At-Tahaviy

Abu Jaʼfar Ahmad at-Tahoviy () (853 – 5 noyabr 933), yoki oddiygina aṭ-Ṭahāwī (arab : ), misrlik arab Hanafiy huquqshunosi va anʼanaviy dinshunos edi. U amakisi al-Muzaniydan tahsil olgan va shofeʼiy faqihi boʻlgan, keyin Hanafiy mazhabiga oʻtgan. U Misrdagi hanafiylarga taʼsir koʻrsatgan sunniy islom aqidasining xulosasi boʻlgan "al-'Aqida at-Tahoviyya" asari bilan mashhur.

Ism 
Az-Zahabiyning manbalari yozishicha, At-Tahaviyng asl ismi Abu Jaʼfar Ahmad ibn Muhammad ibn Salama ibn Abdulmalik ibn Salama, al-Azdi al-Hajari al-Misri at-Tahoviy al-Hanafiy boʻlgan edi.

Biografiya 
Aṭ-Tahavi (239-hijriy) 853-yili Misrning yuqori qismidagi Taha qishlogʻidagi asli Azdiy boʻlgan badavlat arab oilasida tugʻilgan. U oʻz taʼlimini amakisi Ismoil ibn Yahyo al-Muzaniy yaʼni, ash-Shofiʼiyning yetakchi shogirdidan boshlagan, ammo 873-yili (hijriy 259), taxminan 20 yoshida., Ath-Tahaviy shofiiy mazhabidan voz kechib, hanafiy mazhabi foydasiga chiqdai. Uning hanafiy mazhabiga kirganligi haqida uning tarjimai holi mualliflari tomonidan turli xil rivoyatlar keltiriladi, lekin eng ehtimoliy sabab Abu Hanifa tuzumi Shofiiynikidan koʻra uning tanqidiy qarashlariga koʻproq murojaat qilganidek koʻrinadi.

Keyin Athaviy Misrdagi hanafiylar boshligʻi Ahmad ibn Abu Imron al-Hanafiy qoʻlida tahsil oladi, Abu Hanifaning ikki boshlangʻich shogirdi Abu Hanifa va Abu Muhaniy-Shuayniydan tahsil oladi. Soʻngra At-haviy (hijriy 268) 882-yili hanafiy fiqhi boʻyicha oʻqishni davom ettirish uchun Suriyaga yoʻl oladi va Abu Xozim Abdulhamid ibn Abdul-Aziziqizning shogirdi boʻladi.

At-tahaviy hanafiy fiqhi bilan bir qatorda hadis ilmi boʻyicha ham keng maʼlumotga ega boʻlgan, shu sababli, uning oʻquv toʻgaragiga koʻplab ilm talabalari jalb qilingan va ular At-tahaviydan hadis rivoyat qilgan va asarlarini naql qilib borgan. Shunigndek ular orasida Xurosondagi zohiriylarning boshligʻi ad-Dovudiy va hadis rivoyatchilarining tarjimai holi lugʻatlari bilan mashhur boʻlgan at-Tabaroniy ham bor edi.

At-Tahaviy hayotligida ham hadis va hanafiy fiqhi boʻyicha oʻz bilimi bilan shuhrat qozongan. Uning “Kitob Maʼoni al-Ator”, "Aqida aʼtiyoti" va boshqa koʻplab asarlari bugungi kunda ham Muslim rivoyati boʻyicha yuqori baholangan.

Hijriy 321-yili (milodiy 933-yil 5-noyabr) Zul-qaʼda oyining 14-kunida At-Tahaviy vafot etgan va Qohiradagi al-Qarafada dafn etilgan.

Meros 
At-Tahaviyning koʻplab zamondoshlari uni maqtashgan edi, ishonchli olim va hadis roviyi sifatida qayd etishgan ham. Shuningdek, At-Tahaviy koʻzga koʻringan va sermahsul yozuvchi sifatida tanilgan va barcha mazhablardan xabardor boʻlgan, qoʻshimchasiga u Misrdagi hanafiylar orasidagi eng ilmli faqih sifatida tanilgan edi. Uning «Aqida ath-tahaviyya» risolasiga, jumladan, hanafiy faqihi Ismoil ibn Ibrohim ash-Shayboniy va taymiyyaga moyil Ibn Abu al-Izzning shuruhlariga oʻn beshdan ortiq sharhlar yozilgan.

Ishlar 
At-Tahaviy boshqa koʻplab asarlar muallifi boʻlib, qirqga yaqin turli kitoblar yozgan va ulardan baʼzilari bugungi kunda ham mavjud, jumladan:

 Maʼoni al-Asar (mʿạny ạlạtẖạr)
 al-ʿAqida aṭ-ḥāwīyyah (ạlʿqydẗ ạlṭḥḥḥẗ)
 Ahkam al-Qur’on al-Karim (ḥkạm ạlqrḢn ạlkrym)
 Al-Muxtasar fil-Furūʿ (ạlmkṣṣr fy ạlfrwʿ)
 Sharḥ Mushkil al-Athār (sḥrḭ mssẖkl ạlḥtẖạr)
 Sharh Maʼani al-Athār (sḥrḭ mʿạny ạlḥtẖạr)
 Sharkh al-Jomi' al-Kabir (sḥrḥ ḥ ạljạmʿ ạlkbyr)
 Sharḥ al-Jāmiʿ as-Ṣaghir (sḥrḭ ạljạmʿ ḵgẖyr)
 Ash-Shurūṭ as-Ṣaghir (ạlsẖrwṭ ạlṢgyr)
 Ash-Shurut al-Kabir (ạlsẖrwṭ ạlkbyr)
 Ixtilof al-'Ulamo''' (ạạtlạf ạlʿlmạʾ)
 ʿUqūd al-Marjon fī Manoqib Abi Hanifa an-Nuʿmon (ʿqwd ạlmrjạn fy mnạqb ạlnʿmạn)
 Tarikh al-Kabir (tạrykh ạlkbyr)
 Hukm Araxi Makka al-Mukarramah'' (ḥkm ḣrḍy mkẗ ạlmkrmẗ)

Shuningdek qarang 

 Islom ulamolari

Manbalar 

Hanafiylar
Hanafiy fiqh ulamolari
933-yilda vafot etganlar
843-yilda tugʻilganlar