MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Poʻlatchi

Poʻlatchi, poʻladchi — 1) oʻzbek urugʻlaridan biri. Barloslarda ham poʻlatbachcha degan urugʻ tarmogʻi mavjud; 2) qoraqalpoqlarning kandakli uru-gʻining bir shoxobchasi toqpoʻlat deb ataladi. Qashqadaryo viloyatida Poʻlati va Buxoro viloyatida Oqpoʻlat nomli qishloqlar bor. Etnonimdan qishloq nomi kelib chiqqan.

Manbalar
Poʻlkan Muhammad Jomrot oʻgʻli

Poʻlkan Muhammad Jomrot oʻgʻli (1874 — Navoiy viloyati Xatirchi tumani Qatagʻon qishlogʻi — 1941) — shoir, dostonchi.

Qoʻrgʻon dostonchilik maktabi vakili. Jassoq baxshi (19-asr)ning shogirdi. Yoshligidan yetimlikda oʻsgan, doʻmbira chertishni, doston va termalar aytishni oʻrgangan. 25 yoshida yetuk dostonchi sifatida tanilgan. P. 70 dan ortiq xalq dostonlarini yod bilgan va kuylab kelgan: „Goʻroʻgʻli“ turkumidagi dostonlar, „Qironxon“, „Orzigul“, „Alpomish“, „Yodgor“, „Rustam“ turkumi va boshqa Re-pertuarlari mavzu va janr jihatidan turli-tuman boʻlib, ularda oʻzbek xal-qining oʻtmishidagi hayoti, urf-odatlari, intilishi va orzu-umidlari ifodalangan. „Hasan batrak“ (1927) dostonida oʻzbek mehnatkashlarining yer va suv haqidagi orzu-tilaklari, bu yoʻldagi kurashi aks etgan. Poʻlkan kuylagan anʼanaviy dostonlar ham gʻoyaviy va badiiy yuksakligi bilan ajralib turadi. P. ijodi oʻzbek folklori taraqqiyotida muhim bosqich boʻldi.

Hayoti 
Poʻlkan  yoshligidan yetim qoladi. 10 yoshidan dehqonchilik bilan shug‘ullanadi. Ko‘p o‘tmay cho‘ponlik qila boshlaydi. Shuning uchun podani biror o‘tloqqa haydaganidan so‘ng, uni nazorat qilishdan boshqa ishi bo‘lmaydi. Natijada, do‘mbira chalib vaqt o ‘tkazishni boshlaydi. Doʻmbra yordamida oʻzi bilan dostonlardan parchalar aytib yuradi. Katta ustozlik tajribasiga ega Jassoq baxshi unga ustozlik qilib baxshilik sirlarini oʻrgatgan.

Jassoq baxshining 4 yil  u bilan mashq qilishi oqibatida Jomrot  baxshichilik tajribasiga ega boʻldi. 25 yoshida xalq mehrini qozonib,  taxminan 1899—1900-yillarda mashhur baxshi sifatida tilga tushdi.

1914-yilda Muhammadqul Jonmurod oʻgʻli 40 yoshda ekanida chor Rossiyasi podshohsi Nikolay II farmoniga binoan Turkiston oʻlkasidan birinchi jahon urushida qora ishlami bajarish uchun mardikorlikka olish boshlanadi. Poʻlkan ham  mahalliy aholi qatorida tugʻilgan yurtini tashlab ketishga majbur boʻlgan. Yaʼni qishlogʻidagi Boʻriboy ismli bir badavlat odam mardikorlikdan ozod boʻlish pul toʻlaydi va uning oʻmiga Muhammadqul mardikorlikka olinadi va Rossiyaga olib ketilgan.  Mardikorchilik  natijasida baxshining „Mardikor“ dostoni dunyoga kelgan. Unda oq podshoh zulmiga, oʻzbek xalqiga hech qanday aloqasi yoʻq urash tashvishlariga boʻlgan norozilik oʻzining badiiy ifodasini topgan. Poʻlkan nomi esa „polk“ soʻzidan olingan boʻlib, mardikor boʻlib yurgan paytlardan xotira sifatida front orqasidagi polkda xizmat qilgani uchun unga taxallus boʻlib qolgan.

Oʻzbek folklorshunosligi fani rivojiga munosib qissa qoʻshgan olimlar V.M.Jirmunskiy va H.T.Zarifov 1947-yilda nashr qilingan „Oʻzbek qahramonlik eposi“ kitobida Poʻlkan ijrosidagi „Qironxon“ dostoni 20000 misra sheʼrdan iborat ekani qayd etilgan.

Adabiyot 
 Afzalov M., Poʻlkan shoir, T., 1955;
 Poʻlkan shoir, Maqolalar toʻplami, T., 1976.
 Goʻroʻgʻlining tugʻilishi, T., 1967;
 Gulnor pari, T., 1967;
 Hilomon. Goʻroʻgʻli turkumi dostonlaridan. T., 1970;
 Hasanxon, T., 1976.

Manbalar 

Shoirlar
Oʻzbekistonlik shoirlar
Poʻrsildoq yara

Poʻrsildoq yara, pemfigus - terining rangi oʻzgarmagan holda, turli sabablarga koʻra, unga toshma toshishi bilan oʻtadigan kasalliklar guruhi. Surunkali Poʻrsildoq yara, chaqaloklar va zaxm Poʻrsildoq yarasi farq qilinadi.

Surunkali Poʻrsildoq yara (asl Poʻrsildoq yara) teri va shilliq qavatlarga qaytaqayta pufakchalar toshib turishi bilan tavsiflanadi. Toshmalar yorilib, shu sohalar qattiq ogʻriydi. Bemor isitmalaydi, uyqusi, ishtaqasi yoʻqoladi, ozib ke-tadi. Kasallik bir oy, baʼzan bir yil davom etadi. Koʻpincha nerv sistemasi zararlanadi, moddalar almashinuvi buziladi.

Chaqaloqlar Poʻrsildoq yarasi — yiringli mikroblar qoʻzgʻatadigan oʻtkir kasallik (chaqaloklar hayotining dastlabki kunlarida paydo boʻladi). Chaqaloqning tanasi, oyoq va qoʻllari terisida noʻxatdan tortib yongʻoqdek kattalikda pu-faklar paydo boʻladi (ular yorilgan joy suv achib, bezillab turadi). Kasallik 6 — 8 kun davom etib, tuzalib ketadi. Lekin nozik chaqaloqlarda juda ogʻir kechadi. Kasal chaqaloqni sogʻlom bolalardan ajratib qoʻyib, vrach buyurgan dori-darmonlar bilan davolash kerak. Chaqaloqning ichki kiyimlari va yoʻrgagi, albatta, dazmollanadi.

Zaxm Poʻrsildoq yarasida kaft yuzasi va oyoq tagida, boldir va bilakda, baʼzan badan va yuzda yalligʻlanib, sogʻlom teridan ajralib turadigan hoshiyali pufakchalar paydo boʻladi. Zaxm Poʻrsildoq yarasida ichki aʼzolar ham zararlanishi mumkin. Bemor zaxmga qarshi qoʻlla-niladiga qoʻtaq ik preparatlar tayinlanadi. Kortikosteroidlarga prednizalon, deksametazon, triamsinalon kiradi.

Manbalar
Poʻrtana

Poʻrtana — uzoq vaqt davom etadigan kuchli shamol; odatda, siklon oʻtayotganda kuzatilib, quruqlikda ozmi yoki koʻpmi vayron keltiradi va dengizlarni kuchli toʻlqinlantiradi. Shamolning kuchi Bofort shkalasi boʻyicha 9 ball (21—24 m/s) ni tashkil etadi. Bundan kuchliroq shamollarga kuchli poʻrtana, qattiq poʻrtana, dovul, boʻron deyiladi.

Manbalar
Poʻstloq

Poʻstloq, oʻsimliklar poʻstlogʻi () — oʻsimlik poya va ildizlarining kambiydan keyingi sirtqi qismi; har xil toʻqimalardan tuzilgan. Birlamchi va ikkilamchi P. bor. Birlamchi P. oʻsish konusida birlamchi qoplovchi toʻqimalar bilan mar-kaziy silindr orasida meristemaning tashki qavatlaridan shakllanadi. U parenximadan tuzilgan, hamma oʻsimliklarning ildizida yaxshi rivojlanadi; ikki pallali va ochiq urugʻlilarda esa ildizpoyasida va poyalarida ham boʻladi. Ikki pallalilar poyasida birlamchi P. ning sirtqi qismi, asosan, kol-lenximadan, bir pallalilar ildizida esa ekzodermadan iborat. Ikkilamchi P. (ikkilamchi floema, yaʼni lub) kambiydan rivojlangan boʻlib, toʻrsimon naychalar, lub parenximasi, mexanik tolalardan iborat. U fotosintez mahsulotlarini pastga — oʻsimlik boʻylab tarkatib, 1-, 2-yillari oʻtkazuvchi toʻqima vazifasini bajaradi. Eski P. poʻkaklanib, oʻtkazuvchi vazifasini bajarmay qoʻyadi, u yogʻochni fakat mexanik va kimyoviy taʼsirlardan himoya qiladi. Quruq P. tarkibida 16—23% sellyuloza, 7—15% pentozan, 6—16% geksozan, 8—10% poliuronidlar, 27—33% lignin, 14—30% ekstrakt moddalar bor. Odatda, daraxt poyasi va ildizlari oson koʻchadigan ustki qismi P. deb ataladi. Yosh daraxtlar poʻstlogʻi silliq boʻlib, rivojlanish davomida dagʻallashib yoriqchalar hosil qiladi. Qayin poʻstlogʻining poʻkak qismidan smola; lipaning lub tolasidan mochalka; beresklet ildizining poʻstlogʻidan guttapercha (7%); zi-gʻir, kanop va boshqa poʻstlogʻidan toʻqimachilikda ishlatiladigan tolalar; eman, tol poʻstlogʻidan oshlovchi moddalar; xin daraxti poʻstlogʻidan xinin va boshqa olinadi.

Yana qarang 

 Epiderma
 Epiderimis

Manbalar 

 

Botanika
Poʻstloqxoʻrlar

Poʻstloqxoʻrlar (), poʻstloqxoʻr qoʻngʻizlar — qoʻngʻizlar oilasi. 3000 dan ortiq turi bor, keng tarqalgan. P. chin P., lubxoʻrlar va zabolonniklar (poʻstloq osti qoʻngʻizlari) guruxlariga boʻlinadi. Ularning ayrim turlari poʻstloq ostida, baʼzilari poʻstlokda, boshqalari yogʻochda yoki ildizda, oʻtsimon oʻsimliklar poyasida, ayrim tropik turlari meva va urugʻlarda yashaydi. Tanasi kichik (0,8—3,5 mm), qoʻngʻir yoki qora, moʻylovi ilgaksimon, oyoklari 4 boʻgʻimli. Oʻzbekiston sharoitida, asosan, burishgan poʻstloq osti qoʻngʻizi () va gʻarb togʻ poʻstloqxoʻri () turlari keng tarqalgan.

Kurash choralari: zararlangan va qurigan shoxlarni qirqish va yoqib yuborish, daraxt tanasini shox va lishay-niklardan tozalash, oʻz vaqtida sugʻorish va oʻgʻitlash. Kvark (6,9—13,8 l/ga), zolon (2,0—4,0 l/ga) va boshqa kimyoviy prepa-ratlar bilan ishlov berish. Koʻngʻizlarning uchishi davri oldidan daraxtlar tanasini ohak eritmasi bilan oklash, 0,2% li karbofos eritmasi purkash va boshqa

Yana qarang 

 Hasharotlar

Manbalar
Р (kirill)

Р — oʻzbek kirill alifbosining oʻn sakkizinchi harfi. Til oldi, titroq, sonor, jarangli undosh tovushni ifodalaydi. Soʻz boshida (rais, racm, rost), oʻrtasida (oʻrtoq, surnay, qora) va oxirida (bozor, gulzor, qor) kela oladi. Faol qoʻllanuvchi harf (tovush) hisoblansada, oʻzbek tilidagi birinchi harfi r boʻlgan soʻzlarning barchasi boshqa tillardan oʻzlashgandir. Baʼzan talaffuzda (koʻpincha shevalarda) r tovushi tushib qoladi: bormi — boomi, uylar — uyla, onamlar — onamla. Turkiy xalqlar, jumladan, oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda oʻziga xos belgi-shakllarga ega.

Manbalar 

Kirill alifbosi harflari
Ra

"RA" (qad. misrliklarning quyosh xudosi nomidan) — papirusdan yasalgan qayiq. Qad. misrliklar kemasi nusxasiga koʻra qurilgan (uz. 12 m, kengligi 5 m). "Ra"da T. Xeyerdal 7 kishidan iborat baynalmilal ekipaj bilan birga qad. misrliklarni Amerikaga suzib borishlari mumkinligini isbotlash maqsadida ekspeditsiya uyushtirgan. 1-urinish (1969) muvaffaqiyatsiz tugagan. 1970-yil "Ra — 2" Safi (Marokash)dan chiqib, 55 sutkada Barbados o.ga yetib borgan. "Ra" ekipaji tarkibida Yu. A. Senkevich (SSSR) ham boʻlgan.

Manbalar
Isidor Isaac Rabi

Isidor Isaak Rabi () (1898.29.7, Rimanuv, hozirgi Polsha — 1988) — amerikalik fizik, AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1940). Kornell universitetini tugatgan (1919). 1929-yildan Kolumbiya universitetida ishlagan (1937-yildar professor). Massachusets texnologiya instituti radiatsiya laboratoriya direktorining yordamchisi (1940—45). Ilmiy ishlari magnetizm, yadro fizikasi, kvant mexanikasi va boshqalarga oid. R. atom yadrosining magnit momentini radiochastotali rezonans yoʻli bilan oʻlchashning yangi usulini ishlab chiqib (Rabi shkalasi) proton va deytronning magnit momentini aniqlagan (1933—39). Nobel mukofoti laureati (1944)

Manbalar 

Olimlar
Fiziklar
20-asr amerikalik olimlari
Yitzhak Rabin

Yitzhak Rabin (1922—95) — Isroil bosh vaziri (1974—77 va 1992—95). 1964—66 yillarda armiya bosh shtabi boshligʻi. 1984—90 va 1992-yildan mudofaa vaziri. 1992-yildan "Avoda" partiyasi raisi. Diniy ekstremist tomonidan oʻldirilgan. Nobel tinchlik mukofoti laureati (1994).

Manbalar

Havolalar 

1922-yilda tugʻilganlar
1995-yilda vafot etganlar
1-martda tugʻilganlar
4-noyabrda vafot etganlar
Rabinjon oltin-mis koni

Rabinjon oltin-mis koni — Zirabuloq togʻlarining shim.-sharqida joylashgan kon. 1958-yilda ochilgan. Oltin-sulfid-kvarsli konlar guruhiga mansub. Konning geologik tuzilishini akademik H. N. Boymuhamedov boshchiligidagi mutaxassislar guruhi oʻrgangan. Kon quyi va yuqori silur, devon davrlarining choʻkindi-metamorfik jinslari va mezokaynozoy yotqiziqlaridan tarkib topgan. Rabinjon oltin-mis konim.k.da sof oltin, elektrum (kumushli sochma oltin), oltin telluridi, bornit, xalkopirit, xalqozin va kovellin kabi foydali qazilmalar mavjud. Shuningdek, kvars, kalsit, ankerit, flyuorit, molibdenit, pirit, arsenopirit, lyollingit, pirrotin, kumush telluridi ham uchraydi. Rabinjon oltin-mis konim.k.ning minerallari, asosan, termalmetamorfik, skarnligidrotermal va gidrotermal bosqichlarda hosil boʻlgan. Rabinjon oltin-mis konim. k. Zirabuloq — Ziyovuddin rudali rnidagi istiqbolli kon.

Manbalar
Rabiulavval

Rabiulavval — qamariy yil hisobida, yaʼni Oy takvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriy-qamariy yil hisobida 3-oyning arabcha nomi. 30 kunga teng. O'zbekiston bo'yicha Mart oyi.

Manbalar 

Yil oylari
Islom
Rabiussoni

Rabiussoni — qamariy yil hisobida, yaʼni Oy taqvimida, shuningdek, musulmonlarning hijriy-qamariy yil hisobida 4-oyning arabcha nomi. 29 kunga teng.

Manbalar 

 

Yil oylari
Islom
Rabod

Rabod (arab.) — Markaziy Osiyo, Eron va Afgʻonistondagi oʻrta asr shaharlarining savdo va hunarmandchilik doʻkonlari, mahallalari joylashgan qismi. Rabodlar VII—VIII asrlarda paydo boʻlib, shaharlarning arki yoki shahristoni atrofiga qurilgan. XI XII asrlarda Markaziy Osiyo shaharlarining mustahkam qismiga aylangan. XIII asr boshida moʻgʻullar istilosi natijasida koʻplab qadimgi shaharlarning arki va shahristoni xarobaga aylanib qolgan boʻlsada, rabodlarda hayot davom etgan.

Manbalar 

 

Arxitektura
Rabodxoʻja qoʻrgʻoni

Rabodxoʻja qoʻrgʻoni, Rabodi Xoja — qad. istehkom. Samarqandning jan.sharqida, Zarafshon daryosining chap sohilida, Dargʻom kanalining bosh toʻgʻoni yonida barpo etilgan. Ilk oʻrta asrlarda u "Varqsar" ("Toʻgʻonboshi") nomi bilan mashhur boʻlgan. Rabodxoʻja qoʻrgʻonining saqlanib qolgan tashqi devori qoldigʻiga qaraganda, qoʻrgʻonning uz. 600 m, kengligi 300 m va maydoni 18—20 ga, uchta darvozasi boʻlgan. Rabodxoʻja qoʻrgʻoni muhim strategik ahamiyat kasb etgan. Tabariyning yozishicha, xalifalikka qarshi Samarqandda koʻtarilgan qoʻzgʻolonni bostirish uchun Xuroson noibi Xuzayna 721 yil Rabodxoʻja qoʻrgʻoniga xujum qilib, Dargʻom kanalini bogʻlashga harakat qilgan. Biroq, soʻgʻdiylar koʻrgʻonni qattiq mudofaa etganlar. 736 yil Xuroson noibi Asad ibn Abdulloh ham Rabodxoʻja qoʻrgʻonini egallab, samarqandliklarni suvsiz qoldirishga uringan. Shu tufayli Rabodxoʻja qoʻrgʻonida qadimdan katta harbiy kuch saqlangan. Nasafiyning maʼlumotiga koʻra, 12-asrda Rabodxoʻja qoʻrgʻonida 4 ming suvoriy va 12 ming piyoda jangchi yashagan. 15-asrda Rabodxoʻja qoʻrgʻoni atrofida 40 mingga yaqin aholi istiqomat qilgan. Ularga Samarqand hokimi tomonidan Dargʻom kanalining bosh toʻgʻonini nazorat qilib turish va tuzatish topshirilgan boʻlib, bu xizmatlari uchun ular davlat tomonidan solinadigan xirojdan ozod etilganlar. Rabodxoʻja qoʻrgʻonida toʻgʻonchilar boshliqlaridan Abu Zakariyya Varaqsariy (844 yil) va Xoja Zakariyya Varaq (12-asr)lar dafn etilib, pishiq gʻishtdan maqbara bino qilingan. Shu bois bu qoʻrgʻon Rabodi Xoja nomi bilan shuhrat topgan.

Ad. Muhammadjonov A., Quyi Zarafshon vodiysining sugʻorilish tarixi, T. 1972. Abdulahad Muhammadjonov.

Manbalar
Rabot (Tojikiston)

Rabot — Tojikistondagi qishloq. Respublikaga boʻysunuvchi tumanlardagi Tursunzoda shahri tarkibiga kiradi. Jamiyat aholisi 13053 nafar (2015-yil).

Manbalar
Rabot (maʼnolari)

Rabot:

Aholi punktlari
 Rabot (Tojikiston) — Tojikistondagi qishloq;
 Rabot (Asht tumani) — daha;
 Rabot (Varzob tumani) — daha;
 Rabot (Ayniy tumani) — daha;
 Rabot — Buxoro tumanidagi qishloq;
 Rabot — Marokash poytaxti;
 Rabot (Tursunzoda) — daha;
 Rabot — Konibodom tumanidagi daha.

 Rabot — Boysundagi shaharcha

Boshqa 
 Raboti Malik — Qoraxoniylar davri karvonsaroyi;
 Rabot — neft koni (Tojikiston);
 Rabot eshontepa — arxeologik yodgorlik.
Rabot (shahar)

Rabot — Marokash poytaxti. Sale shahri bilan R.-Sale prefekturasini tashkil etadi. Atlantika okeani sohilida, unga Bu-Regreg daryosining quyilish yerida joylashgan. Aholisi 1,38 mln. kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Iqlimi subtropik, oʻrtacha temperatura yanvarda 12°, iyulda 22°. Yillik yogʻin 530 mm. Transport yoʻllarining muxim tuguni, temir yoʻl va avtomobil yoʻllari orqali mamlakatning boshqa yirik shaharlari, shuningdek, Jazoir va Tunis bilan bogʻlangan. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. R. — mamlakatning yirik iqtisodiy markazi. Sanoatining asosiy tarmoqlari: toʻqimachilik va tikuvchilik, oziq-ovqat, metallsozlik, koʻn-poyabzal, yogʻochsozlik, kimyo, poligrafiya. Mebel, mineral oʻgʻitlar ishlab chiqariladi. R. — mamlakatning ilmiy va madaniy markazi: universitet (1957), konservatoriya, ilmiy tadqiqot muassasalari, milliy teatr, Udayya muzeyi, xalq sanʼati va boshqa muzeylar, kutubxonalar bor. Shaharda banklar, hukumat idoralari joylashgan.

Shaharga 1150-yilda muvahhidlar tomonidan asos solingan. 17-asrda R.ga Andalusiyadan musulmon hunarmand va savdogarlarining koʻchib kelishi munosabati bilan shahar tez rivojlandi. 1627— 66 yillarda mustaqil Rif respublikasi poytaxti. 19-asrda R. siyosiy va iqtisodiy markazga aylandi. 20-asr boshlarida fransuz bosqinchilariga qarshi milliy ozodlik kurashi markazi. 1912—56-yillarda Fransiya protektoratining maʼmuriy markazi. 1956-yildan mustaqil Marokash davlatining poytaxti.

R.ning tarixiy markazi Bu-Regreg daryosi boʻyidagi qoya ustida joylashgan. Shaharning eski qismi 12-asr oxirida baland devor bilan oʻralgan. Meʼmoriy yodgorliklaridan Katta masjid (14-asr), Hasan masjidi (12-asr), maqbaralar, Qirol saroyi (1775) va boshqa saqlangan. Shaharning janubida yangi zamonaviy binolar qurilgan.

Manbalar 

Marokash shaharlari
Rabgʻuziy

Rabgʻuziy (taxallusi; asl ismsharifi Nosiriddin Burhoniddin oʻgʻli) (13-asr oxiri — Xorazmning Rabotoʻgʻuz mavzei — 14-asr boshlari) — turkiy shoir. 

Rabotoʻgʻuzda qozilik qilgan. Sharq xalqlari ogʻzaki ijodini, ayniqsa, rivoyatlarni, avliyo-anbiyolar toʻgʻrisidagi qissalarni chuqur oʻrgangan. Oʻzi ham koʻpgina ibratli hikoyatlar, qissalar yozgan. Turkiy xalqlar adabiyoti tarixida birinchilardan boʻlib nasrda rivoyatlardan hikoyat, hikoyatlardan qissa yaratishni boshlab bergan. Bizgacha "Qisasi Rabgʻuziy" (1309—10) asarigina yetib kelgan. Asar musulmon moʻgʻul beklaridan Nosiriddin Toʻqbugʻaning topshirigʻi bilan yozilgan. Kitob turkiy tilda, asosan, nasrda, madhiyalar, baʼzi qissalarning xulosalari, lirik kechinmalar va xotima qismi esa nazmda yozilgan. Qurʼoni karimdagi baʼzi lavhalar, islomga oid boshqa kitoblardan va Abu Ishoq Nishopuriyning "Qisas ul-anbiyo"sidan ayrim faktlar asarga asos qilib olingan. Asar anʼanaviy hamd va naʼt bilan boshlanadi, soʻng uning yozilish sababi, muallif haqida maʼlumot beruvchi qisqa soʻzboshi, keyin esa qissalar keladi. Jami 72 qissadan iborat. Mavzu doirasiga koʻra, asar qissalari juda rang-barang. Olamdagi butun mavjudot egasi boʻlgan Allohni ulugʻlash, paygʻambarlar hayotiga doir lavhalarni eslash, kamtarinlik va takabburlik, otaona va farzand munosabatlari, erk va adolat mavzulari shular jumlasidandir. Qissalar hajmi turlicha: Mas, Yusuf haqidagi qissa salkam 100 sahifani tashkil kilsa, Lut haqidagi qissa bir necha sahifadangina iborat. Qissalarda real hayot voqealari bilan bogʻliq mavzular ham uchraydi. Qissalar bayonida, personajlar tasvirida xalq ogʻzaki ijodining bevosita taʼsiri seziladi. Asarda maʼrifiy-didaktik hikoyatlar ham mavjud (Luqmon hikoyasi va boshqalar), qissalardagi hikoyatlarga dunyoviy ruh ham singdirilgan (Yusuf qissasi va boshqalar). R.ning bu asari oʻzbek adabiyotida badiiy nasr yodgorligining yetuk namunasi hamda 13—14-asrlar eski oʻzbek adabiy tilini oʻrganishda asosiy manba sifatida ahamiyat kasb etadi. Qissaning 15-asrga oid qoʻlyozmasi Londondagi Britaniya muzeyida, 16-asrda koʻchirilgan nusxasi Sankt-Peterburgda, 19-asrda koʻchirilgan qoʻlyozma, shuningdek, bosma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida (inv. №1025, 7397, 1874) saqlanadi. Qissayi rabguziy o`zbek so`z sanatining ajoyib obidasi hisoblanadi.Unda anbiyolar-payg`ambarlar xayotidan xikoya qiluvchi qadimiy sharq qissa va afsonalarini qayta ishlab, manzarali lavxalar,jonli tasvirlar, xiyla pishiq his-hayojon,kechinmalarga boy obrazlar hosil etgan.Asarda etiqod va imonga sodiqlik,pok insoniy axloqning badnaflik,xirsiy xasad,qonxo`rlik va noxaqliklar ustidan bo`lgan galaba tasvirlangan.

Adabiyotlar 
 Qisasi Rabgʻuziy, 1—2-kitob, T., 1990-91.
 Oʻzbek adabiyoti tarixi [5 j.li], 1j., T., 1977.
 Habib Abdunazar.

Manbalar 

 

Shoirlar
Turkiy shoirlar
Chigʻatoy ulusi
Ravalpindi

Ravalpindi — Pokistonning shim.sharqiy qismidagi shahar. Panjob viloyatida, togʻ etagida. Mamlakatning muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Panjobdan Afgʻoniston va Kashmirga boriladigan yoʻl ustida. Aholisi 1,4 mln. kishi (1998), aksariyati pushtu, kashmiri, gujarot va panjoblar. R. — transport yoʻllarining tuguni, muhim savdo-sanoat markazi. Oziq-ovqat, toʻqimachilik (ip gazlama, shoyi, movut, trikotaj), poyabzal, kimyo-farmatsevtika, neftni qayta ishlash, metallsozlik va mashinasozlik, sement korxonalari, temir yoʻl ustaxonalari bor. Hunarmandchilik rivojlangan. Shahar yaqinidagi neft va gaz konlaridan R.ga quvurlar oʻtkazilgan.

Mil. av. P. oʻrnida Gajipur sh. boʻlgan. Oʻrta asrlarda shahar Fotixpur-Baori deb atalgan. 14-asr boshida moʻgʻullar tomonidan buzib tashlangan. Keyinchalik shaharni gakkarlar qabilasining boshligʻi Ravalxon qayta tiklab, oʻz nomi bilan atagan. 1849-yilda R.ni inglizlar bosib olgan. 1947-yilgacha R. Buyuk Britaniyaning Hindistondagi eng yirik harbiy bazasi boʻlgan. 1947-yildan 1960-yillar boshigacha R. — Pokistonning muvaqqat poytaxti. Politexnika universiteti, kollejlar, harbiy muzey, arxeologiya muzeyi, kartinalar galereyasi, aeroport bor.

Manbalar 

 

Pokiston shaharlari
Ravvin

Ravvin ( - rabbi — ustozim) — iudaizmda dindorlar jamoasining rahbari, din xizmatchisi. Ravvin diniy aqidalarni talqin qiladi, diniy marosimlarga oid masalalarni hal etadi, baʼzi marosimlarni bajarib beradi, sinagogada vaʼz-nasihat qiladi.

Manbalar
Maurice Ravel

Maurice Joseph Ravel (; 1875.7.3, Fransiyadagi Sibur sh. — 1937.28.12, Parij) — fransuz kompozitori. Parij konservatoriyasini tugatgan (1905). Ijodida dastlab musiqiy impressionizm, 1917-yildan neoklassitsizm tamoyillarini rivojlantirgan. Asarlari koloritining boyligi, shakl va ritmlar ravshanligi, mavzular xalq (ayniqsa, ispan) kuylariga yaqinligi bilan ajralib turadi. "Suv oʻyini", "Aks tasvirlar", "Kechki Gaspar" (1905—08) asarlarida yangi fortepiano uslubini kashf etgan. Raqs kuylariga izchil murojaat qilib xoreografik simfoniya ("Dafnis va Xloya" baleti, 1911), xoreografik poema ("Vals", simfonik orkestr uchun, 1920) janrlarini yaratgan. 2 opera, 3 balet, 2 fortepiano konserti, simfonik, vokalsimfonik va kamer asarlar muallifi. "Bolero" (1928) fransuz simfonizmi choʻqqisidir. Uning musiqasi asosida Navoiy teatrida balet sahnallashtirilgan (1960). R. anʼanalari Oʻzbekiston kompozitorlari (A. Kozlovskiy, G. Mushel va boshqalar) ijodiga katta taʼsir etgan, S. Karimxoʻjayev "Ravel xotirasiga" nomli xoreografik poema (1974) yaratgan.

Manbalar 

 

Klassik musiqa
Bastakorlar
Ravensbryuk

Ravensbryuk (Ravensbruck) — fashistlar Germaniyasidagi ayollar konslageri (1939—45), Fyurstenberg sh. yaqinida. 130 mingdan ziyod ayol va bir necha yuz bola mahbus boʻlgan; 93 ming kishi yoʻq qilingan. 1945.30.4 da tirik qolgan mahbuslar Sovet Armiyasi tomonidan ozod qilingan.

Manbalar
Ravish

Ravish – mustaqil soʻz turkumlaridan biri; harakat va holatning belgisini, shuningdek, belgining belgisini bildiradi. Ravishlarning quyidagi maʼnoviy turlari mavjud: holat (tarz) ravishlari (tez, sekin, piyoda kabi); oʻrin ravishlari (uzoqda, yaqindan, pastda kabi); payt ravishlari (hozir, kecha, bugun kabi); daraja-miqdor ravishlari (ancha, sal, kam kabi); maqsad ravishlari (ataylab, joʻrttaga kabi); sabab ravishlari (noiloj, ilojsiz, chorasizlikdan kabi). Payt, oʻrin va maqsad ravishlaridan boshqa barcha Ravishlarni, eng umumiy
xususiyatlariga koʻra, bir turga kiritish va ularni holat (tarz) ravishlari deb atash mumkin.

Ravish mustaqil soʻz turkumi sifatida quyidagi morfologik xususiyatlar bilan ajralib turadi: 1) daraja kategoriyasiga ega: tez, koʻp (oddiy daraja) – tezroq, koʻproq (qiyosiy daraja) – eng tez, juda koʻp (orttirma daraja) kabi; 2) oʻzgarmas boʻlib, koʻpincha feʼllarga bogʻlanib keladi: Soʻrida qat-qat duxoba koʻrpachalar ustma-ust toʻshalgan edi; 3) Ravish ayrim oʻrinlarda sifat va otga bogʻlanib kelishi ham mumkin. Bunday hollarda Ravish belgining belgisini yoki predmetning belgisini emas, oʻzi bogʻlanib kelgan sifat yoxud otdan anglashilgan harakatlarning belgisini bildiradi: Kecha havo juda sovuq edi. U hozir beqiyos va tasavvur qilib boʻlmas baxtiyor edi; 4) Ravish yasovchi muxsus qoʻshimchalarga ega: cha, ona, larcha, lab va boshqa; 5) turlanmaydi va tuslanmaydi (otlashish hollari bundan mustasno).

Ravishlar morfologik va sintaktik usullar bilan yasaladi: doʻstona, qahramonlarcha, oylab (morfologik usul), har zamon, shu on, bir dam (sintaktik usul) kabi. Ravishlar tuzilishiga koʻra, sodda (kamtarona, vijdonan, butunlay), qoʻshma (har dam, bir yoʻla, ozmuncha, har qachon), juft (kechakunduz, qishin-yozin) va takroriy (ozoz, tez-tez, koʻp-koʻp) turlarga boʻlinadi. Ravishlarning anchagina, juda, kam, kamkam kabi shakllari modal shakl hisoblanadi. Ravishlar gapda hol, aniqlovchi va kesim vazifalarida keladi.

Adabiyot 
 Oʻzbek tili grammatikasi [Morfologiya, 1-j.], T., 1975.

Muhammadumarov Hojiakbar.

Manbalar 

Tilshunoslik