MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Munojot (maʼnolari)

Munojot:

 Munojot (arab.
 Munojot (adabiyot) — sharq mumtoz adabiyotining anʼanaviy unsurlaridan biri.
 Munojot (kuylar turkumi) - "MUNOJOT" (arab. — yalinish, yolvorish) — yirik shakldagi oʻzbek mumtoz cholgʻu kuylar turkumi.
Munojot (adabiyot)

Munojot — sharq mumtoz adabiyotining anʼanaviy unsurlaridan biri. Odatda, M.da najot umidi, tavba va iltijolar tangriga otashin murojaat shaklida ifodalanadi. M. koʻproqepik hamda liro-epik asarlarning bosh — muqaddima qismida Allohga hamd va paygʻambarimiz Muhammad (sav)ga naʼtdan oldin keltiriladi. M. dastlab musulmon kishining Allohga murojaat etib, oʻz hojatlarini soʻrashi, yalinib-yolvorishi tarzida yuzaga kelgan. 9— 10-asrlardan boshlab badiiy adabiyotda M. yozish anʼana tusini olgan. M. baʼzan nasriy shaklda va mustaqil asar tarzida ham yozilgan. Alisher Navoiyning shu nomdagi asari va "Hamsa" dostonlari tarkibidagi M.lari xayratlanarli asarlardir. M. Namunalari oʻzbek epik dostonlarining qariyb hammasida uchrab, asar mualliflarining tasavvufiy mayl va eʼtiqodlarini ifodalaydi. M. liro-epik asarlar oxirida berilishi ham mumkin.

Manbalar
Munojot (kuylar turkumi)

"MUNOJOT" (arab. — yalinish, yolvorish) — yirik shakldagi oʻzbek mumtoz cholgʻu kuylar turkumi. 3 asosiy qismdan tashkil topgan: "M.", "Savti M." va "Ufari M.". Turkumli ijroda baʼzan "Savti M."dan keyin "Oromijon" nomli kuy ulanib, soʻngra "Ufari M." yangraydi. Umumiy parda tuzilishi hamda bosh kuy mavzui boʻyicha ular Dugoh va Chorgoh maqom yoʻllariga mos keladi. "M." turkumining tarkibiy qismlari bir-biridan asosan usul negizi bilan farqlanadi (saraxbor, kashqarcha, ufar). Shu bilan birga oʻzbek musiqa merosida "Moʻgʻulchai M.", "Muxayyari M.", "Qashqarchai M." nomli cholgʻu kuylar ham mavjud.

Oʻtmishda "M." Alloxdan najot, madad tilab kilinadigan tungi yoki yashirin ibodat, uning ruhiy holati bilan bogʻliq holda yuzaga kelgan boʻlsada, "M." kuylari keng dunyoviy moxiyatga ega, lirik kayfiyatni aks ettiradigan jozibali, maftunkor, badiiy yetuk asarlardir. Shuningdek, I. Ikromov 1940-yillarda Navoiy qalamiga mansub "Kecha kelgumdur debon ul sarvi gulroʻ kelmadi" gʻazalni "M." kuyiga mohirona bogʻlab, ashula yoʻlini yaratgan. Uni A. Haydarov, B. Dovidova, B. Is-hoqova kabi atoqli xonandalar oʻziga xos ijro uslublari bilan keng ommaga tanitgan. "M."ning "Oromijon" kismi esa "Qoshlari qalamlar" xalqsoʻzlari bilan aytilib kelinadi. "M." kuylaridan oʻzbek bastakorlari va kompozitorlari tomonidan har xil shakl va janrlarda unumli foydalanilgan (mas, F. Mamadaliyev — koʻp qismli yangicha "M." turkumi, D. Soatqulov — "Fargʻonacha kvarteti", M. Tojiyev — 3, 11simfoniyalari va boshqalar).

"M." atamasi boshqa Sharq xalqlari (mas, uygʻur, eron, tatar va boshqalar) musika merosida ham turli (diniy aytim, qoʻshiq va boshqalar) maʼnolarda uchraydi.

Ravshan Yunusov.

Manbalar
Munozara

Munozara:

1) bahs, fikrlar tortishuvi; 

2) mumtoz adabiyotda keng tarqalgan janr. Fikrlar kurashi shaklida yozilgan badiiy asar. Munozarada turli narsa, hodisa, tushuncha, holat va boshqalar konfliktga kirishadi. Obrazlar koʻpincha ramziy mohiyat kasb etib, munozara qiladilar. Baʼzan Munozara da maqtov (pane-gerik) qism ham boʻladi. Unda mazkur asarni yozishga turtki bergan odam maqtaladi. Ammo bu hamma asarlarda ham boʻlavermaydi. Munozaraning qissadan qissa chiqarish yoki muallifning muayyan masala haqidagi xulosasi bilan tugallangan shakllari ham boʻladi. Asadi Tusiyning (11-asr) "Kecha va kunduz munozarasi", "Nayza va yoy munozarasi", Ami-/shyning "Bang va Chogʻir orasidagi munozara" (15-asr), YaqiniRtnnt "Oʻq va yoy orasidagi munozara" (15-asr). Fuzuliyning "Bangu boda", "Sihat va maraz" asarlari Munozaraning namunalaridir. Hozirgi zamon oʻzbek sheʼriyatida ham bu janrda asarlar yaratilgan (Sulton Joʻra, "Tinish belgilar majlisi").

Manbalar
Munosabat

Munosabat (falsafada) — muayyan tizimdagi elementlarning joylanish xarakteri va ularning oʻzaro bogʻliqligini ifodalovchi falsafiy tushuncha; biror narsa yoki hodisaga nisbatan shaxs mavqeyining ifodasi; turli obyektlarni yoki biror obyektning turli tomonlarini fikran taqqoslash.

M.lar tegishli elementlardan turli darajadagi murakkab tizimlarni keltirib chiqaradi. Masalan, har qanday qonun narsalar, hodisalar oʻrtasidagi muhim M. hisoblanadi va aksincha, ayni bir narsa boshqa narsalar bilan turli M.da boʻlishi mumkin. Bu esa u yoki bu narsaning koʻp xossaga ega ekanligini bildiradi. Har qanday narsani uni tashkil etuvchi elementlarning oʻzaro nisbati deb qarash mumkin. Bu nisbatning oʻzgarishi bilan narsalar ham oʻzgaradi. Jamiyatda kishilarning faoliyati jarayonida yuzaga kelgan oʻzaro M.lar ijtimoiy M.lar sanaladi.

Mantiqda M. tabiiy tillardagi birdan ortiq egasi (yoxud bir ega yoki bir necha toʻldiruvchisi) boʻlgan gaplar kesimi bilan ifoda qilinadi. Gap egalari (ega va toʻldiruvchilar)ning soniga qarab binar (2 oʻrinli, 2 boʻlakli), ternar (3 oʻrinli, 3 boʻlakli) va umuman, p—ar (p — oʻrinli, p — boʻlakli) M.lar boʻladi. Bu turdagi M.larni munosabatlar mantiqi oʻrganadi. Matematik mantiqning formallashtirilgan tillarida M. tushunchasi oʻrnida predikat tushunchasi qoʻllaniladi.

Manbalar
Munofirat

Munofirat, munofarat (arab. — nomunosiblik, hamohangsizlik) — musulmon Sharq musiqa nazariyasida yoqimsiz eshitiladigan tovushlar va boʻʼd (interval)lar nomi. Aksi — muloyimat.

Manbalar
Munofiqlik

Munofiqlik - soʻzi bilan ishi birbiriga toʻgʻri kelmaslik, nosamimiylik, ikkiyuzlamachilikni, soʻzidan qaytishni ifodalovchi salbiy axloqiy sifat. Halollik, toʻgʻrilik, samimiylik tushunchalariga zid. Qurʼonda tilida imon keltirib, dilida kofir boʻlib qolgan kishilarning munofiq ekanliklari taʼkidlanadi. (Munofi-qun surasi).

Manbalar
Muntazam koʻpburchak

Muntazam koʻpburchak - barcha tomonlari va ichki burchaklari teng boʻlgan yassi, qavariq koʻpburchak. Muntazam koʻpburchak lar cheksiz koʻp boʻlib, ularning hammasini sirkul va chizgʻich yordamida yasab boʻlmaydi.

Tegishli ta‘riflar 
Muntazam ko'pburchakning markazi uning ichiga chizilgan va chegaralangan doiralarning markazlariga to'g'ri keladigan massa markazidir.

Muntazam ko'pburchakning markaziy burchagi uning yon tomoniga bo'ysungan aylanasining markaziy burchagidir.  Muntazam -burchakning markaziy burchagi qiymati 2 ga teng.

Manbalar
Muntazam koʻpyoq

Muntazam koʻpyoq — hamma yoklari muntazam teng koʻpburchaklar va hamma koʻp yokli burchaklari teng boʻlgan qavariq koʻpyoq. Muntazam koʻpyoqning har bir uchidan chiquvchi qirralari soni bir xil.

Yevklid Muntazam koʻpyoqning faqat 5 turi bor ekanini isbot etgan: muntazam tetraedr, kub, muntazam oktaedr, muntazam dodekaedr, muntazam ikosaedr. Muntazam koʻpyoqlarning har birini kubni tekisliklar bilan kesish orqali hosil qilinadi. Muntazam tetraedrdan boshqa hamma Muntazam koʻpyoqlarning simmetriya markazi bor. Har qanday Muntazam koʻpyoqka tashqi yoki ichki sfera chizish mumkin.

Manbalar
Muntazam qoʻshinlar

Muntazam qoʻshinlar - qatʼiy belgilangan shtat asosida tashkil etiladigan, qonun va ustavga koʻra komplektlanadigan, muayyan xizmat va oʻquv muddatini oʻtaydigan doimiy armiya qoʻshinlari.

Manbalar
Muntazir

Muntazir (taxallusi; ismi Yusufqori) (1831, Qoʻqon — 1889, Andijon) — shoir. Qoʻqondagi "Madrasai oliy"ni tugatgach, mudarrislik qilgan. U Nizomiy, Hofiz, Navoiy, Bedil asarlarini chuqur oʻrgangan. Muqimiy, Furqat, Zavqiy, Pisandiy, Muhay-yir, Rojiy Margʻinoniylar bilan yaqindan tanishgan, adabiy hamkorlik qilgan. Xudoyorxon oʻgʻli Nasriddinbekni Andijonga hokim etib tayinlaganda, M.ni unga maslahatchi qilib yuboradi (1860). Shu sababli umrining oxirigacha Andijonda yashab ijod qiladi.

M. oʻzbek va forstojik tillarida yozgan zullisonayn shoir sifatida shuhrat qozongan. Mumtoz sheʼriyatning anʼanaviy janrlarida ijod qilgan, koʻproq gʻazal, muhammas, muvashshah, ruboiylar yozgan. Ularda zamonadan shi-koyat, erk va maʼrifat gʻoyalari ifodalangan. M.ning "Bayozi Muntazir" sheʼ-rlar toʻplami bizgacha yetib kelgan. Bayo-zga 800 misradan koʻproq sheʼrlari kirgan.

Ad:. Asrlar nidosi, T., 1982; Ahmadjo-nova F., Adabiyotimizning oʻchmas siymolari, T., 1983.

Manbalar 

    

Shoirlar

Fargʻona madrasalarida tahsil olganlar
Qoʻqon madrasalarida tahsil olganlar
Muntaxab

Muntaxab (arab. — ajratib olingan, tanlangan) — 1) biror ijodkorning tanlangan asarlari toʻplami; 2) fan, adabiyot va sanʼatga oid masalalarning eng muhimlarini qisqacha tushuntirib beruvchi asar. Odatda, bir necha muallifning asarlaridan olingan parchalardan tuziladi.

Manbalar
Munchoq

Munchoq — qimmatbaho va rangbarang tosh, shisha va shahrik. narsalardan turli (dumaloq, uzunchoq va boshqalar) shaklda tayyorlanadigan donachalar. Donachalarni ipga tizib yasaladigan hamda boʻyinga taqiladigan taqinchoq (marjon)lar ham M. deb ataladi. Oʻzbekistonda ayollar va bolalarning bezak buyumi boʻlgan koʻzmunchoq turi boʻyin va qoʻlga taqiladi, kiyim (koʻylak, nimcha, doʻppi va boshqalar) ga tikiladi. M. qadimdan koʻpgina xalqlar orasida keng tarqalgan. Tosh (neolit) va suyakdan, jez davrida metallardan ishlangan. Qad. Misrda shi-shaning ixtiro qilinishi bilan shisha M.lar keng tarqaldi. Oʻrta asrlarda Italiya, Rossiya, Oʻrta Osiyo va boshqa joylarda ham shisha M. paydo boʻlgan.

Manbalar 

 

Kiyim
Munchoqtepa

Munchoqtepa — qalʼa harobasi (milodiy 2—3-asr). Namangan — Qoʻqon temir yoʻlning Urganjiy st-yasidan 1,5 km shimoli-sharqda, qum barxanlari orasida bino qilingan. M.ning uz. 94 m, eni 82 m, balandligi 10 m. M.ning atrofida chuqur xandaq izi, janubi-sharqiy burchagida qalʼa arki harobalari, shuningdek, sopol idishlar sinigʻi, xumdon qoldiklari saqlangan. Bunday buyumlar qalʼadan tashqarida, qum barxanlari ustida ham uchraydi. Bu hol M.dan tashqarida ham aholi yashaganligidan dalolat beradi. M. 7—8-asrlarda arab istilochilari tomonidan harobaga aylantirilgan.

Manbalar
Munchoqtepa (shahar harobasi)

Munchoqtepa — Kubodiyon viloyatiga mansub qad. shahar harobasi (miloddan avvalgi 1ming yil oʻrtalari — milodiy 10—11-asr). Kofarnihon daryosi (Tojikiston)ning oʻng qirgʻogʻidan 1 km masofada, parom kechuvidan 6 km uzoqlikdagi hududda joylashgan. Miloddan avvalgi 1mingyillikoʻrtalarida M. oʻrnida kichik qishloq vujudga kelgan, milodning boshlarida u katta shaharga aylanib, 11-asrgacha mavjud boʻlgan. M.ning 6—8-asrlarga oid madaniy qatlamidan usti gumbaz bilan yopilgan mahobatli bino qoldiqlari ochilgan, undan oʻrtasi dumaloq teshik boʻlgan Tohariston mis tangalari topilgan. Xitoy sayyohi Syuan-Szan (7-asr)ning qayd etishicha, bu yerda budda monastiri (ibodatxonasi) joylashgan. U milodning boshlari — 5—6-asrlarda mavjud boʻlgan qad. binolar harobasi ustiga qurilgan.

Manbalar 

    

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Tojikiston tarixi
Munchoqtepa (Janubiy Surxon)

Munchoqtepa, Qorovultepa — qad. shahar harobasi (miloddan avvalgi 1-asr — milodiy 14—15-asrlar). Jan.-Surxon suv omborining shim. chekkasida joylashgan. Ark va mudofaa devori bilan oʻralgan shahristondan iborat. Miloddan avvalgi 1— milodiy 6—7-asrlarda shahar hayoti taraqqiy etgan.

Manbalar 

Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari
Oʻzbekiston tarixi
Surxondaryo viloyati
Munshaot

Munshaot (arab.—insho etilganlar, yaʼni yozilganlar, bitilganlar) — Sharq sheʼriyatidagi janrlardan biri, muallifning nazmda yoki nasrda yozilgan maktublar toʻplami. Bunday toʻplamlar bir yoki bir necha muallif kalamiga mansub xatlar yigʻindisidan iborat boʻlgan. Maktublar shunchaki bitilgan xatlar boʻlmay, badiiyatning oʻziga xos turi — insho sanʼati sifatida yuzaga kelgan, chuqur mazmunga va goʻzal badiiy ifodaga ega boʻlgan. Baʼzi maktublar yuksak sanʼat bilan oʻta jimjimador yozilgan. Asosan arab va fors tillarida yaratilgan. Oʻzbek adabiyoti tarixida M.ning shakllanishi va rivojlanishi Alisher Navoiy ijodi bilan bogʻliq. Navoiy "Munshaot" asarining muqaddimasida forscha maktublar shakllangan yuksak uslubga ega ekanini, turkiy xalqlarda bu uslubda hali hech ish qilinmaganini va oʻzi M.ga birinchi boʻlib koʻl urganini qayd qilgan. Navoiyning ushbu asaridagi mak-tublarning aksariyati sulton Husayn Boyqaro va uning farzandlari boʻlmish shahzodalarga yozilgan. Ularda Navoiy maktub egalariga davlatni idora etish, hukumat ishlarini bajarishga doir oʻzining qimmatli maslahat va takliflarini bayon etadi, adolat va hushyorlikka chorlaydi. M. baʼzan "ruqʼaot", "maktubot" deb ham yuritilgan. M.larning talaygina qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutining qoʻlyozmalar fondida saqlanadi. Ularning baʼzilari, mas, "Munshaoti Mirzo Sodiq" (inv. № 302—1, 4423— II), "Munshaoti Yusufiy" (inv № 5046—III) mualliflarning oʻzlari tomonidan, baʼzilari esa kotiblar tomonidan tartibga keltirib koʻchirilgan.

Manbalar
Munshiy

Munshiy, munshi (arab. — kotib, ijodkor) — Oʻrta Osiyo xonliklari davrida xonlar yoki ayrim hokimlarning shaxsiy kotibi, yozuvchizuv ishlarini olib borgan shaxs. M. lavozimiga, odatda, maʼlumotli va husnixat kishilargina olingan. M.lar olim va fozil kishilar boʻlganligi uchun oddiy kotib (qarang A/irza)lardan farq qilgan. Ular zimmasiga xon va amirlarning maktub va farmonlarini yozish yuklatilgan. Tarixiy asarlarning aksariyati ana shu M.lar qalamiga mansub. M. lavozimida boʻlgan kishilar M. soʻzini taxallus sifatida oʻz nomlariga koʻshib aytishgan (mas, Iskandar Munshiy, Mirza Muhammad Sodiq Munshiy va boshqalar).

Manbalar 

 

Kasblar
Yozuv
Munye Emmanyuel

MUNYE (Mounier) Emmanyuel (1905.1.4, Grenobl — 1950.22.3, Parij) — fransuz faylasufi, personalizm asoschisi. 1932-yilda "Espri" ("Esprit") jur.ga asos solgan. M. taʼlimotining asosida shaxsning mutlaq qadrqimmatini tan olish yotadi. M. shaxs tushunchasini individ tushunchasidan keskin farqladi. Uningcha, individ oʻz baxtini koʻzlasa, shaxs jami-yat manfaatlari toʻgʻrisida qaygʻurishi, dunyoviy ideallar bilan qanoatlanmay, pirovardida tabiat va jamiyat shart-sharoitlaridan ustun turmogʻi lozim. M. shaxsni kurash va insoniyatga faol xizmat qilishga daʼvat etgan, maʼnaviy kamolotga intilishni qar bir shaxsning asosiy vazifasi deb bilgan.

Manbalar
Muoviya I

Muoviya I (? - 680) - umaviylar sulolasi asoschisi va shu suloladan boʻlgan dastlabki xalifa (661—680). Quraysh qabilasi zodagonlaridan. 639 yildan Suriyada noib. 657 yil xalifa Ali va uning oʻlimidan soʻng xavorijlar bilan kurash olib borgan, 661 yil xalifa deb eʼlon qilingan. Xalifalar hokimiyatini merosiy qilgan. M. davrida xalifalik poytaxti Damashq shahriga koʻchirilgan. M. siyosati arab qabila zodagonlarining manfaatini ifodalagan. Yirik diplomat va maʼmur boʻlgan.

Manbalar 

Umaviy xalifalari
Muomala

Muomala (iqtisodiyotda) — mehnat mahsulotlarini oldisotdi vositasida ayirboshlash. Tovar xoʻjaligi uchun xos. M. bevosita ayirboshlashpzm pul vositachiligi bilan farq qiladi. M. ibtidoiy jamoa tuzumining oxirlarida, natural xoʻjalik asosida tovar xoʻjaligining paydo boʻlishi bilan boshlangan. Almashuv uchun maqsulot (tovar) ishlab chiqarish shakllana boshlagach, almashuvga zaruriyat tugʻilgan, natijada M. kelib chiqqan. Tovarlarning oddiy, bevosita almashuvi (T—T)dan farqli ravishda M.da tomonlar pul orqali bogʻlanadilar (T— P—T). Almashuv ishtirokchilaridan birining qoʻliga oʻtgan pul maʼlum vaqtdan soʻng tovarlar va xizmatlar sotib olishga sarflanadi, jarayon toʻxtovsiz davom etadi. Mex.nat mahsullarining tovarga aylanishi M.ning kelib chiqishiga shart-sharoit yaratadi. Qiymatning pul shakli kelib chiqishi natijasida M. funksional mustaqillik kasb etdi. Dastlabki bosqichlarda tovar M. si mahalliy bozorlar doirasida cheklangan edi. Ijtimoiy mehnat taqsimotinint chuqurlashuvi, tovar—pul munosabatlarining kengay-ishi natijasida yagona ichki bozor va jahon bozori shakllandi. Keyinchalik tovar M.si rivojlanib, tovarlarni yetkazib berish vaqti ularning qiymatini qoplash vaqtidan farq qila boshladi. Yirik mashinalashgan ishlab chiqarish moddiytexnika asosining shakllanishi kredit, keyinchalik qimmatli qogʻozlar M.sini rivojlantirdi.

M. ijtimoiy mahsulotni ishlab chiqarishdan isteʼmolga yoʻnaltirishda alohida vazifalarni bajaradi. M. sohasida tovar ishlab chiqaruvchilarning abstrakt mehnati oʻzining ijtimoiy bahosini oladi, zarur mehnat vositalari va buyumlarini sotib olish orqali ishlab chiqarishning yangi sikli uchun sharoit yaratiladi, tayyor mahsulot isteʼmol fazasiga yekazib beriladi, aholining talab darajasi aniqlanadi.

Nuriddin Yoʻldoshev.

Manbalar
Muomala vaqti

Muomala vaqti —kapitalning muomala doirasida boʻlish vaqti. Muomala vaqtiga tayyor mahsulot omborga kelib tushgandan boshlab u sotilguncha ketgan vaqt ( bu vaqt oʻz ichiga tayyor mahsulotning ishlab chiqarish va savdo (ulgurji va chakana) korxonalari omborxonalarida turgan vaqtini, ularni tashishga, sotishga ketgan vaqtni ham oʻz ichiga oladi) va tayyor mahsulotlarni sotishdan kelgan tu-shumga ishlab chiqarishning yangi sikli uchun zarur boʻlgan yangi ishlab chiqarish vositalari sotib olishga ketgan vaqt kiradi.

Muomala vaqti tovarlarning bir marta aylanishiga (T—P) sarflangan kunlar soni yoki bir oy, bir kvartal, bir yilda yuz bergan aylanishlar soni bilan oʻlchanadi. Muomala vaqti davomiyligiga tovarga boʻlgan talab va taklif nisbati; tovarlarning isteʼmol xususiyatlari; tovar assortimentining murakkabligi; mintaqaning geografik oʻrni; tashish-keltirish im-koniyatlari; savdo xodimlarining malakasi va boshqa omillar taʼsir koʻrsatadi. Nuriddin Yoʻldoshev.

Manbalar
Muomala layoqati

Muomala layoqati (huquqda) — fuqaro yoki yuridik shaxsning oʻz harakatlari bilan huquqqa ega boʻlish va oʻzi uchun majburiyat yaratish qobiliyati. Fuqaro toʻlgach ega boʻladi. 14 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan va 14 yoshga toʻlmagan voyaga yetmaganlarning Muomala layoqati toʻla hajmda boʻlmaydi. Ushbu yoshdagi voyaga yetmaganlar qonunda nazarda tutilgan harakatlarni qonuniy vakillarining roziligi yoki mustaqil ravishda bajarishlariga yoʻl qoʻyiladi (qarang Voyaga yetmaganlar). Fuqaro toʻla hajmda Muomala layoqatiga ega boʻlishi uning oʻz xatti-harakatlarining ahamiyatiga baho bera olish, ular qanday oqibatlarga olib kelishi mumkinligini tushunish qobiliyatiga egaligi bilan belgilanadi. Fuqaroning oʻz xattiharakatlarining ahamiyatiga tushunish qobiliyati uning ruhiy jihatdan sogʻlom, aqli raso boʻlishiga ham bogʻliq. Bunday jihatlarga ega boʻlmagan fuqarolar muomalaga layoqatsiz deb hisoblanadi.

Hojiakbar Rahmonqulov.

Manbalar
Muomala harajatlari

Muomala harajatlari — tovar muomalasi jarayoni bilan bogʻliq boʻlgan jami sarflar. Muomala harajatlari mohiyatiga koʻra sof va qoʻshimcha harajatlarga boʻlinadi. Sof harajatlar tovarlarni bevosita oldisotdi qilish bilan bogʻliq harajatlardir. Sof harajatlarga bevosita savdoni uskunalar bilan jihozlash, binolarni isitish, yoritish, savdo xodimlariga haq toʻlash va h.k. harajatlar kiradi. Qoʻshimcha harajatlarga tovarlarni tashib isteʼmolchilarga yetkazish, ularni saqlash, qismli to-varni yigʻish (mas, mebel), ularni joylashtirish, oʻrash, reklama va boshqa harajatlar kiradi.

Muomala harajatlari ning asosiy koʻrsatkichi uning darajasi hisoblanadi va tovar aylanmasi hajmiga nisbatan foiz bilan oʻlchanadi. Muomala harajatlari tovar narxi tarkibiga kiradi. Shuning uchun ham uning darajasi aholi turmush darajasiga bevosita taʼsir koʻrsatadi.

Savdo madaniyatining yuksalishi Muomala harajatlarini pasaytirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

Muxtor Rasulov.

Manbalar
Stanford Moore

Stanford Moore (1913.4.9, Chikago – 1982.23.8, Nyu-York) — amerikalik biokimyogar. AQSH Milliy Fanlar Akademiyasi va Amerika fan va sanʼat akademiyasi aʼzosi. Nyu-Yorkdagi Rokfeller tibbiyot tadqiqotlari instituti professor (1952-yildan). Ilmiy ishlari oqsillarning tuzilishi va fermentlar kimyosiga oid. Aminokislotalar miqdorini aniqlash, ularni xromatografik usulda ajratish uchun avtomatik qurilmani taklif etgan. Nobel mukofoti laureati (1972, K. Anfinsen va William Howard Stein bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1913-yilda tugʻilganlar
1982-yilda vafot etganlar
4-sentabrda tugʻilganlar
23-avgustda vafot etganlar
Murabbiylik

Murabbiylik — yoshlarga axloqodob, kasb-hunar, ilm-fan sohalarini oʻrgatish, sanʼat, sport mashgʻulotlariga rahbarlik qilish faoliyati. M. oilada, mahallada, taʼlimtarbiya muassasalarida, mehnat va jamoat tashkilotlarida amalga oshiriladi. Bolalar va oʻsmirlarning turli yosh davrlarida M. turlicha mazmun va yoʻnalishda olib boriladi. Goʻdaklik va bogʻcha yoshi davrlarida bolaning nutqi, axloq-odobi va ilk dunyoqarashini shakllantirishga ota-ona, tarbiyachi va enagalar M.lik qiladi. Maktab, akademik litsey, kasb-xunar kolleji, oliy oʻquv yurtida pedagog-oʻqituvchilar, ishlab chiqarish korxonalarida esa oʻz kasbini puxta egallagan, pedagoglik koʻnikmalarni oʻzlashtirgan, usta nomini olgan tajribali ustozlar M. qiladilar. OʻzRda eng yaxshi murabbiylarga "Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi" faxriy~ unvoni taʼsis etilgan.

Manbalar
Murabbo

Murabbo — hoʻl meva, rezavorlar hamda shakardan tayyorlanadigan shirinlik. Ishlatiladigan meva turlariga qarab behi M., anjir M., nok M., olma M., uzum M., olxoʻri M., olcha M., qulupnay M., qovun M., sabzi M. va boshqa turlari bor. Behi M. — behi 4 ga boʻlinib, urugʻi olib tashlanadi, soʻngra eni 0,5 sm keladigan tilimchalar kesiladi va krzoniga solib ustidan koʻmib turadigan qilib suv quyiladi, bir qaynab chiqqach, chovli bilan suzib olinadi, sharbati suzgichdan oʻtkaziladi. Qozonga shakar solib ustidan behi sharbati quyiladi (1,2 kg shakarga 0,5 l sharbat) va kiyom kaynatiladi. Qaynab turgan qiyomga suzib olingan behi solinadi. M. 5—6 min. qaynagach, olovi pasaytiriladi va qiyom qizil tusga kirguniga kadar pishirish davom ettiriladi. 1 kg behiga 1,2 kg shakar kerak. Olxoʻri M. — yaxshi pishgan olxoʻrining bandlarini olib tashlab, issiq suvga 5—6 min. solib qoʻyiladi. Soʻngra olxoʻrining bir necha yeri teshiladi (baʼzan pichok, bilan oʻrtasidan tilinadi). Qiyom alohida tayyorlanadi. Issiq qiyomni olxoʻri ustidan quyib, 15—20 soat olib qoʻyiladi. Uchinchi marta qiyom meva bilan birga qaynatiladi. 1 kg olxoʻriga 1,2 kg shakar, 0,5 l suv, tayyor M.ga qoʻshish uchun 10—15 tomchi olxoʻri essensiyasi kerak.

M. pishirish uchun qiyomning sifati katta ahamiyatga ega. M. batamom pishgan boʻlsa, meva idish yuzasida qalqimasdan qiyom ichida bir tekis tarqaladi, qiyom esa tiniq tusga kiradi, sifatli qiyom tomchisi sovuq suvga tomizib koʻrilganda darrov erib ketmaydi. M. taʼmi va rangini yaxshilash uchun mevalar essensiyasi, limon kislotasi, vanilin, zaʼfaron va boshqa solinadi.

Adabiyot 
 M ahmudov. K., Oʻzbek tansik, taomlari, T., 1989.

Manbalar 

  

Nepal oshxonasi