MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Ajriq

Ajriq () — boshoqdoshlarga mansub koʻp yillik ildizpoyali begona oʻt. Barglari lentasimon, dagʻal, chetlari oʻtkir-gʻidirish. 3-8 boshoqsimon shoxchalardan iborat toʻpguli poya uchida joylashgan. Mevasi — doncha. Iyundan to kech kuzgacha gullab meva tugadi. Asosan ildizpoyasi, qisman urugʻi yordamida (urugʻi koʻpincha chang qorakuya kasalligi bilan zararlanadi) koʻpayadi. Yer osti ildizpoyalari gorizon-tal yoki qiyshiq joylashgan novdalar hosil qiladi. Bu novda boʻgʻimlaridan yer ustiga oʻsimtalar oʻsib chiqadi. Shuning-dek, yer ustiga chiqqan novda boʻgʻimlarida iddiz rivojlanadi va barg qoʻltigʻidan gul beruvchi poya oʻsadi. Oʻzbekistonda A. hamma yerda tarqalgan. Juda koʻp ekinzorlar orasida oʻsib, tuproqdagi oziq moddalarni kuchli soʻradi va yerni oriqlatadi. Kurash choralari: hosili yigʻib olingan yerni haydash, maxsus taroqlagich yoki tishli borona yordamida ildizpoyalarni yigʻib olish; dalalarga dalapon (40-50 kg/ga) sepish. Preparat purkalgandan soʻng dala boronalanadi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
  

Bugʻdoydoshlar
Ajroqlik

Ajroqlik — tashqi yoki ichki kuch taʼsirida togʻ jinslarining oʻz ichidagi yoriqlar boʻylab alohida ajralishi. Odatda magma sovib, jinslarga aylana-yotgan vaqtda yoki choʻkindi jinslar suvdan koʻtarilib quriyotganda, yoriqlardan yoki yopishib turgan joylardan yoriqlar boʻylab ajralgan kezlarida bu xususiyat namoyon boʻladi. Togʻ jinslarining ajra-lish shakllariga qarab A. bir necha tur-li boʻladi; mas, choʻkindi togʻ jinslarida toʻrtburchakli, kubsimon, qatlamsimon, parallelepipedsimon, prizmatik yoki ustunsimon, sharsimon, toshtaxtasimon va boshqa A. yaxlit massivdan zarur shakl va oʻlchamdagi toshni ajratib olishni oson-lashtiradi. Konchilik ishlarini ratsional loyihalashda ahamiyati bor. A3, As, Os — qadimgi turkiy qabilalardan birining nomi. Ular 7-11-asrlarda hozirgi Tuva Respublikasining gʻarbiy qismida yashagan. Asosiy qismi 7-8-asrlardayoq Yettisuvga koʻchib kelib, Ili va Chu daryolari boʻylariga, Kestak dovonining har ikki tomoniga oʻrnashgan. „Hudud ul-olam“ asarida A. tirkashlarning bir qismi deyilgan. Yenisey, Oltoy va Tyanshanning oʻrta asrlarga oid etnonimikasida A. nomi qirgʻizlar bilan bogʻliq holda uchraydi. Oltoyda toʻrt os degan urugʻ-qabila nomi saqlanib qolgan. Tuva va Oltoy togʻ yon bagʻirlaridagi A.larning bir qismi keyinchalik Sibir xalqlari (oltoy, teleut), Yettisuvdagilari esa qozoq, qirgʻiz va oʻzbek xalqlari tarki-biga singib ketgan. Hozirgi Samarqand viloyatining gʻarbiy tumanlarida saroy qabilasiga mansub oʻzbeklar tarkibida A. etnonimi saqlanib qolgan.

Manbalar
Aza

Aza (arab. – sabr, bardosh) – marhumning izzat-hurmati va xotirasi uchun ma’lum muddat tutiladigan mo-211tam. A. tutish odati qadim zamonlardan mavjud boʻlib, xalqlarning diniy e’tiqodlariga koʻra farqlanadi. Islomda A. tutish muddati uch kun. Lekin eri vafot etgan ayollar uchun Idda mudda-ti esa toʻrt oyu oʻn kun. A. vaqtida ayollar oddiy matodan qora yoki koʻk libos kiyishadi. Ba’zi xalqlarda, jumladan oʻzbeklarda A.ni uzoq tutish – bir yil-gacha qora kiyim kiyish, toʻy qilmaslik va hokazo odatlar saqlangan. Shuningdek, marhum dafn etilgandan keyin uni xo-tirlab yetti, yigirma, qirq, hayit oshi, yil oshi, kiryuvdi, payshanbalik, yakshan-balik, oqkiyar kabi motam marosimlari oʻtkaziladi. Bu udumlar xalq hayotiga gʻoyat singib ketgan. Lekin bu an’anaviy maro-simlarning shar’iy asosi boʻlmaganligi sababli islom dinida ularning koʻp to-monlari tan olinmaydi. Oʻzbekiston mu-sulmonlari idorasi bularning oʻrniga marhum ruhini shod etish uchun boshqa xayrli ishlar qilish joizligi haqida bir necha fatvo chiqargan (yana qarang Motam marosimlari).

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Azayimxonlik

Azayimxonlik – duo oʻqish, dam solish, sehr-afsun yoʻli bilan tabiblik qilish. Ibtidoiy sehrgarlikning bir koʻrinishi. Ilk jamiyatning urugʻchilik bosqichida ayrim shaxslar odamlarni od-diy usul (dorivor giyoh, qon olish va boshqalar) bilan davolagan. Lekin ularning ba’zilari bemorni davolash jarayonida, goʻyo kasal "sababchisi" boʻlgan "yomon ruhlar"ni har xil xatti-harakatlar (avrash, duo oʻqish, sehrlash, afsoʻngarlik) bilan "haydab chiqara olishlariga" odamlarni ishon-tirgan. Jahonning koʻpgina xalqlarida keng tarqalgan. A. bilan shugʻullangan shax-slar azayimxon, duoxon, baxshi va hokazo deb ataladi. Azayimxondan xalq tabi-blarini farqlash lozim.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Azande

Azande, Banda – Markaziy Afrikadagi yassi togʻlik. Markaziy Afrika Respublikasi, Kongo Demokratik Respu-blikasi va Sudan hududlarida, Kongo da-ryosi, Chad koʻli va Nil daryosi havzalari oraligʻidagi suvayirgʻich. Tokembriy davriga oid kristalli va metamorfik togʻ jinslaridan tuzilgan. Oʻrtacha balandligi 600–900 m (eng baland joyi gʻarbida – 1388 m). Boʻliq oʻtlar oʻsadi, onda-sonda barg toʻkuvchi oʻrmonlar uchraydi, daryo sohillari doim yashil oʻrmonlar bilan qoplangan. Oltin va olmos konlari bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Azarxoʻrro

Azarxoʻrro – muqaddas olov. Ot-ashparastlik (zardushtiylik) dinidagi qadimgi xalqlar A.ga sigʻinishgan. Miloddan avvalgi 6–5-asrlardan to islom dini tarqalgunga qadar otashparastlar oʻrtasida A. ga e’tiqod juda kuchli boʻlgan. A. har bir mamlakat va shaharda maxsus joylarda saqlanib, kechayu kunduz yonib turgan. A.ning eng moʻ’tabari Xorazmda boʻlgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Azenkur jangi

Azenkur jangi — Kale shahri (Fransiya)dan taxminan 60 km. janubda joylashgan qishloqda boʻlgan jang. Yuz yillik urush davrida 1415-yil 25-oktabrda Azenkur yaqinida ingliz qiroli Genrix V qoʻshini (8 ming kamonchi va 1 ming piyoda ritsarlar) fransuz armiyasi (4-6 ming askar, asosan piyoda ogʻir qurollangan ritsarlar, shuningdek arbaletchilar) ustidan gʻalaba qozongan. Jang taqdirini harakatchan ingliz kamonchilari qoʻshinining ustunligi hal qilgan. Ingliz qoʻshinlari Fransiyaning shimolini, jumladan Parijni egallashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Yuz yillik urush
Azeotrop aralashmalar

Azeotrop aralashmalar – haydalganda ajralmaydigan va tarkibi oʻzgarmaydigan eritmalar. Azeotrop aralashmalarning mav-judligini ilk bor 1810-yilda ingliz ki-myogari va fizigi J. Dalton aniqlagan. Baʼzi Azeotrop aralashmalar tarkibidagi alohida kompo-nentlarga qaraganda ancha yuqori temperaturada, baʼzilari esa pastroq temperaturada qaynaydi. Masalan, 95,57% etil spirti (78,5°da qaynaydi) va 4,43% suvdan (100°da qaynaydi) iborat aralashma 78,15°da qaynaydigan Azeotrop aralashmalar hosil qiladi. Aksin-cha tarkibida 69,2% nitrat kislota (84°da qaynaydi) va 30,8% suv boʻlgan Azeotrop aralashmalar esa 121,8°da qaynaydi. Uch va undan ortiq mod-dalar aralashmasi ham Azeotrop aralashmalar boʻlishi mumkin. Tashqi bosim oʻzgarishi bilan Azeotrop aralashmalarning qaynash temperaturasi, tarkibi oʻzgaradi, shundan foydalanib, Azeotrop aralashmalar tar-kibiy qismlarga kimyoviy yoʻl bilan turli bosim ostida haydab ajrati-ladi.212

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Az-zarqa

Az-zarqa – Iordaniya shimolidagi shahar, Ammon-Irbid avtomobil yoʻli yonida joylashgan. Aholisi 515 ming kishi (1990). Neftni kdyta ishlash, se-ment zavodlari, oziq-ovqat korxonalari bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Azidlar

Azidlar – kimyoviy birikmalar, tarkibida bir yoki bir necha – N3 guruhi boʻlgan azid kislota hosilalari. Anorganik A.ga azid kislota tuzlari [mas, natriy azid NaN3, qoʻrgʻoshin azid Pb(N3)2], galogenazidlar (mas, xlor-azid C1N3) va boshqa kiradi. Koʻpchilik anorganik A. yengil zarblanish yoki ishqalanish na-tijasida nam holda boʻlishiga qaramay portlash xossasiga ega (mas, qoʻrgʻoshin azid portlash xossasini kuchaytiruvchi modda sifatida qoʻllaniladi). Azid kis-lota va uning boshqa tuzlarini olishda odatda suyuqlantirilgan natriy amid orqali azot (1)-oksid oʻtkazish yoʻli bilan olinadigan natriy azid xom ashyo boʻlib xizmat qiladi. Barcha organik A., alkil va aril (umumiy formulasi RN3) yoki atsil ma’lum darajada portlovchi mod-dalar xossasiga ega. Nitroguanilazid HNqC(NHNO2)N3 organik A.ga misol boʻla oladi.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Otaqoʻzi Azizov

Otaqoʻzi Azizov (1910.21.9, Qirgʻiziston, Oʻsh viloyati) – til-shunos. Oʻzbekistonda (1970) va Qoraqalpogʻistonda (1980) xizmat koʻrsatgan fan arbobi. Filol. fanlari doktori (1961), professor (1965). Rossiya Federatsiyasi Ta’lim akademiyasining chet el muxbir a’zosi (1968). Oʻrta Osiyo universitetini tugatgan (1932). Toshkent pedagogika institutida dotsent (1940–45), Toshkent qishloq xoʻjaligi instituti (1945–48), Toshkent kechki pedagogika instituta (1948– 52), Toshkent Davlat Universiteti (1952-85)da rus tili kafedrasi mudiri. Ilmiy ishlari oʻzbek tilshunosligi, leksikogra-fiyasi, rus va oʻzbek tillarining qiyosiy oʻrganish masalalariga bagʻishlangan. A. darsliklar, ruscha-oʻzbekcha va boshqa lugʻatlar tuzgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1910-yilda tugʻilganlar
21-sentabrda tugʻilganlar
Tilshunoslar
Turgʻun Azizov

Turgʻun Tursunovich Azizov (; 30-noyabr 1934, Toshkent – 22-yanvar 2024-yil, Toshkent) – aktyor va rejissyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1974). Toshkent davlat sanʼat institutini tugatgach (1956), Hamza teatrida aktyor.

Biografiyasi 
Aso-siy rollari: Ferdinand („Makr va 213muhabbat“), Ilyos („Sarvqomat dilba-rim“), Eydzi („Oʻgʻirlangan umr“), Mar-kTuysk („Oqpadar“), Niyoz („Nomaʼlum kishi“), Yoʻlchi („Qutlugʻ qon“), Gʻofir („Boy ila xizmatchi“), Edmund („Qirol Lir“), Ulugʻbek („Mirzo Ulugʻbek“), Amir Nasrullo („Nodirabegim“), Otello („Otello“) va boshqa Aktyorga katta shuhrat keltirgan roli „Oʻlimdan kuch-li“ spektaklidagi Monserradir. Kinoda Amir Olimxon („Gang uzra tong“), Ba-kir („Maftuningman“), Amir Nasrullo (Nodirabegim"), Ota Maqsumov („Uzoq-yaqin yillar“), Mirzakarimboy („Pa-rol – Regina mehmonxonasi“), Dadaboy („Qoʻqon voqeasi“, telefilm) kabi ob-razlar yaratdi. Liriko-dramatik va ro-mantik plandagi rollarni zoʻr ehtiros va joʻshqinlik bilan ijro etadi, qahramonlar harakterini ochishda til boyligidan ustalik bilan foydalanadi, oz harakatda koʻp maʼno anglatishga, qahramonining his-tuygʻulari, ichki kechinmalarini ta-biiy ifodalashga intiladi. Rejissyor sifatida „Mirzo Ulugʻbek“, „Alisher Navoiy“, „Mehrobdan chayon“, „Chimildiq“, „Mashrab“ (hammasi M. Abdullayeva bilan hamkorlikda) kabi spek-takllarni sahnalashtirdi.

Yutuqlar 

 Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist: (1967)
 O‘zbekiston SSR xalq artisti: (1974)
 Hamza nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti: (1977)
 Mehnat shuhrati ordeni: (2001)
 Oʻzbekiston Respublikasining davlat mukofotlari: (2023)

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1934-yilda tugʻilganlar
30-noyabrda tugʻilganlar
Toshkentda tugʻilganlar
Sovet aktyorlari
Oʻzbekistonlik aktyorlar
Oʻzbekiston rejissyorlari
Fidokorona xizmatlari uchun ordeni sohiblari
Mehnat shuhrati ordeni sohiblari
O‘zbekiston SSR xalq artistlari
Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artistlar
Hamza nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureatlari
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Yunus Azizov

Yunus Azizov (1860-1924) – me’mor va ganchkor usta. Me’mor Boqiyevning shogirdi. Dastlab masjid, Madrasa, hammomlarni qurishda qatnashgan. Soʻngra Kattaqoʻrgʻondagi Abdurahimboy madrasasi (1903), Jizzaxdagi Madrasa, Samarqanddagi Xoʻja Yusuf masjidi va boshqa binolarni qurishga rahbarlik qilgan. Ganchkorlik sirlarini mukammal egal-lagan, 1921–24 yillarda Tillakori madrasa va Minorai kalonni ta’mirlashda qatnashgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Kishilar:Madrasalar
1860-yilda tugʻilganlar
1924-yilda vafot etganlar
Mukarrama Azizova

Mukarrama Azizova (1913.23.5 – Namangan – 1964.23.5) – Oʻzbekiston xalq artisti (1955). Moskvada oʻzbek drama studiyasida oʻqigan (1927–28). 1928-31 va 1960-62 yillarda Andijon teatrida, 1931-yildan Namangan teatrida aktrisa va rejissyor Dramatik va musiqali spektakllarda, asosan, liriko-dramatik rollarni ijro etgan. Eng yaxshi rollari: Shirin (Xurshid, „Farhod va Shirin“), Jamila (Hamza, „Boy ila xizmatchi“), Nurxon (Komil Yashin, T. Jalilov, „Nurxon“), Gulsara (Komil Yashin, „Gulsara“), Hafiza (Abdulla Qahhor, „Shohi soʻzana“), Sanobar (B. Rahmonov, „Yurak sirlari“) va boshqa rejissyor sifatida „Farhod va Shirin“ (Xurshid, 1934, 1936), „Arshin mol olon“ (U. Hojibekov, 1939) kabi asarlarni sahnalashtirgan. A. oʻzbek, tojik, uygʻur xalq qoʻshiqlarini mohirona ijro etgan.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
Sanʼat Azizova

Azizova San’at Sobirovna (1934.18.6, Toshkent) – farmakolog, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1992), tibbiyot fanlari doktori (1968), professor (1974), Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Oʻsimliklar kimyosi instituti farmakologiya laboratoriyada ilmiy xodim (1958 – 72). Toshkent pediatriya tibbiyot instituti farmako-logiya kafedrasi mudiri (1972-yildan). Asosiy ilmiy ishlari yurak glikozidlarining yurak kasalliklariga, xususan infarqtga ta’sirini eksperimental oʻrganishga oid. A. tibbiyot instituti tala-balari uchun "Farmakologiya" darsligi muallifi.

Manbalar 

Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan va texnika arboblari
1934-yilda tugʻilganlar
18-iyunda tugʻilganlar
Shirin Azizova

Shirin Mirxonovna Azizova (10-yanvar 1940, Gʻijduvon) — Oʻzbekiston xalq artisti (1988). Toshkent davlat sanʼat institutini tugatgan (1961). 1961-1964-yillar Namangan teatrida, 1968-1987-yillar Toshkentdagi Abror Hidoyatov nomidagi drama teatrida, 1987-yildan Hamza teatrida aktrisa. Azizova ijodiga lirik, dramatik rollar yaqin boʻlib, obrazlari hayotiyligi, sahna nutqining mukammalligi bilan ajralib turadi.

Xolishon, Sora, Maysara („Xolisxon“, „Ishq qurbonlari“, „Maysaraning ishi“), Rohila („Birinchi muhabbat“), Muhabbat („Oʻn sakkiz yoshligim“), Nozi („Bahs“), Oʻzbekoyim („Oʻtgan kunlar“), Tamara („Jar“), qaynona („Chimildiq“) va boshqa „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasi, Madina (,,Har bir uyda bayram, M. Boyjiyev), Zilola,,(Dildor M Karimov),Ayol,, Najot, F.Musadjonov, Malika,, Ayollar hangomasi, H.Muhammad, Jannatan,, Xudoning besh xotini'' kabi rollarni mahorat bilan ijro etgan.

1961-yilgacha Toshkent davlat teatr va rassomlik institutining aktyorlik fakultetida tahsil oldi. 1961-1964-yillarda Alisher Navoiy nomidagi Namangan viloyat musiqali drama teatri sahnasida chiqish qilgan.
Shirin Azizova 1981-yildan beri filmlarda rol oʻynaydi.
Qabrdan qaytgan umr (2010-yil), Mergan militsiya (2007-yil), Sen meni sevasanmi (2006-yil), Kelgindi kuyov (2005-yil), Temir erkak (1991-yil), Tangalik bolalar (1990-yil) kabi filmlarda rollar ijro etgan.
Shirin Azizovaning turmush oʻrtogʻi taniqli aktyor Toʻgʻon Rejametov (1938-1982-yil)
Oʻgʻli - aktyor Zuxriddin Rejametov 1962-yil,
qizi - aktrisa Fotima Rejametova 1970-yil

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Oʻzbekiston xalq artistlari
10-yanvarda tugʻilganlar
1940-yilda tugʻilganlar
Toshkent sanʼat instituti bitiruvchilari
Azizullo

Azizullo (15-asr) – samarqandlik xattot. Mirzo Ulugʻbekning A. tomonidan nasx xati bilan koʻchirilgan (taxminan 1439) 214"Ziji Koʻragoniy"si Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fon-dida saqlanadi (inv. № 2214). Qoʻlyozma sahifalarida Ulugʻbekning tuzatishlari ham bor.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Akmal Azizxoʻjayev

Akmal Abduazimovich Azizxoʻjayev (1936-yil 8-noyabr, Toshkent – 2008) – futbolchi, sport ustasi (1966), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sport ustozi (1992). 1954-yildan „Spartak“ futbol jamoasida oʻynagan. „Paxtakor“ jamoasi sardori va himoyachisi (1960-65 yillar). Buxoroning „Fakel“ (1966) hamda Nukusning „Amudaryo“ (1983) jamoalarida bosh murabbiy. 1996-yildan respublika oliy futbol maktabining direktori. Uning murabbiyligidagi Oʻzbekiston oʻsmirlar futbol terma jamoasi Osiyo chempionati musobaqalarida ishtirok etib (1994) Oʻrta Osiyo respublikalari orasida gʻolib chiqqan va final uchrashuvlarda qatnashgan.

Faoliyati 
Akmal futbolchilik faoliyati dastlab Buxorodagi mahalliy jamoada boshlagan. Keyinchalik Toshkent viloyatining „Sverdlovets“, Toshkentning „Spartak“ klublarida oʻynagan. 1956-yilda Toshkentning „Paxtakor“ klubi tarkibiga oʻtdi va 9 yil davomida poytaxt jamoasi tarkibida oʻynagan. Faoliyatini soʻnggida „Buxoro“ klubida toʻp surgan. Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng murabbiylik faoliyatini boshladi va bir qator jamoalar jumladan Aral samali jamoasiga bosh murabbiylik qilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Manbalar

Havolalar 
Akmal Azizxoʻjayev Footballfacts saytidagi futbolchi profili

Akmal Azizkhodzhaev Transfermarkt saytidagi futbolchi profili

8-noyabrda tugʻilganlar
1936-yilda tugʻilganlar
2008-yilda vafot etganlar
Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari
SSSR erkak futbolchilari
Paxtakor jamoasi futbolchilari
Sverdlovets klubi futbolchilari
Spartak Toshkent futbolchilari
Buxoro klubi futbolchilari
Erkak futbol himoyachilari
Azil madaniyati

Azil madaniyati – Fransiya va Pireneya yarim orolning shimoliy qismida mezolit davrining boshida yashagan kabilalar ma-daniyati. Fransiyaning janubiy dagi (Arej departamenti) Mas-d’ Azil gori nomi bilan atalgan. 1887-yil fransuz olimi E. Pet olib borgan qazishlar natijasida mazkur gʻordan yuqori paleolit davrining oxiridan to Rim davrigacha boʻlgan koʻpgina madaniy yodgorliklar topilgan. Ular orasida chaqmoqtoshdan yasalgan do-irasimon qirgʻich va boshqa tosh qurollar bor. Ishlanishi jihatidan yuqori paleolit qurollaridan farq qiladigan bugʻu suya-gidan yasalgan mingdan ortiq sanchqi (gar-pun) topilgan. Bulardan mezolit davriga tegishlilari Azil madaniyatiga oid. Bu madaniyat qabilalari jamoa boʻlib yashagan, ovchilik va baliq ovlash bilan shugʻullangan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Arxeologiya
Azimboy miskar

Azimboy miskar (19-asr oʻrtalari) – qoʻqonlik hunarmand. Us t a Mulla, "Katta miskar" nomlari bilan Fargʻona vodiysida shuhrat qozongan. A. yasagan chilim, qumgʻon, dastshoʻ, oftoba va boshqa buyumlar Oʻzbekistondagi muzeylarga qoʻyilgan.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Sabohat Azimjonova

Sabohat Azimjonova (1922-yil dekabr, Toshkent - 2001-yil, 26.4.) — sharqshunos olima, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademigi (2000), tarix fanlari doktori (1969). 

Toshkent pedagogika institutini tamomlagan (1942). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida katta ilmiy xodim (1949), institut direktori (1950– 77), boʻlim boshligʻi (1977—1995), yetakchi ilmiy xodim (1995-yildan). Asosiy ilmiy ishlari Boburning Qobul va Hindistondagi faoliyati, Oʻrta Osiyo xalqlarining oʻrta asrlarda qoʻshni xorijiy mamlakatlar bilan oʻzaro siyosiy va iqtisodiy munosa-batlariga bagʻishlangan. 

Asarlari Eron, Afgʻoniston, Hindiston, Fransiyada chop etilgan. Boburning qizi Gulbadan begimning „Humoyunnoma“sini fors tilidan oʻzbek tiliga tarjima qilib, Toshkentda (1959, 1977) va fransuz tilida Parijda, (1996) nashr ettirgan. A. bir qator xalqaro ilmiy kongresslarda ilmiy ma’ruzalar qilgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti (1989), Javoharla’l Neru xalqaro mukofoti (1993) laureati.

Asarlari
K istorii Fergani vtoroy polovini XV veka, T., 1957; 
 Boburning Hindiston devoni, T., 1966; 
 Gosudarstvo Babura v Kabule i v Indii, M., 1977.

Adabiyotlar 
 OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

1922-yilda tugʻilganlar
2001-yilda vafot etganlar
Oʻzbek tarixchilari
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari
Toshkent davlat pedagogika universiteti bitiruvchilari
Abduvahob Azimov

Abduvahob Azimov (1897.7.9 – Andijon – 1964.1.2) – aktyor va rejissyor, Oʻzbekiston xalq artisti (1939). Hamza bilan birga Andijon teatrini tashkil qilishda qatnashgan. Truppaning tashkiliy davrida Hamzaning "Boy ila xizmatchi", "Fargʻona fojiasi" spektakllarida rejissyorlik va aktyorlik qilgan. Andijon teatrida aktyor, rejissyor (1919–34, 1939, 1946–58), Hamza teatrida aktyor (1934–35), Olmaota uygʻur musiqali drama teatrida (1936–38), Andijon musiqali drama teatrida (1942–46) badiiy rahbar. Azimov yaratgan Solihboy (Hamza, "Boy ila xizmatchi"), tabib (F. Zafariy, "Halima"), Majididdin (Uygʻun, I. Sulton, "Alisher Navoiy") va boshqa obrazlari alohida ajralib turadi. A. hajviy harakterli rollarni zoʻr mahorat bilan oʻynagan. Mubolagʻa, mimika va sahna nutqi vositalaridan ustalik bilan foydalangan. rejissyor sifatida "Tohir va Zuhra" (Sobir Abdulla, 1941), "Nurxon" (Komil Yashin, 1942) kabi asarlarni sahnalashtirgan. A.ning Namangan va Oʻsh teatrlarini, Andijon uygʻur teatrini tashkil etishda ham hissasi bor. U Toshkentdagi Muqimiy nomli musiqali drama va komediya teatrining tashkilotchilaridan biri boʻlgan.

Manbalar 

 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1897-yilda tugʻilganlar
7-sentabrda tugʻilganlar
1964-yilda vafot etganlar
1-fevralda vafot etganlar
Ayzek Azimov

Ayzek Azimov (2-yanvar 1920-yil; 6-aprel 1992-yil) — amerikalik fantast yozuvchi, fan targʻibotchisi. Belorussiyaning Petrovichi qishlogʻida tugʻilgan. 1923-yilda ota-onasi bilan Nyu-York shahriga  koʻchib ketgan. Oʻsha yerda Kolumbiya universitetini tugatgan. Mutaxassisligi bioximik. Azimov Ayzeklari uchun falsafa doktori unvonini olgan. Birinchi qissasi 1939-yil e’lon qilingan. Shundan soʻng "Poydevor va Imperiya" (1952), "Men robotman", "Mangulik intihosi" (1955), "Neytrino", "Darba-dar" (1966), "Koinot oqimlari" (1972), "Poydevor qirralari" (1982), "Poy-devor va Yer" (1986) asarlarini e’lon qildi. A. fantastikaga intellektual nasr unsurlarini kiritdi va uni badiiy nasrga yaqinlashtirdi. Bundan tashkari asarlaridan ijtimoiy muammolar ham oʻrin olgan. A. ilmiy fantastika asoschilaridan biri. A.ning bir qancha hikoyalari va "Koinot oqimlari" romani oʻzbek tiliga tarjima qilingan.

Manbalar 

6-aprelda vafot etganlar
1992-yilda vafot etganlar
1920-yilda tugʻilganlar
Akbar Azimov

Akbar Azimov (1885 – Toshkent – 1969) – yogʻoch oʻymakori, naqqosh. Otasi Saidazim Islomovdan hunar oʻrgangan. U oʻymakorlikdagi an’analarni davom ettirib, muqarnas va sharafalarni turli shakldagi taxtachalardan yigʻib, ularga naqsh berishda uziga xos usuli bilan tanilgan. Azimov Oʻzbekistonda oʻtkazilgan koʻrgazmalarda oʻz asarlari bilan qatnashgan. Ishlaridan namunalar Oʻzbekiston davlat san’at muzeyida saqlanmoqda.

Manbalar 

1885-yilda tugʻilganlar
1969-yilda vafot etganlar
Asad Azimov

Asad Vahobovich Azimov (1927.6.10, Andijon – 1995.23.11, Toshkent) – opera xonandasi (lirik tenor). Oʻzbekiston xalq artisti (1978). Abduvahob Azimovning oʻgʻli. Moskva konservatoriyasini tugatgan (1953). Muqimiy teatri (1941–43), Uygʻur musiqali drama teatri (1943–46), Andijon teatri (1946–47)da artist. Navoiy teatri solisti (1953-85). 1966–70 yillar Toshkent konservatoriyasi, 1960–66 va yana 1970-yildan Toshkent san’at instituti vokal kafedrasida oʻqituvchi, kafedra mudiri (1975–86). Oʻzbek, rus va Gʻarbiy Yevropa kompozitorlarining operalarida 50 ga yaqin asosiy partiyalarni (ba’zilarini Oʻzbekistonda ilk marotaba) ijro etgan: Tohir (T. Jalilov, B. Brovsin, "Tohir va Zuhra"), Furqat (M. Ashrafiy, "Shoir qalbi"), Yoʻlchi (R. Hamroyev, "Zulmatdan ziyo"), Nodir (J. Vize, "Marvarid qidiruvchilar") va boshqa Ovozi noziq, lirik talqin ustasi. Konsert repertuarida oʻzbek, tojik, rus va boshqa xalqlar qoʻshiqlari bor.

Manbalar 

Oʻzbekiston xalq artistlari
1927-yilda tugʻilganlar
6-oktyabrda tugʻilganlar
995-yilda vafot etganlar
23-noyabrda vafot etganlar