MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Wolfgang Pauli

Wolfgang Pauli () (1900.25.4, Vena —1958.15.12, Syurix) — shveysariyalik nazariyotchi-fizik. Myunxen universitetini tugatgan (1921). Syurixdagi Oliy politexnika maktabi professor (1928-yildan), AQSHdagi Prinston institutida ishlagan (1940—46). Ilmiy ishlari kvant mexanika va maydon kvant nazariyasiga oid. Hozirgi zamon fizikasining asosiy prinsipi — Pauli prinsipini bayon etgan (1925). Ishqoriy metallardagi paramagnetizm hodisasini tushuntirib bergan (1927), neytrinoning mavjudligi toʻgʻrisida gipotezani ilgari surgan (1931). Uning yadro kuchining mezon nazariyasi toʻgʻrisida, nazariy fizikaning dolzarb masalalariga oid asarlari ham bor. Nobel mukofoti laureati (1945).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
Pauperizm

Pauperizm (lot. pauper — kambagʻal, mulksiz) — jamiyatda ishsizlik, inflyasiya, kam daromad topish, mulkiy tengsizlik bilan bogʻliq boʻlgan ommaviy qashshoklik.

Manbalar
Konstantin Paustovskiy

Paustovskiy Konstantin Georgiyevich [1892.19 (31). 5, Moskva —1968.14.7, Kaluga viloyatining Tarusa shahri] — rus yozuvchisi. Dastlab Kiyev universitetining tabiiy-tarix fakulteti (1911 — 13), keyin Moskva universitetining yuridik fakultetida uqigan. "Romantiklar" ilk romani 1916—23 yillarda yozilgan. 1935-yilda nashr etilgan bu romanda, "Tovlangan bulutlar" (1929) romanida boʻlganidek, P. nasriningoʻziga xos xususiyaglari — kishilardagi ez-gulik tuygʻulariga, mardlik, dustlik, olijanoblkk singari fazilatlarga eʼtibor sezilib turadi. "Jazava" (1925), "Mustamlaka mollari uchun yorliklar" (1928), "Kora dengiz* sikgari dastlabki hikoya va qissalarida olis yurtlar haqidagi orzu-armon tuygʻulari, bu yurtlarga qilingan sayoxat taassurotlari, uchrashish za vidolashuv mavzulari ustuvorlik qiladi. Romantik ruxdagi "Qorabugʻoz" (1932), "Kolxida" (1934) va "Shimol qissasi" (1938) qissalari hamda koʻplab hikoyalarida rus tarixiga murojaat etib, kishilardagi yuksak insoniy hislatlarni tasvirlashga alo-hida eʼtibor bergan. P. 30-yillarning 2yarmidan boshlab sanʼatkorlar hayoti va ijodiy mehna-tiga bagʻishlangan asarlar ("Orest Kiprenskiy", "Isaak Levitan", 1937; "Taras Shevchenko", 1939; "Oʻrmonlar qissasi", 1949; "Ol-tin gul", 1956) yozishga kirishdi. Yozuvchi urushdan keyingi davrda oʻz hayoti voqea va hodisalari bilan toʻyingan "Hayot haqida qissa" epopeyasini yaratdi (1-qism — "Yiroq yillar", 1945; 2-qism —"Sertashvish yoshlik", 1955; 3-qism — "Notanish asrning muqaddimasi", 1957; 4-qism — "Katta umidlar davri", 1959; 5-qism — "Janubga intilish", 1960; 6-qism — "Darbadarlik kitobi", 1963). P. bu soʻngti asarida 20-asrning dolgʻali yillaridagi Rossiya hayotini badiiy mujassamlantirib bergan. P.ning nozik tuygʻu va kechinmalar bilan yoʻgʻrilgan asarlari oʻzbek adabiyotida lirik nasrning shakllanishiga taʼsir koʻrsatgan. "Yiroq yoʻllar" va "Oltin gul" qissalari hamda bir qancha hikoyalari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar 
 Eski shinelli chol [Hikoyalar], T., 1963; Sobraniye sochineniy, t. —1—8, M., 1967-70.

Adabiyot 
 Kremensov A. I., K. G. Paustovskiy. Jizn i tvorchestvo, M„ 1982.

Rossiyalik yozuvchilar
Sovet yozuvchilari
C. F. Powell

Cecil Frank Powell () (1903.5.12, Tonbrij, Kent — 1969.9.8, Milan) — ingliz fizigi. London qirollik jamiyati aʼzosi (1949-yildan). Kembrij universitetini tugatgan (1925). 1928-yildan Bristol universitetida ishlagan (1948-yildan professor). Kosmik nurlarni tadqiq qilish maqsadida uchirilgan zond-sharlar boʻyicha tuzilgan Yevropa ekspeditsiyalari direktori (Italiya, 1952—61). Yevropa yadro tadqiqotlari markazit tuzish tashabbuskorlaridan biri. Ilmiy ishlari yadro fizikasi, kosmik nurlar va elementar zarralar fizikasiga oid. Xodimlari bilan hamkorlikda kosmik nurlardagi k -mezonlarni kashf etgan (1947). P. — faol jamo-at arbobi. 1967—69 yillarda Paguosh qoʻmitasi raisi boʻlgan. Nobel mukofoti laureata (1950).

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
Paxmoq

Paxmoq — bir tomoni tukli mayin va qalin ip gazlama (qarang Bumazeya).

Manbalar
Paxpardoz

Paxpardoz (fors, pax — qirra), yoyma pardoz — oʻymakorlikda pardoz turi; qirra hosil qilish uchun boʻrtma naqsh yuzasi bir tomonga to zaminiga qadar qiya kesib pardozlanadi. Ganch, yogʻoch oʻymakorligida, ayniqsa, zanjira mujassamotida keng qoʻllanadi. P. natijasida nursoya oʻyini mayin koʻrinishga ega boʻladi. Shifti baland binolar (turar joy, jamoat binolari)da boʻrtma shakllarga pardoz berishda choka pardoz bilan birga keng qoʻllanadi. P., ayniqsa, 14—15-asrlarda tosh, yogʻoch, terrakota oʻymakorligida ustalar tomonidan keng qoʻllanilgan. 20-asrda usta M. Usmonov, A. Quliyev va boshqa ijo-dida P.ni qoʻllab jozibali naqsh na-munalarini yaratdilar. Samarqandda yoyma pardoz deb ataladi.

Manbalar
Paxsa

Paxsa — loy devor yoki uning qavati. Oʻrta Osiyo meʼmorligida qadimdan maʼlum. Qadimda baʼzi shaharlarning devorlari, qalʼa qoʻrgʻonlari P.dan ishlangan. Ular mudofaa ahamiyatiga ega boʻlganligi sababli juda mustahkam qurilgan. Shahar devorlarining ikki chekkasi P.dan koʻtarilib, oʻrtasi tuproq bilan toʻldirilgan (Teshik qalʼa, Qoʻyqirilgan qalʼa, Tuproq qalʼa va boshqalar). Dastlab P. qamish yoki yogʻoch poydevor (tirnoq) ustiga urilgan. Hozir P. devorlar beton, pishiq gʻisht yoki tosh poydevor ustiga qoʻyiladi. P. uchun tuproq poydevor atrofidan olinishi yoki boshqa joydan keltirilishi ham mumkin. Odatda, soz tuproqqa suv urilib, loy qoriladi. Loy tepkilab (baʼzan ot bilan bostirilib) pishitiladi. Ketmon yoki bel bilan ikki-uch marta agdarib pishitib meʼyoriga yetkaziladi. Loykash pishitilgan loyni maxsus bel—kapcha bilan kesib, peshmon (usta)ga otadi. Peshmon loyni ilib olib kuch bilan boʻlajak devor oʻrniga urib boradi. Oddiy imo-rat qurishda bir P.ning balandligi 60 sm dan 1 m gacha, qalinligi 40—60 sm boʻladi. Devor selgigach, usta tarash kapcha (yassi bel) bilan devor yuzasini tekislaydi, gultarash bilan unga pardoz beradi, baʼzan naqshlar ham oʻyadi. 1-P. maʼlum da-rajada qurigach, peshmon uning ustiga chiqib, 2qavat P.ni ura boshlaydi. Shu tariqa devor 3—4 (ayrim hollarda 5— 6) P.dan iborat boʻlgan. Oʻrta Osiyoda xususiy uylar qurishda P.dan hozir ham foydalanilmoqda.

Manbalar 

    

Qurilish materiallari
Paxta moyi

Paxta moyi — chigitni presslab yoki erituvchilar bilan ekstraksiyalab olinadigan moy. Toza Paxta moyi koʻpgina organik erituvchilarda eriydi, och sariq shaffof suyuqlik, yarim quriydigan moylar guruhiga kiradi. Paxta moyi trigli-seridlari tarkibiga, asosan, toʻyinmagan yogʻ kislotalar: linol (41,7— 53,69%), olein (23,0—35,2%), toʻyingan kislotalar: palmitin (19,6— 23,4%) araxin (0,1—0,7%), stearin (1,9—2,7%), miristin (0,3—2,0%) kiradi. Paxta moyining zichligi 905–930 kg/m3, nur sindirish koeffitsiyenti 1,472— 1,477, yod soni 102—111, sovunlanish soni 191 — 199. Paxta moyi tabiiy hamda gidrogenlangan holda margarin, isteʼmol qilinadigan yogʻlar, sovun, alif moy va boshqa tayyorlashda ishlatiladi.

Manbalar
Paxta tozalash sanoati mashinasozligi

Paxta tozalash sanoati mashinasozligi — paxta tozalash sanoa-piat mashina-texnikalar bilan taʼminlaydigan ogʻir mashinasozlik tarmogʻi. Paxta tayyorlash maskanlari, paxta to-zalash zavodlari uchun texnologik qurilmalar (paxtani tayyorlash, quritish, tozalash, saqlashda qoʻllaniladigan mashi-nalar va mexanizmlar), arrali va joʻvali (valikli) jin mashinalari, linterlar, tola tozalagichlar, chigit saralash va tozalash mashinalari, transportyorlar, paxta gʻarambuzgichlari, paxta uzatkichlar, tunnel ochish mashinalari, paxta gʻaramlarini shamollatish va chang tutish mashinalari, shuningdek, kanopni kayta ishlash mashina va qurilmalari (jami 50 nomdan ortiq mahsulotlar) ishlab chiqaradi.

Oʻzbekistonda Paxta tozalash sanoati mashinasozligism. korxonalari Oʻzbekiston mashinasozlik korxonalari uyushmasi — "Oʻzmashsanoat" tarki-bida jamlangan. Tarmoqda "Oʻzpaxtamash" aksiyadorlik jamiyati (sobiq Toshkent mashinasozlik zavodi, 1947), Andijon "Tojmetall" aksiyadorlik jamiyati (1970), Samarqand "Paxtamash" (1956) va Kattaqoʻrgʻon "Paxtamash" aksiyadorlik jamiyatlari, (1939; 1966-yildan paxta tozalash asbob-uskunalari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan), Chustdagi "Olmospaxtamash" aksiyadorlik jamiyati (1974), Toshkent "Paxtajin KB" aksiyadorlik jamiyati paxta tozalash uskunalari konstruktorlik byurosi (1953) bor.

Ishlab chikarilgan mashina va mexanizmlar MDH dagi paxtakor mamlakatlar va bir nechta chet mamlakatlarga chikariladi. Tarmoqdagi yirik korxo-na "Uzpaxtamash" aksiyadorlik jamiyati (Toshkent mashinasozlik zavodi) 1947-yilda ishga tushirilgan. 3-d 1951-yildan paxta tozalash sanoati uchun texnologik uskunajihozlar va ehtiyot qismlar ishlab chiqarishga ixtisoslashtirildi ("Tosh-paxtamash2"). Korxona 2002-yilda "Uzpaxtamash" nomini oldi.

Oʻzbekistonda 1978-yilda paxtani kayta ishlash boʻyicha potok liniyalari ishlab chikarildi va paxta tozalash sanoatidajoriy qilindi. "Mehnat" va RX-1 tola tozalagich mashinalari Zagreb (1977), Plovdiv (1979) xalqaro yarmarkalarining oltin medaliga sazovor boʻlgan.

Yana q. 

 Mashinasozlik sanoati

Manbalar
Paxtaarna kanali

Paxtaarna kanali — Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi kad. tuprok, oʻzanli kanal. Uz. 27,6 km, tubining kengligi 20–28 m, chuq. 3,3—4,3 m, kanal boʻyi dambasining kengligi 2–10 m. Suv oʻtka-zish qobiliyati 80 m³/s Amudaryodan suv oladi. Hozirgi suv olish inshooti 1957-yilda barpo etilgan shandorli toʻsiqlar bilan taʼminlangan 5 koʻzli (har birining eni 3 m) temir-beton toʻrtburchak quvurlardan iborat. Tuyamoʻyin gidrouzeli darvo-zasidan 30 km (daryoning chap sohilidagi Toshsoqa kanalining bosh inshootidan 1 km) quyida, qirgʻoqdan 4,5 km uzoqlikda joylashgan. Daryodan suv kanalga uzatish oʻzani orqali yetkazib berilaai. Kanaldan suv 5 ta suv chikargich (Buzyob, Amirobod, Bogʻyoob va boshqalar) va 30 ga yaqin nasoslar yordamida taqsimlash kanallari va ariklarga uzatiladi.

Amudaryoning Tuyamoʻyin gidrouzelidan Qoratovgacha boʻlgan oʻng sohili — Toʻrtkoʻl tumanida 37,1 ming ga, Beruniy tumanida 7,01 ming ga ekinzorlar Paxtaarna kanalidan sugoriladi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston geografiyasi
Qoraqalpogʻiston
Kanallar
Paxtabank

"PAXTABANK" — Oʻzbekistondagi yi-rik aksiyadorlik-tijorat banki. 1995-yil 27-iyulda "Oʻzdehqonsanoatbank" negizida tashkil etilgan. Boshqaruvi Toshkent shahrida. Bank taʼsischilari: "Oʻzqishloq-xoʻjalikkimyo" davlat-aksiyadorlik kompaniyasi, "Oʻzagrosugʻurta" davlat-aksiyadorlik sugʻurta kompaniyasi. "P." keng tarmokli universal banklardan biri hisoblanib, 13 ta viloyat boshqarmasi, 183 ta tuman boʻlimlari va 162 ta mini-banklardan iborat. Bank respublika qishloq xoʻjaligi korxonalariga turli xizmatlar koʻrsatadi. Davlatning moliyaviy agenti si-fatida xoʻjaliklarda yetishtiriladigan paxta, gʻalla, sholi mahsulotlari uchun boʻnak mablagʻlari beradi, fermer xoʻjaliklarini kreditlar bilan taʼminlaydi. Shuningdek, bank qishloq xoʻjaligi korxonalarini texnika bilan taʼminlashni davlat tomo-nidan ragʻbatlantirish fondining moliyaviy agenti vazifasini bajaradi.

"P." "Paxta-invest" boshqaruvchi kompaniyasi va "Paxta-servis" depozitariysi shoʻba korxonalariga ega. Bank 1993-yildan buyen Turkiyaning "Ziroatbanki" bilan birga Oʻzbekistondagi birinchi Oʻzbekiston-Turkiya "OʻTbank"ning muassisi. "P." Osiyo-Tinch okeani qishloq xoʻjaligini kreditlash uyushmasi (APRAKA) hamda Xalqaro qishloq xoʻjaligi kre-diti konferensiyasi (KIKA)ning teng huquqli aʼzosi hisoblanadi.

Bank tomonidan berilgan jami kreditlar miqdori 91 mlrd. soʻmni tashkil etdi; 84 mingdan ziyod yuridik va 148 ming jismoniy shaxslarga xizmat koʻrsatadi (2003). Us t a v kapitali 12,5 mlrd. soʻm, jamlanma kapitali 35 mlrd. soʻm, valyuta balansi 197 mlrd. soʻm (2003-yil 1-yanvar).

Manbalar 

Oʻzbekiston banklari
Paxtagul

Paxtagul — islimiy naqsh turi; amaliy bezak sanʼatida ochilgan paxta chanogʻini uslublashtirib yaratiladi. P. yoki paxta islimiy deb ataladi. Amaliy sanʼatning deyarli barcha turlari (kashtadoʻzlik, chinnisozlik, kulollik, kandakorlik, ganch oʻymakorligi va boshqalar)da keng tarqalgan.

Manbalar
Paxtajin kb aksiyadorlik jamiyati

"PAXTAJIN KB" AKSIYADORLIK JAMIYATI — paxta xom ashyosi, jun va bugdoyni dastlabki qayta ishlash majmualari va uskunalarini loyihalash va ishlab chiqarish boʻyicha konstruktorlik byurosi. "Oʻzmashsanoat" uyushmasi tarkibida. 1953—94 yillarda paxta tozalash boʻyicha Toshkent Davlat maxsus konstruktorlik byurosi, 1994—2001-yillarda paxta tozalash boʻyicha maxsus konstruktorlik byurosi deb nomlangan. 2003-yildan hozirgi nomda. Toshkent shahrida joylashgan. Toshkent viloyati Yangiyoʻl tumanidagi Shoʻralisoy posyolkasida sinov bazasi bor. Korxona issiklik generatorlari, paxtani quritish, tozalash, jinlash va linterlash, tola, lint, chigit, gʻalla, jun tozalash mashinalari, tolali chiqindilarni to-zalagichlar, urugʻlik tayyorlash mashinalari, tashish (ekskavatorlar, konveyerlar), changtozalash va yordamchi jihozlar, reduktorlar ishlab chiqaradi. Korxona oʻz mahsulotlarini Bolgariya, Afgʻoniston, Gretsiya va boshqa mamla-katlarga eksport qiladi.

1953-yilda paxta tozalash sanoatini texnika bilan qayta qurollantirish vazifalarini hal etish uchun tashkil etilgan. Sobik, SSSRda paxta tozalash sanoati uchun mashinalar va mexa-nizmlar yaratish boʻyicha yagona konstruktorlik byurosi boʻlgan. 50 yil davomida KB da 300 dan ortiq turdagi yangi texnika namunalari yaratildi. Paxtani qopqanorsiz tashishdan boshlab, uni dastlabki qayta ishlash — tola ajratish potok liniyalari yaratildi. Oʻzbekiston va Oʻrta Osiyodagi bosh-ka paxtakor respublikalardagi barcha paxta zavodlari KB da yaratilgan mashina-mexanizmlar bilan jihozlangan.

"Mehnat" paxta tozalagichi, "Zafar" va "Paxtakor" tola tozalagichlari, "Gʻayrat" arrali jin mashinalari Plovdiv, Zagreb, Moskva, Qohira, Saloniki, Tehron xalqaro koʻrgazmalarida namoyish etilgan va oltin, kumush medallar sovrindori boʻlgan. KB muhandis-konstruktorlaridan 5 kishiga Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan ixtirochi, 5 kishiga Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan muhandis unvoni berilgan. Oʻzbekiston xalq xoʻjaligi ehtiyojlarini hisobga olgan holda KB da keyingi yillarda paxta tozalash sanoati uchun yangi texnika tayyorlashdan tashqari yogʻmoy sanoati uchun bitter-separatorlar, shuningdek, jun tozalash jihozlari, don tozalagich, paxta lintidan sellyuloza olish kompleksi uchun jihozlar va boshqa texnika vositalari yaratildi.

Viktor Semeykin.

Manbalar
Paxtakor (nok)

"PAXTAKOR" — ertapishar serhosil nok navi. R.R. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutida Kulala va Lyubimitsa Klappa navlarini chatishtirish yoʻli bilan yaratilgan (S.K.Sharipov). Tupi piramida shaklida usadi. Balandligi 6,5, kengligi 5,5 m. Mevasi yirik, dumaloqnoksimon, oʻrtacha vazni 250—300 g. Yetilganda poʻsti och sariq, keyin zangori rangda boʻladi, quyoshga qaragan tomonlari qizgʻish tuye oladi, oʻta sersuv va shirin, xushboʻy, iyulning 1-oʻn kunligida pishadi. Uzbekistonning barcha viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.

Manbalar
Paxtakor (shahar)

Paxtakor — Jizzax viloyati Paxtakor tumanidagi shahar (1974-yildan). Tuman markazi. Viloyat markazi Jizzaxdan 28 km. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 19,4 ming kishi (2003), asosan, oʻzbeklar, shuningdek, qozoq, qirgiz, rus, ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Janubiy Mirzachoʻl kanalidan suv oladi. Paxtakorda tuman hokimiyati binosi, paxta tozalash zavodi, maʼmuriy muassasalar va qurilish tashkilotlari, avtokorxona, qoʻshma korxona va xusu-siy firmalar, bozor, umumiy taʼlim maktablari, internat maktab, litsey, kasb-hunar kolleji bor. Ulugʻbek nomidagi madaniyat saroyi, madaniyat va istirohat bogʻi, markaziy kutubxona, bolalar sport majmuasi, markaziy stadion, bolalar sport maktabi, boks va kurash maktabi, yopiq suzish havzasi ishlab turibdi. Markaziy kasalxona, poliklinika, bolalar poliklinikasi aholiga xizmat koʻrsatadi.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Paxtakor tumani
Paxtasanoatilm ilmiyishlab chiqarish markazi

"PAXTASANOATILM" ILMIYISHLAB CHIQARISH MARKAZI -paxta tozalash sanoati tarmogʻida Markaziy Osiyoda yetakchi ilmiy-metodik markaz. 1998-yilda Markaziy paxta tozalash sanoati ilmiy tadqiqot instituti (SNIIX prom., 1926-yil) negizida ochiq aksiyadorlik jamiyati shaklida tashkil etilgan.

Muassasa respublika paxta tozalash sanoatida texnika taraqqiyotining asosiy yoʻnalishlarini belgilaydi, uzoq muddatli ilmiy-texnika dasturini ishlab chiqadi, paxta tozalash sanoati sohasidagi ilmiy tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarini muvo-fiqlashtiradi, paxtani qayta ishlash boʻyicha ilmiy tadqiqotlar olib boradi, yangi agregatlar, jahon standartlari talablariga javob beradigan sifatli tola ishlab chiqarishni taʼminlaydigan mashinalar va uskunalar tayyorlaydi hamda ularni ta-komillashtiradi, tarmoqning iqtisodiy-texnikaviy, meʼyoriy va boshqa ilmiy-texnik qujjatlarini tayyorlaydi. Uning tarkibida 7 ta ilmiy lab. (paxta xom ashyosini quritish va tozalash; aerodinamika, changsizlantirish va avtomatlashtirish; linterlash va joʻvali jinlash; urugʻlik chigit tayyorlash; paxta xom ashyosi muammolari; paxta tozalash sanoati iktisodiyoti), 2 ta boʻlim (standartlashtirish va metrologiya; il-miytexnik va patent axboroti), yangi texnika va texnologiyalarni paxta tozalash korxonalarida joriy etish boʻyicha boshkarma, shuningdek, takomillashtirilgan texnologik jarayonlarni hamda yaratilgan yangi uskunalarni sinovdan oʻtkazish va joriy qilishga moʻljallangan 5 ta (Bektemir, Angor, Bagʻdod, Qoʻshkoʻpir, Asaka-2) tajriba-eksperimental paxta tozalash korxonalari hamda eksperimental-mexanika "RIM ustaxonasi" korxonasi mavjud.

1991—2002-yillarda yuqori samarali paxtani quritish qurilmalari, paxta tozalash agregatlari, arrali jinlar, tola tozalagichlar, urugʻlik chigit tayyorlash uskunalari, changsizlantirish qurilmalari va boshqa muhim ixtirolar amalga oshirildi.

Markaz faoliyati KM.Nuraliyev, N.B.Sorkin, P.V.Baydyuk, X.A.Karimov, S.N.Nusratov, O.A.Akramov, E.T.Maksudov, I.K.Hafizov, P.M. Kattaxoʻjayev, A.G.Shaydullin, V.Ye.Ustyugin, U.X.Azizxoʻjayev, M.T.Hojiyev, S.A.Saidahmedov, A.K.Kalimulin, SU. Saidxonov va boshqa olimlar, muxandislar, konstruktorlar nomlari bilan bogʻliq.

Markazda 2 jildli "Paxtani dastlabki ishlash boʻyicha bildirgich" (1994), "Paxtani dastlabki qayta ishlash" oʻquv qoʻllanmasi (1999—2002; rus va uzbek tillarida) nashr etildi. Markaz huzurida ilmiy Kengash va "Paxta" texnik qoʻmitasi ishlaydi.

Vohid Rakite.

Manbalar
Paxtasimon gʻoʻza

Paxtasimon gʻoʻza (Gossypium gossypioides Ulbr.-Standl.) — yovvoyi gʻoʻza turi. Genomi D6, xromosomalar soni 2p=26. Meksikada (Oahaqa shtati va Sinaloa shtatining jan. qismida) tarqalgan. P.gʻ. koʻp yillik buta, boʻyi 3 m ga boradi, ayniqsa, yosh novdalari mayda tuklar bilan qoplangan, poyasi toʻq qizil tusga kiradi. Oʻsuv shoxlari kuchli rivojlangan, hosil shoxlari kal-ta. Barglari yirik, 12 sm cha, 3—5 boʻlmali. Boʻlmalari uchburchak shaklda, oʻtkir uchli. Yonbarglari chiziqlinashtarsimon, erta toʻkilib ketadi. Gullari yirik, qoʻngʻirsimon, gulbarglari oq yoki pushti, asosida toʻq qizil katga dogʻlari bor. Koʻsaklari mayda, 3— 4 chanoqli, tuxumsimon, uchi oʻtkir, sirtida tiniq smola bezchalari mavjud. Har bir chanogʻida 1—2 tadan kulrangyashil tukli (10 mm cha) uzunchoq chigiti bor. P.gʻ. — qurgʻoqchilikka chidamli, fo-todavriy oʻzgarishlarga taʼsirchan. Chigiti toshchigit. Raymond, meksi-ka va uch boʻlma bargli gʻoʻzalar bilan chatishadi.

Abdumavlon Abdullayev.

Manbalar
Paxtatikan

Paxtatikan (Cirsium ochrolepideum) — murakkab-guldoshlarga mansub ildizbargili koʻp yillik oʻt. Poyasi tik, yukrri qismi sershox, serbarg, boʻyi 40—100 sm. Barglari nashtarsimon, bandsiz, arrali, savatcha toʻpgulga yigʻilgan. Iyun -sentabrda gullab mevalaydi. Mevasi uchmali urugʻ. Asosan, ildiz bachkilari, ildiz boʻlaklari, shuningdek, urugʻidan koʻpayadi. Yoʻqotish qiyin begona oʻt hisoblanadi. Oʻrta Osiyoda sugʻorma deq-qonchilik yerlarida keng tarqalgan. Paxtazor, sabzavot-poliz, donli ekinlar va beda orasida uchraydi. Kurash choralari: yerni ketmaket ishlash bilan ildizlarini kesib, oziqdanishini susaytirish; kuzgi shudgorgacha 2,4 -D amin tuzi, don ekinlarida esa 2,4-D gerbitsidlarini purkash.

Manbalar
Paxtachilik

Paxtachilik — 1) xalq xoʻjaligining gʻoʻza ekish va paxta yetishtirish bilan shugʻullanadigan tarmogʻi; 2) Malvaceae oilasining Gossypium turkumiga mansub gʻoʻzaning kelib chiqishi, evolyusiyasi, oʻsishi va rivojlanishi, uni dehqonchilikda yetishtirish qonuniyatlari haqidagi fan, oʻsimlshsshunosliktht bir boʻlimi.

Manbalar
Abel Pacheco

Pacheko Abel de la Espriella (1933.22.12, San-Xose) – Kostarika davlat arbobi. Kostarika Milliy universiteti va AQSHning Luiziana davlat universitetini tugatgan. Psixiatriya klinikasi direktori, Kostarika universitet tib-biyot fakulteti professor (1973–76), televideniye sharhlovchisi, mualliflik televizion dasturlarini olib boruvchi (1976–96). Kostarika Sotsial-xristian birlik partiyasi prezidenti (1996), Sotsial-xristian birlik partiyasidan Kostarika parlamentida kongress aʼzosi (1998–2002). 2002-yil 7-apreldan Kostarika Respublikasi prezidenti.

Manbalar 

 

1933-yilda tugʻilganlar
Pachkamar gaz-kondensat koni

Pachkamar gaz-kondensat koni — Qashqadaryo viloyati Dehqonobod tumanidagi kon. Dehqonobod va Gʻuzor shaharlari oraligʻida joylashgan. Kon may-doni oʻrtacha balandlikdagi togʻ relyefidan iborat boʻlib, balandligi 700–800 m. Pachkamar strukturasi 1952-yilda 1:25000 masshtabdagi strukturaviy-geologik sʼyomka natijasida aniklangan va 1973-yilda dastlabki parametrik quduq qazilgan. 1974-yilda quduq sinab koʻrilganda yuqori yura davrining karbonatli yotqiziqarida sanoat ahamiyatidagi gaz uyumi borligi maʼlum boʻldi. 1973-yildan 1978-yilgacha 6 burgʻi qudugʻi qazilgan. Qudukdarning oʻrtacha chuq. 1919–2210 m. 6 qudukdan faqat bittasi — parametrik quduq (chuq. 2210 m) gazlilik chega-rasi ichida, qolgan 5 tasi gazlilik che-garasidan tashqarida joylashgan. Konning geologik tuzilishida yura, boʻr, paleogen, neogen va toʻrtlamchi davr yot-qiziklari ishtirok etadi.

Tektonik jihatdan Pachkamar strukturasi Qaroillangar antiklinalining jan.-sharqiy qanotida, u ham oʻz navbatida Boysun megaantiklinalining shim.-gʻarbiy chekkasida joylashgan. Pachkamar burmasi shim.-sharqiy yoʻnalishda choʻzilgan braxiantiklinaldan iborat, uning oʻlchami — 1300 m chuqurlikdagi berk izogips chizigʻi boʻylab 6,5x2,2 km, balandligi 200 m. Shim.-gʻarbiy kanotning yotish burchagi 18— 20°, jan.-sharqiysi 20—25°, periklinallariniki 3—10°. Burmaning shim.-gʻarbiy qanoti yoriq bilan buzilib mu-rakkablashgan.

Sanoat ahamiyatiga molik gaz yuqori yura davri karbonat jinslarining 16-, 15a-, 15- gorizontlari bilan bogʻliq. Gaz, asosan, murakkab (15-gorizont) va gʻovakdarzli (16a va 16- gorizontlar) kollektorlarda uchraydi. Gaz sarfi (kondensat bilan birga) sutkada: 16-go-rizontda 494,8 ming m3, 15a da —344,4 ming m3, 15- da —531,1 ming m3. Kondagi gaz zichligi 0,692—0,696 g/sm3. Gaz tarkibida hajmiga nisbatan, % da: metan 80,0; etan 7,72; propan 4,3; moʻʼta-dil butan 11,04; izobutan 0,84; moʻʼtadil pentan 0,27; izopentan 0,41; vodorod sulfid va karbonat angidrid gazi yigʻindisi 0,3; azot 2,86. Gazdagi mikrokomponentlar miqdori, mg/l: yod 1,3—2,03 dan 5,28—6,49 gacha; brom 16,5—49,0 dan 69,08—85,02 gacha; bor oksidi 5,3—21,9 dan 52,6—122,6 gacha. Hozirgi kunda kon sanoat mikyosida foy-dalanishga tayyorlangan.

Manbalar