MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Tamil tili

Tamil tili (mahalliy: தமிழ்) — Hindistonning eng janubiy tillaridan biri hisoblanib, dravid tillari oilasiga mansubdir. Bu tilda janubiy Hindistonda soʻzlashiladi, aniqrogʻi Tamil Nadu shtatining rasmiy tilidir.

Tamil tili — dravid tillarining jan. guruhiga mansub. Hindistondagi Tamilnad shtatining rasmiy tili, Singapurda 4 ta rasmiy tildan bittasi. Hindistondan tashqari ShriLanka, Myanma, Malayziya va boshqa joylarda tarqalgan. Hammasi boʻlib 65 mln. dan ortiq (1996) kishi soʻzlashadi.

3 ta lahja guruhi bor: shim.sharqiy, gʻarbiy va janubiy. ShriLanka laxjasi jan. guruhga yaqin turadi. Morfologiya va sintaksisda oʻziga xos hodisalar mavjud. Mas., feʼllarning "kuchli". "oʻrtacha" va "kucheiz" ga boʻlinishi. Soʻz yasalishi va leksikada (jumladan, ijtimoiysiyosiy va ilmiy terminologiyada) boshqa hind tillariga nisbatan sanskrit tilidan kamroq soʻz olishi bilan ajralib turadi.

Hozirgi adabiy til meʼyorlari 3—4-asrlarda shakllangan, 13—14-asrlarda uzilkesil qayd etilgan. Tamil tilining adabiy va ogʻzaki shakli oʻrtasida jiddiy fonetikmorfologik farqlar bor, biroq adabiy va yozma shakllarning yaqinlashuvi kuzatilmokda. Yozuvi braxmining jan. shaklidan kelib chiqqan. Eng qad. epigrafik yodgorliklar mil. av. 2— 1-asrlarga mansub.

Manbalar 

Tillar
Tamil tili
Hindiston — Pokiston urushi

1971-yilda Hindiston — Pokiston davlatlari o‘rtasida
yana urush boshlandi. Bunga Pokistonda
boshlangan bo‘linish jarayoni bahona bo‘ldi.
Pokiston G‘arbiy va Sharqiy qismlarga bo‘linar edi. Ularni Hindiston hududi ajratib turardi. Sharqiy Pokistonda aholi ko‘p bo‘lsa-da, uni G‘arbiy Pokiston
vakili boshqarar edi. Bu hodisa keskin norozilik keltirib chiqardi. Sharqiy Pokiston keng muxtoriyat talab eta boshladi. Biroq hukumat bunga rozi bo‘lmadi. Natijada Sharqiy Pokistonda separatchilar harakati kuchaydi.
Hindiston separatchilarga yordam uchun o‘z armiyasini yubordi. Buning oqibatida Sharqiy Pokiston ajralib chiqdi va u yerda mustaqil Bangladesh davlati tashkil etildi. Bu urushda SSSR Hindistonni qo‘llab-quvvatladi.

Urushlar
Filipp Kirkorov

Filipp Bedrosovich Kirkorov (Krikoryan) (30-aprel 1967-yil, Varna) — sovet, rus estrada qoʻshiqchisi. Shuningdek aktyorlik, bastakorlik va produserlik faoliyatini ham nomuntazam ravishda olib boradi. Rossiya va Ukraina xalq artisti (2008).Otasi - arman yahudiysi. Onasi - yahudiy.

Musiqachilar
Kishilar
Yashayotgan insonlar
Asr namozi

Asr namozi - Alloh taolo tomonidan farz qilingan namozlardan biri. Bu namozni musulmon kishi har kuni oʻqiydi. Ushbu namoz 4 rakat boʻlib faqat farzdan iborat.

Manbalar
Xalqaro mehnatkashlar kuni

Xalqaro mehnatkashlar kuni ishchilar bayrami boʻlib, har yili 1-may kuni nishonlanadi. Bayramda ishchilar va ularning kasaba uyushmalari koʻchada yurish, namoyishlar oʻtkazishadi. 1-may 80 dan ortiq mamlakatda rasmiy milliy bayramdir, boshqa mamlakatlarda norasmiy nishonlanadi.

Tarixi
1886-yili Chikago, AQShda politsiya 8 soatlik ish kunini talab qilayotgan ishchilar mitingini oʻqqa tutib, shafqatsizlik bilan tarqatdi (namoyishchilar olomonidan nomaʼlum kimsa politsiyaga qarata dinamit uloqtirganidan soʻng). Oʻnlab odamlar halok boʻldi, shu jumladan politsiya xodimlari ham. Shu fojeani 1889-yili Parijda oʻtayotgan qurultoyda xotirlab, 1890-yili xalqaro eʼtirozlar oʻtkazish taklifi oʻrtaga tashlandi. Keyinchalik, 1904-yili Amsterdamda Xalqaro Ijtimoiy Konferensiyada 1-may kunida barcha proletariat ish tashlashi taklifi eʼlon qilindi. Koʻp mamlakatlarda ishchilar sinfi 1-mayni dam olish kuni, deb tan olinishiga muvaffaqiyatli urindi.

Oʻta oʻng-qanot siyosat yurituvchi partiya va hukumatlar (Portugaliya, Uchinchi reyx, Franco Ispaniyasi va hk.) 1-mayni nishonlashni bekor qilishgan.

Manbalar

Havolalar 
 1-may qoʻshiqlari 

Sotsializm
Bayramlar
Riga texnika universiteti

Riga texnika universiteti (RTU; 1958—1990 yillarda Riga politexnika instituti, RPI) — Latviyadagi eng qadimgi universitet. Undagi 8 ta fakultet muhandislik sohalari boʻyicha texnik taʼlim beradi.

Fakultetlar 
 Arhitektura va shahar rejalashtirish fakulteti
 Quruvchilik fakulteti
 Kompyuter va axborot texnologiyalari fakulteti 
 Energetika va elektrotexnika fakulteti 
 Muhandislik iqtisodiyoti va boshqaruv fakulteti 
 Materialshunoslik va kimyo fakulteti
 Transport va mashinashunoslik fakulteti
 Elektronika va telekommunikatsiya fakulteti

Filiallar 
 Daugavpils
 Liepaya
 Ventspils
 Sesu

Tarixi 

 1862—1896 — Riga politehnikumi (Das Baltische Polytechnikum zu Riga)
 1896—1919 — Riga politexnika Instituti (RPI)
 1915—1918 Moskva va Ivanovo-voznesenskga evakuatsiya
 1919—1958 — Latviya davlat universitetining Texnika fakulteti
 1958—1990 — Riga politexnika instituti (RPI)
 1990-yildan boshlab — Riga texnika universiteti (RTU)

Veb sahifalar 
 Universitet veb sahifasi

Latviyadagi universitetlar
Riga
Riga

Riga () — Latviya Respublikasidagi shahar. Respublika poytaxti. Yirik industrial, ilmiy va madaniy markaz, temir yoʻl tuguni, dengiz porti. Daugava daryosi sohilida, uning Riga qoʻltpigʻita quyilish joyida. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —4,5°, iyulniki 18°. Yillik yogʻin miqdori — 649 mm. Maydoni 307 km. Aholisi 764 ming kishidan ziyod (2000). Olti shahar tumanidan iborat.

Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Riga 10—11-asrlarda vujudga kelgan. Shahar sifatida 1201-yilda tilga olingan. 13— 16-asrlarda Riga arxiyepiskopligiga boʻysundirilgan. 14-asr boshida Ganzatarkibiga kirgan. 1561-yilgacha Livon ordeni tarkibida. 1561-yildan erkin shahar, savdo va hunarmandchilik markaziga aylangan. 1581-yilda Rech Pospolita xukmronligi ostiga oʻtgan. 1621-yil shvedlar tomonidan bosib olingan. Rigani Shimoliy urush davrida 1710-yil 14 iyulda rus qoʻshinlari egallagan. 1714-yildan Riga, 1796-yildan Liflyandiya gubernyasining markazi. 18-asr oxirida Riga Rossiyaning eng yirik porti va savdo markazi. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida yirik sanoat markazlaridan biri. Riga 1919-yildan Latviya Respublikasi poytaxti, 1940—90 yillarda Latviya SSR poytaxti, 1990-yil maydan yana Latviya Respublikasi poytaxti.

Mashinasozlik va metallsozlik, shu jumladan, elektrotexnika va radioelektronika, kimyo, kimyofarmatsevtika, yogʻochsozlik, yengil, oziq-ovqat sanoatlari bor. Parfyumeriyakosmetika zavodi faoliyat koʻrsatadi, qurilish materiallari ishlab chiqariladi.

Riga — baliqsanoatining yirik markazi. Konservakulinariya va sardina zavodlari, baliqchilik portida tral va refrijerator floti bazalari ishlab turibdi. Riga porti muqim ahamiyatga ega. Daugavada kemalar katnaydi. 2 aeroport bor.

Shahar eski va yangi qismlarga boʻlinadi. Eski Riga hududida oʻrta asr meʼmoriy yodgorliklaridan Dom cherkovi (13-asr), Yekaba (13-asr), Yan (manbalarda dastlab 1297-yilda tilga olingan) va Peter (13—15-asr boshlari) cherkovlari, Orden qasri (14—19-asrlar), 15—18-asrlar turar joylari, Birodarlik kabristoni memorial majmui (1924—36 yillar) va boshqa saqlanib qolgan. Rigada 7 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, Latviya universiteti, Riga texnika universiteti, konservatoriya), Riga Badiiyot akadimyasi (Yevropada eng koʻhna akademiyalardan), 21 muzey (shu jumladan, Latviya tarixi muzeyi, Shahar tarixi va dengiz sayyoxligi muzeyi, Tabiat muzeyi, Adabiyot va sanʼat tarixi muzeyi, Badiiy muzey, Etnografiya muzeyi va boshqalar), 9 teatr (shu jumladan, Latviya Milliy operasi teatri), filarmoniya, sirk, telemarkaz, kinostudiya bor. Shahar markazida 2004-yil aprelda Mirzo Ulugʻbekka haykal oʻrnatilgan. Riga yaqinida Yurmala kurorti faoliyat koʻrsatadi.

Manbalar

Havolalar 
Riga shahrining rasmiy vebsayti
Riga shahrining virtual xaritasi 

Latviya shaharlari
Alexandre Dumas

Alexandre Dumas () (24-iyul 1802 — 5-dekabr 1870) — farang yozuvchisi. Sarguzashtlarga boy tarixiy romanlari bilan nom chiqargan. Dyuma eng mashhur fransuz yozuvchilaridandir. Alexandre Dumasning oʻgʻli Alexandre Dumas (oʻgʻil)|Alexandre Dumas ham yozuvchi boʻlgan. Shuning uchun Alexandre Dumas katta Dumas père (Dumas-ota) va Alexandre Dumas kichkina Dumas fils (Dumas-oʻgʻil) deb yuritiladi.

Alexandre Dumasning eng mashhur asarlari „Uch mushketyor“ (1844), „Graf Monte-Kristo“ (1844-1845), „Yigirma yildan keyin“ (1845) va „Vikont de Brajelon“ (1848-1850) romanlaridir. Dyuma romanlar bilan birga dramalar ham yozgan. U hayoti davomida 1200 dan oshiq asar yozgan. Alexandre Dumasning koʻp asarlari rus tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Ijodi 
Dumas adabiy faoliyatini dramaturg sifatida boshlagan — uning ilk asari „Ov va muhabbat“ (1825) kichik pyesasidir. „Genrix III va uning saroyi“ (1829) dramasi yozuvchiga muvaffaqiyat keltirdi. Dumasning „Antoni“ (1831), „Nel minorasi“ (1832) va boshqa pyesalari romantik teatr tarixidagi muhim voqeadir.

1835-yilda Dumas birinchi tarixiy romani „Izabella Bavarskaya“ni eʼlon qildi. 19-asrning 40-yillarida ketma-ket „Uch mushketor“ (1844), „Yigirma yildan soʻng“ (1845), „Vikont de Brajelon“ (Le Vicomte de Bragelonne, ou Dix ans plus tard) (1848-50-yillar) tarixiy-sarguzasht romanlari paydo boʻldi. Trilogiyani tashkil etgan bu romanlarning qahramonlari umumiy asardan-asarga oʻtib yuradi. Uchinchi romanni aslida Paul Mahalin yozgan. Shunday boʻlsa ham, kitobga muallif sifatida deb Dyumaning nomi koʻrsatilgan. „Qirolicha Margo“ (1845), „Monsoro xonim“ (1846), „Qirq besh“ (1847-48-yillar) — Genrix Navarrskiy haqidagi trilogiyadir. „Graf Monte-Kristo“ (1845-46-yillar) zamonaviy hayot haqidagi sarguzasht roman.

Dyuma romanlar va pyesalardan tashqari esdaliklar, yoʻl ocherklari va boshqa asarlar yozgan. „Parijdan Astraxongacha“ (1858) kitobi Rossiyaga sayohati haqida.

Dumasning romanlari qiziqarli, ularda hayotga faol munosabat sezilib turadi, voqealar tez rivojlanadi, qahramonlari jasur, xushchaqchaq, topqir, qiyinchiliklarni oson bartaraf qiladi va hamisha gʻolib chiqadi.

Dumasning bir qator asarlari dunyoning turli mamlakatlarida ekranlashtirilgan. „Graf Monte-Kristo“, „Uch mushketyor“ romanlari oʻzbek tilida nashr etilgan. „Nel minorasi“ pyesasi „Ajal minorasi“ nomi bilan oʻzbek tilida sahnalashtirilgan (1972).

Manbalar
Arthur Conan Doyle

Artur Konan Doyl (; 22-may 1859-yil — 7-iyul 1930-yil) — shotlandiyalik fizik va yozuvchi. Artur Konan Doyl Sherlok Xolms haqida yozgan detektiv asarlari bilan butun dunyoga mashhurdir. Xolms haqidagi hikoyalarini millionlab kitobxonlar hozirga qadar sevib oʻqiydi. Xolmsning jinoyat ishlarini ajoyib mantiq va fikrlash bilan hal qilishiga kitobxon lol qoladi.

Artur Konan Doylning koʻp asarlari rus tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Shu jumladan, „Sherlok Xolms haqida hikoyalar“ koʻp oʻzbek kitobxonlarining eng sevimli asarlaridandir.

Hayoti 
Artur Konan Doyl 1859-yil 22-mayda Edinburgda tavallud topgan. Edinburg universitetida tahsil olgan. Doyl yozuvchilikdan tashqari fizika va tibbiyot bilan ham shugʻullangan.

Ijodi 
Konan Doyl ijodini „Sesassa vodiysining siri“ (1879) hikoyasi bilan boshlagan. Doyl „Badargʻa qilinganlar“ (1893), „Sardor Jerar jasorati“ (1894-95), „Rodney Ston“ (1896) tarixiy-sarguzasht romanlar, „Yoʻqolgan dunyo“ (1912), „Zaharlangan mintaqa“ (1913), „Marakot jarligi“ (1929) ilmiy-fantastik asarlar muallifidir.

Sherlok Xolms 
Conan Doyle birinchi boʻlib Holmes obrazini „A Study in Scarlet“ („Skarletdagi tadqiqot“) (1887) romanida yaratgan. Doyl Xolms obrazini „The Final Problem“ („Sherlok Xolmsning soʻnggi ishi“) (1893) hikoyasida oʻldirmoqchi boʻladi. Lekin butun dunyodagi kitobxonlarning noroziligidan keyin detektivni qaytadan tiklaydi va yangi hikoyalar yozadi. 

Doylega bosh qahramoni izquvar Sherlock Holmes boʻlgan detektiv janrdagi „Toʻrtlar belgisi“ (1890), „Baskervillar iti“ (1901-02), „Dahshatlar vodiysi“ (1914-15) sarguzasht qissalari va „Sherlok Xolms sarguzashtlari“ (1891-92), „Sherlok Xolms haqida xotiralar“ (1892-93) hikoyalar toʻplamlari va boshqalar katta shuhrat keltirdi. Londonda Sherlok Xolms yodgorlik muzeyi tashkil etilgan. Doylening „Baskervillar iti“ (1971), „Yoʻqolgan dunyo“ (1983) va boshqa asarlari oʻzbek tilida nashr qilingan.

Manbalar

Havolalar 
 „Baskervillar iti“ qissasi Ziyouz kutubxonasida 
 „Yoʻqolgan dunyo“ romani Ziyouz kutubxonasida
Latish tili

Latvian (latviešu valoda) — Latviyaning rasmiy tili. Hind-yevropa oilasining boltiq tillari guruhiga mansub, unga eng yaqin til litovchadir. Latish tilida 1 mln 300 mingga yaqin kishi gaplashadi (2000). U 3 ta asosiy — oʻrta latish (Markaziy Latviya; bu dialekt asosida adabiy latish tili shakllangan), livon (Kurzemening shimoliy va Vidzemening shimoli-gʻarbiy qismlari), yuqori latish (Sharqiy Latviya) laxjalariga boʻlinadi. Latish tilida arxaik xususiyatlar kam, odatda, urgʻu soʻzning birinchi boʻgʻiniga tushadi; fonetik tarkibi barcha unlilarning uzun va qisqa boʻla olishi bilan harakterlidir. Latish tili yozuvi 16-asrda lotin alifbosi asosida paydo boʻlgan.

Manbalar 

Tillar
Ernest Thompson Seton

Ernest Thompson Seton () (14-avgust, 1860 — 23-oktabr, 1946) – kanadalik–amerikalik yozuvchi va rassom. Ernest Thompson Seton tabiat va hayvonlar haqida yozgan taʼsirchan hikoyalari bilan shuhrat qozondi. Uning hayvonlar haqidagi hikoyalar toʻplami rus tiliga N. Chukovskiy tomonidan tarjima qilingan va bu hikoyalar oʻz navbatida ruschadan oʻzbekchaga oʻgirilgan. Oʻzbek kitobxoni orasida Thompson Setonning keng tarqalgan hikoyalar toʻplami „Yovvoyi yoʻrgʻa“dir. Bu asarni oʻzbek tiliga Togʻay Murod tarjima qilgan.

Ernest Thompson Seton 1860-yil 14-avgustda Angliyaning South Shields portida tugʻilgan. 1866-yil, 6 yoshida oilasi bilan Kanadaga koʻchib borgan. Thompson Seton hikoya yozish bilan birga shu hikoyalariga oʻzi rasm chizgan. Masalan, „Wild Animals I Have Known“ („Men bilgan yovvoyi hayvonlar“) (1898) va „Biography of an Arctic Fox“ („Arktik tulkining biografiyasi“) (1937) kitoblariga rasmlarni Thompson Setonning oʻzi chizgan. U 1930-yil Kanadadan New Mexicoga koʻchib borgan va umrining oxirigacha oʻsha yerda yashagan.

Manbalar

Havolalar 
 „Yovvyi yoʻrgʻa“ hikoyalar toʻplami Ziyouz kutubxonasida 

1860-yilda tugʻilganlar
1946-yilda vafot etganlar
Amerikalik yozuvchilar
Amerikalik rassomlar
Kanadalik yozuvchilar
Kanadalik rassomlar
Jonathan Swift

Jonathan Swift () (30-noyabr 1667 — 19-oktyabr 1745) — ingliz/irland yozuvchisi, shoiri va satirachisi. Swift ingliz nasrining eng yuksak namoyondalaridan hisoblanadi. Swiftning shoh asari ilk bor 1726-yilda chop etilgan „Gulliverning sayohatlari“ romanidir. Bu asar dunyoning koʻp tilariga, shu jumladan oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Romanni koʻpchilik bollar uchun yozilgan deb oʻylaydi. Ammo „Gulliverning sayohatlari“ aslida insoniyat haqida satiradir.

Jonathan Swift ilk asarlarini M.B. Drapier, Lemuel Gulliver, Isaac Bickerstaff kabi turli taxalluslar ostida yozgan. Baʼzi asarlarida esa ismini koʻrsatmagan. Jonathan Swift satiralarida siyosat, adabiyot va inson jamiyatiga oid mavzular haqida yozgan.

Ijodi 
Swift 1682—1688-yillarda Dublin universitetining Triniti kollejida tahsil koʻrgan. Ilk asarlari — „Vilyam Senkroftga qasida“ (1690) va „Kongrivga qasida“ (1693). „Kitoblar jangi“ (1697) pamfletining davomi „Bochka haqida ertak“ hajviyasi (1704)da katolik, anglikan va puritan cherkovlari orasidagi kurash parodiya ruhida tasvirlangan. „Movutchining xatlari“ (1723—24) va „Kamtarin taklif“ (1729) pamfletlarida irland xalqi boshidan kechirayotgan zulm qoralangan. „Dunyoviy suhbatchilar“ (1738), „Malaylarga oʻgitlar“ (1745) kabi hajviyalari ham bor.

Swiftning ijodidagi eng muhim va yagona roman — „Gulliverning sayohatlari“ (1-2-jildlar, 1726) ingliz jamiyatidagi illatlarni fosh etuvchi achchiq satira, oʻtkir aybnomadan iborat. Gulliverning xayoliy oʻlkalar — liliputlar (mitti odamlar), brobdingneglar (ulkanlar), guigngnmlar (aqlli otlar) mamlakatlariga qilgan sayohatlari bilan bogʻliq holda adib real voqelikdagi yangicha munosabatlar, bosqinchilik urushlari, davlat idoralaridagi sotqinlik, sudyalarning adolatsizligi va boshqalarni aks ettirgan.

Swift satirasi uning ijodiga xos boʻlgan maʼrifatparvarlik asosida rivojlanib, xususiy va ijtimoiy illatlarni tugatish zarurligini taʼkidlagan gumanistik pafos bilan chambarchas bogʻliq.

Manbalar

Havolalar 
 „Gulliverning sayohatlari“ romani Ziyouz kutubxonasida 

Adabiyot
Bolalar yozuvchilari
Shoirlar
Honoré de Balzac

Honoré de Balzac (talaffuzi: Onore de Balzak) (20-may, 1799 — 18-august, 1850) farang yozuvchisi va dramaturgi. Balzac jahondagi eng buyuk yozuvchilardan biridir. Honoré de Balzac bir qancha roman, hikoya, drama va insho yozgan. Uning eng mashhur asarlaridan biri „La comédie humaine“ (1842—1848) („Inson komediyasi“) deb nomlanuvchi 90 ga yaqin roman toʻplamidir. Bu romalarda Honoré de Balzac farang jamiyatini batafsil tasvirlab bergan.

Ijodi 
Balzacning ijodiy merosi janr jihatidan ulkan va xilma-xil: romanlar, povestlar, dramalardan iborat. Balzacning koʻpgina romanlari va povestlari umumiy gʻoya asosida birlashtirilgan va „Inson komediyasi“ deb nomlangan koʻp jildli epopeyani tashkil etadi. Unda Balzac oʻz zamonasidagi fransuz jamiyatining haqqoniy, yorqin manzarasini yaratgan. „Inson komediyasi“ni muallif 3 qismga boʻlgan: „Odatlar haqidagi etudlar“, „Falsafiy etudlar“, „Analitik etudlar“. Oʻylangan 143 ta asardan 97 tasi yozilgan. Eng katta qismi „Odatlar haqidagi etudlar“dir, unga 72 ta roman kirgan boʻlib, bular orasida — „Gobsek“ (1830), „Yevgeniya Grande“ (1833), „Gorio ota“ (1834), „Yoʻqotilgan orzular“ (183-1843) kabi asarlar bor.

Balzac ijodida fransuz realizmi oʻzining yuksak pogʻonasiga koʻtarildi. „Inson komediyasi“ epopeyasi 19-asrning 1-yarmidagi fransuz jamiyatining realistik manzaralarini keng qamrovda aks ettirganligi, voqealarga, dalillarga boyligi, turli toifadagi kishilar dramasi yaratilganligi, yorqin obrazlari va personajlari bilan katta taassurot qoldiradi. Epopeya asarlari bir-biri bilan bogʻlangan, qahramonlar taqdiri tutash. Sudxoʻr Gobsek, kommersant Grande, bankir Nusingen, ziyoli Rastinyak kabi obrazlar asardan asarga oʻta boradi. Balzacning „Inson komediyasi“ epopeyasi zamondoshlarining yuksak bahosiga sazovor boʻlgan. Balzacning „Yevgeniya Grande“, „Gorio ota“, „Gobsek“, „Sagʻri teri tilsimi“ asarlari S. Muhammadjonov, M. Mirzoidov, M. Maxmudov va boshqalar tarjimasida turli yillarda oʻzbek tilida nashr etilgan.

Manbalar

Havolalar 
 „Gobsek“ qissasi Ziyouz kutubxonasida 
 „ Sagʻri teri tilsimi“ romani Ziyouz kutubxonasida
Robert Louis Stevenson

Robert Louis Stevenson () (13-noyabr 1850 — 3-dekabr 1894) — mashhur shotland yozuvchisi va shoiri. Robert Louis Stevensonning eng taniqli asari „Xazinalar oroli“ („Treasure Island“) (1883) romanidir.

Stevenson Edinburgh universitetida muhandislik va huquqshunoslikka oʻqigan. Ammo u yoshligidan adabiyotni sevgan va keyinchalik asar yozishga jiddiy kirishgan. Stevensonning asarlari jahonning koʻp tilariga, shu jumladan oʻzbek tiliga ham tarjima qilingan.

Stevenson hayoti davomida koʻp hastalikka chalingan. Sogʻligʻini tiklash uchun juda koʻp marta yashash joyini oʻzgartirgan.

Manbalar

Havolalar 
 „Katriona“ romani Ziyouz kutubxonasida 
 „Merosxoʻr“ romani Ziyouz kutubxonasida 
 „Xazinalar oroli“ romani Ziyouz kutubxonasida

Shoirlar
Thomas Mayne Reid

Thomas Mayne Reid () (4-aprel, 1818 — 22-oktyabr, 1883) — irland-amerika yozuvchisi. Mayne Reid Robert Louis Stevensonning romanlariga oʻxshagan sarguzshat asarlar yozgan. Thomas Mayne Reidning koʻp asarlari, shu jumladan „Oq tanli sardor“ va „Kanizak“ romanlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Thomas Mayne Reidning laqabi „Kapitan Reid“ boʻlgan.

Hayoti 
Mayne Reid 1838-1840-yillarda AQShda yashab, jurnalistika bilan shugʻullangan. AQShning Meksika bilan urushi (1846-1848)da qatnashgan. 1848-yil inqiloblari taʼsirida Yevropaga kelib (1849), mojar xalqining milliy ozodlik uchun kurashida ishtirok etgan.

Ijodi 
Mayne Reidning "Erkin oʻqchilar" romanida (1850) meksikaliklarning bosqinchilarga qarshi olib borgan kurashi oʻz ifodasini topdi. Shundan keyin uning AQSh janubidagi qul savdosi dahshatlari haqida hikoya qiluvchi "Kvarteronka" (1856), hindularning mustamlakachilarga qarshi olib borgan kurashlarini aks ettiruvchi "Oq tanli sardor" (1855) va "Otseola, seminollar yoʻlboshchisi" (1858) romanlari maydonga keldi.

Mayne Reid romanlarida Osiyo, Afrika va Amerika mamlakatlaridagi oʻsimlik va hayvonlar olamining badiiy tasviri keng oʻrin egallaydi ("Janubiy Afrika chakalakzorlarida yoki bir dehqon va uning oilasi sarguzashtlari" trilogiyasi, 1856; "Oʻsimlik ishqibozlari", "Yosh ovchilar", 1859; "Qoyaga chiquvchilar", 1864; "Jirafa ovlovchilar", 1867).

Mayne Reidning 1870-1880-yillarda yaratgan "Ajal oʻqi" (1873), "Ofat belgisi" (1876), "Gʻoyib boʻlgan togʻ" (1883) singari romanlarida avantura adabiyotining taʼsiri katta. "Boshsiz chavandoz" (1866) romani nafaqat Mayne Reidning, balki jahon sarguzasht-avantura adabiyotining mumtoz namunasi sifatida eʼtirof etilgan va koʻplab tillarga tarjima qilingan. Mazkur asarda Texas aholisi maishiy va maʼnaviy hayotining realistik manzaralari oʻzining yorqin inʼikosini topgan.

Mayne Reid romanlarida tasvirlangan ijtimoiy va maʼnaviy masalalar, irodali va matonatli qahramonlar, qiziqarli va shiddatli sujet hanuzga qadar kitobxonlar ommasini maftun etib keladi.

Manbalar 

Yozuvchilar
Sergey Yesenin

Sergey Aleksandrovich Yesenin (3-oktabr, 1895 — 28-dekabr, 1925) — iqtidorli rus lirik shoiri va yozuvchisi. Yesenin „chinakam xalqona shoir“ deb nom taratgan. Shoir oʻz sheʼrlarida oddiy xalq, dehqonlar, rus qishlogʻidagi hayot va tabiat haqida yozgan. 20-asrning eng mashhur rus shoirlaridan boʻlishiga qaramay, Yesenin 30 yoshida oʻz joniga qasd qilgan. Sergey Yeseninning sheʼrlarini oʻzbek shoiri Erkin Vohidov buyuk mahorat bilan oʻzbek tiliga tarjima qilgan.

Hayoti 
Sergey Yesenin 1895-yil 3-oktabrda Rossiyaning Ryazan shahri atrofidagi Konstantinovo qishlogʻida tavallud topgan. Hozirgi kunda bu qishloq Yesenin qishlogʻi deb ataladi. Yesenin 1920-yillarda bir necha marotaba AQShga va Yevropaga borgan. Umrining oxirida Yeseninning hayoti algʻov-dalgʻov boʻlib ketgan. 1925-yil Sankt Peterburgdagi Angleter mehmonxonasida Yesenin oʻzini osib qoʻygan. Shoir Moskvada dafn etilgan.

Ijodi

Shoir sifatida 
Yeseninning birinchi sheʼriy toʻplami „Radunitsa“ 1916-yilda chop etilgan. Ilk sheʼriy toʻplamidayoq shoir qalb holatlarini nozik tuygʻularda berishni, tabiat bilan bogʻliq ruhiy kechinmalarni ifodalashning ustasi, qishloq hayoti, xalq tili va qalbining bilimdoni ekanligini namoyish etgan. 1919-1922-yillarda Yesenin imajinist (ijodning maqsadini asarning mazmuniga mos kelishi shart boʻlmagan obrazlarni oʻylab topishda deb tushunuvchi)lar guruhida boʻlgan.

„Moskva mayxonalari“ (1924) va boshqa turkum sheʼrlarida, „Qora odam“ (1925) dostonida shahar hayotining yaramas tomonlari, qishloqni xonavayron qilayotgan „taraqqiyot“ haqqoniy aks ettirilgan. Yesenin „Anna Snegina“ (1925) dostoni hamda „Shoʻro Rusi“, „Zamin dargʻasi“ (1925) toʻplamlarida „kommuna oyoqqa turgʻizayotgan Rus“ni anglashga harakat qilsa ham, oʻzini „oʻtmishga aylanayotgan Rus“ning shoiri deb bildi.

1924-1925-yillarda Yesenin Oʻrta Osiyo va Kavkazorti mintaqalarida sayohatda boʻlgan. Yesenin qisqa boʻlsa-da Toshkentda ham yashagan, Samarqand shahrida boʻlgan. Yeseninning „Fors taronalari“ (1924-1925) deb nomlangan sheʼrlar turkumi Kavkazort oʻlkalarga sayohat chogʻida yaratilgan. „Fors taronalari“ sheʼrlar turkumi Hofiz, Saʼdiy Sheroziy, Umar Xayyom kabi sharq ijodkorlariga cheksiz hurmat-ehtirom mahsuli sifatida dunyoga keldi.

„Tanlangan sheʼrlar“, „Zamin dargʻasi“, „Lirika: sheʼrlar, dostonlar“ sheʼriy toʻplamlari Erkin Vohidov tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1965, 1970, 1981). 1985-yil Toshkentda shoirning uy-muzeyi ochilgan.

Yesenin oʻlimidan bir kun avval doʻstiga atab sheʼr yozgan. Shoirning eng mashhur misralaridan biriga aylangan bu sheʼrni Erkin Vohidov oʻzbek tiliga mahorat bilan tarjima qilgan:

Yozuvchi sifatida 
Yesenin faqat sheʼr yozib qolmay bir qancha hikoya ham yozgan. „Jar“ (1916) qissasi, „Bobil va Drujok“ (1917) hikoyasi, „Temir Mirgorod“ ocherkida Yeseninning nasriy imkoniyatlarini namoyish etgan.

Manbalar

Havolalar 
„Fors taronalari“ sheʼrlar toʻplami 

Adiblar

Shoirlar