MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Poruch

Poruch - chetlarida metall xalqa oʻrnatilgan, bogʻichli, tashqi tomonidan xoch timsoli tushurilgan qadama yeng. U xristianlikda ruhoniylik libosining bir qismi hisoblangan poruchni dyakon sirli marosimlarni bajarish vaqtida podryasnikning yengi ustidan bogʻlab olishi talab etiladi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 Atamalar
 Diniy bayramlar
Post

Post - xristian dinidagi roʻza. Xristianlik ta’limotiga koʻra roʻza deb, ma’lum bir vaqtda ma’lum bir ozuqalardan oʻzini tiyishga, ya’ni goʻshtli, sutli, tuxumli taomlardan parhez qilmoqqa aytiladi. Xristianlikda roʻza bir kunlik va uzoq muddatli boʻladi. Uzoq muddatli roʻza faqatgina pravoslavlik yoʻnalishi tarafdorlari tomonidan tutiladi. Katoliklar Uzoq muddatli roʻza tutmaydilar. Protestantizm yoʻnalishlarida (anglikan cherkovi bundang mustasno) esa, roʻza majburiy ibodat hisoblanmaydi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

 Atamalar
 Xristianlik
 Diniy bayramlar
Jaʼfar at-Tabriziy (olim)

Jaʼfar ibn Muhammad ibn Muhammad Jaʼfar at-Tabriziy (1873-yil (hijriy 1290-yil rabiulavval oyida tugʻilib, taxminan 1906-yil (hijriy 1324 -yil)da vafot etgan) — olim, fiqh ilmining usul sohasi bo‘yicha faqih bo‘lgan. Tabrizda tugʻilib, oʻsha yerda voyaga yetgan. So‘ngra Najafga ko‘chib o‘tib, u yerda o‘n yil istiqomat qilgan. Yana Tabrizga qaytib kelib, umrining soʻngiga qadar sharʼiy vazifalarni bajarish va kitoblar taʼlif etish bilan shug‘ullangan.

Asarlari 
 „Ravoyiʼu-l-usul“ („Usul bo‘yicha shohona asarlar“);
 „Maboniʼu-l-usul“ („Usulning manbalari“);
 „Daloilu-l-xayrot“ („Ezgulik dalillari“);
 „Kitobu-t-tahorat“(„Tahorat kitobi“);
 „Kitobu-s-salot“ („Namoz kitobi“).

Manbalar
Jaʼfar az-Zanjoniy (as-Sajosiy)

Jaʼfar ibn Muhammad Boqir ibn Abbos Ali ibn Muhammad al-Qovoqiy, al-Ankuroniy, az-Zanjoniy, as-Sajosiy (1852-yil (hijriy 1268-yil)da tug‘ilib, 1919-yil (hijriy 1337-yil)da vafot etgan) — fozil inson va bir qancha asarlarning muallifi.

Manbalar
Jaʼfar al-Marogʻay

Jaʼfar ibn Muhammad ibn al-Horis al-Marog‘ay (Abu Muhammad) (milodiy 967-yil (hijriy 356-yil)da vafot etgan) Nishopurda yashagan. Damashq va boshqa shaharlarda hadis eshitgan. Hadis talabida ko‘p yurtlarni kezgan, hadis to‘plovchilarning eng g‘ayratlisi va eng ko‘p hadis yiqqanlardan hisoblanadi. Oltmishdan ziyodroq yil davomida o‘z qo‘llari bilan hadislar yozib, bu mashg‘ulotini vafot topgunga qadar davom ettirgan. Eng ishonchli va eng sobit inson bo‘lgan. Bag‘dod, Basra, Kufa, Ahvaz, Misr, Movsul, Asqalon va boshqa yurtlarni kezib hadis eshitgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
Jaʼfar al-Mazyomajakasiy

Jaʼfar ibn Muhammad ibn Hojib al-Mazyomajakasiy (Abu Muhammad) (milodiy 971-yil (hijriy 360-yil)dan oldin vafot etgan) - sahih hadislar eshitgan, Imom al-Buxoriyning do‘sti bo‘lgan. 358-hijriy yilda Dabusiyaga kelgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
Jaʼfar al-Qantariy

Jaʼfar ibn Sodiq al-Junayd al-Qantariy (Abu Mansur) (milodiy 927-yil (hijriy 315-yil)da vafot etgan) ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
Jaʼfar an-Naxoliy

Jaʼfar ibn Abdulloh ibn Muhammad ibn Jaʼfar ibn Muhammad ibn Mihron an-Naxoliyas-Saraxsiy (Abu Said) (milodiy 1010-yil(hijriy 400-yil)da vafot etgan) saraxslik bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
Burak Elmas

Burak Elmas (1974-yil 19-martda tugʻilgan; Şişli, İstanbul) — turkiyalik tadbirkor va sport menejeri. 38. Galatasaroy direktori.

Galatasaroydagi faoliyati 
Elmas 1997-yilda 23 yoshida Galatasaray PAF jamoasi boshqaruvchisi etib tayinlangan. Keyinchalik u Faruk Süren va Oʻzhan Canaydin boshqaruvida ishtirok etdi.

Mustafa Cengiz birinchi davrida u Sportif AŞ boshqaruv kengashi aʼzosi boʻlgan.

2021-yil 2-mart kuni „Galatasaroy“ direktortligi uchun kurashayotganini eʼlon qildi . 2021-yil 19-iyundagi boʻlib oʻtgan saylovda, 1541 ovoz bilan 38-oʻrinni egallab „Galatasaroy“ rahbari etib saylandi.

2021-yil 22-iyun kuni Mustafo Cengizning oʻrnini egalladi.

2022-yil 26-martda boʻlib oʻtgan navbatdagi moliyaviy, umumiy yigʻilishda Burak Elmas va uning rahbariyati faoliyati maʼmuriy emas, moliyaviy jihatdan ozod etildi. Elmas 23 — 30-aprel kunlari navbatdan tashqari saylov oʻtkazishga qaror qabul qildi. Biroq, 4-İstanbul fuqarolik ishlari boʻyicha birinchi instantsiya sudi vaqtinchalik sud qarorini qabul qilib, saylovni bekor qildi. Eʼtirozni koʻrib chiqib, sud eʼtirozni qisman qabul qildi va saylovga oid vaqtinchalik eʼtirozni bekor qildi. Murojaat natijasida 4-İstanbul viloyat sudi fuqarolik palatasi yana vaqtinchalik qaror qabul qilib, saylovni bekor qildi.

Oilasi 
1974-yil 19-martda Istanbulning Şişli shahrida Sezgin va Saniye Elmasning oʻgʻli bor. Uning Burchin Elmas va Burchak Elmas ismli ikkita ukasi ham bor. U asli Giresunludur. U sobiq Galatasaroy direktorlaridan biri, tadbirkor Faruk Sürenning qizi Yelda Sürenga uylandi.

Manbalar

Havolalar 

 
 

1974-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Jaʼfar al-Marvaziy

Jaʼfar ibn Ahmad al-Marvaziy (Abul Abbos) (milodiy 887-yil (hijriy 274-hijriy yil)da vafot etgan) — turli ilm sohalarida ijod qilgan, Ahvazda vafot etgan. Kitoblari Bag‘dodga olib borilib, 274-hijriy yilda o‘sha yerda sotilgan.

Asarlari 
 „al-Masolik va-l-mamolik“ („Yo‘llar va mamlakatlar“);
 „Kitobu-l-adabi-l-kabiyr“ („Adabiyot bo‘yichakatta kitob“);
 „Tarixu-l-qiroat litaʼyidi kutubi-s-sulton“;
 „al-Balog‘a va-l-xitoba“ („Balog‘at va notiqlik“);
 „Kitobu-n-nojim“ („Qarzlar to‘lovining tartibi haqidagikitob“).

Manbalar
Ja'far al-Marvaziy (Abulxayr)

Jaʼfar ibn Muhammad ibn Usmon al-Marvaziy ash-shofiʼiy (1055-yil (hijriy 447-yil)da vafot etgan) — faqih. U 418-hijriy yilda Maʼrat an-Nuʼmon degan joyga kelib, o‘sha yerda qolgan.

Asarlari
 „az-Zaxira fil-mazhabi-sh-shofiʼiy“ („shofiʼiy mazhabi durdonasi“).

Manbalar
Istixora namozi

Istixora (baʼzan istihora ham deyiladi; ) — ikki rakaatdan iborat namoz. Ushbu namozdan so'ng musulmon kishi Allohdan maʼlum bir masala boʻyicha toʻgʻri qaror qabul qilishda yordam berishini soʻraydi.

Tartibi 
Istixora ikki rakat nafl namoz kabi oʻqiladi va uyidagi duo bilan tugaydi:

Allohim, Sening ilming bilan Sendan yaxshilik soʻrayman. Sening qudrating bilan Sendan qodirlik va ulugʻ fazlingni soʻrayman. Sen (har narsaga) qodirsan, men qodir emasman. Sen (har narsani) biluvchisan, men bilmayman. Sen gʻaybni biluvchisan.

Ey Robbim, agar mana shu qilayotgan ishim (hojatining nomini aytadi) dinimda, yashashimda, ishlarimning oqibatida, dunyo va oxiratimda men uchun yaxshi boʻlsa, uni menga nasib et va oson qil. Soʻng uni menga barakotli qil.

Agar mana shu ishim (hojatining nomini aytadi) dinimda, yashashimda, ishlarimning oqibatida, dunyo va oxiratimda men uchun yomon boʻlsa, mendan uni uzoqlashtir, (undan meni uzoqlashtir) qayerda boʻlsa ham, men uchun yaxshilikni taqdir qil va meni undan rozi et.)
Istixoro namozining tavsifi Jobir ibn Abdulloh as-Salamiydan al-Buxoriy, at-Termiziy, an-Nasoiy, Abu Dovud, Ibn Moja va Ahmad ibn Hanbal kabi hadisshunoslar rivoyat qilgan

Manbalar

Adabiyotlar
Jaʼfar an-Nasafiy

Jaʼfar ibn Muhammad ibn al-Muʼtazz ibn Muhammad ibn al-Mustagʻfir ibn al-Fath ibn Idris al-Mustagʻfiriy an-Nasafiy (Abul Abbos) (milodiy 961-yil (hijriy 350-yil)da tugʻilib, 1041-yil (hijriy 432-yil)da vafot etgan) — muhaddis va muarrix boʻlgan. Xuroson yurtlarini kezgan. Nasafda vafot etgan.

Abu Jaʼfar an Nasafiy — tarix, filologiya, fiqh, hadisshunoslik sohalarida ijod qilgan olim. Uning toʻliq ismi Abul Abbos Jaʼfar ibn Muhammad al-Mustagʻfiriy an-Nasafiydir. Nasafiy turli mavzularga oid 10 dan ortiq asar yozgan. Kitoblari ichida eng mashhuri „Nasaf va Kesh tarixi“ nomli 2 jildli asaridir. Bu kitob bizgacha yetib kelgan emas. Ushbu asarda X-XII asrlarda Kesh va Nasafda yashab ijod qilgan shoir, olim hamda diniy ulamolar haqida maʼlumotlar qayd etilgan. Muallif bu olimlarni 80 toifaga boʻlib tasvirlaydi.

As-Samoniy oʻzining „Kitob al-Ansab“ kitobini „Nasaf va Kesh tarixi“ asaridan foydalanib yozgan. Asardan parchalar, qaydlar keltirgan. „Kitob al-Ansab“da Jaʼfar an-Nasafiyning 18 ustozi va 8 shogirdi haqida maʼlumotlar berilgan. Shuningdek, as-Samoniy Nasafiyning koʻplab hadislar yigʻganini, uning davrida Movarounnahr yerlarida bunday hadis ilmi bilimdoni va hadislarni toʻplab tasniflovchi kishi boʻlmaganini qayd etgan. Samoniy olimning qabri Nasafning vodiy qismida ekanini yozib, uni ziyorat qilganini ham aytib oʻtgan.

Abu Jaʼfar an Nasafiy Movarounnahr va Xurosonning turli shaharlari boʻylab sayohat qilgan. Sayohati davomida
Buxoro, Samarqand, Marv, Nishopur, Saraxs kabi shaharlarda yashagan. 26 yoshdaligida Nasaf jome masjidida vaʼz oʻqigan. Bu taxminan 987-yilga toʻgʻri keladi. Umrining soʻnggi davrlarida Nasafning bosh voizchisi boʻlgan.

Abul Abbos Jaʼfar an-Nasafiy 1041-yilda Nasafda vafot etgan.

Asarlari 
 „Maʼrifatu-s-sahoba“ („Sahobalarni bilish“);
 „Daloilu-n-nubuvva“ („Paygʻambarlik belgilari“);
 „Fazoilu-l-Qurʼon“ („Qurʼon fazilatlari“);
 „Tarixu Nasaf“ („Nasaf tarixi“);
 „ash-Shamoyil an-nabaviya“ („Paygʻambarning shakl-shamoillari“);
 „at-Tamhid fi-t-tajvid“ („Tajviddagi muqad-dima“);
 „az-Ziyorotfi kitobi-l-muxtalaf va-l-muʼtalafli Abdilgʻaniy ibn Said“ („Abdulgʻaniy ibn Saidning aniq va noaniqkitobidagi ziyorat bobi“).

Manbalar
Jaʼfar an-Naqabuniy

Jaʼfar ibn Muhammad ibn al-Makkiy ibn Hajar an-Naqabuniy al-Xoziy (Abul Abbos) (milodiy 984-yil (hijriy 374-yil ramazon oyining 1-sanasi)da vafot etgan Naqabun qishlog‘idan bo‘lgan, o‘z qishlog‘ida hadislar rivoyat qilgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
Güllüce (Mustafakemalpaşa)

Güllüce - Bursa viloyatining Mustafakemalpaşa tumaniga qarashli mahalla .

Geografiyasi 
Bursaga 92,  Mustafakemalpaşa tumaniga 7 km uzoqlikda.

Aholi

Havolalar 

 LocalNET 25 Haziran 2012 tarihinde

Manbalar
Zayn al-Obidiyn ash-Shirvoniy

Zayn al-Obidiyn ash-Shirvoniy (1780-yil (hijriy 1190-yil)da tavallud topgan) „Hadiqatu-s-siyohati va riyozu-s-siyohati“ („Sayohat bo‘stoni va sayyohlik tarbiyasi“) nomli asar unga mansubdir.

Manbalar
Zaynuddin al-Buxoriy

Zaynuddin Itobiy Buxoriy (milodiy 1190-yil (hijriy 586-yil)da vafot etgan) „Javomiʼu-l-fiqh“ („Fiqh ahkomlarining to‘plamlari“), „Sharhu javomiʼi-l-kalim“ („Javomiʼu-l-kalim“gasharh"), „Kitobu-z-Ziyodot“ („Qo‘shimchalar kitobi“) va boshqa bir qancha asarlar muallifi.

Manbalar
Zafar al-Asbonikasiy

Zafar ibn al-Laysiy ibn Qulli as-Sug‘riy al-Asbonikasiy (milodiy 932-yil (hijriy 320-yil)dan keyin vafot etgan) — asli Isfijobdan, ishonchli hadislarni o‘ziga yarasha tarzda rivoyat qiladigan faqih bo‘lgan. .

Manbalar
Oltintopgan koʻchasi (Toshkent)

Oltintopgan koʻchasi — Bektemir tumanining Olim Ashirov mahallasi hududida. Bektemir koʻchasi bilan koʻcha etagidagi dala hovlilari oraligʻida. Uzunligi 4 km atrofida.

1990-yil Toshlent viloyati Oʻrta Chirchiq tumanidan Toshkent shahar tasarrufiga oʻtgan. 2008-yil 6-maydan Oltintopgan nomi bilan yuritiladi. Tarkibida 1 ta berk koʻcha bor.

Yoʻnalishida „Koka-Kola“ LTD qoʻshma korxonasi, temir-beton zavodi, „Istal“ ilmiy-ishlab chiqarish, „Oʻzbekoltin“, mebellar ishlab chiqarish korxonalari, „BK Intrans“ xalqaro avtokorxonasi, 56-avtobaza, savdo shoxobchalari, „Imperial“ restorani, 570-maktab, bogʻcha, koʻp qavatli va shaxsiy turar joy binolari joylashgan. Yaqinida Chirchiq daryosi oqib oʻtadi.

Yana qarang 

 Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar 

Toshkent koʻchalari
Zahiruddin al-Margʻinoniy

Ali ibn Abdulaziz ibn Abdurrazzoq al-Marg‘inoniy (Zahiruddin) faqih bo‘lgan. (milodiy 1112-yil (hijriy 506-yil)da vafot etgan).

Asarlari 
 „Fatovo“(„Fatvolar“);
 „Favoid“ („Foydalar“);
 „Manoqibu-l-Imomi-l-aʼzam“ („Imomi Aʼzam manoqiblari“);
 „Aqdiyatu-r-rasul (s.a.v.)“ („Payg‘ambar(s.a.v.) javob bergan masalalar to‘plami“).

Manbalar
Zarafshon (gazeta)

Zarafshon — Xalq deputatlari Samarqand viloyat Kengashi va viloyat hokimligi gazetasi.

Tarixi 
1913-yil aprel oyida mahalliy turkiy-forsiy oʻrta shevadi Mahmudxo‘ja Behbudiy mas’ul muharrirligida „Samarqand“ nomi bilan nashr etilgan. Dastlab adadi 400-500 nusxada boʻlgan.
1917-yil 16-apreldan gazeta „Hurriyat“ nomi bilan chiqa boshlaydi. Gazetaga jurnalist va maʼrifatchi Saidrizo Alizoda, 27-sonidan Abdurauf Fitrat, keyinchalik Oʻrinboy Oʻgʻli, bir muddat Akobir Shomansurov nashr muharrirligi vazifasini bajargan. 500-1000 nusxa atrofida, haftada ikki marta chiqarib turgan gazeta moddiy qiyinchilik sabab yopilgan. 1918-yil 11-iyundan boshlab „Hurriyat“ gazetasi Shoʻro hukumati taʼsirida „Mehnatkashlar oʻqi“ nomi bilan chiqa boshladi. Maʼsul muharrirlari Iffat Xonim (ZohidaBurnasheva) bilan Shokir Muxtoriy boʻlgan.
5-sonidan keyin gazeta nomi „Mehnatkashlar tovushi“ga aylantirilgan. Saidrizo Alizoda, Muhammadjon Yusufiy, Qori Mahmud, Qori Muhammadrahim Toji, Sadriddin Ayniylar gazetaning tarjima va tahrir ishlarida ishtirok etishgan.

1921-yildan gazetaning nomi „Kambagʻallar tovushi“ga oʻzgartirildi. 1922-yilning oktabr oyiga kelib gazeta „Zarafshon“ nomi bilan chiqadi. Gazetani qayta tashkil etganlardan biri G‘ozi Yunus edi. Nomi oʻzgargan gazataning birinchi soni katta formatda, olti sahifada (bir sahifasi rus tilida), 1500 nusxada chop etiladi. Gazetadagi eʼlonda bu nashr „Samarqand“, „Hurriyat“, „Mehnatkashlar tovushi“ning davomchisi ekanligi yoziladi. Gazetaning muntazam chiqishi taʼminlangach, 1923-yilda G‘ozi Yunus Toshkentga qaytib keladi. Uning oʻrniga Ali Ismoilzoda tayinlanadi.
1925-yildan gazeta haftada uch marta chop etila boshlaydi.

„Zarafshon“ gazetasi 1928-yilgacha arab imlosida, 1938-yilgacha lotin imlosida, 1938-yildan boshlab kirill imlosida chop etilib kelinmoqda.

1928-yilning noyabr oyida Toshkentda chiqariladigan „Qizil O‘zbekiston“ gazetasi tahririyati Samarqandga koʻchirilgach, „Zarafshon“ gazetasi faoliyati vaqtincha toʻxtatiladi.

1930-yilning 7-noyabrida gazeta yana chop etila boshlaydi. Lekin „Zarafshon“ emas, „Lenin yoʻli“ nomi bilan chiqariladi. 1931-yildan boshlab kundalik nashrga aylantiriladi.

1956-yilning 1-avgustida Samarqand matbuoti tarixida „Lenin yoʻli“ gazetasi ilk marta A1 formatda chop etilgan.
1991-yildan gazeta oʻzining eski — „Zarafshon“ nomi bilan chiqa boshlaydi.

Yutuqlari 
2005-yilda „Zarafshon“ gazetasi tahririyati jamoasi „Eng ulugʻ, eng aziz“ respublika koʻrik tanlovi gʻolibi boʻldi.

Manbalar 

Oʻzbekiston gazetalari
Zahiruddin al-Ardabiliy

Zahiruddin al-Ardabiliy al-Hanafiy (hijriy 930-yil (miloiy 1524-yil)ning rabiussoniy oyida Qohirada qatl qilingan) — „Qozizoda“ nomi bilan mashhur bo‘lgan olim va adib. Ajam o‘lkalaridagi ulamolardan ilm o‘rgangan. Sulton Salim Tabrizga Shoh Ismoilni qatl qilish uchun bostirib kirganida, uni o‘zi bilan birgalikda Rum diyoriga olib ketgan.

Asari 

 „Muxtasaru vafayoti-l-aʼyon“ („Vafayotu-l-aʼyon“ asarining qisqartmasi").

Manbalar
Ziynat

Zaynabniso begim Avrangzeb Olamgir qizi (1710-yilda vafot etgan), Zebunniso begimning singlisi. Olima, shoira va Qurʼon hofizasi bo‘lgan. Sheʼrlarida „Ziynat“ taxallusini qo‘llagan. O‘zi bunyod ettirgan ziynatli masjid hovlisiga dafn etilgan.

Adabiyotlar 
1. Said AliHasanxon. Subhi gulshan. O‘zR FA SHIasosiy fondi 3120 raqamli bosmakitob;
2. O‘zbekistonning mashhur shoiralari. Toshkent: Mumtoz so‘z, 2019).

Manbalar
Giovana Cordeiro

Giovana Cordeiro (1996-yil 16-noyabr tugʻilgan) — braziliyalik aktrisa.

Filmografiya

TV Filmi

Filme

Manbalar

Havolalar 
 
 Giovana Cordeiro Instagramda

1996-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Braziliyalik aktrisalar
Ziyouddin al-Yarsuxiy

Muhammad ibn al-Husayn ibn Nosir ibn Abdulaziz al-Yarsuxiy — faqih. Zamonasida Ziyouddin laqabi bila mashhur bo‘lgan. Burhoniddin al-Marg‘inoniyning va faqih Alouddin as-Samarqandiyning ustozi. U haqida juda ko‘p ulamolar rivoyat qilganlar. Yarsux nisbasi Farg‘onaning shaharlaridan birining nomidan olingan. Ziyouddin al-Yarsuxiyning tavallud yoki vafot sanasi maʼlum emas. U Naysoburda 525-hijriy yil (milodiy 1131-yil)da Imom Muslimning „Sahih“ini ulamolarga rivoyat qilib bergan sanasini eʼtiborga olsak, uning vafot sanasini 525-yil (milodiy 1131-yil)dan keyin deb xulosa qilsak bo‘ladi.

Manbalar
Ziror al-Buzanshohiy

Ziror ibn Amr Abdurrahmon al-Buzanshohiy (milodiy 1061-yil (hijriy 453-yil safar oyi)da tug‘ilib, milodiy 1137-yil (hijriy 531-yil rabiulavval oyining 7-sanasi)da vafot etgan) — faqih va muhaddis. „Baytu-l-ilm va-l-hadis“ga mansub olim bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.

Manbalar
Dinning paydo bo’lishi

Dinning paydo bo’lishi - bugungi kunda fanda dinlarning shakllanishi tarixiga oid ikki xil qarash mavjud.
Birinchi qarashga ko‘ra dinning paydo bo‘lishi bevosita insoniyatning yaralishi bilan bog‘liq.Xudo ilk insonlarni yaratishi bilan ularga o‘zini tanitdi,natijada inson ilk dinga e’tiqod qila boshladi.Bunday qarash fanda “teologik yondashuv” deb nomlanadi.Bugun mavjud bo‘lgan har qanday din o‘zining tarixini insoniyat yaralishi-ilk inson bilan bog‘lashini ko‘rishimiz mumkin.Jumladan,islom dinida-Odam va Havvo,yahudiylik va xristianlikda-Adam va Yeva,zardushtiylikda Govmard,sintoizmda-Mikado va boshqalar.Mazkur ta’limotlar dinlarning muqaddas manbalarida bayon qilingan.
Teologik yondashuvga ko‘ra, turli buyumlarga sig‘inish va ko‘pxudolik,jumladan animizm,totemizm,fetishizm va shomonlik yakkaxudolilikdan keyin yuzaga kelgan.
Dinlarning kelib chiqishi haqidagi ikkinchi qarash fanda “materialistik yondashuv” deb nomlanadi.Mazkur qarashlarning paydo bo‘lishi antik davrga borib taqalib,ilk bor qadimgi yunon faylasuflari qarashlarida aks etgan.XVII asrga kelib Yevropada cherkov hokimiyatining susaya boshlashi,hurfikrlilik namoyandalari -din tanqidchilarining paydo bo‘lishi,XIX asrning ikkinchi yarmida Charlz Darvin tomonidan “Turlarning kelibchiqishi” (1859) nomli asarning chop etilishi ham turtkibo‘ldi.Keyinchalik mazkur qarashlar Avgust Komt vaLyudvig Buxnerlar tomonidan eng cho‘qqisiga ko‘tarildi.Unga ko‘ra din bu ijtimoiy hodisa, inson tafakkuri,emotsiyalari mahsulidir.
Mazkur qarash tarafdorlari fikricha,dinlar soddadan-murakkabga,umumiylikdan-xususiylikka,ko‘pxudolikdan-yakkaxudolikka tomon uzoq tarixiy evolyutsion jarayonni bosib o‘tgan.Unga ko‘ra,ilk davrdagi ibtidoiy odamning jismoniy,fiziologik, asab-endokrin,biologik, psixologik va boshqa sohalari o‘ziga xosxususiyatlarga ega edi.Bu nafaqat uning hayoti va faoliyatiga,fe’l-atvoriga, balki uning fikrlash darajasiga,kuchli hayajonlanishiga,tasavvur etishiga, mustahkam,haqiqiy yoki soxta mantiqiy qonuniyatlarni kashf etishiga ta’sir ko‘rsatadi.Uyqu,tush va nafas olish kabi holatlarda tanani boshqaruvchi va o‘lim bilan undan ajratib turuvchi,hayot bag‘ishlovchi qandaydir kuch mavjudligiga ishongan ajdodlarimiz,mazkur kuch harakat qiluvchi har bir narsa:daryo,quyosh,oy,daraxt kabi mavjudotlarda bor deb tasavvur qilganlar.Natijada, inson qo‘rquvi, hurmati, ehtiyoji va zarurati darajasida ularga sig‘ina boshlagan.
Materialistik maktab tarafdorlari fikriga ko‘ra,qo‘rquv dinlarning kelib chiqishida asosiy rol o‘ynagan hissiy holatdir.

Manbalar

Adabiyotlar
Diniy sekta

Diniy sekta-ma’lum bir dindagi rasmiy aqidalarga zid ravishda ajralib chiqqan yoki mavjud dinlar va konfessiyalarga umuman aloqasi bo‘lmagan holda din
bayrog‘i ostida faoliyat ko‘rsatadigan guruxdar tushuniladi.
Bugungi kunda har ikkala yo‘nalishga mansub bo‘lgan ko‘plab sektalar faoliyat ko‘rsatmoqda. Mutaxassislar ularning sonini taxminan 5000 atrofida, deb baholaydilar.Zamonaviy voqelik diniy - ekstremistik xarakterdagi
sektalarning inson ongi va qalbi uchun kurash yo‘lidagi
faoliyatining jonlanishi kuzatilayotganini ko‘rsatmoqda.
Xususan, ma’lumotlarga ko‘ra, birgina Rossiyaning o‘zida
“Bogorodichiy sentr”, “Serkov ob’edineniya”, “Serkov
Isusa”, “Serkov Novogo Zaveta”, ”Beloye bratstvo”,
”Bojestvenniy orden Pervogo Angela” kabi o‘nlab diniy
sektalar noqonuniy ravishda faoliyat olib bormoqda. “Kult
satanlar” deb ataladigan sekta ham keng tarqalgan. Ayrim
ma’lumotlarga ko‘ra o‘ta xavfli bo‘lgan bu sektaning Rossiyada 100 ming, Yer yuzida 5 milliondan ortiq tarafdorlari bor.
Ular aholining diniy bilimlari pastligidan
foydalanib, oxiratning yaqinligi bilan qo‘rqitish hamda
asosan yoshlar va moddiy ahvoli nochor bo‘lganlar ichida ish olib borish yo‘li bilan o‘z tarafdorlarini ko‘paytirishga harakat qilmoqdalar.Bunday sektalarga asos solgan “avliyo”lar o‘z izdoshlarini aldash yo‘li bilan ularning mol-mulklariga egalik qilishga urinmoqdalar.
Yashirin faoliyat olib borishi, sekta ichida bo‘layotgan
voqealarning ko‘pchilikka ma’lum bo‘lib qolmasligining qattiq nazorat qilinishi ular faoliyatidan jamoatchilikning bexabar qolishini keltirib chiqarmoqda.

Manbalar

Adabiyotlar
Diniy ong

Diniy ong-ijtimoiy ong shakllaridan bo‘lib,
muayyan diniy tasavvurlar, tizimlar obyektiv va subyektiv
omillar asosida shakllanadi. Diniy ong in’ikos etgan
ijtimoiy hodisalar majmui ko‘p qirrali, murakkab va
ziddiyatli jarayon ifodasidir. Uning mazmunini real
voqeilikdagi, ijtimoiy hayotdagi narsa va hodisalarni
tabiatdan, jamiatdan tashqarida mavjud deb hisoblaydigan
ularni o‘ziga xos tarzda aks ettiradigan ma’naviy e’tiqod
va amallar tashkil etadi. Diniy ong shakllanishida diniy
e’tiqod muhim o‘rin tutadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Diniy mutaassiblik

Diniy mutaassiblik - diniy g‘oyalarga ko‘r-  
ko‘rona o‘ta darajada ishonish, ixlos qo‘yish va unga hayotda so‘zsiz rioya qilish, ba’zi e’tiqoddagilar va boshqacha fikrlovchilarga toqat qila olmaslik.Turli cherkovlar,xususan xristian cherkovining tarixi Diniy mutaassiblik haqida juda ko‘p misollarni biladi. Diniy mutaassiblik ayniqsa diniy sektantlikda yaqqol namoyon bo‘ladi.Aql-idrokka nisbatan hissiyotning ustun kelishi Diniy mutaassiblikni namoyon bo‘lishining xarakterli xususiyati hisoblanadi.Mutaassiblar turli tipda: passiv mushohada qiluvchi mistik dindordan ta aktiv ekstremistgacha bo‘lishlari mumkin.Diniy mutaassiblik turli shakllarda: diniy norma,ahdlarga so‘zsiz rioya qilish (mas., monaxlik), «zohidlik jasoratlari» (tarki dunyochilik va h.k.)da, atrofdagilarni «haqiqiy e’tiqod»ga majbur qilishda va h.k.da namoyon bo‘ladi.Diniy mutaassiblikning cho‘qqisi diniy yovuzlikdir.Cherkov va ekspluatator tabaqalar diniy mutaassiblik kayfiyatlaridan boshqa diniy ta’limotlarning tarafdorlariga nisbatan adovat qo‘zg‘atish, «bid’at»chilarni jazolash, progressiv kuchlarga qarshi kurashish va boshqa reaksion ishlarni amalga oshirish uchun foydalanadilar.

Manbalar

Adabiyotlar
Diniy marosim

Diniy marosim-kishilarning diniy 
ta’limotlardan, ularning qonun-qoidalari va aqidalaridan  
kelib chiqadigan diniy faoliyat va xatti-harakatlari.  
Diniy marosim har qaysi din vakillarining o‘z diniy ta’limotlari asosidan kelib chiqqan. Islom dinida aqiqa, amri ma’ruf,xatna, ro‘za va ramazon hayiti, qurbonlik va qurbon hayiti,namoz, haj va boshqa marosimlar bor. O‘zbekistonda diniy marosimning bemalol amalga oshirilishi ta’minlanadi, ammo ular  qonunlar, jamoat tartibini buzmasligi va shaxsga hamda fuqarolarning huquqiga daxl qilmasligi kerak.Diniy marosimda qatnashish fuqarolarning xususiy ishidir va hech qanday huquqiy munosabatlarni keltirib chiqarmaydi. Diniy marosimga amal qilinganlik haqidagi hujjatlar huquqiy kuchga ega emas.Diniy marosim ibodatxonalar, diniy tashkilot muassasalari,ziyoratgoxdar, qabristonlar,fuqarolar xonadonlari va uylarida o‘tkaziladi. Maxsus binolardan tashqarida diniy marosim yoki ommaviy ibodatlar o‘tkaziladigan holatlarda bu haqda mahalliy hokimiyat ogohlantirib qo‘yishi va bunday tadbirlar qat’iy tartibga rioya qilingan holda tashkil etilishi lozim.

Manbalar

Adabiyotlar