MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Davlat ramzlari

Davlat ramzlari — muayyan bir davlatning milliy suverenitetini ifodalaydigan, tarixan tarkib topgan alohida, eng muhim belgilari. Ular bevosita xalq, millat hayoti, anʼanalari, ruhiyati, folklori, tarixi bilan chambarchas bogʻliqdir. D.r. mustaqil davlatning muhim tashqi belgilarini oʻzida mujassamlantiradi. D.r.da xalqning azaliy orzusi, ezgu niyatlari, bugungi hayot mazmuni aks etadi. D.r. konstitutsiya yoki maxsus qonun bilan belgilab qoʻyiladi. Davlat bayrogʻi, davlat gerbi, davlat madhiyasi, davlat ranglari, davlat boshligʻining standarti (bayrogʻi), davlat muhri, davlat shiori asosiy D.r. hisoblanadi. "Oʻzbekiston Respublikasi" nomi, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, oʻzbek tili, Oʻzbekistonning oʻz bayrogʻi, gerbi, madhiyasi, poytaxti (Toshkent shahri), Oʻzbekistonning davlat mukofotlari va unvonlari, milliy valyutasi(soʻm), umumxalq bayramlari mustaqil oʻzbek davlatining yorqin timsollaridir.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat rezervlari

Davlat rezervlari, davlat zaxiralari — davlat tomonidan mudofaa va ehtiyot maqsadlarida yaratiladigan eng muhim turdagi xom ashyo, materiallar, yoqilgʻi, ayrim turdagi mashina va jihozlar, oziq-ovqat mahsulotlari zaxiralari (qarang Harbiy rezervlar). D.r. maxsus markazlashtirilgan davlat fondi boʻlib, qatʼiy rejaga muvofiq tiklanadi va toʻldirib turiladi. D.r. favqulodda xrllarda faqat hukumatning maxsus qarori va farmoyishi bilan sarflanadi. Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan keyingina oʻz D.r.ni barpo etdi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati

Davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati (Oʻzbekiston Respublikasida) - davlat sanitariya-epidemiologiya nazoratini amalga oshiradigan tibbiy-profilaktik muassasa. Oʻzbekiston Respublikasi konstitutsiyasining 93-moddasi 21-bandiga muvofiq tashkil etiladigan Davlat nazorati tashkilotlari turkumiga kiradi. Respublika Sogʻliqni saqlash vazirligi davlat sanitariya-epidemiologiya nazorati departamentiga boʻysunadi. Oʻzbekiston Respublikasining "Davlat sanitariya nazorati toʻgʻrisida"gi qonunga (1992 yil 3 iyul) asosan D.s.e.n. sanitariya qonunlari, qoida va meʼyorlari buzilishining oldini olish, aniklash va ularga chek qoʻyishga qaratilgan. Hoz. respublika, viloyat, tuman va shahar D.s.e.n. markazlari faoliyat koʻrsatadi. Respublika Ichki ishlar vazirligi, Mudofaa vazirligi, Milliy xavfsizlik xizmati, "Oʻzbekiston havo yoʻllari" milliy aviakompaniyasi va "Oʻzbekiston temir yoʻllari" kompaniyasi tizimida ham D.s.e.n. mavjud. D.s.e.n. markazlari maʼmuriy hududlarda sanitariyaga oid va epidemiyaga qarshi kurash tadbirlarining oʻtkazilishini taʼminlaydi, mulkchilikning shakllaridan qatʼi nazar davlat, qoʻshma, jamoa va xususiy korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, birlashmalar hamda yakka tartibda faoliyat koʻrsatayotgan tadbirkorlar tomonidan sanitariya-gigiyena normalariga rioya qilinishi ustidan D.s.e.n.ni amalga oshiradi va sanitariya-epidemiologik barqarorlikni taʼminlash boʻyicha tegishli takliflarni tayyorlaydi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat siyosiy boshqarmasi

Davlat siyosiy boshqarmasi (GPU) — shoʻrolar davlati xavfsizligini muhofaza qilish maqsadida 1922-yilda Butun Rossiya favqulodda komissiyasi (VCHK) oʻrniga tuzilgan. 1923-yildan — Birlashgan davlat siyosiy boshqarmasi (OGPU) deb ataladi. Bu organ sobiq Ittifokda, jumladan Oʻzbekistonda siyosiy qatagʻonlar uyushtirgan.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat siri

Davlat siri — oshkor etilishi taqiqlangan, davlat ahamiyatiga ega boʻlgan maʼlumotlar. Ular maxsus roʻyxatlar bilan belgilab qoʻyiladi. D.s. davlat, harbiy va xizmat siriga boʻlinadi. Oʻzbekiston Respublikasining "Davlat sirlarini saqlash toʻgʻrisida" qonuni (1993-yil 7 may)ga koʻra, oshkor etilishi respublika harbiy-iqtisodiy imkoniyatlarining sifat holatiga salbiy taʼsir etishi yoki OʻzRning mudofaa qobiliyati, davlat xavfsizligi, iqtisodiy va siyosiy manfaatlari uchun boshqa ogʻir oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan maʼlumotlar davlat sirini tashkil etadi; oshkor etilishi OʻzRning mudofaa qobiliyati, davlat xavfsizligi va Qurolli Kuchlari uchun ogʻir oqibatlar olib kelishi mumkin boʻlgan harbiy xususiyatga ega maʼlumotlar harbiy sir ni tashkil etadi; oshkor etilishi OʻzR manfaatlariga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan fan, texnika, i.ch. va boshqaruv sohasiga doir maʼlumotlar xizmat sirini tashkil etadi. D.s.ni saqlash boʻyicha masʼuliyat davlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar va birlashmalarning rahbarlari zimmasiga yuklatiladi. Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat Kodeksida D.s.larini oshkor qilganlik yoki oʻzgaga berganlik, D.s. yoki harbiy sir hisoblangan hujjatlarni, shuningdek, ashyo yoki moddalarni yoʻqotganlik uchun jazo belgilangan. Bu xildagi jinoyatlar josuslik va davlatga qarshi jinoyatlardan farqli ravishda koʻpincha ehtiyotsizlik, hujjatlarni saqlash qoidalariga rioya etmaslik oqibatida sodir qilinadi. D.s.ni oshkor qilish, D.s. yoki harbiy sir hisoblangan hujjatlarni yoʻqotish ogʻir oqibatlar kelib chiqishiga sabab boʻlsa, jazo kuchaytiriladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat suv kadastri

Davlat suv kadastri - mamlakatning suv resurslari toʻgʻrisida tartiblashtirilgan maʼlumotlar majmui. D.s.k. jami suvlarning miqdor va sifat tavsiflari boʻyicha hisobga olish maʼlumotlarini, shuningdek, suvdan foydalanish roʻyxati va suvdan foydalanganlikni hisobga olish maʼlumotlarini oʻz ichiga oladi (qarang Suv kadastri).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat tasarrufidan chiqarish

Davlat tasarrufidan chiqarish — davlat korxonalarini jamoa, ijara korxonalariga, aksiyali jamiyatlarga, masʼuliyati cheklangan jamiyatlarga, davlatga qarashli mulk boʻlmagan boshqa korxonalarga aylantirish. Mulkni D.t.ch. (yoki xususiylashtirish) davlat korxonasi asosida xususiy va aralash mulk shakllarini vujudga keltirishda namoyon boʻladi.

SSSR parchalanganidan keyin Sharqiy Yevropa va MDH davlatlarida bozor iqtisodiyotiga oʻtishda D.t.ch. iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishda bosh yoʻnalish sifatida tanlandi. Oʻzbekistonda mulkni D.t.ch. iqtisodiy islohotlar borasidagi dastlabki qadamlardan biri boʻldi. Samarali, ijtimoiy yoʻnalishga ega boʻlgan bozor iqtisodiyotini vujudga keltirish maqsadida davlat mulkini D.t.ch.ning tashkiliy-huquqiy asoslari belgilab berildi va ular OʻzRning "Davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish toʻgʻrisida" (1991-yil 19 noyabr.), "Oʻzbekiston Respublikasidagi korxonalar toʻgʻrisida"gi (1991-yil 15 fevral) qonunlarida va ular asosida chiqarilgan boshqa qonun hujjatlarida oʻz aksini topdi. Mamlakatdagi mavjud davlat mulki obʼyektlari toʻliq yoki qisman davlat tasarrufidan chiqarilishi (yoki xususiylashtirilishi) mumkin. Oʻzbekistonda yer, yer osti boyliklari, suv, oʻsimlik va hayvonot dunyosi, boshqa tabiiy resurslar, madaniyat boyliklari, tarixiy yodgorliklar davlat tasarrufidan chiqarilmaydi. Davlat oʻz tasarrufidan chiqargan xoʻjalik subʼyektlari faoliyatiga aralashmaydi va mulkchilik shakllaridan qatʼi nazar ularga xoʻjalik faoliyati olib borish uchun teng ququqiy va iqtisodiy shart-sharoitlar yaratib beradi (qarang Davlat mulkini xususiylashtirish). Korxonalar oʻz faoliyatini va istiqbol rejalarini mustaqil rejalashtiradi, davlat ehtiyojlari uchun shartnoma asosida mahsulot yetkazib beradi.

Abdulla Abduqodirov.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat uy-joy fondi

Davlat uy-joy fondi - davlatning ixtisoslashtirilgan uylari (yotoqxonalar, nogironlar, faxriylar, yolgiz keksalar uchun internat uylari, mehribonlik uylari va b. maxsus maqsadlar uchun moʻljallangan uylar), shuningdek, davlat ixtiyoridagi idoralar, tashkilotlar, turli muassasalarning uy-joy binolari. D.u.j.f. mahalliy hokimiyat idoralariga qarashli va davlat tasarrufidagi tashkilotlar, korxonalar, muassasalar va b.ga karashli turar joy fondlaridan iborat. Ular ixtiyoridagi turar joy fondlariga xizmat koʻrsatish vazirliklar, idoralar qoshidagi kommunal xizmat koʻrsatish tarmoqlari tomonidan amalga oshiriladi.

Oʻzbekistonda D. u.j. f.ning shakllanishi 20-asrning 20-y.laridan boshlandi. 1924—90-y.larda respublikada moliyalashtirishning barcha manbalari hisobiga kommunal uy-joy xoʻjaligiga xizmat koʻrsatish tarmogi barpo qilindi va jami 250,4 mln. m2 uy-joy fondi qurildi (shundan 79,1 mln. m2 davlat, jamoat, uy-joy qurilishi shirkatlari uyjoy fondi, 171,1 mln. m2 fuqarolarning shaxsiy uy-joyi).

Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, iqtisodiyotni isloh qilish, bozor iqtisodiyotiga oʻtish natijasida davlatning uy-joy siyosatida ham tub burilish yasaldi. OʻzR ning "Davlat uy-joy fondini xususiylashtirish toʻgʻrisida" (1993-yil 7 may), "Davlat uy-joy siyosatining asoslari toʻgʻrisida"gi qonunlari qabul qilindi (1996-yil 27 dek.; yana q. Davlat mulkini xususiylashtirish, Uy-joy fondi).

Shahar va qishloqlarda zamonaviy andozadagi binolar qad koʻtardi. Keyinchalik aholi turar joylarini yaxshilash uchun juda koʻplab mablagʻlar sarflandi. D.u.j.f.ning qariyb 98,8% fuqarolar xususiy mulkiga aylantirildi. 1992—93-yillarda umumiy maydoni 57,4 mln. m2 boʻlgan 990,6 ming kvartira arzon baholarda, shu jumladan 18,8 mln.m2 boʻlgan 318,7 ming kvartira (madaniyat, maorif, sogʻliqni saqlash xodimlariga) bepul xususiy mulk qilib berildi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat urugʻchilik nazorati davlat tomonidan

Davlat urugʻchilik nazorati davlat tomonidan qishloq xoʻjaligi ekinlarining urugʻlik va nav sifatlarini, shuningdek, urugʻchilik xoʻjaliklari, seleksiya styalari, tayyorlov tashkilotlarida yuqori sifatli urugʻlik yetishtirish ishlarini nazorat qilish tizimi. D.u.n. idorasi ekish uchun ishlatiladigan va savdodagi urugʻlikning ekishga yaroqliligini (lab. sharoitida) va navdorligini (lab. sharoitida, dala tajriba maydonlarida, aprobatsiyani nazorat qilish) tekshiradi. Respublikada gʻalla, sabzavot, ozuqabop va mevali ekinlarning elita urugʻchiligi bilan navni yaratgan ilmiy tadqiqot institutlari, reproduksiyalar urugʻlarini yetishtirish bilan ularning tayanch shoxobchalari, shuningdek, urugʻchilik xoʻjaliklari shugʻullanadi. Oʻzbekistonda urugʻchilik sifatini davlat yoʻli bilan nazorat qilish ishlari tarixi 1922-yildan boshlanadi. Shu davrdan Markaziy seleksiya styasida paxta urugʻchiligi nazorati yoʻlga qoʻyildi. 1934-yilda respublikada paxta urugʻchiligi st-yasi tashkil etildi. 1965-yilda davlat urugʻchilik inspeksiyasi va uning hududiy boʻlimlari tuzildi. Bu inspeksiya paxta urugʻlik fondidan boshqa barcha qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻligini sifatli yetishtirish, urugʻlik dalalarida aprobatsiya oʻtkazish, urugʻlik sifatini aniklab, ekishga yaroqli urugʻlikka sertifikat berish kabi nazorat ishlarini bajardi.

Respublika mustaqillikka erishganidan soʻng urugʻchilik nazoratini jahon standartlari darajasida olib borish uchun urugʻchilikda tub islohotlar oʻtkazildi. 1995-yil oktabrda Respublika paxta urugʻchiligi st-yasi negizida Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzurida qishloq xoʻjaligi ekinlari urugʻligini sertifikatlash va sifatini nazorat qilish Davlat markazi — "Oʻzdavurugʻnazoratmarkaz" va uning Qoraqalpogʻiston Respublikasi va viloyatlardagi markazlari tashkil etildi. "Oʻzdavurugʻnazoratmarkaz"ning Toshkent viloyati Qibray tumanida respublikada ekilayotgan barcha urugʻlik partiyalari namunalarining nav sofligi aniqlanadigan 9 ga dan iborat dala tajriba maydoni bor. Oʻzbekistonda urugʻchilik va uruglik sifati ustidan davlat nazoratini, shuningdek, qimmatli navlar genofondini saqlab qolish, respublikaning iqlim sharoitlariga moslashgan nav va duragaylar yaratish, qishloq xoʻjaligini serhosil va yuqori sifatli urugliklar bilan taʼminlash ishlari Oʻzbekiston Respublikasining "Urugʻchilik toʻgʻrisida"gi (1996-yil 29 avgust) qonuni bilan tartibga solinadi.

Shuhrat Qoʻziboyev, Husniddin Rahimov.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat harajatlari

Davlat harajatlari - davlatning tovarlar va xizmatlarni sotib olish va transfertlardan iborat pul harajatlari (qarang Davlat byudjeti).

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat haridi

Davlat xaridi — byudjet mablagʻlari hisobiga hukumat yoki davlat idoralari tomonidan sotib olinadigan, mamlakatda yoki chet ellarda ishlab chiqarilgan tovarlar va xizmatlar. Bunday xarid davlat tomonidan davlatning oʻz ehtiyojlari (mas, uskuna-jihozlar, qurol-yarogʻ sotib olish), aholi isteʼmolini taʼminlash va davlat zaxiralarini (don, oziq-ovqat va b. xaridi) yaratish maqsadlarida amalga oshiriladi. Mamlakatning oʻzida ishlab chiqarilayotgan sanoat tovarlari va yetishtirilayotgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini xarid qilishda davlat maʼlum narxlar belgilaydi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat chegarasi

Davlat chegarasi — davlatning quruqlik va suvdagi doirasini belgilaydigan chiziq. Bu chiziq ustidan oʻtadigan vertikal sath shu davlatning havo chegarasi hisoblanadi. Xalqaro huquqqa binoan qoʻshni davlatlar oʻrtasidagi Davlat chegarasi shartnoma tartibida belgilanadi. Davlat chegarasini belgilash 2 bosqichda amalga oshiriladi: chegarani delimitatsiya qilish (Davlat chegarasi yoʻnalishini belgilash va uni shartnomaga ilova qilinadigan haritaga tushirish) va chegarani demarkatsiya qilish (chegara belgilari yordamida joyda chegarani belgilash).

Qonunga binoan 

Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegarasini belgilash, oʻzgartirish, himoya qilish va qoʻriqlash sohasidagi munosabatlar "Oʻzbekiston Respublikasining Davlat chegarasi toʻgʻrisida"gi qonun (1999-yil 20-avgust) bilan tartibga solinadi. 2000-yil 1-yanvardan kuchga kirgan ana shu qonunga kura, Davlat chegarasini belgilash va oʻzgartirish Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga asosan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan amalga oshiriladi. Davlat chegarasi joylarda aniq, koʻrinib turadigan chegara belgilari bilan koʻrsatib qoʻyiladi. Chegara belgilarining shakllari, oʻlchamlari va ularni oʻrnatish tartibi qonun hujjatlari hamda Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalari bilan belgilanadi. Davlat chegarasi orqali shaxslar, transport vositalari, tovarlar, boshqa mol-mulk va hayvonlarni oʻtkazish belgilangan oʻtkazish punktlari orqali amalga oshiriladi. Davlat chegarasi orqali oʻtkazish punktlarida chegara, bojxona nazorati va nazoratning boshqa turlarini amalga oshiruvchi hududlar belgilanadi va qonun hujjatlarida nazarda tutilgan qoʻshimcha rejim qoidalari joriy etiladi. Davlat chegarasi rejimini taʼminlash uchun chegara oldi zonasi va chegara oldi mintaqasi belgilanadi. 

 Chegara oldi zonasi — Davlat chegarasiga tutash hududning bir qismi boʻlib, u Davlat chegarasiga tutash tuman, shahar, shaharcha, qishloq, ovul hududi doirasida belgilanadi.
 Chegara oldi mintaqasi — chegara oldi zonasining Davlat chegarasi chizigʻiga bevosita tutash qismi boʻlib, u bevosita Davlat chegarasi boʻylab, uning quruqlik uchastkalarida yoki chegara boʻyi daryolari, koʻllari va boshqa suv havzalari qirgʻogʻi boʻylab oʻtkaziladi.

Davlat chegarasini himoya qilish va qoʻriqlash boʻyicha maxsus vakolatli organ Oʻzbekiston Respublikasi davlat chegaralarini himoya qiluvchi qoʻmitadir. Davlat chegarasi rejimiga rioya etilishiga doir masalalarni hal qilish, chegara nizolarini tartibga solish maqsadida Davlat chegarasining muayyan uchastkalariga mazkur qoʻmitaning raisi Oʻzbekiston Respublikasining chegara vakillarini tayinlaydi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat qarzi

Davlat qarzi — davlatning aholi, firma, tashkilot, banklar, xorijiy moliya-kredit muassasalari oldidagi qarz majburiyatlari. Davlat oʻz daromadlari bilan harajatlarini qoplay olmay qolganda byudjet taqchilligi paydo boʻladi va u qarz koʻtarish yoʻli bilan qoplanadi. Davlat qarzni turli qimmatli qogʻozlar, obligatsiyalar, zayomlar chiqarib sotish, moliya muassasasi (bank)dan ssuda olish va b. usullar bilan oladi. Investiitsiya davlat qarzi deb hisoblanmaydi. D.q.ning toʻlov davriga koʻra qisqa muddatli va uzoq muddatli, tarkibiga koʻra ichki qarz (davlat mamlakatning oʻzidagi iqtisodiy subʼyektlardan qarzdor boʻladi) va tashqi qarz (xorijiy davlatlar, xalqaro tashkilotlar va b.dan qarzdorlik) kabi turlari bor. Ichki qarz va uning foizlari milliy pulda, tashki qarz va uning foizlari esa erkin almashtiriladigan valyutada toʻlanadi. D.q.ning darajasi, yaʼni qarz yuki qarz va uning foiz summasi yigʻindisini davlat byudjeti summasiga nisbati bilan oʻlchanadi, yaʼni toʻlov majburiyati byudjetning qancha qismiga teng ekanligi bilan belgilanadi. D.q.ning haddan tashqari ortib ketishi iqtisodiyotni izdan chiqaradi, xalq turmush darajasini pasaytiradi (chunki qarzni toʻlash uchun zarur pul byudjetda soliklarni oshirish orqali toʻplanadi), mamlakatdagi iqtisodiy faollikni susaytiradi. Tashqi qarzning koʻpayib ketishi milliy mustaqillikka tahdid soladi, undan qutulishi uchun milliy iqtisodiyotni yuksaltirishga ketadigan investitsiyalarni qisqartirish va hatto milliy boylikning bir qismini xorijga sotishga ham toʻgʻri keladi. Vaqtida toʻlanmagan tashqi qarzga qoʻshimcha foiz toʻlanadi, undiriladigan foiz qarzga qoʻshilib, uning miqdori yanada oshadi.

D.q.ning boʻlishi uni boshqarishni taqozo etadi, yaʼni qarzni olish va toʻlash bilan bogʻliq muayyan choratadbirlarni amalga oshirish lozim boʻladi. Qarz va uning foizlarini toʻlash uchun byudjetdan pul ajratish D.q.ga xizmat qilish deyiladi. D.q.ni toʻlashdagi shartsharoitlarning oʻzgarishi D.q. restrukturizatsiyasi deyiladi. Restrukturizatsiya yuz berganda qarz haqining oʻzgarishi konversiya deyiladi. Qarz toʻlash muddati choʻzilganda D.q. prolongatsiyasi yuz beradi. Qarzning bir turi boshqasiga aylanganda, qisqa muddatli qarz uzoq muddatli qarzga aylanadi va D.q.ning konsolidatsiyasi yuz beradi. D.q.ga oʻrin boʻlmasligi uchun davlat harajatlari davlat daromadlari darajasida boʻlishi lozim. Bunda taqchillikka yoʻl berilmaydi yoki minimal darajaga keltiriladi (mas, Oʻzbekiston davlat ichki qarzini oshirmaslik uchun byudjet taqchilligi yalpi ichki mahsulotga nisbatan 1997 yilda 2,2% ga, 2000 yilda 1% ga keltirildi).

Ahmadjon Ulmasov.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat qimmatli qogʻozlari

Davlat qimmatli qogʻozlari - byudjet kamomadini qoplash maqsadlarida hukumat yoki mahalliy hokimiyat idoralari nomidan chiqarilgan va albatta xukumat tomonidan kafolatlangan qimmatli qogʻozlar. Amal qilish muddatlariga koʻra turlari: qisqa muddatli obligatsiyalar — xazina veksellari (bir haftadan 1 yilgacha), oʻrta muddatli — notalar (1 yildan 5 yilgacha), uzoq muddatli — bonlar (5 yildan ortiq). Yana aholi jamgʻarmalarini jalb qilish maqsadlarida chiqariladigan jamgʻarma bonlar, sertifikatlar singari D.q.q. ham mavjud. D.q.q. istalgan vaqtda toʻlov uchun taqdim qilinishi mumkin, biroq muddati toʻlmagan qimmatli qogʻozlar uchun tulov foizi past boʻladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat qoʻmitalari

Davlat qoʻmitalari (OʻzRda) -umumdavlat vazifalarni bajaradigan sohalararo davlat boshqaruvi markaziy idoralari. D.q. tegishli tarmoq muassasalari faoliyatini muvofiklashtiradi va nazorat qiladi. D.q. tarmoqdagi ahvol uchun masʼul hisoblanadi. "Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi toʻgʻrisida"gi qonun (1993-yil 6 may) va Vazirlar Mahkamasining tegishli qarorlari D.q.ning hukuqiy holatini belgilab bergan. Qonunga kura, D.q. faoliyati ustidan nazoratni Vazirlar Mahkamasi amalga oshiradi. D.q.ga raislar rahbarlik qiladi. Raislar tegishli qoʻmita vazifalarini bajarishi uchun shaxsan masʼul hisoblanadi. Har bir qoʻmitada hayʼat tuziladi, hayʼat qarorlari, odatda, rais buyruqlari bilan amalga oshiriladi. D.q. raislari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tarkibiga kiradi. D.q. raislari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenta tomonidan lavozimga tayinlanadilar va lavozimdan ozod etiladilar, keyinchalik bu masala Oliy Majlis tasdigʻiga kiritiladi (yana q. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi). Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining raysini Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi OʻzR Prezidentining taqdimiga muvofiq tayinlaydi va vazifasidan ozod etadi.

Oʻzbekiston Respublikasi D.q. (2002-yil iyul).:Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari davlat qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat jismoniy tarbiya va sport qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegaralarini himoya qiluvchi qoʻmita;Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlat hokimiyati vakillik organlari

Davlat hokimiyati vakillik organlari — fuqarolarning davlat va jamiyat ishlarini boshqarishdagi ishtirokining vakillik shakli. D.h.v.o. vakillik xususiyati ularning saylov yoʻli bilan tashkil etilishi, masalalar jamoa tomonidan erkin muhokama asosida hal qilinishidan, oshkoralikdan, davlat hokimiyati va boshqaruv organlari, ular saylaydigan, tasdiqlaydigan yoki tayinlaydigan mansabdor shaxslar vakillik organi oldida masʼul boʻlishidan va hisob berib turishidan, qonuniylikdan, fuqarolarni davlat ishlarini boshqarish ishiga keng koʻlamda jalb etishidan, jamoatchilik fikrini doimo hisobga olishidan iborat. Oʻzbekiston Respublikasida D.h.v.o. tarkibiga oliy vakillik organi — Oliy Majlis va mahalliy vakillik organlari — hokim boshchilik qiladigan viloyat, tuman va shahar xalq deputatlari Kengashlari kiradi.

Oliy Majlis fuqarolar tomonidan hududiy saylov okruglari boʻyicha koʻp partiyali saylov asosida 5 yil muddatga saylanadigan 250 nafar deputatdan iborat. 18 yoshga yetgan fuqarolar Oliy Majlisga saylash, 25 yoshga yetgan fuqarolar saylanish huquqiga ega. Deputatlar oʻz saylovchilarining, deputatlikka nomzod qilib koʻrsatgan tegishli siyosiy partiya yoki D.h.v.o.ning vakili hisoblanadi. Oliy Majlisning huquqiy maqomi Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 5-boʻlim 18-bobida, Oʻzbekiston Respublikasining Oliy Majlis toʻgʻrisidagi konstitutsiyaviy qonunida (1994 y 22 sentabr) va Oliy Majlis reglamenta da belgilab berilgan.

Mahalliy vakillik organlariga deputatlar 5 yil muddatga 18 va undan yuqori yoshdagi fuqarolar tomonidan saylanadi, saylanish huquqi 21 va undan yuqori yosh qilib belgilangan. Mahalliy davlat hokimiyati organlarining huquqiy maqomi hamda vakolatlari Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 5-boʻlim 21-bobida hamda "Mahalliy davlat hokimiyati toʻgʻrisida"gi qonunda (1993 yil 2 sentabr) belgilangan (yana qarang Oʻzbekiston Respublikasi Oliy majlisi).  Sayt  a`zolariga  savol  sizlarni  qaysi  maqolalaring  o`zi butun

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Davlatboy

Davlatboy — eng ertapishar yozgi qovun navi. Shakli uzunchoq, uz. 20—22 sm, ogʻirligi 1,7—2,5 kg ga boradi. Sirti tekis, toʻr bilan qoplangan, toʻrlanishi oʻrtacha. Tusi och sargʻish, poʻsti qattiq. Etining qalinligi 3,5— 4 sm, oq, karsillaydi, sershira. Tarkibida 3,4—7%, ayrimlarida 9,1% qand va 11,1% gacha quruq modda bor. Urugʻxonasi oʻrtacha, urugʻdonlari urugʻxonaning yarmidan kamrogʻini egʻallaydi. Urugʻi unib chiqqanidan soʻng 64—68 kunda pishadi. Hosildorligi 180—200 s/ga. Toshkent atrofidagi tumanlarda ekiladi.

Adabiyot 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  
Qovun navlari