MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Genezis

Genezis ( ←  [genezis] «boshlanish, kelib chiqishi, shajara; tugʻilish; ibtido, borliq»):

 Biblos Geneseos (gr  - "Muqaddas kitob nasabnomasi» ( irsiyatshunoslik) Muqaddas Kitobning Yangi Ahdida
 Genezis — har qanday geologik shakllanishlarning kelib chiqishi.
 Genezis — bu "Kvant sakrashi" teleserialining boshlanuvchi qismi.
 Genezis — bu Terra Nova teleserialining boshlanuvchi qismi.
 "Genesis" sinfidagi kruiz kemalari — kruiz kemalari yirik kruiz kemalari loyihasidir.
 Genezis — Klimbatika guruxining albomi.
 Genezis 2075 — yangi zelandiyalik yozuvchi Bernard Bekketning falsafiy romani.

Filmlar 

 Terminator: Genizis - rejissor Alan Teylor tomonidan olingan ilmiy-fantastik jangovar film.
 Genezis — 2004-yilgi fransuz hujjatli filmi.
 “Makkajoʻxori bolalari: Genezis” — 2011-yilda chiqarilgan Amerika qoʻrqinchli filmi, “Makkajoʻxori bolalari” turkumidagi toʻqqizinchi film.
 Genezis — 2018-yilda rejissor Freddi Xatton-Mills va Bart Ruspoli tomonidan suratga olingan ilmiy-fantastik post-apokaliptik film.

Genesis 

 Genesis — Britaniya rok guruhi.
 Genesis — Genesis guruhining albomi (1983).
 Genesis — quyosh moddasi namunalarini yigʻish va ularni Yerga qaytarish uchun kosmik kema.
 Genesis I va Genesis II — Bigelow Aerospace tomonidan ishlab chiqilgan ikkita kosmik moduldir.
 Genesis (avtomobil brendi) — Hyundai Motor kompaniyasining premium sub-brendidir.
 Hyundai Genesis — 2008-yildan beri Hyundai Motor Company tomonidan ishlab chiqarilgan biznes-klassdagi avtomobil boʻlib, 2016-yilda Genesis G80 nomiga oʻzgartrilgan.
 Sega Genesis — Sega tomonidan ishlab chiqilgan toʻrtinchi avlod videooʻyin konsoli.
 Genesis — Dikin universitetida yaratilgan operatsion tizim.
 Genesis — kanadalik qoʻshiqchi Graymesning "Visions" uchinchi studiyaviy albomidagi qoʻshigʻi.
 Genesis — AQShning "Iconics" firmasining dasturiy taʼminot toʻplami.

Manbalar
Genezis (geologiya)

Genezis ( — kelib chiqishi, paydo boʻlishi, (tugʻilishi)) — geologiyada geologik jarayonlar taʼsirida maʼlum sharoitlarda paydo boʻlgan har qanday geologik tuzilmalarning: togʻ jinslar, foydali qazilma konlari va boshqalarning kelib chiqishi.

Genezisni aniqlash geologik tuzilishlarning tabiatini tushunish, foydali qazilmalarni qidirishni toʻgʻri yoʻnaltirish, geologik jarayonlarning umumiy nazariyalarini ishlab chiqish, masalan, ruda hosil boʻlish jarayonlari va boshqalar uchun fundamental ahamiyatga ega. (Ruda konlarining genezisi).

Manbalar

Adabiyot 

 
 Генезис кристаллов // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
 Генезис минералов // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Paleontologiya
Geologiya
Toshkent davlat transport universiteti

Toshkent davlat transport universiteti— Respublika transport sohasi uchun yuqori malakali kadrlarni tayyorlash tizimini ilgʻor xorijiy tajriba va xalqaro standartlar asosida tubdan takomillashtirish, oʻquv jarayoniga oʻqitishning innovatsion shakl va metodlari hamda zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalarini keng joriy etish, shuningdek, tarmoq taʼlim muassasalarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlash va ilmiy salohiyatini yanada oshirish maqsadida tashkil etilgan.

Tarixi 
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 05.04.2020 yildagi PQ-4703-sonli farmoniga muvofiq, transport vazirining 05/20/2020 yildagi 96-sonli buyrug’i bilan Toshkent temir yo’l instituti bazasida Transport muhandislari, Toshkent avtomobil yo’llarini loyihalash, qurish va ekspluatatsiya qilish instituti va Toshkent davlat texnika universiteti aerokosmik texnologiyalar fakulteti, Toshkent davlat transport universiteti tashkil etildi..

Universitet rahbariyati
 Abduraxmanov Odil Kalandarovich — Rektor
 Gulamov Abdulaziz Abdullayevich — O’quv ishlari bo’yicha prorektor
 Shaumarov Said Sanatovich — Ilmiy ishlar va innovatsiyalar bo‘yicha prorektor
 Baratov Dilshod Xamidullayevich — Yoshlar masalalari va ma'naviy-ma'rifiy ishlari bo'yicha birinchi prorektor
 Toʻrayev Bahodir Xatamovich — Xalqaro hamkorlik bo'yicha prorektor
 Muhammadjonova Shohsanam Islomjon qizi  — Rektorning Axborot siyosati masalalari boʻyicha maslahatchisi, matbuot kotibi

Fakultetlar

Kafedralar

Xalqaro aloqalar va reyting 
Xalqaro aloqalar bo‘limi institut va uning tarkibiy bo‘linmalari, professor-o‘qituvchilari va xodimlarining xorijiy tashkilotlar, shu jumladan xorijiy oliy ta’lim muassasalari, markazlari bilan hamkorlik faoliyatini tashkillashtiradi. Institut xorijiy talabalarning o'quv hamda ilmiy faoliyatini, professor-o‘qituvchilarning tadqiqot va mehnat faoliyatini muvofiqlashtiradi. 

Institutni xalqaro e’tirof etilgan QS, THE, ARWU, UI GreenMetric va boshqa xalqaro reytinglarni TOP 1000 talikka kirishda har yili faol ishtirok etadi.

Bakalavr mutaxassisliklari

Kunduzgi

Magistratura mutaxassisliklari

Ilmiy tadqiqot 
Nufuzli reyting agentliklarida yuqori oʻrinlarni egallash maqsadida Toshkent davlat transport universitetida salmoqli ishlar amalga oshirilmoqda, hususan, THE Impact rankings reytingida oxirgi 2 yilda 1001+ oʻrinni egallab kelmoqda, THE Impact rankings - BRM-7, toza va arzon energiya yoʻnalishida- dunyoning TOP-200 universitetlari qatoridan oʻrin egalladi. THE WUR asosiy reytingida indekslanish uchun tayyorgarlik jarayonida boʻlib, hozirda “reportyor” maqomida (simulyatsiya natijasiga koʻra 1636 oʻrinda); Green Metrics reytingida - 617, Unirankda - 15 oʻrin (Toshkent shahri boʻyicha) va Webometricsda  41 oʻrin(Oʻzbekiston boʻyicha))larni egallagan; QS Stars baholash reytingida 4 ta yulduzga baholandi, hususan alohida kategoriyalar – taʼlim va ish bilan taʼminlash yuzasidan 5 ta yulduz qoʻlga kiritildi.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi universitetlar
Snowdrop

Snowdrop (; Seolganghwa, oʻzbekchada „Boychechak“) — Janubiy Koreya teleseriali boʻlib, bosh rollarda Jung Hae-in, Jisoo, Yoo In-na, Jang Seung-jo, Yoon Se-ah, Kim Hye-yoon va Jung Yoo-jin. ishtirok etgan. U JTBC telekanalida 2021-yil 18-dekabrdan boshlab har shanba va yakshanba kunlari soat 22:30 da efirga uzatildi. Serial Disney+-da tanlangan hududlarda mavjud.

Mazmuni 
Film 1987-yilda Janubiy Koreya avtoritar hukumatini demokratik saylovlar oʻtkazishga chaqirgan Demokratik Harakat fonida tasvirlangan. Magistratura Im Su Xo (Jung Xae In) norozilik namoyishlarida qatnashayotgan paytida yaralangan holatda Universitetning talabasi In Young Ro (Jisoo) tomonidan topiladi. Qiz uni Universitetning qizlar yotoqxonasiga berkitishga muvaffaq boʻladi. Bunday ogʻir siyosiy toʻntarishlar vaqtida ikki yoshlarning hikoyasi boshlanadi hamda ularning romantik munosabatlari shakllanadi. Filmning nomi ham qish fasli tugamy, bahor fasli kirib kelmasidan togʻlarda qor ostidan ochilib chiqadigan boychechak guliga ikki yoshning muhabbatini qiyoslab nomlanadi.

Manbalar

Havolalar 
  
 

Janubiy Koreya teleseriallari
JTBC dasturlari
Koreys tilidagi televizion shoular
2020-yillar teleseriallari
Hawkeye (Kate Bishop)

Hawkeye (Katherine Elizabeth „Kate“ Bishop ()) 2005-yilda Allan Heinberg va Jim Cheung tomonidan yaratilgan Marvel Comics komikslaridagi toʻqima superqahramondir.

Ushbu qahramon haqida Marvel kinematografiya koinoti filmlari sirasiga mansub Hawkeye nomli miniserial ham suratga olingan boʻlib, unda Bishop personajini Hailee Steinfeld jonlantirgan.

Boshqa mediada 
 Hailee Steinfeld Marvel kinematografiya koinotidagi Kate Bishop qahramonini jonlantirgan.
 Shuningdek, Steinfeld Kate Bishop personajini MKKning Hawkeye (2021) va Ant-Man and the Wasp: Quantumania (2023) jonlantirishi kutilyabdi.

Manbalar

Havolalar 
 Hawkeye (Kate Bishop) Marvel.com saytida 
 Kate Bishop Marvel Wiki saytida 

Marvel Comics qahramonlari
Xoji Ahmar

Xoji Ahmar (Xizirulla Axmarov) (18-fevral 1929-yil — 15-yanvar 1993-yil) oʻzbek film rejissori, ssenariynavisi va aktyoridir.

Faoliyati 
1946-yil Oʻrta Osiyo davlat universitetiga oʻqishga kirib, 1951-yilda „Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlari tarixi“ mutaxassisligi boʻyicha toʻliq kursni tamomlagan. Tarixchi-sharqshunos malakasi berilgan.

1952-yil 1-dekabrdan 1953-yil 1-iyulgacha SSSR Sovet Yozuvchilar uyushmasi A.M.Gorkiy nomidagi Adabiyot instituti qoshidagi oʻzbek yozuvchilari kurslarida tahsil oldi.

1955-yilda Butunittifoq davlat kinematografiya institutiga (A.Dovjenko, Y.Solntseva va M.Chiaureli ustaxonasi) oʻqishga kirdi, 1961-yilda kinorejissorlik boʻyicha toʻliq kursni tamomladi.

„Don chorvadorlarida“ birinchi hujjatli filmini Rostov-na-Donu shahrida VGIKda talaba boʻlgan paytida suratga olingan. Keyin „O'zbekfilm“ kinostudiyasida „Gang qizi“ va „Konstruktor“ badiiy filmlarini suratga olgan.
Yoquvchi sifatida „Buyuk oila“ (Hamid Gʻulom bilan hammualliflikda), „Kim haq?“, „Chollar“, „Duel“ qissa va ocherk toʻplamlari, „Manba“ qissalari muallifi. 1992-yil dekabr oyida tugagan „Sergey Bondarchuk va boshqalar“ hujjatli hikoyasi (hali nashr etilmagan) … U oʻzbek va rus tillarida yozgan.

Sergey Bondarchukning „Moʻjiza istagi“ kitobini va boshqa bir qator adabiy asarlarni oʻzbek tiliga tarjima qilgan.
Ssenariy muallifi va kinorejissor sifatida: „Integral“, „Bahorda qaldirgʻochlar keladi“, „Toʻrt fasl“, „Aziz moskvaliklarim“; Hujjatli filmlar: „Kolxoz sanatoriyasi“, „Tamaraxonim qoʻshiqlari“, „Asrlar anʼanalari“ va boshqalar; Animatsion filmlar: „Yerdagi iz“ va „Eng yaramas“.

Aktyor sifatida u oʻzining filmlarida rol oʻynagan: „Mening aziz moskvaliklarim“ filmida Ota va „Uran sayyorasining sunʼiy yoʻldoshi“ filmida Roja Kaul.

A.Belyayevning „Ariel“ qissasi asosida „Uran sayyorasining sunʼiy yoʻldoshi“ soʻnggi badiiy filmi suratga olingan.

Vafoti 
Xoji Ahmar 1993-yil 15-yanvarda: „Men bir tomonlama chipta bilan uzoq xizmat safariga ketyapman“, deb hazillashib, kutilmaganda olamdan oʻtdi.

Filmografiyasi 
 „Gang qizi“ (ruscha: „Doch Ganga“)(1961) — rejissor
 „Tamaraxonim qoʻshiqlar“ (hujjatli film, ruscha: „Pesni Tamari“)(1962) — rejissor
 „Qiyin yoʻl“ (ruscha: „Trudniy put“)(1964) — rejissor
 „Integral“ (ruscha: „Integral“)(1970) — rejissor, ssenariy muallifi, aktyor (epizod)
 „Yerdagi iz“ (animatsion film, ruscha: „Sled na zemle“)(1973) — ssenariy muallifi
 „Qaldirgʻochlar bahorda keladi“ (Almanax film, ruscha: „Lastochki priletayut vesnoy“)(1974) — rejissor, ssenariy muallifi (M.Qoriyev bilan hamkorlikda), aktyor
 „Toʻrt fasl“ (ruscha: „Chetire vremeni goda“)(1976) — rejissor, ssenariy muallifi
 „Eng yaramas“ (animatsion film, ruscha: „Samiy neposlushniy“) (1976) — ssenariy muallifi
 „Aziz moskvaliklarim“ (ruscha: „Dorogie moi moskvichi“) (1981) — rejissor, ssenariy muallifi, aktyor
 „Uran sayyorasining sunʼiy yoʻldoshi“ (ruscha: „Sputnik planeti Uran“) (1990) — rejissor, ssenariy muallifi, aktyor

Manbalar 

1929-yil tugʻilganlar
1993-yilda vafot etganlar
Oʻzbekistonlik erkak aktyorlar
Kinorejissyorlar
FTSE 100 indeksi

FTSE 100 indeksi (Financial Times Stock Exchange Index, norasmiy ravishda Footsie) London fond birjasining yetakchi indeksidir. Financial Times gazetasi hamda London fond birjasi birgalikda egalik qiladigan mustaqil FTSE Group kompaniyasi tomonidan hisoblab chiqiladi.
 
Ushbu indeks 1984-yil 3-yanvarda 1000 punkt darajasidan boshlab hisoblana boshlangan. 1999-yil 30-dekabrda oʻzining record 6950,6 punkt koʻrsatkichiga yetdi.

Indeks komponentlari 
 
2021-yil sentabr oyida sanoat tovarlari va xizmatlari sektori 11,5% vazni bilan indeksda eng yuqorisi boʻldi, undan keyin 11,3% bilan moliya sektori va 9,9% bilan sogʻliqni saqlash sohasi uchinchi oʻrinni egalladi. 10 ta eng yirik kompaniya barcha indeks ishtirokchilarining umumiy bozor kapitallashuvida umumiy salmogʻining 41% ni tashkil etdi.

Tanlash mezonlari 
 
Aktsiyalari FTSE 100 indeksini hisoblashga kiritilgan kompaniyalar FTSE Group tomonidan belgilangan shartlarga javob berishi kerak:
 
 London fond birjasida roʻyxatida boʻlishi,
 FTSE 100 indeksi aktsiyalarining qiymati funt yoki evroda ifodalanishi kerak,
 ma'lum bir davlatga tegishli boʻlish uchun testdan oʻtish;
 aksiyalari erkin muomalada yurishi va yuqori likvidlikka ega boʻlishi kerak.
 
Indeks har chorakda, mart, iyun, sentabr va dekabr oylarining birinchi juma kunlarida qayta koʻrib chiqiladi.

Indeksni hisoblash bazasi
Ushbu indeks jadvali 15-fevral 2016-yil holatiga koʻra tuzilgan.

FTSE 100 indeksining hisoblash bazasi 100 ta kompaniyaning aktsiyalarini oʻz ichiga oladi, ammo "Royal Dutch Shell" va "Schroders" bir vaqtning oʻzida ikkita aksiya klassi bilan ifodalanadi, shuning uchun rasmiy ravishda hisoblash bazasi 100 qimmatli qogʻozlar dan iborat.

Manbalar 

Iqtisodiyot
Otsiket

1964-yilda AQShda Felininolog Virjiniya Deyl qisqa moynali mushuklarni yetishtirib chiqarish  bilan shugʻullangan. Buning uchun u abissin  siam va Amerika zotli mushuklarni olgan. Natija quvonchli va hayratga loyiq boldi: kichkina mushukcha  ekzotik moyna rangini meros qilib oldi. Bengal mushuklarining avlodida  yovvoyilar ham bolgan, lekin aynan mana bu yangi dunyoga kelgan mushukcha  ozining  "kamuflyaj" yani tashqi qoplamasi bilan  honakilashgan mushuklardan olgan maqtovga sazovor edi. Bu zotni kashf qilgan ayol qizining iltimosiga binoan mushukchaning tashqi korinishi otselotga oxshab ketganini xisobga olib unga  Otsiket deb nom berdi. Uchta zot chatishmasidan hosil bolgani mushukka kuch, sogʻliq va goʻzal mushakli tana bagishladi. Chempionlik  maqomini otsiket 1987-yilda TICA va CFAda qolga kiritdi. Bugungi kunda Shimoliy Amerika Assotsiatsiyalari, shubhasiz, ushbu chiroyli mushukni tan oladilar va uni  koʻrgazmalarga bajonidil taklif qiladilar. Otselotga ozshash qirralari juda kop. Quvvati yuqori darajada bolib  uzoq vaqt oyinga berilishi mumkin. Egasiga sodiq va unga kuchli organib qolishi mumkin. Juda ham rashkchi bolishiga qaramay turli buyruqlarga tez organishi mumkin. Rossiyada otsiket zotli mushuklar noyob bolgani uchun uni asosan chet eldan  olib kelinadi.
Ertakdagi patrul: Moʻjizalar yilnomasi

(Oʻzbekcha qismlarni topish uchun bosing) Ertakdagi patrul: Moʻjizalar yilnomasi () Parovoz studiyasi tomonidan yaratilgan rus animatsion teleserialidir. Multserial Ertakdagi patrulning spin-off seriyasi hisoblanadi.

Ovoz berganlar 
 Miroslava Karpovich (birinchi mavsum), Anfisa Vistingauzen (ikkinchi mavsum) — Alyonka
 Polina Kutepova — Snejka
 Olga Kuzmina — Varya
 Yuliya Aleksandrova — Masha

Qismlar roʻyxati

Manbalar

Havolalar 
 Ertakdagi patrul: Moʻjizalar yilnomasi Karuselda 

Ertakdagi patrul: Moʻjizalar yilnomasi oʻzbek tilida telegramda
Amapá

Amapá — Braziliya shimolidagi shtat. U shimolda Fransiya Gvianasi bilan oʻralgan. Shtat Amazon daryosining ogʻzida joylashgan va asosan tropik oʻrmonlardan iborat. Shtatning taxminiy aholisi 782 295 kishini tashkil qiladi (2016-yilda) va 142 828 kvadrat kilometr maydonni egallaydi. Shtat poytaxti — Macapa.

Shtatning katta qismi yomgʻirli oʻrmon boʻlib, XXI asrda uni saqlab qolish uchun harakatlar qilingan. Tumukumake milliy bogʻi 2002-yilda ochilgan. Arapaning tabiiy resurslari orasida maun va atirgul, kauchuk, jut, findiq, baliq va boshqa dengiz mahsulotlari kabi mebel daraxtlari mavjud. Daryolardan oltin otilib chiqadi va Makapa shahridan marganets konlari bor. Dengiz mintaqasida neft sinov burgʻulash amalga oshirildi.

Tarix 
Aravaki hindu qabilasi yevropaliklar bu yerga joylashgunga qadar bu hududda yashagan. Amapá hududini evropaliklar tomonidan birinchi oʻrganish 1500-yilga toʻgʻri keladi. 19-asrning oxirigacha bu hudud Portugaliya va Fransiya oʻrtasidagi bahs mavzusi boʻlgan.

1900-yil 1 mayda Jeneva arbitraj sudi Amapáni Braziliya hududi deb tasdiqladi. 1943-yilda Amapá davlat maqomini oldi. 1988-yil 5-oktabrda Braziliya konstitutsiyasi qabul qilindi va Amapá shtat sifatida tan olindi.

Geografiya 
Deyarli butun shtatni Amazoniya oʻrmonlari bilan zich oʻsgan tekis tekislik egallaydi. Shimoli va gʻarbida 500 m dan ortiq balandliklar bor. Okean qirgʻogʻi past, botqoq, mangrovlar bilan qoplangan. Oldingi daraxt kesish joylarida savannalar hukmronlik qilgan.

Iqlimi tropik, juda nam. Shtat daryolar tarmogʻi bilan zich oʻyilgan: janubiy chetini Amazon daryosi deltasi egallaydi. Shtat daryolarining aksariyati shu daryo havzasiga tegishli. Boshqalari toʻgʻridan-toʻgʻri okeanga quyiladi yoki shimoldan oqadigan Ojapoke daryosi havzasiga kiradi. Daryolarda koʻplab soylar va sharsharalar mavjud.

Aholi

Etnik tarkibi: 

 sotish — 74,4 %
 oqlar — 21,4 %
 qora tanlilar — 4,5 %
 Osiyoliklar va hindlar — 0,8 %

Shtatning eng yirik shaharlari va ularning aholisi 
Aholi soni 2015-yil uchun taxminiy hisoblanadi.

 Macapá — 456 171
 Santana — 112 218
 Laranjal do Jari — 45 712
 Oiapoque — 24 263
 Porto Grande — 19 669
 Mazagao — 19 571

Iqtisodiyot 
Uning iqtisodiyoti marganets ishlab chiqarish va yogʻoch taʼminotiga asoslangan.

1941-yilda Serra-du-Navida katta marganets koni topildi.

Bu erda yogʻochdan tashqari, Braziliya yongʻogʻi ham etkazib beriladi. Daryolar va okeanlardan baliq ovlanadi. Hududda maniok va sholi yetishtiriladi. Chorvachilikning yirik shoxli tarmogʻi keng tarqalgan .

Turizm yomon rivojlangan.

Ishlab chiqarilgan mahsulotning 75,5 %i yogʻoch, 18,7 %i marganetsdir.

Manbalar 

Braziliya shtatlari
Maydoniga koʻra AQSh shtatlari va territoriyalari roʻyxati

Quyida maydoni kattaligiga koʻra tartiblangan Amerika Qoʻshma Shtatlari shtatlari va territoriyalari roʻyxati keltirilgan.

Manbalar 

AQSh
Mushuk zotlari roʻyxati

Ushbu roʻyxatda mushuk zotlari va ularning felinologik tashkilotlardan biri tavsifiga muvofiq ularning belgilari ro'yxati keltirilgan.

Fife fédreatsiyasi International Féline mushuklarni 4 toifaga boʻlgan:

I - Ekzotik va fors  

II - Yarimuzun moynali

III - Kalta moynali va Somali

IV - Oriental (Sharq)

WCF (Butun jahon mushuklari Federatsiyasi) ham mushuklarni 4 guruhga boladi:

1 - Uzun moynali

2 - Yarimuzun moynali

3 - Kalta moynali

4 - Siamo-Sharqiy kalta moynali (junli) 

«*» Standart WCC. Zotlar barcha ko'rgazmalarga ruxsat beriladi. Naslchilik qoidalariga ko'ra, tegishli tashkilot bilan bog'lanish kerak, chunki hozirda WCF-da tan olish uchun ariza yo'q.

Matn Creative Commons Attribution-ShareAlike litsenziyasiga asoslangan; Ba'zi hollarda qo'shimcha shartlar qo'llanilishi mumkin.

Manbalar                                                                                      
(FIFe, фр. Fédération Internationale Féline)                                                                                                                                                                           
 https://ru.wikipedia.org/wiki/Международная
 http://fifeweb.org/index.php
                                                                                                                                                                                                                       

Mushuklar
Hayvonlar
Fransiya iqtisodiyoti

Fransiya iqtisodiyoti oʻzining iqtisodiy rivojlanishi boʻyicha dunyodagi etakchi sanoatlashgan davlatlarning "katta yettiligi" qatoriga kiradi. Fransiya dunyodagi beshinchi yirik iqtisodiyotdir. U jahon yalpi ichki mahsulotining 5 foizini va jahon savdosining 6 foizini tashkil qiladi. Fransiya unitar davlat boʻlib, uning byudjet tizimi faqat ikki qismdan iborat: davlat byudjeti va mahalliy byudjetlar. Mamlakatda byudjet tizimining birligi yoʻq. Barcha byudjetlar rasmiy ravishda taqsimlanadi. Har bir maʼmuriy birlik budjeti uning ijro etuvchi organi tomonidan tasdiqlanadi. Fransiya moliya tizimiga davlat (markaziy) va mahalliy byudjetlardan tashqari byudjetdan tashqari fondlar va davlat korxonalari moliyalari ham kiradi.

Fransiyadagi eng yirik fond birjasi-Matif Parij. Ushbu birjada amalga oshirilgan operatsiyalar ichida eng katta ulushni davlat obligatsiyalari egallaydi. Fransiya yalpi ichki mahsulot boʻyicha evro hududida ikkinchi yirik iqtisodiyotdir. Fransiyada 2012-yilning birinchi choragida ishsizlik darajasi 0,2 foiz punktga oshib, 10 foizga yetdi.

Fransiya kredit-moliya tizimining faoliyati 1984-yilgi qonun bilan tartibga solinadi. U uch darajadan iborat: markaziy bank (Fransiya banki); tijorat banklari; ixtisoslashtirilgan kredit-moliya institutlari; investitsion, ipoteka, tashqi savdo banklari, sugʻurta va moliya kompaniyalari, pensiya jamgʻarmalari va boshqalar. 39 ta fransuz kompaniyasi dunyodagi 500 ta eng yirik kompaniyalar qatoriga kiradi. Oziq-ovqat sanoati (Danone), moda, hashamat va kosmetika (Luis Vuitton, Iv Saint-Loren, Chanel, Dior, LʼOréal), avtomobil va shinalar ishlab chiqarish (Peugeot, Citroën, Reno, Michelin) va aviatsiya (Airbus, Dassault) ishtirok etgan kompaniyalar yaxshi maʼlum.

Tarix 
Birinchi jahon urushida gʻalaba qozongan Antanta blokining aʼzolaridan biri Fransiya edi. Bu gʻalaba Fransiya uchun juda qimmatga tushdi. Urushda 1,4 million kishi halok boʻldi, 750 ming kishi jarohatlandi. Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, moddiy yoʻqotishlar miqdori 200 milliard frankga yetgan. Urush yillarida 10 mingga yaqin korxona vayron qilingan yoki shikastlangan, 200 ta mina yoqib yuborilgan. 900 ming turar-joy binolari butunlay vayron boʻlgan yoki butunlay yaroqsiz holga kelgan. Urush qishloq xoʻjaligiga ham qattiq zarba berdi. Ikki million gektargacha erlarda mudofaa xandaqlari qazilib, artilleriya snaryadlari yoki mina chuqurlari paydo boʻldi. 1919-yilda qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining hajmi urushdan oldingi koʻrsatkichning uchdan ikki qismini tashkil etdi. Mamlakat moliya tizimi ham ogʻir ahvolda edi. U moliyaviy jihatdan AQSh va Buyuk Britaniyaga qaram edi. Byudjet taqchilligi 27 milliard frankni tashkil etdi. Frank kursining tushishi natijasida reproduktiv mahsulotlar narxi 2-3 barobar oshdi. Muammolarni hal qilish uchun Fransiya birinchi jahon urushi yillarida Rossiyaga berilgan kreditlarning qaytarilishiga va Germaniya tomonidan toʻlanishi kerak boʻlgan tovonga tayandi.

Manbalar

Havolalar 

Fransiya
Madrasai Oliy (Qoʻqon)

Madrasai Oliy (Oliy madrasa)  — Qoʻqonda saqlanib qolmagan 2 qavatli madrasa. 1859-yilga qadar (1845-yilda yoki 1855—1856-yillarda) oʻzbek hukmdori Xudoyorxon donatorligida va Musulmonqul mingboshi boshchiligida Qoʻqon xonligi poytaxtining Chorsu maydonida, xonlarning eski oʻrdasi oʻrnida, katta bozorda bunyod etilgan.

Tarixi 

Madrasai Oliyni bino qilgan shaxs haqida Mirzo Olim maxdum xoji „Tarixi Turkiston“ asarida quyidagi xabarni yozib qoldirilgan:

Qoʻqon xonligida taʼlim tizimi va unda vaqf mulklarining tutgan oʻrni boʻyicha tadqiqot olib borgan olim M. O. Alixojiyevga koʻra, Madrasai Oliy 1845-yilda, oʻzbek hukmdori Xudoyorxonning yoshlik yillarida amalda mamlakatni qattiqqoʻllik bilan boshqargan Musulmonqul mingboshi tomonidan, xonlik poytaxtining Chorsu maydonida bunyod etilgan. Madrasaning asoschisi esa Xudoyorxonning oʻzi boʻlgan.

Tarixchi R. N. Nabiyev oʻzining „Qoʻqon xonligi tarixidan (Xudoyorxonning feodal xoʻjaligi)“ nomli asarida Madrasai Oliyni Xudoyorxon 1855—1856-yillarda bunyod ettirgan deb maʼlumot qoldirgan.

Qoʻqon xonligi maktab va madrasalari tarixi boʻyicha tadqiqot olib borgan olim I. A. Alimovga koʻra, Madrasai Oliy Xudoyorxon tomonidan, xonlik poytaxtining katta bozorida bunyod etilgan. Xon madrasa vaqfnomasini 1859-yilda taʼsis etib, unga oʻz mulkidan sanoat korxonalari va sugʻoriladigan yerlarni vaqf qilgan. Vaqfnomada Xudoyorxon, Mallaxon va oʻsha davr qozilarining muhrlari bosilgan.

Madrasa 150 nafarga yaqin talabalar ilm olishi va bir necha nafar mudarrislar dars berishiga moʻljallangan. 73 (yoki 79) ta hujra va 2 ta darsxonalardan tashkil topgan katta (yirik) madrasa boʻlgan. 1891—1892-yillarda 251 nafar talaba ilm olgan va ularga 6 nafar mudarris saboq bergan.

Manbalar

Adabiyotlar 
 
 

Qoʻqon madrasalari
Oʻzbekistonda saqlanib qolmagan madrasalar
XIX asrda qurilgan madrasalar
1846-yilda qurilgan madrasalar