdan iborat (baʼzi K.da hamma boʻlimlar qoʻshilib ketgan). Bosh tomonida doira boʻlib 2 qator joylashgan kipriklari ogʻiz aylangich apparatni hosil qiladi. Kipriklarining maʼlum tomonga qarab bir meʼyorda tebranishi tufayli suzib yuradi va mayda organizmlarni ogʻziga tortib oladi. Nerv sistemasi xalqum usti gangliysi va undan chiqadigan nervlardan, sezgi organlari esa koʻz (koʻpincha bitta) va paypaslagichlardan iborat. Ayirish organi juft protonefridiy tipida. Kon aylanish va nafas olish sistemasi yoʻq. Erkaqlari urgʻochilaridan ancha kichik. K. chuchuk va shoʻrtob suvlarda, baʼzan dengiz va tuproqda yashaydi. Planktonxoʻr yosh baliklar uchun oziq boʻladi.

Manbalar
Kolokaziya

Kolokaziya (Colokasia) — kuchaladoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Bargi yuraksimon yoki nayzasimon, yirik. Toʻpguli — soʻta. Mevasi — koʻp urugʻli rezavor-meva. Janubiy va sharqiy Osiyoda 8 turi bor. Taro turining 4 kg cha keladigan kartoshkasida 18—20% kraxmal, 0,5% qand, 3% dan ortiq oqsil bor. Shuninguchun koʻp subtropik mamlakatlarda oziq-ovqat va mol ozuqasi sifatida ishlatiladi.

Manbalar
Kolomna

Kolomna — Rossiya Federatsiyasi Moskva viloyatidagi shahar (1781-yildan), Moskva daryosi Oka daryosiga quyiladigan joydagi port. Temir yoʻl stansiyasi (Golutvin). Aholisi qariyb 154,5 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Teplovozsozlik, ogʻir stanoksozlik, toʻqimachilik mashinasozligi, sement zavodlari, ped. instituti, oʻlkashunoslik muzeyi bor. K. 12-asrdan maʼlum. Uspeniye sobori (17-asr), arxiyerey uyi (16-asr), Kreml krldiklari (16-asr), Ioann Predtecha cherkovi (16-asr boshi) va Brusenskiy monastiri (16-asr saqlangan.

Manbalar 

 

Moskva viloyati shaharlari
Kolomyanka

Kolomyanka, kolomenka (nem. Kalamank) — atlas oʻrilishda toʻqiladigan zigʻir tolali gazlama. Oʻngida arkok iplaridan yaltiroq sirt hosil qilinadi. K. xom gazlama tarzida, chala oqartirib va oqartirib ishlab chiqariladi. Undan yozgi kostyumlar, bosh kiyimlar va boshqa yengil kiyim-boshlar tikiladi.

Manbalar
Kolon

Kolon — Panamadagi shahar, Mansalino yarim orolda. Kolon provinsiyasining maʼmuriy markazi. Mamlakatning Karib dengizi tomonidan Panama kanaliga kiraverishdagi muhim savdo porti (erkin savdo zonasi). Aholisi 140 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Navigatsiya jihozlari, elektrotexnika buyumlari, toʻqimachilik mahsulotlari, kiyimlar ishlab chiqarish, oziq-ovqat, farmatsevtika, poligrafiya sanoati korxonalari bor. 19-asrga oid meʼmoriy yodgorliklar saqlangan. X. Kolumbga haykal oʻrnatilgan. Shaharga 1850-yilda asos solingan.

Manbalar 

 

Transkontinental shaharlar
Kolonial organizmlar

Kolonial organizmlar, koloniya boʻlib yashovchi organizmlar — jinssiz (vegetativ) koʻpayishida ona organizmidan ajralib ketmasdan keyingi avlodlari bilan birga qoʻshilib, murakkab koloniya hosil qiladigan organizmlar. Kolonial oʻsimliklarga har xil bir hujayrali suvoʻtlar (koʻk-yashil, yashil, tillarang, sariq-yashil, diatom, pirofit va evglenasimonlar) kiradi. Kolonial organizmlar, koloniya hosil qilish usuliga binoan, zoosporali va avtosporali boʻladi. Kolonial hayvonlarga, asosan, dengiz hayvonlari (umurtqasiz va tuban xordalilar), bir hujayralilar (baʼzi xivchinlilar, radiolyariyalar, infoʻzoriyalar); umurtqasizlardan koʻpchilik gʻovak tanlilar, boʻshliqichlilar kiradi. Kolonial hayvonlarning bir qismi (mshankalar, gidroidlar, qorall poliplar va boshqalar) suvda oʻtroq hayot kechiradi. Kolonial organizmlar bir hujayrali organizmlardan koʻp hujayrali organizmlarning paydo boʻlishida oraliq zveno boʻladi.

Manbalar
Kolonlar

Kolonlar (lot. coloni — dehqonlar) — 1) Qad. Rimda qaram aholi toifasi. Quldorlik xoʻjaligi inqiroziga uchragach, yirik yer egalari bilan yersiz va kam yerli dehqonlar oʻrtasida ishlab chiqarish munosabatlarining yangicha shakli —kolonat vujudga kelib, K. mehnatidan keng foydalanila boshlagan. K. ijaraga yer olib, ijara haqini dastlab pul bilan, soʻngra yetishtirilgan hosilning bir qismi shaklida toʻlaganlar, shuningdek, baʼzi natural majburiyatlarni oʻtashlari lozim boʻlgan; 2) ilk oʻrta asrlarda Gʻarbiy Yevropada tobe dehqonlarning bir toifasi.

Manbalar
Kolonna

Kolonna (frans. colonne, lot. columna — toʻgʻri) — bino tomini koʻtarib turishga xizmat qiladigan, koʻndalang kesimi aylana shaqldagi bino qurilmasi, meʼmoriy orderlarning ishlov berilgan tik tayanch qismi, ustun. Baʼzan ravoq va gumbazlarga tirgovich vazifasini oʻtaydi. K.lar kursi, tana va kallakdan iborat boʻlib, gʻisht, beton, temir-beton, metall, yogʻochdan yasaladi. K.ning balandligi va diametri inshootning hajmiga muvofiqligi bilan belgilanadi. Asrlar davomida shaklan oʻzgarib borib, yuksak badiiy koʻrinishga ega boʻlgan (qarang Meʼmorlik orderlari). Ustiga haykalcha (turli shaqldagi) oʻrnatilgan yakka K.lar (qarang Troyan ustuni), bir yoki bir necha qator qoʻyilgan kolonnadapar ham uchraydi. Zamonaviy binolarda metall va betondan ishlangan K.lar keng qoʻllanilmoqsa.

Manbalar
Kolonna (harbiy ish)

Kolonna (qarbiy ishda) — harbiy xizmatchilar, mashinalar va motorlashtirilgan harbiy texnikaning birinketin joylashtirilishi. K. boʻlinma va qismlarni safar chogʻida yoki jang maydonida safga tizishda qoʻllaniladi. K. harakatining oldida boruvchi harbiy xizmatchi yoki boʻlinma boshlovchi K., soʻnggida boruvchi esa oxirgi K. deb nomlanadi. K. boshidan soʻnggigacha boʻlgan masofa ichkari (lik) deb yuritiladi. Harbiy dengiz flotida K. flotning bir necha qatorga saflanishini bildiradi (yana qarang Saf, Jangovar tartib).

Manbalar
Kolonnada

Kolonnada (frans. colonnade), ustunlar qatori — gorizontal tarzda usti yopilgan qatorak. Toʻgʻri yoki egri chiziq boʻylab bir yoki bir necha qator qoʻyilgan kolonna (ustun)lar usti yopilgan galereya. Us tun, kapitel va asosdan iborat. Baʼzan alohida inshoot sifatida ham quriladi. K.lar saroy va boshqa inshootlarning katta zalini bezashda, yirik binolarning bosh tarzini hashamatli qilib koʻrsatishda, bogʻ-park sanʼati qurilishida foydalaniladi.

Ustunlar alohida tuzilmalar ham boʻlishi mumkin. Qoplangan ustunlar stoas deb ataladi. Ushbu turdagi taniqli tuzilmalar orasida Vatikandagi Avliyo Pyotr maydonidagi ustunni va Königsberg soboridagi Kant qabrini eslatib oʻtish mumkin, bu eski Königsbergda stoa Kantiana deb nomlangan.

Mashhur ustunlar

Qadimgi dunyo

Uygʻonish va barokko davrlari

Neoklassik

Zamonaviy talqinlar

Adabiyot 

 Grube G., Kuchmar A. Arxitektura shakllari boʻyicha qoʻllanma . Moskva: Stroyizdat, 2001-yil.

Manbalar
Kolorado (daryo)

Kolorado (, ) — AQShdagi daryo, quyi qismi Meksika hududidan oqadi. Oʻz. 2334 km (Grin-River irmogʻi bilan 3200 km), havzasining maydoni 635 ming km². Qoyali togʻlardan boshlanib, Tinch okeanning Kaliforniya qoʻltigʻiga quyiladi. Yuta va Arizona shtatlarining chala choʻl va choʻlli hududlaridan oqadi. Kolorado platosini kesib oʻtishda umumiy oʻz. 800 km gacha boʻlgan chuqur kanyonlarni hosil qiladi, jumladan, jahondagi eng yirik kanyonlardan biri — Katta Kanyon ham oʻsha yerda. Yirik irmoqlari — Grin-River, San-Xuan, Litl-Kolorado, Xila. Daryo Koyali togʻlardagi qorlardan toʻyinadi, aprel—iyul oylarida toʻlib oqadi, koʻz va qishda kamsuv. Oʻrtacha suv sarfi 508 m³/sek., quyi oqimida AQShning Kaliforniya sohillaridagi shaharlarini suv bilan taʼminlash va irrigatsiya maqsadlarida ishlatilishi natijasida suvi kamayib ketadi. Koloradoda yirik suv omborlarini yuzaga keltirgan Glen-Kanyon-Dam va Guver toʻgʻonlari, GESlar qurilgan. Quyilish joyidan 228 km masofada kema katnaydi.

Manbalar 

AQShdagi daryolar
Meksikadagi daryolar
Kolorado (plato)

Kolorado — Shimoliy Amerikaning Kordilyera togʻlaridagi plato, AQSHning jan.-gʻarbida. Shim.-gʻarbda Katta Havza, sharq va shim.-sharkdan Qoyali togʻlar, jan.dan Meksika yassitogʻligi bilan chegaralangan. Maydoni 300 ming km². Balandligi 1800–2500 m, eng baland joyi — 3861 m (Hamfris-Pik togʻi). Tokembriy kristall jinslaridan tuzilgan. Ustini paleozoy — paleogen davrlarining qalin choʻkindi jinslari qoplagan. Shu sababli u yerda uran-vanadiy rudalarining konlari topilgan. Daryolar, jumladan, Kolorado daryosi platoni oʻyib chuqur daralar hosil qilgan. Iqlimi subtropik kontinental, kuruq iqlim. Yiliga 200–500 mm yogʻin yogʻadi. Quruq dasht oʻsimliklari oʻsadi, nisbatan nam yerlarda oʻrmonlar uchraydi.

Manbalar
Kolorado universiteti

Kolorado universiteti — AQShdagi yetakchi universitetlardan biri. 1861-yil tashkil etilgan. Boulder kampusi (shaharchasi), Denver markazi, Denver tibbiyot markazi, Kolorado-Spring markazini oʻz ichiga oladi. Sanʼat, musiqa, muhandislik, atrof muhitni oʻrganish, sanoat va xoʻjalikni boshqarish, ped., jurnalistika, huquq, tibbiyot, farmakologiya va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Universitetda 39 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi. Kutubxonasida 1,3 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

Manbalar 

AQShdagi universitetlar
Kolorado qoʻngʻizi

Kolorado qoʻngʻizi (Leptinotarsa decemlineata Say.) — bargxoʻrlar turkumining qoʻngizlar oilasiga mansub hasharot, ashaddiy xavfli oʻsimlik zararkunandasi. Tanasi oʻz. 9 – 12 mm, yelka va ust qanoti sargʻish yoki sargʻishqizil, oldingi yelkasida 12—14 ta qora dogʻlari bor, qanoti ustidan 5 ta qora chiziq oʻtgan. Tuxumining kattaligi 1,2—1,8 mm, qurti uz. 15–16 mm, pushtiqizil, gʻumbagi 10–12 mm. Kolorado qoʻngʻizi tuproqda (20—50 sm chuqurlikda) qoʻngʻizlik davrida qishlab, aprel oyida qishlovdan chiqadi va oʻsimliklar bilan oziqlanadi. Urgʻochi qoʻngʻizlari oʻsimliklar bargi orqasiga, oʻsimlik qoldiqlariga 12—80 tadan toʻp-toʻp qilib tuxum qoʻyadi. Bitta urgʻochi qoʻngʻiz 500— 800, baʼzida 2400 gacha tuxum qoʻyadi. Tuxumlarining rivojlanishi 3—5, gʻumbaginiki 6—9 kun. Tuxumdan chiqqan qurtlar 20 kun atrofida oʻsimliklar bargi bilan ovqatlanadi va tuproqda gʻumbakka aylanadi. 1—2 havftadan soʻng yosh qoʻngʻizlar paydo boʻladi, barg bilan ovqatlanib, yana tuxum qoʻyadi. Kolorado qoʻngʻizi kartoshka, pomidor, baqlajon, tamaki, qalampir, yosh terak va turli ituzumsimon oʻsimliklarga zarar yetkazadi. Bir tup kartoshkada oʻrtacha 20—40 qurt va qoʻngʻiz toʻgʻri kelganda oʻsimlik bargining yarmisini yeb, hosilni 2—3-marta kamaytiradi. Bargi toʻliq yeb bitirilgan oʻsimliklar hosili esa 10-martagacha kamayishi mumkin. Kolorado qoʻngʻizi Oʻzbekistonda obhavo sharoitiga qarab 2— 4-marta nasl beradi.

Kolorado qoʻngʻizi vatani — AQSH Kolorado shtati. Shimoliy Amerika, 20-asr boshlaridan Yevropa mamlakatlarida (1922-yilda Fransiyada topilgan), keyinchalik Sharqiy Yevropa, Ukraina, Belorussiyada tarqaldi.

Oʻzbekistonga Belorussiyadan urugʻlik kartoshka bilan dastlab Boʻstonliq va Soʻx tumanlariga (1972-yil) kelib qolgan.

Hozir Xorazm, Buxoro viloyatlari va Qoraqalpogʻistondan tashqari barcha viloyatlarda tarqalgan, kartoshka, baqlajon ekinzorlariga katta zarar yetkazmoqda.

Kurash choralari. Kolorado qoʻngʻiziga qarshi samarali kurash vositalari yoʻq. Muhimi karantin tadbirlari. Kimyoviy preparatlardan fozalon, buldok, detsis, konfidor, maspilan, xostation, regent, sumialfa va boshqalardan foydalanish tavsiya etiladi.

Sultan Ashmuhamedov, Norqoʻzi Ergashev.

Manbalar
Koloratura

Koloratura (ital. coloratura — bezak) — Yevropa (asosan, Italiya) vokal sanʼatida yuzaga kelgan, oʻta mohir (virtuoz)lnk bilan qoʻllaniladigan murakkab ohang bezaklari va mashklar. K. oʻrta asrlardagi motet, madrigal, shanson kabi janrlar ijrochiligida shakllangan. Ayniqsa, 17—19-asrlarda italyan opera ariyalarida keng qoʻllanilgan. V. Motsart, J. Rossini, L. Delib, J. Verdi, R. Shtraus, M. Glinka, N. Rimskiy-Korsakov, R. Glier va boshqa K.dan (taʼsirchan badiiy vosita sifatida) foydalangan. Yaqin va Oʻrta Sharq musiqa ijrochiligi — mugʻanniy, oshiq, hofiz, baxshi, oqin va boshqa sanʼatidan K.simon nola va mashqlar keng oʻrin olgan. K. mashqlarini ijro eta oladigan, oʻzgarishlarga boy ayollarning baland ovozi K.li soprano deyiladi. Oʻzbek xonandalaridan N. Ahmedova, M. Razzoqovalarning ovozi K.li sopranodir.

Manbalar
Kolorimetriya

Kolorimetriya (lot. color — rang va ... metriya) — ranglarni va ular orasidagi tafovutlarni oʻlchash va miqdoriy jihatdan ifodalash usullari. Mohiyati 3 asosiy rang (qizil, yashil va zangori ranglar) ning tanlangan tizimida ranglar koordinatalarini aniqlashdan iborat. Bunda tekshirilayotgan rangdan farq qilmaydigan rang tanlanadi. Ranglar kolorimetr asbobida oʻlchanadi. Ranglarni miqdoriy ifodalash usullari yorugʻlik texnikasida (yoritish asboblarini ishlab chiqish uchun), rangli kino, televideniye va boshqa sohalarda qoʻllanadi. Mashq qilaverish natijasida odam koʻzi 10 mingdan optiq, rang va tuslarni farqlashi mumkin. Koʻp rangli fotometriya usulida yulduzlarning ranglarini miqdoriy jihatdan oʻrganish yulduzlar K.si deb ataladi. Bunda aniqbir yulduzning fotosuratlari olinadi yoki fotoelektrik usulda turli yorugʻlik filtrlari orqali uning yorqinligi oʻlchanadi. Eritmalardagi moddalar konsentratsiyasini oʻlchash uchun moʻljallangan asbob kimyoviy K. deyiladi. Bu asbobni ishi boʻyalgan eritmalarning oʻzidan oʻtayotgan yorugʻlikni yutishiga asoslangan. U yorugʻlik filtrlari toʻplash bilan taʼminlanadi (qarang Ranglarni oʻlchash).

Manbalar
Kolorit

Kolorit (ital. colorito, lot. color — rang, boʻyoq) — tasviriy sanʼat asarlari (koʻpincha rangtasvir) voqelikni real va ifodali tasvirlashda ranglarning oʻzaro mutanosibligi. Voqelikni taʼsirli tasvirlash vositasining tarkibiy qismi boʻlgan K. asarning gʻoyasi, mazmuni, davri, uslubi hamda muallifning shaxsiga bogʻliq. Tarixda voqelik tasvirida mahalliy ranglar ozmi-koʻpmi cheklanib, ramziy ranglardan koʻproq foydalanish (oʻrta asrlar sanʼatida) va voqelikni barcha boʻyoklarda (uning rangi, tusy, nursoya va boshqalardan foydalanib) rangdor ifodalash anʼanasi shakllangan. K. ranglar uygʻunligiga koʻra, iliq (qizil, sariq, zargʻaldoq) yoki sovuq (koʻk, yashil, binafsha), sokin va jiddiy, yorugʻ yoki toʻq, rangdorligiga koʻra, yorqin, xira va boshqa boʻlishi mumkin. Ranglar uygʻunligi, uning toʻldirilishi va keskinligiga amal qilib, betakror va murakkab K. yaratiladi (Velaskes, Titsian, V.I. Surikov, I.Ye. Repin, Oʻzbekistonlik rassomlardan P. Benkov, Oʻ. Tansiqboyev, 3. Kovalevskaya, Ch. Ahmarov va boshqalarning asarlari).

Naqshlarda K. birorta rang (zangori, yashil, qizil, jigarrang va boshqalar)ning hukmronligiga asoslaniladi, qolgan ranglar unga boʻysundiriladi. Masalan, yashil rang muhitida barcha rang tuslari yashil rangga boʻysundiriladi.

Shuningdek, K. biror narsaning oʻziga xos tomonlari majmuini ham anglatadi. Mas, badiiy asarning oʻziga xos xususiyatlari (davr, milliylik va boshqalar).

Manbalar
Kolumbit

Kolumbit — murakkab oksidlar (tantaloniobitlar guruhi) kichik sinfiga mansub mineral. (Fe, Mn) Nb2O6 (kolumbit) — (Fe, Mn) Ta2O6 (tantalit) izomorf aralashmalar hosil qiladi. RZE, U, Ti, W, Th va boshqa aralashmalari ham mavjud. Romb singoniyali. Yarim metallsimon yaltiroq.

Qora, qoʻngʻir-qora kristallardan iborat. Qattiqligi 6; zichligi 5,22 g/sm3. Niobiy olish uchun muhim xom ashyo hisoblanadi. Sochilmalar va granitlarning nurash poʻstidan olinadi. Norvegiya, Shvetsiya, Fransiya, Sharqiy Sibir va Qozogʻistonda K. konlari bor.

Manbalar 

Minerallar
Kolumbiya (maʼnolari)

Kolumbiya:
 Kolumbiya (daryo) — Shim.
 Kolumbiya (Colombia), Kolumbiya Respublikasi (República de Colombia) — Jan.
 Kolumbiya (okrug), Kolumbiya okrugi — AQShdagi federal (poytaxt) okrug.
 Kolumbiya (kosmik kema) - „KOLUMBIYA“ — AQSH ning koʻp marta uchirishga moʻljallangan, bortida astronavt-uchuvchisi boʻlgan transport kosmik kemasi.