MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Vladimir Burmakin (rassom)

Vladimir Ivanovich Burmakin (1938.9.1, Toshkent) — rassom, Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi haqiqiy aʼzosi (1997), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1981). Respublika rassomlik bilim yurti (1957) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1965)ni tugatgan. B.ning mahobatli, ayniqsa, dastgohli rangtasvir borasidagi izlanishlari, voqeaband tasvirlari, serjilo obrazlari diqqatga sazovor. Ayollar ruhiy holati jonli ifodalangan portretlar ("Boysun goʻzali", 1968; "Elvira", 1983 va boshqalar), rangdor, bezak mujassamotlar ("Intizor ayollar", 1962; "Ota", 1973; "Daraxt haqida qoʻshiq" triptixi, 1975; "Kimning oti yaxshiroq?", 1979; "Oʻzbekistonning hozirgi fan arboblari", 1984 va boshqalar), "Farhod va Shirin" (hamkorlikda) devoriy rasmlari va boshqalarni yaratdi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Burmalangan oblast

Burmalangan oblast — geosinklinal mintaqa rivojlanishining yagonaligi va bir vaqtda burma hosil boʻlishi bilan ajralib turadigan bir qismi. Yer poʻsti harakatdagi zonalari — geosinklinal mintaqalari rivojlanishidagi qonuniy bosqich. Tektonik jarayonlarning rivojlanishi intensivligi bir xil emasligi sababli Burmalangan oblast baʼzi bir davrlar — burmalanish davrlari bilan bogʻliq. Masalan, paleozoy davrining boshidan boshlab kaledon Burmalangan oblast (asosiy burma hosil boʻlishi ordovik, silur va devon davri birinchi yarmida boʻlgan), gersin Burmalangan oblast (paleozoy oxirida), mezozoy yoki kimmeriy Burmalangan oblast (yura va boʻr davri boshlanishida) farq qilinadi. Tokembriyda ham bir kancha Burmalangan oblast hosil boʻlgan. Burmalangan oblast da burmalardan tashqari tektonik qoplamlar bor, togʻ jinslari regional metamorfizmga uchragan, kuchli magmatik jarayonlar sodir boʻlgan. Burmalangan oblast ning maʼlum bir kismi platformalarning choʻkindi qoplami burmalanishidan yoki geosinklinal oblastning chekkalarida, shuningdek platforma ichkarisidagi burmalangan zonalar — avlakogenlarda (Donbass) tarkib topali. Oʻzbekistonda tokembriy, kaledon, gersin va kimmeriy Burmalangan oblast mavjud.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burmalanish

Burmalanish — geosinklinal zonalarda yoki ularning ayrim qismlarida katlamlarning egilishi va darzlik, uzilmalar paydo boʻlishi. B. geologik davr davomida sodir boʻladi va qatlam tuzilishidagi nomuvofiqlikka qarab aniklanadi. Maye, Oʻrta Osiyodagi Fargona, Turkiston, Zarafshon, Olay, Hisor va boshqa togʻ tizmalari ger. sin burmalanish siklida paydo boʻlgan. Gersin sikli uz navbatida bir necha fazalarga boʻlingan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burmalanish fazasi

Burmalanish fazasi — burmalanish jarayonining rivojlanishidagi maʼlum bir davri. Uzoq vaqt uzluksiz davom etadigan tektonik harakatlar, ayniqsa burmalar hosil boʻlishida nisbatan qisqa davom etgan tezlanish hodisasi. Burmalanish fazasi jinslar yotishida burchak nomuvofiqligi bilan aniklanadi. Burmalanish fazasi tushunchasi 19-asrning 2choragida Orbini va Eli de Bamon ilmiy asarlarida qoʻllanilgan. Burmalanish fazasi ning aniq tushunchasi nemis olimi Shtille (1913, 1924 va keyingi yillarda) tomonidan berilgan. Uning fikricha, burmalar qisqa faza davomida vujudga keladi. Har qaysi burma alohida burmalanish fazasini anglatadi. Shtille Burmalanish fazasi lariga geografik nomlarni bergan (mas, Ardenna, Takon va boshqalar). Keyinchalik Shtille izohi rus olimlari Nalivkin (1936), Shatskiy (1937), Xain (1950) va boshqa tomonidan tanqid qilindi va unga koʻp tuzatishlar kiritildi. Xain regionlarni tavsiflashda Burmalanish fazasi ning namoyon boʻlishini stratigrafik intervaliga qarab atashni taklif etdi (mas, Eyfel oldi Burmalanish fazasi ).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burmalash

Burmalash, gofrirlash (frans. gaufrer — burma shakl berish) — 1) taxta (list) materiallarning biqoligini (mustahkamligini) oshirish maqsadida ularni toʻlqinsimon va shakldor qilib yasash. Burmalar yarim doiraviy, trapesiya, uchburchak shaklida hamda murakkabroq shakllarda boʻlishi mumkin. B. presslarda yoki shakddor joʻvalar (valiklar)da amalga oshiriladi. Burmalangan materiallar va buyumlar mashinasozlik, qurilish va sanoatning boshqa sohalarida ishlatiladi, mas, asbestsementdan shifer tayyorlanadi; samolyotsozlikda burmalangan taxta duralyuminiydan samolyot qanoti tayyorlanadi; burmalangan kartondan mahsulot tashiladigan idishlar yasaladi; shunday karton qurilishda issiqlikni saqlovchi material sifatida ham ishlatiladi; 2) tikuvchilikda kiyimlar (yubkalar, koʻylaklar)da burmalar (taxlamlar) hosil qilib tikish.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burmachap qabristoni

Burmachap qabristoni — koʻchmanchi chorvador qabilalar (hunnular) antik davr yodgorligi (miloddan avvalgi 1-asr—milodiy 1-asr). Burmachap qishlogʻi (Qirgʻiziston)dan topilgan. Burmachap qabristoni ni 1944—45 yillarda A. N. Bernshtam tekshirgan. Burmachap mozorlari har xil hajmdagi (kattalarining maydoni 30x30 m, balandligi 8 mh kichiklarining maydoni 12x12 m, balandligi 0,80 m) tuproq uyumidan iborat. Burmachap qabristoni da 5 mozor ochib koʻrilgan. Mozorlardan xurmacha, piyolasimon sopol idish, toʻrt oyokli yogʻoch kursi, temir taqinchoqlar topilgan. Bir mozorda murdaning bilaklaridagi kumush halqa, oyoqlaridagi rangbarang shisha munchoqaar, hatto uning jun va ipakdan toʻqilgan kiyimi parchalari saqlangan. Burmachap qabristoni yodgorliklari Oʻrta Osiyoning antik davriga oid moddiy madaniyatini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burmistr

Burmistr (polyakcha) — Rossiyada pomeshchik yermulkining boshqaruvchisi. Dexxonlarning turli mehnat majburiyatlarini bajarishlarini, qishloqdagn tartib va boshqalarni nazorat qilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Qamara Burnasheva

Qamara Burnasheva (1920-yil 8-mart Andijon — 2000-yil 31-may) — aktrisa, qoʻshiqchi. Oʻzbekiston xalq artisti (1960).

Biografiyasi 
Qamara Burnasheva 1920-yili 8-mart kuni Andijon shahrida ziyoli oilada dunyoga kelgan. Otasi Valijon Burnashev hamda onasi Aziza Burnasheva Andijonda oʻqituvchilik bilan shugʻullangan. Qamara Burnasheva oilada uch qiz farzandning kenjasi boʻlgan.

Qamara Burnasheva maktabda oʻqib yurgan davrda „Koʻk koʻylaklilar“ drama toʻgaragiga qatnagan. 7-sinf oʻquvchisi Burnasheva toʻgarakdagi boʻlib oʻtgan sahna koʻrinishida qatnashgan va uning ijrosi Toʻxtasin Jalilov eʼtiborini tortgan. Qamara Burnasheva 1934-yili 14 yoshida Y. Oxunboboyev nomidagi Andijon musiqali drama va komediya teatriga ishga qabul qilingan (1943-yil Samarqand teatrida aktrisalik bilan shugʻullangan) va u yerda 1991-yilgacha faoliyat koʻrsatgan. Teatr sahnasida ikki yuzga yaqin rollarni ijro etgan.

Qamara Burnasheva „Boy ila xizmatchi“ spektaklida Gulbahor, „Xolisxon“da Tojixon, „Romeo va Julyetta“ spektaklida Julyetta, „Shohi soʻzana“da Hafiza, „Momaqaldiroq“ spektaklida Katerina, „Farhod va Shirin“ asarida Shirin, „Layli va Majnun“ asarida Layli, „Nurxon“da Nurxon, „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ spektaklida Farmonbibi, „Nodira“da Nodira, „Oshiq Gʻarib va Shohsanam“ spektaklida Shohsanam, „Kampirga sovchi keldi“da Oysha xola, „Sanam“da Sanam va boshqa obrazlarni yaratgan. Aktrisa „Layli va Majnun“ asaridagi Layli obrazini 1001 marta ijro qilgan.

Qamara Burnasheva qoʻshiqchi sifatida ham ijod qilgan. Uning ijrosida „Tokay“, „Firgʻonikim“, „Mubtalo boʻldim senga“ singari 10 dan ziyod qoʻshiqlar mavjud va ular Oʻzbekiston teleradiokompaniyasining „Oltin fond“dida saqlanadi.

Qamara Burnashevaga Abbos Bakirov, Xadicha Aminova, Vahob Azimovlar ustozlik qilgan.

Aziza Aminova, Maʼrifat Ubaydullayeva, Naziraxon Hakimova, Qimmatxon Turgʻunova, Shirinxon Mansurova, Mavluda Boymatova, Sharofat Toshiboyeva Qamara Burnashevaning shogirdlari boʻlgan.

Qamara Burnasheva serqirra aktrisa boʻlib, oʻtkir hajviy, lirik va murakkab psixologik rollar ustasi sifatida tanilgan.

Shaxsiy hayoti 
Qamara Burnasheva Abbos Bakirov bilan turmush qurgan. Ular toʻrt nafar farzanga — ikki qiz, ikki oʻgilga ota-onalik qilgan. Oʻzbekiston xalq artisti Oybarchin Bakirova ularning farzandidir.

Vafoti 
Qamara Burnasheva 2000-yil 31-may sanasida 80 yoshida Toshkent shahrida vafot etgan.

Mukofotlari 
Qamara Burnasheva 1960-yili „Oʻzbekiston xalq artisti“, 1998-yili „El-yurt hurmati“ ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1920-yilda tugʻilganlar
8-martda tugʻilganlar
2000-yilda vafot etganlar
31-martda vafot etganlar
Andijonda tugʻilganlar
Burnonit

Burnonit (fransuz mineralogi J. L. Burnon nomidan) — murakkab sulfidlar kenja sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi CuPbSbS3. Baʼzan temir (5% gacha) va kumush (3% gacha) qoʻshimchalari boʻladi. Rombik sistemada kristallanadi. Rangi poʻlatsimon kulrangdan qoragacha. Yoʻgʻon ustunsimon va gʻildiraksimon qoʻshaloqliklar koʻrinishida. Moʻrt. Qattiqpigi 3— 3,5. S. ogʻ. 5,7—5,9. Soʻniqmis rudalari, pirit, xalkopirit, galenit, sfalerit bilan birga mispolimetall, gidrotermal konlarining murakkab tiplarida uchraydi. B. nurashga uchraganda serussit, malaxit va surma oxralari hosil qiladi. Konlari Oʻrta Osiyo, Rossiya Federatsiyasi (Zabaykalye va boshqalar), Avstraliya, Janubiy Amerika mamlakatlarida bor. Oʻzbekistonda Qurama (Qoʻshbuloq oltin koni), Chatqol togʻlarida (Ustarasoy vismut koni) va jan.da (Xondiza polimetall kon i) da uchraydi. B.dan qoʻrgʻoshin va mis olinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burov

Burov — asov otni taqalash vaqtida otning yuqori labiga sirtmoq solib, bir kishi tortib turadigan asbob. Uchiga sirtmoq bogʻlangan, uz. 60 sm cha, yugonligi 3 sm cha keladigan tayokdan iborat. Ot tipirchilaganda B. buralsa, labi ogʻrib tinch turadi. B. Fargʻona vodiysida chillik ham deyiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burov suyuqligi

Burov suyuqpigi (Liquor Burovi) — sirka alyumipatning 8%li eritmasi. Rangsiz, tiniq, chuchmal suyuqlik, bir oz sirka hidi keladi. Tarkibida achchiqtosh (46,5 qism), kalsiy karbonat (14,5 qism), suyultirilgan sirka kislota (39 kiyem) bor. Burishtiradi va yalligʻlanishga qarshi taʼsir koʻrsatadi. Ogʻizni chayqash uchun ishlatiladi, dokaga shimdirib, lat yegan joyga qoʻyiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bursa

Bursa, Brusa — Turkiyaning shim.gʻarbidagi shahar. Bursa elining maʼmuriy markazi. Aholisi 835 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Transport yoʻllari tuguni. Muhim savdo-sanoat markazi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat, metallurgiya, sement, yogʻochsozlik sanoati rivojlangan. Ipakchilik, ip gazlama, tamaki, yogʻmoy, koʻn poyabzal, avtomobil korxonalari bor. B. miloddan avvalgi 2-asrdan maʼlum. 1326—65 yillarda Usmonli turklar saltanatining poytaxti boʻlgan. Meʼmoriy yodgorliklaridan Ulugʻ jome (1396— 1400) masjidi, Murod II masjidi (1424—27), Yashil jome (1424) masjidi, shifoxona (1394) va boshqa saqlangan. Unt bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Aholi punktlari
Turkiya shaharlari
Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Turkiyadagi qadimgi yunon arxeologik yodgorliklari
Burtaslar

Burtaslar — Oʻrta va Quyi Volga boʻyidagi qabilalar uyushmasi (5—11-asrlar). B.ning aynan qaysi qabilalardan tashkil topganligi nomaʼlum. B. arab jugʻrofiy va tarixiy manbalarida 10-asrdan, rus solnomalarida esa 13-asrdan tilga olinadi. Ular dehqonchilik, chorvachilik va ovchilik bilan shugʻullanib, 7-asrdan Xazar xoqonligi, 10-asr oxirlaridan Kiyev Rusiga tobe boʻlgan, 11-asrda esa Volga bulgʻorlari va boshqa Volgaboʻyi xalqlari tarkibiga singib ketgan. B. madaniyati misharlar bilan mordva madaniyatining shakllanishiga taʼsir koʻrsatgan deb taxmin qilinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burun

Burun — odam va umurtqali hayvonlar nafas yoʻllarining boshlangʻich qismi va hid bilish aʼzosi. Ovoz chiqarish va soʻzlashda rezonator vazifasini oʻtaydi (ovozni kuchaytiradi va unga ohang beradi); tashqi burun, burun boʻshligʻi va burunning yondosh boʻshliqlariga boʻlinib, yondosh boʻshliqlar B. boʻshligʻiga tor teshiklar orqali ochiladi. Tashqi burun suyaktogʻay skeletidan tuzilgan. Togʻay toʻqima borligi tufayli tashqi burun egiluvchan. Burun terisi bagʻrida yogʻ bezlari bor. Burun boʻshligʻi (Cavitas nasi) yupqa toʻsiq orqali ikki boʻlakka ajralgan boʻlib, kataklar orqali tashki muhit bilan, xoana orqali esa burun-halqum bilan tutashadi. Burun boʻshligʻining tubi qattiq tanglay suyagi hisoblanib, yuqori devori gʻalvirsimon yupqa suyak plastinkadan iborat, hidlov nervining tolalari shu plastinka teshiklaridan oʻtib, burun boʻshligʻiga kiradi. Burun boʻshligʻi devorini hilpillovchi epiteliyli shilliq parda qoplab olgan. Uning tuklari bir maromda tebranib turadi. Burun boʻshligʻini ikkiga (oʻng va chapga) boʻlib turgan toʻsiqning orqa qismi suyak toʻqima, old qismi togʻaydan iborat boʻlib, Burun boʻshligʻining ichki devorini hosil qiladi. Bu boʻshliqning yon devorida uchtadan burun chigʻanogʻi boʻlib, ular ostidan yuqori, oʻrta va pastki havo yoʻllari oʻtgan. Yuqori va oʻrta havo yoʻlining yon devorida teshikchalar bor, Burun boʻshligʻi shular orqali oʻzining yondosh boʻshliqlari bilan tutashadi. Pastki havo yoʻlida yosh burun kanalining teshigi boʻlib, bundan burun boʻshligʻiga yosh oqib tushadi. Burunning yondosh boʻshliqlari toʻrt juft: yuqori jagʻ, peshona, asosiy va gʻalvirsimon boʻshliq. Burun boʻshligʻi orqa tomondan halqum (yutqin)ga katta choʻzinchoq teshiklar — xoanalar bilan tutashadi. B. boʻshligʻini qoplagan shilliq pardaning yuqori qismida hidlov nervining oxirlari tarmoqlangan, qolgan qismidagi hilpillovchi epiteliy tuklari Burun teshiklari tomon tebranib turadi. Burun boʻshligʻi nafas olish, muhofaza, hid bilish va rezonans funksiyalarini bajaradi. Nafasga olingan havo Burun boʻshligʻidan oʻtish vaqtida changtoʻzon zarrachalaridan tozalanadi. Burun shilimshigʻidagi moddalar burun boʻshligʻiga tushgan mikroblarni bir qadar yuqumsizlantiradi. Sovuq havo burun yoʻllaridan oʻtayotganda isiydi va qon tomirlarga boy boʻlgan shilliq pardalarga tegib namlanadi. Shilliq pardadagi hid bilish nervi hujayralari turlituman hidlarni bir-biridan ajratish imkonini beradi. Burun orqali nafas olganda havo burundan oʻta turib chang va mikroblardan tozalanadi, iliydi va namlanadi. Burun kasalliklarini otorinolaringologiya fani oʻrganadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Anatomiya

Anatomiya
Tibbiyot
Otorinolaringologiya
Odam boshi va boʻyni
Burun (quruqlik)

Burun, tumshuq — quruqlikning okean, dengiz, koʻl akvatoriyasiga yondosh sohillarga nisbatan koʻproq turtib kirgan qismi. Qirgʻoq qanday jinslardan (tosh, qum va boshqalar) tarkib topganligiga qarab, B.lar tik koʻtarilgan, baland (Dejnyov b., Ayiqtogʻ b.), astasekin pasayib boradigan, tekis (Moʻynoq b.) boʻlishi mumkin. B. baʼzan suv ostida ham davom etib, kema qatnovi uchun xavf tugʻdiradi. Tor muyulishi ham B. deyiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Geografik terminlar
Burun (moslama)

Burun — 1) degrezlikda ishlatiladigan quyma choʻyan moslama. Uning bir uchini dama, ikkinchi uchini yondoʻkon shovvasi (shamol kiradigan teshik)ga suqib, lom bilan koʻtarib qoʻyiladi. Shamol damdan B. orqali shovvaga, undan yondoʻkondagi oʻchoqqa borib, oʻtni puflaydi. Temirchi, taqachi, miskar, anjomsozlar B.ni bulul deb ham atashadi; 2) anjomsozlarning moʻrisiz oʻchoqlarida dam kavaza (yogʻoch naycha)ga kiradigan nay va h. k.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burun qonashi

Burun qonashi — burun boʻshligʻidan qon kelishi. Burunning lat yeyishi yoki shilliq pardasining zararlanishi (tirnalishi, shilinishi, burunni kovlash), organizmning umumiy, asosan, yuqumli kasalliklari (mas, gripp) Burun qonashi ga sabab boʻladi. Yurak, buyrak, jigar, qon yaratuvchi aʼzolar kasallanganda, qon bosimi oshganda ham burun qonaydi. Baʼzan atmosfera bosimi, havo harorati va namligi oʻzgarganda, shilliq pardaga muntazam kimyoviy moddalar taʼsir etganda, shuningdek jazirama issiq kunlarda ham Burun qonashi kuzatiladi. Burun qonaganda qon tashkariga chiqmay, baʼzan halqumga qarab oqishi va burni qonayotgan kishi uni bilmay yutib yuborishi ham mumkii. Bunda birdan qon qusish burun qonayotganining aniq belgisi hisoblanadi. Baʼzan qiziloʻngach yoki meʼdadan kelayotgan qon ham burundan qon ketishiga sabab boʻladi. Burun qonaganda boshni baland qilib yotqizish, burun katagiga vodorod peroksid shimdirilgan paxta yoki doka tiqin qoʻyish, iloji boricha qonni toʻxtatish chorasini koʻrish lozim. Muzdek suvga latta hoʻllab qansharga bosish, toʻxtayvermasa ensaga muz solingan xalta qoʻyish, bular yordam bermasa vrach chaqirish kerak. Botbot Burun qonashi biror kasallik alomati boʻlishi mumkin, bunday hollarda, albatta, tibbiy tekshiruvdan oʻtish zarur.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burunaki

Burunaki — 1) dorivor, narkotik va shahri k. moddalarni davo (ingalyatsiya) maqsadida yoki kayf qilish uchun iskash; 2) shu maqsadda qoʻllaniladigan moddalarning umumiy nomi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burundoy

Burundoy, Borunday — moʻgʻul sarkardasi; 13-asr 30-yillari oxiri — 40-yillari boshida Botuxon qoʻshini tarkibida Rus va boshqa mamlakatlarni bosib olishda qatnashgan. 1258—59 yillarda moʻgʻullarga tobe knyaz Vasilko Romanovich (1199—1271) bilan birga Litva va Polshaga yurish qilib, u yerlarni talontoroj etgan, soʻng Jan.Gʻarbiy Rusni ham boʻysundirib, uning shaharlaridagi qalʼalarni buzdirib tashlagan. Shunda knyaz Vasilko Romanovich ham B. buyrugʻiga binoan oʻzining VladimirVolinskiy knyazligidagi barcha harbiy istehkomlariga oʻt qoʻygan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burunduqlar

Burunduqlar, olasichqonlar () — kemiruvchilar turkumining tatinsimonlar oilasi urugʻi. Shimoliy yarim shardagi oʻrmonlarda tarqalgan. Bir necha turi maʼlum. Rossiyaning sharqiy qismidagi oʻrmonlarda Osiyo burundugʻi () uchraydi. Tanasining uzunligi 14 sm, dumi 9 sm ga yaqin, orqa qismida beshta qora yoʻli boʻladi. Qishda uyquga ketadi, har yili bir marta (baʼzan 2 marta) 4—10 ta bola tugʻadi. Nina barglilar urugʻi, kengbargli daraxtlar bargi, kurtagi va mevasi bilan oziqlanadi, qishga 4 kg gacha oziq (asosan kedr yongʻogʻi) toʻplaydi. Burunduqlar lunjida oziq olib yuradigan xaltasi boʻladi. Oʻrmonchilik va qishloq xoʻjaligiga qisman ziyon keltiradi. Osiyo burunduqlari kana ensefalitining ikkinchi darajali tarqatuvchisidir.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Hayvonlar
Burunduqxon

Burunduqxon (? 1511) - qozoq xonlaridan biri (1480—1511), Kirayxon (Gireyxon)ning katta oʻgʻli. Otasi vafotidan soʻng taxtga oʻtirgan. Abulxayrxon vafotidan keyin Muhammad Shayboniyxon bilan oʻzbek ulusiga ega boʻlish uchun koʻplab janglar olib borgan. B. 50 ming kishilik qoʻshini bilan mangʻitlar ustiga yurish qilganda (1480) Shayboniyxon 300 askari bilan mangʻitlarga yordamga kelib B. qoʻshinini tormor keltirgan. B. Jonibekxonning oʻgʻillari Qosim sulton va Otik sulton hamda mangʻitlardan Hamzabeklar bilan Shayboniyxon turgan Sigʻnoqni 3 oy qamal qilgan, biroq qalʼani ololmay chekingan. Shayboniyxon Oʻtrorga yurish qilganda Sigʻnoq beklari, ruhoniylari qalʼani B.ga topshirganlar. B. soʻngra Arquq qalʼasini 40 kun muvaffaqiyatsiz qamal qilgan, Sabron, Oʻtror, Sayram, Olatogʻni egallagan. B. Shayboniyxonga qarshi turish befoydaligini tushungach, qizini unga bergan. Jonibekxon va Kirayxon vafotidan soʻng ularning oʻgʻillari oʻrtasida oʻzaro nizo boshlangan. Jonibekxonning oʻgʻli Qosim sulton B.ni dashtdan siqib chiqargan. B. oʻzining dushmanlari boʻlgan shayboniylar huzuriga — Movarounnaxrga ketishga majbur boʻlgan va umrining qolgan kismini Samarqandda oʻtkazib oʻsha yerda vafot etgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Kishilar
Tarixiy shaxslar
Davlat yetakchilari
Qozogʻiston tarixi
1511-yilda vafot etganlar
Qozoq xonlari
Karaja Burunov

Karaja Burunov (1898.2.8, Tajan viloyati — 1965.22.3, Ashxobod) — turkman yozuvchisi, dramaturg, tarjimon. Turkmanistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1943). Zamonaviy turkman adabiyotining asoschilaridan biri. "Dakilma" (1927) pyesasida turkman xotinqizlarining ogʻir qismati koʻrsatiladi. "Paxta", "Vintlar" va "Kaymir Koʻr" (B. Omonov bilan hamkorlikda) dramalarida turkman xalqi hayotidagi yorqin voqealar oʻz ifodasini topgan. Ijtimoiymaishiy mavzuda yaratilgan "Tiryakkash" (1927), fuqarolar urushi voqealarini bayon qiluvchi "Choʻktirilgan 18 kishi" (1929) dostonlari bor. Uning librettosi asosida "Shohsanam va Gʻarib" (1943), "Kamina va Qozi" (1944) va boshqa opera va baletlar sahnalashtirilgan. Burunov jahon dramaturgiyasining eng yaxshi namunalari (Shekspir, Lope de Vega, Shiller, Molyer, Gogol asarlari)ni turkman tiliga tarjima qilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1898-yilda tugʻilganlar
1965-yilda vafot etganlar
Turkmanistonlik yozuvchilar
Burch

Burch — kishining biror shaxs, oila, jamoa, el-yurt, Vatan oldidagi majburiyatini anglatuvchi axloqiy tushuncha. Bizda obyektiv munosabatlar ifodalanadi, yaʼni u jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy va axloqiy negizlari bilan belgilanadi. Buning oziga xos xususiyatlari mavjud bolib, u insonning ichki kechinmalari, tashqaridan turib nazorat qilinmaydigan murakkab ruhiy holatini ifodalaydi. Bu iymon-eʼtiqod, onglilik, halollik, vijdon kabi tushunchalar bilan chambarchas bogʻliq. Burch qanday vazifa, kimning oldidagi majburiyat ekanligiga qarab turlicha boʻladi (milliy burch, ijtimoiy burch, umuminsoniy burch va boshqalar). Ijtimoiy va shaxsiy burch, oilada ota-onalik burchi, farzandlik burchi va boshqa burch lar bor. Burch nisbiy tushuncha. U ijtimoiy taraqqiyot jarayonida mazmunan boyib, shaklan oʻzgarib boradi. Hozirgi sharoitda insonning tabiat va avlodlar oldidagi burchi yangicha mazmun kasb etmoqda. Oilaviy burch esa jamiyat oldida turgan maqsadlar bilan yaiada uygʻunlashmoqda. Ona Vatanga, xalqqa xizmat qilish eng ulugʻ va sharafli burch hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burchak koeffitsiyenti

Burchak koeffitsiyenti — toʻgʻri chiziqning Dekart koordinatalar tizimiga nisbatan Ox oʻqning musbat yoʻnalishi bilan tashkil qilgan burchak tangensi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burchak tezlanish

Burchak tezlanish — qattiq jismning burchak tezligi oʻzgarishini ifodalovchi vektor kattalik.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burchak tezligi

Burchak tezligi () — qattiq jismning aylanish tezligini ifodalovchi kattalik. Burchak tezligi vektor kattalik, bu vektor uchidan qaraganda jismning aylanishi soat mili harakatiga teskari yoʻnalishda koʻrinadi. Burchak tezligi ayl/min yoki radian/s bilan oʻlchanadi.

Yana qarang 

 Burchak tezlanish

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burchak triseksiyasi

Burchak triseksiyasi (lot. tri uch va sectio — qirqish) — biror burchakni 3 teng qismga boʻlish haqidagi masala; qad. mashhur 3 masalaning biri. Bular: Burchak triseksiyasi, doyra kvadraturasi va kubni ikkilantirish. Oʻrta asr arab manbalarida Burchak triseksiyasi algebra va trigonometriya masalalari bilan bogʻlanadi. 9—10-asrlarda Burchak triseksiyasi x3+px+q—O kub tenglamani yechishga keltiriladi. 15-asrda samarqandlik olim Jamshid ibn Masʼud alKoshiy juda aniq trigonometrik jadvallar tuzish va maʼlum sin3° asosida sin G ni hisoblash uchun kub tenglamani taqribiy hisoblash usulini qoʻllaydi. Eslatilgan masalalarning birontasini ham sirkul va chizgʻich yordamida yechib boʻlmaydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burchak chastota

Burchak chastota (aylanma chastota) — jismning aylanma harakatini ifodalovchi kattalik; u 2p sekund ichida sodir boʻladigan tebranishlar soniga teng.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Burchak chizigʻi

Burchak chizigʻi — yulduzlar turkumi. Osmonning Janubiy yarim sharpna Aqrab, Qurbongoh, Janubiy uchburchak va Boʻri yulduz turkumlari orasida joylashgan. Maydoni 165 kv. gradus. Belgisi № 02. Janubida bahor paytlarida yaxshi koʻrinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Yulduz turkumlari