MLDataScientist/Wikipedia-uzbek-2024-05-01 huggingface dataset:
Potitsa

Sloven potitsasi (sloven Slovenska potica) yoki oddiygina potica — Sloveniya oshxonasining anʼanaviy bayram taomi boʻlib, oshirma xamirningichi turli mahsulotlar bilan toʻldirilib, rulet koʻrinishida tayyorlanadi.

Bugungi kungacha potitsa haqida yetib kelgan eng dastlabki maʼlumotlar voiz Primoz Trubarning 1575 va 1577-yillarda nashr etilgan asarlaridir.

Nomlanishi 
"Potitsa" nomi aniq slovencha kelib chiqishi va etimologik jihatdan „povititsa“, „povtitsa“, „potvitsa“ (rus tiliga soʻzma-soʻz tarjima qilingan — „jingalak“ pirog) kabi oldingi sloven shakllaridan rivojlangan. „Sloven potitsa“ atamasi ildiz otib, 19-asrning ikkinchi yarmidan beri qoʻllanila boshlandi.

Tayyorlash jarayoni 
Sloveniya potitsasi yupqa qilib yoyilgan oshirma xamiridan tayyorlanadi, u koʻpincha maydalangan yongʻoqlar qiyma vazifasini bajaradi. Eng xarakterli qiyma turlariga tarragon, tvorog, funduk, qovoq va mak urugʻlari, asal, mayiz kiradi.Choʻchqa yogʻi yoki bekon kabi goʻshtli mahsulotlar solib ham pishiriladi.

Sloveniya potitsasi — bu duxovka yoki toʻgʻridan-toʻgʻri ochiq olovda tayyorlanadigan bayramona pishiriq. Ammo asl sloven potitsasi halqa shaklida boʻlib, „potichnik“ (sloven) deb nomlangan oʻrtada konussimon shaklga ega  maxsus qolipda (keramika, shisha yoki poʻlatdan) pishiriladi

Potica Sloveniyada har Pasxa va Rojdestvo bayramlarida tayyorlanadi Hatto AQShning baʼzi qismlarida ham juda mashhur.

Himoyalanishi 
Sloveniya Poticasi 2021-yil aprel oyidan boshlab Yevropa Ittifoqida anʼanaviy xususiyatlar bilan kafolatgan (TSG) mahsuloti sifatida himoyalangan.

Galereya

Manbalar 

 slavyan oshxona
 Sloveniya TSG mahsulotlari
Sobiya

Sobiya ( ‎ — Saudiya Arabistonida ning Hijoz mintaqasida va Misrda mashhur yaxna ichimlik. Sobiya odatda Saudiya Arabistonida non, arpa yoki suli dan, Misrda esa sut mahsulotlaridan tayyorlanadi. Ramazon oyida isteʼmol qilish uchun katta hajmda tayyorlanadi.

Ishlab chiqarish 
Sobiya siropi arpa, quruq non, suli yoki mayizdan tayyorlanadi, filtrlangandan soʻng unga shakar, kardamon va dolchin teng miqdorda qoʻshib aralashtiriladi, soʻngra sovuq holatga keltirish uchun muz boʻlakalari solinadi.

U bir nechta rangda boʻladi: arpa qoʻshilgani- oq rangda, qulupnay taʼmlisi uchun qizil, tamarind solingani esa jigarrang. Tayyor ichimlikni ikki yoki uch kun ichida ichish tavsiya etiladi, chunki bundan keyin u ozuqaviy qiymatini yoʻqotadi. Odatda tetiklantiruvchi ichimlik hisoblanadi. Misrda sut va vanil asosida tayyorlaniladi usullari keng tarqalgan.

Spirtli ichimliklar va fermentatsiya 
Saudiya Arabistoninig oziq-ovqat va farmatsevtika mahsulotlari ustidan nazorat boshqarmasi bu ichimlikda etanolning (spirtli ichimliklar) kichik foizi mavjudligini koʻrsatdi. Bu esa sharbatlar va ichimliklarga shakar qoʻshilganida oʻz-oʻzini fermentatsiyalash jarayonidan kelib chiqadigan, tabiiy kimyoviy reaksiyadir.

Sobia 2 kundan ortiq saqlansa, fermentativ hisoblanadi. Sirop namunalarida mast qiluvchi etil spirti ulushini aniqlash boʻyicha tadqiqotlar oʻtkazildi, bu 24 soatdan keyin 2,3 % ga yetdi. 48 soatdan keyin 4,2 % gacha koʻtarildi, 6,8 % ga yetguncha esa 72 soat vaqt talab etildi.

Manbalar 

Alifbo boʻyicha taomlar
 Misr oshxonasi
Chaoui

Shauya (Shaviyya yoki Shaviya), (arab tilida "Chaouia yoki Shawiya", pl.h. ; Xauya tilida "Išawiyen"), Jazoirdagi berber xalqlarining etnik guruhlaridan biri. Ular Jazoirning sharqiy koʻp qismida, asosan togʻli Oresda yashaydilar, ular saqlab qolishga muvaffaq boʻlgan berber tillaridan biri boʻlgan Chauya (Tashauit) tilida gaplashadilar va arabcha Jazoir lahjasi ham Shaviya orasida keng tarqalgan.

Tarqalishi 
Chaviylar Ores togʻlarida va unga eng yaqin hududlarda (Belezma togʻlari hamda tekisliklari , Chott viloyati va Konstantin viloyatining baland tekisliklari), yaʼni Jazoirning sharqiy qismining koʻp qismida va ularning aholisi mamlakatdagi barcha berberlarning 1/3 qismini tashkil qiladi.

Jazoirning markazi va sharqida joylashgan koʻpgina shahar va viloyatlarda, jumladan, Batna, Xenschela, Oum al-Bouaxi, Souq-Ahras, Biskra, Konstantin, Tebessa, Msila, Guelma, Setif, Bordj, Arrerij, Annaba, Mila provinsiyalarida shavilar jamoalari mavjud.

Hayot tarzi 
Shoviya dehqonchilik bilan bir qatorda chorvachilik bilan ham shugʻullanadilar. Janubda hali ham koʻplab yarim koʻchmanchilar mavjud.

Shoviylar musulmonlar, lekin butparastlikdan urf-odatlarning bir qismini, jumladan, ayollar tomonidan bajariladigan sehrli marosimlarni saqlab qolishadi.

Madaniyat 

Amazigh Madaniy Harakati (KDA) Chawiye ziyolilari tomonidan yaratilgan va nafaqat Chawiye, balki boshqa Berber xalqlari uchun ham umumiy berberlarning eng muhim uyushmalaridan biridir. Uning yaratilishi Jazoirning barcha tarmoqlarida berberlar harakatining xilma-xilligini aks ettirdi.

Til 
Shauyi xalqi shauyi (tashauyit) tilida gaplashadi va kobillardan farqli oʻlaroq, ular Berber va arab tillarini bilishadi, bu Rudalar mintaqasining tarixiy rivojlanishi bilan bogʻliq. Koʻpchilik maktablarda oʻqitiladigan fransuz tilida gaplashadi.

Shauya — Berber-Liviya oilasining Zenetian guruhining tillaridan biri boʻlib, u Ores mintaqasi va uning atrofidagi Berber lahjalarini, jumladan Batna, Xenshelu, Um al-Buaxi, Souq Ahras, Tebessa va boshqalarni ifodalaydi. Setif janubida va Biskra shimolida.

Tarixiy shaxslar 
Hozirgi zamonning eng koʻzga koʻringan shaviyalaridan baʼzilari quyidagilardir: Prezident Lamine Zeroual (1994), Birinchi vazir Ali Benflis (2000), mayor Abdelkader Shabu, Tahar Zbiri, general-mayor Xolid Nezar va boshqa koʻplab shaxslar. Milliy xalq armiyasi (NPA)dagi eng yuqori lavozimlarni egallagan.

Manbalar

Adabiyotlar 

 
 
 
 
 
 
Berber
Jazoir Xalqlari
Kayagim

Kayagim (gae- igi) — koreyscha koʻp torli chalinuvchi musiqiy asbob hisoblanadi. U Koreyada mashhur hisoblangan torli cholgʻu asboblaridan biridir. Kayagimning Koreyada paydo boʻlishi VI asrlarga toʻgʻri keladi: Kaya qabila ittifoqi Silla davlati tomonidan bosib olinganidan soʻng, mahalliy musiqachi U Rik xitoylik guchjenga moslab, unga bir qancha pyesalar yozgan..

U tekis, choʻzilgan rezonator qobiqga ega boʻlib, uning bir uchida ikkita teshiklar mavjud. Torlar soni har xil boʻlishi mumkin; Eng mashhuri — 12 torlisi hisoblanadi. Har bir tor maxsus surilma taglikka („kobilka“) mos keladi va uning yordamida asbob sozlanadi.

Kayagim turi — kaxyongim qisqaroq va kengroq qobiqga va yuqori tessituraga ega.

Kayagim asbobini oʻtirgan holda oʻynashadi. Asbobni yakkaxon va chette bilan birgalikda ijro etish mumkin. Kayagimistlar ansambllari mashhurikka ega.

Shunga oʻxshash asboblar Yaponiya (koto) va Vyetnamda (danchan) mavjud boʻlgan.

Manbalar

Havolalar 

 Virtual asboblar muzeyi  Arxivnaya kopiya  )
Kinnor

Kinnor — qadim yahudiylarning torli cholgʻu asbobi hisoblanadi. Torda ikkita musiqa asboblar qayd etilgan: kinnor (כינור) va nevel (נבל). Nevel bu arfa ekanligi maʼlum, ammo kinnor haqida unda faqatgina torlarlari mavjud boʻlganligi aniq, boshqa hech qanday maʼlumot maʼlum emas. Shu tufayli tarjimalar paytida turli maʼnolar keltirilgan, koʻpincha uni arfa deb ham atashgan.
Rus Injil tarjimalarida kinnor turlicha eslab oʻtilgan, baʼzan „gusli“, baʼzan „arfa“. Bu Muqaddas Kitobida va Injilda tilga olingan birinchi musiqiy asbob hisoblangan. Torli cholgʻu asbobning ixtirosi Kaina Iuvalu avlodining oʻgʻliga tegishli:
 Iuval va uning akasiga tegishli nom: u gusle va svirellarda o'ynaganlarning otasi hisoblangan.

— Быт. 4:21

Kinnorda qadimgi yahudiylar psalm va slavoslovda ijro etishgan. Yosh Dovud shoh Saulni oʻz ijrosi bilan xursand qilgan: „Xudo tomonidan yuborilgan ruh Saulening tanasida boʻlganida, Dovud arfani qoʻliga olib chala boshlaydi, bu esa Saulega juda xush yoqadi va undan yovuz ruh chiqib keta boshlaydi“ (1 Qirol. 16:23). Ushbu asbob surgunlarning qoʻshigʻida ham eslab oʻtilgan — „Tollarning oʻrtasida biz arfalarimizni osib qoʻydik“ (Ps. 136:2)

Asbobning shakli haqida umumiy fikr mavjud emas. Ehtimol, u katta boʻlmagan uchburchak arfa yoki lira, kifara yaqinroq koʻrinishda boʻlgan. Uni taxminan uni chalishda qoʻltiq ostida ushlab, tovushi plektrom bilan yoki oddiygina barmoqlar bilan chiqarilgan. Ehtimol, ovoz, baland boʻlmagan, alto diapazonida boʻlgan.

Zamonaviy ivrit tilida „kinnor“ soʻzi skripka degan maʼnoni anglatadi.

Eslatmalar

Havolalar 

 Gusli / / Archimandrite Nicephorus Bibliya entsiklopediyasi. — M., 1891-1892.
 Muzika i muzikalnie instrumenti u evreev / / Archimandrite Nicephorus Bibliya entsiklopediyasi. — M., 1891-1892.
 Musiqiy lugʻat: Kinnor (mavjud havola).
 Petuxov M. O. Gusli, musiqa asbobi / / Brokxaus va Efronning entsiklopedik lugʻati : 86 tonnada (82 tonna va 4 ta qoʻshimcha). — Sankt-Peterburg., 1890-1907.
 Petrov VV Kinnor, sitara, ikonografiya va matnlardagi psalteriya (anglo-sakson jilosining talqini boʻyicha) // Vaqt bilan dialog. Intellektual tarix almanaxi. — M., 2004-yil, 11-son, b. 293-343; № 12, b. 243-271; ikkinchi qayta koʻrib chiqilgan va kengaytirilgan nashr — M., 2010, s. 589-718.
Sabih

Sabih ( [saˈbich]) — bu isroil oshxonasi taomidir. U qovurilgan baqlajon, qattiq qaynatilgan tuxum, katsuz salati, petrushka, mango solingan amba va tahini sousi bilan toʻldirilgan pita yoki laffu. en]. Sabih ingredientlari anʼanaviy Iroq tez pishar nonushtasiga asoslangan. Sabih butun Isroil boʻylab koʻplab restoran va gazakxonalarda tayyorlanadi. Bu mashhur koʻcha taomidir.

Etimologiyasi 
Sabih ismining kelib chiqishi haqida bir qancha nazariyalar mavjud.

Koʻpchilik buni Ramat Gan shahridagi restoranni boshqargan Iroqlik yahudiy Sabih Zvi Xalabiy bilan bogʻliq, taomni shu inson kashf etgan deb hisoblaydi.

„Sabih“ soʻzi arabcha  [sˤaˈbaːħ] „tong“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlishi mumkin, chunki bu taomning ingredientlari Iroq nonushtasiga xosdir.

Boshqa bir nazariyaga koʻra, „sabih“ ibroniycha „salat, beyza, yoter xatsil“ soʻzlarining qisqartmasi () bolib‎, bu „salat, tuxum, koʻproq baqlajon“ degan maʼnoni anglatadi. Bu, ehtimol, yumoristik talqin backronim boʻlishi mumkin.

Tarixi 
Sabih sendvichi gʻoyasi, ehtimol, Isroilga 1940 va 1950-yillarda qochqin sifatida kelgan iroqlik yahudiylar tomonidan olib kelingan. Iroqlik yahudiylarning ertalab, nonushta tayyorlashga vaqt boʻlmaganida, oldindan tayyorlab qoʻyilgan qovurilgan baqlajon va qattiq qaynatilgan tuxumni lavash xamiriga oʻralgan holda yoki qaynatilgan kartoshka bilan sovuq holida isteʼmol qilishgan. Baqlajon bir kecha avval tayyorlab qoʻyilgan.

Isroilda bu ingredientlar bora-bora tezpishar taom sifatida mashhur boʻldi. Aytilishicha, bu taom Isroilda birinchi marta 1961-yilda Ramat Gan shahridagi Uziel koʻchasidagi kichik kioskda sotilgan. 2020-yilda muassasaning hozirgi joylashgan joyiga tutash hudud „Sabiha maydoni“ deb nomlandi.

Non yoki lavash xamiri boʻlmagan variant Sabih salati deb ataladi ().

Ingredientlar 
Sabih anʼanaviy ravishda lavash xamiriga oʻrab beriladi. Uning tarkibida qovurilgan baqlajon boʻlaklari, qattiq qaynatilgan tuxum, tanixi sousi (tahini, limon sharbati va sarimsoq), isroil salati, mayda tugʻralgan petrushka va amba sousini mavjud boʻladi. Baʼzi versiyalarda qaynatilgan kartoshka ishlatiladi. Tuxumlardan anʼanaviy tarzda xaminado  pishiriladi ular asta-sekin cholenda jigarrang boʻlguncha qizdiriladi. U yoki bu gazakxonaning ixtiyoriga koʻra, taomga ziravor sifatida yashil yoki qizil sxug qoʻshilishi va usti toʻgʻralgan piyoz bilan bezatilishi mumkin.

Galereya

Yana qarang 

 Yahudiy oshxonasi
 Yaqin Sharq oshxona

Manbalar 

Isroil oshxonasi
Ko‘cha taomlari
Baqlajonli taomlar
Botqoq tatarlari

Botqoq tatarlari ( - saz yagʻi tatarlari) — Rossiyaning Tyumen viloyati Tobolsk tumanining shimoli-gʻarbiy qismida (asosan, Achirskiy va Laytamakskiy qishloq aholi punktlarida) yashovchi Sibir tatarlari (Tobol-Irtish guruhi) sub-etnosi.

Kelib chiqishi boʻyicha botqoq tatarlari Gʻarbiy Sibirning samodiy va ugor aholisi — nens, xant va mansi avlodlari boʻlib, ular Sibir-tatar tiliga oʻtib, (anʼanaviy eʼtiqodlarning ayrim udumlarini saqlab qolgan holda) Islom dinini qabul qila boshlaganlar. Geografik izolyatsiya qilinganligi sababli (ularning turar-joylari Tobolsk va yirik rus va Sibir tatar qishloqlaridan Irtish va oʻtib boʻlmaydigan botqoqlar bilan ajratilgan), botqoq tatarlari Sibir aholisining boshqa guruhlari tomonidan yoʻqotilgan anʼanaviy madaniyatning koʻplab elementlarini saqlab qolishgan.

Asosiy mashgʻuloti — ovchilik va baliqchilik..

Manbalar

Havolalar 

 Botqoq tatarlar orasidagi tugumlar haqida
Barundi

Rundi (oʻzini Burundi, Varundi deb ataydi) — Afrika xalqi, Burundi Respublikasining asosiy aholisi. Ruanda xalqiga eng yaqin. Umumiy soni taxminan 7 million kishi (2000-yilgi maʼlumotlar) (Kurpatov 2000: 210).

Til tavsifi 
Ular kirundi tilida gaplashadi (Bantu guruhi), aholining aksariyati ikki tilli, ikkinchi til fransuz tili. Lotin alifbosiga asoslangan yozuv ishlatiladi (Karpushina 1965: 110).

Dini 
Aholining yarmidan koʻpi xristianlar (60 % katoliklar, 10 % ga yaqini protestantlar). Aholining deyarli uchdan bir qismi anʼanaviy eʼtiqodlarga — mahalliy avtoxton kultlarga, animizmni oʻz ichiga olgan marosimlarga — koʻp sonli ruhlarga ishonishga, mana — qiyofasiz gʻayritabiiy kuchlarga ishonadi (Karpushina 1965: 126); pigmeylar orasida tabiat kuchlariga sigʻinish keng tarqalgan. Rundilarning kichik bir qismi sunniy musulmonlardir.

Tarqalishi 

XIX-asrda rundilarning mustaqil Burundi qirolligi mavjud boʻlib, u XX-asrda Germaniyaga, keyinroq Belgiyaga oʻtgan. Hozirda rundilar, asosan, Burundida yashaydilar; Kongo Demokratik Respublikasi, Uganda, Ruanda va Tanzaniyada mavsumiy ish bor. Bu tutsilar va xutular — Rundining ijtimoiy-etnik guruhlari oʻrtasidagi tarixiy toʻqnashuvlar bilan bogʻliq. Toʻqnashuvlar asta-sekin keskin harbiy-siyosiy toʻqnashuvlarga aylandi. Hutularning katta qismi doimiy taʼqiblar va kamsitishlar natijasida soʻnggi oʻn yilliklarda Burundidan Ruandaga qochib ketishgan. Burundidagi rundilar soni (2000-yil maʼlumotlariga koʻra) 4 million 530 ming, KDRda — 1 million 500 ming, Ugandada — 550 ming, Ruandada — 350 ming kishi (Kurpatov 2000: 210).

Asosiy mashgʻulotlari 

 chorvachilik (aholining taxminan 15 % tutsilar);
 dehqonchilik (aholining taxminan 85 % xutular);
 ovchilik va yigʻim-terim (0,75 % — Tva pigmeylari) (Karpushina 1965: 98).

Turmushi 

Xutularning anʼanaviy turar joyi — tomlari konussimon somonli dumaloq kulbalar, tutsilarda „asalari uyasi shaklidagi“ toʻqilgan kulbalar (xa uylariga oʻxshash), tvalarda shox va oʻtlardan yasalgan kichik kulbalar mavjud. Uylar tarqoq joylashadi.

Anʼanaviy taom — bu boʻtqalar, obiyovgʻon, xom va pishirilgan banan, baliq, banan pivosi (Olderogge, Potexin 1954: 205).

Madaniyati 

 qizil va qora bezaklar bilan boʻyra toʻqish;
 toʻq sariq-qizil-qora bezakli gilam toʻqish;
 sopol mahsulotlari ishlab chiqarish;
 mayda munchoq va suyakdan bezaklar yasash.

Rundilarda juda koʻp balladalar, oʻziga xos musiqa va raqslar mavjud (Karpushina 1965: 107).

Adabiyotlar 

 Olderogge D. A., Potexin I. I. Narodi Afriki./ gl. red. Smirnov S. R.  — M.: Izd-vo Akademii Nauk SSSR, 1954. — S. 205—207.
 Kurpatov S. K. Rundi // Narodi i religii mira. / gl. red. V. A. Tishkov; redkol.: Artemova O. Yu., Artyunov S. A., Kojanskiy A. N.  — M. : Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya, 2000. — S. 210.
 Karpushina V. Ya. Burundi. — M.: Nauka, 1965. — S. 103—114.
 Karpushina V. Ya. Bujumbura. Istoriya i sovremennost // Sovetskaya etnografiya. — 1966. — № 4. — S. 15-19.

Afrika xalqlari
Burundi
Italiyadagi ruslar

Italiyadagi ruslar ― Italiyada yashovchi rus diasporasining bir qismidir.

Italiya Milliy Statistika Instituti (ISTAT) 2016-yil 1-yanvar holatiga Italiyada yashovchi Rossiya Federatsiyasi fuqarolari soni toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni taqdim etdi. Respublikada jami 35 791 nafar ruslar roʻyxatga olingan, bu chet elliklar umumiy sonining 0,71 foizini tashkil etadi (Italiyada 5 026 153 nafar chet ellik bor).

Statistik maʼlumotlarga koʻra, ruslar orasida eng sevimli Italiya hududi Lombardiya ekanligi aniq, u yerda 2016-yil boshida 7385 kishi yashagan va ularning deyarli 6000 nafari ayollar edi. ISTAT maʼlumotlariga koʻra, 2010-yildan buyon Respublikaning ushbu hududi Rossiya fuqarolari orasida eng mashhuri deb hisoblanadi, ularning soni 6-yil ichida 2000 kishiga oshdi.

Koʻpgina rossiyaliklar mamlakat janubida, Kampaniyada (3872 kishi) joylashdilar. Rossiya fuqarolari ushbu hududda yashovchi chet elliklarning 1,64 foizini tashkil qiladi. Bu Italiyaning barcha hududlari boʻyicha eng yuqori koʻrsatkichdir.

Tarixi 
Italiyaga rus sayohatchilarining tashrifi XV-asrdan beri qayd etilgan, XX-asr boshidan beri siyrak migratsiya kuzatilgan. Oq emigratsiya Italiyani jalb qilmadi, bunga natsistlarning hokimiyatga kelishi ham sababdir. Keyingi kattaroq emigratsiya toʻlqini postsovet Rossiyasidan edi. Koʻpgina badavlat ruslar Italiyani xarid qilish joyi sifatida yaxshi koʻradilar.

Manbalar

Havolalar 

 Zabitie istorii Russkoy Italii. Radio „Svoboda“
 Migranti iz postsovetskix stran v Italii (rezultati empiricheskogo sotsiolingvisticheskogo issledovaniya). demoscope.ru
 Proekt „Russkie v Italii“
 Russkoyazichniy jurnal „Italiya“. RiaItalia.com

Italiya
Rossiyaliklar
Muhojirlik
Roʻshonlar

Roʻshonlar (oʻzlarini ruhen, ruxni, ruxyonen deb ataydi, soʻzma-soʻz „yorqin, porloq“) — Pomir xalqlari guruhiga mansub. Ular Eron tillarining sharqiy tarmogʻi Shugʻnon-Roʻshon guruhining Roʻshon tilida gaplashadi. Dindorlari shia musulmonlari (ismoiliylar).

Tarixi 
Eronzabon xalqlar bronza davrining oxirida Pomir va Badaxshonga joylashdilar.

Soni 
Tojikistonning Togʻli Badaxshonida (Panj va Bartang daryolari vodiysidagi Roʻshon tumani) — 13,3 ming kishi 1989-yilda (hozirgi kunda 30 minggacha) — va qoʻshni Afgʻonistonning Badaxshon viloyatida, Panj daryosining yuqori oqimi boʻylab (Roʻshon tumaniRoʻshon vodiysida, Shugʻnon viloyatida (Tojikiston TBMV Shugʻnon viloyati bilan adashtirmaslik kerak) taxminan 8 ming kishini tashkil qiladi. TBMVda jami soni, yaqin elat bartanglar bilan birga — 30 minggacha boradi. Immigratsiya natijasida roʻshonlarning bir qismi Shugʻnon viloyatidagi Gunda va Shoxdari daryolarining yuqori oqimida, Xatlon viloyatining Xorugʻ, Qumsangir, Jillikoʻl va boshqa viloyatlarida hamda Dushanbe shahrida jam boʻlishib yashaydi.

Manbalar 

Tojikistondagi etnik guruhlar
Tojikiston
 tog ' - Badaxshon avtonom viloyati
Badaxshon
Zaysanlar

Zaysanlar, zaisanglar (mong. zaisan, zaisanguud) eng qadimgi moʻgʻul oilalaridan biri. Buyuk xonlar saroyida zaysanlik lavozimini egallagan xizmatchilarning avlodlari. Zaysan — qadimgi unvon boʻlib, Yuan imperiyasi davridan beri maʼlum boʻlib, qabilaning merosxoʻr hukmdori ulusni bildiradi.

Etnonim 
Etnonim xitoycha zăi xiang — „szay-syan“, „kansler, buyuk vazir“ soʻzidan kelib chiqqan.

Tarixi 
Zaysan soʻzi ilk bor Moʻgʻuliston Yuan davlati davrida paydo boʻlgan va ichki saroy noyon unvonini bildirgan. Vaqt oʻtishi bilan u buyuk xoqonlar bilan tinglovchilar masalasi bilan shugʻullanuvchi, xon (shoh) farmonlarini tuzuvchi, tarjima va tahrir qiluvchi xizmatchilarning umumiy nomiga aylandi. 15—18-asrning birinchi yarmi oraligʻida zaysanlar moʻgʻul xonlari va buyuk shahzodalar xizmatida band boʻlgan kishilar edi. Ular oʻz xoʻjayinlarining jamiyat subyektlariga mas’ul boʻlganlar, ularning xoʻjalik ishlari, xususan, yaylovlarni taqsimlash va majburiy toʻlovlarni yigʻish bilan shugʻullanganlar. Boshqa bir holatda, qurbonlik qiluvchilarning vazifalarini bajargan odamlarni zaysanlar deb atashgan. XVIII — XX asr boshlarida zaysan soʻzi moʻgʻul oliy xutuktlari (xutukta — budda ruhoniylarining oliy martabasi) va xoshun idoralari tobelarining ishlari bilan shugʻullanuvchi amaldorlarni bildirgan. Yuqorida tilga olingan zaysanlarning ayrim avlodlari mansabdor shaxslar nomi bilan oʻzlarining zaisan urugʻini tashkil qilganlar.

Maʼlumki, baʼzi zaysanlarning borjiginlar bilan oilaviy aloqasi boʻlgan. Setsenxan viloyatining Xoshun Ilden dzasakida (hozirgi Sharqiy viloyatning Xalxgol somoni) zaisanguud kosti borjigid urugʻi vakillari qayd etilgan.

Buryatlar orasida zaisanning mavqei 
Zaysan / zayhan — inqilobdan oldingi Buryatiyada kichik maʼmuriy mansab, qadimgi unvon. Zaysanliklar irsiy mulk sifatida jamoaning, baʼzan ulusning boshida turganlar.

Buryatiya Rossiya tarkibiga qoʻshilgach, davlat uzoq vaqt buryatlarning ichki ishlariga aralashmadi, ularning anʼanaviy oʻzini oʻzi boshqarish tizimini oʻzgarishsiz qoldirdi. 18-asrning 40-yillarida Rossiya davlatida buryatlarning yangi oʻzini oʻzi boshqarish organlari — dasht idoralari joriy etildi, ularga buryat „avlodlari“ negizida tuzilgan boʻlimlar rahbarlik qildi. Ikkinchisi (bir necha avloddan tashkil topgan) yirik hududiy birlashmalar edi. Idoralar boshida „avlodlar“ ni boshqargan sobiq „asosiy ajdodlar“ qoʻyilgan, ular keyinchalik "bosh tayshalar " nomi bilan mashhur boʻlgan. Tayshaning yordamchisi zaysan- noyon deb atalgan.

Tarqalishi 
Moʻgʻulistonda quyidagi umumiy familiyalarning tashuvchilari yashaydi:

 Zaysan — Ulan -Batorda va Moʻgʻulistonning deyarli barcha viloyatlarida, Bayan-Ulgʻiy , Dornod va Uvs viloyatlaridan tashqari ;
 Zaysanguud — Ulan- Bator va Darxon-Oul va Gov-Sumber viloyatlarida ;
 Borjigon Zaysan Umnogovi viloyatida.

Zaisanguud kosti borjigid urugʻi vakillari Dornod viloyatining Xalxgol somoni hududida roʻyxatga olingan.

Yana qarang 

 Moʻgʻul xalqlari
 Chensyan

Manbalar
İnaloğulları bekligi

İnaloğulları bekligi yoki Yinaloğulları bekligi () — 1098-1183-yillar orasida Diyorbakir va tutash hududlarda hukmronlik qilgan markazi Diyorbakir boʻlgan Onadoʻlidagi turk-islom bekligi. Beklikning asoschisi Sadr Bey. Beklik oʻz ismini asoschisi Sadr Beyning oʻgʻli va beklikning ikkinchi beki İnal Beydan olgan.

Tarix 
Beklikka 1092-yilda Saljuqiylar imperiyasi sultoni Malikshoh vafot etganidan soʻngra, hududdagi turkman beklarini yengib, Amid shahrini egallagan Sadr Bey tarafidan asos solingan boʻlsa-da, dastlab, beklik Saljuqiylar imperiyasiga vassal boʻlgan. 1096-yilda Sadr Bey vafot etganidan keyin beklik taxtiga Sadr Beyning oʻgʻli İnal Bey chiqdi. İnal Bey 1098-yilda oʻz bekligini Saljuqiylar imperiyasidan mustaqil deb eʼlon qildi va rasman İnaloğulları bekligiga asos solindi. Biroq, qisqa vaqt oʻtgach, beklikka asos solingan 1098-yilning oʻzida İnal Bey vafot etgach, beklik atrofdagi yirik va kuchli turk bekliklari hukmronligi ostida oʻz mavjudligini davom ettirdi. 1110-yilda beklik taxtiga İl-Aldı oʻtirdi. Uning davrida beklik qaytadan oʻz mustaqilligiga ega chiqdi. İl-Aldı Ahlatşahlar bekligi bilan bir qancha urushlar olib bordi va bekligi hududini yanada kengaytirdi. 1124-yilda İsmaililar bilan jang qildi. 1133-yilda Zangiylar bilan boʻlib oʻtgan urushda İl-Aldıning magʻlub boʻlishiga qaramasdan, beklik oʻz mustaqilligini saqlab qola oldi.

1142-yilda İl-Aldı vafot etdi. Undan soʻng beklik taxtiga İnaloğulları bekligining oxirgi beki Cemaleddin Şemsilmülük Mahmud chiqdi. İl-Aldıning vafotini fursat bilgan Artuklu bekligi İnaloğulları bekligining hududlarini birin-ketin egallab oldi. Chorasiz qolgan Cemaleddin Şemsilmülük Mahmud oʻz bekligini Artuklu bekligiga vassal sifatida boshqardi. Beylik 1183-yil 9-may kuni Ayyubiylar tomonidan butunlay bosib olindi va tugatildi.

İnaloğulları bekligi beklari

Manbalar 

Onadoʻli bekliklari
İnaloğulları bekligi
Yali

Yali — Indoneziyaning Yangi Gvineya orolidagi Papua provinsiyasida yashovchi yirik qabila guruhi.

Ularni „yali“ deb qoʻshni dani xalqi vakillari atashadi, lekin dastlab yalilarning oʻzlari bu soʻzni oʻz nomi sifatida ishlatmaganlar. 1991-yilgi aholi soni hisobiga koʻra, 15 000 yoki 30 000 yali.

Xristianlar (asosan protestantlar) hisoblanadi. 1970-yillarga qadar kannibalizm haqida xabarlar tushgan.

Yali jamiyati patriarxal — erkaklar uy qurish va ov qilish, ayollar esa oziq-ovqat yetishtirish va terimchilikka mas’uldirlar.

Manbalar 

 Papuanlar
G'arbiy Gvineya xalqlari