Polsha — Turkiya munosabatlari

Polsha — Turkiya munosabatlari Polsha va Turkiya oʻrtasidagi ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir. Polshaning Anqarada elchixonasi va Istanbulda bosh konsulligi bor. Turkiyaning Varshavada elchixonasi bor. Ikkala davlat ham NATO va Oʻrta yer dengizi ittifoqiga aʼzo.

Munosabatlar tarixi

Usmonli davri 
Polsha-turk munosabatlari tarixan murakkab boʻlib, birinchi marta XV asrda oʻrnatilgan. Usmonli imperiyasi konfederatsiyasining boʻlinishini tan olmagan dunyodagi yagona davlat edi.

XVI asrda Polsha-Turkiya munosabatlari asosan tinch, baʼzan esa doʻstona munosabatda boʻlgan. 1533-yilda podshoh Sigismund Old Sulton Sulaymon bilan abadiy shartnomasini tuzgan, bu Sulaymonning Fransiya qiroli Frensis I bilan tuzgan oʻxshash shartnomadan uch yil oldin imzolangan. XVI asrda Fransiya va Polsha bilan ittifoqlari Usmonlilarning Yevropadagi tashqi siyosatining asosini tashkil etib, Gabsburglar imperiyasini Varshava va Istanbul bilan ittifoqda oʻrab olishga qaratilgan.

XIX asrda noyabr va yanvar qoʻzgʻolonlari, shuningdek, Qrim urushining koʻplab polshalik faxriylari Turkiyaga kelishgan. Mixail Chaykovskiy kabi koʻplab polshalik zobitlar Usmonli armiyasida xizmat qilgan. Polsha generali Marian Langievich umrining soʻnggi yillarini Turkiyada oʻtkazgan, Usmonlilar qoʻshinida jang qilgan, Istanbulda vafot etgan va u yerda Haydarpasha qabristoniga dafn qilingan. Polsha xalq shoiri Adam Mitskevich umrining so‘nggi oylarini Istanbulda o‘tkazgan va shu yerda vafot etgan. Mitskevich yashagan uy uning muzeyiga aylantirilgan.

Turkiyada polyaklarning Polonezköy (Adampol) qishlogʻi bor. U Istanbulning Anadolu tomonida joylashgan boʻlib, 1842-yilda Noyabr qoʻzgʻolonining polshalik faxriylari tomonidan asos solingan. XIX-XX asrlarda yangi koʻchmanchilar kelgan. 2009-yil holatiga koʻra, qishloqda hali ham polshalik diaspora mavjud.

XX va XXI asrlar 

1920-yildan beri Polsha Turkiyada doimiy vakolatxonasiga ega. 1930-yilgacha ular odatda elchi darajasidagi vakillar boʻlgan. 1930-yil 7-iyuldan boshlab koʻpincha Polsha vakolatxonasini elchi boshqaradi. Urushlararo davrda Polsha-Turkiya hamkorligining namoyon boʻlishi, jumladan, PZL P.24 qiruvchi samolyotining ishlab chiqarilishida koʻzga tashlanadi - hozirda saqlanib qolgan yagona namuna Istanbuldagi Turk aviatsiya muzeyida.

XX asr oxirida Polsha-Turkiya munosabatlarining oʻziga xos tiklanishi iqtisodiy sohada sezilarli boʻldi. Buning sabablari, 1999-yil 4-oktabrdagi kelishuvga asosan ikki davlat oʻrtasida erkin savdo zonasini tashkil etish boʻyicha saʼy-harakatlar natijasi boʻlgan. Ushbu qadam Tariflar va savdo boʻyicha Bosh kelishuvga aʼzolik va Jahon Savdo Tashkilotiga aʼzolikdan kelib chiqadigan majburiyatlarni amalga oshirish edi.

Polyak ildizlariga ega taniqli turklar orasida dramaturg Nozim Hikmet va soprano opera qoʻshiqchisi Leyla Genjer bor.

2022-yil aprel oyida Turkiya Polsha fuqarolariga vizasiz kirish huquqini berdi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Usmonli-Polsha Diplomatik munosabatlari (15-18-asrlar): Annotated Edition of 'Ahdnames and other Hujjatlar (Usmonli imperiyasi va uning merosi) (Usmonli imperiyasi va uning merosi), Dariusz Kolodziejczyk, Brill Academic Publish, Kasım- 1909 −04-11280-3 .
 XVI asrda Usmonli-Polsha munosabatlari, Wawrzyniak Krzysztof, Bilkent universiteti, Ankara, iyun 2003 
 Gasztowtt Tadeusz, Turcya a Polska [w:] Orzel i półksiężyc. 600 lat polskiej publicystyki poświęconej Turcji, qizil. Dariush Kołodziejczyk, wyd. Vazir Sprau Zagranichnich, Varshava, 2014 yil

Havolalar 

 (inglizcha))(qavat.) (sayohat.) Polshaning Anqaradagi elchixonasi
 (inglizcha)) (sayohat.) Turkiyaning Varshavadagi elchixonasi
 (inglizcha)) Turkiya tashqi ishlar vazirligi Polsha bilan munosabatlar haqida
 (inglizcha)) Polsha-Turkiya munosabatlari: ijtimoiy-siyosiy tahlil (Magistratura dissertatsiyasi, Vena universiteti, Antonina Tausch tomonidan yozilgan)
Polshaning ikki tomonlama aloqalari
Turkiyaning ikki tomonlama aloqalari
Polshaning tashqi siyosati
Turkiyaning tashqi siyosati
Xalqaro munosabatlar