MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Immun status

Immun status, immun holat — immun sistemasining hujayraviy va gumoral omillarini klinik va laborator-immunologik usullar yordamida aniqlangan miqdoriy koʻrsatkichlari. Immunologik koʻrsatkichlar kishilarning yoshiga, yashayotgan geografik muhitiga, ekologik vaziyat va epide-miologik holatga qarab oʻzgaradi. I. s. ni aniqlash nafaqat odamning hozirgi holatini baholash, balki ekologik va xavfli antropogen (fizik, kimyoviy va biologik) omillar taʼsirida uning kelajakdagi sogʻligʻini oldindan aytib berish imkonini beradi. Bundan tashkari, odam I. s. ni baholash orqali immuntanqislik holatlariga yuqori moyilligi boʻlgan kishilarning xavfli guruhini tuzish hamda uning asosida immuntiklash va immunprofilaktika usullarini ishlab chiqish mumkin boʻladi.

Zamonaviy tibbiy immunologiyada I. s. ni baxrlovchi usullar mavjud. Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining tavsiyalariga asoslanib, akad. R. V. Petrov tomonidan 1984 y. "Odam immun statusini baholash" uslubiy qoʻllanmasi ishlab chiqilgan, unga asosan baholash usullari ikki darajaga boʻlinadi. Bi-rinchi daraja usullarida immun xrlatda oʻzgarish bor yoki yoʻkligi 1—2 kun ichida taxminan baholanadi. Agar bunda oʻzgarishlar topilsa, immun sistemadagi nuqsonni chuqur va toʻliq aniqlash uchun ikkinchi daraja usullari qoʻyiladi. Bu tekshirishlar natijasi 5—6 kunda bilinadi.

R. V. Petrov hamkasblari bilan MDH davlatlarida yashaydigan sogʻlom aholi maʼlum bir qismining immun sistema koʻrsatkichlarini oʻrganib, har xil xududlar aholisi uchun I. s.ning bir necha turini belgiladi.

Oʻzbekiston aholisining I.s.i Oʻzbekiston FA Immunologiya instituti xodimlari tomonidan oʻrganiladi. Dastlabki natijalarga koʻra, respublikaning har xil viloyatlari aholisida gumoral immunitet supressiyasi bor, hujayraviy immunitet koʻrsatkichlari meʼyorida yoki qisman pasaygan; gumoral boʻgʻim faollashgan. I. s. hamda uning aralash turi kuzatiladi (bunda hujayraviy boʻgʻim supressiyasi va gumoral boʻgʻimning maʼlum bir koʻrsat-kichlari oshadi). Bu holatlarni shu geo-grafik-iqlim hududida yashovchi xalq immun sistemasining tabiiy sharoitga moslashuvi sifatida qabul qilish mumkin.

Manbalar
Immunitet (maʼnolari)

Immunitet:

 Immunitet (lot.
 Immunitet (xususiyat), fotoimmunitet, oʻsimliklar immuniteti — oʻsimliklarning kasallik qoʻzgʻatuvchi mikroorganizmlarni oʻziga yuktirmaslik va ular ajratadigan zaharli moddalar taʼsiriga chidamlilik xususiya-ti.
 Diplomatik immunitet — q. Diplomatik immunitet; Konsullik immuniteti.
Immunitet (xususiyat)

Immunitet, fotoimmunitet, oʻsimliklar immuniteti — oʻsimliklarning kasallik qoʻzgʻatuvchi mikroorganizmlarni oʻziga yuktirmaslik va ular ajratadigan zaharli moddalar taʼsiriga chidamlilik xususiya-ti. I. ni oʻsimliklarda kasallik qoʻzgʻatuvchilarga chidamlilikning eng yuqori darajasi deb hisoblash mumkin. I. sirtdan quyidagicha namoyon boʻladi: kasallik qoʻzgʻatuvchi va uning oʻsimlikka yuqishi uchun zaruriy sharoitlar mavjud boʻlganda I. li oʻsimliklar kasalga chalinmaydi, ularda patologik ja-rayon vujudga kelmaydi; immuniteti yoʻq oʻsimliklar esa bunday sharoitda kasallikka chalinadi. I. ning xususiy koʻrinishi oʻsimlikning chidamliligi (tolerantligi)dan iborat boʻlib, bunda kasallik yuqqan oʻsimlikda hosil miqdori va sifatining keskin pasay-ishi kuzatilmaydi. I.ning namoyon boʻlishi koʻpincha xoʻjayin-oʻsimlikning fermentlar sistemasi, fiton-sidlar, fitoaleksinlar taʼsiri, ok-sidlanishenergiya almashinuvining barqarorligi, baʼzi kimyoviy birik-malar miqdori, shuningdek, oʻsimlikning alohida morfologik tuzilish xu-susiyatlariga bogʻliq. Oʻsimliklarning kasallik qoʻzgʻatuvchilardan himoyalanish mexanizmi yana ularning oʻta taʼsirchanlik reaksiyasidan iborat. Oʻsimliklarda bu xususiyatning asosi shundan iboratki, kasallik yuqqan hujayralar tezda nobud boʻladi va ularda kasallik qoʻzgʻatuvchilar tarkala olmaydi. Kasallik qoʻzgʻatuvchilar va oʻsimliklar himoyalanish mexanizmining turli-tumanligi xususida yagona nazariya yoʻq. Oʻsimliklarning antigenlarga qarshi antitelalar hosil qilish xususiyatlari ham isbotlanmagan. Oʻsimliklarda I. ning maxsus va guruhli xili uchraydi. Maxsus I. da oʻsimliklar kasallik qoʻzgʻatuvchilarning biror turigamansub boʻlgan biotipga yoki irqiga chi-damlilikni, guruhli I. da esa ularning bir qancha irqi yoki turiga chidamlilikni namoyon etadi.

I. irsiy xususiyat boʻlib, duragaylashda naslga beriladi. Kasalliklarga chi-damli navlar yaratishda chidamlilik negizlariga ega boʻlgan oʻsimlik shakllaridan foydalaniladi. Masalan, gʻoʻzaning viltga chidamli Toshkent navlarini yaratishda chidamlilik manbai sifatida yovvoyi Meksika gʻoʻzasidan foydalanilgan (yana q. Oʻsimlikning himoya reaksiyasi).

Abdukarim Zikiryoyev.

Manbalar
Immunlash

Immunlash — sunʼiy yoʻl bilan immunitet vujudga keltirish. Infeksion kasalliklarning oʻldirilgan yoki zaiflashtirilgan qoʻzgʻatuvchilari mikroblarini yoki mikroblarning zaiflatilgan zaharlarini organizmga kiritib, aktiv (faol) immunitet hosil qilish. Vaksinatsiyalangan hayvonlar yoki kasallikni boshidan kechirgan kishilar qonida antitelolar paydo boʻladi. Bunday qon zardobini (shuningdek, gamma-globulinlarni) kishi organizmiga kiritib, passiv immunitet vujudga keltirish mumkin (yana q. Emlash).

Manbalar
Immunli nav

Immunli nav — qishloq xoʻjaligi oʻsimliklarining kasallikni butunlay yuqtirmaslik (immunitet) xususiyatiga ega boʻlgan navi. I. n. oʻsimliklari kasallik qoʻzgʻatuvchi mikroorganizmlarni yengish va ular ajratadigan zaharli moddalarni zararsizlantirish qobiliyati (himoya reaksiyasi) ga ega boʻladi. Bunda oʻsimliklar kasallikka mutlaqo chalinmaydi yoki kasallik qoʻzgʻatuvchilar organizmda kasallanish jarayonini qoʻzgʻatishga ulgurmasdan, yuqish davrining boshidayoq nobud boʻladi. Navlarda immunitet koʻpincha mazkur tur, turkum yoki oilaga mansub oʻsimliklarda parazitlik qilmaydigan kasallik qoʻzgʻatuvchi mikroorganizmlarga qarshi paydo boʻladi. I. n. yaratish boʻyicha seleksiya ishlari duragaylash asosida olib boriladi. Q. x. ekinlarining kasalliklarga chidamli navlarini yaratishda koʻproq tur ichidagi duragaylashdan foydalaniladi. Bunda seleksioner har xil kasalliklarga (vertitsillez va fuzarioz vilt, ildiz chirishi, gommoz) turli darajada chidamlilikka ega navlar bilan ish olib boradi.

Manbalar
Immunogenetika

Immunogenetika (immunitet va genetika) — immunitetning genetik mexanizmini oʻrganadigan biologik fan. I. immunitet va immun reaksiyalar boshqarilishi asosini tashkil etadigan irsiylanish va oʻzgaruvchanlik qonuniyatlarini oʻrganadi hamda immunologik metodlar yordamida immunitetning genetik mexanizmlarini ochib beradi. I. 20-asr boshlarida odam va hayvonlar qon guruxlarining oʻrganilishi hamda organizmning toksinlar yoki infeksiyalarga taʼsirchanligi ularning irsiy xususiyatlariga bogʻlikligi aniqlanishi bilan fan sifatida shakllana boshladi. I. immunologiya, genetika, molekulyar biologiya, biokimyo bilan bogʻlangan. U antigenlarni sintezlovchi va immun reaksiyalarni boshqa-ruvchi genlar kodining (qarang Genetik kod) kashf etilishi tufayli rivojlanadi. Organlarning koʻchirib oʻtkazilishi va qon quyishda toʻqimalarning mos kelmasligi hayvonlar hujayrasi sirtida joylashgan toʻqimalar muvo-fiqligi gen faoliyati tufayli sin-tezlangan mahsulot bilan bogʻliq. Shu sababdan immunologik jihatdan bir-biridan kam farq qiladigan donor va retsipiyentlarni tanlab olish transplantatsiya ishlarining muvaffaqiyati garovi hisoblanadi. Toʻqimalar muvo-fiqligi genlarning oʻrganilishi na-tijasida odam organizmining koʻpchilik kasalliklarga (sklerozning ayrim shakllari, revmatoid artrit, bolalar diabeti, gijja) taʼsirchanligi ana shu genlarning muayyan allellariga bogʻliqligi aniqlangan. Hujayra tashqi membranasi antigenlariga viruslar (shu jumladan onkoviruslar) birikib olishi tufayli bu antigenlar organiz-mni virus infeksiyasiga taʼsirchan qilib qoʻyadi. Toʻqima muvofikligi an-tigenlari sintezini kodlashtiruvchi genlardan tashqari immun reaksiyalarni boshqaruvchi dominant Ir. genlar (qarang Dominantlik) ham boʻladi. I. "begona"ni immun bilib olish mexanizmini ham oʻrganadi. "Begona"ni bilib olish strukturalariga Vlimfotsitlar va ularning analogi Tlimfotsitlar sirtida joylashgan immunoglobulin re-septorlar kiradi. Immunoglobulin polipeptid zanjirining sintezi ikki-ta (V va S) gen orkali kodlanadi; V — antiteloning spetsifikligini, S — uning qaysi guruh (sinf, kenja sinf, tip)ga mansubligini belgilaydi. Immun javobning shakllanishida immunkompetentli hujayralarning oʻzaro taʼsiri omillarini hamda immun si-stemasining irsiy zararlanishini oʻrganish ham I. vazifasiga kiradi. I. sohasidagi ishlar transplantologiya, transfiziologiya, klinik I., naslchilik ishlarida katta ahamiyatga ega.

Adabiyot 
 Petrov R. V., Immunologiya i immunogenetika, M., 1976; Geneticheskiy kontrol immunnogo otveta. Inglizchadan tarjima, M., 1976.

Manbalar
Immunoglobulinlar

Immunoglobulinlar (Ig) -umurtqali hayvonlar va odamning qon zardobidagi antitelolar faolligiga ega boʻlgan globulyar oqsillar guruhi. I. molekulasi ikkita bir xil yengil va ikkita bir xil ogʻir polipeptid (qarang Peptidlar) zanjirlardan iborat boʻlib, ular oʻzaro, asosan, disulfid (— S—S—) bogʻlar bilan bogʻlangan. I. ning bunday toʻrt zanjirli tuzilishi davomiy qaytarilib, dimerlar (IgA) yoki pentamerlar (IgM) hosil qilishi mumkin. Har bir polipeptid zanjir (yengil yoki ogʻir) ikkita — konstant va variabel qismdam iborat boʻlib, konstant (SOON — chetki) qismning aminokislotali ketma-ketligi turli I. da juda oʻxshash variabel (NH2 — chetki) qismda esa turli I. da turlicha. I. xususiyatlari ularning bitta yengil va bitta ogʻir zanjirli variabel qismdan tuzilgan faol markazining fazoviy strukturasiga bogʻliq. Ularning boshqa biologik xossalari (platsenta orqali oʻtishi, sekretlarga tushishi, toʻqimalarda paydo boʻlishi, komplement tizimining faollashuvi yoki biologik faol moddalarning ajralishi) molekulyar konstant qismining tuzilishi orqali aniqlangan. Konstant qismlarining tuzilishi va antigen farqiga muvofiq ogʻir zanjirlar 5 ta sinfga boʻlinadi: u, s, a, 8, ye. Ular ham oʻz navbatida I. ning tegishlicha 5 sinfini hosil qiladi: IgG, IgM, IgA, IgD, IgE. I. limfa hujayralarida sintezlanadi va immunitet hosil boʻlishida ishtirok etadi; ular, asosan, qonda, qisman soʻlak, oʻt, orqa miya suyukligi, siydik, turli sekretlar va b. toʻqima suyukliklarida boʻladi. I. ning asosiy effektor reaksiyalari har bir antigenga oʻziga xos antitelolar ishlab chiqish orqali amalga oshadi. Uning bu xususiyatidan tibbiyotda ayrim infeksion kasalliklarni (mas, koʻkyoʻtalga, stafilokokka qarshi I.) davolashda foydalaniladi.

Manbalar
Immunodepressantlar

Immunodepressantlar (immunitet va lot. depressio — susaytirish, bosish), immunodepressorlar, immunosupressorlar — kimyoviy va biologik faol preparatlarning katta bir guruhi. Dezoksiribonuklein kislota (DNK), ribonuklein kislota (RNK) taʼsirida oqsil sintezi va I. susayadi. I. antitelolar hosil boʻlishining toʻxtashiga olib keladi. Ular sekin roʻy beradigan allergiya, granulemalar hosil boʻlishi bilan davom etadigan yalligʻlanish, shuningdek, koʻchirib oʻtkazilgan aʼzo (mas, yurak yoki buy-rak) va toʻqimalarning koʻchib ketish reaksiyalarini susaytira oladi. I. ning bir xil i proliferatsiya (hujayralarning koʻpayishi bilan toʻqimalarning oʻsishi)ga qarshi taʼsir etadi. Bunga alkillovchi preparatlar (siklofosfan, xlorbutin, tiofosfamid, pro-spadin va b.), antimetabolitlar (6-merkaptopurin, azatiotrin, 5-ftoruratsil) va b. oʻsmaga qarshi antibiotiklar (maye. aktinomitsin D) va batriden kiradi. Ikkinchi xili limfoid sistemaning funksiyasini susaytiradi. Bunga antilimfotsitar zardoblar (hayvonlarni boshqa turdagi hayvon yoki odam limfotsitlari bilan immunlab olingan zardob) va globulin kiradi. Antilimfotsitar zardoblar hayvonlarni autoimmun kasalliklardan saqlay-di va odamning shunday kasalliklarini bir qadar tuzatadi. I. kollagenozlar, infeksion (revmatoid) poliartrit, revmatizmning uzluksiz retsidivlari, kizil volchanka va b. kasalliklarni davolashda, aʼzolarni koʻchirib oʻtkazishda ishlatiladi.

Manbalar
Immunodiagnostika

Immunodiagnostika (immunitet va diagnostika) — amaliy immunologiyaning boʻlimi; infeksion kasalliklarni serologik tekshirishga asoslangan bakterioliz; agglyutinatsiya, pretsipitatsiya va b. diagnostik reaksiyalar yordamida aniqlash. Yuqumli kasalliklardan tashqari, qon guruhini aniqlashda va sud tibbiyotida krnning odam yoki hayvon qoni ekanligini bilishda ham I. usullaridan foydalaniladi.

Veterinariyada hayvonlarning koʻpgina yuqumli kasalliklarini, shuningdek, kasal va mikrob tashuvchi hayvon turlarini aniqlashda I. qoʻllaniladi. Sil, brutsellyoz, manqada I. maʼlum reja asosida muntazam ravishda olib boriladi. Hoz. I. ning faqat qon, zardobga emas, balki hujayralar va molekulyar darajadagi yangi usullari ishlab chiqilgan, ular odamning immun holatini, koʻpgina kasalliklarga irsiy moyillik borligini, ayniqsa orttirilgan immun tanqislik sindromi (SPID) kabi nihoyatda xavfli kasalliklarni yashirin davrida aniqlash imkoniyatini beradi.

Manbalar
Immunokimyo

Immunokimyo — immunologiyatsht immunologik hodisalarning molekulyar asoslarini fizik-kimyoviy tadqiqot usullari yordamida oʻrganadigan boʻlimi. Immunoglobulinlar (antitelolar), antigenlar tuzilishini, antitelolar bilan antigenlar oʻrtasida boradigan reaksiyalarni oʻrganish tufayli I. fan sifatida rivoj topdi. I. immunokomponent hujayralar yuzasi membranalarining tuzilishi, immun javobda bu hujayralarning oʻzaro taʼsir etish omillarini, limfotsitlarning koʻpayishiga olib keladigan re-aksiyalar mexanizmini ham oʻrganadi. Antitelolar tegishli antigenlar bilan oʻzaro taʼsir etishiga asoslangan immunokimyoviy tahlil usullaridan biol., tibbiyot va qishloq xoʻjaligi da keng foydalaniladi.

Manbalar
Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Immunologiya instituti

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Immunologiya instituti — ilmiy tadqiqotlar muassasasi. Sobiq ittifoq Sogʻliqni saqlash vazirligi Immunologiya institutining filiali sifatida tashkil etilgan (1985); 1991-yildan Oʻzbekiston Sogʻliqni saqlash vazirligiga, 1994-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasiga qarashli mustaqil institut. Institutda molekulyar genetika, immunogenetika, immunopatologiya, immuno- va allergodiagnostika laboratoriya.si va klinika bor. Institutda, asosan, immun tanqisligi va immunologik holatning Oʻzbekiston aholisi oʻrtasida tarqalishi oʻrganiladi, immunogenetik tadqiqotlar olib boriladi, immunitetni rostlab, asliga keltiruvchi yangi dori-darmonlar va usullar ishlab chiqiladi. Bulardan tashqari, Oʻzbekistonda sogʻlom aholida va koʻp uchraydigan kasalliklarda immunogenetik markerlar tahlilini, virusli gepatit V va S, OITS va yuqumli kasalliklarni molekulyar genetika jihatidan oʻrganish borasida AQSH, Buyuk Britaniya va Yaponiya olimlari bilan hamkorlikda xalqaro ilmiy izlanishlar olib boriladi. Institut qoshida "Tibdiagnostika" va "Universal immunotest" kichik korxonasi mavjud. Institutda 36 ilmiy xodim, shu jumladan 4 fan doktori va 15 fan nomzodi bor (2002). Har yili immunologiya va allergologiyaning dolzarb masalalariga oid ilmiy ishlar toʻplami (hoz. 10 jild nashr etilgan), 1999-yildan boshlab "Nazariy va amaliy tibbiyot jurnali" nashr etilmoqda. I.i. "Immunologiya va odamning yoshi" (1987) va OITS (1989), "Oʻzbekiston xalq xoʻjaligida immunogenetika va biotexnologiya yutuklari" (1995) mavzuidagi konferensiya va simpoziumlar, shuningdek, immunologal lergologlarning 1 sʼyezdini (1991) oʻtkazishda faol qatnashgan. Institutda har yili yosh olimlar va soha mutaxassislarining ilmiy anjumani utkazib turiladi. I.i.da olib borilgan ilmiy tadqiqotlar ishlari N. H. Abdullayev, M. N. Rizayev, R. M. Ruziboqiyev va b. olimlar faoliyati bilan bevosita bogʻliq.

Manbalar 

Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining institutlari
Immunoprofilaktika

Immunoprofilaktika (immunitet va profilaktika) — amaliy immunologiyaning bir bo'limi. Immunitet hosil qilish uchun organizmga vaksina, immun zardob, gamma-globulin kabi immunologik preparatlar yuborib, infeksion kasalliklarning oldini olish. Poliomiyelit, difteriya, qoqshol, qizamiq, sil, ichterlama, virusli A va B gepatit kabi infeksion kasalliklarga qarshi emlash. Odamning virus infeksiyasiga qarshi vaksina topish I. oldida turgan muhim vazifalardan biridir.

Manbalar
Immunoterapiya

Immunoterapiya (immunitet... va terapiya) — bemor organizmiga vaksinalar, shifobaxsh zardoblar (biopreparatlar) yuborib, infeksion kasalliklarni davolash yoki kasallikni davolash maqsadida insonning immunitet tizimini manipulyatsiya qilish. Bunga faol va passiv immunizatsiya va transplantatsiya rad etilishining oldini olish uchun immunosupressiv davolash kiradi. Bunda organizmga kiritilgan vaksina bemorning uz kuchlarini infeksiyaga qarshi kurashga safarbar qilishiga turtki beradi. Shifobaxsh zardoblar bilan davolashda organizm muayyan infeksion kasallik mikrobi yoki shu mikrob toksinlaridan himoya qiladigan immun jismlar (antitelolar)ni tayyorgina oladi. Bunday holda immunitet 1 — 1,5 oygina saqlanib turadi. I.ga, asosan, oʻtkir infeksion kasalliklar (difteriya, kuydirgi va h.k.)da seroterapiya, vaksinoterapiya (brutsellyoz, furunkulyoz kabi kasalliklar uzoq, chuzilganda) va b. kiradi. Vaksinoterapiyada avtovaksina va anatoksindan ham foydalaniladi. Keyingi yillarda uzoq vaqtgacha tuzalmaydigan kasalliklarni, mas, oʻsmalarni nospetsifik silga qarshi vaksina (BSJ) bilan davolash ham I.ga kiritildi.

Manbalar
Imom Rizo ansambli

Imom Rizo ansambli - Mashhad (Eron)dagi meʼmoriy yodgorliklar majmui (XII—XIX asrlar). Ansambl eski hovli, Alisher Navoiy ayvoni, yangi hovli, Imom Rizo maqbarasi, Gavharshod begim masjidi, Madrasa, kutubxona, karvonsaroy va boshqalardan iborat. Ansambl 2 marta qayta qurilgan. Markazida shialikning 8-imomi Ali ibn Muso ar-Rizo maqbarasi joylashgan (9-asrda bunyod etilib, 12-asrda Oljeytu sultoni hukmronligi davrida gumbazi qayta tiklangan). Maqbarani bezatish uchun katta mablagʻ sarflangan. Maqbara ulugʻvorligi jihatidan Samarqand va Hirot (14—15-asrlar) maqbaralari bilan tenglashadi. 4 hovlidagi katta ayvonlar [jan.-gʻarbiy qismi (uz. 46 m.) A. Navoiy boshchiligida 15-asr oxirida qayta qurilgan va oʻz koʻrinishini oʻzgartirgan], Shoh Abbos II ayvoni (1649), Gavharshod begim sharafiga qurilgan masjid (qarang Gavharshod begim meʼmoriy majmuasi) joylashgan va u eshik orqali maqbara bilan bogʻlangan. Ansamblning devor va gumbazlari koshinlar, naqshli lavhalar, izorasi marmar va zarhallar bilan qoplangan.

Manbalar 

Masjidlar alfavit boʻyicha
Eron meʼmoriy yodgorliklari
Erondagi masjidlar
Eron milliy asarlari
Eron qabristonlari
Abduvali Imomaliyev

Abduvali Imomaliyev (1931.5.12, Toshkent viloyati Boʻstonliq tumani, Burchmulla qishlogʻi — 1993.12.4, Toshkent) — biolog olim, Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasi (1991), VASXnil (1978), Ukraina, Belarus Qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasi (1992) akademik, biol. fanlari doktori (1967), professor (1968). Toshkent Davlat Universitetning b iol.tu pro qshunoslik fakultetini tu-gatgan (1955). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Genetika va oʻsimliklar fiziologiyasi institutida ilmiy xodim (1958—59), Oʻsimliklar eksperimental biologiyasi institutida laboratoriya mudiri (1960 y.dan; 1964—68 yillarda direktorning ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti rektori (1968-75), VASXNIL Oʻrta Osiyo boʻlimida akademikkotib (1975—76), boʻlim Prezidiumi raisi (1990—91). SoyuzNIXI direktori (1976-83), "Soyuzxlopok" IIB bosh direktori (1983—86), "Biolog" IIB laboratoriya mudiri, bosh direktori (1987—1990). Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi Fanlar akademiyasi Prezidenta (1991-1993).

Ilmiy ishlari oʻsimliklar defoliatsiyasi va desikatsiyasi, oʻsimliklarda meva shakllanishi va toʻkilishi fiziologiyasi, gʻoʻzada hosil toʻplanishi, oziqlanish jarayonlari, paxta tolasi sifatini oshirish, paxtachilikda defoliantlar, desikantlar, gerbitsidlar, oʻsishni boshqaradigan kimyoviy moddalarni qoʻllash va nazariy asoslash masalalariga bagʻishlangan. Oʻzbekistonning paxtachilikda erishgan ilmiy va xoʻjalik yutuqlarini koʻpgina xorijiy mamlakatlarda takdim etgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1985).

Manbalar 

 Defolianti i ix fiziologicheskoye deystviye na xlopchatnik, T., 1969; Biologicheskiye osnovi regulirovaniya plodoobrazo-vaniye xlopchatnika, T., 1974.

Adabiyot 
 Abduvali Imamaliyevich Imamaliyev. Materiali k bibliografii uchenix Oʻzbekistana, T., 2001.
Imomiylar

Imomiylar — shialikdagi yirik mazhab tarafdorlari. 7-asrda arab xalifaligida vujudga kelgan. Ular Ali naslidan boʻlgan 12 imomni tan oladilar. I. 11-imom Hasan al-Askariy (873 y. v.e.) dan keyin uning yosh oʻgʻli Muhammadni oxirgi, 12-imom deb hisoblaydilar. Rivoyatlarga koʻra, bu imom yoʻqolgan (tarixda oʻldirilgan boʻlsa kerak, deb hisoblanadi). I. uni "yashiringan imom", yaʼni mahdiy deb eʼlon qilib, u qaytib kelishi bilan adolat tantana qiladi deydilar. "Yashiringan imom"ga eʼtiqod I.ning asosiy aqidalaridan biridir. I. imomning saylab qoʻyilishini rad etishadi. Ular oʻzlarining hamma imomlarini "jabrdiyda" deb bilib, ularga eʼtiqod qilishadi. I. shialarning ancha koʻp tarqalgan qismidir. I. taʼlimoti hozirgi Eronning davlat dini hisoblanadi. I. Iroqda aholining deyarli yarmini tashkil etadi. I. jamoalari Livan, Quvayt, Bahrayn, Saudiya Arabistoni, Iordaniya, Afgʻoniston va b. mamlakatlarda bor.

Manbalar 

Shia oqimlari
Imomlik

Imomlik, imomat (arab. — boshqarmoq) — 1) musulmon teokratik davlatining umumiy nomi. Islom evolyusiyasi jarayonida I. haqidagi tasavvur ham oʻzgarib borgan. Ilk islomda Muhammad (sav) va xalifalar musulmonlar jamoasida maʼmuriy hokimiyat va diniy rahnamo(imom)likni birga qoʻshib olib borgan. Keyinchalik xalifalar hokimiyatida maʼmuriy rahbarlik asosiy oʻrin egallagan. Diniy hokimiyat — I. esa nomigagina saqlanib qolgan. Shia mazhabida I. faqat Muhammad (sav) avlodidan boʻlgan (Ali va Fotima avlodlari) shaxsning diniy va maʼmuriy hokimiyati hisoblangan; 2) Dogʻiston va Chechenistonda mu-ridlar davlati, 19-asrning 20-y.lari oxirida chorizmning mustamlakachilik siyosatiga qarshi Shim. Kavkaz xalqlarining kurashi davrida paydo boʻlgan. Imomlari: Gʻozi Muhammad (1828—32), Hamzatbek (1832-34), Shomil (1834— 59); 3) namoz vaqtida jamoat oldida turib ibodatni boshqarish, imomlik qilish.

Manbalar
Diler Imomov

Diler Siddiqovich Imomov (1939.23.4, Toshkent) — rangtasvir ustasi. Oʻzbekiston xalq rassomi (2002). Respublika rassomlik bilim yurti (1960) va Toshkent teatr va rassomlik sanʼati instituti (1966)ni tugatgan. 1967-yildan Toshkent teatr va rassomlik sanʼati intida dars bergan; 1997-yildan Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn intida dotsent, 2000-yildan prof. I. asarlarida insonning ichki dunyosini va uning tashqi olam bilan uygʻunligini aks ettiradi, koʻpgina asarlarining asosini maʼrifiy mazmun, mehnatkash bolajonli oʻzbek ayoli, uning kundalik tashvishlari, orzu-umidlari, qishloq qayoti mavzusi tashkil qiladi: "Dala shiyponidagi bolalar bogʻchasi" (1967), "Frontdagi otamga" (1975), "Katta Fargʻona kanali qurilishida" (1980), "Ruh iltijosi" (Navoiyga bagʻishlangan, 1990), "Kechki nido" (1991) va b. Keyingi yillarda I. ijodida ona yurt manzaralari keng oʻrin oldi ("Tanga-topgan qishlogʻi", 1994; "Togʻdagi koʻl", 1995; "Chorvoq", "Sharshara", 1997 va b.), kalamtasvir ustasi sifatida tanildi ("Miraziz portreti", 1983 va b.).

Manbalar 

Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Imon

Imon, iymon (arab. — ishonch, eʼtiqod) — islomning 5 rukni (asosi)dan biri; Allohga, uning farish-talariga, kitoblariga, paygambarlariga, qiyomat kuniga, taqdirga va oʻlgandan keyin tirilishga ishonish. Bu "iymoni mufassal", yaʼni iymonning mufassal taʼbiri deb ham ataladi. I. moturidiylik taʼlimotiga koʻra, 2 narsaning butunligi — eʼtiqod (dinga ichdan chukur ishonish), iqror (buni soʻzda tan olish)dan iborat deb hisoblanadi. Islomda I. talablari "arkon aliymon" ("eʼtiqod asoslari") sanaladi. I. asoslariga, u aqlimizga xoh sigʻsin, xoh sigʻmasin, baribir ularga shak-shubhasiz eʼtiqod qilish talab qilinadi. I. talablari, yaʼni aqidalar islomning diniy dunyoqarash asoslarini tashkil etadi. I. tushunchasi islomda muhim va bahsli masalalardan biri hisoblanib, uni turli ilohiyot va diniyhuquqiy maktab vakillari turlicha talqin qilganlar. Hoz. kunda I. soʻzi vijdonlilik, halollik, soflik, Vatanni sevish maʼnolarida ham ishlatiladi.

Manbalar