Christopher C. Kraft, Jr.

Kichik Kristofer Kolumb Kraft (1924-yil 28-fevral – 2019-yil 22-iyul) amerikalik aerokosmik va NASA muhandisi boʻlib, agentlikning Missiyalarni boshqarish markazini tashkil etish va tashkilot madaniyatini shakllantirishda muhim rol oʻynagan.  Glin Lunni 1998-yilda shunday degan edi: „Bugungi kunda boshqaruv markazi ... bu Kris Kraftning aksidir“. 

1944-yilda Virjiniya Politexnika Instituti va Davlat Universitetini aeronavtika muhandisligi boʻyicha tamomlagandan soʻng, Kraft Milliy Aeronavtika va Koinot Boshqaruvining (NASA) oldingi tashkiloti boʻlgan Aeronavtika boʻyicha Milliy maslahat qoʻmitasi (NACA) tomonidan ishga qabul qilindi. U oʻn yildan koʻproq vaqt davomida aviatsiya sohasida ishladi va 1958-yilda Amerikaning birinchi odamini kosmosga uchirish mas'uliyati yuklangan kosmik vazifalar guruhiga qoʻshildi. Parvoz operatsiyalari boʻlimiga tayinlangan Kraft NASAning birinchi parvoz direktori boʻldi. U Amerikaning birinchi ekipajli kosmik parvozi, birinchi ekipajli orbital parvozi va birinchi kosmik parvozi paytida navbatchilik qilgan. Apollon dasturining boshida Kraft  missiyani rejalashtirishga eʼtibor qaratish uchun parvoz direktori sifatida qisqa tanaffus oldi. 1972-yilda u oʻzining ustozi Robert R. Gilruthdan keyin kosmik kemalar markazi (keyinchalik Jonson kosmik markazi) direktori boʻldi va 1982-yilda nafaqaga chiqqunga qadar bu lavozimni faoliyat olib bordi.

Yoshlik va taʼlim 
Kichik Kristofer Kolumb Kraft 1924-yil 28-fevralda Virjiniya shtatining Febus shahrida tugʻilgan. U otasi Kristofer Kolumb Kraft sharafiga nomlangan boʻlib, u 1892-yilda Nyu-York shahrida, yangi nomi oʻzgartirilgan Kolumb doirasi yaqinida tugʻilgan. Kraftning otasi, Bavariyalik muhojirlarning oʻgʻli uning ismini sharmandali deb topdi, lekin shunga qaramay, uni oʻgʻliga oʻz nomini berdi. Keyingi yillarda Kraft va boshqa sharhlovchilar buni oʻziga xos tarzda oʻrinli deb hisoblashadi. Kraft oʻz tarjimai holida uning ismini tanlash bilan „mening hayotimning baʼzi yoʻnalishlari boshidanoq qaror topdi“ deb izoh berdi. Uning onasi Vanda Oliviya (ismi ) hamshira edi. Bolaligida Kraft Amerika legioni baraban va bugler korpusida oʻynadi va shtat chempioni  boʻldi. U Fibusdagi maktabga bordi, u yerda yagona maktabda toʻqqizinchi sinfgacha taʼlim oldi va Xempton oʻrta maktabida oʻqidi. U beysbol bilan shugʻullangan va kollejda sportni davom ettirgan; bir yil davomida u oʻrtacha 0,340 ballga ega boʻlgan.

1941-yil sentyabr oyida Kraft Virjiniya Politexnika Instituti va Davlat Universitetida (Virjiniya Tech) oʻqishni boshladi va Kadetlar Korpusiga aʼzo boʻldi. Qoʻshma Shtatlar 1941-yil dekabr oyida Ikkinchi Jahon urushiga kirdi va u V-12 aviatsiya kursanti sifatida Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-dengiz kuchlariga kirishga harakat qildi, ammo uch yoshida oʻng qoʻli kuyganligi sababli rad etildi. 1944-yil dekabr oyida aviatsiya muhandisligi boʻyicha bakalavr darajasini oldi.

NACA karyerasi 
Oʻqishni tugatgandan soʻng, Kraft Konnektikutdagi Chance Vought samolyot kompaniyasiga ishga qabul qilindi. U, shuningdek, Aeronavtika boʻyicha Milliy maslahat qoʻmitasiga (NACA), Langley tadqiqot markazi Virjiniya shtatining Xempton shahrida joylashgan davlat agentligiga murojaat qilgan. Chance Voughtga kelganida, tugʻilganlik haqidagi guvohnomasisiz ishga olinmasligini aytishdi. Kompaniyaning byurokratik tafakkuridan bezovtalanib, u oʻrniga NACA taklifini qabul qilishga qaror qildi.

Garchi u oʻz ishidan zavqlangan boʻlsa-da, Kraft uni stressli deb topdi. 1956-yilda unga oshqozon yarasi tashxisi qoʻyildi va kasbini oʻzgartirish haqida oʻylay boshladi.

Parvoz direktori

Parvoz operatsiyalari 
Kosmik vazifalar guruhining aʼzosi sifatida Kraft parvoz operatsiyalari boʻlimiga tayinlangan, u Merkuriy kosmik kemasining parvoz paytida ishlashi va yerdan missiyalarni nazorat qilish va kuzatish boʻyicha rejalar, tadbirlarni tuzgan. Kraft boʻlim boshligʻi Chak Metyusning yordamchisi boʻldi. Unga missiya rejasini tuzish mas'uliyati yuklandi. Metyusning muammoni tezda tahlil qilishini hisobga olsak, bu deyarli oddiy tuyuldi:

Kraft NASAning parvoz operatsiyalarini rejalashtirishni boshlaganida, hali hech kim kosmosda uchmagan edi. Darhaqiqat, uning oldidagi vazifa juda katta boʻlib, parvoz rejalari, vaqt jadvallari, protseduralar, missiya qoidalari, kosmik kemalarni kuzatish, telemetriya, yerni qoʻllab-quvvatlash, telekommunikatsiya tarmoqlari va favqulodda vaziyatlarni boshqarishga eʼtibor berishni talab qilinardi.

Merkuriy 

Kraft Merkuriyning oltita ekipaj missiyalarida parvoz direktori boʻlib ishlagan. Bir kundan ortiq davom etgan oxirgi parvozda - Merkuriy-Atlas 9 - u oʻzining oʻrinbosari Jon Xodj bilan mas'uliyatni oʻrtoqlashdi.

Glenn eson-omon qoʻndi, biroq uning kapsulasi tekshirilganda qoʻnish sumkasi kalitlaridan biri nosoz ekanligi aniqlandi. Kraft haq edi; issiqlik qalqoni boʻshashmagan edi. U bu tajribadan olgan saboqlari aniq edi.

Gemini 
Gemini dasturi davomida Kraftning roli yana oʻzgardi. Endi u missiya operatsiyalari boshligʻi edi, parvoz direktorlari guruhiga mas'ul edi, garchi hali ham parvoz direktori boʻlib ishlayotgan boʻlsa ham. Gemini missiyalarining uzoq davom etishi tufayli Mission Control endi uch smenada boshqariladi. Koinot tarixchisi Devid Xarlend shunday dedi: „Koʻrinib turibdiki, parvozni boshqarish oʻrganish egri chizigʻiga duchor boʻlgan holda, bu tartiblar oʻz-oʻzidan tajriba edi“. Shunga qaramay, Kraft mas'uliyatni oʻzining boshqa parvoz direktorlariga topshirishda ajoyib muvaffaqiyatga erishdi - bu, Gen Kranz Gemini 4da birinchi smenani topshirish paytida aniqlaganidek, juda muvaffaqiyatli boʻldi. Kranz eslaganidek, “U shunchaki “Siz mas’ulsiz” dedi va chiqib ketdi”.

Avtobiografiya 
2001-yilda Kraft oʻzining „ Parvoz: Mission Controldagi hayotim“ nomli avtobiografiyasini nashr etdi. U Apollon dasturining oxirigacha uning hayoti bilan bogʻliq boʻlib, epilogda uning markaz direktori boʻlgan vaqtini qisqacha eslatib oʻtdi. New York Times koinot sharhi muallifi Genri SF Kuper uni „juda oʻqishli  boʻlgan xotiralar“ deb atagan boʻlsa, Kirkus Review uni „[s]nappy, juda batafsil bayoni“ deb xulosa qilgan. ... XX asr Amerikaning eng dramatik texnologik yutugʻi.” Sharhlovchilar deyarli bir ovozdan Kraft hikoyasining ochiqligini tanqid qilishga tayyorligi haqida fikr bildirdilar. Kuper Kraft „[hamkasblarining] kamchiliklari haqida hech qanday zarba bermasligini“ taʼkidladi va Kliatt jurnali u „ismlarni aytishdan qoʻrqmasligini“ aytdi.

Shaxsiy hayoti 

1950-yilda Kraft oʻrta maktabda tanishgan Betti Enn Kraftga ( Ternbull) uylandi. Ularning Gordon va Kristi-Anne ismli ikki farzandi bor edi. Oʻzining tarjimai holida Kraft NASAdagi faoliyati natijasida oilasi qilgan qurbonliklarini tan oldi va shunday dedi: „Men ... Gordon va Kristi-Ann uchun odatiy amerikalik otadan boʻlishdan koʻra koʻproq obroʻli shaxs edim“

Kraft oʻzining mahalliy cherkovida oddiy oʻquvchi boʻlib xizmat qilgan episkoplik edi. Oltmishinchi yillar davomida Kraft oilasi cherkov faoliyatida chuqur ishtirok etgan: Betti Anne yakshanba maktabida dars bergan va qurbongoh gildiyasida xizmat qilgan; Gordon yordamchi edi.  Kristi-Anne xorda kuyladi. Oddiy oʻquvchi sifatidagi vazifalaridan tashqari, Kraft kattalar uchun Muqaddas Kitobni oʻrganish boʻyicha dars berishga biroz vaqt ajratdi. U eslaganidek:

Mukofot va unvonlar 

U 1966-yilda Virjiniya shtatining Xempton shahri tomonidan unga berilgan „Hurmatli fuqaro“ mukofotini qoʻlga kiritdi; 1963-yilda Jon J. Montgomeri mukofoti; 1973-yilda ASME medali; va Milliy kosmik klubi tomonidan taqdirlangan Goddard Memorial Trophy va 1979-yilda Rojer V. Jons Ijroiya yetakchiligi uchun mukofoti 1999-yilda u Koinot yutuqlari uchun Rotary Milliy mukofoti jamgʻarmasining Milliy kosmik kubogi bilan taqdirlandi, u uni "AQShning kosmik parvozlar dasturining boshidan „Space Shuttle“ davrigacha boʻlgan harakatlantiruvchi kuch, yutuqlari aylangan odam sifatida taʼriflagan."

Ommaviy axborot vositalarida 
Kraft 1998-yilda Stiven Root tomonidan "Yerdan Oygacha " miniserialida tasvirga tushgan. U kosmik dastur haqida koʻplab hujjatli filmlarda, jumladan, Apollon 13: To the Edge and Back (PBS) ishtirok etgan. 2018-yilda u JD Evermore tomonidan " Birinchi odam " filmida suratga tushgan. 2020-yilda u Erik Ladin tomonidan The Right Stuff mini-serialida ham qatnashgan.

Manbalar

Havolalar 

 
 Interview with Christopher Columbus Kraft Jr. for NOVA series: To the Moon WGBH Educational Foundation, raw footage, 1998
 National Aviation Hall of Fame reveals names of four to be inducted in Class of 2016 at the National Aviation Hall of Fame

2019-yilda vafot etganlar
1924-yilda tugʻilganlar
Pages with unreviewed translations