Buas jangi

Buas jangi () 617-yilda Madina (oʻsha paytda Yasrib) shahri yaqinidagi Buas tekisligida arab qabilalari Banu Avs va Banu Xazraj oʻrtasida jang boʻlgan. Sobiq qabilalar yahudiylarning Banu Nodir va Banu Qurayza qabilalari hamda arab qabilasi Muzayna bilan ittifoq tuzdilar. Xazraj qabilasini Banu Qaynuqo qabilasi qoʻllab-quvvatlagan. Avs g'alabasiga qaramay, jangning natijasi noqulay sulh bo'ldi.

Tarix 
Maʼlumotlarga koʻra, yahudiy qabilalari yahudiy-rim urushlari ortidan Madinaga kelib, qishloq xoʻjaligini yoʻlga qoʻygan, bu esa ularni madaniy, iqtisodiy va siyosiy jihatdan ustunlik qilgan. Banu Nodir, Qaynuqa va Qurayza yahudiy qabilalari 5-asrgacha Yamandan arablarning Kahloniy Avs va Xazraj qabilalari kelguniga qadar shaharni birgalikda boshqargan. Bu ikki qabila dastlab yahudiylarning mijozlari bo'lgan, shuningdek, yahudiy boshqaruvi ostida palma daraxtlari va qal'alarning ulushini olgan.  5-asrning oxirlarida Avs ham, Xazraj ham qoʻzgʻolon koʻtarib, Madinani yahudiylardan tortib olishdi. 

Shundan soʻng Avs va Xazraj qabilalari oʻrtasida Madinaning yagona rahbarligi uchun nizolar kelib chiqdi. VIII asrning taniqli tarixchisi Ibn Ishoq () bu ikki qabila 120 yil davomida kurashib kelgan, deb taʼkidlaydi.  Islom manbalarida yahudiylar arab qabilalarining mijoziga aylangani haqida xabar berilgan. Zamonaviy shotland tarixchisi Uilyam Montgomeri Vatt bu xabarlarga qo'shilmaydi va buning o'rniga yahudiy xalqi siyosiy mustaqillikni saqlab qolganligini ta'kidlaydi.  Professor Jonatan Brokkoppning taʼkidlashicha, yahudiylar qalʼalar va qurol-yarogʻlarning egasi boʻlgan va ular mijoz emas edilar.

Jang 
Jang Madinadan bir chaqirim uzoqlikda joylashgan Buas shahrida bo'lib o'tdi. Xazraj ahli Amr ibn an-Numonni oʻzlariga, Hudayr ibn as-Simakni Avsga boshliq qilib tayinladilar. Avs va Xazraj bir-ikki oyga yaqin urushga tayyorlanib, ittifoqdosh arab qabilalaridan yordam so'ragan edilar. Buasda ular o'rtasida misli ko'rilmagan kuchli urush boshlandi va bir necha oy davom etdi. 

Jangda taniqli Xazraj boshligʻi Abdulloh ibn Ubay jangda qatnashishdan bosh tortdi va betaraf qoldi.  Avslar Nodir va Qurayzaning yordamchilari bilan Xazrajni Buasdan haydab chiqarishdi va jangda gʻalaba qozonishdi.  Bu jang Avs va Xazraj oʻrtasidagi eng qonli va shafqatsiz jang boʻlgan edi.

Oqibat va meros 
Jang Xazrajning hukmronligini zaiflashtirdi va ularning ittifoqchisi Qaynuqa azob chekdi.  Ammo jang davomida betaraf qolgan Xazraj boshligʻi Abdulloh ibn Ubay Madinadagi eng kuchli yetakchiga aylandi.  Boshqa tomondan, qo'shni Makka shahrida Muhammadpayg'ambarlikni e'lon qildi va shaharning musrikun hukmdorlari tomonidan qarshilik ko'rsatdi. 620-yilda Avs va Xazraj qabilasining bir necha aʼzolari togʻ dovoniga (al-Aqaba) sayohat qilib, Muhammadni paygʻambar deb tan olib, u zotga bayʼat qiladilar. 621-yilda yetmishdan ortiq kishidan iborat ancha katta guruh togʻ dovoniga kelib, bay’at qildi. Madinalik musulmonlarning iltimoslaridan so'ng, 622-yilda Muhammad yaqin do'sti Abu Bakr bilan Madinaga hijrat qildi.

Madinada yahudiylar tomonidan qo'llab-quvvatlangan Ibn Ubay Madina podshosi bo'lishga deyarli yaqin edi.  Biroq Muhammad aralashdi va unga shahar ustidan hukmronlik taklif qilindi.  U buni qabul qildi va qabilalararo urushlarni tugatish va barcha Madinalik guruhlar, jumladan yahudiylar oʻrtasida tinchlik va hamkorlikni saqlash uchun Madina Konstitutsiyasi deb nomlangan yozma hujjat loyihasini ishlab chiqdi.  Konstitutsiyada yahudiylar ham, musulmonlar ham tenglik huquqiga ega boʻlib, oʻz madaniyati va diniga amal qilishlari mumkin edi.

Manba

Adabiyotlar 

 sislo
 
 
 
 
 
 
 
 
Islom dini tarixi