Litva liti

Lit () — Litva Respublikasining 1922-yildan 1941-yilgacha va 1993-yildan 2014-yilgacha amalda boʻlgan pul birligi . 100 sentdan iborat ().

ISO 4217 tizimidagi xalqaro kod LTL hisoblanadi.

2015-yil 1-yanvarda Litva yevrozonaga kirdi, Litva milliy valyutasi litlar 1 yevro uchun 3,4528 lit kursida yevroni almashtirdi.

Tarixi 
Birinchi jahon urushidan keyin mustaqil Litva Respublikasida boshqa davlatlarning toʻlov vositalari muomalada boʻlgan (masalan, Germaniya sharqiy rubli).

Oʻzining yuridik emitent banki yoʻqligi sababli, Germaniya Sharqiy kredit idorasi (Darlehnskasse Ost) bilan tuzilgan shartnomaga koʻra, auxinas () deb nomlangan ostmarkalardan foydalanish boshlandi. 1922-yil oʻrtalarida Litvada markaning giperinflyatsiyasi tufayli savdo, moliya va kreditning normal faoliyati buzildi. Litva Seymi (yuqori qonunchilik organi) shoshilinch ravishda litni joriy etish va Litva Bankini tashkil etish toʻgʻrisida qonun qabul qildi.

1922yil 10-sentyabrda chiqarilgan vaqtinchalik banknotalar 25-sentyabrda muomalaga chiqarilgan. Lit 1-oktyabrda muomalaga kiritilgan. Litlarning oltin miqdori 0,1504602 g sof oltin etib belgilandi, bu AQSh dollari oltin tarkibining 1/10 qismiga toʻgʻri keladi. Auksinlarni litga almashtirish har hafta moliya vaziri tomonidan belgi va dollar nisbati hisobga olingan holda belgilangan kurs bo‘yicha amalga oshirildi. Dastlabki nisbat 175 edi : 1. Unda temir yoʻl va pochta tariflari, soliqlar, obligatsiyalar, jamgʻarma kassalari depozitlari va boshqalar qayta hisoblab chiqilgan. Angliya, Chexoslovakiya va Germaniyada banknotalar chop etilgan. 1925-yildagi tangalar ham xorijda zarb qilingan. 1936- va 1938-yillardagi tangalar Kaunasda zarb qilingan. Urushdan oldingi Litva qonunchiligi emissiyaning kamida uchdan bir qismini qimmatbaho metallar zaxiralari, qolgan qismini esa likvid qimmatli qogʻozlar qoplaganligini belgilab qoʻydi.

Litva SSSRga qoʻshilgandan soʻng (1940), 1941-yil 25-martdan boshlab lit Sovet rubliga almashtirildi.

Mustaqillik tiklanganidan soʻng, 1991-yil 5-avgustdan boshlab toʻlov vositasi sifatida vaqtinchalik pul „umumiy kuponlar“ qoʻllanila boshlandi. 1992-yil 1-oktyabrda ular yagona qonuniy toʻlov vositasi deb eʼlon qilindi.

Lit 1993-yil 25-iyunda muomalaga kiritilgan. Vaqtinchalik kuponlar 100:1 nisbatda oʻzgartirildi. Vaqtinchalik kuponlar 1993-yil 20-iyulgacha muomalada boʻlgan.

2015-yil 1-yanvardan boshlab Litvada qonuniy toʻlov vositasi yevro hisoblanadi, lit almashinuvi quyidagi nisbatda amalga oshiriladi: 1 yevro = 3,4528 lit. Lit va yevroning parallel aylanish davri 2015-yil 1-yanvardan 15-yanvargacha. Lit yevroga almashtirildi: pochta boʻlimlari va barcha banklar tomonidan — 2015-yil 1-martgacha, barcha banklar tomonidan — 2015-yil 30-martgacha, ayrim banklar tomonidan — 2015-yil 30-dekabrgacha. Ushbu sanadan keyin litlar faqat Litva banki tomonidan almashtiriladi, almashinuvning amal qilish muddati belgilanmagan.

Birinchi Respublika Liti

Tangalar

Banknotalar

Zamonaviy lit

1991-yil tangalari

1997-2014-yillardagi tangalar 
Litva banki 1991, 2000, 2003 va 2008-2014 yillarda tangalarning rasmiy toʻplamlarini chiqargan. 1991, 2000 va 2003 yillar toʻplamlarida faqat tegishli chiqarilgan yil tangalari, 2008, 2009 va 2014 yillar toʻplamlarida 1991 yildagi 1, 2 va 5 sentlik tangalar, 2010-2014 yillardagi esdalik tangalari mavjud edi.

Esdalik tangalari 
Litvaning birinchi esdalik tangasi 1938-yilda davlat mustaqilligining 20 yilligi sharafiga muomalaga chiqarilgan. Hozirgi vaqtda Litva Banki esdalik va yubiley tangalarni qimmatbaho (oltin — 1, 10, 50, 100, 500 lit, kumush — 5, 10, 50, 100 lit va 200 litlik bimetalik tangalar) va qimmatbaho boʻlmagan (melxior — nominal qiymati 1 va 10 lit, bimetalik nominal qiymati 2 lit va shimoliy oltindan nominal qiymati 25 lit boʻlgan) metallardan zarb qiladi. Litva mustaqilligi tiklanganidan soʻng chiqarilgan birinchi tangalar Doro va Girenaning transatlantik parvozining 60 yilligiga va Papa Ioann Pavel II ning Litvaga tashrifiga bagʻishlangan edi. Barcha tangalar Litva zarbxonasida zarb qilingan.

Hammasi boʻlib, litlar mavjud boʻlgan davrda 111 xil tangalar chiqarilgan, shu jumladan, 15 tasi melxiordan, 2 tasi shimoliy oltindan, 12 tasi bimetalik (melxior + mis), 69 tasi 925 probali kumush, 12 tasi 999 probali oltin va 1 — bimetalik (oltin + kumush) dan yasalgan.

Banknotalar

Qiziqarli faktlar 

 1991 yilda Litva mustaqilligi tiklanganidan keyin birinchi banknotalar muomalaga chiqarildi. Shu bilan birga, 50 lit nominallari xato bilan chiqarildi — unda Vilnyus sobori tasvirlangan, markazda, Avliyo Yelena haykali joylashgan. 1991-yilgi banknotda muqaddas Yelena chap qoʻlida xochni ushlab turadi, lekin aslida u oʻng qoʻlida xochni ushlab turadi.
 1993-yildagi 10 litlik banknotda Shimoliy Amerika va Yevropa konturlari sezilarli darajada oʻzgargan.
 1000 litlik banknotalar 1991-yilda chop etilgan, ammo muomalaga kiritilmagan.

Valyuta kursi rejimi 
1994-yil 1-apreldan 2002-yil 31-yanvargacha litlar dollarga nisbatan 4:1 nisbatda, 2002-yil 1-fevraldan boshlab yevroga nisbatan o‘sha davrda o‘rnatilgan 3,4528:1 nisbatda o‘zgarmagan holda bog‘landi. Litvada umumiy Yevropa valyutasi kiritilgunga qadar. Ushbu vazifani amalga oshirish uchun 2004-yil 28-iyundan boshlab litalar Yevropa valyuta kursi mexanizmiga kiritilgan. Rasmiy ravishda, ushbu mexanizmga kiritilgan valyuta kursi belgilangan kursdan 15 % dan ortiq chetga chiqa olmaydi; yevroga bogʻlangan paytdan boshlab, litning berilgandan haqiqiy ogʻishi 0 % ni tashkil etdi.

Manbalar