MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Platforma (yer)

Platforma — Yer poʻstining sust harakatlanadigan qismi, geosinklinallarning aksi hisoblanuvchi konti-nentning asosiy struktura elementi. Maydoni bir necha mln. km² ga yetadi. P. tuzilishi 2 qavatdan iborat. Pastki kavat magmatik, metamorfik va vulqon jinslaridan tarkib topgan. Yuqori qavat choʻkindi, baʼzan vulqon jinslaridan tuzilgan. Qalinligi 3–7 km dan 9 km gacha, ayrim joylarda undan ham ortiq. Bir oz qiya holda yotgan qoplama jinslar turli tartibdagi kichik strukturalar bilan murakkablashgan. P.larda jadal burmalanishlar quyidagi joylarda yuzaga keladi: tuzli yotqizikdardan tarkib topgan egilmalarda; yondosh burmalangan oblastlarning chekka qismida; avlakogenlarda (yoriqlar bilan chegaralangan va grabensimon shakldagi P.ning chiziqli egilmasi); poydevorning katta amplitudali yoriqlarga tutashgan qismlarida.

Qad. va yosh P.lar farq qilinadi. Qad. P.ning poydevori paleozoygacha hosil boʻlgan qatlamlarning burmalanishidan yuzaga kelgan. Baʼzan P. krplama-sini poydevordan oraliq jinslar majmui ajratib turadi. P.da magmatik jarayonlar ham kuzatiladi, lekin ular geosinklinallardagiga nisbatan bir-muncha sust. Magmatizm jinslari ish-qorbazaltli magmadan iborat. P.larda sodir boʻladigan seysmik harakatlar ancha sust boʻladi, lekin yirik yoriqlarga tutashgan joylarida va qoʻshni geosinklinal oblastlar yaqinida kuchli boʻlishi mumkin. P.larda geotermik gradiyent geosinklinallardagiga nisbatan 2—4-marta kam. Yosh P.larda bu koʻrsatkich qadimiylariga nisbatan yuqori. P.lar chegarasi, odatda, poydevorning burmalangan strukturalari yoʻnalishiga moye kelmasdan, balki qoʻshni geosinklinallarning choʻziklik chegarasi bilan ustmaust tushadi. P.lar chegarasi keskin yoki juda yoyiq boʻlishi mumkin. P.larning yirik struktu-rasi sifatida qalqonlar va plitalar ajratiladi. Plitalarda neft va gazning yirik zaxiralari uchraydi. Yuqorida qayd qilingan barcha belgilar Yer poʻstining 30–60 km qalinlikdagi kontinental P.lariga xosdir. Bulardan tashqari, okean P.lari ham mavjud. Ularga tekis relyefli okean tublari misol boʻla oladi. Yer pusti qalinligi bu joyda 5–7 km dan oshmaydi, granitli qatlamlar uchramay-di, choʻkindi qatlamlar kam boʻlganligidan anʼanaviy fikrga asosan neft va gazlarga istiqbolsiz hisoblanadi. Qad. P.larga: Shimoliy Amerika va Janubiy Amerika, Sharqiy Yevropa, Sharqiy Sibir, Afrika, Avstraliya P.lari, yosh P.larga Gʻarbiy Yevropa, Turon-Skif, Gʻarbiy Sibir P.lari mansub.

Manbalar 

    

Geologiya
Plaun

Plaun () — plaundoshlar oilasiga mansub sporali doim yashil, koʻp yillik oʻtlar turkumi. Poyasi koʻpincha dixotomik shoxlangan. Barglari mayda, nashtarsimon yoki lansetsimon, bandsiz, poya va shoxlarda navbatlashib yoki toʻp boʻlib zich joylashgan. Spora boshoqchalari oʻzaqsan va zich joylashgan spora barglaridan iborat. 10 ga yaqin turi bor, asosan, Shimoliy yarim sharda uchraydi. Oʻzbekistonda oʻsmaydi. Bir yillik P. va toʻgʻnogʻichsimon P. turlari keng tarqalgan. Sporalar hosil qilib va vegetativ (ildiz, ildiz bachkilar, tuganaklar orqali) koʻpayadi. Sporasi 3—8 yilda unib chiqadi, gametofiti saprofit boʻlib, 12 yil davomida rivojlanadi. P. zaharli, quruq sporalari farmatsevtikada hab dorilar tayyorlashda va sanoatda metall quyishda ishlatiladi.

Manbalar 

Oʻsimliklar
Plaundoshlar

Plaundoshlar () — yuksak sporali koʻp yillik oʻsimliklar oilasi. Poyasi yaxshi rivojlangan, mayda barglar bilan qoplangan. Asosan, nam oʻrmonlarda oʻsadi. 3 turkumi, (shundan bittasi qazilma holda) maʼlum.

Manbalar 

 

Oʻsimliklar
Plafon

Plafon (frans. plafond — shift) — 1) tasvir, naqsh va boʻrtma tasvir bilan bezatilgan shift; 2) bino shifti (yassi, gumbaz, toqi)ni syujetli yoki naqsh va tasvir bilan bezatgan monumental rangtasvir va xaykaltaroshlik asari. Tasvir toʻgʻridan-toʻgʻri suvoqqa (freska, moyboʻyoq, yelimboʻyoq, sintetik boʻyoqlar va boshqa usulida), shiftga mustahkamlangan matoga (panno) ishlanadi, mozaika va boshqa usulda bajariladi. P. Qad. Misrdan maʼlum boʻlgan, Uygʻonish davrida rassomlar Rafael, Mikelanjelo va boshqa uning mumtoz namunalarini yaratgan. Cherkov va hashamatli saroy binolarining bezak boʻlagi sifatida 17—19-asr boshlari Yevropa sanʼatida keng tarqalgan; 3) bino, kupe, kayuta, samolyot saloni shifti (baʼzan devori)ga oʻrna-tilgan elektr chirogʻi armaturasi.

Manbalar
Platsdarm

Platsdarm (frans. place d’armes, aynan — qoʻshinlar uchun maydon) — 1) biror davlatning boshqa bir davlatga hujum qilishida harbiy harakatlarni kengaytirish uchun baza sifatida foydalaniladigan hudud. P. operativ yoki strategik ahamiyatga ega bulishi mumkin; 2) hujum qilayotgan qoʻshinlarning suv to'sigʻidan oʻtib qarshi qirgʻoqda egallab olgan yerlari yoki qaramaqarshi qirgʻoqqa chekinish cho-gʻida tutib turilgan yer maydoni; 3) dengiz desanti asosiy kuchlarining tushishi va yoyilishini taʼminlash maqsadida desant operatsiyasi oʻtkazib, sohil boʻyida egallangan uchastka. Gamilkar Barka (karfagen lashkarboshisi) birinchi puni urushlaridan keyin rimga qarshi ushbu usulni qo'llab, rimdan o'ch olmoqchi bo'ladi.

Manbalar
Platsenta

Platsenta ( — kulcha), bola oʻrni — homiladorlik davrida hosil boʻladigan va homila bilan ona organizmini bir-biriga bogʻlab, ular oʻrtasida moddalar almashinuvini taʼminlaydigan organ. Homila Platsenta orqali ona qonidan kislorod hamda oziq moddalar olib, unga parchalanish mahsulotlari va karbonat angidrid ajratadi. Platsenta homilaga har xil moddalar kelishini boshqarib, toʻsiq vazifasini ham oʻtaydi. Platsentada fermentlar va vitaminlar boʻladi; unda ona organizmiga taʼsir etuvchi gormonlar (gonadotropin, estrogen, progesteron) va boshqa moddalar sintezlanadi. Platsenta homiladorlikning 4-oyida toʻliq shakllanadi: normal rivojlangan homila Platsentasi yumaloq, qalin, yumshoq, shakli kulchaga oʻxshaydi. Homila Platsentaga kindik yoki kindik tizimchasi orqali birikadi. Platsentaning ikkita yuza-si: bachadon devoriga qaragan ona yuzasi (bazal plastinka) va ichkariga — amnion (homila qopi) boʻshligʻiga qaragan homila yuzasi boʻladi. Kindik qon tomirlar bilan shu homila yuzasiga bi-rikib turadi. Platsenta funksiyasining buzilishi homiladorlikda turli asoratlar-ga, mas, bolaning chala tugʻilishi, Platsentaning erta ajralishi, homiladorlik toksikozlari va boshqalarga sabab boʻladi (yana qarang Yoʻldosh).

Oʻsimliklar Platsentasi gulli oʻsimliklarda urugʻkurtakli tuguncha ichidagi oʻsimta; qirqqulokdoshlarda sporangiyli boʻrtma. Platsenta orqali kurtak ona oʻsimlik bilan bogʻlanib turadi.

Yana q. 

 Yoʻldosh

Manbalar
Platsenta gormonlari

Platsenta gormonlari - sut emizuvchi hayvonlar va homilador ayollar platsentasida ishlanib chiqadigan va gormonlar kabi taʼsir etadigan biologik faol moddalar (gonadrotropin, estrogen, progresteron va h.k.). P.g. homiladorlikning toʻgʻri kechishini taʼminlab, tugʻish aktini tayyorlaydi. Xorionik gonadotropin baʼzi maymunlar va homilador ayollarnint tipik homildorlik gormoni boʻlib, pla-sentadan qonga oʻtadi va siydik bilan ajraladi. Bu esa homiladorlikning gormonal diagnostikam uchun zarur. Xorionik gonadrotropin gipofiz go-nadtropinidan kimyoviy tuzilishi, urugʻdon va tuxumdonga taʼsiri bilan farq qiladi; tuxumdonda hujayralar gipertrofiyasiga sabab boʻladi, lekin follikulalar oʻsishi, sariqtana hosil boʻlishini kuchaytirmaydi. Koʻpgina sut emizuvchilar platsentasida estron, estradiol, estriol gormonlari, ayollar platsentasida esa homiladorlikning ikkinchi yarmida estrogenlar koʻplab ishlanib chiqadi. Odam va bir qator sut emizuvchilar — maymun, mushuk, dengiz choʻchqachasi platsentasida esa homiladorlikning normal rivojlanishini taʼminlaydigan progesteron ishlanib chiqadi. Bundan tashqari, platsen-tada androgen, glyukokortikoidlar, relaksin, oksitotsin kabi gormonlar ham ishlanib chiqadi.

Manbalar
Plebeylar

Plebeylar (lot. plebeii — oddiy xalq) — 1) Qad. Rimdagi erkin aholi tabaqalaridan biri. Miloddan avvalgi 3-asrgacha P. jamoa yeridan foydalanish huquqiga ega boʻlmagan, faqat chek yerlardan shaxsiy mulk sifatida foydalangan. Ular dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo bilan shugʻullangan. P. miloddan avvalgi 5—4-asrlarda davlat lavozimlarini egallashlari va patritsiylar bilan nikoh tuzishlari mumkin boʻlmagan. P. patritsiylarga qarshi qattiq kurash olib borgan va natijada Rim fuqarolari (grajdanlari) tarkibiga kiritilgan, majburiy qullik bekor qilingan. P.ning bu muvaffaqiyatiga ular tarkibida xizmat qilgan armiya katta yordam koʻrsatdi; 2) oʻrta asrda P. atamasi "oddiy xalq" maʼnosida ishlatilgan. Unga sex usta-sining qoʻl ostidagi shogirdlar, kasodga uchragan xunarmandlar va shahar kambagʻallari kirgan. Ular 16—18-asrlardagi inqiloblarda dehqonlar bilan birgalikda faol qatnashgan.

Manbalar
Plebissit

Plebissit (lot. plebiscitum — xalq qarori) — xalq ovoz berishining bir turi. Xalqaro amaliyotda bir davlat xududini boshqa davlatga berilayotganda aholidan fuqarolikni tanlash uchun soʻrov oʻtkaziladi. Baʼzi mamlakatlarda (mas, Fransiyada) referendumning sinonimi (qarang Referendum). Rasmiy yuri-dik nuktai nazardan P. oʻtkazish, unda qanday masala hal qilinayotganligidan qatʼi nazar, referendum oʻtkazishdan hech bir farq qilmaydi.

Manbalar
Pleven (Bolgariya)

Pleven, Plevna — Bolgariyaning shim. qismidagi shahar. Pleven okrugining maʼmuriy markazi. Aholisi 122,1 ming kishi (2001). Transport yoʻllari tuguni. Dunay tekisligining qishloq xoʻjaligi rayoni markazi. Oziq-ovqat, mashi-nasozlik, neftni qayta ishlash, rezina, sement, oynashisha, toʻqimachilik korxonalari mavjud. Tokchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot instituti, tarix muzeyi bor. Turistlar koʻp keladi. P. — tarixiy shahar boʻlib, 3-asrdan maʼlum. 1877—78 yillardagi Rossiya—Turkiya urushida P.da tarixiy jang boʻlgan.

Manbalar 

    

Aholi punktlari
Pleyotropiya

Pleyotropiya (yun. pleon - ancha koʻp sonli va tropos — burilish, yoʻnalish) — genning koʻp tomonlama, yaʼni bir nechta belgilarning rivojlanishiga taʼsir koʻrsata olish xususiyati. P. hodisasi genotip nazorat qilib turadigan reaksiyalar mahsuloti darajasida oʻzaro taʼsir koʻrsatadigan genlar sistemasi bilan bogʻliq. Amalda har bir gen metabolizm jarayonining maʼlum bir bosqichini nazorat qiladi; hujayrada metabolitik jarayonlarning koʻp bosqichligi va xilma-xilligi tufayli biron bosqichda metabolizmning izdan chiqishi (bir gendagi mutatsiya) keyingi bosqichlarning borishiga, binobarin, bir nechta belgilarga taʼsir koʻrsatadi. Bir gen mahsuloti (mas, ferment)ning bir nechta biokimyoviy reaksiyalarda ishtirok etishi,gemoglobin molekulasida polipeptid zanjirning sintezini nazorat etuvchi gendagi retsessiv mutatsiya genning pleyotrop taʼsiriga misol boʻla oladi. Bunday mutatsiya gemoglobin molekulasining r- zan-jirida bitta aminokislota qoldigʻining (glutamin kislotaning valin bilan) almashinishini taʼminlaydi. Natijada eritrotsitlarning shakli oʻzgarib, oʻroqsimon (yarim oysimon) shaklga kiradi. Bu esa, oʻz navbatida, yurak, kon aylanish, nerv, ovqat hazm qilish va ayirish sistemalari faoliyatining buzilishiga olib keladi. Bunday mutatsiyaga nisbatan gomozigot (retsessiv gomozi-gotali) boʻlgan odam bolalik davridayoq nobud boʻladi.

Manbalar
Pleystotsen

Pleystotsen (yunoncha: pleistos — eng katta, eng koʻp, kainos — yangi)— toʻrtlamchi sistema (davr)nnnt quyi, eng koʻp (1 million yil chamasida) davom etgan boʻlimi. Pleystotsen umumiy geoxronologiyada. yarus yoki zonaga teng boʻlib, koʻpchilik mintaqalarda oʻz navbatida quyi, oʻrta va yuqori boʻlimlarga ajratiladi. Pleystotsenda Yerning iqlimi sovuqlashgan va oʻrta kengliklarda muzliklar vujudga kelgan. Bu davrda qitʼalarning 27% yuzasi muzlik bilan qoplangan. Baʼzi tadqiqotchilar Pleystotsen boshlarini alohida epoxa (zamon) — eopleystotsenga ajratadilar va unga boshqa olimlar neogenga kiritgan yuqori (kechki) pliotsenni ham qoʻshadilar. Pleystotsen mobaynida hayvonot va oʻsimliklar olamida muhim oʻzgarishlar roʻy bergan, eng qad. odamlar (arxantroplar) paydo boʻlgan. „Pleystotsen“ termi-nini ingliz olimi Ch. Layel kiritgan (1832-yil). Oʻzbekistonda P.ning umumiy qabul qilingan yaruslari yoʻq. Har bir region uchun oʻziga xos majmua, svita va qatlar ajratilgan.

Manbalar
Pleksiglas

Pleksiglas (nem. plexiglas, lot. plexus — oʻrilgan va nem. glas — shisha) — organik shisha asosida olinadigan qattiq optik shaffof materiallar (plastmassalar) ning umumiy texnik nomi (qarang Polimetilmetakrilat).

Manbalar
Pleksit

Pleksit (lot. plexus — chigal) — orka miyadan chiqadigan nerv chigallarining yalligʻlanishi (qarang Periferii nerv sis-temosi). Infeksion kasalliklar, shikastlanish, umurtqa pogʻonasi kasalliklari va boshqa sabab boʻldi. P., odatda, toʻsatdan boshlanadi. Boʻyin va yelka chigali zararlanganda qoʻl va oyoq bezillab ogʻriydi; qoʻl muskullarida sezuvchanlik buziladi. Bu xildagi oʻzgarishlar koʻpincha bilak va qoʻl panjasi sohasida uchraydi. Muskullar nimjon boʻlib qoladi, ogʻriydi, harakat oʻzgaradi. Beldumgʻaza P.ida shu sohadagi muskullar bezillab turadi, harakat qilish qiyinlashadi. Kasallikning kechishi koʻproq sababchisiga bogʻliq, u qanday kechishidan qatʼi nazar, albatta, vrachga muro-jaat qilish va uning koʻrsatmalarini bekamu koʻst bajarish lozim. Oʻz bilgicha issiq qilish yoki ogʻriq qoldiruvchi dorilar ichish yaramaydi; aks hodda kasallik avj olib ketishi mumkin. Bel-dumgʻaza P. bilan ogʻrigan ayollar akusherginekolog koʻrigidan oʻtishlari lozim.

Manbalar
Plenum

Plenum (lot. plenum — toʻla) — biron partiya, jamoat, davlat tashkilotining saylab qoʻyiladigan rahbar organi aʼzolarining toʻla tarkibdagi majlisi.

Manbalar
Plener

Plener (frans. plein air — ochiq havo) — rangtasviraa quyosh nuri va atmosfera bilan bogʻliq havodagi oʻzgarishlarni qanday boʻlsa, shundayligicha tasvirlash. Naturanish rang boyligi va tovlanishini tabiiy yorugʻlik va atrof muhit taʼsirida koʻrsatish P. rangtasvirining asosini tashkil etadi. Rassomlarning bevosita ochiq havo (ustaxonalardan tashqari)da ishlashi natijasida yuzaga kelgan. P.ning dastlabki belgilarini Uygʻonish davri italyan va 17-asr rassomlari ijodida kuzatish mumkin. P.ning asosiy xusu-siyatlari 19-asr 1yarmida koʻzga tashla-nadi. 19-asr oʻrtalarida P. masalalari bilan barbizon maktabi vakillari hamda K. Koro shugʻullangan. 19-asr 2yarmida impressionist rassomlar (K. Mone, K. Pissaro, O. Renuar va boshqalar) ijodida oʻzining toʻlaqonli ifodasini topdi.

Oʻzbekiston hududida P. 19-asr oʻrtalaridan tarqaldi. L. Bure, I. Kazakov, O. Tatevosyan, A. Isutgov va boshqa, keyinroq P. Benkov, N. Kashina, R. Temurov, A. Roziqov va boshqalar P. rangtasvirining ajoyib namunalarini yaratdi.

Manbalar
Pleonazm

Pleonazm (yun. pleonasmos — ortiqchalik) — bir xil yoki sinonimik ifoda vositalarining (til birliklarining) semantik jihatdan takror holda qoʻllanishi. P. tejamlilik prinsipiga zid hodisadir. Biroq shunga qaramay u uslubiy vazifa bajarishga asoslanadi. Pleonastik qoʻllanish uchun shakliy takror asosiy mezon boʻla olmaydi, balki mavjud maʼnoning qayta takrorlanishi asosdir. Nutqda takrorlanayotgan birliklarning turi (qoʻshimcha, soʻz, gap)ga qarab, P.ni quyidagi turlarga ajratish mumkin: 1. Leksik P.lar; 2. Semantik P.lar; 3. Affiksal P.lar; 4. Leksik-affiksal P.lar. 5. Sintaktik P.lar.

Agar sinonim yoki semantik jihatdan yaqin boʻlgan soʻzlar leksik birlik sifatida birikib, oʻzaro aniqlovchi — aniqlanmish munosabatida boʻlsa, ular leksik P.lar hisoblanadi: koʻppak it, tuz namak, interval oraligʻi, mayda mikroblar kabi. Bunday tavtologik xarakterdagi P.lar koʻpincha oʻzlashma soʻzning maʼnosini toʻla anglamaslik yoki hisobga olmaslik natijasida unga shu soʻzning oʻzbekcha sinonimini qoʻshish tufayli vujudga keladi. Baʼzi leksik P.larda aynan bir tushunchaning takrori mavjud boʻlsa-da, oʻzlashma soʻz semantikasida maʼno siljishi roʻy beradi: bosh-oyoq sarpo (forscha "sar-po" — bosh-oyoq), lahm goʻsht (arab. "lahm" – goʻsht).

Oʻzbek tilida semantik P. ham keng tarqalgan: oyoq bilan tepmoq, koʻz bilan koʻrmoq, qari chol, maxfiy sir kabi (tepish oyoq orqali, koʻrish koʻz orqali sodir boʻlishi; chol boʻlgach, uning qariligi, sir boʻlgandan keyin maxfiyligi aniq narsa). Mazkur misollardagi semantik ortiqchaliklar nutqda taʼsirchanlikni, taʼkidni oshirish maqsadlariga xizmat qiladi.

Affiksal P.lar qoʻshimchalarning takrorlanishi natijasida vujudga keladi: kuylashaylikkuylaylik, koʻkimtirroq (-imtir va roq), singlisi (-i va -si) va boshqa leksik-affiksal P.larda oʻzak-negiz anglatgan maʼno qoʻshimcha orqali yana takror ifodalanadi. Mas, toʻqayzor, oʻrmonzor soʻzlarining oʻzagida oʻrin maʼnosi ham, jamlik maʼnosi ham anglashiladi. Kulolchi, omborxona, yotoqxona soʻzlarida ham pleonastik qoʻllanish kuzatiladi. Bunday hollarda pleonastik qoʻllanishga hojat yoʻq. Til doimo oʻta aniqlikka intilar ekan, unda ortiqchalikning yuzaga kelishi tabiiydir. Ortiqchaliklar esa koʻpincha uslubiy vazifa uchun xizmat qiladi. Tavtologiya ham P.ning bir koʻrinishi hisoblanadi.

Neʼmat Mahkamov.

Manbalar
Georgiy Plexanov

Georgiy Valentinovich Plexanov [1856.29.11 (11.12), Tambov gubernyasi — 1918.30.5, Terloki yaqini, Finlandiya, hozirgi Zelenogorsk, Sankt-Peterburgda dafn qilingan] — Rossiya va xalqaro sotsial demokratik harakat arbobi, faylasuf. Vladimir Lenin tashkil qilgan "Iskra" gazetasining rahbarlaridan biri. RSDRP 2-sʼyezdidan keyin mensheviklarnnng yetakchilaridan boʻlib qoldi. Bolsheviklarning fuqorolarini tanqid qilib, Rossiyada hali inqilobiy vaziyat yetilmagan, deb hisobladi. Fevral inqilobini xayrixohlik bilan kutib oldi. Oktabr toʻntarishiga salbiy munosabatda boʻldi. Falsafa, sotsiologiya, estetika, din, shuningdek, tarix va iqtisodiyotga oid asarlar yozdi. "Tarixga monistik qarashning rivojlanishi masalasiga doir" (1885), "Materializm tarixi boʻyicha ocherk" (1896), "Tarixda shaxsning roli masalasiga doyr" (1898) kabi falsafiysotsiologik asarlarida tarixni materialistik tushunishni rivojlantirdi, jamiyat hayotini tushunishda dialektik metodni qoʻlladi. "Tarixni yaratuvchi qahramonlar" toʻgʻrisidagi gʻoyani rad etdi, "xalq, butun millat tarix qahramoni boʻlishi kerak" deb hisobladi. Estetika sohasida realizm mavqeida turdi, sanʼatga ijtimoiy hayotning oʻziga xos shakli sifatida qaradi.

Manbalar 
 Izbrannie filosofskiye proizvedeniya, t. 1—5, M., 1956—58; Tarixga monistik qarashning rivojlanishi masalasiga doyr, T., 1957; Tarixda shaxsning roli masalasiga doyr, T., 1956.

1856-yilda tugʻilganlar
1918-yilda vafot etganlar
Plimut (Angliya)

Plimut — Buyuk Britaniyaning janubi-gʻarbiy qismidagi shahar, Kornuoll yarim orolida. Aholisi 246100 kishi (2005). Plim daryosining Lamansh qoʻltigʻiga quyilish joyidagi port. Kemasozlik va kema taʼmirlash korxonalari mavjud. Baliq ovlanadi. Dengiz biologiyasi laboratoriya va akvarium bor. Shaharga 12-asrda asos solingan. Harbiy-dengiz bazasi.

Manbalar

Havolalar 
 Официальный сайт городского совета
 Сайт города Плимут
 Плимут в БСЭ

Buyuk Britaniya shaharlari
Plimutrok

Plimutrok (ing. Plymouth Rock) — goʻsht-tuxum uchun boqiladigan tovuq zoti. 19-asrning 2yarmida AQShdayetishtirilgan. Jahondagi koʻpgina mamla-katlarda, shu jumladan, Oʻzbekistonda ham boqiladi. Oq, chipor, qora va boshqa tusdagi oq leggornlar bilan chatishtirib, oq rangi ustunlik qiladigan P. olingan. Oq P. broylerlar yetishtirishda kornish zoti bilan (otalik shakli) chatishtirishda onalik shakli tarzida foydalaniladi. Tanasi choʻziq, koʻkragi va orqasi keng. Boshi kichikroq, toji yaproqsimon, tumshugʻi va oyoqlari sariq. Tovuklari 2,7—3,2 kg, xoʻrozlari 3,8—4,2 kg. Yiliga 160—180 ta tuxum qiladi. Tuxumi 55—60 g, och mallarang.

Manbalar
Pliotsen

Pliotsen (yun. pleion — nisbatan koʻp sonli, koʻproq va kainos — yangi) — neogen sistemasi (davri) ning yuqori boʻlimi, Yerning geologik tarixidagi neogen davrining soʻnggi epoxasiga toʻgʻri keladi. P. 2 mln.dan 7 mln. yilgacha boʻlgan vaqgni oʻz ichiga oladi. P.ni 1833-yilda Ch. Layel ajratgan. Fargʻonada baqtriya seriyasi ajratiladi, u, oʻz navbatida, togap va andijon svitalaridan tarkib topgan. Oʻzbekistonning jan.-gʻarbida va Surxondaryo viloyatida gʻuzor svitasi ajratilgan. P. yotqiziqlari gil, qum, qumtosh, alevrolit va h.k. jinslardan iborat. P. yotqizikdarida yirik neft konlari ochilgan: maye. Fargʻonaning janubidagi Boʻston, Andijon, Xoʻjaobod, Polvontosh, shimolida Moylisuv, Izboskan va boshqa konlar.

Manbalar 

Geologiya
Mayya Plisetskaya

Mayya Mixaylovna Plisetskaya (1925.20.11, Moskva) — balerina, baletmeyster. Xalq artisti (1959). 1943— 88 yillar Katta teatrda, 1988—90 yillar "Teatro liriko nasional" (Madrid) truppasining badiiy rahbari boʻlib ishlagan. Odetta-Odilliya ("Oqqush koʻli"), Kitri ("Don Kixot"), Karmen ("Karmen-syuita"), Avrora ("Uyqudagi goʻzal"), Anna Karenina ("Anna Karenina"), Raymonda ("Raymonda"), M. Ravelning musiqasi asosida qoʻyilgan "Bolero"dagi bosh partiya kabi rollari bilan mashhur boʻddi. Uning raqslari harakatlarning oʻzaro mosligi, taʼsirchanligi, joʻshqinligi bilan, rus xoreografiya mak-tabi anʼanalarining yangi zamonaviy balet sanʼatidagi novatorlik intilishlar bilan uygʻunlashib ketishi bilan ajralib turadi. "Anna Karenina" (jumladan, Oʻzbekistonda ham qoʻygan), "Chayka" baletlarini sahnalashtirgan. "Urush va tinchlik" filmi va "Fantaziya" televizion filmida su-ratga tushgan.

Manbalar
Plita

Plita (geologiyada) — Yer poʻstining platformalar doirasidagi qis-mi; unda burmalangan asos nisbatan choʻkkan va uning ustini gorizontal yotgan yoki bir oz burmalangan choʻkindi jinslarning qalin qatlami (1—16 km) qoplagan boʻladi. "P." terminini avstriyalik olim E. Zyuss taklif qilgan. P. platformalarning koʻtarilgan strukturasi — kalkonnpnt aksidir.

Manbalar 

 

Geologiya
Plitalar tektonikasi

Plitalar tektonikasi - Yer litosferasiga harakatchan blokplitalar sistemasi sifatida qarovchi eng yangi geologik ilmiy faraz. Q. Yangi global tektonika.

Manbalar
Plovdiv

Plovdiv — Bolgariyaning janubiy qismida, Maritsa daryosining boʻyida joylashgan shahar. Plovdiv viloyatining maʼmuriy markazi hisoblanadi. Aholisi 340,6 ming kishi (2001). Transport yoʻllarining muhim tuguni. Mamlakatning Sofiyadan keyin 2-oʻrindagi muhim iqtisodiy va madaniy markazi. Oziq-ovqat, yengil, rangli metallurgiya, mashinasozlik (jumladan, dastgohsozlik, elektrotexnika, elektronika) sanoati korxonalari mavjud. Muzeylar, opera teatri, ilmiy tadqiqot institutlari, galereyalar mavjud. Plovdiv. — qadimiy shahar boʻlib, Mil. avv. IV asrda Qadimgi Makedoniya podshosi Filipp II tomonidan asos solingan va dastlab Fillippopol, keyin Pulpudeva, Trionsium, turklar davrida (XV—XVIII asrlar) Filebe, soʻngra Plovdiv deb atalgan. Meʼmoriy yodgorliklardan Jome masjidi (XV—XVIasrlar) va minora, cherkov (1832-yil) yaxshi holda saqlangan. Plovdivda har yili xalqaro yarmarka oʻtkaziladi.

Manbalar
Ployeshti

Ployeshti — Ruminiyaning jan. qis-midagi shahar. Praxova daryosi boʻyida. Praxova judetsining maʼmuriy markazi. Aholisi 251,3 ming kishi (1998). Mamlakatning muxim neft qazib oli-nadigan rayoni markazi. Neft kimyosi va kimyo sanoatlari rivojlangan. Neft va kimyo sanoatlari uchun jihozlar, chinni buyumlar, mebel ishlab chiqariladi. Toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Budapesht, Konstansa shaharlariga neft quvurlari oʻtkazilgan. Issiqlik elektr styasi qurilgan.

Manbalar
Plotin

Plotin (Plotinos) (taxminan 205, Nikopol, Misr — 270, Minturne, Italiya) — yunon faylasufi, neoplatonizm asoschisi. 244/245 yildan Rimda yashagan, falsafadan dare bergan; 10 yil ogʻzaki suh-batlardan soʻng P. oʻz taʼlimotini yozib bora boshladi. Uning 54 asarini shogirdi Porfiriy (taxminan 233 — taxminan 304) tartiblashtirib, 9 tadan boʻlib chiqqan, shuning uchun ular "Enneadalar" ("Toʻqqizliklar") deb ataladi. P. sis-temasida hadsiz yagona ibtido (ezguli-k)dan uning emanatsiyasi jarayonida borliqning qolgan substansiyalari kelib chiqadi. Bular: oʻz-oʻzini mushohada qiluvchi nus va uni tashkil etgan ey-doslar (yagona ibtido bilan "nus" oʻrtasidagi bosqich — "son"); barcha individual jonlarni oʻz ichiga qamragan olamiy jon, jismlar dunyosi (kosmos); materiya (sodir boʻladigan oʻzgarishlarning betayin, sifatdan maxrum asosi). Odam jonining yoʻli jazava paytida sezgilar dunyosidan koʻtarilib, yagona ibtido bilan qoʻshilishdir.

Manbalar