Scotland Yard

Scotland Yard (rasmiy nomi Nyu Scotland Yard) — Londonning 32 ta tumanlarida politsiya nazorati uchun mas’ul boʻlgan hududiy politsiya kuchlari hisoblangan Metropolitan politsiyasining shtab-kvartirasi. Uning nomi Buyuk Scotland Yard deb nomlangan koʻchada, 4 Whitehall Pleysda joylashgan Metropolitan politsiyasining dastlabki shtab-kvartirasining joylashgan joyi nomidan olingan. ScotlandYardning kirish joyi politsiya boʻlimining umumiy kirish eshigiga aylangan va vaqt oʻtishi bilan koʻcha va Metropolitan politsiyasi sinonimga aylandi. The New York Times 1964-yilda Wall Street oʻz nomini Nyu-Yorkning moliyaviy okrugiga berganidek, Scotland Yard Londondagi politsiya faoliyati nomiga aylandi, deb yozgan.

Politsiya kuchlari 1890-yilda Buyuk Scotland Yarddan Viktoriya qirgʻogʻidagi yangi qurilgan binoga koʻchib oʻtgan va yangi shtab-kvartira uchun „Nyu Scotland Yard“ nomi qabul qilindi. Qoʻshni bino 1906-yilda qurib bitkazilgan. Uchinchi bino 1940-yilda qoʻshilgan. 1967-yilda Metropolitan Politsiya Xizmati (MPS) oʻz shtab-kvartirasini uch binodan iborat majmuadan Viktoriyaning Brodveydagi baland, yangi qurilgan binoga koʻchirdi. 2013-yil yozida kuchlar Nyu-Scotland Yardning oldingi joyining uchinchi binosi (1890-1967) boʻlgan Curtis yashil binosiga koʻchishi va shtab-kvartiraning nomi Scotland Yard deb oʻzgartirilishi eʼlon qilindi. 2016-yil noyabr oyida MPS „Yangi Scotland Yard“ nomini olishda davom etadigan yangi bosh qarorgohiga koʻchib oʻtdi.

Tarixi 
Metropolitan politsiya xizmati Katta Londonda huquqni muhofaza qilish uchun mas’uldir. London shahri politsiyasi tomonidan qoʻriqlanadigan London shahrining katta hududi va Britaniya transport politsiyasi zimmasida boʻlgan London metrosi va milliy temir yoʻl tarmoqlari bundan mustasno.

4 Whitehall joyi 

Metropolitan politsiyasi Robert Peel tomonidan 1829-yilda parlament tomonidan qabul qilingan Metropolitan politsiyasi toʻgʻrisidagi qonunni amalga oshirish uchun tashkil etilgan. Peel Eugène-Fransua Vidocq yordamida yangi politsiya shtab-kvartirasi uchun Whitehall Placedagi joyni tanladi. Birinchi ikki komissar Charlz Rouen va Richard Meyn turli politsiya xodimlari bilan birga binoni egallab olishdi. Ilgari 4 Whitehall Place xususiy uyi () Buyuk Scotland Yard deb nomlangan koʻchada joylashdi.

Ushbu bino 2015-yilda gipermarketlar operatori Lulu Group International tomonidan sotib olingan va 2019-yil dekabr oyida ochilgan Hyatt tomonidan boshqariladigan hashamatli mehmonxonaga aylantirilgan.

Viktoriya qirgʻogʻi 
1887-yilga kelib, Metropolitan politsiyasining shtab-kvartirasi 4-Whitehall Placedan bir nechta qoʻshni manzillarga, jumladan 3, 5, 21 va 22-Whitehall Placega kengaytirilgan. Keyinchalik meʼmor Richard Norman Shou tomonidan ishlab chiqilgan yangi bosh qarorgoh qurildi (). Bu Bino Viktoriya qirgʻogʻida, Temza daryosiga qaraydigan, hozirgi Mudofaa vazirligi shtab-kvartirasidan janubda joylashgan. 1888-yilda yangi bino qurilishi paytida ishchilar ayol kishining boʻlingan tanasini topdilar. „Whitehall siri“ deb nomlanuvchi bu ish hech qachon ochilmagan. 1890-yilda politsiya shtab-kvartirasi Yangi Scotland Yard deb nomlangan yangi joyga koʻchib oʻtdi. Bu vaqtga kelib, Metropolitan politsiyasi dastlabki 1000 zobitdan 13 000 nafargacha koʻpaydi va koʻproq maʼmuriy xodimlar va kattaroq shtab-kvartiraga muhtoj edi. Quvvatning hajmi va mas’uliyatining yanada ortishi koʻproq maʼmurlar va boʻsh joyni talab qilgan. Shu sababli, 1906 va 1940-yillarda yangi binolar qurib bitkazildi, shuning uchun Nyu-Scotland Yard uchta bino majmuasiga aylandi (). Birinchi ikkita bino endi Norman Shaw binolari sifatida roʻyxatga olingan bino hisoblanadi.

4-Uaytxoll-pleydagi asl bino hali ham Buyuk Scotland yardida orqa eshikli kirish joyiga ega. Baʼzi Metropolitan politsiyasining boʻlimi uchun fliallar hali ham birinchi shtab-kvartiradan koʻcha roʻparasida, Buyuk Scotland Yard 7-da joylashgan.

10 Brodvey 

Metropolitan politsiyasining shtab-kvartirasi 1967-yilda 8-10 Broadwayga, Viktoriya koʻchasi bilan chegaradosh joyda qurilgan yangi binoga koʻchirilgan.

2008-yilda Metropolitan politsiya boshqarmasi (MPA) 120 million funt sterlingga 10 Broadwayning bepul mulkini sotib oldi.

10 Broadway 2014-yil dekabr oyida Abu-Dabi moliyaviy guruhiga 370 million funt sterlingga sotilgan va oltita binodan iborat aralash foydalanish uchun qayta qurish rejalari 2016-yil fevral oyida tasdiqlangan. 2016-yil 31-oktabrda ko‘chirish tugallangandan so‘ng, mulk huquqi MPAdan Abu-Dabi moliyaviy guruhiga rasman o‘tkazilgan, bino oʻsha yilning oxirida buzib tashlangan.

Joriy joylashuv 
 

2013-yil may oyida Metropolitan politsiyasi Brodveydagi Yangi Scotland Yard binosi sotilishini va politsiya boʻlimi bosh qarorgohi Viktoriya qirgʻogʻidagi Kertis yashil binosiga koʻchirilishini tasdiqladi. 2015-yilda Metropolitan politsiyasi unga koʻchib oʻtishidan oldin arxitektorlar uchun binoni qayta loyihalash tanlovini eʼlon qildi. Bu bino ilgari hududiy politsiya shtab-kvartirasi joylashgan va original Nyu-Scotland Yardga (Norman Shou Shimoliy binosi) tutashgan.

2015-yil dekabr oyida Curtis Green binosining tashqi koʻrinishidagi qurilish ishlari yakunlandi. 2016-yil 31-oktabrda Metropolitan politsiyasi xodimlari Broadway 10-da joylashgan binoni tark etib, yangi bosh qarorgohiga ko‘chib o‘tishdi. Yangi Scotland Yard binosi 2017-yil 23-martda qirolicha Yelizaveta II tomonidan ochilishi kerak edi, biroq oʻsha kuni Vestminsterda sodir boʻlgan terroristik hujum tufayli qirollik oilasi ochilish qoldirilishini eʼlon qildi. Ochilish marosimi 2017-yil 13-iyulda qayta tashkil etildi. Oʻzidan oldingi uchta muzey singari, u 1874-yilda asos solingan Metʼs Jinoyat muzeyiga (ilgari Qora muzey sifatida tanilgan), jamoatchilikka ochiq boʻlmagan jinoiy yodgorliklar toʻplamiga ega.

Ommaviy madaniyat 
Scotland Yard Viktoriya davridan beri kitoblarda, filmlarda, televidenieda va hokazolarda paydo boʻlgan. U Jek Ripper va Sherlok Xolmsning hikoyalarida aks etgan. Monty Pythonning 1969-yildagi „Dunyodagi eng kulgili hazil“ eskizida Grem Chapman kulib oʻlishdan oldin hazil bilan uydan chiqib ketayotgan Scotland Yard inspektori rolini oʻynagan.

 Whitehall 1212 — koʻp yillar davomida Scotland Yardning asosiy davlat telefon raqami
 Sakurada darvozasi (Sakuradamon) ― Tokio imperator saroyidagi darvozalardan biri, u Tokio Metropolitan politsiya departamenti (TMPD) uchun metonim sifatida ishlatiladi.
 Birlashgan Qirollik, tojga qaramlik va Britaniyaning chet el hududlaridagi huquqni muhofaza qilish idoralari roʻyxati

Manbalar

Havolalar 

 Metropolitan politsiya boʻlimlari 
 Blumberg, Jess. „Scotland Yardning qisqacha tarixi“, Smithsonian.com, 2007-yil 28-sentabr

Politsiya
Huquqni himoya qilish idoralari