MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Majzub Namangoniy

Majzub Namangoniy (taxallusi; asl ismi Abdulaziz) [18-asr 2-yarmi, Qarshi — 1849 (1857), Namangan] — shoir. Oʻzbek tasavvuf adabiyotining yirik namoyandalaridan biri. Buxoro madrasalarida tahsil koʻrgan. Shu yerda Xalifa Husayn Yangiqoʻrgʻoniydan tasavvuf taʼlimini olgan.

Majzub Namangoniy tasavvufda zikri jaxriya (oshkora zikr) yoʻlining oʻziga xos uslubini tatbiq etgan. Uning qalamiga mansub "Devon"ga kirgan "Soqiynoma" (181 sahifa) sufiylarning suhbatlarida maxsus maqom bilan oʻqilgan. Bu esa, oʻz navbatida, zikr vazifasini ham oʻtagan. Unga ergashuvchilarni majzubiylar deb atashgan. 19-asrda Turkistonda majzubxonlik keng tarqalgan. Majzub Namangoniy asarlari oʻz davrida va keyinchalik ham koʻplab qoʻlyozma manbalardan oʻrin olgan, toʻplamlar holida bir necha bor nashr etilgan va keng tarqalgan.

Majzub Namangoniyning oʻzbek va fors tillarida alo-hida-alohida "Devon"i boʻlib, ularning asosiy qismini gʻazal, muhammas, qasida, soqiynoma tashkil etadi. Bundan tashqari, Majzub Namangoniyning fors tilida yaratilgan "Tazkirai Majzub Namangoniy" nomli asari ham bor. Bu tazkira tasavvuf shayxlari va sufiyona istilohlar mazmuniga bagʻishlangan. "Devoni Majzub", "Tazkirai hazrati Majzub Namangoniy" asarlari Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida saqlanadi (inv. №1018; 2662, 2125,2567, 1481).

Adabiyot 
 Tazkirai Qayyumiy, [1kitob], T., 1998; Ostonaqulov I., Fargʻonalik valiylar, T., 2001.

Otabek Joʻraboyev.

Manbalar
Majid Gʻofuriy

Majid Gʻofuriy (taxallusi; asli ismi Gʻabdulmajid Nurgʻoniyevich, 1880—1934) — boshqirdtatar shoiri. Boshqirdiston xalq shoiri (1923). Boshqird adabiyotining asoschisi. Ijodi 1902-yildan boshlangan ("Eshon muridlariga" sheʼri). "Yosh umrim" (1906), "Millat muhabbati" (1907) sheʼriy toʻplamlarini yozgan. "Faqirlikda kechgan hayot" (hikoya, 1903), "Sibir temir yoʻli" (doston, 1904), "Turmush bosqichlari" (1930), "Shoirning oltin konlarida" (1931) va boshqa asarlar muallifi. "Badnom boʻlganlar" (1927) qissasi boshqird nasrining yaxshi namunalaridan hisoblanadi.

Manbalar 

    

Sovet yozuvchilari
Vali Majidov

Vali Majidovich Majidov (1922—yil 14—noyabr Toshkent, 2002—yil 28—iyun) – Oʻzbekiston Sovet Sotsealistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1982), tibbiyot fanlari doktori, professor. Toshkent pediatriya tibbiyot instituti rektori (1972-1987). Uning odamlarda brutsellyoz infeksiyasi va virusli gepatitning kechishi haqidagi tadqiqotlari ilmiy va amaliy jihatdan yuqori baholangan.

Biografiya 
Vali Majidovich Majidov 1922—yil 14—noyabrda Toshkent shahrida tavallud topgan. 1943—yilda Toshkent tibbiyot akademiyasi (ToshMI) imtiyozli diplom bilan tugatgan. 1944—1947—yillarda Toshkent tibbiyot akademiyasi yuqumli kasalliklar kafedrasi aspiranti boʻlgan.

1947—1954—yillarda Toshkent tibbiyot akademiyasi yuqumli kasalliklar kafedrasi assistenti, 1954—1962—yillarda dotsent, 1962—yildan boshlab kafedra mudiri sifatida faoliyat olib borgan. 1972—yilda Toshkent pediatriya tibbiyot instituti yuqumli kasalliklar epidemiologiyasi kafedrasi mudiri lavozimiga tayinlangan.

1947—yilda „Brussellyozda asosiy fagotsitar reaksiya“ mavzusida nomzodlik, 1963—yilda esa „Brussellyoz (klinikasi, kursi, davomiyligi)“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

Professorlik faoliyati 
Professor Majidov 1963—1965—yillarda Oʻzbekiston SSR Sogʻliqni saqlash vazirligi ilmiy tibbiyot kengashi raisining oʻrinbosari boʻlib ishlagan.

1965—yil oktabr oyidan 1966—yil iyun oyigacha Toshkent tibbiyot instituti sanitariya-gigiyena fakulteti dekani. 1966—yil iyun oyidan 1968—yil oktabrgacha Toshkent tibbiyot institutining oʻquv ishlari boʻyicha prorektori lavozimlarida ishlagan.

1968—yilda Vali Majidov Oʻzbekiston SSR sogʻliqni saqlash vazirining oʻrinbosari, toʻrtinchi bosh boshqarmasi boshligʻi etib tayinlandi.

1972—yildan 1987—yilgacha Toshkent pediatriya tibbiyot instituti rektori.
86 tadan ortiq ilmiy ishlar, jumladan, 7 ta monografiya, yuqumli kasalliklar boʻyicha amaliy mashgʻulotlar uchun qoʻllanmalar va tibbiyot institutlari talabalari uchun „Yuqumli kasalliklar“ darsligi muallifi. Uning odamlarda brutsellyoz infeksiyasi va virusli gepatitning kechishi haqidagi tadqiqotlari ilmiy va amaliy jihatdan yuqori baholangan.

Majidov rahbarligida 1 ta doktorlik va 16 ta nomzodlik dissertatsiyalari yoqlangan. Vali Majidov yuqumli kasalliklar boʻyicha olimlar maktabiga asos solgan.

Mukofotlari 
1982—yilda Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi ordeni bilan mukofotlangan.

Kitoblari 
1991—yilda I.I Shainskiy bilan hamkorlikda „Tif va paratif A va B“ kitobi nashr etilgan.
1980—yilda I.I Shapunov bilan hammualliflikda „Virusli gepatitning diagnostikasi va oqibatlari“ kitobini chop ettirgan.

Vafoti 
2002—yil 28—iyun kuni Oʻzbekiston Respublikasi Toshkent shahrida vafot etgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Toshkent tibbiyot akademiyasi bitiruvchilari
Tibbiyot fanlari doktorlari
2002-yilda vafot etganlar
28-iyunda vafot etganlar
Nabi Majidovich Majidov

Nabi Majidovich Majidov (1928.10.12, Toshkent) — nevropatolog olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik (2000), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978), tibbiyot fanlari doktori (1965), professor (1966). Toshkent tibbiyot akademiyasini tugatgach (1952), shu institut nerv kasalliklari ka-fedrasida klinik ordinator (1952—55), assistent (1955—63), dotsent (1963—66), davolash fakulteti dekani (1966-67). N.A.Semashko nomidagi fizioterapiya va kurortologiya ilmiy tadqiqot instituta direktori (1982-86). 1966—98 yillarda 1-Toshkent tibbiyot akademiyasi nevrologiya kafedrasi mudiri. Ayni vaqtda Oʻzbekiston Nevrologiya ilmiy markazi direktori (1991—98), "Sihatsalomatlik" (1991—2000), "Nevrologiya" (1999-yildan) jurnal bosh muharriri. M.ning ilmiy faoliyati kalla suyagi orqa chu-qurchasining fibrozlovchi surunkali leptomeningiti, xorioependimatitlar etiologiyasi, patogenezi, klinik koʻrinishi, kechishi va davolash muammolarini oʻrganishga bagʻishlangan. U bosh miya qorinchalarining klinik-anatomik xususiyatlarini koʻrsatib berdi. Nerv kasalliklarini davolashda fermentativ preparatlar ishlatishni tavsiya etdi, surunkali leptomeningitlar tasnifini ishlab chiqsi va amaliyotga tadbiq etdi. Tibbiyot institutlari talabalari uchun nevrologiyadan birinchi darslik va qoʻllanmalar muallifi. Oʻzbekiston nevropatologlari ilmiytibbiy jamiyati raisi (1968-yildan). Yevrosiyo tibbiyot Fanlar akademiyasi (1994) akademik Bir qancha xalqaro jamiyatlar aʼzosi.

Manbalar 
 Opuxoli golovnogo mozga ganglioz-nokletochnogo proisxojdeniya, 1977; Mumiye-stimulyator regenerativnix protsessov, T., 1980; Nevrologicheskiye vozzreniya Abu Ali ibn Sini, T., 1880; Poyasnichniy osteoxondroz i yego nevrologicheskiye sindromi, T., 1985; Nevropatiya troynichnogo nerva, T., 1991; Profilatik nevrologiya, 1—3-j.lar, T., 1993-98.

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
Maji-maji qoʻzgʻoloni

Maji-maji qoʻzgʻoloni (1905 -07) — Germaniyaning sobiq mustamlakasi boʻlgan Sharqiy Afrikadagi xalqlarning mustamlaka zulmiga qarshi koʻtargan qoʻzgʻoloni. Nomi moʻʼjizaviy kuch — suv va sorgo doni ("majimaji") dan tayyorlangan doriga eʼtiqod qilish bilan bogʻliq boʻlib, qoʻzgʻolonchilarning tasavvuriga koʻra, bu ularni dushman oʻqidan asragan. Qoʻzgʻolon german qoʻshinlari tomonidan bostirilgan. 120 ming afrikalik oʻldirilgan, ayrim qabilalar butunlay yoʻq qilib tashlangan.

Manbalar
Majlis

Majlis — 1) rasmiy doiralarda qoʻyiladigan masalani muhokama qilish uchun boʻladigan yigʻilish va muhokama jarayoni; 2) ayrim mamlakatlar (Oʻzbekiston, Turkiya, Eron, Ozarbayjon va boshqalar)da qonun chiqaruvchi organ (parlament yoki parlament palatasi)ning nomi (qarang Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi).

Manbalar
Majlisiy

Majlisiy (15-asr oxiri, Xorazm -16-asr 1-yarmi, Buxoro) — shoir. Hayoti va ijodi qaqida ayrim maʼlumotlar Nisoriynit "Muzakkir ul-ahbob" tazkirasida uchraydi.

Uning 4000 misralik "Qissai Sayfulmuluk" ishqiysarguzasht dostoni bizgacha yetib kelgan. Asar masnaviyda, hazaj bahrida, qissa ichida qissa shaklida yozilgan boʻlib, tuzilishi, voqealar bayoni jihatidan folklor asarlariga yaqin turadi. Misr shohi Osimning yolgʻiz oʻgʻli Sayfulmulukning Fatina shohi Shohbol qizi Badeuljamolga gʻo-yibona sevgisi va unga erishish yoʻlidagi sarguzashtlari, umuman insonning oʻz baxti uchun kurashi va bu jarayonda uning kamol topishi tasvirlangan. Asarda adolat, yaxshilik va ezgulik madh etilgan, podshoxlar adolatga chaqirilgan, xotinqizlar huquklarini himoya qilish gʻoyalari ilgari surilgan.

Oʻzbek adabiyotida dostonning folklor varianti ham yaratilgan. Asar Urta Osiyo xalqlari orasida keng tarqalgan, qozoq (SaidGaray, 1904), turkman (Kurbonali Maʼrufiy), tatar, rus va boshqa tillarga tarjima qilingan. Qozonda qaytakdyta nashr etilgan (1807, 1849, 1883, 1914). Toshkentda dastlab 1916-yil chop qilingan. Toʻla boʻlmagan ikki qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi (ivn. № 3425, 8205).

Manbalar 
 Qissai Sayfulmuluk, T., 1959.

Begali Krsimov.
Majnun

Majnun (Qays) — sharq adabiyotida keng tarqalgan badiiy obraz (qarang Layli va Majnun).

Manbalar
Majnuntol

Majnuntol (Salix babylonica L.) — toldoshlar oilasiga mansub daraxt. Boʻyi 8–10 m cha. Poyasi tik, novdalari tuksiz, yaltiroq, uzun va ingichka, egilib oʻsadi. Bir yillik novdalari esa mayin tuk bilan qoplangan. Bargi oddiy, nashtarsimon poyada ketma-ket joylashgan. Guli bir jinsli, toʻpguli kuchalasimon. Mart—aprelda gullaydi, urugʻi tukli. M. manzarali daraxt sifatida koʻp oʻstiriladi. Novdalaridan savatlar, shisha idishlarning gʻiloflari, har xil mebel anjomlari va boshqa toʻqiladi. M. qogoz ishlab chiqarish va teri oshlashda ham ishlatiladi.

Manbalar
Majolis un-nafois

"MAJOLIS UN-NAFOIS" ("Nafislar majlislari") — Alisher Navoiy tazkirasi (1490—91; 1497—98 yilda qayta ishlangan). Turkiy tazkirachilikning ilk namunasi. Asarda 15-asrda Xuroson va qoʻshni mamlakatlarda yashagan shoir, yozuvchi va olimlar (jami 459 kishi) ijodiga oid qisqa maʼlumotlar berilgan. Maʼlumotlar yillar, geografik oʻrinlar hamda sulolaviy tartiblarga tayanib joylashtirilgan. 8 kiyem — "majlis"dan iborat. 1—2majlislarda muallifning salaflari — tazkira yozilayotgan vaqtda hayot boʻlmagan shoirlar, 3majlisda oʻziga zamondosh shoirlar haqida maʼlumotlar keltirilgan. 5—6 majlislarda Xuroson, Samarqand, Xorazm, Qarshi, Badaxshon, Qazvin, Sova, Kirmon, Sheroz va boshqa joylardan chiqqan kalam axdlari haqida; 7majlisda esa temuriylarga mansub shoirlar haqida fikr yuritilgan. 8 majlis Sulton Husayn Boyqaroga bagʻishlangan. Tazkirada shoirlarning bilim darajasi, axloqi, dunyoqarashi, mehnatga munosabati kabi xususiyatlari alohida koʻrsatilgan. Har bir shoirga berilgan tasnif uning ijodidan namuna keltirish bilan asoslangan.

Asarda badiiy ijod asosi va mohiyatini belgilovchi nazariy masalalar yuzasidan ham fikr yuritilgan: mazmun va shakl haqida fikrlar ilgari surilgan, shoirlar ijodiga baho berishda asarlarning gʻoyaviy mazmuni bilan birga badiiy mahoratiga ham eʼtibor qaratilgan. Navoiy oʻz davri adabiy muhitining qizgʻin manzarasini, adabiyotdagi poetik janr va turlar rangbarangligini koʻrsatib bergan. Asar qiziqarli va sodda, ravon uslubda yozilgan, fikrlar puxta va ixcham ifodalangan. Tazkira 15-asr oʻzbek ilmiy na-srining guzal namunasi hisoblanadi.

"M. un-n." boshqa xalqlar tillariga ham tarjima qilingan va tazkirachilik ishiga samarali taʼsir koʻrsatgan. Chunonchi, 16-asrda fors tiliga 3-marta (Faxriy Hirotiy, 1521—22, Hirot; Qazviniy, 1522—23, Istanbul; Shoh Ali, 1598, Nishopur) tarjima qilingan. Shoir Sodiqiy "M. un-n."dan il-homlanib, turkiyda "Tazkirai majma ul-xavos"ni tuzgan. "M. un-n."ning 15-asr oxiri — 16-asr boshlarida kuchirilgan bir necha nusxasi Vena, Parij, Boku, Sankt-Peterburg, Toshkent va boshqa joylarda saqlanmoqda.

Adabiyot 
 Hayitmetov A., Alisher Navoiyning adabiytanqidiy qarashlari, T., 1959; Oy be k, Navoiyning "Majolis unnafois" asari haqida, 9-j., T., 1974; Mallayev N., Oʻzbek adabiyoti tarixi, 1kitob, 3nashri, T., 1976; Navoiy A., Asarlar [ 15 jiddli], 12-j., T., 1966; Navoiy, Mukammal asarlar toʻplami [20jildli], 13-j., T., 1997.

Manbalar 

Alisher Navoiy asarlari
Major

Major (lot. major — katta) — 1) kup ovozli kompozitorlik musiqa ijodida asosiy garmonik ladlardan biri (aksi —minor). Yevropa musiqasida 16—17-asrlardan rivoj topdi. Uning tayanch tovushlari (I, III va V pogʻonalari) katta 3 tovushli akkordnn hosil qiladi. M. tizimida bastalangan asarlarga koʻproq yorqinlik, koʻtarinkilik ruhi, "ijobiy" his-tuygʻular xosdir. M. va minor orasidagi qarama-qarshilik musiqa sanʼatining nihoyatda muhim ifoda vositalaridan; 2) keng maʼnoda — lad turi; bosh tayanch pardaga nisbatan katta tersiya intervent oraligʻida joylashgan 3- pogʻona bilan belgilanadi. Shu maʼnoda ioniy, lidiy, miksolidiy kabi tovushqator M. xususiyatiga ega. Oʻzbek anʼanaviy musiqasida, ayniqsa, miksolidiy M. koʻproq uchraydi.

Manbalar
Major (maʼnolari)

Major:

 Major (lot. major — katta) — 1) kup ovozli kompozitorlik musiqa ijodida asosiy garmonik laylardan biri (aksi —minor).
 Major (urugʻ), majarlar — oʻzbek urugʻlaridan biri.
Major (urugʻ)

Major, majarlar — oʻzbek urugʻlaridan biri. M. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida Samarqand atrofidagi togʻ yon bagʻirlarida va Narpay arigʻi boʻylarida, Shahrisabz vohasida yashagan. 1924—26 yillardagi aholi roʻyxatida 3 ming kishi boʻlganligi qayd etilgan. Bundan tashqari, oʻzbek saroylar (qarang Saroy) tarkibiga kirgan urugʻlardan birining nomi M. (majorsaroy) boʻlgan. Baʼzi olimlar oʻzbeklar tarkibidagi M.larning ilk ajdodlari qadimdan Kama daryosi boʻylarida yashab, keyinchalik vengerlar etnogenezida muhim rol oʻynagan madʼyar qabilalari bilan aloqador boʻlsa kerak deb hisoblaydilar.

Manbalar
Majrumsoy

Majrumsoy — Navoiy va Jizzax viloyatdagi soy. Nurota togʻining shimoliyyon bagʻridan boshlanadi. Uz. 33 km, havzasining maydoni 56 km². Oʻrtacha suv sarfi 0,25 m³/sek. Bahorda suvi koʻpayadi.

Majrum qishlog'ining sharqiy qismida soyning o'rta oqimi biotasi o'tgan. Uzoq yillik bu biotani mahalliy aholi “yashil daraxt” deb atashadi. Uning aylanasi deyarli 10 metrni tashkil qiladi. Bu koʻp yillik mevali va manzarali daraxtlar Nurota qoʻriqxonasining tabiat yodgorligi sifatida muhofaza qilinadigan hududidagi obyektlardan biridir.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Navoiy viloyati
Jizzax viloyati
Majusiylik

Majusiylik — 1) zardushtiylikning musulmonlarda atalishi; 2) yakkaxudolik paydo boʻlgunga qadar vujudga kelgan diniy eʼtiqodlar, marosim va bayramlarni ifodalash uchun ishlatiladigan atama. "M." tushunchasi sehrgarlik, animizm, fetishizm, totemizm kabi ibtidoiy din shakllarini ham ifodalaydi.

Manbalar
Maza bilish

Maza bilish, taʼm bilish — turli eriydigan moddalarning taʼm bilish retseptorlariga, asosan, tilga (umurtqalilarda) taʼsir etishi natijasida paydo boʻladigan sezgi. Maza bilish retseptorlari tilda, halqumning orqa devorida, yumshoq tanglayda, murtaklarda joylashgan. Til uchi, chetlari va orqa qismida retseptorlar ayniqsa koʻp; til oʻrtasida va uning ostki yuzasida Maza bilish retseptorlari yoʻq.

Shirin, nordon, achchiq, chuchuk va shoʻr sezadigan Maza bilish sezgilari farq qilinadi. Bu sezgi maʼlum moddalarning oʻziga mos keluvchi Maza bilish retseptorlarini qoʻzgʻatishi natijasida namoyon boʻladi. Maza bilish uchun traning (issiq yoki sovuq ovqat maza sezgisini susaytiradi), shuningdek, hidning ahamiyati muhim (kishi tumov boʻlib, hidni yaxshi sezmaganda ovqat mazasini bilmaydi).

Til va ogʻiz boʻshligʻi turli qismlarining sezuvchanligi bir xil emas, mas, til uchi shirinni, oʻzagi achchiqni, chetlari esa nordon va shoʻr mazani sezadi. Turli mazaga ega boʻlgan mahsulotlar bir vaqtda yoki ketma-ket isteʼmol kilinganda Maza bilish kontrasta ovqat taʼmini almashtirib yuborishi mumkin.

Maza bilish retseptorlari taʼsirlanib, KOʻzgʻalganda bu qoʻzgʻalish markazlarga intiluvchi nerv tolalari orqali uzunchok miyaga boradi, u yerdan boshqa markazga oʻtadi, natijada bir qancha reflektor hodisalar kuzatiladi (soʻlak oqishi, meʼdadan shira chiqishi va h. k.), ayni vaqtda qoʻzgʻalish bosh miya poʻstlogʻiga yetib boradi, uning muayyan qismi qoʻzgʻalib, maza sezgisi kelib chikadi. Maza bilish kishi hayotida katta ahami-yatga ega, zararli moddalar ogʻizga olinganda refleks yoʻli bilan tuflab tashlanadi. Maza bilish organizmning fiziologik holatiga bogʻliq boʻlib, ishtaha va ovqat hazm kilishga taʼsiri bor. Ayrim kasalliklarda Maza bilish ayniydi.

Manbalar
Mazarini Julio

MAZARINI (ital. Mazarini, frans. Mazarin) Julio (1602.14.7, Peshina — 1661.9.3) — Fransiya davlat arbobi. M. Keraskoda (1631) tinchlik sulhini tuzishda va Parijda papa elchisi boʻlgan vaqtda (1634—36) Rishelyenit eʼtiborini tortgan va uning ishonchli kishisiga aylangan. 1640-yil M. fransuz diplomatik xizmatiga oʻtgan. 1641-yildan — kardinal. 1643-yilda qirolicha Anna Avstriyskaya (M. bilan yashirin nikohsan oʻtgan) tomonidan 1-vazir etib tayinlangan. M. ogʻir vaziyatda fransuz absolyutizmi (mutlaq hokimiyati)ni mustahkamlash siyosatini davom ettirgan; xalq qoʻzgʻolonlarini shafqatsizlarcha bostirgan; Fronda bilan boʻlgan kurashni boshqargan (1648). M. 1651—52 yillarda Fransiyadan ketishga majbur boʻlgan. Fronda yengilganidan keyin 1653-yilda qaytib kelgan va umrining oxirigacha hokimiyatni boshqargan. Tashqi siyosatda koʻp yutukdarga erishgan [Vestfaliya sushi, 1648); Angliya bilan tinchlik va savdo shart-nomalari (1655) hamda harbiy ittifoq, 1657; Pirenei sulhi, 1659 va b]. M.ning bu yutuklari Fransiyaning Yevropadagi siyosiy obroʻyini mustahkamlashda muhim oʻrin tutgan.

Manbalar
Mazachcho

Mazachcho (Masaccio), asli Tommazo di Jovanni di Simone Kassai (Gvidi) (1401. 21.12, Toskana — 1428-yilning kuzi, Rim) — ital-yan rassomi, Florensiya maktabining yirik namoyandasi. M. ijodida gotika anʼanalarini qatʼiy yengib, diniy la-vhalarda inson shaxsi haqidagi insonparvarlik tushunchalarini aks ettirgan. 1422-yildan Florensiyada yashagan, Piza va Rimda ham ishlagan. Ilk asarlari ("Madonna avliyo Anna bilan", taxminan 1424; Pizadagi Santa-Mariya del Karmine cherkovi uchun poliptix, 1426 va boshqalar)dayoq harakatchan nursoya, umumlashma shaklning mahobatliligiga intilishi, shaklning uch oʻlchamliligini oʻta his qilishi bilan diqkatga sazovor (Florensiyadagi Santa-Mariya del Karmine cherkovidagi kapella bezaklari, 1425—28 va b). M. ilk bor devoriy rassomlikda kompozitsiyaga alohida ulugʻvorlik va mutanosiblik baxsh etuvchi yangi tuzilma yaratdi ("Troitsa", 1425—27, Florensiyadagi Santa-Mariya Novella cherkovi va b). M. sanʼati Uygʻonish davri badiiy madaniyati (jumladan, Pyero della Francheska, Mikelanjelo va boshqalar)ga sezilarli taʼsir koʻrsatgan.

Manbalar
Mazdaiylik

Mazdaiylik, mazdaizm (Ahuramazda nomidan) — Qad. Eron (miloddan avvalgi 9—6-asrlardagi Midiya, 6—4-asrlardagi Axomaniylar davlati) dini. Mohiyatan zardushtiylik dini evolyusiyasi jara-yonidagi bosqichlardan biri. Avesto ilohiy kitob hisoblangan. Unda yaxshilik timsoli Ahuramazda va yovuzlik xudosi Anxramaynuga eʼtiqod qilingan. M.ning zardushtiylikdan farqi shundaki, unda Zardusht faqat Ahuramazda bilan shoh oʻrtasidagi vositachi deb eʼtirof etilgan va u ortiq darajada ilohiylashtirilmagan.

Manbalar 

Dinlar
Eron tarixi
Mazdak ibn Hamdodon

Mazdak ibn Hamdodon (470-529) — mazdakiylik taʼlimotining asoschisi, mazdakiylar harakatining rahbari. M. Eron shohi Qubod I (488—531) hukmronligi davrida zardushtiylik otashgohlarining birida koqin, keyinchalik Eron bosh kohini boʻlgan. M. taʼlimotining asosida tenglik gʻoyasi yotadi. Uning fikricha, dunyoning barcha boyliklari olamlarga teng taqsimlanishi lozim. Buni zoʻrlik yoʻli bilan amalga oshirishni yoqlagan. Koqinlar va amaldorlarning iqtisodiy, siyosiy hukmronligi barbod boʻlgandan keyin Kubod I M. bilan aloqani uzdi. M. zar-dusht kohinlari va zodagonlarga qarshi dehqon va hunarmandlar qoʻzgoloniga rahbarlik qildi. 529 yil quzgolon bostirilgach, M. qatl etildi.

Manbalar
Mazdakiylar harakati

Mazdakiylar harakati - Sosoniylar  xalq harakati (5-asr 90-yillari — 6-asr 20-yillari).

Gʻoyaviy rahbari — Mazdak. MazdakiSiik taʼsirida vujudga kelgan. Mazdakiylar harakati jamoa huquklarini qayta tiklash, yersuv va mol-mulkka barobar egalik qilish, hammaning teng huquqli boʻlishini taʼminlash uchun kurash shiori ostida boshlangan edi. Mazdakiylar harakatining boshlangich davrida sosoniylar podshosi Qubod 1 (488—531) bu harakatdan oʻz manfaatlari maqsadlarida foydalanishga intilgan va mazdakiylar yordamida yirik yer egalari, zodagonlar va zardusht kohinlari (mubodlar)ning mustaqilliklarini tugatmoqchi boʻlgan. Lekin Mazdakiylar harakati kuchayib ketishi, zodagonlar va ko-hinlarning mol-mulklarini tortib olinishi shohni choʻchitib qoʻygan. 528/ 529 i. Kubod I ning ugli Xusrav 1 Lnushirvon Mazdakiylar harakatini shafqatsiz bostirgan na Mazdakni qatl ettirgan.

Manbalar
Mazdakiylik

Mazdakiylik — diniy-falsafiy taʼlimot. Asoschisi Mazdak. Mazdikiylar harakati davrida Eronda keng tarqalgan. M. taʼlimotiga koʻra, olamda boʻladigan jarayonlar ongli va biror maqsadni koʻzlab harakat qiluvchi yaxshilik, yorugʻlik manbai bilan koʻr-koʻrona va tasodifiy harakatlanuvchi yomonlik, qorongʻulik (johillik) manbai oʻrtasidagi kurashdan iborat. Bu kurash „yaxshilik“ning „yomonlik“ ustidan gʻalabasi bilan tugallanadi. M.da birinchi oʻrinda sof falsafiy va diniy masalalar emas, ijtimoiy masalalar turadi. M.da asosiy yovuzlik boylikka hirs qoʻyish va kambagʻallik, deb taʼkidlanadi. Ijtimoiy zulmga qarshi kurash muqaddas vazifa sifatida talqin etiladi va unga diniy tus beriladi. M.ning asosiy gʻoyasi mulkiy tenglikni oʻrnatishdan iborat. Bu tenglik barcha moddiy boyliklarga dehqonlar jamoasi orqali egalik qilish, yaʼni moddiy boyliklar odamlarga teng taqsimlanishi kerak deb tasavvur etiladi. Bu gʻoya xalq ommasi ichida keng tarqalib, mazdakiylik harakatining mafkurasi sifatida xizmat qilgan. Bu taʼlimot garchi hayoliy boʻlishiga qaramay, uning adolatsizlik va zulmga qarshi qaratilgani, tinchlikka chaqirishi ijobiy ahamiyat kasb etdi. M. keyingi asrlar davomida Eron, Oʻrta Osiyo va Ozarbayjondagi dehqonlarning va shahar kambagʻallarining (Abu Muslim, Muqanna, Bobak qoʻzgʻoloni) kurash bayrogʻi boʻlib qoldi.

Teologiya 
Mazdakiizm dualistik din boʻlib, u manixeyizm taʼsirida boʻlgan. U koinotni yaratgan dastlabki vaqtda birlashadigan yorugʻlik va qorongʻulik (yaxshi va yomon) ikkita tamoyil mavjudligini oʻrgatdi. Mazdakiylar Nur xudosiga sigʻinardilar.

Iqtibos manbalar

Manbalar

Havolalar 
 
 
 
 

 

Eron tarixi
Ozarbayjon tarixi
Markaziy Osiyo tarixi
Oʻrta Osiyo tarixi
Qoʻzgʻolonlar
Diniy eʼtiqod va taʼlimot
Falsafiy maktablar va anʼanalar
Oʻrta asr falsafasi
Zardushtiylik
Vegetarianlikni talab qiladigan dinlar
Sosoniylar imperiyasidagi din
Eronda din
Eronda dinlar
Giulietta Masina

Giulietta Masina (; 1921.22.2, Bolonya shahri yaqinida — 1994) — italyan kinoaktrisasi. Eng yaxshi rollarini eri F. Fellini filmlari („Yoʻl“, „Kabiri tunlari“, „Julyetta va atir“, „Jinjer va Fred“ va boshqalar)da oʻynadi va katta shuhrat qozondi. Uning ijodi lirik chekinishlar va groteskning kontrast boʻyoklar bilan uygunlashuvi, nozik psixologik talqini va realistik ijro uslubi bilan ajralib turadi. Chet el filmlari („Sunʼiy ipak kiygan qiz“, „Yons va Erdme“, Germaniya va boshqalar)la ham suratga tushgan. Keyingi yillar koʻp qismli televizion filmlar („Eleonora“, „Kamilla“ kabi)da oʻynagan.

Manbalar 

1921-yilda tugʻilganlar
1994-yilda vafot etganlar
Italiyalik aktrisalar
Ibrohim al-Maziniy

Ibrohim Abdulqodir al-Maziniy (1890, Qohira — 1947) — arab yozuvchisi va tadqiqotchisi. "Misr modernistlari" maktabi vakillaridan. Ilk sheʼrlari P. B. Shelli va J. Bayron ijodi taʼsirida yozilgan. Yumoristik ocherk va hikoyalari ("Olam sandigi", 1929; "Oʻrgimchak uyasi", 1935; "Yoʻlda", 1937)da ayrim Misr ziyolilarining mutaassibligidan, Yevropa madaniyatiga yuzaki taqlid qilishlaridan kuladi. M.ning "Ibrohim — jurnalist" (1931), "Uch zrkak va bir ayol". "Ibroqim II" (1943) kabi romanlarida shaxsning "mutlaq erkinligi" gʻoyalari ilgari surilgan. U adabiy va tanqidiy maqolalari ("Hofiz Ibrohim sheʼriyati". 1914; "Sheʼriyat, uning maqsadi pa vositalari", 1915; "Shamolning kuchayishi", 1928; "Quruq oʻrim", 1925)da sheʼriyatdagi anʼanaviylikka qarshi chiqadi.

Manbalar