MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Bolqon urushlari

Bolqon urushlari — Bolqon yarim orolda 1912—13 yillarda boʻlib oʻtgan ikki urush. Birinchi Bolqon urushi (1912-yil 9-oktabr — 1913-yil 30-may) Bolqon ittifoqi (Bolgariya, Serbiya, Gresiya, Chernogoriya) bilan Turkiya oʻrtasidagi urush. London sulh shartnomasi (1913-yil 13-may) ga koʻra, magʻlub Turkiya Istanbul va Sharqiy Frakiyaning bir qismidan boshqa Bolqondagi barcha mulklaridan mahrum boʻlgan.

Ikkinchi Bolqon urushi (1913-yil 29-iyun — 10-avgust) — Bolgariyani Serbiya, Chernogoriya, Gresiya va ularga qoʻshilgan Ruminiya va Turkiyaga qarshi urushi. Urush Bolgariyaning magʻlubiyati bilan tugadi. Buharest sulh shartnomasiga (1913-yil avgust) koʻra, Bolgariya Ruminiyaga Janubiy Dobruja, Gresiyaga Makedoniyaning janubiy qismini va Gʻarbiy Frakiyaning bir qismini, Serbiyaga Makedoniya shim. kismining deyarli hammasini berishga, Turkiyaga Adrianopol (Adirna) ni qaytarishga majbur boʻldi. Bolqon urushlari xalqaro ziddiyatlarning keskinlashuviga, 1914—18 yillardagi Birinchi jahon urushining tezlashuviga yoʻl ochib berdi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Urushlar
Bolqon-kavkaz irqi

Bolqon-kavkaz irqi — katta yevropeoid irkiga kiradi. Soch va koʻzlari qora, yuzi va tanasi sertuk, boʻydor, keng yuzli; braxikefaliya shu irqqa xos. Markaziy va Janubiy Yevropa (Jan. Avstriya, Italiya va Gresiyaning shim., Yugoslaviya) da, Kavkazda (tub aholining kup qismi), Osiyoda (Gʻarbiy Erondagi lurlar, baxtiyoriylar va boshqa xalqlar) tarqalgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bolquray

Bolquray () — soyaziradoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt, ildizi turpga oʻxshab yoʻgʻonlashgan boʻladi. Qizilqumdagi qumloq yerlarda oʻsadi. Poyasi va ildizi sutli. Sutida efir moyi, smola va kamed (yelim) bor. Balgʻam koʻchiruvchi va siydik haydovchi dori sifatida ishlatiladi (qarang Sassiqquray).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Ikki pallali oʻsimliklar
Bolgʻa

Bolgʻa — zarb berish uchun ishlatiladigan dastaki qurol. Kallak va dastadan iborat. Bolgʻa kallagi, odatda, uglerod (0,4—0,6%S) li poʻlatdan, dastasi asosan yogʻochdan yasaladi. Kallakning har ikki tomoni toblanadi. Bolgʻalarning turli xillari.,mas, yogʻoch Bolgʻa, yumshoq muhrali Bolgʻa, tepmaydigan (urganda sakrab ketmaydigan) Bolgʻa, xavfsiz (zarb paytda detalni berkitib turuvchi) Bolgʻa bor (rasm). Miskarlikda: 1) xoyis (xoyisk) yoki xoyischorsi Bolgʻa — misni yupqalashda; 2) xoyis bagʻal, kapchin yoki chambar Bolgʻa — misni yoyibyigʻishda; 3) nimchorsi Bolgʻa — misda qolgan izlarni ketkazishda; 4) yumaloq Bolgʻa — mis idishlarning ichki tomoniga ishlov berishda; 5) teruv Bolgʻa — mis idishlarning yuzini silliklashda ishlatiladi. Temirchilik, taqachilik va pichoqchilikda: 1) metin Bolgʻa — ketmon qirgʻogʻidan yelka chiqarishda; 2) dasxoyis Bolgʻa — temirchi, taqachi va pichoqchilar bosqonchi bilan birga ishlaganda; 3) teruv Bolgʻa — ketmonning orqaoldini, taqaning yuzini tekislashda; 4) dusara Bolgʻa — ketmon zoʻgʻatasining chetini qaytarishda; 5) barchinxoyis Bolgʻa — kushpichoq yasashda ishlatiladi va b. Texnikada metallga zarb bilan ishlov (shakl) beradigan asbob. Temirchilikshtamplashda ishlatiladi. Bugʻhavo, pnevmatik, mexanik va gidravlik yuritmali, elektr turlari bor (yana qarang Bolgʻalash mashinasi, Bosqon).

Manbalar
Bolgʻabaliq

BOLGʻABALIQ (Sphyrna zygaena) - akulasimonlar turkumiga mansub baliq. Tanasining uz. 3,5 m cha, ogʻirligi 150 kg gacha (baʼzilari hatto 400 kg gacha). Atlantika va Tinch okeanning tropik hamda subtropik mintaqalarida tarkalgan. Dengiz tubida yashaydi, kambala, skat va har xil umurtqasiz jonivorlar bilan oziqlanadi. Urgʻochisi 40 tagacha tirik baliqchalar tugʻadi. Kam ovlanadi. Boshining ikki yonidagi oʻsimtasi bolgʻaga oʻxshaydi. Nomi ham shundan olingan. Yirik koʻzlari boshidagi oʻsimtalar ustida joylashganidan B. ancha uzoqni koʻradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bolgʻabosh

BOLGʻABOSH, soyaqush (Scopus umbretta) — uzunoyoq qushlar turkumining bir turi. Afrika, Madagaskar va Janubiy Arabistonda tarkalgan. Suvga yaqin kalin oʻrmonlarda yashaydi. Kunduzi oftobdan qochib, oʻsimliklar ostida yuradi, shuning uchun "soyakush" deb ham ataladi. Qorongʻi tushganda oziq izlab chikadi. 3— 7 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumlarini erkagi bilan urgochisi galmagaldan bosadi. 21 kunda bola ochadi. Yil davomida koʻpayadi. Baliq, baqa, chuvalchang va xasharotlarni ovlaydi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bolgʻalanuvchanlik

Bolgʻalanuvchanlik — metall va qotishmalarning bolgʻalash, prokatlash (bosim ostida siqib ishlov berish), kiryalash (sim choʻzish), presslash va shtamplashga moyillik xossasi. Materiallarning deformatsiya qarshiligi va plastiklik xossasi bilan ifodalanadi. B. xossasiga ega boʻlgan materiallarning deformatsiyaga qarshiligi past, plastikligi yuqori boʻladi.

Manbalar
Bolgʻalash

Bolgʻalash — metallarga bolgʻa va bosqonlarda zarb va bosim bilan ishlov berish usullaridan biri. Qizdirilgan metallga bolgʻa (yoki bosqon)da koʻp marta uzlukli zarba berilsa, u deformatsiyalanib, astasekin maʼlum shakl va oʻlchamni oladi. Metall buyumlarni koʻplab va seriyalab ishlab chiqarishda shtamplarda B. usuli qoʻllaniladi. B.da choʻktirish (kirishtirish), choʻzish, tekislash, yoyish, teshish jarayonlari bajariladi.

Manbalar
Bolgʻalash mashinasi

Bolgʻalash mashinasi — metall zagotovkalarga zarb va bosim bilan ishlov beradigan mashina. Bolgalash, hajmiy va yassi shtamplashda ishlatiladigan xillari bor. Bolgʻalash mashinasi ning bugʻ yoki qisilgan havodan ishlaydigan bugʻhavo, ish porshenlari va kompressor porshenlari orasidagi havoning siqilishi va siyraklanishi hisobiga ishlaydigan pnevmatik, harakatlanuvchi qismlari dvigatel bilan mexanik tarzda bogʻlangan mexanik, yuqori bosimli suyuqlik bilan harakatga keltiriladigangidravlik vab. turlari bor (rasm). Ishlash usuliga koʻra oddiy (tushuvchi) va qoʻsh harakatli (tushuvchi qismlari qoʻshimcha tezlashtirilgan) Bolgʻalash mashinasi boʻladi. Kinematik bogʻlangan 2 ta babali (muhrali) shabotsiz Bolgʻalash mashinasi da babalar bir-biriga tomon bir xil tezlikda harakatlanadi, natijada zarbiy energiya asosga taʼsir qilmaydi. Yuqori tezlikda ishlaydigan Bolgʻalash mashinasi keng tarqalgan (qarang Bosqon).

Manbalar
Bolgʻali

Bolgʻali — urugʻ nomi. Oʻtmishda jaloyir, kenagas, qurama, qoʻngʻirot, Nurota turkmanlari va boshqa oʻzbek qabilalari tarkibiga kirgan. Bolgʻali — birul, biyurli, yeshteke, kerayit, noʻgʻoy, nukus, ishikli kabi bir qancha boʻlaklarga boʻlingan. Qozoq va qoraqalpoqlar tarkibida ham uchraydi.

Manbalar
Boma

Boma — Kongo Demokratik Respublikasi gʻarbidagi shahar. Aholisi 246 ming kishi (1991). Atlantika okeani qirgʻogʻidan 75 km ichkarida, Kongo daryosi estuariysidagi port (dengiz kemalari kiradi); chetga oʻrmon va qishloq xoʻjaligi mahsulotlari (palma moyi, banan, kakao, kauchuk) eksport qilinadi. K x. mahsulotlari qayta ishlanadi; kimyo, yogʻochsozlik, metallni qayta ishlovchi korxonalar bor. Kema taʼmir qilinadi. Baliq ovlanadi. Shaharga 16-asrda asos solingan. 1886—1926-yillarda Belgiya Kongosi maʼmuriy markazi boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Pyer Bomarshe

BOMARSHE (Beaumarchais) Pyer Ogyusten Karon de (1732.24. 1— Parij — 1799. 18. 5) — fransuz dramaturgi. Dastlabki pesalari "Yevgeniya" (1767), "Ikki dust" (1770) da ijtimoiy tengsizlik qoralanadi. "Xotiralar" pamfleti (1773—74) da B. ning demokratik qarashlari oʻz aksini topgan. "Seviliya sartaroshi" (1775), "Figaroning uylanishi" (1784) B. ga jahonshumul shuhrat keltirdi. "Figaroning uylanishi" da yozuvchi oddiy xalq vakili — Figaroning aqlzakovatini ulugʻlab, aslzoda Almavivning johil va nodonligidan kuladi. B. komediyalari jahon teatr sahnalaridan munosib oʻrin egallagan. Ular asosida yaratilgan "Seviliya sartaroshi", "Figaroning uylanishi" operalari Navoiy nomidagi teatrda sahnalashtirilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bomba

Bomba ( — shovqin) — 1) artilleriya snaryadining eski nomi. Silliq stvolli artilleriyada ichi boʻsh sferik choʻyan korpusdan, qora porox zaryadidan va porox tarkibi zichlab tiqilgan yogʻoch naychadan iborat snaryadlar bomba yoki granatalar deb atalgan. Bombaning zaryadi naychadagi modda yongandan keyin portlaydi. 19-asrdan boshlab rus armiyasida bir pud (16 kg) dan ortiq snaryadlar bomba deb atalgan, 122 mm li tuplarning snaryadi ham 20-asr 30-yillarigacha bomba deyilgan; 2) Birinchi jahon urushida ishlatilgan bomba irgʻitkichning portlab parchalanadigan snaryadi; 3) poroxning stvol ichidagi gaz kuchi va haroratini ulchash uchun ishlatiladigan asbob; 4) aviatsiya bombasi (qanotli snaryadlar deb atash rasm boʻlgan); 5) suv osti kemalarini portlatish uchun moʻljallangan snaryad; 6) atom bombasi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bomba irgʻitkich

Bomba irgʻitkich (bombamyot) - yaqin masofadan turib jang qilishga moʻljallangan qurol (kalibri 20–152 mm). Bomba irgʻitkich dushman askarlarini granatalar va parchalanadigan bombalar (2,5 kg dan 20,7 kg gacha) bilan shikastlantirish uchun ishlatilgan (mas, Birinchi jahon urushida). Otish uzoqligi 850 m. Bomba irgʻitkich tuzilishi jihatidan minomyottl uxshaydi. Snaryadlarning shikastlantirish quvvati juda kichik boʻlganligi uchun Bomba irgʻitkich urniga minomyot ishlatiladigan boʻldi.

Manbalar
Bombaj

Bombaj (frans., bombage) - konserva bankalarining boʻrtish i — konservalarni saqlashda uchraydigan buzilish turi. Qopqoqlarning boʻrtishi B. deb ataladi. B.ning biologik, kimyoviy va fizik turlari mavjud. Biologik B. idishlarning zich yopilmasligi yoki yetarlicha sterilizatsiya qilmaslik natijasida vujudga keladi, unda mikroorganizmlar rivojlanib, gazlar paydo boʻladi. Bunday konservalar foydalanishga yaroksiz hisoblanadi. Kimyoviy B. konservalardagi kislotalarning idish qopqogʻi (temir qismi) ga boʻlgan taʼsiri natijasida yuzaga keladi: vodorod ajralib chiqib, qopqoq boʻrtadi. Koʻpincha nordon mevarezavor va sirkalan gan konservalarda uchraydi. Fizik B. konservalarning muzlashidan kelib chiqadi (bankadagi mahsulot hajmi kattalashib qopqoq boʻrtadi). Fizik va kimyoviy B.ga uchragan konservalardan faqat sanitariya nazorati ruxsati bilan foydalanish mumkin.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bombay universiteti

Bombay universiteti — Hindistondagi eng yirik untlardan biri. 1857-yil asos solingan. 1904-yilgacha uning vazifasi bir qancha kollejlarda imtihonlar oʻtkazish va oʻquv mashgʻulotlari tashkil etishdangina iborat boʻlgan. 1904-yildan bevosita oʻquv faoliyatini tashkil etish (leksiyalar oʻqish, oʻquv jarayoni uchun zarur boʻlgan ilmiy ishlar nashr etish va h. k.) huquqini olgan. Bombay universiteti ijtimoiy fanlar, tijorat, yuridik, tibbiyot, dorishunoslik, stomatologiya, led., psixologiya sohalari boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 160mingdan ortiqtalaba taʼlim oladi. Untda bir kancha ilmiy tadqiqotlar muassasalari va institutlar bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bombaksdoshlar

Bombaksdoshlar, baobabdoshlar (Bombacaceae) — ikki pallalilar sinfiga mansub oʻsimliklar oilasi. Deyarli hamma turlari tropik mintaqada oʻsadi, tanasi yoʻgʻon, baʼzan tanasining oʻrta qismi bochkasimon boʻrtib chiqqan. Gullari yirik, toʻgʻri, qisman notoʻgʻri, ikki jinsli, koʻpincha yakka. Kosabarg va tojbarglari 5 tadan, baʼzan tojbarglari boʻlmaydi. Changchilari 5 ta yoki koʻp, u mumiy naychaga yopishgan, baʼzan alohida. 28 turkumi va 190 ga yaqin turi maʼlum. B. dan baobab, durian, paxta daraxti va boshqa foydali daraxtlar hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bombapana

Bombapana — kishilarni raketa, aviatsiya bombalari va artilleriya snaryadlaridan himoya qilish maqsadida qurilgan pana joy. Shaharlarga havo hujumi qilina boshlangach, B.lar qurilgan. B.lar gʻishtin yoki temirbeton bino va inshootlar tagi (yertoʻlasi) da quriladi va jixrzlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bombardimonchi aviatsiya

Bombardimonchi aviatsiya — harbiyhavo kuchlarining asosiy zarbdor kuchi. Bombardimonchi aviatsiya ning asosiy vazifasi: yalpi, keng koʻlamdagi hujumdan yoki jangdan oldin dushman aerodoromlariga, dengizdagi harbiy kemalarga, mustahkamlangan mudofaa istehkomlariga, qoʻshin va jangovar texnika toʻplangan joylarga, shahar va aholi punktlariga, temir yoʻl uzellariga, sanoat markazlariga bomba va raketa tashlab vayron qilish va qirish, dushman qoʻshinlarining jangovarlik holatini susaytirish hamda harbiyruhiy jihatdan taʼsir etish. Samolyotlarning uchuvtaktik imkoniyatiga va jangovar vazifalarining harakteriga koʻra Bombardimonchi aviatsiya ikkiga — front Bombardimonchi aviatsiya siga va uzoqdagi obʼyektlarni bombardimon qiluvchi Bombardimonchi aviatsiya ga boʻlinadi (AQSH va Angliyada taktik va strategik Bombardimonchi aviatsiya deyiladi). Uzoqdagi obʼyektlarni bombardimon qiluvchi Bombardimonchi aviatsiya dan dushmanning uzoq orqa tomonidagi strategik obʼyektlarga yopirilib hujum qilishda foydalaniladi. Zarur boʻlganda Bombardimonchi aviatsiya janglarda quruqlikdagi qoʻshinlar yoki harbiydengiz flota kuchlari bilan birga oʻzaro hamkorlikda ishtirok qilishi ham mumkin. Bombardimonchi aviatsiya ljahon urushi (1914—1918)da jangovar aviatsiya boʻlib shakllandi. Urushda qatnashgan deyarli barcha davlatlarda aviatsiya qismlari, qoʻshilmalari tashkil etildi. Hozir Bombardimonchi aviatsiya murakkab qurol va uskunalar bilan jihozlangan. Ularda radio aloqalari, radiolokatsiya va aeronavigatsiya asboblari takomillashtirilgan (yana qarang Aviatsiya).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bomdod namozi

Bomdod (fors.) — erta tong payti, sahar va shu paytda oʻqiladigan namoz. Bomdod namozi kun chiqish taraf yorishganidan boshlab to kun chiqqunga qadar oʻqiladi.Bamdod namozi ikki rakat sunnat va ikki rakat farzdan iborat. Erta tongda oʻqilgan namozning savobi qolgan namozlarga qaraganda kattaroq boʻladi.Namoz oʻqish musulmonlarning farzi hisoblanadi.

Yana qarang 
 Namoz

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Bomdod namozi vaqti
Bomiyon

Bomiyon, Bomikon, Bomyanna — Afgʻonistonning markaziy qismidagi qadimiy shahar, B. viloyatining maʼmuriy markazi. Aholisi 10 ming kishiga yaqin. B. 1-asrda barpo boʻlgan, 7-asrda uni arablar fath etgan. 10—13-asr boshida B. dastlab gʻaznaviylar, soʻng gʻuriylar, keyin xorazmshohlarga tobe boʻlgan. 1221 y. B.ni moʻgʻullar vayron qilgan, 16-asrdan u boburiylar tasarrufidaboʻlgan. B. 18-asr 2-yarmidan Afgʻoniston davlati tarkibida.

Xitoylik sayyoh Syuan Szan va arab tarixchilari keltirgan maʼlumotlarga koʻra, B. islom dini kirib kelgunga qadar buddizmnint yirik markazi hisoblangan. U yerda qoyatoshlarni yoʻnib bunyod etilgan oʻndan ortiq butxona oʻtmishda mavjud boʻlib, ularning mingdan ziyod rohib (monax) lari boʻlgan. Butxonalar oʻyma naqshlar bilan bezatilgan, ularga koʻplab erkak va ayol qiyofasidagi tosh sanamlar oʻrnatilgan. Erkak qiyofasidagi sanamlardan birining boʻyi 53 m, ayol qiyofasidagilaridan birining boʻyi esa 3S m. boʻlgan. Afgʻonistondagi Tolibon rahbariyati qaroriga muvofiq, mamlakatdagi islomiyatga qadar yaratilgan moddiymadaniy obi dal ar, shu jumladan B.dagi budda sanamlari vayron qilingan (2001-yil mart).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Aholi punktlari
Afgʻoniston shaharlari
Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari
Bond

Bond (ing. bond) — 1) kafolat garov; 2) boj toʻlovlari olinmagan import tovarlar. Bundam tovarlar bojxonaga biriktirilgan B. omborlarida saqlanadi. Agar tovarlar mamlakat ichkarisiga joʻnatilsa, boj toʻlanadi. B. omborida tovarlar belgilangan muddatgacha saqlanadi, muddat tugagach esa, davlat foydasiga musodara qilinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Boris Anisimovich Bondarenko

Boris Anisimovich Bondarenko (19-oktyabr 1923, Davlekanov shahri, Boshqirdiston — 20-iyul 2017) — kibernetik olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1983), fizikamat, fanlari doktori (1970), professor (1974). 1928-yildan Toshkentda. Oʻrta Osiyo davlat universitetni tugatgan (1953). Oʻzbejchctoh Fanlar akademiyasi Matematika institutida (1953—72), Toshkent temir yoʻl transporti muhandislari institutida (1972—80), Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi "Kibernetika" ilmiy ishlab chiqarish birlashmasida (1980-yildan) ishladi. Bondarenko matematik fizikaning yarim chiziqli shu jumladan polivibratsion tenglamalarni oʻrganish boʻyicha xalqaro maktab asoschilaridan biri (rumin olimi Manjeron bilan birga). Ilmiy ishlari uzlukli mat., kombinatolik tahlil, murakkab matematik fizika masalalarini analitik va uzlukli usullar bilan yechish, arifmetik fraktal tuzilmalarini tuzish va tekshirishga, elastiklik nazariyasining 3 oʻlchovli masalalariga bagʻishlangan. "Jasorat" medali bilan takdirlangan (1995).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Matematiklar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
20-iyulda vafot etganlar
2017-yilda vafot etganlar
1923-yilda tugʻilganlar
19-oktyabrda tugʻilganlar
Jasorat medali sohiblari
Vatan urushi ordeni sohiblari
Qizil Yulduz ordeni sohiblari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari
Sergey Bondarchuk

Sergey Fyodorovich Bondarchuk (1920-1994.20.11, Moskva) - kinoaktyor va rejissor Xalq artisti (1952), Mehnat Qahramoni (1980). B. suratga tushgan eng yaxshi filmlar: "Taras Shevchenko (film)", "Tugallanmagan qissa", "Sergiy ota" va boshqalar. Rejissyor sifatida "Inson taqdiri" (oʻzi bosh rolda), "Urush va tinchlik (film)", "Ular Vatan uchun kurashdilar", "Choʻl (film)" kabi filmlarni ekranlashtirdi. Davlat mukofotlari laureati (1952, 1960, 1984).

Manbalar 

Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
Rossiyalik erkak aktyorlar
Sovet erkak aktyorlari
Bondopaddxay Tarashonkor

Bondopaddxay Tarashonkor (1898. 23. 7 — Birbum — 1971) — hind yozuvchisi, jamoat arbobi. Bengal tilida yozgan. B. dovrugʻini taratgan romanlar ("Yer — xudo", 1939; "Xalq — xudo", 1942; "Besh qishloq", 1944 va boshqalar) da katta yer egalari bilan dehqonlar turmush tarzi, ular orasidagi munosabat, umuman bengal qishlogʻi hayoti aks ettirilgan. "Sogʻlomlashtirish maskani" romani, bir nechta pyesa ("Ikkovlon", 1942 va boshqalar) muallifi. Toshkentda boʻlib utgan Osiyo va Afrika yozuvchilari konferensiyasi qatnashchisi (1958).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bonelliya

Bonelliya (Bonellia) — halqali chuvalchanglarning exiuridlar sinfiga mansub urugi. V. virides turi Oʻrta dengiz, Atlantika okeani va Barens dengizida yashaydi. Urgochisining tanasi silindrsimon, uz. 7 sm gacha, uchi ayri, hartumi 1 m gacha choʻzila oladi. Hartumi yordamida oziq tutadi va harakatlanadi. Erkagining uz. 1—33 mm, u urgochisining jinsiy yoʻllarida parazitlik qiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bonitirovka

Bonitirovka (lot. bonitas yaxshi, sifatli, asl) — 1) zotli hayvonlarni nasldorlik va mahsuldorlik xususiyatlari boʻyicha baholash; 2) tuproq unumdorligini qiyosiy baholash (qarang Tuproq bonitirovkasi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

meta
Bonifikatsiya

Bonifikatsiya (frans. boniﬁ cation, lot. bonus — marhamatli, yaxshi) — 1) tovarlarga haq toʻlash usullaridan biri, kelishuvlarda imtiyozlarni taʼkidlash uchun ishlatiladi. Maye, tovarning standartdan ortiq sifatlari uchun tovar narxiga qoʻshimcha berish, koʻtara (ulgurji) savdo qilganlarga tovarni arzonroq berish, mamlakatdan chiqariladigan tovarlarni xarid qilishda undirilgan soliqlarni qaytarish (eksport B. si), davlatning kreditlar uchun toʻlanadigan foizlarni oʻz gardaniga olib, subsidiya berishi singari koʻrinishlari bor; 2) sotilgan tovarlar miqdoriga qarab savdo xizmatchilarini mukofotlash.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bonlar

Bonlar (frans. bons — yaxshi, qulay) — 1) xususiy firmalar, mahalliy boshqaruv idoralari, korxonalar va davlat tomonidan chiqariladigan qisqa muddatli qarz majburiyatlari. 2) mayda pul vazifasini bajaradigan qogʻoz pul belgilari. B. birjada muomalada yuradi, kotirovka (narx belgilanadi) oʻtkaziladi, mayda pochta oʻtkazmalarini rasmiylashtirishda foydalaniladi. Fransiyada davlat (xazina) obligatsiyalari, qisqa muddatli kreditlar, bank cheklari, pochta va boshqa hujjatlar B. deb ataladi. Fuqarolar urushi davrida Turkiston bilan Markaz oʻrtasida aloqa qiyinlashgan vaqtlarda (1918—20 yillar) Toshkent va Andijonda ham B. (turkbonlar) chiqarilgan. Keyinchalik sobiq Ittifoqda B. chiqarish man qilingan; 3) muomaladan chiqqan va kolleksiya yoki bonistika (qogʻoz pullarni oʻrganadigan tarix fani sohasi) predmetiga aylangan qogʻoz pullar.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bonn universiteti

Bonn universiteti, Fridrix Vilgelm nomidagi Reyn universiteti— Germaniyadagi eng yirik untlardan biri. 1777-yil Akademiya sifatida tashkil etilgan. 1786-yildan universitet deb nomlangan. Bonn universiteti iqtisodiyot, huquq, falsafa, mat., tibbiyot, qishloq xoʻjaligi, teologiya va boshqa sohalar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. 40 mingga yaqin talaba taʼlim oladi. Kutubxonasida 1 mln.dan ortiq asar saqlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Olmoniyadagi universitetlar‎
Bonu

Bonu (taxallusi; asl ismi Samar Bonu Sirojiddin qizi) (1837, Oʻsh — 1891, Andijon, Mingtepa qishlogi) — oʻzbek shoirasi, maʼrifatparvar. Huvaydottt chevarasi. "Meros dedim bobomlardin" masnaviysida Hofiz, Navoiy, Shams Tabriziy, Ahmad Yassaviy va bobosi Huvaydoni tilga olib, shoirlik isteʼdodi otabobosidan meros ekanligini taʼkidlagan. Ularning asarlariga tajnis, tatabbular yozgan.

B. 19 yoshida beva qolgan. "Bonu gʻarib" sheʼrida bu ogir judolik va musibatni turmush hodisalari bilan bogʻlab, oʻzi kabi ayollar qismatidan, zamonasidagi haqsizliklardan zorlangan. Sheʼrlarida Layli, Shirin, Uzrolar bilan dardlashgan ("Yor jabr etdi" va boshqalar). B. ruhidagi isyonkorlik, oqilalik asarlariga singib ketgan. Sevgi mavzuidagi sheʼrlari shaxsiy histuygʻular bilan chegaralanmay, keng ijtimoiy mazmun kasb etgan. B. ijodida shaxs va zamon, ayollar taqdiri masalasini asosiy oʻringa qoʻygan. Erk uchun oʻzi tanlagan yoʻlning toʻgʻriligiga ishongan ("Falak ozoridan ming dod", "Hech qaysi inson ham", "Didda dardim kim bilur?", "Benavolar" va boshqalar), bu yoʻlda sobit turgan. B. sheʼrlarini toʻplab devon tuzgan.

Manbalar 
 Sheʼrlar, T., 1963.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 Jalolov T., Oʻzbek shoiralari, T., 1980.
Bonu (unvon)

Bonu — 1) yuqori tabaqaga, aslzodalarga mansub boʻlgan ayollar unvoni, xonim; 2) forstojik tillarida gaplashadigan xalqlar hamda turkiy xalqlarda ayollar ismiga hurmat yuzasidan qoʻshib ishlatiladigan soʻz.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bonus

Bonus (lot. bonus — yaxshi, marhamatli) — sotuvchi va haridor oʻrtasida alohida kelishuv yoki sotish shartnomasiga asosan sotuvchi tomonidan haridorga beriladigan yengillik; odatdagi toʻlanadigan maoshga qoʻshimcha mukofot; narxning oʻsishi munosabati bilan asosiy ish haqiga qoʻshilgan qoʻshima haq; tovarning sifati uchun qoʻshimcha mukofot; aksiyalar shaklidagi qoʻshimcha toʻlovlar; koʻrsatilgan vositachilik xizmati uchun toʻlanadigan qoʻshimcha haq ham B. deb yuritiladi. Amaliyotda tovar vositachi (komissioner) ixtiyoridan tashqari sotilmay qolsa, unga harajatlarini qoplash uchun B. toʻlanadi va uning miqdori kelishuvga asosan belgilanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil