MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Nikolay Gyaurov

Nikolay Gyaurov (1929.13.9, Velingrad, Bolgariya — 2004.2.6) — opera xonandasi (bas). Bolgariya xalq artisti (1962). Parijdagi Xalqaro xonandalar tanlovi gʻolibi (1955). 1956 y.dan Yevropa va Amerika yirik opera teatrlari (mas, Moskvadagi „Katta teatr“, Milandagi „La skala“ va b.)da yakkaxon xonanda. Nihoyatda kuchli, keng va chiroyli ovoz sohibi. Eng yaxshi partiyalari: Boris, Varlaam (M. Musorgskiy, „Boris Godunov“), Ramfis, Padre Gardiano (J. Verdi, „Aida“, „Taqdir qudrati“), Don Juan, Leporello (V. Motsart, „Don Juan“), Mefistofel (Sh. Guno, „Faust“) va b.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1929-yilda tugʻilganlar
2004-yilda vafot etganlar
13-sentabrda tugʻilganlar
2-iyunda vafot etganlar
Goʻja

Goʻja — qoʻqonjoʻxori (oq joʻxori) yoki qayroqi bugʻdoydan tayyorlanadigan suyuqtaom. G. tayyorlash uchun avvalo donga ishlov beriladi. Buning uchun oq joʻxori yoki bugʻdoy tozalanib, bir oz namlangach, yogʻoch kelida tuyib, yelpib, kepak va qipikdan tozalanadi. Bu ish 2—3 marta takrorlanadi, soʻng yaxshilab yuviladi. Sutli G., qatiqli G., jazli G., achitma G. kabi turlari bor. Sutli G. — don pishguncha suvda qaynatiladi, ortiqcha suvi toʻkib tashlanib, sut quyiladi, taomga toʻgʻralgan oshqovoqsolish ham mumkin. Tuzi rostlangach, qozonni olovdan olib, bir oz dam yediriladi. Qozon yuzi qaymoq bogʻlaganda kosalarga suzib dasturxonga tortiladi. 100 g donga oʻrtacha 300 g sut, 50 g oshqovoq, taʼbga koʻra tuz solinadi. Qatiqli G. — qozonda yogʻni dogʻlab piyoz qovuriladi va suv quyib qaynatiladi. Soʻngra tayyorlab qoʻyilgan don (oq joʻxori)ni solib, 1 soat davomida mildiratib qaynatib ochiltiriladi. Tayyor taomni olovdan olib, choʻmich bilan shopirib sovitiladi. Qatiq yoki suzmani yaxshilab iylab qoʻshib yuboriladi. Kosalar yuziga kashnich sepilgan holda dasturxonga tortiladi. Achitma G. — qatiqlangan goʻja oshi sovitib, sanochga yoki sopol koʻzaga solinadi. Taom bir necha soatdan soʻng bijgʻiy boshlaydi. Har zamon — har zamonda bir aralashtirib qoʻyiladi. Bu taom jazirama issiq kunlari ishtaha ochuvchi, shuningdek, chanqovbosdi ichimlik sifatida isteʼmol qilinadi. Jazli G. — yogʻni dogʻlab, mayda toʻgʻralgan piyoz qizarguncha qovuriladi, suv quyiladi, tayyorlangan donni solib, 40—45 min. davomida mildiratib qaynatiladi. Doni yarim pishgach, qozonga mayda toʻgʻralgan yoki qiymalangan goʻsht, 1 sm kattalikda toʻrtburchak qilib toʻgʻralgan sabzi va sholgʻom solib yana 20 min. qaynatiladi. Qozonni olovdan olib, dam yediriladi va dasturxonga tortishda yuziga koʻk piyoz, boshqa xil oshkoʻklar sepiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Gujaboʻtqa

Gujaboʻtqa — qoʻqonjoʻxori (oq joʻxori)dan tayyorlanadigan taom. Joʻxorini namlab kelida bir necha marta tuyiladi; yelpib, qipigʻidan tozalangach, yuvib tashlanadi. Qozonda yogʻni dogʻlab, piyoz bilan birga goʻsht qiyma qovuriladi, keyin tayyorlab qoʻyilgan joʻxorini solib suv quyiladi va 1 soat davomida kovlab-kovlab pishiriladi. Tuz va ziravorlar pishish oldidan solinadi. Tayyor taom qopqogʻi yopilgan idishda 10—15 min. damlangandan soʻng laganga suzib, betiga oshkoʻklar sepilgan holda dasturxonga tortiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻzal qora

Goʻzal qora — oʻrtapishar xoʻraki uzum navi. Butunittifoq oʻsimlikshunoslik ilmiy tadqiqot institutining Oʻrta Osiyo tajriba st-yasida M.S.Juravel, AM.Negrul, G.K.Muhamedovlar tomonidan Kattaqoʻrgʻon va Dodrelyabi navlarini chatishtirib olingan duragay urugʻlardan chiqarilgan. Tupi kuchli usadi. Guli ikki jinsli. Uzum boshi oʻrtacha, yumaloq, 500—600 g keladi. Shingil va gʻujumlari oʻrtacha tigʻiz. Mevasi yirik, koʻkish-qora rangda. G.q. kurtak yozgandan boshlab faol harorat yigʻindisi 2800°da 136 kunda — avgust oyi oxirlarida pishadi. Hosildorligi 220—240 s/ga. Kasalliklar bilan kam zararlanadi. Asosan yangiligida isteʼmol etiladi va mayiz solinadi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida rayonlashtirilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Uzum navlari
Goʻksuv

Goʻksuv, Goʻksur — Turkmanistonning jan.-sharqiy qismida joylashadi qad. deqqonchilik vohasi. G.da V.M.Masson boshchiligidagi Leningrad va Ashxobod arxeologik ekspeditsiyalari qazish ishlari olib borib (1955—60). Anov madaniyashita doir 10 dan ortiq qad. qishloq vayronalari (tepalari)ni oʻrgandi. Vohada eneolit davrining oʻtroq qabilalari yashagan. G.dan koʻp xonali uylarning qoldiqlari, turli xil roʻzgʻor buyumlari va mehnat qurollari topildi. Xonalar, asosan, toʻrtburchak, baʼzan esa aylana shaqlida qurilib, devorlari xom gʻishtdan ishlangan va somonli loy bilan suvalgan. Uy ichida moʻrili oʻchoqlar, sandal oʻrinlari bor. Qad. G.liklar rang-barang naqshli sopol idishlar, mis pichoqlar, oʻroQ, qadamalari, tosh paykonlar, yorgʻuchoq va oʻgʻirlar yasashga mohir boʻlgan. Xoʻjalikda ibtidoiy sugʻorishga asoslangan dehqonchilik muhim rol oʻynagan. Mozorlar gʻishtdan ishlangan maxsus oilaviy sagʻanalardan iborat. Sagʻanadagi mayyitlar gʻujanak qolda yon tomoni bilan yotqizilgan boʻlib, yoniga jimjimador naqshli xilma-xil rang-barang sopol idishlar qoʻyilgan. G.dan ayollarning koʻplab terrakota haykalchalari topilgan. G. madaniyati Dashlijin, Yalangʻoch va Goʻksuv bosqichlariga boʻlinib, ularning sanasi Anov I, II va III bosqichlariga toʻgʻri keladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Arxeologiya
Osiyo tarixi
Turkmaniston
Goʻmma

Goʻmma — somsaning Xorazmda tayyorlanadigan bir turi. Suvga xamirturush, shakar, tuz, un qoʻshib xamir qoriladi. Soʻngra eritilgan margarin xamirga singib ketguncha ishlanib, oshirishga qoʻyiladi. Xamir 3—4 soat oshgach, yana mushtlanib qayta oshiriladi. Soʻngra oʻsimlik yogʻi surtilgan stolda arqonsimon qilib yoyiladi. 25 g dan boʻlaklarga boʻlib, yumaloqlanadi. 4—5 mm qalinlikda yoyiladi, oʻrtasiga qiyma solib ikkiga buqiladi, yarim oy shaqlida tugilib, 30 daqiqa tindirilgandan soʻng qizdirilgan yogʻda pishiriladi. G. kartoshka, oshqovoq, koʻk solib tayyorlanishi ham mumkin.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻng

Goʻng — mahalliy organik oʻgʻit; otxona, molxona va qoʻy qoʻralaridan chiqadi. Tarkibida oʻsimliklar uchun zarur boʻlgan azot va kul elementlari bor. Organik modda (Goʻng quruq moddasining asosiy qismi) tuproq tarkibini, uning suv va havo rejimini, fizik, kimyoviy xususiyatlarini yaxshilaydi. Goʻngdagi Sa va Mg tuproq kislotaliligini kamaytiradi. Foydali mikroorganizmlar uning biologik faoliyatini oshiradi. Goʻng oʻsimliklarda organik modda sintezini kuchaytiradigan SO2 manbalaridan biri. Goʻng tuprok, unumdorligiga bir necha yil ijobiy taʼsir koʻrsatadi (qarang Mahalliy oʻgʻshplar). Goʻngni gektariga 30 t hisobida mineral oʻgʻitsiz har yili solinganda tuproqdagi organik modda balansini taʼminlaydi. Goʻngning tarkibi va oʻgʻitlik xususiyatlari hayvon turiga va yem-xashak sifatiga, ayniqsa Goʻngni yigʻish usullari va saqlashga bogʻliq. Hayvon isteʼmol qilgan yem-xashakdan 40% ga yaqin organik modda, 50—70% azot, 80% fosfor va 9,5% kaliy Goʻngga oʻtadi. Toʻshamasiz Goʻng quruq, yarimsuyuq va suyuq holda boʻladi. Quruq Goʻng hayvonlar atrofi oʻralgan maydonlarda boqilganda yigʻiladi, uning namligi 10— 12%ni tashkil etadi, yarim suyuq Goʻng sut-tovar fermalarida mollar ogʻilxonalarda boqilganda yigʻiladi, namligi 80—90%; suyuq Goʻng goʻngni tozalash uchun gidroyuvgich qoʻllaniladigan goʻsht yetishtiruvchi sanoat majmualarida yigʻiladi. Suyuq Goʻngning namligi 95—98%. Quruq Goʻng yangi, chala chirigan, chirigan boʻlishi mumkin. Chirigan Goʻng bir xil qoramtir tusda, xaschoʻplari 50% chirigan boʻladi. Uni kuzda yoki vegetatsiya davrida ham ishlatish mumkin.

Goʻngni yerga goʻng soluvchi mashinalar yordamida shudgorlash oldidan solish asosiy usul qisoblanadi. Goʻng oʻsimliklarning rivojlanishi hamda hosildorligiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi (mas, 1 t goʻng gektaridan 61 kg qoʻshimcha paxta hosili olish imkonini beradi). Shuningdek, goʻngdan sizib chiqadigan goʻng shaltogʻi tez taʼsir koʻrsatuvchi mahalliy oʻgʻit hisoblanadi. Uning tarkibida oʻrtacha 0,3—0,5% azot, 0,3% fosfor va 0,4—0,6% kaliy bor. Kompost tayyorlashda va bevosita oʻgʻit sifatida ishlatiladi. Yerga solishdan bir hafta oldin 1 hissa shaltoqqa 3— 4 hissa suv qoʻshib qoʻyiladi, soʻngra suyuq oʻgʻitlagich mashinasida gʻoʻza yoki boshqa ekin qator oralariga, gektariga 8—10 t hisobidan 10—15 sm chuqurlikka solinadi, shuningdek, suvga qoʻshib egatlarga oqiziladi. Goʻng shaltogʻini yigʻishda molxona va otxona yoʻlagining ikki chetiga ariqcha qilinib, ariqcha etagiga 2—3 m chuqurlikda oʻra qaziladi. Oʻra tubi, devorlari sementdan ishlanib, suyuqlik sizilmaydigan qilinadi. Goʻngxonalarda ham bunday oʻralar boʻladi, goʻngdan chiqadigan shaltoq shu oʻraga toʻplanadi. Bir yilda har bosh qoramoldan 1,5—2,2 m3 Goʻng shaltogʻi yigʻiladi.

Xurshida Risqiyeva, Turop Hojiyev.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻng chivinlari

Goʻng chivinlari (Scatophagidae) — ikki qanotli hasharotlar turkumi oilasi. Goʻng bilan oziqlanadigan koprofag hayvonlar. Goʻngda, odatda, sariq G.ch. (Scatophaga stercoraria) koʻp uchraydi. Sariq G.ch.ning uz. 10 mm gacha, tanasi qalin sargʻish tuklar bilan qoplangan. Qurtlari goʻng va chiqindilarda yashaydigan mayda hasharotlar bilan oziqlanadi. Koʻpchilik G.ch.ning hayoti goʻng bilan bogʻliq emas. Ular orasida oʻsimliklarga ziyon keltiradigan turlari ham bor. Yovvoyi va madaniy boshoqdoshlar (javdar, timofeevka)ga boshoq chivinlari (Anraurosoma)ning qurtlari oʻsimliklar bargi va generativ organlariga ziyon keltiradi. G.ch. oilasiga 500 dan ortiq tur kiradi. Koʻpchilik turlari chiriyotgan oʻsimliklar bilan bogʻliq.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻngxona

Goʻngxona — chorvachilik binolaridan chiqarilgan goʻngni yigʻish, yuqumsizlantirish va saqlash uchun quriladigan inshoot; goʻng saqlanadigan maxsus joy. G. goʻng holati, saqlash muddati, yigʻib chiqarish usuli va iqlim sharoitlariga qarab turlicha boʻladi. Oddiy G. chuqurligi 1 m, tubining eni 3—3,5 m, ogʻzi 4—4,5 m qilib qazilgan oʻradan, goʻng shaltogʻi yigʻiladigan bitta yoki ikkita chuqurdan iborat. Transport kirib-chiqishi uchun bosh tomoni va oxiri nishab qilingan boʻladi. G. tubiga tosh yoki gʻisht teriladi, shaltoq toʻplanadigan chuqurlarning tubi va devori suv oʻtkazmaydigan qilinadi. Yer osti suvlari yuza yerlarda G. oʻrnini past devor bilan oʻrab, uni yer betiga qurish ham mumkin. G.ga goʻng ustma-ust solinaveradi. Zarur miqdorda fosforit uni qoʻshiladi, ustidan mashina, traktor yoki ot-arava yurgizib zichlanadi va uyum yer betidan 1 m koʻtarilganda ustiga 10— 15 sm qalinlikdan tuproq solinadi. Yozda vaqt-vaqti bilan suv sepib turiladi. Bunda goʻng yaxshi saqlanadi, yaxshi chirib, sifati oshadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻngxoʻr qoʻngʻizlar

Goʻngxoʻr qoʻngʻizlar - hayoti goʻng bilan bogʻliq boʻlgan qoʻngʻizlarning ekologik guruqi; Aphodinae, Geotrupinae, Scarabaeinae, Coprinae va b. kenja oilalarga mansub bir qancha turlarni oʻz ichiga oladi. Koʻpchilik turlarining qurtlari goʻng bilan oziqlanadi, ayrim turlari, mas, oʻrmon G. q. (Ceotrupes stercorosus)ning lichinkasi chiriyotgan oʻrmon toʻshalmasida oziqlanadi. Aphodius avlodi vakillari oʻsimliklarning yosh ildizlarini zararlaydi, kravchiklar oʻz inida qurtlari uchun oʻsimlik maysalarini yigʻadi. Koʻpchilik G.q. nasli haqida gʻamxoʻrlik qiladi. G.q — organik moddalarni faol parchalovchilar. Koʻpchilik turlari gelmintlarning oraliq xoʻjayini hisoblanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻngqargʻa

Goʻngqargʻa (Corvus frugilegus) — chum-chuqsimonlar turkumining qargʻasimonlar oilasiga mansub qush. Yevropa va Osiyoda keng tarqalgan. Oʻzbekistonda togʻli yerlardan boshqa hamma joyda uchraydi. Bahorda Amudaryo, Sirdaryo va Zarafshon daryosi boʻylarida koloniya boʻlib yashaydi. Baland daraxtlarning shoxiga koloniya boʻlib uya quradi. Qoʻngʻir xolli 3—7 ta koʻk tuxum qoʻyadi. Joʻjasi tuxumdan 16—20 kunda chiqadi. 30 kundan soʻng uchirma boʻladi. G. har xil hasharotlar va ularning lichinkalari, mayda kemiruvchilar, oʻsimlik urugʻlari bilan oziqlanadi. Hasharotlarni koʻplab qirib, foyda keltiradi, baʼzan gʻalla va poliz ekinlariga ziyon yetkazadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻniya

Goʻniya — uchburchak shakldagi duradgorlik asbobi. Yogʻoch (taxta) yoki metalldan yasaladi. Buyumlarga bezak chizishda, rejalash ishlarida ishlatiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻrgon

Goʻrgon —  Eronning shim.dagi daryo. Uz. 251 km. Turkmaniston-Xuroson togʻlaridan boshlanadi. Goʻrgon tekisligidan oqib oʻtib, Kaspiy dengiziga quyiladi. Qish va bahor oylarida toʻlib oqib, qolgan vaqtda kamsuv. Sugʻorishda foydalaniladi. Quyilish joyida baliq ovlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻrgon (qoʻltiq)

Goʻrgon — Kaspiy dengizidagi qoʻltiq, Eron sohillarida. Quruqlik ichkarisiga qariyb 60 km kirib borgan. Kengligi 11 km, chuq. 4 m gacha. Dengizga Goʻrgon boʻgʻozi orqali tutashgan. Qirgʻoqlari past, botqoqlashgan. Sohilida Goʻrgon, Bandar-Turkman va boshqa shaharlar joylashgan. Baliq ovlanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Eron
Qoʻltiqlar
Goʻrgon (shahar)

Go'rgon Jurjon (Sher shahar) (1930 yilgacha Astrobod) - Erondagi shahar. Aholisi 188,7 ming kishi (1997). Transport yoʻli orqali Bandar-Turkman shahri bilan bogʻlangan. Qishloq xoʻjaligi rayoni markazi (tamaki, sholi, moyli oʻsimliklar). Paxta tozalash, sholi oqlash, yogʻ-moy va tamaki korxonalari bor. Gilam toʻqiladi. G. (arab. Jurjon, antik manbalarda Girkaniya, qad. forscha Vrkana) — Erondagi qad. tarixiy viloyat. Kaspiy dengizining jan.-sharqida joylashgan. Kaspiy dengizi G. nomi bilan qadimda Girkan yoxud Jurjon dengizi deb atalgan. Oʻrta asrlarda G. markazi — Goʻrgon porti Shimoliy oʻlkalarga boruvchi ipak karvonlari uchun savdo markazi va toʻxtash yeri hisoblangan (yana qarang Jurjon).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Aholi punktlari
Eron shaharlari
Goʻrgon tekisligi

Goʻrgon tekisligi - Kaspiyboʻyi pasttekisligining jan.sharqiy qismi. Erondagi Elbrus togʻi etagida. Uz. 80 km, eni 40 km gacha. Antropogen va dengiz qum-gil hamda delta-allyuvial yotqiziklaridan tuzilgan. Yaylov-shoʻrxok tuproqlarda shoʻrxok efemer oʻsimliklar oʻsadi. Tekislikning bir qismi oʻzlashtirilgan, ekin (gʻoʻza, bugʻdoy va b.) eqiladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Osiyo
Geografiya
Goʻrifotima

Goʻrifotima (yuqori oqimida Gulxossoy, oʻrta oqimida Togʻchisoy) — Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumanidagi soy. Toʻpolondaryoga chapdan quyiluvchi Obizarang (Dashnobod) daryosining chap irmogʻi. Uzunligi 22 km, havzasining mayd. 116 km. Navoiy togʻlari (3836 m)dan oqib tushuvchi oʻndan ortiq irmoqlarning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Suvining asosiy qismi Tojikiston Respublikasi hududida vujudga keladi. G. asosan qor, yomgʻir, buloqlar va qisman muzliklar suvidan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi 1,46 m3/sek. Suvining asosiy qismi (70%) mart-iyunda oqib oʻtadi, eng sersuv oylar — aprel (4,17 m3/sek), iyun (3,78 m3/sek), nisbatan kam suvli davr — sentabryanv. (oʻrtacha 0,50 m3/sek). G.da baʼzan sel toshqinlari boʻlib, suv sarfi keskin ortadi (21 m3/sek, 1976-yil 29 aprel). G. suvining asosiy qismi sugʻorishga sarflanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Oʻzbekistondagi daryolar
Goʻrxona

Goʻrxona — maqbara tagidagi oʻlik koʻmish uchun moʻljallangan maxsus xona, yertoʻla, sardoba. Amir Temur maqbarasi, Bibixonim maqbarasi, Shohizinda ansamblidagi koʻpgina maqbaralar tagida yertoʻla G.si boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Arxitektura
Goʻroʻgʻli (maʼnolari)

Goʻroʻgʻli:

 Goʻroʻgʻli - "GOʻROʻGʻLI" — xalq ogʻzaki poetik ijodi yodgorligi.
 Goʻroʻgʻli (obraz) (Koʻroʻgʻli) — folklor obrazi.
Goʻroʻgʻli (obraz)

Goʻroʻgʻli (Koʻroʻgʻli) — folklor obrazi. "Goʻroʻgʻli" turkum dostonlarining bosh qahramoni. Oʻzbek xalq dostonlarida G. yurt, xalq, adolat osoyishtaligi uchun kurashgan gʻoyatda jasur, xalq botiri sifatida taʼriflanadi. U oʻz davrida oddiy xalq orzu qilgan afsonaviy, erkin va farovon Chambil yurtini barpo etgan, uni ichki va tashki dushmanlarga karshi kurashuvchi botirlar yurtiga aylantirgan. G.ning qirq yigiti (Shodmonbek, Xoldorxon, Zamonbek, Xidirali elbegi va boshqalar) turli elat va qabilalarning botirlari boʻlib, undan ibrat oladilar. Chambilning shuxratini oshiradilar. G. obrazi xalqorasida mardlik, jasorat, el-yurt manfaati yoʻlida kurashuvchi yengilmas qahramon timsolidir.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 

Adabiy qahramonlar
Folklor
Goʻroʻgʻlixon

Goʻroʻgʻlixon — "Goʻroʻgʻli" turkumidagi dostonlarni jamoat oʻrtasida qiroat bilan oʻquvchi, yoddan aytuvchi kishi. G.lar xalq baxshi-shoirlari kabi asarga ijodiy yondashmaganlar — versiya, variant yaratmay, kitobda yozilganini yod olib, xonandalar singari kuylaganlar. Bu jihatdan ular qissaxonlarga yaqin turadi. 19-asrning 2-yarmi va 20-asrning boshlarida Sulton shoir (Samarqand viloyati), Nishon ota (Toshkent viloyati) kabi mashqur G.lar boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻsha

Goʻsha — Yaqin va Oʻrta Sharq mumtoz musiqasida yirik turkumli asarlarning tarkibiy boʻlagi. Maqomot tizimidagi Ozarbayjon va Eron dastgohlarida shoʻʼbalarni tashkil etuvchi cholgʻu-vokal kichik tuzilmalarningumumiy nomi. Muayyan his-tuygʻularni ifodalovchi G.lar oʻziga xos tovush koʻlami, ohang va usullar bilan ajralib turadi. G.lar mustaqil nomlar bilan yuritiladi. Har bir asosiy dastgoh 40 dan ortiq, unga ergashgan ovozalar esa 20 ga yakin G.larni oʻz ichiga oladi. Mas, Shur eron dastgohi tarkibidan Karashma, Ovoza, Chor mezrob, Salmak, Gulrez, Safo, Abu Ato, Buzurg, Kurdiy, Uz zol, Husayniy kabi G.lar oʻrin olgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻsht

Goʻsht — qimmatli oziq-ovqat mahsuloti; soʻyilgan hayvon nimtasi yoki nimtasining bir qismi. G. inson isteʼmol qiladigan oziq-ovqatdagi oqsilning asosiy manbai hisoblanadi. G.ning tuzilishi va taʼmi, sifatlari hayvonlar turi, zoti, jinsi, yoshi, boqish va saqlash sharoitlariga bogʻliq. Hayvonlarning turiga qarab, mol (qoramol), qoʻy, ot goʻshti va boshqalarga ajratiladi. Qoramol, qoʻy, echki G.i sifati va semizligiga qarab birinchi va ikkinchi toifalarga boʻlinadi. G. mushak toʻqimalarining kimyoviy tarkibi (%): suv 72—75, oqsil 18—22, yogʻ va yogʻsimon moddalar 0,5—3,5, azotli ekstrativ moddalar 1 — 1,7, uglevodlar 0,7—1,4, mineral moddalar 0,8—1,8. G.ning sifat jihatdan eng muhim qismi mushak toʻqimalari hisoblanadi. G.da uning miqdori 40—70% ga boradi. Mushaklar oqsillarida hayotiy zarur aminokislotalar bor. Mushak tolalaridagi mioglobin oqsili G.ga qizil tus beradi. G.ning isteʼmol qilinadigan qismining mineral tarkibi (mg%): fosfor 180—230, kaliy 200— 300, kalsiy 7—15, magniy 17—25, temir 1,5—3,0 va boshqa G. tarkibida yana turli xil kislotalar, vitaminlar (RR, V,, V2, Ye va boshqalar) boʻladi. G.ning saqlanish muddatini uzaytirish uchun muzlatiladi, tuzlanadi, dudlanadi (qarang Goʻsht sanoati).

Talʼat Akmalxonov.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Go‘sht
Goʻsht va sut uchun boqiladigan qoramol zotlari

Goʻsht va sut uchun boqiladigan qoramol zotlari - boʻrdoqiga boqilganda koʻp goʻsht-yogʻ qiladigan, sogʻin davrida koʻp sut beradigan mollar. Bularga aberdin-angus (qarang Aberdinangus qoramol zoti), shvits, olatov, Kostroma, lebedin, bestujev, simmental kabi qoramol zotlari kiradi. Sigirlari vazni 450—550 kg, buqalariniki 800—900 kg. Sigirlari oʻrtacha 2500—3000 kg, ayrimlari 40005000 kg sut beradi. Sutining yogʻliligi 3,7— 4,2%. Bu qoramollarning gavda tuzilishi pishiq, yelini yaxshi rivojlangan. Semirtirilganda 56—58%, hatto 60— 65% (2—3 yoshli bichilgan buqalari) goʻsht-yogʻ qiladi. Oʻzbekistonda shvits va olatov zotlari yaxshi iqlimlashgan. Koʻpchilik viloyatlarda, ayniqsa, shvits mollari sof holda urchitilib, mahalliy zotlarni yaxshilashda foydalanilmoqda (qarang Qoramolchilik).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻsht pashshalari

Goʻsht pashshalari - ikki qanotli hasharotlarning yigʻma guruhi, koʻk G.p. (Calliphoridae) va kulrang G.p. (Sarcophagidae) oilalarini oʻz ichiga oladi. Koʻk G.p.ning tanasi yaltiroq-yashil yoki koʻk, yaltiroq-qoramtir tuklar bilan qoplangan. Har xil joylarda, jumladan hayvonlar tezagi, axlatxonalarda uchraydi. Ayrim sinantrop (odamlar yashaydigan joylarda yashovchi) turlari kasallik tarkatadi yoki terida yara paydo qiladi. Qurtlari hayvonlar oʻlimtigi, kushxonalar va oziq-ovqat chiqindilarida, goʻng va axlatda koʻpayadi. Kulrang G.p.ning tanasi yirik tuklar bilan qoplangan. G.p.ning 2500 ga yaqin, jumladan Oʻzbekistonda 150—170 turi maʼlum. Tirik tugʻadi. Qurtlari hasharotlar va umurtqali hayvonlarda parazitlik qiladi yoki ularning oʻlimtigi bilan oziqdanadi. Bir qancha turlari nashtarli pardaqanotlilar inida yashab, ular gʻamlagan oziqni yeydi. Kulrang G.p.dan volfart pashshasi koʻpchilikka maʼlum.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻsht uchun boqiladigan qoramol zotlari

Goʻsht uchun boqiladigan koramol zotlari — yaylovda tez va yaxshi semiradigan mollar. Bularga qalmoqi (astraxon), qozoqi oq bosh, gereford, shortgorn, aberdin angus, santagertruda kabi zotlar kiradi. Sigirlarining vazni 500—550 kg, buqalariniki 850—900 kg. Sogʻin davrida oʻrtacha 700—800 kg, ayrim hollardagina 2000—2500 kg sut beradi. Semirtirilgan 1,5—2 yashar mollarining vazni 400—560 kg, 8 oylik buzoqlarining vazni 180—210 kg. Ular tez yetiladi. 2— 3 yashari semirtirilganda 60—65% goʻsht-yogʻ qiladi, terisidan sifatli charm tayyorlanadi. MDH mamlakatlarida umumiy goʻsht mahsulotlari hajmining 43% dan koʻprogʻi qoramol goʻshtiga tugʻri keladi. AQSH, Kanada, Markaziy va Janubiy Amerika mamlakatlari, Avstraliya, Yangi Zelandiyada goʻsht yoʻnalishidagi qoramolchilik rivojlangan. Oʻzbekistonda jaydari mollar bilan chatishtirilib, goʻshtdor qoramol podalari yaratilmoqda. Sersut zotlar qoramollarning asosiy qismini tashkil qiladi. O'zbekistonda sersut sigirlardan Qora-ola Xolmogor va Yaraslavl zotlari, Qizil dasht, Bushuyev va boshqa zotlar boqiladi. Sersut sigirlar yiliga 4000 l, ayrim govmishlar 6000 l va undan ham ko'proq sut beradi. Sersut-go'shtdor zotlar ko'p sut berishi bilan birga go'shti ham ko'p va sifatli bo'ladi. Shvetsariyaning Simmental,Shvits va Rossiyaning Kostroma zotlari sersut-go'shtdor zotlar hisoblanadi. Simmental zoti yiliga 4000 l gacha sut beradi. Go'shtdor zotlar, asosan, sifatli go'sht yetishtirish uchun ko'paytiriladi. Ular vazni va tez yetilishi bilan sersut zotlardan ustun turadi. Go'shtdor Shortgorn zotli sigirlarning o'rtacha vazni 650 kg, buqalarniki 1000 kg dan ortiq bo'ladi. Yosh buqalarning vazni bir kecha-kunduzda 1 kg ga ortadi. O'zbekistonda Qozog'iston oqboshi, Santa-Gertruda, Gereford va Shortgorn zotlari boqiladi. (qarang Qoramolchilik).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Goʻsht-sut va oziq-ovqat nazorati stansiyasi

Goʻsht-sut va oziq-ovqat nazorati stansiyasi - daapat veteri nariya muassasasi; dehqon bozorlarida sotiladigan hayvon va usimliklar mahsulotlari (goʻsht, goʻsht mahsulotlari, baliq, sut, tuxum, don, sabzavot, poliz mahsulotlari va b.)ni veterinariya-sanitariya ekspertizasidan oʻtka-zadi. Shuningdek, stansiya xodimlari mol bozorlarida sotiladigan chorva va parrandalar sogʻligʻini ham nazorat qiladi. Chorvachilik, dehqonchilik va oziq-ovqat mahsulotlarining sifatini, bozor hududi, sotish joylari, savdo-sotiq jihozlari hamda baza, ombor, muzxonalar tozaligini tekshirib turadi. Sotishga yarokli mahsulotlarga veterinariya nazoratidan oʻtganligini bildiruvchi tamgʻa bosadi. Sifatsiz mahsulotlarni sotishga ruxsat bermaydi. St-ya aholi oʻrtasida veterinariyasanitariya masalalari boʻyicha targʻibot ishlarini olib boradi, bozorda sotishga moʻljallangan mahsulotlarda uchragan yuqumli va invazion kasalliklar (kuydirgi, sil, finnoz, trixinellyoz) toʻgʻrisida tuman bosh veterinariya vrachiga oʻz vaqtida axborot beradi.

Bunday nazorat stansiyalari 1957-yilda sogʻliqni saqlash muassasalari ixtiyorida boʻlgan goʻsht nazorati hamda sut nazorati stansiyalarining qoʻshilishi natijasida tashkil etilgan. St-yalar ishiga respublika Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligi Veterinariya bosh boshqarmasi rahbarlik qiladi.

Fatxulla Ibodullayev.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil