Sauli Niinistö

Sauli Väinämö Niinistö (, 24-avgust 1948-yil) – Finlandiya Prezidenti (2012-yildan 2024-yil 1-martgacha). Maʼlumoti boʻyicha huquqshunos boʻlgan Niinistyo 1994—2001-yillarda Milliy koalitsiya partiyasi (NCP) raisi, 1995—1996-yillarda Adliya vaziri, 1996—2003-yillarda moliya vaziri, 1995—2001-yillarda Bosh vazir oʻrinbosari va NCP nomzodi boʻlgan. 2007-2011-yillarda Finlyandiya parlamenti spikeri boʻlib ishlagan va 2002-yildan buyon Yevropa xalq partiyasining (EPP) faxriy prezidenti hisoblanadi.

Niinisto 2012-yilgi prezidentlik saylovlarida NCP nomzodi boʻlib, hal qiluvchi ikkinchi turda Yashil Liga (VIHR) vakili Pekka Haavistoni 62,6% ovoz bilan magʻlub etdi. Niinisto 2012-yil 1-martda lavozimga kirishdi. 1956-yilda oʻz lavozimini tark etgan Juho Kusti Paasikividan keyingi birinchi NCP prezidenti. 2017-yil may oyida Niinistyo 2018-yilgi prezidentlik saylovlarida mustaqil nomzod sifatida qayta saylanish uchun nomzodini qoʻyishini eʼlon qildi. NCP va Xristian Demokratlar (KD) uning nomzodini qoʻllab-quvvatladi. 2018-yil 28-yanvarda boʻlib oʻtgan birinchi turda 62,7% ovoz bilan gʻalaba qozongan va uning ikkinchi muddati 2018-yil 1-fevralda boshlangan.

Biografiyasi 
Niinistyo 1948-yilda Salo shahrida tugʻilgan. Uning otasi Väinö Niinistyo (1911-1991) onasi Xilkka Niinistyo (1916-2014) edi.

Niinistyo 1967-yilda Salon normaalilseo oʻrta maktabini tamomlagan, Turku universitetiga oʻqigan. 1974-yilda huquqshunoslik boʻyicha bakalavr va 1977-yilda magistri darajasini tamomlagan.

Niinistyo milliy siyosatga kirishdan oldin 1978-1988-yillarda Saloda oʻzining yuridik firmasini boshqargan.

1977-yildan 1992-yilgacha Salo shahar kengashida ishlagan va 1987-yilda Finlyandiya parlamenti aʼzosi etib saylangan. 1994-yilda partiya raisi etib saylandi va 1995-yilda Bosh vazir Paavo Lipponenning birinchi kabinetida Adliya vaziri boʻldi.

Portfelini almashtirib, Niinisto 1996-yilda moliya vaziri boʻldi va 1999-yildan 2003-yilgacha Lipponenning ikkinchi kabinetida ishladi. Ikkala maʼmuriyatda Niinisto sotsial-demokrat Lipponen davrida Bosh vazir oʻrinbosari boʻlgan. Moliya vaziri sifatida Niinisto oʻzining qattiq moliyaviy siyosati bilan mashhur. 2002-yil 1-yanvarda yevro bilan xarid qilgan birinchi fin edi. Niinisto oʻz partiyasi tomonidan 2000-yilgi prezidentlik saylovlarida nomzod sifatida ishtirok etishga undagan, ammo shaxsiy hayoti bilan bogʻliq sabablarga koʻra nomzodlikdan bosh tortgan. 2001-yilda siyosatdan asta-sekinlik bilan ketishini eʼlon qildi va oʻsha yili uning oʻrniga Ville Itala partiya yetakchisi etib tayinlandi. 2003-yilda vazirlar mahkamasidagi vazirlik muddati tugagandan soʻng, Niinistyo Yevropa investitsiya bankida vitse-prezident boʻldi.

Niinisto 2006-yilgi prezidentlik saylovlarida oʻz nomzodini qoʻyishini eʼlon qildi. Amaldagi prezident Tarya Xalonenga qarshi chiqdi. 2006-yil 29-yanvarda boʻlib oʻtgan saylovda Halonenga yutqazdi. Niinisto kampaniyasining harajatlari taxminan 2,225,000 yevroni tashkil etdi.

Niinistyo 2009-yil 8-noyabrda Finlyandiya futbol assotsiatsiyasi prezidenti etib saylandi.

Niinistö 2012-yilgi prezidentlik saylovlarida ikkinchi marta NCP nomzodi boʻlgan. 37,0% ovoz bilan saylovning birinchi bosqichida gʻalaba qozondi va hal qiluvchi ikkinchi turda Yashil liga vakili Haavisto bilan raqobatlashdi. Ikkinchi davrada 62,6 foiz ovoz bilan oʻtdi. Niinistoning gʻalaba marjasi avvalgi toʻgʻridan-toʻgʻri saylangan prezidentlardan koʻra kattaroq edi. 15 ta saylov okrugining 14 tasida koʻpchilik ovozini qoʻlga kiritdi. Niinistyoning saylov byudjeti taxminan 1,2 million yevroni tashkil etdi.

2017-yil may oyida Niinisto 2018-yilgi prezidentlik saylovlarida mustaqil nomzod sifatida qayta saylanish uchun kurashayotganini eʼlon qildi. Tez orada uning nomzodi Milliy koalitsiya partiyasi va xristian demokratlar tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Saylovda Niinisto 62,7% ovoz olib, Finlandiyada saylovning birinchi bosqichida xalq ovozi bilan gʻalaba qozongan birinchi prezident boʻldi.

2022-yilga kelib, Niinisto 92 foiz maʼqullash reytingiga ega boʻlishi taxmin qilingandi.

Oilasi 
Niinistyo 1974-yilda Marja-Leena Alankoga turmushga chiqdi va ularning ikki oʻgʻli bor edi. Marja-Leena 1995-yil yanvar oyida avtohalokatda halok boʻldi. Niinistyo oʻzining Viiden vuoden yksinäisyys (tarjimasi: „Besh yillik yolgʻizlik“) kitobida birinchi xotini vafotidan keyingi umri haqida yozgan.

Vazirlar mahkamasi vaziri boʻlganida, Niinistyo beva sifatida, sobiq goʻzallik malikasi va keyinchalik Madaniyat vaziri boʻlgan deputat Tanja Karpela bilan ishqiy munosabatda boʻlgan. Karpelaning Markaz partiyasi muxolifatda edi va Niinistyo hukumatdagi ikkinchi eng nufuzli odam hisoblangan. 2003 yilda Karpela va Niinistyo 2004 yilda tugatilgan nikohlarini eʼlon qilishdi 

2005-yilda Niinistyo oʻsha paytda Milliy koalitsiya partiyasida ishlagan Nykypäivä jurnalida ishlagan Jenni Haukio bilan tanishdi. Keyinchalik ular ishqiy munosabatda boʻlishgan, lekin 2009-yil 3-yanvardagi toʻygacha munosabatlarni ommadan sir saqlashdi. 2017-yil oktabr oyida er-xotin farzand kutayotganliklarini eʼlon qilishdi va keyinchalik 2018-yil fevral oyida oʻgʻil farzand koʻrishdi. 2017-yilda Niinisto va Haukioning iti Lennu butun dunyo boʻylab sayohat qildi.

Niinistö – Turkudan Yashil liga deputati, Yashil liganing sobiq rahbari va sobiq atrof-muhit vaziri Ville Niinistoning amakisi.

Niinistö 2004-yilda Hind okeanidagi zilzila va tsunamidan omon qolgan. Tailandning Khao Lak shahrida elektr ustuniga chiqib, sunamidan qutulib qoldi.

Niinistö dindor nasroniy va Lyuteran cherkovining aʼzosi. Niinistyo boʻsh vaqtlarida konkida uchishni yaxshi koʻradi, qishda esa tez-tez xokkey oʻynaydi.

Niinistyo ona tilidan tashqari ingliz va shved tillarini ham biladi.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar