MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi hindlar

Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi hindlar — Amerikada yashovchi kelib chiqishi hindistonlik boʻlgan aholi osiyoliklarning bir qismini tashkil qiladi.

Ingliz tilida Indian atamasi ikki tomonlama maʼnoga ega, chunki u tarixan Amerika qitʼasining tub aholisiga nisbatan xizmat qiladi. Noaniqliklarga yoʻl qoʻymaslik uchun American Indian yoki East Indian iboralari odatda qoʻllaniladi, soʻnggi yillarda Janubiy Osiyo iborasi ham qoʻllanilmoqda.

Tarixi 

 1899-1914: Hindiston migratsiyasining birinchi katta toʻlqini, ularning aksariyati Panjob viloyatidan boʻlgan sikxlar. Ular asosan dehqonchilik va ish qidirish uchun Kaliforniyaga koʻchib ketishgan.
 1912: Kaliforniyaning Stokton shahrida birinchi sikx ibodatxonasi ochildi.
 1917-yil: Barred Zone Act Kongressda osiyoliklarning, shu jumladan hindlarning mamlakatga immigratsiyasini taqiqlovchi taklif uchdan ikki ovoz bilan maʼqullandi.
 1923-yil: AQSh Oliy sudi, AQSh Bagat Sigha Tindaga qarshi sudda hindlarning oq tanli boʻlmaganlar sifatida tan olinishini taqiqlab, qonun maqsadlari uchun odamlarni „ilmiy maʼnoda emas, balki umumeʼtirof etilgan“ oq tanli deb tasniflash kerakligini taʼkidladi.
 1943-yil: Respublikachilar Qoʻshma Shtatlardagi hindularni naturalizatsiya qilish toʻgʻrisidagi qonun loyihasini kiritdilar. Mamlakat prezidenti Franklin Ruzvelt ham „hindglarga nisbatan meʼyoriy diskriminatsiya“ni toʻxtatishga chaqiradi.
 1946-yil: Prezident Garri Trumen hindularga immigratsiya va fuqarolik huquqini qaytardi.
 1965-yil: Prezident Jonson 1965 yilgi INS qonunini imzolash orqali immigratsiya kvotalari mamlakat boʻyicha bekor qilinadi va kasbiy tajriba va taʼlimga asoslangan immigratsiya dasturini joriy qiladi.

Raqamlar va tarqalishi 
Statistik maʼlumotlarga koʻra, mamlakatda hindlar soni 2000-yildagi 1679 ming kishidan 2007-yilda 2570 ming kishiga koʻpaygan. Oʻsish sur’ati 53 % ni tashkil etdi — bu AQShning Osiyo aholisi orasida eng yuqori koʻrsatkich. Bu mamlakatdagi hind diasporasini osiyoliklar orasida xitoylik va filippinliklardan keyin uchinchi oʻrinda turadi. 2006-yilda Qoʻshma Shtatlardagi muhojirlarning umumiy sonidan (1266 ming kishi) Hindistondan kelgan immigrantlar 58 ming kishini tashkil etdi. Hindlarning migratsiyasi soʻnggi yillarda qayd etilgan eng yuqori koʻrsatkichdir. Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 1990-yildan 2000-yilgacha mamlakatda hindular sonining umumiy oʻsishi 105,87 % tashkil etdi.

Hindiston aholisi eng koʻp boʻlgan shtatlar: Kaliforniya , Nyu-York , Nyu-Jersi , Texas va Illinoys. Nyu-York aglomeratsiyasi va qoʻshni shtatlarning unga tutash hududlarida 2009-yilda 600 000 hindular yashaydi.

Oʻxshash manbalar 

 Hindiston diasporasi
 Kanadadagi hindlar
 AQShdagi xitoyliklar

Manbalar
Abik

Abik — Abxaziya xalqining tilchali puflama cholgʻu asbobi. Abxaziya nayi, uni tilchali sibizgʻa nay deb ham atashadi.

Uchi biroz egilgan uzun yogʻoch nay — lapina va mayda yongʻoq poʻstlogʻidan yasalgan shox koʻrinishida boʻlib, konussimon shaklga ega. Abik — signalli cholgʻu asbobi hisoblanadi.

Asbobni qayta tiklash ishlari Abxaziya xalq artisti Otar Georgievich Xunsariya tomonidan amalga oshirilgan.

Marosimlar madaniyati 
Abik — kelib chiqishi nuqtai nazaridan qadimgi abxaz xalq cholgʻu asbobi hisoblanadi. Uning uzoqlargacha yetib boradigan fanfara tovushi yordamida harbiy signallar eʼlon qilingan. Keyinchalik ushbu cholgʻu asbobini chalish yordamida odamlarni bayramlarga chorlay boshladilar.

Ayni vaqtda abik nayi unutilib ketgan, lekin guvohlarning yodga olishlaricha, u 19-asrning 2-yarmida soʻnggi abxaz shahzodasi Mixail (Axmut Bey) Chachba (Shervashidze) saroyida koʻzga tashlangan va chalingan. Bu signalli cholgʻu asbobi boʻlib, uning uzoqlarga yetib boruvchi fanfara sadosi yordamida harbiy signallar eʼlon qilingan, odamlar jamoat yigʻinlari, dala ishlariga chaqirilgan. Abik diniy maqsadlarda ham qoʻllanilgan. Ruhoniylar uning sadolari yordamida ibodat vaqti yaqinlashib kelayotganini atrofdagilarga bildirishgan.

Sh. D. Inal-ipa xalq yigʻinlarining ahamiyatini „Abxazlar“ monografiyasida shunday taʼriflaydi:- Jamoatchilik munosabatlarini tartibga solishda mahalla hayotining eng muhim masalalari hal etiladigan, adolat qaror topadigan xalq yigʻinlari alohida ahamiyatga ega edi. Zarurat paydo boʻlgan holatda xalq yigʻinlari „abik“ deb nomlangan surnay sadosi yordamida chaqirilgan. Har bir qishloq aholisi ishtirokida kundalik, xoʻjalik va boshqa masalalarni muhokama qilish uchun xalq yigʻinlari oʻtkazib turilgan. Bu katta yoshli erkaklar uchrashuvi boʻlib, ayollar odatda ularda ishtirok etishmagan. Yigʻilishlardagi eng muhim rol oqsoqollar — nufuzli va tajribali keksalarga tegishli boʻlgan, ammo ularning qoʻlida allaqanday hokimiyat boʻlmagan. Odamlar yigʻinlarga sulolasi yoki otasining ismini aytib tashrif buyurhgan"

Instrumental guruhlar 
Zamonaviy Abxaziyada abik yordamida kompozitsiyalar ijro etuvchi koʻplab xalq cholgʻu ansambllari mavjud. Abik vositasida xalq cholgʻu orkestrlari, jumladan koʻpchilik yaxshi bilgan „Gunda“ ansambli tomonidan kuylar ijro etiladi.

Adabiyotlar 

 Xashba I. M. Abxaz xalq cholgʻu asboblari Ikkinchi nashr Suxumi: „Alashara“, 1979 240 b. 1500 tiraj.
 Xashba I. M. Abxazlarning musiqiy madaniyatidan // Zamonaviy Abxaz qishlogʻi: Etnografik insholar. 1967-yil.
 Zelnitskaya R. Sh. Djgerda qishlogʻi misolida Abjuy Abxaziyadagi ijtimoiy munosabatlarning oʻzgarishi (19-asr oʻrtalari — 21-asr boshlari). Mutaxassisligi: 07.00.07 — etnografiya, etnologiya va antropologiya Tarix fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya Ilmiy rahbar: tarix fanlari nomzodi Botyakov Yuriy Mixaylovich Sankt-Peterburg 2017-yil.

Yana qarang 

 Aphartsa
 Achamgur

Manbalar
Adaul

Adaul — Abxaziya xalqi zarbli cholgʻu asbobi.

Bir tomonlama baraban koʻrinishidagi signalli cholgʻu asbobi. Uning yupqa yogʻochdan ishlangan sinchiga qoʻzichoq yoki buzoq terisidan membrana tortilgan. Teri avval suv ichiga solingan, keyin esa quyoshda quritilgan.

Adaul yupqa taxtachalardan, membranasi esa buzoq yoki qoʻzichoq terisidan tayyorlanadi.

Dxol va davul cholgʻu asboblari adaulning qardoshlari hisoblanadi.

Marosimlar madaniyati 
Koʻpincha ziyofatlar uyushtirilgan vaqtda bitta qoʻshiq ikkinchisiga, qoʻshiqlar raqsga ulanib ketadi, kuylanayotgan qoʻshiqlarga qarsak chalib turiladi, baʼzan akapkap (shaqildoq) yoki qoʻl ostidagi buyumlar -stakan, likop, shishani stolga urib turish ham mumkin boʻladi. Agar garmon yoki akkordeon boʻlsa va ular adaul (baraban) bilan birga qoʻshib chalinsa, qoʻshiq toʻxtatiladi, uzoq davom etgan raqsdan keyin esa akapellani yana davom ettirish mumkin. Shu tariqa, Abxaziya ziyofatlaridagi musiqiy ijod namunalari haqiqiy asarga aylanib ketadi.

Adaul koʻp hollarda toʻylarda chalinadi. Avvallari kelin olib kelinganda qoʻshiqlar joʻr choʻlgu asboblarisiz ijro etilgan, raqslar boshlanishi bilan xalq cholgʻu asboblari: gormon, baraban (adaul), apharsa (torli cholgʻu asbobi), shaqildoq (ainkaga), achamgur va boshqalarni chalishga tushib ketishgan. Odatda, cholgʻu asboblari toʻylarda yangragan tarixiy-qahramonlik va hajviy qoʻshiqlarni ijro etishda ishlatilgan.

Instrumental guruhlar 
Zamonaviy Abxaziyada xuddi shu nomdagi „Adaul“ instrumental ansambli faoliyat olib boradi, unga Abxaziyada xizmat koʻrsatgan artist Esnat Sanguliya rahbarlik qiladi.

Shuningdek, „Gunda“ vokal-cholgʻu ansambli ham adaul yordamida kuylar ijro etadi.

Adabiyotlar 
Gunba Esma Zakanovna ABXAZ XALQ TOʻLLARI VA UNING TOʻY MOSIMIDAGI VAZIFALARI // Tarixiy, falsafiy, siyosiy-huquqiy fanlar, madaniyatshunoslik va sanʼatshunoslik. Nazariya va amaliyot masalalari Tambov: Diplom, 2015. No 2 (52): 2 soat ichida. Ch. IC 70-73. ISSN 1997-292X

Xashba I.M. Abxaz xalq musiqa asboblari Ikkinchi nashr Suxumi: „Alashara“, 1979 240 b. 1500 tiraj.

Xashba I.M. Abxaziyalarning musiqiy madaniyatidan // Zamonaviy Abxaziya qishlogʻi: Etnografik insholar. 1967. S. 72.

Yana qarang 

 Aphartsa
 Achamgur

Manbalar 

 Abxaziya musiqa asboblari
 Barabanlar
Ajen

Ajen (kor. ajaeng, — koreys torli cholgʻu asbobi. Bu eshilgan ipakdan yasalgan torlarga ega, keng sitra boʻlib, u forsaytiyadan yasalgan ingichka tayoq bilan chalinadi, kamon torlar boʻylab harakatlantiriladi. Dastlabda saroylarda musiqa chalish uchun qoʻllanilgan asboblar yettita torga ega boʻlgan va chongak ajen deb atalgan, oʻsha vaqtlarda sanjo va sinavini chalish uchun ishlatiladigan ajen sakkizta torli boʻlib, sanjo ajen deb atalgan. Baʼzan toʻqqiztagacha torga ega namunalar ham uchragan.

Ajen odatda yerda oʻtirgan holda chalinadi. U violonchelga oʻxshash chuqur ohangga ega, lekin ovozi biroz koʻproq gʻichirlaydi. Zamonaviy ijrochilarning ayrimlari ovoz yumshoqroq boʻlishidan umid qilib, asbob kamonchasini tayoqning oʻrniga ot yolidan yasashni afzal koʻradilar. Ajen saroy, zodagonlar, xalq musiqasini chalishda ishlatilgan, shuningdek, uning ovozi zamonaviy klassik musiqa va kinofilmlarda ham quloqqa chalingan.

Ajen nomi Xitoy tilidagi Yazheng soʻzidan kelib chiqqan (xit. savdo. lín , masalan. lín).

Yana qarang 

 Koreya musiqasi
 Shimoliy Koreya musiqasi

Havolalar 

 Ajaeng sahifasi
 https://web.archive.org/web/20060210050533/http://www.ajaeng.org/
koreys musiqa asboblari
Koreya haqida tugallanmagan maqolalar
musiqa asboblari
Chordofonlar
Psamafa

Psamafa (Psamafeya  Qadimgi yunon mifologiyasida „qum“) — nereida, Proteyning xotini va Eydoteyaning onasi. Proteydan Feoklimen va Feonoyni dunyoga keltirgan.

Egina orolining shohi boʻlmish Eakning maʼshuqasi, uning quchogʻidan qochishga urinib, tyulenga aylanib qolgan, ammo shoh unga erishishning uddasidan chiqqan: Psamafa Eakdan oʻgʻli Fokni dunyoga keltirgan (yunonchada „tyulen“ degan maʼnoni anglatadi).

Fok oʻzining oʻgay aka-ukalari (Eakning oʻgʻillari) — Peley va Telamon tomonidan oʻldirilgan. Psamafa oʻgʻli oʻldirilganidan keyin Peleyning podasiga dahshatli botqoq boʻrisini yuborgan. Fetida (u ham nereida) Psamafadan gʻazabdan voz kechishni oʻtinib soʻragan va boʻri boʻgʻizlangan buqalardan biri bilan birga marmar boʻlagiga aylantirilgan.

Psamafaning Miken maʼbudasi qe-sa-ma-qa bilan oʻxshashligi boʻlishi mumkin.

Neptun yoʻldoshlaridan biri uning nomi bilan atalgan.

Manbalar 

Nereids
Argolide Afsonalari
Podark

Podark () — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Ifiklning oʻgʻli, Filakning nabirasi Protesilayning ukasi. Yelenaning kuyovi. 10 ta kemada Troyagacha kelgan. Amazonka Kloniyani oʻldirgan. Penfesiley tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 troyan urushi a'zolari
Thessaly Afsonalari
Polidamant

Polidamant ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni, troyan. Panfoy va Frontisaning oʻgʻli. Gektor bilan birga tugʻilgan. Paris bilan birgalikda Spartaga suzib borgan.

Urush vaqtida 3 nafar yunonni oʻldirgan. Hammasi boʻlib 3 ta jangchining hayotiga nuqta qoʻygan. U troyaliklarga dono maslahatlar bergan, ammo ular Gektor tomonidan rad etilgan. Smirnalik Kvint dostonida nutq soʻzlagan. Kichik Ayaks tomonidan oʻldirilgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
 troyan urushi a'zolari
 qadimgi yunon mifologiyasida Troad
Polidekt

Polidekt ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Magnet va dengiz nimfasining oʻgʻli, Diktisning ukasi. Serif oroli shohi.

U Gippodamiyaga sovchi joʻnatmoqchi boʻlgan va barcha doʻstlaridan, jumladan Perseydan ham eng yaxshi otlarni olib kelishini soʻragan. Gorgon Meduzaning boshini olib kelish uchun Perseyni yuborgan. Keyinchalik Persey uni toshga aylantirib qoʻygan. Yoki Danaya qirgʻoqqa tashlab ketilganida u bilan turmush qurgan va Perseyni tarbiyalagan.

Esxilning „Polidekt“ tragediyasi bosh qahramoni.

Shuningdek, Polidekt (Polidegmon) Aid epiteti boʻlib, Perseyning sayohati shu bilan bogʻliq.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Egey orollari afsonalari
Perseus (mifologiya)
Peleyning qizi Polidora

Polidora — yunon mifologiyasining Fessaliya siklidan boʻlgan qahramoni, Peleyning qizi. Fivalik Borning xotini, daryolar xudosi Sperxiyning maʼshuqasi. „Iliada“da tilga olib oʻtilgan.

Mifologiyada 
Polidora Eakidlar sulolasidan boʻlgan. Antik davr mualliflari uning otasi Peley boʻlganini aytishadi, onasi Ftiotida shohi Evritionning qizi Antigona yoki Alkmeonning qizi Laodamiya yoki Aktorning qizi Evridika/Polimela boʻlgan. Polidora „Iliada“da ham yodga olib oʻtilgan, ammo Gomer uni Axillning singlisi deb atamaydi va tarixchi katta ehtimol bilan Peleyning faqat bitta xotini — Fetida haqida bilgan. Shu sababli, dostonning baʼzi sharhlovchilari Polidoraning otasi Eakid Peley emas, balki xuddi shunday ismli boshqa inson boʻlganini taxmin qilishgan. Sharhlovchilardan birining aniqlik kiritishicha, Peleyning qizini aslida Kleodora deb chaqirishgan.

Gomerning soʻzlariga koʻra, Polidora uning uchun „son-sanoqsiz mahr“ bergan fivalik Bor, Perierning oʻgʻliga turmushga chiqqan. Shu bilan birga, uning oʻgʻli Menesfiyning otasi daryolar xudosi Sperxiy edi. „Iliada“ sharhlarida keltirilgan muqobil versiyalardan biriga koʻra, pahlavon Pelor Polidorani Sperxiy daryosida choʻmilayotgan vaqtida koʻrib qolgan va unga nisbatan kuchli ehtiros uygʻongan. U suvga yashirinib, Polidoraning keyin safar koʻrinish berishini kutgan va uni zoʻrlagan. Shundan keyin Menesfiy — Troya mirmidonyanlarining beshta yetakchisidan biri tugʻilgan.

Afsonaning yana bir versiyasi mavjud. Psevdo-Apollodor Polidora Peleyning qizi ekanligi haqida xabar berib, oʻsha bobning oʻzidayoq uni Peleyning xotini va Perierning qizi deb atagan; shunga koʻra, Menesfiyning otasi rasman Peley boʻlgan. Taxminlarga koʻra, yozuvchi shunchaki shajaralarni chalkashtirib yuborgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 Zechner I. Polydora 3 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1952. — Bd. XXI, 2. — Kol. 1605.
 Zechner I. Polydora 4 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1952. — Bd. XXI, 2. — Kol. 1605—1606.
 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Yevropadagi ingushlar

Yevropadagi ingushlar 200 000 dan ortiq kishidan iborat ingush diasporasini tashkil etadi. Ulardan eng koʻp ingushlar quyidagi Gʻarbiy, Shimoliy va Sharqiy Yevropa mamlakatlarida yashaydi: Fransiya, Germaniya, Belgiya, Avstriya, Norvegiya, Finlandiya, Daniya.

Tarixi 
Rossiyada inqilobdan keyingi davrda bolsheviklar hukmronligiga rozi boʻlishni istamagan ingushlarning bir qismi Yevropaga koʻchib oʻtishdi. Ular orasida Shimoliy Kavkazning faol jamoat va siyosiy rahbarlari Magomet Jabagiev, uning ukasi Vassan-Girey Djabagiev, jurnalist Jemaldin Albogachiev, polkovnik Murtazala Kuriyev va boshqalar bor edi. Ularning barchasi Parij, Varshava, Istanbul va Berlindagi ijtimoiy-siyosiy birlashmalarga aʼzo boʻlib, nashriyot va jurnalistik faoliyat bilan shugʻullangan. Ikkinchi jahon urushi tugagandan soʻng, ingush xalqi vakillarining Yevropaga emigratsiyasining ikkinchi toʻlqini kuzatildi.

Ukraina 
Ukrainada, Ukraina armiyasi tomonida, Yevropadan kelgan ingushlar jangovar harakatlarda, shu jumladan Djoxar Dudayev nomidagi batalyon tarkibida qatnashadilar.

Yana qarang 

 Turkiyadagi ingushlar
 Ingush diasporasi

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 Yandieva M. D. Deportatsiya ingushey. Falsifikatsii i podlinnie prichini : [rus.] : monogr. — Nazran — M. : Elbrusoid, 2008.
Poliid

Poliid ( ) — qadimgi yunon mifologiyasi qahramoni. Keranning oʻgʻli , Melampodning chevarasi. Argoslik avliyo. Minos podasidan boʻlgan rangini oʻzgartiruvchi ajoyib buzoqchani tutga qiyoslagan. Kritda Minosning oʻgʻli Glavkni ilon olib kelgan giyoh yordamida tiriltirgan. Aristofanning yozishicha, Minos Poliidga Fedrani xotinlikka olishni taklif qilgan. Minos uni vataniga sovgʻa-salomlar bilan joʻnatib yuborgan.

Megarada oʻgʻlining oʻlimidan keyin Alkafoyni poklagan, Dionisionni barpo qilgan. Astikratey va Mantoning otasi. Minos uni qaytarib olish uchun Megara bilan urush boshlagan. U Korinfda yashagan, Evxenorning otasi uning Troya yaqinida oʻlishini bashorat qilgan. U Bellerofontga Afina qurbongohida tunab qolishni maslahat bergan.

Esxilning „Krit ayollari“, Sofokl „Avliyolar yoki Poliid“ (fr. 390-400 Radt), Evripidning „Poliid“ tragediyalari, Aristofanning „Poliid“, Evbul va Antifan komediyalari qahramoni.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Korinfning Afsonalari
 Crete Afsonalari
Filak

Filak ( ) — qadimgi yunon mifologiyasida Fessaliya shohlaridan biri. Filak qadimgi Fessaliyada Filak shahriga asos solgan (Filakning boshqacha yozilishi) va ushbu shahar asoschi ismi bilan atalgan. Filak Deion va Diomeda (Ksuf va Kreusaning qizi) ning oʻgʻli.

Filak Klimena (yoki Periklimena) ning eri boʻlgan, ularning farzandlari — Ifikl, Peant (yana bir varianti — Poy) va Alkimeda (Yasonning onasi) ni filakidlar deb ham atashadi.

Filak oʻgʻlining shifo topishi uchun Melampodga bir poda sigir bergan. Ferekidning soʻzlariga koʻra, ushbu poda Tironing merosi edi. Uning muqaddas maskani Delfida boʻlgan.

 Katta Filak — Evstadiyga koʻra, Eolning avlodi, Ifiklning otasi va kichik Filakning bobosi. Filak shahriga asos solgan.

 Filak. Leyt tomonidan oʻldirilgan troyan jangchisi.

Manbalar

Havolalar  
 DA. LEKIN. Jukovskiy mifologik nomlar lugʻati
 N. VA. Vashutkin nomi va geografik nomlar uchun qadimgi yunoncha soʻzlarning lugʻati

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Thessaly Afsonalari
 shahar Eponimlari
Triopning oʻgʻli Forbant

Forbant ( ) — Triopning oʻgʻli, Pellenning otasi (argiv versiyasiga koʻra). Triopning va Mirmidonning qizi boʻlmish Hiskillaning oʻgli. Apollonning sevgilisi.

Rodosga (ilgari Opfiussa deb atalgan) boʻron tufayli kelib qolgan Forbant va uning singlisi Parfeniya kema halokatidan omon qolib, Sxediya bilan Ialisning yoniga suzib ketishgan, Tamniy ularni mehmondoʻstlik bilan kutib olgan. Boshqa bir hikoyaga koʻra (bu hikoyada Forbant Lapifning oʻgʻli deyiladi), Forbant yashash uchun joy izlab Fessaliya boʻylab kezgan. Apollonning bashoratiga koʻra, rodosliklar uni oʻz uylariga taklif qilishgan. Forbant ilonlarni qirib tashlagan va Rodosga joylashgan. Barcha versiyalarda Forbantning Rodosdagi ilonlar va ajdaholarni yoʻq qilgani aytiladi. Apollon unga alohida mehr qoʻygan va uni "Ophiuchus" yulduzlar turkumiga aylantirgan. Rodosliklar flotlari dengizga yoʻlga chiqqanida Forbantga qurbonliklar qilishgan. Arxeologik dalillar shuni koʻrsatadiki, Rodosda Miken davridagi idishlarning koʻpida ilonlar tasviri aks ettirilgan.

Manbalar 

 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Egey orollari afsonalari
Katasterizmlar
Fornaks

Fornaks ( ; boshqa ismi — Fornaka ()) — Rim mifologiyasida oʻchoq va don quritish uchun moʻljallangan pech maʼbudasi.

Mifologiya 
Afsonalarga koʻra, qadimgi rimliklar yerdan birinchi hosilni yigʻib olganlaridan keyin uni maʼbuda Sereraga tuhfa sifatida taqdim etishgan. Keyinchalik ular olov bilan ishlashni oʻrganganlar va bugʻdoy donalarini xovonchalarda maydalashdan oldin qovurib olishni (yoki quritishni) boshlaganlar. Biroq, donlar tez-tez kuyib ketar, kul baʼzida kulbalarning yonib ketishiga sabab boʻlardi. Mana shu vaqtda oʻchoq va pech timsoli boʻlmish maʼbuda Fornaka (yoki Fornaks) odamlarga yordamga kelgan. Odamlar Fornakadan donlarni kuydirib yubormaslikni oʻtinib soʻrashgan va oʻsha vaqtdan keyin donlarni qovurish uchun pechlardan foydalana boshlashgan.

Bayramlar 
Fornaka maʼbudasiga bagʻishlab oʻtkaziladigan bayramga Fornakaliya (Fornacalia) deb nom berilgan. Bayram fevral oyida nishonlangan. Bayram vaqtida non pishirib, yangi hosil uchun maʼbudaga minnatdorchilik bildirishgan.

Versiyalardan biriga koʻra, Fornakaliya 17-fevral sanasida boʻlib oʻtgan va katta kuriya (curio maximus) tomonidan eʼlon qilingan. Boshqa mualliflarning fikriga koʻra, bayram fevral oyida nishonlangan, ammo sana oʻzgarib turgan, qatʼiy belgilangan bitta kun boʻlmagan.Kuriyalarning har biri oʻzining qurbonlik qilish sanasini belgilab olgan, katta kuriya (curio maximus) bayramni eʼlon qilgan va Forumga joylashtiriladigan kichik taxtachaga eʼlon yozib qoʻygan. Shunday qilib, kuriyalar marosimni turli kunlarda oʻtkazganlar. Ammo, bir nechta alohida kuriyalar bayramlarda birga qatnashgan holatlar ham juda koʻp boʻlgan; baʼzi tadqiqotchilarning fikriga koʻra, bunga ularning oʻz vaqtida umumiy pechdan foydalanganlari sabab boʻlgan.

Bayram 17-fevral kuni yakunlangan — ushbu sanani tentaklar bayrami (Stultorum feriae) deb ham atashgan. Bayramning bunday nomlanishiga aynan mana shu kuni maʼbuda uchun qurbonlik qilish avvallari qurbonlik qilishda qatnashishga ulgurmaganlar chekiga yuklangani sabab boʻlgan. Aksariyat hollarda, bular savodsiz dehqonlar boʻlishgan, ular oʻqishni bilishmagan, shuning uchun ham kuriyalarning bayramni qaysi kun nishonlashlarini tushuna olishmagan yoki qaysi kuriyaga tegishli ekanliklarini umuman bilishmagan. Bunday odamlar tentak (stulti) deb eʼlon qilingan va 17-fevralda Kvirinaliya marosimini bajarishga majbur boʻlishgan, ushbu marosim Numa Pompiliy tomonidan Kvirin ilohi sharafiga joriy etilgan.

Keyinchalik, tegirmonlarning paydo boʻlishi va ularning maishiy hayotga kirib kelishi bilan donni quritish uchun pechlardan foydalanish kamaydi, Fornakaliya bayrami esa asta-sekin oʻz ahamiyatini yoʻqotdi.

Manbalar

Havolalar 

 Kondrashov A. Qadimgi Yunoniston va Rim afsonalari va afsonalari: Entsiklopediya. — M.: RIPOL klassik, 2005. — 768 p.
 Dunyo xalqlarining afsonalari / Ed. Tokareva S. A. — M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1992. — T. 2. — 719 b.
 Rim mifologiyasi
Rim mifologiyasidagi afsonaviy maxluqlar
 Rim mifologiyasidagi ma'buda
Humpan

Humpan (Humban, Hupan, ehtimol hupa - „hukmronlik qilmoq“ soʻzidan olingan) — elam mifologiyasida (miloddan avvalgi 2-ming yillik oʻrtalari) oliy xudo, osmon xudosi, „osmon hukmdori“. Shumerlarning oliy ilohi Anu va Bobilning Marduk ilohiga tenglashtiriladi. Humpanning rafiqasi — maʼbuda Kiririsha boʻlib, iloh Xutran ularning oʻgʻillari hisoblangan.

Ibodat 
Dastlabda xudolar onasi Pinenkir Elamda buyuk maʼbuda sanalgan. Miloddan avvalgi II ming yillikning boshlarida uning oʻrnini ona maʼbuda Kiririsha egallagan. Miloddan avvalgi II ming yillikning oʻrtalariga kelib, elam panteonidagi hukmronlik mavqeini (bu yerda 37 ta xudo boʻlgan) Humpan egallagan. Kiririshani uning xotini deb hisoblashni boshlaganlar. U miloddan avvalgi 6-asrda, Elam forslar tomonidan bosib olingandan keyin ham ularning oliy xudosi boʻlib qolavergan. Bir nechta elam shohlari uning ismini olishgan (Tempti-Humpan-Inshushinak, Humban-Xaltash III, Humban-numena I va boshqalar).

Ahamoniylar oʻzlari bosib olgan elamlarning oliy xudosiga odob doirasida yondashganlar. Miloddan avvalgi 6-asr oxiri — 5-asr boshlariga oid Persepol arxivi hujjatlarida Persepol, Fors va Elamning boshqa shaharlarida podsholarning omborlaridan mahsulotlar olib chiqilgani, ularning (sharob, qoʻy, don-dun va boshqalar) nafaqat Axuramazda va boshqa Eron xudolari, balki elam xudolari Humpan va Simutga ham qurbonlik qilish maqsadida ishlatilgani maʼlum. Shu bilan birga, Humpanga ibodat qilish uchun Axuramazdani ulugʻlash uchun kerak boʻlganidan uch baravar koʻproq sharob ishlatilgan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 Dandamaev M. A. Qadimgi Eron tsivilizatsiyalari. Qadimgi tsivilizatsiyalar, ed. G. M. Bongard-Levina. — M., 1989-yil.
 Humpan // Smooth V. D. Qadimgi dunyo. 2 jildli ensiklopedik lugʻat. — M. : Tsentrpoligraf, 1998-yil.
Elam mifologiyasi
osmon va ob-havo xudolari
 alifbo tartibida xudolar