MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Real gaz



Real gaz  
Real gaz fizikada gazning ideallikdan tashqari xossalarni qanday ko'rsatadigan umumiy atamadir. Ideallik tushunchasi , gaz molekulalari orasida hech qanday kuchlanma, molekulyar o'zaro ta'sir emasligi deb tavsiflanadi. Real gaz esa ideallikdan tashqari xossalarga ega bo'lishi mumkin, masalan, molekulyar o'zaro ta'siri, molekulyarlar orasidagi kuchlanmalar va gazni shartli xususiyatlarga olib kelish (qisqa bo'lishi) mumkin.

Real gazlar har xil sharoitlarda ideal gas qonunlariga mos ravishda harakat qilishmaydilar. Bu sharoitlar o'rtasida temperatura, bosim va hajmi kiritiladi. Real gazlarning sharoitlarga mos ravishda harakat qilmagani "realitasini" ko'rsatish uchun Van der Waals tenglamasini (Van der Vaals equation) va boshqa tenglamalarni ishlatish mumkin.

Van der Waals tenglamasi 
Haqiqiy gaz holat tenglamalaridan biri bu Van der Vaals tenglamasi bo'lib, unga Iogannes Diderik van der Vaals nomi berilgan. Van der Vaals tenglamasi quyidagicha ifodalanadi: Bu yerda:

 P – gaz bosimi,
 V – gaz hajmi,
 n – gaz molekulalari soni,
 T – temperatura,
 R – gaz umumiy gaz konstantasi,
 a va b esa bir xil gaz uchun xususiy ko'rsatkichlar.

Klapeyron tenglamasi 
Аgаr gаzlаr Klаpеyrоn tеnglаmаsigа qаt’iy bo’sungаndа, dоim gаz bo’lib qоlishi kеrаk edi, lеkin bаrchа gаzlаr (hаttо gеliy hаm) yеtаrlichа sоvitilgаndа suyuq vа qаttiq hоlаtgа o’tаdi. Idеаl gаz enеrgiyasi fаqаt tеmpеrаturаgа bоg’liq bo’lishi kеrаk, dеmаk gаzning аdiаbаtik kеngаyishidа tеmpеrаturаsi o’zgаrmаsligi kеrаk.  Klapeyron tenglamasi (Yoki Klapeyron-Mendeleyev tenglamasi) gazlar uchun jismoniy tenglama hisoblanadi. Bu tenglama, ideal gazlar uchun ideal gas qonunini (P * V = n * R * T) generalizatsiyalangan va real gazlar uchun ham to'g'ri bo'ladi.

Bu yerda:

 P – gaz bosimi (pressure),
 V – gaz hajmi (volume),
 n – molekulalar soni (number of moles),
 R – umumiy gaz konstantasi (universal gas constant),
 T – temperatura Kelvin darajada (temperature in Kelvin).

Bu tenglama gazlarning ideal holatiga juda yaxshi mos keladi, ya'ni, agar gaz molekulalari orasida kuchlanmalar va molekulyar ta'sirlar qo'llanmasa, ularning har xil temperaturada, hajmda, va mol sonida har xil bosimni saqlab qolishini ifodalaydi.

Real gaz holati tenglamari 
Rеаl gаz hоlаt tеnglаmаlаridаn yanа biri – Titеrichi tеnglаmаsidir:

Bu yеrdа hаm b – zаrrаlаr hаjmini mаvjudligini hisоbgа оluvchi pаrаmеtr, а – esа gаzdаgi ichki bоsimni аniqlоvchi pаrаmеtr. Buni tаsdiqlаsh uchun ekspоnеntаni chаp tаrаfgа o’tkаzаylik:

Оxirgi tеnglikdа idеаl gаz hоlаt tеnglаmаsidаn fоydаlаnildi. Dеmаk Titеrichi tеnglаmаsidаn Vаn-dеr-Vааls tеnglаmаsi kеlib chiqаr ekаn.

Manbalar 
Suniy intelekt chat.open.ai 3.5

O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta Maxsus Ta’lim Vazirligi  Sultonmurod Orifjonov, Axmadjon Boydadayev  Molekulyar Fizika kitobi  137-141 betlar

Diderik van der Vaals  surati

Klapeyron-Mendeleyev sirati
Real daromad

Real daromad — aholining pul daromadlariga sotib olishi mumkin boʻlgan tovar va xizmatlar miqdori. Real daromad aholining turmush darajasini ifodalovchi asosiy koʻrsatkichlardan biri hisoblanadi. Real daromad, odatda, sotib olish mumkin boʻlgan mol-mulk va tovarmoddiy boyliklar miqdori bilan oʻlchanadi. Agar pul daromadi isteʼmol bozoridagi nya/>xlarga nisbatan tezroqoʻssa Real daromad ham oshib boradi.

Real daromadni koʻpaytirish uchun narxlarning keskin koʻtarilib ketishining oldini olish, ish haqini indeksatsiyalash, import oʻrnini bosuvchi tovarlar i.ch.ni kengaytirib, eksport daromadlarini koʻpaytirib borish kabi chora-tadbirlar amalga oshiriladi (yana qarang Aholi daromadlari, Real ish haqi).

Manbalar
Real ish haqi

Real ish haqi — moddiy neʼmat va maishiy xizmatlarda ifodalangan, ish haqiga sotib olish mumkin boʻlgan tovarlar va xizmatlar miqdori. Real ish haqi isteʼmolchilar oʻzlarining haqiqiy ish haqlariga amalda qanday miqdorda isteʼmol neʼmatlari sotib olishlari va xizmatlardan foydalanishlari mumkinligini koʻrsatadi. Real ish haqi ham nominal ish haqi miqdori, ham isteʼmol tovarlari va xizmatlar narxlari darajasi, shuningdek, ish haqidan toʻlanadigan soliqlar hajmi bilan belgilanadi. 

Real ish haqi, inflyasiya sharoitlarida, agar inflyasiya ish haqini oshirish, indeksatsiyalash bilan qoplanmaydigan boʻlsa, pasayib ketadi. Real ish haqi boshqa sharoitlar bir xil boʻlganda, nominal ish haqiga toʻgʻri mutanosib, isteʼmol buyumlari va xizmatlar narxi darajasiga teskari mutanosibdir.

Manbalar
Realizm (maʼnolari)

Realizm:

 Realizm - Realizm yoki voqeʼiylik deganda quyidagilardan biri tushuniladi:
 Realizm (sanʼat) — voqeʼlikni qanday boʻlsa, shundayligicha tasvirlashga intiluvchi sanʼat sohalari.
 Realizm (falsafa) (lot. realis — moddiy, haqiqiy) — falsafiy yoʻnalish.
 Realizm (sanʼat) — voqelikni, mavjud borliqni badiiy adabiyot va sanʼat (tasviriy sanʼat, teatr, musiqa va b.
Realizm (falsafa)

Realizm (lot. realis — moddiy, haqiqiy) — falsafiy yoʻnalish. Unga koʻra, ongdan tashqaridagi mavjud reallik goʻyo ideal obʼyektlarning mavjudligidan (Platon, oʻrta asr sxolastikasi) yoki subʼyekt, bilish jarayoni va tajribaga bogʻliq boʻlmagan bilish obʼyektidan (20-asr falsafiy R.i) iboratdir. Oʻrta asr R.i universaliylar (umumiy tushunchalar) real va ongga bogʻliq boʻlmagan holda mavjud deb uqtirgan (qarang Nominalizm). Hozirgi zamon falsafasida realistik oqimlar ustuvorlik qiladi. Zamonaviy R.ning muhim yoʻnalishlari: tarixiy materializm, neorealizm, neotomizm va yangi ontologiya hisoblanadi. Yangi ontologiyaning mazmunini metafizik R. tashkil etadi. Tahlil markazida reallik bizga qanday berilgan va uni biz qay darajagacha bila olamiz degan masala turadi. Hozirgi zamon R.iga fenomenologiya va ekzistensializm muhim hissa qoʻshyapti.

Manbalar
Reallik

Reallik (lot. realis — haqiqiy) — borliqning voqelikda haqiqatda mavjud boʻlgan qismi. Narsalarning borligining yoʻqligi (imkoniyatdagisi, ehtimoldagisi va shu singarilari) bilan taqqoslanadigan jihati. Faylasuflar R.ni voqelikdan farq qilishadi. R. muayyan buyumdagi biron-bir muhim narsaning mavjudligi sifatida, yaʼni shu narsaning oʻzining borligʻi tarzida tushunilsa, voqelik esa muayyan narsadagi barcha mavjud boʻlgan va boʻlmagan jihatlarining mavjudligi sifatida talqin etilgan. Markschilar R.ni obyektiv R. bilan, materiya bilan aynanlashtirib, uning koʻlamini bir yoklama, toraytirib talqin etishgan. Aslida voqelik hozirgi paytda amalga oshgan imkoniyatlar yigʻindisi. R. voqelikdagi biz nazarda tutgan jihatlar majmui. R.ning fizik R., biologik R. va boshqa turlari bor. R. oʻziga moddiylikni ham, maʼnaviylikni ham, imkoniyat, ehtimollikni ham qamrab olishi mumkin. Inson tafakkuri ham, garchi bu borliqning maʼnaviy shakliga kirsada, realdir. Agar biror obʼyektda biz nazarda tutgan narsa yoki hodisa mavjud boʻlmasa, uni shu jihatdan noreal deymiz.

Adabiyot 
 Osnovi filosofii, T., 1998; Karimov T., Real olam nima?, T., 1973.

Manbalar
Realgar

Realgar (arab. — raxj alhar —gor changi, kon changi) — sulfidlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi AsS. Kristallari monoklin singoniyali, qisqa va uzun (5 sm gacha) prizmali, ignasimon. Tarkibida 70,1% As bor. Rangi olovsimonqizil, pushtisariq. Qattikligi 1,5—2. Zichligi 3400– 3600 kg/m³. Oʻta moʻrt. Smolasimon yaltiroq, yogʻli. Quyosh nuri taʼsirida parchalanib auripigment (As2S3)ra aylanadi. Past haroratli gidrotermal konlarda auripigment va markazit, baʼzan kinovar va oltin bilan birga, issiq buloklar yotkiziklari va solfatarlarda, siderit konkretsiyalari, qumgilli yotqiziklarda uchraydi. R. margimush rudalari tarkibiga kiradi. Lokboʻyoq sanoati, pirotexnika, shishasozlik va boshqalarda ishlatiladi. Konlari Zakavkazye, AQSH, Yaponiya, Gretsiya va boshqa joylarda bor.

Manbalar 

 

Minerallar
Reanimatologiya

Reanimatologiya (reanimatsiya va ... logiya) — organizmni jonlantirish va tasodifiy oʻlimdan saqlab qolish haqidagi fan; tibbiyotning bir boʻlimi. R., asosan, shikastlanish, operatsiya paytida, shuningdek, klinik amaliyotda nafas aʼzolari, qon aylanishi, endokrin sistema, moddalar almashinuvi va boshqa jarayonlarning buzilishidan yuzaga keladigan ogʻir hollarda organizmning hayotiy muhim funksiyalarini boshqarish va tiklash masalalarini oʻrganadi.

Qadimdan vrachlar oʻz davridagi mavjud shifobaxsh vositalar yordamida hali yashashi mumkin boʻlgan sogʻlom organizmni tasodifiy oʻlimdan saqlab qolish uchun kurashib kelganlar. Oʻrta asrlarda A. Vezaliy qamishdan yasalgan naycha bilan hayvonlarga sunʼiy nafas oddirish ustida tajribalar oʻtkazdi. 17-asr oxirlariga kelib oʻlim va organizm hayot faoliyatining tiklanish jarayonlari qonunlari oʻrganila boshlandi. R. tibbiyotning mustaqil ilmiyamaliy boʻlimi sifatida 20-asr oʻrtalarida shakllandi. Urush yillarida yaradorlarda uchragan gemorragik va kuchli ogʻriq taʼsirida yuz bergan shok holati hamda havo yetishmasligi sabablari va h.k.ni oʻrganish R.ning rivojlanishiga yordam berdi.

R. hozirgi zamon fani yutuqlariga, xususan, organizm turli sistemalari funksiyasining buzilishi toʻgrisida ogohlantiradigan elektron apparati hamda nafas olish va qon aylanishini saqlab turadigan apparatlar va h.k.ga tayanadi.

Oʻlim tez roʻy beradigan biologik hodisagina boʻlib qolmay, balki uzoq davom etadigan bir necha davr va holatlardan, hayotning oxirgi bosqichlari — terminal holatdan soʻng yuz beradigan jarayondir. Agar klinik oʻlim vaqti qisqa boʻlib, hayot uchun muhim aʼzolar faoliyati soʻnib ulgurmagan boʻlsa, organizmni jonlantirish, gaz almashinuvi, qon aylanishini tiklash tadbirlari koʻriladi. Buning uchun organizmning birgina sistemasi emas, balki markaziy nerv sistemasi, yuraktomir sistemasi, gaz almashinuvi, endokrin sistema va boshqa mufassal oʻrganiladi.

R.ning asosiy vazifasi hayotdan oʻlimga oʻtish davrini va tiriltirishdan soʻng oʻlimdan hayotga qaytish davrining biologik qonunlarini oʻrganish, shuningdek, terminal holatning oldini olish, jonlantirilgan organizmni davolash, oʻlim sabablari va organizmni jonlantirish mumkin yoki mumkin emasligini aniqlashdir. R. patofiziologiya, xirurgiya, anesteziologiya kabi fanlar bilan chambarchas bogʻliq. Oʻzbekistondagi tibbiyot intlarida R. kafedralari boʻlib, u yerda R.ning eng dolzarb masalalari ustida ilmiy tadqiqot ishlari olib boriladi.

Manbalar
Reanimatsiya

Reanimatsiya (re... va lot. animatio — jonlantirish, tiriltirish) — klinik oʻlim holatidagi (qarang Terminal holat) kishilarni tiriltirish, shuningdek, hayotiy muhim aʼzolarning baxtsiz hodisalar, kasallik va uning asoratlari natijasida toʻsatdan yoʻqolgan yoki oʻzgargan funksiyalarini tiklash uchun koʻriladigan chora-tadbirlar majmui. Nafas olish va yurak faoliyati toʻxtaganda yoki amalda nafas ham, qon aylanish ham organizm ehtiyojini taʼminlay olmay qolgan hollarda R. qoʻllaniladi. R. masalalarini reanimatologiya oʻrganadi. Reanimatologiyaning taraqqiy etishi endilikda R. usullaridan bevosita jonlantirishda emas, balki moddalar (suvelektrolit, gaz) almashinuvining keskin buzilishi, qon aylanishi, nafas, jigar, buyrak faoliyatining nuqsonlarida hamda operatsiyalardan soʻng aʼzolar funksiyasini tiklashda ham foydalanish imkonini berdi. Yashashga krbiliyatli organizmnigina tiriltirish mumkin. R. tadbirlarini ogir mexanik shikastlanishdan, shu jumladan, shikastlanish oqibatidagi shok, qon ketishi, tok urishi, kuchli zaharlanish, boʻgʻilish, suvga choʻkish, termik kuyish, sovqotish va h.k.dan oʻlayotgan vaqtda qoʻllash lozim. R.ni koʻpincha "intensiv terapiya", "intensiv parvarish" deyiladi. Demak, toʻsatdan yuz beruvchi oʻlim bilan tugaydigan har qanday tang holat reanimatsion tadbirlarni zudlik bilan amalga oshirishni taqozo etadi. R. oʻtkazishda turli vositalar, jumladan, elektron asboblar (defibrillyator, elektrostimulyator va h.k.) va boshqa apparatlar, xirurgiya usullari (traxeostomiya, punksiya, yirik tomirlarga kateter qoʻyish), doridarmonlardan foydalaniladi, shuningdek, yurakni bevosita (yaʼni, koʻkrak qafasini ochmay turib) massaj kilish, apparatsiz sunʼiy nafas oldirish va h.k. usullar qoʻllanadi. R.ni vrach, hamshiralar, shuningdek, maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan boshqa sohadagi kishilar bajaradi, tez yordam xodimlari malakali reanimatsion yordam koʻrsatadi.

R. chora-tadbirlarining toʻla kompleksi maxsus R. va intensiv terapiya boʻlimlarida oʻtkaziladi, bu boʻlimlar nevrologiya, kardiologiya, xirurgiya va boshqa markazlarda tashkil topsa, shu asosda tarmoklar (kardiologik, toksikologik va h.k.)ga boʻlinadi. Yirik viloyat yoki shahar kasalxonalarida tuzilgan. R. markazlari koʻp tarmokdi boʻladi.

Manbalar 

    

Tibbiyot
Reanimatsiya
Reanimatologiya
Tez tibbiy yordam
Anesteziologiya
Tibbiyotga oid mutaxassisliklar
Rebinder effekti

Rebinder effekti — qattiq sathda sirt faol moddalar (SFM)ning oʻz-oʻzidan adsorbsiyalanib, satxda erkin energiyani kamaytirishi va ayni vaqtda oʻzida qattiq jism mustahkamligini pasaytirishi. Qattiq jism mustahkamligining adsorbsion pasayishi rus fizik kimyogari P. A. Rebinder tomonidan 1928-yilda kashf etilgan. Bu effekt korroziya, qattiq moddaning erishi va boshqa hodisalarga aloqador boʻlmay, faqat SFM adsorbsiyasi bilan bogʻliqdir. Dastlab gips, grafit, bariy karbonat, kalsiy monokristallari kabi ayrim anorganik kristall moddalarning mustahkamligi SFM (olein va moy kislotalari, propil va boshqa spirtlar) eritmasida pasayishi kuzatilgan. Qattiqjism mustahkamligining adsorbsion pasayishi zaminida fazalar chegarasidagi sirt taranglikning kamayishi yotadi. Bunda SFMning qattiq jismning ichki sathidagi mikrogʻovaklarda, tirqishlarda adsorbsiyalanishi va SFM eritmasining yorilayotgan tirqishning ichichiga kirib (migratsiya), jarayonni davom ettirishi kuzatiladi. Rebinder effekti natijasida qattiq jismning deformatsiyasi va buzilishi osonlashadi. Rebinder effekti sement sanoatida, un tayyorlashda, qattiq jismlarni maydalash, kesish bilan bogʻliq barcha jarayonlarda, yaʼni dispers sistemalarning struktura mexanik xossalarini boshqarishda qoʻllanadi.

Manbalar 

Effektlar haqidagi maqolalar

Fizika
Revaksinatsiya

Revaksinatsiya (re... va vaksinatsiya) — organizmda biror yuqumli kasallikka qarshi yoʻqolgan immunitetni tiklash yoki bor immunitetni kuchaytirish maqsadida takror emlash. Qizamiq, koʻkyoʻtal, difteriya, virus li V gepatit kabi kasalliklarning oldini olish maqsadida R. 2—3 marta oʻtkaziladi.

Manbalar
Revalvatsiya

Revalvatsiya (re... va lot. valeo — qadr-qimmatga egaman) —1) milliy valyuta — pul birligi kursini boshqa mamlakatlar yoki xalqaro valyutapul birliklariga nisbatan rasmiy oshirish. Inflyasiya bartaraf etilganidan keyin ichki pul muomalasini barqarorlashtirish usullaridan biri. Iqtisodiyotga devalvatsiyaga nisbatan aksincha taʼsir koʻrsatadi. Muayyan bir mamlakat valyuta kursini boshqa mamlakatlar valyutalariga nisbatan koʻtarish eksport qilinayotgan tovarlarning chet el valyutasidagi narxini oshiradi va bu bilan xalqaro bozorda mamlakatning raqobat qilish qobiliyatini pasaytiradi, tovarlar eksportiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. R.ni oʻtkazayotgan mamlakat uchun R. chet el valyutasini arzonroq sotib olish imkoniyatini yaratadi, bu esa tovarlar importyorlari va kapital eksportyorlari manfaatlariga muvofiq keladi; 2) kassadagi nakd pulni qayta baholash, milliy valyutada ifodalangan oltinning umumiy summasi va markaziy bank balansida turgan valyuta hisob-kitobini bildiradi.

Manbalar
Revanshizm

Revanshizm (frans. revanche — toʻlov, qasos olish) — urushda magʻlubiyatga uchragan agressiv doiralarning urushdan oldingi chegaralarni, xalqaro munosabatdagi tartiblarni qayta tiklash bahonasi bilan yangi urush tayyorlashga qaratilgan siyosati. Mas, R. 20-asrning 30-yillarida yangi imperialistik urushga tayyorgarlik siyosatini niqoblash uchun fashistlar Germaniyasi tomonidan qoʻllanilgan.

Manbalar
Reverberatsiya

Reverberatsiya (lot. reverberatio — qaytarish) — yopiq xonada manbadan chiqayotgan yoki qaytgan tovush toʻxtagandan keyin uning birdan soʻnmay, asta-sekin soʻnishi. R. tufayli xonaning har bir nuqtasiga tovush bir vaqtda yetib kelmaydi. Xonaning havo egallagan hajmi juda koʻp xususiy chastotali tebranma tizimlardan iborat. Har bir tebranma tizim xususiy soʻnish koeffitsiyentiga ega (bu koeffitsiyent xonaning oʻlchamiga, shakliga va boshqalarga bogʻliq). Shuning uchun turli chastotali tebranishlar bir vaqtda soʻnmaydi. Berk xonada nutq va muzikaning eshitilishiga R. sezilarli taʼsir etadi.

R. davomiyligi R. vaqtidan iborat boʻlib, bu vaqt ichida tovush intensivligi 106 marta, sathi 60 db ga kamayadi. Xonaning akustik sifatini aniqlashda R. vaqti muhim omil hisoblanadi. Xona qancha katta boʻlsa va uning devorlari tovushni qancha kam yutsa, R. shuncha davomli boʻladi. R. vaqti manbadan chikayotgan tovush toʻxtatilgandan keyin uning soʻnish jarayonini yozib olish yoʻli bilan oʻlchanadi; bunda oʻzi yozadigan logarifmik shkala qoʻllanadi. R. darajasini aniqlash, elektromagnit toʻlqinlarni oʻlchash uchun R. kamerasi (maxsus xona)dan foydalaniladi. Teatrlar va konsert zallarini qurishda R. albatta hisobga olinadi (qarang Akustika).

Manbalar
Revers

Revers (lot. revertor — orqaga aylantiraman, kaytaraman) — 1) mashina (dvigatel) yoki uning alohida qismlarini teskari aylantiradigan mexanizm; 2) medal yoki tanga pulning ters tomoni;3) savdo huquqida qimmatbaho buyumlar, foizli qoyuz va boshqalarni garovga qoʻyishda amal qilinadigan turli majburiyatlar;4) tennis oʻyinida — chap tomondan bosh ustidan keskin zarba berish.

Manbalar
Revershon

Revershon — serhosil, oʻrtapishar gilos navi. Italiyadan keltirilgan. Daraxti siyrak shoxshabbali, kuchli usadi. Barglari yirik (uz. 14—19 sm, kengligi 8—10 sm). Aprelning 2-yarmida gullaydi, guli oq. Mevasi may oyi oxiri — iyun boshlarida pishadi, yirik (oʻrtacha vazni 7,3 g), keng yuraksimon, rangi toʻq qizil, chiroyli. Eti zich, ochkizil, shirin, mazali. Tarkibida 21% quruq modda, 13,17% kand, 0,75% kislota, 13 mg% vitamin S bor. Danagi kattaroq, oʻrtacha vazni 0,34 g. R. qurgʻoqchilikka yuqori sovuqqa oʻrtacha chidamli, mahalliy ikdimga yaxshi moslashgan. Ekilganidan keyin 5yili hosilga kiradi. 10 yoshidan hosildorligi har tupdan 60– 65 kg ga yetadi. Zararkunandalardan deyarli zararlanmaydi, mevasi yangiligida yeyiladi, konserva qilinadi. 1967-yildan Oʻzbekistonning hamma viloyatlari uchun rnlashtirilgan.

Manbalar
Revmokardit

Revmokardit, revmatik kardit (yun. kardia — yurak) — revmatizm oqibatida kelib chiqadigan yurak kasalligi. Bunda yurakning ichki (endokardit), muskulli (miokardit) va tashqi (perikardit) qavatlari yalligʻlanishi mumkin. Bemor darmonsizlanadi, isitmalaydi, yuragi tez-tez uradi va ogʻriydi, nafasi qisadi. R.dan soʻng koʻpincha yurak poroklari kelib chiqadi. R. yengil kechganda (boʻgʻimlar yalligʻlanmay, kasallik belgilari roʻyirost koʻrinmaganda) kasallik bemorni bezovta qilmay, oʻtib ketishi ham mumkin, shunga qaramasdan yurakda jiddiy patomorfologik oʻzgarishlar yuzaga keladi. Shuning uchun ham revmatizmning dastlabki alomatlari vujudga kelganda darhol vrachga murojaat qilish zarur (qarang Revmatizm). R. qaytalaganda bemorning ahvoli ogʻirlashadi, qon aylanishi buziladi, shuningdek, yurak porogi va miokardda chandikli oʻzgarishlar paydo boʻlishi kuzatiladi. R.ning oldini olish va davolashda vrachga uchrashib, uning koʻrsatmalariga qatʼiy amal qilish kerak.

Manbalar
Revolver

Revolver (lot. revolvo — aylanaman) — aylanuvchi barabanmagazinli, koʻp zaryadli, oʻyma stvolli shaxsiy oʻq otar qurol; toʻpponcha turi. 100 m gacha masofadagi jonli nishonni shikastlaydi. Kalibri 7,62—11,56 mm, ogʻirligi 0,75—1,3 kg, barabanidagi patronlar soni —6—7. Oʻq otilganda baraban aylantirish mexanizmi barabanni aylantiradi. Dastlabki (16— 19-asrlar) R.lar piltali va chaqmoqli boʻlgan, ularning barabani qoʻlda aylantirilgan. 19-asrning 10—30y.larida barabanni mexanik ravishda aylantiradigan R.lar ixtiro kilindi. 1895-yilda nagan tizimidagi R. namunasi ishlab chiqarildi. Vazifasiga koʻra, R. harbiylar, politsiyachilar, fuqarolar ishlatadigan va sportda qoʻllaniladigan xillarga boʻlinadi. Avtomatik pistoletlarning paydo boʻlishi va rivojlanishi munosabati bilan armiya va flot R. bilan qurollantirilmaydigan boʻldi.

Manbalar 

 

Otashli qurollar
Revolver stanok

Revolver stanok — koʻp vaziyatli burilish moslamasi (revolver kallagi) boʻlgan shokarlik spganogi. Detallarning tashqi va ichki sirtlarini ishlaydigan asboblar (parma, keskich, zenker, razvyortka va boshqalar)ni tutib turadigan koʻp vaziyatli buriladigan kallak bilan jihozlanadi. R. yeda chivik va donali zagotovkalardan murakkab shaklli detallar tayyorlanadi. Revolver kallagining oʻrnatilishiga qarab, vertikal, gorizontal, qiya joylashgan, zagotovkalarning uzatilishiga qarab, dastaki, mexanik va avtomatik xillarga boʻlinadi.

Manbalar
Lev Revutskiy

Lev Nikolayevich Revutskiy [1889.8 (20).2, Chernigov viloyati — 1977.30.3, Kiyev] — ukrain kompozitori, pedagog, musiqajamoat arbobi. Zamonaviy ukrain musiqasi asoschilaridan. Xalq, artisti (1944), professor (1935), Ukraina fanlar akademiyasi akademik. (1957), Mehnat Qahramoni (1969). Kiyev konservatoriyasi hamda Kiyev universitetini tugatgan (1916). Kiyev konservatoriyasida oʻqituvchi (1924—41 va 1944-yildan), Toshkent konservatoriyasida kafedra mudiri (1941—44). Milliy simfoniya va konsert janrlariga asos solgan. Ayniqsa, xor va ovoz yoki fortepiano uchun qayta ishlangan ukrain xalq qoʻshiklari mashhur.

Manbalar 

Musiqachilar
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1889-yilda tugʻilganlar
1977-yilda vafot etganlar
20-fevralda tugʻilganlar
30-martda vafot etganlar
Regata

Regata (ital. regata — qator, saf) — eshkakli, yelkanli yoki motorli qayiqlarda turkum poygalardan iborat sport musobaqalari. Turli klass kemalari uchun turkum poygalar tashkil qilinadi (Mas, olimpiada yelkanli R.si — 7 ta poygadan iborat). Baʼzan suvmotorli sporti musobakalari ham R. deb ataladi. Har bir kemaga poygani toʻgʻri tamomlaganligi uchun ochkolar beriladi. Poygada eng kam ochko tuplagan kema gʻolib hisoblanadi.

Oʻzbekiston yelkanli kema sporti federatsiyasi (1974-yil tashkil kilingan) respublika birinchiligini oʻtkazadi, xalqaro musobaqalarni ham tashkil etadi. Sportchilarimiz Toshkent viloyatining Chorvoq suv ombori va Navoiy suv havzasida oʻz mashgʻulotlarini oʻtkazadilar (yana qarang Yelkanli kema sporti).

Manbalar
Regbi

Regbi (Angliyaning Regbi shaharchasi nomidan) — sport oʻyini. Ikki jamoa (har biri 15 kishidan) uzunligi 27—29 sm boʻlgan tuxumsimon shakldagi toʻp bilan Nsimon darvozali maxsus maydonchada (kattaligi 95—100x65—68 m) oʻynaydi. Oʻyin (40 daqiqadan 2 taym davom etadi)dan maqsad — toʻpni bir-biriga qoʻlda (orqaga) yoki oyoqda (xohlagan yoʻnalishda) oshirib, uni raqib maydonidagi darvoza chizigʻi orqasiga tushirish yoki darvozaga kiritishdan iborat. Raqibni ushlab yoki yelka bilan turtib yiqitib, unga xalaqit berish mumkin. Oʻyin qoidasi buzilganda „olishuv“ — toʻp talashish belgilanadi. Koʻp ochko toʻplagan jamoa (toʻpni yerga tegizish — 4 ochko, toʻpni darvozaga kiritish — 3 yoki 2 ochko) yutgan hisoblanadi. Bu oʻyin Qad. Xitoy va Qadimgi Rimda tarqalgan. Zamonaviy regbi oʻyini 1823-yilda Angliyada paydo boʻldi. 1888-yilda regbi boʻyicha xalqaro musobaqa oʻtkazildi. 1900, 1908, 1920, 1924-yilda regbi Olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritildi. Regbi Xalqaro havaskorlar federatsiyasi FLRA (1934-yil tuzilgan) ga 40 dan ortiq mamlakat aʼzo. 1960-yildan FLRA Kubogi (norasmiy jahon chempionati) oʻtkaziladi.

Regbi sporti Oʻzbekistonda 1969-yil „Lokomotiv“ jamiyati huzurida vujudga keldi. 1970—1971-yillarda Toshkent politexnika institutida regbichilar jamoasi tashkil qilindi. 1982—1991-yillarda regbi boʻyicha Jonibekov kubogi musobaqalari oʻtkazildi. Oʻzbekiston terma jamoasi xalqaro musobaqalar (1988, Buyuk Britaniya, 1989, Janubiy Koreya) da ishtirok etdi. Oʻzbekiston regbi federatsiyasi (2001-yil qayta tuzilgan) Osiyo federatsiyasi — ARFUning aʼzosi. Mamlakatimizda regbi boʻyicha 50 ga yaqin sport ustasi, 200 ga yaqin sport ustaligiga nomzod bor.

Manbalar