Kutya

Kutya (, , , serk.-slav. kutĩ, kutsiĩ, koutsiĩ), shuningdek kolivo, kanun, sochivo — bugʻdoy, arpa, biroz tariq yoki guruchning butun donlaridan asal qoʻshilgan boʻtqa (siti) yoki shakar , baʼzan quritilgan mevalar (mayiz), yongʻoqlar, mak urugʻlari qoʻshiladi.

Bu dafn marosimlari, xotirlash va ota-onalarning shanba kuni uchun tayyorlanadigan slavyan taomidir. Janubiy slavyanlar, shuningdek, Muqaddas Varvara kuni va oilaning homiysi kuni uchun kutya tayyorlaydilar (Bolg. — Svetets, serb. — shon -sharaf). Sharqiy va gʻarbiy slavyanlar Rojdestvo arafasi, Yangi yil kechasi va Epiphany oqshomida bu taomni tayyorlaydilar

Etimologiya 
"Kutya" — yunon tilidan olingan umumiy slavyan soʻzi: sr. — , pl. — " dan olingan boʻlib —  „don“. nomi „kolivo“ don va meva kolibo dafn qurbonliklari qadimiy odati bilan bogʻliq, soʻzma-soʻz yunon tilidan „qaynatilgan bugʻdoy“ deb tarjima qilingan.

Anʼanalar 
Dafn marosimlarida don va mevalarni qurbon qilish odati Qadimgi Yunonistonda qayd etilgan, garchi u bundan ham qadimiyroq deb taxmin qilingan. Vizantiya davrida u Κόλλυβα deb atalgan. Yunon anʼanalarining tadqiqotchilari kolivoni panspermiyaga (soʻzma-soʻz „barcha donli“) koʻtarishadi.

Sharqiy slavyanlar va polyaklar orasida kutya majburiy ravishda Rojdestvo va Epifaniya arafasida tayyorlanadi, shuning uchun Polisyada bayramlar oʻzlari Kutya, yoki Kambagʻal kutya (Rojdestvodan oldin), Boy kutya, Och (suv) kutya (Epifaniyadan oldin) deb nomlanadi. Toʻrtinchi tur — qora kutya uygʻonish paytida tayyorlanadi va koliv bilan koʻpaytiriladi.

Ruslar Rojdestvo kechasini kuteynik deb atashadi.

Sharqiy slavyanlar uchun kutya (kolivo, arafa), keyin, asal bilan kisel, omlet hamda pyure dafn marosimlariga va xotira marosimlarida xizmat qilish odatiy holdir. Dmitrievning bobolari derazadan sochiqni osib qoʻyganidan keyin kechasi belaruslar, oʻliklar uchun derazaga kutya va krep qoʻyishgan.

Rojdestvo kutyasi bilan fol ochilishi ham maʼlum.

Kutya tayyorlash anʼanasi, ehtimol, butparastlik davridan kelib chiqqan boʻlib, bunday taom qurbonlik qilingan „oʻlik ajdodlarning taomlari“, shuning uchun bu ajdodlar kultining qoldiqlarining namoyonidir.

Etnograf Dmitriy Zelenin Sharqiy slavyanlarning eʼtiqodiga koʻra , „oʻliklarning tirik odam kabi barcha ehtiyojlari, ayniqsa oziq-ovqatga boʻlgan ehtiyoji“ deb yozgan.

Buyuk post (roʻza)ning birinchi haftasining juma kuni cherkovga kutya (kolivo) olib kelish odati ham bor, bu shahid Fyodor Tayronning moʻjizasi haqida eslatma boʻlib xizmat qiladi. Shu kuni, „ambo ortidagi namozdan soʻng, Muqaddas Fyodor Tironga moleben beriladi va kutya muborak boʻladi“, xuddi shu buyuk shahidni xotirlash kuni Buyuk postning birinchi shanbasida nishonlanadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 Kutya // Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya : [v 35 t.] / gl. red. Yu. S. Osipov. — M. : Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 2004—2017.
 Kutiya // Tolkoviy slovar jivogo velikorusskogo yazika : v 4 t. / avt.-sost. V. I. Dal. — 2-e izd. — SPb. : Tipografiya M. O. Volfa, 1880—1882.
 Kutya / Valensova M. M. // Slavyanskie drevnosti: Etnolingvisticheskiy slovar : v 5 t. / pod obщ. red. N. I. Tolstogo; Institut slavyanovedeniya RAN. — M. : Mejd. otnosheniya, 2004. — T. 3: K (Krug) — P (Perepyolka). — S. 69-71. — ISBN 5-7133-1207-0.
 
 
 Poxlyobkin V. V. Kutya // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 176. — 456 s. — 4000 ekz. — ISBN 978-5-699-75127-3.
 
 Kutya // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 146. — 540 s. — ISBN 5-85700-122-6.
 slavyan oshxonasi
 rus oshxonasi
 Ukraina oshxonasi
 Ruminiya oshxonasi
Moldaviya oshxonasi
dindagi oziq-ovqat
slavyan marosim oziq-ovqat va ichimliklar
 Rojdestvo oziq-ovqat
 yodgorlik oziq-ovqat