MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
South Park

South Park (Janubiy Park; talaffuzi: /saʊθ pɑːrk/) Trey Parker va Matt Stone tomonidan yaratilgan Amerika multserialidir. Comedy Central kanalida 1997-yildan beri efirga uzatiladi. Serial mashhur shaxslar va voqealarni mutoyiba va satira yordamida parodiya qiladi.

Multserial asosida 1999-yilda South Park: Bigger, Longer & Uncut nomli toʻliq metrajli animatsion film ham ishlangan.

Mazmuni 
Serialdagi voqealar Colorado shtatining South Park shaharchasida boʻlib oʻtadi. Bosh qahramonlar oʻlaroq toʻrt nafar maktab bolasi — Stan, Kyle, Eric va Kennylar qatnashadi. Multfilm ijtimoiy, diniy, siyosiy muammolarni hajv bilan yoritadi, illatlarni fosh qiladi (masalan, NAMBLA haqidagi qismda bachabozlik qattiq tanqid ostiga olingan). Serialda tez-tez soʻkinish eshitilishi va jinsiy aloqaga oid mavzular eslatilishi tufayli 18 yoshdan kichik boʻlganlarga tavsiya etilmaydi.

Ishlab chiqarish 
Multfilm ikki oʻlchamli sodda animatsiyadan iborat. Avval boshda Parker va Stone rangli qogʻozlarni qirqish bilan serialni ishlab chiqarishgan boʻlishsa, hozirda kompyuter grafikasi yordamidan foydalanishadi.

Asosiy qahramonlar 
 Stan Marsh (Trey Parker ovoz bergan) — „oʻrtacha amerikalik bola“. Kylening yaqin doʻsti.
 Kyle Broflovski (Matt Stone ovoz bergan) — aqlli, mantiqli bola. Yahudiy boʻlgani uchun Cartman bilan munosabatlari yomon.
 Eric Cartman (Trey Parker ovoz bergan) — xudbin, irqchi, agressiv bola. Toʻladan kelgan, lekin „semiz“ ekanligini tan olmaydi.
 Kenny McCormick (Matt Stone ovoz bergan) — soʻkingʻich bola. Olovrang anoragi ogʻzini yopib turgani uchun nima deyotgani aniq eshitilmaydi. Qashshoq oila farzandi. Serialning koʻp qismlarida oʻladi (keyingi qismlarda esa uni yana uchratish mumkin).
 Chef (Isaac Hayes ovoz bergan) — South Park maktabi oshpazi. Ayollarga oʻch.
 Herbert Garrison (Trey Parker ovoz bergan) — maktab oʻqituvchisi. Jinsiy moyilligi xilma-xil (multserial davomida u ham geteroseksual, ham gomoseksual munosabatlarda boʻlgan) va shu yuzdan ikki marta jins almashtirish amaliyotidan oʻtgan.
 Janob Mackey (Trey Parker ovoz bergan) — maktabb ruhshunosi. Bolalarga alkogol va giyohvand zarari haqida uqtirgan boʻlsa-da, uning oʻzi araqxoʻr va nashaxoʻr boʻlib ketadi. Biroq koʻp oʻtmay bu odatlarini tashlaydi.

Qismlar

Manbalar

Havolalar 
 South Park Studios

AQSh teleseriallari
Animatsion teleseriallar
South Park
Comedy Central dasturlari
Ingliz tilidagi televizion shoular
1990-yillar teleseriallari
1990-yillar animatsion teleseriallari
2000-yillar teleseriallari
2000-yillar animatsion teleseriallari
2010-yillar teleseriallari
2010-yillar animatsion teleseriallari
2020-yillar teleseriallari
2020-yillar animatsion teleseriallari
LGBT mavzuli teleseriallar
Tanosub

Tanosub - sheʻr baytlarida bir-biriga bogʻliq va bir-biriga yaqin tushunchalarni anglatuvchi soʻzlarni qoʻllash sanʻati. Biror narsani oʻylaganimizda koʻz oldimizga uning belgilari, xususiyatlari keladi. Masalan, quyosh haqida gap ketganda, avvalo, uning nur sochishini xayolga keltiramiz, yuz deganda uning bilan bevosita bogʻliq koʻz, qosh, lab, ogʻiz kabilar xayolda jonlanadi. Bir manzarani shular yordamidagina toʻlaroq tasavvur qilamiz. Sheʻriyatda ham shunday. Shoir biror hodisani tasvirlar ekan, maʻno jihatidan unga yaqin soʻzlarni ishlatadi va bu uning yorqinroq, ishonchliroq tasvirlanishiga yordam beradi. Misol uchun quyidagi baytni keltirish mumkin:

                               Chaqilgʻoch barqi ishqi jovidoniy,
                               Yetishgach bir sharar kul aylar oni.

Barq (chaqmoq), sharar (uchqun), kul bir-biriga bogʻliq, biri ikkinchisini taqozo qiluvchi tushunchalar. Undan oldindi baytda harorat, xas, oʻt soʻzlari kelgan edi. Yaʻni majoziy ishq oshiqni gʻamga soladi, ishq harorati uning tanini qovjiratib xashakka aylantiradi. Shunda ilohiy ishq chaqmogʻi chaqiladi-yu, undan tushgan uchqun oshiq tanini yondirib, kul qiladi. Bu yerdagi maʻnodosh soʻzlar oʻzining ichki tartibiga ham ega. Yana boshqa misollar:

                               Zuljing cheriki jamol mulkin
                               Oldi koʻzung ittifoqi birla.  (Atoiy)

                        Uzun sochingdin uzmasmen koʻngulni,
                        Ayoqing qanda boʻlsa boshim anda.     (Atoiy)

Sheʼriyat
Badiiy sanʻat turlari
Muxammas

Muxammas (arab. مخمس — beshlik) — sharq sheʼriyatidagi sheʼriy shakllardan, qofiyalanish tartibiga koʻra tuzilgan sheʼr. M.ning har bir bandi 5 misradan iborat boʻlib, a—a—a—a—a, b—b—b—b—a, v—v—v—v—a, baʼzan esa a—a—a—a—a, b—b—b—a—a tarzida qofiyalanadi. Bandlarning oxirida shoirtaxallusi keltiriladi. M. 1bandining 5misrasida qofiya sifatida qoʻllangan soʻz shu misra boʻylab 2—3-marta takrorlanadigan namunalari ham uchraydi (mas, Dilkash, Komil Xorazmiy, Feruz, Muazzamxon va boshqa ijodida). M.ning 2 turi bor: tabʼi xud (mustaqil) va tazmin (taxmis). Birinchisida barcha beshlik miyeralar bir muallifniki, ikkinchisi (taxmis)da ijodkor bironta ustoz, zamondosh shoir yoxud oʻz gʻazallari baytlarining har birini beshlik bandlarga aylantiradi. Ikki shoir misralari payvandidan iborat sheʼr paydo qilinadi. Gʻazalning har bir bayti oldidan oʻzining uch misrasini qoʻshadi. M. shoir uchun fikr-kechinmalarini chuqurroq ifodalash, bo-shqa shoirlar bilan musobaqalashish, kuch sinash, bahslashuv vositasi boʻlgan.

M.ning oʻzbek sheʼriyatidagi ilk namunalari Hofiz Xorazmiy va Gadoiy devonlarida uchraydi. Navoiy davrida uning tazmin namunalari yaratilgan. M. navislik, ayniqsa 17-asrdan boshlab tez rivojlangan. Mashrab, Vafoiy, Uvaysiy, Nodira, Mahzuna, Munis, Furqat, Xiromiy, Muqimiy va boshqa shoirlar mumtoz M.lar yaratganlar. M. 20-asr sheʼriyatida ham anʼana sifatida davom etdi. Mas, Sobir Abdulla, Char-xiy kabi shoirlar boshqa shoirlarning gʻazallariga M.lar bogʻlaganlar.

Manbalar 

 

Sheʼriyat
Loose

Musiqiy albom right|300px
 Nomi = Loose
 Tip = albom
 Ijrochi = Nelly Furtado
 Reliz = 20 iyun 2006
 Janr = pop
 Davomiyligi = 63:42
 Leybl = Geffen Records/Mosley Music Group
 Prodyusserlar = Timbaland va Danja

Loose — Nelly Furtado guruhining uchinchi studiyaviy albomi, relizi 2006-yil 20 iyun. Birinchi singl — Promiscuous treki, keyingisi — Do It.

Trek-list 
 Afraid
 Maneater
 Promiscuous
 Glow
 Showtime
 No Hay Igual
 Te Busqué
 Say It Right
 Do It
 In God's Hands
 Wait For You
 All Good Things (Come to an End)

Video-kliplar 

 Promiscuous
 Maneater
 No Hay Igual
 Say It Right
 All Good Things (Come to an End)
 In God's Hands
 Do It

2006-yil albomlari
Alliteratsiya

Alliteratsiya (Tavze) — sheʼrda, jumlada, bandda va qisman nasriy asarlarda ham bir xil undosh tovushlarning takrorlanishi. Tovushlar ohangdorligi, asosan bir xil tovushlarning takrorlanishidan hosil boʻlgan ohangdorlik alliteratsiya deb yuritiladi.

Alliteratsiya (lot. ad ga, da, littera — harf) — qarang Saj. 

Misol:                                                                                                                                                                                                                                                            
                        Qaro qoshing, qalam qoshing, 
                        Qayiq qayrilma qoshing, qiz, 
                        Qilur qatlimga qasd, qayrab 
                        Qilich qotil qaroshing, qiz… 

                                                                 (Erkin Vohidov)

Adabiyot
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari

Manbalar
Anafora

Anafora (takror) - sheʻr yoki banddagi misra, gaplarning boshidagi soʻz yoki soʻz birikmasining boshqa misralar boshida aynan takrorlanib kelishi.

Misol:             Endi odam quldek sotilmas, 
                        Endi odam oʻtga otilmas, 
                        Endi unga qafas boʻlmas jon, 
                        Endi dunyo boʻlmaydi zindon.

                                       (Hamid Olimjon "Zaynab va Omon"dagi Sobir gapi)

Adabiyot
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
Antifraz

Antifraz - shaxs yoki narsaga xos xususiyatni kulgi ohangi bilan inkor qilish. Bunda soʻzlarning asl emas, teskari maʻnosi nazarda tutiladi.

Misol:
                                          Erkalanib yotadi 
                                          U vatan tuprogʻida 
                                          Yosh bola yotganiday 
                                          Onaning quchogʻida 

                                                (Hamid Olimjon)

Bu birikmalar aslida ijobiy maʻnoni bildiradi, bu yerda salbiy maʻnoda qoʻllangan.

Adabiyot
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
Antiteza

Antiteza (qarshilantirish) - badiiy asarda voqea yoki tushunchalarni bir-biriga qarshilantirish orqali bir-biriga zid tushunchalarni yaqqol ifodalash va ularga qiyosiy xarakteristika berish.

Misol: 

Adabiyot
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
Apostrofa

Apostrofa (yunoncha: ἀποστροφή) jonlantirishning bir koʻrinishi boʻlib, jonsiz narsa yoki hodisaga jonli narsa hodisadek murojaat qilish yoxud yoʻq shaxsga xuddi bordek qarash. 

Misol:

		                  Goʻzal oy, senga bir gap 
		                  Demakka hoʻp hayronman 
		                  Bemahal toʻlganingdan 
		                  Toza ham pushaymonman. 

                                                                        (Hamid Olimjon)

Manbalar 
Adabiyot
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
Irsoli masal

Irsoli masal - sheʻrda maqol, matal, hikmatli soʻzlarni muayyan maqsad bilan ishlatish usuli.

Misollar:
                               Xunob ichar vaqtimda xush kelding, koʻngilkim, xalq aro, 
                                                Yaxshi masaldirkim: "Kechir yaxshi kishi osh ustina". 

                                                                                                                        (Ogahiy)

                                                Sabr qilsang gʻoʻradin halvo bitar, 
                                                Besabrlar oʻz oyogʻidin yitar. 

                                                                                                                        (Gulhaniy)

Sheʼriyat
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
Istiora

Istiora (arabchadan „qarzga olish“) yoki metafora (yunonchadan „koʻchirish“) — asarlarda soʻzni oʻz maʼnosidan boshqa bir maʼnoda, yaʼni majoziy maʼnoda qoʻllash sanʼati. Bu sanʼat soʻz maʼnolari koʻchishining bir turi boʻlib, u narsa va hodisalar oʻrtasidagi oʻxshashlikka asoslanadi. Shu jihatdan istiora tashbih sanʼatiga yaqin turadi. U koʻpincha tashbihi kinoyaga, yaʼni mushabbihi tushirilgan tashbihga teng keladi. Adabiyotshunoslikda istiora tashbihdan kuchli sanaladi.

Istiora — badiiy tasvir vositasi, koʻchim. Istiora 2 narsa oʻrtasidagi oʻxshashlikka asoslanadi. U oʻxshatilgan va oʻxshagan unsurlardangina tashkil topadi. Mas, sarv qomat, ohu koʻz. Istiorada sher, yoʻlbars va boshqa kuchli, jasoratli hayvonlarga xos ayrim xususiyatlar, oq, qora sifatlaridagi yaxshilik, yomonlik maʼnolari insonlarning ayrim hislatlarini taʼkidlab koʻrsatish uchun koʻchiriladi (sher yurak, oq koʻngil, qora qalb va hokazo).

Istiora badiiy asarlarda aks etayotgan narsa, voqea, hodisalarning aniq, ravshan gavdalanib turishida, obrazlar tavsiflarining yorqin berilishida, asar joziba kuchining oshishida nihoyatda muhim oʻrin tutadi. Istioraning 2 turi mavjud: 1) ochiq istiora. Masalan, „Mening qoʻlim yetmagan yulduz, Tushlarimda seni koʻrgayman“ (Abdulla Oripov). Bunda sevimli yor — maʼshuqa „yulduz“ga oʻxshatilgan. Oʻxshagan tushirib qoldirilgan, oʻrniga oʻxshatilgani berilgan; 2) yopiq istiora. Masalan, „Qolgan soʻzlar tutqizmadi oʻz baridan“ (G'.G'ulom). Bunda „soʻzlar“ odamga oʻxshatilgan. Oʻxshatilgan tushirib qoldirilgan va oʻxshagan berilgan.

Misollar 
Alisher Navoiyning „Furqatingdin zaʼfaron uzra toʻkarmen lolalar, Lolalar ermaski, bagʻrimdin erur pargolalar“ baytidagi „sariq yuz“ maʼnosidagi „zaʼfaron“ soʻzi sodda istioraga, „qonu yosh toʻkaman“ maʼnosidagi „toʻkarmen lolalar“ iborasi murakkab istioraga misol boʻla oladi.

Yana boshqa misollar:
 Keldi ochilur chogʻi oʻzliging namoyon qil, 
 Parchalab kishanlarni har tomon parishon qil.
 (Hamza)

 Sheryurakli bu Lochin
 Qoqib qanot-qulochin,
 Quzgʻunlardan asradi
 Elning xotin-xalajin.
 (Maqsud Shayxzoda „Kapitan Gastello“)

Bunda Lochin — kapitan Gastello, quzgʻunlar — fashistlar maʼnosida ishlatilgan.

 Koʻni soʻz irig ul kim aymish, temish,
 Angar toʻpqu idtim, tikan chogʻlamish.
 (Yusuf Xos Hojib „Qutadgʻu bilig“)

 (Maʼnosi: Kim aytsa, desa ham toʻgʻri soʻz dagʻaldir, (yaʼni keskin)
 Unga ipak gazmol yubordim, u esa tikan tugib yubordi)

Bu yerdagi ipak gazmol — taklif, tikan — rad etishdir.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Qoʻngʻurov P., Oʻzbek tilining tasviriy vositalari, T., 1977.

Adabiyot
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
Jonlantirish

Jonlantirish - odamlarga xos boʻlgan xislatlarni jonsiz predmetlar, tabiat hodisalari, hayvon, parranda, qush kabilarga koʻchirish orqali hosil boʻladigan tasvir usuli.

Jonlantirish — q. Reanimatsiya.

Misol:

                        Bunda qorning taglarida qish, 
                        Bahor uchun soʻzlaydi olqish.

                                                                        (Hamid Olimjon)

                                                Erta tong shamoli sochlarin yoyib, 
                                                Yonimdan oʻtganda soʻrab koʻraman. 
                                                Aytadir: bir koʻrib, yoʻlimdan ozib, 
                                                Togʻu toshlar ichra istab yuramen!

                                                                        (Choʻlpon "Goʻzal")

Turlari 
Jonlantirishning 2 xil ko'rinishi bor.

 Tashxis - jonsiz narsalarni jonlantirish. Oʻzbek mumtoz sheʻriyatida koʻp qoʻllanuvchi sanʻatlardan biri tashxisdir. Tabiat manzaralari, jonzotlar, hayotdagi turli buyumlar va tushunchalarning insonga xos boʻlgan fazilatlar, belgilar bilan jonlantirilib, shaxsga mansub xususiyatlar bilan toʻyintirilib berilishi sheʻriyat ilmida tashxis sanʻati deyiladi. Masalan, bogʻ, sahro, bulut, yomgʻir, hilol, yulduz, quyosh, gul, chumoli, ohu, tun, sabo, may, qadah, qalam, qogʻoz va hokazolarni insonga xos boʻlgan xususiyatlar bilan jonlantirish orqali shoir oʻz asarida chiroyli va nafis obrazlilikka erishadi.
 Intoq - nutqsiz narsalarni nutq egasi sifatida tasvirlash.

Misol:

                        Shaftoli der, kulib: kuz choqlari 
                        Sharbat bilan lim-lim toʻlamun. 
                        Yemagan armonda, yegan darmonda. 
                        Ming dardingga shifo boʻlaman. 
                 Yaprogʻiga berkinib olib, 
                - Suqing kirar, koʻp nazar solma! 
                Qizil yuzlarimdan bir oʻpganning 
                Armoni yoʻq, der yoqut olma.

                                                                        (Uygʻun "Kuz qoʻshiqlari")

Manbalar 

Adabiyot
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
Metonimiya

Metonimiya - ikki tushuncha oʻrtasidagi yaqinlikka asoslangan oʻxshashsiz koʻchim. Metonimiyada biror narsa yoki voqea-hodisaning nomi boshqasiga koʻchiriladi, biroq bu nomlash narsalar oʻrtasidagi oʻxshashlikka emas, balki ular oʻrtasidagi yaqinlikka, aloqadorlikka asoslanadi.

Masalan: Barmog'imni kesib oldim

Turlari 
Bu koʻchim bir qancha koʻrinishlarga ega:

1. Kishi yoki narsaga xos xususiyat oʻsha kishi yoki narsaning nomiga oʻtkaziladi:

                Ahyon-ahyon gazetlarda koʻrinasan, 
                Oʻqiguncha yopishaman juda jazman. 

                                                                (Gʻafur Gʻulom)

2. Muallifning nomi uning asari oʻrnida qoʻllaniladi:

                Fuzuliyni oldim qoʻlimga, 
                Majnun boʻlib yigʻlab qichqirdi... 

                                                                (Hamid Olimjon)

3. Biror narsaning harakati yoki uning natijasi shu harakatni bajaruvchi qurolning nomiga koʻchiriladi: Uning perosi qasos oʻti bilan yonadi.

4. Biror narsani u yasalgan material bilan almashtirib ataladi:

                Poʻlat qush ham qomatin rostlab, 
                Bulutlarni etar tumtaraq. 

                                                                (Hamid Olimjon)

5. Maʻlum joydagi kishilar maʻnosi shu joyga koʻchiriladi: Majlisga butun qishloq keldi. (Abdulla Qahhor)

Adabiyot
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
Murabbaʼ

Murabbaʼ (ar. "toʻrtlik") - oʻzaro qofiyalangan toʻrt misralik band usulida yozilgan sheʻr.

Qofiyalanishi: a-a-a-a, b-b-b-a, d-d-d-a...

Murabba (arab. — toʻrtlik) — sharq sheʼriyatidagi lirik janrlardan; qofiyalanish tartibi asosida tuzilgan sheʼr. Musammat turiga mansub boshqa sheʼr shakllariga oʻxshash a—a—a—a, b—b—b—a, v—v—v—a tartibida qofiyalanadi. Misralar soniga koʻra har bir bandi ruboiy va tuyuklarga oʻxshasa ham, bir necha toʻrtlik bandlar tarzida tuzilib, bir asarni tashkil etishi, aruzning turli vaznlarida yozilishi va oxirgi toʻrtlikda shoir taxallusining koʻrsatilishi kabi xususiyatlari bilan ulardan farq qiladi. M. eng qadimiy shakllardan boʻlib, mustaqil toʻrtliklar shaklidagi namunalari "Devonu lugʻotit-turk", "Qutadgʻu bilig" asarlarida uchraydi. Musammat-M., hikmat M. shaklidagi ilk namunalari Axmad Yassaviyning "Devoni hikmat"ida keltirilgan. 16-asrdan boshlab Fuzuliy, Mashrab ijodi bilan M. rivojining yangi bosqichi koʻzga tashlanadi. Bu shoirlar orifona va oshiqona gʻazallarga xos gʻoyaviy va badiiy xususiyatlarni musammat-M.larga singdirdilar. Ularning anʼanalarini Ogahiy, Muqimiy, Bayoniy, Avaz kabi 19-asr shoirlari ijodiy davom ettirdilar. Ayniqsa, Muqimiy bu janr rivojiga alohida hissa qoʻshdi. M. xalqona sheʼr shakllaridan biri sifatida 20-asr sheʼriyatida ham rivojlantirildi.

Misol: Yorga yetar kun bormu, yoronlar

          Hamdu sanolar aytay xudogʻa,          -a 
          Yorga yetar kun bormu, yoronlar?       -b 
          Yetgaymu dodim nozuk adoga,          -a 
          Yorga yetar kun bormu, yoronlar?     -b 
          Shum toleimdan koʻrdum jafoni,       -d 
          Zolim raqiblar koʻrdi vafoni,               -d 
          Holim soʻr emdi, bergil davoni         -d 
          Yorga yetar kun bormu, yoronlar?     -b

                                                   (Mashrab)

Manbalar 

    

Sheʼriyat
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
Musaddas

Musaddas () - har bir bandi olti misradan iborat boʻlgan sheʻr. Musaddaslar ikki xil boʻladi. Musaddas, shuningdek, musammat xillaridan biri. Aruzningturli vaznlarida, turli mavzularda yoziladi, a-a-a-a-a-a, b-b-b-b-b-a, v-v-v-v-v-asr.. yoxud takror, tarje misralari, baytlari boʻlsa — a-a-a-a-a-a, b-b-b-b-b-a, v-v-vv-v-a; a-a-a-a-a-a, b-b-b-b-a-a, v-v-v-v-a-a tarzida qofiyalanib keladi. Musaddas ham musammatlarning boshqa xillaridagi kabi shoir yoxud ikki shoir taxallusi keltiriladi. Shu taxalluslarga qarab Musaddas sheʼr mustaqil yoki tazmin usulida yaratilganligi aniqlanib olinadi. Birinchi usulda shoir oʻzining miyeralaridan iborat oltiliklar yaratadi. U sheʼriy devon, majmua va bayozlarda baʼzan "tabʼi xud (oʻzining) Musaddas" izohi bilan berilgan. Ikkinchi usulda esa shoir oʻziga yoqqan ustoz yoki zamondosh shoir yoxud oʻz gʻazalidan tanlab, shu gʻazal baytlari oldidan unga toʻrt-toʻrt yangi miyeralar qoʻshib, gʻazal baytlarini oltiliklarga aylantirganlar. 17—20-asrlarda yashab ijod etgan shoirlardan Mashrab, Nishotiy, Huvaydo, Amiriy, Ogahiy, Nodira, Furqat, Avaz, Sidqiy Xondayliqiy, Tabibiy, Kamiy va boshqa M.lar yozishgan. Oʻzbek sheʼriyatidagi M.lar orasida, ayniqsa, Furqat qalamiga mansub "Sayding qoʻyaber, sayyod", "Etmadim", "Uch harobotiy" M.lari davr ruxining ifodalanishi, ijtimoiy mazmunining chukurligi, poetik jihatlarining oʻziga xosligi bilan ajralib turadi.

 Mustaqil yaratilgan musaddaslar.
 Oʻzga shoir tomonidan yaratilgan gʻazallarning vazni va qofiyasiga mos yaratilgan musaddaslar.

Qofiyalanishi: a-a-a-a-a-a, b-b-b-b-b-asr.. yoki a-a-a-a-a-a, b-b-b-b-a-asr..

Misol: Sayding qoʻya ber, sayyod...

Sayding1 qoʻya ber, sayyod, sayyora ekan mendek,           -a 
Ol domini2 boʻynidin, bechora ekan mendek,                       -a 
Oʻz yorini topmasdan ovora ekan mendek,                             -a 
Iqboli nigun, baxti ham qora ekan mendek,                           -a 
Hijron oʻtidin jismi koʻp yora ekan mendek,                          -a 
Kuygan jigari-bagʻri sadpora ekan mendek.                          -a

Kes rishtanikim, qilsun chapaklar otib jasta3,                     -b 
Hajrida alam tortib, boʻldi jigari xasta,                                    -b 
Togʻlarga chiqib boʻlsun yori bilan payvasta,                        -b 
Kel, kuyma balo domi birla ani pobasta4.                                -b 
Hijron oʻqidin jismi koʻp yora ekan mendek,                            -a 
Kuygan jigari - bagʻri sadpora ekan mendek.                          -a

                                                                                 (Furqat)

1 - ov        2 - tuzoq        3 - asta        4 - oyog'i bog'li, tutqundir

Manbalar 

Sheʼriyat
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
Zulqofiyatayn

Zulqofiyatayn (ar. ذوالقافيتين – ikki qofiyali) – qofiya bilan bogʻliq sheʼriy sanʼatlardan biri, ikki qofiyaga asoslangan sheʼriy sanʼat. 

Bunda bir bayt tarkibida asosiy qofiyadan tashqari yana bitta qofiyadosh soʻzlar juftligi keltiriladi. 

Zulqofiyatayn sheʼrning ifodaliligini oshirib, musiqiyligini kuchaytiradi. Shoirdan katta mahorat va sanʼatkorlikni talab qiladi. Alisher Navoiy sheʼriyatida bu badiiy sanʼatdan koʻp bilan foydalanilgan.Lola qadahini toshqa urdung,

Jola guharini boshqa urdung.

(“Layli va Majnun” dostonidan)Baʼzan zulqofiyataynda qofiyalar oʻrtasiga hojib tushib qolishi mumkin. Bunda u zulqofiyatayni mahjub deb ataladi. Oldingi soʻzda tajnis ishlatilsa hojibga, keyingi soʻzda qoʻllansa, radifga oʻxshab ketadi.Hazin Farhod shugʻlin ayla shirin,

Ki tobqoysen nigori oʻyla Shirin.

(“Farhod va Shirin” dostonidan)Bu yerda tajnis radif emas, qofiya boʻlib kelmoqda.

Manbalar 

Adabiyot
Oʻzbek badiiy sanʻat turlari
Navoiyshunoslik
Qutb yogʻdusi

Qutb yogʻdusi yoki shimol yogʻdusi  — atmosferaning yuqori siyrak qatlamida hosil boʻladigan yorugʻlanish. Shimoliy kengliklarda u aurora borealis (Qadimgi Rim mifologiyasida Avrora - shom maʼbudasi, yunonchada borealis - "shimoliy shamol") deyiladi. Aurora borealis koʻpincha sentyabr-oktyabr hamda mart-aprel oylarida kuzatiladi. Janubiy yarimshardagi qutb yogʻdusi esa aurora australis (lotincha australis - "janub") deyiladi.

Shakllanishi 
Qutb yogʻdulari zaryadli zarrachalar - ionlarning Yer magnitosferasiga (yer sathidan taxminan 80 km balandlikda) sekundiga 300–1200 km tezlikda kelib urilishi natijasida paydo boʻladi. Bu ionlar Quyosh shamoli deb ataluvchi plazma oqimida keladi. Ionlar odatda 1-15 keV darajasigacha energiya tashiydi; va bu energiya atmosferadagi gaz atomlariga urilib, ularning energiya darajasini koʻtaradi. Natijada zarbaga uchragan atomlar foton chiqara boshlaydi (bu hodisani neon lampalarida ham kuzatish mumkin). Qoʻzgʻalgan atomlar odatda kislorod boʻlgani uchun, qutb yogʻdulari atomar kislorod uchun xos yashil rangda (toʻlqin uzunligi 557.7 nm), past energiya sharoitida esa toʻq qizil rangda (630.0 nm) yorugʻlik chiqaradi. Har bir ion zarbasidan soʻng nafaqat fotonlar, balki elektronlar nurlanishi ham roʻy berib, elektronlar esa oʻz navbatida boshqa atomlarga urilib, ulardan ham foton va elektron chiqarib, hodisa toki energiya tugaguncha davom etaveradi (0.5-1 sekund atrofida). Agar Quyosh shamoli intensiv boʻlsa, bu yogʻdular uzoq davom etadi. Yogʻdulardagi boshqa rangli toʻlqinlar azot atomlari va molekulalarining nurlanishi oqibatida hosil boʻladi.

Koʻrinuvchi yorugʻlikdan tashqari, qutb yogʻdulari infraqizil, ultrabinafsha va hatto rentgen nurlanishlarini ham yuzaga keltiradi. Lekin ultrabinafsha va rentgen spektrdagi toʻlqinlar atmosferada yutilib ketadi, shuning uchun ularni faqat koinotdan kuzatish mumkin.

Manbalar 

Atmosfera
Elektromagnetizm