MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Farhod Musajonov

Farhod Musajonov — adib, nosir, dramaturg va kinossenarist. U 1932-yili Toshkentda tavallud topgan. 1956-yilga kelib, Toshkent Davlat dorilfununining sharq fakultetini tugatadi. Respublika radiosi, televideniyesi hamda „Oʻzbekiston madaniyati“ ro‘znomasi, „Gʻuncha“ va „Sharq yulduzi“ oynomalarida faoliyatda bo‘ladi. Hozirgi kunda esa „Oʻzbekfilm“ studiyasida ishlaydi.

Hozirgacha uning hikoya va qissalardan iborat 30 ga yaqin to‘plami nashr etilgan. Shulardan 10 ga yaqini hikoyalar, to‘rtta qissasi mavjud. Farhod Musajonov dramaturg sifatida oltita pʼesa, beshta kinossenariy muallifi hamdir. Yana qanchadan-qancha hajviy hikoya, intermediya, bolalar uchun rang-barang janrda asarlar ham yaratgan.

Hikoyalari 
 „Oftobni quvalab“
 „Bo‘sh kelma, Aliqulov!“
 „Bir qultum buloq suvi“

Shuningdek, yaratilgan yuzdan ortiq hikoyalarining yarmidan ko‘pi hajviy asarlar sirasiga kiradi.

Qissalari 
 „Dushanba, nonushtadan so‘ng“ (1974)
 „Bog‘ ko‘chamni qo‘msayman“ (1977)
 „Qilich va shamshir“
 „Ko‘rgulik“

Dramalari 
 „Oq kabutar“
 „Najot istab“ (Hamza teatrida qo‘yilgan)
 „Olifta“
 „Xizmatingga hozirman“
 „Talvasa“ (Muqimiy teatrida sahialashtirilgan)

Ssenariylari 
 „Jazirama oftob ostidagi uy“
 „Birovning boshi“
 „Minoralar ostidagi sirk“
 „Ko‘zlarim yo‘lingda“
 „Huvaydo“ (Ikki seriyali)

Farhod Jumaniyozning „Hamlet“ (1984), „Bog‘ ko‘cha“ (1987) kabi qissa va hikoyalardan iborat to‘plamlari „Tekin tomosha“ (1989) kabi bolalar uchun hikoyalar majmuasi hamda „Glotok rodnikovoy vodi“ (1987, rus tilida) singari kitoblari chop etildi.

Isteʼdodli va sermahsul hikoyanavis, qissanavis bo‘lishi bilan birga, hajviy janr ustasi, bolalar adibi, dramaturg, kinossenarist va kinopublitsist sifatida kitobxon va tomoshabinga yaqindir.

Manbalar
Oqiljon Husanov

Oqiljon Husanov (1932.04, Jizzax tumani, Ravotlik qishlogʻi – 2001-yilda vafot etgan) — shoir. Oʻrta maktabni bitirgach (1940—1949), Samarqand dorulfununida (1949— 1954) taʼlim oladi. Samarqand viloyat gazetasi „Lenin yo‘lida“ musahhihlikdan masʼul kotib darajasigacha bo‘lgan lavozimga ko‘tariladi. Toshkentda „Mushtum“ (1960), „Sharq yulduzi“ (1967-1979) oynomalarida adabiy xodim, bo‘lim mudiri, masʼul kotib sifatida faoliyat ko‘rsatadi. Oqiljon Husanov „Guliston“ (1980-2011) oynomasida turli lavozimlardan bosh muharrir o‘rinbosari darajasigacha xizmat qildi.

Asarlari 
 „Qo‘shiqchining taqdiri“ (1963)
 „Samarqand bulbuli“
 „Mehri daryolar“ (1971)
 „Bo‘lmagapga bo‘lishma“ (1973)
 „Qashqar go‘zali“ (1976)
 „Tog‘da o‘sgan bola“ (1975)
 „Tog‘da o‘sgan bola yohud jiyapning yangi sarguzashtlari“ (1980)
 „Sirli odam“ (1980)
 „Bulbulning go‘shti“ (1977)
 „Taqilmagan uzuk“ (1983)
 „Baxt qayerda“ (1987)
 „Qishloqqa sayohat“ (1988)
 „Ucholsa ham ucholmagan turna“ (1990)
 „Ustaning muhabbati“ (1991)
 „Go‘ro‘g‘li qissasi“

Oqiljon Husanovning yuqorida keltirilgan asarlarida pokiza va beg‘ubor yoshlik kechinmalaridan, ularning yechilgan yoxud yechilmay qolgan orzu-armonlaridan, muhabbat sarguzashtlaridan hikoya qiladi. Uning ko‘p asarlari rus va qardosh xalqlar tillarida ham chop etilgan.

Yozuvchi 1982-yilda Oʻzbekistopda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi faxriy unvoniga sazovor bo‘lgan.

Manbalar

Havolalar 
 Oqiljon Husanovning surʼati 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Uchqun Nazarov

Uchqun Nazarov (1934, Toshkent, 2016-yilda vafot etgan) — adib nosir, kinodramaturg, kinorejissor. Oʻrta maktabni tugatgach, Toshkent teatr va rassomchilik oliy bilimgohida rejissyorlik bo‘limida tahsil olgan. Qo‘qon shahridagi Hamza drama teatrining bosh rejissyori, hozirgi kungacha esa „Oʻzbek film“ kinostudiyasining yetakchi mutaxassislaridan bo‘lib faoliyat ko‘rsatib keladi.

Asarlari 
 „Odamlar“ (1961)
 „Gʻurur“ (1965, hikoyalar)
 „Jurʼat“ (1977, qissa va hikoyalar)
 „Sadoqat“ (1965)
 „Listopad“ (1976, M., rus tilida)
 „Vernost“ (1987, M., rus tilida)
 „Iqror“
 „Odamlar“
 „Gʻurur“
 „Chayon yili“ (roman)

Adib Abdulla Qahhor 1961-yillarda yozuvchi Oʻlmas Umarbekovning „Boboyong‘oq“ hikoyasi bilan Uchqun Nazarovning mazkur „Odamlar“ hikoyasini yoshlarning eng yaxshi asarlari qatoriga qo‘shgan edi.

Sahna asarlari 
 „Oina“ (1987) (dramasi, Hamza nomli drama teatrida)

Badiiy filmlari 
 „Surayyo“
 „Siz va yigit“
 „Shiddat“
 „Alangali sohil“
 „Qo‘qon voqeasi“ (uch bo‘limli)

Adib har bir asarida insoniylikni ulug‘lashga, ular o‘rtasidagi mehr-oqibat va sadoqatni ehtiyot qilishga, o‘zaro bir-biriga muruvvatli, shafqatli bo‘lishga chorlab keldi. Shu sababli u yaratgan qahramonlarining maʼnaviy-axloqiy butunligini taʼminladi.

Mukofotlari 
 „Hamza nomidagi Respublika Davlat mukofoti“ („Qoʻqon voqeasi“ filmi uchun, 1977)
 „Oʻzbekistonda xizmat ko‘rsatgan artist“

Manbalar

Havolalar 
 Oyna dramasi 
 Yangi choyxona qatrasi 
 Xalqaro artistlar maʼlumotnomasi (nemis tilida) 
 Uchqun Nazarov turkumidagi asarlar

Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Razzoq Abdurashid

Razzoq Abdurashid (1936-yil tugʻilgan 2023-yil Vafot etgan) — oʻrta maktabni tugatgan, Toshkent Davlat dorilfununi filologiya fakultetining jurnalistika bo‘limida (1953-1958) tahsil ko‘rgan. „Gulxan“ (1958-1964) oynomasida, „Lenin uchquni“ ro‘znomasida (1964-1966), „Yosh gvardiya“ (1961-1969) nashriyotida ishlagan. Moskvadagi Oliy adabiyot kursida (1969-1971) o‘qigan. Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasida maslahatchi, Respublika Radiosida muharrir, 1979-yildan to shu kungacha Gʻafur Gʻulom nashriyotida yetakchi muharrirdir.

Sheʼriy toʻplamlari 
 „Yo‘l boshida“ (1962, birinchisi)
 „Kaftimda olam“ (1969)
 „Qalbim qo‘lingda“ (1970)
 „Yulduzlar xayoli“ (1975)
 „Sukunat“
 „Yoruglik“ (1983)
 „Otalar chirog‘i“ (1986)
 „Yo‘l o‘rtasida“ (1988)

Dostonlari 
 „Yulduzlar xayoli“
 „Toshfaryod“
 „Umrdan lavhalar“

Shoir barcha asarlarida Ona Vatan madhi, mehri, yor vasli va soginchi, go‘zal tabiat manzaralarini kuylaydi.

Bolalar uchun kitoblari 
 „Buvimning ertaklari“ (rus tilida)
 „Quyonpolvonning ertaklari“
 „Pritok“ (1979, rus tili, M.)

Razzoq Abdurashid tarjimon sifatida S. Vurg‘un, M. Jalil va Ye. Isayev asarlarini o‘zbek tiliga o‘girgan.

Manbalar

Havolalar 
 Razzoq Abdurashid surʼati 
 Shoir haqida qoʻshimcha maʼlumot 
 Oʻzbek ziyolilari 
 Oʻzbek adiblari pdf
 Sheʼriy toʻplamlarini xarid qilish
Miraziz Aʼzam

Miraziz Aʼzam (1936-yil 29-mart; Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — bolalar va kattalar shoiri, publitsist, tarjimon, adabiyot targʻibotchisi. Toshkent Davlat dorilfununi bitiruvchisi, Toshkent telestudiyasida, „Gʻuncha“ bolalar oynomasida, „Yosh gvardiya“, Gʻafur Gʻulom nashriyotlarida muharrir bo‘lib ishlab kelgan. Ko‘p yillar Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasida maslahatchi, sarkotib yordamchisi bo‘lib xizmat qilgan.

Miraziz Aʼzamning birinchi sheʼri talabalik davrida yozilgan „Gʻalati tush“ (1960) nomi bilan chop qilingan. „Gʻalati tush“ 1972-yilda alohida kitob holiga keltirilib, bolalarga sovg‘a qilingan.

Bolalar uchun sheʼriy toʻplamlari 
 „Metallurg“ (1964, birinchisi)
 „Aqlli bolalar“ (1969, doston)
 „Senga nima bo‘ldi“ (1970)
 „Yer aylanadi“ (1973)
 „Yerga dovruq solamiz“ (1970)
 „Bir cho‘ntak yong‘oq“ (1990, saylanma).

Bu asarlarda shoir bolalarning qalbi va tuyg‘ulari orqali olamni, odamni bilishga, yaxshilik bilan yomonlikni farqlashga, halol va pokiza mehnatni ulugʻlashga intiladi.

Kattalar uchun sheʼriy toʻplamalari 
 „Sevaman“ (1977)
 „Tuyg‘ular“ (1980)
 „Sabot“ (1983)

Uning sheʼrlarining maʼlum qismalari o‘zining hayotiy va jozibaliligi bilan o‘quvchi qalbini zabt etadi. Shoir ana shu sheʼriy to‘plamlaridagi eng yaxshi sheʼrlarini va yangi yozilgan asarlari sarasini o‘zining „Haqiqatning ko‘zlari“ (1988) saylanmasiga jamlab, talabchan o‘quvchilariga havola etgan.

Miraziz Aʼzamning turk, rus, nemis adiblarining asarlarini tarjima qilgan. Shuningdek, islom madaniyatiga oid tarjimalari ham mashhurdir.

Mukofotlari 
Miraziz Aʼzam „O‘zbek tili va adabiyoti“ jurnalidagi Hamza haqida berilgan savollarga javoblari, „Sharq yulduzi“da bosib chiqillgan „Amir bobomiz ufqlari“ nomli maqolalari va Murod Oʻrozning „Turk asotirlari“ kitobining tarjimasi uchun 1993-yilda xalqaro Mahmud Qashgʻariy nomidagi mukofot, 2007-yili Makedoniya poytaxti Skopye shahrida boʻlib oʻtgan turkiy sheʼriyat festivalida Mavlona Jaloliddin Rumiy kabi mukofotlar bilan taqdirlangan. Shoir, shuningdek, 1993-yilning dekabr oyida Turkiya Yozuvchilar uyushmasi tomonidan tashkilotning O‘zbekistondagi ramzi sifatida eʼtirof etilgan. 2023-yilda Doʻstlik ordeni bilan taqdirlangan.

Manbalar

Havolalar 
 Sheʼrlari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidentlari

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasini prezidentlari turli yillarda turli fan arboblari va olimlar boʻlishgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining birinchi prezidenti Toshmuhammad Qori Niyoziy boʻlgan, matematik olim mehnat qahromoni hisoblangan, bu olim 1943 va 1947-yillar oraligʻida Fanlar akademiyasida prezident lavozimida ishlagan. Keyinchalik 1947-1952-yillar oʻrtasida Toshmuhammad Sarimsoqov prezidentlik lavozimida ish olib borgan. Fanlar akademiyasini 3-prezidenti Tesha Zohidov 1952 va 1956-yillarda prezident boʻlgan. Hozirgi kunda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasini prezidenti Shavkat Solihov hisoblanadi. Bioorganik toksinlar sohasida olim va u 2006 — yildan beri prezidentlik lavozimida ishlaydi.

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Bibi Ubaydo ziyoratgohi

Bibi Ubaydo ziyoratgohi Fargʻona viloyati Buvayda tumani Buvyada qishlogʻida joylashgan muqaddas ziyoratgohlarda biri hisoblanadi.
Bu ziyoratgoh majmuasi tarixi qadim zamonlarga borib taqaladi. Bibi Ubaydo xonim nomi bilan ataluvchi ziyoratgoh 10-11 asrlardan buyon mavjud, Bibi Ubaydo
xonim yashagan joylari ustida qurilan bu ziyoratgoh 2005 yili butunlay taʼmirdan chiqarilgan va uning tarkibida boʻlgan xar bir inshoot qayta qurildi va taʼmirlandi.
Taʼmirdan chiqqan muqaddas maskan yilning har bir faslida ziyoratchilar bilan gavjum .

Tarixi 
Bibi Ubaydo ziyoratgoxi tarixi Buvayda tumani tarixi bilan chambarchas bogʻliqdir. Buvayda soʻzining atalishi ham Bibi Ubaydo xonimning ismlaridan kerlib chiqqan deb
hisoblandi.10 −11 asrlar oraligʻida Fargʻona voidiysi hududida hukumdorlik qilgan sulola malikasi boʻlgan Bibi Ubaydo xonim, hozirgi ziyoratgoh hududida koʻp yillar
davomida yashgan. Koʻp yillar davomida nochor odamlarga yordam berib kelgan va ularning xolidan xabardor boʻlgan, xalq orasida katta xurmatga ega boʻlgan Bibi Ubaydo xonim
keyinchalik shu ziyoratgoh xududida vafot etgan va dafn etilgan .Ziyoratgox hududi 19-20 asrlarda juda haroba koʻrinishga kelib qolgan. Uning qayta taʼmirlanishi
natijasida uning asl qiyofasi qayta tiklangan. Bumozor qishlogʻi hududida joylashgan maskan kuniga ikki yuzga yaqin ziyoratchilar, mehmonlar va sayyohlar tashrif buyuradi.

Manbalar
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari

Oʻzbekistona Fanlar akdemiyasi tarkibida boʻlgan barcha institular va ilmiy ishlab chiqarish markazlari va boʻlimlari akdemiyaning koʻp yillik tarixi mobaynida juda
koʻplab akdemiklarni yetishtirib chiqargan. 1943 -yil 4 -noyabrdan beri jami boʻlib 100 dan oshiqni tashkil etadi.Fanlar akademiyasining birinchi prezidenti
Qori Niyoziy ham birinchi akademiklaridan biri boʻlagan. keyinchalik fizika, kimyo, biologiya va fanning turli sohalarnidan yana koʻplab akademiklar yetishib chiqqan.

Manbalar
Gulchehra Nurullayeva

Gulchehra Nurullayeva (1938-yil, Toshkent viloyati, Choshtepa qishlogʻi — 2021-yil 16-yanvar Toshkent shahri) — oʻzbek shoirasi, jurnalisti va siyosiy faoli.

Yoshligi 
Gulchehra Nurullayeva oddiy xizmatchi oilasida dunyoga kelgan. Otasi chor-nochor ro‘zg‘or tebratgan. Onasi esa uy yumushi bilan band bo‘lgan. U 1946—1956-yillarda o‘rta maktabni oltin medal bilan tugatgan. 1956—1961-yillarda Toshkent davlat universiteti (hozirgi OʻzMU)ning jurnalistika yoʻnalishida tahsil olgan.

Faoliyati 
Shoira faoliyatini „Oʻzbekiston xotin-qizlari“ (hozirgi „Saodat“) jurnalidan boshlagan (1961—1967). 1967—1969-yillarda Moskvadagi ikki yillik oliy adabiyot kursida tahsil oladi. 1967-yilda Yozuvchilar uyushmasining aʼzoligiga qabul qilingan. 2005-yilda oʻz xohishi bilan uyushma aʼzoligidan chiqib ketgan. 2018-yilda qaytadan Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi aʼzoligiga qayta qabul qilingan.

U XX asrning 80—90-yillarida Oʻzbekiston mustaqilligi uchun kurashgan demokratik harakat faoli boʻlgan. Oʻsha vaqtlarda Birlikning faol aʼzosi hisoblangan shoiraga bosim va tazyiqlar boʻlgan. Bu haqida shoir Yusuf Juma shunday deydi:

Oʻzining siyosiy faoliyatini izohlar ekan, Gulchehra Nurullayeva shunday deydi:

Gulchehra Nurullayeva oʻzbek tiliga „Davlat tili“ maqomi berilishi uchun harakat qilgan faollardan biri boʻlgan.

Asarlari 
 „Quyosh tabassumi“ (1965, birinchisi);
 „Orzularim qoqadi qanot“ (1969);
 „Tashnaman“ (1972);
 „Ikkinchi bahor“ (1973);
 „Lirika“ (1975);
 „Лети, моя мечта“ (1972, rus tilida);
 „Bag‘ishlov“ (1977);
 „Paxta hidi“ (1981);
 „Nurli nuqtalar“ (1986);
 „Muhabbatning suvrati“ (1988).

Mukofotlari 
  Lenin komsomoli mukofoti (voz kechgan);
  „Hurmat belgisi“ (voz kechgan);
  I darajali „Mehnat faxriysi“ ko‘krak nishoni.

Manbalar

Havolalar 
 Gulchehra Nurullayevaning surʼati
 Portreti
 Gulchehra Nurullayeva hamkasblari bilan
 Tasavvurni dunyo qadar kengaytiradi 
 [www.amerikaovozi.com/a/a-36…09…/796951.html Xalq dardi bilan yashaydiga shoira]

Oʻzbekistonlik yozuvchilar
Oʻzbekistonlik shoiralar
Saʼdulla Siyoyev

Saʼdulla Siyoyev (1939-yil 25-martda Qozogʻistoninng Turkiston shahri yaqinidagi Qarnoq qishlogʻida tugʻilgan — 2021-yilning 21-fevralida uzoq davom etgan kasallikdan soʻng 82 yoshida vafot etdi) — yozuvchi, dehqon oilasida tugʻilgan. Qarnoqdagi oʻrta maktabda (1946—1956), Toshkent Davlat dorilfununida (1957—1962) oʻqidi. Saʼdulla Siyoyev Toshkent radiosida, respublika vaqtli matbuoti, „Mushtum“ satirik oynomasida ishladi. Hozirgi kunda u Oʻzbekiston uyushmasi Adabiyot jamgʻarmasi boshligʻidir.

Saʼdulla Siyoyev ijodi sheʼr yozishdan boshlanadi. Uning dastlabki sheʼri 1956-yilda „Qizil Oʻzbekiston“ roʻznomasida bosiladi.

Hikoyalari 
 „Qiz bolaning pandi“ (1963)
 „Ming bir qiliq“ (1964)
 „Charxpalak“ (1965)
 „Uyimizga mehmon keldi“ (1966)

Saʼdulla Siyoyevning hikoyalarida bugungi qishloqlarimiz hayoti, yoshlar sevgisi yaxshilik va muruvvat kabi insoniy tuygʻular ulugʻlanadi.

Hikoyalar toʻplamlari 
 „Qasam ichmagan yigit“ (1970, birinchisi, lirik va hajviy-yumoristik)
 „Sadagang ketay“ (1972)
 „Toʻylar muborak“ (1975)
 „Oy borib, omon keeling“ (1976)
 „Ogʻir vaznli janjalkash“
 „Erkaklar uchun ertaklar“

Ularda yozuvchi zamondoshlarimizning mehnat faoliyatini, xarakteri va insoniy histuygʻularini ardoqlaydi.

Qissa va hikoyalar toʻplamlari 
 „Yorugʻlik“ (1986)
 „Beparvo boʻlmoqchiman“ (1990)
 „Majnuntolning novdasi“ (1989, Hamza nomidagi mukofotga tavsiya etilgan)

Romanlari 
 „Avaz“ (1987)
 „Turkistonlik avliyo“ (hozida, tarixiy, Ahmad Yassaviy haqida)

Rus tilidagi toʻplamlari 
 „Sneg na golovu“ (1988)
 „Skazki dlya mujchin“ (1989)

Saʼsulla Siyoyev hikoyalari rus, qozoq, qirgʻiz, tojik tillariga tarjima qilingandir. Ayni chogʻda u Mixail Zoshchenko, Leonid Lench, Ark. Arkanov, G, Gorin kabi yozuvshlarning koʻplab hikoyalarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Manbala

Havolalar 
 Saʼdulla Siyoyev „Buyuk shaxslar“ portalida 
 Yozuvchi haqida qoʻshimcha maʼlumot 
 Roman: Ahamad Yassaviy (online oʻqish)

Kishilar
Minhojiddin Haydar

Minhojiddin Haydar (1941.05.03, Andijon viloyati, Oltinko‘l tumani Maslahat (To‘n ko‘ygan) qishlog‘i) — jurnalist, shoir, tarjimon, dramaturg. To‘liqsiz o‘rta maktabdan so‘ng Andijon meditsina bilim yurtida (1958-1960) o‘qiydi. Toshkent Davlat dorilfununining filologiya fakultetida (1963-1968) tahsil ko‘radi. „Oʻzbekiston madaniyati“ (hozirgi „Oʻzbekpston adabiyoti va sanʼati“) ro‘znomasida, „Yosh gvardiya“ va Gʻafur Gʻulom nashriyotida yetakchi muharrir bo‘lib xizmat qiladi.

Minhojiddin Haydar hozirda Oʻzbekiston Yozuvchilari uyushmasi qoshidagi „Minhoj“ saxovat nashriyotini ochib, unga o‘zi rahbarlik qilib kelmoqda. Mazkur nashriyotda xalqimizning boy tarixi, madaniy merosiga oid noyob asarlari chop etilmoqda.

Sheʼriy toʻplamalari 
 „Inson yuragi“ (1971)
 „Nina ustida qasr“ (1979)
 „Oʻchmas bo‘ron“ (1979)
 „Tirik alanga“ (1984)
 „Bulbulsiz“ (1991)

Minhojiddin Haydarning „Musallo“ (1992) nomli publitsistik asari nashr etildi.

Sheʼriy dramalari va pamfletlari 
 „Onaizor“ (1970)
 „Do‘zaxdagi shayton“ (1976)

Manbalar

Havolalar 
 Minhojiddin Haydar: „Bulbulsoʻz“ saqlab olish 
 Minhojiddin Haydar: „Visol xabari“ saqlab olish 
 Minhojiddin Haydar „Buyuk shaxslar“ portalida
Alisher Navoiy (film)

Alisher Navoiy — Komil Yormatov tomonidan suratga olingan buyuk mutafakkir, shoir va davlat arbobi Alisher Navoiy haqidagi tarixiy drama.

Mazmuni 
Amir Temurning avlodidan boʻlgan Husayn Boyqaro shoir Alisher bilan uzoq yillik qalin doʻst. Alisher Husaynning nabirasiga ustozlik qiladi. Shu bilan birga davlatning oʻta muhim ishlarida Husaynga maslahatchi boʻladi. Saroyda yuz berayotgan fitnalar tufayli Alisher Husaynning koʻziga yomon koʻrinib qoladi va ular oʻrtasiga sovuqchilik tushadi.

Rollarda

Manbalar 

1947-yil filmlari
Komil Yormatov filmlari
Sovet Ittifoqi filmlari
Oʻzbekiston filmlari
Oʻzbekiston gilamlari

Oʻzbekistonning gilamlari. Boysun, Sherobod, Denov tumanlarining togʻ va togʻoldi qishloqlarida uy sharoitida jundan mato tayyorlash keng tarqalgan, jumladan, turli gilamlar, toʻrvalar, dasturxonlar, kigizlar, ichki bezak anjomlari tivitdan salla va hokazo.

Qoʻy junidan, asosan, gilam toʻqilgan. Oʻrta Osiyoda XIX asrning oʻrtalariga qadargilamdoʻzlik uy hunarmandchiligiga kirgan. Sohaning asosiy homashyo manbaasi dehqonchilik va chorvachilikdan olingan paxta va jundir. Ayniqsa, oq rangli jun gilamdoʻzlar tomonidan nihoyatda qadrlangan. Gilam toʻqishda Sherobod togʻ qishloqlari aholisi shugʻullangan. Gilamlar toʻqilishi, gulning joylashishi bilan bir-biridan farqlangan va oʻziga xos ramziy maʼnoga ega boʻlgan. Masalan, olacha gilamning „qulf-kalit“ ramzi tushirilgan turli honadon eshigi doʻstiga ochiq, dushmanga yopiqligini bildirsa, „quroqgul“ turi esa, ikki yosh bir-biri bilan qoʻsha-qarisin degan maʼnoni bildiradi.

Surhon vohasi taqir gilamlari bilan mashhur. Bu gilamlar xalqning diniy tasavvurlari va eʼtiqodlarini oʻzida aks ettiruvchi xandasaviy, islimi, zoomorf va antropomorf naqshlar bilan bezatilgan. Taqir gilam paxta ipidan toʻqilgan. Dastlab uning turli ranglardan iborat boshlanish qismi toʻqilgan va u „suv yoʻli“ deb atalgan. Suv yoʻli qismida 3-4 qanat oq va qora iplardan oʻrilgan „qosh uyurma“, deb atalgan bezak ham solingan. Gilamning eng muhim detallaridan biri — „chetki qora“, Yaʼni gilamning chekkalari qalinligi 4-5 sm li jiyak bilan hoshiyalashgan. Unga echki junidan yigirilgan ip ishlatilgan.

Toʻqish jarayonida gilamning asosini tashkil etuvchi iolardan qilinga tugunchalar oʻng yoki chapga toʻliq bir marta oʻtqizilganda oraliq asbobi oldinga yoki orqaga suriladi. Tugunchalar, agar astarli iplar boʻylama boʻlsa oʻtkazilmaydi. Gilam toʻqilishi qolip oxiriga 1-1,5 metr qolganda qirqiladi. Sababi astarlik iplari oxirlangan sayin tortishib taranglashadi, uzilib ketish holati kuzatiladi.kesilgandan soʻng gilamning ikki yoniga astarlardan qolgan qismidan bezak berilgan. Astarlik iplari uch toʻrt dona ipdan iborat tugunchalar qilingan, bu bilan iplarning boʻshab ketmasligi ham ta;minlangan.

Taqir gilam toʻqish ancha qiyin jarayon, unga oʻrtacha 12–14 kg atrofida ip sarflanadi. Taqir gilam toʻqishda Surxon vohasida yashovchi turkmanlarning ersari urugʻI ancha mashhur boʻlgan.

Qoʻy junidan yana oq, qora, koʻk va boshqa rangdagi junlardan taqiyamt tayyorlangan.jun tozalanib titiladi va sobov choʻp yordamida savalanadi, soʻng qozonga solinib, har xil rangda boʻyalib, kanor ustiga yotqiziladi. Keyin esa turli gullar chiqariladi, asosan, rombli, xochsimon naqsh bilan bezatiladi. Shundan soʻng, ustiga ozroqdn suv sepib, kanorning bir chetidan oʻrab buraladi. Oʻrab boʻlingach, bilak va tizza yordamida bosib, xariga tortib, urib pishitiladi, bunda asosan, yosh yigitlar ishtirok etadilar. Mazkur holat bir necha marta tkrorlangach, mahsulot tayyor holga keladi.

Manbalar
Samarqandning oʻrta asr tangasi

Samarqand Oʻrta asr tangasi. 1896-yili V.V.Bartold Sankt-Peterburg universitetidagi tangalarni tadqiq etayotib, Samarqandda 1264-65 yillari zabt etilgan, yozuvlari turkiy tilda bitilgan 5 ta mis tanga topilgan. 1941-yili esa Samarqand atrofida oʻsha davrdagi ustiga kumush yugurtirilgan shu xil 43 ta mis dirham topilgan. Tangalar Chigʻatoy honi, Baydarning oʻgʻli va Chigʻatoyning nevarasi, 1260-66 yillari hukmronlik qilgan Olgʻuning zarbxonasiga tegishli boʻlgan.

Bunday tangalarning averz(yuz) va reverz(orqa) tomonlaridagi aylana bitikda zarb qilishga doir maʼlumotlar arab yozuvida keltirilgan.

Bu tangalar Qorahoniylar joriy etgan mis dirhamlar sirasiga kiradi, lekin ular Xorazmshohlar va moʻgʻullar hukmronligi davrida ham zarb qilingan. Shu turdagi tangalarning eng qadimiysi — Ermitajda saqlanayotgan 474/1081-82 yilga mansub.

XI asrning 30 yillaridan boshlab to XIII asrning ikkinchi yarmiga qadar butun musulmon olami kabi Oʻrta Osio ham kumush tanqisligiga uchragan. Kumush yetishmaganligi sababli, tangalar mis va oltin zarb qilingan. Kumush tanga oʻrnini bosuvchi ustiga kumush yugirtirilgan mis dirhamlar aynan shu davrda chiqarilib, majburiy muomalaga chiqarilgan „tahdidli“ yozuvlarning siri ham shunda. Bu tangalar qariyb 30 yil davomida faqat Samarqandning oʻzida va atrofida savdo ishlari olib boorish uchungina zarb qilingan. Samarqandning turkiy tildagi yozuvli tangalari davlat tomonidan chiqarilib, katta miqdorda zarb qilingan. Shu vaqtda shaharda kumush yugurtirilgan shunga oʻxshash fors tilidagi yozuvli mis tangalar ham chiqarilgan. Forsiy bitiklar XV-XVI asrlardagi ayrim tangalarda ham uchraydi. Amir Temur tangalarida esa arabiy, forsiy yozuvlardan tashqari turkiy va moʻgʻul yozuvlari ham koʻzga tashlanadi.

Oʻrta Osiyoda Somoniylardan tortib Shahboniyxonlargacha boʻlgan hukmdorlar zarb etgan tangalardagi yozuvlarning bari faqat arab tilida bitilgan. Bu tangalarning eng qadimiysi 384/994-95 yilga, keyingilari esa 472/1079-80 yilga tegishli. Uygʻur yozuvli tangalar Sharqiy Turkistondan tashqari Oʻrta Osiyoda ham, yaʼni Samarqand, Buxoro, Kesh va boshqa shaharlarda zarb qilingan.

Oʻrta Osiyoda Gʻarbiy Eron (fors) toponimiyasining faol shakllanishi arab istilosi davrida boshlangan. Aynan shu davrda muomalaga yangi forsiy topoformantlar „qishloq“ maʼnosidagi -deh va -obod kirib keladi va Oʻrta Osiyoda kelib chiqishi Garbiy Eron boʻlgan yangi fors ili (forsiy) bilan birgalikda keng tarqaladi.

Manbalar