MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
№ 3-Hamza nomli umumiy oʻrta maktab

№ 3-Hamza nomli umumiy oʻrta maktab — Qozogʻistonning Qorabuloq qishlog'ida joylashgan. Maktabning rasmiy nomi Hamza nomli umumiy oʻrta maktabdir.

Tarixi 
1898-yil Qorabuloq qishlogʻidagi ilk maktabdir, uning asosini Anor domla degan kishi ochgan. Maktab boshlanishida „Oqtom“ deb ataldi. 1920-yili u Shoʻro maktabiga aylantirildi. 1936-yilda I.V.Stalin nomi berildi. 1962-yildan beri Hamza nomi bilan ataladi.

Maktab 1500 oʻquvchiga moʻljallangan boʻlib, unda 250 dan ziyod pedagoglar taʼlim bermoqda.

Dars programmasi 
Maktab yili 1-sentabrdan mayning oxirigacha choʻziladi va toʻrt chorakka boʻlingan. Oʻqish programmasi oʻzgarmas, doimiy. Baʼzi gʻarb mamlakatlaridan farqli oʻlaroq, oʻquvchilar yoki ularning ota-onalari qaysi darslar oʻtilishini beglilashda ishtirok eta olmaydilar.

Oʻquvchilar 5 qadamli shkalada baholanadi. Amalda 2 („qoniqarsiz“) dan 5 („aʼlo“) gacha qoʻyiladi. 1 kamdan-kam ishlatiladigan keskin oʻzlashtirmaganlik belgisi. Kundalik baho berishda bu baholarni oʻqituvchilar yana guruhlarga boʻla olishadi (masalan +4, −5), ammo chorak baholar faqat 2, 3, 4 yoki 5 boʻlishi mumkin.

Maktab 2 mavsumda faoliyat yuritadi. Maktabda ertalabdan tushgacha asosiy darslar oʻtiladi. Tushki tanaffusdan keyin yana bir, ikki yoki uch soat qoʻshimcha darslar oʻtiladi. Bu darslarga qatnashish majburiy. Har bir dars 45 daqiqa davom etadi.

9-sinf oxirida oʻquvchilar davlat imtihonlarini topshirishadi va umumiy oʻrta maktabni bitirishganini tasdiqlovchi attestat olishadi. 10-11-sinfda oʻqish majburiy emas. 11-sinf oxirida ham oʻquvchilar davlat imtihonlarini topshirishadi. Xohlagan oʻquvchilar oliy oʻquv yurtlariga kirish uchun Umumrespublika Testini topshirishadi. Testlar davlat tili sanalmish qozoq tili va rasmiy til sanalmish rus tilida topshiriladi.

Manbalar 

Qozogʻistondagi maktablar
Encyclopædia Britannica Online

Encyclopædia Britannica Online — Encyclopædia Britannica, Inc. va unga tegishli „Encyclopædia Britannica“ning rasmiy sayti. Saytda 120,000 dan oshiq maqola bor. Maqolalar muntazam ravishda yangilanib turadi.

Havolalar 
 Rasmiy sayt

Ensiklopediyalar
Aerofotorazvedka

Aerofotorazvedka — samolyot yoki boshqa uchish apparatlariga oʻrnatilgan aerofotoapparatlar yordamida yerdagi obʻektlarni suratga olish. Aerofotorazvedkani uchuvchisiz yoki maxsus razvedkachi samolyotlar bajaradi. Razvedkachi samolyotda bir necha fotoapparat boʻlib, ular erdan berilgan dastur-topshiriqqa binoan avtomatik ravishda suratga oladi yoki uchuvchi tegishli obʻektlarni tanlab suratga oladi. Harbiy ishda dushman qarorgoxlari va obʻektlarini, strategik inshootlarini suratga olishda Aerofotorazvedkadan foydalaniladi.

Manbalar 

Astronomiya
Aerofotosuratga olish

Aerofotosuratga olish — samolyot, vertolyot, Yer sunʼiy yoʻldoshi yoki raketalarga joylashtirilgan maxsus aerofotoapparat yordamida joyning fotosuratini yuqoridan olish va shu fotosuratlar yordamida joyning plani va geografik xaritani tuzish. Aerofotosuratga olish joyning baʼzi tafsilotlarini yoki inshootlarning fotosuratlarini olib, soʻngra tayyor xaritasiga tushirish uchun ham qoʻllaniladi. Baʼzan, Aerofotosuratga olishning vazifasi faqat joyning tutgan oʻrni chegaralarini aniqlash bilan cheklanadi (kontur Aerofotosuratga olish), baʼzan topografik oʻlchashlar natijasida olingan relef haqidagi maʼlumotlar Aerofotosuratga olish yordamida olingan xaritaga tushiriladi (murakkab kombinasiyalangan Aerofotosuratga olish). Aerofotosuratga olish vositasida xarita tuzib, fotogrammetrik oʻlchashlar na-tijasida relefni shu xaritalarga tushirish ham mumkii (fotogrammetriya). Uchish, fotosurat olish va tayyor fotosuratlarni oʻlchash natijasida joyning plani — xaritasi tuziladi. Aerofotosuratga olish topografik xaritalar tuzishda, geol., tuproqshunoslik tadqiqotlarida, oʻrmonchilik va er tuzish ishlarida, yoʻl va er gidrotexnika inshootlari qurish, harbiy ish va boshqalarda qoʻllaniladi. Aytib oʻtilgan ishlarda qoʻllaniladigan Aerofotosuratga olishning eng muhim qismi olingan fotosuratlarda joyning hamma tafsilotlarini topa bilish (deshifrlash — shifrni echish) va ularni xaritaga aniq tushirishdir. Aerofotosuratga olish qaysi sohada ishlatilishiga qarab, fotosuratdagi tafsilotlarni aniqlash — topografik, gidrotexnik, gidrogeografik deshifrlash turlariga boʻlinadi. Harbiy maqsadda olib borilgan deshifrlash dushmanning mudofaa tizimini aniqlash, uning kommunikasiyam, aerodromlari va kechuv joylarini oʻrganishdan iborat. Bundan tashqari, harbiy ishda erdan turib aniqlab boʻlmaydigan obʻektlar (narsalar)ning koordinatalari topiladi.

Manbalar

Havolalar 
 http://www.paramotors.ru/services_foto.php 

Astronomiya
Aerostat astronomiyasi

Aerostat Astronomiyasi — Astronomiyaning kosmik jismlarni aerostatga oʻrnatilgan teleskop va boshqa ilmiy apparatlar yordamida kuzatishga asoslangan boʻlimi. Yer sirti yaqinida atmosfera bir tekis isimaganligi sababli, Turbulensiya hodisasi roʻy beradi, natijada kuzatilayotgan yoritqich nuqta emas, balki yorugʻroq dogʻ shaklida koʻrinadi. Bunga yulduzlarning miltillashi misol boʻla oladi. Bundan tashqari, atmosferaning quyi qismi kosmik jismlardan keladigan ultrabinafsha (X < 3900 A) va infraqizil (X > 7600 A) nurlarni kuzatishga ham xalaqit beradi. Atmosferadagi turbulensiya miltillash effekti bilan bogʻliq muammolarni oʻrganish va kosmik jismlardan keladigan nurlarni kuzatish uchun 20 — 30 km balandlikka koʻtariladigan stratosfera aerostatlaridan foydalanilgan. Aerostat Astronomiyasi bizga eng yaqin Yulduz — Quyoshning infraqizil nurlarini oʻrganishdan boshlandi. Ultrabinafsha nurlarni kuzatish uchun aerostatlar koʻtariladigan balandlik kifoya qilmaydi. Shuning uchun hozir Yer sunʼiy yoʻldoshlari yoki 60 km gacha balandlikka koʻtariladigan raketalardan foydalaniladi.

Manbalar

Havolalar 
 http://raax.ru/tag/%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0/ 

Astronomiya
Havo kemalari
Coca-Cola

Coca-Cola yoki Coke — The Coca-Cola Company kompaniyasi tomonidan chiqariladigan alkogolsiz gazli ichimlik. „Coca-Cola“ 2005–2011-yillar oraligʻida Interbrend xalqoro tekshirish agentligi reytingi boʻyicha dunyodagi eng qimmat brend deb topilgan. Bugungi kunda bu ichimlik dunyodagi 200 dan ortiq mamlakatlarda sotiladi.

Tarixi 

Ichimlik 1889-yil 8-mayda (Jorjiya shtati, AQSh) Atlantada oʻylab topilgan. Uning muallifi farmatsevt John Stith Pemberton (afsonalarga qaraganda ichimlikning retseptini bir fermer ixtiro qilgan va Pembertonga $250 ga sotadi, bu haqida Pemberton oʻzining intervyularining birida aytgan emish). Ichimlikni nomini Pembertonning hisobchisi Frank Robinson kalligrafiya bilan chiroyli qilib „Coca-Cola“ soʻzini yozadi. Bu soʻz hozirgi kungacha ichimlikning logotipi boʻlib qoʻllanilib kelyapti. „Coca-Cola“ning tarkibida koka oʻsimlik (kokain) bor.

Tarkibi 
Shuni hisobga olish kerakki, har bir variantda ichimlik tarkibi har xil. Quyida ichimlikning oddiy varianti koʻrsatilgan
Ichimlikning tarkibida:

 Oʻsimlik shakari
 Boʻyoq modda: qand boʻyogʻi (E150)
 Ortofasfor kislotasi (E338)
 Kofein (5:57)
 Tabiiy xushboʻy hid beruvchi
 Uglerod ikki oksidi (E290)

Qogʻoz butilka sinovi 

„Coca-Cola“ kompaniyasi qogʻoz butilkalarni sinovdan oʻtkazishni boshladi. Butilkalarning ilk naʼmunalari Daniya kompaniyasi tomonidan taqdim etilgan va u toʻligʻicha qogʻoz tolalaridan tayyorlangan. Faqat qopqoq va qogʻozning suyuqlikka tegishidan saqlovchi ichki membrana plastikdan ishlangan.

Tajribadan maqsad, butilkani 100 foiz qayta ishlanadigan, butunlay plastikdan xoli va gazlangan ichimlikning bosimiga dosh bera oladigan qilib ishlab chiqarish hisoblanadi. „Coca-Cola“ 2030-yilgacha butunlay chiqindisiz ishlab chiqarishga oʻtmoqchi. Oziq-ovqat sanoatining gigantlari esa bu tashabbusni qoʻllab-quvvatlagan.

2019-yil „Break Free From Plastic“ („Plastikdan xalos boʻlamiz“) xayriya jamgʻarmasi „Coca-Cola“ jahondagi chiqindi generatorlaridan biri boʻlganligini maʼlum qilgan. Undan keyingi oʻrinlarda esa, „Pepsi“ va „Nestle“ joylashgan.

Yana qarang 
 Fanta
 Pepsi

Manbalar

Havolalar  

 

Ichimliklar
Ilyos Mallayev

Ilyos Mallayev (12-yanvar 1936-yil, Marv, Turkmaniston – 2-may 2008-yil, Nyu-York, AQSH) — oʻzbek-yahudiy shoiri, xonanda, dramaturg, soʻz ustasi va bastakor. Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist. Oʻzbekiston xalq artisti Muhabbat Shamayevaning turmush oʻrtogʻi.

Ijodi
Ilyos Mallayev (Ilyamani Malayev) Turkmaniston SSRning Marv shahrida yahudiy oilasida dunyoga kelgan. Uning ota-onasi Efraim va Yelizaveta Malayevlar.

Shoir, dramaturg, bastakor, mohir sozanda va soʻz ustasi, Shashmaqom bilimdoni, yahudiy ziyolisi Ilyos Mallaev oilasi bilan Oʻzbekistondan AQSHga 1992-yilda doimiy yashash uchun koʻchib ketgan. Nyu-Yorkda u rasman “Shashmaqom” ansamblini tuzadi. Uning rafiqasi,  Oʻzbekiston xalq artisti Muhabbat Shamayeva ansambl solistlaridan biri boʻlgan. 

Turkmaniston SSRning Marv shahrida tugʻilgan boʻlsa-da, Ilyos Mallaev oʻzining koʻplab qoʻshiqlarida oʻzbek xalqini madh etgan. U oʻzbek xalqining cheksiz mehrini qozongan, el-u yurtga tanilgan sanʼatkor edi: katta-yu kichik uning muxlisi boʻlgan.

Uning sheʼriyat borasidagi ijodi “Shiru shakar/Sut va shakar/Devon” oʻzbek va tojik tillarida yozilgan sheʼrlar toʻplamida oʻz aksini topgan. 

Ilyos Mallaev rus, fors, arman, ozarbayjon, tojik, oʻzbek va buxoro-yahudiy tillarini bilgan.

Ilyos Mallaev 2-may 2008-yilda Nyu-Yorkda pankreatik bez saratonidan vafot etdi. Shoir 4-may kuni Nyu-Yorkning Queens yahudiy “Mount Carmel” qabristonida dafn etildi.

Asarlari
 Mallayev, Ilyos. Shiru shakar. She'rlar. Nyu-York shahrida, 1994.
 Mallayev, Ilyos. Sadoi dil/Qalb sadosi/Devon. She'rlar. Nyu-York shahrida, 1996.
Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artistlar
Adad

Adad () – oʻlchov birligi; son, raqam va miqdorni ifodalaydi. Oʻzbekistonda koʻproq 30-yillargacha ishlatilgan. Oʻzbek tili davlat tili mavqeiga ega boʻlgach „tiraj“ soʻzi (gazeta, kitob nusxalari soni) oʻrnida ham adad atamasi qoʻllanila boshlandi.

Manbalar 

Oʻlchov birliklari
Poligrafiya
Adad (xudo)

Adad — momaqaldiroq, shamol va yomgʻir xudosi (Shumerda — Ishkur, Bobil va Ossuriyada — Adad, Shom arameylarida — Xadad, Qadimgi Falastin xananeylarida — Addu). Qadimgi Sharqning bir qancha xalqlari dinida mavjud. Bir qoʻlida bolgʻa, ikkinchi qoʻlida yashin bogʻlami koʻrinishida tasvirlanadi.

Manbalar 

Xudolar
Osmon va ob-havo xudolari
Mifologik qahramonlar
Aerofagiya

Aerofagiya (aero… va yunoncha phagein — yutmoq) — havo yutish. Ovqat yutganda qisman havo yutish tabiiy hol. Lekin quruq havo yutish ga odatlanish kasallikka sabab boʻladi. Odatda shoshib va gaplashib turi b ovqat eyish, baʼzan koʻp soʻlak ajralishi natijasida Aerofagiya roʻy beradi. Surunkali gastrit, kolit, meʼda yarasi va gipotoniyasi, koronar tomirlar kasalligi, aorta anevrizmasida ham paydo boʻlishi mumkin. Emadigan bolalarning quruq teshik soʻrgʻich soʻrib yurishi ham Aerofagiyaga sabab boʻladi. Yutilgan havoning bir qismi kekirganda chiqib ketadi, qolgani meʼdani shishiradi, ichakka oʻtib, faoliyatini izdan chiqaradi, peristaltikasi buzil adi, bemor qayt qilib, qorni ogʻriydi; bola ishtahasi yoʻqolib, ozib ketadi. Psixiatriyada Aerofagiya nevrozning ayrim turlarida kuzatiladi.
Davos i: psixoterapiya, soʻlak, balgʻam yutmaslik, ovqatlanayotganda gapirmasdan oz-ozdan ovqat eyish, meʼdada koʻp turib qoladigan ovqat emaslik, gazli ichimliklar ichmaslik tavsiya etiladi. Bolalarga soʻrgʻichni quruq soʻrdirmaslik, havo yutishga odatlanishga yoʻl qoʻymaslik, qorin shishib ogʻriganda bolaning holatini oʻzgartirib, havoni chiqarib yuborish chorasi koʻriladi.

Manbalar 

Gastroenterologiya
Aerofiltr

Aerofiltr (aero… va …filtr) — oqindi suvlar biologik jihatdan tozalanadigan inshoot. Filtrlovchi qatlamning ancha balandligi (4 m gacha) va majburiy shamollatish qurilmasi (Aerofiltrning oksidlash quvvati oshishini taʼminlovchi qurilma) borligi bilan biofiltrdan farq qiladi. Hajmi 1 m3 li Aerofiltrga sutkasiga 5 m3 oq suv tozalash uchun qabul qilinadi.

Manbalar 

Ventilyatsiya
Mexanika
Aeroterapiya

Aeroterapiya — Organizmni chiniqtirish va davolash maqsadida ochiq havodan foydalanish usuli. Aeroterapiyadan koʻpincha bolalar organizmini chiniqtirish va tashqi muhitning noxush omillariga nisbatan chidamini oshirish, shuningdek oʻpka, suyak, teri, boʻgʻim sili, kamqonlik, nerv va yurak-tomir sistemasining funksional kasalliklarini davolashda foydalaniladi. Aeroterapiyaning havo vannalari bilan davolash turi keng qoʻllaniladi.

Manbalar 

Fizioterapiya
Kurortologiya
Aerozolterapiya

Aerozolterapiya — Biologik faol kukun dorilarni aerozol holida, yaʼni maxsus purkagich yordamida kuchli havo oqimi bilan purkab, nafas oldirib davolash; asosan bemorning nafas yoʻllariga, organizmning turli boʻshliqlariga yoki tananing shikastlangan joylariga purkaladi. Bunda nafas yoʻllarida dori etarli konsentrasiyada toʻplanadi. Nafas aʼzolari kasalliklari (surunkali bronxit, bronxoektaziya, oʻpka, shuningdek bronx sili va boshqalar)da qoʻllaniladi.

Manbalar 

Tibbiyot terminlari
Afagiya

Afagiya ( — inkor qoʻshimchasi va  — yeyish) — rivojlanishning ayrim davrlarida va yilning noqulay mavsumida hayvonlarning oziqlanmasligi. Afagiya hayvon tanasida zaxira oziq (asosan yogʻlar) toʻplanganida turli davrlarda sodir boʻlishi mumkin. Masalan, digenetik soʻrgʻichlilar miratsidiy lichinka, hasharotlar gʻumbak davrida, oʻtkinchi baliqlar (losossimonlar) jinsiy voyaga yetish va tuxum qoʻyishga tayyorgarlik davrida, kunliklar, koʻpchilik kapalaklar, buloqchilar voyaga yetgan davrida oziqlanmaydi. Afagiya oldidan koʻpincha ovqat hazm qilish organlarining regressiv oʻzgarishi kuzatiladi. Afagiya uyqu, karaxtlik va diapauza bilan birga boradi.

Manbalar

Havolalar 
 Afagiya v BSE
 Afagiya v Biologicheskom slovare

Gastroenterologiya
Afaziya

Afaziya (yunoncha a — inkor qoʻshimchasi va phasis — fikr) — gapira olmaslik, soʻzlash qobiliyatining buzilishi. Afaziya ga bosh miya poʻstloq qavatidagi soʻzlash markazining oʻzgarishi sabab boʻladi. Motor (harakat) va sensor (sezish) xillari bor. Motor Afaziyada bemor gapirmoqchi boʻlganda soʻzlarni topa olmasa, sensor Afaziyada bemorga qaratilgan soʻzlar maʼnosini anglab yetmaydi, oʻz nutqini nazorat qilolmaydi. Afaziya bosh miyaning ogʻir kasalliklari, rivojlanuvchi falajlik va hokazoda uchraydi.

Manbalar 

Afaziya
Neyrolingvistika
Afidofaglar

Afidofaglar (lotincha aphis — oʻsimlik biti va yunoncha phagos — yeyuvchi) — Asosan bitlar bilan oziqlanib yashovchi yirtqich va parazit hasharotlar turkumi. Oʻsimliklarni himoya qilishning biologik usullarida keng qoʻllanadi (qarang Foydali hasharotlar).

Manbalar

Havolalar 
 http://referat.arxiv.uz 

Biologiya
Afoniya

Afoniya (yunoncha a — inkor qoʻshimchasi va phone — ovoz) — shivirlab gapirish qobiliyati saqlangani holda ovoz chiqmay qolishi. Afoniya turli kasalliklar: hiqildoq, nerv sistemasi, shuningdek organizmning umumiy kasalliklari belgisi boʻlishi mumkin. Chin, paralitik, funksional va spastik xillari bor. Ovoz boylamlarining yetarli yumilmasligi yoki tebranmasligi bilan kechadigan kasalliklarda (yalligʻlanish, rak va hokazo) chin Afoniya roʻy beradi. Hiqildoq nervi faoliyatining bir tomonlama buzilishi (qalqonsimon bez operatsiyasi va boshqalar), nerv kasalliklari paralitik Afoniyaga sabab boʻlishi mumkin. Odatda, asabiy bemorlarda ovoz boylamlarini harakatlantiruvchi nerv mexanizmlarining vaqtincha tormozlanishi, ruhiy iztirob, qoʻrqish va boshqa natijasida funksional Afoniya yuzaga keladi. Halqum va hiqildoq shilliq qavatiga oʻyuvchi kimyoviy moddalar taʼsir etishi va boshqa spastik Afoniyaga sabab boʻladi.

Manbalar

Havolalar 
 http://referat.arxiv.uz 

Kasallik alomatlari

Afoniya
Afoniya [yun. a — inkor qoʻshimchasi va phone — ovoz] — shivirlab gapirish qobiliyati saqlagani holda ovoz chiqmay qolishi. Afoniya turli kasalliklar: hiqildoq, nerv tizimi, shuningdek, organizmning umumiy kasalliklari belgisi boʻlishi mumkin. Chin, paralitik, funksional va spastik xillari bor. Ovoz boylamlarining etarli yumilmasligi yoki tebranmasligi bilan kechadigan kasalliklarda (yalligʻlanish, rak va h. k.) chin afoniya roʻy beradi. Hiqildoq nervi faoliyatining bir tomonlama buzilishi (qalqonsimon bez operatsiyasi va boshqa(lar)), nerv kasalliklari paralitik afoniyaga sabab boʻlishi mumkin. Odatda, asabiy bemorlarda ovoz boylamlrini harakatlantiruvchi nerv mexanizmlarning vaqtincha tormozlanishi ruhiy iztirob, qoʻrqish va boshqa(lar) natijasida funksional A. yuzaga keladi. Halqum va hiqildoq shilliq qvatiga oʻyuvchi kimyoviy moddalar taʼsir etishi va boshqa(lar) spastik A. ga sabab boʻladi.

Manbalar 
Rasuleva Nafisa Doniyor qizi
Afrika qoʻnogʻi

Afrika qoʻnogʻi (Pennisetum tuphoidum) — bir yillik don va yem-xashak ekini. Tashki koʻrinishidan makkajoʻxori va sorgo (oqjoʻxori, qoʻqon joʻxori)ga oʻxshaydi. Osiyo, Afrika, qisman Janubiy Yevropaning quruqiqlimli zonalarida etishtiriladi. Doni oziq-ovqatga va hayvonlarga yem uchun ishlatiladi. Bargi va poyasidan koʻk ozuqa va pichan tayyorlanadi. 100 kg donida 89 ozuqa birligi, 10 kg hazm boʻladigan protein, 100 kg pichanida 50 ozuqa birligi va 8,2 kg hazm boʻladigan protein bor. Afrika qoʻnogʻi issiqsevar, yorugʻ-sevar va qurgʻoqchilikka chidamli. Qumloq va qoʻngʻir tuproqlarda yaxshi rivojlanadi. 1 ga yerga 5-10 kg urugʻlik sarflanadi, urugʻlar 5-6 sm chuqurlikka ekiladi. Hosildorligi koʻk massa boʻyicha 80- 500 s/ga, sugʻoriladigan maydonlarda 800-1000 s/ ga, don boʻyicha 11-40 s/ga. Oʻzbekiston oʻsimlik-shunoslik ilmiy tadqiqot institutida Afrika qoʻnogʻini Oʻzbekiston sharoitlarida oʻstirish tavsiyalari ishlab chiqilgan.

Manbalar 

Biologiya
Arixoʻrlar

Arixoʻrlar (Pernis) — Yirtqich qushlar turkumining qarchigʻaysimonlar oilasiga mansub urugʻning nomi. Ularning ikki turi boʻlib, Yevropa va Osiyoda tarqalgan. Arixoʻrlar qishlash uchun Afrika va Osiyoning janubga uchib ketadi. Oʻzbekistonda bitta turi har zamonda (bahor yoki kuzda) uchrab qoladi. Arixoʻrlar baland daraxtli oʻrmonlarda yashaydi. Uyasini daraxtlarga quradi. Baʼzan ikkita tuxum qoʻyadi va tuxumini urgʻochisi bosadi. Joʻjalarini boqishda erkagi ham yordamlashadi. Bu kush ari, qovoqari, asalari kabi hasharotlar bilan oziqlanadi. Ana shu hasharotlar tarqalgan joylarda uchraydi.

Manbalar

Havolalar 
 http://referat.arxiv.uz 

Biologiya
Qushlar
Armaniston qoʻy zoti

Armaniston qoʻy zoti — Yarim dagʻal junli zot, Armanistondagi „Aragat“ naslchilik xoʻjaligida murakkab chatishtirish (balbas zoti sovligʻi x linkoln zoti qoʻchqori) x balbas zoti sovligʻi] yoʻli bilan yaratilgan. 1984-yilda zot sifatida tasdiqlangan. Qoʻylarning koʻz atrofi va oyoqlarida qora rangli dogʻlar boʻlishi bilan ajralib turadi. Zot mustahkam konstitutsiyali, gavdasi yirik, goʻshtdorlik sifati yuqori, qoʻchqorlarining tirik vazni 80-90 kg, sovliqlariniki 50-55 kg, 4-4,5 oylik qoʻzilariniki 28-32 kg. Asosan oq, yarimdagʻal kokil tuzilishidagi yaltiroq jun qoplamiga ega. Qoʻchqorlaridan oʻrtacha 2,5-3,5 kg, sov-liqlaridan 1,5 −1,9 kg jun olinadi, jun kokili uzunligi 16-20 sm, sovlikdarida 14-18 sm, tivit qismining uzunligi 10-12 sm, toza jun chiqimi 68 — 72 %. Qoʻylar sharoitga tez va yaxshi moslashib, laktatsiya davrida 100-120 litr sut beradi, sutining yogʻlilik darajasi 5,9 %.

Manbalar

Havolalar 
 (Arxiv.uz/ Maʼlumotlar ombori) 

Qoʻylar
Armur gʻoʻzasi

Armur gʻoʻzasi (Gossypium armourianum Kearney) — Yovvoyi gʻoʻza turi. Genomi D2_,, xromosomalar soni 2p=26. Birinchi marta T. Kerni taʼriflab bergan (1933). San-Markoye o.da va Kaliforniya qoʻltigʻi sohillarida uchraydi. Armur gʻoʻzasi — koʻp yillik, tarvaqaylab oʻsadigan buta; boʻyi 2 m gacha, oʻsuv shoxlari koʻp. Hosil shoxlari nimjon. Koʻsaklari mayda, dumaloq-uzunchoq, yonlari boʻrtib chiqqan, 3 — 4 chanoqli. Har bir chanogʻida 1 — 4 ta chigit boʻladi. Chigiti oʻrtacha kattalikda, toshchigit, yashil-kulrang tuklar bilan qoplangan. Armur gʻoʻzasi qurgʻoqchilikka nihoyatda chidamli, bakterioz bilan kasallanmaydi. Fotodavr oʻzgarishidan kam taʼsirlanadi. Armur gʻoʻzasi gulyonbargchalari tabiiy toʻkilib ketadigan gʻoʻza navlari yaratishda noyob tur hisoblanadi. Bunday gʻoʻza turlari Argentinada olingan.

Manbalar

Havolalar 
 (Arxiv.uz/ Maʼlumotlar ombori) 

Biologiya
Ashersoniya

Ashersoniya (Ashersonia) – Takomillashmagan zamburugʻlar avlodi; oqqanotlar oilasiga mansub zararkunanda hasharotlarning tabiiy kushandasi. Zararkunanda hasharotlarning 1 – 3 yoshdagi lichinkalarini shikastlaydi. Ashersoniyaning oqqanotlarga qarshi qoʻllaniladigan juda koʻp formalari mavjud (Vyetnam qizil va sariq Ashersoniyasi, kuba zargʻaldoq va qizil Ashersoniyasi, Yaponiya, Hindiston Axi va boshqalar).

Ashersoniyani shiradorligi 10–11 % agar suyuqligida tayyorlangan ozuqali muhitda koʻpaytiriladi. Purkash uchun konsentratsiyasi 1 millilitrda 2–5107 boʻlgan zamburugʻ sporali suspenziyasi ishlatiladi. 1 ga maydonga 2–6 l sporali suspenziya sarflanadi. Purkash ertalab yoki kechqurun lichinkalarning tuxumdan chiqish paytida amalga oshiriladi.

Manbalar 

Biologiya
Askaniya qoʻy zoti

Askaniya qoʻy zoti – Mayin tolali, juni va goʻshti uchun boqiladigan zot. Bu zotni 1925 – 34 yillarda Ukraina chorvachilik ilmiy tadqiqot instituta (Xerson viloyatidagi „Askaniya-Nova“ xoʻjaligi)da akademik M. F. Ivanov Ukraina mahalliy merinos qoʻylarini tanlab borish va Amerikaning rambulye qoʻchqorlari bilan chatishtirish orqali yetishtirgan. Askaniya qoʻy zoti mayin junli qoʻylar ichida oʻzining yirikligi bilan ajralib turadi, quruq iqlimga yaxshi moslashadi, jun va goʻsht mahsuldorligi yuqori. Qoʻchqorlarining tirik vazni 120 – 140 kg, sovliqlariniki 60 – 70 kg. Mayin, ingichka jun qoplamiga ega. Qoʻchqorlaridan 12 – 15 kg gacha, sovliqlaridan 6 – 6,5 kg jun olinadi (1 sm2 terida 4900 dona jun tolasi bor), jun kokili uzunligi 7,5 – 8 sm, toza jun chiqimi 40 – 50 %. 100 qoʻydan 150 gacha qoʻzi olish mumkin, oddiy sharoitda 125 – 130 qoʻzi olinadi. Askaniya qoʻy zoti ishtirokida Kavkaz, ozarbayjon, Krasnoyarsk merinoslari yaratilgan. Oʻzbekistonda 50-yillarda mahalliy jaydari qoʻylarning juni sifatini yaxshilash maqsadlarida Askaniya qoʻy zoti qoʻchqorlaridan foydalanilgan va yaxshi natijalar olingan. Oʻzbekistonning Jizzax va Toshkent viloyatlari xoʻjaliklarida tarqalgan.

Manbalar

Havolalar 
 http://referat.arxiv.uz 

Qoʻylar
Qabila

Qabila () — urugʻ-aymoq, bir ota-onadan  tarqalgan  bir  necha  guruh uyushmasi,  etnik  birlik.  Naslnasab jihatidan bir хil boʻlgan kishilar toifasi,  guruhi.  qabila  aʼzolari  oʻrtasidagi qonqarindoshlik aloqalarining mavjudligi, urugʻ va boʻgʻinlarga birikishi uning asosiy  belgisidir.  Shuningdek,  qabilaning boshqa belgilari ham mavjud boʻlib, bular uning maʼlum bir hududga ega ekanligidan,  qabiladoshlarning  iqtisodiy birligi, yagona qabilaviy tili va nomi, qabila kengashi  va  harbiy  boshliqlarning oʻzini  oʻzi  boshqarishdan  iboratdir.  Qabila ittifoqlarining tuzilishi, bir qabilaning 2sini  boʻysundirishi,  qabilalarning  boshqa 
 

Qabila (arab.) — urugʻ-aymoq, bir ota-onadan tarqalgan bir necha guruh uyushmasi, etnik birlik. Naslnasab jihatidan bir xil boʻlgan kishilar toifasi, guruhi. Q. aʼzolari oʻrtasidagi qonqarindoshlik aloqalarining mavjudligi, urugʻ va boʻgʻinlarga birikishi uning asosiy belgisidir. Shuningdek, Q.ning boshqa belgilari ham mavjud boʻlib, bular uning maʼlum bir hududga ega ekanligidan, qabiladoshlarning iqtisodiy birligi, yagona qabilaviy tili va nomi, Q. kengashi va harbiy boshliqlarning oʻzini oʻzi boshqarishdan iboratdir. Q. ittifoqlarining tuzilishi, bir Q.ning 2sini boʻysundirishi, Q.larning boshqa yerlarga koʻchib oʻtishi, ularning oʻzaro qoʻshilib ketib yanada yirikroq etnik birlik — elatlarning vujudga kelishiga olib kelgan. Urxun yozuvlarida mustaqil Q. barpo etish uchun 700 kishi boʻlishi lozimligi aytilgan. 

 
erlarga  koʻchib  oʻtishi,  ularning  oʻzaro qoʻshilib  ketib  yanada  yirikroq  etnik birlik — elatlarning vujudga kelishiga olib kelgan. Urхun yozuvlarida mustaqil qabila barpo etish uchun 700 kishi boʻlishi lozimligi aytilgan.

Adabiyot 
 

Etnologiya