MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Mamzer

Mamzer (ayollarga nisbatan mamzeret ishlatiladi) - Galaxaga ko‘ra, yahudiylikda qarindoshlar o‘rtasidagi nikoh vositasida yoki noqonuniy tugʻilgan chaqaloq. Shuningdek, Galaxada bayon etilgan muayyan qoidalar asosida buzilmagan nikohdan keyingi ikkinchi nikoh tufayli tugʻilgan chaqaloq ham mamzer hisoblanadi. Musoning Besh kitobida mamzer atamasi faqat bir marta ishlatilgan:  “Mamzer Parvardigorning jamoasiga kirmasin, uning o‘ninchi avlodi ham Parvardigorning jamoasiga kirmasin”. Shunga binoan, Galaxada mamzer va uning avlodlari bilan qarindosh tutinish ta’qiqlangan. Ba’zi manbalarda esa mamzerning o‘ninchi avlodidan keyingi farzandlari bilan boshqa yahudiylarning nikoh qurishiga ruxsat berilganligi aytiladi. Mamzer atamasining kelib chiqishi ma’lum emas. Septuagintada ushbu so‘z „suyuqoyoq ayolning farzandi“deb, payg‘ambar Zxariya kitobida esa „begona qabila“ deb tarjima qilingan. Rashi uni „begona xalq“, Naxmanid esa „o‘zining birodarlariga begona, kelib chiqishi noma’lum“ kimsa sifatida izohlagan. Galaxaga ko‘ra, nikoh borasida mamzerlarning huquqlari cheklangan bo‘lib, ular o‘zaro yoki prozelitlar bilangina nikoh qurishlari mumkinligi belgilab qo‘yilgan. Qolgan masalalarda esa ular boshqa yahudiylar bilan teng huquqli hisoblanadilar. Talmudda „shubhali mamzer“ - asufi („qabul qilingan“, ya’ni tashlandiq bola) va „shtuki“ („berkitilgan“, ya’ni turmush qurmagan ayoldan tug‘ilgan farzand, odatda ayol uning otasining ismini aytishdan bosh tortadi yoki uning otasi kimligi noma’lum ekanligini iddao qiladi) tushunchalari ham mavjud. Biroq chaqaloq muayyan ehtiyoj (ochlik va urush kabi) sababli tashlab ketilganligi, yoki kimdir u hakda qayg‘urganligi (xatna qilingan, topish oson bo‘lgan joyda qoldirilgan) ma’lum bo‘lsa, u shubhali mamzer deb hisoblanmaydi. Shuningdek, agar turmush qurmagan ayol farzandining otasini ma’lum qilmasdan, uning mamzer emasligini aytsa shtuki ham shubhali mamzer hisoblanmaydi. Shubhali mamzer faqatgina prozelit ayol bilan turmush qurishi mumkin bo‘ladi. Ba’zi manbalarga ko‘ra mamzerlar Talmud muallimlari tomonidan o‘rnatilgan ajralish marosimlari hamda taloq xatining shakliga amalga qilmaganligi uchun ham shubhali deb hisoblanadilar. Yahudiylikdagi islohotchilik harakatida Galaxa tomonidan o‘rnatilgan ajralish marosimi majburiy emas deb tan olingan. Yahudiy xalq leksikasida „mamzer“ so‘zi odatda „ayyor, uddaburon inson“ ma’nosida qo‘llanadi. Mamzer maqomi masalasida Galaxaning mutaassib tarafdorlarining shafqatsiz yondashuvidan farqli ravishda, Aggad mamzer taqdiriga achinish bilan munosabat bildiradi.

Manbalar

Adabiyotlar
Javod al-Omuliy

Javod al-Omuliy ash-Shiʼiy (1886-yil (hijriy 1303-yil.da vafot etgan) „Minhoju-l-kirom“ („Izzat-ikrom ko‘rsatish dasturi“) nomli asari muallifi.

Manbalar
Mamluk

Mamluk (arab. egalik qilinadigan kishi) - qul, sinonimi abd, tugʻma quldan farqli ravishda faqat qo‘lga kiritilgan qul. Qur’onda bir marta abd mamluk (16:75/77) shaklida uchraydi. 
Mamluklar deb harbiy qo‘shinda xizmat qiluvchi qul-jangchilar atalgan. Ular ko‘pincha yuqori harbiy lavozimlarni egallab, bu bilan hatto ozodlikka ham erishganlar. 9-asrdan g‘ulom (o‘smir, qul-jangchi) so‘zining sinonimi sifatida, lekin odatda oq tanli g‘ulomlarga nisbatan qo‘llanilgan; 12-13-asrlarda Mamluk atamasi Suriya va Misrda g‘ulom istilohini siqib chiqargan. Ayyubiylarda xizmat qilgan Mamluk amirlari 1250 yilda Misrda hokimiyatni qo‘lga oldilar va Misr mamluk sultonligiga asos soldilar. 1250-1382 yillarda hukmronlik qilgan sultonlar Mamluklarning Bahriy sulolasiga mansub; Burjiy Mamluklari (1382-1517) o‘zaro qon-qarindoshlik rishtalari bilan bog‘lanmaganlar, ular guruhbozlik asosida birlashganlar. Butun mana shu davr mobaynida qullardan chiqqan sultonlar o‘z qo‘shinlarini Mamluklar - turklar va kavkazliklardan to‘ldirganlar. Usmoniylar tomonidan Misr bosib olingach (1517 yil), Mamluklar mamlakatning harbiy mulkdor yuqori tabaqasi sifatida saqlanib qolgan; Istanbuldan tayinlanadigan podsho mamlakatni mamluk amirlaridan tashkil topgan kengash yordamida boshqargan. 1805 va 1811-yillarda turk lashkarboshisi, asli albanlardan bo‘lgan Muhammad Ali Qohirada mamluklarning barcha rahbarlarini qirib tashlagan.

Manbalar

Adabiyotlar
Mansux

Mansux (arab. o‘chirilgan) - hukmi o‘chgan hadis, oyat, hukm. „Nasx“ so‘zi lug‘atda „o‘zgartirish“, „bekor qilish“ degan ma’nolarni bildiradi. Istilohda esa bir shar’iy hukmning undan keyin kelgan shar’iy dalil bilan bekor qilinishiga aytiladi. Mansux esa, hukmi bekor qilingan hadis, oyat, hukmlardir.

Manbalar

Adabiyotlar
Javod az-Zanjoniy

Javod Ahmad az-Zanjoniy, al-Kozimiy (1930-yil (hijriy 1349-yil) Kozimiyada keksa yoshida vafot etgan) — adib va shoir, riyozat, chet tillari, kalom, fiqh, usul va boshqa ilmlarni bilgan. Janozasini Najafga keltirib o‘qishgan.

Asarlari 
 „al-Kalomat-tayyib“ („Chiroyli kalom ilmi“);
 „at-Tamhid fi-n-nahv“ („Nahv ilmiga kirish“);
 „ilmu-l-kalom“ („Kalom ilmi“);
 „Sanatani fi-l-asr“(„Asirlikdagi ikki yil“);
 „Amal fifununi-l-arabiya“ („Arab ilmlariyozmasi“).

Manbalar
Javod ibn Muharram

Javod ibn Muharram Ali ibn Qosimat-Torumiy, az-Zanjoniy (1847-yil (hijriy 1263-yil zulqaʼda oyi)da tug‘ilib, 1907-yil (hijriy 1325-yil shavvol oyi)da Zanjonda vafot etgan) usulchi faqih, mutakallim, nahvchi va sarfchi bo‘lgan.

Asarlari 
 „Hoshiya ala-l-qavoniyn“ („Qonunlar hoshiyasi“, ikki jildli);
 „Muntaxabu-l-ulum fi-s-sarf van-nahv“ („Tanlangan sarf va nahv ilmlari“);
 „Rabiʼu-l-mujtahidiyn“ („Mujtahidlar bahori“);
 „Takmilu-l-imon fi isboti vujudi sohibi-z-zamon“ („Sohibi zamon isboti haqida imonning mukammalligi“);
 „al-Usul al-jaʼfariya fi usuli-ddin“ („Usul Ad-dindagi jaʼfariya usuli“).

Manbalar
Pistacia mexicana

Pistacia mexicana, shuningdek, Meksika pistasi, Amerika pistasi yoki yovvoyi pista Gvatemala, Meksika va Amerika Qoʻshma Shtatlarida (Texas) o‘suvchi Pistadoshlar oilasiga mansub oʻsimlik turi Yashash joyini yoʻqotish tahdidi ostida.

Echkilar oʻsimlikning barglarini isteʼmol qilishiga qaramay, bu tur oziq-ovqat manbai sifatida ahamiyatsiz, chunki urug‘lari mayda va ichi koʻpincha boʻsh.

Manbalar
Ridolfia

Ridolfia segetum, soxta arpabodiyon, makkajoʻxori maydanozi yoki soxta zira deb ataladigan, Oʻrta yer dengizi mintaqasida o‘suvchi bir yillik begona oʻt. Uning balandligi ga yetadi. Poyasi tik, chiziqsimon va shoxlangan. Tuksiz barglari bir nechta nozik bo‘laklarga bo‘lingab. Gullari sargʻish, kichik soyabon shaklidagi to‘pgullarda joylashgan.

Urugʻlari va barglarida efir moyi mavjud shu sababli oʻsimlik kuchli hidga ega. Oʻsimlikni xom holatdada isteʼmol qilish yoki sabzavotlarni tuzlashda ishlatish mumkin.

Ridolfia segetum dorivor maqsadlarda ham qoʻllaniladi. Oʻrta yer dengizida ayollarning hayz davrlarini tartibga solish va emizikli onalarda sut miqdorini oshirish uchun dori sifatida ishlatiladi.

Manbalar 

Iste'mol qilinadigan ziradoshlar
Apiodeae
Javod al-Malikiy

Javod ibn Shafiʼ al-Malikiy, at-Tabriziy (1925-yil (hijriy 1343-yil)da vafot etgan) — faqih va soʻfiy bo‘lgan. U Najafda ilm va fazl ahliga mansub bo‘lgan bir jamoadan saboq olgan. Qumni vatan tutingan va Qurbon hayiti kuni vafot etguniga qadar shu yerda istiqomat qilgan.

Asarlari 
 „Asroru-s-salot“ („Namoz sirlari“);
 „as-Siyar va-s-suluk“ („Tasavvufdagi suluklar va ulardagi shayxlarning siyratlari“).

Manbalar
Ahmad al-Kosiy (faqih)

Ahmad ibn ash-Shayx ibn Hamavayh ibn Zuhayr al-Kosiy (954-yili Koson qishlog‘ida vafot etgan) — shofiʼiy faqih bo‘lgan. U munozaralarda ishtirok etadigan Imom ash-Shofiʼiyning yirik asʼhoblaridan biri darajasiga yetguncha fiqh ilmini o‘rgangan. U, shuningdek, shoir va olim bo‘lgan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilgan. Uning fiqh ilmiga oid ko‘pgina asarlari bor, ana shulardan birini muallif „Tavoniyu-l-hujaj“ („Dalillarning ustunligi“) deb atagan.

Manbalar
Adibudda

Adibudda (sanskr. adi-buddha “Dastlabki Budda”)- maxayana buddizmi va vajrayanada barcha buddalar va boddxisatvalar timsoli va ularning uygʻunligi hisoblanadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Baqlajonli murabbo

Baqlajon murabbosi (, ) - Ozarbayjon va turk oshxonalarida tayyorlanuvchi murabbo turi. Turkiyada, ayniqsa, Antaliyada, Igdir va Kag'izmanda juda mashhur. Ig'dir viloyati gubernatorligi "patlican recheli " nomi uchun geografik ko'rsatma olish uchun harakat qilmoqda.

Manbalar 

Turk oshxonasi
Ozarbayjon oshxonasi
Baqlajonli taomlar
Adi Granth

Adi Granth (“Boshlang‘ich kitob) - sikxiylikning muqaddas manbai bo‘lib, beshinchi guru Arjun (1581-1606) tomonidan tuzilgan. Unga avval dastlabki besh guruning, keyinchalik esa boshqa gurularning madhiyalari kirgan. Jumladan, Kabirning, Namdevning, Farididdin Ganjishakarning (XV asr) madhiyalari bilan bir qatorda bir necha bxakti va sufiylik harakati namoyandalarining ham madhiyalari kirgan. U panjob tilida yozilgan bo‘lib, hozirgi kunda Amritsar shahridagi sikxlarning bosh ibodatxonasi hisoblanmish “Oltin Haram”da saqlanadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Aditi

Aditi - qadimgi hind diniy e’tiqodlariga ko‘ra, ma’budlarning onasi. Vedalarga ko‘ra, Vishnuning xotini. Ammo keyingi davr miflarida u Vishnuning onasi sifatida tilga olinadi. Aditining o‘g‘illari yilning 12 oyini boshqarib turuvchi ilohlardir. Ular - Ansha, Aryaman, Bxaga, Vivasvat, Daksha, Dxatar, Mitra, Indra, Savitar, Surya, Varuna va Yama.

Manbalar

Adabiyotlar
Adji

Adji - To‘rt tomoni teng bo‘lgan salb bo‘lib, tangrichilik dinining ramzi hisoblanadi. U barcha narsa asliga qaytishining ifodasi bo‘lgan. Qadimgi turkiylar uni peshonalariga qizil rangda chizib yurganlar.

Manbalar

Adabiyotlar
Nukus koʻchasi (Toshkent)

Nukus koʻchasi — Mirobod va Yakkasaroy tumanlarini bogʻlab turuvchi Toshkentning markaziy koʻchalaridan biri. Istiqbol, Fargʻona yoʻli va Abdulla Qodiriy koʻchalari chorrahasi hamda Bobur koʻchasi oraligʻida. Uzunligi 3 km atrofida. Amir Temur shohkoʻchasi, Oybek, Taras Shevchenko, Avliyoota va Kichik Beshyogʻoch koʻchalari bilan kesishadi. Mirobod va Glinka koʻchalari bilan tutashgan.

Tarixi 
XIX asrning 2-yarmida Toshkentning Yangi shahar qismi oʻzlashtirilishi munosabati bilan tashkil topgan. 1970-yilning 1-yarmida koʻchaning Yakkasaroy tuman qismi qurilgan. Maʼlum muddat Novo-Poltoratskiy nomi bilan yuritilgan. Nukus shaharning 60-yilligi munosabati bilan 1992-yil 25-dekabrda koʻchaga Nukus nomi berilgan. Mustaqillik yillari Nukus koʻchasida keng qamrovli rekonstruksiya, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish ishlari olib borildi. Koʻcha eniga kengaytirilib, ikki tomonlama 3 qatordan avtotransport vositalari harakati yoʻlga qoʻyildi.

Binolar 
Yoʻnalishida Oʻzbekiston Liberal demokratik partiyasi Markaziy Kengashi, „Asakabank“, „Aviabank“, „Zaminbank“, Rossiya Federatsiyasining Oʻzbekiston Respublikasidagi elchixonasi, Mirobod tuman hokimligi, Mirobod dehqon bozori, Yogʻ-moy va oziq-ovqat sanoati uyushmasi, 254- va 255- ATSlar, „Biznes texnolog“ firmasi, Sloveniya Respublikasining Toshkentdagi konsulxonasi, Toshkent va Oʻzbekiston yeparxiyasi, xususiy firmalar, servis xizmat koʻrsatish maskanlari va boshqa joylashgan.

Yaqinida „Toshkent“ vokzali, Tojikiston va Isroilning Oʻzbekiston Respublikasidagi elchixonalari, xorijiy firma va kompaniya vakolatxonalari, shahar yoʻl harakati xavfsizligi nazorati boshqarmasi, „Toshkent“ metro bekati joylashgan.

Yana qarang 
 Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar 

Toshkent koʻchalari
Baal

Baal (Vaal) - finikiyaliklarning hukmdor, xaos va tartibsizlikka qarshi turuvchi harbiy ilohi, u doim navqiron va dovyurak sifatlarga ega ma’bud sifatida tanilgan. U Baal-zebul va shimoliy hududlarda Baal-Safon (“shimol” yahudiy tilida “safon”) kabi nomlar bilan atalgan.

Manbalar

Adabiyotlar
Adonay

Adonay - ( ibr. «Xudo”) - «adon»  (xo‘jayin) so‘zidan olingan. Yahudiylikda ibodat vaqtida zikr qilinadigan Xudoning  ismlaridan biri.

Manbalar

Adabiyotlar
Baal kria

Baal kria- Tavrotni o‘quvchi kishi.Nazariy jihatdan Tavrotni jamoaning har bir vakili (erkaklar 13yoshdan) navbatma-navbat o‘qishlari lozim. Biroq, uni o‘qish muayyan ko‘nikma, mahorat va, albatta ivrit tilini bilishni talab qiladi. Shuning uchun, o‘qishga taklif qilingan kishi hamdu-sano bilan (o‘qishning boshi va oxirida) cheklanadi, uning o‘rniga Tavrotni “baal kria” o‘qib qo‘yadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Adonis (Abyuus)

Adonis (qad. yun. Abyuus «mening hojam») - qadimgi yunon afsonalarida Kinirning o‘z qizi Smirnadan ko‘rgan o‘g‘li. Adonis ko‘rkamligi bilan mashhur bo‘lgan. Shu sababli Afrodita ilohasi ham unga oshiq bo‘lgan. Afsonalarda u qo‘ychuvon va quyon ovchilari homiysi, deb hisoblangan.

Manbalar

Adabiyotlar
Oybek koʻchasi (Toshkent)

Oybek koʻchasi — Mirobod tumanining „Oybek“ va „Salor“ mahallalari hududidagi Kichik halqa yoʻli va Afrosiyob, Shahrisabz koʻchalari kesishmasi oraligʻida. Uzunligi 1,5 km atrofida.

XIX asrning 2-yarmida tashkil topgan. Yoʻnalishida chor Rossiyasining oʻqchi bataloni joylashgani bois, dastlab Oʻqchi (Strelkoviy) koʻchasi deb yuritilgan. 1961-yil 4-avgustda kosmonavt-uchuvchi German Titov, 1977-yil 6-sentabrda Kosmonavtlar koʻchasi nomi berilgan. 1990-yil 28-iyundan taniqli oʻzbek yozuvchisi Oybek nomi bilan yuritiladi. 1966-yilgi Toshkent zilzilasidan soʻng koʻcha yoʻnalishida koʻp qavatli turar joy va maʼmuriy binolar qurilgan.

Mustaqillik yillari koʻchada tubdan qayta qurish, obodonlashtirish va koʻkalamzorlashtirish ishlari amalga oshirildi. Koʻcha eniga kengaytirilib, yangi texnologiyalar yordamida qayta taʼmirlandi. Zamonaviy bino va inshootlar barpo etildi. Yoʻnalishida Toshkent farmatsevtika instituti, Toshkent davlat sharqshunoslik universitetining fakulteti, „Savdogarbank“, „Aloqabank“, „Oʻzbegim“ supermarketi, „Drujba“, „Shoh“ restoranlari, „Mingoʻrik“, „Oybek“ metro bektalari, koʻp qavatli turar joy binolari, firma va kompaniya ofislari, turli servis xizmat koʻrsatish maskanlari joylashgan. Salor kanali oqib oʻtadi. Nukus va Fidokor (Anton Chexov) koʻchasilari bilan kesishadi. Sayyid Baraka koʻchasi bilan tutash. Yaqinida Qozogʻiston, Turkmaniston hamda Koreya Respublikasining Oʻzbekiston Respublikasidagi elchixonalari, Belgiya Qirolligining Toshkentdagi konsulxonasi, Uspenskiy sobori, Mirobod dehqon bozori, „Grand Mir“ mehmonxonasi, xususiy shifoxona, maktab va bogʻchalar joylashgan.

Yana qarang 

 Toshkent koʻchalari roʻyxati

Manbalar 

Toshkent koʻchalari
Adoratsiya

Adoratsiya - Katolik cherkovida Yevxaristiya (non va sharob totish) marosimi natijasida muqaddaslashtirilgan ilohiy in’omlarni ulug‘lash marosimi hisoblanadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Baqi’

Baqi’-To‘liq nomi “Baqi’u-l-G‘arqad”, Madinaning
eng qadimgi qabristoni. Unda juda ko‘p axdu-l-bayt, sahoba
va ummu-l-mo‘mininlar dafn etilgan bo‘lib, Madinaga
keluvchilar uchun ziyorat manbai hisoblanadi.
Baqi’ni ziyorat qilish haj va umrani bajaruvchilar uchun
ham sunnatdir.

Manbalar

Adabiyotlar
ADRA (Adventist Development and Relief Agency)

ADRA - (Adventist Development and Relief Agency - Adventistlarning beg‘araz yordam va taraqqiyot agentligi)- 1956 yilda missionerlik harakatlarini rivojlantirish maqsadida tuzilgan. Agentlik o‘zining 125 mintaqaviy bo‘limlari orqali dunyoning turli nuqtalarida bepul tibbiy va ijtimoiy xizmatlar ko‘rsatish bilan shug‘ullanadi. Ushbu agentlikning MDH bo‘yicha mintaqaviy markazi 1992-yili Moskva shahrida ochilgan bo‘lsa, 1998-yildan Qozog'istonda uning vakolatxonasi ish olib bormoqda.
Agentlik tomonidan 2006-yilda Tojikistonda bepul tikish-bichish kurslari ochilib, 2008-yilning oktyabrida kurs bitiruvchilari va boshqa uy bekalariga bepul tikuv mashinalari tarqatilgan. 2008-yilda ushbu agentlik Qirg'izistonga virusli geppatitga qarshi 9,6 million AQSH dollari qiymatiga teng vaksinalar yetkazib bergan. Janubiy Osetiyada ham mazkur agentlik bir necha xayriya tadbirlarini amalga oshirgan. Shunisi alohida e’tiborga molikki, agentlik Markaziy Osiyodagi barcha xayriya tadbirlarini AQSH hukumati nomidan amalga oshirib kelmoqda.
Agentlik tomonidan olib borilayotgan harakatlarda ba’zan ochiqdan-ochiq, aksariyat hollarda zimdan xristianlikning targ‘ib qilinishi uning yordamlari aslo beg‘araz emasligini ko‘rsatadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Baytu-l-mol

Baytu-l-mol (arab. “mol-mulk uyi”) - musulmon
mamlakatlarida davlatga tegishli molning muhofaza
qilinishini ta’minlaydigan, davlat xazinasini tashkil
etadigan hamda moliyaviy ishlarni tartibga soladigan
huquqiy maqomga ega bo‘lgan moliyaviy-idoraviy tashkilot
hisoblangan. Baytu-l-molni dastlab xalifa Umar ibn al-Xattob (ra) ta’sis qilgan. Undagi boyliklar asosan xiroj, jizya, zakot,
hums kabi soliklardan to‘plangan. Baytu-l-mol davlatning har qanday
moliyaviy ishlarini, xususan, kirim-chiqim, maoshlar kabi
masalalarni tartibga soladigan mustaqil tashkilot bo‘lgan.

Manbalar

Adabiyotlar
Azi

Azi - zardushtiylikda ochko‘zlik, suq devi. Nashrlarda oz, oziy shaklida ham yozishadi. Axriman yovuzliklaridan biri. To‘ymaslik, qanoatsizlik ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. Zardushtiylikning koinot, kosmologik yaralish masalalariga bag‘ishlangan “Bundaxishn” kitobida “Hech qachon to‘ymaydigan, qanoatsiz devdirki, uning ko‘zlari dashtu biyobondek bo‘m- cheku chegarasiz” deb ta’riflangan. Asqar Mahkam o‘zbekcha “ochko‘z” so‘zini shu so‘z bilan bog‘liq izohlash haqida tahmin bildirgan.

Manbalar

Adabiyotlar
Baytlahm

Baytlahm-Falastindagi qadimgi shahar, hozir
bu Virleyet deb ataladi. Rivoyatlarga ko‘ra, Iso payg‘ambar
(Isus) tug‘ilgan joy. Islom aqidasiga ko‘ra, Me’rojga yo‘l
olgan Rasululloh (s.a.v.) ushbu dargohni Jabroil (a.s.) bilan
ziyorat qilgan. Ular ikki rakatdan namoz o‘qib, safarni
davom ettirganlar.

Manbalar

Adabiyotlar 
 

Muqaddas shaharlar
Ajal (O'lim)

Ajal (arab. vaqt oralig‘i, belgilangan muddat) - Qur’oni karimda ajal o‘lim-qazo, qiyomat, belgilangan muddat, muayyan vaqt, ajrashgan ayol iddasining tugashi ma’nolarida 21 suraning 31 joyida keladi. 1) Ajal o‘lim vaqtini bildirish ma’nosida: “Ajallari kelgan vaqtida biror soat kechga ham, ilgariga ham sura olmaydilar” (A’rof, 34), ya’ni har bir tirik mavjudot umrining belgilangan muddati - ajali bor. Ajal muqarrar vaqtda keladi, uni na biror soat kechga va na biror soat oldinga surib bo‘lmaydi. 2) Belgilangan muddat ma’nosida. Masalan, Qasos surasining 29-oyatida Muso (a.s.) belgilangan muddatni o‘tashlari Ajal bilan ifodalangan:
“Bas, qachonki, Muso (kelishilgan) muddatni o‘tab, oilasi bilan (Misr tomon) yo‘lga tushgach, Tur (tog'i) tarafidan bir olovni ko‘rib qoldi”. 3) Muayyan vaqt ma’nosida: “Biz (sizlarni) muayyan muddatgacha bachadonlarda qoldirib, so‘ngra chaqaloq holingizda (dunyoga) chiqarurmiz” (Haj,5), “Ey, imon keltirganlar! Bir-biringizdan biror muddatga qarz olib, qarz bersangiz, uni yozib qo‘yingiz” (Baqara, 282). 4) Ayol iddasining tugashi: “Bas, qachonki, (taloq qilingan ayollar idda) muddatiga yetsalar, bas, ularni yaxshilik bilan olib qolingiz yoki yaxshilik bilan (mahrlarini berib) ajrashingiz!” (Taloq, 2). 5) Qiyomat kuni ma’nosida: “Belgilangan ajal (qiyomat bo‘lish vaqti) ham Uning huzuridadir” (An’om, 2).

Manbalar

Adabiyotlar
Oqdaryo ovozi

Oqdaryo ovozi — Xalq deputatlari Oqdaryo tuman kengashi va tuman hokimligi gazetasi.

Manbalar

Oʻzbekiston gazetalari
Baal-Shem-Tov, Besht

Baal-Shem-Tov, Besht - (ibr. «Yaratganning sirli
nomini biluvchi Solih inson») - Isroil ben Elizar
1698 yil 27 avgustda Okope (Ukraina)da tavallud topgan.
Yahudiylikdagi hasidiylik harakatining asoschisi. Besht
kambag‘al oilada dunyoga kelgan. Hasidiylar ta’limotiga
ko‘ra, uning otasi Elizarning oldiga yo‘lovchi ko‘rinishida
paygambar Ilya kelib, o‘g‘il ko‘rishi haqida bashorat beradi.
Elizar vafoti oldidan o‘g‘liga nasihat qilib: “Faqatgina
Yaratgandan qo‘rqishga, boshqa hech kimdan qo‘rqmaslik”ni
aytadi. 1710 yilda xederni tamomlagach, melamed (ustoz)ga
shogirdlikka tushadi. Isroil 1716 yilda uylanadi, biroq,
ko‘p o‘tmasdan ajrashadi va Sharqiy Galitsiyadagi yahudiy
manzillariga sayohatlar uyushtiradi. Yazlovsda xederada
melamed lavozimiga ega bo‘ladi. Isroil bir vaqtning
o‘zida turli hudud va qishloqlarda shoyxet vazifasini ham
bajargan.
U 1727 yilda ikkinchi bor rabbi Efraimning qiziga
uylanadi. 1734 yilga kelib Baal Shem Tov mashhur bo‘lib,
sadik (taqvodor, pokdomon kishi) va donishmand sifatida
tanila boshlandi. U o‘z ta’limotini ommaviy va’zlar orqali
emas, balki, o‘z shogirdlariga yetkazish orqali bo‘lganini ko‘rish mumkin. 1740 yilda u faoliyatining asosiy qismi
kechgan Medjibojga ko‘chib o‘tadi. Sekin asta, Medjiboj
hasidiylikning markaziga aylanib bordi. Isroil 1760
yil 22 mayda Medjiboj (Ukraina)da vafot etgan. U o‘limi
oldidan bir eshikdan chiqib, ikkinchisiga kirayotganini
ta’kidlagan.

Manbalar

Adabiyotlar
Ahunavand “goh”

Ahunavand “goh”-Zardusht ijodiga mansub da’vat qo‘shiqlar (gohlar)ning birinchi, eng e’tiborli yetti bobdan iborat qismi. Yasna naski tarkibiga 28-34 boblar sifatida kiritilgan.

Manbalar

Adabiyotlar
Ahror

Ahror (arab. - «hur» so‘zining ko‘pligi) - islomda «hur»,«ozod» ma’nolarini anglatuvchi tushuncha. Tasavvufda uch xil asirlikdan xalos topgan kishiga «hur» unvoni beriladi. Birinchisi - hayvoniy va shahvoniy his-tuyg‘ularni yengib, ularning asirligidan qutulish. Bu martaba nomi - «hurriyati omma». Bu xususiyat hammada ham bo‘lishi mumkin. Ikkinchisi - ortiqcha orzu-havaslardan voz kechish. Bu - «hurriyati xossa» atalib, u tasavvuf ahlining ko‘pchiligida topilishi mumkin. Uchinchisi - barcha dunyoviy taqlid, an’ana va mashg‘ulliklardan dilni pok tutish. Bu - «hurriyatu xossatil-xossa» deb atalib, u tasavvuf ahlining ayrimlarigagina nasib etadi.

Manbalar

Adabiyotlar
Ahlu-s-Suffa

Ahlu-s-Suffa (arab. - suffa ahli) - ilk islom davrida Muhammad (s.a.v.)ning Madinai Munavvaradagi masjidlari supalarida yashagan bechorahol sahobalar. Ularning uy-joyi, mol-dunyosi va ahli-oilasi bo‘lmagan. Ahlu-s-Suffa doimo Allohga tavakkul qilib yashardi. Yeyish, ichish va kiyinishlari musulmonlardan tushadigan sadaqalar evaziga bo‘lardi. O'zlari ham islomni tarqatish yo‘lida targ‘ibot ishlarini olib borardilar. Ular ilm olish, Payg'ambar (s.a.v.) dan hadis eshitishga zo'r berganlardir.
Bu kambag‘allar va bechorahollar, rivoyat qilinishicha, keyinchalik so‘fiy aqidada taqvodorlik, xudojo‘ylik, zohidlik, tarkidunyochilik timsollariga aylandilar. Muhammad (s.a.v.) ham Ahlu-s-Suffa bilan uzoq suhbatlar qurishni xush ko‘rganlar, ularning tashvishlaridan ogoh bo‘lib turishni odat qilganlar. “Sufiy”, “Tasavvuf” so‘zlarining kelib chiqishini ba’zan Ahlu-s-Suffa nomi bilan bog‘laydilar.

Manbalar

Adabiyotlar