Tiki-taka

Tiki-taka (,) — ispan futboli taktikasi boʻlib, qisqa pastlar bilan maydonning turli joylarda doimiy ravishda toʻpni nazorat qilishga asoslangan.Shunga oʻxshash uslubni „Barselona“ futbol klubi Pep Gvardiola boshchiligida ishlab chiqdi, keyinchalik u bu usulni „foydasiz va tushunarsiz“ deb atadi. Tiki-takaning tarixiy ildizlari 1990-yillardagi Yoxan Kroyff tomonidan „Barselona“ga singdirilgan oʻyin uslubiga borib taqaladi.Tiki-taka usuliga asoslangan futbol bilan 2008 va 2012-yil Yevropa chempionati,2010-yil jahon chempionatida chempionlikni qoʻlgan kiritgan Ispaniya terma jamoasining „oltin avlod“ga boshchilik qilgan Luis Arogones va Visente del Boske murabbiyligida juda yorqin oʻyin namoyish etishdi.2009-yil olishi mumkin boʻlgan barcha 6 ta sovrinni qoʻlga kiritgan „Barselona“ ham shu Tiki-takani qoʻllashdi.Tiki-taka futboldagi anʼanaviy fikrlashdan voz kechib hududiy belgilashga oʻtishni oʻz ichiga oladi.

Eski oʻxshash taktikalar 
Ilgari tiki-takaga oʻxshash taktikalar boʻlgan.Futbolchilar toʻpsiz harakatlanib paslar bilan harakatlangan jamoalar gʻalaba qilardi.1934—1942-yillarda „Shalke-04“ Germaniya chempionatida va 1970-yillarda „Ayaks“ va Gollandiya terma jamoasi „total futbol“ tufayli shaxrat qozondi.Shunga oʻxshash taktika bilan „River Pleyt“ 1941—1944-yillar oraligʻida Argentinaning 4 ta chempionligini qoʻlga kiritgan.Shundan soʻng jamoaga oʻsha davrda „mashina“ laqabi berilgan.

Taktikaning kelib chiqishi va rivojlanishi 

„Tiki-taka“ atamasi ilk marta Germaniyada oʻtkazilgan Jahon chempionati translatsiyasi vaqtida „La Sexta“ telekanali sharxlovchisi Andres Montes tomonidan rasman ishlatilgan deb aytiladi. Ammo shunga oʻxshash atamani Ispaniyada ancha oldin Bilbaoning „Atletik“ klubi murabbiyi Xavyer Klemente tomonidan nafratli tarzda aytilgan degan taxminlar ham bor. 2006-yil Jahon chempionatining Ispaniya-Tunis uchrashuvi boʻlayotgan vaqtda Montes ispanlarning uzatmalarni qabul qilish va uzatish usulini quyidagicha taʼriflaydi: „Biz oʻynaymiz tiki-taka, tiki-taka“() Bir farazga koʻra tilshunoslikda uslubning nomi „onomatopeya“ unda „tik“ soʻzi futbolchilar oʻrtasida qisqa pasni anglatadi. Ammo yana bir farazga koʻra ingliz tilida soʻzlashuvchi davlatlarda „clackers“ deb nomlanadigan oʻyinchoq nomidan kelib chiqqan deyishadi.Uni Ispaniyada „tiki-taka“ deb atasharkan.

„Tiki-taka“ning kelib chiqishidagi tamal toshlarini 1988—1996-yillarda „Barselona“ ga murabbiylik qilganida gollandiyalik Yoxan Kroyff ishlab chiqqan edi. Bu oʻyin uslubiga murabbiylar Lui van Gal va Frank Raykard tomonidan sayqal berilgan edi, keyinchalik bu taktikani butun La Liga klublari qoʻllay boshladi. Golland murabbiylari shundan keyin bu taktikani „Barselona“ning futbol akademiyasi „La Masiya“da futbolchilarni tayyorlashda majburiy qilib qoʻydi.Taktikaga koʻra boʻyi past, fizik jihatdan kuchli boʻlmagan futbolchilar ajoyib oʻyin texnikasiga ega boʻlardi.Bu taktika sabab kelib chiqqan yulduzlar qatoriga Pedro, Xavi, Andres Iniesta, Sesk Fabregas va Lionel Messi misol boʻladi.Bu futbolchilarning barchasi ajoyib pas uzatishga, maydonni koʻra olishga va toʻpni mukammal boshqarishga ega edi.

2008—2012-yillar oraligʻida „Barselona“ ustozi Pep Gvardiola qoʻl ostida „tiki-taka“ taktikasi uning murabbiylik qarashlari, „La Masiya“ning ajoyib ajoyib avlodi, jamoani toʻpni nazorat qilish, raqibga katta bosim oʻtkazish tufayli eng yuqori choʻqqisiga chiqdi va gullab yashnadi. 2005-yilda oʻyindan tashqari holatni aniqlash qoidalariga oʻzgartirish kiritildi.Himoyachilarni bir chiziqda joylashtirish orqali bu taktika orqali jamoa uchun jismoniy koʻrsatkichlardan koʻra texnika eng muhim rolni oʻynadi. Gvardiola davridagi tiki-taka yuqori himoya chizigʻi, maydondagi nuqtalarni doimiy ravishda oʻzgartirishi, toʻpga egalik qilishi Gollandiya total futboliga oʻxshardi."Tiki-taka" taktikasiga koʻra toʻp uzatish eng muximi edi.Markaziy hujumchi turli burchaklardan toʻpni boshqaradigan „yolgʻon toʻqqizlik“ rolini oʻynadi, markaziy himoyachi esa maydon markaziga yaqinroq oʻynadi, himoyachilar esa yarim himoyachilar uzatgan toʻp uzatish, himoyachilar oʻz navbatida toʻpni darvozabonga uzatib raqib hujumlarini parokanda qilardi..

Rafael Xonixshtayn „tiki-taka“ga quyidagicha taʼrif berdi: „Ispanlarning tiki-takasi 2006-yilgi Jahon chempionatidagi muvaffaqiyatsiz ishtirokidan soʻng 2010-yilgi JARda boʻlgan jahon chempionatida jismoniy tayyorgarlik boʻyicha raqibdan ustun turishdan koʻra 4 yil davomida shakllantirilgan radikal taktikadir“. Oksford universiteti futbol jamoasi murabbiyi Jed Devis jamoasiga singdirgan toʻpni egallashga qaratilgan bu taktikani konseptual inqilob deb atadi.Toʻpga egalik orqali maydonda raqibga qaraganda koʻproq joy egallanardi, agar toʻp yoʻqotilsa Valeriy Lobanovskiy taktikasiga koʻra agressiv pressing orqali toʻpni olib qoʻyishga harakat qilinardi.Pep Gvardiola aytishicha toʻpga boʻlgan nazoratni raqib darvozasiga 80 metr qolganda emas 30 metr qolgandayoq harakat qilinardi. Pep Gvardiola raqib darvozasi 80 emas, 30 metr boʻlgandagina jamoa toʻpni oʻz nazoratiga qaytarib olishini aytdi.

Taktikaning tavsifi 

Tiki-taka jamoaviy oʻyin boʻlib maydonning geometrik tuzilishini toʻliq tushunishga asoslangandir. Gvardiolaning „Barselona“dagi tiki-takasi bilan 2008/2009-yilgi mavsumda Yevropa va Jahon miqyosida klub qoʻlga kiritishi mumkin boʻlgan bir yillik 6 ta sovrinning barchasini qoʻlga kiritdi.Katoloniyaliklar bir chiziqli himoyada oʻynab, sunʼiy ofsaydlar yaratishdi va jamoaga koʻproq uzatmalar berish uchun himoyada yarim himoyachilardan foydalanildi. Yuqoridan paslar kutayotgan yarimhimoyachilar xavfsizroq toʻp uzatish variantlarini afzal koʻrishdi."Barselona" muvaffaqiyatining kalitlaridan biri Lionel Messi bilan boʻldi u juda vaqtida golli paslarni qabul qilb oldi.Maydonning uchdan bir qismida Gvardiola erkin harakatlanish kerakligini afzal koʻrdi.Bunda harakatlar samaraliroq boʻlsa oʻyin davomida jamoa shunchalik koʻp imkoniyatlarga ega boʻladi.

Tiki-taka qisqa paslar va harakatga asoslangan oʻyin uslubi bilan gol urishga yordam beradi. „Toʻp bilan har doim turli usullar bilan muomala qiladigan taktika“ deb taʼrif berilgan. Tiki-taka yarim himoyada toʻpga 1-2 teginish bilan joyni doimiy oʻzgartirish va toʻpni murakkab usullarda uzatmalar koʻrinishida yetkazib berishga asoslangan deb tavsiflanadi. Jamoa doimo toʻpga egalik qilgani uchun tiki-taka ham hujumkor ham himoyaviy taktika deyish mumkin.

Tiki-taka jismoniy nuqtai-nazardan frontal hujum va „Arsenal“ning 2007/2008-yilgi mavsumdagi Arsen Vengerning tezkor paslarga asoslangan taktikasiga qarshi edi.Oʻshanda Sesk Fabregas himoya va hujumni bogʻlovchi boʻgʻin boʻlgan. Tiki-taka futbol mutaxassislari tomonidan qobiliyat, ijodkorlik va toʻpga koʻproq teginish bilan bogʻlanadi.Lekin baʼzida oʻyin goʻzalligi uchun samaradorlikni qurbon qiluvchi yoʻnalishsiz sekin xavfli taktikadir.

Muvaffaqiyatli tashrif 

Ispaniya terma jamoasi va „Barselona“ futbol klubi tiki-takadan eng muvaffaqiyatli foydalangan.Ispaniya terma jamoasi shu taktika ostida 2008,2012-yilgi Yevropa chempionati va 2010-yilgi Jahon chempionatini yutishgandi. „Barselona“ futbol klubi esa 2009-yil shu taktika asosida Ispaniya chempionati, kubogi, superkubogi,Yevropa Chempionlar ligasi,Yevropa superkubogi,FIFA klublar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻalaba qozondi.Xosep Gvardiola murabbiyligining atigi 4 yilida kataloniyaliklar olishi mumkin boʻlgan 19 ta sovrindan 14 tasini qoʻlga kiritishdi.2010/2011-yil va 2014/2015-yilgi Yevropa chempionlar ligasini Luis Enrike boshchiligidagi Barselona yutishdi.Ammo u tiki-taka falsafasidan biroz uzoqlashib „gibrid futbol“ deb atalmish usulni afzal koʻrdi.

Sid Lou spanlarning Yevro-2008 dagi gʻalabasining asosiy sababi sifatida tiki-takani keltirdi.Bu ekstremal holatlarsiz Luis Arogones qoʻl ostida himoya chizigʻini mustahkamlash, toʻpga egalik qilishni saqlab qolish va oʻyinda ustunlik qilish uchun qoʻllangan.Lekin ispanlarning Yevropa chempionatidagi 6 ta gollaridan 4 tasi Rossiya,2 tasi Shvetsiya darvozasiga tiki-taka tufayli emas balki raqibning xatolari va aspanlarning individual iqtidori evaziga urilgan edi. Rossiyalik sport jurnalisti Igor Rabinerning fikricha Ispaniya terma jamoasining gʻalabasi „soʻnggi 20 yillikdagi eng yorqin va hujumkor mudobaqalardan biri“ biri boʻlishi tabiiy edi.Chunki ispanlar 7 ta uchrashuvning har birida oʻyin evaziga gʻalaba qozondi.Bu tizim 2004-yilgi Yevropa chempionatida Gresiyaning gʻalabasidan keyin boshlanib,2006-yilgi Jahon chempionatida Italiyaning pragmatik futbol davri tugagan edi.

2010-yilgi Jahon chempionatidagi gʻalaba Lou farazicha ispan futbolining 2 anʼanasini tasdiqladi-kuchli, tajovuzjor va toʻgʻridan-toʻgʻri oʻyin uslubi edi.1920-yilgi Antverpen olimpiadasida ispanlar qisqa toʻp uzatish va toʻpga doimiy egalik qilish orqali kumush medallarga ega chiqishdi va shu vaqtda ular „Qizil furiya“ laqabini olishdi ().Rafael Xonixshteyn Germaniyaga qarshi kechgan yarim finalda ispanlar yuqori bosim bilan uygʻunlashgan holda murosasiz paslar oʻyini koʻrinishidagi zamonaviy futbol taktikasining eng murakkab variantini namoyish etganini taʼkidladi.Bu „total futbol“ni rivojlanishi boʻlib, u doimiy nuqtalarni oʻzgartirishni emas, balki toʻp bilan harakatni asos qilib berdi va ispanlarga toʻpni va raqibni nazorat qilish imkoni berdi.

Ispaniya 2012-yilgi Yevropa chempionatida ispanlar yorqin oʻyinlar oʻtkazmasada gʻalaba qozondi, lekin ularning qisqa va oʻrta paslariga qarshi raqiblar hech narsa qila olmadi. Shu tufayli fanda ham tiki-takaga qiziqish ortdi:2012-yil 28-iyun kuni matematiklar Xavyer Lopes Penya (Qirolicha Mariya nomidagi London universiteti matematika fanlari nomzodi) va Ugo Tushetta (London universiteti) Yevropa chempionatining yakuniy yigʻilishidan biroz oldin bu tatika uchun tashakkur bildirdilar.Ularda olimlar 2010-yilgi Jahon chempionatida tiki-takaning afzalliklarini Ispaniya va Gollandiya oʻyinidagi barcha paslar miqdoriga axamiyat qaratishdi.Oʻyinda ispanlar 477 ta aniq paslar bilan gollandlarning 266 ta aniq paslaridan katta farq bilan oldinda edi.Olimlar kuzatishicha ispanlar maydon markazidagi oʻyinga koʻproq eʼtibor berib, zichroq, nosimmetrik oʻyin namoyish etisharkan.Olimlar tiki-takadan muvaffaqiyatli foydalanish uchun jamoaviy oʻyin muhimligini matematik tarzda isbotladilar va Xavi jamoadagi eng muhim tugun sifatida qayd etildi.

Bu taktikani ispanlardan tashqari boshqalar ham qoʻllashdi.Tiki-takadan foydalangan holda 2011-yilgi ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida Norio Sasaki boshchiligidagi Yaponiya ayollar terma jamoasi gʻalaba qozondi.Tiki-taka „nadesiko“ laqabi bilan tanilgan yaponlar musobaqa favoritlari nemislar va amerikaliklarni magʻlubiyatga uchratdilar. „L’Equipe“ xabariga koʻra shunga oʻxshash uslub yoki „vertikal tiki-taka“ deb atalmish 2017/2018-yilgi mavsumda Mauritso Sarri qoʻl ostida Italiyaning „Napoli“ klubi Italiya chempionatida 2-oʻrinni egalladi.

Tanqidlar 

Jurnalist Gay Xedjkou tiki-taka tufayli Ispaniya terma jamoasida nominal hujumchilar yoʻqligi, asosiy ishni yarim himoyachilar qilishi, hujumchilar esa chalgʻituvchi vazifani bajarishini tanqid qildi.Shu sababli maydonda futbolchilar paslar orqali bir-biriga toʻpni bir-biriga tashlashardi xatto bunga darvozabon ham qoʻshilardi toki kimdir raqib darvozasiga zarba berilmaguncha. Biroq tiki-takaning eng keskin tanqidchisi „Inter“ dan „Real“ga oʻtgan portugaliyalik murabbiy Joze Mourino edi.Mourino ham Ispaniya terma jamoasida hujumchilar yoʻqligi faqat yarim himoyachilar borligini aytdi. „Arsenal“ ustozi Arsen Vengerning taʼkidlashicha ispanlar Yevro-2012 da oʻyin falsafasini oʻzgartirib, hujum taktikasidan voz kechishgani va hatto yakuniy gʻalabaga qaramay ispanlarning toʻpga egalik qilishi gʻalabaning asosiy kaliti emas balki noilojlikdan qilingan yagona yoʻl edi. Oʻyin uslubi muxlislar tomonidan gollar soni kamligi va zerikarli paslar tufayli tanqid qilindi. Keyinchalik Gvardiola „Bavariya“ga oʻtgach tiki-takaga boʻlgan muxabbatidan voz kechdi va taktikani „toʻliq axlat“ deb atadi."Paslar uchun oʻtish" tamoyilini qoraladi.

Tiki-takaning qarama-qarshiligi 
"Barselona" va Ispaniya terma jamoasining hozirgi asr oʻn yilliklardagi ustunligi murabbiylarni toʻpga egalik qilishga asoslangan bir qator qarshi taktika ishlab chiqishga majbur qildi.Eng oddiy va eng samarali misol Joze Mourino ning tashabbusi bilan „toʻxtashdagi avtobus“ nomi bilan mashhur boʻlgan himoya taktikasi boʻldi.Shuningdek tiki-takaga qarshi kurashda bosim ham bir xil darajada muhim rol oʻynadi.

2009—2010-yillar 

Gvardiola qoʻl ostida „Barselona“ 51 ta jamoaga qarshi kamida 1 ta oʻyinda gʻalaba qozongan.Gvardiola jamoasi „Chelsi“ga qarshi shaxsiy uchrashuvlarda (umumiy uchrashuvlarda emas) uni magʻlub etolmagan istisno tarzidagi kamdan-kam klublardan biri edi. 2008/2009-yilgi Chempionlar ligasida gʻolib chiqqanida yarim finalda Gus Xiddink qoʻl ostidagi „Chelsi“ katalonlarni ixcham himoya sababli jarima maydoni ichidan emas uning tashqarisidan zarba berishga majbur qilishdi.Londonliklar „Nou Kamp“ da himoyadagi Xose Bosingva, JonTerri, Maykl Essiyen harakatlari evaziga „Barselona“ yulduzi Lionel Messi boshchiligidagi katalonlar bilan 0:0 hisobida durang oʻynashdi.Biroq javob uchrashuvida xakam Tom Xenning Evrebyo kamida 4 ta vaziyatda „Barselona“ darvozasiga penalti bermadi, keyinchalik bu harakatlari xato boʻlganini tan oldi.Shu sabab „Barselona“ finalga chiqdi. Soʻnggi daqiqalarda Andres Inestaning goli evaziga hisob 1:1 koʻrinishini oldi va mexmonda urilgan gol sababli „Barselona“ finalga chiqib u yerda ham gʻalaba qozondi.

2009-yil yozida JARda boʻlib oʻtgan Konfedrasiyalar kubogida 2008-yilgi Yevropa chempionlari sifatida kelgan ispanlar yarim finalda AQSHga 0:2 hisobida magʻlub boʻlishdi.AQSHliklar pley-offga Misr va Italiyani toʻplar farqidagi yaxshi natija sabab yoʻl olgandi.Amerikaliklar murabbiyi Bob Bredli 4-4-2 chuqur himoya taktikasiga tayanib ispanlarning ega boʻlishini qisqartiridi va qarshi hujumlarda Ispaniya himoyasini jazoladi.Jozi Altidor va Klint Dempsi tomonidan kiritilgan gollar amerikaliklar 10 kishi boʻlib oʻynasada ispanlarni finalga yoʻl olishiga qoʻymadi. Finalda amerikaliklar birinchi boʻlimda braziliyaliklar darvozasiga 2 marta gol urib yana sensatsiya qilishiga sal qoldi.Lekin tajriba oʻz soʻzini aytdi va amerikaliklar himoyasi braziliyaliklarning 3 ta golini oʻtkazib yuborib 2:3 hisobda yutqazishdi. Bir yil oʻtgach 2010-yilgi jahon chempionati gurux bosqichi ilk oʻyinida ispanlar musobaqadagi birinchi va oxirgi magʻlubiyatini Shveysariyadan qabul qilib oldi.Oʻsha oʻyinda ispanlar shveysariyaliklarni 3 marta deyarli golli xatoga yoʻl qoʻyishga majbur qilishdi lekin gol urish imkoniyatini qoʻldan boy berishdi.Ikkinchi boʻlimda esa Xabi Alonsoning burchak toʻpidan soʻng xatosi tufayli Eren Derdiyok va Jelson Fernandesh ishtirokidagi kombinatsiyadan keyin Fernandesh Ispaniya darvozasiga gol bilan yakuniy hisobni oʻrnatdi va Shveysariya oʻyinda gʻalaba qildi.Ispaniyaliklar hisobni tenglashtirish uchun keyingi harakatlari besamar ketdi kamiga 70-minutda Derdiyok darvoza ustuniga zarba berib 2-golni urishiga sal qoldi. Oʻyindan keyin Shveysariya terma jamoasi murabbiyi Otmmar Xitsfeld Bob Bredlidan ilxomlanganini aytdi.

2009/2010-yilgi Yevropa Chempionlar ligasida „Barselona“ ham aʼlo darajada oʻynamadi.2009-yil 20-oktabrda ular sensatsion tarzda gurux bosqichida oʻz stadionlarida „Rubin“ga 1:2 hisobda magʻlub boʻlishdi."Rubin" himoyada juda yopiq oʻynadi, hattoki barsachilarning paslari ham deyarli himoyadan oʻtmadi.Oʻyin oxirlarida esa katalonlarning bir necha zarbalari darvoza ustunlariga tegdi. Biroq keyinchalik „Barselona“ yarim finalda musobaqaning boʻlajak gʻolibi Mourino murabbiyligidagi „Inter“ bilan oʻynadi."Inter" himoyada oʻynamay, agressiv harakat qilishga qaror qilishdi.Ular Lionel Messi va Xavini „yopib“ qoʻyishdi va sensatsion tarzda „Barselona“ 3:1 hisobda magʻlub etishdi. Javob oʻyinida katalonlar „Inter“ni 1:0 hisobda yutgan boʻlsada urilgan gollar miqdoriga qarab „Inter“ finalga yoʻl oldi.

2011/2012-yilgi Yevropa Chempionlar Ligasining yarim finali 
2011/2012-yilgi Yevropa Chempionlar Ligasining amaldagi gʻolibi „Barselona“ yarim finalda Roberto Di Matteo murabbiyligidagi „Chelsi“ga umumiy hisobda magʻlub boʻldi.Fernando Torresning soʻzlariga koʻra „Chelsi“ toʻpni egallab olishdan koʻra qanotlarda kurashishni afzal koʻrdi.Masalan Dani Alves qanotidagi Ramires Barsani hujum qilishga majbur qildi."Chelsi"ning sobiq futbolchisi Pet Nevinning aytishicha maydon markazida jamoasining 3 ta intizomli yarim himoyachisi bor edi, bu kataloniyaliklarning maydon markazidagi asosiy kuch boʻlgan yarim himoyachilarining bemalol harakatlanishiga toʻsqinlik qilardi. Buning natijasida Messi toʻp uchun ichkariroq kirib borishga majbur boʻlar va yakkama-yakka baxslarda Frenk Lempardga yutqazardi.Birinchi oʻyinda „Chelsi“ 1:0 hisobda gʻalaba qozondi.

Ikkinchi uchrashuvda Matteo zich himoyaga ega 4-5-1 taktik sxemasidanIfoydalandi.Kataloniyaliklar oʻyinning 73 % ida toʻpga egalik qilishdi.Londonliklar darvozasiga 46:12 koʻrinishida zarbalar yoʻllashdi.Aniq zarbalar boʻyicha ham 11:4 „Barselona“ foydasiga boʻldi.Lekin 2-oʻyindagi asosiy rolni Frenk Lempardning 2 ta golli pasi oʻynadi."Barselona" xavodagi janglarda „Chelsi“ga imkoniyatni boy bergani ham qandaydir rol oʻynadi.Javob oʻyini 2:2 hisobda yakunlandi va „Chelsi“ finalga yoʻl oldi.

2012/2013-yilgi mavsum 
2012/2013-yilgi Yevropa Chempionlar kubogi baxsining 1/8-final bosqichida kataloniyaliklar Massimiliano Allegri boshchiligidagi „Milan“ga qarshi maydonga tushdilar."San-Siro"dagi ilk oʻyinda milanliklar 4-4-2 sxemasiga amal qilishdi.5-yarim himoyachi va ikkinchi hujumchi rolini Dani Alvesdan ustunlik qiladigan Stefan El-Shaaravi oʻynadi.Salli Muntari esa Xavini yopishga xarakat qildi.Shu sabab Barsaning imkoniyatlari qisqardi va 0:2 hisobda magʻlub boʻlishdi. Javob oʻyinida katalonlar 3-3-1-3 sxemasiga oʻtishdi.David Vilya markaziy hujumchi,Messi yarim himoyadan hujumga erkin oʻtadigan boʻldi.Shu sabab katalonlar milanliklarni 4:0 ga yutishdi. Ammo oʻsha mavsum yarim finalda Yup Xaynkess murabbiyligidagi „Bavariya“ ikki oʻyin natijasiga koʻra 7:0 hisobda „Barselona“ni tiki-takasini tor-mor etdi.Yup Xaynkess juda qattiq intizomli futbol tarafdori boʻlib xamma oʻz nuqtasida oʻz ichini qilishni tayinladi.Hujumchilarga esa erkinlik berdi. Birinchi oʻyinda 63 % toʻpga egalik qilgan boʻlsada „Barselona“ 0:4 hisobda yutqazdi. Xavi Martines va Bastian Shvaynshtayger yarim himoyada Xavi va Inyestaga oʻyin bermadi.Aryen Robben va Frank Riberi qanotlarda katalonlarni magʻlub etishdi. Birinchi oʻyinda „Bavariya“ „soxta bosim“ qilib ikkinchi oʻyin uchun kuchni tejashdi. Javob oʻyinida Karles Puyol va Xavyer Maskerano jarohatlari tufayli oʻyinni oʻtkazib yuboradigan boʻlishdi.Bu esa katalonlar himoyasi zaiflashishiga olib keldi.Natijada hisob 0:3 hisobda nemislar gʻalabasi bilan tugadi. „Guardian“ nashri yozicha „Barselona“ bunday qarama-qarshilikka jismonan tayyor emasligi, Guardian gazetasining yozishicha, „Barselona“ bunday qarama-qarshilikka jismonan tayyor emasligi, standart vaziyatlardan foydalan olinmganligi va qarshi hujumlarni muvaffaqiyatli tugata olinmadi deb tiki-takaning magʻlubiyatiga sabab boʻldi deyishdi. belgilangan donalarning uddasidan chiqa olmagani va qarshi hujumlarni ushlab tura olmagani — bu uch komponent tiki-takaning magʻlubiyatiga asosiy sabab boʻldi.

2013-yil Konfederasiyalar kubogida Yevropa chempionlari sifatida qatnashgan Ispaniya boʻlajak Jahon chempionati mezbonlari va turnir gʻolibi Braziliyaga finalda 0:3 hisobda magʻlub boʻldi.Bu magʻlubiyat ispanlarning rekord 29 ta oʻyindan iborat magʻlubiyatsiz seriyasini barbod qildi.Toʻpga egalik qilish boʻyicha ispanlar braziliyaliklarga qarshi 53-47 koʻrinishda ustunlikka ega boʻlishdi, lekin ispanlar Neymar-Fred duetiga dosh bera olmay haqli ravishda magʻlubiyatga uchradilar.Fredning dubli va Neymarning goli oʻyin masalasini xal qildi.Oʻyinda Serxio Ramos penalti urolmadi,Xerard Pike maydondan chetlatildi.Shu sabablar ham ispanlarning magʻlub boʻlishiga olib keldi. Neymar va Fredning individual mahoratlari ekspertlar fikricha 2014-yilgi Jahon chempionatida Ispaniyaga imkoniyat kamligini anglatardi.

2013/2014-yilgi mavsum 
2013/2014-yilgi mavsumda „Barselona“ uchun juda muvaffaqiyatsiz boʻldi."Atletiko Madrid" nafaqat Ispaniya chempioni boʻldi balki Yevropa Chempionlar Ligasi yarim finalida „Barselona“ni chiqarib yubordi."Atletiko Madrid" murabbiyi Diego Simeone 4-4-1-1 taktik sxemasidan foydalanib „Barselona“ni maydon markazida manevr qilish imkoniyatlarini boy berdi va oʻzaro qarama-qarshilikda tiki-taka shunday tor-mor etildi."Atletiko" futbolchilari jismoniy jixatdan ham ustunlikka ega edi.Boʻy borasida ustunlik boʻlgani uchun burchak toʻplarida va jarima zarbalarida katalonlar ojizlik qilishdi.Chunki „Atletiko“ safida boʻydor Diego Godin va Miranda bor edi.Huddi shu mavsumda Godinning chempionatning soʻnggi turida „Barselona“ darvozasiga burchak toʻpidan keyin bosh bilan gol urdi va „Atletiko“ni Ispaniya chempioni boʻlishiga sabab boʻldi.Xuddi shu taktika bilan katalonlar Chempionlar Ligasidan ham chiqarib yuborildi.Pep Gvardiola „Bavariya“ga olib kelgan tiki-taka sabab turnirning boʻlajak gʻolibi „Real Madrid“ klubi yarim finalda uni magʻlub etdi.Birinchi oʻyin „Santyago Bernabeu“da boʻldi va Karlo Anchelotti murabbiyligidagi „Real Madrid“ 1:0 hisobda gʻalaba qozondi.Magʻlubiyatga sabab sifatida ispanlar himoyada nemislarga nisbatan yuqori bosim hosil qilgan holda qarshi hujumlarda oʻynardi va shu sabab qarshi hujumda gol urildi.Ikkinchi oʻyinda esa madridliklar 0:4 hisobda gʻalaba qozondi.Ispanlar tiki-takaning zaif jihatlaridan foydalanib nemislarni magʻlub etishdi.

2014-yilgi Jahon chempionatida Ispaniya guruh bosqichining ilk 2 ta oʻyinida magʻlub boʻlishdi va jahon chempioni sifatida imkoniyatlari qolmadi.Ispaniya Gollandiya bilan oʻyinda Lui van Galning 5-3-2 taktik sxemasiga qarshi hech narsa qila olishmadi.Birinchi golni ispanlar urgan boʻlsada undan soʻng gollandlar javobsiz 5 ta gol urishdi.Ispaniya 4 ta gol farqi bilan magʻlub boʻlganiga 64 yil boʻlgandi."Barselona"da ishlagan vaqtida Lui van Gal tiki-takani yaxshi oʻrgangandi va shu sabab uni bemalol zararsizlantirdi.Ikkinchi oʻyinda esa Marselo Bielsa murabbiyligidagi Chili terma jamoasi 3-4-3 taktikasiga suyandi.Chili tezkor qarshi hujumlari sabab birinchi boʻlim oʻzida 2 ta gol urdi va ispanlarning butun oʻyin davomida bemalol harakatlanishiga yoʻl qoʻyishmadi.Ispaniya shu bilan playoffga chiqishdan umidini uzdi.Uchinchi oʻyinda Avstraliya 3:0 hisobda yutgan boʻlsada bu hech narsani oʻzgartirmadi."Barselona" murabbiylari Xerardo Martino va Luis Enrike ispan futboli tiki-takadan voz kechish kerak deb oʻylashdi va Diego Maradona birinchilardan boʻlib bu taktikani „oʻlik“ deb aytdi.

2016-yilgi Yevropa chempionati 
2000-yillar oxiridagi „oltin avlod“ safida Nolito va Alvaro Morata kabi hujumkor futbolchilar debyut qilgach Ispaniya Yevro-2016 da gʻalaba qozonishi kerak edi.Ular guruxda chexlarni 1:0,turklarni 3:0 ga yutdi.Matbuotda darrov ularni favoritlarga aylantirishdi.Lekin guruxning 3-oʻyinida Xorvatiya ispanlarni 2:1 hisobda gʻalaba qildi. Magʻlubiyat tufayli ispanlar 1/8 final baxsida Antonio Konte murabbiyligidagi Italiya terma jamoasi bilan toʻqnashdi.Konte 3-5-2 taktikasida italyanlarni harakatlantirdi. Yuqori darajadagi himoya va pressing bilan italyanlar 2:0 hisobda gʻalaba qozondi va chorak finalga yoʻl oldi.Ispanlar oʻyinda deyarli havfli vaziyatlar yarata olishmadi.Chexiyalik futbolchi Irji Yaroshik ispanlarning tiki-takasi allaqchon eskirdi va afzalligini yoʻqotdi deb aytdi.

2018-yilgi Jahon chempionati 

Ispaniya terma jamoasi Rossiyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatidagi oʻyini ularni 1/8 finalga yoʻl olishdi.Matbuotda esa tiki-taka davrining yakuni sifatida koʻrildi.Gurux bosqichida portugallar bilan 3:3 hisobdagi durang,Eron esa 1:0 hisobda arang magʻlub etildi,Marokash bilan 2:2 hisobdagi durang bioan playoffga yoʻl olishdi.Playoffda esa turnirning eng kuchsiz jamoasi sifatida aytilayotgan mezbonlar Rossiya bilan uchrashdilar.Ispaniya oʻyinda katta ustunlikka erishdi.Oʻyin davomida 1000 dan ortiq pas berishi taxminlarcha 1029 ta paslar lekin shuncha pasdan faqat 7 tasi ruslar jarima maydonchasiga yoʻnaltirilgan edi. 120 minutlik oʻyinda esa ruslar 202 tagina pas berdi.Ispanlar darvoza tomon 25 ta zarba berdi, shundan 17 tasi Andres Inyesta maydonga tushgandan keyin roʻy berdi.

Biroq bu ustunlik jiddiy boʻlmadi, chunki qattiq himoya, qarshi hujumlarga tayangan ruslar Ispaniya bosimiga psixologik jixatdan bardosh berdi.120 minutlik oʻyindan soʻng hisob 1:1 boʻldi va oʻyin penaltilar seriyasida hal boʻladigan boʻldi.Lekin omad ispanlardan yuz oʻgʻirgandi. Toʻpga egalik, hududiy va oʻyin ustunligi hujumda ijodkorlik koʻrsatmagan ispanlarga nisbatan taqdirning ayanchli hazili edi.Matbuotda esa ispanlarning tiki-takaga qaramligi magʻlubiyatga sabab qilib koʻrsatishdi. Magʻlubiyatga sabab sifatida jamoada yaxshi murabbiyning yoʻqligi xam sabab boʻldi.Murabbiy Xulen Lopetegi chempionat boshlanishiga oz qolganda „Real Madrid“ taklifini qabul qilib terma jamoadan ketdi.Uning oʻrniga Fernando Yerro keldi.Lekin terma jamoaning omadsizligi uni ham isteʼfoga chiqishiga olib keldi.

Manbalar 

Futbol
Futbol taktikalari