MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Agroiqlimshunoslik

Agroiqlimshunoslik — qishloq xoʻjaligi meteorologiyasining iqlim sharoitlarini qishloq xoʻjaligi ob’ektlari va jarayonlari bilan bogʻlanishda oʻrganadigan sohasi. Tuproq unumdorligi, quruqlikdagi suv resurslari va oʻsimlik dunyosi koʻp jihatdan iqlimga bogʻliq. A.ning asosiy vazi-falari: iqlimni qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi omili sifatida oʻrganish, iqlimni qishloq xoʻjaligi nuqtai nazaridan baholash, hududni agroiqlimiy rayonlashtirish, qishloq xoʻjaligi ish-lab chiqarishini oqilona joylashtirish maqsadlarida turli iqlim sharoitlarida agrotexnika tadbirlari oʻtkazishni asoslash va boshqa Iqlimning oʻsimlik va hayvonot uchun zarur boʻlgan yorugʻlik, issiqlik va namlik kabi birinchi dara-jali omillari — shamol, bulut, tuproq va atmosfera qurgʻoqchiligi, toʻzonlar kabi ikkinchi darajali omillar bilan birgalikda oʻrganiladi. Asosiy iqyaim omillarini ekinlarning oʻsishi, rivo-ji, hosildorligiga taʼsirini oʻrganish amaliy ahamiyatga ega. Oʻsimlik va iqlim omillari oʻrtasidagi miqdoriy bogʻlanishlar agroiqlimiy koʻrsatkichlar (oʻsimlikning vegetatsiya davrida issiqyaikka boʻlgan ehtiyojini ifoda-lovchi samarador harorat yigʻindisi, moʻljallangan hosilni yetishtirish uchun zarur nam miqdori va boshqalar) deb ataladi. Sugʻoriladigan zonalar uchun qishloq xoʻjaligi oʻsimliklarining issiqlik, yogʻingarchilik, tuproq nam zaxirasi bilan taʼminlanganligi, ayrim hududlarning fizik-geografik xususiyatlarini eʼ-tiborga olib sovuqsiz davr davomiyligi, qorasovuqlarning takrorlanishi va sh.k.ni hisoblash usullari ishlab chiqilgan. A. tadqiqotlari ekinlarning nav xususiyatlarini hisobga olgan holda iqlim ji-hatlaridan oqilona joylash-tirishga imkon beradi. Oʻzbekistonda agroiqlimiy tadqiqotlar V. A. Bugayev nomidagi Oʻrta Osiyo gidrometeorologiya ilmiy tadqiqot institutida olib boriladi. A. sohasidagi tadqiqotlar asosida Jahon agroiqlimiy atlasi (1972) nashr etilgan, Oʻzbekistonning agroiqlimiy ray-onlashtirish xaritasi tuzilgan (1982).Ad.: Babushkin L. N., Agroklimati-cheskoye rayonirovaniye xlopkovoy zoni Sredney Azii, L., 1960; Chirkov Yu. I., Osnovi agrometeorologii, L., 1988.Fotih Moʻminov.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrokimyo laboratoriyasi

Agrokimyo laboratoriyasi — 1) oʻsimlik, tuproq, oʻgʻit, zaharli ki-myoviy moddalar, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari, yem-xashak va boshqalarni tahlil qilish yoki agro-kimyodan oʻquv mashgʻulotlari oʻtkazish uchun maxsus jihozlangan xona (bino); 2) agrokimyo boʻyicha maxsus tadqiqotlar oʻtkazadigan korxona, tashkilot yoki uning maxsus boʻlimi. Oʻzbekistonda oʻquv (oʻquv yurtlarida); ilmiy tadqiqot (in-tlar va boshqalarda), agrokimyo xizmati tizimiga kiruvchi ishlab chiqarish Agrokimyo laboratoriyasilari mavjud. Ishlab chiqarish Agrokimyo laboratoriyasi lariga rahbarlikni Respublika oʻsimliklarni himoya qilish va agrokimyoviy tadqiqotlar markazi olib boradi. Agrokimyo laboratoriyasilari oʻz zonasidagi xoʻjaliklarni agrokimyoviy xaritagram-malar va oʻgʻitlarni qoʻllash boʻyicha tavsiyanomalar bilan taʼminlaydi. Agrokimyo laboratoriyasi har xil tabiiy zonalar tuprogʻi uchun mos oʻgʻitlar va ularning optimal ulushlarini aniqlash maqsadida dala tajri-balari oʻtkazadi; yem-xashak sifatini yaxshilash va chorva mollarini ratsional oziqlantirishda tavsiyanomalar tuzish uchun oʻsimliklarni tahlil qiladi, mi-neral va mahalliy oʻgʻitlarning sifatini nazorat qilish maqsadida ularni tek-shirishdan oʻtkazadi. Dala tajribalari, oʻsimlik va tuproq tahlili natijalari-159ga asosan xizmat koʻrsatayotgan zonadagi tuproq oziq moddalari balansini, har xil xoʻjaliklarda va almashlab ekish da-lalarida tuproq sharoitlari hamda ekin turiga qarab oʻgʻitlarga boʻlgan ehtiyojni aniqlaydi, agrokimyoviy xaritagrammalar tuzadi. Agrokimyo laboratoriyasi ishlab chiqarishida ki-myoviy vositalarni qoʻllash masalalari yuzasidan targʻibot va tushuntirish ishlari olib boriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrokimyo xizmati

Agrokimyo xizmati — dehqonchilik va chorvachilikda oʻgʻitlar va boshqa kimyoviy vositalardan samara-li hamda oqilona foydalanish boʻyicha qishloq xoʻjaligi ga agrokimyo xizmati koʻrsatishning ilmiy-ishlab chiqarish tizimi. Oʻzbekistonda Agrokimyo xizmati MTSlarda agrokimyo laboratoriyalari tashkil etilishi (1931) bilan boshlangan. MTSlar tugatilganidan keyin (1958) Agrokimyo xizmati tuman qishloq xoʻjaligi inspeksiyalari, keyinchalik qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarish boshqarmalari ix-tiyoridagi agrokimyo laboratoriyalari orqali olib borildi. Keyinchalik yagona davlat Agrokimyo xizmati tizimi tashkil etildi. 1992-yildan Oʻzbekistonda Agrokimyo xizmati koʻrsatish boʻyicha respublika ishlab chiqarishilmiy birlashmasi („Oʻzqishloqkimyo“) mustaqil ish boshladi (1994-yildan „Uzagrokimyoservis“ davlat-aksiyadorlik uyushmasi). Respublikada 1997-yildan qishloq xoʻjaligi ga mineral oʻgʻitlar, oʻsimliklarni himoya qilish vositalari, oʻsish stimulyatorlari, meliorantlar, mi-neral ozuqalar yetkazib berish bilan bogʻliq xizmatlarni „Oʻzkimyosanoat“ uyushmasi tarkibidagi „Oʻzagrokimyotaʼminot“ davlat-aksiyadorlik birlashmasi baja-radi. Oʻsimliklar kasalliklari va za-rarkunandalarini kuzatish, oʻrganish va protnozlash, oʻsimliklarni himoya qilish boʻyicha aholiga va qishloq xoʻjaligi korxo-nalariga xizmat koʻrsatish, chigirtkaga qarshi kurash tadbirlarini Respublika oʻsimliklarni himoya qilish va agroki-myoviy tadqiqotlar markazi amalga oshiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrokimyoviy xaritagramma

Agrokimyoviy haritagramma — tuproqning oʻsimliklar oziqlanadigan elementlar bilan taʼmin-langanlik darajasini ifodalovchi xarita-sxema. Agrokimyoviy xaritagramma tuzishda tuproqlar tarkibidagi oʻsimliklar oʻzlashtira oladigan shakldagi fosfor va kaliy, mikroelementlar va boshqa miqdoriga koʻra 5 161guruhga ajratiladi (azotni aniqlash kam qoʻllaniladi). Agrokimyoviy xaritagramma tuzish uchun maydoni 5 — 20 ga li raqamlangan maydonlardan olingan aralash tuproq namunalari tahlili natijalaridan foydalaniladi. Namuna haydalma qatlamning 20 joyidan (diagonali yoki oʻqi boʻyicha) 300 — 400 g miqdorda olinadi. Ayni paytda haydalma qatlam ostidan (30 — 40 sm chuqurlikdan) olingan alohida tuproq namunalari gʻam oʻrganiladi. Barcha ara-lash tuproq namunalaridagi harakatchan fosfor va kaliy miqdori aniqlanadi. Taxlil natijalariga qarab Agrokimyoviy xaritagrammalar tu-ziladi. Haritaga tushuntirish tuziladi, xoʻjalik haqidagi maʼlumotlar, agroki-myoviy tekshirish natijalari, mineral oʻgʻitlardan foydalanish boʻyicha tavsiyalar beriladi. Respublika „Oʻzdaverloyiha“ instituti beradigan xoʻjaliklarning yerlaridan foydalanish tarxlari Agrokimyoviy xaritagrammalar tuzish uchun xaritagrafik asos boʻlib xizmat qiladi. Ularning masshtabi sugʻoriladigan yerlar uchun 1:10000, lal-mi yerlar uchun 1:25000. Ilmiy tavsiyalarga koʻra har 5 yilda tuproqning agro-nomik holati tekshiriladi va yangi Agrokimyoviy xaritagramma tuziladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrometeorologik byulleten

Agrometeorologik byulleten — agrometeorologik sharoitlar taxlil qilingan axborotning asosiy shakli. Har oʻn kunlikda gidrometeorologiya markazi tomonidan nashr qilinadi. Agrometeorologik byulleten quyidagi boʻlimlardan iborat: 1) oʻn kunlikning gidrometeorologik xu-susiyatlari (havo va tuproq harorati, yogʻinlar, shamolning yunalishi va tezligi va hokazo); bunda oʻsimlikning oʻsishi va rivojlanishiga qulay yoki noqulay sha-roitlar — qorasovuq, garmsel, shoʻzonli boʻron va hokazo alohida qayd qilinadi; 2) ekinlarning oʻsishi va rivojlanishi hamda mollarni oʻtlatishning agrometeo-rologik sharoitlari. Bu bulimda asosiy qishloq xoʻjaligi ekinlari (ayniqsa, gʻoʻza)ning ri-vojlanish sur’atlari, ularning namlik bilan taʼminlanganlik darajasi tahlil qilinadi, ekinzorlar holatiga baho be-riladi. Agrometeorologik byulleten Oʻzbekistonda 1927-yildan bosh-lab nashr etiladi. 1930-yildan muntazam chiqarila boshladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrometeorologik yilnoma

Agrometeorologik yilnoma — muayyan hududdagi agromete-orologik stansiya va postlarning kuzatish natijalari jamlangan yillik maʼlumotlar toʻplami. Koʻpgina mamlakatlarda gidrometeorologiya boshqarmalari tomonidan nashr qilinadi. Agrometeorologik yilnomada tuproq haydalma qatlamining bahor va qish fasllaridagi harorati, kuz-gi ekinlar eqilgan maydonlardagi qor qoplamining qalinligi, ekin eqilgan maydonlarda tuproqning namlanish da-rajasi, qishloq xoʻjaligi ekinlari rivojlanishining asosiy davrlari boshlanadigan kunlar, kuzatish maydonchalaridagi agrotexnika, olingan hosil haqidagi maʼlumotlar va boshqa jadval koʻrinishida beriladi. Agrometeorologik yilnomada ayrim umumiy meteorologik maʼlumotlar: oʻrtacha oʻn kunlik havo harorati, 5, 10 va 15° dan yuqori boʻlgan samara-dor haroratlar yigʻindisi, qish fasli va vegetatsiya davridagi meteorologik sharoitlar tavsifi, jumladan noqulay ob-havo hodisalari haqida maʼlumotlar ham keltiriladi. Bundan tashqari Agrometeorologik yilnoma yilning agrometeorologik sharoiti haqidagi qisqa sharhni ham oʻz ichiga oladi. Asosiy meteorologik maʼlumotlar oylik agrometeorologik toʻplamlarda ham nashr etiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrometeorologik monitoring

AGROMETEOROLOGIK MONI-TORING — iqlimning antropogen omillar taʼsirida oʻzgarishiga qarab agroiqlimiy resurslarni va ekinlarning hosildorligi oʻzgarishlarini baholash tizimi. Iqlimning oʻzgarishi hududlarda ahrli zichligining oshishi, hududlarni sugʻorish, mintaqalarning choʻlga aylanishi, transport, kimyo va boshqa korxonalarning faoliyati taʼsirida sodir boʻladi. Antropogen omillar taʼsirida harorat va yogʻinlar oʻzgaradi. Masalan, hozir antropogen omil taʼsirida baʼzi joylarda harorat 3 — 4, yogʻin miqdori esa 50% gacha oshishi natija-162sida vegetatsion davrning oʻzgarishi ham taxmin qilinmoqda. Natijada umumiy hosildorlik 10 — 30% ga kamayishi mumkin. Ag. m. tizimini tuzishda bunday oʻzgarishlar hisobga olinadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrometeorologik omillar

Agrometeorologik omillar — oʻsimlikning rivojlanishiga taʼsir koʻrsatadigan va uning hosildorligini baholashga imkon be-radigan omillar (oʻrtacha sutkalik havo harorati, havoning namlik miqdori, shamolning tezligi, quyosh radiatsiyasi, tuproq harorati, qorasovuq va hokazo). Odatda Agrometeorologik omillar asosiy va ikkinchi darajali turlarga boʻlinadi. Masalan, harorat vege-tatsion davrda past boʻlsa, hosil pishib yetilmaydi va shu sababli u asosiy omil hisoblanadi. Shamol taʼsirida oʻsimlik qisman nobud boʻlishi mumkin, lekin asosiy omil yetarli boʻlsa, hosil pishib yetiladi. Agrometeorologik omillarni baholashda omillarning oʻrnini toʻldirib bulmaslik qonuniga amal kilinadi (qarang Dehqonchilikning asosiy qonunlari).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrometeorologik xizmat koʻrsatish

Agrometeorologik xizmat koʻrsatish — qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishining barcha boʻgʻinlarini turli gidro va agrometeorologik axborotlar bilan tezkor taʼminlash. Agrometeorologik xizmat koʻrsatish k. majmuiga oldindan turli muddat uchun beriladigan ob-havo (bir oylik, 10, 7, 3 kunlik, sutkalik) prognozlari, ob-havoning xa-tarli hodisalari haqida ogohlantirish, ob-havo sharoitlari hamda ularning qishloq xoʻjaligi oʻsimliklari rivojlanishiga va hosilning shakllanishiga, oʻtkaziladigan agrotexnik tadbirlarga taʼsiri va boshqa haqidagi agrometeorologik maʼlumotlar va hokazo kiradi. Axborotlar kundalik, besh kunlik, haftalik va oʻn kunlik sharh (byulleten)larda, shuningdek muhim yilnomalar shaklida, ishlab chiqarish ahamiyatiga ega boʻlgan davr yoki ob-havo sharoiti noqulay keladigan davr uchun agrometeo-rologik maʼlumotlar umumlashtirilgan maxsus maʼlumotnomalar tarzida hamda agrometeorologik omillarning koʻp yillik rejimi haqida maʼlumotlar boʻlgan rejimli yoki agroiqlimiy axborotlar shaklida boʻladi. Agrometeorologik xizmat koʻrsatish mutaxassislari va rahbarlari bu maʼlumotlardan mavjud va kutilayotgan agrometeorologik sharoitni hisobga olgan holda ekish, sugʻorish, oziqlantirish, qator oralariga ishlov berish, yigʻim-terim ishlari va boshqa tadbirlarning muddatlarini rejalash-tirishda foydalanadilar. Agrometeorologik xizmat koʻrsatish k. mijozlarning joylashgan joyi, axborotning koʻlami va uni yetkazib berish muddatlari koʻrsatilgan rejaga muvofiq amalga oshiriladi. Oʻzbekistonda qishloq xoʻjaligiga Agrometeorologik xizmat koʻrsatish k. 1921-yil Toshkentda Turkiston meteorologiya instituti (Turkmet) tashkil etilishidan boshlangan. 1925-yildan bu institut Oʻrta Osiyo meteorologiya instituti (Sredazmet) deb atalgan. In-tining asosiy vazifasi qishloq xoʻjaligini ekinlarning holati va rivoj-lanishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bilan taʼminlash, hududning mavjud ob-havo sharoitlari va iqlim resurslaridan ratsional foydalanish, ob-havoning xa-tarli hodisalaridan qishloq xoʻjaligi ob’ektlarini muhofaza qilish tadbirlari va boshqa boʻldi. Oʻzbekistonda Agrometeorologik xizmat koʻrsatish k. Gidrometeorologiya bosh boshqarmasi („Boshgidromet“) va agrometeorologiya postlari tomonidan olib boriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrometeorologiya

Agrometeorologiya — qishloq xoʻjaligi uchun ahamiyatga ega boʻlgan meteorologik, iqlim va gidrologik sharoitlarni qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi ob’ektlari va jarayonlari bilan oʻzaro aloqadorlikda oʻrganadigan fan (qarang Qishloq xoʻjaligi meteorologiyasi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrometeorologiya posti

Agrometeorologiya posti — kundalik meteorologik va agromete-orologik kuzatishlar olib boradigan hamda kuzatish natijalariga birlamchi ishlov beradigan muassasa. Agrometeorologiya posti larda kuzatish ishlari maxsus jihozlangan meteomaydonchalarda (5x6 m), bevosita ekinzorlarda yagona uslub hamda dastur asosida olib boriladi. Meteorologik maydonchada yil davomida har kuni tuproq yuzasidan 2 m balandlikdagi havoning harorati (qorasovuq kutiladigan bahor va kuz oylarida havoning minimal harorati yer yuzasidan 2 sm 163balandlikda minimal termometr yorda-mida) oʻlchanadi; yogʻinlar miqdori, qor qoplamining qalinligi va yer yuzasining qor bilan qoplanganlik darajasi; atm. hodisalarining harakteri (qor, yomgʻir, doʻl, shudring, qirov, shamol, boʻron, momaqaldiroq va hokazo) qayd qilinadi. Ekinzorlarda oʻsimliklarning oʻsishi, rivojlanishi va hosil toʻplashi boʻyicha bevosita kuzatishlar oʻgkaziladi, ri-vojlanish davrlari koʻringan kunlar qayd qilinadi, oʻsimlikning holati baholanadi; erta bahorda tuproq yetilgandan boshlab urugʻ unib chiqqunga qadar tuproqning urugʻ koʻmilgan hamda 20 sm chuq.gacha qatlami harorati oʻlchab boriladi; tuproqning yuqori qatlami holati va namlik darajasi qayd qilinadi. Agrometeorologiya posti kuzatish natijalari va ob-havo prognozoʻ asosida kundalik maʼlumot tuzadi. Kundalik va oʻn kunlik yakuniy maʼlumotlarni oʻzi biriktirilgan gidrometstansiyaga yuboradi. Meteorologik va agro-meteorologik maʼlumotlardan xatarli ob-havo hodisalaridan xabardor qilish, agrotexnik tadbirlar muddatlarini bel-gilashda foydalaniladi. Oʻzbekistonda qishloq xoʻjaligi korxonalari ixtiyorida (idoraviy) 20, „Boshgidromet“ tizimida 25 Agrometeorologiya posti ish-laydi (1999).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrometeorologiya stansiyasi

Agrometeorologiya stansiyasi — qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishiga gi-drometeorologiya xizmati koʻrsatadigan ixtisoslashgan boʻlinma. Agrometeorologiya stansiyasining asosiy vazifasi standartli, rejim-li, meteorologik va agrometeorologik kuzatishlar; maxsus tematik kuzatishlar; qishloq xoʻjaligi tashkilotlariga tezkor xizmat koʻrsatish (ob-havo va agrometeorologik prognozlarni yetkazib berish); noqulay ob-havo hodisalari haqida shoshilinch ogohlantirish; ekinlarning oʻsish va ri-vojlanishining agrometeorologik sha-roitlari haqida maʼlumotnoma; iqlim resurslaridan unumli foydalanish uchun qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini va ekin-zorlarni joylashtirishni optimal re-jalash boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqish va sh.k.; oʻziga birkitilgan maxsus stansiya va postlar bajaradigan ishlarga ilmiy tadqiqot instituti b-i hamkorliqda uslubiy rahbarlik qilish; yangi va takomillashgan kuzatish usullarini, yangi asboblarni sinovdan oʻtkazish, mavjudlarini takomillashtirish va hokazo dan iborat. Umumiy rejimdagi Agrometeorologiya stansiyasi dan tashqari maxsus, alohida ekinlar, mas, gʻoʻza boʻyicha kuzatish olib boradigan ixtisoslashtirilgan stansiyalar ham mavjud (Oʻzbekistonda — Dahbed, Gʻallaorol, Tojikistonda — Hisor, Tur-kmanistonda — Yoʻloʻtan va Ozarbayjonda — Jaʼfarxon stansiyalari). Toʻplangan maʼlumotlar qishloq xoʻjaligini agrometeorologik axborot bilan taʼminlashda, agrometeoro-logik qoʻllanmalar, prognozlar, maʼlumotnomalar va agrometeorologik tavsiyalar (defoliatsiya muddatlari, birinchi mashina terimini ob-havo sharoitiga va koʻsaklarning ochilganiga qarab bel-gilash va hokazo) tuzishda foydalaniladi. Oʻzbekistonda 62 meteorologiya va 2 Ag .m. stansiyalari ish olib boradi (1999).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agronomik rudalar

Agronomik rudalar, agrorudalar — mineral oʻgʻitlar sifatida ish-latiladigan yoki ularni olishda xom-ashyo hisoblanadigan minerallar va togʻ jin-slari. Ularning asosiy turlari: apa-tit, fosforit, kaliy tuzlari, selitralar. Bundan tashqari ohaktosh, dolomit, torf, toshkoʻmir, mergel, gipelar va kam miqdorda mikroelementlar ham oʻgʻit sifatida ishlatiladi. Tabiiy selitra konlari (Chili selitrasi) kam uchraydi. Oʻzbekistonda Qashqadaryo viloyatida ka-liy tuzlari konlari negizida Toʻbagatang kaliy oʻgʻitlari zavodi, Qoraqalpogʻistonda va Navoiy viloyatida topilgan fosforit konlaridan olinadigan xom ashyo asosida Qizilqum fosforit kombinati qurilmoqda (2000).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

 

Qishloq xoʻjaligi
Mineralogiya
Agrosanoat integratsiyasi

Agrosanoat integratsiyasi — qishloq xoʻjaligi va sanoat tarmoqlarining iqtisodiy, fan-texnika, texnologiya va boshqa xoʻjalik imkoniyatlarini birlashtirish (qoʻshish) orqali ishlab chiqarish va mehnatning umumlashtirilishi. Xom ashyo ishlab chiqarish va uni qayta ishlashni oʻzaro muvofiq holda rivojlantirish kooperatsiya (toʻgʻridan toʻgʻri kontraktatsiya va shartnoma asosida), shuningdek kombinatsiya (xom ashyo yetishtiradigan va uni qayta ishlaydigan korxonalarning tashkiliy birlashishi) yoʻli bilan olib boriladi. Integratsiya jarayonlari, asosan agrosanoat korxonasi koʻrinishida eng izchil rivojlanadi. Boshqarish, rejalashtirish, birgalikda fondlar, moddiy-texnika taʼminotini markazlashtirish, korxonalar, yordamchi xizmat muassasalari yaratish va boshqa pirovard mahsulot olish uchun ishlab chiqarish dagi barcha bosqichlarning uzviy birlashishiga zamin yaratdi. Agrosanoat integratsiyasining rivojlanishi, bir tomondan, qishloq xoʻjaligi sohasiga boshqa sohalarning, birinchi navbatda sanoatning kirib kelishini, ikkinchi tomondan, qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishining borgan sari umumiy xalq xoʻjaligi bilan uygʻunlashib borishini anglatadi. Tarmoqlararo ba-lans hisob-kitoblariga koʻra, hozirgi paytda qishloq xoʻjaligi sanoatdagi asosiy tarmoqlarning yarmidan koʻprogʻi mahsulotlaridan foydalanmoqda. Agrosanoat integratsiyasining sanoat va xalq xoʻjaligidagi boshqa tarmoqlari bilan qoʻshiluvi qaysi darajada sodir boʻlmasin, ob’ektiv jarayon — integrasiyani bildiradi. Integratsiya natijasida agrar va sanoat faoliyatlarini umu-miy texnologik jarayon asosida yagona xoʻjalik majmui tarzida birlashtiradigan agrosanoat korxonalari, mahsulot yetishtirish, qayta ishlash va tayyor mahsulot olishning barcha bosqichlarini oʻz ichiga oladigan hududiy, tashkiliy va texnologik birlashgan korxonalar majmui boʻlgan agrosanat birlashmalari va mamlakat xalq xoʻjaligi miqyosida agrosanoat maekmui yuzaga keladi. Oʻzbekistonda Agrosanoat integratsiyasining mahsuli boʻlgan dastlabki agrosanoat korxonalari va agrosanoat birlashmalari paxtachilik, qorakoʻlchilik, bogʻdorchilik sohalarida 20-asrning 60-yillarida paydo boʻlgan („so-vxoz-zavod“, „kolxoz-zavod“lar). 90-yillarning 2-yarmidan agrofirmalar tuzila boshladi. Agrosanoat integratsiyasi agrosanoat ishlab chiqarishning maz-muni, agrosanoat korxonalari, agrar-sa-noat birlashmalari va agrar-sanoat maj-mualari bu jarayonning turli shaklda rasmiylashuvidir. Agrosanoat integratsiyasida .Agrosanoat integratsiyasi rivoji fan-texnikaning yangi yutuqlariga tayangan holda eng yuqori mehnat unumdorligini taʼminlash va harajatlarni keskin kamaytirishga xizmat qiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrotexnik himoya usuli

Agrotexnik himoya usuli (oʻsimliklar himoyasida) — zararkunanda hasharotlar va kasalliklarning mavjudligi, yalpi koʻpayishi va keng tarqalishiga tusqinlik qiluvchi sharoitlarni yara-tishga qaratilgan agrotexnik chora-tad-birlar. Bu usulda zararkunandalarning qishlashi, yashab qolishi va rivojlanishi uchun noqulay sharoit yaratiladi. A.h-U- urugʻlik va koʻchatlarni ekishga tayyorlash, tuproqni ishlash va ekish usullari, muddatlarini tanlash, oʻgʻitlarni qoʻllash, ekin navlarini tanlash boʻyicha muayyan tadbirlarni qamraydi. Agrotexnika orqali ekologik sharoitni oʻzgartirib, oʻsimliklarni hasharot va kasalliklardan himoya qilishga faol taʼsir koʻrsatish mumkin. Dehqonchilikda A.gʻ.u.ning asosiy choralariga: almash-lab ekish, oʻsimlik qoldiqlarini kuzda yigʻishtirib olish, yerlarni tekislash, kuzda chuqur haydash, yaxob berish, gizel-lash, gʻoʻza, makkajoʻxori va boshqa oʻsimliklar qator oralariga ishlov berish, dala atrofidagi daraxtlarni parvarishlash, urugʻlik beda maydonlarini kuzda qayta haydash, pichanga moʻljallangan bedazorlarni erta bahorda borona qilish va boshqa kiradi. Ekinning bir turini bir dalaning oʻzida uzluksiz ekish zararkunandalarning yigʻilib qolishi hamda ularning keskin koʻpayib ketishiga sabab boʻladi. Ekinlarning almashib ekilishi zararku-167nandalarning meʼyoriy yashash sharoitini buzadi, rivojlanishi uchun noqulay sha-roit yaratadi. Agrotexnik himoya usuli ekinlarining chidam-li navlarini ishlab chiqarishga joriy qilinishi hasharot va kasalliklarga qarshi agrotexnik kurashning eng istiqbolli usullaridandir. Agrotexnik himoya usuli u. oʻsimliklarni hasharot, kasallik va begona oʻtlardan himoya qilish usulining tarkibiy qismidir (qarang Oʻsimliklarni himoya qilish).

Adabiyotlar 
 Alimuhamedov, Sulton. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Agrotuproq rayonlashtirish

Agrotuproq rayonlashtirish — mintaqalarni oʻsimliklarning oʻsishi va rivojlanishiga taʼsir koʻrsatuvchi tuproq xususiyatlari, iqlim va gidrogeologik sharoitlari, litologik-geomorfologik tuzilishi va baʼzi boshqa belgilari (eroziya, shoʻrlanish) ga, shuningdek qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishining oʻziga xosligiga koʻra hududlarga ajratish (qarang Tuproqni rayonlashtirish). Oʻzbekistonda Agrotuproq rayonlashtirish ning ilmiy asoslari 30-yillarda yaratilgan. Obikor dehqonchilik sharoitida Agrotuproq rayonlashtirish uchun tuproqlarning kelib chiqishi bilan bir qatorda shu tuproqning qachondan beri sugʻorilishi, madaniylashganlik darajasi, shuningdek eroziya, ikkilamchi shoʻrlanish, shoʻrxoklik, toshloqlik, botqoqlik kabi qishloq xoʻjaligiga noqulay holatlarning namoyon boʻlish darajasi ham hisobga olinadi. Agrotuproq rayonlashtirish qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini toʻgʻri tashkil qilish, jumladan oʻstiriladigan ekinlarni rayonlashtirish, agronomik va meliorativ tadbirlarni rejalashtirish hamda amalga oshirish, agrotexnik va sugʻorish usullarini toʻgʻri tanlash, mashinalar tizimini ishlab chiqish va sh.k. uchun zarur. Agrotuproq rayonlashtirish qoʻyilgan maqsadlarga qarab turli aniqlikda ishlab chiqiladi. Sxematik Agrotuproq rayonlashtirish da katta rayonlar ajratilib, bu yerda koʻp tarkalgan tuproq tiplari, agrotexnik va boshqa usullar samaradorligini taʼminlaydigan yaxlitlangan tabiiy koʻrsatkichlar va asosiy meliorativ tadbirlar koʻrsatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil