Arxip Tolstov

Arxip Ivanovich Tolstov (1900-yil 5-dekabr, Koptyajevo qishlogʻi, Samara viloyati, Rossiya imperiyasi – 1955-yil 26-may, Moskva, SSSR) – Sovet harbiy qoʻmondoni, general-mayor (06.03.1943).

Hayoti 
Arxip Tolstov 1900-yil 5-dekabrda Orenburg viloyati, Buguruslanskiy tumani, hozirgi Pilyuginskiy qishloq kengashi Koptyazhevo qishlogʻida tugʻilgan. Millati – rus.

Harbiy xizmati

Fuqarolar urushi 
1919-yil 15-iyunida Tolstov Buguruslan tumani harbiy roʻyxatga olish boʻlimi Qizil Armiya safiga chaqirilgan. U yerga Kuznetsk shahridagi Sharqiy frontning 1-armiyasining 48-zaxiradagi miltiq polkiga Qizil Armiya askari sifatida qabul qilinadi. Sentyabrdan boshlab Alatyr shahridagi 481-piyoda polkida, dekabrdan esa shu armiya va frontning 526-piyoda polkida xizmat qilgan. Bu boʻlinmalar tarkibida Ufa, Chelyabinsk, Qoʻrgʻon, Zlatoust, Akmola, Semipalatinsk yaqinida admiral A. V. Kolchak qoʻshinlariga qarshi janglarda qatnashib, Xitoy bilan chegaragacha borgan. 1920-yilning aprel oyida 526-piyoda polkining oʻquv guruhini tugatib, kichik komandirlikka koʻtarilgan va vzvod komandiriga yordamchi etib tayinlanadi. Xuddi shu polk bilan u Verniy (Olmaota) shahridagi qoʻzgʻolonni bostirishda qatnashgan. Keyinchalik Semipalatinsk viloyatiga aholidan qurol yigʻish boʻyicha otryad komissari sifatida yuborilgan. 1920-yil avgustda 22-Turkiston otishma polki tarkibida boʻlib, Bosmachilar qoʻzgʻolonini bostirish uchun Fargʻona viloyatiga yuboriladi. Oʻsha yilning oktyabr oyidan Fargʻona qoʻshinlari guruhi 16-Turkiston otishma polki rotasining siyosiy instruktori boʻladi. 1920-yildan VKP(b) aʼzosi. Tolstov 1921-yil aprel oyida Toshkent shahridagi 4-piyoda askarlar kursiga oʻqishga yuborilgan, keyin esa uning nomi V. I. Lenin nomidagi Birlashgan harbiy bilim yurti deb oʻzgartiriladi.

Ulugʻ Vatan Urushi 
Polkovnik Tolstov 1941-yil sentyabr oyida SSSRga qaytgach, Zlatoust shahridagi Ural harbiy okrugida tashkil etilgan 381-piyoda diviziyasining qoʻmondoni etib tayinlanadi. 1941-yilning noyabr oyida diviziya Kalinin frontiga joʻnab ketib, u yerda 39-armiya tarkibida Staraya Russaning Rjev viloyatida jang qilgan. Fevral oyida uning qoʻshini yarim oʻralib, keyin qamalda qolgan. Faqat 19-fevralda oʻz qoʻshinlarini yorib oʻtishga muvaffaq boʻladi. 1942-yilning mart oyida Tolstov diviziya qoʻmondonligidan chetlashtirilib, front Harbiy kengashi ixtiyoriga topshiriladi.

Urush paytida diviziya qoʻmondoni Tolstov Oliy Bosh Qoʻmondonning farmoyishlarida shaxsan uch marta tilga olingan.

Urushdan keyingi davr 
Arxip Tolstov urushdan keyin M. V. Frunze nomidagi Harbiy akademiyada xizmat qilishni davom ettiradi. U umumiy taktika kafedrasi katta oʻqituvchisi, operativ-taktik tayyorgarligi boʻyicha katta oʻqituvchi, shuningdek, bosh fakultet oʻquv guruhining taktik rahbari, umumiy taktika kafedrasi katta taktik rahbari boʻlgan. 1952-yil fevral oyida general-mayor Tolstov kasallik tufayli zahiraga oʻtkaziladi.

Mukofotlari 

 Lenin ordeni (21.02.1945)
 uchta Qizil Bayroq ordeni (20.05.1940, 11.03.1944, 15.11.1950)
 II darajali Kutuzov ordeni (1944.05.16)
 1-darajali Vatan urushi ordeni (28.05.1943)
 Qizil Yulduz ordeni (03.01.1938)
 medallar, shu jumladan:
 „Ishchilar va dehqonlar Qizil Armiyasining XX yili“ (1938)
 „Stalingrad mudofaasi uchun“ (03.06.1944)
 „1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“(1945)

 Oliy Bosh Qoʻmondonning buyruqlarida (minnatdorchiliklari) ham A. I. Tolstov qayd etilgan.

 Perekop boʻyinidagi dushmanning kuchli mustahkamlangan mudofaasini buzish, Armyansk shahrini egallash, Armyansk shahridan sharqida Sivashni kesib oʻtish va Qrimning eng muhim temir yoʻl chorrahasi – Jankoy shahrini egallash uchun. 1944-yil 11-apreldagi 104-son.

 Boltiqboʻyi davlatlaridan Sharqiy Prussiyaga boradigan asosiy yoʻnalishlarni qamrab olgan Germaniya mudofaasining muhim tayanchi boʻlgan shaharni va Panevezis (Ponevej) yirik aloqa markazini egallash uchun. 1944-yil 22-iyuldagi 146-son.
 Boltiqboʻyi davlatlarini Sharqiy Prussiya bilan bogʻlaydigan yirik aloqa markazi – Shaulyai (Shavli) shahrini egallash uchun. 1944-yil 27-iyuldagi 155-son.

Manbalar

Adabiyotlar

Havolalar 

 „Pamyat Naroda“ – informatsionniy proekt
 Generals from Soviet Union

Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi aʼzolari
Bosh shtab Harbiy akademiyasi bitiruvchilari
Toshkent oliy umumqoʻshin qoʻmondonlik bilim yurti bitiruvchilari
Rossiyadagi fuqarolar urushi qatnashchilari
„1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida Germaniya ustidan qozonilgan gʻalaba uchun“ medali sohiblari
Stalingrad mudofaasi uchun medali sohiblari
Ishchi-Dehqon Qizil Armiyasining XX yilligi yubiley medali sohiblari
Qizil Yulduz ordeni sohiblari
1-darajali Vatan urushi ordeni sovrindorlari
Qizil Bayroq ordeni sohiblari
Lenin ordeni sohiblari
General-mayorlar (SSSR)
Moskvada vafot etganlar
1955-yilda vafot etganlar
26-mayda vafot etganlar
1900-yilda tugʻilganlar
5-dekabrda tugʻilganlar