MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
2011 AFC Chempionlar Ligasi guruh bosqichi

Osiyo Chempionlar Ligasi 2011-yilgi turnirida 32 jamoa guruh bosqichida ishtirok etadi: 16 jamoa G'arb va 16 jamoa Sharq Osiyodan. Ulardan 30 jamoa to'g'ridan tog'ri guruh bosqichida ishtirok etadi, 2 jamoa play-off orqali (bir jamoa G'arb va Sharq Osiyodan).

Guruh bosqichida 32 jamoa 8ta guruhga bo'lingan. Qur'a Kuala Lumpur, Malayziyada 7-dekabr 2010. 
Bitta mamlakatdan jamoalar bir guruhda qur'a qoidalari bo'ycha o'nay olmaydi.

Guruhlar

Guruh A

Guruh B

Guruh C

Guruh D

Guruh E

Guruh F

Guruh G

Guruh H

Manbalar

Havolalar
AFC Champions League Official Page 
AFC Champions League 2011 Competitions Regulations  
2011 AFC Champions League Official Match Schedule  

AFC Chempionlar ligasi
Noemi

Noemi (tugʻilgan paytidagi ismi Veronica Scopelliti — 25-yanvar 1982, Rim) — Italiyalik qoʻshiqchi.

Diskografiya

Albomlar 
 2009 - Sulla mia pelle (#3 Italiya - #44 Yevropa)
 2010 - Sulla mia pelle (Deluxe Edition) (#3 Italiya - #42 Yevropa)
 2011 - RossoNoemi (#6 Italiya)

Extended play 
 2009 - Noemi (#8 Italiya - #97 Yevropa)

Singllar 

 2009 - Briciole (#2 Italiya - #51 Yevropa)
 2009 - L'amore si odia (Noemi feat. Fiorella Mannoia) (#1 Italiya - #34 Yevropa)
 2010 - Per tutta la vita (#1 Italiya - #42 Yevropa)
 2010 - Vertigini
 2011 - Vuoto a perdere (#6 Italiya - #47 Yevropa)
 2011 - Odio tutti i cantanti
 2011 - Poi inventi il modo

Videokliplar 
 2009 - Briciole
 2009 - L'amore si odia (Noemi feat. Fiorella Mannoia)
 2010 - Per tutta la vita
 2011 - Vuoto a perdere
 2011 - Odio tutti i cantanti
 2011 - Poi inventi il modo

Sanremo musiqa festivali 
 2010 - 60° Sanremo musiqa festivali - Per tutta la vita

Mukofotlar

2009 
 Noemi (extended play) -  Sertifikatsiya: oltin (Sotuvlar: 50.000+)
 Wind Music Awards
 Briciole - Sertifikatsiya: oltin

2010 
 Per tutta la vita - Sertifikatsiya: platinaviy
 Wind Music Awards: L'amore si odia
 Wind Music Awards: Per tutta la vita
 Wind Music Awards: Sulla mia pelle

2011 
 Sulla mia pelle - Sertifikatsiya: 2× platinaviy (Sotuvlar: 140.000+)
 RossoNoemi - Sertifikatsiya: 2× platinaviy (Sotuvlar: 120.000+)
 Wind Music Awards: Sulla mia pelle
 Wind Music Awards: RossoNoemi
 Nastro d'argento: Vuoto a perdere
 Vuoto a perdere - Sertifikatsiya: platinaviy
 Premio Lunezia: Vuoto a perdere
 L'amore si odia - Sertifikatsiya: 2× platinaviy

Tour 
 2009 - Noemi tour: 
 2009/2010 - Sulla mia pelle tour I: 
 2010 - Sulla mia pelle tour II: , 
 2011 - RossoNoemi:

Leybl 
 Sony Music: 2009 – bugun

Havolalar 

 Noemiofficial.it
 Oficial Youtube 
 Arcadinoemi.it 
 Arca di Noemi Youtube
 Facebook noemiofficial
 Facebook arcadinoemi

Musiqa
Italyan qoʻshiqchilar
1982-yilda tugʻilganlar
25-yanvarda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Xitoy Respublikasi

Tayvan (台灣), Xitoy Respublikasi (中華民國), yoki Tayvan Respublikasi (台灣共和國) – Tinch okeanning davlat. Poytaxti – Taypey. Rasmiy til – xitoy (mandarin) tili. Aholi buddizm, daosizm va xristian dinlariga eʼtiqod qiladi. Pul birligi – Yangi Tayvan dollari.

Orol haqidagi dastlabki maʼlumotlar 1—2-asrlardagi Xitoy manbalarida uchraydi. 1590-yilda Tayvanni portugallar bosib olib, Formoza (goʻzal, nafis) deb ataganlar. 1624-yildan gollandlar nazoratida boʻldi. 1861-yilda ulardan ozod etilib, maʼmuriy jihatdan Xitoyning Futszyan provinsiyasi tarkibiga kiritildi. 1887-yilda esa alohida provinsiya qilib ajratiddi. 1894—95 yillardagi Yaponiya – Xitoy urushidan soʻng orol yaponlarga oʻtdi. Ikkinchi jahon urushida yaponlar yengilgach, Tayvan 1945-yilda Xitoyga qaytarildi. 1949-yilda XXR tashkil etilgach, magʻlub boʻlgan gomindanchilar Tayvanga oʻrnashib oldilar va „Xitoy Respublikasi hukumati“ni tuzdilar. Tayvanda amal qilinadigan konstitutsiyaga muvofiq Tayvan hukumati orolni 6 yil muddatga saylangan prezident boshkaradigan „Xitoy Respublikasi“ deb nomladi. XXR hukumati esa Tayvan maʼmuriyatiga „bir davlat – ikki sistema“ shaklini taklif etdi. Unga muvofiq orol tinch yoʻl bilan yagona Xitoy yurisdiksiyasi ostidagi oʻz ijtimoiy tizimiga ega maʼmuriy rn boʻlishi lozim. Tayvan hukumati esa bunga qarshi va u „bir mamlakat – ikki hokimiyat“ shaklini taklif etmokda. Tayvanning oliy boshqaruv organlari – Milliy majlis va 5 asosiy palata (yuan) dan iborat. Prezident, Milliy majlis va palatalar 6 yil muddatga saylanadi. 40 dan ortiq partiya roʻyxatga olingan, yetakchi partiyalar – demokratik progressiv partiya, gomindan partiyasi (Millatparvar partiya).

Ikkinchi jahon urushidan soʻng Tayvan iqtisodiy oʻsish va eksport boʻyicha dunyoda eng yuqori surʼatlarga ega boʻlib, iqtisodiy jihatdan kuchli maʼmuriy tuzilmaga aylangan. Hozirda Tayvan Sharqiy Osiyoning "Toʻrt kichik iqtisodiy ajdari – Koreya Respublikasi, Singapur va Syangan guruhidagi yangi industrial mamlakat hisoblanadi. 1991-yildan Osiyo Tinch okean iqtisodiy hamkorligi tashkilotiga aʼzo. Tayvanning yalpi ichki mahsuloti 270 mlrd. dollardan ziyod boʻlib, jahonda 20-oʻrinni egallaydi. Iqtisodiy oʻsish surʼati – 65,1%. Kompyuter, elektron uyroʻzgʻor apparaturasi, kiyimkechak, poyabzal, sport yaxtalari ishlab chiqarish. boʻyicha jahon xoʻjaligida yetakchi oʻrinni egallaydi. Tayvan elektronika tarkibiy kismlari, mebel, toʻqimachilik, metallurgiya, kimyo, aniq mashinasozlik mahsulotlarining yirik eksport qiluvchisi. Asosiy sanoat tarmoqlari: toʻqimachilik, radioelektronika, kemasozlik, oziq-ovqat, sement, oʻrmonyogʻochsozlik, poʻlat eritish. Yirik sanoat shaharlari: Taybey, Szilun, Taychjun, Gaosyun. Kamfara ishlab chiqarish. va eksport qilishda dunyoda 1oʻrinda. Hududining 24% ekin maydoni. Asosiy ekini – sholi, shuningdek, shakarkamish, batat, ananas ham yetishtiriladi; choy plantatsiyalari bor. Chorvachilikda qoʻy boqiladi. Baliq ovlanadi.

Tayvani dunyoning 15 davlati tan olgan (2020). Asosiy savdo hamkorlari – AQSH, Yaponiya, Syangan.

Xitoy Respublikasi
Chelak

Chelak — Samarqand viloyatining Payariq tumanidagi shahar (1981-yildan). Ilgari uning oʻrnida Oytamgʻali qishlogʻi boʻlgan. Chelak shahri Chelak tumani markazi sifatida hizmat qilgan boʻlsada, hozir Chelak tumani Payariq tumani qayta qoʻshilgani bois tuman markaz boʻlmasada, bir qancha maʼmuriy idoralarni oʻzida jamlagan. Chelak shahri Payariq tuman markazidan 8 km uzoqlikda joylashgan. Eng yaqin temir yoʻl stansiyasi — Samarkand (36 km). Aholisi 16,6 ming kishi (2000).

Xoʻjaliklari va aholisi Payariq kanalidan suv oladi. Shahardagi korxona va mikrofirmalar asosan, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Chelak paxta tozalash zavodi 800 dan ortiq ishchini ish bilan taʼminlaydi.Ch.da Oʻzbekiston —Rossiya „BaltimorChelak“ qushma korxonasi (tomat pastasi ishlab chiqaradi) faoliyat kursatadi. 6 savdo markazi, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, 4 umumiy taʼlim maktabi, 6 MTM, bolalar musiqa maktabi, Chelak Transport kasbhunar kolleji, 3 kutubxona, 4 madaniyat uyi, stadion, sport zali, markaziy kasalxona, 10 dorixona va boshqa tibbiy muassasalar bor. Ch. oʻzining pistasi xamda qurti bilan mashxur. Ch. shaxridan Buyuk ipak yoli oʻtgan hozirda u joydan bozor sifatida foydalaniladi. Xalqi samimiy ajoib muomalaga ega. Chelak. yaqinidagi Xartang qishlogʻida Buxoriy yodgorlik majmui barpo qilingan (1998). hozirda Al Buxoriy majmuasi atrofida keng uzgarishlar boʻlmoqda.

Manbalar 

Oʻzbekiston shaharlari
Samarqand viloyati shaharlari
1981-yilda tashkil topgan shaharlar
Payariq tumani
Robert Bunsen

Robert Wilhelm Eberhard Bunsen (talaffuzi: Robert Vilhelm Eberhard Bunzen; 31-march 1811 – 16-avgust 1899) olmon kimyogari boʻlgan. U Gustav Kirchhoff bilan birgalikda 1860-yili seziy, 1861-yili rubidiy unsurlarini ochgan. Bunsen gaz tahlili, fotokimyo, organoarsenik kimyo sohalarining kashshoflaridan biri boʻlgan. Yordamchisi Peter Desaga bilan hozirgacha laboratoriyalarda ishlatiluvchi Bunsen gorelkasini yaratgan.

Marburg (1838-yildan) va Geydelberg universiteti (1852— 89) professori. B. kumirpyx galvanik elementini ixtiro qilgan (1841).

Metall holdagi magniy, litiy, kalsiy, stronsiy va bariylarni elektroliz yoʻli bilan olgan. Gaz analizi usulini ishlab chiqqan. G. R. Krixgof bilan birga spektral analizga asos solgan. Gaz gorelkasi, yogʻ dogʻli fotometr, muz kalorimetri va boshqalarni kashf etgan.

Havolalar 
 Robert Wilhelm Bunsen 
 Bunsen va Kirchhoff  
 Robert Wilhelm Bunsen

Manbalar
Rebecca Black

Rebecca Renee Black (; 1997-yil, 21-iyun) amerikalik pop-qoʻshiqchidir. 2011-yili Friday ("Juma") nomli ashulasi orqali shuhratga erishdi. Qoʻshiq qattiq tanqidga uchradi, "eng yomon ashula", deb topildi. YouTubega ortilgan klip millionlab bora tomosha qilindi.

2011-yil 19-iyulida Rebecca yangi, My Moment ("Lahzam") ashulasini omma eʼtiboriga havola etdi. Yana tanqid qilindi, biroq avvalgi qoʻshigʻiga nisbatan bu ashula yaxshiroq qarshilandi.

Manbalar

Havolalar 
 Rasmiy sayti 
 Friday, YouTube

Amerikalik ayol qoʻshiqchilar
Amerikalik aktrisalar
Amerikalik ayol modellar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik bola qoʻshiqchilar
Amerikalik ayol pop-qoʻshiqchilar
Mirzaobod ijtimoiy iqtisodiy kasb hunar kolleji

Mirzaobod ijtimoiy iqtisodiy kasb hunar kolleji
Kollej 2001-yilda qurilib faoliyat koʻrsata boshlagan. Loyiha quvvati 540 oʻrinli. Kollej 200 oʻrinli talabalar turar joyiga, 150 oʻrinli oshxona, 150 oʻrinli kutubxona, 200 oʻrinli faollar zali, qishki sport zali, yozgi sport maydonchasi, 35 ta fan kabineti, 3 ta ustaxona, 2 ta kompyuter sinfi, 2 ta lingafon kabineti, fizika, kimyo va biologiya labarotoriya xonalari hamda maʼmuriy ish yuritish xonalari kabi moddiy texnika bazasiga ega. Shuningdek Axborot resurs markazi adabiyotlar fondi 23301 tani tashkil etadi, shundan 3334 tasi umumiy fanlar, 2197 tasi maxsus fanlar, 316 tasi elektron adabiyotlar va boshqa turdagi adabiyotlar bilan taʼminlangan.

Kollejda bugungi kunda quyidagi yoʻnalishlar mavjud: moliya, bank ishi, ijtimoiy muhofaza huquqshunosi, buxgalteriya hisobi, boshlangʻich taʼlim, transporlarda tahish va boshqarishni tashkil etish, kompyuter va kompyuter tarmoqlarini montaj qilish, sozlash va ishlatish hamda tikuvchilik ishlab chiqarish.

Kollej pedagog xodimlar soni 67 ta, shundan umumtaʼlim fan oʻqituvchilari 36 ta, pedagog ayollar soni 27 ta, bosh oʻqituvchi 2 ta, yetakchi oʻqituvchi 5 ta, katta oʻqituvchi 15 ta.

Kollejda jami oʻquvchilar kontingenti 1102 ta, shulardan 493 nafari qizlardir. 1 bosqichda 333 nafar, 2 bosqichda 375 va 3 bosqichda 394 nafar talabalar tahsil olishmoqda. 1 bosqichda 11 guruh, 2 bosqichda 11 guruh, 3 bosqichda 13 guruh, jami 35 ta guruh mavjud boʻlib, shulardan 7 tasi boshlangʻich taʼlim, 7 tasi transport vositalaridan foydalanish va taʼmirlash, 6 tasi bank ishi, 4 tasi moliya, 4 tasi buxgalteriya, 3 tasi xoʻjalik huquqiy faoliyati, 2 tasi kompyuter va kompyuter tarmoqlarini montaj qilish va 2 tasi tikuv va tikuvchilik trikotaj mahsulotlarini ishlab chiqarish texnologiyasi yoʻnalishlariga tegishlidir.

Kollejda ish yurutuvchi maʼmuriyat quyidagi tarkibdan tashkil topgan: 3 ta kafedra, 3 ta boʻlim, xotin qizlar qoʻmitasi, Kamolot YoIHH, Kasaba uyushmasi qoʻmitasi, oqsoqollar kengashi, uslubiy kengash, guruh rahbarlari kengashi, ota-onalar qoʻmitasi.

Kafedrlar: 1-Aniq va tabiiy fanlar kafedrasi, 2- Ijtimoiy gumanitar fanlar kafedrasi, 3-Ijtimoiy iqtisodiy fanlar kafedrasi. Boʻlimlar: Moliya-Iqtisod boʻlimi, Pedagogika boʻlimi, Avtotransport va ijtimoiy boʻlim.

Oʻzbekistondagi kollejlar
Monzón

Monzón Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan shahardir. Huesca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 155.01 km2. Aholisi — 17115 kishi (2010).

Havolalar 
 Rasmiy sayti

Ispaniya shaharlari
Rio-de-Janeyro

Rio-de-Janeyro (mahalliy toʻliq nomi: -{São Sebastião do Rio de Janeiro}-, talaffuzi: San Sebastyanu du Hiu de Janeyru; tarjimasi: yanvar daryosi) yoki qisqacha Rio Rio-de-Janeyro shtatining poytaxti boʻlib, Braziliyaning ikkinchi, Janubiy Amerikaning uchinchi, dunyoning 26-chi eng katta shahridir.

Rio deyarli ikki asr Braziliyaning poytaxti boʻlgan: 1763—1815-yillarda portugal mustamlakasi paytida, 1815—1821-yillarda Portugaliya, Braziliya va Algarves Birlashgan Qirolligi paytida hamda 1822—1960-yillarda mustaqil Braziliyada. Shaharga Cidade Maravilhosa ("Ajabtovur Shahar") degan laqab qoʻyilgan.

Rio-de-Janeyro — Braziliyaning jan.sharqiy qismidagi shahar, Atlantika okeanining Guanabara buxtasining gʻarbiy sohilida. RiodeJaneyro shtatining maʼmuriy markazi. Iqlimi tropik iklim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 26°, iyulniki 2G. Yillik yogʻin 1000 mm dan ortiq. Aholisi 5,85 mln. kishi (2000). Atrofidagi shaharlar bilan Katta R.deJ. aglomeratsiyasini tashkil qiladi. Shaharga bu yerga ilk bor 1502-yil 1 yanvda kelgan portugallar tomonidan 1565-yilda asos solingan va R.deJ. — Yanvar daryosi deb atalgan. Sababi ular Guanabara buxtasini nomaʼlum daryoning kuyilish joyi deb hisoblaganlar. 1531-yilda bu yerda fort qurilgan. Uzoq mudsat kichikroq qishloq boʻlgan. 17-asr oxiridan shahar tez oʻsa boshladi. 18-asr oʻrtalarigacha Janubiy Amerikaning qul savdosi markazi edi. 1763-yildan Portugaliya mustamlakasi boʻlgan Braziliya vitsekirolligi, 1822—89 yillarda Braziliya imperiyasi, 1889 — 1960-yillarda Braziliya Federativ respublikasi poytaxti. R.deJ. — mamlakatning yirik tashqi savdo portlaridan. Chetga kofe, shakarqand, teri, qimmatbaho yogʻoch, ruda, paxta, meva chiqariladi, chetdan kumir, neft, sement, mashinalar keltiriladi. Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. Muhim temir yoʻl va avtomobil yoʻllari shaharni sohilboʻyi va ichki rnlar bilan bogʻlaydi. R.deJ. — iqtisodiy ahamiyati boʻyicha mamlakatning SanPaulu shahridan keyin 2oʻrindagi savdo-sanoat markazi. Sanoatining yetakchi tarmoqlari: oziqovqat, farmatsevtika, toʻqimachilik, kimyo, metallurgiya, poligrafiya, elektrotexnika, mashinasozlik sanoatlari. Neft kimyosi, kemasozlik rivojlangan. Yogochsozlik, mebel, koʻnpoyabzal, rezinatexnika, tikuvchilik, zargarlik buyumlari i.ch. korxonalari bor. R.deJ. mamlakatning yirik madaniy markazlaridan. Braziliya fanlar akademiyasi, Braziliya filologiya akademiyasi, Tibbiyot milliy akademiyasi, 6 unt, milliy kutubxona, rasadxona, teatrlar, muzeylar: milliy, nafis sanʼat, tarix, Braziliya geografiyasi va boshqa, botanika va hayvonot boglari bor. Meʼmoriy yodgorliklardan sobor, ratusha, cherkov, ibodatxona, saroylar saqlangan. Sohil boʻyida zamonaviy uslubda qurilgan otel va pansionat koʻp. Shaharda dunyoda eng katta Marakanya stadioni kurilgan.

Manbalar

Havolalar 
 Rio-de-Janeyro manzaralari 

Braziliya shaharlari
Rio-de-Janeyro maktab otishmasi

Rio-de-Janeyro maktab otishmasi 2011-yil 7-aprelda Rio-de-Janeyro (Braziliya) shahrining Realengo mahallasida joylashgan Escola Municipal Tasso da Silveira maktabida boʻlib oʻtgan otishmadir. Voqea mahalliy vaqt boʻyicha 8:30 da (Toshkent vaqti bilan 16:30) sodir boʻlib, 13 kishi halok boʻldi, 20 kishi yaralandi.

Voqea joyiga yetib kelgan politsiya tomonidan yaralangan jinoyatchi oʻzini otib oʻldirgan. Uning shaxsi aniqlangan: 23 yoshli Wellington Menezes de Oliveira, shu maktabning sobiq oʻquvchisi boʻlgan.

Havolalar 
 Voqea haqida Braziliyaning "Globo" agentligi materiali  (portugalcha)
 Весь в черном, Lenta.ru (ruscha)
Yuriy Gagarin

Yuriy Alekseyevich Gagarin (; 1934-yil 9-mart – 1968-yil 27-mart) sovet uchuvchisi va fazogiri boʻlgan. 1961-yili 12-aprelda Vostok - 1  fazoviy kemasida Yer orbitasini aylanib chiqib, koinotdagi ilk inson boʻldi.

Gagarin butun dunyoda tanilgan, koʻplab medal va ordenlar, jumladan, "Sovet Ittifoqi Qahramoni" ordeni bilan taqdirlangan. Gagarin keyinchalik Moskva yaqinida joylashgan Kosmonavt Tayyorlash Markazining boshliq oʻrinbosari boʻldi; ushbu markaz hozirda uning nomi bilan ataladi. Gagarin 1968-yili Mig 15 uchogʻini boshqarayotib, halokatga uchradi va vafot etdi.

Gagarin sharafiga xotira tangalari, pochta markalari zarb etilgan, haykal va monumentlar oʻrnatilgan, uning sharafiga maktab, kinoteatr, topografik joylar nomlangan. Har yili 12-aprelda Kosmonavtika Kuni nishonlanadi. 2011-yili odamzotning ilk parvozini Google ham xotirladi.

Gagarin Yuriy Alekseevich (1934.9.3, Smolensk viloyati, Klushino qishlogʻi — 1968.27.3) — kosmonavt uchuvchi, dunyoda birinchi boʻlib kosmik fazoga parvoz etgan. Qahramon (1961), polkovnik. Jukovskiy nomidagi Harbiy-havo muhandislik akademiyasini bitirgan (1968). 1961-yil 12-aprelda "Vostok - 1" kosmik kemasida parvoz qilib, 1 soat 48 min.da yer sharini aylanib uchdi. Kosmonavtlar ekipajlarini oʻqitish va mashq qildirishda qatnashdi. Samolyotda mashq qilayotgan vaqtida falokat yuz berib halok boʻldi. Xalqaro aviatsiya federatsiyasi qarori bilan 1968-yilda Yuriy Alekseevich Gagarin nomidagi oltin medal taʼsis etildi. Jahondagi koʻp shaharlarda G. nomi abadiylashtirilgan. Jumladan Oʻzbekistonning Jizzax viloyatida shahar uning nomiga qoʻyilgan; Toshkent sh.da haykali oʻrnatilgan. Oyning orqa tomonidagi kraterga G.nomi berilgan.

Filateliya va numizmatika

Manbalar

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar 
 Gagarin haqida MyTashkent.uz maqolalari
 Batafsil tarjimai holi

Sovet Ittifoqi Qahramonlari
Kosmonavtlar
Charlie Chaplin

Sir Charles Spencer „Charlie“ Chaplin (talffuzi: Charlz Spenser Charli Chaplin) KBE (16-aprel 1889 — 25-dekabr 1977) — ingliz komik aktyori, rejissor, bastakor, ovozsiz kino davrining muhim shaxslaridan biri boʻlgan.

Chaplin faoliyatini 1897-yil myuzikxoll sahnalarida chiqishdan boshlagan. 1907—12-yillar F.Karno pantomima teatrida ishladi. 1913-yil AQShga qilgan gastroli paytida „Kistoun“ kinokompaniyasi bilan kontrakt tuzadi va M. Sennet rahbarligida filmlarda suratga tusha boshlaydi. Oʻsha paytdagi mashhur amerikalik aktyor M. Linderning unga taʼsiri kuchli boʻlgan. „Baxtiyor Charli“ filmidagi firibgar olifta roli uning ekranda yaratgan ilk obrazidir. Keyinchalik boshqa studiyalar filmlarida ham suratga tushib, mashhur boʻla boshlaydi. 1914-yil davomida „Kistoun“da 34 filmda oʻynab amerika kinosining eng isteʼdodli va yorqin komik aktyoriga aylandi. 1915—17 yillar „Esseney“, „Myuchuel“ firmalarida ssenariychi, rejissyor, aktyor sifatida faoliyat koʻrsatib, pantomima sanʼatini komik kuch bilan uygunlashtira olishda eng yuqori choʻqqilarga koʻtarilgan jahonning eng mashhur sanʼatkori sifatida tanildi. 1923-yil „Charlz S. Chaplin film korporeyshen“ nomli shaxsiy kinofirmasini tashkil etdi. Shu yildan boshlab Chaplin rejissormuallif sifatida qisqa yoki oʻrta metrajli filmlardan toʻlametrajli filmlar ishlashga oʻtadi. Birinchi yirik katta filmlaridan „Parijlik ayol“ psixologik dramasi boʻldi. „Daydi“, „Bank“, „Yollangan“, „Tinch koʻcha“, „Xorijlik“ va boshqa uning dastlabki filmlaridan namunalar. „It yotish, mirza turish“, „Yelkaga“, „Quyoshli tomon“, „Kichkintoy“ singari filmlarida Chaplin mahoratining yangi qirralari ochildi. „Oltin jazavasi“, „Sirk“, „Katta shahar chiroklari“, „Buyuk diktator“, „Mesye Verdu“, „Rampa yorugʻi“ (1952, „Oscar“ mukofoti, sanʼat choʻqqisiga koʻtarilgan filmlardan) filmlari Chaplin ijodining durdonalaridir. 1953-yildan Shveysariyada yashagan. 1957-yil Buyuk Britaniyada „Qirol NyuYorkda“ (oʻzi bosh rol ijrochisi) filmini ekranlashtirdi. „Gonkonglik grafinya“ (1967) Chaplinning soʻnggi ishi. Chaplin ijodkor sifatida sanʼatga „insonni hayot bilan bogʻlab turuvchi eng buyuk kuch“ deb qaragan. Oʻzining klounlik niqobini oddiy insonlar takdiri, xavotirini ifodalovchi, katta kuchlarni birlashtirib turuvchi inson obraziga aylantiraoldi. 1928- va 1972-yillar maxsus „Oscar“ mukofotiga sazovor boʻlgan. Xalqaro tinchlik mukofoti laureati (1954).

Manbalar

Havolalar 

  (Association Chaplin)
 

Angliyalik erkak aktyorlar
Agnostiklar
Mirzo Abdullatif

Abdullatif — (1423-1450) Movarounnahrda 1449-1450-yillarda hukmronlik qilgan Temuriylar hukmdori. Ulugʻbekning oʻgʻli. Shohrux Mirzo saroyida tarbiya olgan, harbiy yurishlarda qoʻshinning oʻng qanotiga qoʻmondonlik qilgan. Gavharshodbegim va Tarxon amirlar Shohrux Mirzo oʻlimidan soʻng (1447) Abdulatifni oliy bosh qoʻmondonlikka tayinlab, uning amakivachchasi Alouddavlani taxtga oʻtqazishgan. Bu qarordan norozi boʻlgan Abdullatif Alouddavlaga qarshi urush ochgan, lekin Nishopur yaqinidagi jangda (1447) yengilib, hibsga olingan. Ulugʻbek farzandi hayotini saqlab qolish maqsadida Alouddavla bilan sulh tuzishga majbur boʻlgan. Unga koʻra, Alouddavla Xuroson hukmdori deb tan olinib, Abdulatifga Balx ulusi berilgan. Abdullatif Ulugʻbekning 1448-yil ilk bahoridan yozigacha Alouddavla va Abulqosim Boburga qarshi janglarida qatnashgan. Soʻng, toj-taxtni egallash maqsadida otasiga qarshi Abulqosim Bobur bilan ittifoq tuzgan. Ulugʻbek Abdullatifga qarshi qoʻshin tortgan va Amudaryo boʻyida ikki tomon qoʻshini 3 oy muqobil turgan (1449). Samarqandda qolgan beklar isyoni tufayli Ulugʻbek poytaxtga qaytishga majbur boʻlgan, natijada Abdullatif Amudaryodan oʻtib Termiz, Shahrisabzni egallagan. Samarqand yaqinidagi Damishq qishlogʻi yonida otasini yengib, taxtni egallagan (1449). Abdullatifning roziligi bilan Ulugʻbek va ukasi — Abdulaziz Mirzo qatl etilgan. Abdullatif olti oylik hukmronligidan soʻng, Ulugʻbekning xos navkarlaridan Bobo Husayn bahodir tomonidan 1450-yil 8-mayda oʻldirilgan (). Abdulatif oʻjar, xudbin va shuhratparast boʻlsada, otasi Ulugʻbek kabi ilm axliga ixlosmand edi. U oʻzi ham falakkiyot va tarix ilmi bilan shugʻullanar, sheʼrlar bitardi.

Manbalar 

1420-yilda tugʻilganlar
Samarqandda tugʻilganlar
8-mayda vafot etganlar
1450-yilda vafot etganlar
Kishilar
Tarixiy shaxslar
Oʻzbekiston tarixi
Temuriylar
1423-yilda tugʻilganlar
Samarqandda dafn etilganlar
Hirot kishilari
Toʻmaris

Toʻmaris (miloddan avvalgi VI asr) — Turon xalqlarining axamoniylar bosqiniga qarshi kurashiga rahbarlik qilgan jasur ayol sarkarda.

Qadimgi yunon tarixchisi Gerodotning „Tarix“ (miloddan avvalgi V asr) asarida yozilishicha, Axomaniylar davlati asoschisi Kir II miloddan avvalgi 530-yilda Turonga bostirib kirganida, Toʻmaris massagetlar qabilasining malikasi boʻlgan. Massagetlar bu paytda Amudaryo (Araks) boʻylari va Qizilqumda yashashgan. Toʻmaris massagetlar podshosining xotini boʻlib, u erining vafotidan soʻng davlatni boshqargan.

Erondan kelgan bosqinchilar qoʻshini va massagetlar oʻrtasida shiddatli janglar boʻlgan. Dastlabki jangda Toʻmarisning oʻgʻli Spargalis (Siparangiz) boshchiligidagi massagetlar gʻolib chiqqan. Biroq keyingi jangda forslar hiyla yoʻli bilan Spargalis va ayrim massagetlarni asir olishganda, or-nomusga chiday olmagan Spargalis oʻzini oʻldirgan. Toʻmaris oʻgʻlining halokatidan esankirab qolmay, oʻz xalqining manfaatini oʻylab, Kir II dan massagetlar yurtidan chiqib ketishini soʻraydi. Biroq forslar shohi rad javobini bergach, ikki oʻrtada ayovsiz jang boʻlgan. Gerodot massagetlar va forslar oʻrtasidagi jang tafsilotlarini oʻz asarida quyidagicha tasvirlaydi: „Mening bilishimcha, bu jang varvarlar oʻrtasidagi barcha janglardan ham dahshatli boʻlgan. Avval har ikkala qoʻshin bir-birini uzoq masofadan turib, kamondan oʻqqa tutdilar. Kamon oʻqlari tugagach, ular nayza va qilich bilan kurashdilar. Jang uzoq vaqt davom etdi. Koʻp qon toʻkildi. Nihoyat, massagetlar gʻalaba qozondilar. Fors qoʻshinlarining asosiy qismi, jumladan, Kir II ham jang maydonida halok boʻlgan. U toʻliq 29 yil shohlik qilgan edi. Kir II ning jasadi topilgach, malika (Toʻmaris)ning buyrugʻi bilan uning kesilgan boshi inson qoni bilan toʻlgʻazilgan meshga solingan“.

Toʻmarisning jasorati va harbiysiyosiy faoliyati toʻgʻrisida xalq dostonlari yaratildi, jangnoma va rivoyatlar toʻqildi. Ergash Jumanbulbul oʻgʻli Hodi Zarifovdan yozib olgan „Oysuluv“ dostonida Turon mamlakatining podshosi Oysuluv obrazida Toʻmaris faoliyati oʻzining badiiy talqinini topgan. Yozuvchi Mirkarim Osim „Toʻmaris“ qissasida uning jasoratini ulugʻlaydi. Ibrohim Yusupov „Toʻmaris“ (1974) dostonini yozgan, kompozitor Ulugʻbek Musayev shu nomli balet (1982)ni sahnalashtirgan. Oʻzbekistonda ayollar oʻrtasida „Toʻmaris oʻyinlari“ festivali oʻtkaziladi.

Adabiyotlar 
 Gerodot, Istoriya (v devyati knigax), Leningrad, 1972.
 Oʻzbekiston tarixi — davlat va jamiyat taraqqiyoti, 1-qism, Toshkent, 2000.

Havolalar 
 Toʻmaris ziyouz.com saytida

Janglar
Oʻzbekiston tarixi