MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Nivxlar

Nivxlar (oʻzlarini — nivx deb ata-shadi; eski nomlari — gilyaklar) — Rossiya Federatsiyasidagi xalq, Amur daryosi quyi oqimi boʻylari (Xabarovsk oʻlkasi) va Saxalin o.ning tub aholisi. 4,6 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Nivx tilida soʻzlashadi. Dindorlari — pravoslavlar; anʼanaviy diniy eʼtikrdlar mavjud.

Manbalar
Niger (daryo)

Niger — Gʻarbiy Afrikadagi daryo, Gvineya, Mali, Niger va Nigeriya hududlaridan oqadi. Uzunligi 4160 km, havzasining maydoni 2092 ming km². Kattaligi jihatidan Afrikada Nil va Kongo daryolaridan keyin 3-oʻrinda turadi. LeonLiberiya qirlaridan Joliba nomi bilan boshlanib, yuqori qismida togʻlar orasidagi tor vodiylardan, soʻngra Sudan tekisliklaridan oqadi. Tekislikda koʻplab tarmoq va oʻzanlarga boʻlinadi, Tombuktu shahri yaqinida ular yana yagona oʻzanga birlashadi. Quyi oqimida keng vodiydan oqib, delta hosil qilib (maydoni 24 ming km²) Atlantika okeanining Gvineya qoʻltigʻiga quyiladi. Yirik irmoqlari: oʻngdan — Bani, Milo, chapdan — Sokoto, Kaduna, Benue. Iyun— oktabrda, quyi oqimida fevral—aprelda sersuv buladi. Dare yozgi musson yomgʻirlaridan suv oladi. Yillik oʻrtacha suv sarfi 9300 m³/sek. (maksimal 35 ming m³/sek). Dare yiliga 300 km suv, 67 mln. t loyqa keltiradi. Ayrim qismida kema qatnaydi, GES kurilgan. Baliq ovlanadi. N. sohilida Kurusa, Bamako, Tombuktu, Niamey, Jobba, PortHarkort shaharlari joylashgan.

Manbalar 

Benindagi daryolar
Nigeriyadagi daryolar
Nigerdagi daryolar
Malidagi daryolar
Gvineyadagi daryolar
Niger-kongo tillari

Niger-kongo tillari – nigerkordofan tillari makrooilasiga mansub til oilasi. Afrikaning Sahroi Kabir jan.rogʻidagi katta hududda (Markaziy Sudan, Sharqiy va Janubiy Afrikaning baʼzi mintaqalari bundan mustasno) keng tarqalgan. Umuman, bu tillarda 300 mln. dan ortiq kishi soʻzlashadi. Son-sanoqsiz katta-kichik tillardan iborat. Niger-kongo tillari amerikalik tilshunos J. Grinberg tasnifi boʻyicha 6 ta kichik oilaga boʻlinadi: 1) gʻarbiy atlantika tillari; 2) mande tillari; 3) gur (volta) tillari; 4) kva (gvineya) tillari; 5) benue-kongo tillari; 6) adamaua-sharqiy (adamaua-ubangi) tillari (oilachalar gʻarbdan sharqqa qarab sanalgan). Boshqa olimlarning fikricha, bu tasnif shartli, taxminan xususiyatga ega, chunki gʻarbiy atlantika va mande tillari oilachalari boshqalaridan sezilarli farqutanadi; aksincha, kva tillari benua-kongo tillariga juda yaqin turadi. Niger-kongo tillaridan akan, bamana, volof, zande, igbo, yoruba, lingala, malinke, nyanja, rundi, sango, suaxili, fula, shona, eve kabilar 2,5 mln.dan 20 mln.gacha soʻzlashuvchisi boʻlgan tillardir. Niger-kongo tillarining baʼzi xususiyatlari va yozuvlari haqida (qarang Nigerkordofan tillari.)

Manbalar 

Tillar
Nigerkordofan tillari

Nigerkordofan tillari (kon-gokordofan tillari) — afrika tillari makrooilasi. Amerika tilshunosi J. Grinberg tasnifiga kura, 2 oilaga boʻlinadi: niger-kongo tillari va kordofan tillari. Niger-kongo tillari Gʻarbiy va Janubiy Afrikaning katta qismida, kordofan tillari esa Sudanning sharqidagi va Kordofan togʻli oʻlkasidagi kichkina hududda tarqalgan. Ushbu til oilalarining genetik birligi bir qancha lugʻaviy oʻxshashlik va morfologik mosliklar asosidagina isbotlangan boʻlsada, aslida ular lu-gʻaviy, morfologik, sintaktik jihatlardan farqlanib turadi. Niger-kongo tillari oʻz navbatida 6 ta kichik oilaga boʻlinsa, kordofan tillari 5 guruhga boʻlinadi va 30 dan ortiq tilni oʻz ichiga oladi (kordofan tillari juda kam oʻrganilgan). N.-k. t.da soʻzlashuvchilar taxminan 350 mln. kishidan ortiqroqdir. Bu tillarning koʻpchiligi yozuvga ega emas. Bir kanchasi Yevropa mustamla-kasigacha moslashtirilgan arab yozuvlaridan foydalanib kelgan. Baʼzilari esa (akan, volof va boshqalar) lotin alifbosiga qoʻshimcha harf va belgilar qoʻshgan holda oʻz yozuvlariga ega boʻlganlar.

Yana qarang 

 Niger-kongo tillari

Manbalar
Nigrosporoz

Nigrosporoz — makkajoʻxori soʻtalari va gʻoʻza koʻsaklari kasalligi. Nigrospora oruzae, N. spaerica (makkajoʻxori soʻtalarida), N. gossypii (gʻoʻza koʻsaklarida) chala zamburugʻlari qoʻzgʻatadi. Kasallangan organlarda qora dogʻlar hosil qiladi. Kuchli zararlangan soʻtalar rivojlanmaydi, zoʻgʻatasi oʻrtasidan yorilib ketadi. Zararlangan soʻtalardagi makkajoʻxori donining unuvchanligi pasayadi. Zararlangan urugʻlik maysasi koʻpincha unib chiqishi bilan nobud boʻladi. N.ga chalingan koʻsakning barcha yoki baʼzi chanokdari toʻliq ochilmaydi. Kasallangan tola qora-qizgʻish rangga kiradi. N.ga qarshi oʻsimliklarning boshqa zamburugʻli kasalliklariga qarshi kurash choralari qoʻllaniladi.

Manbalar
Niderland maktabi

Niderland maktabi - 15-16-asrlar musiqasidagi ijodiy yoʻnalish, Uygʻonish davrining yetakchi kompozitorlik maktabi. Niderlandiya (tarixiy viloyat) ilgʻor musiqa madaniyati yuksak professionalizm, badiiy yutuqlar va xalq anʼanalari zaminida shakllanib, Gʻarbiy Yevropa mamlakatlariga tarqalgan. Niderland maktabi vokal-xor polifoniya ta-raqqiyotini belgilab berdi va uning umumiy asos va usul (imitatsiya, murakkab kontrapunkt va boshqalar)larini ishlab bergan. Yetuk namoyandalari: G.Dyu-fai, Y.Okegem, Ya.Obrext, Josken Depre, Lasso. Niderland maktabi ijodkorlari diniy va dunyoviy musiqa (messa, motet, madrigal, polifonik qoʻshiqlar), 16-asrda murakkab cholgʻu pyesalar ham yaratdilar. A kapella xor messalari Niderland maktabining ulkan yutugʻi boʻldi. Niderland maktabi ishlab chiqqan koʻp ovozlilik qonunlari va yangi ifoda vositalari kompozitorlik musiqaning keyingi taraqqiyotini taʼminla-di; uslub sifatida Yevropa musiqa sanʼatida cherkov vokal-xor janrlari va ularda ifoda topgan diniy dunyoqa-rashining koʻp asrlik hukmronligini yakunladi. Niderland maktabi koʻp badiiy xususiyatlari musiqaning keyingi rivoji (polifoniya, gomofoniya, dodekafoniya)da oʻz ahamiyatini saqlab qoldi.

Manbalar
Niderland sanʼati

Niderland sanʼati - Nider landiya hududi (hozirgi Belgiya, Gollandiya, Lyuksemburg va qisman Fransiyaning shimoli-sharqi)da oʻrta asrlarda mavjud boʻlgan yagona badiiy maktab; 14-asrdan to Niderlandiya inqilobi gʻalabasi (16-asr) ga qadar boʻlgan davrda bu yerlarda Gʻarbiy Yevropa Oʻrta asrlar va Uygʻonish davri sanʼati shakllangan. Niderlandiya hududida Karolinglar davrida bazilika tipidagi cherkovlar, baʼzan markaziy kapellalar qurilgan, 11 —13-asrlarda roman uslubi rivojlangan. Dastlabki turar joy binolari paydo boʻlgan; qasr va bozor maydonlari atrofida aylana tarxli ratusha, gildiya uylari va ustaxonalari boʻlgan shaharlar qad koʻtardi, shaharning mi-norali devorlari, koʻpriklari mustah-kam qilib qurildi. Maas vodiysi meʼmorligida roman va gotika uslublari uygʻunlashgan. Shimoliy Niderlandiyada gʻishtli gotika keng tarqalgan, binolardagi hashamatli bezaklar binoning mahobatli shakliga boʻysundirilgan. Niderland sanʼatida haykaltaroshlik va rangtasvirda yutuklarga erishildi. 11-asrdan miniatyura (Stavlo "Injil"i, 1093—97), badiiy bronza buyumlar tayyorlash, zar-garlik sanʼati, 13—15-asrlarda gotika haykaltaroshligi ("Momo Havo", Lyejdagi Sen-Jan cherkovida), monumen-tal ("Xochga mixlash", Utrextdagi Sint-Piterskerk cherkovida) va dastgoxli (rassomlar J.Maluel, A. Bel-shoz, M.Bruderlam) rangtasvir rivojlangan; haykaltarosh K. de Verve, miniatyurachi rassomlardan aka-uka Limburglar mashhur boʻlgan. 15-asrdan Niderland sanʼati Shimoliy Yevropa sanʼatida yetakchi oʻrin tutdi, inson va tabiatga yangicha muno-sabatlar shakllandi, inson va tabiat orasidagi uygʻunlikni aks ettirish shu davrlarda yaratilgan asarlarga betak-ror ruh baxsh etdi. Jumladan, Ya. van Eyk asarlarida kundalik hayot rang-barangligi va koʻtarinki ruxi uz ifo-dasini topdi, rang va nur alohida plastik kuch va ifodalilik kashf etib, Yevropa rangtasvirining keyingi rivojida muhim rol oʻynadi, rassomning uzi Shimoliy Yevropa Uygonish davri sanʼati asoschisiga aylandi.

15—16-asrlar Niderlandiya Uygʻonish davrida altar kartinalari, portretlar, miniatyuralarda rassomlar (R.Kampen, Ya. van Eyk, Rogir van der Veyden, X.van der Gus, X.Bosx va boshqalar) dunyoviy hayotni haqqoniy aks ettir-dilar. 16-asr 2-yarmida dunyoviy rangtas-virning portret (A.Mor, D.Yakobus), manzara (I.Patinir), maishiy janr (Luka Leydenskiy, P.Breygel Katta) turlari taraqqiy etdi. Niderland sanʼati amaliy be-zak sanʼatida mujassamoti kup shaklli shpalerlar ishlab chiqarish, zargarlik sanʼati, sopol buyumlar tayyorlash, kashtachilik, 16-asrdan badiiy tur tuqish kj-sak darajaga koʻtarildi.

Niderlandiya burjua inqilobi gʻalabasidan sung Niderland sanʼati ikki mustaqil — Gollandiya va Flamand maktablariga ajraldi va oʻziga xos tarzda rivojlan-di va talqin qilindi.

Manbalar
Niderland tili

Niderland tili yoki golland tili () — Hind-yevropa tillari oilasidagi german tillari guruhiga mansub, Niderlandiya, Belgiya, Vest-Indiyada, qisman AQShda tarqalgan. Niderlandiya Qirolligining rasmiy tili, Belgiya qirolligining rasmiy tillaridan biri (fransuz tili bilan birga). N. T.da 20 mln.dan ortiq kishi soʻzlashadi.

Niderland tili oʻrta asrlarda salik franklari qabilaviy lahjalarining friz va sakson qabilaviy lahjalari bilan oʻzaro taʼsirlashuvi jarayonida shakllangan. Oʻz tarixida 3 rivojlanish bosqichini oʻtgan: qad. niderland (9—11-asrlar), oʻrta niderland (12—15-asrlar) va yangi niderland (16-asrdan boshlab; bu davr hozirgi niderland tiliga oʻtish bosqichidir).

1650-yilda shim. niderlandlar tili "golland tili" deb atalgan. 19-asrda Niderlandiya Qirolligi vujudga kelgach, "niderland tili" termini barkarorlashib qoladi. Yagona adabiy til meʼyo-riy asoslari, til taraqqiyoti markazining shimolga koʻchishi munosabati bilan 17-asrda vujudga keladi. Adabiy tilning ogʻzaki va yozma koʻrinishlarida, shuningdek, shim. va jan. variantlarida fonetik va grammatik sathlarda, leksikada muayyan hududiy farqlar mavjud.

Niderland tili dialektal jihatdan shim.-markaziy, shim.-gʻarbiy, jan.-markaziy, jan.-gʻarbiy, shim.-sharqiy, jan.-sharqiy lahja guruhlariga ega. Fonetikasi jarangsiz portlovchi undoshlarning mavjudligi, diftonglarga boyligi, urgʻuning, asosan, oʻzakka tushishi bilan ajralib turadi. Til xususiyatlariga va grammatik qurilishiga koʻra, Niderland tili analitik tipdagi tillardandir. Koʻp jiqatdan nemis tiliga juda yaqin, le-kin sifatlarning turlanmasligi, gapdagi soʻz tarkibining oʻziga xosligi jixatdan farqlanadi. Niderland tili yozuvi lotin grafikasiga asoslangan.

Adabiyot 
 Lingvisticheskiy ensiklopedicheskiy slovar, M., 1990.

Manbalar 

 

Niderland tili
Niderlandiya (tarixiy viloyat)

Niderlandiya — oʻrta asrlarda Yevropaning shimoli-gʻarbida joylashgan tarixiy viloyat (hozirda Belgiya, Niderlandiya, Lyuksemburg, shimoli-sharqiy Fransiyaning bir qismi). 17 viloyat (janubiy viloyatlar — Flandriya, Brabant, Lyuksemburg, Artua, Gennegau va boshqalar; shimoliy viloyatlar — Gollandiya, Zelandiya, Frislandiya va boshqalar)dan tarkib topgan. 15-asr oxiridan Gabsburglarga (1556-yildan — ispan Gabsburglariga) tegishli boʻlgan.

Manbalar
Niderlandiya inqilobi

Niderlandiya inqilobi (1566—1609) — Niderlandiya tarixiy viloyatida sodir boʻlgan inqilob. Kalvinizm bayrogʻi ostida oʻtgan va ispanlar hukmronligini batamom tugatish va feodallarning zoʻravonligiga qarshi qaratilgan. Konservativ ruxdagi byurgerlar oppozitsiyadagi dvoryanlar (Vilgelm Oranskiy rahbarligida) bilan ittifoq tuzib ispanlar asoratiga qarshi chiqqanlar. Asosiy voqealar: 1566-yildagi Ikonalarga qarshi qoʻzgʻo-lon, 1572-yil shim. viloyatlarda koʻtarilgan ommaviy qoʻzgʻolon, 1576-yil jan. vi-loyatlardagi qoʻzgʻolon, Utrext uniyasi (ittifoqi) ni barpo etilishi (1579). Shimoliy viloyatlarni ispanlar hukmronligidan ozod boʻlishi (hozirgi Niderlandiya davlati hududi) va Birlashgan viloyatlar respublikasi barpo etilishi bilan yakunlangan (jan. viloyatlarni 1585-yilga kelib Ispaniya kayta bosib olgan).

Manbalar
Niderlandiya qirolligi

Niderlandiya qirolligi - 1814—15 yillarda Vena kongressi tomonidan Niderlandiya va Belgiya tarkibida tuzilgan davlat. Qirol Vilgelm I hukmronligi ostida boʻlgan. Niderlandiya qirolligida amalda Niderlandiya gegemonligi oʻrnatilib, Belgiya viloyatlarining iqtisodiy va siyosiy manfaatlari kamsitilgan. 1830-yilgi Belgiya inqilobi Belgiyani ajralib chiqishi va Niderlandiya qirolligini parchalanishiga olib kelgan.

Manbalar
Niderlandiya qirollik fanlar akademiyasi

Niderlandiya qirollik fanlar akademiyasi, Niderlandiya fan va sanʼat qirollik akademiyasi — Niderlandiyaning oliy ilmiy muassasasi. 1808-yil Amsterdam shahrida fan, adabiyot va sanʼat qirollik instituti nomi bilan tashkil etilgan. 1938-yildan hozirgi nomda. Mat. va tabiiy fanlar qamda filol., adabiyot, tarix va falsafa boʻlimlari mavjud. 180 dan ortiq haqiqiy va 50 xorijiy aʼzosi bor.

Manbalar
Niyoz Muhammad Hoʻqandiy

Niyoz Muhammad Hoʻqandiy, Mullo Niyoz Muhammad Hoʻqandiy Niyoziy bin Mullo Ashur Muhammad (taxminan 1802/03—1878-yildan soʻng) — qoʻqonlik tarixchi, shoir. 1860-yil Niyoz Muhammad Hoʻqandiy Qanoatshoh boshliq Qoʻqon qoʻshinlarining Pishpak, Uch Olmati va Uzun Ogʻochga, 1861—62 yillarda esa Turkiston atrofiga qilgan yurishida ishtirok etgan. Shundan soʻng harbiy xizmatdan ketib, Qoʻqonda oʻz mahallasida tinch mehnat bilan band boʻlgan. „Tarixi jadidai Toshkand“ muallifi Muhammad Solihxoʻja Toshkandiy uni attorlik mollari bilan savdo qiluvchi savdogar deb ataydi. „Niyoziy“ taxallusi bilan sheʼrlar bitgan. Niyoz Muhammad Hoʻqandiy „Tarixi Shoxruxiy“ asarini Xudoyorxon topshirigʻiga koʻra yozgan (1871—72). Asar Shohruxbiy davridan boshlab 1872-yilgacha Qoʻqon xonligida sodir boʻlgan siyosiy, iqtisodiy, madaniy oʻzgarishlarni qamrab olgan. Ayniqsa, muallifning oʻzi ishtirok etgan voqealar bayoni ilmiy jihatdan qimmatli. Asar Qoʻqon xonligi tarixini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi.

Adabiyot 
 Bobobekov H., Qoʻqon tarixi, T., 1996; Beysembiyev T. K., „Taʼrixi Shaxruxi“ kak istoricheskiy istochnik, AlmaAta, 1987.

Manbalar 

Shoirlar
1878-yilda vafot etganlar
Niyozbek qalʼasi

Niyozbek qalʼasi — Chirchiq daryosining oʻng qirgʻogʻidagi qalʼa harobasi. Toshkent va uning atrofini suv bilan taʼminlovchi qadimgi irrigatsiya inshooti — Boʻzsuvni dushmandan himoya qilish uchun qurilgan. Niyozbek qalʼasini 1935-yilda Vsevolod Jukov tekshirgan, lekin arxeologik qazish oʻtkazilmagan. Qalʼa toʻgʻri toʻrtburchak shaklida boʻlib, 2 m balandlikdagi koʻtarma xandaq bilan oʻralgan. Niyozbek qalʼasining ustki qismidan Qoʻqon xonligi (XIX asr) davriga oid materiallar topildi. 1865-yilda General Mixail Chernyayev boshchiligidagi podsho qoʻshinlari Toshkent shahrini qamal qilgan paytda xarobaga aylantirilgan.

Manbalar 

Qalʼalar
Niyozjonxoʻja

Niyozjonxoʻja (18-asr 2-yarmi — 19-asr boshlari, Xiva) — xorazmlik ma-qomchixonanda, sozanda va bastakor. 19-asr boshlarida Buxoroga borib, Shashmaqomning ashula va cholgʻu yoʻllarini oʻrgangan, ularning Xo-razmda keng tarqalishida muhim rol oʻynagan. Xorazm Buzruk maqomidagi Saqili Niyozjonxoʻja va boshqa bir qancha kuylar muallifi. N.ning ishini shogirdlari (Mahsumjon Qozi, Us t a Muhammadjon Sanduqiy, Komil Xorazmiy, Ahmadjon Tabibiy va boshqalar) davom ettirib, Xorazm maqomlariga yangi kuy va ashula yoʻllarini kiritgan.

Manbalar
Niyoziy

Niyoziy (taxallusi; ismi Otaniyoz Xoʻjaniyoz oʻgʻli, 1844 — Shovot tumani — 1928) — shoir, bastakor. K. Otaniyozovning otasi. Xivadagi Arabxon madrasasida oʻqigan. Arab, fors tillarini oʻrgangan, aruz ilmini puxta egallagan. Xivadagi Abdullaxon madrasasida mudarrislik qilgan (1920). Mumtoz sheʼriyatning turli janrlarida ijod qilgan. Sheʼrlaridan 3063 baytli devon tuzgan. Ularda xalq hayotining turli tomonlari aks etgan. N. Xorazm maqomlari uchun chiziqli nota tizimini yaratishda Komil Xorazmiyta yaqindan yordam bergan. Oʻzi ham bir qancha kuylar yaratgan. Hasan Jabarutiyning "Ajoyib ul-osor" ("Ajoyib yodgorliklar") asarining 7—9-daftarlarini arab tilidan forschaga tarjima qilgan (1907). N.ning adabiy merosidan namunalar turli majmua va bayozlarga kirgan, ular Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi (inv. №120, 121, 192).

Manbalar 

    

Xorazm madrasalarida tahsil olganlar
Arab Muhammadxon madrasasida tahsil olganlar
Xorazm madrasalarida mudarrislik qilganlar
Abdullaxon madrasasida mudarrislik qilganlar (Xiva)
Niyoziy Muhammad Niyoz Abdulgʻofurbek

Niyoziy Muhammad Niyoz Abdulgʻofurbek (19-asr) — uygʻur tarixchisi, shoir, tarjimon va xattot. 1851-yil umumiy tarixga bagʻishlangan "Qisas ul-gʻaroyib" asarini turkiy tilda yozgan. Asar muqaddima, xotima va 3 qismdan iborat. Asarning 1-qismida Chingizxon davrigacha boʻlgan voqealar bayoni; 2-qismida Chingizxon va uning avlodlari, Humoyungacha boʻlgan boburiylar tarixi bayoni; 3-qismda dastlabki 2 qismda zikr qilingan muhim voqealar tafsiloti yoritilgan. Asarga muallifning sheʼrlari ham kiritilgan. Shar-qiy Turkistonda koʻchirilgan bir nus-xasi Rossiya Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutining SanktPeterburg boʻlimida saqlanmoqda (inv. № 106). N. Mirza Muhammad Haydarning "Tarixi Rashi-diy" asarini forschadan uygʻurchaga tarjima qilgan (1837). Tarjimaga nasriy, sheʼriy bosh soʻz va xotima kiritilgan. Tarjimaning muallif qoʻlyozmalari Rossiya Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutining Sankt-Peterburg boʻlimida saqlanmoqda (inv. № 120, №121, №192). N. fors tilidan koʻpgina sheʼrlarni uygʻur ti-liga tarjima qilgan.

Manbalar 

    

Shoirlar
Uygʻurlar tarixi
Ibodulla Niyozmatov

Ibodulla Abdullayevich Niyozmatov (1942.17.10, Xiva tumani-2003. 20.9, Urganch) — rejissyor, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1980). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini tugatgan (1970). 1971-yildan Xorazm musiqali drama teatrida ishlaydi. N. sahnalashtirgan spektakllar chuqur psixologik talqini, dra-matik toʻqnashuvlarning oʻtkirligi, voqealar rivoji va boshqa bilan diqqatga sazovor. "Abu Rayhon Beruniy" (Uy-gʻun), "Birovning tashvishi" (Oʻ. Hoshimov), "Monserro" (E. Robles), "Ibn Sino" (A. Shalomayev), "Nurxon" (K. Yashin va T. Jalilov), "Ajdodlar qilichi" (E. Samandarov), "Layli va Majnun" (Xurshid), "Marvarid taqqan ayol", "Feruz" (K.Avaz, O. Ibrohimov) va boshqa spektakllarni sahnalashtirgan.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arboblari
Bahodir Niyozov

Bahodir Boboyevich Niyozov (1959.15.8, Beshkent) — usta kulol, kulollar sulolasining vakili, Oʻzbekiston xalq ustasi (2003). Hunarni ota-bobosidan oʻrgangan. P. Benkov nomidagi Respublika rassomlik bilim yurtini tugatgan (1984). Qarshi sanʼat bilim yurtida badiiy bezash boʻlimi boshligʻi (1984—97). 1997-yildan Qashqadaryo viloyati "Hunarmand" uyushmasi rahba-ri. N. qad. kulollik maktablaridan biri — Kasbi kulollik maktabini tiklash va rivojlantirishga katta hissa qoʻshdi; anʼanaviy uy-roʻzgʻor buyumlari (xum, koʻza, oftoba, tuncha va boshqalar)ni oʻziga xos usulda yaratadi, binolar bezagi uchun sopol, terra-kotadan samarali foydalanadi.

Manbalar 

1959-yilda tugʻilganlar
15-avgustda tugʻilganlar
Oʻzbekiston xalq ustalari
Muhammad Niyozov

Muhammad Ibrohimovich Niyozov (1908, Chimkent — 1980, Toshkent) — kimyogar olim, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968), professor (1964). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgach (1934), shu universitetda dekan va prorektor (1934—40), Oʻzbekiston Maorif vaziri oʻrinbosari (1940— 46), Toshkent politexnika instituti rek-tori (1947—63), kimyo texnologiyam ja-rayonlari va qurilmalari kafedrasi mudiri (1953—80). Shu kafedra qoshida polimerlar muammolari laboratoriyani tashkil qilgan. Asosiy ilmiy ishlari adsorbsiya, distillash, ekstraksiya, kuritish va boshqa jarayonlarni intensivlash masalalariga oid.

Manbalar

Havolalar  
 https://newspaperarchive.com/obituary-clipping-aug-19-1980-3573600/

Kimyogarlar
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1908-yilda tugʻilganlar
1980-yilda vafot etganlar
Nijnevartovsk

Nijnevartovsk - Rossiya Federatsiyasi XantiMansi muxtor okrugidagi shahar (1972-yildan). Ob daryosidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi 235,7 ming kishi (1998). Neft qazib olinadi. Neft-gazni qayta ishlash, oʻrmon, qurilish materiallari, oziq-ovqat sanoati rivojlangan, oʻlkashunoslik muzeyi bor.

Manbalar
Nijniy Novgorod

Nijniy Novgorod (1932-90 yillarda Gorkiy) — Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Nijniy Novgorod viloyati markazi. Oka daryosining Volgaga quyilish joyida. Yirik daryo porti, temir yoʻl tuguni. Aholisi 1367,6 ming kishi (1998). Mashinasozlik va metallsozlikning (avtomobilsozlik, stanoksozlik, "Metallist" va boshqa ishlab chiqarish birlashmalari, "Krasnoye Sormovo", dizelsozlik, aviasozlik, aloqa apparaturasi, televizor va boshqa zavodlar) yirik markazi. Qora va rangli metallurgiya, kimyo va neft kimyosi, kimyo-farmatsevtika, yogʻochsozlik, qurilish materiallari, oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari bor. 1985-yildan metropoliten ishlab turibdi. 9 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet), 5 teatr, badiiy, Maksim Gorkiy, Nikolay Dobrolyubov muzeylari, tarixiy-meʼmoriy qoʻriqxona bor. Shaharga 1221-yilda asos solingan. 1341—92 yillarda Nijniy Novgorod Suzdal knyazligining poytaxti. 1611—12 yillarda Nijniy Novgorodda Kuzma Minin va knyaz Dmitriy Pojarskiyning xalq lashkari tuzilgan. Nijniy Novgorod 1719-yildan gubernya markazi. 19—20-asr boshlarida Nijniy Novgorod ulgurji bugʻdoy savdosining muhim savdo-moliya markazi. Shaharda podsho Rossiyasi davridan deyarli har yili yarmarka oʻtkazilib kelinmoqda. Meʼmoriy yodgorliklardan Kreml (16—17-asrlar), Blagoveshchensk monastiri (17-asr), Pechyora monastiri (17-asr), Smolenskaya (17-asr oxiri) va Rojdestvenskaya cherkovlari saqlangan.

Manbalar 

 

Rossiya shaharlari‎
Nijniy novgorod viloyati

Nijniy novgorod viloyati -RF tarkibidagi viloyat. 1929-yil 14-yanvar da tashkil etilgan (1932-yilgacha Nijniy Novgorod oʻlkasi, 1936 yilgacha Gorkiy oʻlkasi, 1990 yilgacha Gorkiy viloyati). Rossiya Yevropa qismining markazida, Volganing har ikkala so-hilida joylashgan. Volga-Vyatka iqti-sodiy rayoniga kiradi. Maydoni 76,9 ming km². Aholisi 3657,0 ming kishi (2000). Shahar aholisi 78,2%. 1 km² ga 48,1 kishi toʻgʻri keladi. Viloyat aholisining aksari qismi ruslar (94,7%), shuningdek, tatar (1,6%) mordva (1,0%), ukrain (0,9%), chuvash (0,3%) va boshqa yashaydi. 48 maʼmuriy tuman, 26 shahar, 71 shaharcha bor. Markazi — Nijniy Novgorod. N.Nijniy novgorod viloyati Sharqiy Yevropa tekisligining markaziy qismida joylashgan. Asosan, oʻrmonli oʻr-qir dashtdan iborat. Volga daryosi viloyat hududini oʻrmonli Chap sohil (Zavoljye) payettekisligi va Oʻng sohil balandligiga boʻladi. Relyefning karst shakllari rivojlangan. Qurilish materiallari, torf, fosforitlar, temir rudalari konlari bor.

Iqlimi moʻʼtadil kontinental. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi —12°, iyulniki 19°. Yillik yogʻin miqsori 500 mm. Vegetatsiya davri 165—175 kun. Asosiy daryolari: Volga va uning irmoklari. Gorkiy suv havzasi, koʻllar (asosan, Zavoljyeda) bor. N.Nijniy novgorod viloyati jan. tayga, aralash va keng bargli oʻrmonlar mintaqasida joylashgan. Tuproklari asosan, chimli podzol va podzollashgan tuproqlar. Viloyat hududining 40% ga yaqin maydoni oʻrmon. Yassi suvayirgʻich va pastqamliklarda botqoklik koʻp. Yovvoyi hayvonlardan boʻri, tulki, qoʻngʻir ayiq, silovsin, boʻrsiq, chipor yumron-qoziq, olaxurjun va boshqa bor. Los qoʻriqlanadi. Viloyat xududida Kerjen qoʻriqxonasi mavjud. Sanoatning asosiy tarmoqlari: mashinasozlik va metallsozlik (avtomobillar, dare va dengiz kemalari, samolyotlar, avtomobil va kema dvigatellari, stanoklar, pribor va asboblar, kimyo, yengil, oziq-ovqat sanoati uchun jihozlar, televizorlar ishlab chiqariladi), kimyo va neft kimyosi (organik sintez mahsulotlari, plastmassa va sintetik smolalar, organik shisha, boʻyoq, lok, zaharli kimyo-viy preparat va boshqalar), oʻrmon va sellyuloza qogʻoz, neftni qayta ishlash sanoati korxonalari ishlab turibdi. Badiiy hunarmandchilik buyumlari ham ishlab chiqariladi. K-xning yetakchi tar-mogʻi — chorvachilik. Koramol (sutgoʻshtli zotlari), bugʻu, parranda, choʻchqa boqiladi. Bugʻdoy, qand lavlagi, sabzavot (shu jumladan, piyoz), javdar, arpa, suli, grechixa, kartoshka, yem-xashak ekinlari ekiladi. Transport yoʻli bor. Volga, Oka, Vetluga va Sura daryolarida kema katnaydi. Asosiy dare porti — Nijniy Novgorod. 10 oliy oʻquv yurti, 5 teatr, 9 muzey mavjud.

Manbalar