Eva de Vitray-Meyerovitch

Eva de Vitray-Meyerovich (1909-yil 5-noyabr — 1999-yil 24-iyul) — fransuz islom olimasi, National de la Recherche Sientifique (CNRS) markazi tadqiqotchisi, jami qirqta kitob va koʻplab maqolalar nashr etgan tarjimon va yozuvchi. U tasavvuf ustozi Hamza al Qodiriy al-Butchichining shogirdi edi.

Hayoti 
Eva Lamacque de Vitray 1909-yil 5-noyabrda Parijning badavlat shaharchasi Bulon-Bilyankurda tugʻilgan. Imtiyozli ijtimoiy kelib chiqishidan u huquqshunoslik fakultetida oʻqishdan oldin katolik maktablarida taʼlim olgan.  U „Symbolism in Plato“ (Aflotun simvolizmi) mavzusida falsafa doktori darajasini boshladi.

22 yoshida Eva kelib chiqishi latviyalik yahudiy boʻlgan Lazare Meyerovichga turmushga chiqdi. U Frédéric Joliot-Curie laboratoriyasida maʼmur boʻldi. 1940-yilda Eva Parijni nemislar bosib olganida Joliot-Curie bilan birga Parijdan qochib ketdi va urush davomida Korrez departamentida nafaqaga chiqdi. Evaning eri erkin fransuz kuchlari aʼzosi edi. Fransiya ozod boʻlgach, Eva CNRSga qoʻshildi va u yerda tez orada inson fanlari boʻlimi direktori boʻldi. U tarjimalardan daromad olgan. U sharqshunos Lui Massignon bilan uchrashdi, u bilan chambarchas bogʻlanib qoladi va 1950-yillarning boshida erining toʻsatdan vafotidan keyin uni qoʻllab-quvvatlaydi.

Eva Islomni shoir va yozuvchi Muhammad Iqbolning „Islomda diniy tafakkurning qayta tiklanishi“ kitobi orqali oʻzida kashf etdi. Sorbonnada nasroniy tafsirini uch yil oʻrgangach, u musulmon boʻlishni tanladi. U oʻzining nasroniy ismining tarjimasi boʻlgan arabcha Hawwa (Havo) ismini oldi. Eva fors shoiri Jaloluddin Rumiy (1207—1273) ijodiga juda qiziqib, u orqali islomning tasavvufiy jihatidan xabardor boʻlgan. Keyinchalik u fors tilini oʻrganishni boshladi. Koʻp oʻtmay u Muhammad Iqbol va Rumiyning birinchi tarjimalarini fransuz tiliga nashr ettirdi.

1968-yilda Eva Parij universitetida Jalol Ud Din Rumiy asarida mistik mavzularda doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi. 1969-yildan 1973-yilgacha Qohirada Al-Azhar universitetida dars bergan. 1971-yilda u Makkaga haj ziyoratiga bordi va Madinaga ham tashrif buyurdi. 1972-yildan to vafotigacha u Rumiy yozgan va oʻzi yozgan islom, tasavvuf va darvishlar haqida yozgan asarlarining izohli tarjimalarini muntazam nashr etib bordi. 1990-yilda u Rumiyning „Masnaviy“ tarjimasini nashr etdi, 50 000 misra,1700 sahifadan iborat ulkan asar, birinchi marta fransuz tiliga tarjima qilingan.

Oʻzining ilmiy faoliyati bilan bir qatorda, Eva shaxsiy izlanishni davom ettirdi, bu uni soʻfiylik bilan shugʻullanadigan koʻplab shaxslar bilan tanishishga olib keldi, masalan, Amadou Hampâté Ba, Najm Oud Din Bammate, Cheikh Bentounès va Fauzi Skali. 1985-yilda Marokashda Skali orqali u tirik soʻfiy maʼnaviy yoʻlboshchisi Hamza al Qodiriy al-Butchichi bilan uchrashdi va u oʻlimigacha uning taʼlimotiga amal qiladi. U Fransiyada va chet elda Rumiy, Islom va Tasavvuf boʻyicha maʼruzachi sifatida ham faol boʻlgan. Bundan tashqari, u Fransiya madaniyati va televideniesi uchun bir nechta dasturlarni yozgan. 1998-yilda Turkiyadagi soʻnggi konferensiyasida u Konyada dafn etish istagini bildirdi.

Eva de Vitray-Meyerovich 1999-yil 24-iyulda Parijdagi Klod-Bernard koʻchasidagi kvartirasida vafot etdi. U Parij mintaqasidagi Tiais shahrida xususiy marosimda dafn qilindi. 2003-yilda uning qoldiqlarini Koniyaga koʻchirish choralari koʻrildi, bu 2008-yilda yakunlandi. 2008-yil 17-noyabrda Konyada Vitray-Meyerovichning tobutini dafn etish marosimi rasmiy marosim bilan birga boʻldi. Uning qabri Jaloliddin Rumiy maqbarasi roʻparasida joylashdi.

Nashrlar

Muallif sifatida 

 [Republished in 1986 and 1995, Albin Michel, coll. Spiritualités vivantes, 132.

Manbalar