Yashash joyi

Ekologiyada yashash muhiti atamasi ma'lum bir turning omon qolishi va ko'payishini qo'llab-quvvatlash kabi hududda mavjud bo'lgan resurslar, fizik va biologik omillarni umumlashtiradi. Turlarning yashash muhitini uning ekologik joyining jismoniy ko'rinishi sifatida ko'rish mumkin. Shunday qilib, "Tabitat" - bu turga xos atama bo'lib, atrof-muhit yoki o'simlik birikmalari kabi tushunchalardan tubdan farq qiladi, ular uchun "Tabitat tipi" atamasi ko'proq mos keladi.

Jismoniy omillarga masalan: tuproq, namlik, harorat oralig'i va yorug'lik intensivligi kiradi. Biologik omillar oziq-ovqat mavjudligi va yirtqichlarning mavjudligi yoki yo'qligini o'z ichiga oladi. Har bir tur o'ziga xos yashash muhitiga bo'lgan talablarga ega bo'lib, yashash muhitining umumiy turlari turli xil atrof-muhit sharoitlarida o'sishga qodir, yashash joyiga ixtisoslashgan turlar esa omon qolish uchun juda cheklangan omillar to'plamini talab qiladi. Turning yashash joyi geografik hududda bo'lishi shart emas, poyaning ichki qismi, chirigan log, tosh yoki Moss bo'lagi bo'lishi mumkin; parazit organizmning yashash joyi sifatida o'z uy egasining tanasi, yani mezbon tanasining bir qismi masalan, ovqat hazm qilish tizimi, yoki uy egasi tanasining bitta hujayrasida yashashi mumkin.

Yashash joylarining turlari - bu ma'lum bir geografik hududning xususiyatlariga, o'simlik va iqlimga asoslangan turli xil muhitlarning ekologik toifalari. Shunday qilib, yashash joylari turlari bir turga emas, balki bir xil hududda yashovchi bir nechta turlarga bo'linadi. Masalan, quruqlikda yashovchi turlar o'rmon, dasht, o'tloq, yarim quruq yoki cho'l kiradi. Chuchuk suvda yashash mumkin bo'lgan joylar botqoqlar, soylar, daryolar, ko'llar va hovuzlar kiradi. Dengizda yashash mumkin bo'lgan joylar turlari sho'r botqoqlar, qirg'oqlar, to'lqinlararo zona, estuariylar, riflar, qo'ltiqlar, ochiq dengiz, dengiz tubi, chuqur suv va suv osti teshiklari kiradi. Vaqt o'tishi bilan yashash joylar o'zgarishi mumkin. O'zgarishlarning sabablari orasida zo'ravonlik hodisasi bo'lishi mumkin masalan, vulqon otilishi, zilzila, tsunami, yong'in yoki okean oqimlarining o'zgarishi, yoki o'zgarishlar ming yillar davomida iqlim o'zgarishi bilan asta-sekin sodir bo'lib kelmoqda, chunki muz qatlamlari va muzliklar oldinga siljishi va chekinishi, shuningdek, turli xil ob-havo sharoitlari yog'ingarchilik va quyosh radiatsiyasining o'zgarishi. Boshqa o'zgarishlar inson faoliyatining bevosita natijasidir, masalan: o'rmonlarni kesish, qadimgi yaylovlarni haydash, daryolarni burish va to'sish, botqoqliklarni quritish va dengiz tubini chuqurlashtirish. Begona turlarning kiritilishi mahalliy yovvoyi tabiatga halokatli ta'sir ko'rsatishi mumkin - yirtqichlikning kuchayishi, resurslar uchun raqobat yoki mahalliy turlar immunitetga ega bo'lmagan zararkunandalar va kasalliklarni kiritish orqali iqlim o'zgarishiga olib kemoqda.

Ta'rif va etimologiya 
"Yashash joy" so'zi taxminan 1755-yildan beri qo'llanilib kelinmoqda (lotincha habitāre, habēre yashash), ega bo'lmoq yoki tutmoq so'zlaridan kelib chiqqan. Yashash joyini organizmning tabiiy muhiti, uning yashashi va o'sishi tabiiy bo'lgan joy turi sifatida aniqlash mumkin.  U biotopga o'xshash ma'noga ega; o'simliklar va hayvonlarning ma'lum bir jamiyati bilan bog'liq bo'lgan yagona ekologik sharoit maydoni hisoblanadi.

Atrof-muhit omillari 
Tirik organizmlarning tarqalishiga ta'sir qiluvchi asosiy ekologik omillar harorat, namlik, iqlim, tuproq va yorug'lik intensivligi, shuningdek, organizmning uni ushlab turishi uchun zarur bo'lgan barcha talablarning mavjudligi yoki mavjud bo'lmasligi. Umuman olganda, hayvonlar jamoalari o'simliklar jamoalarining o'ziga xos turlariga tayanadi. 

Ba'zi o'simliklar va hayvonlarning yashash joylariga bo'lgan talablari keng joylarda qondiriladi. Masalan, kichik oq kapalak Pieris rapae Antarktidadan tashqari dunyoning barcha qit'alarida uchraydi. Pieris rapae lichinkalari keng assortimentdagi Brassicas va boshqa turli xil o'simlik turlari bilan oziqlanadi va Pieris rapae turli xil o'simliklar uyushmalari bilan har qanday ochiq joyda o'sa oladi.  Katta ko'k kapalak Phengaris arion o'z talablarida ancha aniq; Phengaris arion faqat bo'r o'tloqli hududlarda uchraydi, lichinkalari timus turlari bilan oziqlanadi va hayot aylanishining murakkab talablari tufayli u faqat Myrmica chumolilari yashaydigan hududlarda yashay oladi. 

Biologik xilma-xillik yashash joylarining yaratilishida buzilish muhim ahamiyatga ega. Bezovtalik bo'lmasa, boshqa turlarning paydo bo'lishiga to'sqinlik qiladigan o'simlik qoplami rivojlanadi. Yovvoyi gulli o'tloqlar ba'zan tabiatni muhofaza qilish uchun yaratiladi, lekin ishlatiladigan gulli o'simliklarning aksariyati bir yillik yoki ikki yillik o'simliklar bo'lib, ularning ko'chatlari o'sishi mumkin bo'lgan yalang'och tuproq bo'laklari bo'lmasa, bir necha yil o'tgach yo'qolib ketadi. Tropik o'rmonlardagi chaqmoq urishi va ag'darilgan daraxtlar turlarning boyligini saqlab qolishga imkon beradi, chunki kashshof turlar yaratilgan bo'shliqlarni to'ldirish uchun harakat qiladi.  Shunga o'xshab, qirg'oq bo'yidagi yashash joylari dengiz tubida bo'ron tomonidan buzilib, suv o'tlari olib ketilgunga qadar yoki o'zgaruvchan cho'kindi mustamlaka qilish uchun yangi hududlarni ochmaguncha, hukmronlik qilishi mumkin. Bezovtalikning yana bir sababi, hududni yangi yashash joyida tabiiy dushmanlar tomonidan nazorat qilinmagan invaziv introduksiya turlari tomonidan bosib olinishi mumkin bo'ladi.

Turlari

Yerdagi 

Quruqlik turlariga oʻrmonlar, oʻtloqlar, suv-botqoqlar va choʻllar kiradi. Quruqlik turlari keng biomlar ichida iqlim turlari, harorat rejimlari, tuproqlar, balandliklar va o'simliklar bilan o'ziga xos yashash joylari ega. Quruqlik turlari yashash joylarining ko'p turlari bir-biri bilan ajralib turadi va ularning har biri o'ziga xos o'simlik va hayvonlar jamoalariga ega. Yashash muhiti turi ma'lum bir turga mos kelishi mumkin, ammo uning biron bir joyda mavjudligi yoki yo'qligi ma'lum darajada, uning tarqalish qobiliyatiga va mustamlakachi sifatidagi samaradorligiga bog'liq.

Chuchuk suv 

Chuchuk suvlarning yashash joylariga daryolar, soylar, ko'llar va botqoqlar kiradi. Garchi ba'zi organizmlar ushbu yashash joylarining ko'p turlarida topilgan bo'lsa-da, ko'pchilik o'ziga xos talablarga ega. Suv tezligi, harorati va kislorod bilan to'yinganligi muhim omillardan biri hisoblanadi, ammo daryo tizimlarida turli xil yashash joylarini ta'minlaydigan tez va sekin uchastkalar, hovuzlar, ko'rfaz va boshqa suv tarmoqlari mavjud. Xuddi shunday, suv o'simliklari suzuvchi, yarim suv ostida, suv ostida yoki suv havzalaridan tashqari doimiy yoki vaqtincha to'yingan tuproqlarda o'sishi ham mumkin. Marginal o'simliklar ham umurtqasizlar, ham umurtqalilar uchun muhim yashash muhitini ta'minlaydi va suv ostidagi o'simliklar suvni kislorod bilan ta'minlaydi, ozuqa moddalarini o'zlashtiradi va ifloslanishni kamaytirishda rol o'ynaydi.

Dengiz 
Dengiz yashash joylariga sho'r suvlar, estuariylar, ko'rfazlar, ochiq dengiz, to'lqinlararo zona, dengiz tubi, riflar va chuqur yoki sayoz suv zonalari kiradi.  Keyingi o'zgarishlarga tosh hovuzlar, qum qirg'oqlari, loyli qatlamlar, sho'r lagunalar, qumli va toshli plyajlar va dengiz o'tlari to'shaklari kiradi. Ularning barchasi o'zlarining flora va faunasini qo'llab-quvvatlashadi. Bentik zona yoki dengiz tubi ikkala statik organizmlar uchun ham, substratga langar qilish uchun ham, yer yuzasida sudralib yuruvchi yoki chuqurlashgan organizmlarning keng doirasi uchun ham yashash joyini ta'minlab beradi. Ba'zi jonzotlar suv yuzasida to'lqinlar orasida suzib yuradi yoki suzuvchi qoldiqlar ustida suzib yuradi, boshqalari turli xil chuqurliklarda suzadi. Shu jumladan dengiz tubida yaqin joylashgan demersal zonadagi organizmlar va son-sanoqsiz organizmlar oqimlar bilan siljiydi va planktonni hosil qiladi. .

Cho'l 

Cho'l amfibiyalarning mavjudligini ma'qul ko'radigan yashash joyi hisoblanmaydi, ularning terisini nam saqlash va bolalarning rivojlanishi uchun suvga ehtiyoji bor. Shunga qaramay, ba'zi qurbaqalar cho'llarda yashaydilar, yer ostida nam yashash joylarini yaratishadi va noqulay sharoitlarda qishga to'g'ri keladi. Divan qurbaqasi (Scaphiopus couchii) yomg'ir sodir bo'lganda o'z chuquridan chiqadi va hosil bo'lgan o'tkinchi hovuzlarga tuxum qo'yadi, kurtaklari juda tez rivojlanadi, ba'zan to'qqiz kun ichida metamorfozga uchraydi va o'zlari uchun chuqur qazishdan oldin to'yib ovqatlanishadi.

Suv-botqoqli yerlar 
Boshqa organizmlar suvli yashash joylarining qurishini boshqa yo'llar bilan yengishadi. Vernal hovuzlar yomg'irli mavsumda hosil bo'ladigan va keyin qurib qoladigan efemer hovuzlardir. Vernal hovuzlar o'ziga xos florasi mavjud bo'lib, asosan bir yillik o'simliklardan iborat bo'ladi. Vernal hovuzlar urug'lari qurg'oqchilikdan omon qoladi, shuningdek, o'ziga xos moslashtirilgan ko'p yillik o'simliklar ham bo'ladi. Ushbu ekstremal yashash joylariga moslashgan hayvonlar ham mavjud; peri qisqichbaqalari qurib ketishga chidamli, ba'zan chang bilan uchib ketadi, yerdagi yangi chuqurliklarga tushib "qishki tuxum" qo'yishi ham mumkin. Peri qisqichbaqalari uyqu holatida o'n besh yilgacha yashashi mumkin. Ba'zi o'ldiradigan hayvonlar xuddi shunday yo'l tutishadi, ular tuxumlar ichidan chiqadi, balog'atga etmagan baliqlar qulay sharoitda juda tez o'sadi, lekin baliqlarning butun populyatsiyasi bir vaqtlar hovuz bo'lgan qurigan loyga diapauzada tuxum bo'lib qolishilari mumkin.

Shahar 
Ko'pgina hayvonlar va o'simliklar shahar muhitida yashashgan. Ular odatda moslashuvchan generalist bo'lib, uylarini qurish uchun shaharning xususiyatlaridan foydalana olishadi. Kalamushlar va sichqonlar butun dunyo bo'ylab odamlarga ergashishdi, kabutarlar, qaldirg'ochlar, chumchuqlar va uy martinlari uy qurish uchun binolardan foydalanishadi, ko'rshapalaklar tom yopish uchun joydan foydalanadilar, tulkilar axlat qutilari va odamlar yashaydigan hududlarga tashrif buyurishadi, koyotlar, rakunlar va skunklar ko'chalarda yurishadi. Taxminan 2000 ga yaqin koyotlar Chikago va uning atrofida yashashadi. 20-asrda Shimoliy Yevropa shaharlaridagi turar-joylarni oʻrganish natijasida ular ichida umurtqasiz hayvonlarning 175 ga yaqin turi, shu jumladan 53 ta qoʻngʻiz, 21 ta pashsha, 13 ta kapalak va kuya, 13 ta kana, 9 ta bit, 7 ta asalari, 5 ta ari, 5 ta tarakan borligi aniqlangan., 5 ta o'rgimchak, 4 ta chumoli va bir qator boshqa guruh zararkunandalar va xashoratlar ham mavjud. Issiqroq iqlim sharoitida termitlar shaharning yashash joylarida jiddiy zararkunandalardan biri hisoblanadi. Ma'lumki 183 turi binolarga ta'sir qiladi va 83 turi jiddiy tuzilishga zarar etkazadi.

Mikrotabitat turlari 

Mikrotabitat - bu ma'lum bir organizm yoki populyatsiyaning kichik hajmdagi jismoniy ehtiyojlari hisoblanadi. Har bir yashash joyi yorug'lik, namlik, harorat, havo harakati va boshqa omillar ta'sirida juda ko'p miqdordagi mikrotabitat turlarini o'z ichiga oladi. Toshning shimoliy yuzasida o'sadigan likenlar janubiy yuzasida o'sishadi. Tekis tepada o'sadigan va yaqin joyda o'sadigan likenlardan farq qiladi, oluklarda va ko'tarilgan yuzalarda o'sadigan likenlar kvarts tomirlarida o'sadiganlardan farq qiladi. Ushbu miniatyura "o'rmonlar" orasida mikrofauna, umurtqasiz hayvonlar turlari yashiringan, ularning har biri yashash uchun o'ziga xos talablarga ega.

Yog'ochda juda ko'p turli xil mikrotabitat turlari mavjud: ignabargli o'rmonlar, keng bargli o'rmonlar, ochiq o'rmonlar, tarqoq daraxtlar, o'rmonlarning chekkalari, bo'shliqlar va yaltiroqlar; daraxt tanasi, novdasi, kurtak, barg, gul va meva; qo'pol qobiq, silliq qobiq, shikastlangan qobiq, chirigan yog'och, ichi bo'sh, yiv va teshik; soyabon, buta qatlami, o'simlik qatlami, barg axlati va tuproq; tayanch ildizi, dumgʻaza, yiqilgan daraxt, poya asosi, oʻt oʻsimligi, qoʻziqorin, paporotnik va mox. Yog'ochdagi strukturaviy xilma-xillik qanchalik ko'p bo'lsin, mikrotabitat turlarining soni shunchalik ko'p bo'ladi. Turli xil kattalik va yoshdagi alohida namunalarga ega bo'lgan bir qator daraxt turlari, shuningdek, daryolar, tekisliklar, qiyaliklar, yo'llar, bo'shliqlar va kesilgan joylar kabi xususiyatlar qatori juda ko'p biologik xilma-xil o'simliklar va hayvonlar uchun qulay sharoitlarni ta'minlaydi. Misol uchun, Britaniyada har xil turdagi chirigan yog'ochlarda umurtqasiz hayvonlarning 1700 dan ortiq turlari borligi taxmin qilingan. 

Parazit organizmlar uchun uning yashash muhiti tashqi yoki ichki qismidagi yoki yashashga moslashgan qismidir. Ba'zi parazitlarning hayot aylanishi bir necha xil xost turlarini, shuningdek, erkin hayot bosqichlarini, ba'zan esa juda boshqacha mikrotabitat turlarini o'z ichiga oladi.  Bunday organizmlardan biri Amerika Qo'shma Shtatlari janubi-sharqidagi sho'r suv botqoqlarida mavjud bo'lgan trematoda (yassi qurt) Microphallus turgidus. Trematoda birinchi oraliq xo'jayini salyangoz, ikkinchisi esa shisha qisqichbaqadir.  Qisqichbaqalarni iste'mol qiladigan suv qushlari yoki sutemizuvchilardir.

Ekstremal yashash joylari turlari 

Yerdagi hayotning katta qismi mezofil (mo''tadil) muhitda yashasa-da, bir nechta organizmlar, ularning aksariyati mikroblari yanada murakkab hayot shakllari uchun mos bo'lmagan ekstremal muhitlarni mustamlaka qilishga muvaffaq bo'lishdi. Masalan, Antarktida muzidan yarim mil pastda joylashgan Uillans ko'lida yashovchi bakteriyalar bo'ladi. Boshqa bakteriyalarni okean va Yerdagi eng chuqur joyi bo'lgan Mariana xandaqidasida ko'p topish mumkin, dengiz qorlari dengizning sirt qatlamlaridan pastga tushadi va bu dengiz osti vodiysida to'planib, keng bakteriyalar jamoasini oziqlantirishga yordam beradi. 

Gidrotermal teshiklar birinchi marta okean tubida 1977-yilda topilgan, dengiz suvining yoriqlar orqali issiq magma dengiz tubiga yaqin bo'lgan joylarga oqib o'tgandan keyin isishi natijasida yuzaga keladi. Suv ostidagi issiq buloqlar  dan yuqori haroratda oqib chiqishi mumkin. Bu to'lib-toshgan hayotning asosi kimyosintez bo'lib, mikroblar vodorod sulfidi yoki ammiak kabi moddalarni organik molekulalarga aylantiradigan jarayon hisoblanadi.  Ushbu bakteriyalar va arxeyalar ekotizimlarning asosiy ishlab chiqaruvchilari bo'lib, turli xil hayotni qo'llab-quvvatlaydi. Yigirmanchi asrning oxiriga kelib, gidrotermal teshiklar atrofida mollyuskalar, ko'p qavatli qurtlar va qisqichbaqasimonlar hukmron bo'lgan 350 ga yaqin organizm turlari topilgan, ularning aksariyati fan uchun yangi va bu yashash joylari uchun endemik hisoblanadi .

Tabitat o'zgarishi 

Tabiiy jarayonlardan yoki inson faoliyatidan qat'i nazar, landshaftlar va ular bilan bog'liq yashash joylari vaqt o'tishi bilan o'zgaradi. Tektonik ko'tarilish va cho'kishni keltirib chiqaradigan geologik jarayonlar bilan bog'liq sekin geomorfologik o'zgarishlar va zilzilalar, ko'chkilar, bo'ronlar, suv toshqini, o'rmon yong'inlari, qirg'oq eroziyasi, o'rmonlarning kesilishi va yerdan foydalanishning o'zgarishi bilan bog'liq o'zgarishlar mavjud bo'lib, keyinchalik dehqonchilik amaliyotidagi o'zgarishlar, turizm, ifloslanish, parchalanish va iqlim o'zgarishi natijasida yashash joylari turlarining o'zgarishi bor.  

Yashash joyining buzilishi atrof-muhitga uzoq muddatli ta'sir ko'rsatishi mumkin. Bromus tectorum - bu Evropadan Amerika Qo'shma Shtatlariga olib kelingan kuchli o't. Yong'inga juda moslashgan, ko'p miqdorda yonuvchi detritlarni ishlab chiqaradi va o'rmon yong'inlarining chastotasi va intensivligini oshiradi. Tashkil etilgan hududlarda u mahalliy yong'in rejimini shunday o'zgartirdiki, mahalliy o'simliklar tez-tez sodir bo'ladigan yong'inlardan omon qololmaydi va bu uning yanada ustun bo'lishiga imkon beradi.  Dengiz misoli, dengiz kirpilari populyatsiyalari qirg'oq suvlarida "portlash" va mavjud bo'lgan barcha makroalglarni yo'q qilish edi. Ilgari laminariya o'rmoni bo'lgan o'rmon, yillar davomida davom etishi mumkin bo'lgan bepushtlikka aylanadi va bu oziq-ovqat zanjiriga katta ta'sir ko'rsatishi mumkin. Dengiz kirpilarini masalan, kasallik tufayli olib tashlash dengiz o'tlarining tez o'sadigan laminariyaning haddan tashqari ko'pligi bilan qaytishiga olib kelishi mumkin.

Tabitat muhofazasi 
Yashash muhiti turlarini muhofaza qilish biologik xilma-xillikni saqlashning zaruriy bosqichidir, chunki agar yashash joylari vayron bo'lsa, ushbu yashash muhitiga tayanadigan hayvonlar va o'simliklar zarar ko'radi. Ko'pgina mamlakatlar o'zlarining yovvoyi tabiatini himoya qilish uchun qonunlar qabul qildilar. Bu milliy bog'lar, o'rmon qo'riqxonalari va yovvoyi tabiat qo'riqxonalarini tashkil etish shaklida bo'lishi mumkin yoki yovvoyi tabiatdan foyda olish maqsadida odamlarning faoliyatini cheklashi mumkin. Qonunlar ma'lum bir tur yoki turlar guruhini himoya qilish uchun ishlab chiqilgan bo'lishi mumkin yoki qonun hujjatlari qush tuxumlarini yig'ish, hayvonlarni ovlash yoki o'simliklarni olib tashlash kabi faoliyatni taqiqlashi mumkin. Yashash joylari turlarini muhofaza qilish to'g'risidagi umumiy qonunni amalga oshirish saytga xos talabdan ko'ra qiyinroq bo'lishi mumkin. 1973-yilda Qo'shma Shtatlarda kiritilgan kontseptsiya yo'qolib ketish xavfi ostida turgan turlarning muhim yashash joylarini himoya qilishni o'z ichiga oladi va shunga o'xshash tushuncha ba'zi Avstraliya qonunchiligiga kiritilgan. 

Xalqaro shartnomalar dengiz qo'riqxonalarini tashkil etish kabi maqsadlar uchun zarur bo'lishi mumkin. Yana bir xalqaro shartnoma - Yovvoyi hayvonlarning ko'chib yuruvchi turlarini saqlash to'g'risidagi konventsiya butun dunyo bo'ylab ko'chib yuradigan va bir nechta mamlakatlarda himoyaga muhtoj hayvonlarni himoya qiladi. Qonunchilik atrof-muhitni himoya qiladigan joyda ham, ijro etmaslik ko'pincha samarali himoyaga to'sqinlik qiladi. Biroq, yashash joylarini muhofaza qilishda mahalliy aholining oziq-ovqat, yoqilg'i va boshqa resurslarga bo'lgan ehtiyojlarini hisobga olish kerak. Ochlik va qashshoqlikka duch kelgan fermer, San-Kvintin kenguru kalamush kabi yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan turlar uchun soʻnggi qulay yashash joyi boʻlishiga qaramay, bir tekis yerni haydab yuborishi va hatto hayvonni zararkunanda sifatida oʻldirishi mumkin.  Ekoturizm manfaatlaridan kelib chiqib, mahalliy hamjamiyatlarga o‘z o‘simlik va hayvonot dunyosining o‘ziga xosligi haqida ma’lumot berish maqsadga muvofiq bo'ladi.

Monotipik yashash joyi 
Monotipik yashash muhiti - bu tabiatni muhofaza qilish biologiyasida ba'zan qo'llaniladigan tushuncha bo'lib, unda bitta hayvon yoki o'simlik turi ma'lum bir yashash muhitida topiladigan yagona tur bo'lib, monokulturani tashkil qiladi. Bunday yashash muhiti turi biologik xilma- xillikda politipik yashash joylari bilan solishtirganda kambag'al bo'lib tuyulishi mumkin bo'lsa-da, bu har doim ham shunday emas. Hydrilla ekzotik o'simlikining monokulturalari umurtqasiz hayvonlarning xuddi shunday boy faunasini yanada xilma-xil yashash joyi sifatida qo'llab-quvvatlaydi.  Monotipik yashash muhiti ham botanika, ham zoologik sharoitda uchraydi. Ba'zi invaziv turlar u erda boshqa turlarning o'sishiga to'sqinlik qiladigan monokulturali stendlarni yaratishi mumkin. Dominant mustamlakachilik ajraladigan kimyoviy moddalar, ozuqa moddalarining monopollashuvi yoki o'txo'r hayvonlar yoki iqlim kabi tabiiy nazoratning yo'qligi tufayli yuzaga kelishi mumkin, bu ularni o'z yashash joylari bilan muvozanatda ushlab turadi. Sariq starthistle, Centaurea solstitialis, buning botanik monotipik yashash joyiga misol bo'ldi. Buyuk ko'llar va Missisipi daryosi suv havzasi hududlarini mustamlaka qiladigan mahalliy bo'lmagan chuchuk suv zebra midiyasi, Dreissena polymorpha, zoologik monotipik yashash joyiga misoldir; Rossiyada o'z uyida uni boshqaradigan yirtqichlar yoki parazitlar yo'q.

Manbalar 

Tabiat
Yashash joylar
Tabiatdagi yashash turlari