Sidneydagi avtobuslar

Avtobuslar har kuni Sidneyshahrida,Yangi Janubiy Uels,Avstraliyada sayohatlarning olti foizini tashkil qiladi va shahar jamoat transporti tizimining asosiy qismini tashkil qiladi.Tarmoq dastlab xususiy boshqariladigan oziqlantiruvchi xizmatlar tizimidan tashqi shaharlardagi temir yo'l stansiyalariga va shahar atrofidagi tramvaylarni almashtirish uchun jamoat tomonidan boshqariladigan avtobus xizmatlari tarmog'iga aylandi.Avtobus tarmog'i so'nggi yillarda katta islohotga uchradi.Yangi Janubiy Uels hukumati marshrut va tariflarni belgilash uchun mas'uliyatni o'z zimmasiga oldi,ko'pchilik yo'nalishlar uchun raqobatbardosh tendergacha shartnomalar ochdi va ko'proq mintaqalararo xizmatlarni joriy qildi.

Yangi Janubiy Uels hukumatining transport idorasi,Transport for NSW,Sidneydagi turli avtobus tarmoqlarini boshqaradi.

 Shaharlararo avtobus xizmatlari, shu jumladan Metrobus va Talab bo'yicha yo'nalishlar.
 NightRide, har kecha yarim tundan ertalab soat 5gacha ishlaydigan poezdlarni almashtirish xizmatlari tarmog'i.
 Sidney Olimpiya Parki avtobus marshrutlari, yo'lovchilarni uchastkadagi yirik tadbirlarga etkazish uchun foydalaniladigan to'qqiz yo'nalish tarmog'i
 Maktab avtobuslari.

Tarmoqlar,Olimpiya Parki va On Demand marshrutlaridan tashqari,Transport for NSW ning Opal chiptalarini sotish tizimining bir qismidir.

Shahar va maktab xizmatlari 14 ta shartnoma hududlaridan biriga tayinlangan.2019-2020moliyaviy yilida Sidneyning avtobus shartnomalari bo'yicha hududlarida 229,5million yo'lovchi qatnovi amalga oshirildi.

Tarix 

XXasrning boshlarida Sidney jamoat transporti tarmog'iYangi Janubiy Uels hukumati temir yo'llaritomonidan boshqariladigan shahar atrofi temir yo'li va shahar ichidagi tramvaylardan iborat edi.Bular Sidney bandargohida va Parramatta daryosida turli xil xususiy parom xizmatlari va bir nechta otliq xizmatlar bilan to'ldirildi.

Temir yo'llar 1905-yilda Potts Pointdan Darlingxerstgacha bug' bilan ishlaydigan avtobus xizmatini sinab ko'rdi,ammo mashinalar tezda qoniqarsiz bo'lib chiqdi va xizmat bir yil ichida to'xtatildi.Shaharning ikkinchi avtobus marshruti 1906-yildan boshlab Shimoliy plyajlar tumanining shimolidagi Nyuportdan Manligacha davom etdi. Bu xususiy Manly-Pittwater Motor Omnibus kompaniyasi tomonidan boshqarildi. Biroq kompaniya rivojlanmadi va biznes 1908-yilda tugatildi

1910-yillarning oxirida Birinchi jahon urushidan harbiy xizmatchilarning qaytishi avtoomnibus sanoatiga yangi turtki berdi.Bu yerda,birdaniga, og'ir transport vositalari bilan ishlash tajribasiga ega minglab erkaklar paydo bo'ldi - barchasi ish qidirmoqda.1915 yilda Sidneyda atigi 15ta motorli avtobuslar ishlagani ma'lum edi. 1929-yilga kelib, shaharning avtobus parki 600dan oshdi. Egasi-operatorlar va kichik oilaviy bizneslar ustunlik qiladigan xususiy avtobus sanoati shakllana boshladi.

Tramvay tizimini raqobatdan himoya qilishga intilib,Premer Jek Lang 1930-yildagi Transport to'g'risidagi qonunni joriy qildi,bu yangi Metropolitan Transport Trustga tramvaylar,poezdlar yoki boshqa avtobuslar bilan raqobatlashadigan xususiy avtobus yo'nalishlarini yopish huquqini berdi.1932-yilda tramvay tizimi yangi avtomobil transporti va tramvay yoʻllari departamentiga aylantirilib, temir yoʻllar ham qayta tuzildi.Departament o'zining birinchi avtobus xizmatini, o'sha yilning Rojdestvo kunida Sent-Leonardsdan Manligacha bo'lgan 144-yo'nalishni taqdim etdi.

Langning islohotlari avtobus tarmog'i uchun bir asrga yaqin davom etadigan tuzilmani yaratdi.Bir tomondan, departament-bugungi Davlat tranzit boshqarmasining asoschisi-tramvaylarini to'xtatib,shahar atrofi va Shimoliy plyajlarga xizmat ko'rsatadigan keng avtobus tarmog'ini qurishni boshladi.Boshqa tomondan, qattiq tartibga solinadigan xususiy operatorlar kichik miqyosli bo'lib,Hukumat poezdlari uchun oziqlantiruvchi xizmatlar maqomiga tushib qoldi.Ammo Langning shafqatsiz transport qonuni avtobus kompaniyalari uchun kamida bitta foyda keltirdi:tramvaylar ulardan himoyalanganidek,ular ham sanoatga yangi kelganlardan himoyalangan.

Tramvaydan avtobusgacha 
144-yo'nalish 1920-yillarda poezdlar,tramvaylar va paromlarni bog'laydigan xizmat sifatida boshlangan. Ammo departamentning e'tibori 1937-yilda Kogarahning bug'li tramvaylari trolleybuslarga almashtirilgandan so'ng,avtobus tarmog'ini qurishga qarata boshladi. Ikki yil o'tgach, Manlydan tramvay qatnovlari avtobuslarga almashtirildi. 1948-yilda bo'limga butun tarmoqni avtobuslar bilan almashtirish tavsiyasi berildi. Dastlab ziddiyatli bo'lsa-da, avtobus tarmog'iga o'tish keng siyosiy yordamni ta'minladi va 1957-yil va 1961-yillarda yakunlandi. 1952-yilda "Davlat transporti" deb o'zgartirilgan bo'lim faqat avtobuslarning operatori bo'ldi.

XXasrning ko'p qismida Sidneyda erdan foydalanishni rejalashtirish mavjud temir yo'l liniyalaridan qisqa masofada joylashgan koridorlarni rivojlantirishni cheklab qo'ydi. Ushbu intizom 1980-yillarda,Wran hukumati mavjud temir yo'l liniyalaridan uzoqda rivojlanish uchun yangi hududlarni chiqarganida buzildi.Bu shahar ichidagi,hukumat tomonidan boshqariladigan tarmoqdan tashqarida avtobuslar Sidneyning transport ehtiyojlarini qondirishda ortib borayotgan rol o'ynashini anglatardi.

Lang modeli shaharni yuzlab eksklyuziv fiefdomslarga ajratgan va mintaqalararo xizmatlarga ruxsat bermadi.Ba'zi xususiy operatorlar "Qizil o'q" brendi ostidagi qo'shma korxonalar bilan javob berib,bir-birining hududlaridagi yirik markazlar o'rtasidagi yo'nalishlarni birgalikda boshqarishga kelishib oldilar.Ushbu marshrutlarning ba'zilari bugungi kunda to'liq yoki qisman saqlanib qolgan.

Shartnomalar 
1930-yildan 1990-yilgacha Sidneydagi xususiy avtobus kompaniyalari litsenziyaga ega mahalliy monopoliya sifatida faoliyat yuritgan,ularda tariflarni belgilash, marshrutlarni belgilash,xizmat ko'rsatish darajasini belgilash va transport vositalarini tanlash nisbatan erkin bo'lgan.Greiner hukumati buni 1990-yilda yo'lovchi tashish to'g'risidagi qonunni kiritish bilan o'zgartirdi.Hukumat operatorlarning mahalliy hukmronligiga qarshi chiqishni xohlasa-da,u avtobus kompaniyalari va Transport departamenti o'rtasida shartnoma munosabatlarini o'rnatishni talab qildi.Bular xizmat ko'rsatish standartlarini yaxshilash uchun asos bo'ldi va vaqt o'tishi bilan hukumatga sanoatni birlashtirish va chinakam integratsiyalashgan jamoat transporti tarmog'ini yaratish imkonini beradi. Hukumat, shuningdek, Lang davrining shibboletlaridan birini demontaj qildi, bu esa Forest Coach Lines va Westbusga eng yaqin poezd stantsiyasiga emas, balki shaharga to'g'ridan-to'g'ri xizmat ko'rsatishga imkon berdi. 1992-yilda Sidney bandargohi ko'prigida qo'shimcha xizmatlarni osonlashtirish uchun kiruvchi avtobus yo'lagi o'rnatilgan.

Nomaqbul sharh 
Temir yo'l liniyalaridan uzoqda joylashgan tepaliklar va o'rmon tumanlaridagi rivojlanish har kuni ertalab Harbor ko'prigi orqali shaharga uzoq masofali xususiy avtobuslar qatnovini anglatardi.Shahar va shahar atrofidagi bandlik markazlarining o'sishi,shu jumladan Parramattaning ahamiyati ortib borishi,tobora ko'proq yo'lovchilar shahardan shaharga emas,balki mintaqalararo sayohatlarni amalga oshirayotganini anglatardi. Nihoyat,avtobus tarmoqlarining ko'pligi - 2004-yilda ularning soni 80dan oshdi-rejalashtiruvchilarni ham,yo'lovchilarni ham chalkashtirib yubordi.Kichik oilaviy avtobus kompaniyalari o'zlarining faoliyatiga cheklovlarni qabul qilishlari evaziga raqobatdan immunitetga ega bo'lishdi.Natijada Sidney bo'ylab tariflar, transport vositalari va xizmat ko'rsatish sifati bo'yicha nomutanosiblik yuzaga keldi.

Hukumat sobiq bosh vazir Barri Unsvortdan avtobus tarmog'iga hisobot tayyorladi.2004-yilda chop etilgan ushbu hisobot avtobus tarmog'idagi asosiy o'zgarishlar rejasini tuzdi,jumladan:

 xususiy va davlat tranziti tariflarini muvofiqlashtirish
 avtobus hududlarini birlashtirish va harakat qilish huquqi uchun tanlov savdolari
 yangi, mintaqalararo marshrutlarni joriy etish.

80dan atigi 15tagacha bo'lgan avtobus shartnomalari hududlarini birlashtirish o'nlab yillik avtobus kompaniyalarini birlashtirishga majbur qildi va davlatlararo va chet eldan o'yinchilarning kirib kelishiga yo'l ochildi.

2008-yil oktyabr oyidan boshlab bir qator Metrobus yo'nalishlari joriy etildi.

Liverpul va Parramatta vaParramatta,Blektaun va Rouz-Xillo'rtasidagi maxsus T-tarmoqli tarmoqlarning tugallanishi bilan mintaqalararo ulanish yanada kuchaydi.

Shartnoma hududlari

Marshrutlar

B1 Mona Vale - Sidney CBD 
Bu Sidneyning Shimoliy Plyajlar mintaqasida ishlaydigan cheklangan to'xtash yo'nalishi.U 2qavatli avtobuslarning maxsus parki bilan ishlaydi.

T80 Liverpul - Parramatta 
Bu Sidneyning janubi-g'arbiy qismida,asosan, faqat avtobuslar uchun mo'ljallangan maxsus yo'llar bo'ylab ishlaydigan avtobus tezkor tranzit yo'nalishi mavjud.

Shimoli-g'arbiy T yo'li 
Ushbu T-yo'nalishning turli bo'limlari bo'ylab turli yo'nalishlar ishlaydi,shu jumladan CBDga ba'zi ekspress xizmatlar.

Metrobus yo'nalishlari 
Metrobus yo'nalishlari Sidneyning turli qismlarida ishlaydi.Asl Metrobus yo'nalishlari Sidneyning markaziy biznes okrugidan o'tib,u erda tugamasdan o'tib,yirik shahar ichki koridorlari bo'ylab harakatlanadi.Keyinchalik yo'nalishlar shahar markazidan uzoqroqda joylashgan bo'lib,shahar atrofidagi asosiy uchastkalarni bog'laydi.Metrobus yo'nalishlari tobora oddiy yo'nalishlarga aylanmoqda, ko'plab yo'nalishlar metro xizmatlari bilan chalkashlik yuzaga kelgan taqdirda M prefiksini yo'qotgan.

Boshqa marshrutlar 

Ko'plab boshqa yo'nalishlar Sidney bo'ylab ishlaydi. Ushbu marshrutlarning aksariyati o'zlari ishlayotgan shahar hududiga qarab 3xonali marshrut raqamlari bilan ajratiladi:

 100 seriyali-Shimoliy plyajlar
 200 seriyali Shimoliy tumanlar va Shimoliy qirg'oq
 300 seriyali-Sharqiy shahar atrofi
 400 seriyali-Ichki G'arbiy va Janubiy shahar atrofi
 500 seriyali-Shimoliy G'arbiy
 600 seriyali-G'arbiy shahar atrofi va tepaliklar okrugi (T-way)
 700 seriyali-tashqi g'arbiy chekka va tepaliklar okrugi (T-way)
 800 seriyali-tashqi janubi-g'arbiy shahar atrofi
 900 seriyali-Sent-Jorj / Sazerlend va janubi-g'arbiy

Maxsus xizmatlar marshrut raqamidagi harf prefikslari bilan belgilanadi:

 M - Metrobus xizmatlari (uchta M yo'nalishidan tashqari barcha yo'nalishlar 2021 yil yanvar oyidan boshlab oddiy 3 xonali raqamlarga o'zgartirildi)
 B-B-Line xizmatlari
 BN-B-Line tungi xizmatlari
 X–Davlat tranziti tomonidan foydalaniladigan tezkor xizmat (9-mintaqa)
 L-Cheklangan to'xtashlar xizmati (davlat tranziti tomonidan foydalaniladi (9-mintaqa). Boshqa cheklangan toʻxtash yoʻnalishlari X qoʻshimchasi boʻlgan yoki boʻlmagan oddiy 3 xonali raqamlardan foydalanadi)
 T- T-Way orqali hech bo'lmaganda ko'p hollarda ishlaydigan xizmatlar(shimoli-g'arbiy T yo'lida ishlaydiganlar 2019-yilda oddiy 3 xonali raqamlarga o'zgartirilgan holda faqat T80 qoldi)
 S – “Shopper Hopper” marshruti (ba’zi xususiy operatorlarning odatda ertalab va tushdan keyin cho‘qqilar oralig‘ida harakatlanadigan marshrutlari uchun ishlatiladi, faqat dushanbadan jumagacha)

Bundan tashqari, NightRide xizmatlari N harfi bilan prefikslangan

Ba'zi marshrutlarda prefiks o'rniga marshrut raqamlariga qo'shimchalar mavjud:

 N - Ba'zi kichik o'zgarishlar bilan bog'liq marshrutlar uchun tungi xizmatlar (2018 yildan beri foydalanilgan)
 X - Hillsbus ( Lane Cove tunnel orqali xizmatlar), Tranzit tizimlari (3 va 6-mintaqalar), Davlat tranziti (7, 8 va 9-mintaqa) va 14-hududdagi ikkita Forest Coach Lines yo'nalishlari uchun ekspress xizmat ekvivalentlari
 Har qanday boshqa harf - Ba'zi operatorlar tomonidan ikkitadan ortiq terminali bo'lgan marshrutlarning manzilini belgilash uchun ishlatiladi. Masalan, W va K qo'shimchalari Busabout tomonidan mos ravishda Uedderbern va Kentlinga xizmat ko'rsatadigan 884 va 883 marshrutlarning variantlarini belgilash uchun ishlatiladi.

Davlat tranzit va tranzit tizimlari 6-hudud maktab avtobuslari xizmatlari N(8-hudud ), S(6-hudud),E (9-hudud) va W (7-mintaqa) bilan qoʻshilgan. Biroq, avtobus manzillari taxtalarida texnik cheklovlar tufayli qo'shimcha ko'rsatilmagan.

Temir yo'l va parom avtobuslarini almashtirish xizmatlari 
Sidneydagi temir yo'lni almashtirish avtobus xizmatlari poezd xizmatlarini almashtiradi yoki to'ldiradi,lekin poezd yoki metro uchun tariflarni to'laydi. Paromni almashtirish avtobus xizmatlari,shuningdek,suv oqimi past bo'lganda,Parramatta va Ridalmere o'rtasidagi F3 Parramatta daryosi xizmatlarini ham almashtiradi.

Stansiya havolasi 

2018-yil sentabridan 2019-yilning mayigacha Station Link avtobus xizmatlari Chatswood va Epping oʻrtasidagi temir yoʻl xizmatlari almashtirildi,Eppingdan Chatswoodgacha boʻlgan temir yoʻl aloqasi esa metro xizmatlariga aylantirildi va yangilandi.SL1 asosiy xizmati kun davomida tez-tez ishlaydi va Chatswood va Epping o'rtasidagi barcha bekatlarda to'xtaydi. Boshqa xizmatlar SL2-SL7,faqat haftaning eng yuqori soatlarida ishlaydi. Bu avtobus yo‘nalishlarida yo‘l haqi poyezd tariflari bo‘yicha undirilgan.Xizmatlar Transdev NSW va Hillsbus tomonidan birgalikda amalga oshirildi.

U to'xtatilishidan 2hafta oldin Station Link orqali 4,3 milliondan ortiq sayohat qilingan.

Shimoli-g'arbiy tungi avtobus 
2019-yil 26-maydan 5-noyabrgacha Shimoli-g‘arbiy tungi avtobus yakshanbadan chorshanbaga o‘tar kechasi Metroning Shimoliy-G‘arbiy liniyasi metro ishini to‘ldirish uchun ikkita qo‘shimcha tungi avtobus xizmatida,NW1 va NW2da ishladi.Ular Sidney metrosining ochilishi munosabati bilan faoliyati to‘xtatilgan Station Linkning davomchilaridir.Ushbu avtobus yo'nalishlarida metro yo'l haqi undirilgan. Station Link singari, tungi avtobus xizmatlari ham Transdev va Hillsbus tomonidan boshqarildi.

535-yo'nalish 
T6 Carlingford Line2020-yil 5-yanvarda oʻz faoliyatini toʻxtatdi va oʻsha kuniyoq 535-yoʻnalish boʻyicha almashtiriladigan avtobus xizmati ish boshladi.U poyezd uchun tariflarni oladi va Karlingford va Parramatta o‘rtasida qatnaydi.U Hillsbus tomonidan boshqariladi.

Bankstaun liniyasini almashtirish avtobus xizmatlari 
2019-yildan boshlab, avtobuslar Bankstaun va Sidenxem o'rtasidagi poezdlarni Rojdestvo va Yangi yil davridaBankstown Line metrosini konvertatsiya qilish bilan bog'liq dastlabki ishlar uchun almashtirmoqda. Ushbu protsedura 2023-yilgacha davom etadi, shundan so'ng liniyaning ushbu qismishahar va janubi-g'arbiy metro liniyasiga integratsiyalashuvini yakunlash uchun bir necha oyga vaqtincha yopiladi.

Yo'l harakati avtobuslari 
Avtobuslar, shuningdek,asosan dam olish kunlari yoki kech tunda yo'l harakati uchun yopilgan poezd liniyalarini almashtirish uchun tez-tez ishlatiladi.Ushbu almashtirish xizmatlari Sidney Poezdlari tomonidan avtobus kompaniyasi bilan tuzilgan.Bitta avtobus shirkati yetarlicha avtobuslar bilan ta’minlay olmagani uchun kompaniya ishlarning bir qismini boshqa avtobus kompaniyalariga subpudrat qilib oladi. Yo'nalishlar Sidney poezdlari tomonidan belgilanadi,marshrut raqamlari bir yoki ikki raqamdan iborat bo'lib,ixtiyoriy ravishda "A" harfi bilan (odatda qisqa ish variantini bildiradi), so'ngra yo'nalish o'rnini bosadigan poezd liniyasi. Masalan,35T3,61T8 va boshqalar.

Talab bo'yicha xizmatlar 
2017-yil oxiridan boshlab,bir qator Talab bo'yicha xizmatlar butun poytaxt va shahar tashqarisidagi avtobus mintaqalarida joriy etildi va ular Opal karta chiptalarini sotish tizimining bir qismi emas va ko'pchilik imtiyozli tariflarni qabul qilmaydi. Biroq,OpalPay va imtiyozli tariflar ushbu xizmatlarning ayrimlarida ishlatilishi va qabul qilinishi mumkin.

2020-yil mart oyi holatiga koʻra, Katta Sidneyda talab qilinadigan xizmatlar:

 Markaziy qirg'oq talab bo'yicha xizmat ko'rsatish - Community Transport Central Coast's CoastConnect tomonidan boshqariladi
 Edmondson Park talab bo'yicha xizmat - Interline Bus Services 'Interline Connect tomonidan boshqariladi
 Ichki G'arbga talab bo'yicha xizmat - Transit Systems ' Bridj tomonidan boshqariladi
 Talab bo'yicha Illawarra xizmati - Premier Motor Service ning Premier Illawarra On Demand (PODPI) tomonidan boshqariladi.
 Norwest bo'yicha xizmat ko'rsatish - 2019 yil may oyida boshlangan - Hillsbus 'MetroConnect tomonidan boshqariladi
 Shimoliy plyajlar talab bo'yicha xizmat ko'rsatish - 2017 yil noyabr oyida boshlangan - Keolis Downer 's Keoride tomonidan boshqariladi
 Ponds on talab xizmati - 2019 yil may oyida boshlangan - Busways 'Cooee Busways tomonidan boshqariladi

Boshqa talab bo'yicha xizmatlar ham sinovdan o'tkazildi, ammo o'shandan beri to'xtatildi,jumladan:

 Punchbowl Bus Company kompaniyasining Punchbowl On Demand (POD) tomonidan boshqariladigan Bankstown xizmati 2018-yil 14-oktabrda toʻxtatildi
 Hillsbus 'OurBus tomonidan boshqariladigan Carlingford va North Rocks talab bo'yicha xizmat ko'rsatish 2019 yil 24 mayda to'xtatildi
 Sharqiy chekka hududlarda talab boʻyicha xizmat koʻrsatish – Bridj tomonidan boshqariladigan, ilgari Transdev ’s RIDE Plus tomonidan 2018-yil avgustigacha – 2019-yil 20-dekabrgacha toʻxtatildi
 Keolis Downer 's Keoride tomonidan boshqariladigan Macquarie Park xizmati 2020-yil 20-martda toʻxtatildi
 RIDE Plus tomonidan boshqariladigan talabga binoan xizmat koʻrsatish 2019-yil 24-mayda toʻxtatildi
 Transdev ning Transdev Link tomonidan boshqariladigan Sutherland Shire xizmati 2019-yil 17-noyabrda toʻxtatildi
 Bridj tomonidan boshqariladigan Wetherill Park xizmati 2018 yil 3 avgustda to'xtatildi

Homiylik 

Quyidagi jadvalda tegishli moliyaviy yil davomida kontrakt mintaqalari tarmog'i uchun(millionlab sayohatlarda)homiylik ko'rsatkichlari keltirilgan. Avstraliyaning moliyaviy yillari 1-iyulda boshlanadi va 30iyunda tugaydi. Qabul qilingan sayohatlar soniga yoki homiylik qanday o'lchanishiga ta'sir ko'rsatadigan asosiy voqealar eslatma sifatida kiritilgan.

Chipta va tariflar 
Avtobus tarmog'i smart-kartaga asoslangan Opal chipta tizimidan foydalanadi.Opal metro,poyezd, parom va yengil temir yo‘l xizmatlari uchun ham amal qiladi,ammo bu rejimlar uchun alohida tariflar qo‘llaniladi.Opalning avtobus tariflari yengil temir yo'l uchun tariflar bilan bir xil,ammo 2rejim o'rtasida almashinishda tariflar birlashtirilmaydi.Avtobus haydovchilari,shuningdek, smart-kartasiz Opal bir martalik chiptalarni ham sotadilar,ammo bu imkoniyat 4,7,8 va 9-avtobus hududlarida olib tashlanganBir martalik chiptalar standart Opal tarifidan qimmatroq. Ular faqat ular sotib olingan avtobus xizmatida sayohat qilish uchun amal qiladi.Quyidagi jadvalda qayta ishlatiladigan smartkartalar va bir martalik chiptalar uchun Opal tariflari keltirilgan:

Havolalar 

 Jamoat transporti haqida ma'lumot - NSW uchun transport
 Transport qonuni 1930 (NSW) - NSW qonunchiligi