MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Egar

Egar – 1) otulov (ot, eshak, xachir, bugʻu va boshqalar) ustiga uriladigan va minib oʻtirish hamda yuk tashish uchun moslashtirilgan qulay abzal. Odamlar hayvonlarni qoʻlga oʻrgatib, minib yuradigan davr (miloddan avvalgi 1-ming yillikning 2-yarmi) dan maʼlum. E.ning kundalik minib yurish, sport, harbiy (safda yurish), mashq yoki poyga uchun moʻljallangan turlari farqlanadi. Bundan tashqari, har bir xalq oʻz yashash shartsharoitidan kelib chiqib oʻziga xos E. turlarini yaratgan, mas, oʻzbek, qirgʻiz, qozoq, turkman, rus va boshqalar xalqlar ishlatadigan E.lar, asosan, tuzilishi va bezagi bilan bir-biridan bir oz farq qiladi, lekin umumiy tuzilishi bir-biriga oʻxshaydi. Oʻzbekistonda ham egarchilik qadimdan rivojlangan. Shuning uchun E.ning tuzilishiga xos atamalar paydo boʻlgan: suyanchiq, oʻrindiq, doʻgʻa, qopqoq, qanot, terlik, ayl, uzangi va uzangibogʻ va boshqalar Yuk tashishga moʻljallangan E.larda yukni mahkam bogʻlash moslamalari ham boʻladi. E. pishiq yogʻoch (tol, oʻrik, behi, yongʻoq, chinor, archa va boshqalar) dan yasaladi, sadaf, suyak, temir va tasmalar bilan bezatiladi. Otulovni minganda E. ustiga yumshoq toʻshama (mas, gilamcha) tashlab olinadi. E.ningoʻrindigʻi taglik va charm qoplangan yostiqdan iborat. E.ning ikki tomoniga osiltirib yopiladigan qismi „tebengi“ deb ataladi va uzangi bandining oyoqni sidirishidan saqlab turadi. E. qoʻshimcha moslamalari (ayl, uzangi, uzangibogʻ va boshqalar) bilan birga E.jabduq deb ataladi.

E.-jabduq bilan shugʻullanish kasbi egarchilik deb ataladi. Egarchilik hunarmandchilikning qadimiy turlaridan biri. U asosan yirik shaharlarda rivojlangan. Milodiy 5-asrdan boshlab E. hunar darajasiga koʻtarilgan va asta-sekin takomillashtirib borilgan. Oʻzbekistonda ham egarchilik qadimiy hunarmandchilik kasbi hisoblanadi. Egarjabduq oddiy kustar usulda maxsus doʻkonlarda yasalgan. Ustalar, asosan, tesha, bolta, randa, arra, iskana va b;asbobqurollardan foydalanishgan. Oʻzbekistonda otulovning ahamiyati hozir ham kattaligi tufayli egarchilik hunarmandchilikning bir sohasi hisoblanadi. Egarchilik bilan Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida shugʻullaniladi, lekin Buxoro, Samarqand viloyatlari va Fargona vodiysida kengroq tarqalgan. Ayrim ustalar egarchilikni sanʼat darajasiga koʻtargan. E. ustiga charm qoplash, bezaklariga suyaklar qadash rasm boʻlgan. E. ustiga tashlab olinadigan xaltaxurjun charmdan tikilib, mis sim va xalqalar bilan bezatiladi; 2) turli mashinalar (velosiped, mototsikl, traktor va boshqalar) ning haydovchi oʻtiradigan joyi (oʻrindiq).

Hozirda eng mashhur va eng takomillashgan egar ot egardir, chunki u dastlabki egarlardan ikki tomonlama farq qilmoqda 

1 SIFAT - zamonaviy texnologiyalar yordamida egar sifati koʻtarilgan 

2 NARX -qadimgi egarlar 100 kg goʻshtga ayriboshlangan. Hozirda narx ancha boshqacha. 

Siz ham ot egar harid qilmoqchi boʻlsangiz t.me/@yoqubbek43cadilac ga murojaat qiling.
Egat

Egat — plug, kultivator va boshqalar tuproqqa ishlov berish qurollari vositasida ochilgan toʻgʻri, uzun ariqcha; joʻyakning bir turi. E. ekinlarni bir tekisda va qondirib sugʻorish uchun ochiladi. Sugʻoriladigan dehqonchilik rayonlarida ayrim ekinlarni (mas, gʻoʻza) ekish E. ochish bilan bir vaqtda olib boriladi. E. haddan tashqari nam joylarda ortiqcha suvni dalalardan chiqarib yuborish uchun ham xizmat qiladi. Pushtasi turli kenglikdagi E.lar, asosan, tekis yerlarda gʻoʻza, kartoshka, makkajoʻxori, kanop, sabzavotlar va boshqalar qatorlab ekiladigan ekinlar uchun chuq. 20—25 sm, uzunligi paykal nishabiga qarab olinadi.
Egey

Egey — yunon mifologiyasida Afina podshosi. Uning oʻgʻli Tesey Minotavr (yarim buqa, yarim inson shaklidagi maxluq)ni oʻldirib, shu bilan Afinani podsho Minosga toʻlaydigan sharmandali tovondan xalos qilish maqsadida Krit o.ga yoʻl olgan. E.ning u bilan kelishuviga koʻra, Minotavr bilan boʻladigan jangda Tesey gʻolib chiqsa, uning kemasidagi qora yelkanlar oq yelkanlarga almashtirilishi lozim boʻlgan. Biroq Tesey Minotavr ustidan gʻolib chiqqach, yelkanlarni almashtirishni yodidan chiqarib qoʻygan; E. qora yelkanli kemani koʻrgach, qirgʻoqsagi qoyadan oʻzini dengizga tashlagan. Shundan beri dengiz E. dengizi deb nom olgan (yunonlar dengiz nomini shunday izohlab kelishgan).

 

Mifologik qahramonlar
Egey dengizi

Egey dengizi — Oʻrta dengiz havzasidagi yarim berk dengiz. Bolqon va Kichik Osiyo yarim orollari va Krit o. oraligʻida. Gretsiya va Turkiya qirgʻoqlarini yuvib turadi. Dardanell boʻgʻozi orqaly Marmar dengizi bilan tutash. Maydoni 191 ming km². Eng chuqur joyi 2561 m. Orol koʻp, yiriklari: Shimoliy va Janubiy Sporadalar, Kiklad o.lari va boshqalar Suvining temperaturasi yuza qatlamida qishda 11 — 16°, yozda 22— 25°. Shoʻrligi 37—38°/O0. Suv koʻtarilishi har yarim sutkada takrorlanadi (1 m gacha). Baliq ovlanadi. Asosiy portlari: Pirey, Saloniki (Gretsiya), Izmir (Turkiya).

Dengizlar
Egizaklar

Egizaklar — ona organizmida bir vaqtda rivojlangan 2, 3 yoki undan ortiq homila. E. tugʻilishida irsiy omillarning ham roli katta (qarang Irsiyat). E.ning bitta tuxumdan (bir tuxumli E.) yoki 2 ta (baʼzan undan ham koʻp) tuxumdan rivojlanadigani maʼlum (ikki tuxumli E.). Bir tuxumli E. 2 yadroli tuxumhujayraning spermatozoid bilan otalanishidan yoki 2 yadroli spermatozoid bir yadroli tuxum-hujayrani otalantirishi natijasida rivojlanadi. Baʼzan tuxumhujayralar 3 ta, 4 ta (va undan ortiq) yadro tutsa, uchta toʻrtta va h.k. E. rivojlanishi mumkin.

Bir tuxumdan rivojlanadigan E. platsentasi bitta, ularning jinsi (faqat qiz yoki faqat oʻgʻil bolalar), qon gruppalari bir va tashqi qiyofasi bir-biriga juda oʻxshash boʻlib, hatto eng yaqin kishilari ham ularni bir-biridan aniq ajrata olmaydi.

Ikki tuxumli, yaʼni har xil tuxumdan rivojlanadigan E. bir vaqgda yetilgan va alohida urugʻlar bilan otalangan 2 va undan ortiq tuxumhujayradan hosil boʻladi; platsentasi alohida-alohida, bir yoki har xil jinsli boʻlishi mumkin. Irsiy jihatdan ular "akauka", "opasingil", "akasingil" dek oʻxshash boʻlib, ikki va koʻproq tuxumlar bir vaqtda yetilgandagina paydo boʻladi.

Ona qornida E. rivojlanayotganligini asosan homiladorlikning ikkinchi yarmidagina homilada yurak urishi eshitilishi vaqtida aniqlash mumkin; homilador organizmida bir qator oʻzgarishlar, koʻpincha toksikoz belgilari, vaqtidan oldin tugʻib qoʻyish kabi holatlar ham kuzatiladi. Shuning uchun egizak tugʻish ehtimoli boʻlgan ayollar tez-tez ayollar konsultatsiyasiga borib turishlari va tugʻishdan 7—10 kun ilgari tugʻruqxonaga kelib yotishlari lozim.

Koʻp homilalik normal kechganda tugʻruq vaqtida deyarli hech qanday asoratlar kuzatilmaydi (qogʻonoq suvining vaqtdan ilgari ketib qolishi, sust dard tutishi va boshqalar noxushliklar bundan mustasno). Koʻpincha E.ning vazni va boʻyi bir-biridan farq qilishi mumkin, bu, asosan, platsentadan kelgan oziq moddaning teng taqsimlanmaganligi bilan bogʻliq. Vaqtidan oldin tugʻilgan E. ni avaylab parvarish qilish talab etiladi (Goʻdak, Chala tugʻilgan bola).

E.ni ovqatlantirish muhim ahamiyatga ega, ularni emizganda navbatmanavbat goh u koʻkrakni, goh bu koʻkrakni berish, koʻkrak suti yetmasa, chaqaloqlarga moʻljallangan sutli omixtalardan foydalanish zarur.

E.ni ovqatlantirish va parvarish qilish albatta bolalar vrachi maslahatiga koʻra olib boriladi.
Egilish

Egilish — tashqi kuchlar taʼsirida yoki temperatura oʻzgarishi tufayli materiallar yoki buyumlar (balka, toʻsin, xari, qobiq va boshqalar) ning oʻqi yoki oʻrta sirti egrilanishi; deformatsiya turi. Materiallar qarshiligi fani nuqgai nazaridan binokorliqda toʻsin va plitalar, mashinasozlikda val va shesternya tishlari, temir yoʻl vagonlarining oʻqlari ham balka deb qaraladi. Balkalar tashqi kuchlar taʼsirida egiladi (rasm, 1). Agar tashqi quchlar balkaning simmetriya tekisliklari boʻyicha taʼsir etsa, oddiy yoki tekis E.deb, kuchlar boshqa tekisliklar boʻyicha yoʻnalsa, murakkab E. deb ataladi. Balka egilganida choʻziluvchi qatlam tolalari oʻzgarishsiz qoladi. Binobarin, neytral qatlamdan pastda choʻzilish, yuqorida siqilish kuchlanishlari vujudga keladi; neytral qatlamning oʻzida quchlanishlar nolga teng boʻladi (rasm, 2). Rasmdan koʻrinib turibdiki, normal kuchlanishlar o ning qiymati neytral oʻqda nolga teng boʻlib, undan uzoqlashgan sari orta boradi. Demak normal kuchlanishlarning eng katta qiymatlari balka koʻndalang kesimining neytral oʻqsan eng uzoqda joylashgan tolalarida hosil boʻladi. Qoʻshtavr shaklidagi kesimlar shu sababdan kelib chiqqan.

Murakkab E.ning xususiy holi hisoblangan qiyshiq E. ham mavjud. Egiladigan element (mas, balka) ning koʻndalang kesimidagi taʼsir etuvchi kuchlarga qarab, sof (faqat eguvchi momentlar boʻlganda) va koʻndalang (koʻndalang kuchlar ham boʻlganda) Elar farqlanadi. Muhandislik hisoblarida boʻylamakoʻndalang E.lar ham hisobga olinadi.

 

  Bu boʻlmaydi sen undan koʻra boshqa yoʻlini top. Meni tushinding degan umiddaman..
Egirin

Egirin (islandlar dengiz xudosi Egir nomidan) — piroksenlar guruhiga mansub jins hosil qiluvchi mineral. Kimyoviy tarkibi g4aGʻe[81206]; Kristallari prizmatik, yirik, baʼzan yupqa va ignasimon; yakka yoki shuʼlasimon tolatola agregatlar hosil qiladi. Rangi yashildan qoramtiryashilgacha, baʼzan rangsiz. Shishadek yaltiroq. Qattiqligi 6—6,5, zichligi 3,5—3,6 g/sm3. E. ishqorli jinslar va ular bilan bogʻliq pegmatitlar hamda ishqorli metasomatoz zonalari uchun xos. Agpaitli nefelinlisiyenitlarda nefelin, ortoklaz, evdialit, apatit va boshqalar; ishqorli granitlarda albit, ribekitarfvedsonit, sirkon; ishqorli metasomatoz zonalarida albit, gematit, piroxlorlar bilan birga uchraydi. Oʻzgaranda xlorit, gematit, limonitga aylanadi. Qurilishda bezak toshi sifatida foydalaniladi. 

 

Javohirlar
Egov

Egov — qattiq (temir, yogʻoch, plastmassa va boshqalar) buyumlar sirtidan yupqa qatlamda qirindi olish, tekislash, silliqlash uchun moʻljallangan koʻp tishli (tigʻli) chilangarlik quroli; ish sirtlari (yuzi yoki yonlari) ga kesuvchi tishlar kertilgan asbob. Dastlabki E.lar temir davrida paydo boʻlgan. Mustahkam poʻlatdan yasaladi. E. ish qismi va quyruq qismidan iborat. Quyruq qismiga dasta oʻrnatiladi. Vazifasiga qarab, umumiy ishlarga moʻljallangan, maxsus mashina Egovlari va boshqalar turlarga boʻlinadi.

Umumiy ishlarga moʻljallangan E.larning oʻtkir uchli yassi, toʻmtoq uchli yassi, kvadrat, uchburchak, dumaloq, yarim dumaloq, rombsimon, arrasimon xillari bor. Maxsus ishlarga moʻljallangan E.larga novsimon, ovalsimon E.lar kiradi. Mashina E.lari egovlash stanoklari va mashinalarida ishlatiladi. Bularga bor, disk, sterjenli, plastinkasimon E.lar kiradi. Ulardan aylanma yoki ilgarilamaqaytma harakatlanuvchi stanoklarga oʻrnatilib foydalaniladi. Tishlari soniga qarab, dagʻal, mayda tishli va mayin E.lar farqpanadi. Dagʻal (1 sm da 4,5 —12 ta), mayda tishli (13 — 26), mayin (42 — 80) E.lar boʻladi. Dagʻal E.lar buyumlarga dastlabki ishlov berish uchun moʻljallangan. Bunday E.lar bilan sirtlarga 0,1 — 0,2 mm aniqlikkacha ishlov beriladi. Mayda tishli E. toza ishlov berish uchun moʻljallangan. Bunday E.lar bilan 0,02 — 0,05 mm aniqdikkacha ishlov beriladi. Mayin E.lar buyumlarni pardozlash va oʻlchamiga yetkazish uchun ishlatiladi. Ular bilan sirtlarga 0,001 mm aniqpikkacha ishlov berish mumkin.
Egoizm

Egoizm (lotincha: — men) — oʻz foydasi, manfaatini koʻzlovchi xatti-harakat, oʻz manfaatini boshqa kishilar manfaatidan ustun qoʻyish. Egoizmning aksi — altruizm.

Yana qarang  
 Xudbinlik.

Egoizm
Axloqiy maktablar va harakatlar
Individualizm
Hayot falsafasi
Egotsentrizm

Egotsentrizm (lot. ego — men va — markaz) — shaxsning oʻz qiziqish doirasiga bogʻlanib qolishi, boshqa odamlar va narsalarga nisbatan oʻzining dastlabki bilishiga oid qarashi yoki fikrini oʻzgartira olmasligi, hatto oʻz tajribasiga qarama-qarshi axborotlarga moslasha bilmasligidan iborat, xislati. E. negizida insonning oʻz nuqtai nazariga qarama-qarshi qarashlar mavjud boʻlishi mumkinligini tan olmasligi, tushuna bilmasligi hodisasi yotadi. Shaxsda oʻziga haddan ziyod ishonish ustuvorligi tufayli u boshqalarning ruhiy holatlari, baholash tizimini oʻziniki bilan aynan bir xil deb tasavvur qiladi. E.ni oddini olish uchun shaxsda tadrijiy ravishda "oʻzlik" markazidan "bizlik" "umumiylik" xattiharakatiga oʻtish qobiliyatini rivojlantirish (detsentratsiya)ni yoʻlga qoʻyish joiz. Yakka shaxs jamoa, millat, jamiyat bilan hamkorlik qilgandagina komil insonga aylanishi hamda koʻpchilik fikri va izmiga tushishi yuksak naf keltirishini uqtirish lozim. Turmushning barcha sohalarida faol ishtirok etish orqaligina E.dan xalos boʻlish mumkin. E. ilk bolalikdan yaqqol koʻzga tashlanadi, lekin 12—14 yoshlarda bu holat yanada kuchayadi, hatto keksalik davrida ham davom etadi. Tadqiqotlarda E.ning bir necha turlari oʻrganilgan: a) bilishga oid E. shaxsning idrok va tafakkur jarayonlarida namoyon boʻladi; b) xulq-atvor E.i odamlarning xattiharakati, xulqi va qiligʻini idrok etishdagi noqobillikda ifodalanadi; v) muomala E.i inson tomonidan axborotni oʻzgalarga uzatishda yuzaga keladi, boshqalar qoʻllagan tushunchalar, maʼlumotlar va fikrlash mantigʻiga mensimay munosabatda boʻlishida aks etadi. Shaxslararo munosabatga kirishish, ishbilarmonlik oʻyinlari bilan shugʻullanish orqali insonda E.ning kamayishi kuzatiladi.
Egrilik

Egrilik — (matematikada) egri chiziq (sirt) ning biror M nuqta atrofida toʻgʻri chiziq (tekislik) dan ogʻishini ifodalovchi kattalik. E. tushunchasi tabiati kengroq obʼyektlarga umumlashtiriladi.
Arthur Eddington

Eddington Artur Stenli (1882.28.12, Kendal, Uestmorlend — 1944.22.11, Kembrij) — ingliz astronomi va fizigi. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1914-yildan). Kembrij universiteti rasadxonasi direktori (1914-yildan), London Qirollik astronomiya jamiyati (1921-23) va Xalqaro astronomiya ittifoqi prezidenti (1938-44). Asosiy ilmiy ishlari astrofizika, kosmologiya va nisbiylik nazariyasiga oid. Eddington yulduzlar harakatini oʻrgangan, ularning ichki tuzilishi nazariy asoslarini ishlab chiqqan, birinchi marta yorqinlik muvozanati nazariyasini yulduzlar orasida qoʻllagan. Yulduzlarning yorqinligi ularning massasiga bogʻliq ekanligini aniqlagan. Eddington birinchi boʻlib muvozanatda boʻlgan yulduzlarning modelini hisoblagan.

Manbalar 

1882-yilda tugʻilganlar
1944-yilda vafot etganlar
28-dekabrda tugʻilganlar
22-noyabrda vafot etganlar
Edelvays

Edelvays — murakkabgullilar oilasiga mansub koʻp yillik oʻsimliklar turkumi; manzarali togʻ guli. Vatani — Yevropa, Xitoy, Yaponiya va Sibirda ham uchraydi. Alp togʻlarining ohaktoshli qoyalarida, dengiz sathidan 1700—2300 m balandlikda alp E.i, Sibirda sibir E.i, Himolay togʻlarida himolay E.i oʻsadi. E. poyasining hamma qismi oppoqtuklar bilan qoplangan. Savatchasi tukli qoplovchi tangacha barglar bilan oʻralgan, yulduzsimon murakkab toʻpgul hosil qiladi. E. iyul. avgustda gullaydi. Sibir va himolay E.lari sovuqqa chidamli. Manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi.

 

Tog‘ o‘simliklari
Gerald Edelman

Edelman Jerald Moris (1929.1.7, Nyu-York) - AQSH biokimyogari. Amerika fan va sanʼat akademiyasi hamda Nyu-York akademiyasi aʼzosi. Ursinus kollejini tugatgan (1950), tibbiyot fanlari doktori (1954). 1957-yildan Rokfeller tibbiyot tadqiqotlar institutida professor (1966). Asosiy ilmiy ishlari oqsillar (antitelolar)ning birlamchi va uchlamchi strukturalarini oʻrganishga oid. Hujayralar va antitelolarni fraksiyalarga ajratish, oqsillarni fluoressent spektroskopiya qilish usullarini ishlab chiqqan. Ushbu usullar yordamida immunoglobulinlarning molekulalari toʻrtta polinukleotid zanjirdan iborat ekanligini aniqlagan. Nobel mukofoti laureati (1972; R. R. Porter bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1929-yilda tugʻilganlar
1-iyulda tugʻilganlar
17-mayda vafot etganlar
2014-yilda vafot etganlar
Amerikalik olimlar
Edilboy qoʻy zoti

Edilboy qoʻy zoti — goʻsht-yogʻ yoʻnalishidagi dagʻal jun beradigan yirik dumbali qoʻy zoti. 19-asrda Qozogʻistonda xalq seleksionerlari tomonidan mahalliy dumbali qoʻylarni tanlash va qoʻpaytirish yoʻli bilan chiqarilgan. Yirik gavda tuzilishi, tez oʻsuvchanlik, erta yetiluvchanlik, yuqori mahsuldorlik va sifatli juni bilan tavsiflanadi. Mahsuldorligi jihatidan hisori qoʻylariga yaqin. Tusi qoramtir, qoʻngʻir, oq, sargʻish, qoʻchqorlari ham, sovliqlari ham toʻqol. Qoʻchqorlarining tirik vazni 100—105 (baʼzan 150) kg, sovliklariniki 65—70 (115) kg, 4—5 oylik qoʻzilariniki 40–42 kg. Qoʻchqorlaridan 3—3,5 kg, sovliqlaridan 2,5 kg jun olinadi (kokillarining uz. 15 sm). Sovliqlari nisbatan sersut. Edilboy qoʻy zoti, asosan, Qozogʻistonda sof holda urchitib, koʻpaytiriladi.

Manbalar
Edinburg

Edinburg — Buyuk Britaniyadagi shahar, FertofFort qoʻltigʻi sohilida. Shotlandiyaning bosh shahri, Lotian rayonining maʼmuriy markazi. Aholisi 380,5 ming kishi (2001). Transport yoʻllarining yirik chorrahasi. Muhim madaniyat va sanoat markazi. Qogʻoz, poligrafiya, oziq-ovqat (jumladan, pivo pishirish va viski ishlab chiqarish), mashinasozlik (tibbiyot asboblari ishlab chiqarish, priborsozlik, elektrotexnika, radioelektronika), kimyo (farmatsevtika, oʻgʻitlar ishlab chiqarish) korxonalari mavjud. Universitet (16-asr dan), Shotlandiya akademiyasi, rasadxona, Shotlandiya Qirollik muzeyi, Milliy muzey, Milliy galereya, Edinburg munitsipal muzeyi va boshqalar bor. Shahar 6-asrdan maʼlum. 15-asrdan Shotlandiya poytaxti. Meʼmoriy yodgorliklardan sobiq qirol koʻshki (11—16-asrlar), Shotlandiya qirollari saroyi (1128) va boshqalar 11—19-asrlarda qurilgan binolar saqlangan.

Buyuk Britaniya shaharlari
Edinburg universiteti

Edinburg universiteti — Shotlandiya (Buyuk Britaniya)dagi eng yirik oliy oʻquv yurti. 1583-yil Edinburg shahrida tashkil etilgan. Ilohiyot, HUQUQ, gumanitar fanlar, ijtimoiy fanlar, tibbiyot, veterinariya, musiqa boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kutubxonasi (1580-yil tashkil etilgan)da 1 mln.dan ortiq asar saqlanadi. 14 mingdan ziyod talaba taʼlim oladi.

Buyuk Britaniyadagi universitetlar
Edip

Edip — yunon mifologiyasida Fiva shahrining shohi. Avvalgi shoh Lay va uning xotini Iokastaning oʻgʻli. E. tugʻilgandan keyin otasining buyrugʻiga binoan (otasiga oʻz oʻgʻli tomonidan oʻldirilishi bashorat qilib aytilgani uchun) Kiferon togʻiga tashlab kelinadi. Choʻponlar tomonidan qutqarib qolingan E.ni Korinf podshosi Polib tarbiyalaydi. Voyaga yetgan E. Fivaga yoʻl oladi va oʻzi bilmagan holda otasini oʻldirib, Fiva taxtini egallaydi hamda onasiga uylanadi. Oʻzining mudhish jinoyatini keyinchalik bilgan E. oʻz koʻzini oʻyadi va sodiq qizi Antigona hamrohligida Fivadan chiqib ketadi. Afina chekkasidagi Kolon degan joyda vafot etadi. Dunyo adabiyotida, jumladan, Sofoklning "Shoh Edip", Volterning "Edip" asarlarida E. obrazi yorqin talqin etilgan.

 

Mifologik qahramonlar
Edifikatorlar

Edifikatorlar (lot. — quruvchi) — fitotsenozlaryaa koʻp uchraydigan, muhit hosil qilish xususiyatiga ega boʻlgan oʻsimliklar. E. fitotsenozlarning asosiy xususiyatlari: tarkibi, sutrukturasi, fitomuhiti va mahsuldorligini belgilaydi. Mas, jan. choʻllarda betaga, chalov; pastqam botqoqliklarda — iloq; oʻrmonlarda — qora qaragʻay, eman E. hisoblanadi.
Edmonton

Edmonton — Kanadaning jan.gʻarbiy qismidagi shahar, NortSaskachevan daryosi boʻyida. Alberta provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 937,8 ming kishi (2001, shahar atrofi bilan). Mamlakatning muhim savdotaqsimot, sanoat markazi. Transport yoʻllarining yirik chorrahasi.

Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Neftni qayta ishlash, neft kimyosi rivojlangan. Neft quduqlari parmalaydigan uskunalar ishlab chiqariladi. Qishloq xoʻjaligi xom ashyosi qayta ishlanadi. universitet bor. Shaharga 1795-yilda moʻyna savdosi bilan shugʻullanadigan kompaniyalar faktoriyasi sifatida asos solingan.
Edgar Adrian

Edrian Edgar Duglas (1889.30.11, London 1977.4.8) - ingliz fiziologi. London qirollik jamiyati aʼzosi (1923-yildan; prezidenti 1950—55). Kembrij universitetini, Triniti kollejini tugatgan (1915) va shu kollejda fiziologiyadan leksiya oʻqigan (1937-yildan professor; 1951-yildan rektor). Ilmiy faoliyati sezgi aʼzolari va nerv oʻtkazuvchanligi elektrofiziologiyasiga oid. E. birinchilardan boʻlib elektronikani fiziologik tadqiqotlarda qoʻllagan. Nobel mukofoti laureati (1932; Ch. Sherrington bilan hamkorlikda).

Manbalar 

1889-yilda tugʻilganlar
1977-yilda vafot etganlar
30-noyabrda tugʻilganlar
4-avgustda vafot etganlar
Rektorlar
Eduard

Eduard — ingliz qirollari nomi:Eduard I (1239.17.6 1307.7.7) 1272-yildan qirol. Plantagenetlar sulolasidan. Otasi qirol Genrix III vafotidan soʻng taxtga chiqqan. E.1 davrida parlamentni muntazam chaqirib turish amaliyoti joriy qilingan, bu Angliyada tabaqaviyvakillik monarxiyasi shakllanayotganidan darak bergan. E.1 davrida Uels zoʻrlik bilan Angliyaga qoʻshib olingan (1284). E.1 ning Shotlandiyani bosib olish uchun qilgan harakatlari (1286-yildan boshlab) shotland xalqining qattiq qarshiligiga duch kelgan. E.1 Shotlandiyaga navbatdagi yurishi chogʻida vafot etgan.

Eduard III (1312.13.11-1377.21.6) — 1327-yildan qirol. Plantagenetlar sulolasidan. Dastlabki yillarda barcha hokimiyat beva qirolicha Izabella va uning jazmani Mortimer qoʻlida boʻlgan. 1330-yildan mustaqil hukmron. 1337-yil Fransiyaga urush eʼlon qilgan (qarang Yuz yillik urush).

Eduard IV (1442.28.1-483.9.4) 1461—83 yillarda qirol (1470-yil oktabr — 1471-yil apreldan tashqari). Yorklar sulolasining 1-vakili. Qizil va Oq gullar urushi jarayonida Genrix VI Lankasterni taxtdan agʻdarib hokimiyatni egallab olgan. Qirolligining dastlabki davrida davlat ishlarida graf Uorvikning roli katta boʻlgan. Biroq E.IVning mulkdor zodagonlar mavqeini pasaytirishga boʻlgan harakati natijasida Uorvik va boshqalar lankasterlar tomoniga oʻtib ketgan. 1470-yil oktabrda E.IV taxtdan tushirilgan. 1471-yil aprelda Barnet va may oyida Tyuksberi yonida lankasterlar qoʻshinini yengib taxtni qayta egallagan. E.IV siyosatida, asosan, oʻrta dvoryanlarga tayangan. yirik mulkdorlarning yerlarini musodara qilgan. Ingliz sanoati (asosan. jun toʻqish va savdo)ni qoʻllab-quvvatlash siyosatini yurgizgan.

Eduard VI (1537.12.10-1553.6.7) — 1547-yildan qirol. Tyudorlar sulolasidan. Genrix VIII va uning 3xotini Jeyn Seymurning oʻgʻli. Taxtga 9 yoshida oʻtirgan. Bolaligi tufayli davlat ishlariga mutlaqo aralashmagan, asosan, ilohiyot va qadimiy tillarni oʻrganish bilan shugʻullangan. Davlatni boshqarish protektorlar (vasiylar) — E.VI ning togʻasi gersog Somerset, soʻngra (1549-yildan) — graf Uorvik qoʻlida boʻlgan.

Eduard VII (1841.9.11-1910.5.5)1901—10 yillarda qirol. Onasi qirolicha Viktoriya vafotidan soʻng taxtga oʻtirgan. Antantani tuzishda faol qatnashgan. Ichki siyosatda sezilarli rol oʻynamagan.

Eduard VIII (1894.16.7-1972.28.5)1936-yil 20-yanvar — 11 dekabrda qirol. Otasi qirol Georg V vafotidan keyin taxtga chiqqan. Bir necha oydan soʻng taxtdan voz kechgan. E.VIII ning taxtdan voz kechishi bilan bogʻliq "saroy krizisi" Buyuk Britaniya hukmdor doiralari orasidagi ziddiyatlarni aks ettirgan. 1936-yil 12 dekabrda Vindzor gersogi unvonini olgan. 1940—45 yillarda Bagama orollari general-gubernatori. Hayotining soʻnggi davrini Fransiyada oʻtkazgan.
Ejektor

Ejektor (frans. — otmoq, chiqarib tashlamoq) — gaz yoki suyuqliklarni soʻrish (tortish) da ishlatiladigan apparat. Ishi boshqa gaz va suyuqliklarning kinetik energiyasidan foydalanishga asoslangan. Unda katga tezlikda harakatlanayotgan muhit (gaz yoki suyuqlik)ning kinetik energiyasi ikkinchi muhitga oʻtadi. Gaz va suyuqliklarni haydab beradigan koʻp mashinalar (mas, oqim nasoslari, vakuum nasoslari)ning ishlashi E. prinsipiga asoslangan. E. uchish apparatlarining yonilgʻi va moy berish hamda gidraachika tizimida, sovitish mashinalari, payvandlash gorelkalari, konditsionerlar, ventilyatsiya qurilmalari va boshqalarda ishlatiladi. Suyuq yoqilgʻili raketa dvigatelining yonish kamerasiga yonilgʻi berishda ham E.dan foydalaniladi. E. kimyo va neftni qayta ishlash sanoatida aralashtirgich sifatida keng qoʻllanadi.