Virtual davlat

Virtual davlat (qisqacha VD ; ) — oʻzini xalqaro huquq subʼyekti boʻlishga qodir (qoida tariqasida, davlatlar) suveren davlat deb eʼlon qiladigan, lekin oʻz suverenitetini real va toʻliq amalga oshirishga intilmayotgan va qoida tariqasida, bu asosda real davlatlar bilan ziddiyatlarga kirmaydigan har qanday subʼyektlarning umumiy nomi. Virtual davlatlar oʻz suverenitetini amalga oshirishga intilmagani uchun, ular hududida ular eʼlon qilingan real davlatlar tomonidan jiddiy qabul qilinmaydi va ularning suvereniteti jahon hamjamiyati tomonidan tan olinmaydi. Ulardan baʼzilari MN yoki µM (,  va boshqalar) qisqartmalaridan foydalangan holda kiberdavlatlar yoki xayoliy davlatlar, shuningdek virtual millatlar deb nomlanishi mumkin.

Hamma virtual davlatlar (mikronatsiyalar) ham oʻzlarini davlat deb hisoblamaydi. Xristianiya erkin shahri kabi baʼzi bir bunday tuzilmalar davlatdan farqli jamiyatni siyosiy tashkil etishning boshqa shakllarini qoʻllaydi va buni bevosita eʼlon qiladi.

Davlatchilik nazariyasiga koʻra, davlat tashkilot sifatida quyidagi xususiyatlarga ega boʻlishi kerak:

 gʻazna (gʻaznachilik) va soliqlarni majburiy undirishni huquqiga ega boʻlish;
 doimiy aholisi boʻlgan nazorat ostidagi hududga ega boʻlish;
 boshqaruv organlariga ega boʻlish;
 zoʻravonlik monopoliyasini amalga oshirish uchun kuch tuzilmalariga ega boʻlish.

Virtual davlat, qoida tariqasida, ushbu mezonlarning faqat baʼzilariga taqlid qiladi — tegishli suveren hududga ega boʻlmasdan taqlid qilish mumkin boʻlgan mezonlarga. Misol uchun, u 4 kishilik aholiga yoki yozgi uy yoki kichik orolning oʻlchamiga ega boʻlmagan suveren hududga ega boʻlishi mumkin. Ikki fermer xoʻjaligining Estoniyadan ajralib chiqishi va ularning hududida Estoniya Sovet Sotsialistik Respublikasining qayta tiklanishiyoki Sardiniya yaqinidagi kichik Mal-di-Ventre orolida mustaqil Malu-Ventu Respublikasining eʼlon qilinishi bunga misol boʻla oladi. Bir necha oʻn yillar davomida virtual davlatning eng mashhur namunasi Silenddir.

Koʻpgina virtual davlatlar umuman hududga ega emas va Internetda yoki ularning asoschilarining tasavvurida joylashgan. Baʼzi virtual davlatlar oʻzlarining maʼlum hududlarga tegishli ekanligini eʼlon qiladilar, lekin ayni paytda ular ustidan real, hatto qisman nazorat ham yoʻq.

Baʼzi virtual davlatlar kulgi uchun yaratilgan va hududga daʼvo qilmaydi.

Virtual davlatlar davlatning ikkilamchi belgilarini takrorlashlari mumkin (va odatda takrorlashadi ham) — rasmiy davlat atributlarini: bayroqlar va gerblar, banknotlar, tangalar, pochta markalari, pasportlar, nishonlar, ular xalqaro forumlarda qatnashishlari, kitoblar chop etishlari, davriy nashrlar nashr etishlari, madaniy va sport tadbirlari va boshqalarni oʻtkazishlari mumkin.

Birinchi virtual davlatlar 19-asr oxirida paydo boʻlgan. 1990-yillarda Internet va kommunikatsiyalarning rivojlanishi bilan bunday shakllanishlarni yaratish gʻoyasi rivojlanishga yangi turtki berdi.

Hukumat 
Aslida, koʻplab virtual davlatlar surgundagi hukumatlar sifatida ishlaydi va ularga juda oʻxshash. Yagona farq shundaki, virtual davlatlar oʻzlarini xayoliy mamlakatlar hukumati deb daʼvo qiladilar va boshqa hukumatlarning butun hududini nazorat qilish huquqiga qarshi chiqmaydilar. Virtual davlatlarda boshqaruv shakllari xilma-xil: bular anarxistik, sovet va burjua respublikalari, monarxiyalar va hatto jamahiriyalar. Boshqaruv tuzilmasi juda xilma-xil boʻlishi mumkin. Aksariyat hollarda virtual davlatlar bir shaxsning gʻoyasi va hokimiyati atrofida qurilgan juda yetakchilik tashkilotlardir va shuning uchun virtual davlatlarning aksariyati avtokratik boshqaruv shakliga ega — odatda monarxiya. Biroq, koʻplab istisnolar mavjud — demokratik virtual davlatlar.

Virtual davlatlarda qonunchilik normalarining tuzilishi odatda real davlatlarning qonunchilik normalari tuzilishiga oʻxshaydi. Asosiy, boshlangʻich hujjat koʻpincha Mustaqillik Deklaratsiyasi boʻlib, u muayyan hududda mustaqil davlatni eʼlon qiladi. Uning imzolanishi yangi mamlakat tarixining oʻziga xos boshlanishidir. Keyin odatda siyosiy tuzumning asoslarini belgilovchi konstitutsiya tuziladi.

Iqtisodiyot 
Virtual davlatlar iqtisodiyoti juda oddiy. Bunday neotuzilmalarning katta qismi pochta markalari, banknotalar, kolleksiya tangalari va boshqa suvenirlarni chiqarish bilan shugʻullanadi.

Antarktidaning virtual davlatlari 

Vestarktika virtual davlati birinchi boʻlib Antarktida hududida paydo boʻldi ( yani Vestarktika Buyuk Gertsogligi, birinchi nomi Antarktidaning Axey hududi) . Uning asoschisi Travis MakGenri 2001-yilda Meri Berd yeriga hududiy daʼvolarni ilgari surdi (bu Antarktidadagi yagona neytral hudud boʻlib, unga hech qanday eʼtirof etilgan davlatlar rasman daʼvo qilmaydi). Misol yuqumli boʻlib chiqdi va keyinchalik Antarktidada yana bir nechta virtual davlatlar paydo boʻldi.

2008-yilda Antarktika mikromillatlar ittifoqi tuzildi( yoki  ; dastlab nomi ). Uning asoschilari Finismund, Meri-Steyt va Flandrensis Buyuk Gertsogligi mikrodavlatlari edi. AMUga yangi davlatlar qoʻshilishi mumkin, ammo qoʻshilgandan keyin ularga yangi hududiy daʼvolar qoʻyishga ruxsat berilmaydi. Mamlakat oʻz-oʻzidan tugatilgan taqdirda, uning mulki talab qilinmagan deb eʼlon qilinadi. Oʻz-oʻzini tugatish deganda faol aʼzolarni yillik roʻyxatga olishda qatnashmaslik tushuniladi.

2009-yilda Finismund Qirolligi va Rodeziya Respublikasi oʻrtasida Rodeziya mikrodavlat urushi boshlandi (Antarktidadagi birinchi va hozirgacha yagona urush). Rodeziya Finismundga shartnoma taklif qildi, unga koʻra Finismundning barcha yerlari Rodeziyaga oʻtardi. Finismund beixtiyor shartnomani imzoladi, lekin keyin uni bajarishdan bosh tortdi. Bunga javoban Rodeziya Finismund veb-saytiga bir nechta xakerlik hujumlarini uyushtirdi. Urush natijasida va boshqa virtual davlatlarning diplomatik saʼy-harakatlari natijasida Finismund Rodeziyaning daʼvolarini qondirdi va keyin oʻz faoliyatini toʻxtatdi.

Roman Mamchitsning " Private Correspondent " internet nashridagi maqolasiga koʻra, 2010-yil avgust holatiga koʻra Antarktidaning 10 ta mikrodavlati mavjud: Vestarktika (2001-yilda tashkil topgan, Antarktidadagi eng qadimgi davlat, Meri Berd yeriga daʼvo qiladi), „Janubiy Georgiya“ respublikasi (2010-yilda xuddi shu nomdagi orol aholisi tomonidan tashkil etilgan va Antarktika mintaqasida haqiqiy mavjud boʻlgan yagona mikrodavlat), Meri respublikasi (2008 yilda tuzilgan, Meri Berd yerining gʻarbiy qismiga daʼvo qiladi), Flandrensis Buyuk Gertsogligi (2008-yilda tashkil etilgan, Antarktida qirgʻoqlari yaqinidagi baʼzi orollarga daʼvogarlik qiladi), Keep Watch (2006-yilda tuzilgan), Antarktida Federativ Shtatlari (butun Antarktida va Janubiy okeanning bir qismiga daʼvo qiladi, 7 shtat va bir federal okrugdan iborat; muzdan xoli Antarktika vohalarini oʻz anklavlari deb hisoblaydi), Gʻarbiy Antarktida federatsiyasi, Antarktika Landashir hamjamiyati (materikdagi ikkinchi eng qadimgi mikrodavlat,, 2001-yil Vestarktika mikrodavlati paydo boʻlgandan soʻng tashkil etilgan, Antarktidaning bir nechta kam maʼlum boʻlgan davlatlari ittifoqi), Arkel gersogligi (Flandrensis Buyuk Gertsogligining vassali) va Azusan jamoasi (3 ta davlat birligi). Keyinchalik, ularning koʻpchiligi oʻz faoliyatini toʻxtatdi va endi AMU aʼzosi emas. Fininsmund qirolligi ham ilgari mavjud boʻlgan (2008 yilda tashkil etilgan, qirolicha Maud yerining janubida va Meri Berd yerining sharqida daʼvo qilingan, 2009 yilda oʻz faoliyatini toʻxtatgan, barcha yerlar Rodeziya Respublikasiga berilgan). AMU aʼzolaridan tashqari, tashkilot tomonidan tan olinmagan boshqa mikrodavlatlar, Antarktidaga daʼvo qiladilar masalan, dominion Melxisedeka va Amerika Sovet Respublikasi. 2014-yilda kontseptsiya oʻzgarishidan oldin, Romanovlar imperiyasi butun Antarktidani „kashfiyot huquqi“ ostida daʼvo qilgan.

2010-yil avgust holatiga koʻra Antarktidaning boshqa bir qancha virtual davlatlari Meri Berd yeridagi Vestarktika hududiga daʼvo qilganlar: Flandrensis, Fininsmund Qirolligi, Meri Respublikasi va Antarktida Federativ shtatlari .

Mikrodavlatlar 
Mikrodavlatlar() — faqat yaratuvchilarning tasavvurida, qogʻozda yoki Internetda mavjud boʻlgan yangi sunʼiy davlatlarni yaratish loyihalarining umumiy nomi. Baʼzan bunday davlatlarning hududi bor, lekin koʻpincha u juda kichik, uy-joy yoki kichik orol hajmida (masalan, Sardiniya yaqinidagi kichik orolning mustaqilligi toʻgʻrisidagi deklaratsiya). Bu atamalar 1970-yillarda kichik, tan olinmagan oʻzini davlat deb eʼlon qilgan sub’ektlarni tavsiflash uchun paydo boʻlgan neologizmlardir; shundan beri bir necha ming shunday „mamlakatlar“ tashkil topdi. Xuddi shu atama 19-asrning boshlaridayoq mavjud boʻlgan oldingi virtual jamoalarga nisbatan qoʻllanila boshlandi.

Mikrodavlatlar haqiqiy mustaqil davlatlarga oʻxshaydi, lekin ular davlat sifatida tan olinmaydi. Tan olingan davlatlar bilan qurolli qarama-qarshilikning yoʻqligi ularni separatistik rejimlardan ajratib turadi. Ular tangalar, bayroqlar, pochta markalari, pasportlar, medallar chiqarish, baʼzi xalqaro forumlarda qatnashish, kitoblar, davriy nashrlar, videolar nashr etish, sport tadbirlarini oʻtkazish va hokazolar orqali rasmiy davlat atributlarini koʻpaytirishga qodir va odatda harakat qilishadi ham.

Mikrodavlatlar baʼzan kichik, oʻzini mustaqil suveren davlatlar deb eʼlon qiladigan tashkilotlardir, lekin ular hech qanday tan olingan suveren davlat yoki biron bir millatdan yuqori tashkilot tomonidan tan olinmaydi. Ularni mustaqil davlatlar sifatida tan olingan, ammo oʻlchamlari kichik boʻlgan karlik davlatlar bilan aralashtirib yubormaslik kerak.

Mikrodavlatlarni yaratish motivlari nazariy tajriba, siyosiy norozilik, badiiy soʻz, shaxsiy oʻyin-kulgi yoki firibgarlik maqsadlarini oʻz ichiga oladi. Mikrodavlatlar turli shakllarda, jumladan, jismoniy dunyoda (quruqlikda, dengizda va kosmosda), Internetda, ularni yaratuvchilarning ongida yoki ularning baʼzilarining kombinatsiyasi sifatida mavjud boʻlishi mumkin. Baʼzi mikrodavlatlar tangalar, bayroqlar, pochta markalari, pasportlar, medallar va boshqa narsalarni chiqarish orqali jismoniy dunyoda oʻz operatsiyalarini kengaytirishga muvaffaq boʻlishdi.

Virtual davlatlar roʻyxati (toʻliq emas)

Yana qarang 

 Terra nullius
 Xalqaro-huquqiy tan olinish
 Tan olinmagan va qisman tan olingan davlatlar
 E. Peterbus Unum — „Griffinlar“ animatsion serialining epizodi boʻlib, unda bosh qahramon Piter Griffin hujjatlardagi yuridik xato tufayli oʻzining mikrodavlatiga asos solgan.
 „Futurama“ animatsion serialida (Bend Her epizodi) robot Bender oʻzi ixtiro qilgan mamlakat — Roboniyani koʻrsatib, ayol robot niqobi ostida Olimpiadada qatnashadi.
 Lev Kassilning „Konduit va Shvambraniya“ hikoyasida bosh qahramonlar Lelya va Oska Shvambraniya deb nomlangan xayoliy mamlakatni oʻylab topadilar.

Manbalar

Havolalar 

 Roman Mamchits Rodeziyskaya voyna v Antarktide, „Chastniy korrespondent“, 28 avgusta 2010 goda.
 Alastair Bonnett. Delitsya nado  // Jurnal Esquire 18 noyabrya 2014
 Alister Bonnett. Mikrogosudarstva i mikronatsii. Videozapis leksii 28 noyabrya 2014.
 Drugoy globus (kniga Ervina Strausa „Kak nachat sobstvennuyu stranu“) // Vzglyad (internet-gazeta), 21 marta 2006.
 Dmitriy Razaxatskiy. Idealniy ofshor // Jurnal Kompyuterra, № 12, 31 marta 2005.
 Sozday svoyu stranu — samie izvestnie mikrogosudarstva mira // Turist.rbc.ru, 10 yanvarya 2008.