MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Gujarot tili

Gujarot tili yoki gujarotiy — hind-yevropa tillari oilasining hind guruhiga mansub til. Hindistonning Gujarot shtatining rasmiy tili, Maharashtra shtatiga tutash hududlarda ham tarqalgan. Unda 47 mln. dan ziyod kishi soʻzlashadi (1990-yillar oʻrtalari). 3 asosiy dialektga ajraladi: shim. (yoki ahmadobod); gʻarbiy (yoki katxiyavar); jan. (yoki surat). Soʻz yasalishi suffiks, prefiks va soʻzlar qoʻshilishi asosida yuz beradi. G.t. fonetikasida old qator unlilarda va sonantlar (u) palatallashuvi uchramaydi. G.t.da 6 ta oʻziga xos kelishik mavjud (vositasiz, egalik, obʼyektli, vositali, ayiruvchi, oʻrin). Bundan tashqari, 2 ta son (birlik, koʻplik) bor. Feʼl shaxs, son, jins, zamon, mayl (aniqlik, buyruq, gumon, istak) kategoriyalariga, shuningdek, bulardan tashqari (oʻtimli va oʻtimsiz feʼllarda yuzaga chiqadigan) majhullik, aniqlik nisbatlariga ega. Ega gapning boshida, kesim esa oxirida keladi. G.t. lugʻat tarkibida sanskrit, fors, arab tillaridan oʻzlashgan soʻzlar anchagina. Keyingi vaqtda ingliz tilidan baʼzi soʻzlarning oʻzlashishi ham kuzatilmoqda. Gujarot alifbosi devanagari yozuviga juda yaqin.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Tillar
Gujarotlar

Gujarotlar — Hindistondagi xalq (taxminan 46 mln. kishi), Gujarot shtatining asosiy aholisi. Shuningdek, Pokistonda ham yashaydilar. Umumiy soni 47 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Gujarot tilida soʻzlashadi. Dindorlari — asosan hinduizmga eʼtiqod qiladilar, sunniy musulmonlar va jaynizm tarafdorlari ham bor. Devanagari yozuviga yaqin boʻlgan maxsus yozuvga ega. G.ning asosiy mashgʻuloti — dehqonchilik (sholi, bugʻdoy, tariq, shakarqamish, paxta yetishtirish), shuningdek, hunarmandchilik (uy toʻqimachiligi, metallga ishlov berish, zargarlik) rivojlangan. G.ning negizini Hindistonda ilk oʻrta asrdan maʼlum boʻlgan gujar elati tashkil etgan. Keyinchalik uning tarkibiga qisman rajastxonlar, bxillar, kollar va b. qoʻshilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gujon Jan

GUJON (Goujon) Jan (taxminan 1510— 1564/68, Bolonye) — fransuz haykaltaroshi, Uygʻonish davrining yirik vakili. Ruan (1540—41), Parij (1543— 44)da ishlagan. G. haykallari bezakdorligi va shakllarning mutanosibligi bilan ajralib turadi. Linyeri mehmonxonasi (hoz. Karnaval muzeyi, taxminan 1545), Luvr (1550-yillar)ning haykaltaroshlik bezaklarini yaratgan. Kariatidalar zali (Luvr)dagi ayol haykallari, Sen-Jermen l’Okserrua cherkovi boʻrtma tasvirlari (1544, Luvr) va J. Gujon. "Nimfalar". Parijlash "yegunohlar favvorasi" relyefi (marmar, 1547—49, Luvr). "Begunohlar favvorasi" (1547—49, Parij) va b. yaratdi. Grafik rassom sifatida Vitruviy risolasini bezagan (yogʻoch gravyura, 1547).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gujranvala

Gujranvala — Pokistondagi shahar. Panjob viloyatining shim.sharqida. Aholisi 1,2 mln. kishi (1998). Transport yoʻllari tuguni. Oziq-ovqat, toʻqimachilik, metallsozlik, mashinasozlik (elektrotexnika) korxonalari, ip va jun gazlama fabrikasi, paxta tozalash va mexanika zavodlari bor. Hunarmandchilikda ip va ipak gazlamalar toʻqiladi, charm, fil suyagi va metalldan turli buyumlar, chinni va sirlangan sopol idishlar tayyorlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Pokiston shaharlari
Gujumdi togʻlari

Gujumdi togʻlari - Markaziy Qizilqumdagi togʻlar. Quljuqtov togʻlarining sharqiy davomi. Eng yuqori nuqtasi 773 m (Boshgujumdi choʻqqisi). Gujumdi togʻlari kenglik boʻyicha yoʻnalgan, shimoliy yon bagʻirlari ancha tik, janubiy esa yotiqroq. Shimolida Qoraxotin va janubida Oyoqogʻitma botiqlari tomon yon bagʻirlari zinapoyasimon shaklda pasayib boradi. Togʻ etaklari keng prolyuvial shleyflar bilan band. Yon bagʻirlari quruq soylar bilan parchalangan.

Gujumdi togʻlari paleozoyning terrigen (kremniyli qumtosh), kremniyli karbonat (asosan dolomit) va terrigen (alevrit, kumtosh, konglomerat, gravelit) jinslaridan tashkil topgan. Suvayirgʻich qismida qattiq qumtosh, dolomit va baʼzan konglomeratlardan qoyali relyef shakllari vujudga kelgan.

Gujumdi togʻlarida choʻl mintaqasiga mansub boʻz-qoʻngʻir tuproklar tarqalgan. Oqjusan, teresken, yon bagʻirlarning quyi qismlarida keyreuk, boyalich oʻsadi. Yaylovlarda qorakoʻl qoʻylari boqiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Togʻlar
Oʻzbekiston geografiyasi
Guzar

Guzar — 

1) shahar yoki qishloqning uch koʻcha, toʻrt koʻchali yoki choyxona va magazinlar, baqqollik va qassoblik doʻkonlari boʻlgan gavjum va serqatnov, obod joyi. Odatda, mahalla odamlari G.ga chiqib choyxoʻrlik qiladilar, suhbatlashadilar, hordiq chiqaradilar; 

2) Buxoroda mahalla, kvartal (mas, Soʻzangaron guzari, Ibrohimxoʻja guzari kabi). G.ni oʻtmishda qozi tayinlaydigan oqsoqol — guzaroqsoqol boshqargan; 

3) Xorazmda soydan qayiqlarning oʻtish joyi va odam o'tishi uchun qoʻyilgan maxsus qayiq.

Manbalar
Guychjou

Guychjou — Xitoyning jan.gʻarbidagi provinsiya. Mayd. 176,3 ming km. Aholisi 36,5 mln. kishi (1998). Asosan xitoylar, oz qismi mayda millatlar. Maʼmuriy markazi — Guyyan sh.

Guychjou Yunnan-Guychjou togʻligida joylashgan, ohaktosh va slaneslardan tuzilgan. Togʻlik sharqdan gʻarbga 700 m dan 2872 m gacha balandlashib boradi.

Karst keng tarqalgan. Eng katta daryosi — Utszyan. Iqlimi sernam, subtropik iqlim. Yillik yogʻin 800–1300 mm, yogʻinning koʻp qismi yozda yogʻadi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 4—8°, iyulniki 22— 26°. Tuprogʻi unumdor (laterit, qizil vasariqtuproqlar). Oʻrmonlar, asosan, togʻ yon bagʻirlarida; qimmatbaho yogʻoch beradigan va b. daraxtlar (dub, qaragʻay, choy daraxtlari) oʻsadi.

Guychjou iqtisodiyotining yetakchi tarmogʻi — qishloq xoʻjaligi Mayd.ning 11% dan koʻprogʻi ishlanadi, shundan yarmi sugʻoriladi. Asosiy ekinlari: sholi (ekin mayd. ning 40% i), makkajoʻxori, bugʻdoy, indov, tamaki va b. Mevachilik rivojlangan. Chorvachilik yordamchi ahamiyatga ega; choʻchqa boqiladi, qoramoldan, asosan, ish hayvoni sifatida foydalaniladi. Tung va kamfora moyi ishlab chiqariladi, lak daraxti plantatsiyalari bor, dorivor oʻsimliklar teriladi. Guychjou simob qazib olishda mamlakatda yetakchi oʻrinda (Tunjen); mis (Veynin), marganes rudasi (Szuni), surma (Dushan, Sandu), koʻmir, temir rudasi qazib chiqariladi. Oziq-ovqat, tamaki, toʻqimachilik, kimyo, mashinasozlik (konchilik sanoati uchun mashinalar, transport mashinalari, qishloq xoʻjaligi texnikasi va b. ishlab chiqariladi), qurilish materiallari sanoati, qogʻoz va yogʻochsozlik korxonalari bor. Asosiy sanoat markazlari — Guyyan, Tunjen.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Guychjou
Guyyan

Guyyan — Xitoyning jan.gʻarbidagi shahar, Guychjou togʻligida. Guychjou provinsiyasining maʼmuriy markazi. Muhim temir yoʻl va avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 3,1 mln.dan ziyod kishi (1998). Metallsozlik, mashinasozlik, kimyo, toʻqimachilik, sement, oyna, ipakchilik, yogʻochsozlik, qogʻoz, konchilik sanoatlari uchun uskunalar ishlab chiqaruvchi zavodlar va b. sanoat korxonalari bor. G. yaqinidan temir rudasi, koʻmir va appatit qazib chiqariladi. G.da Xitoy FAning filiali, universitet, qishloq xoʻjaligi va b. institutlar bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Robert Hooke

Robert Hooke (; 1635-yil 18-iyul, Uayt oroli — 1703-yil 3-mart, London) — ingliz tabiatshunos olimi, konstruktori, ixtirochisi. Hooke havo nasosi va burama barometr ixtiro qilgan, mikroskop, koʻzguli teleskop, shamol kuchini oʻlchaydigan va b. asboblarni takomillashtirgan. Oʻsimlik va hayvon toʻqimasining hujayralardan tuzilganligini tekshirgan („hujayra“ soʻzini fanga Hooke kiritgan). Hooke Gyuygens bilan birga termometrning doimiy nuqtalari: muzning erish nuqtasi va suvning qaynash nuqtasini aniqlagan. Elastik jismlarga qoʻyilgan kuch bilan uning deformatsiyasi orasidagi bogʻlanish qonunini kashf etgan (qarang Hooke qonuni). Hooke osmon jismlari bir-biriga tortiladi, degan fikrni ilgari surgan, tortishish kuchlari masofa kvadratiga teskari mutanosib ekanligi, sayyoralar elliptik orbitalar boʻyicha harakatlanishini aniqlagan. Yorugʻlikning toʻlqin tabiati haqidagi nazariyani quvvatlagan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Hooke qonuni

Hooke qonuni () — qattiq jismning elastik deformatsiyasi bilan shu jismga qoʻyilgan mexanik kuchlanish orasidagi chiziqli munosabatni ifodalaydigan qonun. Robert Hooke kashf qilgan (1660). Kuchlanish taʼsirida jism choʻzilishi yoki siqilishi mumkin. Masalan, uzunligi va koʻndalang kesim yuzasi S boʻlgan sterjen boʻylama Gʻ kuch bilan choʻzilsa, uning uzayishi Al=Fl/ES boʻladi, bunda: D — mutlaq (absolyut) choʻzilish (qisqarish), Ye — elastiklik moduli (Yung moduli). Nisbiy choʻzilish uchun o"=£e, bunda o — normal kuchlanish, ye — nisbiy choʻzilish. Siljish uchun x=Su, bunda: u — siljish burchagi, x — urinma kuchlanish, G — siljishdagi elastiklik moduli, koʻpchilik materiallar uchun G=0,4E. Masalan, poʻlat uchun £=2-106 kg-k/sm2, choʻyan yoki mis uchun £’=1-106 kg-k/sm2 va h.k.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gul (maʼnolari)

Gul:

 Gul (ﬂ os) — yopiq urugʻli oʻsimliklar (qarang
 Gul (marosim) — marhum xotirasiga bagʻishlab oʻtkaziladigan marosim.
 Gul (naqsh) — 1) islimiy naqsh; tabiatdagi gullarni naqqosh tomonidan uslublashtirib olingan tasviri.
Gul (marosim)

Gul — marhum xotirasiga bagʻishlab oʻtkaziladigan marosim. G. marosimi bahorda gullar ochilgan chogʻda, vafot etganlarning yiliga qadar oʻtkaziladi. Asosan, qarindosh, qoʻni-qoʻshni ayollar qatnashadi. Ularning oldiga dasturxon yozib choy-non, baʼzan taom tortiladi. Suhbataro marhum xotirlanadi, faoliyati tilga olinadi, uning shaʼniga duoyi-fotiha oʻqib tarqaladilar. Uning oilasidagi ayollar va xohlaganlar qabristonga borib marhumning qabriga gul qoʻyadilar (baʼzilar gulni qabr tuprogʻiga koʻmadilar).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gul (naqsh)

Gul — 1) islimiy naqsh; tabiatdagi gullarni naqqosh tomonidan uslublashtirib olingan tasviri. Naqsh mujassamotida uni toʻldiradi va jozibali qiladi hamda asosiy yoki ikkinchi darajali ahamiyatga ega boʻladi. G.lar murakkab (pistagul, koʻpbargli G. va b.) va oddiy (oygul, lolagul, paxtagul va b.) turlarga boʻlinadi. Amaliy sanʼatning barcha sohalarida qoʻllaniladi; 2) naqsh soʻzi oʻrnida keng ishlatiladi. G. soʻziga naqsh nomi qoʻshib aytiladi (mas, G.i raftor, davra G. va b.).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gul bayrami

Gul bayrami – Oʻzbekistonda bahor faslida gulga bagʻishlangan sayillar. Bunday bayramlar togʻ bagʻrida, qir-adirlarda, bogʻlarda oʻtkazilgan. G. b. dunyoda keng tarqalgan anʼanalardan biridir. Koʻpgina mamlakatlarda gullarga bagʻishlangan, jumladan Gresiyada sunbul, Yaponiyada xrizantema, Fransiyada marvaridgul, Hindistonda atirgullarga bagʻishlangan maxsus bayramlar mavjud. 1) har yili koʻklamda oila aʼzolari va yor-birodarlarning lolazorlarga sayil qilishi, lola terib, xursandchilik qilish maqsadida oʻtkaziladigan dam olish odati. Bu sayillar „qizil gul sayili“, „lola sayili“, „sumbula sayili“, „boychechak“, Samarqandda mevali daraxtlar, jumladan behi gullaganda – „behi guli sayili“ („sayil guli behi“), Zarafshon vodiysida „boychechak gulgardoni“, Buxoroda gullar ochilib, bulbullar sayragan vaqtda – „Gulgardoni bulbulxon“ („Bulbul qoʻshigʻi“) singari nomlar bilan mashhur boʻlgan; 2) gul va chechaklar avji ochilgan chogʻda istirohat bogʻlarida tashkil etiladigan eng yaxshi gul namunalari koʻrigi. Bunday koʻriklarni respublikamizning Toshkent, Namangan va b. shaharlarida har yil oʻtkazish anʼanaga aylangan. Bu G. b.da davlat gulchilik xoʻjaliklarida yetishtirilgan hamda xususiy gulchilar yetishtirgan gul navlari namunalari namoyish qilinadi. Gʻoliblar esdalik sovgʻalari bilan taqdirlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkenyil Sayfiddinov A., Oʻzbekistan bayramlari, T., 1991.
Gul va sanobar

"GUL VA SANOBAR" — ishqiysarguzasht doston. 13—14-asrlarda fors adabiyotida paydo boʻlgan. Muallifi nomaʼlum. Dastlab qoʻlyozmalarda tarqalgan, soʻng bir necha toshbosmada nashr etilgan. Mazmuni "Ming vir kecha" ertaklaridagi "Sindbod bahriy hikoyalari"ni eslatadi. Asarda muhabbat qudrati har qanday yovuz kuchlarni yengadi, degan gʻoya yetakchi oʻrin egallaydi. Oʻzbek dostonchiligida Fozil Yoʻldosh oʻgʻli, Islom shoir Nazar oʻgʻli, Rahmatulla Yusuf oʻgʻli va Xorazm dostonchilari ijrosida maʼlum. Fozil shoir va Rahmatulla Yusuf oʻgʻli variantlari "Oʻzbek xalq ijodi" seriyasida "Zevarxon" nomi bilan nashr etilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gul masjid

Gul masjid — Qashqadaryo viloyati Qarshi tuman idagi meʼmoriy yodgorlik (1875). Bino chortoq tarhli (17,2x11,7 m), bir ustunli, murabba tarxli xonaqoh (7,7x7,7 m) va uch tomoni ayvondan iborat. Pishiq gʻisht (26x26x4—50 sm)dan, toʻsin tashlab, yassi tomli qilib yopilgan. Shifti naqshlar bilan nafis bezatilgan, mehrobi iroki ravoqli, atrofiga zanjira naqsh ishlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari
Gul Pocho Ulfat

Gul Pocho Ulfat (1909, Lagʻmon -1977, Kobul) — afgʻon shoiri, yozuvchi, jurnalist va jamoat arbobi. Pashtu (afgʻon) va forsi-kobuliy (dariy) tillarida ijod qilgan. Afgʻon akademiyasi adabiyot boʻlimi mudiri (30-yillar 2-yarmi), prezidenti (1956—62). Sheʼriy ("Afgʻon qoʻshiqleri", 1946; "Saylangan sheʼrlar", 1954 va b.), nasriy ("Tanlangan hikoyalar", 1957 va b.) va adabiyotshunoslikka doir ("Yozuvchilik mahorati", 1961 va b.) koʻplab asarlari nashr qilingan. Ularda adib xalqlar doʻstligini ulugʻlagan. Osiyo-Afrika yozuvchilari Toshkent konferensiyasi (1958)da ishtirok etgan. Uning "Begunoh mahbus", "Hayot sozi", "Ajib inson", "Dono maslahat", "Kelgusi kun", "Ey, zindonchi" kabi hikoyalari, "Men shundayman", "Juldur kiyingan sohibjamol" (1970) va b. sheʼrlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar 
 Begunoh mahbus (hikoyalar), T., 1963.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gul urugʻchiligi

Gul urugʻchiligi - gulchilikning sifatli gul urugʻi tayyorlash bilan shugʻullanadigan tarmogʻi. Asosan bir yillik va ikki yillik gullar urugʻlarini hamda gullar piyozlarini yetishtiradi. G. u. quyidagi boʻlimlardan iborat: seleksiya — yangi gul navlari yaratish, seleksiya st-yalari va seleksiya tajriba muassasalarida oʻtkaziladi; nav sinash — yangi navlar Davlat nav sinash komissiyasi tomonidan nav sinash uchastkasida sinaladi, soʻng rayonlashtiriladi; urugʻchilik — rayonlashtirilgan yangi navlarni koʻpaytirish va ularni yaxshilash; bu ishlar elita va maxsus urugʻchilik uchastkalarida amalga oshiriladi; gul urugʻlari bilan taʼminlash — navli urugʻlarni yigʻib, saqlash va tegishli xoʻjaliklarga tarqatish, bu ishlar bilan Oʻzbekistonda, asosan, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Botanika bogʻi, akademik R. R. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining gulchilik boʻlimi hamda shaharlardagi manzarali bogʻdorchilik va manzarali gulchilik xoʻjaliklari shugʻullanadi; urugʻchilik nazorati — gul urugʻlarining nav va sifatini ekish oldidan tekshirish.

Seleksiya st-yalarida yetishtirilgan yangi navlar ilmiy tadqiqot muassasalari va urugʻni dastlabki koʻpaytirish xoʻjaliklarining elita boʻlimlarida alohida paykallarda oʻstiriladi. Urugʻni tezroq yetiltirish uchun kech ochiladigan gullar urugʻi kungay yerlarga ekilib, ilgʻor agrotexnika usulida parvarishlanadi. Urugʻ olish uchun biologik va xushmanzarali belgilari talabga mos keladigan gul tuplari tanlanadi.Buning uchun gullar ochilgan paytda aprobatsiya oʻtkaziladi. Gul urugʻlari mumkin qadar tupida yetiltirib, kuzgi yogʻingarchilikka qoldirmay yigʻib olinadi. Urugʻlar gul toʻplami bilan bogʻlangan holda bostirma ostida yoki yorugʻ bino ichida osib quritiladi, yanchib tozalangan urugʻ saqlash uchun omborga topshiriladi.

Lutfulla Abdurahmonov.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gul changi

Gul changi — gulli oʻsimliklar changdonlarida hosil boʻladigan chang donachalari. Urugʻli oʻsimliklarda chang donachasi — mikroskopik tuzilma (erkak gametofit) boʻlib, unda changlanish paytida yoki undan keyin urugʻlanish uchun zarur boʻlgan erkak gametalar (spermiylar) rivojlanadi. Chang donchalari shaqli (yumaloq, choʻzinchoq, boʻlakchali yoki koʻp burchaqli), hajmi va qobiq koʻrinishi boʻyicha nihoyatda xilma-xil. Gulli oʻsimliklar G.ch. mayda, yirik va gigantlari ham boʻladi. Poliploid shakllarida changlar aytarli yirik, teshikchalari koʻp va chang naychalari deyarli keng boʻlishi kuzatilgan. G.ch. oziq moddalar (qand, yogʻ, oqsil va h.k.)ga boy, shuningdek, tarkibida fermentlar, karotinoidlar, vitaminlar koʻp uchraydi. G.ch. qobigʻi (sporoderma), odatda, ikki qavat: ichki yumshoq — intina va tashqi qattiq — sklerin (ekzina)dan iborat.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gula

Gula (fors. — eshilgan ip) — toʻquv dastgohi (doʻkoni) da tanda nax (ip) larini ikkiga ajratib, moki oʻtkaziladigan kom (oraliq) ochishga xizmat qiladigan asbob. G. ikki xil boʻladi: I) ipgula — jimjiloq yoʻgʻonligidagi ikkita qaragʻay choʻp hamda gulzanjiralardan iborat boʻlib, qoʻldoʻkon va mashinadoʻkonda ishlatiladi; 2) simgula — temirdan yasalgan ikkita javza hamda oralaridan nax oʻtadigan ingichka simlar; toʻquv dastgohida ishlatiladi. G.ning uzunligi toʻqiladitan tandaning eni, naxlarning bogʻi va miqdoriga bogʻliq. Tanda necha tepkili doʻkonda toʻqilishiga qarab, bir tandada ikkitadan (toʻrt qanotlida), toʻrttadan (sakkiz qanotlida), sakkiztadan (oʻn olti qanotlida) G. koʻtariladi.
Gula – galeva vazifasini bajaradi,  har bir tanda uchun gulabardor tomonidan tanda iplarining har biriga alohida teriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Milliy avrli gazlamala ishlab chiqarish texnologiyasi. Fargʻona, 2022-yil
 Texnologik jarayonlarni loyihalash. Toshkent, 2012-yil

Toʻqimachilik sanoati
Tekstil
Gulag

Gulag (; Glavnoye upravleniye lagerey — Axloq tuzatish-mehnat lagerlari, surgun va qamoq-joylari bosh boshqarmasi) — sobiq shoʻrolar davlatida 1934–56–yillarda axloq tuzatish mehnat lagerlari tizimiga rahbarlik qilgan NKVD (MVD) boʻlinmasi. Uning maxsus boshqarmalari turli joylar, Qaragʻandi, Dalstroy, Solovki, Belomor-Baltika, Vorkuta, Norilsk va boshqa yerlardagi axloq tuzatish mehnat lagerlarini birlashtirgan. Lagerlarda juda ogʻir sharoit oʻrnatilgan, eng oddiy insoniy huquqlarga ham rioya etilmagan, ish rejimi ozgina buzilgani uchun qattiq jazo berilgan. Sobiq Ittifoqning hamma chekkalaridan, shu jumladan, Oʻzbekistondan jazoga mahkum etilgan millionlab mahbuslar chekka Shimolda, Uzoq Sharqda va boshqa mintaqalarda joylashgan kanallar, yoʻllar va shu kabi inshootlar qurilishida haq olmay ishlagan. Ochlik, kasallik va mashaqqatli mehnat tufayli oʻlim haddan tashqari koʻp boʻlgan. A.I. Soljenitsinning „Gulag orollari“ kitobida shoʻrolar davlatidagi bu ommaviy qirgʻinlar va zoʻravonlik tizimi fosh qilindi. Kitob nashr etilganidan keyin GULAG atamasi NKVD lagerlari va turmalari, umuman totalitar tuzumning ifodasi boʻlib qoldi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

‎Havolalar
Gulalvon

Gulalvon (Coreopsis) — qoqidoshlar oilasiga mansub bir yillik va koʻp yillik oʻtlar turkumi. Poyasi 20—100 sm. Guli sariq, toʻpgul-savatcha, savatcha atrofidagi gultojbarglari (odatda 8 ta) tilchasimon, oʻrtadagilari naychasimon. Barglari qarama-qarshi joylashgan. Oʻzbekistonda ikki turi (S. tinctoria, S. grandiﬂ ora) manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Florida ramzlari
Gulbadan begim

Gulbadan begim (1522, Kobul -1603, Dexli) — Amir Temur avlodidan, Markaziy Osiyoda oʻrta asrlardagi yagona ayol-tarixchi.

Zahiriddin Muhammad Boburning qizi. Onasi Dildor begim. Gulbadan begim otasi Bobur podshohning farmoniga ko‘ra katta onasi ya'ni Humoyun Mirzoning onasi - Mohim begim qoʻlida tarbiyalangan. U 1529-yilda Agraga borgan. Yoshligidan adabiyot va tarixga qiziqqan. Zamonasining barcha bilimlaridan boxabar boʻlgan, fors tilini mukammal oʻzlashtirgan, "Boburnoma"ni mutolaa qilgan. Umrining oxirigacha asosan Hindistonda yashagan, Makkada boʻlgan (1575—82). Akbar buyrugʻiga koʻra Bobur va akasi Humoyun haqida "Humoyunnoma" asarini yaratgan. Asarda 15-asrning oxiri — 16-asrning oʻrtalarida Movarounnahr, Afgʻoniston va Hindiston hududlarida roʻy bergan voqealar bayon qilinadi.Gulbadan begim o‘z asarida saroy ahlining hayot tarzi, shuningdek, tarixiy asarlarda uchramaydigan Bobur podshoh xonadonining nozik xususiyatlari, oilaviy sharoitlari, to‘y va aza bilan bog‘liq udumlar, uy-ro‘zg‘or asboblari, kiyim-kechak turlari kabi jihozlar haqida mufassal hikoya qiladi. Unda "Boburnoma"da tasvirlangan voqealarning davomi qalamga olingan, shuningdek, "Boburnoma"ga kirmagan baʼzi voqea-hodisalar aks etgan. Asar forsiyda yozilgan. G.b. Boburning tarixnavislik sohasidagi anʼanalarini davom ettirib, kitobida tarixiy voqealar bilan birga madaniyat, adabiyot, tilshunoslik, geogr., etnografiya va b. sohalarga oid maʼlumotlarni ham keltirgan. Bobur hukmronligi davri voqealarini qisqa bayon qilib, Humoyun davrini batafsil yoritgan. Asarning 83 varoqdan iborat yagona qoʻlyozma nusxasi Angliyaning Britaniya muzeyida saqlanadi. Unda voqea tugallanmagan, ingliz sharqshunosi Charlz Ryo oʻz katalogida uning qisqa tavsifini bergan. Ingliz olimasi A.S. Beverij ingliz tiliga (London, 1902), S. Azimjonova oʻzbekchaga (Toshkent, 1959) tarjima qilib, forscha asl nusxasi va izohlari bilan nashr ettirganlar. Tarixchi olim Abulfazl Allomiy "Akbarnoma" asarini yaratishda "Humoyunnoma"dan keng foydalangan.

Ac: Humoyunnoma, T., 1959.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Tarixchilar
Gulbahor

Gulbahor — Toshkent viloyatidagi shaharcha (1943 yildan), Yangiyoʻl tumanining markazi (1974 yildan). Gulbahor Yangiyoʻl tumanining jan.-sharqida. Aholisi 12,1 ming kishi (2002), asosan oʻzbeklar, shuningdek, rus, qozoq, tatar va boshqalar millat vakillari ham yashaydi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi Yangiyoʻldan — 6 km. Gulbahordan Toshkentgacha boʻlgan masofa 40 km. Gulbahor Eski Qovunchi qishloq yigʻini xududida 1970y.lar boshida kurila boshlagan. Gulbahorda tuman xrkimiyatining mahkamasi va boʻlim, boshqaruv idoralari joylashgan. Madaniyat saroyi, stadion, tez yordam markazi, kasalxona, madaniymaishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor.

Manbalar 

Oʻzbekiston:Shaharchalar
Yangiyoʻl tumani
Gulbeor

Gulbeor (Portulaca grandiﬂ ora), beorgul — semizoʻtdoshlar (semizoʻtgullilar oilasi)ga mansub bir yillik oʻt. Vatani — Janubiy Amerika. Poyasi nisbatan yoʻgʻon, sersuv, sershox, bri 10— 15 sm. Barglari ensiz, tuksiz. Guli ikki jinsli, yirik, shoxchalarning uchida 2—4 tadan joylashadi. Gultojbargi tuxumsimon, kosachasidan 3 barobar uzun, oq, qizil, sariq, binafsha va b. rangda. May-sent. oylarida gullaydi. Koʻsakchasi bir chanokli, koʻp urugʻli. Oʻzbekistonda manzarali oʻsimlik sifatida eqiladi. G. urugʻidan yaxshi koʻpayadi, shu sababli beorgul deb nomlangan. Oʻzbekistonda semizoʻt deb atalgan bitta yovvoyi turi bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gulbur

Gulbur — zardoʻzlikda naqsh asosida axta tayyorlovchi usta; xon va amirlik ustaxonasida asosiy mutaxassis hisoblangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Guldarasoy

Guldarasoy — Qashqadaryo viloyati Yakkabogʻ va Qamashi tumanlaridagi soy. Koʻhitang togʻining shim.-gʻarbiy yon bagʻri (2800 m) dan oqib tushadigan 16 ta katta-kichik irmoqning qoʻshilishidan hosil boʻladi. G. suvi sugʻorishga sarflanishi va yer ostiga sizib ketishi natijasida Yakkabogʻdaryoning chap tarmogʻi Qizildaryoga yetmasdan, Badaxshon qishlogʻidan 1 km jan. da tugaydi. Uzunligi 40 km, havzasining mayd. 276 km. G.ning havzasi nisbatan baland, shu tufayli koʻproq qor, yomgʻir va buloq suvlaridan toʻyinadi. Guldara qishlogʻi yaqinida oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi 0,17 m’/sek. Suvining 60—65% mart—iyun oylarida oqib oʻtadi, aprel—may oylarida oʻrtacha oylik suv sarfi 0,55 m/sek gacha yetadi, noyabr—fevral oylarida esa suvi kamayadi, baʼzan quyi oqimida oʻzani qurib qoladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Oʻzbekistondagi daryolar