MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vokzal

Vokzal (ing. Vauxhall — Londondagi sayrgoh bogʻning nomi) — yoʻlovchilar va transportga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan bino yoki binolar majmui. 17-asrda ingliz Jeyn xonim Voks (Jane Vaux) London yaqiniga bogʻ va koshona zal qurdirdi. Temir yoʻl kurilgandan keyin stansiyadagi bino ham "voksal" (Vokszal i) deb yuritildi. Dastlabki V. (Angliyada Stokton—Darlington liniyasidagi V.) 19-asr boshlarida qurildi. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida deyarli barcha katta shaharlarda V. lar paydo boʻldi.

V. ning temir yoʻl vokzal i, aerovokzal, avtovokzal xillari bor. V.da stansiya binosi, yoʻlovchi platformalari (perron) va oʻtish yoʻllari boʻladi. V. binosida bilet kassalari, maʼlumotlar byurosi, kutish zali, pochta va telegraf, tibbiyot punkti, bolali onalar xonasi, restoran va bufetlar, yuk xonalari, qoʻl yukini saqlash kameralari; katta V. larda esa avtomatik yuk saqlash kameralari, bilet bosish va sotish mashinalari, elektr komposterlar va maʼlumot berish avtomatlari ham boʻladi. Toshkentda ikki temir yoʻl vokzal i — "Markaziy" (birinchi binosi 1901 yilda, hozirgi 1957 yilda qurilgan) va "Janubiy" (1985Y.) vokzal bor. "Markaziy" temir yoʻl vokzalida yuqoridagi qulayliklardan tashqari, perronga olib chiqadigan yer osti yoʻlagi ham bor. Avtovokzal shaharlar orasida va shahar atrofiga qatnaydigan avtobus yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan inshootlar majmuidan iborat. Toshkentdagi "Toshkent" va "Samarqand" avtovokzallarida yuqorida aytib oʻtilgan qulayliklarning kupi bor (qarang Avtovokzal). Aerovokzal havo transporti yulovchilariga xizmat koʻrsatish uchun moʻljallangan binolar majmui; aeroportning asosiy inshooti. Aerovokzalda biletlar sotiladi va qayd qilinadi; bagajlar qabul qilinadi va beriladi; samolyotlarning kelishi va ketishi haqida maʼlumot berib turiladi; yulovchilarga pochta va tibbiyot xizmati koʻrsatiladi va h. k. Xalqaro havo yoʻllaridagi aerovokzalda chet elga ketayotgan va chet eldan kelayotganlarning hujjatlari va bagajlari tekshiriladigan boʻlim ham boʻladi. Aerovokzaldagi barcha binolar vazifasiga qarab 3 guruhga boʻlinadi: yoʻlovchilar uchun moʻljallangan zallar (bilet sotish va kayd qilish zallari; kutish zali; kafe va restoranlarning savdo zallari); qoʻshimcha binolar (yukxonalar, bolali ayollar uchun ajratilgan xonalar, aloqa boʻlimi va b.); Yoʻlovchilarga qulaylik tugʻdirish va asosiy aerovokzalning ishini yengillatish uchun katta shaharlarda qoʻshimcha aerovokzallar tashkil qilinadi. Masalan, Toshkentdagi aerovokzali prik V.lar jumlasiga kiradi. Unaa mahalliy trassalarda qatnaydigan samolyotlar uchun moʻljallangan qoʻshimcha aerovokzal bor. Oʻzbekistonning deyarli barcha viloyatlari markazlarida temir yoʻl vokzal i, aerovokzal va avtovokzal bor. Bir yoʻla t. i. avtobus, suv va havo transporti yoʻlovchilariga xizmat qiladigan birlashgan (kompleks) V. lar ham boʻladi. Birlashgan V. yoʻlovchilarga juda qulaylik tugʻdiradi. Masalan, bir shahardan poyezdda bir V. ga kelib tushgan yoʻlovchi oʻsha joyning oʻzida boshqa shaharga yoki atrofiga qatnaydigan avtobusga bilet olishi mumkin va aksincha. Oʻzbekyastonda birlashgan V. lar yoʻq.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vokoder

Vokoder (ing . voill coding — tovushni kodlash)—aloqa kanalidan nutq emas, balki nutqni tahlil qilish natijasida hosil boʻladigan signallar (kodlar) uzatiladigan telefon aloqa tizimi. Tovush signalining chastota spektrini (tovush toʻlqinlari yigʻindisiii) qisqartirib beradi, bir normal telefon aloqa kanali oʻrnida yuzdan ortiq aloqa kanali hosil qilishga imkon beradi. V. asosan tovush analizatori va tovush sintezatoridan iborat. Tovush analizatori parallel ishdovchi bir necha elektr filtrdan tuzilgan. U uzatilayotgan tovush signallarining ayrim xususiy belgilarini aniqlab, ularni liniyaga uzatadi. Tovush sintezatori esa shu belgilarga qarab asosiy tovushni qayta tiklaydi. V. ning kamchiligi shuki, tiklangan tovush uzatilayotgan tovushga oʻxshamaydi ("mexanik tovush" hosil boʻladi). V. maxsus aloqa yoʻllarida qoʻllaniladi.

Markaziy temir yoʻl vokzali (Toshkent, 2000).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vol

Vol — qad. hind ogʻirlik oʻlchov birligi; ratsh, tuda oʻlchov birliklari bilan quyidagicha bogʻlangan:1V="Zratsh=1/32 tula = 0,3766 g .

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vola

Vola — shaydo, maftun, hayratda qolgan, aql-hushini yoʻqotgan  

Vola a koʻzi ojiz boʻlgan. Shunga qaramay u turkiy va forsiy tillarda ijod qilgan. V. 19-asr Kattaqoʻrgʻon adabiy muhitiga mansub Shavqiy. Nodim, Xiromiylar bilan ijodiy muloqotda boʻlgan. Navoiy, Hofiz sheʼrlariga tazmin, muhammaslar bogʻlagan. Sheʼrlari ijtimoiy, falsafiy va ishqiy mavzuda. Ularda mehnatkash xalq hayoti, turmush mashaqqatlari, oʻz qashshoqligidan norozilik, shu bilan birga ezgu orzular ifoda etilgan. Baʼzi manbalarda sheʼrlaridan 2 ta devon tartib bergani va bayozlar tuzgani haqida maʼlumot keltiriladi, ammo ular hali topilmagan. Turli bayozlarga kirgan 3 ming misradan ortiq sheʼrlari bizgacha yetib kelgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Shoirlar
Turkiy shoirlar
Volga

Edil, Idil yoki Volga (, , , ) - Rossiyadaning Yevropa qismida joylashgan daryo.

Nomining kelib chiqishi 
Antik vaqtlardagi va qadimda «Ra», oʻrta asrlarda esa «Itil» yoki «Egyel» deb nomlangan. Slavyanlar davridagi nomlanishida «Vlga», «Vilga» va «Volgo» deb nomlangan. Hozirgi paytda ushbu daryo «Volga» deb ataladi. Turkiy xalqlar uni «Idil» deb atashadi.

Umumiy maʼlumot 
Volga — Rossiyaning Yevropa qismidagi eng yirik va sersuv daryo. Uzunligi 3530 km (suv omborlari qurilishidan oldin 3690 km). Havzasining maydoni 1360 ming km’. Valday qirlaridan boshlanib (228 m balandlikdan), Kaspiy dengiziga delta hosil qilib (maydoni 19 ming km²) quyiladi. V. ga 200 tacha irmoq qoʻshiladi. Chap irmoqlari oʻng irmoqlariga nisbatan koʻp va sersuvroq. V. Verxit. Sterj, Vselug, Peno, Volgo kabi bir qancha koʻllardan oqib oʻtadi. Oʻng irmoq — Oka quyilish joyidan V. nipg oʻrta oqimi (to Kama daryosi quyilishigacha) boshlanadi va daryoVolga boʻyi qirlarining shimoliy va sharqiy yon bagʻirlari boʻylab oqib, Jiguli togʻlarini aylanib oʻtadi va Samara yoyi deb ataladigan juda katta tirsak hosil qiladi. Volgograd sh. yaqinida V. dan uz. 520 km boʻlgan Axtuba chap tarmogʻi ajralib chiqadi. V.ning chap irmoqparidan Mologa, Sheksna, Kostroma, Unja, Vetluga, Kama, Samara, Katta Irgiz va boshqa; oʻng irmoqparidan Oka, Sura, Sviyaga eng yirik irmoqlardir. V. asosan qor (yillik oqimining qariyb 60%), grunt (30%) va yomgʻir (10%) suvlaridan toʻyinadi. Yoz va qishda daryo suvi juda kamayib ketadi, baʼzan yozda ketma-ket jala yogʻganda suv sathi koʻtariladi. V.ning yuqori va oʻrta qismi noyabr oxirida muzlab, aprel oʻrtasida eriydi, quyi qismi esa dekabr oʻrtasida muzlab, mart oʻrtasida muzdan boʻshaydi. Quyilish yeridan Rjevgacha (3256 km) muntazam kema qatnaydi. V.ning suv rejimini tartibga solish, daryoni chuqurlashtirib, kemalar qatnovini yaxshilash va arzon elektr energiya olish maqsadida daryoda GESlar qurildi. V. Volga-Boltiq suv yoʻli orqali Boltiq dengizi bilan, Shimoliy Dvina suv sistemasi va Oq dengiz-Boltiq kanali orqali Oq dengiz bilan, kema qatnaydigan Volga-Don kanali orqali Azov va Qora dengizlari bilan, Moskva sh. bilan Moskva nomli kanal orqali bogʻlangan. V. sohilida Tver, Yaroslavl, Nijniy Novgorod, Qozon, Ulyanovsk, Samara, Saratov, Volgograd, Astraxon sh.lari joylashgan. V.da 70 tur baliq yashaydi, bulardan 40 turi ovlanadi. Daryoda yogʻoch, yogʻochsozlik mahsulotlari, neft, tuz, ruda, binokorlik materiallari, galla, meva va boshqa tashiladi. V. havzasida Volga-Kama, Jigulevsk, Astraxon qoʻriqxonalari. Samarskaya Luka tabiat milliy bogʻi mavjud. Antropogen taʼsir natijasida V.da ekologik vaziyat keskin yomonlashdi. V.ning tabiiy majmuasini tiklash uchun ilmiy izlanishlar olib borilmokda.

Manbalar 

Moskva viloyati daryolari
Nijnij novgorod viloyati daryolari
AvtoVAZ

Volga avtomobil zavodi (VAZ) — Rossiyaning yengil avtomobillar ishlab chiqaruvchi yirik sanoat korxonasi. Samara viloyatining Tolyatti sh.da joylashgan. Yillik loyiha quvvati 660 ming avtomobil ishlab chiqarish ga moʻljallangan. 1967-yil qurilishi boshlanib, Yillik loyiha quvvati 220 ming avtomobil boʻlgan 1-navbati 1971-yil Italiyaning "Fiat" korporatsiyasi bilan hamkorlikda kurilgan. "FIAT-124" avtomobili negizida yaratilgan "Jiguli" VAZ-2101 rusumli kichiklitrajli yengil avtomobillarini ishlab chiqargan. 2-navbati 1972-yilda ishga tushirilgan (loyiha quvvati 220 ming avtomobil). Keyingi yillarda korxona "Jiguli" rusumidagi yengil avtomobillarning bir necha modifikatsiyalarini yaratdi va ishlab chiqardi (VAZ-2103, VAZ-2104, VAZ-2105, VAZ2106, VAZ-2107, VAZ-2108, VAZ-2109 vah. k.). 80-yillar oxiriga kelib korxona VAZ-2199 rusumdagi zamonaviy dizayn va turli qulayliklarga ega boʻlgan yengil avtomobillarni (5 oʻrindiqli) ishlab chiqarish ni yoʻlga qoʻydi. Hoz. vaqtda korxona shu vaqtgacha ishlab chiqarayotgan yengil avtomobillarning baʼzi takomillashtirilgan rusumlari bilan birga butunlay yangi rusumdagi "Knyaz Vladimir" yengil avtomobillarni yetkazib bermoqda (2000). Korxona oʻz mahsulotlarini eksportga ham chiqaradi (qarang Avtomobil sanoati). 90-yillar boshigacha Oʻzbekistonda shaxsiy avtomobillarning asosiy qismini VAZ avtomobillari tashkil etgan.

Shuningdek 

 Sovet va Rossiya yengil avtomobillari (20 asr)
 Rossiya yengil avtomobillari (21 asr)

Manbalar
Volga bulgʻorlari

Volga bulgʻorlari, Volga-Kama bulgʻorlari (Kama bulgʻorlari, bulgʻorlar) — Azov boʻylarida 7-asrda koʻchmanchilik qilib yurgan, soʻngra (7-asrning 2-yarmida) Oʻrta Volga boʻylariga koʻchib borgan turkiy qabilalar. Oʻrta Volga (Idel) va Kama daryosi boʻylarida Volga bulgʻorlari ugor-fin til oilasiga mansub mahalliy qabilalar bilan aralashib ketganlar va kuchli harbiy tashkilotga ega boʻlganlari tufayli Volga-Kama havzasida siyosiy gegemonlikni qoʻlga olganlar, bu yerda turkiy tillar keng tarqala boshlagan. Volga bulgʻorlari boshqa mahalliy qabilalarni xalq boʻlib shakllanishida va davlat (qarang Volga-Kama Bulgʻoriyasi) barpo etilishida bosh rolni oʻynagan. Ularning avlodlari — chuvashlar, Qozon tatarlari va boshqalar.

Yana qara 

 Volga-Kama Bulgʻoriyasi
 Qozon xonligi

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
     

Millatlar
Volga buyi qirlari

Volga buyi qirlari - Volganing oʻng sohili boʻylab Nijniy Novgorod sh.dan Volgogradgacha choʻzilgan qirlar. Volga bilan Don daryolari havzalari orasidagi suvayirgʻich. V. b. q. Volga ustidan tik koʻtarilib, Oka-Don pasttekisligiga qiyalanib boradi. Eng baland yeri (Xvalinsk sh. yaqinida) 375 m. Eni 500 km. V. b. q. ning ayrim qismlari togʻ (Zmeev togʻlari, Jiguli togʻlari va b.) deb ataladi. Ohaktosh, dolomit, gil, qum, mergellardan tarkib topgan. Shim.gʻarbiy va shim.-sharqiy qismlarida karst relef shakllari uchraydi. Shim. keng bargli oʻrmonlar bilan qoplangan. Ayrim joylari oʻrmon-dasht, jan. dashtdan iborat.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volga-boltiq suv yoʻli

Volga-boltiq suv yoʻli (sobiq Mariya suv yoʻli) — Volga daryosini Boltiq dengizi, Oq dengiz — Boltiq kanali orqali esa Oq dengiz bilan bogʻlovchi sunʼiy suv yoʻli. Cherepoves shahargacha Ribinsk suv omboridan, Kovja daryosi, Mariya kanali, Vitegra daryosi, Onega kanali, Svir daryosi, Ladoga koʻli va Neva daryosi orqali oʻtadi. Mariya suv tarmogʻi 19-asr boshlarida kurilgan. 1964 yilda tubdan qayta qurilgan va V.-B. s. y. nomini olgan. Umumiy uz. 1100 km. Eng sayoz joyi 4 m. 5000 t gacha sigʻimli kemalar qatnoviga moʻljallangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Volga-don kema qatnovi kanali

Volga-don kema qatnovi kanali — Volga va Don daryolarini bogʻlovchi kanal. Suv yoʻlining uz. 101 km (shundan 45 km daryo va suv omborlaridan oʻtadi). Kanal 1948—52 yillarda kurilgan. V.-D. k. q. k. Volgogradning jan. qismidan boshlanib, Sarpa daryo vodiysi, Yergeni qirlari etaklari, Volga-Don suvayirgʻichi boʻylab, Chervlenaya daryosi vodiysiga chiqadi, soʻngra Varvara, Bereslav (Chervlenaya daryosida), Karpovka suv omborlari (Karpovka daryosida) orqali Kalach sh. yaqinida Simlyansk suv omboriga qoʻshiladi (Don daryosi shu yerda Simlyansk suv omboriga quyiladi). Kanalda Volga qiyaligida (20 km masofada) kemalarni 88 m balandlikka bosqichmabosqich koʻtarib beradigan bir kamerali 9 ta shlyuz, Don qiyaligida kemalarni Simlyansk suv omborigacha 44 m pastlikka bosqichma-bosqich tushirib beradigan 4 shlyuz qurilgan. Suv yoʻlining yuk tashishdagi ahamiyati katta.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kanallar
Volga-Kama Bulgʻoriyasi

Volga-kama bulgʻoriyasi – Oʻrta Volga va Quyi Kama havzasida Volga bulgʻorlari, fin-ugor xalqlari va boshqalar barpo etgan davlat (10–14-asrlar). Volga-Kama Bulgʻoriyasi 10-asrning 2-yarmigacha Xazar xoqon-ligta qaram boʻlgan. Lekin 965-yil Kiyev Rusining buyuk knyazi Svyatoslav xazarlarni tor-mor keltirgach, Volga-Kama Bulgʻoriyasi mustaqil davlatga aylangan. Poytaxtlari: Bulgʻor shahri, 12-asrdan Bilar shahri. Arab xalifaligi, Vizantiya, sharkiy slavyanlar va boshqalar bilan savdo-sotiq munosabatlari olib borgan. Kiyev Rusi, keyinchalik Vladimir-Suzdal knyazligi bilan harbiy va savdo sohasida raqobatda boʻlgan. 1241-yilga kelib moʻgʻullar tomonidan bosib olingan. 13-asr 2-yarmida Bulgʻoriya va Jukotin knyazliklari tashkil topgan. 14-asr 90-yillarida Amir Temur tomonidan tormor keltirilgan. 15-asr 30-yillarida Volga-Kama Bulgʻoriyasi yerlarini ruslar bosib olganlar. Shundan soʻng faqat Qozon shahri mustaqil boʻlib qolib keyinchalik u Hozon xonligi markaziga aylangan. Volga-Kama Bulgʻoriyasi Sharqiy Yevropaning oʻrta asr tarixida muhim rol oʻynab, tatar va chuvash xalqlari madaniyatida sezilarli iz qoldirgan.

Yana qarang 

 Volga bulgʻorlari
 Qozon xonligi

Manbalar 

Rossiya geografiyasi
Volgograd

Volgograd (1925 i. gacha Saritsin, 1961-yil ga qadar Stalingrad) — Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Volgograd viloyatining markazi. Volga daryosining oʻng sohilida. Yirik daryo porti, aeroport bor. Temir yoʻl tuguni. Kema qatnaydigan Volga-Don kanalining boshlangʻich punkti. Aholisi 1005 ming kishi (1999). Shaharga 1589-yilda asos solingan. 18-asr oxiriga qadar harbiy istehkom boʻlgan. 1942-yil iyulidan 1943-yil fevralgacha V.da nemis qoʻshinlari bilan shiddatli janglar boʻlgan. V. Rossiya Federatsiyasining yirik sanoat markazlaridan biri. Sanoatning yetakchi tarmoqlari: mashinasozlik va metallsozlik (traktorsozlik, kemasozlik, neft mashinasozligi, motorsozlik va boshqalar), metallurgiya (alyuminiy, quvur, poʻlat sim-kanat zavodlari). Yogʻochsozlik, oziq-ovqat sanoati, qurilish materiallari ishlab chiqarish, elektr energetika ham rivojlangan. Konserva, margarin, sut, pivo zavodlari, konditer fabikasi, goʻsht kombinatlari, temir-beton, uysozlik zavodlari, yengil sanoat korxonalari (koʻn zavodi, tikuvchilik fabikalari va boshqalar) bor. V.da 7 oliy oʻquv yurti (shu jumladan 3 universitet), 5 teatr, muzeylar (Mamay qoʻrgʻonidagi yodgorlik ansambli, oʻlkashunoslik muzeyi, tasviriy sanʼat muzeyi va boshqalar), mavjud.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiya shaharlari
Volgograd 5/95

Volgograd 5/95 — oʻrtagi pomidor navi. 1953-yil da Volgograd seleksiya st-yasida chiqarilgan. Poyasi baquvvat, shoxlanmay tik usadi, barglari tukli, shoda meva tugadi. Mevasi yirik (100—120 g .), yassi-yumaloq, yumaloq, eti qattiq. Koʻchati urugʻdan unib chiqqanidan hosil pishishiga qadar vegetatsiya davri 100—120 kun. Asosan parniklarda yetishtirilgan va pikirovka qilib oʻstirilgan koʻchatlari dalaga 10—25 aprel

da ekiladi. Dalada gullaganidan ksyin hosili 50—55 kunda pishadi. Kasallik va zararkunandalardan kam zararlanadi. Uzoqqa yuborishga gʻoyat chidamli nav. Hosildorligi 150—250 s/ga. Toshkent viloyati, Fargʻona vodiysida koʻp ekiladi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlari uchun rayonlashtirilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Pomidor navlari
Volgograd suv ombori

Volgograd suv ombori ()  - Volga daryosida Volga GES toʻgʻoni qurilishi natijasida paydo boʻlgan suv ombori. Mayd. 3117 km, hajmi 31,5 km, uz. 540 km, eng keng eni 17 km, oʻrtacha chuq. 10,1 m. Volga daryosi suvini turli mavsumlarda tartibga soladi. Energetika, suv transporti, irrigatsiya va suv taʼminoti uchun xizmat qiladi. V.yeda Saratov, Kamishii portlari ishlaydi. Baliq ovlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Suv omborlari
Volgograd traktor zavodi

Volgograd traktor zavodi (1961 y.gacha Stalingrad traktor zavodi, STZ) — sobiq Ittifoq traktorsozlik sanoatining eng yirik va dastlabki korxonasi. Volgograd sh.da joylashgan. 1930 y. ishga tushirilgan. 1942 y.gacha STZ-1, STZ-5. STZ-8 gʻildirakli traktorlar ishlab chiqargan. Urush davrida harbiy texnika va qurol-aslaha tayyorlagan. 1943 y. zavod butunlay vayron etilgan. 1944 yilda zavod qayta tiklanib, gusenitsali (zanjirli) traktorlar (DT-54, DT-55 va b.) i.ch.ga moslashtirilgan.

Hoz. vaqtda qishloq xoʻjaligida keng qoʻllanadigan DT-75 traktorlarini ishlab chiqaradi (qarang Traktorsozlik). 3-dda ishlab chiqarilgan traktorlar 90-y.larning oʻrtalarigacha Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi mashina-traktor parkining asosiy qismini tashkil etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Voliy

Voliy (arab.— hokim, noib) — oʻrta asrlarda Sharq mamlakatlarida viloyat hokimi (noibi). V.lar xon va qirol tomonidan tayinlanib, viloyatning mutlaq hokimi hisoblangan. Mustamlaka mamlakatlarga metropoliya tomonidan tayinlangan hokimlar ham sharq manbalarida V. deb atalgan. Masalan, Misr va Hindistonga 18—19-asrlarda yuborilgan ingliz vitse-qirollari V. deb atalgan (yana qarang Vitse-qirolliklar, noib).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Unvonlar
Tarix
Volin viloyati

Volin viloyati — Ukrainaning shimoli-gʻarbidagi viloyat. 1939 yil 4 dekabrda tuzilgan. Maydon 20,2 ming km. Aholisi 1071 ming kishi (1999), shaharliklar 49%. 11 shahar, 21 shaharcha bor. Markazi — Lutsk shahri.

Volin viloyatining koʻp qismi Polese pasttekisligida, ozroq (jan.) qismi Volin qirlarining shimoli-gʻarbida joylashgan. Foydali qazilmalari: toshkoʻmir, torf, boʻr, gil, qum, ohaktosh, mergel. Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Iyulning oʻrtacha tempaturasi 18,6°, yanvarniki −4,5°. Yiliga 550-600 mm yogʻin yogʻadi. Vegetatsiya davri 200 kun. Daryolari: Pripyatning bosh qismi va uning oʻng irmoqlari. Tuprogʻi chimli podzol va qrratuproq. Hududining ‘/5 kismi oʻrmon, ‘/4 kismi botqoqlik.

Oziq-ovqat (shakarqand, goʻsht), mashinasozlik (avtomobilsozlik, priborsozlik, qishloq xoʻjaligi mashinalari, podshipniklar va boshqalar) sanoati yetakchi oʻrinda. Lvov-Volin havzasida koʻmir qazib chiqariladi. Oʻrmon va yogʻochsozlik sanoati korxonalaridan taxta tilish zavodlari (Suman. Zabolote, Kiversi), yogʻochsozlik (Kiversi), mebel kombinati (Suman) va kimyo-oʻrmon xoʻjaliklari (Lutsk, Kovel), yengil sanoat tarmoqlaridan tikuvchilik va poyabzal fabrikalari (Lutsk, Vladimir-Volinskiy va Kovel) bor. Donli ekinlar (kuzgi bugʻdoy, grechixa, arpa, makkajoʻxori), texnika ekinlari (qand lavlagi, tolali zigʻir), sabzavot, kartoshka ekiladi. Sutgoʻsht chorvachiligi va choʻchqachilik asosiy oʻrin tutadi. Qoʻy va echki ham boqiladi. Stir daryosida kema qatnaydi.

Manbalar 

Ukraina viloyatlari
Aleksandr Volkov (Harbiy)

Aleksandr Matveyevich Volkov (1903-yil 30-avgust Samarqand, Samarqand viloyati, Turkiston general-gubernatorligi, Rossiya imperiyasi – 1975-yil 21-fevral Moskva) – sovet harbiy va davlat arbobi. Birinchi chaqiriq Ukraina SSR Oliy Radasi deputati (1938—1947). KP(b)U MK aʼzosi (1938—1940). Polkovnik (1940).

Biografiyasi 
1903-yil 30-avgustda Samarqand shahrida, hozirgi Samarqand viloyati, Oʻzbekiston temiryoʻlchi oilasida tugʻilgan. Gimnaziyaning beshta sinfini va temir yoʻl maktabini tamomlagan. 1918-yildan Samarqanddagi temir yoʻlda taʼmirchi boʻlib ishlagan. 1918-yilda u temir yoʻlchilarning Qizil gvardiya batalyonida xizmat qilgan.

1919-yilda komsomoliga ishga oʻtgan, 1921-yilgacha Samarqand okrug komiteti kotibi, Toshkent shahar Turkiston komsomol komiteti siyosiy maʼrifat boʻlimi mudiri lavozimlarida ishlagan.

1921-yil noyabrda VCHK organlariga ishga yuborilgan, 1925-yilgacha Samarqand, Buxoro, Ashxobod, Andijon, Qoʻqon shaharlarida Oʻrta Osiyo temir yoʻli transport boʻlimida ishlagan.

1925-yilda harbiy xizmatga chaqirilib, Oʻrta Osiyoda SSSRning Afgʻoniston bilan chegarasini qoʻriqlash uchun joʻnatilgan va chegarada 1937-yilgacha komendant yordamchisi, komendant, chegara otryadi komandiri lavozimlarida xizmat qilgan. 1927–1929-yillarda Moskvadagi Oliy chegara maktabida oʻqigan. 1934—1937-yillarda M.Frunze nomidagi Qizil Armiya Harbiy Akademiyasida tahsil olgan.

1937—1939-yillarda u 23-Qizil bayroqli Kamianets-Podilskiy chegara otryadining boshligʻi lavozimida ishlagan.

1938-yil 26-iyunda u Kamianets-Podilskiy viloyatining 5-sonli Chemerovets saylov okrugida birinchi chaqiriq Ukraina SSR Oliy Radasi deputati etib saylangan. BP(b)U MK aʼzosi (1938—1940), KP(b)U Kamianets-Podilskiy viloyat qoʻmitasi byurosi aʼzosi (1938—1939) boʻlib faoliyat yuritgan.

1939-yil avgustdan 1944-yil maygacha SSSR NKVDning Uralsdagi Usollag boshqarmasi boshligʻi boʻlgan. 1944-yil may-dekabr oylarida Aleksandr 1-Belorussiya frontining 18-Qizil bayroqli chegara otryadi boshligʻi boʻlgan. 1944-yil dekabrdan u NKVD qoʻshinlari 1-Belorussiya frontining qoʻriqlash shtab boshligʻi boʻlgan.

U 21-fevral kuni Moskvada vafot etgan.

Harbiy unvonlari 

 kapitan (1936-yil 29-avgust)
 mayor
 polkovnik (1940-yil 31-avgust)

Mukofotlari 

 Qizil Bayroq ordeni (1945-yil 6-aprel).
 2-darajali Suvorov ordeni (1945-yil 16-sentyabr).
 1-darajali Vatan urushi ordeni.
 Qizil yulduz ordeni

Manbalar 

Webarxiv andozasi wayback havolalari
Moskvada vafot etganlar
Samarqandda tugʻilganlar
Qizil Yulduz ordeni sohiblari
1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari
Qizil Bayroq ordeni sohiblari
1975-yilda vafot etganlar
21-fevralda vafot etganlar
1903-yilda tugʻilganlar
12-sentyabrda tugʻilganlar
Vollastonit

Vollastonit [ingliz kimyogari U. X. Vollaston (1766—1828) nomidan] — yuqori temperaturada hosil boʻladigan metamorfik mineral. Kimyoviy formulasi Ca3(Si3O9). Triklin singoniyali. Koʻpincha yelpigʻich yoki uzunchoq va tola holidagi kristallar. Rangi oq, kulrang yoki qizgʻish tusli. Sadafsimon yaltiroq. Qattiqligi 4,5—5; s. of. 2,8—2,9. V. Markaziy Osiyodagi granit intruziyalarining ohaktoshlar bilan tutashgan joyida hosil boʻlgan. Tabiatda piroksen, granat, amfibol, kalsit va kvars bilan birga uchraydi. V. yuqori kuchlanishlarga bardosh bera oladigan elektr issiqlik izolyatorlari, koshinlar, gʻisht, mineral paxta, maxsus filtrlar i.ch.da qoʻllaniladi. Gʻarbiy Oʻzbekistonning ZirabuloqZiyovuddin, Nurota, Qoratepa hamda Chatqol, Hisor va Qurama togʻlarida koʻp uchraydi. Oʻzbekistonda V.ning 40 dan ortiq yirik konlari topilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Vologda

Vologda — Rossiyadagi shahar, Vologda viloyatining markazi. Temir yoʻl tuguni. Vologda daryosi boʻiidagi pristan. Aholisi 290,6 ming kishi (1999). Shahar haqidagi dastlabki maʼlumotlar 1147 yildan boshlab uchraydi. 16—17-asrlarda yirik savdo-sotiq markazi boʻlgan. Sanoatining asosiy tarmogʻi mashinasozlik va metallsozlik. Oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Yengil sanoat ham katgagina oʻrin tutadi: zigʻir tola kombinati, tikuvchilik, poʻstin fabrikalari, mebel kombinati, qurilish materiallari korxonalari bor. Toʻr (krujevo) toʻqishning muhim markazi. 3 oliy oʻquv yurti, 3 teatr, 3 muzey, jumladan suratlar galereyasi bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Rossiya shaharlari