MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Astrodinamika

Astrodinamika – Osmon mexanikasining boʻlimi. Yerning sunʼiy yoʻldoshi, kosmik kema, sayyoralararo stansiya va kosmik apparatlarning harakat nazariyasini oʻrganadi. Astrodinamikani baʼzan „kosmodinamika“, „osmon ballistikasi“ debham atashadi. Har qanday sunʼiy kosmik kemani bir orbitadan ikkinchisiga oʻtkazish, optimal orbitalar topish, uni maʼlum yulduzlarga nisbatan oriyentirlash kabi qator muhim masalalar ham Astrodinamikada ishlab chiqiladi. Sayyoralararo uchishda Astrodinamikaning asosiy vazifasi kosmik apparat trayektoriyasini oldindan aniq hisoblab chiqishdir.U Oy va sayyoralarga parvoz qiladigan kosmik apparatni qachon, qanday tezliklarda va qaysi tomonga uchirish kerakligini, shart-sharoitga qarab eng qulay va optimal trayektoriyani oldindan koʻrsatib beradi. Astrodinamika Oy va sayyoralarning sunʼiy yoʻldoshlarini loyihalash ishlari bilan ham shugʻullanadi.

Manbalar

Havolalar 
 Maʼlumotlar ombori 

Astrodinamika
Astronomiya
Astrofotografiya

Astrofotografiya (ostro… vo fotografiya) – Astronomik kuzatuvlar usuli; osmon yoritqichlarini fotografik yoʻl bilan suratga olishga asoslangan. Astrofotografiya kosmik jismlarning nisbiy koordinatalari va harakatlarini aniqlash, parallaksii oʻlchash, Quyoshning toʻla tutilishi paytlarida Eynshteyn effektini kuzatish va boshqa qator masalalar bilan shugʻullanadi, astrofizika, yulduz astronomiyasi va osmon mexanikasiga oid zarur maʼlumotlarni beradi. Teleskop yordamida koʻzga koʻrinmaydigan juda xira kosmik jismlarni ham fotografik yoʻl bilan suratga olish mumkin. Ultrabinafsha va infraqizil nurlarga juda sezgir fotoemulsiya ixtiro qilinganidan keyin Koinotni oʻrganishga keng yoʻl ochildi. Bir vaqtning oʻzida bir qancha kosmik jismlar yoki obyektning toʻla tasvirini olish fotografik kuzatish usulining muhim xususiyatlaridan biridir. Fotosurat olingandan keyin uni sinchiklab oʻrganib, yulduzlar xaritasi va katalogi, Quyosh, Oy, sayyoralar, kometalar, tumanliklar, galaktikalar va boshqa kosmik jismlar haqida yangi-yangi maʼlumotlar olinadi. Fotografiya, dastlab, Quyosh va Oyning suratini olishda ishlatildi. Quruq fotoemul-siya paydo boʻlganidan soʻnggina yulduz va tumanliklarning fotosuratini olish imkoniyati tugʻildi. 1891-yilda fotografik usul bilan birinchi kichik sayyora ochildi.

Kometa va asteroidlarning deyarli hammasi Astrofotografiya usuli bilan kashf qilinadi. Fotografik usulning astrofizikada qoʻllanishi muhim maʼlumotlarni olishga va uning keskin rivojlanishiga imkon berdi. Yulduz qanchalik ravshan boʻlsa, fototasvirning diametri shunchalik katta va qoramtir boʻladi. Fotografiyaning bu xususiyati tufayli fotometriya paydo boʻldi (qarang Astrofotometriya).

Manbalar

Havolalar 
 Список полных солнечных затмений, что были зафиксированы
 История первых астрофотографий 
 История астрофотографии
 История астрофотографии (подробно на португальском)
 КРАТКАЯ ИСТОРИЯ АСТРОФОТОГРАФИИ В ПУЛКОВЕ
 Maʻlumotlar ambori 

Astronomiya
Astrofotometr

Astrofotometr (ostro… va foto, yunoncha metreo – oʻlchayman) – osmon jismlaridan kuzatuvchiga yetib kelgan yorugʻlik miqdorini (yulduz kattaligini) oʻlchaydigan asbob. Vizual, fotografik, fotoelektrik xillari bor. Vizual Astrofotometrda osmon yoritqichining yorugʻligi, toʻgʻrirogʻi yulduz kattaligini avvaldan maʼlum boʻlgan yorugʻlik manbai (elektr lampochkasi yoki yulduz) bilan solishtiriladi. Bunda elektr lampochkaga berilayotgan tok kuchlanishini oʻzgartirish yoki nurlar yoʻliga diafragma qoʻyish usulidan foydalaniladi. Quyosh, Oy, kometa va hokozaning ravshanligini oʻlchashda solishtirma manba sifatida elektr lampochka (ravshan obyektlar uchun) olinadi yoki radioaktiv elementlar yordamida ekranni yoritish usuli (xira obyektlar uchun) qoʻllaniladi. Vizual Astrofotometrda yuqori aniqlikka erishish qiyin. Fotografik fotometriya ham tekshiriluvchi va solishtiriluvchi manbalarning intensivligini taqqoslashga asoslangan. Hozir juda sezgir fotokoʻpaytirgichlar va elektron optik oʻzgartgichlar asosida yulduz elektrfotometri, oʻzgaruvchantok bilan ishlaydigan miltillovchi fotometrlar va foton sanoqchilar qoʻllanilmoqda. Ular yordamida yulduz kattaligini ± 0,001 aniqlikda oʻlchash mumkin. Kosmik jism nurlanishini toʻla oʻlchash uchun termoelement, bolometr va radiometrlar ishlatiladi. Osmon yoritqichi juda xira boʻlganda maʼlum vaqtda Astrofotometrning fotosezgir qatlamidan ajralib chiqayotgan foto elektronlar sonini sanashga asoslangan foton sanoqchi va energiyaning spektr boʻylab taqsimlanishini oʻlchovchi spektrobolometrlar qoʻllaniladi.

Manbalar

Havolalar 
 Maʼlumotlar ombori 
 Astrofotometr – Bolshaya sovetskaya ensiklopediya

Astronomiya asboblari
Astrofotometriya

Astrofotometriya (ostro… va foto, yunoncha metreo – oʻlchayman) – amaliy astrofizika boʻlimi; u osmon jismlaridan kelayotgan nurlarni oʻlchash va nurlanish spektrining turli qismlari ravshanligini oʻrganish bilan shugʻullanadi. Yoritqichlar ravshanligini aniqlashning eng sodda yoʻllari vizual va fotografik usullar hisoblanadi. Bunda ravshanligi maʼlum boʻlgan (standart) yulduzlardan taqqoslash maqsadida foydalaniladi. Zamonaviy ilmiy tadqiqot ishlari Astrofotometriyada asosan turli fotoelektrik nur qabul qilgichlar, xususan, fotoelektron koʻpaytirgich, fotoqarshilik, fotodiod va boshqa yordamida bajariladi. Bularning samarasi foto-emulsiyaga nisbatan kamida yuz marta yuqori. Astrofotometriyada zaryad aloqasiga asoslangan matritsali asboblar (SSD) qoʻllaniladi; bunda fotoelektrik va fotografik (tasvirni hosil qilish) xususiyatlari birgalikda hisobga olingan. Astrofizik obyektlar spektrida energiya taqsimotini oʻrganish maqsadida koʻp rangli Astrofotometriya qoʻllaniladi. U toʻlqin uzunlik X boʻylab spektrning turli qismlari uchun nurlanish oqimini oʻlchaydi va natijalarni yulduz kattaligi mbirligida ifodalab beradi. Pogson formulasitti yoritilganlik nurlanish intensivligi Iga toʻgʻri mutanosib ekani sababli, bu formula yordamida quyidagi munosabat keltirib chiqariladi: m(λ,)=_2,5lg[ (Iλ1)/I(λ,)]

Ushbu ayirma yulduzning rang koʻrsatkichi deyiladi. Uning qiymati qanchalik katta boʻlsa, yulduz rangi shunchalik „qizil“ hisoblanadi va bu rang maʼlum spektral oraliqqa mansub boʻladi. Umuman, yulduz kattaligi nechta spektral oraliq uchun topilishiga qarab shuncha rangli fotometriya qoʻllanilgan deyiladi. Yulduzlar spektrining turli qismlari uchun energiya taqsimotini oʻrganish dastlab fotometrik sistemani ishlab chiqishlikni talab etadi. Bu sistemaga har bir rangning effektiv toʻlqin uzunligi, uning effektiv yarim kengligi AL fotometrik standartlari (maʼlum yulduzlar uchun oʻlchangan nurlanish oqimi qiymatlari) va boshqa kiradi. Fotometrik sistemalar uch turga boʻlinadi: keng polosali (∆λ>300 A°), oʻrtacha polosali (100A)< <300A) va tor polosali (∆λ <100A). Amalda koʻproq keng polosali Astrofotometriya qoʻllanilib, ayniqsa uch rangli U(ultrabinafsha), V (koʻk), V(sariq) sistema yordamida topilgan U– V va V – Vrang koʻrsatkichlar orasidagi statistik diagrammadan zarur maʻlumotlar olinadi. Bu sistemani Xboʻyicha davom ettirib, qizil (K) va infraqizil (I) kattaliklar ham kiritilsa, besh rangli fotometriya hosil boʻlib, qoʻshimcha rang koʻrsatkichlar yordamida yoritqichning fizik xususiyatlari chuqurroq oʻrganiladi. Hozir 12 rangli keng polosali fotometrik sistema ishlab chiqilgan. Oʻrtacha va tor polosali sistemalar faqat maxsus hollarda ishlatiladi.

Manbalar

Havolalar 
 Maʼlumotlar ombori 

Astronomiya asboblari
Astrognoziya

Astrognoziya – Yulduz turkumlari va ravshan yulduzlarning osmon sferasida joylashishi haqidagi bilim. Astrognoziya olam tomonlari va vaqtni taqribiy aniqlashda hamda meteorlar, kometalar, ravshanligi oʻzgaruvchan yulduzlar va yangi yulduzlarni kuzatishda katta yordam beradi.

Manbalar

Havolalar 
 Maʼlumotlar ombori 

Astronomiya
Astroiqlim

Astroiqlim – Joy va iqlimning astronomik kuzatishlarga taʼsiri. Biror joyning Astroiqlim ini oʻrganishda teles-kopik kuzatishlar olib borib, kechalari yulduzning miltillashi, osmonning tiniqligi va yoritilganligi, kunduz kunlari esa Quyosh diski chetining yoki Quyosh dogʻining tebranish darajasi aniqlanadi. Kunduzi atm.ning tiniqligi G. A. Tixovning besh balli shkalasi boʻyicha topiladi. Astroiqlimni oʻrganishda joyning kamida bir yillik meteorologik sharoiti, jumladan, bulutsiz kechalarning soni, shamolning yoʻnalishi va tezligi, temperaturaning sutkalik, oylik va yillik oʻzgarishlari tekshiriladi. Oʻzbekistonda Toshkent, Chimyon, Kitob, Taxtaqoracha, Navgarzon va Fargʻona vodiysidagi bir qancha joylarning Astroiqlimi oʻrganilgan.

Manbalar

Havolalar 
 Maʼlumotlar ombori 
 Statya „Astroklimat“ P.V. Щeglova, Astronet
 Statya v ensiklopedii „Krugosvet“
 Statya v „Bolshoy sovetskoy ensiklopedii“
 Forum, posvyaщyonniy voprosam astroklimata
 Jivaya vselennaya. Astroklimat 
 Karta s ukazaniem mest luchshego astroklimata na Zemle

Astronomiya
Meteorologiya
Astrokomparator

Astrokomparator (astro… va lot comparo– taqqoslayman) – kosmik jismlarning ikki fotosuratini yoki spektrogrammasini oʻzaro solishtiradigan oʻlchash asbobi. Astrokomparator ikki xil boʻladi: blink komparator va stereo komparator. Astrokomparator xususiy harakatlari katta yoki Quyosh tizimiga yaqin yulduzlarni topishda, asteroidlar va oʻzgaruvchan yulduzlarni qidirishda keng qoʻllaniladi.

Manbalar

Havolalar 
 Ma'lumotlar ombori 

Astronomiya
Astrolyabiya

Astrolyabiya (lot. astrolibium), usturlab – joyning geografik koordinatalarini, vaqtni, obyektning azimutini, yulduzlarning chiqish va botish paytlarini, shuningdek amaliy astronomiyanit boshqa masalalarini hal qilishda ishlatiladigan koʻchma astronomik asbob. Astrolyabiya qadim zamonlardan (miloddan avvalgi 2-asrdan) beri maʼlum. Turli davrlarda tuzilishi va tashqi koʻrinishi turlicha boʻlgan. Oʻrta asrlarda Sharq mamlakatlarida keng tarqalgan. Astrolyabiya darajalarga boʻlingan doira, chizgʻich va vizirlovchi dioptrdan iborat. Yoritqich balandligini aniqlash paytida Astrolyabiya maxsus halqa yordamida osib qoʻyilgan (rasmga q.) 17-asrda tayyorlangan Astrolyabiyalarning biri Toshkentdagi tarix muzeyida saqlanmoqda. Astrolyabiya gorizontal burchaklarni oʻlchashda keng qoʻllanilgan. Hozir qoʻllaniladigan Astrolyabiya astrometriya muammolarini hal qilishda keng ishlatiladigan murakkab asbob. Shulardan biri Danton Astrolyabiyasi deyiladi. Uning yordamida vaqtni, geografik kenglama va uzunlamani aniqlash, Yer qobigʻining harakatini tekshirish mumkin.

Manbalar

Havolalar 
 Maʼlumotlar ombori 

Astronomiya asboblari
Astronomiya
Astronavigatsiya

Astronavigatsiya – Dengiz kemasi, samolyot, Yerning sunʼiy yoʻldoshi, kosmik kemalar va boshqalarning harakat yoʻnalishi va vaziyatini aniqlash usuli. Dengiz kemasi yoki samolyotning vaziyati va harakat yoʻnalishini astronomik kuzatishdan aniqlash usullari dengiz astronomiyasi yoki aviatsiya astronomiyasida oʻrganiladi. Hozir Yerning sunʼiy yoʻldoshlari yerdamida dengiz va okeanlardagi kemalar va avtomatik apparatlarning vaziyatlarini, ioʻnalishlarini, tezligini va orbitalarini Yer, Oy, Quyosh va koordinatlari juda aniq yulduzlarga nisbatan hisoblab, tekshirib borish Astronavigatsiyaning vazifalari hisoblanadi. Quyosh sistemasidagi sayyoralararo uchishni va Yerga yaqinlashib oʻtadigan kometalar tomon yuboriladigan avtomatik apparatlarni boshqarish va aynan moʻljalga olib borish ishlari ham Astronavigatsiyada bajariladi.

Manbalar

Havolalar 
 Maʼlumotlar ombori 

Astronomiya
Astronomik belgilar

Astronomik belgilar – Quyosh, Oy, sayyoralar, zodiak yulduz turkumlari hamda sayyoralarning roʻpara turish va birlashish nuqtalari, Oy fazalari va boshqalarni ifodalash uchun ishlatiladigan shartli belgilar. Astronomiyaga oid adabiyotlarda, yilnomalar va taqvim (kalendar)larda qoʻllaniladi. Baʼzi Astronomik belgilar hafta va oy kunlarini belgilashda ham ishlatiladi.

Sayyora belgisi, Oy va Pluton 

Neptun belgisi – uch nayzali, Plutonniki esa Persival Lovell nomidan qisqartilib chiqqan (PL).

Mitti sayyora:

Manbalar

Havolalar 
 Maʼlumotlar ombori 

Astronomiya
Belgilar
Vilgelm I (german imperatori)

Vilgelm I (), (22-mart 1797 — 9-mart 1888) — 18-yanvar, 1871-yildan german imperatori (kayzer), 7-oktabr, 1858-yildan Prussiya qirolligining regenti, 2-yanvar, 1861-yildan Prussiya qiroli. Pruss general-feldmarshali. Germaniya birlashtirilgandan soʻng German Imperiyasining birinchi hukmdori.

Taxtgacha boʻlgan hayoti va harbiy faoliyati 
Fridrix Vilgelm IIIning ikkinchi oʻgʻli boʻlganligi sababli taxtning vorisi sanalgan Vilgelm cheklangan taʼlim olgan. U armiyada 1814-yildan boshlab xizmat qilgan, Napoleonga qarshi kurashgan va raportlarga qaraganda juda jasur jangchi boʻlgan; 1814-yil 3-avgustda 4-darajali Avliyo Georg Ordeni bilan mukofotlangan. U 1815-yildan keyingi diplomatik missiyalarda qatnashib, kuchli diplomatga aylangan. 1848-yilda u akasi qirol Fridrix Vilgelm IVga qarshi koʻtarilgan qoʻzgʻolonni bostirgan.

Regent shaxzoda 
1857-yilda Fridrix Vilgelm IV insult sababli umrining ohirigacha aqliy nosogʻlom boʻlib qoladi. Vilgelm akasining regentiga aylandi.

Qirol va Kayzer 
1861-yil 2-yanvarda Fridrix Vilgelm IV vafot etgach, Vilgelmga Kenigsbergda Vilgelm I Pruss sifatida toj kiydirildi.

Unga toj bilan birga qirol va liberal parlament oʻrtasidagi nizo ham qoldirildi. U siyosatga akasidan qaraganda kamroq aralashganligi sababli neytral shaxs deb hisoblashgan. Lekin u muammoning konservativ yoʻlini topdi: Otto fon Bismarkni bosh vazir etib tayinladi. Pruss konstitutsiyasiga koʻra bosh vazir parlamentga emas, balki, faqatgina qirolga boʻysungan. Bismark bu lavozimni senyorga nisbatan vassallik majburiyati deb atagan. Ammo aynan Bismark ham tashqi, ham ichki siyosatni boshqargan; u bir necha marta Vilgelmning roziligini isteʼfoga chiqish tahdidi bilan olgan.

Fransiya-Prussiya urushidan soʻng Vilgelm Lyudovik XIVning qasri Versalda 1871-yilning 18-yanvarida german imperatori deb eʼlon qilindi.
Bu marosimdan soʻng Shimoliy Germaniya ittifoqi German Imperiyasiga aylantirilgan (.

Bu imperiya federativ boʻlgan; imperator davlat boshligʻi va federal monarxlar(Bavariya, Vyurtemberg, Saksoniya qirollari, Baden, Gessen buyuk gersoglari va boshqalar, shu jumladan, erkin shaharlar senatlari) prezidenti(tenglar orasida birinchi) sanalgan. Vilgelm “German imperatori” unvonini oʻz xohishiga qarshi ravishda olgan, u koʻproq “Germaniya imperatori” unvonini xohlagan. Ammo, feodal monarxlarni bu qoniqtirmagan.

Oilasi 
1829-yilda Vilgelm buyuk gersog Saksen-Veymar-Eyzenaxlik Karl Fridrixning qizi Avgustaga uylandi. Bu turmushda ikki farzand tugʻilgan:

 Fridrix III (1831-1888), keyingi Prussiya qiroli;
 Luiza (1838-1923), 1856-yilda badenlik buyuk gersog Fridrix Iga turmushga chiqgan.

Vilgelm Iga oʻrnatilgan yodgorliklar 
Hech qaysi monarxga atab Vilgelm Iga oʻxshab koʻp yodgorliklar oʻrnatilmagan. Pruss yodgorliklar instituti tomonidan Vilgelm Ining 450dan ortiq haykali roʻyxatga olingan.

Havolalar 

 
Germaniya tarixi
Prussiya qirollari
Regentlar
German imperatorlari
Gogentsollernlar
Kimyoviy kuyish

Kimyoviy kuyish — odam tanasiga kimyoviy faol va toksik moddalar, ximikatlar (suyuq ammiak, ammiakli suv, ishqoriy natriy, oltingugurt kislotasi kabilar)ning tushishi. Kislota, ishqor yoki suyuq ammiak bilan kimyoviy kuyganda tananing kuygan qismini koʻp miqdordagi suv oqimi bilan 15-20 minut davomida yuviladi. Koʻzga kislota yoki ishqor tushganida ham xuddi shunday holatda maxsus fontanchali kran yordamida koʻzlar yuvilishi kerak. Odam tanasida kislotani ishqor bilan yoki aksincha holatda neytrallash mumkin emas. Keyingi yordam koʻrsatish uchun jabrlanuvchini zudlik bilan tibbiyot muassasasiga joʻnatish shart.

Jarohatlar
Termik kuyish

Termik kuyish — odam tanasiga yuqori haroratli moddalar (bugʻ, kondensat, qaynoq suv, gaz) larning tushishi, shuningdek, odam tanasining issiq, izolyatsiyalanmagan yuzalarga teginishi natijasida kelib chiqadi.

Termik kuyishlarda tananing kiyimdan xoli qismini spirt yoki marganes-kaliy eritmasi bilan artish kerak. Pufakchalarni shishlarni yorib tashlash mumkin emas. Darhol tibbiyot punktiga murojaat etish lozim. Kiyim yonayotgan boʻlsa, yonayotgan shaxs tartibsiz yugurmasligi uchun zudlik bilan uni oʻchirish chorasini koʻrish kerak. Chunki bu alangani kuchaytiradi. Yonayotgan shaxsni tezlik bilan yonayotgan tarafini yuqoriga qilib polga yotqizish va ustidan junli qalin material bilan yopib havodan toʻsish, bundan keyin esa, ehtiyotkorlik bilan kuygan joylardagi kiyim qismlarini qirqib olish va yechish kerak. Bunda pufakchalarni yorilishiga yoʻl qoʻymaslik zarur. Kuyish joylarini spirt bilan artish va tibbiyot punktiga murojaat etish yoki tez yordam chaqirish lozim.

Jarohatlar
Shlangli protivogazlar

Shlangli protivogazlar — nafas yoʻllarini izolyatsiyalovchi turdagi himoya vositalari boʻlib, havodagi kislorodning oʻta past miqdorida yoki har qanday kimyoviy-fizik xususiyatdagi zaharli moddalarning oʻta yuqori konsentratsiyalaridan himoyalanishda qoʻllaniladi. Shlangli protivogazning ishlash mohiyati shundaki, unda nafas olish uchun beriladigan havo zararlanmagan, toza hududdan olinadi yoki avvaldan tozalanadi.

Shlangli protivogazlar gazsimon zaharli moddalar yoki CO2 yigʻilib qolishi mumkin boʻlgan, kimyoviy mahsulotlar saqlanadigan har xil turdagi sigʻimlar, yomkostlarni tozalash va taʼmirlashda, quduqlarda, kimyoviy ishlab chiqarish joylarining yerosti oʻtkazishlarida, dimoxodlarda, yertoʻlalarda ish bajarilganda qoʻllaniladi.

Shlangli protivogazlar ikki xil turda: PSh-1 va PSh-2 markirovkalari bilan ishlab chiqariladi.

Shlangli protivogaz PSh-1 quyidagilardan tuzilgan: armirovanniy rezina shlangli gofer trubka va shlem-maska, filtrlash korobkasi (olinayotgan nafasni changlardan tozalash uchun) va shlang uchini toza havo hidida qotirish uchun metall shtirlardan iborat. PSh-1 komplektiga quyidagilar kiradi: qutqaruv tasmasi, signal-qutqaruv arqoni, uch xil oʻlchamdagi shlem-maskalar va quti. PSh-2 ham xuddi PSh-1 kabi tuzilgan, faqat uning komplektiga havo haydash uskunasi-vozduxoduvka kiradi.
Noyabr inqilobi

Noyabr Revolyutsiyasi, () — Germaniyaning Birinchi Jaxon urushida magʻlubiyatga uchrashi darakchilari boʻlgan ijtimoiy va iqtisodiy tanglik sababli German Imperiyasida 1918-yil noyabrda roʻy bergan revolyutsiya. Revolyutisiya Germaniyada Veymar Respublikasi nomi ostidagi parlament demokratiyasi vujudga kelishiga sabab boʻldi.

Tarixi 

Revolyutsiya Vilgelmsxafen va Kilda boshlanib, bir necha kun ichida butun Germaniyaga tarqalgan matroslar qoʻzgʻolonidan boshlangan. 1918-yil 9-noyabrda kayzer Vilgelm II urush harakatlarini davom ettirishni jinnilik deb hisoblagan harbiy shtab boshligʻi Vilgelm Gryoner bosimi ostida davlatdan qochib ketadi (Vilgelm II 28-noyabr Niderlaniyada taxtdan rasmiy ravishda voz kechadi). 1918-yil 9-noyabrda Germaniya respublika deb eʼlon qilinadi. Hukumat tepasiga sotsial-demokratik partiya (GSDP) keladi.

Roza Lyuksemburg va Karl Libknext qoʻl ostidagi kommunistlar revolyutsiyaning davom ettirilishi va Germaniyada sovet hukumati eʼlon qilinishi maqsadida sotsial-demokratlarga qarshi 1919-yil yanvarda qoʻzgʻolon koʻtarishadi. Haqiqiy fuqarolik urushining xavfi paydo boʻladi. Qoʻzgʻolon Gustav Noske qoʻl ostidagi Fraykor harbiy otryadlari tomonidan bostirilib, Libknext va Lyuksemburg sudsiz oʻldirilishadi.

Bavariyada xuddi oʻsha fraykor otryadlari tomonidan yoʻq qilingan Ernst Toller boshchiligidagi Bavariya Sovet Respublikasi vujudga keladi.

Urush rasmiy ravishda 1919-yil 11-avgustda respublika prezidenti Ebert Veymar konstitutsiyasini imzolagandan soʻng tugaydi.

Urushdagi magʻlubiyat va qoʻzgʻolon 

1918-yilda kelib Germaniyaning urushda magʻlub boʻlishi aniq boʻlib qoldi. Magʻlubiyatning asosiy sabablari esa dushmanlarda askarlar sonining ikki barobar koʻpligi (1917-yil AQSH urushga qoʻshilganligi sababli), qurollar soni boʻyicha dushman ustunligi va olmon askarining yaxshi ovqatlana olmasligi edi. Davlat ichida ochlik keng ravishda tarqaladi. Bu narsa armiyaga ham tegishli edi.

1918-yil kuzida nemis oliy qoʻmondonligi yaxshiroq sulh natijalariga erishish uchun nemis flotini britan flotiga qarshi joʻnatishga qaror qiladi. Bu esa askarlarini aniq oʻlimga joʻnatish bilan teng edi. Matroslarga ularni harbiy tayyorgarlikga joʻnatilishayotganligi haqida aytilganiga qaramasdan, matroslar orasida ularni aldashganligi toʻgʻrisida habarlar tarqaladi''.

Manbalar 

Germaniya tarixi
Astronomik punkt

Astronomik punkt – Astronomik kuzatishlardan kenglama va uzunlamasi hamda yoʻnaltirilgan predmet azimuti topilgan yer yuzasidagi nuqta. Baʼzi Astronomik punktlarda yuqoridagi u yoki bu parametr aniqlanmagan boʻlishi mumkin. Agar Astronomik punkt triangulyatsion punkt bilan mos tushadi va unda uch astronomik kattalik aniqlangan boʻlsa, u Laplas punkta deyiladi. I va II darajali triangulyatsiyada Astronomik punkt har 70–100 kmda aniqlanadi. Oddiy Astronomik punktdan tashqari boshlangʻich Astronomik punkt ham boʻladi. Ularda astronomik uzunlama alohida eʼtibor va aniqlik bilan topiladi. Ular kuzatuvchining xususiy xatolarini aniqlash uchun xizmat qiladi.

M<anbalar

Havolalar 
 Maʻlumotlar ombori 

Astronomiya
Astronomik soatlar

Astronomik soatlar – Astronomik kuzatishlarda qoʻllaniladigan aniq va xatosiz yuradigan soatlar. Vaqtni katta aniqlik bilan bilish astronometriyada va amaliy astronomiyaning bir necha boʻlimlarida juda zarur hisoblanadi. Qadim zamonlardan to 15-asr gacha astronomiya va boshqa ehtiyojlar uchun quyosh, qum va suv soatlaridan foydalanib kelingan. Mexanizmli soat astronomiyada birinchi marta 1484-yilda qoʻllanilgan. 1647-yilda Gyuygens (Gollandiya) mayatnikli soatlarni ixtiro qilgandan soʻng ular astronomiyaga ham joriy etildi. Bunday soatlardan 20-asr oʻrtalarigacha astronomik rasadxonalarda foydalanib kelindi. Dengizda suzish va aviatsion astronomiyada mayatnikli soatlardan foydalanib boʻlmaslik xronometrii ixtiro etishga olib keldi. Uning aniqligi mayatnikli soatlarnikidan kam. Eng koʻp tarqalgan mayatnikli Astronomik soatlar „Rifler“, „Short“, „Etalon“ soatlarini koʻrsatish mumkin.

20-asr 40–50-yillarida astronomiyada kvars soatlari va keyinroq atom soatlari qoʻllanila boshlandi. Mayatnikli soatlarda tebranish davrining oʻzgarmas boʻlishini mayatnik bajarsa, kvars soatlarida kvarsdan tayyorlangan plastinkaning pyezoelektrik tebranishi, atom yoki molekulyar soatlarda esa atomlarning molekuladagi harakati (masalan, azot atomining ammiak molekulasidagi davriy tebranishi) boshqaradi. Atom soatlarining aniqligi 10-9 – 10-10 sek. Atom soatlarining 00 soat 00 minut 00 sekundi joylardagi har bir sutkaning boshlanishiga aniq mos tushishi shart. Bu masala osmonda oldindan tanlab olingan bir necha oʻn yulduzning joylardagi meridiandan oʻtish vaqgini maxsus passaj asbobi yordamida aniqlab hal etiladi.

Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Astronomiya institutida yuqorida nomlari keltirilgan soatlarning har qaysisidan bor. Ulardan „oʻz vazifasini bajarib“ boʻlganlarining noyoblari mazkur institutda tashkil etilgan muzeyda saqlanmoqda.

Manbalar

Havolalar 
 Maʼlumotlar ombori 

Astronomiya