Chilidagi falastinliklar

ΒPalestinians in Chile
Chilidagi falastinliklar () arab dunyosidan tashqaridagi eng yirik Falastin jamoasi hisoblanadi. Chilidagi falastinlik avlodlar soni hisob-kitoblarga koʻra, 450 000 dan 500 000 gacha boʻlgan.

Migratsiya tarixi 

Eng qadimgi falastinlik muhojirlar 1850-yillarda Qrim urushi paytida, Rossiyaning Muqaddas yerni bosib olish va nazorat qilish niyati tufayli qochib kelishgan. Ular asosan tadbirkorlik bilan birga qishloq xoʻjaligida ham ishlaganlar. Boshqa muhojirlar Birinchi jahon urushidan oldingi paytlarda va keyinroq 1948-yilgi Falastin urushi paytida kelgan. Kelib chiqishi boʻyicha ular asosan Bayt Jala, Baytlahm va Bayt Sahur shaharlaridan kelgan. Bu ilk muhojirlarning aksariyati nasroniylar edi. Ular odatda Argentina portlariga qoʻnishadi va And togʻlarini xachir orqali kesib oʻtib, Chiliga oʻtishadi. Chililik falastinliklar koʻpincha notoʻgʻri, lekin ataylab turkos (ispancha turklar uchun) deb ataladi, ular dastlabki muhojirlarning pasportlarida boʻlgan Usmonli millatiga mansub boʻlgan. Nemislar va boshqa yevropalik millatlarning immigratsiyasidan farqli oʻlaroq, falastinliklarning immigratsiyasi Chili ziyolilari tomonidan foydali deb hisoblanmagan va hatto Xitoy va Yaponiya immigratsiyasi bilan bir qatorda shubha ostiga olingan. 20-asrning boshlarida falastinlik muhojirlarning Chiliga kelishi, Chili davlati Chiliga immigratsiyaga homiylik qilishni toʻxtatgan va mamlakat ogʻir ijtimoiy va iqtisodiy inqirozni boshdan kechirgan va ksenofobik va irqchilik ohanglari bilan millatchilik toʻlqini bilan bir vaqtda sodir boʻldi. Chili matbuoti muhojirlarga ham baʼzida juda kamsituvchi soʻzlar bilan munosabatda boʻlgan. Masalan, El Merkurio 1911-yilda shunday yozgan:
Ular musulmonmi yoki Buddistmi, uzoqdan koʻrish va hidlash mumkin boʻlgan narsa — ular Konstantinopolning itlaridan ham iflosroqdir …
( El Merkurio, 1911-yil 13-aprel.)

Koʻpgina muhojirlar juda kambagʻal va savodsiz edilar va sayohat xarajatlarini toʻlash uchun kredit olishga majbur boʻlishdi. Bir paytlar Chilida falastinliklar asosan shaharlarning chekka hududlariga joylashgandilar va kichik savdogarlar sifatida ishladilar. 1950-yillarda Karlos Ibanez del Kamponing ikkinchi hukumati davrida koʻplab falastinlik-chililiklar Chilida muhim iqtisodiy va siyosiy hokimiyatga ega boʻlishdi, baʼzilari deputatlar, vazirlar yoki elchilar sifatida ishladilar.

Oʻtgan oʻn yilliklardagi bu muhojirlardan tashqari, Chili keyingi yillarda ham baʼzi falastinlik qochqinlarni qabul qildi, chunki 2008-yil aprel oyida Suriya – Iroq chegarasidagi Al-Tanf oʻtish joyi yaqinidagi Al-Valid qochqinlar lageridan 117 qochoqni qabul qilgan. Bu qochqinlarning barchasi musulmonlar edi.

Diplomatik yoki rasmiy Falastin pasportiga ega odamlar Chiliga vizasiz 90 kungacha sayyoh sifatida tashrif buyurishlari mumkin.

Din 
Chilidagi Falastin jamoasining katta qismi nasroniylikka eʼtiqod qiladi. Eng katta konfessiya pravoslav nasroniy, undan keyin Rim-katolik boʻlib, aslida Chilidagi diasporadagi falastinlik nasroniylar soni oʻz vatanlarida qolganlar sonidan oshadi. Santyagodagi ilk Falastin cherkovi Iglesia Ortodoxa San Xorxe 1917-yilda tashkil etilgan. Chilidagi baʼzi falastinliklar musulmonlardir.

Jamoa tashkilotlari 
Club Palestino — Santyagodagi eng nufuzli ijtimoiy klublardan biri. U oʻz aʼzolariga suzish, tennis va ovqatlanish joylarini taklif etadi. Bundan tashqari, CD Palestino futbol jamoasi ham bor, uning formasi anʼanaviy Falastin ranglarida qizil, yashil va oqdan iborat. Jamoa ikki marta Chili Primera divizioni chempioni boʻlgan. Shuningdek, Roberto Bishara va Aleksis Norambuena kabi chililik-falastinlik futbolchilar Falastin milliy futbol jamoasida oʻynashgan. Luis Antonio Ximenes kabi falastinlik boshqa chililiklar Chili va bir qancha xorijiy klublarda xalqaro futbol oʻynagan.

Chilidagi bir qator falastinliklar Falastindagi vaziyatdan jiddiy xavotir bildirishdi, masalan, Barrio Patronatoning Camara de Comercio (savdo palatasi) prezidenti, oʻzi falastinlik boʻlib, 2006-yilda 2006-yilda Livan urushiga qarshi norozilik namoyishini uyushtirgan. Oʻsha paytda mahalla koʻchalarida Livan va Falastin bayroqlari koʻp koʻrinardi. Yana bir marta Palestino klubi tashqarisida va yana Colegio Árabe oldida kimdir piyodalar yoʻlagida " Árabe=terrorismo " („arablar=terrorizm“) va " Palestina no existe " („Falastin mavjud emas“) deb yozgan.

Adabiyotda 
Bir qator Chili romanlarida falastinlik qahramonlar tasvirlangan va mamlakatdagi falastinlik muhojirlarning tajribasi muhokama qilingan, masalan, Valter Garibning El viajero de la alfombra mágica, Roberto Saraning Los turcos va Jaime Xeylsning Peregrino de ojos brillantes va boshqalar.

Taniqli odamlar

Manbalar

Havolalar 

 Escritores chilenos de origen Arabe
 Fundación Palestina Belén 2000-Chili
 Palestina de Chili Federatsiyasi
 General de Estudiantes Palestinos de Chili
 Comerciante palestino en Patronato, Corporación del Patrimonio Cultural de Chileʼdan maqola