MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ofiuralar

Ofiuralar (Ophiuroidea), ilondumlilar — ignaterililar sinfi. Disksimon, gavdasi 10 sm gacha, undan 5 ta (baʼzan 10 tagacha) egiluvchan nurlar tarqaladi. Ayrim O.ning nurlari koʻp marta shoxlanadi (gorgonotsefallar). Gavdasining uzunligi nurlari bilan birga 0,5 m ga yetadi. Koʻpchilik O. singan nurlarini regeneratsiya qilish xususiyatiga ega. Tropik dengizlarning sayoz qismida yashaydigan O. rangi juda chiroyli. 2 turkumi: terili O. (beshnurli va barcha shoxlangan nurli O.ni oʻz ichiga oladi) va haqiqiy O.ga ajratiladi. 2 mingga yaqin turi bor; dengiz va okeanlar tubida litoraldan boshlab 8 km chuqurlikkacha uchraydi. Koʻpchiligi ayrim jinsli, ayrim turlari germafrodit, Jinsiy hujayralarini suvga chiqaradi, lichinkasi ofiopleteus. Ayrim turlari oʻzgarish orqali rivojlanadi; tuxumdan chiqqan yosh O. maxsus chiqarish xaltasida usadi. Fitoplankton va zooplankton organizmlarni oqimga qarshi yoyilib turadigan qoʻllari bilan ushlaydi. Baʼzan dengiz tubida koʻplab toʻplanadi; bentofag baliklar uchun oziq (yana qarang Ignaterililar).

Manbalar
Ofitser

Ofitser (nem. Ofﬁzier, lot. ofﬁciaritis — mansabdor shaxs, zobit) — qurolli kuchlar, politsiya va jandarmeriyaning komandirlar (boshliklar) tarkibidagi harbiy xizmatchi. O. unvoni 16-asr oxirida dastlab Fransiyada, soʻngra Yevropaning boshqa davlatlarida, Rossiyada — 17-asrning 30-yillarida paydo boʻlgan. Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarida bir qancha O.lik unvonlari mavjud (qarang Harbiy unvonlar).

Manbalar 

Ofitserlar
Harbiy unvonlar
Buyruq va nazorat
Ofort

Ofort (fransuzcha: eau-forte — azot kislotasi) — metallga ishlanadigan gravyura turi. Tasvir metall plastina (taxta)ga kislota taʼsir ettirish yoʻli bilan hosil qilinadi. Kislotaga chidamli lok bilan krplangan rux yoki mis plastina yuzasi maxsus igna, mix bilan metall yuzagacha tirnab (oddiy kislotali moʻyqalam bilan chizib), tasvir chiziqlari hosil qilinadi. Soʻng plastinadagi oʻyiqlar (bosma elementlari) kislota taʼsirida yana chuqurlashtiriladi. Bu jarayonni bir necha marotaba takrorlab, kerakli darajadagi tuslar jilvasini hosil qilish mumkin. Boʻyoq surtilgan plastinadan bosim taʼsirida qogʻozga nusxa koʻchiriladi. Bu usul rangli bosmada ham ishlatiladi. Tasvir chiziqlarini kuchaytirish imkoniyati, oʻziga xos badiiyligi, shtrixining erkinligi, nursoyaning nafisligi, bosish jarayonida yuzaga keladigan takrorlanmas sifati (bir plastinadan turli xil nusxalar olish imkoniyati) bilan ofort barcha boshqa gravyuralardan farq qiladi. Dastlabki ofort namunasi 16-asrda Germaniyada (D.Xopfer va Albrecht Dyurer tomonidan) yaratilgan. Fransuz J.Kallo, golland Rembrandt, italyan G.Reni, J.Kastilone, ispan Francisco Goya, rus I.Shishkin, V.Mate, Valentin Serovlar ofortda samarali ijod qildilar. Oʻzbekistonda O.V. Kedrin, Anatoliy Osheyko va boshqa ijodi bilan boyidi.

Manbalar
Ofoqxoʻja

Ofoqxoʻja (1625, Kumul, Sharqiy Turkiston — 1695, Qoʻqon qishlogʻi, Kashqar viloyati) — islom va tasavvuf ilmining yirik targʻibotchilaridan biri va Yorkend xonligida taxtga oʻtirgan xoʻjalarning dastlabkisi; Turkiston tasavvuf ilmining rahnamolaridan Mahdumi Aʼzamning avlodi. O.ning ismi Hidoyatullo boʻlib, u xalq orasida hurmat belgisi boʻlgan "Ofoq" ("Yorugʻ dunyo" yoki "Yorugʻlik egasi") — xuja nomi bilan mashhurdir. O. yoshligida otasi Muhammad Yusuf ibn Eshon Kalon bilan turli shaharlarda yurib bilim va tarbiya olgan. 1638-yilda Kash-qarga kelib, otasi vafotidan soʻng bu yerdagi oqtogʻlik xujalarga bosh bulgan. 1670-yilda Yorkend xonligida yuz bergan ichki kurashlar natijasida O. Qashqarni tark etib Turkiston shaharlarida, qalmoqlar (oyrotlar) orasida va Xeshi yulagidagi (Xesi-szoulan) vi-loyatlarda diniy targʻibot ishlari bilan shugʻullangan. 1678-yilda Tibetda 2 yilga yaqin yashagan va bu yerdagi budda dini vakillari bilan yaqin aloqada boʻlgan. 1680-yil Tibet zodagonlari yordamida oyrotlar xoni bilan tanishgan. 1681-yilda qalmoklar tomonidan Yorkend xonligi taxtiga oʻtqazilgan. Uning jasadi Yogʻdu deb nomlangan joydagi ota-buvalari qabri yoniga dafn etilgan. Shundan boshlab ushbu qabriston "Ofoqxoʻja mozori" deb nomlanib, ziyorat maskaniga aylangan.

Abdulahad Xoʻjayev.

Manbalar
Ofoqxoʻja maqbarasi

Ofoqxoʻja maqbarasi - Qashqar (Xitoy)dagi meʼmoriy yodgorlik (1664). Maqbara shaharning shim.shar-qiy qismidagi Qoʻqon qishlogʻida "Shyangpeymu" (Iparxon mozori)da joylashgan. Otasi manjur istilochilariga qarshi chiqqanligi uchun Iparxon (Ofoqxoʻjaning evarasi) aka-ukalari bilan Pekinga olib ketilgan. Rivoyatlarga koʻra, goʻzal, yosh Iparxon begona el xoqoniga itoat qilmay bevaqt vafot etgan. Jasadi Pekindan olib kelinib, Ofoqxoʻja maqbarasiga dafn etilgan.

Maqbara bal. 27 m, goʻrxona (35x27 m) gumbaz tomli, bosh tarzining 4 burchagida 4 minora — guldasta (balandligi 18 m) bor. Peshtogʻi devordan sal oldinga chiqarib qurilgan. Uning 2 yonini ustungoʻshalar bezagan. Ofoqxoʻja maqbarasi devorining qalinligi 1 m, 4 tomoniga darcha ishlangan. Maqbarada 5 avlod vakillaridan 72 kishi dafn qilingan. Ofoqxoʻja va uning buvasi Eshon Kalon, otasi Muhammad Yusuf va boshqa qabrlardagi sagʻanalar bir-biriga yaqin boʻlgan. Sagʻanalar hajmi har xil, unda dafn etilgan kishining martabasi ulugʻligiga qarab joylashtirilgan. Ofoqxoʻja maqbarasi tarkibida darvozaxona, atrofida bogʻ, hovlisida 2 hovuz, Madrasa, katta va kichik masjidlar mavjud. Ofoqxoʻja maqbarasi bir necha bor taʼmirlangan.

Abdulahad Xoʻjayev.

Manbalar 

Xitoy meʼmoriy yodgorliklari
Sinszyan-Uygʻur muxtor rayoni
Ofset bosma

Ofset bosma, ofset (ing. offset) — tekis bosma usuli; bunda boʻyoq qolip (forma) dan elastik oraliq sirt (rezina silindr)ga, undan qogʻozga yoki bosma materialga tushiriladi. Ofset bosma AQSH da ofset bosma mashina yaratil-gandan soʻng (1905) taklif qilingan. Ofset bosma qolipi 0,3—0,8 mm qalinlikda pyx, alyuminiy, bimetall (mis, nikel) plastinadan fotomexanik usulda tayyorlanadi. Ofset bosma qoliplaridan negativ va pozitiv usullarda nusxa koʻchiriladi. Negativ usulda nusxa koʻchirishda metall plastina sirtiga xromlangan yorugʻlik sezgir kolloid qatlami surkaladi va negativ kayta bo-siladigan asl nusxa (original) ga koʻchiriladi. Nusxa boʻyoq bilan krplana-di, maxsus eritmalarda ochiltiriladi va ishlanadi. Pozitiv usulda nusxa koʻchirishda diapozitivpar qoʻllaniladi. Nusxani ochiltirish va ishlash na-tijasida bosma elementlari ancha chuqurlashadi; bu esa bosma sifatini oshirishga va qolipdan koʻplab nusxa olishga imkon beradi. Qolip bimetall (mis va nikel)dan tayyorlangan boʻlsa, bosma elementlari mis sirtda, ochiq qoladigan joylar (probellar) esa nikel sirtda xrsil boʻladi. Ofset bosma kup rangli nashrlar (plakatlar, badiiy rep-roduksiyalar, rangli kitobchalar, ras-mli jur.lar va boshqalar), shuningdek, bir xil rangdagi rasmli kitoblarni bosishda keng qoʻllaniladi. Ofset bosma korxonasida rang berish, fotoharf terish avtomatlari, ofset rotatsiyalari, avtomatik liniyalar boʻladi.

Manbalar
Ofset bosma mashina

Ofset bosma mashina — bosma mashinanknt bir xili; unda bosma qolip (forma)dagi boʻyoq rezina silindrga, undan esa qogʻoz (yoki bosma material)ga oʻtadi. (qarang Ofset bosma). Asosan, tekis bosmala qoʻllaniladi. AQSHda 1905-yil yaratilgan. Oddiy Ofset bosma mashina m. 3 silindr: qolip, ofset (rezina qoplamali) va bosma silindrlardan iborat. Ofset bosma mashina m.ning 1,2 va koʻp boʻyoqli; listli va rolikli xillari bor. 2 boʻyokli Ofset bosma mashina m.da (rasmga q.) ikkita qolip F va F2,2 ofset silindri O va O2, 2 ta boʻyoq apparati K va K2, 2 ta hoʻllovchi apparat U! va U2 hamda bosish silindri P bor. Qogʻoz oʻzi tax-lovchi moslama S dan uzatiladi. Tay-yor nusxalar transportyor T bilan qabul qiluvchi stapel PS ga uzatiladi. Ofset bosma mashinam. afzalligi: koʻp boʻyoqli na-shrlarni tez bosish mumkin, har xil silliqlikdagi qogʻozlarga ham bo-silaveradi, bosma qoliplari kam yeyiladi.

Manbalar
Oftalmo...

Oftalmo... (yun. ophthalmos — koʻz) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi boʻlib, shu soʻzlarning koʻzga, koʻz kasalliklariga aloqadorligini bildiradi.

Manbalar
Oftalmoskopiya

Oftalmoskopiya (oftalmo... va yun. skopeo — koʻraman, tekshiraman) — koʻzning ichki pardalarini (tubini) tekshirish metodi. Oʻrtasi teshik maxsus koʻzgu — oftalmoskop (yorugʻlik nurini koʻz ichiga yoʻnaltiradi), yorugʻlik manbai va lupa (kattalashtirib beruvchi shisha)dan foydalanib qorongʻi xonada O. qilinadi. Oftalmoskoplarning takomillashtirilgan va murakkabroq modellari ham bor.

Manbalar
Oftob urishi

Oftob urishi — quyosh nurlari tik tushib turganda boshning (ayniqsa, yalang boshning) oʻta qizib ketishidan kelib chiqadigan kasallik holati. Oftob urganda miyada qon aylanishi buziladi; miya pardalari va moddasining tomirlari kengayib, qonga toʻlib ketadi, miya shishadi. Oftob urishi ogʻir boʻlganda mayda qon tomirlari yorilib, miyaning turli boʻlimlariga va pardalariga qon quyiladi, natijada markaziy nerv sistemasi turli bulimlarining funksiyasi buziladi. Oftob urishi yengil boʻlganda bosh aylanadi, ogʻriydi, darmon quriydi, koʻz tinadi. Ogʻir Oftob urishida bemor talvasaga tushib qusadi, hushdan ketadi, terisi qizaradi, pulsi va nafas olishi tezlashadi, temperaturasi koʻtariladi. Bunday hollarda uni darhol kasalxonaga yotqizishi kerak.

Oldini olish oftobda ishlaganda yoki yurganda, albatta, bosh kiyimi kiyib olish lozim.

Manbalar
Oftobachi

Oftobachi — Oʻrta Osiyo xonliklarida saroy mansabi. Mas, Buxoro xonligi (18-asr)da Mirza Bade devonning "Majma ul-arqom" asarida koʻrsatilishicha, O. maxram — amir qoʻl yuvayotgan paytda oftoba (obdasta) tutib turuvchi lavozimli shaxe; saroyga kelgan mehmonlarga ham O. xizmat qilgan.

Manbalar
Oftobi

Oftobi — mayiz solish usuli, uzumni ishlov bermasdan, bevosita oftobda quritish. Bu usul uzumchilikda tarqalgan boʻlib, asosan, oq kishmish va kora kishmish uzum navlari quritiladi. Uzum boshlari uzib olingach, xillanadi va taxta patnislar; boʻyra yoki somon suvoq qilingan joyga bir te-kis qilib yoyiladi. Oradan 7—8 kun oʻtgach, gʻujumlarning ust qismi soʻlib, bir oz qorayadi. Shunda uzum boshlar agʻdarib qoʻyiladi va quriguncha shu holda turadi. Quritish 15—20 kun da-vom etadi. Namligi 18% dan oshmaydigan qurigan mayiz shingil bandlari, xas-choʻplaridan tozalanib, idishlarga joylanadi.

Manbalar
Jacques Offenbach

Jacques Offenbach (; asl ismi va familiyasi Yakob Ebershi; 1819.20.6, Kyoln - 1880.4.10, Parij) — fransuz kompozitori, fransuz operettasining asoschisi. 1849-yildan "Komediya Fransez" teatrida dirijyor va kompozitor. 1855—61 yillarda oʻzi asos solgan "Buff-Pari-zyen", 1872—76 yillar "Dela Gete" teatrlarini boshqargan. O. 100 ga yaqin operetta yozib, mazkur janr tarixini boshlab bergan. Ulardan "Orfey doʻzaxda", "Guzal Yelena", "Koʻk soqol", "Parij hayoti", "Perikola", shuningdek, "Gofman ertaklari" nomli romantik operasi (1880) koʻp mamlakatlarda sahnalashtirilgan.

Manbalar 

    

Klassik musiqa
Bastakorlar
Oharun

Oharun — ilk oʻrta asrlarda Chagʻoniyonning shim.da joylashgan viloyat (6—10-asrlar). O. hokimi qoʻshni Shuman shohiga tobe boʻlgani tufayli tarixiy manbalarda bu viloyatlar qoʻshma holda uchraydi. Xitoy sayyohi Syuan Szanning xotiralarida Xo-ru-mo deb atalgan. O. hokimi Xi-su urugʻiga mansub turk boʻlgan. 7-asrda bu yerda 2 budda ibodatxonasi va 100 ga yaqin rohib bor edi. Xitoy tarixiy yilnomasi "Tan shu" ("Tan sulolasining tarixi")da O. Xu-lu-yen shaklida qayd etilgan. Unga koʻra, Xitoy maʼmurlari tomonidan 658—659 yillarda Gʻarbiy Turk xokrnligi yerlarida oʻtkazilgan maʼmuriy is-lohotdan soʻng Xu-lu-yen mulki Shuman bilan birlashib yagona gubernatorlikni tashkil etgan. Tabariyga koʻra, 700 yil arab sarkardasi Muxallab ibn Abu Sufra Kesh qamalini boʻshatib shoshilinch ravishda qoʻshini bilan O.ga kelgan. 705 yil O. va Shuman shohi Gʻushtasbon kuchayib, Chagʻoniyon viloyatiga hujum qilgan, Chagʻoniyon shohi Tish arablar bilan ittifoq tuzgan. 722—723 yillarda O. va Shuman shohi Gʻuram arablar tomonidan turib Devashti qoʻzgʻo-lonini bostirishda qatnashgan. Gʻuram 700 yilda arablar tomoniga oʻtgan "O.hokimi" boʻlib, shu tufayli Shuman shohi Gʻushtasbon uni taʼqib etgan. Gʻushtasbon 709/710 yilda oʻldirilgan. Shundan sung Gʻuram O. va Shuman shohi bulgan.

9-asrning 1-yarmida O. Toharistonning alohida okrugi bulgan. 826—827 yillarda undan 32 ming dirham miq-dorda xiroj olingan. O. poytaxti Hamavaron shahri bulgan. 10-asrda somoniylar davrida O. tanazzulga uchragan. 10— 12-asrlarda O. nomi manbalarda uchramaydi.

Adabiyot 
 Kamal idd i nov Sh.S., Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachalo XIII vv., T., 1996.

Sayfullo Tursunov.

Manbalar
Oxirat

Oxirat (arab. — oxirgi kun, dunyoning tugash kuni) — diniy tushuncha. Oxirat haqidagi tasavvurlar barcha dinlarga xos. Islomdagi Oxirat haqidagi tasavvur va rivoyatlar yahudiylik, xristianlikdagi tasavvurlarga va baʼzi Sharq xalqlarining diniy rivoyatlariga qisman oʻxshab ketadi, Qurʼonda  osmon yorilishi, dengizlar toshishi, insonlarning tirilib oʻrnidan turishi, soʻroq qilinishi, gunoh va savobning oʻlchanishi, marhumlarning jannat yo doʻzax (jahannam)ga joʻnatilishi tafsilotlari va shu kabilar keng berilgan.Qiyomat alomatlari:(katta) Oxirat kunida uchta yirik zilzilalar boʻlishi,dajjol kelishi va odamlarni yoʻldan urishi,Iso alayhissalom kelishi dajjol va unga ergashgan kishilarni oʻldirishi, Yajuj va Majuj chiqishi, Arab choʻllariga daryo va oʻtloqlar qaytishi.Va eng asosiysi qiyomat kunida quyosh Sharqdan emas balki Gʻarb tarafdan chiqishi

Manbalar
Oxirgi zarurat

Oxirgi zarurat (huquqda) — oʻzining yoki boshqa shaxsning hayoti, shaʼni, qadr-qimmati, huquq va erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari, shuningdek, jamiyat va davlat manfaatlari xavf-xatar ostida qolgan hollarda, tajovuzdan himoyalanish maqsa-dida zaruratdan sodir etilgan harakatlar. Oxirgi zarurat harakatlari, rasman Karaganda, jinoiy tusda boʻlsada, kelayotgan xavfni kaytarish uchun noiloj sodir etilgani va uning oqibatlari qaytarilgan xavfga nisbatan ozroq boʻlgani sababli, shaxe javobgarlikka tortilmaydi. Agar tahdid qilayotgan xavfni boshqa vositalar bilan qaytarish imko-niyati boʻlsa, shaxe Oxirgi zarurat chegarasidan chetga chiqqan hisoblanadi. Oxirgi zarurat holatiga baho berishda taxdid qilayotgan xavfning xususiyati, yetkazilishi ehtimol boʻlgan ziyonning darajasi, xavfning yuz berish vaqti yaqinligi va himoyala-nayotgan shaxening ruhiy holati eʼti-borga olinadi (qarang Zaruriy mudofaa). Oxirgi zarurat choralari chegarasidan chiqib hujum qiluvchiga yoki ijtimoiy xavfli qil-mish sodir etgan shaxsga uni ushlash vaqtida badaniga ogʻir shikayet yetkazil-ganlik yoxud hayotidan mahrum etganlik uchun yengilroq jazo choralari tayinlanadi. Jismoniy yoki ruhiy majburlash natijasida boshqalarga zarar yetkazish hollarida ham Oxirgi zaruratga oid kridalar qoʻllanadi (Oʻzbekiston Respubli-kasi JK, 38-, 39-, 55-, 101- va 108-moddalar). Oʻzbekiston Oliy sudi Plenumining 1990-yil 20-iyuldagi karorida, agar shaxe jismoniy yoki ruhiy taʼsir etish, ishdan yoxud boshqa yashash manbaidan mahrum boʻlish xavfi ostida rasmiy jihatdan jinoiy jazo tayinlash mumkin boʻlgan harakatlarni sodir etea, bu harakatlarni Oxirgi zarurat holatida boʻlgan hisoblash haqida yoʻl-yoʻriq berilgan.

Gʻafur Abdumajidov.

Manbalar
Oxota dengizi

Oxota dengizi — Tinch okeandagi yarim berk dengiz, Osiyo materigining sharqiy sohili bilan chegaradosh. Okeandan Kamchatka yarim orol, Kuril orollari va Xokkaydo orollari ajratib turadi. Nevelskiy, Tatar va Laperuz boʻgʻozlari orqali Yapon dengizi, Kuril boʻgʻozi orqali Tinch okean bilan tutashgan. Maydoni 1603 ming km². Eng chuqur joyi 3521 m. Shimoliy dan janubga 2445 km choʻzilgan, eng keng joyi 1407 km. Qirgʻoqlari kam parchalangan. Shimoli-sharqida Shelixov, janubiy qismida Aniva, Saxalin va boshqa qoʻltiqlar joylashgan. Dengizga Amur daryosi qoʻyiladi. Suvining temperaturasi qishda 1,8— 2°, yezda 1,5 dan 15° gacha, shoʻrligi 32,8— 33,8°/OO. Baliq ovlanib kelinadi. Asosiy portlari: Magadan, Oxotsk, Korsakov, Se-vero-Kurilsk.

Manbalar 

Dengizlar
Oxund

Oxund (oxun) (arab. — vaʼzxon, notiq, din targʻibotchisi) — mulla, muallim, ustoz.

Buxoro xonligining (keyinchalik amirligining) oliy taʼlim sohasida oliy daraja. Bu soʻz Abdullaxon II davrida taʼlim sohasidagi rasmiy atamaga aylangan. Oxund dastlab Abdullaxon, soʻngra Koʻkaldosh madrasasida dars bergan. Shoʻrolar inqilobiga qadar faoliyat yuritishgan.

Xiva xonligidagi katta madrasalarda oxundlar soni koʻp boʻlgan, jumladan, Olloqulixon madrasasida 7 ta O., 2 ta muazzin, 2 ta farrosh, 1 ta sartarosh va meshkobchi xizmat qilgan. Mudarris va oxundlar oʻzlari taʼlim berayotgan madrasa vaqfidan maosh olib turishgan, madrasada ularga hujra ham ajratgan.

Qoʻqon madrasalari boʻyicha tadqiqot oʻtkazgan I. A. Alimov, „… oxund unvoni madrasada koʻp yillar ishlab, xizmat koʻrsatgan mudarrisga beriladigan unvon. …“ — deb, taʼrif beradi.

Xitoy musulmonlari orasida keng tarqalgan nom. Madrasalarda mudarrislik (oʻqituvchilik) va masjidlarda imomlik qilgan shaxslar hurmat yuzasidan umumlashtirilgan holda oxund deb nomlangan. Qashqar aholisi orasida ham hurmat yuzasidan bir-birining ismiga oxund soʻzini qoʻshib aytish odat boʻlgan. Shu bois qashqarliklarni oxund deb atash oʻzbeklar orasida ham uchrab turadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 
 

Madrasalar
Jalaquduq

Jalaquduq (1976-yilgacha — Soʻfiqishloq, 2015-yilga qadar Oxunboboyev shahri) — Andijon viloyati Jalaquduq tumanidagi shahar (1976-yildan), tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Gurunchmozor. Viloyat markazi (Andijon shahri)dan 25 km. O.dan Andijon — Xonobod magistral yoʻli oʻtgan. Aholisi 50 ming kishidan ziyod (2020).

Oxunboboyev paxta tozalash, podshipnik zavodlari, momiq fabrikasi, makka saralash korxonasi, MTP, Andijon-telekom boʻlimi, chiqarish korxonasi, 2 ta novvoyxona, Agrobank, Hamkorbank, Mikrokreditbank, Universalbank, Xalq banki boʻlimlari, dehqon va buyum bozorlari bor.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Andijon viloyati
Jalaquduq tumani
Oxunboboyev nomidagi kanal

Oxunboboyev nomidagi kanal — Namangan viloyatidagi magistral kanali. Uzunligi 48 km. Suv oʻtkazish imkoni-yati 70 m³/s. Sirdaryodan toʻgʻonsiz suv oladi, suvning oʻzi oqib oʻtadi. Qoradaryodan suv oluvchi Oʻrolamin, Mahman va Eshonbobo kanallari birlashtirilib, rekonstruksiya qilingach, 1930-yilda ishga tushirilgan. Uning yangi bosh inshooti Sirdaryoning Mingbuloqburni yaqinida barpo etilgan (1964). Kanal trassasi bosh qismida Sariqsuv kollektorini kesib oʻtadi. Mazgil oʻzani orqali, soʻngra qoʻriq yerdan oqadi. Namangan viloyatining Toʻraqoʻrgʻon, Uchqoʻrgʻon, Pop, Uychi, Namangan tu-manlaridagi 40 ming gektarga yaqin yer sugʻoriladi.

Manbalar 

    

Kanallar
Mirza Oxundov

Mirza Fatali Oxundov [1812.30.6, Sheki (hozirgi Nuxa) - 1878.26.2, Tiflis] — ozarbayjon yozuvchisi, maʼrifatparvari va faylasuf. "Pushkin oʻlimiga sharq dostoni" (1837) asari A.S.Pushkinga bagʻishlangan. "Pushkinning oʻlimi Rossiyada Lermontovni, Kavkazda Oxundovni uygʻotdi" degan ibora shu asardan keyin paydo boʻlgan. O., asosan, dramaturgiya sohasida katta yutuklarga erishgan. 1851-yil "Hikoya-ti Mulla Ibrohim Xalil kimyogar", "Nabotot hakimi musye Jordan va sehrgar darvesh Mastali shoh hikoyati" komediyasini yozgan. "Sarguzashti vaziri xoni Lankaron" (1851), "Hikoyati xirsi quldurboson", "Xoja qora" (1852), "Murofiya vakillarining hikoyati" (1856) komediyalarida 19-asr 1-yarmi ozarbayjon xalqi hayoti aks etgan. Sharq adabiyotlarida O.ni "Sharq Molyeri", "Ozarbayjon geniysi" deb atashgan. "Addangan yudduzlar" kissasi (1857) bilan ozarbayjon realistik nasriga asos solgan. Asarda ijtimoiy tuzum va hokim bilan xalq ommasi oʻrtasidagi keskin qarama-qarshiliklar tasvirlangan. O. arab alifbosini islohqilishga bagʻishlangan "Arab, fors, turk tillarining yozuvlari uchun yangi alifbo" (1857) asarining muallifi. O. falsafa va boshqa fanlarni dindan ajratish, tabiat sirlarini oʻrganishga, maʼrifatni egallashga chaqirgan. Uning falsafiy qarashlari "Ingliz faylasufi Yumga javob" (1870) asarida ifodalangan. Asar birmuncha oʻzgartirilib, "Hindiston shahzodasi Kamoluddavlaning Eron shahzodasi Jaloluddavlaga yozgan xati va Jaloluddavlaning javobi" falsafiy risolasiga ilova qilingan.

Manbalar 

Ozarbayjonlik yozuvchilar
Ozarbayjonlik nosirlar
Ozarbayjon faylasuflari
Ozarbayjon ateistlari
Oxunjon qiziq Huzurjonov

Oxunjon qiziq Huzurjonov (1903 — Margʻilon — 1967) — xalq qiziqchisi. Qiziqchilikni Yusufjon qiziq Shakarjonovdan oʻrgangan. Fargʻona, Samarqand, Xorazm viloyat teatrlarida, Toshsovet nomidagi teatr, Oʻzbekiston filarmoniyasida ishlagan. Oxunjon qiziq Huzurjonov oʻzbek anʼanaviy teatrining asosan kulki-hikoya janrida tanilgan. Katta qiziqchilardan eshitganlarini qayta ishlab aytib yurgan, lekin aksariyat kulki-hikoyalarini oʻzi toʻqigan. U turli xil voqealarni bir syujet ipiga tizib badiiy toʻqima hosil qilishda, oʻxshatish, sifatlash va boʻrttirib tasvirlashda yuksak maxrratga ega boʻlgan. "Savodsiz sartarosh", "Samolyot", "Sumalak", "Kinnachi kampir", "Poyezddagi chiptasiz kishi", "Zararli ichimlik", "Ziyorat", "Grammofon", "Maddohlik", "Ashulalar toʻplami" kabi yuzga yaqin kulki-qikoyalarida qayotda uchragan qalloblar, shaxsiyat-parastlarni fosh etib kelgan. 1937, 1951, 1959-yillarda Moskvada boʻlib oʻtgan oʻzbek sanʼati dekadalarida qatnashgan. "Qoʻshiklar parvoz etadi" hujjatli filmida suratga tushgan (1959). Umrining soʻnggi yillarida Margʻilon xalq teatrida ishlagan. O.k,, sanʼatini uning oʻgʻli Odiljon Oxunov bilan Muhiddin Darveshovlar davom ettirdilar.

Adabiyot 
 K,odirov M., Masharaboz va qiziqchilar sanʼati, T., 1971.

Muhsin Qodirov.

Manbalar
Sobirjon Oxunjonov

Sobirjon Oxunjonov (10-oktyabr 1919, Toshkent — 13-aprel 2012, Toshkent) — general-leytenant (1973). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1982). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi (1989). 1938-yildan armiya safida. Harbiy piyodalar bilim yurtini (1940), harbiy akademiyani (1955), Fargʻona pedagogika institutini (1966) tugatgan. Ikkinchi jahon urushi davrida Stalingrad, Jan.-Gʻarbiy, 1-Ukraina frontlarida xizmat qilgan. 1946—64 yillarda Turkiston harbiy okrugida turli lavozimlarda ishlagan. Fargʻona viloyati harbiy komissari (1964—67), Oʻzbekiston harbiy komissarining oʻrinbosari (1967—71). Oʻzbekiston grajdan mudofaasi boshligʻi oʻrinbosari, shtab boshligʻi (1971—86). Toshkent shahri urush va mehnat faxriylari kengashi raisi (1987—91). Oʻzbekiston Respublikasi urush va mexnat faxriylari kengashi raisi oʻrinbosari (1991—97).

Kitoblari

Manbalar 

 

Oʻzbekiston generallari
Ikkinchi jahon urushi qatnashchilari
Jaloliddin Oxunov

Jaloliddin Sobitovich Oxunov (15-iyun 1932 — Fargʻona — 14-iyun 1996) — aktyor, xonanda (dramatik bariton). Oʻzbekiston xalq artisti (1980). 1946—96 yillar Fargʻona teatrida ishlagan. Tohir (S.Abdulla, "Tohir va Zuxra"), Ravshan, Haydar (Komil Yashin, T.Jalilov, "Ravshan va Zulxumor", "Nurxon"), Norboyvachcha (Hamza, X.Toʻxtasinov, "Paranji sirlari"), Niyoz (I.Sulton, "Nomaʼlum kishi"), shaqar hokimi (N.Gogol, "Revizor"), Nuroxun (J.Mashrabiy, M. Murtazayev, "Qumrining murodi") va boshqa rollari bilan shuh-rat qozongan. Oxunov ijodiga jasur, matonatli kishilar obrazi yaqin boʻlib, qahramonlari harakterniy, ularning ichki kechinmalarini kuchli ehtiros orqali toʻliq ochib berish xos. Xonanda sifatida "Baland togʻlar", "Ey goʻzal", "Raqqosaga", "Barnoga oʻxshatdim", "Vaʼda berding", "Sendan boʻlak" sin-gari qoʻshiqlari bilan ham tanilgan.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston xalq artistlari
1932-yilda tugʻilganlar
15-iyunda tugʻilganlar
14-iyunda vafot etganlar
1996-yilda vafot etganlar
Qosimjon Oxunov

Qosimjon Oxunov (1904— Andijon — 1989.17.5) — Oʻzbekiston xalq artisti (1967). Shoira Eʼtibor Oxunovaning ota-si. Andijon shahri maorifi qoshidagi mu-siqa dastasida (1922—24) M.Jabborov, T.Jalilov, Us t a Roʻzimatxon kabi sanʼ-atkorlardan tanbur, dutor boʻyicha taʼlim olgan. 1924-yildan Andijon teatri aktyori. Tabiiylik, samimiyat, mayin yumor O. ijodiga xos. U, ayniqsa, oddiy mehnatkash xalq vakillari obrazini mahorat bilan ijro etgan. Tabib (V.Yan, Choʻlpon, "Hujum"), Raxim yamoqchi, tabib (Gʻ.Zafariy, "Halima"), Vali (U.Hojibekov, "Arshin mol-olon"), Mulladoʻst (Hamza, "Maysaraning ishi"), Zayd (Xurshid, "Farhod va Shirin") kabi rollari bilan tanilgan. Xonanda sifatida "Dugoh", "Bayot-5", "Ushshoq" kabi qoʻshiklarni ijro etgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1904-yilda tugʻilganlar
1989-yilda vafot etganlar
17-mayda vafot etganlar