MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Saltovomayask madaniyati

Saltovomayask madaniyati - Don daryosi va Azov dengizi boʻyidagi choʻl, oʻrmonchoʻllarida yashagan koʻchmanchi va yarim koʻchmanchi xalqlardan qolgan arxeologik yodgorliklar. S.Saltovomayask madaniyati Mayask sh. harobasi va Saltovo qabristoni nomidan olingan. Xazar xoqonligi (7—8-asrlar) tarkibiga kiruvchi koʻchmanchi qabilalar (bulgʻor va alanlar) oʻtroqlashib, ular orasida mulkchilik munosabatlari shakllanayotgan davrda paydo boʻlib, bijanaklar (pecheneglar) zarbasi (9—10-asr

lar oraligʻida) natijasida inqirozga yuz tutgan davrga toʻgʻri keladi. 19-asrda S.Saltovomayask madaniyatining 10 ga yaqin yodgorligi topilgan. 1900-yilda oʻqituvchi V.A.Babenko Saltovo qabristoni (Harkov viloyatidagi Verxnoye Saltovo qishlogʻi)dan bir necha katakombani qazib oʻrgangan. 1906-yilda Mayask sh. harobasi (Tixaya Sosna daryosining Don daryosiga quyiladigan joyida, Voronej viloyati) oʻrganilgan. Omoch, oʻroq, chalgʻi, koʻza, togʻora, qozon, tuvak va boshqa topilgan. Sopol idishlar qoʻlda va kulolchilik charxida yasalgan. Hozirgacha S.Saltovomayask madaniyatiga oid 200 dan ortiq manzilgoh, qishloq, qoʻrgʻon, shahar va qabristonlar maʼlum. S.Saltovomayask madaniyatida marhumlar uch xilda; gʻujanak holda, chalqancha yotqizib va kuydirib koʻmilgan. S.Saltovomayask madaniyatining eng katta qabristoni Saltovo hisoblanib, 300 dan ortiq katakombali qabr ochilgan. Daxmalar, asosan, tepaliklarda qazilgan gʻorlardan iborat boʻlib, marhumlar koʻpincha erkak va ayol yoki bolalar bilan birga koʻmilgan qabrlar ham uchraydi. Jangchilarning qabrlariga qilich, paykon va boltalar qoʻyilgan. S.Saltovomayask madaniyatiga xos madaniyat qoldiqlari alanlar va bulgʻorlar yashagan rayonlar: Sharqiy Qrim, Oʻrta Volga va Quyi Dunaydan topilgan.

Manbalar 

 

Arxeologiya
Rossiya tarixi
Saluin

Saluin, Saluen (; ; xitoycha Nutszyan) — Xitoy va Myanmadagi daryo, qisman Myanma bilan Tailand oʻrtasida chegara vazifasini oʻtaydi. Uzunligi 3200 km, havzasining maydoni 325 ming km². Tangla tizmasidagi muzliklardan boshlanadi. Yunnan va Shan togʻliklaridagi chuqur daralarda sharshara va ostonalar hosil qilib oqadi. Quyi qismida sohil boʻyi tekisligida oqib, Andaman dengiziga quyiladi. Oʻrtacha suv sarfi 6700 m³/sek., yozda suvi toshadi. Quyi oqimda kema qatnaydi. Quyilish yerida Molamyayn dengiz porti joylashgan.

Manbalar 

Xitoydagi daryolar
Myanmadagi daryolar
Tailanddagi daryolar
Salvador alyende

Salvador alyende - q. Alyende Gossens.

Manbalar
Salvadorliklar

Salvadorliklar — xalq. Salvadorning asosiy aholisi (4,84 mln. kishi). Umumiy soni 5,3 mln. kishi (1990y.lar oʻrtalari). Asosan, metislar. Ispan mwiuaa soʻzlashadilar. Dindorlari — xristian katoliklar.

Manbalar
Salvey

Salvey — kechpishar shaftoli navi. AQSH da chiqarilgan. Oʻzbekiston va Tojikistonda tarqalgan. Daraxti baland usadi, 8 yoshligida bal. 5—6 m ga yetadi, shoxshabbasining kengligi 4,5—5 m, kalin, keng piramidasimon. Bargi mayda, toʻq yashil, bandi qisqa.

Guli mayda. Mevasi yirik, vazni oʻrtacha 120 g, yumaloq, toʻq sariq. Poʻsti qalin tukli, yupqa, etidan qiyin ajraladi. Eti sariq, danagi atrofi qirmizi, shirasi oʻrtacha, nordonshirin, yoqimli. Danagi oʻrtacha, magʻzi tahir. Mevasi sentabr oʻrtalarida pishadi. Tarkibida 8—10% kand, 0,75% kislota bor. Koʻchati oʻtqazilgandan keyin 3yildan muntazam hosil bera boshlaydi. 6—7 yoshida har tupidan 60—70 kg, yaxshi parvarish qilinganda 100 kg hosil beradi. Hosiddorlik davri 12—15 yil. Sovuqqa bardoshi oʻrtacha. Yangiligida isteʼmol qilinadi, qoqi qilinadi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida eng kechpishar navlaridan biri sifatida rayonlashtirilgan.

Manbalar
Salvini Tommazo

Salvini Tommazo (1829.1.1, Milan — 1915.31.12, Florensiya) — italyan aktyori. 19-asr sanʼatining yirik namoyandasi. 1843-yildan G. Moden rahbarligidagi truppada ishlagan, 1848-yil milliy ozodlik kurashida qatnashgani sababli 2 marta qamoqqa olingan. 60y.lardan oʻzi tashkil etgan truppaga rahbarlik qilgan. 1869-yildan doimiy gastrollarda (Yevropa, jan. va shim. Amerika, Rossiya va boshqalar) boʻlgan. U, asosan, Shekspir dramalaridagi qahramonlar (Hamlet, Makbet, Lir va boshqalar) obrazi bilan shuhrat qozongan.

Manbalar
Salviniya

Salviniya (Salvinia) — qirqquloqdoshlar oilasiga mansub suv oʻsimliklari turkumi. Bir yoki koʻp yillik oʻsimlik, ildizi yoʻq, bargi 3 tadan boʻlib, 2 tasi suv betida qalqib, 3si ingichkalashib, boʻlinib suvga botib turadi. Sporokarpiysida mikro va makrosporangiylari boʻladi. 10 tagacha turi, asosan, Amerika va Afrikaning tropik iqlimli yerlarida tarqalgan. Rossiya Yevropa qismining janubidagi chuchuk suvlarda suzuvchi salviniya o'sadi.

Manbalar
Saldo

Saldo (ital. saldo — hisobkitob; qoldik,) — 1) buxgalteriya hisobida muayyan davr uchun pul tushumlari va harajatlar oʻrtasidagi ayirma. Buxgalteriya hisobida qoʻllaniladigan hisobvaraqlarda S. har oyning birinchi sanasidagi holat boʻyicha aniklanadi. Jami summalar farqi debet va kredit, aktiv va passiv boʻyicha hisoblanadi. S. mazmuni hisobvaraq mazmuniga bogʻliq, mas, kassa qisobi S.si — korxona kassasidagi naqd pullar qoldigʻi; savdo balansi S.si — mamlakat eksporti va importi qiymatlari oʻrtasidagi farq; mamlakat toʻlov balansi S.si — chet elga berilgan toʻlovlar bilan chet eldan mablag tushumlari oʻrtasidagi farq. Tushumlarning harajatlardan ortiq boʻlishi ijobiy, aksincha boʻlsa, salbiy S. hisoblanadi; 2) birja operatsiyalarida mijozning brokerlik firmasidan yoki brokerlik firmasining mijozdan qarzi.

Manbalar
Salpingit

Salpingit (yunoncha: salpinx nay) - bachadon (Fallopiy) nayining yalligʻlanishi; odatda, tuxumdonning yalligʻlanishi (ooforit) bilan birga kechadi. Nayga soʻzak, sil infeksiyasi va boshqa mikroblar tushishi natijasida roʻy beradi. Infeksiya koʻpincha bachadondan yoki qon va limfa orqali kiradi. Dastlab bachadon nayining shilliq qavatlari, keyinchalik boshqa qavatlari ham yalligʻlanadi. Bachadon nayi berkilib qolishi yoki chandiklanishi mumkin. S. koʻpincha bachadondan tashqari homiladorlik yoki bepushtlikka sabab boʻladi. Kasallik, odatda, oʻtkir va surunkali kechadi. Yalligʻlanish bachadon ortigʻiga qam oʻtishi mumkin (salpingooforit yoki adneksit). Bemorni mutaxassis vrach davolaydi. Kasallik surunkali kechgan hollarda sovqotishdan saqlanish kerak.

Manbalar
Salpingooforit

Salpingooforit (yun. salpingos — nayma va oophoron — tuxumdon) — q. Adneksit.

Manbalar
Salplar

Salplar (Salpae) - qobiqlilar kenja tipiga mansub sinf. Koloniya boʻlib erkin suzib yuruvchi dengiz hayvonlari. Voyaga yetgan davrida dumi va xordasi boʻlmaydi. Tanasi bochkasimon; uzunligi bir necha mm dan 33 sm gacha; qalin shaffof qobiq bilan qoplangan; qobiq orqali ichagi va qalqonsimon muskullari koʻrinib turadi. Ogʻiz va kloaka teshiklari tanasining qaramaqarshi tomonlarida joylashgan. Halqumida 1 juft jabra yoriklari bor. Halqumi ustida nerv gangliysi va uning ustida yorugʻlik sezadigan koʻzchasi joylashgan. Jinssiz va jinsiy koʻpayishi gallanib turadi. Jinssiz individi kurtaklanib koʻpayadi; uning qorin tomonidagi boʻrtigʻida birinketin jinsiy koloniya — blastozoidlar hosil boʻlib turadi. Blastozoidlar uzun zanjirga oʻxshab (8—400 tadan individ) ajralib chiqadi. Ular tuxumdonida faqat 1 ta tuxum yetiladi; undan murtak rivojlanadi. Lichinkasi boʻlmaydi. 25 turi maʼlum. Koʻpchilik turlari okeanlarda (Shim. Muz okeanidan tashqari) tarkalgan.

Manbalar
Salta

Salta — Argentinaning shim. qismidagi shahar,  Lerma vodiysida joylashgan va And tog'lari bilan oʻralgan. Salta provinsiyasining maʼmuriy markazi. U oʻzining yaxshi saqlanib qolgan mustamlaka me'morchiligi, jonli madaniyati va yaqin atrofdagi And landshaftlariga kirish eshigi sifatida tanilgan. Shaharda koʻplab muzeylar, cherkovlar va maydonlar, jumladan, tarixiy Plaza 9 de Julio va Inka tsivilizatsiyasining muhim osori-atiqalari saqlanadigan Alta Montana muzeyi joylashgan. Aholisi 462 ming kishi (2001). Transport yoʻllari tuguni. Qishloq xoʻjaligi rayonining (shakarqamish, tamaki, sholi) savdo markazi. Oziqovqat, yengil, neftni qayta ishlash korxonalari, universitet bor. Shaharga 1582-yilda asos solingan. Meʼmoriy yodgorliklardan 17— 18-asrlarda qurilgan cherkov, monastir va soborlar saqlangan.

Manbalar
Saltilo

Saltilo — Meksikaning shim,sharqiy qismidagi shahar. Koauila shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 577 ming kishi (2000). Transport yoʻllarining muxim tuguni. Meksika shim. dagi konchilik rayoni markazi. Rangli metallurgiya, ogʻir va qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, kimyo, toʻqimachilik, jun, oziqovqat sanoati korxonalari mavjud. Meksika qoʻltigʻi sohilidan quvurlar orqali neft va gaz keltiriladi. Interamerika universiteti bor. Meʼmoriy yodgorliklardan sobor, cherkov va bogʻlar (18-asr) saqlangan. Shaharga 16-asr oxirlarida asos solingan.

Saltillo (Amerika ispan tili: [sallardaqo'shiqlardaqo'shiqlardaqo'shiqlarnio'zgartiring] (tinglanglar)), Meksikaning shimoli-sharqidagi Koaxuila shtatining poytaxti va eng yirik shahri bo'lib, shu nomdagi munitsipalitetning munitsipal o'rindig'idir. Mexiko, Monterrey va Saltillo barchasi yirik temir yo'l va avtomagistral bilan bog'langan. Sifatida 2015 yilgi aholini ro'yxatga olish, Saltillo aholisi 807,537 kishini tashkil etdi, uning metropoliteni aholisi esa 923,636 kishini tashkil etdi va Saltillo eng yirik shahar va ikkinchi yirik metropolitenga aylandi.￼

Manbalar
Salyut (fazo dasturi)

"SALYUT" — Yerga yaqin orbitada uchirishga moʻljallangan sovet orbital st-yalari nomi; ularni yaratish dasturi. Maksimal massasi 18,9 t, boʻlmalarininghajmi 100 m³. Yerga qaytarib koʻndirish moʻljallanmagan. Kosmonavtlarni Yerga tushurish va ekipajni almashtirish "Soyuz" kosmik kemalarida amalga oshiriladi; yonilgʻi, jihozlar va boshqa yuklar "Progress" kj kemalarida tashiladi. 1971—83 yillarda 7 ta "S." uchirilgan.

Manbalar
Samad Vurgʻun

Samad Vurgʻun (taxallusi; asl ism-sharifi Samad Yusuf oʻgʻli Vekilov; 21-mart 1906-yil, Yuhari Salaxli qishlogʻi — 27-may 1956-yil Boku) — ozarbayjon shoiri, dramaturg va jamoat arbobi. Ozarbayjon xalq shoiri (1955), Ozarbayjonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1943). Ozarbayjon Fanlar Akademiyasi akademik (1945). Ijodi 1924-yildan boshlangan. Samad Vurgʻun ijodining dastlabki davrida ozarbayjon sheʼriyatiga kirib kelayotgan formalizm koʻrinishlariga qarshi kurashgan. „Shoirning qasami“ (1930), „Fonar“ (1932) sheʼriy toʻplamlari, „26“ (1935), „Basti“ (1937), „Toliston“ (1938) va „Mugʻan“ (1940) dostonlarida 30-yillardagi mehnat va kurash romantikasi oʻz ifodasini topgan. Samad Vurgʻunning shu davrdagi ijodida „Voqif“ sheʼriy dramasi (1937) alohida ahamiyatga ega boʻlib, unda 18-asrda yashagan ozarbayjon shoiri Voqifning mashaqqatli hayoti va ijodiy faoliyati katta mahorat bilan tasvirlangan. „Farhod va Shirin“ dramasi (1941) Nizomiyning „Xusrav va Shirin“ dostoni asosida yozilgan. U „Xanlar“ (1939) sheʼriy dramasi, „Ona soʻzi“ (1941), „Oygun“ (1951), „Negr soʻzlaydi“ (1948) dostonlari hamda „Yondirilgan kitoblar“ (1947) sheʼriy turkumi muallifi. Insonparvarlik, vatanparvarlik va baynalmilallik Samad Vurgʻun ijodining gʻoyaviy asoslarini tashkil etadi. Samad Vurgʻun ozarbayjon sheʼriyatida zamonaviy til va uslubning shakllanishiga katta hissa qoʻshgan. Nizomiy Ganjaviy, Alisher Navoiy, Sh. Rustavelli, Aleksandr Pushkin, Taras Shevchenko, Maksim Gorkiy asarlarini ozarbayjon tiliga tarjima qilgan. Uning bir qancha sheʼr va dostonlari oʻzbek tilida nashr etilgan.

Manbalar 
 Tanlangan asarlar, T., 1958.

Ozarbayjonlik shoirlar
Ozarbayjon xalq shoirlari
Ozarbayjon tarjimonlari
Samadovlar oilasi

Samatovlar oilasi  - insonparvarlikning yuksak naʻmunasini koʻrsatgan oila. Ikkinchi jahon urushi davrida, 1941 -yil Samad ota va Mangʻit ona uch oʻglonini shu jumladan, Hamit Samatovni urushga kuzatadi. Ularning22nafar bolasi bòladi Hamit Samatov mardonavor janglarda jasoratlar koʻrsatgan va urushdan soʻng turli millatning qarovsiz qolgan bolalarini farzandlikka olib, taʼlim-tarbiya bergan. Hamit Samatov 1910 -yilda Samarqand viloyati Kattaqoʻrgʻon shahrida tugʻilgan, 1988 -yilda vafot etgan. Ikkinchi jahon urushida Moskva ostanolarida jang boshlagan. Gvardiya serjanti H.Samatov, bir nechta jang operatsiyalarida ishtirok etgan va mardonavor qahramonliklar koʻrsatgan. 1943 -yil kuzida janglardan birida, Dnepr boʻyida ogʻir yaralanib, oʻzi boshchilik qilgan vzvod aʻzolarini yoʻqotadi va oqim uni xushsiz, koʻp qon yoʻqotgan holatda Dneprning sohil boʻyiga chiqarib qoʻyadi. Uni ikki ukrain ayoli qutqarib olib, dushmandan yashirib gospitalga yetkazishadi. Gvardiya serjanti H.Samatov qoʻlidan ogʻir jarohat olib, nogiron sifatida oʻz vataniga qaytadi. 1944 -yil fevral oyining sovuq kunlarining birida Hamit Samatov poyezdan tushishi bilan perronda murgʻak, ochlikdan ozib ketgan bolaning mungli non soʻragan ovozini eshitadi va unga non berib, oʻylab oʻtirmasdan soʻgʻlom qoʻli bilan uni sovuqdan asrab shineliga oʻraydi va uyiga qarab yoʻl oladi. Hali uylanmagan Hamit Samatov urushdagi ayanchli manzara va kunlarni koʻrib, bagʻrikeng qalbi bilan oʻz uyida 13 nafar turli millatga mansub (Qoʻchqor — turkman, Sunnat — oʻzbek, Nurmuhammad — tojik, Donat - rus, Karim - oʻzbek, Ivan - rus, Murod - oʻzbek, Liza — rus, Jenya — belorus, Rashid - oʻzbek, Kerim — tatar, Mirali - oʻzbek, Arslon - arman) farzandlarni asrab olib gʻamxoʻrlik qiladi. Hamit Samatov zaxiradagi polkda mehnat faoliyatini davom ettiradi. Sanobar ismli qizga uylanadi. 13 farzandni oʻz farzandidek qabul qilgan Sanobar ham xaqiqiy oʻzbek ayoli timsolida namoyon boʻladi. Samatovlar oilasida 6 farzand dunyoga keladi va 19 farznadli oilaga aylanishadi. Bolalarni tarbiyalashda Hamit Samatovning ota-onasi — Samad ota va Mangʻit onaning mehri beqiyosdir. Hamit Samatov urushdagi va urushdan keyingi jasoratlari uchun orden va medallar bilan mukofotlanadi. Gvardiya serjanti Hamit Samatov haqida maqolalar gazeta va jurnallarda chop etiladi. Bir nechta videofilimlar surʻatga olinadi. Jangdagi qahramonliklar va urushdan keyingi baʻgʻrikenglikning bir insonda namoyon boʻlishi takrorlanmas va noyob tarixiy voqea sifatida, kelajak avlod uchun oʻchmas iz qoldiradi.

Adabiyot 
 Qodirov S, Odamdan yaxshi nom qolsin, T., 1975.

Manbalar
Samara

Samara (1936—91-yillarda Kuybishev "Куйбышев") — Samara (rus. Самара) Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Samara viloyati markazi. Volga daryosining chap sohilidagi port shahar. Volgaga Samara daryosi quyilgan joyda joylashgan. Temir yoʻl tuguni markazi hisoblanadi. Aholisi 1.171.000 kishi (2013). Mashinasozlik va metallsozlik (aviakosmik texnika, neft sanoati jihozlari, motorsozlik, radioelektronika, priborsozlik va boshqa podshipnik, avtotraktor elektr jihozlari, elektrotexnika va boshqa jihozlar ishlab chiqariladi), neftni qayta ishlash va neft kimyosi, kimyo, metallurgiya, oziq-ovqat (goʻsht va yogʻ mahsulotlari, "Rossiya" shokolad fabrikasi, Jiguli Pivo zavodi va boshqa korxonalar mavjud), yengil sanoat sohalari mavjud. GES va issiklik elektro stansiyalari ishlab turibdi. Shaharda Metropoliten "Samara Metropoliteni" (1987-yildan), 10 ta Oliy oʻquv yurti (shu jumladan: Samara Davlat Universiteti), 4 ta teatr (shu jumladan: Opera va Balet teatri, Filarmoniya), 5 ta muzey (shu jumladan: Oʻlkashunoslik va Badiiy muzeylar) bor.

Shahar 1586-yilda sharq va janubga tobora kengayib borayotgan Rossiyaning chegara istehkomi sifatida bunyod etilgan. 19-asrda don hamda choʻchqa yogʻi, jun, teri savdosining yirik markazi hisoblangan. 1851-yildan Samara Gubernyasi, 1928—29-yillarda Oʻrta Volga viloyati, 1929—35-yillarda Oʻrta Volga oʻlkasi markazi, 1935-1991-yillarda Kuybishev viloyati, 1992-yildan Samara viloyati markazi hisoblanadi.

Manbalar 

Samara viloyati
Rossiya shaharlari
Samarador harorat

Samarador harorat - oʻsimlik faol oʻsishi, rivojlanishi va hosilining shakllanishi uchun zarur boʻlgan havo yoki tuproq harorati. Shu chegaradan past haroratda oʻsimlikning rivojlanishi, urugʻning unishi tuxtaydi, gullashi kechikadi. Koʻpgina oʻsimliklar uchun shahrining quyi chegarasi 5° atrofida, issiqsevarlari (makkajoʻxori, sorgo) uchun 8—10°, bir qator subtropik ekinlar (gʻoʻza, sholi) uchun 12°— 15° ga teng. Samarador harorat havoning oʻrtacha sutkalik harorati (faol harorat) bilan muayyan oʻsimlik uchun biol. minimum boʻlgan harorat ayirmasiga teng. Bu, oʻz navbatida, oʻsimlikning rivojlanishida har bir kunning hissasini aniqlashga teng imkon beradi. Masalan, havoning oʻrtacha sutkalik harorati 22° boʻlsa, rivojlanishining biologik minimumi 10° ga teng boʻlgan ekin turi uchun S.H 12° ni tashkil etadi, yaʼni shu kundagi oʻrtacha sutkalik haroratning 10° dan yuqori qismi ekinning oʻsishi va rivojlanishiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi.

Agrometeorologiyada S.h ekinlarning oʻsishi va rivojlanishi asosiy koʻrsatkichlaridan biri tarzida qabul qilingan. Samarador harorat yigʻindisi vegetatsiya davri yoki uning maʼlum qismi uchun kundalik haroratning 10° dan yuqorisini jamlash orqali topiladi. Chunonchi, gʻoʻza maysalari yoppasiga unib chiqishi uchun chigit ekilgan kundan boshlab 95— 100° Samarador harorat yigʻindisi zarur (tuprokda namlik yetarli boʻlgan sharoitda). Ekish — gullash davridagi Samarador harorat yigʻindisi 970° ga yetganda ertapishar oʻrta tolali gʻoʻza navlari, 1000° da oʻrtapishar navlari va 1100° da ingichka tolali paxta navlari gullaydi. Samarador harorat yigʻindisi koʻrsatkichidan hududning issiqlik resurslarini, yaʼni ekinni oʻstirish uchun issiqlik bilan taʼminlanganlik darajasini baholashda foydalaniladi. Issiklik bilan taʼminlanganlik vegetatsiya davridagi oʻrtacha koʻp yillik Samarador harorat yigʻindisini ekinning toʻliq rivojlanish sikli yoki uning ayrim fazalarining oʻtishi uchun zarur boʻlgan Samarador harorat yigʻindisiga nisbati bilan aniklanadi va % larda ifodalanadi. Oʻrtacha koʻp yillik S.h yigʻindisi ekinning issiklik resurslari bilan taʼminlanganligining 50% ga, yaʼni 10-yil ning 5 yilga teng keladi. Ekinning har yili issiqlik resurslari bilan (yaʼni 10 yilning hammasida) taʼminlanganligi eng noqulay yildagi taʼminlanganlik darajasiga qarab topiladi. Oʻrta Osiyo sharoitlarida bu koʻrsatkich ekinning yetilishi (yoki rivojlanishning kerakli fazasiga yetishi) uchun talab qilinadigan oʻrtacha S.H yigʻindisini 20% koʻpaytirib olingan qiymatiga mos keladi. Samarador harorat yigʻindisi, yaʼni issiklik bilan taʼminlanganlik koʻrsatkichlariga qarab muayyan hududlarda, mamlakatlarda ekin turlari va navlari yetishtiriladi. Samarador harorat yigʻindisi agrometeorologiyada, qishloq xoʻjaligi fenologiyasida (ekinlarning rivojlanishi va hosil yetilishining asosiy fazalari muddatlarini prognozlash)da, shuningdek, agroiqlimiy rayonlashtirishsa foydalaniladi (yana qarang Faol harorat).

Olga Reyzvix.

Manbalar
Samariy

Samariy (lot. Samarium), Sm — Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub kimyoviy element. Lantanoidlarga kiradi. Tartib raqami 62, atom massasi 150,36. Samariy — kumush kabi oq metall, suyukdanish temperaturasi 1072°, zichligi 7,54 g/sm³. Ilk bor 1879-yilda Uralda topilgan samarskit mineralidan ajratib olingan. l49Sm izotopi yadrosi sust neytronlarni oʻta kuchli yutish xususiyatiga ega boʻlganligi sababli Samariy yadro reaktorlarining moslovchi oʻzaklarida ishlatiladi. Samariyning kobalt bilan intermetall birikmasi SmCo5 acosida juda quvvatli oʻzgarmas magnitlar tayyorlash mumkin.

Manbalar 

Kimyoviy unsurlar
Samarinda

Samarinda — Indoneziyadagi shahar. Sharqiy Kalimantan provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 537 ming kishidan ziyod (1990y.lar oxiri). Kalimantan o.ning sharqiy qismidagi port. Neft va koʻmir qazib olinadi. Chetga kumir, neft, yogʻoch, kauchuk eksport qilinadi. Yogʻochsozlik korxonalari, kema verfi, universitet bor.

Manbalar 

Indoneziya shaharlari
Samariya

Samariya (yahudiycha – Shomron) – Falastindagi qadimgi shahar. Isroil podshohligi poytaxti. Mil. av. taxminan 880-yilda barpo qilingan. Mil. av. 1-asrning oxirlarida podshoh Irod I tomonidan nomi Sebastu (hozirgi Sebastiya) deb oʻzgartirilgan.

Manbalar
Samariya (asar)

„Samariya“ — Abu Tohirxoja Samarqandiyning Samarqand sh. tarixiga oid asari. „Samariya“ 11 bob, muqaddima va xotimadan iborat boʻlib, Samarqandning bunyod etilish tarixi, shaharning Samarqand deb atalish sabablari, geografik holati, ob-havosi va XIX asrning I choragiga qadar saqlanib qolgan osory atiqalari, shuningdek, masjid va madrasalar, koʻshklar va mozorlar haqida maʼlumot beradi. Bundan tashqari, asarda mashhur tarixiy shaxslar, islomning koʻzga koʻringan namoyandalari va ularning hayotiga oid axborotlar ham koʻp. Asar oʻtgan asrning soʻnggi choragida V. L. Vyatkin tomonidan 1-marta rus tiliga tarjima qilinib, 1898-yilda Samarqandda chop qilingan. N. I. Veselovskiy tomonidan asarning koʻhna qoʻlyozma nusxalari asosida 1904-yil Sankt-Peterburgda fors-tojikcha tanqidiy matni bosilgan. Veselovskiy „Samariya“ning mazkur nashriga K. P. Kaufman amri bilan Nuriddin Basir (Qutbi chahordahoʻm nomi bilan mashhur boʻlgan, 1878-yilning avgust oyida portlatib yuborilgan) mozorining rasmi va loyihasini hamda mozorga vaqf qilingan yersuv va mulk haqidagi vaqfnomani ilova qilgan. Asar 1921-yil forschadan oʻzbek tiliga Abdulmoʻmin Sattoriy tomonidan tarjima qilingan. 1925-yil S.Ayniy tahriri bilan nashrga tayyorlanganicha qolib ketgan. 1991-yil „Samariya“ning shu nusxasi (nashrga tayyorlovchilar B. Ahmedov, A. Juvonmardiyev) oʻzbek tilida Toshkentda nashr etilgan. Qoʻlyozma nusxasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Beruniy nomidagi sharqshunoslik institutida saqlanmoqda. (inv. № 600).

Adabiyot 
 Abu Tohirxoja, Samariya, T., 1991.

Manbalar
Samarqand (maʼnolari)

Samarqand:

 Samarqand — Samarqand viloyatidagi shahar.
 Samarqand (gazeta) - "SAMARQAND" — jadidlarning ijtimoiy-siyosiy, adabiy-badiiy gazetasi.
 Samarqand (mehmonxona) - "SAMARQAND" — mehmonxona; Samarqand sh.
Samarqand (jadidlar gazetasi)

"SAMARQAND" — jadidlarning ijtimoiy-siyosiy, adabiy-badiiy gazetasi. 1913-yil 15-apreldan Samarqand shahrida haftada 2 marta oʻzbek, fors va rus tillarida chiqqan. Noshiri va muharriri — Mahmudxoʻja Behbudiy (1874— 1919). "S."da Turkiston oʻlkasi xalqlarining taraqqiyoti koʻzlangan va jamiyatdagi islohotlarni yoqlovchi maqolalar va sheʼrlar chop etilgan.

Yevropa va AQShda nashr etiladigan gaz.lar va ularning oʻquvchilari haqida ham xabarlar berilgan. Hoji Muin, Munavvarqori, Fitrat, Kamiy, Saidrizo Alizoda, SiddiqiyAjziy, Nusratilla Qudratilla oʻgʻli (Milliy), Rojiy va boshqa jadid adiblarining asarlari eʼlon qilib turilgan. Adadi 400—600 nusxadan iborat boʻlgan. 1913-yil 17-sentabrda 45soni chiqqach, moddiy qiyinchilik sababli toʻxtagan. Bu vaqtda M. Behbudiy "Oyna" jur.ni chikarishni boshlagan.

Adabiyotlar 
 Abduazizova N. A., Turkiston matbuoti tarixi (1870-1917), T., 2000.

Manbalar 

Gazetalar
Oʻzbekiston gazetalari
Samarqand (mehmonxona)

"SAMARQAND" — mehmonxona; Samarqand sh. Oxunboboyev koʻchasida joylashgan (1967, meʼmori O.Aydinova). Amir Temur maqbarasi yaqinida. Mehmonxona 9 qavatli yotokxona va bir kavatli jamoatxonadan tuzilgan. "S."ning xrvuz va favvorali markaziy xiyobonga karagan bosh tarzi ayvonchalardan, Oxunboboyev koʻchasiga qaragan tarzi yozgi yengil balkonlardan tashkil topgan. 320 oʻrinli 1 va 2 kishilik xonalardan iborat boʻlgan 9 qavatli yotoqxonaning har bir xonasi barcha qulayliklarga ega, devor ichi mehrob shaklida ishlangan shkaflar bilan jihozlangan. Jamoatxona qismi interyeri koshinkori, ganch va yogʻoch oʻymakorligi bilan jozibali bezatilgan; unda xizmat koʻrsatish boʻlimi, restorankafe, banket zali, doʻkonchalar joylashgan va u ichki hovli bilan uzviy bogʻlangan. Yotoqxona qismining tomi, yaʼni 10qavati shahar manzarasini tomosha kilish uchun moslashtirilgan maydonchaga aylantirilgan.

Manbalar 

    

Mehmonxonalar