Glossit

Glossit (yun. glossa — til, itis — yallig'lanish) — til toʻqimalarining yalligʻlanishi. Shikastlanish, patogen mikroorganizmlar ta'sirida yoki boshqa kasalliklar ta'sirida paydo bo'luvchi holat sifatida tilning yallig'lanishi. Glossit tilning og'rig'ini yoki odatda yallig'lanishni, tilning orqa yuzasining depapilatsiyasini (til papillasining yo'qolishi) silliq va eritematoz (qizarib ketgan) sirtni keltirib chiqarishini anglatishi mumkin (ba'zan atrofik deb ataladi).

Simptomlar 
Glossit alomatlari quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin:

● Tilning silliq, porloq ko'rinishi, til papillalarini yo'qotishdan kelib chiqadi.

● Til rangi o'zgaradi, odatda sog'lom tilning oddiy oq-pushti rangiga qaraganda quyuq qizil rangga aylanadi.

● Tilning shishishi.

● Chaynash, yutish yoki gapirishda qiyinchilik (tilning og'rig'i yoki tilning shishishi tufayli).

● Yonish hissi. Ba'zilar og'iz bo'shlig'ida yonish hissi uchun glossit kabi aniqlangan sabablar bo'lgan hollarda ikkilamchi og'iz sindromi atamasini qo'llashadi.

Asosiy sababga qarab, rangparlik, og'iz yarasi va burchakli cheilit kabi qo'shimcha belgilar va alomatlar bo'lishi mumkin.

Klassifikatsiya 
Glossitni til kasalliklari yoki oshqozon-ichak kasalliklari guruhi sifatida tasniflash mumkin. Kasallikning tabiatiga qarab, o'tkir va surunkali glossit ajratiladi. Kasallikning surunkali kechishi shikast omilining uzoq muddatli ta'siri, disbakterioz va organizmning umumiy qarshiligining pasayishi bilan osonlashadi.

Atrofik glossit

Atrofik glossit, shuningdek, silliq til, Hunter glossiti, Moeller glossiti yoki Möller-Hunter glossiti — tilning silliq yaltiroqligi bilan tavsiflangan holat boʻlib tilning to'liq atrofiyasi natijasida yuzaga keladigan ko'pincha yumshoq/og'riqli silliq porloq til bilan tavsiflangan holat. Tilning dorsal yuzasi to'liq yoki yamoq shaklida ta'sirlanishi mumkin va yonish hissi, og'riq va/yoki eritema bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Atrofik glossit o'ziga xos bo'lmagan topilma bo'lib va odatda temir tanqisligi anemiyasi, zararli anemiya, B vitaminlari kompleksi yetishmovchiligi, tan olinmagan va davolanmagan gluten kasalligi (ko'pincha oshqozon-ichak simptomlarisiz namoyon bo'ladigan) yoki kserostomiya (quruq og'iz) kabi boshqa omillar bilan bog'liq juda ko'p sabablarga ega.. Möller va Hunter glossit atamalari dastlab zararli anemiya natijasida yuzaga keladigan B12 vitamini etishmovchiligida yuzaga keladigan glossitga nisbatan ishlatilgan bo'lsa-da, hozir ular odatda atrofik glossitning sinonimi sifatida ishlatiladi.

Kandidoz eritema, yonish va atrofiyaning bir vaqtning o'zida paydo bo'lishi yoki muqobil sababi bo'lishi mumkin.

Median romboid glossit

Bu holat til dorsumining markaziy qismida, aylanasimon papillalar oldida doimiy eritematoz, rombsimon depapilatsiyalangan shikastlanish bilan tavsiflanadi.O'rta romboid glossit og'iz kandidozining bir turi bo'lib, kamdan-kam hollarda har qanday simptomlarni keltirib chiqaradi. Antifungal dorilar bilan davolanadi. Predispozitsiya qiluvchi omillar kortikosteroid spreylari yoki ingalyatorlardan foydalanish yoki immunosupressiyani o'z ichiga oladi.

Geografik til

Geografik til, odatda tilning dorsal yuzasiga ta'sir qiladigan keng tarqalgan kasallikdir. Oq rangli periferik zona bilan chegaralangan depapilatsiya va eritema yamoqlari bilan tavsiflanadi. Ushbu yamoqlar tilga xarita ko'rinishini beradi. Oziqlanish etishmovchiligi va anemiya tufayli glossitdan farqli o'laroq, geografik tilning jarohatlari vaqt o'tishi bilan til atrofida harakatlanadi. Buning sababi shundaki, geografik tilda tilning yangi joylari bu holatga aralashib, ilgari ta'sirlangan joylar shifo topib, harakatlanuvchi jarohat ko'rinishini beradi. Sababi noma'lum va hozirda davosi yo'q. Kamdan-kam hollarda jarohatlar bilan bog'liq alomatlar mavjud, ammo vaqti-vaqti bilan yonish hissi paydo bo'lishi mumkin, bu issiq, achchiq yoki kislotali oziq-ovqatlarni iste'mol qilish bilan kuchayadi. Ba'zilar geografik tilni tilning yoriqlari paydo bo'lishining dastlabki bosqichi deb hisoblashadi, chunki bu ikki holat ko'pincha birgalikda sodir bo'ladi.

Geometrik glossit

Shuningdek, gerpetik geometrik glossit deb ham ataladi, bu atama ba'zilar tomonidan gerpes simplex virusi (GSV) I tip infektsiyasi bilan bog'liq surunkali kasallikga ishora qilish uchun ishlatiladi, bunda tilning o'rta chizig'ida chuqur yoriq mavjud bo'lib, u ajralib chiqadi. Zarar odatda juda og'riqli bo'lib, yoriqlar chuqurligida mavjud bo'lgan eroziyalar bo'lishi mumkin. Yoriqli tilda paydo bo'lishi mumkin bo'lgan GSV bilan bog'liq bo'lmagan shunga o'xshash yoriqlar og'riqli bo'lmaydi. Bu nom uzunasiga kesishgan yoki tarvaqaylab ketgan yoriqlarning geometrik naqshidan kelib chiqqan. Bu immunitet tanqisligi bo'lgan odamlarda paydo bo'lishi bilan tavsiflanadi, masalan, leykemiya bilan kasallanganlar. Biroq, oddiy gerpes va geometrik glossit o'rtasidagi bog'liqlik  immunitet tanqisligi bo'lgan odamlarda asemptomatik virus tarqalishining yuqori tezligi diagnostikasi og'iz gerpetik jarohatlarni tashxislashning oltin standart usullarining yo'qligi sababli aniq emas. Davolash tizimli asiklovir bilan amalga oshiriladi.

Qulupnay tili

Kavasaki kasalligi - "quruq" lablar va yorqin qizil qulupnay tili.

Qulupnay tili yoki malina tili glossit bo'lib, u qulupnay ko'rinishini beruvchi giperplastik (kattalashgan) zamburug'li papillalar bilan namoyon bo'ladi. Oq qulupnay tili - bu tilda oq qoplama mavjud bo'lib, u orqali giperplastik zamburug'li papillalar chiqadi. Qizil qulupnay tili - bu oq qoplama yo'qolgan va giperplastik zamburug'li papilla bilan oraliqda joylashgan to'q qizil, eritematoz sirt paydo bo'lgan joy. Oq qulupnay tili erta skarlatina (A guruhi b-gemolitik streptokokklarning tizimli infektsiyasi), qizil qulupnay tili esa kechroq, 4-5 kundan keyin paydo bo'ladi. Qulupnay tili Kavasaki kasalligida (asosan 5 yoshgacha bo'lgan bolalarda uchraydigan qon tomir kasalligi) va toksik shok sindromida ham kuzatiladi. Bu glossitning boshqa turlariga yoki vitamin B12 yetishmovchiligiga o'xshashi mumkin.

Davolash 
Davolashning maqsadi yallig'lanishni kamaytirishdir. Tilning shishishi kuchli bo'lmasa, davolanish odatda kasalxonaga yotqizishni talab qilmaydi. Og'iz bo'shlig'ining yaxshi gigienasiga rioya qilish kerak, jumladan kuniga kamida ikki marta tishlarni yaxshilab yuvish va har kuni tish iplarini ishlatish. Glossit yallig'lanishini kamaytirish uchun prednizon kabi kortikosteroidlar berilishi mumkin. Yengil holatlarda, yutiladigan yoki AOK qilinadigan kortikosteroidlarning nojo'ya ta'sirini oldini olish uchun topikal ilovalar (masalan, og'izni yutilmaydigan prednizon bilan yuvish) tavsiya etilishi mumkin. Agar glossitning sababi infeksiya bo'lsa, antibiotiklar, antifungal dorilar yoki boshqa mikroblarga qarshi vositalar buyurilishi mumkin. Anemiya va oziq yetishmovchiligi (masalan, niatsin, riboflavin, temir yoki E vitamini yetishmovchiligi) ko'pincha dietani o'zgartirish yoki boshqa qo'shimchalar bilan davolash kerak. Achchiq yoki issiq ovqatlar, spirtli ichimliklar va tamaki kabi tirnash xususiyati beruvchi moddalardan saqlanish noqulaylikni minimallashtirishi mumkin. Ba'zi hollarda tilning shishishi nafas olish yo'liga tahdid solishi mumkin, bu shoshilinch tibbiy yordamga muhtoj.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 https://en.wikipedia.org/wiki/Glossitis