MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Regenerator

Regenerativ issiqlik almashuvchi, yoki regenerator - issiqlik almashtirgichning turi bo'lib, unda issiq suyuqlikdan chiqayotgan issiqlik suyuqlik sovuguncha termo-idishda saqlanadi. Buni amalga oshirish uchun issiq suyuqlik termo-idish bilan tutashtiriladi va issiq suyuqlik sovuq suyuqlik tomonidan siqib chiqariladi va bu jarayonda issiqlik so'riladi.

Regenerativ issiqlik almashtirgichlarda, almashtirgichning istalgan tomonidagi suyuqlik bir xil suyuqlik bo'lishi mumkin. Suyuqlik tashqi jarayon bosqichidan o'tib issiqlik almashtirgich yordamida qo'shimcha jarayonlardan o'tishi mumkin. Odatda bu holat siklda yoki qayta-qayta bajariladi.

Qayta tiklanadigan isitish sanoat inqilobi davrida ishlab chiqilgan eng muhim texnologiyalardan biri bo'lib, u yuqori o'choqlarda issiq portlash jarayonida qo'llanilgan.[2] Keyinchalik u shisha eritish pechlari va po'lat ishlab chiqarishda, ochiq o'choqli pechlarning samaradorligini oshirishda, shuningdek, yuqori bosimli qozonlarda va kimyoviy va boshqa ilovalarda qo'llanildi, bugungi kunda u muhim bo'lib qolmoqda.

Manbalar
Regeneratsiya

Regeneratsiya ( qayta tiklanish) (biologiyada) — organizmning yoʻqotgan yoki jarohatlangan organlar va toʻqimalarni tiklash xususiyati, shuningdek, uning ayrim qismlaridan bir butun organizmning tiklanishi (somatik embriogenez, vegetativ koʻpayish). Regeneratsiya terminini fransuz tabiatshunosi R.Reomyur 1712-yilda fanga  kiritgan.

Odam va hayvonlarda regeneratsiya reparativ (olib tashlangan yoki nobud boʻlgan tuzilmalar oʻrniga yangisining hosil bo'lishi) va fiziologik (qarigan toʻqimalar o'rniga yangisining hosil boʻlishi) boʻladi. Fiziologik regeneratsiya koʻproq uchraydi (masalan, sut emizuvchilarda qon va ayrim epiteliy hujayralarining yangilanib turishi).

Hayvonlardagi regeneratsiya turlari

Regeneratsiya turli hayvonlarda turlicha rivojlangan. Koʻpchilik tuban umurtqasiz hayvonlar (gʻovak tanlilar, boʻshliqichlilar)da tananing kichik parchasidan yaxlit organizm rivojlanishi mumkin. Tuban umurtqalilar (suvda va quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar), shuningdek, bir qancha yuksak umurtqasizlar (halqali chuvalchanglar, qisqichbaqasimonlar, ignaterililar)da koʻz qismlari, dum, ichak va toʻqimalar, odam va sut emizuvchilarda esa faqat ayrim toʻqimalar tiklanadi. Sharoit oʻzgarganida geteromorfoz kelib chiqishi mumkin. Regeneratsiya mexanizmlarini hujayraviy manbalar, hujayralararo va toʻqimalararo taʼsirlar, gormonlar va biologik faol moddalar taʼsiri, nerv va immun sistemalari, shuningdek, genetik omillar orqali tushuntirish mumkin. Har xil organlar va toʻqimalar regeneratsiyasida kam ixtisoslashgan (koʻpchilik hayvonlarda) va ixtisoslashgan (tuban umurtqalilarda) hujayralar ishtirok etadi. Masalan, odam va hayvonlarda suyak toʻqimasi regeneratsiyasi osteogen (suyak hosil qiluvchi), muskul toʻqimasi regeneratsiyasi yoʻldosh (satellit) hujayralar bilan bogʻliq. Organizmning yoshi, moddalar almashinuvining intensivligi, endokrin va nerv sistemasi holati, kasalliklar regeneratsiyani kuchaytirishi yoki sekinlashtirishi tufayli patologik regenratsiya roʻy berishi mumkin. Bunda jarohat uzoq vaqt bitmaydi.

Oʻsimliklardagi regenratsiya turlari

Oʻsimliklarda regenratsiya yoʻqotilgan qismining oʻrnida (poyaning jarohatlangan joyi gʻudda (kallyus) bilan qoplanadi) yoki boshqa joyda kuzatilishi mumkin. Masalan uchki novda kesilganida yon novdalarning oʻsishi tezlashadi, kuzda toʻkilgan barglar oʻrniga bahorda yangi barglar hosil boʻladi. Lekin koʻpincha regeneratsiya biron kuch taʼsirida uzib olingan qismning tiklanishi tarzida tushuniladi.

Tabiatda ildiz, ildizmeva, poya, barg bachkilari, alohidalangan hujayralar, protoplastlar, ayrim suvoʻtlarda koʻp yadroli protoplazmasining ayrim qismlari regeneratsiyasi keng tarqalgan. regeneratsiyaning yoʻqotilgan organlarning qayta tiklanishi va vegetativ koʻpayishiga biologik moslanish sifati oʻsimlikshunoslikda, bogʻdorchilik, oʻrmonchilik va gulchilikda katta ahamiyatga ega.

✓

Manbalar
Regeneratsiya (maʼnolari)

Regeneratsiya:

 Regeneratsiya (lot.
 Regeneratsiya (texnika) — 1) texnikada ish bajarib boʻlgan (eski) mahsulotga dastlabki sifatlarini qaytarish.
Regeneratsiya (texnika)

Regeneratsiya — 1) texnikada ish bajarib boʻlgan (eski) mahsulotga dastlabki sifatlarini qaytarish. Mas, iflos mashina moyini tozalash, eski rezinani suyultirib, plastik massa (regenerat)ga aylantirish va b; 2) issiqlik texnikasida — gazsimon yonish mahsulotlari issikdigidan yonilgʻini, havoni yoki ularning aralashmasini isitishda foydalanish (issiqlik qurilmalarida); 3) yadro texnikasida — reaktorda ishlatilgan yadro yonilgʻisini radiokimyoviy va kimyoviymetallurgik qayta ishlash jarayonlari majmui. Bunda yadro yonilgʻisidan yonib ulgurmagan birlamchi va yigʻilgan ikkilamchi yoqilgʻi ajratib olinadi. R. radioaktiv parchalardan tozalash va ularni koʻmish bilan birgalikda olib boriladi.

Manbalar
Region

Region (lotincha: regio — oʻlka) — yirik hududiy birlik (Mas, tabiiy, iqtisodiy, siyosiy R.); odatda, rnga nisbatan kattaroq boʻladi.

Manbalar
Regional geografiya

Regional geografiya — geografiyaning alohida va muayyan hududlarni oʻrganadigan sohasi. Birorta materik, mamlakat, maʼmuriy birliklar yoki tabiiy geografik oʻlka, tabiat zonasi, rn uning tadqiqot obʼyekti boʻlishi mumkin. R.g.ga oid asarlarda oʻrganilayotgan hududning tabiiy sharoiti, xoʻjaligi va aholisining mahalliy (shu joyga xos) xususiyatlarini ajratib koʻrsatishga alohida eʼtibor beriladi.

Manbalar
Regional metamorfizm

Regional metamorfizm — togʻ jinslarining yoʻnalgan (bir tomonga) va gidrostatik (har tomonga) bosim va trada boʻlgan chuqur transmagmatik eritma (flyuid)lar taʼsirida sodir boʻladigan oʻzgarishlari majmui. Regional metamorfizm katta regionlar doirasida togʻ jinslari strukturasi va mineral tarkibining burmali togʻlar hosil boʻlishi va orogenez bilan bogʻliq holdagi chuqur oʻzgarishlarda namoyon boʻladi. Togʻ jinslarining slanetsli va gneysli teksturasi bir tomonlama bosim bilan bogʻliq. Gidrostatik bosim chuqurlik bilan belgilanadi; bosimning ortishi bilan minerallar orasida metamorfik reaksiyalar vujudga keladi, natijada togʻ jinslarining hajmi kamayadi. Gidrostatik bosimiga qarab metamorfik jinslarning chuqurlik fatsiyalari harorati boʻyicha Regional metamorfizmning yuqori, oʻrtacha va past darajasi farqlanadi. Regional metamorfizm mahsulotlari (amfibolitlar, gneyslar, migmatitlar) qad. qalqonlar va kristalli massivlarda yer yuzasiga chiqib qolgan. Katta chuqurliklarda Regional metamorfizm odatda, bir xil tarkibda boʻlib, yuzaroqda esa turlicha darajada boʻladi. Metamorfizm darajasi antiklinoriylar, granitgneysli gumbazlarda kamroq kuzatiladi (qarang Togʻ jinslari metamorfizmi).

Manbalar
Registon (choʻl)

Registon (fors, qumloq joy) — Eron togʻligining sharqiy qismidagi qumli choʻl. Afgʻoniston jan.da. Gʻarbiy va shim. chekkasidan Hilmand daryosi oqib oʻtadi. Jan.dan Chogʻay togʻlari, sharqdan Makron togʻlari tarmokdari oʻrab turadi. Uz. 400 km, kengligi 200 km gacha. Maydoni 40 ming km² chamasida. R. sharqsan (1500 m) gʻarbda (800 m) pasayib boruvchi tekislikdir. Joʻyakli katta qum maydonlari, koʻchib yuruvchi barxanlar bor. Iqlimi kontinental, quruq, subtropik iqlim. Yillik yogʻin 100 mm chamasida. Oʻsimlik siyrak. Togʻ etaklari hamda daryo vodiylarida voha va toʻqayzorlar bor. Yaylovlarda qoʻy, echki, tuya boqiladi.

Manbalar 

Choʻllar
Afgʻoniston
Registr

Registr — 1) raqamli hisoblash mashinasi (RHM) ning kodlarni xotirlashga moʻljallangan elementi. Har qaysi RHM da turli ishlarga moʻljallangan R. toʻplami boʻladi (Mas, markaziy boshqarish registri). R.ning soni, razryadi va konstruktiv xususiyatlari RHMning umumiy strukturasiga, komandalar tizimiga, R.ning funksional vazifasiga, RHM ning element bazasiga bogʻliq boʻladi; 2) avtomat telefon va telegraf st-yalari hamda aloqa uzellarida biron manzilga yuboriladigan abonent axborotlarini raqamlar shaklida qabul qiluvchi va yozib oluvchi qurilma. Yozib olingan axborotdan aloqa oʻrnatishda, aloqa uchun xizmat haqini hisoblashda foydalaniladi; 3) xuquqiy ahamiyatga ega boʻlgan, roʻyxat, hisobiy hujjat, qaydnoma.

Manbalar
Reglament

Reglament (frans. reglement — tartib, qoida) — 1) davlat organlari, muassasalari, tashkilotlarining ish tartibini belgilaydigan qoidalar majmui (Mas, Oliy Majlis R.i); 2) majlis, konferensiya va boshqalarni olib borish tartibi; 3) xalqaro kongresslar va konferensiyalar ayrim hujjatlarining nomi (Mas, 1815-yilgi Vena R.i).

Manbalar
Regress

Regress (lot. regressus — orqaga ketish) — rivojlanishning yuqori darajadan quyi darajaga oʻtish davri, tanazzuli. Progressnit ziddi (qarang Inqiroz).

Manbalar
Regress (maʼnolari)

Regress:

 Regress (lot. regressus — orqaga ketish) — rivojlanishning yuqori darajadan quyi darajaga oʻtish davri, tanazzuli.
 Regress (jarayon) — tirik tabiatda organizmlarning soddalashuvidan iborat evolyusion jarayon.
Regress (jarayon)

Regress — tirik tabiatda organizmlarning soddalashuvidan iborat evolyusion jarayon. Rus biologi A.N.Seversov (1925) R.ning 2 shaklini koʻrsatadi: 1) biologik R. — yashash uchun kurashda muhitning oʻzgargan tashqi sharoitlariga moslasha olmagan yoki boshqa guruhlar bilan boʻlgan raqobatga bardosh bera olmagan muayyan organizmlar guruhining evolyusion tanazzulga yuz tutishi. Biologik R.ga uchragan organizmlar soni kamayib, takson areali torayib I boradi; pirovardida guruh yoʻqolib ketadi; 2) morfofiziologik R., yaʼni umumiy degeneratsiya. Voyaga yetgan organizmlarning tuzilishi va hayot faoliyati soddalashuvidan iborat. Bu jarayon oʻtroq yoki parazit hayot kechirishga oʻtgan organizmlarda kuzatiladi. Morfofiziologik R.da, odatda, harakatlanish, sezgi va faol oziqlanishga yordam beradigan organlar hamda markaziy nerv sistemasi reduksiyaga uchraydi. Aksincha, organizm hayoti uchun ikkinchi darajali hisoblangan organlar, Mas, jinsiy sistema progressiv rivojlanadi. Assidiyalar oʻtroq hayot kechirishga oʻtish bilan qon aylanish va nerv sistemasi, xorda reduksiyaga uchraydi. Parazit hayot kechirishga oʻtgan oʻsimliklarda barglar yoʻqolib ketadi, ildizlar reduksiyaga uchrab, ular oʻrniga soʻrgʻichlar paydo boʻladi.

Manbalar
Regress daʼvo

Regress daʼvo (qarshi daʼvo) (fu qarolik huquqi va protsessida) — qarzdor yoki biron boshqa shaxs uchun majburiyatni bajargan fuqaro yoki tashkilotning toʻlangan pul summasini qoplash toʻgʻrisidagi talabi. Mas, konunga koʻra, yetkazilgan zarar uchun javobgar tashkilot yoki fuqaro, ijtimoiy sugurta organining Regress daʼvosiga binoan toʻlangan pensiya yoki nafaqa summasini qoplashga majbur.

Manbalar
Regressiya

Regressiya ( — qaytish, chekinish) (geologiyada) — dengizning chekinishi. Regressiya tektonik tebranma harakat, yaʼni quruklikning koʻtarilishi, okean tubining choʻkishi hamda iqlimning oʻzgarishi (qurishi) natijasida roʻy beradi. Regressiyada dengiz suvi chekinib, quruqlik maydoni kengayadi. Yotqizikdarning tagida mayda zarrali jinslar (giltosh, ohaktosh va boshqa,) yuqoriroq qismida yirik boʻlakli jinslar (gravelit, konglomerat va boshqalar) joylashuvi shu hududda regressiv harakat yuz berganidan dalolat beradi. Regressiya bir necha marta qaytarilishi mumkin.

Yana q. 

 Transgressiya

Manbalar
Regressiya (maʼnolari)

Regressiya:

 Regressiya (lot.
 Regressiya (matematika) — (matematikada) biror (u) tasodifiy miqdor oʻrta qiymatining boshqa bir tasodifiy miqdoriga bogʻlikligi.
Regressiya (matematika)

Regressiya — (matematikada) biror (u) tasodifiy miqdor oʻrta qiymatining boshqa bir tasodifiy miqdoriga bogʻlikligi. Funksional bogʻlanishda miqdorning har bir qiymatiga u miqdorning bitta qiymati mos kelsa, regressiv bogʻlanishda x ning x qiymatiga turli hollarda turli qiymatlar mos keladi. Regressiya tushunchasi faqat tasodifiy miqdorlar uchun emas, tasodifiy vektorlarga nisbatan ham kiritiladi. Regressiya terminini ingliz olimi F.Galton kiritgan (1886). Regressiya tabiat va jamiyat hodisalarini oʻrganishda muhim matematik vosita hisoblanadi.

Manbalar
Rediska

Rediska, redis (Raphanus sativus var. radicula) — karamguldoshlarga mansub bir (ekilgan yili gullaydi) va ikki (2yili gullaydi) yillik sabzavot ekini. Dunyodagi koʻpgina dehqonchilik mintaqalarida ochiq va yopiq (himoyalangan) yerlarda oʻstiriladi. Gullari ikki jinsli, chetdan (hasharotlar orqali) changlanadi. Qoʻzogʻi urchuqsimon yoki gʻoʻlasimon, urugʻi och kulrang, 1000 donasi 8—10 g. Ildizmevasi tekisdumaloq, uzun, konus va duk (urchuq) shaklida, tusi, asosan, oq, qizgʻish, qizil va toʻq qizil rangda, vazni 5 g dan 200 g gacha. Tarkibida qand, oqsil, S vitamini bor. Sovuqqa chidamli, namsevar oʻsimlik. Urugʻi 3— 4°da una boshlaydi. Oʻsishi va ildizmevasining rivojlanishi uchun eng maqbul harorat 15—18°. 3—4° sovuqqa bardosh beradi. Uncha yorugʻ boʻlmagan joyda, Mas, parnikda ham yaxshi oʻsadi. Dala sharoitida 50—120 s hosil olinadi. Issik^ona va parniklarda R. urugʻi dastaki seyalkada yoki qoʻlda 1—1,5 sm chuqurlikda ekiladi. Parniklar shamollatib va tez-tez sugʻorib turiladi. Suyuq mineral oʻgʻit bilan oziqlantiriladi. Parniksa 20—40 kunda yetiladi. Urugʻ olish uchun R. iddizmevasi 60X30 yoki 60x60 sm kilib ekiladi. Kuzoqlari yoppasiga sargʻayganda oʻrib olinadi, kurigandan keyin yanchib, saralanadi. Har ga yerdan 12— 15 s urugʻ olinadi. Urugʻining unuvchanligi 4—5-yil saqlanadi.

Oʻzbekistonda R.ning Qizil ulkan (serhosil, kechpishar, 40—50 kunda yetiladi, yirik, uzun — 12—15 sm, eti oq, zich, sersuv), mahalliy Mayskiy (oʻrtapishar, 40—45 kunda yetiladi, och qizil, uzun). Dumaloq, (qizil, oq uchli, oʻrtapishar, maydaroq), Saksa (juda ertapishar — 25 kunda yetiladi, dumaloq, toʻq qizil, oʻrtacha yirik) va Dungani 12/18 (ertapishar navlari rnlashtirilgan.

Zararkunandalari: karamguldoshlar burgalari, qandalalar va boshqa; kasalliklari: qora ildiz, fomoz, fuzarioz va boshqa

Rafiqa Gʻanixoʻjayeva.

Manbalar
Reduktor

Reduktor (lotincha: reductor — orqaga qaytaradigan) — 1) aylanma harakatni bir valdan ikkinchisiga uzatish uchun moʻljallangan qurilmamexanizm. Burovchi momentni oʻzgartirib beradi. R. korpus, tishli (yoki chervyakli) va zanjirli uzatmadan iborat boʻladi. Tishli gʻildiraklar soniga qarab, R.lar bir, ikki va koʻp pogʻonali boʻlishi mumkin. Mas, ikki pogʻonali R. bir juft konus va bir juft silindrik shesternyalardan iborat boʻladi. Uzatish sonini oʻzgartirish mumkin boʻlgan R. uzatmalar qutisi deb ataladi. R. avtomobil, traktor, stanok, yuk koʻtarish hamda yoʻl qurilish mashinalari, va boshqalarda keng qoʻllaniladi; 2) ballon yoki boshqa idishlar ichidagi ish muhiti (gaz yoki bugʻ suyuqlik) bosimini pasaytiradigan yoki bir xilda tutib turadigan qurilma. R.ning asosiy elementi — reduksion klapan. Toʻgʻri va teskari ishlaydigan xillarga boʻlinadi. R. gaz payvand apparatlariga, suyultirilgan gaz balloni bilan gaz plita orasiga va boshqalarga oʻrnatiladi.

Manbalar
Reduksiya

Reduksiya (lotincha: reductio — orqaga qaytarish, qaytish; qisqarish, kamayish) (biologiyada) — 1) ajdodlarda (filogenetik R.) yoki individual rivojlanishning dastlabki davrlarida yaxshi rivojlangan organlar yoki strukturalarning toʻliq rivojlanmasligi (ontogenetik R.) yoki butunlay yoʻqolib ketishi. Masalan, gʻorlarda yashaydigan baʼzi hayvonlar koʻzining atrofiyata uchrashi, baʼzi suvoʻtlar ildizining, ayrim oʻsimliklarda parazitlik qiluvchi shumgʻiya barglarining yoʻq boʻlib ketishi va boshqa; 2) meyoz natijasida hujayralarda xromosomalar sonining kamayishi.

Manbalar
Reduksiya (maʼnolari)

Reduksiya:

 Reduksiya (lot.
 Reduksiya (tilshunoslik) (tilshunoslikda) — tovush choʻzikligining qisqarishi yoki talaffuzning kuchsizlanishiga bogʻliq holda uning artikulyasion va akustik sifatlarining oʻzgarishi.
Reduksiya (tilshunoslik)

Reduksiya (tilshunoslikda) — tovush choʻzikligining qisqarishi yoki talaffuzning kuchsizlanishiga bogʻliq holda uning artikulyasion va akustik sifatlarining oʻzgarishi. Asosan, unlilar R.ga uchraydi, biroq undoshlar yoki murakkabroq tovush qoʻshilmalari (boʻgʻinlar, soʻzlar) R.si ham uchraydi. Masalan, boʻyin soʻziga egalik qoʻshimchasi qoʻshilganda, ikkinchi boʻgʻindagi i R.ga uchraydi, shu sababli aytilmaydi va yozilmaydi yoki necha soʻroq olmoshi oxirida a bir qator shevalarda qisqa i(ʼ) tarzida talaffuz etiladi: nechchʼ kabi. Miqdoriy R. (tovushning urgʻusizligi sababli uning choʻzikliligining qisqarishi) vasifatiy R. (choʻziklikning qisqarishi natijasida artikulyasiya sifatining oʻzgarishi) oʻzaro farqlanadi. R. oʻzbek va rus tillarida kuchli, yorqin namoyon boʻladi, fransuz tilida esa mavjud emas.

Manbalar
Reduplikatsiya

Reduplikatsiya (lot. reduplicatio ikkilanish, qoʻshaloqlanish) (tilshunoslikda) — soʻzdagi dastlabki boʻgʻinni yoki oʻzakni, butun soʻzni takror qoʻllash bilan takroriy soʻz, grammatik shakl hosil qilish usulidan iborat fonomorfologik hodisa. Shu nuqtai nazardan qisman va toʻliq R. turlari farqlanadi. hozirgi oʻzbek tilida soʻz shaklining bu turi koʻplik, davomiylik va takroriylik kabi grammatik maʼnolarni ifodalaydi. R. yoʻli bilan hosil qilingan birliklarda leksikgrammatik jihatdan bir butunlikni tashkil qiladi. Mas, balandbaland (imoratlar), dastadasta (gul), kulakula, oʻshaoʻsha, mingminglab kabi. Har qanday soʻzning takror holda (ketmaket) qoʻllanishi bilan R. vujudga kelmaydi, yaʼni soʻzning takroriy shakli hosil boʻlavermaydi. R. jahondagi turli tuzumdagi koʻplab tillarga xos hodisa boʻlib, uning vazifasi ham xilmaxildir: Mas, R. rarotonga tilida maʼnoni kuchaytirsa (tupu — oʻsmoq, tutupu — gurkirab oʻsmoq), malayya tilida koʻplikni hosil qilishning asosiy usuli (orang — odam, orangorang — odamlar) hisoblanadi. Baʼzi adabiyotlarda "R." termini "takroriy shakl", "takroriy soʻz" terminlari bilan sinonim tarzida qoʻdlanadi. Nemat Mahkamov.

Manbalar
Redutsentlar

Redutsentlar (lot. reducens — qaytayotgan, qayta tiklanayotgan), destruktorlar — ulik organik moddalar bilan oziqlanib, uni minerallashtiradigan (destruktor) organizmlar. R. organik moddalarni parchalab, produtsentlar oʻzlashtira oladigan oddiy anorganik birikmalargacha olib keladi. R.ga saprotrof bakteriyalar, zamburugʻlar va bir qancha hayvonlar (yomgʻir chuvalchanglari, saprotrof hasharotlar, oʻlimtikxoʻr hayvonlar) kiradi. Quruqlik ekosistemalarida organik qoldiklarning parchalanishida tuproq hayvonlari (yomgʻir chuvalchanglari, hasharotlar va ularning lichinkalari), bakteriyalar va zamburugʻlar katta ahamiyatga ega. R. yordamida oʻrmonlar tuprogʻida har yili hosil boʻladigan oʻsimlik qoldiklarining 90% ga yaqin qismi oʻzlashtiriladi. Suv ekosistemasida R. funksiyasini plankton hayvonlar bajaradi.

Manbalar
Reyestr

Reyestr (lot. regestrum — roʻyxat, sanok) — ish hujjatlari, mol-mulk va boshqa roʻyxati hamda shu roʻyxatlar qayd qilinadigan daftar. Davlat ahamiyatiga molik biron-bir sohaga oid roʻyxat (Mas, ekishga ruxsat etilgan ekin navlari R.i; kichik yoki xususiy korxonalar R.i) Davlat R.i deb yuritiladi.

Manbalar
Reja

Reja – 1) biror ishni yoki muayyan dasturni tartibi bilan oʻz vaqtida bajarish uchun oldindan belgilab olingan aniq yoki taxminiy moʻljal (Mas, maʼruza R.si); 2) muayyan narsani koʻrib chiqish, yondashish usuli, nuqtai nazar, belgili tartib; 3) qilinayotgan ishning toʻgʻri chiqishi uchun tortilgan ip, sim, chiziq va sh.k. 4) iqtisodiyotda – xoʻjalik subʼyekti, boshqaruv tizimining ayrim boʻgʻinlari faoliyatining dasturi. Ichki i.ch. rejasi (Mas, firmaning ichki R.si) (qarang Biznes reja), xalq xoʻjaligi (umumdavlat) R.si, regional va tarmoq R.lari, joriy (1 yilgacha boʻlgan) va istiqbol R.lar farqdanadi. Yana q. Rejalashtirish.

Manbalar
Rejissyor

Rejissyor ( – „boshqaraman“) – spektakl; film, tele va radio koʻrsatuv va eshittirishlarini, estrada va sirk dasturlarini sahnalashtiruvchi shaxs. Oʻz ijodiy oʻylari, maqsadi asosida tomoshaning barcha ishtirokchilari – aktyor, rassom, kompozitor, kinoda operator ishini birlashtirib, yangi tomoshaviy voqelik yaratadi.

Manbalar

Yana qarang 
 Rejissyorlik sanʼati

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.
Rejodi-kalabriya

Rejodi-kalabriya — Italiyaning jan. qismidagi shahar. RejodiKalabriya provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 179,4 ming kishi (2001). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Messina boʻgʻozi sohilidagi port. Messina sh. (Sitsiliya o.)ga temir yoʻl paromi qatnaydi. Oziq-ovqat, yogʻochsozlik sanoati rivojlangan. Vagonsozlik korxonalari mavjud. Sitrus essensiyalari, xushboʻy moylar ishlab chiqariladi. Baliq ovlanadi. Universitet, geofizika rasadxonasi, milliy muzey bor. Shaharga mil. av. 720 yilda asos solingan. Yunonlar ibodatxonasi qoldiqlari (mil. av. 4-asr) saqlangan. Turizm rivojlangan. Tez-tez zilzila boʻlib turadi.

Manbalar
Aritmiyaga qarshi moddalar

Aritmiyaga qarshi moddalar, antiaritmik dorilar — yurak aritmiyasini davolash va oldini olish uchun ishlatiladigan moddalar (novokainamid, xinidin, etmozin, lidokain va boshqalar). Ular turli sabablarga kura buzilgan yurak qisqarishlari maromini tartibga solib turadi (normallashtiradi).

Manbalar
Artikulyasiya

Artikulyasiya () — 1) tilshunoslikda: muayyan tovushni hosil qilishda nutq muchalarining harakati, holati, ishtiroki; 2) musiqada: asarni sozda yoki ovoz bilan ijro etish usuli. Artikulyasiyaning asosiy turlari: legato (tovushlarning oʻzaro bogʻlanishi) va stakkato (tovushlarni uzib-uzib sadolash). Ulardan tashkari portamento, glissando kabi Artikulyasiya ifodalari ham bor. Artikulyasiya ijrochining harakatlari (cholgʻuni ushlashi, qoʻli, butun vujudi va yelkalarining harakati, barmoq bosishi va boʻshatishi)ga bogʻliq. Toʻgʻri Artikulyasiya ijroning yuksak badiiy va taʼsirchan boʻlishida katta ahamiyatga ega; 3) texnika akustikasida: radio, telefon va boshqalardan tovushning aniq eshitilishi. Artikulyasiya toʻgʻri qabul qilingan tovushlarning umumiy uzatilgan tovushlarga nisbatini (foizlarda) koʻrsatadi va uzatuvchi tizimning akustik sifatini aniqlaydi.

Manbalar
Arunachal-Pradesh

Arunachal-pradesh — Hindistonning shimoli-sharqidagi shtat (1986-yilgacha ittifoqdosh hudud), Himolay togʻlarining janubi-sharqida. Maydoni 83,6 ming km². Aholisi 858 ming kishi (1991). Maʼmuriy markazi — Ita-nagar. Hududidan Brahmaputra daryosi oqib utadi. Nam tropik oʻrmonlar bilan 657qoplangan. Relefi togʻli. Daryo vodiylari oʻzlashtirilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Nikolay Arxangelskiy

Nikolay Porfiryevich Arxangelskiy (1891.1.4. – Toshkent – 1977.11.12) – rus maʼrifatparvari, pedagog-oʻlkashunos. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan oʻqituvchi (1940), SanktPeterburg universitetining tarix-filol. fakultetini tugatgan (1916). 1916-yildan zemstvo maktabida rus tili va psixologiyadan daryo bergan. 1920-yil Fargʻonadagi maktab-kommuna mudiri. 1921-yildan Turkiston Maorif xalq komissarligi ilmiy kengashining ped. hayʼati raisi, Chernishevskiy nomidagi namuna mehnat ish maktabi mudiri, oʻqituvchilar tayyorlash kursi, oʻzbek erlar bilim yurti (inpros)da oʻqituvchi. 1931 – 53 yillarda Oʻzbekiston madaniy qurilish va ped. fanlari ilmiy tadqiqot institutlarida ilmiy xodim, boʻlim mudiri, direktor. Ped., ped. tarixi, maktabshunoslikka doir kitoblar muallifi.

Manbalar
Lev Arsimovich

Arsimovich Lev Andreyevich (1909.25.12 - Moskva - 1973.1.3) -fizik olim, akademik (1953). Ilmiy ishlari atom va yadro fizikasiga oid. A. boshchiligida birinchi marta fiziktermoyadro reaksiyasi hosil qilingan. Paguosh harakati qatnashchisi.

Manbalar
Aryerssena

Aryerssena — sahnaning orqa qismi. Odatda A. yordamchi joy xizmatini bajarib, kenglik va fazoning tasavvurini beruvchi dekoratsiyalarni oʻrnatishda foydalanilgan. Hozirgi zamon teatrida A, kengroq va chuqurroq qilinadi. Negaki, dekoratsiya qurilmalari avtomatik tarzda aylantirilishi kerak. A. Hidoyatov nomidagi teatrda sahnalashtirilgan „Paranji sirlari“ (Hamza asari), „Iskandar“ (A. Navoiy dostoni asosida) spektakllarida A. keng ishlatildi.

Manbalar
Asad ibn Abdulloh

Asad Ibn Abdulloh — Arab xalifaligining Xurosondagi noibi (724- 727 va 735-738). Xalifa Maʼmun Abdullohning oʻgʻli. Yer egalari (dehqonlar) orasida obroʻsi baland boʻlgan. Somoniylar ajdodi Somonxudot xalifa Maʼmun qoʻlida islomni qabul qilgani sharafiga oʻz oʻgʻlini Asad deb atagan. Asad Ibn Abdulloh A. Tohariston hokimlari va unga ittifoqchi boʻlgan turkiy qabilalar, shuningdek Horis ibn Surayj boshchiligidagi isyonkorlarga qarshi samarali kurash olib borish maqsadida urushlarda vayron boʻlgan Balxni tiklatib (736), uni oʻziga qarorgoh qilgan.

Manbalar