MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Herbert Brown

Herbert Charles Brown (1912.22.5, London — 2004.19.12, Lafayette, Indiana, AQSh) — Amerika kimyogari. AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1957-yildan). Asosiy tadqiqot ishlari bor kimyosiga oid. Diboranni sintez kilishning oddiy usulini ishlab chiqqan. Toʻyinmagan organik birikmalarni gidroborirlash reaksiyasini kashf etgan (1959). Trimetilbor yoki diboran hosilalarining aminga qoʻshilishini tadqiq qila turib, molekuladagi sterik kuchlanishnimiqdoriy usulda oʻrganish nazariyasiga asos solgan. Amerika sanʼat va fan akademiyasi aʼzosi (1966-yildan), Nobel mukofoti laureati (1979, G. Vittig bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
1912-yilda tugʻilganlar
22-mayda tugʻilganlar
19-dekabrda tugʻilganlar
2004-yilda vafot etganlar
Tasvirsiz maqolar
Braun Jon

BRAUN Jon (John Brown) (1800.9.5 — 1859.2.12) — AQSH qoratanli qullarini ozodlikka chiqarish harakati rahbarlaridan biri. 1855—56 yillarda Kanzasdagi quldorlikka qarshi boʻlgan qoʻzgʻolonga rahbarlik qildi. Yashirin "Yer osti temir yoʻli" tashkiloti (Janubiy shtatlardagi qoratanli qullarni shim. shtatlarga qochirib yuborib, qulliqdan qutqazish bilan shugʻullangan) faoliyatida ishtirok etgan. B. 1859-yil butun dunyo qullarining qoʻllab-quvvatlashiga ishonib qoʻzgʻolonga boshchilik qilgan. 18 kishilik otryadi bilan quldorlikka asoslangan Virginiya shtatidagi HarpersFerri qurolaslahaxonasini egallagan. Hukumat qoʻshinlari B. otryadiga zarba berib, ogʻir yaralangan B. zambilda sudga keltirilgan. Sud hukmi bilan Charlstonda dorga osilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Karl Ferdinand Braun

Karl Ferdinand Braun (1850.6.6, Fulda — 1918.20.4, Nyu York) — nemis fizigi. Ilmiy ishlari radiotexnikaga oid. Elektr tebranishlarni tekshirish maqsadida B.naychasi (trubkasi)ni taklif etgan, Kristallarda unipolyar oʻtkazuvchanlik xossasini anikdagan va shu asosda kristall detektorlarni yaratgan. B. antennaning bir necha turini yasagan. Nobel mukofoti laureati (1909, Guglielmo Marconi bilan hamkorlikda).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Olimlar
Fiziklar
Nemis fiziklari
1850-yilda tugʻilganlar
6-iyunda tugʻilganlar
1918-yilda vafot etganlar
20-aprelda vafot etganlar
Michael Stuart Brown

Michael Stuart Brown (1941.13.4.) — Amerika genetigi. Odam va hayvonlar organizmida lipidlarning tashilish va xolesterin almashinuvining boshqarilish mexanizmi ustida tadqiqot olib borgan. Nobel mukofoti laureati (1985; Joseph Goldstayn bilan hamkorlikda).

Manbalar 

Olimlar
Kimyogarlar
13-aprelda tugʻilganlar
1940-yilda tugʻilganlar
Yashayotgan insonlar
Amerikalik olimlar
Edward Browne

Edward Granville Browne () (1862.7.2, Yuli, Glostershir — 1926.5.1, Kembrij) — ingliz sharqshunosi. Kembrij untida sharq tillari va tabobat ilmini oʻrgangan. Uzoq vaqg Eronda yashagan. Kembrij untida arab va fors tillari prof. (1888— 1925). Yaqin va Oʻrta Sharq, shu jumladan Oʻrta Osiyo xalklarining adabiyoti va madaniyatiga oid bir necha asar yozgan. U "Bir yil forslar orasida" (1893), 4 jildli "Eron adabiyoti tarixi" (1902—24), "Hozirgi Eron poeziyasi va matbuoti" (1914), "Arab tabobati" (1921) nomli asarlar muallifi. B. Nizomiy Aruziy Samarqandiyning "Toʻrt maqola"si (1921) matnini va Davlatshoh Samarqandiyning "Tazkirat ushshuaro"si (1901) matnini nashr ettirgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kishilar
1862-yilda tugʻilganlar
1926-yilda vafot etganlar
Angliyalik sharqshunoslar
Braunit

Braunit (19-asr nemis olimi M. Braun nomidan) — murakkab oksidlar sinfiga mansub mineral. Kvadrat sistemada kristallanadi. Koʻpincha donador agregatlar uyumi koʻrinishida uchraydi. Rangi qoraqoʻngʻir yoki kulrang. Yarim metallsimon yaltiraydi. Qattiqpigi 6— 6,5. S. ogʻ. 4,7—4,9. Baʼzan suyet magnitlangan ham boʻladi. Gidrotermal yertomirlarda, kontakt — isgamorfik jinslarda uchraydi. Yirik ruda konlari marganes oksidiga boy regional va kontakt — metamorfik choʻkindi qatlamlarda uchraydi. B. beqaror, tezda psilomelan va pirolyuzitga aylanadi. B. — muhim marganes rudasi. Yirik konlari Hindistonda bor, Oʻzbekiston va Qozogʻistonda ham topilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Minerallar
Braxi ...

Braxi ... (yun. brachys — qisqa) — qoʻshma soʻzlar tarkibiy qismi, oʻzi qoʻshilib kelgan soʻz maʼnosiga "kalta", "qisqa" ifodasini beradi (mas, braxikefaliya, brahistoxrona).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Braxikefaliya

Braxikefaliya, braxitsefaliya (braxi... va yun. kephale — bosh) — dumaloq bosh, miya qutisining dumaloq shakli. Miya qutisining eni boʻyidan 80% ortiq boʻlsa, B. hisoblanadi (qarang Bosh koʻrsatkichi).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brashov

Brashov — Ruminiyaning markaziy qismidagi shahar, Brashov judesining maʼmuriy markazi. Aholisi 324 ming kishidan ziyod (1990- yillar oʻrtalari). Brashov tuguni. Mamlakatning muhim sanoat markazi. Mashinasozlik, elektrotexnika, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Yogochsozlik, koʻn poyabzal, kimyo, qurilish materiallari, poligrafiya sanoati korxonalari; intlar, muzey va teatrlar bor. 15—16-asrlarda Transilvaniyaning bosh shahri boʻlgan. Shahar devori (13—17-asrlar), ratusha (13—17-asrlar), gotika cherkovlari (1385—1477) saqlangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brashpil

Brashpil (gollandcha — braadspil) — kema yakorini koʻtaruvchi, zanjir va sim arqonlarni yigʻib oluvchi chigʻir. Gorizontal valga oʻrnatilgan ikki barabani ham boʻladi. Kemaning tumshuq qismiga oʻrnatiladi. Katta kemalarda bugʻ porshenli mashinalar yoki elektr dvigatellari bilan, kichik kemalarda dastaki motor yoki asosiy dvigatel bilan harakatga keltiriladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Braxma

Braxma — Vedalar adabiyotida Xudoning yaratish qudrati ato etilgan buyuk farishta. Braxmaga moddiy koinotni, undagi barcha tirik va notirik mavjudotlar bilann birga, yaratish vazifasi yuklatilgan. U 100 yil umr ko‘radi. Uning bir kuni Kalpa deb ataladi va har biri to‘rt yugadan iborat ming davr davom etadi. Bu to‘rt yuga: Satya-yuga, Treta-yuga, Dvapara-yuga va Kali-yuga deb ataladi. Satya-yuga 1.728.000y., Treta-yuga 1.296.000 y., Dvapara-yuga 864000 y. va Kali-yuga 432000 y. davom etadi. Braxmaning tuni ham ming kalpa davom etadi. Braxmaning 100 ylik umri Yerdagi vaqt hisobi bo‘yicha 311trillion 40 million y.ga teng. Shundan keyin Braxma o‘zi yaratgan koinot bilan birga yana mavhumlik holatiga o‘tadi.
Braxma - hinduizmda Vishnu va Shiva bilan birgalikda trimurti, ya’ni ilohiy troitsa (uchlik)ni tashkil qiluvchi xudolardan biri. Braxma dastlab dunyoni yaratuvchi va boshqaruvchi oliy xudo sifatida namoyon bo‘lgan. So‘nggi davrlarda hinduizmda troitsaning boshqa ikki a’zosi oldinga o‘tib, Braxma oxirgi o‘rinni egallagan.

Manbalar

Adabiyotlar
Brahmanizm

Brahmanizm, barahmanlik — qad. hind dini. Veda dinmasosida miloddan avvalgi 1-ming yillikning boshida paydo boʻlgan. B.ning muqaddas adabiyotiga vedalar va ularga yozilgan juda koʻp sharhlar (brahmanlar, arnyaklar, upanishadlar) kiradi. B.da veda dinidagi koʻpgina xudolarning taʼsiri deyarli yoʻqqa chiqib, asosan 3 xudo: Braxma, Shiva va Vishnu eʼtiborli hisoblangan. Brahma olamni yaratuvchi va boshqaruvchi, Vishnu — olamlarni saqlab qoluvchi va muhofaza qiluvchi, Shiva — hamma mavjudotni yakson etuvchi xudo deb tushunilgan. B.da ilgarigi totemistik tasavvurlarning qoldigʻi sifatida hayvon (sigir, maymun)larni, ayrim oʻsimliklarni va boshqalarni ilohiylashtirish mavjud. B.da butun borliq xayoliy boʻlib, jonli narsalar, jumladan inson ham qayta tirilish xususiyatiga ega deb qaralgan. Brahma belgilagan hayot meʼyorlari, qonunning bajarilishi yoki bajarilmasligiga qarab inson axloqiga baho berilgan. B. taʼlimotiga koʻra, jonni xalos qilish, uni bundan keyingi qayta paydo boʻlishdan saqlab qolishning birdanbir yoʻli jonning Brahma bilan qoʻshilib ketishidir. Bunga erishmoq uchun Brahmaning ilohiy mohiyatini toʻla bilib olish, fikrni xudoga qaratish va tashqi olamdan butunlay voz kechish talab etilgan. B. ijtimoiy hayotni, jumladan davlatni ham Brahmaning ijodi, davlat arboblarini esa inson qiyofasidagi xudolar deb hisoblar edi.

Miloddan avvalgi 6—5-asrlarda buddizm vujudga keldi va B.ga qarshi kurash olib bordi. Buddizmga qarshi kurash jarayonida va uning bevosita taʼsirida B. astasekin hinduizmta aylanib ketdi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brahmanlar

Brahmanlar — 1) Hindistondagi oliy kastalardan biri. Kelib chikishi boʻyicha kohinlarning qad. tabaqasi (varna)ga mansub. Kadimda B. kohinlik vazifasini oʻtab, qurbonlik marosimlariga rahbarlik qilgan, xalq orasida Vedalarni targʻib etish bilan shugʻullangan. Oʻrta asrlar davrida esa davlat ishlarida ham qatnashib, koʻproq qozilik lavozimini egallagan. Hozirgi koʻpchilik B.ning kun kechirish manbai diniy marosimlar bilan emas, balki davlat xizmati, dehqonchilik va boshqa yumushlar bilan bogʻliq. Hindistondagi hukmron sinf va ziyolilarning aksariyati B.dir. Shuningdek, B. orasida ishchilar, xizmatchilar, farroshlar, hunarmandlar ham mavjud; 2) asosan veda diniga xos rasmrusumlar bayoni va sharhidan iborat qad. hind muqaddas kitoblari (miloddan avvalgi 8—6-asrlar) boʻlib, ular Vedalarni mazmunan toʻldiradi. Qurbonlikning ahamiyatini koʻrsatish, yer xudolari — kohinlarni osmon xudolaridan yuqori qoʻyish B.ning asosiy gʻoyasidir. B.da qad. hind hunarmandchiligi, grammatikasi, astronomiyasi, falsafasi va boshqa xususida ham maʼlumotlar bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brahmaputra

Brahmaputra, Bramaputra — Jan. Osiyoda, Xitoy (Tibetdagi nomi Sangpo), Hindiston va Bangladeshdagi daryo. Uzunligi 2900 km, havzasining maydoni 935 ming km². Tibet togʻligining jan.sharqida, 4800 m ga yaqin balandlikda Ladakh tizmasidagi muzliklardan boshlanadi. Janubiy Tibetdagi kenglik boʻylab choʻzilgan chuqur tektonik choʻkmadan oqib oʻtadi. Soʻngra jan.ga keskin burilib, Himolay va Hindixitoy togʻlari orasidagi ulkan eroziya darasidan oʻtgach, HindGang tekisligiga chiqadi. Bengaliya qoʻltigʻiga quyilish oldida Gang daryosi bilan qoʻshilib, katta (maydoni 80 ming km²) delta hosil kidali. Asosan qor va yomgʻirdan suv oladi. Yezda musson yomgʻirlari va Himolay togʻlaridagi erigan qor suvlari hisobiga toʻlib oqib, quyi oqimida suv sathi 10-12 m koʻtariladi. Qishda suvi ancha kamayadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 12 ming m³/sek. Yozda 15 ming m³/sek., qishda 4 ming m³/sek. Gidroenergetika resursi nihoyatda katta (60 mln. kVt). B.ning quyilish yeridan Dibrugarh shahrigacha (1290 km) kema qatnaydi. Sugʻorishda keng foydalaniladi. B. sohilida Shigadze (Xitoy), Gauxati (Xindiston) va boshqa shaharlar joylashgan. BRAHMI — qad. boʻgʻinli hind yozuvlaridai biri. Miloddan avvalgi 3-asrda yuzaga kelgan. Hindiston va Hindixitoy (Myanma (Birma), Shri Lanka va boshqalar) dagi hozirgi koʻpgina yozuvlarga asos boʻlgan. Bu yozuvdagi yodgorliklar buddiylikka oid oliy farmonlar boʻlib, shoh Ashok (miloddan avvalgi 272—232) davriga mansub. Bularning koʻpchiligi qoyalarga va ibodatxonalarning ustunlariga oʻyib bitilgan. B.ning kelib chiqishi aniqlanmagan; yozuvning yuzaga kelishiga finikiya yozuvi (nemis olimlari A. Veber, T. Byuler va boshqa fikricha), shuningdek oromiy hamda jan. arab yozuvlari taʼsir etgan, degan taxminlar mavjud. Bundan tashkari, B. bilan hozircha oʻqishga muvaffaq boʻlinmagan koʻhna hind yozuvini (Moxenjo-Daro, miloddan avvalgi 3—2-ming yil) bogʻlashga harakat qilinadi (hind olimlari — Ye. Shamashatri, S. K. Chatterji va boshqalar). B. alifbosi 31 boʻgʻin belgi (undosh va „a“ unli)dan iborat. Bulardan tashqari, 4 ta unlilarni bildiruvchi belgi va yana alohida belgi (anus vara) qabul qilingan, keyingisi artikulyatsiya oʻrniga koʻra turkiy tildagi „ng“ kabidir.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Hindistondagi daryolar
Xitoydagi daryolar
Bangladeshdagi daryolar
Nepaldagi daryolar
Brahmo samaj

Brahmo samaj ("Brahma jamiyati") — Hindistondagi diniy islohchilik jamiyati. 1828-yilda hind maʼrifatparvari Ray Rammoxan tomonidan tashkil etilgan. Jamiyat ilgʻor kuchlarini birlashtirish, mamlakatning madaniy darajasini koʻtarish, tabaqaviy, irqiy, diniy va boshqa toʻsiqlarni yoʻq qilish, umumiy taʼlimni isloh qilish uchun kurashni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻygan edi. Brahmo samaj rahbarlari hinduizm, islom, xristianliyutt ilgʻor tomonlarini oʻzida singdirgan, "universal" tusdagi, monoteizm ruhida isloh qilingan yangi din jamiyatni qayta qurish vositasi boʻlishi mumkin, deb hisoblaganlar. 1866-yil bu jamiyat 2 guruhga boʻlinib ketdi. Birinchi guruh — Adiy samaj, ikkinchisi — Butun Hindiston Brahmo samaj i deb ataldi. Birinchi guruh upanishadlar gʻoyasiga tarafdorligini bildirgan boʻlsa, ikkinchi guruh xristianlik taʼsirida boʻlgan. Keyinchalik bu jamiyat maydamayda gʻoyaviy yoʻnalishlarga ajralib ketdi va 20-asrning 2-yarmiga qadar faoliyat koʻrsatdi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Fyodor Bredixin

Fyodor Aleksandrovich Bredixin (1831.26.11, Nikolayev 1904.1.5, Peterburg) — rus astronomi, Peterburg Fanlar akademiyasi akademik (1890). Rossiya Bosh astronomik rasadxonasi (Pulkovo) direktori (1890—95). Astronomiyaning barcha boʻlimlariga oid ilmiy ishlarni bajargan va kuzatuvlar olib borgan. Protuberansspektrograf yordamida Quyosh xromosferasini tekshirdi, Quyosh dogʻlari va mashʼallarini suratga oldi. Bredixin kometalarini tekshirishga oid ishlari bilan mashhur. Rossiya Fanlar akademiyasi prezidiumi astronomiya sohasidagi yirik ishlarni taqdirlash uchun Bredixin nomidagi mukofotni taʼsis etdi (1946). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademik V. P. Shcheglov Bredixin mukofoti sovrindori.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Leonid Brejnev

Brejnev Leonid Ilich (1906, Dneprodzerjinsk — 1982, Moskva) — KPSS MK 1 (1964-66) va bosh (1966—82) kotibi, sobiq Ittifoq Oliy Kengashi Prezidiumi raisi (1960-64, 1977-82). Marshal (1976). 1941—45 yillardagi urushda siyosiy ishda. 1946 yildan Ukraina KP(b) Zaporojye, Dnepropetrovsk viloyat qoʻmitalarining 1-kotibi, 1950—52 yillarda Moldaviya KP(b) MK 1kotibi. 1953 yildan Armiya va Harbiy-dengiz floti Bosh siyosiy boshqarmasi boshligʻining oʻrinbosari. 1954—56 yillarda Qozogʻiston KP MK 2kotibi, 1kotibi. 1952— 53, 1956—60, 1963-64 yillarda KPSS MK kotibi. Nikita Xrushchyovni ishdan majburlab ketkazish tashkilotchilaridan biri (1964). Brejnev bosh kotiblik lavozimida ishlagan paytda mamlakatda turgʻunlik kuchaydi, iqtisodiyotda, jamiyatning ijtimoiy va maʼnaviy sohalarida salbiy jarayonlar avj oldi. Iqtisodiyotda ekstensiv omillarga zoʻr berildi. Chexoslovakiyaga intervensiya amalga oshirildi (1968), Afgʻonistonga qoʻshinlar kiritildi (1979).

Manbalar
Brezent

Brezent (gollandcha presenning) — namga chidamli va chirishga qarshi modda (emulsiya) shimdirilgan suv oʻtkazmas mato. Zigʻir tolasidan yoki zigʻir tolasi bilan paxta tolasi aralashmasidan toʻqiladi. Undan chodir, plashpalatka, maxsus kiyimbosh, poyabzal tikiladi. Ochiqda saqlanadigan yuklarni, paxta gʻaramlarini qoryomgʻir va quyosh taʼsiridan saqlash uchun ham ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brey Jon Frensis

BREY (Vgau) Jon Frensis (18091895) — ingliz iqtisodchisi, sotsial utopist, R. Ouen izdoshi. Vashingtonda ingliz emigranti oilasida tugʻilgan. 30- yillarda ishchilar harakatiga qatnashdi, shu paytning oʻzida chartistlar bilan ham yaqin aloqada boʻldi. B. "Mehnatga munosabatdagi nohaqliklar va ularni bartaraf etish vositalari" asari (1839)da kapitalistik jamiyatning iqtisodiy isloh etish dasturini olgʻa surgan. B. fikricha, ishlab chiqarish vositalariga xususiy mulkchilikni va unga asoslangan yollanma mehnat tizimini tovar-pul munosabatlarini isloh etish, ayirboshlashda ekvivalentlikka aniq rioya kilish, shuningdek kapitalistik xoʻjalik yuritish shakllari oʻrniga ishchilar aksiyadorlik jamiyatlari barpo etish yoʻli bilan tugatish mumkin. B. gʻoyalari keyinchalik P. J. Prudoning utopik sotsializm nazariyasida rivojlantirilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Breytovo choʻchqa zoti

Breytovo choʻchqa zoti — goʻsht va yogʻ (salo) beradigan zot. Rossiyaning Yaroslavl viloyati Breytovo tumani xoʻjaliklarida mahalliy kech yetiladigan choʻchqalarni yirik va oʻrtacha oq, litva oq va daniya landras choʻchqa zotlari bilan chatishtirib chiqarilgan. 1948-yilda zot sifatida tasdiqlangan. Breytovo choʻchqa zoti goʻshtdor, tanasi baquvvat. Boʻyni kalta, koʻkragi keng, bikini yumaloq. Voyaga yetgan erkagining tirik vazni 300– 320 kg. Urgʻochi choʻchqalarining vazni 230–250 kg. Har gal 10—11 bola tugʻadi. Bolasining vazni 6,5—7 oylikda 90–100 kg gacha boradi. Breytovo choʻchqa zoti Oʻzbekistonda ham tarqalgan.

Manbalar
Brekvater

Brekvater (ing. breakwater) — gidroinshoot (qarang Toʻlqin qaytargich).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brekchiya

Brekchiya (ital. breccia — parcha, boʻlak) — qirrali boʻlaklardan iborat sementlashgan togʻ jinsi. Boʻlaklari bir sm dan katta. Kelib chiqishiga koʻra, vulkanogen, choʻkindi va tektonik B.lar boʻladi. Tarkibiga koʻra, bir xil togʻ jinslari boʻlaklaridan (monomikt) va turli togʻ jinsi boʻlaklaridan (polimikt) tashkil topgan turlari mavjud. Vulkanogen B. yopishqoq lava boʻlaklarini suyuq lava bilan sementlanishidan (lava B.si), vulkan tuflari va boshqa vulkanogen jins boʻlaklaridan (tuf brekchiyasi), vulkan viloyatlaridagi loy okimini diagenezga uchrashidan (laharlar) hosil boʻladi. Choʻkindi B. kontinental sharoitlarda yon bagʻir delyuviylari, sel oqimi yotqiziqlari yoki karstlar shipining qulab tushishidan hosil boʻlgan mahsulotlarni sementlanishidan tarkib topali. Suyakli B. ham uchraydi. Ular umurtqali hayvonlarning koʻplab qirilishi va koʻmilib ketishidan paydo boʻladi. Dengiz sharoitida B. qirgʻoqlarning oʻpirilishidan yoki riflarning yemirilishidan vujudga keladi. Tektonik B. (ishqalanish B.) tektonik harakatlardan yer yoriklari boʻylab togʻ jinslarining maydalanib sementlanishidan hosil boʻladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Bremsberg

Bremsberg (nem. Bremse — tormoz va Berg — tepalik) — 1) yuqori gorizontdagi foydali qazilma mexanik qurilma yordamida pastki gorizontga tushiriladigan kiya yer osti yoʻlagi; 2) yukni vagonetkalarda qiya temir yoʻldan pastga tushiradigan qurilma. Vagonetkalar sim arqon (kanat) ning ikki uchiga mahkamlab qoʻyiladi. Sim arqon tormozli shkivga kiydiriladi. Yukli vagonetkalar oʻz ogʻirligi bilan pastga tushganda boʻshagan vagonetkalar yuqoriga koʻtariladi. B.dan oʻrmon xoʻjaligida, kon ishlarida, qurilish va boshqa ishlarida foydalaniladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brendi

Brendi (gollandcha brandewijn — haydalgan vino) — uzum vinosini haydab olinadigan yoki achitilgan meva, rezavor meva sharbatidan tayyorlanadigan kuchli alkogol ichimlik. 16-asrda Fransiyaning Sharanta viloyatida paydo boʻlgan. Tayyorlash usuli va kuvvatiga koʻra 3 turga boʻlinadi; oʻtkir B.— achigan sharbat va uzum turpini distillab olinadi, tarkibida spirt miqdori 80—90% ga boradi. Spirt qoʻshilgan vinolar tayyorlashda ishlatiladi. Grappa — sharbati presslab olingan uzum turpini havo kirmaydigan oʻralarda achitib, ikki marta haydash usuli bilan olinadi (spirt miqdori 70— 80%). Distillangan suv qoʻshib alkogol ichimlik tayyorlanadi. Ch i n B. (tarkibida spirt miqdori 57—72%) faqat vino yoki achitilgan sharbatlardan tayyorlanib, yetilishi uchun muayyan muddat saqlanadi. Ichimlikning bu turi koʻpgina mamlakatlarda B. nomi bilan mashxur. B.ni ishlab chiqarish texnologiyasi xom ashyo distillash usuli va texnikasi, saqlash sharoitlari, muddati va boshqa ga bogʻliq. Odatda, B. dub bochkalarda kamida 3 yildan, markalisi 7 yildan koʻproq saqlab turiladi. B. uchun asosiy xom ashyo sifatida uzum sharbati ishlatiladi, lekin boshqa meva sharbatlaridan ham tayyorlash mumkin. B. koʻpgina mamlakatlarda ishlab chiqariladi. Fransiya, Italiya, Gresiya, AQSH, Ispaniya B.ni eksport qiluvchi davlatlar qatoriga kiradi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brenner

Brenner — Etstal va Sillertal Alp togʻlari (Sharqiy Alp togʻlari) oʻrtasidagi togʻ dovoni, Avstriya bilan Italiya chegarasida. Balandligi 1371 m. B. orqali Inn daryosi vodiysidan Adije daryosi vodiysiga oʻtiladigan 27 tunnelli Insbruk — Bolsano temir yoʻl (1867) va avtomobil yoʻli qurilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brentano Luyo

BRENTANO (Brentano) Luyo (1844. 18.12—1931.9.9) — nemis iqtisodchisi. Peterburg Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1895), 1871-yildan Breslavl, Strasburg, Vena, Leypsigda, 1891-yildan Myunxenda professor Koʻplab i, t.lari ishchilar harakati, iqtisodiyot tarixi, iqtisodiy va ijtimoiy siyosat masalalariga bagʻishlangan. B. sinfiy kurashni inkor qilib, ijtimoiy ziddiyatlarni islohotlar yoʻli bilan, jumladan fka qrnunchiligi va islohotchi kasaba uyushmalari tashkil etish yoʻli bilan bartaraf etish mumkin deb hisoblagan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brest

Brest (; 1921-yilgacha Brest-Litovsk, 1939-yilgacha Brest-Lug) — Belarus shahar. Brest viloyatining maʼmuriy markazi. Muxaves daryosi Gʻarbiy Bug daryosiga quyilish yerida. Dare porti va temir yoʻl tuguni. Aholisi 278 ming kishi (1999).

Dastlab 1017-yilgi solnomalarda Berestye nomi bilan tilga olingan. 11 asrda Turov knyazligi qoʻl ostida boʻlgan. 1044-yilda Kiyev knyazligi bosib olgan va 12-asr oʻrtalaridan Volinsk knyazligiga tobe boʻlgan. 1319-yilda Litva knyazligi bosib olgan. Lyublin uniyasi boʻyicha Brest 1569-yil Rech Pospolita tarkibiga kirgan. 1596-yil Brestda Brest uniyasi eʼlon kilindi. 1795-yilda Brestni Rossiya bosib oldi. 19-asrning 30- yillaridan boshlab Brest qalʼa bilan mustahkamlandi. 20-asr boshlarida Brest Rossiya imperiyasining gʻarbiy chegarasidagi eng mustahkam qalʼaga aylandi. 1918-yil Brestda Rossiya bilan Germaniya oʻrtasida Brest sulhi tuzildi. 1919-yil dan Brest Polsha, 1939-yildan Belarus tarkibida. Urush yillarida (1941—45) Brestda shiddatli janglar boʻlgan. Brest 1944-yildan keyin qayta tiklandi va zamonaviy binolar qurilishi hisobiga kengaydi.

Brest— yirik sanoat va madaniyat markazi. Mashinasozlik, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari ishlab turibdi. Uyroʻzgʻor kimyosi mahsulotlari, qurilish materiallari, mebel ishlab chiqariladi. 2 oliy oʻquv yurti, 2 teatr, oʻlkashunoslik muzeyi va Brest qalʼasi mudofaasi muzeyi bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Brest (Fransiya)

Brest — Fransiyaning shim. gʻarbidagi shahar. Aholisi 148 ming kishi dan ziyod (1996). Atlantika okeani boʻyidagi yirik savdo markazi va dengiz arsenali. Mashinasozlik, jumladan kemasozlik, toʻqimachilik, kimyo, oziq-ovqat sanoati korxonalari, dengizchilik maktabi, ratusha, birja, teatr bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Finistère shaharlari