MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Anʼanaviy musiqa

Ogʻzaki anʼanadagi musiqa, anʼanaviy musiqa — musiqa ijodiyotining asosiy turlaridan. Qa-dimdan odamlarning hayotiy ehtiyojlarini qondirish jarayoni (mehnat, ma-rosim va boshqalar)da yuzaga kelib, tarixiy rivoji natijasida ikkita asosiy — xalq musiqa ijodi (musiqiy folklor) va ogʻzaki anʼanadagi professional musiqa (mumtoz musiqa, bastakorlik) qatlamlariga ajratilgan. Ogʻzaki anʼanadagi musiqam. ijodkorlari ommaviy badiiy ongning xususiyatlariga izchil tayanib, muayyan davr, us-lub va boshqalarning estetik qonunlari, ijo-diy qoidalariga qatʼiyan boʻysunadi. Shu nuqtai nazardan Ogʻzaki anʼanadagi musiqam., aksar hollarda individual obrazlar yaratishga qaratilgan kompozitorpmk ijodidan farq qiladi. Oʻz tabiatiga koʻra, Ogʻzaki anʼanadagi musiqam. nota yozuvida „mustaxkamlangan“ mualliflik asarlardan emas, balki ogʻzaki shaklda, avloddan avlodga meros boʻlib oʻtgan namunalardan iborat boʻladi. Maz-kur namunalarning badiiy ifodasi turli jarayonlar, oʻziga xos yoʻllar or-qali gavdalanadi. Ustozlardan bevosita eshitib oʻrgangan namunalarga shogird sozandaxonandalar oʻz qissalarini qoʻshadilar, yoinki boshqacha variant (yoʻl)lar yaratib, ijro etadilar. Oʻzbek musiqa merosini xalq musiqa ijodi (mehnat va marosim qoʻshiklari, yalla, lapar, termalar, oʻyin-raqs va lirik kuylar kabi) hamda ogʻzaki anʼanadagi professional musiqa (maqom, ashula, cholgʻu yoʻllari va boshqalar) janrlari tashkil etadi.

Olimjon Bekov.

Manbalar
Ogʻzaki drama

Ogʻzaki drama, ogʻzaki dramaturgiya — xalq orasida yaratilgan, xalqqa namoyish etiladigan oʻyin-to-moshalar tarzidagi aloxida folklor janri. Jahondagi barcha xalklarning yozma dramaturgiyasi Ogʻzaki dramadan boshlangan. Ogʻzaki drama xalq anʼanaviy teatri bilan chambarchas bogʻlangan hodda shakllanib rivoj topib kelgan. Uning matni anʼanaviy fabula va baʼzi barqaror dialoglar aso-sida ijro paytida toʻqilgan. Xalq Ogʻzaki drama tomoshalarining syujeti, odatda, sodda boʻlib, asosiy eʼtibor syujetga emas, vaziyatga, qahramonlarning xrlatiga qaratilgan, unda dialog va ijro paytida toʻqiladigan epizodlar muhim rol oʻynagan. Ayniqsa, hajviy dialogning ishlanishiga koʻp eʼtibor qilingan. Ogʻzaki drama tomoshabinlarni kuldiribgina qolmasdan, katta ijtimoiy va tarbiyaviy aqamiyatga ham ega boʻlgan.

Oʻzbek xalq Ogʻzaki dramasi oʻrta asrlarda masharabozlar va qoʻgʻirchoqbozlar sanʼati bilan bogʻliqholda maydonga kelib, katta taraqqiyot yoʻlini bosib oʻtgan. U professional masharabozlar, muqallidlar, qiziqchilar, qoʻgʻirchoqbozlar tomonidan badiha yoʻli bilan toʻqilgan. Ogʻzaki drama "Tanqid", "Muqallid", "Kulki-hikoya", "Qoʻgʻirchoq oʻyin" deb atalgan pyesalar turkumlarini oʻz ichiga oladi. Tematik jihatdan Ogʻzaki drama nihoyatda boy. Unda xalq turmushi, urf-odatlari, mehnati bilan bogʻliq boʻlgan voqealar ham oʻz aksini topadi. Ogʻzaki drama Oʻzbekistonda yozma professional dramaning yaratilishi va shakllanishida muhim rol oʻynadi. H. H. Niyoziy oʻz dramaturgiyasida, jumladan, "Tuhmatchilar jazosi", "Maysaraning ishi" komediyalarida xalq ijodining boshqa turlari qatori Ogʻzaki drama motivlari va tasviriy vositalaridan foydalangan. Ogʻzaki drama anʼanalarini mashhur qiziqchilar Yusufjon Shakarjonov, Berdiyor Diyorov, Oxunjon Huzurjonov, Hoji tamtamlar davom ettirib, sanʼ-at rivojiga muhim hissa qoʻshdilar.

Yevropa mamlakatlarida ham Ogʻzaki drama mehnat faoliyati bilan bogʻliq holda shakllangan. Uning asosini yil fasllarining almashishiga hamda dehqonchilik ishlariga bagʻishlangan oʻyinlar tash-kil etadi. Masalan, Gʻarbiy Yevropada qishni kuzatish bilan bogʻliq maslenitsa bay-ramlarida qish va yozning kurashi ram-ziy obrazlar orqali namoyish etilgan. Dastlab Germaniyada rivojlangan bu mavsumiy oʻyintomoshalar keyinchalik, 15 —16-asrlarda Italiya, Fransiya va boshqa mamlakatlarda ham tarqalgan. Ros-siyada Ogʻzaki drama 17 — 18-asrlarda paydo boʻlgan. Yevropa mamlakatlarida tarkalgan Ogʻzaki drama ham shu mamlakatlardagi milliy yozma dramaturgiya rivojiga katta taʼsir koʻrsatgan (yana qarang Drama).

Manbalar
Ogʻzaki nutq

Ogʻzaki nutq — nutqning soʻzlashuv shakli. Ogʻzaki nutq yozma nutkdan tovush orqali farqlanadi. Ogʻzaki nutq 2 shaklga ega: monologik nutq va dialogik nutq (qarang Nutq).

Manbalar
Ogʻiz

Ogʻiz, ogʻiz oshi — yangi tuqqan sigirning dastlabki 3 kunlik sutidan tayyorlanadigan taom. Shevalarda dalama, gelagay, palla kabi nomlar bilan ataladi. O. suti qozonda sut kabi sust olovda qaynatiladi. O. suti tarkibida oʻrtacha 25% quruq modda boʻlib, 5,4 % yogʻ, 15% oqsil, 3,3% sut shakari, 1,3% mineral moddalar, 200 ga yaqin toʻyimli va biologik faol moddalar (BFM) yengil hazm boʻladigan holatda uchraydi. Pishirilganda O. sutining oqsili ivib, xuddi tvorogga oʻxshab qola-di, shunda qozonga tuz solib taʼmi rostlanadi. Ayrim joylarda O.ga sedana ham solinadi. Baʼzi joylarda guruch qoʻshib pishiriladi. Mazali, toʻyimli taom O. sovitib isteʼmol qilinadi. Sigir egasi sut moʻl-koʻl boʻlishini niyat qilib, O.ni yaqin qoʻniqoʻshni va qarindosh-urugʻlarga tarqatadi.

Roʻzimat Hamroqulov.

Manbalar 

 

Sut mahsulotlari
Ogʻiz bezlari

Ogʻiz bezlari — odam va hayvonlarda yoʻli ogʻiz boʻshligʻiga ochiladigan bezlar (mas, soʻlak bezlari). Ular ovqat hazm boʻlishi, shuningdek, qon ivishiga imkon beradigan shirali, lekin zaharli sekret ajratadi.

Manbalar
Ogʻiz boʻshligʻi

Ogʻiz boʻshligʻi — hazm yoʻlining boshlangʻich boʻlimi. Old va yon tomonlari lunj bilan, yuqoridan yumshoq va qattiq tanglay, pastdan Ogʻiz boʻshligʻi tubi — til osti muskullari bilan chegaralangan. Ogʻiz boʻshligʻi orqa tomondan toq teshik—tomoq orqali halqum boʻshligʻiga tutashadi. Tishlar va milklar Ogʻiz boʻshligʻini ogʻiz dahlizi (ogʻizga kiraverish) bilan asli Ogʻiz boʻshligʻiga ajratib turadi. Ogʻiz daxlizi ogʻiz teshigi orqali tashqi muhitga tutashadi. Ogʻiz yumilganda Ogʻiz boʻshligʻi torayadi va uni til toʻldirib turadi. Soʻlak bezlari Ogʻiz boʻshligʻi daxliziga ochiladi.

Manbalar
Ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasi

Ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasi -ogʻiz kasalliklarining oldini olish va ularni yoʻqotishga qaratilgan choratadbirlar. Bular tishlarni davolash va plombalash (bu keyinchalik tish chiri-shi va asorati — pulpit hamda peri-odontitning oldini oladi), tishning mexanik shikastlanishiga yoʻl qoʻymaslik; tish-jagʻ sohasi va tish nuqsonlarini oʻz vaqtida bartaraf etishdan iborat.

Maktabgacha va maktab yoshidagi bolalarda (yiliga 2-marta), kasbga alo-qador zarari bor sanoat korxonalari xizmatchilari, shuningdek, homiladorlar, turli xastaligi boʻlgan bemorlarda Ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasis. majburiy tarzda olib boriladi.

Ogʻiz boʻshligʻi sanatsiyasis. atrofidagi toʻqimalar, ogʻiz shilliq qavati kasalliklari koʻpgina umumiy oʻtkir va surunkali kasalliklarning oldini olishda nihoyatda mu-him, chunki chirigan yoki kasal tishlar surunkali infeksiya oʻchogʻi boʻlib, organizmga zararli taʼsir koʻrsatadi. Shu bois, har bir kishi oʻzi mustaqil ravishda ogʻiz boʻshligʻi va tishlarni toʻgʻri parvarish qilib borishi, ularni tish choʻtkasi, pasta yoki tish poro-shogi bilan yuvib, ogʻizni suv va zarar-siz dezinfeksiyalovchi eritmalar (2% li soda eritmasidan 1 stakan suvga 1 choy qoshiq yoki borat kislota va boshqalar) bilan ogʻizni chayishi, ovqatdan soʻng tish oralarini maxsus tish kovlagich bilan tozalashi lozim. [[Tish, milk, til kasalliklariga xos ilk alomatlar paydo boʻlsa, darhol stomatologga murojat qilish kerak (yana qarang [[Tish).

Manbalar
Ogʻiz yelikishi

Ogʻiz yelikishi - q. Noma.

Manbalar
Ogʻiz suti

Ogʻiz suti — homiladorlikning soʻnggi haftalarida va tuqqandan keyingi dastlabki 2—3 kunda sut bezlarida ishlanib chiqadigan sut. Ogʻiz suti oddiy (yetilgan) sutdan yuksak darajada toʻyimliligi va yengil hazm boʻlishiʻ, oqsil, tuzlari koʻpligi va qandi kamligi bilan farq qiladi. Ogʻiz sutidagi yog va tuzlar tar-kibi yangi tugʻilgan bola organizmidagi yogʻ va tuzlar tarkibiga oʻxshaydi. Ogʻiz suti vitaminlarga boy, unda antitelolar ham koʻp. Bola yangi hayot sharoitiga moslashgan sari Ogʻiz sutining tarkibi oddiy sutnikiga oʻxshab boradi.

Manbalar
Ogʻiz hidlanishi

Ogʻiz hidlanishi - ayrim kasalliklarning belgisi. Koʻpincha tish, milk, burun-halqum, qiziloʻngach, meʼda va oʻpka kasalliklarida kuzatiladi. Baʼzan Ogʻiz hidlanishi qandli diabet, nefrit va ichki aʼzolarning boshqa kasalliklari belgisi boʻlishi ham mumkin. Tish eliksiri va losonlar yordamida Ogʻiz hidlanishini vaqtincha yoʻqotsa boʻladi, lekin, albatta, mutaxassis vrachga murojat etish lozim.

Ogʻiz hidlanishining oldini olish ovqatdan keyin ogʻizni chayish, tish va tish protezlarini tozalab yuvib turish (qarang Tish), shuningdek, ogʻiz boʻshligʻini sogʻlom saqlash, tish shifokori koʻrsatmalariga doimo amal qilish, meʼda-ichak kasalliklarini oʻz vaqtida davolatishdan iborat.

Manbalar
Ogʻizaylangichlar

Ogʻizaylangichlar (Rotatoria) -birlamchi tana boʻshlikli chuvalchanglar sinfi. Xaltasimon, baʼzan sharsimon gavdasi bosh, tana va dum boʻgʻimlaridan iborat. Koʻp hujayrali hayvonlar orasida eng kichigi, gavdasining uzunligi 0,01 dan 2,5 mm gacha. Ogʻiz oldi kipriklari murakkab tuzilgan.ogʻiz aylan-gich apparatini hrsil qiladi. Ayrim turlarining bosh boʻlimida sezgir tukchalari va 1—2 ta pigment koʻzachalari boʻladi. Koʻpchilik O. tanasi sovut bilan oʻralgan. Oʻtroq O. oyogʻi uchidagi 2 ta oʻsimtasi yordamida substratga yopishib oladi. Ichagi toʻgʻri nay shaklida; ichakning oldingi qismi chaynovchi oshqo-zon — mastaksni hosil qiladi. Ayirish organlari — protonefridiylar kloakaga ochiladi. Nerv sistemasi hal-qum usti gangliyi va undan qillar, koʻzchalar va boshqa organlarga ketadigan nervlardan iborat. Ayrim jinsli. Jinsiy bezlar yoʻli kloakaga ochiladi. Tuxim qoʻyadi yoki baʼzi vakillari tirik tugʻadi. Erkagi mayda, ayrim turlarining erkagi boʻlmasligi tufayli partenogenez koʻpayadi. O. sistematika-si va turlari yaxshi oʻrganilmagan. Keng tarqalgan; 2000 ga yaqin turi bor. Chuchuk suv bentosi va planktoni tarkibiga kiradi; nam mox va tuprokda yashaydi; ayrim turlari dengizlarda va shoʻr suvli havzalarda uchraydi. Bir hujayrali suv oʻtlari, mikroorganizmlar bilan oziqlanadi, ayrimlari yirt-qich. Suv havzalari qurib qolganda koʻpchilik O. anabioz holatiga oʻtadi. Suv qavzalarining oʻz-oʻzidan tozalanishida va yosh baliqchalarning asosiy ozigʻi sifatida katta ahamiyatga ega.

Manbalar
Ogʻil

Ogʻil, ogʻilxona — qoramol (si-gir, buzoq, buqa va boshqalar)ni bogʻlab saqlash va boqish uchun qurilgan bino. Oxurlar va goʻngni tashlaydigan max-sus tuynuklar bilan jihozlanadi (qarang Molxona).

Manbalar
Ogʻir atletika

Ogʻir atletika — sport turi, har xil vazn toifalarida ogʻir narsalar (shtanga, tosh) koʻtarishda musobaqalashish. Ogʻirliklarni koʻtarish mashqlari qad. zamonlardan maʼlum. Rasmiy musobaqalar esa 1860-yillardan (birinchi marta AQShda) oʻtkazib kelinadi. hozirgi vaqtda shtangani ikki qoʻllab dast va siltab koʻtarish (1972-yildan) Ogʻir atletikaning asosiy mashqlari hisoblanadi. Dast koʻtarishda sportchi shtangani toʻxtatmay bir harakat bilan, siltab koʻtarishda — ketma-ket ikkita harakatda — avval koʻkrakka olish, keyin esa yuqoriga choʻzilgan qoʻllarga koʻtarishni amalga oshiradi. Ogʻir atletikachilarni (1977-yildan) 10 vazn toifasiga (52 kg gacha — 110 kg dan yuqori) ajratadilar. Ogʻir atletika 1896-yildan Olimpiada oʻyinlari (1900, 1908, 1912-yildan tashqari) dasturiga kiradi. 1896-yil 1-Yevropa chempionata, 1898-yil 1-jahon chempionata boʻlib oʻtgan. Oʻzbekistonda birinchi Ogʻir atletika toʻgaragi 1917-yilda Toshkent shahrida ochilgan, u "Toshkent ogʻir atletika jamiyati" deb atalgan. Oʻzbekistonda Ogʻir atletikaning asoschisi Feoktist Gorizdro qisoblanadi. Oʻzbekistonda O.a federatsiyasi 1992-yildan faoliyat koʻrsatadi. U Xalqaro Ogʻir atletika federatsiyasi — IWf ga (1993), Osiyo Ogʻir atletika federatsiyasiga (1994) aʼzo. Oʻzbekiston Ogʻir atletika federatsiyasi har yili kattalar va yoshlar oʻrtasida Oʻzbekiston birinchiligi musobaqalarini oʻtkazadi. Andijon, Toshkent viloyatlari, Toshkent va Samarqand shaharlarida Ogʻir atletika keng ommalashgan. Ogʻir atletika seksiyalarida 7000 ga yaqin kishi muntazam shugʻullanadi. Xalqaro toifadagi sport ustalari Erkin Karimov (jahon rekordchisi, 1968), Isroil Isoqov, Noil Muhamadyorov (olimpiada oʻyinlarining kumush medali sovrindorlari, 1988), Sergey Sirsov (jaxrn chempioni, 1991, Olimpiada oʻyinlarining kumush medali so-vrindori, 1992), Igor Sodiqov (jahon chempioni, 1991) va Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sportchi Igor Xalilov (yoshlar oʻrtasida Yevropa, jahon chempioni, 1992, Osiyoning 2 karra chempioni 1997, 2000) Oʻzbekistonning eng kuchli Ogʻir atletikachilaridir.

Yana q. 

 Yengil atletika

Manbalar
Ogʻir mashinasozlik sanoati

Ogʻir mashinasozlik sanoati — mashinosozlik sanoatining yirik tarmogʻi. Metallurgiya, kon-ruda, yirik temirchilik-presslash, maydalashyanchish, koʻtarma-transport uskunalari, shuningdek, yirik ekskavator, rotor majmualari, teplovozlar, elektrovozlar, temir yoʻl vagonlari, dizellar va boshqa ishlab chiqaradigan sanoat korxonalari kiradi (qarang Mashinasozlik sanoati).

Manbalar
Ogʻir suv

Ogʻir suv, D2O — vodorodning izotopi deyteriy (O)ning kislorod bilan birikmasi. Tabiiy suv va atmosfera yogʻinlarida mavjud. Mol. m. 20. Muzlash temperaturasi +0,82°, qaynash temperaturasi 101,42°, zichligi 1,359 g/sm3. Ogʻir suvni 1932-yilda G. Yuri va E. Osborn kashf etgan. Tarkibida N2O molekulalari bilan birga oz miqdorda D2O molekulalari ham boʻlgan oddiy suv elektroliz qilinganda, asosan, N2O molekulalari parchalanadi; Ogʻir suvning nisbiy miqdori ortib boradi. D2O molekulalariga boy qoldiq suvni uzok, vaqt elektroliz qilish va fraksion haydash yoʻli bilan deyarli toza Ogʻir suv olish mumkin. Amerikalik olimlar G.Lyuis, R. Makronald va F. Speddinglar 1933-yilda ana shu yoʻl bilan deyarli 100% D2O molekulalaridan tashkil topgan sof Ogʻir suv ajratib olganlar. 165 t suvni elektroliz qilib, 1 kg ga yaqin D2O olish mumkin: 1 t suvni elektrolizlash uchun 5—6 ming kVt- soat elektr energiyasi sarflanadi. Ogʻir suv koʻpgina xos-salari jihatdan oddiy suvdan farq qiladi: zichligi, mol. m., qaynash va qotish temperaturasi oddiy suvnikidan yuqori. Ogʻir suv yadro reaktorlarida neytronlar tezligini susaytirishda qoʻllanadi.

Manbalar
Ogʻirlik

Ogʻirlik — Yer tortish kuchi maydonida tinch turgan jismning uning erkin tushishiga toʻsqinlik qiladigan gorizontal tayanch (yoki osma) ga taʼsir kuchi. Nyutonning ikkinchi qonuniga koʻra (qarang Nyutonning mexanika qonunlari), jismning vazni P=m(g — a) =F(h — a/g), bunda: t — jism massasi, g — erkin tushish tezlanishi, a — tashqi kuchlar taʼsirida jism erishgan tezlanishi, Gʻ — tortishish kuchi va Yerning sutkalik aylanishi tufayli hosil boʻluvchi kuchning geometrik yigʻindisidan iborat ogʻirlik kuchi, a =0 boʻlganda vazn ogʻirlik kuchiga teng , g=a boʻlganda vazn nolga teng boʻladi, yaʼni vaznsizlik holati yuzaga keladi. Vazn — oʻzgaruvchan kattalik, u joyning geografik kengligiga boglik (qutbda u ekvatordagiga qaraganda kattaroq qiymatga ega boʻladi). Jismning ekvatordagi vazni qutbdagi vazniga qaraganda 1/288 marta kichik. Vazn va massa har xil fizik kattalik. Vazn jism harakteristikasi boʻla olmaydi. Jismning harakteristikasi — bu uning massasidir. Xalqaro birliklar tizimi SI da vazn ogʻirlik kuch birligi nyuton (N)da, massa — massa birligi kilogramm (kg) da oʻlchanadi.

Manbalar
Ogʻirlik kuchi

Ogʻirlik kuchi - Yer sirti yaqinidagi istalgan moddiy zarraga taʼsir etuvchi kuch. Ogʻirlik kuchi Yer aylanishidan vujudga keladigan markazdan qochma kuch bilan Yer tortish kuchining teng taʼsir etuvchisiga teng. Markazdan qochma kuch Yer ekvatorida eng katta qiymatga ega boʻlib, Ogʻirlik kuchining 1/288 qismiga teng. Shu tufayli, Yer sirtidagi Ogʻirlik kuchi Yerning shakli va oʻlchamiga, joyning geografik kengligiga bogʻliq. Ogʻirlik kuchining yoʻnalishi Yer sirtidagi joyning vertikali hisoblanadi. Biror kichik maydondagi (yaʼni Yer sirtining bir necha km² dagi) Ogʻirlik kuchi yoʻnalishlarini oʻzaro parallel desa boʻladi; demak, Yer sirtiga tik yoʻnalgan va mg ga teng boʻlgan Ogʻirlik kuchi bir jinsli kuch maydonini hosil qiladi (t — Yerga tortilayotgan zarra massasi, g — Ogʻirlik kuchi tezlanishi).

Manbalar
Ogʻirlik markazi

Ogʻirlik markazi - qattiq jism bilan muntazam bogʻlangan nuqta; jism zarralariga taʼsir etuvchi ogʻirlik kuchlarining teng taʼsir etuvchisi shu nuktadan oʻtadi. Simmetriya markazi mavjud boʻlgan bir jinsli jismlar (doira, shar, kub va boshqalar) da ogʻirlik markazi shu simmetriya markazida yotadi. Boshqa jismlarning ogʻirlik markazi turli joyda (masalan, toʻgʻri chiziqning ogʻirlik markazi oʻrtasida, parallelogrammning ogʻirlik markazi diagonallari kesishgan nuqtada, uchbur-chakniki medianalari kesishgan nuktada va h.k.) boʻladi.

Manbalar
Ogʻriq qoldiruvchi dorilar

Ogʻriq qoldiruvchi dorilar - ogʻriq sezgisini yoʻqotuvchi yoki kamaytiruvchi dorilar. Bularga kimyoviy tuzilishi va taʼsir mexanizmi turlicha dori moddalari kiradi. Ogʻriq qoldiruvchi dorilard.dan nerv sistemasiga taʼsir etib, ogʻriqni kamaytiruvchi moddalar (analgetiklar) asosiy oʻrinni egallaydi. Narkotik analgetiklar va nonarkotik analgetiklar farq qilinadi. Narkotik analgetiklarga morfin va uning sintetik oʻrindoshlari (promedol, fentanil va boshqalar) kiradi. Narkotik analgetiklar turli ogʻriklar, jumladan, shikastlanish, kuyish, miokard infarqtida roʻy beradigan kuchli ogʻriklarni ham qoldiradi. Morfin markaziy nerv sistemasiga taʼsir koʻrsatib, eshituv, qoʻrquv, taktil sezgisini oʻtkirlashtiradi, oʻziga xos gallyusinatsiyalar keltirib chiqaradi. Ogʻriq bilan kechadigan salbiy emotsiyalar (vahima, hayajonlanish, gʻam-gʻussa va boshqalar)ni susaytirib, xavfsizlik, oʻzini yengil his qilish, bamaylixotirlik tuygʻusini paydo qiladi. Narkotik analgetiklar takrortakror kabul qilinganda odam unga oʻrganib, qoʻmsay-digan boʻlib, narkomaniyaga sabab boʻlishi mumkin. Shuning uchun narkotik analgetiklar qatʼiy hisobda turadi va ular cheklangan holda beriladi. Narkotik analgetiklarni vrach ruxsatisiz ichish taqiqlanadi.

Nonarkotik analgetiklarga kimyoviy tuzil ishi turlicha boʻlgan sintetik moddalar (amidoprinʼ, analgin, atsetilsalitsilat kislota, paratsetamol va boshqalar) kiradi. Bu xil analgetiklarning narkotik analgetiklarga kara-ganda ogʻriq qoldiruvchi taʼsiri kuch-sizroq boʻlib, asosan, nevralgiya tu-sidagi ogʻriklarda, mialgiya (muskullar yalligʻlanishi)da, tish va bosh ogʻrigʻida, artralgiyada ishlatiladi. Nonarkotik analgetiklar ogʻriq qoldirishi bilan bir qatorda isitma tushishiga ham (qarang Isitma tushiruvchi dorilar) yordam beradi. Koʻpchilik Nonarkotik analgetiklarning yalligʻlanishga qarshi taʼsiri ham bor (qarang Yalligʻlanishga qarshi dorilar). Vrach ruxsatisiz bu dorilarni ichmaslik kerak.

Analgetiklar guruhiga mansub boʻlmagan bir kancha dori moddalar ham ogʻriq qoldirishi mumkin. Masalan, silliq muskullarni boʻshashtiruvchi dorilar — atropin, bangidevona preparatlari, papaverin, no-shpalar va boshqa qon tomirlar spazmida ishlatiladigan to-mir kengaytiruvchi dorilar shular jumlasidandir.

Vrachga koʻrinib ogʻriq sababi va xususiyatini bilgandan soʻng Ogʻriq qoldiruvchi dorilard. ichilsa, yaxshi naf beradi.<ref>OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2006

Manbalar 

    

Simptom:Bosh ogʻrigʻi
Ogʻriqsizlantirish

Ogʻriqsizlantirish - q. Anesteziya.

Manbalar
Ohak

Ohak — qurilish materiali. Ohaktosh, boʻr va boshqa karbonatli jinslarni 900° dan 1100 °C temperaturada kuydirib, ishlov berib olinadi: CaCO3 <=t CaO + CO2 T. Kalsiy oksid CaO — soʻndirilmagan Ohak, kalsiy gidroksid Ca(OH)2 esa soʻndirilgan ohak deb yuritiladi (qarang Kalsiy). Ohak qadimdan qovushqoq material sifatida ishlatib kelingan. Mil. av. 3000—2500-yildayoq Ohakning qum va suv bilan qorishmasidan turli inshootlar qurishda, tosh va gʻishtni biriktirishda, devorlarni suvashda hamda boʻyoq tayyorlashda foydalaniladi.

Ohak boʻlak va kukun holida ishlab chiqariladi. Kimyoviy tarkibiga qarab, havoda qotuvchi va gidravlik xillarga boʻlinadi. Havoda qotuvchi Ohak, asosan, kalsiy va magniy oksidlaridan iborat. Gidravlik Ohak tarkibida, bundan tashqari, ancha miqdorda kremniy, alyuminiy va temir oksid boʻladi. Havoda qotuvchi Ohak qurilish qorish-malari va betonning quruq havoda qotishini, gidravlik Ohak havoda ham, suvda ham qotishini taʼminlaydi. Ohak qurilishda, metallurgiyada, kimyo sa-noatida, qand, qogʻoz, shisha buyumlar, oyna ishlab chiqarishda, shuningdek, suvni tozalash va boshqa maqsadlarda keng qoʻllanadi.

Manbalar 

Kimyoviy birikmalar
Qurilish materiallari
Ohaklisoy

Ohaklisoy – Samarqand viloyati Samarqand tumanidagi soy. Qoratepa togʻining janubiy yon bagʻridan boshlanadi. Dargʻom kanaliga quyiladi.

Umumiy xususiyatlar 
Daryoning uzunligi 37 km, havzasining maydoni 71 km². Yillik oʻrtacha suv oqimi 0,95 m³/s. Vodiysining eni 1–2 km, togʻdan chiqqach, katta yoyilma hosil qiladi. Qor, yomgʻir va buloqlardan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 0,95 m³/sek. Oqim moduli 16 l/ sek. km². Suvining asosiy qismi (60— 75%) bahorda oqadi. Irmoqlarining umumiy uzunligi 100 kmdan ortiq. Eng yirik irmogʻi – Oqbuvrasoy. Soy vodiysi juda xushmanzara, Samarqand shahriga yaqin boʻlganidan u yerda dam olish uylari, davolash muassasalari, sport maydonlari barpo qilingan. Oqimning 60-75% bahorga toʻgʻri keladi. Drenaj moduli 16 l/s⋅km².

Daryo oqimi 
Ohaklisoy Zarafshon tizmasining gʻarbiy qismidagi Qoratepa togʻining janubiy yon bagʻridan boshlanadi. Daryo manbalari Kemqoʻtan togʻining janubi-gʻarbida, Ilonsoy dovoni shimoli-gʻarbida (taxminan 2000 m) joylashgan. Soy asosiy manbadan shimoli-gʻarbiy yoʻnalishda oqadi, lekin keyin keskin shimoli-sharqqa (1267,2 balandlikda) buriladi va bu yoʻnalishni tekis uchastkaga yetguncha ushlab turadi, lekin koʻp sonli burmalarni hosil qiladi. Oqtosh togʻlaridan sharqqa oʻtadi. Bu yerda Ohaklisoyning oʻng qirgʻogʻida balandligi 16 metr boʻlgan qoyalar bor. Togʻli qismida daryo vodiysining kengligi 1—2 km, tekislikka yetib borgani sari kengayib boradi.

Oʻrta oqimda, soy boʻyida Ohaklisoy qishlogʻi bor. Qishloq hududidan chiqib, toʻgʻridan-toʻgʻri quyilish qismigacha 5—15 metr chuqurlikdagi jardan oqib oʻtadi. Daryo kesimining boshida daryoning kengligi 5 m, chuqurligi 20 sm, pastki tuprogʻi qattiq jismlardan iborat. Quyi oqimda suv oqimi asta-sekin yarim doira boʻylab shimoli-gʻarbga, shimolga, soʻngra sharqqa yoʻnaladi va shu bilan Yangiariq posyolkasini oʻrab oladi. Soy oʻzanining sayoz qismlari bor. Yoʻl kesishmasi uchun temir-beton koʻprik qurilgan. Ohaklisoy Samarqand shahrining janubi-gʻarbiy chekkasida, taxminan 730 m balandlikda joylashgan Xishraus GESi suv ombori hududidagi Dargʻom kanaliga quyiladi.

Iqtisodiy jihatdan foydalanish 
Ohaklisoy vodiysi oʻzining goʻzal manzaralari bilan mashhur. Bu yerda dam olish uylari, tibbiyot muassasalari, sport maydonchalari qurilgan.

Irmoqlar 
Ohaklisoy irmoqlarining umumiy uzunligi 100 km dan oshadi. Ulardan eng kattasi Oqbuyrasoy boʻlgan, ammo hozirda Ohaklisoyga yetib bormaydi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Ohak (qaynatma)

Ohak - OLTINGUGURT QAYNATMASI — akaritsid, fungitsid; kalsiy polisulfidning (CaS.

Sx) suvdagi 10— 30% li eritmasidan iborat. Rangi toʻk sarikdan och qizilgacha boʻlgan oʻtkir vodorod sulfid hidli tinik suyuklik. Oʻrgimchakkanalarga va oʻsimliklarning turli kasalliklariga karshi ishlatiladi. Suv, oltingugurt va ohakning 17:2:1 nisbatdagi (100 l suvga 12 kg oltingugurt kukuni va 6 kg ohak hisobida) aralashmasini 1—2 soat kaynatish bilan tayyorlanadi. Tayyor eritmaning areo-metrda aniklangan zichligi Bome boʻyi-cha 20° yoki 1,6 g/sm3 ni tashkil etishi kerak. Havo oʻtmaydigan (mas, moyli toʻsma pardali) shisha idishlarda saqlanadi. Zarur darajadagi kuvvatga ega boʻlgan ish suyukligi tayyorlashda eritmaga suv aralashtiriladi. Bome boʻyicha 0,5— 1,0° quvvatga ega boʻlgan eritma bilan ishla-nadi. Amadsa barcha (tok, pomidor, olma va boshqalar) ekinlar uchun qoʻllash mumkin.

Manbalar