MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Rogʻun tumani

Rogʻun tumani () — Tojikistondagi respublikaga boʻysunuvchi tumanlarning biri. Maʼmuriy markazi — Rogʻun shahri  (; ).

Geografiyasi 
Rogʻun tumani Rasht vodiysida joylashgan. Shimoli-gʻarbda Vaxdat tumani, shimoli-sharqda Nurobod tumani, janubi-sharqda Fayzobod tumani, janubi-gʻarbda Xatlon viloyatining Baljuvon tumani bilan chegaradosh.

Aholisi 
2016-yilning 1-yanvar holatiga koʻra, aholi soni,26 200 kishi, shu jumladan, shahar aholisi — Obigarm qishlogʻida — 25,7% yoki 6500 kishi.

Manbalar 

Tojikistonning respublikaga boʻysunuvchi tumanlari
Amirnoma

«Amirnoma» – Qoʻqon xonligida yozilgan eng birinchi tarixiy asar. Muallifi Sher Muhammad Akmal Xoʻqandiy. Mazkur asar 1801- yoki 1802-yilda yozilgani taxmin qilinadi, chunki undagi eng oxirgi sana hijriy 1216-yil tarzida tilga olingan.

Muallif haqida 

Akmal Xoʻqandiy (Domullo Shermuhammad, XVIII asr – 1810) oʻz davrining ilgʻor fikrli kishisi boʻlgan. Akmal oʻzbek va tojik tillarida she’r yozgani ma’lum. Biroq uning devoni haligacha topilmagan. U sharq klassiklari, ayniqsa, Hofiz, Sa’diy, Jomiy, Navoiy ijodidan bahramand boʻlgan va ularning asarlariga koʻp muxammaslar bogʻlagan. Akmalning she’rlari koʻpgina bayozlardan oʻrin olgan. U oʻz asarlarida hayotning qoloq tomonlarini tanqid qilgan, xalqni ma’rifatga undagan  Akmal Xoʻqandiyning tarjimayi holi Aziz Qayumovning «Qoʻqon adabiy muhiti» kitobida, Poʻlodjon Qayumiyning «Qoʻqon tarixi va adabiyoti» hamda «Tazkirayi Qayumiy»sida yoritilgan. Tarixnavis Avazmuhammad Attor Xoʻqandiy esa oʻz asari «Tarixi jahonnamoyi»da Akmal Xoʻqandiyning «Nasabnomayi tarixi xavonini Fargʻona» nomli asari haqida ham soʻz yuritadi.

Asarning qoʻlyozmasi 
«Amirnoma»ning mazmuni juda murakkab boʻlib, janri xususida soʻz yuritish ham ayrim chigalliklarni vujudga keltiradi. Asar Olimxon davrida yozilganiga qaramasdan, bu xonning nomi hech bir oʻrinda eslanmaydi. Aniqrogʻi, muallif uning Toʻraqoʻrgʻon, Isfara va Xoʻjandga qilgan yurishlarini bayon qilarkan, nomini «sohibi qiron» shaklida tilga oladi. Asar oxirida Akmal Xoʻqandiy Toshkent hokimi Yunusxojaning Qoʻqonga yurish qilib, Asht mavzesigacha keyaganini qayd etgan.
«Amirnoma»ning yagona nusxasi Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondida saqlanadi. Kitob fors-tojik tilida nazm va nasrda yozilgan. Uning she’riy qismi 3250 baytdan iborat. Har bir sahifada 13 satr yozuv joylashgan. Qoʻlyozma 133 varaqdan iborat. Xati nasta’liq. Qora va qizil siyohda yozilgan. Kotibi noma’lum. Nusxa avtograf boʻlishi mumkin.

Asarning mazmuni 
Asarning mazmuni quyidagicha:
 Asar yozilishining sabablari;
 Paygʻambar na’ti va xulafoyi roshidin madhi;
 Yaxshi va yomon, qalam va qilichning fazilati, qalamning qilichdan afzalligi;
 Amir, maliklar, ilm va qalam arboblariga murojaat;
 Bir necha bobda turli mazmundagi hadislar sharhi keltiriladi;
 Oltin beshik davri;
 Amiri sohib qiron (Olimxon)ning Andijon, Isfara va Xoʻjandga yurishlari zikri;
 Yunusxojaning Asht mavzesiga (hijriy 1216-yili rabialoxir oyining oxiri, yakshanba kuni /milodiy 1801-yil 6-sentabrda) kelgani.

Hukmdorning munosabati 
Mazkur asarning boshqa nusxalari borligi, uning buyurtmachi ta’biga ma’qul boʻlgan yoki boʻlmagani ma’lum emas. Umarxon davrida Akmal Xoʻqandiy saroy shoirlari qatoridan joy olgan boʻlib, Qoʻqon adabiy muhitida munosib oʻrin egallagan. Uning tarixchi sifatidagi iqtidori ham yuqori boʻlgan. Biroq Umarxon oʻz davri tarixini yozishni Abdulkarim (Fazliy) Namangoniyga buyurgan.

Manbalar
Raʼno Yarasheva

Yarasheva Raʼno Sayfullayevna (1961-yil 15-fevral, Kattaqoʻrgʻon, Samarqand, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist.

Biografiyasi 
Oʻz faoliyatini dastlab, teatr sahnasida pardozchi vazifasida boshlagan. Ikki nafar farzandning onasi. Turmush oʻrtogʻi vafot etgan. Komedik, tragedik va dramatik rollari bilan oʻzbek xalqiga yaxshi tanish. Aktrisa oilada 4 oʻgʻildan soʻng 5-farzand boʻlgan. Yoshligidan teatrda rol oʻynashni orzu qilgan ushbu isteʼdod egasi 23-yoshida Toshkent teatr va rassomchilik oliygohiga oʻqishga kiradi. Oʻqishni tamomlagach, dastavval, Oʻzbek milliy akademik dramma teatrida pardozchi-grimyor sifatida oʻz faoliyatini boshlaydi. Bir necha yil oʻtib u, ushbu teatrda „Yorqinoy“ nomli spektaklda oʻzining ilk rolini ijro etadi. Shundan keyin u, birin-ketin turli fimlarda qatnasha boshlaydi. Raʼno Yarasheva „Mehrobdan chayon“, „Sohibqiron“ va „Uvaysiy“ tarixiy fimlardagi rollari bilan oʻzbek xalqi orasida tanila boshlaydi. Bugungi kungacha aktrisa 20dan oshiq film va spektakllarda ishtirok etgan. Oʻzining aktrisalik faoliyati orqali 1999-yilda „O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan artist“ unvoni bilan taqdirlanadi. Hozirgi kunda, ijodkor, oʻz faoliyatini Yodgor Sagdiyev boshchiligidagi O'zbek milliy akademik drama teatrida davom ettirmoqda.

Tarjimai holi 
Oʻz faoliyati 23-yoshida — 1984-yilda boshlagan aktrisa hozirda 20 dan ortiq turli xil janrlardagi sahna koʻrinishlari va kinofilmlarda
rol ijro etgan. Oʻzbek xalqi uni asosan taʼsirchan aktrisa sifatida bilishadi. Uning „Mening akam boʻydoq“, „Endi dadam boʻydoq“, „Oʻzimdan Oʻzimgacha“, „Sevgi farishtasi 2“, „Ichkuyov“, „Telba“, „Shabnam“, „Kuzda gullagan daraxt“, „Poyma poy“, „Oqpadar“, „Ayriliq “, „Qorakoʻz“, „Vijdon“ hamda „Feride“ kinofilmlaridagi rollari ommaga mashhur aktrisa sifatida tanilishiga sabab boʻlib xizmat qilgan. Shuningdek, Raʼno Yarasheva aktrisalikdan tashqari sheʼr yozish bilan ham mashgʻul boʻlgan. „Samarqand sogʻinchi“ (1996 y.), „Seni tashlab ketolmayman“ (1998 y.), „Hajr“ (2000 y.) sheʼriy toʻplamlari, „Ilohiy ishq qissasi“ nasriy asarlari chop etilgan. Raʼno Yarasheva O‘zbekiston yozuvchilari uyushmasi aʼzosi hisoblanadi.

Manbalar

Havolalar 
 Raʼno Yarasheva rol ijro etgan kinofilmlar roʻyxati

Aktrisalar
Oʻzbekistonlik aktrisalar
Kino va televediniye aktrisalari
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Saitama Stadium 2002

Turkum:Stadionlar
Saitama Stadium 2002 (yaponcha: 埼玉スタジアム2002, Saitama Sutajiamu Nimarumaruni), koʻpincha Saitama Stadium (yaponcha: 埼玉スタジアム, Saitama Sutajiamu) yoki oddiy qilib Saisuta (yaponcha: 埼スタ) deya ataluvchi futbol stadioni Yaponiyadagi Saitama prefekturasi, Saitama, Midori-kuda joylashgan.

Hozirda J1 League musobaqasining Urawa Red Diamonds klubining uy oʻyinlari stadioni hisoblanadi. Ushbu oʻyingoh Yaponiyadagi eng katta stadion va Osiyodagi eng katta stadionlardan biri sanaladi.

Stadion 2002-yilgi FIFA Jahon chempionati yarim finaliga, 2020-yilgi Yozgi olimpiya oʻyinlarining futbol musobaqasiga mezbonlik qilgan.

Saitama Stadium 2002 stadionidan, shuningdek, deyarli har bir FIFA Jahon chempionati saralash oʻyinlarida Yaponiya milliy futbol jamoasining uy stadioni sifatida ham foydalaniladi.

Joylashuv 
Stadion Saitama temiryoʻlining Urawa-Misono bekatidan 15-20 daqiqalik piyoda yoʻl masofasida joylashgan.

Tarixi 
Stadion Azusa Sekkei tomonidan 2002-yilgi FIFA Jahon chempionati oʻyinlariga mezbonlik qilish uchun qurilgan, qurilish 2001-yil sentabr oyida yakunlangan. Stadion 63,700 kishini sigʻdiradi, biroq alohida sabablarga koʻra, liga oʻyinlarida 62,300 kishini qabul qiladi.

Saitama stadionida 2002-yilgi FIFA Jahon chempionatining toʻrt oʻyini boʻlib oʻtgan, jumladan, Yaponiya milliy terma jamoasining Belgiya milliy terma jamoasiga qarshi birinchi oʻyiniga mezbonlik qilgan.

2005- va 2007-yillar oraligʻida Urawa Red Diamondsning mahalliy derbi raqibi Omiya Ardija oʻz uyi Omiya Park futbol stadioni kengaytirilganligi sababli Urava Komaba jamoasi bilan birga bu yerda oʻz oʻyinlarini oʻtkazib turgan.

2002-yilgi FIFA Jahon chempionati 
Stadion 2002-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionati oʻtkaziladigan joylardan biri boʻlgan va quyidagi oʻyinlarni oʻtkazgan:

Xususiyatlar 

 Bino maydoni: 54 420 m²
 Umumiy maydoni: 62 674 m²
 Yopiq maydoni: 29 000 m²

Manbalar 
 Yaponiya stadionlari
James Clear

James Clear – amerikalik yozuvchi va tadbirkor. Odatlar, qaror qabul qilish va uzluksiz rivojlanish kabi mavzularga yoʻnalgan notiq. U 1986-yil 22-yanvarda AQSHning Gamilton, Ohio shtatida tavallud topgan.

Taʼlimi 
U Denison universitetida biomexanika fakultetida tahsil olgan va 2008-yil tugallagan.

Mashhur asarlari 
U shaxsiy rivojlanish haqidagi asarlar yozishni 2012-yilda boshlagan .
U New York Times bestselleri hisoblangan „Atom odatlar“ kitobi muallifi. Bu kitob 2018-yil oktyabr oyida chop etilgan. Bu kitob dunyo boʻyicha 7milliondan ortiq nusxada va 50 dan ortiq tillarga tarjima qilingan. Kitobning yozilishiga uning maktab davrida beysbol oʻyini davomida olgan jarohati asos boʻlgan .Chunki uzoq davolanishni taqozo etgan bu baxtsiz hodisa unga kichik odatlarni shakllantirish koʻnikmasini berdi.

Faoliyati 

 U odatlar va uzluksiz rivojlanish haqida oyiga 1-2 marta nutq olib boradi.
 U Fortune 500 kompaniyalari, masalan, Intel,LinkedIn, Merill Lynch kabi tadbirlari doimiy notigʻi.
 U jamesclear.com web-sayti asoschisi.
 U The Clear Habit Journal yaratuvchisi.
 Malariaga qarshi tashkilot hissadori.

Sport 
James Clear maktabda beysbol bilan shugʻullangan. „Men beysbol bilan 17 yil shugʻullanganman“,- deb yozadi James Clear oʻzining shaxsiy web-sayti da. Ammo u 2002-yil beysbol oʻyinlarining birida qattiq jarohatlanadi va bir yilga yaqin muddat davomida sogʻligi bilan bogʻliq muammolarga duch keladi.

Oilasi 
 U 2015-yil may oyida turmush qurgan.

Manbalar 

Yashayotgan insonlar
Abduvali Rajabov

Abduvali Rajabov (1982-yil 22-iyun, Sirdaryo shahri, Sirdaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbekistonlik xonanda va bastakor, Nihol mukofoti sovrindori. „Bevafo yor“, „Sensiz“, „Bir juft yurak“, „Visoling olis“ nomli albomlari orqali ommaga mashhur boʻlishga erishgan.

Tarjimai holi 
Xonanda 1982-yil 22-iyulda Sirdaryo viloyatining Sirdaryo shahrida tavallud topgan. Oilada yettita farzandning oltinchisi 2000-yil Toshkent estrada va sirk kollejiga oʻqishga qabul qilingan. 2007-yilda oila qurgan, hozirda 2 nafar farzandi bor. (Asadbek va Otabek). Nihol mukofoti sovrindori. Sanjar Shodiyev rejissorligi ostida suratga olingan Seni oʻzim boy qilaman filmida ham rol oʻynashga ulgurgan. Yosh boʻlishiga qaramasdan Abduvali Rajabov TARONA taqdimotida ketma-ket bir nechta nominatsiyalarni qoʻlga kiritgan. Jumladan Tarona-2003da „Yil yangiligi“ nominatsiyasida, Tarona-2004da „Yil qoʻshigʻi“ nominatsiyasida hamda Tarona-2005da „Yilning eng zoʻr erkak xonandasi“ nominatsiyalarida gʻolib deb topilgan. Hit qoʻshiqlari: „Yomgʻirlar“ va „Bevafo yor“ qoʻshiqlaridir.

Diskografiyasi 
Abduvali Rajabov tomonidan yaratilgan qoʻshiqlar oʻz vaqtida eng xit taronalar roʻyxatida eng yuqori oʻrinlarda turib kelgan. Uning xit musiqalar diskografiyasi mana bunday koʻrinishdadir: „Dunyo (mp3)“, „Chaki-Chaki“, „Onam“, „Onajon“, „Arazlamang“, „Yor yor“, „Salom“, „Nafasim oʻzing“, „Shikasta“, „Sen uchun“, „Hayot (feat Sardor Rahmatxoʻjayev)“, „Seni eslasam (feat Shoira Otabekova“, „Yuragim (mp3)“, „Yomgʻirlar (slow)“, „Yoningda“, „Sensiz“, „Ne kerak (mp3)“, „Oʻynasin“.

Manbalar

Havolalar 
Abduvali Rajobovning eng xit qoʻshiqlari roʻyxati
Musiqachilar
Qoʻshiqchilar
Abduvali Rajabov musiqalari
Oʻzbekistonlik erkak qoʻshiqchilar
Torgut oyrat

Torgut, shuningdek, Torgʻud deb ham yoziladi, Shinjonda, Gʻarbiy Moʻgʻulistonda va Sharqiy Qalmogʻistonda soʻzlashuvchi oyrat tilining lahjasidir (bu yerda u oʻsha mintaqaning adabiy tili boʻlgan qalmiq tiliga asos boʻlgan). Ushbu til oyratning boshqa tillariga qaraganda ko'proq so`zlashuvchilariga ega. Bu til Xitoydagi boshqa oyrat tillariga qaraganda yaxshiroq o'rganilgan.

Tarqalishi 
Torgut lahjasidan Rossiyadagi Sharqiy Qalmogʻistonda, Moʻgʻulistonning Xovd viloyatidagi Bulgan sumida va Xitoyda Shinjon avtonom viloyatining shimoli-gʻarbiy qismidagi uchta alohida hududda foydalaniladi.  Shinjonning oyrat (koʻp hollarda torgut tilida) soʻzlashadigan hududlarining toʻliq roʻyxatini quyidagicha: Bayangol va Bortala avtonom prefekturalari, Xoboksar va Dörbiljin okruglari hamda Tachengdagi Vusu shahri, Ili prefekturasidagi Kuriye, Tekes va Nilka tumanlari, Oltoy, Hamil va Changji prefekturalari hamda Shinjon poytaxti Ürümchi. Bu darajada keng tarqalishni Torgut oyrat qabilalarining tarixda "Dorben oyrat" klan fedratsiyasining a'zosi bo`lganligi bilan bog`lash mumkin.

Grammatika

Fonologiya 
Torgutda qisqa yoki uzun boʻlgan  va  unli fonemalari mavjud. Bu unlilar soʻzning birinchi boʻgʻinida kelganda singarmonizmga uchraydi. Masalan Yozma moʻgʻulcha talbigun, xalxa -moʻgʻulcha "talbiun", Torgut  'keng'. Biroq, birinchi bo`g`inda kelmagan  va  unlilari neytral unlilardir. /oː/,  va /eː/ hech qachon soʻzning birinchi boʻgʻinidan keyingi o`rinlardan kelmaydi. Undoshlar harflari: .

Manbalar

Adabiyotlar 

 Birtalan, Ágnes (2003): Oirat. In: Janxunen 2003: 210-228.
 Bläsing, Uwe (2003): Kalmuck. In: Janxunen 2003: 229-247.
 Bulayg-a (2005): Oyirad ayalgyu-yin sudulul. Ürümči: Sinǰiyang-un arad-un kebel-ün qoriy-a.
 Kolo, Ž. (1965): Zahčny aman ajalguu. Ulan-Bator: SHUA.
 Kolo, Ž. (1988): BNMAU dah' mongol helnij nutgijn ajalguuny tol' bichig: ojrd ajalguu. Ulan-Bator: SHUA.
 Janxunen, Juha (ed.) (2003): Mo'g'ul tillari. London: Routledge.
 Sečenbagatur, Qasgerel, Tuyag-a, B. ǰirannige, U Ying ǰe (2005): Monggul kelen-ü nutug-un ayalgun-u sinǰilel-ün uduridqal. Kokeqota: Öbür monggul-un arad-un kebel-ün qoriy-a.
 Svantesson, Yan-Olof, Anna Tsendina, Anastasiya Karlsson, Vivan Franzen (2005): Mo'g'ul tilining fonologiyasi. Nyu-York: Oksford universiteti nashriyoti.
Aglutinativ tillar
Tibet–Ladax–Moʻgʻul urushi

1679—1684-yillardagi Tibet-Ladax-Mugʻal urushi Moʻgʻul xonliklari qo`llovidagi Markaziy Tibetning Ganden Fodrang hukumati va Kashmirdagi Boburiylar imperiyasi qo`llovidagi Ladaxning Namgyal sulolasi oʻrtasida boʻlib oʻtgan.

Sabablari 
XVII asr oxirida Ladax Tibet bilan kurashda Butan tarafida turdi. Tibetliklar Ladaxni Butan bilan munosabatlariga aralashgani va Ladaxdagi Gelug monastirlarlariga zulm qilgani uchun jazolashga qaror qildi.

Urush 
1679-yilda 5-Dalay Lama Tashilxunpo monastirining lamasi Koshut Galdan Chevanni Ladaxga Tibet-Mo'g'ul harbiy yurishining qo'mondoni etib tayinladi. Aytishlaricha, u yurishga uchun qaror qabul qilishda bosh vazirining maslahatini tinglamagan.  Galdan Chevang birinchi navbatda Bashahrlik Raja Kehri Singx bilan shartnoma tuzib, unga Tibet bilan savdo qilish huquqini berganida o'z qanotlarini xavfsizlantirdi.

Galdan Chevan birinchi yurishdayoq Shakya Gyatso boshchiligidagi Ladax qo'shinini mag'lubiyatga uchratdi. Keyingi yili u Chang La (Byan-la) da yana ladaxlarni mag'lub etib, keyingi uch yil davomida Basgo va Tinggmosgang qal'alaridan tashqari Tibet hujumlariga qarshi turgan mamlakatni egalladi.

Boburiylar imperiyasining urushga aralashuvi bilan vaziyat o`zgardi. Kashmir o'sha paytda Boburiylar viloyati edi va Ladaxni o'z ta'sir doirasiga kiritgandi. 1683-yilda Kashmir gubernatori Ibrohimxonning oʻgʻli Fiday Xon boshchiligidagi qoʻshin Tibet-Moʻgʻul qoʻshinini magʻlub etib, Basgo qamalini tugatdi va Pangong koʻligacha taʼqibni davom ettirdi. Kashmirliklar Lexda masjid qurish va Ladax qiroli islomni qabul qilishi sharti bilan Ladaxlar hukmronligini tiklashga yordam berdi. Mugʻallar ladaxilar bilan shartnoma imzolab, ortga chekindilar. Kashmirlik tarixchilarning ta'kidlashicha, shundan so`ng Ladax qiroli islomni qabul qilgan. Biroq, Ladaxi yilnomalarida bunday narsa qayd qilinmagan va Ladaxliklar buni rad etishadi. Podshoh boburiylarning yordami evaziga ularga soliq toʻlashga rozi boʻldi.

Olim Yoxan Eleverskogning ta'kidlashicha, Tibet ustidan hokimiyat uchun kurashda Beshinchi Dalay Lama Tibet hududlari ustidan terror va zo'ravonlikni qo'llagan.

Jungʻor imperiyasi xoni Galdan Boshugtu xonning qoʻshimcha kuchlari yordamida 1684-yilda tibetliklar qayta hujumga oʻtdi. Tibetliklar g'alaba qozonishdi va Ladax bilan shartnoma tuzib, 1684-yil dekabrda Lxasaga qaytib ketishdi.

Tingmosgang shartnomasi 
1684-yilda Ganden Fodrang Bosh vaziri Desi Sangye Gyatso  va Ladax qiroli Delek Namgyal urushni tugatish uchun Tingmosgang shartnomasini imzoladilar.  Ladax yilnomalariga ko'ra, shartnoma Tibet-Ladax chegarasini Demchok yaqinidagi Lxari oqimidan belgilab qo'ydi va Ladax Tibet o`rtasidagi savdo va soliq munosabatlarini tartibga soldi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
 
Mo`g`ul
Pages with unreviewed translations
Sring

Sring, Blul, Blur () — armanlarning puflab chalinadigan cholgʻu asbobi, pikkolo nayining bir turi. Sring 3 turdagi material: qamish, yogʻoch yoki metalldan yasalishi mumkin. Choʻponlarning anʼanaviy cholgʻu asbobi hisoblansa-da, kundalik hayotda raqsga joʻr boʻlishda ishlatiladi.

Sring — fleyra tovushiga oʻxshash mayin tovushli choʻpon naychasi. U ishi oʻyilgan yogʻochdan yasalgan boʻlib, bir tomoni yoʻgʻon. Bir yuzasida bir nechta teshigi bor.

„Sring“ nomi frigiyaliklarga xos soʻz. Bu „quvur, nay“ degan maʼnolarni anglatadi. Armanlar ham baʼzan bu atamani puflab chalinadigan asboblarning umumiy nomi uchun ishlatishadi, lekin koʻpincha uni nay (fleyta), qamishsurnay yoki burgʻularni atashda qoʻllashadi.

Sringni baʼzan „blool“ deb ham atashadi. Ushbu uzunchoq nay arman musiqa asboblarining eng tipik namusaidir.

Manbalar 

Musiqa asboblari
Foant (Lemnos qiroli)

Foant ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Foant, Dionis va Ariadnaning oʻgʻli, Apolloniy va Ovidiyda xuddi shu ismli Lemnos shohi ga urgʻu beriladi, ammo ushbu maʼlumot ichki xronologiyaga zid ekani aniq: Ariadna Tesey argonavtlarining zamondoshlari bilan teng, uning nabirasi Gipsipila argonavt Yason bilan oila quradi. Radamant Foantni Lemnos shohi deb eʼlon qiladi.

Foant „Iliada“ da Lemnos shohi deb atalgan. Lemnos ayollari erkaklarni yoʻq qilishga qaror qilganlarida Gipsipila uni qutqaradi va sandiq ichiga solib, dengizdagi qoʻyib yuboradi. U Enoy oroli yaqinidagi baliqchilar tomonidan qutqariladi, nimfa Enoya unga oʻgʻil farzand — Sikinni tugʻib beradi. Keyinchalik uning qutqarilganidan xabar topgan Lemnos ayollari Foantni oʻldirishadi.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Egey orollari afsonalari
Foant

Foant ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Tavrlar (tavroskiflar) shohi. Daryolar xudosi Borisfenning oʻgʻli. Orest va Piladesni qurbonlik keltirmoqchi boʻlgan. Orest tomonidan oʻldirilgan. Yoki Ifigeniya tomonidan oʻldirilgan boʻlishi ham mumkin. Giginning soʻzlariga koʻra, Gipsipilaning otasi ekanligi ham taxmin qilinadi.

Evripidning „Tavriddagi Ifigeniya“ tragediyasining qahramoni.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 qadimgi yunon mifologiyasida Skifiya va Kavkaz
Butunjahon suv-botqoqlar kuni

Butunjahon suv-botqoqlar kuni () ― har yili 2-fevralda butun sayyorada nishonlanadigan xalqaro kundir.

Tarix 
Butunjahon suv-botqoqlar kuni 1997-yildan beri butun dunyoda nishonlanadi.

Bu kunni nishonlash sanasi tasodifan tanlanmagan: aynan shu kuni, 1971-yil 2-fevralda Eronning Ramsar shahrida (Mozandaron viloyati) „Suv-botqoq yerlar toʻgʻrisidagi konventsiya“ () imzolangan edi. Ushbu hujjat „Ramsar konventsiyasi“nomi bilan mashhur. „Suv-botqoq yerlari toʻgʻrisidagi Konventsiya“ xalqaro ahamiyatga ega boʻlgan suv-botqoq yerlarini (asosan, suv qushlarining yashash joylari) himoya qilish uchun imzolandi.

2006-yil 18-yanvar holatiga koʻra ushbu Konvensiyaning ishtirokchilari 150 ta davlat boʻlgan. Ramsar konvensiyasiga qoʻshilish shartlaridan biri, unga qoʻshilishni istagan mamlakat hududida kamida bitta „Ramsar hududi“ ni yaratishdir. Shunday qilib, Rossiya Federatsiyasida „Ramsar uchastkalari“ federatsiyaning 21 ta sub’ekti hududidagi 35 ta suv-botqoq yerlarini oʻz ichiga oladi, ularning umumiy maydoni oʻn million gektardan ortiq.

Ushbu xalqaro kun tashkilotchilari turli tadbirlarni oʻtkazib, turli mamlakatlar jamoatchiligi va rahbariyatining eʼtiborini suv qushlarining yashash joylariga ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlish va yer sayyorasi ekotizimidagi suv-botqoq yerlarining ahamiyatiga qaratishni maqsad qilib qoʻygan.

Yana qarang 
 Jahon suv kuni
 Jahon okeanlar kuni
 Jahon dengiz kuni
 Jahon atrof-muhit kuni
 Suv-botqoq yerlar

Manbalar

Havolalar 
 «Всемирный день водно-болотных угодий» в «Календаре праздников»
 2 февраля - Всемирный день водно-болотных угодий (Беларусь)
Ramsar konventsiyasi
Suv resurslari
Botqoqlar
Ekologik bayramlar
Xalqaro kunlar
Dam olish kunlari 2-fevral
Efiopiyalik Finey

Xuddi shunday ismga ega boʻlgan frakiyalik avliyo Fineyni ham qarang.

Finey ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni, Bel va Anxinoyaning oʻgʻli, Kadmning amakisi yoki (Gesiod, Asklepiad, Antimax va Ferekidlarga koʻra) Feniks (Agenorning oʻgʻli) va Kassiopeyaning oʻgʻli, Gellanikga koʻra — Agenorning oʻgʻli.

U birinchi marta Andromedaga unashtirilgan va Persey qizni qutqarganida unga qarshi fitna uyushtirgan, Persey esa uni toshga aylantirib qoʻygan. Ovidiyning soʻzlariga koʻra, Kefeyning ukasi Perseyni oʻldirmoqchi boʻlgan. U rahm-shafqat soʻrab yolvorgan, ammo Persey Meduzaning boshi yordamida uni ham toshga aylantirgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 qadimgi yunon mifologiyasida Afrika
Filammon

Filammon ( ) — qadimgi yunon mifologiyasida buyuk musiqachi, Apollon va Xionaning (Filonida; yoki Apollona va Levkonoya) oʻgʻli.

Argiopaning eri, Famiridning otasi. Ferekidning soʻzlariga koʻra, argonavt.

Delfida oʻtkazilgan tanlovlarda qoʻshiq kuylash boʻyicha gʻolib boʻlgan. Lerna shahrida Demetra uchun muqaddas marosim oʻtkazgan, orixalkdan yasalgan yurakka doriy lahjasida yozilgan shu haqidagi hikoyada unga nisbat beriladi.

Filammon Flegiyga qarshi urushda argivlar otryadi bilan birga Delfiga yordam uchun ketayotgan vaqtida halok boʻlgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
afsonaviy qo'shiqchilar va shoirlar
Fox Afsonalari
Erifila

Erifila ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Amfiarayning rafiqasi. Alkmeonning onasi. U Polinikdan sovgʻa sifatida marjon olgan va erini Fivaga qarshi yurishga otlanishga majbur qilgan. Fersandrdan sovgʻa sifatida peplos (libos) olgan va oʻgʻillarini Epigonlar yurishiga borishga undagan. Erifilaning oʻgʻli onasini otasi uchun qasos olish maqsadida oʻldirgan.

Argosdagi yodgorlik. „Odisseya“ va „Eneida“da Aidni taʼriflash vaqtida eslab oʻtilgan. Delfidagi Polignotning suratida Aidda, barmoqlarining uchlari bilan xitonining boʻyin sohasini ushlab turgan holatda tasvirlangan.

Stesixorning „Erifila“ dostoni bosh qahramoni, Sofoklning „Erifila“ (fr. 201 Radt) va „Amfiaray“ fojialari, nomaʼlum muallif, Nikomax va Aksiyning „Erifila“ tragediyalari qahramoni.

1900-yilda kashf etilgan „(462) Erifila“ asteroidi uning sharafiga atalgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Argolide Afsonalari
Fivansky aylanishi
Erisihton

Erisihton (  „yerlar qoʻriqchisi“ yoki „yer taqsimlovchi“) — qadimgi yunon mifologiyasida Fessaliya qiroli Triopning oʻgʻli (boshqa bir versiyaga koʻra, Mirmidonning oʻgʻli), Mnestraning (Mestra) otasi. Manbalarda Efon ismi bilan ham keladi.

Ovidiyning yozishicha, u gamadriadaning qoni oqib turadigan muqaddas Demetra emanini kesib tashlagan. Kallimaxning soʻzlariga koʻra, Erisihtonning 20 nafar xizmatkori Dotiya (Fessaliya) dagi Demetra oʻrmonida oʻsadigan teraklarni kesib chiqishgan.

Ilohlarga nisbatan hurmatsiz munosabati uchun Erisihton Demetra tomonidan jazolangan va unga qondirib boʻlmaydigan ochlik balosi yuborilgan. Erisihton uyida bor hamma narsani yeb qoʻygan, barcha pullarini ovqat uchun sarflagan, qizi Mnestrani bir necha bor qullikka sotib yuborgan (u tashqi qiyofasini oʻzgartira olar va sotilganidan keyin otasining yoniga qochib kelardi). Erisihton oxir-oqibatda tanasini ham kemirib, oʻzini-oʻzi yoʻq qilgan.

Yana qarang 

 Uroboros
 Lyosh-Nihen sindromi
 Omon qolishni istagan odam

Havolalar 

 Triop va Erysichthon  2008 Arxivnaya kopiya

Ochlik tufayli vafot etganlar
 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Thessaly Afsonalari
 ochlikdan o'lgan
Erisihton (Kekropsning oʻgʻli)

Erisihton (Kekropsning oʻgʻli,   „yerlar qoʻriqchisi“ yoki „yer taqsimlovchi“) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni . Afina qiroli Kekrops I va Aglavra I ning oʻgʻli.

Plutarxning yozishicha, u Delosda Apollonning birinchi yogʻoch haykalini yasagan. Ilifiyaning eng qadimgi suratini Delosdan Afinaga olib kelgan. Delosdan uyga qaytish vaqtida vafot etgan. Tosh qabri Prasiyada (Attika demi) joylashgan. Platon tomonidan esga olib oʻtilgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Attica Afsonalari