MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Port Elizabeth

Port Elizabeth, Janubiy Afrika Respublikasining jansharqiy qismidagi shahar. Aholisi 303 ming kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari, shahar atrofi bilan 855 ming kishi). Tinch okeanning Algoa buxtasi sohilidagi port. Yirik temir yoʻl tuguni. Mashinasozlik, xususan, avtomobil yigʻish, elektrotexnika, kemasozlik rivojlangan. Kimyo, toʻqimachilik, koʻn-poyabzal, oziq-ovqat sanoati korxonalari, universitet bor. Shahar 1920-yilda qalʼa oʻrnida bunyod etilgan. 2021-yil fevral oyidan boshlab Gqeberha nomi, Xolsa shahridagi Valmer shaharchasi nomidan, Janubiy Afrika hukumati tomonidan Port-Elizabet shahrini belgilash uchun rasmiylashtirildi.

Adabiyotlar

Manbalar
Porfir

Porfir (yun. porphyreos — olov rang) — porfirli strukturam ega effuziv paleotip nordon togʻ jinslarining umumiy nomi. Asosiy massasi koʻpincha kvars, dala shpati, shox aldamchisi yoki togʻ shishasidan iborat boʻladi. P.ning 2 turi maʼlum: ortoklazli P. (ortofir) — traxitning paleotip analogi va kvarsli P. — liparitning analogi. P. Rossiyada (Sibir, Ural), Kavkazda, Oʻzbekistonda esa Hisor, Chat-kol, Nurota va boshqa togʻlarda, qad. vulkan togʻ jinslari qatlamlari orasida uch-raydi. P.ning tarkibi va paydo boʻlish sharoitini oʻrganish u bilan bogʻliq foy-dali qazilma konlarini topishga im-kon beradi.

Manbalar 

 

Petrologiya
Porfirit

Porfirit — tarkibida kvars boʻlmagan effuziv paleotip togʻ jinsi; andezitta oʻxshash. P.da 60—65% SiO2 boʻladi. Shishadan iborat asosiy massa orasida plagioklaz, andezin, baʼzan piroksenning yirik kristallari uchraydi. Tarkibiga qarab bazaltli, plagioklazli, piroksenli va boshqa turlarga boʻlinadi. Burmali va platformali oblastlardagi turli geologik yoshdagi yotqiziqlar orasida keng tarkalgan.

Manbalar 

    

Petrologiya
Porfirli struktura

Porfirli struktura — togʻ jinslarining tuzilishi, bunda yirik, toʻgʻri qirrali kristallar (xol-xol jinslar) asosiy massa deb nomlanuvchi mayda donali jinslarning umumiy massasigachoʻkkan boʻladi. Porfirli strukturali togʻ jinslari effuziv va intruziv boʻlishi mumkin. Porfirli strukturali effuziv togʻ jinslarida asosiy massa tarkibidagi xol-xol zarralar bir meʼyorda boʻlmay-di va mikrolitlardan, yoxud shishadan iborat boʻladi. Porfirli strukturali intruziv togʻ jinslarida asosiy massa mayda kris-talli, granitsimon; shu sababli bunday jinslar granit-porfirl ar deb ham ataladi.

Manbalar
Porshenli mashina

Porshenli mashina -ish jismi (gaz, bug yoki suyuklik) energiyasini boshqa turdagi energiyaga aylantirish uchun moʻljallangan qurilma. Porshenli mashinada bu vazifa dvigatelning silin-dri ichida ilgarilamaqaytma harakatlanuvchi porshen yordamida amalga oshiriladi. Porshen xdrakatlanganda ish jismi egallagan hajm boshqa koʻrsatkichlar (bosim, temperatura va boshqalar) bilan birga oʻzgaradi, natijada ish jismining energiyasi kamayadi (dvigatel) yoki ortadi (kompressor, nasos). Koʻpchilik ichki yonuv dvigatellari, bugʻ mashinalari, kompressorlar va nasoslar Porshenli mashinalar hisoblanadi.

Manbalar
Porshen

Porshen — dvigatellar, kompressorlar, nasoslar va boshqa silindra ichida ilgarilamaqaytma harakatlanadigan silindrik detal. Energiyani bir turdan boshqa turga aylantirishda ishla-tiladi. Ish jismi (bugʻ, gaz, suyukdik) taʼsirida harakatlanadi (porshenli dvigatellar) yoki dvigateldan harakatlanib, ish jismini soʻradi (nasoslar) va siqadi (kompressorlar). Porshen bir necha qismdan iborat boʻladi. Masalan, inki yonuv dvigatelidati Porshen gaz bosimini kabul qiluvchi tubdan, silindr bilan Porshen orasidagi tirqishni zichlovchi porshen halqalari oʻrnatiladigan ariqchali kallakdan, Porshen bilan shatun bevosita bi-rikishi uchun Porshen barmogʻi oʻrnatiladigan bobishkadan, yoʻnaltiruvchi qism — yubkadan iborat. Porshen ustidagi ish boʻshligʻining zichligini oshiruvchi elastik, qirqma halqalar Porshen oʻyiklarida erkin siljiydi; porshen bilan silindr orasida zichlikni hosil qilish uchun moʻljallangan kompres-sion halqalar, silindr yuzasidan ortiqcha moyni sindirish va uni yonish kamerasiga tushirmaslik uchun moʻljallangan moy sidirish halqalari bor. Halqalar choʻyan yoki poʻlat (baʼzida bronza) dan tayyorlanadi. Dizellarna Porshen siqish kamerasining bir qismini hosil qiluvchi sferik chuqurchali qilinadi. Bugʻ dvigatellarida ishlatiladigan, shtokka oʻrnatiladigan Porshen yoʻnaltiruvchi qismsiz qilib tayyorlanadi. Yonilgʻi nasosilaph Porshen plunjer deyiladi, rotor-porshenli ichki yonuv dvigatelida Porshen vazifasini rotor ba-jaradi. Porshen, asosan, alyuminiy qotishmalari va choʻyandan yasaladi.

Manbalar
Posangi

Posangi (fors.) — 1) tarozi pallalarini tenglashtirish yoki narsa tortilayotganda idish ogʻirligini chiqarib tashlash uchun tarozining bir palla-siga qoʻyiladigan qoʻshimcha tosh yoki yukcha; 2)texnikada — mashina va mexanizmlarning aylanuvchi qismlarini muvozanatga keltirish uchun birik-tiriladigan qoʻshimcha yukcha (metall parchasi). Mas, avtomobil gʻildiragining ravon ailanishini taʼminlash uchun unga metall parchasi biriktiriladi (qarang Muvozanatlash); 3) soat mexanizmining asosiy rostlagichi (balansir).

Manbalar
Poseydon

Poseydon () – yunon mifologiyasida olimpiyalik xudolardan biri, Kronos va Reyaning oʻgʻli. Dunyoga hukmronlik qilishni akalari Zevs va Aid bilan boʻlishib olgan. Unga dengiz nasib qilgan. Qoʻlida uch tishli ayri bilan tasvirlangan, u ana shu ayri yordamida dengiz dovullarini hosil qilgan. Qadimgi Rim mifologiyasidagi Neptunga toʻgʻri keladi.

Adabiyotlar 
 Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil.

Mifologik qahramonlar
Posidoniy

Posidoniy (Poseidonios) (miloddan avvalgi taxminan 135, Apameya, Suriya — miloddan avvalgi 51, Rodos oroli) — yunon stoik-faylasufi, Rodos orolidagi maktab boshligʻi. Sitseronnnng ustozi. Stoitsizmni platonizm bilan birga qoʻshgan. Bilimning hamma sohasini qamrab olgan asarlari antik naturfalsafani yakunlab bergan va shu tariqa antik falsa-faga har tomonlama taʼsir koʻrsatgan.

Manbalar
Postimpressionizm

Postimpressionizm (lot. post — keyin va impressionizm) — 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida fransuz rassomlik sanʼatidagi asosiy yoʻnalishlar (neoimpressionizm, kubizm, fovizm, nabi va boshqalar)ning shartli umumlashma nomi. Oʻz ijodini impressionizm us-lubida boshlagan rassomlar uning in-qirozidan soʻng asta-sekin undan uzoqlashaboshladi. P. namoyandalari davrga hamohang badiiy tasvir vositalari ustida izlandi; impressionizmning oniy taassurotlari oʻrniga chuqur his-tuygʻuga boy joʻshqin shakllarni yara-tishga intilish kuchaydi (P. Sezann, Van Gog, P. Gogen, A. de Tuluzlotrek va boshqalar). Bu izlanish va amaliy faoliyatlar 20-asr tasviriy sanʼatining gʻoyaviy plastik rivojlanishi tamo-yillarini belgilab bergan muhim tarixiy bosqich vazifasini oʻtadi.

Manbalar
Postindustrial jamiyat

Postindustrial jamiyat -rivojlangan mamlakatlarda 20-asrning 2yarmidan ijtimoiy taraq-qiyotda vujudga kela boshlagan yangi bosqich. Termin oʻtgan asrning 70-yillaridan ishlatila boshlandi; boshqa nazariyalarda — texnotron jamiyat (Z.Bjezinskiy), axborot jamiyati, postkapitalistik jamiyat deb ataladi. Postindustrial jamiyatda xizmat sohalarining ahamiyati ortadi, fan va taʼlim (untlar) asosiy oʻrinni egallaydi; ijtimoiy tizimda yetakchilik mavqei olimlar va kasb mutaxasisslariga oʻtadi; nazariy bilim yangiliklar ki-ritish va siyosatni shakllantirish manbai boʻlib xizmat qiladi; axborot olish, tarqatish va undan foydalanish jamiyat faoliyatida muhim ahamiyat kasb etadi.

Manbalar
Postoynskayama

Postoynskayama, Adelsberg gʻori — Sloveniyadagi karst gʻori, Dinara togʻligida, Postoyna shahri yaqinida joylashgan. Shim.-gʻarbdan jan.-sharqqa yoʻnalgan Postoynska antikli-nalining rifli va qatqatli ohaqtoshlaridan tuzilgan. Gʻorning kirish joyi 554 m balandlikda, uz. 16,4 km. Zal va galereyalari murakkab tuzilishga ega, manzarali stalaktit va stalagmit koʻp. Gʻor tepasida diametri 200 m li karst voronkalari joylashgan. Gʻordan Pivka daryosi oqib oʻtadi. Postoynskayama kurikxona deb eʼlon qilingan. Turistlar uchun ji-hozlangan (elektrlashtirilgan temir yoʻl va oʻziga xos yoritish uskunalari qurilgan).

Manbalar 

 

Gʻorlar
Mixail Postolov

Mixail Petrovich Postolov (1913.8.11, Kiyev — 1990.8.4, Toshkent) — xirurg, Uzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1968), tibbiyot fanlari doktori (1954), professor (1960). Kiyev tibbiyot intini tugatgan (1938). Urush qatnashchisi (1941—45). 1958-yildan Tosh-TI xirurgiya kafedrasida mudir. Il-miy ishlari meʼda, ichak, jigar kabi aʼzolar kasalliklarini, shuningdek, umurtqa pogʻonasining oʻq tegib jaro-hatlanishini xirurgik usulda davolashga oid.

Manbalar 
 Kliniko-rentgenologicheskiye paralleli pri portalnoy gipertenzii, T., 1968; Funksiya pochek pri sirroze s sindromom portalnoy gipertenzii (hamkorlikda), T., 1971.

1913-yilda tugʻilganlar
1990-yilda vafot etganlar
Postulat

Postulat (lot. postulatum - talab) — biror ilmiy nazariyada isbotsiz qabul qilinadigan, lekin biron asosi boʻlgan prinsip yoki qoida. P., odatda, biror mulohazaga koʻra asoslanadi, ana shu asoslash uning kabul qilinishiga sabab boʻladi. P. tushunchasi aksioma tushunchasining sinonimi sifatida ham qoʻllaniladi.

P. tushunchasi qanday hollarda qoʻllanilishiga qarab turlicha maʼnoni bildiradi. Mas, birinchi marta geomet-riyaning izchil aksiomatik bayonini yaratgan Yevklid aksiomalar deb isbotsiz qabul qilingan sof mantiqiy (no-geometrik) qoidalarni (mas, kiyem bu-tundan kichik), P. deb esa baʼzi geometrik yasashlarning mumkinligini tasdiqlovchi daʼvolarni tushungan. Gilbert aksiomatikasida esa Yevklidning mashhur V (parallel chiziqlar haqidagi) postulati "parallellik ak-siomasi" deb nomlangan.

Manbalar
Grigoriy Potanin

Grigoriy Nikolayevich Potanin [1835.22.9(4.10), Pavlodar yaqinidagi Yamishevo posyolkasi — 1920.30.6, Tomsk] — rus sayyohi, etnografi, folklorshunosi; Sibir va Markaziy Osiyo tadqiqotchisi. 1863—64 yillarda Rossiya Geografiya jamiyati tomonidan rus astronomi K.V.Struve rahbar-l i gida Zaysan koʻli va Tarbagʻatay tog tizmasiga uyushtirilgan ekspeditsiyada ishtirok etgan. 1876-77 va 1879-80 yillarda Mongoliyaning shim.-gʻar-biy qismiga va Tuvaga, 1884—86 va 1892—93 yillarda Xitoyning shim.ga, Tibetning sharqiga va Mongoliyaning markaziga va 1899-yilda Katta Xingan togʻlariga ekspeditsiya qilgan. Bu ekspedi-siyalar natijasida oʻsha paytgacha yaxshi oʻrganilmagan Markaziy Osiyo toʻgʻrisida keng geografik va etnografik maʼlumotlar olingan, katta gerbariy va zoologik kolleksiyalar toʻplagan. P.ning, ayniqsa, Sibir va Markaziy Osiyodagi turkiy va mongol xalklarining hamda tangut, xitoy, dunganlarning madaniyati, urf-odati va sanʼati hakdda yiqqan materiallari kimmatli-dir. P. Markaziy Osiyo xalklarining eposi urta asr Yevropasining folklori va adabiyotiga katta taʼsir koʻrsatganligini ilmiy asoslab bergan. Nanshan tizmalaridan biri va Oltoy togʻlaridagi muzlik P. nomiga koʻyilgan.

Adabiyotlar 
 Obruchev V.A. Puteshestviya Potanina, M., 1953.
 Puteshestviya po Mongolii, M., 1948.
Nikolay Potanin

Nikolay Potanin (19-asrning 1yarmi) — kazak xorunjiysi (podporuchik), Ros-siyadan maxsus topshiriq bilan Qoʻqon xonligiga yuborilgan (1829—30). Qo'zoq dashtlaridagi kazak otryadlaridan birining komandiri. Sankt-Peterburgga borgan Qoʻqon xonligi elchilarini kuzatish va bosib oʻtilgan yoʻllarning topografik haritasini tuzish topshirigʻi berilgach (1829-yil 13-may), Semipalatinskdan (yozuvchi S. Markovning fikricha, Omskdan) Qoʻqongacha bu elchilarni kuzatib kelgan. Mirzachoʻl, Chimkent, Toshkent, Xoʻjanddan oʻtib, 8-dekabrda Qoʻkrnga kelgan va 1830-yil 1-aprelda Toshkentdan chi-qib ketgan. P. oʻz sayohatlari natijasida "Qoʻqon xonligiga oid yozishmalar" asarini yozib, unda xonlikdagi maʼmuriy boshqaruv tizimi, saroy unvonlari, harbiy va diniy mansablar, shaharlar hayoti va bozorlar, Qoʻqon xonligining Buxoro amirligi bilan oʻzaro munosabatlari haqida qiziqarli maʼlumotlar keltirgan. Uning yozishicha, bu paytda Qoʻqonda 15000 erkak kishi, jumladan 4000 askar va 100 ta masjid, Toshkentda 10000 erkak kishi, jumladan, 3000 askar (600 tasi qoʻqonlik) boʻlgan. Bu asar Rossiyada 3-marta (1831, 1856, 1916) nashr qilingan. Asardan parchalar Toshkentda ham bosilgan (1990). Mashhur rus geografi G.N.Potanin uning oʻgʻlidir.
Undan avvali kelgan Filip Nazarov bilan orasida bir qancha muddat oʻtgan boʻlsa ham, eʼtiborli tomoni Qoʻqon shahrini 13 yillik topografik oʻzgarishlarni koʻrish mumkin.

Adabiyot 
 Istoriya Uzbekistana v istochnikax. Oʻzbekiston v soobsheniyax puteshestvennikov i uchenix (20—80 godi XIX v.), (Sostavitel B.V.Lunin), T., 1990.

Manbalar
Potanin muzligi

Potanin muzligi - Oltoy togʻlaridagi eng yirik vodiy muzligi. Mongoliya hududida. Tabin-Bogda Oʻla tog tugunining sharqiy yon bagʻrida. Uzunligi 19 km, kengligi 2,5 km gacha. Pastki chegarasi 2900 m balandlikda. Maydoni qariyb 50 km². Muzlikdan erigan suvlar Kobdo daryosi havzasiga oqadi. Potanin muzligini 1905-yilda rus geografi V.V.Sapojnikov (1861 — 1924) tadqiq etgan va G. N. Potanin nomiga qoʻygan.

Manbalar 

 

Markaziy Osiyo
Muzliklar
Oltoy togʻlari
Potensial

Potensial (lot. potentia — salohiyat) — biror vazifani hal etish va koʻzlangan maqsadga erishishda foydalaniladigan manba, imkoniyat, mablagʻ, zaxiralar; ayrim shaxs, jamiyat, davlatning muayyan sohadagi salohiyatlari (mas, iqtisodiy P.).

Manbalar
Potensial (maʼnolari)

Potensial:

 Potensial (lot.
 Potensial (fizika) (fizikada) - fizik kuch maydoni (tortishish maydoni, elektr maydoni va sh.
Potensial (fizika)

Potensial (fizikada) - fizik kuch maydoni (tortishish maydoni, elektr maydoni va shahrik.)ni va umuman, vektorlar orqali ifodalanadigan fizik kattaliklar maydonlarini harak-terlaydigan miqdor. Jismning massa birligi (yoki zaryad birligi)ni kuch maydonining biror nuqtasidan boshqa nuqtasiga koʻchirganda maydonning bajargan ishiga teng.

Adabiyot 
 Gyunter N. M., Teoriya potensiala i yeyo primeneniye k osnovnim zadacham matematicheskoy fiziki, M., 1953; 
 Landau L. D., Lifshits Ye. M., Teoreticheskaya fizika, t. 2, Teoriya polya, M., 1973.

Manbalar
Potensial toʻsiq

Potensial toʻsiq (fizikada) — fazoning chegaralangan sohasi; bu sohada zarraning potensial energiyasi uning toʻliq energiyasidan katta boʻladi. Sohaning ikkala tomonida potensial energiya keskin pasayadi. Potensial toʻsiq itarish kuchiga moye keladi.

Manbalar
Potensial energiya

Potensial energiya — mexanik tizim umumiy energiyasining maʼlum ulushi. U shu tizimni tashkil etgan zarralarning oʻzaro joylashishi va tashki kuch maydonidagi (masalan, gravitatsion maydon) vaziyatiga bogʻliq. Potensial energiya tushunchasi konservativ (kinetik va potensial energiyasi oʻzgarmay qoladigan) tizimlar uchun oʻrinlidir, yaʼni bunday tizimga taʼsir qilayotgan kuchlarning ishi tizimning boshlangʻich va oxirgi vaziyatiga bogʻliq.

Mexanik sistemada

Yerning gravitatsiyaviy maydonida

Elektrostatik maydonda

Yana q. 

 Kinetik energiya

Manbalar

Havolalar 
 Potensial energiya nima?
Potensial oʻra

Potensial oʻra (fizikada) -fazoning chegaralangan sohasi; bu sohada zarraning potensial energiyasi sohadan tashqaridagiga nisbatan kichik boʻladi. "P.oʻ." iborasi kuch maydonidagi zarraning potensial energiyasi V ni shu zarraning fazodagi vaziyatiga (bir oʻlchovli harakatda x kordinataga bogʻliq) bogʻliqligini tasvirlaydigan grafik shaklidan kelib chiqqan (rasmga q.). Potensial oʻra tortishish kuchi maydonida hosil boʻladi. Kenglik (tortish kuchi taʼsiri namoyon boʻlgan oraliq) va chuqurlik (eng kichi.k potensial energiyaga moye keladigan oʻraning ustki chegarasidagi va pastki qismidagi zarralarning potensial energiyalari farqi). Potensial oʻraning asosiy tavsiflari hisoblanadi. Potensial oʻra ning muhim xossalaridan biri uning toʻliq energiyasi Ye oʻra chuqurligi Ko dan kichik boʻlgan zarralarning ushlab tura olish qobiliyatidir. Bunday zarralar P.oʻ. ichida bogʻlangan holatda boʻladi.

Atom elektronlarini uning yadrosi tortib turishini ifodalovchi kulon P.oʻ. muhim hodisadir. "P.oʻ." tushunchasi atom va molekulyar fizikada, shuningdek, qattiq jism va atom yadrosi fizika-sida keng qoʻllaniladi.

Manbalar
Potensialoskop

Potensialoskop (potensial va yun. skopeo — koʻraman, kuzataman) — elektr signallar tarzidagi axborotni yozib olish, saqlash va lyuminessent ekranda namoyish qilish uchun moʻljallangan elektron-nurli asbob. Yozib olingan axborot (matn, rasm, chizma va boshqalar) elektr signallari tarzida P.ning kirish elektrodiga beriladi. Elektr signali yozib oluvchi elektron nurni modulyasiyalaydi (oʻzgartiradi). Shu elektron nur nishonda siljib, uning dielektrik sirtidagi ikkilamchi elektronlarni urib chikaradi va unda oʻzgaruvchan potensial hosil q.iladi. Nishonda hosil boʻlgan potensial relf elektronlar dastasini modulyasiyalaydi. Ana shu elektronlar dastasi ekranda tasvir hosil qiladi. Shuning uchun P. koʻrinadigan tasvirli asbob deb ataladi. P. ossillograflar, radiolokatsion indikatorlar, EHM ning informatsiyani chiqarish qurilmalarida bir galli va kam takrorlanadigan signallarni kuzatish uchun ham qoʻllanadi.

Manbalar
Potensiometr

Potensiometr (potensial va ... metr) — 1) magnit P. — magnit may-don kuchlanganligi, yaʼni 2 nuqta ora-sidagi potensiallar farqi (yoki magnit yurituvchi kuch) ni oʻlchash uchun moʻljallangan asbob. Bikr (qattiq) va egiluvchan (qayishqoq) xillari bor; 2) elektr zanjiridagi e. yu. k. yoki kuchlanishni oʻlchash uchun moʻljallangan elektr asbobi. Oʻzgarmas va oʻzgaruvchan tok bilan ishlaydigan, elektron avtomat xillari bor. P. tarki-biga qarshilik, galvanometr va normal element (galvani elementi) kiradi; 3) elektr zanjirining kirish qismiga kuchlanishning maʼlum qismini (qarshilikni) tekis rostlab beradigan asbob. Kuchlanish taqsimlagichi deb ham ataladi. Radiotexnika, elektrotexnika, oʻlchash texnikasi, avtomatik tizimlar va boshqalarda ishlatiladi; 4) avtomatik elektr oʻlchash kompensatori.

Manbalar
Poti

Poti () — Gruziyadagi shahar. Qora dengiz boʻyidagi port. Rioni daryosi soxilida. Temir yoʻl stansiyasi. Axrlisi 41 465 kishi (2014). Gidrome-xanizmlar, "Elektroapparat", elektromashina kuchaytirgichlari, kemasozlik, kema taʼmirlash zavodlari, un, baliq kombinatlari bor. Baliq ovlanadi. Gruziya politexnika institutining kechki boʻlimi, drama teatri, oʻlkashunoslik muzeyi faoliyat koʻrsatadi. Potiga 1578-yilda istehkom sifatida asos solingan.

Manbalar
Potok liniya

Potok liniya — korxonalarda de-tallar tayyorlash yoki buyumlarni yi-gʻishda bajariladigan texnologik ja-rayonlar ketma-ketligiga moslab (potok usulida) joylashtirilgan va birbiriga bogʻlangan ishlov beruvchi mashinalar (yoki ish oʻrinlari) maj-mui. Har bir mashina yoki ish oʻrni maʼlum ishga moslanadi, unda umumiy ishning maʼlum qismi bajariladi. Har bir ishchi maʼlum ishga ixtisoslashadi. Operatsiyalar oson-qiyinlik va vaqt jihatdan har bir ish oʻrniga taqsimlanadi. Potok liniya uzluksiz yoki toʻxtab-toʻxtab ishlaydigan (uzlukli) boʻlishi mumkin. Ishlov beriladigan detal yoki yigʻiladigan buyum bir ish oʻrnidan ikkinchisiga maxsus transport vositalari (mas, konveyer) da oʻtkaziladi. Potok liniya individual — bitta detalga ishlov beriladigan; qoʻshaloq — bir vaqtda ikki detalga ishlov beriladigan; guruxli — bir vaqtning oʻzida bir necha detalga ishlov beriladigan xillarga boʻli-nadi. Potok liniya ishlab chiqarish jarayonlarining bir maromda borishini taʼminlaydi, ish unumdorligini oshiradi. Mahsulot yoki uning bir qismini maʼlum texnologik izchillik va bir maromda avtomatik tarzda tayyorlaydigan mashinalar tizimi, asosiy va qoʻshimcha uskunalar majmui avtomat Potok liniya dey-iladi (qarang Avtomat liniya).

Manbalar
Potsdam konferensiyasi

Potsdam konferensiyasi (1945) — q. Berlin konferensiyasi.

Manbalar
Pochaqirqar

Pochaqirqar, chertik, fors pochaqirqari (Hulthemia persica) — raʼnodoshlar oilasiga mansub tikanli buta. Boʻyi 15—25 sm. Barglari oddiy, tes-kari-tuxumsimon, ellipssimon, poyaga navbat bilan joylashgan. Tanasi tikanli. Guli tilla rangsariq, tojbarg tubi qoramtir-qizil dogʻli. Chan-gchilari koʻp, toʻq binafsha rang. Aprel —iyul oylarida gullab, iyun— avgustda meva beradi.

Oʻzbekistonda adir va togʻ yon bagʻirlarida, yoʻl yoqalarida koʻp oʻsadi.

Manbalar 

    
Raʼnodoshlar
Pochta texnikasi

Pochta texnikasi - pochta aloqaspaya asosiy ishlab chiqarish operatsiyalari (pochtani qabul qilish, manzil boʻyicha egalariga yetkazish, ajratish, tashish va boshqalar) ni bajarishda foydalaniladigan qurilma va transport vositalari. Eng sodda Pochta texnikasi 1653 i. fransuz Renuar de Villays taklifi bilan yaratilgan pochta yashigidir. Pochta 19-asr boshlarida otga qoʻshilgan relsli ekipajlarda, 1830-yil Buyuk Britaniyada Liverpul — Manchester oraligʻida temir yoʻl ishga tushishi bilan pochta vagonlarida tashila boshladi. Transport yoʻli, suv, avtomobil va havo transport larining rivojlanishi pochta alokasining keng suratda oʻsishiga olib keldi. Shundan soʻng dunyodagi barcha rivojlangan mamlakatlarga tarqaldi. Pochta muassasalarida pochtakassa apparatlari qoʻllanila boshladi. Ular joʻnatilgan pullarni qabul qilib olish va egalariga toʻlashni, qiymatli xat, joʻnatma, te-lefamma va boshqalarni qabul qilishni huj-jatlashtirish imkonini beradi. Joʻnatma, xatlar, banderol, gaz. va jur.larni ajratishni mexanizatsiyalashda maxsus pochta mashinalaridan foydalaniladi. Yirik pochta uzellarida junatiladigan pochtalarni ajratishda yarim avtomat mashinalardan, ichki ishlab chiqarishda esa konveyerlardan foydalaniladi.

Joʻnatmalarni manzil boʻyicha ajratishda yarim avtomat saralash mashinalari ishlatiladi; mashina taqsimlash konveyeri, toʻplagich va klavishli pultdan iborat. Operator pult orkali mexanik yoki elektron qurilmalariga manzil beradi, yaʼni toʻplagichga yuk tushirish joyini belgilaydi. Hozir deyarli barcha pochta muassasalarida kompyuter xizmatidan foydalaniladi. Joʻnatmalar aviatsiya, temir yoʻl, avtotransport vositalarida tashiladi, telegraf, telefon, internet orqali uzatiladi.

Manbalar
Pochtamt

Pochtamt (nem. Postamt) — aholiga, tashkilot va muassasalarga barcha turdagi pochta, telegraf, telefon, internet aloqalari sohasida xizmat koʻrsa-tuvchi yirik aloqa tashkiloti. P. respublika, viloyat va baʼzi tuman mar-kazlarida tashkil qilinadi. P. shaharning markaziy pochta korxonasi hisoblanadi; shuning uchun ishlab chiqarish funksiyalarini bajarish bilan bir vaqtda oʻziga qarashli aloqa boʻlimlarining ishini tashkil va nazorat qiladi. Oʻzbekistonda barcha viloyatlar markazlarida, Nukus shahri va Toshkent shahrida P.lar faoliyat yuritmoqda (2004).

Manbalar
Pochchaotasoy

Pochchaotasoy, Podshootasoy — Namangan viloyatidagi soy. Chatqol tizmasining yon bagʻirlaridan boshla-nadi. Uzunligi 80 km dan ortiq. Havzasining maydoni 389 km². P. yuqori oqimida chuqur daralardan, Nanay qishlogʻi yonida togʻdan chiqib Qorabali vodiysidan oqadi. Katta yoyilma hosil qiladi. Shu yerdan soy suvi sugʻorish arik/iapnra olinadi. Qor, yomgʻir, yer osti suvlaridan va qisman muzliklardan toʻyinadi. Havzasida umumiy uz. 4 km dan ortiq 6 ta muzlik bor (maydoni 1,9 km²). Iillik oʻrtacha suv sarfi 6,1 m³/sek., oqim moduli 15,7 l/sek, km², Vegetatsiya davrida yillik suvining 80% i oqib oʻtadi.

P. dan Namangan viloyati Yangiqoʻrgʻon tumanining ekin maydonlari suv ichadi. Soy vodiysida Zarkent va Nanay qishloqlari bor.

Manbalar 

Oʻzbekistondagi daryolar
Qirgʻizistondagi daryolar
Posho

Posho, poshsho — Usmonli turk imperiyasila fuqarolar va harbiylarga berilgan faxriy unvon. Dastlab, vazir, beklarbegi va boshqa yuqori mansabdor shaxslar unga sazovor boʻlgan. P. idora etgan viloyat (eyyalet) yoki tuman (sanjoq) posholik deb atalgan. 19-asrdagi islohot (Tanzimat)dan keyin va munta-zam armiya tuzilgach, P. general va vazirlarga ham berilgan. Turkiya Respublika deb eʼlon qilingach (1923), faqat generallargina P. unvoniga ega boʻlgan. Keyinchalik Turkiyaning oʻzida (1934), soʻngra Misrda (1952), Iroqda (1958) bekor qilingan.

Manbalar