Mira o'zgaruvchilari

Mira oʻzgaruvchilari  (Mira yulduzi prototipi uchun nomlangan) pulsatsiyalanuvchi yulduzlar sinfi boʻlib, ular juda qizil ranglar, 100 kundan ortiq pulsatsiya davrlari va infraqizilda bir magnitudadan kattaroq amplitudalar va vizual toʻlqinlarda 2,5 kattalik bilan tavsiflanadi..  Ular yulduzlar evolyutsiyasining juda kech bosqichlarida, asimptotik gigant novdasida (AGB) joylashgan qizil gigantlar boʻlib, ular tashqi konvertlarini sayyora tumanliklari sifatida chiqarib yuboradi va bir necha million yil ichida oq mittilarga aylanadi.

Mira oʻzgaruvchilari oʻzlarining yadrolarida geliy sintezini boshdan kechirgan, ammo ikkita quyosh massasidan kamroq boʻlgan yulduzlar, boshlangʻich massasining yarmini yoʻqotgan yulduzlar.  Biroq, ular juda katta choʻzilgan konvertlari tufayli Quyoshdan minglab marta yorqinroq boʻlishi mumkin. Ular butun yulduzning kengayishi va qisqarishi tufayli pulsatsiyalanadi. Bu radius bilan birga haroratning oʻzgarishiga olib keladi, bu ikkala omil ham yorugʻlikning oʻzgarishiga olib keladi. Pulsatsiya yulduzning massasi va radiusiga bogʻliq boʻlib, davr va yorqinlik (va rang) oʻrtasida aniq bogʻliqlik mavjud. Juda katta vizual amplitudalar yorugʻlikning katta oʻzgarishi bilan bogʻliq emas boʻlib, balki yulduzlar pulsatsiyalari paytida haroratni oʻzgartirganda, infraqizil va vizual toʻlqin uzunliklari oʻrtasida energiya chiqishi oʻzgarishi bilan bogʻliq.

Mira yulduzlarining dastlabki modellari bu jarayon davomida yulduz sferik simmetrik boʻlib qoladi deb taxmin qilishgan (asosan, jismoniy sabablarga koʻra emas, balki kompyuterda modellashtirishni soddalashtirish uchun). Mira oʻzgaruvchan yulduzlari boʻyicha yaqinda oʻtkazilgan soʻrov IOTA teleskopi yordamida hal qilinishi mumkin boʻlgan Mira yulduzlarining 75 % sferik simmetrik emasligini aniqladi, natijada, Mira yulduzlarining oldingi tasvirlari bilan mos keladi, shuning uchun endi superkompyuterlarda Mira yulduzlarini real uch oʻlchovli modellashtirishga bosim bor.

Mira oʻzgaruvchilari kislorodga boy yoki uglerodga boy boʻlishi mumkin. R Leporis kabi uglerodga boy yulduzlar tor shartlar toʻplamidan kelib chiqadi, bu esa AGB yulduzlarining oʻz sirtlarida uglerodga nisbatan ortiqcha kislorodni saqlashga boʻlgan odatiy tendentsiyasini bekor qiladi. Mira oʻzgaruvchilari kabi pulsatsiyalanuvchi AGB yulduzlari oʻzgaruvchan vodorod va geliy qobigʻida termoyadroviydan oʻtadi, bu esa unga dredge-ups deb nomlanuvchi davriy chuqur konvektsiyani hosil qiladi. Ushbu chuqurlashlar geliyning yonayotgan qobigʻidan uglerodni yuzaga chiqaradi va natijada uglerod yulduzi paydo boʻladi. Biroq, taxminan  dan yuqori yulduzlarda, issiq pastki yonish sodir boʻladi. Bu konvektiv mintaqaning pastki hududlari CNO tsiklining muhim sintezi uchun etarlicha issiq boʻlganda, uglerodning koʻp qismini sirtga koʻchirishdan oldin yoʻq qiladi. Shunday qilib, kattaroq AGB yulduzlari uglerodga boy boʻlmaydi.

Mira oʻzgaruvchilari massasini tez yoʻqotmoqda va bu material koʻpincha yulduz atrofida yaʼni, uni radiusi boʻyichachang qoplamalarini hosil qiladi. Baʼzi hollarda tabiiy maserlarning shakllanishi uchun sharoitlar mos keladi.

Mira oʻzgaruvchilarining kichik bir qismi vaqt oʻtishi bilan oʻz davrini oʻzgartiradi: davr bir necha oʻn yilliklar va bir necha asrlar davomida sezilarli darajada (uch baravargacha) ortadi yoki kamayadi. Bunga geliy qobigʻi tashqi vodorod qobigʻini qayta yoqadigan termal impulslar sabab boʻlgan deb ishoniladi. Bu yulduzning tuzilishini oʻzgartiradi, bu davrning oʻzgarishi sifatida namoyon boʻladi. Bu jarayon barcha Mira oʻzgaruvchilari bilan sodir boʻlishi bashorat qilingan, ammo yulduzning asimptotik gigant novdasi hayoti davomida (bir million yildan kam) termal impulslarning nisbatan qisqa davom etishi (bir million yildan kam) biz buni faqatgina bir necha ming Mira yulduzlaridan bir nechtasi, ehtimol R Hydrae -da maʼlum. Aksariyat Mira oʻzgaruvchilari, ehtimol, yulduz konvertidagi chiziqli boʻlmagan xatti-harakatlar, shu jumladan sferik simmetriyadan ogʻishlar bilan bogʻliq boʻlgan davrda tildan

ozgina oʻzgarishlarni koʻrsatadi.

Mira oʻzgaruvchilari yorqinligidagi keskin oʻzgarishlar tufayli oʻzgaruvchan yulduzlarni kuzatishga qiziqqan va albatta, havaskor astronomlar uchun mashhur maqsadlardir. Baʼzi Mira oʻzgaruvchilari (shu jumladan Mira oʻzi) bir asrdan koʻproq vaqt davomida ishonchli kuzatuvlarga ega.

Roʻyxat 
Quyidagi roʻyxatda tanlangan Mira oʻzgaruvchilari mavjud. Agar boshqacha koʻrsatilmagan boʻlsa, berilgan kattaliklar V diapazonida va masofalar Gaia DR2 yulduzlar katalogidan olingan.

Shu uchun qarang 
turlari

 Uzoq muddatli oʻzgaruvchan
 Yarim tartibli oʻzgaruvchan yulduz

Manbalar

Havolalar 

 Oʻzgaruvchan yulduz yorugʻlik egri chiziqlarining OGLE atlasi — Mira oʻzgaruvchilari