MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Li Dun Su

Li Dun Su (1914-yil 11-dekabr, Koreya – 1970-yil 22-sentyabr) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati, Quyi Chirchiq tumani, Engels nomidagi kolxoz agronomi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1953).

Biografiyasi 
Li Dun Su 1914-yil 11-dekabrda Koreyada dehqon oilasida tavallud topgan. Keyinchalik qarindoshlari bilan birga Rossiya imperiyasining Primorsk viloyatiga koʻchib ketgan. 1932-yildan boshlangʻich maktab oʻqituvchisi, 1936-yildan Tinchen Buddonovskiy tumanida koreys boshlangʻich maktabi mudiri lavozimlarida faoliyat olib borgan. Li Dun 1937-yilda Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati, Qozogʻiston SSRdagi maxsus turar-joyga surgun qilingan. 1937-yildan Dengiz tumani, Kudryashevo qishlogʻidagi boshlangʻich maktabda mudir boʻlib ishlagan.

Li Dun 1939-yilda Guryev pedagogika texnikumini tamomlab, Oʻzbekiston SSRga koʻchib oʻtgan. 1939–1942-yillar oraligʻida Toshkent viloyati Quyi Chirchiq tumani Budonniy nomidagi kolxozda oddiy kolxozchi, brigada boshligʻi keyinchalik brigadir boʻlib ishlagan. Li Dun Su 1941-yilda KPSS safiga kirgan. 1943-yilda Quyi Chirchiq viloyatidagi „Sotsializm yoʻli“ kolxoziga rais etib saylangan. 1951-yildan shu kolxozda dala dehqoni boʻlgan.

Li Dun Su 1951-yilda Toshkent qishloq xoʻjalik institutining agronomiya kurslarini tamomlagan, soʻngra 1967-yilgacha Quyi Chirchiq tumanidagi Engels nomidagi kolxozda agronom boʻlib ishlagan. Kanop va jut yetishtirishda ilgʻor agrotexnika usullari joriy etgan. Uning samarali mehnati tufayli 1953-yilda kolxoz jami 221,2 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 63,5 sentnerdan davlatga koʻkat poyasi topshirgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1953-yil 21-dekabrdagi farmoni bilan Lenin ordeni, "Oʻroq va Bolgʻa" oltin medali va Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan.

Agranom 1955-yilda VDNKh Butunittifoq koʻrgazmasida qatnashgan. 1964-yilda Toshkent qishloq xoʻjaligi texnikumini agronom-seleksiyachi mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan.

1963-yil Quyi Chirchiq viloyati Soldatskiy qishloq Sovetiga, 1969-yil Oqqo‘rg‘on tumani Kirov qishloq Sovetiga deputat etib saylangan.

Li Dun Su 1970-yil sentyabr oyida vafot etgan. U Quyi Chirchiq tumani (hozirgi Oqqoʻrgʻon tumani) sobiq Engels nomidagi kolxoz qabristoniga dafn etilgan.

Mukofotlari 
Li Dun Sy Sotsialistik Mehnat Qahramoni, Lenin ordeni hamda „1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Toshkent viloyatida dafn etilganlar
Quyi Chirchiq tumani Engels nomidagi kolxozning Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Toshkent viloyatida vafot etganlar
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
1970-yilda vafot etganlar
22-sentyabrda vafot etganlar
1914-yilda tugʻilganlar
11-dekabrda tugʻilganlar
Chjen Gi Txa

Chjen Gi Tya (1901-yil 25-avgust Shimoliy Hamgyon, Koreya – 1983-yil 12-yanvar, Toshkent viloyati Bekobod) – Oʻzbekiston SSR, Toshkent viloyati Quyi Chirchiq tumani Budonniy nomidagi kolxoz aʼzosi. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1951).

Biografiyasi 
Chjen Gi Tya 1901-yil 25-avgust Koreyaning Shimoliy Hamgyon viloyatida dehqon oilasida tavallud topgan. XX asrning birinchi oʻn yilligida ota-onasi bilan Rossiyaning Uzoq Sharqiga koʻchib ketgan. 1915-yilda Olginskiy tumanidagi Taudemi qishlogʻidagi oʻrta maktabning yetti sinfini tugatgan. Chjen Gi 1916-yildan Vladivostok okrugi Suchanskiy volostining Nyamxondon qishlogʻida dehqonchilik bilan shugʻullangan. 1931-yildan Nyamxondon qishlogʻidagi Bulonnovskiy tumanidagi „Yangi yoʻl“ kolxozining hisobchisi boʻlib ishlagan.

Chjen Gi Tya 1937-yilda O‘zbekiston SSR Toshkent viloyatidagi surgun qilingan. 1938-yildan Quyi Chirchiq viloyatidagi „Krasniy Vostok“ kolxozining gidroelektr stansiyasida qurilishi prorabi, brigada boshligʻi, chorvachilik boʻyicha rais oʻrinbosari hamda brigadir lavozimlarida faoliyat olib borgan. 1946-yilda Butunittifoq Kommunistik (bolsheviklar) partiyasiga aʼzo boʻlgan.

1950-yilda Chjen Gi Tya boshchiligidagi dala jamoasi 4 gektar maydonning har gektaridan oʻrtacha 107,1 sentnerdan yashil kanop poyasi yigʻib olgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1951-yil 15-oktabrdagi farmoni bilan Chjen Gi „1950-yilda kolxozlar tomonidan majburiy yetkazib berish va sugʻoriladigan yerlarda yashil kanop poyasidan yuqori hosil olgani va qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini kontraktatsiya qilgani“ Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va „Oʻroq va Bolgʻa“ oltin medali bilan taqdirlangan.

1952-yildan Quyi Chirchiq tumanidagi Budonniy kolxozida doʻkon mudiri hamda oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan. 1955-yildan Toshkent viloyati Bekobod tumanida oddiy kolxozchi boʻlgan.

Chjen Gi 1957-yildan Tojikistonda yashab, turli qishloq xoʻjaligi korxonalarida faoliyat yuritgan. 1966-yilda Oʻzbekiston SSRga qaytib kelgan. Bir yil Bekobod IIB qoʻriqlash boʻlimida qorovul boʻlib ishlagan.

Umrining soʻnggi yillarida Bekobodda yashagan. 1983-yil yanvar oyida vafot etgan.

Mukofotlari 
Chjen Gi Tya Sotsialistik Mehnat Qahramoni, 1951-yilda Lenin ordeni, 1953-yilda Mehnat Qizil Bayroq ordeni hamda „1941–1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ medali bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Quyi Chirchiq tumani Budyonniy nomidagi kolxozning Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Bekobodda vafot etganlar
1983-yilda vafot etganlar
12-yanvarda vafot etganlar
1901-yilda tugʻilganlar
25-avgustda tugʻilganlar
Leonid Aronzon

Leonid Lvovich Aronzon (1939-yil 24-mart, Leningrad – 1970-yil 13-oktyabr, Gʻazalkent) – rus shoiri.

Biografiya 
Leonid Lvovich 1939-yil 24-martda Leningradda Mogilyovdan kelgan muhojirlar, qurilish muhandisi Lev Moiseyevich Aronzon (?–1975) va shifokor Hana Xaimovna (Anna Efimovna) Aronzon (qizlik familiyasi Geller, 1902–1989), oilasida tavallud topgan. Otasi Lev Aronzon Mogilyovda maktabni tugatgandan soʻng, Leningrad qurilish institutini hamda koʻpriklar va tunnellarni loyihalash boʻyicha ixtisoslashgan Moskva oliy texnil institutini tamomlagan. Onasi, Mogilyov savdogari Xaim Neuxovich Gellerning qizi va ravvinlarning nabirasi boʻlgan. Hana I. I. Mechnikov nomidagi Leningrad davlat tibbiyot bilimlari institutini tamomlagan. Ota-onasi 1926-yilda Leningradda turmush qurishgan. Oilasi 2-Sovet koʻchasida, 27-uyda yashagan.

1941-yil iyul oyining oxirida Lev Moisyevich va oʻgʻllari Leonid va Vitaliy Butunittifoq dizayn alyuminiy-magniy instituti „Giproaluminiy“ bilan birga Lyonvaga evakuatsiya qilingan. Onasi, oʻsha paytga qadar harbiy shifokor, tibbiy xizmat mayori boʻlgan va qamalda boʻlgan Leningradda qolgan. Hana Xaimovna Leningrad va Volxov frontlaridagi dala gospitallarida xizmat qilgan, keyinchalik Lenva va Dedyuxin evakuatsiya kasalxonalarida boshliq boʻlib ishlagan. 1944-yil Leningradda Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangan (1945). 1944-yil avgust oyining oxirida Leonid va uning ukasi Leningradga onasining yoniga qaytib kelishgan.

Leonid Lvovich 1957-yilda 167-sonli oʻrta maktabni va 1963-yilda Leningrad pedagogika institutini tamomlagan (avval Biologiya va tuproq fakultetida oʻqigan, keyin filologiya fakultetida va 1959-yilda institutning sirtqi boʻlimida tahsil olgan). Leonid oʻqish paytida boʻlajak rafiqasi Rita Moiseyevna Purishinskaya (1935–1983) bilan tanishgan va u bilan 1958-yil 26-noyabrda turmush qurgan. 1960-yilda oyogʻida ostit kasalligi boʻlganligi tufayli yetti oy kasalxonada yotgan, shundan soʻng nogiron boʻlib qolgan. U kechki maktabda dars bergan va pul topish uchun ilmiy-ommabop filmlar uchun ssenariylar yozgan. Aronzon 1960-yillarning boshlarida Iosif Brodskiy bilan muloqot qilgan (1960-yilda unga geologiya-qidiruv ekspeditsiyasida ishga kirishda yordam bergan), 1965-yilda Vladimir Erl va Malaya Sadovayaning boshqa shoirlari bilan tanishgan hamda Mixnov-Voytenko va A. Altshuler bilan doʻstlashgan. 1960–1970-yillarda kuchli depressiyadan aziyat chekkan.

Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, Leonid Lvovich Oʻrta Osiyoga safari chogʻida ov miltigʻi bilan oʻzini otgan. Biroq, patologik tekshiruv natijalariga koʻra, bu baxtsiz hodisa boʻlganligini koʻrsatadi. U Gʻazalkentdagi shifoxonada vafot etgan.

Manbalar 

Gʻazalkentda vafot etganlar
1970-yilda vafot etganlar
13-oktabrda vafot etganlar
Sankt-Peterburgda tugʻilganlar
1939-yilda tugʻilganlar
24-martda tugʻilganlar
Tsoy Pon Nam

Tsoy Pon Nam (1912-yil, Taudemi, Primorskaya viloyati – 1958-yil, Toshkent viloyati) – Oʻzbekiston SSR Toshkent viloyati, Yuqori Chirchiq tumani „Pravda“ kolxozining brigadiri. Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1954).

Biografiyasi 
Tsoy Pon Nam 1912-yilda (boshqa maʼlumotlarga koʻra 1902-yilda) Koreyaning Janubiy-Ussuriysk uyezdi, Suchanskiy volosti, Primorskaya viloyati Taudemi qishlogʻida dehqon oilasida tavallud topgan. 1930-yillarda mahalliy „Molniya“ kolxozida ishlagan. 1937-yilda O‘zbekiston SSR Toshkent viloyatiga surgun qilingan. 1938-yildan Yuqori Chirchiq tumanidagi „Pravda“ kolxozida oddiy kolxozchi boʻlib ishlagan. 1950-yildan shu kolxozda dala brigadasida brigadir lavozimida faoliyat olib borgan.

1953-yilda brigadir Tsoy Pon Nam boshchiligidagi dala brigadasi 44,2 gektar maydondan gektariga oʻrtacha 119,1 sentnerdan yashil jut poyasini yigʻib olgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1954-yil 8-fevraldagi farmoni bilan Tsoy Nam „1953-yilda kolxozning barcha turdagi qishloq xoʻjaligi mahsulotlari boʻyicha majburiy yetkazib berganligi, shartnomalarni bajarganligi, yashil jut poyasidan yuqori hosil olganligi va MTS ishiga natura shaklida haq toʻlagani uchun“ Sotsialistik Mehnat Qahramoni unvoni, Lenin ordeni va „Oʻroq va Bolgʻa“ oltin medali bilan taqdirlangan.

Tsoy Pon Nam 1958-yilda Toshkent viloyati Yuqori Chirchiq tumqnida vafot etgan. U Yuqori Chirchiq tumanidagi sobiq „Pravda“ kolxozi qabristoniga dafn etilgan (bugungi kunda – Yuqori Chirchiq tumanidagi „Guliston“ fermer xoʻjaligi).

Mukofotlari 
Tsoy Pon Nam Sotsialistik Mehnat Qahramoni, 1954-yil Lenin ordeni hamda 1964-yil Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti Prezidiumining Faxriy yorligʻi bilan taqdirlangan.

Manbalar 

Yuqori Chirchiq tumani Pravda kolxozining Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Toshkent viloyatida vafot etganlar
1958-yilda vafot etganlar
1912-yilda tugʻilganlar
Lenin ordeni sohiblari
Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Richard Fasmer

Richard Richardovich Vasmer (, 9-oktyabr 1888-yil, Sankt-Peterburg, Rossiya imperiyasi – 1938-yil 22-fevral, Toshkent, SSSR) – rus va sovet numizmati, sharqshunos-arabshunos. I. Y. Krachkovskiyning fikricha Vasmer „sharq, ayniqsa musulmon numizmatikasi boʻyicha eng buyuk mutaxassisi boʻlgan“. Shvetsiya Qirollik adabiyot, tarix va qadimiy yodgorliklar akademiyasining xorijiy muxbir aʼzosi (1929). Mashhur nemis tilshunosi, slavyan Maks Vasmerning ukasi.

Vasmer rus nemislari oilasida tavallud topgan. U Karl May gimnaziyasini, Leypsig va Sankt-Peterburg universitetlarini tamomlagan, Ermitajga ishlashga taklif qilingan va muzey kolleksiyasida arab tangalarini kataloglash bilan shugʻullangan. Birinchi jahon urushida qatnashgan. 1918-yilda Ermitajga qaytib keldi va Davlat Moddiy madaniyat tarixi akademiyasining Numizmatika va gliptika boʻlimida kotib lavozimida faoliyat olib bordi. Vasmer hibsga olingunga qadar Ermitajda sharq numizmatikasining bosh kuratori boʻlgan. ּ1925-yilgacha SSSRda Sharq tangalarining birinchi koʻrgazmasida ishlagan va keyinchalik oʻzini butunlay ilmiy faoliyatga bagʻishlagan.

Richard asosan oʻrta asr Sharqiy Yevropada arab tangalarining mavjudligini, shuningdek, Sharq davlatlari tarixiga oid manba sifatida numizmatikani oʻrgangan. Tangalar xazinalari tahlili boʻyicha ilgʻor tadqiqotlar yaratgan, numizmatik topilmalarni xaritalash va tizimlashtirish bilan shugʻullangan. Uning 50 dan ortiq asari nashr etilgan, uning keng qoʻlyozma merosi arxivda saqlanmoqda. 1934-yilda uydirma bilan „Rossiya milliy partiyasi ishi“ boʻyicha hibsga olingan va oʻn yilga majburiy mehnat lagerlariga surgun qilingan. Vasmer 50 yoshida Toshkentdagi lagerda vafot etgan.

Biografiyasi 
Richard 9-oktyabr 1888-yil, Sankt-Peterburg, Rossiya imperiyasida savdogar oilasida tavallud topgan. Otasi Richard Yuliy Fridrix Vasmer (1853, Altona, Daniya Qirolligi 1924, Berlin, Weimar Respublikasi), onasi Amaliya Mariya Yuliya, (1862, Sankt-Peterburg, 1935, Berlin), arxitektura akademigi K. A. E. Shaubning qizi boʻlgan. Maks va Richardning Mariya ismli singlisi bor edi.

Bolalar maktabga borganlarida, Vasmerlar oilasi Tuchkov koʻchasida yashagan. 1898-yilda Richard Karl May gimnaziyasiga oʻqishga kirgan. U bilan bir sinfda boʻlajak gidrograf N. P. Vagner, yaxtachi N. A. Vekshin, matematik A. A. Krakau, pedagog V. A. Krasnov, yuristlar K. N. Bogdanovich, G. V. Lampe va aka-uka Kutlerlar Konstantin va Nikolay oʻqishgan. Richard 1906-yilda gimnaziyani kumush medal va oʻrtacha ball 4,7 bilan tugatgan.

Manbalar 

Toshkentda vafot etganlar
1938-yilda vafot etganlar
22-fevralda vafot etganlar
Sankt-Peterburgda tugʻilganlar
1888-yilda tugʻilganlar
21-oktyabrda tugʻilganlar
Piskom piyozi

Piskom piyozi ()— bir urugʻpallalilar sinfi, piyozdoshlar oilasi, piyoz turkumiga mansub ko‘p yillik, gulli o‘simlik turi. O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol, Ugom, Piskom va Qurama tog‘ tizmlarida uchraydi.

Tavsifi
Balandligi 60-120 sm gacha yetadigan koʻp yillik piyozchali oʻt oʻsimlik. Piyozchasining tuxumsimon, diametri 6-7 sm, usti yupqa qoʻngʻir qobiq bilan oʻralgan. Poyasi 3-7 dona yogʻon, shishgan, uzunligi 40 sm ga yetadi. Barglari silindrsimon, uchi toraygan, qalinligi 2-3 sm poyasidan ikki barobar qisqa. To‘pguli sharsimon shakldagi oddiy soyabon, diametri 7-10 sm. Gullari ikki jinsli. Gultojibarglari olti dona, oq tusda. Gulqoʻrgʻoni yulduzsimon shaklda. Hasharotlar yordamida changlanadi. Iyulda gullab, mevasi sentabrda yetiladi. Mevasi uchburchak shakldagi quruq ko‘sak meva. Urug‘i va piyozchasi orqali koʻpayadi.

Tarqalishi va o‘sish sharoiti
O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobiga kiritilgan. Toshkent viloyati Chotqol, Ugom, Piskom va Qurama tizmalaroda uchraydi. Dengiz sathidan 1200-2000 m balandlikdagi ohaktoshli yerlarda, qoyalar orasida o‘sadi. Mahalliy aholi tomonidan shifobaxshligi sababli yig‘ib olinadi. Urug‘ining hasharotlar tomonidan zaharlanishi, niholining raqobatga bardosh berolmasligi va voyaga yetish vaqtining ko‘pligi sababli soni qisqarib ketgan. Mahalliy aholi o'simlikni tomorqalarida o‘stirishadi bundan tashqari chet el botanika bog‘larida ham uchratish mumkin. Chatqol biosfera qoʻriqxonasi hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar 

Toshkent geografiyasi
Allium
Salimiya masjidi (Konya)

Salimiya masjidi (Salim II masjidi, ) – Turkiyaning Konya shahrida joylashgan XVI asga oid Usmonli masjidi.

Manzili 

Masjid Konyaning Karatay oʻrta munitsipalitetida joylashgan. Bino shaharning biznes markazida , Aziziye masjidining sharqiy qismida, fors soʻfiy tasavvuf vakili mavlono Jaloliddin Rumiy (hozirgi Mavlono muzeyi) ziyoratgohi majmuasi yonida qurilgan.

Tarixi 
Masjid 1558-yilda Salim II tomonidan shahzodalik davrida sanjak hokimi vazifasida xizmat qilgan vaqtida foydalanishga topshirilgan. Masjid mamlakatda Xoʻja Sinon bosh meʼmor boʻlib turgan vaqtda qurilgan boʻlsa-da, meʼmorning tarjimai hollarida ushbu bino qayd etilmagan. Sinon qoʻlyozmlarida Konyada bunyod ettirilgan hospisning taʼmirlanishinigina sanab oʻtgan. Qurilish ishlari 1570-yilda Salim II mamlakat sultoni boʻlganidan keyin yakunlangan. Keyinchalik, Salimiya masjidi 1685, 1816 va 1914-yillarda uch marta taʼmirlangan.

Arxitekturasi 
Ikki minorali masjid XVI asrga oid Usmonli masjidi boʻlib, Istanbuldagi Fotih masjidiga oʻxshab qurilgan. Namozxona katta gumbaz bilan qoplangan. Ayvon ustida yettita kichik gumbazlar bor. Mehrob koʻk marmardan, minbar oq marmardan bunyod etilgan.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 
 Selimiye masjidi, Koniya, Archnet

Gumbazli masjidlar
Aflotun piyozi

Aflotun piyozi () – bir urugʻpallalilar sinfi, piyozdoshlar oilasi, piyoz turkumiga kiruvchi gulli oʻsimlik turi. Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobiga endemik tur sifatida kiritilgan. Toshkent viloyati Chatqol, Ugom, Piskom togʻ tizmalarida tarqalgan.

Tavsifi 
Balandligi 80-200 sm gacha yetuvchi koʻp yillik piyozchali oʻt oʻsimlik. Piyozchasi yirik, diametri 6 sm. Qobigʻi qora kulrang. Poyasining ichi boʻsh, balandligi 80-150 sm, tomirlari biroz boʻrtib turadi. Barglari oltidan sakkiz donagacha, tashqi barglarining kengligi 2-10 sm, uzunligi 60 sm gacha yetadi, silliq, tuksiz. To‘pguli oddiy soyabon, sharsimon shaklda, gullar tigʻiz joylashgan. Gulqoʻrgʻon boʻlakchalari yulduzsimon tuzilgan. Gultojibarglari och binafsharang tusda, uzunligi 6-7 mm. Gullari kki jinsli. Hasharotlar yordamida changlanadi. May iyun oylarida gullab, urug‘i iyulda yetiladi. Mevasi quruq koʻsak meva, diametri 6 mm. Urug‘i va piyozchasi orqali koʻpayadi.

Tarqalishi va oʻsish sharoiti 
Kichik kichik toʻplar hosil qilib oʻsadi. Toshkent viloyati Piskom, Ugom, Chatqol togʻ tizmalarida tarqalgan. Togʻlarning oʻrta va yuqori qismlaridagi yonbagʻirlarda, oʻtlar orasida, daryo boʻylarida uchratish mumkin. Piyozboshisining mahalliy aholi tomonidan tomorqaga ekish, dorivor hamda ozuqa maqsadida yigʻib olinishi, kuz va qishda hayvonlar piyozchasini kovlab yeyishi sabab oʻsimlik soni qisqarib ketgan. Botanika bogʻlarida va uy tomorqalarida oʻstirish mumkin. Chotqol biosfera qoʻriqxonasi hududida muhofaza ostiga olingan.

Manbalar 

Toshkent geografiyasi
Allium
Muhammad Maarifi masjidi

Muhammad Maarifi masjidi () – Turkiyaning Istanbul shahri, Kartal tumanida joylashgan tarixiy masjid, bir vaqtlar Rifaʼi xonaqohi boʻlgan.

Tarixi 
Masjid hududi 1818-yildan buyon Muhammad Maarifi tomonidan qurilgan Rifaʼi xonaqohi boʻlgan. Xonaqoh 1894-yilda Istanbulda sodir boʻlgan zilzilada vayron boʻlgan, ammo qisqa muddatda qayta tiklangan. 1925-yilgi Atatürk inqiloblari () Turkiyada xonliklar faoliyatini taqiqlab qoʻyadi, shu sababli xonaqoh ham uyga aylantirilgan. Taxminan 1940-yilga kelib, namozxona va qabrdan tashqari bino qarovsiz qolgan. 1964-yilda xonaqohda taʼmirlash ishlari boshlangan, 1976-yilga kelib esa bino masjidga aylantirilgan. 1980-yilda masjidga qoʻshimcha ravishda minora va shodirvon (tahorat olinadigan favvora) qurilgan.

Muhammad Maarifi 
Muhammad Maarifi Muhammad paygʻambarning avlodlaridan boʻlib, Edirneda (baʼzi manbalarga koʻra Misr) tavallud topgan. Soʻnggi Usmoniylar imperiyasi davrida Kartalda qoʻnim topgan va oʻsha yerda Maarifiyye Rifaʼi tasavvuf tariqatiga asos solgan. Muhammad Maarifi vafot etgach, qabri ustiga türbe (maqbara) qurilgan. Maarifi asos solgan tariqat Istanbuldan tashqarida unchalik keng tarqalmagan boʻlsa-da, mamlakatda kamida ikkita Maarifi xonaqohi mavjud boʻlib, ularning biri Kartalda, ikkinchisi shaharning Yevropaga yaqin qismida joylashgan.

Manbalar 

Masjidlar
Turkiyadagi masjidlar
Istanbuldagi masjidlar
Istanbuldagi binolar va inshootlar
Quyi Chotqol GES

Quyi Chotqol GES – Toshkent viloyati Boʻstonliq tumanida qurilayotgan gidroelektr stansiya. Chatqol daryosining quyi oqimida (Chirchiq daryosining chap qismi) joylashgan boʻlib, daryoning Qirgʻiziston bilan chegarasidan Chorboq suv omborigacha boʻlgan qismidan foydalanadi. Chirchiq-Boʻzsuv suvenergetika trakti tarkibiga kiradi. Stansiyaga davlat nomidan „Oʻzbekgidroenergo“ AJ egalik qiladi.

Elektr stansiyasining loyihaviy oʻrnatilgan quvvati 90 MVt, oʻrtacha yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish 292,2 million kVt/soatni tashkil etadi. Stansiya konstruksiyalariga balandligi 50 m boʻlgan gravitatsion beton toʻgʻon, pastki suv oʻtkazgichi (yuvish galereyasi), toʻgʻon yaqinidagi gidroelektr stantsiya binosi va tunnel suv oʻtkazgichi kiradi. GES binosiga har biri 22,5 MVt quvvatga ega 4 ta gidroagregat oʻrnatish rejalashtirilgan boʻlib, ular PL 40-V-300 rusumli aylanma qanotli turbinalar bilan jihozlanadi va 37 m loyiha balandligida ishlaydi. Gidroagregatlar Rossiyaning Siloviye Mashini konserni tarkibidagi korxonalarida tayyorlanmoqda. Gidroelektrik toʻgʻon suv omborini hosil qiladi, buning natijasida normal tutilish darajasi 930 m, majburiy ushlab turish darajasi 932 m, oʻlik hajmi darajasi 922,5 metrni tashkil qiladi.

Quyi Chotqol GES „Gidroproekt“ AJ (Toshkent) tomonidan loyihalashtirilgan. Stansiya qurilishi 2019-yil avgust oyida boshlangan, 2020-yil oktyabr holatiga koʻra katta hajmdagi tayyorgarlik ishlari yakunlangan: 438 m uzunlikdagi qurilish tunnelini qazish va betonlash ishlari olib borilmoqda, yuk koʻtarish quvvati 80 va 100 tonna boʻlgan ikkita koʻprik (shu jumladan, Chatqol boʻylab bitta koʻprik) qurildi, beton zavodi ishga tushirildi, gidroenergetika uskunalarini yigʻish uchun baza qurildi. 2022-yil 25-noyabrda Chatqol daryosi toʻsib qoʻyildi. Stansiyani qurib bitkazish 2025-yilga moʻljallangan. Qurilishning umumiy qiymati 169,5 million dollarga baholanmoqda, loyihaning 126,1 million dollari Oʻzbekgidroenergoning mablagʻlari tomonidan moliyalashtirilmoqda, qisman esa Rossiyaning VEB.RF davlat korporatsiyasi krediti jalb qilinadi.

Manbalar

Havolalar 
 

Oʻzbekiston gidroelektr stansiyalari
Chirchiq-Boʻzsuv suvenergetika trakti
Oʻzbekgidroenergo
Nusretiye masjidi

Nusretiye masjidi () – Istanbulning Beyoğlu () shahri, Tophane tumanida joylashgan masjid. Bino 1823–1826-yillarda sulton Mahmud II tomonidan qurdirilgan.

Tarixi 

Nusretiye masjidi Mahmud II buyrugʻi bilan 1822–1826-yillarda Tophane mahallasida bunyod etilgan. Masjidning nomi 1826-yilda, yaʼni masjid qurib bitkazilgan yili Mahmud II ning yanicharlarni yoʻq qilishi orqali qoʻlga kiritgan gʻalabasi sharafiga berilgan. Mahmud II, shuningdek, bir vaqtning oʻzida masjid yaqinida oʻzidan oldingi Usmonli hukmdori Salim III tomonidan qurdirilgan va yanicharlar tomonidan vayron qilingan kazarma oʻrniga yangi artilleriya kazarmasi va parad maydonini qurdirgan. Bunday inshootlarning barpo etilishi Selim III tomonidan Tophaneda boshlangan islohotlarning davomi boʻlib xizmat qilgan.

1835–1839-yillar oraligʻida Mahmud II Nusretiye masjidi yaqinida Istanbuldagi eng qadimgi soat minorasi – Tophane soat minorasini qurdirgan. Minora 1848 yoki 1849-yillarda Abdulmajid I tomonidan yanada monumental shaklda qayta ishlangan.

Arxitekturasi 

Masjid Usmonli imperiyasidagi armanlar orasida taniqli Balian oilasidan boʻlgan Krikor Balian tomonidan qurilgan boʻlib, bu inshoot meʼmorning ilk yirik loyihalaridan biri boʻlgan. Baʼzi olimlar masjid meʼmorchilikning ampir uslubida qurilgan deb taʼriflasa, olimlar Godfrey Goodwin va Doğan Kuban uni Usmonli meʼmorchiligining barokko uslubidagi masjidlardan biri sifatida taʼriflaydi. Ünver Rüstem esa bu uslubni Usmonli meʼmorchiligining barokko uslubidan cheklangan holda neoklassik arxitektura uslubi deb baholaydi. Goodwin, shuningdek, Nusretiye masjidini XVIII asr imperiya masjidlarining oxirgisi degan xulosaga kelgan.

Masjid oʻzining ayrim qismlari, jumladan, bino oldidagi portik hamda ikki qanotli imperator paviloni bilan Üsküdardagi Salimiya masjidiga oʻxshab ketadi. Inshootning boshqa qismlarida innovatsion yangiliklardan foydalanilgan deyish mumkin, masalan, masjidning qabr va zinapoya detallari yangicha uslubda ishlangan, shuningdek, zinapoyalarni qurishda tosh oʻrniga yogʻochdan foydalanilgan, gumbazni bezashda esa anʼanaviy arab yozuvlari oʻsimlik barglari naqshlari bilan almashtirilgan. Tashqaridan qaraganda, masjidning eng diqqatga sazovor qismlari uning minoralari hamda rokoko uslubida yaratilgan sevilning haddan tashqari nozikligidir.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 

 Nusretiye masjidi tasvirlari 
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Masjidlar
Turkiyadagi masjidlar
Istanbuldagi masjidlar
Istanbuldagi binolar va inshootlar
Küçük Mecidiye masjidi

Küçük Mecidiye masjidi () – Turkiyaning Istanbul shahri, Beşiktaş tumanida joylashgan Usmonli masjidi. Bino sulton Abdulmajid I buyrugʻi bilan mamlakatda istiqomat qiluvchi armanlar orasidagi Balyan oilasi aʼzosi Nigoğos Balyan tomonidan qurilgan. Masjid Çırağan koʻchasi, Yıldız bogʻiga kiraverish yaqinida joylashgan. Shuningdek, Çırağan saroyi joylashgan koʻchadagi Beşiktaş politsiya boʻlimi ham Küçük Mecidiye masjidiga yaqin joylashgan.

Galereya

Yana qarang 

 Islom arxitekturasi

Manbalar

Adabiyotlar 

 Madaniyat va turizm vazirligi huzuridagi kichik masjidlar, masjid majmualari (Kulliye) va masjidlar

Havolalar 

 Küçük Mecidiye masjidi tasvirlari 
Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda
Masjidlar
Turkiyadagi masjidlar
Istanbuldagi masjidlar
Istanbuldagi binolar va inshootlar