MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Yuha

Yuha — boshqird va tatar mifologiyasida yovuz iblis . Suv elementi bilan bogʻliq. Yuvxa nomi bilan xorazm turkmanlari va oʻzbeklar mifologiyasida ham uchraydi.

Tarix 
Yuhaning xarakteri ertaklarda, „Ural-Botir“ eposida, xalq eʼtiqodlarida va boshqalarda uchraydi.

Afsonalarga koʻra, 500-1000 yil yashagan ajdaha Yuxaga aylanadi (Ajdaha Yuxa yoshiga qadar yashamaydi, chunki bulutlar uni Kaftau togʻiga olib boradi).

Boshqird tilida yuha bilan bogʻliq koʻchma iboralar saqlanib qolgan: „yuha yilan“ (makkor shaxs), „yukhalanyu“ (munofiq, ikkiyuzlamachi), „yukhalik“ (riyokorlik). Yuha mifologiyada va boshqa turkiy xalqlarda uchraydi.

Xususiyatlari 
Mifologiyada Yuha odamlarni yutib yuboradi; odam yoki hayvon shaklida namoyon boʻladi. Chiroyli qizga aylanib, birinchi duch kelgan erkakka turmushga chiqadi va uning qonini asta-sekin ichadi, bu esa uni ozidirib tashlaydi va oʻladi.

Kechasi ilon qiyofasidagi Yuha chanqogʻini qondirish uchun daryoga sudraladi, shuning uchun Yuha uni fosh qilish uchun shoʻr ovqat bilan oziqlanadi.

Yuhaning belgilari — kindikning yoʻqligi yoki qoʻltiq ostidagi teshiklarning mavjudligi. Yuhani olov yoqish orqali yoʻq qilish mumkin; kuydirilgan Yuhaning kullari shifobaxsh hisoblanib, koʻz kasalliklarini davolash uchun ishlatilgan.

Xorazm turkmanlari va oʻzbeklari, shuningdek, Qozon tatarlari mifologiyasida Yuxa yoki Yuvxa — ming yil yashab, ajdaho aylanadigan goʻzal qiz. Yuha unchalik aqlli boʻlmagan erkakka turmushga chiqadi va uni idishlarni yuvishga majburlamaslik, sochini tarashini tomosha qilmaslik va orqasidan silamaslik kabi bir qancha shartlar qoʻyadi. Agar turmush oʻrmogʻi Yuhuning sochini tarashini koʻrsa, u qanday qilib boshini yechib, karavot yonidagi stolga qoʻyganini koʻradi, agar u orqasini silasa, ilon tarozilarini topadi. Agar Yuha turmush qurganidan keyin qirq kun ichida oʻlmagan boʻlsa, u erini yeydi. Yuhani faqat suvsiz joyda oʻldirish mumkin (oshxona va hammom bunga mos kelmaydi).

Fanda 
2020-yilda Rossiyaning Ulyanovsk viloyatining quyi boʻr konlarida tasvirlangan qoldiqlari asosida Jucha pleziozavr jinsi (yoʻqolib ketgan dengiz sudralib yuruvchilari) Yuha nomi bilan atalgan.

Adabiyot 
Bashҡort xaliҡ ijadi. 1 se t. Yola folklori. Өfө, 1995;

Rudenko S. I. Bashkiri: ist.-etnogr. ocherki. Ufa, 2006.

Tatar miflari — balalarga / Tatarskaya mifologiya dlya detey. Kazan, 2019.

Manbalar

Havolalar 
 Yuxa (demon) // Bashkirskaya ensiklopediya / gl. red. M. A. Ilgamov. — Ufa : GAUN „Bashkirskaya ensiklopediya“, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
 Yuxa // Tatarskaya ensiklopediya / Gl. red. A. M. Mazgarov. — Kazan : Institut Tatarskoy Ensiklopedii, 2014. — T. 6: U—Ya. — S. 281. — 720 s.

Mifologik qahramonlar
Bodega mushugi

Bodega mushugi (shuningdek, gostronom, ombor, doʻkon yoki bozor mushugi deb ham ataladi) — doʻkonda yashaydigan, ishlaydigan mushuk turi. Ferma mushuklari, kutubxona mushuklari va kema mushuklari singari, doʻkon mushugi odatda kemiruvchilarni yoʻq qilish va ularni koʻpayishini oldini olish uchun biologik zararkunandalarga qarshi kurashadigon aralash zotli mushukdir.

Doʻkon mushugi doʻkon egasi tomonidan boqiladigan uy mushugi yoki doʻkon egasi tomonidan muntazam ovqatlanish orqali doʻkonga jalb qilinadigan yarim yovvoyi mushuk boʻlishi ham mumkin. Sogʻliqni saqlash boʻlimlari odatda doʻkon mushuklarini isteʼmol qilinadigan mahsulotlar sotiladigan muassasalardan tirik hayvonlarni taqiqlovchi oziq-ovqat kodlari ostida taqiqlaydi.

Etimologiyasi 

Bu atama ispancha doʻkon soʻzidan olingan boʻlib, „omborxona“ yoki „sharob qabri“ deb tarjima qilinadi. Bu atama odatda Nyu-York shahridagi oziq-ovqat, shirinliklar, goʻshtlar, sendvichlar, alkogolsiz ichimliklar va boshqa asosiy mahsulotlarni sotadigan doʻkonga murojaat qilish uchun ishlatiladi. Bu atama odatda Nyu-Yorkdagi  va Amerikaning boshqa shaharlaridagi yirik latinolar yashaydigan korxonalar bilan bog‘lanadi.

Qonuniyligi 

Nyu-York shahar sogʻliqni saqlash va ruhiy gigiena departamenti doʻkon mushuklarining oziq-ovqat bilan ifloslanishi mumkinligidan xavotirlanib, Oziq-ovqat xizmati muassasalariga xizmat hayvonlari boʻlmagan tirik hayvonlar yoki baliqlarni olib kirilishi, jarimalar jadvalining 23-bobiga koʻra, oziq-ovqat mahsulotlarini sotadigan muassasalar 200 dan 350 dollargacha jarimaga tortiladi. Shunga qaramay, mushuklar Nyu-York shahridagi 10 000 dan ortiq doʻkonlarning koʻpchiligida mavjud; The New-York Times gazetasining xabar berishicha, koʻplab doʻkon egalari mushuklarni qonunga qaramasdan saqlashadi, chunki ular mushuklarni doʻkonda saqlash kemiruvchilarning koʻpayishidan koʻra afzalroq deb hisoblaydilar, bu esa 300 dollar jarimaga tortiladi.

Manbalar 

Mushuklar
Uy hayvonlari
Fula Osiyo xalqi

Fula (xitoycha 浮拉族, pinyin Fúlā Zú; Vyetnamcha Phù Lá) — Vetnam hududidagi Xatuen, Laytyau, Xoanglyenshon va Shonla provinsiyalarida yashovchi xalq. Umumiy aholi soni 6,4 ming kishi. Fula ikki subetnik guruhga boʻlinadi: fula-lao (laovaso, bokxovaso — „togʻliklar“) va fula xan (pula, pulapo, palukua — „xalq“). Fula xan guruhi itszu xalqining quyi tabaqasidan kelib chiqqanlik ehtimoli yuqori. 1970-yillarda fula xanning koʻpchilgi Xitoyga koʻchib oʻtib, u yerda itszu xalqi bilan birlashib ketgan. (V. A. Tishkov, 1999).

Tili 
Fula xalqi Xitoy-Tibet oilasining markaziy guruhining fula tilida (Laovaso) gaplashadi. Fula tili xitoy tilining janubiy lahjalariga mansub. (Yu. V. Bromley, 1988).

Anʼanaviy mashgʻulotlari 
Anʼanaga koʻra, Fula xalqi oʻrmon yerlarini yoqib, oʻrnida qishloq xoʻjaligi yaratish, shudgorlanadigan, sugʻoriladigan va lalmikor yerlarda dehqonchilik bilan shugʻullanganlar. Asosiy qishloq xoʻjaligi hayvonlari choʻchqa va echkilar hisoblangan. Fulaliklar yoʻlbarslar, yovvoyi choʻchqalar va ayiqlarni zaharlangan oʻq va tuzoqlar bilan ovlaganlar. Hunarmandchilik ham rivojlangan; ayniqsa qamishdan narsalar toʻqish va toʻqimachilik alohida ajralib turgan. Idishlar bambukdan tayyorlangangan. (V. A. Tishkov, 1999).

Madaniyati 
Anʼanaviy kiyimlar, ayollar uchun ham, erkaklar uchun ham, mayda munchoqlar bilan bezatilgan. Ayollar ust kiyimi, boshi uchun teshigi boʻlgan, toʻrtburchak shaklidagi ustki chakmon va kashta va munchoqlar bilan bezatilgan yubkadan iborat boʻlgan. Anʼanaga koʻra, Fula taomlariga guruch, quritilgan va tuzlangan baliq yoki goʻsht, sabzavotlar kiradi. Ovqatga turli xil ziravorlar ishlatiladi. Fulalar uylarini togʻ yonbagʻirlariga qurishgan. Asosiy bayramlari Yangi yil boʻlib, unda qoʻshiqlar va raqslar bilan ommaviy bayramlar oʻtkazilgan. Fulalar orasida ajdodlarga, tabiat ruhlariga (suv, sholi, osmon, yer va boshqalar) sigʻinish keng tarqalgan. (V. A. Tishkov, 1999).

Manbalar

Adabiyotlar 

 Egorunin O.V., Ngo Duk Thinh. Fula // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999-yil.
 Dunyo xalqlari. Tarixiy-etnografik maʼlumotnoma / bob. ed. Yu.V.Bromli. — M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1988-yil.
 Dunyo xalqlari atlasi / Ed. S. I. Bruk, V. S. Apenchenko va boshqalar — M.: SSSR Davlat geologiya qoʻmitasi Geodeziya va kartografiya bosh boshqarmasi. SSSR Fanlar akademiyasining Mikluxo-Maklay, 1964-yil.

Yana qarang 

 Vetnam xalqlari
 Yizu odamlari
 Vetnam Xalqlari
 Tibet-Burman xalqlari
Kaznetmedia

Kaznetmedia — Qozogʻiston veb-dizayn studiyasi; 2009-yilda tashkil etilgan.

Tarixi 
Kaznetmedia 2009-yilda Daniyar Sugralinov tashabbusi bilan tashkil etilgan.

 2011-yil — kompaniya „Expert RA Kazakhstan“ reyting agentligi maʼlumotlariga koʻra, Qozogʻistonning axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bozorida faoliyat yurituvchi eng yirik kompaniyalari roʻyxatiga kirdi.
 2021-yilda kompaniya Qozogʻiston IT bozorining asosiy ishtirokchilaridan biriga aylandi.
 Ostona, Olmaota, Semey va Pavlodarda vakolatxonalari mavjud.
 „Yandeksning Qozogʻistondagi eksklyuziv hamkori“ ( , )

Kompaniya Brandspotter monitoring xizmatining Qozogʻistondagi maxsus vakili hisoblanadi.

Kaznetmedia veb-dizayn studiyasi bir necha bor milliy Internet mukofotlari gʻolibiga aylangan; Shuningdek, u bir necha bor Qozogʻistondagi eng yaxshi veb-studiya sifatida mukofotga sazovor boʻlgan (Milliy Internet mukofoti laureati) (Award.KZ).

2022-yilda u aslida ish faoliyatini toʻxtatdi.

Yirik loyihalar 

 Horde.me blog platformasi;
 Proza.kz adabiy portali;
 "Kazaktelekom" kompaniyasining rasmiy sayti;
 "Samruk-Kazyna" kompaniyasining rasmiy sayti;
 Qozogʻiston Respublikasi Bosh vazirining rasmiy sayti;
 Guruh-global aloqa platformasi.

Mukofotlar 

 „ Award.kz Milliy Internet mukofoti-2012“ — „Eng yaxshi veb-studiya“;
 „Award.kz 2012“ Milliy Internet mukofoti — „Madaniyat va sanʼat“ nominatsiyasida I oʻrin. Adabiy xizmat uchun „Proza.kz“;
 „Award.kz 2011“ Milliy Internet mukofoti — „Madaniyat va sanʼat“ nominatsiyasida 1-oʻrin. Adabiy xizmat uchun „Proza.kz“;
 „Award.kz 2011“ Milliy Internet mukofoti — „Eng yaxshi veb-studiya“ nominatsiyasida I oʻrin";
 „Award.kz 2011“ Milliy Internet mukofoti — „Shaxsiy sahifalar, tanishlar va fikr almashish“ nominatsiyasida I oʻrin. Horde.kz "Qozoq blog platformasi uchun;
 „Award.kz 2010“ Milliy internet mukofoti — Madaniyat va sanʼat nominatsiyasida 1-oʻrin. Adabiy xizmat uchun „Proza.kz“;
 „Award.kz“ Milliy Internet mukofoti „2010“ — Yil yangiligi. Adabiy xizmat uchun „Proza.kz“.

Manbalar

Yana qarang 
 Qozoq ommaviy axborot vositalari
 Forbes.kz
 Deutsche Welle

Havolalar 
 «Эксклюзивный партнер „Яндекса“ в Казахстане» ( , )
 Официальный сайт компании 
 Horde.me
 4 года. 
 Proza.kz
 / сайт АО «Казахтелеком» 
 / сайт ФНБ «Самрук-Казына»
 Kaznetmedia на Хабре
 alifbo tartibida kompaniyalar
 2009-yilda tashkil etilgan kompaniyalar
Xa xalqi

Xa — Tanzaniyaning gʻarbiy qismida (asosan Kigoma mintaqasida) Tanganika koʻli yaqinida yashovchi xalq; rundi xalqiga qarindosh sanaladi. Umumiy aholi soni — 990 ming kishi (2001-yil uchun) tashkil qiladi. Xa xalqi dindorlari, asosan, protestantlardir (Grinberg 1966, 54).

Tili 
Kixa tili keng tarqalgan (Bantu guruhiga mansub) (Platonov 2000: 111).

Dini 
Xa xalqining katta qismi (taxminan 90%) protestantlar hisoblanadi, anʼanaviy eʼtiqodlar ham keng tarqalgan, jumladan, birinchi navbatda animizm animizmi (Platonov 2000: 113).

Ijtimoiy tartib 
Ekzogamik patrilateral guruhlarga (patrilateral qarindoshlar oʻrtasidagi nikoh — otaning opasini qiziga nikohlanish va boshqalar) boʻlinish anʼanaviydir — urugʻlar va linijlar. Linijlar — qarindoshchilik shakllaridan biri boʻlib, ibtidoiy jamoa davrida keng tarqalgan va genealogik prinsipga asoslangan: linijlarning barcha aʼzolari oʻzlarining haqiqiy genealogik aloqalarni topa olishadi. Patrilokal nikoh: turmush qurgnlar erining oilasi bilan yashashadi. Monogamiya xristianlashgan aholi orasida paydo boʻldi (Koitov 2000, 113).

Anʼanaviy mashgʻulotlari 

 qoʻl dehqonchiligi (joʻxori, tariq, makkajoʻxori, manokok, yeryongʻoq, dukkaklilar, kartoshka, bugʻdoy);
 chorvachilik;
 ovchilik (Grinberg 1966, 56).

Mulklari 
Anʼanaga koʻra, yer jamoaga mulki boʻlib, egasi unga ishlov berish bilan shugʻullangan paytda, unga tegishli boʻlgan. Yaylovlar umumiydir. Ekin ekiladigan dalalar fermer xoʻjaliklarini tashkil etuvchi yerlar atrofida joylashgan (Koitov 2000: 111).

Turmush tarzi 
Zamonaviy Xa xalqi bambukdan yasalgan toʻrtburchak uylarda yashaydi, anʼanaviy uylari esa asalari uyasiga oʻxshaydi. Kiyim sifatida oʻsimlik tolalari va terilardan yasalgan yopqichlar ishlatiladi. Anʼanaviy taomlari — tariq va kassavadan tayyorlangan boʻtqa, sabzavotlardan tayyorlangan ziravorlar hisoblanadi. Banan, marosimlarda isteʼmol qilinadigan, pivo tayyorlash uchun ishlatiladi (Platonov 1965: 117).

Qabila boshligʻi — qabila sardori hisoblanadi. Ekzogam guruhlarga boʻlinish anʼanaviydir — urugʻlar va linijlar. Zamonaviy Xa xalqida, ajdodlaridan farqli oʻlaroq, kichik oilalar son jihatidan ustunlik qiladi. Normativ monogamiya xristianlashgan aholi orasida paydo boʻlgan (Koitov 2000: 113).

Ajdodlarga sigʻinish, tabiat ruhlari, sehr-jodu, boy xalq ogʻzaki ijodi (ertak, matal, matal) saqlanib qolgan (Platonov 1965: 112).

Adabiyotlar 

 Greenberg JH, Afrika tillari, 2-nashr. — Gaaga: Mouton, 1966. — 213 p.
 Koitov KV Ha // Dunyo xalqlari va dinlari. / Ch. ed. Tishkov V.A. ; Tahririyat hay’ati: Artemova O. Yu., Artyunov S. A., Kojanskiy A. N. — M. : Buyuk rus entsiklopediyasi, 2000. — 615 p.
 Platonov S.K. Tadqiqot. Eslatmalar. / javob. ed. Platonov V.A. — M. : Sharq adabiyoti, 1965. — 98 b.
Tanzaniya Xalqlari
bantu xalqlari
Xavu xalqi

Xavu ― dou hau (oʻz nomi — „Xau odami“). Indoneziyadagi Bima-Sumban xalqlari tarkibiga kiradi. Ularning umumiy aholi soni 300 mingga yaqin. Ona tilisi — xavu. (Bernova 1999:)

Dini 
Dindorlarning aksariyati katoliklardir. Qolganlari esa anʼanaviy eʼtiqodlarini saqlab qolgan (Bromley, Arutyunov 1988: 101-bet).

Mashgʻulotlari 
Anʼanaviy mashgʻuloti dehqonchilik, baʼzan obikor dehqonchilik. Sholi, makkajoʻxori, tariq, dukkakli ekinlar yetishtirishadi. Xavu xalqi lontar palma sharbatidan shirin sirop va sharob tayyorlaydi. Mayda qoramollar, buyvollar va otlar, jangovar xoʻrozlarni koʻpaytirish bilan shugʻullanishadi Ular baliqchilik bilan ham shugʻullanadilar. Anʼanaviy hunarmandchilikka toʻquvchilik va toʻqimachilik kiradi (Proxorov 1991: 137-bet).

Turar joylari 
Turar joylari ikki nishabli tom bilan qoplangan karkas ustunlidir. Markazdagi maydonda, tosh devorlar bilan oʻralgan, maʼbad va tosh ziyoratgohlari boʻlgan anʼanaviy aholi punkti bor. Hosil pishayotgan paytda, dalada vaqtinchalik uylarda yashashadi (Kondrashov 2005: 959-bet).

Anʼanaviy oilalari 
Xavu xalqining kichik oilaga ega boʻlishi odatiy holdir, nikoh monogam, filiatsiya ikki tomonlama, nikoh shartnomasi patrilokal, nikoh toʻlovi toʻlanmaguncha — matrilokaldir. Nikohning tuzilishi uch qarindoshlik ittifoqi doirasida.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Bernova A. A. Xavu // Dunyo xalqlari va dinlari / Bob. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk rus entsiklopediyasi, 1999-yil.
 Bromley Yu.V., Arutyunov S.A. / Dunyo xalqlari: tarixiy va etnografik maʼlumotnoma / " Sovet entsiklopediyasi ", 1988-yil 101-bet.
 Katta ensiklopedik lugʻat / Ed. A. M. Proxorova, 1-jild, 1991-yil 137-bet
 Kondrashov A. / Kerakli bilimlarning eng yangi katta maʼlumotnomasi / 2005 s.959
Avstriya xalqlari
 Indoneziya Xalqlari
Xakaru

Xakarular ― Peru togʻlarida joylashgan hindularning etnik guruhidir. 1970-yillarning oxirida ularning umumiy aholi soni 2-3 ming kishini tashkil etgan. Qadim zamonlarda ular Xakaru tilida gaplashishgan, keyinchalik ular, kauki tiliga yaqin boʻlgan, Aymara ona tillariga oʻtishgan (Katuy qishlogʻida 10-20 nafar keksa avlod). Aksariyat ispan tilida ham gaplashadi. Dindorlar katolik hisoblanadi.

Tarixi 
Ispanlar kelishidan oldin, xakaruning ajdodlari Lima va Xunin departamentlarining togʻli hududlarining asosiy aholisi edi. Lama va alpakalarni koʻpaytirish bilan, kamroq dehqonchilik bilan shugʻullanishadi. Markaziy Peruga, ehtimol, eramizning 1-ming yillikning ikkinchi yarmida Boliviya platosidan kirib kelgan.

Madaniyatsh va hunarmandchilik 
Zamonaviy Xakaru madaniyatiga koʻra, Markaziy Peruning togʻli hududlaridagi ispan tilida gaplashuvchi metis dehqonlariga oʻxshaydi. Hunarmandchilikdan, ayniqsa jun yigirish va toʻqish, oʻsimlikshunoslik kamroq, rivojlangan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Andrianov B.V. Xakaru // Dunyo xalqlari va dinlari / Boʻlimlar. ed. V. A. Tishkov. M.: Buyuk rus ensiklopediyasi, 1999. B.266.
 Proxorov A. M. Dunyo xalqlari // Moskva. — 2001. — No 13. — B.57.

Havolalar 
http://search.enc.mail.ru/search_enc?q=%F5%E0%EA%E0%F0%F3 (mavjud+havola)
 Peru Xalqlari
Janubiy Amerika Hindulari
Kamoliddin Gʻopirov

Kamoliddin Gʼopirov (1949-yil, 26 dekabr, Andijon viloyati) – Oʼzbekiston Qahramoni, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan xalq taʼlimi xodimi.

Tarjimai holi 
Kamoliddin Gʼopirov 1949-yil 26-dekabrda Andijon viloyati Boʼz tumanida tugʼilgan. Shahrixon tumanidagi 61-oʻrta maktabni, 1966-1971 yillarda Andijon Davlat pedagogika universiteti biologiya fakultetinini tamomlagan. 1971-1992 yillarda Andijon viloyati Shahrixon tumanidagi 61-oʻrta maktabda kimyo fani oʻqituvchisi, 1992-1999 yillarda Shahrixon shahridagi 2-litseyda ilmiy boʻlim mudiri va kimyo fani oʻqituvchisi lavozimida, 1999-2002 yillarda Shahrixon tumanidagi 61-umumiy oʻrta taʼlim maktabida kimyo fanini chuqur oʻrganuvchi sinflar rahbari va kimyo fani oʻqituvchisi sifatida mehnat qilgan. 2002 yildan buyon 44-ixtisoslashtirilgan umumiy oʻrta taʼlim maktabi direktori lavozimida faoliyat olib bormoqda.

Oʻzbekiston Xalq demokratik partiyasi aʼzosi, 2009-2014 yillarda 24-Boʻston saylov okrugidan Xalq deputatlari tuman kengashiga, 2015 – 2019 yillarda Xalq deputatlari Andijon viloyati kengashi deputati etib saylangan.

Oilali, besh nafar farzandi bor.

Ilmiy-ijodiy faoliyati 
2006-yildan shu kunga qadar Andijon davlat Universitetining „Umumiy kimyo“ kafedrasida dotsent lavozimida talabalarga „Kimyodan masalalar yechish“, „Kimyo fanini oʻqitishda zamonaviy pedagogik texnologiya“ fanlaridan dars beradi.

Shu kunga qadar K.Gʻopirovning ilmiy-ijodiy ishlari mahsuli sifatida 31 nomdagi , 2002 – 2004 yillarda umumtaʼlim maktablarining 7-, 8-, 9-sinflari uchun Kimyo fanidan darsliklar va shu sinflarda kimyo fani oʻqituvchilari uchun metodik qoʻllanmalar, 2010 – yilda „Kimyodan masala va mashqlar yechish“, „Kimyodan masala va mashqlar yechish usullari“ nomli umumiy oʻrta taʼlim maktablarining oʻquvchilari uchun qoʻllanma, 2011-yilda „Kimyo asoslari“ nomli qoʻllanma, 2012- yilda 7-sinflarda kimyo fanini oʻqitish oʻqituvchilari uchun metodik qoʻllanma va boshqa darslik va oʻquv qoʻllanmalari chop etilgan.

Oʻzbekiston qahramonlari
Olivier Giroud

Olivier Jonathan Giroud (; 1986-yil 30-sentyabrda tugʻilgan) fransiyalik futbolchidir.

Manbalar 

1986-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Fransiya futbolchilari
Choros

Choros yoki Tsoros (, xitoycha 绰罗斯) Olod va Dörbet Oyratlarining hukmron urug'i va o`tmishda butun To'rt Oyrat xonligini boshqargan qabila. Ular XVII asrda Jungʻor xonligiga asos solgan. Ularning boshliqlari o'zlarining avlodlari muqaddas daraxtdan oziqlangan yigitdan tarqalgan deb hisoblashgan.

Tarixi 
XIV asr oxirida oyratlar Xalxa moʻgʻullariga qarshi kuch sifatida paydo boʻldi. Toʻrt Oyratning hukmron urugʻi oʻsha vaqtda Choros edi. Ularning boshchiligida Gʻarbiy Moʻgʻullar Jungʻor xonligini tuzdilar.

1455-yilda boshqa oyrat qabilalari mo'g'ul xoqoni sifatida taxtga o'tirgan Choros xoni Esen Tayshiyni taxtdan ag'darishdi. Taxminan 1620-yilda Choroslar Xalxa xoni Olton bilan bo'lgan qattiq kurashdan so'ng tarqalib ketishdi. Xalxa va janubi-g'arbiy Ichki Mo'g'ul knyazlari 1552-yildan 1628-yilgacha ularga bir necha marta bosqin uyushtirib, g'arbga ko'chib o'tishga majbur qildilar. Choroslarning bir qismi Dörbet Oyrat guruhi bilan shimolga Sibirga va hozirgi Barnaulga ko`chib ketishdi. Lekin ular Xalxa xoni Oltonxonni tor-mor qildilar va 1640-yilda shimoliy xalxalar bilan ittifoq tuzdilar.

1690-yilga kelib uchta Oyrat davlati vujudga keldi: Xoshut, Qalmiq va Jungar xonligi. Choroslarning koʻpchiligi Doʻrbet va Xoʻydlar bilan Qora Irtish, Ulungʻur daryosi, Emil daryosi va Ili daryosi boʻyida joylashib, Jungʻor xonligini tashkil qilgan. Jungʻor xonligini Doʻrbet va Choroslar boshqarib, xoshutlarni oʻz vatani Jungriyadan siqib chiqargan. Ular XVII asr oxirlarida taraqqiyotining eng yuqori choʻqqisiga chiqqan boʻlsa-da, Galdan Boshugtu Xonning Sin bilan urushlaridan keyin parchalana boshladi. Choroslar 1697 va 1771-yillarda mag'lubiyatga uchradilar va ular Sin sulolasi tomonidan qo'shib olindi.

Manbalar 

Moʻgʻul davlatlari
Oyratlar
Pages with unreviewed translations
Yustitsiya (ma'buda)

Yustitsiya () — qadimgi Rim mifologiyasida, adolat maʼbudasi, qadimgi yunon mifologiyasidagi Femida maʼbudasiga mos keladi. Bu huquq tizimidagi axloqiy kuchlarning allegorik timsoli edi.

Uning atributlari sifatida qoʻlida tarozi va qilich bor edi, adolat maʼbudasi Ekvitas () tarozi va kornukopiya edi.

Rimda unga sigʻinish Tiberiya davridan beri mavjud boʻlib, u Rimda unga haykal qoʻygan. Bitta manbaga koʻra, Yustisiyaning maxsus ruhoniysi bor edi.

Oʻrta asrlardan boshlab u koʻr-koʻrona, koʻzlari bogʻlangan, baʼzan esa yalangʻoch koʻkrak bilan tasvirlana boshladi.

Xususiyatlar 
Adolat maʼbudasining sifatlari — tarozi, qilich va koʻr.

 Tarozi — oʻlchov va adolatning qadimiy ramzi. Yaxshilik va yomonlik, ayb va begunohlik adolat tarozida tortiladi. Adolatning jiddiyligi va adolatliligi amallarni toʻgʻri tortishni ham nazarda tutadi.

 Qilich ruhiy kuch va mukofotning ramzi hisoblanadi. Maʼbuda qoʻlida u qasos ramzi. Qilich yuqoriga qarab turadi, bu „osmon irodasi“, eng oliy adolat, shuningdek, uni qoʻllashning doimiy tayyorligini koʻrsatadi.

 Koʻzi bogʻlangan — xolislik ramzi. Adolat odamlar orasidagi farqni koʻrmaydi, faqat haqga qarab haq soʻzni soʻzlaydi, degan maʼnoda koʻrdir.

Manbalar

Havolalar 

 Юстиция, богиня правосудия // [Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Mifologik qahramonlar
Xoshut xonligi

Xoshut xonligi — 1642—1717-yillarda Tibet platosida joylashgan Oyrotlar xonligi.

Nomi 
U, shuningdek, Xeshuote xonligi (和碩特汗國), Xoshut davlati yoki Quoshote xonligi deb ham ataladi. Lotin alifbosida Xoshud deb yoziladi.

Tarixi 
Yuan sulolasi davrida Tibet mo'g'ullar tomonidan bosib olinadi. 1642-yilda Xoshut xonligi mahalliy Xoshut shahzodasi va Yuqori Mo'g'ullar rahbari Gushi Xon tomonidan tashkil etilgan. U Tibet rahbari 5-Dalay Lamaning siyosiy va ruhiy hokimiyati ostida Tibetni qayta birlashtirdi. Dalay Lama va uning hamkasblari Gushi Xon bilan bog'liq bo'lmagan Ganden Phodrang deb ataladigan fuqarolik davlat organini tashkil qildilar.

Xoshut xonligi 1717-yilda Jung'or xonligi qo'shinlari tomonidan bosib olindi. Jungʻorlar Xoshut xonligining so'nggi hukmdori Lxa-bzang Xon tomonidan qoʻllanayotgan Dalay Lama lavozimiga da'vogar Yeshe Gyatsoni taxtdan ag'darishdi. Jungʻorlar oʻz navbatida 1720-yilda Sin sulolasining harbiy qoʻshinlari tomonidan Tibetdan quvib chiqarildi va Tibet Sin imperiyasi bilan birlashtirildi.

Xoshut xonligi xonlari 
 Gushi Xon : 1642-1655
 Dayan Xon : 1655–1668 (oʻgʻli)
 Tenzin Dalay Xon : 1668-1696 (o'g'li)
 Tenzin Vangchuk Xon : 1696-1697 (o'g'li)
 Lxa-bzang Xon : 1697-1717 (ukasi)

Manbalar 

 Xoyt S.K. Etnicheskaya istoriya oyratskix guruh. Elista, 2015. 199 s.
 Xoyt S.K. Dannye folklora dlya izucheniya putey etogeneza oyratskix grup // Mejdunarodnaya nauchnaya konferensiyasi «Setevoe vostokovedie: obrazovanie, nauka, kultura», 7-10-dekabr 2017-yil g.: materialy. Elista: Izd-vo Kalm. un-ta, 2017. s. 286–289.
Moʻgʻul davlatlari
Pages with unreviewed translations