Mem

Mem () – bu dunyo miqyosida taqlid qilish orqali tarqaladigan va koʻpincha maʼlum bir hodisani ifodalovchi ramziy maʼnoga ega boʻlgan gʻoya, xatti-harakatlar yigʻindisi. Mem yozuv, nutq, imo-ishoralar yoki taqlid qilingan mavzudagi boshqa taqlid qilinadigan hodisalar orqali uzatilishi mumkin boʻlgan madaniy gʻoyalar uchun birlik vazifasini bajaradi. Koʻpchilik memlarni genlar bilan oʻxshash deb hisoblashadi, chunki ular oʻz-oʻzidan koʻpayadi va selektiv bosimlarga javob beradi. Umumiy tilda mem Internet memiga, odatda tasvirlarda yaratiladi, keyin qayta ishlangan, nusxalangan holda onlayn ijtimoiy tarmoqlarda tarqatiladi.

Memetika  sohasi 1990-yillarda evolyutsion model nuqtai nazaridan memlarning tushunchalari va tarqalishini oʻrganish uchun fanga kirib keldi. Turli jabhalardagi tanqidlar memlarni empirik tarzda oʻrganishi va tekshirishi mumkin degan fikrni olgʻa surdi. Ijtimoiy fanlardagi baʼzi sharhlovchilar tanqidni rasmlar orqali mazmunli ravishda tasniflash mumkin ekanligini taʼkidladi. Boshqalar esa, bu atamaning ishlatilishi asl voqeani notoʻgʻri tushunishiga olib kelish mumkinligini aytdi.

Mem soʻzining oʻzi Richard Dawkins tomonidan 1976-yilda chop etilgan "The Selfish Gene" kitobidan kelib chiqqan neologizmdir. U N. K. Xamfrining „memlar nafaqat metaforaviy tarzda, balki tirik tuzilmalar sifatida koʻrib chiqilishi kerak“  degan taklifini mamnuniyat bilan qabul qildi va memlarni „miyada jismoniy yashaydi“ degan gʻoyani ilgari surdi. Dawkins oʻzining asl niyatlari oddiyroq boʻlganini aytgan boʻlsa-da, u Xamfrining fikrini maʼqulladi. USyuzan Blekmorning 1999-yilda prognozlar va empirik qoʻllab-quvvatlash bilan toʻliq memlarning ilmiy nazariyasini taqdim etish loyihasini maʼqulladi.

Etimologiyasi 
Mem atamasi mimem soʻzining qisqarishi va u qadimgi yunoncha mīmēma () soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „taqlid qilingan narsa“ degan maʼnoni anglatadi .

Kelib chiqishi 
1940-yillarda mashhur boʻlib, turli mamlakatlarda turli nomlar ostida memni qayta ishlash orqali qanday oʻzgartirish mumkinligini koʻrsatadi. Bu dunyodagi birinchi keng tarqalgan memlardan biri sifatida koʻriladi.

Dawkins bu atamani qayta ishlovchi deb hisoblashi mumkin boʻlgan har qanday madaniy birlik(ohanglar, modalar)ga murojaat qilish uchun ishlatgan. Memlar odatda maʼlumot va xatti-harakatlarning samarali nusxalari sifatida rivojlanishi orqali koʻpayadi. Odamlar memlarni har doim ham mukammal nusxa koʻchirmasligi va yangi memlarni yaratish uchun ularni boshqa memlar bilan takomillashtirish, birlashtirish yoki boshqacha tarzda oʻzgartirishi mumkinligi sababli, ular vaqt oʻtishi bilan oʻzgarishi mumkin. Dawkins madaniyat evolyutsiyasi orqali memlarning saqlanib qolishi va oʻzgarishi jarayonini biologik evolyutsiyadagi genlarning tabiiy tanlanishiga oʻxshatdi.

Memetik faoliyat: uzatish, saqlash 

Memlar, genlarga oʻxshab, qayta ishlay olish qobiliyatida farqlanadi; muvaffaqiyatli memlar saqlanib qoladi va tarqaladi; yaroqsizlari esa toʻxtab qoladi va unutiladi. Shunday qilib, memlar omborida sifatliroq va oʻz ahamiyatini yoʻqotmagan memlar tanlanadi.

Manbalar

Havolalar 

 Dawkinsning "The Selfish Gen" nashrining 30 yilligiga bagʻishlangan nutqi, Dawkins 2006-yil
 „Evolyutsiya va memlar: inson miyasi tanlangan taqlid qurilmasi sifatida“ : Syuzan Blekmorning maqolasi.

 Journal of Memetics, 1997-yildan 2005-yilgacha nashr etilgan memetika jurnali.
 Syuzan Blekmor: Memlar va „mavzular“, TED suhbatlari, 2008-yil fevral.
 Kristofer fon Bülov: Maqola Mem, tarjimasi: Yurgen Mittelstras (ed.), Enzyklopädie Philosophie und Wissenschaftstheorie, 2-nashr, jild. 5, Shtutgart/Veymar: Metzler 2013-yil.
 Richard Dawkins „mem“ soʻzining haqiqiy maʼnosini tushuntiradi
 Richard Dawkins | Memlar | Oksford Ittifoqi
Fan falsafasi
Til falsafasi
Falsafiy nazariyalar
Aqlning metafizikasi
Epistemologiyada tushunchalar
Neolgizmlar
Madaniy antropologiya
Memlar