MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Roʻzi Qodiriy

Roʻzi Qodiriy (asl ism-sharifi: Roʻziyev Roʻzi) (1925-yil 6-iyun, Qashqar – 2001-yil 11-avgust, Toshkent) – uygʻur shoiri va adabiyotshunosi. Qashqar shahridagi gimnaziyada (1942—45), keyin Urimchi shahridagi milliy intda (1945—1947) oʻqigan. Sovet fuqaroligini olib, Gʻuljada oʻqishni davom ettirgan (1947— 1949). „Janubiy Tyanshan“ gaz.da boʻlim mudiri, Janubiy SinSzyan adabiyot va sanʼat xodimlari uyushmasining masʼul kotibi, Janubiy SinSzyandagi sovet fuqarolarining „Bizning yoʻl“ gaz. muharriri boʻlib ishlagan (1950—1955). 1955-yilda Oʻzbekistonga kelib, Toshkent universitetini tugatgach (1961), Til va adabiyot institutida ilmiy xodim (1985-yildan). „Dahshatli izlar“, „Lola va Qurbon“ (1948—49) dostonlari, „Zulmat va tong“, „Kurash va oʻch“, „Aminaxonimning uyasi“ (1950—55) dramalari bor. R. Q. Oʻzbekistonga koʻchib kelganidan keyin uygʻur tilida „Uchqun“ (1956), „Uygʻur ertaklari“ (1956), oʻzbek tilida esa „Kurash ilhomlari“ (1959), „Uygʻur qoʻshiqlari“ (1960), „Bahodir oʻgʻlon“ (1962), „Qashqar qoʻshigʻi“ (1965), „Qutlugʻ diyor“ (1969), „Xiva gullari“ (1972), „Gʻururim“ (1978), „Hurriyat sabolari“ (2001) singari sheʼriy toʻplamlarni eʼlon qilgan.

Ac: Uygʻur realistik adabiyotining rivojlanishi, T., 1979.

Manbalar 

Uygʻur shoirlari
Damir Roʻziboyev

Damir Solijonovich Roʻziboyev (1939.16.4, Samarqand) — haykaltarosh, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1985). Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1959). Oʻzbekiston badiiy fondining kulollik zavodi (1959— 61), Sanʼatshunoslik ilmiy tadqiqot instituti (1961—65)da ishlagan; Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi direktori (1988— 97). P. ijodiga oʻzbek badiiy merosining taʼsiri kuchli boʻlib, unda milliylik oʻziga xos tarzda namoyon boʻldi (Navoiy shahri aerovokzali binosi devorlarini bezagan relyeflar, 1985). R. portretlar (Beruniy siymosi tasvirlangan "Mutafakkir" asari, shamot, 1979; "Rassom V.Savitskiy", bronza, 1980 va boshqalar), xalq vakillari va turmushi tasvirlangan asarlar ("Buvi va nevara", shamot, 1975; "Sayramlik qiz", shamot, 1978 va boshqalar) muallifidir. Ramziy obrazlar (jumladan, "Navroʻz malikasi", 2001 va boshqalar) hamda Semurgʻ qush tasviri R. ijodida alohida oʻrin tutadi: "Toʻy" (shamot, 1977), "Xonanda" (shamot, 1982), "Musiqa" (bronza, 1988) va boshqa

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Boʻron Roʻziyev

Boʻron Roʻziyev (1941, Qiziltepa tumani Vangazi qishlogʻi) — gaz koni operatori, Oʻzbekiston Qahramoni (1995). 1962—64 yillarda turli tashkilotlarda ishchi. 1964— 72 yillarda "Buxoroburgʻineft" va "Qashqadaryogaz" boshqarmalarida burgʻi ustasi yordamchisi, neft va gaz konlari operatori. 1972-yildan hozirgigacha "Muborakgaz" gaz konlari boshqarmasiga qarashli Muborak gaz konida neft va gaz qazib olish boʻyicha operator. U Muborak, Shoʻrtepa, Shimoliy Maymanak gaz va neft konlaridagi neft quduqlarini ishga tushirish va oʻzlashtirishda, konlarda yangi texnikani joriy etishda, respublikaning neft mustaqilligini taʼminlash uchun kurashda jonbozlik koʻrsatgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston qahramonlari
Sobirjon Roʻziyev

{{Davlat arbobi
|ismi=
|lavozimi=
Sobirjon Sobitovich Roʻziyev (1953.15.6, Qirgʻiziston, Moskva tumani) — qilichboz, xizmat koʻrsatgan sportchi (1978). Qilichbozlikning rapira turi boʻyicha 3 karra jahon chempioni (1974, Grenobl; 1979, Melburn; 1981, KlermonFerran), 3 marta jahon kubogi gʻolibi (1974, 1975, 1977, Bonn), 2 marta Jovanini kubogida gʻolib chiqqan (1974, Bolonya; 1979. Venetsiya), olimpiada kumush medali sovrindori (1980, Moskva). R. Oʻzbekiston jismoniy tarbiya institutini (1975), ToshDUning yuridik fakultetini (1986) tugatgan. Qurolli Kuchlar harbiy xizmatchisi (1974 —92). Oʻzbekiston Respublikasi Davlat jismoniy tarbiya va sport qoʻmitasi raisi (1992—95), Oʻzbekiston Respublikasi Milliy olimpiada qoʻmitasi prezidenti (1995—2003). Oʻzbekiston qilichbozlik federatsiyasi prezidenti (2003-yildan). R. Xalqaro Olimpiada qoʻmitasining kumush ordeni (1998), Milliy Olimpiada qoʻmitalari assotsiatsiyasi oltin ordeni (2002) bilan mukofotlangan.

Manbalar
Erkin Roʻziyev

Erkin Mahamedovich Roʻziyev (1936.16.2, Parkent tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Toshkent pedagogika institutini tugatgan (1960). 1959-yildan Parkent tumanidagi 57, 44maktablarda, 5internat maktabida, Yuqori Chirchiq tumanidagi 45, 57maktablarda, 1982— 96 yillarda Parkent tumanidagi 10maktabda mat. oʻqituvchisi.

Manbalar 

    

Oʻzbekiston Respublikasining xalq oʻqituvchilari
Roʻzimatov Vahob

Roʻzimatov Vahob (1921.17.11, Toshkent) — jurnalist va tarjimon. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi (1976). Yozuvchilar uyushmasida maslahatchi (1955—60), "Sharq yudduzi" jur.da adabiy xodim, boʻlim mudiri (1945—55), bosh muharrir oʻrinbosari (1960—71), "Guliston" jur.da masʼul kotib, bosh muharrir oʻrinbosari (1971— 81), "Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼati" gaz.da boʻlim mudiri (1881—82). Ijodiy faoliyati 30-yillar oxirida tarjimonlik bilan boshlangan. M. Sholoxov, K. Simonov, romanlari, A.KonanDoyl, J. Svift, L.N.Tolstoy, A.N. Ostrovskiy, N.Hikmat pyesalari, shuningdek, A.S. Pushkin, A.P.Chexov, F.M.Dostoyevskiy, Maksim Gorkiy, B.Polevoy, O.Gonchar, G. Sevuns, O’Genri, M. Tven, R. Tagor, J. Rodari va boshqa yozuvchilar asarlarini oʻzbek tiliga oʻgirgan. R.ning "Katta oila" (hamkorlikda, 1942), "Uch oʻrtoq" (hamkorlikda, 1943), pyesalari bor. R. Gʻafur Gʻulomning 10 jildli "Asarlar" toʻplamini (1970—78) nashrgatayyorlagan. "Elyurtxurmati" ordeni bilan mukofotlangan (1999).

Manbalar 
 Qandolatchilar, T., 1965.

    

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimlari
Roʻyjo

Roʻyjo (fors. — yuz, yuza va joy), joypoʻsh — choyshab turi; asosan, oq va malla boʻzdan P. shaklida kashta tikib tayyorlanadi (pastki oyoq qismi bezaksiz). R. qizlarning sepiga kirgan, dastlab kelinkuyovlarning oʻrniga yopilgan. Birinchi farzand dunyoga kelguniga qadar yosh kelinkuyovlarning uyini bezab turgan, keyinchalik faqat bayramlardagina osilgan. Hozirda sidirgʻa rangli matolardan popop mashinasida kashta tikib tayyorlanadi. R.ni qoʻlda kashta tikib bezash anʼanasi hozirgi kunda ham davom etmoqda (Mas, Samarqand viloyati Urgut tumani va boshqalar).

Manbalar
Roʻmol

Roʻmol – ayollar bosh kiyimi; boshga oʻraladigan toʻrtburchak shaklidagi mato. Jun, ip, ipak, sunʼiy tolalardan toʻqib, matolardan tikib tayyorlanadi, doka roʻmol, shol roʻmol, gʻijim roʻmol, tivit roʻmol va boshqa xillari bor. Amaliy bezak sanʼatida murabba shakldagi matoga ip, ipakda kashta tikib ham tayyorlanadi; Oʻrta Osiyo xalqlari orasida, shuningdek, katta roʻmol ichidan oʻraladigan peshanaband turi ham mavjud.

Manbalar 

Bosh kiyimlari
Roʻyandoshlar

Roʻyandoshlar (Rubiaceae) — ikki urugʻpallalilar sinfiga mansub daraxt, buta va lianalardan iborat oʻsimliklar oilasi. Bargi qarama-qarshi. Guli ikki jinsli, toʻgʻri (aktinomorf), baʼzan zigomorf. Mevasi koʻsakcha yoki rezavor. Yer yuzida 500 ga yaqin turkumi (6500 ga yaqin turi) bor. Deyarli hamma qitʼalarda, ayniqsa, tropik va subtropik hududlarda koʻp uchraydi. Oʻzbekistonda 8 turkumga mansub 45 turi usadi. Dorivor, ovqatbop, manzarali va boshqa turlari bor.

Manbalar
С (kirill)

S — oʻzbek Kirill alifbosining oʻn toʻqqizinchi harfi. Til oldi, sirgʻaluvchi, shovqinli, jarangsiz undosh fonemani ifodalaydi. Qoʻllanishi jihatdan faol fonemalar qatoriga kiradi. Soʻz boshida (sabr, sodiq, soʻroq), oʻrtasida (asta, osmon, hodisa) va oxirida (asos, tus, xolis) kela oladi. Turkiy xalqlar, jumladan, oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda S harfi oʻzga shakllarda uchraydi.

Manbalar 

Kirill alifbosi harflari
Georgiy Saakadze

Georgiy Saakadze (taxminan 1580, Peli qishlogʻi — 1629.3.10) — gruzin siyosat arbobi, sarkarda. 1608-yil Tbilisi mauravisi (hokimi). Gruziyani birlashtirish maqsadida kurash olib borgan, levin saroy fitnasi natijasida Eronga ketishga majbur boʻlgan. 1620-yil Eron shoqi Abbos I yordamida Kartli podsholigining amaldagi hukmdoriga aylangan. 1623-yil Kartli va Kaxetida S. rahbarligida Eronga qarshi yirik koʻzgʻolon koʻtarilgan. Qoʻzgʻolonchilar 30 minglik Eron koʻshinini tormor keltirishgan. Lekin 1625-yil jangda magʻlub bulishgan. S. bosqinchilarga qarshi kurashni davom ettirgan. 1628-yil S. qoʻshinlari tormor keltirilgach, Turkiyaga qochgan; oʻsha yerda oʻldirilgan.

Manbalar 

1629-yilda vafot etganlar
Saam tili

Saam tili — fin-ugor tillaridan biri, boltiqboʻyi tillariga yaqin turadi. Norvegiya, Shvetsiya, Finlandiya mamlakatlarining shim. qismida, RF ning Kola yarim orolida tarqalgan. Saam tilida 50 mingdan ortiq kishi soʻzlashadi. Saam tilining 2 lahjasi bor: gʻarbiy (Norvegiya va Shvetsiyada, Finlandiyaning bir qismida) va sharqiy (Finlandiyaning bir qismida va Kola yarim orolida). Mazkur mamlakatlarning har birida Saam tilining oʻziga xos adabiy shakllari mavjud.

Saam tilida unli va undoshlar bir necha darajadagi choʻziqlikka ega, undosh fonemalar soni anchagina, urgʻu soʻzlarning birinchi boʻgʻiniga tushadi. Koʻpchilik shevalarida ikkilik sonning boʻlishi Saam tilining oʻziga xos morfologik xususiyatidir. Otlar 8 kelishik boʻyicha turlanadi.

St. Norvegiya, Shvetsiya va Finlandiyada 17-asrdan beri lotin grafikasi asosidagi yozuvga ega, boshlangich maktablarda Saam tili oʻqitiladi. Kola yarim oroli saamlari 1930—37 yillarda lotin grafikasi asosidagi yozuvdan foydalanganlar; oʻtgan asrning 80y.larida rus grafikasi asosidagi yozuv kayta tiklanib, maktablar uchun alifbe va lugʻatlar nashr etilgan.

Manbalar 

 

Tillar
Saamlar

Saamlar, loparlar, laplandlar — Norvegiya (30 ming kishi), Shvetsiya (15 ming kishi), Finlandiya (5 ming kishi) va Rossiya (2 ming kishi; 1990y.lar oʻrtalari)ning shimolida yashaydigan xalq. Saam tilida soʻzlashadi. Dindorlari — pravoslavlar va lyuteranlar. S. qadimdan bugʻuchilik, baliq ovlash va ovchilik bilan shugʻullanadi.

Manbalar
Saarinen Eliyel

Eliel Saarinen (1873.20.8, Rantasalmi, Finlandiya — 1950.30.6, BlumfildXils, AQSH) — fin meʼmori. Gelsingfors (Xelsinki)da oʻqigan (1893—97); universitetda rassomlik, Politexnika institutida meʼmorlikni oʻrgangan. Fin meʼmorligida "milliy romantizm" uslubining asoschisi (Xelsinkidagi Milliy muzey, 1906—09; Laxtidagi ratusha, 1912), 1923-yildan AQShda ishlagan (oʻgʻli Ero Saarinen bilan). Asosiy loyihalari: Parijdagi Xalqaro koʻrgazma paviloni (1900, hamkorlikda), maktab, muzey va BlumfildXilsdagi Badiiyot akadimyasi (1926— 43), Uorren (Michigan shtati)dagi "Jeneral motore" kompaniyasi texnik markazining loyihasi (1948—56) va boshqa

Manbalar
Saarinen Ero

SAARINEN (Saarinen) Ero (1910.20.8, Rantasalmi, Finlandiya — 1961.1.7, AQSH) — amerikalik meʼmor, Eliyel Saarinenning oʻgʻli. 1923-yildan AQShda yashagan. NyuXeyven (Konnektikut shtati)dagi Yelsk universitetining meʼmorlik ftini tugatgan (1934). Otasining oʻlimidan soʻng Uorren (Michigan shtati)dagi "Jeneral motore" kompaniyasi texnik markazining loyihasini tugatgan (1948— 56, hamkorlikda). Asosiy loyihalari: Kembrijdagi Garvard universiteti kapellasi (1955), NyuYorkdagi Kennedi aeroportining TWA kompaniyasiga qarashli aerovokzali (1958) va boshqa S.ning meʼmorlik boʻyicha qilgan izlanishlaridagi ramziy obrazlilik 20-asrning 60—70y.laridagi AQSH meʼmorligi rivojiga taʼsir etdi.

Manbalar
Saar-lotaringiya koʻmir havzasi

Saar-lotaringiya koʻmir havzasi — GFR (Saar) va Fransiya (Lotaringiya) hududlarida joylashgan koʻmir havzasi. Kumir 19-asr boshidan qazib olinadi. Maydoni taxminan 7 ming km². Koʻmir yuqori karbon davriga mansub, umumiy qalinligi 140 m gacha boʻlgan 550 dan ziyod qatlamdan iborat. Ulardan 50—100 ta qatlam (umumiy qalinligi 70–85 m) sanoat ahamiyatiga ega. Zaxiralari taxminan 10 mlrd. t. Qazib olinadigan zaxirasi taxminan 3 mlrd. t. Koks boʻladigan koʻmir qazib olinayotgan koʻmirning 43% ni tashkil etadi. Yonish issikligi 31,5—35,7 MJ/kg. Yiliga 28 mln. t ga yaqin koʻmir qazib olinadi.

Manbalar
Saba

Saba yoki  Saba podsholigi — Jan. Arabistondagi qad. davlat (mil. av. 1 ming yillik — mil. 1ming yillikning 1-yarmi). Mil. av. 1ming yillik oʻrtalaridan (tanaffus bilan) Janubiy Arabistonning butun hududi unga qaram boʻlgan. Mil. 4-asrdan boshlab Himyariy podsholigi tarkibiga kirgan.

Manbalar 

 

Osiyo tarixi
Sabab va oqibat

Sabab va oqibat — narsa va hodisalar oʻrtasidagi umumiy zaruriy aloqani ifodalovchi tushunchalar. Hodisalar zanjirida oʻzidan boshqa yana bir hodisani keltirib chiqaradigani sabab, paydo boʻlgan hodisa esa oqibat deyiladi.

S. va o. oʻrtasidagi aloqadorlik sababiyat sanaladi. Sabab, birinchidan, vaqt jihatdan oqibatdan oldin keladi, ikkinchidan, oqibatni tugʻdiruvchi, yaʼni oqibatning vujudga kelishida zaruriy shart boʻlib xizmat qiladi. Masalan, farzandning sababchisi ota-ona. Farzand ota-onadan ilgari dunyoga kelishi mumkin emas, yaʼni ota-ona shu farzandning vujudga kelishidagi zaruriy shart hisoblanadi. Sabablar turli koʻrinish, shakl va holatlarda namoyon boʻlishi mumkin. Falsafa tarixida narsa va hodisalar oʻzaro sababiy bogʻlanishda deb biluvchilar deterministlar (qarang Determinizm), buni inkor etuvchilar indeterministlar (qarang Indeterminizm) deb ataladi. Sababning asosiy va asosiy boʻlmagan, tashki va ichki, obyektiv va subyektiv shakllari bor. Sabab oqibatni vujudga keltirganidek, oqibat ham sababga taʼsir koʻrsatishi mumkin. S. va o. aloqadorligi boʻyicha Aristotel, Forobiy, Ibn Sinolar maxsus asarlar yozishgan. Diniy taʼlimotlarda esa, birlamchi sabab yoki hamma narsaning sababchisi xudo deb taʼkidlanadi.

Manbalar
Sababi taʼlif

Sababi taʼlif (arab. — yozilish sababi) — badiiy ijodda uslub shakllaridan biri. Fors va turkiy xalqlar adabiyoti tarixida epik sheʼriy asarlarning boshi yoki oxirida kichik bob tarzida berilgan anʼanaviy kiyem. Unda asarning yozilish sabablari bayon qilingan. St. baʼzan "Kitob nazm qilmoqqa sabab bayon agor" (Qutb), "Kitob nazmining sababi" (Durbek, Muhammad Solih), "Musannifning vasf ulholi" (Sayd Axmad) va boshqa tarzida ham nomlangan.

Manbalar
Sabancha

Sabancha, dala mushugi (Felis ﬁ byca) — yirtqichlar turkumiga mansub sut emizuvchi hayvon. Uy mushuklarining nayel boshi boʻlsa kerak. Afrika, Oʻrta dengizning baʼzi orollari, Shim.

Gʻarbiy Xitoy, Oʻrta Osiyo, Qozogʻiston, Zakavkazyeda tarqalgan. Gavdasi 63—70 sm, dumi 23—33 sm. Juni kulrangsariq, qora dogʻli, dumida bir nechta qora halqasimon chiziqdar bor. Koʻpayishida tulki, boʻrsiq, jayra va boshqa hayvonlarning inidan foydalanadi. Aprel—mayda 3—5 ta bola tugʻadi. Savanna, saxro va choʻllarda, togʻ etaklarida, toʻqaylarda yashaydi. Ondatra, yumronqoziq, qushlar, kamdankam quyon va boshqa hayvonlar bilan oziqlanadi. Moʻynasining sifati past, kam ishlatiladi.

Manbalar
Paul Sabatier (kimyogar)

Paul Sabatier (1854.5.11, Karkasson — 1941.14.8) — fransuz kimyogari. Parij Fanlar akademiyasi aʼzosi (1913-yildan). Tuluzadagi Oliy pedagogika institutini tugatgan (1877). Parijdagi de Frans kollejida assistent (1878—80), Bordo (1881), Tuluza (1882—90) universitetlari xodimi (1884-yildan professor). Asosiy ilmiy ishlari termokimyo va katalizga oid. Ilk bor organik birikmalar sintezida asl metallar oʻrniga katalizator sifatida nikel, mis, kobalt va temirdan foydalangan. Nobel mukofoti laureati (1912).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1854-yilda tugʻilganlar
5-noyabrda tugʻilganlar
1941-yilda vafot etganlar
14-avgustda vafot etganlar
Sabza

Sabza — Oq kishmish navli uzumdan tayyorlanadigan mayiz. Rangi sargʻimtiroch yashil tusda boʻlgani uchun shunday nom olgan. S. olish uchun uzum boshlari savatga solinib, qaynab turgan 0,3—0,4% li ishqor (kaustik soda) eritmasiga 3—5 sek. botirib olinadi va somonli loy bilan suvalgan xirmonda 10—12 kun davomida quritiladi. S.ning tillarang turini tayyorlashda ishqor eritmasiga botirib olingan uzum boshlari taxta patnislarga bir qator terilib, maxsus dudlash xonasi (shkafi)da oltingugurt dudi bilan ishlov beriladi, soʻngra 15—18 ta patnis ustmaust taxlanadi, quritish soya joyda (bostirma ostida) 14—24 kun davom etadi. Mayiz chikishi 28—32% ni tashkil etadi. Asosan, Samarqand va Qashqadaryo viloyatlarida tayyorlanadi.

Manbalar
Sabzavot

Sabzavot (fors.toj. sabza — yamyashil oʻt, maysa) — rezavor va poliz ekinlari va ularning ovqatga ishlatiladigan mahsuli. S.lar jahonning deyarli barcha mamlakatlarida ekiladi. S. tabiiy yoki qayta ishlangan holida isteʼmol qilinadi. S.larning barchasi oziqlik, dorivor va parhez xususiyatiga ega. Ovqatga va yangiligida istemol qilish uchun S.larning mevasi, yosh novdasi, ildizi, ildizmevasi, tuganagi, urugʻi, toʻpguli, bargi va boshqa ishlatiladi. Insonning bir kunlik ovkat ratsionida S. 600 g ni tashkil etishi kerak. S.ning tarkibi va ozuqalik sifati mahsulot turiga, yetishtirish sharoitiga va saqlanishiga qarab oʻzgarib turadi. Shuning uchun ularni koʻproq yangiligida isteʼmol qilinadi. S. mahsulotlari quruq moddasining asosiy qismini uglevodlar — kraxmal, qand, kletchatka hamda pektinli moddalar tashkil etadi. S. tarkibida qand (0,5—2,5%), organik kislotalar, xushboʻy moddalar, kul elementlari (0,4—3%), vitaminlar (5–50 mg%S vitamini, shuningdek, karotin, Vg V2, RR va boshqalar) bor. S. tarkibida moy boʻlmaydi, oqsil kam miqdorda (1—2%, dukkaklilarda 5—6%), suv 65—96% ni tashkil qiladi. Shu sababli ularning energetik qimmati unchalik yuqori emas. (2 dan 2 ming kj/kg gacha). Ammo S.da biologik faol birikmalar (kaliy, magniy, temir, fosfor tuzlari), mikroelementlar ham mavjud. S.larning muhim fiziologik xususiyatlari ularning ishtahani qoʻzgʻatishi, boshqa mahsulotlarning hazm boʻlishini yaxshilashidir. Oʻzbekistonda S.larning barcha turlari mart oyidan to kech kuzgacha, qishbahor fasllarida (issiqxona va parniklar)da yetishtiriladi. Ayrim S.lar qayta ishlanganda yoki ovqatga solinganda vitaminlar va xushtaʼmlik xususiyatlari birmuncha yoʻqoladi. Tuzlash, marinadlash, tez muzlatish, vakuumda quritishda vitaminlar va boshqa moddalar koʻproq saqlanib qoladi.

Abdunabi Hakimov.

Manbalar
Sabzavot boʻztikani

Sabzavot boʻztikani, poliz boʻztikani () — murakkabguldoshlar oilasiga mansub bir yillik begona oʻt. Poyasi tik, sust shoxlanadi, boʻyi 30—80 sm. Barglari patsimon kesilgan, yashil. Gullari sariq, savatcha toʻpgulga yigʻilgan. Maysalari erta bahorda unib chiqadi. Aprel-mayda gullaydi, may—iyunda mevalaydi. Urugʻlari juda unuvchan. Unishi uchun eng qulay harorat 15—25°, lekin bundan yuqoriroq haroratda (35° gacha) urugʻi yaxshi unadi. Ildizi oʻq ildiz. Oʻq ildizidan koʻplab yon ildizlar chiqaradi. Oʻrta Osiyoda tarqalgan. Sugʻoriladigan barcha ekinzorlarda (koʻproq bedazorlarda) begona oʻt tariqasida uchraydi.

Kurash choralari: yerni kuzda shudgorlash; makkajoʻxori dalalarida simazin va paxta maydonlarida gerbiiidlardan kotoraya, kotofor yoki prometrin purkaladi.

Manbalar
Sabzavot konservalari

Sabzavot konservalari - q. Meva-sabzavot konservalari.

Manbalar
Sabzavot poliz ekinlari kartoshkachilik instituti

Sabzavot poliz ekinlari kartoshkachilik instituti, Oʻzbekiston sabzavot poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy tadqiqot instituti — Oʻrta Osiyoda sabzavotchilik, polizchilik va kartoshkachilik sohasidagi eng yirik ilmiy va metodik markaz. Oʻzbekiston Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Qishloq xoʻjaligi ilmiy-ishlab chiqarish markazi tarkibida. 1960-yilda VASXNIL Oʻrta Osiyo filiali tarkibidagi Oʻzbekiston sabzavot va kartoshka ekinlari tajriba stansiyasi (1934) bazasida mustaqil ilmiy tadqiqotlar instituti sifatida tashkil etilgan. 1992-yildan hozirgi nomda. Toshkent viloyati Toshkent tumani Koʻksaroy qishlogʻida joylashgan. Institutda 9 laboratoriya: sabzavot va poliz ekinlari seleksiyasi, urugʻchiligi; oʻsimliklarni himoya qilish; agrokimyo; kartoshka ekinlari seleksiyasi va urugʻchiligi; biotexnologiya; oʻsimliklar fiziologiyasi va sifati; qishloq xoʻjaligi iqtisodiyoti va uni tashkil qilish; sabzavotpoliz ekinlari va kartoshka yetishtirish texnologiyasi; himoyalangan maydon sabzavot chiligi mavjud (2004). Institut tarkibida Markaziy tajriba xoʻjaligi va respublikaning turli tuproq-iqlim mintaqalarida joylashgan Andijon, Buxoro, Qashqadaryo, Navoiy, Samarqand, Surxondaryo, Sirdaryo va Xorazm viloyatlarida tayanch boʻlimlari bor. Tajriba xoʻjaligi va tayanch boʻlimlarining barcha sugʻoriladigan yer maydoni 800 ga dan ortiq. Institutda respublikamizning turli tuproqiqlim sharoitiga mos sabzavotpoliz oʻsimliklarining 25 ga yaqin turi boʻyicha seleksiya, urugʻchilik, kartoshka urugligini yetishtirish ishlari olib boriladi. Oʻtgan davr mobaynida institut olimlari tomonidan 150 dan ortiq sabzavot-poliz ekinlari navlari yaratilib, ulardan 96 nav Davlat reyestriga kiritildi.

Oʻzbekistonning issiq iqlim sharoitida kartoshkaning ertagi va kechki muddatda isteʼmol uchun va urugʻlik maqsadida yetishtirish, yaʼni mahalliy nav yaratish, tuganaklarning aynib ketishini bartaraf etish, navlar boʻyicha mintaqalarda joylashtirish, ekish muddatlarini anikdash, yuqori hosil olish texnologiyasi ishlab chikildi. Sabzavot, poliz va kartoshka ekinlarida uchraydigan zararkunanda va kasalliklar biologiyasi oʻrganilib, ularga qarshi kurash choralari ishlab chiqarishga keng joriy qilindi. Institut Pokiston, AQSH, Koreya, Gollandiya, Turkiya, Hindiston, Xitoy, Qozogʻiston davlatlarining ilmiy muassasalari bilan hamkorlik qiladi. Institut faoliyati olimlardan G. O. Zeman, A. K. Karimov, V. N. Yermoxin, P. N. Dudko, M. N. Kulakova, K. Yusupov, N.

G. Kuznetsova, O. Ya. Fonina, V. Ya. Volkov, A. A. Abdukarimov, S. K. Qoʻchqorov, N. R. Bakuras, A. S. Shchukina, A. Obidov, A. B. Boqiyev, A. S. Hakimov va boshqa nomlari bilan bogʻliq. Institutda R.A. Haqimov, A. M. Abbosov, X. 3. Umarov, Ye. V. Yermolova, M. X. Aromov, V. V. Brejneva, A. I. Rasulov va boshqa dolzarb muammolar ustida tadqiqotlar olib bormoqdalar. Institut 400 dan ortiq, shu jumladan 40 ta xalqaro koʻrgazmalarda ishtirok etgan. Institutda aspirantura, muzey, ilmiy kutubxona bor.

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi
Sabzavot ekinlari

Sabzavot ekinlari — asosan, sabzavot olish uchun yetishtiriladigan madaniy oʻsimliklar guruhi. 120 dan ortiq ekiladigan turi maʼlum. 10 oilaga mansub 90 turi koʻp tarkalgan. Sabzavot ekinlari karamdoshlar (karam, sholgʻom, rediska, turp va boshqalar), soyabonguldoshlar (sabzi, selderey, petrushka, ukrop va boshqalar), shoʻradoshlar (lavlagi va boshqalar), qovokdoshlar (bodring, tarvuz, qovun, qovoq), tomatdoshlar (pomidor, baqlajon, qalampir), burchoqdoshlar (mosh, noʻxat, loviya), murakkabguldoshlar (salat va boshqalar), piyozdoshlar (piyoz, sarimsoq piyoz), torondoshlar (rovoch, otquloq) boshoqdoshlar (shirin donli makkajoʻxori) botanik oilalariga boʻlinadi. Piyozdoshlar va boshoqdoshlar bir pallali, qolganlari ikki pallali usimliklarga mansub. Sabzavot ekinlari oʻsishi va rivojlanishi davomiyligi tipiga koʻra, bir yillik (bodring, pomidor, qalampir, baqlajon), ikki yillik (sabzi, karam, piyoz, sarimsoq va boshqalar) va koʻp yillik (shovul, otquloq va boshqalar) ekinlarga boʻlinadi. Mahsuldor organlari (yeyiladigan qismi)ga koʻra 5 guruhga: ildizmevalilar (sabzi, lavlagi, sholgʻom, turp, rediska), piyozlilar (piyoz, sarimsoq), mevali sabzavotlar (pomidor, bakqajon, kalampir, bodring, tarvuz, qovun va boshqalar), bargli sabzavotlar (karam, ukrop, ismaloq, selderey, petrushka), dukkakli sabzavotlar (koʻk noʻxat, loviya, jandiq)ga bulinadi. Ikki yillik Sabzavot ekinlari da 1-yili ovkatga ishlatiladigan hosil organlari yetishadi. 2-yili ular urug (piyoz, sarimsok, karam va boshqalar) beradi. Koʻpchilik Sabzavot ekinlari issiqsevar, tuproq unumdorligi va namga talabchan (yana qarang Sabzavotchilik). Sabzavot ekinlari jahondagi barcha dexdonchilik mintaqalarida yetishtiriladi.

Manbalar
Sabinlar

Sabinlar — Tibr, Aternus va Anio daryolari oraligʻidagi hududda yashagan italiy qabilalari. Rim tepaliklarida yashagan S.ning bir qismi Rim xalqining shakllanishida muhim rol oʻynagan.

Manbalar
Gordiy Sablukov

Gordiy Semyonovich Sablukov (1804, Ufa yaqinida — 1880.29.1, Qozon) — rus sharqshunosi. Ruhoniy oilasida tugʻilgan. Orenburg diniy seminariyasi (1826) va Moskva diniy akademiyasi (1830)ni tugatgan. S. Saratov diniy seminariyasi (1830—49) hamda Sharq va klassik tillar boʻyicha Qozon diniy akademiyasi (1849—62)da oʻqituvchi. S. Volgaboʻyi, qipchokdar va Oltin Oʻrda tarixi, numizmatikasi, arxeologiyasi, etn.siga oid asarlar muallifi. Qurʼonni arab tilidan rus tiliga tarjima qilgan va nashr ettirgan (1878). Abulgʻoziy Bahodirxonning "Shajarayi turk" asarini ruschaga tarjima qilgan, 1906-yilda Qozonda chop etilgan.

Manbalar 
 Prilojeniye k perevodu Korana, Kazan, 1879, 1898.

Rossiya kishilari