Oziq-ovqat

Bu xom va tegilmagan, o'zgartirilgan yoki yarim o'zgartirilgan shaklda turli jamiyatlarda iste'mol qilish uchun tayyorlangan taom  . Ozuqa hayvon yoki o'simlik (yoki ba'zan mineral) bo'lishi mumkin va ozuqaviy ehtiyojlarni qondirish uchun iste'mol qilinadi.

Ilgari oziq-ovqat yig'ish, ov qilish yoki meva terish yo'li bilan amalga oshirilgan bo'lsa, bugungi kunda u asosan dehqonchilik, chorvachilik va baliq ovlash ko'nikmalaridan foydalangan holda aytiladi.

Turli madaniyatlarda ovqatlanish odatlari har xil. Aksariyat jamoalar o'zlarining urf-odatlariga  ko'ra ovqat tayyorlashning o'ziga xos odatlari va taomlarini afzal ko'rishadi. Ko'pgina madaniyatlar o'z oshxonalarini tayyorlash usullari, pishirish usullari va ovqat tayyorlash orqali o'zgartirilgan.

Britaniya mashinasozlik muhandislari instituti (IME) ma'lumotlariga ko'ra, butun dunyo bo'ylab oziq-ovqatning yarmi isrof bo'ladi.

Oziq-ovqat manbaalari 
Ko'pgina oziq-ovqatlar o'simlik ( mevalar, sabzavotlar, dukkaklilar, don va urug'lar kabi) va hayvonlardan (masalan, go'sht, sut va uning mahsulotlari, tuxum va asal ) tashkil etadi. Shu bilan birga, zamburug'lar va bakteriyalar kabi boshqa guruhlar ( sirka, yogurt, pishloq va boshqalar) ham oziq-ovqat tayyorlash uchun ishlatiladi. Organik materiallardan tashqari, tuz va suv kabi mineral materiallar ham ishlatiladi.

Asosiy guruhlar 

Oziq-ovqatlar odatda quyidagi guruhlarga bo'linadi:

 Sabzavotlar va mevalar ( xun tolalari va turli vitaminlarga, ayniqsa S vitaminiga boy)
 Go'sht va tuxum mahsulotlari ( oqsil va temirga boy)
 Sut va sut mahsulotlari ( kalsiy, oqsil va B vitaminiga boy)
 Kraxmal ( non, kartoshka, don, guruch ) ( uglevodlar, vitamin B, tola, oqsil va minerallarga boy)
 Yog'lar ( lipidlarga, A vitaminiga, D vitaminiga ( qaymoq va sariyog '), E vitamini va yog' kislotalariga boy)
 Shakar (oddiy shakarga boy)

Ba'zi oziq-ovqatlarni hech qanday o'zgarishsiz xom holda iste'mol qilish mumkin bo'lsa-da, mazali yoki yeyish mumkin bo'lishi uchun o'zgartirilishi kerak bo'lgan ovqatlar ham mavjud.

Ushbu o'zgarishlarning eng oddiylaridan biri bu yuvish, maydalash va aralashtirishdir . Ba'zi ovqatlar ham pishirilishi yoki sovutilishi kerak. Ularga  lazzatlanish va bezash uchun o'zgartirishlar kiritilishi mumkin, ularning ba'zilari turli madaniyatlarning urf-odatlariga borib taqaladi.

Ovqat rejimi

Turli madaniyatlar va dinlarning ta'siri 
Turli xil parhezlar dunyo bo'ylab sivilizatsiyalarning dini va madaniyatiga ta'sir qiladi. Ko'pgina madaniyatlar va dinlarda ma'lum oziq-ovqatlarni iste'mol qilish tavsiya etiladi. Masalan, islomda halol taomlarga ruxsat berilgan, jaynizm, sikxizm va xikizmda vegetarianlar dietasi .

Ba'zi odamlar o'zlarining e'tiqodlari yoki sog'lig'iga qarab iste'mol qiladigan oziq-ovqatlarni ham cheklaydilar. Masalan, yurak-qon tomir kasalliklari, diabet va semizlik bilan og'rigan odamlarga yog'li ovqatlar, shakarli moddalar va saqichlardan voz kechish tavsiya etiladi.

Noto'g'ri ovqatlanish 
Oziq-ovqat odatlari inson salomatligi va o'limida muhim rol o'ynaydi. Oziq-ovqatdan olingan energiya va uning  o'rtasidagi nomutanosiblik noto'g'ri ovqatlanish yoki semirishni keltirib chiqaradi. Semirib ketish sabablaridan biri shakar va yog' miqdori yuqori bo'lgan mahsulotlarni ko'p iste'mol qilishdir. Semirib ketishdan kelib chiqadigan kasalliklarni diabet va yurak-qon tomir kasalliklarining har xil turlari bilan aytiladi.

Noto'g'ri ovqatlanishning sababi, shuningdek, dietada vitamin, mineral, oqsil va boshqalarning yetishmasligi bo'lishi mumkin. Noto'g'ri ovqatlanishning o'zi kvashiorkor, marazmus, iskorbit, ko'rlik va boshqalar kabi turli kasalliklarni keltirib chiqaradi.

Matnga bog'liq savollar: 

 Oziq-ovqat va ozuqalar ro'yxati
 Tabu ovqatlar
 parhez
 Oziqlanish
 vegetarianizm
 pishirish
 Kaloriya hisobiga asoslangan oziq-ovqat ro'yxati

Izoh

Manbalar 
 
Tabiiy boyliklar
Taom va ichimliklar