MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Futsanlun

Futsanlun — Xitoy mifologiyasidan olingan ajdar. Boylik va donolik ramzi. Afsonaga koʻra, u yer tubida yashaydi va marvaridlarni qoʻriqlaydi. Uni panjasida va ogʻzida marvarid bilan tasvirlash mumkin. U boshqa xitoylik ajdaholardan uchmasligi bilan farq qiladi.

Tavsifi 
Afsonaga koʻra, odamlar bunday ajdaholarni kamdan-kam uchratishadi. Futsanlunning orqa tomonida tishli taroq bor, bu unga barqarorlikni saqlashga yordam beradi. Mahluqning ovozi kayfiyatga qarab oʻzgaradi — u mis litavrning gumburlashiga, gong zarbalariga yoki qoʻngʻiroq chalinishiga oʻxshash boʻlishi mumkin. Uning shovqini zilzilaga olib kelishi mumkin. Ajdar har qanday koʻrinishga, shuningdek, koʻrinmasga aylanishi ham mumkin. Uning yer ostida belini kerishtirishi oqibatida yer yuzasida tepaliklar hosil boʻladi. Futsanlun koʻzlari yerni chuqur koʻrishga qodir va yumaloq shaklga ega. Ajdar tasvirlangan marvarid uning asosiy boyligidir. Futsanlun uch ming yil ichida oʻzining ulkan hajmiga erishgan. Dastlab, tugʻilgan onida, u ilon baligʻiga oʻxshardi. Oradan besh yuz yil oʻtib, ajdahoning boshi sazanning boshiga oʻxshardi. Yana ming yil oʻtgach, uning uzun dumi, qalin soqoli va toʻrtta panjasi paydo boʻldi. Tugʻilganidan ikki ming yil oʻtgach, Futsanlunning shoxlari oʻsdi.

Gonkongda, afsonaga koʻra, ajdar yashagan togʻ yaqinida turar-joy majmuasi qurilgan. Futsanlun dengizni tomosha qilishi uchun uning oʻrtasida boʻsh joy qoldirilgan.

Manbalar 

Afsun bilan boshqa tusga kira oladigan odamlar
Ajdarlar
Uydirma reptiliyalar
Husniddin Norbekov

Xusniddin Qilichboyevich Norbekov (tugʻ. 1987-yil 23-may, Navoiy viloyati, OʻzSSR) — disk va yadro uloqtirish boʻyicha ixtisoslashgan oʻzbek yengil atletikachi, paralimpiya sportchisi, Oʻzbekiston terma jamoasi aʼzosi. 2016-yilgi va 2020-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlarining Paralimpiya chempioni. Butunjahon yengil atletika boʻyicha uch karra jahon chempioni va yozgi Paraosiyo oʻyinlarining ikki karra chempioni sanaladi.

Tarjimai hol 
2008-yilda oʻzi oʻsgan Navoiy shahrida professional sport bilan shugʻullanishga bel bogʻlaydi. 2009-yildan Oʻzbekiston terma jamoasi safida xalqaro musobaqalarda ishtirok etishni boshlaydi. 2014-yilda Inchxon shahrida (Koreya Respublikasi) boʻlib oʻtgan yozgi Paraosiyo oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2015-yilda Dohada (Qatar) boʻlib oʻtgan yengil atletika boʻyicha jahon chempionatida (XPT- xalqaro patent tasnifi) F37 toifasida disk uloqtirish boʻyicha oltin medal, yadro uloqtirishda esa bronza medali bilan taqdirlangan.

2016-yilda Rio-de-Janeyroda (Braziliya) boʻlib oʻtgan yozgi Paralimpiya oʻyinlarida disk uloqtirish boʻyicha F37 toifasida oltin medalni qoʻlga kiritib, Olimpiya chempioni boʻldi. Yadro uloqtirish bahslarida u oʻz toifasida Paralimpiya oʻyinlarining bronza medalini olishga muvaffaq boʻldi. Ushbu yili Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Xusniddinga "Oʻzbekiston iftixori" unvonini berdi.

2017-yilda Londonda (Buyuk Britaniya) boʻlib oʻtgan yengil atletika boʻyicha jahon chempionatida (XPT) disk uloqtirishda oltin medal, yadro uloqtirishda kumush medalni oldi. 2018-yilda Jakartada (Indoneziya) boʻlib oʻtgan yozgi Paraosiyo oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritdi. 2019-yilda Dubayda (BAA) boʻlib oʻtgan yengil atletika boʻyicha jahon chempionatida (IPC) yadroni 17,32 metr masofaga uloqtirib, oltin medal sohibi boʻldi va F37 toifasidagi musobaqada jahon rekordini oʻrnatdi.

2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Paralimpiya oʻyinlarida u F35 toifasida yadroni 16,13 metr masofaga irgʻitib, oltin medalni qoʻlga kiritib, ikki karra Paralimpiya chempioni boʻldi. Ayni shu yili Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Xusniddin Norbekovga „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi“ unvonini berdi.

Manbalar 

Kishilar
Yashayotgan insonlar
Oʻzbekiston para-yengil atletikachilari
Faetusa

Faetusa () — yunon mifologiyasida Geliosning qizlaridan biri singlisi Lampetiya bilan birga Trinakria orolida podalar boqib yurgan.

Mifologiyasi 
Ovidiyning soʻzlariga koʻra, Faetusa, singlisi Lampetiya kabi, Gelios va nimfa Neeraning qizlari edi. Shoir ikkita singil uchta Geliadning ikkisi edi deydi, lekin u uchinchi Geliadning nomini tilga olmaydi. Psevdo-Giginga koʻra, Geliadalar yettita, ular orasida Lampetia bor, lekin Faetusa yoʻq.

Gomerning „Odissey“ asarida opa-singillar Trinakria orolida yashaydilar, u yerda uzoq vaqtdan beri otalari Geliosning chorvalarini seroʻt yaylovlarda boqib kelishgan. Yetti poda buqa va shuncha qoʻchqordan iborat edi, har bir podada ellik bosh boʻlib, doim sanalar edi. Semiz buqalar va doʻmboq qoʻchqorlar koʻpaymaydi va ajoyib jingalaksoch nimfalar Faetusa va Lampetia ularni tinimsiz kuzatishar edi. Ularning onasi Neera oʻz qizlarini tarbiyalab, ularni bu issiq orolga joylashtirgan, shunda ular odamlardan uzoqda otalarining buqalari va qoʻchqorlarini hushyorlik bilan boqishar edi. Gelios podasiga qoʻl uzatgan kishi soʻzsiz oʻlimga mahkum edi.

Kirka va Tiresiyning soyasi Odisseyni Trinakriyaga tushmasligi, u yerda oʻtlayotgan hayvonlarga tegmasligi haqida ogohlantirgan. Biroq, Odisseyning hamrohlari Stsilla va Xaribdadan muvaffaqiyatli xalos boʻlib, orolga kelib, taxminan bir oy davomida qoʻmondonlariga boʻysunmay, xudolarga yashirincha buqalarni tutib kelib qurbon qilishdi. Gʻazablangan Gelios Zevsni ularga halokat yuborishga koʻndiradi. Natijada Odisseyning hamrohlari halok boʻladi va uning vataniga qaytishi yetti yilga kechiktiriladi.

Ukasi Faeton vafot etganida, Geliadalar, jumladan, Faetusa va Lampetiya Eridan qirgʻogʻida motam tutib, teraklarga, koʻz yoshlari esa qahraboga aylanadi.

Eponimi 
 (296) Phaetusa, asosiy kamar asteroidi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Псевдо-Гигин. Мифы. — : Алетейя, 2000. — 360 с. — ISBN 5-89329-198-0.
 Гомер. Одиссея. — М.: Наука, 2000. — 488 c. — ISBN 5-02-011652-1.
 Публий Овидий Назон. Метаморфозы. — : Художественная литература, 1977. — 430 с.
 Тахо-Годи А. А.. Мифы народов мира: Гелиады. — 1987. — Т. 1.
Odisseya
Qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Kihelah

Kihelah ( — ashkenaz- yahudiylarning sochiluvchan xamirdan tayyorlanadigan milliy pechenyesi. Romb yoki kvadrat shakliga ega. Sharq shirinliklariga mansub.

Turlari 

 Vanilli kihelah ― ustki qismiga shakar sepilgan. Namlik darajasi 9 %.
 Eyer kihelah — ustki qismiga tuxum sarigʻi surtilgan. Namlik darajasi 8-10 %. Eyer-kihelah hamda vanilli kihelah SSSRda sanoat usulida ishlab chiqarilgan.
 Kihelah — dolchin va mayiz bilan bilan tayyorlangan shirinlik.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
 
 
 SSSR qandolat sanoati mahsulotlari
 Sovet oshxonasi
 yahudiy shirinliklari
Kichri

Kichri yoki kichadi, kichari (IAST : : ) — oʻtkir taʼmli vegetariancha taom boʻlib, dimlangan guruch va mosh (mung dal), yogʻda qovurilgan ziravorlar, baʼzan sabzavot aralashmasidan tayyorlanadi. Bu Ayurveda pazandachiligining asosiy taomlaridan biridir. Ushbu taom proteinga juda boy.

Tarixi 
Yunon qiroli Selevk Hindistonga qilgan yurishida (miloddan avvalgi 305-303) dukkakli mahsulotlar va guruch aralashmasi Hindiston aholisi orasida juda mashhur ekanligini taʼkidlagan. Strabon esa hind taomlari asosan guruchli boʻtqa va guruchli ichimlikdan iborat boʻlganligini taʼkidlaydi, bu hozirda arrak deb ataladi. Marokashlik sayyoh Ibn Battuta taxminan 1350-yillarda Hindistonda boʻlgan vaqtlari kichrini guruch va moshdan iborat taom sifatida tilga oladi. Kichri XV asrda Hindistonga tashrif buyurgan rus sayyohi Afanasiy Nikitinning asarlarida ham tasvirlangan. Ushbu taom Boburiylar, ayniqsa Jahongir davrida juda mashhur boʻlgan. Boburiy shoh Akbarning bosh vaziri Abulfazl Allomiyning tomonidan yozilgan XVI asrga oid „Ain-i-Akbari“ hujjatida kichri retsepti tilga olinadi va uning yetti xil varianti keltiriladi. Hindistonda Akbar, vazir Birbal va kichri bilan bogʻliq latifa ham bor. Aytishlaricha, kejeri anglo-hind taomi ham kichri dan kelib chiqqan.

Tavsifi 
Ayurveda tarafdorlarining fikriga koʻra, kichari oʻzining mukammal darajada hazm boʻlishi va ozuqaviy moddalarning muvozanati bilan ajralib turadi. Hindlar ushbu taom oson hazm boʻladi, kuch va hayotiy quvvat beradi, tananing barcha toʻqimalarini oziqlantiradi, hujayralarni tozalash va yoshartirishga yordam beradi, deb ishonishadi. Kichari yoglar tomonidan tozalash dasturlari boshlangan paytda ishlatiladi.

Santa Fedagi „Ayurveda instituti“ veb-sayti maʼlumotlariga koʻra, har bir dosha (Ayurveda terminologiyasida hayotiy quvvat) uchun turli xil sabzavotlar, ziravorlar va choylar isteʼmoli tavsiya etiladi. Ushbu tashkilot, shuningdek, faqatgina kicharidan iborat monoparhez qabziyatga olib kelishi mumkinligi haqida ogohlantiradi.

Shuningdek qarang. 

 Kejeri (Britaniya oshxonasining taomi)
 Koshari (Misr taomi)

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 Ayurveda
Hind oshxonasi
Guruchli taomlar
Trudgelmir

Trudgelmir (qad.-skand. Þrúðgelmir) — Skandinaviya mifologiyasida, olti boshli dev, Imirning oʻgʻli.

Etimologiyasi 
Þrúðgelmir ikki soʻzdan iborat: þruð („kuch“) va gelmir („kuchli boʻron“, „tortish“ degan maʼnoni anglatuvchi galmdan olingan). Boshqa versiyaga koʻra, Þrúðgelmir „kuch-baqiroq“ deb tarjima qilingan ().

Eddadagi Trudgelmir 
Trudgelmir nomi Eddada bir marta uchraydi — Katta Edda, Vaftrudnir nutqlari, 29-band — bu yerda u Bergelmirning otasi va Aurgelmirning (yaʼni Imirning) oʻgʻli sifatida tilga olinadi.  33-band Trudgelmirning otasidan kelib chiqishini ochib beradi: „fótr við foti gat ins fróða iotuns sexhǫfðaðan son“ (V. G. Tixomirov tarjimasida: „oyoqma oyoq yotuna uchun olti boshli oʻgʻil tugʻdi“).

Kichik Eddada Trudgelmir haqida umuman xabar berilmagan (kitob oxiridagi „Ismlar roʻyxati“ bundan mustasno, bu yerda Snorri Sturluson, barcha devlarni sanab oʻtib, boshqalar qatorida Trudgelmirni ham eslaydi) va u yerda Bergelmir Imir oʻgʻlining oʻrnini egallaydi. Unda yozilishicha, Bergelmir, uning bolalari va xotinidan tashqari, barcha devlar oʻldirilgan Odin, Vili va Ve Imirning qoniga gʻarq boʻlgan.

Talqin va fikrlar 
Trudgelmir haqidagi maʼlumotlar juda kam boʻlganligi sababli, zamonaviy adabiyotda uning tugʻilishiga aniqlik kiritishga urinishlarni uchratish mumkin: ehtimol, u Imirning toʻpigʻining ishqalanishidan yoki uning yagona otasining germafroditizmi natijasida tugʻilgandir. Edda matnini talqin qilishning yana bir natijasi bu uning oʻgʻli Bergelmirning kelib chiqishini tushuntirish boʻlib, u Imirning chap qoʻli teridan tugʻilgan Trudgelmirning ismsiz singlisi bilan munosabatlaridan dunyoga kelgan.

Ehtimol, Trudgelmir, hatto, Katta Edda qissasiga sunʼiy ravishda kiritilishidan yagona maqsad — devlarning nasabnomasi uchta avlodga egaligidir: Imir-Trudgelmir-Bergelmir. Bu pozitsiya Trudgelmir faqat yotun-gigant soʻzining metaforasi (yoki sinonimi) boʻlishi mumkin, degan fikrga mos keladi.

Mashhur avstriyalik okkultist Gvido fon Listning fikricha, Trudgelmir uchinchi irqning asoschisi boʻlib, unda erkak va ayol ibtidosi oʻrtasidagi farq paydo boʻlgan va birinchi marta jinsiy yoʻlda koʻpayish boshlangan. Ushbu tasnifda dastlabki ikki irqning ajdodi Imir deb ataladi, toʻrtinchisi (Atlantlar) — Bergelmir, beshinchisi esa odamlarni oʻz ichiga oladi.

Manbalar 

Skandinaviya afsonalari
Karidopita

Karidopita () — asosan yongʻoqdan tayyorlanadigan va sirop bilan toʻldiriluvchi yunon shirinligi. Uning nomi ikkita yunoncha soʻzdan: καρύδι + πίτα — („yongʻoq + pirog“) dan kelib chiqqan.

Tayyorlanishi

Tarkibiy mahsulotlar

Xamir 

 10 ta tuxum
 10 oshqoshiq yirik toʻgʻralgan yoki maydalangan yongʻoq

 10 oshqoshiq non uvoqlari
 10 oshqoshiq shakar
 1 paket qavartma kukuni
 Osh sodasi (qoshiq uchida)
 2-3 vanil
 Ozroq dolchin

Sirop 

 1 ¾ stakan suv
 650 gramm shakar
 Ozroq limon sharbati

Non uvoqlari yoki un maydalangan va tuyilgan yongʻoq, dolchin, qavartma kukuni bilan aralashtiriladi, suv yoki sut qoʻshiladi. Alohida idishda sariyogʻ va shakar koʻpirtiriladi, ichiga tuxum solinadi. Xamir aralashtiriladi va oldindan yogʻlanga qolip ichiga joylanadi. Pishgan shirinlik boʻlaklarga boʻlinib, ustidan sirop quyiladi. Siropning tarkibiy mahsulotlari shakar, suv va limon sharbatidan iborat.

Baʼzi retseptlarda pishiriqqa keng tarqalgan qoʻshimchalar ham qoʻshiladi, bular apelsin sedrasi, qalampirmunchoq, jigarrang shakar, rom yoki konyak hisoblanadi.

Bu glyka tapsiou — pishiriq qoliplarida tayyorlanuvchi pirog va non kabi shirinliklarning keng tarqalgan turlaridan biridir. Shu turdagi ommalashgan shirinliklar orasida galaktobureko, amigdalopita va kadaifi bor. Vasilopita bilan bir qatorda karidopita ham Rojdestvo va Yangi yil bayrami shirinligi hisoblanadi. Karidopitaning bir boʻlagi yunonlarning Qorbobosi - Avliyo Vasilis uchun archa daraxti ostiga qoʻyiladi.

Manbalar 

 Yunon oshxonasi
Tortlar
Omakase

Omakase ( 任せる dan — „topshirish“) — „sizga ishonaman“ maʼnosini beruvchi yaponcha jumla.

Nutqda qoʻllanilishi 
Ushbu ibora sushi restoranlariga tashrif buyuruvchilar tomonidan qoʻllaniladi va mijoz sushi tanlashni oshpazning ixtiyoriga qoldirishini bildiradi. Oshpaz odatda yengilroq taomlardan boshlab, ogʻirroqlarigacha boʻlgan bir qator taomlarni taqdim etadi. Bu ibora faqatgina guruchli va xom baliqdan tayyorlangan sushiga tegishli emas. U gril, qaynatish yoki boshqa pishirish usullarini oʻz ichiga olgan boʻlishi mumkin.

Xususiyatlari 
Omakase uslubi uchun buyurtma bergan mijozlar oshpazdan taom tanlashga oʻzgacha yondashishi va tayyor ovqatning hayratlanarli boʻlishini kutishadi, bunday taomni sanʼat asari bilan taqqoslash mumkin. Omakase buyurtma qilish baʼzida qimor oʻyiniga aylanib ketadi, bunda mijoz eng yaxshi sifatga ega baliq tatib koʻradi va menyudan taom buyurtma qilgandan koʻra arzonroqqa tushadi.

Yana qarang 

 Sushi
 Kaiseki

Manbalar 

 Sushi
Yaponiya Madaniyati
Yaponiya oshxonasi
Fessaliya podshosi Triop

Triop ( „uch koʻzli“) — qadimgi yunon mifologiyasida, Fessaliya podsholaridan biri. Eolning qizi Kanaki bilan Poseydonning oʻgʻli. Erisixton Ifimedeyaning otasi. Forbantning ajdodi. Triop va uning oʻgʻli haqidagi afsonalar bir xil motivning ikkita versiyasini ifodalaydi.

Triop oʻz saroyining tomini yopishni rejalashtirib, Demetra ibodatxonasini vayron qilgan, buning uchun Demetra uni ochlik azobiga duchor qilgan. Ajdaho hujumidan vafot etid, Ilon eltuvchi yulduz turkumiga aylagan. Triopning oʻgʻli Erisixton xudolarga hurmatsizlik qilgani va Hamadryadaning oʻldirilgani sababli abadiy ochlik bilan jazolangan.

Manbalar

Havolalar 

 Triop va Erysixton 
 Gigin astronomiyasi
Yunon mifologiyasi
 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Thessaly Afsonalari
Katasterizmlar
Sagil

Sagil (yoki Sagill, boshqa S. Σάγυλος, lat. Sagylo, rege Scythiae) — amazonlarning yaqin skiflarini qoʻllab-quvvatlaydigan afsonaviy skif qiroli.Bu haqdagi hikoya Pompeya Trogning tarixiy asarlarini tasvirlab beruvchi Yustinda joylashgan. Afsonaning manbai, Efor Kimskiyning naqillari.

Amazonlar malikasi Oritiya, Gerkules va Teseyning amazonlarga qarshi yurishidan soʻng, yordam soʻrab skif qiroli Sagilga murojaat qiladi. Sagil (Yustin taʼkidlaganidek, oʻz xalqini ulugʻlashga harakat qiladi) oʻgʻli Panasagorni katta ot kuchiga yordamga joʻnatdi. Amazonlar va skiflar Attikaga bostirib kirishdilar, lekin skiflar bilan janjalashib qolishdi va skiflar jangda ishtirok etmadilar, ammo Amazonlarni oʻzlarining lagerlarida berkitib xavfsiz qaytishni taʼminladilar.

XVIII asrda tadqiqotchilar, aniq anaxronizmga qaramasdan, skif  qiroli Partatua (Herodot prototi) bilan Sagilni bir xil odam deb hisoblaydilar.

Indolog Aleksandr Kanning ham Sagilning ismini Sigal toponimi () bilan taqqoslaydi, Sakastan shaharida „Parfiyalik avtoturargoh“ tufayli mashhur boʻldi.

Manbalar 

Kishilar
Qadimgi yunon mifologiyasida Skifiya va Kavkaz
Skif shohlari
Omlet

Omlet () — tuxumli quymoq, unga odatda sut yoki boshqa turdagi suyuqlik, misol uchun suv, qaymoq, bulyon, qaynatma, bir qator retseptlarda oz miqdorda un, masalan, bugʻdoy, joʻxori, grechka, arpa, javdar, kartoshka, noʻxat uni qoʻshiladi. Ushbu tarkibiy mahsulotlar issiqlik bilan ishlov berishdan avval tuxum va suyuqlik bilan birga koʻpirtiriladi. Quymoqni qovurish, pechda yoki suv bugʻida pishirish mumkin. Issiqlik bilan ishlov berishda quymoqqa mayda toʻgʻralgan kolbasa, qovurilgan goʻsht, pishloq, tuzlangan yoki qaynatilgan qoʻziqorin, piyoz, sarimsoq, petrushka barglari, selderey, kervel, rayhon, jambil, toshchoʻp va boshqa mahsulotlarni qoʻshish mumkin, bu orqali xilma-xillikka erishiladi. Omletlar odatda nonushta dasturxoniga tortiladi.

Murabbo, asal va boshqa mahsulotlar bilan pishirilgan omletlar shirinlik sifatida isteʼmol qilinadi V.V. Pohlyobkin bunday taomlarni omlet deyish notoʻgʻri ekanligini, ularni solojenik deb atash toʻgʻri boʻlishini aytadi.

Omlet ichiga qiyma (goʻsht, sabzavot va boshqalar) oʻrash mumkin. Smetana kabi konsistensiyaga ega tuxum-sut aralashmasidan kastryulya yoki suv bugʻida pishirilgan yegulik tuxumli boʻtqa deb ataladi.

Yana qarang 

 Drachena

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 Ratushniy A. S. Omlet // Vsyo o ede ot A do Ya: Ensiklopediya. — M.: Izdatelsko-torgovaya korporatsiya „Dashkov i K°“, 2016. — S. 244—245. — 440 s. — 300 ekz. — ISBN 978-5-394-02484-9.
 Omlet // Kultura pitaniya. Ensiklopedicheskiy spravochnik / Pod red. I. A. Chaxovskogo. — 3-e izdanie. — Mn.: „Belorusskaya ensiklopediya imeni Petrusya Brovki“, 1993. — S. 207. — 540 s. — ISBN 5-85700-122-6.
Eron oshxonasi
Dunyo oshxonasi
Fransuz oshxonasi
Tuxumli taomlar
Nazuk

Nazuk — arman oshxonasiga mansub qandolat mahsuloti, ichi toʻldirilgan yogʻli non. U kvadrat shakliga ega va ustki qismi yaltirab turadi. Nazuk xamirturushli xamirni yogʻ bilan qorishtirish orqali tayyorlanadi. Xamirga zaʼfaron, baʼzan dolchin qoʻshiladi, shu sababli mahsulot sargʻish rangga ega boʻlishi mumkin. Tayyor mahsulot bir necha qavat xamir va nachinkadan iborat boʻladi. Nazukni shirin yoki shoʻr nachinka qoʻshib tayyorlash retseptlari mavjud.

Ushbu shirinlikning bir necha xil turlari Saratovda juda mashhur. Rossiyaning boshqa hududlarida nazuk haqida ozchilik biladi.

Manbalar 

 Pishirish
 Arman oshxonasi
Qandolatchilik
Peribeya (Polibning xotini)

Peribeya (Polibning xotini) () — Korinf siklidagi yunon mifologiyasining qahramoni, Korinfning yoki Sikion Polibning rafiqasi yoki Edipning asrab olgan onasi.

Mifologiyada 
Peribeya manbalarda asosan Edip qissasi bilan bogʻliq holda tilga olinadi. Qadimgi mualliflar uning kelib chiqishi haqida sukut saqlashadi. Peribeya Korinf yoki Sikion shohi Polibning xotini edi; qirol choʻponlari Kiferon yonbagʻridan topilgan toʻpiqlari teshilgan chaqaloqni aynan unga olib kelishgan (muqobil versiyaga koʻra, qirolichaning oʻzi dengiz qirgʻogʻida kir yuvayotganida chaqaloqni topib olgan). U bolani asrab oldi, uni davoladi va Edip ismini qoʻydi. Bola ulgʻaygach, Peribeya undan kelib chiqishi haqidagi haqiqatni yashira boshladi. Psevdo-Apollodorning soʻzlariga koʻra, bir marta tengdoshlari Edipni topilgan bola deb atashganida, u „Peribeyani soʻroq qila boshladi, lekin undan hech narsa bila olmadi“.

Keyinchalik Edip oʻz otasini oʻldirishi va onasiga uylanishi haqida bashorat oldi. Buning oldini olish uchun u Peribeya va Polibni oʻzining haqiqiy ota-onasi deb hisoblab, ularning uyini tark etdi. Psevdo-Giginning soʻzlariga koʻra, Polibning oʻlimidan soʻng Peribeya Edipga uning topilgan bola ekanligini aytdi. Bu choʻponning hikoyasi bilan birgalikda Edipga bashoratning amalga oshganini anglatdi.

Psevdo-Gigin Peribeyaning oʻz farzandlari boʻlmagan deb yozadi. Boshqa manbalarda Polib Alkion (Amfiloxning xotini, Driantaning oʻgʻli) va Lisianas (Talayning rafiqasi) qizlari esga olinadi.

Sofoklning maʼlumotlariga koʻra, Polibning xotinining ismi Merope boʻlgan; „Qirol Edipga“ yozilgan sxoliylar muallifining maʼlumotlariga koʻra, bu Orsiloxning qizi Meduza edi. Boshqa manbalarda Eribeya va Eriboya uchraydi, ammo bular, aftidan, shunchaki Peribey ismining oddiy variantlari.

Sanʼatda 
Goʻdak Edipning Peribeyaga olib kelingan sahnasi hozirgi kungacha saqlanib qolgan sopol idishda tasvirlangan. Edip haqidagi afsonaga koʻplab qadimiy pyesalar bagʻishlangan, ammo bu asarlarning deyarli barchasining matnlari yoʻqolgan. Sofoklning saqlanib qolgan tragediyalarida Peribeya faqat tilga olinadi.

Manbalar

Adabiyotlar 
 Zwicker. Periboia 10 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1937. — Bd. XIX, 1. — Kol. 719.
 Kenner H. Polybos 6 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1952. — Bd. XXI, 2. — Kol. 1584—1592.

Havolalar  
 
 
 
Korinfning Afsonalari
Taygeta pleyadasi

Taygeta (boshqa Taygeta; soʻnggi lot. Taygete, Taygeta) — qadimgi yunon mifologiyasida pleyadalardan biri; Zevsning sevgilisi, Lakedemonning onasi, Lakonian tog 'tizmasiga Taygetos nomini bergan. Atlant va Pleyonaning qizi. Zevsdan Lakedemonni tugʻdi. Uning oʻgʻirlanishi Amiklax taxtida tasvirlangan. Boshqa bir hikoyaga koʻra, Artemis uni Zevsning taʼqibidan qutqarish uchun juft tuyoqli hayvonga aylantirdi va minnatdorchilik uchun Artemisga oltin shoxli hayvanni vaʼda qilgan, keyinchalik Gerkules uni tutib olgan.

Manbalar 

Laconia Afsonalari
 Artemis
Toʻrt fasl pitsasi

Toʻrt fasl () — bu toʻrt qismga boʻlingan, har biri yilning maʼlum faslini ifodalovchi toʻrt xil masalliqli italyan pitsasi. Artishok bahorni, pomidor yoki rayhon yozni, qo‘ziqorinlar kuzni, vetchina, proshutto va zaytun donalari esa qishni anglatadi. Italiyada oʻta mashhur boʻlgan bu pitsa mamlakatning „klassik“ va „mashhur“ pitsasi deya taʼriflanadi. U kaprichoza pitsasining variantlaridan biridir.

Tayyorlanishi 
Pizza xamiri ustiga pomidor qaylasi surtiladi va koʻz bilan taxminan toʻrt qismga boʻlinadi. Har bir qism ustiga qoʻziqorin, artishok (yangi pishirilgan yoki konservalangan), pomidor va motsarella, vetchina yoki boshqa masalliqlar qoʻyib chiqiladi. Pitsa pishgandan keyin nam tortib qolmasligi uchun baʼzi qoʻshimcha mahsulotlarni avvaldan gaz pechida quritib, namlik darajasini pasaytirib olsa ham boʻladi. Pitsaning ustki qismiga qolgan motsarella va zaytun moyini sepish mumkin. Shundan soʻng pitsa pishirib olinadi. Tayyor pitsa boʻlaklarga boʻlinadi yoki toʻrt qismga ajratiladi. „Toʻrt fasl“ pitsasini vegetarianlar uchun ham tayyorlash mumkin, buning uchun vetchinavegetariancha varianti bilan almashtiriladi.

Manbalar

Manbalar 

 Pizza / muharrir A. Bratusheva M .: EKSMO, 2014. — P. 24 (Toʻrt fasl)
 Italiya. Oziq-ovqat va Dolce Vita / Sofi Braimbridge, Jo Glynn. — M.: Eurobuks, 2011. — 296 b. — 165-bet (Pitsaning toʻrt fasli)
 Italiya oshxonasi
 Pizza
Helios oʻgʻli Triop

Triop ( "uch koʻzli ") — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Gelios va Rodaning yetti oʻgʻlidan biri (yoki Poseydon va Kanaki; yoki Lapif va Stilba). Diodorning hikoyasiga koʻra, u akasi oʻldirilganidan keyin Rodosdan qochib, Kariyaning Xersones shahriga keldi va qirol Melisseydan poklanib oldi. Triop Kariyaga borib, Triopiy deb nomlangan burunni egallab oldi. U Triopiyga asos solib, butun Xersones va Kariyaning bir qismini bosib oldi. Knidning asoschisi. Keyin u Fessaliyaga bordi, Devkalion oʻgʻillari bilan ittifoq tuzdi, pelasglarni quvib chiqardi va Dotiy tekisligining bir qismini oldi. U yerda muqaddas Demetra bogʻini kesib tashlagani uchun u Fassaliyani tark etishga majbur boʻldi.

 Qarang. Triop (Fessaliya qiroli) — afsonaning yana bir versiyasi.

Manbalar 

Yunon mifologiyasi
 qadimgi yunon afsonalari qahramonlari
Egey orollari afsonalari