MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Li Tzichen

Li Tzichen (kit. masalan. língín , pinyin Lĭ Zìchéng ;  — 1645) Shimoliy Xitoyda Min sulolasining agʻdarilishiga olib kelgan dehqonlar urushining rahbari.

Biografiyasi 
Qoʻzgʻolonga Shensi provinsiyasidagi ocharchilik sabab boʻlgan. Dehqon qoʻmondonlarining eng qobiliyatlisi boʻlgan Li harakatga qancha yirik mandarinlar va olimlarni jalb qila oldi (1639-yilda). U oʻz qoʻl ostidagilarga oʻgʻirlik qilishni taqiqlab, aholining eng kambagʻal qatlamlariga oziq-ovqat tarqatardi. Lining malaylari uning jasoratlari haqidagi xabarni butun Xitoyga tarqatdilar.

Shu bilan birga Min qoʻmondoni Vu Sangui manjurlar bilan ittifoq tuzib, ularga Xitoyga yoʻl ochdi. Yana bir versiyaga koʻra dastlab oʻzini imperator deb eʼlon qilgan general va general oʻrtasida hamkorlik aloqalari mavjud boʻlgan, ammo keyin Li Tzichen Vu Sanguining uyiga tashrif buyurganida uning sevimli kanizakining goʻzalligidan hayratga tushgan va bu mojaroga sabab boʻlgan. Li Tzichen armiyasi Shanxayguan jangida magʻlubiyatga uchradi. Min va Qing qoʻshinlarining birgalikdagi hujumi ostida Li janubga chekinishga majbur boʻldi va u yerda Xebey provinsiyasida mahalliy aholi bilan toʻqnashuvda vafot etdi.

1644-yilda Li oʻzini Shun imperiyasining birinchi imperatori deb eʼlon qildi, sheriklariga dabdabali unvonlar berdi va oʻz tangalarini zarb qila boshladi. U Pekinga yaqinlashdi va poytaxt amaldorlar tomonidan deyarli jangsiz taslim boʻldi va Chunjen imperatori (Chju Yujian) imperator saroyining shimolidagi Jingshan togʻining etagida oʻzini osib oʻldirdi.

Adabiyotda 

 Li Tsichen xitoy dramaturgi Ah Yingning shu nomdagi tarixiy dramasiga bagʻishlangan (1948).

Yana qarang 

 Chjan Syanchjong — bir vaqtning oʻzida markaziy Xitoyda harakat qilgan qoʻzgʻolon rahbari

Manbalar 

 Li Zicheng Google Kitoblarida

Manbalar

Havolalar 

 Li Tszi-chen // Bolshaya sovetskaya ensiklopediya : v 66 t. (65 t. i 1 dop.) / gl. red. O. Yu. Shmidt. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1926—1947.

1645-yilda vafot etganlar
1606-yilda tugʻilganlar
22-sentabrda tugʻilganlar
Ming imperiyasining qo'mondonlari
Isyonchilar rahbarlari (Xitoy)
Qishloq g'alayonlari
Muxa qoʻzgʻoloni

Muxa boshchiligidagi qoʻzgʻolon rus va moldaviya dehqonlari oʻrtasidagi XV asrdagi eng yirik qoʻzgʻolonlardan biridir. U 1490-yilda Moldaviya knyazligiga tegishli Bukovinada boshlangan va tez orada Galisiya va Polsha Rusini tashkil etgan Gʻarbiy Podoliyani ham qamrab olgan. Qoʻzgʻolonchilar feodallarning, asosan, polshalik zodagonlarning mulklariga hujum qildilar, otlarni, qurollarni tortib oldilar, zodagonlarni quvib chiqardilar va oʻldirdilar. Qoʻzgʻolonga tekin jamoa yerlarini feodallarga boʻlib berish, ularning zulmini kuchaytirish va dehqonlarni qul qilish amaliyoti sabab boʻldi.

Polsha qiroli Kazimir IV Yagellon janoblarni isyonchilarga qarshi yurishga chaqirdi va Tevton ordeni qoʻshinlarini yolladi. 1490-yilning yozida Rogatin yaqinida qoʻzgʻolonchilarning asosiy kuchlari qirol qoʻshinlari tomonidan magʻlubiyatga uchradi va ularning Muxa boshchiligidagi qoldiqlari Pokutya, Kolomiya va Snyatin viloyatlariga, soʻngra shimoliy Bukovina oʻrmonlariga chekindi.

1491-yilning bahor va yozida maʼlum bir Andrey Borulya boshchiligidagi qoʻzgʻolonchilar otryadlari qaytib kelishdi (baʼzi tarixchilar bu oʻsha Muxa deb hisoblashadi). Galich yaqinida qoʻzgʻolonchilar magʻlubiyatga uchradilar. Borulya polyaklar tomonidan qoʻlga olindi va qatl qilindi — u Xotin qalʼasi devorlaridan uloqtirildi. Biroq qoʻzgʻolon davom etdi. 1492-yilda oʻzini Muxa deb ataydigan dehqon otryadlari Galisiyaning katta qismini egallab oldi. Ular feodallarning uylariga hujum qildilar, ularni oʻldirdilar, mulklarini yoqib yubordilar. Galichdan uncha uzoq boʻlmagan joyda zodagonlar otryadi qoʻzgʻolonchilar otryadiga hujum qilib, uni yoʻq qiladi va Muxani asirga oladi. U Krakov qalʼasiga olib ketilgan va u yerda tez orada qiynoqlardan vafot etgan.

Polsha yilnomasining muallifi Torgovisklik Peremishl yepiskopi Yan shunday deb yozadi: „Volaxiyada qandaydir bir Muxa qisqa vaqt ichida dehqonlardan 9000 qoʻshin yigʻib, Rossiyaning Snyatin joylashgan qismiga bostirib kirishdi, uni egallab, talon-toroj qilishdi, soʻngra turli hududlarga hujum qilishdi, shaharlar va qishloqlarni va boshqalarni Galichgacha boʻysundirdi“.

Adabiyotlar 

 I. K. Baliq ovlash. Ukraina SSR tarixi. Sovet Ittifoqidan oldingi davr. Kiev, Oliy maktab, 1978-yil, 75-bet.
 Ukraina SSR tarixi. T1. 2-kitob. Kiev, Ilmiy fikr, 1979, 114-115-betlar.
 Ukraina tarixi boʻyicha qoʻllanma . Ed. I. Podkovy va R. Shust. — K.: Geneza, 1993-yil.
 Moldova tarixi. — Kish.: 1951 T. 1.

Havolalar 

 Ukraina buyuk tarixi )
1490
Ukraina tarixi XIV asrdan 1795-yilgacha
Moldova tadbirlar
XV asr g'alayonlari
Ukraina isyonlari
1492-yil nizolar
qishloq g'alayonlari
1490-yil
1491-yil nizolar
Tongba

Tongba (nepalcha. तोङवा) — achitilgan barmoq tariqidan tayyorlangan alkogolli ichimlik. Tongba ayniqsa Nepalning sharqiy togʻli hududlarida va unga tutash Hindistonning Dardjiling va Sikkim viloyatlarida mashhur. Tongba sharqiy Nepalning Sherp va Limbu qabilalarining anʼanaviy ichimligi hisoblanadi. Mehmonlarga tongba taklif qilish Limbu madaniyatida hurmatning muhim ishorasi hisoblanadi.

Tayyorlash 
Tongba qaynatilgan va keyin fermentlangan barmoqli tariqdan, tarkibidagi kalsiy miqdori oʻrtachadan yuqori boʻlgan, Afrika va Osiyoda tugiʻlgan tariq turidan iborat. Qaynatilgan tariq sovutiladi va murcha, bakteriya va xamirturush aralashmasi bilan aralashtiriladi. Keyin massa 1-2 kun davomida issiq joyga yopiq bambuk savatga joylashtiriladi. Keyin shirin massa achitish jarayonini yakunlash uchun yana 7-15 kun davomida havo oʻtkazmaydigan idishda saqlanadi.

Fermentatsiya vaqti va undan keyingi saqlash jarayoni tongbaning yakuniy taʼmiga katta taʼsir qiladi. Saqlash vaqtida taʼmi yanada toʻyingan va shirin boʻladi. Anʼanaviy saqlash muddati taxminan olti oy. Isteʼmol qilish uchun achitilgan tariq alyuminiy yoki yogʻochdan tayyorlangan maxsus idishga joylashtiriladi va issiq suv quyiladi. Keyin tongba taxminan besh daqiqa davomida tindirilishi kerak, shundan soʻng uni naycha orqali ichish mumkin. Buning uchun juda koʻp tariq ortiqcha soʻrilmasligi uchun naychani bir chetidan siqib qoʻyish kerak. Suv tugagandan soʻng, taʼmi butunlay yoʻqolguncha jarayon uch-toʻrt marta takrorlanishi mumkin.

Manbalar 

fermentlangan ichimliklar
pivo turlari
Nepal oshxonasi
 spirtli ichimliklar
Kotor qo‘zg‘oloni

Kotor qoʻzgʻoloni (Kattator qoʻzgʻoloni) — 1- 3-fevral kunlari Kotor portida (Adriatik qirgʻogʻi, Chernogoriya) Avstriya-Vengriya floti dengizchilari qoʻzgʻoloni.

Qoʻzgʻolon 1918-yil 1-fevralda Kotor koʻrfazida „Sent-Jorj“ kreyserida gʻalayon koʻtarilishi va qizil bayroq koʻtarilishi bilan boshlandi. Keyinchalik qoʻzgʻolonchilarga yana 42 ta kema ekipajlari (taxminan 6 ming dengizchi) va port ishchilari qoʻshildi. Qoʻzgʻolonchilarning asosiy qismi imperiyaning milliy ozchiliklari — slovenlar, serblar, xorvatlar, chexlar, vengerlarga tegishli edi. Qoʻzgʻolonga F.Rush, M.Brnicevich, A.Grabar va E.Shishgorichlar boshchilik qildilar. Sudlarda inqilobiy qoʻmitalar tuzildi. Qoʻzgʻolonni bostirish qoʻmondoni kontr-admiral Miklos Horti (millati boʻyicha venger, ) Avstriya-Vengriya floti qoʻmondoni lavozimiga flotning ishdan boʻshatilgan admirali Maksimilian Nyegovan (millati boʻyicha xorvat, ).

Qoʻzgʻolonchilar Sovet Rossiyasi hukumati takliflari asosida zudlik bilan tinchlik oʻrnatishni, Avstriya-Vengriya imperiyasi xalqlarining oʻz taqdirini oʻzi belgilash huquqini va demokratik hukumatni yaratishni talab qildilar. 3-fevral kuni bir nechta suv osti kemalari Poul dengiz bazasidan koʻrfazga yaqinlashdi va piyodalar quruqlikdan portga oʻtkazildi. Shu kuni qoʻzgʻolon bostirildi, 800 ga yaqin kishi hibsga olindi, rahbarlar otib tashlandi.

Manbalar

Havolalar 

 Radio Praga: Kotor qoʻzgʻoloni boshida chexlar
 Avstriya-Vengriya birinchi jahon urushida
Kotor ko'rfazi
dengiz kuchlari qo'zg'oloni
 fevral 1918-yil
1918-yil nizolar
XX asr qo'zg'oloni
Motal

Motal — echki yoki qoʻy sutidan tayyorlangan mayin tuzlangan turdagi pishloq boʻlib, u koʻpincha Zaqafqaziya mamlakatlarida tayyorlanadi.

2011-yilda bu pishloq yoʻqilish xavfi ostida boʻlib qolib, haqiqiy qishloq xoʻjaligi va oziq-ovqat mahsulotlaridan biri sifatida „Taʼm kemasi“ roʻyxatiga kiritilgan.

Tayyorlanishi 
Motal pishloqi yozda Ozarbayjon va Armanistonda oz miqdorda ishlab chiqariladi. Tayyorlash paytida pishloq massasiga togʻ timyanining poyasi va barglari qoʻshiladi. Pishilish 3-4 oy davom etadi, bu davrda pishloq massasi salqin joyda maʼlum tarzda echki yoki qoʻy terisidan tayyorlangan maxsusu haltada saqlanadi. Dimiqish davrida xaltalar har 4-5 kunda aylantiriladi. 20-25 kilogramm ogʻirlikdagi tayyor shaklsiz pishloq boshlari dimiqib boʻlgandan soʻng 0,5-1 kilogramm ogʻirlikdagi kichikroq qismlarga boʻlinadi va maxsus idishga qadoqlanadi.

Tavsif 
Pishloq boshlarining oʻziga xos shakli yoʻq, ularning vazni dastlab 20-25 kilogrammni tashkil qiladi, ammo keyinchalik ular bir kilogramm ogʻirlikdagi kichikroq boʻlaklarga boʻlinadi. Pishloq boshlarida tabiiy yoki sunʼiy qobiq yoʻq. Pishloq oq yoki och sariq rangga ega, ziravorlar bilan, sochiladigan tuzilishga ega va pishloq massasining mayda boʻlaklarini ham oʻz ichiga olishi mumkin. Pishloqning yogʻliligi 35-40%.

Pishloq shoʻr, ozgina achchiq taʼmga ega, shuningdek, aniq nordon sutli hidga ham ega. Pita noniga oʻralgan holda dasturhonga tortiladi, piyoz, sarimsoq va rayhon, shuningdek quruq qizil sharob, xususan, kaxet vinolari bilan yaxshi isteʼmol qilinadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Кашкай Х. Азербайджанская кухня. — М.: ОЛМА Медиа Групп, 2006. — 263 с. — ISBN 5-373-00629-7.
 Похлёбкин В. В. Мотал // Кулинарный словарь. — М.: Издательство «Э», 2015. — С. 228. — 456 с. — 4000 экз. — ISBN 978-5-699-75127-3.
qo'y suti pishloqlari
echki suti pishloqlari
 Ozarbayjon pishloqlari
 Arman pishloqlari
Amistad kema

"La Amistad" ( — „Doʻstlik“) — AQShda ishlab chiqarilgan, 1830-yillarda kubalik ispanga tegishli boʻlgan va Gavana va Guanaja oroli (Gonduras) oʻrtasida shakar qamishini tashishda foydalanilgan ikki ustunli shxuner.

1839-yilning yozida Amistad Afrikada qoʻlga olingan qora tanlilarni keyinchalik qullikka sotish maqsadida Gavanadan Qoʻshma Shtatlarga olib bordi. Oʻsha paytda Afrikadan qullarni olib chiqish taqiqlangan va kema egalarining harakatlari noqonuniy edi. 53 Sengbe Pye boshchiligidagi negrlar isyon koʻtarib, kemani egallab oldi va Afrikaga qaytishni talab qildi.

Kema navigatori ularning ishonchiga xiyonat qilib, kemani Nyu-York yaqinidagi Long-Aylendga olib ketdi. Amistad AQSh dengiz floti qoʻliga oʻtdi va sud ijrochilari tomonidan Rod-Aylenddagi savdogarga sotildi va uning nomini „Ion“ deb oʻzgartirdi. 1844-yilda Gvadelupadan fransuzlar tomonidan sotib olingan. Kemaning keyingi taqdiri nomaʼlum.

1998-2000-yillarda qurilgan Amistadning zamonaviy nusxasi Konnektikutdagi Amerika va dengiz muzeyida namoyish etilmoqda.

Qoʻzgʻolonchi qora tanlilar AQShga noqonuniy olib kirilganligi haqidagi qaror bilan yakunlangan Oliy sudda tinglovlardan soʻng Afrikaga qaytarildi. Bu qaror bekorchilik tarixidagi muhim bosqich hisoblanadi. Amistad bortidagi voqealar Stiven Spilbergning Amistad (1997) filmining mavzusi.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Iyunolu Folayan Osagie. Amistad qoʻzgʻoloni. Jorjiya universiteti matbuoti, 2000-yil.
 
 
 
 Zeuske, Michael. Shouner Amistad ishini qayta koʻrib chiqish: 1808/1820-yildan keyin kontrabanda va sheriklik (inglizcha) // Qullik va bekor qilish : jurnal. — 2014-yil. — jild. 35. — 156-164-betlar.

Havolalar 

 Qul savdosining tugashi 
 Amistad : Konnektikutda erkinlik izlash, Milliy bogʻ xizmati Bizning umumiy merosimiz boʻyicha sayohat marshrutimizni kashf eting )
 Sara Margru Kinson, Amistad asirining ikki dunyosi )
 Amistad ishi )
 Amistad nusxasining hozirgi egalari )
AQShda qullik
 AQSh isyonlari
 qullar qo'zg'oloni
muzey kemalari va kemalari
1839-yil
Shular
Lori

Lori (arm.. Լոռի) pishloqning shoʻr navi boʻlib, uni tayyorlash uchun pasterizatsiyalangan sigir suti, baʼzan esa hoʻkiz suti aralashmasi ishlatiladi. Armanistonda ishlab chiqarilgan. Pishloq birinchi marta tayyorlangan hudud nomi bilan atalgan.

Tavsif 
Lori pishloqi oʻtkir va nordon taʼmlar hamda shoʻr taʼmi bilan ajralib turadi. Pishloq boshining vazni 4 dan 6 kilogrammgacha, uzunligi 30 santimetrdan oshmaydi, kengligi 15 santimetr va balandligi 12 santimetrga teng. Tayyor mahsulotning qobigʻi yoʻq, lekin turli shakl va oʻlchamlari mavjud. Tarkibi moʻrt va zich. Mahsulotning yogʻ miqdori 50% dan, tuz miqdori 4 % dan oshmasligi kerak. Pishloqning normal namligi 44% ni tashkil qiladi.

Ishlab chiqarish 
Ishlab chiqarish jarayonida sut 33 gradusgacha qizdirilsa, shirdon fermenti qoʻshilishi lozim. Qalinlashgan pishloq massasi taxminan 10 millimetr oʻlchamdagi donlarga kesiladi. Zardobning uchdan bir qismi ajratiladi, massa 37 daraja haroratgacha isitiladi. Presslanadi va quritiladi. Pishloq toʻrtburchaklar shaklida boʻlaklarga boʻlinadi, soʻngra maxsus qoliplarga 5-6 soat davomida joylashtiriladi va bir necha marta aylantiriladi. Bu vaqt ichida ortiqcha suyuqlik pishloqni tark etadi va massa 12-14 daraja haroratda 14 kun davomida eritmada qoʻshimcha tuzlanadi. Lorining pishib yetish jarayoni polimer plyonkali paketda 45 kun davomida sodir boʻladi, soʻngra xuddi shu paketda u doʻkonlarga va sotiladigan chakana savdo tarmoqlariga oboriladi.

Manbalar 

sigir sutidan pishloq
 Arman pishloqlari
tuzlangan pishloq
Baptistlar urushi

Baptistlar urushi (, shuningdek, Rojdestvo qoʻzgʻoloni, The Christmas Rebellion/Uprising yoki Yamaykadagi qullarning Buyuk qoʻzgʻoloni, The Great Jamaican Slave Revolt) 1831-1832-yillarda Yamaykadagi oʻn kunlik qullar qoʻzgʻoloni. Qoʻzgʻolonda oroldagi 300.000 quldan 60.000 tasi qatnashdi. Qoʻzgʻolonni baptist voiz Samuel Sharp boshqargan va isyonchilar orasida koʻplab baptistlar, uning izdoshlari bor edi.

1831-yil 25-dekabrda Sharp Britaniya hukumati allaqachon qullikni bekor qilish toʻgʻrisidagi buyruqni imzolagan deb xato qilib, Yamaykaning gʻarbiy qismida oʻzi baptist diakon boʻlgan Montego Bay shahri atrofida tinch umumiy ish tashlashga chaqirdi. Bu shakarqamish mavsumi edi va ish tashlash shakar plantatsiyalariga zarar yetkazishi mumkin edi. Ekuvchilarning qarshiligi ish tashlashni darhol qoʻzgʻolonga aylantirdi. Qoʻzgʻolonchilar qamishlarga oʻt qoʻyishdi, ammo oq aholiga deyarli tegmadilar. Qoʻzgʻolon paytida faqat 14 oq tan halok boʻldi. Ikki hafta ichida qoʻzgʻolon qoʻshin tomonidan bostirildi. Qoʻzgʻolon paytida 207 kishi halok boʻlgan, qoʻzgʻolondan keyin 310 dan 340 gacha qullar turli jinoyatlar, baʼzan eng kichik jinoyatlari uchun qatl etilgan. Qoʻzgʻolon rahbarlari, shu jumladan Sharp, 1832-yilda osilgan. Missionerlar shubha ostida edi va baʼzilari hatto hibsga olindi, ammo keyinroq qoʻyib yuborildi.

Qoʻzgʻolon rahbarlari ingliz missionerlari tomonidan tarbiyalangan va 1830-yillarning boshlarida Buyuk Britaniyada mashhur boʻlgan abolitsionizm gʻoyalariga sodiq edilar. Dastlab qullarning noroziligi qoʻzgʻolon shaklida emas, balki umumiy ish tashlash shaklida ifodalanadi deb taxmin qilingan. Suvga choʻmish mafkurasida, ayniqsa, boshqa missionerlik cherkovlarining taʼlimotlari bilan solishtirganda hech qanday radikal narsa yoʻq edi.

Taxminlarga koʻra, qoʻzgʻolonni bostirishda plantatorlarning shafqatsizligi Buyuk Britaniyada qullikni bekor qilishni sezilarli darajada tezlashtirdi. Bolalarni ekspluatatsiya qilishni taqiqlash kabi birinchi choralar 1833-yilda qabul qilingan va 1838-yilda qullik butunlay bekor qilingan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Meri rekord. „1831-yildagi Yamayka qullarining qoʻzgʻoloni“, Oʻtmish va hozirgi (1968-yil iyul), 40(3): ss. 108-125.

 Tyorner, Meri (yuqoridagi muallif, uylangan). Qullar va missionerlar : Yamayka quldorlik jamiyatining parchalanishi, 1787-1834 (Illinoys Press universiteti, 1982).

 Qisqacha, KRM „Yamaykalik nasroniy missiyalari va 1831-2 yillardagi Buyuk qul qoʻzgʻoloni“, Journal of Cclesiastical History, (1976), 27(1): ss. 57-72.

 Kraton, Maykl. Emansipatsiya iqtisodiyoti: Yamayka va Barbados, 1823-1843 (Shimoliy Karolina universiteti matbuoti, Chapel Hill, 1995).

 GadHeuman. „Ikki Yamayka qoʻzgʻoloni haqidagi ertak“, Yamayka tarixiy sharhi (1996), 19: 1-8-betlar.

 Junius P. Rodriguez, ed. Qullarga qarshilik va qoʻzgʻolon entsiklopediyasi. Westport, CT: Greenwood, 2006.

 Yamayka Tarixi
 Yamayka baptizm
 qullar qo'zg'oloni
 baptizm tarixi
[Turkum: Yamayka Koloniyasi]]
Yuqoridan inqilob

Yuqoridan inqilob — bu ijtimoiy-siyosiy hodisa. Baʼzi manbalarga koʻra bu atama ispan yozuvchisi Xoakin Kosta tomonidan, boshqalarga koʻra Marks va Engels tomonidan kiritilgan.

Marksizmda 
Baʼzi sovet tadqiqotchilarining fikriga koʻra yuqoridan inqilobni islohotlarning eng radikal turiga bogʻlash kerak, boshqalari esa bu ikki umumiy sotsiologik tushunchalar yoqasida deb hisoblashadi: inqilob va islohot.

„Yuqoridan inqilob“ tushunchasi marksistik-leninistik tarixshunoslikda ishlab chiqilgan.

O. Bismarkning 60-yillar va 70-yillarning boshlarida amalga oshirgan islohotlari marksizmdagi yuqoridan inqilobning klassik namunasi hisoblanadi. XIX asrda Germaniyaning milliy birlashishi va ijtimoiy inqilob muammolarini hal qilishga imkon berdi. Marksistik nuqtai nazardan XIX asrning oʻrtalarida va keyingi yigirma yil ichida Germaniyani milliy birlashtirishning ikki yoʻli obyektiv ravishda mumkin edi: birinchisi inqilobiy boʻlib, Buyuk Germaniya demokratik respublikasini yaratdi, ikkinchisi Prussiya yoki Avstriyaning „reaksion“ monarxiyalari homiyligida uni birlashtirish edi.

1848-1849-yillardagi inqiloblar magʻlubiyatidan keyin Markaziy va Sharqiy Yevropa mamlakatlarida burjua-demokratik oʻzgarishlar jarayonlari bilan bogʻliq holda, Marks va Engels bu inqiloblarning inqilobiy sinflarning kuchsizligi tufayli hal etilmagan obyektiv vazifalari keyingi ikki-uch oʻn yillikda gʻoliblar — bir qator mamlakatlarning hukmron doiralari tomonidan yirik siyosiy va ijtimoiy islohotlar orqali hal qilindi deb hisoblaganlar. F. Engels, xususan, pastdan kelgan inqiloblar davri yuqoridan inqiloblar davriga toʻgʻri kelishini taʼkidladi. K. Marks va F. Engels Germaniya sotsial-demokratiyasi yetakchilari A. Bebel va V. Liebknecht inqilobiy yoʻlda qoʻllab quvvatlashdi, lekin oxir-oqibat Bismarkning islohotchi yondashuvi gʻalaba qozondi — marksizm asoschilari nuqtai nazaridan buning sababi nemis proletariatining zaifligi edi. Bunda Bismark bu muammolarni bir butun sifatida islohotchilik yoʻli bilan hal qilish uchun radikal, aslida inqilobiy vositalardan foydalangan. Engels uni „qirollik Prussiya inqilobi“ deb atagan.

Adabiyotlar 

 Eidelman N. Ya. „Yuqoridan inqilob“ Rossiyada M., 1989-yil.
 Ijtimoiy reformizmdagi chegaralar va siljishlar. M., 1983-yil,
 Volobuev P.V. Ijtimoiy rivojlanish yoʻllarini tanlash: nazariya, tarix, zamonaviylik. — M.: Politizdat, 1987, 312 bet
 Drabkin Ya. S. Ijtimoiy inqiloblarni oʻrganishning hal etilmagan muammolari.- Tarix fani va hozirgi davrning ayrim muammolari. M "1969-yil, 222-bet;
 Agaev S. L. „Yuqoridan inqilob“: genezis va rivojlanish yoʻllari. — „Falsafa muammolari“, 1976, 11-son.
 Marks K., Engels F. Ikkinchi nashr. Asarlar, 17-jild, jild. 21, 22-jild, jild. 35.
 Volgin V. P. 19-asrning birinchi yarmidagi sotsialistik gʻoyalar tarixiga oid ocherklar.

Manbalar 

 Inqilob
Novot

Nabat (novot, novvot, navat yoki kinva-shakeri) — Oʻrta Osiyo va Eron shirinligi, mahalliy anʼanaviy qandli qand navi. Navot ― shakar siropi va uzum sharbatidan tayyorlanadigan yirik kristallar shaklidagi kristalli shakar. Navat turli xil ranglarda boʻlishi mumkin: oqdan jigarranggacha.

Anʼanaviy texnologiya boʻyicha ishlab chiqarilgan novot ayniqsa Oʻrta Osiyo respublikalarida keng tarqalgan boʻlib, uni mahalliy bozorlarda osongina topish mumkin. Novot odatda choy bilan dasturxonga xizmat qilinadi va oddiy shakar hamda shirin tamaddi funktsiyalarini birlashtiradi.

Novotni diabet bilan ogʻrigan odamlar, shuningdek, tish kasalliklari, xususan, karies bilan ogʻrigan odamlar juda ehtiyotkorlik bilan isteʼmol qilishlari kerak. Koʻp miqdorda, bu shakar, boshqa har qanday shakar kabi, metabolizmga salbiy taʼsir koʻrsatishi va ortiqcha vaznga olib kelishi mumkin.

Manbalar

Yana qarang 
 shakar shakar
 Shakarli non
 Shakar fondanti shakar kristallanishining yana bir mahsulotidir

Adabiyotlar 
 Poxlyobkin V. V. Novot // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 257. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
Oʻzbek oshxonasi
Ijtimoiy inqilob

Ijtimoiy inqilob — ijtimoiy fanlarda — keng xalq ommasi ishtirokida ijtimoiy tizimning keskin oʻzgarishi. Ijtimoiy inqiloblar jamiyat taraqqiyoti yoʻlidagi azaliy toʻsiqlarni bartaraf etishga qaratilgan. Ijtimoiy inqiloblarning klassik namunalari sifatida koʻpincha XVII asrdagi Buyuk ingliz inqilobi va XVIII asrdagi Buyuk Fransiya inqilobi deb ataladi. Anʼanaga koʻra Gʻarb tarixshunosligida ular „eski tuzum“ ni yoʻq qilish va fuqarolik jamiyati asoslarini oʻrnatish bilan bogʻliq edi, marksistik — feodal tuzumni burjua tuzumi bilan almashtirish. Ijtimoiy inqilob siyosiy inqilobni oʻz ichiga oladi, chunki har qanday inqilobning asosiy masalasi hokimiyat masalasidir. Aksincha, siyosiy inqilob soʻzning toʻliq maʼnosida ijtimoiy boʻlmasligi mumkin, garchi ijtimoiy moment odatda unda muhim rol oʻynaydi.

Marksizm va anarxizmda 
Ijtimoiy inqilob — bu ishlab chiqarishning yangi, yanada progressiv usuliga va ijtimoiy tuzilishga oʻtishi. Buni ajratib koʻrsatish kerak:

 evolyutsiyadan (jamiyatni asta-sekin oʻzgartiradigan qisman va sekin oʻzgarishlar);
 islohotlardan (mavjud tizimni rivojlantirish doirasidagi „yuqoridan“ oʻzgarishlar);
 qoʻzgʻolonlardan (yangi tizimni yaratishga olib kelmaydigan mavjud tuzumga „pastdan“ qarshilik). Qoʻzgʻolon ijtimoiy inqilob uchun sabab boʻlishi mumkin;
 hokimiyat oʻtkazilmasdan sodir boʻlgan yangi ijtimoiy-iqtisodiy tuzilmalar va ularni ifodalovchi ijtimoiy kuchlarning vujudga kelishi va tanazzulidan (marksizmga koʻra);
 regressiv oʻzgarishlardan.

Ijtimoiy inqiloblarsiz superstrukturaviy siyosiy inqiloblar ham mumkin. Bunday holda kuch bir sinf ichidagi boshqa guruhga oʻtadi. Masalan, butun hukmron sinfning hokimiyatga qabul qilinishi yoki uning ittifoqchilarining jalb qilinishi, bu siyosiy rejimni yanada demokratik qiladi (demokratik inqiloblar).

Yana qarang 

 Inqilob sotsiologiyasi (fan)
 [[Ijtimoiy inqilob (festival)
]]

Adabiyotlar 

 Inqilob  // Buyuk rus entsiklopediyasi
 Skokpol T. Davlatlar va ijtimoiy inqiloblar: Fransiya, Rossiya va Xitoyning qiyosiy tahlili. — M.: Gaydar instituti nashriyoti, 2017-yil.
 Starodubrovskaya I., May V. Buyuk inqiloblar. Kromveldan Putingacha. — M.: Vagrius, 2001-yil.

Havolalar 

 Tarasov A. N. Milliy inqilobiy jarayon: ichki naqsh va bosqichlar
Marksizm
[Turkum: Inqilob|]]
ijtimoiy jarayonlar
 Leninizm